comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amplectentes: cum datas sibi nouas ue¬
stes erubescerent ad ostendendum qmͣ
sit uilis seculi pompa. ad reprimendã
suꝑbiam. panuos ueteres nouis super¬
consuerent. Nullum opus erat tam
uile. quod respuerent obedientia tam
ꝓpinti. ut si dybanus aidens ꝓpone̾tur
eis uel quelibet mors se offerret: magis
timerent imꝑantem qmͣ mortem. Inge
silentium in omni loco in omni tem¬
ꝑe in om̃i statu. ita etiam ut hii qui il¬
lum comitabantur licet confertissi¬
nus ppłorum turbis ammixti. uix u¬
num uerbum ab eoꝵ ore posset ex¬
torqueni. Quod si quemilibet corum de
qnͣtir locumq commisso culparet: ibidẽ
ad pedes corruens satisfacturus. neq
uisum hominum curum astantium
erubescebat. Quod si amaritudinem
actione. uerbo.⁊ uultu etiam male fa-¬
cientib aliquis suorum responderet:⁊
bidem statim satisfactionis pena redde¬
batui. Uoluit ut om̃i temꝑe ieiunarẽt.
una uice contempti in die uoluit eti¬

Expanded text:
amplectentes, cum datas novas sibi veamplectentes, cum datas novas sibi vestes erubescerent, ad ostendendum quam sit vilis saeculi pompa, ad reprimendam superbiam, pannos veteres novis superconsuerent. Nullum opus erat tam vile quod respuerent. Obedientia adeo prompta, ut si clibanus ardens proponeretur eis, vel quaelibet mors se offerret, magis timerent imperantem quam mortem. Juge silentium in omni loco, in omni tempore, in omni statu; ita etiam ut hi qui illum comitabantur, licet confertissimis populorum turbis admisti, vix unum verbum ab eorum ore posset extorqueri. Quod si quemlibet eorum de quantulocunque commisso culparet, ibidem ad pedes corruens satisfacturus, neque visum hominum circumstantium erubescebat. Quod si amaritudinem actione, verbis et vultu, etiam male facientibus, aliquis suorum responderet, ibidem statim satisfactionis poena reddebatur. 54. Voluit ut omni tempore jejunarent, una vice contenti in die. Voluit eti
Abbreviated transcription (Latin):
rat enim seuerus in censura ⁊
cum multi ad eum iam cõfui¬
erent. totum spm̃ eorum spũ sancto
docente exhauriebat: ut spũ suꝑbie eua¬
inueniret. Et grã dei ñ deerat que qmͣ¬
libet dissolutis ⁊ remissis. ⁊ quantum¬
libet marcidis cordib uigorem diuini
solatii ministrabat. De corꝑalib cura
⁊ sollicitudo uix aliqua erat. uniuer¬
sum uero studium ad spũalia contu¬
lerant scripturas diuinas sequi. ⁊ xp̃m
ducem habere. Nam ⁊ hoc attendit sp̃u¬
alis ille pater quod numqmͣ exhorbita¬
re possent qui secum uellent reman̾e:
si ꝓfessicẽm suam scłm euu᷑gelia ⁊ di¬
cta apłorum ⁊ ꝓpositum sancti augu¬
stini facerent ⁊ oꝑe complerent. Hoc ui¬
dit ⁊ has ꝓfessiões. ut premissum ẽ hoc
modo fieri censuit. Erat gͦ mens eorũ
qui abinitio collecti sunt sic affesta
ut potius eligerent ueterem ⁊ claua¬
tam tunicam: qmͣ nouum ⁊ integrũ
quodlibet uestimentum. Unde fcm̃ ẽ
ut quidam ñ minimum pauꝑtatẽ

Expanded text:
rat enim severus in censura, et cum multi ad eum jam confluerent, totum spiritum eorum Spiritu sancto docente exhauriebat; ut, spiritu superbiae evainveniret. Et gratia Dei non deerat, quae, quamlibet dissolutis et remissis, et quantumlibet marcidis cordibus, vigorem divini solatii ministrabat. De corporalibus cura et sollicitudo vix aliqua erat; universum vero studium ad spiritualia contulerant, Scripturas divinas sequi et Christum ducem habere. Nam et hoc attendit spiritualis ille Pater, quod nunquam exorbitare possent, qui secum vellent remanere, si professionem suam secundum Evangelia et dicta apostolorum, et propositum S. Augustini facerent, et opere complerent. Hoc vidit, et has professiones, ut praemissum est, hoc modo fieri censuit. Erat ergo mens eorum, qui ab initio collecti sunt, sic affecta, ut potius eligerent veterem et clavatam tunicam, quam novum et integrum quodlibet vestimentum. Unde et factum est ut quidam non minimum paupertatem
Abbreviated transcription (Latin):
quasi futurorũ p̃scius tuens. Atille
concito cursu in fugam uersus ẽ: ⁊ cũ
alii ad capiẽdum ip̃m insequerentur.
sinite inquit uir dei fugere eum nec
malum ꝓ malo reddatis fecit quippe.
quod potuit:⁊ qmͣtum ei deus ꝑmisit.
Nundum uenit hora mea: sed qui mi¬
serunt eum ñ dormuint nec quiescẽt
donec obpbriis suis satientur. ⁊ me ł
morti tradant uł si diuinum sit opꝰ
quod agitur de me manifeste ꝓbatũ
reddant

Expanded text:
quasi futurorum praescius, timens. At ille quasi futurorum praescius, timens. At ille concito cursu in fugam versus est, et cum alii ad capiendum illum insequerentur: « Sinite, ait vir Dei, fugere eum, nec malum pro malo reddatis; fecit quippe quantum potuit, et quantum ei Deus permisit: nondum enim venit hora mea. Sed qui miserunt eum, non dormient nec quiescent; donec opprobriis suis satientur, et me vel morti tradant, vel, si divinum sit opus quod agitur de me, manifeste probatum reddant
Abbreviated transcription (Latin):
on cessabat emula
iniquitas in occulto. in manife¬
sto mansuetam simulans equitatem
⁊ tanto grauius ⁊ nequius. qnͣtoma¬
gis a domesticis fiebat ⁊ familiarib.
familiaritas uere dicenda ẽ. quia cũ
quodam noctis temꝑe ad celebrand̃ cũ
clericis suis matutinarum sollemp¬
uia more solito surrexisset. cdericus qͥ
in insidiis posuerat. iniquitate plenꝰ
⁊ crudeli malicia: ut pote armatus
competentib armis quib innocentẽ
caute ⁊ in dolo ferire posset ⁊ interfi¬
cere. Egressisq capellan iꝰ qui precedebãt
sicut mos est in terra illa: precedũt
enun dnõs suos capellani. ille de in¬
sidiis ꝓsiliens nouissimum putans
epĩn. unum ex clericis media ueste
concissa ꝑcussit. Cumq ille clamaret
⁊ dicent quis est qui me ledit. ille so¬
nitu nocis ñ eẽ ipsum quem quem q̃¬
rebat agnoscens: putaui inquit hũc
nouissimum eẽ quem morti tradere
disponebam. Precesserat enim episcopꝰ
nixtim inter alios: euntem euentũ

Expanded text:
on cessabat aemula iniquitas in occulto, in manifesto mansuetam simulans aequitatem, et tanto gravius et nequius, quanto magis a domesticis fiebat et familiaribus. Familiaritas vere dicenda est; quia cum quodam noctis tempore, ad celebranda cum clericis suis Matutinarum solemnia, more solito surrexisset, advenerat clin insidiis posuerat, iniquitate plenus et crudeli malitia; utpote armatus competentibus armis, quibus innocentem caute et in dolo ferire posset et interficere. Egressisque capellanis qui praecedebant, sicut mos est in terra praecedunt enim dominos suos capellani ille de insidiis prosiliens, novissimum putans episcopum, unum ex clericis media veste conscissa percussit. Cumque ille exclamaret et diceret: « Quis est qui me laedit? » ille, sonitu vocis, non esse ipsum quem quaerebat agnoscens: « Putavi, inquit, hunc novissimum esse, quem morti tradere disponebam. » Praecesserat enim episcopus mistim inter alios, eumdem eventum,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut adreo postulauerat socium. ne
un tanta penitentie asꝑitate tituba-¬
ret. uerbis huiuscemodi alloqueba-¬
tur eum. ⁊ multis monitionib su¬
stentabat. ⁊ ne pauꝑtatem abhorreret
beatum laurentium qui thesauros
sancti pontificis sycti disꝑsit in exem¬
plum ꝓponebat. uolens ut ille paula¬
tim siccitate scli postposita: hauriret
celestis refrigerii ⁊ dulcȩdinis fontem
idem ei ꝓmittens. quod a ueritate ꝓmis¬
sum est scilicet qui biberit ex eo ñ
siciet uinqmͣ. Docebat siquidem eũ
quomodo reconciliari deo.⁊ appropĩ¬
care peccator debeat. quib studiis qͥ¬
b ue laborib seu quib uirtutib iu¬
stus quilibet ad beatorũ sp̃uum con¬
sortium ꝑtingat. quante sit uirtu¬
tis humilitas astruens qua ueni¬
tur ad celum. quantaq sit simplici¬
tas qua penetratur: qualisq sit obe¬
dientia. qua ad occultorum dei notici¬
am ꝑtingitur: qualis patientia qua
uirtus animi possidetur. qualis casti¬
tas que ꝓximum fecit deo. qualis uir¬

Expanded text:
sicut a Deo postulaverat, socium, ne in tanta poenitentiae asperitate titubaret, verbis hujuscemodi alloquebatur, et multis admonitionibus sustentabat; et ne paupertatem abhorreret, B. Laurentium, qui thesauros sancti pontificis Sixti dispersit, in exemplum proponebat, volens ut ille, paulatim siccitate aestus saecularis postposita, hauriret coelestis refrigerii et dulcedinis fontem; idem ei promittens, quod a Veritate promissum est, scilicet, qui ex eo bibit, non sitiet unquam . Docebat etiam eum, quomodo reconciliari Deo et appropinquare peccator debeat, quibus studiis, quibus laboribus, quibusve virtutibus justus quilibet ad bonorum spirituum consortium pertineat, quantae sit virtutis humilitas astruens, qua venitur ad coelum; quantaeque simplicitas, qua penetratur; qualisque sit obedientia, qua ad occultorum Dei notitiam pertingitur; qualis patientia, qua virtus animi possidetur; qualis castitas, quae proximum facit Deo; qualis vir
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ desiderium animi sui. seq cum ip̃o¬
sponderet iturum: extendens homo cõ¬
tinuo manus ad celum ⁊ in inm̃sũ
grãs agens dixit. Domine deus hodie
te rogaueram: ut michi dares socim.
Existimabat enim ut statim secum
remanens: nusqmͣ ad aliquid agen¬
dum ulteruis repedaret. At ille hoc ñ eo
modo statuerat: sed prius uolebat res
suas ordiuare. Et ideo cum post hec ũ¬
ba intulisset clicens. habeo de reb me¬
is disponere: contristatus ẽ homo ad hꝰ¬
ce modi sermonem.⁊ sono uocis pieta¬
tis affectum indicans ait. Eya fr̃ si ex
deo ẽ ñ clissoluetur. Ad ħ ille continu¬
o respondit uincło i dissolubili col¬
ligasti me pater. Ac sic abiens rebz
sius lispositis. qualitercumq uel in¬
clispositis paulo post cito ꝓ ut potuit re¬
uersus ⁊ deinceps in regressibiliter secu¬
tus hominem dei norbertum nefas ⁊
faceret moram: uel aliqua in tanto de¬
uotionis affectu. dilatiõis int̾ualla
pateretur.

Expanded text:
t desiderium animi sui, seque t desiderium animi sui, seque sponderet cum ipso iturum; extendens homo continuo manus ad coelum, et in immensum gratias agens, dixit: « Domine Deus, hodie te rogaveram, ut dares mihi socium; » existimabat enim, ut statim secum remanens, nusquam ad aliquid agendum ulterius repedaret. At ille non eo modo statuerat, sed prius volebat res suas ordinare: et ideo cum post haec verba intulisset, dicens: « Habeo de rebus meis disponere; » contristatus est homo ad hujuscemodi sermonem; et sono vocis, pietatis affectum indicans, ait: « Eia frater, si ex Deo est, non dissolvetur. » At ille continuo respondit: « Vinculo indissolubili colligasti me, Pater. » Ac sic abiens, rebus suis dispositis qualitercunque vel indispositis, paulo post, cito prout potuit, reversus; et deinceps irregressibiliter secutus hominem Dei Norbertum, nefas efaceret moram; vel aliqua, in tanta devotionis affectione, dilationis intervalla pateretur.
Abbreviated transcription (Latin):
habens relinquendi seculum ⁊ huiꝰ¬
cemodi uiuendi modum assumens
quem in illo homine cernebat in corde
suo iam dui elegerat: eumq nimia ẽ
deuotione ꝑ dies singłos consequi opta¬
bat. Qui tamen nec adhuc inde quicꝙͣ
loquens conferens id tantum in secre¬
to conscientie sue: quonam uie illuis
uerterentur tacitus considerabat. At
solatio plurima itiuera. rigorem q uia¬
rum. ac frigidas niues frequenter suꝑa¬
uerat. ad deum ut suꝑus dictum ẽ ob
sancte uite mitum receptis: ip̃e idem gͣ¬
ui infirmitate consequenter arripitur.
Ep̃c̃ aũt p̃stolabatur quem exitum infir¬
mitas que acciderat haberet: ⁊ familiarẽ
suum ꝑ archidiaconem quendam ⁊ qͣsͣ¬
dam alias ꝑsonas sue curie uisitabat.
Predictus uero clicus utrum conuales¬
ceret.⁊ quando amori eus ardenter in¬
herens de die in diem sollicitus inuesti¬
gabat. P qͣmͣ gͦ conualuit. accessit ad eũ
⁊ cum confessus eẽt ei uotum suum¬

Expanded text:
habens relinquendi saeculum, et hujuhabens relinquendi saeculum, et hujuscemodi vivendi modum, quem in homine illo cernebat, in corde suo jam diu elegerat, eumque nimia cum devotione per dies singulos, consequi optabat. Qui tamen, nec adhuc inde quidquam loquens, conferens id tantum in secreto conscientiae suae, quoniam viae illius verterentur, tacitus considerabat. At solatio plurima itinera, rigoremque viarum ac frigidas nives frequenter superaverat, ad Deum, ut superius dictum est, ob sanctae vitae meritum receptis, ipse idem gravi infirmitate consequenter arripitur. Episcopus autem praestolabatur mitas, quae acciderat, haberet, familiaremque suum per archidiaconum quemdam et quasdam alias personas suae curiae visitabat. Praedictus vero clericus, utrum convalesceret, et quando, amori ejus ardenter inhaerens, de die in diem sollicitus investigabat. Postquam ergo convaluit, accessit ad eum, et cum confessus esset ei votum e
Abbreviated transcription (Latin):
memores pristine familiaritatis. Ep̃
aũt inituens hominẽ. ⁊ infra se uebem̃¬
ter ammirans. ac stupens collacmat ẽ.
Non enum poterat se continere. Com¬
mota sunt quippe iuscera eus suꝑ e¬
um. Et irruens collo euis: ac pio eula¬
tu ex clamans ẽ suspirio dixit. Onor¬
b̾te: quis umqmͣ de te talia crederet
aut cogitaret: Stans uero ẜ̃lc̃s cicus
qui eum introduxerat. ⁊ affcm̃ epĩ ui¬
dens erga hominem. minime tamen
sermocinationem eoꝵ intelligens qr
troionice loquebantur presumens ac-¬
cessit: ⁊ int̾rogauit quidnam hoc eẽt
ria regis mecum pariter nutritus ẽ
homo nobilis ⁊ delicus affluens in tan¬
tum ut episcopatum meũ cum ei of¬
ferretur respueret. Audiens hͥ clicus
ille lacrimis statim ꝑfusus ẽ tum qr
dominum suum flentem uidebat: tũ
qr mens ⁊ sp̃c eius in amorem tanti
hominis caritate melliflua redun¬
dabat. Erat etiam ip̃e uoluntatem

Expanded text:
memores facti pristinae familiaritatis. Episcopus memores facti pristinae familiaritatis. Episcopus autem intuens hominem, et intra se vehementissime admirans ac stupens, collacrymatus est; non enim se poterat continere; mota quippe sunt viscera ejus super eum. Et irruens collo ejus, ac pio ejulatu exclamans, cum suspirio dixit: « O Norberte, quis unquam de te talia crederet aut cogitaret? » Stans vero praedictus clericus, qui eum introduxerat, et affectum episcopi videns erga hominem, minime tamen sermocinationem eorum intelligens, quia Teutonice loquebantur, praesumens accessit, et interrogavit quidnam hoc essetria regis mecum pariter nutritus est, homo nobilis et deliciis affluens in tantum ut episcopatum meum, cum ei offerretur, respueret. » 26. Audiens haec clericus ille, lacrymis statim perfusus est, tum quia dominum suum flentem videbat, tum quia mens et spiritus ejus in amorem tanti hominis charitate melliflua redundabat. Erat etiam ipse voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
ad custodiendum infirmos suos. Qͥ
sequentib infra octab̾as pasche dieb
beato fine in dño quieu̾unt. Equib cu¬
ob laie sepulti iacent in suburbio apd̾
ualentianas in eccłia beati petri upe¬
ta forum in sinistro latere ad occidẽ¬
tem: subdiaconus uero monachus fa¬
eotem opido sita ẽ. Interea clun ibi ma¬
neret ad custodiendum sotios suos cõ¬
tigit dominum Eorcharclum camera¬
censem epm̃. pie ac reuerende memo¬
rie urum. tnͣsitum ibi habere qrͣta
fr̃ ꝓximo die ante cenam domini. Qͦ
audito uir dei qr cognouerant se mu¬
tuo dum adhuc uersarentur in scło:
accessit ad colloquendum es. ueniens
aũt ad ostium comus. in qua hospiꝰ¬
tatus erat ep̃c inuenit ibi ante fores
ꝑ uoluntatem dei unum de cłicis eiꝰ
stantem. Hunc g submissa uoce roga¬
uit. ut uitro duceret se ad ipm̃. Erat e¬
nim gelu suꝑ terram: ⁊ homo nucdis
gelib uicedens. Ingressus g s lillus
clericus. locutus ẽ ad epsĩ: ⁊ introdu¬

Expanded text:
ad custodiendum infirmos suos, qui ad custodiendum infirmos suos, qui sequentibus intra octavas Paschae diebus beato fine in Domino quieverunt. E quibus duo laici sepulti jacent in suburbio apud Valentianas, in ecclesia Beati Petri juxta forum, in sinistro latere ad occidentem. Subdiaconus vero monachus effones habitae. 25. Interea dum ibi maneret ad custodiendum socios contigit dominum Burchardum Cameracensem episcopum, piae ac reverendae memoriae virum, transitum inde habere feria quarta, proximo die ante Coenam Domini. Quo audito, vir Dei, quia cognoverant se mutuo, dum adhuc versarentur in saeculo, accessit ad colloquendum ei. Veniens ergo ad ostium domus, in qua hospitatus erat episcopus, invenit ibi ante fores, per voluntatem Dei, unum de clericis ejus stantem. Hunc igitur submissa voce rogavit, ut introduceret se ad episcopum, erat enim gelu super terram, et homo nudis pedibus incedens. Ingressus igitur praedictus clericus locutus est ad episcopum, et introdu
Abbreviated transcription (Latin):
ccepta itaq p̃dicandi exapłica
uissione obeclientia: cepit media
horrende hyemis intemꝑie cum duo¬
pedlib remeare. Tanta quippe qd̃ preter-¬
mitendũ ñ est homo ille caritate in
deum flagͣbat. ut eum nec frigoris as¬
ꝑitas. nec famis inecdia nec corꝑis las¬
situdo ab eo quod inceꝑat reuocaret.
eum uno saltem die poterant retinere.
Cibus ab eo nͥ quadragesimalis ⁊ ues¬
ꝑtinus preterꝙ᷑ in dominicis dieb mi¬
nime sumebatur. Piscib namq seu
iuno rarissime utebatur. Corpus euiˢ
tamo laudabilis corꝑis ⁊ animi uigo¬
re ꝓcedendo ueniret aurelianum adiũ¬
xit se comitatui euis subdiaconus qͥ¬
dam: ac sic cum trib socis uenit ua¬
lertianas salbo palmarum. In crastinũ
tam dei om̃ib acceptus factus÷: ut o¬
gerent eum fessa ibi membra. ⁊ attenũ
ata paululum recreare. Quib nulla
ratione uellet acquiescere. factum ẽ ꝓ
ta egritudine oppressis: ñ posset inde tũs
ulterius ꝓficisci. Remansit itaq h̃.

Expanded text:
ccepta itaque praedicandi ex apostolica jussione obedientia coepit media horrendae hiemis intempedibus remeare. Tanta quippe, quod praetereundum non est, homo ille charitate in Deum flagrabat, ut eum nec frigoris asperitas, nec famis inedia, nec corporis lassitudo, ab eo quod incoeperat revocaret. eum uno saltem die poterant retinere. 24. Cibus ab eo, nisi quadragesimalis et vespertinus, praeterquam in Dominicis diebus, minime sumebatur; piscibus namque seu vino rarissime utebatur. Corpus ejus tamque laudabili corporis et animi vigore procedendo, transiret Aurelianum, adjunxit se comitatui ejus subdiaconus quidam; ac sic cum tribus sociis venit Valentianas Sabbato Palmarum. In crastinum tiam Dei omnibus acceptus factus est, ut cogerent eum fessa ibi et attenuata membra paululum recreare. Quibus cum nulla ratione vellet acquiescere facies enim tanea aegritudine oppressis, non posset inde tunc ulterius proficisci. Remansit itaque homo
Abbreviated transcription (Latin):
re. de albis uestib scandalum ñ generẽt:
⁊ si sunt penitentes. ⁊ si eos ad ppłm ex¬
ire suum cogat officium laneas ñ ab¬
horreant. quod si ad sanctuarium d̃i
ingressuri sunt. lineas ñ pretermittãt.
Non docebat hoc uir iustus ut alia pa-¬
trum instituta q̃ qmͣplurima sunt
derogaret: qui erat omnib omnia fc̃s.
ut omnes lucri faceret.

Expanded text:
re, de albis vestibus scandalum non generent: re, de albis vestibus scandalum non generent: et si sunt poenitentes, et si eos ad populum exire suum cogat officium, laneas non abhorreant; quod si ad sanctuarium Dei ingressuri sunt, lineas non praetermittant. Non docebat hoc vir justus, ut aliis Patrum institutis, quae quamplurima sunt, derogaret; qui erat omnibus omnia factus, ut omnes lucrifaceret.
Abbreviated transcription (Latin):
de uestitu etiam de silentio de obedientia.
⁊ qd̃ inuicem honore preueniri debeãt
⁊ prẽm suum honorare euidenter hec re¬
gula determinat: quid ẽ qd̃ amplius
alicui regłarum ad salutem optinem¬
dam expediat: Quod si de colore uestiũ¬
uel głositate ⁊ subtilitate fiat aliqͣ int̃
.aliquos spũales contentio: dicant qui
ob hoc derogandi occasionem accipiunt
dlicant inqmͣ de hac regla. dicant de euri᷑¬
gelii ⁊ apłorum institutiõe ubi abbedo
nigredo subtilitas ue. uel grossitudo pre¬
ceptum dando describatur ⁊ erit eis cre¬
dendum. Unum ẽ tamen quod testes re-¬
surrectiois angłi in albis apparuisse le¬
guntur: auctoritate uero ⁊ usu eccl̃ie
penitentes in laueis sunt. In laneis si¬
militer in ueteri testamento exibant
Quia uero sanctorum patrum ⁊ prede-¬
cessorum nrorum decet expositio. scĩs p̃-¬
dicatorib ⁊ canonice ꝓfessionis utenti¬
b. horum angłorum in typo uicem gere¬

Expanded text:
de vestitu etiam, de silentio, de obedientia, de vestitu etiam, de silentio, de obedientia, et quod invicem honore praevenire debeant, et Patrem suum honorare, evidenter haec regula determinat. Quid est quod amplius alicui regularium ad salutem obtinendam expediat? Quod si de colore vel grossitate et subtilitate vestium fiat aliqua inter aliquos spirituales contentio, dicant, qui ob hoc derogandi occasionem accipiunt, dicant, inquam, de hac regula, dicant de Evangelii et apostolorum institutione, ubi albedo, nigredo, subtilitas vel grossitudo, praeceptum dando, describatur, et erit eis credendum. Unum est tamen, quod testes resurrectionis angeli in albis apparuisse leguntur; auctoritate vero et usu Ecclesiae, poenitentes in laneis sunt. In laneis similiter in Veteri Testamento exibant Quia vero sanctorum Patrum et praedecessorum nostrorum docet expositio, sanctis praedicatoribus et canonicae professionis utentibus, horum angelorum in typo vicem gere
Abbreviated transcription (Latin):
ne dispositam: statua in die natalis
diũ que instabat ad instar dnice de scͥp¬
tionis. sub eadem ⁊ stabilitatis in loco
⁊ ꝓfessionis grã ad illam beate ꝑhemni¬
tatis ciuitatem singłi se ipõs conscripse¬
runt. Deinde cum plurimi qmͣ pluri¬
mas suꝑ eandem regłam expositiones
⁊ interpretationum diuersas opimo¬
ues autumarent eo quod eius scripta.
⁊ mores aliorum regłarium ⁊ oꝑa ui¬
debant ñ conuenire alios q ad timorẽ
alios ad dubitatioem alios ad teporem
inducerent. ut pote plantarioẽm adhuc
tenuit radicatam: quid miramini u¬
quit homo dei. uel hesitatis cum uniũ
uerse: numquid aduerse: Si usus mu¬
tatur ⁊ institutio. numquid mutatur
caritatis iuncdm. quod ẽ dilectio: Regła
quidem dicit primo diligatur do̾: dein¬
de ꝓximus. Negnum dei ñ oꝑatur sola
institutio: sed ueritas ⁊ mandatorũ
dei obseruatio. Ergo qr de dilectione qr
te labore ⁊ de abstinentia esce ⁊ ieuurio.

Expanded text:
ne dispositam, statim in die Natalis ne dispositam, statim in die Natalis Domini, quae instabat, ad instar Dominicae descriptionis, sub eadem et stabilitatis in loco, et professionis gratia, ad illam beatae perennitatis civitatem singuli seipsos conscripserunt. Deinde cum quamplurimi, quamplurimas super eamdem regulam expositiones et interpretationum diversas opiniones autumarent, eo quod ejus praescripta ad mores aliorum regularium et opera videbant non convenire; aliosque ad timorem, alios ad dubitationem, alios ad teporem inducerent, utpote plantationem adhuc tenuiter radicatam; « Quid miramini, inquit homo Dei, vel baesitatis, cum univeversae, nunquid adversae? Si usus mutatur et institutio, nunquid mutari debet charitatis vinculum, quod est dilectio? » 52. Regula quidem dicit: « Primo diligatur Deus, deinde proximus. Regnum Dei non operatur sola institutio, sed veritas et mandatorum Dei observatio. » Ergo quia de dilectione, quia de labore, et de abstinentia escae et jejunio,
Abbreviated transcription (Latin):
retrñ quia diuersas regulas ⁊ scõrum
prm̃ instituta ignoraret. sed qr multi
religiosi tam ep̃i qmͣ alb̾es diuersa ꝯ¬
silia dabant alius heremiticam. alius
aua choriticam. uitam. alius cysterti¬
eusem ordinem assumencdum suaden¬
tes. Sed ille cuius opꝰ ⁊ consilium de su¬
ꝑnis pendebat. qui suum principium
ñ sibi ñ hominib. sed ei qui ẽ omnium
rerum iuicium comiñdabat in corde
suo cuncta conferens ut sapiens. uelox
ad audiendum. qui differt ⁊ reseruat
ĩ posterum. taidem ne ꝓfessioni cano¬
nice cui ⁊ ip̃e ⁊ quotquot cum eo ui-¬
uere uolebant atritulati fuerant ab
infantia. iniuriam inferre uideretur:
reglam qmͣ beatꝰ augustuꝰ
sius instituit. afferri precepit. apli̾ca
enu uita quam in predicatiõe susce¬
ꝑat iam optabat uiuere: qmͣ siquidem
ab eodem beato uiro post apłos audierat
ordinatam ⁊ renouatam fuisse. Qmͣ
cum alatam diligenter inspexisset in
paucis compositam in multis tamen be¬

Expanded text:
ret; non quia diversas regulas et sanctorum ret; non quia diversas regulas et sanctorum Patrum instituta ignoraret, sed quia multi religiosi, tam episcopi quam abbates, diversa consilia dabant, alius eremiticam, alius anachoreticam vitam, alius Cisterciensium ordinem assumendum suadentes. Sed ille, cujus opus et consilium de supernis pendebat, qui suum principium non sibi, non hominibus, sed ei qui est omnium rerum initium commendabat, in corde suo cuncta conferens, ut sapiens velox ad audiendum, qui differt et reservat in posterum; tandem ne professioni canonicae, cui et ipse et quotquot cum ipso vivere volebant attitulati fuerant ab infantia, injuriam inferre videretur, regulam, quam B. Augustinus suis instituit, afferri praecepit; apostolica enim vita, quam in praedicatione susceperat, jam optabat vivere, quam siquidem ab eodem beato viro, post apostolos, audierat ordinatam et renovatam fuisse. Quam cum allatam diligenter inspexisset, in paucis compositam, in multis tamen be
Abbreviated transcription (Latin):
lam. nulla sanctorum patrum statu¬
ta adoptinendum et̃ne felicitatis glo¬
riam quererent: nisi quod ab ore suo¬
uel audirent uel dictũ cẽ dei rescirent.
Sciens hoc uir ꝑ omĩa discietus. ⁊ ad oĩa
ꝓuidus ne in posterum sancta plancta¬
tio posset eradicari ⁊ fundamentum ꝙ
supra firmam petram locare disposue¬
rat posset iabefactari. submonuit eos
de ordine. de regula. de sanctorũ patrũ
institutionib. sine quib ad integrũ
ñ posset obseruari apłica ⁊ euuangłi¬
ca iustitutio ꝑ qmͣ constant dei certa
mandata. ⁊ omĩs consuminationis fi¬
nis ⁊ fidelium omnium benedictio. Illi
ut oues in simplicitate pastorem seqñ¬
tes. ñ reniuuint quod hortatur: ñ ren¬
nuunt quod suadet. quod docet am¬
plectuntur: ⁊ ob eterne pascue desiderio
in omnib obsecuntur. Quaꝓpt̾ magis
metuebat homo ne gregi prsillo in sĩ¬
plicitate dm̃i ex toto corde querenti. mi¬
nus quod ad salutem ꝑtineat ostende¬

Expanded text:
lam, nulla sanctorum Patrum institulam, nulla sanctorum Patrum instituta ad obtinendam aeternae felicitatis gloriam quaererent, nisi quod ab ore ejus audirent, vel dictum esse rescirent. Sciens hoc vir per omnia discretus, et ad omnia providus; ne in posterum sancta plantatio posset eradicari, et fundamentum, quod supra firmam petram locare disposuerat, posset labefactari, submonuit eos de ordine, de regula, de sanctorum Patrum institutionibus, sine quibus ad integrum non posset observari apostolica et evangelica institutio, per quam constant Dei certa mandata, et omnis consummationis finis, et fidelium omnium benedictio. Illi, ut oves in simplicitate pastorem sequentes, non renuunt quod hortatur, non renuunt quod suadet; sed quod docet amplectuntur, et ob aeternae pascuae desideria in omnibus obsequuntur. 51. Quapropter magis metuebat homo, ne gregi pusillo et in simplicitate Deum ex toto corde quaerenti, minus quod ad salutem pertineat ostende
Abbreviated transcription (Latin):
ongregatis gͥ clericis ferme xxiii.¬
.xł. ⁊ quiplurinis laicis assidua
consolatione uesꝑe ⁊ mane fouebat eos
⁊ multiplicib sermouib hortabatur
ne desisterent a felici ꝓposito ⁊ spontanea
paupertate quam susceꝑant: ⁊ quod do-¬
cebat uelud aquila ꝓuocans ad uolan¬
d̾ pullos suos oꝑib premonstrabat. Erãt
enun exhortatiões ⁊ sermones ñ de ter¬
ra nec terrenum saporem quemlibet
pretendentes. sed ut columba penius as¬
sumptis uolantes. uolabant quidam
mente ad requiescendum ⁊ suos audi¬
tores uolare faciebat ita ut cum ꝓph̾a
uideretur dicere: Assumam pennas sic̃
columbe ⁊ uolabo ⁊ requiescam.: Un¬
de quidam ex fr̃ib assidentes in tanto
mentis excessu rapti sunt ut de locis in
quib sedebant surgerent ⁊ circa se pen¬
nas querentes inuenire putarent: sta¬
tim se uolare existimantes. ⁊ requiesce̾.
In tantum deniq credebant se ei ⁊ tan¬
to familiaritati affectu adherebant
ut nullum orcdinem nullam regu¬

Expanded text:
ongregatis igitur clericis ferme quadraginta et quamplurimis laicis, assidua consolatione vespere et mane fovebat eos, et multiplicibus sermonibus hortabatur, ne desisterent a felici proposito et spontanea paupertate quam susceperant; et quod docebat, velut aquila provocans ad volandum pullos suos, operibus demonstrabat. Erant enim exhortationes et sermones, non de terra nec terrenum saporem quemlibet praetendentes, sed ut columba, pennis assumptis, volabat. Volabat quidem mente et ore ad requiescendum, et suos auditores volare faciebat, ita ut cum Propheta videretur dicere: « Assumam pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam . » Unde quidam ex fratribus assidentes, in tanto mentis excessu rapti sunt, ut de locis, in quibus sedebant, surgerent; et circa se pennas quaerentes invenire putarent, statim se volare existimantes et requiescere. In tantum denique credebant se ei, et tanto familiaritatis affectu adhaerebant, ut nullum ordinem, nullam Regu
Abbreviated transcription (Latin):
seduia cdilationis suspensione aliqua¬
tenus angeretur: confortabatur. exem¬
plo domira ⁊ magr̃i sui ac redempto¬
ris omĩum iħu xp̃i de quo ip̃e legebat
qr sustinuit donec ueniret tempus
hora eius sicut refert sermo euuãgłicꝰ
clicens de uideis. Et ñ tenuerunt eum:
qr nondum ueu̾at hora eui. Et alibi
sub ꝑsona ip̃ius. Quid mͥ ⁊ tibi ẽ mu¬
lier: sondum uenit hora mea. Et ite¬
rum. Tempus meum nondum adue¬
uit tempus aũt urm̃ semper ẽ para¬
tum. Et rursus euuanglista. Cum ap¬
ꝓpinquasset inquit pascha dies festꝰ
noria int̾ioris uirtutis grã. exterioris
aũt uetustatis tunica nõdum exiitus.
demulcebat suum desiderium spe uiberi¬
oris fructus. malens simul interioris
hominis inclumentum parit᷑ ⁊ orua¬
mentum susciꝑe. illud aũt in habitu
religionis. istud uͦ in dignitate sacer¬
dotii: fierentq cumulata munera tã¬
to iocundiora. qnͣto existerent ex alter-¬

Expanded text:
sedula dilationis suspensione aliquasedula dilationis suspensione aliquatenus angeretur; confortabatur exemplo Domini et magistri sui ac Redemptoris omnium Jesu Christi, de quo ipse legebat quia sustinuit donec veniret tempus et hora ejus, sicut refert sermo evangelicus, dicens de Judaeis: « Et non tenuerunt eum, quia nondum venerat hora ejus ; » et alibi sub persona ipsius: « Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea ; » et iterum: « Tempus meum nondum advenit, tempus autem vestrum semper est paratum ; » et rursus evangelista: « Cum appropinquasset Pascha, dies festus nova interioris virtutis gratia, exterioris autem vetustatis tunica nondum exutus, demulcebat desiderium suum spe uberioris fructus; malens simul novi hominis indumentum pariter et ornamentum suscipere; illud quidem in habitu religionis, istud vero in dignitate sacerdotii: fierentque collata munera tanto jucundiora, quanto existerent ex alter
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatioĩs sue ñ est quicqmͣ oblitus obli¬
tus. sed postqmͣ inspirauit amorem. adli¬
dit insuꝑ ⁊ aperuit intellectum: misit¬
q inanimum renouate iam intͥnsetꝰ
mentis. ut tempus adhuc modicum
⁊ sibi congruum sustineret exterioris
hominis exuendi cum actib suis. lo¬
cumq aptum ⁊ ydoneum eligeret. pu¬
blice ab renuntiandi huic scło ac pͥn¬
q anim̃ suum. ⁊ altiora secum ũsans
consilia: mutauit funditus atq cõ¬
uertit omĩa uite sue studia ad uas
penitus alias ⁊ omĩo diuersas. Iam gͥ
edoctus pugnare cum hoste retraxit cõ¬
tinuo pedem a cura. ac domi residens
expestabat ut dicit salomon sapiens
usq ad tempus ⁊ qͣi tirocinia quedam
future conuersioĩs ex̾cens. quicqͣd par¬
ꝑtatis apud se disponebat. quicquid
passionum ⁊ agonum accidere pote¬
rat. infatigabili premeditatiõe leiuga¬
bat. Ne aut̃ nouelli tyronis et in exer¬
citati adhuc militis affectuosus animiꝰ

Expanded text:
operationis suae, non est quidquam oblioperationis suae, non est quidquam oblitus; sed postquam inspiravit amorem, addidit insuper et aperuit intellectum, misitque in animum renovatae jam intrinsecus mentis, ut tempus adhuc modicum et sibi congruum sustineret exterioris hominis exuendi cum actibus suis, locumque aptum et idoneum eligeret publice abrenuntiandi huic saeculo, ac prinque animum suum, et altiora secum versans consilia; mutavit funditus atque convertit omnia vitae suae studia, ad vias penitus alias et omnino diversas. Jam igitur edoctus pugnare cum hoste, retraxit continuo pedem a curia; ac domi residensexpectabat, ut dicit Salomon, sapiens usque ad tempus; et tirocinia quaedam futurae conversionis exercens, quidquid paupertatis apud se disponebat, quidquid passionum et agonum accidere poterat, infatigabili praemeditatione laevigabat. Ne autem novelli tironis, et inexercitati adhuc militis, affectuosus animus
Abbreviated transcription (Latin):
re spatium surgit homo qͣi de gͣui somp¬
no. sed ⁊ reuersus ad se: tactus dolore cor¬
lis intrinsecus. dicere cepit intra se. Do¬
mine quid me ius facere: Et statim qͣi
responderetur. Desine a malo ⁊ fac bonũ.
inquire pacen ⁊ ꝑsequere eam: ñ ꝓcessit
ult̾uis nec tnͣsiuit uallum quod foderat
ei dominus. sed reuoluens secum mĩas
reuersus ẽ uia qua uenerat:⁊ ex tũc
conceptum cdiueni amoris ignem pau¬
latim augmentans. nec subito muta¬
uit habitum nec statim̃ reliquit sccłm
sed asꝑitate cilitii membra domabat
sensim atq paulatim int̾ior uerbi dei
gladius penetrans ꝓfunda. urens renes
⁊ scrutans corda. cepit ab interiorib u¬
sa uice reformare quod mendaciter. fu¬
erat deformatum. euellens ⁊ destruens.
reeclificans ⁊ plantans. ead̃ qua irrep¬
serat uia eitiens serpentem. ũtitq repẽ
⁊ mansuctam columbam. Factum est
nouerat spc̃ sanctus modum ⁊ ordinẽ

Expanded text:
rae spatium surgit homo quasi de gravi somrae spatium surgit homo quasi de gravi somno; sed et reversus ad se, tactus dolore cordis intrinsecus, dicere coepit intra se: Domine, quid me vis facere? Et statim, quasi responderetur: Desine a malo, et fac bonum; inquire pacem, et persequere eam; non processit ulterius, nec transivit vallum quod foderat ei Dominus: sed revolvens secum misreversus est via qua venerat. Et extunc conceptum divini amoris ignem paulatim augmentans, nec subito mutavit habitum, nec statim reliquit saeculum; sed asperitate cilicii membra domabat sensim atque paulatim, interior verbi Dei gladius, penctrans profunda, urensque renes et scrutans corda, coepit ab interioribus versa vice reformare quod mendaciter fuerat deformatum, evellens et destruens, reaedificans et plantans, eadem qua irrepserat via ejiciens serpentem, vertitque repeet mansuetam columbam. Factum est noverat Spiritus sanctus modum et ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
re predicare. Norberte quo uadis:Do¬
mine quid agis: Reuertere pr̃ reuer¬
tere: manus enim domini ualida cõ-¬
trate. clamat seruus. loquitur asina.
sedutilius qmͣ illa balaamitica. Dñs
enum desuꝑ pius ad reuocandum et
ad conuertendum. qiͣ diceret. Norb̾te
norb̾te. qͥd me ꝑseq̃ris: Corpꝰ
aptaui tͣ diuitias.  quib te
ostentas a ministraui tibi. Michi
seriure debiisti:cur ⁊ alios ꝑdere fe¬
stinas: Durum ẽ tibi contra stimu¬
lum calcitrare. Ad ħ repente ꝓsiiit
ictus ante pedes equi ꝑurens herbam
scindens ⁊ aperiens t̾ram ꝓfundius
qmͣ ad staturam hominis. quem sa¬
no sensu. nullus audire posset mor¬
talium ⁊ ut supͣdictũ ẽ manus p̃p̃o¬
tens domini deiecit ascensorem: sed eius
liatum ꝓtinus erexit. Stabat stupefc̃s.
iacebat dominus. iacebat ⁊ equus: fere
usq ad mortem exͣ se fc̃s. fetor impleue¬
rat iocum ⁊ uestes hominis uelut sul¬
phureus uelut infernalis ignis. Post ho¬

Expanded text:
re, praedicare: « Norberte, quo vadis? Dore, praedicare: « Norberte, quo vadis? Domine, quid agis? Revertere, Pater, revertere: manus enim Domini valida contra te. » Clamat servus, loquitur asina, sed utilius quam illa Balaamitica. Dominus enim desuper pius ad revocandum, nec tardus ad convertendum, quasi diceret: Norberte, Norberte, quid me persequeris? Corpus aptavi tibi, divitias quibus te ostentas, administravi tibi; mihi servire debueras: cur et alios perdere festinas? Durum est tibi contra stimulum calcitrare. Ad haec repente prosiliit ictus ante pedes equi, pervorans herbam, scindens et aperiens terram profundius quam ad staturam hominis quem sano sensu nullus audire posset mortalium; et, ut supra dictum est, manus praepotens Domini dejecit ascensorem; ejus miseliatum protinus erexit. Stabat puer stupefactus, jacebat dominus, jacebat et equus, fere usque ad mortem extra se factus: fetor impleverat locum et vestes hominis velut sulphureus, velut infernalis ignis. 7. Post ho
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ stimulis exagitatus atq huiꝰ¬
cemodi sollicitatus aculeo circum fe¬
rebatur norbertus in meclio babilo
nesciens: uagus ⁊ ꝓfugus. fluctuans
nec sentiens. ꝑulitans ⁊ securus. exhau¬
rieus uentum ⁊ aucupans uanitatẽ.
cum factum ẽ ⁊ ecce subito ⁊ ex inꝓui¬
so. sermo uelox ⁊ manus p̃potens im¬
minet dorso fugitiui. deiciens ascenso¬
rem ⁊ erigens curuum. Accidit enĩ ut
solus uno tm̃ assũpto secum puero
festinaret. ad locum quendam fredẽ
nomine:sed cur clam uel solus ierit
ip̃e nouit qui clixit. Sepiam uias tu¬
as spinis. Dum uͦ cum miro tam eqͥ¬
tature qmͣ serice uestis apparatu ꝓce¬
deret in pͣti uirentis amenitate. subi¬
to dempsantur nubes. insurgunt ꝓcel¬
le. terrent tonitrua. micant fulgu¬
ra ⁊ tempestates. uille refugia ꝓcul:
sp̃s potestatem tempestatum hñs ter¬
rores incutit. ⁊ mortis horrende respõ¬
sa. Quid plura: Non destitit illit̾atus
docto seruus dño. puer seniori. clama¬

Expanded text:
 stimulis exagitatus, atque hujuscemodi sollicitatus aculeo, circumferebatur Norbertus in medio Babylonnesciens, vagus et profugus, fluctuans nec sentiens, periclitans et securus, exhauriens ventum et aucupans vanitatem. Tum factum est, et ecce subito et ex improviso sermo velox et manus praepotens imminet dorso fugitivi, dejiciens ascensorem et erigens curvum. 6. Accidit enim ut solus, uno tantum assumpto secum puero, festinaret ad locum quemdam Freden nomine: sed cur clam vel solus ierit, ipse novit qui dixit: Sepiam vias tuas spinis . Cum vero, cum miro tam equitaturae quam sericae vestis apparatu, procederet in prati virentis amoenitate, subito densantur nubes, insurgunt procellae, terrent tonitrua, micant fulgura et tempestates: villae refugia procul, spiritus potestatem tempestatum habens terrores incutit, et mortis horrendae responsa. Quid plura? Non destitit illitteratus docto, servus domino, puer seniori clama
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudine communitus p̃¬
dicans omib ⁊ annuntians uerbũ
dei importune ut dicitur ⁊ oportune
uersatus ẽ ꝑ annos .iii. in eodera ha¬
bitu. Cum aut ꝑsequeretur ab hus
quib erat eius predicatio importuna
conferebat se ad sygebergense quoddã
monachor cenobium quod trib leu¬
gis a colonia distat. aliquando in re¬
gfarium canonicorũ monasterixm
quod roda dicitur: sepius autẽm ad
quendam heremitam nomine lidul¬
phum. mire sanctitatis ⁊ abstra ⁊ce¬
nentie uirum. clericalem uitam agẽ¬
tem. Ad huiuscemodi gͦ uiros confu¬
giebat causa recteandi spm̃. quoti¬
enscumq ꝑsequebatur abhiis quib
uerba ueritatis erant cediosa. Aprid
eos aũt diuertebat ut inter eos ⁊ sce
uite adlisceret instituta: et spei cele¬
stis susciꝑet incrementa. Non ñ qmͣ

Expanded text:
fortitudine communitus, praedicans omnibus et annuntians verbum Dei, opportune, ut dicitur, et importune versatus est per annos tres in eodem habitu. Cum autem persequeretur ab his, quibus erat ejus praedicatio importuna, conferebat se interdum ad Sigebergense quoddam monachorum coenobium, quod tribus a Colonia leucis distat: aliquando in regularium canonicorum monasterium, quod dicitur Roda; saepius autem ad quemdam eremitam, nomine Lidulphum, mirae sanctitatis et abstinentiae virum, clericalem vitam agentem. Ad hujuscemodi ergo viros confugiebat causa recreandi spiritum, quotiescunque persequebatur ab his quibus verba veritatis erant taediosa. Apud eos autem divertebat, ut inter eos et sanctae vitae addisceret instituta, et spei coelestis susciperet incrementa. Nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
eo: cepit arreptus ille multo nequius
stridere ⁊ fiirere quam prius fecerat.
In crastinum autem homo dei ad eũ
reuersus ẽ:⁊ in conspectu innumere
plebis quasi ad spestacłm astantis. sa¬
nus ꝑ dei gram redditus ẽ eger: ⁊ ad
domum ꝓpriam cum omĩ sensus in

Expanded text:
eo, coepit arreptus ille multo nequius eo, coepit arreptus ille multo nequius stridere et furere quam prius fecisset. In crastinum autem homo Dei ad eum reversus est; et in conspectu innumerae plebis, quasi ad spectaculum stantis, sanus per Dei gratiam redditus est aeger, et ad domum propriam cum omni sensus in
Abbreviated transcription (Latin):
quidem orando sanctam dei genitricem
uisi sunt ualde: grãs agentes deo ⁊ dicẽ¬
tes. Eya benedictus deus ꝑ omnia. modo
quia fatigatus huc accessit: de longo
nouiter ueniens itinere.Sed ille qui
ut sepe dictum ẽ spũum discretionẽ
habebat ꝓpus accedens: cum de narib
illius possessi fetorem fecidissimum ex¬
ire sensisset. ñ est inquit ita ut uos pu¬
tatis. quia nundum sp̃c iste neqmͣ re¬
cessit sed latitat in calamo isto ⁊ uer¬
ba composita loquitur ex diuine iur¬
tutis tunore ut ñ expellatur: sed nob̾
recedentib acrius hunc miserum ua¬
leat cruciare. At tamen sine causa ñ
ẽ traditus huic aduersarie potestati:
ꝑmittamus eum hac nocte quatinꝰ
penas debitas hac exͥoluat uexatione.
orantes ꝓ eo: ⁊ forsan in crastinum fa¬
cilius miserebitur ei deus ⁊ sic fcm̃
ẽ. sed reiueritas ⁊ subsecute uerita¬
tis indicium uera comprobau̾unt u̾
ba sacerdotis. Nam ut recesserunt ab

Expanded text:
quidem orando sanctam Dei Genitricem, quidem orando sanctam Dei Genitricem, visi sunt valde, gratias agentes Deo, et dicentes: « Eia benedictus Deus: per omnia modo quia fatigatus huc accessit, de longo noviter veniens itinere. » Sed ille qui, ut saepe dictum est, spirituum discretionem habebat, propius accedens, cum de naribus illius possessi fetorem fetidissimum exire sensisset: « Non est, inquit, ita ut vos putatis, quia nunquam spiritus iste nequam recessit, sed latitat in calamo isto, et verba composita loquitur, ex divinae virtutis timore, ut non expellatur; sed, nobis recedentibus, acrius hunc miserum valeat cruciare. Attamen sine causa non est traditus huic adversariae potestati: permittamus eum hac nocte quatenus poenas debitas hac exsolvat vexatione, orantes pro eo, et forsan in crastinum facilius miserebitur ei Deus. » Et sic factum est. Sed rei veritas et subsecutae veritatis indicia, vera comprobaverunt esse verba sacerdotis. Nam ut recesserunt ab
Abbreviated transcription (Latin):
ut erat solitusꝰ eri ⁊ nudius t̾cius exie¬
rat. agriculturam suam agere. ⁊ dum
geminato estu laboris sitiret ad ꝓximũ
fontem accessit. Et dum bibiturus se in¬
clinaret uidit unmanem umbram ⁊
horribilem in ip̃a aqua Qua uisione
ꝑterritus dum temꝑat se a gustu aque:
erectus uidit quasi magnam ꝑsonam
hominis cum terrore querentis cuius
homo esset. Quo dicto ubi disꝑuit: sta¬
tun ꝑuasus a demone furere cepit. Hora
erat quasi post mericlianum ⁊ ꝓpe uil¬
lam: unde ⁊ ad uesꝑam inuentus ligatꝰ
adluctus est. Quem cum pr̃ norb̾tus
cliligenter eẽt intuitus uidetis in qͥt
quomodo malignus sp̃e qui bonis omi¬
b inuidet nos facere odiosos etiam in
isto loco nititur. Laborat enim talem se¬
nunare rumorem quod ad ingressum
urm̃ hec iifamie nota subsequatur ⁊
hoc signum quia ista mala precedant:
hominem signare ⁊ exortisare: donec qui¬
esceret ⁊ sana uerba ꝓferret. Rogabat si¬

Expanded text:
ut erat solitus heri et nudiustertius, exieut erat solitus heri et nudiustertius, exierat agriculturam suam agere, et dum geminato aestu laboris sitiret, ad proximum fontem accessit; et dum bibiturus se inclinaret vidit immanem umbram et horribilem in ipsa aqua; qua visione perterritus, dum temperat se a gustu aquae, erectus vidit quasi personam magnam hominis cum terrore quaerentis: « Cujus homo esset. » Quo dicto ubi disparuit, statim pervasus a daemone furere coepit. 78. Hora erat quasi post meridianum, et prope villam, unde et ad vesperam inventus, ligatus adductus est. Quem cum Pater Norbertus diligenter esset intuitus: « Videtis, inquit, quomodo malignus spiritus, qui bonis omnibus invidet, nos facere odiosos etiam in isto loco nititur? Laborat enim talem seminare rumorem, quod ad ingressum nostrum haec infamiae nota subsequatur; et hoc signum, quia ista mala praecedant: hominem signare et exorcisare donec quiesceret, et sana verba proferret. Rogabat si
Abbreviated transcription (Latin):
ccepta gͥ potestate a summo pon¬
tifice de institutione ꝓposita ⁊ sta¬
tuto ordine cum ad locum sue pauꝑta¬
tis uidelicet premonstratum eẽt reuer¬
sus statim confirmauit quod fecerat¬
prius uidelicet eccĩam beati martimi q̃
ẽ lauduni sita in suburbio. quam sub
arb̾e cum adhuc in nunia pauꝑtate
ordinauerat. que quantum spũali ⁊¬
in temporali eclificio creuerit ⁊ plan¬
tata super quam t̾ram radicem fixerit
arbores ex ea inserte ꝑdiuersas terrarũ
nationes dicant fructus ex eis suauis¬
sume redolens predicet: ⁊ qui uiderunt
⁊ cooꝑatores extiterunt usq met̾num
succedentes. succedentib ꝑhibeant testi¬
monium. Ordinari fecit etiam in ui¬
uariensem eccliam abbem quam in¬
pago suessionensi susceꝑat. ubi ⁊ demõ
qui eum ꝑsequebatur ad introitum
frm̃ in hominem quendam statim ing̃¬
ditur ut scriptum ẽ ⁊ eium assur ue¬
nit cum illis. quem pr̃ siorb̾tus deo cooꝑ¬
aute hoc modo liberauit. Ip̃e siquidem

Expanded text:
ccepta igitur potestate a Romano pontifice, de institutione proposita et statuto ordine, cum ad locum suae paupertatis, videlicet Praemonstratum, esset reversus, statim confirmavit quod prius fecerat, videlicet ecclesiam B. Marini, quae est Lauduni sita in suburbio, quam sub abbate, cum adhuc in nimia paupertate esset, ordinaverat. Quae quantum in spirituali et temporali aedificio creverit, et plantata et super quam terram radicem fixerit, arbores ex ea insertae per diversas terrarum nationes dicant, fructus ex eis suavissime redolens praedicet, et qui viderunt et cooperatores exstiterunt, usque in aeternum succedentes, succedentibus perhibeant testimonium. Ordinari fecit etiam in Vivariensi ecclesia abbatem, quam in Suessionensi pago susceperat; ubi et daemon, qui eum persequebatur, ad introitum fratrum in hominem quemdam statim ingreditur, ut scriptum est: « Etenim Assur venit cum illis , » quem Pater Norbertus, Deo cooperante, hoc modo liberavit. Ille siquidem,
Abbreviated transcription (Latin):
miles iste fuerit qui in asino residens
⁊ frm̃ suorum. hostem debellauit: ⁊ de
iumani tyranno triumphauit. Sit
pacatis omnib fr̃ibq deum timentib
electis in trib ut premissum ẽ eccłiis.
de eodem alodio seruitium dei omi tem¬
ꝑe agendum ordinauit: uidelicet capen¬
b̾gensem. elophstatensem ⁊ Warlarensẽ
in quib multorum frũm ⁊ sororum
usq in hodiernum diem uiget cong̃¬
gatio ⁊ in cultu diuino floret honesta
religio.

Expanded text:
miles iste fuerit qui in asino residens,miles iste fuerit qui in asino residens,et fratrum suorum, hostem perforavit, et de immani tyranno triumphum accepit. Sic pacatis omnibus, fratribusque Deum timentibus electis, in tribus, ut praemissum est, ecclesiis de eodem allodio servitium Dei omni tempore agendum ordinavit, videlicet Cappenbergensem, Elophstatensem et Varlarensem, in quibus multorum fratrum et sororum usque in hodiernum diem viget congregatio, et in cultu divino floret honesta religio.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eum comminabantur. Iam enum
pater norbertus circa renum ⁊ ultra
renum apud omes pluris habebatur:
nec eque ferre poterant si a quo qmͣ cõ¬
minaretur. ei uel malediceretur. Frẽs
gͦ capenb̾genses ui arto positi. nec ullũ
habentes liberatorem preter deum de ma¬
nu potentis ⁊ ini qui miserunt ad pa-¬
trem suum ut adiuuaret eos: pariter¬
q suꝑbi homuus arrogantia uerba nũ¬
tiantes. Quo nuntio accepto. collectis
uirib fidei ⁊ spei in eum ⁊ ꝑ eum qui
dixit. confidite ego uici mundum ad
ipm se totum contulit ⁊ publice ꝓnũ¬
tiauit. se cum asino suo terram illius
intͣiurum: ⁊ copiam sui se facturum.
Quid multa: Quamiuis iter longum
eẽt tamen asinum suum mutare no-¬
luit sed transito Reno cum asino suo
iuermis ⁊ debilis. terram illius frederi
simus ille hostis langore correptus urfit:¬
⁊ finem malitie simul redlidit ⁊ uite.
Igitur animauertendũ ẽ quis ⁊ cuius

Expanded text:
super eum comminabantur. Jam enim super eum comminabantur. Jam enim Pater ille Norbertus, circa Rhenum et ultra Rhenum, apud omnes pluris habebatur; nec aeque ferre poterant, si a quoquam comminaretur ei vel malediceretur. Fratres vero Cappenbergenses in arcto positi, nec ullum habentes liberatorem, praeter Deum, de manu potentis et iniqui, miserunt ad Patrem suum ut adjuvaret eos, pariterque superbi hominis arrogantia verba nuntiantes. Quo nuntio accepto, collectis viribus fidei et spei, in eum et per eum qui dixit: « Confidite, ego vici mundum , » ad ipsum se totum contulit, et publice pronuntiavit, se cum asino suo terram illius ingressurum, et copiam sui se facturum. Quid multa? Quamvis iter longum esset, tamen asinum suum mutare noluit; sed transito Rheno, mox ut cum asino suo inermis et debilis terram illius Fredericsimus ille hostis languore correptus interiit, et finem malitiae simul reddidit et vitae Igitur animadvertendum est quis et cujus