comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ad p̾hendẽ non ualet reuerent̃ claudat:
Qui hȩc agens inspeluncȩ ostio stetisse descri¬
bitur: Quid nanq spelunca nr̃a ẽ : nissi hȩc
corruptionis habitatio inqua ad huc exuetus¬
tate recinemꝰ : S cũ aliqͥd ꝑciꝑe de cognitione
diunitatis incipimꝰ: quasi iam inspelunes
nr̃e ostio stamꝰ: Quia em̃i ꝓgredi ꝑfecte non
possumus : ad cognitionẽ tam̃ ueritatis in hi¬
antes: iam aliqͥd de libertatis aura captamus:
In ingressu gͦ speluncȩ stare ẽ : repressȩ nr̃ȩ
corruptionis obstaculum : ad cognitionẽ ueri¬
tatis inciꝑe exͣigere nde &̾ nube in cab̾na¬
culo descendente: ifrahelitȩ elonginquo cer¬
nentes in papilionũ suoꝵ ostiis stetisse. me¬
morant᷑ : quia hii qͥaduentum diuinitatis
ut cũq conspicunt qͣsi iam ex habitaculo
carnis ꝓcedunt Et ecce uox adheliam di¬
cens: Quid hic agis helia : & ille respondens
ait. Telo zelatus sum ꝑ dño deo exereituũ

Expanded text:
quod apprehendere non valet, reverenter claudat. quod apprehendere non valet, reverenter claudat. Qui haec agens, in speluncae ostio stetisse describitur. Quid namque spelunca nostra est, nisi haec corruptionis habitatio, in qua adhuc ex vetustate retinemur? Sed cum aliquid percipere de cogitatione divinitatis incipimus, quasi jam in speluncae nostrae ostio stamus. Quia enim progredi profecte non possumus, ad cognitionem tamen veritatis inhiantes, jam aliquid de libertatis aura captamus. In ingressu ergo speluncae stare, est represso nostrae corruptionis obstaculo ad cognitionem veritatis incipere exire. Unde et nubes in tabernaculo descendentes Israelitae e longinquo cernentes in papilionum suarum ostiis stetisse memorantur , quia hi qui adventum divinitatis utrumque conspiciunt, quasi jam ex habitaculo carnis procedunt. « Ecce vox ad Eliam dicens: Quid hic agis, Elia? et ille respondens ait: Zelo zelatus sum pro Domino Deo exercituum,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ mens cõ in contẽplationis sub limitate
suspendit᷑ : qͥc qͥd ꝑfecte conspicere p̃ualet.
as ñ est Cum uero sub tile aliqͥd conspicit:
hoc ẽ qđ de in conp̃hensibili substantia aet̾ra¬
tatis audit Quasi eñi sibilũ teniuis aurȩ
ꝑcipimꝰ: cũ saporẽ incircum scripte ueritatis
cõtemplatione subita subtilit̃ de gustamꝰ:
Tuno gͦ uerũ ẽ qđ de dõ cognoscimus: cum
plene nos aliqͥd de illo cognoscere. ñ possẽ sen¬
timꝰ: Unde bene illic sub ditͦ Qđ cum au¬
disset helias oꝑiit uultũ suũ pallio: & ingres¬
sius stecto in ostio spelunes Post aurx tenus¬
sibilum uultũ suũ ꝓpħa pallio oꝑuit: quia
in ipsa subtilissima contemplatione uerita¬
tis : quanta ignorantia homo tegat᷑ agnoscio :
uultui namq palliũ suꝑ ducere ẽ: ne altio¬
ra mens querere audeat: Hanc consid̾atione
ꝓpͥe in firmitatis uelare: ut neqriaqͣ. in telle¬
gentiȩ oculos ultͣ se p̃cipitant̃ aꝑiat: sed ad hoc

Expanded text:
cum mens contemplationis sublimitate suspenditur, quidquid perfecte conspicere praevalet, Deus non est. Cum vero subtile aliquid conspicit, hoc est, quod de incomprehensibili substantia aeternitatis audit. Quasi enim sibilum tenuis aurae percepimus, cum saporem incircumscriptae veritatis contemplatione subita subtiliter degustamus, tunc ergo verum est, quod de Deo cognoscimus cum plene nos aliquid de illo cognoscere non posse sentimus. Unde bene illic subditur: « Quod cum audisset Elias, operuit vultum suum pallio, et egressus stetit in ostio spelunsibilum vultum suum propheta pallio operuit, quia in ipsa subtilissima contemplatione veritatis, quanta ignorantia homo tegatur agnoscit. Vultui namque pallium superducere est, ne altiora mens quaerere audeat, hanc considerationem propriae infirmitatis velare, et nequaquam intelligentiae, oculos, ultra se praecipitanter aperiat, sed ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fugeret dicens Suffic̃ mͥ tolle animã meã :
neq enĩ meliorsum quã patres mei nde
gͦ sic potens ut cot illas uistutes faciat:
Unde sic infirmus ut ita feminã ꝑtimescat:
nisi quia dispensationes suꝑni nutus men¬
sirra occulti libramiris ad pendunt᷑ : utt ipsi
scĩ homines & multũ uale̾nt ꝑ potentiam
dei : & rursũ quadã mensura modati sint
ꝑ infirmitatẽ suã In illis uirtutib helias
quid de dõ acceꝑat: In istis infirmitatib qͥd
ele se pot̾at agnoscebut: llla potentia uirtus
fut: ista infirmitas custos iurtutis: In illis
iurtutib ostendebat qͥd acceꝑat: in istis in¬
firmitatib hoc qđ acceꝑat eustodiebat In mira¬
culis monstrabat᷑ helias : in firmitatib seruaba¬
tur: Et ecce angelus tetigit eũ: & dixit illi
Surge comede: Respexit: & ecce ad capud̃ su¬
um sub cinericius panis & uas aque : Come¬

Expanded text:
fugeret dicens, Sufficit mihi, tolle animam meam; fugeret dicens, Sufficit mihi, tolle animam meam; neque enim melior sum quam patres mei. Unde ergo sic potens ut tot illas virtutes faciat, unde sic infirmus ut ita feminam pertimescat, nisi quia dispensatoris superni nutu mensura occulti libraminis appenduntur, ut ipsi sancti homines Dei et multum valeant per potentiam Dei, et rursum quadam mensura per infirmitatem suam? In illis virtutibus Elias, quid de Deo acceperat, in istis infirmitatibus, quid de se poterat, agnoscebat. Illa potentia virtus fuit, ista infirmitas custos virtutis. In illis virtutibus ostendebat quid acceperat, in istis infirmitatibus hoc quod acceperat custodiebat. In miraculis monstrabatur Elias, in infirmitatibus servabatur. « Et ecce angelus tetigit eum, et dixit illi: Surge, comede. Respexit: et ecce ad caput suum subcinericius panis et vas aqu
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃i uiri qui sub leuante sp̃u ad summa ra¬
piunt᷑: quã diu in hac uita suat ne aliq̃ elati¬
one suꝑbiant : quib dã temptationib repri¬
muntur ut nequaꝗͣ. tantũ ꝓficere ualeant
quantũ uolunt: S ne ex tollant᷑ suꝑbia:¬
&iam fit in eis ipsarũ quȩdam mensura uir¬
tutũ: hinc ẽ eñi qđ helias dũ tot uirtutib
in alta ꝓfecisset : quadã mensura suspensus
est. du̾m hiez abel post modũ quã ius regi¬
nam: tam̃ mulierculã fugit ꝑpendo qͣp¬
pe hunc mirae uirũ uirtutis : ignẽ decȩlo
tͣhere : & scdo qͥnqͣgenarios uiros cũ suis om̃i¬
bus peticione subita coneremare : uerbo cę¬
los apluiuis cludere: uerbo cęlos ad pliuuas
aꝑire. suscitantẽ mortuos: uentura quęq p̃
uidentẽ: & ecce rursus animo occurrit: quo
pauore ante: unã mulierculã fugit: Conside¬
ro iuirũ timore ꝑculsũ de mamu dĩ mortẽ
petere nec acciꝑe: de manu mulieris mortẽ¬
fugiendo uitare: Querebat eñĩ mortẽ : dũ

Expanded text:
cti viri, qui sublevante spiritu ad summa rapiuntur, quamdiu in hac vita sunt, ne aliqua elatione superbiant, quibusdam tentationibus reprimuntur; ut nequaquam tantum proficere valeant, quantum volunt; sed ne extollantur superbia, fit in eis ipsarum quaedam mensura virtutum. Hinc est enim quod Helias, dum tot virtutibus in alta profecisset, quadam mensura suspensus est, dum Jezabel postmodum, quamvis Reginam, tamen mulierculam fugiit. Perpendo quippe hunc mirae virtutis virum, ignem de coelo trahere, et secundo quinquagenarios viros cum suis omnibus petitione subita concremare: verbo coelos a pluviis claudere: verbo coelos ad pluvias aperire, suscitantem mortuos, ventaevidentem, et ecce rursus animo occurrit, quo pavore ante unam mulierculam fugit. Considero virum timore perculsum de manu Dei mortem petere nec accifugiendo vitare. Quaerebat enim mortem dum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m eius: ut lbi reqͥem inueniamus act̾
Sumq uenasset illuc: mansit snan
inspelunca & ecce sermo dm̃i ad eum
dixitq illi Quid hic agis helia: At ille res¬
pondit: elo zelatus sum ꝓdño deo exer¬
cituũ: quia dereliquer pactũ tuũ filis
isrł: Altaria tua destruxer̃ & ꝓpħas tuos

Expanded text:
sanctum ejus, ut ibi requiem inveniamus aeternam « sanctum ejus, ut ibi requiem inveniamus aeternam « Cumque venisset illuc, mansit in spelunca. Et ecce sermo Domini ad eum, dixitque illi: Quid hic agis, Elia? At ille respondit: Zelo zelatus sum pro Domino Deo exercituum, quia dereliquerunt pactum tuum filii Israel. Altari
Abbreviated transcription (Latin):
ambulaut in fortitudine cibi illius quadra¬
ginta dieb & quadraginta noctib usq ad
montẽ oreb & cȩt̾a ⁊ Quid gͦ hic helias bispas¬
tus ab angelo expͥmit : nisi naturȩ nr̃ȩ infir¬
mitatẽ : quib ñ sufficit simplex pastus seo du¬
plex: quatinus ad suꝑna ualeamꝰ ascende.
Siẽ enĩ corpus sine alimento corporali sub¬
sistere nequit: lta nec anima uiuere potest
sine uerbo dĩ Angłs eñi qͥheliã pauĩt. quẽ
congruentiꝰ quã ipsũ sũmi consilii angelũ
significat : cuius ope:tam in corporasi quã
etiã inspiritali natura subsistimus Ambu¬
lauit eñi helias post quã surrexerat a somno
comedit & bibit: infortitudine cibi illiuis
quadraginta dieb & quadraginta noc̃tib
usq ad montẽ dĩ oreb Sic & nos dum in¬
ertie sominũ a nobis excutimus : necesseẽ
ut diuino solatio confortati: gressu bonoꝵ
oꝑum ꝑ om̃e tempus uitȩ p̾sentis sũ oꝑe fes¬
tinemus ascendere in montẽ & in locum

Expanded text:
e cibi illius quadraginta diebus et quadraginta noctibus, usque ad montem Dei Horeb, etc. » Quid ergo hic Elias bis pastus ab angelo exprimit, nisi naturae nostrae infirmitatem, quibus non sufficit simplex pastus, sed duplex, quatenus ad superna valeamus ascendere? Sicut enim corpus sine alimento corporali subsistere nequit, ita nec anima vivere potest sine verbo Dei. Angelus enim qui Eliam pavit, quem congruentius, quam ipsum summi consilii angelum significat, cujus ope tam in corporali quam etiam in spirituali natura subsistimus? Ambulavit enim Elias, postquam surrexerat a somno, comedit et bibit in fortitudine cibi illius quadraginta diebus et quadraginta noctibus, usque ad montem Dei Horeb. Sic et nos dum inertiae somnum a nobis excutimus, necesse est ut divino solatio confortati, gressu bonorum operum per omne tempus vitae praesentis summopere festinemus ascendere in montem Dei et in locum
Abbreviated transcription (Latin):
helias ꝓpła ad popłm: Ad p̃hendite om̃s
ꝓpħas baal: & ne unus quidẽ fugiet ex eis
Quos cũ comp̃hendissent duxit eos helias
adtorrentẽ cyson qͥ in terp̃tat᷑ diritia eoꝵ :
& in terfec̃ eos ibi Sic qͦq redemptor ñr
adueniente die uidicii. mittet angelos suos
& colligłnt om̃ia scandala de regno eiꝰ: & eos
qui oꝑant᷑ iniqͥtatẽ: & mittu̾nt eos instag¬
nũ ignis & sulphuris ubi ẽ bestia & pserdo¬
ꝓpħȩ : ubi & missus ẽ ciabolus qui seduce¬
bat eos : & eruciabunt᷑ ibi scđm duriciam
& impenitens cor eoꝵ die ac nocte in scła

Expanded text:
Apprehendite omnes prophetas Baal, et ne unus quidem fugiat ex eis. » Quos cum comprehendissent, duxit eos Elias ad torrentem Cison, qui interpretatur duritia eorum, et interfecit eos ibi. Sic quoque Redemptor noster, adveniente die judicii, mittet angelos suos et colligent omnia scandala de regno ejus, et eos qui operantur iniquitatem, et mittent eos in stagnum ignis et sulphuris, ubi est bestia et pseudoprophetae, ubi et missus est diabolus qui deducebat eos, et cruciabuntur ibi secundum duritiam et impoenitens cor eorum, die ac nocte in sa
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃i temꝑe necesse ẽ nobis uerba cogi¬
tatus atque oꝑa nr̃a in pura oratione atq
conpunctione. lacrimarum mundare: &
non prus cessare qriã fossae aquȩ ductus
repleant᷑ id ẽ donec futurum gaudiũ p̃senti
merori succedens ꝑfecte compleat᷑. sicq era
usta id qđ seqͥt᷑ Ignis de cęlo cadens ad inuo¬
cationẽ helis uorauit holo caustũ: ligna & la¬
pides pulu̾em quoq & aquã quȩ erat in aquȩ¬
ductu lambens : quando discries suꝑni
udicis dicta & facta ac totã uitã nr̃am ꝑfec¬
te examinans : ꝓbando nos sic̃ igne ꝓbatur
argentũ: in mortales acbeatos factos in sede
conlocabit ꝑpetua: ut ad instar ueroꝵ isra¬
helitarum in ȩcernũ gͣtulando canamus :
dñs ipse ẽ. as̃ ipse fecit nos & ñ ipsi nos: Nos
autẽ popłs eiꝰ & oues pascue eiꝰ. Mandato itaq

Expanded text:
quia omni tempore necesse est nobis verba, cogiquia omni tempore necesse est nobis verba, cogitatus atque opera nostra in pura oratione atque compunctione lacrymarum mundare, et non prius cessare, quam fossae aquaeductus repleantur, id est, donec futurum gaudium praesenti moerori succedens perfecte compleatur. Sicque erit juxta id quod sequitur: « Ignis de coelo cadens ad invocationem Eliae voravit holocaustum, ligna et lapides, pulverem quoque et aquam, quae erat in aqut Deus. » Quando discrimen superni judicis dicta et facta, ac totam vitam nostram perfecte examinans, probandos nos sicut igne probatur argentum, immortales ac beatos factos in sede collocabit perpetua: ut ad instar virorum Israelitarum in aeternum gratulando canamus: « Dominus ipse est Deus, ipse fecit nos et non ipsi nos. Nos autem populus ejus et oves pascuae ejus . » Mundato it
Abbreviated transcription (Latin):
rebant aquȩ circa altare & fossa aquȩ duc¬
tus repleta ẽ: & relia᷑ Quid conuenientiꝰ
figurare potest ꝗͣ. quod redempter ñr contͣ
mundi pͥncipẽ eiꝰq satellites decertans ac
suꝑans: altare dñi qđ destructũ fuerat hoc
ẽ. fideliũ suoꝵ corda abom̃i labe imqͥtatis
purgans atam deo dedieat : quȩ ex duode¬
cim lapidib constructa ẽẽ memorat᷑: quia
inqua cotidie sacrificium laudis in odorem
suauitatis offertur fecitq aquȩ ductum
quasi ꝑdias aratiunculas incireuitu altaris:
ex contrito ui delicet corde & humiliato sp̃u
flumina ꝓducendo lacrimarũ: ꝓtimore ge¬
henie. &e desiderio uitȩ aet̾nȩ :lbi & conposiit
ligna: quia & scõꝵ dicta & fac̃ta ad exem¬
plum credentibus constituit: Diuisitq ꝑmen
bra bouem. & posuit suꝑ ligna: cũ om̃s ac¬
tus suos ad eremplũ scoꝵ patrũ fideles for¬
mare docuit : Iussitq suꝑ holocaustũ & suꝑ
ligna semel iterũ atq tercio aquiã infunde:

Expanded text:
rebant aquae circa altare, et fossa aquae fluctibus repleta est; » quid convenientius figurare potest, quam quod Redemptor noster contra mundi principem ejusque satellites decertans ac superans, altare Domini, quod destructum fuerat, hoc est, fidelium suorum corda ab omni labe iniquitatis purgans, aram Deo dedicat, quae ex duodecim lapidibus constructa esse memoratur, quia in qua quotidie « sacrificium laudis in odorem suavitatis » offertur . » « Fecitque aquaeductum quasi per duas aratiunculas in circuitu altaris, » ex contrito videlicet corde et humiliato spiritu flumina producendo lacrymarum prae timore gehennae et desiderio vitae aeternae. « Ibi et composuit ligna, » quia et sanctorum dicta et facta ad exemplum credentibus constituit. « Divisitque per membra bovem, et posuit super ligna, » cum omnes actus suos ad exemplum sanctorum patrum fideles formare docuit. « Jussitque super holocaustum et super ligna semel iterum atque tertio aquam infundere, »
Abbreviated transcription (Latin):
sisti iħm xp̃m Exauditus ẽ aũt helias &
reuersa ẽ anima pueri intra eum & reui¬
xit: culitq eum & reddidit matri suȩ: cũ
miracula ostendebat in credulis : ut cog¬
noscerent ueracit̾ illũ uiuere qͥ credit inno¬
mins eiꝰ. & sic eueniet ut uerba mulieris
ammaraortis de suscitato puero : plebs ui¬
daica ueritate suꝑata ꝓclamat ad xp̃m :
aͥ dicat : Nunc in isto cognoui qm̃ iur dĩ
estu: & uerbũ dñi in ore tuo uerũ ẽ:¬
Sost dies multos: uerbũ dñi factũ ẽ. ad
heliam in anno t̾cio dicens :Uade & osten¬
de te achab: ut dem pluuiã suꝑ faciẽ t̾re
Iuit gͦ helias ut ostendet se achab: & cȩtera
Qd aut̃t helias congregans uniuersum
isrł contra ꝓpħas baal. disceptabat: illisq
frustra nit̾entib ipse altare dñi citrauuit:
qđ destruc̃tũ fuerat &ͣ culit duodecim la¬
pides iuxta numerũ tͥbuũ filioꝵ iacob &
edificauit lapidib altare in nomine dr̃a:
fec̃q aquȩ ductũ quasi ꝑduas arati unculas

Expanded text:
 . » Exauditus est autem Elias, « et reversa est anima pueri intra eum, et revixit. Tulitque illum et reddidit matri suae, » cu, signa et miracula ostendebat incredulis, ut cognoscerent veraciter illum vivere, qui credit in nomine ejus. Et sic eveniet ut verba mulieris admirantis de suscitato puero plebs Judaica veritate superata proclamet ad Christum, et dicat: « Nunc in isto cognovi, quoniam vir Dei es tu, et verbum Domini in ore tuo verum eost dies multos verbum Domini factum est ad Eliam in anno tertio dicens: Vade et ostende te Achab, ut dem pluviam super faciem terrae. Ivit ergo Elias, ut ostenderet se Achab, etc. » Quod autem Elias congregans universum Israel, contra prophetas Baal disceptabat, illisque frustra nitentibus, ipse altare Domini curavit quod destructum fuerat, et tulit duodecim lapides juxta numerum tribuum filiorum Jacob, et edificavit de lapidibus altare in nomine Domini: fecitque aquaeductum, quasi per duas aratiunculas
Abbreviated transcription (Latin):
litq eum de sinu illius: & portauit incena¬
culũ ubi ipse manebat & posuit lectũ suũ¬
& reliaͣ᷑. Hic actus heliȩ de suscitato mor¬
tuo filio uiduȩ apud qua hospitabat᷑ & cuiᷤ
benedixit farinȩ & oleo: bene exprimit ac¬
tum redemptoris nr̃i. in resuscitacione po¬
płi ad fidem conuersi Quȩ eñi hȩc uidua
melius in tellegi potest. quã synagoga ui¬
deoꝵ: quȩ moysi morte iuduata filiũ nute¬
bat pariuilũ hoc ẽ popłm carnalẽ uideoꝵ¬
: In eum non credendo sed sꝑnendo ualida fe¬
bre in fidelitatis egrotauit: Unde &̃ mater
ipsa conquerendo de infirmitate pueri: ad
ꝓpłam dic̃: Quid mͥ & tibi uir dei: in gressus
es ad me ut rememorarent᷑ iniquitates meȩ
& in terficeres filiũ meũ:. cum synagogaui¬
deoꝵ de aduentu saluatoris conquerit᷑. qͣs
ipst ẽẽt. causa interfectioras popłi uidaier
hinc ẽ qđ caifas conspirans de nece xp̃i ad
turbã ait: Expedit eñĩ ut unus homo mo¬

Expanded text:
portavit in coenaculum ubi ipse manebat, et posuit super lectum suum, etc. » Hic actus Eliae de suscitato mortuo filio viduae, apud quam hospitabatur, et cujus benedixit farinae et oleo, bene exprimit actum Redemptoris nostri in resuscitatione populi ad fidem conversi. Quae enim haec vidua melius intelligi potest, quam Synagoga Judaeorum, quae, Moysi morte viduata, filium nutriebat parvulum, hoc est, populum carnalem Judaeo in eum non credendo, sed spernendo, valida febre infidelitatis aegrotavit. Unde et mater ipsa conquerendo de infirmitate pueri, ad prophetam dicit: « Quid mihi et tibi, vir Dei? ingressus es ad me ut rememorarentur iniquitates meae, et interficeres filium meum? » Cum Synagoga Judaeorum de adventu Salvatoris conqueritur, quasi ipse esset causa interfectionis populi Judaici. Hinc est quod Caiphas conspirans de nece Christi, ad turbam ait: « Expedit enim ut unus homo mo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s : ad gr̃ȩ libertatẽ transitũ faciens eccłia
ad xp̃m: quasi uidua legis innupsit hruus
nunc in uasis oleũ gratię & benedictionis
farina non deficit: in omnib fẽre gentib
fame manente: Quarũ cibus uite esuriem
& sidei trinitatis in ediam: congrue p̃figura¬
uit illa quondã triennio fames :

Expanded text:
s , ad gratiae libertatem transitum faciens Ecclesia, Christum quasi vidua legis innupsit. Hujus nunc in vasis oleum gratiae et benedictionis farina non deficit, in omnibus foris gentibus fame manente, quarum cibi vitae esuriem et fidei Trinitatis inediam congrue praefiguravit illa quondam triennio fames.
Abbreviated transcription (Latin):
clamauit q ad dñm & ait dñe ds̃ meus
reuertat᷑ oro ania pueri huiꝰ inuiscera
eius: Ita & redemptor ñr non aspatus ina¬
licia iudeoꝵ sed misertus popłi credentis :
tulit eum de sinu matͥs cum eum tulto
de carnali obseruantia legis : & posuit si ꝙꝑ
lectũ suũ hoc ẽ demonstrauit ei uitã ha¬
bere in morte sua : Expanditq se trib ui¬
cibris atq mensus est suꝑ puerũ: cũ crini¬
tatis sidem illi p̃dicando & sanitates facien¬
do in sinuabat  & clamans ad patrẽ dixit:
pater ignosce illis quia nescunt quid faci¬
unt & itẽ: pat̃ in quit clarifica filiũ cuũ
ut filius cuus clarificet te: sic̃ dedisti ei po¬
testatẽ om̃is carnis ut om̃e qđ dedisti ei

Expanded text:
meus, revertatur, oro, anima pueri hujus in viscera ejus. » Ita et Redemptor noster non exasperatur malitia Judaeorum, sed misertus populi credentis, tulit eum de sinu matris, cum eum tulit de carnali observantia legis. « Et posuit super lectum suum, » hoc est, demonstravit ei vitam habere in morte sua. « Expanditque se tribus vicibus atque mensus est super puerum, cum Trinitatis fidem illi, praedicando et sanitates faciendo, insinuabat, et clamans ad Patrem dixit: « Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . » Et item: « Pater, inquit, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
De offensa dauid qua offendit dñm inde¬
numeratione isrł & de plaga ob hoc in
isrł directa
Q đ̃ daiuid placabat dñm offerendo holo¬
causta in area ornam lebu sei:¬

Expanded text:
De offensa David qua offendit Dominum in dinumeratione Israel, et de plaga ob hoc in Israel directa. -- Quod David placabat Dominum offerendo holocausta in area Areuna Jebusaei
Abbreviated transcription (Latin):
De fame crium annoꝵ que contigerat in irł
ob in terfections̃ gabaonitarũ quos saul
quasi zelo inter fecit in ciuus recompena¬
ella quatuor dđ contͣ phylisteos ubi reꝑti
sunt uiri statura ꝓceri in quib unus eoꝵ
senos digitos habuit inmanibus siue in

Expanded text:
De fame trium annorum quae contigerat in Israel ob interfectionem Gabaonitarum, quos Saul quasi zelo interfecit, in cujus recompensaella quatuor David contra Philistaeos, ubi reperti sunt viri statura proceri, in quibus unus eorum senos digitos habuit in manibus sive in
Abbreviated transcription (Latin):
Consilium ioab ducis dicentis ad dauid ad¬
esto iuictorie belli ne post modum ad seri¬
batur uictoria mͥ sed potius tibi qđ dauid
ꝑficiens ammonitas contriuit ac suꝑ eos
ferrata carpenta circum egio. scidio.¬

Expanded text:
Consilium Joab ducis, dicentis ad David: Adesto victoriae belli, ne postmodum ascribatur victoria mihi, sed potius tibi. Quod David perficiens, Ammonitas contrivit, ac super eos ferrata carpenta circumegit Po
Abbreviated transcription (Latin):
De translatione decẽ tͥbuum que regna¬
bant in samaria in afyrios ꝑsalmanasar
regem assyrioꝵ. in quib locis ltdem ip¬
se rex alios colonos ad ductos substituit
qui deos ꝓprios quos in terra sua colueruis
ibi colebant & nichilominus dm̃ isrł.¬
De ezechia rege cuius cemporib rex assx¬
rioꝵ. sennacherib misit nuncios in hie¬
rłm cum manu ualida ut blasphena¬
rent deum uiuentem.

Expanded text:
De translatione decem tribuum quae regnabant in Samaria, in Assyrios per Salmanasar regem Assyriorum, in quibus locis itidem ipse rex alios colonos adductos substituit qui deos proprios quos in terra sua coluerunt, ibi colebant, et nihilominus Deum IsrDe Ezechia rege, cujus temporibus rex Assyriorum Sennacherib misit nuntios in Jerusalem cum manu valida ut blasphemarent Deum viventem.
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatẽ ꝑ uenire facias: De cęgero quoq
uolo scire scĩtatẽ cuam qua ipsum opus
ideo parta dediina hystoria. partam
de iosephi iudeoꝵ hystorici tradicione.
param uero de aliarum gentium hysto¬
riis contexiu. ut que non tantum gen¬
tis uideae ac principum eius sed & alia¬
rum gentium similiter in ipso libro mes¬
tio fit. Ex multoꝵ librorum cõmentionẽ
saciae hystorie pateat & sensus narratio¬
nis eius lec̾tori lucidior fiat: Tu uero
siquid in memorato oꝑe cibi gͣtum atq
utile in ueneris largitori om̃ium bonoꝵ.
in de gr̃as referas: S̾i quid aũt rep̃hensi¬
bile in eo esse ꝑspexeris nr̃e in firmitati
& imꝑitiȩ de putes. & apud clementẽ ui¬
dicem ueniam im petrare nobis ꝑsacras
orationes festines. sic que optimo largito¬
ri dignum honorẽ & fragili opifici opor .xi¬
tunum confises solatium : Fraternitatẽ
tuam diina maiestas ꝓsꝑis successibus

Expanded text:
utilitatem pervenire facias. De caetero quoque utilitatem pervenire facias. De caetero quoque volo sanctitatem tuam scire quod ipsum opus ideo partim de divina historia, partim de Josephi Judaeorum historici traditione, partim vero de aliarum gentium historicis contexui, ut quia non tantum gentis Judaeae ac principum ejus, sed et aliarum gentium similiter in ipso libro mentio fit, ex multorum librorum collatione veritas sacrae historiae pateat, et sensus narrationis ejus lectori lucidior fiat. Tu vero, si quid in memorato opere tibi gratum atque utile inveneris, largitor omnium bonorum mihi gratias referat; si quid autem reprehensibile in eo esse prospexeris, nostrae infirmitati et imperitiae deputes et apud clementem judicem veniam impetrari nobis per sacras orationes festines, sicque optimo largitori dignum honorem et fragili opifici opportunum conferes solatium. Fraternitatem tuam divina majestas prosperis successibus
Abbreviated transcription (Latin):
constitutum tecum hab̾e sermonẽ de emi¬
nentia scãrum scripturarum & đifficultate
diuinaꝵ hostiđrum : in quib: ñ solum per
aliquanta loca ꝑ uarietatẽ rerum & sitũ
ꝓuntiarũ obscurus ẽ sensus. quin &iam ꝑ
tropos figurarum occultus ẽ intellectus.
& quȩ eodem tempore commentarios in li¬
bros regum nuꝑ a nobis editos uenerabi¬
li abbati hilz diuno tradideram tu quidẽ
prauitatẽ meam exortatus es quatenus
in libros parali pomenon atque machabe¬
orum cõmentarios iu̾sta uestigia maloꝵ
pari studio condiderim: feci quantũ potui
& prioris libri ex positionem ludouico
rege editam dedi. sequentis uero tuȩ scĩ¬
tati tradendam reseruaui. ut peticio tua
non esset uana neque hab̾es me suggillan¬
dum si tibi roganti nollaem conferre : quȩ
aliis gͣtis contulerim: Pro inde qđ iam
confec̾tum opus habes : utere eo sic̃ decet
seruum xp̃i cũ communione multoꝵ
& quȩ solus impetraueras: ad plurimoꝵ

Expanded text:
tecum habere sermonem de eminentia sanctarum Scripturarum, et de difficultate divinarum historiarum, in quibus non solum per aliquanta loca propter varietatem rerum et situm provinciarum obscurus est sensus, quin et per tropos figurarum occultus est intellectus; et quia eodem tempore commentarios in libros Regum nuper a nobis editos venerabili abbati, Hilduino tradideram, tu quidem parvitatem meam exhortatus es quatenus in libros Παραλειπομένων atque Machabaeorum commentarios juxta vestigia majorum pari studio conderem. Feci quantum potui, et prioris libri expositionem, Ludovico regi editam, dedi; sequentis vero tuae sanctitati tradendum reservavi, ut petitio tua non esset vana, neque haberes me suggillandum quod tibi roganti nollem conferre quod aliis gratis contulerim. Proinde quia jam confectum opus habes, utere eo sicut decet servum Christi cum communione multorum; et quod solus impetraveras, ad plurimorum
Abbreviated transcription (Latin):
raheli constituit qui excesserunt qua ꝓpt̃
petierunt regem ipsẽq saul requirens asi¬
nas ad ꝓpħam ꝑuenit a quo in regem unc̾tus
xi Bellum naas ammonite aduersum s est¬
iabes galaad quem saul cum israhelitis pug¬
nans prostrauit
XII De eo qđ saul rex constitutus ordinauit
exercitum suum & qđ ipse saul in offeres¬
do holocaustum offendit dñm & qđ phylisx¬
tei ꝓhibuerunt arma fabricari in om̃i
terra isrł¬
Qđ saul dimicaturus ad uersus phylisti¬
im uniuerso exercitui in dixit leuiniũ
qđ ionathas ignorans ꝑgustationẽ mellisxx
fregit & ob hoc uix p̃cibus popłi a nece li¬
beraitus est

Expanded text:
raeli constituit, qui excesserunt; quapropter petierunt regem, ipseque Saul requirens asinas ad prophetam pervenit, a quo in regem unctus XI. Bellum Naas Ammonitae adversum Jabes Galaad, quem Saul cum Israelitis pugnans prostravitXIII. De eo quod Saul rex constitutus ordinavit exercitum suum, et quod ipse Saul in offerendo holocaustum offendit Dominum, et quod Philisthaei prohibuerunt arma fabricari in omni terra Isr Saul dimicaturus adversus Philisthiim universo exercitui indixit jejunium, quod Jonathas ignorans per gustationem mellis fregit, et ob hoc vix precibus populi a nece liberatus est
Abbreviated transcription (Latin):
potentes in medio pugnȩ: hoc etiã modo piũ
xp̃ianoꝵ genus nũc deflet eos: qͥ repugnantes
demonib: labuntᷤ in scło qđ̃ ẽ lubricum: gelbos
eñi montes lubrici int̾pretant᷑. & spem recu¬
ꝑationis suȩ omittens: ꝓpͥo muerone desꝑatio¬
ne uideł ꝑnitiosa euadendi hostem antiquũ.

Expanded text:
potentes in medio pugnae? » Hoc etiam modo pium potentes in medio pugnae? » Hoc etiam modo pium Christianorum genus, nunc deflet eos qui repugnantes daemonibus labuntur in saeculo, quod est lubricum, Gelboe enim montes lubrici interpretantur, et spem recuperationis suae omittentes, proprio mucrone, desperatione videlicet perniciosa evadendi hos
Abbreviated transcription (Latin):
suũ & morauis est cum eo : Armigerũ istum he¬
brei doec idumeum dicunt fuisse : qui cernens fu¬
isse saul mortiũ. se ipsum obmetum dauid in ter¬
emerit: Mortuus est gͦ saul & cres filii eius & ar¬
miger illiꝰ. & uniuersi uiri eiꝰ Uiri isti pueri
domestici eius in tellegendi sunt. hitres filii sa¬
ul cum eo interfecti sunt: ionathan. ab inadab.
qui & iesui. & melchi sua: Pbosech aũt domi ertt:
regnasse: Querendũ cur alibi legat᷑ lesui : & ali¬
bi abinadab lesui eñi in cerp̃tat᷑ eqͣlis: ęqualis
ideo dicit᷑: quia ȩquał merta fuisse filii cum
patre morant᷑: Ab madab in terp̃cat̾ pat̾ meus
sponte: sponte & enĩ sua pat̾ eus saul male age¬
ndo ad quisiuit: ut taliter una cum filiis perime¬
retur: Deriquepͥus ꝓpħa daiud figuralit̃ de fl&e
saul & ionathan: qui cũ potentęs essent & semꝑ
hostib p̃ualerent: sautiat illico ac uuln̾ati in me¬
dio p̃lio corrierunt: Quomͦ in qͥt ceciđunt.

Expanded text:
m, et mortuus est cum eo. » Armigerum istum Hebraei Doeg Idumaeum dicunt fuisse, qui cernens Saul mortuum, seipsum ob metum David interemit. « Mortuus est Saul et tres filii ejus et armiger illius et universi viri ejus. » Viri isti, pueri domestici ejus intelligendi sunt. Hi tres filii Saul cum eo interfecti sunt, Joqui et Jesui, et Melchisua. Isboseth autem domi erat, regnasse. Quaerendum cur alibi legatur Jesui, et alibi Abinadab? Jesui enim interpretatur aequalis. Aequalis ideo dicitur, quia aequalis meriti fuisse filius cum patre memoratur. Abinadab interpretatur pater meus sponte. Sponte etenim sua pater ejus Saul male agendo acquisivit, ut taliter una cum filiis perimeretur. Denique prius propheta David figuraliter deflet Saul et Jonathan, qui cum potentes essent, et semper hostibus praevalerent, sauciati illico ac vulnerati in medio praelio corruerunt. « Quomodo, inquit, ceciderunt
Abbreviated transcription (Latin):
auferentes ꝓpͥe foratudini adscribunt uictori¬
am : quȩ usta ꝑmissionȩ dei in calib euenit:
Sed dauid noster in menbris suis hoc ẽ in elec¬
tis & sc̃is uiris corruentiũ casum gemit : nec lȩ¬
titur in ꝑditionȩ morientium sed contͣ dic̃ ne
in urbib allophiloꝵ cał fama p̃dicetur. hoc
ẽ precipto fidelib ut caute se custodiant & scu¬
to fidei undiq se muniant indita lorica us¬
aciȩ hibentes galeam salutis: & gladio sp̃s hoc
ẽ uerbo dei ad uersarus suis resistant : Ne for¬
te ulcerius ignominiose suꝑati gaudium
inimicis suis faciunt :

Expanded text:
ferentes, propriae fortitudini ascribunt victoriam, quae justa permissione Dei, in talibus evenit. Sed David noster, in membris, hoc est in electis et sanctis viris, corruentium casum gemit: nec laetatur in perditione morientium, sed contradicit, ut urbibus Allophylorum, talis fama praedicetur, hoc est praecipit fidelibus, ut caute se custodiant, et scuto fidei undique se muniant, induti lorica justitiae, habentes galeam salutis, et gladium spiritus, hoc est verbum Dei, adversariis suis resistant, ne forte ulterius ignominiose superati, gaudium inimicis suis faciant.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuo ꝑmanebunt: Dixitq samuel ad ducite
ad mȩ agag regem amalech & oblatus ẽ ei agag̃
pinguissimus: & dixit agag̃:Siecine separat ama¬
ra mors.: Q ait simuel ÷ sic̃ fẽc̃ absq liberis mulie¬
res gladius cuus: sic absq lib̃is erit intermulie¬
res mater tua : & in frusta concidit samuel agag.
coram dño in galgalis : Quando legunt quidamͦ
in scͥpturis qđ sc̃i nulli hostiũ parcant: effitiuntꝰ
crudeles & humanum sangiunẽ sicientes: dicunt
quia & iusti lta ꝑcusser̃ hostes ut nonselinqueret᷑
ab eis qui saluus fieret: & ñ in tellegunt in his
uerbis obunbrari misteria i & hoc nobis magis
in dicari ut pugnantes ad uersus uitia nullum
penitus ex his relinquere debeamus sed om̃ia in¬
terimere: Nam si peꝑcerimꝰ. scire debemus reputari
nobis in culpa: sic̃ reputatũ ẽ saul qui uium
seruauerat regem amalech: quomodo enĩ qͥsq
ustus manebit: si ad huc aliqͥd peccati in sem&¬

Expanded text:
perpetuo permanebunt. « Dixitque Samuel: Adducite perpetuo permanebunt. « Dixitque Samuel: Adducite ad me Agag regem Amalec. Et oblatus est ei Agag pinguissimus. Et dixit Agag: Siccine separat ra mors? Et ait Samuel: Sicut fecit absque liberis mulieres gladius tuus, sic absque liberis erit inter mulieres mater tua. In frusta concidit Samuel Agag coram Domino in Galgalis, » etc. Quando legunt quidam in Scripturis quod sancti nulli hostium parcant, efficiuntur crudeles; et humanum sanguinem sitientes, dicunt: Quia et justi ita percusserunt hostes, ut non relinqeretur ab eis qui salvus fieret. Et non intelligunt in his verbis obumbrari mysteria; et hoc nobis magis indicari, ut pugnantes adversus vitia, nullum penitus ex his relinquere debeamus, sed omnia interimere. Nam si pepercerimus, scire debemus reputari nobis in culpa, sicut reputatum est Saul, qui vivum servaverat regem Amalec. Quomodo enim quisque justus manebit, si adhuc aliquid peccati in seme
Abbreviated transcription (Latin):
quod ad iunc̃tum est. & non conuertat᷑ neq̃ pę¬
nitebit eum : quoniã ñ est sic̃ homo ut pęnite
at eum : ipse minat᷑ & ꝑmanet: id ẽ homo mi¬
nat᷑ & non ꝑmaneo : Noñ aut ds̃: quẽ non peni¬
tet sic̃ hominẽ : ubi enim legit᷑ qđ peniteat eũ
mutacio rerum signfĩcat᷑: in mutabili p̃scientia
manente diuina: Ubi gͦ non peniterȩ dicit᷑. ñ
mutare intellegit̾: Prorsus in solubilẽ uidemus
ꝑhec uerba ꝓlatam diuinitus fuisse sententiam:
De ista diuisione popłi isrł & om̃ino ꝑpetua:
Iui ẽq eñi ad xp̃m transierunt ł cranseunt ł tran
sibunt: in de non erant: in de scd̾m dĩ p̃scien¬
tiam ñ scđm generis humani unã eam dẽq
naturam: ꝓrsus quicũq exihsrahelitis ad herentes
xp̃o ꝑ seuerant in illo. Numquã erunt cum issa¬
helitis qui eius inimici usq in finem uitȩ huius
ẽẽ ꝑsistunt: sed in diuisione que hic p̃nuntiata est

Expanded text:
quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paequod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est  non permanet; id est, homo minatur, et non permanet: non autem Deus, quem non paenitet, sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et omnino perpetuam. Quicumque enim ad Christum transierunt uel transeunt uel trasibunt, inde non erant, inde secundum Dei praescientiam, non secundum generis humani unam eamdemque naturam. Prorsus quicunque ex Israelitis adhaerentes Christo perseverant in illo, nunquam erunt cum Israelitis qui ejus inimici usque in finem vitae hujus esse persistunt; sed in divisione quae hic praenuntiata est,
Abbreviated transcription (Latin):
morat in conuersatione magnificantes dm̃: de qua
liberam ꝑtinentem. Nam ista duo genera: pͥmũ
simul erant: Uelut abraham ad huc adheret
ancillȩ : donec sterilis ꝑ xp̃i gr̃am fecundata
clamaret eicȩ ancillam & filium eius. Propt̃
peccatum quidem salomonis regnante filio eiꝰ
roboam scunꝰ isrł in duo fuisse diuisum: atq
ita ꝑseuerasse habentib singulis partib reges suos
donec illa gens tota acaldeis esset in genti uas¬
tatione sub uersa atq trans lata: seo hoo qͥia
ad saulẽ: cum si tale aliqͥd cõminandũ esset: Ipsi
dauid fuerit potius cõminandum cuiꝰ erat
filius salomon : postremo nunc in terse ebrea
diuisa non est: sed in differenter in eius dẽ erro¬
ris societats disꝑsa ꝑ terras: Diuisio uero illa
quam ds sub ꝑsona saulis illius regni & popłi
figuram gerentis eidem regno popłoq minatus
ẽꝰ ȩcerna atq in mutabilis significata est  ꝑ hoc

Expanded text:
morat, in conversione ejus magnificantes Deum. De qua morat, in conversione ejus magnificantes Deum. De qua liberam pertinentem; nam ista duo genera primum simul erant, uelut Abraham adhuc adhaereret ancillae. donec sterilis per Christi gratiam fecundata clamaret: Eice ancillam et filium eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
turus : & respiciamꝰ ad stirpem dauid unde ex¬
ortus ẽ. scđm carnẽ mediator dei & hominũ¬
plerisq latims codicib legit᷑ : disrupit dñs reg¬
num issł de manu tua : seo sic̃ a nobis positum
mentum. non carnaliter sed spuritalit̃ regnaturd : de
quo cum dicit᷑: & dabit illud ꝑximo tuo ad carnis
carnem : unde & saul qđ uero additum est bono
suꝑ te: potest quidẽ intelligi meliori cȩ :Nam & qͥ¬
dam sic sunt interp̃tati: seo melius sic accipit ᷑ bono
suꝑ te. ut quia ille bonus est. ideo sit suꝑ te ꝯlixx¬
ta illud aliud ꝓpheticum. dona ponã om̃s inimi¬
cos tuos subpedib tuis: in quib ẽ & isrł. cui suo
ꝑsecutori regnum abstulit. xp̃s: quam ius fuerit
illic & isrł in quo dolus non erat. quod dam qua-¬
si frumentum illeaꝵ palearum : Nam utiq in¬
de erant apostoli in de tot maitires quoꝵ pͥmus
stephanus. in de cot eccłiȩ. quas apłs paulus cõme¬

Expanded text:
turus, et respiciamus ad stirpem David, unde exturus, et respiciamus ad stirpem David, unde exortus est secundum carnem « Mediator Dei et hominuplerisque Latinis codicibus, legitur: « Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua; » sed sicut a nobis positum  Novum Testamentum non carnaliter, sed spiritaliter regnaturo. De quo dum dicitur: « Et dabit illud proximo tuo, » ad carnis carnem, unde et Saul. Quod vero additum est, « bono super te, » potest quidem intelligi, « meliori te; » nam et quidam sic sunt interpretati. Sed melius sic accipitur, « bono super te, » ut quia ille bonus est, ideo sit super te, juxta illud aliud cos tuos sub pedibus tuis , in quibus est Israel, cui suo persecutori regnum abstulit Christus, quamvis fuerit illic et Israel, in quo dolus non erat, quoddam quasi frumentum illarum palearum. Nam utique inde erant apostoli, inde tot martyres, quorum prior Stephanus, inde tot Ecclesiae, quas apostolus Paulus comme
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam bene regit: qui & tenere illam noue¬
rit & impugnare : bene hanc regit: quis scit ꝑ
illam suꝑ culpas erigi: scit in illa coͣncȩteris
ȩqualitate conponi : Humana & eñ mens pler̃q
excollit᷑: & iam cũ nulla potestats fulcit᷑: quar¬
to magis in altum se erigit: cum se ei & iam
potestas ad uingit: quam tam̃ potestatẽ recte
dispensat : qui sollicite noueris sumeqs exilla
qđ ad iiuet: & expugnarȩ qđ temptat. & ȩqualȩ
se c̃ cȩceris cernere & tam̃ se peceantib ⁊elo ul
tionis antȩ ferre  scͥptum namq ẽ : ducẽ ts cõs¬
tituer̃: noli excolli sed esto in illis quasi unus
ex illis. Iuoq se excusantȩ qđ om̃ia seruaue¬
rit uixtã qđ sibi p̾ceptum fuerat atq diceꝵ¬
te: Audiui uocẽ dñi & ambulaui in uia ꝑ qͣ
misit me dñs: & ad duci agag regem ama¬

Expanded text:
tentiam bene regit, qui et tenere illam novetentiam bene regit, qui et tenere illam noverit et impugnare. Bene hanc regit, qui scit per illam super culpas erigi, scit in illa cum caeteris aequalitate componi. Humana etenim mens plerumque extollitur, etiam cum nulla potestate fulcitur; quanto magis in altum se erigit, cum se ei etiam potestas adjungit? Quam tamen potestatem certe dispensat, qui sollicite noverit sumere ex illa quod adjuvet, et expugnare quod tentat, et aequalem secum caeteris cernptum namque est: « Ducem te constituerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex illis . Illoque excusante quod omnia servaverit, juxta quod sibi praeceptum fuerat, atque dicente: « Audivi vocem Domini, et ambulavi in via per quam me misit Dominus, et adduxi Agag regem Ame
Abbreviated transcription (Latin):
Niit ex p̃cepto dñi saul p̃lium aduersum ama¬
lech in terfectisq cunctis hostibus: peꝑcit agag
Nonnȩ cum paruulis esses in oculis tuis. caput
i tͥbub isrł factus es: uncxitqꝵ ce dñs in¬
G regem suꝑ isrł & cęc̾a: Quid ꝑ in crepationẽ dñi¬
cȩ uocis. nisi suꝑbia elati regis abicitur: qb̾ ad cor¬
rectionẽ suam poterit salubrit̾ quisq conueitere
qui p̃latus ẽ: Cum gͦ saul paruulum se in suis
oculis aestimaret: caput int̾brib isrł factus ẽ:
Seo fultus temporali potentia: iam se paruulũ
ñ uidebat : cȩceroꝵ nanq conparationi se p̃ferens:
quia plus cunctis pot̾at. magnũ se prȩ om̃ibus
estimabat: miro aut̃ modo cum apud se paruu¬
lus: apud dñm magnus: cum uero apud se mag¬
nus apparuit: apud dñm pariuilus futt: ple¬
rumq ergo dum ex subcoꝵ affluentia anim
in flatur: in luxum suꝑbiȩ ipso potentiȩ fasti¬
gio lenocinantȩ corrumpit᷑: quã uidelicet po-¬

Expanded text:
niit ex praecepto Domini Saul praelium adversum Amalec; interfectisque cunctis hostibus, pepercit Agag « Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? Unxitque te Dominus in regem super Israel? » etc. Quid per increpationem Dominicae vocis, nisi superbia elati regis abjicitur? Quod ad correctionem suam poterit salubriter quisque convertere qui praelatus est. Cum ergo Saul parvulum se in suis oculis aestimaret, caput in tribubus Israel factus est; sed fultus temporali potentia, jam se parvulum non videbat. Caeterorum namque comparationi se praeferens, quia plus cunctis poterat, magnum se prae omnibus aestimabat. Miro autem modo cum apud se parvulus, apud Dominum magnus; cum vero apud se magnus apparuit, apud Dominum parvulus fuit. Plerumque ergo dum ex subjectorum affluentia animus inflatur, in luxum superbiae, ipso potentiae fastigio lenocinante, corrumpitur. Quam videlicet po
Abbreviated transcription (Latin):
cibus est solidus: Nec non & suꝑ humerale line¬
um. significat castitatẽ & continentiã cum bonis
oꝑibus: quia qͥs qͥs diuino ministerio fungi appe¬
to : necesse est ut pͥmũ caste continent̾q uiuat
ac sic in bonis oꝑib semet ipsũ exerceao: Por¬
ro filii heli diuina sacra temerantes: peccabtnt
coram dño Undę scriptũ ẽ filii heli filii belial.
nescientes dñm neq officiũ sacerdotum ad popłm:
& paulo post. Erat gͦ in qͥt peccatũ pueroꝵ grande

Expanded text:
ctorum autem cibus est solidus. Nec non et superhumerale linectorum autem cibus est solidus. Nec non et superhumerale lineum significat castitatem et continentiam cum bonis operibus. Quia quisquis divino ministerio fungi appetit, necesse est ut primum caste continenterque vivat, ac sic in bonis operibus semetipsum exerceat. Porro filii Heli divina sacra temerantes peccabant coram Domino. Unde scriptum est: « Filii Heli, filii Belial, nescientes Dominum, neque officium sacerdotum ad populum. » Et paulo pos
Abbreviated transcription (Latin):
muel mater scĩ uiri : multũq laudati. In quo
quidẽ cunc figurata ẽ. mutatio ueteris sacerdo¬
tii & nunc impleta: quando in firmata ẽ. quȩ
multa erat in filiis: ut nouũ haberet in xp̃o.
sacerdotiũ steielis: que peꝑit septem
N cerea samuel erat mistrams in cẽpło dñi
accinc̾tus ephothibath: hoc est suꝑ humerali li¬
neo: quod distat abillo ephoth quo in duebat᷑
pontifex : quia istud tantũ modo lineũ fuit &
concessum minorib gͣdibus ad utendum illud
eñĩ qđ uestiebat pontificẽ ex quatuor coloribus
id est iacinc̾to bisso. cocço. purpura: & ex auro
habebat᷑ contextum: Et tunicam paruam facie¬
bat ei mater sua quã afferebatscatutis diebus:
ascendens cum uiro suo ut in molaret hostiam sollẽp¬
nem dño: Tunica hȩc parua quã anna mater hoc ẽ
gr̃a formauit & puero tradidio: significat doc̃tri¬
nam facilem qua in buendi suno rudes animi cre¬

Expanded text:
ter Samuel sancti viri, multumque laudati, in quo ter Samuel sancti viri, multumque laudati, in quo quidem tunc figurata est mutatio veteris sacerdotii, et nunc impleta, quando infirmata est quae multa erat in filiis, ut novum haberet in Christo sacerdotium sterilis quae peperit septem. Interea Samuel erat ministrans in templo Domini, accinctus ephod rar, hoc est, superhumerali lineo, quod distat ab illo ephod quo induebatur pontifex, quia istud tantummodo lineum fuit, et concessum minoribus gradibus ad utendum; illud autem quod vestiebat pontificem, ex quatuor coloribus, id est, hyacintho, bysso, cocco, purpura, et ex auro habebatur contextum. « Et tunicam parvam faciebat ei mater sua, quam afferebat statutis diebus, scendens cum viro suo, ut immolaret hostiam solemnem Domino. » Tunica haec parva, quam Anna mater, hoc est, gratia formavit et puero tradidit, significat doctrinam facilem qua imbuendi sunt rudes animi cre
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos: Nam qͥs ascendit sic̃ dic̃ apłs nisi &qͥ
discendit in in feriores partes teris: qui descendit
ipse ẽ qui ascendit suꝑ om̃s celos: ut ad impleret
omĩa: ꝑ nubes gͦ suas conuit : quas sco sp̃u cum
tum ẽ. Dñs iudicabit fines terre: ac sic dic̾etur
dñs udicabit extrema hominis : qm̃ ñ uidicabius¬
tur quȩ in melius uł indeterius medio cempore
cõmutant᷑: sed in quib extremis in uentus fuerto
qͣ uidicabitur: Et dabit imꝑium regi suo: hoc
est popło xp̃iano :dat eis uiraitẽ qua carnẽ sic̃
reges regant: & in illo qui ꝓpt̾ eos fudit sangui¬
nem suum mundum uncant: Seqͥt᷑: Et subli¬
mabit cornu xp̃i sui. Quomͦ xp̃c exaltabis¬
cornu xp̃i sui : Om̃s qͥppe unctos eius crismate:
rec̾te xp̃os possumꝰ dicere: qđ tam̃ totum cum suo
capitȩ corpus. unus ẽ xp̃s. Hȩc anna ꝓpħauit sa¬

Expanded text:
 et mortuos. « Nam quis ascendit, sicut dicit Apostolus, nisi et  et mortuos. « Nam quis ascendit, sicut dicit Apostolus, nisi et qui descendit in inferiores partes terrae: qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes caelos, ut adinpleret omnia. Per nubes ergo suas tonuit, quas sancto Spiritu cum tum est: « Dominus judicabit fines terrae, » ac si diceretur: Dominus judicabit extrema hominis, quoniam non judicabuntur quae in melius vel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis inventus fuerit qui judicabitur. « Et dabit imperium regi suo, » hoc est, populo Christiano; dat eis virtutem qua carnem, sicut reges, regant, et in illo qui propter eos fudit sanguinem suum mundum vincant. Sequitur: « Et sublimabit cornu Christi sui. » Quomodo exaltabicornu Christi sui? Omnes quippe unctos ejus chrismate recte christos possumus dicere, quod tamen totum cum suo capite corpus unus est Christus. Haec Anna prophetavit, ma
Abbreviated transcription (Latin):
co Incellegi: & ad uersirium suum : c̃ enim dñs
posside nos ceꝑit. ꝓfecto ad uersarius qui ñr̃
fuerat. ipsius fitꝰ & uincetꝰ a nobis ñ uiribus
nr̃is quia si in iurtutȩ ꝓpria potens est uir.
dñs gͦ in firmũ faciet aduersarium suum: dñs
sõs. ut uincatur a scĩs. quos dñs sc̃s scõꝵ efficit
scõs: Ac ꝑ hoc ñ gloriet᷑ potens in sua potentia:
& ñ gloriet᷑ prudens in sua prudentia: Nec di¬
ues in diuitiis suis : sed in hoc gloriet᷑ qui gloria¬
tur: in tellegers & scire dñm. & facere uiditium
& iusticiam in medio terre: non parua ex partę
in tellegit & scit dñm: qui in cellegit & scit etiã
hoc sibi a dño dari ut intellegat & sciat dñm: sed¬
quia retributio uxxta in die iuditii futura ẽ a dño
suꝑ filios ade: in de seqͥt᷑: Dñs ascendit in quit
celos & toniut: Ipse uidicabit extremum cerrs quia
iustus est: prorsus ordinẽ tenuit confessionis fide¬

Expanded text:
co intellegi et aduersarium suum. Cum enim Dominus co intellegi et aduersarium suum. Cum enim Dominus possidere nos coeperit, profecto aduerfuerat ipsius fit, et vincetur a nobis, non viribus nostris, quia non in virtute propria potens est vir. Dominus ergo infirmum faciet adversarium suum. Dominus sanctus ut vincatur a sanctis, quos Dominus c: « Non glorietur potens in sua potentia, et non glorietur prudens in sua prudentia, nec dives in divitiis suis; sed in hoc glorietur, qui gloriatur, intellegere et scire Dominum et facere iudicium et iustitiam in medio terrae. Non parua ex parte intellegit et scit Dominum, qui intellegit et scit etiam hoc a Domino sibi dari, ut intellegat et sciat Dquia retributio justa in die judicii futura est a Domino super filios Adae, inde sequitur: « Dominus ascendit, inquit, coelos et tonuit; ipse judicabit extremum terrae, quia justus est. » Prorsus ordinem tenuit confessionis fide