comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuenta est in utero habens despũ scõ¬
UNTDESPONSA TAHE
ess& mater ciꝰ maria ioseph
Quae fuit necessitas. ut
desponsata. eẽt. maria ioseph.
Nisi propterea quatenus hoc sacram̃tũ
diabolo cclaretur: & ille malignus frau¬
dis commenta aduersus desponsatam uir¬
ginẽ nulla pęnitus inueniss& Uel ideo
fuerat desponsata ioseph: ut nato infanti
uel ipsi mariae curã uideretur gerere
ioseph. siue in aegyptũ iens. uel inde de¬
nuo ueniens: Ideo desponsata fuit ioseph
non tamen inconcupiscentia iuncta
Mater inquit eius Mater inmaculata.
mater in corrupta. mater intacta. mater
eius Cuius eius: Mater dĩ unigeniti
dñi & regis om̃ium: plasmatoris & crea¬
toris cunctorũ: Illius quiin excelsis sine
matre : & interra est sine patre: Ipsius
qui incaelis scđm deitatẽ in sinuest patris:
& interris scđm corporis susceptionẽ insinu
est matris O magna ad mirationis grã.
oinenarrabis suauitas. o in effabile mag¬
numque sacramentum: Ipsa eadem uirgo.

Expanded text:
n utero habens de Sum deponsata esset mater ejus Maria Joseph. Quae fuerit necessitas ut desponsata esset Maria Joseph, nisi propterea quatenus hoc sacramentum diabolo celaretur, et ille malignus fraudis commenta adversus desponsatam virginem nulla penitus invenisset? Vel ideo fuerat desponsata Joseph, ut nato infanti, vel ipsi Mariae curam videretur gerere Joseph, sive in Aegyptum iens, vel inde denuo veniens: ideo desponsata fuit Joseph, non tamen in concupiscentia juncta. Mater, inquit, ejus. Mater immaculata, mater incorrupta, mater intacta. Mater ejus: cujus ejus? Mater Dei unigeniti, Domini et regis omnium, plasmatoris et creatoris cunctorum: illius qui in coelis est sine matre, et in terris est sine patre; ipsius qui in coelis secundum deitatem in sinu est Patris, et in terris, secundum corporis susceptionem, in sinu est matris. O magnae admirationis gratia! o inenarrabilis suavitas! o ineffabile magnumque sacramentum! Ipsa eademque virgo,
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ generationis xp̃i carnis renunti¬
emus operibus: A gnosce o xp̃i ane
dignitatẽ tuã: & diuinȩ consors factꝰ
naturae: noli inueterem uilitatem
degeneri conuersatione receder:
N emento cuius capitis. & cuiussis cor¬
poris membrum : Reminiscere quia
erutus de potestate tenebrarũ: trans¬
latuses indĩ lumen & regnũ: Perbap¬
tismatis sacramentum: sp̃s scĩ factuses
templum: Noli tantum habitatorem
prauis dete actibus effugare. & diaboli
te iterum seruituti subicere: Quia
prętium tuum sanguis est xp̃i: quia
ueritate te iudicabit. qui misericor¬

Expanded text:
tionem generationis Christi, carnis renuntitionem generationis Christi, carnis renuntiemus operibus. Agnosce, o Christiane, dignitatem tuam, et divinae consors factus naturae, noli in veterem vilitatem degeneri conversatione redire. Memento cujus capitis et cujus corporis sis membrum. Reminiscere quia erutus de potestate tenebrarum, translatus es in Dei lumen et regnum. Per baptismatis sacramentum Spiritus sancti factus es templum: noli tantum habitatorem pravis de te actibus effugare, et diaboli te iterum subjicere servituti: quia pretium tuum sanguis est Christi; quia in veritate te judicabit, qui in misericor
Abbreviated transcription (Latin):
quia custodia pudoris. fuit editio ueri¬
tatis: Talis ergo dilectissimi natiuitas
decuit dĩ uirtutẽ & dĩ sapientiam xp̃m.
qua nobis & humanitate congruer&.
& diuinitate praeceller&: Nisi enĩ eẽt.
ds̃ uerus: non adferr& remedium:
Nisi ess&c homo uerus: non praeberet
gemplum: Abexultantibus angelis
nascente dño głoria in excelsis dõ canit᷑:
& pax interra bonae uoluntatis homi¬¬
nibus nuntiatur ident enĩ cȩlestem
hierłm ex omnibus mundi gentibus
fabricari. Dequo in enarrabili diuinȩ
pictatis opere quantum lactari deb&
humilitas hominũ. cum tanto gaudeat
sublimitas angelorũ : Agamus ergo¬
gras dilectissimi dõ patri ꝑfilium eius
inspũ scõ: qui propter multã miscđiã
suam quadilex it nos misertus est nr̃i.
& cum essemus mortui peccatis conuiui¬
ficauit nos xp̃o. ut essemus in ipso noua
creatura. nouumque figmentum:
Deponamus ergo ueterẽ hominem
cumactibus suis : & adepti participa¬

Expanded text:
quia custodia fuit pudoris, editio veriquia custodia fuit pudoris, editio veritatis. Talis igitur, dilectissimi, nativitas decuit Dei virtutem et Dei sapientiam Christum, qua nobis et humanitate congrueret, et divinitate praecelleret. Nisi enim esset, Deus verus non afferret remedium; nisi esset homo verus, non praeberet exemplum. Ab exsultantibus ergo angelis nascente Domino, Gloria in excelsis Deo canitur, et pax in terra bonae voluntatis hominibus nuntiatur . Vident enim coelestem Jerusalem ex omnibus mundi gentibus fabricari: de quo inenarrabili divinae pietatis opere, quantum laetari debet humilitas hominum, cum tantum gaudeat sublimitas angelorum? CAP. gratias Deo Patri, per Filium ejus, in Spiritu sancto, qui propter multam misericordiam suam, qua dilexit nos, misertus est nostri; et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo , ut essemus in ipso nova creatura, novumque figmentum. Deponamus ergo veterem hominem cum actibus suis ; et adepti participa
Abbreviated transcription (Latin):
principio erat apud dm̃. ꝑ quẽ facta sunt
om̃a. & sine quo factum factum .ẽ. nihil.
tionẽ humilitatis nrae sine diminu.¬
tione suae maiestatis inclinans: ut
manens quod erat. ad sumensque qđ¬
non crat. ucrã serui formã ci formȩ
inqua dõ patri ẽ. acqualisumiro
& cunto foedere naturam utram que
conserer& ut nec inferiorem consume¬
r& glorificatio. nec superiorẽ minu¬
er& ad sumptio: Salua igitur propriȩ¬
tate utriusque substantiȩ & inunam
cocunte ꝑsonam: Suscipitur a ma iesta¬
te humilitas: auir tute infirmitas.
ab acternita te mortalitas. & ad de¬
pendendum conditionis rãc debitũ
natura inuiolabilis. naturȩ ẽ. unita
passibili: Osque ucrus. homo uerus.
inunita tẽ dñi temperatur : ut quod
nr̃is remediis congruebat. unus atque
idem dĩ hominumque mediator: & mori
possit ex uno. & resurgere possit ex alte¬
ro: Mcrito uirgineae integritati nihil
corruptionis intulit partus salutis.

Expanded text:
principio erat apud Deum, per quem facta sunt principio erat apud Deum, per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil , tionem humilitatis nostrae sine diminutione suae majestatis inclinans, ut manens quod erat, assumensque qunon erat, veram servi formam ei formae in qua Deo Patri est aequalis uniret , et tanto foedere naturam utramque consereret, ut nec inferiorem consumeret glorificatio, nec superiorem minueret assumptio. Salva igitur proprietate utriusque substantiae, et in unam coeunte personam, suscipitur a majestate humilitas, a virtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas: et ad dependendum nostrae conditionis debitum, natura inviolabilis naturae est unita passibili, Deusque verus et homo verus, in unitatem Domini temperatur; ut quod nostris remediis congruebat, unus atque idem Dei hominumque mediator , et mori posset ex uno, et resurgere posset ex altero. Merito igitur virgineae integritati nihil corruptionis intulit partus salutis:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis quidem nrae participẽ. sed peccati
totius expertem: Alienum quippe abhac
natiuitate est : quod deom̃ib legitur:
Nemomundus asorde: nec infanscuius ẽ.
unius diei sisit uita eius super terram:
Nihil inistam singularẽ natiuitatem
decarnis concupiscentia transiuit.:
nihil depeccatilege manauit: Uirgo
regia dauiticae styrpiseligitur:
quae sacro grauidanda fȩtu diuinam
humanamque prolem prius conciper&
mente quamcorpore : Etne suꝑni
ignara consilii adinusitatos pauer&
effectus. quod inea operandum erat
aspũ scõ conloquio discit angłi co.
Nec dampnum credit pudoris dĩ geni¬
trix mox futurã : Cur enim de concep¬
tionis nouitate desper&: cui effici¬
entia dealtissimi uirtute ꝓmit titur.
Confirmatur credentis fides. etiam
prae euntis ad testatione miraculi.
donaturque elisab&h inopinata fecun¬
ditas. ut qui conceptũ dederat sterili.
daturus non dubitaretur & uirgini :
Uerbum igitur dĩ ds̃filiusdi. qui in

Expanded text:
tatis quidem nostrae participem, sed peccati tatis quidem nostrae participem, sed peccati totius expertem. Alienum quippe ab hac nativitate est, quod de omnibus legitur: Nemo mundus a sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Nihil ergo in istam singularem nativitatem de carnis concupiscentia transivit, nihil de peccati lege manavit. Virgo regi Davidicae stirpis eligitur, quae sacro gravidanda fetu divinam humanamque prolem prius conciperet mente quam corpore. Et ne superni ignara consilii ad inusitatos paveret effectus, 65 quod in ea operandum erat a Spiritu sancto, colloquio discit angelico. Nec damnum credit pudoris, Dei genitrix mox futura. Cur enim de conceptionis novitate desperet, cui efficientia de Altissimi virtute promittitur? Confirmatur credentis fides etiam praeuntis attestatione miraculi, donaturque Elizabeth inopinata fecunditas; ut qui conceptum dederat sterili, daturus non dubitaretur et virgini. CAP. II. Verbum igitur Dei Deus, Filius Dei, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
ALUATOR NOS TER
dilectissimi hodie natus est :
gaudeamus. Neque enim locum fas est.
esse tristitiae. ubi natalis est uitae.
Quae consumpto mortalitatis timore.
ingerit nobis de promissa aeternitate
lactitiã Nemo abhuius alacritatis
participatione secernitur: Unacunctis
lactitiae cõmmunis est ratio. quia
dñs nr̃ peccatimortisque destru&tor.
sicut nullum a reatu liberũ repperit.
ita liberandis om̃ibus uenit: Exult&
sc̃s̃ : quia ꝓpinquat ad palmam: Cau¬
deat peccator: quia inuitatur ad ueni¬
am: Animetur gentilis : quia uocatur
aduitam: Deinam que filius scđm pleni¬
tudinem temporis quã diuini consilu
inscrutabilis altitudo disposuit recon¬
ciliandã auctori suonaturã generis
adsumpsit humani: ut inuentor mortis
diabolus ꝑ ipsam quauicerat uinceretur
In quo conflictu ꝓnobis inito magno
& mirabili aequitatis iure certatum est.
Dum om̃p̃s dñs cum sȩuissimo hoste.
non insua maiestate. sed innr̃a humili
formam. eandemque naturã Mortali¬

Expanded text:
alvator noster, dilectissimi, hodie natus est, gaudeamus. Neque enim locum fas est esse tristitiae, ubi natalis est vitae, quae consumpto mortalitatis timore ingerit nobis de promissa aeternitate laetitiam. Nemo ab ejus alacritatis participatione secernitur, una cunctis laetitiae communis est ratio: quia Dominus noster peccati mortisque destructor, sicut nullum a reatu liberum reperit, ita lisanctus, quia propinquat ad palmam. Gaudeat peccator, quia invitatur ad veniam. Animetur gentilis, quia vocatur ad vitam. Dei namque Filius secundum plenitudinem temporis, quam divini consilii inscrutabilis altitudo disposuit, reconciliandum auctori suo naturam generis assumpsit humani, ut inventor mortis diabolus, per ipsam quam vicerat vinceretur. In quo conflictu pro nobis inito, magno et mirabili aequitatis jure certatum est: dum omnipotens Dominus cum saevissimo hoste, non in sua majestate, sed in nostra congformam eamdemque naturam, mortali
Abbreviated transcription (Latin):
ua propter mittentes incho¬
rursus iacientis fundamentum poeni¬
tentia ab operbus mortuis &. fidei
add .ñ. bap̃tismatim doctrinae::
Inpositionis quoqie manuum ac̃ re¬
surrectionis mortuorum. & ldicii
acterni & hoc faciemus si quidem per¬
miserit ds. In possibile estensi eos qui
scinel sunt illuminati. gustauerunt
ctiam donum caelester& participis
facti sunt sp̃s scĩ Custauer̾ nihilõm inꝰ¬
bonum dĩ uerbum. uirtutesq saeculi
sus ad poenitentiam: rursum crucifi¬
gentes sibimet ipsis filium dĩ & osten¬
tui habentes. Terra enim sepe ueni¬
en tem super se bibensymbrem. & gene¬
rans herbam oportunam illis a quib
colitur: accipit benedictionem adõ
sroferens autem spiras ac tribulos repro

Expanded text:
uapropter intermittentes inchrursum jacientes fundamentum poenitentiae ab operibus mortuis, et fide ad Deum, baptismatum doctrinae impositionis quoque manuum, ac resurrectionis mortuorum, et judicii aeterni. Et hoc faciemus, si quidem permiserit Deus. Impossibile est enim, eos qui semel illuminati sunt, gustauerunt etiam donum caeleste , et participes facti sunt spiritus sancti, gustauerunt aeque bonum Dei uerbum uirtutesque saeculi ari ad poenitentiam, rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei et ostentui habentes. Terra enim, saepe venientem super se bibens imbrem, et generans herbam opportunam illis a quibus colitur, accipit benedictionem a Deo; proferens a
Abbreviated transcription (Latin):
Propter montem syon quia disperut.
uulpes ambulauerunt in eo.
uautem dnẽ in aeternum ꝑmanebis.
solium tuum ingeneratione & genera¬
tionem. AN¬
Quare inperpetuum obliuiscerisnri
derlinquesnos in longitudinẽ dierũ sa
Conuertenos dñe adte & conuertem᷑.¬

Expanded text:
Propter montem Sion quia disperiit, vulpes ambulaverunt in eo. Tu autem, Domine, in aeternum permanebis, solium tuum in generationem, et generationem. Quare in perpetuum oblivisceris nostri, derelinques nos in longitudine dierum? Converte nos, Domine, ad te, et convertem
Abbreviated transcription (Latin):
ONfidimus autem deuobis
dilectissimi. meliora & uicini¬
ora salutis tam &si ita loqͥm᷑ :
non enim in iustus ds̃ ut obliuiscatur oꝑis
ur̃i & dilectionis quã ostendistis in nomi¬
ne ipsius. quiministrastis scĩs & ministra¬
tis. Cupimus autem unum quemque
urm eandem ostentare sollicitudi¬
nem. ad expletionem spei usque infi¬
nem. ut non segnes efficiaminr: Verum
imitatores eorum. quifide & patientia
hereditabunt promissiones: Abrahȩ
namque promit tens ds̃ qnm neminẽ
habuit perquem iurar& maiorem. iu¬
rauit persemet ipsum dicens: nisi bene¬
dicens benedicamte: & multiplicans
multiplicabo te: & sic longanimiter

Expanded text:
onfidimus autem de vobis dilectissimi meliora et viciniora saluti tametsi ita loquimur non enim iniustus Deus ut obliviscatur operis vestri et dilectionis quam ostendistis in nomine ipsius qui ministrastis sanctis et ministratis cupimus autem unumquemque vestrum eandem ostentare sollicitudinem ad expletionem spei usque in finem ut non segnes efficiamini verum imitatores eorum qui fide et patientia hereditabunt promissiones Abrahae namque promittens Deus quoniam neminem habuit per quem iuraret maiorem iuravit per semet ipsum dicens nisi benedicens benedicam te et multiplicans multiplicab
Abbreviated transcription (Latin):
posse autem hoc fieri facit diuinitas
fidem. cui totum quoduult posse sub¬
sstit Denique ut indubitata resurgendi
&empla capiamus. ipse hic mundus
amissa receptaque detoris sui speciȩ
& occidit & resurgit Documentum
nimirum futurȩ resurrectionis accipi¬
mus: cum commendata sulcis frumenta
instipulam suam redeunt. & renouatis
frondibus spoliata gelu nemora reui¬
uescunt. cuncta ętiam quȩ terra pro¬
ducit aut semine autradice multipli¬
cata redduntur quae aut̃ duritia
cordis est non credere reformari homi¬
nem cum omã quaefacta sunt reparen¬
tur. hoc est le m̃i symbolum cuius.
Hoc est symbolum. cuius ueritas unũ¬
quem que credentem efficit xp̃i anum
hoc est symbolum. quod & uiuentes
scĩficat. & mortuos reducit aduitam.¬

Expanded text:
Posse autem hoc fieri facit Divinitas Posse autem hoc fieri facit Divinitas fidem, cui totum quod vult posse subsistit. Denique, ut indubitata resurgendi exempla capiamus, ipse hic mundus, amissa receptaque decoris sui specie, et occidit et resurgit. Documentum nimirum futurae resurrectionis accipimus, cum commendata sulcis frumenta in stipulam suam redeunt, et renovatis frondibus spoliata gelu nemora reviviscunt; cuncta etiam quae terra producit aut semine aut radice multiplicata redduntur. Quae autem duritia cordis est non credere reformari hominem, cum ea quae facta sunt reparentur. Hoc est carissimi, symbolum, cujus Hoc est symbolum, cujus veritas unumquemque credentem efficit Christianum. Hoc est symbolum, quod et viventes sanctificat, et mortuos reducit ad vitam
Abbreviated transcription (Latin):
tia facer& innocentem: Ideo in macu¬
latus occisusest agnus. ut eius cruore
humani generis macula tergeretur.
Videte frs profunditatẽ mysterii:
uidete altitudinem sacramenti. ubi
mors reddituitam. & peccantium
sordes sanguine sunt innocentis ablute
Haec aut̃ remissio nonte ad peccatum
nutrit : sed ad monet ut peccare iam
metuas. quite intel legis sine uenia
non potuisse saluari : Bonitas enim di.
indulgentiae suȩ munere non nos ar¬
mat adculpam. sed absoluit ad głam
Carnis resurrectionem: Hic religionis
nraẽ finis. haec summa credendi est
& reuera quis credens dõ possit deresur¬
rectione dubitare. cum manifestumsit
hanc solam xpõ causam fuisse nascendi
Quae enim alia ratio quaeue utilitas
erat ut perpetuus carnem dignare tur
ad sumere:. nisi ut carnem perpetuitate
donar& : quae gła ess& dĩ filium. crucẽ
non refugere. mortem expetere.
perpeti scpulturam. nisi uitam morta¬
ibus prȩstitã resurrectione conferret

Expanded text:
tia faceret innocentem. Ideo immacutia faceret innocentem. Ideo immaculatus occisus est Agnus ut ejus cruore humani generis macula tergeretur. Videte, fratres, profunditatem mysterii, videte altitudinem sacramenti: ubi mors reddidit vitam, et peccantium sordes sanguine sunt innocentis ablutae. Haec autem remissio non te ad peccatum nutrit, sed admonet ut peccare jam metuas, qui te intelligis sine venia non potuisse salvari. Bonitas enim Dei indulgentiae suae munere non nos armat ad culpam, sed abluit ad gloriam. Carnis resurrectionem. Hic religionis nostrae finis, haec summa credendi est. Et revera quis credens Deo possit de resurrectione dubitare, cum manifestum sit hanc solam Christo causam fuisse nascendi? Quae enim alia ratio, quaeve utilitas erat, ut Perpetuus carnem dignaretur assumere, nisi carnem perpetuitate donaret? quae gloria esset, Dei Filium crucem non refugere, mortem 274 expetere, perpeti sepulturam, nisi vitam mortalibus praestita resurrectione conferret?
Abbreviated transcription (Latin):
& in aequalitatem natura diuinitatis
excludit. Scđm enim euuangelicam
filius cui uult patrem reuelat. ita & iã
sps. & inspirare legitur prout uult.
& dona caelestium gratiarum diuide¬
re proutuult. Quomodo ergo non
unum esse cumpatrȩ filioque credendis
est sp̃s. cui acque adiac& posse quod
uult scam eccłam: Uere scã est ecclȩsia
confitenda: perquã & scĩ ficatio est
data mortalibus. & crescente credenti¬
um numero : omium poene linguis
indĩ laudes sanctior mundus exultat
Scã est eccła quabaptismi sacramento
peccatorum contagione de tersa: terra¬
rum incolas transmittit ad caelum:
Remissionem peccatorum: Credenda . ẽ
prȩcipuȩ fr̃s peccatorum remissio.
quia hoc unum.ẽ. remedium. quod ho¬
minum genus a sententia perpe tuae
mortis absoluit. Id circo unigenitus
altissimi dignatus est carnem. contentus
est crucem. ut t̾e qui crimina tua eua¬
dere & peccata non poteras. indulgen¬

Expanded text:
et inaequalitatem natura Divinitatis et inaequalitatem natura Divinitatis excludit. Secundum enim evangelicam Filius cui vult Patrem revelat, ita etiam Spiritus et inspirare legitur prout vult, et dona coelestium gratiarum dividere prout vult. Quomodo ergo non unum esse cum Patre Filioque credendus est Spiritus, cui aeque adjacet posse quod vult? Sanctam Ecclesiam. Vere sancta est Ecclesia confitenda, per quam et sanctificatio est data mortalibus et, crescente credentium numero, omnium pene linguis in Dei laudes sanctior mundus exsultat. Sancta est Ecclesia, quae, baptismi sacramento peccatorum contagione detersa, terrarum incolas transmittit ad coelum. Remissionem peccatorum. Credenda est praecipue, fratres, peccatorum remissio, quia hoc unum est remedium quod hominum genus a sententia perpetuae mortis absolvit. Idcirco Unigenitus Altissimi sumere dignatus est carnem, complexus est crucem, ut te, qui crimina tua evadere et peccata non poteras, 273 indulgen
Abbreviated transcription (Latin):
quod ad dexteram patris sed&. diuinita¬
tis est priuilegium: & in discretȩ con¬
sortium caritatis. Etben addex teram
patris adnuntiatur sedere. in quo nihil
uoluntatis suae diabolus quitotus est
sinister inuenit: Indeuenturus est.¬
iudicare uiuos & mortuos. Necesse est
fr̃s ut hominum genus ille discutiat qui
creauit. & ipse iudic& quiredomit
Iustumque est ut om̃i potens dñs morta¬
lessuos quosdiumitatis uirtute forma¬
uit. patris pictate saluauit. iudicis &a¬
minatione discernat Nam quid esse
potest aequius apud dm̃. quã ut quorũ
in scło fuit uita diuersa: corum post hoc
scłm merita distinguantur ubi autem
iudicandi referuntur acmortui: ut
omĩum hominum esse apud dm̃ cura
in offensa regula ueritatis. ut quorum
unum nomen est non sit corũ diuersa
confessio: Etqui incaelo apud se unum
sunt. a nobis non separentur interris.
Nam sicut diuinitati nihil decreaturis
aequari potest: ita omnem diuisionem

Expanded text:
quod ad dexteram Patris sedet, Divinitaquod ad dexteram Patris sedet, Divinitatis est privilegium et indiscretae consortium caritatis. Et bene ad dexteram Patris annuntiatur sedere, in quo nihil voluntatis suae diabolus, qui totus est sinister, invenit. Inde venturus judicare vivos et mortuos. Necesse est, fratres, ut hominum genus ille discutiat qui creavit, et ipse judicet qui redemit: justumque est ut omnipotens Dominus mortales suos, quos divinitatis virtute formavit, Patris pietate salvavit, judicis examinatione discernat. Nam quid esse potest aequius apud Deum, quam ut quorum in saeculo fuit vita diversa, eorum post hoc saeculum merita distinguantur? Vivi autem judicandi referuntur ac mortui ut omnium hominum esse apud Deum cura inoffensa regula veritatis, ut quorum unum nomen est, non sit eorum diversa confessio, et qui in coelo apud se unum sunt, a nobis non separentur in terris. Nam sicut Divinitati nihil de creaturis aequari potest, ita omnem divisionem
Abbreviated transcription (Latin):
us ut mors amit ter& potestatem:
Nihilergo ultra decius passionibus con¬
fundamur. nihil de cius morte trepide¬
mus. cui & resurgendi potestaserat. &
natura uiuendi: Cuius aut̃ dementiȩ ẽ.
illum non credere resurrexisse. ad cuius
practeptum decumulo sepultus cmersit.
Ascendit incaelum: Decebat frs talis
gloria hominem qui de uirgine nasce¬
batur. nec im possibile ei fuit caclum
ascendere. cui possibile fuit inferos
trium phare. Etnecesse erat ut qui
admortem deregno uenerat. postmor¬
tem redir& ad regnum. Fuit in hoc
bem̃i salutaris & in conprehensa men¬
tibus humanis inter caelum terrãq
communio. ut sicut terra dĩ filium
se suscepisse lactataest: ita caelum
filium hominis sẽ accepisse gauder&.
utcantatum . ẽ. per prophetam. Lȩ¬
tentur caeli & exult& terra: Nam sicut
manifestum est terram exultare dedõ.
ita dubium non est caclum gaudere
de homine. Sedit addex terã patris
Q uod sed& xp̃s uictoriȩ munusest

Expanded text:
us ut mors amitteret potestatem? us ut mors amitteret potestatem? Nihil ergo ultra de ejus passionibus confundamur, nihil de ejus morte trepidemus, cui et resurgendi potestas erat, et natura vivendi. Cujus autem dementiae est illum non credere resurrexisse, ad cujus praeceptum de tumulo sepultus emersit? Ascendit in coelum. Decebat, fratres, talis gloria hominem qui de virgine nascebatur; nec impossibile ei fuit coelum ascendere, cui possibile fuit inferos triumphare. Et necesse erat ut qui ad mortem de regno venerat, post mortem rediret ad regnum. Fuit in hoc, carissimi, salutaris et incomprehensa mentibus humanis inter coelum terramque communio: et sicut terra Dei Filium se suscepisse laetata est, ita coelum Filium hominis se accepisse gauderet, ut cantatum est per prophetam: Laetentur coeli et exsultet terra . Nam sicut manifestum est terram exsultare 272 de Deo, ita dubium non est coelum gaudere de homine. Sedet ad dexteram Patris. Quod sedet Christus, victoris munus est:
Abbreviated transcription (Latin):
suspiriis ingemescimus. sed continius
laudib cęlebramus. Sepultus est aũt.
quia consequens erat ut qui mortuus
fucrat. acciper& scpulturam: Sepultus
est dñs. ut ad consolationem sepultorũ.
benedictionem corporis eius & terra
susciper&. Sepultus est ut qui uerc mor¬
tuus cernebatur. uere redisse amortuis
credcretur. Tertia inquit die resurrex̃
amortuis. Sicredidisti dexp̃o quod de¬
decoris est crede quod głae est. Sicredi¬
disti quod mortis est: crede quoduitȩ. ẽ
Sicut enim inpassione mysterium picta¬
tis est: ita in resurrectione operatio po¬
testatis: utait ipse. Potestatẽ habeo
ponendi animam meam. & potestatẽ
habco iterum sumendi eam: Quomodo
itaque non illi suppetebat uita post mor¬
tem: cui mori non fuit conditio sed po¬
testas.: Nec magnum sane est sidicamus
potuit xp̃s resurgere. cuminpossibile
fuerit ut auctor uitae non rediret ad
uitam: Aut quomodo poterat inferni
legibus detineri. quiid circo est mortu¬

Expanded text:
suspiriis ingemiscimus, sed continuis suspiriis ingemiscimus, sed continuis laudibus celebramus. Sepultus est autem, quia consequens erat ut qui mortuus fuerat acciperet sepulturam. Sepultus est Dominus ut ad consolationem sepultorum benedictionem corporis ejus et terra susciperet. Sepultus est ut qui vere mortuus cernebatur, vere rediisse a mortuis crederetur. Tertia, inquit, die resurrexit a mortuis. Si credidisti de Christo quod dedecoris est, crede quod gloriae est: si credidisti quod mortis est, crede quod vitae est. Sicut enim in passione mysterium pietatis est, ita in resurrectione operatio potestatis, ut ait ipse: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam . Quomodo itaque non illi suppetebat vita post mortem, cui mori non fuit conditio, sed potestas? Nec magnum sane est, si dicamus: Potuit Christus resurgere, cum impossibile fuerit ut auctor vitae non rediret ad vitam; aut quomodo poterat inferni legibus detineri qui idcirco est mortu
Abbreviated transcription (Latin):
sibi sed nobis est passus. Quis aut̃ non mi¬
rificum aduertat esse mysterium ubi
ipse homo predicatur quids̃ est. & ubi
idem dñs ad nuntiatur qui asseritur
crucifixus: N ec incogitata eiquod per¬
emptus est. aut in prouisa res accidit.
qui diumitatis suȩ consilio idcirco su¬
scepit hominem. ut pro homine possit
occidi supplicium aut̃ crucis clegit.
ut sublimiorem uictoriam parar &
poena deterior: Etqui uniuersita¬
tis bono patiebatur. quasi in conspecꝰ¬
tu mundi in altum sublatus obcum be¬
r&. simul ut qui crucifixum uidebant
mirabilia cernerent crucifixi. Nam
satis abundẽque głam patientis osten¬
dunt repentina solis obscuritas. tre¬
mor terrarum. saxorum diuisio. re¬
surrectio mortuorum. Illud autem
quanti est testimonii. quod etiam
pariter crucifixus latro. memoriam
sui incaelesti regno fieri a consorte
supplicii prȩcabatur. hinc est lem̃i
quod inlusiones & probra quȩ ꝑtulit
xp̃s  cruaem mortemque eius. non

Expanded text:
sibi, sed nobis est passus. Quis autem non misibi, sed nobis est passus. Quis autem non mirificum advertat esse mysterium, ubi ipse homo praedicatur, qui Deus est; et ubi idem Dominus annuntiatur, qui asseritur crucifixus? nec incogitata ei, quod peremptus est, aut improvisa res accidit, qui divinitatis suae consilio idcirco suscepit hominem, ut pro homine posset occidi. Supplicium autem crucis elegit, ut sublimiorem victoriam pareret poena deterior; et qui universitatis bono patiebatur, quasi in conspectu mundi in altum sublevatus 271 occumberet, simul ut qui crucifixum videbant, mirabilia cernerent crucifixi. Nam satis abundeque gloriam patientis ostendunt repentina solis obscuritas, tremor terrarum, saxorum divisio, resurrectio mortuorum. Illud autem quanti est testimonii, quod etiam pariter crucifixus latro memoriam sui in coelesti regno fieri a consorte supplicii precabatur? Hinc est, carissimi, quod illusiones et probra quae pertulit Christus, crucem mortemque ejus non
Abbreviated transcription (Latin):
editum putes. sed ut credas in conpre¬
hensibili maiestate dm̃ prodisse dedõ.
ut ait ipse Ego apatre exiui. & ueni
inhunc mundum. Qumatus est despũ
scõ. & maria uirgine. Sp̃m sc̃m audis.
ut partum illum mirabilem simul& in¬
culpa bilem recognoscas. Caeleste. ẽ
enim quod sps agit. in uiolatum qđ
sc̃s operatur. Nam cum unigenitum
di hominem fieri redemptionis nrãe
necssitas flagitar&e. hoc natiuitatis
suȩ priuilegium propriȩ diuinitatis
iuexit. ut deuirgine nasceretur. Qui
enim ueniebat inueteratã peccatis ho¬
minum renouare naturam: nouam
legem uoluit habere nascendi Unigeni¬
tus igitur dĩ factus est filius hominis:
ut qui creator mundi erat. fier& & re¬
demptor. Qui sub pontio pilato cruci¬
fixus est. & sepultus Nulla nobis sit
de xpĩ cruce confusio: quia habemus
decius passione uictoriam. Sicut enĩ
sempiternus dĩ filius. nonsibi sed nobis ẽ.
natus: ita in maculatus dĩ agnus. non

Expanded text:
editum putes, sed ut credas incompreeditum putes, sed ut credas incomprehensibili majestate Deum prodiisse de Deo, ut ipse ait: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . Qui natus est de Spiritu sancto ex Maria virgine. Spiritum sanctum audis, ut partum illum mirabilem simul et inculpabilem recognoscas. Coeleste est enim quod Spiritus agit, inviolatum quod sanctus operatur. Nam cum Unigenitum Dei fieri hominem redemptionis nostrae necessitas flagitaret, hoc nativitati suae privilegium propriae divinitatis invexit, ut de virgine nasceretur. Qui enim veniebat inveteratam peccatis hominum revocare naturam, novam legem voluit habere nascendi. Unigenitus igitur Dei factus est filius hominis, ut qui Creator mundi erat fieret et Redemptor. Qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus. Nulla nobis sit de Christi cruce confusio, quia habemus de ejus passione victoriam: sicut enim sempiternus Dei Filius non sibi, sed nobis est natus; ita immaculatus Dei Agnus non
Abbreviated transcription (Latin):
Essecnim illius & posse non discutien¬
do adsequimur. sed credendo. Quem
aut̃ credere debeamus: edoc& nos redẽp¬
toris nr̃i auctoritas dicentis: Quicredit
inme & incum qui memisit. hab& uitã
acternam: E talibi Credite in dm̃
& in me credite. Plus est fr̃s quod fidei
oculis intuemur. quam sensus possit
uidere carnalis. Credis inquit indm̃
patrem omĩpotentem. Indõ natura
innascibilis. in patre unigeniti ueri¬
tas. in omĩ potente plenitudo uirtutis
ostenditur. Est namque peringenitã
deitatem omĩpotens. & per omĩpoten¬
tiam pater: Nec disquirendum qualit̃
sit pater. quia qualittr ds̃ sit aut om̃i¬
potens non potest conprehendi:
filius erat. dispensatio. ẽ. redemptio¬
nis humanȩ. quod dns est depropri¬
etate naturȩ est unicus autem
uel unigenitus adnuntiatur & credi¬
tur. quia unus ita est genitus : neq
hab& innatiuitate consor tem
Filium audis. nonut illũ sexu aliquo

Expanded text:
esse enim illius et posse non discutienesse enim illius et posse non discutiendo assequimur, sed credendo. Quem autem credere debeamus edocet nos Redemptoris nostri auctoritas, dicentis: Qui credit in me et in eum qui me misit, habet vitam aeternam ; et alibi: Creditis in Deum, et in me credite . Plus est, fratres, quod fidei oculis intuemur, quam sensus possit videre carnalis. Credis, inquit, in Deum, Patrem omnipotentem. In deo natura innascibilis, in Patre Unigeniti veritas, in Omnipotente plenitudo virtutis ostenditur. Est namque per ingenitam deitatem omnipotens, et per 270 omnipotentiam Pater; nec disquirendum qualiter sit Pater; quia qualiter Deus sit aut omnipotens non potest comprehendi. Filius erat, dispensatio est redemptionis humanae; quod Dominus est, de proprietate naturae est; unicus autem, vel Unigenitus annuntiatur et creditur, quia unus ita est genitus, nec habet in nativitate consortem. Filium audis, non ut illum sexu aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
UM APUD PATRES DẼ¬
NROS SICUT LIBOR
iudicum refert quaedam
israheliticȩ tribus ciuili
aduersum se proelio decertarent.
nec propter consimilem populi unius
habitum inter bellantes posset esse
discretio. tribus illa cuius iustior erat
causa pugnandi. quia merito ꝑdi
auxilium uictoriã prȩsumebat. sig¬
num sibi certo insermone constituit.
ut quos una armorum facies confunde¬
bat. sccretioris uerbi distinguer&. sacra¬
mentum. Quod beati apostoli utego
reor exemplum sequentes. ec cłae dĩ
quam aduersum militiam diabolici
furoris armabant. mysterium symboli
tradiderunt: utquia subunoxp̃i no¬
mine credentium erat futura diuersi¬
tas. signaculum symboli inter fideles
per fidos quesecerner&: Et alienus
a fide atque hostis appareret eccłae.
aut tamquam baptizatus nesciss&.¬
aut tam quã hercticus corrupiss&.
Credis inquit indm̃ patrem omĩ poten¬
tem. Credendus sine dubio est ds̃ pater
om̃ĩpotens. cuius sic uirtus sentitur.
ut quantitas eius & qualitas ignoret᷑

Expanded text:
um apud patres nosros, sicut liber Judicum refert, quaedam Israeliticae tribus civili adversum se praelio decertarent, nec propter consimilem populi unius habitum inter bellantes posset esse discretio, tribus illa cujus justior erat causa pugnandi, quia merito per Dei auxilium victoriam praesumebat, signum sibi certo in sermone constituit, ut quos una armorum facies confundebat, secretioris verbi distingueret sacramentum. Quod beati apostoli, ut ego reor, exemplum sequentes Ecclesiae Dei, quam adversum militiam diabolici furoris armabant, mysterium symboli tradiderunt; ut, quia sub uno Christi nomine credentium erat futura diversitas, signaculum symboli inter fideles perfidosque secerneret, et alienus a fide atque hostis appareret Ecclesiae, aut tanquam baptizatus nescissaut tanquam haereticus corrupisset. Credis, inquit, in Deum, Patrem omnipotentem. Credendus sine dubio est Deus, Pater omnipotens, cujus sic virtus sentitur, ut quantitas ejus et qualitas ignoretur:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc prosua sibi diuidunt uoluntate.
& unius corporis uestimenta perua¬
ria membra distribuunt: atque
spoliantes dñm. sua falsa dogmata
uestierunt: Uestimentum autem
cius quod non erat̾ consutũ. sapien¬
tiam cius cadestem possumus adpro¬
bure : quia erat desuperiori contextũ:
Nrã cnimsapientia. hoc est humana
consuitur: Ad suitur enim cum liberos
damus ad studia. grammatis tradimus.
philosophis crudimus. ut sapientia in
illis quȩ non erat ad quiratur: Dnĩ aut̃
sapientia non ad suta est: non quȩ sita:
non enim didicit amagistro sicut ipsi
iudaei dicunt: quomodo hic litteras
nouit cumnon didiccrit.Etipse
dicit.:M ea doctrina non est dehoc
mundo. sed eius quime misit: hoc. ẽ
quod ait desuperiore contextum: quo
uestimento uel quib omĩbus uestimen¬
tis eccła catholica semper amicta est.
sicut proph&a ait: Adstitit regina
adextris cuis. inuestitu deaurato.¬

Expanded text:
hoc pro sua sibi dividunt voluntate, hoc pro sua sibi dividunt voluntate, et unius corporis vestimenta per varia membra distribuunt, atque spoliantes Dominum, sua falsa dogmata vestierunt. Vestimentum autem ejus, quod non erat consutum, sapientiam ejus coelestem possumus approbare: quia erat de superiore contextum. Nostra autem sapientia, hoc est humana consuitur; assuitur enim cum liberos damus ad studia grammaticis, tradimus philosophis, erudimus eos, ut sapientia in illis, quae non erat, acquiratur. Domini autem sapientia non assuta est, non quaesita; non enim didicit a magistro, sicut ipsi Judaei dicunt: Quomodo hic litteras novit, cum non didicerit, et ipse dicat: Doctrina mea non est de hoc mundo, sed ejus qui me misit . Hoc est, quod ait de superiore contextum, quo vestimento, vel quibus omnibus vestimentis Ecclesia catholica semper amicta est, sicut propheta ait: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato
Abbreviated transcription (Latin):
ultores & indicef: Quae similitudo
xp̃m indicat dm̃ quem qui suaucm
cybum & dulcem potum haurire ne¬
glexerit. iudicem patietur. sicut ipse
ait: N eque cnim pater iudicat quẽ qua
sed om̃e iudicium dedit filio: Quod
aut̃ dicit diuiserunt sibi uestimenta
mea. & super uestimentum meum
miserunt sortem: hoc factũ in euuan¬
gelio repperimus. quod milites quat¬
tuor quicrucifixerunt saluatorem.
inquattuor partes eius sibi diuiserunt
uestimenta Vestimentum eius
quod assutum nonerat. sed erat desu¬
periore contextum sorte perciperent:
Q uaeiigitur ista uestimenta sunt
uudeamus. quimilitos. quoduc etiam
uestimentum: Vestimenta esse puto
ꝓphetias uel scripturarũ caclestium
lectiones: quibus xp̃i dni adnuntiatum
est sacramentum: Quas prophetias
unum canentes . & unum perom̃a nun¬
tiantes. aduersarii saluatoris. hoc est
peruersi heretici qui cotidie in illo
tamquam milites manus impias inger̃.

Expanded text:
ultores et judices. Quae similitudo ultores et judices. Quae similitudo Christum indicat Dominum: quem qui suavem cibum et dulcem potum haurire neglexerit, judicem patietur, sicut ipse ait: Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Quod autem dicit: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem : hoc factum in Evangelio reperimus, quod milites quatuor, qui crucifixerunt Salvatorem, in quatuor partes ejus sibi diviserunt vestimenta; vestimentum vero ejus, quod assutum non erat, sed erat de superiore contextum, sorte perceperunt. Quae igitur ista vestimenta sunt, videamus; qui milites, quodve etiam vestimentum. Vestimenta esse puto prophetias, vel Scripturarum coelestium lectiones, quibus Christi Domini annuntiatum est sacramentum: quas prophetias unum canentes, et unum per omnia nuntiantes adversarii Salvatoris, hoc est 140 perversi haeretici, qui quotidie in illo tanquam milites manus impias ingerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ante dm̃ animalse in rationabile ꝓfite¬
tur. Dauid pulicem se sȩpe commemo¬
rat: Sed magis illud accipiendũ puto.
qnm uermis nulla extrinsecus admixtio¬
ne alieni corporis. sed de sola & pura
terra procreatur Ideo illum compa¬
ratum dño. qnmm & ipse saluator desola¬
in libris moysi demanna. uermiculos
ꝓcreatos: Digna plane & iusta conpara¬
tio: Siquidem demanna uermiculus
dixerim: Quia est subtilis. splendida.
suauis & uirgo. quae uelut caclitus
ueniens. cunctis eccłarum populis cybũ
dulciorem melle defluxit: Quem qui
edere acmanducare neglexerit: uitã
insem& ipso habere non poterit. sicut
ipse dñs ait: Nisi quis manducauerit
meam carnem & biberit meum sangui¬
nem. non habebit uitam insemet ipso
scd potius ipse cybus iniudicium con¬
israhel subtiliter ꝓphetatum est in¬
ueteri testamento: Manna cnim illis
contra diuina praecepta tractantib
uermes effecti sunt: id est contumatię

Expanded text:
ante Deum animal se irrationabile profiteante Deum animal se irrationabile profitetur, David pulicem se saepe commemorat. Sed magis illud accipiendum puto: quoniam vermis nulla extrinsecus admixtione alieni corporis, sed de sola ac pura terra procreatur, ideo illum comparatum Domino, quoniam et ipse Salvator de solain libris Moysi de manna vermiculos procreatos . Digna plane et justa comparatio. Siqdixerim, quia est subtilis, splendida, suavis et virgo; quae velut coelitus veniens, cunctis Ecclesiarum populis cibum dulciorem melle defluxit, quem qui edere et manducare neglexerit, vitam in semetipso habere non poterit, sicut ipse Dominus ait: Nisi quis manducaverit meam carnem, et biberit meum sanguinem, non habebit vitam in semetipso ; sed potius ipse cibus in judicium conIsrael subtiliter 139 prophetatum est in Testamento. Manna enim illis contra divina praecepta tractantibus, vermes effecti sunt; id est contumaciae
Abbreviated transcription (Latin):
expersona dñi saluatoris: quippe cũ plura
de eo innouosint posita testamento:
Dicit itaque: Ds̃ ds̃ msrespice inme: & rłꝙͣ.
Quare ad sumpti hominis agit causam.
ut in terrogare quodam modo uideatur.
dicens: ds̃ om̃ium quies. ds̃ms. cur me
dereliquisti. Nihilenim mihi conscius
peccatum: nec erat dolus inore eius:
haec aut̃ dicit. ut manifestar& propter
nos se esse derelictũ. quorum peccata
portabat: Ac uidentes disceremus &
nos prdipso scõ & iustomori. cum pro
peccato ille mortretur: Denique hac
dereliquisti : Hac inquam uoce usus ẽ
ut quod prophetia adnuntiauerat:
rei exitus ad probar&: Etqñm sequen¬
tia pęne manifesta sunt. illum inspiciaV¬
mus uersiculum in quo ait. ego autẽ
sum uermis & non homo. Curtotius
dñs creaturȩ. uermiculo sẽ uoluerit
conparari: possumus hoc quidem hu¬
militati primitus ad signare : quȩ scõrũ
uirtus est maxima: sicut sc̃s moxses

Expanded text:
ex persona Domini Salvatoris, quippe cum plura ex persona Domini Salvatoris, quippe cum plura de eo in Novo sint posita Testamento. Dicit itaque: Deus, Deus meus, respice in me: et reliqua. Quare assumpti hominis agit causam, ut interrogare quodammodo videatur, dicens: Deus omnium, qui es Deus meus, cur me dereliquisti? nihil enim mihi conscius peccatum, nec erat dolus in ore ejus. Haec autem dicit, ut manifestaret propter nos se esse derelictum, quorum peccata portabat, ac videntes disceremus et nos pro ipso sancto et justo mori, cum pro peccatoribus et ille moreretur. Denique hac are me dereliquisti ? Hac, inquam, voce usus est, ut quod prophetia annuntiaverat rei exitus approbaret. Et quoniam sequentia pene manifesta sunt, illum inspiciamus versiculum in quo ait: Ego autem sum vermis et non homo . Cur totius Dominus creaturae vermiculo se voluerit comparari, possumus hoc quidem humilitati primitus assignare, quae sanctorum virtus est maxima, sicut sanctus Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs lex spiritalis est. & spiritalib
spiritalia conparanda sunt: Solem hic
iustitiȩ arbitror designari: hoc est xp̃m
dnm qui nobis ignorantiae tenebris &
peccatorum caecitate submersis. cȩlestis
doctrine suȩ lumen infudit. Et̃ quos
non habebamus oculos cordis inseruit.
& uelut radios quosdam apłos suos misit.
quinos denocte teterrima delinquentię
liberarent. & paulatim resolutis in nobis
tenebris peccatorum. matutinꝰͣ suscep¬
tione consuescerent. ut perfecti facilius
possimus tolerare solis ardorem: hocest
primum nos prȩceptis simplicioribus
erudirent. quo capaciores efficerent
caelestium secretorum: Huius itaque
solis iustitie matutino. peccatorũ caligo
tota perimitur. sicut ipse ꝓpheta ait
expersona dnĩ: Inmatutinis interficie¬
bam om̃s peccatores terrę: hoc est orien¬
te in nobis sole iustitiae qui habitaculũ
dñĩ sumus. om̃is cogitatio iniqua subuer

Expanded text:
dicit Apostolus: Lex spiritualis est, et spiritualibus dicit Apostolus: Lex spiritualis est, et spiritualibus spiritualia comparanda sunt , solem hic justitiae arbitror designari; hoc est Christum Dominum, qui nobis ignorantiae tenebris, et peccatorum caecitate submersis, coelestis doctrinae suae lumen infudit; et quos non habebamus, oculos cordis inseruit, et velut radios quosdam apostolos suos misit, qui nos de nocte teterrima delinquentiae liberarent, et paulatim, resolutis in nobis tenebris peccatorum, matutina nos susceptione consuescerent; ut perfecti facilius possimus tolerare solis ardorem, hoc est primum nos praeceptis simplicioribus erudirent, quo capaciores efficerent coelestium secretorum. Hujus itaque solis justitiae matutino, peccatorum caligo tota perimitur, sicut ipse propheta ait ex persona Domini: In matutinis interficiebam omnes peccatores terrae . Hoc est: oriente in nobis sole justitiae, qui habitaculum Domini sumus, omnis cogitatio iniqua subvert
Abbreviated transcription (Latin):
sarmi uicesimi eon¬
quilectus est seriem decursu¬
ri. diligenter prius debemus
intendere : quid insuper scriptione
contineat. ut cognita eius origine. in¬
tellegentiam ipsius facilius consequa¬
mur: Etmanifestato capite : possint
rectius membra distribui: Inscribitur
enim ita: Infinem prosusceptione ma¬
tutina. psalmus ipsi dauid: Nisi fallor. II¬
susceptio matutina solisortum semper
ante uenit. & priusquã orbem radiorũ
clarus splendor in lumin& matutinũ
noctium tenebris terminum ponie.
acresoluta sensim caliginum cecitate.
rebus cunctis facies quȩdam ac lumen in¬
funditur. & cum ueluti subina materiȩ
tenebrarũ mundus in confusione iacuerit.
Interueniente matutino. diuersa specie¬
rum uarictate distinguitur hoc est
cum om̃a cȩta fuerint. oculi omĩum
reparantur: Nox enim quodam modo
aufertoculos mundo. aurora restituit.
atque ita antematutina susceptione.
per fruimur: utgloriosius post modum
solis splendore potiamur: Sed qñm sicut

Expanded text:
salmi vigesimi priqui lectus est seriem decursuri, diligenter prius debemus intendere quid in superscriptione contineat, ut, cognita ejus origine, intelligentiam ipsius facilius consequamur, et manifestato capite, possint rectius membra distribui. Inscribitur enim ita: In finem pro susceptione matutina psalmus ipsi David. Nisi fallor, susceptio matutina solis ortum semper antevertit, et priusquam orbem radiorum clarus splendor illuminet, matutinum noctium tenebris terminum ponit; ac resoluta sensim caliginum caecitate, rebus cunctis facies quaedam ac lumen infunditur; et cum veluti sub una materie tenebrarum mundus in confusione jacuerit, interveniente matutino, diversa specierum varietate distinguitur; hoc est, cum omnia caeca fuerint, oculi omnium reparantur. Nox enim quodammodo aufert oculos mundo, aurora restituit; atque ita ante matutina susceptione perfruimur, ut gloriosius postmodum solis splendore potiamur. Sed quoniam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
subrogatus. decuius numeri sacratissima
significatione ipse xp̃s incuuangelio
ait. de excellentissima scõrum gloria:
Cum aut̃ federit filius hominis insede
maiestatis suȩ. sed ebitis & uos suꝑ sedes
duod ecim. iudicantes duodecim tribus

Expanded text:
subrogatur. De cujus numeri sacratissima subrogatur. De cujus numeri sacratissima significatione ipse Christus in Evangelio ait, de excelsissima sanctorum gloria: Cum autem sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes
Abbreviated transcription (Latin):
sicut inuenditione ioseph bene usus est
ds̃ malitia fratrum: ut exopere malo illoꝵ
bonitas dĩ ostenderetur insalute multoꝵ.
Sicmalum iud ae inbonum uersum est
nr̃m quod facit malus male utendo
bonis dĩ: sibi noc& nonbonitatẽ dĩ destru¬
ere poterit. Quare duodecim elegit xp̃s:
Duodenarius numerus sacratus est:
Nonenim quia peribit inde unus. ideo
illius numcri honor adẽptusest: Nam
in loco pereuntis alius subrogatus est.
mansit numerus consecratus. numerus
duodenarius. quia peruniuersũ orbem
hoc est perquattuor cardines mundi.
trinitatem fuerant adnuntia turi.
Ideo quaterni dectisunt: ut scã trinitas
perquat tuor partes orbis predicaret᷑.
Nam & annus duodenario numero cur¬
rit : & ordo signorum in caelis perquẽ
sol & luna currere noscuntur. duode¬
nario numero distinguntur. Ideohoc
numero primos predicatores dñs xp̃s
direxit inmundum. nec numerus uda
percunte uiolatus est: sed alius eius loco

Expanded text:
sicut in venditione Joseph bene usus est sicut in venditione Joseph bene usus est Deus malitia fratrum , ut ex opere malo illorum bonitas Dei ostenderetur in salute multorum. Sic malum Judae in bonum versum est nostrum. Quod facit malus male utendo bonis Dei, sibi nocet, non bonitatem Dei destruere poterit. Quare duodecim elegit Christus? Duodenarius numerus sacratus est. Non enim quia periit inde unus, ideo illius numeri honor ademptus est; nam in locum pereuntis alius subrogatus est, mansitque numerus consecratus, numerus duodenarius: quia per universum orbem, hoc est per quatuor cardines mundi Trinitatem fuerant annuntiaturi. Ideo quaterni electi sunt, ut sancta Trinitas per quatuor partes orbis praedicaretur. Nam et annus duodenario numero currit, et ordo signorum in coelis, per quae sol et luna currere noscuntur, duodenario numero distinguuntur. Ideo hoc numero primos praedicatores Christus direxit in mundum. Nec numerus Juda pereunte violatus est, sed alius ejus loco