comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
serui & fit de illis qił iustũ est. Ita
d̾s om̃ips dñs uniũse creature. qui
fecit om̃a sic̃ scriptũ est bona ualde.
sic ea ordinauit: ut ce de bonis ce de
malis bñ faciat. Q ł enĩ iuste fit:
bñ fit. Iuste aũ st̃ beati boni: & iuste
luntate deo seruiunt: mali autẽ ne¬
cessitate seruiunt. Nemo enĩ leges
om̃ipotentis euadit: s aliud est face¬
re qd lex iubet: aliud pati qđ lex iu¬
bet. Qua ꝓpter boni scdm legẽ fa¬
ciunt: mali scãm leges patiuntur.
Ner nos moueat: qđ in uita hac se¬
cundũ carnẽ quã portant iusti. mul¬
ta grauia oe asꝑa tolerant. Nichil e¬
nĩ mali patunt᷑: qͥa iã possunt di-¬
cere. qđ ille uir sp̃ualis exultans p̃-¬
dicabat. apłs uidelicet. dicens. Gla

Expanded text:
serui, et fit de illis qserui, et fit de illis qdominus uniuersae creaturae, qui fecit omnia, sicut scriptum est, bona ualde, sic ea ordinauit, ut et de bonis et de malis bene faciat. quod enim iuste fit, bene fit. iuste autem sunt beati boni, et iuste luntate deo seruiunt, mali autem necessitate seruiunt; nemo enim leges omnipotentis euadit. sed aliud est facere quod lex iubet, aliud pati quod lex iubet. quapropter boni secundum leges faciunt, mali secundum leges patiuntur. Nec nos moueat, quod in hac uita secundum carnem, quam portant, iusti multa grauia et aspera tolerant. nihil enim mali patiuntur, qui iam possunt dicere, quod ille uir spiritalis exultat et praedicat apos
Abbreviated transcription (Latin):
nos illũ sic̃ hortat᷑: & castigenius cor¬
pus nr̃m & in seruitutẽ redigamus.
si mundũ uolumus uincere: qͥa ꝑ il¬
licitas delectationes suas ce põpas.
os ꝑnitiosam curiositatẽ. nobis do¬
minari potest hic mundus:id ẽ
ea quȩ ui hoc mundo ꝑniciosa de¬
lectatione colligant amatores rerũ
temporaliũ: & diabolo atq angłis
eius seruire cogunt. Quib om̃ib
si renunciabimus: redigemꝰ in serui¬
tutẽ corpus nr̃m. Sed ne quis forte
hoc ipsũ querat quomͦ fiat. ut corpꝰ
nr̃m seruituti subiciamus: facile in¬
telligi &e fieri potest: si prius nos ip¬
sos subiciamus do bona uoluntate.
& caritate sincera. Nam om̃is crea¬
tura uelit nolit: uni deo ce um dño
suo subiecta ẽ. S hoc ãmonemur.
ut tota uoluntate seruiamꝰ dño dõ
iustus autẽ compeditus seruit: om̃s
alii obaudiunt tamꝙͣ filii. & faciunt
cũ ea qđ bonũ ẽ: alii uͦ ligant᷑ tanqͣm

Expanded text:
nos illum, sicut hortatur, et castigemus cornos illum, sicut hortatur, et castigemus corpus nostrum et in seruitutem redigamus, si mundum uolumus uincere, quia per inlicitas delectationes suas et pompas et perniciosam curiositatem nobis dominari potest hic mundus, id est ea, quae in hoc mundo perniciosa delectatione conligant amatores rerum temporalium et diabolo atque angelis eius seruire cogunt: quibus omnibus si renuntiauimus, redigamus in seruitutem corpus nostrum. Sed ne quis forte hoc ipsum quaerat, quomodo fiat, ut corpus nostrum seruituti subiciamus, facile intellegi et fieri potest, si prius nos ipsos subiciamus deo bona uoluntate et caritate sincera. nam omnis creatura, uelit nolit, uni deo et domino suo subiecta est. sed hoc admonemur, ut tota uoluntate seruiamus domino diustus autem conpeditus seruit. omnesalii oboediunt tamquam filii et faciunt cum ea quod bonum est; alii uero ligantur tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ligi alit̃: ut ñ &e ipsos p̃uaricatoreᷤ
angłos in cȩlestib ẽẽ dixerit. s noᷤ
potius de quib alio loco dicit. con¬
uersatio nr̃a in cęlis ẽ:ut oe nos in
cęlestib constituti. id ẽ in sp̃ualib
p̃ceptis dĩ ambulantes. dimicemuᷤ
aduersus sp̃ualia neqͥtiȩ. quȩ nos in¬
de conant᷑ abstrahere. Magis gͦ il¬
lud querendũ est. quomͦ aduersuᷤ
eos quos ñ uidemꝰ pugnare possu¬
mus ce uincere: ne putent stulti ad¬
uersus aerẽ debere nos certare. Do¬
cet itaq ipse apłs dicens. Non sic
pugno quasi aerẽ cedens: s castigo
corpus meũ & in seruitutẽ redigo:
ne forte aliis p̃dicans ipse reꝓbus
inuemar. Itẽ dicit. Imitatores mei
estote: sic̃ & ego xxp̃i. Quare intelli¬
gendũ ẽ. etiã ipsum aplm in semet
ipso triũphasse de potestatib huiꝰ
mundi. sicut de dño dixerat: cuiꝰ se
imitatorem proficet᷑. Imitem᷑ gͦ c

Expanded text:
intellegi, ut non ipsos praeuaricatores intellegi, ut non ipsos praeuaricatores angelos in caelestibus esse dixerit, sed nos potius, de quibus alio loco dicit: conuersatio nostra in caelis est, ut nos in caelestibus constituti, id est in spiritalibus praeceptis dei ambulantes dimicemus aduersus spiritalia nequitiae, quae nos inde conantur abstrahere. magis ergo illud quaerendum est, quomodo aduersus eos, quos non uidemus, pugnare possimus et uincere, ne putent stulti aduersus aerem nos debere certare. Docet itaque ipse apostolus dicens: non sic pugno quasi aerem caedens; sed castigo corpus meum et in seruitutem redigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inueniar; item dicit: imitatores mei estote, sicut et ego Christi. quare intellegendum est etiam ipsum apostolum in semet ipso triumphasse de potestatibus huius mundi, sicut de domino dixerat, cuius se imitatorem esse profitetur. imitemur ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlestib. Querunt enĩ decepto¬
res illi. & int̾rogant hoĩem scrip¬
turas diuinas ñ intelligentẽ. un¬
de sint in cęlo rectores tenebrarũ:
ut cũ respondere ñ potuerit tra¬
ducat᷑ ab eis ꝑ curiositatẽ. qͥa oĩs
fide catholicã bene didicit. & boniᷤ
morib & uera pietate munitꝰ est.
quãuis eoꝵ heresim nesciat. respon¬
det illis tñ. Nec enĩ decipi pocest.
qui iã nouit qđ ꝑtinet ad xep̃ianã
fide̾. quȩ catholica d̾r ꝑ orbẽ terra¬
rũ sparsalce contra omnes impios
dicebamꝰ apłm paulũ dixisse. habe¬
re nos colluctationẽ adu̾sus recto¬
res tenebrarũ. cont᷑ sp̃ualia nequi¬
tiȩ in celestib. & ꝓbauimꝰ etiã istũ
aerẽ terrȩ ꝓximum cęlũ uocari:
aportet credere aduersus diabo¬
lũ os angłos eiꝰ nos dimicare: qui
pẽ potestatis aeris huiꝰ appellat:
quamuis ille locus ubi ait sp̃ua-¬
lia nequitiȩ in cęlestib. possit intel

Expanded text:
in coelestibus. Quaerunt enim deceptoin coelestibus. Quaerunt enim deceptores illi, et interrogant hominem Scripturas divinas non intelligentem, unde sint in coelo rectores tenebrarum: ut cum respondere non potuerit, traducatur ab eis per curiositatem; quia omnis fidem catholicam bene didicit, et bonis moribus et vera pietate munitus est, quamvis eorum haeresim nesciat, respondet illis tamen. Nec enim decipi potest, qui jam novit quid pertineat ad christianam fidem, quae catholica dicitur, per orbem terrarum sparsa, et contra omnes impios dicebamus apostolum Paulum dixisse habere nos colluctationem adversus rectores tenebrarum et spiritualia nequitiae in caelestibus et probauimus etiam istum aerem terrae proximum caelum uocari, oportet credere aduersum diabolum et angelos eius nos dimicare, qui pem potestatis aeris huius appellat. quamuis ille locus, ubi ait: spiritalia nequitiae in caelestibus, possit et aliter
Abbreviated transcription (Latin):
ut inde inuoluatur & illiget᷑ mali¬
cia sepulchrũ: ce sic ibi semꝑ sit
pars ipsa dei misera. que nichil pec¬
cauit. & affligit᷑ in eternũ carrere
tenebrarũ. Hoc illi dicunt: ut sim¬
plices ammas fallant. Sed quis tã
simplex ẽ. ut ista ñ sentiat ẽẽ sacri-¬
lega. quib affirmant om̃ipotentẽ
deũ necessitate oppressum ẽẽ. ut par-¬
tẽ suã bonã &e innocentẽ. tantis cla-¬
dib obruend̾a. & tantȩ immundi-¬
ciȩ inqͥnanda daret. & ñ tentã libe¬
rare posset: os qđ liberare ñ poterat.
et̃nis uincłis obligaret. ᵈ Quis er¬
go ista ñ execret᷑: ᷤ Quis ñ intelli¬
gat impia ẽẽ cs nefanda: ᷤ S illi q̃n
capiunt homines. ñ ista prius dicũt:
quȩ si dicerent. riderent᷑ aut fuge¬
rent᷑ ab om̃ib: s eligunt capitula
de script᷑is que simplices homines
sit malũ: sicut in isto capitulo fa
harũ tenebrarũ & sp̃ualia neqͥtiȩ

Expanded text:
ut inde inuoluatur et inligetur maliut inde inuoluatur et inligetur malitiae sepulcrum, et sic ibi semper sit pars ipsa dei misera, quae nihil peccauit et affigitur in aeternum carceri tenebrarum. hoc illi dicunt, ut simplices animas fallant. sed quis tam simplex est, ut.ista non sentiat esse sacrilega, quibus affirmant omnipotentem deum necessitate oppressum esse, ut partem suam bonam et innocentem tantis cladibus obruendam et tanta inmundinandam daret, et non totam liberare posset; et quod liberare non potuerit, aeternis vinculis colligaret? Quis ergo ista non exsecretur? quis non intelligat impia esse et nefanda? Sed illi quando capiunt homines, non ista prius dicunt; quae si dicerent, riderentur, aut fugerentur ab omnibus: sed eligunt capitula Scripturis, quae simplices hosit malum. Sicut in isto capitulo facharum tenebrarum, et spiritualia nequitiae
Abbreviated transcription (Latin):
is mẽbroꝵ suoꝵ: quȩ mẽbra dicuit
ẽẽ cõmixta tenebrosis uiscerib pͥn¬
cipũ illor. ut eos tẽperarent & a
furore cõpescerent: & ñ intelligunt
credant om̃ipotentẽ dm̃ ñ ꝑ creatu¬
rã quã fecerit. s ꝑ ipsam naturam
suã bellasse cũ tenebris: qđ nefas
uicti sunt factos ẽẽ meliores. qͥa fu¬
ror eoꝵ comp̃ssus ẽ: d̃i aũ naturã
quȩ uicit. factam ẽẽ miserrimam.
Dicunt enĩ eã ꝑ ipsam cõmixtio¬
nẽ ꝑdidisse intellectũ. & beatitudi¬
nem suamios magnis errorib &
cladib ẽẽ implicatã: quã si aliq̃n
uł totam purgari dicerent. mag¬
nam tñ impietatẽ cont᷑ om̃ipoten¬
tẽ dm̃ affirmarent: cuiꝰ partẽ cre-¬
derent tanto tẽpore in errorib &
penis ẽẽ iactatã. sine aliquo pecca¬
ti crimine. Nunc uͦ infelices au¬
dent adhuc dicere. nec totã posse
purgariꝰ: & ipsam partẽ que pur-¬
gari ñ poterit ꝓficere ad uincłm.

Expanded text:
is membrorum suorum: quae membra dicunt is membrorum suorum: quae membra dicunt esse commixta tenebrosis uisceribus principum illorum, ut eos temperarent et a furore compescerent. et non intellegunt credant omnipotentem deum non per creaturam, quam fecerit, sed per ipsam naturam suam bellasse cum tenebris: quod nefauicti sunt, factos esse meliores, quia furor eorum conpressus est; dei autem naturam, quae uicit, factam esse miserrimam. dicunt enim eam per ipsam commixtionem perdidisse intellectum et beatitudinem suam et magnis erroribus et cladibus esse inplicatam. quam si aliquando uel totam purgari dicerent, magnam tamen inpietatem contra omnipotentem deum adfirmarent, cuius partem crederent tanto tempore in erroribus ac poenis esse iactatam sine aliquo peccati crimine. nunc uero infelices audent adhuc dicere nec totam posse purgari; et ipsam partem, quae purgari non potuerit, proficere ad uinculum,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo dicimus qualis aer. aliq̃n qͣ¬
le ẽ cȩlũ. Hoc dixi: ne quis excisti¬
Ideo apłs appellat sp̃ualia. qͥa etĩa
mali angłi in seripturis sp̃s ap¬
tenebrarũ eos dicit᷑. q̃m peccatores
homines tenebras appellat: quib isti
dñantur. Ido ce alio loco dicit. fu¬
istis aliq̃n tenebrȩ. ñc aũ lux in do¬
mino: qͥa ex peccatorib iustificati
erant. Non enĩ arbitremur in sum¬
mo cȩ̨lo habitare diabolũ cũ angłis
suis: unde ẽẽ credimus lapsum. Sic
enĩ errauer̃t̃ manichei. qui dicunt
ante mundi constitutionẽ fuisse gen¬
tẽ tenebrarũ. quȩ contͣ dm̃ rebella¬
uit: in quo bello credunt miseri om¬
succurrere: nͥ partẽ suã contra eã
mitteret. Cuius gentis pͥncipes
sic̃ illi dicunt. deuorauert̃ partẽ
di: & tẽperati st̃ ut posset de illiᷤ
mundus fabricari. Sic dicunt de¬
ũ ꝑuenisse ad uictoriã. cũ calamita¬
tib magnis oe cruciatib & miseri¬

Expanded text:
quando dicimus: qualis quando dicimus: qualis Quale est coelum? Hoc dixi, ne quis existiideo Apostolus appellat spiritualia, quia etiam mali angeli in Scripturis tenebrarum eos dicit, quoniam peccatores homines tenebras appellat, quibus isti dominantur. ideo et alio loco dicit: fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino, quia ex peccatoribus iustificati erant. non ergo arbitremur in summo caelo habitare diabolum cum angelis suis, unde lapsum esse credimus. Sic enim errauerunt Manichaei, qui dicunt ante mundi constitutionem fuisse gentem tenebrarum, quae contra deum rebellauit: in quo bello credunt miseri omsuccurrere, nisi partem suam contra eam gentem mitteret. cuius gentis principes, sicut illi dicunt, deuorauerunt partem dei et temperati sunt, ut posset de illis mundus fabricari. sic dicunt deum peruenisse ad uictoriam cum magnis calamitatibus et cruciatibus et miseri
Abbreviated transcription (Latin):
nequitiã &e suꝑbiã & impietatẽ. hoc
efficit᷑ quisq qł diabolus. hoc est
similis eius: & subicit᷑ ei. sicut subie¬
manducari a serpente. Quisqͥs itaq
timet illũ ignẽ qui paratꝰ ẽ diabo¬
lo ce angłis eius: det operã triũpha-¬
re de illo in semet ipso. Eos enĩ qui
foris nos oppugnant. intus uincimꝰ.
uincendo concupiscentias. ꝑ quas no¬
bis dñantur: & quos inuenerint
sui similes. secũ ad penas trahunt.
Sic oe apłs dicit:. qͥa in semet ipso
pugnat aduersus potestates exct̾i¬
ores. Ait enĩ. Non ẽ nobis collucta¬
tio adũsus carnẽ & sanguinẽ. s ad¬
uersus pͥncipatus & potestates hu
& nubes. & ꝓcellȩ. os turbines fi¬
unt. sicut etiã scriptura dicit
multis locis. & intonuit de celo do¬
minus. & aues celi. & uolatilia ce¬
li: cũ manifestũ sit aues in aere
uolare: ce nos in consuetudinem
hunc aerẽ celũ appellamꝰ. Nam
cũ de sereno uł nubilo querimꝰ ali¬

Expanded text:
nequitiam et superbiam et inpietatem hoc nequitiam et superbiam et inpietatem hoc efficitur quisque quod diabolus, id est similis eius, et subicitur ei, sicut subiemanducari a serpente\'. quisquis itaque timet illum ignem, qui paratus est diabolo et angelis eius, det operam triumphare de illo in semet ipso. eos enim, qui foris nos oppugnant, intus uincimus uincendo concupiscentias, per quas nobis dominantur. et quos inuenerint sui similes, secum ad poenas trahunt. Sic et apostolus dicit, quod in semet ipso pugnet aduersus potestates exteriores. ait enim: non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates huiet nubes et procellae et turbines fiunt, sicut etiam scriptura dicit multis locis: et intonuit de caelo dominus, et: aues caeli, et: uolatilia caeli, cum manifestum sit aues in aere uolare. et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus; nam cum de sereno uel nubilo quaerimus, ali
Abbreviated transcription (Latin):
pis eius. & angłis eius. Ideoq ipse
dñs iam tͥumphantẽ naturã hoĩs
mundũ. Multi autẽ dicunt. O. mͦ¬
possumꝰ iuncere diabolũ: quẽ ñ ui¬
demus: ᷤ Sed habemꝰ magistrũ qͥ
nobis ostendere dignatus est. quo¬
mͦ inuisibiles hostes uincant᷑. De
illo enĩ dixeit apls. Exuens se carne
pͥncipatꝰ & potestates exemplauit:
fiducialit̃ triũphans eos in semet
ipso. Ibi ergo uincuntur iimici
qͥa in nobis ipsis uincimus tẽpora¬
liũ rerũ cupiditates: necesse est
ut in nobis ipsis uincamꝰ & illũ. qͥ
ꝑ ipsas cupiditates regnat in ho¬
mine. Qͣndo enĩ dictum ẽ diabolo.
terrã manducabis: dictũ est peccato¬
ri. terra es os in terrã ibis: Datuser¬
go ẽ in cibũ diaboli peccator. Non
simus terraisi nolumus manduca¬
ri a serpente. Sicut enĩ qđ mandu¬
camus in nr̃m corpus conũtimus.
ut cib ipse scdm hoc corpus efficra¬
t᷑ qd nos sumus: sic malis morib ꝑ

Expanded text:
pis et angelis eius. ideoque ipse pis et angelis eius. ideoque ipse dominus iam triumphantem naturam hominis mundum. Multi autem dicunt: quompossumus uincere diabolum, quem non uidemus? sed habemus magistrum, qui nobis demonstrare dignatus est, quomodo inuisibiles hostes uincantur. de illo enim dixit apostolus: exuens se carne principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. ibi ergo uincuntur inimicaquia in nobis ipsis uincimus temporalium rerum cupiditates, necesse est, ut in nobis ipsis uincamus et illum, qui per ipsas cupiditates regnat in homine. quando enim dictum est diabolo: terram manducabis, dictum est peccatori: terra es, et in terram ibis. datus est ergo in cibum diaboli peccator. non simus terra, si nolumus manducari a serpente. sicut enim quod manducamus, in nostrum corpus conuertimus, ut cibus ipse secundum corpus hoc efficiatur quod nos sumus, sic malis moribus per
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ mundi missus est foras: non qͥa
extra mundũ missus ẽ. quomͦ quid̃a
heretici putant: s foras ab animis
eors qui coherent uerbo dei. & ñ di¬
ligunt mundũ. cuiꝰ ille pͥnceps est:
qui dñatur eis qͥ diligunt tempora¬
lia bona. quȩ hoc uisibili mundo cõ¬
tinent᷑: ñ quia ipse ẽ dñs huiꝰ mundi.
s pͥnceps ẽ cupiditatũ earũ. quib cõ¬
cupiscitur om̃e qđ transit: ut ei sub¬
iaceant qui negligunt eternũ dm̃:
& diligunt instabilia ce mutabilia.
Radixe ẽ enĩ om̃ium maloꝵ cupidi¬
tas: quã quid̃a appetentes a fide ꝑer¬
rauert᷑: & inseruerunt se doloribus
multis. Per hanc cupiditatẽ reg¬
nat in homine diabolus: & cor euͤ
tenet. Tales sunt om̃s: qui diligut
istũ mundũ. Mittitur autẽ diabo¬
lus foras: qn toto corde renunciat᷑
huic mundo. Sic enĩ diabolo renũ
tiatur. qui pͥnceps est huiꝰ mundi:
cũ renuntiatur corruptelis & pom¬

Expanded text:
hujus mundi missus est foras . Non quia hujus mundi missus est foras . Non quia extra mundum missus est, quomodo quidam haeretici putant: sed foras ab animis eorum qui cohaerent verbo Dei, et non diligunt mundum, cujus ille princeps est; quia dominatur eis qui diligunt temporalia bona, quae hoc mundo visibili continentur, non quia ipse dominus est huius mundi, sed princeps cupiditatum earum, quibus concupiscitur omne quod transit, ut ei subiaceant qui neglegunt aeternum deum et diligunt instabilia et mutabilia. radix enim est omnium malorum cupiditas: quam quidam adpetentes a fide errauerunt et inseruerunt se doloribus multis. per hanc cupiditatem regnat in homine diabolus et cor eius tenet. tales sunt omnes, qui diligunt istum mundum. mittitur autem diabolus foras, quando ex toto corde renuntiatur huic mundo. sic enim renuntiatur diabolo, qui princeps est huius mundi, cum renuntiatur corruptelis et pom
Abbreviated transcription (Latin):
coronam si uicenmus. Sed ne lon¬
gum sit multa commemorare: a¬
pua aplũ paulũ manifestissimẽ
legitur. Opus ꝑfeci: cursum con
qui sit ille adũsarnis: quẽ si uiceri¬
mus. coronabimur. Ipse ẽ enĩ quem
dñs nͣr prior uicit: ut etiã nos in
illo ꝑmanentes. uincamus ꝑ ipsum.
Et dei quide uirtus atq sapientia.
& uerbũ ꝑ qͦd facta sunt om̃ia. qͥ
filius dei unicus ẽ suꝑ omnẽ crea¬
turã. semꝑ incõmutabilis manet.
Et qm̃ sub illo est creatura etiã quȩ
non peccauit: qͣntomagis sub illo ẽ
om̃is creatura peccatriaxe:  Ergo q̃m
sub illo st̃ om̃s scĩ angłi. multomagis
sub illo st̃ omnes preuaricatores an¬
gli: quoꝵ diabolus princeps est.
S quia naturã nr̃am deceperat: dig¬
natꝰ est unigenitꝰ dĩ filius ipsã na¬
turã nr̃am susciꝑe. ut de ipsa diabo¬
lus uinceret᷑: & quẽ ipse semꝑ sub se
habet: etiã sub nobis om̃ib esse face¬
ret. Ipsũ significabat dicens. pͥnceps

Expanded text:
coronam, si vicerimus. Sed ne longum sit multa commemorare, apud apostolum Paulum manifestissime legitur: Opus perfeci, cursum consquis sit ipse adversarius, quem si vicerimus coronabimur. Ipse est enim quem Dominus noster prior vicit, ut etiam nos in illo permanentes vincamus. Et Dei quidem Virtus atque Sapientia, et Verbum per quod facta sunt omnia, qui Filius Dei unicus est, super omnem creaturam semper incommutabilis manet. Et quoniam sub illo est creatura etiam quae non peccavit, quanto magis sub illo est omnis creatura peccatrix? Ergo quoniam sub illo sunt omnes sancti Angeli, multo magis sub illo sunt omnes praevaricatores angeli, quorum diabolus princeps est. Sed quia naturam nostram deceperat, dignatus est unigenitus Dei Filius ipsam naturam nostram suscipere, ut de ipsa diabolus vinceretur, et quem semper ipse sub se habet, etiam sub nobis eum esse faceret. Ipsum significat dicens: Princeps
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat. Nequitia ẽ autẽ mundũ istũ
diligere: & ea quȩ nascunt᷑ &e tͣns¬
eunt ꝓ magno habere & ea concu¬
piscere. & ꝓhis laborare. ut adqui¬
rant᷑ & letari cũ habundauerint:
& timere ne ꝑeant. & contristari
cũ ꝑeunt. Talis uita ñ potest purã
ilła & sincerã & incõmutabile̾ inde¬
re u̾itatem. & inherere illi: &e in et̾¬
nũ iã ñ moueri. Itaq priusꝙͣ menᷤ
nr̃a purget᷑. debemꝰ credere qđ non¬
sime dictum ẽ ꝑ ꝓpħam. Nisi credi¬
deritis: ñ intelligetis. fides in eccłia
breuissime traditur: in qua cõmenda¬
t᷑ et̾na. quȩ intelligi a carnalib ñdũ
possunt: & tẽporalia p̃terita &s futu¬
ra. quȩ ꝑ salute hominũ gessit. & ge¬
stura est et̾nitas diuinȩ ꝓuidentiȩ.
Credamus ergo in patrem. & filiũ &¬

Expanded text:
uiuat. nequitia est autem mundum istum uiuat. nequitia est autem mundum istum diligere et ea, quae nascuntur et transeunt, pro magno habere et ea concupiscere et pro his laborare, ut adquirantur; et laetari, cum abundarint, et timere, ne pereant, et contristari, cum pereunt. talis uita non potest puram illam et sinceram et incommutabilem uidere ueritatem et inhaerere illi et in aeternum iam non moueri. itaque priusquam mens nostra purgetur, debemus credere quosime dictum est per prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis . 15. Fides in Ecclesia brevissime traditur, in qua commendantur aeterna, quae intelligi a carnalibus nondum possunt; et temporalia praeterita et futura, quae pro salute hominum gessit et gestura est aeternitas divinae providentiae. Credamus ergo in Patrem et Filium
Abbreviated transcription (Latin):
longe lateq diffusa. impetus eoꝵ
priorib temporib frangens. magis
magisq roborata ẽ:ñ resistendo: s
ꝑferendo. Nunc uͦ insidiosas eoꝵ
questiones fide irridet: diligentia
discutit: intelligentia dissoluit: cri¬
minatores palearũ suarũ ñ curat::
quia tempus messis. & tẽpus arearũ.
& tempus horreoꝵ caute diligent̃q
distingunt. Criminatores aũ frum̃-¬
ti sui aut errantes corrigit: aut mui¬
dentes int̾ spinas aut zixania cõ¬
putat. Subiciamus ergo animã do:
si uolumus seruituti subicere corpꝰ
nr̃m. & de diabolo triũphare. fides
est pͥma. quȩ subigat animã deo¬
b custoditis spes nr̃a firmatur. &
xp̃i & lucere incipit qł antea cre¬
debat᷑. Cũ enĩ cognitio & actio do¬
na sint dĩ o beatũ hominẽ faciant:
sic̃ in cognitione cauendus ẽ error̃
sic in actione cauenda ẽ nequitia.
Errat aũ quisqͥs putat ueritatẽ se
posse cognoscere:cũ adhuc nequĩt

Expanded text:
longe lateque diffusa inpetus eorum longe lateque diffusa inpetus eorum prioribus temporibus frangens magis magisque roborata est non resistendo, sed perferendo. nunc uero insidiosas eorum quaestiones fide inridet, diligentia discutit, intellegentia dissoluit; criminatores palearum suarum non curat, quia tempus messis et tempus arearum et tempus horreorum caute diligenterque distinguit; criminatores autem frumenti sui aut errantes corrigit aut inuidentes inter spinas et zizania conputat. Subiciamus ergo animam deo, si uolumus seruituti subicere corpus nostrum et de diabolo triumphare. fides est prima, quae subiugat animam deobus custoditis spes net lucere incipit quod antea debatur. cum enim cognitio et actio beatum hominem faciant, sicut in cognitione cauendus est error, sic in actione cauenda est nequitia. errat autem quisquis putat ueritatem se posse cognoscere, cum adhuc nequiter
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ . ᷤᷤ Quis sibi ẽẽ clausũ regnũ cęlo¬
rũ putet: qui cognoscit publicanoᷤ
& meretͥces unitatos fuisse filiũ dr̃ᷤ
Qua ꝑuersitate ñ careat: qui facta
& dicta intuet᷑ & diligit. & sectat᷑
illius hoĩs uestigia. in quo se nobis
ad exẽplum uitȩ p̾buit filius dĩ :ᷤ
Itaq iam & mascłi &e femine. & oĩs
etas. & oĩs huiꝰ scłi dignitas: ad spẽ
intȩ et̃nȩ cõmota ẽ. Alii neglectis
temporalib bonis conuolant ad di¬
umaͥ. alii cedunt eoꝵ uirtutib qui
hec faciunt: & laudant qđ imita¬
ri nondũ audent. Lauci autẽ adhuc
muirmurant. & man liuore torqͤn¬
t᷑ ᷤ aut qͥ sua quert̃ in eccłia. quãuis
uideantur catholici: aut exipso xp̃i
nomine głam querentes heretici:
aut peccatũ impietatis suȩ defende¬
re cupientes iudĩ: aut curiositatẽ
humane licentiȩ ꝑdere timentes pa-¬
gani. S eccłia catholica ꝑ totũ orbẽ

Expanded text:
Dei? Quis sibi esse clausum regnum coeloDei? Quis sibi esse clausum regnum coelorum putet, qui cognoscit publicanos et meretrices imitatos esse Filium Dei ? Qua perversitate non careat, qui facta et dicta intuetur et diligit et sectatur illius hominis, in quo se nobis ad exemplum uitae praebuit filius dei? Itaque iam et masculi et feminae et omnis aetas et omnis huius saeculi dignitas ad spem uitae aeternae commota est. alii neglectis temporalibus bonis conuolant ad diuina; alii cedunt eorum uirtutibus, qui haec faciunt, et laudant, quod imitari non audent; pauci autem adhuc murmurant et inani liuore torquentur, aut qui sua quaerunt in ecclesia, quamuis uideantur catholici, aut ex ipso Christi nomine gloriam quaerentes haeretici aut peccatum inpietatis suae defenre cupientes iudaei aut curiositatem uanae licentiae perdere timentes pagani. sed ecclesia catholica per totum orbem
Abbreviated transcription (Latin):
adduci. si erubescit imitari eũ de
quo dictum ẽ anteqͣ. nasceret᷑. qł
filius altissimi uocabit᷑. de ꝑ om̃s
iam gentes. qđ negare nemo potest.
filius altissimmi uocatur: ᷤ S ĩ mul¬
tũ de nobis sentimus: dignemur imi¬
tari eũ. qͥ filius altissimi uocat᷑. Si
parũ de nobis sentimus: audeamꝰ
imitari piscatores &e publicanos.
qͥ eũ imitati st̃. O medicinã om̃ib
consulentẽ. om̃a tumentia cõprimẽ¬
tẽ. om̃a tabentia reficientẽ: om̃a su¬
ꝑflua resecantẽ: om̃a necessaria cu¬
stodientẽ. oĩa ꝑdita reparantẽ. oĩa
deprauata corrigentẽ. Quis iã se
extollit contͣ filiũ dei: Quis de se
desperet: ꝓ quo tã humilis uoluit¬
ẽẽ filius deiꝰ. Quis beatã uitã ẽẽ ar¬
bitret᷑ in his. quȩ contẽnenda ẽẽ do
cint filius dei. ͦ Quib adu̾sitatib
cͣadat: qui naturam hõĩs tantis ꝑse¬
curionib custoditã eredit in filio

Expanded text:
adduci, si erubescit imitari eum, de adduci, si erubescit imitari eum, de quo dictum est, antequam nasceretur, quod filius altissimi uocabitur, et per omnes iam gentes, quod negare nemo potest, filius altissimi uocatur? si multum de nobis sentimus, dignemur imitari eum, qui filius altissimi uocatur; si parum de nobis sentimus, audeamus imitari piscatores et publicanos, qui eum imitati sunt. o medicinam omnibus consulentem, omnia tumentia comprimentem, omnia tabescentia reficientem, omnia superflua resecantem, omnia necessaria custodientem, omnia perdita reparantem, omnia deprauata corrigentem! quis iam se extollat contra filium dei? quis de se desperet, pro quo tam humilis esse uoluit filius dei? quis beatam uitam esse arbitretur in his, quae contecuit Filius Dei? Quibus adversitatibus cedat, qui naturam hominis tantis persecutionibus custoditam credit in Filio
Abbreviated transcription (Latin):
test: que patientia filii dĩ ñ sana¬
t᷑. Que impietas sanari potest:
que caritate filii dĩ ñ sanatur:ᷤ
Dostremo que timiditas sanari po¬
test: si resurrectione corporis xp̃i¬
ñ sanat᷑. ͦ Erigat spẽ suã genus
humanũ: & rerognoscat naturam
suã Uideat qͣntum locũ habeat in
re feminȩ : filius dĩ natus ẽ ex femi
na. Nolite tantũ amare carnalia:
qͥa in filio dei nec masculus nec fe¬
mina sunt. Nolite amare tẽpora¬
lia: qͥa si bñ amarent᷑. amaret ea
homo quẽ suscepit filius dĩ. Noli¬
te timere contumelias ce eruces os
mortẽ: qͥa si nocerent hominiñ ea
pateretur homo quẽ suscepit filiꝰ
dei. Hec om̃is hortatio quȩ iã ubiq
p̃dicatur. ubiq ueneratur. que om¬
nẽ obedientẽ animã sanat. ñ eẽt in
reb humanis:. si ñ eeñt facta illa
om̃a que stultissimis displicent.
Quẽ dignatur unitari uitiosa iactã¬
tia. ut ad uirtutẽ ꝑcipiend̾a possit

Expanded text:
test, si patientia filii dei non sanatest, si patientia filii dei non sanatur? quae inpietas sanari potest, quae caritate filii dei non sanatur? postremo quae timiditas sanari potest, si resurrectione corporis non sanatur? erigat spem suam genus humanum et recognoscat naturam suam; uideat, quantum locum habeat in re, feminae; filius dei natus ex femina est. nolite tamen amare carnalia, quia in filio dei masculus nec femina sumus. nolite amare temporalia, quia, si bene amarentur, amaret ea homo, quem suscepit filius dei. nolite timere contumelias et cruces et mortem, quia, si nocerent homini, non ea pateretur homo, quem suscepit filius dei. haec omnis hortatio, quae iam ubique praedicatur, ubique ueneratur, quae omnem oboedientem animam sanat, non esset in rebus humanis, si non essent facta illa omnia, quae stultissimis displicent. quem dignatur imitari uitiosa iactantia, ut ad uirtutem percipiendam possit
Abbreviated transcription (Latin):
entissime ꝑtulit. Displicet delica¬
tis: qͥa cruciatus est. Displicet tum¬
dis. qͥa mortuus est. Et ut ñ uicia
sua uideant᷑ defendere: ñ in hoĩe di¬
cunt sibi hoc displicere:. s in filio
dei. Non enĩ intelligunt qͥd sit e¬
ternitas di que hominẽ assũpsit:
& qͥd ipsa humana creatura quȩ
mutationib sins in pͥstinã firmi¬
tatẽ reuocabat᷑: ut sciremus docẽ¬
te ipso dño. infirmitates quas pec¬
cando collegimus. recte faciendo¬
ꝑ grãm xp̃i posse sanari. Ostende¬
batur enĩ nobis ad quã fragilita¬
tẽ homo sua culpa ꝑuenerit: & ex
qua fragilitate diuino auxilio libe¬
raret᷑. Itaq filius dĩ hoĩem assũpsit:¬
& in illo humana ꝑpessus ẽ. Hec
medicina hominũ tanta ẽ: qͣnta ñ
potest cogitari. Nła quȩ suꝑbia sa¬
nari potest: si humilitate filii di ñ
sanatur. Que auaricia sanari
potest: si pauꝑtate filii di ñ sana¬
tur: Que iracundia sanari po¬

Expanded text:
entissime pertulit; displicet delicaentissime pertulit; displicet delicatis, quia cruciatus est; displicet timidis quia mortuus est. et ut non uitia sua uideantur defendere, non in homine dicunt sibi hoc displicere, sed in filio dei. non enim intellegunt, quid sit aeternitas dei, quae hominem adsumpsit, et quid ipsa humana creatura, quae mutationibus suis in pristinam firmitatem reuocabatur, ut disceremus docente ipso domino infirmitates, quas peccando collegimus, recte faciendo posse sanari. ostendebatur enim nobis, ad quam fragilitatem homo sua culpa peruenerit et ex qua fragilitate diuino auxilio liberetur. itaque filius dei hominem adsumpsit et in illo humana perpessus est. haec medicina hominum tanta est, quanta non potest cogitari. nam quae superbia sanari potest, si humilitate filii dei non sanatur? quae auaritia sanari potest, si paupertate filii dei non sanatur? quae iracundia sanari po
Abbreviated transcription (Latin):
quert̃ eum. Hanc ergo imberilli¬
tatẽ nrãm susciꝑe dignatus ẽ ds¬
di filius: & uerbũ caro factũ est cs
habitaiit in nobis: ñ qͥa et̾nitas
illa mutata ẽ. s qͥa mutabiłe crea¬
turã mutabilib hominũ ocłis ostẽ¬
dit: quã incõmutabili maiestate
suscepit. St̃ autẽ stulti qui dicunt.
Quare ñ poterat aliter sapientia
hoies liberare. nͥ susciꝑet carnẽ:
& nasceret᷑ de femina. &e apeccato¬
rib illa om̃a pateret᷑. ͤQuib di¬
cimus. Poterat om̃ino. S si aliter
faceret: similit̾ ur̃e stulticiȩ displi¬
ceret. Si enĩ ñ appareret oculis
natis mentib uideri ñ posset.
Nunc aũ qͥa uisibilit̾ nos cõmonẽ¬
re dignatus ẽ. ut ad inuisibilia p̃¬
pararet.: displicet auaris. qͥa ñ au¬
reũ corpus habuit. Displicet in¬
pudicis qͥa ex femia natus est :
multũ enĩ odiunt impudici. qđ cõ¬
cipiunt & pariunt feminȩ. Dis-¬
plicet suꝑbis: qđ contumelias pati-¬

Expanded text:
quaerunt eum . Hanc ergo imbecilliquaerunt eum . Hanc ergo imbecillitatem nostram suscipere dignatus est filius dei, et uerbum caro factum est et habitauit in nobis: non quia aeternitas illa mutata est, sed quia mutabilem creaturam mutabilibus hominum oculis ostendit, quam incommutabili maiestate suscepit. Sunt autem stulti, qui dicunt: quare non poterat aliter sapientia dei homines liberare, nisi susciperet hominem et nasceretur de femina et a peccatoribus illa omnia pateretur? quibus dicimus: poterat omnino, sed si aliter faceret, similiter uestrae stultitiae displiceret. si enim non appareret oculis ur, inquinatis mentibus uidere non possent. nunc autem quia uisibiliter nos commonere dignatus est, ut ad inuisibilia praepararet, displicet auaris, quia non aureum corpus habuit; displicet inpudicis, quia de femina natus est — multum enim oderunt inpudici, quod concipiunt et pariunt feminae —; displicet superbis, quod contumelias pati
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝑ illũ facta st̃. sicut in euangłio
scriptũ ẽ: & sine ipso factum ẽ m¬
chil. Qui nr̃ȩ imbecillitatis misertꝰ
ẽ: quã imbecillitatẽ ñ eius opere. s
nr̃a uoluntate meriumus. Ña deuᷤ
hominẽ in ext̾minabilẽ fecit: & ei li¬
berũ uoluntatis arbitriũ dedit. No
enĩ eẽt optimus: si dĩ p̃ceptis neces¬
sitate ñ uoluntate seruiret. facile
ẽ om̃ino qͣntum existimo qł intel¬
ligere nolunt. qui catholicã dese¬
ruert fide: & xp̃iam uocari uoluit.
N̾a si nobiscũ fatent᷑ naturã nrãm
ñ sanari nͥ ꝑ grãm xp̃i. nullis eius¬
& ido ñ ẽẽ credendũ animã nr̃ãm
hoc ẽẽ qd deus ẽ: qͥa si hoc eẽt. nec
sua uoluntate nec aliqua necessita¬
te in deterius mouerẽt᷑: q̃m om̃imo¬
do incõmutabilis intelligit᷑ d̾s. s
ab eis qui ñ in contentione & emu¬
latione & uanȩ glȩ cupiditate a¬
mant loqui qđ neseiunt᷑. s qui
humilitate xp̃iana. sentiunt de dño
in bonitate & simplicitate cordis

Expanded text:
nim per ipsum facta sunt, sicut in euangelio scriptum est, et sine ipso factum est nihil. qui nostrae inbecillitatis misertus est: quam inbecillitatem non eius opere, sed nostra uoluntate meruimus; nam deus hominem inexterminabilem fecit et ei liberum uoluntatis arbitrium dedit. non enim esset optimus, si dei praeceptis necessitate, non uoluntate seruiret. facile est omnino, quantum existimo, quod intellegere nolunt, qui catholicam deseruerunt fidem et christiani uocari uolunt. nam si nobiscum fatentur naturam nostram non sanari nEt ideo non est credendum animam nostram hoc esse quod Deus est: quia si hoc esset, nec sua voluntate, nec aliqua necessitate in deterius mutaretur; quoniam omni modo incommutabilis intelligitur Deus, sed ab eis qui non in contentione elatione et vanae gloriae cupiditate amant loqui quod nesciunt, sed humilitate christiana sentiunt de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis
Abbreviated transcription (Latin):
gallicantũ admonitũ: aut tanqͣm
eund̾e post simulationẽ pauli uo¬
ce correctũ. Hanc illi matris cari¬
tatẽ suꝑbe accipientes. & impie
rep̃hendentes: qͥa petro post galli
cantũ surgenti ñ gratulati st̃: cũ
lucifero qui mane oriebatur cade¬
re meruerunt. Nec eos audiamus:
qui negant eccłiam di om̃a pecca¬
ta posse dimittere. Itaq miseri cũ
in petro petrã ñ intelligunt: oe no¬
lunt credere datas eccłiȩ claues
regni cȩloꝵ:. ipsi eas de manib ami¬
serunt. Isti sunt qui uiduas si nup¬
serint tanquã adulteras danant:
mundiores: qui nomen suũ si uel¬
lent cognoscere: mundanos potiꝰ
quã mundos uocarent. Nolenteᷤ
eñ si peccauerint corrigi. nichil
aliud delegerunt. nͥ cũ hoc mun¬
do danari. Nam quib ueniã pec¬
cators negant. ñ eos aliqua sanita¬
te custodiunt: s egris subtrahunt
medicinã & uiduas suas uri co¬
gunt: quas nubere ñ ꝑmittunt.
Non enĩ prudentiores sunt haben

Expanded text:
galli cantum admonitum aut tamquam galli cantum admonitum aut tamquam eundem post prauam simulationem Pauli uoce correctum. hanc illi matris caritatem superbe accipientes et inpie reprehendentes, quia Petro post galli cantum surgenti non gratulati sunt, cum lucifero, qui mane oriebatur, cadere meruerunt. Nec eos audiamus, qui negant ecclesiam dei omnia peccata posse dimittere. itaque miseri, dum in Petro petram non intellegunt et nolunt credere datas ecclesiae claues regni caelorum, ipsi eas de manibus amiserunt. isti sunt, qui uiduas, si nupserint, tamquam adulteras damnant aedicant esse mundiores: qui nomen suum si uellent agnoscere, mundanos se potius quam mundos uocarent. nolentes enim, si peccauerint, corrigi, nihil aliud elegerunt nisi cum hoc mundo damnari. nam quibus ueniam peccatorum negant, non eos aliqua sanitate custodiunt, sed aegris subtrahunt medicinam; et uiduas suas uri cogunt, quas nubere non permittunt. non enim prudentiores habendi
Abbreviated transcription (Latin):
tet: nec correctis difficile ignoscat.
Non enĩ sine causa. int̾ om̃s apłos
huiꝰ eccłiȩ catholicȩ ꝑsonã sustinet
bet ergo eccłia catholica correctis
os pietate firmatis filiis libent̃ ig¬
noscere: cũ ipsi petro ꝑsonã eiꝰ ge¬
stanti. & cũ in mari titũbasset. & cũ
tione postea suꝑsticiosa lapsus ẽ. ui
deamus ueniã esse concessam: eũq cor-¬
rectũ atq firmatũ. usq ad dm̃cȩ pas¬
sionis głam ꝑuenisse. Itaq post ꝑ¬
secutionẽ que ꝑ arrianos hereticos
facta erat. postea quã pax quã qui¬
de eccłia catholica in dño tenet. eti¬
am a pͥncipib scłi reddita ẽ: ep̃i qui
ꝑfidiȩ arrianoꝵ in illa ꝑsecutione
consenserunt: multi correcti redire
in catholicã fidẽ delegerunt: da nã¬
tes siue qł crediderant: siue qͦd ere¬
didisse simulauerant. Hos eccłia ca¬
tholica mat̾no recipit sinu. tanꝙͣ
petrũ post fletũ negationis. post

Expanded text:
tet nec correctis difficile ignoscat. tet nec correctis difficile ignoscat. non enim sine causa inter omnes apostolos huius ecclesiae catholicae personam sustinet bet ergo ecclesia catholica correctis et pietate firmatis filiis libenter ignoscere, cum ipsi Petro personam eius gestanti, et cum in mari titubasset et cum tionem postea superstitiosam lapsus esset , videamus veniam esse concessam, eumque correctum atque firmatum usque ad dominicae passionis gloriam pervenisse. Itaque post persecutionem quae per Arianos haereticos facta erat, posteaquam pax, quam quidem Catholica in Domino tenet, etiam a principibus saeculi reddita est, episcopi qui perfidiae Arianorum in illa persecutione consenserant, multi correcti redire in Catholicam delegerunt, damnantes sive quod crediderant, sive quod se credidisse simulaverant. Hos Ecclesia catholica materno recepit sinu, tanquam Petrum post fletum negationis per
Abbreviated transcription (Latin):
senciunt enĩ saeramentũ sc̃i laua¬
cri nusquã esse nͥ in catholica eccł̃ia:
s eam formã secũ habuere sarmen-¬
ta p̃cisa: quã in ipsa uite anteꝙͣ. p̃¬
gantes. Est em̃ magna uirtus pie-¬
tatis. pax os unitas: qͥa unus ẽ deus.
Hanc illi ñ habent: qͥa p̃cisi ab u¬
nitate st̃. Itaq siqui ex ipsis ad ca-¬
tholicã fide ueniunt: ñ iterant spe-¬
ciẽ pietatis quã habent: s accipi-¬
unt uirtutẽ pietatis quã ñ habert.
Nam os amputatos ramos denuo
posse inseri. si ñ ꝑmanserint in in¬
credulitate: aꝑtissime apl̃s docet.
Qd cũ luciferiam intelligunt &r
ñ rebaptirant. ñ imꝓbamus: s qͦd
etiã ipsi p̃cidi a radice uolueruit.¬
quis ñ detestandũ ẽe cognoscat.: &s
ideo maxime. qͥa hoc eis in eccłia dis
plicuit catholica. qͦd uerȩ catholicȩ
scĩtatis ẽ: Nusquã enĩ tam iugẽ¬
re debent uiscera miscđiȩ. quã in
ter nec peccantib filiis suꝑbe insul¬

Expanded text:
sentiunt enim sacramentum sancti lauasentiunt enim sacramentum sancti lauacri nusquam esse nisi ex catholica ecclesia, sed eam formam secum habere sarmenta praecisa, quam in ipsa uite, antequam prgantes; est enim magna uirtus pietatis pax et unitas, quia unus est deus. hanc illi non habent, quia praecisi ab unitate sunt. itaque, si qui ex ipsis ad catholicam ueniunt, non iterant speciem pietatis, quam habent, sed accipiunt uirtutem pietatis, quam non habent. nam et amputatos ramos denuo posse inseri, si non permanserint in incredulitate, apertissime apostolus docet. quod cum Luciferiani intellegunt et non rebapetiam ipsi praecidi a radice uoluerunt,n detestandum esse cognoscat? et ideo maxime, quia hoc eis displicuit in ecclesia catholica, quod uere catholicae sanctitatis est. nusquam enim tam uigere debent uiscera misericordiae quam in ter nec peccantibus filiis superbe insul
Abbreviated transcription (Latin):
catũ fuerit t̾ẽ finẽ ẽe futurũ: quo¬
mͦ isti dicunt. qͦd iam ceterȩ om̃s
gentes ceriderunt a fide.& in sola
parte donati remansit eccłia: cũ ma¬
nifestũ sit. ex quo ista pars ab uni¬
tate p̃cisa ẽ. ñ nullas gentes postea
credidisse. & adhuc ẽe aliquas quȩ
nondũ crediderunt. quib cotidie
miret᷑ eẽ aliquẽ qui se xp̃ianum
dici uult. & aduersus xp̃i głam tan¬
ta impietate raptatur: ut audeat
dicere om̃s popłos gentiũ. qui mͦ ad¬
huc accedunt eccl̃iȩ dei. & ñ in dei
filiũ festinant̃ credunt manit fa¬
cere: quia hos aliquis donatista bap¬
tirat. Sine dubio ista execraren¬
tur homines: & eos sine dilatio¬
ne relinquerent: si xp̃m quere¬
rent. si eccłiam diligerent: si liberi
Nec eos audiamus. qui quãuis
neminẽ rebaptirent. p̃cidunt se
tñ ab unitate. & luciferian magiᷤ
dici quã catholici maluert̃. In
eo enĩ qͦd intelligunt baptisma
xp̃i ñ eẽ repetendũi: recte faciunt.

Expanded text:
catum, tunc finem esse futurum ; quomodo isti dicunt quod jam caeterae omnes gentes ceciderunt a fide, et in sola parte Donati remansit Ecclesia, cum manifestum sit, ex quo ista pars ab unitate praecisa est, nonnullas gentes postea credidisse, et adhuc esse aliquas quae nondum crediderunt, quibus quotidie miretur esse aliquem, qui se christianum dici uelit et aduersus Christi gloriam tanta inpietate rapiatur, ut audeat dicere omnes populos gentium, qui modo adhuc accedunt ecclesiae dei et in dei filium festinanter credunt, inaniter facere, quia non eos aliquis donatista baptizat? sine dubio ista exsecrarentur homines et eos sine dilatione relinquerent, si Christum quaererent, si ecclesiam diligerent, si liberi Nec eos audiamus, qui quamuis neminem rebaptizent, praeciderunt se tamen ab unitate et Luciferiani magis dici quam catholici maluerunt. in eo enim, quod intellegunt baptisma Christi non esse repetendum, recte faciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
s suã: satis significat seruũ se ẽẽ ñ
liberũ:. & aurẽ dexterã se habere
p̃cisam. Petrꝰ enĩ errans in amorẽ
dñi: seruo ñ libero aurem dextrã
p̃cidit. Ex quo significat eos. qui
gladio scismatis feriunt᷑. & seruos
ẽẽ carnaliũ desiderioꝵ. nondũ edu¬
ctos in libertatẽ sp̃s scĩ. ut ñ iam
confidant in homine: &e ñ audire

Expanded text:
sed suam, satis significat seruum se esse, sed suam, satis significat seruum se esse, liberum et aurem dexteram se habere praecisam. Petrus enim errans in amore domini seruo, non libero aurem dexteram praecidit. ex quo significat eos, qui gladio schismatis feriuntur, et seruos esse carnalium desideriorum, nondum eductos in libertatem spiritus sancti, ut iam non confidant in homine, et non audire
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m diuidere conatus ẽ.: sic ipse a su¬
is cotidiana concisione diuiditur.
Ad hoc ꝑtinet etiã illud. qͦd dñs di-¬
cit. qui enim gladio ꝑcusserit. gla¬
dio moriet᷑. Gladius enĩ illo loco
siquidẽ in malo positus ẽ. & discordi¬
osam linguã significat. qͥa te ille in¬
felix eccłiam ꝑcussit: s ñ occidit. Nlon
autẽ dixcit dñs. qui occiderit. gla
dio moriet᷑: s qui gladio usus fuerit
inquit. gladio moriet᷑. Ergo ille ꝑcuͤ¬
sit eccłiam litigiosa lingua. qua nc̃
ipse conciditur: ut om̃ino disꝑeat
hoc fecit. Si quidẽ cũ ep̃o ceciliano
causam cũ diceret audientib ep̃is
romȩ. quos ipse petiuerat: nichil ho¬
rũ que intenderat potuit ꝓbare:
os sic remansit in scismate. ut suo
gladio moreret᷑. Popls autẽ ipsius
b aꝑtissime scriptũ ẽ eccłiam xp̃i
ꝑ om̃s gentes ẽẽ diffusam. & audit
scismaticos ñ dĩ głam querentes

Expanded text:
Christum diuidere conatus est, sic ipse a suChristum diuidere conatus est, sic ipse a suis cotidiana concisione diuiditur. ad hoc etiam pertinet illud, quod dominus dicit: qui enim gladio percusserit, gladio morietur. gladius enim illo loco, siquidem in malo positus est, discordiosam linguam significat, qua tunc ille infelix ecclesiam percussit, sed non occidit. non enim dixit dominus: qui occiderit gladio, gladio morietur, sed qui gladio usus fuerit, inquit, gladio morietur. ergo ille percussit ecclesiam lingua litigiosa, qua nunc ipse conciditur, ut omnino dispereat hoc fecit, siquidem cum episcopo Caeciliano causam cum diceret audientibus episcopis Romae, quos ipse petiuerat, nihil eorum quae intenderat potuit probare; et sic remansit in schismate, ut suo gladio moreretur. populus autem ipsius, ibus apertissime scriptum est ecclesiam Chrir omnes gentes diffusam esse, et audit schismaticos non dei gloriam quaerentes,
Abbreviated transcription (Latin):
scãm eccł̃iam quȩ una catholica est.
negant ꝑ orbẽ ẽẽ diffusam: s in so¬
la affrica hoc ẽ in parte donati pol¬
lere arbitrant᷑. Ita surdi sunt: adũ¬
sus ꝓpłiam diccentẽ. filius meus es
tir:ego hodie genui te.Postula a me.
& dabo tibi gentes hereditatẽ tuã:
& possessionem tuã terminos ter¬
rȩ:& alia multa. siue in ueteris siue
in noui testamenti libris. quȩ scrip¬
ta sunt. ut aꝑtissime declaret᷑ ȩxcłiam
xxp̃i ꝑ orbem terrȩ ẽẽ diffusam. Qđ
cum eis obicimꝰ: dicunt iã ista om̃a
fuisse cõpleta. anteꝙͣ pars eẽt dona¬
ti.s postea totã eccłiam perisse. &
in sola donati parte reliquias eiꝰ re¬
mansisse ꝯtendunt. Olinguã suꝑ-¬
bã &e nefariã. Nec sic uere nec sic
uiuerent: ut uł int̾ se pacẽ postea
custodirent. N unc aũ ñ attendt
iã in ipso donato cõpletũ fuisse
qđ dictum ẽ: in qua mensura men¬
si fueritis. remetietur uobis. Siẽ enĩ

Expanded text:
sanctam ecclesiam, quae una catholica est, sanctam ecclesiam, quae una catholica est, negant per orbem esse diffusam, sed in sola Africa, hoc est in parte Donati pollere arbitrantur. ita surdi sunt aduersus prophetam dicentem: filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae, et alia multa, siue in ueteris siue in noui testamenti libris quae scripta sunt, ut apertissime declarent ecclesiam Christi per orbem terrae esse diffusam. quod cum eis obicimus, dicunt iam ista omnia fuisse conpleta, antequam esset pars Donati, sed postea totam ecclesiam perisse et in sola Donati parte reliquias eius remansisse contendunt. o linguam superbam et nefariam ! nec si uere sic uiuerent, ut uel inter se pacem postea custodirent. nunc autem non adtendunt iam in ipso Donato completum fuisse, quod dictum est: in qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis. sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit discipłis. aut in paulo a¬
pło inuenisse. aut in montano.
aut in pͥscilla. sieut cathafriges
dicunt: aut nescio qͦd manitȩ
ulmanicheo sieut manichei di¬
cunt. Tam enĩ ceci st̃ istiait scͥp¬
turas manifestas ñ intelligant. aut
tam negligentes salutis sue. ut om¬
nino ñ legant. Quis enĩ cũ lege¬
te dño. ego mitto ꝓmissa patris
mei in uos. uos auͣtẽ secdete hic in
ciuitate quoadusq induamim uir¬
tute ab alto: & in actib apłoꝵ pꝰt
ea quã dñs a discipłoꝵs ocłis absceᷤ¬
sit in celum. decẽ dieb ꝑactis. die
pentecostes ñ attendunt aꝑtissi¬
li in ciuitate siẽ eos ante monue¬
rat. implesse eos ita ut loqueren¬
t̾ linguis: S sła diuersȩ nationes
tholica fide. & ipsam fid̾e suã quȩ
in scripturis manifestata ẽ nolunt
discere: & qđ est grauiꝰ & multũ do¬
lendũ. cũ in catholicã fide negligen¬
t̃ uersent᷑. hereticis aurẽ diligenter
accõmodant. Nec eos audiamus qͥ

Expanded text:
misit discipulis, aut in Paulo apostolo venisse, aut in Montano et Priscilla, sicut Cataphryges dicunt, aut in nescio quo Manete vel Manichaeo, sicut Manichaei dicunt. Tam enim caeci sunt isti, ut Scripturas manifestas non intelligant; aut tam negligentes salutis suae, ut omnino non legant. Quis enim, cum legeno: ego mitto promissa patris mei in uos; uos autem sedete hic in ciuitate, quousque induamini uirtutem ab alto? et in Actibus aposteaquam dominus a discipulorum oculis abscessit in caelum, decem diebus peractis die pentecostes non adtendunt apertissili in ciuitate, sicut eos ante monuerat, inpleuisse illos, ita ut loquerentur linguis. nam diuersae nationes, tholicam fidem et ipsam fidem suam, quae in scripturis manifesta est, nolunt discere et, quod est grauius et multum dolendum, cum in catholica neglegenter uersentur, haereticis aurem diligenter accommodant. Nec eos audiamus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnto nos uidemus in caritate ꝓ¬
ficere. & eiuus simplicitate cor habe¬
re mundatũ: qͥa ipso int̾iore ocło
cordes inqͥt. qͥa ipsi d̃m uidebunt:
ut in caritate radicati & fundati.
p̃ualeamus comp̃hendere cũ om̃i-¬
b scĩs que sit latitudo. longitudo.
altitudo. & ꝓfundu: scire etiam su¬
ꝑeminentem scientiã caritatis xp̃i.
ut impleam᷑ in omnẽ plentudi¬
nẽ der: & post ista cũ inuisibili ho¬
reamur.

Expanded text:
quanto nos uidemus in caritate pquanto nos uidemus in caritate proficere et eius simplicitate cor habere mundatum, quia ipso interiore oculo corde, inquit, quia ipsi deum uidebunt — ut in caritate radicati et fundati praeualeamus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et profundum, scire etiam supereminentem scientiam caritatis Christi, ut inpleamur in omnem plenitudinem dei et post ista cum inuisibili horeamur.