comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓximis debeamus: scili-¬
cet uel escam qua carnaliter
uiuimus. uel tunicã qua uesti-¬
mur. Quia enim in lege scrip¬
tum est. diliges ꝓximum tuũ.
sicut te ipsum : minus ꝓximũ
amare conuincitur:qui non
cũ eo in necessitate. illius.
etiam ea quȩ sibi sunt neces¬
sarra partitur. Idcirco ergo
de diuidendis cum ꝓximo du¬
abus tunicis datur p̾ceptum.
quia hoc deuna dici ñ potu-¬
it: qm̃ si una diuiditur. nemo
uestitur. Indimidia quippe
tunica et nudus remanet qͥ
accipit: et nudus qui dedit.
Inter heç autẽ sciendum est.
quantum miscđiȩ oꝑa ualeãt.
cũ ad fructus dignos peniten¬
tiȩ. ipsa p̾ceteris p̃cipiuntur.
hinc etiam ꝑsemetipsam ue¬
ritas dicit. Date elemosinam:
et ecce omnia munda sunt uo¬
bis. hinc rursus ait. Date: et
dabitur uobis. Hinc scͥptũ ẽ.
Ignẽ ardentẽ extinguit aqua:
et elemosina resistit peccat is.
hinc iterũ dicitur: Conclude
elemosinã insinu pauꝑis: et

Expanded text:
cum proximis debeamus, scilicum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , minus proximum amare convincitur qui non cum eo in necessitate illius etiam ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividatur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hinc rursus ait: Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum est: Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis . Hinc iterum dicitur: Conclude eleemosynam in sinu pauperis et
Abbreviated transcription (Latin):
ne concremationem inuenit:
qͥ hic fructum boni operis fa¬
cere contempnit. Et notan¬
dum: qđ securim ñ iuxta ra-¬
mos positam. s ad radicem di-¬
cit. Cum enim malorũ filii tol
luntur ÷ qͥd aliud quam rami
infructuosȩ arboris abscidun¬
tur ÷ Cum uero tota simul. ꝓ¬
genies cum parente tollitur:
infructuosa arbor a radice
abscisa est:ne iam remaneat.
unde praua iterum sobo¬
les succrescat. Inquibus ioħis
baptiste uerbis constat. quod
audientium corda turbatu
sunt: cũ ꝓtinus subinfertur.
Et interrogabant eum tur¬
be. dicentes. Qͥd ergo faciemꝰ
Pculse enim t̾rore fuerant: q̃
consilium querebant. Sequi-¬
tur. Respondens autem: dice¬
bat illis. Qui habet duas tu¬
nicas: det non habenti. Et qui
habet escas: similiter faciat. ꝑ
hoc qđ tunica plus ẽ necessaria
usui nr̃o quam pallium: ad
fructum dignum penitentiȩ
ꝑtinet. ut ñ solũ exteriora q̃q
et minus necessaria.s ipsa ual¬
de nobis necessaria diuidere

Expanded text:
ae concremationem invenit, ae concremationem invenit, qui hic fructum boni operis facere contemnit. Et notandum quod securim non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. luntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis constat, quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur. Et interrogabant eum turbae dicentes: Quid ergo faciemus? Percussae enim terrore fuerant, quae consilium quaerebant. Respondens autem, dicebat illis: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas similiter faciat. Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere
Abbreviated transcription (Latin):
nuiuo ego dicit dñs ds̃. quia
filium & filiã non liberabunt:
s ipsi iusticia fua liberabunt
animas suas. Et rursũ. quia bo¬
ni filii nichil malis parentibus
ꝓsint. s ad reatũ potiꝰ maloꝵ
parentũ ꝑficiat bonitas fili-¬
orum: ipsa ꝑse ueritas iudeis¬
non credentib dicit. Si ego in
beelzebub eicio demonia: filii
ur̃i in quo eiciunt: Ideo ipsi
iudices ur̃i erunt. Sequitur.
Iam enĩ securis ad radicem ar-
boris posita est. Omĩs enim ar-¬
bor non faciens fructũbonũ:
excidetur & in ignem mittetur.
Arbor huius mundi: est uniũ¬
sum genus humanum. Secu-¬
ris uero ẽ scilicet redemptor
nr: qui uelut ex manubrio &
ferro.tenetur ex humanitate:
s incidit ex diuinitate. Quȩ ui¬
delicet securis iam ad radicem
arboris posita ẽ: quia et si ꝑ
patientiam expectat: uidetur
tamen qͥd factura est. Omĩs
enĩ arbor ñ faciens fructum
bonũ. excidetur et in ignem
mittetur: quia unusquisq ꝑ¬
uersus paratam citius gehen-¬

Expanded text:
vivo ego, dicit Dominus Deus, quia filium et filiam non liberabunt, sed ipsi justitia sua liberabunt animas suas . Et rursum, quia boni filii nihil malis parentibus prosint, sed ad reatum potius malorum parentum proficiat bonitas filiorum, ipsa per se Veritas non credentibus Judaeis dicit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt . 10. Sequitur: Jamboris posita est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia etsi per patientiam exspectat, videtur tamen quid factura est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur, quia unusquisque perversus paratam citius gehenn
Abbreviated transcription (Latin):
abiline tethrarcha. sub prin¬
cipibus sacerdotum anna et
caipha: factum est uerbũ dñi
suꝑ iohannẽ zacharie filium
in deserto. Quia enĩ illum pre¬
dicare ueniebat. qui et ex iude¬
a quosdam. et multos ex genti¬
bus redẽpturus erat: ꝑ regem
gentium et principes iudeorũ.
p̃dicationis eius tempora desi¬
gnantur. Quia autẽ gentilitas
colligenda erat. et iudea pro cul¬
pa ꝑfidiȩ disꝑgenda: ipsa qͦq
descriptio terreni pͥncipatus o¬
stendit: q̃m et in romana repu¬
blica unus p̾fuisse descͥbitur: &
in iudeȩ regno. ꝑ quartã partẽ
plurimi pͥncipabantur. Noce
etenĩ nr̃i redemptoris dicitur.
Omne regnum in se ipsũ diuisũ.
desolabitur. Liquet ergo quod
ad finem regni iudea ꝑuenerat:
quȩ tot regib diuisa. subiacebat.
Apte quoq non solum quib re-¬
gibus. s quib etiam. sacerdotib
actum sit demonstratur: ut qͥa
illum iohannes baptista p̃dica-¬
ret. qui simul rex et sacerdos ex¬
isteret: lucas euangłista p̾dica-¬

Expanded text:
ub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem, Zachariae filiunt in deserto. Quia enim illum praedicare veniebat, qui et ex Judaea quosdam, et multos ex gentibus redempturus erat, per regem gentium et principes Judaeorum praedicationis ejus tempora designantur. Quia autem Gentilitas colligenda erat, et Judaea pro culpa perfidiae dispergenda, ipsa quoque descriptio terreni principatus ostendit, quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quartam partem plurimi principabantur. Voenim nostri Redemptoris dicitur: « Omne regnum in seipso divisum, desolabitur . » Liquet ergo quod ad finem regni Judaea pervenerat, quae tot regibus divisa subjacebat. Apte quoque non solum quibus regibus, sed quibus etiam sacerdotibus actum sit, demonstratur: ut quia illum Joannes Baptista praedicaret, qui simul rex et sacerdos exsisteret. Lucas Evangelista praedica
Abbreviated transcription (Latin):
designatur cum dicitur. Anno
quinto decimo imperii tyberii
cesaris. ꝓcurante pontio pila-¬
to iudeã. tethrarcha autem ga-¬
lileȩ herode. philippo autem

Expanded text:
designatur, cum dicitur: Anno quinto decimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Pilato Judaeam, tetrarcha autem Galilaeae He
Abbreviated transcription (Latin):
nim corda gentilium nisi la¬
pides fuerunt⁊ ad intellec-¬
tum dei omĩpotentis insensi-¬
bilia : Sicut etiam qͥb dam
ex iudeis dicitur. Auferam cor
lapideum de carne ur̃a. Nec
immerito lapidum nomine.
gentes significatȩ sunt: que
lapides coluerunt. Unde sc̃p¬
tum est.Similes illis fiant qͥ
faciunt ea: et om̃s qͥ confidunt
in eis. Dequib nimirũ lapidi¬
bus. filii abrahȩ suscitati sunt.
quiadum dura corda gentili-¬
um in abrahȩ semine. idest
inxp̃o crediderunt: eius filii
facti sunt. cuiꝰ semini sunt uni¬
ti. Unde & isdem gentib. per
egregiũ p̾dicatorem dicitur.
Si autẽ uos xp̃i: ergo abrahȩ¬
tam semen estis.Si igitur nos
existimus: iudei ꝓpt̾ ꝑfidiam.
abrahȩ filii ẽẽ desierunt. Quia
uero in illo die tremendi exa¬
minis. boni parentes malis fi¬
liis ꝓdesse non possint: testat᷑¬

Expanded text:
i corda gentilium fuerunt, ad intellectum Dei omnipotentis insensibilia? sicut etiam quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam cor lapideum de carne vestra . Nec immerito lapidum nomine gentes significatae sunt, quia lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus nimirum lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibus per egregium praedicatorem dicitur: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . Si igitur nos existimus, Judaei propter perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Quia vero in illo tremendi examinis die parentes boni malis filiis
Abbreviated transcription (Latin):
nere ausi sunt: quã suꝑse ui¬
delicet in cęli rege uenerantur.
Nec habere dedignantur ho¬
minẽ socium: qui suꝑ se adorãt
hominẽ dm̃. Curemus ergo fr̃s
km̃i. ne qua nos immunditia
polluat: qui in et̾na prescienti¬
a. et dei ciues et angłis eiuseqͣ¬
lessumus. Uendicemus morib
dignitatẽ nr̃am. Nulla nos
luxuria inquinet:nulla tur¬
pis cogitatio accuset. Non ma¬
licia mentem mordeat: non in¬
uidiȩ rubigo consumat. Non
elatio inflet: ñ ambitio per
terrena oblectamenta dilani-¬
et: non ira inflammet. Dii eteñi:
uocati sunt homines. Defende
ergo tibi homo contra uitia ho¬
norem dei: qͥa ꝓpter te factus
est ds̃ homo: qui cum patre et¬
scła scłorum ameN.

Expanded text:
nere ausi sunt, quam super se vinere ausi sunt, quam super se videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui super se adorant hominem Deum. Curemus ergo, fratres charissimi, ne qua nos immunditia polluat, qui in aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dilaniet, non ira inflammet. Dii etenim vocati sunt homines. Defende ergo tibi, o homo, contra vitia honorem Dei, quia propter te factus est Deus homo, qui vivit etsaeculorum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
sortio deputabant angłi ciues
dĩ.S qͥa nos cognouimus re¬
gem nr̃m: recognouerunt nos
angłi ciues suos. Qa enĩcȩli rex t̾rã
nr̃ȩ carnis assũpsit. ifirmitatẽ nr̃ã
illa iã angłica celsitudo ñ despicit:
ad pacẽ nr̃a angłi redeũt: ĩtentio¬
Inem
prioris discordie post ponunt.
et quos prius infirmos abiec¬
tosq despexerant. iam sotios
uenerantur. Hinc ẽ enim qđ
loth et iosue angłos adorant:
nec tamen adorare ꝓhibent᷑.
Ioħs uero in apocalipsi adora¬
re angłm uoluit: sed tamen
hunc isdem angł̃s ne se debe¬
at adorare compescuit. dicñs.
Uide ne feceris: conseruus enĩ
tuus sum. et fr̃m tuoꝵ. Qͥd est
qd̃ ante redemptoris aduen-¬
tum angłi ab hominibus ad¬
orantur et tacent: postmo¬
dum uero adorari refugiunt:
nisi qd̃ naturam nr̃am quã
prius despexerant. postquã
hanc suꝑ se adsumptã con-¬
spiciunt. substratam sibi ui¬
dere ꝑtimescunt: Nec iam
sub se uelut infirmam contẽp¬

Expanded text:
sortio deputabant angeli cives sortio deputabant angeli cives Dei. Sed quia nos cognovimus Regem nostrum, recognoverunt nos angeli cives suos. Quia enim coeli Rex terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despicit. Ad pacem nostram angeli redeunt, intentionem prioris discordiae postponunt; et quos prius infirmos abjectosque despexerant, jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth et Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur; Joannes vero in Apocalypsi sua adorare angelum voluit, sed tamen 1463 idem hunc angelus ne se debeat adorare compescuit, dicens: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum . Quid est quod ante Redemptoris adventum angeli ab hominibus adorantur, et tacent, postmodum vero adorari refugiunt, nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt? Nec jam sub se velut infirmam contem
Abbreviated transcription (Latin):
infrumentũ: qui de semetip¬
so ait. Nisi granum frumen¬
ti cadens in terra mortuum
fuerit: ipsum solũ manet.
Undeᷤ natus in presepio recli-¬
natur: ut fideles om̃s. uidelic&
scã animalia carnis suȩ frum̃-¬
to reficeret: ne. ab internȩ in¬
telligentiȩ pabulo ieiuna re¬
manerent. Quid ẽ autẽ quod
uigilantib pastorib angelus
apparet. eosq dei claritas
circumfulget: nisi qd̃ illi pre
ceteris uidere sublimia meren¬
tur. qui fidelib gregib preeẽ
sollicite sciunt: Dumq ipsi
pie suꝑ gregem ugilant: di¬
uina suꝑ eos gr̃a largius corus-¬
cat. Regem uero natum angłs
nuntiat: eiusq uoci angłorũ
chori concinunt: et congauden¬
tes clamant. Gla in excelsis deo:
et in terra pax hominib bone
uoluntatis. Prius quippe qͣm
habuimus: a quoꝵ claritate
atq munditia. ꝑ pͥme culpe
meritum.ꝑ cotidiana delicta.
longe distabamus. Quia enĩ
peccando extranei eramus a
deo: extraneos nos a suo con¬

Expanded text:
in frumentum, qui de semetipin frumentum, qui de semetipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio reclinatur, ut fideles omnes videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabulo jejuna remanerent. Quid autem est quod vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, nisi quod illi prae caeteris videre sublimia merentur, 1462 qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt? Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. 2. Regem vero natum angelus nuntiat, ejusque voci angelorum chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Prius quippe quamhabuimus, a quorum claritate atque munditia per primae culpae meritum, per quotidiana delicta longe distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo con
Abbreviated transcription (Latin):
tra de reꝓbis ꝑ propħam dici-¬
tur. Beleantur de libro uiuen¬
tium: & cum iustis ñ scribant᷑.
Qui bene etiam in bethleem
nascitur. Bethleem quippe:
domus panis interpretatur.
Ipse namq ẽ: qui ait. Ego sũ
panis uiuus: qui de cęlo de scñ¬
di. Locus ergo in quo dñs nas¬
citur. domus panis ante uo¬
catus est: Quia futurũ ꝓfecto
erat ut ibi ille ꝑ materiam
carnis appareret⁊ qͥ electoꝵ
m̃tes int̾na sacietate reficer&.
Qui ñ in parentum domo s in
uia nascitur: ut ꝓfecto osten¬
deret. quia ꝑ humanitatem
quam assũpserat. qͣsi in alie-¬
no nascebatur. Alienum ui-¬
delicet. ñ scđm potestatem di-¬
co: s scd̾m naturam. Nam de po-¬
testate eiꝰscͥptum ẽ. Inꝓpria ue-¬
nit. In natura etenim sua ante
tempora natus est: in nr̃ã ue¬
nit ex tempore. Qui ergo et̾¬
nus ꝑmanens. temporalis ap-¬
paruit: alienum ẽ ubi des-¬
cendit. Et quia ꝑpropħam
dicitur: omĩs caro fenum: fac¬
tus homo fenum nr̃m uertit

Expanded text:
tra de reprobis per Prophetam dicitur: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui via nascitur, ut in hoc ostenderet quia per humanitatem, quam assumpserat, quasi in alieno nascebatur. Alienum videlicet non secundum potestatem dico, sed secundum naturam. Nam de potestate ejus scriptum est: In propria venit . In natura etenim sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descendit. Et quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit
Abbreviated transcription (Latin):
uia largiente
dno missarum
sollempnia ter
hodie celebratu¬
risumus: loqui diu de euangłi-¬
ca lectione ñ possumus: s nos
aliqͥd uel breuit̃ dicere. redemp.¬
toris nr̃i natiuitas ipsa cõpellit.

Expanded text:
uia, largiente Domino, missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas i
Abbreviated transcription (Latin):
ut ueritatẽ loquens. eius mem¬
fallaciter ñ usurparet. Cũ ergo
tus ẽ membrum xp̃i: quia dũ
infirmitatẽ suã studuit humi¬
liter agnoscere : illius celsitu¬
dinem meruit ueraciter obti¬
nere.S cum ex lectione alia. re-¬
demptoris nr̃i sententia ad
mentem reducitur: ex huius¬
nobis lectionis uerbis questio
ualde implexa generatur. A¬
lio quippe in loco inquisitus
a discipłis dñs de helye aduen¬
tu: respondit. Helyas iam ue¬
nit. et ñ cognouerunt eũ: s
fecerunt in eo quecũq uolue

Expanded text:
ut veritatem loquens, ejus memfallaciter non usurparet. Cum ergo tus est membrum Christi, quia dum infirmitatem suam studuit humiliter agnoscere, illius celsitudinem meruit veraciter obtinere. Sed cum ex lectione alia Redemptoris nostri sententia ad mentem reducitur, ex hujus lectionis verbis nobis quaestio valde implexa generatur. Alio quippe in loco inquisitus a discipulis Dominus de Eliae adventu, respondit: Elias jam venit, et non cognoverunt eum, sed fecerunt in
Abbreviated transcription (Latin):
tem. si amor ad regnũ ñ trahit:
uel timor minet. Ecce enim de
gehenne exp̃ssione dicit᷑ ibi
erit fletus et stridor dentium.
Ded quia presentia gaudia se¬
quuntur ꝑpetua lamenta:
gite: si illic flere formidatis.
Nemo et enĩ potest et hic gau¬
dere cũ scło: et illic regnare cũ
xp̃o. Temporalis itaq leticie
fluxa restringite: carnis uo¬
luptates edomate. Quic quid
animo exp̃senti scło arridet:
ex consideratione ȩterni ignis
amarescat. Qcqͥd inmente
pueriliter hylarescit. hoc dis¬
ciplinȩ iuuenilis censura co-¬
herceat:ut dum sponte tem¬
poralia fugitis. eterna gaudia
sine labore capiatis: prestan¬

Expanded text:
tem, si amor ad regnum non trahit, tem, si amor ad regnum non trahit, vel timor minet. Ecce enim de gehennae expressione dicitur: Ibi erit fletus et stridor dentium. Sed quia praesentia gaudia sequuntur perpetua lamenta, gite, si illic flere formidatis. Nemo etenim potest et hic gaudere cum saeculo, et illic regnare cum Domino. Temporalis itaque laetitiae fluxa restringite, carnis voluptates edomate. Quidquid animo ex praesenti saeculo arridet, ex consideratione aeterni ignis amarescat. Quidquid in mente pueriliter hilarescit, hoc disciplinae juvenilis censura coerceat, ut dum sponte temporalia fugitis, aeterna gaudia sine labore capiatis, praestan
Abbreviated transcription (Latin):
terra editus. a corruptibili ui-¬
ta moriatur:. in cęlo collocandꝰ.
Et uetus itaq est. ut ꝓculpa
humanum genus in et̾na pe-¬
na intereat: et nouũ. ut conu̾¬
sus in regno uiuat. Qđ ergo
in conclusione suȩ locutionis
dñs subdidit: hoc ẽ utiq qđ
premisit. Prius enim de regni
similitudine thesaurũ inuen-¬
tum. ac bonã margaritam
ꝓtulit: post modũ uero infer¬
ni penas. de maloꝵ combusti-¬
one enarraiit: atq in con¬
clusione subiungit. Ideo om¬
nis scriba doctus in regno cȩ¬
loꝵ: similis ẽ patͥfamilias ꝓ¬
ferenti de thesauro suo noua
et uetera. Ac si aꝑte diceret᷑.
Ille inscã eccłia doctus p̾dica-¬
tor est: qui et noua scit pro¬
ferre de suauitate regni:et
uetusta dicere de terrore sup¬
plicii:ut uel pene terreant.
quos premia ñ inuitant. Au-¬
diat de regno quod amet. au-¬
diat de supplicio unusqͥsq qđ
timeat: ut torpentem animũ
et terrȩ uehementer inberen¬

Expanded text:
terra editus, a corruptibili viterra editus, a corruptibili vita moriatur, in coelo collocandus. Et vetus itaque est, ut pro culpa humanum genus in aeterna poena intereat; et novum, ut conversus in regno vivat. Quod ergo in conclusione locutionis suae Dominus subdidit, hoc est utique quod praemisit. Prius enim de regni similitudine thesaurum inventum, ac bonam margaritam protulit, postmodum vero inferni poenas de malorum combustione narravit, atque in conclusione subjungit: Ideo omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera. Ac si aperte diceretur: Ille in sancta Ecclesia doctus praedicator est, qui et nova scit proferre de suavitate regni, et vetusta dicere de terrore supplicii, ut vel poenae terreant, quos praemia non invitant. Audiat de regno quod amet, audiat de supplicio unusquisque quod timeat ut torpentem animum et terrae vehementer inhaeren
Abbreviated transcription (Latin):
renti de thesauro suo noua &
uetera. Si ꝑ nouũ et uetus qd
dicitur. utrũq testam̃tũ acci-¬
pimus: abraham doctum fu¬
isse denegamꝰ: qui noui et ue¬
teris testamenti et sifacta no¬
uit. minime uerba nuntiauit.
Moysen quoq docto patͥfami¬
lias comparare non possumus:
qui et si testamentum uetus e¬
dicta non ꝓtulit. Dum ergo
ab hoc intellectu excludimur:
ad alium uocamur.S in eo qd̃
ueritas dicit. omĩs scriba doc¬
tus in regno cȩloꝵ. similis est
patrifamilias: intelligi ualet
quia ñ de his qui fuerant. s de
his qui ẽẽ in eccłia poterant
loquebatur. Qui tunc noua &
uetera ꝓferunt: cũ utriusq
testamenti p̃dicamenta uoci-¬
b et morib loquunt᷑. Quod
tamen intelligi & aliter pot̾.
Uetustum quippe humani ge¬
neris fuit. ad inferni claustra
descendere: ꝓ peccatis suis suꝑ¬
plicia eterna tolerare. Cui ꝑ
mediatoris aduentũ. nouum
aliqͥd accessit: ut si hic recte
studeat uiuere. cȩloꝵ. ualeat
regna penetrare: et homo in

Expanded text:
renti de thesauro suo nova et vetera. Si per novum et vetus quod dicitur, utrumque Testamentum accipimus, Abraham doctum fuisse denegamus, qui Novi et Veteris Testamenti etsi facta novit, minime verba nuntiavit. Moysen quoque docto patrifamilias comparare non possumus, 1475 qui etsi Testamentum Vetus edicta non protulit. Dum ergo ab hoc intellectu excludimur, ad alium vocamur. Sed in eo quod Veritas dicit: Omnis scriba doctus in regno coelorum, similis patrifamilias , intelligi valet quia non de his qui fuerant, sed de his qui esse in Ecclesia poterant, loquebantur. Qui tunc nova et vetera proferunt cum utriusque Testamenti praedicamenta vocibus et moribus loquuntur. Quod tamen intelligi et aliter potest. Vetustum quippe humani generis fuit ad inferni claustra descendere, pro peccatis suis supplicia aeterna tolerare. Cui per Mediatoris adventum novum aliquid accessit, ut si hic recte studeat vivere, coelorum regna valeat penetrare: et homo in
Abbreviated transcription (Latin):
agimus. laudes exterius non
queramus. Sic autẽ sit opus
inpublico. quatinus intentio
maneat in occulto:ut et de bo¬
no oꝑe ꝓximis prebeamus ex-¬
emplum: et tamen ꝑ intentio¬
nem qua deo soli placere que¬
rimus. semꝑ optemus secretũ.
Thesaurus autẽ. celeste ẽ de¬
siderium:ager uero in quo the¬
saurus absconditur. discipli¬
na studii cȩlestis ẽ. Quem ꝓ-¬
fecto agrum uenditis omĩb
cõparat: qui uoluptatib car-¬
nis renuntians. cuncta sua
terrena desideria ꝑ discipli¬
ne cȩlestis custodiã calcat: ut
nil iam qđ caro blanditur li¬
beat. nil qd̃ carnalẽ uitam
trucidat. sp̃s ꝑhorrescat.
Rursus celeste regnũ nego¬
tiatori homini simile dicit᷑.
qui bonas margaritas que¬
rit: s unã p̃tiosam inuenit.
uentam. omĩa uendens emit:
quia qͥ celestis uitȩ dulcedinẽ
tit. ꝑfecte cognouerit: ea quȩ
interris amauerat. libenter.

Expanded text:
agimus laudes exterius non agimus laudes exterius non quaeramus. Sic autem sit opus in publico quatenus intentio maneat in occulto, ut et de bono opere proximis praebeamus exemplum, et tamen per intentionem, qua Deo soli placere quaerimus, semper optemus secretum. Thesaurus autem coeleste est desiderium, ager vero in quo thesaurus absconditur disciplina studii coelestis. Quem profecto agrum venditis omnibus comparat, qui, voluptatibus carnis renuntians, cuncta sua terrena desideria per disciplinae coelestis custodiam calcat, ut nihil jam quod caro blanditur libeat, nihil quod carnalem vitam trucidat spiritus perhorrescat. 2. Rursum coeleste regnum negotiatori homini siqui bonas margaritas quaerit, sed unam pretiosam invenit, ventam omnia vendens emit, quia qui coelestis vitae dulcedinem, t, perfecte cognoverit, ea quae in terr
Abbreviated transcription (Latin):
idcirco terrenis re¬
bus simile dicitur :
ut ex his quȩ ani¬
mus nouit surgat adincogni¬
ta: quatinus exemplo uisibili¬
um se adinuisibilia rapiat: et
ꝑea quȩ usu didicit. quasi con-¬
fricatus in calescat: ut ꝑhoc
qd̾ scit notum diligere. discat
et incognita amare. Ecce enĩ
celoꝵ regnum thesauro abscon¬
dito inagro comparatur: quẽ
qui inuenit homo abscondit:
et p̃ gaudio illius uadit et uen¬
dit unuersa quȩ habet. et
emit agrum illũ. Qua in re.
hoc quoq notandũ est. qd̃
inuentus thesaurus abscon-¬
ditur ut seruetur: quia studi-¬
um celestis desiderii. a malig¬
nis spiritib custodire non
sufficit. qui hoc ab humanis
laudib ñ abscondit. Inp̾sen¬
ti et enm uita quasi in ura su-¬
mus: qua ad patͥam ꝑgimus.
Maligni autẽ sp̃c: iter nr̃m
quasi quidam latrũculi obsi¬
dent. Dep̃dari ergo desiderat:
qui thesaurũ publice portat.
inuia. hoc autẽ dico. non ut
cum scriptũ sit. uideant oꝑa
ur̃a bona. et głificent patrem

Expanded text:
idcirco terrenis rebus simile dicitur, ut ex his quae animus novit surgat ad incognita, quatenus exemplo visibilium se ad invisibilia rapiat, et per ea quae usu didicit, quasi confricatus, incalescat, ut per hoc quod scit notum diligere, discat et incognita amare. Ecce enim coelorum regnum thesauro abscondito in agro comparatur, quem qui invenit homo, abscondit, et prae gaudio illius vadit et vendit universa quae habet, et agrum illum. Qua in re hoc quoque notandum est, quod inventus thesaurus absconditur, ut servetur, quia studium coelestis desiderii a malignis spiritibus custodire non sufficit, qui hoc ab humanis laudibus non abscondit. In praesenti etenim vita quasi in via sumus, qua ad patriam pergimus. Maligni autem spiritus iter nostrum quasi quidam latrunculi obsident. Depraedari ergo desiderat, qui thesaurum publice portat in via. Hoc autem dico, non ut cum scriptum sit: Videant opera vestra bona, et glorificent Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
ab electoꝵ societate separat᷑:
qui tenebrescit a lumine.
cruciatur eterna combustione:
Unde et hanc eandem cõpara¬
tionem dñs sub breuitate ape¬
rit: cũ subiungit. Sic erit in
consũmatione sclł̃i. Exibunt an-¬
głi et separabunt malos de me¬
dio iustoꝵ: et mittent eos in ca¬
minum ignis: ibi erit fletus
et stridor dentium. Hoc iam
uoce tormenta peccantũ dic¬
ta sunt: nequis ad ignorantiȩ
suȩ excusationẽ recurreret. si
qͥd de et̾no supplitio obscure
diceretur. Unde & subditur. In¬
tellexistis hec omma : Dic̃t ei.

Expanded text:
ab electorum societate separatur, ab electorum societate separatur, qui tenebrescit a lumine, cruciatur aeterna combustione? Unde et hanc eamdem comparationem Dominus sub brevitate aperit cum subjungit: Sic erit in consummatione saeculi. Exibunt angeli, et separabunt malos de medio justorum, et mittent eos in caminum ignis. Ibi erit fletus et stridor dentium. Hoc jam,voce tormenta peccantium dicta sunt, ne quis ad ignoratiae suae excusationem recurreret, si quid de aeterno supplicio obscure diceretur. Unde et subditur: Intellexistis haec omnia? Dicunt ei:
Abbreviated transcription (Latin):
mistã. deo dicit᷑. Ad te om̃ĩs ca¬
ro uemiet. Que sagena scilic&¬
ẽccłia. tunc umuersaliter re¬
pletur: cum infine suo huma¬
ni generis summa concludi¬
tiar. Quã edicunt. et secus lit¬
tus sedent: quia sicut mare
seculũ. ita scł̃i finem signifi¬
cat littus maris. In quo scili¬
cet fine. boni pisces in uasis eli-
quia et electus quisq in taber-¬
nacula ȩterna recipitur: et in¬
terni regni luce ꝑdita. ad exte¬
riores tenebras reꝓbi ꝑtra¬
huntur. Nunc etenim bonos
malosq communiter. quasi ꝑ¬
mixtos pisces. fidei sagena nos
continet: S littus indicat. sa
Et quidem pisces qui capti fu¬
erant. mutari ñ possunt: nos
autem mali capimur. s inbo¬
nitate ꝑmutamur. Cogitemꝰ
igitur in captione: ne diuida¬
mur in littore. Ecce quã gra¬
nitas. ita ut se non modicum
ad dicat: si cu ex hoc conuen¬
tu ur̃o deeẽ contingat. Quid
ergo in illa die acturus est. qͥ
a conspectu iudicis rapitur.

Expanded text:
mistam Deo dicitur: Ad te omnis camistam Deo dicitur: Ad te omnis caro veniet . Quae sagena, scilicet, tunc universaliter repletur, cum in fine suo humani generis summa concluditur. Quam educunt, et secus littus sedent, quia sicut mare saeculum, ita saeculi finem significat littus maris. In quo scilicet fine boni pisces in vasis eliguquia et electus quisque in tabernacula aeterna recipitur, et interni regni luce perdita, ad exteriores tenebras reprobi pertrahuntur. Nunc enim bonos malosque communiter quasi permistos pisces fidei sagena nos continet, sed littus indicat sageEt quidem pisces qui capti fuerint mutari non possunt; nos autem mali capimur, sed in bonitate permutamur. Cogitemus igitur in captione, ne dividamur in littore. Ecce quam granitas, ita ut se non modicum addicat, si cui ex hoc conventu vestro deesse contingat. Quid ergo in die illa acturus est, qui a conspectu judicis rapitur,
Abbreviated transcription (Latin):
adipisci regna cȩloꝵ. ꝑ bella
ꝑsecutionum ñ possumus:
hoc ipsum nob̃ turpe sit qͦd
dm̃n nolumus saltẽ ꝑ pacem
sequi. Ecce nulli nr̃m hoc tẽ¬
pore dicit d̾s. ꝓ me morere:
s illicita tantũmodo in te de-¬
sideria occide. Qui ergo in pa-¬
ce subig̾e carnis. desideria
nolumus:quando inberio
ꝓ dño ipsam carnẽ daremus:
Rursus simile ẽẽ regnũ celoꝵ
sagene in mare missȩ dicit᷑. et
ex om̃i genere pisciũ congre-¬
ganti: quȩ impleta ad littuse¬
ducitur: et in uasis boni pis¬
ces eligunt᷑: mali autẽ ꝓicum¬
tur for as. Sc̃a ȩccłia sagene cõ¬
paratur: quia et piscatorib
est cõmissam: et ꝑ eam qͥsq
ad et̾num regnũ a presentis
scl̃i fluctibus trahitur: ne in
eternȩ mortis ꝓfunda mer-¬
gatur. Que ex omĩ genere pis¬
cium congregat: quia ad pec¬
catoꝵ ueniam. sapientes et
fatuos. liberos et seruos. diui¬
tes et pauperes. fortes et infir¬
mos uocat. Unde. & ꝑ psal-¬

Expanded text:
adipisci regna coelorum per bella adipisci regna coelorum per bella persecutionum non possumus, hoc ipsum nobis turpe sit, quod Deum nolumus saltem per pacem sequi. Ecce nulli nostrum hoc tempore dicit Deus: Pro me morere, sed: Illicita tantummodo in te desideria occide. Qui ergo in pace subigere carnis desideria nolumus, quando in bello pro Domino ipsam carnem daremus? 4. Rursus simile est regnum coelorum sagenae in mare missae dicitur, ex omni genere piscium congreganti, quae impleta ad littus educitur, et in vasis boni pisces eliguntur, mali autem projiciuntur foras. Sancta Ecclesia sagenae comparatur, quia et piscatoribus 1474 est commissa, et per eam quisque ad aeternum regnum a praesentis saeculi fluctibus trahitur, ne in aeternae mortis profunda mergatur. Quae ex omni genere piscium congregat, quia ad peccatorum veniam sapientes et fatuos, liberos et servos, divites et pauperes, fortes et infirmos vocat. Unde per Psal
Abbreviated transcription (Latin):
git. In ardescit in celestib ani-¬
mus: nil interrenis libet. De¬
forme conspicitur. qͥcqͥd de t̾re¬
nȩ rei placebat specie: quia
sola p̾ciosȩ margaritȩ claritas
fulget inmente. De ciniꝰ dilecti¬
one recte ꝑ salomonem dicit᷑.
fortis est ut mors dilectio: qͥ a
ui delicet sicut mors corpus
interimit: sic abamore rerũ
corporalium. et̃nȩ uitȩ caritas
occidit. Nã quẽ ꝑfecte absorbu¬
erit: ad terrena foris desideri¬
a uelut insensibilem reddit.
Neq enĩ sc̃a hec cuius hodie
natalitia celebramus.mori
ꝓ dño potuisset incorpore. si
pͥus a terrenis desideriis mor-¬
tua ñ fuisset inmente. Erec¬
tus nãq inuirtutis culmine.
animus. torm̃ta derisit: pre-¬
mia calcaurt. Ante armatos re¬
ges et presides ducta stetit:fe¬
riente robustior. iudicante
sublimior. Quid inter hec nos
barbati et debiles dicimus. qͥ
ire ad regna celestia puellas
ꝑferrũ uidemꝰ: qͦs ira suꝑat.
suꝑbia inflat. ambitio ꝑtur-¬
bat. luxuria inqͥnat: Qui si

Expanded text:
. Inardescit in coelestibus animus, nil in terrenis libet; deforme conspicitur quidquid de terrena placebat specie: quia sola pretiosae margaritae claritas fulget in mente; de cujus dilectione recte per Salomonem dicitur: Fortis est ut mors dilectio , quia videlicet sicut mors corpus interimit, sic ab amore rerum corporalium aeternae vitae charitas occidit. Nam quem perfecte absorbuerit, ad terrena foris desideria velut insensibilem reddit. 3. Nec enim sancta haec, cujus hodie natalitia celebramus, mori pro Deo potuisset in corpore, si prius a terrenis desideriis mortua non fuisset in mente. Erectus namque in virtutis culmine animus tormenta despexit, praemia calcavit. Ante armatos reges et praesides ducta stetit, feriente robustior, judicante sublimior. Quid inter haec nos barbati et debiles dicimus, qui ire ad regna coelestia puellas per ferrum videmus, quos ira superat, superbia inflat, ambitio perturbat, luxuria inquinat? Qui si
Abbreviated transcription (Latin):
uis exhibeat audiamus. Am̃
dico uobis. qd precinget se &
faciet illos discumbere: et tran¬
siens ministrabit. illis. Precin¬
get se: id est adretributionẽ
preparat. faciet illos discum¬
bere: id est in eterna quiete
refoueri. Discumbere quippe
nr̃m: in regno quiescere est.
Unde rursũ dñs dicit. Uenient
et recumbent cũ abrahamy
saac. et iacob. Transiens autẽ
dñs ministrat: quia lucis suȩ
illustratione nos saciat. Tran¬
sire uero dictũ est: cũ de iudicio

Expanded text:
us: Amen dico vobis quod praecinget se, et faciet eos discumbere, et transiens ministrabit illis. Praecinget se, id est ad retributionem praeparabit; et faciet illos discumbere, id est in aeterna quiete refoveri. Discumbere quippe nostrum in regno quiescere est. Unde rursum Dominus dicit: Venient et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob . Transiens autem Dominus ministrat, quia lucis suae illustratione nos satiat. Transire vero dictum est, cum d
Abbreviated transcription (Latin):
dinem. nouus homo copula¬
int. Qui tunc reuertitur: cum
nobis iam ꝑiudiciũ manifesta¬
tur. Bene autẽ de seruis expec¬
tantibus subditur. Ut cum
uenerit et pulsauerit: confe¬
stim aꝑiant ei. Uent quippe.
cum ad iudiciũ ꝓperat. Pul¬
sat uero: cũ iam ꝑ egritudinis
molestias. ẽẽ mortẽ uicinam
designat. Cui confestim aꝑi-¬
mus: si hunc. cũ amore susci-¬
pimus. Aꝑire enim iudici
pulsanti ñ uult. qui exire de
corpore trepidat: et uidere
eũ quem contẽpsisse meminit.
iudicẽ formidat. Qui autem
de sua spe et oꝑatione securꝰ
est. pulsanti confestim aperit.
quia letus iudicem sustinet:
et cum tempꝰ ꝓpinq̃ mortis
agnouerit. de gła retͥbutio¬
nis hylarescit. Unde et pro¬
tinus subditur. Beati sunt
serui illi: quos cũ uenerit dñs.
inuenerit uigilantes. Uigilat.
qui ad aspectum ueri luminis
mentis oculos aꝑtos tenet. Ui

Expanded text:
dinem novus homo copuladinem novus homo copulavit. Qui tunc revertitur, cum nobis jam per judicium manifestatur. 3. Bene autem de servis exspectantibus subditur: Ut cum venerit et pulsaverit, confestim aperiant ei. Venit quippe Dominus cum ad judicium properat, pulsat vero, cum jam per aegritudinis molestias esse mortem vicinam designat. Cui confestim aperimus, si hunc cum amore suscipimus. Aperire enim judici pulsanti non vult, qui exire de corpore trepidat, et videre eum quem contempsisse se meminit judicem formidat. Qui autem de sua spe et operatione securus est, pulsanti confestim aperit, quia laetus judicem sustinet; et cum tempus propinquae mortis agnoverit, de gloria retributionis hilarescit. Unde et protinus subditur: Beati sunt servi illi, quos cum venerit dominus, invenerit vigilantes. Vigilat qui ad aspectum veri luminis m
Abbreviated transcription (Latin):
tem sunt quȩ iubentur: et lũ-¬
bos restringere. et lucernas te¬
nere: ut et munditia sit casti-¬
tatis incorpore. et lumenue-¬
ritatis in operatione. Redẽp-¬
tori etenim nr̃o unũ sine alte¬
ro placere nequaquã potest:
si aut is qͥ bona agit. adhuc
luxuriȩ inquinamenta non
deserit: aut is qui castitate p̃¬
minet. necdum se ꝑ bona oꝑa
exercet. Nec castitas ergo ma¬
gna est sine bono oꝑe: nec
opus bonũ est aliqͥd. sine casti-¬
ad suꝑnã patͥam tendat: ne-
quaquã se auitiis ꝓ mundi
huius honestate contineat.
Qui et si quedam bona aliqͣn¬
do ꝓhonestate inchoat: in
eius tam̃ intentione. ñ debet
ꝑmanere. nec ꝑ bona oꝑa p̃¬
sentis mundi gl̃am querere:
s totam spem in redemptoris
sui aduentu constituat. Unde
et ꝓtinus subdit. Et uos simi¬
les hominib. expectantib
dñm suum: qnͣdo reuertat᷑
anuptiis. Ad nuptias quippe
dñs abiit: quia resurgens a
mortuis. ascendens in cȩlum.
suꝑnam sibi angłoꝵ multitu-¬

Expanded text:
tem sunt quae jubentur, et lumbos restringere, et lucernas tenere, ut et munditia sit castitatis in corpore, et lumen veritatis in operatione. Redemptori etenim nostro unum sine altero placere nequaquam potest, si aut is qui bona agit, adhuc luxuriae inquinamenta non deserit, aut is qui castitate praeeminet, necdum se per bona opera exercet. Nec castitas ergo magna est sine bono opere, nec opus bonum est aliquid sine castiad supernam patriam tendat, et nequaquam se a vitiis pro mundi hujus honestate contineat. Qui etsi quaedam bona aliquando pro honestate inchoat, in ejus tamen intentione non debet permanere, nec per bona opera praesentis mundi gloriam quaerere, sed totam spem in Redemptoris sui adventum constituat. Unde et protinus subditur: Et vos similes hominibus exspectantibus dominum suum, quando revertatur a nuptiis. Ad nuptias quippe Dominus abiit, quia resurgens a mortuis, ascendens in coelum, supernam sibi angelorum multitu
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ et patitur et reddit.
slam quos diu ut conuertan-¬
tur tolerat: ñ conuersos duri¬
us dampnat. Ad excutiendã
uero mentis nr̃e desidiam. etiã
exteriora dãpna ꝑsimilitudi¬
nem ad mediũ deducunt᷑: ut
ꝑ hȩc animus ad suam custodi-¬
am suscitetur. Nam dicitur.
hoc aut̃ scitote qͥa si sciret pat̾¬
familias qua hora fur ueniret.
uigilaret utiq et ñ sineret ꝑfo

Expanded text:
hominum et patitur et reddit. hominum et patitur et reddit. Nam quos diu, ut convertantur, tolerat, non conversos durius damnat. Ad excutiendam vero mentis nostrae desidiam, etiam exteriora damna per similitudinem ad medium deducuntur, ut per haec animus ad sui custodiam suscitetur. Nam dicitur: Hoc autem scitote, quia si sciret paterfamilias qua hora fur veniret, vigilaret utique, et non si
Abbreviated transcription (Latin):
tute ad uias uitȩ ñ euigilat:
saltẽ insenectute. resipiscat.
deipietas duritiã nr̃am. Non
est iam qͥd homo excusationis
inueniat. D̃s despicitur: et ex¬
pectat. Contempni se uidet:
et reuocat. Iniiriam de con¬
temptu suo suscipit: et tamen
qͣndoq reuertentib etiam pre-¬
mia ꝓmittit. S nemo hanc eiꝰ
longanimitatẽ negligat: quia
tanto districtiorẽ iusticiã in iu-¬
dicio exiget: qͣnto longiorem
pacientiã ante iudiciũ p̾roga¬
uit. Hinc & enim paulus dicit.
Ignoras q̃m benignitas dei ad
penitentiã te adducit: Scd̃m¬
nitens: thesauritas tibi iram
in die irȩ. et reuelationis iusti
iudicii dei. Hinc psalmista ait.
Us iudex iustus: fortis et longa¬
nimis. Dicturus quippe longa¬
nimem. p̃misit. iustũ: ut quẽ
uides peccata delinquentium
diu patienter ferre: sciashunc
quandoq etiã districte iudi-¬
care. Hinc ꝑquendã sapientẽ
dicitur. Altissimus enĩ. est pa-
redditor dicitur: quia peccata

Expanded text:
tute ad vias vitae non evigilat tute ad vias vitae non evigilat saltem in senectute resipiscat. Dei pietas duritiam nostram. Non est jam quid homo excusationis inveniat. Deus despicitur, et exspectat; contemni se videt, et revocat; injuriam de contemptu suo suscipit, et tamen quandoque revertentibus etiam praemia promittit. Sed nemo hanc ejus longanimitatem negligat, quia tanto districtiorem justitiam in judicio exiget, quanto longiorem patientiam ante judicium praerogavit. Hinc etenim Paulus dicit: Ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? nitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei . Hinc Psalmista ait: Deus judex justus, fortis, et longanimis . Dicturus quippe longanimem, praemisit justum, ut quem vides peccata delinquentium diu patienter ferre, scias hunc etiam quandoque districte judicare. Hinc per quemdam sapientem dicitur: Altissimus enim est patiredditor dicitur, quia peccata
Abbreviated transcription (Latin):
ruunt usti ad claritatis eiꝰ glo¬
riam ꝑtrahunt᷑. sicut scriptũ
est. Tollatur impius:ne uide¬
at głam d̃i. Sed quid. si serui in
pͥma uigilia negligentes exi-¬
stunt: Prima quippe uigilia:
prime etatis custodia est. Sed
nec sic desꝑandũ ẽ: et a bono
opere cessandum. Nã longa¬
nimitatis suȩ patientiã insinu¬
ans dñs: subdit. Et siuenerit
in sed̾a uigilia et si in tercia
uigilia uenerit. et ita inuene¬
rit: beati sunt serui illi. Prima
quippe uigilia primeuum tẽ¬
pus est: id est pueritia: scda. ad¬
olescentia uel iuuentus:quȩ
auctoritate sacri eloquii unũ
sunt. dicente salomone. Leta¬
re iuuenis in ad olescentia tu¬
a. Tercia autẽ. senectus accipi¬
tur. Qui ergo uigilare in pͥma
uigilia noluit: custodiat uel
scdam. Et qui conuerti a pra-¬
uitatib suis inpueritia ne¬
glexit: ad uias uite saltem in
tempore iuuentutis euigilet.
Et qui uigilare in scda uigilia
noluit: terciȩ uigiliȩ remedia
non amittat. Et qui in iuuen¬

Expanded text:
sti ad claritatis ejus gloriam pertrahuntur, sicut scriptum est: Tollatur impius, ne videat gloriam Dei . 5. Sed quid si servi in prima vigilia negligentes existunt? Prima quippe vigilia primae aetatis custodia est. Sed neque sic desperandum est, et a bono opere cessandum. Nam longanimitatis suae patientiam insinuans Dominus, subdit: Et si venerit in secunda vigilia, et si in tertia vigilia venerit, et ita invenerit, beati sunt servi illi. Prima quippe vigilia primaevum tempus est, id est pueritia. Secunda, adolescentia vel juventus, quae auctoritate sacri eloquii unum sunt, dicente Salomone: Laetare juvenis in adolescentia tua . Tertia autem, senectus accipitur. Qui ergo vigilare in prima vigilia noluit custodiat vel secundam, ut qui converti a pravitatibus suis in pueritia neglexit ad vias vitae saltem in tempore juventutis evigilet. Et qui evigilare in secunda vigilia noluit tertiae vigiliae remedia non amittat, ut qui in juven
Abbreviated transcription (Latin):
est lectio recitata.
S ne aliquibus
ipsa ens planiti¬
es alta fortasse uideatur: eam
subbreuitate transcurrimus:
quatinus eius expositio ita
nescientib fiat cognita. ut ta¬
men scientib ñ sit onerosa.
Quia uiris luxuria in lumbis
sit. feminis inumbilico: testat᷑
dñs qui de diabolo ad beatũ
iob loqͥt᷑ dicens. U̾tus eiꝰ in lũbis

Expanded text:
est lectio recitata. Sed ne aliquibus ipsa ejus planities alta fortasse videatur, eam sub brevitate transcurrimus, quatenus ejus expositio ita nescientibus fiat cognita, ut tamen scientibus non sit onerosa. Quia viris luxuria in lumbis sit, feminis in umbilico, testatur Dominus, qui de diabolo ad beatum Job loq
Abbreviated transcription (Latin):
mentem reficere:quã uentrẽ
moriturȩ. carnis t̾reno pane sa¬
here: mecum uos moneo ab oti¬
oso sermone parcamus. Inu¬
tiliter loqui declinemus : in¬
quantũ reniti lingue p̃uale¬
mus. inuentum uerba non de¬
fluant: cũ iudex dicat. Omẽ
uerbũ otiosũ quod loquuti
fuerint homines: reddent de
eo rationem in die iudicii. Otio¬
sum qͥ ppe uerbũ ẽ: qd̃ aut uti¬
litate rectitudinis. aut ratioe
iustȩ necessitatis caret. Otiosa
ergo colloquia. ad edificationis
studium uertite ÷ quã celerrime
huius uitȩ tempora fugiant con¬
siderate: qͣm districtus iudex
ueniat attendite. Hunc ante o
ut. inquantũ uires suppetunt
si annuntiare eum ñ neglegitis:
uocari ab eo angłi cum iohanne
ualeatis. Q uod ipse p̾stare dig¬

Expanded text:
mentem reficere, quam ventrem mentem reficere, quam ventrem moriturae carnis terreno pane sahere. Mecum vos admoneo, ut ab otioso sermone parcamus, inutiliter loqui declinemus. Inquantum reniti linguae praevalemus, in ventum verba non defluant, cum judex dicat: Omne 1457 verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii . Otiosum quippe verbum est, quod aut utilitate rectitudinis, aut ratione justae necessitatis caret. Otiosa ergo colloquia ad aedificationis studium vertite: quam celerrime hujus vitae tempora fugiant, considerate: quam districtus veniat judex attendite. Hunc ante ocut inquantum vires suppetunt, si annuntiare eum non negligitis, vocari ab eo Angeli cum Joanne valeatis; quod ipse praestare dig
Abbreviated transcription (Latin):
lius explere qd sentit non ua-¬
let̾. s quia hoc utcũq denunti¬
at: ꝓfecto ꝑ cyatum gustũ pre-¬
bet. In dei ergo tabernaculo id
ẽ in scã eccła positisi ꝑ doctri-¬
ne sapientiã ministrare fialas
minime potestis: inquantũ
ꝓ diuina largitate sufficitis.
ꝓximis ur̃is bomi uerbi cyatos
date. In quantũ uos ꝓfecisse pen¬
satis. etiamalios trahere uob̃
re socios desiderate. Siquis
ur̃m fr̃s ad forum aut fortasse
ad balneũ ꝑgit: quẽ otiosum
ẽẽ considerat. ut. secũ ueniat in¬
uitat. Ipsa ergo terrena actio
uos urã conueniat: et si ad dm̃
tenditis. curate ne ad eum soli
ueniatis. Hinc eteni scriptum
ẽ. Qui audit. dicat ueni: ut qͥ
iam incorde uocem suꝑniamo¬
ris acceꝑit: foras etiam ꝓximis
uocẽ ex̾ortationis reddat. Et
fortasse pa em ut indigenti
elemosinã porrigat ñ habet:
s maius ẽ qd̾ tͥbuere ualet. qͥ
linguã habet. Plus ẽ eñi uerbi
pabulo uicturã in ꝑpetuum

Expanded text:
lius explere quod sentit non valius explere quod sentit non valet, sed quia hoc utcunque denuntiat, profecto per cyathum gustum praebet. In Dei ergo tabernaculo, id est in sancta Ecclesia, positi, si per doctrinae sapientiam ministrare phialas minime potestis, in quantum pro divina largitate sufficitis proximis vestris boni verbi cyathos date. In quantum vos profecisse pensatis, etiam vobiscum alios trahite, re desiderate. Si quis um, fratres, ad forum aut fortasse ad balneum pergit, quem otiosum esse considerat ut secum veniat invitat. Ipsa ergo terrena actio vestra vos conveniat, 1456 et si ad Deum tenditis, curate ne ad eum soli veniatis. Hinc etenim scriptum est: Qui audit, dicat: Veni ; ut qui jam in corde vocem superni amoris acceperit, foras etiam proximis vocem exhortationis reddat. Et fortasse panem, ut indigenti eleemosynam porrigat, non habet; sed majus est quod tribuere valeat, qui linguam habet. Plus enim est verbi pabulo victuram in perpetuum
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotis custodiunt scientiã:
et legem requirunt ex ore eius.
qͥa angłs dnĩ exercituum est.
S huius altitudinẽ nominis:
etiam uos si uultis potestis eme¬
reri. Nam unusqͥsq ur̃m inqͣn¬
tum sufficit. inquantũ gr̃am
suꝑne aspirationis accepit. si
a prauitate ꝓximũ reuocat: fi
exortari adbene oꝑandũ curat:
si et̾̃num regnũ uel supplicium
erranti denuntiat: cũ uerba¬
sc̃ẽ annuntiationis impendit.
ꝓfecto angłs existit.Et nemo
dicat ammonere ñ sufficio: ex¬
ortari idoneus ñ sum. Quan¬
tum potes exhibe:ne male
seruando qd̃ acceꝑas. intorm̃¬
tis exigaris. Neq eñi plusquã
unum talentũ acceperat: qui
hoc abscondere magis studuit
quã erogare. Et scimus qd̃ in
facti sunt. ꝑ fialas quippe doc¬
trina exuberans: ꝑ cyatos ue¬
ro parua atq angusta desig¬
natur. Alius doctrina uerita¬
tis plenus:audientiũ mentes
inebriat. ꝑhoc ergo quoddi¬
cit: ꝓfecto fialam porrigit. A¬

Expanded text:
sacerdotis custodiunt scientiam, sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est . Sed hujus altitudinem nominis, etiam vos, si vultis, potestis mereri. Nam unusquisque vestrum in quantum sufficit, in quantum gratiam supernae aspirationis accepit, si a pravitate proximum revocat, si exhortari ad bene operandum curat, si aeternum regnum vel supplicium erranti denuntiat, cum sanctae annuntiationis verba impendit, profecto angelus existit. Et nemo dicat: Admonere non sufficio, exhortari idoneus non sum. Quantum potes exhibe, ne male servatum quod acceperas in tormentis exigaris. Neque enim plus quam unum talentum acceperat qui hoc abscondere magis studuit quam erogare. Et scimus quod infacti sunt . Per phialas quippe doctrina exuberans, per cyathos vero parva atque angusta designatur scientia. Alius, doctrina veritatis plenus, audientium mentes inebriat. Per hoc ergo quod dicit profecto phialam porrigit. A