comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potius ambusta obiret. sequentib
se suoꝵ plurimis. uidit tabnaculũ
secundum. quod soli pͥncipi sacer¬
dotum sollempni accessu patebat.
atq intꝰ aspęxit lucernam. & men¬
sam. & thimiamateria. & tabulas
testamenti suꝑq eas cherubin mul¬
titudinem aromatum disꝑsam.
& sacraȩ peccuniae talenta duo
milia. In qͥb cum plurimũ auri
ẽẽt: integer tamen ab om̃i cupidi¬
tate. uł ipsa. uł si qua sacrorum
uasoꝵ inuenta sunt: intacta seruari
p̃cepit. Et sequenti post exordium
die. nec choris iussit mundare tẽpli
interiora. & celebrare assucta sacri¬
ficia. Hyrcano qͦq pͥncipatum
sacerdocu dedit: prompta eiꝰ oꝑa.
in obsidionis necessitate. Nam &si
tentem aristobolo. retraxit ab eius
socitate. Adom̃ia tam̃ qͥb uł p̃ue¬
niendi aristoboli. deducendiq eius
auctoritate. uł conficiendo celerit̃
belo. pompeuis egregius imꝑator
fuit. p̃clarum hõc addidit. ut in
uictoria modũ ttngret. D enique
benignitate sibi magis quã t̾rore.

Expanded text:
potius ambusta obiret, sequentibus se suorum plurimis uidit tabernaculum secundum, quod soli principi sacerdotum sollemni accessu patebat, atque intro aspexit lucernam et mensam et thymiamateria et tabulas testamenti superque eas Cherubin, multitudinem aromatum dispersam, et sacrae pecuniae talenta duo milia. In quibus cum plurimum auri esset, integer tamen ab omni cupiditate uel ipsa etiam si qua sacrorum uasorum inuenta sunt, intacta seruari praecepit, et sequenti post excidium die neocoris iussit mundare templi interiora et celebrare adsueta sacrificia. Hyrcano quoque principatum sacerdotii dedit, promta eius opera usus in obsidionis necessitate; nam etsitentem Aristobolo retraxit ab eius societate. Ad omnia tamen, quibus uel praeueniendi Aristoboli deducendique eius auctoritate uel conficiendo celeriter bello Pompeius egregius imperator fuit, praeclarum hoc addidit ut in uictoria modum teneret; denique benignitate sibi magis quam terrore
Abbreviated transcription (Latin):
nisi fidẽ quã tibi deferrem ꝑseque¬
bantur: At obiectaf mͥ. pompeii
grãm fateor caesar me ñ homini.
sed nomini romano amicũ fuisse.:
idq studuisse egregiae. ut ur̃ae rei .p.
mea offitia impenderent᷑. Militaui
itaq ñ uni: sed om̃ib fuerit mͥ carus
pompeius. sed ante mͥ ille coepit
Amicus. eẽ: quã caesari esset inimicꝰ.
Tuus ille gener erat: & tu socer illiꝰ.
Cũ esset inpatib iudeae: iuuit ut

Expanded text:
nisi fidem quam tibi deferrem persequenisi fidem quam tibi deferrem persequebantur? At obiectat mihi Pompei gratiam; fateor, Caesar, me non homini sed nomini Romano amicum fuisse idque studuisse egregie, ut uestrae rei publicae mea officia impenderentur. Militaui itaque non uni sed omnibus; fuerit mihi carus Pompeius, sed ante mihi ille coepit amicus esse quam Caesari esset inimicus. Tuus ille gener erat et tu socer illius. Cum esset in partibus Iudaeae, iuui ut
Abbreviated transcription (Latin):
lam̃ suas in uirias tolerabiliores
uderi: multo acerbiores illas quib
tota gens popłi iudaeoꝵ ab hẏrcano
& antipatro ad ficeretur. eosq debene¬
gestis inaegypto rebus uindicare
grãm. cũ illud mitridatis uiuandi
munus. ñ ex insita incaesarẽ beni¬
uolentia sed ulitas ulla detulerit.
sed expompeianȩ conscientia socie¬
tatis formido extorserit: ut esset
offensionis obtentus. Aduersus ea
antipat̃ ñ uerborum referens uicẽ.¬
sed rerum ad sertionẽ. scidit uestẽ.
& nudus indum̃torũ. plenus uulnerũ.
diloricato amictu offerens oculis
circũ stantiũ. spectatȩ inditia uirtutis.
En inquid maliuolentiae meae incaesa¬
rem testimonia defendant reũ.
quae tãquã lumina animi micant.
has ego ci catrices tibi caesar uolun¬
tatis int̾nae obsides tribuo. hac ego
meae depono pignora: et inscriptos
cordis apices gero. Siͤ uibus ñ credit᷑.
Ihostes int̾rogentur: ꝓquo uulnera
illa susceꝑim. Quid in me aliud.

Expanded text:
tamen suas iniurias tolerabiliores tamen suas iniurias tolerabiliores uideri, multo acerbiores illas quibus tota gens populi Iudaeorum ab Hyrcano et Antipatro afficeretur. Eosqgestis in Aegypto rebus vindicare gratiam, cum illud Mithridatis juvandi munus, non ex insita in Caesarem benevolentia, sedulitas ulla detulerit, sed ex Pompeianae conscientia societatis formido extorserit, ut esset offensionis obtentus. Adversus ea Antipatsed rerum adsertionem scidit uestem et nudus indumentorum, plenus uulnerum diloricato amictu offerens oculis circumstantium spectatae indicia uirtutis: En’ inquit, ‘maliuolentiae meae in Caesarem testimonia defendant reum, quae tamquam lumina animi micant. Has ego cicatrices tibi, Caesar, uoluntatis internae obsides tribuo, haec ego fidei meae depono pignora et inscriptos cordis apices gero. Si ciuibus non creditur, hostes interrogentur pro quo uulnera illa susceperim. Quid in me aliud
Abbreviated transcription (Latin):
p̃te: sed &iam fortitudinis p̃dicatore.
Quib aegregie caesar delectatꝰ: in ho¬
norẽ antipatrũ ut oportebat inter
Amicos recepit. De inde ubi ea quae
inaegypto forent constituenda dispo¬
suit. atq insẏriam ꝓcessit: romanȩ
eum Rei publice honorib adfecit.
talentũ quoq contulit. ceteraq ut ꝓ¬
bato sibi uiro. grãe suae pignora imper¬
tiuit: hẏrcantĩ &iam sũmum sacerdo¬
tiũ. desententia anti patri uolens
firmauit. Antigonus quoq insyria
caesari occurrit: & quẽ uel patris
deflere aerumnã conuenerat uene p cͦ¬
no ꝑamicos pompeii int̃ fecti. uel
suppliciũ germani. quẽ scipio sũma
crudelitate tãquã reum securi
ꝑcusserit. inuidiȩ magis quã dolaris
parte exequebat᷑. hyrcanũ & anti¬
patrũ incubare alienis. quȩ sibi et
fratrib siuis ꝑcelus erepta forent.
questu grauissimo coaceruaret extor¬
rem se factum habitationis pat̾nȩ.
quã in qua sit natus negari sibi.

Expanded text:
rprete sed etiam fortitudinis praedicatore. rprete sed etiam fortitudinis praedicatore. Quibus egregie Caesar delectatus in honore Antipatrum, ut oportebat, inter amicos recepit. Deinde ubi ea quae in Aegypto constituenda forent disposuit atque in Syriam processit, Romanae eum rei publicae honoribus adfectat, ateliam quoque contulit ceteraque ut probato sibi uiro gratiae suae pignora impertiuit. Hyrcano etiam summum sacerdotium de sententia Antipatri uolens firmauit. Antigonus quoque in Syria Caesari occurrit, et quem uel patris deflere aerumnam conuenerat, ueneno per amicos Pompei interfecti, uel supplicium germani, quem Scipio summa crudelitate tamquam reum securi percusserat, inuidiae magis quam doloris partes exsequebatur, ut Hyrcanum et Antipatrum incubare alienis, quae sibi et fratribus suis per scelus erepta forent, questu grauissimo coaceruaret, extorrem se factum habitationis paterne, terram in qua sit natus negari sibi,
Abbreviated transcription (Latin):
dedere. Qui p̃ter gressus suspectiora.
cũ reliquis aegyptus conserendum
ratus: liberiorib qͥdem locis sed
ualidiorib uiris regionis ipsius. cuꝰ
incolatꝰ iudȩoꝵ exercitus appellabat
strenue decertauit: Adeoat p̃rupto
sese ꝑiculo daret. Ac pene extinctꝰ
foret: nisi anti pat̾ uidens totũ in qͦ
mitridates erat dextrũ cornu acho¬
orte urgeri: Exalia quoq parte
includi flumine. Nec ullũ effugiũ
uiris. Inruisset acornu sinistro suꝑ
eos: qui mitridatẽ cȩdentem ꝑ seqͥue¬
batur. Quos eo usq insectatus est:
donec om̃is hostiũ popl̃s extingus¬
retur. Eo p̃lio: octoginta solos anti¬
pat̾ uiros desuis amisit: sup octingen¬
tos mitridates. ita ut ip̃se p̃ter spem
euaserit: atq hac uno mom̃to. clades
secuta. Anti pat̃ multis uulnerib excep¬
tis. aegregiũ uirtutis suae testimoniũ:
apud caesaream Inuenit. Mitridate
p̃sertim ñ solum sua absolutionis int̾¬

Expanded text:
dedere. Qui praetergressus suspectiora, dedere. Qui praetergressus suspectiora, cum reliquis Aegyptiis conserendum ratus, liberioribus quidem locis sed ualidioribus uiris regionis ipsius, cuius incolatus Iudaeorum exercitus appellabatur, strenue decertauit adeo ut praerupto sese periculo daret ac paene extinctus foret, nisi Antipater uidens totum in quo Mitridates erat dextrum cornu ab hoste urgueri, et alia quoque parte includi flumine, nec ullum effugium uiris, inruisset a cornu sinistro super eos qui Mitridatem cedentem persequebantur; quos eo usque insectatus est, donec omnis hostium populus extingueretur. Eo proelio LXXX solos Antipater uiros de suis amisit, supra octingentos Mitridates, ita ut ipse praeter spem euaserit. Atque haec uno momento clades secuta. Antipater multis uulneribus corpore exceptis egregium uirtutis suae testimonium apud Caesarem inuenit, Mitridate praesertim non solum suae absolutionis inte
Abbreviated transcription (Latin):
blicũ & ptholomeũ alterũ. Quoꝵs
frti societate: & iã alii populi
ad bellũ accensi sunt. Quib ad¬
iunctis. uirib fretus mitridates.:
pelusiũ accessit : & cũ transitu
ꝓhiberet᷑. obsidionẽ ad orsus.
quo loco antipat̃ p̃darũ militȩ
docum̃tũ dedit. Siquidem resisten¬
tib oppidaneis. cum summa ui
belli utrĩq de cerneret᷑ : primꝰ cum
siuis disrupta murorũ parte in qͣ
ipse p̃liabatur. urbem in rupit.
eamq coepit. N ec tam̃ hic finis
laboris. ad iumentiq. sed & iam
cum introrsum exercitus ꝑgeret.¬
& circa eam quae appellatur
oniȩ regio iudeae. ȩgyptu uellent
resisterẽ. quo int̃ cluderent iter.
rursus antipat̃ non solũ remo¬
uit p̃liũ. sed & iam ad exercitũ
iuuandũ. quȩ necessaria forent
usui humnitatis. ab ipsas qui
arma contra parauerant: minis¬
trari effecit. Unde menfitȩ
quoq animos ap̃lio reuocauere.
& se mitridatis societati uolentes

Expanded text:
blicum et Ptolomaeum alterum, quorum blicum et Ptolomaeum alterum, quorum freti soad bellum accensi sunt. Quibus adjunctis viribus fretus Mitridates, Pelusium accessit. Et cum transitu prohiberetur, obsidionem adorsus est. Quo loco Antipater praeclarum militiae documentum dedit: siquidem resistentibus oppidanis, cum summa vi belli utrimque decerneretur, primus cum suis dirupta murorum parte in qua ipse praeliabatur, urbem irrupit, eamque cepit. Nec tamen hic finis laboris adjumentique; sed etiam, cum introrsum exercitus pergeret, et circa eam quae apOniae regio Iudae Aegyptii uellent resistere, quo intercluderent iter, rursus Antipater non solum remouit proelium sed etiam ad exercitum iuuandum, quae necessaria forent usui humanitatis, ab ipsis qui arma contra parauerant ministrari effecit. Vnde Memphitae quoque animos a proelio reuocauerunt et se Mitridatis societati uolentes
Abbreviated transcription (Latin):
offerret. ab eo cui regnum dederat
ꝓ gr̃a mortẽ recepturus. P ost cuius
necem mutatio facta: plerisq ex
familiarib magni amicitiã cȩsaris
ex petentib. p̃cipueq antipatro. in¬
credibilem in modũ predito ad om̃s
quorũ ad fectaret amicitiã. O m̃ib
enim necessarie opes. & maxime in
proeliorũ apparitib. ubi exinimi¬
cis atq aduersariis sepe numero
cariores efficiuntur. Et enim qͥa
ptholomeus aegypti rex fidem
leserat: ab ipso cęsare bellis gra¬
uissimis p̃mebatur. Pergamenꝰ
mitridates cũ om̃i manu quã secũ
deduxerat. pelusiacis repulsus
obstaculis: in urbe ascalone resede¬
rat. Desꝑatoq transitu. & conatu
irrito: nec iam se cõmittere bello
audebat. locis iniquiorib & in¬
par uiribus. Cui antipat̃. arabes
pͥmo in auxiliũ ad sciuit. Deinde
tria milia iudeorũ ualida manu.
& munita armis: secũ ꝑduxit.
Cõmouit & iam syriae potentes.
in adium̃tum ipsiꝰ. ptholo meũ
qui habitabat in lbano. & iam.¬

Expanded text:
offerret, ab eo cui regnum dederat pro gratia mortem recepturus. Post cuius necem mutatio facta plerisque ex familiaribus Magni amicitiam Caesaris expetentibus praecipueque Antipatro incredibilem in modum praedito ad omnium quos affectaret amicitiam. Omnibus enim necessariae opes et maxime in proeliorum apparatibus, ubi ex inimicis atque aduersariis saepenumero cariores efficiuntur. Etenim quia Ptolomaeus Aegypti rex fidem laeserat, ab ipso Caesare bellis grauissimis premebatur. Pergamenus Mitridates cum omni manu quam secum deduxerat, Pelusiacis repulsus obstaculis, in urbe Ascalone resederat desperato transitu et conatu irrito, nec se iam committere bello audebat locis iniquioribus et inpar uiribus. Cui Antipater Arabas primo in auxilium adsciuit, deinde III milia Iudaeorum ualida manu et munita armis secum perduxit. Commouit etiam Syriae potentes in adiumentum ipsius, Ptolomaeum qui habitaret in Libano et Iam
Abbreviated transcription (Latin):
extincti. plures uulnerati st̃.
Nichil tam̃ grauius in illa
miseria ingemuer̃ iudei : quã
quod illa abscondita ante
sc̃ificationũ misteria. retecta
gentib ac manifestata sunt. Deniq
pompeius curarum istius modi
declinans suꝑflua. dum triũpho

Expanded text:
extincti, plures uulnerati. extincti, plures uulnerati. Nihil tamen grauius in illa miseria ingemuerunt Iudaei quam quod illa abscondita ante sanctificationum mysteria retecta gentibus ac manifestata sunt. Denique Pompeius curarum istiusmodi declinans superflua, dum triumpho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicula. quȩ sibi ab ebreis inuicem
inferebantur : atq intus pugna
uehementior. & a seditiosis põtius.
& anceps periculum: A fronte
externus hostis: at̃go. lateribusq
domesticus urgebat. Itaq con¬
clusi undiq alii se p̃cipitabant:
alii patriȩ incendiis exurebant᷑.
Sacerdotes tam̃: usq ad ultimũ
in suo munere ꝑ seuerabant: hor¬
tantes se inuicem. ne in posterio¬
rib ponerent officium religi¬
onis quã salutis p̃sidiũ. Recte
secum agi. si pietati in pende¬
rent. quod deberetur necessitati.
pulcherrimũq si in patriȩ sinu.
sepeliri liceret. Quid autem
iuuaret euadere. & suꝑstitem
uiuere religioni: p̃elarũ potius
opus muneri cõmor pio. Qđ
siquis periculi metu deserat:
sacrilegiũ est : siqͥs impleat sa¬
crificiũ: pie passionis uicto¬
riaN nfulati itaq sacerdotes.
int̾ suas hostias immolabant᷑:
& amictis sacerdotalib stolis.
int̾ cadauera cęsorum humi
iacebant:. łusa illic: iudeorũ
.xͦii. milia: romanorũ pauci

Expanded text:
icula, quae sibi ab Hebraeis inuicem inferebantur, atque intus pugna uehementior et a seditiosis propius et anceps periculum. A fronte externus hostis, a tergo lateribusque domesticus urguebat. Itaque conclusi undique alii se praecipitabant, alii patriae incendiis exurebantur. Sacerdotes tamen usque ad ultimum in suo munere perseuerabant hortantes se inuicem, ne in posterioribus ponerent officium religionis quam salutis praesidium, recte secum agi si pietati impenderent, quod deberetur necessitati, pulcherrimumque si in patriae sinu sepeliri liceret. Quid autem iuuaret euadere et superstitem uiuere religioni? Praeclarum potius opus muneri pio commori. Quod si quis periculi metu deserat, sacrilegium est, si quis impleat, sacrificium et piae passionis uictoria. Infulati itaque sacerdotes inter suas hostias immolabantur et amicti sacerdotalibus stolis inter cadauera caesorum humi iacebant. Fusa illic Iudaeorum XII milia, Romanorum pauci
Abbreviated transcription (Latin):
terrarum regionibus. predia. ui¬
neas. ac familias cum integritate
uillarum : ut eum intercessorem
apud iustum iudicem habert
mererentur . dño fauente cum sti¬
pulatione idoneorũ testiũ. & car¬
tarum conscriptione: ad locum
tumuli ipsius sollempniter tradi¬
derunt
nter quos & franci quidam no¬
biles riparum gens nota uocabulo
haud procul areno fluuio eodem¬
uoto ac desiderio feruentes. & iam
agros suos. uineasq cum reliquis sub¬

Expanded text:
terrarum regionibus praedia, vineas ac familias cum integritate villarum, ut eum intercessorem apud iudicem iustum habere mererentur, Domino favente, stipulatione idoneorum testium et cartarum conscriptione ad locum tumuli templi ipsius sollempniter tradiderunt. Inter quos et Franci quidam nobiles, riparum gens noto vocabulo, haud procul a Reno fluvio, eodemvoto ac desiderio ferventes, etiam agros suos vineasque cum reliquis sub
Abbreviated transcription (Latin):
Func tortores praememorati
persequentes uestigia scelerati.
factum quod fuerat ut uiderunt.
innimia diutius stupefactione
inter homines gloriam: qui du
terrena fruebatur uita: conuer¬

Expanded text:
ena. Tortores vero memorati sequentes vestigia scelerati, factum mirabile ut viderunt, in nimio diutius stupore heseruinter homines gloriam, cuius, dum terrena fruebatur, qua nu
Abbreviated transcription (Latin):
quod beati merito fuisse non
dubitatur factum : quod usq in prȩsentem
diem diuina operante potentia certis
declaratur indiciis. Quadam forte die
dum a teruanense urbe aduicina perge¬
r& loca: cumq meridianis diei horis par¬
uum pausandi spacium suo uoluiss& in-¬
dulgere corpusculo: sub quadam iacuit
arbore. nec longe auilla quȩ iornacus
uocatur. Dum uero uir uenerabilis eui¬
gilass& ligneam statim dolare iussit cru¬
cem: & eam in prȩdicta sub qua iacuit
arbore ficit. Sequenti uero nocte in
eodem loco in quo agyus confessor xpi¬
lacuit inmensum apparuit lumen. om̃sq
idcirco nunc lumine fulg&: quia ex be¬
atoin prȩcedente die ibi¬
dem paulisper pausante fuit consecratus
atq benedictus. Et usq ad pręsentem
diem multi infirmi in eodem loco sanita¬
tem recipiunt

Expanded text:
Audomari merita factum fuisse non dubitatur, quodque usque ad presentem diem, divina operante potentia, certis declaratur indiciis. Quadam forte die, dum de Terwanense urbe ad vicina pergeret loca, cumque meridianis diei horis parvum pausandi spacium suo voluisset indulgere corpusculo, sub quadam iacuit arbore non longe a villa quae Eorneacus vocatur. Dum vero vir venerabilis evigilasset, ligneam statim dolavit crucem et eam in predicta sub qua iacuit arbore fixit. In sequenti vero nocte in eodem loco, in quo agius Christi confessor iacuit, inmensum apparuit lumen, omnesquidcirco tali nunc lumine fulget, quia ex bo, in precedente die ibidem paulisper pausante, fuit consecratus atque benedictus', et usque ad presentem diem multi infirmi in eodem loco sanitatem recipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
qui in ea carne qͣm assũpse¬
rat abiit in celũ: Carnis enĩ
locus propͥe terra ẽ: que qͣi
ad pegrina ducit᷑: dum per
redemptorẽ nr̃m in celo collo¬
catur. Sed homo iste pegre
ꝓficiscens seruis bona sua
tradidit: quia fidelib sius
spiritalia dona concessit.
Et uni quidẽ qͥnq talenta.
alii autẽ duo. alii uͦ cõmi¬
sit unũ. Euinq et enĩ sũt
corꝑis sensus: iudelicet uisus.

Expanded text:
arne quam assumpserat abiit in coelum? Carnis enim locus proprius terra est, quae quasi ad peregrina ducitur, dum per Redemptorem nostrum in coelo collocatur. Sed homo iste peregre proficiscens servis suis bona sua tradidit, quia fidelibus suis spiritalia dona concessit. Et uni quidem quinque talenta, alii duo, alii vero commisit unum. Quinque etenim sunt corporis sensus, videli
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quasi accepta talenta ge¬
minant᷑. Sed is qui unũ talen¬
tũ acceꝑat. abiens fodit ĩ t̾rã
et abscondit pecuniã dñi sui.
Talentũ int̾ra absconde ẽ. acce¬
ptũ ingeniũ in t̾renis actib
implicare. lucrũ sp̃itale ñ
q̃rere. cor aterrenis cogitatio¬
nib nsiquã leuare. St namq
ñnulli qͥ donũ intelligentie
ꝑceꝑunt. s tam̃ que sola car
nis sunt sapunt. Deqͥb per
ꝓph̃am dicit᷑. Sapientes sunt
ut faciant malar bñ autem
facere nesciͣunt. Sed dñs qui
talenta contulit. positurus
rationẽ redit: quia is qͥ nũc
pie sp̃italia dona tribuit. di¬
stricte in iudicio m̾ita exqͥrit.
Quid quisq accepit consid̾at:
et quod lucrũ de acceptis re¬
portet pensat. Seruus qͥ geml¬
nata talenta retulit. a cdño
laudatur: atq ad eternam re¬
mun̾ationẽ introducit᷑. cum

Expanded text:
tur, quasi accepta talenta getur, quasi accepta talenta geminantur. Sed is qui unum talentum acceperat, abiens, fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Talentum in terra abscondere est acceptum ingenium in terrenis actibus implicare, lucrum spiritale non quaerere, cor a terrenis cogitationibus nunquam levare. Sunt namque nonnulli qui donum intelligentiae perceperunt, sed tamen sola nt; de quibus per prophetam loquitur: Sapientes sunt, ut faciant mala ; bene autem facere nesciunt. 78 Sed dominus qui talenta contulit, rationem positurus redit; quia is qui nunc pie spiritualia bona tribuit, districte in judicio merita exquirit. Quidquid quisque accepit considerat, et quod lucrum de acceptis talentis reportet pensat. Servus qui geminata talenta retulit, a domino laudatur atque ad aeternam remunerationem perducitur c
Abbreviated transcription (Latin):
donũ quinq sensuũsd est
ext̾ioꝵ scientia expͥmitur.
Buob uero intellectus ⁊ oꝑa¬
tio designatur. Unuis autem
talenti noĩe. intellectus tan¬
tũmodo designatur. le.uiii.¬
ed is qui quinqz talen¬
ta acceꝑat. alia quinq
lucratus est: quia sũt ñulłi
qui et si nterna ac mistica
penetrare nesciunt: ꝓ uitẽ¬
tione tamen suꝑne patrie
docent recte quos possunt:
de ip̃is extiorib que accepe¬
runt. Dũq se a carnis petu¬
lantia. at t̾renaꝵ rerum
ambitu atq auisibilium
uoluptate custodiũt: ab
hiis etiam alios ammonendo
cõpescunt. Et sũt ñ nulli qͥ
quasi duob talentis ditat
intellectũ atq oꝑationem
ꝑcipiunt. Subtilia de inter¬
nis intelligũt: mira de ext̾io¬
tib oꝑantur. Cũq intelligẽ¬
to ⁊ oꝑando aliis predicant:
quasi duplicatũ de negotio
lucrũ reportant. Bene autẽ
alia quinq uel alia duo ĩ lu
crũuenisse referunt᷑ quia dũ
utriq sexui p̃dicatio impendi¬

Expanded text:
ensuum, id est exteriorum scientia, exprimitur. bus vero intellectus et operatio designatur. Unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. Sed is qui quinque talenta acceperat alia quinque lucratus est, quia sunt nonnulli qui, etsi interna ac mystica penetrare nesciunt, pro intentione tamen supernae patriae, docent recta quae possunt, de ipsis exterioribus quae acceperunt; dumque se a carnis petulantia, a terrenarum rerum ambitu, atque visibilium voluptate custodiunt, ab his etiam alios admonendo compescunt. Et sunt nonnulli qui quasi duobus talentis ditati intellectum atque operationem percipiunt, subtilia de internis intelligunt, mira in exterioribus operantur. Cumque et intelligendo et operando aliis praedicant, quasi duplicatum de negotio lucrum reportant. Bene autem alia quinqucrum venisse referuntur, quia dum utrique sexui praedicatio impendi
Abbreviated transcription (Latin):
S tũc fideł seruus supͣ multa
constituit᷑. qͣndo deuicta om̃i
corruptionis molestia de eter¬
nis gaudiis in illa celesti sede
glatur. Tunc ad dñi sui gaudi¬
um ꝑfecte intromittit᷑. qͣndo
in et̾na illa patria assũptus
sic interius gaudet de mun̾e.
ut ñ sit iam quod exterius
doleat decorruptione.¬

Expanded text:
Sed tunc fidelis servus super multa constituitur quando, devicta omni corruptionis molestia, de aeternis gaudiis in illa coelesti sede gloriatur. Tunc ad domini sui gaudium perfecte 1465 intromittitur, quando in aeterna illa patria assumptus, sic interius gaudet de munere, ut non sit jam quod exterius doleat de corruptione.
Abbreviated transcription (Latin):
humilior quisq debet ex mu-¬
tior: qͣnto se obligatiorem
ẽẽ conspicit in reddendo ratio¬
nem. Ecce hõ qͥ ꝑegre ꝓficis¬
citur seruos suos uocat: eisq
ad negotium talenta partit᷑.
Post multũ uero tempis posi¬
turus rationẽ reuertit᷑: bene
oꝑantes ꝓ adportato luero re¬
muneint: seruũ uero abono

Expanded text:
mptior quisque debet ex muanto se obligatiorem esse conspicit in reddenda ratione. Ecce homo qui peregre proficiscitur, servos suos vocat, eisque ad negotium talenta partitur. Post multum vero temporis positurus rationem revertitur, bene operantes pro apportato lucro remu
Abbreviated transcription (Latin):
tulabatur uisioni. & se fraterne sedulitatis studio obedi¬
enter accinxit. Iam uero estimari ñ potest quanta cõflu¬
entis populi turba eo die ad ip̃m locum conuenerat: cle¬
rus uidelicet ⁊ utriusq sexus ñ ignobile uulgus. Parato
itaq feretro. ⁊ omnib que necessaria uidebantur. detecto
sepulchro. ⁊ imposita antiphona. cum magna reuerentia
sc̃m thesaurum sustulerunt: s ⁊ de minutis articulis et

Expanded text:
tulabatur visioni, et se fraternae sedulitatis studio obeditulabatur visioni, et se fraternae sedulitatis studio obedienter accinxit. Jam vero aestimari non potest quanta confluentis populi turba eo die ad eum locum convenerit, clerus videlicet et utriusque sexus non ignobile vulgus. Parato igitur feretro et omnibus quae necessaria videbantur, detecto sepulcro, et imposita antiphona, cum magna reverentia sanctum thesaurum sustulerunt, paratisque crucibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
rat Cum repente aurora rubente. orientem orsus inten¬
dens. uidet eminus transfluuiolum qui crientio uoca¬
tur uirum splendidum uirgam manu tenentem.
basilice locum metiri: ceu quondam iezechiel secus
ille cernens reuelante sp̃u uisionem cognouit angelicam.
Intellexit gͥ uir dei beatum uedastum illuc annuente
xp̃o transferendum.: Heatus itaq pontifex tali reue¬
latione certior factus. beatum audomarum qui ea tem¬
pestate terwanensis urbis gregem cura ꝑuigili regebatꝰ
ad tam sollempne translationis officium in uitandũ
estimauit. Qui licet senio p̃ssus. ⁊ amissione luminum¬
uideretur debilior factus. ubecillioris tamen corporis tan¬
to ñ formidabat laborem: qͣnto beati autb̃ti mandata
satisfacere gaudebat. Difficultatem gͥ corporis: superabat
caritas mentis. Xp̃o igitur gressus regente: deuot᷑ ad ue¬
nerandum ꝑuenit ep̃m. At ille cum quid animo gere¬
ret.⁊ quid sibi diuinitus esset ostensũ referret: congra¬

Expanded text:
r; cum repente, aurora rubente, orientem versus intendens, videt eminus trans fluviolum qui Trientio vocatur, virum splendidum, virgam in manu tenentem, basilicae locum metiri; ceu quondam Ezechiel, secus ille cernens, revelante spiritu, visionem cognovit angelicam. Intellexit igitur vir Dei beatum Vedastum illuc, annuente Christo, transferendum. XIV. Beatus igitur pontifex, tali revelatione certior factus, beatum Audomarum, qui ea tempestate Tarvanensis urbis gregem cura pervigili regebat, ad tam solemne translationis officium invitandum aestimavit. Qui, licet senio pressus et amissione luminum debilior factus, imbecillioris tamen corporis tantum non formidabat laborem, quantum beati Autberti mandato satisfacere gaudebat. Difficultatem igitur corporis superabat charitas mentis, Christoque gressus regente, devotus ad venerandum pervenit episcopum. At ille cum quid animo gereret, et quid sibi divinitus esset ostensum referret, congra
Abbreviated transcription (Latin):
mis in reb sollicitiores. proculdubio manifestum est
ñ eoꝵ ignauia negligentius iacere tantum thesau¬
rum. s diuino iudicio ⁊ uoluntate beati uedasti hoc
exequendi muneris minist̾ium beato autbto reser¬
uatum. Cepit igitur animo estuari quonam transfᷤ¬
ri sanctus confessor debuiss: reputans secum incon¬
gruum fore duo magna luminaria. angusta unius
domus sede cohiberi. Et q̃m ibi preclara beate dei ge¬
nitricis memoria primatum nominis tenebat. que¬

Expanded text:
mis in rebus sollicitiores, procul dubio manifestum est mis in rebus sollicitiores, procul dubio manifestum est non eorum ignavia negligentius jacere tantum thesaurum, sed divino judicio et voluntate beati Vedasti hoc exsequendi muneris ministerium beato Autberto reservatum. Coepit igitur anima aestuare quonam transferri sanctus confessor debuisset, reputans secum incongruum fore duo luminaria magna angusta unius domus sede cohiberi: videlicet ne, ubi praeclara Dei Genitricis memoria primatum nominis tenebat,
Abbreviated transcription (Latin):
tempus usq in lucis crepusculũ continuauit. Necdũ
uero cursum orationis expleuerat: cum se foras quasi
ꝓ refocillandis aliquo releuamine artub. suspensa inte¬
rim oratione contulit:⁊ stans in menianis.cepit pie
meditationis motib pulsari. qͥd beatus uedastus tan¬
toꝵ spacio annoꝵ uilis sepulchri cespite clausus debi¬
to honore carebat: quem iam suꝑnoꝵ ciuium consortio
exultantem. celestis iherłm ceu gemmam uirtutũ ful¬
gore micantem asciuierat. Etenim a die depositionis e¬
ius usq ad tempus beati autb̃ti sex fuere ep̃i quibus
ip̃e septimus ad pontificii culmen successit. cum tot
labentib annis gemma dei preciosa subt̾raneo ad¬
huc specu claudebatur. cuius sepulchrum baud lon¬
ge a dextro cornu altaris beate marie distabat. Cũ
uero tot egregios xp̃i confessores illis fuisse temporib
audiamus meritis sublimes. uirtutib illustres.mini¬

Expanded text:
tempus, usque in lucis crepusculum continuavit. Necdum tempus, usque in lucis crepusculum continuavit. Necdum vero cursum orationis expleverat, cum se foras, quasi pro refocillandis aliquo relevamine artubus, suspensa interim oratione contulit, et stans in moenibus coepit piae meditationis motibus pulsari quamobrem Vedastus, tantorum spatio annorum vilis sepulcri cespite clausus, debito honore careret, quem jam supernorum civium consortio exsultantem coelestis Hierusalem, ceu gemmam virtutum fulgorem micantem, adscivisset. Etenim, a die depositionis ejus usque ad tempus beati Autberti, sex fuere episcopi quibus ipse septimus ad pontificii culmen successit, cum tot labentibus annis gemma Dei pretiosa subterraneo adhuc specu claudebatur, cujus sepulcrum haud longe a dextro cornu altaris Beatae Mariae distabat; cum vero tot egregios Christi confessores illis fuisse temporibus audiamus, meritis sublimes, virtutibus illustres, mini
Abbreviated transcription (Latin):
Sed illud pretereundũ non estimo qd̃ cum suꝑni sp̃c̃
in reb humana sollicitudine administrandis. paucis ⁊
illis purioris uite mundicia probatis. ñ nisi ꝑ uisiones
aut obscura mystice uisionis enigmata se uideri ꝑmit¬
tant: beatum tam̃ autb̾tum angelos corporalib oculis
sepe uidisse multi audierunt. Quod mirum prudenti¬
b uideri ñ debet. cum int̾nus mentis intuitus corporei
aspectus lumen ad sp̃ualia cernenda accenderat. quem
ab infimis reb uirtus continentie clauserat. Rerum qui¬
dem necessitas exigebat. ut uenerabilis pat̾ canonicos suos
qui attrebati in bẽate marie monasterio famulabantur
uisitaturus adire deberet: qui locus olim ⁊ ambitu mu¬
roꝵ ⁊ frequentia ciuium celeberrimꝰ fuerat: s gentium
infestatione a prisco statu deformatus crebris ruinis
hucusq consistit. Ubi cum de reb eccłie satis ad tempus
tractasset: quadam nocte ut illi semꝑ moris erat fra¬
trib adhuc quiescentib surg̾ens. nocturne orationis

Expanded text:
et illud praetereundum non aestimo quod, cum superni spiritus, in rebus humana sollicitudine administrandis, paucis, et illis purioris vitae munditia praedites, non nisi per visiones aut obscura mysticae visionis aenigmata se videri permittant, beatum Autbertum angelos corporalibus oculis saepe vidisse multi audierunt. Quod mirum prudentibus videri non debet, cum internus mentis intuitus corporei aspectus lumen ad spiritualia cernenda accenderet quem ab infimis rebus virtus continentiae clauserat. Rerum quidem necessitas exigebat ut venerabilis Pater canonicos suos, qui Atrebati in Beatae Mariae monasterio famulabantur, visitaturus adire deberet. Qui locus olim et ambitu murorum et frequentia civium celeberrimus fuerat, sed, gentium infestatione a prisco statu deformatus, crebris ruinis hucusque consistit. Ubi cum de rebus Ecclesiae satis ad tempus tractasset, quadam nocte, ut illi erat semper moris, fratribus adhuc quiescentibus, surgens ad nocturnae orationis
Abbreviated transcription (Latin):
operate uirtutis. Uerum enimuero subtilius speculanti¬
b dubium esse ñ pocest. quia p̃euntib meritis sancti
uedasti fides ut efficeretur obtinuit b̾i auberti. Stupen¬
tib autẽ qui aderant uario euentu mirãculi. beatũ
corpus ad locumuq ab angelo designatum honorifice
transtulerunt. Quo in loco uenerabilis ep̃c monasteri¬
um construxit. & ex reb sui episcopii in usum famulan¬
tium pro rerum oportunitate donauit. ubi iuxta congru¬
am rerum facultatem fratres in obsequio diuini cultus

Expanded text:
optatae virtutis. Verum subtilius speculantioptatae virtutis. Verum subtilius speculantibus dubium esse non potest quia, praetereuntibus meritis sancti Vedasti, fides ut efficeretur obtinuit beati Autberti. Stupentibus autem qui aderant vario eventu miraculi, beatum corpus ad locum ab angelo designatum honorifice transtulerunt. Quo in loco venerabilis episcopus monasterium construxit, et ex rebus sui episcopii in usum famulantium pro rerum opportunitate donavit, ubi, juxta congruam rerum facultatem, fratres in obsequia divini cultus
Abbreviated transcription (Latin):
cib ⁊ cereis. ⁊ omnigenis sollempnis pompe ornatib: cũ
magna plebis exultatione. sc̃m corpus ad locum designa¬
tum transferre ceperunt. Transeuntes autẽ predictũ
fluuiolum. cum iam suburbanos fines contingerent. ⁊¬
beatus audomarus scĩ autb̃ti uestigia pedetemptim pro¬
Req̃tetur: statim suꝑne oꝑationis uirtutem in se agno
uit. ut ei aperte daretur intelligi qͣnti essent meriti ⁊ is
qui portaretur. ⁊ is quem portando imitaretur. Nam de¬
pulsa longe cecitatis nocte: statim oculoꝵ lumen recepit.
in loco uidelicet ubi in memoria b̾i autb̃ti eccłia construc¬
ta ap̃sentib adhuc cernitur. in testimoniũ scilicet mira¬
culi. Sed quia uenerandus uir audomaruis paruipende¬
bat lumen carnalium oculoꝵ. qui lumen certe ciuium
desiderabat suꝑnoꝵ. ilico precib eandem quam ultroneus
ferebat reimpetrauit cecitatem. Qua in exhibitione mi¬
raculi ñ latet uirtus operantis. s suꝑest querere meritũ

Expanded text:
cibus, et cereis et omnigenis solemnis pompae ornatibus, cum magna plebis exsultatione sanctum corpus ad locum destinatum transferre coeperunt. Transeuntes autem praedictum fluviolum, cum jam sub urbanos fines contingerent, et beatus Audomarus sancti Autberti vestigia pedetentim prosequeretur, statim supernae operationis in se agnovit virtutem, ut ei aperte daretur intelligi quanti essent meriti, et is qui portabatur, et is qui portando sequebatur. Nam, depulsa longae caecitatis nocte, statim oculorum lumen recipit, in loco videlicet ubi in memoriam beati Autberti ecclesia constructa a praesentibus adhuc cernitur in testimonium praesentis miraculi. Sed quia venerandus vir Audomarus parvi-pendebat lumen carnalium oculorum, qui lumen certe civium desiderabat supernorum, illico precibus eamdem quam ultroneus ferebat rursus impetravit caecitatem. Qua exhibitione miraculi non latet virtus operantis, sed superest quaerere meritum
Abbreviated transcription (Latin):
nacula neq habens gubernatorem huc &
illuc fluctib errans natabat in mari. quod
magno gurgite secernit britanniam a francis.
Cumq miser nec propriam nec alteram iã¬
didit uentis pugnantibus & undis: cum nec¬
ipse nec nauis ponto resistere potuiss&.
Daxq illum ꝑ merita sc̃i AUDOMARI.

Expanded text:
nacula nec gubernatorem habens, huc et illuc fluctibus errans, natabat in mari, quod magno Brittaniam gurgite secernit a Francis, et. Ast miser nec propriam cernens nec alteram didit, ventis pugnantibus undis, nec navis nec iuvenis poterat resistere ponto. nc illum per merita Deus Au
Abbreviated transcription (Latin):
egregius xpĩ confessor in bononia urbe perse¬
uerans post nocturnas uigilias diluculo more¬
populo cantans. egrotis uaruis generib mor¬
borum manus inponens. meridianis diei ho¬
ris uitȩ uenerabilis senex lassus se lecto rece
fatigato : unus de circum stantibus ipsuis
ministris iuuenili aetate lascuius accessit
ad eum dicens. Dnẽ: damihi nunc tuam
metum habere licentiam ut aduicina pela

Expanded text:
egregius Christi confessor in Bononia urbe perseverans, post nocturnas vigilias diluculo morepopulo cantans, aegrotis variis generibus morborum manus imponens, meridianis diei horis vitae venerabilis senex lassus sese locavit arpusculo, unus de circumstantibus ipsius ministris juvenili aetate lascivus accessit ad illum dicens: « Domine, da mihi nunc tuam mecum habere licentiam; ad vicina pela
Abbreviated transcription (Latin):
tollendos. nͨ mansiones aut
paratas faciendas. nͨ homĩes
ip̃ius monast̾ii tã ingͣnuos qͣm
et seruientes qͥ suꝑ terras suas
cõmanẽt distringenclos nͨ ullas
redibitiones reqͥrendas uł exac¬
tandas.¬

Expanded text:
mansiones aut paratas faciendas, nec homines ipsius monasterii tam ingenuos quam et servientes, qui super terras suas commanent, distringendos, nec Hui las redibitiones requirendas nec exactandas
Abbreviated transcription (Latin):
uocat: cui tam̃ ad lucrũ de¬
seriure dissimulat. Et tunu-¬
isse dicit se in lucro talentũ
expendere: qui hoc solũ tim̾e.
debuerat. ne hoc sineluero ad¬
riq intra sc̃am eccl̃iam. quoꝵ
iste seruus ymaginem tenet.
qui melioris uite uas aggre¬
di metuunt. et tam̃ iacere
in sui torporis ignauia non
ꝑtimescũt. Cumq se pecca¬
tores conssderant. sc̃itatis uiaᷤ
arripe trepidant. ⁊ reman̾e
in suis iniqͥtatib ñ formidãt.
Quoꝵ bene petrus ad huc inĩ¬
firmitate positus speciẽ tenet.
cũ uiso miracło pisciũ dixit.
bomo sum. Immo si te pecca¬
torem consideras: oportet ut
ate dñm ñ repellas. S qui¬
idcirco melioris habitus uias.
et rectioris uite app̃hendere
arcem nolunt. quia infrr¬
mos se esse conspicĩt. qͣsi et
peccatores se fatentur.⁊ do¬
minũ repellunt: eũq in quo
scificari debuerãt fugiunt.
et uelut in ꝑturbatione con¬
siliũ non habent. dũ mori¬

Expanded text:
vocat, cui tamen ad lucrum deservire dissimulat, et timuisse se dicit in lucro talentum expendere, qui hoc solum timere debuerat, ne hoc sine lucro rique intra Ecclesiam, quorum malus servus imaginem tenet, qui melioris vitae vias aggredi metuunt, et tamen jacere in sui torporis ignavia non pertimescunt. Cumque se peccatores considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et remanere in suis iniquitatibus non formidant. Quorum bene Petrus adhuc in infirmitate positus speciem tenet, cum viso miraculo piscium dixit: cator sum . Imo si te peccatorem consideras, oportet ut a te Dominum non repellas. Sed quiidcirco melioris habitus vias et rectioris vitae apprehendere arcem nolunt, quia infirmos se esse conspiciunt, quasi et peccatores se fatentur, et Domino repellunt, eumque in quo sanctificari debuerant, fugiunt, et velut in turbatione consilium non habent, dum mori
Abbreviated transcription (Latin):
& obsidib datis. cũ ad coronãdũ eũ ad ȩccłam scĩ .y.
pp̃ exir& : pꝰ positis sacͣmtis & dimissis obsidib eũ in
ipsa ȩccła cũ ep̃is & cardinalib & multis romanis uio¬
len ⁊epit. & in captioe artissima detin&. Romani
uͦ pꝰ altirũ diem collecti. in hostes ęccłȩ impetũ fa¬
cientes. de porticu fugere cõpulert̃. in t̾fectis multis
de suis. & ꝑditis eqͥs. tẽtoriis. pecunus. & infinita
suppellectili. Post hȩc om̃s unanimes. cõtͣ eũ iura¬

Expanded text:
 obsidibus datis, cum ad coronandum eum ad ecclesiam B. Petri papa exiret, postpositis sacramentis et dimisis obsidibus, eum in ipsa ecclesia cum episcopis et cardinalibus, et multis Romanis violenter cepit, et in captione arctissima detinet. Romani vero, post alterum diem collecti, in hostes Ecclesiae impetum facientes, de porticu fugere compulerunt, interfectis multis de suis, et perditis equis, tentoriis, pecuniis, et infinita supellectili. Post haec omnes unanimes contra eum jura
Abbreviated transcription (Latin):
uar& : qđ dñs nr̃ eũ benigne susciper&. & ei diadema
regni imponer&. & coronatꝰ si uell& urbẽ intraret. Pro
transitu etiã pontis obsides accepit. ꝓ qͥb sacͣm̃tũ exhi¬
buit qđ in ipso die dnĩco
si põtẽ transire uel ñ transire. eos in lib̾am nr̃oꝵ resti¬
tuer& potestatẽ. De his gͥ om̃ib sacͣm̃tis exutraq pactis¬

Expanded text:
us noster eum benigne susciperet, et ei diadema regni imponeret, et coronatus, si vellet, Urbem intraret. Pro transitu etiam pontis obsides accepit, pro quibus sacramentum exhibuit, quod in ipso die Dominico si pontem transiret, eos in liberam nostrorum restitueret potestatem. His
Abbreviated transcription (Latin):
tos secure ducere ac reducere. & regẽ ipsũ sacͥm̃to fir¬
mare omẽm ȩccłarũ inuestiturã penitꝰ abdicare. obsides
etiã dare ne ad hoc flagiciũ iterũ rediros & res ȩccłasticas
& regalia ac beati petri patͥmonia libera & qͥeta omino
dimittere. obsides etiã dare ꝓsecuritate cũ ad coronãdũ eũ
ad beati petͥ basilicã exir&. Porro exparte ȩccłȩ alaicis¬

Expanded text:
tos secure ducere, et regem ipsum sacramento firmare, omnem ecclesiarum investituram penitus abdicare, obsides etiam dare, ne ad hoc flagitium iterum rediret, et res ecclesiasticas, et regalia, ac beati Petri patrimonia libera et quieta omnino dimittere, obsides etiam dare pro securitate, cum ad coronandum eum ad beati Petri basilicam exiret. Postea ex parte Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
dens igitur uen̾abilis pat̾ bonis uiri studiis. accersito secũ
beato ac uenerabili dei cultore amando. cum magna cirrũ¬
fuse plebis exultatione monast̾ium dc̃m ad laudẽ dñi
⁊ honorem apłoꝵ petri ⁊ pauli consecrauit.¶Tu autẽ.¬

Expanded text:
dens igitur venerabilis Pater bonis viri studiis, accersito secum dens igitur venerabilis Pater bonis viri studiis, accersito secum beato ac venerabili Dei cultore Amando, cum magna circumfusae plebis exsultatione monasterium ad laudem Domini et honorem apostolorum Petri et Pauli consecra
Abbreviated transcription (Latin):
turus licentiam agendi que sunt cepta: s p̃uenit gr̃a
tua que me accersiuit. Intuitus autẽ almus episcopus
uiri sermones. nichilq in eis rep̃hensionis dep̃bendens
dilexit eum: sicq ꝑ aliquot dies gr̃a hospitalitatis deten¬
tum. ⁊ corporalis alimonie subsidio.⁊ sacro sp̃ualis uite col¬
loquio saciauit. Dehinc benedictionis sue mune donatũ.
acceptaq regrediendi licentia: eum uenabilis pat̾ horta¬
oratoriũ sue auctoritatis benedictione consecraturũ ꝓ¬
misit. Qua ep̃i ꝓmissione letus operi ardentius instabat.
animadu̾tens iam sibi ex rerum euentu illum ĩuenisse.
quem ad minist̾ium socialis laboris diuinitꝰ audierat sͥ
ꝓmissum. Expletis uero ꝓ modulo suo que monasticis
usib congruebant: uir dei uen̾andum talib u̾bis int̾¬
pellat ep̃m. Tempus adest pat̾. quo seruo suo dom nꝰ pon¬
tifex ꝓmisse benedictionis munus exsoluere debeat. Gau¬

Expanded text:
turus licentiam agendi quae sunt coepta, sed praevenit gratia turus licentiam agendi quae sunt coepta, sed praevenit gratia tua, quae nos accersivit. » Intuitus autem almus episcopus viri sermones, nihilque reprehensionis deprehendens, dilexit eum; sicque per aliquot dies gratia hospitalitatis retentum, et corporalis alimoniae subsidio, et sacro spiritualis vitae colloquio satiavit. Dehinc benedictionis suae munere donatum, acceptaque regrediendi licentia, eum venerabilis Pater hortaoratorium suae auctoritatis benedictione consecraturum promisit. Qua episcopi promissione laetus, operi ardentius instabat, animadvertens jam ex rerum eventu se illum invenisse quem ad ministerium socialis laboris divinitus audierat sibi promissum. Expletis vero pro modulo suo quae monasticis usibus congruebant, vir Dei venerandum talibus verbis interpellat episcopum: « Tempus adest, Pater, quo servo suo dominus pontifex promissae benedictionis munus exsolvere debeat. » Gau
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾tens suggestionẽ inuidia potius qͣm ratione com¬
positam. ñ est inquit nr̃m hominẽ indiscussum udi¬
care. neq om̃i sp̃ui credere donec ꝓbetur si ex deo sit.
Mittitur itaq nuncius qui hominẽ ad conspectũ pon-¬
tificis accersire debeat. hoc int̾im ꝓposito ne uir dei ex
conuentu quo uis iniurie motu contristaretur. Euocatꝰ
autẽ beatus gislenus. cepit deo gr̃as agere qd̃ se ꝑ sum-¬
mũ pontificem suꝑna gr̃a uisitasset. ꝑueniens itaq
ad urbem scõ p̾sentatur ep̃o. Quẽ ille ut flagrabat ca¬
ritatis dulcedine sic affatus. dic inquit nobis frat̾ km̃e
natione. xp̃ianus uero dignitate. athenis ortus. xp̃i
baptismate renatus. ita romam adiens ꝑ dei p̃ceptum
hatis pueu i pat̾am suꝑ flumen hagnam in Ioco qui
dicitur uesoungus oꝑor manib edificare gestiens deo ora¬
torium. Desidabam ẽquidem tuam expetere sc̃itatem peai¬

Expanded text:
advertens suggestionem invidia potius quam ratione comadvertens suggestionem invidia potius quam ratione compositam: « Non est, inquit, nostrum, hominem indiscussum judicare, neque omni spiritui credere, donec probetur si ex Deo sit. » XII. Mittitur itaque nuntius qui hominem ad conspectum pontificis accersire debeat, hoc interim proposito ne vir Dei ex conventu quovis injuriae motu contristaretur. Evocatus autem beatus Gislenus coepit Deo gratias agere quod se per suum pontificem superna gratia visitasset. Perveniens itaque ad urbem, sancto praesentatur episcopo; quem ille, ut flagrabat charitatis dulcedine, sic affatus: « Dic, inquit, nobis, frater chnatione, Christianus vero dignitate, Athenis vero ortus, Christi baptismate renatus. Ita Romam adiens, per Dei praeceptum hanc perveni in patriam, super flumen Hagnam, in loco qui dicitur Ursdungus; operor manibus, aedificare gestiens Deo oratorium. Desiderabam equidem tuam expetere sanctitatem, peti
Abbreviated transcription (Latin):
derans uir dei Gislenus. sic enim erat nomen illi. regionibus
diu̾sis. insulis ⁊ urbib ꝑagratis prospero cursu tandem ꝑ¬
uenit ad locum qui tunc temporis ursdungus ab incolis¬
dicebatur. ex consuetudine uidelicet urse parturientis:
nunc uero cella uocatur. Qui locus distat trigenis fere
milib ab urbe cameracensi: in qua ipse ex diuino oracło
sc̃m pontificem supra gregem xp̃i cura ꝑuigili audierat
insudare. At ille noxiis auulsis arborib basilicam in ho¬
nore apłoꝵ cepit edificare.studiisq bonoꝵ se oꝑum exer¬
citare. Disseminante gͦ diabolo zelum inuidie ꝑ corda
maloꝵ. auditum est aliquos ut est mos adulantiũ sc̃m
ep̃m suasisse. ne debuisset pati illum pseudo doctorem ĩ
finib suis ad iniuriã sui honoris manere. sane qui ad
seducendas mentes simpliciũ urbana sapientiũ conuen¬
ticula uitans in has solitudines deueniss. S uir dñi

Expanded text:
derans vir Dei Gislenus sic enim nomen erat illius, regionibus derans vir Dei Gislenus sic enim nomen erat illius, regionibus diversis, insulis et urbibus peragratis, prospero cursu tandem pervenit ad locum qui tunc temporis ab incolis Ursdungus dicebatur, ex consuetudine videlicet ursae parturientis; nunc vero Cella vocatur. Qui locus distat tricenis fere millibus ab urbe Cameracensi; in qua ipse ex divino oraculo sanctum pontificem super gregem Christi cura pervigili audierat insudare. At ille noxiis avulsis arboribus, basilicam in honore apostolorum coepit aedificare, et studiis bonorum se operum exercitare. Disseminante vero diabolo zelum invidiae per corda malorum, auditum est aliquos, ut est mos adulantium, sancto episcopo suasisse ne sineret illum pseudodoctorem in finibus suis ad injuriam sui honoris manere, ut qui ad seducendas mentes simplicium, urbana sapientium conventicula vitans, in has solitudines convenisset. Sed vir Domini
Abbreviated transcription (Latin):
spiratione suꝑni amoris patriam parentesq deserere: cur¬
sumq longe ꝑegrinationis meditabatur assumere: qͣti¬
nus impensione temporalis exilii mercaretur et̾ne portio¬
nem hereditatis. Igitur romam adueniens oratoria apło¬
rum or̃onis gr̃a lustrando aliqͣntulum temporis exple¬
uit. Qui nocte quadam lassescentib ex itinere artub in
sompnũ resolutus diuine iussionis uoce monetur. occi¬
duas galliarum fines expetere. pagumq hagnau pene¬
trans congruum sue habitationis locum quereret. ubi
oratorio constructo uocationis sue tempus expectaret. Sci¬
ens gͦ diuinam ꝓuidentiam sibi semꝑ affuturã. laborio¬
si cursus non pauet inuiriam. donec ad locum ꝑueniret
ubi inueniret qui sibi peregrinationis portũ indulgeret¬
⁊ rerum adium̃ta p̃staret. Qua uoce diuina beatũ portandi
autb̾tum sequentia indicant. S iussionem dei explere desi¬

Expanded text:
spiratione superni amoris, patriam parentesque deserere curspiratione superni amoris, patriam parentesque deserere cursumque longae peregrinationis meditabatur assumere, quatenus impensis temporalis exsilii mercaretur aeternae portionem haereditatis. Igitur Romam veniens, oratoria apostolorum orationis gratia lustrando aliquantulum temporis explevit. Qui, nocte quadam, lassescentibus ex itinere artubus, in somnum resolutus, divinae jussionis voce monetur occiduos Galliarum fines expetere, pagumque Hagnon penetrans, congruum suae habitationis locum quaerere, ubi, oratorio constructo, vocationis suae tempus exspectaret. Sciens ergo divinam providentiam sibi semper affuturam, laboriosi cursus non paveret injuriam donec ad locum perveniret, ubi inveniret qui sibi peregrinationis portum indulgerett rerum adjumenta praestaret. Qua voce divina beatum portendi Authertum sequentia indicant. Sed jussionem Domini explere desi