comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tibi adrrit si u̾e inuoces si tunore depo¬
sito si p̃teriti dolens et futĩmetuẽs et de
te diffisus, et de illo spans qui ꝙͣuis młtos
subito sepe iustificauerit nec tp̃re ad agẽ¬
dũ egeat tu tñ longa tibi purgatione
opus credito diut̾ne et contrete sordes
nõ facile dilm̃tur bñ tecũ agi putes si ꝙͣ¬
tũ tp̃us errasti tm̃ redenti suffet̾it ad rec¬
tũ iter solet xiũ error ꝓmus ẽẽ reditus
non ita remetiendũ om̃e tibi me spaciũ
quo tam ꝓtul a iustitie semitis ab erraste
dine modestiã colas ꝓ ꝯtẽptu dei ⁊ hõm
qd̵ tuciꝰ fiet mũdũ sꝑuas ac teip̃m ⁊ hor¬
tatritẽ cͥuinũ carnẽ tuã qua iul tibi ini¬
micius uite ẽ. cuiꝰ ꝯsilio et in me et qd ẽ
longe gͣuissinũ atq miserrimũ in deum
alioquẽ dñi nrei hõstem nolem meis sub
laribꝰ non uidebo illũ rite placaueris.
est eiũ supͣ fidem mitis c platabilis facile
ip̃e nras oniurias obliuiscar et si multe

Expanded text:
tibi aderit si vere invoces, si tumore deposito, si preteriti dolens et futuri metuens et de te diffisus et de Illo sperans, qui quamvis multos subito sepe iustificaverit, nec tempore ad agendum egeat, tu tamen longa tibi purgatione opus credito; diuturne et concrete sordes non facile diluuntur. 16 Bene tecum agi putes si quantum tempus errasti, tantum redeunti suffecerit ad rectum iter; solet enim error pronus esse, reditus non ita; remetiendum omne tibi vie spatium, quo tam procul a iustitie semitis aberrasti; dine modestiam colas, pro contemptu Dei et hominum, quod tutius fiet, mundum spernas ac te ipsum et hortatricem criminum carnem tuam, qua nil tibi inimicius in te est, cuius consilio et in me, et quod est longe gravissimum atque miserrimum, in Deum alioquin domini mei hostem volens meis sub laribus non videbo. Illum si rite placaveris — est enim supra fidem mitis ac placabilis —, facile ipse meas iniurias obliviscar etsi multe s
Abbreviated transcription (Latin):
tem ncc̃itati aliã ornatiui dexutare ẜnorãq
alios nati custodie alios iecis alere insuꝑ
et argenti suul et auri diuitẽ fi̾ cũ utusq̃
p̃ciũ sit nouis ne in altutro falli qͣas ũẜ tĩ
cũ uete̾s illi iul aliud me requirãt insi me
obliione deleant᷑ et pͥmiciis studioꝵ con¬
tenti om̃e iam melioribus tp̃us cedant.
Id sane cũ ꝑ meiõm sic face decreuissẽ te
auctore ⁊ landatore fidenciꝰ faciã ad or̃o¬
nem si res postat uta marone uł tullis n ͨ
pudebit ag̾cia mutuari si quid latĩo de esse
rim utare tñ hiys ꝯsultoribus atq hiis du¬
cibus ad sałm quoꝵ fidei ac doct̾ne nulla
suspitio sit erroris quos int̾ mito michi
maximꝰ dauid semx fu̾it et formosior qͦ
incõptior ro doctior discreciorq qͦ purior
huiꝰ ego psalteriũ et uigilanti frmꝑq sub
pite sitũ uelim hand sane minꝯ id nichi

Expanded text:
rtem necessitati, aliam ornatui deputare, servorumque rtem necessitati, aliam ornatui deputare, servorumque alios nati custodie, alios iocis alere? insuper et argenti simul et auri divitem fieri, cum utriusque precium sic noveris ne in alterutro falli queas, presertim cum veteres illi nil aliud me requirant, nisi ne oblivione deleantur et primitiis studiorum contenti, omne iam melioribus tempus cedant? 10 Id sane cum per me ipsum sic facere decrevissem, te auctore et laudatore fidentius faciam; ad orationem, si res poscat, utar Marone vel Tullio, nec pudebit a Grecia mutuari siquid Latio deesse virim, utar tamen his consultoribus atque his ducibus ad salutem, quorum fidei ac doctrine nulla suspitio sit erroris. 11 Quos inter merito michi maximus David semper fuerit, eo formosior quo incomptior, eo doctior disertiorque quo purior. Huius ego Psalterium et vigilanti semper in mpite” situm velim; haud sane minus id michi
Abbreviated transcription (Latin):
Iste germans in hunc amorẽ me ãborũ
duxit admiratio ⁊ familiaritas cũ illorũ
siliter płone ex grecis atq homerũ qͦꝵ
nigenia nob admota sexe indicii dubiũme
fac̾e s iam in maius agit᷑ negociũ ma¬
iois q salutis ꝙͣ eloꝙcie cũ est legi que
incipio neq uerome id aute tp̃us agere
coma ꝑbat albescens Iainqz oratores mei
quẽ ut nosti multos annos pͥma egloga
bucolici carnũs ita cũ homero u̾gilioq
cõposu ut ibi quid uictoria ancexs sit.
hic uo et si adhuc obscet radicate ꝯsuetu¬
dinis ius antiqͣ dubiũ tñ in re eẽ nõ sinit
uict̾x expientia atq ocłis sese infundens
illos ambitio qd si fecisse iomꝰ scribe pociꝰ¬
ꝙͣ seq̃nti stilo approbare iussus ẽ in ego
utrosq siul amare posse uideor mõ quos
an uerborũ qͦs in rerũ ꝯsilio p̃feram non
ignorẽ Uam quid oro te ꝓhibet diligẽtis
prisfamilias in morẽ suꝑ lectilis aliam ꝑ-¬

Expanded text:
iste germanus. In hunc amorem me amborum iste germanus. In hunc amorem me amborum duxit admiratio et familiaritas cum illorum similiter Platonem ex Grecis atque Homerum, quorum ingenia nostris admota sepe iudicii dubium me fecere. Sed iam michi maius agitur negotium, maiorque salutis quam eloquentie cura est; legi que incipio, neque vero me id ante tempus agere coma probat albescens. 7 Iamque oratores mei quem ut nosti multos ante annos prima egloga Bucolici carminis ita cum Homero Virgilioque composui, ut ibi quidem victoria anceps sit; hic vero, etsi adhuc obstet radicate consuetudinis vis antiqua, dubium tamen in re esse non sinit victrix experientia atque oculis se se infundens illos abicio, quod se fecisse Ieronimus scribere potiusquam sequenti stilo approbare visus est michi; ego utrosque simul amare posse videor, modo quos in verborum, quos in rerum consilio preferam non ignorem. 9 Nam quid, oro te, prohibet, diligentis patrisfamilias in morem, supellectilis aliam pa
Abbreviated transcription (Latin):
et scdo fieri rear appollus ut qͥ niuenili¬
bꝯuinẽtam studiis dedi mat̾iorẽ etate
melioribus curis dem neq inͥ dedecori
u̾tendũ si qui tocies ad mais fame p̾co¬
mũ uentosasq hõm laudes surge̾ sole¬
bam. deinceps ad laudes creatoris mei
media nocte cõsurgens quietis tempus
sompnosqz illi meos fregero qui nõ dor¬
mitat nec dormt custedi̾eus isrł. neq
ingͣti senciũt Ita singulos ẜuat qͣi oĩm
oblitus. Ita om̃s regiti qͣi siniguloꝵ negli¬
gens Demq sit statutũ fixũq am̃o yueo
est si ex alte dabit᷑ inter hec studia et
possim aut quid agendo tucrꝰ hĩc abrã
ꝙͣ amando et mememorando ⁊ laudando
semꝑ eũ qui insime semꝑ amass nicħ
penitꝰ uel qd miua ẽ nichilo miẜ eẽm.
et si uius amor erga me furẽ habuiss.
quid̾ stilo delectatus et ingenio ut nichil
sup̃ alios quoq ꝙͣ plios ex illustrium
caterua s hoc Ita qͣi ille inͥ parens fuerit

Expanded text:
et secundo fieri rear Apolline, ut qui iuveniliet secundo fieri rear Apolline, ut qui iuvenilibus iuventam studiis dedi, maturiorem etatem melioribus curis dem; 3 neque michi dedecori vertendum, si qui totiens ad inanis fame preconium ventosasque hominum laudes surgere soleam, deinceps ad laudes creatoris mei media nocte consurgens quietis tempus somnosque Illi meos fregero, qui “non dormitat neque dormit custodiens Israel”, neque ingrati sentiunt; ita singulos servat quasi omnium oblitus, ita omnes regit quasi singulorum negligens; denique sic statutum fixumque animo est, si ex alto dabitur, inter hec studia et possim aut quid agendo tutius hinc abeam, quam amando et memorando et laudando semper Eum, qui nisi me semper amasset, nichil penitus vel, quod minus est nichilo, miser essem, et si eius amor erga me finem habuisset,quidem stilo delectatus et ingenio ut nichil supra; alios quoque quam plurimos ex illustrium catherva, sed hos ita quasi ille michi parens fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
de hinc nec amicꝰ nobłis ille nec hostis
sit. quoꝵ pͥmũ haud dubie p̃stabit de
secundo uidĩt dũ sibi tam facilem sẽdaz
ueniã nunꝙͣ spet ad hũt modũ se res ht̃
mallẽ me dum tenẽm s si in alterutes
labi oꝑtet malo malis ẽt peius xẽ ꝙͣ
crux bonis. Tu oratus da uenie mee ueni¬
¶Ad franciscũ sc̃orũ apłoꝵ de ꝓmixtõ¬
ea uarietatis amenitas is decor ordinis
ea est ut asseris ius m̃cture. quid uis
dicã de reliquis ut uidet᷑ iudica cte/ nec
falli facilis nec fallere solitus inisi ꝙ qui
amãt nõ facile mõ s cupide falli solẽt
hiis ergo omissis de me dicã deq affc̃ũ
nouo quidẽ s iã ualido quo ad lr̃as sacͣs
stilus aĩnusq meus agit᷑ Irrideãt suꝑ¬
bi quibꝰ dinoꝵ eloquioꝵ sordet austĩtas
et ceu caste mat᷑ne cultus paͬcior offend ͭͤ
oclos metricis assuetos fucis Ego nõ ꝑ¬
mittentibꝰ solũ s plandentibꝰ iusis

Expanded text:
dehinc nec amicus nobis ille nec hostis dehinc nec amicus nobis ille nec hostis sit; quorum primum hauddubie prestabit, de secundo viderit, dum sibi tam facilem secundam veniam nunquam speret. Ad hunc modum se res habet; mallem medium tenere; sed si in alterutro labi oportet, malo malis etiam pius esse quam trux bonis. Tu, oratus, da venie mee venAd Franciscum Sanctorum Apostoea varietatis amenitas, is decor ordinis, ea est, ut asseris, vis iuncture. Quid vis dicam? De reliquis ut videtur iudica, certe nec falli facilis nec fallere solitus, nisi quod qui amant non facile modo, sed cupide falli solent. His ergo omissis, de me dicam deque affectu novo quidem sed iam valido, quo ad literas sacras stilus animusque meus agitur. 2 Irrideant superbi, quibus divinorum eloquiorum sordet austeritas, et ceu caste matrone cultus parcior offendit oculos meretricis assuetos fucis; ego non permittentibus solum sed plaudentibus Musis
Abbreviated transcription (Latin):
lacͥius ac p̃cibꝰ restitissem sic ẽ fateor
Illo enũ loq̃nte sentiebã nostro quid te¬
u̾m atq femineũ oberrare p̃cordiis
parũq aberat qũ supplicu meo col¬
lacͥmarer et ip̃e ꝑsonã offensoris ac
deptatoris induerẽ s dũ illud in am̃i
ueniebat qͥs nam est iste qui toͫ loqͥt
ess ꝙͣ multorũ iniurit te miscuit ꝙͣ
nich eũ prnitet michil pndet ꝙͣ nicħ
omĩo p̾ter impotentiã conatibꝰ ĩpis.
nõ ẽt obstat ꝙͣ ficte sũt hee lacͥme si¬
mulate blandicre coacte p̃tes qui sp̃us
que mens illi ẽ qui lupus in hͦ agno
latet hec ꝑ se singula cogitãs indureste¬
bã sensim ⁊ in silicẽ atq ad amãta uer¬
tebar quid credis pot̾is hõ alter et ixse
mͥ dissimilimꝰ iam uideri iubebat ratio
ueniã pessimo honũ negare si quidem in¬
dulgendi facilitas bonos leuit malos as-¬
ꝑat et ascipulabat᷑ ne iuscissĩe facultus
pñs ac promxpta uindicte uicit natura
suauior. uac igit᷑ lege ueniã tribuit ut

Expanded text:
lacrimis ac precibus restitissem. Sic est, fateor; illo enim loquente sentiebam nescio quid tenerum atque femineum oberrare precordiis parumque aberat quin supplici meo collacrimarer et ipse personam offensoris ac deprecatoris induerem. 2 Sed dum illud in animum veniebat: ‘quisnam est iste qui tecum loquesset? quam multorum iniurie se miscuit, quam nichil eum penitet, nichil pudet, quam nichil omnino preter impotentiam conatibus impiis nunc etiam obstat, quam ficte sunt he lacrime, simulate blanditie, coacte preces? qui spiritus, que mens illi est, qui lupus in hoc agno latet?’, hec per se singula cogitans indurescebam sensim et in silicem atque adamanta vertebar. 3 Quid credis? Poteram homo alter, et ipse michi dissimillimus iam videri; iubebat ratio veniam pessimo homini negare, siquidem indulgendi facilitas bonos lenit, malos asperat; et astipulabatur ire iustissime facultas presens ac prompta vindicte. 4 Vicit natura suavior. Hac igitur lege veniam tulit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Irũ hunc si nosse cepis ⁊ amare¬
incipies et mirari. longa ẽ histoͣ
eum discendi amorcepit ut neglecto studiõ
rei familiatis et disita fabrili officina in qͣ
insignit᷑ emunet totũ se lr̃ĩs dedĩt itaq iã
nl inisi scolas libros ⁊inagr̃os cogitat inq
hoc unũ noctes insompnes et sollicitos dies
aga amplecte eũ oro te et ꝓpoĩto suo faue
niclil deo similiꝰ ꝙͣ iustis desid̾iis opẽ fe¬
ras et qͥd putas ambiat nõ opes nõ potẽ¬
tiaz non honores nõ uulgi cõpedes ac ue¬
na mẽtiũ uoluptates s unitũ ocii sui presi¬
diũ et uite solaciũ libellos q̃rit siue tuo
ductu tuisqz auspiciis iul ausurꝰ suspira¬
bis intelligens quo aspiret et tacitus
dices. utinã tẽpestuuꝰ cepisses uale.
¶.dalb̃tum̃ de conobio ꝑhisi cũ boĩ

Expanded text:
irum hunc si nosse ceperiincipies et mirari. Longa est historeum discendi ardor cepit ut neglecto studio rei familiaris et deserta fabrili officina, in qua insigniter eminet, totum se literis dederit. Itaque iam nil nisi scolas libros et magistros cogitat inque hoc unum noctes insomnes et solicitos dies agit. 2 Amplectere eum, oro te, et proposito suo fave; nichil Deo similius quam iustis desideriis opem ferre. Et quid putas ambiat? Non opes non potentiam non honores non, vulgi compedes ac venena mentium, voluptates, sed unicum otii sui presidium et vite solatium, libellos querit, sine tuo ductu tuisque auspiciis nil ausurus. Suspirabis intelligens quo aspiret, et tacitus dices: ‘Utinam tempestivius cepisses’. Vale. 12 Ad Albertinum de Canobio physicum, bo
Abbreviated transcription (Latin):
non dicã exacta s⁊ uł coĩa p̃stitissesq teq
si non uirũ at hoĩem uł si id nolles ac c̾te
non beluam memisses euanuisti autẽ in
cogitatonibus tuis usq ad funestã tux̃iꝰ
obliuonẽ soporemq mortiferũ unde ut
absolui possis non notandus mõ uł uellican¬
dus s urendus ac secandus es. sur ge a¬
mens expergisce atq ubi nũc iaceas iñ
non cessent oculi tui ꝑditũ tp̃us flere nõ
cessent manus tue tumidũ pectus tund̾e nõ
numen cõfesẜ aliꝙ p inquit naso quid a
quoꝙͣ urrius dici pt̃ ꝙ religrosiꝯ modo de
homĩe mirabant᷑ ignari et deũ esse qui
fac̾et qui pcc̃a hõmi nõ mõ post t̾gum

Expanded text:
non dicam exacta, sed vel comunia prestitisses, teque non dicam exacta, sed vel comunia prestitisses, teque si non virum at hominem, vel si id nolles, at certe non beluam meminisses! “Evanuisti” autem in “cogitationibus tuis” usque ad funestam tui ipsius oblivionem soporemque mortiferum, unde ut absolvi possis non vocandus modo vel vellicandus sed urendus ac secandus es. Surge, amens, expergiscere, atque ubi nunc iaceas vide. Non cessent oculi tui perditum tempus flere, non cessent manus tue tumidum pectus tundere, non Numen confessis aliquod patet inquit Naso. Quid a quoquam verius dici potest, quid religiosius, modo de homine mirabantur, ignari et Deum esse qui faceret, qui “peccata” hominum non modo post “tergum
Abbreviated transcription (Latin):
t̾re Tu ne inͥ creatorẽ tuũ pr̃emq ominiũ
dens tu me homñes fr̃es tuos maxĩe qui
mon amant tu am̃am salutẽqz tuam sper¬
nens hoc maior hoc clarior fieri putas
tiumdior fis ⁊ tumore añt tuo rogo quid
unꝙͣ nisi ridiculꝰ nius nascet᷑ mĩa dico
ridicla eñ froutes atterũt ilia quatunt
roto mouẽt tumor tuus aliis ridiculũ for¬
te tibi aũt u̾os luctus et et̾ure matĩa inortꝭ
spondet colubro uiũ tumes flebile nõ mu¬
ro ridiculo atq ita cũ sis te felicẽ reris.
ecce falleris tota rrras uia ecce inꝙͣ uere
callem głie nõ uides qdq ẽ pessimũ malo
tus gaudes miser tuo de decore gliaris n ͨ
intelligis quo te rrror hic dutat et hiis
moribo uel latere forsan uł place̾ insuꝑ
credidisti et hanc spem nouissimã ex me
amantior qͣi uero semꝑ u̾ni sit amantũ
ceta eẽ iudicia / et non illud interdũ uius ẽt
suis exigũt qui amant ut sẽpe delicatissi¬
ni sensus mĩnus ẽt offendant᷑. tũ utinã

Expanded text:
eatorem tuum patremque omnium Deum, tu ne homines fratres tuos, eos maxime qui nos amant, tu animam salutemque tuam spernens, hoc maior, hoc clarior fieri putas? 10 Tumidior fis; e tumore autem tuo, rogo, quid unquam nisi “ridiculus mus nascetur”? Minus dico: ridicula enim frontes atterunt, ilia quatiunt, iocos movent; tumor tuus aliis ridiculum forte, tibi autem veros luctus et eterne materiam mortis spondet; colubro enim tumes flebili, non mure ridiculo, atque ita cum sis, te felicem reris! 11 Ecce falleris, ecce tota erras via, ecce, inquam, vere callem glorie non vides, quodque est pessimum, malo tuo gaudes, miser, tuoque dedecore gloriaris, nec intelligis quo te error hic ducat, et his moribus vel latere forsan vel placere insuper credidisti, et hanc spem vanissimam ex me amantior, quasi vero semper verum sit ‘amantum ceca esse iudicia’, et non illud interdum verius, nsuis exigunt qui amant, ut sepe delicatissimi sensus minimis etiam offendantur. 12 Tu utinam
Abbreviated transcription (Latin):
antis laboribus qͣntisq ꝑiculis
ereptũ te nobis reuehit oĩpotẽs
deus cui bñficio pares gͣtes age̾ mens in¬
fina nõ sufficit agit tñ mens deuota qͣs
p̃t quã tiiui ne quid rhenus mosa et
mosella rodano sorgie at ruen᷑ nr̃is ãni¬
bus insultare ausi et in signẽ illis accola
xripe te sibi ppetuũ usur parent, licet aũt
longa dilatio rapine ꝓxima fit. tu tamẽ
diu dilatus nõ ablatus es pris que te me¬
is u̾bis obtestat᷑ ne se ampluis de ẜ̾endã¬
putes stũ satis ac reditũ. et anibitũ ẽ dixi
olim et indris dixi rectiꝰ uidet᷑ aduespe¬
rascit de hospicio cogi tandũ sepe inqͣm hoc
dixi sepe ẽt scripsi nũꝙͣ tã oꝑtinis nã¬

Expanded text:
antis laboribus quantisque periculis ereptum te nobis revehit omnipotens Deus, cui benificio pares grates agere mens infirma non sufficit, agit tamen mens devota quas potest! quam timui nequid Rhenus, Mosa et Mosella, Rodano Sorgie ac Ruentie nostris amnibus insultare ausi et insignem illis accolam eripere, te sibi perpetuum usurparent! 2 Licet autem longa dilatio rapine proxima sit, tu tamen diu dilatus, non ablatus es patrie, que te meis verbis obtestatur ne se amplius deserendaputes; itum satis ac reditum et ambitum est. Dixi olim et in dies dici rectius videtur: ‘Advesperascit, de hospitio cogitandum’. Sepe, inquam, hoc dixi, sepe etiam scripsi, nunquam ta
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ intolleranda suꝓbia hospites exilio ad¬
uecti Ciues exilio antiquos ob hõnorum
ꝯsortio diutissime rexulerũt ⁊ nmꝑpetũ
repellent nisi sũmi dext̾̃a põtificis et
ur̃s ꝯsiliis arceant᷑ Nos forte pectatis
terte domus aplorum a tirãnoꝵ uiolentia
lib̾ari mereut᷑ de p̃donũ manibꝰ eripi
templa sc̃oꝵ meret facrotellus ornata
martirio ciuili sang̾ne nõ fedari ꝙ insi ty¬
rãnica ꝑ uos rabie ꝯp̃ssa plebi misere te¬
pestino remedio ꝓuidet᷑ non pñt ista con-¬
tingẽ Tunt eñ qui peccandi sibi finem
fatiant ⁊ in uiam rc̃am sera licz pm̃are

Expanded text:
et intoleranda superbia! hospites exilio adet intoleranda superbia! hospites exilio advecti cives antiquos ab honorum consortio diutissime repulerunt et in perpetuum repellent, nisi Summi dextra Pontificis et vestris consiliis arceantur. 5 Nos forte peccatis certe domus Apostolorum a tyrannorum violentia liberari, merentur de predonum manibus eripi templa sanctorum, meretur sacro tellus ornata martyrio civili sanguine non fedari. 6 Quod nisi tyrannica per vos rabie compressa, plebi misere tempestivo remedio providetur, non possunt ista contingere. Sunt enim qui peccandi sibi finem faciant et in viam rectam sera licet pe
Abbreviated transcription (Latin):
ac gr̃am facilime ꝯtempnetis Nonꝙͦ alie¬
ne suꝑbie libeat s qd ur̃am deceat honesta¬
tem Quid urbi qͥd stalie/ qͥd mũdo ex pedi¬
nõ egere ut ꝓ iusticia iudicetis s delcat
in cõis prie qõne loqui aliqͥd et ꝓ ꝑte uiri¬
purissima ꝯscĩe finiẽs nõ głie neq id cupi¬
ens ut meus huio laudet sz ne silenciam
rep̃brudat᷑. nec magnoꝑe curabo p̃me
purgat or̃o mõ iusticiã nõ offendat durã
nẽpe ꝯditio ꝯtͣ potentes insurge p̃serti
caros. s ille u̾itatis est anuicꝰ qui eam ⁊
positis affc̃ibus meis ꝙͣuis in carissimos
et diu cultos alienigenas hos tirãnos in¬
t̾rogo unĩ sibi tĩ arrogautie in urbe non
sua mirant᷑ tres ex nob forte qrͣtus emĩ
ꝓculdubio ꝙͥ loqͦr intelligit de si forsan
irrideant spant eiũ ut̾usq gentis exigie
in obliuione tc̃tu tꝑis abiisse uerũ esse
uel rõ ul italia teste ꝓbabit᷑ mira prsꝰ

Expanded text:
ac gratiam facillime contemnetis, non quid alieac gratiam facillime contemnetis, non quid aliene superbie libeat, sed quid vestram deceat honestatem, quid urbi quid Italie quid mundo expedinon egere ut pro iustitia iudicetis; sed delectat in comunis patrie questione loqui aliquid et pro parte viripurissima, conscientie serviens non glorie, neque id cupiens ut meus sermo laudetur, sed ne silentium reprehendatur, nec magnopere curabo quem mea pungat oratio, modo iustitiam non onempe conditio contra potentes insurgere, presertim caros; sed ille veritatis est amicus qui eam et positis affectibus meis, quamvis michi carissimos et diu cultos, alienigenas hos tyrannos interrogo, unde sibi tantum arrogantie in urbe non sua. 4 Mirantur tres ex vobis forte; quartus enim proculdubio quid loquor intelligit. Quod, si forsan irrideant — sperant enim utriusque gentis originem in oblivionem tractu temporis abiisse —, verum esse vel Roma vel Italia teste probabitur. Mira prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ut plebi ccede̾ dignissima postulati
ne in uibe .s. sua exultet neu uelut infet¬
ta de pubłͦ rexellat᷑ qua in re aristoti¬
lici doginatis menũsse ꝯuemet ut quod
dirigentes tortuosa lignorũ solent coga¬
tio hos nobiles nõ modo senatoriã et
reliqͥs dignitates ꝑticipare cũ aliis sed
diu et ab hiis penitꝰ abstine̾ quas diu soli
ꝑ arrogantiã suã et plebis pacĩam usurpa¬
runt donec in ꝑtem alt̾am deflexa res ꝑ
mis obtestat᷑ ꝙ si segnes in eius instaurã¬
da lib̾tate fui̾tis ad tribunal tremendi in¬
dicis uos appellat hͦ xp̃us iubet qui dum
ꝯsultabitis in medio ur̃m ent ut qs elegit
a pͥncipio eoꝵ usq in fine̾ se p̾beat specta¬
torẽ hoc apłi prtrus et paulus flagitant qͥ
rõno pontifici ut nõ alti ꝙͣ uob ista ꝯuer¬
teret inspirarũt quoꝵ tacitas ⁊ int̾n̾as
p̃ces si audire uolu̾itis quorũlz ꝯtrias p̃ces

Expanded text:
hos etiam plebi cedere dignissima postulanti, hos etiam plebi cedere dignissima postulanti, ne in urbe scilicet sua exulet neu velut infecta de publico repellatur; qua in re aristotelici dogmatis meminisse conveniet ut, quod “dirigentes tortuosa lignorum” solent, cogatis hos nobiles non modo senatoriam et reliquas dignitates participare cum aliis, sed diu etiam ab his penitus abstinere, quas diu soli per arrogantiam suam et plebis patientiam usurparunt, donec in partem alteram deflexa respubmis obtestatur, quodsi segnes in eius instauranda libertate fueritis, ad tribunal tremendi iudicis vos appellat; hoc Cristus iubet, qui dum consultabitis, in medio vestrum erit, ut quos elegit a principio, eorum usque in finem se prebeat spectatorem; hoc apostoli Petrus et Paulus flagitant, qui Romano Pontifici ut non alteri quam vobis ista committeret inspirarunt; quorum tacitas et internas preces si audire volueritis, quorumlibet contrarias preces
Abbreviated transcription (Latin):
Ut plebenis ꝯsul iuxͣ patriciũ sederet et
ꝯmunẽ priam ⁊ cõi oꝑa partũ imperiũ
pari reget maiestate Que si ua si apud
clarissimos historicos nõ sunt qͥd dubita¬
nuis adhnc longe puidentissini pr̃es aut
quid hortatoribꝰ indigemꝰ si rõnorũ ca¬
lamitatũ misemini si pios humeros ĩnẽ¬
seqͥnũ quo urbs illa de nichilo surrexit
ad sydera non huis quo de tante fastigio
fortune pene ad nichilũ est redacta du-
bitare nõ oꝑtere arbitror qũ urbs rona
mltos ⁊ nobiliores et meliores hr̃at is
qui soli nobilitatis cognomĩe głiosi celũ
trasq festidũt quos ego si boni erunt
nobiles nõ negabo rõnos c̾te nõ ego so¬
lus s p̃a ẽt nregat romia esto aũt sint
nobiles sint rõm an maioribꝰ nr̃is tul¬
toribꝯ institre subiectoꝵ ꝓtectoribꝰ debel¬
latoribꝰ supboꝵ fundatoribꝰ imꝑii p̃fe¬
rendi sũt hoc dice ꝙͣtalib impudẽtia nõ
audebunt ꝙ si illi cesserũt non pudeat

Expanded text:
sul iuxta patritium sederet et comunem patriam et comuni opera partum imperium pari regeret maiestate. 33 Que si vera, si apud clarissimos historicos nota sunt, quid dubitamus adhuc longe, providentissimi patres, aut quid hortatoribus indigemus? Si Romanorum calamitatum miseremini, si pios humeros immenxempla seguimini quo urbs illa de nichilo surrexit ad sidera, non huius, quo de tante fastigio fortune pene ad nichilum est redacta. 34 Dubitari non oportere arbitror, quin urbs Roma multos et nobiliores et meliores habeat his qui soli nobilitatis cognomine gloriosi celum terrasque fastidiunt; quos ego si boni erunt, nobiles non negabo; romanos certe non ego solus sed ipsa etiam negat Roma. Esto autem: sint nobiles, sint romani; an maioribus nostris, cultoribus iustitie, subiectorum protectoribus, debellatoribus superbonum, fundatoribus imperii preferendi sunt? hoc dicere quantalibet impudentia non audebunt. 35 Quodsi illi cesserunt, non pudeat
Abbreviated transcription (Latin):
occuyatis mentibꝰ dare dignemꝰ Epero
ꝙ maiorũ uestigiis inhe̾ntis saluã uidebitꝭ
ẽẽ rem pubcã et oile illud p̃ciosissimũ ihu
xx̃i ad cuiꝰ tutelam cũ pastores egregios
p̃misiss uidens eos lupoꝵ feritate detritos
ip̃e et sicut nostis sidam
cembris.¬
¶ Ad Barolum qͣrñ exhortaͦ scda ad

Expanded text:
occupatis mentibus dare dignemini, spero occupatis mentibus dare dignemini, spero quod maiorum vestigiis inherentes salvam iubebitis esse rempublicam et ovile illud preciosissimum Iesu Cristi, ad cuius tutelam cum pastores egregios premisisset, videns eos luporum feritate deterritos, ipse etiam sicut nostis, secuncembris.1 Ad Carolum q
Abbreviated transcription (Latin):
est homĩ sponte sua u̾tutẽ cele uia deserẽ
pestifamq tiramdẽ licet reclamantibus
extorq̃te neq solum rõnam ꝑtem ĩplebẽ
in ꝑtem pu ͭ ͥ honoris admistite s pessiẽ
semꝑ admistratũ senatus officiũ possesso¬
ribus indignis excipite qui si cures et si
boni ẽẽut non tñ nͥ pro dimidia ins hr̃ent
Nunt aũt ita segerũt in cuutate qͣm destru¬
unt ⁊ ꝯuictu tiuũ qͦs oppͥmũt ne dũ sũnus
honoribꝰ sut indigni Saue ꝙͣ friuola sit
nobilitatis dĩciarũq iactãtia quibꝰ sisi sĩt
ullo u̾tutis adminicło si extollũt a̾ quo nã
pacto rõm uet̾es quibꝰ singularis eximia
u̾tus fuit plebe tñ ab honoribꝰ exludere
nequinerũt u̾borũ płium opus ẽ longusq
fia si hoc loco ꝑticłaria sequi uelin Sũma
est ꝙ quotiens fere honorũ ꝯt̾uersia exar¬
sit sꝑ a plebe hũili suꝑba nobilitas uicta
ẽ quã rem exp̃ssius epła nꝑ ad uos pro-¬
lixiore ꝯplexus sum/ cui si horã unan nõ

Expanded text:
est homini sponte sua virtutem colere, vitia deserere; pestiferamque tyrannidem licet reclamantibus extorquete, neque solum romanam plebem in partem publici honoris admittite, sed pessime semper administratum senatus officium possessoribus indignis eripite, qui si cives et si boni essent, non tamen nisi pro dimidia ius haberent; nunc autem ita se gerunt ut civitate quam destruunt et convictu civium quos opprimunt, nedum summis honoribus, sint indigni. 8 Sane quam frivola sit nobilitatis divitiarumque iactantia, quibus fisi sine ullo virtutis adminiculo se extollunt, aut quonam pacto Romani veteres, quibus singularis et eximia virtus fuit, plebem tamen ab honoribus excludere nequiverunt, verborum plurium opus est longusque fiam si hoc loco particularia sequi velim. 9 Summa est quod quotiens fere honorum controversia exarsit, semper a plebe humili superba nobilitas victa est; quam rem expressius epystola nuper ad vos prolixiore complexus sum, cui si horam unam non
Abbreviated transcription (Latin):
c̾tatũ sit sic retexe̾ icipiã elongabor ab
epłe fine ad quã festinat or̃o hoc nosse
sufficiat ꝙ cũ plebe roͣna sũm ẽt loci ꝑte
post̾et idq nobilitati sumũ dedecꝰ uide̾t᷑
sũma ui obstitit ad ext̾mũ ut in relictis
uicta succubuit młtisq hinc inde ꝯtentõi¬
bus agitatis pͥmo quid ad id deuetũ est
ut nõ ꝯsules s ꝯsulari ptate ꝑnuxtũ tri¬
binu militũ qͣtuor treareut᷑: cũq ne bic

Expanded text:
certatum sit, si retexere incipiam, elongabor ab certatum sit, si retexere incipiam, elongabor ab epystole fine, ad quem festinat oratio. 32 Hoc nosse sufficiat, quod cum plebs romana summi etiam loci partem posceret, idque nobilitati summum dedecus videretur, summa vi obstitit; ad extremum ut in reliquis victa succubuit; multisque hinc inde contentionibus agitatis, primo quidem ad id deventum est ut non consules sed consulari potestate permixtim tribuni militum quattuor crearent
Abbreviated transcription (Latin):
tũ Gueus flato scribe fiꝰ huĩlime uitr for¬
tune cetum uafer ac discretus edilis rurulꝰ
fc̃us erati ea res nobilibꝰ nouitatẽ eia hor¬
rentibꝰ tm̃ stomacũ excitarat ut in illius
honore uelut in luctu ꝓprie płrni ex uis ami¬
los aureos ⁊ ornamẽta depouent contra
ille nichil motꝰ aduersus eorũ insolentiã
lib̾rimã ꝯtumaciã exercebat Itaꝙ dũ gr̃a
eg̾tantis college thalaniũ int̃nti nobiles
iuuenes qui cũ forte aderãt unaniu atẽp¬
tu nõ assurg̾ent ꝯfestim sellam curulam
iussit a ffri atq ita suorũ nobiliũ ꝯtẽptorũ
ꝯtemptor ip̃e nobilior illos iuidĩa tabestẽ¬
tes non de pͥuato scãno si pub ͣ de sede des¬
pexit qua unica lib̾tate m quidẽ uidet᷑.
nõ edilicas nõ s consulatꝰ ẽt honore dig¬
nissimꝰ de quo loqui screus ad ultinũ ad
tanta ꝯseptorũ patrũ freq̃utia subsunt
uideri pũt in locũ duoꝵ cõsulũ successisse.
consulatu quociẽs et qͣnta cũ indignatiõe

Expanded text:
 Gneus Flavius, scribe filius, humillime vir fortune, ceterum vafer ac disertus, edilis curulis factus erat. Ea res nobilibus novitatem eius horrentibus tantum stomacum excitarat ut in illius honore, velut in luctu proprio, plurimi ex eis anulos aureos et ornamenta deponerent; contra ille, nichil motus, adversus eorum insolentiam liberrimam contumaciam exercebat. 30 Itaegrotantis college thalamum intranti nobiles iuvenes, qui tum forte aderant, unanimi contemptu non assurgerent, confestim sellam curulem iussit afferri, atque ita suorum nobilium contemptorum contemptor ipse nobilior illos invidia tabescentes non de privato scamno sed publica de sede despexit; qua unica libertate michi quidem videtur non edilitatis modo, sed consulatus etiam honore dignissimus. 31 De quo loqui sciens ad ultimum restanta conscriptorum patrum frequentia supersunt, videri possunt in locum duorum consulum successisse. t. De hoc igitur consulatu quotiens et quanta cum indignatione
Abbreviated transcription (Latin):
diues appius claudius dũ linũbꝰ captus
rem puͭͣ ꝯsilio gubuaret oposum est
om̃ia gliose pauxtatis exempla colli
ge audeo aũt affinare licet obstrepat.
młtitudo nil mag̾ ꝙͣ suꝑnacuas dĩcias
obesse u̾tutibꝰ et ne certas nationes
aradicata medullitꝰ oppĩone cõuellez
qd̵ int̾ scͥptores rerũ constant romam
Uictͥcem genciũ uitẽ diuisie nec dubiũ
est una raqz uia et pauꝑtatẽ romam
exiuisse ⁊ pegrina subm̃t᷑sse flagicia
Ita qd̵ maxĩe nocet rc̃õribꝰ cuitatum
id isti maxime ꝓfuturũ putãt suie quod
pociꝰ reor putare se simiłant Reliquũ
est ut u̾iorez cãm p̃sidrudi cupidins in¬
quirams ea u̾o non alte fodiẽtibo p̃sto
⁊ omitto auaritiã que et simagnis indi¬
ciis suspt̃a sit ꝓpter honestatez qͣndam
noĩari in hoc simone in quidẽ udet᷑ in¬
digna eo ꝙ in am̃s nobilibꝰ turpissime

Expanded text:
ptus rempublicam consilio gubernaret. Operosum est omnia gloriose paupertatis exempla colligere. 23 Audeo autem affirmare, licet obstrepat multitudo, nil magis quam supervacuas divitias obesse virtutibus; et ne ceteras nationes a radicata medullitus opinione convellam, quod inter scriptores rerum constat, Romam victricem gentium vicere divitie, nec dubium est una eademque via et paupertatem romanam exivisse et peregrina subintrasse flagitia. Ita quod maxime nocet rectoribus civitatum, id isti maxime profuturum putant sive, quod potius reor, putare se simulant. 24 Reliquum est ut veriorem causam presidendi cupidinis inquiramus. Ea vero non alte fodientibus presto est. Omitto avaritiam, que etsi magnis indiciis suspecta sit, propter honestatem quandam nominari in hoc sermone michi quidem videtur indigna, eo quod in animis nobili
Abbreviated transcription (Latin):
uuriis affecta suos mag̃ratus ⁊ lib̾tatis
ambigue pat̾nos acuindices pascebat
acri nobilitas adu̾sata luctanue huc in
sacrũ monte pͥma secessio uicit taudẽ suꝑ¬
bia nobiliũ plebeia iustitia et reclanã¬
tibus net ꝙͥ ꝙͣ patriciis tũt pͥmũ calcar
unicũ ac frenũ illox uiolen ͤ tribunatus
plebis ẽ inuento De hat quoqz grauiter
alt̾catũ instante plebe ut nonꝰ magrãtꝰ
suis hoc est tribunitiis comitiis crearẽt᷑
et h quoq plebs uictͥx appio claudio uiro
licet acrimo ꝑtinacio obluctante uioua
de hinc orta ꝯtentio p̾mio rib ꝯ supplebo far¬
stidio negantibus iut plebe pat̾cinosq
matinonia et sic abrupto sc̃issimo uiucło
gns huãni in duas it̾m ꝑtes scidentibus
ciuitate indigͣta plebe rescitit sic ĩuitis ad¬
uersariis lege lata ꝓmistua sũt ꝑmissa cõ¬
iugia Deceirato sacroꝵ cã questura curu¬
lis edilitas nõ nisi patͥcie gentis erant
ãaduertit ꝑlebs se iudibrio hr̃i emxa emi

Expanded text:
iniuriis affecta, suos magistratus et libertatis ambigue patronos ac vindices poscebat; acri nobilitas adversata luctamine; hinc in Sacrum Montem prima secessio; vicit tandem superbiam nobilium plebeia iustitia et reclamantibus nequaquam patritiis, tunc primum calcar unicum ac frenum illorum violentie, tribunatus plebis est inventus. 27 De hoc quoque graviter altercatum; instante plebe ut novus magistratus suis, hoc est tribunitiis, comitiis crearetur, et hic quoque plebs victrix, Appio Claudio, viro licet acerrimo, pertinacius obluctante. Nova dehinc orta contentio, primoribus superbo fastidio negantibus inter plebem patritiosque matrimonia, et sic abrupto sanctissimo vinculo generis humani, in duas iterum partes scindentibus civitatem. Indignata plebs restitit: sic invitis adversariis, lege lata, promiscua sunt permissa coniugia. 28 Decemviratus sacrorum causa, questura, curulis edilitas nonnisi patritie gentis erant. Animadvertit plebs se ludibrio haberi
Abbreviated transcription (Latin):
brie ⁊ ꝓ tͣnsitoriis utant᷑ uel si lib et
ad maiora pig̾ores aiuĩ nõ assurgũt.
fruant᷑ ẽt̃ ꝓ et̾uis mõ unũ p̃stent ut
q̃s de cõi libalitate ꝑcipũt in cõmunẽ¬

Expanded text:
brie et pro transitoriis utantur, vel si libet — brie et pro transitoriis utantur, vel si libet — ad maiora pigriores animi non assurgunt — fruantur etiam pro eternis, modo unum prestent ut quas de comuni liberalitate p
Abbreviated transcription (Latin):
ciues ỹmo qͦs hoĩes aut nõ pͥncipes at
dños uocare capitalis offensa ẽ qr uo
licet sub equis iudicibꝰ mniqua rerũ for¬
te concedimꝰ detur cõcordie gr̃a ꝙ faci¬
hum est negare ⁊ cines et pacificos
ciues et̃ indigni ueniãt ad honores
Ita tñ ut dignissimos nõ excludãt ut
em̃ iam ex quo cũ rõiis ext̾u litigẽt
et suit om̃s uno nõĩe roͣn ꝙ est cũr illi
soli honorari debeant quibꝯ hos ptariũ
noouen ẽ ymo u̾o cur ulla inre suis cõ¬
tribulibꝰ aũf̾ri an ꝓpter nobilitatem.
si quidꝙ sit u̾a nobilitas non ꝓuadispũ¬
tatio est tn demiũ ergo ꝙͣ suit nobles
intelligent cũ intellig̾e̾ ceꝑint ꝙͣ suit
ẽt u̾tuosi an p̃p̃ diuicias qͣs nũt extena¬
re u̾bio nolo illud tñi moueo ut̃ nõ ideo
tenores despiciant sciantqz illas oĩo
bonis moribꝰ młi ꝯferre. et quas de
scdis ecc̃ie mr̃is uberibꝰ sux erũt eis so¬

Expanded text:
cives, imo quos homines et non principes aut cives, imo quos homines et non principes aut dominos vocare, capitalis offensa est. Quia vero, licet sub equis iudicibus, iniqua rerum sorte contendimus, detur concordie gratia quod facillimum est negare, et cives et pacificos cives esse. Indigni veniant ad honores, ita tamen ut dignissimos non excludant. Ut enim iam ex equo cum Romanis externi litigent et sint omnes uno nomine Romani, quid est cur illi soli honorari debeant quibus hoc precarium nomen est, imo vero cur ulla in re suis contribulibus anteferri? An propter nobilitatem? 20 Sed quid sit vera nobilitas, non parva disputatio est; tum demum ergo quam sint nobiles intelligent, cum intelligere ceperint quam sint etiam virtuosi. An propter divitias? quas nunc extenuare verbis nolo; illud tantum moneo ut non ideo tenuiores despiciant sciantque illas omnino bonis moribus nil conferre, et quas de fecundis Ecclesie matris uberibus suxerunt, eis so
Abbreviated transcription (Latin):
magr̃atum uel lib̾tatis opp̃ssione rõnoꝵ
ciuũ iura p̃scripsimꝰ Ego u̾o ꝓfecissem
me nõ moditũ arbit᷑ͣrer E ed ad hoc elatis¬
simos aĩos inclmnassẽ ut cures ⁊ nõ uasta¬
tores ciuiũ ẽent uellent neq tũs illos ab
honorũ gdibus malliano rigore depelle¬
rẽ si ꝑ mihantez res hũanas deũ mitis¬
sum pr̃es si qua rõni nõis missatione
tanginũ põconcor uos an eo ꝓposito capes¬
cere illos rem puͨͣ extimatis ut ciuium
pemrie ꝓpriis opibus opem ferant uti¬
nã illud in am̃ induc̾ent possem mumi¬
fice ambitiom ueniã dare ⁊ undecũꝯ
uementes candidatos admitte̾ at in
credite ꝯtriũ meditant᷑ ut s. de reliqͥis
sꝑ se urbis insaciabilez auari ͤ sue fa¬
mẽ nõ tam mitigẽt ꝙ accendãt uxrũ
et hoc negare forsitan audebãt ⁊ uniꝰ
u̾bi ipudetia notã mundo totiꝯ uite
seriẽ occultare et roͣmi ciuies ⁊ amãtes
pr̃ie dici uolent nõ ita est quippe quos

Expanded text:
libertatis oppressione, romanorum civium iura prescripsimus’. Ego vero profecisse me non modicum arbitrarer, si ad hoc elatissimos animos inclinassem ut cives et non vastatores civium esse vellent, neque tunc illos ab honorum gradibus Manliano rigore depellerem. Sed per miserantem res humanas Deum, mitissimi patres, siqua romani nominis miseratione tangimini, percontor vos an eo proposito capessere illos rempublicam extimatis, ut comuni penurie propriis opibus opem ferant. 18 Utinam id animum inducerent! possem munifice ambitioni veniam dare et undecunque venientes candidatos admittere. At michi credite, contrarium meditantur, ut scilicet de reliquiis sparse urbis insatiabilem avaritie sue famem non tam mitigent quam accendant. Verum et hoc negare forsitan audebunt et unius verbi impudentia notam mundo totius vite seriem occultare et romani cives et amantes patrie dici volent. 19 Non ita est; quippe quos
Abbreviated transcription (Latin):
est nsi y sangiũe ppłi et rei pu ͨ ͤ conflata
uisceribꝰ uot mag tũ sit et iusta et potẽ
romaz uenisset legatio latinorũ armis uiris¬
q et cpibꝰ florens latinũ destribit᷑. nec
minꝰ ideo repulsi sunt qui potẽcie fiduna
ad honorẽ indebitũ aspirarent ut u̾tutis
pͥma fortime tribue̾nt ĩmerẽti profecto
eiũ si unde potentie senatoria rõne digtas
deberet᷑ nec respectus eẽt ul originis uł¬
Uel u̾tutis pot̾ant ⁊ macedonia nũt tp̃ris
et carthago et nũt alia ꝑ orbẽ magnis

Expanded text:
est, nisi e sanguine populi et reipublice conflata visceribus? Ut magna tamen sit et iusta potentia,Romam venisset legatio Latinorum, armis virisque et opibus florens Latium describitur, nec minus ideo repulsi sunt qui potentie fidutia ad honorem indebitum aspirarent, ne virtutis premia fortune tribuerent immerenti. Profecto enim, si nude potentie senatoria Rome dignitas deberetur nec respectus esset vel originis vel virtutis, poterant et Macedonia tunc temporis e
Abbreviated transcription (Latin):
orit᷑ familiarũ alt̾am non odisse alt̾am uero
ꝯd̾ ꝯmemorate suꝑfluit nõ amare so lũ sed
familiari quodã semꝑ obsequio coluisse nullã¬
q mͥ toto orbe prinapũ familiã cariorem.
stalia carior bonoꝵ quies atq secitas/ Itaq
ut de functoꝵ atqͣ uiuentiũ pace loquar hec
nisi fallor cã fuit tur in hans magnitudinẽ
uibez unã cresce̾ concessunt deus u̾tꝰ labor
piter ac fortuna ut ecc̃is ⁊ imꝑnĩ caput ẽẽt
nõ ut regnũ fieret pancorũ cimũ ymo si
Uerũ petita uenia loqui licet/ nec tunũ quidẽ
Ro̾noꝵ nec rõnũ nõmẽ amuanciũ nõ insis¬
tiim utusq gentis origĩe retẽsẽda nota
res est et remi uallibꝰ ⁊ spoletinis ẽt decan-¬

Expanded text:
oritur familiarum, alteram non odisse, alteram vero, oritur familiarum, alteram non odisse, alteram vero, quod commemorare superfluit, non amare solum, sed familiari quodam semper obsequio coluisse, nullamque michi toto orbe principum familiam cariorem; Italia, carior bonorum quies atque securitas. 9 Itaque ut defunctorum atque viventium pace loquar, hec, nisi fallor, causa fuit cur in hanc magnitudinem urbem unam crescere consenserunt Deus virtus labor pariter ac fortuna, ut Ecclesie et Imperii caput esset, non ut regnum fieret paucorum civium, imo — si verum, petita venia, loqui licet — nec civium quidem romanorum nec romanum nomen amantium. Non insistam in utriusque gentis origine recensenda; nota res est et Rheni vallibus et Spoletinis etiam decan
Abbreviated transcription (Latin):
Docuiss/ Quartꝰ uo non mõ rõne ẽẽt origi¬
nis s genus ẽt ut quidã putant ex altisi¬
ma ⁊ uetustissima tͣheret gente cornelia ⁊
se cãm plebis age̾t et opp̾sse pr̃ocinium li¬
b̾tatis piã igit᷑ ad cãm a deo iudices dati
nullũ secordie locũ nullũ huãnis p̃tibꝰ aut
gr̃e relinqͣtis. Sed ut iam tandẽ q̃stionis
et sine mee sũma breui smone ꝯplectar.
lis antiq̃ repetit᷑: atq utinã prisce suꝑbie
nil noue tirãnidis accessisset ignauia pla¬
censq sibi de nichilo ⁊ sꝑnens cũcta nobili¬
tas huilitate nuna rõne plebis abutit᷑ nec
aliter ꝙͣ totidẽpenos ant timbros captos
⁊ sub iugũ missos ignomĩo sũ p̃trahit ad tri¬
umphũ at qui nilla lege caatũ nułło more
siuatũ nũꝙͣ alias fando auditũ est ut doni¬
tis ciuibꝰ triũphet᷑. unũ hoc ẽt loco nõ ali¬
enĩd fuĩt int̾fari ne q̃ sit or̃oni mee uł leuis
odii ꝑmipta suspitio me .si harũ uiĩ ea lis

Expanded text:
docuisset; quartus vero non modo romane esset originis sed genus etiam, ut quidam putant, ex altissima ac vetustissima traheret gente Cornelia, ese causam plebis ageret et oppresse patrocinium libertatis. Piam igitur ad causam a Deo iudices dati, nullum secordie locum, nullum humanis precibus aut gratie relinquatis. 7 Sed ut iantandem questionis et sententie mee summam brevi sermone complectar, lis antiqua repetitur atque utinam prisce superbie nil nove tyrannidis accessisset. Ignava placensque sibi de nichilo et spernens cunta nobilitas humilitate nimia romane plebis abutitur, nec aliter quam totidem Penos aut Cimbros captos et sub iugum missos, ignominiosum pertrahit ad triumphum; atqui nulla lege cautum, nullo more servatum, nunquam alias fando auditum est ut domitis civibenum fuerit interfari, nequa sit orationi mee vel levis odii permixta suspitio, me scilicet harum unde ea lis
Abbreviated transcription (Latin):
senatũ rõnum nõ nisi ex rõnis ciuibus
constare/ et ad extnos a linũe secludẽdos
non tũn quos missuit longniqͣ t̾rarũ sed
latinos ẽt gentẽ ꝓxima atq ꝯtignam
rõnis et pene cã eis unũ corpꝰ neq illos
solum ubo uel calamo s si fieri possit etiã
gladio detrendos exemplo nulii mauln toz¬
quati Siui cũ latini quondã pet̾ent ut ex
eis alt̾ ꝯsi liũ et senatus ꝑs dimidia leg̾et᷑
tanta indig̾tõe ꝓnotus est ut iuraret se
in curiã cuuũ gladio uenturũ et si q̃m lati¬
norũ ibi cerneret manu ꝓpria ꝑempturã
quo nã ille am̃io spectass senatũ totũ are¬
ni ripis ul al umbra uenientẽ qui so lam

Expanded text:
x romanis civibus constare et externos a limine secludendos, non tantum quos miserint longinqua terrarum, sed Latinos etiam, gentem proximam atque contiguam Romanis et pene cum eis unum corpus, neque illos solum verbo vel calamo sed si fieri possit, etiam gladio deterrendos; 14 exemplo Auli Manlii Torquati, qui cum Latini quondam peterent ut ex eis alter consulum et senatus pars dimidia legeretur, tanta indignatione permotus est ut iuraret se in curiam “cinctum gladio venturum” et siquem ibi Latinorum cerneret, “manu propria perempturum”. Quonam ille animo spectasset senatum totum a Rheni ripis vel ab Umbria venientem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
proisus ⁊ subito Ac pedestꝰ et forsan ĩꝑtinẽ¬
ti elegio defendat᷑ magͣ res fateor et corã
magnis agi᷑ et ad max ͫ refenda ego uero
puitatis mee mnͥ sũ ꝯsciũs s ad loq̃lidũ aĩos
dat ĩnata deuotio Itaq pres opt̃i quib huiꝰ¬
ce rei cura mandata est si a uobis ut spero
hacteuꝰ mee ꝓcacitatis excusatõ fauẽtibꝰ
nũs est admissa pias oro de huic aures fide¬
libus adhibete simonibꝰ nõ quis ego s que¬
insitũ nulliꝯ hũane rei nomẽ ẽẽ sonancius
sẜ rei pubse rõuorũ. hoc nͥi nulla regio nͣ
gens nulla barbarres negabit sz orbis ip̃e
t̾rarũ si loqui possit uno ore fatebit᷑. et suũ
caput ingenue recognoscet impexũ licet
neglectũq misabilitꝰ ⁊ incultũ Qxͣobrem
et si nichil aliud ẽẽt roͣ ꝙͣ nomẽ eẽt tũ
Ergine olun nomen urbis ut arbitror qͥ¬
dam cũ ueneratõe fitandũ illiꝰ mꝙͣ urbis

Expanded text:
prorsus et subito ac pedestri et forsan impertinenprorsus et subito ac pedestri et forsan impertinenti elogio defendatur. 3 Magna res, fateor, et coram magnis agitur et ad maximum referenda. Ego vero parvitatis mee michi sum conscius, sed ad loquendum animos dat innata devotio; itaque, patres optimi, quibus huiusce rei cura mandata est, si a vobis, ut spero, hactenus mee procacitatis excusatio faventibus animis est admissa, pias, oro, dehinc aures fidelibus adhibete sermonibus, non quis ego sed queinsitum, nullius humane rei nomen esse sonantius quam Reipublice Romanorum; hoc michi nulla regio, nulla gens, nulla barbaries negabit, sed orbis ipse terrarum, si loqui possit, uno ore fatebitur, et suum caput ingenue recognoscet, impexum licet neglectumque miserabiliter et incultum. 5 Quamobrem et si nichil aliud esset Roma quam nomen, esset tamen regine olim nomen urbis, ut arbitror, quadam cum veneratione tractandum; illius, inquam, urbis
Abbreviated transcription (Latin):
licitꝰ et uale decus nostran oni. El noueni¬
bris auinom
¶ Ad qͣtuor cardiuales Reformandum
Rõne rei p. statũ deputatõs
¶Ragilibus humeris grande onus¬
impoiit᷑ ab illo ⁊ ꝓ illa qͥbꝰ ne¬
gare nil potui/ ne quid ergo reicem iussit
aĩe dus amor mee cõis prĩs ⁊ parentis pace
salus in abigno u̾tit᷑ nõ est filius quẽ pre
mr̃is non tangit ĩutia accedit. id huam
guis uniuersale debitũ singłare quoddã erga
me meritũ urbis rome que ⁊ suũ me insig¬
ni pͥuilrgio cinẽ notat ⁊ fortasse nõ ultimã
hoc tp̃re nõis sui ⁊ fame p̃sidiũ senestẽtis
de me meruit ut ubi de statu eiꝰ q̃rit᷑ non
modo turpe silenciũ meũ sit s in hu̾anum
ẽt ⁊ ingͣtum hec idcirco p̃sari libuit ne qͥs
me insanũ aut mer ipius oblitũ putet i
maiora iuribꝰ meis su aggressus. Contͣ¬
q consiliũ sapiẽtis aliter ora me quesierm
et fortiora me scrutatꝰ fu̾im seu indigͣnt᷑
audiat qui rõna lib̾tas proquid̃ sed humili

Expanded text:
liciter et vale, decus nostrum. VIII Kal. Novembris, Avinione. 16 Ad quattuor cardinales reformando Romane Reipublice statui deputatos. 1 Fragilibus humeris grande honusimponitur ab illo et pro illa quibus negare nil potui; nequid ergo reicerem, iussit anime dominus amor mee. Comunis patrie et parentis publice salus in ambiguo vertitur; non est filius quem pie matris non tangit iniuria. Accedit ad humani generis universale debitum singulare quoddam erga me meritum urbis Rome, que et suum me insigni privilegio civem vocat et fortasse non ultimum hoc tempore nominis sui et fame presidium senescentis sic semper de me meruit, ut ubi de statu eius queritur, non modo turpe silentium meum sit sed inhumanum etiam et ingratum. Hec idcirco prefari libuit nequis me insanum aut mei ipsius oblitum putet, qui maiora viribus meis sim aggressus contraque consilium Sapientis “altiora me quesierim et fortiora me scrutatus fuerim”; seu indignanter audiat quod romana libertas pio quidem sed humili
Abbreviated transcription (Latin):
solaciũ ꝑdidit malorũ nullos ndinitte reges
Sed cui siure suo ⁊ huic iñirie octͣrendũ sit ã¬
biit᷑ illud aũt omittit᷑ qd̾ añ oñia quesitu
dignũ erat quibꝯ seu ꝙͣ ex quisitis supplicio¬
rum gnibus p̃dones publici pũendi s saltẽ
in liba euutate lib̾tatis hostes ꝙͣ ptotul a
pulus romanus eo usq restitui debeat liber¬
tate ut in capitolio suo unde senonũ flãmas
atq arma sũmouit ubi reges captos ante
triũphales currus uidit ubi legatos gẽtiũ
supplices audiuit. unde p̃cipitans superbia
tiũ atq hostiũ tolla confregit hodie pos¬
sit una cũ domesticis tirãnis ꝑtem ullam
puͭ ͬ adm̃stratõis atting̾e̾ O bone iħu uba¬
nã genciũ hĩta ͦ spit aspitis ista saluator a ͭ
quouã piacłis nr̃is offensos solite pietatis
oclos autisti misere iam et tanti macłas
absterge dedecoris ut ne igit᷑ uiuendo deci¬
dunꝰ hic erat crũpnarũ t̾minꝰ ut in puᵗ ͦ.

Expanded text:
dmittere reges Sed civi servire suo. Et an huic iniurie occurrendum sit, ambigitur; illud autem omittitur, quod ante omnia quesitu dignum erat, quibus seu quam exquisitis suppliciorum generibus predones publici puniendi, aut saltem in libera civitate libertatis hostes quam procul a populus romanus eousque restitui debea libertati ut in Capitolio suo, unde Senonum flammas atque arma submovit, ubi reges captos ante triumphales currus vidit, ubi legatos gentium supplices audivit, unde precipitans superba civium atque hostium cala confregit, hodie possit una cum domesticis tyrannis partem ullam publice administrationis attingere. 12 O bone Iesu, ubinam gentium habitamus? aspicis ista, Salvator, aut quonam piaculis nostris offensus solite pietatis oculos avertisti? Miserere iam et tanti maculas absterge dedecoris. Hucne igitur vivendo decidimus, hic erat erumnarum terminus ut in publico