comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malium hominum quȩ stio¬
nes: praesagus futuriait :
Quis enim cognouit sensum
dni qui instruat eum.
nos autem sensum xp̃iba
bemus: Sedsiquis ad huc¬
carnalibus inheret ambi¬
guis &corporalibus uacil¬
lat exemplis consideret
quia non potest bene senti¬
re defilio qui potes ł ma¬
lesentire de spũ: Nã ideo
portionem quandã exi¬
guicm putant eẽ spm̃dĩ
quia digitus dĩ dicitur.
idemutique & portionẽ
exiguã dicunt esse infilio
dĩ quia dextera dĩ dicit᷑
Sed& filius et dextera. &
uirtus dicitur: Itaque
si uerba nostra pendamus
nulla potest sine uirtute
esse perfectio: & id eoca¬
ueant ne putent quod ne¬
fas dictue si. semiperfectũ
insua substantia patremꝑ
fectionem accepisse persi¬
lium: & desinant co aeter¬
num filium patrinegare
Quando enĩ non fuit diuirtꝰ .&
Quodsialiquando putant
non fuisse dĩuirtutem: Ali¬
quando plenitudinẽ in dõ
patre negabunt fuisse:
cui putent aliquando defius¬

Expanded text:
malium hominum quaestiomalium hominum quaestiones, praesagus futuri ait: Quis enim cognovit sensum Domini, qui instruat eum ? Nos autem sensum Christi habemus. carnalibus inhaeret ambiguis, et corporalibus vacillat exemplis, consideret quia non potest bene sentire de Filio, qui potest male sentire de Spiritu. Nam si ideo portionem quamdam exiguam putant esse Spiritum Dei, quia digitus Dei dicitur; iidem utique et portionem exiguam dicunt esse in Filio Dei, quia dextera Dei dicitur. 18. Sed Filius et dextera et virtus dicitur: itaque si verba nostra pendamus, nulla potest sine virtute esse perfectio; et ideo caveant ne putent, quod nefas dictu est, semiperfectum in sua substantia Patrem perfectionem accepisse per Filium, et desinant coaeternum Filium Patri negare. Quando enim non fuit Dei virtus? Quod si aliquando putant non fuisse Dei virtutem, aliquando plenitudinem in Deo Patre negabunt fuisse, cui putant aliquando defuis
Abbreviated transcription (Latin):
tua. scripta est & cul pa
tua. Sicut hieremias dixit
scripta est iuda culpatua
gra fio ferrco & ungue
adamantino: et scripta
paest ubi gratia. Sed cul¬
pa grafio scribitur: grã
spũ de signatur : Hoc digi¬
clinato capite scribebat
in terra cumaiud eis adul¬
tera cet oblata : signifi¬
cans perfigurã quando
depeccatis alterius iudica¬
mus nri nos debere memi¬
nisse peccati Acnerur¬
sus quia legem ds̃ spũ suo
scripsit inferius aliquid
tam quam demrsteriosp̃s
crederemus. uel excor¬
poris nostria estimatio¬
ne portionem quandã
exiguam dĩspm̃ putare¬
mus ait tibia postolus.
non sehumanae seneiię
uerbis loqui sed doctis sp̃s
& spiritalibus sp̃italia com¬
parare. Animalem autẽ
non percipere quae sunt sp̃s
dĩ: Sciebat enim quod is
quidiuina carnalibus compa¬
rar& intra animalia ess&
non inter sp̃itales homines
conputandus: stultitia in¬
quit illiest: Et ideo qui a
sciret has futura sesse ani¬

Expanded text:
tua, scripta est et culpa tua, scripta est et culpa tua, sicut Hieremias dixit: Scripta est, Juda, culpa tua graphio ferreo et ungue adamantino. Et scripta pa est, ubi gratia: sed culpa graphio scribitur, gratia Spiritu designatur. 15. Hoc digiclinato capite, scribebat in terra, cum a Judaeis adultera esset oblata : significans per figuram, quando de peccatis alterius judicamus, nostri nos debere meminisse peccati. 16. Ac ne rursus quia Legem Deus Spiritu suo scripsit, inferius aliquid tamquam de ministerio Spiritus crederemus, vel ex corporis nostri aestimatione portionem quamdam exiguam Dei Spiritum putaremus, ait alibi Apostolus non se humanae scientiae verbis loqui, sed doctis Spiritus, et spiritualibus spiritalia comparare: animalem autem hominem non percipere quae sunt Spiritus Dei; sciebat enim quod is, qui divina carnalibus compararet, inter animalia esset, non inter spiritales homines computandus: 669 Stultitia enim, inquit, illi est . Et ideo quia sciret has futuras esse ani
Abbreviated transcription (Latin):
dit legem: &ideo a płs dix̃:
Lex enim sp̃italis est quȩ utiq
non a tramento inscripta ẽ
sedspũ dĩuiui. Non intabulis
lapideis. sed in tabulis cordis
carnalibus: Namsiapłi
epistola inscribitur spũ.
quid obstat quominus &iã
legem dĩ non atramento sed
spũ dĩ scriptam credere de¬
beamus. quae utique cor¬
dis nostrimentis que secr&a
non maculat sed inluminat:
Scripta est autem intabulis
lapideis. quia intipo scnpta
est : Sed tabulac fractae
primo sunt & abiectae de
morsimanibus : quia iud ȩi
proph&icis operibus exci¬
derunt : Et bene tabula
fracta est nonscriptura
del&a: &tu ude nefran¬
gatur tabula tua: ne men¬
tistuae animus diuida t᷑:
Num quid diuisus est xp̃e
non diuisus est : sedunum
est cumpatre : Et tẽ
nemoado separet: Si fides
deficiat tabula cordis tui
frangitur. comminui tur
animi fortitudo: siunita¬
tem diuinitatis intrinitate
non credas. scripta est fides

Expanded text:
dit Legem. Et ideo Apostolus dixit: dit Legem. Et ideo Apostolus dixit: Lex enim spiritalis est, quae utique non atramento inscripta est, sed Spiritu Dei vivi: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Nam si Apostoli epistola scribitur in Spiritu, quid obstat quonimus etiam legem Dei non atramento, sed Spiritu Dei scriptam credere debeamus: quae utique cordis nostri mentisque secreta non maculat, sed illuminat? 14. Scripta est autem in tabulis lapideis , quia in typo scripta est: sed tabulae fractae primo sunt, et abjectae de Moysis manibus; quia Judaei a propheticis operibus exciderunt. Et bene tabulae fractae sunt, non scriptura deleta. Et tu vide ne frangatur tabula tua, ne mens tua et animus dividatur. Numquid divisus est Christus? Non divisus est, sed unum est cum Patre: et te nemo ab eo separet. Si fides deficiat, tabula cordis tui frangitur. Comminuitur animi firmitudo, si unitatem divinitatis in Trinitate non credas. Scripta est et fides
Abbreviated transcription (Latin):
uideri siquis unitatẽ substan¬
tiae separet : multi plicet
potestates cum una sit
eiusdem diuinitatis ae¬
ternitas: Plerum que
enim ex nostris sermoni¬
bus eaquȩ supra nos suns
conuenit aestimari
Et quia illa uidere non
possumus exbis quȩ uide¬
re possumus colligamus:
Inui sibilia enim eius acre¬
atura mundi perea quae
facta sunt intellecta cons¬
Sempiterna quoque uir¬
tus eius & diuinitas. quorũ
aliuddefilio aliud despũ
scõ dictum uidetur.
Quem ad modum sempi¬
terna uirtus patris
dicitur  filius: ita
&iam sp̃s: qui a diuinus
est sempiter na diui¬
tas esse credatur: Nam
& filius quia semꝑuiuit.
uita : sempiterna: hic ergo
digit᷑ dĩ ẽ sempiterr : & diui,
Quid enĩdiꝓpropriũ qđ non sem¬
pit̾ nũ sit & diuinũ: hoc digito
sicut legimus tabula s illas
lapideas inscripsit quas mo¬
yses accepit: Non e̾nĩ carna¬
lidigito ds̃ harum litterarũ
quas legimus apices etelem̃¬
ta formauit: sed spũ suode¬

Expanded text:
videri, si quis unitatem substanvideri, si quis unitatem substantiae separet, multiplicet potestates; cum una sit ejusdem divinitatis aeternitas? 668 13. Plerumque enim ex nostris sermonibus ea quae supra nos sunt, convenit aestimari: et quia illa videre non possumus, ex his quae videre possumus, colligamus: inuisibilia enim eius a creatura mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conssempiterna quoque uirtus eius et diualiud de Filio, aliud de Spiritu sancto dictum videtur; ut quemadmodum sempiterna virtus Patris dicitur Filius, ita etiam Spiritus quia divinus est, sempiterna divinitas esse credatur. Nam et Filius quia semper vivit, vita sempiterna est. Hic ergo digitus Dei et sempiternus est,Quid enim Dei proprium, quod non sempiternum sit et divinum? 13. Hoc digito, sicut legimus, tabulas illas lapideas Deus inscripsit, quas Moyses accepit . Non enim carnali digito Deus harum litterarum, quas legimus, apices et elementa formavit: sed Spiritu suo de
Abbreviated transcription (Latin):
generis iei in lucemgentiũ
a perire oculis caecorum.
educere deuinculis alligatos
Cumergo & filius missus et
datussit sp̃s quoque missus
ecdatussit: habent utique
unitatem diuinitatis. quiha¬
bent o peris unita tem : Vn¬
de &lm digitus dĩappella¬
tus est sp̃s: eo quod sit pa¬
tri & filio et spũis cõ indiui¬
dua inseparabilisque com¬
munio: Namsicut filiũ
dĩ scriptura dexteram dĩ
dixit sicut lectumẽ. Dex¬
teratua dñt glorificata ẽ
inuirtute. dextera manꝰ
tuadne confregit inimi¬
cos: ita spĩ sc̃s appella¬
tus est digitus dĩ sicut ipse dñs
dixit: quod sundigito dĩ
ego tico demonia:. Hunc
enim digitum in alio libro
euuangelii eo demloco dĩ
spm̃ nominauit sicuthabes
Quod si inspũ diego eiciode¬
monia: Quidigitur ex¬
pressius. ad significandã di¬
uinitatis ue loperationis di¬
ci potuit unitatem. quȩ se
quam ut intellega mus
multo magis quam cor pus
hoc nostrum aernae pleni¬
tudinem diuinitatis scindi

Expanded text:
generis mei, in lucem gentium, aperire oculos caecorum, educere de vinculis alligatos . Cum ergo Filius missus et datus sit, Spiritus quoque datus et missus sit, habent utique unitatem divinitatis, quia habent operis unitatem. Unet digitus Dei appellatus est Spiritus, eo quod sit Patri et Filio et Spiritui sancto individua, inseparabilisque communio. Nam sicut Filium Dei Scriptura dexteram Dei dixit, sicut lectum est: Dextera tua, Domine, glorificata est in virtute, dextera manus tua, Domine, confregit inimicos ; ita Spiritus sanctus appellatus est digitus Dei, sicut ipse Dominus dicit: Quod si in digito Dei ego ejicio daemonia . Hunc enim digitum in alio libro Evangelii eodem loco Dei Spiritum nominavit, sicut habes: Quod si in Spiritu Dei ego ejicio daemonia . 12. Quid igitur expressius ad significandam divinitatis vel operationis dici potuit unitatem, quae secquam ut intelligamus multo magis quam corpus hoc nostrum aeternae plenitudinem divinitatis scindi
Abbreviated transcription (Latin):
res potestatis: Ergo & pat̃
misit quia scriptum est : Para¬
clrtus autem ille sp̃s sc̃s quem
mittet pater in nomine meo :
Filius misit : quia dixit : Cum
uenerit autem paraclitus
inuicem filius & sp̃smittunt
sicut pater mittit: non sub¬
iectionis iniuria. sed commu¬
nitas potestatis est:i

Expanded text:
res potestatis. 8. Ergo et Pater res potestatis. 8. Ergo et Pater misit, quia scriptum est, Paraclitus autem ille Spiritus, quem mittet Pater in nomine meo . Filius misit, quia dixit, Cum venerit autem Paraclitus,invicem Filius et Spiritus mittunt sicut Pater mittit, non subjectionis injuria, sed communitas potestatis est .
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatem non superxp̃m
treest et infilio. quia orisẽ.
sps : Manet enimindõ qua
ex dõ est : sicut scriptum est.
Nos autem non spm̃ mundi
huius accepimus: sed spm̃
est : quia iterum scriptũ est.
Illedemeo accipiet & alibi
dum diuinitate bixp̃i sũperers¬
xp̃mẽ quia non superse est
trinitas sed super omnia
Supra se autem nonest: sedin
se est : Quisergo dubitet quia
ꝓph&as & a postolos ip̃s misit
& ego in acternum & manus
mea fundauit terrã. dexte¬
ramea solidauit caelum.
uocabo eos & stabunt simul
& congregabuntur omnes
et audient : Quis illis haec
nuntiabit: diligenste ficiuo¬
lunta temtuam aduersus ba¬
brlonem ut tollatur semen
caldeorum : Ego locutꝰ
sum &egouocaui: Adduxi eũ
& prosperum iter eius feci
Accedite ad me & audite:
ut saluos faceret peccatores:
quem ut audisset sp̃smisit: ne
cum legis quia filius p̃m mit¬
tit inferioris esse sp̃m crede¬

Expanded text:
divinitatem non super Chridivinitatem non super Chritre est et in Filio, quia oris est Spiritus. Manet enim in Deo qui ex Deo est, sicut scriptum est: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum est, quia iterum scriptum est: Ille de meo accipiet : et alibi: dum divinitatem Christi super Christum est, quia non super se est Trinitas, sed supra omnia, supra se autem non est, sed in se est. 7. Quis ergo dubitet quia prophetas et apostolos Spiritus misit,et ego in aeternum: et manus mea fundavit terram, et dextera mea solidavit coelum: vocabo eos, et astabunt simul, et congregabuntur omnes, et audient. Quis illis haec denuntiavit? Diligens te, feci voluntatem tuam adversus Babylonem, ut tollatur semen Chaldaeorum. Ego locutus sum, et ego vocavi: adduxi eum, et prosperum iter ejus feci. Accedite ad me, et audite ut salvos faceret peccatores? Quem ut audis, et Spiritus misit; ne cum legis quia Filius Spiritum mittit, inferioris esse Spiritum crede
Abbreviated transcription (Latin):
Dixit hoc ds̃ pater iobanni:
Iohannes & audiuit et uidit
et credidit: Audiuit adõ:
uidit in dño. credidit quia
sp̃serat qui descendebat
ecaelo: Non enim colum¬
ba: sed sicut columba
descendit: Sic eñim
scriptum esti: Quidi
spm̃ dĩ descendentem
decaelo sicut columbam: Sic
&iohannes uidisse sedixit:
Ita scripsit & marcus: Lucas
Autem addidit quod corporali
columba : Ne in carnationẽillã
putes fuisse sedspeciem: Ideo
autem speciem praetendit :
ut perspeciem crederet qͥ
spm non uidebat & perspeti¬
em declararet unius bonaris
inimperio unius operationis
inmysterio. unius muneris in la¬
uacro cumpatre & filio sibi eẽ
consortium. Nisi forte inuali¬
dum credimus ut in eo baptize¬
tur seruulus inquobaptiza¬
tus est dñs: Pulbre autẽ
dixit manentem supereum :
bum fiebat Semper autem
manebat in xp̃o : Necrursũ
moueat quod super eũ dixit:
F ilio enim hominis loquebatur:
quia sicut filius hominis bapti¬
⁊abatur: Nam secundum

Expanded text:
it hoc Deus Pater Joanni: Joannes et audivit, et vidit, et credidit. Audivit a Deo, vidit in Domino, credidit quia Spiritus erat, qui descendebat de coelo. Non enim columba, sed sicut columba descendit; sic enim scriptum est: Et vidi Spiritum descendentem de coelo, sicut columbam . 4. Sicut Joannes vidisse se dixit, ita scripsit et Marcus: Lucas autem addidit quod corporali columba ; ne incarnationem illam putares fuisse, sed speciem. Ideo autem speciem praetendit, ut per speciem crederet, qui Spiritum non videbat, et per speciem declararet unius honoris in imperio, unius operationis in mysterio, unius muneris in lavacro cum Patre et Filio sibi esse consortium, nisi forte invalidum credimus, ut in eo baptizetur servulus, in quo baptizatus est Dominus. 5. Pulchre autem dixit: Manentem super eum ; bum, vel faciebat: semper autem manebat in Christo. 6. Nec rursum moveat, quod super eum dixit; de Filio enim hominis loquebatur, quia sicut Filius hominis baptizabatur. Nam secundum
Abbreviated transcription (Latin):
gricola &uitis ẽ filius: uit ẽutiq
scđm in carnationis accipimus
sed &i ãbotrionẽ uoceꝓph&ica
nuncupauit. tunc quatndo ad
uallẽ botrionis exploratores
morses ius sudnĩ direx̃ :: Quae ẽ
illaucllis Nisihumilitas incar¬
nationis & fecunditas passionis:
Et putobotrionẽ ideodictũ qđ
exuinea illa trans lataexae¬
gypto. hocẽ exsamilia iudx¬
orũ utilis mũdofructus ericu¬
It : Nemocerte botrionẽ po¬
test ad genenationẽ referre
diuinã: aut qui refert: aliu ni¬
hil relinquit. nisiut botrionẽ
illũ nactũ exuitecredamus: Itaq
asscribit insipiens patri qđ rep̃¬
hendit infilio. Nerũ siut̃ dubita¬
rinon potest. quod uitis scđm
in carnationẽ difilius nomina

Expanded text:
gricola et vitis est Filius, vitem utique gricola et vitis est Filius, vitem utique secundum incarnationis accipimus sed etiam botryonem voce prophetica nuncupavit, tunc quando ad vallem botryonis exploratores Moyses jussu Domini direxit . Quae est illa vallis, nisi humilitas incarnationis, et fecunditas passionis? Et puto botryonem ideo dictum, quia ex vinea illa translata ex Aegypto, hoc est, ex familia Judaeorum, utilis mundo fructus emicuit . Nemo certe botryonem potest ad generationem referre divinam: aut qui refert, aliud nihil relinquit, nisi ut botryonem illum natum ex vite credamus. Itaque ascribit insipiens Patri, quod reprehendit in Filio. 168. Verum si jam dubitari non potest quod vitis secundum incarnationem Dei Filius no
Abbreviated transcription (Latin):
unius tamnaturȩ fuisse
nobcũ: & hoc salutis nr̃ȩ sa¬
craxm̃tum eẽ. ñ diuinȩgenera¬
tionis exordiũ.. Uitis enĩ ẽ:
qr meccssus tin& ꝑassiones.:
Quando quidẽ in illonixa
fragilis prius humana con¬
ditio. secundis rediuiuȩ fruc¬
tib pietatis ad oleuit  Uerũ¬
tam̃ sitepõpadelectat agri¬
colȩ dicas uelĩ quis illesitꝰ
qui locutus sit in ꝓph&a. Dne. no¬
tũ mibi facut scic̃. Tunc uidi
cogitationes eorũego. Ut agũ
ductussũ in nocens adimmo¬
landũ & nesciebã. Aduersũ me
cogitauer̃ consiliũ dicentes. ue¬
nite initiamus lignũ in panẽti.
Sienĩ filius incarnationis futurȩ
loquitur sa crixmentũ. quiaimpi¬
ũẽ. ut depatre credas. filius ẽ u¬
tiq qui suprdic̃ Egõplanta
uiuitẽ fructiferã. quomodo con¬
uersa es. in amaritudinẽ uitis ali
enae : Itaq & filiũ uides eẽ agri¬
colã unius nominis cũ patre:
unius operationis unius digni¬
tatis atq substantiȩ: Ergosia¬

Expanded text:
unius tamen naturae fuisse unius tamen naturae fuisse nobiscum, et hoc salutis nostrae sacramentum esse, non divinae generationis exordium. Vitis enim est, quia meas sustinet passiones; quandoquidem in illo nixa fragilis prius humana conditio fecundis redivivae fructibus pietatis adolevit. 165. Verumtamen si te pompa delectat agricolae; dicas, velim, quis ille sit, qui locutus est in propheta: Domine, notum mihi fac, ut sciam: tunc vidi cogitationes eorum. Ego ut agnus ductus sum innocens ad immolandum, et nesciebam: adversum me cogitaverunt consilium, dicentes: Venite, injiciamus lignum in panem ejus . Si enim Filius incarnationis futurae loquitur sacramentum, quia impium est ut de Patre credas, Filius est utique qui supra dicit: Ego plantavi te vitem fructiferam, quomodo conversa es in amaritudinem vitis Itaque et Filium vides esse agricolam, unius nominis cum Patre, unius operis, unius dignitatis atque substantiae. Ergo si a
Abbreviated transcription (Latin):
tat ẽ quicquã neq quirigat
sed quidat increm̃tũ ds: In eo
nomine uos sumã pat̃nȩ
maestatis locabitis. qđ uide¬
tis infirmũ. Si enĩ quiplaai
impictas. ut et pat̃ nominesit
contẽnendus agricolȩ. & ds̃
aliqui increm̃tũ pat̃ noo peri
quitribuct requirendus.⁊
Impie igitur ex nomine agri
istimant potestatẽ. in quosit
patridõ cum homine appel¬
lationis cõmune consortium.
Quid aut̃ egregiũ siei ut uultis
hereticifilio p̃ferat᷑. cuius diui¬
na substantia ab humana con¬
ditione ñ discrepet : Nã siuitẽ
filiũ scđm diuinã substanti ã
appellatũ putatis. ñ solũcor¬
ruptele incertisq elem̃torũ
obnoxiũ iudicatis. sed &iã hu¬
manȩ tantũmodo consortẽ
naturae: qr unius naturȩs uites
& palmites. ut ñ ꝑ incarnatio¬
Nissa cramentũ carnẽdĩfili¬
uassũpsis se uideat᷑. sed princi¬
piũ sũpsisse decarne: ł goaut̃
dicã ẜla cecarnẽ ei lic&
nouo genenrtionis mysterio

Expanded text:
ntat, est quidquam, neque qui rigat: ntat, est quidquam, neque qui rigat: sed qui dat incrementum Deus ; in eo nomine vos summam paternae majestatis locabitis, quod videtis infirmum. Si enim qui plantat, impietas, ut et Pater nomine sit contemnendus agricolae; et Deus aliquis incrementum paterno operi qui tribuat, requirendus. Impie igitur ex nomine agricxistimant potestatem, in quo Patri Deo cum homine appellationis commune consortium. 163. Quid autem egregium, si ei ut vultis, haeretici Filio praeferatur, cujus divina substantia ab humana conditione non discrepet? Nam si vitem Filium secundum divinam substantiam appellatum putatis, non solum corruptelae, incertisque elementorum obnoxium judicatis, sed etiam humanae tantummodo consortem naturae; quia unius naturae sunt vitis et palmites; ut non per incarnationis sacramentum carnem Dei Filius assumpsisse videatur, sed principium sumpsisse de carne. 164. Ego autem dicam plane carnem ejus, licet novo generationis mysterio,
Abbreviated transcription (Latin):
accipitis: & sicut int̃ agrico¬
lã & uitẽ. ita &icc̃int᷑ patre
& filiũ diuinitatis creditis
ẽe. distantiã. Geminã fili¬
o geminã patri ł acitis iniu¬
ricc̃filio qr si scđm diuinita¬
tẽ inferior ẽ. quãc agricola
inferior &iãpaulo aplo
urã assertione necesse ẽ ȩsti¬
metur. quicc & paulus agri¬
colã eẽ. sedix̃. sicut habes:
Egoplantaui apolloriga¬
uit sed ds̃ increm̃tũ dedit.
Nũ ergouultis ut paulus
melior sit difilio: hab&is
unã in iuriã : Alterã quic scđm
subsintiã generationis a&nę
uitis ẽ. filius. cũ dixerit egosũ
uitis uos palmites estis unius
nobcũ etiã illa diuina genera¬
tio uidebitur eẽ. substantiae :
sed quis similis tibi indus dñe
sic̃ scriptũ ẽ. Etrursus inpsal
oderogaris. sed etic̃patri: Nã
siin aagricolȩ nomine omnis
pat̃nȩ p̃rogatiua ẽ potesta¬
tis cũ etict̃paulus agricolasit
patriutiq cuifiliũ negatis a¬
inde cũscripsit sed neq quipla¬

Expanded text:
inter agricolam et vitem, ita etiam inter Patrem et Filium divinitatis creditis esse distantiam, geminam Filio, geminam Patri facitis injuriam: Filio, quia si secundum divinitatem inferior est quam agricola, inferior etiam Paulo apostolo vestra assertione necesse est aestimetur; quia et Paulus agricolam se esse dixit, sicut habes: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit . Num ergo vultis ut Paulus melior sit Dei Filio? 160. Habetis unam injuriam. Alteram, quia si secundum substantiam generationis aeternae, vitis est Filius, cum dixerit: Ego sum vitis, vos palmites estis ; unius nobiscum etiam illa divina generatio videbitur esse substantiae. Sed quis similis tibi in diis, Domine, sicut scriptum est ? Et rursus in psalo derogatis, sed etiam Patri. Nam si in agricolae nomine omnis paternae praerogativa est potestatis, cum etiam Paulus agricola sit, Patri utique, cui Filium negatis, ainde cum scriptum sit: Sed neque qui pla
Abbreviated transcription (Latin):
ualect & possit descri uelre¬
cidi. & exlittera calũniãto¬
incarnationissuȩ signifaris
sacram̃tũ : Tam̃ siplac&
ut exlittera argumtemur
fateor & ego im̃moꝓfiteor.
quiccuitẽ sefilius nomina¬
uit: Vȩ enĩmihi sisactam̃tũ
salutis publice denegauero.

Expanded text:
valeat, et possit deseri vel recidi: et ex littera calumniam coincarnationis suae significans sacramentum? Tamen si placet ut ex littera argumentemur, fateor et ego, immo profiteor quia vitem se Filius nominavit. Vae enim mihi, si sacramentum salutis
Abbreviated transcription (Latin):
hanctam̃ lacrilegorũ opinione
paulus excluditquiait. Nã & sis
quidicantur dii siueincaelosiue
internx.: Non dix sunt dii. sed s

Expanded text:
hanc tamen sacrilegorum opinionem Paulus excludit, qui ait: Nam et si sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra . Non dixit, sunt dii, sed s
Abbreviated transcription (Latin):
nitio. uitã adquirit a &ernã
Itaq sic̃ in principio statĩuer¬
bum cũ dõpatre pia confessio¬
ne iunx̃ euangelista dic &uer
bũ erxt apud dm̃: ita et hicscri
illa pactrẽutiq copulauit &
tatepatris nemosecernat.
Nuquã enĩ coniunctio seperat.
et iud eos exclusit: eosutiq
quiaudirent loquentẽ neaut
illieundẽ patrẽputarent ẽẽ
que filiũ sinon addidisset & xp̃m
diendũ & exsuperiorib colli¬
gendũ ut quicp̃misit solũue¬
rũdm̃ patrẽ subaudiam: &iã¬

Expanded text:
nitio vitam acquirit aeternam. 18. nitio vitam acquirit aeternam. 18. Itaque sicut in principio statim Verbum cum Deo Patre pia confessione junxit Evangelista dicens: Et Verbum erat apud Deum , ita et hic scriilla Patrem utique copulavit, et tate Patris nemo secernat: numquam enim conjunctio separat. et Judaeos exclusit eos utique qui audirent loquentem; ne aut illi eumdem Patrem putarent esse quem Filium, si non addidisset et Christum: diendum, et ex superioribus colligendum; ut quia praemisit solum verum Deum Patrem, subaudiamus etia
Abbreviated transcription (Latin):
a equo & parato semꝑ libarem:
affectuut ꝓpesit uerbũ in ore
tuo &incordetuo. Hoc uerbã
ris. haec ẽ pecunia ꝑ m̃sas ani¬
marũ sepecernenda. ut freque¬
ter agitando in omnẽ terrã
bonorũ sonus possit exire nũ¬
morũ ꝑquã uita paritur a &¬
na. Haec ẽ aut̃ uita a eterna
quã largiris omps pat̃ : ut cog¬
nos camuste solũuerũdm̃ &
aduertant arriani quã impu
sint quide spennat &uoto nob
faciunt quaestiones: Et qm̃hinc
nr̃is uirib confutem: Hoc eñ
locomagis intellegeredebent.
quia haecutilitas. haec mer¬
ces ẽ ꝑfectȩ uirtutis. hoc diui¬
nũ & incõparabilemunut
Nec separem: a patre filiũsic̃
scripturañ separat. Nãq hoc
magis adunitatẽ quã ad dis¬
tantiã diuinȩ ꝓfic̃potestatis
qđ iđe p̃miũunũ honorẽ nob
dat patris filiiq cognitio qm
merceđe haber eñ poteritni¬
siquiet patrẽ cognouerit & fi¬
liũ: Sicut enĩpatris. ita filiico¬

Expanded text:
aequo et parato semper libremus aequo et parato semper libremus affectu; ut prope sit verbum in ore tuo et in corde tuo . 15. Hoc verbum ris. Haec est pecunia per mensas animarum saepe cernenda; ut frequenter agitando in omnem terram bonorum sonus possit exire nummorum, per quem vita paretur aeterna. Haec est autem vita aeterna, quam largiris omnipotens Pater; ut cognoscamus te solum verum Deum, et advertant Ariani quam impii sint, qui de spe nostra et voto nobis faciunt quaestiones. Et quoniam nostris viribus confutemus. 17. Hoc enim loco magis intelligere debent quia haec utilitas, haec merces est perfectae virtutis, hoc divinum et incomparabile munusnec separemus a Patre Filium, sicut Scriptura non separat. Namque hoc magis ad unitatem, quam ad distantiam divinae proficit potestatis, quod idem praemium unum honorem nobis dat Patris, Filiique cognitio: quam mercedem habere non poterit, nisi qui et Patrem cognoverit et Filium; sicut enim Patris, ita Filii cog
Abbreviated transcription (Latin):
ra meliorib: tribuenda Non ex¬
igo licet soleas dñedicere uolo au¬
tẽ & huic nouissimodare si c̃tibi:
Accipiat potestatẽ supradecẽ
ciuitatẽs quimeret̃. sit illeta¬
lis qualis moyses quilegis decẽ
uerba conscripsit. Sit illehiesis
naue qui subegit quinq: reges &
ciuitates in deditionẽ accepit.
ut ec̃ctipus uenturũ ei. nominis
uirũ cuius imperio corponeles
omnes deliciȩ uincerent᷑ gentes
& uota sequerent᷑. Sit illedauid
cuioccurrer̃ psallentes iuuen¬
culae dicentes. Saultriũ pha
tenebnxs extrudar. quẽ ad mo¬
dũ ille qui cõmissũ sibi talentũ
in t̃raquadã suae carnis absc̃¬
dit. Sic̃princeps sinagogȩ cete¬
riq principes iudȩorũ quicre¬
dita sibi eloquiađi humoquo¬
đa sui corporis occupar̃. delici¬
isq: carnis intenti quasi inquã¬
dã exaltati cordis foueã faenꝰ
cael estemerser̃ .: Nos igitur
ñ intrac latibulacarnis abscon¬
dore quodã mentis & corporis

Expanded text:
ra melioribus tribuenda, non exra melioribus tribuenda, non exigo; licet soleas, Domine, dicere: Volo autem et huic novissimo dare, sicut et tibi . Accipiat potestatem supra decem civitates, qui meretur . 12. Sit ille talis, qualis Moyses, qui Legis decem verba conscripsit . Sit ille Jesus Nave, qui subegit quinque reges, et Gabaonitas in deditionem accepit ; ut esset typus venturum ejus nominis virum, cujus imperio corporales omnes deliciae vincerentur, conveet vota sequerentur. Sit ille David, cui occurrerunt psallentes juvenculae dicentes: Saul triumphavtenebras extrudar, quemadmodum ille qui commissum sibi talentum in terra quadam suae carnis abscondit: sicut princeps Synagogae, caeterique principes Judaeorum, qui credita sibi eloquia Dei humo quadam sui corporis occuparunt: deliciisque carnis intenti, quasi in quamdam exaltati cordis foveam fenus coeleste merserunt . 14. Nos igitur non intra latibula carnis abscondore quodam mentis et corporis
Abbreviated transcription (Latin):
cunientos agricolȩ reditus.
uos edificatores aurũ arge¬
tu. lapid esq p̃tiosos Inuris
meritis sacerdotadis suma
laboris ẽ inuris animis
fructus episcopalis operis
enitescit. In urĩs ꝓfectib au¬
rũdi refulget: multiplicat᷑
argentũ sieloquia diuina
teneam: ł loquia enĩ dnie
loquia casto: argentuigne
ex cminatu ꝓbatũ terrae
purgatũ septuplũ. Uoser¬
gofacictis fenenatorẽ diuitẽ.
agricolã fructuosũ. Uospe¬
ritũ ꝓbabitis architectũ mon
licett securo de uob tunctẽ
poris dicere ⁊ Dñ equinq: ta¬
lenta mihi dedisti. eccealia
quinq: lucratussũ: et ostendo
re urãrũ talenta p̃tiosauir¬
tutũ : Habem. enĩthes aurv
in uccsis fictilib: haec s̃talen¬
ta qua iub& dñs spiritalit̃fe¬
nerari: Aut duoaera noui&
ueteris testam̃ti. quae spoliato
illi a latronib: samaritanꝰ ille
eutngelicus ad curanda uul¬
nera dereliquit: Neq: ego
tu: utina ñ in dign: eo inueni¬
ar qđ accepieaqua es memaio¬

Expanded text:
cuniae: vos agricolae redditus: vos aedificatoris aurum, argentum, lapidesque pretiosi. In vestris meritis sacerdotalis summa laboris est, in vestris animis fructus episcopalis operis enitescit; in vestris profectibus aurum Domini refulget, multiplicatur argentum, si eloquia divina teneatis: Eloquia enim Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum . Vos ergo facietis foeneratorem divitem, agricolam fructuosum: vos peritum probabitis architectum. Nonliceat secure de vobis tunc 553 temporis dicere: Domine, quinque talenta mihi dedisti, et ecce alia quinque lucratus sum , et ostendere vestrarum talenta pretiosa virtutum! Habemus enim thesaurum in vasis fictilibus . Haec sunt talenta quae jubet Dominus spiritaliter fenerari: aut duo aera novi et veteris Testamenti, quae spoliato illi a latronibus Samaritanus ille Evangelicus ad curanda vulnera dereliquit . 11. Nequtu. Utinam non indignus eo inveniar, quod accepi! Ea quae sunt me majo
Abbreviated transcription (Latin):
te cõmittere pecuniã meã
nũ mulariis & ueniens ego re¬
cepisse qđ meũ ẽ : Aut quẽ ad¬
modũ in alio libroẽ. & ego in¬
quit ueniens cũusuris utique
monis offendit audacia: of¬
ficii c̃teplatio cogit credere
qđ accepimꝰ : Dĩspensatores
sum: mysteriorũ cȩlestiũ mi¬
nistrisum: ñ ex quo om̃s. sed
unicuiq inquit sic̃ dñs dedit.
Egoplantaui a pollorigaũ
sed ds in cremtũ dedit. Un.¬
quisq igitur enitat̾ ut mer
turx drȩficatio: B eatusita¬
q: ille quitates fenoris sui
cernit usuras . Beatus & ille
qui fructus suioperis intu&
Becctus quoq: qui suꝑ ȩdificat
supra fundam̃tũ fideraurũ.
argentũ lapides p̃tiosos. Mos

Expanded text:
te committere pecuniam meam nummulariis; ut veniens ego recepissem quod meum est : aut quemadmodum in alio libro est: Et ego, inquit, veniens cum usuris utique monis offendit audacia. Officii contemplatio cogit credere quod accepimus: Dispensatores sumus mysteriorum coelestium . Ministri sumus, non ex aequo omnes, sed unicuique, inquit, sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit: sed Deus incrementum dedit . Unusquisque igitur enitatur ut mertura, Dei aedificatio . Beatus itaque ille qui tales fenoris sui cernit usuras: beatus et ille qui fructus sui operis intuetur: Beatus quoque qui superaedificat supra fundamentum fidei aurum, argentum, lapides pretiosos . 9.
Abbreviated transcription (Latin):
neq duos dicim deos: & eiusdẽ
cũpatre diuinitatis filiũ con¬
fitem. Itaq: quȩ ram: quara¬
tione diuinitatis hic putent
factã eẽ. distantiã : utrũ dm̃
negent xp̃m. sed negar enon pos¬
s. anuerũ dmnegent: sed dicatt
siuerũ negant: utrũ falsũ annu¬
cupatiuũ dm̃iudicent: Nã scđm
scriptunas. autuerus ds̃ ẽ. aut tan¬
tũ modo nuncupatiuus. aut fal¬
sus : ueru sut pat̃ nuncupatiuus
ut sc̃i. falsus ut dȩmones atq si¬
mulacrax: Dicantigit᷑ qua filiũ
dĩ confessione designent: utrũ
sinuncupatiuo. inspirationẽtati¬
tũdiuinitatis inee arbitrent᷑¬
falso preptũ nomen: Nputo qđ
dicant : ut aꝑtiore secrimine im¬
pietatis in uoluant neut demo¬
nib & simulacris ita etiaxpo
falsũ dĩ inditũ nom insinuando
sepdant: Sin aut̃ id eo dm̃putan
dictũ. qui ainspirationẽ diuini¬
titis habuit sic̃ & multi sciuiri
Fos enĩ scriptuna deosdix ad quos
sermofiebat dĩ: ergoñ ultra
homines eũ p̃fer̃. sed cõparan¬

Expanded text:
duos dicimus deos, et ejusdem cum Patre divinitatis Filium confitemur. 22. Itaque quaeramus qua ratione divinitatis hic putent factam esse distantiam, utrum Deum negent Christum? Sed negare non possunt. An verum Deum negent? Sed dicant, si verum negant, utrum falsum, an nuncupativum Deum judicent? Nam secundum Scripturas aut verus Deus est, aut tantummodo nuncupativus, aut falsus. Verus ut Pater, nuncupativus ut sancti, falsus ut daemones atque simulacra. Dicant igitur qua Filium Dei confessione designent, utrum si nuncupativo inspirationem tantum divinitatis inesse arbitrantFalso praereptum nomen non puto quod dicant, ut apertiore se crimine impietatis involvant, ne ut daemoniis et simulacris, ita etiam Christo falsum Dei inditum nomen insinuando se prodant. Si autem ideo Deum putant dictum, quia inspirationem divinitatis habuit, sicut et multi sancti viri eos enim Scriptura Deos dixit, ad quos 777 sermo fiebat Dei. Ergo non ultra homines eum praeferunt, sed comparan
Abbreviated transcription (Latin):
a stultas quaestiones & c̃tenti¬
ones eẽ uitandas: Quidigit᷑
nos agem: int̾messis antiquae
nout titania inprudentes
accolȩ constituti: Sitaceam:
cedere iubebimꝰ : sic̃tendam:
uerendũ ẽ nenos quoq: iudice¬
mur eẽ carnales Scriptũ ẽ
enĩ dehuius modiquȩstionib
quia generant lites: Seruũ
aut̃ dñĩnono port& litigare:
sed iaansuetũ eẽ . adom̃s. docibi¬
lẽ patientẽ. cũ modestiado¬
centemeos qui resistunt: &a¬
libi: siquis contentiosus ẽ: nos
talẽ consuetudinẽ non habe¬
mus neq: ecđadĩ . Eoq scribe¬
re aliquid sententix fuit. ut
sine strepitu aliquo impi&a
librũ paramus ordiri: Nã
& quartũ librũ oportuit in il¬
lacuitis disputatione finiri.
nec oa ceruasse magis librũ
eundẽ quodã uiderem quȩs¬
tionũ tumultu quã fructu
spiritalis uineae repleuisse
nec in consumatã fideiuinde¬
scĩ inseparabili diuinitate di¬
gerimus: sequestrata Interĩ
pleniore disputatione despũ

Expanded text:
a stultas quaestiones et contentia stultas quaestiones et contentiones esse vitandas . 5. Quid igitur nos agemus, inter messis antiquae nova zizania imprudentes accolae constituti? Si taceamus, cedere videbimur: si contendamus, verendum est ne nos quoque judicemur esse carnales. Scriptum est enim de hujusmodi quaestionibus, quae generant lites: Servum autem Domini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes, docibilem, patientem, cum modestia docentem eos qui resistunt : et alibi: Si quis contentiosus est, nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei . Eoque scribere aliquid sententiae fuit, ut sine strepitu aliquo impietalibrum paramus ordiri: nam, et quartum librum oportuit in illa vitis disputatione finiri; ne coacervasse magis librum eumdem quodam videremur quaestionum tumultu, quam fructu spiritalis vineae replevisse: nec inconsummatam fidei vindesancti inseparabili divinitate digerimus, sequestrata interim pleniore disputatione de Spir
Abbreviated transcription (Latin):
lic̃ sut̃ ut dec illis intẽporecibũ.
Becitus illeseruus quẽueniens
dominꝰ eius inueniet sic facier¬
tẽ. Ñ uilis hic seruus ẽ magni
aliquis debet eẽ: quissit istecon¬
sideremur: epctrus ipsius dnũ
ad pascendũ gregẽ electus iudi¬
cio quit̃tiomeretur audire.
pasce agnos meos pasceagnos
meos. pasce ouiculasmeas. Itaq
pascendo benetibo fidei gregẽ
xp̃iculpac̃ lapsus prioris abole¬
uit : Et id eo t̃tio admonetur
ut pascat t̃tioutrũ dñm dili¬
gat introgatur. ut quẽ t̃tio
antecrucẽ negauerat. t̃uofate¬
ritur.: Beatus & ille seruus
qui potest dicere: Lacuos potaui
potest: Quis nr̃mpotest dice
reuere factussũ infirmis infir¬
mus ut infirmos lucrifaciã:
Ettum̃ illetantus ad curãgre¬
gis electus axp̃o quisanar &
infirmos cunor & inucdidos.
heriticũ a cõmissosibiouili sta¬
cipostunã correptionẽ repel¬
lit neunius erratica ouis sco¬
bies serpenti ulceretotũgre¬
gẽ contamin&. I ub& p̃tere¬

Expanded text:
t det illis in tempore cibum? Beatus ille servus, quem veniens Dominus ejus invenerit sic facientem , Non vilis hic servus est, magnus aliquis esse debet: quis sit iste consideremus. 2. Est Petrus ipsius Domini ad pascendum gregem electus judicio, qui tertio meretur audire: Pasce agniculos meos, pasce agnos meos, pasce oviculas meas . Itaque pascendo bene cibo fidei gregem Christi, culpam lapsus prioris abolevit. Et ideo tertio admonetur ut pascat, tertio utrum Dominum diligat, interrogatur; ut quem tertio ante crucem negaverat, tertio fateretur . 3. Beatus et ille servus, qui potest dicere: Lac vos potavipotest? Quis nostrum potest vere dicere: Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrificiam ? 4. Et tamen ille tantus ad curam gregis electus a Christo, qui sanaret infirmos, curaret invalidos, haereticum a commisso sibi ovili statim post unam correptionem repellit ; ne unius erraticae ovis scabies serpenti ulcere totum gregem contaminet. Jubet praetere
Abbreviated transcription (Latin):
ergo in anẽ eẽ Quȩstionẽ: cũ
do exipso: quomodo &cc̃ꝑ
ipsũ In ipso aut̃ omã eẽ quis
dubit& cũ alibi scriptũsit.
qm̃in ipso conditasomnia
incȩlis. Et in ipsocreditas.
& ipseẽ ante om̃s & omnia
in ipso constantꝰ Habes er¬
go exipso gratiã ipsũ opera¬
torẽ in ipso omniũ firma

Expanded text:
ergo inanem esse hanc quaestionem, cum do ex ipso, quomodo etiam per ipsum. In ipso autem omnia esse quis dubitet, cum alibi scriptum sit: Quoniam in ipso condita sunt omnia in coelis, et in ipso creata sunt: et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant ? Habes ergo ex ipso gratiam, ipsum operatorem, in ipso omnium firma
Abbreviated transcription (Latin):
orib: dixerit continuo subi ec̃
łgosũuitis uera & paterms
agricola ẽ. ut agnosceres scđm
id patreẽe. maiorẽ. quia sicut
agricolauitiũ it apat̃ domi¬
nica carnis ẽ. cultor quae& au
onerecidi ut omne humanũ
genus ab aestuseculariũ noxi¬
o uoluptatũ diffusȩ salutari¬
bbrachiis crucisumbra uelar&¬
EPL LI BER QUARTUS
UIS NAEEIDELSSTR

Expanded text:
ontinuo subjecit: Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola est , ut agnosceres secundum id Patrem esse majorem: quia sicut agricola vitium, ita Pater Dominicae carnis est cultor: quae et aug passionem recidi; ut omne humanum genus ab aestu saecularium noxio voluptatum, diffusae salutaribus brachiis crucis umbra velaret. LIBER QUINTUS. Quisnam fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
pater est: ibi ẽ & filius Et
ubi filius ẽ : ibiẽ & sp̃s sc̃s : Non
ergo discr&e uenire a esti
non deloco ad locum: seda dis¬
positione constitutionis ad
salutem redemptionis. a gr̃a
uiuificationis adgratiam
scĩficationis. ut de terris ad
caelum de iniuria adgłam
de seruitio ad regnũ trans¬
ferat.: Sicergo uenit sp̃s.
que madmodũ uenit pater
Dixit enimfilius : Ego & pater
ueniemus: & mansionem apud
eum faciemus : Num quid cor¬
poraliter pater uenit: sicer¬
go & sp̃s auenit : In quocum
uenit: & patris & filii plena
prȩsentia ẽ : Quis autem potest
a patre & filio sp̃mseparare.
cumuel appellare patrem &
Nemo enim dicit dnm itim:
Si autem &angłi prȩdicant dñm
ium quemnemopotest sine spũ
munus operatur : Probamus
uinaẽ. ut proea agat gratias
filius patridicens : Confite
bor pͥater dñe caeli& terrae:
quod abscondistihȩc asapientib¬

Expanded text:
Pater est, ibi est et Filius, et Pater est, ibi est et Filius, et ubi Filius est, ibi est et Spiritus. Non ergo discrete venire aestimanon de loco ad locum, sed a dispositione constitutionis ad salutem redemptionis, a gratia vivificationis ad gratiam sanctificationis, ut de terris ad coelum, de injuria ad gloriam, de servitio ad regnum transferat. Sic ergo venit Spiritus, quemadmodum venit Pater. Dixit enim Filius, Ego et Pater veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Nunquid corporaliter Pater venit? sic ergo et Spiritus venit, in quo, cum venit, et Patris et Filii plena praesentia est. Quis autem potest a Patre et Filio Spiritum separare, cum vel appellare Patrem et Nemo enim dicit Dominum JeSi autem et angeli praedicant Dominum Jesum, quem nemo potest sine Spiritu munus operatur. 125. Probavimus vina est, ut pro ea agat gratias Patri Filius, dicens: Confiteor tibi, Pater domine coeli et terrae, quod abscondisti haec a sapientib
Abbreviated transcription (Latin):
delocorecedit. & quasicorpus
a corpore separatur : ne que
cum in patreẽ quasi incorpore
tam quam corpus includit᷑. s¬
sp̃s quoq sc̃s cum procedit a pa¬
tre &a filio: non separatur
a patre. non separatur a filio
Que madmodum enim sepa¬
rari potesta patre. qui sp̃s
oris eius ẽ: quod utique
a &ernitatis indicium. & diui¬
nitatis exprimit unitatem:
Estergo & manet semper¬
quioris est sp̃s. sed descendere
uid&ur cum illum recipimus
ut habit& in nobis. nen os simus
a gratia eius alieni : Nobis
descende re uid&ur: non quo
illedescendat. sed quod ad il¬
lum animus noster ascendat
De quoplenius diceremus.
nisi meminis semus in libris
iam superioribus positum.
quod & pater dixerit. Des¬
cendamus & confundamus
linguas eorum. Et filius
dixerit: Quidiligit me:
sermonem meũ seruabit:
& pater m̃s dilig&eum. &
adeum ueniemus &apudeũ
cp̃mansionem faciemus Pic¬
igitur uenit sp̃s: que madmo¬
dumuenit pater: Qui aubi

Expanded text:
de loco recedit, aut quasi corpus de loco recedit, aut quasi corpus a corpore separatur: neque cum in Patre est, quasi in corpore tamquam corpus includitur. Spiritus quoque sanctus cum procedit a Patre et Filio, non separatur a Patre, non separatur a Filio. Quemadmodum enim separari potest a Patre, qui Spiritus oris ejus est ? Quod utique et aeternitatis indicium, et divinitatis exprimit unitatem. 121. Est ergo et manet semperqui oris est Spiritus: sed descendere videtur, cum illum recipimus, ut habitet in nobis; ne nos simus a gratia ejus alieni. Nobis descendere videtur, non quod ille descendat, sed quod ad illum animus noster ascendat. De quo plenius diceremus, nisi meminissemus in libris jam superioribus positum quod et Pater dixerit: Descendamus et confundamus linguas eorum ; et Filius dixerit: Qui diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum: et ad eum veniemus, et mansionem aigitur venit Spiritus, quemadmodum venit Pater; quia ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ut potedĩ sp̃s circum scribitur
Aliquibus finibus corporalib
quicum sit incorporeus. omnẽ
intellegibilem substantiam
creaturaeinenarrabilidi¬
uinitatis plenitudine super¬
emin&. spirandi ubi uelit &
inspirandi quomodo uelit.
habens super omnia potesta¬
tem : Nonergo quasi ex loco
mittitur sp̃s. Aut quasi ex loco
procedit ⁊ quando procedit
exfilio: sicutipse filius cumdi¬
exloco ad locum possnt. sicut
in aliquibus corporalibus aes¬
timari : Similiter cum aut
intus autforis legimus dm̃
eẽ: Nonuti que dm̃ aut intra
aliquod corpus includimus
aut ab aliquo corpore separa¬
mus. sed alta hoc & inenar¬
rabili aestimatione pensantes.
diuinȩnaturae intellegimus
archanum: Denique ita
sapientia exorealtissimi pro¬
disse sedicit : ut non extra
patremsit sed apud patrem
quia uerbum erat apud dm. ⁊
Nec solum apud patrem: sed
&iam in patre: Dicit enim
Ego in patre. & pater inme
Sedneque cumde patre exit

Expanded text:
ut pote Dei spiritus, circumscribitur ut pote Dei spiritus, circumscribitur aliquibus finibus corporalibus, qui cum sit incorporeus, omnem intelligibilem substantiam creaturae inenarrabili divinitatis plenitudine supereminet, spirandi ubi velit, et inspirandi quomodo velit, habens super omnia potestatem. Non ergo quasi ex loco mittitur spiritus, aut quasi ex loco procedit quando procedit ex Filio; sicutex loco ad locum possunt, sicut in aliquibus corporalibus, aestimari. Similiter autem cum aut intus aut foris legimus Deum esse, non utique Deum aut intra aliquod corpus includimus, aut ab aliquo corpore separamus: sed alta hoc et inenarrabili aestimatione pensantes, divinae naturae intelligimus arcanum. 120. Denique ita sapientia ex ore altissimi prodiisse se dicit , non ut extra Patrem sit; sed apud Patrem; quia Verbum erat apud Deum : nec solum apud Patrem, sed etiam in Patre. Dicit enim: Ego in Patre, et Pater in me est . Sed neque cum de Patre exit,
Abbreviated transcription (Latin):
quidem missus dr̃.
ex sequitur : sp̃s quod uult diui¬
dit seraphim deloco ad locũ
transit. non enim compla om̃a
sed & ipsum repl&ur a spũ .⁊
saeraphim descendit cumaliquo
secundum naturam suam transi¬
tu : At uero despũscõ hoc non
possumus aestimare. dequodicit¬
dĩ filius: Cum uenerit para¬
clitus sp̃s ueritatis. que mego
dit & enim side loco procedit
sp̃s & ad locũ transit &ipse
pater in loco inuenitur. &
filius. sideloco exit quem pat̃
emittit. ita ut filius: ltaque
deloco transiens sp̃s atque
progrediens: & patrem sicut
corpus secundum impias int̃
pretationes relinquere uide¬
tur & filium⁊ hoc secundum
eos loquor: quiputant quod
habeat sp̃s descensoriũ motũ.
sed neque in loco aliquo pater
circum scribitur quiẽ super
om̃a nonsolum corporeaena¬
turȩ sed &iam inuisibiliscre¬
aturȩ : Neque filius suorum
operum locis temporibus que
concluditur. qui super omnẽ
ẽ creaturã totius opifex cre¬
aturae : Neque sp̃s ueritatis

Expanded text:
quidem missus dicitur: exsequitur, Spiritus quod vult, dividit : Seraphim de loco ad locum transit; non enim complet omnia, sed et ipsum repletur ab Spiritu: Seraphim descendit cum aliquo secundum naturam suam transitu; at vero de Spiritu sancto hoc non possumus aestimare, de quo dicit Filius Dei: Cum venerit Paraclitus Spiritus veritatis, quem ego dit . 117. Etenim si de loco procedit Spiritus, et ad locum transit; et ipse Pater in loco invenietur, et Filius. Si de loco exit, quem Pater mittit, aut Filius, utique de loco transiens Spiritus atque progrediens, et Patrem sicut corpus serpretationes relinquere videtur et filium. Hoc secundum eos loquor qui putant quod habeat Spiritus descensorium motum. Sed neque in loco aliquo Pater circumscribitur, qui est super omnia, non solum corporeae naturae, sed etiam invisibilis creaturae. Neque Filius suorum operum locis temporibusque concluditur, qui super omnem est creaturam, totius opifex creaturae. Neque spiritus veritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce habemus quia patris
& filii una ẽ gratia. & patris
& filii unapax est sed hȩc
gr̃a & pax fructus est sp̃s:
sicut ipsea płs docuit dicens
fructus autemsp̃s. caritasi
gaudium . Pax. patientia
Et bonapax & necessaria
ut nemo disputationem tur
b&ur incertis. neq passionũ
corporalium tempestate qua¬
tiamure. sed simplicitate fides
&tranquillitatementis. qui¬
&us circadĩ cultum perseue¬
r& affectus : De pace ꝓbauimꝰ
Degratia alitem proph&a za¬
charias dicit: quia promis it ds̃

Expanded text:
Ecce habes quia Patris et Filii una gratia est, et Patris et Filii una pax est. Sed et gratia et pax fructus est Spiritus, sicut ipse Apostolus docuit, dicens: Fructus autem Spiritus charitas gaudium, pax, patientia . Et bona pax et necessaria, ut nemo ad disputationum turbetur incertis, neque passionum corporalium tempestate quatiatur: sed simplicitate fidei, et tranquillitate mentis quietus circa Dei cultum perseveret affectus. 127. De pace probavimus: de gratia autem propheta Zacharias dicit, quia promisit D
Abbreviated transcription (Latin):
communis hoc redemptionis
mysterium per proph&as
euidentissime reuelatum:
&iam hoc loco habes dictum.
Ecce abstuli peccatatua. Non
qui peccatum non fecit : sed quo
in carne xp̃i omne a peccatis suis
genus absoluer&ur humanum:
sed &iam siseraphim
abstuliss& peccatum : quasiunus
uti que de ministris dĩ ad hoc &&
ministerium destinatus: Sic
enim dixit esaias: Quia missus
ẽ a̾me unus deseraphĩ: UIiii.

Expanded text:
communis hoc redemptionis communis hoc redemptionis mysterium per prophetas evidentissime revelatum, etiam hoc loco habes dictum: Ecce abstulit peccata tua : non qui peccatum non fecit; sed quod in carne Christi omne a peccatis suis genus absolveretur humanum. 115. Sed etiamsi Seraphim abstulisset peccatum, quasi unum utique de ministris Dei ad hoc esset mysterium destinatum. Sic enim dixit Esaias: Quia missum est ad me unum de Seraphim .