comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
us .ẽ ut & lex perillum impler&ur quidixit. Nonueni legem soluere sedimplere
Et natuia peradam ꝑdita ꝑillum repantretur qui dyxit uenisse se sequerere & saluar
quod perierat. Inquem uenturũ antiqui &iam patres crediderant. qui diligebant dm̃
Dicunt &iam giatũ di quaedata ẽ ꝑ fidem ihũ xp̃i. quae neq lex est neq natunat. ad
hoc tantum ualere . ut peccata p̃terita dimittantur. Nonut futun uitentur uel re¬
pugnantia superentur. Sed sihocuerum eõc. utiq in oatione dominica cũ dixissem.
dimiti nobis debita niũ si cut & nos dimittimus debitorib nrĩs. Non adderemus & nenos
inferas intẽptationem. Illud emim dicimus ut peccita dimittantur. hoc autem ut caucantur
siue uincantur. Quod a patre qui incaelis ẽ. nulla ntione peteremus siuistute uoluntatis

Expanded text:
us est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere us est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est per fidem Jesu Christi, quae neque lex est neque natura, ad hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
mus mentem itionalem qua intellogere ualeanus facti adimaginemdi. ut dominemus piscibus
maris & uolueribus caeli. &omnib pecoribus quae repunt super tenum. S ednon haec est gritu
quan commendat a postolus ꝑfidem ihũ xp̃i. Hanc enĩ natunrm &iam cum impiis & in fi¬
delibus cestum .ẽ. nobis eẽ. communẽ . Qiaxtia uero perfidem ihũ xp̃i. eorum tantum modo
est. quorum ẽ ipsa fides Non enim omnium est fides. Deniq sicut eis qui uolentes in lege
iustificari agnitia exciderunt uerissi me dieit si exlege iustitia ergo xpc̃gratis mostuus ẽ
sic & hic qui giatiam quam commendit & percipit fides xp̃i. pitantes senatuitem uerim¬
me dictur: Si exnatuir iustitia ergo xpc̃gnatis mostuus ẽ. Iamhicenimeiat lex &
non iustisicabat. iam hic enat & naturo & noniustificabat. Ideo xp̃c nongnatis mostu¬

Expanded text:
mus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus mus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam commendat Apostolus per fidem Jesu Christi. Hanc enim naturam etiam cum impiis et infidelibus certum est nobis esse communem: gratia vero per fidem Jesu Christi eorum tantummodo est, quorum est ipsa fides. Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est : sic et his qui gratiam quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortu
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Propter quod alibi dicit. Peccatum enim uobis non dominabitur. Nonenim estis sublege
sed subgnatia. Nonquia lex mala est. sed qua sub illa sunt quos reos facit. iubendo non adiu¬
uando. Curtia quippe adiuuat . ut legis quisq sit factor. Sine quagnrtia sublege positus
antum modo erit legis auditor. Talibus itaq dicit . qui inlege iustificamini. agratia ex.
cidistis. Qusita sit surdus aduersus a postolicas uoces. quis ita desipiat immo insaniat nesci¬
ensquidlo quatur. ut a udeat dicere legem. eẽ. grittiam. cum dam& qui sciebat quidloque¬
retur. qui inlege iustificamini agratia excidistis. Si autem lex non est gratia. qui ut
ipsal exfiat. Non potest lexadiuuaro sed gratia. Numquid naturx erit gratia : Nam
& hoc pelagiani ausi sunt dicere giatiam. ẽẽ. naturam. inqua siccreati sumus ut habea¬

Expanded text:
tia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, tia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis . CAPUT XIII. 25. Quis ita sit surdus adversus apostolicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habea
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiã quae ex lege est. sed eã quae est ꝑfidem xp̃i quae est exdõ. Quid est non
habens meã iustitiã quae exlege est. cũ sua non. e&̃. lex ipsa sed dĩ : nisi quia suã
dixi iustitiã quã uis exlege ess&. quia sua uoluntate legem se posse putabant
implere sine adiutorio grrtiae quae est ꝑfidem xp̃i : Ideo cũ dixis s& non habens
meã iustitiã quae exlegeest. secutus ad iunxit. sed eã quae est ꝑfidem xp̃i quae est
exdõ. Hanc ignonrbant dequib: ait. ignonrntes dĩ iustitiã. id ẽ. quae est exdõ:
Hanc enĩ dat alittenx occidens. seduiuificans sp̃s. & suã uolentes constituere :
quã dixit ipse ex lege iustitiã cũ dicer&. Non habens meam iustitiam qua e ex lege
est. iustitiae di nonsunt subiecti. hoc est gratiaedi non sunt subiecti. Sublege enim
euent non subgnitia. & ideo eis dominabatur peccitum. a quo non fit homoliber lege sedgyx¬

Expanded text:
justitiam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo . Quid est autem, non justitiam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo . Quid est autem, non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans spiritus; et suam volentes constituere, quam dixit ipse ex lege justitiam, cum diceret, non habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gra
Abbreviated transcription (Latin):
dicit a postolus. quodignonentes dĩ iustitiam & suã uolentes constituere. iustitiae dĩ
non sunt subiecti. De iudaeis hocdixit. qui de se puxe sumentes giactiã repellebatt.
& inxp̃m propterea r̃icredebant. Suam uero iustitiã dicit eos uolentes constitue¬
re quae iustitia ẽ. ex lege. Nonquialex abipsis. ẽ. constituta. sed inlegẽ quae ex
dõ est suam iustitiã constitueraent. quando eandem legem suis uirib se implere
posse credebant. ignonentes dĩ iustitiã. Non qua iustitia dsiustus . ẽ: sed quas
iustitia ẽ. homini exdõ. Et ut sciatis hanc illũ eorũ dixisse iustitiã quaȩ est
exlege. hanc autẽ di quae homini est exdõ: Audite quid alio locodicat. eũdexpõ
loquer&ur. Propter quemomnia inquit non solũ d&rimenta. ẽẽ. credidi. uerũ
& sterconx ex istimaui. ẽẽ. ut xpm lucrifaciam. & inueniar in illo rihabens meã

Expanded text:
dicit apostolus, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei dicit apostolus, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum detrimenta esse credidi, verum et stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam
Abbreviated transcription (Latin):
ueritis uiu&is. Haec dixi ut apostolicis uerbis liberũ arbitriũ ur̃m. amali
de terrem. & exostarer adbonũ. Nec tamen ideo deberis in homine hoc.e.
in uobis ipsis Non ind ño gloriari. quando non secundũ carnẽ uiuitis. sed spũ
actiones carnis mostificatis Vt enĩ Nĩse extollerent quib ista dicebat. ex¬
istimantes. eẽ. suo spũ tanta haecbona operec. facere posse nondi. proptera
cum drxissoc . si autẽ spũ actiones carnis mostificaueritis uiu&is. continuo subiecit : Quot¬
quodeni spũdi aguntur. hi fili sunt dĩ. Quando ergo spũ actiones carnis mostificatis
ut uiuatis. illũ glorificate. illũ laudate. illigatiuas agite cuius spũ agimini utista
ualeatis ut uos filios di. eẽ monstrocis. Q uot quod enĩ spũ dĩ aguntur. hi filii sut̃
dentes inuistute sua. suo spũ aguntur: Non sunt filudi: Tales sunt dequib iden

Expanded text:
veritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo veritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ab bonum: nec tamen ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt dentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem
Abbreviated transcription (Latin):
didimus. ut iustificemur exfide xp̃i &Ñ exoperiblegis. qm̃ exoperib: legis
non iustificabitur omnis caro. Quid est ergo quod uanissimi homines & ꝑ¬
uersissimi pelagiani legem dicunt. ẽẽ. dĩgaxtiã qua iuuamur ad ñpeccandi
quid .ẽ. miseri quod dicunt. qui sine ulla dubitatione tanto a postolo controx¬
dicunt: Illedicit peccatum uires aduersum hominẽ accepisse ꝑlegem. & eũ
ꝑmandatum quãuis scm̃ & iustũ & bonũ. tamen occidere & ꝑbonũ operaeri ei
mostem. dequa non libester&ur nisi uiuificar& sp̃s eum quẽ lit terox occiderat.
sicut alio loco dicit. lit tenx occidit. sp̃s autẽ uiuificat. Et isti indociles contire
lucem dĩ caeci . & contux uocẽ dĩ surdi. occidentẽ litterem uiuificare dicuN.
& uiuificanti spũi contuxdicunt. Ergo fr̃s ut ipsius potius a postoli uerbis
uos moneã. debitores sumus noncarni. ut secundũ carnẽ uiuamus. Si eiuĩ
secundũ carnẽ uixeritis. moriemini. Si autẽ spũ actiones carnis mostifica¬

Expanded text:
to Iesu credidimus. ut iustificemur per fidem Christi et non ex operibus legiso . CAPUT XI. 23. Quid est ergo quod vanissimi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, et eum per mandatum, quamvis sanctum et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli verbis vos moneam, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu actiones carnis mortifica
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sermone recapitulatur. diliges proximũ tuũ tamquã tripsum. Dilectio preximi.
malum Nonoperatur plenitudo ergolegis. dilectio. Ipsam carttaiẽ a postolus petrus
nondum habuit. quando timore dnm ter negauit. Ti mor enĩ non .ẽ. incartate
sicut ait iohannes euangelista inepistola sua. sed perfecta caritas fonis mittit
timorem. Et tamen quamuis parua & inpersecta. nonde erat quando dic hat
dño. Animã mea prote ponã. Putabat enĩse posse. quod seuelle sentiebat Et
quis istam & si paruam dare coeperat caritatem. nisi ille quipparat uoluntatem &
coopeurndo pficit quod operaendo incipit : qnm̃ ipse ut uelimus operatur incipien
qui uolentibi cooperatur ꝑficiens. Propt̃ quod ait apostolus cestas sum dm̃ qui
openatur in uobis opusbonũ ꝑfici& usq indiem xp̃i ihũ. Vt ergo uelimus si ne

Expanded text:
recapitulatur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperatur perficiens? propter quod ait apostolus: certus sum, quoniam qui operatur in uobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Iesu. ut ergo uelimus, sine
Abbreviated transcription (Latin):
bonis . Quomiodo ergo tu ex operib ne foste quis extollatur. sedaul uaurtellige
none xoperib: dictũ tãquã tuis exteipso tibi existentibus. sed tã quahis in quib
teds̃ finxit idẽ. formauit & creauit. Hoc enĩ ait. ipsius sumus figmentũ eren
in axp̃o ihũ inoperibibonis. Non illa creatione qua homines facti sumus. sedia
dequa ille dicebet: quiutiq iam homo erat. Cornundũ erea in meds. dee deqũ
dieit a postolus . Si qua igit in xp̃o noua creatuir u&era transieriur cece fautu
Ie eatis sinu uti bonanra nihil ẽ aliud quã digiatia sine dibio & uita
a&erna quaebonae uitie redditur dignata ẽ & ipsa eñĩ gratis datur quia gratis
detaest illa cuidetur. Sed illa cuiditur tantũ modogirtia est. Haec aute quae
illdectur qoi praemiũ ẽ est guatu ẽ progirtia tãquã mercespronistigaaltue

Expanded text:
bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta  Vita bona nostra nihil est aliud quam Dei gratia. Sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est. Et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est. Haec autem quae illi datur, quoniam praemium ejus est, gratia est pro gratia, tanquam merces pro justitia.
Abbreviated transcription (Latin):
dtorem. Qumeni dix issor stipendiũ peccati mors. continuo subdidit. gratia
und&ur pos se dis solui: nis inteliegamius & ipsabonaopent nr̃a quib acerna reddit
uita addig aetiã ꝑtinere. pr ip̃t illud quodart dñ sibs̃. sine me. nihil potestis facere
donum ẽ. Non exoperib ne fostequis extollatur Uidit utiq putare posse honi¬
non hroc et a dicter quasi neces sariaa sint openr bona eredentib sedeis fides sola
seffcat Vctu qus peste honines dehonis operib extolli. uelut adea facienda
sibi sufficuant. Moxitaq addidit. Ipsius enĩ sumus figinentũ creati inx poibũ¬
Inoperibibonis que p̃parauit ds̃ ut in ilis ambulemus. Quidest hoc quod eum di
gurtia comendans dixissar ⁊iex operib ne fostequis extollat̃. cur hoe dixerit
surtionẽ reddens. ipsius enĩ sumus inquit figmentũ creati in xp̃o ihũ. inoperibus

Expanded text:
ditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, Gratia ditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, Gratia videtur posse dissolvi, nisi intelligamus et ipsa bona opera nostra quibus aeterna redditur vita, ad Dei gratiam pertinere, propter illud quod ait Dominus Jesus, Sine me nihil potestis facere donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit id ẽ quae ꝑdilectionẽ operatur. ut reddat eids̃ a&ernã uitã. secundũ operaeius:
Ged quia & ipsabona openx exdõ nobis sunt. a quo nobis & fides ẽ. & dlectio prop¬
nascatur inde non parua quaestio. quaed ñõ donante soluenda est. Si enĩ uita aoerna
bonis operib: redditur sicut apestis sime dicit seripturoc. qm̃ds̃ :ed d& unicuq secun¬
dũ openarei . Quomodogiatiua ẽ uita &erna. cũgiatia r̃operib redlatur sed
guetis d&cur ipso apostolo dicente . ei qui openxtur merces non inputatur secundũ
gratiã sedsecundũ debitũ: ꝑ t iterũ Reliquiae in quit ꝑelectioniẽ graetiae raleas
fictas ssonte. ⁊ t mox addidit. Si autẽ gurtia. iamt̃ iexoperibe alioquin giretia
iampsugritia Quomodo .ẽ. ergogirtia uita &erna quae exoperib sumttur
An foste uitã a&ernã ⁊ ĩ dixit apostolus gratiã: Immo uero sic dixit ut negari
omniro fipossit nec intellectorem acutũ sedtantũmodo intentũ desiderat au¬

Expanded text:
vivit, id est, quae per dilectionem operatur, ut reddat ei Deus vitam aeternam secundum opera ejus. Sed quia et ipsa bona opera nobis ex Deo sunt, a quo nobis et fides est, et dilectio, propt. CAPUT VIII. 19. Et nascitur inde non parva quaestio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime dicit Scriptura, Quoniam Deus reddet unicuique secundum opera ejus : quomodo gratia est vita aeterna, cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente, Ei qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum ? et iterum, Reliquiae, inquit, per electionem gratiae salvae factae sunt: et mox addidit, Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Quomodo est ergo gratia vita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte vitam aeternam non dixit Apostolus gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret au
Abbreviated transcription (Latin):
depapasto lusauisenĩ te discernit. quid autẽ habes qđ naccepistr Sraui a
a ccepisti quidgloriatis quasi e ĩ acceperis: Prorsus tala cogitante uerussirt
dicitur: Sona sua coronat ds rĩmeritatua. sitibi ate ipsori abillo sunt me¬
ncatua Ona et enĩ sitalia sunt. mala sunt que non coronat els. Siautẽ bo
sunt didona sunt. Quia sicuit dicita postolus i acobus. Omne datũoptimũ c&o
omne donu ꝑfectũ de sur sum ẽ. descendens apatre luminũ. Unde dede de

Expanded text:
uis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Unde dicit e
Abbreviated transcription (Latin):
intrat intemptationẽ si uo lunta tebona uincat concupiscentiã malam Nec tam̃
sufficit arbitriũ uoluntatis humanae. nisi ad ño uictoria concedatur oran¬
tine ioor de intẽptationẽ: Quiduero euidentius quã di ostenditur gratia. ibi
quod omitnt. intur: Si enĩ dixiss& saluator nr̃ uigilate e intr&uis
intẽptationẽ: ammonuisse tantũ modo uider&ur hominis uolunt ater:

Expanded text:
intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster: « Vigilate ne intretis in tentationem, » admonu
Abbreviated transcription (Latin):
uerit nihileritlex nisi uistus peccati : Aug&ur enĩ concupiscentia & maio¬
res uires accipit lege probibente. nisi a diuu& sp̃sgratiae. Hoc est qđ dicit
ille ipsedoctor gentium: Aculeus autẽ mostis est peccatũ. uistus uero peccati
lex Ecce undedicit homo. uolo legis seruare mandatũ. sed uistute concu¬
piscentiae meae uincor. Et cũ uoluntas ẽi conuenitur & dicitur. Noliuinci
a malo quid ei prodest nisi giutia succurrente fiat quodipse a postolus secutis
adiunxit. Nam& cũ dixiss& uistus peccatilex. continuo subiecit gnitias
peccatũ uincitur. nihil est aliud quã dĩdonũ in isto cestamine adiuuantis libe¬
rũ. Propt̃ quod dicit & caelestis magister Uigilate & orate. ne intr&is in
temptationem Ergo unusquisq contix suã concupiscentiã dimicans. or&
ne intr& intemptationẽ. id est nesit abilla absturctus & in lectus. Nonautẽ

Expanded text:
verit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majoverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias peccatum vincitur, nihil est aliud quam Dei donum, in isto certamine adjuvantis liberum arbitrium. X. Dicat coelestis magister: « Vigilate et orate ne intretis in tentationem . » Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans, oret ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem
Abbreviated transcription (Latin):
continuo subiunxit. sed unusquisq propriũ donũ hab& adõ. alius sic. alius
autẽ sic. Numquid tam multa quae p̃cipiuntur inlegedi nefornicationes &
adulteria cõmitantur indicant aliud qua liberũ arbitriũ : Neq enĩ p̃ciperent᷑
nisi homo haber & propriã uoluntatẽ quadiuinis p̃ceptis oboedir&. Et tameri
donudi .e. sine quo seruari custiatis p̃ceptatipossunt. Vnde ait ille in libro
sapientiae. Cum scirem quia nemo. eẽ. potest continens. nisidsd& & hocip¬
sumeiat sapientiae scire cuius e&. hocdonũ : Vt autẽ ista non seruentor
castitatis scã mandata: unus quisq temptatur a concupiscentia sua abstractis
& in lectus Vbi sidixerit uolo seruare seduincor a concupiscentia mea
respond& scriptu libero ei arbitrio quod iam superius dixi. Noli uinci amalo
seduince in bono malũ. Quod tamen ut fiat. adiuuatgratia. Quaenisi adiu¬

Expanded text:
continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adju
Abbreviated transcription (Latin):
bum hoc. sed quib: datũ. ẽ. Quib enĩ non .ẽ. datũ. aut nolunt. Aut noN
implent quod uolunt Quib: autẽ datũ . ẽ. sic uolunt. ut impleant quod
uolunt. Itaq ut hoc uerbũ quod ñi abomnib: capitur. ahil. quib capiatur
& dĩdonũ .ẽ. & liberũ arbitriũ. Deipsa quoq pudicitia coniugali. nempe
apostolusait. Quoduult faciat. non peccat sinubat. Et tamen&iã hoc
di donũ ẽ.: dicente scripturr: A dño iungitur. mulier uiro : Ideo doctor
gentium & pudicitiã coniugilem ꝑquã non fiunt adulteria. & ꝑfectiorem cori¬
tinentiã ꝑquã nullus concubitus quaeritur suo sermone cõmendans. & hoc &
illud donũ dĩ eẽ. monsturuit. scribens ad corinthios & am monens coniuges
ne se inuicẽ fraudent. Quoscum ad monuiss&. adiecit. Uellem autẽ oines
homines. eẽ. sicut meipsum. quia utiq ipse ab omni concubitu continebat. Et

Expanded text:
bum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non bum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et
Abbreviated transcription (Latin):
meus esto nederelinquas me. Neq despicias me ds̃. salutaris meus. Proin¬
de carissimi. sicut superiorib testimoniis scãrũ scripturterũ probauimus
ad bene uiuendũ & recte agendũ. eẽ. in homine liberũ uoluntatis arbitriũ.
sic &iam degratia dĩ sinequa nihilboni agere possumus. quae sint diuina.
testimonia uideamus. acprimũ deipsa ur̃a professione aliquid dicã Neq
enim congregar&uos ista soci&as inqua continenter uiuitis. nisi uoluptatẽ
coniugalem contemner&is. Hinc autẽ dño loquente cũ dixissent discipul
sitalis .ẽ. causa hominis cũ uxore. Ñ expedit nubere. Respondit eis: Non
omnes capiunt uerbũ hoc. sed quib: datũ. ẽ Numquid non liberũ arbitriũ
uoluntatis ostendit ubi ait: Non habens necessitatẽ. potestatẽ autem ha¬
bens suae uoluntatis. ut seru& uirginẽ suã . & tamen Ñ omnes capiunt uer¬

Expanded text:
meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus . 7. Proinmeus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus . 7. Proinde, charissimi, sicut superioribus testimoniis sanctarum Scripturarum probavimus, ad bene vivendum et recte agendum esse in homine liberum voluntatis arbitrium; sic etiam de gratia Dei, sine qua nihil boni agere possumus, quae sint divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium voluntatis ostendit, ubi ait, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, ut servet virginem suam. Et tamen, non omnes capiunt ver
Abbreviated transcription (Latin):
haber& spem. propterea cum dixiss&. maledictus homo qui spem hab& in ho¬
mine . mox addidit. & firmat carnem brachii sui. Bixchium propotentia
posuit openendi. In nomine autem carnis. intellegenda est humana firgili¬
tas. Ac per hoc firmat carnem buxchii sui. qui potentiã frargilem atq inuali¬
dam. id est humanã sufficere sibi ad bene operandũ putat. nec adiutoriũ sperat
ad ñõ. propt̃ hoc enĩ subiecit. & ad nõ discedit cor enus. Talis. ẽ. heresis pela
giana non antiqua. sed ante non multũ tẽpus exosta. Contrax quã heresem
cum fuiss& diutius disputatũ. &iam ad concilia episcopalia nouissima neces¬
sitate preceuentũ . ẽ: Vnde uobis nonquidem omnia. sed tamen aliqua Ne¬
ganda direxi. Nosergo adbene operandũ spem Ñhabemus in homine. fir¬
mantes carnẽ brachii nr̃i. nec ad nõ discedat cor nrm sed eidicat. adiutor

Expanded text:
haberet spem, propterea, cum dixisset: maledictus homo, qui spem habet in hohaberet spem, propterea, cum dixisset: maledictus homo, qui spem habet in homine, mox addidit: et firmat carnem bracchii sui. bracchium pro potentia posuit operandi; in nomine autem carnis intellegenda est humana fragilitas. ac per hoc firmat carnem bracchii sui qui potentiam fragilem at- . que inualidam, id est humanam, sufficere sibi ad bene operandum putat nec adiutorium sperat a domino. propter hoc enim subiecit: et a domino discedit cor eius. nos ergo giana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjutor
Abbreviated transcription (Latin):
dubtidione sint plurima. in defensione liberiarbitru sic intellegnt᷑
u aduitam piã & ocnã conuersationẽ cui merces a&erna deb&ut adu¬
torio & gitetiaed̃ locus nonrelinquatur ex audiat mser homo quando be¬
ne uiuit & benẽ opeiatur. uel potius bene uiuere & bene openo risibi
uude&ur in se ipso non indño gloriari & spem recce uiuendi inse ipse
ponere ut sequatur eum maledictũ hieremiae proph& aedicentis. Maledictus ho¬
mo qui spem hab& in homine. & firmat carnem bracchii sui. & adño discedit cor
eius. Intellegite fr̃s hoc proph&icũ testimoniũ. Quia enĩ non dixit proph&a
maledictus homo qui spem hab& inseipso. poss& alicui uideri ideo dictum esse
maledictus homo qui spem hab& in homine. ut nemo habeat spem in altero ho¬
mine sed inse. Vt ergo ostender& sic se ammonuisse hominẽ. ut nec in seipso

Expanded text:
dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii, sic intelligantur, dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii, sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur; et audeat miser homo, quando bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere et bene operari sibi videtur, in se ipso, non in Domino gloriari, et spem recte ponere, ut sequatur eum maledictum Hieremiae prophetae dicentis: maledictus homo, qui spem habet in homine, et firmat carnem bracchii sui, et a domino discedit. cor eius. intellegite, fratres, hoc propheticum testimonium. quia enim non dixit propheta: "maledictus homo, qui spem habet in semet ipso", posset allcui uideri ideo dictum esse: maledictus homo, qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. ut ergo ostenderet sic se admonuisse neminem, ut nec in se ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tasse ut mitius ardeat. Nonenĩ si ne causa dictũ ẽ effunde iram tuamlre
gentes quae te non noueruN. & illud quodait apostolus . Cum uenerit
inflamma ignis dare uindictam in eosqui ignorant dm̃. Verum tamer
ut habeamus & ipsam scientiã nec ⁊ unusquisq nesciui. non audiui. Ei¬
intellexi. uoluntas conuenitur ubidcitur Nolite esse sicit equus &
midus duib: noñ e intellectus. Quamuis peior a p̃pareat dequo dictũ ẽ
uerbis nonemendibitur seruus durus. Sienim & intellexentt non ob¬
auelic&̃. Quando aitẽ dicit homo nonpossum facere quo d p̃cipituc q ãi
concupiscentia mea uincor : iam quidem deignorantiati habtur cusa¬
tionem nec dm̃ causatur in corde suo sed malum suum inse cognoseit & dol&¬
E uitamendicit a postolus. Noliuinci amalo. sed uince inbono maludola
b neista omnia diuina testimonia & quaerumq alia sunt quae sinẽ.

Expanded text:
tasse ut mitius ardeat. Non enim sine causa dictum est: Effunde iram tuam in tasse ut mitius ardeat. Non enim sine causa dictum est: Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt . Et illud quod ait Apostolus: Cum venerit in flamma ignis dare vindictam in eos qui ignorant Deum . Verumtamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisqintellexi", uoluntas conuenitur humana, ubi dicitur: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, quamuis peior appaVerbis non emendabitur servus durus; si enim intellexerit, non obaudiet . Quando autem dicit homo, Non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea vincor: jam quidem de ignorantia non habet excusationem, nec Deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet; cui tamen dicit Apostolus, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . ed metuendum est ne ista omnia divina testimonia, et quaecumque alia sunt, quae sine
Abbreviated transcription (Latin):
prri potest. hac pernocita iudicabuntur ut pereant. Nam si peior est conditio
ne scientium quã scientium legem dĩ. quomodo uerũ erit quod in euangeliodñs
ait. Seruus qui nescit uoluntatẽ dñi sui & facit digna. plagis uapulabit paucis
Seruus autẽ qui scit uoluntatẽ domini sui. & non facit digna. plagis uapulabit
multis. Eece ubi ostendit gnruius peccart hominẽ scientem qua nescientem.
nec tamen ideo confugiendum . ẽ adignc ientiae tenebras. ut ineis quisq re¬
quirat excusationem. Aliud est enĩ escisse. al iud scire noluisse V luntas
qui ppe arguitur in eo dequo dicitur. noluit intellegere ut bene age
Sed & illa ignoientia quae nonest eorũ quiscire noluieoru qui tam quã
simpliciter nesciunt. neminem sic excusat ut sempiterne igne non arddeat
si propterea non credidit quia non auduit omnino quid ereder& sed for¬

Expanded text:
rari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio rari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sumulta . Ecce ubi ostendit gravius peccare hominem scientem, quam nescientem. Nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. Voluntas quippe 389 arguitur in eo de quo dicitur: Noluit intelligere ut bene ageret . Sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit quia non audivit omnino quid crederet: sed for
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ tunc speranda est boni operis merces abeo dequo dictum. ẽ: qui ria¬
d& unicuiq secundum operx sua. Qui ergo nouerunt diuina marte: Au¬
festur eis excusatio quam solent habere homines deignoi. uia: Sednecip¬
si sine poena erunt. quilegemdi nesciunt : Qu nim sinoł. ge peccauerũ
sine lege & peribunt: Qui autem inlereuuiereit per legem iuelies¬
lurtor. uo dmnhi moniudleu a postolustea dhcisse. tanquã peus
aliquid significi e i esse passuros quilegem nesciunt in peccati: sc is qua illos qui sei¬
unt. Deius umuid&ur.ẽẽ perire quã iudicari. Sedcumho degentibus & de iu¬
daeis lo quer&eur quia illi si ne lege sunt. isti autem legem &ceperunt: qui saudeat
dicere idaeos qui in lege peccant non. eẽ. perituros cum in xp̃i non crediderint
puando quidem deillis dictũ . e. plegem iudicabuntur. sine fide enĩ xp̃i. nemolibe¬

Expanded text:
bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui redbonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat Iudaeos, qui in lege peccant, dicere non esse perituros, cum in Christum non crediderint, quando quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo libe
Abbreviated transcription (Latin):
si nubat. Qui autem st tuit incorde suo non habens neccessitatẽ. potestatem autẽ
habens suae uolunt tis & hoc stauit inairde suo seruare uirginem suam. bene
facit. Item dicit: Si autem uolens hocfacio. mercedem habeo. & alio loco
Sobrii estote. & nolite peccare. Et iterum. Vt quem ad modum promptus . ẽ.
animus uoluntatis. ita sit & ꝑficiendi Et ad timotheum dicit: Cum enĩ IN
tiam quae inte est. Et adphilemonem Nebonũ tuũ uelut ex necessitate. e&. sed
ex uoluntate : Seruas &iam ipsos mon&. ut dominis suis ex animo seruiaNT
tro. Item iohannes inepistola sua. Nolite diligere mundũ. & e&era huius¬
modi . Nempe ubi dicitur. Nolihoc & noli illud. & ubi aliquid faciendum
uel non faciendũ indiuinis monicis opus uoluntatis exigitur. satis liberũ
demonstietur arbitrium. Nemoergo dm̃ caus&ur incorde suo. sed sibi
imput& quisq cũ peccat. Neq cum aliquid secundũ dm̃ operctur alien&
hoc apropria uoluntate . Quando enĩ uolens facit. tunc dicendum .ẽ. opus

Expanded text:
essitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo : et alio loco, Sobrii estote juste, et nolite peccare : et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi . Et ad Timotheum dicit, Cum enim in atiam quae in te est . Et ad Philemonem: Ne bonum tuum velut ex necessitate esset, sed ex voluntate . Servos etiam ipsos monet, ut dominis suis ex animo serviant tro . Item Joannes in Epistola sua, Nolite diligere mundum : et caetera hujusmodi. Nempe ubi diuel non faciendum in diuinis monitis opus uoluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. nemo ergo deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat, neque cum aliquid secundum deum operatur, alienet hoc a propria uoluntate. quando enim uolens facit, tunc dicendum est opus
Abbreviated transcription (Latin):
maltis meritis malis p̃cedentib: uidemus ditam &c tioie i denis. serum eiam
plane cũ dleta fuerit. incipiunt. ẽẽ. &iã merita nr̃a bona pillã tameni. Namsi
se illa subea uexerit. cadit homo Nonerectus sed p̃cipitatus libero arbitrio Qua¬
propt nec quando coeperit homo habere merita bona sibi deb&e tribuere illa
sed do cuidietur inpsalmo. Adutor meus esto nederelinquisine: Dicendone
derelinquasime. ostendit quia si derelictus fuerit nihilbontualet ipseipfecle
Ainde aile rart E go dxi in habundantia mea s̃ mouebor inadcerne fitaue¬
rat eni suru sus al aio quode sic habundabat ut rinuler Inase grenut postaue¬

Expanded text:
multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat eni
Abbreviated transcription (Latin):
seruars Istauts q isa mierta suabona cõmemorat. ut post bona mertea consenuit
sernaa quipostmala merita consecutus ẽ gietiã Demiqꝙ adtendre qui dsequitͥ
Supr inquit mn ihicorona uiftitiae. qũ redd& mihidñs in illa die iustus udex
uir adder& coronã iustus iudex si nor donassee gratiã misericors pauenpiun
quomodo e& ista corona iuistitiae. nisi p̃cessis s& gratia quae iustificat impium
Quomodoista debita reddereur nisi priusilla girtuita donar&urꝰ sedcũdicunt
pelaiabi hanc ee solã fi secundũ merita m̃ a guctia qua homim oecesttadiemit¬

Expanded text:
us. Ita utique jam merita sua bona commemorat, ut post bona merita consequatur coronam, qui post mala merita consecutus est gratiam. Denique attende quid sequatur. Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet midderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimit
Abbreviated transcription (Latin):
ihũ. Item merita sua sedmala cõmemorans dicit Tuimus eni stulti& Nosap¬
quando & mnereduli enientes & seruientes des leriis & uoluptatibi uarus. in ma¬
litia & inuidia agentes ab hominabiles inuicẽ ꝯdiohabe es. Quid istis tamals
mertis nisi poena utiq debebatur: sed do reddente hona promalis pgrati ã quals
te secundũ merita nr̃a datur. factũ ẽ. quod de inde subiungit & diest. Tuti aũt
benignitas &bumanitas inluxit salutoris nr̃i dĩ Ñ exoperib ustit e quat

Expanded text:
nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae q
Abbreviated transcription (Latin):
homimi ut giata di nonsolũ ustific&ur impiuis idẽ eximpio fut iuistus euredduntur
ei bona promalis. sedl&iã cu fuerit umiustificitus exfide ambiloe cu illo gdua demu
cuont sup in sam necdadlat. Pr opt hoc scriptũ ẽ. in canti co cant corũ deipsa ce lesa
qlie ssp po qu ne scendit dcalbati incũbens suꝑ fratruelem suual adea bbor opfie
eñ dicit si suerunt peccata urã ut phoeniciũ. sicut niuẽ dealbabo Quand ser go
dcalbitae nihil boni merebatur: Iamuero alba factabene anbilat se dsi soꝑcũ

Expanded text:
homini, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est entam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum
Abbreviated transcription (Latin):
uersio Ñeidicer&ur. Ds̃ uistutũ conues enos. & ds̃ tu conuestens uiuificabis nos.
& conueste nos ds̃ sanitatũ nr̃arũ & huius modi alia quae cõmemorarre longum est
Nam &euenire ad xp̃m quid ẽ aliud nisi adeũ credendi conuesti: & mnie ⁊ ait
Nemo potest uenire adme. nisi datũ ei fuerit a patre meo. Item quod scriptũ .ẽ.
libra secundo panrlipomenon dñs uobis uc mi os estis cume & si quae siertos
eũ inueni&is. Si autẽ relqueritis eu. dere linqu& uos: Mtinifestat quidem li
berũ uoluntatis arbitriũ. sed illi qui dicunt gratiã dĩ secundũ merita nra dari
ista testimonia sic accipiunt ut dicant meritũ nrm in eo. eẽ. quod sumus cum dõ
eius autem gratiã secundũ hoc meritũ dari. ut sit &ipse nobiseum. Item mertum
nĩm ineo ẽt̃. quod quaerimus eũ . & secundũ hoc meritũ dari: gurtiã ut ir ue. uan
tatione : entiũ noute : Si quae sieriseu inueni&ur inueni&eurtior. & sid mis¬

Expanded text:
tutum, converte nos ; et, Deus, tu convertens vivificabis nos; et, Converte nos, Deus sanitatum nostrarum ; et hujusmodi alia, quae commemorare longum est. Nam et venire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum credendo converti? Et tamen ait: Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo . 11. Item quod scriptum est in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos estis cum eo, et si quaesieritis eum, invenvoluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum Deo; ejus autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscum. Item meritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus itationem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius guetiae idest it &iã ipse conuestatur adros. Ub. possunt ꝑ tare poligian
suam optinere sententiã qua dieunt giitiamdĩ secundũ merita nr̃aedari: Quod q.¬
dem in oriente hoc est in prouintia palestina inqua ẽ. ciuitas hierusalem cũ ipseneleq
ab episcopis audir&ur. ad firmare non ausus ẽ. Nam interc&ceror quae illi obierta
sunt & hoc obiectũ ẽ. quod dicer & guxtiam di secundũ merita nũr dari. Quod sic alie¬
num .ẽ. acatholica doctrina & inimicũ guaxtiae xp̃i. ut nisi hoc obiectũ sibi anathe¬
matitass& ipse inde anathematitatus exissee: Sed sallaciter eũ anathemoti asse
posteriores ei indicant libri. inquib omni nonihil aliud defendit quagiretiamd
secundu merta nra dari. Talia ergo desripturis colligunt. qualeest hoc unũ qđ¬
paulidi meuia: Conuestimini conuestimini admȩ & conuestaraduos. ut secun¬
cl meritũ conuersio us niũe addm̃ d&urgiutia ei inqua ad nos & ipse conuestit᷑

Expanded text:
putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica doctrina et inimicum gratiae Christi, ut nisi hoc objectum sibi anathemasset , ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversi