comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ror ex parte altera. de qua ñdum diximꝰ
comparet᷑: adhuc etiam multo peius
ce execrabilius. in dłi natura blasphema¬
re conuincit᷑. Dicunt enim etiã ñ nul¬
las animas. quas uolunt ẽẽ de substan¬
tia di. & eiusdem om̃ino nature. que ñ
sponte peccauerint. s a gente tenebra¬
rum quam mali naturam dicunt. ad
quã debellandam ñ ultro s patris
imꝑio descenderunt. suꝑatȩ &e opp̾sse¬
cum sintiasfigi in eternum globo hor¬
ribili tenebrarũ. Ita scđm eoꝵ sacrile¬
ga uaniloquia. ds se ipsum in quadã
parte a magno malo liberauit: & rur¬
sus se ipsum in quadam parte dampna¬
uit. quam liberare ab hoste ñ potuit:
& tanquã de ipso hoste deuicto insuꝑ
tͥumphauit. Oscelestam & incredibiłe
audatiam talia de dõ credendi: talia
loquendi. talia p̾dicandi. Quod cum
defendere conantur. ut in peiora irru¬
ant clausis oculis: dicunt malȩ nature
cõmixtionẽ facere ista. ut bona di na¬

Expanded text:
ror ex parte altera, de qua nondum diximus, ror ex parte altera, de qua nondum diximus, comparetur, adhuc etiam multo peius et execrabilius in dei naturam blasphemare conuincitur. dicunt enim etiam nonnullas animas, quas uolunt esse de substantia dei et eiusdem omnino naturae, quae non sponte peccauerint, sed a gente tenebrarum, quam mali naturam dicunt, ad quam debellandam non ultro, sed patris imperio descenderunt, superatae et oppressae sint, affigi in aeternum globo horribili tenebrarum. ita secundum eorum sacrilega uaniloquia deus se ipsum in quadam parte a magno malo liberauit et rursus se ipsum in quadam parte damnauit, quam liberare ab hoste non potuit et tamquam de ipso hoste deuicto insuper triumphauit. o scelestam et incredibilem audaciam talia de deo credendi, talia loquendi, talia praedicandi! quod cum defendere conantur. ut in peiora inruant clausis oculis. dicunt malae naturae commixtionem facere ista, ut bona dei na
Abbreviated transcription (Latin):
cunt mortuã: quid scđ̾m eoꝵ uanitatẽ
suscitat xp̃c Si ñ dicunt egram: quid
curat: Siñ dicunt oblitam: qͥd cõme¬
morat: Si ñ dicunt insipientẽ. qͥd do¬
cet: Si ñ dicunt ꝑturbatam. qͥd redinte¬
grate Siñ uicta & capta ẽ. qͥd liberat.
Siñ eget᷑. cui subuenit: Si ñ amisit sen¬
sum: quid uegetat: Si ñ ẽ excecata: qd
illuminate Si ñ ẽ in dolore: quid re
git: Siñ ẽ dedecorata. quid mundat:
Si ñ ẽ m bello: cui ꝓmittit pacẽ : Si ñ
ẽ immoderata: cui modum legis impo¬
nt: Siñ ẽ deformis: quid reformat:
Si ñ ꝑuersa. quid emendat: Omĩa enĩ
hec a xp̃o. ñ illi rei pͥstari dicunt. quȩ
facta ẽ a do. & arbitrio ꝓpͥo peccando de¬
prauata: s ipsi nature ipsi substantie
di. quȩ hoc ẽ quod ds Quid istis blas¬
phemiis comparari potest: Nichil
omĩno:s si aliarũ ꝑu̾sarũ sectarum
considerent᷑ errores. Si aute iste sibi er¬

Expanded text:
cunt mortuam, quid secundum eorum uanitatem cunt mortuam, quid secundum eorum uanitatem suscitat Christus ? si non dicunt aegram, quid curat ? si non dicunt oblitam, quid commemorat ? si non dicunt insipientem, quid docet? si non dicunt perturbatam, quid redintegrat ? si non uicta ei capta est, quid liberat ? si non eget, cui subuenit ? si non amisit sensum, quid uegetat ? si non est excaecata, quid inluminat? si non est in dolore, quid recgit? si non est dedecorata, quid mundat? si non est in bello, cui promittit pacem? si non est immoderata, cui modum legis imponit? si non est deformis, quid reformat? si non est peruersa, quid emendat? omnia enim haec a Christo non illi rei praestari dicunt, quae facta est a deo et arbitrio proprio peccando deprauata, sed ipsi naturae, ipsi substantiae dei, quae hoc est quod deus. Quid istis blasphemiis comparari potest? nihil omnino. sed si aliarum peruersarum sectarum considerentur errores, si autem iste sibi er
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ etiam qualiscunq pulchritudo
ibi fuisset: nec amarent conuigia sua:
nec parcium congruentia corpora eoꝵ
constarent. Quod uͥ ñ fuerit: ñ possuuit
ea fieri. quȩ ibi facta eẽ delirant. Et nisi
pax aliqua ibi eẽt: principi suo ñ obedi¬
rent. isi modus ibi eẽt. nichil aliud
agerent quã comederent. aut bibereñ
aut seuirent: aut quod libet aliuid sine
aliqua sacietate: quã quã nec ipsi qui
hoc agebant. formis suis det̾minati eeñt.
nͥ modus ibi eẽt. Nunc uͦ talia dicunt
eos egisse: ut in omib actionib suis.
modos congruos sibi habuisse negare
ñ possint.Si autẽ species ibi ñ fuisset:
nulla ibi qualitas naturalis subsiste¬
ret.Si nullus ordo ibi fuisset᷑ ñ alii do¬
minarent᷑ alii subderent᷑: ñ in suis ele¬
mentis congruent̾ uiuerent:ñ deniq
suis locis haberent membra disposita.
ut illa omĩa quȩ uana isti fabulantur
agere possent. Dĩ autẽ naturã si non di¬

Expanded text:
autem etiam qualiscumque pulchritudo autem etiam qualiscumque pulchritudo ibi fuisset, nec amarent coniugia sua nec partium congruentia corpora eorum constarent: quod ubi non fuerit, non possunt ea fieri, quae ibi facta esse delirant. et nisi pax aliqua ibi esset, principi suo non oboedirent. nisi modus ibi esset, nihil aliud agerent quam comederent aut biberent aut saeuirent aut quodlibet aliud sine aliqua satietate; quamquam nec ipsi, qui hoc agebant, formis suis determinati essent, nisi modus ibi esset. nunc uero talia dicunt eos egisse, ut in omnibus actionibus suis modos sibi congruos habuisse negare n possint. si autem species ibi non fuisset, nulla ibi qualitas naturalis subsisteret. si nullus ordo ibi fuisset, non alii dominarentur, alii subderentur, non in suis elementis congruenter uiuerent, non denique suis locis haberent membra disposita, ut illa omnia, quae uana isti fabulantur, agere possint. dei autem naturam si non di
Abbreviated transcription (Latin):
tem. egritudinẽ. obhuionẽ. insipien¬
tiam. ꝑturbationẽ. impotentiã. cge¬
statem. stoliditatẽ. eecitatẽ. dolorẽ
iniquitatẽ. dedecus. bellum. immode¬
rationem. deformitatẽ. ꝑuersitatem.
Principes enim tenebrarum & uixisse
in sua natura dicunt: & in suo regno
saluos fusse. & meminisse. & intellexis¬
se. Sic enim concionatũ illidicunt pͥn¬
cipem tenebraꝵ ut neq ipse talia dice¬
re neq ab eis quib dicebat audiri sine
memoria &e intellectu potusset: & ha-¬
buisse temꝑiem animo & corpori suo
congruam. & uirtute potentiȩ regnasse:
&e copias alimentoꝵ suoꝵ ac fecundita-¬
tes habuisse:ce sensisse se iuicem ac sibi
uiciũ lumen. & ocłos habuisse quib
illud longe conspicerent: qui utiq ocłi
sine aliquo lumine lum̃ udere ñ po¬
terant. unde recte etiam lumina no¬
minant᷑: & suauitate suȩ uoluptatis
eẽ ꝑfriutos. & dim̾̃sis membris atq
habitationib det̾minatos fuisse. Nisi

Expanded text:
tem, aegritudinem, obliuionem, insipientem, aegritudinem, obliuionem, insipientiam, perturbationem, inpotentiam, egestatem, stoliditatem, caecitatem, dolorem, iniquitatem, dedecus, bellum, inmoderationem, deformitatem, peruersitatem. principes enim tenebrarum et uixisse in sua natura dicunt et in suo regno saluos fuisse et meminisse et intellexisse. sic enim contionatum illi dicunt prineipem tenebrarum, ut neque ipse talia dicere neque ab eis, quibus dicebat, audiri sine memoria et intellectu potuisset: et habuisse temperiem animo et corpori suo congruam et uirtute potentiae regnasse et copias elementorum suorum ac fecunditatis habuisse et sensisse se inuicem ac sibi uicinum lumen et oculos habuisse, quibus illud longe conspicerent; qui utique oculi sine aliquo lumine lumen uidere non poterant, unde recte etiam lumina nominantur; et suauitate suae uoluptatis esse perfruitos et dimensis membris atque habitationibus determinatos fuisse. nisi
Abbreviated transcription (Latin):
uera ȩt̾nitas. Quȩ cum ita sint: sed̃m
catholicam fidem & sanam doctrinã
& intelligentib ꝑspicuam ueritatem.
nec naturȩ di nocere potest quisquã:
nec natura di nocere cuiquã inuiste
uł nocere impune patitur quẽquam
Qui enim nocet ait apłs: recipiet id
quod nocuit. Et. ñ ẽ ꝑsonarũ acceptio
apud đm. Quod manicbei si uellent
sine ꝑnitioso studio defendendi erro¬
ris sui & cum di timore cogitare. ñ sce¬
lestissime blasphemarent: inducendo
duas naturas. unam bonam quã diẽt
dm̃: alteram malam quã ñ fecerit dͥs. ita
errantes. ita delirantes. immo uͦ ita insa¬
nientes. ur ñ uideant &e in eo qͦd dic̃t
naturam summi mali ponere se tan¬
ta bona: uͥ ponunt uitam. potentiam.
salutem. memoriã. intellectum. tempe¬
riem. uirtutẽ. copiam. sensum lum̃.
suauitatẽ. mensuras. numeros. pacẽ.
modum. speciem. ordinem: in eo aũ
qͦd dict̾summũ bonũ tanta mala: mor¬

Expanded text:
uera aeternitas. Quae cum ita sint secundum uera aeternitas. Quae cum ita sint secundum catholicam fidem et sanam doctrinam et intellegentibus perspicuam ueritatem, nec naturae dei nocere potest quisquam nec natura dei nocere iniuste cuiquam uel nocere inpune patitur quemquam; qui enim nocet, ait apostolus, recipiet id, quod nocuit et non est personarum acceptio apud deum. Quod Manichaei si uellent sine pernicioso studio defendendi erroris sui et cum dei timore cogitare, non scelestissime blasphemarent inducendo duas naturas, unam bonam, quam dicunt deum, alteram malam, quam non fecerit deus, ita errantes, ita delirantes, immo uero ita insanientes, ut non uideant et in eo, quod dicunt naturam summi mali, ponere se tanta bona, ubi ponunt uitam, potentiam, salutem, memoriam, intellectum, temperiem, uirtutem, copiam, sensum, lumen, suauitatem, mensuras, numeros, pacem, modum, speciem, ordinem: . in eo autem, quod dicunt summum bonum, tanta mala: mor
Abbreviated transcription (Latin):
s cruciatꝰ ẽ dampnatis malus: quoꝵ
peccatis ẽ debitus. Neq enim & lux ista
quia lippos cruciat: mala natura est.
qͦd licet sine fine sit. ñ ẽ tam̃ sine mitio:
deus autẽ etiã sinemitio ẽ. Deinde qͥa
licet ꝑpetuus peccatorũ suppliciis ad¬
hibeatur: mutabilis tam̃ natura ẽ. Illa
ẽ autẽ uera et̾nitas. que uera immorta¬
litas: hoc ẽ illa summa in cõmutabili¬
tas. quã solus d̾s habet: qui mutari omĩ¬
no non potest. Aliud ẽ enim ñ mutari
cum possit mutari: aliud autẽ prorsuᷤ
ñ posse mutari. Sicut gͣ dicit᷑ homo bo¬
nus. ñ tam̃ sicut d̾s. de quo dictũ st
nemo bonus nͥ unus ds: & sicur dicer̃
anima immortalis. ñ tam̃ sicut dͥs de
quo dictum ẽ. solus habet immortaliti¬
tem:̃ &e sieut dicitur homo sapiens. ñ
tam̃ sicut ds. de quo dictũ ẽ. solisapi¬
enti do: sic dicit᷑ ignis ȩt̾nus. ñ tamen
sicut d̾s. cuiꝰ solius immortalitas ipsa ẽ¬

Expanded text:
sed cruciatus est damnatis malus, quorum sed cruciatus est damnatis malus, quorum peccatis est debitus. Neque enim et lux ista, quia lippos cruciat, mala natura est. quod etsi sine fine sit, non est tamen sine initio; Deus autem etiam sine initio est. Deinde quia licet perpetuus peccatorum suppliciis adhibeatur, mutabilis tamen natura est. Illa est autem vera aeternitas, quae vera immortalitas; hoc est, illa summa incommutabilitas, quam solus Deus habet, qui mutari omnino non potest. Aliud est enim non mutari, cum possit mutari; aliud autem prorsus non posse mutari. Sicut ergo dicitur homo bonus, non tamen sicut Deus, de quo dictum est, Nemo bonus nisi unus Deus ; et sicut dicitur anima immortalis, non tamen sicut Deus, de quo dictum est, Qui solus habet immortalitatem ; et sicut dicitur homo sapiens, non tamen sicut Deus, de quo dictum est, Soli sapienti Deo : sic dicitur ignis aeternus, non tamen sicut deus, cuius solius inmortalitas est
Abbreviated transcription (Latin):
melioris desertio. Et ideo factum ipsũ
malum elñ illa natura qua maleutit᷑
peccans. Malum ẽ enim: male uti bono
Unde apłs dampnatos quosdam diui¬
no iudicio rep̾hendit: qui coluerunt
& seruierunt creaturȩ potius quã crea¬
tori. Qeq enim creaturam rep̾hendit:
qͦd qui fecerit. creatori facit imuriam: s
eos qui male usi sunt bono. meliore de¬
serto. Proinde si custodiant om̃s nature
modum. & speciem. & ordinẽ ꝓpͥum:
nullum crit malum. Si aut̃ his bonis
quisq male uti uoluerit: necsic uincit
uoluntatẽ di. qui etiam iniustos iuste
ordinare nouit: ut supsi ꝑ iniquitatẽ
uoluntatis suȩ. male usi fuerint boniᷤ
illius: ille per iusticiam potestatis suȩ.
bene utatur malis ipsoꝵ: recte ordinais
in penis: qui se ꝑuerse ordinauerint
in pecratis. Nam nec ipse ignis et̾nus
qui cruciaturus ẽ impios. mala natu¬
ra ẽ: habens modum. & speciem. & ordi¬
nem suum. nulla iniquitate depͣuatũ:

Expanded text:
melioris desertio et ideo factum ipsum melioris desertio et ideo factum ipsum malum est, non illa natura. qua male utitur peccans. malum est enim male uti bono. unde apostolus damnatos quosdam diuino iudicio reprehendit, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. neque enim creaturam reprehendit — quod qui fecerit, creatori facit iniuriam — sed eos, qui male usi sunt bono meliore deserto. Proinde si custodiant omnes naturae modum et speciem et ordinem proprium, nullum erit malum; si autem his bonis quisque male uti uoluerit, nec sic uincit uoluntatem dei. qui etiam iniustos iuste ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fuerint bonis illius, ille per iustitiam potestatis suae bene utatur malis ipsorum recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in peccatis. Nam nec ipse ignis aeternus, qui cruciaturus era est, habens modum et speciem et ordinem suum, nulla iniquitate depravatum:
Abbreviated transcription (Latin):
hibuerat: ut ostenderet animȩ rationa¬
lis naturam ñ in sua potestate. s do sub-¬
ditam eẽ cłebere: & ordinẽ suȩ salutis ꝑ
obedientiam custodire. ꝑ mobedientiã
corrumpere. Hinc &e arborem quã tangi
uetuit. sicappellauit. dinoscentiȩ boni
&e mali: quia cum eam contͣ uetitum te¬
tigisset. exꝑiret᷑ penam peccati: & eo mo-¬
do dinosceret. quid int̾eẽt int̾ obedientiȩ
bonum a& mobedientiȩ malum. Nam
quis ita desipiat. ut di creaturã maxime
in paradyso plantatam. uituꝑandam
putet: quandoqͥdem nec ipse spinȩ ac tͥ¬
buli quos peccatori in labore conteren¬
do. scłm ddi uidiciariã uoluntatẽ terra
pepit. recte uituꝑent᷑: Habent enuim
& tales herbe modum. & speciem. & or¬
dinem suum: quȩ quisquis sobrie con¬
siderauerit. laudanda reperiet. S ei
naturȩ ista mala sunt: quã peccati me¬
rito. sic coherceri opoctebat. Non ẽ gͦ ut
dixi peccatũ malȩ nature appetitio: sed

Expanded text:
hibuerat, ut ostenderet animae rationahibuerat, ut ostenderet animae rationalis naturam non in sua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam corrumpere. hinc et arborem, quam tangi uetuit, sic appellauit "dinoscentiae boni et mali," quia cum eam contra uetitum tetigisset, experiretur poenam peccati et eo modo dinosceret, quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. Nam quis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paradiso plantatam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tribuli, quos peccatori in labore conterendos secundum dei iudiciariam uoluntatem terra peperit, recte uituperentur r habent enim et tales herbae modum et speciem et ordinem suum, quae quisquis sobrie considerauerit, laudanda reperiet; sed ei naturae ista mala sunt, quam peccati merito sic coherceri oportebat. non est ergo. ut dixi, peccatum malae naturae adpetitio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ne de illis suꝑiorib cȩlis intelliga¬
tur aꝑte alibi dicit. Scd̾m principem
potestatis acris huius: qui nẽ oꝑatur
in filiis diffidentiȩ. Item qͥa peccatũ
uł iniquitas ñ est appetitio naturaꝵ
malarum. s desertio melioꝵ. sic in scͥp¬
turis inuenit᷑. Scriptũ ẽ: omĩs creatu¬
ra dłibona.c̃. Ac ꝑ hoc: & om̃e lignum
qͥd in paradiso d̾s plantauit. utiq bo¬
num ẽ. Non gͦ malam naturã homo
appetiuit cum arborem uetitam teci¬
git: s id qd melius erat deserendo. fa¬
ctum malum ipsecõmisit. Melior quippe
crrator: quã ulla creatura quã condidit.
Cuiꝰ imꝑium ñ erat deserendũ ut tange¬
retur ꝓhibitum quamuis bonũ: qm̃ de¬
serto meliore. bonũ creature appetebatur:
quod contra creatoris imꝑium tangebat᷑.
Non itaq ds arborem malam in para¬
diso plantauerat.: s ipse erat melior.qui
eam tangi ꝓhibebat. Ad hoc enĩ & ꝓ¬

Expanded text:
quod ne de illis superioribus caelis intellegaquod ne de illis superioribus caelis intellegatur, aperte alibi dicit: secundum principem potestatis aeris huius, qui nunc operatur in filiis diffidentiae.  Item quia peccatum uel iniquitas non est appetitio naturarum malarum, sed desertio meliorum, sic in scripturis inuenitur scriptum: omnis creatura dei bona est, ac per hoc et omne lignum, quod in paradiso deus plantauit, utique bonum est. non ergo malam naturam homo appetiuit, cum arborem uetitam tetigit, sed id, quod melius erat, deserendo factum malum ipse commisit. melior quippe creator quam ulla creatura, quam condidit: cuius imperium non erat deserendum, ut tangeretur prohibitum quamuis bonum, quoniam deserto meliore bonum creaturae appetebatur, quod contra creatoris imperium tangebatur. non itaque deus arborem malam in paradiso plantauerat, sed ipse erat melior, qui eam tangi prohibebat. Ad hoc enim et pro
Abbreviated transcription (Latin):
tate. quȩ ipsius diaboli fuit. ei reddet᷑
in fine suppliciũ: cum dicet᷑ impiis qui
eiꝰ nequitiȩ consentire ꝑseuerauerunt
Ite in ignem ȩt̾num: quẽ parauit pat̾ meuᷤᷤ
diabolo & angłis eius. Quia uͭ &e ipsi
mali angłi ñ a dõ mali sunt conditi.
s peccando facti sunt mali: sic petrus
in epła sua dicit. Si enim ds̃ angłis
inferi trudens. tradidit in iudicio pu¬
niendos seruari. Hinc petruis ostendit:
adhuc eis ultimi iudicii penã deberi.
De qua dominꝰ dicit. Ite in ignem eter¬
num. qui paratꝰ ẽ diabolo & angłis eiꝰ:
quamus iam penaliter hunc inferũ
hoc ẽ inferiorem caliginosum aerem.
tanquã carcerẽ acceꝑint. Qui tamen
qm̃ & celum dicit᷑. ñ illud celum in qͦ
sunt sydera: s hoc inferius cuiꝰ caligine
nubila conglobant᷑ & uͥ aues uolitant.
nam &e celum nubilum dicit᷑. & uola
nobis inuidos. pleuiuendo pugnamꝰ:
sp̃ualia nequicie in celestib nominat.

Expanded text:
tate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur tate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur in fine supplicium, cum dicetur impiis, qui eius nequitiae consentire perseuerauerint: ite in ignem aeternum, quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. Quia uero et ipsi mali angeli non a deo mali sunt conditi, sed peccando facti sunt mali, sic Petrus in epistula sua dicit: si enim deus angelicaliginis inferi trudens tradidit in iudicio puniendos seruari. hinc Petrus ostendit adhuc eis ultimi iudicii poenam deberi, de qua dominus dicit : ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. quamuis iam poenaliter hunc inferum, hoc est inferiorem caliginosum aerem tamquam carcerem acceperint, qui tamen quoniam et caelum dicitur, non illud caelum, in quo sunt sidera, sed hoc inferius, cuius caligine nubila conglobantur, et ubi aues uolitant — nam et caelum nubilum dicitur et uolanobis inuidos pie uiuendo pugnamus, "spiritalia nequitiae in caelestibus" nominat.
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ & seueritatẽ łi: in eos qͥdem qui
ceciderunt seueritatẽ: in te aũ bonitatẽ.
si ꝑmanseris in bonitate. Item quia ct̃a
nocentium potestas ñ ẽ nͥ a d̾o: sic script̃ĩ
c̃ loquente sapientia. Per me reges regnas.
& tirann ꝑ me tenent t̾ram. Dicit a&e apb̃.
ñ est enim potestas: ñ a do. Digne auten
fieri in libro iob scriptum ẽ. Qui regnare
inquit facit hominẽ hypocritã. ꝑpter
ꝑuersitatẽ ppli. Et de ppło isrł dicit ds
Dedi eis regem in ira mea. Iniustũ enim
ñ ẽ: ut imꝓbis accipientib nocendi po¬
testatem. bonoꝵ patientia ꝓbetur: e ma¬
loꝵ iniquitas puniat᷑. Nam ꝑ potestatem
diabolo datam. & iob ꝓbatus ẽut ustis
appareret: &e petrus temptatus. ne de se
p̾sumeret: &e paulus colaphuatus ne si
extolłet: & iudas dampnatꝰ ut se susp̃¬
deret. Cum gͦ ꝑ potestatẽ quã diabolodi¬
dit. omĩa iuste ip̃se d̃s fecerit: ñ tam̃ ꝓhis
iuste factis. s ꝓ iniqua nocendi uolun¬

Expanded text:
seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Item quia etiam nocentium potestas non est nisi a deo, sic scriptum est loquente sapientia: per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. dicit et apostolus: non est enim potestas nisi a deo. digne autem fieri in libro Iob scriptum est. qui regnare facit, inquit, hominem hypocritam propter peruersitatem populi. et de populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. iniustum enim non est, ut improbis accipientibus nocendi potestatem bonorum patientia probetur et malorum iniquitas puniatur. nam per potestatem diabolo datam et Iob probatus est, ut iustus adpareret, et Petrus temptatus, ne de se praesumeret, et Paulus colaphizatus, ne se extolleret, et ludas damnatus, ut se suspenderet. - cum ergo per potestatem, quam diabolo dedit, omnia iuste ipse deus fecerit, non tamen pro his iuste factis, sed pro iniqua nocendi uolun
Abbreviated transcription (Latin):
exipso ẽ: racte dicitur de ipso. Ex ipso enĩ
çelum &e terra: quia ipse fecit ea. Non
autẽ de ipso: quia ñ de substantia sua.
Sicut aliquis si gignat filium & faciat
domum: ex ipso filius: ex ipso domus.
S filius de ipso: domus de terra &e de li¬
gno. S hoc quia homo ẽ qui ñ potest ali¬
quid etiam. de nichilo facere. Ds̃ autẽ
ex quo omĩa. ꝑ quẽ omĩa. in qͦ omĩa.
ñ opus habebat aliqua materia. quã
ipse ñ fecerat. adiuuari omipotentiã
suam. Cum autẽ audimus omĩa ex ipso
&e ꝑ ipsum. & in ipso: onĩs utiq naturaᷤᷤ
intelligere debemus: quȩ naturaliter
sunt. Neq enim ex ipso sunt peccata:
que naturam ñ seruant s uiciant. Qe
peccata ex uoluntate ẽẽ peccantium.
multis modis scã scͥptura testat᷑: preci¬
pue illo quo dicit apłs. Existimas aũ
hoc ohomo. qui iudicas eos qui talia
agunt. & facis ea: qm̃ tu effugies iudi¬
cium di: An diuicias benignitatis

Expanded text:
ex ipso" est, recte dicitur "de ipso;" ex ipso enim ex ipso" est, recte dicitur "de ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia ipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de substantia sua. -sicut aliquis homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere; deus autem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non fecerat,. adiuuari omnipotentiam suam. Cum autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum et in ipso," omnes utique naturas intellegere debemus, quae natsunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae naturam non seruant, sed uitiant. quae peccata ex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scriptura testatur, praecipue illo quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos qui talia agunt et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis
Abbreviated transcription (Latin):
cisti. Ipsum enim nichil: aliquid ẽ. Ha¬
bent autẽ & ipsum dnm̃ in fine senten¬
tiȩ ponentem hoc u̾bum uͥ ait: & in oc¬
culto locutus sum nichil. Ergo legant:¬
& taceant. Quia gͦ dͥs omia que ñ dese
genuit. s ꝑ u̾bum suum fecit. ñ de his
reb quȩ iam erant. s de his quȩ omĩno¬
ñ erant. hoc ẽ de nichilo fecit. ita dicit
apostolus. Qui uocat ea quȩ ñ sunt:
tanquã quȩ sunt. Aꝑtius autẽ in libro
machabeoꝵ scͥptum ẽ. Oro te fili. respi¬
ce ad celum & t̾ram. & omĩa que in eis
sunt. uide & scito quia ñ erant. ex qͥb
fecit nos dñs ds. Et illud qͦd in psalmo
scriptum ẽ. Ipse dixit & facta sunt. Ma¬
nifestum ẽ. quod ñ de se ista genuerit:
s in uerbo atq imꝑio fecerit. Quod aũ
ñ de se. utiq de nichilo: ñ enim erat
aliud. unde faceret. De quo aꝑtissime
gnificat ĩqd de iplo. Quod enim de iplo
ẽpp otest dici exipso. Non autẽ om̃e quod

Expanded text:
cisti; ipsum enim nihil aliquid est." hacisti; ipsum enim nihil aliquid est." habent t autem et ipsum dominum in fine sententiae ponentem hoc uerbum, ubi ait: in occulto locutus sum nihil. ergo legant et taceant. Quia ergo deus omnia, quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed . de his quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit — ita dicit apostolus: qui uocat ea quae non sunt, tamquam sint; apertius autem in libro Macchabaeorum scriptum est: oro te, fili, respice ad caelum et terram et omnia, quae in eis sunt: uide et scito, quia non erant ex quibus fecit nos dominus deus; et illud quod in psalmo scriptum est: ipse dixit, et facta sunt, manifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit; quod autem non de se, utique de nihilo. non enim erat aliud, unde faceret. de quo apertissimgnificat quod „ae ipso." quod enim de ipso est, potest dici "ex ipso;" non autem omne, quod"
Abbreviated transcription (Latin):
nus dicere. ipsum nichil aliquid eẽ.
qͥa factum ẽ. Quod enĩ reuera ẽ aliquid.
quid int̾est utrum ita dicatur. sine il¬
lo facta ẽ domus. ansine illo domus est
facta: dum intelligatur aliquid sinc illo
factum. quod aliquid domus ẽ: Ita qͥa
dictum ẽ. sine illo factum ẽ nichil. qm̃
nichil utiq ñ ẽ aliquid. quando uere
& ꝓpͥe dicitur: sue dicatur sine illo
factum ẽ nicbil. siue sinc illo nichil est
factum. uł nichil factum ẽ. nichil interest.
Quis autẽ uelit loqui cum hominibus.
qui hoc ipsum quod dixi nichil int̾est
possunt dicere gͦ int̾est aliquid: quia ip¬
sum nichil aliquid est: Hi autẽ qui sa¬
num habent cerebrum:rem manifestissi¬
mam uident. hoc idem intelligi cũ dixi
nichil int̾est. quod intelligeretur. si dice¬
rem int̾est nichil. At isti si alicui dicaił
quid fecisti. & ille respondeat nichil se
fecisse: consequens ẽ ut ei calumpnient᷑
dicentes. fecisti gͦ aliquid: quia nichil fe¬

Expanded text:
nus dicere ipsum nihil aliquid esse, nus dicere ipsum nihil aliquid esse, quia factum est. quod enim re uera est aliquid, quid interest, utrum ita dicatur: sine illo facta est domus, an: sine illo domus est facta, dum intellegatur aliquid sine illo factum, quod aliquid domus est? ita quia dictum est: sine illo factum est nihil, quoniam nihil utique non est aliquid, quando uere et proprie dicitur, siue dicatur: sine illo factum est nihil, siue: sine illo nihil est factum, uel: nihil factum est, nihil interest. quis autem uelit loqui cum hominibus, qui hoc ipsum quod dixi: nihil interest, possunt dicere: "ergo interest aliquid, quia ipsum nihil aliquid est"? hi autem qui sanum habent cerebrum, rem manifestissimam uident hoc idem intellegi, cum dixi: nihil interest, quod intellegeretur, si dicerem: interest nihil. at isti si alieni dicant: "quid fecisti?" et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est, ut ei calumnientur dicentes: "fecisti ergo aliquid, quia nihil fe
Abbreviated transcription (Latin):
id qͦd de segenuit. hoc ẽ quod ipseẽ
ita ab ipso filio breuit̾ dicitur. Ego
&e pater unum sumꝰ. Quia ñ est aũ
factus filius. quippe cum ꝑ illum fa¬
cta sint omĩa: sic scriptum ẽ. In prin¬
cipio erat u̾bumc & uerbum erat apd̃
dm̃: & ds erat u̾bum:̃ hoc erat in prin
cipio apud dm. Omĩa ꝑ ipsum facta
sunt: & sine ipso factum ẽ nichił. idest
ñ ẽ factum sine ipso aliquid. Neq enĩ
audienda sunt deliram̃ta hominun.
qui nichil hoc loco aliquid intelligen¬
dum putant: & ad huiꝰmodi uanitatẽ
propterea putant cogi posse aliquẽ:
quia ipsum nichil in fine sententie po¬
situm ẽ. Ergo inquiunt factum ẽ. Et
id̾o quia factum ẽ: ipsum nichil ali¬
quid ẽ. Sensum enĩ ꝑdidert studio
contradicendi: nec intelligunt nichil
int̾esse. utrum dicatur sine illo factũ
ẽ nichil. an sine illo nichil factum ẽ.
Quia ce si illo ordine diceretur sineil¬
lo nichil factum ẽ. possẽt nichilomi¬

Expanded text:
id, quod de se genuit, hoc, quod ipse est, id, quod de se genuit, hoc, quod ipse est, ita ab ipso filio breuiter dicitur: ego et pater unum sumus. quia non est autem factus filius. quippe cum per illum facta sint omnia, sic scriptum est: in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et d-eus erat uerbum; hocipio apud deum. omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, id est: non est factum sine ipso aliquid. Neque enim audienda sunt deliramenta hominum, qui nihil hoc loco aliquid intellegendum putant et ad huius modi uanitatem propterea putant cogi posse aliquem, quia ipsum nihil in fine sententiae positum est. "ergo" inquiunt "factum est et ideo, quia factum est, ipsum nihil aliquid est." sensum enim perdiderunt studio contradicendi nec intellegunt nihil interesse, utrum dicatur: sine illo factum est nihil, an: sine illo nihil factum est, quia, si illo ordine diceretur: sine illo nihil factum est, possint nihilomi
Abbreviated transcription (Latin):
ra ẽ. Ubi autẽ nullus modus. nulla spe-¬
cies. nullus ordo ẽ nullum bonũ. nulla
natura ẽ. Hȩc quȩ nr̃a fides habet. &
utcumq ratio uestigauit. diuinarũ
scripturarum testimoniis munienda
sunt: ut qui ea minore intellectu asseqͥ
ñ possunt. diuinȩ auctoritati credant:
&e ob hoc intelligere mereantur. Qui
autẽ intelligunt. s ecclesiasticis literis
minꝰ instructi sunt: magis ea nos ex
nr̃o intellectu ꝓferre. quã in illis libris
ẽẽ ñ arbitrentur. Itaq d̾m eẽ incõmu¬
tabilem: sic scriptum ẽ in psalmis. Au¬
tabis ea ce mutabunt᷑: tu autẽ idem
ipse es. Et in libro sapientiȩ: de ipsa
sapientia. In seipsa manens: innouat
omĩa. Ynde &e apłs paulus: inuisibili.
incorruptibili. soli do. Et apłs iacobus.
Om̃e datum optimũ &e om̃e donum
ꝑfectum. desursum ẽ descendens a pa¬
tre luminũ.: apud quẽ ñ ẽ cõmutatio.
nec mom̃ti obumbratio. Item quia

Expanded text:
ra est; ubi autem nullus modus, nulla spera est; ubi autem nullus modus, nulla species, nullus ordo est, nullum bonum, nulla natura est. Haec, quae nostra fides habet et utcumque ratio uestigauit, diuinarum scripturarum testimoniis munienda sunt, ut qui ea minore intellectu adsequi non possunt, diuinae auctoritati credant et ob hoc intellegere mereantur ; qui autem intellegunt, sed ecclesiasticis litteris minus instructi sunt, magis ea nos ex nostro intellectu proferre quam in illis libris esse non arbitrentur. itaque deum esse incommutabilem sic scriptum est in psalmis: mutabis ea. et mutabuntur; tu autem idem ipse es; et in libro sapientiae de ipsa sapientia: in se ipsa manens innouat omnia. unde et apostolus Paulus: inuisibili, incorruptibili soli deo et apostolus Iacobus: omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. item quia
Abbreviated transcription (Latin):
tur mala. qͦd sint aliena &e incongrua:
tanquã si dicatur aliquis ñ bono mͦ
egisse. quia minus egit quã debuit:
aut qͦd ita egit sicut in re tali ñ de¬
buit: uł ampliꝰ quã oportebat. uł non
conuenient̃: ut hoc ipsum qͦd rep̾hen¬
ditur malo mͦ actum: ñ ob aliud iuste
rep̃hendat᷑: nͥ quia ñ ẽ ibi seruatus
modus. Item species mala. uł in com¬
paratione dicitur formosioris atq pul¬
chrioris: qͦd ista sit minor species. illa maice
ñ moles decore: aut quia ñ congruit
huic rei cui adhibita ẽ. ut aliena &e in¬
conueniens uideatur: tanquã si nudus
homo in foro deambulet: qͦd ñ offendit
si in balneo uideat᷑. Similiter &e ordo tẽ
malus dicit᷑: cum minꝰ ipse ordo seruat᷑.
Unde ñ ibi ordo: s potiꝰ mordinatio ma¬
la ẽ. Cum autẽ minus ordinatũ est
quã debuit. aut ñ sicut debuit: tam̃ uͥ
aliquis modus. aliqua species. aliquis
ordo ẽ: aliquod bonum. & aliqua natu¬

Expanded text:
tur mala, quia sint aliena et incongrua, tur mala, quia sint aliena et incongrua, tamquam si dicatur aliquis non bono modo egisse, quia minus egit quam debuit, aut quod ita egit, sicut in re tali non debuit, uel amplius quam oportebat uel non conuenienter: ut hoc ipsum, quod reprehenditur malo modo actum, non ob aliud iuste reprehendatur, nisi quia non est ibi seruatus modus. item species mala uel in comparatione dicitur formosioris atque pulchrioris, quod ista sit minor species, illa maior, non mole, sed decore, aut quia non congruit huic rei, cui adhibita est, ut aliena et inconueniens uideatur: tamquam si nudus homo in foro deambulet, quod non offendit, si in balneo uideatur. similiter et ordo tunc malus dicitur, cum minus ipse ordo seruatur: unde non ibi ordo, sed potius inordinatio mala est, cum aut minus ordinatum est quam debuit, aut non sicut debuit. tamen ubi aliquis modus, aliqua species, aliquis ordo est, aliquod bonum et aliqua natu
Abbreviated transcription (Latin):
nec ido tam̃ immoderatꝰ ẽ a quo modꝰ
omĩs reb tribuitur. ut aliquo mͦ eẽ
possint: necrursum moderatũ oportet
dici d̾m. tanquã ab aliquo modum
acceꝑit. Si autẽ dicamꝰ eum suminum
modum. forte aliquid dicimus: si tam̃
in eo qͦd dicimus summũ modum. in¬
telligamꝰ summũ bonũ. O mĩs enim
modus in quantũ modus ẽibonus est.
Unde om̃ia moderata. modesta. modifica¬
ta. dicisine laude ñ possunt. Quãquã
sub alio intellectu modum pro fine po¬
namus: & nullum modum dicamus.
ubi nullus ẽ finis. Quod aliquando cũ
laude dicitur: sicut dictum ẽ. & regni
eiꝰ ñ erit finis. Posset enĩ dici etiã ñ erit
modus: ut modus ꝓsine dictus intel¬
ligeretur. Nam qui nullo mͦ regnat:
ñ utiq regnat. Malus gͦ modus. uel
mala species. uł malus ordo aut ideo
dicunt᷑. qͥa minora sunt quã eẽ debue¬
runt: aut qͥa ñ his reb accõmodant᷑.
quib accõmodanda sunt. ut ido dican¬

Expanded text:
nec ideo tamen immoderatus est, a quo modus nec ideo tamen immoderatus est, a quo modus omnibus rebus tribuitur, ut aliquo modo esse possint. nec rursum moderatum oportet dici deum, tamquam ab aliquo modum acceperit. si autem dicamus eum summum modum, forte aliquid dicimus, si tamen in eo, quod dicimus summum modum, intellegamus summum bonum. omnis enim modus, in quantum modus est. bonus est: unde omnia moderata, modesta, modificata dici sine laude non possunt, quamquam sub alio intellectu modum pro fine ponamus et nullum modum dicamus, ubi nullus est finis: quod aliquando cum laude dicitur, sicut dictum est: et regni eius non erit finis. posset enim dici etiam "non erit modus," ut modus pro fine dictus intellegeretur; nam qui nullo modo regnat, non utique regnat. Malus ergo modus uel mala species uel malus ordo aut ideo dicuntur, quia minora sunt quam esse debuerunt aut quia non his rebus accomodantur, quibus accommodanda sunt: ut ideo dican
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. Nlam uulneratam eẽ confixio¬
ne clauoꝵ &e ꝑcussam delancea. quis ne¬
gat⁊ S etiam ipsa quȩ ꝓpͥe ab om̃ib cor-¬
ruptio corporis dicitur. id est ipsa putre¬
do si adhuc habet aliquid quod alte con¬
sumat̾bonum minuendo. crescit corrup¬
tio. Quod sipenitus absumpserit. sicut.
nullum bonum. ita nulla natura re¬
manebit: quia iam corruptio qͦd corrũ¬
pat ñ erit. Et ideo nec ipsa putredo erit:
quia uͥ sit omĩno ñ erit. Ideo quippe &e
parua atq exigua iam cõmuni loquen¬
diusu modica dicunt᷑. quia modꝰ in ei ᷤ
aliquis resistit: sine quo iam ñ modica. s
om̃ino nulla sunt. Illa autẽ quȩ ꝓpter
nimiũ ꝓgressum dicunt᷑ immodica :
ipsammietate culpant᷑: s tam̃ etiam ip-¬
sa sub do qui omĩa in mensura ce nume¬
ro &e pondere disposuit: necesse ẽ ut mͦ
aliquo cohibeant᷑. Ds̃ autẽ nec mođu¬
habere dicendus ẽ. ne finis eiꝰ dici putet᷑:

Expanded text:
tionem. nam uulneratum esse confixiotionem. nam uulneratum esse confixione clauorum et percussum de lancea quis negat? sed etiam ipsa, quae proprie ab omnibus corruptio corporis dicitur, id est ipsa putredo. si adhuc habet aliquid, quod alte consumat, bonum minuendo crescit corruptio. quod si penitus absumpserit, sicut nullum bonum, ita nulla natura remanebit, quia iam corruptio quod corrumpat non erit. et ideo nec ipsa putredo erit, quia ubi sit omnino non erit. Ideo quippe et parua atque exigua iam communi loquendi usu modica dicuntur, quia modus in eis aliquis restitit, sine quo iam non modica, sed omnino nulla sunt illa autem, quae propter nimium progressum dicuntur immodica. ipsa nimietate culpantur: sed tamen etiam ipsa sub deo, quia omnia in mensura et numero et pondere disposuit, necesse est. ut modo aliquo cohibeantur. Dhabere dicendus est, ne finis eius dici putetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tura a do est. Dolor autẽ quod p̾cipue
malum ñnulli arbitrantur. siue in ani¬
mo sit siuie in corpore: nec ipse potest eẽ.
nͥ in naturis bonis. Hoc enim ipsum
quod restitit ut doleat: qͦ dammͦ recii¬
sat ñ eẽ qd̾ erat: quia bonũ aliquod erat.
S cum ad melius cogitur.utilis dolorẽ.
cum ad deterius mutilis. In animo gͦ
dolorem facit. uoluntas resistens potesta¬
ti maiorit in corpore dolorem facit sensꝰ
resistens corpori potentiori. Sunt autẽ
mala sine dolore peiora. Peuis ẽ enim
gaudere de iniquitate: quã dolere de
correptione. uerumptamen etiam
tale gaudium ñ potest eẽ: nͥ ex adepti¬
one bonoꝵ inferioꝵ. S iniquitas ẽ deser¬
tio melioꝵ. Item in corpore melius est.
uulnꝰ cum dolore: quam putredo sine.
dolore: quȩ specialiter corruptio dicit᷑.
quam ñ uidit idest ñ passa ẽ mortua
caro dñi: sicut in ꝓphetia predictum
erat: nec dabis scm̃ tuũ uidere corrup¬

Expanded text:
tura a deo est. Dolor autem, quod praecipue tura a deo est. Dolor autem, quod praecipue malum nonnulli arbitrantur, siue in animo sit siue in corpore, nec ipse potest esse nisi in naturis bonis. hoc enim ipsum, quod restitit, ut doleat, quodam modo recusat non esse quod erat, quia bonum aliquod erat. sed cum ad melius cogitur, utilis dolor cum ad deterius, inutilis. in animo ergo dolorem facit uoluntas resistens potestati maiori; in corpore dolorem facit sensus resistens corpori potentiori. sunt autem mala sine dolore peiora; peius est enim gaudere de iniquitate quam dolere de corruptione . uerumtamen etiam tale gaudium non potest esse nisi ex adeptione bonorum inferiorum; sed iniquitas est desertio meliorum. item in corpore melius est uulnus cum dolore quam putredo sine dolore, quae specialiter corruptio dicitur: quam non uidit, id est non passa est mortua caro domini, sicut in prophetia praedictum erat: nec dabis sanctum tuum uidere corrup
Abbreviated transcription (Latin):
ro si bonum ẽ aliquod forma: unde qui
ea p̾ualent formosi appellant᷑. sicur a
specie speciosi: ꝓculdubio bonum aliqͥd
ẽ. etiam capacitas forme. Sicut quia bo¬
num ẽ sapientia: nemo dubitat qͦd bo¬
num sit capacem eẽ sapientiȩ. Et quia
om̃e bonum a do:neminẽ oportet du¬
bitare etiam istam siqua ẽ materiã. ñ ẽt̃
nͥa do. Magnifice gͥ &e diuinȩ ds nr̃ fa¬
mulo suo dixit: ego sum qui sum. Et
dices filiis ifrł: qui ẽmisit me ad uos. ue¬
re enim ipse ẽ: quia incõmutabilis est.
Om̃is enim mutatio facit ñ ec̃. quod erat.
Uere enim ipse ẽ: qui incõmutabilis est.
Cetera qͤ ab illo facta sunt:ab illo pro
modo suo eẽ acceꝑunt. Ci gͦ qui summe
ẽ: ñ potest eẽ contrariũ. nͥ quod ñ ẽ. Ac ꝑ
hoc sicut ab illo ẽ om̃e qͦd bonum ẽ. sic ab
illo ẽ om̃e quod naturale ẽ: qm̃ om̃e qͦd
naturalit̾ ẽ. bonum ẽ. Omĩs itaq natura
bona ẽ: ce om̃e bonum a do ẽ: omĩs gͦ na¬

Expanded text:
ro si bonum aliquod est forma, unde quia ro si bonum aliquod est forma, unde quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut a specie speciosi, procul dubio bonum aliquid est etiam capacitas formae; sicut quia bonum est sapientia, nemo dubitat, quod bonum sit capacem esse sapientiae. et quia omne bonum a deo, neminem oportet dubitare etiam istam, si qua est, materiem non esse nisi a deo. Magnifice igitur et diuine deus noster famulo suo dixit: ego sum qui sum et: dices filiis Israhel, qui est, misit me ad uos. uere enim ipse est, quia incommutabilis est; omnis enim mutatio facit non esse quod erat uere ergo ille est, qui incommutabilis est; cetera, quae ab illo facta sunt, ab illo pro modo suo esse acceperunt. ei ergo, qui summe est, non potest esse contrarium nisi quod non est; ac per hoc sicut ab illo est omne, quod bonum est, sic ab illo est omne, quod naturale est, quoniam omne, quod naturaliter est, bonum est. omnis itaque natura bona est et omne bonum a deo est; omnis ergo na
Abbreviated transcription (Latin):
Non eam dico quã manicheus hylem
appellat. dem̃tissima uanitate nesciens
quid loquatur. formatͥcem corpoꝵ:ũn
recte illi dictum ẽ. qͦd alterũ d̾m indiicat:
nemo enim formare ce creare corpora. nͥ
d̾̃s potest: neq enim creant᷑. nͥ cum eis mo¬
dus. &e species &e ordo subsistit: quȩ bona
ẽẽ nec eẽ posse nisi a dõ puto: quia iam eti-¬
am ipsi confitent᷑. s hylem dico qͣndam
penitꝰ informem &e sine qualitate mate¬
riemiunde istȩ quas sentimus qualita¬
tes formant᷑ ut antiqui dixerunt. Hinc
enim &e silua grece dicitur hyle. quod
oꝑantib apta sit:. ñ ut aliquid ipsa fa-¬
ciat: s unde aliqͥd fiat. ii ẽ Nec ista gͦ
hyle malum dicenda ẽ: quȩ ñ ꝑ aliquã
speciem sentiri. s ꝑ omĩmoda speciei pu¬
uationem cogitari uix potest. Habet eñ
& ipsa capacitatẽ formarum. Nam si ca¬
pere impositam ab artifice formam ñ
posset: nec materies utiq diceretur. Por¬

Expanded text:
non eam dico, quam Manichaeus hylen non eam dico, quam Manichaeus hylen appellat dementissima uanitate nesciens, quid loquatur, formatricem corporum — unde recte illi dictum est, quod alterum deum inducat; nemo enim formare et creare corpora nisi deus potest: neque enim creantur, nisi cum eis modus et species et ordo subsistit, quae bona esse nec esse posse nisi a deo, puto quia iam etiam ipsi confitentur — sed hylen dico quandam penitus informem et sine qualitate materiem, unde istae quas sentimus qualitates formantur, ut antiqui dixerunt. hinc enim et silua graece λη dicitur, quod operantibus apta sit, non ut aliquid ipsa faciat, sed unde aliquid fiat. nec ista ergo hyle malum dicenda est, quae non per aliquam speciem sentiri, sed per omnimodam speciei priuationem cogitari uix potest. habet enim et ipsa capacitatem formarum; nam si capere impositam ab artifice formam non posset, nec materies utique diceretur. por
Abbreviated transcription (Latin):
sentia. Quȩ tam etiam pͥuationes rerum.
sic in uniu̾sitate nature ordinant᷑: ut
sapient᷑ considerantib ñ indecent uice ᷤ
suas habe ⁊ sp ant. Nam ce ds certa
loca &e tempora ñ illuminando: tenebras
facit tam decenter quam ds. Si enim nos
continendo uocem. decenter int̾ponimꝰ
in loquendo silentium: quantomagis
ille quarundam rerum priuationes de-¬
center facit. sicut rerum omniũ ꝑfectus
artifex: Vnde &e in hymno tͥum pueroꝵ.
etiam lux & tenebre laudant dm:. idẽ ei
laudem in bene considerantium cordib
pariunt. Non gͦ mala in quantũ natura:
ẽ ulla natura.  cuiq naturȩ ñ ẽ mału:
nͥ minui bono. Quod siminuendo ab¬
sumeret᷑: sicut nullum bonum. ita nul¬
la natura relinqueretur: ñ solum qua¬
lem inducunt maniches̃uͥ tanta bona
inueniunt᷑. ut nimia eoꝵ cecitas mira
sit: s qualem potest quilibet indiicere.
Neq enim uł illa materies quã hylem
antiqui dixerunt: malum dicenda est.

Expanded text:
sentia. Quae tamen etiam priuationes rerum sentia. Quae tamen etiam priuationes rerum sic in uniuersitate naturae ordinantur, ut sapienter considerantibus non indecenter uices suas habeanloca et tempora non illuminando, tenebras fecit tam decenter quam dies. Si enim nos continendo vocem, decenter interponimus in loquendo silentium; quanto magis ille quarumdam rerum privationes decenter facit, sicut rerum omnium perfectus artifex? Unde et in hymno trium puerorum, etiam lux et tenebrae laudant Deum ; id est, ejus laudem in bene consipariunt. Non ergo mala, in quantum natura est, ulla natura, sed cuique naturae non est malum nisi minui bono. quod si minuendo absumeretur, sicut nullum bonum, ita nulla natura relinqueretur, non solum qualem inducunt Manichaei, ubi tanta bona inueniuntur, ut nimia eorum caecitas mira sit, sed qualem potest quilibet inducere. Neque enim uel illa materies, quam hylen antiqui di- xerunt, malum dicenda est.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. S ut quod dicimus intelligatur. & ni¬
mium tardis satis fiat: uł etiam ꝑtinaceᷤ
&e aꝑtissime ueritati repugnantes. co¬
gantur qd̾ uerum ẽ confiteri: int̾rogen¬
tur utrum corpori simie possit noce̾re
corruptio. Quod si potest ut fedius fiat:
quid minuit nͥ pulchritudinis bonũ:
Unde tamdui aliquid remanebit: quã¬
di corporis natura subsistit. Promde si
consumpto bono natura consumit᷑: bo¬
na ẽ gͦ natura. Sic &e tardum dicimus.
ueloci contrarium. S tam̃ qui se om̃ino
ñ mouet: nec tardus dici potest. Sic acu¬
uł canorȩ asperam. S si omnẽ speciem
uocis penitus adimas. silentium ẽ: ubi
uulla uox ẽ. Quod tam̃ silentium. eo ip-¬
so quod uox nulla ẽ: tanquã contrariũ
uoci solet opponi. Sic &e lucida & obseu¬
ra: tanquam duo contraria dicuntur.
Habent tamen ce obscura:aliquid lucis.
Quod si penitus careant: ita sunt tene¬
brȩ lucis absentia: sicut silentiũ uocis ab¬

Expanded text:
est.<. Sed, ut quod dicimus intellegatur et niest.<. Sed, ut quod dicimus intellegatur et nimium tardis satis fiat, uel etiam pertinaces et apertissime ueritati repugnantes cogantur quod uerum est confiteri, interrogentur, utrum corpori simiae possit nocere corruptio. quod si potest, ut foedius fiat, quid minuit nisi pulchritudinis bonum ? unde tamdiu aliquid remanebit, quamdiu corporis natura subsistit proinde si consumpto bono natura consumitur, bona est ergo natura. sic et tardum dicimus ueloci contrarium; sed tamen . qui se omnino non monet, nec tardus dici potest. sic acuuel canorae asperam; sed si omnem speciem uocis penitus adimas, silentium est, ubi uox nulla est: quod tamen silentium eo ipso, quod uox nulla est. tamquam contrarium uoci solet obponi. sic et lucida et obscura tamquam duo contraria dicuntur; habent tamen et obscura aliquid lucis, quod si penitus careant, ita sunt tenebrae lucis absentia sicut silentium uocis ab
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ & magnum & paruum. om̃is suaui¬
tas & magna & parua. omĩs mensura &e
magna &e parua. omĩs pulchritudo et
magna &e parua. omĩs pax & magna &
parua: & siqua similia occurrere potue¬
rint: maximeq illa quȩ ꝑ omĩa reꝑiun¬
tur. siue sp̃ualia. siue corporalia: omĩs mo¬
dus. omĩs species. omĩs ordo. & magnus
& paruus: a dño do sunt. Quib bonis
omĩb qui male uti uoluerit: diuino iu¬
dicio penas luet. Ubi autẽ nullum boꝵ
omĩno fuerit: nulla natura remanebit.
S in his om̃ib quecunq parua sunt:
in maioꝵ. comparatione contrariis no¬
minib appellant᷑. Sicut in hominis
forma quia maior ẽ pulchritudo: in eiꝰ
comparatione simiȩ pulchritudo defor¬
mitas dr. Et fallit imprudentes: tanꝗͣ
illud sit bonum: e hoc malum. Nec in¬
tendunt in corpore simiȩ modum ꝓpri¬
um: parilitatẽ ex utroq latere membroꝵ.
concordiam partium: in columitatis
custodiam: & cȩtera quȩ ꝓsequi longũ

Expanded text:
lumen et magnum et paruum, omnis suauitas et magna et parua, omnis mensura et magna et parua, omnis pulchritudo . et magna et parua. omnis pax et magna et parua et si qua similia occurrere potuerint maximeque illa, quae per omnia reperiuntur, siue spiritalia siue corporalia, omnis modus, omnis species, omnis ordo et magnus et paruus, a domino deo sunt. quibus bonis omnibus qui male uti uoluerit, diuino iudicio poenas luet; ubi autem nullum horum omnino fuerit, nulla natura remanebit. Sed in his omnibus quaecumque parua sunt. in maiorum comparatione contrariis nominibus appellantur: sicut in hominis forma quia maior est pulchritudo. in eius comparatione simiae pulchritudo deformitas dicitur. et fallit inprudentes, tamquam illud sit bonum et hoc malum; nec intendunt in corpore simiae modum proprium, parilitatem ex utroque latere membrorum, concordiam partium, incolumitatis custodiam et N cetera, quae persequi longum
Abbreviated transcription (Latin):
in modo. & specie. & ordine. membroꝵ
carnis laudat apłs: in omniũ animaliũ
carne inuenis: & maximoꝵ &e minimoꝵ:
cum omĩs caro in bonis t̾renis. ac ꝑhoc
minimis deputet᷑. Item qͥa cuiq culpȩ
qualis &e quanta pena debeat᷑ diuini iu¬
dicii ẽ. ñ humani: sic scriptum ẽ. O alti¬
tudo diuitiarum sapientie & scientie
d̃i: quã inscrutabilia sunt iudicia ẽius:
& inuestigabiles uiç eiꝰ. Item qͥa bonita¬
te di donant᷑ peccata conu̾sis: hoc ipsũ
qͦd xp̃c missus ẽ satis ostendit: qͥ ñ in sua
natura qua ds ẽ. s in nr̃a qͣm de femina
assumpsit. ꝓ nobis mortuus ẽ. Quã dĩ
bonitatẽ circa nos &e dilectionẽ sic p̾dicat
apłs. Comm̃dat inquit suã caritatẽ d̾s in
cati nunc in sanguine ipsiꝰ. salui erimis
ab ira ꝑ ipsum. Si enim cũ inimici ẽes
reconciliati sumus d̾o ꝑ mortem fili eiꝰ
multomagis reconciliati. salui erimus

Expanded text:
in modo et specie et ordine membrorum in modo et specie et ordine membrorum carnis laudat apostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maximorum et minimorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diuini iudicii est, non humani, sic scriptum est: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et investigabiles viae ejus ! Item quia bonitate Dei donantur peccata conversis, hoc ipsum quod Christus missus est, satis ostendit; qui non in sua natura qua Deus est, sed in nostra quam de femina assumpsit, pro nobis mortuus est: quam Dei bonitatem circa nos et dilectionem sic praedicat Apostolus: Commendat, inquconciliati in sanguine ipsius salui erimus ab ira per ipsum. si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus deo per mortem fili eius, multo magis reconciliati salui erimus