comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Alligant onera grauia & inporta.¬
bilia. & inponunt in humeros ho¬
minum. digito autẽ suo nolunt ea
mouere. Ex quorum numero erat
iste phariseus. qui cum ascendisset
intemplum ut oraret. dicebat. Ds.
grãs ago tibi: quia non sum sieut
ceteri hominum. Raptores. iniusti.
adulteri: uelut etiam hic publi.¬
canus. In quo loco colligere pos¬
sumus: quia quatuor modis tu¬
mor arrogantium diuiditur.
Primo cum se estimat homo ha-¬
bere quod non habet: scd̾o cum
hoc qđ babet ꝓpria uirtute se
habere putat qđ habet. tercio eũ
hoc quod habet i on ado quidem
se accepisse sed ꝓpriis meritis ere¬
dit: quarto cum ceteris despectis
singulariter se habere estimat.
quod habet. Quo morbo iactantiȩ
iste phariseus laborabat. qui non
solum publicano humiliter oran¬
ti se preferebat sed etiam cȩteris om¬
nib dicens. Ds. grãs ago tibi quia
non sum sicut cȩteri hominum. Ad¬
huc etiam ipsam mentis iactantiã
phariseus uerbis aꝑit cum subiun-¬

Expanded text:
 onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere . » Ex quorum numero erat iste Pharisaeus, qui cum ascendisset in templum ut oraret, dicebat: « Deus, gratias ago tibi quia non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti, adulteri, velut etiam hic publicanus. » In quo loco colligere possumus, quia quatuor modis tumor arrogantium dividitur. Primo, cum se existimat habere homo, quod non habet. Secundo, cum hoc quod habet, propria virtute se habere putat. Tertio, cum hoc quod habet, a Deo quidem se accepisse, sed proprus meritis credit. Quarto, cum caeteris despectis, singulariter se habere aestimat quod habet. Quo morbo jactantiae iste Pharisaeus laborabat, qui non solum publicano humiliter oranti se praeferebat, sed etiam caeteris hominibus, dicens: « Deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum. » Adhuc etiam ipsam mentis jactantiam Pharisaeus verbis aperit, cum subjun
Abbreviated transcription (Latin):
tes. semetipsos spontanea uolun¬
tate humiliant: & infuturo a do¬
mino exaltari merentur: Ad quoꝵ
consortiũ nos ꝑducere dignetur
ille: qui uiuit & regnat inscł̃a

Expanded text:
tes, semetipsos spontanea voluntate humiliant, ut in futuro a Domino exaltari mereantur. Ad quorum nos consortium perducere dignetur ille, qui vivit et regnat in sa
Abbreviated transcription (Latin):
quacumq die conu̾sus fuerit.
& in gemuerit: omnia peccata
eius obluuont tradentur. Imite¬
mur ergo & nos qui peccatis cõ¬
stringimur hunc publicanum
& recolentes mala quȩ gessimꝰ
longe stemus. id est a consortio
scorum nos indignos udicemus.
Respiciamus t̾ram. id est terrã
& cinerem nos iugiter ẽẽ consi¬
deremus. Tundamus pectus. ut
delectatio carnalis. in amaritu¬
dinem uertatur mentis. Neq
enim penitentes de uenia desꝑemꝰ
sed ad illum qui ueniȩ largitor e
Chumiliter accedamuis. orantes cũ

Expanded text:
uerit et ingemuerit, omnia peccata ejus oblivioni tradentur. » Imitemur ergo et nos, qui peccatis constringimur, hunc publicanum: et recolentes mala quae gessimus, longe stemus, id est a consortio sanctorum nos indignos judicemus. Respiciemus terram, id est terram et cinerem nos jugiter consideremus. Tundamus pectora, ut delectatio carnalis in amaritudinem vertatur mentis. Neque enim poenitentes de venia desperemus, sed ad illum, qui veniae largitor est, humiliter accedamus, orantes cum
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ reuereor. tañt quia mi¬
cabo illam. ne innouissimo ue¬
niens suggillet me. Et tedio ui¬
ctus: prestitit quod beneficio pre¬
stare noluerat. Sed qđ omnis
qui adorandum accedit. non so¬
lum humilitatẽ in corde. sed etiã
seruare debet incorpore. finita
similitudine dicebat ad eos qui
inse confidebant tanquam uisti
eent. Duo homines ascenderunt
intemplum: ut orarent. Unus pha¬
riseus. ꝙ alter publicanus. Pba¬
reseus namq diuisus interpre¬
tatur. Quo nomine illi inuideoꝵ
popło censebant᷑: qui ut iustiores
apparerent a ceteris se diuidebãt
quasdam obseruationes & suꝑsti¬
tiones docentes. Quorum uicia dñs
in euuangłio non solum detegit.
sed etiam frequenter increpat diceis
Uȩ uobis scribȩ & pharisei hẏpo¬
chritȩ qui similes estis sepulchris
dealbatis quȩ foris apparent ho

Expanded text:
minem revereor, tamen quia mcabo illam, ne in novissimo veniens suggillet me . » Et taedio victus praestitit quod beneficio prstare noluerat. Sed quod omnis, ad adorandum accedit, non solum humanitatem in corde, sed etiam servare debet in corpore, finita similitudine dicebat ad eos, qui in se confidebant tanquam justi essent: « Duo homines ascenderunt in templum, ut orarent, unus pharisaeus, et alter publicanus. » Pharisaeus namque divisus interpretatur, quo nomine illi in Judaeorum populo censebantur, qui ut justiores apparerent, a caeteris se dividebant quasdam observationes et superstitiones docentes, quorum vitia Dominus in Evangelio non solum detegit, sed etiam frequenter increpat, dicens: « Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui similes estis sepulcris dealbatis, quae a foris
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura quantum uirtus hu-¬
militatis hominib prosit. quan¬
biȩ noceat ostendit. precipue ta¬
men in hac lectione sub duoꝵ ho¬
minum exemplo hoc dñs decla¬
rat: pharisei scilicet se de suis me¬
ritis in aniter extollentis. & pub¬
licani sua peccata humiliter con¬
ficentis. Ait enim. Duo homines
ascenderunt in templum. Supra
retulit euuangłiea lectio qualit᷑
dñs ad constantiam orandi disci¬
płos suoᷤᷤ hortaretur: similitudi¬
nem proposuit de iudice iniqͥta¬
tis: quem interpellabat eotidie
quȩdam uidua dicens. Uindica

Expanded text:
Scriptura, quantum virtus humilitatis hominibus prosit, quanerbiae noceat, ostendit; praecipue tamen in hac lectione, sub duorum hominum exemplo hoc Dominus declarat, pharisaei scilicet, de suis meritis inaniter se extollentis; et publicani sua peccata humiliter confitentis. Ait enim: « Duo homines ascenderunt in templum. » Supra retulit Evangelica lectio, qualiter Dominus ad constantiam orandi discipulos suos hortaretur, similitudinem proposuit de judice iniquitatis, quem interpellabat quotidie quaedam vidua, dicens: « Vind
Abbreviated transcription (Latin):
edomandis instruendisq cordib
insistit. hos quasi stans qui situs
est laborantis affatur. Quos uͦ
longo studii sp̃italis exercitio ꝓmp¬
tos. iam iamq ac dociles inuenit.
his libertate ac dignitate magistͥ.
quasi quietus saluator. residens.
mystica quȩq de suꝑnis intimat
Quȩ sp̃italium differentia ꝓfectu¬
um. in israheliticȩ plebis est habi¬
tu pulcherrimis exp̃ssa figuris: u¬
bi uulgus omne quibuslibet uesti¬
b utens inquatuor angulis pal¬
liorum iacinctinas sibi fimbrias
ẽ facere preceptum: sacerdotes
quatuor habere uestes totidem
mysticis colorib myra uarietate
distinctas: pontifices &r ea quȩ
sacerdotes & alia quatuor indu¬
menti genera colorum quidem
eorumdem. sed sublimioris gr̃a
dignitatis. & auro inter lucen¬
te chorusca & patriarcharũ atq
ipsius dñi nomine redimita ge-¬
stari. quȩ ꝑ singula uel expone¬
nere uel solum ꝓponere. proprii
industriam spectat operis.

Expanded text:
edomandis instruendisque cordibus edomandis instruendisque cordibus insistit, hos quasi stans, qui situs est laborantis, affatur. Quos vero longo studii spiritalis exercitio promptos jam ac dociles invenit, his libertate ac dignitate magistri, quasi quietus Salvator residens, mystica quaeque de supernis intimat. Quae spiritalium differentia profectuum, in Israeliticae plebis est habitu pulcherrimis expressa figuris. Ubi vulgus omne quibuslibet vestibus utens, in quatuor angulis palliorum hyacinthinas sibi fimbrias est facere praeceptum. Sacerdotes quatuor habere vestes, totidem mysticis coloribus mira varietate distinctas. Pontifices et ea quae sacerdotes et alia quatuor indumenti genera, colorum quidem eorumdem, sed sublimioris gratia dignitatis, et auro interlucente corusca, et patriarcharum atque ipsius domini nomine redimita gestare. Quae per singula vel exponere, vel solum proponere, proprii industriam spectat operis.
Abbreviated transcription (Latin):
nales. Beati enim pauꝑes. qui
ꝑ temꝑantiam a mundi refrenan¬
tur illecebris. Beat esurientes:
qui sua fame cõmoniti esurienti¬
ꝑ iusticiam miserentur ut ualen.
Nam elemosinam qua xp̃o ñ
nr̃a donamus. sed sua reddimꝰ.
iusticiam recte dici: testatur psal¬
mista qui ait. Disꝑsit dedit pau¬
ꝑib. iusticia eiꝰ manet in scłm
scłi. Iusticia ẽ enim. qͥ sua uniciuiꝙ
tribuimus: nemini quicquam de¬
bentes: nisi ut inuicem diligamꝰ.
Beati qui ꝑ prudentiam inter bo¬
num dinoscentes & malum. occi¬
dua fugere. & ad eterna norunt
anhelare. Beat qui ꝑfortitudi¬
nem fidei: omnia ualent mole¬
sta tolerare. Igitur qui necdum
consummatȩ uirtutis arcem con¬
scendere ualent. generali interim
ꝑfectionis sunt beatitudine ꝑfo¬
uendi. quatinus a bonis paula¬
tum ad meliora progressi: dum
consistentem inplanitiȩ dnm̃ li-¬
benter auscultant: ad hunc quan¬
doq in monte sedentem. sublunit̃
ascendant. Nam quorum ad huc

Expanded text:
nales. Beati enim pauperes, qui nales. Beati enim pauperes, qui per temperantiam a mundi refrenantur illecebris. Beati esurientes, qui, sua fame coper justitiam miserentur ut valent. Nam eleemosynam qua Christo non nostra donamus, sed sua reddimus, justitiam recte dici testatur Psalmista, qui ait: Disperdit pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi . Justitia est enim, qua sua cuique tribuimus, nemini quidquam debentes, nisi ut invicem diligamus. Beati qui per prudentiam inter bonum dignoscentes et malum, occidua flere, et ad aeterna norunt anhelare. Beati qui per fortitudinem fidei omnia valent molesta tolerare. Igitur, qui necdum consummatae virtutis arcem conscendere valent, generalis interim perfectionis sunt beatitudine perfovendi. Quatenus a bonis paulatim ad meliora progressi, dum consistenti in planitie Domino libenter auscultant, ad hunc quandoque in monte sedentem sublimiter ascendant. Nam quorum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
nomine iħu contumeliam pati.
Qui ergo multa in t̾ris ꝓ xp̃o su¬
stinet aduersa: multa incelis axp̃o
recipiet dona. Ceterum quanta
ab helẏa uerborum iacula falsi
sustinuere. ꝓphetȩ. quos deridens
aiebat Clamate uoce maiore ds
ẽ baal: & forsitan loquit᷑ Aut
indiũsorio ẽ aut mitinere: aut
certe dormit ut excitetur. Quan¬
tam dedere stragem. quanto oc¬
tingenti simul & quinquagin¬
ta sunt interempti. Uerum qͥa
nec in risi gaudebant nec occisi
palmam: sed penam meruere ꝑ¬
hennem. Scđdm hȩc enim faci¬
ebant ꝓpħis patres eorum. Bene
exemplo adhortatus est. quia ue¬
ra dicentes. solent ꝑsecutionem
pati. nec tamen ideo ꝓphetȩ an¬
tiqui. timore ꝑsequutionis: a
ueritatis p̃dicatione defeceruii.
Notandum sane. quia sicut ma¬
theus pocto quas posuit beatitu
dines. octauam spei nr̃ȩ ꝑfectio¬
nem quȩ resurrectionis gła de¬
dicatur insinuat. ita lucas ꝑ qua¬
tuor uirtutes amplectitur cardi¬

Expanded text:
nomine Jesu contumeliam pati . nomine Jesu contumeliam pati . Qui ergo multa in terris pro Christo sustinet adversa, multa in coelis a Christo recipiet dona. Caeterum quanta ab Elia verborum jacula falsi sustinuere prophetae, quos deridens aiebat: Clamate voce majore, deus t Baal, et forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut excitetur . Quantam dedere stragem qui octingenti simul et quinquageni sunt interempti? Verum quia nec irrisi gaudebant, nec occisi palmam, sed poenam meruere perennem. Secundum haec enim faciebant prophetis patres eorum. Bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati. Nec tamen ideo prophetae antiqui timore persecutionis, a veritatis praedicatione defecerunt. Notandum sane quia sicut Matthaeus pdines, octavam spei nostrae perfectionem, quae resurrectionis gloria dedicatur, insinuat, ita Lucas per quatuor virtutes amplectitur cardi
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Nomen ur̃m qđ dicit. nomen
xp̃ianoꝵ significat: quod agenti.¬
bus uideisq sepissime quantum
ad ipsos memorie abrasum. ꝙ ab
hominib ẽ eictum. nulla iam ex¬
istente causa odii. nisi ꝓpter fili¬
um hominis. quia uidelicet nom̃
xp̃i credentes. suum uoluerint fa.¬
cere cognomen: atq ido nominis
summi. ꝑsequutores hominum
non immerito nomine notant᷑
B̾cati inquit eritis. cum uos ode.¬
rint homines. docens eos ab ho¬
minib in sectandos: sed ultra ho¬
mines ẽẽ beandos. Gaudete in illa
die & exultate: ecce enim merces
ur̃a multa incȩlo. Non hoc aquo-¬
libet patientẽ. sed ab eo qui suꝑne
tantum mercedis intuitu patit᷑.
p̃ceptũ potest impleri: ut scilicet
inter odia cordium. inter ꝓbra
linguarum. inter ipsas ꝑsequen-¬
tium manus. equali. immo letiori
adhue corde uersetur. Non adhoc
nr̃i similes ualent: sed eorum qui
ibant gaudentes a conspectu con¬
cilii: qui digni habiti sunt pro

Expanded text:
nis. Nomen vestrum quod dicit, nomen nis. Nomen vestrum quod dicit, nomen Christianorum significat, quod a gentilibus Judaeisque saepissime quantum ad ipsos memoriae abrasum, et ab hominibus est ejectum, nulla jam existente causa odii, nisi propter Filium hominis, quia, videlicet, nomen Christi credentes suum voluerint facere cognomen, atque ideo nominis summi persecutores, hominum non immerito nomine notantur. Beati, inquit, eritis, cum vos oderint homines, docens eos ab hominibus insectandos, sed ultra homines esse beandos. Gaudete in illa die, et exsultate; ecce enim merces vestra multa est in coelo. Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo qui supernae tantum mercedis intuitu patitur praeceptum potest impleri, ut, scilicet, inter odia cordium, inter probra linguarum, inter ipsas persequentium manus, aequali, imo laetiori adhuc, corde versetur. Non ad hoc nostri similes valent, sed eorum qui ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: sed scripturȩ more risus nomi¬
ne mentis exultatio. & affectus
quidam letior intelligendꝰ ẽ eẽ de¬
signatus: sicut sara. risum inqͥt
fecit mͥ ds. Et in iob dictum est.
Os autem ueracium replebitur
risu: ꝑ quȩ ut dixi nomina. gaudi
um animȩ figurat᷑ interius. Bea¬
tieritis cum uos oderint homines
& cum separauerint uos: & exꝑ¬
brauerint. Qui ꝓpter diuitias
hereditatis xp̃i in scĩs. ꝓpter panẽ
uite ȩternȩ ꝓpterq spem celesti¬
um gaudiorum. fletus. esuriem.
pauꝑtatemq pati desiderat. beatꝰ
ẽ. Multo autem beatior: qui has
interadũsa uirtutes seruare non
trepidat. quia odiant licet homi¬
nes corde nefando: dilectum xp̃o
cor ledere nequeunt. Separent et¬
de sẏnagoga depellant. xp̃c inue-¬
nit & confirmat. Expbrent nom̃
erueifixi. ipse commortuos sibi cõ¬
resuscitat & consedere facit incęle-¬
stib. Et eiecerint nomen ur̃m tan-¬
quam malum. ꝓptet filium homi¬

Expanded text:
m, sed Scriturae more risus nomim, sed Scriturae more risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Risum inquit mihi fecit Deus . Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risu. Per quum animae figuratur interius. Beati eritis cum vos oderint homines, et cum separaverint vos et exprobraverint. Qui propter divitias haereditatis Christi in sanctis, propter panem vitae aeternae, propterque spem coelestium gaudiorum, fletus, esuriem paupertatemque pati desiderat, beatus est. Multo autem beatior, qui has inter adversa virtutes servare non trepidat: quia, odiant licet homines corde nefando, dilectum cor Christo laedere nequeunt; separent, et synagoga depellant, Christus invenit et confirmat; exprobrent nomen crucifixi, ipse commortuos sibi conresuscitat, et consedere facit in coelestibus. Et ejecerint nomen vestrum tanquam malum propter Filium homi
Abbreviated transcription (Latin):
stigatis corpus ur̃m: & seruitu¬
d subicitis. qui in fame & siti uer¬
bo oꝑam datis. quia cȩlestium
gaudiorum habetis ubertate per¬
frui. Beati qui nunc fletis. quia
ridebitis. Non temporalium dãp¬
na commodoꝵ. sed uirtutũ detri¬
menta sp̃italium qui flent: eterna
beagtudine consolabuntur. Ubi
non nr̃a solum: sed &e ꝓximi u¬
bemur commissa deflere. Quem
si ut nos diligimus. consequent᷑
fectu necesse ẽ tribulari. nec solũ
tribulari. uerum ad lacrimas
usq succendi. Sic enim samuhel
& dauid peccatum saulis & inte.¬
ritum luxere: sic peccatricẽ dñs
ipse fleuit suꝑ ciuitatem: & me-¬
stis compassus sororib. lazarum
quem diuina erat maiestate re¬
suscitaturus. humana pͥus mi¬
seratione deflebat. mysticȩ signi-¬
ficans eos qui peccati morte sopi¬
untur: ut reuiuiscere queant. a
ꝓrimis eẽ plangendos. Quod
autem nun flentes risuros ẽẽ pro¬
mutit non puerilit̾ accipiendũ¬

Expanded text:
stigatis corpus vestrum et servitustigatis corpus vestrum et servituti subjicitis , qui in fame et siti verbo operam datis , quia coelestium tunc gaudiorum habetis ubertate perfrui. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra solum, sed et proximi jubemur commissa deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenterfectu necesse est tribulari; nec solum tribulari, verum ad lacrymas usque succendi. Sic enim Samuel et David, peccatum Saulis et interitum lugent. Sic peccatricem Dominus ipse flevit super civitatem, et moestis compassus sororibus, Lazarum quem divina erat majestate resuscitaturus, humana prius miseratione deflebat. Mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queat a proximis esse plangendos. Quod autem nunc flentes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ꝓ dño suꝑ cȩlestia paruipen¬
dens dicensꝙ. quid enim restat
incȩlo. ꝙ ate quid uolui suꝑ trã.
mox ubi spei suȩ fixisset ancho¬
ram. subdendo manifestat. Mi¬
chi autem adherere do bonum
ẽ: ponere indño do spem meam.
Alioquin non nulli miserrima
conditione pauꝑtatis. & hic se¬
culi gaudiis ob in opiam rerum.
ꝙ ibi regno d̃ĩ ob meritoꝵ ne¬
quitiam carent. Beati qui nẽ
esuritis: quia saturabimini. Qd
esurire beati. quid sitire debe¬
ant. matħs exponit. uidelicet
iusticiam. aꝑtissime nos institu¬
ens: nunquam nos satis iustos
existimare debere: sed cotidia¬
num iusticie semꝑ amare. immo
ardere. ꝓfectum. Cuius ꝑfectam¬
securitatem non in hoc scło seo
infuturo posse ꝓuenire suꝑnoꝵ
desiderio psalmista flagrans
ostendit qui ait. Ego autem
cum iusticia apparebo conspectui
tuo: satiabor dum manifestabit̃
gła tua. Potest & simplicit acci¬
pi. beati qui nunc esuritis. qui ea¬

Expanded text:
ipsa pro Domino supercoelestia parvi penipsa pro Domino supercoelestia parvi pendens dicensque: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram ? mox ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justitiam, apertissime nos instituens nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cusaturitatem, non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire, supernorum desiderio Psalmista flagrans, ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua ; potest et simpliciter accipi: Beati qui nunc esuritis, qui ca
Abbreviated transcription (Latin):
in discipłos suos dice¬
bat: beati pauꝑes
quia ur̃m ẽ regnum dei. Et sige¬
neralit omnib loquitur: specia-¬
lius tamen ocłos saluator indis¬
cipłos leuat. ut his qui uerbum
intenta cordis aure ꝑcipiunt. la-¬
tius saporis intimi lumen aꝑiat.
Cui simile ẽ qđ matħs ait. Et cũ
sedisset: accesserunt ad eum dis¬
cipłi eius. Et aꝑiens ossuum: do-¬
cebat eos dicens. Beati pauꝑes
sp̃u. Nam quib os inmonte se-¬
dens aꝑit. ut magna sublimiter
audiant. in eos oculos stans in
campo dirigit. ut audita paten-¬
ter intelligant. B eat itaq paupe¬
res. Non utiq omnes: sed illi
tantum modo qui omne presen-¬
tis scłi tam & si altum uideatur:
pro nichilo culmen ducunt. Qui
merito regni cȩlestis ꝑhibent᷑ mu¬
nere digni: quia dilectionis hu-¬
mane ꝓbantur cupiditate nudati.
Qualem uero se rex dauid pauꝑi¬
em sustinuisse declarans ait. Ego
uero egenus qr pauꝑ sum. Et ali¬
bi. Non modo terrestria. sed et

Expanded text:
in discipulos suos, dicebat: Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Etsi generaliter omnibus loquitur, specialius tamen oculos Salvator in discipulos levat, ut his qui verbum intenta cordis aure percipiunt, latius saporis intimi lumen aperiat. Cui simile est quod Matthaeus ait: Et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docebat eos dicens: Beati pauperes spiritu . Nam quibus os in monte sedens aperit, ut magna sublimiter audiant, in eos oculos stans in campo dirigit, ut audita patenter intelligant. Beati itaque pauperes. Non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum videatur, pro nihilo culmen ducunt. Qui merito regni coelestis perhibentur munere digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rex David pauperiem sustinuisse declarans ait: Ego vero egenus et pauper sum. Et alibi non modo terrestria, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ scđdm ipsam fidem cogitare. egredi
foris coram hominib oꝑari. Unde
& inpsalmo dr. Exiit homo ad opꝰ
suum. Et ipse dns dicit. Luceãt oꝑa
ur̃a. coram hominib. Sed plus me
delectat qł ueritas tanquam pastor
bonus. & iło doctor bonus quod̾amͦ
nos ammonuit. scđm quem modum
intelligere debeamꝰ quod ait. ingredi
nisi ut furetur: & mactet ꝙ ꝑdat.
Ego ueni ut uitam habeant. & ha-¬
bundantius habeant. Uidetur enĩ
dixisse ut uitam habeant ingredi
ostium id est ꝑ xp̃m eͣgredi. in eter¬
na uita quȩ ẽ inspẽ. nisi ꝑ ipsum
uitam habeant. hoc ẽ fidem quȩ ꝑ
dilectionẽ oꝑatur. ꝑ quam fidem in
ouile ingrediunt᷑ ut uiuant. quia
iustus ex fide uiuit. Et habundantiꝰ
habeant: illi qui ꝑseuerando usq in
unt᷑ & habundantiꝰ habebunt uitã
inueniendo. quo pastor ille precessit
ubi nunquã deinde moriant᷑. quam
uis & hic in ipso ouili non desint
pascua. qm̃ ad utrumq possumus

Expanded text:
et secundum ipsam fidem cogitare; egredi foris, id est, coram hominibus operari. Unde et in Psalmo dicitur: Exiet homo ad opus suum . Et ipse Dominus dicit: Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa Veritas tanquam pastor bonus, et ideo doctor bonus, quodammodo nos admonuit: secundum quem modum intelligere debeamus, quod ait: Ingredienisi ut furetur et mactet, et perdat. Ego veni, ut vitam habeant, et abundantius habeant. Viddixisse, ut vitam habeant ingredieostium, id est, per Christum egredi ad aeternam vitam, quae erit in specie, nisi per ipsum vitam habeant, » hoc est, fidem quae per dilectionem operatur, per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, « quia justus ex fide vivit . » -- « Et abundantius habeant, » quia perseverando usque in untur et abundantius habebunt vitam veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desint pascua, quoniam ad utrumque possumus
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit enim. Ego sum ostium. ꝑ me si
quis introierit saluabit᷑ & ingrediet᷑
ꝙ egrediet᷑. &e pascua inueniet. Et
hoc euidenter ostendit. non solum
pastorem. sed etiam oues intrare per
ostium. Sed quid ẽ ingredietur o
egredietur. & paschua inueniet: In¬
ualde bonum ẽ exire autem de ȩccłia
sicut ait ipse iohannes euuangłista
in epła sua. ex nob̃ exierunt. sed non
erant ex nobis. nonutiq ẽ bonum.
Talis gͦ egressus non posset abono
pastore laudari. ut diceret & ingre¬
dietur & egredietur ꝙ pascua inue¬
niet. Est gͦ aliquis non solum ingres-¬
sus. uerum etiam egressus bonus.
Possum quidem dicere nos ingredi. qͣn¬
do interius aliquid cogitamus. Egre¬
di autem. quando exterius oꝑamur.

Expanded text:
Dicit enim: « Ego sum ostium ovium. Per me si Dicit enim: « Ego sum ostium ovium. Per me si quis introierit, salvabitur, et ingredictur et egredictur, et pascua inveniet. » Et hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. Sed quid est, « Ingredietur et egredietur, et pascua inveniet? » Inr ostium, valde bonum est; exire autem de Ecclesia, sicut ait ipse Joannes evangelista in epistola sua: « Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis , » non est utique bonum. Talis ergo egressus non potest a bono pastore laudari, ut diceret: « Et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet. » Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus Possum quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus: egredi autem, quando exterius operamur.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ fures sunt o latrones. id est ad furan¬
dum & ad occidendum uenerunt. S
non audierunt eos. ille quȩ uere sunt
oues: non sub pelle ouina lupinum
cor abscondentes. Igitur qui ante ad¬
uentum xp̃i p̃dicauerunt. eodem spũ
p̃dicauerunt quo apłi & scĩ docto¬
res. qui post aduentum xp̃i. ueritatis
uiam mundo ostenderunt. Quotqͦt
autẽ illo tempore crediderunt. uel
abraham. uł ysaac. uł iacob. uel moy¬
audierunt. Non alienam uocem. sed
ipsius. xp̃i audierunt. Nam uidex
clamat inp̃cone dum p̃co iudicem
annuntiat uenturũ. Alii sunt quos
non audierunt oues: inquib non
erat uox. xp̃i. errantes. falsa dicentes.
inania garrientes. uana fingentes.
miseros seducentes. sicut pseudoppħȩ
sicut scribe & pharisei. temporib
ipsius domini. Hi sunt qui uenert
ꝑse: & non sunt a uidice missi. His
uero cum doctrinis suis ꝓcul expulsis:
uideamꝰ quo nos pastor bonus uocat.

Expanded text:
est: Fures sunt et latrones, id est, ad furanest: Fures sunt et latrones, id est, ad furandum 563 et occidendum venerunt. Sed non audierunt eos illae quae verae sunt oves, non sub pelle ovina lupinum cor abscondentes. Igitur qui ante adventum Christi praedicaverunt, eodem spiritu praedicaverunt quo apostoli et sancti doctores, qui post adventum Christi veritatis viam mundo ostenderunt. « Quotquot autem illo tempore crediderunt vel Abraham, vel Isaac, vel Jacob, vel Moyaudierunt: non alienam vocem, sed ipsius Christi audierunt. Nam judex clamat in praecone, dum praeco judicem annuntiat venturum. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes, sicut pseudoprophetae, sicut Scribae et Pharisaei temporibus ipsius Domini. Hi sunt qui venerunt per se, et non sunt a judice missi. His vero cum doctrinis suis procul expulsis, videamus quo nos pastor bonus vocat.
Abbreviated transcription (Latin):
quot uenerunt. fures sunt ꝙ latro¬
nes. Quid ẽ hoc: Omnes quot quot
uenerunt. dixit utiq preter me Re¬
colamꝰ gͦ ante aduentũ ipsius: uenert̃
ppħȩ. Sunquid fuerunt fures & latro¬
neo  Absit. Non p̃ter illum uenerunt.
sed cum illo uenerunt. Uenturus prẽ¬
cones mitebat. & eorum corda quos mi¬
serat possidebat Cum illo gͦ uenerunt.
quia cum uerbo d̾ĩ uenerunt. Ego sũ
inquit uia: ueritas & uita. Ipse ẽ ueritas.
cum illo uenerunt. quia ueraces fueruri.
&e ueritatẽ p̾dicauerunt. Quot quot au¬
tem p̃ter illum uenerunt. fures sunt
& latrones. ꝑ se uenerunt. quia ꝑ eum
missi non fuerunt dicente apło. Quo¬
modo p̃dicabunt nͥ mittantur: Et quia
fures sunt &e latrones. Nam ante ad¬
uentum xp̃i. falsi fuerunt in popło. di
ꝓphete. falsi doctores. Sic & post aduen-¬
tum illius sub nomine eiꝰ quam pluri¬
mi falsi fuerunt doctores. nec doctores
doctrinȩ in herentes. Dequib dictum

Expanded text:
quot venerunt, fures sunt et latroquot venerunt, fures sunt et latrones. » Quid est hoc, Domine, « omnes quotvenerunt, dixit, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius venerunt prophetae, nunquid fuerunt fures et latrones? Absit. Non praeter illum venerunt, sed cum illo venerunt. Venturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat. Cum illo ergo venerunt, quia cum verbo Dei venerunt. Ego sum, inquit, via, veritas et vita . Ipse est veritas; cum illo venerunt, quia veraces fuerunt et veritatem praedicaverunt. Quotquot autem praeter illum venerunt, fures fuerunt et latrones. » Per se venerunt, quia per eum missi non fuerunt, dicente Apostolo: Quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Et qui fures sunt et latrones. Nam ante adventum Christi falsi fuerunt in populo Dei prophetae, falsi doctores. Sicut post adventum illius sub nomine Christiano, quamplurimi falsi fuerunt doctores, nec doctores,doctrinae inhaerentes. De quibus dictum
Abbreviated transcription (Latin):
morit᷑ & mors illi ultra non dominabi¬
tur: Has uero educit a fide ad speciem.
& ante istas uadit. quia pͥor omnium
ascendit in cȩlum. & quȩ sunt oues suȩ
illum sequunt᷑ quia sciunt uocem do¬
ctrinȩ eius. Alienos uero doctores non
sequunt᷑. sed fugiunt ab eis: quia non
nouerunt uocem idest. doctrinam ali¬
enoꝵ. Sed loquente domino iħ̃u. non
intellexerunt quod audierunt. In cras¬
satum enim habuerunt cor. ux grauit᷑
audierunt. Nominat ostium. nomĩat
ouile. nominat oues. cõmendat hec
omnia. sed nondum exponit. Leganiꝰ
gͦ quia uenturus ẽ ad ea uerba. in qͥb
nos aliqua quȩ dixit. dignetur expo¬
nere. ex quorum expositione dabit no¬
bis fortasse illa etiam quȩ non expo¬
suit intelligere. Pascit enim manifestis.
exercet obscuris. Audiamꝰ exponentẽ
qui audiuimꝰ ꝓponentẽ. Dicit ergo eis
clausum posuerat aꝑuit: ipse ẽ osti¬
um: agnouimus. intremus. ut nos
intrasse gaudeamus. O mnes quot¬

Expanded text:
moritur, et mors illi ultra non dominabimoritur, et mors illi ultra non dominabitur? Has vero educit a fide ad speciem; et ante istas vadit, quia prior omnium ascendit in coelum; et quae sunt oves suae, illum sequuntur, quia sciunt vocem doctrinae suae. Alienos vero ductores non sequuntur, sed fugiunt ab eis, quia non noverunt vocem, id est doctrinam, alienorum. Sed loquente Domino Jesu, non intellexerunt, qui audierunt ; incrassatum enim habuerunt cor, et graviter audierunt . Nominat ostium, nominat ovile, nominat oves, commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere; ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris. Audiamus exponentem, qui audivimus proponentem. Dicit ergo eisclausum posuerat, aperuit. Ipse est ostium. Agnovimus, intremus, ut nos intrasse gaudeamus. « Omnes quot
Abbreviated transcription (Latin):
homo ẽ tantum. non ds. N ec ip̃se
intrat ꝑ ostium. quia. xp̃e & homo
& d̃s est. Huic enim noua heresis
quȩ nr̃is temporib orta est. consen¬
tire uidetur. affirmando & p̃dican-¬
do xp̃m. sicut quilibet suorum nun¬
cupatiuus d̾s ẽ & non uerus. Quid
opus ẽ multa ꝑcurrerȩ. & multa uana
ꝑheresim dinumerare: Hoc tenete.¬
In ouile xp̃i. ȩccłiam catholicam eẽ
credite. Quicumq intrare uelit ad
ouile ꝑ ostium intret. id est ꝑxp̃m.
Nam multi querendo głam suam
oues xp̃i sparserunt. potius quam
congregauerunt. Humilis enim ia
ianuam. oportet ut humiliet se. ut
sano capite possit intrare. Hii sunt
qui uocẽ ueri pastoris audiunt. hii
sunt quos propͥas oues nominatim̃
uerus pastor uocat. de his dictum ẽ
nominatim. Et quis alius eas emittit.
nͥ qui eorum peccata dimittit. ut eũ
sequi duris liberati uincłis possint:
Et quis eas p̃cessit quo eum sequant᷑
nͥ qui resurgens ex mortuis. iam non

Expanded text:
homo est tantum, non Deus: nec ipse homo est tantum, non Deus: nec ipse intrat per ostium, quia Christus et homo et Deus est. Hinc enim nova haeresis, quae in nostris orta est, consentire do: Christus, sicut quilibet suorum, nuncupativus Deus est, et non verus. Quid opus est multa percurrere, et multa vana haeresis dinumerare? Hoc tenete ovile Christi, Ecclesiam catholicam esse credite. Quicunque intrare velit in ovile, per ostium intret, id est per ChrNam multi quaerendo gloriam suam, oves Christi sparserunt potius quam congregaverunt. Humilis est enimjanuam, oportet ut humiliet se, ut sano capite possqui vocem veri pastoris audiunt. Hi sunt quos proprias oves nominatim verus pastor vocat: de his dictum estnominatim. Et quis alius eas emittit, nisi qui eorum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possunt? Et quis eas praecedit, quo eum sequuntur, nisi qui resurgens a mortuis jam non
Abbreviated transcription (Latin):
naᷤᷤ hominum. ꝙ mandata dei cõ-¬
tempnentes. Hi ꝑ aliam partem que¬
non ut pastor sanare atq saluare.
De talib hic dictum ẽ. Sed ascendit
aliunde. ille fur ẽ & latro. Non so¬
lum uero tales inueniuntur doctores.
inter eos qui sine nomine xp̃i sunt.
sic multi philosophi qui suam sapi¬
entiam buccis crepantib uentilabãt.
& uitam beatam suis sectatorib ꝓ¬
miserunt. uerum etiam plurimi
qui xp̃iano nomine censebantur.
& illuminatos a xp̃o se ẽẽ iactabant.
merabiles heretici faciebant: estiman
ẽ intrare. Sabellius dicit. Qui filius
ẽ ipse est pater. sed filius non est pa¬
ter. Non intrat ꝑ ostium. qui filiũ
dicit patrem. Arrius dicit Aliud
pater. aliud filius. Recte diceret. si
diceret alius. non aliud. Quando
enim dicit aliud. ei contradicit. a qͦ
audit. ego & pater unum sumus.
Nec ipse gͦ intrat ꝑ ostium. Predicat
gͦ xp̃m qualem sibi. fingit non qua¬
lem ueritas habet fotinus dicit. Up̃c

Expanded text:
nas hominum, et mandata Dei connas hominum, et mandata Dei contemnentes . Hi per aliam partem ascenon ut pastor, salvare atque conservare. De talibus hic dictum est: Sed ascendit aliunde, ille fur est, et latro. Non solum vero tales inveniuntur doctores inter eos qui sine nomine Christi sunt, sicut multi philosophorum, qui suam sapientiam buccis crepantibus ventilabant, et vitam beatam suis sectatoribus promittebant; verum etiam plurimi, qui Christiano nomine censebantur, et illuminatos a Christo se esse jactitabant, merabiles haeretici faciebant, existimaae Christus est, intrare. Sabellius dicit: « Qui Filius est, ipse est Pater, sed Filius non est Pater. » Non intrat per ostium, qui Filium dicit Patrem. Arius dicit: « Aliud est Pater, aliud Filius. » Recte diceret, si dicenim dicit aliud, ei contradicit a quo audit: Ego et Pater unum sumus: nec ipse ergo intrat per ostium. Praedicat enim Christum, qualem sibi fingit, non qualem veritas habet. Fotinus dicit: Christus
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt. & plerumq se iactant ist
quomͦ pharisei dicentes. nunquid &
nos ceci sumus: Sed hȩc omnia in¬
aniter faciunt. quia non intrant ꝑ
ostium. sed aliunde tumidi facti. qͣsi
ꝑ se ipsos ascendere querunt. Qua¬
ꝓpter dñs similitudinẽ ꝓposuit de
grege suo. & de ostio quoꝰ intratur ad
ouile. Quid enim ꝓdest uana iactan¬
tium. de bene uiuendo in flatio. dum
adfinem ꝑpetualiter: bene uiuendo
uita eorum non ꝑueniat: Ad hoc enĩ
debet unicuiq: ꝓdesse bene uiuere. ut
detur illi semꝑ bene uiuere. Nam si
eui non datur semꝑ bene uiuere qͥd
ꝓdest ei bene uiuere ad tempꝰ. Igit᷑
nec bene uiuere dicendi sunt: qui fi¬
nem bene uiuere uel cecitate nesci¬
unt uel inflatione contempnunt.
mines qui in suis głant᷑ morib &
alios post se trahere querunt. ñ
de xp̃i preceptis instruentes suos¬
s
suos sectatores. sed sius exemplis ut¬
uiuere eos suadentes. de quib alio lo¬
co. ipsa ueritas ait. Docentes doctri¬

Expanded text:
non sunt: et plerumque se jactant, quomodo isti Pharisaei, dicentes: Nunquid et nos caeci sumus: sed haec omnia inaniter faciunt: quia non intrant per ostium sed aliunde tumido fastu quasi per seipsos ascendere quaerunt. Quapropter Dominus similitudinem proposuit de grege suo et de ostio qua intratur ad ovile, quid enim prodest vana jactantium de bene vivendo inflatio? dum ad finem perpetualiter bene vivendi vita eorum non perveniat? At hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper bene vivere. Nam si cui non datur semper bene vivere, quid prodest ei bene vivere ad tempus? Igitur nec bene vivere dicendi sunt, qui finem bene vivendi vel caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Nmines qui in suis gloriantur moribus, et alios post se trahere quaerunt, non de Christi praeceptis instruentes suos sectatores, sed suis exemplis vivere eos suadentes. De quibus alio loco ipsa Veritas ait: docentes doctri
Abbreviated transcription (Latin):
Ropter phariseorum qui se
uidere iactabant cum ceci
erant. uenenata. & suꝑbam & insana¬
bilem arrogantiã. dñs iħe ista conte¬
.xuit. quȩ in hac parabola leguntur.
quam ipse illis non intelligentibus
exponere dignatus ẽ. In qua nos salu-¬
briter si adũtimus ammonuit. non
arrogari in sapientia humana. non
in morum dignitate: sed in humilita
te fidei catholicȩ quȩ inxp̃o non desit.
Multi enim sunt pagani qui sedm¬
qui seđm quandam uitȩ huius consue-¬
tudinẽ. dicunt᷑ boni homines inno¬
centes & quasi obseruantes quȩ inle¬
ge d̃i precepta sunt. deferentes hono¬
rem parentib suis: non mechantes.
non homicidium ꝑpetrantes. non fur¬
tum facientes. non falsum adũsus
quemquam testimonium ꝑhibentes:¬

Expanded text:
ropter Pharisaeorum qui se videre jactabant cum caeci erant, venenatam, et superbam, et insanabilem arrogantiam, Dominus Jesus ista contexuit, » quae in hac parabola leguntur, quam ipse illis non intelligentibus exponere dignatus est; in qua nos salubriter, si advertamus, admonuit, non gloriari in sapientia humana, non in morum dignite fidei catholicae, quae in Christum non desit. Multi enim sunt pagani, qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, innocentes et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt, deferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum adversus quemquam testimonium perhibentes
Abbreviated transcription (Latin):
ante flendum est:  p̃ci candum.
Scimus iam hoc exemplo: quemad¬
modum nr̃a peccata curemus. Ecce
nichil nob̃ apłs nocuit quod nega¬
uit: & plurimum ꝓfuit qđ emenda¬
uit. Deniq imitenur eum: dicentẽ ali¬
bi. Cum enim tercio interrogaretur
adomino. symon amas me. respon¬
dit tercio. Dñe: tu scis quia diligo te
Ait dominus. Pasce oues meas. Et
hoc tertio. Qđ quidem dictum: ad
compensationẽ pͥoris ꝓfecit erroris.
Q enĩ dñm t̾cio negauerat t̾rio con¬
fitetur: ꝙ quotiens culpam delinqͥn¬
do contraxerat totiens grãm diligen¬
do conquirit. Uidete gͦ: quantum
fletus ꝓfuerat petrio. Antequam fle¬
ret. lapsus ẽ: postea quam fleuit ele¬
ctus ẽ Et qui ante lacrimas p̾uari¬
cator extitit: post lacrimas pastor
assumptus ẽ. Et alios regendos acce¬
pit: qui prius se ipse non rexit.

Expanded text:
ante flendum est, sic precandum. ante flendum est, sic precandum. Scimus jam hoc exemplo, quemadmodum nostra peccata curemus. Ecce nihil nobis apostolus nocuit quod negavit, et plurimum profuit quod emendavit. Denique imitemur eum alibi dicentem: cum enim tertio interrogaretur a Domino: Simon, amas me? Respondit tertio: Domine, tu scis, quia diligo te: ait Dominus: Pasce oves meas . Et hoc tertio: quod quidem dictum ad compensationem prioris fecit erroris; qui enim Dominum tertio negaverat, tertio confitetur; et quoties culpam delinquendo contraxerat, toties gratiam diligendo conquirit. Videte ergo, quantum fletus profuerit Petro: antequam fleret, lapsus est: posteaquam flevit, electus est; et qui ante lacrymas praevaricator exstitit, post lacrymas pastor assumptus est: et alios regendos accepit, qui prius se ipse non rexit.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ confiteri. Lacrimȩ gͦ. uerecundiȩ cõ¬
sulunt pariter saluti: nec erubescunt
inpetendo. & penetrant in rogando.
Lacrimȩ inquam tacite quodammodo
preces sunt: ueniam non postulant.¬
& merentur. Causam non dicunt: et
miscdđiam consequuntur. Nisi qđ
utiliores lacrimarum preces sunt ꝗͣ
sermonum: quia sermo inp̃ cando
forte fallit: Lacrima omnino non fal-¬
lit. Sermo enĩint̾dũ ñ totũ fert nego¬
tium: lacrima semꝑ totum prodit af¬
fectum. Et ideo petrꝰ iam non utitur
sermone quo fefellerat. quo peccaue¬
rat. quo fidem omiserat: ne ꝑ id ei ñ
credatur. ad confitendum. quo usus
fuerat ad negandum. Ae ꝑ hoc mauult
& causam suam flere quam dicere.
& qđ uoce negauerat. lacrimis confi¬
teri. Inuenio autẽ & aluid. cur tacue¬
rit petrrus: netam cito uenie postu¬
latio ꝑ impudentiam plus offenderet
quam impetraret. Solet enim citius
mereri indulgentiam. qui uerecun¬
dius deprecatur. In omni gͥ culpa.

Expanded text:
est confiteri. Lacrymae ergo verecundiae conest confiteri. Lacrymae ergo verecundiae consulunt pariter, et saluti, nec erubescunt in petendo, et impetrant in rogando: lacrymae, inquam, tacitae quodammodo preces sunt, veniam non postulant, et merentur; causam non dicunt, et misericordiam consequuntur; nisi quod utiliores lacrymarum preces sunt quam sermonum; quia sermo in precando forte fallit, lacryma omnino non fallit; sermo enim interdum non totum profert negotium; lacryma semper totum prodit affectum. Et ideo Petrus jam non utitur sermone quo fefellerat, quo peccaverat, quo fidem amiserat; ne per id ei non credatur ad confitendum, quo usus fuerat ad negandum; ac per hoc mavult et causam suam flere, quam dicere, et quod voce negaverat, lacrymis confiteri. Invenio autem et aliud cur tacuerit Petrus; ne tam cito veniae postulatio per impudentiam plus offenderet quam impetraret; solet enim citius mereri indulgentiam, 168 qui verecundius deprecatur. In omni igitur culpa
Abbreviated transcription (Latin):
uenitur. Hunc etenim d̾s ad uesꝑum
requirit errantem. illum dominus
pullorum cantu denegantem. Adam
reus facti nudus. erubuit: petrus
conscius dicti correctus ingemuit.
Ille tanquam dep̃hensus festinat: ad
latebras. hic tanquam emendatus
prorumpit ad lacrimas. Uelut la¬
tenti enim & celanti se ad diuinitatẽ
adȩ. dr̃. Adam ubi es: Non quod a¬
dam conspectum domini latere po¬
tuerit sed quod ꝑ eccatrici conscien¬
tie. nullus locus tutus uel certus sit:
dum metuit deprehendi. Respexit
dauit errorem. Recte oculis emen¬
dat: quia scriptum ẽ O culi dñi suꝑ
iustos: & aures eius in preces eoꝵ.
Ergo petrus prorupit. ad lacrimas.
nichil uoce precatur. Inuenio enĩ
qđ fleuerit: non inuenio quid
dixerit. Lacrimas eius lego: satisfactio¬
nem non lego. Recte plane petrus
fleuit & tacuit: quia quod defleri so¬
let. non solet excusari. Et qđ defendi
non potest: ablui potest. Lauat enim
lacrimis delictum: quod uoce pudor

Expanded text:
venitur. Hunc enim Deus ad vesperam venitur. Hunc enim Deus ad vesperam requirit errantem, illum Dominus pullorum cantu denegantem. Adam reus facti nudus erubuit, Petrus conscius dicti, correptus ingemuit; ille tanquam deprehensus festinat ad latebras, hic tanquam emendatus prorumpit ad lacrymas; veluti latenti enim, et celanti se a Divinitate Adae dicitur: Adam ubi es ? Non quod Adam conspectum Domini latere potuerit, sed quod peccatrici conscientiae nullus locus tutus vel certus sit, dum metuit deprehendi. Respexit ejus emendavit errorem . Recte oculis emendat, quia scriptum est: Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum . Ergo Petrus prorupit ad lacrymas, nihil voce precatus. Invenio enim quod fleverit: non invenio quid dixerit; lacrymas ejus lego, satisfactionem non lego. Recte plane Petrus flevit et tacuit, quia quod defleri solet, non solet excusari, et quod defendi non potest, ablui potest; lavat enim lacryma delictum, 167 quod voce pudor
Abbreviated transcription (Latin):
deceperit: ꝙ sicut adam femina circũ¬
scripserit: ita & apłm femina circum¬
uenerit usitatus enim ad decipien¬
dum sexus ẽ fraudis suȩ uasculum
in ostiaria diabolus recognouit. fide¬
les uiros: non nͥ ꝑ mulierem obpug¬
nare consueuit. Ibi adam ꝑ euam suꝑ¬
at: hic petrum uincit ꝑ ostiariam.
fuit enim sicut legimus in paradyso
deliciarum diabolus: nec defuit sic̃ in¬
telligimus inpretorio udeorum. Ibi
imminebat sathanas serpens. hic ui¬
das coluber ꝑurgebat. Est gͦ eadem
similitudo deceptionis in petrro. quȩ
in adam fuit: qm̃ eadem ẽ & similitu¬
do mandati. Accepit enim a dño ut̃q
mandatum: adam ne tangeret: apłs
ne negaret. Ille ne lignum scientie
p̃sumeret: hic ne lumen sapientiȩ
preteriret. S transgrediens uterq
p̃ceptum: pari mͦ delinquunt. Gustat
ille quod non licet: loquit᷑ iste quod
non decet. Et tamen facilior negatio
petir: quam adȩ preuaricatio. Citiꝰ
enim apło. quam prothoplasto sub¬

Expanded text:
deceperit: et sicut Adam femina circumscripserit, ita et apostolum femina circumvenerit. Usitatus enim ad decipiendum sexus est: fraudis suae vasculum in ostiaria diabolus recognoscit, quia fideles viros nonnisi per mulierem oppugnare consuevit. Ibi Adam per Evam fugat ; hic Petrum vincit per ostiariam; fuit enim, sicut legimus, in paradiso deliciarum diabolus; nec defuit, sicut intelligimus in praetorio Judaeorum. Ibi immine bat Satanas serpens: hic Judas coluber perurgebat. Est ergo eadem similitudo deceptionis in Petro quae in Adam fuit, quoniam eadem est et similitudo mandati. Accepit enim a Domino uterque mandatum, Adam ne tangeret, et apostolus ne negaret; ille ne lignum scientiae praesumeret, hic ne 166 crucem sapientiae praeteriret; sed transgrediens uterque praeceptum, pari modo delinquunt; gustat ille quod non licet, loquitur iste quod non decet; et tamen facilior negatio Petri, quam Adae praevaricatio; citius enim apostolo, quam protoplasto sub
Abbreviated transcription (Latin):
hodie ẽ & cras inclibanum mutitur.
ds sic uestitit. quanto magis uos mi¬
nime fider Quidam coacte duos paᷤ
seres animã interp̃tantur &e corpus.
quinq quoq passeres scđm lucam.
qui duob assib ueneunt ad sensus
referunt. S quomͦ intelligentia toto¬
euuangłici sermonis corpori coaptet᷑
ñ paruae difficultatis ẽ. Uri autem¬

Expanded text:
hodie est, et cras in clibanum mittitur, hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, quanto magis vos, modicae fideseres animam interpretantur et corpus: quinque quoque passeres, secundum Lucam, qui duobus assibus veneunt, ad sensus referunt. Sed quomodo illa intelligentia evangelici sermonis corpori coaptetur, non parvae difficultatis est. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
Heret sibi sermo diuinus & sequen¬
tia pendent exsuꝑiorib. Prudens
lector caue semꝑ suꝑstitiosam intel¬
ligentiam ut non tuo sensui attem¬
peres scripturas. sed scripturis uin¬
gas sensum tuum: & intelligas qͥd
sequatur. Supra dixerat nolite time¬
re eos qui occidunt corpus. animã
autẽ ñ possunt occidere. nunc loqͥ¬
tur consequenter. Nonne duo passe¬
res asse ueneunt & unꝰ ex illis ñ ca¬
det suꝑ t̾ram sine patre ur̃o: Et e
sensus. Si parua animalia & uilia
absq: dõ auctore ñ decidunt & in
omnib prouidentia est: q que in
his ꝑitura funt. sine di uoluntate ñ
ꝑeunt. uos qui ȩterni estis ñ debetis
timere qd̃ absq di uiuatis ꝓuidentia.
Iste sensus. &e supra dictus est. Respi¬
cite uolatilia cęli. qm̃ ñ serunt. neq
metunt. neq congregant in horrea.
& pater cęlestis pascit illa. Nonne uos
plures estis illiᷤ: Ac deinceps conside¬
rate lilia agri. quomodo crescunt &
reliqua. Si autem fenum agri qđ

Expanded text:
Haeret sibi sermo Dominicus, et sequentia pendent ex superioribus. Prudens lector, cave semper superstitiosam intelligentiam; ut non tuo sensui attemperes Scripturas, sed Scripturis jungas sensum tuum, et intelligas quid sequatur. Supra dixerat: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere: nunc loquitur consequenter, Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro? Et est sensus: Si parva animalia et vilia absque Deo auctore non decidunt, et in omnibus est providentia, et quae in his peritura sunt, sine Dei voluntate non pereunt: vos qui aeterni estis, non debetis timere quod absque Dei vivatis providentia. Iste sensus et supra dictus est: Respicite volatilia coeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea; et Pater vester coelestis pascit illa. Nonne vos pluris estis illis? Ac deinceps: Considerate lilia agri quomodo crescunt, et reliqua. Si autem fenum agri quod
Abbreviated transcription (Latin):
tudini subtrahamus. Dilectio pro
ximi. dilectio dei ẽ. Qui plenitu¬
dinẽ legis & prophetarũ. in hac
gemine caritatis unitate consti¬
tuit. ut nemo ambigeret deo se
lisset dicente dño saluatore: cũ
de alendis uiuandisq pauꝑibꝰ
loqueretur. quod uni eorum feci¬
stis. michi fecistis.¬

Expanded text:
tudini subtrahamus. Delecttudini subtrahamus. Delectximi dilectio Dei est, qui plenitudinem legis et prophetarum in hac geminae charitatis unitate constituit, ut nemo ambigeret Deo se lisset, dicente Domino Salvatore, cum de alendis juvandisque pauperibus loqueretur: Quod uni eorum fecistis, mihi fecistis