comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audiebat alios clicentes idem post eos ip̃e ꝓseq̃ndo mnitta¬
batur. Statim monachꝰ signapul sando ppłm euocat:
uiuenem loquentem et audientem ostendit. & cum gau¬
dio lacrimando. te dm̃ laudamꝰ inci pit. Nuntius e uesti¬
gio ad patrẽ de rapinis uenientem dirigit᷑: quid eius
filio contigerit refert᷑. Ille ꝯtinuo discalciatus. ad eccliam
pedes currit: et coram feretro ꝓstrat᷑. miscd̃ie matri gr̃as
remotum. fr̃s nr̃i ire uoluer̃t. sed ꝓpter feritatem & p̾das
illius raptoris nullus inhabitantium cum eis illuc aude¬
bat ꝓficisci. Tam̃ idem raptor miscd̾ia dei genitricis ani¬
matus. cum militib siuis et cet̾is habitatorib feretrũ et
reliquias humeris suis imponunt: nudisq peclib omnes
ꝓcedentes ad inimicoꝵ suoꝵ tendunt castellum. Illi hocau¬
dientes. et miraculũ qd̃ sc̃a dei m̃r ibi de raptoris filiofe¬

Expanded text:
audiebat alios dicentes, idem post eos ipse prosequendo imitaaudiebat alios dicentes, idem post eos ipse prosequendo imitabatur. Statim monachus signa pulsando populum evocat, juvenem loquentem et audientem ostendit, et cum gaudio lacrymando, Te Deum laudamus incipit. Nuntius e vestigio ad patrem de rapinis venientem dirigitur, quid ejus filio contigerit refertur. Ille continuo discalceatus ad ecclesiam pedes currit, et coram feretro prostratus misericordiae Matri gratias remotum fratres nostri ire voluerunt, sed, propter feritatem et praedas illius raptoris, nullus inhabitantium cum eis illuc audebat proficisci. Tamen idem raptor, misericordia Dei Genitricis animatus, cum militibus suis et caeteris habitatoribus feretrum et reliquias humeris suis imponunt, nudisque pedibus omnes procedentes, ad inimicorum suorum tendunt castellum. Illi, hoc audientes et miraculum quod ibi sancta Dei Mater de raptoris filio fe
Abbreviated transcription (Latin):
gressi de issulduno uenerunt ad aliud castellum
tatis erat. ut multi incolaꝵ dicerent fr̃ib nris. quod omĩa
que habebant eis auferrent. Erat autem ei filius fere .xu.
cito miscd̃ie mat̾ succurrit. Quidam namq religiosus mo¬
nachus ibi habitans. auditis miraculis dñe nr̃e. cũ mag¬
no honore feretrum eius in eccłia suscepit. Deinde reue¬
stitus reliquias eiꝰ in uino et aqua lauit. caput et fa¬
ciem p̾dicti iuuenis aqua ip̃a ꝑfudit. & ex ea potum ei
dans. sub feretro eum recumbere uissit: ip̃e uͦ genib fle¬
xis clñam nr̃am supplicit̾ exorare cepit. Nec mora iuiue¬
nis obdormit: cunctisꝙ uidentib pre ancietate sudor
ex toto eius corpore ꝓfluit. ue ne circa aures turges¬
cunt. sanguis ex aurib ubertim exilit. ꝓtinus eiugilãs
surrexit: et uoces quasdam emitt̾e cepit. Monachus ab
oratione surgens. letus accurrit: & uiuenem alloquit᷑.
Iue qui numqͣm audierat respondere nesciebat: sed qd̃

Expanded text:
gressi de Issulduno venerunt ad aliud castellum,tatis erat ut multi incolarum dicerent fratribus nostris quod omnia quae habebant eis auferret. Erat autem ei filius fere quindcito misericordiae Mater succurrit. Quidam namque religiosus monachus ibi habitans, auditis miraculis Dominae nostrae, cum magno honore feretrum ejus in ecclesia suscepit, deinde revestitus reliquias ejus in vino et aqua lavit, caput 531 et faciem praedicti juvenis aqua ipsa perfudit, et ex ea potum ei dans sub feretro eum recumbere jussit; ipse vero genibus flexis Dominam nostram suppliciter exorare coepit. Nec mora, juvenis obdormit, cunctisque videntibus prae anxietate sudor ex toto ejus corpore profluit, venae circa aures turgescunt, sanguis ex auribus ubertim exsilit. Protinus evigilans surrexit, et voces quasdam emittere coepit. Monachus ab oratione surgens laetus accurrit, et juvenem alloquitur. Ille, qui nunquam antea audierat, respondere nesciebat, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
N pago bituricensi: castellum qddam
uocatur issuldunum. Huius castelli dñs. uir ditissimus
nomine gaufridus. in domo sua longuo tempore ꝓanima
sua duos contractos retinuerat ⁊ aluerat. quoꝵ¬
calcanei ita natib inherebant ut nullomͦ inced̾e
uł se possent erigere. Suscepto itaq cum magna ꝓces¬
sione feretro dñe nr̃e. et in eccłia posito: rogauerunt
se illuc deferri. ꝙ de limpha qua reliquie lote fuerant.
calcaneos suos et crura lauari. Quo facto: statin uidente
unu̾so ppło. caro que natib inherebat cepit di̾rumpi.
sanguisq ꝑ crura ubertim defluere. ꝓtinus suꝑ pedes
suos erecti ample xati sunt feretrum: ꝑfecteq sanati.
frẽs nr̃os subsequ ti st. redeuntes usq lauclunũ: ꝙ ad
eccłie opus ad lapides portandos. ad aquam deferendam
ad cementum p̾paranclum cotidie exhortabant᷑ ppłm. Con¬
suminata eccłia unus eoꝵ reuersus est in t̾ram suam. idest
ad castellum issulcdunum: alter nomine benelictꝰ reman¬

Expanded text:
n pago Buturicensi castellum quoddam vocatur Issuldunum vulgo, Issoudun . Hujus castelli dominus vir ditissimus nomine Gaufridus, in domo sua longo tempore pro anima sua duos contractos retinuerat et aluerat, quocalcanei ita natibus inhaerebant ut nullo modo incedere, vel se possent erigere. Suscepto itaque cum magna processione feretro Dominae nostrae et in ecclesia posito, rogaverunt se illuc deferri, et de limpha, qua reliquiae lotae fuerant, calcaneos suos et crura lavari. Quo facto, statim vidente universo populo, caro quae natibus inhaerebat coepit disrumpi, sanguisque per crura ubertim defluere. Protinus super pedes suos erecti amplexati sunt feretrum, perfecteque sanati, fratres nostros subsecuti sunt redeuntes usque Laudunum, et ad ecclesiae opus ad lapides portandos, ad aquam deferendam, ad caementum praeparandum quotidie exhortabantur populum. Consummata ecclesia unus eorum reversus est in terram suam, id est ad castellum Issuldunum, alter nomine Benedictus, reman
Abbreviated transcription (Latin):
& qui feria scd̃a ante ramos palmaꝵ a uobis cdiscessimus.
ecte nunc duobus cliebus ante natiuitatem domine
minum dñantium qui cum patre et sp̃u scõ uiuit et regnat

Expanded text:
et qui feria secunda ante ramos Palmarum a vobis discessimus, et qui feria secunda ante ramos Palmarum a vobis discessimus, ecce nunc duobus diebus ante Nativitatem Dominae minum dominantium, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat
Abbreviated transcription (Latin):
te non solum sp̃u recepto: sed etiam integra sanitate subsequ¬
ta. letus cum parentib suis domum recduit.
ulta sunt et alia miracula que in anglia fecit dña nr̃a
nob̾ cernentib que singillatim facile non posset expli¬
care cuiuslibet facundia. Hec uͦ de plurib pauca narrasse suf¬
ficiat: que teste deo eius filio sine ulla falsitate retulimus.
narratione ueracissima. Nunc autẽ rogamus uos sicut fr̃s
et dñss atq concanonicos nr̃os quoꝵ p̾cepto mare transeun¬
tes. plurimos in itinere labores ꝑtulimꝰ. ut eoꝵ animas qui
uob̾ ꝑ nos suas transmiserunt elemosinas. dño pieq genitͥci
eius commendetis: ꝙ omnium bonoꝵ que in eccłia laudu¬
nensi fiunt. uł deinceps fieri contigerit. eos participes esse con¬
cedatis. Centum siquidem et iuginti marcas: exceptis corti¬
nis et aliis eccłiasticis ornamentis ex anglia uobis attulimꝰ:

Expanded text:
te, non solum spiritu recepto, sed etiam integra sanitate subsecute, non solum spiritu recepto, sed etiam integra sanitate subsecuta, laetus cum parentibus suis domum rediit Multa sunt et alia miracula, quae in Anglia fecit Domina nostra, nobis cernentibus, quae singillatim facile non posset explicare cujuslibet facundia. Haec vero de pluribus 542 pauca narrasse sufficiat, quae, teste Deo ejus Filio, sine ulla falsitate retulimus narratione veracissima. Nunc vero rogamus vos sicut fratres et dominos, atque concanonicos nostros, quorum praecepto mare transeuntes, plurimos in itinere labores pertulimus, ut eorum animas, qui vobis per nos suas transmiserunt eleemosynas Domino piaeque Genitrici ejus commendetis, et omnium bonorum quae in ecclesia Laudunensi fiunt, vel deinceps fieri contigerit, eos participes esse concedatis. Centum siquidem et viginti marcas, exceptis cortinis, et aliis ecclesiasticis ornamentis, ex Anglia nobis attulimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cus sius easdem termas ingressus. sed minus caute sibi ꝓ¬
uidens: aque calentis uehementia depressis. usꝙ in ꝓfun¬
dum termarum est subm̾sus. unde tamen a parentib extractꝰ.
& cum magno luctu domum relatus: uitalem sp̃m iam funclitꝰ
emisisse a multis dicebat᷑. Sed auditis miraculis cdñe nr̃e: ad
eius feretrum cum multa fidei deuotione eum detuleĩt. Nos
gͦ uidentes corpus iam pene refrigeratum: duos ignes fieri.
et in medio eoꝵ ꝓpter recipiendum calorem illud suspendi.
ita ut caput inferius. pedes uͦ penderent superius. deinde os
eius aperiri. lignumq paruum inter superiores et inferiores
dentes poni fecimus. Quo facto et multa aque abundantia
euomita: corpus iam sufficient̾ calefactum. deponitur et ad fere¬
trum reportat᷑. aqua lotaꝵ reliquiaꝵ abluit᷑: in ore etiam eius
aliquantulum ex ea distillat᷑. Nec mora ecce puer deo miserã¬

Expanded text:
ciis suis easdem thermas ingressus, sed minus caute sibi pciis suis easdem thermas ingressus, sed minus caute sibi providens, aquae calentis vehementia depressus, usque in profundum thermarum est submersus. Unde tamen a parentibus extractus et cum luctu domum relatus, vitalem spiritum jam funditus emisisse a multis dicebatur. Sed auditis miraculis Dominae nostrae, ad ejus feretrum cum multa fidei devotione eum detulerunt. Nos ergo videntes corpus jam refrigeratum, duos ignes fieri, et in medio eorum propter recipiendos calores illud suspendi, ita ut caput inferius, pedes vero penderent superius, deinde os ejus aperiri lignumque parvum inter superiores et inferiores dentes poni fecimus. Quo facto, et multa aquae abundantia evomita, corpus jam sufficienter calefactum deponitur, et ad feretrum deportatur, aqua lotarum reliquiarum abluitur, in ore etiam ejus aliquantulum ex ea distillatur. Nec mora, ecce puer, Deo miseran
Abbreviated transcription (Latin):
notos homines incaute naues suas introgressos. subito et imꝓ¬
use nauib a littore ꝓpulsis. ad exteras nationes transuehant
et barbaris uendant. monuitq ut ab eoꝵ insidiis caueremꝰ.
Sed cum eius monita pariupendentes rursum naues frequen¬
tare non omitteremꝰ: ecce benigna dei genitricis ꝓuisione. sequen¬
ti nocte non dormiendo sed uigilando commonitus est idem ho¬
spes noster. nobis dicere ne ulterius naues illas ingrederem.
qm̃ siquis ip̃a die aliquam illaꝵ intraret: absq omni dubio
se ꝓtinus transducencdum. & barbaris sciret esse uendendũ
dentes qd̃ uerumerat. miscd̃ia scilicet dñe nr̃e nos fuisse pre¬
monitos. ad naues ult̾ius non ascendinus. sed emptis neces¬
sariis discessimus.
ep̃o cłicisq ac monachis suscepti sumus. In ipsa autem urbe
sunt balnea calida: que ab alus terme uocant᷑. Puer quidã
duodennis. eadem clie aduentus nr̃i lauandi causa cum so¬

Expanded text:
notos homines incaute naves suas introgressos, subito et impnotos homines incaute naves suas introgressos, subito et improvise, navibus a littore propulsis, ad exteras nationes transvehebant, et barbaris vendebant, monuitque ut ab eorum insidiis caveremus. Sed, cum ejus monita parvipendentes, rursum naves frequentare non omitteremus, ecce benigna Dei Genitricis provisione, sequenti nocte non dormiendo, sed vigilando, commonitus est idem hospes noster nobis dicere ne ulterius naves illas ingrederemur, quoniam, si quis illa die aliquam illarum intraret, absque omni dubio se protinus transducendum et barbaris sciret esse vendendum.dentes quod verum erat, misericordia scilicet Dominae nostrae nos fuisse praemonitos, ad naves ulterius non ascendimus, sed emptis necessariis discessimus.episcopo clericisque ac monachis suscepti sumus. In ipsa autem urbe sunt balnea calida, quae ab aliis thermae vocantur. Puer quidam duodenis, eadem die adventus nostri lavandi causa cum so
Abbreviated transcription (Latin):
nati sui anima miscd̾iam sc̃e dei genitricis implorantes. co¬
ram uniu̾sis facinus qd̃ miser ꝑpetrauerat retulerunt. Ui¬
deres ppłi cat̾uas audito tanto scelere stupentes: et ꝓ tam scele¬
ri uindicta pectora sua tiidendo ubertim lacrimas enuitenteᷤ.
Ede uenimus ad fortissimum illud castrum qd̵ uocatur.
bristolt: qd̾ magno flumine cucundat᷑. ꝑ quod maritimas naueᷤ
de ibernia insula uariis mercib onustas. tunc quam plurimi
negociatores illuc adduxerant. Nos gͦ a cli̾cis eiusdem castri gͣ¬
tanter suscepti. audientesq multas naues aduenisse: gaiu¬
si nos emendaꝵ nouaꝵ uestium oportimitatem a inuenisse.
ad portum descendunus. nauesq introgressi tantam uarietatem
diuersaꝵ mercium diligent̾ et auide ut pote nouitatis uiden¬
de curiosi ꝑspiciebamꝰ. Quod cernens hospes noster innotuit
nobis consuetudinem ybernensium negotiatoꝵ esse. ut ig¬

Expanded text:
nati sui anima misericordiam sanctae Dei Genitricis implorantes, conati sui anima misericordiam sanctae Dei Genitricis implorantes, coram universis facinus quod miser perpetraverat retulerunt. Videres populi catervas audito tanto scelere stupentes, et pro tam celeri vindicta pectora sua tundendo ubertim lacrymas emittentes.Inde venimus ad fortissimum illud castrum, quod vocatur Bristolth, quod magno flumine circumdatur, per quod maritimas naves de Ibernia insula variis mercibus onustas, tunc quam plurimi negotiatores illuc adduxerunt. Nos ergo clericis ejusdem castri gratanter suscepti, audientesque naves multas advenisse, gavisi nos emendarum novarum vestium opportunitatem invenisse, ad portum descendimus, navesque introgressi, tantam varietatem diversarum mercium diligenter et avide, utpote novitatis videndae curiosi, perspiciebamus. Quod cernens hospes noster, innotuit nobis consuetudinem Hibernentium negotiatorum esse ut ig
Abbreviated transcription (Latin):
ituros. sed de tali furto non bibituros: miser ille tab̾nam in¬
troiit. & ꝓut libuit satiatus exut. Postea illi cluo ad ppłi
conuentum redeunt: infelix uͦ ille conscenso equo celesti
uindicta eum ꝓsequente ꝓximam siluam que uix dimi¬
dio miliario ꝓcul erat expetut. resteq lignea collo suo cir¬
cumligata. in uniꝰ arboris ramo se suspendit. Lqus cui ui¬
sederat uacuus ad ppłm recdiens: mirum intuentib stupo¬
rem prebuit. Statim p̾fati luo iuuenes compatris sui equin
do ad siluam celerit̾ ꝑuenerunt. eumq reste suspensum ꝙ
iam mortuum inuenerunt. Deponentes autem eum. & mar¬
supium quod ad eius balteum pendebat soluentes: nummoᷤᷤ
quos rapuerat. adhuc recenti saliua oris eius infectos reppe¬
rerunt. Quos ꝓtinus cum maximo luctu. ad feretrũ reportan¬
tes. suꝑ altare reposuerunt: terreq ꝓstrati. & ꝓdefuncti cog¬

Expanded text:
ituros, sed de tali furto non bibituros, miser ille tabernam inituros, sed de tali furto non bibituros, miser ille tabernam introiit, et, prout libuit, satiatus exiit. Postea illi duo ad populi conventum redeunt; infelix vero ille, conscenso equo, coelesti vindicta eum persequente, proximam silvam, quae vix dimidio milliario procul erat, expetiit, resteque linea collo suo circumligata, in unius arboris ramo se suspendit. Equus cui insederat, vacuus ad populum rediens, mirum intuentibus stuporem praebuit. Statim praefati duo juvenes, comparis sui equum do ad silvam celeriter pervenerunt, eumque reste suspensum, et jam mortuum invenerunt. Deponentes autem eum, et marsupium, quod ad ejus balteum pendebat, solventes, nummos quos rapuerat, adhuc recenti saliva oris ejus infectos, repererunt. Quod protinus cum maximo luctu ad feretrum reportantes super altare reposuerunt, terraeque prostrati, et pro defuncti cog
Abbreviated transcription (Latin):
ed ecce terribile miracłm sequit᷑. qd̾ a tempore uide ꝓ¬
ditoris raro contigisse legimus. Tres si quidem uiue¬
nes eiusdem territorii carnis consangumnitate adinuicem
ꝓpinqui uidentes tantam pecuniam ad feretrũ deferri: de¬
trahere nobis ceperunt. dicentes nos questus cã. magicis
artib talia face̾ miracula. Quor unus alios cluos exhor¬
tatur. ut secum ad feretrum eant: simulantesq se illud
osculari. de numnus suꝑ altate positis ora sua lambendo
repleant. Abnuentib illis tantum facinus ꝑpetrare. sanctãꝙ
dñi matrem offend̾e. ꝑfidus ille cepta ꝑsistens in malicia cli¬
misso foras equo cui sedebat. eccł̃iam intrauit. ad feretrum ue¬
nit simulansq se illud ueneranter deosculari. de aceruo nũ¬
moꝵ quantum potuit ore rapuit: et ꝓtinus exiuit. Conscen¬
soq equo socios qui eum p̾stolabant᷑ repetens: nummos qͦs
rapuerat. ostendit. utq secum ad ꝓximam tab̾namirent
potatum inuitauit. Respondentib illis seouidem cum eo

Expanded text:
ed ecce terribile miraculum sequitur, quod a tempore Judae proditoris raro contigisse legimus. Tres siquidem juvenes ejusdem territorii, carnis consanguinitate ad invicem propinqui, videntes tantam pecuniam ad feretrum deferri, detrahere nobis coeperunt, dicentes nos quaestus causa magicis artibus talia facere miracula. Quorum unus alios duos exhortatur ut secum ad feretrum eant, simulantesque se illud osculari, 541 de nummis super altare positis ora sua lambendo repleant. Abnuentibus illis tantum facinus perpetrare sanctamque Domini Matrem offendere, perfidus ille coepta persistens in malitia, dimisso foras equo cui sedebat, ecclesiam intravit, ad feretrum venit, simulansque se illud veneranter deosculari, de acervo nummorum quantum potuit ore rapuit, et protinus exivit, conscensoque equo socios qui eum praestolabantur repetens, nummos quos rapuerat ostendit, usque secum ad proximam tabernam irent potatum invitavit. Respondentibus illis se quidem cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
pitulante gͦ diuina clementia ex oblationib fidelium
per franciam ꝙ angliam collectis. in tantum ecclłie nr̃e

Expanded text:
Opitulante ergo divina clementia, ex oblationibus fidelium per Franciam et Angliam collectis, in tantum ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
pit in uoce exultationis sed non confessionis. qm̃ loqui nesci¬
ebat qd̾ non cdidicerat. qui numqͣm aucdierat. Qd̃ tñ alios
dicentes audiebat: hoc ip̃e respondere compell intib et sibi
loquentib uolens. post illos dicebat. Que tunc ppłi leticia.
quis clamor fuerit: nullus sufficienter referre ualebit. Sic
ille ꝑfecte sanatus. fere usq ad mare nos est ꝓsequtus: nob̾cũ
etiam transisset. nisi eum reuerti rogassemus

Expanded text:
pit in voce exsultationis, sed non confessionis, quoniam loqui nescipit in voce exsultationis, sed non confessionis, quoniam loqui nesciebat, quod non didicerat, qui nunquam audierat. Quod tamen alios dicentes audiebat, hoc ipse respondere compellantibus et sibi loquentibus volens, post illos dicebat. Quae tunc populi laetitia, quis clamor fuerit, nullus sufficienter referre valebit. Sic ille, perfecte sanatus, fere usque ad mare nos est prosecutus; nobiscum etiam transisset, nisi eum reverti rogassemus
Abbreviated transcription (Latin):
gressi inquiunt a uobis uenimus ad castrum quod
nigella uocatur in pago uermandensi: ꝙ honorifice sus¬
cepti sumus a canonicis. ꝙ a domino Ractulfo patre domni
luomis eiusdem castri principe & possessore. Qui iudelicet
raclulfus habebat in domo sua quendam a natiuitate sur¬
dum ꝙ mutũ nomine ioh̾em: quen ab infantia nutrierat
usq ad uirilem etatem. ita ut tunc barbam plixam haberet.
Hic gͦ uidens ppłm causa sanctaꝵ reliquiaꝵ ad eccłiam
festinantem nutu signoꝵ a dño suo cõmonitus. etiam ipse
cum aliis cucurrit. Potata deinde aqua de qua sancte reliqͥe
lote fuerant. ore quoq et aurib eus liligenter ex ea lotis: sub
feretro recubuit et obdormiuit. Nec mora uidentib cunctis. p̃
nimia anxietate toto corpore sudorem cepit emittere: sanguiᷤᷤ
etiam ex aurib ꝙ narib atq uenis que circa guttur et col-¬
lum ꝓminebant ac si rupte forent ub̃tim ꝓfluere. Euigilãs
post paululum surrexit: et coram feretro stans clamare ce¬

Expanded text:
gressi, inquiunt, a vobis venimus ad castrum, quod Nigella  Nelle  vocatur, in pago Vermadensi, et honorifice suscepti fuimus a canonicis, et a domno Radulpho patre domni Ivonis, ejusdem castri principe et possessore. Qui videlicet Radulphus habebat in domo sua quemdam a nativitate surdum et mutum, nomine Joannem, quem ab infantia nutrierat usque ad virilem aetatem, ita ut tunc barbam prolixam haberet. Hic ergo videns populum causa sanctarum reliquiarum ad ecclesiam festinantem, nutu signorum a domino suo commonitus, etiam ipse cum aliis cucurrit. Potata deinde aqua, de qua sanctae reliquiae lotae fuerant, ore quoque et auribus ejus diligenter ex ea lotis, sub feretro recubuit et obdormivit. Nec mora, videntibus cunctis, prae nimia anxietate toto corpore sudorem coepit emittere, sanguis etiam ex auribus et naribus atque venis, quae circa guttur et collum prominebant, ac si ruptae forent, ubertim profluere. Evigilans post paululum surrexit, et coram feretro stans clamare coe
Abbreviated transcription (Latin):
urbis laucdunensis. ꝙ dicit᷑ ẽẽ scd̃a sedes episcopalis domnũ
anselinum de cenobio sc̃i medarli suessionensis ascitum. ab-¬
batem orclinauit p̾fatus bartholomeus ep̃c. Cuiꝰ anselmi
ꝓbitas in hoc uno potest euident̾ aduerti: qd̃ in diu̾sis
eccłiis ex eius monachis electos. nouem hoclie uidemus
abb̃es flor̾e uiros ꝓbatissimos. In cenobio namq orbaciensi
domnus balduinus: in morimontensi Willelmus. in uir¬

Expanded text:
urbis Laudunensis, et dicitur esse secunda sedes episcopalis, domnum urbis Laudunensis, et dicitur esse secunda sedes episcopalis, domnum Anselmum de coenobio Sancti Medardi Suessionensis ascitum, abbatem ordinavit praefatus Bartholomaeus episcopus. Cujus Anselmi probitas in hoc uno potest evidenter adverti, quod in diversis Ecclesiis ex ejus monachis electos, novem hodie videmus abbates florere viros probatissimos. In coenobio namque Orbaciensi domnus Balduinus; in Morimontensi Guillelmus; in
Abbreviated transcription (Latin):
helnonensis in ep̃atu tornacensi. Qui quomodo sibi com¬
missas eccł̃ias tam interius quam exterius correxerint.
& nobilitauerint: usu potius quam auditu potest
hodie comꝓbari.
omnum quoq Gisleb̾tum eiusdem cenobii sc̃i nichonali
priorem qui ante conu̾sionem ꝑartium scientiã qua
pollebat. plato uocabatur. p̾fatus ep̃c bartholomeus abba¬
tem fecit in monast̾io sc̃i mikaelis terraciensis. qd̾ ille bre¬
ui tempore deo donante & in religione & in opulentia ml¬
to amplius qmͣ prius fuerat & ip̃e inuenerat floridum red¬
cdidit. Sed cum post aliquot annos p̾dictus abbas sc̃i nicho¬
lai symon obisset: domnus bartholomeus ep̃c consilio ab¬
batum & religiosoꝵ uiroꝵ. eundem gisleb̾tum ꝓ fama pro¬
bitatis sue. de sc̃i mikaelis cenobio transtulit. ꝙ eccłie sci
nicholai cuius monachus et prior fuerat abbatem p̾fe¬
cit. ubi usq hodie młtoᷤ labores ꝑtulit naminultociens ro

Expanded text:
Helnonensis, in episcopatu Tornacensi. Qui quo modo sibi comHelnonensis, in episcopatu Tornacensi. Qui quo modo sibi commissas Ecclesias tam interius, quam exterius correxerint, et nobilitaverint, visu potius quam auditu, potest hodie comprobari.omnum quoque Gislebertum ejusdem coenobi Sancti Nicolai priorem qui ante conversionem pro artium scientia, qua pollebat, Plato vocabatur praefatus episcopus Partholomaeus abbatem fecit in monasterio Sancti Michaelis Terraciensis, quod ille brevi tempore, Deo donante, et in religione et in opulentia multo amplius quam prius fuerat, et ipse invenerat, floridum reddidit. Sed cum post aliquot annos praedictus abbas Sancti Nicolai Simon obisset, domnus Bartholomaeus episcopus, consilio abbatum et religiosorum virorum, eumdem Gislebertum pro fama probitatis suae, de Sancti Michaelis coenobio transtulit, et ecclesiae Sancti Nicolai cujus monachus et prior fuerat abbatem praefecit, ubi usque hodie multos labores pertulit, nam multoties Rom
Abbreviated transcription (Latin):
N ce nobio namq sc̃i nicholai qd̃ in silua uosago situm in¬
debat aliqͣnͣtulum in religione tepuisse. quenidam strenu¬
issimum monachum sc̃i nichasii remensis nomine symo¬
nem fecit abbatem. ꝑ quem deo donante intrabreue tẽpus
sic meliorata est eadem eccłia ut et interius in religione:
ꝙ exterius in multimoda floreret possessione. Unde comes
campanie theobalclus consilio dñi norb̾ti quendam eiꝰdẽ
cenobii monachum nomine radulphum a p̾fato abba-¬
te susceptum: latiniacensi clitissimo monasterio p̾fecit
abbatem. Domnus quoq symon nouiomensis ep̃c uir
nobilissimꝰ radulphi u̾mandensis comitis germanus a p̾fa¬
to pontifice bartholomeo petiit duos sibi ex eodem cenobio
scĩ nicholai dari monachos: quoꝵ unum nomine theode¬
ricum fecit abbatem cenobii sci eligii nouiomensis. alterũ
uͦ qui uocabatur absalon. p̾fecit monast̾i̾o scĩ amancli

Expanded text:
n coenobio namque Sancti Nicolai, quod in silva Vosago situm vin coenobio namque Sancti Nicolai, quod in silva Vosago situm videbat aliquantulum in religione tepuisse: quemdam strenuissimum monachum Sancti Nicasii Remensis, nomine Simonem, fecit abbatem: per quem, Deo donante, intra breve tempus sic meliorata est eadem Ecclesia, ut et interius in religione, et exterius in multimoda floreret possessione. Unde comes Campaniae Theobaldus consilio domni Norberti, quemdam ejusdem coenobii monachum nomine Radulphum a praefato abbate susceptum, Latiniacensi ditissimo monasterio praefecit abbatem. Domnus quoque Simon Noviomensis episcopus, vir nobilissimus Radulphi Vermandensis comitis germanus, a praefato pontifice Bartholomaeo petiit duos sibi ex eodem coenobio Sancti Nicolai dari monachos: quorum unum nomine Theodoricum fecit abbatem coenobii Sancti Eligii Noviomensis; alterum vero, qui vocabatur Absalon praefecit monasterio Sancti Amandi
Abbreviated transcription (Latin):
lentio uictũ sibi querũt uitamq clareuallensium monachoꝵ
ꝑ omnia imitantes in semetip̃is ostenclunt uerum esse illũ
clñi sermonem quia omnia possibilia credenti. Hoc itaq
nonum monasterium feminaꝵ a pfato ep̃o constructum
non ĩmerito suꝑus dixerim ad similitudinem noni ordiniꝰ
angeloꝵ factum. qui seraphim uocant᷑ idest ardentes uł incenden¬
tisim: qm̃ reuera iste femine nisi mirabili diuini amoris
igne calerent nequaqͣm ꝓfecto tot tantosq labores antea fe¬
minis intemptatos et inexꝑtos sustinere ualerent. Sed clũ
iutus fortiter ardent & ip̃e mira faciunt. ꝙ alios suo exẽplo
ad mundum contempnendũ accendunt. similes carbonibus
uiuis: qui mortuis ĩmixti ꝓtinus eos accendunt ardentes¬
q reddlunt. Et hec siquidem nouem cenobia p̾dictus ep̃c suo
temꝑe construxit: nec tñ antiquiora que iam constructa
inuenit. colrige̾ non destitit.

Expanded text:
lentio victum sibi quaerunt; vitamque Clarevallensium monachorum lentio victum sibi quaerunt; vitamque Clarevallensium monachorum per omnia imitantes in semetipsis ostendunt verum esse illum Domini sermonem: quia omnia possibili: sunt credenti. Hoc itaque nonum monasterium feminarum a praefato episcopo constructum, non immerito superius dixerim ad similitudinem noni ordinis angelorum factum, qui Seraphim vocantur, id est ardentes vel incendentes: quoniam revera istae feminae, nisi mirabili divini amoris igne calerent, nequaquam profecto tot tantosque labores antea feminis intentatos, et inexpertos sustinere valerent. Sed dum intus fortiter ardent, et ipsae mira faciunt, et alios suo exemplo ad mundum contemnendum accendunt: similes carbonibus vivis, qui mortuis admisti protinus eos accendunt, ardentesque reddunt. Et haec quidem novem coenobia praedictus episcopus suo tempore construxit, nec tamen antiquiora, quae jam constructa invenit, corrigere destitit.
Abbreviated transcription (Latin):
laudunensem ecł̃iam om̃ib aliis debere p̾ferri. In nulla enĩ
orbis parte antea uel lectum in codicib. uel auditum fuit
aurib: huiꝰce religionis abbatiam feminaꝵ extitisse. Hee
siquidem quasi illius dñici dlicti executrices. regnum celoꝵ.
uim patit᷑. ꝙ iuolenti diripiunt illud: ad idem regnum toto
conatu ascend̾e iutentes. terrea funditus despiciunt. ꝙ ñ so¬
lum scłm sed ip̃m quoq sexum uince̾ gestientes orcdinem ci-¬
stellensem quem multi uiroꝵ et robustoꝵ iuuenum aggredi
metuunt. uuolent̾ inmo libenter ꝙ spontanee assumpser̃t.
depositisq omnib lineis inctumentis atꝙ pelliciis. solis tu¬
nicis laneis utunt᷑ ꝙ non solum nendo uł texendo qd̵ femi¬
neum opus esse constat. sed etiam in agris focliendo. ꝙ cum
securi ꝙ ligone siluam succisam extirpando. spinas et ue¬
pres euellendo. manib ꝓpriis assidue laborantes. cum si¬

Expanded text:
Laudunensem ecclesiam omnibus aliis debere praeferri. In nulla enim Laudunensem ecclesiam omnibus aliis debere praeferri. In nulla enim orbis parte antea vel lectum in codicibus, vel auditum fuit auribus, hujuscemodi religionis abbatiam feminarum exstitisse. Hae siquidem quasi illius Dominici dicti exsecutrices: « Regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud : » ad idem regnum toto conatu ascendere nitentes, terrena funditus despiciunt; et non solum saeculum, sed ipsum quoque sexum vincere gestientes, ordinem Cistellensem, quem multi virorum et robustorum juvenum aggredi metuunt, violenter, imo libenter, spontanee assumpserunt; depositisque omnibus lineis indumentis, atque pelliciis, solis tunicis laneis utuntur, et non solum nendo, vel texendo, quod femineum opus esse constat, sed etiam in agris fodiendo, et cum securi et ligone silvam succisam exstirpando, spinas et vepres evellendo, manibus propriis assidue laborantes, cum si
Abbreviated transcription (Latin):
peraret. sicq dans .xu. libras nummoꝵ quibusdam militi¬
b aliamq ab eis siluam emit: quam clicis cussiacensib
ꝓ ea quam repetebant conferens. diutinam seclitionem hac
donatione tandem sedauit. q sicut creclimꝰ in eoꝵ numero
meruit ascribi de quib dñs dicit. beati pacifici qm̃ filii
dei uocabunt᷑¬
ec itaq octo monasteria tria quidem ex clareuallensium orcli¬
ne monachoꝵ quinq uero ex p̾monstratensium cl̾icoꝵ.
instar octo beatitudinum euͣgłicaꝵ in cliocesi sua domnus
bartholomẽ ep̃c construens. & singulis ꝓͥum abbatem ordi¬
nans: ad ultimum ut compleret᷑ numerꝰ nouem orclinum an¬
gelicaꝵ uirtutum. etiam nonum monast̾ium sexus feminei
qui monsteriolum clicit᷑ ꝓpe claram fontanam suꝑadliclit.
abbatissamq ibi religiosissimam puellam nomine. Guibur¬
gem orclinauit. quo uno monasterio non immerito clix̾im

Expanded text:
peraret, sicque dans quindecim libras nummorum quibusdam militiperaret, sicque dans quindecim libras nummorum quibusdam militibus, aliam ab eis silvam emit, quam clericis Cuissiacensibus pro ea quam repetebant, conferens, diutinam seditionem hac donatione tandem sedavit; et sicut credimus in eorum numero meruit ascribi, de quibus Dominus dicit: « Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntec itaque octo monasteria, tria quidem ex Clarevallensium ordine monachorum, quinque vero ex Praemonstratensium clericorum, instar octo beatitudinum evangelicarum in dioecesi sua domnus Bartholomaeus construens, et singulis proprium abbatem ordinans, ad ultimum ut compleretur numerus novem ordinum angelicarum virtutum, etiam nonum monasterium sexus feminei in loco qui Monsteriolum dicitur, prope Clarafontanam superaddidit, abbatissamque ibi religiosissimam puellam, nomine Guiburgem, ordinavit; quo uno monasterio non immerito dixerim
Abbreviated transcription (Latin):
liud etiam ex prefato orcdine p̾monstratensi constru¬
xit monasterium cłicoꝵ in loco qui uocat᷑ clarafonta¬
na: abbatemq ibi ordinauit uirũ religiosum domnum ge
qui uocatur cussiacus: abbatemq ibi orclinauit
domnum lucam uirum religiosum. Cum autem iudisset
monachos ualclarenses qui ꝓpe manebant ꝯtend̾e contͣ ui¬
cinos suos canonicos cussi eicenses. ꝓ quadam contigua sil¬
ua dicentib alterutris sibi eam a laicis qui eam possederãt
prius datam fuisse iusq suum alterutrum defendentibus.
ita ut etiam domnus sanson remoꝵ archiep̃c. domnusq ios¬
q abbatib frequent̾ conuenientes non possent hanc litem
inter eos t̾minare: dolens et grauit̾ ferens idem ep̃c inter
religiosos diocesis sue uiros tantam discordiam uersari.
malumq exemplum exinde raptorib ꝙ aliis scł̃arib ui-¬
ris generari. cogitauit ut petunia sua huiꝰmodi rixam tẽ¬

Expanded text:
liud ex praefato ordine Praemonstratensi construliud ex praefato ordine Praemonstratensi construxit monasterium in loco qui vocatur Clarafontana, abbatem ibidem ordinavit virum religiosum domnum Gerqui vocatur Cuissiacus, abbatemque ibi ordinavit domnum Lucam, virum religiosum. Cum autem vidisset monachos Valclarenses, qui prope manebant, contendere contra vicinos suos canonicos Cuissiacenses, pro quadam contigua silva, dicentibus alterutris sibi eam a laicis, qui eam possederant, 551 prius datum fuisse, jusque suum alterutrum defendentibus, ita ut etiam domnus Sanson Remorum archiepiscopus, domnusque Josque abbatibus frequenter convenientes non possent hanc litem inter eos terminare: dolens et graviter ferens idem episcopus, inter religiosos dioecesis suae viros tantam discordiam versari, malumque exemplum exinde raptoribus, et aliis saecularibus viris generari, cogitavit ut pecunia sua hujusmodi rixam tem
Abbreviated transcription (Latin):
ponit. & orcdinat ubi uult: ꝙ quom uult: norb̾to quidem p̾¬
monstratum. clareuallensib autem destinauit fusmiacum.
officinas cum molendinis & agriculturis construere q per
ibidem ordinato. magnaq fr̃m turba congregata . e.¬
tiam aliud cenobium ex eo ꝓced̾e uideret in diocesi sua ꝓ¬
pe gusgiam. quod spinetum uocat᷑. In quo abbatem ordina¬
uit nomine odonem: qui ab adolescentia ex urbe laudu¬
nensi fugiens in monast̾io fusmacensi monachus factus
fuerat
monachoꝵ p̾factus ep̃c construxit cenobium
in loco qui abusine ab incolis appellatur ualclarus.
dixerat religioni quidem congruum sed non sibi a deo destina¬
tum. nolens ep̃c climittẽ uacium: posuit ibi aliquos ex cl̃i¬
cis. p̾fate eccl̃ie sc̃i martini laudunensis abbatemq eis orclina¬
pud. fusmacũ fecerat. ꝑ octo uł̃ .xu. dies cũ eis ibidem remorãdo
templum lapideum et alias officinas edificare cepit.

Expanded text:
ponit, et ordinat ubi vult, et quomodo vult Norberto quidem Prponit, et ordinat ubi vult, et quomodo vult Norberto quidem Praemonstratum, Claraevallensibus autem destinavit Fuisniacum. officinas, cum molendinis, et agriculturis construere et perfibidem ordinato, magnaque fratrum turba congregata, etiam aliud coenobium ex eo procedere videret: in dioecesi sua prope Guisiam quod Spinetum vocatur. In quo abbatem ordinavit nomine Odonem. Qui ab adolescentia ex urbe Laudunensi fugiens, in monasterio Fuisniacensi monachus factus fuerat. scopus construxit coenobium, in loco qui abusive ab incolis appellatur Valclarus. dixerat regioni quidem congruum sed non sibi a Deo destinatum, nolens episcopus dimittere vacuum, posuit ibi aliquos ex clericis praefatae ecclesiae Sancti Martini Laudunensis, abbatemque eis ordinapud Fuisniacum fecerat, per octo vel quindecim dies cum eis ibidem remorando, templumque lapideum et alias officinas aedificare coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ab homine neq ꝑ hominem sed a dño factum est istud.
u est mirabile in oculis nr̃is. Iħ̃u bone quanto gaudio¬
.A repletur bartholomeus ep̃c: quotiens illuc uisita¬
tionis gr̃a ueniens. conspicit tam splendidum monaste¬
rium. suis dieb suoq consilio et principio a clño constru¬
ctum. uidet᷑ mͥ qd̾ et ip̃e cum apło paulo lice̾ possit: abun-¬
dantius antecessorib meis ep̃is laudinensib feci ñ ego au¬
tem sed gr̃a dei mecum.¬
on solum uero domino norb̾to ꝙ sequatib eius qͥ sub or¬
cdine cłicali deo seruiunt. idem ep̃c sese ad iutorem p̾buit:
sed etiam de clareuallensib monachis monasteria in sua dio¬
cesi studens habere. locum qui fusniacus uocat᷑ in t̾rassea sil¬
ua eis dedit. quen ut supͣscriptum est. ab eodem ep̃o sibi o¬
stensum domnus norb̾tus dixerat religioni quidem congru¬
um: sed non sibi a deo destinatum. Dñs gͦ qui seruos suos dis¬

Expanded text:
non ab homine, neque per hominem factum est istud, non ab homine, neque per hominem factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Jesu bone! quanto gaudio repletur Bartholomaeus episcopus quoties illuc visitationis gratia veniens, conspicit tam splendidum monasterium, suis diebus, suoque consilio et principio a Domino constructum. Videtur mihi quod et ipse cum apostolo Paulo dicere possit: Abuudantius antecessoribus meis episcopis Laudunensibus feci, « Non autem ego, sed gratia Dei mecumon solum vero domno Norberto, et sequacibus ejus, qui sub ordine clericali Deo serviunt, idem episcopus sese adjutorem praebuit, sed etiam de Clarevallensibus monachis monasteria in sua dioecesi studens habere, locum qui Fuisniacus vocatur, in Terascea silva eis dedit, quem, ut supra scriptum est, ab eodem episcopo sibi ostensum domnus Norbertus dixerat, religioni quidem congruum, sed non sibi a Deo destinatum. Dominus ergo qui servos suos dis
Abbreviated transcription (Latin):
uenienti gͦ ep̃otot̾ ille d̾i ex̾cituᷤ cum magna ꝓcessione letus oc¬
currit: laudans deum in uoce exultationis ꝙ confessionis.
Statim uͦ ep̃c recordatus uisionis quam norb̾tus pͥma no¬
cte aduentus sui in eodem loco se uiclisse retulerat. multi¬
tucdinem scilicet albatoꝵ uiroꝵ cruces argenteas cum cande.¬
labris et thuribulis ferentium. ip̃mq locum cantando
circuentium: multum exultauit d̃oq grãs egit. quia qd̃
norb̾tus inuisu uiderat: hoc idem ep̃c reuera corꝑaliter ñc̃
fieri cernebat. Cuiꝰ modi gͦ eccłia dormitorium refectorium
cetereq ibi officine. qualisꝙ murus ꝑ circuitum monasteriis
ꝑ p̾fatum hugonem factus fu̾it. palam inspice̾ licet om̃i
suꝑuenienti: quia in clitissimis & antiquissimis ceno¬
buis gallie iux inueniri potest opus simile. ita ut omnes
aduenientes et inspicientes ꝓtinus clicant. qm̃ in ueritate

Expanded text:
Venienti ergo episcopo totus ille Dei exercitus cum magna processione laetus ocVenienti ergo episcopo totus ille Dei exercitus cum magna processione laetus occurrit, laudans Deum iu voce exsultationis et confessionis. Statim vero episcopus recordatus visionis, quam Norbertus prima nocte adventus sui in eodem loco se vidisse 550 retulerat, multitudinem scilicet albatorum virorum, cruces argenteas cum candelabris et thuribulis ferentium ipsumque locum cantando circumeuntium, multum exsultavit, Deoque gratias egit, quia quod Norbertus in visu viderat, hoc idem episcopus revera corporaliter nunc fieri cernebat. Cujusmodi ergo ecclesia, dormitorium, refectorium caeteraeque ibi officinae, qualisque murus per circuitum monasterii, per praefatum Hugonem factus fuerit, palam inspicere licet omni supervenienti, quia in ditissimis, et antiquissimis coenobiis Galliae vix inveniri potest opus simile, ita ut omnes advenientes et inspicientes protinus dicant: quoniam in veritate
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃c consecrat᷑. Sic gͦ dum fugit cameracensem episcopatũ
a deptus est deo uolente magdeburgensem archiep̃atum.
in quo religiose uiuens ꝑ aliquot annos. tandem a laboribꝰ
monasterii ab eodem norb̾to abbas electus. ꝙ a domno
bartholomeo ep̃o confirmatus: assidue studuit uineam
quam domnus norb̾tus secum plantau̾at exhortando ꝙ con¬
laborando rigare. deo ꝑ omnia miscd̃iter incrementum ei
dante. uidens autem eccłiolam illam paruam iam non pos¬
se suffic̾e̾ tante multitudini frm que conuenerat. ꝙ coti¬
die ꝑ dei grãm augmentabat᷑. sciens etiam domnum norb̾¬
tum ut suꝑuis dictum est in sp̃u p̾uidisse. qd̃ ex alt̾a mon¬
tis parte maior eccłia foret edificanda: inito cum fr̃ib suis
consilio. domnum bartholomeum ep̃m utpote loci fundatorẽ
et patrem aduenire rogauit. quatinus dispositis omnib
officinis. ip̃e primum lapidem in eccłie fundamento pon̾et.

Expanded text:
episcopus consecratur. Sic ergo dum fugit Cameracensem episcopatum, episcopus consecratur. Sic ergo dum fugit Cameracensem episcopatum, adeptus est, Deo volente, Magdeburgensem archiepiscopatum, in quo religiose vivens per aliquot annos tandem a laboribusmonasterii ab eodem Norberto abbas electus, et a domno Bartholomaeo episcopo confirmatus, assidue studuit vineam quam domnus Norbertus secum plantaverat, exhortando et collaborando rigare, Deo per omnia misericorditer incrementum ei dante. Videns autem ecclesiolam illam parvam jam non posse sufficere tantae multitudini fratrum quae convenerat, et quotidie per Dei gratiam augmentabatur, sciens etiam domnum Norbertum, ut superius dictum est, in spiritu praevidisse quod ex altera montis parte major ecclesia foret aedificanda, inito cum fratribus suis consilio, domnum Bartholomaeum episcopum, ut pote loci fundatorem, et patrem, advenire rogavit, quatenus disspositis omnibus officinis, ipse primum lapidem in ecclesiae fundamento poneret.
Abbreviated transcription (Latin):
suas a deo exauditas esse gaudentes: cl̾icos magdeburgenses
conuocant. & utrum adhuc insta sua sententia ꝑmanentes.
a se electum suscepturi forent int̾rogant. Iuis unanimiter
insimul respondentib se absq ailla contradictione susceptu¬
ros quenicumq nominassent: ꝑtinus legati subuingentes.
& nos inquiunt in nomine patris ꝙ filii et sp̃c sc̃i uobis no¬
minamꝰ et eligimꝰ domnum norb̾tum. uirum religiosum et
ꝓbatum. nobisq ac uobis ꝓ explendo p̾senti negotio sicut cre¬
dimus a dño deo tnͣsmissum. Attonitus suꝑtam incredibi¬
li ꝙ celeri facto stupet. ꝙ ammiratur norb̾tus: ꝙ utrum ui¬
gilet an dormiat ignarus. ubi sit uel unde uenerit secũ ip̃e
ꝑcunctando miratur. Confestim gͥ a cłicis capit᷑. trahituR.
ad altare non clucit᷑ sed iuolenter portat᷑ sublimi uoce te
deum laudamus cantat᷑. deinde obeclientie uinculo coactꝰ

Expanded text:
suas a Deo exauditas esse gaudentes, clericos Magdeburgenses suas a Deo exauditas esse gaudentes, clericos Magdeburgenses convocant, et utrum adhuc in sua sententia permanentes, a se electum suscepturi forent interrogant. Illis unanimiter insimul respondentibus se absque ulla contradictione suscepturos quemcunque nominasent, protinus legati subjungentes: Et nos inquiunt, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti vobis nominamus et eligimus domnum Norbertum virum religiosum et probatum nobisque ac vobis pro explendo praesenti negotio, sicut credimus, a Domino Deo transmissum. Attonitus super tam incredibili et celeri facto stupet, et admiratur Norbertus, et utrum vigilet an dormiat ignarus, ubi sit, vel unde venerit, secum ipse percunctando miratur. Confestim igitur a clericis capitur, trahitur, ad altare non ducitur, sed violenter portatur, sublimi voce Te Deum laudamus cantatur; deinde obedientiae vinculo coactus
Abbreviated transcription (Latin):
quor unus petrus. alter uocat᷑ Gerarclus. qui postea papa
factus celestino successit. ꝙ eugenium p̾cessit. Timentes itaq
p̾fati cłici ne ꝓdiscordia electionis. ꝑniciosa forte. inter eos
oriretur seditio: inito consilio p̾clictos sedis apłice sedis le-¬
gatos adeunt. ꝙ electionem suam in ore eoꝵ ponunt. ꝙ quẽ¬
cumq elegissent se concessuros ꝓmittunt. Legati uidentes
tantam eoꝵ deuotionem. proposuerunt nullam accipere pecuniã
que ip̃is a nonnullis ꝑ int̾mintios offerebat᷑: ne forte sedes apli¬
ca q maxime ip̃i suꝑ hoc infamarent᷑. Cum gͣ ꝓ tanto negotio
decenter ꝙ laudabilit̾ ac sine om̃i symonie nota t̾minando dm̃¬
mĩãm pet̾ent. ꝙ cum sapientib uiris in eccłia positi exinde cli¬
ligent̾ tractarent: ecce insperatus ꝙ imꝑuisus de francia ueni¬
no ignarus. Quo iuso legati stupefacti et ammirantes p̾cesq

Expanded text:
quorum unus Petrus, alter vocabatur Gerardus, qui postea papa quorum unus Petrus, alter vocabatur Gerardus, qui postea papa factus Coelestino successit, et Eugenium praecessit. Timentes itaque praefati clerici ne pro discordia electionis perniciosa forte inter eos oriretur seditio, inito concilio praedictos sedis apostolicae legatos adeunt, et electionem suam in ore eorum ponunt, et quemcunque elegissent se concessuros promittunt. Legati videntes tantam eorum devotionem, proposuerunt nullam accipere pecuniam, quae ipsis a nonnullis per internuntios offerebatur, ne forte sedes apostolica, et maxime ipsi, super hoc infamarentur. Cum ergo pro tanto negotio decenter, ac laudabiliter, ac sine omni Simoniae nota terminando Diam peterent, et cum sapientibus viris in Ecclesia positi exinde diligenter tractarent, ecce insperatus et improvisus de Francia venino ignarus. Quo viso legati stupefacti et admirantes, precesque
Abbreviated transcription (Latin):
Cum iam plures utriusq sexus relicta scl̃i uanitate ad dei ser¬
uicium conu̾tisset. multisq monasterus longe lateq constructiꝰ
fama eius ubiꝙ ꝓtenderet᷑: tnsmissus est ab illo magni noĩs
comite campanie. theobaldo henrici regis angloꝵ germane filio.
ad excellentissimum quendam lotharingie pͥncipem. cuius fili¬
am idem comes coniugem cluxit. Accidit interea: ut archiep̃o
magdeburgensi de functo. cderici eiusdem urbis ad faciendam e¬
lectionem alterius conuenirent. Codem uͦ anno dominus norb̾tꝰ
secrete colloquens familiari suo Gaufrido carnotensis urbis
ep̃o: p̾dixit ei se per uisum cognouisse qd ip̃o anno futurus
esset ep̃c. sed nesciebat cuius urbis uł ꝓuincie. Cum gͦ cłicima¬
gdeburgenses plures quidem elegissent: sed in nulliꝰ electione.
unanimiter consentirent: nunciat᷑ eis duos aplice seclis lega-¬
tos uiros religiosos ab uibe roma moguntiacum uenisse.

Expanded text:
Cum jam plures utriusque sexus, relicta saeculi vanitate, ad Dei serCum jam plures utriusque sexus, relicta saeculi vanitate, ad Dei servitium convertisset, multisque monasteriis longe lateque constructis, fama ejus ubique protenderetur, transmissus est ab illo magni nominis comite Campaniae Theobaldo, Henrici regis Anglorum germano filio, ad excellentissimum quemdam Lotharingiae principem, cujus filiam idem comes conjugem duxit. Accedit interea ut, archiepiscopo Magdeburgensis defuncto, clerici ejusdem urbis ad faciendam electionem alterius convenirent. Eodem vero anno domnus Norbertus secreto colloquens familiari suo domno Gaufrido Carnotensis urbis episcopo, praedixit ei se per visum cognovisse quod ipso anno futurus esset episcopus, sed nesciebat cujus urbis vel provinciae. Cum ergo clerici Magdeburgenses plures quidem elegissent, sed in nullius electione unanimiter consentirent, nuntiatur eis duos apostolicae sedis legatos, viros religiosos, ab urbe Roma Maguntiacum venisse,
Abbreviated transcription (Latin):
nicos colonienses honorabilis et ditissimus erat: sed nunc
sicut cernis omnia ꝓ deo reliquit. ꝙ nulis pedib deum q̃re¬
re satagit. Hec ex ep̃i ore audiens hugo capellanis eiꝰ ꝙ ꝓtiniꝰ
norb̾ti dilectione succensus. qm̃ iam et ip̃e mundo renunti¬
are cogitauerat: deo grãs agere in corde suocepit. qui sibi
talem socium destinauerat. Sieut gͦ quondam andreas a
magr̃o suo iohanne baptista dñm aucliens laudari. relicto
erat. relicto eodem ep̃o: ad hesit norb̾to: eiusq consilio disposita
substantia sua. socius ei ꝑegrinationis et predicationis in¬
separabilis factus est: ꝙ cum eo nudis pelib ubiq ꝓficisce¬
batur. donec remis ueniens ad concilium pape calixti. domno
bartholomeo laudiensi ep̃o sicut supra retulunꝰ notificatꝰ ẽ.¬
uia gͦ relatum est quod ep̃c cameracensis esse potu̾it sed
noluerit: nunc subiungat᷑ quomͦ archiep̃c factus fuerit.

Expanded text:
nicos Colonienses honorabilis et ditissimus erat, sed nunc, nicos Colonienses honorabilis et ditissimus erat, sed nunc, sicut cernis, omnia pro Deo reliquit, et nudis pedibus Deum quaerere satagit. Haec ex episcopi ore audiens Hugo capellanus ejus, et protinus Norberti dilectione succensus, quoniam jam et ipse mundo renuntiare cogitaverat, Deo gratias agere in corde suo coepit, qui sibi talem socium destinaverat. Sicut ergo quondam Andreas a magistro suo Joanne Baptista Dominum audiens laudari, relicto erat, relicto eodem episcopo adhaesit Norberto, ejusque consilio disposita substantia sua, socius ei peregrinationis et praedicationis inseparabilis factus est, et cum eo nudis pedibus ubique proficiscebatur, donec Remis veniens ad concilium papae Calixti, domno Bartholomaeo Laudunensi episcopo, sicut supra retulimus, notificatus euia ergo relatum est quod episcopus Cameracensis esse potuerit, sed noluerit, nunc subjungatur quomodo archiepiscopus factus fuerit.