comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Exponens dñs qđ insimilitudinẽ
ꝓmiserat: adiunxit dicens. Sic¬
& pater m̃s cęlestis faciet uobis.
si non remiseritis unusquisq frĩ
suo de cordib ur̃is. Inquib uer¬
bis ostenditur: quia sicut suꝑuis
diximus. qui frĩb in se peccantib
dimittere nonuult: etiam illa pec¬
cata quȩ sibi dimissa credebat:
adundictam ei replicab untur.
Et quia ds inspector ẽ cordis: sig.¬
nant̾ dicit᷑ de cordib ur̃is. Sunt
enim non nulli. qui cum ab aliis
lesi fuerint: ore dimutere uident᷑.
sed corde iniurias reseruant. Qd̃
uło facunt. quia ab aliis cogun¬
tur ut dimittant. aut certe defen-¬
dere non se preualent. abhis a
quib lesi sunt. uel certe tempus
uindicandi aptum expectant.
qualem uindictam ꝑcipiant: p̾al¬
mista declarat dicens. Qui locun¬
tur pacem cum ꝓximo suo. mala
autem incordib eorum: sed̾m oꝑa

Expanded text:
Exponens Dominus quod in similitudinem Exponens Dominus quod in similitudinem praemiserat adjunxit, dicens: « Sic Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris. » In quibus verbis ostenditur, quia, sicut superius diximus, qui fratribus in se peccantibus dimittere non vult, etiam illa peccata, quae sibi dimissa credebat, ad vindictam ei replicabuntur. Et quia Deus inspector est cordis, signanter dicitur, « de cordibus vestris. » Sunt enim nonnulli, qui cum ab aliis laesi fuerint, ore dimittere videntur, sed corde injurias reservant, quod ideo faciunt, quia ab aliis coguntur ut dimittant: aut certe defendere non se praevalent ab his a quibus laesi sunt, vel certe tempus vindicandi aptum exspectant, qualem vindictam percipiant, Psalmista declarat, dicens : « Qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem
Abbreviated transcription (Latin):
net: cui ꝑ quendam sapientem
dicitur. Tu autẽ dñe sabaoth cũ
tranquillitate iuidicas: & cum
magna reuerentia disponis nos.
Tortores quib ingratus seruus
traditur. immundi sunt sp̃ẽ: de
quib scriptum est. Immissiones ꝑ
angłos malos. Q grauit̾ a nobis
exigunt: qđ blande & lenit ꝑ sua¬
serunt. Ipsos enim tortores habet
inpena. quos habuit suasores ad
culpam. Quod autẽ dicitur quo¬
adusq redderet uniũsum debitũ.
finitum uerbum ꝓ infinito posuit¬
no supplicio dampnati sic coti-¬
die debitum peccati in pena ex sol¬
uent: ut tamen pęnarum crucia¬
tus nunquam eis deficiat domino
alibi dicente. Amen dico tibi ne ex¬
ies inde. donec reddas nouissimũ
quadrantem. Non ergo ita est
accipiendum. quod post uniu̾sa¬
le uidiciũ uindicta peccatoꝵ ꝑ ac¬
ta. reꝓbi ueniam consequi possir.
licet origenistȩ testantur quorũ
sententia non ẽ sequenda: quia
post quam semel dampnati fue-¬
rint: ueniam non consequentur.

Expanded text:
dam sapientem dicitur : « Tu autem, Domine Sabaoth, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos. » Tortores, quibus ingratus servus traditur, immundi sunt spiritus, de quibus scriptum est . « Immissiones per angelos malos: » qui graviter a nobis exigunt quod blande et leniter persuaserunt. Ipsos enim peccator tortores habet in poena, quos habuit suasores ad culpam. Quod autem dicitur: « Quoadusque redderet universum debitum. » Finitum adverbium pro infinito rno supplicio damnati, sic quotidie debitum peccati in poena exsolvent, ut tamen poenarum cruciatus nunquam eis deficiat, Domino alibi dicente : « Amen dico vobis, non exies inde donec reddas novissimum quadrantem. » Non ergo ita est accipiendum, quod post universale judicium vindicta peccatorum peracta, reprobi veniam consequi possint, licet Origenistae testentur, quorum sententia non est sequenda, quia postquam semel damnati fuerint, veniam non consequentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ur qui in cęlis ẽ dimittet uobis pee¬
cata ur̃a. Nam qui diuini bene¬
ficii oblitus. suas uult iundica¬
re iniurias non solum de futuris
peccatis ueniam non merebitur.
sed etiam preterita peccata quȩ
sibi dimissa credebat: adiundictã
ei replicabuntur. Unde & subdit᷑¬
Uidentes uero conserui eus quȩ

Expanded text:
, qui in coelis est, dimittat vobis peccata vestra . » Nam qui divini beneficii oblitus, suas vult vindicare injurias, non solum de futuris peccatis veniam non merebitur, sed etiam praeterita peccata quae sibi dimissa credebat, ad vindictam ei replicabuntur. Unde et subditu
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ autẽ ñ haberet unde redderet.
ussit eum dñs uenundari & ux-¬
orem eius & filios: & omnia qͣ
habebat & reddi. Non habe¬
bat seruus unde redderet debi-¬
tum: quia digne ꝓpeccatis đo
quam ꝑpprium meritum. Siue
certe non habet seruus unde de¬
bitum reddat quia peccator in
die iudicii nullam excusationẽ
ꝓ peccatis suis inueniet. Sed qͥa
łs misericors. nec uult peccatores
ꝑire ꝑpetuo. iubet seruum ue-¬
datione enim hoc agitur: ut in
sionem. Et tuncs sp̃italiter seruiᷤ
uenundatur quando peccator
de possessione diaboli ꝑpeniten¬
tiam ad possessionem conũtitiur
dei. Uenundatur quoq uxor &
filii. cum caro quȩ peccatis fuit
subdita oꝑa & cogitationes car-¬
nales inseruitium dei immutat.
ut qui seruiuit immundiciȩ. et
iniquitati ad iniquitatẽ seruiat
iusticiȩ in scĩficationem. ꝙ pro
suꝑbia humilitatẽ. pro luxuria
castitatem: ꝓ auaricia diligat
largitatẽ. Et qui antea procrea¬
uerat filios diaboli male uiuen-¬

Expanded text:
autem non haberet unde redderet, jussit eum dominus venundari, et uxorem ejus et filios, et omnia quae habebat, et reddi. » Non habebat servus unde redderet debitum, quia digne pro peccatis Deo proprium meritum. Sive certe non habet servus unde debitum reddat, quia peccator in die judicii nullam excusationem pro peccatis suis inveniet. Sed quia Deus misericors, nec vult peccatores perire perpetuo, jubet servum vedatione enim hoc agitur, ut altsionem. Et tunc spiritaliter servus venundatur, quando peccator de possessione diaboli, per poenitentiam ad possessionem convertitur Dei. Venundatur quoque uxor et filii cum caro, quae peccatis fuit subdita, et cogitationes carnales in servitio Dei immutat. Et qui servivit immunditiae et iniquitati ad iniquitatem, serviat justitiae in sanctificationem, et pro superbia humilitatem, pro luxuria castitatem, pro avaritia diligat largitatem. Et qui antea procreaverat filios diaboli male viven
Abbreviated transcription (Latin):
ne ignorantiȩ condes-¬
cendens. frequenter
suis scĩs sermonib
similitudines dignatus ẽ ad iun-¬
gere: ut quod ꝑ similitudinem
sermonum auditores capere ñ
poterant: saltem ꝑ parabolas
& siguras tenerent. Unde sicut
alibi matħs ait. loquebatur iħc
cum discipłis suis inparabolis.
& sine parabolis non loquebat᷑
eis. ut ad impleret᷑ qđ ꝑ ꝓpħam¬

Expanded text:
ae ignorantiae condescendens, frequenter suis sanctis sermonibus similitudines dignatus est adjungere, ut quod per similitudinem sermonum auditores capere non poterant, saltem per parabolas et figuras tenerent. Unde sicut alibi Matthaeus ait: « Loquebatur Jesus cum discipulis in parabolis, et sine parabolis non loquebatur eis, ut adimpleretur quod p
Abbreviated transcription (Latin):
res conũsos existat: manifestat᷑
cum subdit᷑ Misertus autẽ dñs
serui illius: dimisit eum. & debi¬
tum dimisit. ei. Eece enim non so¬
lum patientiã quam rogauerat
inuenit. sed etiam debiti absolu¬
tionẽ accepit. quia diuina cle-¬
mentia semꝑ maiora consueuit
prestare. quam humana fragi¬
litas sciat rogare. Nemo gͦ de
magnitudine uel multitudine
peccatoꝵ diffidere debet. ac de
ipsa desꝑare: cum ille qui decẽ
milia talenta debebat. & pati¬
entiam rogaret ut redderet.¬
omnia a domino impetrauit. Amat
enim ds peccatores post conũsio¬
nem si dignam faciunt satisfacti¬
onem: quia sicut ipse dixit ꝑ ꝓphã.
non uult mortẽ peccatoris. sed ut
conũtatur & uiuat. Et iterum. Pec

Expanded text:
t, manifestatur cum subditur. « Misertus autem dominus servi illius, dimisit eum, et debitum dimisit ei. » Ecce enim non solum patientiam, quam rogaverat, invenit, sed etiam debiti absolutionem accepit. Quia divina clementia semper majora consuevit praestare, quam humana fragilitas sciat rogare. Nemo ergo de magnitudine vel multitudine peccatorum diffidere debet, ac de ipsa desperare, cum ille qui decem millia talenta debebat, et patientiam rogaret ut redderetomnia a Domino impetravit. Amat enim Deus peccatores post conversionem, si dignam faciant satisfactionem. Quia sicut ipse dicit per prophetam, non vult mortem peccatoris, « sed ut convertatu
Abbreviated transcription (Latin):
non ad quantitatẽ numeri. sed ad
peccatum ꝑtinere. Omnia ergo
quȩ fr̃s in nobis peccare possuit
dimitere uissit. quando nos sep¬
tuagies septies frib in nobis pec¬
indulgere precepit. Regulam gͦ
dimittendi in nobis ipsis discamꝰ
ut sicut dm̃ post peccatum uolu¬
mus nobis inuenire ꝓpicium: sie
in nobis peccantib clementes &
benignissimi ẽẽ studeamus. ipso

Expanded text:
non ad quantitatem numeri, sed ad non ad quantitatem numeri, sed ad peccatum pertinere. Omnia ergo quae fratres in nobis peccare possunt, dimittere jussit, quando septuagies septies fratribus in nobis pecindulgere praecepit. Regulam ergo dimittendi in nobis ipsis discamus, ut sicut Deum post peccatum volumus invenire propitium, sic in nobis peccantibus clementes et b
Abbreviated transcription (Latin):
a baptismate. xp̃i numerare ce-¬
pit quia omnia peccata in bap¬
tismo absoluuntur. Quod my¬
sticȩ lamech suis uerbis osten¬
dit: quando uxorib siuis ait.
Septuplum ultio dabitur de cam
de lamech uero septuagies sepuec.
Nam quantum ad luteram ꝑti¬
net. septempliciter de cam ultio da¬
ta ẽ: quia uindictam quam pro
fr̃is morte ꝓ meruit: usq ad sep
timam generationẽ in ip̃so ꝑtulit
De lamech uero septuagies septi¬
es ultio data ẽ: quia septuaginta
septem animȩ defemore eius eg̃s¬
se sunt: quȩ omnes diluuio ꝑie¬
runt. Sp̃italit uero de lamech¬
ultio septuagies septies data est.
quia peccatum quod pͥmus ho-¬
mo peccauit ut diximus: ꝑ sep¬
tuaginta septem generationes
usq ad xp̃i aduentum uiguit. Un¬
de bene isdem ꝑ lamech ꝑcutiens
siue ꝑcussus interp̃tatur. quia pͥ¬
cati. & omnẽ suam styrpem eodẽ
uulnere ꝑcussit. Hȩc diximus ut
ostenderemus septuagies sepues

Expanded text:
a baptismate Christi numerare coea baptismate Christi numerare coepit, quia omnia peccata in baptismo absolvuntur. Quod mystice Lamech suis verbis ostendit, quando uxoribus suis ait: Septuplum ultio dabitur de Cain, de Lamech vero septuagies septies. Nam quantum ad litteram pertinet, septuagies septies de Cain ultio data est, quia vindictam, quam pro fratris morte promeruit, usque ad generationem in ipso pertulit. De Lamech vero septuagies septies ultio data est, quia septuaginta septem animae de femore ejus egressae sunt, quae omnes diluvio perierunt. Spiritaliter vero de Lamech septuagies septies ultio data est, quia peccatum quod primus homo peccavit, ut diximus, per septuaginta septem generationes usque ad Christi adventum viguit. Unde bene idem Lamech percutiens sive percussus interpretatur, quia prcati, et omnem suam stirpem eodem vulnere percussit. Haec diximus, ut ostenderemus septuagies septies,
Abbreviated transcription (Latin):
rit : semꝑ dimutendum ẽ: quia
sicut ado non exparte sed exinte¬
gro nr̃a uolumus dimiti pecca¬
ta: sic extoto corde fr̃ib in nobis
peccantib dimittere debemꝰ mo-¬
nente paulo apło. donantes uob̃
omnia inuicem: siquis aduersus
aliquem habet querelam: sicut
merus enim iste non proquan¬
titate: sed ꝓ mysterio a dño po¬
situs ẽ. Hiuius numeri sacramen.¬
tum lucas euuangłista ostende-¬
re curauit: cum humanȩ genera¬
tionis xp̃i ordinem describens
septuaginta septem generationes
enumerauit. Cum enim matheus
ab abraham incipiens usq ad
xp̃m descendendo. quadraginta
duas generationes enumerauit.¬
ut indelligamus septuagies non
ad quantitatẽ numeri sed ad pec-¬
catum ꝑtinere: a xp̃o gͦ usq ad
adam. septuaginta septem gene¬
rationes enumerantur: quia illud
peccatum quod pͥmus homo in
paradyso ꝑpetrauit: ꝑ septua-¬
ginta septem generationes usq
ad xp̃m qui sine peccato uenit
uiguit. Unde bene idem lucas

Expanded text:
rit, semper dimittendum est. Quia rit, semper dimittendum est. Quia sicut a Domino non ex parte, sed ex integro volumus dimitti peccata: sic ex toto corde fratribus in nobis peccantibus dimittere debemus, monente Paulo apostolo: « Donate vobis omnia invicem, si quis adversus aliquem habet querelam, sicut merus enim iste non pro quantitate, sed pro mysterio positus est. Hujus numeri sacramentum Lucas evangelista ostendere curavit, cum humanae generationis Christi ordinem describens, septuaginta septem generationes enumeravit. Cum enim Matthaeus ab Abraham incipiens usque ad Christum descendendo, quadraginta duas generationes enumeraut intelligamus, septuagies non ad quantitatem numeri, sed ad peccatum pertinere. A Christo ergo usque Adam septuaginta septem generationes numerantur, quia illud peccatum quod primus homo de paradiso perpetravit, per septuaginta septem generationes usque ad Christum, qui sine peccato venit, viguit. Unde bene idem Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
tum denarios distat. tanto ma
Ca ergo benignitate frĩb in nob̃
peccantib minora dimittere de¬
bemus. quo maiora nobis a dõ
dimitti optamus. Quod melius
cognoscimus. si suꝑiorem dñi
ammonitionẽ ex qua hȩc simili¬
tudo orta ẽ consideremiis. Cum
enim suꝑus preciperet dicens
si peccauerit inte fr̃tuus. uade
& corripe eum inter te & ipsum
solum: & cetera quȩ sequuntun.
interrogauit eum petrus diceis.
Dñe. quotiens peccabit in me fr̃
m̃s: dimittam ei usq septies: Ait
illi iħe. Non dico tibi septies:
sed usq septuagies septies. Ex
qua interrogatione & respon¬
sione hoc discimus. quia si toti¬
parati ẽẽ debemꝰ ad ignoscendũ.
Sed dicit aliquis. Peccauit in me
fr̃ meus. dimisi ei usq septuagies
septies. N unquid amplius di¬
mittere debeo: quam ad nõ precep¬
tum ẽ: Cui respondere debemus.
quia & si septuagies octies. & sicen-¬
ties. & quoties omnino peccaue.¬

Expanded text:
tum denarios distat, tanto majtum denarios distat, tanto majeccant. Ea ergo benignitate fratribus in nobis peccantibus minora dimittere debemus, qua majora nobis a Deo dimitti optamus. Quod melius agnoscimus si superiorem Domini admonitionem, ex qua haec similitudo orta est, consideremus. Cum enim superius praeciperet, dicens: « Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum , » et caetera quae sequuntur, interrogavit eum Petrus, dicens: « Domine, quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei? usque septies? Ait illi Jesus: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies . » Ex qua interrogatione et responsione hoc discimus, quia si totiparati esse debemus ad ignoscendum. Sed dicet aliquis: Peccavit in me frater meus, dimisi ei usque septuagies septies, nunquid amplius dimittere debeo quam a Christo praeceptum est? Cui respondere debemus, quia etsi septuagies octies, etsi centies, et quoties omnino peccave
Abbreviated transcription (Latin):
reddlam tibi. Isdem ergo uerbis
quib dñm supplicauerat a con-¬
seruo rogatus ẽ sed ñtalẽ miseri¬
cordias seruo exhibuit: qualem a
dño acceꝑat. Unde & subdit᷑
Ille autem noluit: sed abiit & mi¬
sit eum incarcercem. donec redde¬
ret debitum. Mali autem retri¬
butio: carceris conclusione. uel
suffocatione designatur. Igitur
carcer in hoc loco: affilictio qua eũ
coartabat intelligitur. Debitum
inscripturis. peccatum uocari
ex eo intelligimꝰ. quod cotidie in
oratione poscimus dicentes. di¬
mitte nob̃̾ debita nr̃a. Unde in
lege precipit᷑ Debitum debet
tibi quispiam fr̃ tuus. si abstule¬
ris pignus ab eo. ante solis occa¬
sum pignus restitue. Omnis enĩ
homo debitor ẽ & debitorem ha¬
bet. Quis enim ẽ qui non sit de-¬
bitor di. cum nullus sit sine pec¬
cato: Et quis ẽ qui non debitorẽ
habeat frẽm suum: nisi ille in quẽ
nullus peccauit: Quantum autẽ
inter decem milia talenta & cen¬

Expanded text:
reddam tibi. » Iisdem ergo verbis reddam tibi. » Iisdem ergo verbis quibus dominum supplicaverat a conservo rogatus est, sed non talem misericordiam conservo exhibuit qualem a Domino acceperat. Unde et subditur: « Ille autem noluit, sed abiit et misit eum in carcerem, donec redderet debitum. » Mali autem retributio carceris conclusione vel suffocatione designatur. Igitur carcer in hoc loco afflictio, qua eum coarctabat, intelligitur. Debitum in Scripturis peccatum vocari, ex eo intelligimus quod quotidie in oratione poscimus, dicentes: « Dimitte nobis debita nostra . » Unde in lege praecipitur: Debitum debet tibi quispiam frater tuus, si abstuleris « pignus ab eo, ante solis occasum » pignus restitue. Omnis enim homo debitor est et debitorem habet. Quis enim est qui non sit debitor Dei, cum nullus sit sine peccato? Et quis est qui debitorem non habeat fratrem suum, nisi ille in quem nullus peccavit? Quantum autem inter decem millia talenta et cen
Abbreviated transcription (Latin):
incȩlo. suꝑ uno peccatore peniten¬
tiam agente: quam supra nonagin¬
ta nouem iustis. qui non indigent
penitentia. Unum autem sumoꝑe¬
ẽ necessarium penitentib. ut sicut
sua sibi a do dimitq uolunt pecca¬
ta: ita frib in se peccantib clem̃¬
ter ignoscant. Sunt enim nonnul¬
li qui cum dm̃ erga se benignum
eẽ desiderant. fr̃ib duri. asperi. &
amari existunt: quoꝵ similitudi¬
nem uidetur iste tenere deꝰ subdi¬
tur. Et egressus seruus ille inue-¬
nit cinum de conseruis suis: qui
debebat ei centum denarios. Et
tenens: suffocabat eum dicens.
Redde quod debes. Egredi. tur
seruus: quando liber abire ꝑmit¬
ticur. Suffocatio enim supradic¬
ta: tribulationes & angustias qͣs
ei ingerebat. intelligere possumus.
Sp̃italiter unusquisq nr̃m exi¬
ens. inuenit unum deconseruis
sius debentem ei centum dena¬
rios: quando reminiscitur se ab
illo eẽ lesum. Procidens autẽ ser¬
uus ille rogabat eum dicens.
Pacientiam habe inme. &e omĩa

Expanded text:
lo super uno peccatore poenitentiam agente quam supra nonaginta novem justis, qui non indigent poenitentia . » Unum autem summopere necessarium est poenitentibus, ut sicut sibi sua a Deo dimitti volunt peccata, ita fratribus in se peccantibus clementer ignoscant. Sunt enim nonnulli qui cum Deum erga se benignum esse desiderant, fratribus duri, asperi et amari existunt. Quorum similitudinem videtur iste tenere, de quo subditur: « Et egressus servus ille, invenit unum de conservis suis, qui debebat ei centum denarios, et tenens suffocabat eum, dicens: Redde quod debes. » Egreditur servus, quando liber abire permittitur. Suffocationem supradictam tribulationes et angustias, quas ei ingerebat, intelligere possumus. Spiritaliter, unusquisque nostrum exiens, invenit unum de conservis suis debentem sibi centum denarios, quando reminiscitur se ab alio esse laesum. « Procidens autem servus ille, rogabat eum, dicens: Patientiam habe in me, et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
let contingere: ut inueniantur
plures. qui non solum inminorib
peccatis. sed etiam inmaiorib cri¬
minib sunt obligati. Quorum
speciem denet iste: de quo subdit᷑
Et cum cepisset rationem ponere.
oblatus ei unus qui debebat de
cem milia talenta. Talentum in
scripturis aliquotiens peccatũ
significat. uel pondus. siue multi¬
tudinem peccatoꝵ: sicut in za¬
charia legitur. Uidi & ecce ta

Expanded text:
let contingere ut inveniantur let contingere ut inveniantur plures qui non solum in minoribus peccatis, sed etiam in majoribus criminibus sunt obligati. Quorum speciem tenet iste, de quo subditur: « Et cum coepisset rationem ponere oblatus est ei unus qui debebat ei decem millia talenta. » Talentum in Scripturis aliquoties peccatum significat, vel pondus, sive multitudinem peccatorum, sicut in Zachari
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Quod in hac lectione eum fe¬
cisse cognouimꝰ. si diligentius suꝑi¬
mra huius euuangłii consideremus.
Cum enim preceptum dimittendi
fr̃ib in nobis peccantib dedisset.
ne dura hȩc uiderent᷑ & asꝑa: ad¬
iecit similitudinẽ de rege. qui de¬
bitori suo decem milia talenta ad
unam supplicationẽ dimisit. Sp̃i¬
taliter homo iste rex. dñs iħc xp̃e¬
ds & homo de domo dauid: qui
ẽ rex regum. & dñs dominantiũ.
q cuius regni non erit finis. Huiꝰ
regis serui homines sunt: quos
ad sibi seruiendum seq laudandũ
ad suam imaginem condidit. qͥbꝰ
ma libertas ẽ: ab eius seruicio re¬
cedere turpissima seruitus. Huiꝰ
cum dicebat. Ego seruus tuus. &
filius ancillȩ tuȩ. Et iterum. Ser¬
uus cuus ego sum. da mͥ intellee¬
tum dñe. Ponit autem rex ratio¬
nem cum seruis suis: quia non
solum oꝑa sed etiam cogitatio¬
nes nr̃as eius maiestatis oculus
subtiliter examinat.: atq discer¬
nit. Sed eo rationem ponente so¬

Expanded text:
lectione eum fecisse cognovimus, si diligentius superiora hujus Evangelii consideremus. Cum enim praeceptum dimittendi fratribus in nobis peccantibus dedisset, ne dura haec viderentur et aspera, adjecit similitudinem de rege qui debitori suo decem millia talenta ad unam supplicationem dimisit. Spiritaliter homo iste rex DomiDeus et homo de David qui est rex regum et Dominus dominantium » , et cujus regni non erit finis. Hujus regis servi homines sunt quos ad sibi serviendum, seque laudandum ad suam imaginem condidit, quibus ma libertas est; ab ejus servitute recedere, turpissima servitus est. Ego servus tuus et filius ancillae tuae . » Et iterum: « Servus tuus ego sum, da mihi intellec» Domine. Ponit autem rex rationem cum servis suis, quia non solum opera, sed etiam cogitationes nostras ejus majestatis oculus subtiliter examinat atque discernit. Sed eo rationem ponente, so
Abbreviated transcription (Latin):
ante dm̃. Qui pro eo conserui di¬
cuntur: quia nr̃is semꝑ utilitatib
ministrant: sicut apłs ait. Sunt
ad ministratorii sp̃c inministerium
missi. ꝓpter eos qui hereditatẽ ca-¬
piunt salutis. Contristati autem
dicuntur: quia sicut gaudent suꝑ
bene agentes: sic dolere dicuntur
suꝑ male agentes. Siue aliter. Con¬
serui qui hȩc dño nuntiant. docto-¬
res & magistri ȩccłȩ intelliguntur.
qui uidentes minores a maiorib op¬
primi uel affligi compatiuntur
eis. & dum eis condolent quasi ꝑ
affectum mentis omĩa hȩc dño nun¬
tiant. Tẽ uocauit illum dñs suus.
& ait illi. Serue nequam. omne de¬
bitum dimisi tͥ: qm̃ rogasti me. Nõ
ne gͦ oportuit & de misereri conser¬
ui tui: sicut & ego tui misertus sũ:
Ecce qualem penam merebitur: qͥ
suas uult uindicare in iuirias. Ait
male. ingrate serue: cum ad unã
peticione omne debitum tibi di¬
miserim. quareꝰ considerasti quia
oportuit & te misereri conserui tui.
sicut & ego tui misertus sum: Et

Expanded text:
eum . » Qui pro eo conservi dicuntur, quia nostris humilitatibus ministrant, sicut Apostolus ait « Sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui haereditatem cupiunt salutis . » Contristati autem dicuntur, quia sicut gaudent super bene agentes, sic dolere dicuntur super male agentes. Sive aliter, conservi qui haec domino nuntiant, doctores et magistri Ecclesiae intelliguntur, qui videntes minores a majoribus opprimi vel affligi, compatiuntur eis: et dum eis condolent, quasi per affectum mentis omnia haec Domino nuntiant. « Tunc vocavit illum dominus suus, et ait illi: Serve nequam, omne debitum dimine ergo oportuit et te misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum? » Ecce qualem poenam merebitur, quia suas vult vindicare injurias. Ait male, ingrate serve, cum ad unam petitionem omne debitum tibi dimiserim, quare non considerasti quia oportuit et te misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum? « Et
Abbreviated transcription (Latin):
sti fidelis. supra multa de consti¬
tuam: intra ingaudium dñi tui.
finita autẽ similitudine: interro¬
gationẽ scribȩ dñs pulcherrimȩ
conclusit dicens. Quis horum tri¬
um uidetur tibi proximus fuisse.
illi qui incidit in latrones: Ille
uero quod negare non poterat.
& quod euidentissima ratio de¬
monstrabat respondit. Qui fecit
miscd̃iam in illum. Cuius respon¬
sionem dñs confirmat. adiun¬
gens. Uade & tu fac similiter.
Ac si diceret. Sicut samaritanus
alienus natione ꝓrimus factus
ẽ uulnerat o homini in caritate.
ita & tuomnẽ hominẽ ꝓximũ
tuum uidicans: omnia bona qͦ
potes. quibꝰcumq uales inpende
& implesti utiq caritatẽ: quȩ ad
uitam ducit ȩternam.

Expanded text:
sti fidelis, supra multa te constisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium Domini tui . » Finita autem similitudine, interrogationem scribae Dominus pulcherrime conclusit, dicens: « Quis horum trium videtur tibi proximus fuisse illi qui incidit in latrones? » Ille vero quod negare non poterat, et quod evidentissima ratio demonstrabat, respondit: « Qui fecit misericordiam in illum. » Cujus responsionem Dominus confirmat adjungens. « Vade, et tu fac similiter. » Ac si diceret: Sicut Samaritanus alienus natione, proximus factus est vulnerato homini charitate, ita et tu omnem hominem proximum tuum judicans, omnia bona opera quae potes, quibuscunque vales impende, et implesti utique charitatem, quae ad vitam ducit aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ. idest magistris ȩccłiȩ docen¬
do tradidit. Quantũ autẽ de nr̃a
salute curam habeat. manifestat
cum ad iungit. Et ait illi. Curã
illius habe. Quasi enim curam
uulnerati hominis habendam
stabulario iniunxit: quando in
ꝑsona omiũm pastorum speciali¬
ter petro dixit. Si diligis me
pasce oues meas. Cui recte inp̃mio.
gaueris: ego cũ rediero reddam tͥ
Suꝑ erogat quippe stabularius.
quando hoc agit homo doctor
exuoto. quod non accepit exp̃cep¬
to. Qd̃ fecit paulus apłs: quando
habens licentiã ut euuangłm an¬
nuntians. de euuangłio uiueret.
noluit uti hac potestate: sed die
p̃dicabat. & noctib laborabat.
unde sibi suisq uictum & uesti¬
tum tribueret. Samaritanus cũ
redierit. quod suꝑ erogauit red¬
det ei. quando inudiciũ ueniens.
pro maiori labore predicationis.
maiorem tribuet remunerationẽ.
dicens fideli seruo. Euge serue bo
ne ꝙ fidelis. quia suꝑ pauca fui¬

Expanded text:
eorum id est magistris Ecclesiae, doceneorum id est magistris Ecclesiae, docendo tradidit. Quantum autem Dominus de nostra salute curam habeat, manifestat cum adjungit: « Et ait illi: Curam illius habe. » Quasi enim curam vulnerati hominis habendam stabulario injunxit, quando in persona omnium pastorum specialiter Petro dixit: « Si diligis me, pasce oves meas . » Cui recte in praemio gaveris, ego cum rediero reddam tibi. » Supererogat quippe stabularius, quando hoc agit homo doctor ex voto, quod non accepit ex praecepto. Quod fecit Paulus apostolus, quando habens licentiam, ut Evangelium annuntians, de Evangelio viveret, noluit uti hac potestate, sed die praedicabat, et noctibus laborabat, unde sibi suisque victum et vestimentum tribueret. Samaritanus cum redierit, quod supererogaverit reddet ei, quando in judicium veniens, pro majori labore praedicationis, majorem retribuet retributionem, dicens fideli sne et fidelis, quia super pauca fui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetrrum drr. Peccata nr̃a ipse ꝑ¬
tulit incorpore suo suꝑ lignum.
ut peccatis mortui usticiȩ uiua¬
mus. cuius liuore sanat sumus.
Hoc etiam uixta aliam parabo¬
lam euuangłii significare uoluit.
quando errantem ouem. inuentã
humeris imposuit & sic reporta¬
uit ad gregem. Positum autẽ uul
neratum hominẽ inuimento dux̃
instabulum. quia redemptum
genus humanũ duxit ad ȩccłiam.
Hȩc enim sp̃italiter stabulum
dicitur: ubi cotidie sc̃a animalia.
pabulo diuini uerbi reficiuntur.
bat lupus cum agno: & bos cũ
leone paleas cõmedit. Et altera
die ꝓtulit duos denarios. & dedit
stabulario. Altera dies. tempꝰ ẽ
post dm̃ resurrectionẽ. Quasi enĩ
una fuit ante passionẽ. & altera
post resurrectionẽ. Duo denarii.
duo testamenta nouum & uetus.
Siue duo precepta caritatis: di¬
lectio scilicet diũ & proximi. Tẽ
enim duos denarios dedit sta-¬
bulario: quando duo testamen¬
ta siue duo precepta caritatis.
pͥmum apłis. deinde sequacib

Expanded text:
ra ipse pertulit in corpore suo super lignum, ut peccatis mortui, justitiae vivamus cujus livore sanati sumus . » Hoc etiam juxta aliam Evangelii parabolam significare voluit, quando errantem ovem inveniens, humeris suis imposuit, et sic reportavit ad gregem . Positum autem hominem vulneratum in jumento, duxit in stabulum, quia redemptum genus humanum duxit ad Ecclesiam. Haec enim spiritaliter stabulum dicitur, ubi quotidie sancta animalia pabulo divini verbi reficiuntur, bat lupus cum agno, et bos cum leone paleas comedit . « Et altera die protulit duos denarios et dedit stabulario. » Altera dies tempus est post Domini resurrectionem. Quasi enim una dies fuit ante passionem, et altera post resurrectionem. Duo denarii, duo Testamenta, Novum et Vetus: sive duo praecepta charitatis, dilectio scilicet Dei et proximi. Tunc enim duos denarios dedit stabulario, quando duo Testamenta sive duo praecepta charitatis, primum apostolis, deinde sequacibus
Abbreviated transcription (Latin):
ueni uocare iustos: sed peccatores
ad penitentiã. Et iterum. Non ẽ
opus sanis medicus. sed male ha-¬
bentib. Et recte dr. Infundens¬
&e dleum. & uinum. Hȩc enim duo
liquamina ut medici ferunt. cu-¬
randis uulnerib sunt apta. quia
uinum purgat. oleum fouet. Sp̃i¬
taliter autem dñs quasi plagis
uulnerati uinum infudit quan¬
do asꝑitatẽ penitentiȩ indixit.
Oleum infundit. cum penitentib
suauitatẽ ueniȩ ꝓmisit. Quasi
uinum infudit. cum dicit. pe¬
nidentiam agite. Quasi oleum cũ
adiunxit. appropinquabit enim
regnum cȩlorum. Et imponens
illum iniumentũ suũ. duxit in
stabulũ. & curam eiꝰ egit. Ium̃tũ
hic: immaculatũ dñi significat.
corpus. Quasi ergo uulneratu ho¬
minẽ uimento imposuit quando
ꝑ sacram passione suȩ carnis. nos
dns apeccatis lib̃auit. Unde be-¬
ne iumentũ dictum ẽ. quasi ad ui¬
mentũ. qͥa inde nr̃am infirmita.

Expanded text:
ed peccatores ad poenitentiam. » Et iterum: « Non est opus sanis medico, sed male habentibus . » Et recte dicitur: « Infundens oleum et vinum. » Haec enim duo liquamina ut medici ferunt curandis vulneribus sunt apta: quia vinum purgat, oleum fovet. Spiritaliter autem Dominus quasi plagis vulnerati vinum infudit, quando asperitatem poenitentiae indixit. Oleum infudit, cum poenitentibus suavitatem veniae repromisit. Quasi vinum infundit, cum dixit: « Poenitentiam agite. » Quasi oleum, cum adjunxit: « Appropinquabit enim regnum coelorum . » « Et imponens illum in jumentum suum, duxit in stabulum, et curam ejus egit. » Jumentum hic immaculatum Domini significat corpus. Quasi ergo vulneratum hominem jumento imposuit, quando per sacram passionem suae carnis nos Dominus a peccatis liberavit. Unde bene jumentum dictum est, quasi adjumentum, quia inde nostram infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
re ce ꝓrimũ: & hoc ẽ uere diligere
proximum. sicut nosmnet ipsos. Cõ¬
siderandum autẽ ẽ in hoc loco. quia
uere non diligitur ds sine proxi¬
mo: nec uere ꝓrimus sine do. Siqͥs
enim ita dm̃ diligit. ut proximi
curam negligat. uel ita proximũ
diligit ut dĩ dilectionem post po¬
nat non habere dilectionẽ creden¬
dus ẽ. Qd̾ in diuina lege figurali¬
ter demonstrat᷑ quando in orna
to pontificis coceus bistinctus po¬
nitur: cum in nr̃o oꝑe dei dilectio¬
& ꝓximi geminat᷑. Sĩc enim auis
sine duab alis ad alta sese sustol¬
lere non potest. sic nos ad ꝑfectio¬
nem uenire nequimus. nisi duo

Expanded text:
 hoc est vere diligere  hoc est vere diligere proximum, sicut nosmetipsos. Considerandum est autem in hoc loco, quia vere non diligitur Deus sine proximo, nec vere proximus sine Deo. Si quis enim ita Deum diligit ut proximi curam negligat: vel ita proximum diligit, ut Dei dilectionem postponat, non habere veram dilectionem credendus est. Quod in divina lege figuraliter demonstratur, quando in ornamto pontificis coccus bis tinctus ponitur, cum in nostro opere dilectio geminatur. Sicut enim avis sine duabus alis ad alta sese sustollere non potest, sic nos ad perfectionem venire nequimus, nisi duo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ respondit uerbis. seruemus oꝑi¬
bus. Ait enim. Diliges dnm dm
tuum. ex toto corde tuo. & extota
anima tua. & exomib uirib tuis ce
ex omni mente tua &e ꝓrimum
tuum sicut te ipsum. In quib uer¬
bis ostenditur: quia si uitam uo¬
lumus possidere eternam. debe¬
mus dm̃ diligere. non ex parte
sed exintegro: toto corde. tota ani¬
ma. totis uirib tota mente. ut
locus nullus remaneat uacuus.
quinon di dilectione repleatur.
sed mens manus lingua. eius di¬
lectionem resonent. Ubi notan¬
ra non ponitur. cum dr. Diliges
ut cum multum eum diligimus.
parum nos diligere fateamur. In
ꝓrimi uero dilectione ponitur
cum dieitur. Et ꝓximum tuum
sicut te ipsum. D ebemus gͥ dnm̃
diligere plusquam nos. &e proxi¬
mum sicut nos: idest sicut nr̃e
necessitati uolumus subueniri:
sic subueniamus & proximo.
et sieut nr̃ȩ infirmitati uolumꝰ
compati. sic compatiam &. ꝓxim.
Et sicut ad uitam uolumus ueni¬

Expanded text:
hoc respondit verbis, servemus operihoc respondit verbis, servemus operibus. Ait enim: « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex omnibus viribus tuis, et ex omni mente tua, et proximum tuum sicut teipsum. » In quibus verbis ostenditur, quia si vitam volumus possidere aeternam, debemus Deum diligere non ex parte, sed ex integro, toto corde, tota anima, totis viribus, tota mente, ut locus nullus remaneat vacuus, qui non Dei dilectione repleatur, sed mens, manus et lingua, ejus dilectionem resonent. Ubi notanra non ponitur, cum dicitur: « Dut cum multum eum diligimus, parum nos diligere fateamur. In proximi vero dilectione mensura ponitur, cum dicitur: « Et proximum tuum sicut teipsum. » Debemus igitur Deum diligere plus quam nos, et proximum sicut nos, id est sicut nostrae necessitati volumus subveniri, sic subveniamus et proximo; et sicut nostrae infirmitati volumus compati, sic compatiamur et proximi; et sicut ad vitam volumus veni
Abbreviated transcription (Latin):
Surrerit temptans eum. Surig̃
autem non solum corpore ad in¬
terrogandum. sed etiam mentis
elatione ad temptandum. qđ ip¬
sis suis aperit uerbis. cum he
non quasi dñm. sed quasi magis¬
trum inquirit dicens. Magister
quid faciendo uitam ȩternam
possidebo: Sed dñs quem occulta
cordis non fallunt. & quem nul¬
la latet cogitatio. ita suam tem
tionem scribe respondeat. ꝙ a
temptatore reprehendi non pos¬
sit. Misit enim eum ad legem.
quam in ore & non in corde ge¬
stabat. dicens. In lege quid seriptũ
ẽ Quomodo legis: At ille quo d
legerat nec negare poterat. respon¬
dens dirit. Diliges dñm dm̃ tuũ
ex toto corde tuo. & ex tota anima
tua. & ex omnib uirib tuis. et
exomni mente tua: & proximũ
tuum sicut te ipsum. Quam res¬
ponsionẽ qͥa dñs suã ẽẽ recogno¬
uit: ꝓtinus laudauit. dicens. Re¬
cte respondisti. hoc fac ꝙ uiues.
Sed interrogatio hȩc scribȩ mag¬
nam nobis utilitatem parit. si hoc

Expanded text:
« Surrexit tentans eum. » Surrexit « Surrexit tentans eum. » Surrexit autem, non solum corpore ad interrogandum, sed etiam mentis elatione ad tentandum. Quod ipsis suis aperit verbis, cum hunc non quasi Dominum, sed quasi magistrum inquirit, dicens: « Magister, quid faciendo vitam aeternam possidebo? » Sed Dominus quem occulta cordis non fallunt, et quem nulla latet cogitatio, ita suam resptionem scribae respondeat, et a tentatore reprehendi non possit. Misit enim eum statim ad legem, quam in ore et non corde gestabat, dicens: « In lege quid scriptum est? Quomodo legis? » At ille, quod legerat, nec negare poterat, respondens dixit: « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex omnibus viribus tuis, et ex omni mente tua, et proximum tuum sicut teipsum. » Quam responsionem, quia Dominus suam esse recognovit, protinus collaudavit dicens: « Recte respondisti: hoc fac, et vives. » Sed interrogatio haec scribae magnam nobis utilitatem parit, si quod
Abbreviated transcription (Latin):
nam disrumperes cȩlos. & descen¬
deres. Et dauiad eodem feruens a¬
more aiebat. Dñe inelina cȩlos
tuos & descende. Hoc etiam estua¬
bat desiderio ille iustus symeon
in euuangłio: qui ꝓ magnitudi¬
nitudine sui amoris responsũ
accepit non uisurum se mortem
pͥusquam uideret. xp̃m dñi incar¬
natum. Et ecce quidam ex legis¬
ꝑius surrexit temptans illum
& dicens. Magister. quid facien¬
do uitam ȩternam possidebo:
fortassis legisꝑitus iste ut acłtẽp¬
tandum dnm surgeret. ex ipsiue
uerbis occasionem sumpsit qͥb
suꝑus discipłis dixerat gaude¬
te quia nomina ur̃a seripta st̃
in cȩlo. Uoluit enim scire utrũ
& nomen suum scriptum dice¬
ret incȩlo. ideo tam sollicite inter¬
rogat quid faciendo uitam ȩter¬
nam possideat. Sed quia imꝑi¬
ti ẽ loqui bonum. ꝙ non recta
intentione ꝓferre. legisꝑitus
iste imꝑite in terrogasse compro¬
batur. Quod enim non recta m¬
tentione dnm interrogauerit.
euuangłista manifestat cum diet

Expanded text:
srumperes coelos et descenderes! » Et David eodem fervens amore, dicebat: « Domine, inclina coelos tuos et descende . » Hoc etiam aestuabat desiderio ille justus Simeon in Evangelio , qui pro magnitudine sui amoris responsum accepit, non visurum se mortem, priusquam videret Christum Domini incarnatum. « Et ecce quidam legisperitus surrexit, tentans illum et dicens: Magister, quid faciendo vitam aeternam possidebo? » Fortassis legisperitus iste, ut ad tentandum Dominum surgeret, ex ipsius verbis occasionem sumpsit, quibus superius Dominus dixerat: « Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo . » Voluit enim scire, utrum et nomen suum scriptum diceret in coelo, ideo tam sollicite interrogat, quid faciendo vitam aeternam possideat. Sed quia imperite est loqui, bonum non recta intentione proferre, legisperitus iste imperite interrogasse comprobatur. Quod enim non recta intentione Dominum interrogaverit, evangelista manifestat cum dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
in uanum uigilant qui eustodi¬
unt eam. Aquo se eusto diri opta¬
bat ille. qui dicebat. Custodi medo¬
mine. ut pupillam oeuli subum¬
bra alarum tuarum ꝓtege me.
nocte. Ait custos. Uenit manie ꝙ nor
Si queritis querite. conũtimini
& uenite. Nam & in euuangłio
cum uidei imꝓꝑando ei dicerent
nonne benedicimus nos quia
samaritanus estu. ꝙ demoniũ
habes. negauit se demoniũ ha¬
bere. sed non negauit se samari.¬
tanum ẽẽ. Huius samaritani
iter fuit de cęlo inuterum. de
utero incruce. de cruce in sepul¬
chrũ. de sepulchro iterum ad cȩ¬
lum. Sed cum iter faceret. uenit
secus uulneratũ. quando simili¬
tudinẽ nr̃ȩ carnis accepit. Uideis
autem uulnera eius. misdĩa mo
tus ẽ: quia qđ nos de ꝑpetua mor¬
de liberauit. & quod pro nr̃a re¬
demptione ds homo factus. us¬
q ad nr̃am humanitatẽ se ineli¬
nauit. totum miscdĩa fuit. & non
meritum. Quod insperxerat propha
cum dicebat. Miscdĩa autẽ dñi ab

Expanded text:
in vanum vigilant qui custodiunt eam . » A quo se custodiri optabat, ille qui dicebat: « Custodi me, Domine, ut pupillam oculi; sub umbra alarum tuarum protege me .nocte? Ait custos: Venit mane, et nox. Si quaeritis, quaerite: convertimini, et venite . » Nam et in Evangelio, cum Judaei improperando ei dicerent: « Nonne bene dicimus nos, quia Samaritanus es tu, et daemonium habes ? » negavit se daemonium habere, sed non negavit se Samaritanum esse. Hujus Samaritani iter fuit de coelo in uterum, de utero in crucem, de cruce in sepulcrum, de sepulcro iterum in coelum. Sed cum iter faceret, venit secus vulneratum, quando similitudinem nostrae carnis accepit. Videns autem vulnera etus est, quia quod nos de perpetua morte liberavit, et quod pro nostra redemptione Deus homo factus, usque ad nostram humanitatem se inclinavit totum misericordia fuit, et non meritum, quod inspexerat Propheta cum dicebat: « Misericordia autem Domini ab
Abbreviated transcription (Latin):
N exordio huius lectionis quen¬
ritur: quare dns oculos se uden¬
tium beatificet. N unquid om̃s
oculi beati fuerunt. qui eum cor¬
poraliter uidere potuerunt. Nũ¬
quid beati oculi pylati & cayphȩ
qr cȩterorum qui eum uiderunt.
q crucifixerunt: Aut nunquid
oculi uidȩ beat: qui eũ uidit et
tradidit: Non. Alioquin: & ocłi
bestiarum & uolucrum beati eẽ
possent. S beatos dicit oculos
apłorum. quib se & patrem re¬
uelare dignatus ẽ: pro quibus
suꝑius patrem glorificauerat.
dicens. Confiteor tibi pater cȩli¬
pientib & prudentib. & reue¬
lasti ea paruulis. Quod eiuden¬
ter euuangłista manifestare cura¬
uit: cum postea quȩ suꝑius scrip¬
serat aduuixit dicens. Et conũsus
ad illos dixit. B eati oculi qui ui¬
dent quȩ uos ui detis. Illorum sci¬
licet oculos beatos ostendit. qui
hominem uidentes. dm̃ credide¬
runt. Nam quod in illo homine
ostendunt. cum requisit unius uo¬
ce respondent dicentes. Tu es xp̃c
filius dei uiuii. Et qualis uisio.

Expanded text:
n exordio hujus lectionis quaeritur, quare Dominus oculos se videntium beatificet. Nunquid omnes oculi beati fuerunt, qui eum corporaliter videre potuerunt? Nunquid beati oculi Pilati et Caiphae, et caeterorum qui eum viderunt et crucifixerunt? Aut nunquid oculi Judae beati, qui eum vidit et tradidit? Non. Alioquin et oculi bestiarum et volucrum beati esse possent. Sed beatos dicit oculos apostolorum, quibus se et Patrem revelare dignatus est, pro quibus superius Patrem glorificaverat, dicens: pientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . » Quod evidenter evangelista manifestare curavit, cum postea, quae superius scripserat, adjunxit dicens: Et conversus ad illos, dixit: « Beati oculi qui vident quae vos videtis. » Illorum scilicet oculos beatos ostendens, qui hominem videntes, Deum crediderunt. Nam quid in illo homine ostendunt, cum requisiti unius voce respondent, dicentes: « Tu es Christus Filius Dei vivi . » Et talis visio,
Abbreviated transcription (Latin):
bet dicens. Abraham pater ur
exultauit ut uideret diem me¬
um uidit & gauisus ẽ. Sed ad
hoc dicendum ẽ quia aliud est
figura. ox aliud ipsa res quȩ figu¬
ratur. Aliud spcculum. aliud spe
sed corporaliter eum secum con¬
uersantem. colloquentẽ conues¬
centem. sicut apłi uidebant. uide¬
re desiderauerunt sed minime ui¬
derunt. Et ideo de p̃sentia sua cor¬
porali dicit. Multi reges qe ꝓpħe
uoluerunt uidere quȩ uos uidetis
& non uderunt. Nam quantũ

Expanded text:
ens: « Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum, vidit et gavisus est . » Sed ad hoc dicendum est, quia aliud est figura, et aliud ipsa res quae figuratur: aliud speculum, et aliud specsed corporaliter secum conversantem, colloquentem, convescentem, sicut apostoli videbant, videre desideraverunt, sed minime viderunt. Et ideo de praesentia sua corporali dixit: « Multi reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non videru
Abbreviated transcription (Latin):
qđ multi reges & ꝓphetȩ uolue¬
runt uidere quȩ uos iudetis. &
non uiderunt & audire quȩ au¬
ditis. ꝙ non audierunt. Si reges
uixta litteram accipimꝰ. agnosce¬
re possumꝰ quia scĩ reges qualis
fuit dauid. erechias. iosias. uo¬
luerunt uidere quȩ apłi uidebũt.
sed non uiderunt. Sed quia rex
a regendo nomen accepit. spita¬
liter eos reges accipimus. qui quã¬
uis sint pauꝑtate tenues: tam̃
actus suos o cogitationes iuste
regere & disponere nouerunt.
De quib ꝑ salomonẽ dr Cor re¬
gis inmanu dei. Unde bene aliꝰ
euuangłista pro regib iustos po¬
suit dicens. Multi iusti &. ꝓphȩ
uoluerunt uidere quȩ uos uide¬
tis: & non uiderunt. Sĩe enĩamit¬
tit regiã potestatẽ qͥ tyrannidem
exercens. nec se nec sibi subiectos
regere nouit: sic pauꝑ & exiguus
regis nomine censetur: qui se ip¬
sum regere nouit bene. Quod
fortunatus breuiter uersiculo cõ-¬
prehendit dicens. Pauꝑ inoceul¬
to regnat: habendo dm̃. Sed qͦ¬

Expanded text:
reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt, et audire quae auditis, et non audierunt. » Si reges juxta litteram accipimus, agnoscere possumus quia sancti reges, qualis fuit David, Ezechias et Josias, voluerunt videre quod apostoli videbant, sed non viderunt. Sed quia rex a regendo nomen accepit, spiritaliter eos reges accepimus, qui quamvis sint paupertate tenues, tamen actus suos et cogitationes juste regere et disponere noverunt. De quibus per Salomonem dicitur: « Cor regis in manu Domini . » Unde bene alius evangelista pro regibus justos posuit, dicens: « Multi justi et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt . » Sicut enim amittit regiam potestatem, qui tyrannidem exercens, nec se, nec sibi subjectos regere novit: sic pauper et exiguus regis nomine censetur, qui seipsum regere novit bene. Quod Fortunatus breviter versiculo comprehendit, dicens: Pauper in occulto regnat, habendo Deum. Sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus. Semiuiuũ ergo eum¬
reliquerunt: quia ueste immor¬
talitatis eum nudauerunt. sed
spem redeundi adueniam. peni¬
tus auferre non potuerunt.
Accidit autem ut saceridos qui¬
dam descenderet eadem uia: ꝙ
uiso illo preteriit. Sacerios iste
aaron intelligitur in ordine suo:
eui honor sacerdotii sui legalis
a dõ concessus ẽ. Et ipse ergo eadẽ
uia descendens. uidit hominẽ uul¬
neratum & ꝑ transiit: quia de ead̾e
mortalitade natus. intellexit ger̾ꝰ
bumanũ. sub pͥme pͥuarieations
peccato teneri. sed nec se nec alis
potuit liberare. Similiter alo¬
uita cum eẽt secus locum ꝙ u
ꝑtransiit. quia intellȩxerunt ꝓ¬
phete sub uinculo pͥmi reatus ho¬
minum genus eẽ ligatum. sed ne
se nec alios absoluere potueruht
Samaritanus autem qui custos

Expanded text:
mortuus. Semivivum ergo mortuus. Semivivum ergo reliquerunt, quia veste immortalitatis eum nudaverunt, sed spem redeundi ad veniam penitus auferre non potuerunt. « Accidit autem ut sacerdos quidam descenderet eadem via, et viso illo, praeterivit. » Sacerdos iste Aaron intelligitur ordine suo, cui honor sacerdotii legalis a Deo concessus est. Et ipse ergo eadem via descendens, vidit hominem vulneratum, et petransiit, quia de eadem mortalitate natus, intellexit genus humanum sub primae praevaricationis peccato teneri, sed nec se, nec alios potuit liberare. « Similiter et levita, cum esset secus locum, et m, et pertransiit; quia intellexerunt prophetae sub vinculo primi reatus hominum genus esse ligatum, sed nec se, nec alios absolvere potuerunt. « Samaritanus autem quidam
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus homo de ierłm in iericho
descendit: quando societatem
angłorum cum quib dñm con¬
templabatur relinquens. presen¬
tis uitȩ miserias exꝑtus ẽ. Latro¬
nes uero in quos incidit. mmimun¬
di sp̃c sunt: qui sedent in insidii
in occultis ut interficiant inno¬
centẽ. Ab horum in sidiis orabat
se liberari ꝓpħa. cum dicebat.
Custodime alaqueo quem statu¬
erunt mͥ. ꝙ abscandalis oꝑanti¬
um iniquitatẽ. Qui etiam despo¬
liauerunt eum. Despoliauerunt
quippe eum. quia post peccatũ
ueste immortalitatis qua uestitꝰ
erat nudauerunt. Unde & ilico
cognoscentes se ẽẽ nudos. consue¬
runt folia ficus. & fecerunt sibi
piromata. Et plagis impositis
abierunt. Plagas imposuerunt:
quando post in obedientiã gen̾
humanũ aparahẏso expulsum.
one cessando: sed nontantum qͣn¬
tum uoluerunt nocendo. Unde¬
& bene dicitur. Semiuiuo relic¬
to. Quasi enim semiuuius ẽ qui
exalia parte unius ꝙ exalia

Expanded text:
primus homo de Jerusalem in Jericho primus homo de Jerusalem in Jericho descendit, quando societatem angelorum, cum quibus Deum contemplabatur, relinquens, praesentis vitae miserias expertus est. Latrones vero, in quos incidit, immundi spiritus sunt, qui sedent in insidiis in occultis, ut interficiant innocentes. Ab horum insidiis orabat se liberari. Propheta, cum dicebat: « Custodi me a laqueo quem statuerunt mihi, et a scandalis operantium iniquitatem . » « Qui etiam despoliaverunt eum. » Despoliaverunt quippe eum, quia post peccatum veste immortalitatis, qua vestitus erat, nudaverunt. Unde et illico cognoscentes se esse nudos, consuerunt folia ficus, et fecerunt sibi perizomata . « Et plagis impositis, abierunt. » Plagas imposuerunt, quando post inobedientiam genus humanum de paradiso expulsum vone cessando, sed non tantum quantum voluerunt nocendo. Unde bene dicitur: « Semivivo relicto. » Quasi enim semivivus est, qui ex alia parte est vivus, et ex alia