comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ouum milicie genus ortũ
nuꝑ audit᷑ in t̾ris: & in illa
regione quã olim in carne
p̾sens uisitauit oriens ex
alto: ut unde tunc in forti¬
tudine manus sue tenebͤ¬
rũ pͥncipes extͣbauit: inde & mͦ ipsoꝵ satellites. fi¬
lios diffidentiȩ. in manu fortium suoꝵ dissipa¬
tos ext̾minet: faciens etiã nunc redẽptionẽ ple-¬
bis suȩ: &e rursũ erigens cornu salutis nob̃. in
domo dauid pueri sui. Nouum inꝗͣ miliciȩ
genus & scł̃is inexꝑtũ: qua gemino parit̾ con¬
flictu infatigabilit decertatur: tum adu̾sus
carnẽ & sangumẽ: tum contra sp̃alia nequiciȩ
in celestib. Etqͥdem uͥ solis uirib corporis. cor¬
poreo fortit̾ hosti resistit᷑: id qͥdem ego tam ñ
iudico mirũ. quã nec rarũ existimo. S ce qͣdo
animi uirtute. uiciis siue demoniis belłu indi¬
citur: ne hoc qͥdem mirabile & si laudabile dix¬
erim: cum plenus monachis cernat᷑ mundus.
Ceterũ cũ utq homo suo quisq gladio potent̾

Expanded text:
ovum militiae genus ortum nuper auditur in terris, et in illa regione, quam olim in carne praesens visitavit Oriens ex alto: ut unde tunc in fortitudine manus suae tenebrarum principes exturbavit, inde et modo ipsorum satellites, filios diffidentiae, in manu fortium suorum dissipatos exterminet, faciens etiam nunc redemptionem plebis suae, et rursum erigens cornu salutis nobis in domo David pueri sui. Novum, inquam, militiae genus, et saeculis inexpertum: qua gemino pariter conflictu infatigabiliter decertatur, tum adversus carnem et sanguinem, tum contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Et quidem ubi solis viribus corporis corporeo fortiter hosti resistitur, id quidem ego tam non judico mirum, quam nec rarum existimo. Sed et quando animi virtute vitiis sive daemoniis bellum indicitur, ne hoc quidem mirabile, etsi laudabile dixerim, cum plenus monachis cernatur mundus. Caeterum cum uterque homo suo quisque gladio potenter
Abbreviated transcription (Latin):
hispidi: puluere fedi: lorica & caumate fusci
Porro ĩminente bello intꝰ fide. foris ferro ñ auro
se mumunt: quatinꝰ armati ce ñ ornati. hosti¬
b metũ incutiant: ñ ꝑuocent auariciã. Eqͦs
habere cupiunt fortes &e ueloces: ñ tam̃ colora¬
tos aut faleratos: pugnã quippe ñ pompã.
eẽ formidini quã ammirationi. Deinde non
turbulenti. aut impetuosi. & quasi ex leuita¬
te p̾cipites: s consulte atq cum omi cautela
& ꝓuidentia scipsos ordinantes & disponenteᷤᷤ
in aciem: uxta qͦd de patrib scͥptum ẽ. ueri
ꝓfecto isrłitȩ ꝓcedunt ad bella pacifici. At uͦ
uͥ uentũ fuerit ad certam̃: tum demũ pͥstina
leuitate postposita. tanquã si dicerent. nonne
qui oderunt te dñe oderam. & suꝑ inimicos
tuos tabescebam. irruunt in adu̾sarios: hosteᷤ
uelut oues reputant: nequaquã & si paucis-¬
simi. uł seuam barbariem. uł numerosam
multitudinẽ formidantes. Nouerunt siqͥdem

Expanded text:
hispidi, pulvere foedi: lorica et caumate fusci. hispidi, pulvere foedi: lorica et caumate fusci. 8. Porro imminente bello, intus fide, foris ferro, non auro se muniunt: quatenus armati, et non ornati, 548 hostibus metum incutiant, non provocent avaritiam. Equos habere cupiunt fortes et veloces, non tamen coloratos aut phaleratos: pugnam quippe, non pompamesse formidini quam admirationi. Deinde non turbulenti aut impetuosi, et quasi ex levitate praecipites, sed consulte atque cum omni cautela et providentia se ipsos ordinantes, et disponentes in aciem, juxta quod de patribus scriptum est. Veri profecto Israelitae procedunt ad bella pacifici. At vero ubi ventum fuerit ad certamen, tum demum pristina lenitate postposita, tanquam si dicerent. Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? irruunt in adversarios, hostes velut oves reputant; nequaquam, etsi paucissimi, vel saevam barbariem, vel numerosam multitudinem formidantes. Noverunt siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
tempore aut ociosi sedent. aut curiosi uagant᷑:
s semꝑ dum ñ ꝓcedunt. qͦd qͥdem raro ꝯtingit:
ne gratis comedant panẽ. armoꝵ seu uestim̃to¬
rũ uł scissa resarciunt. uł uetusta reficiunt. uł
inordinata componunt: queq postremo fa¬
cienda magistͥ uoluntas. & cõmunis indi¬
cit necessitas. Psona int̾ eos minime accipit᷑:
defert᷑ meliori ñ nobiliori. Honore se inuic̃e
p̾ueniunt: alterutrũ onera portant: ut sic
adimpleant legem xp̃i. Uerbum insolens.
opus inutile. risus immoderatꝰ. murmͣ uel
testantur: abhorrent uenationẽ: nec ludicra
illa auium rapina ut assolet delectant᷑. Mi¬
mos & magos & fabulatorrs. scurrilesq can¬
tilenas. atq ludoꝵ spectacula: tanquã uani-¬
tates & insanias falsas respuunt & abomiña¬
tur. Capillos tondent: scientes uixta apłm
ignominiã ẽẽ uiro. si comam nutͥerit. Nunꝗͣ
compti: raro loti: magis autẽ neglecto crine

Expanded text:
tempore aut otiosi sedent, aut curiosi vagantur: tempore aut otiosi sedent, aut curiosi vagantur: sed semper dum non procedunt quod quidem raro contingit, ne gratis comedant panem, armorum seu vestimentorum vel scissa resarciunt, vel vetusta reficiunt, vel inordinata componunt, et quaeque postremo facienda magistri voluntas et communis indicit necessitas. Persona inter eos minime accipitur: defertur meliori, non nobiliori. Honore se invicem praeveniunt; alterutrum onera portant, ut sic adimpleant legem Christi. Verbum insolens, opus inutile, risus immoderatus, murmur vetestantur; abhorrent venationem: nec ludicra illa avium rapina ut assolet delectantur. Mimos, et magos, et fabulatores, scurrilesque cantilenas, atque ludorum spectacula, tanquam vanitates et insanias falsas respuunt et abominantur. Capillos tondent, scientes juxta Apostolum ignominiam esse viro, si comam nutrierit. Nunquam compti, raro loti, magis autem neglecto crine
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ bello domiue conu̾sent᷑:. quo pala fiat. qͣn¬
tum ab inuicẽ differant. di scłiq milicia. Pri¬
mũ qͥdem utrolibet disciplina ñ deest. õbedien¬
tia nequaquã cont̾ẽpnit᷑: quia teste scͥptura &
filius indisciplinatus ꝑibit: & peccatũ arioła¬
di ẽ repugnare: & quasi scelus idolatͥe nolle ac¬
quiescere. Itur & redit᷑. ad nutũ eiꝰ qui preest.
Induit᷑ qͦd ille donauerit: nec aliunde uestim̃¬
tum seu alim̃tum p̾sumit᷑. Et in uictu & in
uestitu cauet᷑ omne suꝑfluũ: soli necessitati cõ¬
sulitur. Uiuit᷑ in communi: plane iocunda &
sobria conu̾satione. Absq uxorib & absq libe¬
ris: & ne quid desit ex ȩuangłica ꝑfectione. absq
om̃i ꝓpͥo habitant uniꝰ moris in domo una:
solliciti seruare unitatẽ sp̃c in uincło pacis. Di¬
cas uniu̾se multitudinis eẽ cor unũ & animã
unam: ita ut quisq ñ omĩno ꝓpͥam sequi uołu¬
tatẽ: s magis obsequi satagit imꝑanti. Nullo

Expanded text:
bello domive conversentur: quo palam fiat, quantum ab invicem differant Dei saeculique militia. Primo quidem utrolibet disciplina non deest, obedientia nequaquam contemnitur, quia, teste Scriptura, et filius indisciplinatus peribit ; et, peccatum est hariolandi repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere . Itur, et reditur ad nutum ejus qui praeest: induitur quod ille donaverit; nec aliunde vestimentum seu alimentum praesumitur. Et in victu et vestitu cavetur omne superfluum, soli necessitati consulitur. Vivitur plane in communi jucunda et sobria conversatione, absque uxoribus, et absque liberis. Et ne quid desit ex evangelica perfectione absque omni proprio habitant unius moris in domo una, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Dicas universae multitudinis esse cor unum, et animam unam: ita quisque non omnino propriam sequi voluntatem, sed magis obsequi satagit imperanti. Nullo
Abbreviated transcription (Latin):
dux uehementissime inflammatꝰ. armata illa
scĩssima manu. ñ tam̃ ferro s flagello qͦd fcce¬
antes expulit: nummularioꝵ effudit es.
cans ornatis domũ huiꝰcemodi forensib in
cestari. Tali ꝓinde sui regis ꝑmotꝰ exemplo
deuotus exercitus: multo sane indigniꝰ. lon¬
geq intolerabiliꝰ arbitrans. scã pollui ab infi¬
delib quã a meiratorib infestari:. in domo sc̃a
cum equis & armis cõmorat᷑: tamq ab ipsa
quã a cęt̾is sacris. om̃i infidelitatis spurra.
& tyrannica rabie ꝓpulsata. ipsi in ea die no¬
ctuq tam honestis quã utilib officiis occuꝑan¬
tur. Honorant certatĩ di templũ sedulis et
sinceris obsequiis : uigi in eo deuotione immo¬
lantes. ñ qͥdem ueterũ ritu pecudum carnes:
s uere hostias pacificas: frat̾nã dilectionẽ. deuota
subiectionẽ: uoluntariã pauꝑtatẽ. Hec ihe
rosolimis actitantur: & orbis excitat᷑. Audiut̃

Expanded text:
Dux vehementissime inflammatus armata illa Dux vehementissime inflammatus armata illa sanctissima manu, non tamen ferro, sed flagello, quod feceantes expulit, nummulariorum effudit aecans, orationis domum hujuscemodi forensibus incestari  al infestari. Tali proinde sui Regis permotus exemplo devotus exercitus, multo sane indignius, longeque intolerabilius arbitrans sancta pollui ab infidelibus, quam a mercatoribus incestari, in domo sancta 549 cum equis et armis commoratur; tamque ab ipsa, quam a caeteris sacris omni infidelitatis spurca et tyrannica rabie propulsata, ipsi in ea die noctuque tam honestis quam utilibus officiis occupantur. Honorant certatim Dei templum sedulis et sinceris obsequiis, jugi in eo devotione immolantes, non quidem veterum ritu pecudum carnes, sed vere hostias pacificas, fraternam dilectionem, devotam subjectionem, voluntariam paupertatem. 10. Haec Jerosolymis actitantur, et orbi
Abbreviated transcription (Latin):
ferius gła. Si qͥdem uniu̾sa illius magnificẽ-¬
tia. in corruptibilib auro & argento. in qua¬
dratura lapidum. & uarietate lignoꝵ conti¬
nebatur: huius autẽ om̃is decor &e grate ue¬
nustatis ornatus. pia ẽ habitantiũ religiositaᷤ.
& ordinatissima ꝯu̾satio. Illud uariis extitit
spectandu colorib: hoc diu̾sis uirtutib & scis
actib uenerandu. Domũ quippe d̃i decet sc̃ĩ¬
tudo: qui ñ tam politis marmorib quã or¬
natis morib delectatur: & puras magis dili¬
git mentes. quã suꝑ auratos parietes. Orna-¬
tur tam̃ huius quoq facies templi. s armis
ñ geminis: & pro antiquis coronis aureis.
cucũpendentib clipeis paries oꝑit᷑: ꝓ cande-¬
labris thuribuł atq uireolis. domis undiq
frenis. sellis ac lanceis communit᷑: plane his
om̃ib liquido demonstrantib eode ꝓ domo
d̃i feruere milites ⁊elo: quo ipse qͦnda militũ

Expanded text:
ferius gloria. Siquidem universa illius magnificenferius gloria. Siquidem universa illius magnificentia in corruptibilibus auro et argento, in quadratura lapidum et varietate lignorum continebatur: hujus autem omnis decor, et gratae venustatis ornatus, pia est habitantium religiositas, et ordinatissima conversatio. Illud variis exstitit spectandum coloribus: hoc diversis virtutibus et sanctis actibus venerandum. Domum quippe Dei decet sanctitudo , qui non tam politis marmoribus, quam ornatis moribus delectatur, et puras diligit mentes super auratos parietes. Ornatur tamen hujus quoque facies templi, sed armis, non gemmis: et pro antiquis coronis aureis, circum pendentibus clypeis paries operitur; pro candelabris, thuribulis, atque urceolis, domus undique frenis, sellis, ac lanceis communitur. Plane his omnibus liquido demonstrantibus, eodem pro domo Dei fervere milites zelo, quo ipse quondam militum
Abbreviated transcription (Latin):
cis: quia ñ in multitudine exercitus ẽ uictoria
belli: s de celo fortitudo ẽ. Quod & frequentis¬
sime exꝑti sunt: ita ut plerumq quasi ꝑsecu¬
tus sit unus mille: & duo fugarint dec̃ẽ milia.
Ita deniq miro qͦdam ac singłari mͦ cernunt᷑¬
& agnis mitiores. & leonib ferociores: ut pene
dubitem. quid potius censeam appellandos.
monacho ᷤ uidel an milites: nͥ qͣd utrũq forsan ꝯgru¬
entiꝰ nõiarim: qͥb neutrũ deeẽ ꝯgnoscit᷑: nec mo-¬
nachi mansuetudo. nec militis fortitudo. De
qͣ re qͥd dicendum: nͥ qͦd a dño factum ẽ istud.
& ẽ mirabile in ocłis nrĩs. Tales sibi elegit d̾s.
& collegit a finib t̾rȩ ministros. ex fortissimiᷤ
isrł: qui ueri lectum salomonis. sacrũ scilicet
sepulchrũ. uigilant̾ fidelit̾q custodiant. õs
tenentes gladios. & ad bella doctissimi: .U.
st uͭ templum iherosolimis in quo pa-¬
rit̾ habitant: antiquo & famosissimo
illi salomonis impar qͥdem structura: s ñ in-¬

Expanded text:
in multitudine exercitus est victoria belli, sed de coelo fortitudo est . Quod et frequentissime experti sunt, ita ut plerumque quasi persecutus sit unus mille, et duo fugarint decem millia. Ita denique miro quodam ac singulari modo cernuntur et agnis mitiores, et leonibus ferociores, ut pene dubitem quid potius censeam appellandos, monachos videlicet, an milites: nisi quod utrumque forsan congruentius nominarim, quibus neutrum deesse cognoscitur, nec monachi mansuetudo, nec militis fortitudo. De qua re quid dicendum, nisi quod a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris? Tales sibi elegit Deus, et collegit a finibus terrae ministros ex fortissimis Israel, qui veri lectulum Salomonis, sacrum scilicet sepulcrum, vigilanter fideliterque custodiant, omnes tenentes gladios, et ad bella doctissimst vero templum Jerosolymis, in quo pariter habitant, antiquo et famosissimo illi Salomonis impar quidem structura, sed non in
Abbreviated transcription (Latin):
desne quã crebra ueterũ attestatione noua ap¬
ꝓbatur milicia. & quod sicut audiuimꝰ. sic ui¬
dimus in cunitate dñi uirtutũ: Dum mͦ sane
spiritalib ñ p̾iudicet sensib litteralis int̾pre¬
tatio: quo minꝰ scilicet sꝑemus in et̾num. qͥc¬
quid huic tempori significando ex ꝓpħaꝵ uo
cib usurpamꝰ: ne ꝑ id qͦd cernit᷑ euanescat qͦd
creditur: & spei copias imminuat penuria rei:
p̾sentiũ attestatio. sit euacuatio futuroꝵ. Alio¬
quin t̾renȩ ciuitatis temporał gla. ñ destruit
celestia bona s astruit: si tam̃ istam minime
dubitamꝰ illius tenere figuram quȩ in cȩlis ẽ
mater nostra:¬

Expanded text:
desne quam crebra veterum attestatione nova approbatur militia, et quod sicut audivimus, sic videmus in civitate Domini virtutum? Dummodo sane spiritualibus non praejudicet sensibus litteralis interpretatio, quominus scilicet speremus in aeternum, quidquid huic tempori significando ex Prophetarum vocibus usurpamus: ne per id quod cernitur, evanescat quod creditur; et spei copias imminuat penuria rei, praesentiumque attestatio sit evacuatio futurorum. Alioquin terrenae civitatis temporalis gloria non destruit coelestia bona, sed astruit; si tamen istam minime dubitamus illius tenere figuram, quae in coelis et mater nostra
Abbreviated transcription (Latin):
quent̾ soleat tanto glosius. qͣnto & potentiuᷤ
tumphare. Iocunde sane &e cõmode: ut quoᷤ
diu ꝑtulit oppugnatores. magis iam ꝓpugna¬
tores habere incipiat: faciatq de hoste mili¬
tem: qui de saulo qͦndam ꝑsecutore fecit
paułu p̾dicatorẽ. Quã obrẽ ñ miror. si etiam
suꝑna illa curia. iuxta testimoniũ saluatoriᷤ.
exultat magis suꝑ uno peccatore penitentiã
agente. quã suꝑ plurimis iustis. qui ñ indi¬
gent penitentia: dum peccatoris & maligni
quo tanta in te &e ꝑ te generatio saluaretur.
Salue ciuitas regis magni:ex qua noua et
iocunda mundo miracula. nullis pene ab¬
ceps ꝓuinciaꝵ: patͥarchaꝵ possessio: ꝓpħaꝵ¬

Expanded text:
quenter soleat tanto gloriosius, quanto et potentius quenter soleat tanto gloriosius, quanto et potentius umphare. Jucunde sane et commode: ut quos diu pertulit oppugnatores magis jam propugnatores habere incipiat; faciatque de hoste militem, qui de Saulo quondam persecutore fecit Paulum praedicatorem . Quamobrem non miror, si etiam superna illa curia, juxta testimonium Salvatoris, exsultat magis super uno peccatore poenitentiam agente, quam super plurimis justis qui non indigent poenitentia, dum peccatoris et maligni quo tanta in te et per te generatio salvaretur. Salve, civitas Regis magni, ex qua nova et jucunda mundo miracula nullis pene teceps provinciarum, Patriarcharum possessio, P
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodiꝰ. paucos admodu in tanta multitudi¬
ne hominũ illo confluiere uideas. nͥ utiq sce¬
leratos & impios. raptores &e sacrilegos. homi¬
cidas. ꝑiuros.atq adulteros: de quoꝵ ꝓfecto
ꝓfectione. sicut duplex qͦddam ꝯstat ꝓuenire
bonũ. ita duplicatur & gaudiũ: qͣndo t̃a suos
de suo discessu letificant: quã illos de aduen¬
tu quib subuenire festinant. Prosunt qͥppe
utrobiq : ñ solum utiq istos tuendo: s etiã illoᷤ
iam ñ oppͥmendo. Itaq letat᷑ egyptus in ꝓfecti¬
one eoꝵ: cũ tam̃ de ꝑtectione eoꝵ nichilominꝰ
letetur mons syon. & exultent filiȩ uidȩ. Illa
qͥdem se de manu eoꝵ: ista magis in manu eoꝵ
lib̾ari se merito głatur. Illa libent̾ amitit cru¬
delissimos sui uastatores: ista cum gaudio suᷤ¬
cipit sui fidelissimos defensores: & unde ista
dulcedine consolat᷑: inde illa eque salubrĩme
desolatur. Sic xp̃c sic nouit ulcisci in hostes
suos: ut ñ solum de ipsis s ꝑ ipsos quoq. fre¬

Expanded text:
ommodius, paucos admodum in tanta multitudine hominum illo confluere videas, nisi utique sceleratos et impios, raptores et sacrilegos, homicidas, perjuros, adulteros; de quorum profecto perfectione sicut duplex quoddam constat provenire bonum, ita duplicatur et gaudium; quandoquidem tam suos de suo discessu laetificant, quam illos de adventu quibus subvenire festinant. Prosunt quippe utrobique, non solum utique istos tuendo, sed etiam illos jam non opprimendo. Itaque laetatur Aegyptus in profectione eorum, cum tamen de protectione eorum nihilominus laetetur mons Sion, et exsultent filiae Judae. Illa quidem se de manu eorum, ista magis in manu eorum liberari se merito gloriatur. Illa libenter amittit crudelissimos sui vastatores: ista cum gaudio suscipit sui fidelissimos defensores; et unde ista dulcissime consolatur, inde illa aeque saluberrime desolatur. Sic Christus, sic novit ulcisci in hostes suos, ut non solum de ipsis, sed per ipsos quoque fre
Abbreviated transcription (Latin):
& ium̃ta & pecora bibant ex eis: qͥn & cameł
pueri abrahe potũ tͥbuas: s int̾ cet̾os bibe
tu de fonte putei tui. Alienꝰ inqͥt ñ bibat ex
co. Nunqͥd tu alienꝰ: Cui ñ alienꝰ: si tͥ es: De¬
niq qͥ sibi nequã: cui bonꝰ: Mem̃to ꝓinde ñ
dico semꝑ. ñ dico sepe: s uł int̾đu reddẽ te
ipsum tͥ. U tere tu quoq te int̾ multos: aut
certe post multos. Quid indulgentiꝰ: Hoc
hac parte. Eigo plas quã oportet inqͥs. Non
inficior. Quid si ita oportet: Nam tu ut ꝯfi¬
Do nr̃a ñ eris meticulosa informatione con¬
tentꝰ. s abundab magis. Sane sic decet. te sci¬
licet abundatiorẽ. quã me audatiorẽ eẽ. Ego
quoq mͥ tutiꝰ iudico: apud maiestatẽ timi¬
ditate quã temitate ꝑielitari. Et fortassiᷤ ñ secꝰ
Da occasionẽ sapienti: & sapientior erit. Audi
tam̃ apłm: qͥd de huiꝰmodi sentiat. Sic ñ ẽ sa
fiẽm: Et infert. Ad ignominã uob̃ dico: con¬

Expanded text:
et jumenta et pecora bibant ex eis, quin et camelis et jumenta et pecora bibant ex eis, quin et camelis pueri Abrahae potum tribuas: sed inter caeteros bibe et tu de fonte putei tui. Alienus, inquit, non bibat ex eo . Nunquid tu alienus? Cui non alienus, si tibi es? Denique qui sibi nequam, cui bonus? Memento proinde, non dico semper, non dico saepe, sed vel interdum reddere te ipsum tibi. Utere tu quoque te inter multos, aut certe post multos. Quid indulgentius? Hochac parte. Ergo plus quam oportet, inquis. Non inficior. Quid, si ita oportet? Nam tu, ut confido, nostra non eris meticulosa informatione contentus, sed abundabis magis. Sane sic decet, te scilicet abundantiorem, quam me audaciorem esse. Ego quoque mihi tutius judico apud majestatem timiditate, quam temeritate periclitari. Et fortassis non secus Da occasionem sapienti, et sapientitamen Apostolum, quid de hujusmodi sentiat. Sic non est ifratrem? Et infert: Ad ignominiam vobis dico: con
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ instar illiꝰ qui omĩb omĩa factꝰ est:
laudo humanitatẽ. s si plena sit. Quomo¬
do autẽ plena: te excluso: Et tu homo es.
Ergo ut integra sit &e plena humanitas:
colligat ce te intra se sinus qui om̃s reci¬
pit. Alioqͥn qͥd tͥ ꝓdest uxta u̾bum dñi.
si uniu̾sos lucreris : te unũ ꝑdens: Quã
obrẽ cũ õs te habeant: esto etiã tu ex habentib
imꝰ Qͥd solꝰ fraudariᷤ munẽ tui: Isq qͦ uadenꝰ sp̃c¬
Sapientib & insipientib debitor es. & soli
negas te tͥ s tultus &e sapiens. seruus & li¬
ber. diues & pauꝑ. uir & femina. senex &e ui¬
uenis. clericus & laicꝰ. iustꝰ & impiꝰ. om̃s pa-¬
rit̾ participant te: om̃s de fonte publico bi¬
bunt pectore tuo: & tu seorsum sitiens sta-¬
bis: Si maledictus qui partẽ suã facit de¬
t̾iorẽ: quid ille qui se penitꝰ reddit exꝑtẽ:
Sane diriuent᷑ aque tuȩ in plateas. hoĩes

Expanded text:
omnium, instar illius qui omnibus omnia factus est ; omnium, instar illius qui omnibus omnia factus est ; laudo humilitatem, sed si plena sit. Quomodo autem plena, te excluso? Et tu homo es. Ergo ut integra sit et plena humanitas, colligat et te intra se sinus qui omnes recipit. Alioquin quid tibi prodest, juxta verbum Domini, si universos lucreris, te unum perdens ? Quam ob rem cum omnes te habeant, esto etiam tu ex habentibus unus. Quid solus fraudaris munere tui! Usquequo spirSapientibus et insipientibus debitor es; et soli negas te tibi? Stultus et sapiens, servus et liber, dives et pauper, vir et femina, senex et juvenis, clericus et laicus, justus et impius. omnes pariter participant te, omnes de fonte publico hibunt pectore tuo; et tu seorsum sitiens stabis? Si maledictus qui partem suam facit deteriorem, quid ille qui se penitus reddit expertem! Sane deriventur aquae tuae in plateas; homines
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dum ꝯpellat clamare ad dnm̃: eum ꝓpħa.
Narrauerunt mͥ iniqui fabulationes: s ñ ut
lex tua. Igͦ &e te aude lib̾m ꝓfiteri. sub tã graui
mole inconuenientie huiꝰ. & cui fas ñ sit cer¬
forte indigniꝰ uidices hominẽ tͥ quã uiciũ
dominari. Qd int̾est uolens seruias an inui¬
tusꝰ Nam cesi coacta seruitꝰ miserabilior.s
affectata miserior ẽ. Et quid me ius facere
inquis: Ut tͥ ab his occupationib parras.
Impossibile fortasse respondebis: facilius cã¬
thedra ualedicere posse. Recte hoc: si rumꝑe
& ñ magis int̾rumꝑe ista hortarer. Audi gͦ¬
qͥd redarguã qͥd suadeã. Si qͦd uiuis & sapis
totũ das actioni: ꝯsiderationi nicħ: laudo
te in hoc ñ laudo. Puto qͦd & nemo qui a sa¬
lomone audierit: qui minorat᷑ actu ꝑcipier
sapientiã. Certe nec ipsi actioni expedit:
ꝯsideratione ñ p̾ueniri. Si item totus ẽẽ uiͤ

Expanded text:
interdum compellat clamare ad Dominum cum propheta: interdum compellat clamare ad Dominum cum propheta: Narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua . I ergo, et aude liberum profiteri sub tam gravi mole inconvenientiae hujus, et cui fas non sit cerforte indignius judices hominem tibi, quam vitium dominari. Quid interest, volens servias, an invitus! Nam etsi coacta servitus miserabilior, sed affectata miserior est. Et quid vis me facere, inquis! Ut tibi ab his occupationibus parcas. Impossibile fortasse respondebis, facilius cathedrae valedicere posse. Recte hoc, si rumpere, et non magis interrumpere ista hortarer. 411 quid redarguam, quid suadeam. Si quod vivis et sapis, totum das actioni, considerationi nihil; laudo te? In hoc non laudo. Puto quod et nemo, qui a Salomone audierit: Qui minoratur actu, percipiet sapientiam . Certe nec ipsi actioni expedit consideratione non praeveniri. Si item totus vis esse
Abbreviated transcription (Latin):
libera quã lib̾ali: seruili ꝯu̾sationi tuȩ pat᷑¬
ciniũ sumas. Qmͣ tuo digniꝰ apłatu. qͣm salu¬
briꝰ tuȩ ꝯscientiȩ. qͣm fructuosiꝰ eccł̃iȩ dr audi¬
as potiꝰ ipsum dicentẽ. Precio empti estis: no¬
lite effici serui hominũ. Qd seruilius indigniꝰ¬
q p̾sertĩ summo pontifici: quã ñ dico omĩ
die s pene om̃i hora insudare talib reb & ꝓ
talib: Deinde qͣndo oramꝰ: Qnͣdo docemus
ppłos⁊ Qnͣdo edificamꝰ eccłiam: Qndo medita¬
mur in lege: Et qͥdem cotidie ꝑstrepunt in
palatio leges. s iustiniani ñ dñi. Iuste ne etiã
istud: tu uidis. Nam certe lex dñi ĩmacl̾ata: ꝯũ¬
tens ammas. He autẽ ñ tã leges qͣ lites st̃. & ca¬
uillationes subu̾tentes iudiciũ. Tu gͦ pastor
& ep̃c animaꝵ. qua mente obsecro sustines co¬
ram te semꝑ silere illam: garrire istas: fallor
si ñ mouet tͥ scrupułu ꝑu̾sitas hec. Puto qͦd &

Expanded text:
libera quam liberali, servili conversationi  alibera quam liberali, servili conversationi  aocinium sumas. Quam tuo dignius apostolatu, quam salubrius tuae conscientiae, quam fructuosius Ecclesiae Dei audias potius ipsum alibi dicentem: Pretio empti estis, nolite effici servi hominum ! Quid servilius indigniusque, praesertim summo Pontifici, quam, non dico omni die, sed pene omni hora, insudare talibus rebus, et pro talibus? Denique quando oramus? quando docemus populos? quando aedificamus Ecclesiam? quando meditamur in lege? Et quidem quotidie perstrepunt in palatio leges, sed Justiniani, non Domini. Justene etiam istud? Tu videris. Nam certe lex Domini immaculata, convertens animas . Hae autem non tam leges, quam lites sunt et cavillationes, subvertentes judicium. Tu ergo pastor et episcopus animarum, qua mente, obsecro, sustines coram te semper silere illam, garrire istas? Fallor, si non movet tibi scrupulum perversitas haec. Puto quod et
Abbreviated transcription (Latin):
sentire ꝯtinuã uerationẽ. Ueratio dat intelle¬
ctũ auditu ait qͥdam. Uerũ ẽ s si nimia ñ fu¬
uitutis iugum iãiãq imminens. ammo iam
ñ modice p̾mensñ tantũ caue. s horre. Anido
ñ seruus. qͥa ñ um seruis s omibͦ N Iulla tur
dunt suos. Tu qͦq dic queso. uͥ unquã sis li¬
ber uͥ tutus: uͥ tuus. Ubiq strepitꝰ uq tu¬
multus: uͥq uugũ tuȩ seruitutis te p̾mit.
eẽm liber ex om̃ib. omniũ me seruũ feci. Lon¬
ge ẽ istud a tẽ. Nunqͥd hac ille seruitute ho¬
minib inseruiebat: in acquisitione turpis
questus: Dunqͥd ad eũ de toto orbe conflue¬
bant ambitiosi. auari. simoniaci. sacrilegi.
concubinarii incestuosi. & quȩq istĩm̃i mon¬
stra hominũ: ut ipsiꝰ aplica auctoritate uł
& mori lucrũ: ut plures lucrificaret xp̃o: ñ
ut lucra augeret auaricie. Non ẽ gͥ quod
de sollertissima pauli industͥa ce caritate tã

Expanded text:
sentire continuam vexationem. Vexatio dat intellesentire continuam vexationem. Vexatio dat intellectum auditui, ait quidam . Verum est; sed si nimia non fuvitutis jugum jam jamque imminens, imo jam non modice premens, non tantum cave, sed horre. An ideo non servus, quia non uni servis, sed omnibus? Nulla turpdunt suos. Tu quoque dic, quaeso ubi unquam sis liber, ubi tutus, ubi tuus? Ubique strepitus, ubique tumultus, ubique jugum essem liber ex omnibus, omnium servum me feci. Longe est istud a te. Numquid hac ille servitute hominibus inserviebat in acquisitione turpes quaestus? Numquid ad eum de toto orbe confluebant ambitiosi, avari, simoniaci, sacrilegi, concubinarii, incestuosi, et quaeque istiusmodi monstra hominum, ut ipsius apostolica auctoritate vel et mori lucrum, ut plures lucrifaceret Christo, non ut lucra augeret avaritiae. Non est igitur quod de solertissima Pauli industria, et charitate tam
Abbreviated transcription (Latin):
aptare curato & affectionẽ & uocẽ. qui ait.
Quȩ ẽ enim fortitudo mea ut sustineã: aut
quis finis meus. ut patient̾ agam: Nec forti
tudo lapidũ fortitudo mea: nec caro mea. enca
ẽ. Magna uirtꝰ patientie: s ñ hanc tͥ ad ista ꝙ¬
tauerim. Int̾dum impatientẽ eẽ ꝓbabilius. Lu¬
ne approbes illoꝵ patientiã quib paulus di¬
cebat: libent̾ suffertis insipientes. cum sitis
ipsi sapientes. Ni fallor hironia erat: & ñ laus
s suggillatio quoꝵdam mansuctudinis. qui
quasi datis manib pseudo apłis. a quib et
seducti erant. ad quȩq ipsoꝵ pegrina & pͣua
dogmata trahi se patientissime ferrent̃. Un¬
de & subdens. sustinetis enĩ inquit. siquis in
seruitutẽ redigit. Non bona patientia: cũ pos¬
sis eẽ liber. seruũ te ꝑmittere fieri. Nolo dissi¬
mules seruitutẽ: in quã certe in dies dũ nescis
redigeris. Hebetati cordis indiciũ ẽ: ꝓpͥam ñ

Expanded text:
aptare curato et affectionem, et vocem, qui ait: aptare curato et affectionem, et vocem, qui ait: Quae est enim fortitudo mea ut sustineam? aut quis finis al. aut fortitudo mea, nec caro mea aenea est . Magna virtus patientiae: sed non hanc tibi ad ista optaverim. Interdum impatientem esse, probabilius. Tune approbes illorum patientiam, quibus Paulus dicebat: Libenter suffertis insipientes, cum sitis ipsi sapientes? Ni fallor, ironia erat, et non laus, sed suggillatio quorumdam mansuetudinis, qui quasi datis manibus pseudoapostolis, a quibus et seducti erant, 410 ad quaeque ipsorum peregrina et prava dogmata trahi se patientissime ferrent. Unde et subdens, Sustinetis enim, inquit, si quis vos in servitutem redigit . Non bona patientia, cum possis esse liber, servam te permittere fieri. Nolo dissimules servitutem, in quam certe in dies, dum nescis, redigeris. Hebetati cordis indicium est, propriam non
Abbreviated transcription (Latin):
quo trahere te habent occupationes hȩ male¬
dicte: si tam̃ ꝑgis ut cepisti dare ita totũ te illi:
nil tui tibi relinquenᷤ. Perdiᷤ tempꝰ. &e si licet nc̃
alterũ me tͥ ex hib̾e ietro. tu quoq in his stulto
labore ꝯsumis que ñ st̃ nͥ afflictio sp̃c. euacua¬
qͥd isi araneaꝵ tele:. Queso te quale ẽ istud de¬
mane usq ad uesꝑam litigare: aut litigan¬
tes audire: Et utinã sufficet diei malicia
sua. Non sunt liberȩ noctes. Uix relinquitur
necessitati nature. qͦd corpusculi pausationi
sufficiat: & rursum ad iurgia surgit᷑. Dies
diei eructat lites: & nox nocti indicat maliciã:
usq adeo ñ ẽ respirare in bonis: ñ ẽ alternam
cap essere requiem: ñ uł rara int̾seri ocia. Non
ambigo te qͦq ista deplorare: at frustra istud:
si ñ &e em̃dare studueris. Int̾m tam̃ semꝑ sic
facias hortor: nec te unquã ad ista duraueris
qͣlibae usu uł assiduitate. ꝑcussi eos & ñ dolue

Expanded text:
quo trahere te habent hae occupationes malequo trahere te habent hae occupationes maledictae: si tamen pergis, ut coepisti, ita dare te totum illis, nil tui tibi relinquens. Perdis tempus: si licet nunc alterum me tibi exhibere Jethro, tu quoque in his stulto labore consumeris , quae non sunt nisi afflictio spquid, nisi aranearum telae? mane usque ad vesperam litigare, aut litigantes audire? Et utinam sufficeret diei malitia sua! non sunt liberae noctes. Vix relinquitur necessitati naturae, quod corpusculi pausationi sufficiat; et rursum ad jurgia surgitur. Dies diei eructat lites, et nox nocti indicat malitiam: usque adeo non est respirare in bonis, non est alternam capessere requiem, non vel rara interseri otia. Non ambigo te quoque ista deplorare: at frustra istud, si non et emendare studueris. Interim tamen sic semper facias hortor, nec te unquam ad ista duraveris quolibet usu vel assiduitate. Percussi eos, et non doluer
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis: & certe paulatĩ duci quo tu non uis.
Queris quo: Ad cor durũ. Nec ꝑgas quere
qͥd illud sit. si ñ expauisti. tuũ hoc ẽ. Solum
ẽ cor durũ. qͦd semet ipsum ñ exhorret: qͥa nec
sentit. Quid me int̾rogas: Int̾roga pharaonẽ.
Nemo duri cordis salutẽ un quã adeptus est:
nͥ quẽ forte miserans ds. abstulit ab eo iuxta
ꝓpħam cor lapideum. & dedit cor carneũ.
Quid gͦ cor durum: Ipsum ẽ qͦd nec ꝯpuncti¬
one scindit᷑: nec pietate mollitur: nec mouet᷑
p̾cib: minis ñ cedit: flagelł durat᷑. Ingratũ ad
cula: inhumanũ ad humana: temerarium
gens. futura ñ ꝑuidens. Ipsum ẽ cui p̾teritoꝵ
pret̾ solas inuirias nicħ omĩno ñ preterit: p̾¬
sentium nicħ ñ perit: futuroꝵ. nulla nͥ forte
adulciscendu ꝑspectio. seu p̾paratio ẽ. Et ut¬
in breui cuncta horribił mali mala ꝯplectar:
ipsũ ẽ qͦd nec d̾m timet. nec hominẽ reueret᷑. En

Expanded text:
ipsis, et duci certe paulatim quo tu non vis. ipsis, et duci certe paulatim quo tu non vis. Quaeris quo? Ad cor durum. Nec pergas quaerere, quid illud sit: si non expavisti, tuum hoc est. Solum est cor durum, quod semetipsum non exhorret, quia nec sentit. Quid me interrogas? Interroga Pharaonem. Nemo duri cordis salutem unquam adeptus est, nisi quem forte miserans Deus, abstulit ab eo, juxta prophetam, cor lapideum, et dedit cor carneum . Quid ergo cor durum? Ipsum est quod nec compunctione scinditur, nec pietate mollitur, nec movetur precibus: minis non cedit, flagellis duratur. Ingratum ad cula, inhumanum ad humana, temerarium gens, futura non providens. Ipsum est cui praeteritorum, praeter solas injurias, nihil omnino non praeterit; praesentium nihil non perit; futurorum nulla, nisi forte ad ulciscendum, prospectio seu praeparatio est. Et ut brevi cuncta horribilis mali mala complectar, ipsum est quod nec Deum timet, nec hominem reveretur. En
Abbreviated transcription (Latin):
Quantis qͦd p̾ amaritu dine priꝰ exhorrebant:
usu ipso male in dulce ꝯu̾sum ẽ. Audi iustũ:
tangere amma mea: nc̃ pre angustia cibi mei
st̃. Primũ tͥ importabile uidebit᷑ aliqͥd̾ ꝓces¬
su temporis si assuescas iudicabis ñ adeo gͣue:
paulopꝰt ce leue senties: paulopt nec senties:
paulopꝰt etiã delectabit. Ita paulatĩ in cordiˢᷤ
duriciã itur: & ex illa in au̾sionẽ. Sic ẽ gͣuis
& ꝯtinuus dolor eitũ ut dixi habiturus est
exitum: aut sanitatẽ profecto aut insensi¬
bilitatẽ. Hinc ꝓrsus hinc tͥ timui semꝑ &
timeo: ne dilato remedio dolorẽ ñ sustinens.
picło te irreuocabilit̾ desꝑatus immergas.
Uereor inquã ne in mediis occupationib qͦ¬
niã multȩ st̾. dum diffidis finẽ. frontẽ dures:
& ita sensim te ipsũ qͦdamm sensu pͥues iu¬
sti utiłq doloris. Aulto prudentiꝰ te illis
subtrahas uł ad tẽpus: quã patiare trahi ab

Expanded text:
quantis quod prae amaritudine 409 prius exhorrebant, quantis quod prae amaritudine 409 prius exhorrebant, usu ipso male in dulce conversum est? Audi justum nolebat anima mea, nunc prae angustia cibi mei sunt . Primum tibi importabile videbitur aliquid: processu temporis, si assuescas, judicabis non adeo grave; paulo post et leve senties, paulo post nec senties; paulo post etiam delectabit. Ita paulatim in cordis duritiam itur, et ex illa in aversionem. Sic gravis et continuus dolor citum, ut dixi, habiturus est exitum, aut sanitatem profecto, aut insensibilitatem. 3. Hinc prorsus, hinc tibi timui semper, et timeo, ne dilato remedio, dolorem non sustinens, periculo te irrevocabiliter desperatus immergas. Vereor, inquam, ne in mediis occupationibus, quoniam multae sunt, dum diffidis finem, frontem dures, et ita sensim te ipsum quodammodo sensu prives justi utilisque doloris. Multo prudentius te illis subtrahas vel ad tempus, quam potiare trahi ab
Abbreviated transcription (Latin):
filii usq ad partũ ait ꝓpħa:. & uires ñ habet
parturiens. Nosti hoc: Nemo te meliꝰ. Attͥte
frontis es. & instar uitulȩ effra doctus diri¬
Absit. hec ẽ pars illius: qui datus ẽ in repbũ
sensũ. Ab his sane cupio tͥ pacẽ: ñ cũ his. Nich̾
plus metuo tͥ. pace ista. Miraris si unquã pos¬
sit accidere: Etiam dico tͥ. si res ut assolet ꝑ con¬
suetudinẽ ĩ incuriã uenerit: Noli nimis credẽ
affectui tuo. qui nẽ ẽ. Nil tam fixum animo:
qͦd neglectu & tempore ñ obsolescat. Uulneri
uetusto & neglecto. callꝰ obducit᷑: & eo insana¬
bile quo insensibile fit. Demq dolor ꝯtinuus
& acerb. diuturnꝰ eẽ ñ patitur. Nam siñ ali¬
unde extundit᷑. necesse ẽ cedat ł sibi. Enimuͦ
cito aut de remedio ꝯsolationẽ recipiet: aut de as¬
siduitate stuporẽ. Qd ñ inuertat consuetudo:
Quid ñ assiduitate duret᷑: Qd ñ usui cedat:

Expanded text:
filii usque ad partum, ait propheta; et vires non habet filii usque ad partum, ait propheta; et vires non habet parturiens . Nosti hoc? nemo te melius. Attritae frontis es, et instar vitulae Ephraim doctus diliAbsit: haec est pars illius, qui datus est in reprobum sensum. Ab his sane cupio tibi pacem, non cum his. Nihil plus metuo tibi pace ista. Miraris si unquam possit accidere? Etiam, dico tibi, si res, ut assolet, per consuetudinem in incuriam venerit. affectui tuo qui nunc est. Nil tam fixum animo, quod neglectu et tempore non obsolescat. Vulneri vetusto et neglecto callus obducitur, et eo insanabile, quo insensibile fit. Denique dolor continuus, et acerbus, diuturnus esse non patitur. Nam si non aliunde extunditur, necesse est cedat vel sibi. Enimvero cito aut de remedio consolationem recipiet, aut de assiduitate stuporem. Quid non invertat consuetudo? quid non assiduitate duretur? quid non usui cedat?
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq si doles: condoleo. Si non: doleo tamen.
& marime. sciens a salute longius absistere
membrũ qͦd obstupuit: & egrũ sese ñ sentien¬
tem. ꝑiculo suis laborare. Absit autẽ: ut de
tẽ id suspicer. Noui quib deliciis dulcis qͥe¬
tis tue ñ longe añ hac fruebare: ñ potes desue¬
uisse tam cito: ita subito ñ dolere nuꝑ subtͣ¬
ctas. P laga recens. dolore ñ caret: Neq emm
iam occalluit uulms: nec in tam breui uer¬
sũ in insensibile ẽ. Quam quã si ñ dissimu¬
les: ñ deest tͥ iugis mat̾ia iusti doloris. a cotidi-
anis iacturis. Inuitus ni fallor auelleris a tu¬
e rachelis amplexib & quotiens id pati con¬
tigerit. totiens dolor tuus renouet᷑ necesse est.
At qͣndo ñ contigit: Quotiens uis & incas¬
sum: quotiens moues nec ꝓmoues: quotienᷤ
conaris & ñ datur ultra: eniteris & ñ partu¬
ris:. temptas & abriꝑis: & uͥ incipis ibi defici ͤ:
& di adhuc ordiris succidunt te. Uenerunt

Expanded text:
Itaque si doles, condoleo: si non, doleo tamen, et maxime, sciens longius a salute absistere membrum quod obstupuit; et aegrum sese non sentientem periculosius laborare. Absit autem ut de te id suspicer. Novi quibus deliciis dulcis quietis tuae non longe antehac fruebare. Non potes his dissuevisse tam cito, ita subito non dolore nuper subtractas. Plaga recens dolore non caret. Neque enim jam occalluit vulnus, nec in tam brevi versum in insensibile est. Quanquam si non dissimules, non deest tibi jugis materia justi dol jacturis. Invitus, ni fallor, avelleris a tuae Rachelis amplexibus; et quoties id pati contigerit, toties dolor tuus renovetur necesse est. At quando non contingit? Quoties vis, et incassum? quoties moves, nec promoves? quoties conaris, et non datur ultra; eniteris, et non paris; tentas, et abriperis; et ubi incipis, ibi deficis; et dum adhuc ordiris, succidunt te? Venerunt
Abbreviated transcription (Latin):
cia inuenirent. Obfidio urbi: & barbaricus
ensis ciuiũ ceruicib imminebat. Nunqͥd t̾n
istud t̾ruit beatũ papam. Gregoriũ. qͦ miniᷤ
sapientiã scriberet in ocio: Eo nempe tẽporiᷤ.
mam partẽ iherechielis tã diligent̾ quã ele¬

Expanded text:
tia invenirent. Obsidio urbi, et barbaricus tia invenirent. Obsidio urbi, et barbaricus ensis civium cervicibus imminebat: nunquid tamen istud terruit beatum papam Gregorium, quominus sapientiam scriberet in otio? Eo nempe temporis mam partem Ezechielis tam diligenter, quam ele
Abbreviated transcription (Latin):
sidet. Non mͥ hoc loco ꝓpositũ de uirtutib diᷤ¬
putare: s hec dixerim. hortans ad uacandum
ꝯsiderationi: cuiꝰ bñficio hec & similia adũ¬
tunt᷑. Cui tam pio tamq utili ocio nulłã
in uita oꝑam dare: ñne uitã ꝑdere ẽ: Quid
deuoueris: p̾decessores tui ñ ita ꝯsueuert:
eris molestꝰ quã plurib qͣsi qͥ a patrũ uesti¬
giis deuiaris. Nempe id uideberiᷤ ag̾e. in sug¬
gillationẽ eoꝵ. S & notabere uulgari ꝓu̾bio:
qui hoc facit qͦd nullꝰ. mirant᷑ om̃s. ueluti qͥ
cupias admirationi fore. Nec potes eoꝵ oĩa
simul & subito uł errata corrig̾e. uł excessꝰ¬
redig̾e in modii. Erit cũ acceꝑis tempꝰ᷑ ut se¬
cundu sapientiã tͥa d̾o datã paulatĩ & opor¬
tune id studeas. Int̾im sane malo alteriꝰ ut̾e
in bonũ. qͦd potes. Quãquã si de bonis & non
de nouis fumamꝰ exempla: ñ defuere roma¬
ni pontifices. qui sibi ocia int̾ maxima nego¬

Expanded text:
sidet. Non mihi hoc loco propositum est de virtutibus dissidet. Non mihi hoc loco propositum est de virtutibus disputare: sed haec dixerim hortans ad vacandum considerationi, cujus beneficio haec et similia advertuntur. Cui tam pio, tamque utili otio nullam in vita operam dare, nonne vitam perdere est? devoveris? Praedecessores tui non ita consueverunt: eris molestus quam pluribus, quasi qui a patrum vestigiis subito deviaris: nempe id videberis agere in suggillationem illorum. Sed et notabere vulgari proverbio: Qui hoc facit quod nullus, mirantur omnes: veluti qui cupias admirationi fore. Nec potes eorum omnia simul et subito vel errata corrigere, vel excessredigere in modum. Erit cum acceperis tempus, ut secundum sapientiam tibi a Deo datam paulatim et opportune id studeas. Interim sane malo alterius utere in bonum quod potes. Quanquam si de bonis, et non de novis sumamus exempla, non defuere Romani pontifices, qui sibi otia inter maxima nego
Abbreviated transcription (Latin):
facere. Qͥd tã rursum tẽꝑantiȩ: quȩ ñ aliunde
ꝓfecto t̾eꝑantia ẽ. nͥ qͦd nil immod̾atũ admit¬
titꝰ g puto fatebere etiã ñ minꝰ ẽẽ fortitudi¬
nis: eũ uł maxime ipsa sit que ab irruentib ui¬
illud potent̾ illud potent̾ eruit & uendicat
in qͦddam stabile fundam̃tũ boni. sedemq
uirtutis. Ergo mođu tenere: iusticia ẽ tẽꝑantia
ẽ. fortitudo ẽ. S uide nein hoc differant. ut
iusticie qͥdem in affectu res sit: a fortitu dine
autẽ efficatia eiꝰ porro possessio at᷑q usus apd̃
t̃ẽpantiã. Restat ut doccamꝰ ab hac cõmunione
prudentiã ñ excludi. Nonne ipsa ẽ quȩ modu
diu animi neglectu pꝰt. habitũ. & uitioꝵ inui¬
dia qͣsi in abditis reclusũ & cooꝑtũ. quada ue¬
tustatis caligine pͥor reꝑit & adũtit: Propte¬
rea dico tͥ a paucis adũtit᷑. qͥa paucoꝵ pru¬
dentia ẽ. Itaq iusticia querit. prudentia
inuenit: uendicat fortitudo: temꝑantia pos¬

Expanded text:
d tam rursum temperantiae, quae non aliunde profecto temperantia est, nisi quod nil immoderatum admittit? Sed, puto, fatebere etiam non minus esse fortitudinis, cum vel maxime ipsa sit, quae ab irruentibus vium illud potenter eruit et vindicat in quoddam stabile fundamentum boni, sedemque virtutis. Ergo modum tenere justitia est, temperantia est, fortitudo est. Sed vide ne in hoc differant, ut justitiae quidem in affectu res sit; a fortitudine autem efficacia ejus; porro possessio atque usus apud temperantiam. Restat ut doceamus ab hac communione prudentiam non excludi. Nonne ipsa est, quae modum, diu animi neglectu posthabitum, et vitiorum invidia quasi in abditis reclusum, et coopertum quadam vetustatis caligine, prior reperit et advertit? Propterea dico tibi: a paucis advertitur, quia paucorum prudentia est. Itaque justitia quaerit, prudentia invenit, vindicat fortitudo, temperantia pos
Abbreviated transcription (Latin):
respuit. dicente paulo. scdm sapientiã sibi
a do datã. ñ plus saꝑe quã oportet saꝑe. s
saꝑe ad sobrietatẽ: S & ẽ ꝯuerso qͦd temꝑã¬
tiȩ necessaria iusticia sit. ostendit dñs in euan-
bant. ut uid̾entur hominib ieiunantes. Erat
in cibo temꝑantia:. s ñ iusticia in animo:
qͥa ñ do placere s hominib intendebant. Qͦ¬
mͦ rursũ uł illa uł ista sine fortitudine. cũ con¬
stet fortitudinis eẽ ñ mediocriᷤ. eohibere uelle
&e nolle suũ. int̾angustias parũ & nimis. uit
sit ꝯtenta uoluntas modo illo medio. nudo.
puro. solo. ꝯstante sibi. equali undiq sui. ut¬
pote ex om̃i parte parit̾ curũciso: quẽ solu
ꝯstat eẽ uirtutis: Dicito mͥ queso si potes.
ciii nã potissimũ triũ harũ uirtutũ. medi¬
tulliũ hoc dandii censeas. qͦd ita cunctis ꝯter.¬

Expanded text:
respuit; dicente Paulo secundum sapientiam a Deo respuit; dicente Paulo secundum sapientiam a Deo sibi datam, non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem? Sed et e converso, quod temperantiae necessaria justitia sit, ostendit Dominus, arguebant ut viderentur hominibus jejunantes . Erat in cibo temperantia, sed non justitia in animo: quia non Deo placere, sed hominibus intendebant. Quomodo rursum vel ista, vel illa sine fortitudine? cum constet fortitudinis esse, et non mediocris, cohibere velle et nolle suum inter augustias, parum et nimis; ut sit contenta voluntas modo illo medio, nudo, puro, solo, constante sibi, aequali undique sui, utpote ex omni parte pariter circumciso, quem solum constat esse virtutis. 11. Dicito mihi, quaeso, si potes, cuinam potissimum trium harum virtutum meditullium hoc dandum censeas, quod ita cunctis conter
Abbreviated transcription (Latin):
duob: liquet integrũ eẽ iusticie statũ. S nec
ipsa solitaria est. Intuere etem̃ nc̃ mecũ. etiã
huiꝰ pulchrã conerionẽ & coherentiã cũ tem¬
ꝑantia: & itẽ ambaꝵ cũ duab suꝑiorib. io
ẽ prudentia. & fortitudine. Nam cũ iusticie
dicat᷑ portio. qͦd sͥ ñ uult fieri qͥs. alii ñ facere
porro ꝑfectio qͦd ait dñs. quecunq uultis ut
faciant uob̾ homines. & uos facite illis: neu-¬
trum hoꝵ erit. nͥ ipsa uoluntas. de qͣ tota
ducit᷑ forma. sic ordinata fuerit. ut nec ue¬
lit aliquid suꝑfluũ:. nec necessariũ qͥd suꝑsti¬
ciose nolit. qͦd qͥdem temꝑantie ẽ. Deniq &e
ipsi iusticie ut iusta sit: temꝑantia modum
imponit. Noli nimiũ eẽ iustus ait sapiens:
ostendens ꝑ hoc minime approbandã iustici-¬
am. quȩ temꝑantiȩ mod̾amine ñ frenet᷑. Qͥd.
qͦd &e ipsa sapientia hoc temꝑantiȩ frenum ñ

Expanded text:
duobus liquet integrum esse justitiae statum. Sed nec duobus liquet integrum esse justitiae statum. Sed nec ipsa solitaria est. Intuere etenim nunc mecum etiam hujus pulchram connexionem et cohaerentiam cum temperantia, et item ambarum cum duabus superioribus, id est prudentia et fortitudine. Nam cum justitiae dicatur portio, quod sibi non vult fieri quis, alii non facere; porro perfectio, quod ait Dominus, Quaecumque vultis ut faciant vobis homines et vos facite illis : neutrum horum erit, nisi ipsa voluntas, de qua tota ducitur forma, sic ordinata fuerit, ut nec velit aliquid superflum, nec necessarium quid superstitiose nolit, quod quidem temperantiae est. Denique et ipsi justitiae, ut justa sit, temperantia modum imponit. Noli nimium esse justus, ait Sapiens , ostendens per hoc minime approbandam justitiam, quae temperantiae moderamine non frenetur. Quid quod et ipsa sapientia hoc temperantiae frenum non
Abbreviated transcription (Latin):
demens: & sic ex alterutro t̾ciã formans uirr¬
tutẽ quã dicunt temꝑantiã. Nempe intẽpe¬
rantẽ ipsa ꝯsid̾ãtio censet. tã eũ qͥ necessariis
ꝑtinacit̾ demit: qͣm qͥ indulget suꝑfluis. N
ẽ gͦ tẽꝑantia in soł resecandiᷤᷤ suꝑfluis ẽ & ĩ ad¬
mutendis necessariis. Huiꝰ sententie apłs ñ¬
fautor tm. s auctor ẽẽ uidet᷑ qͥ curã carnis
nĩe docet ñ ꝑfici in desid̾io. Dicens siqͥde curã
carns ñ ꝑfici. suꝑflua cohibet: addens in desi¬
dio. necessaria ñ excludit. Unde mͥ uidet᷑ ñ
omĩno absurde diffinire tẽꝑantiã. qͥ hanc nec
p̾cidẽ necessitatẽ nee excedẽ dicat: uixta illud
una ex quatuor ẽ. ñ ne ꝯstat ꝯsid̾atione m̃tẽ
p̾ueniri: ut se formet in ea: Se enĩ necesse ẽ
pͥus cogitet: ut ex se normã ducat iusticie:
nec factura utiq alti. ꝗd sibi ficri nolit: nec
qͦd sibi uelit fieri negatura. In his nempe

Expanded text:
demens; et sic ex alterutro tertiam formans virdemens; et sic ex alterutro tertiam formans virtutem, quam dicunt temperantiam. Nempe intemperantem ipsa consideratio censet, tam eum qui necessariis pertinaciter demit, quam qui indulget superfluis. Non est ergo temperantia in solis resecandis superfluis: est et in admittendis necessariis. Hujus sententiae Aposfautor tantum, sed auctor esse videtur, qui curam carnis nostrae docet non perfici in desiderio. Dicens siquidem curam carnis non perfici, superflua cohibet: addens, in desiderio , necessaria non excludit. Unde mihi videtur non omnino absurde definire temperantiam, qui hanc nec praecidere necessitatem, nec excedere dicat, juxta illud una ex quatuor est, nonne constat consideratione mentem praeveniri, ut se formet in ea? Se enim necesse est prius cogitet, ut ex se normam ducat justitiae, nec factura utique alteri, quod sibi fieri nolit; nec quod sibi velit fieri negatura. In his nempe