comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ caritate iusticia cũ taciturnitate pru
te patientia: cũ hilaritate obedientia. Om¬
nib quoq uirtutib quib sc̃oꝵ uita clares¬
ceret. ita p̃ditus fuit: ut a cunctis metensi
urbe. habitantib maximo honore uenare.¬
tur: & apd̃ pontificem sũmȩ uenãtionis ob¬
tineret locum. Dũ uͦ sc̃arũ scͥpturax uir cdĩ
abundanter p̃ceptis imbutus suisset: de¬
posito laicali habitu ex consilio ĩa dicti pon¬
tificis. comam suã in scĩ stephani ꝑthomrĩs
eccłia. uouens se dño soli seruiturũ totundit.
fideliter itaq do seruiens in eccłia eadem.
sub uenerabilis uiri glodulfi regimine. ꝑ
eccłiasticus gradus feliciter ꝑgens: usq ad
sacerdotalem dignitatẽ uite. sue mito ꝑdu¬
ctus est. Meruit autẽ uen̾abilis trudo. di¬
uina miscd̃ia opitulante. tantã grãm in
conspectu pontificis obtinere: ut km̃i filii
locũ apud eum habere uideret᷑. Transactie
gͥ plurimis annis. cũ iam uir dĩ repletꝰ ẽ

Expanded text:
cum sobrietate industria, cum taciturnitate prudte patientia, cum hilaritate obedientia. Omnibus quoque virtutibus, quibus sanctorum vita clarescit, ita praeditus fuit, ut a cunctis Metensis urbis babitantibus maximo honore veneraretur et apud pontificem summae venerationis obtineret locum. Dum vero sanctarum scripturarum vir Dei abundanter praeceptis inbutus fuisset, deposito laicali habitu, ex consilio iam dicti pontificis comam suam in sancti Stephani prothomartyris ęcclesia, vovens se soli Domino serviturum, totondit. Fideliter itaque Deo deserviens in eadem ęcclesia sub venerabilis viri Chlodulfi regimine, per aecclesiasticos gradus feliciter pergens, usque ad sacerdotalem dignitatem vitae suae merita perduxit. Meruit autem venerabilis Trudo, divina misericordia opitulante, tantam gratiam in conspectu pontificis obtinere, ut karissimi filii locum apud eum habere videretur. 13. Transactis igitur plurimis annis, cum iam vir Dei repletus esset
Abbreviated transcription (Latin):
adimplebo. Obstupefactus: int̾rogo qͥd hoc eẽt.
Qui ait. Intelligo me ualde sanũ. s unꝰ error
est animi: qd̃ nescio de qua parte hic adue¬
nerim. Et incipiens ita mͥ impendit seruitiũ:
sicut erat solitus ante tedium. Tunc ego ex¬
ultans & flens pre gaudio: grãs om̃i potenti
d̾o. tam ꝓme qmͣ ꝑ ipso refero: qd̃ int̾cedente
patrono incolumem me corpore. illũ mentẽ
redliderit: & unius occursus ex fide. etiam
alteri amenti qui nec petere nouerat sensũ
.xl. eodem die primo unũ delectatus sum
bibere: cum illud faciente in cõmodo usq t̃
exosum habuerim.

Expanded text:
adimplebo'. Obstupefactus interrogo, quid hoc esset. adimplebo'. Obstupefactus interrogo, quid hoc esset. Qui ait: 'Intellego me valde sanum; sed unus error est animi, quod nescio, de qua hic parte advenerim'. Et incipiens, ita mihi inpendit servitium, sicut erat solitus ante taedium. Tunc ego exultans et flens prae gaudio, gratias omnipotenti Deo tam pro me quam pro ipso refero, quod, intercedente patrono, incolomem me corpore, illum mente reddiderit, et unus occursus ex fide etiam alteri amenti, qui nec petere noverat, praestquadraginta eodem die primo vinum delectatus sum bibere, cum illud, faciente incommodo, usque tunc exosum habuerim.
Abbreviated transcription (Latin):
alib scripturis: cui tam facile erat sonorũ
modulationes app̃hendere. ut. eũ ñ putares
hoc meditari s scribere: in seruitio ualde
strenuus. & in commisso fidelis: inficiente
ueneno a pustulis malis sensum omñe ꝑdi¬
derat: & ita redactus fuerat. ut nicħ penitꝰ
aut intelligere posset aut agere. Tercia uͦ
nocte postqm aduenimus ad scãm basilic̃a.
uigilare. disposuimus: quod impleuimus.
Mane autẽ facto. signo matutinis horis cõ¬
moto. reuersi sumus ad metatum: qͥ lectis¬
quiescentes. usq ad horam ꝓpe sccl̃am dormi¬
uimus. Exꝑgefactus ego amota om̃i languo¬
ris & cordis amaritudine. sentio me pͥstinam
recepisse sanitatem: & gaudens puerũ fami¬
liarem qui mͥ seruiret euoco. Exurgens atitẽ
armentarius uelociter. coram me stetit. et
ait: dñe ego parebo quod iusseris. At ego
estimans eum adhuc ẽẽ extra sensũ: aio. si po¬
tes uoca puerũ. Et ait: ego quecũq p̾ceꝑis

Expanded text:
italibus scripturis, cui tam facile erat sonorum italibus scripturis, cui tam facile erat sonorum modolationes adprehendere, ut eum non putaris hoc meditare, sed scribere, in servitio valde strenuus et in commisso fidelis, inficiente veneno, a pustulis malis sensum omnem perdideraaut intelligere posset, aut agere. Tertia autem nocte postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus, quod et implevimus. Mane autem facto, signo ad matutinas commoto, reversi sumus ad metatum Equiescentes, usque ad horam prope secundam dormivimus. Expergefactus ego, amota omnem languoris et cordis amaritudinem, sentio me praestinam recepisse salutem, et gaudens puerum familiarem, qui mihi serviret, evoco. Exsurgens autem Armentarius velociter, coram me stetit et ait: 'Domine, ego parebo quod iusseris'. At ego aestimans eum adhuc esse exsensim, aio: 'Si potes, voca puerum'. Et ait: 'Ego quaecumque praeceperis
Abbreviated transcription (Latin):
& tam grauiter agi cepr: ut om̃s autumarent.¬
me uitam ammittere. Tunc accedentes amici:
uidentes me ualde lassum dicebant. Reu̾tam᷑
ad ꝓpͥa: & si te ds uocare uoluerit. in domo
tua morere. Si autẽ euades: uotiuũ iter faciliꝰ
explicas. Satius ẽ eñ reuerti ad domũ: qmͣ mo¬
ri inheremo. Ego uͦ hec audiens. uehementer
lacrimans & plangens infelicitatẽ meã: locu-¬
tus sum eis dicens. Adiuro uos ꝑ om̃i potentẽ
dm̃ & reis omnib metuendu iudiciĩ diem:
ut ad ea que rogo consentiatis. De cepto itine̾
ñ desistite: &. si mereor sc̃i martini uidere basi¬
licam. grãs ago do̾ meo: sin aliud. uł exanime
corpus deferentes ibidem sepelite: qͥa delibe
ratio mea ẽ ñ reuert domũ. nisi eiꝰ sepulebro
merear p̾sentari. Cunc una pariter flentes:
iter quod ceꝑamus aggredimur. Prececden
te p̾sidio głosi domni martini: ad basilic̃a
tarius nomine. bene eruditus in sp̃u¬

Expanded text:
t tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarentt tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, videntes me valde lassum, dicebant: 'Revertamur ad propria, et si te Deus vocare voluerit, in domo tua morere; si autem evadis, votivum iter facilius explicas. Satius est enim reverti ad domum quam mori in heremo'. Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis, dicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metuendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coepto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferentratio mea est, non reverti domum, si non ejus sepulcro meruero praesentari. Tunc una pariter flentes, iter quod coeperamus aggredimur. Praecedente ergo praesidio gloriosi domni, ad basilicam tarius nomine, bene eruditus in spir
Abbreviated transcription (Latin):
rgo his exactis. quȩ circa alios gesta
sunt: aggrediar quȩ circa me indignũ
uirtus p̃sentis est oꝑata patroni. Anno cente
uiri beati martini antistitis: regente ȩccłiã
turonicam sc̃õ eufronio ep̃o anno .uiiͦ. scd̃o¬
anno sigebert głosissimi regis: irrui in inua-¬
litudinem cũ pustulis malis &e febre. Negato
spe uitȩ. p̾sentis. de solis sepulture necessariis
cogitarem. Obsidebat enim mors assidua cum
ardore: animã cupiens expugnare de. corpore.
Tunc iam ualde exanimis. inuocato nomine.
beati martini antistitis parumꝑ conualui:
& lento adhuc conamine iter incipio p̃parare.
Insederat enĩ animis: ut locũ uenerabilis se¬
pulchri uisitare deberem. Unde tanto desi-¬
derio affectus sum. ut nec uiuere me putarẽ
si tardius direxissem: ce qui uix euaseram ex
ardore incommodi: cepi iterũ desiderii febre
succendi. Nec mora adhuc parũ fortis iter cũ
meis arripio: & ptꝰ actas duas aut tres man-¬
siones ingressus siluas. coerui rursus infebrẽ:¬

Expanded text:
rgo his exactis quae circa alios gesta sunt, adgrediar quae circa me indignum virtus praesentis est operata patroni. Anno centesdicabilis viri beati Martini antestitis, regente eclesiam Turonicam sanno 2 Sigiberti gloriosissimi regis, irrui in valetudinem cum pustulis 1029 malis et febre, negatoqspe vitae praesentis, de solis sepulturae necessariis cogitarem. Obsidebat enim membra febris assidua cum ardore, animam cupiens expugnare de coTunc iam valde exanimus, invocato nomine beati Martini antistitis, parumper convalui et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis, ut locum venerabilis sepulchri visitare deberem. Unde tanto desiderio adfectus sum, ut nec vivere me oporterem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum desiderii febre succendi. Nec mora, adhuc parum fortis iter cum meis arripio, actasque vel duae aut tres mansiones, ingressus silvas, corrui rursum febre e
Abbreviated transcription (Latin):
xIII. De dissenterico sanato.
xIIII. De ceco illuminato.U De puella paralitica.
.xui. De ceco illuminato.
xuii. De his que nauta retulit.
XUIII De guntanno duce. xriiii De landulfo lunatico.
rx. De theodomauro diacono ceco.
x xi De desiderio energumino.
xxii. De homine manũ contractam habente.
xxiii De remigia matrona. xxiiii De uinaste ce co¬
xxx De duob cecis. xxxi De muliere muta.
xxxii. De alia muliere debili.
rrriii. De oleo ad sepulchrũ ens crescente.
xxximiDe leomere ꝯtracto. xxxy. De clerico eeco.
xxxui. De carcerariis cdimissis
ꝓrryin De energumino sanato. xexix. Oe puella muta.
xl De eo qd̃ auidius prb̃i ꝓ benedictione portauit.
xli De sisulfo manco. alii De ceco illuminato.
xluii De manu hoĩs ꝯtcta. xlimi De puero suscitato.
alU. De ceco illuminato. xlui De dlriobꝰ pueris sanatis.¬
.x lyii. De claudo directo xlruii D e ꝯtcto qt̃e bos trahebat.
ixl De alio qui manus ac pedes contractos habebat.
lui De alio ab humore graui sanato.

Expanded text:
sanato. 13. De caeco inluminato. 14. De puella paralytica. 15. De caeco inluminato. 16. De his quae nauta retulit. 17. De Gunthramno duce. 18. De Landulfo lunatico. 19. De Theodomere diacono caeco. 20. De Desiderio inergumino. 21. De homine manu contracta habente. 22. De Remigia matrona. 23. De Vinaste caeco29. De duobus caecis. 30. De muliere muta. 31. De alia muliere debile. 32. De oleo ad sepulchrum eius crescente. 33. De Leomere contracto. 34. De clerico caeco. 35. De carcerariis dimiss37. De inergumino sanato. 38. De puella muta. 39. De id quod Aridius presbiter pro benedictione portavit. 40. De Sisulfo manco. 41. De caeco inluminato. 42. De manu hominis contracta. 43. De puerulo suscitato. 44. De caeco inluminato. 45. De duobus pueris sanatis. 46. De clodo directo. 47. De contracto, quem bos trahebat. 48. De alio, qui manus ac pedes contractos habebat. ricis. 52. De alio ab humore gravi sanato·.
Abbreviated transcription (Latin):
iQualiter a febre ⁊disenteria exutus sum.
iii De infirmitate iustim.
uI. De maurusa podagrica.
U De seruo symonis presbiteri.
UI De paralitico auti siodorensi.
uII. De alio paralitico autisiodorense.
uIII. Item de alio paralitico ex biturico.
ix De cȩco illuminato. De alia ces
.ri De muliere a ꝓfluxu sanguinis liberata.

Expanded text:
Qualiter a febre et disenteria erutus sum. 2. De infirmitate Iustini. 3. De Maurusa ciracrica. 4. De servo Symonis presbiteri. 5. De paralytico Audisiodorinse. 6. De alio paralytico Aurilianinse. 7. Item de alio paralytico ex Biturigo. 8. De caeco inluminato. 9. De alia caeca. 10. De muliere a profluxu sanguinis libera
Abbreviated transcription (Latin):
inibi semirutam reppiens. pͥsco decori reno¬
uans reddidit. In cuius restauratione: mi¬
ra dñi uirtus panditur. Nam cũ ꝑ p̃rupta
saxorum scopula. trabes ex abietib inter
densa saltus locis in accessibilib cederent᷑.
uel alibi cese inibi casu elapse asꝑo. aditũ
plaustoꝵ denegarent: mirũ in modũ tra¬
bem quã uix triginta uel quadraginta ho-¬
mines. plano t̾re solo positam uehere ñ uale¬
rent: ibi cum duob uel trib ꝓut ardui
callis meatus patebat uir di accedens. sus
ac suoꝵ humeris immane pondus impo¬
nebat. Et ubi antea pre aspitate. itineris
libero gressu uix graderentur. onerati mox
trabium pondere festini gradiebantur:

Expanded text:
inibi semirutam reperiens, prisco decori renoinibi semirutam reperiens, prisco decori renovans reddidit. In cujus restauratione mira Domini virtus panditur. Nam cum per praerupta saxorum scopula trabes ex abietibus inter densa saltus locis inaccessilibus caederentur, vel alibi caesae inibi casu elapsae aspero, aditum plaustrorum denegarent, mirum in modum trabem quam vix triginta vel quadraginta homines plano terrae solo positam vehere non valebant, ibi cum duobus vel tribus prout ardui callis meatus patebat, vir Dei accedens, suis ac suorum humeris immane pondus imponebat: et ubi antea prae asperitate itineris libero gressu vix gradiebantur, onerati mox trabis pondere festini gradiebantur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽto: tercio trium regnoꝵ posses¬
sione ac dominatione dilatato.
cum uidisset ut suꝑius diximus de¬
uictum a theoderico theodebertũ: relicta
ubi ab agilulfo longobardoꝵ rege honori¬
fice receptus est. Qui largita optione ut
intra italiam quocũq in loco uoluisset ha
moraretur. & hereticoꝵ fraudes id est arri¬
anam ꝑfidiam. scͥpturarum cauterio dis¬
cerpi ac desecari uellet: contra quos etiam
libellum florenti scientia edidit. Dum hec
aguntur. uir quidã nomine iocundus ad
regem uenit: qui regi indicat. se in solitu¬
dine rurib appenninis. basilicam beati pe¬
tri apłorum pͥncipis seire. in qua uirtures
exꝑtus sit fieri: loca ubertate fecunda. aqͥs
irrigua cum piscium copia: quẽ locũ uete¬
rum traditio bobium nuncupabat. obriuũ
in eo loco hoc nomine fluentem:amnemq a¬
lium ꝑfluentem nomine triueam. Suꝑ quẽ
elefantoꝵ. atrocissime damna sensit. Ubi
cum uenisset: omni cũ intentione basilicã

Expanded text:
 tertius regnorum possessione ac dominatione dilatatus s cum vidisset ut superius diximus devictum a Theoderico Theodebertum, redacta ubi ab Agilulfo Langobardorum rege honorifice susceptus est, qui largita optione ut intra Italiam, quocunque in loco voluisset, hamoraretur, ut haereticorum fraudes, id est Arianae perfidiae, Scripturarum cauterio discerpere ac desecare vellet. Contra quos etiam libellum florenti scientia edidit. 60. Dumque haec aguntur, vir quidam nomine Jocundus ad regem venit, qui regi indicavit se in solitudine ruribus Apenninis basilicam B. Petri apostolorum principis scire, in qua virtutes expertus sit fieri, loca ubertate fecunda, aquis irrigua cum piscium copia, quem locum veterum traditio Bobium nuncupabat, ob rivum in eo loco hoc nomine fluentem, amnemque alium profluentem nomine Triveam Vulgo la elephantorum atrocissima damna sensit. Ubi cum venisset, omni cum intentione basilicam
Abbreviated transcription (Latin):
circulũ annoꝵ lumine priuatum traho.
Illi inquiunt. si se. xp̃i famuli columbe ob¬
tutib p̃sentarit: suarũ int̾uentu orationũ
lumen posse reciꝑe. Ille ꝓmissi muneris fidei
nus. hospitalitatis munus in peregrinis.
Nec ꝓrsus uerba impleuerat. & cecus astabat.
p̃caturq cli uirũ ut suis orationib ei lum̃
restitiiat. Uidens ille. fidem eius. om̃s poscit.
ut ꝓceco orent: ꝓnus q du supra humum
iacuit. Surgens qi manu oculos attigit:
ac post crucis signum postulatũ lum̃ red¬
didit. Gaudens ille reddito lumine. domũ
remeauit: uidelicet ut qui interius lumen
in hospites habere ñ omiserant. ext̾iore ñ ca-¬
rerent. Sicq exinde turba obsessoꝵ. qͦs de¬
mones horrido furore torquebant: ad uirũ
dĩ curandi grã ꝓperant. Daturq salus lar-¬
gita a dño: om̃s ibi auiro cłi curati st̃. His
uirtutib ppłs urbis ꝑmotus. uirũ di suis
honorib latenter fulciebant. Non enĩ patu¬

Expanded text:
circulo annorum lumine privatum traho'. circulo annorum lumine privatum traho'. Illi inquiunt, si Christi famulo Columbae obtutibus praesentetur, suarum interventu orationum lumen posse recipere. At ille promissi muneris fidei nus hospitalitatis munus in peregrinis, nec prorsus verba impleverat, cecus adstabat, precatusque Dei virum, ut suis orationibus eius lumen restituat. Videns ille fidem, omnes poscet, ut pro ceco orent, pronusque diu supra humum iacuit, surgensque, manu oculos adtegit hac post crucis signum postulatum lumen reddidit. Gaudens ille, reddito lumine, domi remeavit, ut videlicet qui interiorem lumen in hospites habere non omiserant, exteriorem non carerent. Sicque exinde turba obsessorum, quos demones horrido furore torquebant, ad virum Dei curandi gratia propiant, daturque salus largita a Domino: omnes ibi a viro Dei curati sunt. His virtutibus populus urbis permotus, virum Dei suis honoribus latenter fulciebat; non enim patu
Abbreviated transcription (Latin):
lisꝑ quiescit. Cumq iam sumptuũ necessa¬
ria incligerent. duos in urbem direxit. ut
necessaria quererent: quoꝵ unus erat po¬
tentinus nomine qui ad huc suꝑ est e atis.¬
rieana in loca in suburbano constantie
urbis. monachoꝵ eohortem adunauit. Cũ¬
q lustrantes urbem nich repꝑissent. quia
uia qua urbem intrauerant repedabant:
obuiamq habent mulierem in platẽa ex ge¬
nere syroꝵ. Quȩ cũ eos uidisset. sciscitata ẽ
qui nam eeñt. Illi ueritate rei digesta. anii
se necessaria quesisse: nec ꝑrsus repꝑisse. Il¬
la inquit accedite dñi mi. ad domũ famulȩ
ur̃e: & que sunt necessaria uobiscũ uehite.
Nam ce ego aduena sum: ex longinquo ori¬
entis solo. Illi ouantes eam sunt ex calce se¬
cuti: uenerunt. ad domũ eius: sellaq sub¬
iam luminib orbatus: de quo sciscitati st̃
quis eẽt. Illa inquit. uir meus ẽ ex eodem
syroꝵ genere sicut & ego: quẽ ꝑ multorũ

Expanded text:
lisper quiescit. Cumque jam sumptuum necessalisper quiescit. Cumque jam sumptuum necessaria indigerent, duos in urbem direxit ut necessaria quaererent, quorum unus erat Potentinus nomine qui adhuc superest, et Armoricana in loca in suburbio Constantiae urbis monachorum cohortem adunavit. Cumque lustrantes urbem nihil reperissent quia ebant, via qua urbem intraverant repedabant, obviamque habent mulierem in platea ex genere Syrorum. Quos cum vidisset, sciscitata est quinam essent. Illi, veritate rei digesta, aiunt se necessaria quaesiisse, nec prorsus invenisse. Illa infit: Accedite, domini mei, ad domum famulae vestrae, et quae sunt necessaria vobiscum vehite. Nam et ego advena sum ex longinquo Orientis solo. Illi ovantes eam sunt ex calce secuti, venerunt ad domum ejus, et sella supjam luminibus orbatus, de quo sciscitati sunt quis esset. Et illa inquit: Vir meus ex eodem Sirorum genere, sicut et ego, quem per multorum
Abbreviated transcription (Latin):
dam e custodib arrepto remo. unũ eoꝵ qͥ
one deditum. Quod uir dĩ intuens. sua
coram se membra cedi: cur in qͥt crudelis
adlis merori merorem:In ñ sufficit ad
urãm ruinam. patrati sceleris malum:
Cur fessa xp̃i membra cedis.Cur contͣ mi¬
dem immitis appares: Cur seuiciam in
mansuetis p̃tendis: Memento te diui¬
na ultione in hoc loco ꝑcutiendum: in
quo xp̃i memibrũ furens ꝑcussisti. ꝑba¬
uit illate sententie pena: ultio mox subse.¬
cuta. Nam ut subsequenti uice rediens.
ad eunde portũ transiturus uenit: diuini¬
tus ꝑcussus. in eodem ẽ loco dimersus. Qdͥ
enim fuerat. ut iustus arbiter eancdẽ ultio¬
nem postmodũ dilatasset: nisi ut tunc sc̃i
obtutus de eius uindicta ñ macularent᷑:
Incdeq ad aurelianensem urbem uenert̃.
Quo cũ nec aditum eccłiarum sibi ex re¬
gũs p̃ceptis pandi uideret: cũ grandi me¬
rore suꝑ ripam ligeris. tentis tentoriis pau¬

Expanded text:
de custodibus, arrepto remo, unum eorum, qui de custodibus, arrepto remo, unum eorum, qui omni religioni deditum. Quod vir Dei intuens, sua coram se membra caedi: Cur, inquit, crudelis, addis mihi moerorem? an non sufficit ad vestram ruinam patrati sQuur fessa Christi membra cedis? Quur contra mitem inmitis appares? Quur saevitiam in mansuetis praetendis? Memento te a divina ultione in hoc loco percussurum, in quo Christi membrum furens percussisti'. Probavit inlatae sententiae poenam ultio mox subsecuta. Nam ut subsequenti vice rediens, ad eundem portum transiturus venit, divinitus percussus, in eodem est loco dimersus. Qenim fuerat ut justus Arbiter eamdem ultionem in postmodum dilatasset, nisi ut tunc sancti obtutus de ejus vindicta non macularentur? 41. Indeque ad Aurelianensem urbem venerunt: quo cum nec aditum ecclesiarum sibi ex regis praeceptis pandi videret, cum grandi moerore super ripam Ligeris tentoriis contentus pau
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ram: quos ꝑtinus uir dĩ oratione cura-¬
uit. Eadem die ad uicum quẽ choram uo¬
cant uenerunt: ibiq quinq frenetici uexa¬
t obuenerunt: ubi mox sanati sunt. Exin
autisiodoꝵ ꝓꝑauit: ibiq allocutus raga¬
mundum est. quia ipse eũ uia qua ibat.
duceret: mem̃to inquit orogamunde. clo¬
tharium quẽ nunc sꝑnitis: intra trienuũ
dũm habebitis. At ills. Cur inqͥt talia dñs mi
cit iuuenem a demone correptũ. ꝑni¬
ci ex aduerso currere cursu. Uiginti etenĩ
milib. totis uiribus cucurrerat. Quo uiso
substitit: quousq saucius homo demonis
arte ueniret. Ueniensq ante uirũ d̃iru¬
it se discerpens. Quem statim orationib
curauit: pͥatenterq sospitem reddidit.
Deinde ad niuernense oppidum uenit: cu¬
stodib antecedentib & subsequentibus.
ut ligeris scapha reciꝑetur britannicoq
sinui redderetur. Ubi etiã cum uenissent:
& tardo conamine scapham insilirent. qui

Expanded text:
in terram, quos vir Dei protinus oratione curain terram, quos vir Dei protinus oratione curait. Eademque die ad vicum quem Coram vocant venerunt, ibique quinque frenesi vexati obvenerunt, ubi et mox sanati sunt. Exin Autisiodorum properavit, ibique allocutus Ragumundum est, quia ipse eum via qua ibat duceret: 'Memento', inquit, 'o Ragumunde, Chlotharium, quem nunc spernitis, intra triennium dominum habebitis'. At ille: 'Quur', inquit, 'talia, domine mi, cit iuvenem a demone correptum pernici ex adversu currere cursu; XX etenim milibus totis viribus cucurrerat. Quo visu, substetit, quousque saucius homo demonis arte veniret, veniensque, ante virum Dei ruit discerpens; quem vir Dei orationibus curavit patrique sospitem reddidiDeinde ad Nivernis oppidum venit, custodibus antecedentibus et subsequentibus, ut Ligeris scapha reciperetur, Britannicoque sinui redderetur. Ubi etiam cum venissent, et lento conamine scapham insilirent, unus
Abbreviated transcription (Latin):
qui lingonice ecclłie pontifex erat. Egressus
gͦ uir sc̃s cum suis. uicesimo anno post incola¬
tum heremi illius: ꝑ urbem uesontionum
augustudunumq usq ad cauallonem ca¬
strum deuenit. S priusqͣm cauallonẽ de¬
ueniret: in uia ei custos equorũ teoderici
occurrit. lanceaq uirum di traicere uolu¬
it: s maliuolam aninĩa ultio mox digna p̃¬
uenit. Nam dextera qu̾a aduersũ uirũ dlĩ
leuauerat corruente. lanceam ante suos pe¬
des humo defixit: ipse demone correptꝰ. ante
uestigia uiri cdi ruit. Quem cernens ille cor̃a¬
se ultione ꝑcussum: die illa noctuq penes se
tenuit. Cumq sequens rursus dies illuxit
ad se accersunt: deoq fauente curatus ape¬
ste. ad ꝓpria remeauit. Deinde ad choram
fluuium ꝓꝑans: ad domũ cuiuscda nobilis
& religiose femine theudemande ꝑuenit.
Quo cum eẽt. duodecim occurrerunt uiri
pleni rabido demone furentes. atq ruentes

Expanded text:
qui Lingonicae Ecclesiae pontifex erat. 38. Egressus qui Lingonicae Ecclesiae pontifex erat. 38. Egressus ergo vir sanctus cum suis vicesimo anno post incolatum eremi illius per urbem Vesontionum Augustoduno usque ad Cavalonem castrum pervenit. Sed priusquam ad Cavalonem pervenisset, in viam custos equorum Theoderici occurrit, lanceaque virum Dei trajicere voluit, sed malivolam animam ultio mox divina praevenit. Nam dextera quam adversum virum Dei levaverat corruente lanceam ante suos pedes humi defixit, ipse daemone correptus ante vestigia viri Dei ruit. Quem cernens ille se coram ultione percussum, die illa nocteque penes se tenuit. Cumque sequens rursum dies illuxit, ad se accersivit, Deoque favente curatus a peste ad propria remeavit. 39. Deinde ad Choram fluvium properans, ad domum cujusdam nobilis et religiosae feminae Theodemandae pervenit: quo cum esset, duodecim occurrunt viri pleni rabido daemone, furentes atque ruentes
Abbreviated transcription (Latin):
rias uenirent. Qui uͦ in supradicto cenobio
remanere uoluerint. securi in hoc loco rema¬
nerent: scientes cito dñm de eoꝵ merore ul¬
dionem daturum. S cũ equo animo de custo¬
dia pastoris segregari ñ uellent: custodes re¬
gii inquiunt. nequaqm hinc se sequi alios
ꝑmissuros. nisi eos quos sui ortus t̃ra dederat:¬
uel qui ẽ brittannicis arius ipsum secuti fu¬
erant: ceteros qui gallico orti solo. p̃ceptis ẽẽ
regiis inibi remansuros. Hoc cũ egregius pa¬
der cerneret. ui a se sua membra discerpi. tam
suus qm etiam membroꝵ suoꝵ dolor multi¬
plicatur: & ꝑ tanti sceleris pondere dñm omni¬
um consolatorem dep̃catur: ut quos a se regia¬
ꝑtinatia segregabat. ipse sua custodia tuere¬
tur. Inter quos uenerabilis uir. qui post in
eodem monasterio pater extitit. eustasius
discipłs & minister scĩ uiri uiolenter auellit᷑:
intendente suꝑ eum mietio auunculo er.

Expanded text:
rias, venirent; qui vero in supradicto coenobio rias, venirent; qui vero in supradicto coenobio remanere voluerint, securi in hoc loco remanerent, scientes cito Dominum de eorum moerore ultionem daturum. Sed cum aequo animo de custodia pastoris segregari non vellent, custodes regii inquiunt nequaqpermissuros, nisi eos quos sui ortus terra dederat,vel qui e Brittanica arva ipsum secuti fuerant; ceteros, qui Gallico orti solo, preceptis esse regiis inibi remansuros. Hoc cum egregius pater cerneret, vim a se sua membra discerpi, tam suus quam etiam membrorum suorum dolor multiplicatur; pro tanti sceleris pondera Dominum omnium consolatorem deppertinacia segregabat, ipse sua custodia tueretur. Inter quos venerabilis vir, qui post in eodem monasterio Pater exstitit Eustasius, discipulus et minister sancti viri, violenter avellitur; intendente super eum Mietio avunculo ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
culpa illis ignosceret: qui ñ suis desideriis.
s regiis obtemꝑarent p̃ceptis. Uidens itaq
uir cdi ꝑiculum alioꝵ fore. si in sua sententia
ꝑduraret:. cum omni eiulatu atq merore e¬
greditur: deputatis custodib qui quousq
ditionis sue regno pelleretur. ñ eũ relinq̃rent.
Inter quos primus ragamundus erat. qͥ eũ
namnetis usq ꝑduxit. Unuersis fr̾ib uelut.
meror om̃ium corda repleuerat. Anxius pat̃
tantoꝵ membroꝵ dispendio. celos respicit: et̃¬
ne inquit conditor rerũ. tu nobis locũ p̃para
oportunum: quo tibi tue famulentur in scła
plebes. Consolatur deinde simul uniu̾sam
cohortem. ut spem in dm̃ ponat. & om̃ipoten¬
ti do immensas laudes rependat: se hoc non
ob dispendium suũ uel suoꝵ habere. s ob mul¬
tiplicandas monachoꝵ plebes hanc datã ẽs¬
occasionem. Quicũq enim se sequi uellent:
ꝓmptissimo animo ad sustinendas secũ iniu-¬

Expanded text:
culpa illis ignosceretur, qui non suis desideriis, culpa illis ignosceretur, qui non suis desideriis, sed regiis obtemperarent praeceptis. 37. Videns ergo vir Dei periculum aliorum fore si in sua sententia perduraret, cum omni ejulatu atque moerore egreditur, deputatis custodibus qui, quousque ditionis regno pelleretur, non eum relinquerent. Inter quos Ragamundus erat primus, qui eum Namnetis usque perduxit, universis fratribus velut eror omnium corda repleverat. Anxius Pater tantorum membrorum dispendios coelos respicit: Aeterne, inquit, conditor rerum, tu nobis praepara cibum opportunum, quo tibi tuae famulentur in Ecclesia plebes. Consolatur deinde universam cohortem, ut spem ne praecedant, sed omnipotenti Deo inmensas laudes rependant; se hoc non ob dispendium suum vel suorum habere, sed ob multiplicandas monachooccasionem. Quicunque enim sequi vellent promptissimo animo ad sustinendas secum inju
Abbreviated transcription (Latin):
situm p̾allentem orationiq deditũ. cũ om̃i
congregatione. fr̾m reꝑiunt: sicꝙ uirũ dĩ
alloquuntur. Uir clĩ p̃camur. ut rã regiis
qm̃ etiam nris obedias p̃ceptis: egressusqꝑ¬
ꝑgas eo itinere. quo primũ his aduentasti
in locis. At ille. ñ inquit reor placere condi¬
tori: semel natali solo ob xp̃i timorem relicto
denuo repecdare. Cumq nullatenꝰ cernereñ
sibi uirũ di obaudire: relictis quibdã qͥb
ferocitas animi fortior inerat. bertharius ab¬
scessit. Hi uͦ qui remanserant uirũ di hortan¬
tur. ut illis misereatur. qui ad tale opus pa¬
trandum infeliciter fuerant relicti: eoꝵq
ꝑiculo consuleret: qui si eũ uiolenter ñ ab¬
straberent. mortis eos ꝑiculum incurrere. At
se ñ discessurum ait. Illi gemino uallati ꝑicło.
undiq urgente formidine. pallium quo in¬
dutiis erat attingunt. Alii genib ꝓuoluti
cum lacrimis p̃cantur: ut ꝓ tanti sceleris

Expanded text:
situm, psallentio ac orationi deditum cum omni situm, psallentio ac orationi deditum cum omni congregatione fratrum, reperiunt; sicque virum Dei alloquuntur: Precamur ut tam regiis quam etiam nostris obedias praeceptis, egressusque eo itinere quo primum his adventasti in 616 locis. At ille: Non enim, inquit, reor placere Conditori ad semel natale solum ob Christi timorem relictum denuo repedare. Cumque nullatenus cernerent sibi virum Dei obaudire, relictis quibusdam, quibus ferocitas animi fortior inerat, Bertharius abscessit. Hi vero qui remanserant virum Dei hortantur ut illis misereatur, qui ad tale opus patrandum infeliciter fuerant relicti, eorumque periculo consuleret; qui si eum violenter non abstraherent mortis eos periculum incurrere At se non discessurum ait. Illi gemino vallati periculo undique urgente formidine, pallium quo indutus erat attingunt, alii genibus provoluti cum lacrymis precantur, ut tanti sceleris
Abbreviated transcription (Latin):
minib ipsũ nequaqm uiderent. Eratq spe¬
ctaculum pulcherrimũ. Ille ouans cernebat.
querentes se: nec omĩno uidebatur. Ilłu in
medio eoꝵ positum cũ uiderent. ñ uidebañ.
Uenitq tribunus intintusq ꝑfenestram.
uidit uirum dĩ int̾ ipsos letum residere
&e legere: cernensq uirtutẽ dĩ ait. Quid
tam intente atria templi ꝑagratis: nec
omnino reꝑitis: Nequaꝙͣ amplius insanie¬
t errore cor ur̃m decipiatur: nec enĩ uos¬
poteritis inuenire. quem uirtus tegit di¬
uina. Recedite ab hac intentione: & regi
ꝓpemus nunciare. quia eũ minime reppi-¬
stis. Daturq manifeste intelligi: tribunũ
militum ñ sponte ad parandam uiro dei
iniuriam uenisse. & idõ ad eũ uidendũ
lumen meruisse. Renunciantib illis auribꝰ
regis: ille aucto furore miserȩ intentionis.
quem suꝑius direxerat destinauit. Quo
cũ uenissent. beatũ columbanũ in eccł̃ia po-

Expanded text:
minibus, ipsum nequaquam viderent. Eratque expeminibus, ipsum nequaquam viderent. Eratque expectaculum pulcherrimum: ille ovans cernebat quaerentes, nec omnino videbatur; illi in medio eorum positum, cum viderentur, non videbant. Venitque tribunus, intuitusque per fenestram, vidit virum Dei inter ipsos laetum residere et legere, cernensque virtutem Dei, ait: 'Quid tam intente atria ecclesiae peragratis nec omnino repperitis? Nequaquam amplius insaniae errore cor vestrum decipiatur; non enim poteritis vos invenire quem virtus teget divina. Recedite ab hac intentione, et regi properemus nuntiare, quia eum minime repperistis'. Daturque manifeste intellegi, tribunum militum non sponte ad patrandam viro Dei iniuriam venisse et ideo ad eum videndum lumen meruisse. Renuntiantibus illis auribus regiis, illi, aucto furore miserae inquem superius direxerat, destinarunt. Quo cum ve
Abbreviated transcription (Latin):
cum clumoꝵ densitas in diffuso latere ꝓcli¬
ui montis sita sit. ꝑrumpant arcdua in sub¬
limib cacuminib: que undiq abscisi flu¬
minis doue. alueo uallante. nullatenꝰ com¬
meantib uiam panclit. Ibi usq ad mecdiã
diem expectat: si aliquis iter ad monastiũ
reuertendi ꝓbibeat. Et cũ nullus contratĩ
existeret: ipse ꝑ mediam urbem cũ suis ad
monast̾ium reu̾titur. Quo audito bruni¬
childis ac theodericus. quod scilicet ab exi¬
lio reuertisset: atrociorib irȩ aculeis stimu¬
lantur. Iubentq militum cohortem ire. ut
rursum uirũ dĩ ui abstrahant: & ad pͥstinũ
ꝑrsus exilium reuocent. Uenientes gͣ mili¬
tes cũ tribuno. ꝑagrantur septa monast̾ĩi:
uirũ di ꝑquirunt. Residebat enĩ ille. in
atrio ecclesiȩ: & librũ legebat. Ubi cum sepe
uenissent & ꝓpe eũ transirent. ita ut ñnulli
in eius pedib suos pedes offenderent. et
uestimentis suis eũ tangerent: obeecatis lu¬

Expanded text:
cum domorum densitas in diffuso latere proclicum domorum densitas in diffuso latere proclivi montis sita sit, prorumpent ardua in sublimibus cacuminibus, qui undique abscisi, fluminis Dovae alveo vallante, nullatenus commeantibus viam pandit, – ibique usque ad mediam diein expectat, si aliqui iter ad monasterium revertendi prohibeat. Et cum nullus contrarius existeret, ipse per mediam urbem cum suis ad monasterium regreditur. Quo audito, Brunichildis ac Theudericus, quod scilicet ab exilio revertisset, atrociorebus irae aculeis stimulantur iubentque militum cohortem, ut rursum virum Dei vim abstrahant et ad pristinum prorsus exilium revocent. Venientes ergo milites cum tribuno, peragrantur septa monasterii, virum Dei perquirunt; residebat enim ille in atrio ecclesiae librumque legebat. Ubi cum sepe venissent et propter eum transirent, ita ut nonnulli in eius pedibus suos offenderent et vestimentis suis eius tangerent, obcecatis lu
Abbreviated transcription (Latin):
bonitas fores firmis obseratas claustris rese¬
rat. in angustia positis aditum pandit: ꝑni¬
ciq cursu ingrediunt᷑ eccłiam. fõres uͭ ptꝰ
damnatorũ int̾itum in ocłis militum absꝙꝑ
humana manu obserantur: ac si custos
usu clauigero. ꝑniciter &e reserasset & ob¬
serasset. Pueniens gͦ columbanus cũ suis.
simulq & tribunus cũ militib. forib ob
giatur. Qui cũ uenisset. clauigeroq usu
fores reserare uolens: ait se nunqm diligen¬
tius obserata claustra inuenisse. Nec qͥsqm̃
post ausus est. damnatis iniuriã inferre:
quos diuina uirtus eruisset.xx.
ost hec uir d̃i cernens quod nullis
custodũs angeretur. a nulloq mole¬
stiam ferret: uidebant enĩ om̃s in eo dĩ uir¬
tutem flagrare. idõq om̃s ab eius inuiriis
segregabantur: ne socii culparũ forent. ascen
dit dñica die in u̾ticem arcdui cacuminis
montis illius. Ita enĩ situs urbis habetur.

Expanded text:
bonitas fores firmis obseratas claustris resebonitas fores firmis obseratas claustris reserat, in angustia positis aditum pandit, pernicique cursu ingrediuntur ecclesiam, fores vero post damnatorum introitum in oculis militum absque humana manu obserantur, ac si custos usu clavigero perniciter et reserasset et obserasset. Perveniens ergo Columbanus cum suis simulque et tribunus cum militibus, fores obsgiatur. Quo cum venisset claviger, ostii fores reserare volens, ait se nunquam diligentius obserata claustra invenisse. Nec quisquam post ausus est damnatis injuriam inferre, quos divina virtus eruisset. 35. Post haec vir Dei cernens quod nullis custodiis angeretur, a nulloque molestia sibi inferretur videbant enim omnes in eo Dei virtutem flagrare, ideoque omnes ab ejus injuriis segregabantur, ne socii culparum dit ergo dominica die in verticem ardui cacuminis montis illius, – ita enim situs urbis habetur,
Abbreviated transcription (Latin):
banus. post hec ministro domus cur suꝑius
quo compedes irretiti erant atq innexi.
app̃hendat ac trabat. Quõd ille app̃hensũ
trahit: & ueluti frutex putrefacta ꝑ partes
cõminiutur. Egrediq carcere damnatos so¬
lutis compedib iubet: ꝑactoq euangłici cul¬
tus officio pedes lauit: linteoq abstersit. Im¬
luant. Proꝑantes gͦ illi. eccłie fores obseratas
reppiunt. Gribunus gͦ militũ cũ uidisset
uirtutẽ dĩ. & ꝑbeatũ columbanũ damna.¬
torum compedes fractas. & uacuum sibi
tantummꝰ relinqui ergastulum: insequi
calces cdamnatoꝵ acsi ẽ somno excitatꝰ cũ
militib cepit. Illi uͦ post tergũ appropinqͣre
satellites uidentes. & fores eccłie obseratas
cernentes: gemina uallati angustia. uirũ
dĩ compellant ut eruantur. Anxio ille an¬
helitu sursum caput attollit: p̃caturq dñm.
ut sua uirtute ereptos e ferro. ñ sinat denuo
tradi satellitũ nexui. Nec morata auctoris

Expanded text:
banus post haec ministro domus, cujus supebanus post haec ministro domus, cujus supequo compedes irretiti erant atque innexi, apprehendat ac trabat. Quod cum ille apprehensum traheret, veluti frutex putrefacta per partes comminuitur; egredi carcerem damnatos solutis compedibus jubet, paractoque evangelici cultus officio pedes lavit linteoque abstersit. Imlavent. Properantes ergo illi ecclesiae fores obseratas reperiunt. Tribunus ergo militum cum vidisset virtute Dei per B. Columbanum damnatorum compedes fractas, et vacuum sibi tantummodo relinqui ergastulum, insequi calces damnatorum ac si ex somno excitatus cum militibus coepit. Illi vero post tergum appropinquare satellites videntes, et fores ecclesiae obseratas cernentes, gemina vallati angustia, virum Dei compellant ut eruantur. Anxio ille anhelitu sursum caput attollit, precaturque Dominum ut sua virtute ereptos e ferro, non sinat denuo tradi satellitum nexui. Nec morata Auctoris
Abbreviated transcription (Latin):
tum patraret. scelus: s potioris consilii se uti¬
lia paraturũ respondit: ut qui ab om̃ium
scłarium more disciscat: qua uenerat ea uia
repedare studeat. Aulicorum simul consona
uoce uota ꝑrumpunt: se habere ñ uelle his
in locis. qui omnib ñ societur. Ad hȩc beatꝰ
columbanus. se dicit de. cenobii septis ñ egres-
surum: nisi uiolenter abstrahatur. Discessit gͦ
rex: relinquens uirũ quencła ꝑcerem nomine
baudulfum. Is enĩ cũ remansisset. uirũ dĩ
a monasterio pellit: & penes uesontionense
oppidum ad exulandum ꝑducit: quoadusq
ex eo regalis sententia quod uoluisset decer¬
neret. Commorans gͦ inibi. audit carcerem
eo in loco plenum ẽẽ clamnatoꝵ hominum:
mortis damna expectantium. Ad quẽ uir
dĩ ꝑꝑat: ingressusꝙ ostium nullo obstante. uer-¬
bum dei damnatis deꝓmit. Spondentq illi¬
se si liberarentur emendaturos: & de cõmissa
noxa penitentiam acturos. Beatus itaq colũ¬

Expanded text:
tum patrarem scelus, sed potioris consilii tibi scias utitum patrarem scelus, sed potioris consilii tibi scias utilia paraturum, ut qui ab omnium saecularium moribus disciscit, qua venerit, ea via repedare studeat. Aulici simul consona voce vota prorumpunt, se habere in his locis non velle, qui omnibus non societur. Ad haec beatus Columbanus se dicit de coenobii septis surum nisi violenter abstrabatur. 34. Discessit ergo rex relinquens virum quemdam procerem nomine Baudulfum. Is enim cum remansisset, virum Dei a monasterio pellere, et penes Vesontionense oppidum ad exulandum perducit, quoadusque ex eo regalis sententia quod voluisset decerneret. Commorans ergo inibi, audit carcerem eo in loco plenum esse damnatorum hominum mortis damna expectantium. Ad quem vir Dei properat, ingressusque ostium, nullo obstante, verbum Dei damnatis dese si liberarentur emendaturos, et de commissa noxa poenitentiam acturos. Beatus itaque Colum
Abbreviated transcription (Latin):
scłarib hominib & religione alienis. famu¬
loꝵ di habitationis pandat introitũ: s opor¬
tuna aptaq loca ad hoc habere parata. quo
om̃ium hospitum aduentus suscipiat᷑. Ad
hec rex. Si inquit largitatis nr̃e munera.
& solaminis supplementũ caꝑe. cupis: omĩb
in locis om̃ium patebit introitus. Hir dei
respondit. Si sicut nunc usq sub regłaris
conaris: nec tuis munerib. nec quib eumq
subsidiis me fore a te sustentancdu scias. Et si
hane ob causam tu in hunc locũ uenisti. ut
seruoꝵ cłi cenobia destruas. & regularẽ disci¬
plinam macules: scito tuũ regnũ funditus
ruiturũ: &e cũ omni ꝓpagine regia dimergen
enim temerario conatx. rex refectoriũ ingͦs¬
sus fuerat. His gͦ territus dictis: foras celer
repedabat. Duris post hec uiri dĩ increpati¬
onibr. rex urgetur. Contra que theoderieus
ait. Martyriĩ coronam me tͥ illaturum sꝑas.¬

Expanded text:
saecularibus hominibus et religione alienis famusaecularibus hominibus et religione alienis famulorum Dei habitationis pandat introitum. Sed opportuna aptaque loca ad hoc habere parata, quo omnium hospitum adventus suscipiatur. Ad haec rex: Si, inquit, largitatis nostrae munera et solaminis supplementum capere cupis, omnibus in locis omnium patebit introitus. Vir Dei respondit: Si quod nunc usque sub regularis conaris, nec tuis muneribus, nec quibuscunque subsidiis me fore a te sustentaturum. Et si hanc ob causam tu hoc in loco venisti, ut servorum Dei coenobia destruas, et regularem disciplinam macules, scito tuum regnum funditus ruiturum, et cum omni propagine regia periturumenim temerario conatu rex refectorium ingressus fuerat. His ergo territus dictis foras celer repedat. Duris post haec viri Dei increpationibus rex urgetur. Contra quem Theudericus ait: Martyrii coronam me tibi illaturum sper
Abbreviated transcription (Latin):
rium rediit: s polliciti uadimonii iura ñ
diu seruata uiolantur. Exercent᷑ miseriarũ
incrementa: solitaq a rege adulteria patran-¬
tur. Quo audito beatus columbanus: littas
Comminaturq excõmunicationem: si emen¬
dare dilatando ñ uellet. Ad hȩc rursũ ꝑmo¬
ta brunichildis. regis animũ adu̾sum beatũ
om̃s: ut regis animũ contra uirũ dez
ꝑturbent. Epõs q sollicitare aggressa ẽ. ut
eius religioni detrahendo. statũ regule quam
suis custodiendũ monachis indiderat. macu¬
larent. Obtemꝑantes gͥ aulici ꝑsausionibus
tra uirũ cdĩ: cogentes ut aut cederet. aut reli¬
gionem ꝑbaret. Coactus itaq rex ad uirũ
dĩ luxouium uenit: conquestusq cum eo ẽ.
cui a comꝑuincialiũ morib discisceret: d intͣ
septa secretiora omnib xp̃ĩanis aditus ñ pa
teret. Beatus itaq columbanus ut erat au¬
dax atq animo uigens. talia obicienti regi
respondit: se consuetudinem ñ habere. ut

Expanded text:
rium rediit. Sed polliciti vadimonii juramenta, non rium rediit. Sed polliciti vadimonii juramenta, non diu servata, violantur. Exercentur miseriarum incrementa, solitaque a rege adulteria patrantur. Quo audito Columbanus litteras comminaturque excommunicationem, si emendare dilatando non vellet. 33. Ad haec rursum permota Brunechildis, regis animum adversus omnes, ut regis animum contra virum Dei perturbarent, episcoposque sollicitare aggressa est, ut ejus religionem detrahendo, et statum regulae quem suis custodiendum monachis indiderat, macularent. Obtemperantes igitur aulici persuasionibus perturbant, cogentes ut aut cederet, aut religionem probaret. Coactus itaque rex ad virum Dei Luxovium venit; conquestusque est cum eo, cur a comprovincialium moribus descisceret, et intra septa secretiora omnibus Christianis aditus teret. Beatus itaque Columbanus, ut erat audax atque animo vigens, talibus objicienti regi respondit: Se consuetudinem non habere ut
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc theodericus ait: melius ẽẽ uirum dĩ
oportunis subsidus honorare: quã dñm ex
seruorum eius offensa ad iracundiã ꝓuo-¬
care. Iubet gͦ regio cultu oportuna parare:
dĩq famulo dirigi. Itaq uenerunt.: & iuxta
imꝑium regis oblata offerunt. Qui cũ ui¬
disset dapes ce pocula cultu regio admini¬
strata: inquirit quid sibi ista uellent. Ai
natus ẽ ea: & ait. Scͥptum est: munera
impioꝵ reꝑbat altissimus. Non enĩ dignũ
est: ut famuloꝵ clĩ ora cibis eiꝰ polluantur:
qui ñ solũ suis. uerũetiam alioꝵ habita¬
culis famulis dĩ aditum denegat. His di-¬
ctis uascula omĩa in frusta dirupta sunt:
uinaq ac sicera solo diffusa: ceteraq sepa-¬
ratim disꝑsa. Pauesacti ministri: rei geste cau¬
samregi nunciant. Ille pauore ꝑculsus. cum
auia diluculo ad uirum dĩ ꝓꝑat: p̾cantur
de cõmisso ueniam: se inpostmodũ em̃dare
pollicentur. His pacatus ꝓmissis. ad monaste.¬

Expanded text:
Tunc Theodericus ait: Melius esse virum Dei Tunc Theodericus ait: Melius esse virum Dei opportunis subsidiis honorare, quam Dominum ex servorum ejus offensa ad iracundiam provocare. Jubet ergo regio cultu opportuna parare, Deique famulo dirigi. Itaque venerunt, et juxta imperium regis oblata offerunt. Qui cum vidisset dapes et pocula cultu regio administrata, inquirit quid sibi ista vellent. Aiunatus ea, ait: Scriptum est: Munera impiorum reprobat Altissimus ; non enim dignum est ut famulorum Dei ora cibis ejus polluantur qui non solum suis, verum etiam aliorum habitaculis famulis Dei aditum denegat. His dictis vascula omnia in frusta dirupta sunt, vinaque ac sicera solo diffusa, caeteraque separatim dispersa. Pavefacti ministri rei gestae causam regi nuntiant. Ille pavore perculsus cum avia diluculo ad virum Dei properat, precantur de commisso veniam, se postmodum emendare pollicentur. His placatus promissis, ad monaste
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uellent. Cũi brunichildis ait. Regis st̃
filii: tu eos tua benedictione corrobora. At
ille. nequaqm inquit. istos regia sceptra sus
cepturos scias: quia de lupanarihe emerse¬
runt. Illa furens. paruulos abire iubet.
Egrediens uir di regiam aulam. du limi-¬
tem transiliret: fragoe exortus totã domũ
quatiens. omnib derrorem incussit: nec tam̃
misere femine furorem compescuit. Paratq
deinde insidias moliri: uicinis monast̾us
& ꝑ nuncios imꝑat. ut nulli eoꝵ extra mo¬
nasterii terminos iter pandatur. neq recep¬
tacula monachis eus uel quelibet subsidia
tribuantur. Cernens beatus columbanus
regios animos adu̾sum se commotos. ad eos
ꝓpat: ut suis monitis misere ꝑtinacie. inten¬
donem frangat. Erat eium tunc temporis:
apud spissiam uillam publicam. Quo cũ ĩa
sole occũbente uenisset: reginunciant uirũ
dĩ inibi eẽ. nec in regiis domib intrare uelle.

Expanded text:
sibi vellent. Cui Brunichildis ait: Regis ssibi vellent. Cui Brunichildis ait: Regis sfilii; tu eos tua benedictione robora'. At ille: 'Nequaquam', inquid, 'istos regalia sceptra sucepturos scias, quia de lupanaribus emerserunt. Illa furens parvulos abire jubet. Egrediens ergo vir Dei regiam aulam, dum limitem transiliret, fragor exortus totam domum quatiens omnibus terrorem incussit, nec tamen miserae feminae furorem compescuit. Paratque deinde insidias moliri vicinis monasteriis, et per nuntios imperat ut nulli eorum extra monasterii terminos iter pandatur, neque receptacula monachis ejus vel quaelibet subsidia tribuantur. Cernens B. Columbanus regios animos adversum se permutatos, ad eos properat ut suis monitis miserae pertinaciae intentum frangat. Erat enim tunc temporis apud Spissiam villam publicam: quo cum sole jam occumbente venisset, regi nuntiant virum Dei inibi esse, nec in regiis domibus intrare velle.
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret. cepit uir d̃ĩ eũ increpare. cur cubinax
adultiis misce̾t᷑: ñ potiꝰ legitimi ꝯiugii solami-¬
ne frueret᷑: ut regalis ꝓles ex honorabili regi¬
na ꝓdiret: & ñ potius ex lupanarib uide-¬
retur emergere. Cũq ĩa ad uiri di imꝑiũ re-¬
gis sermo obtemꝑaret. ⁊ se ab om̃ib illicitis.
segregare responderet: mentẽ brunichil¬
dis auiȩ scde ut erat ierabelis. antiquus
angus adiit. eamq contra uirũ dĩ stimu
latam suꝑbiȩ aculeo excitat: quia cerneret
uiro dĩ theodericũ obedire. Uerebatur eñ
ne si abiectis concubinis reginam aulȩ p̃¬
fecisset: dignitatis at honoris suȩ modũ
quada die beatus columbanus ad
brunichildem ueniret. Erat enĩ tunc apud
brocariacam uillam. Cumq illa eũ in aula
uenisse. cerneret: filios theoderici quos de
adulterinis ꝑmixtionib habebat. ad uirũ
dĩ ꝑducit. Quos cũ uidisset: sciscitatur qͥd

Expanded text:
veniret, coepit vir Dei eum increpare cur concubinarum veniret, coepit vir Dei eum increpare cur concubinarum adulteriis misceretur, et non potius legitimae conjugis solamine frueretur, ut regalis proles ex honorabili regina prodiret, et non potius ex lupanaribus videretur emergi. Cumque jam ad viri Dei imperium regis sermo obtemperaret, et se ab omnibus illicitis segregare responderet, mentem Brunechildis aviae, secundae ut erat Jezabelis, antiquus angulatam superbiae aculeo excitat, quia cerneret viro Dei Theudericum obedire. Verebatur enim ne, si abjectis concubinis reginam aulae praefecisset, dignitatis atque honoris sui modum quadam die beatus Columbanus ad Brunichildem veniret. Erat enim tunc apud Brucariacum villam. Cumque illa eum in aulam venire cerneret, filios Theuderici, quos de adulterinis permixtionibus habebat, ad virum Dei adducit; quos cum vidisset, sciscitatur quid