comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& in transportando tab̾naculo.
ipsi depone̾nt: rursũq cõpone̾nt Aui
ginti uͦannis ⁊ supͣiussist̃ seruire inta¬
bnacło Quã regulã in nouo testam̃¬
to sci patres constituert̃: quia
hec etas ad ferenda onera est ro¬
busta. Leuite ergo. ex nomine au¬
ctoris uocati sunt. De leui enĩ
leuitȩ exorti sunt: ex quib in
templo mistici sacramenti mi¬
steria explebant᷑. hii grece dia¬
cones. latine ministri dicunt᷑:
qͥa sicut in sac̾dote cõsecrato ita indi¬
acono ministerii dispensatio
habetur. Ad diaconũ ꝑtinetas¬
sistere sacerdotib ⁊ ministrare in
omnib quȩ agunt᷑ in sacram̃¬
tis xp̃i⁊ scilicet in baptismo. in
crismate. in patena. & calice. ob¬
lationss quoq inferre. & dispo¬
nere in altari: cõponere. etiam
mensam dni & uestire. crucem
uetus testamentũ: ita diaco¬
nib nouum predicare precep¬
tum ẽ. Ad ipsum etiã ꝑtinet of¬
ficium precum: & recitatio ca¬

Expanded text:
 in transportando tabernaculo  in transportando tabernaculo ipsi deponerent, rursumque componerent . A viginti quoque annis et supra jussi sunt servire in tabernaculo, quam regulam in novo Testamento sancti Patres constituerunt, quia haec aetas ad onera ferenda est robusta. Levitae ergo ex nomine auctoris vocati sunt. De Levi enim Levitae exorti sunt, a quibus in templo mystici sacramenti mysteria explebantur. Hi Graece diacones, Latine ministri dicuntur, quia sicut in sacerdote consecratio, ita et in diacono ministerii dispensatio habetur. Ad diaconum pertinet assistere sacerdotibus, et ministrare in omnibus quae aguntur in sacramentis Christi, scilicet, in Baptismo, in Chrismate, in patena, et calice, oblationes quoque inferre et disponere in altari; componere etiam mensam Domini, et vestire; crucem vetus Testamentum, ita diaconibus novum praedicare praeceptum est. Ad ipsum etiam pertinet officium precum, et recitatio ca
Abbreviated transcription (Latin):
acones uocantur. quos nos sub¬
diacones dicimꝰ qui ideo sic ap¬
pellantur. quia subiacent pre¬
tiones enum in templo a fideli
num ꝑtinet. calicem pathenã
ad altare xp̃i deferre. & leuitis
tradere: eisq ministrare. Urce¬
olum quoq & aquamanile &
manutergium tenere: ep̃o & p̃s
quia altari ꝓpinquantes. uasa
corporis & sanguinis xp̃i por¬
tant. Unde illud implere de¬
bent. mundamini qui fertis
uasa d̃ni. Ad hos etiam ꝑtinet.
tantum de oblationib ponere.
in altari quantũ sufficere possit
populo: necn on corporales¬
& pallas & substratoria lauare.
urceolum cum aquaemanili &
manutergium. Hoc officio usꝰ ẽ
dominus quando linteo se p̃cuyx:
& mittens aquam in peliũ pedeᷤsᷤ
discipłoꝵ lauit ⁊ linteo t̃sit.
ꝑfectionem. Hic ordo in ueteri tes
pit quippe dominꝰ moysi. ut
post ordinationem aaron & fi
& filiis eius in tab̃naculo: ipsiq¬
gestarent aquam & taberna¬
culum & omnia uasa eius: & in
circuitu tabernaculi excubarent:¬

Expanded text:
acones Graece, quos nos subdiaconos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subiacent praeciones in templo a fidelibnum pertinet calicem et patenam ad altare Christi deferre et levitis tradere eisque ministrare; urceolum quoque et aquamanile et manutergium tenere; episcopo atquoniam altari appropinquantes vasa corporis et Christi sanguinis portant. Unde illud implere debent: Mundamini qui fertis vasa domini! Ad hos eciam pertinet tantum de oblacionibus ponere in altari, quantum sufficere possit populo, necnon corporales, pallas et substratoria lavare. urceolum cum aquamanili et manutergium. Hoc officio usus est dominus, quando lintheo se precinxit ac mittens aquam in pelvim pedes discipulorum lavit et lintheo tersit. perfectionem. Hic ordo in veteri Testevitae. Praecipit quippe Dominus Moysi ut post ordiet filiis in tabgestarent arcam et tabernaculum, et omnia vasa ejus; et in circuitu tabernaculi excubarent, et
Abbreviated transcription (Latin):
tus erat & timens d̃m. Si uero si¬
dem incarnationis habebat: ad
quid ergo missus ẽ ad eũ petrus:
Sane dici potest eum. sic̃ fidem
unitatis. ita & incarnationis
habuisse dei reuelatione. sed in¬
cainatum iam eẽ dei filium ig¬
norasse: & ideo missus ẽ ad eũ petrꝰ
ut iam natum dei filiũ ei annun¬
tiaret: & sacramentũ regenerati¬
onis ei conferret. Habebat gͥ fidẽ
incarnationis: sed an facta uel¬
fututa esset. non nouerat: & ita
plius solidatꝰ ẽ in fide. ꝑ fidem
enĩ ut ait gregorius uenitur
ad opera: coRnelius etiam ꝑ
fidem uenit ad oꝑa. Din enm uny
credebat: sed filium eius nesciebat
incarnatum. ꝑ fidem placuer̃t
nelio dictum eẽ ꝑ angelum. accep¬
te sunt elemosinetuę. & orationes
xp̃m crederet: nec tamen sine ali¬
qua fide donabat & orabat. Nam
quomodo inuocabat in quem ñ
credebat S si posset sine fide esse
xp̃i salus: non adeum mitterẽt᷑
architectus eccle petrus. Attende

Expanded text:
tus erat et timens Deum. Si vero fitus erat et timens Deum. Si vero fidem Incarnationis habebat, ad quid ergo missus est ad eum Petrus? Sane dici potest, eum sicut fidem unitatis, ita et Incarnationis habuisse de revelatione, sed incarnatum jam esse Dei Filium ignorasse; et ideo missus est ad eum Petrus, ut jam natum Dei Filium ei annuntiaret, et sacramentum regenerationis ei conferret. Habebat ergo fidem Incarnationis, sed an facta vefutura esset, non noverat, et ita plius solidatus est in fide. Per fidem enim, ut ait Gregor., venitur ad opera, Cornelius etiam per fidem venit ad opera. Deum enim unum credebat, sed Filium ejus nesciebat incarnatum. Per fidem placueruntnelio dictum esse per angelum: Acceptae sunt eleemosynae tuae, et orationes Christum crederet; nec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non credebat? Sed si posset sine fide Christi esse salus, non ad eum mitteretur architectus Ecclesiae Petrus. Attende
Abbreviated transcription (Latin):
cum sine fide mediatoris an¬
tiquis non fuerit salus. sicut nec
mõdernis: utrum oportuerit illoᷤᷤ
credere. omnia illa de mediatore
quȩ nunc credimus. Quib dam ui¬
detur. quod suffecerit illis quatu¬
or tantum credere. scilicet natui¬
tatem mortem. resurrectionẽ ad¬
uentum ad iudicium: quod ex
premissis uerbis augustini colli¬
gunt. ubi ista quatũor posuit. A¬
liis autem usdetur. habita fide tͥ¬
nitatis. id demisterio incarnati¬
onis fidei suffecisse. ut dei filius
crederetur nasciturus dehomine.
& iudicaturus: qui de iohanne
baptista documentum huiꝰ rei
assumunt: qui de morte xpĩ. &
fernum: an alium ad hec sacram̃¬
ta missurus es: Quidam tamen
dicunt eũ non dubitasse de ig¬
norantia. sed de pietate: idest du¬
bitare se ostendisse. non quia ig¬
norauerit. sed pietatis affectu cõ
ammirando insinuasse. De fide
cornelio. utrum fidem incar
tionis ñ habebat tẽ. ergo sine si¬
de incarnationis erat ei iusticia:
quia de illo scriptum est. quod uis¬

Expanded text:
cum sine fide Mediatoris antiquis non fuerit salus, sicut nec modernis, utrum oportuerit illos credere omnia illa de Mediatore quae nunc credimus. Quibusdam videtur quod suffecerit illis quatuor tantum credere: scilicet, nativitatem, mortem, resurrectionem, adventum ad judicium, quod ex praemissis verbis August. colligunt, ubi ista quatuor posuit. Aliis autem videtur habita fide Trinitatis, id de mysterio Incarnationis fidei suffecisse, ut Dei Filius crederetur nasciturus de homine, et judicaturus, qui de Joanne Baptista documentum hujus rei assumunt, qui de morte Christi fernum, an alium ad haec sacramenta missurus es? Quidam tamen dicunt eum non dubitasse de ignorantia, sed de pietate, id est, dubitare se ostendisse; non quia ignoraverit, sed pietatis affectu compatem admirando insinuasse. 4. De fiCornelio, utrum fidem Incarntionis non habebat, tunc ergo sine fide Incarnationis erat ei justitia, quia de illo scriptum est, quod jus
Abbreviated transcription (Latin):
peniteret in occulto. In hoc enĩ
quod ꝑ seipsum dicit sacerdoti
& erubescentiam uincit: timore
offensi fit uenia criminis. fĩt
enim ueniale ꝑ confessionem qd̾
criminale erat in oꝑatione: & si
non statim purgatur: fit tamẽ
ueniale quod commiserat mor¬
tale. Multum enim satis factio¬
nis obtulit: qui erubescentiȩ
dominans. nichil eorum quȩ
commisit nuntio dei negauit.
Deus enim qui misericors & uistꝰ
est: sicut seruat miscdiam in ui¬
sticia: ita & iusticiam in miscd̃ia.
Opus enim misericordie ẽ peccan¬
ti peccata dimittere: Ced oportet
ut iustus misereatur iuste. Con¬
siderat enim si dignus ẽ: non di¬
co iusticia: sed & miscd̾ia. Iustiq¬
a enim sola dampnat: sed dignꝰ
est misericordia: qui spũali lãbo¬
re querit grãm. Laborat enim
mens patiendo erubescentiam:
& quoniam uerecundia mag¬
na ẽ pena: qui erubescit ꝓ xp̃o
fit dignus miscd̾ia. Unde patet
quia quanto plurib confitebit᷑

Expanded text:
poeniteret in occulto. In hoc enim poeniteret in occulto. In hoc enim quod per seipsum dicit sacerdoti, et erubescentiam vincit, timore Dei offensi fit venia criminis. Fit enim veniale per confessionem quod criminale erat in operatione, et si non statim purgatur, fit tamen veniale quod commiserat mortale. Multum enim satisfactionis obtulit, qui crubescentiae dominans, nihil eorum quae commisit, nuntio Dei negavit. Deus enim qui misericors et justus est, sicut servat misericordiam in justitia, ita et justitiam in misericordia. Opus enim misericordiae est peccanti peccata dimittere; sed oportet ut justus misereatur juste. Considerat enim si dignus est, non dico justitia, sed et misericordia. Justitia enim sola damnat, sed dignus est misericordia qui spirituali labore quaerit gratiam. Laborat enim mens patiendo erubescentiam. Et quoniam verecundia magna est poena, qui erubescit pro Christo fit dignus misericordia. Unde patet quia quanto pluribus confitebitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ penitentiam spes uitȩ reparẽt.
sic diuinȩ uoluntatis presidiis
ordinatis ut indulgentiam dei
nisi supplicationib sacerdodu
nequeant obtinere. Xp̃c̃ enim
hanc prepositis eccłe tradidit
potestatem: ut confitentib pe¬
nitentiȩ satis factionem darẽt:¬
& eosdem salubri satis factione
purgatos. ad communionem sa¬
cramentorum ꝑ ianuam recon¬
ciliationis ammitterent. Itẽ
mis ostendat rep̃sentet uitam
suam deo ꝑ sacerdotem. Pre¬
ueniat iudiciũ dĩ ꝑ ꝯfessionẽ. srece¬
pit enĩdñs mũdandis. ut ostend̾ent
ora sacdotib docẽs corꝑali p̾sentia ꝯfi¬
tenda peccata: non ꝑ scͥptũ ma¬
nifestanda. Dixit enim ora mon¬
strate. & omnes non unus ꝓ oĩb
non alium statuatis nuntium:
qui pro uob̾ offerat munus a
moyse statutum. Sed qui ꝑ uoᷤ
peccastis: ꝑ uos erubescatis. E¬
rubescentia enim ipsa: partẽ ha¬
bet remissionis. Ex miscdĩa enĩ
hoc precepit dominus: ut nemo

Expanded text:
per poenitentiam spes vitae reparetur; per poenitentiam spes vitae reparetur; sic divinae voluntatis praesidiis ordinatis, ut indulgentiam Dei nisi supplicationibus sacerdotum nequeant obtinere. Christus enim hanc praepositis Ecclesiae tradidit potestatem, ut confitentibus poenitentiae satisfactionem darent, et eosdem salubri satisfactione purgatos, ad communionem sacramentorum per januam reconciliationis admitterent. Item ymis ostendat; repraesentet vitam suam Deo per sacerdotem, praeveniat judicium Dei per confessionem. Praecepit enim Dominus mundandis, ut ostenderent ora sacerdotibus; docens corporali praesentia confitenda peccata, non per scripta manifestanda. Dixit enim: Ora monstrate et omnes; non unus pro omnibus, non alium statuatis nuntium qui pro vobis offerat munus Deo a Moyse statutum; sed qui per vos peccastis, per vos erubescatis. Erubescentia enim ipsa partem habet remissionis. Ex misericordia enim hoc praecepit Dominus, ut nemo
Abbreviated transcription (Latin):
seipsum homo uoluntate dũ
potest. & mores conuertat in me¬
luis: necum iam ñ poterit pret
uoluntatem a dño udicẽt. &
cum in se ꝓtulerit seuerissime
medicine sed tamen utilissime
sententiam: ueniat ad antistiteᷤ.
membrorum ordine custodito.
a prepositis sacramentoꝵ acci¬
piat satis factionis suȩ modum:
in offerendo sacrificio contribu¬
lati cordis deuotus & supplex.
ceteris ad exemplum utt pecca¬
tum eius si non modo ingrauieiꝰ
malo. sed etiam in tanto scan
dalo aliorum ẽ. atq hoc expedi¬
re utilitati eccłe uidet᷑ antistiti:
in noticiam multoꝵ uel totius
pleb̾ ag̾e penitẽtiã ñ recuset: ne le¬
tali plage ꝑ pudorem addat
tumorem̃. Cum tanta est pla¬
ga peccati & impetus morbi. ut
medicamenta corporis & sang¬
uinis domini differenda sint:
auctoritate antistitis debet
quis se remouere ab altari. ad
agendam penitentiam: & ea¬
Muitiplex miscd̾ia dei. ita lap¬
sibus humanis subuenitꝰ. ut ñ
modo ꝑbaptismum. sed etiam

Expanded text:
seipsum homo voluntarie dum potest, et mores convertat in melius, ne cum jam non poterit, praeter voluntatem a Domino judicetur; et cum in se protulerit severissimae medicinae, sed tamen utilissimae, sententiam, veniat ad antistites membrorum ordine cua praepositis sacramentorum accipiat satisfactionis suae modum, in offerendo sacrificio contribulati cordis devotus et supplex. eteris ad exemplum: ut si peccatum ejus non solum in gravi ei est malo, sed etiam in tanto scadalo aliorum est, atque hoc expedire utilitati Ecclesiae videtur antistiti, in notitiam multorum vel totius plebis agere poenitentiam non recuset, ne lethali plagae per pudorem addat tumorem. Cum tanta est plaga peccati et impetus morbi, ut medicamenta corporis et sanguinis Domini differenda sint, auctoritate antistitis, debet se quisque removere ab altari ad agendam poenitentiam, et eaMultiplex misericordia Dei ita lapsibus subvenit humanis, ut non modo per Baptismum, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quod uerum ẽ estimans ẽẽ fal¬
sum: querit᷑ qͥd sit ibi ꝑiuriũ
Ipsa enim significatio uõcis uera
est. quia uerum nescient̾ loquit᷑:
non igitur ipsa significatio. uel
falsum uel mendacium ẽ. quia
uera est: & quod uerum est ꝑiuri¬
um non uidetur eẽ. Ad hoc di¬
cimus. loqui sic. scilicet contra
mentem sub attestatione iura¬
menti. ẽẽ ꝑuirium. Mentiri ergo
adhibita uiratione ꝑiurium est
ꝑ uirium ergo est. uel uirandolo¬
qui falsum cum intentione fal¬
lendi. uel uirando loqui falsum
sine intentione fallendi: uel ui¬
rando loqui uerum cum inten¬
ic opponitur. Siomnis qui
falsum uirat peierat. tunc qͥ
alicui promittit dare sub certo
Etermino aliquid. quod tamen ñ
faciet: ex quo uirauit peierauit:
quia falsum uirauit. Non enim
ita futurum erat ut iurauit. ad
hoc dici potest. qͥa ñ omnis qui
uirat quod falsum ẽ. ex qͦ uirat
ꝑuirus ẽ. sicut iste dequo agimꝰ:
sed ex quo propositum mitẽat uł
terminum transgredituR. iura¬

Expanded text:
quod verum est, existimans esse falsum, quaeritur quid sit ibi perjurium? Ipsa enim significatio vocis vera est, quia verum nescienter loquitur. Non ergo ipsa significatio vel falsum vel mendacium est, quia vera est; et quod verum est, perjurium non videtur esse. Ad hoc dicimus loqui sic, scilicet contra mentem, sub attestatione juramenti, esse perjurium. Mentiri ergo adhibita juratione perjurium est. Perjurium ergo est vel jurando loqui falsum cum intentione fallendi, vel jurando loqui falsum sine intentione fallendi, vel jurando loqui verum cum intenic opponitur: Si omnis qui falsum jurat, pejerat, tunc qui alicui promittit dare sub certo termino aliquid quod tamen non facit, ex quo juravit, pejeravit, quia falsum juravit. Non enim ita futurum erat ut juravit. Ad hoc dici potest quia non omnis qui jurat quod falsum est, ex quo jurat perjurus est, sicut iste de quo agimus; sed ex quo propositum mutat vel terminum transgreditur, jura
Abbreviated transcription (Latin):
mus: dum uel sciens falsũ urat:
uel putans falsum quod uerũ
est urat: uel existimans uerum
quod falsum est uirat. Sed hoc
extremum non uidetur eẽ per¬
tur. eoquod falso iuratur. non
uidetur eẽ reus ꝑuirii qͥ sic urat:
quia non est mens eius rea: & i¬
deo nec lingua immo mens eiꝰ
rea ẽ. dum iuirare p̃sumit: quod
ꝑspicue uerum non dep̃hendit.
Non igitur omne ꝑuirium men¬
dacium ẽ. nec omnis qui peierat
mentitur: sed omnis mentiendo
uirans peierat: & omnis qui fal¬
sum uratt siuementiens siue ñ¬
peierat. Cum uero quis urat

Expanded text:
mus: dum vel sciens falsum jurat, mus: dum vel sciens falsum jurat, vel putans falsum quod verum est jurat, vel aestimans verum quod falsum est jurat. Sed hoc extremum non videtur esse pertur; eo quod falsum juratur, non videtur res esse perjurii qui sic jurat, quia non est mens ejus rea, et ideo nec lingua. Imo ejus mens rea est, dum jurare praesumit quod perspicue verum non deprehendit. Non ergo omne perjurium mendacium est, nec omnis qui pejerat mentitur; sed omnis mentiendo jurans pejerat, et omnis qui falsum jurat, sive mentiens sive njerat. Cum vero quis jurat
Abbreviated transcription (Latin):
rare qui falsum uoluntate
fallendi uirat: & qui falsum pu¬
tans qd uerũ ẽ iurat: & qui ue¬
mo uerum eẽ quod falsum est
& temere uirat: aut scit uel puta
falsum eẽ. & tamen prouero iurat.
& nichilominus cum scelere urat
Distant autem ista ꝑuria duo:
quȩ commemoraui. Fac illũ iura¬
re qui uerum ẽẽ putat pro quo
uirat: uerum putat eẽ quod ta¬
men falsum ẽ: non ex animo iste
ꝑurat. sed fallitur: hoc ꝓ uero
habet quod falsum ẽ: non pro
falsare sciens uirationẽ int̾ponit.¬
Da alium qui scit falsum eẽ. &
uerum sit. qͦd scit falsum esse.
Uidetis quam ista detestanda sit
belua. fãc alium qui putat fal¬
sum eẽ & iurat tamquam uerũ
sit: & forte uerum ẽ. Uerbi gr̃a
ut intelligatis. pluit in illo loco
interrogas hominẽ: & dicit plu¬
isse: & tunc pluit ibi sed pu¬
tat ñ ꝑluissẽ periurus est. In¬
terest quemammodũ ꝓcedat
guam facit. nisi rea mens. His
euidenter traditur. quod tripl¬
citer peierat homo ut supradyxi¬

Expanded text:
rare, qui falsum voluntate fallendi jurat, et qui falsum putans quod verum est, jurat, et qui vemo verum esse quod falsum est, et temere jurat; aut scit vel putat falsum esse, et tamen pro vero jurat, et nihilominus cum scelere jurat. Distant autem illa duo perjuria quae commemoravit. Fac illum jurare quod verum esse putat; pro quo jurat, verum putat esse, et tamen falsum est; non ex animo iste pejerat, sed fallitur. Hoc pro vero habet quod falsum est, non pro falsa re sciens jurationem intDa alium, qui scit falsum esse, et verum sit quod scit falsum esse. Videtis quam ista detebellua. Fac alium qui putat falsum esse, et jurat tanquam verum sit, et forte verum est. Verbi gratia, ut intelligatis: Pluit in illo loco; interrogas hominem, et dicit pluisse; et tunc pluit ibi, sed putat non pluisse, perjurus est. Interest quemadmodum verbum guam non facit, nisi rea mens sit. His evidenter traditur quod tripliciter pejerat homo, ut supra dixi
Abbreviated transcription (Latin):
considerari oportet: utrum
xp̃c aliquid uoluerit uel oraue¬
rit. quod factum nonsit.hoc e¬
nim existimari podest ꝑ hoc qd̾
ipseatt. Pater si possibile est tranᷤ¬
eat a me calix iste. Uerumtamen
non quod ego uolo: sed quod tuuiiᷤ.
Hic namq uoluntatem suam a
patris uoluntate discernere uidẽt.
De uoluntatib xp̃i secundum duas

Expanded text:
considerare oportet utrum Christus aliquid voluerit vel oraverit quod factum non sit. Hoc enim existimari potest per hoc quod ipse ait: Pater, si possibile est, transeat a me calix iste; verumtamen non quod ego volo, sed quod tu vis. Hic namque voluntatem suam a Patris voluntate discernere videtur. 2. De voluntatibus Christi secundum duas
Abbreviated transcription (Latin):
omnes paginaᷤ scãs ꝑscrutar:
omnia inuolucra sermonũ euol¬
uere: tene caritatem ubi pendẽt
precepta ⁊ ꝯsilia recte fiunt. cũ re¬
ferunt᷑ ad diligendũ dm ⁊ proxi¬
mum propter đm. Quod uerot¬
more pene uel aliqua intentione
camali fit. ut non referatur ad
cartatem. nondum fit sicut fieri
oportet. quamuis fieri uideat᷑.
Inimicus enim iusticiȩ ẽ qui pe¬
ne timore non peccat: amicus
Omnium ghec summa ẽ : ut
intelligatur legis & omnium
diuinarum scͥpturarum pleni
Uin duob mandatis caritatis

Expanded text:
omnes paginas sanctas perscrutari, omnes paginas sanctas perscrutari, omnia involucra sermonum evolvere, tene charitatem ubi pendent praecepta et consilia recte fiunt, cum referuntur ad diligendum Deum, et proximum propter Deum. Quod vero timore poenae vel aliqua intentione carnali fit, ut non referatur ad charitatem, nondum fit sicut fieri oportet, quamvis fieri videatur. Inimicus enim justitiae est, qui poenae timore non peccat. Amicus Omnium ergo haec summa est, ut intelligatur legis et omnium divinarum Scripturarum plenitIN DUOBUS MANDATIS CHARITATIS
Abbreviated transcription (Latin):
tendum ẽ quomodo hoc sit. cum
in lege & prophetis multa fuerĩt
cerimonialia mandata: quȩ si
ad caritatis scĩficationem perti¬
nuissent. uiderentur non debere
cessare. Quia uero ñ iustificatio¬
nis gracia quam facit caritas
instituta sunt. sed in figura fut᷑.¬
& in onus imposita:. ⁊deo clarescẽ¬
te ueritate cessauerunt uelut ũ¬
bra. Uerumtamen & ipsa cerimo¬
malia scd̃m sp̃ualem intellectũ
quem continent: & omnia mora¬
lia ad caritatem referuntur. ꝑ¬
tinent enim omnia ad decẽ man¬
data intabulis scripta: ubi om¬
nium summa ꝑstringitur. exqͥ¬
bus cetera emanant: sicut in ser̃¬
mone domini octo uirtutes pre¬
mittuntur. ad quas cetera referũ¬
tur. & sicut ad decem mandata de¬
calogi cetera referuntur: ita & ipsa
decem ad duo mandata caritatꝰ.
Omnia ergo ad duo mandata
caritatis ꝑtinent: quia ꝑ carita¬
tem implentur. & ad caritatem
tamquam ad finem referri debẽt.
tudinem & amplitudinem di¬
uinorum eloquiorum possidet

Expanded text:
tendum est quomodo hoc fit, cum in lege et in prophetis multa fuerint caeremonialia mandata, quae si ad charitatis sanctificationem pertinuissent, viderentur nondum debuisse cessare. Quia vero non justificationis gratia, quam facit charitas, instituta sunt, sed in figura futuri, et in onus imposita, ideo clarescente veritate cessaverunt sicut umbra. Verumtamen et ipsa caeremonialia secundum spiritualem intellectum, quem continent, et omnia moralia ad charitatem referuntur. Pertinent enim omnia ad decem mandata in tabulis scripta, ubi omnium summa perstringitur, ex quibus caetera emanant; sicut in sermone Domini octo virtutes praemittuntur, ad quas caetera referuntur. Et sicut ad decem mandata Decalogi caetera referuntur, ita et ipsa decem ad duo mandata charitatis pertinent. Omnia ergo ad duo mandata charitatis pertinent, quia per charitatem implentur, et ad charitatem tanquam ad finem referri debent. tudinem et amplitudinem divinorum eloquiorum possidet
Abbreviated transcription (Latin):
test amplius ꝓrogari. Scd̃m ali¬
os septem gradus ideo computã¬
tur: ut ita post septem gradus
sponsꝰ sponse uingat᷑: sicut post
augustino anglorum epõ. aqͦ
requisitus fuerat quota gene¬
ratione debeant copulari: rescͥ
seu duoꝵ fr̃m germanoꝵ. seu
duaꝵ soroꝵ filius & filia mis¬
ceantur. Sed exꝑimento didici¬
mus: ex tali coniugio sobolem
non posse succrescere. Unde ne¬
cesse ẽ: ut quarta uel quinta
generatio fidelium licent sibi
conuingant᷑. S post multum
temporis idem gregorius. afeli¬
ce messine sicilie presule requi¬
situs. utrum augustino scͥpserit.¬
ut angloꝵ quarta generatiõẽ
contracta matͥmonia ñ soluerẽ¬
tur: inter cetera talẽ reddidit¬

Expanded text:
test amplius praerogari. Secundum alitest amplius praerogari. Secundum alios septem gradus ideo computantur, ut ita post septem gradus sponsus sponsae jungatur, sicut post Augustino Anglorum episcopo, a quo requisitus fuerat quota generatione debeant copulari, rescriseu duorum fratrum germanorum, seu duarum sororum filius et filia misceantur. Sed experimento didicimus, ex tali conjugio sobolem non posse succrescere. Unde necesse est ut quarta vel quinta generatio fidelium licenter sibi conjungatur. Sed post multum temporis idem Gregor., a Felice, Messinae Siciliae praeside, requisitus utrum Augustino scut Anglorum in quarta generatione contracta matrimonia minime solverentur, inter cetera talem re
Abbreviated transcription (Latin):
zacharas papa inquiens: pa¬
rentele gradus talit̾ computaoꝰ
Ego & frater meus una genera¬
tio sumus:primumq gradũ ef¬
ficimus. Rubsum filius meus
fratrisq metefilius scd̃a genera¬
tio sunt. & gradum scđm faciũt:
atq ad hunc modũ cetere succes¬
siones. Inter ilos uͦ qͥ sex compu¬
tant gradus. & illos qui septem.
quamuis innumero graduum
uarietas uideat᷑. Ultuna enim
generatio si a fr̃ib sumat initiũ
guinitas dum se paulatĩ propa¬
ginum ordinib dirimens. usq
ad ultimum gradum ꝓtraxerit.
& propinquitas eẽ desierit: tẽ
pͥmũ lex in matͥmonii uinculum
eam recipiet: & quodammodo ĩ¬
cipiet reuocare fugientem. Ideo
consanguinitas constituta ẽ: ut
sicut sex etatib mundi genera¬
tio & hominis status finit᷑: ita
propinquitas generis tot gradibꝰ
terminetur. In his sex gradibꝰ
omnia ꝓpinquitatũ nõmina
continentur: ultra quos nec af¬
finitas inueniri: nec successio po¬

Expanded text:
Zacharias papa, inquiens, Zacharias papa, inquiens, rentelae gradus taliter computamus: Ego et frater meus una generatio sumus, primumque gradum efficimus. Rursus, filius meus, et fratris mei filius secunda generatio sunt, et secundum gradum faciunt; atque ad hunc modum caeterae successiones. Inter illos vero qui sex computant gradus, et illos qui septem cquamvis in numero graduum varietas videatur. Ultima enim generatio si a fratribus sumat initium guinitas, dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens usque ad ultimum gradum protraxerit, et propinquitas esse desierit, tunc primum lex in matrimonii vinculum eam recipiet, et quodammodo incipiet revocare fugientem. Ideo consanguinitas constituta est, ut sicut sex aetatibus mundi, generatio et hominis status finitur, ita propinquitas generis tot gradibus terminetur. » In his vero gradibus omnia propinquitatis nomina continentur, ultra quos nec affinitas inveniri, nec successio po
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ex radice illius trunci egre¬
diuntur isti ramusculi. nepos &
neptis pͥmus:. ꝓnepos & ꝓneptiᷤ
scds. abnepos & abneptis terciꝰ
adnepos & adneptis quartus:
trinepos & trineptis quintuᷤ.
trinepotis nepos & trineptis
neptis sextus. Attende quodui
gradꝰ tantũ ponit ysidorus. q
truncum inter gradꝰ ñ compu¬
tat. Alii uero qui septem pont̃
nis. Alii enim patrem in primo
gradu: filios in scd̾̃o ponunt.
alii pͥmum gradum filios ap¬
pellant. negantes gradum cog¬
nationis inter patrẽ & filiumeẽ.
cum una caro sit pater & filius.
Auctoritates ergo. quȩ con¬
sanguinitatis cautelã usq in
septimum gradũ ꝓhibent: pa¬
trem ponunt in pͥmo gradu. Il¬
le uero que usq ad sextũ gradũ
phibent: pͥmum gradũ filios ap¬
pellant: atq ita fit. ut heedem
ꝑsone scđm hanc diuersitatem.
inueniantur in sexto & septimo
gradu: patrem uero in pͥmo gra¬
du ponit: qui fr̃s dicit eẽ pͥmũ
gradum. hoc modo compitat

Expanded text:
tis, ex radice illius trunci egretis, ex radice illius trunci egrediuntur isti ramusculi: nepos et neptis, primus; pronepos et proneptis, secundus; abnepos et abneptis, tertius; adnepos et adneptis, quartus; trinepos et trineptis, quintus; trinepotis nepos et trineptis neptis, sextus. Attende quod sex gradus tantum ponit Isidorus, quia truncum inter gradus non computat. Alii vero qui septem gradus s. Alii enim patrem in primo gradu, filios in secundo ponunt; alii primum gradum filios appellant, negantes gradum cognationis in patrem et filium esse, cum una caro sint pater et filius. Auctoritates ergo quae consanguinitatis cautelam usque in septimum gradum prohibent, patrem ponunt in primo gradu. Illi vero qui usque ad sextum gradum prohibent, primum gradum filios appellant. Atque ita fit, ut eaedem personae secundum hanc diversitatem inveniantur in sexto et septimo gradu. Patrem vero in primo gradu ponit, qui fratres dicit esse secundum gradum. Hoc modo computat
Abbreviated transcription (Latin):
De cognatione et pꝰ de carnali.
unc suꝑ ẽ de cognatione
aliquid dicere. Est autẽ
cõgn̾atio alia carnał: alia sp̃u¬
alis. Primum de carnali cog¬
natione & affinitate inspiciamꝰ.
Cognati igitur uel affines: in
septimo gradu uel infra copu
cłgeniem suam unumquemq
usq ad septimã obseruare de¬
creuimus generationẽ: & quã¬
diu se agnoscunt affinitate ꝓ
accedere denegamus: quod si fe¬
cerint separent᷑. Item nicholauꝰ
papa. De consanguinitate sua
nullus uxorem ducat. usq post
generationem septimã: uł quo¬
usq parentela cognosci potest.
Item. Nulli ex propinquitate
sui sanguinis usq ad septimũ
gradum: uxores ducant. His
auctoritatib aliisq plurib. cõ¬
sanguineoꝵ coniunctiones ꝓ¬
hibentur usq ad septimũ gra
consanguinitatis computandi
sunt: ysidorus ostendit sic. Se
ries consangiunitatis sex gra¬
dibus dirimĩt᷑ hoc modo fiłiꝰ
& filia quod ẽ fr̃ & soror sit
ipse truncus: illis seorsũ seiunc¬

Expanded text:
ALI; ET PRIUS DE CARNALI. 1. Nunc superest de cognatione aliquid dicere. Est autem cognatio alia carnalis, alia spiritualis. Primum de carnali cognatione et affinitate inspiciamus. Cognati ergo vel affines in septimo gradu, vel infra, copul. 3: Progeniem suam unumquemque usque ad septimam observare decernimus generationem; et quamdiu se cognoscunt affinitate prgalem copulam accedere denegamus: quod si fecerint, separentur. Item Nicolaus papa, ibid.: De consanguinitanullus uxorem ducat usque post generationem septimam, vel quousque parentela cognosci potest. Item sui sanguinis usque ad septimum gradum uxores ducant. His auctoritatibus aliisque pluribus, consanguineorum conjunctiones prohibentur usque ad septimum consanguinitatis gradus computandi sunt, Isidorus ostendit sic: ries consanguinitatis sex gradibus dirimitur, hoc modo: filius et filia, quod est frater et soror, sit ipse truncus. Illis seorsum sejunc
Abbreviated transcription (Latin):
tibus eorum prouenit. & opus di.
quia eo auc̾tore id est uolente fuit.
Unde augustinus. Nento aufert a¬
nimam xpĩ ab eo: quia potesta¬
tem habet ponendi & sumendi.¬
Ecce habes auctorem oꝑis. Ponet
animam. Ecce habes opus aucto¬
ris. Et ut generaliter concludam:
quotiens in carne xp̃c aliquid pa¬
titur. opus auctoris ẽ Quia enim
sua uoluntate non alio cogente
ꝑpetitur: ipse ẽ auctor oꝑis. Cum
autem passio xp̃i opus de sit &
deo bonum: eamq oꝑati sint iudaᷤᷤ
& uidei: queritur an concedendũ
sit eos oꝑatos ibieẽ bonum Hic diᷤ¬
tinguendum est. Potest enim dici
quod oꝑati sunt bonum: quia ex
actibus eorum bonum prouenit.
idest passio xp̃i: & item. quod ope¬
ratinon sint bonum sed malum:
quia actio eorum non fuit bona.

Expanded text:
tibus eorum provenit, et opus Dei, quia eo auctore, id est, volente fuit. Unde August.: Nemo aufert animam Christi ab eo, quia potestatem habet ponendi et sumendiecce habes auctorem operis; ponet animam: ecce habes opus auctoris. Et ut generaliter concludam, quoties in carne Christus aliquid patitur, opus auctoris est; quia enim sua voluntate, non alio cogente perpatitur, ipse auctor est operis. Cum autem passio Christi opus Dei sit, et ideo bonum, eamque operati sint Judas et Judaei, quaeritur an concedendum sit eos operatos ibi esse bonum. Hic distinguendum est. Potest enim dici quod operati sunt bonum, quia ex actibus eorum bonum provenit, id est, passio Christi; et item quod operati non sunt bonum, sed malum, quia actio eorum non fuit bona,
Abbreviated transcription (Latin):
quia unus cum patre d̃s. Si ergo
tantum habet naturam: unde
medius erit. nisi ita sit mẽdius. ut
quomodo humana in eo reconci¬
liantur diuinis: Nam ipse ueni¬
ens pͥus inse humana sociauitdi¬
uinis ꝑ utriusq nature conuinc¬
tionem inuna ꝑsona: deinde õs
fideles ꝑ mortem reconciliauit
deo. dum sanati sunt ab impieta¬
te: quicumq humilitatem xp̃i
credendo dilexerunt. & diligen¬
do imitati sunt. Eece hic aliquate
scilicet humanam: & cui mediet.
scilicet deo trinitati: trinitati e¬
nim nos reconciliauit ꝑ mortẽ:
ꝑ quam etiam nos redemit a ser¬
uitute diaboli. Nam ut petrus
ait. non corruptibilib auro &
argento redempti sumus: sed p̃¬
cioso sanguine agni immaculat.¬

Expanded text:
quia unus cum Patre Deus. Si ergoquia unus cum Patre Deus. Si ergotantum habet naturam, unde medius erit? et nisi ita sit medius, ut Dquomodo humana in eo reconciliantur divinis? Nam ipse veniens prius in se humana sociavit divinis per utriusque naturae conjunctionem in una persona. Deinde omnes fideles per mortem reconciliavit Deo, dum sanati sunt ab impietate quicumque humilitatem Christi credendo dilexerunt, et diligendo imitati sunt. Ecce hic aliquatenscilicet, humanam, et cui mediet, scilicet, Deo Trinitati. Trinitati enim nos reconciliavit per mortem, per quam et nos redemit a servitute diaboli. Nam, ut dicitur 1 Pet. 2: Non corruptibilibus auro et argento redempti sumus, sed pretioso sanguine Agni immaculat
Abbreviated transcription (Latin):
quia unus ẽ ds: sed inter dm̃ &
hominem. quasi inter duo extre¬
nisi inter aliqua Mediator est igi¬
turin quantum homo: namiñ
quantum ds̃. non mediator. sed
equalis patri ẽ. hoc idem quod
pater. cum patre unus ds. Medi¬
at ergo inter homines & dm tri¬
nitatem scd̾m hominis naturã:
inqua suscepit illa ꝑ quȩ reconci¬
liamur deo trinitati: & scd̃m e¬
andem habetaliquid similedeo.
& aliquid simile hominib quod
mediatori congruebat: ne ꝑ omĩa
similiᷤᷤ hominib longe esset a deo.
aut ꝑ omnia deo similis longees¬
set ab hominibus: & ita medĩator
non esset. Uerus igitur mediator.
xp̃c. inter mortales peccatores &
immortalem iustum. apparuit
mortalis cum hominib. iustus
cum deo: ꝑ infirmitatẽ propin¬
quans nobis: ꝑ usticiam deo. Rec¬
te ergo mediator dictus ẽ: qui
int dm̃ immortalẽ & hominem
mortalem est ds homo: reconcili¬
ans hominem d̾o: in tantũ medi¬
ator in quantum ẽ homo: in quã¬
tum autem uerbum. ñ est mediꝰ.

Expanded text:
quia unus est Deus; sed inter Deum et hominem, quasi inter duo extrenisi inter aliqua. Mediator est ergo, in quantum homo. Nam in quantum Deus, non Mediator, sed aequalis Patri est hoc idem quod Pater, cum Patre unus Deus. Mediat ergo inter homines et Deum Trinitatem, secundum hominis naturam, in qua suscepit illa per quae reconciliamur Deo Trinitati: et secundum eamdem habet aliquid simile Deo, et aliquid simile hominibus, quod Mediatori congruebat, ne per omnia similis hominibus, longe esset a Deo, aut per omnia Deo similis, longe esset ab hominibus, et ita mediator non esset Unus ergo Mediator Christus inter mortales peccatores et immortalem justum, apparuit mortalis cum hominibus, justus cum Deo; per infirmitatem propinquans nobis, per justitiam Deo. Recte ergo Mediator dictus est, quia inter Deum immortalem et hominem mortalem est Deus et homo, reconcilians hominem Deo; in tantum Mediator, in quantum est homo; in quantum autem Verbum non est medius,
Abbreviated transcription (Latin):
ed cum scĩ malos in torm̃¬
tis uideant: nonne aliꝗͣ
compassione erga eos mouent᷑:
Nonne eos de tormentis libera
magnum firmatũ ẽ: ut hiiqͥ
possint: neq inde huc transme¬
are. Quid ẽ uiud chaos inteR
bonos & malos. nisi hinc iusti¬
cia inde iniquitas: quȩ nulla¬
tenus sociari ualent. Adeo enĩ
sc̃ĩ dei iusticiȩ ad dicti sunt: ut
nulla compassione ad repbos
transir ualeant: nulla peiint
ergo inde uolunt aliqui tͣnsire
ad illas: sed ñ ponunt: Quia
si lusticia cłi aminitieret ñ fierit
eis molesta liberatio uloꝵ uil
ita dicuntur uelle & ñ posse. n
quia uelint & ñ possint: s qͥa &¬
si uellent ñ possent eos iuuare.
De hocita gregorius ait. Sicut
ad positos intormentis ut eos
liberent. sed ñ possunt: quia iꝰ¬
torum animȩ & si in nature sue
bonitate miscłiam habent. iã
tunc auctoris sui iusticiȩ coniunc¬
te. tanta rectitudine const̾ngũ¬
tur. ut nulla ad reꝓbos compaᷤᷤ¬
sione moueantur.
Quod iusa im¬

Expanded text:
ed cum sancti malos in tormentis viderint, nonne aliqua compassione erga eos movebuntur? Nonne eos de tormentis liberarmagnum firmatum est, ut hi qui possint, neque inde huc transmeare. Quid est illud chaos inter bonos et malos, nisi hinc justitia, inde iniquitas, quae nullatenus sociari valent? Adeo enim sancti Dei justitiae addicti sunt, ut nulla compassione ad reprobos transire valeant, nulla pro eisergo inde volunt aliqui transire ad illos, sed non possunt? Quia si Dei justitia admitteret, non fieret eis molesta liberatio eorum. Vel ita dicuntur velle et non posse, non quia velint et non possint, sed quia etsi vellent, non possent eos juvare. De hoc ita Gregor. ad positos in tormentis ut eos liberent; sed non possunt, quia justorum animae, etsi in naturae onitate misericordiam habent, jam nunc auctoris sui justitiae conjunctae tanta rectitudine constringuntur, ut nulla ad reprobos compassione moveantur. 7. Quod visa im
Abbreviated transcription (Latin):
oc etiam sciendum ẽ. uirat.
quod quacumq arte uerbo¬
rum quis iuret. d̃s tamen qui
conscientiȩ testis ẽ. ita hoc acci¬
pit. sicut ille cui uiratur intelli

Expanded text:
oc etiam sciendum est, quod quacumque arte verborum quis juret, Deus tamen qui conscientiae testis est, ita hoc accipit, sicut ille cui juratur intelli
Abbreviated transcription (Latin):
e his etiam qui cum duab
sororib. uel que cum duob
frĩb dormiunt: uidendum est
quid censeant canones. Qui
dormierit cum duab sororib.¬
& una ex illis ante fuerit uxor:
neutram ex ipsis habeat: nec ip
ori sibi licet reddere debitũ. quã
sibi reddidit illicitã sororẽ eiꝰ
cognoscendo: nec etiã post mor
tem uxoris. licet ei uel adultere¬
uł alicuicopłari in coniugium.
Item zacharias papa. Concu¬
biuisticum sorore uxoris tuȩ: s
fecisti neutram habeas: & uxor
tua si non fu̾it conscia sce¬
leris. & continere ñ uult. nubat
in dno cui uult. Tuuero & ad¬
ultera sine spe conuigii mane¬
atis: & dum uiuitis penitenti¬
am agite. Quod ait cui uult
nubat: intelligendum ẽ post
mortem uiri. Unde gregorius.
Qui uxores suas in adulterio
deprehendunt: nec ille nec illa
aliam uxorem accipiat. uel ali¬
um uirum:quamdui ambo
uiuunt. Siuero adultera mor¬
tua fuerit. uir eius si uult nu¬
bat: adultera uero numquã
&̾ si mortuus fuerit uir eius. s

Expanded text:
e his etiam qui cum duabus sororibus, vel quae cum duobus fratribus dormiunt, videndum est quid censeant canones. Qui dormierit cum duabus sororibust una ex illis ante fuerit uxor, neutram ex ipsis habeat; nec ipsori sibi licet reddere debitum, quam sibi reddidit illicitam, sororem ejus cognoscendo. Nec etiam post mortem uxoris licet ei vel adulterae copulari in conjugium. Item Zacharias papa, ibid.: Concubuisti cum sorore uxoris tuae; si fecisti, neutram habeas; et uxor tua si non fuerit conscia sceleris, et continere non vult, nubat in Domino cui vult. Tu vero et adultera sine spe conjugii maneatis, et dum vivitis poenitentiam agite. Quod ait, cui vult nubat, intelligendum est post mortem viri. Unde Gregorius, ibid.: Qui uxores suas in adulterio deprehendunt, nec ille, nec illa aliam uxorem accipiat, vel alium virum, quamdiu ambo vivunt. Si vero adultera mortua fuerit, vir ejus, si vult, nubat; adultera vero nunquam, etsi mortuus fuerit vir ejus; sed
Abbreviated transcription (Latin):
unc consideremꝰ. utrum sic̃
in xp̃i nomine legimꝰ bap¬
tismi plenum ẽẽ sacramentũ:
ita etiam spũ sc̃o tantum nun-¬
cupato. nichil desit ad misteri.¬

Expanded text:
unc consideremus utrum sicut in Christi nomine legimus Baptismi plenum esse sacramentum, ita etiam Spiritu sancto tantum nuncupato nihil desit ad mysteri
Abbreviated transcription (Latin):
modis: scilicet pro eo quo cre¬
ditur. & est iurtus: & pro eo quo cre¬
ditur & non est iurtus: & proeo
quod creditur. quod aliud est abeo
Illa enim in rebus sunt. quȩ ueleẽ
uel fuisse. uel futura eẽ dicuntur:
hec autem in animo credentis est.
ei tantum conspicua cuius est.¬
& tamen nomine fidei censetur
utrumq & ulud scilicet quod cre¬
ditur. &e id quo crẽditur. Id quod
crecditur dicitur fides sicut ibi.¬
quisq fideliter firmiterq credi¬
derit. saluus eẽ non poterit: fideᷤᷤ
autem qua creditur. si cum cari¬
tate sit. iuiitus ẽ quia caritas ut
sine qua. nulla uera uirtus ẽ. fideᷤ
ergo oꝑans ꝑ dilectionem uirtus
est: qua non uisa creduntur. hec
est fundamentum quod mitari
non potest. ut attapls quȩ posita
infundamento. neminem ꝑire
sinit. Unde augustinus. Funda¬

Expanded text:
quo creditur, et est virtus; et pro eo quod creditur, et non est virtus; et pro eo in quo creditur, quod aliud est ab eoIlla enim in rebus sunt quae vel esse, vel fuisse, vel futura esse creduntur; haec autem in animo credentis est, ei tantum conspicua cujus est; et tamen nomine fidei censetur utrumque, et illud scilicet quod creditur, et id quo creditur. Id quod creditur dicitur fides, sicut ibi,quisque firmiter fideliterque crediderit, salvus esse non poterit. Fides autem qua creditur si cum charitate sit, virtus est, quia charitas, utsine qua nulla vera virtus est. Fides ergo operans per dilectionem, virtus est, qua non visa creduntur. Haec est fundamentum quod mutari non potest, ut ait Apostolus, quae posita in fundamento neminem perire sinit, unde August., de Fid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quami xp̃c habitat in cordib
quȩ neminem ꝑire sinit. aliauͦ:
non est fundamentum. fides enĩ
sine dilectione inanis est. fides cũ
dilectione xp̃ĩani ẽ: Alia demonis
est. Nam & demones credunt. &¬
d̾. contremiscunt. Sedmultum in¬
terest utrũ qͥs credat xpm uel¬

Expanded text:
 Christus habitat in cordibus, quae neminem perire sinit. Alia vero non est fundamentum. Fides enim sine dilectione inanis est. Fides cum dilectione, Christiani est; alia daemonis est. Nam et daemones credunt, et contremiscunt. Sed multum interest utrum quis credat
Abbreviated transcription (Latin):
hom̾o ordinem diligendi p̃scrip¬
tum seruauerit. Quõd si est. om¬
nem hominem sicut seipsum di¬
lexit: omnibus ergo uitam op¬
tauit: omnesq saluos fieri uo¬
luit. Sed non omnes salui sunt:
& ita non est factum quod opta¬
uit. Sed non est ignorandum in
eo fuisse caritatẽ iuxta modũpa¬
tͥe ñ uie: eũq ordinẽ diligendi imples¬
se. qͥseruat᷑ in patͥa ñ in uia. Q enĩ
inpatͥa st̃. id ẽ iã beatificati st̃ ad eo.
iusticie dei addicti st̃. ut nichil

Expanded text:
homo, ordinem diligendi praescriptum servaverit. Quod si est, omnem hominem sicut seipsum dilexit. Omnibus ergo vitam optavit, omnesque salvos fieri voluit, sed non omnes salvi fiunt, et ita non est factum quod optavit. Sed non est ignorandum in eo fuisse charitatem juxta modum patriae, non viae; eumque ordinem diligendi implesse qui servatur in patria, non in via. Qui enim in patria sunt, id est, jam beatificati sunt, adeo justitiae Dei a
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. hoc fecert̃. Recte ergo in
quib libet gradib constituti.
clerici uocant᷑: quoꝵ nomina
& rationes nominũ ysidorus
ricos hinc appellatos credimꝰ
quia mathias electus ẽ sorte. q̃
tum. Cleros enim grece: latine
sors uel hereditas dicit᷑. Ideo
ergo dicti sunt clerici. quia de¬
sorte sunt domini: uel quia
deum partem habent. G enera¬
liter uero clerici nuncupati ft̃.
omnes qui in eccl̃a xp̃i deser¬
uiunt: quoꝵ gradꝰ & nomina
st̃ hec. hostiarius. lector: & cet̾a.
ostiaruis Hostiarii idem & ianitores st̃:
qui in ueteri testamento electi

Expanded text:
Christi hoc fecerunt. Recte ergo in Christi hoc fecerunt. Recte ergo in quibuslibet gradibus constituti, clerici vocantur, quorum nomina et rationes nominum Isidorus ricos hinc appellatos esse credimus, quia Matthias electus est sorte, qutum. Cleros enim Graece, Latine sors vel haereditas dicitur. Ideo ergo dicti sunt clerici, quia sunt de sorte Domini, vel quia Deum patrem habent. Generaliter vero clerici nuncupati sunt omnes qui in Ecclesia deserviunt; quorum gradus et nomina sunt haec: ostiarius, lectors. § 19. Ostiarii, idem et janitores, qui in Veteri Testamento electi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ nudatur. ut eoꝵ mens ad
deum libera monstretur: quȩ
reuelata facie gloriã dei con¬
templetur. Summitas enim ca¬
pitis. ẽ eminentia mentis. de¬
nudatio capitis ẽ reuelatio m̃¬
tis. Clericus enim. secretoꝵ dei
non ignarus eẽ debet. Tondent᷑
& capilli usq ad reuelationem
sensuum. scilicet ocłoꝵ & auri¬
um: ut uitia in corde & opere
denda: ne ad audiendum & in¬
telligendum uerbũ d̃i p̃pediat
mens.  quo seruato.: rebdet
in excelsis corona. Tonsurȩ au¬
tem eccłastice usꝰ a narareis
exortus uidẽt: qui prius serua
tiam caput radebant: & capil¬
los in igne sacͥficii ponebant.
Hinc usus inoleuit: ut qui di¬
uinis cultib mancipant᷑. qͣsi
nazarei idest sancti crine posi¬
to inueniant᷑: sicut ad ezechiel
dicit᷑. fili hominis sume tibi¬
gladium acutũ: & duc suꝑ ca¬
put tuum & barbam. In acti¬
bus etiam apłoꝵ: priscillã &
aquilam hoc fecisse legimꝰ. Pay¬
lus quoq & alii quidam discpłi

Expanded text:
super nudatur, ut eorum mens ad super nudatur, ut eorum mens ad Dominum libera monstretur, quae revelata facie gloriam Dei contempletur. Summitas enim capitis est eminentia mentis. Denudatio capitis est revelatio mentis. Clericus enim secretorum Dei non ignarus esse debet. Tondentur etiam capilli usque ad revelationem sensuum, scilicet, oculorum et aurium, ut vitia in corde et opere denda, ne ad audiendum et intelligendum verbum Dei praepediatur mens, pro quo servato reddetur in excelsis corona. Tonsurae autem ecclesiasticae usus a Nazareis exortus videtur, qui prius crine tiam caput radebant, et capillos in igne sacrificii ponebant. Hinc usus inolevit, ut qui divinis cultibus mancipantur, quasi Nazarei, id est, sancti, crine posito inveniantur . Sicut ad Ezechiel, c. 5, dicitur: Fili hominis, sume gladium acutum, et duc super caput tuum et barbam. In Actibus etiam apostolorum, Priscillam et Aquilam hoc fecisse legimus. Paulus quoque et alii quidam discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
ad ministerũi sp̃uale eli¬
gendi sunt clerici: qui digne poᷤ¬
sint dominica sacramenta tͣcͣ¬
tare. Melius ẽ enĩ dni sacdoti
paucos habere ministros.qui
possint digne opus dĩ exercere:
quam multos inutiles. qui or¬
dinatori onus graue inducant.
decori: & quoꝵ doctrina & cõ¬
uersationis forma. eadẽ gr̃a
in aliis transfundat᷑: ne celes¬
tes margaritas sp̃ualiũ u̾boꝵ
officioꝵq diuinoꝵ sordide ii¬
te pedib conculcent. In sacra¬
mento igitur septi formis sp̃c.
septem sunt gradꝰ eccłastici: sci¬
licet hostiarii. lectoris. exorciste.
acoliti subdiaconi. diaconi.
sacerdotis: oms tamen clerici
uocantur idest sortiti. Corona
enim signaculũ ẽ: quo signã¬
tur in partem sortis ministerii
diuini. Corona regale decꝰ sig¬
nificat: & seruire deo regnare
ẽ. Unde ministri eccłȩ reges eẽ
debent. ut se & alios regant: qͥ¬
bus petrus ait. Uos estis genuᷤ
electum. regale sacerdotiũ. & ce¬
tera. Summitas capitis de¬

Expanded text:
ad ministerium spirituale eligendi sunt clerici, qui digne possint dominica sacramenta tractare. Melius est enim episcopo paucos habere ministros qui possint digne opus Dei exercere, quam multos inutiles, qui ordinatori grave onus inducant. decori; ex quorum doctrina et conversationis forma, eadem gratia in aliis transfundatur, ne coelestes margaritas spiritualium verborum officiorumque divinorum sordidae vitae pedibus conculcent . In sacramento ergo septiformis Spiritus septem sunt gradus ecclesiastici, scilicet: ostiarii, lectores, exorcistae, acolyti, diaconi, subdiaconi, sacerdotes; omnes tamen clerici vocantur, id est, sortiti. Corona enim signaculum est quo signantur in partem sortis ministerii divini. Corona regale decus significat, quia servire Deo regnare est. Unde ministri Ecclesiae reges esse debent, ut se et alios regant; quibus Petrus ait, 1, 2: Vos estis genus electum, regale sacerdotium, etc. Summitas capitis de
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ spc̃ sc̃s ẽ. ut supra dictum ẽ:
quia ds caritas ẽ. Unde augus
tinꝰ. Ioh̃es ait. Non potest deum
diligere quem non uidet: qui fra¬
trem quem uidet non diligit.
Sed si eum quem uidethũma¬
no uisu sp̃uali caritate diligerit:
uideret d̾m. qui est ipsa caritas.
uisu interiori quo uideri potest.
Qui igitur fratrem quem uidet ñ
diligit:. deum qui ẽ dilectio qua
caret qui fratrem non diligit. qͦ¬
mpot̾ diligere: Exuna enim eadq
caritate deum proximũq diligi¬
uiͦ una eadẽq caritas ẽ dĩ ⁊ ꝓximi.¬

Expanded text:
us sanctus est, ut supra dictum est, quia Deus charitas est. Unde Aug.: Joannes ait: Non potest Deum diligere quem non videt, qui fratrem quem videt, non diligit. Sed si eum quem videt humano visu, spirituali charitate diligeret, videret Deum qui est ipsa charitas, visu interiori, quo videri potest. Qui ergo fratrem quem videt non diligit, Deum, qui est dilectio, qua caret qui fratrem non diligit, quomodo potest diligere? Ex una enim eademque charitate Deum proximumque diligivero una eademq
Abbreviated transcription (Latin):
aritas ẽ dilectio qua diligi¬
tur d̾s propter se. & proxi¬
mus propter dm uel indeo.Hec
habet duo mandata. Unũ per¬
tinens ad dilectionem di quod
est maximum in lege mandatỹ:
& alterum ꝑtinens ad diligen¬
dum proximum. illi simile. Pri¬
mum ẽ. diliges dm̃ ex toto corde¬
& extotamente. & ex tota ani¬
ma: quod scriptum ẽ in deutero
nomo. Scd̃m est: diliges ꝓximũ
tuum sicut te ipsum. In his duo¬

Expanded text:
aritas est dilectio qua diligitur Deus propter se, et proximus propter Deum, vel in Deo. Haec habet duo mandata: unum pertinens ad dilectionem Dei, quod est maximum in lege mandatum; et alterum pertinens ad diligendum proximum, illi simile. Primum est: Diliges Deum ex toto corde, ex tota mente, et ex tota anima, quod scriptum est in Deuter. 6. Secundum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum. In his duo