comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ uenientẽ ab oriente ad
occidentẽ : Quomͦ gͦ nescimꝰ
unde ueniat ⁊ qͦ eatͦ Quid
gͦ dixit t̾renũ. qͦd ñ eredebant
homines . An illud qͦd de tẽplo
resuscitando dixerat᷑. Corpꝰ enĩ
suũ de t̾ra acceꝑat.⁊ ipsã t̾rã
de t̾reno corpore suscitaturꝰ pa¬
rabat suscitare. Non ei creditũ
ẽ t̾ram suscitaturo. Si t̾rena in¬
qͥt dixi uob̾ ⁊ ñ creditis: qͦmodo
Noc ẽ siñ creditis qͥa tẽplũ pos¬
sum resuscitare deiectũ a uobͣ:
quomodo credetis qͥa ꝑ sp̃m
possint homines regenerari᷑.
Et seqͥtur. Nemo ascendit ince¬
lũ. nͥ qͥ descendit de celo: filius
hominis qͥ ẽ in celo. Ecce huie
erat: ⁊ in celo erat. Hic erat
carne: in celo erat duunitate
Immo ubiq diuinitate. Natus
de matre: ñ recedens a patre
Due natiuitates xp̃i intelligunꝰ
Sna diuina. altera humana
Una ꝑ quã effiçerem᷑ : alt̾a
ꝑ quã reficerem᷑. Ambe mira¬
biles. Illa sine matre: ista sine
patre. Sed qͥa de adã. corpus

Expanded text:
 ab oriente ad occidentem? quomodo ergo nescimus unde veniat et quo eat? Quid ergo dixit terrenum, quod non credebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? Corpus enim suum de terra acceperat, et ipsam terram de terreno corpore susceptam parabat suscitare. Non ei creditum est terram suscitaturo. Si terrestria, inquit, dixi vobis et non creditis: quomodo, Hoc est, si non creditis quia templum possum resuscitare dejectum a vobis; quomodo credetis quia per Spiritum possint homines regenerari? 8. Et sequitur: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Ecce hic erat, et in coelo erat: hic erat carne, in coelo erat divinitate; imo, ubique divinitate. Natus de matre, non recedens a Patre. Duae nativitates Christi intelliguntur; una divina, altera humana: una per quam efficeremur, altera per quam reficeremur: ambae mirabiles; illa sine matre, ista sine patre. Sed quia de Adam corpus
Abbreviated transcription (Latin):
Si diceret᷑ maior xp̃c quã angłi:
ridendũ erat. Incõparabilit̾ enĩ
maior omĩ creatura: ꝑ quẽ facta
ẽ omĩs creat᷑a. Sed exagitat su-¬
ꝑbiã hominis. Tu es magister ĩ
isił ⁊ hec ignoras  Tanquã dicẽs.
Eece nichil nosti pͥnceps suꝑbe.
Plascere ex spũ. Si enĩ natꝰ fue¬
ris ex spũ:  uias dei tenebis. et

Expanded text:
 quam Angeli, ridendum erat: incomparabiliter enim major omni creatura, per quem facta est omnis creatura. Sed exagitat superbiam hominis, Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Tanquam dicens, Ecce nihil nosti, princeps superbus, nascere ex Spiritu: si enim natus fueris ex Spiritu, vias Dei tenebis, ut Christi
Abbreviated transcription (Latin):
cipiens: in similitudinẽ hominũ
factꝰ. ⁊ habitu muentus ut ho¬
mo. Humiliauit semet ipsum:
saclꝰ obe diens usq ad mortẽ.
Et ne mortis genꝰ tͥ aliqͦd pla¬
cear. mortẽ aũt crucis. Pen¬
debat. ⁊ insultabat᷑ ei. De cru¬
ce descendere poterat: sed
differebat ut de sepulchro
resurgeret. Pertulit suꝑbos
seruos dñs: medicꝰ egrotos. Si
hoc ille qͥd illi qͦs oportet nas¬
ci ex spũͤ. Si hoc ille uerꝰ ma¬
gister incelo ñ hominũ tantũ
sed et angłoꝵ:.si enĩ docti sũt
angłi. u̾bo dei docti sũt: si u̾bo
dei docti sũt. querite unde do¬
cti sũt ⁊ inuenietis. in pͥncipio
erat u̾bũ. ⁊ u̾bũ erat apud dmͣ.
et ds̃ erat u̾bũ: tollit᷑ homini
ceruix. sed aspera ⁊ dura: ut sit
tis. Que t̾rena dixit fr̃s. Nsi qͥs
natꝰ fuerit denuo t̾renũ ẽͦ Sỹs
ubi uult spirat ⁊ uocẽ eiꝰ audiᷤᷤ.
et nescis unde uenit ⁊ quo eat.

Expanded text:
hominum factus, et habitu inventus ut homo: humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem et ne mortis genus tibi aliquod placeat, mortem autem crucis . Pendebat, et insultabatur ei. De cruce descendere poterat; sed differebat, ut de sepulcro resurgeret. Pertulit superbos servos Dominus; medicus aegrotos. Si hoc ille, quid illi quos oportet nasci ex Spiritu? si hoc ille verus magister in coelo, non hominum tantum, sed et Angelorum. Si enim docti sunt Angeli, Verbo Dei docti sunt. Si Verbo Dei docti sunt, quaerite unde docti sunt; et invenietis, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Tollitur homini cervix, sed aspera et dura, ut sit tis? Quae terrena dixit, fratres? Nisi quis natus fuerit denuo, terrenum est? Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat,
Abbreviated transcription (Latin):
ro telestia credetis: cum ergo
quereret᷑ a qͥbꝰdã qͥd t̾renũ
dixerit dñs: angustias passi
dixert̃. Qnod ait. sp̃s ubiuult
sp̃irat ⁊ uocẽ eiꝰ audis. ⁊ nes¬
cis unde ueniat ⁊ qͦ eat. de¬

Expanded text:
coelestia dixero, credetis? Cum ergo quaereretur a quibusdam, quid terrenum dixerit Dominus, angustias passi dixerunt, Quod ait, Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, d
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Ismahel ludit: foras mittat᷑.
Ammadu̾tit eos sara ludentes.
ait scriptura: ⁊ dixit abrahe.
Eice ancillã ⁊ filiũ eiꝰ. Displicu¬
it sare lus pͥueroꝵ.. Aliqͥd no¬
uum uidit. pueros ludere. Nõ¬
ne. optant hoc que filios habẽt
uidere ludentes filios suos.
Uidit illa ⁊ imꝓbauit. Nescio
qͥd uidit in lusu. Illusionẽ ui¬
dit in illo lusu. Animaisu̾tit
serui suꝑbiã. Displicuit illiꝰ. eie-¬
cit foras. Nati de ancillis ad he¬
et natꝰ de lib̾a mittit᷑ foras esau.
Nemo gͦ p̃sumat qͥa de bonis nas¬
cit᷑: nemo p̃sumat qͥa ꝑ scõs bap¬
tizat᷑. Qui ꝑ scõs baptizat᷑. ad huc
caueat ne ñ sit iacob sed esau. Hoc¬

Expanded text:
est. Ismael ludit, foras mittatur. est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicuit Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de ancillis impet natus de libera mittitur foras Esau. Nemo ergo praesumat qcitur, nemo praesumat, quia per sanctos baptizatur. Qui per sanctos baptizatur adhuc caveat, ne non sit Iacob, sed Esau.
Abbreviated transcription (Latin):
Si ꝓpt̾ea exheredatꝰ qͥa de an¬
cilla natꝰ: nulli ancillaꝵ. filii
admitterent᷑ ad hereredita-¬
tẽ. filii iacob admissi sũt ad
hereditatẽ. Ismahel aut̃ ñ
qͥa ex ancilla natꝰ exheredatꝰ:
sed quia suꝑbꝰ matri. suꝑbus
in filiũ matͥs. Matert eiꝰ magiᷤ
sara quã agar. Illiꝰ uterus ac¬
cõmodatꝰ: illiꝰ uoluntas acces¬
sit. Non faceret abrahã qͦd sa-¬
ra nollet. Magis gͦ ille filiꝰ sare.
ludendo qͥa deludendo. qͥd
ait saraͤ. Eice ancillã ⁊ filium
eiꝰ. Non enĩ heres erit filiꝰ ancil¬
le. cũ filio meo ysaac. Non gͦ
illũ uiscera ancille eiecerunt
foras: sed ceruix seruilis. Quia¬
et si liber suꝑbꝰ sit: seruus ẽ. Et
qͦd peiꝰẽ: male dñe. ipsius suꝑbie.
Itaq fr̃s mei respondete homi
M.ñ posse rursus nasci hominẽ :
respondete securi. ñ posse rursꝰ
nasci hominẽ. ¶ uicqͥd itum fit.
illusio ẽ. Quicqͥd iterũ fit. lusus

Expanded text:
Si propterea exhaeredatus quia de anSi propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voluntas accessit; non faceret Abraham quod Sara nollet: magis ergo ille filius Sarae. ludendo, quia deludendo; quid ait Sara? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Non ergo illum viscera ancillae ejecerunt foras, sed cervix servilis. Et si liber superbus sit, servus est; et quod pejus est, malae dominae, ipsius superbiae. Itaque, fratres mei, respondete homini non posse rursus nasci hominem; respondete securi non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum fit, illusio est; quidquid iterum fit, lusus
Abbreviated transcription (Latin):
de homine. Ipse enĩ sciebat qͥo
eẽt in homine. Ecce iã illi cre¬
debant in iħm: ⁊ ipse iħs nͭ se
credebat eis. Quareͦ. Quia ñdũ
erant renati ex aqͣ ⁊ spũ. Unde
hortati sumꝰ ⁊ hortam᷑ fr̃s nr̃os
cathecuminos. Si enĩ int̾roges
eos: iãcredidert in iħm. Sed
qͥa ñdũ carnẽ eiꝰ ⁊ sanguinẽ ac¬
cipiunt. ñdũ se illis credidit
iħs. Citid faciant. ut se illis cre¬
dat ihs: resnascant᷑ ex aqua et
spũ ꝓferat eccłia qͦd parturit.
Concepti sũt. edant᷑ in lucem.
habent ubera qͥbꝰ nutriantur.
ñ timeant. Ne nati suffocent᷑
ab uberibꝰ mat̾nis ñ recedant.
Hullus potest homo redire in
matͥs uscera.⁊ it̾um nasci. Sed
de ancilla nescio qͥs natꝰ ẽ. Nun¬
qͥd tunc qͥ nati sũt de ancillis.
rediert̃ in ut̾ũ liberarũ: ut¬
sset abrahã facere filiũ de an-¬
eillaꝰ. uxor auctor fuit: Natuᷤ
ẽ ex semine uiri: ⁊ ñ uto sed
solo placito uxoris. Hunqͥd qͥa
de ancilla. ideo exheredatu:

Expanded text:
ine; ipse enim sciebat quid esset in homine » . Ecce jam illi credebant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quare? Quia nondum erant renati ex aqua et Spiritu. Inde hortati sumus, et hortamur fratres nostros catechumenos. Si enim interroges eos, jam crediderunt in Jesum: sed quia nondum carnem ejus et sanguinem accipiunt, nondum se illis credidit Jesus. Quid faciant, ut se illis credat Jesus? Renascantur ex aqua et Spiritu, proferat Ecclesia quos parturit. Concepti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriantur, non timeant ne nati suffocentur, ab uberibus maternis non recedant. 4. Nullus potest homo redire in matris viscera, et iterum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est? Numquid tunc qui nati sunt de ancillis, redierunt in uterum liberarum, utsset Abraham facere filium de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero, sed solo placito uxoris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus?
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatẽ. xp̃i ut sit tanquam
filiꝰ iacob de ancilla. quã bapti¬
zari ꝑ scõs ⁊ suꝑbire. ut sit esau
foras mittendꝰ. qͣmius natꝰ ex lib̾a.
Hec fr̃s tenete: ñ uos palpamꝰ:
nulla spes ur̃a in nob̾ sit. Nec no

Expanded text:
Christi, ut sit tanquam filius Jacob de ancilla, quam baptizari per sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit: nec no
Abbreviated transcription (Latin):
minerimꝰ qͥd ꝓmissũ sit ipsi abrahe.
Hoc enĩ ꝓmissũ ẽ ẏsaac. hoc pro¬
missũ ẽ iacob. Quid inuenimꝰ. In
semine tuo benedicent᷑ om̃s gen¬
tes. Credidit tunc unꝰ qͦd nondũ
udebat: uident om̃s iudei et
excecant᷑. Completũ ẽ in genti¬
bus qͦd ꝓmissũ ẽ uni: ⁊ separan¬
tur a cõmunione gentiũ qͥ ⁊ qͦd
impletũ ẽ uidere uolunt. Sed
qͥd illis ꝓdest qͥa uidere nolunt:
Uident uelint nolint: aꝑta est
ueritas. ⁊ clausos oculos ferit.
Responsũ ẽ nichodemo. qͥa ex eiꝰ
erat qͥ crediderant in iħm: ⁊ iyse
iħs ñ se credebat eis. Quib̾dam
em̃ ñ se credebat:. cũ iã in alimm
credidissent. Sic eñ habes sen¬
tũ. Multi credidert̃ in nomuisꝰ¬

Expanded text:
minerimus quid promissum sit ipsi Abrahae: minerimus quid promissum sit ipsi Abrahae: hoc enim promissum est Isaac, hoc promissum est et Jacob. Quid invenimus? In semine tuo benedicentur omnes gentes . Credidit tunc unus quod nondum videbat: vident homines, et excaecantur. Completum est in gentibus quod promissum est uni: et separantur a communione gentium, qui et quod impletum est videre nolunt. Sed quid illis prodest quia videre nolunt? Vident, velint nolint; aperta veritas et clausos oculos ferit. 3. Responsum est Nicodemo, qui ex eis erat qui crediderant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quibusdam enim non se credebat, cum jam in illum credidissent. Sic habes scriptum: « Multi credider
Abbreviated transcription (Latin):
dire rursus in mat̾na uiscera
et nasci. Sed sic̃ ad natiuitatẽ
carnalẽ ualẽt muliebria iuscera
ad semel pariendũ. sic ad nati-¬
uitatẽ spĩtalẽ ualent uscera
eccłe. ut semel qͥsq baptizetur.
Propt̾ea neqͥs forte dicat. sed
iste in heresi natꝰ ẽ ⁊ iste in sci¬
s mate natꝰ ẽ. amputata sũt
omĩa si meministis que uobis
disputata sũt de tribꝰ patribꝰ
nris. quoꝵ ds̃ dici uoluit:. nͣ
qͥa soli erant. sed qͥa in solis¬
expleta ẽ in tegritas significã¬
di ppłi futuri. Inuenimꝰ tamen
natũ de ancilla exheredatum:
natũ de liba heredẽ. Rursum
inuenimꝰ natũ de lib̃a exhereda
tũ. natũ de ancilla heredẽ. Natꝰ
de ancilla exheredatꝰ ismahel.
natꝰ de lib̾a heres ysaac. Natꝰ
de lib̾a exheredatꝰ esau. nati de
ancillis heredes filii iacob. In
illis itaq tribꝰ patribꝰ omĩs futu¬
ri ppłi figura ꝑfecta ẽ. Nec imm̾i¬
to. Ds̃ inquit: ego sũ ds̃ habrahã.

Expanded text:
dire rursum in materna viscera, dire rursum in materna viscera, et nasci. Sed sicut ad nativitatem carnalem valent muliebria viscera ad semel pariendum; sic ad nativitatem spiritualem valent viscera Ecclesiae, ut semel quisque baptizetur. Propterea ne quis forte dicat, Sed iste in haeresi natus est, et iste in schismate natus est; amputata sunt omnia, si meministis, quae vobis disputata sunt de tribus patribus nostris, quorum Deus dici voluit, non quia soli erant, sed quia in solisexpleta est integritas significandi populi futuri. Invenimus enim natum de ancilla exhaeredatum, natum de libera haeredem: rursum ila haeredem. Natus de ancilla exhaeredatus Ismael , natus de libera haeres Isaac ; natus de libera exhaeredatus Esau , nati de ancillis haeredes filii Jacob . In illis itaque tribus patribus, omnis futuri populi figura perspecta est: nec immerito Deus inquit, Ego sum Deus Ab
Abbreviated transcription (Latin):
Ceo qͦd hesterno
die intentã feci-¬
mus caritatẽ ur̃am.
intelligimꝰ uos ala-¬
criꝰ ⁊ numerosius conuenisse.
Sed interĩ lectioni eũgłicẽ ex
ordine sermonẽ debitũ reddamꝰ
si placet. Deinde audiet cari¬
tas ur̃a de pace eccłe. uel qͥd ege¬
rimꝰ. uel qͥd ad huc agendũ spe-¬
mus. Nue gͦ tota intentio cor.¬
alis ad eugłium ferat᷑: nemo ali¬
iinde cogitet. Si enĩ qͥ totꝰ ad est
uie capit: qͥ se ꝑcogitationes
diuisas diuidit. ñ ne ⁊ qͦd ceꝑat
fundit. Meminit aũt caritas
adiuuare dignatꝰ ẽ disseruisse
ut que tunc ñ dicta sũt. in xp̃i
nomine adiuuantibꝰ orationibꝰ
ur̃is impleamꝰ. Regen eratio sp̃i-¬
talis una ẽ. sic̃ generatio car¬
nalis una ẽ. Et qͦd nichodemꝰ
dño ait. uerũ dixit: qͥa ñ potest
homo cũ sit senex redire rursũ
in uterũ matͥs sue ⁊ nasci. Ille
qͥdẽ dixit qͥa homo cũ sit senex
Omnino enĩ ñ potest siue recẽs
ab ut̾o siue annosa iã etate. re¬

Expanded text:
eo quod hesterno die intentam fecimus Charitatem vestram, intelligimus vos alacrius et numerosius convenisse: sed interim lectioni evangelicae ex ordine sermonem debitum reddamus, si placet; deinde audiet Charitas vestra de pace Ecclesiae vel quid egerimus, vel quid adhuc agendum speremus. Nunc ergo tota intentio cordis ad Evangelium feratur, nemo aliunde cogitet. Si enim qui totus adest, vix capit; qui se per cogitationes diversas dividit, nonne et quod ceperat fundit? Meminit autem Charitas adjuvare dignatus est, disseruisse ut quae tunc non dicta sunt, in Christi nomine adjuvantibus orationibus vestris impleamus. 2. Regeneratio spiritualis una est, sicut generatio carnalis una est. Et quod Nicodemus Domino ait, verum dixit, quia non potest homo cum sit senex, redire rursum in uterum matris suae, et nasci. Ille quidem dixit, quia homo cum sit senex,Omnino enim non potest, sive recens ab utero, sive annosa jam aetate, re
Abbreviated transcription (Latin):
Respondit nichodemꝰ. ⁊ dix̧it
ei. Quomͦ possũt hec fieri. Et
re uera carnalit̾ intelligebał.
In illo fiebat qͦd dixeratꝰ dñs.
Nocẽ sp̃s audiebat: ⁊ nescie¬
bat unde uenerat. ⁊ qͦ ibat.
Respondit ihs. ⁊ dixit ei. Tu
es magister in isrl. ⁊ hec igno¬
hiuic magistro iudeoꝵ qͣsi n¬
sultare uoluisse. Nouerat qis
qͥd agebat. Uolebat illũ nas¬
ci ex syũ. Nemo ex spũ nasct᷑
nisi humilis fuerit: qͥa ipsa
humilitas facit nos nasci ex
Ile magisterio inflatꝰ erat. et
aliciuꝰ mom̃ti sibi eẽ uidebat᷑:
qͥa uoctor erat uideoꝵ. Deponit
ei suꝑbiã: ut posset nasci de spũ.
Insultat tanqͣm indocto. ñ qͥa
suꝑior uult uderi dñs. Quid
magnũ ds̃ ad hominẽ: ł ueritaᷤᷤ
ad m̃daciũ. Maior. xp̃c quam

Expanded text:
Respondit Nicodemus, et dixit ei: Quomodo possunt haec fieri? Et revera carnaliter, non intelligebat. In illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus audiebat, et nesciebat unde venerat et quo ibat. Respondit Jesus, et dixit ei: Tu es magister in Israel, et haec ignohuic magistro Judaeorum quasi insultare voluisse? Noverat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humilis fuerit: quia ipsa humilitas facit nos nasci de Ille magisterio inflatus erat, et alicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Judaeorum: deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultat tanquam indocto; non quia superior vult videri Dominus. Quid magnum, Deus ad hominem, veritas ad mendacium? Majo
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ dei. Si ꝓpt̾ hereditatem
patͥs hominis tẽporalẽ nascim᷑:
nascam᷑ ex uisceribꝰ mai̾s carna¬
lis. Si ꝓpt̾ hereditatẽ ƿatͥs dei
sempit̾nã. nascam᷑ ex uisceribꝰ
eccłie. Gẽnerat per uxorẽ filiũ
pat̾ moriturꝰ successuruꝰ. gene¬
rat ds̃ de eccła filios ñ successu¬
ros. sed secũ mansuros. Et se¬
qͥtur. Quod natũ ẽ de carne ca¬
nascim᷑ U erbo ⁊ sacram̃to adẽ
sp̃s ut nascam᷑. Sp̃s inuisibilit̾
adest unde nasceris: qͥa ⁊ tu
imusibilit̾ nasceris. Seqͥtur eni
et dicit. Non mireris qͥa dixi
tibi. oportet uos nasci denuo
Sỹs ubi uult spirat. et uocẽ
eiꝰ audis: ⁊ nescis unde uenit
et qͦ uadat. Nemo uidet sp̃m
Et qͦmodo audimꝰ uocẽ sp̃s. s
nat psalmꝰ: uox ẽ sp̃s. Sonat
euangeliũ: uox ẽ sp̃s. Sonat ser¬
audis: ⁊ nescis unde ueniat. et
qͦuadat. Sed si nasceris ⁊ tu
de spũ: eris ut ille. Qui ñ ẽ na¬

Expanded text:
tem patris hominis temporalem nascitur, nascatur ex visceribus matris carnalis: si propter haereditatem patris Dei sempiternam, nascatur ex visceribus Ecclesiae. Generat per uxorem filium pater moriturus successurum: generat Deus de Ecclesia filios non successuros, sed secum mansuros, Et sequitur: Quod natum est de carne, canascimur verbo et sacramento. Adest Spiritus, ut nascamur: Spiritus invisibiliter adest unde nasceris, quia et tu invisibiliter nasceris. Sequitur enim, et dicit: Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis undemo videt Spiritum: et quomodo audimus vocem Spiritus? Sonat Psalmus, vox est Spiritus; sonat Evangelium, vox est Spiritus; sonat seraudis, et nescis unde veniat, et quo vadat. Sed si nascaris et tu de Spiritu, hoc eris, ut ille qui non es
Abbreviated transcription (Latin):
quã uerba mea excidere. Que
mediũ. Nideamꝰ ne forte int̾¬
ciderint. Non dubitans dico.
sed hereticos obcludo. Que gͦ
sũt uerba ᷤ. Celũ ⁊ t̾ra transibũt.
u̾ba aũt mã ñ preteribunt. Qui
sermones. Que u̾ba. Tu es pe¬
trus . ⁊ suꝑ haẽ petrã edificabo
eccłam meã: ⁊ porte inferi non
preualebunt adu̾sus eã. Suꝑ¬

Expanded text:
quam verba mea excidere. Quae quam verba mea excidere. Quae medium, videamus ne forte interceperint. Non dubitabundos, sed haereticos obcludo. Quae ergo sunt verba? Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. Qui sermones? Quae verba? Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Su
Abbreviated transcription (Latin):
Celũ ⁊ t̾ra transibunt. uerba
aũt̃ mea ñ p̃teribunt. B̾ene. u̾¬
bũ enĩ dei ipso celo ualidiꝰ ẽ qͥa
cȩlũ opus uerbi ẽ. Dixit qͥppe
ds. fiat celũ. ⁊ u̾bũ m opus ap¬
paruit. Currebat natura. et¬
nemo impediebat. qͥa nature
añs imꝑabat qͥ ⁊ facere ⁊ im¬
mutare potest Ego eã edifica-¬
ui. qͥ celũ statui. Sed ꝓpt̾ celũ
ñ fudi sanguinẽ: ꝓpter celum
crucifixus ñ sum:. nec ꝓpt̾ celũ
celeste corpus accepi. Et qͥd di¬
cã celiᷤ Angłoꝵ corpus ñ assũp¬
siꝰ. ut discas qm̃ celo ⁊ angłis et
omĩ creatura honorabilior eccła
ẽ. Ideo celũ ⁊ t̾ra tͣnsibunt: u̾ba
aũt mea ñ preteribunt. Adsit
gentilis : ͥad sit iudeus. si hec
inania sũt uerba. redarguant.
Si aũt ueritas ẽ que dicta sũt:
adorent uirtutẽ dei. Dixit. xp̃e.
celũ ⁊ terra transibunt:. uerba
aut mea ñ p̃teribunt. faciliꝰ ẽ
celũ preterire. ⁊ t̾rã deuorari.

Expanded text:
Coelum et terra transibunt, verba Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt . Bene. Verbum enim Dei ipso coelo validius est, quia coelum opus verbi est. Dixit quippe Deus, Fiat coelum, et verbum in opus apparuit. Currebat natura: nemo impediebat, quia naturae Dominus imperabat, qui facere et immutare potest. Ego eam aedificavi, qui coelum statui. Sed propter coelum non fudi sanguinem, propter coelum crucifixus non sum, nec propter coelum coeleste corpus accepi. Et quid dicam coeli? Angelorum corpus non assumpsi, ut discas quoniam coelo et angelis et omni creatura honorabilior Ecclesia est. Ideo coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. Adsit gentilis, adsit Judaeus: si haec inania sunt verba, redarguant. Si autem veritas est quae dicta sunt, adorent virtutem Dei. Dicit Christus: Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. Facilius est coelum praeterire, et terram devorari,
Abbreviated transcription (Latin):
pessimꝰ ipsũ maculabat aerẽ.
Terra coinqͥnabat᷑ sanguine
demones debachabant᷑: diabo¬
lus dñabat᷑. Pater abdicabat
filiũ: filiꝰ inhorabat patrem
Natura qͥdẽ scindebat᷑. seo
pietas ñ diuidebat᷑ . A bi sũt
nunc qͥ audebant eccłe con¬
traire: Quando nouella erat
in nullo potuit ledi᷑. et mnc
quando usq ad celũ ꝓuenit
estimas eã posse suꝑariͦ Et
tunc qͥdẽ cũ undecim ẽẽnt apł̃i.
nullus eos suꝑare potuit:. sed
pauci homines totũ ceꝑunt mũ¬
dum: et nunc qͣndo t̾ra ⁊ ma¬
re: ⁊ orbis terraꝵ. ⁊ inhabitabi¬
les regiones. ⁊ ciuitates. ⁊ om̃s
fines t̾re pietate repleti sũt. pu¬
tas eã te posse terere: Sed nõ
poteris. Xp̃s enĩ ꝓpt̾ eã y assus ẽ.
Porte inferi ñ preualebunt ad¬
uersus eã. facilius enĩ celũ ext̾¬
minari potest.⁊ t̾ra perire:. quã
aliqͥd mali pati eccła. Quis est
qͥ hec dicit᷑. Ipse xp̃c loqͥtur.

Expanded text:
pessimus ipsum maculabat aerem. pessimus ipsum maculabat aerem. Terra coinquinabatur sanguine, daemones debacchabantur, diabolus dominabatur. Pater abdicabat filium, filius inhonoraba patrem. Natura quidem scindebatur, sed pietas not dividebatur. Ubi sunt nunc qui audebant Ecclesiae contraire? Quando novella erat, in nullo potuit laedi: et nunc quando usque ad coelum pervenit, aestimas eam posse superari? Et tunc quidem cum undecim essent apostoli, nullus eos superare potuit, sed pauci homines totum ceperunt mundum: et nunc quando terra et mare et orbis terrarum, et inhabitabiles regiones, et civitates et omnes fines terrae pietate repleti sunt, putas eam te posse tenere? Sed non poterportae inferi non praevalebunt adversus eam. Facilius coelum exterminari potest, et terra perire, quam aliquid mali pati Ecclesia. Quis est qui haec dicit? Ipse Christus loquitur:
Abbreviated transcription (Latin):
plura dicã ͦ ꝓpter eccłam unige¬
nitꝰ filiꝰ dei factꝰ ẽ homo. Sicut
dicit paulus: qͥ aprio filio non
peꝑcit. At eccłe mederetur:
sanguinẽ filii effudit ꝓꝓter
eccłam. Hic sanguis irrigat
marcescere ñ possũt: nec amit¬
tunt folia arbusta eiꝰ. Non sub¬
iacet necessitati tẽporis: nec ẽ
conditiom obnoxia. ut ꝑ estatẽ
coma folioꝵ tegat᷑. hieme aũt
grã. Et ideo ñ senescit. nec cõ¬
trahit᷑. ⁊ multis opimpugnãtibꝰ
ñ opprimit᷑. Quanti ab initio un¬
pugnar̃ eccłam cũ fidei semina
iacerent᷑: ⁊ arma contra eam
cõmota sũt ͦ Sed quantum
impugnabat᷑ : tanto clarior
reddebat᷑. Sed nunc qͥd ẽ ꝓpt̾
dei grãm. ⁊ reges. ⁊ duces. ⁊ mi¬
lites. ⁊ uniu̾sus orbis fide reple¬
tus ẽ. Nã in pͥncipio ⁊ ut ita
dicam in cunabulis eccłe. rege ᷤ
fuere impii: auces insani. po¬
płs seditioni deditꝰ. Edicta iu¬
dicum ubiq dabant᷑. Are incẽ¬
debant᷑ demonibꝰ. fumꝰ ⁊ odor

Expanded text:
r Ecclesiam unigenitus Filius Dei, homo factus est, sicut dicit Paulus: Qui proprio Filio suo non pepercit , ut Ecclesiae mederetur, sanguinem Filii fudit propter Ecclesiam. Hic sanguis irrigat marcescere non possunt, nec amittunt folia arbusta ejus. Non subjacet necessitati temporis, nec est conditioni obnoxia, ut per aestatem coma foliorum tegat, hieme autem gratia. Et ideo non senescit, nec contrahitur, et multis impugnationibus non opprimitur. Quanti enim ab initio impugnaverunt Ecclesiam, cum fidei semina jacerentur, et arma contra eam commota sunt? Sed quanto impugnabatur, tanto clarior reddebatur. Sed nunc quidem propter Dei gratiam et reges et duces et milites, ac universus orbis fide repletus est. Nam in principio, et, ut ita dicam, incunabulis Ecclesiae, reges fuere impii, duces insani, populus seditioni deditus. Edicta judicum undique dabantur, arae incendebantur daemonibus, fumus et odor
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ uix famula dignat᷑ hoc fa¬
cere. Antiquitꝰ gens ꝓsarũ
silii parentibꝰ sociabantur
conubio: ⁊ soror fr̃i iungebat᷑
impiine. Nunc uͦ uirginitatẽ
appetunt. Ante hoc aũt scoti
is reficiunt animã suã. Maᷤᷤ¬
sagete ⁊ berbices miseros pu¬
tant qͥ egrotatione moriant᷑:
et parentes. cognatos. ꝓpin-¬
quos. cũ ad senectã uenerint
nigulatos deuorant. recꝰtius
a uermibꝰ consumant᷑. Nunc
uͦ post passionẽ. xp̃i ⁊ resurre¬
ctionẽ eiꝰ. abtinentie ⁊ casti¬
tati deuote militant xp̃o. Et
ꝓpe om̃s gentes parate sunt
ꝓ nomine dñi fundere sangui¬
nẽ suũ. Ante hoc impii ⁊ per¬
secutores erant reges. nunc
uͦ ad celũ p̃ferunt pietatem.
et ingredientes lim̃ eccłe. de¬
ponunt coronã: ⁊ crucem
xp̃i in sius depingunt frontibꝰ.
foris arma. hic mysteria.
foris scuta. hic sacram̃toꝵ.
celebratio: Theodosii filiꝰ the pa
odosii. religione ac pietate in¬

Expanded text:
vero vix famula dignatur hoc favero vix famula dignatur hoc facere. Antiquitus gentis Persarum filii parentibus sociabantur connubio, et soror fratri jungebatur impune: nunc vero virginitatem appetunt. Ante hoc autem erat is reficiunt animam suam. Massagetae et Berbices miseros putant, qui aegrotatione moriantur. Et parentes, cognatos, propinquos, cum ad senectutem venerint, jugulatos devorant, rectius a vermibus consumantur. Nunc vero post passionem Christi et resurrectionem ejus, abstinentiae et castitati devote militant Christo, et prope omnes gentes paratae sunt pro nomine Domini fundere sanguinem suum. Ante hoc impii et persecutores erant reges, nunc vero ad coelum proferunt pietatem, et ingredientes limina Ecclesiae, deponunt coronam, et crucem Christi in suis depingunt frontibus. Foris arma, hic mysteria; foris scuta, hic sacramentorum celebratio. Theodosii filius, et pater Theodosii, religione ac pietate in
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ inferi ñ preualent adu̾¬
sus eã. Testat᷑ res ipsa. testat᷑
horũ que fiunt astipulatio
Quanti impugnarunt: ⁊ ne¬
mo p̃ualuit. Et impugnato¬
res qͥdẽ taciturnitati ⁊ obliui¬
oni sũt datiꝰ. eccła aũt coti¬
die uirtutibꝰ augm̃tat᷑. Ubi
neroᷤ. Ubi tyberiꝰ ͦ Nomina
sũt nuda. H̾orũ aut̃ nemo:
nec ulla hoꝵ m̃tio. Et qͥa
eccłam impugnauert. ideo
et memoriã ꝑdider̃t. Eccła
aũt clarior resplendet. Ubi¬
cũq ieris. ad indos. ad mau¬
ros. ad britannos. ad hisyanos
usq ad ultimũ terraꝵ. finẽ
inuenies in pͥncipio erat uer¬
bũ. ⁊ u̾bũ erat apud dm̃. et
ds erat uerbũ: ⁊ uniu̾sa re¬
ligione plena. Ante hoc eñ
uniu̾sa erant impietate re¬
pleta. Nunc aũt ñ solũ ciui¬
tates religione florent ⁊ fi¬
de xp̃i. sed etiã heremꝰ in
nomine dñi głatur. Antea
nãq ⁊ regine in coniuiuis
uiroꝵ saltabant. sic̃ filiã he¬
rodiadis fecisse legimꝰ. nunc

Expanded text:
enim inferi non praevalebunt adveenim inferi non praevalebunt adversus eam. Testatur res ipsa, testatur eorum quae fiunt astipulatio, quanti impugnarunt, et nemo praevaluit. Et impugnatores quidem taciturnitati et oblivioni sunt dati, Ecclesia autem quotidie virtutibus augmentatur. Ubi Nero? ubi Tiberius? Nomina sunt nuda, eorum autem nemo, nec ulla eorum mentio. Et quia Ecclesiam impugnarunt, ideo et memoriam perdiderunt. Ecclesia autem clarior resplendet. Ubicunque ieris, ad Indos, ad Mauros, ad Britannos, ad Hispanos, usque ad ultimos terrarum fines, invenies, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , et universa religione plena. Ante hoc enim universa erant impietate repleta. Nunc autem non solum civitates religione florent et fide Christi, sed etiam eremus in nomine Domini gloriatur. Antea namque et reginae in conviviis virorum saltabant, sicut filiam Herodiadis fecisse legimus : nunc
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt ñ ꝓhibet tẽptationes:
Et ostendat uirtutẽ. Et si
nemo eã impugnare posser:
dici poterat qͣm si impugna¬
mitto eã impugnari.: ut non
imbecillitas in repugnantiũ
fides uictorie imputet᷑. Et por¬
te inferi ñ dixit ñ appropiabũt
ei:. sed ñ preualebunt adu̾suᷤ
eã. Quid gͦ ͦ Impugnabit᷑ qͥd ẽ:
ñ tam̃ uinci poterit. Tempeᷤ¬
tates suscipit eccła. sed non
demergit᷑. Iacula. in eã mit¬
tunt᷑. sed ñ ꝑforat᷑. Machi¬
nam̃ta prep arant᷑: sed turriᷤᷤ
ñ elidit᷑. Et qͥd dico eccła. U¬
num sermonẽ locutꝰ ẽ pisca¬
tor. ⁊ sic̃ turris immobilis per
bũ hoc delere conati sũt: sed
ñ potuert̃. Suꝑ petrã enim
fundata erat. Gonsidera
tyrannos. reges. diademata.
gladios acutos. bestiaꝵ den¬
tes. mortẽ minantes: ͥ cami¬
nos. sartagines. manꝰ ferreas
ta parata. Et pharetram
qͥdẽ suã euacuauit diabolus:
sed nichil lesit eccłam. Porte

Expanded text:
inquit, non prohibet tentationes? inquit, non prohibet tentationes? Ut ostendat virtutem ejus. Si nemo eam impugnare posset, dicere poterant: Quoniam si impugnamitto eam impugnari, non ut imbecillitas repugnantium, sed fides victoriae imputetur. Et portae inferi, non dixit non appropiabunt ei, sed non praevalebunt adversus eam. Quid ergo? Impugnabitur quidem, non tamen vinci poterit, tempestates suscipit Ecclesia, sed non demergitur; jacula in eam mittuntur, sed non perforatur; machinamenta praeparantur, sed turbis non eliditur. Et quid dico Ecclesiam? Unum sermonem locutus est piscator, et sicut turris immobilis persbum hoc delere conati sunt, sed non potuerunt? supra petram enim fundatum erat. Considera tyrannos, reges, diademata, gladios acutos, bestiarum dentes mortem minantes, caminos, sartagines, ferreas ta parata. Et pharetram quidem suam evacuavit diabolus, sed nihil laesit Ecclesiam: portae
Abbreviated transcription (Latin):
Non tam̃ uincit᷑. ¶d ẽ suꝑ petrãͤ
Hoc ẽ suꝑ confessionẽ:. suꝑ sermo¬
nes pietatis. Sed forsitan int̾ro¬
gabis: utrũ hec ȩdificatio susci-¬
piat lapides. aut ligna. aut fer¬
rũ. Non inqͥt. Nec enĩ ẽ sensibi¬
lis edificatio. Quod si talis ẽẽt
dissolueret᷑ tẽpore. Confessio¬
nẽ aut̃ piecatis neq demoneᷤ
neq ulla creatura uincere
potest. Testant᷑ martyres.
quoꝵ latera radebant᷑. sed
fides ñ frangebat᷑. O noua re¬
rũ materies. Paries effodit᷑:
et thesaurꝰ ñ aufert᷑. Caro
scindit᷑: ⁊ fides ñ rumpit᷑. Ca¬
lis qͥppe martyrũ uirtus. Ete¬
nĩ suꝑ hanc petrã edificabo
eccłam meã: ⁊ porte inferi ñ
preualebunt adu̾sus eã. Aitẽ¬
dite diligentiꝰ uerbũ. Portas
inferi ꝑicula uocat que mor¬
tẽ pariunt. Ed gͦͦ. Inmferno
intrauit qͥsq quando piclitat᷑:
Etiã. Sic̃ enĩ porte introi¬
tus cuntatũ sũt: sic ꝑicula
introitꝰ mortis sũt. Et cur

Expanded text:
non tamen vincitur. Quid est super petram? Hoc est, super confessionem Petri, super sermones pietatis. Sed forsitan interrogabis, utrum haec aedificatio suscipiat lapides aut ligna, aut ferrum? Non, inquit: Nec enim est sensibilis aedificatio. Quod si talis esset, dissolveretur tempore. Confessionem autem pietatis, neque daemones, neque ulla creatura vincere potest. Testantur martyres quorum latera radebantur, sed fides non frangebatur. O nova rerum materies! Paries effoditur, et thesaurus non aufertur. Caro scinditur, et fides non rumpitur. Talis quippe est martyrum virtus. Etenim super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Attendite diligentius verbo: Portas inferi, pericula vocat quae mortem pariunt. Quid ergo? In inferno intravit quisque quando periclitatur? Etiam. Sicut enim portae introitus civitatum sunt, sic pericula introitus mortis sunt. Et cur,
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ timenda: qͥa transituᷤ ẽ
Tantũmͦ fidẽ serua: thesaurũ
indeficientẽ. diuitias sempit̾¬
nas. H̾oꝵ que dicobeati mar¬
tẏres testes sũt isti. Quia fidẽ
nõ ꝓdiderunt: ⁊ post excessũ
de corpore fortiores sũt uiuis :
Propt̾ea inquã homo factus¬
ẽ. ꝓpt̾ea carnẽ induit: ut orbẽ
uniu̾sũ saluaret. Multũ enĩ

Expanded text:
non est timenda, quia transitus est. non est timenda, quia transitus est. Tantummodo fidem serva, thesaurum indeficientem, divitias sempiternas. Horum quae dico, beati martyres testes sunt tui, qui fidem non perdiderunt, et post excessum de corpore fortiores sunt vivis. Propterea, inquit, homo factus, propterea carnem indui, ut orbem universum salvarem.
Abbreviated transcription (Latin):
rena intolerabilẽ illiꝰ impetũ
retundit ⁊ continet. Ecce
inqͥt ego mitto uos. qͥ mortis i
uite habeo potestatẽ: qͥ de ce¬
lo descendi. ⁊ cet̾a. Ecce ego
mitto uos ut oues in medio lu¬
poꝵ: Tanquã murꝰ qͥdã bestie
fiebant oubꝰ. ut nec fuga con-¬
seruarent salutẽ circũuallate
undiq. Quirtus mittentis in
medio lupoꝵ. oues. In circuitu
lupi. Et mutati sunt lupi. et
facti sũt oues. Nec enĩ natura
sed uoluntate lupi erant. Ecce
ego mitto uos. Quid gͦ nobis
p̃cipis : Estote prudentes sic̃
am adu̾sariꝰ tollere uult. libẽs
cede. Et si om̃s facultates au¬
ferre conat᷑. dimitte. Et si ip¬
sã temporalẽ uitã tuã extor-¬
quere cupit. ne resistas. Tan
illesa manente. uniu̾sa ingru-¬
entia mala facillima erunt.
Nudus existi de uentre ma¬
tris tue:. nudꝰ ⁊ ibis. Sed for¬
sitan in exiliũ mitteris: tu di¬
cito. Dñi ẽ t̾ra ⁊ plenitudo eiꝰ.
Sed forsitan mors occupabit.

Expanded text:
rena intolerabilem illius impetum rena intolerabilem illius impetum retundit et continet. Ecce, inquit, ego mitto vos, qui mortis et vitae habeo potestatem, qui de coelo descendi. Ecce ego mitto vos quasi oves in medio luporum. Tanquam murus quidam bestiae fiebam ovibus, ut nec fuga conservarent salutem circumvallati undique. O virtus mittentis in medio luporum oves. In circuitu lupi, et mutati sunt lupi, et facti sunt oves. Nec enim natura, sed voluntate lupi erant. Ecce ego mitto vos. Quid ergo nobis praecipis? Estote prudentes sicut iam adversarius tollere vult, libens cede. Et si omnes facultates auferre conatur, dimitte. Et si ipsam temporalem vitam tuam extorquere cupit, ne resistas. Tantillaesa manente, universa ingruentia mala facillima erunt. Nudus existi de ventre matris tuae, nudus et ibis. Sed forsitan in exsilium mitteris tu dicito: Domini est terra, et plenitudo ejus . Sed forsitan mors occupabit:
Abbreviated transcription (Latin):
habentes aut̃ dñm suũ. E go¬
enĩ inqͥt uob̃cũ sum omĩbus
diebꝰ usq ad consũm ationem
scłi. Pagrarunt uniu̾sũ orbẽ
terraꝵ oues simul cũ lupis.
Quis uidit. qͥs audiuit. Dicit
Mittã uos ut oues in medio lu¬
p̃oꝵ. Qiuis unquã pastor oues
mittit in medio lupoꝵ. Sed
magis si uiderit lupos. congre¬
fecit. Ques ad lupos direxit.
et uulnerate a bestiis ñ sunt.
sed magis lupi ad ouiũ mansu¬
etudinẽ sũt conu̾si. Et ut nõ
dicerent illi oues sumꝰ: ⁊ mitti
nos in escas lupoꝵ. timorẽ illoꝵ
uno sermone ab̾tulit. Non dr̃x
bat eos. sed ego inqͥt. ego mit¬
to uos. Infirmi qͥdẽ uos: sed qͥ
mittit potens ẽ. Quis es tuͦ. E¬
go sũ qͥ celũ extendi. qͥ t̾ram
fundaui. qͥ mare infrenaui:
qͥ mortẽ dissolui. qͥ eẏrogra¬
phũ qͦd contra uos erat cruci
affixi: qͥ ueterẽ legẽ immita¬
ii: qͥ uos ad pͥstinã patriam
reuocaui. Qui fortia dissoluo:
et dissoluta conforto. Quid
mari fortius. Sed parua a¬

Expanded text:
habentes autem Dominum suum. Ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Peragrarunt universum orbem terrarum, oves simul cum lupis. Quis vidit? Quis audivit? Dicit, Mittam vos ut oves in medio luporum. Quis unquam pastor oves mittit in medio luporum, sed magis si viderit lupos, congrefecit. Oves ad lupos direxit, et vulneratae a bestiis non sunt, sed magis lupi ad ovium mansuetudinem sunt conversi. Et ut ne dicerent illi, oves sumus, et mittis nos in escam luporum, timorem illorum uno sermone abstulit. Non dixit, bat eos; sed ecce ego mitto vos. Infirmi quidem vos, sed qui mittit potens est. Quis es tu? Ego sum qui coelum extendi, qui terram fundavi, qui mare infrenavi, qui mortem dissolvi, qui chirographum quod contra vos erat, cruci affixi, qui veterem legem immutavi, qui vos ad pristinam patriam revocavi, qui fortia dissolvo, et dissoluta conforto. Quid mari fortius? Sed parva a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. diffusũ ẽ mare. extensus a
er: Et̾ra fundata ẽ. paradisuᷤᷤ
plantatꝰ ẽ: mirabilia facꝰta sũt
multa. pelagus scindebat᷑. et
iterũ suebat᷑. petra fĩdebat᷑ et
it̾um coniungebat᷑: manna plu¬
ebat de celo. ⁊ tanquã prumo¬
sa ponebat᷑ m̃sa. Propt̾ eccłam¬

Expanded text:
usum est mare, distentus est aer, terra fundata est, paradisus plantatus, et mirabilia multa facta sunt: pelagus scindebatur, et iterum consuebatur; petra findebatur, et iterum jungebatur; manna pluebat de coelo, et tanquam pruinosa apponebatur mensa. Propter Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
terraꝵ:. et infirmũ eũ inueni¬
entes. ad sanitatẽ reduxerunt:
tẽ reuocauer̃t. Non scuta mouẽ¬
tes: nõ arcus tendentes : non
sagntas mittentes: ñ pecumaᷤᷤ
largientes: ñ eloquentia con¬

Expanded text:
terrarum, et infirmum eum invenientes, ad sanitatem reduxerunt, tem revocaverunt. Non scuta moventes, non arcus tendentes, non sagittas mittentes, non pecuniam largientes, non eloquentiam con
Abbreviated transcription (Latin):
concupicentia. Dicit enĩ ipse
dñs. Qui uiderit mulierẽ ad
concupiscendũ eã. iã mechatꝰ
ẽ eã in corde suo. Nondũ acces¬
sit corpore. consensit in corde.
Mortuũ intꝰ habetꝰ. nondũ ex¬
pulit. Et ut fit. ut noumꝰ uit
cotidie homines in se experuint᷑
aliquando audito u̾bo deitan¬
quã dño dicente surge. condem¬
natur consensiis ad iniqͥtatem.
respirat᷑ in salutẽ atq iusticiam.
Surgit mortuus in domo. reui¬
uiscit cor in cogitationis secrelb.
facta ẽ ista resuscitatio anime
mortue intꝰ intra latebras conse¬
entie. tanquã intra domesticos
parietes. Alii post consensũ ensi
in factũ. tanquã efferentes ne¬
nũ. ut qͥ latebat in secreto.
appareat in publico. Nunquid
iã sti qͥ in factũ ꝓcessert̃ desꝑã¬
ai sũt: Nonne ⁊ illi iuueni di¬

Expanded text:
piscentia. Dicit enim ipse Dominus: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo . Nondum accessit corpore, consensit in corde: mortuum intus habet, nondum extulit. Et ut fit, ut novimus, ut quotidie homines in se experiuntur, aliquando audito verbo Dei, tanquam Domino dicente, Surge; condemnatur consensus ad iniquitatem, respiratur in salutem atque justitiam. Surgit mortuus in domo, reviviscit cor in cogitationis secreto. Facta est ista resurrectio animae mortuae intus intra latebras conscientiae, tanquam intra domesticos parietes. Alii post consensum eunt in factum, tanquam efferentes mortuum, ut quod latebat in secreto, appareat in publico. Numquid jam isti, qui in factum processerunt, desperati sunt? Nonne et illi juveni di
Abbreviated transcription (Latin):
cũ qͥbꝰ loquebat᷑: diligebat aũt
illũ lazarus inqͥt amieus nr̃ dor¬
mt. Illi putantes egri somnũ
salubrẽ: si dormit inqͥunt dñe
saluus ẽ. Et ille. dico uob̾ iam
aptius loquens. lazarus amicꝰ
nr̃ mortuus ẽ. S trũq uerum
dicens. Mortuus ẽ uob. dormit
tria genera peccatoꝵ:. qͦs hodie¬
quoq suscitat. xp̃s. Illa enĩ mor¬
tua filia archisynagogi intus
erat in domo: ñdũ erat de se¬
cretis parieribꝰ elata in publi¬
cũ. Ioi intꝰ suscitata ẽ: inua
parentibꝰ reddita. Iste aut̃ iã
qͥd ẽ ñ in domo. sed tam̃ nondũ
in sepulchro: parietibꝰ elatꝰ erat
terre mandatꝰ ñ erat. Qui susci¬
tauit mortuã nondũ elatã. sus¬
citauit mortuũ iã elatũ. nondũ
sepultũ. Terciũ restabat: ut ⁊¬

Expanded text:
cum quibus loquebatur diligebat autem cum quibus loquebatur diligebat autem illum: Lazarus, inquit, amicus noster dormit. Illi putantes aegri somnum salubrem: Si dormit, inquiunt, Domine, salvus est. Et ille: Dico vobis, apertius jam loquens, Lazarus amicus noster mortuus est . Utrumque verum dicens: Mortuus est vobis, dormit tria genera peccatorum, quos hodieque suscitat Christus. Illa enim mortua filia Archisynagogi intus erat in domo, nondum erat de secretis parietibus elata in publicum. Ibi intus suscitata est, viva parentibus reddita. Iste autem jam quidem non in domo, sed tamen nondum in sepulcro, parietibus elatus erat, terrae mandatus non erat. Qui suscitavit mortuam nondum elatam, suscitavit mortuum jam elatum, nondum sepultum. Tertium restabat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgit mortua nunciat᷑. ⁊ qua¬
si iã frustra fatigaret᷑ nunciat᷑
aut̃ prexit: ⁊ ait. patri puelle.
Noli timere. tantũmodo crede
Uenit ad domũ.⁊ inuenit iã
obseqͥa fimneri debita prepara¬
taꝰ.⁊ dicit illis. Nolite flere. Nõ
enĩ mortua ẽ puella. sed dormit.
Serũ dixit. dormiebat. sed illi
a quo poterat excitari. Hanc
excitans redididit uiuã paren¬
tibꝰ. Excitauit ⁊ hunc iuuenẽ¬
uidue filiũ. de quo nunc ad-¬
moniti sumꝰ: ut hinc ista que
ipse largiri dignat᷑ cũ ur̃a cari¬
tate loquerem᷑. Modo audistis
quomͦ excitatꝰ ẽ. Approyinqua¬
bat dñs ciuitatiꝰ. ⁊ ecce fere¬
bat᷑ mortuus iã extra portam.
Misericordia cõmotus qͦd fiebat
mat̾ uidua ⁊ destitiita unco si-¬
lio. fecit qͦd audistis. dicens. Ad¬
olescens tibi dico surge. Surre¬
xit ille mortuis : cepit loqͥ. et
reddidit illũ matri sue. Excita¬
uit ⁊ lazarũ de sepulchro. Et
ibi cũ egrotantẽ scirent discpłi

Expanded text:
pergit, mortua nuntiatur; et quapergit, mortua nuntiatur; et quasi jam frustra fatigaretur, renuntiautem perrexit, et ait patri puellae: Noli timere, tantummodo crede. Venit ad domum, et invenit jam obsequia funeri debita praeparata: et dicit illis: Nolite flere, non enim est mortua puella, sed dormit. Verum dixit: dormiebat, sed illi a quo poterat excitari. Hanc excitans, reddidit vivam parentibus . Excitavit et hunc juveneviduae filium, de quo nunc admoniti sumus, ut hinc ista quae ipse largiri dignatur, cum vestra Charitate loqueremur. Modo audistis quomodo excitatus est. Appropinquabat Dominus civitati; et ecce efferebatur mortuus jam extra portam. Misericordia commotus, quod flebat mater vidua et destituta unico filio, fecit quod audistis, dicens: Adolescens, tibi dico, surge. Surrexit ille mortuus, coepit loqui; et reddidit illum matri suae. Excitavit et Lazarum de sepulcro. Et ibi cum aegrotantem scirent discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
pus pomoꝵ quando ficus quesi¬
uit in arbore. Non enĩ erat illiꝰ
pomi tẽpus sic̃ euangelista testa¬
tur: ⁊ tam̃ esuriens poma quesi-¬
unt in arbore. Ap̃s nesciebat qͦd
rusticus sciebat᷑. Quod nouerat
arboris cultor. ñ nouerat arbo¬
ris creatorᷤ Cũ gͦ esuriens poma
quesiuit in arbore significauit
se aliqͥd esitrire. ⁊ aliqͥd aliud
querere: et arborẽ illã sine fr¬
uctu foliis plenã reperit: ⁊ ma¬
ledixit ⁊ aruit. Quid arbor fe¬
cerat fructũ ñ afferendo . Que
culya arboris infecunditas. Sed
quoꝵ fecunditas ẽ uoluntas.
Erant gͦ iudei habe aitesu̾ba
legis. ⁊ facta ñ habentes: plem
foliis: ⁊ fructus ñ ferentes. Hoc
ideo miracula fecisse. ut aliqͥd
illis miraculis significaret: ut
excepto eo qͦd mira ⁊ magna ⁊
discere uoluit in tribꝰ mortius
qͦs suscitauit. Resuscitauit filiã
mortuã archisynagogi: ad quã
egrotantẽ ꝑgebat. ut eam de
egritudine liberaret. Et cum

Expanded text:
pus pomorum, quando ficus quaesipus pomorum, quando ficus quaesivit in arbore. Non enim erat illius pomi tempus, sicut Evangelista testatur: et tamen esuriens poma quaesivit in arbore. Christus nesciebat, quod rusticus sciebat? Quod noverat arboris cultor, non noverat arboris creator? Cum ergo esuriens poma quaesivit in arbore, significavit se aliquid esurire, et aliquid aliud quaerere: et arborem illam sine fructu foliis plenam reperit, et maledixit; et aruit. Quid arbor fecerat fructum non afferendo ? Quae culpa arboris infecunditas? Sed quorum fecunditas est voluntas. Erant ergo Judaei habentes verba Legis et facta non habentes, pleni foliis et fructus non ferentes. Hoc ideo miracula fecisse, ut aliquid illis miraculis significaret, ut excepto eo quod mira et magna et discere voluit in tribus mortuis, quos suscitavit. Resuscitavit filiam mortuam Archisynagogi, ad quam aegrotantem petebatur, ut eam de aegritudine liberaret. Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
ea que faciebat corporalit̾. etiã
sp̃alit̾ uolebat intelligi. Neq eñ
tantũ miracula ꝓpt̾ miracula fa¬
ciebat: sed ut illa que faciebat
mira ẽẽnt uidentibꝰ: uera eẽnt in¬
telligentibꝰ. Quẽadm odũ qͥiidit
litteras in codice oꝑtune scripto
et ñ nouit legere. laudat qͥdem
antiquarii magnũ admirans as¬
cũ pulchritudinẽ: sed qͥd sibiue¬
lunit qͥd indicent illi apices neset̃
et ẽ oculis laudator. mente ne̾
cognitor: aliud aut̃ ⁊ lauda a¬
tificiũ ⁊ capi t intellectũ: ille
utiq qͥ ñ solũ uidere qͦd cõmune
ẽ om̃ibꝰ potest sed etiã legere:
qͦd qͥ ñ didicit ñ potest: ita qui
udert̃ xp̃i miracula ⁊ ñ intelle¬
xert̃ qͥd sibi uellent. ⁊ qͥd intelli¬
gentibꝰ quodã modo innuerent:
mirati sũt tantũ qͥa facta sũt.
Alii uͦ ⁊ facta miratiꝰ. ⁊ intellecta
assecuti. Cales nos in scola. xp̃i
eẽnt nisi miracula. potest illum
dicere etiã nescisse. qͦd ñ eẽt tẽ¬

Expanded text:
aciebat corporaliter, etiam spiritualiter volebat intelligi. Neque enim tantum miracula propter miracula faciebat: sed ut illa quae faciebat, mira essent videntibus, vera essent intelligentibus. Quemadmodum qui videt litteras in codice optime scripto, et non novit legere, laudat quidem antiquarii manum admirans apicum pulchritudinem; sed quid sibi velint, quid indicent illi apices nescit; et est oculis laudator, mente non cognitor: alius autem et laudat artificium, et capit intellectum; ille utique qui non solum videre quod commune est omnibus potest, sed etiam legere; quod qui non didicit, non potest. Ita qui viderunt Christi miracula, et non intellexerunt quid sibi vellent, et quid intelligentibus quodam modo innuerent, mirati sunt tantum quia facta sunt: alii vero et facta mirati, et intellecta assecuti. Tales nos in schola Chrisessent nisi miracula, potest illum dicere etiam nescire quod non esset tem
Abbreviated transcription (Latin):
ad discpłos. Soluite eũ. ⁊ sini¬
te abire. Ille suscitauit mortu-¬
um. illi soluerunt ligatũ. Ad¬
qͥd ꝑtineat uidete. Ad ꝓpriam
maiestatẽ dei suscitantis. Incre¬
pat᷑ aliqͥs in mala consuetudi¬
ne positꝰ uerbo ueritatis. Quã
multi increpant᷑ ⁊ ñ audiunt.
Quis gͦ agit intꝰ cũ illo qͥ auditͤ
Quis uitã inspirat intrinsecus.ͤ
Quis ẽ qͥ secretã pellit mortẽ:
secretã dat uitã ͦ Nonne post
obiurgationes. post increpa¬
tiones. dimittunt᷑ homines co-¬
gitationibꝰ suis: et incipiunt
secũ uoluere quã malã intam
gerant: quã pessima consue¬
tudine premant᷑: Deinde dis-¬
plicentes sibi. mutare uitam
instituunt. Resurrexert isti¬
iam. Reuixer̃t qͥbꝰ displicet qͦd
fecerunt. sed reuiuiscentes
ambulare ñ possunt. Hec sũt
uincula ipsius reatꝰ. Opus ẽ ͥ
ut qͥ reuixit soluat᷑: ⁊ ire ꝑur¬
tat᷑. Hoc officiũ discipłis dedrꝰ
qͥbꝰ ait. Que solueritis in terra.¬

Expanded text:
ad discipulos: Solvite eum, et siniad discipulos: Solvite eum, et sinite abire. Ille suscitavit mortuum, illi solverunt ligatum. Aliquid pertinere videte ad propriam majestatem Dei suscitantis. Increpatur aliquis in mala consuetudine positus, verbo veritatis. Quam multi increpantur et non audiunt! Quis ergo agit intus cum illo qui audit? Quis vitam inspirat intrinsecus? Quis est qui secretam pellit mortem, secretam dat vitam? Nonne post objurgationes, post increpationes dimittuntur homines cogitationibus suis, et incipiunt secum volvere quam malam vitam gerant, quam pessima consuetudine premantur? Deinde displicentes sibi, mutare vitam instituunt. Resurrexerunt isti; revixerunt quibus displicet quod fuerunt: sed reviviscentes ambulare non possunt. Haec sunt vincula ipsius reatus. Opus est ergo ut qui revixit, solvatur, et ire permittatur. Hoc officium discipulis dedit, quibus ait: Quae sol