comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
odico autem succeden¬
te spacio: iacebat pa¬
raliticus umus in grabato.
qui ex biturigo plaustro
deuectus aduenerat. Ipse
etiam pari modo uirtute
beati antistitis uisitatus
surrexit incolumis: suisq
raditus gressib parentũ
spectante caterua. sanus

Expanded text:
odico autem succedente spatio, iacebat paralyticus unus in grabato, qui ex Biturigo plaustro devectus advenerat. Ipse etiam pari modo virtute beati antistitis visitatus, surrexit incolomis, suisque redditus gressibus, parentum spectante caterva, sanus
Abbreviated transcription (Latin):
tute illuminatus: a dño
est dimissus ingenuuis.
iocassinus cum in ru¬
re positus qiuiddam opera¬
retur: commoto uento pa¬
uore percussus tremere ce¬
pit ac membris omnib
destitui: uociferare ctiã
et sibi mortem imminele
testabatur. Interea cõcur¬
rentib uicinis ad spectacu¬
lum tale: ip̃e inter uoces
et ululatus contractis ner¬
uis debilitatur adintegre.
Et non solum ei usus au¬
rium denegatur:uerum¬
etiam et ip̃o luine caru¬
it oculoꝵ. Post quindecĩ
uero annos. dum in hac
infelicitate degeret ad fe¬
stiuitatem sc̃i martini
ueniens solidatis mem¬
bris ocillis q teceptis abꝰ¬
mili uirtute miuier
er mengundis andecauẽ¬
sis ciuis. uici incola cro¬
uiensis contracta et ce¬
ca: in hac festiuitate di¬
recta illuminataq dis¬
cessit. Sed et charimum¬
dus ex bricilonno debilis
ueniens: uirtute beati ã¬
tistitis redintegratꝰ est.
uius etiam so

Expanded text:
tute illuminatus, a domino tute illuminatus, a domino est dimissus ingenuus. jocassinus cum in rure positus operaretur quiddam, commoto vento, pavore perculsus, tremere coepit, ac membris omnibus destitui, vociferari etiam, et sibi mortem imminere testabatur. Interea concurrentibus vicinis ad spectaculum tale, ipse inter voces et ululatus, contractis nervis, debilitatur ad integrum; et non solum ei usus aurium denegatur, verumetiam et ipso lumine caruit oculorum. Post quindecim vero annos dum in hac infelicitate degeret, ad festivitatem sancti Martini adveniens, solidatis membris, oculisque receptis, abmili virtute mulier Ermegundis, Andecavensis civis, vici incola Croviensis, contracta ac caeca, in hac festivitate directa, illuminataque discessit. Sed et Charimudus ex Bricilonno debilis veniens, virtute beati antestitis redintegratus est. 24. In huius etiam so
Abbreviated transcription (Latin):
eni puerulus pariit¬
lus grauabatur a fe¬
uee: et exesis membris. cũ
nullum acciperet cibum:
in hoc erat ut sp̃m exha¬
laret. Concurrit ad me pa¬
ter cum lacrimis. Cui ego
indicaui: ut delatum ad
laret. Quod cum fecisset.
statim puerum sanum
per uirtutem antistitis¬
d festiuitatem uero
que mense quinto ce¬
lebratur: adueniens qui¬
dam cuius digiti ĩ palmã
contraxerant: oratione
facta digitis directis abs¬
cessit. Mulier uero ceca pꝰ
octo annos prostrata sõ¬
lo coram sc̃i sepulchro: il¬
luminatis oculis repeda¬
uit in locum suimi. Tres
tunc mergumini: sc̃i uͥ¬
tute mundati sunt. lẽ iu
que de Bcato eius transitu
celebratur. seruus theudul¬
si ciuis turonici: custos su¬
ille. Qui dum nocte circa
gregem creditum excuba¬
ret. ne quiddam ex co aut
bestia raperet aut fraus fu¬
ris auferret: oculis subita
caligine interfusis lumen
amisit. Qui per sex annos
in cecitate durans: ad hãc
festiuitatem aduenit. Ptꝰ
tercium uero diem scĩ uir¬

Expanded text:
e puerulus parvlus gravabatur a febre, et exesis membris, cum nullum acciperet cibum, in hoc erat ut spiritum exhalaret. Cucurrit ad me pater cum lacrymis: cui ego indicavi ut, delatum ad laret. Quod cum fecisset, statim puerum sanum per virtutem sancti Antisd festivitatem vero quae mense quinto celebratur, adveniens quidam, cujus digiti in palmam contraxerant, oratione facta digitis directis abscessit. Mulier vero caeca post octo annos, prostrata solo coram Sancti sepulcro, illuminatis oculis, repedavit in locum suum. Tres tunc energumeni Sancti virtute mundati sunt. CAPUT Vquae de beato ejus transitu celebratur, venit servus Theodulfi civis Turonici, custos suillae, qui dum nocte circa gregem creditum excubaret, ne quidquam ex eo aut bestia raperet, aut fraus furis auferret, oculis subita caligine interfusis, lumen amisit. Qui per sex annos in caecitate durans ad hanc festivitatem advenit; post tertium vero diem, Sancti vir
Abbreviated transcription (Latin):
uiciani comitis uxo
rem misisse marti¬
no oleum: quod ad cli¬
uersas morboꝵ causas ne¬
cessarium sicut est cõsu¬
etudo. benediceret. Ampul¬
lulam uitream istuismodi
fuisse: ut rotunda in uen¬
trem cresceret ore produe¬
to. Sed oris ex tantis con¬
cauum non repletum:
quia id moris sit uascu¬
la complere: ut pars ui
bonib obstruendis libera
relinquatur. Testabatur
presbiter uidisse se oleũ
sub martini benedictio¬
ne creuisse: quo ad exim¬
dante copia superne de¬
flueret: candemq dum
ad matrem familias uaˢ¬
culum referretur seruas¬
se uirtutem. Nam inter
manus pueri portantis
ita semper exundasse ole¬
um: ut omme illius ue¬
stimentum copia suꝑfusi
liquoris opeciret. Matro¬
namita usq ad simũ
labrum plenum uascu¬
lum recepisse: ut presbi¬
ter hodieq fateatur. ob¬
dendi pessuli quo claudi
diligentius seruanda cõ¬
suerunt in uttro illo spa¬
cium non fuisse. le scda

Expanded text:
uitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
uirib elaborans. ut possit
occultum esse quod fec̾at.
Sed quanto in scĩs niris
latent ista: querentib
uelint nolint cuncta pro¬
igitur oblaturus sa¬
crificium deo ueste proce
dit. Quo quidem die. mi¬
ra dicturus sum: cum
iam ad altarium sicut
est sollemne benedice¬
ret gͥobum ignis de capi¬
te illius uidimus emi¬
care: ita ut in sullime
contendens longum ad¬
modum crinem flam¬
ma produceret. Hoc li¬
cet celeberrimo factũ
die in magna populi ml¬
titudine uiderimus una
tantum de uirginib. et imiꝰ
de presbiteris. tres tantum
uidere de monachis. Ceteri

Expanded text:
viribus elaborans, ut posset viribus elaborans, ut posset occultum esse quod fecerat. Sed quando in sanctis viris latent ista? quaerentibus velint nolint cuncta proigitur oblaturus sacridit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
tectum discedere iubet.
ein paulo post ar¬
chidiaconus ingressus
admonet peo consũetudi¬
ne expectare in eccłia popu¬
lum: illum ad agenda so¬
lemnia debere procedere. Cu¬
⁊ ille respondens: ait pau¬
rerem prius de se autem
dicebat oportere uestiri: se
ad eccl̃iam non posse pro¬
cedere. nisi uestem pauꝑ
acciperet. Diaconus uero ni¬
chil intelligens quia extͥn¬
secus indutum anfibalo
ueste nudum interius ñ
uidebat: postremo paupe¬
rem non comparere cau¬
satur. Michi inquit ue¬
stis que preparata est de¬
feratur: pauper non deerit
uestiendus. Artatus de¬
inum clericus necessita¬
te compulsus. iamq fel¬
le commoto: e proximis
tabernis bigerrimam ue¬
stem breuemq ato hispi¬
dam quinq comparatã
argenteis rapit atq ante
martini pedes iratus ex¬
ponit. Eñ inquit uẽstẽ.
sed pauper hic non est.
Ille nichil motus. iubet
eum paululum stare ꝓ
forib: secreto utiq pro¬
curans dum sibi uestem
nudus imponeret: totis

Expanded text:
tectum discedere jubet. Dein paulo post archidiaconus ingressus admonet, pro consuetudine exspectare in ecclesia populum: illum ad agenda solemnia debere procedere. Cui ille respondens ait, pauperem prius de se autem dicebat oportere vestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi vestem pauper acciperet. Diaconus vero nihil intelligens, quia extrinsecus indutum amphibalo, veste nudum interius non videbat, postremo pauperem non comparere causatur. Mihi, inquit, vestis quae praeparata est, deferatur: pauper non deerit vestiendus. Arcta tum demum clericus necessitate compulsus, jamque felle commoto, a proximis tabernis bigerricam vestem, brevem atque hispidam quinque comparatam argenteis rapit, atque ante Martini pedes iratus exponit. En, inquit, vestem: sed pauper hic non est. Ille nihil motus, jubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans dum sibi vestem nudus imponeret; totis
Abbreviated transcription (Latin):
sus suuas. cortui rursum
infebrem: et tam grauiter
agere cepi. ut omnes me au¬
tumarent uitam amittere
Tunc accedentes amici ui¬
dentes me ualde lassum:
dicebant. Reuertamur ad ꝓ¬
pria. Et si te deus uocare uo¬
luerit: in domo tua morere.
Si autem euadis: uotinũ
iter facilius explicas. Satiꝰ
est enim reuerti ad domũ:
quã mori inheremo. Ego uͦ
hec audiens uehementer la¬
crimans et plangens infeli¬
citatem meam: locutꝰ sum
eis dicens. Ildiuro uos per
onmpotentem deum. et re¬
is omnib metuendum iu¬
dici diem: ut ad ea que ro¬
go consentiatis. Decepto
itinere non desistite. Et si
mereor scĩ martini uidere
basilicam: gras ago deo meo.
Sin aliud. uel exanimũ
corpus deferentes ibidem
sepelite: quia deliberatio me¬
a est non reuerti domum
si non eius sepulchro me¬
ruero presentari. Tũc una
pariter flentes: iter quod
ceperamus aggredimur. Ne¬
cedente uero presidio glorio¬
si domini ad basilicam eius
aduenimus.

Expanded text:
sus silvas, corrui rursum sus silvas, corrui rursum febre et tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, videntes me valde lassum, dicebant: 'Revertamur ad propria, et si te Deus vocare voluerit, in domo tua morere; si autem evadis, votivum iter facilius explicas. Satius est enim reverti ad domum quam mori in heremo'. Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis, dicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metuendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coepto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferentes ibidem sepelite, quia deliberatio mea est, non reverti domui, si non eius sepulchro meruero praesentari'. Tunc una pariter flentes, iter quod coeperamus adgredimur. Praecedente vero praesidio gloriosi domni, ad basilicam eius advenimus.
Abbreviated transcription (Latin):
simo tercio post assumptionẽ
sci ac predicabius uiri beati
martini antistitis: regente
ecclesiam turonicam sc̃o
eufronio cp̃o anno septĩo.
secundo anno sigeberti glori¬
osissimi regis: irrui in uali¬
tudinem cum pustulis ma¬
lis et febre. Negato q usupo¬
tus atq cibi: ita angebar.
ut amissa omni spe uite pre¬
sentis de solis sepulture peces¬
sariis cogitarem. Obsidcat
enim mors assidua cum ar¬
dore: animai cupiens ex¬
pugnare de corpore. Time iã
ualde ex animis: inuoca¬
to nomine beati martini ã¬
cistitis parumper conualu¬
i. Et lento adhuc conamine:
iter incipio preparare. Inse¬
derat enim animis: ut locũ
uencrabilis sepulchri uisi¬
tare deberem. Unde tanto de¬
siderio affectus sum: ut nͦ
uiuere me optarem. si tardi¬
us direxissem. Et qui uix
euaserain ex ardore in com¬
modi: cepi iterum desidetii
febre succendi. Nec mora.
adhuc parum fortis iter cũ
meis arripio. Actas q du¬
as aut tres mansiones ĩgres¬

Expanded text:
simo tertio post assumtionem simo tertio post assumtionem sancti ac praedicabilis viri beati Martini antestitis, regente eclesiam Turonicam sancto Eufronio episcopo anno septimo, secundo anno Sigiberthi gloriosissimi regis, inrui in valitudinem cum pustulis malis et febre, negatoque usu poti atque cibi, ita agebar, ut, amissa omni spe vitae praesentis, de solis sepulturae necessariis cogitarem. Obsedebat enim mors assidua cum ardore, animam cupiens expugnare de corpore. Tunc iam valde exanimus, invocato nomine beati Martini antistitis, parumper convalui et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis, ut locum venerabilis sepulchri visitare deberem. Unde tanto desiderio adfectus sum, ut nec vivere me oporterem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum desiderii febre succendi. Nec mora, adhuc parum fortis iter cum meis arripio, actasque vel duae aut tres mansiones, ingres
Abbreviated transcription (Latin):
q loctulo alioꝵ manib red¬
ditus cepit grauiter singul¬
tare. Interrogatus autẽ a
circunstantib quid sͥ esset.
respondit. Lriantem illũ
quem pauperes requirebãt
periuraui: et ideo me presẽs
uindicta flagellat. Sed rogo:
ut eum accipientes. redda¬
tis matricule. Quo reddito:
statim amisit sp̃m. O infe¬
lx: qui sic ab iniqua cupi¬
ditate preuentus periit. ut
et lucrum uite perderet: ncc
danna adepte pecunie possi¬
deret. Scd ad quid non mor¬
talia pectora cogis execum¬
da cupiditas: Que inuida
quondam uidue duob mi¬
mitis celeste rgnum mercã¬
ti fueras: hunc per unimmtti¬
antem ad nma precipitas. Et
que iudam appendisti lacĩo
in magistri precio: hunc ꝑ
paruum nummisma dem̾¬
gis intartarum. Satis ergo
hec ad comprimendam ma¬
loꝵ temeritatem dicta suf¬
exactis quie cura alios
gesta sunt: aggrediar que
cuca me indignum uirtus
presentis est operata patro¬
ni. Anno centesimo sexage¬

Expanded text:
que lectulo aliorum manibus redque lectulo aliorum manibus redditus, coepit graviter singultare. Interrogatus autem a circumstantibus, quid sibi esset, respondit: 'Triantem illum quem pauperes requirebant periuravi, et ideo mo praesens vindicta flagellat; sed rogo, ut eum accipientes reddatis matricolae'. Quo reddito, statim amisit spiritum. O infelix, qui sic ab iniqua cupiditate praeventus periit, ut et lucrum vitae perderet nec damna aptae pecuniae possederet! Sed Quid non mortalia pectora cogis exsecranda cupiditas? Quae invida quondam viduae duobus minutis caeleste regnum mercanti fueras, hunc per unum triantem ad ima praecipitas. Et qui Iudam appendisti laqueo in magistri pretio, hunc per parvum nomisma dimergis in tartarum. Satis ergo haec ad conpremendam malorum temeritatem dicta sufexactis quae circa alios gesta sunt, adgrediar quae circa me indignum virtus praesentis est operata patroni. Anno centesimo sexage
Abbreviated transcription (Latin):
uam presens et
super alium ultio diui¬
na processerit qui in sanc¬
ta porticu periurauerit:ad
comprimendam ꝑfidoꝵ au¬
datiam nõ silebo. Cum ad ma¬
triculam illam quam sanctꝰ
suo beneficio de deuotoꝵ ele¬
mosinis pascit quotidie a
fidelib necessaria tribuan¬
tur: consuctudinem bene¬
dicti pauperes habent: ut
cum multi ex huis per loca
discesserint custodem in ibi
derelinquant qui quod.
fuerit oblatum accipiat.
Quidam ergo deuotus unũ
triantem mercedis intui¬
ui detulit. Quem custos lo¬
ei collectum fr̾ib occultare
ñ metuit. Conuemientes au¬
tem pauperes ad sextam: scis¬
citati sunt antedictum cu¬
stodem quid sͥ beatus pastor
solita pietate respiciens tñs¬
misisset. Audierant enim: ibi¬
dem aliquid fuisse laigitũ.
Qui ait cum sacramento.
Per hunc locum sc̃m et uirtu¬
tes donmi martini: quia hie
amplius non uenit ꝙͣ unus
argenteus. Nec dum enim u̾¬
ba compleuerat. sed ad huc
sermo more pendebat: statĩ
tremens corruit in t̾ram. Suo¬

Expanded text:
uam praesens et super alium ultio divina processerit, qui in sancta porticu perjuraverat, ad comprimendam perfidorum audaciam non silebo. Cum ad matraculam illam quam Sanctus suo beneficio de devotorum eleemosynis pascit quotidie a fidelibus necessaria tribuantur, consuetudinem benedicti pauperes habent, ut cum multi ex his per loca discesserint, custodem inibi derelinquant, qui quod fuerit oblatum accipiat. Quidam ergo 1028 devotus unum triantem mercedis intuitu detulit, quem custos loci collectum fratribus occultare non metuit. Convenientes autem pauperes ad sextam, sciscitati sunt antedictum custodem quid sibi beatus pastor solita pietate respiciens transmisisset, audierant enim ibidem aliquid fuisse largitum. Qui ait cum sacramento: Per hunc sanctum locum, et virtutes domni Martini, quia hic amplius non venit quam unus argenteus'. Necdum enim verba conpleverat, sed adhuc sermo in ore pendebat, statim tremens corruit in terram, suo
Abbreviated transcription (Latin):
iscumbere quippe nr̃m: in
eterno regno quiescere
est. unde rursum dñs dicit.
uenient et recumbent. cum
abraham et ysaat et iacob ĩ¬

Expanded text:
iscumbere quippe nostrum, in regno quiescere est. Unde rursum Dominus dicit: Venient et recumbent cum Abraham, et Isaac et Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
el certe dñs nobis
post iudicium transit.
quia ab humanitatis forma
in diuinitatis sue contẽpla¬
tionem nos eleuat. Et tran¬
sire eius est: in claritatis su¬
e spoculationem nos ducere.
cum eum quem in humani¬
tate in iudicio cernimus. e¬
tiam in diuinitate post iudi¬

Expanded text:
el certe Dominus nobis post judicium transit, quia ab humanitatis forma in divinitatis suae contemplationem nos elevat. Et transire ejus est in claritatis suae speculationem nos ducere, cum eum quem in humanitate in judicio cernimus, etiam in divinitate post judi
Abbreviated transcription (Latin):
ens dñs in forma ser¬
ui omnib apparet: quia
scriptum est. uidebunt in
quem tranffixerunt. Secl
reprobi in supplicium corru¬
unt. iusti ad clatitatis euiꝰ
głam pertrahuntur: sicut scͥp¬
tum est. Tollatur impius ne

Expanded text:
ens, in forma servi omnibus apparet, quia scriptum est: Videbunt in quem transfixerunt . Sed cum reprobi in supplicium corruunt, justi ad claritatis ejus gloriam pertrahuntur, sicut scriptum est: Tollatur impius, ne
Abbreviated transcription (Latin):
cati sunt serui illi: qͦs
cum uenerit dñs inuene¬
xit ingilantes. Uigilat qui ad
aspectum ueri luminis men¬
tis oculos apertos tenet. uigi¬
lat. qui seruat operando qd̵
credit. uigilat qui a se corpo¬
ris et negligentie tenebras
repellit. Hinc et enim paulꝰ
dicit. Euigilate iusti. et no¬
lite peccare. Hine rursus a¬
it. Hora est iam nos de sõno

Expanded text:
illi, quos cum venerit dominus, invenerit vigilantes. Vigilat qui ad aspectum veri luminis mentis oculos apertos tenet, vigilat qui servat operando quod credit, vigilat qui a se torporis et negligentiae tenebras repellit. Hinc etenim Paulus dicit: Evigilate, justi, et nolite peccare . Hinc rursus ait; Hora est jam nos de somno
Abbreviated transcription (Latin):
zucniens dñs. quid seruis
iugilantib exhibcat: au¬
diamus. Amen dico uobis:
quod precinget se et faciet
illos discumbere. et transiẽs
ministrabit illis. Precinget
se: id est ad retributionem p̃¬
parat. Faciet illos discumbe¬
re: id est meterna quiete re¬

Expanded text:
niens dominus quid servis vigilantibus exhibeat audiamus: Amen dico vobis quod praecinget se, et faciet eos discumbere, et transiens ministrabit illis. Praecinget se, id est ad retributionem praeparabit; et faciet illos discumbere, id est in aeterna quiete re
Abbreviated transcription (Latin):
irum et illud: quod
huic. me autem in¬
tuebatur memini con¬
tigisse. Uas uitreum cũ
oleo quod martinus be¬
nedixerat: in fenestra
paululum editiore depo¬
suit. Puer familiaris
incautior linteum su¬
per positum ampullulã
ibi esse ignarus accraxit.
uas super contractum¬
marmore pauimentum de¬
cidit. Cunctis metu exter¬
ritis ne benedictio deperisset.
ampullula perinde incolu¬
mis est reperta: ac si super
plumas mollissimas cedi¬
disset. Que res non potius
ad casum. quam ad mͣr¬
tini est referenda .uirtu¬
tem: cuius benedictio pe
rire non potuit. le¬
uid illud quod factũ¬
M
est a quodam: cuius
nomen quia presens est
et prodi se uetuit suppri¬
metur: Cui quidem tem¬
pori: hic etiam saturni¬
nus inter fuit. Canis no¬
bis importimior oblatra¬
bat. In nomine inquit
martini. iubto te ommu¬
tescere. Cani hesit latra¬
tus ingutture. linguam
ut abscisam putaret om¬
mutuit. Ita parum est
ipsum martinum fe¬
cisse uirtutes. Eteditemͥ.
quia alii etiam in nomi¬

Expanded text:
irum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratummarmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedrire non potuit. Quid illud? quod factum est a quodam, cujus nomen, quia praesens est et prodi se vetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. Canis nobis importunior oblatrabat: In nomine, inquit, Martini jubeo te obmutescere. Cani haesit latratus in gutture: lingua abscisam putares obmutuit. Ita parum est ipsum Martinum fecisse virtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomi
Abbreviated transcription (Latin):
os in monte sedens ape¬
ruit. ut magna sullimiter
audiant: in eos oculos stãs
in campo dirigit. ut audita
pacenter intelligant. Bcati
itaq pauperes: non utiq
omines: sed illi tantunimꝰ
qui omne presentis scli
tam si altũ uideatur. pro
nichilo culmen ducunt

Expanded text:
os in monte sedens aperit, ut magna sublimiter audiant, in eos oculos stans in campo dirigit, ut audita patenter intelligant. Beati itaque pauperes. Non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum videatur, pro nihilo culmen ducunt
Abbreviated transcription (Latin):
pus eius aufertur. ⁊ il¬
lud cum omni reuerentia se¬
pelitur. Ad cuius scputtͤam
Mox gͦ ubi posita fuerat. donatꝰ
et felix sancti accesserunt qui ⁊
in confessione imanimes fu̾ant
et glosa euis uestigia conseq̃n-¬
tes. per confessionis grãm erãt
secuturi. Cui cum alacritate
et ingenti exultatione animi:
beatus felix ait. Martirii pal¬
mam. prima tu dña meruisti.
Sed culalia beatissima uultu¬
placido ueluti subridens. deui¬
ctorie sue erat laude secura. s¬
de comitũ quidem salute solli-¬
cita C. cognoscite in auditã fra¬
tres. et admirabilem uirgis
palmam prouexit ad regnum.
ut primum hostem carnis uĩ-¬
ceret post aduersarium su
peraret. In deuotione laudaa¬
bilis in confessione felicior Se-¬
xagesimum fructum uirgi¬
nitatis claritate promeruit
centesimum adepta est digni-¬
tate mtͣui. ut pͥoꝵ merita de¬
coraret presentes armauit ad
fidem. et posteris credulitatis

Expanded text:
pus eius aufertur et cum omni diligentia| sepellitur Ad cuius sepulturam Mox ergo ubi posita fuerat do| natus et felex sancti accesserunt qui et in confessione unani| mes fuerant et gloriosa eius uestigia per confessionis gratia| erant secuturi cui cum alacritate et ingenti exultatione ani| mi. Beatus filex ait martirii palmam prima tu domna| meruisti . Sed eulalia beatissima uultibus ueluti subridens| iam de uicturiae suae erat laude secura de comitatum| quidem salute solicita. Cognuscite inauditam fratres et| admirabilem uirginis terna| prouexit ad regnum ut primam hostem carnes ueneret post| aduersarium fidei superaret. In deuotione laudabilis. In| confessione felicior Sexagensimum fructum uirginitatis| claritate promeruit Centesimum adepta est| dignitate martirii . ut priorum merita| decoraret praesentis armauit ad fidem| et posteris credulitatis
Abbreviated transcription (Latin):
oc tempore. et mulier
quedam dum discedẽ¬
tib parib sola tantum re¬
mansit ad telam: apparu¬
it ei sedenti umbra teterri
lulam: trahere cepit. At
illa uociferens et plangẽs.
cum nullum aspiceret au¬
xilium: uiriliter tamen
resistere conabatur. Post
decursa uero duaꝵ aut tri¬
um horaꝵ spatia regres¬
se mulieres relique: ĩue¬
nerunt eam seriuiuã
humo iacentem. nichil
penitus loqui posse. Innu¬
ebat quidem illa manu.
sed nichil illis intelligẽ¬
tib. hec mutta permasit.
umbra uero que ei apparu¬
erat. intantum homini¬
bus domus illius insidi¬
ata est. ut relinquentes
alibi cõmigrarent. Duoꝵ¬

Expanded text:
oc tempore et mulier quaedam, dum discedentibus paribus, sola tantum remansit ad telam, apparuit ei sedenti umbra teterrimlulam trahere coepit. At illa vociferans et plangens, cum nullum aspiceret auxilium, viriliter tamen resistere conabatur. Post decursa vero duarum aut trium horarum spatia, regressae mulieres reliquae, invenerunt eam semivivam humo jacentem, nihil penitus loqui posse. Innuebat quidem illa manu: sed nihil eis intelligentibus, haec muta permansit. Umbra vero, quae ei apparuerat, in tantum hominibus domi illius insidiata est, ut relinquentes locum, alio commigrarent. Po
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓpter nomen tuum clux
michi eris ce enutries me.
meus. In manus tuas con¬
mendo sp̃m meum. red̾ me
me dñe cdeus ueritatis. Et¬

Expanded text:
propter nomen tuum dux mihi eris, et enutries me, meus, Domine  in manus tuas commendo spiritum meum. Redemisti me Domine Deus veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
capillis suis subfrenata ad pas¬
sionem ducitur. Et cum ad lo¬
cum passionis extra urbem ꝑ-¬
uenifset manib suis uestem
didit. Sane precunctorium sibi
tantum mͦ pro pudoris aspectu
ad tegumen sui femoris reser
uauit. Et cum in eclco leuare-¬
tur. excenditur. torquetur. fla-¬
gellatur. et distensis membris.
crescebat corpus ad penam. Sed
quia xp̃m inuictoria fatebat᷑
qiuieuit ingemosa crudelitas.
Eo amplius corpus puelle depu-
atrocitate dissicere. Cui b̃a mrtir
eulalia adacta ludibriis tormẽ¬
toꝵ dixit. Quid tͥ prodest calp᷑¬
niane. quod tue credulitatis se¬
uitiam in me exercere uoluisti:
Minas tuas et supplicia tua ñ
nncam in illa die. et debitam
ultionem. Multi territi et cõ-¬
puncti corde. hus uerbis audi¬
tis l̾c mͣris eulalie ab ydolis
rccesserunt. et in dño credide
runt.

Expanded text:
capillis| suis+ suffrenata ad passionem ducitur . et cum ad loco passionis| extra urbium peruenisset . manibus suis uestem adedit sane praecinctum| sibi tantummodo pro puduris aspectu + tegmine femoris ser| uabit. Et cum in aeculeo inpuneretur . extenditur . torquitur .| flagellatur . et distinctis membris . crescebat corpus ad poenam .| sed quia christo in uicturia fatebaturquieuit ingeniosa| crudilitas . eo amplius corpus puellae deputaatrocitate dis“icere”| cui beata martyrio eulalia adacta ludibriis turmenturum| dixit Quid tibi prodiest . calpurnianus . quid tuae crudi| litatis seuicia in me exercire uoluisti minas et supplicia| tua non meam| in illa diae . et debita ultionem| multi torriti et conpuncti corde his uerbis auditis. Beati| martyres Eulaliae ab idolis recesserunt et in domino credide| runt.
Abbreviated transcription (Latin):
igitur ante fores deam¬
bulabat pretorii qr proximus
locus erat ubi fornax ardebat.
set psallentem.: ait suis. Heu
puto uicti sumius. Hec uirgo
perdurat in malis. Scd ne glo¬
riari se putet. educite cam. &
scurronem uidete et deducatur
antcꝙͣ patiatur decaluata. et
discincta per publicum. ut eiꝰ
uirginitas reueletur. Cimmq
hec bcata eulalia audisset ita
respondit. Licet ignominiam
in t̾ra sustineam decaluata ⁊
discincta ut ad deformitatem
perueniam. non enim proquo
patior ille scit quemadmod̾
a te hoc exigat inimice iufti¬
cie: Calpurnianus preses dix.
Ergo si times deformitatem.
dit. Ego iam immolo deo inco
sacrificium laudis et uicti¬
mam iubilationis. Tunc cal¬
purnianus excitatus ctudelis¬
sima uolunntate dixit carns¬
ficib suis. In ccłeo imponatur.
et flaminis ex utraq parte appo
diens sententiam psallens ita
dicebat. Probasti me deus. igne
me examinasti. et non est in¬

Expanded text:
igitur| ante foris deambulabat praetorii quia proximus locus erat ubi| fornax ardebat.  audisset sallentem ait suis .| Puto uicti sumus . haec uirgo perdurat in malis . sed ne gloriare| se putet . educite eam et scurronem uidete . et deducatur ante| quam paciatur decaluata . et discincta per populum ut| eius uirginitas omnibus reuelitur. Cumque haec beata eulalia| audisset ita respondit. Licit ignominia uerba sustinebo| decaluata et discincta ut ad deformitate ueniam| nouit enim pro quo patior ille scit quemadmodum hoc| at te exigant inimici iusticiae. Calpurnianus presis dixit| ergo si timis ad deformitate dit ego immolo domino meo sacrificium lau| dis et uictimam iubelacionis. Tunc calpurnianus excitatus| crudelissima uolumtate dixit carnificibus suis . in aeculio| inponatur . et flammis ex utraque parte apposbeata sententiam audiens . sallens ita dice| bat probasti me deus . igne me examinasti . et non
Abbreviated transcription (Latin):
te uehicłi. Qmͣ respiciens iu¬
deus. uidit fulgorem ei comi¬
tantem uelut flaminam ig¬
nis. S tupefactusq in cali mi-
raculo intellexit quod
angłi dei iam protegebãt
miraculum iudeis ostend̾e.
ut duricia cordis coꝵ insensa¬
ta. uideret magnalia xp̃i. Sed
beata eulalia fide plena. spõte
ad forum peruenit. Tunc ru¬
mor cucurrit per uicinas fo¬
ri partes. et facta est turba
innumerabilis ingens ni¬
mis: ita ut in domo sua nemo
remaneret. Talis enim erat
fama sc̃imonie et faciei sc̾e
culalie. ut om̃s emeretensiũ
urbis habitatores ad aduen-
rent. ut in cuius amore pẽ¬
debant. uere uernulam. et
prouincie ipsius senatricem

Expanded text:
te uehiculi . quem respiciens iudeus uidit fulgorem ei| comitantem uelut flamma ignis . stupefactusque in tali ui| so intellexit quod angeli iam protegebant us hoc miraculum iudeis ostendere . ut duricia cordis| eorum insensata uidiret magnalia christi. Sed beata+ eulalia fi| de plena . sua sponte ad forum peruinit. Tunc rumor concurrit| per uicinas fori partis . et facta est turba innumerabilis+ in| gens nimis+ ut in domo sua nemo remaneret. Talis enim erat| fama sanctimonii et faciei sanctae eulaliae . ut omnes emeretensi| um urbis habitatoris ad aduentuliam+ ut in cuius amore pendebat . uere uernulam et prouinciae| ipsius senatricem
Abbreviated transcription (Latin):
dum factum adm̾irat᷑
atconitus: manus ipsa cũ
dolore magno contrahi¬
tur. Defice sunt quoq
ungule in palmam: cõ¬
teactisq totis digitis dex¬
tere ad diuersorium re¬
greditur cum merore.
Post quatuor uero an¬
nos: ad basilicam sci adue¬
nit. Oratione quoq facta
sanatus est: predicans po¬
pulis ne tale factum qͥuis
meditaretur: ne tanti di¬
et solemnia auarus agri¬
cola macularet: ne resur¬
rectionis sacre ac redemp¬
tionis nr̃e celeste misteri¬
um humanitas infirma
terrena exercens opera dis¬
solueret.

Expanded text:
dum factum admiratur dum factum admiratur attonitus, manus ipsa cum dolore magno contrahitur, defixae sunt quoque ungulae in palmam: contractisque totis digitis dexterae, ad diversorium regreditur cum moerore. Post quatuor vero annos ad basilicam Sancti advenit, orationeque facta sanatus est, praedicans populis ne factum ejus quis imitaretur, ne tanti diei solemnia avarus agricola macularet, ne resurrectionis sacrae ac redemptionis nostrae coeleste mysterium humanitas infirma, terrena exercens opera, dissolveret.
Abbreviated transcription (Latin):
uer uero ex ande¬
gauo territorio dũ
in domo parentum resi¬
deret: per immissionem
ut ip̃e asserebat artis di¬
abolice manuum pedũq
perdidit usum: ita ut cõ¬
tractis intrinsecus digitis.
ungule in palmam defi
tum arefacti calcaneos
ad crura deuercerent. Sie
q sex annos a parentib
male baiulatus: ad tẽ¬
plum scĩ antistitis depoe¬
tatur. S ed in oratione ꝑ¬
durans: restitutis mem¬
bris. iuxta nominis sui
proprietatem. qui nouꝰ
estioruit florib.
tate seruus ipsius
sc̃e basilice: per incursum
insidiatoris lumine mł¬
tatus. in hospiciolo pro¬
prio nichil ibi laborare po¬
tens residebat egrotui. Tri¬
bus fere annis hanc susti¬
nens cecitatem: edem bea¬
ti sacerdotis expetiit. Ibiq
deprecans consuetam ii¬
sericordiam: illuminatꝰ
rediuit ad propria. lc̃. n¬
x turonico uero ter¬
ritorio dum seruus
cuiusdam die dñico sepẽ¬
componeret: manus eiꝰ
ad lignum ipsum here¬
re ceperunt. At ille uelo¬
citer extractam dexterã

Expanded text:
uer vero ex Andegavo territorio, dum in domo parentum resideret, per immissionem, ut ipse asserebat, artis diabolicae, manuum pedumque perdidit usum, ita ut contractis intrinsecus digitis, ungulae in palmam defigtum arefacti calcaneos ad crura diverterent: sicque per sex annos a parentibus male bajulatus, ad templum sancti Antistitis deportatur. Sed in oratione perdurans, restitutis membris, juxta nominis sui proprietatem quasi novus effloruit Floridus.tate servus ipsius sanctae basilicae, per incursum insidiatoris lumine multatus, in hospitiolo proprio, nitens, resedebat aegrotus. Tribus fere annis hanc sustenens caecitatem, aedem beati sacerdotis expetiit; ibiquc deprecans consuetam misericordiam, inluminatus redivit ad propria. 29. Ex Turonico vero territurio servus cuicomponeret, manus ejus ad lignum ipsum haerere coeperunt. At ille velociter extracta dextera,
Abbreviated transcription (Latin):
potestatib legerit. nõ iras¬
catur. Nam si irascitur
de se conficebitur dictũ.
imili conditione
beatus confessor in re¬
bus sibi in iuste ablatis ap¬
paruit. Eusthochius quidã
cum plerumq contra iusti¬
ciam scm̃n eufronium ep̃m
de hereditate bandulfi cog¬
nati sui pulsaret: qui here¬
dem basilicam sc̃i martini
instituerat: commotus ab
co per assiduas iniurias be¬
atus pontifex aliquid ei de
rel illis reddidit. Portante
auitem illo hoc ad domum
suam: protinus filius eius
unicus in febrem corruit
exestuens: expirauit. Cui
tam presens fuit mortis oc¬
cursus: quam uelociter
pater eius de rebr sibi non
debitis effectus est dominꝰ.
Qui in exemplum giezi
possedit aurum et argen¬
tum: sed quod illi erat pre¬
ciosius adquisiuit anime
lepram. aAmisit et filium
nec unquam meruit deĩceps

Expanded text:
potestatibus legerit, non iraspotestatibus legerit, non irascatur. Nam si irascitur, de se confitebitur dictum. Simili conditione beatus confessor in rebus sibi iniuste ablatis apparuit. Eustochius quidam cum plerumque contra iustitiam sanctum Eufronium episcopum de hereditate Baudulfi cognati sui pulsaret, qui heredem basilicam sancti Martini instituerat, commotus ab eo per assiduas iniurias beatus porebus illis reddidit. Portante autem illo hoc ad domum suam, protinus filius ejus unicus in febrem corruit, exaestuans, exspiravit. Cui tam praesens fuit mortis occursus, quam velociter pater ejus de rebus sibi non debitis effectus est dominus. Qui in exemplum Giezi possedit aurum, et argentum, sed, quod illi erat pretiosius, acquisita animae lepra, amisit et filium: nec unquam meruit deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
alii sepib se ingetentes pa¬
loꝵ a cumĩb ultro transfo¬
bularii iram dei intel¬
ligentes: paudos extra t̾mi¬
num loci quos assequi po
tuerunt expellunt. sanos¬
q recipiumt: nuntiantes
regi. rem illam iniustissi¬
mẽ retmeri: et ideo hec fu¬
issent perpessi: addentes.Di¬
mitte cam: et erit pax tͥ.
Qui furore repletus: sic di¬
xisse fertur. Siue iuste siue
iniuste retineatur: regnan
te hoc basilica non halebit.
Qui protinus diuma iussi¬
one transitum accipiens
requieuit. Adueniente au¬
tem glosissimo sigeberto re¬
ge in eius regnum: ad sug¬
gestionem beati eufronii
ep̃i hoc in domino sc̃i mar¬
tini restituit. Quod usq
hodie ab eus basilica possi¬
detur. Audite hec om̃s pote¬
statem habentes. Sic uesti¬
te alios. ut alios non spoli¬
etis. Hoc adiungite uestͣs
diuitus: unde damnum
non inferatis eccłuis. uin¬
dex est enim deus ueloci¬
ter seruoꝵ suoꝵ. Et ideo
monemus ut qui hec de

Expanded text:
alii se sepibus ingerentes, paalii se sepibus ingerentes, palorum acuminibus ultro transfobularii iram Dei intelligentes, paucos extra terminum loci, quos assequi potuerunt, expellunt sanosque recipiunt, nuntiantes regi, rem illam iniustissime reteneri, et ideo haec fuissent perpessi, addentes: 'Dimitte eam, et erit pax tibi'. Qui furore repletus sic dixisse fertur: 'Sive iuste sive iniuste redebeatur; regnante me, hoc basilica non habebit'. Qui protinus divina iussione transitum accipiens, requievit. Adveniente autem gloriosissimo Sigiberto rege in eius regnum, ad suggestionem beati Eufroni episcopi hoc in dominio sancti Martini restituit, quod usque hodie ab eius basilica possedetur. Audite haec omnes potestatem habentes! Sic vestite alios, ut alios non spolietis; hoc adiungite vestris divitiis, unde damnum non inferatis eclesiis! Vindex est enim Deus velociter servorum suorum. Et ideo monemus, ut, qui haec de
Abbreviated transcription (Latin):
idetur nec illud silere
qualiter uir beatus p̾¬
sidia famulis ad res suas
defensandas quaqua iubet
accommodet. Charibertus
rex cum exosis clericis ecle¬
sias dei negligeret: despectis¬
q sacerdotib magis in lu¬
xuriam declinasset: inge¬
stum est eius aurib locũ
quendam quem basilica
sci martini diuturno tem¬
pore retinebat fisci sui iu¬
rib rediberi. Loco autem
illi: nauicellis nomẽ pris¬
sa uetustas indiderat. Qͥ
accepto iniquo consilio: pu¬
eros uelociter misit. qui
reiculam illam suo domi¬
no subiugarent. Cumq¬
bee non recte possidens ui¬
deretur habere: iussit in lo¬
cum illum stabularios cũ
tatis ordine precepit equos
ali. Accerdentes ergo pueri.
fenum quod coaceruatũ
fuerat accipiunt in equoꝵ
expensas. Cimq inuinctũ
equi appositi. foenum cepiꝰ¬
sent expendere: corripiunt᷑
a rabie. Et frementes ad ĩ¬
uicem: diruptis loris per
plana prosilut: et ĩ fu¬
gam uertuntur. Et sic ma¬
alii rupib precipitantur.

Expanded text:
idetur nec illud sileri, qualiter vir beatus praesidia famulis ad res suas defendendas quaqua jubet accommodet. Charibertus rex, cum, exosis clericis, ecclesias Dei negligeret, despectisque sacerdotibus, magis in luxuriam declinasset, ingestum est ejus auribus locum quemdam, quem basilica sancti Martini diuturno tempore retinebat, fisci sui juribus redhiberi. Loco autem illi Navicellis nomen prisca vetustas indiderat. Qui accepto iniquo consilio, pueros velociter misit, qui reiculam illam in suo dominio subjugarent. Cumque haec recte non possidens, videretur habere, jussit in locum illum stabularios cum tatis ordine praecepit equos ali. Accedentes ergo pueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt in equorum expensas. Cumque injunctum equites appositum fenum coepissent expendere, corripiuntur a rabie. Et frementes ad invicem, disruptis loris, per plana prosiliunt, et in fugam vertuntur; et sic maalii rupibus praecipitantur,
Abbreviated transcription (Latin):
itu eulalia beatissima ciuis
miliario trigesimo fere et octa¬
uo. ultra emeritam uilla est
nomine ꝓniciano. in finibus
prouincie boetie dum a quadã
sorore pro affectu sc̾imonii ip¬
sius ad supradictam possessio¬
nem suam fuisset euocata. ⁊
timentib castissime moraret᷑
malum fama ñ tacuit. qd̾ eme¬
terensium urbem hostis cru¬
entus intrasset. Nuntiatum
est beate culalie superuenisse
nuntios cum uehiculo publi¬
co qui cam ad emeritam duce¬
rent. Ibiq iam patrem suum
liberium cum ceteris confesso¬
rib in carcere esse reclusos. Qꝰ
protinus ciuitatem. Et ilico
on illam congressus itine¬
ris. non patrimonii abũ
dantis eximia. non caroꝵ ima

Expanded text:
itu eulalia beatissima ciuis itu eulalia beatissima ciuis e miliario trecensi| mo fere et octabo ultra emerita uilla est nomine protia| no in finibus prouintiae Beticae dum a quadam sorore .| pro affectu sanctimoniae ipsius ad supradicta possessionem| suam fuisset euocita in timentibus . castissime mo| raretur . malum fama non tacuit quod emeretensium ur| bem hostis cruentus intrasset . et nunciatum est beatae eula| liae . superuenisse nuncius cum uehiculo publico . qui eam| ad emerita ducerent. Ibique iam patrem suum Liberium cum| ceteris confessoribus in carcere esse reclusus cognprotinus| ciuitatem et illico tare. Non illam congressus itineris . non patrimonii abun| dantes eximia non carorum
Abbreviated transcription (Latin):
Nnunerus ppls. et infinita
est multitudo: que pro xp̃i
nomine crudelissimam mor¬
tem eterne uite compendiis
gestientes animo sunt robu¬
secuta suminum triumphi
promeruit. Que nullis blã¬
dim̃ctis seducta nullis sua¬
sionib prouocata. antiquũ¬
in ueteratorem cum suis ar¬
tib glo̾sa calcauit. Hec ergo
matrimonialit̾ edocta. an¬
noꝵ circiter tredecim mẽte
et corpore casta. religione pu¬
dica. castitate firmissima.
priro ab ipsis rudimentis
infantie. ut fateretur xp̃m
amplius quam negaret. et ĩ¬
diuisam trinitatem que d̾s
est mentis in tegritate confite¬
retur. Nichilq alind intetioris
hominis officio ꝑagebat nisi
da cordis instantia deseruiret.
Que m̃r dum adolescentie an¬
quo desideratam palmam mͣt¬
tirii inuenturam se felicius
congaudebat. Papa nanq ip¬
sius erat nomine li betius h̾e
beata culalia habebat patrẽ.
gitur cum ab scełatissimo cal¬
purniano xp̃ianis persecuti¬
o fuisset imposita et passio¬
nis dies superuenisset fortu¬

Expanded text:
nnumerus populus et infinita est multitudo que pro| christi nomine crudelissimam mortem aeternae uitae | conpendiis gescientes animi sunt robusecura summum triumpha| promeruit. Quae nullis blandimentis| inducta . nullis suasionibus prouocata anticum uetera| torem cum suis artibus gloriosa calcauit. Haec ergo matri| monialiter edocta annorum circiter XIII mente et| corpore casta. Relegionem pudica . castitate firma Dpraesbitero . ab ipsis rudi| mentis infantiae ut fateretur christum amplius quam nega| ret . et indiuiduam trinitatem quę deus est mentis integri| tatem confiteritur. Nihilque aliud interiores hominis of| fitio peragebat . nisdi cordis instantia diserui| rit. Quae martyr dum aduliscentiae anquam desiderati palmam martyrii inuen| turam se filicius congaudebat. Papas uero ipsius erat| nomine Liberius . hunc beata eulalia habibat+ patrem.| Igitur cum ab sceleratissimo calpurniano cristianis per| secutio fuisset inposita et passionis dies superuenisset .| fortu
Abbreviated transcription (Latin):
flagitans: aliquid cere de
sepulchro sc̃o accepit: et
infra penitralia domus
tanquam thesaurum ce¬
leste reposuit. Factũ est
autem ut inuidia temp
tatoris immissum incen¬
dium domum uoraci flã¬
ma circumureret: et spar¬
sum peraridas tabulas
cuncta uastaret. Interca
clamor ad celum tollitur
et beati martini auxiliũ
imploratur. Meminit᷑
etiam: cere particulam
a sancti templo delatam.
Que reperta et igni in¬
iccta: protinus cunctũ
restinxit incendium.
Nouo q miraculo. cera
que ignem alere erat so¬
lita: uiolentiam ignis
ui sanctitatis oppressit.

Expanded text:
flagitans aliquid, ceram de sepulchro sancto accepit et infra penetralia domus tamquam thesaurum caeleste reposuit. Factum est antem, ut invidia temptatoris immissum incendium domus voraci flamma circumureretur, et sparsum per aridas tabulas cuncta vastaret. Interea clamor ad coelum tollitur, et beati Martini auxilium imploratur. Meminit ille etiam cerae particulae a Sancti templo delatae. Quae reperta, et igni injecta, protinus cunctum restinxit incendium, novoque miraculo cera, quae ignem alere erat solita, violentiam ignis vi sanctitatis oppressit.
Abbreviated transcription (Latin):
gitatem affuerunt m̾ta con¬
cessa. Nam nix desuper puelle
corpus asparsit. quo et fortitu¬
dini profuit et decori. Ut cͥnes
eius quos lictoꝵ sanguinolen¬
ta manus turlauerat aspar¬
sa. celestia dona adornarent. Est
ommib notum eulaliam beati¬
simam. etiam hic recepisse iam¬
suis laborib mercedem. Ut cre¬
pus cuis quod ex utraq par¬
te appositus ignis ardoris sui
incendio flagrauerat niuall
candore ccopertum diuina gͦ¬
tia dealbaret.

Expanded text:
gitatem adfuerant| merita congitatem adfuerant| merita concessa Nam nix desuper puellae corpus adsparsit| quod et fortitudine profuit . et decori ut crinis eius quas licto| rum sanguelente manus feta turpauerat adsparsa caeles| tia dona adornarent est omnibus notum eulalia beatissima| etiam hic iam recipisse suis laboribus mercidem ut corpus eius| quod ex utraque parte adpositus igni ardoris sui incendio feda| uerat niuiale candore coopertum diuina gratia dealbaret.
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec ergo beata eulalia
diuersis gñib tormento¬
rum macerata pendens in cru¬
ce super hus onmnib gloriabatur
commȩmorans se ipsam inqui¬
b se ab infantia preparauerat.
Omnib etiam audientib se
dicelat. Credi oportet unum de¬
um uerum patrem celestem et
bonedictus in secula amenSic¬
q beata et gloriosa in suo ago¬
ne festinans ad dñm quo cele¬
rius ire properabat. De flam¬
ma ignis ex utraq parte ap¬
posita aperto ore suo iũ rapuit
et aux̃ incendium. Quo fc̃o
ex ore eius in specie columbe
in conspectu hominum sc̃e¬
sedib nuntiaret..uĩ.
cligna mͣr que tam gra¬
tissimum expectacłm
ciuib prebuisti. ut preterita
uinceres. presentia roborares.
sequentia perdoceres. Ciius
beatum corpus integrum et¬
sidis pependit in ligno. ita neqͥs¬
simus credebat stulticia credu¬
litatis sue se posse. uel defunc¬
tam uincere qmͣ uiuentem su¬
perare non potuit. Sed cui fue¬
rant humana obsequia dene¬
gata. celestia per diuinam lar¬

Expanded text:
ost haec ergo beata eulalia diuersis generibus tor| mentorum macerata pendens in cruce super his omnibus glori| abatur cummemorans se ipsam in quibus se ab infancia| sua praeparauerat. Omnibus etiam audientibus se di| cebat credi oportit unum uerum deum patrem caelestem et|benedictus in saecula. Sicque| beata gloriosa in suo agone festinans a domino eo celerius ire| properabat de camino ignis ex utraque parte adposita| aperto ore suo uim capuit et ausit incedu. Quo facto ex o| re eius in specie columbae in conspectu omnium ssedibus nunciaret. O digna mar| tir que tam gratissimum expectaculum ciuibus praebu| isti ut praeterita uinceris praesentia ruboraris sequentia| perduceres Cuius beatum corpus integrum+sidis pependit in ligno . itaque nequissimus credebat stul| ticia crudilitatis sic se posse uel defuncta uincere quem ui| uentem superare non potuit. Sed cum humana fuerant obsequia| denegata caelestia per diuinam lar
Abbreviated transcription (Latin):
auore autem onmes
extertiti: iam in hoc
stantes. ut terra uasculũ
quod decexerat operirent:
apparuit eis ueneranda
canitie senex.instar
niuis candorem efferẽs.
dicens se esse abbatem.
Et ait eis. uso quo con¬
turbamini et tardatis:
Non uidecis domnum
martinum stantem:
uos iuuare paratum.
si manus apponitis. Tẽ
iactans pallium quou¬
tebatur: posuit manus
ad satrofagum cum re¬
liqiuis sacerdotib: cruci¬
b paratis et cereis. Impo¬
sita q antiphona: dede¬
runt cuncti noces et psal¬
lentium in excelsum. Eñc
ad senis conatum protmꝰ
sarcofagum in sinimale¬
uitate commotum in lo¬
cum ubi numc adoratur
dño annuente perducitur.
Quod uoluntatem sacer¬
dotis compositum: dictis
etiam missis ut uentũ
est ad conuinium requi¬
rentes sollicite senem ne¬
quaquam reperimit. Sed
nec homo quidem extirit.
qui eum de basilica exi¬
re uidisset. Credo aliqua
fuit uirtus angelica: q̃
et beatum uirum se ui¬
disse pronuntiauit: et
deinceps nulli compa¬

Expanded text:
avore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quod ad voluntatem sacerdotis conpositum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conpa
Abbreviated transcription (Latin):
sarcofagum. suũ collocari. In quo post sc̃m eiꝰ
nullus regũ ac principũ nec aliquis scłari pompa
prȩditus eccłam illorum beneficia petiturus ingre¬
di audeat. donec prius depositis armis. animiq
beluina post habita ferocitate. sic demũ cũ omi
humilitatis deuotione introeat. Acsi fides meret᷑¬

Expanded text:
sarcophagum suum collocari. In quo, post sanctum nullus regum, aut principum, nec aliquis, saeculari pompa praeditus, ecclesiam illorum, beneficia petiturus, ingredi audeat donec prius, depositis armis, omnique belluina posthabita ferocitate, demum, cum omni humilitatis devotione, introeat. Femina, ver