comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uult auctorẽ. Nam et duos senecas cordu¬
banz hũisse hyspain ẽt testes sunt et oc¬
tame id xiũ tragedie illi est nomen locus
aliqͥs hanc suspitõem respicit quã si se¬
quimi᷑ qd̾ ad rem attinet exꝑs tu culpe

Expanded text:
vult auctorem. 17 Nam et duos Senecas Corduvult auctorem. 17 Nam et duos Senecas Cordubam habuisse hispani etiam testes sunt, et Octavie — id enim tragedie illi est nomen — locus aliquis hanc suspitionem recipit, quam si sequimur, quod ad rem attinet, expers tu culpe
Abbreviated transcription (Latin):
accersito liungue uicio curare debueras.
poina h mifiarũ tuarũ radix ab aĩmi le¬
nitate ne dicã uanitate ꝑ fecta mariem
studiorũ głiam dure senex ninis molli¬
ter ne rursus dicã pu̾iliter ꝯcepisti ip̃m
qd̾ ad intimũ u̾e magisteriuã accesseras
fu̾it uel indicii uł erroꝵ uł fc̃i cuiꝯpiã
qm excusatiõnutas studiosius aucupa¬
ni et culpas nr̃as in fata reflexinus
uotũ hoc utiq iudicii tui fuit n on potes
accusare fortuuã qd̾ optan̾as inuenisti.
Ced quo pergis ah miser postꝙͣ in adiui¬
ratõem tui uesanũ iurnẽ eousq ꝑduxe¬
ras ut nulla libertatis aut quiratꝰ occ̃t
qd̾ sponte subieras et hoc saltẽ p̃stare
ne dñi tui nourẽ in mortalibꝰ maculis
hanc tu quã mordacit᷑ ꝙͣ uenenose ꝙͣ a
crit᷑ in illũ scripseris notũ est aĩus
insi illa forsan opinio uera est qui trage¬
diarũ non te illarũ s tui nonũs alterũ

Expanded text:
ato certe vel etiam accersito lingue vitio curare debueras: ato certe vel etiam accersito lingue vitio curare debueras: prima hec miseriarum tuarum radix ab animi levitate ne dicam vanitate profecta. 14 Inanem studiorum gloriam, dure senex, nimis molliter, ne rursus dicam pueriliter, concupisti. Ipsum quod ad immitis fere magisterium accesseras, fuerit vel iudicii vel erroris vel fati cuiuspiam, quando excusationes studiosius aucupamur et culpas nostras in fata reflectimus; votum hoc utique iudicii tui fuit; non potes accusare fortunam: quod optaveras invenisti. 15 Sed quo pergis, ah miser? Postquam in admirationem tui vesanum iuvenem eousque perduxeras ut nulla libertatis aut commeatus occaati poteras iugum quod sponte subieras, et hoc saltem prestare ne domini tui nomen immortalibus maculis hanc tu quam mordaciter, quam venenose, quam acriter in illum scripseris notum est, et utnisi illa forsan opinio est vera, que tragediarum non te illarum, sed tui nominis alterum
Abbreviated transcription (Latin):
uolui si nequiui et illũ sleantis u̾siculũ pre¬
tendens quo in latinũ uerso uti soles dicũt
uolentẽ fata nolentẽ trahũt Illud insuꝑ
ꝓclamabis uoluisse te oꝑibus tuis renũcia¬
re ut uel sit laqueũ libertatis obrũperes
ceq in tutũ ex tanto nanfragio uł mdus
eripes uenet uet̾ibus historit notã et in
ix̃i ip̃orũ uestigis incedenti hand ꝙͣꝙͣ silẽ¬
tio p̃termissã Uerũ ibi palam loq̃ns secre¬
tiora otinu nũs aũt qñ ad te unũ in ẜmo
est putas ne silebo qd̵ indignatio u̾itasq
suggesserũt Ades mõ et accede ꝓpius ne qͣ
ext̾ua auris int̾ueniãt Sencies non nob
etatẽ rerũ tuatũ noticiã abstulisse testẽ nẽ¬
pe c̾tissimũ hẽmꝰ et qui de sũmis uiris a¬
gens necinetu stectit᷑ nec gr̃a sugtoniũ t̾u¬
quillũ Is ergo quid ait auercisse te nero¬
nem a cognitõe uet̾um oratorũ quo sein¬
tui illũ admiratõs diuciꝰ detine̾s Illi ig̾

Expanded text:
olui, sed nequivi’, et illum Cleantis versiculum pretendes, quo in latinum verso uti soles: Ducunt volentem fata, nolentem trahunt; illud insuper proclamabis voluisse te opibus tuis renuntiare, ut vel sic laqueum libertatis abrumperes, teque in tutum ex tanto naufragio vel nudus eriperes: rem et veteribus historicis notam, et michi ipsi illorum vestigiis incedenti haudquaquam silentio pretermissam. 12 Verum ibi palam loquens secretiora continui; nunc autem, quando ad te unum michi sermo est, putas ne, silebo quod indignatio veritasque suggesserint? Ades modo et accede propius, nequa externa auris interveniat, sentiens non nobis etatem rerum tuarum notitiam abstulisse; testem nempe certissimum habemus et qui de summis viris agens nec metu flectitur nec gratia, Suetonium Tranquillum. 13 Is ergo quid ait? “Avertisse” te Neronem a «cognitione veterum oratorum», quo scitui” illum “admiratione diutius detineres”: illi igitur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃riam usq in tuã ꝓnitiẽ d otissimꝰ uerum
enuero tacere melis fuit Erede enĩ micha
Cicero si quo in statu res nr̃e sĩt audieris ex¬
tem tenes et̾nũ uale apud suꝑos ad suustmn
rodaui ripam tnsalpure gallie eodẽ anuo
tam a tanto uiro imprtratamqz ue¬
lum ueniam Si quid asꝑuis dixero ꝙ aut
ꝓfessionis tue reuentia deceat aut quieti
sit debitũ sepuleri. Qui tam me m cic̾oni
erim non pexcisse leg̾it Ci reliquis itidẽ
U̾a loq̃ns nõ prꝑtero indigͣtõis inste matiꝰ¬
am non hẽbit iuuat uobiscũ colloqui uiri
illustres qualiũ omĩo etas penuriã passa

Expanded text:
patriam usque in tuam pernitiem notissimus. Verum patriam usque in tuam pernitiem notissimus. Verum enimvero tacere melius fuerit; crede enim michi, Cicero, si quo in statu res nostre sint audieris, extem tenes. Eternum Vale. Apud superos, ad sinistram Rodani ripam Transalpine Gallie, eodem annotam a tanto viro impetratamque veniam velim, siquid asperius dixero quam aut professionis tue reverentiam deceat aut quieti sit debitum sepulcri. Qui enim me Marco Cicerim, non pepercisse legerit, si reliquis itidem vera loquens non pepercero, indignationis iuste materiam non habebit. 2 Iuvat vobiscum colloqui, viri illustr
Abbreviated transcription (Latin):
rei puͭ ͬ rei familiaris rei militaris de
laude pħye de cõsolatõe de glia ꝙͣuis de hiiis
ultinus spes in magis dubia ꝙͣ desꝑatio
nis et igname suꝑatus duces nr̃os non
extinctos mõ s trũcos quoq uel perditos sit
luge̾ hoc eñ est in aliis multis s in tuis
maxĩe oratoriis atqs achademutorũ et le¬
gũ libris patim qui Ita trũcati fedatiq
enaferũt ut ꝓpe melius fuit peniisse Reli¬
quũ est ut urbis rome ac rõne rei publice
statũ audire uelis que prie facres q̃ ciuium
ꝯcordia ad quos rerũ sũma xueu̾it quibus
manibꝰ qͣntoq consilio freua cͣctent᷑ Imꝑni
histerne et ganges hyberus mlus et tana¬
ys luuites nr̃isũt an uo qui sꝙͣ surrexerit
imꝑiũ occeano famã que nrei astris aut sr̃
garamantas et indos ꝓferat: inperium
hiis silia cupidissime auditurũ te auguror
Id michi pirtas tua sagg̾it et amor erga

Expanded text:
reipublice, rei familiaris, rei militaris, de reipublice, rei familiaris, rei militaris, de laude philosophie, de consolatione, de gloria, quamvis de his ultimis spes michi magis dubia, quam desperatio nis et ignavie superatis, duces nostros non extinctos modo sed truncos quoque vel perditos sit lugere. Hoc enim et in aliis multis, sed in tuis maxime oratoriis atque achademicorum et legum libris patimur, qui ita truncati fedatique evaserunt, ut prope melius fuerit periisse. 15 Reliquum est ut urbis Rome ac romane reipublice statum audire velis, que patrie facies, que civium concordia, ad quos rerum summa pervenerit, quibus manibus quantoque consilio frena tractentur imperii; Hister ne et Ganges, Hiberus, Nilus et Tanais limites nostri sint, an vero quisquam surrexerit Imperium Occeano, famam qui terminet astris, aut super et Garamantas et Indos Proferat imperium,6 Hec et his similia cupidissime auditurum te auguror; id michi pietas tua suggerit et amor erga
Abbreviated transcription (Latin):
nũcianit hiis u̾sibꝰ Cedite roͣni sc̾ptores
Ordite gray Nestio quid maiis nastit᷑ y li¬
ade hrc de altero latme duce facũdie mag¬
neq romespes alt̾a ñc ad te reuertor.
Quid de uita quid de ingenio tuo senciã
audisti exprctas audire de libris tuis que¬
nam illos excepit fortuna ꝙͣ sru uulgo sen¬
doctoribus probentur Extant yquid̾ pre¬
clara uolum̃a que ne dicã plege̾ s⁊ nec enu¬
merare sufficimꝰ derũ tnarũ fama celeber¬
ruma atq ingens et sonorũ nomẽ prari
aũt studiosi seu tprm adu̾sitas seu ingenioꝵ
hebetudo ac segniciet s qd magis arbitror
tatis iniuria neq enĩ satis infame iusũ ẽ
ingenia nr̃a neglicte̾ ne quid inde fructuo¬
sum ꝑcipet sequens etas insi laboris etiã
nr̃i fructũ crudeli prorsus et intolleranda
corrupissemꝰ ĩuria ꝓfecto nãq qd̾ in tus
conq̃ror et in młtis miror illustriũ libris
accidit tuorũ sane qr de hus iͥ nũs sermo
erat quorũ insignior iactura est h sũt noĩa

Expanded text:
nuntiavit his versibus: Cedite romani scriptores, cedite graii; Nescio quid maius nascitur Yliade. Hec de altero latine duce facundie magneque Rome spe altera; nunc ad te revertor. 11 Quid de vita, quid de ingenio tuo sentiam, audisti. Expectas audire de libris tuis, quenam illos exceperit fortuna, quam sedoctioribus probentur? Extant equidem preclara volumina, que ne dicam perlegere, sed nec enumerare sufficimus. Fama rerum tuarum celeberrima atque ingens et sonorum nomen; perrari autem studiosi, seu temporum adversitas seu ingeniorum hebetudo ac segnities seu, quod magis arbitror, tatis iniuria. Neque enim satis infame visum est ingenia nostra negligere nequid inde fructuosum perciperet sequens etas, nisi laboris etiam vestri fructum crudeli prorsus et intoleranda corrupissemus incuria; profecto namque quod in tuis conqueror, et in multis virorum illustrium libris accidit. 13 Tuorum sane, quia de his michi nunc sermo erat, quorum insignior iactura est, hec sunt nomina:
Abbreviated transcription (Latin):
In reliquis uerũ expretatione torques Qs¬
nam dux ille sit queris nosti hoĩem si nõ
nonũo inẽmisti publius uirgiliꝰ maro ẽ
mantuanꝰ cuus de quo egregie uatiema¬
tus es. Cum eiĩ ut scriptũ legnmꝰ Iuuxile
quoddã uius opusculũ miratus q̃suisses
auctorẽ euiqs inuenẽ iam semor uidisses
delectatus es et de in exhausto eloqñtie
tue fonte cũ ꝓpria qͥdem laude ꝑmixtum.
Uerũptũ p̃clarũq ac magnificũ illi testi¬
moniũ reddidisti Dixisti eiũ magne spes
alt̾a rome Ciuod dc̃m ex ore tuo auditũ a¬
deo sibi placuit in seditq memorie ut iᵈ
post amios xx ͭ. te pͥdem rebus humanis
exempto dĩno opi suo eisdẽ penitꝰ u̾bis
inseret qd̾ opus si tibi uidẽ licuiss letats
om̃e de pͥmo flore tam certũte uentĩ fruc¬
tus p̃sagiũ ꝯcexisse necnõ et lacius gͣtu¬
latus musis ꝙ insolentibꝰ grais uel re¬
liquisfent ambiguã ul c̾tam uictoriam

Expanded text:
in reliquis. 7 Verum expectatione torqueo; quisin reliquis. 7 Verum expectatione torqueo; quisnam dux ille sit, queris. Nosti hominem, si modo nominis meministi: Publius Virgilius Maro est, mantuanus civis, de quo egregie vaticinatus es. Cum enim, ut scriptum legimus, iuvenile quoddam eius opusculum miratus, quesivisses auctorem eumque iuvenem iam senior vidisses, delectatus es, et de inexhausto eloquentie tue fonte, cum propria quidem laude permixtum, verum tamen preclarumque ac magnificum illi testimonium reddidisti. 8 Dixisti enim: Magne spes altera Rome. Quod dictum ex ore tuo auditum, adeo sibi placuit inseditque memorie, ut illud post annos viginti, te pridem rebus humanis exempto, divino operi suo eisdem penitus verbis insereret, quod opus si tibi videre licuisset, letatus esses de primevo flore tam certum te venturi fructus presagium concepisse; 9 necnon et latinis gratulatus musis, quod insolentibus graiis vel reliquissent ambiguam vel certam victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
rata repu ͭ ͣ uide ut aliter tetũ ago at tu
cũ epycuro multis in locis s ex p̃ssuis in le
de finibꝰ agebas Cuiꝰ rñi ubilib uitam
ꝓbas rides ingeniũ. Ego in te inchil rideo.
uite tm̃ cõpacior ut dixi ingenio gratulor
tu dircõs tiis suffragis aduitos tuo nos lu¬
mine illustratos ingenue ꝓfitem᷑. tuis de¬
inq ut ita dicã auspiciis ad honc ꝙͣtulacũ¬
q s scribendi facultatẽ ac ꝓpositũ ꝑuenisse.
Accessit et alter poetice uie dux ita eiũ nc̃ci¬
tas poscebati ut cẽt et quẽ soluts et frena
nrnt᷑ ad utrũq satis erat ille tuis equoribs
tu illius par angustiis Nen ego pͥmꝰ hoc
dice̾m fortasse ꝙͣuis plane sentirẽ dixit hoc
ante me seu ab aliis dc̃m scripsit magnꝰ qͥdẽ
uir ãneus seneca cordulẽñ cuite ut idẽ ip̃e
conq̃rit᷑ non etas quidẽ s bellorũ cuulium
furor eripuit uide te potuit s non uidit

Expanded text:
rata republica. 3 Vide ut aliter tecum ago ac tu rata republica. 3 Vide ut aliter tecum ago ac tu cum Epycuro multis in locis sed expressius in libro De finibus agebas; cuius enim ubilibet vitam probas, rides ingenium. Ego nichil in te rideo, vite tantum compatior, ut dixi; ingenio gratulor tu directos, tuis suffragiis adiutos, tuo nos lumine illustratos ingenue profitemur; tuis denique, ut ita dicam, auspiciis ad hanc, quantulacunque est, scribendi facultatem ac propositum pervenisse. 5 Accessit et alter poetice vie dux; ita enim necessitas poscebat, ut esset et quem solutis et quem frenatneuter ad utrunque satis erat, ille tuis equoribus, tu illius impar angustiis. 6 Non ego primus hoc dicerem fortasse, quamvis plane sentirem; dixit hoc ante me, seu ab aliis dictum scripsit, magnus quidam vir Anneus Seneca Cordubensis, cui te, ut idem ipse conqueritur, non “etas” quidem “sed bellorum civilium furor eripuit”; videre te potuit, sed non vidi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ xodẽ bruto hus artiba nichil tribuo quibꝰ
te instructissinũ fuisse scio niiiũ quid ent̃
ip̃e quondã scribis loco non de hoc iã exigna
uita cogitantẽ nullos hũisse fastes nllis tri¬
amphis inhiasse nullos inflasse tibi animũ
catilinas Ced hoc quidẽ frustra Et̾ñ uale
mi cic̾o apud suꝑos ad dextam athesis ripã
in cuutate uerona transpada ne italie .xui.
fel quintilis anno ab ortu dei illius quẽ tu nõ
¶ Ad eundem
Uanciscus Cicom suo salu Si te supi¬
or offendit epła um est eni ur ip̃e
soles dicere qd̾ ait fauuiliaris tuꝰ in audria
Absequiũ amitos u̾itas odĩ parit accipe
dixisti ut pħus scripsisti uitã ego tuã carpsi
non ingeniũ non lingͣm ut qui illud mirer
hant scupeã neq tñ in uita tua qͥtꝙͣ p̃ter
tũ quietis studiũ et a ciualibꝰ bellis fugã ex¬
trncta libertate ac sepulta e iam et cõplo¬

Expanded text:
cum eodem Bruto «his artibus nichil tribuo, quibus cum eodem Bruto «his artibus nichil tribuo, quibus te instructissimum fuisse scio». Nimirum quid enim ipse quodam scribis loco, “non de hac iam exigua vita cogitantem”, nullos habuisse fasces, nullis triumphis inhiasse, nullos inflasse tibi animum Catilinas. Sed hec quidem frustra. Eternum vale, mi Cicero. Apud superos, ad dexteram Athesis ripam, in civitate Verona Transpadane Italie, XVI Kalendas Quintiles, anno ab ortu Dei illius quem tu non 4 Ad eundem. 1 Franciscus Ciceroni suo salutem. Si te superior offendit epystola — verum est enim, ut ipse soles dicere, quod ait “familiaris” tuus in Andria: Obsequium amicos, veritas odium parit —, accidixisti, ut philosophus scripsisti; vitam ego tuam carpsi, non ingenium non linguam, ut qui illud mirer, hanc stupeam; neque tamen in vita tua quicquam preter tum quietis studium et a civilibus bellis fugam, extincta libertate ac sepulta iam et complo
Abbreviated transcription (Latin):
uiator lumen in tenebris gestans oũdisti
secuturꝰ callem in quo ip̃e satis mifrabilit̾
lapsus es s mitto dyonisiũ omicto fr̃em
niũ ac nepotẽ Cmicto ẽt si placet ip̃m
dolobellã quos nũt landiba ad celũ essers
nñs reptiius maledãs laceras fuit h tolle¬
rabilia fortasẜ iuliũ quoq cesarẽ p̃ter¬
uehercius spectata clementia ip̃a lacessen¬
tibus portus erat magnũ p̾terea pom¬
perã sileo cũ quo iure quodã familiarita¬
tis qd lib posse uidebare. Sed qͥs te furor
in ontoniũ impegit amor credo rei puͭ ͤ
quã funditus iã corruisse fatebaris qd si
pura fides si lib̾tas te trahebat qͥd certam
faũliare cũ angusto Quid eñ bruto tno
quefisse uidebaris hoc restabut infelix et
hoc erat extremũ Cicero ut huic ip̃i tã lau¬
dato maledices qui tibi non dicã malefacet
s malefacientibus nõ obstaret dolõ uitbm
tuã amnce et erroz pudet acimẜet Iainq

Expanded text:
viator lumen in tenebris gestans, ostendisti viator lumen in tenebris gestans, ostendisti secuturis callem, in quo ipse satis miserabiliter lapsus es. Omitto Dyonisium, 4 omitto fratrem tuum ac nepotem, omitto, si placet, ipsum etiam Dolabellam, quos nunc laudibus ad celum effers, nunc repentinis malidictis laceras: fuerint hec tolerabilia fortassis. Iulium quoque Cesarem pretervehor, cuius spectata clementia ipsa lacessentibus portus erat; Magnum preterea Pompeium sileo, cum quo iure quodam familiaritatis quidlibet posse videbare. Sed quis te furor in Antonium impegit? 5 Amor credo reipublice, quam funditus iam corruisse fatebaris. Quodsi pura fides, si libertas te trahebat, quid tibi tam familiare cum Augusto? Quid enim Bruto tuo quesisse videberis». 6 Hoc restabat, infelix, et hoc erat extremum, Cicero, ut huic ipsi tam laudato malidiceres, qui tibi non dicam malifaceret, sed malifacientibus non obstaret. Doleo vicem tuam, amice, et errorum pudet ac miseret, iamque
Abbreviated transcription (Latin):
equũ indicẽ freri posse insi om̃ĩbꝰ ticeronis
epłis unde ea lis orit᷑ nõ a tͣrscurrente
ꝑlectis uale .ii. Idus maias ex itiuere.
¶Ad martũ tulliũ Ciceronẽ
Ranciscus Cicom suo salutẽ eplas tu¬
as diu multũq ꝑquisitas atq nb
nĩme rebar muenitas auidissime ꝑlegi Au¬
dim multa te dicentẽ multa deplorantem
mlta uariantẽ. m tulli et qui iã pridem
qualis p̃ceptor aliis fuisses nouerã mĩc tan¬
dem qͥs tu tibi xẽs agnomi unũ hoc uicissim
a ua caritate ꝓfectũ nõ iam consiliũ sed
lamentũ audi ubecũqt es ꝙ unꝰ posterorũ
tui nouũs amantissimꝰ nõ sũ lacͥiis fudit
Cinquiete semꝑ atqz auxie ul ut uerba re
cognostas O p̾cexs et calamitose senex qͥd
tibi tot ꝯtentioniba et ꝓrsũ nichil ꝓfuturũ
simłtatibꝰ uoluisti ubi et etati et xfessioni
et fortune ture queniens ocũi reliquisti Cuis
te flus glie splendor señe adolescenciũ bellis
implicuit et ꝑ om̃o iactatũ casus ad indig

Expanded text:
cem fieri posse, nisi omnibus Ciceronis epystolis, unde ea lis oritur, non a transcurrente perlectis. Vale. III Idus Maias, ex itinere. 3 Ad Marcum Tullium Ciceronem. 1 Franciscus Ciceroni suo salutem. Epystolas tuas “diu multumque perquisitas” atque ubi minime rebar inventas, avidissime perlegi. Audivi multa te dicentem, multa deplorantem, multa variantem, Marce Tulli, et qui iampridem qualis preceptor aliis fuisses noveram, nunc tandem quis tu tibi esses agnovi. Unum hoc vicissim a vera caritate profectum non iam consilium sed lamentum audi, ubicunque es, quod unus posterorum, tui nominis amantissimus, non sine lacrimis fundit. 2 O inquiete semper atque anxie, vel ut verba tua recognoscas, “o preceps et calamitose senex”, quid tibi tot contentionibus et prorsum nichil profuturis simultatibus voluisti? Ubi et etati et professioni et fortune tue conveniens otium reliquisti? Quis te falsus glorie splendor senem adolescentium bellis implicuit et per omnes iactatum casus ad indign
Abbreviated transcription (Latin):
panca turbabant, de hiis fuit ĩpenis ut scre¬
longũ tñ tp̃us excud̾am adhuc tñ uirorũ
taliũ fortunã doleo s nõ minꝰ culxã Nec
illud te p̃tereat nõ me seuece intã aut cic̾o¬
nis erga rem publicã dãpnare ꝓpositũ neue
duas lites misteã de cic̾one nũc aigit᷑. quem
uigilañ atq oxtimũ et salutarẽ ꝯsulẽ
at semꝑ prĩe amantissimũ curem noui
Quid ergo darũ in amicicys ilm̃ ⁊ ex lem¬
bus cansis alienatões guissimas atq pesti¬
feras sibi et nulli rei utiles in discnendo in¬
suꝑ suo et et publico statu indicuut̃ reliquo
illi suo impar acumin ad postremũ sũ ficũ
muerile alc̾tandi scudiũ in sene pħo nõ lau¬

Expanded text:
pauca turbabant; de his fuit impetus ut scripauca turbabant; de his fuit impetus ut scrilongum tamen tempus excuderam. Adhuc quidem virorum talium fortunam doleo sed non minus culpam, nec illud te pretereat non me Senece vitam aut Ciceronis erga rempublicam damnare propositum. 18 Neve duas lites misceas, de Cicerone nunc agitur, quem vigilantissimum atque optimum et salutarem consulem ac semper amantissQuid ergo? Varium in amicitiis animum, et ex levibus causis alienationes gravissimas atque pestiferas sibi et nulli rei utiles, in discernendo insuper suo ac publico statu iudicium reliquo illi suo impar acumini, ad postremum sine fructu iuvenile altercandi studium in sene phil
Abbreviated transcription (Latin):
nem geret altissime radicata nes cogi tare
quidẽ xoss ea etate si homo fuit citero ꝯse¬
delecter eloquo nec ix̃e de quo leqͥuiar tulluis
ignorat sepe de ꝓpriis gͣuit᷑ questus erroribꝰ
quẽ nͥ sit deͤ sensisse fateam. landandi libi¬
dine et noticiã suuxius et magnã illi ꝑtem
pħy ce landis eripins modestiã. Cetum nos
de illo pꝯ longũ ẜmonez hora denũint̾pellãte
surreximꝰ atq inde integra lite discessũ est
Led exegisti ultimũ ut qd nũc brenitas tpris
nõ sinebat ubi pͥmũ ꝯstitissẽ exemplũ tibi
exle utriusq cͣnsiitte̾m qua reacrius excus¬
sa uel sequest pacis inter ꝑtes uel si qmodo
posses tulliaue cõstancie ꝓpugͣtor fieres. lau
si hic uincs plus tibi negotii suꝑ esse ꝙͣ putas
Pari etenĩ duello anuens seneca te poscit
cũ hiis magnis ingeniis temerarre forsitar
sz amant̾ s dolent᷑ sed ut reor u̾e aliqͣnto

Expanded text:
nem gereret altissime radicatam, nec cogitare nem gereret altissime radicatam, nec cogitare quidem posset ea etate: si homo fuit Cicero, consedelecter eloquio; nec ipse de quo loquimur, Tullius, ignorat, sepe de propriis graviter questus erroribus; quem nisi sic de se sensisse fateamur, laudandi libidine et notitiam sui ipsius et magnam illi partemlaudis eripimus, modestiam. 15 Ceterum nos die illo post longum sermonem, hora demum interpellante, surreximus atque inde integra lite discessum est; sed exegisti ultimum ut, quod tunc brevitas temporis non sinebat, ubi primum constitissem, exemplum tibi epystole utriusque transmitterem, quo re acrius excussa, vel sequester pacis inter partes vel siquo modo posses, tulliane constantie propugnator fieres. Laudsi hic vincis, plus tibi negotii superesse quam putas. Pari etenim duello Anneus Seneca te poscit a. Lusi ego cum his magnis ingeniis, temerarie forsitan sed amanter sed dolenter sed ut reor vere; aliquanto,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ andierã Ez si płonem uitero suũ deũ uocat
Car non tu deũ tuũ cit̾one uoces inisi quia
deos ꝓ arbitrio sibi finge̾ non est nr̃e relige¬
onis ludo inqͥt ille hoĩem s dino ingẽ fuisse
tulliũ stio hot inꝙͣ utiq rectiꝰ nõ celestẽ qͥn¬
tillianus indicendo uirũ dixit s si hõ fuit
et errasse ꝓfecto potuit et erranit dũ hec
dice̾m cohorrebat et qͣi nõ infamiã alterius
s ut suũ caput dice̾nt᷑ aduersabat᷑. Ego
u̾o quid ditem Ciconiaui nõis et ip̃e mirator
maximꝰ seuili ardori et tanto scudio gratu¬
labor ꝙͣ licet pictagoreũ redolenti tãtã uniꝰ
ingenii reu̾entiã ẽẽ tantĩq religiorẽ ut
huãne imbetillitatis in eo aliquid suspicari sa¬
crilegio ꝓximũ hr̃ẽtur gandebã mirabarq
muenisse hõiem qui plus me illũ diligẽt quẽ
ego semꝑ ũ om̃ibꝰ dilexissem quiq qͣm michit
pu̾o fuisse menunerã eam de illo senex opr̃o¬

Expanded text:
dum audieram; sed si Platonem Cicero suum deum vocat, cur non tu deum tuum Ciceronem voces? nisi quia deos pro arbitrio sibi fingere non est nostre religionis». «Ludo» inquit ille; «hominem, sed divino ingenio fuisse Tullium scio». «Hoc» inquam, «utique rectius; nam “celestem” Quintilianus “in dicendo virum” dixit; sed si homo fuit, et errasse profecto potuit et erravit». 11 Hec dum dicerem, cohorrebat et quasi non in famam alterius sed in suum caput dicerentur, aversabatur. Ego vero quid dicerem, ciceroniani nominis et ipse mirator maximus? 12 Senili ardori et tanto studio gratulabar, quiddam licet “pithagoreum” redolenti; tantam unius ingenii reverentiam esse tantamque religionem, ut humane imbecillitatis in eo aliquid suspicari sacrilegio proximum haberetur gaudebam, mirabarque invenisse hominem qui plus me illum diligeret, quem ego semper pre omnibus dilexissem, 13 quique quam michi puero fuisse memineram, eam de illo senex opinio
Abbreviated transcription (Latin):
no refenti suꝑstitõis noue ac malefice sup¬
pliciis affecerat oñis pietatis ꝑsecutor at¬
q hostis crudelissimꝰ Ego quide de te ista
non suspicor eoq magis ꝓpositũ tuũ miror
nã et suꝑiora illa fruola mius et uana sũt
Et ultinũ hoc nefariũ ẽt et ĩmane et ita
ac celestibus inõitis aurẽ non negãti ob¬
latamq dĩnitus amicitiã complexo quã
Utinã artius tenuisses nec diuellereris in
furẽ ut cũ illo p̃tone u̾itatis ꝓ u̾itate ĩa
et pro et̾m p̃mii pmuissione tantiq ꝓmisso¬
ris ꝓ noie morireris Eed pregressus si
longuis dicendi npeta et intelligo me
ad hec exaranda seriuis ꝓcessisse ꝙͣ ut ulla
temxestunre frugis spes appeat Eternũ
uale apud suꝑos in gallia çifalxina ad dexte¬
ram pedi ripã kl sextilibꝰ anno ab ortũ
eius quẽ an tu rite nouis intertũ habec¬
¶Ad Marcum uarronem

Expanded text:
nio referenti, «superstitionis nove ac malifice», “supnio referenti, «superstitionis nove ac malifice», “suppliciis” affecit, omnis pietatis persecutor atque hostis crudelissimus. 25 Ego quidem de te ista non suspicor, eoque magis propositum tuum miror; nam et superiora illa frivola nimis ac vana sunt, et ultimum hoc nefarium etiam et immane; et itaac celestibus monitis aurem non neganti, oblatamque divinitus amicitiam complexo; quam utinam arctius tenuisses nec divellereris in finem, ut cum illo precone veritatis pro veritate ipsa et pro eterni premii promissione tantique promissoris pro nomine morereris. Sed progressus sum longius dicendi impetu, et intelligo me ad hec exaranda serius processisse, quam ut ulla tempestive frugis spes appareat. Eternum Vale. Apud superos, in Gallia Cisalpina ad dexteram Padi ripam, Kalendis Sextilibus anno ab ortu Eius quem an tu rite noveris incertum hab6 d Marcum Varronem
Abbreviated transcription (Latin):
in scelera et ꝓba demergẽt an aurigan¬
di pocius an cytharizindi siudiũ quibusͥ
publico uniu̾so ppło spectante pͥnceps au¬
riga decurr̾et et ꝙͣ numẽ aliqd̾ oblatam
sibi cytharã adoraret egregia cytharis
ta Guibꝰ tandẽ successibꝰ euectus et
uelut ytalicis nõ ꝯtentꝰ inigeniis acha¬
iam peciit et grecorũ musicorũ adulatio¬
nbꝰ inflatus solos grecos sindiis suis
dignos asferuit. Ridiculũ mnonstrũ ferox
belua an illud om̃e certiꝰ ⁊nagni suuł ac
religiosi pͥncipis hũisti ꝙ barbe pͥmicias
Ceneca ccetate qua hystorici adhut eñ int̾
hom̃es mĩant tu eiũ inter deõs nec lan¬
dantenee landato dignis x̃comis conaris
insere et cuiꝯ an te pudeat nescio sz me¬
pudet optimũ pͥncipũ dino angusto pfrẽ¬
non dubitas nisi forte illud maiori glĩa
dignũ putas ꝙ xp̃ianos hom ctenq reu̾a¬
sc̃m et ĩnocuũ u̾mi ut sibi uidebat᷑. et sucto¬

Expanded text:
am se totum in “scelera” et “probra” demergeret an auriganam se totum in “scelera” et “probra” demergeret an aurigandi potius an citharizandi studium, quibus tam publico, universo populo spectante, princeps auriga decurreret, et quasi numen aliquod oblatam sibi “citharam adoraret”, egregius citharista? 22 quibus tandem successibus evectus et velut italicis non contentus ingeniis Achaiam petiit, et grecorum musicorum adulationibus inflatus, “solos Grecos studiis suis dignos” asseruit, ridiculum monstrum, ferox belua. 23 An illud omen certius magni simul ac religiosi principis habuisti, quod barbe primitias Seneca. Ea etate qua historici adhuc eum inter homines numerant, tu eum inter deos nec laudante nec laudato dignis preconiis conaris inserere et — cuius an te pudeat nescio sepudet — optimo principum divo Augusto prefnon dubitas, nisi forte illud maiori gloria dignum putas, quod cristianos, hominubi videbatur et Sueto
Abbreviated transcription (Latin):
illius si mõ hoĩs nõĩe tã trux inhuanitas
digna est uide tñ nõ te decẽt id scribr᷑
de impatore subirctũ de dño familiarẽ
de discipło p̃ceptorẽ postremo de illo cui tã
multa blandiri ne dicã blandiendo mẽtiri
solitus eras Relege libros qͦr ad xñ iõm
de clemẽtia. Relrge quẽ ad polibũ de cõ¬
solatõe dictasti si ul libros uel librorũ me¬
moriã lethei gurgitis unda non obruit
pudebit credo laudati discipli Una rium
fronte de talitłia scripsisse potius ignoro.
hic rursus occurres et adolescẽtiã pͥncipis
atq indolem mltũ spei meliorũ p̃ferentẽ
obitiens. errorẽ tuũ repr̃tina mox ens
mũtione tutabare que si ħ nobis ignota
sunt u̾m ip̃e considera ꝙͣ sit excusabile
paucla ꝑsonati pͥncipatus opuscula uel
sułate pirtatis no tulas obliquasse añn
ac indiciũ tibi taliuiro tli etate tanta
tibi placuit ex illius actis q̃ ab historitis

Expanded text:
illius, si modo hominis nomine tam trux inhumanitas digna est; vide tamen num te deceret id scribere, de imperatore subiectum, de domino familiarem, de discipulo preceptorem, postremo de illo cui tam multa blandiri, ne dicam blandiendo mentiri, solitus eras. 19 Relege libros quos ad eum ipsum de clementia, relege quem ad Polibium de consolatione dictasti; si vel libros vel librorum memoriam lethei gurgitis unda non obruit, pudebit, credo, laudati discipuli; qua enim fronte de tali talia scripsisse potueris, ignoro; 0 Sed hic rursus occurres, et adolescentiam principis atque indolem multum spei melioris preferentem obiciens, errorem tuum repentina morum eius mutatione tutabere, quasi hec nobis ignota sint. Verum ipse considera quam sit excusabile, paucula personati principatus opuscula vel simulate pietatis voculas obliquasse animum ac iudicium tibi tali viro, tali etate, tanta tibi placuit ex illius actis, que ab historici
Abbreviated transcription (Latin):
uita hom̃ quibꝰ consilia nr̃a unicunt : Id¬
circo u̾tus ĩuicta furenti opponit᷑ fortune
menitabiles ac freas leges at ego nũꝙͣ
satis sanus uidear sidiucius cũ magistro
U̾tutis de u̾tute disputẽ et ꝓbare intor
uel te uidice uł quolib qui int̾ huis uite
fluctꝰ mediocrit᷑ naugare didicerit non
ex uifficultate captabas ad ix̃m sũme
laudis erat emerge̾ et in portũ aliꝙ sal¬
na puppe ꝯfuge̾ impendendũ iugiter cer¬
incibꝰ tuis gladiũ indebas nec tunebas
nec tã ancipitis rei exitũ ꝓuidebas ẜẜcĩ¬
ꝙ moriendũ miserrimũ genis ẽ intelligẽ
potas mortem tuã et fructu quelibet et
nl possimũ uelle posse st õpuio iã a pͥma
eius famibaritate det̾ritus uigilãs deuide
młtiplicibꝰ arguniẽtis fidẽ turbide qͥetis
accepas Quid igit᷑ tibi tũ hiis laribꝯ tam¬

Expanded text:
vita hominum quibus consilia nostra vincuntur, idvita hominum quibus consilia nostra vincuntur, idcirco virtus invicta furenti opponitur fortune, m nsatis sanus videar si diutius cum magistro virtutis de virtute disputem, et probare nitarvel te iudice vel quolibet qui inter huius vite fluctus mediocriter navigare didicerit —, nex difficultate captabas, id ipsum summe laudis erat, emergere et in portum aliquem salva puppe confugere: impendentem iugiter cervicibus tuis gladium videbas, nec timebas, nec tam ancipitis rei exitum providebas moriendi miserrimum genus est — intelligere poteras mortem tuam et fructu quolibet et nil nisi pessimum velle posset. Somnio iam a prima eius familiaritate deterritus, vigilans deinde multiplicibus argumentis fidem turbide quietis acceperas; quid igit
Abbreviated transcription (Latin):
demostem marcũ talliũ obiecisset ausus ẽ
ad postremũ et ducũ ꝯtrou̾siam moue̾ et eũ
tanti saltẽ discipłi uen̾atio ꝯtinuit in uno
amosi et qui nr̃o iulio cesari suũ alexandͫ
macedonũ cõꝑasset Ged nestio quomõ sicut
corpum sic aĩarum egregias formas aliqͣ
lux in rebus ꝯtriorũ uicuntate orit᷑ Cu
Uero uen̾ande uir et moꝵ si plutarcho ere¬
diniꝰ incõpabilis p̃ceptor erroꝵ uite tue
tnquillus nanta p̃ciosis me rcibꝰ omistam
narum ad infamẽ et ꝓcellosũ scopulũ appa¬
listi Cuit añt illus hesisti quese te coy ut in
cẽpestate asꝑa magr̃m approbares E ed
hoc neuo insi amens eligit neqz eñi ut
fortis est ꝑprti sic prudentis est optate.
ꝑiculũ Qum ẽt si libera prudencie reliuqͣt᷑
elco ociosa semꝑ erit fortitudo Nichil enĩ
incidet aduersus qd̾ illius auxiliũ ĩploran¬
dũ sic medestia pocus suis utens ꝑtibus
beticiã frenabit et uotiua moderabit᷑. Sed

Expanded text:
Demostheni Marcum Tullium obiecisset, ausus est ad postremum et ducum controversiam movere, nec eum tanti saltem discipuli veneratio continuit. In uno animosi et qui nostro Iulio Cesari suum Alexandrum Macedonem comparasset. 4 Sed nescio quomodo sicut corporum sic animorum egregias formas aliqua lux in rebus contrariorum vicinitate oritur. 5 Tu vero, venerande vir et morum, si Plutarcho credimus, incomparabilis preceptor, errorem vite tue, tranquillus nauta preciosis mercibus honustam navim ad infamem et procellosum scopulum appulisti. 6 Cur autem illic hesisti, queso te? an ut in tempestate aspera magisterium approbares? sed hoc nemo nisi amens eligit, neque enim ut fortis est perpeti, sic prudentis est optare periculum; quin etiam si libera prudentie reliquatur electio, otiosa semper erit fortitudo: nichil enim incidet, adversus quod illius auxilium implorandum sit; modestia potius suis utens partibus et letitiam frenabit et votiva moderabitur. 7
Abbreviated transcription (Latin):
tis impendit᷑. Illie ergo ne infinita receu¬
srã menũsti ut forte ciconis mentio nobis
oborta est que crebra ad modũ doctis hoĩbus
ẽẽ solet ille tandẽ uario colloquio finẽ fecit
in unũ uersi om̃is nichil inde aliud ꝙͣ de Cice¬
rone tͣctatũ est Symbolũ confecimꝰ ⁊ psal¬
modiã sibi fru panageritũ dici placet alt̾
quo non aliquid qd merito carpi q̃at modesty
ẽt rephensor ĩemat Contingit ut dũ in Ci¬
cerone uelut in hoĩe michi suꝑ om̃s aĩcissimo
et colendissimo ꝓpe omia placent dũq aureã
illam eloꝙ̃tia et celeste igeniũ admirarer
morũ lenitatẽ młtisq in dep̃hensã indiciis ĩ¬
constantiã nõ landarem / ubi cũ oñis qͥ aderãt
s ante alios senẽ illũ cuiꝰ mͥ nomẽ excidite

Expanded text:
cis impenditur. 3 Illic ergo, ne infinita recencis impenditur. 3 Illic ergo, ne infinita recenseam, meministi ut forte Ciceronis mentio nobis oborta est, que crebra admodum doctis hominibus esse solet. Ille tandem vario colloquio finem fecit; in unum versi omnes; nichil inde aliud quam de Cicerone tractatum est; simbolum confecimus et palinodiam sibi, seu pangericum dici placet, altequo non aliquid quod merito carpi queat, modestus etiam reprehensor inveniat, contigit ut dum in Cicerone, velut in homine michi super omnes amicissimo et colendissimo, prope omnia placerent, dumque auream illam eloquentiam et celeste ingenium admirarer, morum levitatem multisque michi deprehensam indiciis incostantiam non laudarem. 5 Ubi cum omnes qui aderant s
Abbreviated transcription (Latin):
de materia et causa sequenciũ
epłarum Ciceroni ac senece et
Ueliquis inscriptarum
N suburbano uincentino per noctem
hospitatus nouã scribendi mat̾iam ĩe¬
ii ita xiũ accidit ut sub mi̾die patano di¬
gressus prĩe tue lunen attingem u̾gente
iam ad occasũ sole Ibi ne igit᷑ ꝑnoctandũ
an ult̾ius ꝓcedendũ ꝙ et festinabã et lõgissi¬
me lucis ꝑs bona sp suꝑerat delib̾andus he¬
rebam/ dũ ecce quis se celet amãtibꝰ tuus et
magnorũ aliquot uirorũ quos hũnde parua
illa ciuitas tulit gͣtissinꝰ int̾uentus dubiũ ẽẽ
submeuit ita xñ fluctuantẽ añi alligastis ua¬
in et iocundi fune ẜmonis ut ire cogitãs sta¬
ret et non prius labi diem ꝙͣ noctem adesse
ꝓpendẽt. Et illo die et sepe alias exꝑtus sũ
nulla re alia magis tp̃us nõ senciẽtibꝰ eri¬
pi. ꝙͣ colloquiis amitorũ magni fures t̾p̃ris
sunt amici et si nullũ tx̃ns miꝰ erextum
minꝰ ꝑditũ uideri debeat ꝙͣ qd̾ post deũ ami¬

Expanded text:
de materia et causa sequentium epystolarum Ciceroni ac Senece et reliquis inscriptarum. 1 In suburbano vicentino per noctem hospitatus novam scribendi materiam inveni. Ita enim accidit ut sub meridiem Patavo digressus, patrie tue limen attingerem vergente iam ad occasum sole. Ibi ne igitur pernoctandum an ulterius procedendum, quod et festinabam et longissime lucis pars bona supererat, deliberabundus herebam, dum ecce — quis se celet amantibus? — tuus et magnorum aliquot virorum, quos abunde parva illa civitas tulit, gratissimus interventus dubium omne dimovit. 2 Ita enim fluctuantem animum alligastis varii et iocundi fune sermonis, ut ire cogitans staret et non prius labi diem quam noctem adesse perpenderet. Et illo die et sepe alias expertus sum nulla re alia magis tempus non sentientibus eripi, quam colloquiis amicorum; magni fures temporis sunt amici, etsi nullum tempus minus ereptum, minus perditum videri debeat, quam quod post Deum ami
Abbreviated transcription (Latin):
ingemnãs hea mͥ ergo cit̾omeus arguitur qĩ
non de hoĩe ẜ de deo quodã ageret᷑ quesiui gͦ
an deũ fuisse tulliũ oppinaret᷑. an homine
incũctant̾ deũ ille rn̾dit et qͥd dixiss intelli

Expanded text:
ingeminans: «Heu michi, ergo Cicero meus arguitur?», quasi ingeminans: «Heu michi, ergo Cicero meus arguitur?», quasi non de homine sed de deo quodam ageretur. Quesivi igitur an deum fuisse Tullium opinaretur an hominem; incuntanter «deum» ille respondit, et
Abbreviated transcription (Latin):
lrĩsq actonitos uid̾em nouitate scire res
postẽ iusa est ut todex epłarũ mearũ exar¬
cula piueret᷑. platus in mediũ addidit ali¬
mẽta ẜmonibꝰ inter multas eiũ ad coeta¬
neos meos scͥptas pance ibi uarietatis stu¬
dio et ameno quodã laboꝵ dui̾ticulo antiqͥs
illustrioribus inscribunt᷑ quelc̃orem non
ũmonitũ in stuporẽ ducãt dũ tam clara et
notat alt̾a laudat ingeniũ has tu intẽtis
auribus cũ legisses mox amica lis uerbis
incaluit quibusdã scripta nr̃a landantibꝯ
et iure rep̃heusũ fatentibꝰ eit̾onez uno añt
illo sene obstinacius obluctãte qui et clarite
nomĩs et amore captus auctoris, erranti
quoq plande̾ et amici uitia cũ u̾tutibꝰ am¬
plecti mallet ꝙͣ discerne̾ nequit oĩs damp¬
clamabat idẽtidem pretenta manu ꝑtius oro
ꝑcius de cic̾one meo dũq ab eo q̃reret᷑ an er¬
rasse unꝙͣ ulla in re cic̾onem opinari poss clau¬
debat ocules/ et qͣi uerbo ꝑcussus au̾tebat frontẽ

Expanded text:
 attonitos viderem novitate sententie, res poscere visa est ut codex epystolarum mearum ex archula promeretur. 6 Prolatus in medium addidit alimenta sermonibus; inter multas enim ad coetaneos meos scriptas, pauce ibi varietatis studio et ameno quodam laborum diverticulo antiquis illustrioribus inscribuntur, que lectorem non premonitum in stuporem ducant, dum tam clara et notat, altera laudat ingenium. Has tu intentis omnibus cum legisses, mox amica lis verbis incaluit, quibusdam scripta nostra laudantibus et iure reprehensum fatentibus Ciceronem, uno autem illo sene obstinatius obluctante, qui et claritate nominis et amore captus auctoris, erranti quoque plaudere et amici vitia cum virtutibus amplecti mallet quam discernere, nequid omnino damclamabat identidem pretenta manu: «Parcius, oro, parcius de Cicerone meo»; dumque ab eo quereretur an errasse unquam ulla in re Ciceronem opinari posset, claudebat oculos et quasi verbo percussus avertebat frontem
Abbreviated transcription (Latin):
austrũ in li caput modo non lateãt in me
tubandoq proficiscitur Ad incertũ finẽ
ambiguo calle festiuans We gͦ niinis
magnã oꝑam impendamꝰ in inquifitiõe
loci quẽ forsan muentũ cupide linq̃rema
claudenda iam epla et tp̃us curis meliore¬
bus impendendũ est hec sunt que de hoc
ambiguo tibi mĩt ex ip̃a ut ita dixerim in¬
quisitõis area excutẽ potiui Requ Reliqͣ a
doctoribꝰ exigo michi quidẽ si hec nature
la tibula rimari ⁊ abdita noste negatũ
fuit merp̃m noste sufficiet hic oculos ape¬
riam his fingam intuitũ orabo eũ qui me
fecit ut se michi ieq sunuil oũdat ⁊ qd̾
no tũ sapientis est notum mn faciat finem
¶ Ad xundẽ ꝯtra ex ptatões ⁊ labores
suꝑuacuos in xtate tam breui

Expanded text:
austrum Nili caput; modo non lateat in mediaustrum Nili caput; modo non lateat in meditubandoque proficiscitur ad incertum finem ambiguo calle festinans. 15 Ne ergo nimis magnam operam impendamus in inquisitione loci, quem forsan inventum cupide linqueremus, claudenda iam epystola et tempus curis melioribus impendendum est. Hec sunt que de hoc ambiguo tibi nunc ex ipsa, ut ita dixerim, inquisitionis area excutere potui; reliqua a doctioribus exige. Michi quidem si hec nature latibula rimari et abdita nosse negatum fuerit, me ipsum nosse sufficiet; hic oculos aperiam, hic figam intuitum. Orabo Eum qui me fecit, ut se michi meque simul ostendat et, quod votum Sapientis est, “notum michi faciat finem 2 Ad eundem, contra expectationes ac labores supervacuos in etate tam brevi
Abbreviated transcription (Latin):
an ꝓppter distantiã nõ ita manu ut aiunt
mrendatiũ prendi possit int̾tũ est hoꝵ alt̾
orosus est cuiꝯ supra mentio est habita
alter uo pomponiꝰ mela nobilis posmo¬
graphus/ quẽ plimꝰ in multis sequi solitus
hic neglexisse isus ẽ hiis riũ toto anno
unũ solis ortũ uerno unũq antũpuali
eqͥnoctio occasum atq ita una die dũtax¬
at unraq nocte destinetũ nnui spaciã y per¬
boreis pplis assiguãt p̾mus in littore an¬
siatico su ꝑ lruẽ rpheosq mõtes habitã¬
tibus dñ si quid sibi credinꝰ mõrta lum
ĩnocentissinus feliassimisq. Tylen aũt
int̾ occeani insulas belgarũ littoribꝰ appo¬
sitam testat᷑ noctes ibi breues yeme quid
fustas etate lucidas solsticio nullas her
qͣuta discordia ut michi quidẽ nichilo uide¬
atur occultior insula ip̃a ꝙͣ uitas t ÷ bñ
h quia quod laboriose q̃rimꝰ impune nes¬
cunꝰ lateat ad aqiulonẽ tyle lateat ad

Expanded text:
an propter distantiam non ita manu, ut aiunt, an propter distantiam non ita manu, ut aiunt, mendacium prendi possit, incertum est; horum alter Orosius est, cuius supra mentio est habita, alter vero Pomponius Mela, nobilis cosmographus, quem Plinius, in multis sequi solitus, hic neglexisse visus est. 13 Is enim toto anno unum solis ortum verno, unumque autumnali equinoctio occasum, atque ita una die duntaxat unaque nocte distinctum anni spatium yperboreis populis assignat; “primis in litore asiatico super Aquilonem Ripheosque montes” habitantibus, omnium — siquid sibi credimus — mortalium innocentissimis felicissimisque; Thilen autem inter occeani insulas “Belgarum litoribus appositam” testatur, “noctes ibi breves, hieme” quidem “fuscas, estate lucidas, solstitio nullas”. En quanta discordia! ut michi quidem nichilo videatur occultior insula ipsa quam veritas. 14 Sed bene habet, quia quod laboriose querimus, impune nescimus. Lateat ad aquilonem Thile, lateat ad
Abbreviated transcription (Latin):
uicina tam celebris Red dicam quid ipse
Tylen esse insulam sex dierũ nauigatione
in septẽtriont̃ a britãnia distantẽ ubi se¬
in estrem estiiã diem ac paris spacii bru¬
malem noctẽ ẽẽ ꝯiectat et uiolento qͣnti
sit uidetur rõnis argumeto. et p̃te̾a nestro
quo photea uł phetia massiliensi teste utit᷑
que si u̾a sunt qͣntulũ huic abest ¶ Thyle
insula quã q̃rimꝰ cuiꝰ apud indos ut augu¬
ror fama ingens apud nos noti ͦ nulla est
ta seq̃ns cũ pͥorum uestigia suꝑ illũ ugilii
locũ Tibi feruiat ultima tyle sic ait tylem
sula est occeani int̾ septẽtrionalem et occi¬
dentalem plagam ultra britãma hy b̾mã
arthadas uides ut unũ uere siguñ om̃s a¬
piciant ut inter septẽtrionem et occasum
ant ubi si corꝑe quenissent recogẽte nui¬
tassent forte sũam/ Duo longius abscedũt
a cet̾orum dc̃is s an ad uerũ ꝓprius accidãt

Expanded text:
vicina, tam celebris?’ Sed dicam quid ipse vicina, tam celebris?’ Sed dicam quid ipse Thilen esse insulam “sex dierum navigatione in septentrionem a Britannia distantem”, ubi semestrem estivum diem ac paris spatii brumalem noctem esse coniectat, et violento, quantum sibi videtur, rationis argumento et preterea nescio quo Phocea alias Pithia massiliensi teste utitur. Que si vera sunt, quantulum hinc abest Thile ipsa quam querimus, cuius apud Indos — ut auguror — fama ingens, apud nos notitia nulla est! ta, sequens tamen priorum vestigia super illum Virgilii locum tibi serviat ultima Thile, sic ait: «Thile insula est occeani inter septentrionalem et occidentalem plagam, ultra Britanniam, Hyberniam, Orchadas». Vides ut unum fere signum omnes aspiciant, ut inter septentrionem et occasum, ant, ubi si corpore convenissent, re cogente mutassent forte sententiam. 12 Duo longius abscedunt a ceterorum dictis, sed an ad verum propius accedant
Abbreviated transcription (Latin):
occeani secessibꝰ requirendũ cuiꝰ sententie
astipulatorẽ fãt orosiũ pot̾at et claudia¬
nũ ubi y ꝓbores dampuata sydere Thilen
ait hoc cũ omisso rem agit et ad hñc uere
modũ ille disputat tu testes qͦs inducit ex¬
amia ꝙͣ sibi astent et ꝙͣta sit dc̃is fides
intelliges/ ego xi mĩt a libris om̃ibus ꝙͣ
longissime absum/ et id unũ in hac pegtrina¬
tione molestissimũ exꝑior dom̃o egressus
nullũ latine lingue murui audio domiũ re¬
gressus comites libros cũ quibꝰ loqui sũ soli¬
tus non hẽo Om̃e mͥ cõlloquiũ cũ memoria
mea est/ dec igi ex tp̃re et ex memoria
tibi stribo ita ut de quibus illam hesitantem
uideo silencio pocius ꝙ calamo ꝯmittenda
crediderim/ Multa sane nõ aliter ꝙͣ si sub
oculis libri eent memini q̃ freq̃ns horũ co¬
mo rem certius exp̃ssit quã uere diffinire
non ausim cũ illud semꝑ occurrat Eeuid
Ita emũbus habeatun incoguita insula tam

Expanded text:
occeani secessibus requirendam”; cuius sententie occeani secessibus requirendam”; cuius sententie astipulatorem facit Orosium. Poterat et Claudianum, ubi yperboreo damnatam sidere Thilen ait. Hoc tamen omisso, rem agit, et ad hunc fere modum ille disputat. Tu testes quos inducit, examina quam sibi constent, et quanta sit dictis fides intelliges. 9 Ego enim nunc a libris omnibus quam longissime absum, et id unum in hac peregrinatione molestissimum experior: domo egressus, nullum latine lingue murmur audio; domum regressus, comites libros cum quibus loqui sum solitus, non habeo; omne michi colloquium cum memoria mea est. Hec igitur ex tempore et ex memoria tibi scribo, ita ut de quibus illam hesitantem video, silentio potius quam calamo committenda crediderim; multa sane non aliter quam si sub oculis libri essent, memini, que frequens horum como certius rem expressit; quam vere diffinire non ausim, cum illud semper occurrat: ‘quid ita omnibus habeatur incognita insula tam
Abbreviated transcription (Latin):
distractus ꝙͣuis sepe lr̃is int̾pellatus expec¬
tanioni mẽe nõ alit̾ ꝙ obstiuato silentio sa¬
tisfecit Ita in tyle amctia britauica nichil
notior fc̃a est post ãnos u̾o ueriit ĩ manus
meas tibellus de mirabilibꝰ hybine a ge-¬
raldo quodam aulico heurici sedi Regis anglo¬
rum licet tenui rerũ stilo non rudi tñ u̾borũ
arte ꝯtextus q̃ ne totũ bibliothece nr̃e foribꝰ
excluderem brenis quedã ip̃iꝰ ꝑticu la ꝓme¬
ruit sibi de hac eadẽ in sula nr̃e silis ⁊ oꝑo¬
sa dubitatio insita erat. Itaq siłitudo una
occasũ sunt extremasit tyle ubi estiuo n ͣ
nox bruma ꝯtͣ solstitio nulla dies ultͣ quã
pigrũ atq ꝯcretũ iaceat mare Ad hec soli¬
nũ et ysidorũ testes citat ignotã cũ ichilo¬
recturã sequens aut famosam s fabulosã
insula extimat aut infinito ab aliis spa ͦ
secretã nusꝙͣq alibi ꝙͣ in intimis boreał

Expanded text:
distractus, quamvis sepe literis interpellatus, expecdistractus, quamvis sepe literis interpellatus, expectationi mee non aliter quam obstinato silentio satisfecit. Ita michi Thile amicitia britannica nichil notior facta est. 7 Post annos vero venit in manus meas libellus De mirabilibus Hybernie, a Giraldo quodam, aulico Henrici secundi regis Anglorum, licet tenui rerum filo, non rudi tamen verborum arte contextus; quem ne totum bibliothece nostre foribus excluderem, brevis quedam ipsius particula promeruit, ubi de hac eadem insula nostre similis et operosa dubitatio inserta erat; itaque similitudo una occasum sunt, extrema sit Thile; ubi “estivo nulla nox, brumali contra solstitio nulla dies; ultra quam pigrum atque concretum” iaceat “mare”. Ad hec Solinum et Ysidorum testes citat; ignotam tamen nichiloiecturam sequens, aut “famosam” sed “fabulosam insulam” existimat, aut “infinito” ab aliis spatio secretam, nusquamque alibi quam in intimis “borealis