comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atq. idẽ eẽ uideat᷑ duob nominib appellatũ .d. Scio
aliud eẽ qđ mauis. aliud qđ melius dicimꝰ .m. Qiđ hoꝵ
duorũ ẽ cuiꝰ eẽ putes quantitatẽ . D. Id ui delic& qđ maiꝰ
dicimꝰ. M. Iiđ cũ duarũ figurarũ rotundã quadratę
meliorẽ eẽ confitem᷑ quantitasne id facit analiꝗd aliud:
D. N ullomͦ quantitas sed illa dequa superius egimꝰ ȩqualitas.
huiꝰ excellentiȩ causa ẽ . M. Nunc gͦ illud attende
utrũ tͥ uideat᷑ uirtꝰ ȩqualitas quȩdã eẽ uitȩ rationi
undiq: c̃sentiens Nã si aliud ab alio inuita discrep&.

Expanded text:
atque idem esse videatur duobus nominibus appellatum? E. Scio atque idem esse videatur duobus nominibus appellatum? E. Scio aliud esse quod majus, aliud quod melius dicimus. A. Quid horum duorum est cujus esse putes quantitatem? E. Id videlicet quod majus dicimus. A. Quid cum duarum figurarum rotundam quadrata meliorem esse confitemur? quantitasne id facit, an quid aliud? E. Nullo modo quantitas, sed illa de qua superius egimus, aequalitas hujus excellentiae causa est. A. Nunc ergo illud attende, utrum tibi videatur virtus aequalitas quaedam esse vitae, rationi undique consentientis. Nam si aliud ab alio in vita discrep
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ non nullarũ astutiȩ cõparandos. quis aut̃ dubit&
illis crescentib: &iã ipsã in eis qđ a modo crescererationẽ:
sentit ubiq pungentẽ : m. Om̃ino eaqueris quȩ meqͦq
sepemouerunt. Itaq: nonsũ imparatus. tibi respondere
ut soleo: Utrũ aut̃ beneratio quȩteagit uidicabit. quale¬
cũq id tam̃ sit plus certe ñpossũ. nisi forte aliꝗd melius
cũ disputamꝰ inm̃ tẽ diuinitus uenerit. sed agamꝰ siplac&
more nr̃o ut duceratione tutibi ipse respondeas. ac prius
queramꝰ utrũ crescentis cũ corpore animi certũ argum̃tũ
sit qđ &atis ac cessu. aptior humanȩ c̃suetudini homo
&inea magis magisq peritus ÷. D. Age ut plac&. Nãego
id genꝰ docendi acdiscendi maxime ꝓbo. Nescio quo
enĩ modo cũ id qđ nesciens querebã ipserespondeo
sit ipsa inuentio. ñ modore sed ã miratione &iã dulcior.
M. Dic gͦ utrũ tibi maus & melius duo quȩdã. an unũ

Expanded text:
quidem nonnullarum astutiae comparandos? quis autem dubitet, quidem nonnullarum astutiae comparandos? quis autem dubitet, illis crescentibus etiam ipsam in eis quodammodo crescere rationem? sentit ubique pungentem? A. Omnino ea quaeris quae me quoque saepe moverunt: itaque non sum imparatus tibi respondere, ut mihi soleo; utrum autem bene, ratio quae te agit judicabit: qualecumque id tamen sit, plus certe non possum, nisi forte aliquid melius cum disputamus, in mentem divinitus venerit. Sed agamus, si placet, more nostro, ut duce ratione tu tibi ipse respondeas. Ac prius quaeramus, utrum crescentis cum corpore animi certum argumentum sit, quod aetatis accessu aptior humanae consuetudini homo, et in ea magis magisque peritus est. E. Age ut placet; nam et ego id genus docendi ac discendi maxime probo: nescio quo enim modo cum id quod nesciens quaerebam ipse respondeo, fit ipsa inventio non modo re, sed admiratione etiam dulcior.A. Dic ergo utrum tibi majus et melius duo quaedam, an unum
Abbreviated transcription (Latin):
bitationẽ quantũ homini talia uestigare ꝑmissũ ẽ
Minꝰ enĩ ego de his reb dubito. quã de hisquȩ istis oculis
uidemꝰ. cũ pituita semꝑbellũ gerentib Quid enĩ min
ferundũ & audiundũ ẽ. quã fateri nos ratione p̃stare
bestus. & eã rẽ fateri eẽ aliꝗd quã corporeo lumine senani
quã &iã ñnullȩ bestiȩ melius cernunt. id aũt qđ ratione
intuem᷑ nihil eẽ c̃tendere : Qđ si diceret᷑ taleeẽ quale
illud ẽ qđ oculi uident. nihil ꝓfecto diciposse indig¬
nius iuderet᷑ d. Accipio istalibentissime atq assentior.
sed illud memou& cũ corporeȩ quantitas ñ eẽ. animã
resita clarasit mihi ut omino quẽ ad modũ resistã illis
argum̃tis & qͥđ eoꝵ ñ con cedã ꝓrsus ignorẽ. Primũ
cur ȩtate ut corpus crescit. ita &anima ł crescat. ł cres¬
cere uideat᷑ quis enĩ neg& pueros infantasne bestiarũ

Expanded text:
bitationem, quantum homini talia vestigare permissum est. bitationem, quantum homini talia vestigare permissum est. Minus enim ego de his rebus dubito, quam de iis quas istis oculis videmus cum pituita semper bellum gerentibus. Quid enim minus ferendum et audiendum est, quam fateri nos ratione praestare bestiis, et eam rem fateri esse aliquid quam corporeo lumine sentimus, quam etiam nonnullae bestiae melius cernunt; id autem quod ratione intuemur, nihil esse contendere? Quod si diceretur tale esse, quale illud est, quod oculi vident, nihil profecto dici posse indignius videretur. 26. E. Accipio ista libentissime atque assentior: sed illud me movet, cum corporeae quantitatis, non esse animam res ita clara sit mihi, ut omnino quemadmodum resistam illis argumentis, et quid eorum non concedam, prorsus ignorem; primum, cur aetate ut corpus crescit, ita et anima vel crescat vel crescere videatur. Quis enim neget pueros infantes, ne bestiarum
Abbreviated transcription (Latin):
ũ sant᷑ quis minꝰ eruditi ad inuestiganda ea uenerint . si
patient̃ bonis dociles prȩbeant atq ab om̃i corporũ c̃sue¬
tudoͥne quantũ in hac uita ꝑmittitur sem & auertunt.
ieri aũt ñ potest quadã diuina ꝓuidentia. ut religiosis
animis se ipsos & dm̃ suũ iđ ueritatẽ. pie. caste. ac dili
questione nisi quidte ad hȩc mou& iã recedamꝰ si pla¬
c& & ad alia transeamꝰ. Quiduid aũt de illis figuris
loquacius a nob̵ fortasse disputatũ ẽ quã uolebas. uideb
quantũ ad alia ualebit. si hanc disceptationẽ aliꝗd eo ad¬
uitã ẽẽ c̃cedis Nã & exerc& animũ hoc genꝰ disciplinarũ
ad subtiliora cernenda. ne luce illoꝵ. reꝑcussus & eã sus¬
tinere ñ ualens in easdẽ tenebras quas fugere cupiebat li¬
bent̃ refugiat & affert argum̃ta nisi fallor certissima
ꝗb qđ fuerit inuentũ atq c̃fectũ impudentẽ habeat du¬

Expanded text:
versantur, quamvis minus eruditi ad investiganda ea venerint, si versantur, quamvis minus eruditi ad investiganda ea venerint, si patienter bonis se dociles praebent, atque ab omni corporum consuetudine, quantum in hac vita permittitur, semet avertunt. Fieri autem non potest quadam divina providentia, ut religiosis animis seipsos et Deum suum, id est veritatem pie, caste ac diligequaestione, nisi quid adhuc te movet, jam recedamus, si placet; et ad alia transeamus: quidquid autem de illis figuris loquacius a nobis fortasse disputatum est quam volebas, videbis quantum ad alia valebit, si hanc disceptationem aliquid eo adjutam esse concedis: nam et exercet animum hoc genus disciplinarum, ad subtiliora cernenda, ne luce illorum repercussus, et eam sustinere non valens, in easdem tenebras quas fugere cupiebat, libenter refugiat; et affert argumenta, nisi fallor, certissima, quibus quod fuerit inventum atque confectum, impudentem habeat du
Abbreviated transcription (Latin):
illud quantũ opinor. faltẽ conced& plus asino sapere
apiculã. Quoꝵ cõparare magnitudines plusꝓfecto ẽ
aquilȩ oculũ multo quã nr̃ ẽ eẽ breuiorẽ. quo
tam̃ illa subli me ita uolans ut a nob intanta luce
difficile cernatur. latentẽ sub fruticele pusculũ.
& sub fluctib piscẽ. uidere cõꝑtaẽ. Suodsi in ipsis
sensib quib nisi corporea sentire ñdatũ ÷ nihil
adrẽ. iđ adiũ sentiendi ualet corporis magnitudo
metuendũ neẽ quesone animus humanus. cuiꝰ ex¬
cellentior &pene solus aspectus ẽ ipsaratio qua etiã
se inuenire molitur. nihil nesit si illũ eadẽ ratio iđ se
ipse omĩũ magnitudine qua obtinetur locus carere
c̃uicerit. magna quȩdã mihi crede magna. sed sine ulla mole
de animo cogitanda sunt. Qđ facilius contingit his qͥ aut
bene eruditi adhȩc accedunt. ñ studio in anis głȩ. sed di¬
uino amore ueritatis accensi. aut cũ iã in his quȩrendis

Expanded text:
illud, quantum opinor, saltem concedet, plus asino sapere illud, quantum opinor, saltem concedet, plus asino sapere apiculam; quorum comparare magnitudines plus profecto aquilae oculum multo quam noster est, esse breviorem? quo tamen illa sublime ita volans, ut a nobis in tanta luce difficile cernatur, latentem sub frutice lepusculum, et sub fluctibus piscem videre comperta est. Quod si in ipsis sensibus, quibus nisi corporea sentire non datum est, nihil ad rem, id est ad vim sentiendi, valet corporis magnitudo; metuendumne est, quaeso, ne animus humanus, cujus excellentior et pene solus aspectus est ipsa ratio qua etiam se invenire molitur, nihil sit, si illum eadem ratio, id est se ipse omni magnitudine, qua obtinetur locus, carere convicerit? Magna quaedam, crede mihi, magna, sed sine ulla mole de animo cogitanda sunt. Quod facilius contingit iis, qui aut bene eruditi ad haec accedunt, non studio inanis gloriae, sed divino amore veritatis accensi; aut qui jam in his quaerendis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ pupilla dr̃. nihil aliudsit quã qđdã punctũ oculi.
in quo tam̃ tanta uisẽ ut eo dimidiũ cęlũ. cuiꝰ in ef¬
fabile spatiũ ẽ. ex aliquo eminenti loco cerni con¬
lustrariq possit. Non ab horr& auero animũ carere
bm̃i corporea magnitudine. quȩ trib: illis differentus c̃¬
sumat᷑ quãuis corporũ magnitudines quas lib& imagi¬
nari queat. sed paucis lic& ipso animo animũ cernere iđ
ut ipse animꝰ uideat. uid& aũt ꝑ intellegentiã. Huic soli
enĩ lic& uidere. nihil eẽ in reb potentius. & magnifi¬
centius hisnaturis. quȩ ut ita dicã sine tumorib ce
intelleguntur. Tumor enĩ. non absurde appellatur
corporis magnitudo. quȩ si magni pendenda esset plus
nobis ꝓfecto elephanti soparent. qđ si quis quã eoꝵ
cognatus. dic& elephantos eẽ sapientes sensi enĩ quã¬
iis ãmirans. sensitam̃ &iã hinc hominos sepe abigere

Expanded text:
quae pupilla dicitur, nihil aliud sit quam quoddam punctum oculi, quae pupilla dicitur, nihil aliud sit quam quoddam punctum oculi, in quo tamen tanta vis est, ut eo dimidium coelum, cujus ineffabile spatium est, ex aliquo eminenti loco cerni collustrarique possit; non abhorret a vero animum carere omni corporea magnitudine, quae tribus illis differentiis consummatur, quamvis corporum magnitudines quaslibet imaginari queat. Sed paucis licet ipso animo animum cernere, id est ut ipse se animus videat; videt autem per intelligentiam. Huic soli enim licet videre nihil esse in rebus potentius et magnificentius iis naturis, quae, ut ita dicam, sine tumoribus esse intelliguntur: tumor enim non absurde appellatur corporis magnitudo, quae si magnipendenda esset, plus nobis profecto elephanti saperent. Quod si quisquam eorum cognatus dicet elephantos esse sapientes; sensi enim quamvis admirans, sensi tamen etiam hinc homines saepe ambigere;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ illa duo secari potest. Porro illa duo eo magis secant᷑
quã linea. qͦ magis se inspatiũ distendunt. Linea uͦ spa¬
tiũ nisi longitudinis nullũ hab&. Quo sublato. nihil
omnino reman& spatii. Qua ꝓpt̃ quicꝗd in ea melius ẽ.
necesse ẽ nullo spatio sit. & om̃ino diuidi secariq ñ possit
Frustra gͥ ut opinor quantitatẽ animi quȩ nulla ẽ inue¬
nire laboramꝰ cũ eũ linea c̃cedamꝰ eẽ meliorẽ. Et si pa¬
figurarũ om̃iũ planarũ illa optima ẽ quȩ circulo effin¬
git᷑. in qͣ ratio docuit nihil eẽ melius o puncto atq po¬
tentius. qđ nullo dubitante partib car&. ꝗd mirũ si
anima neq: corporeasit. neq ulla aut longitudine
porrecta. aut latitudine diffusa aut altitudine soli¬
data. & tͥantũ tam̃ ualeat incorpore ut penes eã sit
regim̃ om̃i ũ mẽ broꝵ & quasi cardo quidã in agendo
cunctarũ corporaliũ motionũ. Cũ aut̃ oculi mediũ.

Expanded text:
quam illa duo secari potest. Porro illa duo eo magis secantur quam illa duo secari potest. Porro illa duo eo magis secantur quam linea, quo magis se in spatium distendunt: linea vero spatium nisi longitudinis nullum habet, quo sublato nihil omnino remanet spatii. Quapropter quidquid linea melius est, necesse est nullo spatio sit, et omnino dividi secarique non possit. Frustra igitur, ut opinor, quantitatem animi, quae nulla est, invenire laboramus, cum eum linea concedamus esse meliorem. Et si figurarum omnium planarum illa optima est quae circulo effingitur, in qua ratio docuit nihil melius esse puncto atque potentius, quod nullo dubitante partibus caret; quid mirum si anima neque corporea sit, neque ulla aut longitudine porrecta, aut latitudine diffusa, aut altitudine solidata; et tamen tantum valeat in corpore, ut penes eam sit regimen omnium membrorum, et quasi cardo quidam in agendo, cunctarum corporalium motionum? 24. Cum autem oculi medium,
Abbreviated transcription (Latin):
ler& ut superior ratio de monstrabat. ꝓculdubio car& spatio
qͦ corpora metiunt᷑. & ob hoc recte credi. aut cogitari. aut intel
quantitatis. mira quȩdã uis ẽ. quã tam̃ ex his quȩ a nob cõꝑta
sunt quantũ ingenio tuo in ẽ luminis. animaduertere potes
Si enĩ corpꝰ nullũ ẽ ut ratio iã ostendit. qđ longitudine. lati¬
tudine. altitudine careat. nihilq: eoꝵ nisi cũ aliis duob eẽ
in corpore potest. animo tam̃ etiã solã lineã interiore quodã
oculo iđ intellegentia uidere concessũ ẽ. Arbitror nos concedere¬
sic animũ corpꝰ ñ eẽ ut sit corpore melior. Quo c̃cesso.¬
ñ opinor dubitandũ eẽ eũ &iã linea eẽ meliorẽ. Ridicu¬
lũ ẽ enĩ cũ tria illa insint corpori ut corpꝰ sit. ñ his om̃ib
eẽ meliorẽ qͥ corpore ẽ melior. At ipsa linea qua melior
eẽ c̃uincit᷑ animꝰ ideo c&eris duob prȩstat. quia minꝰ

Expanded text:
leret, ut superior ratio demonstrabat; procul dubio caret spatio leret, ut superior ratio demonstrabat; procul dubio caret spatio quo corpora metiuntur: et ob hoc recte credi, aut cogitari, aut intellquantitatis; mira quaedam vis est, quam tamen ex iis quae a nobis comperta sunt, quantum inest ingenio tuo luminis, animadvertere potes. Si enim corpus nullum est, ut ratio jam ostendit, quod longitudine, latitudine, altitudine careat, nihilque horum nisi cum aliis duobus esse in corpore potest; animo tamen etiam solam lineam interiore quodam oculo, id est intelligentia, videre concessum est: arbitror nos concederesic animum corpus non esse, ut sit corpore melior. Quo concesso, non opinor dubitandum esse, eum etiam linea esse meliorem: ridiculum est enim cum tria illa insint corpori ut corpus sit, non his omnibus esse meliorem, qui corpore est melior. At ipsa linea, qua melior esse convincitur animus, ideo caeteris duobus praestat, quia minus
Abbreviated transcription (Latin):
nunc questio ẽ Nã ꝗd sit animꝰ oblitũ te eẽ miror. priore
int̃nos questione discussũ. Meministi enĩ tequȩ sisse pͥmit
unde eẽt: Qđ duob modis a nob tractatũ eẽ memini
Uno quo quasi de regione eius quȩsitũ ẽ. altero utrũnã
magis hoc querendũ eẽ. quã unde sit terra ł si quid aliud ele¬
mentorũ singuloꝵ. Intellegendũ ÷ enĩ quã quã ds̃ fecerit
animũ habere illũ certã substantiã quȩ neq terrena. neq
ignea neq aereͦsit neq humida . niforte arbi trandũ est
om̃ terrȩ dedisse ut nihil aliud sit quã terra. & non dedisse
animo ut nihil aliud quã animꝰ sit. Siaut̃ definiri tibi animũ
uis & ideo queris quid sit animꝰ sacile respondeo. Nã mͥ
titas. & quasi ut ita dicã locale spaciũ animonullũ sit . Nam
ꝓfecto quia corpꝰ ñ ẽ. neq: enĩ alit̃ incorporea ulla cernere ua¬

Expanded text:
nunc quaestio est: nam quid sit animus, oblitum te esse miror priore nunc quaestio est: nam quid sit animus, oblitum te esse miror priore inter nos quaestione discussum. Meministi enim te quaesisse primitus, unde esset: quod duobus modis a nobis tractatum esse memini, uno, quo quasi de regione ejus quaesitum est; altero, utrumnam magis hoc quaerendum esse quam unde sit terra, vel si quod aliud elementorum singulorum. Intelligendum est enim quanquam Deus fecerit animum, habere illum certam substantiam, quae neque terrena, neque ignea, neque aeria sit, neque humida: nisi forte arbitrandum est Deum terrae dedisse ut nihil aliud sit quam terra, et non dedisse animo ut nihil aliud quam animus sit. Si autem definiri tibi animum vis, et ideo quaeris quid sit animus; facile respondeo. Nam mihtitas et quasi, ut ita dicam, locale spatium animo ullum sit. Nam profecto quia corpus non est; neque enim aliter incorporea ulla cernere va
Abbreviated transcription (Latin):
la: ẽ altitudo. ubi intus nihil cogitari potest M. Recte
dicis & sic te omnino meminisse cupiebã. quã obrẽ illud iã
uolo respondras. utrũ falso uerũ ante ponas: D. Pã hinc du¬
bitare incredibilis dem̃tia ẽ . M. Dicgͦ quesote. nũꝗd nã
uera linea ẽ. quȩ ꝑ longũ secari potest. aut uerũ signũ qđ ul¬
lomodo secari potest. aut uera latitudo quȩ cũ erecta ẽ ut
diximꝰ sectionẽ ꝑ longũ deorsũ uersus admittit . D. Ni hil
tũ ł talẽ lineã ł talẽ latitudinẽ uidisti: D. Om̃monũꝙ
Ñ enĩ sunt ista corporea .M. At uͦ qu si corporea corporeis
oculis. mira quadã rerũ cognatione cernunt᷑. o portet
animũ qͦ uidemꝰ illa incorperalia. corporeũ. corpusue ñ eẽ.
antu alit̃ existimas : D. Age iã concedo corpꝰ ñ eẽ animũ.
ł quicꝗ corporeũ. quid ẽ tandẽ dicmͥ M. Uide interin
utrũ c̃fectũ sit carere illũ om̃i illa quantitate. de qua

Expanded text:
 est altitudo, ubi nihil intus cogitari potest. A. Recte dicis, et sic te omnino meminisse cupiebam. Quamobrem illud jam volo respondeas, utrum falso verum anteponas. E. Jam hinc dubitare, incredibilis dementia est. A. Dic ergo, quaeso te, numquidnam vera linea est, quae per longum secari potest; aut verum signum quod ullo modo secari potest; aut vera latitudo, quae cum erecta est, ut diximus, sectionem per longum deorsum versus admittit? E. Nihil tum, vel talem lineam, vel talem latitudinem vidisti? E. Omnino nunquam. Non enim sunt ista corporea. A. Atqui si corporea corporeis oculis mira quadam rerum cognatione cernuntur; oportet animum quo videmus illa incorporalia, corporeum corpusve non esse. An tu aliter existimas? E. Age, jam concedo corpus non esse animum vel quidquam corporeum; quid est tandem, dic mihi? A. Vide interim utrum confectum sit carere illum illa omni quantitate, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrentib: se qui desuꝑ ẽ magister omnium. Ego uͦ hac
oratione tua ita sum affectus. ut eam inter polare ne¬
fasputauerim. Et si tibi modus sermonis hic placet
tres que ille questiones. quȩ remanebant tã breuiter ꝑ¬
strin gendȩ inp̃sentia uisesunt. cedã iudiciotuo.
ac de inceps tã magnis reb in uestigandis. non modo
tẽpus. propt̃ tuas occupationes. sed etiã meipsũ opor

Expanded text:
quaerentibus se, qui desuper est Magister omnium. E. Ego vero et hac quaerentibus se, qui desuper est Magister omnium. E. Ego vero et hac oratione ita sum affectus, ut eam interpellare nefas putaverim: et si tibi modus sermonis hic placet, tresque illae quaestiones quae remanebant, tam breviter perstringendae in praesentia visae sunt; cedam judicio tuo, ac deinceps tam magnis rebus investigandis, non modo tempus propter tuas occupationes, sed etiam meipsum oppor
Abbreviated transcription (Latin):
uquã cognoscenlla ꝓtulerim: qđ fiet utilissime si duce pie¬
tate. requi rantur. Quȩ cũ ita sint. quis ẽ qui iuste
stomachetur. qđ agendo atq administrando corpori
anima data sit. cũ tantis et tam diuinus rerũ ordo.
connecti melius non possit. aut quęrendũ putet qua¬
lis in hoc corpore mortali et fragili efficiatur. cũ
et in mortẽ ꝓpter peccatũ iure contrusasit. et uir¬
tute hic etiam possit excellere. aut qualis post hoc
corpus futura sit. cũ et poena mortis necessario mane¬
re debeat manente peccato et uirtuti pietatiq sit
ds̃ ipse: iđ ueritas ipsa premiũ. Quare iam sipla¬
cet tam longũ sermonẽ terminemꝰ aliquando. et¬
in implendis dĩ prȩceptis uigilantissime operã demꝰ
Non enim ẽ alia fuga de tantis malis. Siquid aũt̃ ob.¬
scurius a me dictũ est quã uelles. facito ut memoriȩ man¬
datũ alias oportunius requiras. Neque enĩ deerit nob̃

Expanded text:
quam cognoscenda protulerim. Quod fiet utilissime, si duce piequam cognoscenda protulerim. Quod fiet utilissime, si duce pietate requirantur. 81. Quae cum ita sint, quis est qui juste stomachetur, quod agendo atque administrando corpori anima data sit, cum tantus et tam divinus rerum ordo connecti melius non possit; aut quaerendum putet, qualis in hoc mortali et fragili corpore efficiatur, cum et in mortem propter peccatum jure contrusa sit, et virtute hic etiam possit excellere; aut qualis post hoc corpus futura sit, cum et poena mortis necessario manere debeat manente peccato, et virtuti pietatique sit Deus ipse, id est veritas ipsa, praemium? Quare si jam placet, tam longum sermonem terminemus aliquando, et implendis Dei praeceptisnon est enim alia fuga de tantis malis. Si quid autem obscurius a me dictum est quam velles, facito ut memoriae mandatum alias opportunius requiras. Neque enim deerit nobis
Abbreviated transcription (Latin):
bitriũ animȩ datũ ẽ. ut qđ licet eo moliens ullã partẽ.
diuinior dinis legisq ꝑtͣbet: Datũ ẽ enĩ asapientissimo
atq. in uictissimo creature totius dño. Sed ista ut uiden¬
das. uidere paucoꝵ ẽ: Neq ad hoc quisquã nisi uera reli¬
gione fit idoneus. Est enĩ religio uera quase unidõ anma
unde se peccato uelut abruperat. rec̃ciliatione relegat.
In nec tit gͦ animã in illo actũ t̃cio. atq. incipit ducere.
purgat in quarto. reformat inquinto. in croducit sexto
pascet inseptimo. atq hoc sit alias citius. alius tardius.
ut quȩq. amore ac meritis ualent. om̃a tam̃ ds̃ iustissime
moderatissime pulcherme facit. Quo qͦ mͦ sese habere uolu¬
erit deqͥb facit . Lã uero &iã pueroꝵ infantiũ consecratio¬
nes. quantũ ꝓsint obscurissima questio ẽ. ñ nihil tam̃ ꝓdesse
credendũ est Inueniet hoc ratio. cũ quȩri oportuerit. quã¬
quã et alia multa iam diu quęrenda tibi potius aliquando

Expanded text:
bitrium animae datum est, ut quodlibet eo moliens, ullam partem divini ordinis legisque perturbet. Datum est enim a sapientissimo atque invictissimo totius creaturae Domino. Sed ista ut videnda sunt videre, paucorum est; neque ad hoc quisquam nisi vera religione fit idoneus. Est enim religio vera, qua se uni Deo anima, unde se peccato velut abruperat, reconciliatione religat. Innectit ergo animam in illo actu tertio, atque incipit ducere; purgat in quarto; reformat in quinto; introducit in sexto; pascit in septimo. Atque hoc fit alias citius, alias tardius, ut quaeque amore ac meritis valent: omnia tamen Deus justissime, moderatissime, pulcherrime facit, quoquo modo sese habere voluerint de quibus facit. Jamvero etiam puerorum infantium consecrationes quantum prosint, obscurissima quaestio est, nonnihil tamen prodesse credendum est. Inveniet hoc ratio, cum quaeri oportuerit: quanquam et alia multa jamdiu quaerenda tibi potius aliquando,
Abbreviated transcription (Latin):
ihu. quia nihil cõmune ꝑ ipsũ. nisi ei qͥ existimat qͥd cõ¬
mune eẽ. illi cõmune ẽ : Potuit ne magis ostendere.
ñ ipsis reb qͥb uescim᷑. sed in animo eẽ uim quandã quȩ
ad eũ ualeat maculandũ: Et ꝓpterea his &iam qͥ ad hȩc
c̃tempnenda sunt idonei. certoq: sciunt ñ se pollui. si qͥd
ciboꝵ sine turpi cupiditate. altitudine m̃tis ad sump¬
serint. caritatẽ tam̃ eẽ intuendã : uide quid seqͣtur
Lege cetera Nam longũ ẽ om̃a int̾̃ponere. In uinies p̃ceptũ
his qui possunt ista contẽpnere. iđ firmiorib & securiorib
ideo tam̃ et tẽperandũ. Ne offendantur illiquib ad huc
psua in becilli tate huiuscemodi opus ẽ. tẽperantia
Hec illi dequib agebã norunt & tenent. xp̃i ani sunt enĩ
ñ heretici. intellegunt scripturã apostoli cã disciplinã

Expanded text:
Jesu, quia nihil commune per ipsum, nisi ei qui existimat quid commune esse, illi commune est. Potuitne magis ostendere, non in ipsis rebus quibus vescimur, sed in animo esse vim quamdam, quae ad eum valeat maculandum; et propterea iis etiam qui ad haec contemnenda sunt idonei, certoque sciunt non se pollui, si quid ciborum sine turpi cupiditate altitudine mentis assumpserint, charitatem tamen esse intuendam? Vide quid sequatur: Lege caetera; nam longum est omnia interponere; et invenies praeceptum iis qui possunt ista contemnere, id est firmioribus et securioribus, ideo tamen esse temperandum, ne offendantur illi quibus adhuc pro sua imbecillitate hujuscemodi opus est temperantia. Haec illi de quibus agebam norunt et tenent: christiani sunt enim, non haeretici; intelligunt Scripturas secundum apostolicam disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
uł orũ simul om̃iũ requiras: an quantũ ualeat
nos seuelis. Solemus enĩ quere re quantus fuerit
her cules iđ in qđ pedes statura eiꝰ porrecta fuerit.
&itẽ quantꝰ uir fuerit. iđ quantȩ potentiȩ atq uir¬
tutis D. Utrũq deanima scire cupio. M. At qui
illud superius dici non potest nec omino intellegi
deanima. Non enĩ ullo modo aut longa. aut lata.
aut quasiualida suspicanda ẽ. anima. Corporea ista sun
ut mihi uidet᷑. & de consuetudine corporũ sic animã que¬

Expanded text:
orum simul omnium requiras; an quantum valeat nosse velis. Solemus enim quaerere quantus fuerit Hercules, id est, in quot pedes statura ejus porrecta fuerit. Et item quantus vir fuerit, id est, quantae potentiae atque virtutis. E. Utrumque de anima scire cupio. A. Atqui illud superius dici non potest, nec omnino intelligi de anima. Non enim ullo modo, aut longa, aut lata, aut quasi valida suspicanda est anima: corporea ista sunt, ut mihi videtur; et de consuetudine corporum sic animam quae
Abbreviated transcription (Latin):
tocius mundi etatẽ inse contin& ut sex dierũ oꝑa sex milia in
annoꝵ haberent figura. Quia qđ uno qͦq scło futurũ erat sex
dierũ ꝑ ordint̃ operib continee᷑. Ut puta qͥa priorib seculis
tanta cognitio dĩ in t̾ris futura ñ erat. sine splendore anteri¬
ores dies uiderent᷑. Ut aũt ante hominẽ pecora fuerent qͥ a
ueteres nr̃i inculti &e agresteᷤᷤ pecorũ more ucturi erant.
Sexto aut die homo furte hȩc res fec̃ quia sexto millesimo
anno ad uentꝰ xp̃i hominẽ fec̃. ne morti r̾et obnoxius.

Expanded text:
totius mundi aetatem in se continet, ut sex dierum opera sex milium totius mundi aetatem in se continet, ut sex dierum opera sex milium annorum haberent figuram, quia, quod uno quoque saeculo futurum erat, sex dierum per ordinem operibus continetur: ut — puto quia prioribus saeculis tanta cognitio dei in terris futura non erat —, sine splendore anteriores dies uiderentur; ut autem ante hominem pecora fierent, quia ueteres nostri inculti et agrestes pecorum more uicturi erant; sexto autem die homo fieret, haec res fecit, quia sexto millesimo anno aduentus Christi hominem fecit, ne morti esset obnoxius;
Abbreviated transcription (Latin):
aeternitatẽ suspicari. ubi se partib: ui uicẽ recognoscunt. Nã si om̃ia
simul existerent ñ e̾e̾t eissensus infirmitatis. seo putarent se ñ cȩpisse
Qux enĩ uerbo dĩ subito simul existunt. ñ se fieri sentiunt nͥ aliud
ante se aliud seuidendo & ne forte illud quod primũ factũ ẽ puta
se infectũ maiora post sefacta cernendo. hoc credit dese qd uidet
in alterũ potiorẽ. Deniq: lum̃ qđ dies appellat᷑ ante se hab& cȩlũ
& terrã idẽ aquã & aridã. Cũ aut̃ ipsa aqua & arida et tenebre con-¬
fusa fuissent facta et̾̃nitatẽ sibi uendicare ñ poterant
quia nemo harũ statũ & ꝓprietatẽ sibi ausa ẽ uendicare sol iterũ
&luna cũ sint clarissima ante se habent multa. Ita gͦ factũ ẽ ut
potiora posteriora. anteriora aut̃ inferiora cũ se uident nichil
horũ uindic& ȩt̃nitatẽ. Prȩterea quia sex dieb: opus consũmatĩ

Expanded text:
aeternitatem suspicari, ubi se partibus inuicem recognoscunt. nam si omnia aeternitatem suspicari, ubi se partibus inuicem recognoscunt. nam si omnia simul exstitissent, non esset eis sensus infirmitatis, sed putarent se non coepisse. quae enim uerbo dei subito simul existunt, ante se, aliud post se videndo. Et ne forte illud quod primum factum est putet se infectum, majora post se facta cernendo, hoc credit de se quod vidit in altero potiore. Denique lumen quod dies appellatur, ante se habet coelum et terram, id est aquam et aridam. cum autem ipsa aqua et arida et tenebrae confusa fuissent facta, aeternitatem sibi uindicare non poterant, quia nemo harum statum et proprietatem sibi ausa est uindicare. sol iterum et luna cum sint clarissima, ante se habent multa. ita ergo factum est, ut, potiora posteriora, anteriora autem inferiora cum se uident, nihil horum sibi uindicet aeternitatem. Praeterea, quia sex diebus opus consummatum,
Abbreviated transcription (Latin):
idro uelat qͥa ñ t̃ gła aut inago dĩ. Si militudo aut̃ dĩ hec ẽ in homine
ut sic̃ expatre filius. similit̃ ex homine mulier. In hoc plane dispar
quia hec facta. illeuͦ natus ẽ. Quib dã tam̃ uidet᷑ om̃ia simul dm̃
fecisst. si enĩ uerbo inqͥunt fec̃. quare ñ om̃ia simul fecisse dicat᷑.:
Nã hic hominũ mosẽ. si partib: fecesse credat᷑. Ad petentiã gͦ magiꝰ
dĩ ꝓficere dicunt si uno die om̃ia ab eo facta credant᷑. Porro aũt
magna ꝓuidentia in hoc opere & ordine continet᷑. Nã potuit
utiq: simul facere cuncta. sed ratio multi forinis ꝓ hibuit:
Et̃ sepositis om̃ib scripture diuinȩ fides habenda ẽ quȩ dic̃. & sepe
dicit. qͥa insex in quit dieb fec̃ dñs ds tuus cęlũ & t̾ram & mare &
om̃ia quȩ in eissunt. Primo enĩ in loco sic debuer̃t fieri ut sentirent
ac scirent. quia facta sunt. Quando enĩ non se om̃ia simul uiderunt
seid unũ hodie. cras al terũ cognouert. in itiose contineri. nec posse

Expanded text:
ideo uelat, quia non est gloria aut imago dei. similitudo autem dei haec est in homine, ut, sicut ex patre filius, similiter ex homine mulier, in hoc plane dispar, quia haec facta, ille uero natus est. Quibusdam tamen uidetur omnia simul dominum fecisse. si enim uerbo\', inquiunt, \'fecit, quare non omnia simul fecisse dicatur? nam hic hominum mos est, si partibus fecisse credatur.\' ad potentiam ergo magis dei proficere dicunt, si uno die omnia ab eo facta credantur. porro autem magnam prouidentiam in hoc opere et ordine contuemur. nam potuit utique simul facere cuncta, sed ratio multiformis prohibuit et sepositis his omnibus scripturae diuinae fides habenda est, quae dicit et saepe dicit, quia in sex, inquit, diebus fecit dominus deus tuus caelum et terram et mare et omnia quae in eis sunt. primo enim in loco sic debuerunt fieri, ut sentirent ac scirent quia facta sunt. quando enim non se omnia simul uiderunt sed unum hodie, cras alterum, cognouerunt initio se contineri nec posse
Abbreviated transcription (Latin):
uult quando eũ dĩ manib: factũ describit & factũ ad unaginẽ & simi¬
Patris enĩ ad filiũ sunt uerba dicentis. faciamꝰ hominẽ adimaginẽ
& similitudinẽ nr̃am. Quan quã in opere utriusq intellegat᷑ ꝑsona di¬
centis & ab audientes. Hȩc gͦ imago dĩ ẽ in homine ut unꝰ factus sit
quasi dñs ex qͦ cȩteri orient᷑ habens imperiũ dĩ. quasi uicarius eiꝰ qͥa
om̃is rer dĩ hab& imaginẽ. Ideoq: mulier non ẽ facta addĩ imaginẽ.

Expanded text:
uult, quando eum dei manibus factum describit et factum ad imaginem et simiuult, quando eum dei manibus factum describit et factum ad imaginem et simiPatris enim ad Filium verba sunt dicentis, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: quanquam in opere utriusque intelligatur persona, dicentis et obaudientis. Haec ergo imago Dei est in homine, ut unus factus sit quasi Dominus, ex quo caeteri orirentur, habens imperium Dei quasi vicarius ejus; quia omnis rex Dei habet imaginem. Ideoque mulier non est facta ad Dei imagin
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uirtus ẽ. ut insensibilis uiber&e sensibilia ꝓducere. Sexto uͦ die
p̃cepit ut ꝓducera& t̃ra animã uiuentẽ quad ru pedia. & bestias t̃rȩ
a factũ ẽ sicut &ꝓducta sunt. Et̃ uidit ds̃ quia bona st̃ & ualde bona qͥa
om̃ia necessaria st̃. Supra dicta igit᷑ die dix̃ ds̃. faciamꝰ hominẽ adima¬
giñt & similitudi nẽ nr̃am & habrat in quit potestatẽ suꝑ om̃ia quȩ
facta st̃ suꝑ tram. Primũ qͥdẽ fec̃ ds̃ substantias ex qͥbus mundũ
cõpaginare qͦ conpacto et om̃ib ornatib decorato. & necessarius ho-¬
nestato fec̃. P ost hȩc hominẽ qͥ frueret᷑ eo & om̃ib quȩ in illo sunt.
am cũ om̃ia suꝑ t̾ram ex aquis & terrã ꝓduci iussiss&s hominẽ tam̃
ut facere limũ t̃rȩ manib apprebendisse describit᷑. ut multũ differri
hominẽ ab his quȩ fecerat edocerae. Ad honorẽ enĩ hominis ꝑtinere

Expanded text:
enim uirtus est, ut insensibilem iuberet sensibilia producere. Sexto uero die enim uirtus est, ut insensibilem iuberet sensibilia producere. Sexto uero die praecepit, ut produceret terra animam uiuentem, quadripedia et bestias terrae; et factum est sic et producta sunt. et uidit deus quia bona sunt, et ualde bona, quia omnia necessaria sunt. Supra dicta igitur die dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et habeat, inquit, potestatem super omnia quae facta sunt super terram. primum quidem fecit deus substantias ex quibus mundum conpaginaret, quo conpacto et omnibus ornatibus decorato et necessariis honestato post haec hominem fecit, qui frueretur eo et omnibus quae in illo sunt. nam cum omnia super terram ex aquis et terra produci iussisset, hominem tamen ut faceret, limum terrae manibus adprehendisse describitur, ut multum differre hominem ab his, quae fecerat, edoceret. ad honorem enim hominis pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓaus ta qula iͦ gantratio om̃is eoꝵ int̾ uentii ꝑ fictt Sono portut
pcius ho fueri coxie ffectu quȩ ꝓducta detera lunt nbra. purat¬
uolati sit quo lantia suꝵ reri a sec undũ firmam̃tu erli ce fartue
sio es int̾ ceterai Et uidit in quit ads quia bona st̃ e dixit crescut es¬
multiplicamini Aeo aut̃ ad ecit. & udit as̃ qͥa bona st̃ quia aqͥbusdã dicunt᷑
nala rẽ uel sic erubescant. Quando enĩ dõ & conditor suo placent nulli
utiq debent displicere. Nã solent dicere stulti idro inqͥunt iudit &
placuert̃ ei qͥa ante nesciebat. Ohebetes quomodo nesciũnt qͥ qđ uoluit
pdurit  Aliquis uult quod nescit. & qͥ potest facere potest dici. Iuia
noscit quid faciat & qdđ amplius ẽ ñ ipse fec̃ sed iussit ut fieret it quã
uissit ñ ẽ huiꝰ uirtutis ut facer&. sed quia huit om̃ia possibilia sunt.
ubente hoc quȩ ñ poterat coepit posse ut ad huiꝰ laudẽ ꝓficere. duplex

Expanded text:
ucta. quia ergo generatio omnis horum interuentu perficitur, non oportuit prius hoc fieri, ne eorum effectu, quae producta de terra sunt, orta putauolatilia uolantia super terram secundum firmamentum caeli; et factum est sic. et inter cetera: et uidit, inquit, deus quia bona smultiplicamini. ideo autem adiecit: et uidit deus quia bona sunt, quia a quibusdam dicuntur mala esse, ut uel sic erubescant. quando enim deo et conditori suo placent, nulli utique debent displicere. nam solent dicere stulti: ideo,\' inquiunt, uidit et placuerunt ei, quia ante nesciebat.\' o hebetes, quo modo nesciuit, qui quod uoluit, productum est? aliquis uult quod nescit? et qui potest facere, potest dici quia nescit quid faciat? et quod amplius est, non ipse fecit, sed iussit ut fieret; et quam iussit, non est huius uirtutis ut faceret? sed quia huic omnia possibilia sunt, iubente hoc quae non poterat coepit posse, ut ad huius laudem proficeret duplex
Abbreviated transcription (Latin):
nitudine qͣ supra gredit᷑ diẽ minorari usq: ad finẽ. Quarti tẽporis
qd̵ ẽ hiemps aefit aeqͥ noctiũ pͥmi tẽporis quando ds̃ mundũ ereaut
Qui dies intelligit᷑ ee xi hł aprilis quando primꝰ dies pasche ẽ id t̃ pͥmiꝰ
dies primi mensis. In lege enĩ mandatũ ẽ undecima die primi i sis
urspere prȩparent se ad pascha faciendũ. quarta dicima mensisdie
abxi lalendas aprilis initiũ eet pͥmi mensis. In principio et inim
facta luna fuit quarta decima quia om̃ia płena st̃ facta. Mdde¬
& triũ adecima uespere & hi sunt tredies ante luminaria qͥ furrt.
⁊cimo
orait̃ ad quatũ decimũ. Cui pasche primꝰ mensis integer i adtribut ut in

Expanded text:
nitudine, qua supergreditur diem, minorari usque ad finem quarti temporis, nitudine, qua supergreditur diem, minorari usque ad finem quarti temporis, quod est hiemps. et fit aequinoctium primi temporis, quando deus mundum creauqui dies intelligitur esse undecimus calendas aprilis, quando primus dies Paschae est, id est primus dies primi mensis. In Lege enim mandatum est, ut decima die primi mensis vespere praepararent se ad Pascha faciendum quarta decima mensis die, ab undecimo calendas aprilis initium esset primi mensis. In principio etenim facta luna fuit quarta decima, quia omnia plena sunt facta: adde triduum a decimo vespere, et hi sunt tres dies ante luminaria qui fuerunecimo venit ad quartum decimum, cui Paschae primus mensis integer est attributus, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
secũ þabeant noctes. Itaq lucis ministeriũ qͦ spatiũ consũmat sibi
decretũ dies nuncupat᷑: Tenebrarũ aut̃ substantia ante quã illu¬
minet᷑ nox appellat᷑. spatiũ aut̃ illud qd̾ int̃ occasũ & ortũ nox t̃
Non enĩ trnebrȩ faciunt noctẽ sic̃ & lux diẽ qͥa tenebrȩ manent in
sua natur lucis aut̃ accessus fac̃ diẽ. decessus noctẽ. Non iniment
gͦ sub iecta ẽ nox diri. Luce igit᷑ facta & cursu duo detĩ orarũ impłeto
totidẽ quȩ & noctis spatio ꝑacto arqͥnoctiũ fuit. In primo die & ex indr
coepit dies in crescere suꝑ noctẽ trib scilic& mensib qͥ sunt tẽpus uenꝰ
exeo de in de augm̃tosuo minuit᷑ dies. Aliis mensib trib qͥ sunt tẽpis
aestatis & iterũ fit ȩqui noctiũ. ita ut ex eo nox increscat suꝑ diẽ
Aliis mensib trib qͥ sunt tẽpus autumni & incipit iterũ nox de mag¬

Expanded text:
secum habeant et noctes. itaque lucis ministerium, quo spatium consummat sibi secum habeant et noctes. itaque lucis ministerium, quo spatium consummat sibi decretum, dies nuncupatur; tenebrarum autem substantia, antequam inluminetur, nox appellatur. spatium autem illud, quod inter occasum et ortum est, nox est. non enim tenebrae faciunt noctem, sicut et lux diem, quia tenebrae manent in sua natura. lucis autem accessus facit diem et decessus noctem. non inmerito ergo subiecta est nox diei. - Luce igitur facta et cursu duodecim horarum impleto totidemque et noctis spatio peracto aequinoctium fuit in primo die. et exinde coepit dies increscere super noctem tribus scilicet mensibus, qui sunt tempus ueris. ex eo deinde augmento BUO minuitur dies aliis mensibus tribus, qui sunt tempus aestatis. et iterum fit aequinoctium, ita ut ex eo nox increscat super diem aliis mensibus tribus, qui sunt tempus autumni. et incipit iterum nox de mag
Abbreviated transcription (Latin):
inaridã quȩ dicit᷑ terra. & tenebras. Unde dicit inesaia ꝓpheta.
Ego as qui seci luct̃ & creaui tenebras. Nis gͦ ereatissimul sinet sub¬
stantia hoc est a quã tenebras. & terrã ante tẽpora: sẽpora enĩ subsu¬
mam̃to sunt. firmam̃tum enĩ sicut qͥbusdã uidet᷑ glacies ẽ aquarsi
es ideo firmam̃tũ dicit᷑ quia concretꝰ diuinitꝰ aquis firmam̃tum ẽ qd¬
mandaũ &e creata sunt. Post hȩc gͦ elem̃ta ante conpaginationẽ mundi
fec̃ a s̃lucẽ ut opera eiꝰ inlucẽ ꝓcederent. Quȩlux mͦ disposita cur sũ
diei expleuit factȩ. &e nox iuxta dixi modũ. quȩ similit̾ impleta nͥ
spati illuminata ẽ ad uentu luminis matutini & sic impletꝰ ẽ primꝰ
diescũ coepit secund. N x enĩ diei deputata ẽ ut simul dicant᷑ unꝰ
dies. ł ropt᷑ qd enĩ subittte tenebrȩ lumini auctoritate carent nr
possint numerũ facere. Triginta & enĩ dies unaluna appellat᷑ eũ

Expanded text:
icit in Isaia propheta, Ego Deus, qui feci lucem, et creavi tenebras . His ergo creatis, fecit simul substantiam; hoc est, aquam, tenebras, et terram ante tempora: tempora enim sub firmamento sunt. Firmamentum enim, sicut quibusdam videtur, glacies est aquarum. Et ideo firmamentum dicitur, quia concretis divinitmandauit et creata est —, post haec ergo elementa ante conpaginationem mundi fecit deus lucem, ut opera eius in luce procederent, quae lux modo disposito cursum diei expleuit. et facta est nox iuxta diei modum, quae similiter impleto modo spatii inluminata est aduentu luminis matutini, et sic impletus est primus dies, cum coepit secundus; nox enim diei deputata est, ut simul dicantur unus dies. propter quod enim subiectae sunt tenebrae lumini, auctoritate carent, ne possint numerum facere. triginta etenim dies una luna appellatur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsi nũ uit̃ exteros magis erroris studiũ sequebant᷑. hi enĩ antiqͥtus
pceteris uane phylosophiȩ operã dabant. drniq morses pid ꝗđ a
filia pharaonis adoptiuus uidebat᷑ eruditꝰ ẽ. om̃i sapientia ꝑgry¬
tior Quid eigo ẽ. qd dicit in principio fec̃ ds̃ cȩlũ a t̾rã Si rñi
firmam̃tũ ñ significat scdm qͦ supra ostendimꝰ: iudeamꝰ qͥd̃ dicat.
Asbitram᷑ qͥa moyses ut omnẽ errorẽ inferioris creaturȩ auferra
& inpensarũ facti mundi in principio substantias ipsas quib mund̃
constat factas rr᷑ significaũ. Iuia sitacuissee ꝑternȩ forte puta¬
rent᷑ eł substantiȩ dõ iugales estimatȩ ut qͥ huiꝰ rei testimoniũ
recipit ambigere non possit factũ eẽ. mundũ quando substantias
quȩ ad pensa mundi ꝓfecerunt initio subiectꝰ fatet᷑. Igitꝰ᷑ in princi

Expanded text:
ipsi enim inter ceteros magis erroris studium sequebantur; hi enim antiquitus ipsi enim inter ceteros magis erroris studium sequebantur; hi enim antiquitus prae ceteris uanae filosofiae operam dabant. denique Moyses, per id quod a filia Faraonis adoptatiuus uidebatur, eruditus est omni sapientia Aegyptiorum. Quid ergo est quod dicit: in principio fecit deus caelum et terram? si enim firmamentum non significat secundum quod supra ostendimus, uideamus quid dicat. arbitramur, quia Moyses, ut omnem errorem inferioris creaturae auferret et inpensarum facti mundi, in principio substantias ipsas, quibus mundus constat, factas esse significauit, quia, si hoc tacuisset, aeternae forte putarentur esse substantiae deo iugabiles aestimatae, ut qui huius rei testimonium recipit ambigere non possit factum esse mundum, quando substantias, quae ad inpensam mundi profecerunt, initio subiectas fatetur. igitur in pr
Abbreviated transcription (Latin):
apreatipio fes õscylũ &e terrã. Si cylũ in principio fecet &e trã
ceuu aũt surmam̃tum ẽ sicut in subiretis appara. non e uirũ
quia prior liui facta ũ ae sie firmam̃tũ. Aliud enĩ celũ sienificar
non potirat quia facturã mundi describit dõ operante ꝑfecta
ropt᷑ qđ enĩ diuersis opinionib: bomines fallebant᷑ in causa mundi
Morses dõ se inspirante ostendit quȩ r̾et ratiomundi. Quibdã tni ui¬
debat᷑ inetiũ non habrre aliis ꝗͥdt̾ initiũ habere seã angelis qͥbusdã
fabricat᷑ꝰ et ñ nullis uͦ factus similiter sa aquodã qͥ eet dẽ potestatiᷤᷤ
ad uerse. Pauci aũt deorigine ueritatis traducẽ sequentes dm̃ opifi¬
cẽ eiꝰ asserebant. Horũ gͦ causa diuersitatis qͥ falsa opinione trahebant᷑
coattus ẽ moyses quȩ eet causa huiꝰ uͦ ostendere. ne filii isrł erepti
de potestate egyptioꝵ afalsa tam̃ intelligentia eorũ liberati ñ eent.

Expanded text:
principio fecit deus caelum et terram. si caelum in principio fecit et terram, caelum autem firmamentum est, sicut in subiectis apparet, non est uerum, quia prior lux facta est et sic firmamentum; aliud enim caelum significare non poterat, quia facturam mundi describit deo operante perfectam. propter quod enim diuersis opinionibus homines fallebantur in causa mundi, Moyses deo se inspirante ostendit quae esset ratio mundi. quibusdam enim uidebatur initium non habere; aliis initium quidem habere, sed ab angelis quibusdam fabricatus i autem de origine ueritatis traducem sequentes deum opificem eius adserebant. horum ergo causa diuersitatis, qui falsa opinione trahebantur,. coactus est Moyses quae esset causa huius uera ostendere, ne filii Israhel erepti de potestate Aegyptiorum, a falsa tamen intellegentia eorum liberati non essent.
Abbreviated transcription (Latin):
nõctis. & stellas. El ȩc ad conceptũ &e natiuitatẽ & ad nittrim̃ta ꝑtinent
eor que gignunt᷑ in mundo & ad signa tẽporũ certis titulis neors¬
saria nec non & a dornam̃ tã tocius mundi. Si c̃ enĩ adornatũ domꝰ
Ptinã si camera eiꝰ habrat auro distita laquearea. ita e mundo er¬
natũ prestant stellȩ diuersa luce fulgentes. Auer ataqi quȩ facta
alit qui eat teneb rosa datũ ẽ luminare ut qila quarta decur

Expanded text:
c ad conceptum et natiuitatem et ad nutrimenta pertinent eorum, quae gignuntur in mundo, et ad signa temporum certis titulis necessaria nec non et ad ornatum totius mundi. sicut enim ad ornatum domus pertinet, si camera eius habeat auro distincta laquearia, ita et mundo ornatum praestant stellae diuersa luce fulgentes. luci itaque, quae factautem, quae erat tenebrosa, datum est luminare. et quia quarta decima
Abbreviated transcription (Latin):
feria factũ ẽ pascha. Tercio aut̃ die post scđm mensẽ lexdata
iunt E menses duo & dies tris retrahe de his tridesi dies qͥ ante
posca hine facile uidrt᷑. Alanna aut̃ prima feria datũ est. qͥa
continuis sex dieb collegert quȩ nrima feria ferto detimo dix
sontimins usicđi Ab bacitaq prima feria in octauũ decimũ
Aie ꝗͣlee data ẽ .iiII frriã inuenies. Aferia uͦ iuii. siue ante
siur retro cõputes in quin quagesi mũ diẽ .iiii.feria ẽ. Iecirto qͥa¬
acceperunt. quinta aut̃ feria ꝓfecti sunt a regrpto: Leit

Expanded text:
feria factum est pascha. tertio die post secundum mensem lex data feria factum est pascha. tertio die post secundum mensem lex data est; sunt ergo menses duo et dies tres. retrahe de his tredecim dies, qui ante data est, hinc facile uidetur. manna prima feria data est, quia continuis sex diebus collegerunt, quae prima feria sexto decimo die fuit mensis secundi. ab hac itaque prima feria in octauum decimum diem, quo lex data est, quartam feriam inuenies. a feria uero quarta, siue ante siue retro coem acceperunt: quinta autem feria profecti sunt de Aegypto. Igit
Abbreviated transcription (Latin):
sabbatũ fuit usq ad terci m̃sis diẽ t̾tiũ qͦlex data ẽ. dies decẽ
& nouẽ : Tene gͦ hos dere & nouẽ et redi supra ad quintũ decimỹ
diẽ scdĩ mensis quo sabbatũ fuit quia primo cõputat᷑ quartꝰ
derimꝰ & ꝑueni usq ad diẽ primũ scdĩ mensis & habebis alios
xiiii. quos suꝑ iunge adderẽ & nouẽ supͣ memoratos & in uendꝰ
primũ diẽ scđi mensis sabbatũ fuisse. suꝑ adde ad huc ad capit
primi mensis dies septẽ & decẽ. qͥa primi mensis tredecĩ dieꝰ
retrahendi sunt qͥante pascha fuerunt. Quarta aut̃ die pͥmi
mensis pascha factũ ẽ. Retractis gͦ tredecĩ & additis septe
& decẽ in uenies quarta decima m̃sis primi quartã feriã fuis se
Xnelegendi fastidiũ patiaris aut questionis. singula menbra
curiose in spicere do conpendiũ. & denumero dierũ quot
apascha usq ad data legẽ sunt certꝰ sis & ab ipso facilius disces quota

Expanded text:
sabbatum fuit, usque ad tertii mensis diem tertium, quo lex data est, dies decem sabbatum fuit, usque ad tertii mensis diem tertium, quo lex data est, dies decem et nouem. tene ergo hos decem et nouem et redi super quintum decimum diem secundi mensis, quo sabbatum fuit, qui a primo conputatur quartus decimus, et perueni usque ad diem primum secundi mensis et habebis alios XIIII; quos superiunge ad decem et nouem supra memoratos et inuenies primum diem secundi mensis sabbatum fuisse. superadde adhuc ad caput primi mensis dies septem et decem, quia primi mensis tredecim dies retrahendi sunt, qui ante pascha fuerunt; quarta decima enim die primi mensis pascha factum est. retractis ergo tredecim et additis septem et decem inuenies quarta decima mensis primi quartam feriam fuisse. Et ne legendi fastidium patiaris aut quaestionis singula membra curiose inspicere, do conpendium, ut et de numero dierum, qui a pascha usque ad datam legem sunt, certus sis et ab ipso facilius discas, quota
Abbreviated transcription (Latin):
rectione dñi ueritas facta ẽ in eucharistiȩ ministerio. Nunc
suꝑ ẽ ut ꝓbemꝰ si ita intelligenda sunt quȩ diximꝰ ut sũpra me¬
morauimꝰ. Ad ensis primꝰ qͦ pascha quarta decima die celebratũ ẽ
in egrpto hȩc dies .iiii. feria fuit unde &lex quarta feria data
ẽ. quod hinc dat᷑ intelligi qͥo quinto decimo die mensis scdĩ ꝓ¬
fectionis filio isrł uidet᷑ fuisse sabbatũ iecirco non in die grex¬
illis missus ẽ coturnicũ sed uespere. Mane aut̃ manna pluit
decelo id ẽ diedñico qͥ primꝰ post epdomadã in repeticione primꝰ¬
inuenit᷑ Oeniq sex dieb continuis manna collegerunt. septimo
aũt die qͥ est sabbatũ qͥeuerunt. Ab hoc gͦ die usq ad t̾tu mensis
diẽ tertiũ qͦ data ẽ lex quere & inuenies quartã frriã fuisse quando
lex data ẽ. Sunt enĩ a quinto decimo die mensis scdĩ quando

Expanded text:
rectione domini ueritas facta est in eucharistiae mysterio. Nunc rectione domini ueritas facta est in eucharistiae mysterio. Nunc superest ut probemus, si ita intellegenda sunt quae diximus, ut supra memorauimus. mensis primus quo pascha quarta decima die celebratum est in Aegypto, haec dies quarta feria fuit; unde et lex quarta feria data est. quod hinc datur intellegi, quia quinto decimo die mensis secundi profectionis filiorum Israhel sabbatum illis missus est coturnicum, sed vespere. Mane autem manna pluit de coelo , id est die dominico, qui primus post hebdomadam in repetitione inuenitur. denique sex diebus continuis manna collegerunt, septimo autem die, qui est sabbatum, quieuerunt. ab hoc ergo die usque ad tertii mensis diem tertium, quo lex data est, quaere et inuenies quartam feriam fuisse quando. lex data est. sunt enim a quinto decimo die mensis secundi, quando