comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lud creditur non in conuementer opi¬
tulari: quod per danielem dicitur:
Milia milium ministrabant ei : & deci¬
es milies centena milia assistebant ei:
Aliud est namque ministrare : aliud
assistere: Quia ministrat do qui
& adnos nuntiando ex eunt: Adsis¬
tunt uero : quisic contemplatione
intima perfruuntur: ut ad expleri¬
da foris optra minime mittantur:
Sedquia in quib dam scripturae
locis quȩdam percherubim. quaedã
uero persera phin. agi didicimus:
utrum ꝑse haec faciant. an ꝑsubiecta
agmina agatur: quȩ sicut dicitur
inco quod amaiorib ueniunt¬
maiorum uocabula sorciuntur:¬
⁊ Nos affirmare nolumus: qđ aꝑtis¬
÷ testimoniis non approbamus: hoc
tamen certissime scimus: quia ad
ex plendum desupernis ministerium.
alii sp̃s. alios mittunt: Zacharia sei
Ecce angłs quiloquebatur iNme.:
egrediebatur: Etalius angłs egredie¬
batur in occursum eius. & dixit ad
cum: Curre & loquere ad puerum

Expanded text:
lud creditur non inconvenienter opilud creditur non inconvenienter opitulari, quod per Danielem dicitur: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei . Aliud namque est ministrare, aliud assistere, quia hi administrant Deo, qui et ad nos nuntiando exeunt; assistunt vero qui sic contemplatione intima perfruuntur, ut ad explenda foras opera minime mittantur. 13. Sed quia in quibusdam Scripturae locis quaedam per cherubim, quaedam vero per seraphim agi didicimus, utrum per se haec faciant, an per subjecta agmina agantur, quae, sicut dicitur, in eo quod a majoribus veniuntmajorum vocabula sortiuntur, nos affirmare nolumus quod apertis testimoniis non approbamus. Hoc tamen certissime scimus, quia ad explendum de supernis ministerium alii spiritus alios mittEcce angelus, qui loquebatur in me, egrediebatur: et alius angelus egrediebatur in occursum ejus, et dixit ad eum: Curre, loquere ad puerum
Abbreviated transcription (Latin):
ita sunt condicę: ut alię aliis sint prȩ¬
latȩ: Pertur uir dionisius areo pagita ỹ
antiquus uidelic& & uenerabilis pater
dicere : quod exminorib angelorum
agminibus. foris ad explendũ ministe¬
rium. uel uisibiliter uel in uisibiliter
mitcuntur : scilic& quia adhumana
solatia. aut angłi. aut archangłi ueni¬
unt: Nam superiora illa agmina. ab in¬
timis num quã recedunt: qm̃ ea quȩ
preminent. usum ex terioris ministeru
nequaquã habent: Cui rei illud uidet᷑
esse contrarium: quod esaias dicit:
Etuolauit ad me unus deseraphim: &
inmanu eius calculus: qͥuem forcipe tu¬
lerat de altari. & tetigit osmeum: Sed
in hac profetę sententia uult intellegi
quia hi sp̃s quimit tuntur: eorum uoca¬
bulum ꝑcipiunt: quoꝵ officium
gerunt. Quia enim ut peccata locutio¬
nis incendat : de altari angłs carbonẽ
portat: Seraphin uocantur: quod in¬
cendium dicitur. Huic aut̃ sensui & il¬

Expanded text:
ita sunt conditae, ut aliae aliis sint praeita sunt conditae, ut aliae aliis sint praelatae. Fertur vero Dionysius Areopagita, antiquus videlicet et venerabilis Pater, dicere quod ex minoribus angelorum agminibus foris ad explendum ministerium vel visibiliter vel invisibiliter mittuntur; scilicet quia ad humana solatia ut angeli aut archangeli unt. Nam superiora illa agmina ab intimis nunquam recedunt, quoniam ea quae praeeminent usum exterioris ministerii nequaquam habent. Cui rei illud videtur esse contrarium quod Isaias dicit: Et volavit ad me unus de seraphim, et in manu ejus calculus, quem forcipe tulerat de altari, et tetigit os meum . Sed 1608 in hac prophetae sententia vult intelligi quia ii spiritus qui mittuntur eorum vocabulum percipiunt quorum officium gerunt. Qui enim, ut peccata locutionis incendat, de altari angelus carbonem portat, seraphim vocatur, quod incendium dicitur. Huic autem sensui et il
Abbreviated transcription (Latin):
ris inflammatisunt: quo. nisi in ter
seraphim numerũ sortem suę uocatio¬
nis acceperunt: Sed haec fr̃s Rem̃i me
loquente introrsus redite : ad uosm&¬
uosipsos reducite : secretorum ur̃orum
merita cogitationes que discutite:
Uidete siquid iam boni uobiscũ intus
agitis: uidete si in numero horũ agmi
num quae breuiter tangendo perstrin¬
ximus  sortem uraẽ uocationis inue¬
nitis: Uȩ aut̃ animȩ : quȩ inse dehis
bonis. quȩ enumerauimus. minime ali¬
quid recognoscit: eiꝰ que adhuc uȩ
deterius inmin& : si & priuatã se donis
intellegit. & nequaquã gemit: Quis¬
quis ergo talis est fr̃s mei : gemendus ẽ.
ualde quia non gemit: Pensemus ergo
accepta electorũ munera : & uirtute
qua possumus adamorẽ tantȩ sortis
anhelemus: Qui inse donorũ grãm
minime recognoscit: gemat:Qui
uero inse minora cognoscit: maiora
aliis non inuideat: Quia & suꝑnę
ille distinctiones beatorũ spirituum

Expanded text:
ris inflammati sunt quo nisi inter ris inflammati sunt quo nisi inter seraphim numerum sortem suae vocationis accepeloquente, vos introrsus ad vosmetipsos reducite, secretorum vestrorum merita cogitationesque discutite. Videte si quid jam boni vobiscum intus agitis, videte si in numero horum num, quae breviter tangendo perstrinximus, sortem vestrae vocationis invenitis. Vae autem animae quae in se de his bonis quae enumeravimus minime aliquid recognoscit, eique adhuc vae deterius imminet, si et privatam se donis intelligit, et nequaquam gemit. Quisquis ergo talis est, fratres mei, gemendus est valde, quia non gemit. Pensemus ergo accepta electorum munera, et virtute qua possumus ad amorem tantae sortis anhelemus. Qui in se donorum gratiam minime recognoscit gemat. Qui vero in se minora cognoscit, aliis majora non invideat, quia et supernae illae distinctiones beatorum spirituum
Abbreviated transcription (Latin):
plenisunt : ut cherubim iure nomi¬
nentur: Quia enim ut prefati
sumus. cherubim pleritudo scientiȩ
dicitur : Et paulo dicente didicimꝰ.
quia plenitudo legis est Karitas.
om̃s quidĩ & proximi caritate cete¬
ris amplius plenisunt: ĩneritorũ
suorum sortem intercherubim nu¬
meros ꝑceperunt: Etsunt non nulli
qui suꝑnę contemplationis facibus
accensi. insolo conditoris sui desiderio
anhelant : nihiliam in hoc mundo
cupiunt: solo aeternitatis amore pas¬
cuntur:Terręna quȩque abiciunt.
cuncta temporalia mente transcen¬
duNt :Amant & ardent : atque in ipso
suo ardore requiescunt: A mando ar¬
dent. loquendo & alios accendunt.
Etquos uerbo tangunt: ardere ꝓtinus
indĩ amore faciunt,. Quid ergo istos.
nisi seraphim dixerim. Quorum
cor inigne conuersum luc& & urit :
quia & mentium oculos ad suꝑNa
inluminant.: & conpungendo inflea¬
bus uitiorũ rubiginem purgant :
Qui ergo ita ad amorem sui condito¬

Expanded text:
pleni sunt, ut cherubim jure nomipleni sunt, ut cherubim jure nominentur. Quia enim, ut praefati sumus, cherubim plenitudo scientiae dicitur, et Paulo dicente didicimus quia plenitudo legis est charitas , omnes qui Dei et proximi charitate caeteris amplius pleni sunt meritorum suorum sortem inter cherubim numeros perceperunt. Et sunt nonnulli qui, supernae contemplationis facibus accensi, in solo conditoris sui desiderio anhelant, nihil jam in hoc mundo cupiunt, solo aeternitatis amore pascuntur, terrena quaeque abjiciunt, cuncta temporalia mente transcendunt, amant et ardent, atque in ipso suo ardore requiescunt, amando ardent, loquendo et alios accendunt, et quos verbo tangunt, ardere protinus in Dei amore faciunt. Quid ergo istos nisi seraphim dixerim, quorum cor in igne conversum lucet et urit, quia et mentium oculos ad superna illuminant, et compungendo in fletibus vitiorum rubiginem purgant. Qui ergo ita ad amorem sui condito
Abbreviated transcription (Latin):
acceperunt: Et sunt non nulli. qui
sic insem& ipsis cunctis uicuis. om̃ib¬
que desideriis dominantur: ut ipso
iure muditię dii inter. hominis
uocentur: Unde &lad moysen dicit᷑:
Ecce constituite dm̃ pharaoNis.
Quo ergo isti : nisi inter numeros
dominationum currunt. Etsunt
non nulli. quidum ibim& ipsis uigi¬
lanti cura dominantr: dumse sollici¬
ta intentione discutiunt. diuiNo
timori semper inhirentes: hoc inmu¬
nere uirtutis accipunt. ut iudica¬
re recte & alios possint: Quorum
profecto mentibus um diuina con¬
templatio pręsto est: in his uelut
inthrono suo dñs presidens aliorũ
facta ex aminat: ꝙ cuncta mira¬
biliter desua sede dspensat Quid
ergo isti : nisi thronisui conditoris
sunt: uel quo nisi ad supernarum
sedium numeros as stribuntur.
Perquos dũ scã eccła regitur : plerũq
dequibusdam suis infirinis actib etiã
electi iudicantur: Et sunt non nulli
qui tanta dĩ acproxini dilectione

Expanded text:
acceperunt? Et sunt nonnulli qui acceperunt? Et sunt nonnulli qui sic in semetipsis cunctis vitiis omnibusque desideriis dominantur, ut ipso jure munditiae dii inter homines vocentur; unde et ad Moysen dicitur: Ecce constitui te deum Pharaonis . Quo ergo isti nisi inter numeros dominationum currunt? Et sunt nonnulli qui, dum sibimetipsis vigilanti cura dominantur, dumque se sollicita intentione discutiunt, divino timori semper inhaerentes, hoc in munere virtutis accipiunt, ut judicare recte et alios possint. Quorum profecto mentibus dum divina contemplatio 1607 praesto est, in his velut in throno suo Dominus praesidens, aliorum facta examinat, et cuncta mirabiliter de sua sede dispensat. Quid ergo isti nisi throni sui conditoris sunt? vel quo nisi ad supernarum sedium numeros ascribuntur? Per quos dum sancta Ecclesia regitur, plerumque de quibusdam suis infirmis actibus etiam electi judicantur. Et sunt nonnulli qui tanta Dei ac proximi dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
dinem deputentur: N am sunt pleriq
qui parua capiunt: sed tamen haec
eadem parua. piȩ adnuntiare fr̃ib
non desistunt: Isti itaque : in angłorũ
numerum currunt: E tsunt nonnulli:
quidiuinę largitatis mimere refecti.
secretorum caelestium summã & ca¬
pere pręualent & nuntiare: Quo
ergo isti.: nisi inter angelorũ nume¬
rum deputantur. Et̾sunt alii qui
mira faciunt : signa ualenter oꝑant᷑:
Quo igitur isti: nisi ad suꝑnarũ uir
tutũ sorcem & numerũ congruunt:
Et sunt nonnulli. qui etiã deobsessis
corporib malignos sp̃s fugant: eosq
uir tute orationis & ui acceptae
potestatis eiciunt: Quo itaq: isti
meritum suum : nisi interpotesta tũ
caelestium numerũ sorciuntur.
Etsunt non nulli qui acceptis uirtu¬
tibus etiam elictoꝵ hominũ merita
transcendunt: cunque & bonis melio¬
ressunt. electis quoque frĩb princi¬
pantur: Quo ergo isti sortem suam :
nisi inter principatuum numeros

Expanded text:
dinem depudinem depuqui parva capiunt, sed tamen haec eadem parva pie annuntiare fratribus non desistunt. Isti itaque in angelorum numerum currunt. Et sunt nonnulli, qui divinae largitatis munere referti, secretorum coelestium summa et capere praevalent, et nuntiare. Quo ergo isti, nisi inter archangelorum numerum deputantur? Et sunt alimira faciunt, signa valenter operantur. Quo igitur tutum sortem et numerum congruunt? Et sunt nonnulli, qui etiam de obsessis corporibus malignos spiritus fugant, eosque virtute orationis, et vi acceptae potestatis ejiciunt. Quo itaque isti meritum suum, nisi inter potestatum coelestium numerum sortiuntur? Et sunt nonnulli, qui acceptis virtutibus etiam electorum hominum merita transcendunt, cumque et bonis meliores sint, electis quoque fratribus principantur. Quo ergo isti sortem suam, nisi inter pri
Abbreviated transcription (Latin):
amore flammȩscunt: Sed quid
prodest nos de angelicis spiritibus
ista per stringere : si non stud eamus
haec etiam ad nr̃os prouectus con¬
grua consideratione deriuare.
Quia enim suꝑna illa ciuitas ex an¬
gelis & hominibus constat. ad quam
tantum crediius humanum genus
ascendere. quantos illic contigit
electos angłos remansisse : sicut
scriptum est Statuit terminos
gentium. scđm numerum angeloꝵ
dĩ.: Debemus & nos aliquid ex illis
distinctionib: supernorũ ciuium ad
usum nrãe conuersationis trahere:
nos que ipsos ad incrementa uirtutũ
bonis studiis inflammare: Qui a
enim tanta illic ascensura creditur
multitudo hominum. quanta multi¬
tudo remansit angelorum: suꝑ est
ut ipsi quoque homines qui ad caeles¬
tem patriam redeunt: ex eis agmini¬
bus aliquid illuc reuertentes imitent᷑.
Distincte namque conuersationes
hominum. singulorũ agminum
ordinib congruunt : ut & in eorũ
sortem per conuersationis similitu¬

Expanded text:
amore flammescunt. 11. Sed quid amore flammescunt. 11. Sed quid prodest nos de angelicis spiritibus ista perstringere, si non studeamus haec etiam ad nostros profectus congrua consideratione derivare? Quia enim superna illa civitas ex angelis et hominibus constat, ad quam tantum credimus humanum genus ascendere, quantos illic contigit electos angelos remansisse, sicut scriptum est: Statuit terminos gentium secundum numerum angelorum Dei , debemus et nos aliquid ex illis distinctionibus supernorum civium ad usum nostrae conversationis trahere, nosque ipsos ad incrementa virtutum bonis studiis inflammare. Quia enim tanta illuc ascensura creditur multitudo hominum, quanta multitudo remansit angelorum, superest ut ipsi quoque homines qui ad coelestem patriam redeunt ex eis agminibus aliquid illuc revertentes imitentur. Distincte namque conversationes hominum singulorum agminum ordinibus congruunt, et in eorum sortem per conversationis similitu
Abbreviated transcription (Latin):
dictisunt. hi qui tanta diuinitatis
gratia replentur: ut in eis dñs sede
at. & per eossua iuiditia decernat:
Unde & per psalmistam dicitur: Sedes
super thronum: qui iudicas aequita¬
tem: Cherubim quoque plenitudo
scientiȩ dicitur: Et sublimiora illa
agmina idcirco cherubim uocata
sunt: quia tanto perfectiori sci¬
entia plenasunt: quanto claritatẽ
dĩ uicinius contemplantur.: Ut
scđm creaturę modum. eo plene
om̃a sciant: quo uisione condito¬
ris sui permeritum dignitatis ap¬
propinquant: Seraphim etiã uo¬
cantur illa scõrum spirituũ agmi¬
na. quae exsingulari ꝓpin quita¬
te conditoris sui inconparabili
ardent amore: Seraphim namque :¬
ardentes uel incendentes uocantur:
Quȩ quia̾ ita dõ conincta sunit.
ut inter haec & dm̃ nulli alii sp̃s
inter sint: tanto magis ardent
quanto hunc uicinius uident: Quoꝵ
profecto flamma amor est: quia
quosubtilius claritatẽ diuinitatis
eius aspiciunt : eo ualidius in eius

Expanded text:
dicti sunt hi, qui tanta divinitatis dicti sunt hi, qui tanta divinitatis gratia replentur, ut in eis Dominus sedeat, et per eos sua iudicia decernat. Unde et per psalmistam dicitur: «Sedes super tronos, qui iudicas equitatem». Cherubin quoque plenitudo scientie dicitur, et sublimiora illa agmina idcirco cherubin vocata sunt, quia tanto perfectiori scienDei vicinius contemplantur; ut, secundum creaturae modum, eo plene omnia sciant, quo visione conditoris sui per meritum dignitatis appropinquant. 1606 Seraphim etiam vocantur illa spirituum sanctorum agmina quae ex singulari propinquitate conditoris sui incomparabili ardent amore. Seraphim namque ardentes vel incendentes vocantur. Quae, quia ita Deo conjuncta sunt ut inter haec et Deum nulli alii spiritus intersint, tanto magis ardent, quanto hunc vicinius vident. Quorum profecto flamma amor est, quia quo subtilius claritatem divinitatis ejus aspiciunt, eo validius in ejus
Abbreviated transcription (Latin):
niebat: Raphaęl quoque. interpre¬
tatur ut diximus medicina dĩ: Quia
uidelic& dum tobi oculos quasi ꝑofsi¬
cium curationis tetigit: cęcitatis eiꝰ
mittitur: dignum uidelic& fuit.
ut dĩ medicina uocaretur: S edqͥa
ange lorum nomina interpretan¬
do perstrinximus. nunc suꝑ est
ut ipsa officiorum uocabula breui
fiunt: Potestates etiam uocantur:
hi qui hoc potentius ceteris in suo
ordine perceperunt: ut eorum dici¬
oni uirtutes aduersę subiectȩ sint:
quorum potestate refrenantur: ne
corda hominum tantũ temptare
patus etiam uocantur : qui ipsis quo¬
que bonis angelorum spiritibus
pręsunt : qui subiectis aliis dumque¬
quȩ sunt agenda disponunt : eis
adexplenda diuina nysteria prin
Ea ergo angelorum agmina. quȩ
mira potentia pręminent: ꝓ eo
quod eis cetera adobędiendum sub¬
uocata : quibus adexercenda iudi¬
cia semper ds̃ om̃ps prȩsidet:
Quia enimthronos. latino elo¬
quio sedes dicimus: throni de t̾

Expanded text:
niebat. Raphael quoque interpreniebat. Raphael quoque interpretatur, ut diximus, medicina Dei, quia videlicet, dum Tobi oculos quasi per officium curationis tetigit, cecitatis eius mittitur, dignum videlicet fuit, ut medicina Dei vocaretur. Sed quia angelorum nomina interpretando perstrinximus, nunc superest, ut ipsa officiorum vocabula brevitfiunt. Potestates etiam vocantur hi, qui hoc potentius ceteris in suo ordine perceperunt, ut eorum dictioni virtutes adverse subiecte sunt, quorum potestate refrenentur, ne corda hominum tantum temptare patus etiam vocantur, qui ipsis quoque bonis angelorum in spiritibus presunt, qui subiectis aliis dum queque sunt agenda disponunt, eis ad explenda divina ministeria princQuia ergo angelorum, que mira potentia preminent, pro eo quod eis cetera ad obediendum subvocata, quibus ad exercendum dum iuditium semper Deus omnipotens presidet: quia enim thronos Latino eloquio sedes dicimus, throni Dei
Abbreviated transcription (Latin):
quod facere prȩualet ds̃: Unde &ille
antiquus hostis qui esse dõ ꝑ suꝑbiã
similis concupiuit dicens. incaelum
conscendam & super astra caeli exal¬
tabo solium meum: sedebo inmonte
testamenti in laterib aquilonis. ascen¬
dam super al titudinem nubium. simi¬
lis ero altissimo: duminfine mundi
insua uirtute relinquetur. ex tremo
supplicio perimendus. cum michaele
archangelo pręliaturus esse ꝑhibet᷑.
Ut quise ad dĩ similitudinẽ superbus
ex tulerat: permichaelem ꝑemptus
discat. quia addĩ similitudi¬
nem ꝑsuꝑbiam nullus ex sargat
Admariam quoue gabrihel
mittitur : qui di fortitudo nomi¬
natur: Illum quippe nuntiare ue¬
niebat : qui ad debellandas aertas
potestates humilis apparere digna¬
tus est : De quo per psalmistã dr̃:
Tollite portas principes uras. &
eleuamini porte aeternales: & in¬
troibit rexgłȩ: Quis est iste rex
głȩ. Dñs fortis & potens. dñs po¬
quioir tutũ dñs & potens in proelio:

Expanded text:
quod facere praevalet Deus. Unde et ille quod facere praevalet Deus. Unde et ille antiquus hostis qui esse Deo per superbiam similis concupivit, dicens: In coelum ascendam, super astra coeli exaltabo solium meum, sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis, ascendam super altitudinem nubium, similis ero altissimo», dum in fine mundi in sua virtute relinquetur extremo supplitio perimendus, cum Michaele archangelo preliaturus esse perhibetur, ut qui se ad Dei similitudinem superbum extulerat, a Michaele peremptus discat, quia ad Dei similitudinem per superbiam nullus exurgat. Ad Mariam quoque Gabriel mittitur, qui Dei fortitudo nominatur: illum quippe nuntiare veniebat, qui ad debellandas aerias potestates humilis ap<p>arere dignatus est; de quo per psalmistam dicitur: «Tollite portas, principes, vestras et elevamini, porte eternales, et introibit rex glorie. Quis est iste rex glorie? Dominus fortis et potens, Dominus poqui virtutum Dominus et potens in prelio ad
Abbreviated transcription (Latin):
hab& sp̃s. etiã cũ uoluerit ange¬
los facit: Hi autẽ quiminima
nuntiant angłi. quiuero sum ma
annuntiant. ar changeli uocantur ĩ
Hinc est enim. quod ad mariã uirgi¬
nem non quilib& angłs: sed gabriel
archangelus mittitur: Adhoc quippe
ministerium. summum angelũ uenire
dignum fuerat: qui sum mum om̃ium
nuntiabat: Qui idcirco etiã priua¬
tis nominibus censentur : ut signetur
peruocabula etiam in operatione quid
ualeant: Neque enim in illa scã ciuitate.
quam deuisione omni potentis dĩ ple¬
na scientia perficit. idcirco ꝓpria
nomina sortiuntur. ne eorum ꝑ sonȩ
sine nominib sciri non possint : sed cũ
adnos aliquid ministraturi ueniunt.
apud nos etiã nomina aministeriis
trahunt: Michael namque. quis
ut ds̃: sabriel autem. fortitudo dĩ.
raphael uero. dicitur medicina dĩ :
Et quotiens mire uirtutis aliquid
agitur michael mitti ꝑ hibetur.
ut ex ipso actu & nomine detur in¬
tellegi. quia nullus potest facere.

Expanded text:
habet spiritus, etiam cum voluerit, angehabet spiritus, etiam cum voluerit, angelos facit. Hi autem qui minima nuntiant, angeli, qui vero summa annuntiant, archangeli, vocantur. Hinc est enim quod ad Mariam virginem non quilibet angelus, sed Gabriel archangelus, mittitur . Ad hoc quippe ministerium summum angelum venire dignum fuerat, qui summum omnium nuntiabat. Qui idcirco etiam privatis nominibus censentur, ut signetur per vocabula etiam in operatione quid valeant. Neque enim in illa sancta civitate, quam de visione omnipotentis Dei plena scientia perficit, idcirco propria nomina sortiuntur, ne eorum personae sine nominibus sciri non possint; sed cum ad nos aliquid ministraturi veniunt, apud nos etiam nomina a ministeriis trahunt. 9. Michael namque, quis ut Deus; Gabriel autem, fortitudo Dei; Raphael vero dicitur medicina Dei. Et quoties mirae virtutis aliquid agitur, Michael mitti perhibetut ex ipso actu et nomine detur intelligi, quia nullus potest facere
Abbreviated transcription (Latin):
Sardius topazius. & iaspis: crisolitꝰ.
onix. & berillus. saphyrus. carbun¬
culus & smna ragdus. Ecce nouem dix̃
nomina lapidum: quia ꝓfecto nouẽ
sunt ordines angelorum: quibus
nimirũ ordinib ille primus angłs
ideo ornatus & opertus extitit.
quia dum cunctis agminib: angeloꝵ
prelatus est. ex eorũ comparatione
clarior fuit: Sedcur istos persisten¬
tium angelorum choros enumeran¬
do per strinx imus : si non eorum
quoque ministeria subtiliter expri¬
mamus Greca & enĩ lingua an¬
głi nuntu: archangeli uero sũmi¬
⁊ nuntii uocantur: Sciendũ uero. ẽ.
quod angelorũ uocabulũ : nomen est
officii nonnaturę. Nam scĩ illi caeles¬
tis patrię sp̃s: semper quidem sunt
sp̃s : sed semꝑ uocari angłi nequa quã
possunt: quia tunc solum sunt angłi.
cumper eos aliqua nuntiantur:
Unde & per psal mistam dicitur i
Quifacit angłos suos sp̃s. acsi pa¬
tenter dicat : Quieos quos semꝑ

Expanded text:
sardius, topasius, jaspis, chrysolitus, sardius, topasius, jaspis, chrysolitus, onix, et berillus, saphyrus, carbunculus, et smaragdus . Ecce novem dixit nomina lapidum, quia profecto novem sunt ordines angelorum. Quibus nimirum ordinibus ille primus angelus ideo ornatus et opertus exstitit, quia dum cunctis agminibus angelorum praelatus est, ex eorum comparatione clarior fuit. 8. Sed cur istos persistentium angelorum choros enumerando perstrinximus, si non eorum quoque ministeria subtiliter exprimamus? Graeca etenim lingua angeli nuntii, archangeli vero summi nuntii, vocantur. Sciendum quoque quod angelorum vocabulum, nomen est officii, non naturae. Nam sancti illi coelestis patriae spiritus semper quidem sunt spiritus, sed semper vocari angeli nequaquam possunt, quia tunc solum sunt angeli, cum per eos aliqua nuntiantur; unde et per Psalmistam dicitur: Qui facit angelos suos spiritus . Ac si patenter dicat: Qui eos quos semper
Abbreviated transcription (Latin):
testates: domiationes uero. princi¬
patus ac potestates. iam adephesios
loquens descripserat. sed ea quoq
colosensib: dicturus premisic thro¬
nos: dequib necdum quic quã fue¬
rat ephesiis locutus. Dum ergo illis
quat tuor quae adephesios dixit.
id est principatibus. potestatibus.
uir tutibus. atque dominationibus
coniunguntur throni : quinque suN
ordines. qui specialiter ex primunt᷑.
Q uibus dum angłi & archangeli
cherubim. atque seraphim adiuneta
sunt: proculdubio nouẽ esse ange¬
lorum ordines inueniuntur: Unde
& ipsi angło qui primusest conditus.
per proph&am dicitur. Tu signacu¬
lum similitudinis. plenus sapientię
& perfectus decore: indeliciis para¬
dysi dĩ fuisti: In quo notandũ. quod
non adsimilitudinem di factus. sed
signaculum similitudinis dicitur.
ut quo in eo subtilior est natura. eo
in illo imago dĩ subtilius insinuetur
ex pressa : Quo in loco mox subdit᷑:
Omis lapis prȩtiosus. operimentũ tuũ.¬

Expanded text:
minationes . Dominationes vero et princiminationes . Dominationes vero et principatus ac potestates jam ad Ephesios loquens descripserat; sed ea quoque Colossensibus dicturus, praemisit thronos, de quibus necdum quidquam fuerat Ephesiis locutus. Dum ergo illis quatuor quae ad Ephesios dixit, id est principatibus, potestatibus, virtutibus atque dominationibus, conjunguntur throni, quinque sunt ordines qui specialiter exprimuntur. Quibus dum angeli et archangeli, cherubim atque seraphim, adjuncta sunt, procul dubio novem esse angelorum ordines inveniuntur. Unde et ipsi angelo, qui primus est conditus, per prophetam dicitur: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti . Unon ad similitudinem Dei factus, sed signaculum similitudinis dicitur, ut quo in eo subtilior est natura, eo in illo imago Dei subtilius insinuetur expressa. Quo in loco mox subditur: Om
Abbreviated transcription (Latin):
luit : eam proculdubio ad suam si¬
militudinem creauit: Decem ergo
draginas habuit mulier: quia no¬
uem sunt ordines angelorum:
Sed ut compleretur electorũ nume¬
rus. homo decimus est creatus.
qui conditori suo nec post culpam
periit: quia hunc aeterna sapien¬
tia ꝑ carnẽ miraculis choruscaNs.
ex lumine teste reparauit: N ouem
uero angłorum ordines diximus.
quia uidelic& esse testante sacro elo¬
quio scimus angłos. archangelos.
uirtutes. potestates. principatus.
dominationes. thronos. cherubim
atque seraphim: Esse namque
angłos & archangłos : pene om̃s sac ri
eloquii paginȩ̨ testantur: Cheru¬
bim uero atque seraphim : sȩpe ut
notum est libri prophetarũ loquunt᷑:
Q uattuor quoque ordinũ nomina.
paulus apłs adephesios enumerat
dicens : Supra om̃em principatum.
& potestatẽ. & uircutẽ. & domina¬
tionem: Quirursus ad colosen ses
scribens ait: Siuethroni. siue domi¬
nationes. siue principatus. siue po¬

Expanded text:
luit, eam procul dubio ad suam siluit, eam procul dubio ad suam similitudinem creavit. Decem vero drachmas habuit mulier, quia novem sunt ordines angelorum. Sed ut compleretur electorum numerus, homo decimus est creatus, qui a conditore suo nec post culpam periit, quia hunc aeterna sapientia per carnem miraculis coruscans ex lumine testae reparavit. 7. Novem vero angelorum ordines diximus, quia videlicet esse, testante sacro eloquio, scimus angelos, archangelos, virtutes, potestates, principatus, dominationes, thronos, cherubim, atque seraphim. Esse namque angelos et archangelos pene omnes sacri eloquii paginae testantur. Cherubim vero atque seraphim saepe, ut notum est, libri prophetarum loquuntur. Quatuor quoque ordinum nomina 1604 Paulus apostolus ad Ephesios enumerat, dicens: Supra omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dominationem . Qui rursus ad Colossenses scribens, ait: Sive throni, sive potestates, sive principatus, sive do
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia ꝑturbatur: Qui euer¬
sionis sermo non discrepat abeo quod
in aliis codicibus legitur emundat:
quia nimirum praua mens sinon priu̾
ꝑ timorem euertitur : ab assuetis ui¬
tiis non emundatur: E uersa ergo
domo inuenitur dragma: quia dũ
perturbatur conscientia hominis.
reparatur in homine similitudo con
ditoris: Etcum inuenerit : conuocat
amicas & uicinas dicens Congratu¬
lamini mihi: quia in ueni dragma
quã perdideram: Quae amicę uel
uicinȩ. nisi illȩ potestates caelestes¬
Sunt. Iam superius dictę: quȩ tan¬
to supernȩ sapientię iuxta sunt:
quanto ei pergram continuȩ uisio¬
:nis appropinquant. Sed int̾hȩc
nequaquã relinquere neglegenter
debemus. curista mulier ꝑ quã dei
sapientia figuratur. decem dragmas
habuisse per hibetur: ex quib unã
perdidit. quam cum querer& inue¬
nit: Angelorum quippe &
hominumꝰ naturam. ad cog¬
noscendum se dñs condidit: Quam
dum consistere ad aeternitatem uo¬

Expanded text:
conscientia perturbatur. Qui everconscientia perturbatur. Qui eversionis sermo non discrepat ab eo quod in aliis codicibus legitur, emundat, quia nimirum prava mens si non prius per timorem evertitur, ab assuetis vitiis non emundatur. Eversa ergo domo invenitur drachma, quia dum perturbatur conscientia hominis, reditoris. Et cum invenerit, convocat amicas et vicinas, dicens: Congratulamini mihi, quia inveni drachmam, quam perdideram. Quae amicae, vel vicinae, nisi illae potestates sunt coelestes jam superius dictae? quae tanto supernae sapientiae juxta sunt, quanto ei per gratiam continuae visionis appropinquant. Sed inter haec nequaquam relinquere negligenter debemus cur ista mulier, per quam Dei sapientia figuratur, decem drachmas habuisse perhibetur, ex quibus unam perdidit, quam cum quaereret invenit. Angelorum quippe et hominum naturam ad cognoscendum se Dominus condidit, quam dum consistere ad aeternitatem vo
Abbreviated transcription (Latin):
Etsi perdiderit dragmã unam: non ne
accendit lucernã & euertit domum.
& quęrit diligenter donec inueniat
dragmam quã perdiderat: Qui sig¬
natur perpastorem. ipse & ꝑ mulierẽ.
Ipse enim ds̃. ipse & dĩ sapientia:
Et quia imago ex primitur indrag¬
ma : Mulier dragmam perdidit :
quando homo qui conditus adimaginẽ
dĩ fuerat. peccando a similitudineꝰ sui
conditoris recessit: Sed accendit
mulier lucernam: quia dĩ sapientia
apparuit in humanitate: Lucerna
quippeꝰ lumen intesta est: Lumen
uero intesta est : diuinitas in carne:
Dequa uidelic& testa sui cor poris.
dicit ipsa sapientia: Exaruit uelut
testa uirtus mea: Quia enim testa
in igne solidatur. eius uirtus sicut
testa ex aruit : qui assumptam
carnem adresurrectionis głam ex
passionis tribulatione roborauit:
Accensa autẽ lucerna euertit domũ.
quia mox ut eius diuinitas ꝑ carnẽ
claruit. omisse nr̃a conscientia con¬
÷ cussit : Domus namque euertitur.
cum consideratione reatus sui humana

Expanded text:
am, nonne accendit lucernam, et evertit domum, et quaerit diligenter donec inveniat drachmam quam perdiderat? Qui signatur per pastorem, ipse et per mulierem. Ipse etenim Deus, ipse et Dei sapientia. Et quia imago exprimitur in drachma, mulier drachmam perdidit, quando homo, qui conditus ad imaginem Dei fuerat, peccando a similitudine sui conditoris recessit. Sed accendit mulier lucernam, quia Dei sapientia apparuit in humanitate. Lucerna quippe lumen in testa est: lumen vero in testa, est divinitas in carne. De qua videlicet testa sui corporis dicit ipsa Sapientia: Exaruit velut testa virtus mea . Quia enim testa in igne solidatur, ejus virtus sicut testa exaruit, quia assumptam carnem ad resurrectionis gloriam ex passionis tribulatione roboravit. Accensa autem lucerna evertit domum, quia mox ut ejus divinitas per carnem claruit, omnis se nostra conscientia concussit. Domus namque evertitur cum consideratione reatus sui humana
Abbreviated transcription (Latin):
fodiendo co operiamus: Mendica¬
ri enim ut diximus confusionis . ẽ.¬
illo maximę pessimo genere men¬
dicandi : quo fatuas uirgines legi¬
mus mendicasse. quando pruden¬
tibus dicerunt: Date nobis deoleo
ur̃o : quia lampades nr̃ȩ ex tingunt᷑:
Q uibus dictum est Ne forte non
sufficiat nobis & uobis: ite potius
aduendentes & emite uobis: De quo
genere pessimo mendicandi. etiam
per salomonem dicitur: Propter
frigus piger arare noluit : mendica¬
bit ergo aestate. & non dabitur ei:
Ait ergo uilicus: Fodere non ualeo
mendicare erubesco : quia postmor¬
tem nec fructuosam paenitentiam
demalis agere licebit: nec in bonis
eercere : sicut uoce sapientiae
persalomonem dereprobis dicit᷑:
Inuocabunt me. & non exaudiã¬
Mane consurgent & non inuenieNt
me : eo quod ex osam habueriNit
disciplinã. & timorem dni non susce¬
perint. nec ad quieuerint consilus
meis: & detraxerint uniuersȩ
correptioni meae: Igitur quia

Expanded text:
fodiendo cooperiamus. Mendicafodiendo cooperiamus. Mendicare enim, ut diximus, confusionis est, maxime illo pessimo genere mendicandi, quo fatuas virgines legimus mendicasse, quando prudentibus dixerunt : « Date nobis de oleo vestro, quia lampades nostrae exstinguuntur. » Quibus dictum est: « Ne forte non sufficiat nobis et vobis, ite potius ad vendentes, et emite vobis. » De quo genere pessimo mendicandi etiam per Salomonem dicitur: « Propter frigus piger arare noluit, mendicabit ergo aestate, et non dabitur ei . » Ait ergo villicus: « Fodere non valeo, mendicare erubesco. » Quia post mortem nec fructuosam poenitentiam de malis agere licebit, nec in bonis exercere, sicut voce sapientiae per Salomonem de reprobis dicitur: « Invocabunt me, et non exaudiaMane consurgent, et non invenient me, eo quod exosam habuerint disciplinam, et timorem Domini non susceperint, nec acquieverint consiliis meis, et detraxerint universae correptioni meae . » Igitur quia
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut ergo fodiendo terrę speciem
uertimus : ita uomere cõpunctio¬
nis. corda nr̃a ex drantes. peccata
quae interius latent. per confes¬
sionem aperimus Et inde ea
ante oculos di abscondimus : qđ
per cordis compunctionẽ ea mi¬
nistris di confitendo pandimus.
sicut uoce paenitentis in psalmo
legitur Delictũ meũ. cognitum
tisi feci Etiterũ: Dixi confite¬
bor aduersum me in iustitiam
meam dño: & tu remisisti impie¬
tatem peccati mer: unde figura
liter in lege precipitur. ut israheli¬
te per gentes initinere. paxillos
habenteᷤᷤ uxta balteos ferrenit.
& regressi adrequirenda necessa¬
ria naturȩ. fodientes in terra ster¬
cora humo co operirent Sicut
ergo per paxillos cordis cõpunctio.
sic per stercora peccata designant᷑.
dicente propheta: Cõputruer̃
uimenta in stercore suo: Iubemur
ergo pax illos habere iuxta bal¬
teos: ut cotidiana peccata. cotidia¬
na paenitentia & compunctione

Expanded text:
Sicut ergo fodiendo terrae speciem Sicut ergo fodiendo terrae speciem vertimus, ita vomere compunctionis corda nostra exarantes, peccata quae interius latent, per confessionem aperimus. Et inde ea ante oculos Domini abscondimus, quod per cordis compunctionem ea ministris Dei confitendo pandimus, sicut voce poenitentis in psalmo legitur: « Delictum meum cognitum tibi feci . » Et iterum: « Dixi, confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei . » Unde in lege figuraliter praecipitur, ut Israelitae pergentes in itinere paxillos juxta balteos ferrent, et egressi ad requirenda necessaria naturae, fodientes in terram stercora humo operirent . Sicut ergo per paxillos cordis compunctio, sic per stercora peccata designantur, dicente propheta: « Computruerunt jumenta in stercore suo . » Jubemur ergo paxillos habere juxta balteos, ut quotidiana peccata quotidiana poenitentia et compunctione
Abbreviated transcription (Latin):
poenitentiã. & infuturo adiudiciũ:
Uocamur autẽ adreddendã rationẽ
uillcacionis nrãe : cũ depresenti uita
ad eius iudicium ducimur.: ubi non
solum deopere. sed etiam deotioso
sermone. rationem reddituri sumus:
Et post haec non poterimus uilica¬
re : quia post mortem ui ait salo¬
mon. nec opus. nec ratio. nec sapi¬
entia. nec scientia apud inferos
erit: Vnde ꝑpsalmistã dicitur:
In inferno aut̃ quis confitebiturtibi.
Subauditur nullus: Quibus exẽ¬
plis territi. imitemur nunc ullicũ :
qui infuturo sibi prudenter p̃uidit
dicens intrase: Quid faciã quia dr̃s
m̃s aufert a me uilicationẽ. Fo¬
dere non ualeo. mendicare eru¬
besco scio quid faciã: ut cũ amotꝰ
fuero auili catione. recipiantme
indomos suas: Fodere rusticoꝵ est.
mendicare confusionis: Fodiendo
enĩ agitur. ut species terrę quae
infra lat& extra appareat: &
que ex terius appar&. deor sum
eiciatur: Quid aut̃ perfossionem:
nisi confessio peccatoꝵ designatur.

Expanded text:
ro ad judicium. Vocamur ergo ad reddendam rationem villicationis nostrae, cum de praesenti vita ad ejus judicium ducimur, ubi non solum de opere, sed etiam de otioso sermone rationem reddituri sumus. Et posthaec non poterimus villicare, quia post mortem, ut ait Salomon, « nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scientia apud inferos erit . » Unde per Psalmistam Deo dicitur: « In inferno autem quis confite bitur? » Subauditur, nullus. Quibus exemplis territi, imitemur villicum, qui in futuro sibi prudenter praevidit, dicens intra se: « Quid faciam, quia Dominus meus aufert a me villicationem? Fodere non valeo, mendicare erubesco. Scio quid faciam, ut cum amotus fuero a villicatione, recipiant me in domos suas. » Fodere rusticorum est, mendicare confusionis. Fodiendo enim agitur, ut species terrae, quae infra latet, extra appareat: et quae exterius apparet, deorsum jaciatur. Quid autem per fossionem, nisi confessio peccatorum designatur?
Abbreviated transcription (Latin):
abscondita sunt aboculis tuis: Quasi
enim indie sua pacẽ habebat. cũ ex¬
tollebatur in honoribus. gloriabatur
infacultatib. laetabatur infęcunditate
prolis & ideo periculum quod sibi futu¬
rum erat. nullo modo agnoscebat.:
Quae aut̃ illi uentura essent: dr̃as
breui sermone comprehendit. cum
adiungit: Quia uenient dies inte.
& circum dabunt te mnimici tui uallo.

Expanded text:
abscondita sunt ab oculis tuis. » Quasi abscondita sunt ab oculis tuis. » Quasi enim in die sua pacem habebat, cum extollebatur in honoribus, gloriabatur in facultatibus, laetabatur in fecunditate prolis, et ideo periculum, quod sibi venturum erat, nullo modo agnoscebat. Quae autem illi ventura essent, Dominus brevi sermone comprehendit, cum adjungit: « Quia venient dies in te, et circumdabunt te inimici
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iłis ep̃s utramque suã naturam
commendat: diuinã scilic& & hu¬
manam: Humanę quippe naturae
Aindicium est cum periuri: ciurtati
usque ad fletum compatitur: diuinae ei
cidem ciuitati q̃ uentura erant ut ds̃
predicat Quasi homo templũ ingres¬
susest.  sed quasi ds̃ uendentes &ementes
dcillo eiecit dicenis: Nomus mea.
domus orationis uocabitur: Quantũ
aut̃ desalute hominum gaudeat
quantumue de corum perditione
doleat. in ex ordio huius lectionis
demonstrat : cum periturã ciuita tẽ
intuens. fleuit super illam diceris:
:Quia si cognouisses & tu Fleuit non
pulchritudinẽ domorũ. non altitudi¬
ne turrium. non aedificia murorum:
sed ineta phorice homines: Dicitur aut̃
quaetibi imminerent fleres. quȩ modo
nescis cito peritura exultas: Intenta
enim solum modo in prosperitatibus.
quae presentialiter ei affluebaN.
quod futurũ erat minime pracuidebat:
Vnde & adño dicitur: Et quidẽ in hac
dietua quae ad pacẽ tibi: nunc autẽ

Expanded text:
Christus utramque suam naturam commendat, divinam scilicet et humanam. Humanae quippe naturae indicium est, cum periturae civitati usque ad fletum compatitur: divinae, cum eidem civitati, quae ventura erant, ut Deus praedicit. Quasi homo templum ingressus est, sed quasi Deus vendentes et ementes de illo ejecit, dicens: « Domus mea domus orationis vocabitur . » Quantum autem de salute hominum gaudeat, quantumve de eorum perditione doleat, in exordio hujus lectionis demonstrat, cum perituram civitatem intuens, flevit super illam, dicens: « Quia si cognovisses, et tu. » Flevit, non pulchritudinem domorum, non altitudinem turrium, non aedificia murorum, sed metaphorice homines. Dicitur autem quae tibi imminent, fleres, quae modo, quia nescis cito peritura, exsultas. Intenta enim solummodo in prosperitatibus, quae praesentialiter ei affluebant, quod futurum erat, minime praevidebat. Unde et a Domino dicitur: « Et quidem in hac die tua, quae ad pacem sunt tibi, nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ds grãs agotibi. quia non sum
sicut ceteri hominum: Raptores.
iniusti. adulteri. uelut etiã hic
publicanus: In quo loco colligetre
possumus: quia quat tuor modis
tumor arrogantiũ diuiditur.:
Primo cumse aestimat habere homo
quodnon hab& : scđo cumhoc quod
hab&. propria uir tute se habere
putat.
tertio cum hoc
quod hab&. non adõ quidem se acce¬
pisse. sed propriis meritis credit:
quarto cum eeteris despectis singu¬
lariter se habere aestimat quod
hab&: Quomorboiactantiae iste
phariseus laborabat: quinon solũ
publicano humiliter oranti. se p̃fe¬
rebat. sed etiã ceteris om̃ib dicens:
Ds̃. gras ago tibi. quia non sũ sicut
ceteri hominum: Adhuc etiã ipsã
mentis iactantiã pharisȩus uerbis
aperit: cũ sub iungit: Ieiuno bis insab¬
bato : decimas do om̃ium que possideo i
Q uod ait ieuno bis insabbato: intel¬
legendumest in ebdomada: Ubi coꝵ
temeritas reprehenditur: qui etiã
indictum ieiunium in eccła uiolare
presumunt: Frustra tamen deci¬

Expanded text:
 gratias ago tibi quia non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti, adulteri, velut etiam hic publicanus. » In quo loco colligere possumus, quia quatuor modis tumor arrogantium dividitur. Primo, cum se existimat habere homo, quod non habet. Secundo, cum hoc quod habet, propria virtute se habere putat. Tertio, cum hoc quod habet, a Deo quidem se accepisse, sed proprus meritis credit. Quarto, cum caeteris despectis, singulariter se habere aestimat quod habet. Quo morbo jactantiae iste Pharisaeus laborabat, qui non solum publicano humiliter oranti se praeferebat, sed etiam caeteris hominibus, dicens: « Deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum. » Adhuc etiam ipsam mentis jactantiam Pharisaeus verbis aperit, cum subjungit: « Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo. » Quod ait: « Jejuno bis in sabbato, » intelligendum est in hebdomada. Ubi eorum tepiditas redarguitur, qui etiam indictum jejunium in Ecclesia violare praesumunt. Frustra tamen deci
Abbreviated transcription (Latin):
idest quicquid superfluum. quic¬
quid hereticum. quicquid nostrȩ
fidei prauum & contrarium est di¬
scernamus & abiciamus: Siquis aut
ex his adnr̃am fidem catholicã con¬
uerti uoluerit. non est repellendus
sed recipiendus: ita tamen ut luge¬
at prius patrem suum & matrẽ
uno mense : idest depristina conuer¬
satione & heretica prauitate. qua
inquinatus & nutritus est. peniten¬
tiã agat : & anathematiz ec &
deluat: Sic om̃is arbor bona fructꝰ
bonos facit: mala aut̃ arbor fructꝰ

Expanded text:
id est quidquid superfluum, quidid est quidquid superfluum, quidquid haereticum, quidquid nostrae fidei pravum et contrarium est, discernamus et abjiciamus. Si quis autem ex his ad nostram fidem catholicam converti voluerit, non est repellendus, sed recipiendus, ita tamen, ut lugeat prius patrem suum et matrem uno mense, id est de pristina conversatione et haeretica pravitate, qua inquinatus vel nutritus est, poenitentiam agat, et anathematizet et diluat. « Sic omnis arbor bona fructus bono
Abbreviated transcription (Latin):
Unde in eadem lege alibi figuralit̃
precipitur: Si egressus fueris ad
bellum contra hostes tuos. & tradi¬
derit eos dñs ds̃ tuus in manus tuas.¬
captiuasque eos duxeris. & uideris
innumero mulierum puellam pul¬
risque eam habere uxorem. intro¬
duces eam indomum tuam: ita tam̃
ut prius cesariem capitis eius
radas. & summitates unguium illius
precidas : lugeatque patrẽ suum
& matrem indomo uno mense. &
post haec introduces eam adte. &
erit tibi uxor: Spiritaliter autẽ
adbellum procedimus: quando cum
hostibus eccłȩ. idest hereticis. defide
dep̃iana & religione conflictum
habemus: Cumque diuina aucto¬
ritate superatos tradiderit eos dñs
ds̃ nr̃t in manus nr̃as : si in uenerim
innumero disputationũ sententias
ad nr̃am fidem roborandam necessari¬
as : assumamus eas nobis in uxores:
Quia utait salomon. uxor uiri
sapientia est. ita tamen ut prius
cesariem capitis eius radamus. & sũ¬
mitates unguium precedamus.

Expanded text:
Unde in eadem lege alibi figuraliter Unde in eadem lege alibi figuraliter praecipitur: « Si egressus fueris ad bellum contra hostes tuos, et tradiderit eos Dominus captivosque duxeris, et videris in numero captivorum mulierem pulrisque eam habere uxorem, introduces eam in domum tuam, ita tamen, ut prius caesariem capitis ejus radas, et summitates unguium illius praecidas, lugeatque patrem suum et matrem in domo uno mense, et post haec introduces eam ad te, et erit tibi uxor . » Spiritaliter autem ad bellum procedimus, quando cum hostibus Ecclesiae, id est haereticis, de fide Christiana et religione conflictum habemus. Cumque divina auctoritate superati, tradiderit eos Dominus Deus noster in manus nostras, si invenerimus in numero disputationum sententias ad nostram fidem roborandam necessarias, assumamus eas nobis in uxores, quia, ut ait Salomon: « Uxor viri sapientia est : » ita tamen, ut prius caesariem capitis ejus radamus, et summitates unguium praecidamus,
Abbreviated transcription (Latin):
agustinus ait : sic carpendus est. ut
tamen caueatur spina: Sicut enĩ
hereticoꝵ est doctrina asimplicib
uiris penitus fugienda : sic acatho¬
licis & orthodoxis patribus quisci¬
unt discernere inter uerã & falsa
doctrinam mala respuenda sunt.
utbiona in auctoritate aecclesi asti¬
ca asfumantur: Quod dñs in lege
figurate ostendit: quando egredi¬
entibus filiis isrł deaegẏpto. prȩ¬
cepit ut mutuarent auicinis suis
uasa aurea et argentea non pauca.
ut expoliarent aegẏptum: Quid
per argentum : nisi sacrȩ scripturȩ
prȩclarus sensus accipitur. Eloqͥa
enim dñi eloquia casta ait ꝓpheca.¬
Argentũ igne examinatum: Per
aurum uero. nitor eloquii ex pri¬
mitur : salomone dicente: Thes tꝗ¬
aurus desiderabilis : requiesc& inore
sapientis: Quasi ergo uasa aurea
& argentea auicinis mutuo accipimꝰ.
quando abhereticis & pagaNis
necessarias sententias uelnitorem
eloquii ad nr̃am utilitatẽ assumimꝰ:

Expanded text:
Augustinus ait: Sic carpendus est botrus, ut Augustinus ait: Sic carpendus est botrus, ut tamen caveatur spina. Sicut enim haereticorum doctrina a simplicibus viris penitus fugienda est, sic a catholicis et orthodoxis Patribus, qui sciunt discernere inter veram et falsam doctrinam, mala respuenda sunt, ut bona in auctoritate ecclesiastica assumantur. Quod Dominus in lege figurate ostendit, quando egredientibus filiis Israel ex Aegypto , praecepit eis, ut mutuarent a vicinis suis vasa aurea et argentea non pauca, ut exspoliarent Aegyptum. Quid per argentum, nisi sacrae Scripturae praeclarus sensus accipitur? « Eloquia enim Domini eloquia casta, argentum igne examinatum . » Per aurum vero, nitor eloquii exprimitur, Salomone dicente: « Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis . » Quasi ergo vasa aurea et argentea a vicinis mutuo accipimus, quando ab haereticis et paganis necessarias sententias vel nitorem eloquentiae ad nostram utilitatem assumimus.
Abbreviated transcription (Latin):
retici & falsi catholici. amari & a¬
culeati proximis inuenuutur.
& ideo illorum fals&e doctrinȩ. & istoꝵ
praua exempla fugienda sunt: quia
sicut ait salomon. qu
qui tetige¬
rit picẽ inquinabitur abea: & qui
dissipat sepem. mordebit eũ coluber:
Uelut quidam tradunt: per uuam
& ficum. dulcedo memoriȩ regni cae¬
lestis accipitur: Igitur despinis non
colligitur uua. neque de tribulis ficꝰ.
quia si requiriturꝰ inheretico fructꝰ
caritatis. spinę dissensionis inueni¬
untur : & si infalso catholico amor
caelestis. amor terrenus repperit᷑:
& si fructus castitatis. fructus
libidinis intuetur: S ed quã uis spina¬
uuam nongignat: sol& tamen
uitem cumbotro sustinere: quia
heretici & falsi catholici cum in
multis malisint. solent tameN
quaedam bona docere. & quȩdam
religiosa ostendere: Quid ergo talib
faciendum erit. Num quid propt̃
spinam relinquendus est botrus: id .ẽ.
propter mala: Absit: Sed ut pat̃

Expanded text:
retici et falsi catholici amari et aretici et falsi catholici amari et aculeati proximis inveniuntur: et ideo illorum falsa doctrina, et istorum prava exempla fugienda sunt, quia sicut ait Salomon: « Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea; et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber . » Vel, ut quidam tradunt, per uvam et ficum, dulcedo memoriae regni coelestis accipitur. Igitur de spinis non colligitur uva, neque de tribulis ficus, quia si requiritur in haeretico fructus charitatis, spinae dissensionis inveniuntur; et si in falso catholico amor coelestis, amor terrenus reperitur; et si fructus castitatis, fructus libidinis intuetur. Sed quamvis spina non gignat, solet tamen vitem cum botro sustinere. Quia haeretici et falsi catholici, cum in multis mali sint, solent tamen quaedam bona docere, et quaedam religiosa ostendere. Quid ergo de talibus faciendum erit? Nunquid propter spinam relinquendus est botrus, id est propter mala bona? Absit. Sed ut pater