comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ym eroo reliquiᷤ¬
sem uł quȩ adep¬
tus fueram in cu¬
piditatib huius
mundi.uł quȩ
adipisci uolebam: & me ad xp̃ianȩ ui¬
tȩ ociũ contulissẽ: ñdum baptizatꝰ. contͣ
achademicos uł de achademiciᷤ pͥmũ
scͥpsi: ut argumenta eorum quȩ mul¬
tis ingerunt ueri inueniendi desꝑa¬
tionem. & ꝓhibent cuiquam rez assen¬
tiri. & om̃ino aliquid tanquã mani¬
festum certumq sit approbare sapien¬
tem. cum eis om̃ia uideantur obscu¬
ra &e incerta ab aninlio meo quia &
me mouebant. quantis possem ratio

Expanded text:
m ergo reliquissem uel quae adeptus fueram in cupiditatibus huius mundi uel quae adipisci uolebam et me ad Christianae uitae otium contulissem, nondum baptizatus contra Academicos uel de Academicis pscripsi, ut argumenta eorum, quae multis ingerunt veri inveniendi desperationem, et prohibent cuiquam rei assentiri, et omnino aliquid, tanquam manifestum certumque sit, approbare sapientem, cum eis omnia videantur obscura et incerta, ab animo meo, quia et me movebant, quantis possem ratio
Abbreviated transcription (Latin):
&e quib reb ad te ambiat᷑. a te rursum
peto. Tu enim si deseris. perit᷑ hic S ñ¬
deseris. quia tu es summũ bonũ. qͦd ne¬
mo recte quesiuit: &e minime inuenit.
Omĩs autẽ recte quesiuit: quẽ tu recte
querere fecisti. fac &e me querere pater:
uendica me ab errore. Querenti mͥ te:
nichil aliud ꝓ te occurrat. Si aliud ni
chil desidero quã te: inueniã te iam
queso pater. Si autẽ est in me suꝑflui
aliciuiꝰ appeticio: tu ipse me munda:
&e fac idoneũ ad uidendũ te. Ceterũ de
salute huiꝰ mortalis corporis mei qͣ̃ diu
nescio qͥd mͥ ex eo utile sit. uł eis qͦs di¬
ligo᷑ tͥ illud cõmitto pat̾ sapientissime
tissimã clementiã tuã. ut me penitꝰ
ad te conu̾tas: nichilq mͥ repugnare
facias tendenti ad te. Iubeasq me du
hoc ipsum corpꝰ ago atq porto: purũ.
magnanimũ. iustũ. prudentẽq ẽe. ꝑ fe¬
ctumq amatorẽ. ꝑceptorẽq sapientiȩ

Expanded text:
et quibus rebus ad te ambiatur, a te rursum et quibus rebus ad te ambiatur, a te rursum peto. Tu enim si deseris, peritur: sdeseris, quia tu es summum bonum, qudo nemo recte quaesivit, et minime invenit. Omnis autem recte quaesivit, quem tu recte quaerere fecisti, fac et me, Pater; vindica me ab errore. Quaerenti te mihi nihil aliud pro te occurrat: si nihil aliud desidero quam te, inveniam te jam, quaeso, Pater. Si autem est in me superflui alicujus appetitio, tu ipse me munda, et fac idoneum ad videndum te. Caeterum de salute hujus mortalis corporis mei, quamdiu nescio quid mligo. Tibi illud committo, Pater sapientissime tissimam clementiam tuam, ut me penitus ad te convertas, nihil mihi repugnare facias tendenti ad te, jubeasque me, dum hoc ipsum corpus ago atque porto, purum, magnanimum, justum prudentemque esse, perfectumque amatorem perceptoremque sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
dam: ut aspiciam te. Et omĩa me spero
que uisseris eẽ facturum. Recipe oro fu¬
gitiuũ tuũ: dñe clementissime. Iamiã sa¬
tis penas dederim̃ satis inimicis tuis qͦs
sub pedib habes seruierĩ: satis fuero fal¬
latiaꝵ ludibriũ. Accipe me ab istis fu¬
gientẽ famulũ tuũ qͥa & ista me qͣn¬
do a te fugiebam acceꝑunt alienũ.
Ad te mͥ redeundũ eẽ sentio: pateat mͥ
pulsanti ianua tua: qͦmͦ ad te ꝑueni¬
atur doce me. Nichil aluid habeo quã
uoluntatẽ: nichil aliud scio nͥ fluxa
& caduca spernenda eẽ c̾erta ce ȩt̾na
requirenda. Hoc facio pat̾. qͥa hoc so¬
lum noui:. s unde ad te ꝑueniat᷑ ig¬
noro. Tu mͥ suggere: tu ostende: tu uia¬
ticũ p̾be. Si fide te inueniunt. qͥ ad te
refugiunt. fidem da. Siuirtute. uir¬
tutẽ. Si scientia: scientiam. Auge in me
fide. auge spem auge caritatẽ: o ad mirã¬
da & singularis bonitas tua. Ad te ãbio

Expanded text:
dam, ut aspiciam te, et omnia me spero dam, ut aspiciam te, et omnia me spero quae jusseris esse facturum. Recipe, oro, fugitivum tuum, Domine, clementissime pater: jamjam satis poenas dederim, satis inimicis tuis, quos sub pedibus habes, servierim, satis fuerim fallaciarum ludibrium. Accipe me ab istis fugientem famulum tuum, quia et isti me quando a te fugiebam acceperunt alienum. Ad te mihi redeundum esse sentio: pateat mihi pulsanti janua tua; quomodo ad te perveniatur doce me. Nihil aliud habeo quam voluntatem; nihil aliud scio nisi fluxa et caduca spernenda esse; certa et aeterna requirenda. Hoc facio, Pater, quia hoc solum novi; sed unde ad te perveniatur ignoro. Tu mihi suggere, tu ostende, tu viaticum praebe. Si fide te inveniunt qui ad te refugiunt, fidem da; si virtute, virtutem; si scientia, scientiam. Auge in me fidem, auge spem, auge charitatem. O admiranda et singularis bonitas tua! 6. Ad te ambio,
Abbreviated transcription (Latin):
litatis reuocatur: cuiꝰ legib arbitriũ
animȩ liberũ ẽ Bonisq p̾mia & ma¬
lis penȩ.fixis ꝑ omĩa necessitatib di¬
stributȩ st̃. A quo manant usq ad
omĩa mala. Supra quẽ nicħ: extra
quẽ nobil: sine quo nichil. Sub quo
totũ: in quo totũ: cũ quo totũ ẽ. Qui
fecisti hominẽ ad ĩmaginẽ ce similitu¬
dinem tuã: qͦd qui se ipse nouit agnos¬
cit. Exaudi exaudi exaudi me ds ms. dñ ᷤ
m̃s. iex iñs. pat̾ m̃s: c̃a mea. spesmea. resmea ho¬
nor ms̃. domꝰ mea. pat̾a mea. saltis mea.
lux mea. uita mea. Exaudi. exaudi. ex¬
audi me. more illo tuo paucis notissi¬
mo. Iam te solum amo: te solũ seqͦr.
te solũ quero: ł soli seruire paratꝰ sum.
Quia tu solus iuste dominaris: tui iu¬
ris eẽ cupio. Iube queso atq impera.
quicqͥd uis:s sana &e aꝑi aures meas. qͥ¬
b uocestuaᷤ audiã. Sana & aꝑi ocłos me¬
oᷤ qͥb tuos nutꝰ uideã. Expelle a me in¬
saniã. ut recognoscã te. Dic mͥ qͦatten

Expanded text:
arbitrium animae liberum est, bonisque praemia, et malis poenae, fixis per omnia necessitatibus, distributae sunt. A quo manant omnia boomnia mala: supra quem nihil, extra quem nihil, sine quo nihil: sub quo totum, in quo totum, cum quo totum est: qui fecisti hominem ad imaginem et similitudinem tuam, quod qui se ipse novit agnoscit. Exaudi, exaudi, exaudi me, Deus meus, Domine meus, rex meus, pater meus, causa mea, spes mea, res mea, honor meus, domus mea, patria mea, salus mea, lux mea, vita mea. Exaudi, exaudi, exaudi me more illo tuo paucis notissimo. 5. Jam te solum amo, te solum sequor, te solum quaero, tibi soli servire paratus sum, quia tu solus juste dominaris; tui juris esse cupio. Jube, quaeso, atque impera quidquid vis, sed sana et aperi aures meas, quibus voces tuas audiam. Sana et aperi oculos meos, quibus nutus tuos videam. Expelle a me insaniam, ut recognoscam te. Dic mihi qua
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ imꝓbamꝰ eoꝵ errorẽ. qui animaꝵ
merita nulla eẽ apud te putant: Ds̃
ꝑ quẽ non seruimꝰ infirmis &e egenis
elem̃tis: d̾s qui nos purgas. & ad diui
quicqͥd a me dictũ ẽ unus ds. Tu ueni.
ueni mͥ in auxiliũ una eterna uera sub¬
stantia. ũ nulla discrepantia. nulla
confusio. nulla transitio. nulla indi-¬
gentia. nulla mors. Ubi summa con¬
cordia. summa euidentia. summa con¬
stantia: summa plenitudo. summa
uita. Ubi nichil deest:.nicħ redundat.
Cuiꝰ legib rotant᷑ poli: cursus suos sy-¬
dera ꝑagunt. Sol exercet diem. luna tẽ¬
perat noctẽ. Omĩsq mundꝰ ꝑ dies uiciᷤ¬
situdine lucis &e noctiꝰ. ꝑ m̃ses in crem̃tiᷤᷤ
detrimentisq lunarib ꝑ annos. ue-¬
ris. estatis. autumni. hiemis succes¬
sionib. ꝑ lustra ꝑfectione cursus so¬
laris: ꝑ magnos orbes recursu in or¬
tus suos syderum magnã rerũ constã¬
tiã. quantã sensibilis mat̾ia patit᷑.

Expanded text:
quem improbamus eorum errorem, qui animarum quem improbamus eorum errorem, qui animarum merita nulla esse apud te putant. Deus, per quem non servimus infirmis et egenis elementis. Deus, qui nos purgas, et ad diviquidquid a me dictum est, unus Deus: tu, tu veni, veni mihi in auxilium; una aeterna vera substantia, ubi nulla discrepantia, nulla confusio, nulla transitio, nulla indigentia, nulla mors. Ubi summa concordia, summa evidentia, summa constantia, summa plenitudo, summa vita. Ubi nihil deest, nihil redundat. Cujus legibus rotantur poli, cursus suos sidera peragunt, sol exercet diem, luna temperat noctem: omnisque mundus per dies, vicissitudine lucis et noctis; per menses, incrementis decrementisque lunaribus; per annos, veris, aestatis, autumni et hiemis successionibus; per lustra, perfectione cursus solaris; per magnos orbes, recursu in ortus suos siderum, magnam rerum constantiam, quantum sensibilis materia patitur,
Abbreviated transcription (Latin):
no ꝑiremꝰ. qs a quo ammonemur
ut uigilemꝰ. Ds̃ ꝑ quẽ a malis bona
separamus: s ꝑ quẽ mala fugimus
adu̾sitatib: ds ꝑ quẽ bene seruimꝰ e be¬
ne dominam᷑: Ds̃ ꝑ quẽ discimꝰ alie¬
quando aliena putauimꝰ. Ds̃ ꝑ quẽ
maloꝵ ȩscis. atq illecebris ñ heremu ͤ :¬
Ds̃ ꝑ quẽ nos res minute ñ minuunt:
d̾s ꝑ quẽ melius nr̃m det̾iori subiectũ
ñ ẽ: Ds̃ ꝑ quẽ mors absorbet᷑ in uicto¬
riam: ds qui nos conuertis: ds qui noᷤᷤ¬
omnẽ ueritatẽ in ducis: Ds̃ qui ex no¬
bis omĩa bona loqueris. nec insanos
facis. nec a quoquã fieri sinis: D s̃ qͥ
nos reuocas in uiam: Ds̃ qui nos de¬
ducis ad ianuã: ds qui facis ut pul¬
santib aꝑiat᷑. Ds̃ qui nobis das pa¬
nem uitȩ: ds ꝑ quẽ sitimus potum.
quo hausto nunquã siciamꝰ: Ds̃ qͥ¬
coarguis mundu de peccato. de iustz¬
cia. de iudicio: Ds̃ ꝑ quẽ nos ñ mo
uent. qui minime credunt: ds ꝑ

Expanded text:
no periremus. Deus a quo admonemur no periremus. Deus a quo admonemur ut vigilemus. Deus per quem a malis bona separamus. Deus per quem mala fugimus, adversitatibus. Deus per quem bene servimus et bene dominamur. Deus per quem discimus aliequando aliena putabamus. Deus per quem malorum escis atque illecebris non haeremus. Deus per quem nos res minutae non minuunt. Deus per quem melius nostrum deteriori subjectum non est. Deus per quem mors absorbetur in victoriam . Deus qui nos convertis. Domnem veritatem inducis. Deus qui nobis omnia bona loqueris, nec insanos facis, nec a quoquam fieri sinis. Deus qui nos revocas in viam. Deus qui nos deducis ad januam. Deus qui facis ut pulsantibus aperiatur . Deus qui nobis das panem vitae. Deus per quem sitimus potum, quo hausto nunquam sitiamus . Deus qui arguis saeculum de peccato, de justitia, et de judicio . Deus per quem nos non movent, qui minime credunt. Deus, per
Abbreviated transcription (Latin):
summa uita. in quo & a quo &e per
quem uiuunt quȩ uere summeq ui¬
uunt omĩa:. Os̃ beatitudo. in quo &
a quo & ꝑ quẽ beata sunt q̃ beata st̃
omĩa: Ds̃ bonum & pulchrũ.
in quo ce a quo &e ꝑ quẽ bona de pul¬
chra sunt. quȩ bona & pulchra st̾ oĩa:
Ds̃ intelligibilis lux. in quo &e a quo
&e ꝑ quẽ intelligibilit̾ lucent. quȩ in¬
telligibiliter lucent omĩa. Ds̃ ciuius
regna describit᷑. Ds̃ a quo auerti ca¬
dere. in quẽ conu̾ti resurgere. in quo
manere consistere ẽ. Ds̃ a quo exire
emori ẽ. in quẽ redire reuiuiscere ẽan
quo habitare uiuere. ẽ. Ds̃ quẽ ne¬
mo amittit nͥ deceptꝰ. quẽ nemo que¬
rit nͥ admonitꝰ. quẽ nemo inuenit
nͥ purgatꝰ. Ds̃ quẽ relinquere hoc ẽ qͦͣd
ꝑire. quẽ attendere hoc ẽ qd̾ amare.
quẽ uidere hoc ẽ quod habere: D s̃ cu¬
ius nos fides excitat. spes erigit. caritaᷤ
iungit. Ds̃ ꝑ quẽ uincimus mimicũ
te dep̾cor. Ds ꝑ quẽ accepimꝰ ne omĩ¬

Expanded text:
 a quo, et per quem vivunt, quae vere summeque vivunt omnia. Deus beatitudo, in quo, et a quo, et per quem beata sunt, quae beata sunt omnia. Deus bonum et pulchrum, in quo, et a quo, et per quem bona et pulchra sunt, quae bona et pulchra sunt omnia. Deus intelligibilis lux, in quo, et a quo, et per quem intelligibiliter lucent, quae intelligibiliter lucent omnia. Deus, cujusregna describitur. Deus, a quo averti cadere, in quem converti resurgere, in quo manere consistere est. Deus, a quo exire mori, in quem redire reviviscere, in quo habitare vivere est. Deus, 104 quem nemo amittit nisi deceptus, quem nemo quaerit nisi admonitus, quem nemo invenit nisi purgatus. Deus, quem relinquere hoc est, quod perire, quem attendere hoc est, quod amare, quem videre hoc est, quod habere. Deus, cujus nos fides excitat, spes erigit, caritas jungit. Deus, per quem vincimus inimicum, te deprecor. Deus per quem accepimus ne omni
Abbreviated transcription (Latin):
s uniu̾sitatis conditor. pr̃a mͥ pͥ¬
mum ut te bene rogem: deinde
ut me agam dignum quẽ exaudias: po¬
stremo ut liberes. Ds̃ ꝑ quẽ omĩa qͣ
ꝑ se ñ eẽnt᷑. tendunt ẽẽ: Ds̃ qui ne id
quidẽ qͦd se inuicẽ ꝑdit. ꝑire ꝑmittiᷤͤ:
Ds̃ qui de nichilo mundum creasti.
rimũ:. Ds̃ qui malum ñ facis & fa¬
cis eẽ ne pessimũ fiat: Ds̃ qui pauciᷤͤ
ad id quod uere ẽ refugientib osten¬
dis malum nichil eẽ: Ds̃ ꝑ quẽ uniu̾¬
sitas etiam cũ sinistra parte ꝑfecta ẽ:
Ds̃ a quo dissonantia usq in extremũ
nulla ẽ. cũ deu̾ora meliorib concint̃:
Ds̾ quẽ amat om̃e qͦd potest amare.
siue sciens siue nesciens: Ds̃ in quo st̃
omĩa. cui tam̃ uniu̾sȩ creaturȩ nec t᷑¬
pitudo turpis est. nec malicia nocet.
nec error errat: Ds̃ qui nͥ mundos
uerũ scire uoluisti: Ds̃ pat̾ ueritatis.
pater sapientiȩ. pater uerȩ sum mȩq
uite. pater beatitudinis. pat̾ boni &
pulchri. pater intelligibilis lucis. pat̾

Expanded text:
s universitatis conditor, praesta mihi primum, ut te bene rogem: deinde, ut me agam dignum, quem liberes; postremo, ut liberes. Deus, per quem omnia quae per se non essent, tendunt esse. Deus, qui ne id quidem, quod se invicem perdit, perire permittis. Deus, qui de nihilo mundum istum creasti, rimum. Deus, qui malum non facis, et facis esse, ne pessimum fiat. Deus, qui paucis ad id, quod vere est, refugientibus, ostendis malum nihil esse. Deus, per quem universitas, etiam cum sinistra parte, perfecta est. Deus, a quo dissonantia usque in extremum nulla est, cum deteriora melioribus concinant. Deus, quem amat omne, quod potest amare, sive sciens, sive nesciens. Deus, in quo sunt omnia, cujus tamen universae creaturae nec turpitudo turpis est, nec malitia nocet, nec error errat. Deus, qui nisi mundos, verum te scire noluisti, Deus Pater veritatis, Pater sapientiae, Pater verae summaeque vitae, Pater beatitudinis, Pater boni et pulchri, Pater intelligibilis, lucis, Pater
Abbreviated transcription (Latin):
rũ c&e tibiaꝵ. sͥ ostituũt. Et cũ ea sibi defuit.
se miseros iudicant: cũ aũ ad st̃ efferunt᷑
leticia. Et nos cum m̃tib nr̃is. si ne
ullo strepitu. ut ita dicam canoꝵ &e
facundum qͦddam silentiũ ueritatiᷤᷤ
illabit᷑. aliam beatã uitã querimꝰ. oe
tam certa & p̾sente ñ fruim᷑: Luce
auri &e argenti. luce geminaꝵ & ali¬
orũ coloꝵ. siue ipsiꝰ lucis. que ad hos
oculos ꝑtinet. siue in ignib t̾renis.
siue in stellis uł luna. uł sole. clari¬
tate & iocunditate delectati homineᷤ.
cum ab ista leticia nullis molestiis.
nulla indigentia reuocant᷑. beati si¬
bi uident᷑: & ꝓpter hec semꝑ uolunt
uiuere: & nos in luce ueritatis beatã

Expanded text:
rum et tibiarum sibi constituunt, et cum ea sibi desunt, rum et tibiarum sibi constituunt, et cum ea sibi desunt, se miseros judicant; cum autem adsunt, efferuntur laetitia: et nos cum mentibus nostris sine ullo strepitu, ut ita dicam, canorum et facundum quoddam silentium veritatis illabitur, aliam beatam vitam quaerimus, et tam certa et praesente non fruimur? Luce auri et argenti, luce gemmarum et aliorum colorum, sive ipsius lucis quae ad hos oculos pertinet, sive in ignibus terrenis, sive in stellis vel luna vel sole, claritate et jucunditate delectati homines, cum ab ista laetitia nullis molestiis, nulla indigentia revocantur, beati sibi videntur, et propter haec semper volunt vivere: et nos in luce veritatis b
Abbreviated transcription (Latin):
cce tͥ ẽ ipsa ueritas: amplectere
illam si potes. & fruere illa: ce de¬
cordis tui. Quid enim petiᷤ ampliuᷤᷤ
quam ut beatus sis. & quid beatiꝰ eo. qͥ
fruit᷑ inconcussa &e incõmutabili &e ex¬
cellentissima ueritate: An uͦ clamant
homines beatos se ẽẽ. cũ pulchra cor¬
pora magno desicsio concupita. siue
coniugum. siue etiam meretricum
amplerant᷑ de nos in amplexu uerita¬
tis beatos eẽ dubitabimus: Clamant
homines se beatos eẽ. cũ estu aridis
faucib ad fontẽ abundantẽ salubrẽ¬
q ꝑueniunt: aut esurientes prandi¬
um cenainue ornatam coplosamq
repꝑiunt: &e nos negabimus beatos
eẽ. cum irrigam᷑ pascimq ueritate:
Solemꝰ audire uoces clamantiũ se bea¬
tos. si iaceant in rosa: & aliis florib uł
etiam unguentis odoratissimiᷤ ꝑfru¬
ant᷑. Quid fraglantiꝰ. qͥd iocundiꝰ:
inspiratione ueritatis: Et dubitamꝰ
nos eũ ab illa inspiram᷑. dicere beatoᷤᷤ.
Multi beatã uitã: in cantu uocũ & neruo¬

Expanded text:
cce tibi est ipsa veritas: amplectere illam si potes, et fruere illa, et decordis tui . Quid enim petis amplius quam ut beatus sis? Et quid beatius eo qui fruitur inconcussa et incommutabili et excellentissima veritate? An vero clamant homines beatos se esse, cum pulchra corpora magno desiderio concupita, sive conjugum, sive etiam meretricum amplexantur; et nos in amplexu veritatis beatos esse dubitamus? Clamant homines se beatos esse, cum aestu aridis faucibus ad fontem abundantem salubremque perveniunt, aut esurientes prandium coenamve ornatam copiosamque reperiunt; et nos negabimus beatos esse, cum irrigamur pascimurque veritate? Solemus audire voces clamantium se beatos, si jaceant in rosis et aliis floribus, vel etiam unguentis odoratissimis perfruantur: quid fragrantius, quid jucundius inspiratione veritatis? et dubitamus nos cum ab illa inspiramur, dicere beatos? Multi beatam vitam in cantu vocum et nervo
Abbreviated transcription (Latin):
iocundu ẽ. Hec ẽ libertas nr̃a. cũ
isti subdim᷑ ueritati: & ipse ͤ ds ñr. qͥ
nos liberat a morte:id est a conditio¬
ne peccati. Ipsa enĩ ueritas. etiã ho¬
mo cũ hominib loquens: ait cre¬
dentib sibi. Si mansertus in uerbo
meo. uere discipuli mei estis: & cog¬
noscetis ueritatẽ: a&e ueritas liberabit
uos. Nulla enim re fruit᷑ anima
ritate. Nemo autẽ securus ẽ in hi ᷤ bo¬
nis: quȩ potest inuitus amittere. Ue¬
ritatem autẽ atq sapientiam: nemo
amittit inuitꝰ. Non enim locis sepa¬
rari ab ea quisquã potest: s ea que
dicitur a ueritate atq sapientia se¬
paratio. ꝑu̾sa uoluntas ẽ qua inferio¬
ra diligunt᷑. Nemo autẽ uult aliquid

Expanded text:
jucundum est. 37. Haec est libertas nostra, cum jucundum est. 37. Haec est libertas nostra, cum isti subdimur veritati: et ipse est Deus noster qui nos liberat a morte, id est a conditione peccati. Ipsa enim Veritas etiam homo cum hominibus loquens, ait credentibus sibi: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Nulla enim re fruitur anima ritate. Nemo autem securus est in iis bonis quae potest invitus amittere. Veritatem autem atque sapientiam nemo amittit invitus: non enim locis separari ab ea quisquam potest; sed ea quae dicitur a veritate atque sapientia separatio, perversa voluntas est, qua inferiora
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ in ueritate cognoscitur &e tenet᷑
suminũ bonũ: eaq ueritas sapientia
ẽ: cernamꝰ in ea. teneamꝰq summũ
bonũ: eoq ꝑfruamur. Beatus ẽ qͥp¬
pe: qui fruit᷑ summo bono. Hȩc enĩ
ueritas ostendit omĩa bona quȩ ue¬
ra sunt: quȩ sibi ꝓ suo captu intelli¬
gentes homines. uł singula uł plu¬
ra eligunt. quib fruant᷑. s quẽad¬
modum illi qui in luce solis eligt̃
qͦd libent̾ aspiciant. & eo aspectu le¬
ti fiant: in quib siqui forte fuerint
uegetiorib sanisq & fortissimis o¬
culis p̾diti. nichil libentiꝰ quã ip¬
sum solem contuent᷑: qui etiã cetera
quib infirmiores ocłi delectant᷑ illu¬
strat. sic fortiᷤ acies mentis & uegeta.
cum multa uera & inc̃omutabilia
certa ratione conspexerit: diriget se
in ipsam ueritatẽ qua cuncta mon¬
strant᷑: eiq inherens. tanquã obli¬
uiscitur cȩtera. & in illa simul omĩ¬
b fruit᷑. Quicqͥd enĩ iocundũ ẽ in
cȩteris ueris: ipsa utiq ueritate

Expanded text:
m in veritate cognoscitur et tenetur summum bonum, eaque veritas sapientia est, cernamus in ea, teneamusque summum bonum, eoque perfruamur. Beatus est quippe qui fruitur summo bono. Haec enim veritas ostendit omnia bona, quae vera sunt, quae sibi pro suo captu intelligentes homines, vel singula, vel plura eligunt, quibus fruantur. Sed quemadmodum illi qui in luce solis eligunt quod libenter aspiciant, et eo aspectu laetificantur; in quibus si qui forte fuerint vegetioribus sanisque et fortissimis oculis praediti, nihil libentius quam ipsum solem contuentur, qui etiam caetera quibus infirmiores oculi delectantur, illustrat: sic fortis acies mentis et vegeta cum multa vera et incommutabilia certa ratione conspexerit, dirigit se in ipsam veritatem, qua cuncta monstrantur, eique inhaerens tanquam obliviscitur caetera, et in illa simul omnibus fruitur. Quidquid enim jucundum est in caeteris veris, ipsa utique veritate
Abbreviated transcription (Latin):
er idem tempꝰ scripsi librum. cuiꝰ ẽ
titulus de magistro: in quo dispu¬
tatur & querit᷑. & inuenit᷑ magistrũ
ñ eẽ. qui docet hominẽ scientiã. nͥ d̾m:
scdm illud etiam. qͦd in euangłio scͥp¬

Expanded text:
er idem tempus scripsi librum, cuius est titulus de magistro. in quo disputatur et quaeritur et inuenitur magistrum non esse, qui docet hominem scientiam, nisi deum secundum illud etiam, quod in euangelio scrip
Abbreviated transcription (Latin):
stare credendũ ẽ: porro si ꝑgeres que¬
rere.unde ipsa terra. uł aqua. uł aer:
uł ignis constent: nichil iam qͦd dice¬
rem repꝑirem: sic cum querit᷑ ex qͥb
sit homo compositꝰ. respondere pos¬
sum ex anima & corpore: rursum
de corpore si queras. ad illa quatuor
elementa recurram: de anima uͦ qͤ¬
renti tͥ. cum simplex qͥdlam & ꝓpͥȩ
substanciȩ uideat᷑ eẽ. ñ alit̾ heream.¬

Expanded text:
stare credendum est; porro si pergeres quaerere, unde ipsa terra, vel aqua, vel aer, vel ignis constent, nihil jam quod dicerem reperirem: sic cum quaeritur ex quibus sit homo compositus, respondere possum, ex anima et corpore; rursum de corpore si quaeras, ad illa elementa quatuor recurram; de anima vero quaerenti tibi, cum simplex quiddam et substantiae videatur esse, non aliter haeream
Abbreviated transcription (Latin):
D̾ Quomͦ eã ꝓpͥam uelis habere sub¬
stanciam. cũ dixeris a do factam. ñ¬
intelligo. m̾ Quomͦ ce ipsam t̾ram
a do factam negare ñ possum: & ta¬
m̃ nͥ possum dicere ex quib quasi ex¬
aliis corporib terra constet᷑: simplex
enĩ corpꝰ ẽ terra. eo ipso qͦd t̾ra ẽ: & ido
elem̃tum dicit᷑ omniũ istoꝵ corpoꝵ.
quȩ fiunt ex quatuor elem̃tis. Non
gͦ sibi adu̾satur sententia: qua dici¬
mus. & adeo animã factam: & ꝓpͥam
quandã habere naturã. Hanc enim
ꝓpͥam qͣndam naturã & suã. ds ipse ¶mago¬
fecit: ut ignis  utaeris. ut aque. ut
terrȩ. quo cȩtera ex his omĩb compo qͣbae

Expanded text:
abere substantiam, cum dixeris a Deo factam, nintelligo. A. Quomodo et terram ipsam a Deo factam, negare non possum; et tamen non possum dicere, ex quibus quasi aliis corporibus terra constet. Simplex enim corpus est terra, eo ipso quo terra est; et ideo elementum dicitur omnium istorum corporum, quae fiunt ex quatuor elementis. Non ergo sibi adversatur sententia qua dicimus, et a Deo animam factam, et propriam quamdam habere naturam. Hanc enimam quamdam naturam et suam, Deus ipse fecit, ut ignis, ut aeris, ut aquae, ut terrae, quo caetera ex his omnibus compone
Abbreviated transcription (Latin):
docuitis ego. quia nunquã possum do¬
certalle. quia tu adhuc ñ potes discere.
ad̾. Ego uͦ didici admonitione u̾boꝵ
tuoꝵ. nichil aliud uerbis quã admone¬
ri hominẽ ut discat: &e ꝑ paruũ eẽ qͦd ꝑ
locutionem aliquanta cogitatio loquẽ¬
tis appareret: utrũ autẽ uera dicantur
eum docere solum: qui se intꝰ habitare
cum foris loqueretur ammonuit. Quẽ
iam fauente ipso tanto ardentiꝰ diligã:
quanto ero in dicendo ꝓuectior. Uerũp
tam̃ orationi tuȩ qua ꝑpetuo usus es.
ob hoc habeo maxime gram: qͦd omĩa qͣ
contradicere paratus eram. p̾occu pauit.
relictum ẽ. qͦd medubium faciebat. de
qͣ ñita mͥ responderet secretũ illud ora¬
culum. ut tius uerbis asserebatur.

Expanded text:
docuit: sed ego, quia nunquam possum dodocuit: sed ego, quia nunquam possum docere; ille, quia tu adhuc non potes discere. Ad. Ego vero didici admonitione verborum tuorum, nihil aliud verbis quam admoneri hominem ut discat, et perparum esse quod per locutionem aliquanta cogitatio loquentis apparet: utrum autem vera dicantur, eum docere solum, qui se intus habitare, cum foris loqueretur, admonuit; quem jam, favente ipso, tanto ardentius diligam, quanto ero in discendo provectior. Verumtamen huic orationi tuae, qua perpetua usus es, ob hoc habeo maxime gratiam, quod omnia quae contradicere paratus eram, praeoccupavit relictum est, quod me dubium faciebat, de quo non ita mihi responderet secretum illud oraculum, ut tuis verbis asserebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrantur. S de tota utilitate u̾boꝵ
que si bene consideret᷑ ñ parua ẽ: alias si
ds siuerit requiremꝰ. Nunc enim ne plꝰ
eisqͣm oportet tribueremꝰ: ammonui te
ut iam non crederemꝰ tantum. s etiam
intelligere inciꝑemꝰ. quã uere scͥptũ ẽ
auctoritate diuina. ne nobis quẽquã
magistrum dicamus in terris: qͦd unꝰ
omniũ magister in celis sit. Quid sit
autẽ in cęlis. docebit ipse a quo etiam ꝑ
homines signis admonemur foris: ut
ad eum intro conu̾si erudiamur: quẽ
diligere ac nosse beata uita ẽ: quã se
om̃s clamant querere: pauci autẽ sunt
qui eam uere se inuenisse letent᷑. S iam
mͥ dicas uelim: quid de hoc toto meo
sermone sentias. Si enim uera eẽ quȩ
dicta sunt nosti: etiam de singulis sen-¬
tentiis int̾rogatus. ea te scire dixisses. ui¬
des gͦ. a quo ista didiceris. Neq enim a
me: cui roganti omĩa responderes. Si
autẽ uera eẽ non nostr̃nee ego nec ille te

Expanded text:
arbitrantur. 46. Sed de tota utilitate verborum, arbitrantur. 46. Sed de tota utilitate verborum, quae si bene consideretur non parva est, alias, si Deus siverit, requiremus. Nunc enim ne plus eis quam oportet tribueremus, admonui te; ut jam non crederemus tantum, sed etiam intelligere inciperemus quam vere scriptum sit auctoritate divina, ne nobis quemquam magistrum dicamus in terris, quod unus omnium magister in coelis sit . Quid sit autem in coelis, docebit ipse a quo etiam per homines signis admonemur et foris, ut ad eum intro conversi erudiamur: quem diligere ac nosse beata vita est, quam se omnes clamant quaerere, pauci autem sunt qui eam vere se invenisse laetentur. Sed jam mihi dicas velim, quid de hoc toto meo sermone sentias. Si enim vera esse quae dicta sunt nosti, etiam de singulis sententiis interrogatus ea te scire dixisses: vides ergo a quo ista didiceris; neque enim a me, cui roganti omnia responderes. Si autem vera esse non nosti, nec ego nec ille te
Abbreviated transcription (Latin):
discit: Nam hoc magistri ꝓfitentur: ut
cogitata eoꝵ ac non ipse disciplinȩ qͣs
loquendo se tradere putant. ꝑcipiant᷑
atq teneantur. Nam quis tam stulte
curiosus ẽ. qui filium suum mittat in
scolam: ut quid magist̾ cogiret. discat:
At istas om̃s disciplinas quas docere ꝓ¬
fitentur. ipsiusq uirtutis atq sapientiȩ
cum u̾bis explicauerint:tum illi qui
discipuli uocant᷑. utrũ uera dicta sint
apud semetipsos considerant: int̾i orẽ scił
illam ueritatẽ ꝓ uirib intuentes. Tunc
gͦ discunt: &e cum uera dicta ẽẽ intus in¬
uenerint laudant: nescientes non se
doctores potius laudare quam doctos:
sitam̃ & illi quod loquunt᷑ sciunt. Fal¬
luntur autẽ homines. ut eos qui ñ sunt
magistros uocent: quia plerumq int̾
tempꝰ locutionis & tempꝰ cognitionis.
nulla mora int̾ponit᷑. Et qm̃ post ammo¬
nitionẽ sermocinantis. cito intꝰ discunt:
foris se ab eo qui ammonuit didicisse

Expanded text:
discit? CAdiscit? CAcogitata eorum, ac non ipsae disciplinae quas loquendo se tradere putant, percipiantur atque teneantur? Nam quis tam stulte curiosus est, qui filium suum mittat in scholam, ut quid magister cogitet discat? At istas omnes disciplinas quas se docere profitentur, ipsiusque virtutis atque sapientiae, cum verbis explicaverint; tum illi qui discipuli vocantur, utrum vera dicta sint, apud semetipsos considerant, interiorem scilicet illam veritatem pro viribus intuentes. Tunc ergo discunt: et cum vera dicta esse intus invenerint, laudant, nescientes non se doctores potius laudare quam doctos; si tamen et illi quod loquuntur sciunt. Falluntur autem homines, ut eos qui non sunt magistros vocent, quia plerumque inter tempus locutionis et tempus cognitionis, nulla mora interponitur; et quoniam post admonitionem sermocinantis cito intus discunt, foris se ab eo qui admonuit, didicisse
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt: ego autẽ resistens. quid acceꝑis tͥ om¬
nino excidisse asserebam. Uisus enĩm̾
duo nomina similitudine soni aur̃t
deciꝑent: dui te tam̃ arbitratus sum
nescire quid tͥ dictum sit. cum ego nes¬
cirem quid dixeris. Namsi te bene au¬
dissem: nequaquã mͥ uideret᷑ absurdũ
pietatem &e miscdiam uno uocabulo
punice nominari. Hȩc plerumq acci¬
dunt.S ea ut dixi omittamus: ne ca¬
lumpniam u̾bis de audiendi negligen¬
tia. uł etiam de absurditate hominum
uidear commouere. Illa magis angunt
quȩ suꝑus enumeraui: uͥ u̾bis liquidiꝰ¬
sime aure ꝑceptis. & latinis. ñ ualemus
cum eiusdem linguȩ scimus. loquentiũ
cogitata cognoscere. S ecce iam remit¬
to atq concedo: cum uerba eius auditu
cui nota sunt accepta fuerint. posse illi
ẽẽ notum de his reb quas significant lo¬
quentẽ cogitauisse. Num ideo etiam
qͦd nunc queritur: uirum uera dixeris

Expanded text:
esset: ego autem resistens, quid acceperis tibi omesset: ego autem resistens, quid acceperis tibi omnino excidisse asserebam; visus enim mihi ullo modo haec duo nomina similitudine soni aurem decipiant. Diu te tamen arbitratus sum nescire quid tibi dictum sit, cum ego nescirem quid dixeris: nam si te bene audissem, nequaquam mihi videretur absurdum pietatem et misericordiam uno vocabulo punice vocari. Haec plerumque accidunt; sed ea, ut dixi, omittamus, ne calumniam verbis de audientis negligentia, vel etiam de surditate hominum videar commovere: illa magis angunt quae superius enumeravi, ubi verbis liquidissime aure perceptis et latinis non valemus, cum ejusdem linguae simus, loquentium cogitata cognoscere. 45. Sed ecce jam remitto et concedo, cum verba ejus auditu cui nota sunt, accepta fuerint, posse illi esse notum de iis rebus quas significant, loquentem cogitavisse: num ideo etiam quod nunc quaeritur, utrum vera dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
data memoriȩ u̾ba contexit: nec lingue
lapsu aliud quã uolebat sonet: s tantũ¬
modo rem quã cogitat. alio quã nos no¬
mine appellet: de qua illi statim assenti¬
remur. si eiꝰ cogitationẽ possemus inspic̾e:
quam u̾bis iam ꝓlatis explicataq senten¬
tia sua. nondum nobis pandere ualuit.
Huic errori: diffinitiones mederi posse
dicunt᷑. Ut in hac questione diffinret
quid sit uirius: eluceret auint. ñ de re
s de u̾bo eẽ controu̾siam. Quod ut con¬
cedam ita ẽẽ: quotꝰ quisq bonus diffi¬
nitor. inuenire potest. Et tam̃ adu̾sus
disciplinam diffiniendi. multa dispu¬
tata sunt: quȩ neq hoc loco tractare
oportunum ẽ. neq usq quaq a me ꝓ¬
bantur. Omitto quod multa ñ bene
audimus: & quasi de auditis diumul¬
tumq contendimꝰ: uelut tu nuꝑ u̾bo
qͦdam piinico cum ego miscdiam dix¬
issem pietatẽ significari: te audisse dice¬
bas ab eis quib hȩc lirgua magis nota

Expanded text:
data memoriae verba contexit, nec linguae data memoriae verba contexit, nec linguae lapsu aliud quam volvebat sonet; sed tantummodo rem quam cogitat, alio quam nos nomine appellat: de qua illi statim assentiremur, si ejus cogitationem possemus inspicere, quam verbis jam prolatis explicataque sententia sua, nondum nobis pandere valuit. Huic errori definitionem mederi posse dicunt, ut in hac quaestione si definiret quid sit virtus; eluceret, aiunt, non de re, sed de verbo esse controversiam: quod ut concedam ita esse, quotusquisque bonus definitor inveniri potest? et tamen adversus disciplinam definiendi multa disputata sunt; quae neque hoc loco tractare opportunum est, nec usquequaque a me probantur. 44. Omitto quod multa non bene audimus, et quasi de auditis diu multumque contendimus; velut tu nuper verbo quodam punico, cum ego misericordiam dixissem, pietatem significari te audisse dicebas ab eis quibus haec lingua magis nota
Abbreviated transcription (Latin):
an uerum dicant. sciamꝰ tam̃ eos in ani-¬
mo habere qͦd dicunt. si ñ eis aliquid
duoꝵ quȩ dixi accidat: quȩ siquis &e m¬
terdum accidere contendit & cũ acci¬
dat apparere: quãquã sepe occultũ ẽ
&e sepe me fefellit audientẽ. ñ resisto ta
m̃. S his accidit aliud genus sane late
patens. & sem̃ innumerabiliũ dissen¬
sionum atq cȩxtaminũ: cũ ille qͥ loqͥt᷑
eadem qͥdem significat quȩ cogitat᷑. sed
plerumq tantũ sibi & aliis quib dam: ei
uͦ cui loquit᷑. & item aliis m̃ullis. ñ idem
significat. Dixerit enim aliquis audi¬
entib nobis: ab aliquib beluis homi¬
nem uirtute suꝑari. Nos ilico ferre ñ
possumꝰ: &e hanc tam falsam pestiferam¬
q sententiam. magna intentione refel¬
limꝰ. cum ille fortasse uirtutẽ uires cor¬
poris uocet: &e hoc nomine id qͦd cogita¬
uit enunciet. nec mentiat᷑. nec erret in re¬
b. nec aliud aliquid uoluens animo. man¬

Expanded text:
an verum dicant, sciamus tamen eos in anian verum dicant, sciamus tamen eos in animo habere quod dicunt, si non eis aliquid duorum quae dixi accidat: quae si quis et interdum accidere contendit, et cum accidit apparere, quanquam saepe occultum est, et saepe me fefellit audientem, non resisto. 43. Sed his accidit aliud genus, sane late patens, et semen innumerabilium dissensionum atque certaminum: cum ille qui loquitur, eadem quidem significat quae cogitat, sed plerumque tantum sibi et aliis quibusdam; ei vero cui loquitur et item aliis nonnullis, non idem significat. Dixerit enim aliquis audientibus nobis, ab aliquibus belluis hominem virtute superari; nos illico ferre non possumus, et hanc tam falsam pestiferamque sententiam magna intentione refellimus: cum ille fortasse virtutem, vires corporis vocet, et hoc nomine id quod cogitavit enuntiet, nec mentiatur, nec erret in rebus, nec aliud aliquid volvens animo, man
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͥdem incertum ẽ: utrum ea quȩ lo¬
quitur sciat. Ad de mentienteᷤᷤ atq fal¬
lentes: ꝑ quos facile intelligas. ñ mͦ ñ
aꝑiri ueruetiam occultari animũ u̾biᷤ.
Nam nullomͦ ambigo id conari u̾ba
ueratium: & id qͦdammͦ ꝓfiteri. ut ani¬
mus loquentis appareat. Quod opti-¬
nerent omĩb concedentib: si loqui
mencientib ñ liceret. Quamquã sepe
exꝑtifuerimꝰ & in nobis &e in aliis. ñ eaꝵ
rerum quȩ cogitant᷑ uerba ꝓferri. Quod
ouob modis posse accidere uideo: cũ
aut sermo memoriȩ mandat᷑. &e sepe de¬
cuisus alia cogitantis ore funditur: qͦd
nobis cum hymnũ canimꝰ sepe contin¬
git: aut cum alia ꝓ aliis u̾ba p̾t̾ uolun¬
tatẽ nr̃am linguȩ ipsiꝰ errore ꝓsiliunt.
Nam hic quoq ñ earũ rerum signa qͣs
in animo habemꝰ audiunt᷑. Nam m̃¬
tientes qͥdem cogitant etiam de his re¬
b quas loquunt᷑: ut tam & si nesciamꝰ

Expanded text:
si quidem incertum est utrum ea quae losi quidem incertum est utrum ea quae loquitur, sciat. Adde mentientes atque fallentes, per quos facile intelligas non modo non aperiri, verum etiam occultari animum verbis. Nam nullo modo ambigo id conari verba veracium, et quodammodo profiteri, ut animus loquentis appareat; quod obtinerent omnibus concedentibus, si loqui mentientibus non liceret. Quanquam saepe experti fuerimus, et in nobis et in aliis, non earum rerum quae cogitantur, verba proferri: quod duobus modis posse accidere video, cum aut sermo memoriae mandatus et saepe decursus, alia cogitandis ore funditur; quod nobis cum hymnum canimus saepe contingit: aut cum alia pro aliis verba praeter voluntatem nostram linguae ipsius errore prosiliunt; nam hic quoque non earum rerum signa quas in animo habemus, audiuntur. Nam mentientes quidem cogitant etiam de iis rebus quas loquuntur, ut tametsi nesciamus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: nichil u̾bis didicisse conuincit᷑.¬
Quamobrem in his etiam quȩ mente
cernunt᷑. frustra cernentis loquelas au¬
dit. quisquis ea cernere non potest:nisi
quia talia quandiu ignorant᷑ utile
ẽ credere. Quisquis autẽ cernere potest.
intus ẽ discipulus ueritatis:. foris iudex
loquentis: uł potius ipsius locutionis.
Nam plerumq scit illa quȩ dicta st̃.
eo ipso nesciente qui dixit: uelut si qͥs¬
quam epicureis credens. & mortalem
animam putans. eas rationes quȩ de
immortalitate eiꝰ a prudentiorib tra¬
ctate sunt eloquat᷑. illo audiente qui
spũalia contueri potest: indicat iste ue¬
ra eum dicere: at ille qui dicit. utrum
uera dicat ignorat: immo etiã falsis¬
sima existimat. Num gͥ putandus ẽ.¬
ea docere quȩ nescit: ut qui isdem uer¬
bis utitur. quib uti etiam sciens posset:
Quare iam ne hoc qͥdem relinquit᷑ u̾biᷤ :
ut his saltim eloquentis animꝰ iudicet᷑.

Expanded text:
sunt, nihil verbis meis didicisse convincitsunt, nihil verbis meis didicisse convincitQuamobrem in iis etiam quae mente cernuntur, frustra cernentis loquelas audit quisquis ea cernere non potest, nisi quia talia quamdiu ignorantur utile est credere: quisquis autem cernere potest, intus est discipulus veritatis, foris judex loquentis, vel potius ipsius locutionis. Nam plerumque scit illa quae dicta sunt, eo ipso nesciente quae dixit; veluti si quisquam Epicureis credens et mortalem animam putans, eas rationes quae de immortalitate ejus a prudentioribus tractatae sunt, eloquatur, illo audiente qui spiritualia contueri potest; judicat iste eum vera dicere: at ille qui dicit, utrum vera dicat ignorat, imo etiam falsissima existimat: num igitur putandus eea docere quae nescit? Atqui iisdem verbis utitur, quibus uti etiam sciens posset. 42. Quare jam ne hoc quidem relinquitur verbis, ut his saltem loquentis animus indicetur;
Abbreviated transcription (Latin):
a redderent: quẽ ad modũ si audires
sapientes homines stultis ẽẽ melioreᷤ:
Negares ꝓfecto. & responderes illud te
ñ credere: aut etiam si crederes igno¬
rare. hoc autẽ certissi me scire. Ex hoc
iam nimirũ intelligees. neq in illo
qͥd me affirmante ignorares. neq in h
qͦd optime scires aliquid te didicisse uer¬
bis meis: qͣndoquidem etiam int̾rogatꝰ
de singulis ce illud ignotum. & hoc tͥ no¬
tum eẽ uirares. Tum uͦ notũ illud quo
negaueras fatereris: cum ex quib constat
clara ce certa eẽ cognosceres: omĩa scilicet
que loquimur aut ignorare auditorẽ
utrum uera sint. an falsa eẽ ñ ignorare:
aut scire uera eẽ. Hoꝵ trium in pͥmo
aut credere. aut opinari aut dubitare:
in scd̾o. adu̾sari atq renuereł in t̾tio.
attestari: Nusquam igitur discere. Ca
& ille qui post u̾ba nr̃a rem nescit. & qͥ
se falsa nouit audisse: & qui posset int̾¬
rogatus eadem respondere quȩ dicta

Expanded text:
a redderent, quemadmodum si audires a redderent, quemadmodum si audires sapientes homines stultis esse meliores? Negares profecto et responderes, illud te non credere, aut etiamsi crederes ignorare, hoc autem certissime scire. Ex hoc jam nimirum intelligeres, neque in illo quod me affirmante ignorares, neque in hoc quod optime scires, aliquid te didicisse verbis meis; quandoquidem etiam interrogatus de singulis, et illud ignotum, et hoc tibi notum esse jurares. Tum vero totum illud quod negaveras fatereris, cum haec ex quibus constat, clara et certa esse cognosceres; omnia scilicet quae loquimur, aut ignorare auditorem utrum vera sint, aut falsa esse non ignorare, aut scire vera esse. Horum trium in primo aut credere, aut opinari, aut dubitare; in secundo adversari atque renuere; in tertio attestari: nusquam igitur discere. Quia et ille qui post verba nostra rem nescit, et qui se falsa novit audisse, et qui posset interrogatus eadem respondere quae dicta
Abbreviated transcription (Latin):
atq ad id fatendum aliis int̾rogationi¬
b urgeatur: fit hoc imbecillitate cernen¬
tis. qui de re tota illam lucẽ consulere ñ
potest. Quod ut partib faciat ammo¬
netur. cum de istis partib int̾rogatur:
quib illa summa constat. quã totam
cernere ñ ualebat. Quosi u̾bis ꝑducit᷑
eiꝰ qui int̾rogat. ñ tam̃ docentib u̾bis.
s eo mͦ inquirentib. quomͦ ẽ ille a quo
queritur. intꝰ discere idoneus: uelut si
abs te quererem hoc ipsum qͦd agitur.
utrum iam u̾bis doceri nichil possit.e
absurdum tͥ pͥmo uideretur ñ ualen¬
ti totum conspicere. Sic gͦ querere opor¬
tuit. ut tue sese iures habent ad audien¬
dum illum intus magistrum: ut dice¬
rem. ea quȩ me loquente uera ẽẽ confite¬
ris &e certꝰ es: &e te illa nosse confirmas.
Unde didicisti: Responderes fortasse:
qͦd ego docussem. Tum ego subnecte¬
rem. Quid si me hominẽ uolantẽ ui¬
disse dicerem: Ita ne te certũ uerba me¬

Expanded text:
atque ad id fatendum aliis interrogationiatque ad id fatendum aliis interrogationibus urgeatur, fit hoc imbecillitate cernentis, qui de re tota illam lucem consulere non potest: quod ut partibus faciat, admonetur, cum de iisdem istis partibus interrogatur, quibus illa summa constat, quam totam cernere non valebat. Quo si verbis perducitur ejus qui interrogat, non tamen docentibus verbis, sed eo modo inquirentibus, quo modo est ille a quo quaeritur, intus discere idoneus; velut si abs te quaererem hoc ipsum quod agitur, utrumnam verbis doceri nihil possit, et absurdum tibi primo videretur non valenti totum conspicere: sic ergo quaerere oportuit, ut tuae sese vires habent ad audiendum illum intus magistrum, ut dicerem, Ea quae me loquente vera esse confiteris, et certus es, et te illa nosse confirmas, unde didicisti? responderes fortasse quod ego docuissem. Tum ego subnecterem: Quid si me hominem volantem vidisse dicerem, itane te certum verba me
Abbreviated transcription (Latin):
scientia ñ mentimur. cũ loquim᷑: sed
nobis sunt ista docum̃ta. Is enim qui
audit. si ea sensit atq affuit: ñ discit
meis u̾bis: s recognoscit allatis secum
&e ipse imaginib. Si autẽ ille ñ sensit :
quis ñ eum credere potius uerbis quã
discere intelligat: Cum uͦ de his agitur
quȩ mente conspicimꝰ. id̾ intellectu atq
ratione: ea qͥdem loquim᷑. que p̾sentia
contuemur: in illa int̾iore luce ueritatiˢ:
qua ipse qui dicit᷑ homo int̾ĩor illustrat᷑
nouit qͦd dico sua contemplatione ñ
uerbis meis. Ergone hunc qͥdem doceo
uera dicens uera intuentẽ: Docet᷑ enim
ñ uerbis meis .s ipsi rebꝰ d̃o intꝰ pandente
manifestis. Itaq de his etiam int̾iogatꝰ.
respondere posset. Quid autẽ absurdiꝰ
quam eum putare locutione mea do¬
ceri: qui posset antequã loquerer. ea pp¬
sa int̾rogatus exponere: Nam qͦd sepe
contingit. ut int̾rogatus aliquid neget:

Expanded text:
scientia non mentimur cum loquimur, sed scientia non mentimur cum loquimur, sed nobis sunt ista documenta. Is enim qui audit, si ea sensit atque affuit, non discit meis verbis, sed recognoscit ablatis secum et ipse imaginibus. Si autem ille non sensit, quis non eum credere potius verbis, quam discere intelligat? Cum vero de his agitur quae mente conspicimus, id est intellectu atque ratione, ea quidem loquimur, quae praesentia contuemur, in illa interiore luce veritatis, qua ipse qui dicitur homo interior, illustraturnovit quod dico sua contemplatione, non verbis meis. Ergo ne hunc quidem doceo vera dicens, vera intuentem; docetur enim non verbis meis, sed ipsis rebus, Deo intus pandente, manifestis: itaque de his etiam interrogatus respondere posset. Quid autem absurdius quam eum putare locutione mea doceri, qui posset, antequam loquerer, ea ipsa interrogatus exponere? Nam quod saepe contingit, ut interrogatus aliquid neget,
Abbreviated transcription (Latin):
pimꝰ. aut sensu corporis. aut m̃te ꝑcipi¬
mꝰ Illa sensibilia. hȩc intelligibilia: siue
nalia hec sp̃ualia nominamꝰ. De illis
eum int̾rogamur respondemꝰ. si pre¬
sto sunt ea quȩ sentimꝰ. Uelut cum a
nobis querit᷑ intuentib lunã nouã:¬
qualis aut uͥ sit. Hic ille qui int̾rogat.
siñ uidet credit uerbis: & sepe ñ credit.
Discit autẽ nullom᷑. nͥ & ipse qͦd dicitur
sib discit. Nam uerba eadem sonant
udenti: que ñ uidenti etiam sonuert᷑.
Cum uͦ ñ de his quȩ coram sentimus:
si de his quȩ aliquando sensimus que¬
ritur: non iam res ipsas. s imagines
ab eis imp̾ssas memorieq mandataᷤ
loqͥmur: cum om̃ino qͦ modo uera
dicamus. cum falsa intueam̃ ignoro:
nͥ quia ñ nos ea uide acsentire s uidi¬
se ac sensisse narramus. Ita illas imagi¬
nes in memoriȩ penetralib rerũ ante¬
sensarum quedam docum̃ta gestamꝰ.
que animo contemplantes bona con¬

Expanded text:
pimus, aut sensu corporis, aut mente percipipimus, aut sensu corporis, aut mente percipimus. Illa sensibilia, haec intelligibilia; sive,nalia, haec spiritualia nominamus. De illis dum interrogamur, respondemus, si praesto sunt ea quae sentimus; velut cum a nobis quaeritur intuentibus lunam novaqualis aut ubi sit. Hic ille qui interrogat, si non videt, credit verbis, et saepe non credit: discit autem nullo modo, nisi et ipse quod dicitur sibus discit: nam verba eadem sonant videnti, quae non videnti etiam sonuerunt. Cum vero non de his quae coram sentimus, sed de his quae aliquando sensimus, quaeritur, non jam res ipsas, sed imagines ab eis impressas, memoriaeque mandatas loquimur, cum omni quomodo vera dicamus cum falsa intueamur ignoro: nisi quia non nos ea videre ac sentire, sed vidisse ac sensisse narramus, ita illas imagines in memoriae penetralibus rerum antecessarum quaedam documenta gestamus, quae animo contemplantes bona con
Abbreviated transcription (Latin):
consulamꝰ ammoniti. Ille autẽ qui
consulitur docet. qui in interiore ho¬
mine habitare dictus ẽ xp̃c: id est incõ¬
mutabilis cłi uirtꝰ. atq sapientia sem¬
piterna. Quam qͥdem omĩs rationaliˢ
anima consulit: s tantum cuiq pan
Et si quando fallit᷑: ñ fit uicio consul¬
te ueritatis. Et ut neq huiꝰ quȩ foris
ẽ lucis uicium ẽ. qd̾ corpores ocłi sepe
fallunt᷑ quã lucem de reb uisibilib con¬
suli fatemur: ut eas nobis quantũ cer¬
nere ualemus ostendat. Quod si &e de co¬
lorib lucem. & de cȩteris quȩ ꝑ corpus
sentimꝰ elem̃ta huiꝰ mundi. eademq cor¬
pora quȩ sentimꝰ sensusq ipsos quibus
tanquã int̾pretib ad talia noscenda
mens utitur. de his autẽ quȩ intelli¬
gunt᷑ interiorẽ ueritatẽ &e rationẽ con¬
sulimus qͥd dici potest. unde clareat uer¬
bis nos aliquid discere. pret̾ ipsũ qͥ aureᷤᷤ
ꝑcutit sonumꝰ Namq omĩa quȩ ꝑci-¬

Expanded text:
consulamus admoniti. Ille autem qui consulamus admoniti. Ille autem qui consulitur, docet, qui in interiore homine habitare dictus est Christus , id est incommutabilis Dei Virtus atque sempiterna Sapientia: quam quidem omnis rationalis anima consulit; sed tantum cuique pandEt si quando fallitur, non fit vitio consultae veritatis, ut neque hujus, quae foris est, lucis vitium est, quod corporei oculi saepe falluntur: quam lucem de rebus visibilibus consuli fatemur, ut eas nobis quantum cernere valemus, ostendat. CAPUT XII.-- Cloribus lucem, et de caeteris quae per corpus sentimus, elementa hujus mundi eademque corpora quae sentimus, sensusque ipsos quibus tanquam interpretibus ad talia noscenda mens utitur; de his autem quae intelliguntur, interiorem veritatem ratione consulimus: quid dici potest unde clareat, verbis nos aliquid discere praeter ipsum qui aures percutit sonum? Namque omnia quae perci
Abbreviated transcription (Latin):
illȩ sarabarȩ. nec ad eos cognoscendos
hȩc me nomina quicquã adiuuert᷑:
aut adiuuare iam poterunt. Hȩc autẽ
omĩa que in illa leguntur hystoria.
ita illo tempore facta eẽ ut constripta
sunt: credere me potius quam scire con¬
fiteor. Neq istam differentiã. idem ipsi
quib credimus nescierunt. Ait enim
ꝓpħa. Nisi credideritis ñ intelligetis.
Quod ñ dixisset ꝓfecto: si nichil dista¬
re uidicasset. Quod gͦ intelligo id etiã
credo: ñ om̃e qͦd credo etiam intelligo.
Om̃e autẽ qͦd intelligo scio: ñ om̃e qͣd
credo scio. Nec ideo nescio quam sit
utile: credere etiam multa quȩ nescio.
Cui utilitati. hanc quoq adiungo de
tͥb pueris hystoriam. Quare pleraq
rerum cum scire ñ possim: quanta¬
tam̃ utilitate credantur scio. De uniu̾sis
autẽ quȩ intelligimus: ñ loquentẽ qui ꝑ¬
sonat foris. s intus ipsi m̃ti p̾sidentem
consulimus ueritatẽ: u̾bis fortasse ut

Expanded text:
illae saraballae; nec ad eos cognoscendos illae saraballae; nec ad eos cognoscendos haec me nomina quidquam adjuverunt aut adjuvare jam potuerunt. Haec autem omnia quae in illa leguntur historia, ita illo tempore facta esse, ut scripta sunt, credere me potius quam scire fateor: neque istam differentiam iidem ipsi quibus credimus nescierunt. Ait enim propheta, Nisi credideritis, non intelligetis : quod non dixisset profecto, si nihil distare judicasset. Quod ergo intelligo, id etiam credo: at non omne quod credo, etiam intelligo. Omne autem quod intelligo, scio: non omne quod credo, scio. Nec ideo nescio quam sit utile credere etiam multa quae nescio; cui utilitati hanc quoque adjungo de tribus pueris historiam: quare pleraque rerum cum scire non possim, quantatamen utilitate credantur, scio. 38. De universis autem quae intelligimus non loquentem qui personat foris, sed intus ipsi menti praesidentem consulimus veritatem, verbis fortasse ut