comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus ꝑ septuras om̃s diuinas cura cõtima cõmẽdati
Cũ ergo etiã ꝑ ĩiustos iusti. cic ꝑ ĩpios pii ꝓficiãt frustra
dicit᷑ Nõ creaet deus quos p̃sciebat malos futuros Cur
eñ nõ crearet quos p̃sciebat bonis ꝓfituros. ut et utiles
eoꝵ bonis uolũtatib ex̾cendis cĩmonẽdisq nasct̃tur.
et iuste pro suci malã uolũtate purãt᷑ Talẽ ĩqͥunt
faiceret hoiem. qui nollet õmo peccrre Ette nos cõcedi¬
mus meliorẽ eẽ naturã: que om̃o pecitire uolit. Con¬
cedait et ipi nõ eẽ malã naturã: que sic ftã ẽ ut posset
nõ pectare si noliet. et ustã ẽẽ sententiã qua punita
ẽ. que uolũtate nõ nctĩtate pertauit. Sicut ergo ratio
uera docet meliorẽ ẽẽ neturã ꝙͣ prorsus nichil delcat
hbere ut nõ solũ de ceteris licitis rcẽq tãctis. uerũetiã
de ipius prcue delcãtionis cohibitione letet᷑ Cũ ergo
hec natura bona sit. illa melioi:cur illã solã et nõ u¬

Expanded text:
ontinua commendatur. cum ergo etiam per iniustos iusti ac per impios pii proficiant, frustra dicitur: non orearet deus quos praesciebat malos futuros. cur enim non crearet quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino pec- . care. ecoe nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit. concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet, et iustam esse sententiam, qua punita est quae uoluntate, non necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera docet meliorem esse creaturam, quam prorsus nihil delectat hibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis uerum etiam de ipsius prauae delectationis cohibitione laetetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non u
Abbreviated transcription (Latin):
turus iste temꝑtator. nsi p̃cessisset ĩ aĩa hoĩs q̃dã
e latio cõpmenda: ut ꝑ hũiliationẽ ꝑcrĩ q de se falso
p̃si p̃serit disce̾t Merissime quippe dictũ ẽ Ante rui-¬
bic̃ excltatur cor. et aute głam huĩliat / Et huiꝯ for¬
te hoĩs uox ẽ ĩ pͦs Ego dixi ĩ abũdantia mea: nõ
ruouebor ĩ scłm Deinde iã exꝑtus quid mali haibe

Expanded text:
s iste tentator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio comprimenda, ut per humiliationem peccati, quam de se falso praesumpserit, disceret. Verissime quippe dictum est: Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur . Et hujus forte hominis vox est in Psalmo: Ego dixi in abundantia mea, Non movebor
Abbreviated transcription (Latin):
pet. nõ eos tñ cieare destitit utilitati disputaĩs corũ
quos ĩ hoc gu̾e ita crecuit ut ad benũ ꝓficere ñ ma¬
loꝵ cõꝑcitione nõ possẽt Ei em̃ nõ eeñt. null̃i rei utiq
ꝓdessent Parũ ne bora actũ ẽ ut sint. qui certe illi
utiles stꝰ. quod genꝯ quisquis nõ uult ut sit: rchil cali¬
ut agit ñ ut ip̃e ĩeo nõ s̃it chcigna oꝑa dmñ ex qt¬
ĩ om̃o uolũtates euis Prenidet bonos futiuos et
creat : p̃udet rnalos faturos et creat Seipm̃ ad
fruendũ p̃bens bonis multa nuumerũ suoꝵ largiẽs
et malis Miscd̾iter ignosdẽs: iuste ulcistẽs Itẽq m¬
scd̾iter ulcisces̃. iuste ignoscẽs Nichil metues̃ de
cuiꝯꝙͣ malicia. nchil ĩdigẽs de cuiꝰq iusticia Ili¬
chił sibi cõsulẽs. nec de oꝑibus bonorũ. et bõnis cõ

Expanded text:
orum, quos in hoc genere creavit, ut ad bonum proficere, nisi malorum comparatione , non possent. Si enim non essent, nulli rei utique prodessent. Parumne boni est actum ut sint, qui certe illi generi utiles sunt; quod genus quisquis non vult ut sit, nihil aliud agit, nisi ut ipse in eo non sitin omnes voluntates ejus. » Praevidet bonos futuros et creat, praevidet malos futuros et creat: se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munerum suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, juste ulciscens; item misericorditer ulciscens, juste ignoscens, nihil metuens de cujusquam malitia, nihil indigens de cujusquam justitia, nihil si
Abbreviated transcription (Latin):
nolũt cidũtere sensus suos hoiẽs ex quo oꝑe diuine ꝓ¬
uidẽtie ĩ eos uemiat ĩponende cõmotio dĩscipline: ut
si nõ corrigũtur qui pumũtur⁊ eoꝵ tñ exemplũ ceteri
ruetuat. Ualecitq ad eoꝵ scilutẽ iuste ꝑuicies alioꝵ

Expanded text:
nolunt advertere sensus suos homines, ex quo opere divinae pnolunt advertere sensus suos homines, ex quo opere divinae providentiae in eos veniat imponendae commotio disciplinae; ut si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplo caeteri metuant, valeatque ad eorum salut
Abbreviated transcription (Latin):
cõiltere: qm̃ omp̃s ẽ Posset plane Cur ergo nõ fecit:
ostendisse nõ ꝑui bom ec̃ uationalẽ treatiuã. etiã istare
que maloꝵ cõꝑatione ctiuet malũ. Quod genꝯ bone
coeature utiq nõ eẽt. si omĩ malas uelũtrtes ĩ bonũ
deus cõu̾tisset. et nulli ĩiquitati debitã penã ĩfuge̾t
ac li nõ eẽt nͭ solũ illud genus. qd̾ nułła uel pcñ nel
Cupplicii tnaloꝵ cõꝑatione ꝓfiget Ita uelud aucta
nu̾ositate excellentioris gnis: ip̃oꝵ grm bonoꝵ nũs
innueret᷑. Ergo ĩquiũt ẽ aliquid ĩ oꝑibus deiq alte¬
rius malo ĩ digecit. quo ꝓficiat ad bomĩ Ita re obsur¬
duerut et excecati sũt hoies nescio quo łtudio cõtẽ¬
tionis ut nõ audiãt uel uidecit̃ quibusdã punitis
ꝙͣ płim corrigãtur: Quis em̃ paganꝰ. quis iudeus
quis hereticus nõ hoc ĩ domo suci cotidie probet s
Herũ cũ ueĩtur ad dispatritionẽ ĩ qͥsitionẽq ueritatis.

Expanded text:
otens est. Posset plane. Cur ergo non fecit? ostendisse non parvi boni esse rationalem creaturam, etiam istam quae malorum comparatione cavet malum: quod genus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas voluntates in bonum Deus convertisset, et nulli iniquitati poenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla vel peccati vel supplicii malorum comparatione proficeret. Ita velut aucta numerositate excellentiorisaluti. 14. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus Dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? Itane obsurduerunt et excaecati sunt homines, nescio quo studio contentionis, ut non audiant vel videant, quibusdam punitis, quam plurimi corrigantur? Quis enim paganus, quis Judaeus, quis haereticus non hoc in domo sua quotidie probet? Verum cum venitur ad disputationem inquisitionemque veritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
T ĩquitas apud deũ. Si ergo q̃rit᷑ cur deus tep̃tari
ꝑunserit hoiẽm quẽ tep̃tatori cõsensurũ ẽẽ p̃scie beit.
altitudinẽ quidẽ cõsilii eius penetinre nõ possũ. et
longe suꝑ uires meas hoc eẽ cõfiteoi Est ergo aliqua
ceiusa fortasis octultio. q̃ meliorib s̃on qpreia nat᷑.¬
nat saiꝑe. uel siit dicere. nõ tn uidetur magne laudis
futurũ fuisse hoiem̃ si ꝓpte̾a posset bñ uiuere q ne¬
mo tuale uiuere suaderet. cũ et ĩ natura posset et
ĩ ꝑtãte habere si uellet nõ cõsentire suadẽti adiunãl
te tñ illo qui suꝑbis resistit. hiũlib ciũt dat gram̃
Cur itaq tẽp̃tari nõ sineret quẽ cõsensurũ eẽ ip̃e p̃scie¬

Expanded text:
r deus temtari permiserit hominem, quem temtatori consensurum esse praesciebat, altitudinem quidem consilii eius penetrare non possum et longe supra uires meas hoc esse profiteor. est ergo aliqua causa fortassis occultior, quae melioribus sanotnat sapere uel sinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere. quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti adiuuante tamen illo. qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temtari non sineret, quem consensurum esse p
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ nõ solũ ut sit. Uerũetiã ut nõ m̃si cib illo bñ sibi sit.
ci quo ht̃ ut sit Nuns itaq ĩ portuno dicit᷑: nõ essẽt qͥ¬
ẽẽ nõ possent nsi eeñt. et hii ĩ quib uindicte iusticiã de¬
mnõstraret Cur em̃ nõ utraq potus eeũt qñ ĩ utrisq
et bonitas dei et equitas usre p̃dicat᷑ At em̃ si deꝯ uei¬

Expanded text:
am ut non nisi ab illo bene sibi sit a quo habet ut sit. nimis itaque importune dicitur: non essent quiesse non possent, nisi essent et hi in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequalitas iure praedicatur? at enim si deus ue
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ mũdo fr̃ĩ sũt: et ꝑ sua officia distributi. Tales em̃
fortasse posset etiã aliquid illicitũ delectare. Quã tũ
delcãtioriẽ si pectare nollẽt libro arbitrio cohiberent.
sicut hõmaxiẽ ille p̾mꝰ qui pccĩ penã nũdũ habebat
ĩ mẽbus. qñ quidẽ et ipã a scĩs u̾nis deo subditis ꝑ eiꝯ
gram̃ pietate suꝑatur Porro ista questio de btã uita
utrũ eã quisꝙͣ iã habere dicendꝰ sit. cuis ĩcertꝰ fit
utrũ secũ ꝑmansura sit. an ei mseria qñq sucredat.
pt̃ et de pp̃o pͥmo hoĩe ouri Uã si futuri sui pcc̃ĩ p̃ssius
erat diuineq uindicte: bts̃ unle ẽẽ potaͣt : Ergo erat
ĩ ꝑadiso nõ bt̃s. sed eñ nõ erat futuri sui pccĩ p̃stius
Ergo ꝑ hac̃ ignorantiã aut eiusdẽ btĩtudĩs ĩ certus
Et quõ iã uere btũs. Aut falsa spe certus nõ sciẽtia
ti : cui obediẽter uiuẽti dandũ adhuc eẽt ãgłe̾ꝵ cõsor¬

Expanded text:
in mundo facti sunt, et per sua officia distributi. Tales enim fortasse posset aliquid etiam illicitum delectare: quam tamen delectationem si peccare nollent, libero arbitrio cohiberent; sicut homo, maxime ille primus, qui peccati poenam nondum habebat in membris, quandoquidem et ipsa a sanctis uiris deo subditis per eius gratiam pietate superatur. Porro ista quaestio de beata uita, utrum eam quisquam iam habere dicendus sit, cuius incertus est utrum secum permansura sit an ei miseria quandoque succedat, potest et de ipso primo homine oriri. nam si futuri sui peccati conscius erat diuinaeque uindictae, beatus esse unde poterat? ergo erat in paradiso non beatus. sed enim non erat futuri peccati sui praescius. ergo per hanc ignorantiam aut eiusdeet quomodo jam vere beatus? aut falsa spe certus, non scientiati, cui obedienter viventi dandum adhuc esset Angelorum consor
Abbreviated transcription (Latin):
pus assũptũ ex cane ĩ qua itidẽ nullꝰ hom̃i fue¬
rat opatus sortitũ ẽ cnam bonã. cũ illic erige¬
retur casurus hic descenderet leuaturꝰ: Et
fortasse ideo cut sortitus sũ aiam̃ bonã. si tñ hoc
de ilło oportet ĩtelligi quia solent que sorte dc̃¬
tur diuiitꝰ dari ⁊ sut qd̾ tĩdent dicendũ ẽ. ne

Expanded text:
pus assumptum ex carne, in qua itidem nullus hominum fuepus assumptum ex carne, in qua itidem nullus hominum fuerat operatus, sortitum est animam bonam, cum illic erigeretur casurus, hic descenderet levaturus? Et fortasse ideo ait, Sortitus sum animam bonam si tamen hoc de illo oportet intelligi, quia solent quae sorte dantur, divinitus dari: aut, quod fidenter dicendum est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tñ tm̃mõ qnousq licebat eius ĩpetũ ꝑtulerit̃t
Pinde corpus xp̃i qnis ex tarne femine assũp̃¬
tũ ẽ q̃ de illa carus ꝑcc̃ ꝓpegine cõcepta fua̾t¬
tũ quia nõ sic ĩ eai tõceptũ ẽ. quõ fua̾t issa cõcep/¬
ta:. nec ipã erat caro pccĩ. sed sił̾itudo carnis pcc̃ĩ
Nõ em̃ aiccepit inde recitũ moriendi qui appcuret
⁊̃ motu carras nõ uolũtario. ꝙuis uolũtate suꝑã¬
do adu̾sus quẽ sp̃s cõcupiscĩt: sed accepit inde
nõ qd̾ cõtagiom p̃uaricationis: sed qd̾ exsoluẽde
iidebite morti et ostendende ꝓmuisse resurrectiom
sutticeret quoꝵ unũ nobis ad nõ timendũ alterũ
d sperandũ ualeret Demq sia me q̃itꝰ unde ac¬
meliores atq doctiores: sed tũ pro meo captu li¬
bentius responderĩ unde aidã: ꝙͣ de adã Si em̃¬
puluis assup̃tus e terra ĩ qua nulłꝰ hoñn fua̾t
operatꝰ meruit diuintꝰ cuãri: qñtomagis cor¬

Expanded text:
tamen tantummodo quousque licebat eius inpetum pertulerunt. tamen tantummodo quousque licebat eius inpetum pertulerunt. proinde corpus Christi quamuis ex carne feminae adsumtum. est, quae de illa carnis petamen quia non sic in ea conceptum est, quomodo fuerat illa concepta, nec ipsa erat caro peccati, sed similitudo carnis peccati. Non enim accepit inde reatum moriendi, qui apparet in motu carnis non voluntario, quamvis voluntate superando, adversus quem spiritus concupiscit : sed accepit inde, non quod contagioni praevaricationis, sed quod exsolvendae indebitae morti, et ostendendae promissae resurrectioni sufficeret; quorum unum nobis ad non timendum, alterum ad sperandum valeretmeliores, atque doctiores, sed tamen pro meo captu libentius responderim, non de Adam, sed unde Adam, id epulvis assumptus ex terra, in qua nullus hominum fuerat operatus, meruit divinitus animari; quanto magis cor
Abbreviated transcription (Latin):
si pnũt etiã ista q̃ circũ hac sentẽtiã ĩ libro scaniẽ
legũtur ꝓpter hũilẽ formã serui et unitatẽ corꝑis
eccłie cũ copite suo eidẽ ip̃i dnõ coaptari: quid ĩ¬
gemosius illo pu̾o. cuiꝯ ĩ cĩis duodecĩ seniores scipi¬
entiã mirabãtur e Et quid illa cuã meliꝯ q̃ etiã sĩ
uincãt. nõ certando sed ꝓbando qui aiãꝵ traducẽ
affirmãt. nõ erit cõsequẽs ut etiã ip̃a ex illius
p̃uaricatoris traduce uenisse credenda sit: ne ꝑ
Illius hoĩs ĩo bedientiã etic̃ ip̃e pccõr cõstituatur.
ꝑ cuiꝰ uniiꝰ obedientiã ab illo reatu liberati iusta¬
uirginis. cuiꝯ caro etiã si de pccĩ ꝓpagatione ue¬
uit nõ tñ de ꝓcc̃i ꝓpagatione cõcepit: ut ne ip̃m
quidẽ corpus xp̃i ei lex seuerit ĩ uto̾ marie. q̃ ĩ
mẽbris posita corꝑis mortis: repugnat legi mẽ¬
tis Quã scĩ pr̃es cõiugati refrenãtes. nõ q̃dẽ
nisi quousq licebat ĩ cõtubitsĩ relaxauerũt: nec

Expanded text:
si possunt etiam ista, quae circum hanc sententiam in libro sapientiae leguntur, propter humilem formam serui et unitatem corporis ecclesiae cum capite suo, eidem ipsi domino coaptari, quid ingeniosius illo puero, cuius in annis duodecim seniores sapientiam mirabantur ? vincant non certando, sed probando, qui animarum traducem affirmant, non erit consequens ut etiam ipsa ex illius praevaricatoris traduce venisse credenda sit; ne per illius hominis inobedientiam etiam ipse peccator constituatur, per cujus unius obedientiam ab illo reatu liberati, justuirginis, cuius caro, etiamsi de peccati propagatione uenit, non tamen de peccati propagatione concepit, ut ne ipsum quidem corpus Christi ea lex seuerit in utero Mariae, quae in membris posita corporis mortis repugnat legi mentis? quam sancti patres coniugati refrenantes non quidem nisi quousque licebat in concubitum relaxarunt nec
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝯ opmari ꝙ serpentẽ sibi ꝑ quẽ tẽp̃taret ꝑ¬
suaderetq pctm̃ diabolꝰ elegerit. sed cũ eet ĩ illo
ꝓpter ꝓuer sã et ĩuidã uolũtatẽ decipiendi cupiditas.
nõ ñ ꝑ iliud aĩal potuit ꝑ qd̾ posse ꝑrrissus ẽ Mocẽ¬
di em̃ uolũtcis pt eẽ a suo quoq cũo prana: nõ ẽ cuĩt

Expanded text:
debemus opinari quod serpentem sibi, per quem tentaret persuaderetque peccatum, diabolus elegerit; sed cum esset in illo propter perversam et invidam voluntatem decipiendi cupiditas, nonnisi per illud animal potuit, per quod posse permissus est. Nocendi enim voluntas potest esse a suo quo
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑalib assuefricti et affacti sensib holũt aiã
credere aliud eẽ ꝙͣ corpus. ne si corpus nõ fuit
nichil sit Re ꝑ hoc tantomagis timẽt etiã de
deo credere ꝙ rorpus nõ sit qm̃ucigis timet᷑ deñ
credere nichil ẽẽ Ita em̃ ferũt᷑ ĩ phãtasias uel

Expanded text:
oralibus assuefacti et affecti sensibus, nolunt animam credere aliud esse quam corpus, ne si corpus non fuerit, nihil sit: ac per hoc tanto magis timent etiam de Deo credere quod corpus non sit, quanto magis timent Deum credere nihil esse. Ita enim f
Abbreviated transcription (Latin):
uit Si aũt nõ credebet ꝓfecto neq hoc sci¬
re potãt utrũ ad eũ oiu ille cui nõ credebat
cidduxerit. am forte ĩ aliquib cib illo remo
set absconderit Nõ utiq arbitror. dubitã¬
dũ: hoc aliciuꝰ ꝓphetie sigmfitationis grã
ftrũ: sed tñ factũ Neq hoc oꝑe suscepimus
ꝓphica eingmata ꝑstrutari sed rerũ gesta¬
rũ fidẽ fid ꝓpͥetatẽ historie cõmẽdure: ut qd̾
ĩpossibile uideri uaros atq ĩ credulis pt̃
ant ip̃i auctoritati sc̃e scp̃ture uelud testi¬
ficatione cõtraria repugnare. id pro meis
piribus qnͣtũ deus adiuuat disserendo de¬
mõstrẽ neq ĩpossibile ẽẽ neq cõtrariũ.
Qd̾ tuĩt ĩpossibile quidẽ apparet n ͨ ht̃ ul¬

Expanded text:
uit; si autem non credebat, profecto neque hoc sciuit; si autem non credebat, profecto neque hoc scire poterat, utrum ad eum ille omnia, cui non creadduxerit; an forte in aliquibus ab illo remotset, absconderit. Non itaque arbitror dubitandum hoc alicujus propheticae significationis gratia factum, sed tamen factum. Neque hoc opere suscepimus prophetica aenigmata perscrutari, sed rerum gestarum fidem ad proprietatem historiae commendare, ut quod inpossibile uideri uanis atque incredulis potest aut ipsi auctoritati sanctae scripturae uelut testificatione contraria repugnare id pro meis uiribus, quantum deus adiuuat, disserendo demonstrem neque inpossibile esse neque contrarium, quod autem possibile quidem adparet nec h
Abbreviated transcription (Latin):
bile xst i eide ligua nõĩa pisciũ nõ aib
hoie sed diuiuitꝯ ĩstituta. que deo docẽte
homio postea disceret.. Euod si ita etiã
grficatio resonaret. Sed credondũ ẽ paulcitã
cognitis pasciũ generib noiã ĩposita Tũt
aũt cũ pecora et bescie et uolrtilia ad hoĩe
sidducta sũt ut eis ad se cõgregatis generiti᷑¬
q distinctis noĩa ĩponeret. quib etiũ ipĩs
tio aliquid ligniticundi. Mad p̃nũtiationẽ
Euturoꝵ ualeret. Cui rei maxime ordo nar
ris aĩaliũ. qd̾ silie adiutoriũ possit eẽ hoĩ
Ełn opus erut ut hoc etiã hõ ip̃e cognosce¬
ret et oo cõmẽdatiorẽ haberet mulierẽ suũ.
ꝙ ĩ oĩ tarne creatu sub celo et de hoc nere
sicut ip̃e uiuẽte nichil eius siłe ĩuemiiet
Mirũ si hoc scire nõ posset: nͥ oĩbus ad se
udductis atq ꝑspectis Si em̃ deo credebcit.
posset hoc ilłi eo mõ dicere quõ et p̃ceptũ de¬
dit quõ et peccantẽ ĩ terrogauit atꝙ ĩdicũ¬

Expanded text:
bile est in eadem lingua nomina piscium non ab homine, sed diuinitus instituta, quae deo docente homo postea disceret? quod si ita etiam nificatio resonaret. sed credendum est paulatim cognitis piscium generibus nomina inposita; tunc autem, cum pecora et bestiae et uolatilia ad hominem adducta sunt, ut eis ad se congregatis generatimque distinctis nomina inponeret, quibus etiam ipsistio aliquid significandi, quod ad praenuntiationem futurorum ualeret? cui rei maxime ordo narrris animalium, quod simile adiutorium posset esse homini? an opus erat, ut hoc etiam homo ipse cognosceret et eo commendatiorem haberet mulierem suam, quod in omni carne creata sub caelo et de hoc aere sicut ipse uiuente nihil eius simile inuenerit? mirum, si hoc scire non posset nisi omnibus ad se adductis atque perspectis. si enim deo credebat, posset hoc illi eo modo dicere, quo modo et praeceptum dedit, quo modo et peccantem interrogauit atque iudica
Abbreviated transcription (Latin):
eaꝵ mores disc̾nerẽtur añꝙͣ uenirẽt ad corpa
Nec ex corꝑe mainꝰ grauãte potuit iste dicere
siam suã bonã. qui ait sortitꝰ sũ ericm bonã.
et cũ eem̃ magis bonꝰ ueni ad corpus ĩ quoĩqui¬
natũ Accessisse em̃ dixit bonitati. qr bonꝯ erat.
sortitꝰ uidelicet cuam̃ bonã. ut etiã aid corpus
ĩquoĩquinatũ ueriret ⁊liũde ergo bonꝰ: añꝙͣ

Expanded text:
earum mores discernerentur, antequam venirent ad corpora; nec ex corpore minus gravante potuit iste dicere animam sumam bonam, qui ait, Sortitus sum animam bonam; et cum essem magis bonus, veni ad corpus incoinquinatum. Accessisse enim dixit bonitati qua bonus erat, sortitus videlicet animam bonam, ut etiam ad corpus incoinquinatum veniret. Aliunde e
Abbreviated transcription (Latin):
pulentia. q̃ uisu tactuq sentit᷑ Et ip̃a qntitris
corpis huam que utiq modulũ seĩs ĩtõꝑcibili¬
ter excedit satis ostendit posse inde aliquid su¬
mi qd̾ nõ habeat ilłã uim seiãlẽ. sed tm̃ corꝑalẽ
subscãtiã. que diuinitꝰ de ꝓpagatione cõcũbẽtiũ¬
ĩ carnẽ xp̃i assup̃ta citq formata ẽ Hoc aũt de
cuã quis ualeat affumare ꝙ utrũq habecitꝰ et
materiã seĩs incanfestã: et rãtionẽ seĩs octultã:
Sed quid laborẽ ĩ re et ꝑsucderi u̾bis nemim
forsitã pt̃ rsi tantũ ac talẽ ĩgemiũ sit qd̾ pos¬
sit loquẽtis p̃uolare conatũ: nec totũ expectare
assertione. Dreuit itaq colligã Si oꝑtuit et
de cuĩa fieri qd̾ cũ de crirne diceremꝰ forsitã ĩtel¬
lectũ sit ita ẽ de traduce aia xp̃i ut nõ labẽ p̃¬

Expanded text:
pulentia, quae visu tactuque sentitur: et ipsa quantitas corporis humani, quae utique modulum seminis incomparabiliter excedit, satis ostendit posse inde aliquid sumi, quod non habeat illam vim seminalem, sed tantum corporalem substantiam, quae divinitus, non de propagine concuin carnem Christi adsumta atque formata est. hoc autem de anima quis ualeat adfirmare, quod utrumque habeat, et materiem seminis manifestam et rationem seminis occultam? sed quid laborem in re, quae persuaderi uerbis nemini forsitan potest, nisi tantum ac tale ingenium sit, quod possit loquentis praeuolare conatum nec totum expectare a sermone? breuiter itaque conligam: si potuit et de anima fieri - quod cum de carne diceremus, forsitan intellectum sit — ita est de traduce anima Christi, ut non se
Abbreviated transcription (Latin):
corpi pct̃i ꝓricipata colluuies ideo subuemdndũ
udicauit ꝑ baptistnsi. quia pͥsciuit eã si uiuẽt
pio si dolitor tinisse uicturã Dn ideo potius re¬
hac sentẽtia certos se ẽẽ tõtirmc̃it. cilia fortas¬
ło ꝓfer̃t uel testiõma sc̃pturaꝵ uel docuniẽta
uttionũ quib hãc cuferãt ãbiguitatẽ uel c̾te¬

Expanded text:
corpore peccati participata conluuies, ideo subueniendum iudicauit per baptismum, quia praesciuit eam, si uiueret, pie fideliterque fuisse uicturahac sententia certos se esse confirmant, alia fortasse proferunt vel testimonia Scripturarum, vel documenta rationum, quibus ha
Abbreviated transcription (Latin):
rut ideo hribero nocetsauiũ babtisim sacrm̃ smne
quo e hac uita etiã ĩ ilia etate migrare nõ ex¬
prditꝰ quia cõtagio pct̃i. ex carre pcci qua obriutꝰ
bã tũ Miis i feritus mẽbus oberit ei post mortẽ
msi cũ adħus ĩ ipã carne ẽ sacrõ mediatoris ex¬
pietur: eiq diuiratꝰ hoc cuxiliũ ꝓcurari quã deꝰ
p̃seiit si usq ad ãmos tidei cõgiuos hic uiuerẽt
pie fuisse uictiã quã ꝓptraliquid qd̃ ip̃e nouit.
ꝓt ncisci uoluit ĩ corꝑe. et cito deticihi e corpore
uasi uicturos nos eoꝵ salutis fieri qui hac bita
bone gesta ⁊̃ eccłie pace defuc̾ti sũt. si nõ solũ
beora ĩd quos quisq uixit. uerũ etiã sed̾ra id qd

Expanded text:
 ideo habere necessarium Baptismi sacramentum, sine quo ex hac vita etiam in illa aetate emigrare non expedit, quia contagio peccati ex carne peccati, qua obruitur anima, cum his inseritur membris, oberit ei post mortem, nisi, cum adhuc in ipsa carne est, sacramento mediatoris expietur, eique diuinitus hoc auxilium procurari, quam deus praesciit, si usque ad annos fidei congruos hic uiueret, pie fuisse uicturam, quam propter aliquid, quod ipse nouit, et nasci uoluit in corpore et cito extraxit e corpore: nisi incertos nos eorum salutis fieri, qui hac vita bene gesta, in Ecclesiae pace defuncti sunt; si non solum secundum id quod quisque vixit, verum eti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illuis ĩ obedientiã pctõres cõstituti sũt multi:
si tm̃ scdm carnẽ ĩ illo. nõ etiã scc̃ scd̾m aicm̃
fuerũt: Cauendũ ẽ em̃ ne uel deus uideatur
Auctor ẽẽ ꝑcã. si dat aiam̃ carm ĩ qua eã tictẽ
cui liberande a pccõ nõ sit xpiãna grã ñe cessa¬
ria: quic nõ peccauit ĩ adã łi om̃s ĩ eo peccasse
cuc̃ta dictũ ẽ Quod usq adeo cõtiariũ ẽ ecrle
siastice fidei ut ꝑntes ad ꝑcipiendã gram̃ scĩ
baptisim. etiã cũ ꝑuulis atq ĩ fantib currant
obesset. si ĩ illa etate de corꝑe sins baptismo
euret Si em̃ ꝑ hoc sacramentũ corꝑi eoꝵ cõ¬
bulitur. nõ et aĩe deberet et mortui baptiiciri
At cũ uidecanꝰ hoc uiuersalit ecclican reti¬

Expanded text:
constituti sunt, si tantum secundum carnem in illo, non etiam secundum animam fuerunt? Cauendum est enim, ne uel deus uideatur auctor esse peccati, si dat animam carni, in qua eam peccare cui liberandae a peccato non sit christiana gratia necessaria, quia non peccauit in Adam, si omnes in eo peccasse animam dictum est: quod usque adeo contrariuidei, ut parentes ad percipiendam gratiam sancti baptismi etiam cum paruulis atque infantibus currant, obesset, si in illa aetate de corpore sine baptismo exirent. si enim per hoc sacramentum corpori eorum consulitur, non et animae, debereat cum videamus hoc universaliter Ecclesiam reti
Abbreviated transcription (Latin):
apłs curnalẽ ꝓculdubio delcãtionẽ: quã de
ccrne et cũ carne spũs ht̃ cidu̾sus delcãtionẽ
quã colus ht̃ Solus quippe h̃t uisi falior il¬
lud desideriũ nõ cũ carras uolũtate uel carna¬
luĩ rerũ cupiditate cõmixtũ: qd̾ desiderat et
deficit aiã ĩ atria dm̃ Solus etiã ht̃ illud
de quo ei dicitꝰ cõcupisti sapiãm serua mãda¬
ta. t dñs p̃bet illã tibi Nã cũ sps ĩperct mẽ¬
bris corpis ut huic desiderio seruicait quo sola
accenditur uelud cũ aslũtur codex: cũ ciliquid
scribitur. legitur disputatur. audit᷑. cũ demłq
pcras fĩcngitur esurlenti et cete̾ huãratatis. ac

Expanded text:
alem procul dubio delectationem, quam de carne et cum carne spiritus habet adversus delectationem, quam solus habet. Solus quippe habet, nisi fallor, illud desiderium, non cum carnis voluptate, vel carnalium rerum cupiditate commixtum, quo desiderat et deficit anima in atria Domini . Solus habet etiam illud, de quo ei dicitur, Concupisti sapientiam; serva mandat dominus praebebit illam tibi. nam cum spiritus imperat membris corporis, ut huic desiderio seruiant, quo solus accenditur, uelut cum adsumitur codex, cum aliquid scribitur, legitur, disputatur, auditur, cum denique panis frangitur esurienti et cetera humanitatis ac
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ tiliud nõ dicã nati. sed oĩno cõcepti młi egri¬
tudinẽ quãdã ĩchoauimꝰ qua sumꝰ necessa¬
rio morituri: Neq em̃ tã titẽ ẽ cũ ip̃o mor¬
bo udri qui aut ydropicꝯ uel disincercus.
uel elefanciosus factus fuerit. qm̃ eũ q̃ hoc
corpus habere ceꝑit ĩ quo om̃s hoiẽs natu¬
xũ sũt filii ie: quia hoc nõ fecit nisi pena
pccĩ Que cũ ita srnt: tur nõ credaanꝯ illos

Expanded text:
liud, non dicam nati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem quamdam inchoavimus, qua sumus necessario morituri? Neque enim tam necesse est eum ipso morbo mori, qui hydrops, vel dysentericus, vel elephantiosus factus fuerit, quam eum qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii irae , quia hoc non fecit nisi poena peccati. 18. Quae cum ita sin
Abbreviated transcription (Latin):
sbam̃ qua ip̃ẽ est sed ꝑ sͥ sũbditã quam
creauit eũ prebuissẽ Eit ꝑ siłitudines fõr¬
marũ uocũ q corꝑaliũ quod uoluit ostẽ¬
dissẽ ac dixissẽ c̾cissimũ est eis̃ qui sbam
t̾nitatis ĩcõmutablĩter et̾nã nec ꝑ tẽpꝰ
net ꝑ locũ moueriuel fidelit̾ credũtuł¬

Expanded text:
am quae ipse est, sed per sibi subdita quae am quae ipse est, sed per sibi subdita quae creavit, eum praebuisse, et per similitudines formarum vocumque corporalium, quod voluit ostendisse ac dixisse, certissimum est eis qui substantiam Trinitatis incommutabiliter aeternam, nec per tempus nec per locum moveri,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ius homĩs hoc dixit deꝰ sicut loquit᷑
quibdã sẽruis sus iñ ipĩs sẽruis sũis ex
quo qn̾e sẽruoꝵ erat etiã ille qui dixie
in pͦs audiam quid loquatur ĩ me dñs deꝰ
An aliqua de hacre ip̃i hoñ in ip̃o hoĩe
ꝑ anglm̃ est facta reuelatio in silitudinib
uotũ corꝑaliũ ꝙͣuis tacuit scriptura utꝵ
ĩ sompnis an in extasi ĩta enĩ fieri hec sõ¬
lent an aliquo alio modo sĩcut reuelatua
ꝓphetis uñ illud ẽ Et dixit mͣ angls̃ qͣ
loquebatur iime an ꝑ corꝑalẽ creaturã
uox ip̃a sonu̾it sic̾ de nuibe hĩ ẽ filiꝰmeꝯ
quidũ comp̃hendere nõ balemꝰ Berũta¬
mẽ c̾tissinie tenea ꝯ dixissẽ hoc dnĩ ⁊ sĩ cor¬
ꝑali uote uel tẽꝑalite̾r ex pressã sum litu¬
ꝑ aliquãm imꝑio sũo subditã dixissẽ cre¬
ãturã sicut ini libio p̃cedẽte tracc̾auimꝯ
Nã uisũs ẽ deꝰ etiã postea sãnctio uiris
dilias capite albo sicut lana Alias ĩfẽ

Expanded text:
ipsius hominis hoc dixit Deus, sicut loquitur quibusdam servis suis in ipsis servis suis? Ex uorum eius erat etiam ille, qui dixit in psalmo: audiam, quid loquetur in me dominus deus. an aliqua de hac re ipsi homini in ipso homine per angelum est facta reuelatio in similitudinibus uocum corporalium, quamuis tacuerit scriptura, utrum in somnis an in extasi? ita enim fieri haec solent. an aliquo alio modo sicut reuelatur prophetis? unde illud est: et dixit mihi angelus, qui loquebatur in me. an per corporalem creaturam uox ipsa sonuquidum comprehendere non valemus; verumtamen certissime teneamus et dixisse hoc Deum, et si corporali voce vel temporaliter expressa similitu aliquam imperio suo subditam dixisse creaturam, sicut in libro praecedente tractauimus. Nam uisus est deus etiam postea sanctis uiris alias capite albo sicut lana, alias infer
Abbreviated transcription (Latin):
uero enis ĩ mũdo corporeo tãꝙͣ ĩ seiẽ roẽ cog̃e¬
rerur cõtra u̾ba scpture cuis sexto die totũ
ftm̃ dicere. id est et de limo uirũ et de eius late¬
re feicañ. cuit ĩ illis sex dierũ oꝑib nulso mõ
fcm̃ eẽ hoiem̃ aut corꝑis huãm causalẽ re¬
tionẽ tãniõ fiã aĩe ciũt nullã. tũ potius

Expanded text:
uero eius in mundo corporeo tamquam in semine ratio, ne cogeuero eius in mundo corporeo tamquam in semine ratio, ne cogeremur contra uerba scripturae aut sexto die totum factum dicere, id est et de limo uirum et de eius latere feminam, aut in illis sex dierum operibus nullo modo factum esse hominem, aut corporis humani causalem ration
Abbreviated transcription (Latin):
puittat Tuc̃ rcẽ fortasse reqͥrimꝰ. aut que nãs
lentẽtia potius eligenda sit cut ĩ rei huiꝯ ĩcer¬
to quẽ modũ tetiere debeamꝯ Certo etã sexto
die fecit deus̃ hoiem̃ ad ymagiẽ suã. ubi etiã
dictũ ẽ mastulũ et feramã fecit eos. quoꝵ il¬
lud suꝑns ubi ymago dei cõmeõrata ẽ scd̃m
aiam. hoc aũt ubi sexus differentiã scd̾m cerr¬
nẽ aictipiebamꝯ Et qm̃ tot eͣt tanta testiõna
que ibi cõliderata atq tractata sũt. nos tiõ
smebat̃ eodẽ ipõ sexto die etiã formatũ de limo
hoiem mulierẽq de latere eius acciꝑe. sed hoc
posteci fcm̃ eẽ post illa pͥmitus oꝑa dei ĩ qͦbus
creauit oia simul. q̃siuitaꝯ quid de hoĩs aiã tre¬
deremꝰ Discussisq oĩbus disceptatioĩs nr̃e
ꝑtibus illud credibiliq uel tolerabilius dici
uisũ ẽ: ꝙ ip̃a hoĩs aĩa ĩ ilsis oꝑib fcã ẽ corpis

Expanded text:
permittat: tum recte fortasse requiremus, aut quaenam permittat: tum recte fortasse requiremus, aut quaenam sententia potius eligenda sit aut in rei huius incerto quem modum tenere debeamus. certe enim sexto die fecit deus hominem ad imaginem suam; ubi etiam dictum est: masculum et feminam fecit eos. quorum illud superius, ubi imago dei commemorata est, secundum animam, hoc autem, ubi sexus differentia, secundum carnem accipiebamus. et quoniam tot ac tanta testimonia, quae ibi considerata atque tractata sunt, nos non sinebant eodem ipso sexto die etiam formatum de limo hominem mulieremque de latere eius accipere, sed hoc postea factum esse post illa primitus opera dei, in quibus creauit omnia simul, quaesiuimus. quid de hominis anima crederemus, discussisque omnibus disceptationis nostrae partibus illud credibilius uel tolerabilius dici uisum est. quod ipsa hominis anima in illis operibus facta est, corporis
Abbreviated transcription (Latin):
liquid aliud f̃lebat ĩ teiã qd̾ ĩ uiro fm̃ nõ erat.
ut ex ccrne oĩaita euis caã duceret  nõ sicut
biri eius aliũde torpusꝰ. ailiunde auã. hoc ip̃m̃
qued alio modo fiebat. scptura potius tacere nõ de¬
buit ne hoc itidẽ fcr̃ putaremꝰ qd̾ iã de illo didis¬
ceraraꝯ ꝓinde qr nõ dixit ex cuã uiri aicim̃ ftam̃
ẽẽ mulieris. cõuemetitiꝯ creditar eo ip̃o nos cãmo¬
nere uoluisse trichil hic aliud putare ꝙͣ de uiri
aiã noueraimꝯ id est sili̾t datã eẽ mulieri cũ ꝑͣ¬
sertĩ eẽt eiudentissime occasionis locus ut si nõ
tuc̃ qñ formata ẽ postea certe diceret᷑ ubi ait
adã hoc nc̃ os ex ossib meis et taro de carne
mea Gãto emñ carius amãti usq dice̾t. et cuĩci¬
de aĩa mea Nõ tñ hyic tã magna q̃stio iã soluta
ẽ ut unũ horũ matatestũ certũq teniecimꝰ Euã¬
obiẽ pͥmo uidendũ ẽ utrũ scã scͥptura librĩ huiꝯ
ab eius exordio ꝑtractata hiac nos dubitarẽ

Expanded text:
aliud fiebat in femina, quod in uiro factum non erat, ut ex carne animata eius anima duceretur, non sicut uiri eius aliunde corpus, aliunde anima; hoc ipsum, quod alio modo fiebat, scriptura potius tacere non debuit, ne hoc itidem factum putaremus, quod iam de illo didiceramus. proinde quia non dixit ex anima uiri animam factam esse mulieris, conuenientius creditur eo ipnere voluisse, nihil hic aliud putare, quam de viri anima noveramus, id est, similiter datam esse mulieri: cum praesertim esset evidentissimae occasionis locus, ut si non tunc quando formata est, postea certe diceretur, ubi ait Adam, Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea . Quanto enim charius amantiusque diceam soluta est, ut unum horum manifestum certumque teneamus. Quamobrem primo uidendum est, utrum sancta scriptura libri huius, ab eius exordio pertractata, hinc nos dubitare
Abbreviated transcription (Latin):
hcic re sentẽtiã nancistam᷑ ut ecĩ tenere dons
certũ ciliquid elucescaat nõ sit cibsuidũ Quod¬
sine hoc quidẽ potuerimꝯ documẽtoꝵr momẽ¬
tis undiq ꝑitq nutaatib saltẽ nõ uidebit᷑
nrã dubitaitio laboiẽ deuitasse querẽdi sed at¬
firracaidi temeritatẽ ut me si quis recte iã certꝯ
e docere dignetur Si quẽ uero nec diumi elo¬
quii: uec ꝓsꝑicue rationis cuictoritas sed sua
ꝓsupp̃tio certũ fecerat dubitcare mecũ nõ de¬
Signetur At pͥmũ illud fumissiẽ tene amus
uẽ naturã nes ĩ nciturã corꝑis cõuertint q̃

Expanded text:
hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laborem deuitasse quaerendi, sed adfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dignetur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur. Ac primum illud firmissime teneamus animae naturam nec in naturam corporis co
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ hõ ad ymaginẽ dei. nõ ipẽ dĩci deũ
eci facere nc̃ que tũc nõ cõsũmauit Iã erã tũc
aiam̃ Recerat. quales et nt̃ facit Et ideo nõ
aliquod nomẽ creciture genꝯ nc̃ facit. quod
tũc ĩ suis cõsũmatis oꝑib nõ sreauit: nec cõ¬
tra illas causales ratĩones rerũ futurarũ
quas uiũsitati tũt indidit. hec ẽ oꝑatio eius:
sed potiꝰ scd̾m ipãs. qñ quib corꝑib huc̃ms
quoꝵ ex illis p̾mis oꝑib ꝓpãgatio cõtinuata
successione ꝓtendit᷑ tales cõgruit aiãs ĩseri
iã timẽtes ne tõtra ũba libri huiꝯ que de
pͥma illa sex dierũ cõditione cõscpta sũt q̃li¬
bet harrũ triũ sentẽtiaꝵ ꝓbabilitas uicit sẽ¬
tire uideant᷑ suscipicunꝯ diligentiorẽ q̃stio¬
nis huiꝯ ꝑtrcictationẽ qñtũ adiuuat deus.
ne forte fieri possit. ut si nõ liquidã de qua du¬
bitari ultiai nõ debeat tã certe acceptabilẽ de

Expanded text:
 ad imaginem dei, non recte dici deum ea facere nunc, quae tunc non consummauit. iam enim tunc animam fecerat, quales et nunc facit; et ideo non aliquod nouum creaturae genus nunc facit, quod tunc in suis consummatis operibus non creauit, nec contra illas causales rationes rerum futurarum, quas uniuersitati tunc indidit, haec eius operatio est, sed potius secundum ipsas, quorum ex illis primis operibus propagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, a libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de
Abbreviated transcription (Latin):
questremꝯ ergo paululũ hoc de libro sapiẽ
testuonũ Neq em̃ negligendi sũt sen erret̃
seu uerũ sapicdit qui hoc specialit et singu¬
flierit. quale sit postẽa cõsidembimꝯ. ut si
xpõ cõuenire nõ potuerit. queuamꝰ quẽ ad¬
modũ id acciꝑe debecmꝰ. ne cõtra aplic̃a ue

Expanded text:
questremus ergo . paululum hoc de libro Sapientiae questremus ergo . paululum hoc de libro Sapientiae testimonium; neque enim neglegendi sunt, seu errent seu uerum sapiant, qui hoc specialiter et singu necesse fuerit, quale sit postea considerabimus, ut, si Christo conuenire non potuerit, quaeramus, quemadmodum id accipere debeamus, ne co
Abbreviated transcription (Latin):
aiãrũ fonte si ullus ẽ alie sũt aĩe bone. alie
nõ bone. que sorte quadã exeut que nã tui hoĩ¬
hõĩ tribuat᷑. aut alias deus ad horã ꝯtepteꝵ
uel nastentiũ faciat bonas alias nõ bonas:
quaꝵ quisq habeat sorte q̃ acciderit s mirũ
sihos eos saltẽ adiuuat qui credũt cũas alibi
ftãs singillatĩ mnti a deo singulis quibusꝙ
corꝑib hom̃i. at nõ ilłos potius qui pro me¬
ritis operũ que ante corpus egerũt ĩ corpa
iuitti aiãs dicũt Etd̾m quid em̃ alie bonẽ.
alie nõ bone uerare ad corꝑa possũt putari
nisi scd̾m oꝑa sua. neq em̃ scd̾m nliturã
ĩ qua fuit̃ aib illo qui omãs naturas bonas
facit Sed absit ut cõturdicamꝰ apło qui
dicit nũdũ natos nichil egisse bom aut mali.
Unde cõfirmat nõ potiusse ex oꝑibus dici sed
ex uocante maior seruiet minori cũ de gemi¬
iis ageret. adhus ĩ rebeste utero cõstitutis Se¬

Expanded text:
animarum fonte, si ullus est, aliae sint animae bonae, aliae animarum fonte, si ullus est, aliae sint animae bonae, aliae non bonae, quae sorte quadam exeant, quaenam cui homini tribuatur; aut alias Deus ad horam conceptorum vel nascentium faciat bonas, alias non bonas, quarum quisque habeat sorte, quae acciderit. Mirum si hoc eos saltem adjuvat, qui credunt animas alibi factas, singillatim mitti a Deo singulis quibusque corporibus hominum, ac non illos potius, qui pro meritis operum, quae ante corpus egerunt, in corpora mitti animas dicunt. Secundum quid enim aliae bonae, aliae non bonae venire ad corpora possunt putari, nisi secundum opera sua? Neque enim secundum naturam, in qua fiunt ab illo qui omnes natfacit. sed absit, ut contradicamus apostolo, qui dicit nondum natos nihil egisse boni aut mali, unde confirmat non potuisse se ex operibus dici, sed ex uocante: maior seruiet minori, cum de geminis ageret adhuc in Rebeccae utero constitutis. se
Abbreviated transcription (Latin):
latur pñus erã simꝯ fignentũ: creati ĩ xp̃o
ihu ⁊̃ opibus bonis Nõ em̃ ꝑ hãc gram̃ fidei
coꝑa nũ tr creata uel ficta ꝑossum̃ꝯ ĩtelligere
sed sicut ĩ pͦs dictũ ẽ. cor mũdnĩ creai ĩ me dens
facerr. ⁊dest reficere at renouare E etiã hoc
si nõ degrã ĩ qua renouam. sed de nã i qua
nascim ĩteligͥamꝙ ad utiñq sentẽtiã dici pt̃.
quia uel ex una ilła pͥmi hoĩs tãꝙ̃ seĩe aĩẽ at¬
tractũ ip̃e fingit ĩ hoĩe ut uiuiticet᷑ corpꝰsiue
sp̃s uite nõ ex̃ illa ꝓpagine sed aliũde corꝑi ĩ fu¬
Cũ itidẽ ip̃e fingitꝰ ꝑ mortales sensus cãrnis
ut fĩat hõ ĩ aiam̃ uiuã Ullud satie de libro
sapiẽ ubi ait. sortitus sũ quam̃ bonã: et cũ essẽ
magis bonus ueni ad corpus coĩquinatũ diligẽ¬
tiorẽ cõsiderationẽ flagitat Magis emĩ uidetur
attestari opimoni qua nõ ex̃ una ꝓpagari sed
quid ẽ. sortitus lñ aiam̃ bonã quasi aũt in ilło

Expanded text:
us enim sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis. non enim per hanc gratiam fidei corpora nostra creata uel ficta possumus intellegere, . sed sicut in psalmo dictum est: cor mundum crea in me, deus. facere, id est reficere ac renouare. sed etiam hoc si non de gratia, in qua renouamur, sed de natura, in qua nascimur, intellegamus, ad utramque sententiam duci potest, quia uel ex una illa primi hominis tamquam semen animae adtractum ipse fingit in homine, ut uiuificet corpus, siue spiritum uitae non ex illa propagine, sed aliunde corpori infusum ipse itidem fingit per mortales sensus carnis, ut fiat homo in animam uiuam. Illud sane de libro Sapientiae, ubi ait: sortitus sum animam bonam et, cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum, diligentiorem considerattestari opinioni qua non ex una propagari, sed quid est, Sortitus sum animam bonam? quasi aut in illo
Abbreviated transcription (Latin):
que fecit bona ualde si aliquas ad huc uatu¬
reis fͤuerat creciturꝯ quas nec ppas nec eaꝵ
ibi retiones causalit fecerit nisi stellignt᷑ ia¬
tionẽ quidẽ singillatĩ faciendaꝵ aiãꝵ̃ nascẽti¬
bus quibusq dandarũ ĩ seppõ habere nõ ĩ trea

Expanded text:
quae fecit bona ualde, si aliquas adhuc natuquae fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque dandar
Abbreviated transcription (Latin):
ditionib ubi simul oiã creata sũt Siue em̃ in
aliqua creatura tãꝙ̃ ĩ parẽte ratio cũe ftã sit
ut om̃s aĩe ab ilła generẽtur a deo aũt crec̃tĩ
qñ singulis hoĩb dant᷑ sicut a parẽtib corꝑa.
siue nõ ratio aĩe uelud ĩ parẽte ratio prolis.
sed ipã om̃o cũ fia̾ ẽ dies fr̃a sit aiã situt dies
ip̃e. sicut celũ et terra et celi liũa cõgruẽtꝰ deiã
ẽ. fecit deꝯ hoiem̃ osd ymaginẽ suã: hoc uero
terriũ quõ nõ repignet ei sentẽtie qua sexto
die tactꝰ ẽ hõ actipitur hõ ad ꝑmaginẽ dei. et
post diẽ septitaũ uisibilitꝰ creatꝰ nõ tã facile
uidere pt̃ Nouas quippe cãs fieri q̃ neq ip̃e
neq ratio earũ dãꝙ ĩ parẽte prolis sexto ilło die
fra sit cũ hiis oꝑib quib cõsũmatis et ĩchoa¬
tis deus ĩ die sẽptimo requieuit. si dixerimus
cauendũ ẽ ne frustra tã diligentꝰ scͥptura. cõ¬
mendet sex dieb cõsũmasse deũ oĩa oꝑa suai

Expanded text:
a sunt. Sive enim in aliqua creatura tanquam in parente ratio animae facta sit, ut omnes animae ab illa generentur, a Deo autem creentur, quando singulis hominibus dantur, sicut a parentibus corpora; sive non ratio animae velut in parente ratio prolis, sed ipsa omnino cum factus est dies facta sit anima, sicut ipse ies, sicut caelum et terra et caeli lumina, congruenter dictum est: fecit deus hominem ad imaginem suam. Hoc uero tertium quomodo non repugnet ei sententiae, qua et sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas fieri, quae neque ipsae neque ratio earum tamquam in parente prolis sexto illo die facta sit cum his operibus, a quibus consummatis et inchoatis deus in die septimo requieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam diligenter scriptura commendet sex diebus consummasse deum omnia opera sua,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpha reqeuert Si em̃ hoĩ donauit deꝯ sic eũ
Mititues ut etiã ccuriẽ pcc̃ĩ portãs possit nõ
lolũ petora et iumẽta suis ułib subdita nec
tĩ domesticas aues fed etiã libere uolitãtes
quasuibet etiã senas feras caꝑe et mãsuetas
Racere. et eis mirabilit᷑ ĩ ꝑarẽ potẽtio ratio¬
uis nõ corꝑis. cũ earũ appetitꝰ et dolores cap¬
tans ponlatĩq illectando. p̃mendo laxandoq
modertis agresti ecis exuit cõsuetudĩne et
hãt pouuit qui miftionie dei ĩ ipã eius quã sẽ¬
piterus ituetur ĩcõmutabili ueritate ꝑspec
bili. et uisa quibi moueat᷑ et appetitũ carna¬
liter indigẽtie ucilecit efficere ꝯĩ cuẽ uiua ut
quo eã uemire opus ẽ nesciẽs adducatꝰ Iã er
to uideanus ip̃a mulieris formatio qu̾a ray¬
stice etiã edificatio dcã ẽ quẽcaidmodĩ trã lit
Natiur quippe mulieris crecita ẽ qmͣuis exͦ¬
sesi uirili que iã erat . nõ aliqui motꝰ existẽ¬

Expanded text:
deus, sic eum instituens, ut etiam carnem peccati portans possit non solum pecora et iumenta suis usibus subdita nec tantum domesticas aues, sed etiam libere uolitantes quaslibet etiam saeuas feras et capere et mansuetas facere et eis mirabiliter imperare potentia rationis, non corporis, cum earum adpetitus et dolores captans paulatimque inlectando, premendo laxandoque moderans agresti eas exuit consuetudine et hoc possunt, qui iussione dei in ipsa eius, quam sempiterne intuentur, incommutabili ueritate perspectbili et uisa, quibus moueatur, et adpetitum carnalis indigentiae ualent efficere omni animae uiuae, ut quo eam uenire oo videamus, ipsa mulieris formatio, quae mystice etiam aedificatio dicta est, quemadmodum facta sit. Natura quippe mulieris creata est, quamvis ex virili, quae jam erat, non aliquo motu jam existen
Abbreviated transcription (Latin):
serius suis siue ꝑ horã successiones. siuẽ ꝑ
suũ sp̃m uel ãgeloꝵ: isteriũ reuelata at̃q
cõsipta et ꝓmit̾tendis rebus futuris: et reco¬
gnoscendis ĩpletis tescimomũ ꝑhiberetit
maꝰ nõ scd̾m p̃fuguratiorẽ rerũ futurarũ
sed scdm uerit tẽ rerũ gestarũ allegoricã

Expanded text:
suis, sive per hominum successiones, sive per suum Spiritum vel Angelorum ministerium revelata atque conscripta, et promittendis rebus futuris et recognoscendis impletis testimonium perhiberent: mus, non secundum praefigurationem rerum futurarum, sed secundum rerum gestarum non allegor
Abbreviated transcription (Latin):
xs cut icom solã suostantiã corꝑale. E p̃
modo c oteptũ et ex ortũ ẽ x p̃s̃ aut̃ uisibiẽ
crenis substãtiã de carne ugis sup̃tũ Ratio
nero cõceptioms eius̃ nõ a seĩe uirili: sed lõge
auit at de suꝑ uenit ꝓunide scd̾m hoc quod de
matre accepit. etiã ĩ lũbis abrahe fuit Ine
Gaito decim̃atꝰ ĩ cibiahã. qui licet sod̾m idrnẽ
tt̃ sic tũ tuit ĩ lũbis eius. quẽ aidinodũ ĩ sui
pãs etiã ip̃e aibrahã idest qui sic ẽ natꝰ de pr̃ẽ
cibiahã quẽad modũ de suo prẽ natꝰ ẽ cibrhã.
ꝑ legẽ sciliq ĩ mẽ bris repugnãtẽ legi mẽtis.
Et ĩuisibilẽ cõcupiscentiã: ꝙiuis eaĩ circa et bo¬
na iura uuptiarũ nõ Emcnt uelere: ñ qͣtũ ex
ea pñt gm̃ subscituendo ꝓspitere Nõ ciũt et
ille ibi decimatꝰẽ cuiꝯ caro iade nõ feruorẽ uoi¬
neris sed materiã medicanũs traxit Nã cũ ipõi
decimatio ad figurtidã mediciã ꝑtituerit. n¬

Expanded text:
secundum solam substantiam corporalem. Cum s autem uisibilem carnis substantiam de carne uirginis sumsit, ratio uero conceptionis eius non a semine uirili, sed longe aliter ac desuper uenit. proinde secundum hoc quod de matre accepit etiam in lumbis Abrahae fuit. ille est ergo decimatus in Abraham, qui, licet secundum carnem tantum, sic tamen fuit in lumbis eius, quemadmodum in sui patris etiam ipse Abraham, id est qui sic est natus de patre Abraham, quemadmodum de suo patre natus est . Abraham, per legem scilicet in membris repa et bona jura nuptiarum non sinant valere, nisi quantum ex ea possunt generi substituendo prospicere. Non autem et ille ibi decimatus est, cujus caro inde non fervorem vulneris, sed materiam medicaminis traxit. Nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, i
Abbreviated transcription (Latin):
pncate i uisos signoꝵ sonos huanã diu¬
deret sotietatẽ ¶Cnecũq aut ilia limgue
suerit qued attiunet q̃rere Illa certe tuc
loquebatuir adã et ĩ ea lingue si adhuc
usq pmar et sũt iste uoces sirfienlate
qblio puius hõ aĩ lib terrestrio et uol ꝰ¬

Expanded text:
ersos signorum sonos humanam divideret societatem . Quaecumque autem illa lingua fuerit, quid attinet quaerere? Illa certe tunc loquebatur Adam, et in ea lingua, si adhuc usque permanet, sunt istae voces articulatae, quibus primus homo animalibus terrestribus et vol
Abbreviated transcription (Latin):
ĩposiut. Ei enĩ litigue hũnie cõsulãtur
sic appeliãtur hec oitĩ quẽ admodũ eis ho¬
mines loquẽdo noiã posuerũt : nõ solũ
het que sũt ĩ aiquis et fris uerũetiã ip̃a
terra et aqua et celũ et que uident᷑ ĩ celo

Expanded text:
imposuit? Si enim linguae humanae consulantur, sic appellantur haec omnia, quemadmodum eis homines loquendo nomina imposuerunt. Non solum haec quae sunt in aquis et terris, verum etiam ipsa terra, et aqua, et coel
Abbreviated transcription (Latin):
dũ cere sꝑem̃ liquorẽq mellis cur ĩ credibile
uideatiu p̃is hoĩbus talia fecisse torꝑa
ut sinõ peccassent et morbũ quẽdã quo mo¬
rerentin cõtinno cõcepissent eo nutu ĩꝑa¬
ret mẽbris quibus fetus exorit᷑ quo pedib
cũ ãbulatͥ. Ut aeq neq cũ aidore seminãre¬
tur neq cũ dolore prẽt᷑ Iũc uero trãsgre¬
diendo p̃ceptũ motũ legis illius que repu¬
quat legi mẽtis ĩ mẽbris cõcepte mortos
nentia cohibet et refrenat. ut quẽ ad modũ
doptes frctũ ẽ suppliciũ sic de supplicio ficit

Expanded text:
dum cerae speciem liquoremque mellis; cur incredibile videatur primis hominibus talia fecisse corpora, ut si non peccassent, et morbum quemdam quo morerentur, continuo non concepissent, eo nutu imperarent membris quibus fetus exoritur, quo pedibus cum ambulatur, ut neque cum ardore seminaretur, neque cum dolore pareretur. Nunc vero transgrediendo praeceptum, motum legis illius, quae repugnat legi mentnentia cohibet et refrenat, ut quemadmodum de peccato factum est supplicium, sic de supplicio fiat