comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quarte decimȩ.x. uiri lepsi a dño mundatire¬
feruntͦ. & unus tm̃ ex eis unicȩ eccłȩ figurã ge¬
rens cet̾is ingratis existentib. qui hereticoꝵ ty¬
pum p̃ferunt. reuersus ce gr̃as agens de fide
sua qua saluus factus est ab eodem dño lau¬
Satͦ. Eiisdem ȩccłȩ que ꝑ illum unũ sig̾catur
uox est illa in introitu. Ptector nr̃ aspice d̾s.
maxime qd̾ ait. qr melior est dies una iatriis
tuis suꝑ milia. Nam idem est. ac sidicat. Meliꝰ
est corunũ ce animã unam hab̾e. & idipsum
saꝑe ac dicere. quã diuersis immo ꝯtrariis sen¬
quid ꝑ illoꝵ lepram sig̾catum sit. cũ dicit. Ma¬
nifesta aut̃ sunt oꝑa carnis. quȩ sunt fornica¬
tio. inmundicia. luxuria. &e cetera. int̾ que sec
te & hereses ponunt᷑ a quib emundata eccła
dicit grãs agens ingradali. D̾ onũ est ꝯfid̾e in
dño. & cetera. uidelicet qr ñ homo. ñ pͥnceps sa¬
crificioꝵ carnaliũ de quib dixit eisdem leꝓ¬

Expanded text:
quartae decimae, decem viri leprosi a Domino mundati referuntur, et unus tantum ex eis unicae Ecclesiae figuram gerens, caeteris ingratis existentibus, qui haereticorum typum praeferunt, reversus, et gratias agens, de fide sua, qua salvus factus est, ab eodem Domino laudatur . Ejusdem Ecclesiae, quae per illum unum significatur, vox est illa in introitu: Protector noster, aspice, Deus , maxime quod ait: Quia melior est dies una in atriis tuis super millia . Nam idem est ac si dicat: Melius est cor unum et animam unam habere , et idipsum sapere ac dicere, quam diversis, imo contrariis senquid per illorum lepram significatum sit, cum dicit: Manifesta autem sunt opera carnis quae sunt, fornicatio, immunditia, luxuria , etc., inter quae sectae, id est haereses ponuntur. A quibus emundata Ecclesia, dicit, gratias agens in graduali: Bonum est confidere in Domino , etc., videlicet quia non homo, non principes sacrificiorum carnaliu
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ in offerenda dr̃. ĩmit¬
tet angłs dñi in circuitu timentiũ eum ce eri¬
piet eos. gustate & iudete qm̃ suauis est dñs.
ad fructus ilos spectat qui expͥmunt᷑ in epła
fructus sp̃c est. cariras. gaudiũ. pax. patien¬
tia ce cet̾a. quos gustare est a lepra supradic¬
ta curari. Et qr precepit dñs illi qui grãs egit.
uade ce offer munꝰ qd̃ p̃cepit moyses in testi¬
moniũ illis. bñ in cõmunione cammꝰ. panis

Expanded text:
ittet angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos: gustate et videte quoniam suavis est Dominus , ad fructus illos spectat, qui exprimuntur in epistola: Fructus spiritus est, charitas, gaudium, pax, patientia , etc., quos gustare est a lepra supradicta curari. Et quia praecepit Dominus illi, qui gratias egit: Vade et offer munus quod praecepit Moses in testimonium illis , bene in communione canimus: P
Abbreviated transcription (Latin):
et si de consid̾atione inseribant᷑: płimũ tam̃ ha¬
bent actionis admixtum. dum res aliquas ñ con-¬
sid̾andas tantũ. s agendas docent uel monent.
At qͥ in manibꝰ mͦ ẽ sola in consid̾atione ũsabit᷑. gͦ
enĩ supͣ st̃ id qͥdẽ instat. actu ñ iidigent.s inspectu.
nũ. Porro aliqua et ab eterno. Et hor uelĩ sollert̃
aduertas. uir sagacissime eubem. cͥ tociens ꝑegͥ¬
nat᷑ consideratio tua. qͦtiens ab illis reb ad ista de¬
flectit᷑ inferiorii. et usibilia. siue ntuenda ad
noticiã siue appetenda ad usũ. sire ꝓ officio
disponenda. uł actitanda.Si tam̃ ita uersatur in his.
ut ꝑ hec illa requirat. haut ꝓcus exulat. Sic con¬
siderare. appropiare est.

Expanded text:
etsi de consideratione inscribantur, plurimum tamen habent actionis admistum dum res aliquas non considerandas tantum, sed agendas docent vel monent. At qui in manibus modo est, sola in consideratione versabitur. Quae enim supra sunt id quidem instat actu non indigent, sed inspectu.  in aeternum; porro aliqua et ab aeterno. Et hoc velim solerter advertas, vir sagacissime Eugeni, quia toties peregrinatur consideratio tua, quoties ab illis rebus ad ista deflectitur inferiora et visibilia, sive intuenda ad notitiam, sive appetenda ad usum, sive pro officio disponenda vel actitanda. Si tamen ita versatur in his, ut per haec illa requirat, haud procul exsulat. Sic considerare, repatriare est.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest quicꝗͣ. Si enĩ iudi carnẽ qͣm erucifixert̃
concidere et deuorare sic̃ carnẽ agni maluissẽt
aut potuissent integrã uiuãq absor bere si¬
eut cetus maris uiuentẽ absorbuit ionã. nicħ ilł
ꝑfuisset. ĩmo maiori sacͥlegio conscientias suas pol¬
luissent. animalis gͥuita quia caro ẽ. si in corpe
dñi adẽẽt. nicħ nob̃ ꝓdesset. ac ꝓpt̾ illam require¬
re suꝑfluũ ẽ. slam quid celestis homo ꝑ sacͥficiũ
celeste hic administret. qͦd nob ñ deerat: Non

Expanded text:
prodest quidquam . » Si enim Judaei carnem quam crucifixerunt, prodest quidquam . » Si enim Judaei carnem quam crucifixerunt, concidere et devorare sicut carnem agni maluissent aut potuissent integram vivamque absorbere, sicut cetus maris viventem absorbuit Jonam , nihil illis profuisset, imo majori sacrilegio conscientias suas polluissent. Animalis igitur vita, quia caro est, si in corpore Domini adesset, nihil nobis prodesset, ac propter hoc illam requirere superfluum est. Nam quid coelestis homo per sacrificium coeleste hoc administraret quod nobis non deerat? Non
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Nam alii ꝑ incredulitatẽ patres sunt nideoꝵ.
et hereticoꝵ. alii ꝑfidem patres apłoꝵ atq credenti¬
um. Panis gͦ uisibilis qui de celo descendit. uitaẽ.
panis uisibilis qui de t̾ra creuit. unus tam̃ panisẽ.
quomͦ qui de celo descendit. & qui conceptus et na¬
tus est de utero uirginis xp̃c unus ẽ. Quaꝓpt̃ qui
uisibilẽ panẽ sacͥficu comedit. et inuisibilem a
corde suo ñ credendo expellit. xp̃m occidit. quia
uitam a uiuificato serungit. et dentib suis la-¬
miat mortuũ corpussacrificu. atq ꝑ hoc reus ẽ¬
⁊ sanguinis corꝑis dñi. S dicit aduersarius. Uniẽs
ꝙ sensibilis in corꝑe suo. mobilis est ds̃ et hõ
xp̃c. sorpus autẽ sacrificu uitã non habet. sen¬
sum ñ habet. mobile non est. hoc assũpto: con¬
quam. Obsecro te quã in corpe dñi uitã requiris:
Est enim uita animalis. ẽ et uita sp̃u. alis. Ami¬
malis uita quinq sensib fungit᷑. uisu. auditu.
gustu odoratu. et tactu. Hec uita animalis est.

Expanded text:
runt . » Nam alii per incredulitatem patres sunt Judaeorum et haereticorum, alii per fides Patres apostolorum atque credentium. Panis ergo invisibilis, qui de coelo descendit, vita est. Panis visibilis, qui de terra crevit, unus tamen panis est, quomodo qui de coelo descendit, et qui conceptus et natus est de utero Virginis, Christus unus est. Quapropter qui visibilem panem sacrificii comedit, et invisibilem a corde suo non credendo repellit, Christum occidit, quia vitam a vivificato sejungit, et dentibus suis mortuum laniat corpus sacrificii, atque per hoc reus e sanguinis Domini . Sed dicit adversarius: Vivens et sensibilis in corpore suo mobilisque est Deus et homo Christus. Corpus autem sacrificii vitam non habet, sensum non habet, mobile non est. Hoc assumpto conquam, obsecro te, quam in corpore Domini vitam requiris? Est enim vita animalis, est et vita spiritualis. Animalis vita quinque sensibus fungitur, visu, auditu, gustu, odoratu et tactu. Haec vita animalis est,
Abbreviated transcription (Latin):
transit. partus autẽ uirginis cum unito sibi uer¬
bo patris. et in celo et in hominib integer ꝑma¬
net et inconsũptꝰ. S in illum in quẽ fides non ẽ
pret̃ uisibiles sp̃es panis et uini. nicħ de sacͥficio
ꝑuenit. quẽ admodũ asinus ad uram cum irra¬
tionabiles aures arrigit. sonum quidẽ audit. s so¬
num cantilene non ꝑcipit. Tales comꝑant᷑ uideis
uel patͥb eoꝵs. de quib dñs. patres inquit ur̃i man¬
ducauerunt manna in deserto. & mortui sunt.

Expanded text:
transit. Partus autem Virginis cum unito sibi Vertransit. Partus autem Virginis cum unito sibi Verbo Patris, et in coelo et in hominibus integer permanet et inconsumptus. Sed in illum, in quo fides non est, praeter visibiles species panis et vini, nihil de sacrificio pervenit. Quemadmodum asinus ad lyram, cum irrationales aures arrigit, sonum quidem audit, sed modum cantilenae non percepit. Tales comparantur Judaeis vel patribus eorum, de quibus Dominus: « Patres, inquit, vestri manducaverunt manna et mortui
Abbreviated transcription (Latin):
Terrena in utroq ẽ. id qͦ corꝑalit̾ uellocalit̾ uide¬
ri pͭ. diuina in utroq uerbum inuisibile ẽ qͦd in
pͥncipio erat ds̃ apud dm̃. Nam cum dicẽt idem
magniis pontifex. panẽ et uinũ tenens. hoc ẽ corpꝰ
meũ. hic ẽ sanguis m̃s. uox erat uerbi incarnati.
uox eterm pͥncipii. uerbum antiqui confilii. uer
nens. panis et uni accipiebat sub̃am. Uita media
panem cum sua carne. uinũ cũ suo iungebat san¬
guine. Quẽadmodũ in corꝑis sensib menti et cor¬
pulento aeri. media lingua int̾uenit. et utrumq
conungens unũ sermonẽ efficit. quo in aures
dimisso id qͦd audibile ẽ cito absumit᷑ et transit.
sensus autẽ sermonis & in dicente et in eo qͥ audit
integer ꝑmanet et inconsumptꝰ: sic uerbũ patͥs
carni et sanguini. quẽ de utero uirginis assũpse¬
rat. et pani ac umo qͦd de altari sumit mediũ in¬
t̃ueniens unũ sacͥficiũ efficit. qͦd cum in ora fide¬
liũ sacerdos distribuit. panis et umũ assumit᷑ et

Expanded text:
Terrena in utroque est, id quod corporaliter vel localiter videri potest: divina in utroque, verbum invisibile est « quod in principio erat Deus apud Deum. » Nam cum diceret idem magnus pontifex panem et vinum tenens, « hoc est corpus meum, hic est sanguis meus, » vox erat Verbi Incarnati, vox aeterni principii, verbum antiqui consilii. Verbnens, panis et vini accipiebat substantiam vita media, panem cum sua carne, vinum cum suo jungebat sanguine. Quemadmodum in corporeis sensibus menti et corpulento aeri media lingua intervenit, et utrumque conjungens unum sermonem efficit, quo in aures dimisso, id quod audibile est, cito absumitur et transit: sensus autem sermonis et in dicente et in eo qui audit, integer permanet et inconsumptus. Sic Verbum Patris, carni et sanguini, quem de utero Virginis assumpserat, et pani ac vino, quod de altari assumpsit, medium interveniens, unum sacrificium efficit, quod cum in ora fidelium sacerdos distribuit, panis et vinum absumitur et
Abbreviated transcription (Latin):
In huius gͥ noctis gr̃a. suscipe sc̃e pat̾ incen-¬
si hiuus sacͥficiũ uesꝑtinum. Uesꝑtinũ eẽ sacͥfici¬
um. totumq ad uesꝑam sabbati que lucescit in
pͥma sabbati. diei presentis ꝑtinere offitiũ. clarum
est. Cur autẽ hec sacroscã sollẽpnitas. utrunq sci¬
licet matutinũ & uesꝑtinũ habeat sacͥficium:
supradictis ex causis citius colligi potest. Supra
namq dictum ẽ duab ex eausis p̃sentẽ resplen-¬
dere sollemnitatẽ. scilicet ex redemptione anima-¬
rum que die parasceues morte xp̃i paͬrata ẽ & ex
resurrectione mortuoꝵ. que illo resurgente pͥma
salbati ꝯfirmata ẽ. Constat autẽ qͦd idem resur-¬
rectionis nr̃e auctor. imminente uesꝑa caput in¬
clinans tradidit spm̃: o bora qua pͥmus ad am
requisitꝰ. clamante dño q dicente ubi es adã inobe¬
diens dep̾hensus ẽ. eadem hie scds adã consũmatãᷤ
passione sua clamans & dicens in manus tuas cõ-¬
mendo spm meũ. obediens inuentus ẽ. Oblat᷑i

Expanded text:
n hujus igitur noctis gratia suscipe, sancte Pater, incensi hujus sacrificium vespertinum. Vespertinum esse sacrificium totumque, ad vesperam Sabbati, « quae lucescit in prima Sabbati , » diei praesentis pertinere officium, clarum est. Cur autem haec sacrosancta solemnitas utrumque, scilicet, matutinum et vespertinum habeat sacrificium, supradictis ex causis colligi potest. Supra namque dictum est, duabus ex causis praesentem splendere solemnitatem, scilicet ex redemptione animarum, quae die Parasceves morte Christi parta est, et ex resurrectione mortuorum, quae illo resurgente prima Sabbati confirmata est. Constat autem quod idem resurrectionis nostrae auctor, imminente vespera, caput inclinans tradidit spiritum , et hora, qua primus Adam requisitus, clamante Domino et dicente: « Ubi es Adam , » inobediens deprehensus est, eadem hic secundus Adam consummata passione sua, clamans et dicens: « In manus tuas commendo spiritum meum , » obediens inventus est. Oblaturi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa spm̃ tradens. eandẽ uesꝑam morte sua fec̃ me¬
morabilẽ. s enis celebritas elilata ut dictũ ẽ ꝙ
competent᷑ in hanc tͣnsposita ẽ.

Expanded text:
m tradens, eamdem vesperam sua morte fecit memorabilem, sed ejus celebritas dilata, ut dictum est, et competenter in hanc transposita est.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmunt. &e collectionẽ utusq ppłi figurant.
iuxta illud. qd̃ iacob cancellatis manib filios
ioseph bñdixit. Licet enĩ ab oriente transiens
.xͦ. tam̃ in sinistra reliquit iudeos qr infideles:
& uenit ad gentes: quib licet fuissent in occi-¬
dente. dat esse in dextera: ⁊ tandẽ gentib in
tro angulo occidentisꝰ quos ꝯstat e̾ẽ det̾iores
qͣm pͥus gentiles inuen̾it. Canbuta qua scribit᷑
mysticat mysteriũ bonoꝵ doctoꝵ: ꝑ quos facta ẽ
ꝯuersio gentiũ. & ꝑficienda iudeoꝵ. Qd̃ deinde
stans ante altare dm in adiutoriũ inuocat. sig̃c
eos qui ꝑcepta fide adpugnã se p̃parant: & qͥa
adhuc sunt in certamine. ꝙͣi int̾ suspiria ñdũ
ałła adiungit᷑. Post ħ aqua bñdr cũ sale. &

Expanded text:
primunt et collectionem utriusque populi figurant, primunt et collectionem utriusque populi figurant, juxta illud quod Jacob cancellatis manibus filios Joseph benedixit . Licet enim ab oriente transiens Christus, tamen in sinistra reliquit Judaeos, quia infideles, et venit ad gentes: quibus licet fuissent in occidente dat esse in dextera, et tandem a gentibus in tro angulo occidentis, quos constat esse deteriores uam prius gentiles invenerit. Cambuca qua scribitur mysticat ministerium doctorum, quo facta est conversio gentium et perficienda Judaeorum. Quod deinde stans ante altare Deum in adjutorium invocat, significat eos qui percepta fide ad pugnam se praeparant. Et quia adhuc sunt in certamine, quasi inter suspiria, nondum alleluia adjungitur. Post hoc aqua benedicitur cum sale et
Abbreviated transcription (Latin):
unt uisibiłr. om̃ia in anima ꝑ muisibilem
uirtutẽ d̾s oꝑatur. que uerũ dĩ templũ est
il fides fundamentũ facit. spes erigit. caritas
consũmat. Ipsa cẽ eccła catholica ex uiuis &
multis lapidib adunata. templũ di est. qͥa
multa templa. unũ templũ. quoꝵ unus ẽ dñs
d̾s. nuna fides. Domus gͦ dedicanda ẽ. aĩa
scificanda. Aqua est penitentia. sal sapientia.
Trina asꝑsio: tͥna inmersio baptirandi. Lumi
tifex est ep̃c. uirga eius potestas. Trina ꝑcussio:
celestiũ terrestͥum. & infernoꝵ dñatio. ut t̾na
rerũ machina subdat᷑ genu subdita. Interroga¬
tio inclusi ignorantia ppłi. Aꝑtio ostii: euacua¬
tio peccati. Pontifex intrans. pacem domui p̃
cipłis &e credituris om̃ib orabat dicens. Pater
tio alphabeti in pauim̃to ẽ simplex doctrina
fidi in corde humano. Uersus a sinistro angulo
orientis ductus in dextrũ occidentis. ⁊ alter a
dextro orientis in sinistrũ occidentis. crucẽ ex¬

Expanded text:
r, omnia in anima per invisibilem virtutem Deus operatur, quae verum templum Dei est, ubi fides fundamentum facit, spes erigit, charitas consummat. Ipsa etiam Ecclesia catholica, una ex multis lapidibus adunata, templum Dei est, quia multa templa unum templum, quorum unus Dominus et una fides. Domus ergo dedicanda est anima sanctificanda; aqua, poenitentia; sal, sapientia; trina aspersio, trina immersio baptizandi; lumintifex, Christus; virga ejus, potestas; trina percussio, coelestium, terrestrium et infernorum dominatio; ut trina rerum machina flectat genu jam subdita; interrogatio inclusi, ignorantia populi; apertio ostii, evacuatio peccati. Pontifex intrans pacem domui precipulis et pro credituris omnibus Patrem orat dicens: « Pater, tio alphabeti in pavimento est simplex doctrina fidei in corde humano. Versus a sinistro angulo orientis ductus in dextram occidentis, et alter a dextro orientis in sinistrum occidentis, crucem ex
Abbreviated transcription (Latin):
lo in nos murm hominũ. quã indm eẽ. Bonũ
mͥ si dignet᷑ me uti ꝓ clipeo. Libens in me excipio
decrahentiũ linguas maledicas. ⁊ uenenata spicła
blasphemoꝵ: ut ñ ad ipm̃ ꝑueniant. Non recu¬
so mͥ inglorius fieri. ut ñ irruat᷑ in dei głam.¬

Expanded text:
mur hominum, quam in Deum esse. Bonum mihi, si dignetur me uti pro clypeo. Libens excipio in me detrahentium linguas maledicas, et venenata spicula blasphemorum, ut non ad ipsum perveniant. Non recuso inglorius fieri, ut non irruatur in Dei g
Abbreviated transcription (Latin):
t non sicut suspicantur non nulli.
sic in illorum uocib omẽs loquele atq sermo¬
nes audiebantur. ut tamen una tantũ lin-¬
gua scilicet hebrea loquerent᷑. s unuiscuiusq
nationis homini sua lingua uideret᷑. qd̾ ut
lis qui loquebant᷑ erat uera uirtus. sed in au¬
ñ rei existens erat sensus. Non inqm sic eg̃
ille sp̃c ueritatis. nec sic opinatur de illo quicũ¬
q prudenter discernit. quid deceat magistrũ
illum. qui omnem ueritatẽ docere uenit. Su¬
pest enim ut scripta quoq illoꝵ qui disꝑsi
ꝑmundũ unu̾sum. diuersarũ linguarum
hominib mittebant. isti unius tantũ .i. hebͣi¬
ce lingue litt̾is eos asserant scͥpsisse. omnẽq
hominẽ cuiusq lingue quicunqͣ hebraicos

Expanded text:
t non sicut suspicantur nonnulli sic in illorum vocibus omnes loquelae atque sermones audiebantur ut tamen una tantum lingua, scilicet Hebraea, loquerentur: sed uniuscujusque nationis homini sua lingua videretur quod, ut lis qui loquebantur erat vera virtus, sed in aunon rei existentis erat sensus. Non, inquam, sic egit ille Spiritus veritatis, nec sic opinatur de illo, quicunque prudenter discernit quid doceat magistrum illum, qui omnem veritatem docere venit . Superest enim ut scripta quoque illorum quae dispersi per mundum universum, diversarum linguarum hominibus mittebant isti unius tantum, id est Hebraicae linguae litteris eos asserant scripsisse, omnemque hominem, cujusque linguae, unicunque vidis
Abbreviated transcription (Latin):
celens et uingens se in uia. eui sunt hi ser mo¬
ne quos inquit confertis adinuicẽ ambulantes¬
et estis tristes. quo dissimile est ei qd̵ caleph sus¬
piranti dixit filie quid haber: Nam et ipsum
nomen caleph. dño xp̃o congruit. Inter preta¬
tur enu quasi cor. Uerbũ autem dñi xꝑc ds
de corde patris eructatũ est. et paterno cordi
quo eructatũ est. ꝑ omĩa simile.ẽ. S et in hoc
quasi cor erat ide dñs. qd̾ discipłorũ cordi sic se
confirmauit. ut qui apud semet ipsos intus
amabant et dubitabant. eis dñs foris ꝙ pre-¬
sens adeẽt. et quis eẽt non ostendet. Cum autẽ
corda eorum tanta caritate ditauit. ut magni¬
tudine diuitiarũ eiusdẽ caritatis attoniti di¬
cerent. nonne cor nr̃m ardens erat in nob̃ de¬
scripturas. quis non attendat illum animab
eorum dedisse irriguũ suꝑius. scilicet ut suꝑ

Expanded text:
cedens et jungens se in via: Qui sunt hi sermocedens et jungens se in via: Qui sunt hi sermones, inquit, quos confertis ad ines Luc. XXIV, quo dissimile est et quod Caleph suspiranti dixit filiae: « Quid habes? » Nam et ipsum nomen Caleph, Domino Christo congruit; interpretatur enim quasi cor. Verbum autem Dei Christus Deus, de corde Patris eructatum est , et paterno cordi, quo eructatum est, per omnia simile est. Sed et hoc quasi cor idem erat Dominus, quod discipulorum cordi sic se conformavit, ut quia apud semetipsos intus amabant et dubitabant, eis foris Dominus et praesens adesset, et quis esset non responderet. Cum autem corda eorum tanta charitate ditavit, ut magnitudine divitiarum ejusdem charitatis attoniti dicerent: « Nonne cor nostrum ardens erat in nobvia , quis non attendat illum animabus eorum dedisse « irriguum superius, » scilicet ut su
Abbreviated transcription (Latin):
ctione lacrimas excitante. fidelis anima tanꝗͣ.
bono terre sue frumento refecta dicit. fuert̃
michi lacrime mee panes die ac nocte. huic ani¬
me beatus bregorius axam filiam caleph elegint̾
assimilat. que sedens asino cum suspirasset dixisset¬
q ei pater siuis quid babes. ecce inquit t̾ram aren¬
tem dedistimͥ. da et irriguam. Deditq ei pater
carnis sue motib p̾sidens. prius timore conpun¬
gitur. qͦd est irriguũ inferius. post amore đ
est irriguum suꝑiue. Et que prius flebat ne
duceretur ad supplicia. postinodum amarissime
flere incipit. quia differtur a regno. Et competẽ¬
ter similitudo hec se se optulit. que eum in singłis
electorum ꝑficiat᷑ inuisibilit̾. in bis duob de qͥb
loquimirr uisibilit̾ quoq pacta est. Cum enim
ambulantes secum tristes collequerent᷑ de his
que acciderant. quid aliud qͣm anima eoꝵ ue¬
lut axa sedens asino suspirabat : Et cum iłis ac¬

Expanded text:
ctione lacrymas excitante, fidelis anima tanquam ctione lacrymas excitante, fidelis anima tanquam bono terrae suae frumento refecta, dicit: « Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte . » Huic animae beatus Gregorius Axam filiam Caleph eleganter assimilat, quae sedens asino, cum suspirasset, dixitque ei pater suus: « Quid habes? Ecce, inquit, terram arentem dedisti mihi, da et irriguam aquis. Deditque ei pater carnis suae motibus praesidens, prius timore compungitur, quod est « irriguum inferius; » post amorem, quod est irriguum superius, et quae prius flebat, ne deputetur ad supplicia, postmodum amarissime flere incipit, quia differtur a regno. » Et competenter similitudo haec sese obtulit, quae, cum in singulis electorum perficiatur invisibiliter, in his duobus de quibus loquimur, visibiliter quoque peracta est. Cum enim ambulantes secum tristes colloquerentur de his quae acciderant , quid aliud quam anima eorum velut Axa sedens asino suspirabat? Et cum Jesus ac
Abbreviated transcription (Latin):
enuangłm cuiusq offitii capud eẽ. cet̾asq ꝑ¬
tes illi ut membra capiti concordisensu cohe¬
rere. Est autem diei presentis hoc euangłm.
qͦd duo ex discipulis dñi iħu euntes in castel¬
lum nomine emmaus. ostensum sibi dñm
in uia. s in alia effigie. tandẽ cognouerunt
infractione panis. et cum ipse euanuisset ab
ocłis eorum. illi ad inuicẽ dixerunt. Nonne cor
nr̃m ardens erat in nob̃ de iħu dum loquere¬
tur nob̃cum in uia. et aꝑiret nob̃ scripturas :
Primũ gͦ uidendũ de ceteris partib offitii.
quomͦ huic euangłio consonent. et maxime
de introitu. Introduxit uos dñs in t̾ram fluẽ¬
tem lac et mel. et cetera. et tunc palam erit q̃
beatitudinũ scde totum offitium consonet sen¬
tentie. Beati nttes: qm̃ ipsi possidebunt t̾rã.
Et quidẽ difficile hoc ẽẽt. nisi conpunctionẽ
lacrimosam qua isti cor suum arsisse dix̾unt.
doctores nominati ante nos terram aquis ir¬
riguam appellauissent. Et recte quia conpun¬

Expanded text:
um cujusque officit caput esse, caeterasque partes illi, ut membra capiti concordi sensu cohaerere. Est autem diei praesentis hoc Evangelium, quod duo ex discipulis Domini Jesu, euntes in castellum nomine Emmaus, ostensum sibi Dominum in via, sed in alia effigie, tandem cognoverunt in fractione panis , « et cum ipse evanuisset ex oculis eorum, illi ad invicem dixerunt: « Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, de Jesu, « dum loqueretur in via, et aperiret nobis Scripturas? » Primum ergo videndum de caeteris partibus officii, quomodo huic evangelio consonent, et maxime de Introitu: Introduxit vos Dominus in terram fluentem lac et mel , etc., et tunc palam erit, quod beatitudinum secundae totum officium consonet sententiae: « Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Et quidem difficile hoc esset, nisi compunctionem lacrymosam, qua isti cor suum arsisse dixerunt, doctores nominati ante nos terram aquis irriguam appellavissent. Et recte, quia compun
Abbreviated transcription (Latin):
eria quinta iudeos in euangło głian¬
tes. et dicentes pater nr̃ ab raham est¬
& conuinc̃ dñs. eo qd̾ oꝑa abrahe ñ faciant. et
concludit qͦd potius ex patre diabolo sint: faci¬
endo oꝑa diaboli. et querendo eũ teñe int̾fice̾
qͦd abraham ñ fecit. ⁊ ut quib dam leg̾e hac¬
die moris ẽ diues cruciatꝰ apud inferos patrẽq
uocans abrabã. & deprecans: ñ exaudiuit eũ
ut filius. Ad hoo manifeste spectat illud ꝓpħi¬
cum qd̃ in epła p̾mittit᷑. quia uir iustus si
genuerit filiũ latronẽ effundentẽ sangui¬
nem. ⁊ uniuersa detestanda facientẽ. ipse qͥ¬
dẽ in iusticia sua uiuet: filius autẽ eiꝰ qui oꝑa¬
tus est iniquitatẽ morte moriet᷑¬

Expanded text:
eria quinta, Judaeos in Evangelio gloriantes et dicentes: Pater noster Abraham est, convincit Dominus eo quod opera Abrahae non faciant; et concludit, quod potius ex patre diabolo sunt, faciendo opera diaboli, et quaerendo eum interficere, quod Abraham non fecit ; vel, ut quibusdam hac die legere moris est, dives cruciatus apud inferos, patremque vocans Abraham, et deprecans eum, non exauditur ut filius . Ad hoc manifeste spectat illud propheticum quod in Epistola praemittitur: Quia vir justus si genuerit filium latronem, effundentem sanguinem et universa detestanda facientem, ipse quidem in justitia sua vivet, filius autem ejus, qui operatus est iniquitatem, morte moriet
Abbreviated transcription (Latin):
die. ñ nͥ xiii ienimi dies eoꝵ p̾parationis resta¬
rent. due namq dnice int̾eurrunt. Dñcis
namq dieb ieuinare ñ licet. Igit᷑ dũ quarta
feria scrutina celebrant᷑. et sequentes qͥndecĩ
dies ienimis atq doctrine fidi impendunt᷑ no-¬
ua eccła pulchra ut luna ad plenitudinẽ ꝓ¬
ficit. ut erucifixo plena luna xp̃o cõmoriens⁊
ꝯsurgens illi in baptismo copulet᷑¬

Expanded text:
decim jejunii dies eorum praeparationi restarent. Duae namque Dominicae intercurrunt. Dominicis autem diebus jejunare non licet. Igitur, dum quarta feria scrutinia celebrantur, et sequentes quindecim dies jejuniis atque doctrinae fidei expenduntur, nova Ecclesia, « pulchra ut luna , » ad plenitudinem proficit, ut crucifixo plena luna Christo commoriens et conresurgens, illi in baptismo copulet
Abbreviated transcription (Latin):
CCiaco quarta feria potius qͣm quinta uel sexta
maxime scrutimũ celebrat᷑. ut ieiunantes et
quia quinta decima luna dñs nr̃ uerꝰ agnus cru-
immolatꝰ est. qđ a magno misterio ñ uacat. Lu-¬
na namq pͥma paschalis de qua dñs ad moysen¬
ait. mensis iste principiũ uob̃ mensiũ. primꝰ ẽ
in mensib anni. Decima die mensis huiꝰ tollat
unusquisq urm agnũ. et seruabitis eũ usq
ad quartũdecimũ diẽ. Luna inqͣm hec paschał
lunares enĩ solos menses nouerunt et cõputãt
bebrei. scam eccłam significat. ab eodẽ uero so¬
le illuminatã. que inplenitudine fidĩ passio¬
nẽ eius suscipiens cõmorit᷑ illi. & consepelit᷑ in
sacramento baptismatis. Igit᷑ quotiens eccłe no.
ua soboles ad cõmoriendũ xp̃o p̾parat᷑. ut nume¬
rus dierũ p̃parationis eius. id est artioris ieiunis
etati lune que illã significat exequet᷑. feria qͣrta

Expanded text:
circo quarta feria potius quam quinta, vel sexta, maximum scrutinium celebratur, ut jejunantes, et quia quinta decima luna Dominus noster, verus Agnus, immolatus est. Quod a magno mysterio non vacat. Luna namque paschalis, de qua Dominus ait ad Mosen: « Mensis iste principium vobis mensium, primus erit in mensibus anni. Decima die menunusquisque vestrum agnum, et servabitis eum usque ad quartum decimum diem . » Luna, inquam, haec paschalis lunares enim solos menses noverunt et computant Hebraei sanctam Ecclesiam significat, ab eodem vero sole illuminatam, quae in plenitudine fidei passionem ejus suscipiens, commoritur illi et consepelitur in sacramento baptismatis. Igitur quoties Ecclesiae nova soboles ad commoriendum Christo praeparatur, ut numerus dierum praeparationis ejus, id est arctioris jejunii aetati lunae, quae illam significat, exaequetur, feria
Abbreviated transcription (Latin):
expon̾em. ur̃a rogauit dilectio.
Cũ aut̃ libentiꝰ. qr faciliꝰ & audaciꝰ
logicas qͣm theologicas. iure ꝯsuetudinis reuoluo
sententias: dubitare cepi an ꝯtradice̾m. uł potiꝰ¬
nescire fateri mallem. Mox uͦ illud recolens. qͥa
xilio. qui apit & nemo claudit. claudit. & ne-¬
mo aꝑit. Desidatum itaq ubellũ int̾no fluentẽ
nectare. uelut fauũ mellis. ur̃e ꝓpinaui intelli-¬
gentie. Quem qi in eo speculari licet. qͥd mystice
rep̃sentent singła in eccła. speculũ eccłe intitu¬

Expanded text:
lectio. Cum autem libentius, quia facilius et audentius, logicas quam theologicas, jure consuetudinis, revolvam sententias: dubitare coepi, an contradicere, an potius scribere mallem. Mox vero illud recolens, quodato auxilio, qui aperit et nemo claudit, claudit et nemo aperit . Desideratum itaque libellum interno fluentem nectare, velut favum mellis, vestrae propinavi intelligentiae, quem quia in eo speculari licet quid mystice repraesentent singula in Ecclesia, Speculum Ecclesiae in
Abbreviated transcription (Latin):
suscitatio pueri significauit. Auctor inquit
humani generis ds mortuũ puerũ doluit.
cũ extinctos nos iniqͥtatis aculeo miseratꝰ as¬
pexit. Et quia ꝑ moysen terrorẽ legis ꝑtulit
quasi ꝑ puerũ uirgã misit. Plegẽ quippe
ds̃ uirgã tenuerat: cum dicebat. Siquis ista
uel illa fec̾it: morte moriat᷑. A peccati gͥ mor-¬
te timor suscitare ñ ualuit. s ad statũ uite
aspirata mansuetudinis grã erexit. S puer
autẽ ꝑ semet ipsũ ueniens et suꝑ cadauer¬
se humilit̾ sternens. ad exequanda sibi mor¬
tui m̃bra se collegit. quia cum in forma di
eẽt ñ rapinã arbitratus ẽ ẽẽ se equalẽ dõ. s
semet ipsũ exinaniuit formã serui accipi-
ens. in similitudinẽ hominũ factꝰ. et ha¬
bitu inuentus ut homo. Huc illucq deam¬
bulat. quia et in iudea uixta. et longe posi¬
tas gentes uocat. Suꝑ mortuũ septiẽs spirat.
quia ꝑ oꝑationẽ diuini muñis gr̃e septifor¬

Expanded text:
resuscitatio significavit. « Auctor, inquit, resuscitatio significavit. « Auctor, inquit, humani generis Deus mortuum puerum doluit, cum exstinctos nos iniquitatis aculeo miseratus aspexit: et quia per Mosen terrorem legis protulit, quasi per puerum virgam misit. Per legem quippe virgam Deus tenuerat, cum dicebat: Si quis haec vel illa fecerit, morte moriatur. A peccati igitur morte, timor suscitare non valuit, sed ad statum vitaspirata mansuetudinis gratia erexit. Sed puer autem per semetipsum veniens, et super cadaver humiliter se sternens, et exsequenda sibi mortui membra se collegit, quia « cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam ens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo . » Huc illucque deambulabat, quia, et Judaeam juxta et longe positas gentes vocat. Super mortuum septies spirat, quia per operationem divini muneris gratiae septifor
Abbreviated transcription (Latin):
quando mortui qͥ in monum̃tis sunt audient
uocem filii dĩ. & qui audierint uiuent. Non
inquit qui uiunt audiunt: s qͥ audiunt
reuiuiscunt. ꝑ qͦd amplius patet de resurrectio¬
ne hoc dici. qua mortui infidelitate & ignoran¬
tia dei sic resurgunt ut prius audiant: audi-¬
endo reuiuiscant. Ista resurrectione si recte cre¬
dimus resur reximꝰ & nos ipsi. qui iam resurgẽtes
alt̾am in fine resurrectionẽ expectamus. Huic
euangło recte p̾mittit᷑ illa lectio de libro regũ
de filio sunamitis. quẽ puer ab helyseo missus
cum baculo ñ resuscitauit. ꝑ semet ipsũ uero
ueniens heliseus. seq suꝑ mortuũ sternens.
atq ad eius menbra se colligens. huc illucq
deambulans. & in ore pueri septies aspirans.
hunc ad rediuiuũ lum̃ ꝓtinus ꝑ mysteriũ ꝯ¬
passionis animauit. Eandẽ enĩ resuscitationẽ
humani geñis que fit ꝑ fidẽ de qua supradi-
ctũ ẽ in euangło. teste beato gregorio. hec re

Expanded text:
quando mortui qui in monumentis sunt, audient quando mortui qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, et qui audierint, vivent: « Non, inquit, quia vivunt, audiunt, sed quia audiunt, reviviscunt. » Per quod amplius claret de hac resurrectione haec dici, qua mortui in infidelitate et ignorantia Dei sic resurgunt, ut prius audiant, et audiendo reviviscant. Ista resurrectione, si recte credimus, resurreximus, et nosipsi, qui jam resurreximus, alteram in fine resurrectionem exspectamus. Huic Evangelio recte praemittitur illa lectio libri Regum, de filio Sunamitis, quem puer ab Helisaeo missus cum baculo, non resuscitavit. Per semetipsum vero Helisaeus veniens, seque super mortuum sternens, atque ad ejus membra se colligens, huc illucque deambulans, et in ore pueri septies aspirans, hunc ad redivivam lucem protinus per mysterium compassionis animavit . Eamdem enim resuscitationem humani generis, quae ctum est in Evangelio teste beato Gregorio, haec pueri
Abbreviated transcription (Latin):
eria quinta in euangło ubi ait dñs. pa¬
ter m̃s usq modo oꝑatur et ego opor.
ut indicet nob̃ quomͦ oꝑet᷑. & qͦd ñ falsum
dixerit scriptura ꝑ moysen ministrata. qͥa
d̾s requieuit ab omib oꝑib suis in die sep¬
timo. ut inquã indicet quia tunc oꝑatus ẽ
cũ fecit mundũ. & usq nunc oꝑatur cum
regit mundũ. paulo post subiungit. Sicut
enim pat̾ suscitat mortuos et uiuĩficat. sic ⁊
filius quos uult uiuificat. Qͦd se dixisse de
transeunt homines ut ait beatꝰ auoustinꝰ.
a morte infidelitatis. ad uitã fidi. a morte fal¬
sitatis. ad uitã ueritatis. a morte iniquitatis.
ad uitã iusticie: amen inquit dico uob̾. quia
qui uerbũ meũ audit. et credit ei qͥ me misit
habet uitã eternã. Et in uditiũ non ueniet
s transiet a morte in uitã. ꝙ hoc attendite
inquit idem augustinus. Non nunc transit.
s iam transiit a morte in uitã. Ac deinceps
Am̃ inquit dico uob̃. uenit hora et nunc est

Expanded text:
eria quinta in Evangelio, ubi ait Dominus: Pater meus usque modo operatur, et ego operor , ut indicet nobis, quomodo operetur, et non falsum dixerit Scriptura, per Mosen ministrata, quia « Deus requievit ab omnibus operibus suis in die septimo , » ut, inquam, indicet, quia tunc operatus est, cum fecit mundum, et usque nunc operatur, cum regit mundum, paulo post subjungit: Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat . Quod se dixisse osttranseunt homines, ut ait beatissimus Augustinus, a morte infidelitatis ad vitam fidei, a morte falsitatis ad vitam veritatis, a morte iniquitatis ad vitam justitiae. » Amen, inquit, dico vobis quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in judicium non venit, sed transit a morte ad vitam . « Et hoc attendite, inquit idem Augustinus. Non nunc transit, sed jam transiit a morte ad vitam. » Ac deinceps: Amen, inquit, dico vobis, quia venit hora, et nunc est,
Abbreviated transcription (Latin):
frustrata radice supplantet.
qđ nemonisi missus aut ꝑmissus officiũ predican¬
di usurpar e debeat. Quomodo enim predicabt̃
inquit apłs nsi muitantur:

Expanded text:
frustrata radice supplantet .quod nemo nisi missus aut permissus, officium praedicandi usurpare debeat. « Quomodo enim praedicabunt, inquit Apostolus, nisi mittantur?
Abbreviated transcription (Latin):
sub nomine isrł uidaicus ppłs. sub nomine ioseph
qͦd int̾pretat᷑ accrescens. gentiũ designat᷑ multitu¬
do que illis addita ẽ. iuxta illud. Alias oues habeo.
que ñ st̃ ex hoc ouili. et illas oportet me adduc̃e. ⁊ c̃.
De euangło uel epła palã ẽ. qͦd eis introitꝰ supradictꝰ
ꝯueniat. uidelicet quia sensus utͥusq hoc maxime
contendit contestari. qͣm uel qualẽ ꝑ portã celi
supradictã manna nob̾ dñs pluerit. scilicet ꝑ uir¬
ginẽ dicente angło in euangło. Qͦd enĩ in ea natũ
est de spũ sc̃õ ẽ. pariet autẽ filiũ: et cet̾a. paulo au¬
tem in epła: qui factus ẽ ei ex semine dauid. Un
axima namq portarum celi quas supra.¬
dñs ut hoc manna plueret nob̾ aꝑuit ma-¬
ria extitit. ꝑ quam ad nos uerbũ dei caro factũ
de celo descendit. Siquidẽ alie porte om̃s .i. om̃s scõꝵ

Expanded text:
sub nomine Israel Judaicus populus, sub nomine Joseph, sub nomine Israel Judaicus populus, sub nomine Joseph, quod interpretatur accrescens, gentium designatur multitudo, quae illis addita est, juxta illud: « Alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere , » etc. De Evangelio vel Epistola palam est, quod eis introitus supradictus conveniat, videlicet quia sensus utriusque hoc maxime intendit attestari, qualem per portam coeli supradictum manna nobis Dominus pluerit, scilicet per Virginem, dicente angelo in Evangelio: « Quod enim ex ea natum est, de Spiritu sancto est, pariet autem filium , » etc. Pauli autem in Epistola: « Qui factus est ei ex semine David . » Maxima namque portarum coeli, quas Dominus, ut hoc manna plueret, nobis aperuit, Maria exstitit, per quam ad nos Verbum Dei, caro factum, de coelo descendit. Siquidem aliae po
Abbreviated transcription (Latin):
tentio ẽ. Nam et uigilia p̾senti contẽplari ui-¬
sit głosus iste. et in illo psalmo uixta titulũ qui
talis ẽ. psalmus dauid in pͥma sabbati exbortais¬
fideles ut tanto regi semet ipsos sic̃ decet p̾parent
aduenienti. tollentes sicut inofferenda cantamꝰ
Iuirtutũ. ad debellandũ fortẽ armatũ. cuiꝰ ẽ orb̾
terrarũ. quia ipse suꝑ maria fundauit eũ. sic̃
cum olim diuisit mare rubrũ in diuisiones.
dissensiones a maricantiũ ppłoꝵ. fundauit in
fide et suꝑ flumina p̾parauit eum: id ẽ suꝑ pͥn¬
cipes secłi stabiliuit eum. Nicħominꝰ & hoc qͦd
eidem iutroitiu in gradali transformato. uersꝰ
iste subiungit᷑. qui regis ifrł intende qui deducis: sen¬
sum uigilantẽ edificat. Nam psalmus iste oratio est
ꝓiudeis et gentib qui cito apparente dño ihu com¬
in illo psalmo fideles ut tandẽ conuertant᷑: qͦd ipsi
tandẽ futurũ preuident. Est in supradicto uersu

Expanded text:
tentio est. Nam et in vigilia praesenti contemplari jutentio est. Nam et in vigilia praesenti contemplari juni quantus sit gloriosus iste . Et in psalmo juxta titulum, qui talis est: « Psalmus David in pfideles, ut tanto regi semetipsos, sicut decet, praeparent advenienti, tollentes, sicut in offertorio cantamus, virtutum, ad debellandum fortem armatum, cujus est orbis terrarum, quia ipse super maria fundavit eum , dum sicut olim « divisit mare Rubrum in divisiones , » dissensiones amaricantium populorum, fundavit in fide, et super flumina praeparavit, id est super principes saeculi stabilivit eum. Nihilominus et hoc, quod eidem intriste subjungitur: Qui regis Israel, intende , sensum vigilantem aedificat. Nam psalmus ille oratio est pro Judaeis, et gentibus, qui cito apparente Domino Jesu comin illo psalmo fideles, ut tandem convertantur, quod ipsi tandem futurum praevident, Et in supradicto versu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ filus isrł de egipto egressis. et tendentib ad
terrã ꝑmissionis. figurã fuisse uerbi dĩ. qͦd ꝑ
uirginẽ car nẽ assumens. nos in se credentes pas¬
cere uenit. qͥ eramꝰ a deo ieiuni. solis carnis uitus
tanqͣm carnib egipti distenti. atq crapulati.
Huiꝰ int̾pres similitudinis ñ qͥ uis hominũ. s ip¬
se ẽ qui dixit. Ego sũ panis uite. patres ur̃i man¬
ducauer̃t manna in deserto. et mortui st̃. Hicẽ
panis de celo descendens. ut siquis manducauerit¬
qui de celo descendi. Hoc gͥ intelligentes et mag¬
nnfice exultantes amplius ad subiunctionẽ psal¬
mi dilatamͦ in intellectu gaudio spũali dicentes.
diũ ẽ terra et plenitudo eius. qͦd de psalmo sũp¬
ta ẽ offerenda quoq cum uersib suis. Conue¬
nit naniq diei uł rei psalmꝰ hic ꝑ omĩa: quia to¬
cius hodierni offitii psalmiq huiꝰ una fere in-¬

Expanded text:
tum est filiis Israel, de Aegypto egressis, et tendentibus ad tum est filiis Israel, de Aegypto egressis, et tendentibus ad terram repromissionis, figuram fuisse Verbi Dei, quod per Virginem carnem assumens, nos in se credentes pascere venit, qui eramus a Deo jejuni, solis carnis vitiis, tanquam carnibus Aegypti distenti atque crapulati. Hujus interpres similitudinis, non quivis hominum, sed ipse est, qui dixit: « Ego sum panis vitae: patres vestri manducaverunt mano descendens, ut si quis ex illo manducaveritqui de coelo descendi . Hoc igitur intelligentes, et magnifice exsultantes, amplius ex subjunctione psalmi dilatamur in intellectu gaudio spirituali, dicentes: Domini est terra et plenitudo ejus . Quod de psalmo sumpta est offerenda quoque cum versibus suis. Convenit namque diei vel rei psalmus hic per omnia, quia totius hodierni officii psalmique hujus una fere in
Abbreviated transcription (Latin):
psum nom̃
qͦd dicit᷑ uigilia nos excitare debet. ut uigilant᷑
aduertamꝰ ea que in offitio diei huius congesta
sunt. Que cũ ꝑspererimꝰ quib ex scͥpturis uel lo¬
cis ꝯquisita st̃. miranda nob̾ significatio potius
qͣm exp̃ssio se se offeret ꝓfunde intentionis qͣ
cõpositor offitii nras in meditatione diuina m̃tes
occupat᷑e ꝑ huiꝰmodi offitiũ intendit. Pͥmuni
itaq de introitu dicendũ ẽ. hodie sciẽtis qr ue-¬
do parua mutatione assũptũ ẽ. Nam cũ dixis-¬
set dñs filuis isrł ecce ego pluam uob̾ panes de
celo. dixer̃t moyses et aaron ad illos. Uesꝑe scie-¬
tis quod eduxerit uos dñs de terra egypti: et
entib facile ꝑsentit chorus eruditꝰ. qͥd innuat pie
callidus intentionis ocłs .i. qͦ tendat uł ad qͥd sensꝰ
nr̃os inuitet offitii cõpositoz. uere sapiens et scͥba
doctus: magni sibi thesauri conscius. Deniq ad
hoc inuitat nos ut recogitemꝰ manna illud qͣd da¬

Expanded text:
psum nomen, quod dicitur vigilia, nos excitare debet, ut vigilanter advertamus ea, quae in officio diei hujus congesta sunt. Quae cum 33 perspexerimus, quibus ex Scripturarum locis conquisita sint, miranda nobis significatio potius quam expressio sese offeret profundae intentionis, qua compositor officii nostras in meditatione divina mentes occupare per hujusmodi officium intendit. Primum itaque de introitu dicendudo parva mutatione transsumptum, nam cum dixisset Dominus filiis Israel: « Ecce ego pluam vobis panes de coelo, dixerunt Moyses et Aaron ad illos: « Vespere scietis quod eduxerit vos Dominus de terra Aegypti, et entibus, facile persentit chorus eruditus quid innuat piae calidus intentionis oculus, id est quo tendat, vel ad quid sensus nostros invitet officii compositor vere sapiens, et scriba doctus magni sibi thesauri conscius . Denique ad hoc invitat nos, ut recogitemus, manna illud, quod da
Abbreviated transcription (Latin):
scõ ẽ. manna uͦ ut sepe dictum ẽ. uerbũ dĩ significa¬
bat. qͦd oꝑatione eius humane nature unttum est.
Et quod ppłs inobediens de eo qͦd collegerat reserua¬
uit. nec totum ut iuissũ erat comedit. hoc illud
ẽ qͦd ñ totũ qͦd accepit a scĩs ꝓpħis de uerbo dei
credere uoluit: Qd autẽ de manna reseruatũ ẽ.
quale fuit: Computruit inqͥt et scatere cepit u̾¬
mib. Nimirũ hoc ẽ qͦd usq hodie uidea de man-¬
na comede .i. de uerbo dĩ credere refugit. quia
ui delicet putredinẽ .i. carnẽ nrãm assũpserit.
& uere sit uermis qͦd purũ ꝑ manna fuerat .i.
homo uere mortalis. factus sit. qui d̾s immo qͥ¬
uerbũ dei erat. Qͦd autẽ die sabbati ñ computru-
morit᷑. mors illi ultra ñ dñabit᷑. Recte gͥ in intͦitu
cantamus. hodie scietis quia ueniet dñs et mane
uidebitis głam eiꝰ. quia hodie.i. in p̃senti uita
scimus et credimꝰ quia de celo descendit panis ui-¬
uus. mane .i. in resurrectionis gła indebimus

Expanded text:
pe dictum est, verbum Dei significabat, quod per operationem ejus humanae naturae unitum est. Et quod populus inobediens, de eo quod collegerat, reservavit, nec totum, ut jussum erat, comedit, hoc illud est quod non totum quod accepit a sanctis prophetis de verbo Dei, credere voluit. Quod autem de manna reservatum est, quale fuit? « Computruit, inquit, et scatere coepit vermibus . » Nimirum hoc est quod usque hodie Judaea de manna comedere, id est de verbo Dei credere refugit: Quod videlicet putredinem, id est carnem nostram assumpserit, et vere sit vermis, quod purum manna fuerat, id est homo vere mortalis sit factus, qui Deus, imo Verbum Dei erat. quod autem die Sabbati non computruitmors illi ultra non dominabitur . » Recte igitur in introitu cantamus: Hodie scietis quia veniet Dominus, et mane videbitis, etc. quia hodie, id est in praesenti vita scimus et credimus quia de coelo descendit panis vivus, mane, id est in resurrectionis gloria, videbimus
Abbreviated transcription (Latin):
tue fecimus suꝑ terram. Hec autẽ uerbũ illud ingͦ¬
mio plena ita gr̃a concepit. ut uisibilẽ hominẽ
factũ pareret in ueritate carnis. eodem spũ scõ ꝑ
onem eiꝰ in utero uirginis oꝑante. Qͦd et ipsum
celitus significatũ ẽ. in eo qͦd de supradicto manna
scriptũ ẽ. Cumq descenderet mane ros suꝑ castͥ
descendebat parit & manna. Ros enim sp̃m scm̃¬

Expanded text:
c autem Verbum illud ita plena gratia concepit, ut visibilem hominem factum pareret, in veritate carnis, eodem Spiritu sanconem ejus in utero virginis operante. Quod et ipsum coelitus significatum est in eo quod de supradicto manna scriptum est: « Cumque descenderet mane ros supra castra, descendebat pariter et manna . » Ros enim Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
cłm. hodie scietis quia ueniet dñs et mane uide-¬
bitis głam eius. Iudea et ierłm nolite timere. ⁊ cet̾a.
P hoc mittit quẽq nr̃m ad hystoriã libri paralipo¬
menon. qñ regnante iosaphat congregati st̃ filii
amon et moab cũ habitatorib montis seir aduer¬
sus uidã. Conuenitq omĩs uida in ierłm et in tẽ¬
plũ dm̃ ad deprecandã faciẽ dñi. Ꝙ stantib illis

Expanded text:
ie scietis, quia veniet Dominus, et mane videbitis gloriam ejus. Judaea et Hierusalem, nolite timere , » etc. Per hoc mittit quemquam nostrum ad historiam libri Paralipomenon, quando regnante Josaphat, congregati sunt filii Ammon et Moab, cum habitatoribus montis Seir adversus Judam . Convenitque omnis Juda in Jerusalem et in templum Domini ad deprecandam faciem ejus. Et sta
Abbreviated transcription (Latin):
litudo ẽ. Nam quẽa dmodũ uisibiłr tunc congͤ¬
gati fuerant uisibiles aduersus uidã hostes. sc̃i¬
licet filii amon et moab et habitatores montisseir.
dus. moab ex patre scilicet diabolo. seir. pilosus
uel hyspidus: sic ad interitũ nr̃m congregaban¬
tur peccata et uitia nr̃a. et ñ erat qͥ aduiuaret.

Expanded text:
litudo est. Nam quemadmodum tunc visibiliter congregati fuerant visibiles hostes adversus Judam, scilicet filii Ammon et Moab , et habitatores montis Seir dus; Moab ex patre scilicet diabolo; Seir pilosus vel hispidus; sic ad interitum nostrum congregabantur peccata et vitia nostra, nec erat qui adjuvaret.
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte aliter suspiceris. fermentũ tunc in domi¬
bus isrł non inueniebat᷑. lege enim dni hoc san¬
ctitũ erat. Dum gͦ auet̾i ad nouũ sacrificiũ ꝓficĩ
cens. azima ñ reliquit. s arima bñdixit. fregit.
dedit discipłis suis. dicit. hoc facite in meã ꝯme¬
morationem. nunquid de fermento quicꝗͣ dyc̃.
aut conquestus est. quod cogente consuetudine
legis fermentũ sibi defuerit: Immo qui in lege
de arimis uissit. in grã qͦd contrariũ erat statu¬
ere non debuit. Notandũ quippe ẽ et ammo
memori retinendũ. nullas antique legis confue¬
tudines contraruis suꝑuenientib ex euangłio de¬
cretis ẽẽ destructas. S que abolite sunt uel destr¬
ucte meliorib ñ contrarus cesserunt. ut circunci¬
sio baptismo. Nam circumcisio bona quid̃. s bap¬
tismus melior. Nec mutabilitate usus ẽ d̃s. dum
bono pretulit melius. p̃sertim cum bonũ illud

Expanded text:
ne forte aliter suspiceris, fermentum in domine forte aliter suspiceris, fermentum in domibus Israel tunc non inveniebatur, lege enim Domini sancitum erat. Dum ergo a vetere ad novun reliquit, sed azyma benedixit, fregit, dedit discipulis suis dicens, « hoc facite in meam commemorationem , » nunquid de fermento quidquam dixit aut questus est, quod cogente consuetudine legis fermentum sibi defuerit? Imo qui in lege de azymis jussit, in gratia quod contrarium erat, statuere non debuit. Notandum quippe est, et animo memori retinendum, nullas antiquae legis consuetudines, contrariis supervenientibus ex Evangelio decretis, esse destructas. Sed quae abolitae sunt vel destructae, melioribus non contrariis cesserunt, ut circumcisio baptismo. Nam circumcisio bona quidem, sed baptismus melior. Nec mutabilitate usus est Deus, dum bono praetulit melius, praesertim cum bonum illud