comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amimputar.ñ ẽ inognitũ. Ergo
⁊ si abim̃tio ex semisse hr̃s insti¬
cutus regetur p̾c decẽnium restit¬
uere br̃ditatẽ. nicħ raber qͥ quera¬
tut. qin facue põt debitam porti¬
one eiusq fructus medio tpẽ agẽ
Siquis uritum eẽ dicat restam¬
tũ uł ruptum ⁊ ĩ officiosum. ꝯliti

Expanded text:
imputari non est incognitum. ergo et si ab initio ex semisse heres institutus rogetur post decennium restituere hereditatem, nihil habet quod queratur, quoniam facile potest debitam portionem eiusque fructus medio tempore cogere. Si quis et irritum dicat testamentum uel ruptum et inofficiosu
Abbreviated transcription (Latin):
cum satiscatione. nec ille iidr pe
ꝙ mlitem iuratur. Bniq ⁊ predom
de positi ⁊ ꝯmocati obeam cãm ꝯpetẽ
actionẽ. nondubitatur. ¶ Siquis
auomdicio accurus indicatũ solin
satis acceꝑit. de ĩ inauo iudicio a¬
gat. nõ ꝯmittetur stipłatio. qr
de alia re cautũ uidet᷑.
er debet illicubi mant̾ domici¬
lium hũit nõ ubi instruĩtu
cõtale s criptumẽ. nec eñi genꝰ

Expanded text:
cum satisdatione: nec ille uidetur defquod in litem iuratur: denique et praedoni depositi et commodati ob eam causam competere actionem non dubitatur. Si quis alio iudicio acturus iudicatum solui satis acceperit, deinde in alio iudicio agat, non committetur stipulatio, quia de alia re cautum uidetur.er debet illic, ubi maritus domicilium habuit, non ubi instrumentum dotale conscriptum est: nec enim id
Abbreviated transcription (Latin):
stiuidicio. forte de posicũ repetas
ur madati agens. uł pecuniã quam
ẽdiclit petens. si forte pat̾ in pum
gestate rome laboret. iuaticuo
suo nõ recẽpto qͥad sũptus paner
ei destinauĩt. ⁊ finge senatore eẽ
filiũ samilias ꝗ patrem habet in
ꝓurncia. ñ ne augerar utilitasꝑ¬
fendedus e ubi de fuctus debuit.
nulloq suo ꝓpͥo priuulegio excũsa¬
tur. ¶ Siquis cutelam ut cumam
aliud uñ obligatio oritur. c̾rolo¬
co ãministrauit. ⁊ iubidomici¬
lium ñ huit. ibi se debe̾bit defendẽ.
⁊ si non desendit. nec ibidomia¬

Expanded text:
utili iudicio, forte depositum repetens uel mandati agens uel pecuniam quam credidit petens, si forte pater in progestate Romae laboret uiaticulo suo non recepto, quod ad sumptum pater ei destinauerat. et finge senatorem esse filium familias qui patrem habet in prouincia, nonne augetur utilitasfendendus est, ubi defunctus debuit, nulloque suo proprio privilegio excusatur. Si quis tutelam vel curam aliud, unde obligatio oritur, certo loci administravit: etsi ibi domicilium non habuit, ibi se debebit defendere et, si non defendat neque ibi domi
Abbreviated transcription (Latin):
tor filium uł filiã. uł uxor inrã
ur filii paretes amiẜunt. uł insi¬
t̾ibocausis ꝯnitionẽ ad aliq̃ mo¬
dum sustiner. ¶ Senator sine¬
gotus auenis se obtułit uł iꝑ¬
iuncia. nõ debet iudiaum recusa¬
re negorum gestoꝵ. s actione
eũ exciꝑe oportẽ. Iulianus ien¬
dit cũ sua sponte sͥhanc obliga

Expanded text:
or filium uel filiam uel uxor uirum uel filius parentem amiserit, et in similibus causis cognitionem ad aliquem modum sustineri. Senator si negotiis alienis se optulerit in prouincia, non debet iudicium recusare negotiorum gestorum, sed actionem eum excipere oportere Iulianus respondit, cum sua sponte sibi hanc obliga
Abbreviated transcription (Latin):
comi ꝯ sens ꝓisi pruat ꝯsentiat.
ptor aũt ignoret ꝯ sentire. ⁊ purer
suam iunsdicnõm. anlegi satiffa¬
ccum str. indẽdumẽ. ⁊ Puto posse
defendi eius eẽ iunsdictiom ¶Sl̃i
⁊ indeł ad tpedatus ⁊ om̃s ntigato¬
res ꝯsenͣtiat. nsispaut̃ principali
ĩsione ꝓrogatio fuit in bibita pos

Expanded text:
oinde si priuati consentiant, praetor autem ignoret consentire et putet suam iurisdictionem, an legi satisfactum sit, uidendum est: et puto posse defendi eius esse iurisdictionem. Si et iudex ad tempus datus et omnes litigatores consentiant: nisi specialiter principali iussion
Abbreviated transcription (Latin):
tlom ⁊ ꝯsentiãt.int ꝯ sentientes¬
Onsensisse aũt uidẽ¬
tur qui sciãt non seẽe subiectos iu¬
nsdiccioieius. ⁊ meũ ꝯ sentiant.
Cetñi si putet eius iunsclictionẽ eẽ.
ñ eͣnt᷑ eius iunsdiccio. Enorems
utigatoꝵ. ut uiliañ quoq libro.i.¬

Expanded text:
esnsensisse autem uidentur, qui sciant se non esse subiectos iurisdictioni eius et in eum consentiant. ceterum si putent eius iurisdictionem esse, non erit eius iurisdictio: error enim litigatorum, ut Iulianus quoq
Abbreviated transcription (Latin):
S siagan̾t opelluntur se aduer
lianus elegant̾ ait. aut impune
ꝯtlimelus ⁊ daupius afficiantur
aut ent in pocestate cuiq pulsã¬
do eos. subicere ip̃s uinsdica¬
om dum se uĩdicant. S sidub¬
itetur utrũ meaquis cã sic utdo¬
mũ ieuocan possit nec ne. iꝑse
mureuocet debebit cauẽ iudici¬
o sisti. statuẽre pretore ĩquemdu
emꝓmitrat. S utnum nida cau¬
tione ansatisdatc̃e marcelł dubi¬
tat. Mic hi uidetur sola ꝓmissicẽ
d ꝯmela scribit. Aliqꝗu opelletur
iudicium acͣciꝑe. q̃ inuennre eosꝗ
satisꝓeodent. ¶ Inomib aũt ĩ¬

Expanded text:
si agant, compelluntur se aduersIulianus eleganter ait, aut impune contumeliis et damnis adficientur aut erit in potestate cuiusque pulsando eos subicere ipsos iurisdictioni, dum se uindicant. Sed si dubitetur, utrum in ea quis causa sit, ut domum reuocare possit, nec ne, ipse mum reuocet, debebit cauere in iudicio sisti, statuente praetore in quem diem promittat. sed utrum nuda cautione an satisdato, Marcellus dubitat: mihi uidetur sola promissione, quod et Mela scribit: alioquin compelletur iudicium accipere quam inuenire eos qui satis pro eo dent. In omnibus aut
Abbreviated transcription (Latin):
¶S ⁊ siches actiomis exitur̾ent.
cã ꝯnĩt᷑a adueis eum iudiciũ
precordare debet. utius ꝯtesterłr
ita ut inꝓiuncia transferatur.
¶Si pat̾familias mortũ eẽt. relicto
uno filio ⁊ uxore p̃gnante. ñ rec¬
ce filius a debitorib partẽ dimidi¬
am crediti petere pot. quãuis poᷤ¬
cea unus filius natus. qr potaut¬

Expanded text:
exitura erit, causa cognita aduersus eum iudicium praetor dare debet, ut lis contestetur ita, ut in prouincia‹m› transferatur. Si pater familias mortuus esset relicto uno filio et uxore praegnate, non recte filius a debitoribus partem dimidiam crediti petere potest, quamuis postea unus filius natus sit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uram subicitur. Senuexeo ap¬
pellati sunt. q impatores captui¬
os uendẽ iubent ac ꝑ hoc yuare n
occidere solent. Mancipiauo dic¬
ta qd̃ ab hostib manucapiantur.

Expanded text:
uram subicitur. serui ex eo appellati sunt, quod imperatores captiuos uendere ac per hoc seruare nec occidere solent: mancipia uero dicta, quod ab hostibus manu capiantur.
Abbreviated transcription (Latin):
manis eẽt custoditur. quotiẽs
de ꝯ modis ip̃ius partus q̃ritur.
q̃ quam alii anquam nascatur
nequaquam prosit.
p ris. IMpatortit᷑ añt

Expanded text:
manis esset custoditur, quotiens de commodis ipsius partus quaeritur: quamquam alii antequam nascatur nequaquam prosit. onum.Imperator Titus Ant
Abbreviated transcription (Latin):
de plano intͬloutus ẽ ueledicib
p̃cepir iegemeẽ ostat. Hec suint
quas ꝯstitutiones uulgo appella¬
mus. S iane ex his quedã sunt
ꝑsonales. nec ad exemplũtrah¬
untur. Nam q̃ princeps aucuiob
rogauit. ui si cuisine exẽplo supẽ¬
ꝯstituedis eiudens ẽẽ utiutas de¬
ret. ut recedaturab eo iure quoo
tia ꝓ ficisçitur quam plenissime

Expanded text:
o interlocutus est uel edicto praecepit, legem esse constat. haec sunt quas uolgo constitutiones appellamus. Plane ex his quaedam sunt personales nec ad exemplum trahuntur: nam quae princeps alicui ob rrogauit uel si cui sine exemplo substituendis euidens esse utilitas det, ut recedatur ab eo iure, quodtia proficiscitur, quam plenissime
Abbreviated transcription (Latin):
qua ducebatur aitius fiuss ⁊ q̃ad¬
modũ ẜuitus sũmo fundo ut in
unũ fundum aquauenirer. ĩ pomi
alit non potuiss. quãut ꝑmediũ
quoq fũdũ ducẽtur. sic eadẽ ẜuit̾
eius fundi amitti aut̃ non posser.
nͥ ecdẽ tpe etiam ꝑmediũ fundu

Expanded text:
qua ducebatur, alterius fuisset et quemadmodum seruitus summo fundo, ut in imum fundum aqua ueniret, imponi aliter non potuisset, quam ut per medium quoque fundum duceretur, sic eadem seruitus eiusdem fundi amitti aliter non posset, nisi eodem tempore etiam per medium fundum
Abbreviated transcription (Latin):
do sutriano ducc̃ non potuisse. qͥde
fons ex aũnuss. ⁊ postea exeo fonte
aqua fiuere cepiss. perier̃t q̃ ame
ut qͥ ius ñ negligentia. aut culpas
sua amserant. S qrducẽ non poꝰ¬

Expanded text:
do Sutrino, ducere non potuisse, quod fons exaruisset, et postea ex eo fonte aquam fluere coepisse: petieruntque a me, ut quod ius non neglegentia aut culpa sua amiserant, sed quia ducere non po
Abbreviated transcription (Latin):
can potit. neratius libris cxplau¬
tio ait. nec haustum. nec appul¬
sum pocoris nec crete exm̃idecalas
coquende iusposse inalieno. ni¬
si fundum uicinũ hãt. ⁊hoe ꝓculũ
⁊ atuuanũ existimasse ait. S ipe
adict ut maxime calais coquede
⁊ crete exmide ẜuitus ꝯstitiuu pos¬
ñt nõ ultra quamposse q̃ quate
a u .L. U Eluti sifiglinas hret
in quib eauasa fieret quib siuc¬
tus eius fundi exportaret᷑. sic̃ inqͥ¬
udam fit ut aphoris umnũ eueha¬
tur. aut ut dolia fiant. ultegule
ad iullam edificãdam. S suit ua¬
sa uenirẽt sigline exercetur u̾sus
fructus erit. Itemionge recẽdit.
abusufruccuius calcis conde. ui
ia piois exm̃di. ut arene fodiẽde.¬
gratia qd̾ infunco ẽ. ⁊tem silueae
d̾ende. ut pecamĩta inuineas ñ de¬
sint. Quid ergo si p̃diorũ melio¬
rem cãmrec faciant. nonẽ dubitã¬

Expanded text:
cari poterit. Neratius libris ex Plautio ait nec haustum nec appulsum ‹pecoris› nec cretae eximendae calcisque coquendae ius posse in alieno esse, nisi fundum uicinum habeat: et hoc Proculum et Atilicinum existimasse ait. sed ipse dicit, ut maxime calcis coquendae et cretae eximendae seruitus constitui possit, non ultra posse, quam quateum. ueluti si figlinas haberet, in quibus ea uasa fierent, quibus fructus eius fundi exportarentur sicut in quibusdam fit, ut amphoris uinum euehatur aut ut dolia fiant, uel tegulae uel ad uillam aedificandam. sed si, ut uasa uenire‹nt›, figlinae exercerentur, usus fructus erit. Item longe recedit ab usu fructu ius calcis coquendae et lapidis eximendi et harenae fodiendgratia quod in fundo est, item siluae caeduae, ut pedamenta in uineas non desint. quid ergo si praediorum meliorem causam haec faciant? non est dubita
Abbreviated transcription (Latin):
bat reres exstiti.⁊ eã br̃ditatẽ tͥ uen¬
didi. resitui ĩpristinũ statum ẜuit̾
debet. qr idagitur ut qĩtuhr̃s uidea¬
noiatun recipi oportet. nam illa ge
ad extraneos ꝑtinet ip̃initħ ꝓspic̃
uñditori adiura eĩ ꝯseruãda nullã
em̃ habuit. qr nemo ip̃e sibi ẜuitu¬
tem de̾bet. quĩmo ⁊ si debita fuit ser¬
uitus. dein dñiumiͣeĩ ẜuiẽtis ꝑue¬
it adme ꝯsequent̃ dicit᷑ exstĩgui
ins gra accedendi adealoca que nõ ẜ¬
m᷑ant facuitas trbuta ẽ. His ꝗbẜ
uitus deletur. q̃ tñ accedere eis sit nec¬
cesse. insuncessione ẜuitutis noĩa¬
duĩs soli facere põr. ne ẜuitus inte¬

Expanded text:
bat, heres exstiti et eam hereditatem tibi vendidi, restitui in pristinum statum servitus debet, quia id agitur, ut quasi tu heres videnatim recipi oportet: nam illa genad extraneos pertinet, ipsi nihil prospicit uenditori ad iura eius conseruanda: nulla enim habuit, quia nemo ipse sibi seruitutem debet: quin immo et si debita fuit seruitus, deinde dominium rei seruientis peruenit ad me, consequenter dicitur extingui ia accedendi ad ea loca, quae non serviant, facultas tributa est his, quibus servitus debetur, qua tamen accedere eis sit necesse, nisi in cessione servitutis nominadominus soli facere potest, ne servitus inte
Abbreviated transcription (Latin):
nuo ducẽ tacite rec iura seqͣñr ut
reficere mͥniuum licear.ut adire q̃
ꝓxime possim. ad reficiẽdum eim
ego fabriq mei. itẽ ut spatiũ relĩ¬
quat mͥ dñs fundi. q̃ dextra ⁊ sinist
ad nuũ adeam. ⁊ quo t̾ram limsĩ.

Expanded text:
uo ducere, tacita haec iura sequuntur, ut reficere mihi riuum liceat, ut adire, qua proxime possim, ad reficiendum eum ego fabrique mei, item ut spatium relinquat mihi dominus fundi, qua dextra et sinistra ad riuum adeam et quo terram lim
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qd nononnodo ꝑeunt nutendo
S itasiuicinus simullib̾tatẽ usu¬
capiat. usuti siedes cue edibs meis
ẜuiant. neaitius couantur. nelu¬
mmibo meaꝵ ediũ officiat᷑. ⁊ ego
ꝑ statutũ tp̃e fenestras meas prefi¬
xas hucro uł obstiuxero. itademũ
ius meũ amitto. situ ꝑ hec tp̃c edes
tẽ debent. ⁊ ego exemero tignũ. ita

Expanded text:
est, quod non omnimodo pereunt non utendo, sed ita, si uicinus simul libertatem usucapiat. ueluti si aedes tua‹e› aedibus meis seruiant, ne altius tollantur, ne luminibus mearum aedium officiatur, et ego per statutum tempus fenestras meas p‹rae›fixas habuero uel obstruxero, ita demum ius meum amitto, si tu per hoc tempus aedes tem debent et ego exemero tignum, ita
Abbreviated transcription (Latin):
aS ł. ¶umeo quitollendo
obscurat uicim edes quib ñẜuiat.
nulla competit accĩo.
nas edes hẽo. alteras tibilego. heres
tanas. ⁊ de illo q̃uo. anꝑalienas cde
accessum heres ad eamirem q̃ legat᷑
p̃stare debet. sicut solet q̃ri. cumusu̾
fiuaus locilegatus ẽ. ad que lacũ acce¬
dinisi ꝑalienum nõ potest.

Expanded text:
. Cum eo, qui tollendo obscurat uicini aedes, quibus non seruiat, nulla competit actio. 1nas aedes habeo, alteras tibi lego, hertarias? et de illo quaero, an per alienas aedes accessum heres ad eam rem quae legatur praestare debet, sicut solet quaeri, cum usus fructus loci legatus est, ad quem locum accedi nisi per alienum non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
q refeit uicine sĩt ambe edes an
ticis. nam ⁊siꝗs duos fundos e¬
hãt. aliumalii põt ẜuũ facẽ tradẽ¬
do. duas aũt edes simul tradendo.
nõ pot efficẽ altãs alteris seruas

Expanded text:
refert, vicinae sint ambae aedes an ticis: nam et si quis duos fundos habeat, alium alii potest servum facere tradendo. duas autem aedes simul tradendo non potest efficere alteras alteris servas
Abbreviated transcription (Latin):
te co mo yuitutem ꝯstiturã ait nẽ
ꝙ qd dicisolear. ꝑ parces nec acq̃ti
nec impomi seruitutes posse. isto
caũ iocum hĩe. hic enĩ non ꝑpartẽ
ẜuitutẽ acquin. ut pote auniid

Expanded text:
te eo modo servitutem constitutam ait neque quod dici soleat per partes nec adquiri nec imponi servitutes posse isto casu locum habere: hic enim non per partem servitutem adquiri, utpote cum in id
Abbreviated transcription (Latin):
sero uis michiuti fruino eẽ. ñ ali¬
ter eoloco utens fruens. ꝗ̃ ut ireq
agere mͥrecte liceat. Item ꝯ si ducẽ
ꝑtuum fundũ aquam iure potu¬
ero. ⁊ ineo t̾ edificare ĩuitomeius
ñ fuit. si tibi xesso ius ẽẽ edificare.
nloĩnus hanc suitutem mͥ prare de¬
tus aque mẽmaneat. totĩq eius
reiꝯditio talis ẽẽ debet. qual eẽt si
unadumtaxat ^ iitis. cõcessio frã

Expanded text:
sero ius mihi uti frui non esse: non aliter eo loco uteris frueris, quam ut ire agere mihi recte liceat. item si et ducere per tuum fundum aquam iure potuero et in eo tibi aedificare inuito me ius non fuerit: si tibi concessero ius esse aedificare, nihilo minus hanc seruitutem mihi praestare detus aquae meus maneat, totiusque eius rei condicio talis esse debet, qualis esset, si una dumtaxat initio concessio facta
Abbreviated transcription (Latin):
erat. quoadiuuẽt legaiar. iuxta eã¬
demcomũ hortus. ⁊ cenaculũ qͥolĩ¬
pico legatum nõnẽ. suenr adrortũ
deber. uendi seruitutẽ ꝗdem n eẽ. set
morata sunt põsse. dum nd noce¬

Expanded text:
erat, quoad viveret, legavit: iuxta eandem domum hortus et cenaculum, quod olympico legatum non est, fuerunt: ad hortum deberet. respondi servitutem quidem non esse, sed morata sunt po
Abbreviated transcription (Latin):
to pedib uł angustior põt. ut tñ
eam latitudinẽ hãt qua uehiculuir
põt. alioquit ent nõ uia.¶Si lacui
ꝑpetuus infũdo tuo ẽ. naigandi qͦ
ẜuitus ut ꝑueniatur ad sũdũ inci¬
num ĩ pom põt. Si fund̾ suiẽs ł is
cui ẜuitus debenr publicaret᷑ utͦ

Expanded text:
to pedibus uel angustior potest, ut tamen eam latitudinem habeat, qua uehiculum ire potest: alioquin iter erit, non uia. Si lacus perpetuus in fundo tuo est, nauigandi quoque seruitus, ut perueniatur ad fundum uicinum, imponi potest. Si fundus seruiens uel is c
Abbreviated transcription (Latin):
A l u s. Potest ⁊ intestamẽto
hr̃dem suum quis cãpnare ne al¬
tius edes suas touat ne ium̃bus
ediũ nicinammofficiat. ułut pati¬
atur eũ tignum ĩ panerem ĩmittẽ.
uł stillicidia aduers eum hab̾e uel
ut patiatur uiauium ꝑ fundum
suĩ uel hrdis ire agẽ. aquã ue ereo

Expanded text:
um. Potest etiam in testamento heredem suum quis damnare, ne altius aedes suas tollat, ne luminibus aedium ui‹cin›arum officiat, uel ut patiatur eum tignum in parietem immittere, uel stillicidia aduersus eum habere, uel ut patiatur uicinum per fundum suum uel heredis ire agere aquamue ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
Uiluminib uiciõ¬
nimofficẽ auud ue quid facere
õ ꝯmodũ eorum uellet. saat se
formam ⁊ ir̃atũ antiquoꝵ edifici¬
orĩ custodire debe ¶ Sunt̃te ⁊ ui¬
anumtuũ nõ ꝯuenit adꝙͣ aititudi

Expanded text:
ui luminibus uicinorum officere aliudue quid facere contra commodum eorum uellet, sciet se formam ac statum antiquorum aedificiorum custodire debere. Si inter te et uicinum tuum non conuenit, a
Abbreviated transcription (Latin):
sensq ea ẽ que cemostrata ẽ. Ꝙ si
nichil dictum ẽ. ho Aibitro statuẽ¬
dumẽ. Inuia aluidiuris ẽ. flamsi
dicta latitudo nõ ẽ legictima deletur.
Silous ñ adiecra latitudine noiat̾
ẽ ꝑeum qͣlib in potĩt. Sinaũt pre¬
tm̃issumẽ. eque iantudine nõ ad¬
iecra ꝑtotũ simoñ una potĩt eligi
uia. dũtaxat ei latitudinis q̃ lege
ꝯp̃hensa ẽ. ꝓ quo ipo. sidubitabit
arbitri offiałm inuocãdumẽ.

Expanded text:
e ea est, quae demonstrata est: quod si nihil dictum est, hoc ab arbitro statuendum est. in via aliud iuris est: nam si dicta latitudo non est, legitima debetur. Si locus non adiecta latitudine nominatus er eum qualibet iri poterit: sin autem praetermissus est aeque latitudine non adiecta, per totum fundum una poterit eligi uia dumtaxat eius latitudinis, quae lege compraehensa est: pro quo ipso, si dubitabitur, arbitri officium inuocandum
Abbreviated transcription (Latin):
ideo siquis sũdum hñs uiã stipłe¬
tur. ⁊ parte fundi sui p̾ea aliener cõ¬
nip̾it suipłationẽ. ineũ casum de¬
ducc̃do a quo stipłatio ĩciꝑe ñpꝰsit.
ꝓ parre quoq neq legan neq adi¬

Expanded text:
o si quis fundum habens uiam stipuletur et partem fundi sui postea alienet, corrumpit stipulationem in eum casum deducendo, a quo stipulatio incipere non possit. pro parte quoque neque legari neque adi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ. ꝑtantum tp̃c quanto suit amnt¬
citur. anretineam ẜuitutem. ꝯmag
ẽ ut aut tota amitratur: aut cota
retineatur. Iõq simulo usus sim.
cota amitritur. si uel uno. cotaẜ¬

Expanded text:
non per tantum tempus, quanto seruitus amittitur, an retineam seruitutem? et magis est, ut aut tota amittatur aut tota retineatur: ideoque si nullo usus sum, tota amittitur, si uel uno, tota
Abbreviated transcription (Latin):
dis uimis edib arco ꝗbinas hab
species ẜuitutis expͥmendaẽ. ne si
gnalit ẜuire lictũerit. aut nicħ
uaieat qr inc̾tum sit q̃ ẜuitus. exce¬
pta sit. aut omis ẜuitus ĩ poni de

Expanded text:
dis unis aedibus ab eo, qui binas habet, species seruitutis exprimenda est, ne, si generaliter seruire dictum erit, aut nihil ualeat, quia incertum sit, quae seruitus excepta sit, aut omnis seruitus imponi de
Abbreviated transcription (Latin):
uu xilitũte ꝯstituta. id acꝗsitũ iide¬
tur. ut incñ lummina nr̃a excłp̃iat. cũ
aut ẜuit̾ imponitur nelumimbꝰ
officiat. ħ maxie atepti uidem̃
neius sit uicino inuitis nõb altĩ
edificare atq ita minuẽ lumina¬

Expanded text:
uitute constituta id adquisitum uidetur, ut uicinus lumina nostra excipiat: cum autem seruitus imponitur, ne luminibus officiatur, hoc maxime adepti uidemur, ne ius sit uicino inuitis nobis altius aedificare atque ita minuere lumina
Abbreviated transcription (Latin):
b incões meas.⁊ tuas edes ꝗd simiłr
eẽt ꝓiectum. mͥ enm soliteũ ẽ acc̃õ.
¶ Simareacoĩ edificare uelis. soci
di ius has auicino xessum. qr ĩui¬
to socio. in recoĩ non h̃s iuis cdificã¬

Expanded text:
nes meas et tuas aedes quid similiter esset proiectum: mihi enim soli tecum est actio. Si in area communi aedificare uelis, socius di ius habeas a uicino concessum, quia inuito socio in iure communi non habeas ius aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
cãre ubi cassitare cepiss stuuadiũ.
Si aña extegiua cassitaui̾t stiłucidi¬
um. pea extabnlato uł exaua matĩa.
cassitare nõ põt. ¶ Stulicidiuquo¬
quo mõ acquisitum sit. alti colu pͥ

Expanded text:
i cassitare coepisset stillicidium. Si antea ex tegula cassitaverit stillicidium, postea ex tabulato vel ex alia materia cassitare non potest. Stillicidium quoquo modo adquisitum sit, altius tolli
Abbreviated transcription (Latin):
seuerus ⁊ ant rescripsunt. mnara
spectui ꝯffendatur aliud ⁊ aliũ ob¬
seruatur. ꝙꝓͣi nꝑspectu plusquiꝰ he
ne qͥuid ͤ officiatur ad gratiorẽ ꝓspoc¬
nõ officẽ. neluminacuiꝗͣ obscm¬
ora fiant. Ꝙcũq igitur faciat adlu¬
mis ĩpedimentum. ꝓhiben põt.
Si ẜuitus debeatur. op̾q emouũ
nuntian põt. simo sic faciat ut lu
a So . Lumenidẽ ut celuz
non potest.

Expanded text:
Seuerus Augusti rescripserunt in area, prospectui offendatur aliud et aliud obseruatur: quod in prospectu plus quis habet, ne quid ei officiatur ad gratiorem prospecnon officere ne lumina cuiusquam obscuriora fiant. quodcumque igitur faciat ad luminis impedimentum, prohiberi potest, si seruitus debeatur, opusque ei nouum nuntiari potest, si modo sic faciat, ut lum Lumen id est, ut caelum non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
a i iiz R Inas ꝗs edes haberat
una ꝯgignatione tectas ut̃sq diuer¬
sisiegauit. diriqr mag pla deat ti¬
gnum posse duoꝵ ita eẽ ut certe pur¬
tes cuĩq sint ꝯtignatioĩs exregioẽ
cuiq dñi fore tigna. nec uuamĩuicẽ
hĩturos accionem ius ñ eẽ inmissũ
hrẽ noc int̾ est pure utusq an sub
ꝯditione alti̾ edes legate sint.

Expanded text:
stionum Binas quis aedes habebat una contignatione tectas: utrasque diversis legavit. dixi, quia magis placeat tignum posse duorum esse ita, ut certae partes cuiusque sint contignationis, ex regione cuiusque domini fore tigna nec ullam invicem habituros actionem ius non esse immissum habere: nec interest, pure utrisque an sub condicione a
Abbreviated transcription (Latin):
Si. Esiscia que suitutem
patiuntur nequidaitius tollatur.
uuidana sup̃eam aititudinẽ babẽ
possunt. at si de ꝓspacrum c̃. ea que
ob̾statura sunt. non possũt.
re uoio utc u hybo loquans ne
rẽ illicitam faciat. ꝓculus respon¬
dit. ne hibeni ꝓ ea redubitare pu
nis siam. sicut licet mͥp̃tio sisma̾
picturas habere in paricte coĩ. Cere¬
rum sidemolitus sic uiciñ ⁊ exsti¬
płatu accione denpminfeci agat̃
ñ plunis quã uulgana extimaride¬

Expanded text:
sio. Aedificia, quae seruitutem patiantur ne quid altius tollatur, uiridia supra eam altitudinem habere possunt: at si de prospectu est eaque obstatura sunt, non possunt.re uolo cum Hibero loquaris, ne rem illicitam faciat. Proculus respondit: nec Hiberum nis senteniam, sicut licet mihi pretiosissimas picturas habere in pariete communi: ceterum si demolitus sit vicinus et ex stipulatu actione damni infecti agatur, non pluris quam vulgaria tectori
Abbreviated transcription (Latin):
religione sepulchri hec seruitusp̃
publico loco int̾ueniẽte. łiia pub¬
lica. haustus ẜuitus ĩpom pot.aq̃
ductus. ñ põt. aprincipe aũt peti so¬
let. ut ꝑuiam publicã aquam du
cere: sine ĩ ꝯm̃odo publco liceat. sa¬
cn ⁊ religiosi loc untuentꝰ etiã itire¬
ns suitutẽ impedit. cum ẜuit̃ ꝑea
loca nulli deben põt

Expanded text:
religionem sepulchri haec seruitus potest. Publico loco interueniente uel uia publica haustus seruitus imponi potest, aquae ductus non potest: a principe autem peti solet, ut per uiam publicam aquam dcere sine incommodo publico liceat. sacri et religiosi loci interventus etiam itineris servitutem impedit, cum servitus per ea loca nulli deberi pot
Abbreviated transcription (Latin):
spes aliq̃ durat uspssructꝰ. ⁊ cumcu
amiẜis põt ame recitẽ ħ̃ ẽ ad lega¬
tanũ itarem expedire. ut tum e
ꝯmifsani causaususfruot mͥ relic¬
tus ẽ. nec ẽ ulla spes adme reu̾ten¬
di fruccus. recra ułã siceis missaĩ¬
umcanẽ oportet dño ꝓͥetatis.
Illud saedumẽ siue uire ip̃o ꝗs

Expanded text:
s‹p›es aliqua durat usus fructus et, cum tu amiseris, potest ad me reccidere, hoc est ad legatarium, ita rem expediri, ut tu mihcommissarii causa usus fructus mihi relictus est nec est ulla spes ad me reuertendi fructus, recta uia fideicommissarium cauere oportet domino proprietatis. Illud sciendum est siue iure
Abbreviated transcription (Latin):
aquã ducas edibo meis applica¬
ce dãpnum mͥdent. infĩmaccio
michi ꝯpetit. si ⁊ dãpni infecti
celo aquam capit. ñ iire hriꝓu¬
lus ait. s non posse ꝓhiben uci¬
num quoinus balneũ bãt scds
panetem coem. quãius humore
capiat panies n magis q̃ siuelit
trichimo suo uł icubiculo aquã
effunde. S nerati ait sitalis sit e¬
usus tepidaniut assiduu humiorẽ
hat. ⁊ id noceat uicino posse ꝓ hibi
cum. Guxta oõem paretem came¬
ram ex siglino oꝑe feam suta retine¬
atur ut ⁊̃ sublato panete maneat
ficie ꝯnistunt possone rermetur rã
si forte exedib meis ĩ edes tuas tic
anum intuu imissum h̃uero. aũ
stuiadium ĩtuum ꝓiecero. qr intuo
Sidomo mea altior tiua ẽẽt. tuq
michi ꝑareã tuã indpmũmeã ire
agẽ cessisti. nec ex plãno ad it̾ ad do¬

Expanded text:
aquam ducas, aedibus meis applicatae damnum mihi dent, in factum actio mihi competit: sed et damni infecti caelo aquam capit, non iure haberi Proculus ait: sed non posse prohiberi vicinum, quo minus balineum habeat secundum parietem communem, quamuis umorem capiat paries: non magis quam si uel in triclinio suo uel in cubiculo aquam effunderet. sed Neratius ait, si talis sit usus tepidarii, ut adsiduum umorem habeat et id noceat uicino, posse prohiberi eum. Iuxta communem parietem cameram ex figlino opere factam, si ita retineatur, ut etiam sublato pariete maneat, erficie consistunt, possessione retinentur. nam si forte ex aedibus meis in aedes tuas tignanum in tuum inmissum habuero aut stillicidium in tuum proiecero, quia in tuo Si domo mea altior area tua esset tuque mihi per aream tuam in domum meam ire agere cessisti nec ex plano aditus ad do
Abbreviated transcription (Latin):
das mn̾ iustibi non eẽ fundo tuo a q̃
quere minuẽce aque mee gratia.¬
¶ Seruitutu noneanata ẽ ut aliq
faciat q ⁊ uiti nindanato ulat. aut
ameniore ꝓspeccũ p̃stet. au̾inh̾ut¬

Expanded text:
das mihi ius tibi non esse in fundo tuo aquam quaerere minuendae aquae meae gratia. Seruitutium non ea natura est, ut aliquid faciat quis, ueluti uiridia tollat aut amoeniorem prospectum praestet, aut in
Abbreviated transcription (Latin):
ti loci demonstratice frãua xessac
fiũt. ut neq uehiculũ neq um̃tũ
eaire possit. it̾ mag̃ quam u̾ia aut
acrus acꝗsitus uidebr̃. S siumm̃tũ
ꝑeãduci potĩt. non ⁊̃ uehiculũ act̾ s
uidebitur acquisitus.

Expanded text:
ti loci demonstratione facta uia concessa fuerit, ut neque uehiculum neque iumentum ea inire possit, iter ‹magis quam› uia aut actus adquisitus uidebitur: sed si iumentum ea duci poterit, non etiam uehiculum, actus uidebitur adquisitus.
Abbreviated transcription (Latin):
stabit. ¶ Intdum aut inent ppri¬
etatis exstimatio. si forte fructuañ
cum possit usucapio̾nẽ in t̾pella¬
re. ueglexit. omẽmem̃ reicuram¬
S ¶ Ham ¶suscepit.

Expanded text:
stabit. interdum autem inerit proprietatis aestimatio, si forte fructuarius, cum possit usucapionem interpellare, neglexit: omnem enim rei curam suscipit.
Abbreviated transcription (Latin):
ces daictur. Od si hoc apparẽ no
potit. satis erit ꝓ nauta. siꝓ ba¬
uent impoĩtum eẽ manaĩpi¬
um. Sieaglitione nauemꝰ
duxistiut eamerces tue porta¬
rentur. easq merces nulla na¬

Expanded text:
oc apparere non poterit, satis erit pro nauta, si probauerit impositum esse mancipium. Si ea condicione nauem conduxisti, ut ea merces tuae portarentur easque merces nulla na
Abbreviated transcription (Latin):
nores facre sũnt sz desendẽdum
ẽ hunc conferir de bere p̃tio pre
tamendici etiã illã sententia di¬
stinguentib nob detiores exc
qua causa facte sunt. id ẽ utrũ
sccutum ẽ. annõalia excausa ne¬
luti ꝙ ancub iacebant meices ĩ
angulo aliquo. ⁊ unda penet᷑¬
uit. Tunc em̃ conferre debebit.
an expriore causa couationis.
onus pati nõ debet. quia iactũ
sunt. sed sidistinctio subtiliõ
adhirendaẽ. quid plus sit ĩ
danpno. Mnincouationes si

Expanded text:
ores factae sunt. sed defendendum est hunc conferre debere pretio praetamen dici etiam illa sententia distinguentibus nobis, deteriores ex qua causa factae sunt, id est utrum secutum est an uero alia ex causa, ueluti quod alicubi iacebant merces in angulo aliquo et unda penetrauit. tunc enim conferre debebit: an ex priore causa collationis onus pati non debet, quia iactus sunt? sed distinctio suptilior adhibenda est, quid plus sit, in damno an in collatione:
Abbreviated transcription (Latin):
nam mu equitatem tuc ade¬
muti placuit. cumiactus re¬
medio cccĩs in coĩpiculo sal¬
ua naius sultum. ẽ. arbo¬
re cesa ut nauis cũ mercib
liban possit. equiras ꝯtribu¬
cionis habebit locum.
SLIAS. HAuis auersatẽ¬
pestate cepressa ictu flumimiꝰ
ce nͣstis armam̃tis. ⁊ arborem
⁊antennã impone celata est.
ibiq tumultuarus ãmam̃¬

Expanded text:
nam huius aequitatem tunc admitti placuit, cum iactus remedio ceteris in communi periculo salua naui consultum est. Arbore caesa, ut nauis cum mercibus liberari possit, aequitas contributionis habebit locum.. Nauis aduersa tempestate depressa ictu fulminis deustis armamentis et arbore et antemna Hipponem delata est ibique tumultuariis armam
Abbreviated transcription (Latin):
tis adpresens cõpam̃tis hõstiã
nauigauit.⁊ onus integrum
gis naiis quam ꝯẜuandarũ
mertium grã factus est.
ISLUS CUmde pressa
nauis aut ceiecta eẽt. ꝙ quisq
exea suum ẜuasset. sibiẜuare
non hanc intem habent. ut eas
ꝓcerelicto rabeant. ꝗppe sunue¬
nent eas ab iaturos. ⁊suspica¬
tifuint in quem locũ iacte sũt
requisituros ut ꝑinsint. acsi
quis onore p̃ssus minamrẽ
abiecint. moxcum alus reuer¬
sus ut eãdem auferret. uolufi¬
us meianus cx iege ilia.

Expanded text:
tis ad praesens comparatis Ostiam nauigauit et onus integrum gis nauis, quam conseruandarum mercium gratia factus est.orum. Cum depressa nauis aut deiecta esset, quod quisque ex ea suum seruasset, sibi seruanon hanc mentem habent, ut eas pro derelicto habeant, quippe si inuenerint eas, ablaturos et, si suspicati fuerint, in quem locum eiectae sunt, requisituros: ut perinde sint, ac si quis onere pressus in uiam rem abiecerit mox cum aliis reuersurus, ut eandem auferret. 9 Uolusius Maecianus ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
passus ẽ reliquum conferre de¬
reat. Quid ergo si plus idãp¬
noent quamincolatione ut
puta .x. aureis res detiores frẽ
sunt. due aũt collationis sũt
indubitate. utniq onuis pati
nõ debet. s hic uideamꝰ num⁊
ip̃i ꝯfene ꝯporteat. quid enim
int est iacras res meas amiscrĩ
annucdatas detiores habere ce¬
penm. nam sicut ei qui ꝑdide¬
nt subuenitur ita ⁊ ei subucĩ
noportet quidetiores ꝑpiactu
res rabere cepit. Hec ita papinũ

Expanded text:
passus est, reliquum conferre debeat. quid ergo, si plus in damno erit quam in collatione? ut puta decem aureis res deteriores factae sunt, duo autem collationis sunt. indubitate utrumque onus pati non debet: sed hic uideamus, num et ipsi conferre oporteat. quid enim interest iactatas res meas amiserim an nudatas deteriores habere coeperim: nam sicut ei qui perdiderit subuenitur, ita et ei subueniri oportet, qui deteriores propter iactum res habere coeperit. haec ita Pa
Abbreviated transcription (Latin):
quiaiactus intributum naue
saiuauenit.S sinains que
intẽ restate iactu mertium
unĩ intrcatoris leuata  ẽ in
alo loco submeisa ẽ. ⁊anquo¬
nim m̃catorũmeites purna¬
tores extracte sunt. cuta mcede
ratione haben debere cius cuim
merces innaiugatione leuan¬
de naius cã iacre sunt. abhis
qui postea sua ꝑurmatores ser¬
haberi nõ debere abeo quimna

Expanded text:
quia iactus in tributum naue salua uenit. Sed si nauis, quae in tempestate iactu mercium unius mercatoris leuata est, in alio loco summersa est et aliquorum mercatorum merces per urinatores extractae sunt data mercede, rationem haberi debere eius, cuius merces in nauigatione leuandae nauis causa iactae sunt, ab his, qui postea sua per urinatores serhaberi no
Abbreviated transcription (Latin):
portion̾e danpm prent. ĩmor
si non retineat merces magis¬
ter. ultro ex locato hitunis est
accionẽ cumuectorib. Quid
em̃ siuectores sint qui nullas
saninas habeant. plane omal¬
ius c̃ si scinit. retinere eas. aut
si no cotam nauẽ glurrit. exo¬
ducto aget. sicut uegores qui
amissas res auiorũ o secuti sũt
ut meires suas habeñt. Si con¬
ẜuatis mercib cetĩor factasite
nauis. a ut si quid exarm̃auit.¬

Expanded text:
portionem damni praestent. immo etsi non retineat merces magister, ultro ex locato habiturus est actionem cum vectoribus: quid enim si vectores sint, qui nullas sarcinas habeant? plane commodius est, si sint, retinere eas. at si non totam navem conduxerit, ex conducto aget, sicut vectores, quir amissas res aliorum consecuti sunt, ut merces suas salvas haberent. Si conservatis mercibus deterior facta sit navis aut si quid exarma
Abbreviated transcription (Latin):
leuande eã quiamtrare flum
uł portum no potuerat cionẽ.
siquedã merces in scaphã tra¬
iecce sunt. nc aut extra flum̃
ꝑiclitetur. aut in ip̃o ostio uel
portu eaqr scapha submersae.
ratis haren cebet int̾cos quñ
naue merces saluas haberẽt.¬

Expanded text:
leuandae causa, quia intrare flumen uel portum non potuerat cum onere, si quaedam merces in scapham traiectae sunt, ne aut extra flumen periclitetur aut in ipso ostio uel portu, eaque scapha summersa est, ratio haberi debet inter eos, qui in naue merces s‹a›luas habent
Abbreviated transcription (Latin):
naingarẽt. tempestate ginorra.
neccessano iactura frã erat. que¬
sita de in sunt hec anom̃siac¬
turam prare oporteat. ⁊ siq̃ud̃
tales meires imposuissentꝗb¬
quorumintfuisset iaccurã fieĩ¬

Expanded text:
nauigarent, tempestate graui orta necessario iactura facta erat: quaesita deinde sunt haec: an omnes iacturam praestare oporteat et si qui tales merces imposuissentquorum interfuisset iacturam fie
Abbreviated transcription (Latin):
agitatum ẽ. an ⁊̃ uestuntoru
cuusq ꝯanułorũ estimmatiom̃
fieno porteat. ⁊ onimiusume.
nisisiqua ꝯsumdi causa impo¬
sita forent. quo inũo esset.
abara. eomagis ꝙ siquando
ea defeci̾t innauigaticẽ. quoo
quisq haberet. mcoe̾ ꝯferret.
Sinauis aprratis recepta fit

Expanded text:
am uestimentorum cuiusque et anulorum aestimationem fieri oporteat: et omnium uisum est, nisi si qua consumendi causa imposita forent, quo in numero essent cibaria: eo magis quod, si quando ea defecerint in nauigationem, quod quisque haberet in commune conferret. Si nauis a piratis redempta sit,
Abbreviated transcription (Latin):
pretor olũ eius coħcere
qui impedit auq̃ inudicio sisti.¬
ffecisse  colomialo non tmñis puta¬
tur. ꝗsius manib uł ꝑsuos reti¬
ut eũ detinerẽt uelabducent. ne
iudicio sistat. siũ sciẽtes siue igro¬
rãtes quid eẽt ꝙ ꝯminiscetur.¬
ad iudicrũ nonuenire teneatur
ex h edicto. qͣius quidam putent
sͥeum imputare qui c̃gulus fu¬
it. ¶Gireus coloactoris nstetit
ñ halebit reus aduers eum accioẽ
ex ħ edicto cum ꝯteñptꝰ eẽ possit

Expanded text:
praetor dolum eius coercere, qui impedit aliquem iudicio sisti.Fecisse autem dolo malo non tantum is putatur, qui suis manibus uel per suos retiut eum detinerent uel abducerent, ne iudicio sistat, siue scientes siue ignorantes quid esset quod comminisceretur.ad iudicium non venire, teneatur ex hoc edicto: quamvis quidam putent sibi eum imputare, qui credulus fuit. Si reus dolo actoris non steterit, non habebit reus adversus eum actionem ex hoc edicto, cum contentus esse possit
Abbreviated transcription (Latin):
AuL. Siactoris ẜuus año
sciente ⁊cum possit nonꝓhiben¬
te dolo fecit quoĩnus mindicio
sistam offluus m̾dandam excep¬
tionem aduers dñmait. ne ex
dõlo ẜuidnĩs lucietur. Siuo sine
uoluntate dñi seruus hoc feceĩt

Expanded text:
um.Si actoris seruus domino sciente et cum possit non prohibente dolo fecerit, quo minus in iudicio sistam, Ofilius dandam mihi exceptionem aduersus dominum ait, ne ex dolo serui dominus lucretur. si uero sine uoluntate domini seruus hoc fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
ut. Hunc ⁊ actiones scripsisse tra¬
dicumẽ primũ de usmpatioĩb
qui liber no exstat. Idemapi̾c la¬
udius quiidetur adħ ꝓcessisse
appellauit. nec quisquã an hc
aut post hc̃ hoc noiecognatusẽ
Gaius scipionasica quioptimĩ
a senatu appellatusẽ. cui ⁊̃ publi¬
ce comus insacrauiadata ẽ.quo
facilus ꝯsuli possit. Seinqnt̃¬

Expanded text:
t: hunc etiam actiones scripsisse traditum est primum de usurpationibus, qui liber non exstat: idem Appius Claudius, qui uidetur ab hoc processisse,appellauit, nec quisquam ante hunc aut post hunc hoc nomine cognominatus est. Gaius Scipio Nasica, qui optimus a senatu appellatus est: cui etiam publice domus in sacra uia data est, quo facilius consuli posset. dein
Abbreviated transcription (Latin):
usis orandis primu locum aũꝓ
cerco p̾t mantumtullium optine¬
ret. tdicurado suedum qutum
mutium de re amicisi ꝑuenisse
cumq eum sͥ respondisse de uire
cum introgasse ⁊ aquintomutio
respõsumeẽ. nec tũprecepisse. et
ita obiurgatumeẽ a ꝗnto muti¬
o. Namq eum dixisse tipe eẽ pa¬
tnͣcio ⁊ nobili ⁊cãs orantuusin
quo uersaretur ignorare. ea uld̾
ꝯtumelia suius tactus oꝑand̾lit
uiricuuli ⁊ płimum eos de quib
locuti sumus audiit institurus. a
balbo lucilio. instructꝰ aũt maxiẽ
agallo aquilio qui suit cerine
Itaq ubriquamplures eĩ exstãt
cerine ꝯ fecci. Hiccuminlegatio¬
ne pusset. statuam eippłs prostͥs¬
alphenus uanis. gauis. aulus. of¬
fulius. citĩ. celius. aufidius tucca
ausidius. namusa. flaui priscus
graiis. ateius ꝓculus. lalto. an
ti sunt abanfidio namusa incẽ¬
tum quadraginta ubros ⁊ exhis
audicorib płim auctoritatis ha¬
buit alphemis uanis ⁊aulus of¬

Expanded text:
usis orandis primum locum aut pro usis orandis primum locum aut pro certo post Marcum Tullium optineret, traditur ad consulendum Quintum Mucium de re amici sui peruenisse cumque eum sibi respondisse de iure tum interrogasse et a Quinto Mucio responsum esse nec tamen percepisse, et ita obiurgatum esse a Quinto Mucio: namque eum dixisse turpe esse patricio et nobili et causas oranti ius in quo uersaretur ignorare. ea uelut contumelia Seruius tactus operam dedit iuri ciuili et plurimum eos, de quibus locuti sumus, audiit, institutus a Balbo Lucilio, instructus autem maxime a Gallo Aquilio, qui fuit Cercinae: itaque libri complures eius extant Cercinae confecti. hic cum in legatione perisset, statuam ei poAlfenus Varus Gaius, Aulus Ofilius, Titus Caesius, Aufidius Tucca, Aufidius Namusa, Flavius Priscus, Gaius Ateius, Pacuvius Labeo Antiti sunt ab Aufidio Namusa in centum quadraginta libros. ex his auditoribus plurimum auctoritatis habuit Alfenus Varus et Aulus Of
Abbreviated transcription (Latin):
mi fiuici ex quib cetĩ oriuntur.
ius ciuile. Ex his publius muti
⁊̃ decem libellos reliquit. brucus.
septem mamilĩtres.⁊ ex stãt uo¬
lummna scuipta manilii muim̃¬
ta. Illi duoꝯ sulares fuerũt bru¬
u̾ginius. ⁊ quintꝰ. turero illestoi¬
cus. panse audiror. qui ⁊ ip̃e ꝯsul
⁊̃ sextus pompei gneipompei patͥ¬
antipat qui historias ꝯscipsit s
plus eloqueñtie q̃scientie iuns
oꝑamdelit. ⁊ lutius crassus frat̃
disstissimum. Post hos quint᷑
mutiꝰ publii filius pontisex ma¬
ximus. ius cuule prim̃ ꝯstituit
gendo. Mutu auditores fuert᷑.
quãpiures. S precipue aucco¬
ntatis aquilius gallus balbus
lucilius sextus papin gauis iu¬
uenti ex quib gallum maxime
auctoritatis apud ppłm fuisse
ẜuiꝰdicit. om̃s tamen hu aẜui¬
uersantur or̃o scripta eorũ int̃
manus hom̃um. ẜ ẜuius libros
suos ꝯpleuit. ꝑ cuus scnpturã
ipoium quoq memona habetur
Serũ autem suppucius cammiĩca¬

Expanded text:
i eius, ex quibus ceteri oriuntur. i fundauerunt ius ciuile. ex his Publius Mucius etiam decem libellos reliquit, Brutus septem, Manilius tres: et extant uolumina scripta Manilii monumenta. illi duo consulares fuerunt, BruUerginius et Quintus Tubero ille stoicus Pansae auditor, qui et ipse consul. etiam Sextus Pompeius Gnaei Pompeii patAntipater, qui historias conscripsit, sed plus eloquentiae quam scientiae iuris operam dedit: etiam Lucius Crassus fraterdisertissimum. Post hos Quintus Mucius Publii filius pontifex maximus ius ciuile primus constituit gendo. Mucii auditores fuerunt complures, sed praecipuae auctoritatis Aquilius ‹G›allus, Balbus Lucilius, Sextus Papirius, Gaius Iuuentius: ex quibus Gallum maximae auctoritatis apud populum fuisse Seruius dicit. omnes tamen hi a Seruinec uersantur omnino scripta eorum inter manus hominum, sed Seruius libros suos compleuit, pro cuius scriptura ipsorum quoque memoria habetur. Seruius ‹autem Sulpicius› cum in ca
Abbreviated transcription (Latin):
ucatio eet. neue posuissẽt ĩ capõ
cuus romam aiaduertẽ miussu
ppłi. souim relictumẽ illis ut co¬
herce̾ possent. ⁊ inuĩcuia publica
officio. censores ꝯstituti sũt. ppło
demaucto. cucreb̾ orirẽturtel¬
ꝯstitui. Itaq dictator es ꝓditis.
a quib nec ꝓuerandi ius fuit ⁊
quib ⁊̃ capitis. aiadu̾sio data
ẽ. Huc magrãtum qm sũmam
potestatẽ habebat. nõ erat fasc
iitra sextum m̃sem retum̃. ⁊his
dictatorib magrĩ eꝗtum ĩum¬
geluntur. sic quomo regib tͥbu¬
nicelerum qd officium fere tale
erat quaie hodie p̃fectorũ preto¬
Hisdem temporib cumpilebs
apatͥbus secessiss ãno fere septi¬
mo decumo p̃t reges exactos tri¬
bunos sͥinmonte sacro creauit.
quieent plebei magrãtus. Sic¬
ti tͥbum. qͥnunc intres partes po¬
pulus auus erat.⁊ ex singuł sin¬
guli creabantur. uł qr tͥbuum suf¬
fragio creabantur. ¶Itemq ut

Expanded text:
caput civis Romani animadvertere iniussu populi: solum relictum est illis, ut coercere possent et in vincula publica officio, censores constituti sunt. Populo deinde aucto cum crebra orerentur belconstitui: itaque dictatores proditi sunt, a quibus nec provocandi ius fuit et quibus etiam capitis animadversio data est. hunc magistratum, quoniam summam potestatem habebat, non erat fas ultra sextum mensem retineri. Et his dictatoribus magistri equitum iniungebantur sic, quo modo regibus tribuni celerum: quod officium fere tale erat, quale hodie praefectorum praetoIsdem temporibus cum plebs a patribus secessisset anno fere septimo decimo post reges exactos, tribunos sibi in monte sacro creauit, qui essent plebeii magistratus. dicti tribuni, quod olim in tres partes populus diuisus erat et ex singulis singuli creabantur: uel quia tribuum suffragio creabantur. Itemque ut
Abbreviated transcription (Latin):
a frice horam tene̾t. infumũ tubero¬
satis pulchernma. q̃ inscribitur
ꝓquinto iegano. Tubero doctĩsmĩ
quidemrabitus ẽ. uirs publiciet
prinati.⁊ ꝯpłes utriusq oꝑis libͦs
reliquit. Sermone ⁊̃ antiquo us
affecrauit scrirere. ⁊ ideo parum libͥ
eius grati bñtur. Post hũc maxiẽ
auccoritatis fuenint. Anteĩcapi¬
to quio fuium secutusẽ. antistiꝰ
lareo. quiom̃s hos audunt insti¬
tutus ẽ aũt atrebatio. exhis ãtti
ꝯsul fuit. iabeo nouut cumofferre¬
tur ciabangusto ꝯ solatus. quo su¬
ffectus fieret. ⁊ honorẽ susciperet.¬
⁊ totum ãnumita diuisat ut roc¬
me sex mensibus cũ studiosis eẽx.
rima int manus uer sant̃. Hi duo
primumueluti diuersas sectas
fecenint. Dam atenis capito ĩ
his que ei rracdite fuerant. perse¬
uerabat. Labeo ĩgeniqualita¬
innouare ĩstituit.⁊ ita ateio ca¬
pitoni massur̃ sabinus succe̾sit
Lalcomi. nerua. qui adbuc eas dis¬
sensiones aurenit. hic ⁊̃ nerua
cesari familianssim̃ suit. mãsu¬

Expanded text:
Africae oram teneret, infirmum Tuberosatis pulcherrima, quae inscribitur pro Quinto Ligario. Tubero doctissimus quidem habitus est iuris publici et privati et complures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo usus affectavit scribere et ideo parum libri eius grati habentur. Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium secutus est, et Antistius Labeo, qui omnes hos audivit, institutus est autem a Trebatio. ex his Ateius consul fuit: Labeo noluit, cum offerretur ei ab Augusto consulatus, quo suffectus fieret, honorem suscipere totum annum ita diuiserat, ut Romae sex mensibus cum studiosis esset,rima inter manus uersantur. hi duo primum ueluti diuersas sectas fecerunt: nam Ateius Capito in his, quae ei tradit‹a› fuerant, perseuerabat, Labeo ingenii qualitainnouare instituit. Et ita Ateio Capitoni Massurius Sabinus successit, Labeoni Nerua, ‹qui a›dhuc eas dissensiones auxerunt. hic etiam Nerua Caesari familiarissimus fuit. Massu
Abbreviated transcription (Latin):
respondẽduus non apr̃cipib da¬
batur. Ez qui fiduciam studioꝵ
dabant. S plenĩq iudicib ip̃i
scubebant aut testabant᷑. qui illos
ꝯsulebant. ¶Primĩdiuus aug̃¬
tus ut maior nins auctoritas ha¬
beretur. ꝯ stituit ut exauctontate
eius responcerẽt. Et exillo tp̃e pati
hoc bnficium cepit. ⁊ iõ optinũ
princeps aorianns cumabeoin
p̃corii petẽnt ut sͥliceret respõdẽ.
rescripsit eis hoc ñ peti. s p̃stani
soiere. ⁊deo siquis fiduciã sui
hret delectan se ppło ad respõdẽ¬
dum se p̃parent. Ergo sabino ꝯ¬
cessume atybeno cesare. ut ppło
responceret. quuineq̃ striordine
iam grandis natu ⁊ fere anoruz
quinquagita receptus ẽ. Hinc nͣ

Expanded text:
respondendi ius non a principibus dabatur, sed qui fiduciam studiorudabant, sed plerumque iudicibus ipsi scribebant, aut testabantur qui illos consulebant. primus divus Augustus, ut maior iuris auctoritas haberetur, constituit, ut ex auctoritate eius responderent: et ex illo tempore peti hoc pro beneficio coepit. et ideo optimus princeps Hadrianus, cum ab eo uiri praetorii peterent, ut sibi liceret respondere, rescripsit eis hoc non peti, sed praestari solere et ideo, si quis fiduciam sui haberet, delectari se populo ad respondendum se praepararet. Ergo Sabino concessum est a Tiberio Caesare, ut populo responderet: qui in equestri ordine iam grandis natu et fere annorum quinquaginta receptus est. huic ne
Abbreviated transcription (Latin):
SE .m. COntra iegemfacit
qui facit qͥlexꝓhipet. in fraucem
uõ legis. qui salius ueibis legis
raus eni legi fit
ubi qd siennount. fien aũt non
souitanonẽ princeps trieadem
illi priuilegia tribuunt q̃ ⁊ ipihnt.
oportet qͥmorib ⁊ ꝯsuetudine ĩ¬
ceret. tunc qͥproximum ⁊ ꝯ seqns
eiẽ. sinec id ꝗdem appareat. tunc
ge nõ inmerito custoditur. ⁊ hoc ẽ¬

Expanded text:
m: Contra legem facit, qui facit quod lex prohibet. In fraudem vero legis, qui salvis verbis legis, Fraus enim legi fit, ubi quod fieri noluit, fieri autem non soluta non est, principes tamen eadem illi priuilegia tribuunt, quae ipsi haoportet, quod moribus et consuetudine iceret, tunc quod proximum et consequens ei est: si nec id quidem appareat, tunc ge non immerito custoditur, et hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
his om̃ib decemtribum ꝑleb
ꝯsules duo. decẽ ⁊ occo p̾tores er
sex edues incuntate ura rrode¬
bant. ¶Iuns cuuus sciam płi¬
rimi ⁊ maximi uiri ꝓfessi sunt.
S qui eorum maximedigna¬
tiomis. apd̾ ppłm romanũ fue¬
runt corum i presentia m̃tio bñ¬
bus qui sciam nacti sunt ante
tyberum quorum caniũpubli¬
ce ꝓfessuͣm neminẽ nadit᷑. Cetĩ
autẽ ad huc uł inlatentiius ciui¬
le retinere cogitabant. solũq cõ¬
sulatorib uacare potĩquam di¬
scere uoientib se p̃statant ¶In¬
it aut mprimis ꝑitus publiꝰ pa¬
piꝰ quueges regias ĩunũ ꝯtulit
ns cui maximũ ꝯsiliũ in xii. ta¬
bulis sonitendis fuit. Post hunc

Expanded text:
his omnibus decem tribuni plebhis omnibus decem tribuni plebconsules duo, decem et octo praetores, sex aediles in ciuitate iura reddebant. Iuris ciuilis scientiam plurimi et maximi uiri professi sunt: sed qui eorum maximae dignationis apud populum Romanum fuerunt, eorum in praesentia mentio habenbus, qui scientiam nancti sunt, ante Tiberium Coruncanium publice professum neminem traditur: ceteri autem ad hunc uel in latenti ius ciuile retinere cogitabant solumque consultatoribus uacare potius quam discere uolentibus se praestabant. Fuit autem in primis peritus Publius Papirius, qui leges regias in unum contulit. is, cuius maximum consilium in duodecim tabulis scribendis fui