comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
darent & egena elem̃ta. quibꝰ denuo ser¬
iure uellent. Quomͦ gͦ id ego admittã.
inquo aliũ uideã rep̃hendiꝰ Turpe est redi¬
re inseruitutẽ. s turpius ire. AuGꝰ¬
libertatis testificationẽ. Neq enĩ mea s apłi
uox.ẽ. quia omĩa hȩc infigura contingebant
illis. Scripta sunt aut̃ ꝓpt̾ nos. inquos
nis scłoꝵ obuenit. Qua ꝓpt̃ ñ inseruituce
facimꝰ quȩ iussa sunt adnos p̾nunciandos.
s in lib̾tate legimꝰ quȩ scripta st̃ adnos con¬
firmandos. Quis itaq iã ñ intelligat unde
galathas reuocat apłs. ñ religiose scripturã
circuncisionis legentes.s iã suꝑstitiose circũ¬
cidi uolentes: Onde ñ pannũ nourũ uesti¬
m̃to ueteri assuimꝰ. s erudimͦ in regno cȩlo¬
riĩ adsimilitudinẽ illiꝰ patris familias quẽ
cõmȩmorat dñs ꝓferente de thesauro noua
&e uetera. Ille aut̃ assuit pannũ nouũ ues¬
tim̃to ueteri: qͥ continentiã uult habere

Expanded text:
darent et egena elementa, quibus denuo serdarent et egena elementa, quibus denuo seruire uellent. quomodo ergo id ego admittam, in quo alium uideam reprehendi? turpe est redire in seruitutem, sed turpius ire. AUGi uox est: quia omnia haec in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. quapropter non in seruitute facimus, quae iussa sunt ad nos praenuntiandos, sed in libertate legimus, quae scripta sunt ad nos confirmandos. quis itaque iam non intelGalatas revocat Apostolus, non religiose Scripturam circumcisionis legentes, sed jam superstitiose circumcidi volentes ? Unde non pannum novum vestimento veteri assuimus; sed erudimur in regno coelorum ad similitudinem illius patris familias, quem commemorat dominus proferentem ' de thesauro suo noua et uetera. ille autem adsuit pannum nouum uestimento ueteri, qui continentiam uult habere
Abbreviated transcription (Latin):
manis. s tã recenti & psenti memoria etiã
surdi testes dicunt᷑ apłi. Utinã tu ñ tantũ
cecus & surdus fuisses. ne tãuana & sacri¬
lega disceres: s etiã mutus. ne talia diceres.
ri aut̃ & nouo ñ conuenit. ut scriptura
testat᷑. Nã pannũ inquit nouũ nemo as¬
suit uestim̃to ueteri. Alioqͥn. maior scis¬
sura fiet. Quia gͦ maiorẽ sicuti uos scissu¬
rã facere caueo: xpianã nouitatẽ hebra¬
ice uetustari ñ misceo. Quis enĩ ñ etiã
sordidũ iudicet. nouis uestibꝰ indutis.
ñ donare inferiorib ueteres: Qua ꝓpt̃
ego etiã si natꝰ essem iudeus. ut fuert̃ apłi.
dignũ tam̃ erat me nouo accepto testa¬
m̃to uetus repudiare. ut fecert ipsi. Nc̃
uͦ & naturȩ̨ beneficio consecutꝰ ut sub
quã miser & stultꝰ. insuꝑ & ingratꝰ ero.
si me ultro addixero seruituti. Quippe
paulus inde galathas arguit: qͦd incir¬
cuncisionẽ relabentes ad infirma repe¬

Expanded text:
manis, sed tam recenti et praesenti memoria etiam manis, sed tam recenti et praesenti memoria etiam surdi testes dicuntur apostoli. utinam tu non tantum caecus et surdus fuisses, ne tam uana et sacrilega disceres, sed etiam mutus, ne talia diceres! ri autem et nouo non conuenit, ut scriptura testatur. nam pannum, inquit, nouum nemo adsuit uestimento ueteri, alioquin maior scissura fiet. quia ergo maiorem sicuti uos scissuram facere caueo, christianam nouitatem Hebraicae uetustati non misceo. quis enim non etiam sordidum iudicet nouis uestibus indutis non donare inferioribus ueteres ? quapropter ego, etiam si natus essem Iudaeus, ut fuerunt apostoli, dignum tamen erat me nouo accepto testamento uetus repudiare, ut fecerunt ipsi. nunc uero et naturae beneficio consecutus, ut sub quam miser et stultus et insuper ingratus ero, si me ultro addixero seruituti ? quippe Paulus inde Galatas arguit, quod in circumcisionem relabentes ad infirma repe
Abbreviated transcription (Latin):
tera quȩ illis quãuis ñ intelligentibꝰ
tam̃ placent: Dicant ubi hoc ioħes
uiderit. aut ubi se hoc abipso dño audisse di¬
xerit. Quicqͥd enĩ dixerint unde hoc iolies sci¬
re potuerit: inde credimꝰ etiã om̃s annuncia¬
tores natiuitatis xp̃i id qͦd annunciauert
scire potuisse. Deinde quȩro unde credant
dixisse diim. quȩ mͥ mat̾ aut qui fr̃s. Si quia
hoc euangłista narrauit: cur ei ñ credunt
& illud. quia mat̾ eiꝰ ce fr̃s quȩrebant eum᷑
Si aut̃ hoc mentitꝰ. ẽ. qͦd nolunt credere.
quomͦ ei credunt. xp̃m dixisse qͦd nolunt
intelligere: Deinde si xp̃m natũ qͥa iã iu¬
ueni adhęserat ñ potuit nosse matheus.
unde potuit xp̃m ñ natũ post tot annoᷤᷤ
natus nosse manicheus. Dicturi sunt. Sp̃s
sẽs hoc sciebat. qui erat inmanicheo. Ille sa¬
ne si sp̃s sc̃s esset: uera dixisset. S cur ñ pociꝰ
de xp̃o discipłis eiꝰ qui ettã corporalit̾ ei adhȩ¬

Expanded text:
tera, quae illis quamuis non intellegentibus tera, quae illis quamuis non intellegentibus tamen placent? dicant. ubi hoc Iohannes uiderit aut ubi se hoc ab ipso domino audisse dixerit. quicquid enim dixerint, unde hoc Iohannes scire potuerit, inde credimus etiam omnes adnuntiatores natiuitatis Christi id, quod adnuntiauerunt, scire potuisse. deinde quaero, unde credant dixisse dominum: quae mihi mater aut qui fratres? si quia hoc euangelista narrauit, cur ei non credunt et illud: quia mater eius et fratres quaerebant eum? si autem hoc mentitus est, quod nolunt credere, quomodo ei credunt Christum dixisse. quod nolunt intellegere? deinde si Christum natum. quia iam iuueni adhaeserat. non potuit nosse Matthaeus, unde potuit Christum non natum post tot annos natus nosse Manichaeus ? dicturi sunt: spiritus sanctus hoc sciebat, qui erat in Manichaeo. ille sane si spiritus sanctus esset, uera dixisset. sed cur non potius de Christo discipulis eius, qui etiam corporaliter ei adhae
Abbreviated transcription (Latin):
uł qͥfr̃s: suꝑ est ut etiã discipłos eiꝰ qͥb hoc
exemplũ inse ipso pͣbuit. ut t̾rem gene¬
ris necessitudinẽ ꝓpt̾ regnũ cȩlorũ con-¬
temnerent. affirment ñ habuisse patres
cuit: hoc ipse de matre & fr̃ib pͥor fecit.
sicut & alia multa in qͥb se nob̾ ut eum
imitarem᷑ p̃bere. & ut sequerem p̃ire
dignatꝰ.ẽ. Qua ꝓpt̾ iste qͥ in eo qͦd putat
palmare sic uncit᷑. quã iaceat & in uol¬
uatur incȩt̾is anĩaduertendũ . ẽ. Quipis¬
pe. qui ꝓpt̾ea dicit ñ credendũ apłis qui
eiꝰ ñ solũ diuinã s etiã humanã natiuita¬
tẽ annunciauert̃: qͥa postea iuueni ad¬
heserunt. & nec uiderunt eũ natũ. nec
se abillo hoc audisse dixert̃. Cur gͦ credt̃
iołi dicenti. inpͥncipio erat uerbũ. & ũ¬
bũ erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ. hoc
erat inpͥncipio apud dm̃. omĩa ꝑ ipsũ fac¬
ta sunt & sine ipso factũ. ẽ. nichil. & cȩ¬

Expanded text:
ui fratres? superest, ut etiam discipulos eius, quibus hoc ui fratres? superest, ut etiam discipulos eius, quibus hoc exemplum in se ipso praebuit, ut terreni generis necessitudinem propter regnum caelorum contemnerent, adfirment non habuisse patres,cuit, hoc ipse de matre et fratribus prior fecit, sicut et alia multa, in quibus se nobis, ut eum imitaremur, praebere et, ut sequeremur, praeire dignatus est. quapropter iste, qui in eo, quod putat palmare, sic uincitur, quam iaceat et inuoluatur in ceteris animaduertendum est. quippe qui propterea dicit non credendum apostolis, qui eius non solum diuinam, sed etiam humanam natiuitatem adnuntiauerunt, quia postea iuueni adhaeserunt et nec uiderunt eum natum nec se hoc ab illo audisse dixerunt. cur ergo credunt Iohanni dicenti: in principio erat. uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum; hoc erat in principio apud deum; omta sunt et sine ipso factum est nihil et ce
Abbreviated transcription (Latin):
uinis potest sine blasphemia. Quarecũ in
omĩ testimonio ueritatis hoc semꝑ quęri
soleat. utrũne qͥs audierit anuiderit. isti
uͦ nec audisse se fateant᷑ ab ipso generatio¬
nis hc̃ ordinẽ aut quia omĩno sit natꝰ. nec
uidisse oculis. qͥa longo post tẽpore idest
post baptismũ cognouerint eũ: m & omi
recte iudicanti tã stultũ uidet᷑ hoc cre¬
dere. quã si quis cecũ & surdu testẽ in ui¬
dicium uocet. IUGꝰ
piat genealogiã iħu xp̃i: ibi aꝑtissi¬
me uictus ostendit᷑ legentib quȩ supra
diximꝰ. de filio hominis qͦd tã crebro se xp̃c
esse testatur. & de filio di quomͦ idẽ ipse sit
& filiꝰ hominis. quomͦ scđ̾m diuinitatẽ ñ
statur. Unde oportet eũ credi & intelligi.
&e a patre exisse. & de cęlo uenisse: & hic ta¬
men uerbĩ carnẽ factũ int̾ homines ha¬
bitasse. Qͦd si ꝓpt̾ea putant ñ habuisse in
t̾ra matrẽ uł genꝰ. quia dixit. quȩ mͥ mat̾¬

Expanded text:
uinis potest sine blasphemia. quare cum in uinis potest sine blasphemia. quare cum in omni testimonio ueritatis hoc semper quaeri soleat, utrumne quis audierit, an uiderit, isti uero nec audisse se fateantur ab ipso generationis hunc ordinem aut quia omnino sit natus, nec uidisse oculis, quia longo post tempore, id est post baptismum cognouerint eum: mihi et omni recte iudicanti tam stultum uidetur hoc credere, quam si quis caecum et surdum testem in iudicium uocet. AUGUSpiat genealogian Iesu Christi. ibi apertissime uictus ostenditur legentibus, quae supra diximus de filio hominis, quod tam crebro se Christus esse testatur, et de filio dei, quomodo idem ipse sit et filius hominis, quomodo secundum diuinitatem non hlica doctrina testatur. unde oportet eum credi et intellegi et a patre exisse et de caelo uenisse et hic tamen uerbum carnem factum inter homines habitasse. quodsi propterea putant eum non habuisse in terra matrem uel gen
Abbreviated transcription (Latin):
tantibꝰ discipłis demonstrasse insanꝰ opinat᷑
ñ solũ de cȩtis uanitatibꝰ suis. s etiã de ipsa
xp̃i fallatia sibi tanquã ñ fallenti uult
credi. utrũ xp̃o melior qͦ fallente ipse ñ
fallit. an eo ipso ñ ueracis xp̃i s fallacis ma¬
nichei discipłs. cũ & in hoc fallit. inqͦse ñ didi¬
cisse fallere gloriatur. Faostꝰ¬
uare ñ credis genealogiã iħu: Multȩ qͥdẽ
sunt causȩ. s palmaris illa: qͥa nec psẽ
dre suo usquã se fatetur patre haberes aut
genꝰ int̾ra. s econtra qͥa ñ sit de hoc mundo
quia a patre dõ ꝓcesserit. qͥa descenderit de
li ipsi qui has ei genealogias ascribunt: ñ eũ
ante natiuitate cognouisse uident᷑. s neq
statĩ ut natus. ẽ. qͦ crederent᷑ ea scripsisse
que erga eũ oculis suis uiderint gesta. sed
uueni iã & maturo coniuncti st̃ ei icest
aimoru triginta. siquidẽ &x ętas ascribi di¬

Expanded text:
tantibus discipulis demonstrasse insanus opinatur, et tantibus discipulis demonstrasse insanus opinatur, et non solum de caeteris vanitatibus suis, sed etiam de ipsa Christi fallacia sibi tanquam non fallenti vult credi: utrum Christo melior, quo fallente ipse non fallit; an eo ipso non veracis Christi, sed fallacis Manichaei discipulus, cum et in hoc fallit, in quo se non didicisse fallere gloriatur? uare non credis in genealogiam Iesu? multae quidem sunt causae, sed palmaris illa, quia nec ipse ore suo usquam se fatetur patrem habere aut genus in terra, sed e contra, quia non sit de hoc mundo, quia a patre deo processerit, quia descenderit de li ipsi. qui has ei genealogias ascribunt, non eum ante natiuitatem cognouisse uidentur, sed neque statim, ut natus est, quo crederentur ea scripsisse, quae erga eum oculis suis uiderint gesta, sed iuueni iam et maturo coniuncti sunt ei, id est rum ferme triginta, siquidem et aetas ascribi di
Abbreviated transcription (Latin):
nos quibꝰ manifestat᷑: quã ꝓpt̃ illos inqͥbꝰ fi¬
gurabat᷑. Pouẽ quippe &e asiũ sinecesse sit.
unꝰ qͥsq sine decruñto oꝑis iungit. Sapientẽ uͦ
&e stultii. ñ ut unꝰ p̃cipiat & alt̃ obtẽperet.
s parit̃ exequali pocestate ut annuncient
uerbu dĩ: ñ sine scandalo quisq comites fac̃.
Itaq eandẽ scripturã tenemꝰ. & tẽ potestate
p̾cipientẽ umbris tegendũ qͦd nc̃ aꝑiretur:
& nc̃ auctoritate attestantẽ lucẽ aꝑtum
qͥd tunc tegebatur. De caluo aut̃ & rebur¬
ro qͦd eos immundos lex dixerit: parũ faustꝰ
attenderat. aut inmendosũ codicẽ inciderat
S utinã ipse caluã frontẽ habere noluisset.
atq in ea crucẽ xp̃i figere ñ erubuisset. Pro¬
fecto xp̃m clamante. ego sũ ueritas: nec cũ
falsis uulneribꝰ occubuisse. nec cũ falsis cica¬
tricib resurrexisse credidisset. Quin ectã dic̃
Ego fallere ñ didici. qđ sentio loquor. Non ẽ gͦ
discipłs xp̃i sui. quẽ falsas cicatrices dubi¬

Expanded text:
pter illos in quibus figurabatur. Bovem quippe et asinum, si necesse sit, unusquisque sine detrimento operis jungit: sapientem vero et stultum, non ut unus praecipiat, et alter obtemperet, sed pariter ex aequali potestate, ut annuntient verbum Dei, non sine scandalo quisquam comites facit. Itaque eamdem Scripturam tenemus, et tunc potestate praecipientem umbris tegendum, quod nunc aperiretur; et nunc auctoritate attestantem luce apertum, quod tunc tegebatur. De calvo autem et reburro , quod eos immundos Lex dixerit, parum Faustus attenderat, aut in mendosum codicem inciderat. Sed utinam ipse calvam frontem habere voluisset, atque in ea crucem Christi figere non erubuisset: profecto Christum clamantem, Ego sum veritas , nec cum falsis vulneribus occubuisse, nec cum falsis cicatricibus resurrexisse credidisset. Quin etiam dicit: Ego fallere non didici; quod sentio loquor. Non est ergo discipulus Christi sui, quem falsas cicatrices dubi
Abbreviated transcription (Latin):
cubito desuꝑ cȩlesti unitate consũmans. Qd
post septẽ dies exquo ingressus noe inarcã.
faccũ . ẽ. diluuiũ: Quia inspe futurȩ qui¬
etis quȩ septuno die significata. ẽ. baptiza¬
mur. Ed prȩt̃ arcã om̃is caro quã t̾ra susten¬
tabat diluuio consũpta . ẽ. Quia prȩt̾ eccłȩ
sociecatẽ. aqua baptismi quãuis eade sit ñ
solũ ñ ualet ad salutẽ. s ualet potiꝰ adꝑniciẽ.

Expanded text:
cubito desuper coelesti unitate consummans. CAPUT XVII. Quod cubito desuper coelesti unitate consummans. CAPUT XVII. Quod post septem dies ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluvium: quia in spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur; quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi, quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem;
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s ꝑtinens. insepties septenis qui fiunt qͥd¬
raginta nouẽ uno addito consũmatꝰ ꝓpt̃
qͥd dictũ. ẽ. Studentes seruare unitatẽ
sp̃s inuinculo pacis. Mali aut̃ inbinario
numero adscismata faciles &e qͦdã mͦ diuisi¬
biles ostendunt᷑. Eͦd ipse noe cũ suis octa¬
uus entimerat᷑: Quia in xp̃o spes resurrec¬
tionis nr̃ȩ apparuit: qͥ octauo die id ẽ. post
sabbati septimũ pͥmo. amortius resurrex̃
Qui dies a passione t̾cius. uinumero autẽ
diexũ qͥ ꝑomẽ tẽpus uoluunt᷑ octauus
& pͥmꝰ . ẽ. Qͦa arca collecta adunũ cubitũ
inunitatẽ collectã sullimat & ꝑficit:
Unde dicit in euangłio. Qui mecũ ñ colligit
spargit. Qd aditꝰ ei fit a laterȩ ÷ Nemo qͥꝑ¬
camerata construunt᷑. sic̃ exom̃ibꝰ gentibꝰ.
uł biꝑtitã multitudine congregat᷑ ȩccła
& ideo arcȩ infirmiora ista dicta st̃. qͥa in hac
t̾rena uita. ẽ. diuersitas gentiũ. Insũmo aut̃
oms inunũ consĩmam. & ñ ÷ ista uarietas:

Expanded text:
pertinens in septies septenis, qui fiunt quadraginta nouem, uno addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enumeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae adparuit, qui octauo die, id est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum, qui per omne tempus uoluuntur, octauus et primus est. Quod arca conlecta ad unum cubitum in.unitatem conlecta sublimat et perficit. unde dicit in euangelio: qui mecum non conligit, spargit. quod aditus ei fit a latere: nemo qcamerata construuntur, sic ex omnibus gentibus vel bipertitam multitudinem congregat Ecclesiaet ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. et non es
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ legis xp̃c adiusticui omi credenti. dicit
etiã de xp̃o loquens qͦt qͦt enĩ st̃ ꝓmissiones dei
in illo eciã & tu m dicis isrłitas de xp̃o nichil p̃¬
dixisse ꝓphetas: Quid gͥ restat. nͥ ut eligã utrũ
manicheo credã fabula uanã &e longa contra
paulu narranti. an paulo p̾monenti. siqͥs uobis
euangłir auerit prȩc quã qͥd euangelit auimꝰ uo¬
b. anathema sit: Hic forte dicant. Ostende no
si parua sit ista auctoritas. qua dicunt apli
ea quȩ inhebreoꝵ ꝓpharũ litteris legunꝰ in
xp̃o esse cõpleta. uł qͥd dicit ipse dñs de se illa cẽ
conscripta & inde qͥsqͥs hoc ostendere ñ potue.¬
rit: ipẽ ñ intelligit. ñ apłi aut xp̃c̃ aut scĩ¬

Expanded text:
enim legis Christus ad iustitiam omni credenti; dicit enim legis Christus ad iustitiam omni credenti; dicit etiam de Christo loquens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas de Christo nihil praedixisse prophetas? quid igitur restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema sit? Hic forte dicant: "ostende nobsi parua sit ista auctoritas, qua dicunt apostoli ea, quae in Hebraeorum prophetarum litteris legimus, in Christo esse conpleta; uel quod dicit ipse dominus de se illa esse conscripta. proinde quisquis hoc ostendere non potuerit, ipse non intellegit; n
Abbreviated transcription (Latin):
Habent ibi moysen & ꝓpħas. & cũ ille dixisset
ñ eos credituros nͥ aliquis resurrexisset amo¬
rtuis: uerissime responsũ.ẽ. Si moysen &
ꝓpħas ñ audiunt: nec si quis a moreuis re¬
surrexerit credent. Qua ꝓpt̃ isti ñ audien
xisse credunt que morcuũ fuisse ñ cre¬
dunt : Nã qͦmͦ mortuũ fuisse credunt.
que mortale corpus habuisse ñ credunt:
ñ credimꝰ. Habemꝰ enĩ xp̃m uerũ atq uera¬
cationi suȩ testimonia exlege & ꝓpħis ad¬
hibentibꝰ. sicut innrimerabilibꝰ locis osten¬
dunt. Qa paulus hreuissime uerissimeq
cõplexus e dicens. Nc̃ atit̃ sine lege iusticia
di manifestata ẽ. testificata ꝑlege & ꝓpłias.¬
Quos ꝓphas n iusrłitas quorũ esse aptissime
dixit a testam̃ta & legis constitutione &
loquit dicens. Quot qͦt enĩ st̃ ꝓmissiones
di. millo etia. dicit m paulus isrłicarũ
esse legis constitutione. dicit etia finis

Expanded text:
habent ibi Moysen et prophetas. et cum ille dixisset habent ibi Moysen et prophetas. et cum ille dixisset non eos credituros, nisi aliquis resurrexisset a mortuis, uerissime responsum est: si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent. quapropter isti non audientodo enim resurrexisse credunt, quem mortuum fuisse non credunt? nam quomodo mortuum fuisse credunt, quem mortale corpus habuisse non credunt ?non credimus. habemus enim Christum uerum atque ueracationis suae testimonia ex lege et prophetis exhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. quod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per s nisi Israhelitas, quorum esse apertissime dixit et testamenta et legis constitutionem et loquitur dicens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse legis constitutionem; dicit etiam: finis
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. ñ eũ quẽ p̃dicauert̃ apł̃i. s suũ ꝓpriũ
fallacẽ. fallacit huiꝰ falsitatis sectatores con¬
gruent̃ & ipsi mentrunt᷑. nͥ qͦd unpudent̃ sibi
credi uolunt. cũ se mencientis discipłos c̃ẽ fa¬
teant᷑. Contigit eis. qͦd de ipsis infidelibꝰ iudeis
dicit apls. Cũ legitꝰ mdyses: uelam̃ est suꝑ cor
corũ. Neq enĩ aufert᷑ hõc uelam̃ ꝑ qͦd ñ intel¬
ligunt moysen: nisi transierint Ad xp̃m. non
quale ipsi fuixerunt s qualẽ patres hebrei
ꝓphetauert̃. Sic enĩ idẽ apłi ait. Cũ aut̃ tran¬
sieris addm: au̾feret᷑ uelamen. Neq enĩ mi-¬
impleri om̃ia quȩ scripta st̃ inlege moysi &
ꝓpħis &e psalmis de me. nolunt isti credere:
quando qͥdẽ ipse xp̃c narrauit. qͥd abrahã di¬
xerit immisericordi  diuiti cũ apud inferos
torqueret᷑. & peteret inde mitti aliquẽ ad
fr̃s suos a quo docerent᷑. ne & ipsi uenirent
in locũ illũ tormentorũ. Hoc enĩ ei diccũ ẽ.

Expanded text:
dicant, non eum, quem praedicauerunt apostoli, sed suum proprium fallacem fallaciter, cuius falsitatis sectatores congruenter et ipsi mentiuntur, nisi quod inpudenter sibi credi uolunt, cum se mentientis discipulos esse profiteantur: contigit eis, quod de ipsis infidelibus Iudaeis dicit apostolus: cum legitur Moyses, uelamen est super cor eorum; neque enim auferetur hoc uelamen, per quod non intellegunt Moysen, nisi transierint ad Christum, non qualem ipsi finxerunt, sed qualem patres Hebraei prophetauerunt. sic enim idem apostolus ait: cum autem transieris ad dominum, auferetur uelamen. neque enim miimpleri omnia quae scripta sunt in Lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me, nolunt isti credere: quandoquidem Christus ipse narravit, quid Abraham dixerit immisericordi cuidam diviti, cum apud inferos torqueretur, et peteret inde mitti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, ne et ipsi venirent in illum locum tormentorum. hoc enim ei dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nos ds̃ esse sublege s subgrã. rep̃hendere isti
solent imꝑitia furiosa. Cedant gͦ auctori¬
tati aplicȩ quȩ laudans atq cõm̃dans isra¬
helitarũ excellentiã. etiã hoc enumerauit
qͦd eorũ sit legis constitutio. Quȩ si mala
esset: ñ utiq ineorũ laude poneret᷑. Siaut̃¬

Expanded text:
nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendere isti nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendere isti solent inperitia furiosa. cedant ergo auctoritati apostolicae, quae laudans atque commendans Israhelitarum excellentiam etiam hoc enumerauit, quod eorum sit legis constitutio. quae si mala esset, non utique in eorum laude poneretur; si aut
Abbreviated transcription (Latin):
as benedictꝰ in scła. Quid potest abundan¬
tiꝰ dici. qͥd expressius declarari. qͥd sanctiꝰ cõm̃¬
dari: Que est enĩ adoptio israhelitarũ. nͥ ꝑfi
liũ di: Vnde adgalathas dicit. Cũ aut̃ uenitꝰ
plenitudo tẽporis: misit ds̃ filiũ suũ faccũ
ex muliere. factũ sublege. ut eos qͥ sublege
erant redimeret. ut adoptionẽ filiorũ reci¬
pemꝰ. & quȩ gła eorũ. nͥ p̃cipue illa de qua
idẽ paulus adeosde romanos dicit: Quid gͦ
ampliꝰ. ẽ. iudeo. aut quȩ utilitas circuncisi¬
onis. Multũ ꝑomne modũ. Primũ qͥdem:
qͥa credita st̃ illis eloquia dĩ. Quęrant isti
quȩ sint eloquia di credita iudeis. & osten¬
dant nob̾ alia pͣter hebreorũ ꝓphetarũ.
ã uͦ testam̃ta cur dixit adisrahelitas p̾ci¬
pue ꝑtinere. nͥ qͥa uetꝰ testam̃tũ illis est
datũ. & nouũ inuetere figuratũ: Le¬
gis aut̃ constitutionẽ quȩ isrłitis data est.
n intelligentes eiꝰ dispensationẽ qͥa iã ñ uult

Expanded text:
deus benedictus in saecula. quid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari ? quae est enim adoptio Israhelitarum nisi per filium dei? unde ad Galatas dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium ub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. et quae gloria eorum nisi praecipue illa, de qua idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: quid ergo amplius est Iudaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per omnem modum. primum quidem, quia credita sunt illis eloquia dei. quaerant isti, quae sint eloquia dei credita Iudaeis, et ostendant nobis alia praeter Hebraeorum prophetarum. iam uero testamenta cur dixit ad Israhelitas praecipue pertinere, nisi quia et uetus testamentum illis est datum et nouum in uetere figuratum? legis autem constitutionem, quae Israhelitis data est, non intellegentes eius dispensationem, quia iam non uult
Abbreviated transcription (Latin):
ad altitudinẽ suã. humani corporis instar
ostendit. qͥa incorpore humano xp̃c appa¬
ruit: Qͦd cubitis qͥnqͥginta latitudo eiꝰ ex¬
pandit᷑. sic̃ dic̃ apłs. cor nr̃m dilatatũ. ẽ:¬

Expanded text:
ad altitudinem suam humani corporis instar ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, quia in corpore humano Christus adparuit. quod cubitis quinquaginta latitudo eius expanditur: sicut dic
Abbreviated transcription (Latin):
sionis meȩ. nimia longitudine sermoniꝰ
impediã. Quẽ enĩ ñ moueat ad quęx endũ
& intelligendĩ xxp̃m in illis libris. ut ea
omittã quȩ quãuis tanto suauiꝰ contem¬
plent᷑ qͣnto ex abditioribꝰ locis enuelean.¬
tur. tam̃ exigunt ꝓlixitatẽ dissertati¬
onis qͥ apluribꝰ actestatiõnibꝰ indigent:
ut omittã gͦ talia. quẽ ñ moueat adsa¬
lubrẽ fidẽ. qͦd enoch septimꝰ ab adã deo
placuit & translatꝰ . ẽ. & septima reqͥes
p̃dicat᷑. ad quã transferc᷑ om̃is. qͥ tanquã
sexto die sexta ętate scłi xp̃i aduentu
format᷑: Qͦd noe cũ suis ꝑ aquã & lignũ
liberat᷑. sicut familia xp̃i ꝑ baptismũ cru¬
cis passione signatũ: Ed de lignis qͣdratis
eade arca fabricat᷑. sicut ȩccłia de scĩs con¬
struit᷑. ad omẽ opus bonũ semꝑ paratis
Quadratũ enĩ quacũq uerteris: firmit̾ stat.
Qͦa sexies. longa adlaticudinẽ siã & decies

Expanded text:
sionis meae nimia longitudine sermonis sionis meae nimia longitudine sermonis inpediam. Quem enim non moueat ad quaerendum et intellegendum Christum in illis libris, ut ea omittam, quae quamuis tanto suauius contemplentur, quanto ex absconditioribus locis enucleantur, tamen exigunt prolixitatem dissertationis, quia pluribus adtestationibus indigent, ut omittam ergo talia: quem non moueat ad salubrem fidem, quod Enoch septimus ab Adam deo placuit et translatus est: et septima requies praedicatur, ad quam transfertur omnis, qui tamquam sexto die sexta aetate saeculi Christi aduentu formatur? quod Noe cum suis per aquam et lignum liberatur: sicut familia Christi per baptismum crucis passione signatum. quod de lignis quadratis eadem arca fabricatur: sicut ecclesia de sanctis construitur ad omne opus bonum semper paratis. quadratum enim quacumque uerteris, firmiter stat. quod sexies longa ad latitudinem suam et decies
Abbreviated transcription (Latin):
meo uirtutẽ. Auertisti faciẽ tuã. & fac¬
tus sũ conturbatꝰ. Vnde intelligit᷑. omnẽ
animã participatione lucis dĩ ñ ꝑse ipsã
esse pulchrã & decorã. & uirtute pollentẽ.
Qͦd & isti manichei si considerarent & intel¬
ligerent: ñ intantã blasphemiã cadereã.
putando se e̾e̾ naturã & substantiã dĩ. S
ideo ñ possunt: quia ñ quiescunt. Sabbatũ
enĩ cordis ñ intelligunt. Nã si qͥescerent:
conuerterent. id ẽ. sibi tribuerent non
genti nescio cui tenebrariĩ. atq ita ꝑgrãm
dĩ eidẽ peccato dominarent᷑. Nẽ uͦ. & ipsi
& om̃s qui iuersis erroribꝰ contumaces re¬
sistendo ueritati exeunt a facie dĩ: sicut
cain. sicut iudei ꝑditi. habitant int̾ra
cõmotionis id .ẽ. inpturbatione carnali.
contra iocunditate dĩ hoc ẽ. contra eden.
qͦd int̾pretat᷑ epulatio. ubi . ẽ. plantatꝰ pa¬
radisus. lã cȩtera pauca de multis breuit̃q
ꝑstringã. ne ꝓpositũ oꝑis huiꝰ & respon¬

Expanded text:
uirtutem; auertisti autem faciem tuam et factus sum conturbatus. unde intellegitur omnem animam participatione lucis dei, non per se ipsam, esse pulchram et decoram et uirtute pollentem. quod et isti Manichaei si considerarent et intellegerent, non in tantam blasphemiam caderent putando se esse naturam et substantiam dei. sed ideo non possunt, quia non quiescunt; sabbatum enim cordis non intellegunt. nam si quiescerent, conuerterent, id est sibi tribuerent, non genti nescio cui tenebrarum, atque ita per gratiam dei eidem peccato dominarentur. nunc uero et ipsi et omnes, qui diuersis erroribus contumaces resistendo ueritati exeunt a facie dei, sicut Cain, sicut Iudaei perditi, habitant in terra commotionis, id est in perturbatione carnali contra iucunditatem dei, hoc est contra Eden, quod interpretantur epulationem, ubi est plantatus paradisus. iam cetera pauca de multis breuiterque perstringam, ne propositum operis huius et respon
Abbreviated transcription (Latin):
ñ .e. tẽpus ueceris testam̃ti. quo tẽporale atq
carnale regnũ expectet᷑ a dõ. & facta funt
omĩa noua scđm eandẽ spẽ: ut regnũ cȩlo¬
rũ ubi nulla erit mors atq corruptio. ꝓ¬
missu teneamꝰ. Inresurrectione aut̃ mortu¬

Expanded text:
n est tempus ueteris testamenti, quo temporale atque carnale regnum exspectetur a deo; et facta sunt omnia nona secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectione autem mortu
Abbreviated transcription (Latin):
flagitet᷑ qͦmͦ neutrũ abaltero dissonet. s
ineade sane fidei regula utrũq con¬
cordet. Sienĩ  tu quoq pie quęreres:
posses inuenire quomͦ ista pscrutanda di¬
lucescant. NLã qͥ filiꝰ di exsemine dauid
hõ factu. ẽ. nec idẽ apł̃s uno loco dicit. & aliȩ sç̃
seripture aptissime p̃cdicant. Qd uͦ dicit. & si noue
cũstantia scripturȩ loci eiꝰ satis ostendit. qͥd loqͥt᷑
apłs. Suo quippe more uita nr̃am futurã quȩ
iã in ipso homine mediatore xp̃o iħu capite
nr̃o resurgente cõpleta ẽ. ita spe certa medita¬
tur : tanquã iã assit. p̃sensq teneat᷑. Quȩ utiq
uita ñerit scđm carnẽ. sicut xp̃i uita ñ ẽ. scdm¬

Expanded text:
flagitetur, quomodo neutrum ab altero dissonet, sed flagitetur, quomodo neutrum ab altero dissonet, sed in eadem sanae fidei regula utrumque concordet. si enim tu quoque pie quaereres, posses inuenire, quomodo ista perscrutata dilucescant. Nam quod filius dei ex semine Dauid homo factus est, nec idem apostolus uno loco dicit et aliae sanctae scripturae apertissime praedicant. quod uero dicicumstantia scripturae loci eius satis ostendit quid loquatur apostolus; suo quippe more uitam nostram futuram, quae iam in ipso homine mediatore Christo Iesu capite nostro resurgente completa est, ita. spe certa meditatur, tamquam iam sit praesensque teneatur. quae utique uita non erit secundum carnem, sicut iam
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd uerũ sit. Alioqͥn nulla erit pagina qua
humanȩ imꝑitiȩ regat᷑ infirmitas: si libro¬
rũ saluberrima auctoritas aut contẽpt.
penitꝰ aboletͣ. aut int̾minata confundit᷑.
Qua ꝓpt̾ qͥsqͥses que uelut repugnantia ista
mouert̃. qͦd alibi scripeũ.ẽ. filiũ dĩ ex semi¬
ne dauid. alibi aut̃. & si noueramꝰ xp̃m se¬
ex uniꝰ apłi licteris ꝓferret᷑. s unũ eorũ pau¬
lus dixisset. alterũ petrus. aut isaias. aut
tanquã uno ore dicta iustissima & pruden-¬
tissima pietate credant᷑. & serenissimo in¬
tellectu inueniant᷑. & sollertissima diligen¬
tia de monstrent᷑: ñ liceret de alterutro du¬
bitare. Pinde quia exapłi pauli canonicis.
id ẽ. uere pauli epłis utrũq ꝓfert᷑. & ñ pos¬
sumꝰ dicere aut mendosũ esse codicẽ. omnes
enĩ latini em̃dati sic habent. aut int̾p̃tẽ
errasse. om̃s eni greciem̃dati sic habent: re¬
stat ut tu ñ intelligas. Ame aut̃ ratio

Expanded text:
quod uerum sit; alioquin nulla erit pagina, qua quod uerum sit; alioquin nulla erit pagina, qua humanae inperitiae regatur infirmitas, si librorum saluberrima auctoritas aut contempta penitus aboletur aut interminata confunditur. Quapropter quisquis es, quem uelut repugnantia ista mouerunt, quod alibi scriptum est: filium dei ex semine Dauid, alibi autem: etsi noueramus Christum seex unius apostoli litteris proferretur, sed unum eorum Paulus dixisset, alterum Petrus aut Esaias aut atamquam uno ore dicta iustissima et prudentissima pietate credantur et serenissimo intellectu inueniantur et sollertissima diligentia demonstrentur: non liceret de alterutro dubitare. proinde quia ex apostoli Pauli canonicis, id est uere Pauli epistulis utrumque profertur et non possumus dicere aut mendosum esse codicem — omnes enim latini emendati sic habent — aut interpretem errasse — omnes enim graeci emendati sic habent — restat, ut tu non intellegas, a me autem ratio
Abbreviated transcription (Latin):
seruiat om̃is fidetis & pius intel¬
lectus. Ibi siquid uelut absurdũ moue¬
rit: ñ licet dicere. auctor huiꝰ libri ñ
tenuit ueritatẽ. sed eodex m̃dosus . ẽ. aut in¬
t̃pres errauit. aut tu ñ intelligis. Inopusculiᷤ
aut̃ posteriorũ quȩ libris innumerabilibꝰ con¬
tinent᷑. s nullomͦ illi sacratissimȩ canonicarũ
scripturarũ excellentiȩ coequant᷑ : etiã inqͥ¬
buscũq eorũ inuenit᷑ eadẽ ueritas. longe
tam̃ . ẽ. impar auctoritas. Itaq ineis si qua forte
ꝓptea dissonare putant᷑ auero. quia ñ ut dic¬
ta sunt antelligunt᷑ : tam̃ liberũ ibi haba.
modi nͥ uel certa ratione uł exilla canoni¬
ca auctoritate defendant᷑. ut demonstre¬
t᷑ siue om̃ino ita esse. siue fieri pot̾uisse. qͦd
uł disputatũ ibi . ẽ. uł narratũ: sicui displi¬
cuerit aut credere noluerit ñ rep̃hendit᷑.
aliqͥd insuis litteris posuisse ipsa canonis
confirmatione declarat᷑: ñ licet dubitare

Expanded text:
seruiat omnis fidelis et pius intelseruiat omnis fidelis et pius intellectus. ibi si quid uelut absurdum mouerit, non licet dicere: auctor huius libri non tenuit ueritatem, sed: aut codex mendosus est aut interpres errauit aut tu non intellegis. in opusculis autem posteriorum, quae libris innumerabilibus continentur, sed nullo modo illi sacratissimae canonicarum scripturarum excellentiae coaequantur, etiam in quibuscumque eorum inuenitur eadem ueritas, longe tamen est inpar auctoritas. itaque in eis, si qua forte propterea dissonare putantur a uero, quia non, ut dicta sunt, intelleguntur, tamen liberum ibi habet smodi, nisi vel certa ratione vel illa canonica auctoritate defendatur, ut demonstretur sive omnino ita esse sive fieri potuisse, quod vel ibi disputatum est vel narratum est; si cui displicuerit, aut credere noluerit, non reprehenditur. aliquid in suis litteris posuisse ipsa canonis confirmatione declaratur, non licet dubitare,
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas. In hoc aut̃ paulũ aliquando
errasse. & ꝓficiendo mutasse sententiã.:
absit ut dicamꝰ. Quod etiã ipse faustꝰ sen¬
sit. quã imꝓhe atq impie diceret᷑. ma
bere ñ consonũ. fortasse occultiori & ad
dinoscendũ difficiliori ueritate. qͦd aut
sic remanserit. aut inposterioribꝰ correc¬
tũ sit : qͥa ñ p̃cipiendi auctoritate. s ꝓ¬
ficiendi exercitatione scribunt᷑ a nobis
uit. Qd genꝰ litterarũ. ñ cũ credendi ue¬
cessitate: s cũ iudicandi libertate legen-¬
dũ ẽ. Cui tam̃ ne int̾cluderet᷑ locus. & ad¬
imeret᷑ posteris adquęstiones difficiles
tractandas atq uersandas. linguȩ ac stili
saluberrimꝰ labor: distincta. ẽ a posteriorp
libris excellentia canonicȩ auctoritatis.
ueteris & noui testam̃ti. Quȩ apłorũ con¬
firmata tẽporibꝰ. ꝑsuccessiones epõrũ &.
ꝓpagationes ȩccłarũ tanquã insede
quadã sullimit̃ consti tata ẽ. curi

Expanded text:
auctoritas. in hoc autem Paulum aliquando auctoritas. in hoc autem Paulum aliquando errasse et proficiendo mutasse sententiam, absit ut dicamus. quod etiam ipse Faustus sensit quam inprobe atqbere non consonum fortasse occultiori, et ad dignoscendum difficiliori veritati, quod aut sic remanserit, aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione scribuntur a nobisbit . Quod genus litterarum non cum credendi necessitate, sed cum judicandi libertate legendum est. Cui tamen ne intercluderetur locus, et adimiretur posteris ad quaestiones difficiles tractandas atque versandas linguae ac stili saluberrimus labor, distincta est a posteriorum libris excellentia canonicae auctoritatis Veteris et Novi Testamenti, quae Apostolorum confirmata temporibus per successiones episcoporum et propagationes ecclesiarum tamquam in sede quadam sublimiter constituta est, cui
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogatꝰ utruĩ accipiat apłm paulũ res¬
serat adromanos: aut om̃ino ñ scripsisse
qͥd tanquã eiꝰ ꝓfertur. filiũ dĩ exlemine da¬
uid scđm carnem. Qua tandẽ ratione id
ostendit: Quia ĩ pocest inqͥt utrunq uerũ
esse. & qͦd inepła. ẽ adromanos de filio suo
qui factus. ẽ. ei exsemine dauid sçđm carnẽ.:
&e qͦd ait adcorinthios. itaq nos amodo ne¬
stat gͦ ut nos demonstremꝰ quã possit utrũ¬
q uerũ esse. & quã sibi hȩc duo ñ sint con¬
traria. Unũ quippe eorũ ñ esse pauli nul
lomͦ possumꝰ dicere. qͥa nulla ineo uariat
codicũ auctoritas. & si enĩ inqͥbusdã lati¬
nis exemplaribꝰ ñ legit᷑ factus s natus ex
semine dauid. cũ greta factꝰ habeant. un¬
de ñ aduerbũ s adsententiã transferre
uoluit dicendo natũ latinꝰ int̾pres: tam̃
xp̃m exsemine dauid esse scd̾m carnẽ.
om̃tũ librorũ atq linguarũ concordat

Expanded text:
interrogatus utrum accipiat apostolum Paulum, resinterrogatus utrum accipiat apostolum Paulum, resserat ad Romanos; aut omnino non scripsisse, quod tanquam ejus profertur, Filium Dei ex semine David secundum carnem. Qua tandem ratione id ostendit? Quia non potest, inquit, utrumque verum esse, et quod in Epistola est ad Romanos, De Filio suo, qui factus est ex semine David secundum carnem ; et quod ait ad Corinthios, Itaque nos amodo nestat ergo, ut nos demonstremus, quam possit utrumque uerum esse et quam sibi haec duo non sint contraria. unum quippe eorum non esse Pauli nullo modo possumus dicere, quia nulla in eo uariat codicum auctoritas. etsi enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur: factus, sed natus ex semine Dauid, cum graeca factus habeant, unde non ad uerbum, sed ad sententiam transferre uoluit dicendo "n at u m" latinus interpres, tamen Christum ex semine Dauid esse secundum carnem, omnium librorum atque linguarum concordat
Abbreviated transcription (Latin):
te dicant ñ scđm hoc mortale & corrup¬
tibile corpꝰ nos in resurrectione cõmutari
s scđm animã. cũ apłs hoc ñ ꝓposuerit un¬
de diceret. sed de corpore abipsius quęstioniꝰ
initio locutꝰ fuerit. sicut ipsa eiꝰ indicat
ꝓpositio. S dicet aliquis inqͥt. Quomͦ resur¬
gunt mortui: Quo aut̃ corpore ueniunt:
Hic sane consequent̃ tanquã digito ostendit
unde loqueret᷑. & fubiecit dicens. Oportet enĩ
corruptibile hoc induere incorruptelã. &
mortale hoc induere immortalitatẽ. Hec gͦ¬
cũ iste neget. cũq ipsũ dm de qͦ paulus dicit.
immortali. incorruptibili. soli dõ honor & gła.¬
am̃. iste corruptibilẽ p̃dicet. qͣndoqͥdẽ sub¬
stantiã eiꝰ atq naturã & totã timuisse ne
a tenebrarũ gente corrũꝑetur. & ut cȩt̃ȩ
consuleret᷑. ex parte corruptã. detestan¬
da & abominanda eorũ fahula somiuat:
qͥd ẽ qͦd etiã in hoc conatͣ fallere impitos.
& indiuinis scripturis minꝰ eruditos ut¬

Expanded text:
m hoc mortale et corruptibile corpus nos in resurrectione conmutari, sed secundum animam, cum apostolus hoc non proposuerit, unde diceret, sed de corpore ab ipsius quaestionis initio locutus fuerit, sicut ipsa eius indicat propositio: sed dicet' aliquis, inquit, quomodo resurgunt mortui? quo autem corpore ueniunt? hic tamen consequenter tamquam digito ostendit, unde loqueretur, et subiecit dicens: oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam et mortale hoc induere inmortalitatem. haec cum iste neget, cumque ipsum Deum, de quo Paulus dicit, Immortali, incorruptibili, soli Deo honor et gloramen, iste corruptibilem praedicet, quandoquidem substantiam eius atque naturam et totam timuisse, ne a tenebrarum gente corrumperetur et ut ceterae consuleretur, ex parte corruptam detestanda et abominanda eorum fabula somniat: quid est, quod etiam in hoc conatur fallere inperitos et in diuinis scripturis min
Abbreviated transcription (Latin):
animã uiuentẽ. s de substantia dĩ id ipsũ
existentẽ qd ds̃. ẽ. m̃bra sua uł uestim̃ta sua
uł arma sua. id .ẽ. qͥnq elem̃ta. cũ & ipsa ni¬
chil aliud essent quã substantia di. intene¬
brarũ gente mersisse. ut in qͥnata caꝑent᷑.
Non scđm hominẽ. quẽ paulus dicit de cȩlo.
que dicit etiã nouissimũ adam inspũ ui¬

Expanded text:
animam uiuentem, sed de substantia dei id ipsum existentem quod deus est, membra sua uel uestimenta sua uel arma sua, id est quinque elementa cum et ipsa nihil aliud essent quam substantia dei, in tenebrarum gente mersisse, ut inquinata caperentur. non secundum hominem, quem Paulus dicit de caelo, quem dicit etiam nouissimum Adam in
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ declarat᷑ inmoribꝰ Illud enĩ erat tẽpus
significandi. hoc manifestandi. Ergo illa seri¬
ptura quȩ tunc fuit exactrix oꝑum signifi¬
cantiũ. nc̃ testis. ẽ. rerũ significatarũ łt
quȩ tẽ obseruabat᷑ ad p̃nunciationẽ: nc̃ recitat᷑
ad confirmationẽ. Bouẽ & asinũ adoꝑandũ
nungere tẽ ñ licebat: nc̃ licet. Declaratũ ẽ. eni
ꝑapłm. cũ de boue triturante ñ infrenando scri¬
pͥtura recoleret. dicente. nunquid de bobꝰ cu¬
ra. ẽ. deo: Quare gͦ nẽ legit᷑. qͣndo id qͦd ꝓhibu¬
it iã licet: Quia idẽ ipse ibi secutꝰ apłs ait

Expanded text:
nunc declaratur in moribus; illud enim erat tempus nunc declaratur in moribus; illud enim erat tempus significandi, hoc manifestandi. ergo ipsa scriptura, quae tunc fuit exactrix operum significantium. nunc testis est rerum significatarum; et quae tunc obseruabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. bouem et asinum ad operandum iungere tunc non licebat, nunc licet. declaratum est enim per apostolum, cum de boue triturante non infrenando scripturam recoleret dicentem: numquid de bubus cura est deo? quare ergo nunc legitur, quando id quod prohibuit iam licet ? quia idem ipse ibi secutus apost
Abbreviated transcription (Latin):
erat p̃ceptũ. nc testimoniũ. Scenophegiã ñ
celebrare aliqͥndo peccatiĩ fuit: nc̃ ñ.ẽ. peccas¬
tũ. Tabnaculo aut̃ dĩ qͦd ẽ eccłia ñ cõpaginari.
semꝑ peccatũ.ẽ. S tunc agebatur sub p̃cepto
figurato. nc̃ legitur intestimonio reuelato. Nã
& illud qͥd tunc factũ . ẽ. ñ diceret᷑ tab̾naculum
testimonii: nͥ alicui ueritati quȩ suo tẽpore
declaranda erat. quadã congruentia significati¬
onis arcestaret᷑. Lincis uestibꝰ miscere purpu¬
rã. & linostima ueste undui aliqͥndo peccatum
fuit. nc̃ ñ ẽ peccatũ. d mnordinate uriuere. &
⁊diuersi generis ꝓfessiones uelle miscere. ut
uł scĩmonialis habeat ornam̃ta nuptarũ. uł
ea que se ñ continens nupsit ⁊ speciẽ uirginis
gerat: omĩmodo peccatũ. ẽ. & siquid incon-¬
uenient̃ ex diuerso genere inuita cuiꝰq con¬
texit᷑. Uerũ illud tc̃ figurabat᷑ inuestibꝰ: qͦd

Expanded text:
erat praeceptum, nunc testimonium. scenopegia non erat praeceptum, nunc testimonium. scenopegia non celebrare aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. tabernaculo autem dei, quod est ecclesia, non compaginari semper peccatum est. sed tunc agebatur sub praecepto figurato, nunc legitur in testimonio reuelato. nam et illud quod tunc factum est non diceretur tabernaculum testimonii, nisi alicui ueritati, quae suo tempore declaranda erat, quadam congruentia significationis attestaretur. lineis uestibut miscere purpuram et linostima ueste indui aliquando peccatum fuit, nunc non. est peccatum. sed inordinate uiuere et diuersi generis professiones uelle miscere, ut uel sanctimonialis habeat ornamenta nuptarum uel ea quae se non continens nupsit speciem uirginis gerat, omni modo peccatum est; et si quid inconuenienter ex diuerso genere in uita cuiusque contexitur. uerum illud tunc figurabatur in uestibus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ibi scripta st̃ ñ iã obseruare corporalit̃. s intel¬
ligere &e facere spualit̾ nos dñs iubet. Scripta
sunt enĩ ꝓpt̾ nos. inqͦs finis scłorũ obuenit. sic̃
itẽ dic̃ idem apł̃s. Omĩa enĩ que ante scripta
sunt: ut nos docerem᷑ scripta st̃. Qua ꝓpt̃ non
manducare azimũ ꝑstatutos septẽ dies. tẽpo¬
re ueteris testam̃ti peccatũ fuit. tẽpore aut̃
notii testam̃ti ñ est peccatũ. S inspe futuri¬
ens iusticia & corpus nr̃m induens immorta¬
dit ate totos nos innouat. credere aliqͥd ex ue¬
teris corruptionis necessitate atq inligentia
nos passuros uł accuros. semꝑ peccatũ . ẽ. quadiu
uoluunt᷑ isti septẽ dies quib ꝑagitur tẽpus.
D hoc ueteris testam̃ti tẽporib infigura oc¬
cultatĩ aquibꝰdam scĩs intelligebatur. tẽpo¬
re aut̃ noui testam̃ti in maifestatione re¬
uelatii popłis p̃dicat᷑. Unde seriptura illatc̃

Expanded text:
ibi scripta sunt, non iam obseruare corporaliter. sed intelibi scripta sunt, non iam obseruare corporaliter. sed intellegere et facere spiritaliter nos dominus iubet; scripta sunt enim propter nos, in quos finis saeculorum obuenit, sicut item dicit idem apostolus. omnia enim, quae ante scripta sunt, ut nos doceremur, scripta sunt. quapropter non manducare azymum per statutos septem dies tempore ueteris testamenti peccatum fuit, tempore autem noui testamenti non est peccatum. sens iustitia et corpus nostrum induens immortalitate totos nos innouat, credere aliquid ex ueteris corruptionis necessitate atque indigentia nos passuros uel acturos semper peccatum est, quamdiu uoluuntur isti septem dies, quibus peragitur tempus. sed hoc ueteris testamenti temporibus in figura occultatum a quibusdam sanctis intellegebatur, tempore autem noui testamnelatum populis praedicatur. unde scriptura. ipsa tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ra mundȩ essent. quasdã tam̃ non nulla sig¬
nificatione immundas illo tẽpore ñ ederunt
quo eas ñ edi pͣceptũ erat. ut talib significati¬
onibꝰ futura rerũ manifestatio p̃figuraret᷑.
s & arimũ panẽ & cȩtera huiꝰmodi inquibꝰ
fuisse umbrã futurorũ dicit apłs tam rei
essent illiꝰ tẽporis & illiꝰ popłi homines si ob¬
seruare contemnerent. quando illa sic fieri.
& ista que nc̃ reuelata sunt tc̃ sic p̾nunci¬
ari oportebat: quã nos des̃pientes essemꝰ. si nc̃ ũ
manifestato nouo testam̃to. illas pͥnunciatiuas
obseruationes aliqd nob ꝓdesse putaremꝰ. Sicut
sacrilegi & impn. si eosdẽ libros qͥ ꝓpt̃ nos scrip.¬
di sunt ut ea quȩ iã nob̃ reuelata & inmam¬
festatione annunciata se tanto ance illis fi¬
guris pͥniuiciata cognoscentes. fidelit̃ & firmi¬
t᷑ teneremꝰ. ideo putaremꝰ abiciendos. qͥa ta que

Expanded text:
ra mundae essent, quasdam tamen nonnulla sigra mundae essent, quasdam tamen nonnulla significatione immundas illo tempore non ederunt, quo eas non edi praeceptum erat, ut talibus significationibus futura rerum manifestatio praefiguraretur: sed et azymum panem, et caetera hujusmodi, in quibus fuisse umbram futurorum dicit Apostolus Hebr. X, 1, tam rei essent illius temporis et illius populi homines, si observare contemnerent, quando sic illa fieri, et ista quae nunc revelata sunt, tunc sic praenuntiari oportebat; quam nos desipientes essemus, si nunc jam manifestato Novo Testamento, illas praenuntiativas observationes, aliquid nobis prodesse putaremus. Sicut sacrilegi et impii, si eosdem Libros qui propter nos scripti sunt, ut ea quae jam nobis revelata et in manifestatione annuntiata sunt, tanto ante illis figuris praenuntiata cognoscentes, fideliter et firmiter teneremus, ideo putaremus a
Abbreviated transcription (Latin):
instercore remanere. Cur gͦ ribi exigua ui¬
ta remanet. inde cibi ur̃i hoc . ẽ. fructꝰ trȩ
de stercore & meliores & maiores & plure
existunt: Caro ñ purgam̃tis t̾rȩ s foctibꝰ
pascit᷑. t̾ra uͦ purgam̃tis carnis ñ foetibꝰ fe¬
cundatur. Eligant qͥd sit mundiꝰ. aut iã
correcti desinant esse immundi. infideles
qͥb nichil sit mundũ. & nob̾cũ amplec¬
tant᷑ apłm dicentẽ. om̃ia munda inundis
Dnĩ. ẽ. t̾ra. & plenitudo eiꝰ. Om̃is creatura
di bona .ẽ. Omĩa quippe quȩ naturalit̃ st̃.
in ordine suo bona st̃. & nemo in eis peccat.
nͥ qui ordinẽ suĩ indĩ oboedientia ñ custodi¬
ens. eorũ qͦq ordinẽ male utendo ꝑturbat
Patres aut̃ nr̃i qui dõ placuert tenuert̃ or¬
dinẽ suũ in ipsa oboedientia. ut qͥcqͥd ds̃ tẽ
poribꝰ congruis iubendo distribuit: sic ob¬
seruarent que ad modũ ille distribuit. Itaq
non solũ carnes adcibos datas cũ om̃s natu¬

Expanded text:
in stercore remanere. Cur ergo ubi exigua viin stercore remanere. Cur ergo ubi exigua vita remanet, inde cibi vestri, hoc est fructus terrae, de stercore et meliores et majores et plures existunt? Caro non purgamentis terrae, sed fetibus pascitur: terra vero purgamentis carnis, non fetibus fecundatur. Eligant quid sit mundius: aut jam correcti desinant esse immundi et infideles quibus nihil sit mundum, et nobiscum amplectantur Apostolum dicentem, Omnia munda mundis ni est terra et plenitudo eius; omnis creatura dei bona est. omnia quippe, quae naturaliter sunt, in ordine suo bona sunt et nemo in eis peccat, nisi qui ordinem suum in dei oboedientia non custodiens eorum quoque ordinem male utendo perturbat. Patres autem nostri, qui deo placuerunt. tenuerunt ordinem suum in ipsa oboeporibus congruis jubendo distribuit, sic observarent, quemadmodum ille distribuit. Itaque non solum carnes ad cibum datas, cum omnes natu