comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipse donauit: ꝓfundã multũ
questionẽ aut exposui uob̾. aut
tractami uob̾cũ. Siqͥ minꝰ intellere¬
runt: ͥmaneat pietas: ⁊ reuela¬
bit᷑ ueritas. Qui aũt intellexer̃t:
ñ se extollant qͣsi celeriores suꝑ
tardiores : ne extollendo se ex¬
orbitent: ⁊ faciliꝰ peruemant
tardiores. Om̃s aũt ꝑducat cui
dicimꝰ:ͥ deduc me dñe in uia
tuaꝰ. ⁊ ambulabo in u̾itate tua
Per hoc gͦ qͦd exposuit dñs qͥa
ipse ẽ ostiũ. introeamꝰ ad ea que
ꝓposuit nec exposuit. Et pastor
qͥdẽ qͥdnã sit. quãuis ñ dixerit
in ista lectione que hodie recita¬
ta ẽ. tam̃ mea que seqͥtur aꝑtiᷤ¬
sime dicit. Ego sũ pastor bonus
Quod ⁊ si ñ diceret: quẽ aliũ
preter illũ intelligere deberẽ¬
mꝰ in eis uerbis ubi ait: qͥ intrat

Expanded text:
ipse donavit, profundam multum quaestionem aut exposui vobis, aut tractavi vobiscum. Si qui minus intellexerunt, maneat pietas, et revelabitur veritas: qui autem intellexerunt, non se extollant quasi celeriores super tardiores, ne extollendo se exorbitent, et facilius perveniant tardiores. Omnes autem perducat cui dicimus: Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . 14. Per hoc ergo quod exposuit Dominus, quia ipse est ostium, intremus ad ea quae proposuit, nec exposuit. Et pastor quidem quisnam sit, quamvis non dixerit in ista lectione quae hodie recitata est, tamen in ea quae sequitur apertissime dicit: Ego sum pastor bonus. Quod etsi non diceret, quem alium praeter ipsum intelligere deberemus in eis ver
Abbreviated transcription (Latin):
emiserit ante eas uadit: et oues
eũ sequunt᷑. qͥ sciunt uocẽ eiꝰ. Es
enĩ aliꝰ oues ꝓprias uocat nomina¬
tĩ. ⁊ educit eas hinc ad uitã et̾nã
nisi qͥ nouit nomina predestinatoꝵ
Unde ait discipłis suis. Gaudete
qͥa nomina ur̃a scripta sũt in
naũ. Et qͥs aliꝰ eas emittet. n¬
si qͥ earũ peccata dimittet. ut
eũ seqͥ duris liberate unculis
possint. Et qͥs eas p̃cessit quo
dedisti mͥ. uolo ut ubi ego sũ et
ipsi sint mecũ. Unde illud qͦd ait:
ego sum ostiũ. Per me siqͥs intro¬
ierit saluabit᷑ : et ingrediet᷑ et
egrediet᷑. ⁊ pascua inueniet:
In hoc euidenter ostendit:. nõ
solũ pastorẽ. sed etiã oues intra¬
re ꝑ ostiũ. Sed qͥd ẽ ingredietur
et egrediet᷑ : et pascua inueniet:ͦ
Ingredi qͥppe in eccłam per ostiũ
de eccła. sic̃ ait iste ipse ioħes
euangłista in epła sua. ex nob̾
exiert̾ sed ñ erant ex nob̾: ñ est
utiq bonũ. Talis gͦ exitꝰ ñ posset

Expanded text:
eas vadit: et oves eum sequuntur, quia sciunt vocem ejus? » Quis enim alius oves proprias vocat nominatim, et educit eas hinc ad vitam aeternam, nisi qui novit nomina praedestinatorum? Unde ait discipulis suis, Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in natim. Et quis alius eas emittit, nisi qui earum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint! Et quis eas praecessit quo dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum » ? Unde illud est quod ait: « Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur; et ingredietur, et egredietur; et pascua inveniet. » In hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. 15. Sed quid est, ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet! Ingredi quippe in Ecclesiam per ostium de Ecclesia, sicut ait iste ipse Joannes evangelista in Epistola sua, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis
Abbreviated transcription (Latin):
hominibꝰ oꝑari. Unde ⁊ in ꝑsal¬
mo legit᷑. Exiit homo ad opꝰ
suũ. Et ipse dñs dicit.Luceãt
oꝑa ur̃a corã hominibꝰ. Sed
plus me delectat qͦd ipsa ueritaᷤ
tanquã pastor bonꝰ ⁊ ideo doctor
admodũ intelligere debeamꝰ
qͦd ait: ł ingrediet᷑ ⁊ egrediet᷑.
et pascua iuenietꝰ. cũ secutꝰ

Expanded text:
de et in Psalmo dicitur: Exiet homo ad opus suum . Et ipse Dominus dicit: Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa Veritas tanquam pastor bonus, et ideo doctor quem modum intelligere debeamus, quod ait: Ingredietur, et egredietur et p
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑. Nominat ostiũ: nominat
ouile: nominat oues. Cõmen-¬
dat hec omĩa. sed nondum
exponit. Legamꝰ gͦ. qͥa uen¬
turus ẽ ad ea u̾ba in quibus
nob̾ aliqua que dixit dignet᷑
exponere: ex quoꝵ epo. sitions
dabit nob̃ fortasse etiã illa
que ñ exposuit intelligere.
Pascit enĩ manifestis. exer¬
ostiũ in ouile ouiũ. sed ascen¬
dit aliunde. ue misero qͥa ca¬
surꝰ ẽ. Sit gͦ humilis. ꝑ ostiũ
intret. Nano pede ueniat. ⁊
ñ offendet. Ille inqͥt fur. ẽ et
latro. Ques suas. uult dicere
oues alienas. Ad hoc suas.
id ẽ furto ablatas: ñ ut sal¬
uet: sedut occidat. Ergo
fur ẽ: qͥa qͦd alienũ ẽ suum
dicit. Latro. qͥa ⁊ qͦd ẽ fura¬
tꝰ occidit. Qui aũt intrat ꝑ
ostiũ . pastor ẽ oiũ. Huic osti¬
ariꝰ aꝑit. De ostiario isto tuc̃
queramꝰ: quando ⁊ ab ipso
dño audierimꝰ qͥd sit ostiũ. ⁊
qͥd sit pastor. Et oues uocẽ
eiꝰ audiunt. ꝓprias oues
uocat nominatim. habet
enĩ nomina earũ scripta in

Expanded text:
« Nominat ostium, nominat ovile, nominat oves: commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo, quia venturus est ad ea verba, in quibus nobis aliqua, quae dixit, dignetur exponere: ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit intelligere. Pascit enim manifestis, exerd ascendit aliunde. Vae misero, quia casurus est! Sit ergo humilis, per ostium intret: plano pede veniat, et non offendet. Ille, inquit, fur est et latro. Oves suas vult dicere oves alienas: ad hoc suas, id est, furto ablatas, non ut salvet, sed ut occidat. Ergo fur est, quia quod alienum est, suum dicit: latro, quia et quod est furatus, occidit. Qui autem intrat per ostium, pastor est ovium: huic ostiarius aperit. De ostiario isto tunc quaeramus, quando ab ipso Domino audierimus quod sit ostium, et qui sit pastor. Et oves vocem ejus audiunt, et proprias oves vocat nominatim. Habet enim nomina earum scripta in
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ pastoris. ⁊ alienũ ideo seque¬
bant᷑ : oues erant. an non erãt ͤ
Si oues erant: quomͦ alienos
oues ñ audiunt: Si oues non
erant. qͣre obiurgant᷑ illi qͥbus
dicit᷑ ͥ errantẽ ouẽ ñ reuocastiᷤͤ
In ipsis etiã iã factis catholicis
xpianis bone spei fidelibꝰ: ali¬
quando mala contingunt. Se¬
ducunt᷑ in errorẽ: ⁊ post erro¬
rẽ reuocant᷑. Quando seducti
sũt inerrorẽ ⁊ rebaptiz ati sũt
aut post ouilis dm̃ci societatẽ
rursus merrorẽ pristinũ reuo¬
liti sũt. oues erant annõ erãt:
Atiq catholici erant. Si ca¬
tholici fideles erant:. oues erãt.
Si oues erant: quomͦ uocẽ ali¬
eni audire potuert. cũ dñs di¬
cat. ñ audiert̃ eos oues. Audistiꝰ
frẽs altitudinẽ questionis. Dico
gͦ. Nouit dñs qͥ sũt eiꝰ. Nouit pre¬
scitos: nouit p̃destinatos. De il¬
lo qͥppe dicit᷑. Quos aũt presci¬
uit : et predestinauit confor¬
mes fieri imaginis filii sinꝰ. ut

Expanded text:
cem pastoris, et alienum ideo sequecem pastoris, et alienum ideo sequebantur, oves erant an non erant? Si oves erant, quomodo alienos oves non audiunt? si oves non erant, quare objurgantur illi quibus dicitur, Errantem ovem non revocastis? In ipsis etiam jam factis catholicis Christianis, bonae spei fidelibus, aliquando mala contingunt; seducuntur in errorem, et post errorem revocantur: quando seducti sunt in errorem, et rebaptizati sunt, aut post ovilis dominici societatem rursus in errorem pristinum revoluti sunt, oves erant an non erant? Utique catholici erant. Si catholici fideles erant, oves erant. Si oves erant, quomodo vocem alieni audire potuerunt, cum Dominus dicat, non audierunt eos oves? 12. Audistis, fratres, altitudinem quaestionis. Dico ergo: Novit Dominus qui sunt ejus . Novit praescitos, novit praedestinatos: de illo quippe dicitur, « Quos autem praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uener̃t p̃ter me. fures sũt ⁊ latro¬
nes:⁊ ñ audiert̃ eos oues. Dñe si
ñ audier̃t eos oues: quomͦ errãt¬
oues. si oues ñ audiunt nisi te .ͦ
Tu aũt ueritas es. Qiuisqͥs ueri¬
tatẽ audit. ñ utiq errat. Illi
aũt errant. ⁊ oues appellantur.
Nam si in errore suo oues ñ ap¬
pellarent᷑: ñ diceret᷑ ꝑ iezechi¬
elẽ: errantẽ ouẽ ñ reuocastis. Quo¬
modo ⁊ errat. ⁊ ouis ẽ ͦ Uocẽ
alieni audiuit. Certe ñ audier
eos oues. Deinde mͦ multi colligũ¬
tur ad ouile. xp̃i.⁊ ex hereticis
fiunt catholici. A furibꝰ tollunt᷑.
pastori reddunt᷑. Et aliquando
murmurant: cediũ paciuntur
a reuocante: ⁊ ñ intelligunt
iugulantẽ. Uerintam̃ etiã cũ
renitentes uenerint que oues
sũt. agnoscunt uocẽ pastoris:
et se uenisse letant᷑. ⁊ errasse
erubescunt. Quando gͦ m illo
errore tanquã in ueritate gła¬
bant᷑ . et utiq ñ audiebant uo¬

Expanded text:
venerunt praeter mevenerunt praeter menes, et non audierunt eos oves. Domine, si non audierunt eos oves, quomodo errantoves? Si oves non audiunt nisi te; tu autem veritas es: quisquis veritatem audit, non utique errat. Illi autem errant, et oves appellantur. Nam si in errore ipso oves non appellarentur, non diceretur per Ezechielem, Errantem ovem non revocastis. Quomodo et errat, et ovis est? Vocem alieni audivit? Certe non audierunt eos oves. Deinde modo multi colliguntur ad ovile Christi, et ex haereticis fiunt catholici; a furibus tolluntur, pastori redduntur: et aliquando murmurant, taedium patiuntur ad revocantem, et non intelligunt jugulantem; verumtamen etiam cum renitentes venerint quae oves sunt, agnoscunt vocem pastoris, et se venisse laetantur, et errasse erubescunt. Quando ergo in illo errore tanquam in veritate gloriabantur, et utique non audiebant vo
Abbreviated transcription (Latin):
nondũ erant: tunc lupi erant.
ox audita eos mutauit. ex lu¬
pis oues fecit. Quando gͦ fac̾te
sũt oues audiert: ⁊ pastorẽ in¬
uenert. Pastorẽq secute sũt. et
pastoris ꝓmissa sꝑ auert̃: qͥa iussa
fecert̃. Soluta ẽ utcũq ista que¬
stio. ut ciuquã forte sufficiat.
Me aũt adhiic mouet. ⁊ qͥd me
moueat cominiinco uob̾cũ: ut
quodã modo querens uob̃cum.
reuelante illo uob̾cũ merear in¬
uenire. Quid gͦ me moueat ac¬
cipite. Per iezechielẽ prophetã
dñs obiurgat pastores: et dicit
inter cet̾a de ouibꝰ: errantẽ ouẽ
ñ reuocastis. Et errantẽ dicit:
et ouẽ appellat. Si quando er¬
rabat ouis erat: cuiꝰ uocẽ ut er¬
raret audiebatͦ Proculdubio
enĩ ñ erraret. si uocẽ pastoris au¬
diret. Sed ideo errauit qͥa audi¬
uit uocẽ aliemꝰ. uocẽ furis ⁊ latro¬
nis audiuit. Certe latronũ uocẽ
ñ audiunt oues. Qui uener̃t̃ inqͥt.
et intelligimꝰ preter meꝰ:. idest qͥ

Expanded text:
nondum erant, tunc lupi erant; nondum erant, tunc lupi erant; vox audita eos mutavit, et ex lupis oves fecit: quando ergo factae sunt oves, audierunt, et pastorem invenerunt, pastorepastoris promissa speraverunt, quia jussa fecerunt. 11. Soluta est utcumque ista quaestio, et cuiquam forte sufficiat. Me autem adhuc movet, et quid me moveat communico vobiscum, ut quodammodo quaerens vobiscum, revelante illo vobiscum merear invenire. Quid ergo me moveat, accipite. Per Ezechielem prophetam Dominus objurgat pastores, et dicit inter caetera de ovibus, Errantem ovem non revocastis . Et errantem dicit, et ovem appellat. Si quando errabat ovis erat, cujus vocem ut erraret audiebat? Procul dubio enim non erraret, si vocem pastoris audiret: sed ideo erravit, quia vocem audivit alieni; vocem furis et latronis audivit. Certe latronum vocem non audiunt oves: Qui venerunt, inquit, et intelligimus, Praeter me; id est, Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ preconẽ: exceptor ñ facit p̃¬
co dicit. sed iudex dicit. Ali sũt
gͦ qͦs ñ audiert̃ oues: in qͥbꝰ nõ
erat uox xp̃i. errantes: falsa
aicentes: mama garrientes:
uana fĩgentes: miseros seduc en¬
ẽ questio hec. Quid habet ob¬
scurũ ⁊ ad intelligendũ diffici¬
le: audite obsecro. Ecce dñs iħs
expressa ipso ore pastoris. Siem̃
tomagis uocẽ pastoris. ꝓferebat
lingua ipsa pastoris. Non om̃s
audier̃t̃. Sed qͥd putamꝰ: Qui
audier̃t. oues erant. Ecce audi¬
uit iudas : ⁊ lupus erat. Seque¬
bat᷑. sed pelle ouina tectꝰ. pasto¬
erant:. Ipsos enĩ uidebat in turba.
quando dicebat. Cũ exaltaue¬
rius filiũ hominis. tunc cognosce¬
tis ͥa ego sum. Quomͦ gͦ ista sõlui¬
tur questio. Audiunt ñ oues: ⁊ ñ
audiunt oues. Sequunt᷑ uocem
pastoris qͥdã lupi. ⁊ ei quedã con¬
tradicunt oues. Postremo pasto¬
rem occidunt oues. Soluit᷑ que¬
stis Respondet enĩ aliqͥs. ⁊ dicit.
Sed quando ñ audiebant. oue ᷤᷤ

Expanded text:
or non facit, Praeco dixit; sed, Judex dixit. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducenest quaestio? Quid habet obscurum et ad intelligendum difficile? Audite, obsecro. Ecce Dominus iexpressa ipso ore pastoris. Si enito magis vocem pastoris proferebat lingua ipsa pastoris? Non omnes audierunt. Sed quid putamus? qui audierunt, oves erant? Ecce audivit Judas, et lupus erat: sequebatur, sed pelle ovina tectus pastoerant: ipsos enim videbat in turba, quando dicebat, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Quomodo enim ista solvitur quaestio? Audiunt non oves, et non audiunt oves; sequuntur vocem pastoris quidam lupi, et ei quaedam contradicunt oves; postremo pastorem occidunt oves. Solvitur quaestio: respondet enim aliquis, et dicit, Sed quando non audiebant, oves
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sariꝰtins ẽ in ista uiaꝰ. hoc ẽ
in ista mortali uita. Sed qͥd dicit:
Concorda cũ adu̾sario tuo cito
dũ es cũ eo in ua. Audisti᷑ ͥ credi¬
disti:. concordasti. Si adu̾sabaris.
concorda. Si tͥ prestitũ ẽ concor¬
dare: noli ulteriꝰ litigare. Quan¬
do enĩ finat᷑ uia nescis: sed tam̃
scit ille. Si ouis es. ⁊ si ꝑseuera¬
ueris usq in finẽ: saluus eris:
Ac ꝑ hoc istã uocẽ ñ contemnũt

Expanded text:
adversarius tuus est in ista via, hoc est in ista mortali vita. Sed quid dicit? « Concorda cum adversario tuo cito, dum es cum eo in via . » Audisti, credidisti, concordasti. Si adversabaris concorda. Si tibi praestitum est concordare, noli ulterius litigare. Quando enim finiatur via nescis, sed tamen scit ille. Si ovis es, et si perseveraveris usque in finem, salvus eris: ac per hoc istam vocem non c
Abbreviated transcription (Latin):
nisse. Ideo ⁊ sic ait. Eundẽ potũ
spiritalẽ biber̃t. Si spiritalem:
eundẽ. Nam corporalẽ ñ eundẽ.
Quid emĩ illi bibebant. Bibebãt
tari dei ponit᷑. Et illi qͥdẽ pro
magno sacram̃to eiꝰdẽ. xp̃i. bi¬
bert̃ aquã ꝓfluentẽ de petra.
Nos qͥd bibamꝰ. norunt fideles
Si speciẽ usibilẽ intendasꝰ. ali¬
ud ẽ. Si intelligibilẽ significa¬
tionẽ: eundẽ potũ spiritalẽ bi¬
bert̃. Quot qͦt aũt illo tpr̃e cre

Expanded text:
ic ait, Eumdem potum spiritualem biberunt. Spiritualem eumdem, nam corporalem non eumdem. Quid enim illi bibebant? Bibebant tari Dei ponitur. Et illi pro magno sacramento ejusdem Christi biberunt aquam profluentem de petra; nos quid bibamus norunt fideles. Si speciem visibilem intendas, aliud est: si intelligibilem significationem, eumdem potum spiritualem bibe
Abbreviated transcription (Latin):
git: ⁊ eos qͥuenturũ eẽ. ⁊ eos qͥeũ
uenisse credider̃t. Diu̾sis qͥdem̃
tẽporibꝰ: sed utrosq ꝑ unũ fidẽi
ssos. Nos credimꝰ dñm iħm xp̃m
se: ꝥassũ ẽẽ. resurrexisse. ad
celos ascendisse. Totũ hoc sic̃ u̾¬
ba auditis p̃teriti tpris: impletũ
eẽ iam credimꝰ. In eiꝰ fidei soci¬
etate sũt nob̾cũ ⁊ illi patres.
qͥ credider̃t de uirgine nascitu¬
rũ.  passurũ ⁊ resurrecturũ.
in celos ascensurũ. Illos emĩ ostẽ

Expanded text:
eos qui venturum esse, et eos qui eum venisse crediderunt. Diversis quidem temporibus, sed utrosque per unum fidei ossos. Nos credimus Dominumcarne, passum esse, resurrexisse, in coelum ascendisse: totum hoc, sicut verba auditis praeteriti temporis, impletum esse jam credimus. In ejus sunt fidei societate nobiscum et illi patres, qui crediderunt de Virgine nasciturum, passurum, resurrecturum, in coelum ascensurum: illos enim o
Abbreviated transcription (Latin):
Propheta dixit. credidi ꝓpt̾
qͦd locutꝰ sũ. apłs dicit : ⁊ nos
credimꝰ. ꝓpt̾ qͦd ⁊ loqͥm᷑. Ut sci¬
as aut̃ qͦd una sit fides. audi
dicentẽ. H abentes aũt eundẽ
sp̃m fidei: ⁊ nos credi Sistimus.
Sic ⁊ alio loco. Nolo enĩ uos ig¬
norare frẽs: qͥa patres nr̃i om̃s
sub nube fuert̃: et om̃s ꝑ ma-¬

Expanded text:
ixit, Credidi, propter quod locutus sum : Apostolus dicit, Et nos credimus, propter quod et loquimur. Ut scias autem quod una sit fides, audi dicentem, Habentes eumdem spiritum fidei, et nos credimus. Sic et alio loco, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per ma
Abbreviated transcription (Latin):
In pͥncipio erat u̾bũ. Cum illo
gͦ uenert̃. qͥ cũ u̾bo dei uener̃t.
Ego sum inqͥt uia.⁊ ueritas et
uita. Si ipse ẽ ueritas: cũ illo
uener̃t qͥ ueraces fuert. Quot¬
quot gͦ p̃ter illũ fures ⁊ latro¬
nes:. i dest ad furandũ ⁊ occiden¬
dũ. Sed ñ audiert eos oues.
Maior hec questio ẽ: ñ audier
eos oues. Ante aduentũ dni nr̃i

Expanded text:
principio erat Verbum . Cum illo ergo venerunt, qui cum verbo Dei venerunt. Ego sum, inquit, via et veritas et vita . Si ipse est veritas, cum illo venerunt qui veraces fuerunt. Quotquot ergo praeter illum, fures et latrones; id est, ad furandum et occidendum. 9. Sed non audierunt eos oves. Major haec quaestio est, non audierunt eos oves. Ante adventum
Abbreviated transcription (Latin):
trasse gaudeamꝰ. Om̃s quot qͦt
uenert. fures sũt ⁊ latrones.
Ed ẽ hoc dñe: om̃s quot quot
uener̃tͦ ¶uid enĩ :ͦ Tu ñ uenisti ͤ
illũ uenert̃: qͥa cũ illo uenerunt.
Uenturꝰ precones mittebat: sed
eoꝵ corda qͦs miserat possidebat:

Expanded text:
quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine, Omnes, quotquot venerunt? Quid enim, tu non venisti? Sillum venerunt, sed cum illo venerunt. Venturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. in ecclesiã eiꝰ qͦd ẽ ouile
eiꝰ intrauerit ad uitã tẽporalẽ
que ẽ in fide. Ideo ait. Ego ue¬
ni ut uitã habeant: hoc ẽ fidẽ
que ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ : ꝑ quã
fidẽ in ouile ingrediunt᷑ ut ui¬
uant: qͥa iustus ex fide unuit:.
et habundantiꝰ habeant qͥ
ꝑseuerando usq in finẽ. per
Et habundantiꝰ habeant in¬
tã. ueniendo qͦ pastor ille p̃ces¬
sit:. ubi nũquã deinde moriant᷑.
Quãius gͦ ⁊ hic imipso ouili nõ
possiunꝰ intelligere qͦd dictũ
ẽ ⁊ pascua inuenient: id ẽ ⁊
ad ingressũ ⁊ ad egressum. ta¬
men tunc uere pascua inueni¬
ent ubi saturent᷑ qͥ esuriunt
et sitiunt iusticiã ł qualia pas¬
cua inuenit eui dictũ ẽ. hodie
mecũ eris in paradiso. Quomo¬
do aut̃ ipse sit ostiũ. ipse pastor.
ut ꝑ se ipsũ quodã mͦ etiã ipse
ingredi ⁊ egredi intelligatur :
et qͥsnã sit ostiariꝰ longũ ẽ hodie
querere: ⁊ disserendo siẽ iyse
donauerit explicare:

Expanded text:
m in Ecclesiam ejus, quod est ovile ejus, intraverit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait: « Ego veni ut vitam habeant, » hoc est, fidem quae per dilectionem operatur, per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, quia justus ex fide vivit ; et abundantius habeant, qui perseverando usque in finem, per et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non possumus intelligere quod dictum est, et pascua inveniet, id est, et ad ingressum et ad egressum: tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam ; qualia pascua invenit cui dictum est, Hodie mecum eris in paradiso . Quomodo autem ipse sit ostium, ipse pastor, ut per seipsum quodammodo etiam ipse ingredi et egredi intelligatur, et quisnam sit ostiarius, longum est hodie quaerere, et disserendo sicut ipse donaverit explicare.
Abbreviated transcription (Latin):
cio qͥs: ⁊ desipuit: ͥ refriguit.
audunt alienã. Si p̃destinatꝰ
ẽ. ad tẽpus errauit. in et̾nũ ñ
periit. Redit ut audiat qͦd ne¬
glexit. faciat qͦd audiuit. Si
enĩ de his ẽ qͥ predestinati sũt:
et errorẽ ipsius ds̃ p̃sciuit. et
conu̾sionẽ futurã. Si aberra

Expanded text:
cio quis et desipuit, refriguit, cio quis et desipuit, refriguit, audivit alienam: si praedestinatus est, ad tempus erravit, in aeternum non periit; redit ut audiat quod neglexit, faciat quod audivit. Si enim de his est qui praedestinati sunt, et errorem ipsius Deus praescivit, et conversione
Abbreviated transcription (Latin):
tis enĩ loqͥm᷑. De his loqͥmurꝰ. qͦs
nouit dñs qͥ sũt eiꝰ. Et tam̃ ipsi
quã diu recꝰte sapiunt. xp̃i uocẽ
audiunt. Ecce audiunt ipsi:
non audiunt illi. et tam̃ scdm
predestinationẽ ñ oues isti. oue ᷤ
illi. Ad huc manet questio: que
mͥ interim nunc uidet᷑ ita posse
dissolui. Est aliqua uox. est
inquã aliqͣ uox pastoris: in
qua oues ñ audiunt alienos:
in qua ñ oues ñ audiunt xp̃m.
Que ẽ ista nox. Qui ꝑseuera¬
uerit usq in finẽ: hic saluus
erit. Hanc uocẽ ñ negligit ꝓ¬
prius: ñ audit alienis. Nam
et ipse hoc ei p̃dicat: ut ꝑse¬
ueret apud ipsum usq in finẽ.
sed ñ apud eũ perseuerando.¬
ñ audit hanc uocẽ. Uenit ad
xp̃m. audiuit alia ⁊ alia u̾ba.
illa ⁊ illa. oĩa uera. sana oĩa.
Inter que oĩa ẽ ⁊ illa uox. Qui
ꝑseuerauerit usq in finẽ: Hic
saluus erit. Istã qͥ audierit:
ouis ẽ. Sed audiebat illã nes¬

Expanded text:
tis enim loquimur; de his loquimur, quos tis enim loquimur; de his loquimur, quos « novit Dominus qui sunt ejus ; » et tamen ipsi quandiu recte sapiunt, Christi vocem audiunt. Ecce audiunt ipsi, non audiunt illi, et tamen secundum praedestinationem non oves isti, et oves illi. Adhuc manet quaestio, quae mihi interim nunc videtur ita posse dissolvi. Est aliqua vox, est, inquam, aliqua vox pastoris, in qua oves non audiunt alienos, in qua non oves non audiunt Christum. Quae est ista vox? « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . » Hanc vocem non negligit proprius, non audit alienus: nam et ille hoc ei praedicat, ut perseveret apud ipsum usque in finem, et non apud Deum perseverando, non audit hanc vocem: venit ad Christum, audivit alia et alia verba, illa et illa omnia, vera sana omnia, inter quae omnia est et illa vox: « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. » Istam qui audierit ovis est. Sed audiebat illam nes
Abbreviated transcription (Latin):
illũ. Quomͦ ñ ⁊ cũ illo omĩa nob
donauitͦ. Sed qͥbus nob. Presci¬
tis : predestinatis : iustificansͥ
głificatis : de qͥbꝰ seqͥt᷑. qͥs accu¬
sabit adu̾sus electos dei. Nouit gͦ
nouit eas. Secundũ istã prede¬
stinationẽ : scđ̾m istã dei presci¬
entiãͥ scm electionẽ ouium
ante constitutionẽ mundi. nam
et hoc dicit apłs. sic̃ elegit nos
in ipso ante mundi constitutionẽ:¬
destinationẽ. quã multe oues
foris. quã multi lupi intꝰ: Eet quã
multe oues intꝰ: ⁊ quã multilu¬
pi foris. ¶d ẽ qͦd dixi. quã multe
oues foris: Quã multi mͦ luxuri¬
ant᷑. casti fut᷑i: quã multiblas¬
quã multi se mẽbriant. futuri
sobrii:: quã multi rapunt res
alienas: donaturi suas. Ueriin¬
tam̃ mͦ alienã uocẽ audiunt. ali¬
enos sequuntur. Item quã mul¬
ti intꝰ laudant blasphematuri:
casti sũt fornicaturi: sobrii sũt
se umo postea sepulturi: stant
casuri. ñ sũt oues. De predestina¬

Expanded text:
quomodo non et cum illo omnia nobis donavit? » Sed quibus « nobis? » Praescitis, praedestinatis, justificatis et glorificatis. De quibus sequitur: « Quis accusabit adversus electos Dei . » « Novinovit eas, secundum istam praedestinationem, secundum istam Dei praescientiam, secundum electionem ovium ante constitutionem mundi. Nam et hoc dicit Apostolus: « Sicut elegit nos in ipso ante constitutionedestinationem, quam multae oves foris et quam multi lupi intus, et quam multae oves intus et multi lupi foris! Quid est quod dixi, quam multae oves foris? Quam multi modo luxuriantur, casti futuri; quam multi blasquam multi se inebriant, sobrii futuri; quam multi rapiunt res alienas, donaturi suas. Verumtamen modo alienam vocem audiunt, alienos sequuntur. Item quam multi intus laudant, blasphematuri; casti sunt, fornicaturi; sobrii sunt, se vino postea sepulturi; stant casuri, non sunt oves. De praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͥs ẽ laudabilis ⁊ beatus
egressusͦ Possem qͥdẽ dicere
ingredi nos quando interiꝰ ali¬
qͥd cogitamꝰ egredi aũt qͣndo
exteriꝰ aliqͥd oꝑamͣ. Et q̃m¬

Expanded text:
st iste laudabilis et beatus egressus! Possem quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus; egredi autem, quando exterius aliquid operamur: et q
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s eandẽ escã spiritalẽ man-¬
ĩ. ducauẽr: ⁊ om̃s eundẽ potum
spiritalẽ bibert̃. Mare rubrũ
significat baptismũ. moyses
ductor ꝑ mare rubrũ. significat
xp̃m. Popłs transiens significat
fideles: mors egyptioꝵ. aboli¬
signis diu̾sis eadẽ fides. Sic in
signis diu̾sis. quomͦ in uerbis di¬
u̾sis: qͥa uerba sonos mutant
ꝑ tpr̃a. ⁊ utiq nichil sũt aliud
u̾ba quã signa. Significando
eñ uerba sũt. Tolle significati¬
onẽ u̾bi. strepitꝰ inanis ẽ. Sig¬
nificata gͦ sũt om̃ia. Nunquid
ñ eadẽ credebant ꝑ quos hec

Expanded text:
itualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum signisignis diversis eadem fides: sic in signis diversis, quomodo in verbis diversis; quia verba sonos mutant per tempora, et utique nihil aliud sunt verba quam signa. Significando enim verba sunt: tolle significationem verbo, strepitus inanis est. Significata ergo sunt omnia. Numquid non eadem credebant, per quos
Abbreviated transcription (Latin):
intelligetis. Quare ista cõmendo.
Quia etiã cũ u̾ba hec obseura sic̃
possũ exposuero: aut qͥa ualde
sũt abdita. uel ego eoꝵ ñ appre¬
hendero intelligentiã: uel expli¬
candi qͦd intelligo ñ habuero fa¬
cultatẽ. uel tam fuerit qͥsq tar¬
dus. ut etiã exponentẽ ñ seqͥt᷑.
ñ de se desꝑet:. maneat in fide:
ambulet in uiaꝰ. audiat apłm
dicentẽ. Et siqͥd alit̾ sapitis.
hoc quoq uob̾ as̃ reuelabit. Ue¬
runtam̃ in qͦd ꝓuenimꝰ: in eo am¬

Expanded text:
intelligetis . Quare ista commendo? intelligetis . Quare ista commendo? Quia etiam cum verba haec obscura, sicut possum, exposuero, aut quia valde sunt abdita, vel ego eorum non apprehendero intelligentiam, vel explicandi quod intelligo non habuero facultatem, vel tam fuerit quisque tardus, ut etiam exponentem non sequatur; non de se desperet: maneat in fide, ambulet in via, audiat Apostolum dicentem, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: veru
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nouer̃t uocẽ alienoꝵ. Te¬
cta sũt hec. plenaq questio¬
nibꝰ. grauida sacram̃tis. Se¬
qͣmur gͦ.⁊ audiamꝰ magistrũ
ex his obscuris aliqͥd apientẽ:
et ꝑ id qͦd aꝑit nos forte intrare
facientẽ. Hoc ꝓu̾biũ dixit eis
loqueret᷑ eis. Forte nec nos. Ed
gͦ inter ẽ int̾ illos ⁊ nos. antequã
ista u̾ba agnoscamꝰ ⁊ nos. Qiuia
nos pulsamꝰ ut aꝑiat᷑ nob̾. illi
aũt. xp̃m negando nolebant in¬
trare seruandi. sed foris remane¬
re ꝑdendi. Ed gͦ nos audimꝰ hec
pie: qͦd ante quã intelligamꝰ illa
credimꝰ uera ẽẽ atq diuina. mag¬
na ab istis diu̾sitate distamꝰ. Cũ
enĩ duo audiunt u̾ba euangłi:
unꝰ impiꝰ alter pius: ⁊ talia sunt
ut forte ãmbo ñ intelligant
unꝰ dicit nichil dixit : aliꝰ dicit
uerũ dixit᷑. et bonũ ẽ qͦd dixit.
sed nos ñ intelligimꝰ. Iste qͥ a cre¬
dit iam pulsat. ⁊ dignꝰ ẽ cui ap¬
iat᷑ si pulsare ꝑsistat. ille uͦ ad¬
huc auditꝰ. nsi credideritis non

Expanded text:
alienorum. Tecta sunt haec, plena quaestionibus, gravida sacramentis. Sequamur ergo et audiamus magistrum ex his obscuris aliquid aperientem; et per id quod aperit, nos forte intrare facientem. 7. Hoc proverbium dixit illis loqueretur eis. Forte nec nos. Quid ergo interest inter illos et nos, antequam ista verba agnoscamus et nos? Quia nos pulsamus ut aperiatur nobis; illi autem Christum negando nolebant intrare servandi, sed foris remanere perdendi. Quod ergo nos audimus haec pie, quod antequam illa intelligamus, credimus vera esse atque divina, magna ab istis diversitate distamus. Cum enim duo audiunt verba Evangelii, unus impius, alter pius, et alia sunt ut forte ambo non intelligant, unus dicit, Nihil dixit; alius dicit, Verum dixit, et bonum est quod dixit, sed nos non intelligimus: iste quia credit jam pulsat, et dignus est cui aperiatur, si pulsare persistat; ille vero adhuc audit, Nisi credideritis, non
Abbreviated transcription (Latin):
soluere. Quantũ se hũmiliaret:
si dignũ dicerẽt. Ne hõc qͥdẽ
sligiũ diyit se eẽ: corrigiam
calciam̃ti soluere. Ipse ẽ qͥ bapti-¬
ponis: Ipse baptizat in spũ scõ.
Ergo ip̃se iustificat. Tu qͥd di-¬
cis. Ego baptizo in spũ scõ. ẽgo
nistifico. Certe ñ dicis ego sum
nã uel captꝰ inueniaris. qͥa ñ
captꝰ perieras. Bonũ ẽ ad escã
magni regis capi retibꝰ ueritatiᷤ.
Noli gͦ iam dicere. ego iustifico.
ego scĩfico. ne conuincaris dice¬
re ego sum xp̃e. Dic potius qͦd
amicus syonsiꝰ: non qͥ te uelis ia-¬
cꝰtare ꝓ sponso. Neq qͥ plantat
ẽ aliqͥd neq qͥ rigat. sed qͥ incre¬
m̃tum adat as̃. Audi etiã ⁊ ipsũ
de quo agimꝰ amicũ sponsi. Cer-¬
te cũ xp̃o quasi discipłos habe¬
bat. ⁊ xp̃i discipłs ñ erat. Au-¬
di illũ confitentẽ se. xp̃i discipu¬
lũ. uide illũ inter xp̃i discipu¬
los: et tanto certiorẽ qͣnto hu¬
miliorẽ: tanto humiliorẽ qͣnto

Expanded text:
solvere. » Quantum se humiliaret, solvere. » Quantum se humiliaret, si se dignum diceret? Ne hoc quidem dixit dignum se esse, corrigiam calceamenti solvere. Ipse est qui baptiponis? Ipse baptizat in Spiritu sancto. Ergo ipse justificat. Tu quid dicis? Ego baptizo in Spiritu sancto, ego justifico. Certe non dicis, Ego sum nam vel captus inveniaris, qui non captus perieras. Bonum est ad escam magni regis capi retibus veritatis. Noli ergo jam dicere, Ego justifico, ego sanctifico: ne convincaris dicere, Ego sum Christus. Dic potius quod amicus sponsi, non qui te velis jactare pro sponso: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Audi etiam et ipsum, de quo agimus, amicum sponsi. Certe cum Christo quasi discipulos habebat, et Christi discipulus non erat: audi illum confitentem se Christi discipulum. Vide illum inter Christi discipulos, et tanto certiorem, quanto humiliorem; tanto humiliorem, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
baptizatꝰ: ex arbore bona id
ẽ ex homine bono natꝰ ẽ fuc
bonus. Ille ab adultero occul¬
io baptizatꝰ. ex arbore mala
natꝰ ẽ fructus. Ed. Bomis. Nõ
potest fieri. Sed bonꝰ ẽ fructꝰ.
Ergo arborẽ muta. fructum
istũ bonũ confiteris. illũ ho-
rem muta huic frucꝰtui. Mu-¬
taui inqͥt: id eo dixi ex deo. Iã
compara istos duos natos. Illũ
baptiz auit castꝰ manifestꝰ: hũc
baptiz auit adut̾ occultꝰ. Ille
es homineꝰ. iste ex deo natꝰ est.
felicius gͦ natꝰ ẽ ex adult̾o oc-¬
culto. quã ille ex casto manife
retice: melius audis p̃cursorẽ
recursor melius audis humi¬
lẽ osuꝑbeꝰ. melius audis luc̾nã
ardentẽ o lucerna extincta.
ludi ioħem cũ ueniret᷑ ad eũ.
Ego qͥdẽ baptizo uos in aqua.
Et tu si te agnoscas. minister
es aque. Ego in qͥt baptizo uoᷤᷤ
i aqua. qͥ uenit aũt. maior me
est. Quantũ maior te ẽ. Cuius
ñsum dignꝰ corrigiã ealciam̃ti

Expanded text:
baptizatus, ex arbore bona, id baptizatus, ex arbore bona, id est, ex homine bono, natus est fructus bonus. Ille ab adultero occulto baptizatus, ex arbore mala natus est fructus, quid? Bonus. Non potest fieri. Si bonus est fructus: ergo arborem muta. Fructum istum bonum confiteris, illum homirem muta huic fructui. Mutavi, inquis: ideo dixi, Ex Deo. Jam compara istos duos natos: illum baptizavit castus manifestus; hunc baptizavit adulter occultus: ille ex homine, iste ex Deo natus est. Felicius ergo natus est ex adultero occulto, quam ille ex casto manifesretice; melius audis praecursorem recursor; melius audis humilem, o superbe; melius audis lucernam ardentem, o lucerna exstincta. Audi Joannem, cum veniretur ad eum: « Ego quidem baptizo vos in aqua. » Et tu, si te agnoscas, minister es aquae. « Ego, » inquit, « baptizo vos in aqua; qui veniet autem, major me est. » Quantum major te est? « Cujus non sum dignus corrigiam calceamenti
Abbreviated transcription (Latin):
dicturus esͦ Ende natus e
iste. Non ẽ qͥd dicatꝰ. uisi de
deo. Nescio utrũ ahud dichi¬
rus ẽ. quã ex deo. Si hoc ar
omnibꝰ diceret. ⁊ ñ se eũ sit
arbor mala fingendo osten¬
deret bonã. faceretq peiore
de omnibꝰ diceret qͥa ex dei
nascunt᷑. Habes eugłii euiden¬
tẽ sententiã. Dedit eis potesti
tẽ filios dei fieri. qͥ ñ ex caris
ñ ex sãgune ñ ex uoliẽ tate uri
neq ex uoluntate carnisꝰ. sed
ex deo nati sũt. Ergo redi ad
istũ. Ex deo natꝰ ẽ. Ex deo. Uua¬
re iste ex deo. Qͥa fructꝰ bonꝰ
de arbore mala nasci ñ potuit
Castus baptizator arbor bona
ẽ. ñ est fictus. Uere castꝰ bap¬
tizauit. fructus bonꝰ de arbore
bona. Ecce ⁊ iste fructꝰ bomiᷤ
De qua arbore natꝰ ẽ.Dic de
mala si audes. Non audeo in¬
qͥt. Ergo ⁊ ipse de bonaͤ. De
bona. De qua bonaᷤ. Ex deo.
Ille qͥdͦ Ex homine casto. Pau¬
lulũ intende. intelligamus qͦd
dicimꝰ. Iste ab homine casto

Expanded text:
dicturus es? Unde natus est dicturus es? Unde natus est iste? Non est quid dicat, nisi, De Deo: nescio utrum aliud dicturus est, quam, Ex Deo. Si hoc de omnibus diceret, et non se, cum sit arbor mala, fingendo ostenderet bonam, faceretque pejorem, de omnibus diceret quod ex Deo nascuntur; habet Evangelii evidentem sententiam: Dedi non ex carne, non ex sanguine, non ex voluntate viri, neque ex voluntate carnis, sed ex Deo nati sunt . Ergo redi ad istum: ex Deo natus est? Ex Deo. Quare iste ex Deo? Quia fructus bonus de arbore mala nasci non potuit. Castus baptizator arbor bona est, non est fictus; vere castus baptizavit, fructus bonus de arbore bona. Ecce et iste fructus bonus, de qua arbore natus est? Dic de mala, si audes. Non audeo, inquit. Ergo et ipse de bona? De bona. De qua bona? Ex Deo. Ille quid? Ex homine casto. Paululum intende: intelligamus quod dicimus. Iste ab homine casto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe ẽ ꝓlata sententiaꝰ sc̃s eni
sp̃s discipline effugiet fictũ.
Cum gͦ sit iste adulter occul¬
tus. utiq baptizat. Ecce uideo
hoĩem baptizatũ ab adult̾o occulto. Natꝰ ẽ
ẽ. innocens est. facta ẽ in illo
remissio peccatoꝵ. Ergo iusti¬
ficatꝰ ẽ impius: natꝰ ẽ fructuᷤᷤ
bonꝰ. Quero de qua arbore.
Dic responde mͥ. Arbor illa
occultꝰ adulter ẽ. mala arbor
ẽ. Si huiꝰ arboris iste fructꝰ:
malus fructus ẽ. Sententiã
ẽ dñi. arbor mala malos fru¬
ctꝰ facit. Responde bis ut istũ
frucꝰtũ bonũ ẽẽ commendes:
ñ eũ de illa arbore natũ. Non
enĩ qͥa nescis tu illã arborem
malã. id eo ñ ẽ mala. Tanto
ẽ peiorꝰ. quantomagis ignora-¬
tur. Canto enĩ magis ignora¬
tur: qͣnto ꝑdita astutia oceul¬
tat factũ suum. Nam si aꝑtꝰ
adulter eẽtꝰ. uel confessione
sanabilis ẽẽt. Pessima arbor.
Et tam̃ ecce fructꝰ bonꝰ. Un¬
de natus ͦ An forte ñ natꝰ.
slatus inqͥs. Quero unde. Edͥ

Expanded text:
ppe est prolata sententia: Sanctus enim Spiritus disciplinae effugiet fictum . Cum ergo sit iste adulter occultus, utique baptizat. Ecce video hominem baptizatum ab adultero occulto: natus esest, innocens est, facta est in illo remissio peccatorum; ergo justificatus est impius, natus est fructus bonus: quaero de qua arbore? Dic, responde mihi: arbor illa occultus adulter est, mala arbor est; si hujus arboris iste fructus, malus fructus est. Sententia Domini est, Arbor mala malos fructus facit. Respondebis, ut istum fructum bonum esse commendes, non eum de illa arbore natum. Non enim quia nescis tu illam arborem malam, ideo non est mala: tanto est pejor, quanto magis ignoratur. Tanto enim magis ignoratur, quanto perdita astutia occultat factum suum. Nam si apertus adulter esset, vel confessione sanabilis esset. Pessima arbor, et tamen ecce fructus bonus. Unde natus? an forte non natus? Natus, inquis. Quaero unde: quid
Abbreviated transcription (Latin):
discipłm se demonstrauit. Qui
de celo inqͥt uenit: suꝑ om̃s est.
Nos aut̃ om̃s de plenitudine eiꝰ
accepimꝰ. Ergo ⁊ ipse int̾ disci¬
pulos erat: qͥ cũ xp̃o discipłos
colligebat. Audi aꝑtius faten¬
tem discipłm. Qui habet sponͦ¬
sam. sponsus ẽ. Amicus aũtẽ
sponsi stat et audit eũ ⁊̃ ideo
stat. qͥa audit eũ. Stat ⁊ au¬
dit. qͥa si ñ audiat cadit. Me¬
rito ille. auditui meo dabis
inqͥt exultationẽ ⁊ leticiã. ¶ͥd
ẽ auditui meo. Audire illum:
ñ audiri uelle ꝓ illo. Et ut
nouerimꝰ qͥa in eo qͦd audit eũ
humilitatẽ comm̃dat. cũ dixiᷤ¬
set auditui meo dabis exultati¬
onẽ et leticiã. continuo subiun¬
xit. ⁊ exultabunt ossa humili¬
ata. Stat gͦ.⁊ audit eũ. Exuil¬
tabunt ossa humiliata. qͥa fran¬
gunt᷑ elata. Nullus gͦ sibi ser¬
uus potestatẽ dñĩ assumat. Gau
baria. sed unde ⁊ ipse uiuat.
ñ ut de ipso illi uiuant. Nam
qͥd ẽ ꝓferre in tẽpore cibaria

Expanded text:
i de coelo, inquit, venit, super omnes est : nos autem omnes de plenitudine ejus accepimus . Ergo et ipse inter discipulos erat, qui cum Christo discipulos colligebat. Audi apertius fatentem se discipulum: Qui habet sponsam, sponsus est; amicus autem sponsi stat, et audit eum . Et ideo stat, quia audit eum. Stat et audit; quia si non audiat, cadit. Merito ille, Auditui meo dabis, inquit, exsultationem et laetitiam. Quid est, auditui meo? Audire illum, non audiri velle pro illo. Et ut noverimus quia in eo quod audit eum, humilitatem commendat: cum dixisset, Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam; continuo subjunxit, et exsultabunt ossa humiliata . Stat ergo et audit eum. Exsultabunt ossa humiliata, quia franguntur elata. Nullus ergo sibi servus potestatem Domini assumat. Gaudbaria ; sed unde et ipse vivat, non ut de ipso illi vivant. Nam quid est proferre in tempore cibaria,
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qͥ iustificat impiũ. qͥ de im¬
po facit piũ. qͥsquis gͦ credi¬
derit in eũ qͥ iustificat impiũ:
qͥnistũ facit eũ qͥ impius erat.
deputat᷑ fides eiꝰ ad iusticiã.
Modo dic si audes. iustifico
te. Uide quomͦ tibi respondi
ex apło. Si iustificas me. cre¬
dã inte. Quia credenti in eũ
qui iustificat impiũ deputa¬
ur fides ad iusticiã. Iustificaᷤᷤ
meꝰ. credã in te. Si enĩ tu me
iustificas . ego ero credens in
eũ qͥ nstificat meꝰ id ẽ qͥ iusti¬
sicat impiũ. Securus credo.
qͥa deputat᷑ fides mea ad iusti-¬
ciã. Si gͦ ñ audes dicere nisti-¬
fico te. immo ͥ ñ audes dicere
crede mine: caue iam ne dicas
iustifico te. ꝑdite inueni te: ne
ꝑdas ⁊ me et te. Nam illud qͦd
ꝓposuisti de arbore ⁊ de fru-¬
cłu. ꝓpono tibi aliqͥd de exem¬
plis. ut discas intelligere qͦd
dictũ ẽ. Arbor bona bonos
fructꝰ facit. ⁊ arbor mala ma¬
los fructꝰ facit. Ego enĩ sic ĩ

Expanded text:
 qui de impio facit pium: quisquis ergo crediderit in eum qui justificat impium, qui justum facit eum qui impius erat, deputatur fides ejus ad justitiam. Modo dic, si audes, Justifico te. Vide quomodo tibi respondi ex Apostolo: Si justificas me, credam in te; quia credenti in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam. Justificas me? credam in te. Si enim tu me justificas, ego ero credens in eum qui justificat me, id est, qui justificat impium: securus credo, quia deputatur fides mea ad justitiam. Si ergo non audes dicere, Justifico te; imo si non audes dicere, Crede in me: cave jam ne dicas, Justifico te. Perdite, inveni te; ne perdas et me proposuisti de arbore et de fructu, propono tibi aliquid de exemplis, ut discas intelligere quod dictum est, Arbor bona bonos fructus facit, et arbor mala malos fructus facit. Ego enim sic
Abbreviated transcription (Latin):
Qd enĩ opus ẽ inqͥt: ut dica ili
crede in me. Crede in xp̃mai
co. Hesitasti: Aubitastiꝰ. aliqͣn¬
tũ ad nos dignatus es descen¬
dere. Confessus es aliqͥd unde
saneris. Dixisti aliqͥd rectumnꝰ
unde praua tua cetera cor¬
rigantur. Audi iam ñ me ses
te. Certe enĩ ñ audesdicere:
crede in me. Absit inqͥt. Et
tam̃ audes dicere: iustificote
Audi ⁊ dice. qͥa unde ñ audes
dicere crede in meꝰ. inde de¬
bes ñ audere dicere iustifico
te. Apłs loqͥtur ci cedesꝰ. cui
uelis nolis subderis. Non enĩ
apło tanquã homini: sed ei
de qͦ dicit apłs. An uultis exꝑ¬
im̃tũ ac cipere eiꝰ qͥm me loqͥt᷑¬

Expanded text:
Quid enim opus est, inquit, ut dicam illi, Quid enim opus est, inquit, ut dicam illi, Crede in me? Crede in Christum, dico. Haesitasti, dubitasti: aliquantum ad nos dignatus es descendere. Confessus es aliquid, unde saneris. Dixisti aliquid rectum, unde prava tua caetera corrigantur. Audi jam non me, sed te. Certe enim non audes dicere, Crede in me. Absit, inquit. Et tamen audes dicere, Justifico te. Audi, et disce, quia unde non audes dicere, Crede in me; inde debes non audere dicere, Justifico te. Apostolus loquitur, cui cedes, cui velis nolis, subderis. Non enim Apostolo tanquam homini, sed ei de quo dicit Apostolus, An vultis experimentum accipere ejus, qui in me loq
Abbreviated transcription (Latin):
baptizaturus ẽ. ego sũ xp̃c.
auertit faciẽ suã ab illo. re¬
hnqͥt hominis arrogantiam.
manifestã querit dei grãm.
Non gͦ ita ille. ego sum xỹcͤ.
ẽ iustificare ᷑. Iustũ facere. Quo¬
modo mortificare mortitum
facere. uiuificare unũ facere:
sic ⁊ iustificare iustũ facere.
Ecce de transuerso baytizator
qͥdam. ñ ꝑ iamuã intrans sed ꝑ
maceriã descendens: ñ pastor
et custos. sed fur ⁊ latroꝰ. de
transuerso ait. Ego baptizo.
Si sic̃ minister: audio. Noli ad¬
dere. Ecquid ampliꝰ ẽ. a malo
ẽ. Et tam̃ addit. Non dubi¬
tar. Ed addit . Ego iustifico.
ego nistũ facio. Hoc ẽ enĩ. Ego
sũ arbor bona. ex me nascat᷑
qͥ uult ẽẽ fructꝰ bonꝰ. Paululũ
si sapient̾ admittis audi pau¬
ca uerba sũt: ⁊ nisi fallor lii¬
cida sũt. Tu gͦ iustificas. tu
iustũ facis. Ego in qͥt. Credat
in te quẽ iustificas. Dic. aude
dicere. crede in me: qͥ ñ dubi¬
tas dicere. iustificare a me.
Turbat᷑: flucꝰtuat: excusat.

Expanded text:
baptizaturus est, Ego sum Christus: avertit faciem suam ab illo, relinquit hominis arrogantiam manifestam, quaerit Dei gratiam. Non ergo ita ille, Ego sum Christus. est justificare? Justum facere. Quomodo mortificare, mortuum facere; vivificare, vivum facere: sic et justificare, justum facere. Ecce de transverso baptizator quidam, non per januam intrans, sed per maceriam descendens; non pastor et custos, sed fur et latro; de transverso ait, Ego baptizo. Si sicut minister, audeo: noli addere; quidquid amplius est a malo est . Et tamen addit, non dubitat. Quid addit? Ego justifico, ego justum facio. Hoc est enim, Ego sum arbor bona, ex me nascatur qui vult esse fructus bonus. Paululum, si sapienter admittis, audi; pauca verba sunt, et nisi fallor, lucida sunt. Tu ergo justificas, tu justum facis? Ergo, inquit, credat in te quem justificas. Dic, aude dicere, Crede in me; qui non dubitas dicere, Justificaris a me. Turbatur, fluctuat, excusat.
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ facitꝰ. Bonus homo de
bono thesauro cordiᷤ sin ꝓfert
bona. ⁊ malus homo de malo
thesauro cordis si ꝓfert ma-¬
la. Homines arbores posuit. ¶heᷤ¬
auros actꝰ posuit. Qualis hoo
Non potest bonus homo maloᷤ
actus habere: nec malus ho-¬
mo bonos actꝰ habere. Quid
euidentius: Quid liqͥdius.
¶Daꝑtins ͤ Modo aũt te ar¬
borem facis bonã qͥ baptizas:
et fructum facis eũ quẽ bapti-¬
zas. ut qualis estu. talis sit ille.
Absit ab illo. Et uide quã ꝑu̾-¬
se intelligis. Est apud uos ali¬
qͥs aut fuit aliqͣndo adulter.
uel occultꝰ. Sed qͦd nescio inqͥt.
ñ me contaminat. Non inde a¬
go. Alia questio ẽ: de baptismo
uolo aliqͥd dicere. hoc enĩ sus¬
cepimꝰ. Occultus adulter ẽ. Er¬
go ficꝰtꝰ ẽ. Non adult̾ fictus:
sed adulter uerus. fictꝰ castuᷤ.
Iustũ gͦ adulter ũ hominem
fictũ. magisq fictũ qͥa latet:
nã si aꝑtus ẽ adulter. iam fi¬
cꝰtus ñ ẽ: istũ gͦ adulterũ sugi

Expanded text:
facit ? Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona; et malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Homines arbores posuit, thesauros actus posuit. Qualis homonon potest bonus homo malos actus habere, nec malus homo bonos actus habere. Quid evidentius? quid liquidius? quid apertius? Modo autem te arborem facis bonam qui baptizas, et fructum facis eum quem baptizas; ut qualis es tu, talis sit ille. Absit ab illo, et vide quam perverse intelligis. Est apud vos aliquis, aut fuit aliquando adulter vel occultus. Sed quod nescio, inquit, non me contaminat. Non inde ago; alia quaestio est: de Baptismo volo aliquid dicere; hoc enim suscepimus. Occultus adulter est: ergo fictus est; non adulter fictus, sed adulter verus, fictus castus. Istum ergo adulterum hominem fictum, magisque fictum, quia latet; nam si apertus sit adulter, jam fictus non est: istum ergo adulterum fugi
Abbreviated transcription (Latin):
stat audiamꝰ. fit conuentuꝰ
magistratus atq semoꝵ. Ce¬
sis denunciat᷑ apłis: ne in no¬
mine iħu loqͥ debͤant. Petrꝰ¬
magna auctoritate respon¬
dit. Obedire oportet deo ma¬
gis quã homĩbꝰ. Et rursus.
Si iustũ ẽ in consyectu deiuos
potius audire quã dm̃. iudi¬

Expanded text:
stat audiamus. Fit conventus magistratus et seniorum, caesis denuntiatur apostolis ne in nomine Jesu loqui debeant. Petrus auctoritate magna respondit: Obedire oportet Deo magis quam hominibus. Et rursum: Si justum est in conspectu Dei vos potius audire qua
Abbreviated transcription (Latin):
quasi sol in celo ẽ: uͥtus diui¬
nitatis in hominibꝰ. sol in t̾ra.
Solem gͦ iusticie intueamur
in t̾ra. quẽ uidere ñ possumꝰ
in celo ut dũ inoffenso pede
ꝑ hunc in t̾ra gradim᷑: ad in¬
tuendũ illũ quandoq oculos¬
et in celũ leuemꝰ. Sed ioffẽ¬
so pede iter nr̃m in cerra agiͣ
si ds ac ꝓximꝰ integra mente
re sine deo. Hinc ẽ qͦd sic̃ in
alio sermone iã diximꝰ: idẽ
Prius a dño in t̾ra degente:
postinodũ a dño celo presidẽ¬
te. In t̾ra qͥrpe ut diligat᷑ pro¬
ximꝰ: e celo uͦ ut diligiatur
ds̃. Sed cur priꝰ m t̾ra. postmo¬
dũ e celo: Insi qͦd patenter
dat᷑ intelligi. qͥa nxta ioħ̃is

Expanded text:
quasi sol in coelo est; virtus diviquasi sol in coelo est; virtus divinitatis in hominibus, sol in terra. Solem ergo justitiae intueamur in terra, quem videre non possumus in coelo, ut dum inoffenso pede operis per hunc in terra gradimur, ad intuendum illum quandoque oculos in coelum levemus. Sed inoffenso pede iter nostrum in terra agitur, si Deus ac proximus integra mente iligitur sine Deo. Hinc est quod sicut in alio sermone jam diximus , ideprius a Domino in terra degente, postmodum a Domino coelo praesidente. In terra qximus, e coelo vero ut diligatur Deus. Sed cur prius in terra, postmodum e coelo, nisi quod patenter datur intelligi quia juxta Joannis
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ uidere nõ possumꝰ. habe¬
mus aliqͥd qͦd agamꝰ. unde
iter fiat quo ad eũ nr̃e intel¬
ligentie oculus ueniat. Cer¬
te quẽ in se uidere nullo mͦ
ualemꝰ: hunc in seruis suis ii¬
dere iã possumꝰ. Quos dum
mira conspicimꝰ agere. certũ
fit nob̃ in eoꝵ mentibꝰ deum
habitare. In re aũt̃ incorporea.
a rebꝰ corporalibꝰ usum traha¬
mus. Nemo etenĩ nr̃m orien¬
tem clare solẽ in sperã illius
intendendo ualet conspicere:
qͥa tensi in eiꝰ radios oculi re¬
uerberant᷑. Sed sole illustra¬
tos montes aspicimꝰ: ⁊ qͥa iã
sol ortus ẽ uidemꝰ. Quia gͦ
solem iusticie in se ipso uide¬
re ñ possumꝰ illustratos mon¬
tes claritate illiꝰ uideamꝰ scõs
uidelicet apłos qͥ uirtutibus
emicant. miraculis coruscãt:
qͦs nati solis claritas ꝓfiidit.
et cũ in se ipso sit inuisibilis:
ꝑ eos nob̃ quasi ꝑ illustratos
montes se uisibilẽ prebuit.
Uirtus enĩ diuinitatis in se

Expanded text:
Deum videre non possumus, habeDeum videre non possumus, habemus aliquid quod agamus, unde iter fiat quo ad eum nostrae intelligentiae oculus veniat. Certe quem in se videre nullo modo valemus, hunc in servis suis videre jam possumus. Quos dum mira conspicimus agere, certum nobis fit in eorum mentibus Deum habitare. In re autem incorporea a rebus corporalibus usum trahamus. Nemo etenim nostrum orientem clare solem, in sphaeram illius intendendo, valet conspicere, quia tensi in ejus radiis oculi reverberantur; sed sole illustratos montes aspicimus, et quia jam sol ortus est videmus. Quia ergo solem justitiae in seipso videre non possumus, illustratos montes claritate illius videamus, sanctos videlicet apostolos, qui virtutibus emicant, miraculis coruscant, quos nati solis claritas perfudit, et cum in seipso sit invisibilis, per eos nobis quasi per illustratos montes se visibilem praebuit. Virtus enim divinitatis in se