comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re concupiscentiam. nonire p̾eam: strinxitse conatus
est. uietus est Qui fuit antea nescius malorum suorum.
factus est doctus & pͥeius est ĩuctus cepit ẽẽ. non solum
peccator. sed &iam prȩuaricator: peccator enim & antea
erat. sed antequã legẽ audir&. peccatorem se eẽ nesciebat:
legem audiuit . peccatum uidit: conatus est uicere.
superatus atque prostratus est: factus est & legis preua
ricator. qui fuit antea nescius peccator: hocdicita płs¬
occasione aute maccepta peccatum ꝑmandatũ operatum est
inme omnem concupiscentiã: Min or erat concupiscentia
quando ante legem securus peccabas: Nuncautem oppositis
tibi obicibus legis. fluuius concupiscentiae quasi frenatus est
paululum non siccatus: sed increscentem imp&u quiteducebat
obicibus nulli s obruitte obicibus ruptis: concupiscentiatua
minor erat quando tuam mouebat libidinem : om̃is ẽ quando

Expanded text:
re concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus re concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus est, victus est. Qui fuit antea nescius malorum suorum, factus est doctus, et pejus est victus: coepit esse non solum peccator, sed etiam praevaricator. Peccator enim et antea erat: sed antequam Legem audiret, peccatorem se esse nesciebat. Legem audivit, peccatum vidit; conatus est vincere, superatus atque prostratus est; facturicator qui fuit ante nescius peccator; et iOccasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Minor erat concupiscentia, quando ante Legem securus peccabas, nunc autem oppositis tibi obicibus Legis, fluvius concupiscentiae quasi frenatus est paululum, non siccatus: sed increscente impetu qui te ducebat obicibus nullis, obruit te obicibus ruptis. Concupiscentia tua minor erat, quando tuam movebat libidinem, omnis est autem quando
Abbreviated transcription (Latin):
ancillam suã uitiauit crimen inuenit: sed in foro non caelo.
inlegemundi. non in lege creatoris mundi: luxdriosus autem
inmundus atque lasciuus felix dicitur. habundare uoluptatib
fruidilicis: lam uero sise &iam uino ingurgit&. sibibat mensuras
sine mensura. parum est quia non inuenit crimen. &iam uiri
fostis accipit nomen: tantonequitior quant osubpoculo inui¬
tior cum laudatur ista &dicitur felix est. magnus est. bene
est illi & non solum hoc nonputatur ẽẽ peccatũ. sed &iam
putatur ueldidonum. uel ceste suaue.blandũ. & licitũ bonũ
procedit lexđĩ. &dicit non concupisces: ille homo qui putabat
magnum bonum esse. magnumq: felicitatem ex istimabat
eaquȩ possit suaue concupiscentia. non negare sequi qua
trahit : Audit non concupisces & cognoscit ẽẽ peccatum : Ds
dixit homo audiuit dõcredidit. peccatum suum uidit
Quodbonum putabat. malum ẽẽ cognouit: uoluit frena¬

Expanded text:
ancillam suam vitiavit, crimen invenit? Sed in foro, non in coelo; ancillam suam vitiavit, crimen invenit? Sed in foro, non in coelo; in lege mundi, non in lege Creatoris mundi. Luxuriosus autem, immundus atque lascivus felix dicitur abundare voluptatibus, frui deliciis. Jamvero si se etiam vino ingurgitet, si bibat mensuras sine mensura; parum est quia non invenit crimen, etiam viri fortis accipit nomen: tanto nequior, quanto sub poculo invictior. Cum laudantur ista, et dicitur, Felix est, magnus est, bene est illi; et non solum hoc non putatur esse peccatum, sed etiam putatur vel Dei donum, vel certe suave, blandum et licitum bonum: procedit lex Dei, et dicit, Non concupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupisces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit; quod bonum putabat, malum esse cognovit: voluit frena
Abbreviated transcription (Latin):
est quod dixit. non concupisces. Malum est concupiscere . malũ
culpatlex, Acuo malote prohib& lex ergo facquodiub&lex.¬
concupiscentiam nesciebam. nisilexdicer & non concupis ces
i bam enim post concupiscentiam meã & quatrahebat curre¬
bam eiusq in lecebras blandas & excarnali suauitate iocum¬
das magnam felicitatem arbitrabar: laudatur enim pecca¬
tor attlex indesideris animesuae & qui iniqua gerit. bene¬
dicitur: In uenis hominẽ concupiscentias carna les secuantẽ
totumque seillis seruum donantem aucupari undique uo¬
luntatus fornicari in ebriari nondico amplius fornicari
qua inebriari: haec dixi que licte committuntur. sed non
di legibus: Quis enim aliquando adiudicem ductus est
qui amer&ricis lupanar intrauit qui saliquando inpublicis
tribunalibus accusatus est. quia persuas liristrias lasciuus
inmundus quede fluxit: quisaliquando habens uxorem. quia

Expanded text:
est quod dixit, Non concupisces; malum est concupiscere. Malum est quod dixit, Non concupisces; malum est concupiscere. Malum culpat Lex, a tuo malo te prohibet Lex. Ergo concuConcupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Ibam enim post concupiscentiam meam, et qua trahebat currebam, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem arbitrabar. Laudatur enim peccator, ait Lex, in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur . Invenis hominem concupiscentias suas carnales sectantem, totumque se illis servum donantem, aucupari undique voluptates, fornicari, inebriari; non dico amplius; fornicari, inquam, inebriari. Haec dixi quae licite committuntur, sed non Dei legibus. Quis enim aliquando ad judicem ductus est, quia meretricis lupanar intravit? Quis aliquando in publicis tribunalibus accusatus est, quia per suas lyristrias lascivus immundusque defluxit? Quis aliquando habens uxorem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ne suebam nisilex dicer& non concupisces : lam modo te¬
interrogo manichee modote in terrogo. respondemihi : Malẽ est
lex quȩdicit non concupisds: hoc nec luxoriosus mihi & nequam
aliquis respondit: & enim ipsi homines flagitiosi quando repre¬
henduntur erubescunt : & quando sunt intercastor. lasciuire
non audent. si ergodicis malamesse legem quaedicit non concu¬
pisces impune uis concupiscere accusas legem quia percutit
libidinem fratres mei sinon audiremus apłm dicentem lexpec¬
catumest absit. sed tantum modo uerbalegis commemorantẽ
ubidictum est non concupisces. &iamlegem illo non laudantẽ:
Nos ambularedeberemus illam laudare nosaccusare. eccelex
eccede suꝑ tuba diuina clamat homini non concupisces. non con¬
cupiscere. reprehende si potes. facsire prehendere non potes.
Audisti non concupiscer: reprehendere non audes. quiabonũ

Expanded text:
nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Jam modo nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Jam modo interrogo te, Manichaee, modo te interrogo, responde mihi. Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivire non audent. Si ergo malam dicis esse Legem quae dicit, Non concupisces; impune vis concupiscere; accusas Legem, quia percutit libidinem. Fratres mei, si non audiremus Apostolum dicentem, Lex peccatum est? Absit; sed tantummodo verba Legis commemorantem, ubi dictum est, Non concupisces: etiam Legem illo non laudante, nos tamen laudare deberemus: illam laudare, nos accusare. Ecce Lex, ecce desuper tuba divina clamat homini, Non concupisces. Non concupisces, reprehende si potes; fac, si reprehendere non potes. Audisti, Non concupisces, reprehendere non audes. Quia bonum
Abbreviated transcription (Latin):
morti : Nuncergo euacuati sumus alege mostis inquad& enebamus
lta ut seruiamus in nouitate sp̃s & non inuetustate litterȩ: lacta¬
baste : clamabas dicebas audilegem uide: ista dixeras &iam uerso
tergo irecupiebas: expecta audiuite. audime: immo nec egote
Quidergo dicimus inquidł expeccatum est : hoc dicebas. lexpẽc¬
catum est: hoc nempedicebas: ecce audisti quod dicebas: Audi
quod dicas: lege mdĩ peccatum ẽẽ dicebas: quando eam cecus
& in prouidus reprehendebas : errasti : uidit paulus errorẽ
tuum quod dicebas. ipsedixit: Quid ergo dicimus. lexpeccatũ ẽ
baris auctoritatẽ apprehende uerbũ & cape inde consilium
Audil expeccatum est absit: audi. absit: siapłm sequeris. sicius
auetoritatẽ plurimi pendis audi absit: & quod sentieba sate:
absit: quidergodicimus quid dicimus: qua dixi passiones pec¬
catorum quȩ ꝑlegem sunt operabantur in menbris nr̃is. ut fruc¬
tum inquid non cognoui. nisi perlegem : Nam concupirtentiã

Expanded text:
sumus a Lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Jactabas te, clamabas, dicebas, Audi, lege, vide: ista dixeras, et jam verso tergo ire cupiebas. Exspecta, audivi te, audi me: imo nec ego te, Quid ergo dicemus, inquit? Lex peccatum est? Hoc dicebas, Lex peccatum est, hoc nempe dicebas. Ecce audisti quod dicebas, audi quod dicas. Legem Dei peccatum esse dicebas, quando eam caecus et improvidus reprehendebas. Errasti: vidit Paulus errorem tuum. Quod dicebas, ipse dixit. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? baris auctoritatem, appende verbum, et cape inde consilium. Audi, Lex peccatum est? Absit. Audi, Absit. Si Apostolum sequeris, si ejus auctoritatem plurimi pendis, audi, Absit: et quod sentiebas, a te absit. Quid ergo dicemus? Quid dicemus? quia dixi, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum, inquit, non cognovi, nisi per Legem. Nam concupiscentiam
Abbreviated transcription (Latin):
inuenia unde aduersarium loquacem redarguat. unde
hostłs legis rebellesque prosternat: & sienim tardus est
adintelle genda uerba apłi manifesta ibi laus expressac̃
ceruicem : exaltat cornua in ꝓ&it tefacit in p&um, ecce inquiđ
ut fructum ferant mosti : lege aliquantum progredere totum
Audi patienter: & si non intellegenter : hoc enim quod ait passiones
peccatorum quȩ ꝑlegem sunt operabantur in menbris nr̃is. multũ e
ut intellegas : sed prius estomecum legis laudator & tunc fieri mere¬
beris intellector : clausum corhaber & clauem accusas ecceinterĩ
quod intellegimus. paulum subponamus ad laudem legis: quȩ a ꝑta
est ueniamus: passiones inquid peccatorum quae perlegem sunt
operabantur in menbris nr̃is : ut fructum ferremus mosti : Nunc

Expanded text:
inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli, manifesta ibi laus est expressa cervicem, exaltat cornua, impetit te, facit impetum: Ecce, inquit, nostris, ut fructum ferant morti? Lege, aliquantum progredere, totum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce interim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem Legis quae aperta est veniamus. Passiones, inquit, peccatorum, quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti
Abbreviated transcription (Latin):
d& & uos facit ds̃ idoneos aduitores : & nos debitihuius fidelis¬
nes peccatorum que perlegem sunt operabantur in menbris
nr̃ is ut fructũ ferrent mosti: hicuid &ur quod intelligentib
primum & grande periculum est apłm reprehendere : iccul¬
pare legemđi : Dicitaliquis absithoc ab animo qualiscum quȩ
xp̃iani : qui hoc uł insanus audeat᷑ deapło suspicari: & tamen
fratres mei uerbiasta mla iallecta fomitem in saniae
furori maniche orum subministrarunt: manichei enĩ legẽ
dĩ ꝑmor sendatam dicunt non adõdatam : & eam euuange¬
lio contrariam ẽẽ contendunt: & quando cum eis agitur¬
in his testimoniis apłi pauli : quȩ non intellegunt conantur
conuincere: Quid dicam catholicos non intelligentes & non
potius neglegentes: non enim multum siquisuelit essedili¬
gens post calumnias abher&ico auditas saltim considerare
incodicem circum stantiã lectionis : Quodsi fecerit: ibi mox

Expanded text:
det; et vos faciet Deus idoneos auditores, et nos debiti hujus fidelisdet; et vos faciet Deus idoneos auditores, et nos debiti hujus fidelisntur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Hic videtur quod non intelligentibus primum et grande periculum est Apostolus reprehendere et culpare legem Dei. Dicit aliquis, Absit hoc ab animo qualiscumque christiani: quis hoc vel insanus audeat de Apostolo suspicari? Et tamen, fratres mei, verba ista male intellecta, fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarunt. Manichaei enim legem Dei per Moysen datam, dicunt non a Deo datam, et eam Evangelio contrariam esse contendunt. Et quando cum eis agitur, his testimoniis apostoli Pauli quae non intelligunt, conantur convincere, quid dicam, catholicos non intelligentes, et non potius negligentes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox
Abbreviated transcription (Latin):
udiuimus concorditer querespondimus & dõ nr̃o consona uoce
cantauimus: Beatusuir quemtuerudieris dñe & exlege
tua docueris eum: Silentiũ si prebeatis auditis Non inuenit locũ
sapientia ubi non est patientia: Norloquimur: sederudit di: Nos
loquimur sedds doc&: Non enimbeatus dictus est quemdo c&
homo sedquẽ tuerudieris dñe, Nosplantarepossumus &rigare
seddiest in crementumdare: Quiplantat & quirigat forinsecus
periculora : putate fr̃s imescio que nobis aego recitareũi
audistis & fluctuastis: si ad uestistis. autsi aliqui & intellexistis:
quam sit arduum sinedubitatione uidistis : hancitaque lectionẽ
totumq: ipsum molestum & obscurũ. sed intelligentibus salubrẽ.
epłe apłi locum suscepimus adiuuante miseracordia di exponere :¬
disserendo caritatiure debitores nos eẽ scio : exactores uos eẽ
ientio: Quemad modum nos ut ista ꝑcipiatis oramus. sic & uos
orate ut ea uobis explicare ualeamus : si enim oratio nr̃a concor¬

Expanded text:
erque respondimus, et Deo nostro consona voce cantavimus: Beatus vir quem tu erudieris, Domine, et ex lege tua docueris eum . Silentium si praebeatis, audietis. Non invenit locum sapientia, ubi non est patientia. Nos loquimur, sed erudit Deus: nos loquimur, sed Deus docet. Non enim beatus dictus est quem docet homo, sed quem tu erudieris, Domine. Nos plantare possumus et rigare: sed Dei est incrementum dare . Qui plantat et qui rigat, forinsecus periculosa; puto, fratres, imo scio, quia nobiscum recitaretur, audistis; et fluctuastis, si advertistis; aut si aliqui et intellexistis, quam sit arduum sine dubitatione vidistis. Hanc itaque lectionem totumque ipsum molestum et obscurum, sed intelligentibus salubrem Epistolae Apostoli locum suscepimus, adjuvante misericordia Dei, exponere disserendo. Charitati vestrae debitores nos esse scio, exactores vos esse sentio. Quemadmodum nos, ut ista percipiatis, oramus: sic et vos orate, ut ea vobis explicare valeamus. Si enim oratio nostra concor
Abbreviated transcription (Latin):
uid&ur arguere culpare in probrare : d&estari. sed non intelli¬
gentibus: Cum enimdicit cum essemus in carne: passiones peccã¬
torum quȩ perlegem sunt operabantur in menbris nr̃is. ut fruc¬
tum ferrent mosti nunc ergo euacuati sumus alege mostis inqua
d& enebamur itaut seruiamus in nouitate sp̃s. & non in uecusta¬
te littere : quasi ubique uid&ur legem accusare atque culpare.
uidit hoc & ipse uidit sensit. sed intellexit: & contra obscuri¬
tatem uerborum suorum cogitationer hominum commoueri
sequitur. Quid ergo dicimus. lexpeccatum est ab sit: uno uerbe
legem absoluit legis accusatorem : dã nauit auctoritatem apłi:
contrame proferebas õmanichee & diceb as mihi : cum legẽ repre¬

Expanded text:
 arguere, culpare, improbare, detestari: sed non intelligentibus. Cum enim dicit, Cum essemus in carne, passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructumdetinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae, quasi utique videtur Legem accusare atque culpare. Vidit hoc et ipse, vidit, sensit se non intelligi, et contra obscuritatem verborum suorum cogitationes hominum commoveri:sequitur. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Manichaee, et dicebas mihi, cum Legem repre
Abbreviated transcription (Latin):
tiae: sic habes & uerba ipse scripturȩ inactibus a postolorũ :
conpuncti sunt corde & dixerunt ad apostolos quid faci¬
emus quare dixerunt quid faciemus nouimus quid feci¬
mus quid faciemus quantum ad nr̃m factum ꝑtin&. dispe¬
ratio est salutir si tergo in ur̃o consilio si fieri potest. spes
aliqua sanitatir Nouimus quid fecerimus dicite quid fa¬
ciamus: Quid est quod fecimus. non enim quẽ cum que
hominem occidimus & multum malifecissemus. siquẽ¬
cumque homine in nocentem occidissemus: latronem
elegimus innocentẽ occidimur: mostuum elegimus.
medicum occidimus, Dicite quid faciemus & perus
agite penitentiã & baptir&ur unurquis que ur̃m¬
in nomine patris & filii & sp̃sscĩ ut transeatis denona¬
ginta & nouem adcentum: Quia cum non aginta & no¬
uem es s&is. penitentiam uobis necessariã non putaba¬
tis & d̃o colligente peccatores. & uolentieor facere¬

Expanded text:
tiae. Sic habes et verba ipsa Scripturae in Actibus Apostolorum: tiae. Sic habes et verba ipsa Scripturae in Actibus Apostolorum: Compuncti sunt corde, et dixerunt ad Apostolos, Quid faciemus? Quare dixerunt, Quid faciemus? Novimus quid fecimus: quid faciemus? Quantum ad nostrum factum attinet, desperatio est salutis: sit ergo in vestro consilio, si fieri potest, spes aliqua sanitatis. Novimus quid fecerimus, dicite quid faciamus. Quid est quod fecimus? Non enim quemcumque hominem occidimus; et multum mali fecissemus, si quemcumque hominem innocentem occidissemus. Latronem elegimus, innocentem occidimus; mortuum elegimus, medicum occidimus: dicite, quid faciemus? Et Petrus: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque ine Domini nostri Jesu Christi; ut transeatis de nonaginta novem ad centum: quia cum nonaginta et novem essetis, poenitentiam vobis necessariam non putabatis, et Domino colligenti peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
uis tute  exalto uenit ergo & promissio ipsius: uenit
sp̃s sc̃s in pleuit discipulos. ceperunt loqui linguis omni¬
um gentium signum in illis procedebat unitatir: loque¬
batur enim tuncunus homo omnibur linguis. quia locu¬
tura erat unitas. ecclesiae inomnibur linguis. expa¬
uerunt qui audiebant: Nouerant enim homines idiotar
fuisse unius tantum linguae : & mirabantur acstupebaNt
quodunius linguae homines. uelut multum duarum.
linguis omniũ gentium loquerentur: suspensi sunt stupo¬
re pdiderunt elationem: Demonte facti sunt ualler
iam sibi humiler sunt. ualles sunt. sed infuderis. capiunt
non dimittunt siuenerit aqua suꝑ altitudinem decur¬
rit & defluit siuenerit aqua ad concauum & humi¬
lem locum & capitur & stat: taleriam illierant
stupebant mirabantur. perdiderunt seuitiam
in illis quod psalmus predixeratꝰ conuersus sum inȩrumna
cum configer&ur spina, quid est spina conpunctio paeniten¬

Expanded text:
virtute ex alto . Venit ergo et promissio ipsius, venit virtute ex alto . Venit ergo et promissio ipsius, venit Spiritus sanctus, implevit discipulos, coeperunt loqui linguis omnium gentium: signum in illis procedebat unitatis. Loquebatur enim tunc unus homo omnibus linguis; quia locutura erat unitas Ecclesiae in omnibus linguis. Expaverunt qui audiebant. Noverant enim homines idiotas fuisse, unius tantum linguae; et mirabantur ac stupebant, quod unius linguae homines, vel ut multum duarum, linguis omnium gentium loquerentur: suspensi sunt stupore, perdiderunt elationem, de monte facti sunt valles. Jam si humiles sunt, valles sunt; quod infuderis capiunt, non dimittunt. Si venerit aqua super altitudinem, decurrit et defluit: si venerit aqua ad concavum et humilem locum, et capitur et stat. Tales jam illi erant; stupebant, mirabantur, perdiderant saevitiamin illis quod Psalmus praedixerat: Conversus sum in aerumnam, cum configeretur spina . Quid est spina? Compunctio poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
illis quia nesciunt quid faciunt: Oratxp̃anus & ex¬
auditur. orat xp̃s & non ex auditur nam qui ex audit
cumpatre quia ds̃ est. quomodo non exauditur homo
quod pronobis factus est prorsus exauditus est: ibierant
ibi seuiebant dehis erant quire prehendebant eum¬
& dicebant, ecce cumpuplicanis & peccatoribus conuescitur:
erant inipsopopulo a quo ipse medicus occidebatur & in eius
sanguine &iam ipsis antidotum parabatur: cumenim dñs
non solum sanguinẽ funder& uerum &iam ipsam suam
mostem ad medicamenti confectionẽ inpender& resur¬
rexit addemonstrandum resurrectionis exemplum
patientiam suam passusest ut docer& patientiam nr̃am
& in resurrectione sua. premium patientiae demonstra¬
uit : Item ut nostis & om̃s confitemur. ascendit in caelũ
deinde ab eo est sp̃s sc̃s missus. ante promissus. Dixerat
enim discipulis suis. sed &e inciuitate donec induamini

Expanded text:
illis, quia nesciunt quid faciunt. Orat christianus, et exillis, quia nesciunt quid faciunt. Orat christianus, et exauditur; orat Christus, et non exauditur? Nam qui exaudit cum Patre, quia Deus est, quomodo non exauditur homo, quod pro nobis factus est? Prorsus exauditus est. Ibi erant, ibi saeviebant: de his erant qui reprehendebant eumt dicebant, Ecce cum publicanis et peccatoribus convescitur . Erant in ipso populo, a quo ipse medicus occidebatur, et in ejus sanguine etiam ipsis antidotum parabatur. Cum enim Dominus non solum sanguinem funderet, verum etiam ipsam suam mortem ad medicamenti confectionem impenderet; resurrexit ad demonstrandum resurrectionis exemplum. Patientia sua passus est, ut doceret patientiam nostram; et in resurrectione sua praemium patientiae demonstravit. Item, ut nostis, et omnes confitemur, ascendit in coelum, deinde ab eo Spiritus sanctus est missus, ante promissus. Dixerat enim discipulis suis: Sedete in civitate, donec induamini
Abbreviated transcription (Latin):
sibi homo fl&um cum sanitate quãrisũ cum amentia:
tantum ual& mentis sanitas ut &iam cum planctu eli¬
gatur : istienim quisa nosse putabant. multo pericu¬
losius & disperatius aegrotabant : & ipsa aegritudine
quammentes ꝑdiderant . &iam medicũ caedebant: paruẽ
cȩdebant: Dicam totum non solum caedebant sed &iã
occidebant, ille autẽ &iam cumoccider&ur. medicus
erat: uapulabat & curabat: patiebatur fren&icum
nec deserebat egrotum, tenebatur. alligabatur colaphis
ꝑcutiebatur. harundine plagas accipiebat irridebat᷑
insultabatur ei, postremo audiebatur. damnabatur.
ligno suspendebatur. unde circum fremebatur. & me¬
pater ignosce illis. quia nesciunt quid fatiunt: illi ꝑdita
mente seuiebant. & medici sanguinẽ seuiendo fundebanł
ille autem &iam deipso sanguinesuo. egrotis medicamen¬
ta faciebat: Non enim uere frustradixit. pater ignosce

Expanded text:
sibi homo fletum cum sanitate, quam risum cum amentia. sibi homo fletum cum sanitate, quam risum cum amentia. Tantum valet mentis sanitas, ut etiam cum planctu eligatur. Isti ergo qui sanos se putabant, multo periculosius et desperatius aegrotabant; et ipsa aegritudine qua mentes perdiderant, etiam medicum caedebant. Parum est, caedebant: dicam totum; non solum caedebant, sed etiam occidebant. Ille autem etiam cum occideretur, medicus erat, vapulabat, et curabat; patiebatur phreneticum, nec deserebat aegrotum: tenebatur, alligabatur, colaphis percutiebatur, arundine plagas accipiebat, irridebatur, insultabatur ei, postremo audiebatur, damnabatur, ligno suspendebatur, undique circumfremebatur; et mePater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Illi perdita mente saeviebant, et medici sanguinem saeviendo fundebant: ille autem etiam de ipso sanguine suo aegrotis medicamenta faciebat. Non enim vere frustra dixit, Pater, ignosce
Abbreviated transcription (Latin):
apeccato istiautẽ superbiendo quod est peius. & egrotabant
& sanos se ẽẽ credebant. periculosius egrotant. quimentẽ
febribus perdiderunt: illirident & saniplorant: rid&
enim fren&icus sed non est sanus: porro autẽ quimentis
est sane plorat fren&icum ridentem: primum siduo
ista proponas quid est melius ridere amplorarẽ quis
non sibi eligat ridere denique propter dolorem salu¬
brem pinitentiae. in fl&udñs posuit officium in risu
beneficium, Quomodo quando ait in euuangelio beati
quiplorant quiaridebunt ergo inploratũ officiũ est.
in risu premiumest sapientiae : risum enim progaudio
posuit ñ cachinnationem sed exultationẽ ergo siduo
ista proponas & queras quid horum sit melius ridere anplo¬
rare om̃s homo plorare non uult & ridere uult porro
si addas ꝑsonas adistos affectus &ita proponĩs cumꝑsonis.
quidẽ melius ridere fren&icum anplorare sanũ elegit

Expanded text:
a peccato. Isti autem superbiendo, quod est pejus, et aegrotabant, a peccato. Isti autem superbiendo, quod est pejus, et aegrotabant, et sanos se esse credebant. CAPUT febribus perdiderunt. Illi rident, et sani plorant. Ridet enim phreneticus; sed non est sanus. Porro autem qui mentis est sanae, plorat phreneticum ridentem. Primum, si duo ista proponas, Quid est melius, ridere, an plorare? quis non sibi eligat ridere? Denique propter dolorem salubrem poenitentiae, in fletu Dominus posuit officium, in risu beneficium. Quomodo? Quando ait in Evangelio, Beati qui plorant, quoniam ridebunt . Ergo in ploratu officium est, in risu est praemium sapientiae. Risum enim pro gaudio posuit, non cachinnationem, sed exsultationem. Ergo si duo ista proponas, et quaeras quid horum sit melius, ridere, an plorare; omnis homo plorare non vult, et ridere vult. Porro si addas personas ad istos affectus, et ita proponas cum personis, Quid est melius, ridere phreneticum, an plorare sanum? eligit
Abbreviated transcription (Latin):
peccato Nres saluor facere quorũ primus egosum
facere : tolle morbos tolle uulnera & nulla causa est
medicine: siuenit decȩlo magnus medicus magnus ꝑtotum
orbem terrȩ iacebat egrotus : Ipse egrotus genus humanũ ẽ :
sed non omnium est fides: Nouit dñs qui sunt eius: suꝑbiebar
iudȩi extollebant sȩ. alte sapiebant: iustos seputabaNt
& dñm colligentẽ peccatores insuꝑ recusabant: Quiergo
superbiebant & alta sapiebant. relicti sunt inmentibus
adnonaginta nouem ꝑtinent: idest relicti sunt in montib:
relicti sunt in tumore terreno: Quid est ad nonaginta
nouem ꝑtinent. insinistra sunt non indextra: Non agin¬
ta enim & nouem insinistranumerantur: unum adde
addextram transitur: uenit ergo ut ipse alio loco dicit
uenit filius hominis quȩrere . & saluare quod perierat
totum enimperierat. ex quo peccauit unus: ubierat totum
pxrie totum seduenit unus sine peccato qui saluos facer&

Expanded text:
peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. facere. Tolle morbos, tolle vulnera, et nulla causa est medicinae. Si venit de coelo magnus medicus, magnus per totum orbem terrae jacebat aegrotus. Ipse aegrotus genus humanum est. Sed non omnium est fides . Novit Dominus qui sunt ejus . Superbiebant Judaei, extollebant se, alta sapiebant, justos se putabant, et Dominum colligentem peccatores insuper accusabant. Qui ergo superbiebant et alta sapiebant, relicti sunt in montibus, ad nonaginta novem pertinent . Quid est, relicti sunt in montibus? Relicti sunt in timore terreno. Quid est, ad nonaginta novem pertinent? In sinistra sunt, non in dextera. Nonaginta enim et novem in sinistra numerantur; unum adde, ad dexteram transitur. Venit ergo, ut ipse alio loco dicit, Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat . Totum enim perierat: ex quo peccavit unus, ubi erat totum periit totum. Sed venit unus sine peccato, qui salvos faceret
Abbreviated transcription (Latin):
non possunt omnes paruuli tamquã pupilli conside¬
rentur &iam quinondum parentes proprios extu¬
lerunt: Omnis prȩdistinatorum numerus. paruu¬
lorum populus di querit tutorẽ qui ex pectat dñm
saluatorẽ : uniuersam massam generis humani.
in homine primo uenator ille percussit : Nemo
ad secđm transit ad primũ nisi ꝑbaptimatis sacramentum :
in paruulis natus & nondum baptizatis agnoscitur adam:
in paruulis baptizatis & obhocrenatis agnoscitur xp̃s: quiadã
non cognoscit in paruulis natis nec xp̃m agnoscere poterit
mrenatis: sed quare in quiunt iam baptizatus homo fide¬
lis. iamdimissopeccato generat eum qui est cum primi
hominis peccato quia carne illum generat non sp̃u:
uiuat: sine inquam renascatur. sine renascatur: Quare
contradicis : quare nouis disputationibus antiquȩ fidei regu¬
lam frangere conaris quid est enim quod dicir paruulis
non habent omnino uel originale peccatum: quid est quod

Expanded text:
non possunt. Omnes parvuli tanquam pupilli considenon possunt. Omnes parvuli tanquam pupilli considerentur, etiam qui nondum parentes proprios extulerunt. Omnis praedestinatorum numerus parvulorum populum Dei quaerit tutorem, qui exspectat Dominum salvatorem. Universam massam generis humani in homine primo venenator ille percussit; nemo ad secundum transit a primo, nisi per Baptismatis sacramentum. In parvulis natis et nondum baptizatis agnoscatur Adam: in parvulis natis et baptizatis et ob hoc renatis agnoscatur Christus. Qui Adam non agnoscit in parvulis natis, nec Christum agnoscere poterit in renatis. Sed quare, inquiunt, jam baptizatus homo fidelis, jam dimisso peccato, generat eum qui est cum primi hominis peccato? Quia carne illum generat, non spiritu. vivat; sine, inquam, renascatur, sine renascatur. Quare contradicis? quare novis disputationibus antiquam fidei regulam frangere conaris? Quid est enim quod dicis, Parvuli non habent omnino vel originale peccatum? Quid est quod
Abbreviated transcription (Latin):
aterras merita nr̃abona sed peccata duxerunt. haeccausx cur
uenir& peccatores saluos facere : & uocabis inquid nomen eiꝰ
ihm, Quare uocabo nomeneius ih̃m. ipseenim saluum faci&
populum suum apeccatis eorum: uocabis nomeneius iħm.
quareih̃m quaeratio est huius nominis audiquare: ipse
enim saluum faci& populum suum: unde apeccatis eorũ
populum suum a peccatis eorũ. Num quid a distum popu¬
siccredite cumista fide paruulos ad gratiam xp̃iposta¬
te : Nasi hanc fidẽ in corde non haberitis proquibus
respondetis. linguaur a occidatis: prorsus fr̃squicũ
ista fide cum paruulo cucurrerit. fingit. sanus est nihil
mali hab& nihiluitii hab&. sed tollam illum ad medi¬
cum: Quare᷑ quia sic sol& fieri. nontimes nedicat
tibi medicus. tolle hinc tẽ cum ipso. non est opus
sanis medicus. sed malehabentibus : commendaue¬
rim caritatiurae causam eorum. qui prose loqui

Expanded text:
ad terram merita nostra bona, sed peccata duxerunt. Haec est causa cur ad terram merita nostra bona, sed peccata duxerunt. Haec est causa cur veniret, peccatores salvos facere. Et vocabis, inquit, nomen ejus Jesum. Quare vocabis nomen ejus Jesum? Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Vocabis nomen ejus Jesum. Quare Jesum? quae ratio est hujus nominis? Audi quare: Ipse enim salvum faciet populum suum. Unde? A peccatis eorum. Populum suum a peccatis eorum. Numquid ad istum popusic credite, cum ista fide parvulos ad gratiam Christi portate; ne si hanc fidem in corde non habueritis, pro quibus respondetis, lingua vestra occidatis. Prorsus, fratres, qui non cum ista fide cum parvulo cucurrerit, fingit. Sanus est, nihil mali habet, nihil vitii habet; sed tollam illum ad medicum. Quare? Quia sic solet fieri. Non times ne tibi dicat medicus. Tolle hinc tecum ipsum; non est opus sanis medicus, sed male habentibus . CArim Charitati vestrae causam eorum qui pro se loqui
Abbreviated transcription (Latin):
uenit inmundũ peccatores saluor facere magnospusillos.
peccatores: saluos: uenit filius hominis quȩrere & salua¬
re quod perierat: quidicit infantilem &atem non habe¬
re quod salu&ihs omnibus fidelibus infantibus xp̃mnegat esse
ihm̃. qui dicit inquã infantilẽ &atẽ ñ habere qđ salu& ihs̃ in ea. nihil
aliud dicit quã xp̃m dñm fidelibus infantibus id ẽ inxp̃obaptizatis in
Iufantes sunt
sed membra eius fiunt
infantes sunt sed sacramentũ eius accipiuNt:
infantessunt. sed mensẽius pasticipes fiunt. ut habeant
inseuitam: Quid mihi dicis sanus est non hab& uitium
quare cum illo curris ad medicum si non hab& uitium
nontimes nedicat tibi auferhinc eum quem putas sanũ
filius hominis nonuenit nisi quȩ rere & saluare quod pe¬
rierat: Quare adme affers sinon perierat᷑ humanus
inmundum. Quare uenit inmundum : peccatores saluos facere :
alia causa non fuit : Quare uenir& in mundum : non eum decelo

Expanded text:
venit in mundum peccatores salvos facere: magnos, pusillos, venit in mundum peccatores salvos facere: magnos, pusillos, peccatores salvos facere. Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat. re quod salvet Jesus, omnibus fidelibus infantibus Christum negat esse Jesum. Qui dicit, inquam, infantilem aetatem non habere quod salvet Jesus in ea, nihil aliud dicit quam Christum Dominum fidelibus infantibus, id est, in Christo baptizatis infInfantes sunt, sed membra ejus fiunt. Infantes sunt, sed Sacramenta ejus accipiunt. Infantes sunt, sed mensae ejus participes fiunt, ut habeant in se vitam. Quid mihi dicis, Sanus est, non habet vitium? Quare cum illo curris ad medicum, si non habet vitium? Non times ne dicat tibi, Aufer hinc eum quem putas sanum? Filius hominis non venit, nisi quaerere et salvare quod perierat. Quare illum ad me affers, si non perierain mundum. Quare venit in mundum? Peccatores salvos facere. Alia causa non fuit quare veniret in mundum. Non eum de coelo
Abbreviated transcription (Latin):
egroti intrauit medicus: quia ergo uelut peccator zacheus
in risus estautem ab insanissanatus. dñs respondit in riden¬
tibus: lo die salus huic domui facta est: eccequare intraui.
salus hodie facta est: utique sisaluator non intrass& salus
in illa domo facta noness&, quitergo miraris egrote uoca
& tuiħm. nolitibi sanus uideri: Cum spe egrotat. qui
medicum siscepit: Desperate. egrotat. qui ꝑ insaniem
medicumcedit: Qualis ergo eius insania qui medicum occidit
quanta uero bonitas & potentia medici. quide sanguine suo
interfectori suo medicamentũ fecit᷑ neque enim ille qui uene¬
rat quȩrere & saluare quod perierat. pendens sine causa
dicebat: pater ignosce illis quia nesciunt quid fat̾iunt:
insanisunt medicus sum. seuiant patienter fero cumocci¬
derint tuncsanabo: simusergo inter illos. quos sanat.
humanus sermo & omni acceptione dignus. quia xp̃s iħs

Expanded text:
aegroti intravit medicus. Quia ergo velut peccator Zacchaeuaegroti intravit medicus. Quia ergo velut peccator Zacchaeus irrisus est, irrisus est autem ab insanis sanatus, Dominus respondit irridentibus: Hodie salus huic domui facta est. Ecce quare intravi, salus hodie facta est. Utique si Salvator non intrasset, salus in illa domo facta non esset. Quid ergo miraris, aegrote? Voca et tu Jesum, noli tibi sanus videri. Cum spe aegrotat, qui mendicum suscipit: desperate aegrotat, qui per insaniam medicum caedit. Qualis ergo ejus insania, qui medicum occidit? Quanta vero bonitas et potentia medici, qui de sanguine suo, insano interfectori suo medicamentum fecit? Neque enim ille qui venerat quaerere et salvare quod perierat, pendens sine causa dicebat, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Insani sunt, medicus sum: saeviant, patienter fero; cum occiderint, tunc sanabo. Simus ergo inter illos quos sanat. Humanus sermo et omni acceptione dignus, quia Christus Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
ille arbi trabatur xp̃muidere qui magnum & in effabilebene¬
ficium putabat transeuntem uidere : subitomeruit indomo
habere: infunditur gratia operatur fides ꝑdilectionem.
suscipitur xp̃s indomũ qui iam habitabat incorde: Dicitx p̃o
tacheus: Dñe dimidid̃ rerum mearũ do pauperibus. & sic quid
aliquem fraudaui quadruplum reddo: Qua si dicer&. Ideo
mihi dimidiam teneo. non quod habeam sedunde reddam: uere
ecce quod est suscipere iħm incorsuscipere: Ibienimerat xp̃s.
inzacheo erat . & deillo sibi dicebat quod exore eius audiebat:
sicenim a płs dicit habitare xp̃m ꝑfidem incordibus ur̃is:¬
lamergo quia zacheus erat. quia princeps publicanorum
erat quia ualde peccator erat. quas sana illa turba quȩ in pe¬
diebat uidere iħm. amirata est & reprehendit. quod indomũ
peccatoris intrass& ih̃s: hocerat reprehendere quodindomũ

Expanded text:
ille arbitrabatur, Christum videre. Qui magnum et ineffabile beneille arbitrabatur, Christum videre. Qui magnum et ineffabile beneficium putabat, transeuntem videre, subito meruit in domo habere. Infunditur gratia, operatur fides per dilectionem; suscipitur Christus in domum, qui jam habitabat in corde. Dicit Christo Zacchaeus: Domine, dimidium rerum mearum do pauperibus; et si quid aliquem fraudavi, quadruplum reddo. Quasi diceret: Ideo mihi dimidium teneo, non quod habeam, sed unde reddam. Vere ecce quod est suscipere Jesum, in cor suscipere. Ibi enim erat Christus, in Zacchaeo erat, et de illo sibi dicebat, quod ex ore ejus audiebat. Sic enim Apostolus dicit: Habitare Christum per fidem in cordibus vesJam ergo quia Zacchaeus erat, quia princeps publicanorum erat, quia valde peccator erat; quasi sana illa turba, quae impediebat videre Jesum, admirata est, et reprehendit quod in domum peccatoris intrasset Jesus. Hoc erat reprehendere quod in domum
Abbreviated transcription (Latin):
& uidit: sed nisi uisus ess&. non uider&: Quos enim predesti¬
nauit . illos &uocauit: Ipse est quinathanahel dixit: lamquasi
testimoniosuo adiuuante euangełm &dicentẽ : anazar&h
potest aliquid boniẽe: Dñs adillum: prius quamte philip¬
pus uocar& cumesses sub arbore fici uidite: Nostis unde
sibi succintoria fecerunt primi peccatores adam &eua
quando peccauerunt: de foliis fici succintoria sibi fecerunt.
& pudendatexerunt quia quod eos puder& peccando
fecerunt: Ergosi succintoria sibi primipeccatores unde
originem ducimus in quibus perieramur ut uenir& ille
querere ẽ saluare quod perierat: De foliis ficia puden¬
dategenda fecerunt. quid aliud dictum est cumesser
subarbore fici uidite nis nonuenirer ad purgatorem
peccati nisi prioste uidiri& in umbra peccati ut uideremus. uisi
sumus ut diligeremus dilecti sumus: Dsmeus misericordia eius

Expanded text:
et vidit: sed nisi visus esset, non videret. Quos enim praedestiet vidit: sed nisi visus esset, non videret. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit . Ipse est qui Nathanaeli dixit, jam quasi testimonio suo adjuvanti Evangelium, et dicenti, A Nazareth potest aliquid boni esse? Dominus ad illum, Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub arbore fici, vidi te . Nostis unde sibi succinctoria fecerunt primi peccatores Adam et Eva. Quando peccaverunt, de foliis fici succinctoria sibi fecerunt et pudenda texerunt : quia quod eos puderet peccando fecerunt. Ergo si succinctoria sibi primi peccatores fecerunt, unde originem ducimus, in quibus perieramus, ut veniret ille quaerere et salvare quod perierat, de folii fici ad pudenda tegenda fecerunt; quid aliud dictum est, Cum esses sub arbore fici, vidi te; nisi, non venires ad purgatorem peccati, nisi prior te vidisset in umbra peccati? Ut videremus, visi sumus; ut diligeremus, dilecti sumus. Deus meus, misericordia e
Abbreviated transcription (Latin):
inquidait apłs predicamus xp̃m crucifixum. iudeis
qui dem scandalum: At tende sycomorum gentibus autẽ
stultitiam, Denique decruce xp̃inobis insultant sapientes
huius mundi & dicunt. Qualecor hab&is quid m̃colitis cruci¬
fixum: quale corhabemus. nonutique ur̃m: sapientia huius
mundi stultitia est apud dm̃: Non enim ur̃m corhabemus:
sed dicitis cornr̃m stultum dicite quod uultis. nos ascendamus
sscomorum &uid eamus iħm: Ideo enimuos ibm uidere non
potestis quia sycomorum ascendere erubescitis: App̃hen¬
d& zacheus sycomorum ascend& humilis crucem: parũ est
ascendat. nedecruce xp̃i erubescat. infronte illa infigat
ubi sedis pudorirest : Ibiomnino. ibi in quo menbro erubes¬
citur. ibi figatur. unde non erubescatur: puta quiatu irri¬
des srcomorum & ipsa me fecit uidereihm: sed tuirrides
sy comorum qui homo es stultum autem dĩ. sapientius est

Expanded text:
inquit Apostolus, praedicamus Christum crucifixum, Judaeis inquit Apostolus, praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum: attende sycomorum: Gentibus autem stultitiam . Denique de cruce Christi nobis insultant sapientes hujus mundi, et dicunt: Quale cor habetis, qui Deum colitis crucifixum? Quale cor habemus? Non utique vestrum. Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Non enim vestrum cor habemus. Sed dicitis cor nostrum stultum. Dicite quod vultis: nos ascendamus sycomorum, et videamus Jesum. Ideo enim vos Jesum videre non potestis, quia sycomorum ascendere erubescitis. Apprehendat Zacchaeus sycomorum, ascendat humilis crucem. Parum est, ascendat; ne de cruce Christi erubescat, in fronte illam figat, ubi sedes pudoris est: ibi omnino, ibi in quo membro erubescitur, ibi figatur unde non erubescatur. Puto quia tu irrides sycomorum: et ipsa me fecit videre Jesum. Sed tu irrides sycomorum, quia homo es: stultum autem Dei sapientius est
Abbreviated transcription (Latin):
ficisimilia sed tamen distant aliquid quod possunt᷑ quiui¬
derunt uel gustauerunt: Quantũ tamen indicant inter pre¬
tatione nominis. si comora frcifatuȩ latine interpr&atur:
lam uide zacheum meum uide illũ. obsecrote uolentẽ in tur¬
ba uidere iħm & non ualentẽ : humilis enimerat . turba
superba erat: & ipsa turba ad uidendum benedñm. sicut
sol& turba. seipiam inpediebat: Ascendit a turba & uidit
iħm non inpediente turba : Turba enim dicit humilibus
humilitatis uiam gradientibus iniurias suas dõ dimitten¬
tibus uindictam de inimicis ñ requerentibus turba in sul¬
tat &dicit: Inde fense quite non potes uindicare inpe¬
dit neuideatur ih̃s turba glorians & exultans. quando
sepotuerit uindicare : Inpedit neuideatur ille. qui pen¬
densait: pater ignorce illis. quia nesciunt. quid faciunt
hincergo uolens uidere z acheur in quofigurabatur
psona humiliũ non attendit turbam inpedientem.
sed ascendit sycomorũ quasi fatui pomilignũ. Nosenĩ

Expanded text:
ficis similia: sed tamen distant aliquid; quod possunt nosse qui viderunt vel gustaverunt. Quantum tamen indicant interpretatione nominis, sycomora Fici fatuae latine interpretantur. Jam vide Zacchaeum meum, vide illum, obsecro te, volentem in turba videre Jesum, et non valentem. Humilis enim erat, turba superba erat: et ipsa turba ad videndum bene Dominum, sicut solet turba, se ipsam impediebat: ascendit a turba, et vidit Jesum non impediente turba. Turba enim dicit humilibus, humilitatis viam gradientibus, injurias suas Deo dimittentibus, vindictam de inimicis non requirentibus, turba insultat, et dicit: Indefense, qui te non potes vindicare. Turba impedit ne videatur Jesus: turba glorians et exultans quando se potuerit vindicare, impedit ne videatur ille qui pendens ait, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Hunc ergo volens videre Zacchaeus, in quo figurabatur persona humilium, non attendit turbam impedientem; sed ascendit sycomorum, quasi fatui pomi lignum. Nos enim,
Abbreviated transcription (Latin):
questionẽ timui nemouendo & prȩcipiendo plus reos
facere non audituror: hodiȩ autẽ plustimui. neloqui
recusarem quod loqui iuberer. quasi uero paruus sit
fructur sudoris huius mei, Si omnes quimihi adclama¬
uerunt clament & contrase. nefalsum iurens aduersumse
Si tot homines quime adtendirsime audierun: adtentis un
aduersus consu&udinem suã &ĩam moue antse hodiȩ
cum ad domos suos ueneris, Cum consu&udinẽ suã lapsũ
lingue rep&iuerin ammoueat proximor proximum
hocest quod hodiȩ audiuimus. hoc est quod obstritiñ omus
non fiat hodiȩ. ceste cumretens sermo est exꝑtus loquor
Nonfiat hodiȩ pigrius fitcras. Si& crasfactum non fu¬
erit minus laboranse quicus todit. adiuuator enĩ consu¬
&udine superiorir diei triduo moritur pestis dequa
laboramur & gaudebimus defructu ur̃o quia magno
bono habundabitis. sitam magnomalo carebitis conuersi adh̃m¬

Expanded text:
devitasse: timui ne monendo et praecipiendo plus reos devitasse: timui ne monendo et praecipiendo plus reos facerem non audituros: hodie autem plus timui ne loqui recusarem, quod loqui juberer. Quasi vero parvus sit fructus sudoris hujus mei, si omnes qui mihi acclamaverunt, clament et contra se, ne falsum jurent adversum se: si tot homines qui me attentissime audierunt, attenti sint adversus consuetudinem suam, et admoneant se hodie, cum ad domos suas venerint, cum consuetudinem suam lapsu linguae repetiverint; admoneat proximus proximum: Hoc est quod hodie audivimus, hoc est quod obstricti sumus. Non fiat hodie, certe cum recens sermo est, Expertus loquor: non fiat hodie, pigrius fit cras. Si et cras factum non fuerit, minus laborat qui custodit; adjuvatur enim consuetudine superioris diei. Triduo moritur pestis de qua laboramus: et gaudebimus de fructu vestro; quia magno bono abundabitis, si tam magno malo carebitis. Conversi ad
Abbreviated transcription (Latin):
te ẽẽ cogitauerir. NamtaNTum hab& mali iuratio ut qui
lapides colunt timeant falsum iurare ꝑ lapider: Tunontimer
dm̃ prȩsenem dm̃ uiuensem hm̃scientem h̃ manentem
dm̃ in contemptore uindicanem : claud& ille templum
suꝑ lapidem & ait addomum suã ipse suꝑ ch̃suũ clausit.
& tamen quando illidicitur. iura ꝑiouem. praesenis oculos
ꝑiurus est: undehocdico. quia multi & in hoc falluntur
& putant quinihil est ꝑ quod iura T̃. non se crimine tene¬
ripiurii,. Prorsus ꝑiurures quia ꝑid quod scm putas.
falsumiurar. Sedego illum sc̃m non puto. sc̃mputat
cuiiuras : Non enĩ quando iurastibi iuras. aut lapidi
iuras sed proximo iuras: hominiiuras anelapidem.
sed num quid non anedm̃: nonte audit lapirloquentẽ.
obsecro uos ne sine causa međr̃. haec loqui compulerit
dico enĩ ante ipsum quod dixi. sepeme istam deuitarse

Expanded text:
te esse cogitaveris. Nam tantum mali habet juratio, ut qui te esse cogitaveris. Nam tantum mali habet juratio, ut qui lapides colunt, timeant falsum jurare per lapides: tu non times Deum praesentem, Deum viventem, Deum scientem, Deum manentem, Deum in contemptorem vindicantem? Claudit ille templum super lapidem, et it ad domum suam: ipse super deum suum clausit, et tamen quando illi dicitur, Jura per Jovem, praesentis oculos perjurus est. Unde hoc dico? Quia multi et in hoc falluntur, et putant, quia nihil est per quod jurant, non se crimine teneri perjurii. Prorsus perjurus es, quia per id quod sanctum putas, falsum juras. Sed ego illud sanctum non puto. Sanctum putat cui juras. Non enim quando juras, tibi juras, aut lapidi juras; sed proximo juras. Homini juras ante lapidem: sed numquid non ante Deum? Non te audit lapis loquentem: obsecro vos, ne sine causa me Deus haec loqui compulerit. Dico enim ante ipsum quod dixi, saepe me istam quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
ratus furaudit iura siñtulisti : iura si non fecisti. ab eo quinescit
anfecit ille tuncxp̃iano non lic& iurare quando ab illo.
exigitur iusiurandũ. non lic& iurare : xp̃ianus sum non mibi
lic& captatalem ÷ Auestete abillo dissimula anegotio de quo
loquebaris, Mlisce alias fabulas & inuenies eũ milies iuranTem
quise meliurare noluit. Istamergo consu&udinẽ cotidianã
crebram sine caura nullo extorquente nullo d&ũis uerbis
dubitane iurandi auestite a uobis. amputate a linguis ur̃is.
praec&eris cautus esto. plus ad hoc intensus esto quã ad alia
Maior consu&udo maiorẽ intenionẽ flagitat non reileuis
consu&udo: Sidemanu aliquid faceres. facilius manui tuae
imperares nefacer&. Sipedibur aliquo eundẽ ess& pigri¬
tia r& ardane excitarestẽ ut surgeres &irer. Lingua facili
domabis siuigilabis. uigilabis sitimebis: Ti mebis sixp̃ianũ

Expanded text:
ratus fur audit, Jura si non tulisti, jura si non fecisti, ab eo qui nescit ratus fur audit, Jura si non tulisti, jura si non fecisti, ab eo qui nescit an fecit: ille tunc, Christiano non licet jurare; quando ab illo exigitur jusjurandum, non licet jurare; Christianus sum, non mihi licet. Capta talem, averte te ab illo, dissimula a negotio de quo loquebaris; misce alias fabulas, et invenies eum millies jurantem, qui semel jurare noluit. Istam ergo consuetudinem quotidianam, crebram, sine causa, nullo extorquente, nullo de tuis verbis dubitante jurandi, avertite a vobis, amputate a linguis vestris, Prae caeteris cautus esto, plus ad hoc intentus esto, quam ad alia. Major consuetudo majorem intentionem flagitat, non rei levis consuetudo. Si de manu aliquid faceres, facilius manui tuae imperares ne faceret; si pedibus aliquo eundum esset, pigritia retardante excitares te ut surgeres, et ires. Lingua facilitDomabis, si vigilabis; vigilabis, si timebis; timebis, si christianum