comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pietate magnanimit᷑ portare. Et ideo om̃iũ
qͦs per cl̃ĩ grãm curant: ñ uoluntati s utili-¬
ambientes. quib ñ expedire nouerunt. ñ ui¬
tio alicuiꝰ inuidiȩ. s altȩ prudentiȩ confilio
p̃termiitunt: & alios latere cupientes honorãt:
ut eis aditũ ad maiores ꝓfectꝰ aꝑiant. Cos qͦs
ꝓbant increpationẽ posse pati castigant: &
impatientes obiurgationis ut languidos pal¬
pant: ñ eis adulando qͦo tales sunt: s infir¬
mitatib taliũ cõpatiendo. si forte alit̾ sanari
ñ possunt. Ceter̃ si eccłiȩ cõmunione pͥuent᷑
infirmi. qͥ curari adhibita increpatione non
possunt: aut intolerabiliᷤᷤ mole tristiciȩ supra
modũ grauati succũbunt. & scõꝵ om̃ium
uultꝰ ꝑ quos possunt restitui deo refugiunt:
aut certe ad omnẽ peccandi impudentiã si fu¬
erint exacerbati ꝓsilunt: & qͥeqͥd mali occul¬
te faciebant publice ꝑpetrabunt: in tantã uesa¬

Expanded text:
i magnanimitate portare; et ideo omnium i magnanimitate portare; et ideo omnium quos per Deigratiam curant, non voluntati, sed utilies, quibus non expedire noverunt, non vitio alicujus invidiae, sed altae prudentiae consilio praetermittunt, et alios latere cupientes honorant, ut eis aditum ad majores profectus aperiant. Eos quos probant increpationem posse pati castigant, et impatientes objurgationis ut languidos palpant; non eis adulando, quod tales sunt, sed infirmitatibus talium compatiendo, si forte aliter sanari non possunt. 2. Caeterum si Ecclesiae communione priventur infirmi, qui curari adhibita increpatione non possunt, aut intolerabilis mole tristitiae supra modum gravati succumbunt, et sanctorum omnium vultus, per quos possent restitui Deo, refugiunt; aut certe ad omnem peccandi impudentiam, si fuerint exacerbati, prosiliunt, et quidquid mali occulte faciebant publice perpetrabunt, in tantam vesa
Abbreviated transcription (Latin):
responsũ. Eccliȩ quippe doctorib sicut supra
iam diximꝰ. & censura ineẽ debet ut arguant:
& patientia. ut emendari nolentes fortiter fe¬
rant: apłico satisfacientes imꝑio. qͥ timotheo
p̃cepit dicens. Argue obsecra increpa: in om̃i
patientia & doctrina. Quasi diceret. Argue
coequales: obsecra semores: increpa iunioreᷤ
S ꝓpterea addidit in oĩ patientia⁊ doct᷑na: qͥa le¬
nit̃ castigatꝰ exhibet reuerentiam castiganti. Aspi¬
tate aũ nimiȩ increpationis offensꝰ: nec inere¬
pationẽ recipit nec salutẽ. Itẽ alio loco io em
apłs dicit. Qlos qͥ firmiores estis: imbecilli¬
tates infirmoꝵ sustinete. Sustinent gͦ ȩqua¬
nimit̾ ut infirmo s. quos em̃dare ñ potue¬
runt castigatoᷤ. Promde quia nec obnirgari om¬
nes expedit nec om̃s blande tractari: sciut
scĩ sacerdotes aiq discernunt. qͦs debeant tẽ¬
perata seueritate corripere: & qͦs sacerdotali¬

Expanded text:
responsum. Ecclesiae quippe doctoribus, sicut supra responsum. Ecclesiae quippe doctoribus, sicut supra jam diximus, et censura inesse debet, ut arguant; et patientia, ut emendari nolentes fortiter ferant, apostolico satisfacientes imperio, qui Timotheo praecepit, dicens: Argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina . Quasi diceret: Argue coaequales, obsecra seniores, increpa juniores. Sed propterea addidit: In omni patientia et doctrina: quia leniter castigatus exhibet reverentiam castiganti; asperitate autem nimiae increpationis offensus nec increpationem recipit, nec salutem. Item alio loco idem apostolus dicit: Vos qui firmiores estis, imbecillitates infirmiorum sustinete . Sustinent ergo aequanimiter ut infirmos, quos emendare non potuerint castigatos. Proinde quia nec objurgari omnes expedit, nec omnes blande tractari; sciunt sancti sacerdotes atque discernunt, quos debeant temperata severitate corripere, et quos sacerdotal
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate nutantib ꝓdunt. Illos qͥs ferat. qͥ ad-¬
ũbuate nucibis̃ p̃tendentes honestatis ymagi-¬
nẽ. ad hoc pupilloꝵ ac uiduarũ causaᷤ uelut
tuenda ᷤᷤ simulata pietate suscipiunt. ut ea-¬
rũ facultates suis aditiant:: & diuites ex pau-¬
ꝑib facti. uel ex diuitib ditiores. tenuẽ cen-¬
sum ꝓ nefas accumulant: ut cũ fuerint ex-¬
undante patͥmonio sũptuosioreᷤs effecti. nũꝗͣ
materia uoluptatis gulȩ suȩ defitiat.
Hos gͥ tales quare ñ arguunt: qͥarguendi po-¬
testatẽ diuinitꝰ acceꝑunt: Nonne uerent᷑ ne
forte cũ tam flagitiosȩ uiuentib parcunt:
uideant᷑ ꝓbare que faciunt: Quid qͦo eoᷤ
enam ad offitiũ lericatũ admittunt: & ph
nefas quasi parũ sit quod tales dissimulata
seueritate non increpant. insuꝑ & honorant.¬
Go uͦ si recoliᷤ inquã. quid de scĩs sacerdo¬
tib fuerit disputatũ: sufficiens acce pisti

Expanded text:
bilitate nutantibus produnt. Illos quis ferat qui, adbilitate nutantibus produnt. Illos quis ferat qui, adumbratae praetendentes honestatis imaginem, ad hoc pupillorem ac viduarum causas, velut tuendas simulata pietate suscipiunt, ut earum facultates suis adjiciant, et divites ex pauperibus facti, vel ex divitibus ditiores, tenuem censum per nefas accumulent: ut cum fuerint exundante patrimonio sumptuosiores effecti, nunquam materia voluptatis gulae suae deficiat? Hos igitur tales quare non arguunt, qui arguendi potesta tem divinitus acceperunt? Non verentur, ne forte cum tam flagitiose viventibus parcunt, videantur probare quae faciunt? Quid quod eos etiam ad officium clericatus admittunt, et proh nefas! quasi parum sit quod tales dissimulata severitate non increpant, insuper et honoranto: Si recolis, inquam, quid de sanctis sacerdotibus fuerit disputatum, sufficiens accepisti
Abbreviated transcription (Latin):
mittunt Magni student uideri ñ fieri:
laudant eos quoꝵ cupiunt p̾dicatione lau-¬
dari. Ieumant ut uultꝰ sui pallorẽ ꝑni-¬
tiosis laucdib uendant: ad reprehendendos
alioᷤ ꝓm̃ti: se ñ patiunt᷑ a qͥblibet uł leuit̾
rep̃hendi. Ad faciem publicam patientiã
fingunt: & in animo iracundiȩ uirꝰ abscon-¬
dunt: ad nocendũ paraticũ nocendi tempꝰ
inuenerint: suoꝵ actuũ negligentes. fiunt
alioꝵ ꝓcaci libertate censoies. Impudent se as¬
agglutinant᷑ affectu. ut faciliꝰ ab ȩccłiȩ quod
dictii quoq nefas est. qmͣ ab earũ cõmunio¬
ne discedant. Qͥ & si cũ illis forte ñ peccant:
tam̃ male fuspitionis de se p̾bendo materiã.
uitã suã maculiᷤ sinistrȩ opimonis infamãt.
Taceo de illis qui undante lapsabundi corporis
motu. defluentib intalosᷤ uestimentiᷤs incedt᷑.
& uagylaterũ flexib quodammꝰ fluctuanites.
amimoꝵ dissolutionẽ irestigiis sinuosa mos¬

Expanded text:
mittunt; magni student videri, non fieri; mittunt; magni student videri, non fieri; laudant eos quorum cupiunt praedicatione laudari; jejunant ut vultus sui pallorem perniciosis laudibus vendant. Ad reprehendendos alios prompti, se non patiuntur a quibuslibet vel leviter reprehendi. Ad faciem publicam patientiam fingunt, et in animo iracundiae virus abscondunt, ad nocendum parati, cum nocendi tempus invenerint: suorum actuum negligentes, fiunt aliorum procaci libertate censores. Impudenter se asinglutinantur affectu, ut facilius ab Ecclesiae quod dictu quoque nefas est quam ab earum communione discedant. Qui etsi cum illis forte non peccant, tamen malae suspicionis de se praebendo materiam, vitam suam maculis sinistrae opinionis infamant. 3. Taceo de illis qui, undante lapsabundi corporis motu, defluentibus in talos vestimentis incedunt, et vagis laterum flexibus quodammodo fluctuantes, animorum dissolutionem vestigiis sinuosa mo
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ȩp̃os tales eẽ debere quales tuus sermo
descͥpsit: & nunc eẽ plures apud nos plenos
sacercdotalib bonis qualia ueracit̾ p̃dicasti: du¬
biũ ñ est. S cum ad eoꝵ ꝓbetur officiũ ꝑtine¬
re. ut inquietos sacerdotali auctoritate corri¬
piant: rudes doceant: contradicentes sane do¬
ctrinȩ redarguant: quid ẽ quare ñ in oẽs
hȩc eoꝵ cura porrigit᷑. Cur ñ e alios simili au¬
ctoritate castigant: Illos tlico qui ueluti con-¬
uersi ex pͥstinis morib nichil abitiunt: ñ m̃te
mutati s ueste: ñ actu s habrtu. Hii sunt qͥ
sermone tantũ ñ oꝑe selo rem̃tiasse contenti
secularit̾ uiuunt: & uitia sua mani ꝓfessione
uitȩ melioris abscondunt: ac religionis ima¬
giariȩ nomine palliati. opmionẽ uirtutis ui.¬
ꝓ uirtute suscipiunt: p̾dicant magna nec
faciunt: accusant uitia nec deponunt: pub¬
licȩ sͥ displicere sinulant. quod occulte cõ¬

Expanded text:
inquit, episcopos tales esse debere quales tuus sermo inquit, episcopos tales esse debere quales tuus sermo descripsit, et nunc esse plures apud nos plenos sacerdotalibus bonis, qualia veraciter praedicasti, dubium non est; sed cum ad eorum probetur officium pertinere, ut inquietos sacerdotali auctoritate corripiant, rudes doceant, contradicentes sanae doctrinae redarguant, quid est quod non in omnes haec eorum cura porrigitur; cur non et alios simili auctoritate castigant? Illos dico, qui velut conversi, ex pristinis moribus nihil abjiciunt, non mente mutati, sed veste; nec actu, sed habitu. 2. Hi sunt qui sermone tantum, non opere, saeculo renuntiasse contenti saeculariter vivunt, et vitia sua inani professione vitae melioris abscondunt, ac religionis imaginariae nomine palliati, opinionem virtutis pro virtute suscipiunt: praedicant magna, nec faciunt; accusant vitia, nec deponunt; publice sibi displicere simulant, quod occulte com
Abbreviated transcription (Latin):
onib uigilant᷑ ac sollicite hostis antiqui rim̾ã¬
tur insidias. ne que uelut dormiente pastore
lupꝰ diabolus astuta fraude surripiat: & in
d ãpnu pastoris abreptũ. secũ usq ad supplicia
sempiterna ꝑducat. Uerũ quia ex his qui argu¬
unt᷑ aliqui se obelientes emendant aliqui in
sua ꝑu̾sitate ꝑdurant: ides de sacerdotib ait.
Ut cũ gaudio hoc faciant. & non gementes. Cũ
gaudio sacerdotes arguunt: quando correpti
ꝓficiunt. Et tristes hoc faciunt: quando se nichil
ꝓficete in sins contẽptoribꝰ ingeniseunt. Ac fic
hoc icit ills expedire. ut cũ gaudio ñ gementeᷤᷤ
eos mnerepent sacerdotes: qui doctores suos sua cor¬
rectione letificant: & eoꝵ gaudia incremento
sui ꝑfectꝰ accumulant:¬
et dũ sermonẽ de sacerdotib scĩs unde
plura dicere conabar impleuerã: cũ ecce
ad me quidã de nr̃is ingressus. quid dictarẽ
euriosꝰ int̾rogat. Cui cum recitari fecissem: õs

Expanded text:
onibus vigilantes, sollicite hostis antiqui rimanonibus vigilantes, sollicite hostis antiqui rimantur insidias, ne quem, velut dormiente pastore, lupus diabolus astuta fraude subripiat, et in damnum pastoris abreptum, secum usque ad supplicia sempiterna perducat. Verum quia ex his qui arguuntur, aliqui se obedientes emendant, aliqui in sua perversitate perdurant, ideo de sacerdotibus ait: Ut cum gaudio hoc faciant, et non gementes . Cum gaudio sacerdotes arguunt, quando correpti proficiunt; et tristes hoc faciunt, quando se nihil proficere in suis contemptoribus ingemiscunt; ac sic hoc dicit illis expedire, ut cum gaudio, non gementes, eos increpent sacerdotes, qui doctores suos sua correctione laetificant, et eorum gaudia incremento sui profectus accumulantecdum sermonem de sacerdotibus sanctis, unde plura dicere conabar, impleveram, cum ecce ad me quidam de nostris ingressus, quid dictarem curiosus interrogat. Cui cum recitari fecissem: Omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
uendo ac uoluntatẽ dĩ fidutialit̾ p̃dicando.
eceliȩ dĩ ꝓspitiunt: ut eis iam graue ñ sit in¬
firmos ȩccłiȩ sustinere: ꝓ qͥb redimendis se
dignatꝰ est morti uite auctor offerre: S ipsi
qui docent᷑ ut sapiant : qͥ increpant᷑ ut saltẽ
obuirgati ꝓficiant: qui sustinent᷑ ut de sui ᷤ
aliquãdo cͥminib erubescant: & gaudium
doctorib suis quoꝵ patiencia blande tractan¬
t̃. de utilitate suȩ correctionis exhibeant: et
ipsi in qũa libent̾ audiant. qͥd eis apłico ore
diumꝰ sermo p̾cipiat. Obedite inqͥt p̃positis
ur̃is. & subiecti estote eis: ipsi enĩ ꝑuigilant
quasi rationem pro amiab urĩs reddituri. ut
cũ gaudio. hoc faciant & ñ gementes. Hoc enĩ
expedit uobis. Ergo doctorib suis debẽt obȩ¬
dire qͥ audiunt: atq eis cũ reuerentia ẽẽ subiec¬
ti. Quod factunt illi qͥ castigati libent᷑ accipi
ostendit: qui tam in suis actib qu̾a in p̃dicati¬

Expanded text:
vendo, ac voluntatem Domini fiducialiter praedicando, Ecclesiae Dei prospiciunt, ut eis jam grave non sit infirmos Ecclesiae sustinere, pro quibus redimendis se dignatus est morti vitae auctor offerre? Sed et ipsi qui docentur, ut sapiant; qui increpantur, ut saltem objurgati proficiant; qui sustinentur, ut de suis aliquando criminibus erubescant, et gaudium suis doctoribus, quorum patientia blande tractantur, de utilitate suae correctionis exhibeant; et ipsi, inquam, libenter audiant, quid eis apostolico ore divinus sermo praecipiat: Obedite, inquit, praepositis vestris et subjecti estote eis. Ipsi enim pervigilant, quasi rationem pro animabus vestris reddituri: ut cum gaudio hoc faciant et non gementes; hoc enim expedit vobis . 4. Ergo doctoribus suis debent obedire qui audiunt, atque eis cum reverentia esse subjecti. Quod faciunt illi, qui castigati libenter accipiostendit, qui tam in suis actibus quam in praedicati
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ tnͣscurramꝰ: aut intentionẽ urãm lõ¬
gitudine nimiũ ꝓtelati uoluminis oneremꝰ.
Nideamꝰ itaq: ꝗd noᷤᷤ etiam continentia con
sequentis capituli ȩdoceat. Utrũ inqͥt congre¬
gandi ᷤ fr̃ib aut alendis expediat facultates
eccliȩ possideri: an ꝑfectionis amore contẽp

Expanded text:
cesse sit transcurramus, aut intentionem, vestram loncesse sit transcurramus, aut intentionem, vestram longitudine nimium protelati voluminis oneremus. Videamus itaque quid nos etiam continentia capituli sequentis edoceat. Utrum, inquit, congregandis fratribus, aut alendis expediat facultates Ecclesiae possideri, an perfectionis amo
Abbreviated transcription (Latin):
aoide illis qui leui suspitione ꝑmoti. sim-¬
plicit᷑ uiuentes obuirgant. ut & illos in¬
condita correptione confundant atq deiciant.
Ait em̃ in eceliastieo sp̃s sc̃s. Sit̃ eorre O ptio
mendax inore contumeliosi: id est in ditium
qͦd non est bomĩi. Qtiq contumetiosi homi¬
ni s & suꝑbi. correptio quȩ dicit᷑ mendar. suꝑ¬
biȩ est ñ alicuiꝰ humilitatis inditiũ: & ideo
ñ est bonũ. Quid potuit euidentiꝰ qͥd aꝑtiꝰ
dici: quã ut contumeliosũ diceret mendacit᷑
arguit: & qͥ contumeliã facit. Item in ꝓũbiis.
Testis falsus ñ erit impunitꝰ & qͥ arguit iniq̃
Quẽ ꝓpterea mique increpantẽ dicit ñ impuni¬
tum futurũ: qͥa innocentẽ nulliᷤs ꝓuocantib
meritis arguendo uderi uult reum. Quod
cacit᷑ iactet. S de contẽptorib p̃ceptoꝵ di. &
de correptionis ac patientiȩ uirtute suffici¬
ant ista quȩ dixinꝰ: ne in uno capitulo isto
ampliꝰ iminorati. aut cetera breuiꝰ qũa ne-¬

Expanded text:
am de illis qui, levi suspicione permoti, simpliciter viventes objurgant, ut et illos incondita correptione confundant atque dejiciant, Ait enim in Ecclesiastico Spiritus sanctus: Est correptio mendax in ira contumeliosi; et est judicium quod non est bonum . Utique contumeliosi hominis et superbi correptio, quae dicitur mendax, superbiae est, non alicujus humilitatis judicium, et ideo non est bonum. Quid potutumeliosus est qui mendaciter arguit qui contumeliam facit. Item in Proverbiis: Testis falsus non erit impunitus, et qui arguit inique Quem propterea inique increpantem dicit non impunitum futurum, quia innocentem nullis provocantibus meritis arguendo, videri vult reum. Quod rocaciter jactet? Sed de contemptoribus praeceptorum Dei, et de correptionis ac patientiae virtute, sufficiant ista quae diximus: ne in uno capitulo justo amplius immorati, aut caetera brevius quam ne
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs qͥs om̃ib quȩ habuit dimissis aut uen¬
ditis. sit rei suȩ contẽptor: cum p̃positꝰ fue¬
rit factus eccłiȩ. om̃ittni quȩ habet ȩccłia
efficit᷑ dispensator. Deniq sẽs paulmꝰ ut ip¬
si melius nostis. ingentia p̾dia quȩ fuert̃
sua. uendita pauꝑib erogauit: s cũ postea
factus fuiss ep̃s ñ contẽpsit ȩccłiȩ facultatess
fidelissime dispensauit. Quo facto satis ostẽ¬
dit & ꝓpͥa debere ꝓpter ꝑfectionẽ contẽpni:
&e fine impectim̃to ꝑfectionis posse ȩccliȩ quȩ
solum possedit: s etiam acceptis fidelium nu
tã ꝑfecti pontifices. factiᷤ euidentib clamant:
posse & debere fieri qͦd fecerũt. Qui utiq hõi¬
nes. tam scłariũ quã diumarũ litterarum
sine ambiguitate doctissimi. si scirent res eccłi¬
e debere contẽpni: nũquã eas haberent. qui
om̃ia sua reliquerant. Vnde dat᷑ intelligi qͦo
tanti ac tales uiri. qͥ uolentes fieri xp̃i chisci¬

Expanded text:
quisquis omnibus, quae habuit, dimissis aut venditis, fit rei suae contemptor, cum praepositus fuerit factus ecclesiae, omnium quae habet ecclesia efficitur dispensator. Denique sanctus Paulinus ut ipsi melius nostis, ingentia praedia quae fuerant sua, vendita pauperibus erogavit. Sed cum postea factus fuisset episcopus, non contempsit ecclesiae facultates, sed fidelissime dispensavit. Quo facto satis ostenditur et propria debere propter perfectionem contemni et sine impedimento perfectionis posse ecclesie faculsolum possedit sed etiam acceptis fideliuncti, tamque perfecti pontifices, factis evidentibus clamant, posse et debere fieri quod fecerunt. Qui utique homines tam saecularium, quam divinarum litterarum sine ambiguitate doctissimi, si scirent res ecclesiae debere contemni, nunquam eas haberent qui omnia sua reliquerant. Unde datur intelligi, quod tales ac tanti viri, qui volentes fieri Christi disci
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. sine qͦ ñ ꝓͣmouent᷑ ad regñu: in qͦ solo ex-¬
secutore ᷤᷤ diuini consilii. participes deo aucto-¬
re futuri st̃ cȩlestium p̃mioꝵ. Deinde quod
dicit apłs attendite uob̃ & uniũso gregi in qͦ¬
uos sp̃s sẽs posuit ep̃os regere ȩccłiam dĩ. qũa¬

Expanded text:
lium, sine quo non pervenitur ad regnum; in quo solo exlium, sine quo non pervenitur ad regnum; in quo solo exsecutores divini consilii, participes, Deo auctore, futuri sunt coelestium praemiorum. Deinde quod dicit Apostolus: Attendite vobis et universo gregi in quo
Abbreviated transcription (Latin):
ut patres pietatẽ suis filiis impendends ceã
incitant᷑ a año qui est om̃iũ pat᷑: ut filii honore
debitum patͥb suis exhibeant. ñ ex heredatio¬
ms metu deterriti s futurȩ remimerationis de¬
sicderio ꝓuocati: qͥa preceptũ dĩ tam patres fili¬
os diligendo. quã filii honorificentiã suis exhi¬
bendo patrib complent. qͣ utrũq iussit ut fi
eret: ut mariti fidem comugalis thori suis
uxorib seruent: & uxores maritos suos ñ stu-¬
dio formȩ lenocinantiᷤᷤ adhibito. aut accurati
ita ex corde deseruiant. ut uoluntatẽ ñ solũ
ciant: ut int̾ se ciues eum ciuib. amici cum
amicis. cũ parentib parentes uerã concordiã
teneant: ut in nullo negotio alt̾ alterum
callida fraude decipiat: ut ne in cõmuni
contractu fidẽ quã sͥ seruari aliquis cupit ip¬
se corrũpat. His & talib & sacerdos annuntiat
p̾dicando. & obediendo ppłs accipit dĩ consi¬

Expanded text:
ut patres pietatem filiis suis impendendo, eam ut patres pietatem filiis suis impendendo, eam mereantur a Domino, qui est omnium Pater, ut filii honorem debitum patribus suis exhibeant, non exhaeredationis metu deterriti, sed futurae remunerationis desiderio provocati: quia praeceptum Domini tam patres filios diligendo, quam filii honorificentiam suis exhibendo patribus complent, qui utrumque jussit ut fieret; docet ut mariti fidem conjugalis thori suis uxoribus servent; ut uxores maritos suos non studio formae lenocinantis adhibito, aut accuratioita ex corde deserviant, ut voluntatem non solumciant; ut inter se cives cum civibus, cum amicis amici, cum parentibus parentes veram concordiam teneant; ut in nullo negotio alter alterum callida fraude decipiat, aut ne in communi contractu fidem, quam sibi servari aliquis cupit, ipse corrumpat. 3. His et talibus et sacerdos annuntiat praedicando, et obediendo populus accipit Dei consi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ uoᷤ sp̃c sc̃s posuit episcopo ᷤᷤ regere ȩccłiam
di: qu̾a ad qͥsiuit sͥ sangume suo Regnum
inquit dĩ int̾ uos ambulans p̾dicaui: ut me
alienũ ab om̃ium ꝑditione seruarẽ: qͥ uerbo
doctrinȩ salutaris audito nichil ꝓmouent᷑ ad
salutem. Regnũ dĩ p̾dicat: qui de uita futura
quȩ ñ habet finẽ. de contẽplatione diuina q̃
ñ habet fastidiosam sacietatẽ. de scõꝵ beati-¬
tudine quȩ non habet defectionẽ. de angło-¬
rũ similitudine consequenda p̃dicare ñ cessat
ita ut si ad hȩc meffabilia bona quȩ audiũt
ꝓuocari noluerint: absolutꝰ sit ille qui eis p̃¬
dicanda ñ tacuit. Quod aũ secutꝰ adiungit.
ñ enĩ subt̾sugi. quo minꝰ annũtiarẽ uob̾ om̃e
consiliũ dĩ: quid aliud facit intelligi. nͥ ut ec¬
cłi̾a sticꝰ doctor dispositionẽ dĩ. qͦd consiliũ
di uocat apłs. eis quos docet aꝑiat: Aꝑit gͦ d¬
uinȩ dispositionis confiliũ. quando docet

Expanded text:
us sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sibi sanguine suo. Regnum, inquit, Dei inter vos ambulans praedicavi, ut me alienum ab omnium perditione servarem. Nam Apodoctrinae salutaris audito, nihil promoventur ad salutem. Regnum Dei praedicat, qui de vita futura quae non habet finem; de contemplatione divina, quae non habet fastidiosam satietatem; de sanctorum beatitudine, quae non habet defectionem; de angelorum similitudine consequenda praedicare non cessat: ita ut si ad haec ineffabilia bona qui audiunt, provocari noluerint, absolutus sit ille qui eis praedicando non tacuit. 2. Quod autem secutus adjungit: Non enim subterfugi quominus annuntiarem vobis omne consilium Dei : quid aliud facit intelligi, nisi ut ecclesiasticus doctor dispositionem Dei quod consilium Dei vocat Apostolus eis quos docet aperiat? Aperit ergo dispositionis divinae consilium quando docet
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑. Exꝑgiscimini ebrii &e flete. Aliqñdo
utilit̾ peccat᷑ in minimis uitiis: ut maiora
utiliꝰ caueant᷑. Lege paułu apłm minora
ꝓmittentẽ peccata: ne maiora ꝑpetrentur:
non uitiis excludunt᷑. Quorũda autem
quedam latentia uitia tunc apparent.
quando ab aliis uitiis desmunt ⁊ xxxuin Be
male usis uirtutib.

Expanded text:
do utiliter peccatur in minimis vitiis, ut majora utilius caveantur. Lege Paulum apostolum minora permittentem peccata, ne majora perpetrentur. non vitiis, excluduntur. Quorumdam autem quaedam latentia vitia tunc apparent, quando ab aliis vitiis desinunt. CAPUT XXXIV. De male usis virtutib
Abbreviated transcription (Latin):
ic gignunt᷑ ex peccato peccata: ut
cum ñ euitant᷑ parua mcidatur
in maxima:  du defendunt᷑ ad missa
nec lam̃tant᷑: ex flagitio ad suꝑbiã itur.
Unde fit ut duplicati sit cͥminis reus: qͥ
& admittit scelera ꝑ uoluntatẽ: & defen¬
dit ea ꝑ contumatiȩ tum orẽ. Sic uitiũ
uitio gignitur: sic̃ uirtꝰ uirtute concipit᷑.
Eix uitio enim uitiũ gignit᷑. sicuti da¬
ud qͥ di ñ euitauit adult̾ium: ꝓpetra¬
uit homicidiũ. Itẽ uirtꝰ uirtute ꝯ-¬
cipit᷑: sicut ꝑ uirtutẽ ȩuangłice p̃dica¬
tionis. uirtutẽ martyrii apłi meruert̃.
Incordib secularit̾ uiuentiũ inucẽͥ
sudedunt uitia: ut dum uñu abierit.
suecedat aliud: iuxta iohel ꝓph̃ȩ testi-¬
moniũ. qͥ att. Residuum trucȩ comedit lo

Expanded text:
ic gignuntur ex peccato peccata, ut dum non evitantur parva, incidatur in maximis, et dum defenduntur admissa, nec lamentantur, ex flagitio ad superbiam itur. Unde fit ut duplicati sit criminis reus qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciae tumorem. 2. Sic vitio vitium gignitur, sicut virtus virtute concipitur. Ex vitio enim gignitur vitium. Sicuti David qui, dum non evitat adulteriumet homicidium . 3. Item virtus virtute concipitur, sicut per virtutem evangelicae praedicationis 236 virtutem martyrii apostoli meruerunt. 4. In cordibus saeculariter viventium invicem sibi succedunt vitia, ut dum unum abierit, succedat aliud, juxta Joelis prophetae testimonium, qui ait: Residuum erucae comedit lo
Abbreviated transcription (Latin):
est de isaac. qui apud alienam
gentem puteos fodit: quos allo¬
Quid nobis ꝑ effossos ab isaãc pu¬
teos. atq ab allophilis repletos
innuitur. nisi ut in hac ꝑegri-¬
nationis erumpna positi. cogi-¬
tationum nr̃arum ꝓfunda pe-¬
netremus: & quousq nobis ue-¬
rȩ intelligentiȩ aqua responde-¬
at. nequaquam nr̃ȩ inquisitio-¬
nis manus ab exhaurienda cor-¬
dis terra torpescat: Quos tam̃
puteos allophili insidiantes re-¬
pleuerunt: quia nimirum im-¬
mundi sp̃s. dum nos studiose cor
fodere conspiciunt: congestas
nobis temptationum cogitationes
ingerunt. Unde semꝑ mens ua-¬
cuanda ẽ. incessant̾q fodienda:
ne dum indiscus sa relinquitur:
usq ad tumorẽ ꝑuersoꝵ oꝑum.
cogitationum suꝑ nos terra cu-¬
mulet᷑. Vnde ad erechiełe dicit᷑.
F ili hominis fode parietẽ: id est
cordis duritiam crebris ꝑscrutatio¬
num ictib rumpe. In expos b iob¬

Expanded text:
Isaac qui apud alienigenam gentem puteos fodit, Quid nobis per effossos ab Isaac puteos atque ab Allophylis repletos innuitur, nisi ut in hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penetremus, et quousque nobis verae intelligentiae aqua respondeat, nequaquam nostrae inquisitionis manus ab exhaurienda cordis terra torpescat? Quos tamen puteos Allophyli insidiantes replent, quia nimirum immundi spiritus cum nos studiose cor fodere conspiciunt, congestas nobis tentationum cogitationes ingerunt. Unde semper mens evacuanda est, incessanterque fodienda, ne si indiscussa relinquitur, usque ad tumorem perversorum operum, cogitationum super nos terra cumuletur. Unde et ad Ezechielem dicitur: Fili hominis, fode parietem , id est cordis duritiam crebris perscrutationum ictibus rumpe. CAP. LVI
Abbreviated transcription (Latin):
ex sensu negiligent. quia importine
aliquando ꝓdeunt: quasi nobis non
sentientib ꝓcedunt. Quia igitur
cuncti qui presunt. habere quidem
sollicitudines exteriores debent. nec
tamen eis uehement̃ incumbere:
sacerdotes recte caput ꝓhibentur
radere. & comam nutrire: ut cogita¬
tiones carnis de uita subditorum
nec a se funditus amputent: nec
rursus ad crescendum nimis relax¬
ent. Ubi & bene dicitur. Condenteᷤᷤ
attondeant capita sua: ut uidelicce
curȩ temporalis sollicitudines. &
quantum necesse est prouideant.:
t tamen recidantur citus ne immo-
deratius excrescant. Dum igitur
& per amministratam exteriorem
prouidentiam. corpoꝵ uita ꝓtegitur.
& rursum ꝑ moderatam. cordis in¬
tentio impenditur: capilli in capite
saterdotiᷤ & seruantur. ut cutem oꝑiãt:
& reserantur. ne oculos claudant.
b appetat: sed tamen qđ placere

Expanded text:
ex sensu negligenti, quia importune ex sensu negligenti, quia importune aliquando prodeunt, quasi nobis non sentientibus procedunt. Quia igitur cuncti qui praesunt, habere quidem sollicitudines exteriores debent, nec tamen eis vehementer incumbere, saceradere, et comam nutrire, ut cogitationes carnales de vita subditorum, nec a se funditus amputent, nec rursus ad crescendum nimis relaxent. Ubi et bene dicitur: Tondentes tondeant capita sua, ut videlicet curae temporalis sollicitudines, et quantum necesse est prodeant, et tamen recidantur citderatius excrescant. Dum igitur et per administratam exteriorem providentiam corporum vita protegitur, et rursus per moderatam cordis intentionem non impeditur, capilli in capite sacerdotis et servantur ut cutem cooperiant, et resecantur ne oculos claudant. bus appetat, sed tamen ad quod placere
Abbreviated transcription (Latin):
Aiusticiȩ pane ieiuni. Hanc
pastors sollicitudinẽ paulus
excitat: dicens. Qui suors &
maxime domesticoꝵs curã non
habet. fidem negauit: & est in¬
fideli deterior. Int̾ hec itaq
intuendum: ne dum cura ab eis
exterior agitur: ab interna in¬
tentione mergantur. Plerũq¬
etenim ut p̾diximus. corda re¬
ctorum dum temporali sollici¬
tudini in caute deseruiunt.
ab intimo amore refrigescunt:¬
& foras fusa obliuisci non metu¬
unt: quia animarum regimina
susceperunt. Sollicitudo ergo
quȩ subditis exteruis impendit᷑:
sub certa necesse est mensura te¬
neatur. Uinde bene ad ihezechie¬
lem dicitur. Sacerdotes caput
suum non radant. neq comam
nut̾ant: sed tondentes attondeant
capita sua. Sacerdotes namq
iure uocati sunt: qui ut sacrum
ducatum prebeant. fidelib presiuit.
Capilli uͦ in capite. exteriores sunt
cogitationes in mente: qui dum suꝑ
cerebrum in sensibiliter oriuntur.
curas presentis uitȩ designant. Quȩ

Expanded text:
a justitiae pane jejuni. Hanc a justitiae pane jejuni. Hanc Pastorum sollicitudinem Paulus excitat, dicens: Qui suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior . Inter haec itaque intuendum, ne dum cura ab eis exterior agitur, ab interna intentione mergantur. Plerumque enim, ut praediximus, corda rectorum dum temporali sollicitudini incaute deserviunt, ab intimo amore frigescunt; et foras fusa oblivisci 27 non metuunt, quia animarum regimina susceperunt. Sollicitudo ergo quae subditis exterius impenditur, sub certa necesse est mensura teneatur. Unde bene ad Ezechielem dicitur: Sacerdotes caput suum non radent, neque comam nutrient, sed tondentes attondeant capita sua . Sacerdotes namque jure vocati sunt, qui ut sacrum ducatum praebeant, fidelibus praesunt. Capilli vero in capite, exteriores sunt cogitationes in mente: qui dum super cerebrum insensibiliter oriuntur, curas vitae praesentis designant; quae
Abbreviated transcription (Latin):
dicantis rigat. Linde necesse
est rectori: ut interiora possit
infundere. cogitatione innoria
etiam ext̃ĩora ꝓuidere. Sic itaq
pastores erga interiora studia
subditoꝵs suoꝵ ferueant: qua¬
tinus in eis exterioris quoq uitȩ
prouidentiam non relinquant.¬
Nam quasi iure ut diximus a
ꝑcipienda p̾dicatione gregis animꝰ
frangit᷑: si cura ext̾ioris subsidii a
pastore neggligatur. Linde & pri¬
mus pastor sollicite ainmonet
dicens. Seniores qui in uobis st̃
obsecro consenior. & testis xp̃i pas¬
sionum: qui & eius quȩ in futuro
reuelanda est głȩ communicator:
pascite qui in uobis est gregẽ di.
Qui hoc in loco pastionem cordis
an corporis suaderet apperuit:
Prouidentes non coacte sed spon¬
tance scłm dm: neq turpis lu¬
cri grã. sed uoluntarie. Quib
profecto uerbis pastorib pie pre-¬
cauetur. ne dum subditors mo
crone ambitionis occidant: ne
cum ꝑ eos carnis subsidiis refi¬
ciuntur ꝓximi: ipsi remaneant

Expanded text:
dicantis rigat. Unde rectorem dicantis rigat. Unde rectorem necesse est ut interiora possit infundere, cogitatione innoxia etiam exteriora providere. Sic itaque Pastores erga interiora studia subditorum suorum ferveant, quatenus in eis exterioris quoque vitae providentiam non relinquantNam quasi jure, ut diximus, a percipienda praedicatione gregis animus frangitur, si cura exterioris subsidii a pastore negligatur. Unde et primus pastor sollicite admonet, dicens: Seniores qui in vobis sunt, obsecro consenior et testis Christi passionum, qui et ejus quae in futuro revelanda est, gloriae communicatur, pascite qui in vobis est gregem Dei . Qui hoc in loco pastionem cordis an corporis suaderet aperuit, Providentes non coacte, sed spontanee secundum Deum, neque turpis lucri gratia, sed voluntarie. Quibus profecto verbis pastoribus pie praecavetur, ne dum subjectorum crone ambitionis occidant, ne cum per eos carnis subsidiis reficiuntur proximi, ipsi remaneant
Abbreviated transcription (Latin):
uiri. terrenis actib ex desiderio inser¬
uiunt: ex quorum prius officio scĩta¬
tis gła stare uidebatur. Secularia
itaq negotia aliquando ex compas-¬
sione toleranda sunt. nunqͣm uͦ.
ex amore requirenda: ne cũ mentẽ
diligentis aggrauant: hanc suo
uictã pondere. ad ima de cȩlestib
mergant. At contͣ ñnulli gregis
quidẽ curã suscipiunt: seo sic si¬
bimet uacare ad spũalia appe-¬
tunt: ut reb exteriorib nullãte¬
nus occupentur. Qui cũ curare
corporalia. funditus neggligunt:
subditoꝵ necessitatib minime
concurrunt. Quoꝵ nimirum
p̃dicatio plerumq despicitur: qͥa
dum delinquentiũ facta corripi-¬
unt. sed tam̃ eis necessaria pre¬
sentis uitȩ non tribuunt: nequa¬
quã libent̃ audiunt᷑. Egentis
etenim mentẽ doctrinȩ sermo
non penetrat: si hunc apud eius
aninium manus miscde ñ com¬
mendat. Tunc autẽ uerbi semen
facile germinat: quando hoc
in audientis pectore pietas pre-¬

Expanded text:
viri terrenis actibus ex desiderio inserviri terrenis actibus ex desiderio inserviunt, ex quorum prius officio sanctitatis gloria stare videbatur. Saecularia itaque negotia aliquando ex compassione toleranda sunt, nunquam vero ex amore requirenda; ne cum mentem diligentis aggravant, hanc suo victam pondere ad ima de coelestibus mergant. At contra, nonnulli gregis quidem curam suscipiunt, sed sic sibimet vacare ad spiritalia appetunt, ut rebus exterioribus nullatenus occupentur. Qui cum curare corporalia funditus negligunt, subditorum necessitatibus minime concurrunt. Quorum nimirum praedicatio plerumque despicitur; quia dum delinquentium facta corripiunt, sed tamen eis necessaria praesentis vitae non tribuunt, nequaquam libenter audiuntur. Egentis etenim mentem doctrinae sermo non penetrat, si hunc apud ejus animum manus misericordiae non commendat. Tunc autem verbi semen facile germinat, quando hoc in audientis pectore pietas prae
Abbreviated transcription (Latin):
ta itinera expetunt: hi qui ad
ornamentũ ȩccłȩ internis misterus
quasi in secretis scũarii uacare de¬
buerunt. Ad hoc quippe scũ a-¬
rii lapides fiebant: ut intra
scãscõrum in uestimento summi
sacerdotis apparerent. Cum uero
ministri religionis a subditis ho¬
norem redemptoris sui ex merito
uitȩ non exigunt: scũarii lapi¬
des in ornamẽnto pontificis non
sunt. Qui nimirum scũarii la¬
pides disꝑsi ꝑ plateas iacent: cũ
ꝑsonȩ sacroꝵ ordinum uolupta¬
tum suaꝵ latitudini deditę
terrenis negotus inherent. Et
notandum. qđ non hos disꝑsos
in plateis. sed in capite plateaꝵ
dicit: quia & cum terrena agt̃.
summi uideri appetunt : ut &¬
lata itinera teneant ex uoluptate dele¬
ctationis: & tñ in platearum sint
capite ex honore scĩtatis. Nichil
quoq obstat: si sanctuarii la¬
pides. eosdem ipsos quib constru¬
ctum scũarium existebat accipi¬
lacent. quando sacroꝵ ordinum

Expanded text:
ta itinera expetunt hi qui ad ta itinera expetunt hi qui ad ornamentum Ecclesiae internis mysteriis quasi in secretis tabernaculi vacare debuerunt. Ad hoc quippe sanctuarii lapides fiebant, ut intra sancta sanctorum in vestimento summi sacerdotis apparerent. Cum vero ministri religionis a subditis honorem Redemptoris sui ex merito vitae non exigunt, sanctuarii 26 lapides in ornamento pontificis non sunt. Qui nimirum sanctuarii lapides dispersi per plateas jacent, cum personae sacrorum ordinum voluptatum suarum latitudini deditae, terrenis negotiis inhaerent. Et notandum quod non hos dispersos in plateis, sed in capite platearum dicit; quia et cum terrena agunt, summi videri appetunt, ut et lata itinera teneant ex voluptate delectationis, et tamen in platearum sint capite ex honore sanctitatis. Nil quoque obstat si sanctuarii lapides eosdem ipsos quibus constructum sanctuarium existebat accipijacent. quando sacrorum ordinum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsi sunt lapides scũarii in ca-¬
pite omnium plateaꝵ: Quid
namq auro qđ metallis ceteris
preminet. nisi excellentia scĩ¬
tatis: quid colore optimo nisi
cunctis amabilis reuerentia re-¬
ligionis exprimitur: Quid
sanctuarii lapidib: nisi sacrors
ordinum ꝑsonȩ signantur .
Quid platearũ nomine: nisi pre-¬
Q uia enim greco eloquio platos
latitudo dicit᷑ : ꝓfecto a latitu¬
dine. plateȩ sunt nominatȩ.
ꝑ semetipsã uͦ ueritas dicit.
Lata & spaciosa est uia: quȩ
ducit ad ꝑditionem. Aurum
g obscuratur: cum terrenis
actib scĩtatis uita polluitur.¬
Color optimus muitat᷑: cũ quorũdã
qui degere religiose credebant᷑. ȩstima¬
tio ante acta miniut᷑. Nam cum
quilibet post scitatis habitum
terrenis se actib inserit. quasi colo¬
re ꝑmutato ante ocłos humanos eiꝰ
reuerentia despectu palleseit. Scũ arii
quoq lapides in plateas disꝑgunt᷑:
cum causarum seculariũ foras la¬

Expanded text:
persi sunt lapides sanctuarii in capersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum ? Quid namque auro, quod metallis caeteris praeeminet, nisi excellentia sanctitatis? Quid colore optimo, nisi cunctis amabilis reverentia religionis exprimitur? Quid sanctuarii lapidibus, nisi sacrorum ordinum personae signantur? Quid platearum nomine, nisi praeQuia enim Graeco eloquio πλάτος latitudo dicitur, profecto a latitudine plateae sunt vocatae. Per semetipsam vero Veritas dicit: Lata et spatiosa via est quae ducit ad perditionem . Aurum igitur obscuratur, cum terrenis actibus sanctitatis vita polluiturColor optimus commutatur, cum quorumdam qui degere religiose credebantur, aestimatio anteacta minuitur. Nam cum quilibet post sanctitatis habitum terrenis se actibus inserit, quasi colore permutato ante humanos oculos ejus reverentia despecta pallescit. Sanctuarii quoque lapides in plateas disperguntur, cum causarum secularium foras la
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet oculum qui ꝓuidendis
gressib preminet. cura pilue¬
ris non obscuret. Caput nãq
subiectoꝵ sunt: cuncti qui p̃st̃.
Et ut recta pedes ualeant itine¬
ra carꝑe. hȩc ꝓculdubio caput
debet ex alto ꝓuidere: ne a pro¬
fectus sui itinere pedes torpeant:
cum curuata rectitudine cor¬
poris caput sese ad terram de¬
clinat. Qua autem mente a¬
nimarum p̃sul honore pasto¬
rali inter cȩteros utitur: si ĩ ter¬
rena negotia quȩ reprehendere
in aliis debuit. & ipse uersatur:
Qđ uidelicet ex ira iuistȩ retributi¬
onis. per ꝓphetã dñs minatur:
dicens. Et erit sicut ppłs: sic sa
ut ppłs: quando ea agit is qͥ
spũali officio fungit᷑ quȩ illi
nimirum faciunt qui adhuc
de studiis carnalib iudicantur.
Qđ cum magno scilicet dolore ca¬
ritatis hieremias ꝓpheta con-¬
spiciens: quasi sub destructio¬
ne templi deplorat dicens.
Quomodo obscuratũ est aurũ:
mutatus est color optimus: dis¬

Expanded text:
scilicet oculum, qui praevidendis scilicet oculum, qui praevidendis gressibus praeeminet, cura pulveris non obscuret. Caput namque subjectorum sunt cuncti qui praesunt; et ut recta pedes valeant itinera carpere, haec proculdubio caput debet ex alto providere, ne a provectus sui itinere pedes torpeant, cum curvata rectitudine corporis caput sese ad terram declinat. Qua autem mente animarum praesul honore pastorali inter caeteros utitur, si in terrenis negotiis quae reprehendere in aliis debuit, et ipse versatur? Quod videlicet ex ira justae retributionis per prophetam Dominus minatur, dicens: Et erit sicut populus, sic ut populus, quando ea agit is qui spiritali officio fungitur, quae illi nimirum faciunt qui adhuc de studiis carnalibus judicantur. Quod cum magno scilicet dolore charitatis Jeremias propheta conspiciens, quasi sub destructione templi deplorat, dicens: Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus, dis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ faciem orbis terrȩ. Hinc
iterum dicit. Nemo potest duo¬
bus dominis seruire. Hinc paulꝰ
religiosoꝵ mentes a mundi con¬
sortio contestando ac potius con¬
ueniendo suspendit: dicens.
Nemo militans do. implicat se se-
bus & uacandi studia precepit.
& consulendi remedia ostendit:
dicens. Secularia igit᷑ iudicia
si habueritis comtemptibile
qui sunt in ęccła illos constitu¬
rte ad iudicandum: ut ipsi ui¬
delicet dispensationib terrenis
inseruiant: quos dona sp̃ualia
non exornant. Acsi aꝑte dicat.
Quia penetrare intima neque¬
unt : saltem necessaria foris
oꝑentur. Hinc moyses qͥ cum
do loquitur. iethro alienigenȩ
reprehensione iudicatur: quod
terrenis popłoꝵ negotiis stulto
labore deseruiat. Cui & con¬
silium mox prebetur. ut pro
se alios ad iirgia dirimenda
constituat: & ip̃se liberius ad
erudiendos ppłos sp̃ualium
archana cognoscat. A subiectis
gͦ inferiora gerenda sunt. a
rectorib summa cogitanda: ut

Expanded text:
super faciem omnis terrae . Hinc super faciem omnis terrae . Hinc iterum dicit: Nemo potest duobus dominis servire . Hinc Paulus religiosorum mentes a mundi consortio contestando, ac potius conveniendo suspendit, dicens: Nemo militans Deo implicat se 25 nribus et vacandi studia praecipit, et consulendi remedia ostendit, dicens: Saecularia igitur judicia si habueritis, contemptibiles qui sunt in Ecclesia, illos constituite ad judicandum ; ut ipsi videlicet dispensationibus terrenis inserviant, quos dona spiritalia non exornant. Ac si apertius dicat: Quia penetrare intima nequeunt, saltem necessaria foris operentur. Hinc Moyses, qui cum Deo loquitur , Jethro alienigenae reprehensione judicatur, quod terrenis populorum negotiis stulto labore deserviat: cui et consilium mox praebetur, ut pro se alios ad jurgia dirimenda constituat, et ipse liberius ad erudiendos populos spiritalium arcana cognoscat. A subditis ergo inferiora gerenda sunt, a rectoribus summa cogitanda; ut
Abbreviated transcription (Latin):
prelatus est. quasi in obstaculum
itineris offendit. Languente enim
capite: menbra in cassum ugent.
E in exploratione hostium frustra ex-¬
ercitus uelocit̃ sequitur: si ab ipso
duce itineris erratur. Nulla
subditoꝵs mentes exhortatio sub¬
leuat : eoꝵq culpas increpatio nul¬
la castigat : quia dum ꝑ animaꝵ
p̃sulem terreni exercet᷑ officiũ iu-¬
dicis: a gregis custodia uacat cura
pastoris. Et subiecti ueritatis lum̃
apprehendere nequeunt : quia
dum pastorũ sensus. terrena stu-¬
dia occupant: uento temptatio¬
nis impulsos ȩccłe oculos puluis
cecat. Quo contͣ recte humani ge¬
neris redemptor. cum nos a uen-¬
tris uoracitate compesceret dicens:
attendite autẽ uobis ut ñ grauent᷑
corda ur̃a in crapula & ębrietate:
ilico adiunxit. aut in curis hutꝰ
uitȩ. Libi pauorem quoq ꝓtinus
Cuius aduentus etiã qualitatẽ de¬
nuntiat: dicens. Tanquã laqueꝰ
enim ueniet suꝑ om̃s: qui sedent

Expanded text:
praelatus est, quasi in obstaculo praelatus est, quasi in obstaculo itineris offendit. Languente enim capite membra incassum vigent, et in exploratione hostium frustra exercitus velociter sequitur, si ab ipso duce itineris erratur. Nulla subditorum mentes exhortatio sublevat, eorumque culpas increpatio nulla castigat; quia dum per animarum praesulem terreni exercetur officium judicis, a gregis custodia vacat cura pastoris; et subjecti veritatis lumen apprehendere nequeunt, quia dum pastoris sensus terrena studia occupant, vento tentationis impulsus Ecclesiae oculos pulvis caecat. Quo contra recte humani generis Redemptor, cum nos a ventris voracitate compesceret, dicens: Attendite autem vobis, ut non graventur corda vestra in crapula et ebrietate , illico adjunxit: Aut in curis hujus vitae. Ubi pavorem quoque protinus Cujus adventus etiam qualitatem denuntiat, dicens: Tanquam laqueus enim veniet super omnes qui sedent
Abbreviated transcription (Latin):
it rector internoꝵ curã in ex te¬
rioꝵ occupatione non minuens.¬
& exterioꝵ ꝓuidentiam in internoꝵ
sollicitudine non relinquens: ne
aut exteriorib deditus ab intimis
corruat: Aut solis interiorib occu¬
patus. quȩ foris debet proximis ñ
impendat. Sepe namq nonnulli
uelut obliti qđ frĩb animarũ cau¬
sa prelati sunt: toto cordis annisu
secularib curis inseruiunt. Has
cum assunt agere se exultant: ad
has etiã cũ desunt. dieb ac noctib
cogitationis turbidȩ estib anhelant.
Cumq ab his cessante forsitan o-¬
portunitate quieti sunt: ipsa dete¬
rius sua quiete fatigantur. Uo¬
luptatẽ namq censentꝰ: si actio¬
nib deprimuntur. Laborẽ de¬
putant: si in terreniᷤ negotiis non
laborant. Sicq fit. ut dum se
urgeri mundanis tumultib gau¬
dent: int̾̃na quȩ docere alios de¬
buerant ignorent. Unde subie¬
ctoꝵ quoq ꝓculdubio uita tor¬
pescit: quia cum ꝓficere sp̃ualit̃
appetit : in exemplo eius qui sibi

Expanded text:
it rector internorum curam in exteriorum occupatione non minuens, exteriorum providentiam in internorum sollicitudine non relaut exterioribus deditus ab intimis corruat, aut solis interioribus occupatus, quae foris debet proximis non impendat. Saepe namque nonnulli velut obliti quod fratribus animarum causa praelati sunt, toto cordis adnisu saecularibus curis inserviunt: has, cum adsunt, se agere exsultant; ad has etiam cum desunt, diebus ac noctibus cogitationis turbidae aestibus anhelant. Cumque ab his, cessante forsitan opportunitate, quieti sunt, ipsa deterius sua quiete fatigantur. Voluptatem namque censent si actionibus deprimuntur, laborem deputant si in terrenis negotiis non laborant. Sicque fit, ut dum se urgeri mundanis tumultibus gaudent, interna quae alios docere debuerant ignorent. Unde subjectorum quoque proculdubio vita torpescit, quia cum proficere spiritaliter appetit, in exemplo ejus qui sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si fuerit naturalit̾ tardior: frequenti
tam̃ meditatione acuitur: ac legendi assidu¬
itate colligitur. Sepe ꝓlixa lectio. longi¬
tudinis causa memoriam legentis oblute-¬
rat. Qd̃ si breuis sit. submotoq libro senten¬
tia retractetur in animo: tunc sine labore
legit᷑: & ea quȩ lecta st̃ recolendo memoria
minime excidunt. A cceptabilior ẽ sensib
lectio tacita: qmͣ aꝑta. Ampliꝰ enĩ intellectꝰ
instruit᷑. qnͣdo uox legentis quiescit: & sub
silentio lingua mouet᷑. Nam clare legen¬
do & corpꝰ lassatur: & uocis acumen obtũ¬
ditur:
R xU. De contẽplatione ⁊ actione.

Expanded text:
Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. 8. Saepe prolixa lectio longitudinis causa memoriam legentis obtergit. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractetur in animo, tunc sine labore legitur, et ea quae lecta sunt recolendo a memoria minime excidunt. 9. Acceptabilior est sensibus lectio tacita quam aperta; amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis quiescit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo et corpus lassatur, et vocis acumen obtunditur. CAPUT XV. De contemplatione et actione.
Abbreviated transcription (Latin):
prost̃ in collatione figurȩ. Res enĩ quȩ
minꝰ ꝑ se adũtuntur: ꝑ comꝑationẽ rerũ fa¬
cile capunt᷑. Nam sepe sub specie alia spiri¬
tales causas scripturȩ diuinȩ insinuant: &
nͥ ꝑ aliquã euidentr̃ ostensionẽ uix apparent
occulta legis mistĩa Sicut instuere solet
collatio: ita contentio destruit. Hec enĩ re¬
licto sensu ueritatis lites generat: & pugnã¬
do u̾bis etiam in dm̃ blasfemiã. Inde he
reses & scismata: qͥb subũtit᷑ fides: ui̾tas cor¬
rumpit᷑. scindit᷑ caritas. Contentiosoꝵ stu¬
dio ñ pro ueritate s pro appetitu laudis
certatur: tantaq ẽ in eis ꝑu̾sitas: ut ueritati
cedere nesciant: ipsamq rectam doctrinam
euacuare contendant. In disputatione fi¬
delium cauenda ꝓpositionũ artificiosa sub¬
tilitas: quȩ callidls obiectionib retia tendit.
Ita enĩ u̾sutis assertionib prauoꝵ in nodat᷑
disputatio: ut recta eẽ simulẽt: quȩ ꝑũsa
ꝑsuadent. Lectio memoriȩ auxilio eget.

Expanded text:
n collatione figurae. Res enim quae minus per se advertuntur, per comparationem rerum facile capiuntur. Nam saepe sub specie alia spirituales causas Scripturae divinae insinuant; et, nisi per aliquam evidentem ostensionem, vix apparent occulta legis mysteria. 4. Sicut instruere solet collatio, ita contentio destruit. Haec enim, relicto sensu veritatis, lites generat, et pugnando verbis etiam in Deum blasphemat. Inde et haereses, et schismata, quibus subvertitur fides, veritas corrumpitur, scinditur charitas. . 5. Contentiosorum studium non pro veritate, sed pro appetitu laudis, certat; tantaque est in his perversitas, ut veritati cedere nesciant, ipsamque rectam doctrinam evacuare contendant. 300 6. In disputatione fidelium cavenda est propositionum artificiosa subtilitas, quae callidis objectionibus retia tendit; ita enim versutis assertionibus pravorum disputatio innodatur, ut recta esse simulent quae perversa persuadent. 7. Lectio memoriae auxilio eget.
Abbreviated transcription (Latin):
cominunes litterȩ. quȩ st̃ simpliciores
ad solam utilitatẽ legentiũ pertinentes.
Ille uͦ nequiores sunt: quia ingerunt homi¬
nib ꝑuitiosam mentis elationẽ. Meliores
eẽ gramaticos: qm hereticos. Heretici enĩ
haustũ letiferi succi hominib ꝑsuaden-¬
do ꝓpinant: gramaticoꝵ aũ doctrina po-¬
test etiam ꝓficere ad uitã. dũ fuerit in me¬
liori usu̾ assũpta xiiii. De collatione.
um sit utilis ad instruencłu lectio:
adhibita tam̃. collatione maiorem
intelligentiã prebet: Al elius ẽ enim con¬
ferre: qm legere. Collatio docibilitatem
facit. Nam ꝓpositis int̾rogationib cunc¬
tatio rerũ excluditur. & sepe latens ueritas

Expanded text:
unt enim communes litterae quia simpliciores unt enim communes litterae quia simpliciores et ad solam humilitatem legentium pertinentes, illae vero nequiores, quia ingerunt hominibus perniciosam mentis elationem. 11. Meliores esse grammaticos quam haereticos. Haeretici enim haustum lethiferi succi hominibus persuadendo propinant, 299 grammaticorum autem doctrina potest etiam proficere ad vitam, dum fuerit in meliores usus assumpta. CAPUT XIV. De collatione. 1. Cum sit utilis ad instruendum lectio, adhibita autem collatione majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. 2. Collatio autem docibilitatem facit. Nam propositis interrogationibus cunctatio rerum excluditur, et saepe