comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quietis studio minus se in aliors
collectionem succendit: & quantũ
introrsum conspicit. apire aliis pre¬
dicando non sufficit. Lia uͦ lupa &
fecunda est: quia actiua uita dum
cendit: multos in bono oꝑe filios
generat. Et si in contemplatione
mentem tenere non ualet: ex eo
tñ qđ agit. exterius gignere sequa¬
ces ualet. Post liȩ gͦ complexum
ad rachelem iacob ꝑuenit : quia
ꝑfectus quisq ante actiuȩ uitȩ
ad fȩcunditatem iungitur: & post
contemplatiuȩ ad requiem co-¬

Expanded text:
quietis quietis collectionem succendit, et quantum introrsum conspicit, aperire aliis praedicando non sufficit. Lia vero lippa et fecunda est, quia activa vita dum cendit, multos in bono opere filios generat; et si in contemplatione mentem tenere non valet, ex eo tamen quod agit exterius gignere sequaces valet. Post Liae ergo complexus ad Rachelem Jacob pervenit, quod profecto quisque ante activae vitae ad fecunditatem jungitur, et post contemplativae ad requiem co
Abbreviated transcription (Latin):
licet ⁊ rachel. nisi actiua & cõtẽpla¬
tiua uita signatur: Lia quippe in¬
terpretatur laboriosa: rachel uero
oiuis ł uisum principium. Actiua
autem uita laboriosa est: quia
desudat in oꝑe. Comtemplatiua
uͦ simplex ad solum uidendum
pͥncipium anhelat. uidelicet ad¬
concupierat. s in nocte accepit
liam: quia uidelicet omnis qui
patriȩ appetit. S prius necesse est.
ut in nocte uitȩ presentis oꝑetur
bona q̃ potest: desiidet in labore.
id est liam accipiat: ut post aduiden¬
dum principium in rachel cõplex¬
ih requies cat. Erat autem rachel
uidens & sterilis: lia autẽ lippa sed
fecunda: rachel pulchra & infecun¬
da: quia nimirum mens cum con-¬
templandi otia appetit. plus uidet:
s minus do filios generat. Cum uͦ lia
ad laborem se predicationis dirigit:
minus uidet. s amplius parit.
Contemplatiua gͦ uita speciosa est
in animo:s dum quiescere in silen¬
tio appetit. filios non generat. Ex pre¬
dicatione uidet & non parit: quia

Expanded text:
licet et Rachel, nisi activa et contemplativa vita signatur? Lia quippe interpretatur laboriosa, Rachel vero ovis, vel visus principium. Activa autem vita laboriosa est, quia desudat in opere. Contemplativa vero simplex, ad solum videndum principium anhelat, videlicet concupierat, sed in nocte accepit Liam, quia videlicet omnis qui patriae appetit, sed prius necesse est ut in nocte vitae praesentis operetur bona quae potest, desudet in labore, id est, Liam accipiat, ut post, ad videndum principium, in Rachel amplexibus requiescat. Erat autem Rachel videns et sterilis; Lia autem lippa, sed fecunda. Rachel pulchra et infecunda, quia nimirum mens quae contemplandi otia appetit, plus videt, sed minus Deo filios generat. Cum vero se ad laborem praedicationis dirigit, minus videt, sed amplius parit. Contemplativa vita valde speciosa est in animo, sed dum quiescere in silentio appetit, filios non generat ex praedicatione: videt, et non parit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sua. eo qđ esset sterilis: qui exaudi-¬
uit eum: & dedit conceptũ rebeccȩ.
Sigͦ multiplicatio gn̾is abrahȩ per
isaac p̃destinata fuit: cur coniugẽ
sterilem accepit: S nimirum con¬
stat. quia predestinatio precib im-¬
pletur: quando in quo ds̃ multipli¬
care semen abrahȩ p̃destinauerat:
oratione obtinuit. ut filios habe

Expanded text:
od esset sterilis, qui exaudivit eum, et dedit conceptum Rebeccae. Si ergo multiplicatio generis Abrahae per Isaac praedestinata fuit, cur conjugem sterilem accepit? Sed nimirum constat: quia praedestinatio precibus impletur, quando is in quo Deus multiplicare semen Abrahae praedestinaverat, oratione obtinuit, ut filium habe
Abbreviated transcription (Latin):
regunt: bonam uicissitudiñe cłõ largitori¬
utiq restituunt. Bonus rex ad iusticiã faci¬
luis a delicto regreditur. qmͣ de iusticia ad¬
delictum̃ transfert᷑: ut nouerit hic eẽ casum:
illuc ꝓpositũ. In proposito eiꝰ eẽ debet: num qͣ
egredi a ueritate. Qd̾ si casu titubare ꝯtigerit:
mox refurgere debet:¬
.li. De pacientia

Expanded text:
regunt, bonam utique vicissitudinem Deo largitorregunt, bonam utique vicissitudinem Deo largitori restituunt. 4. Bonus rex facilius ad justitiam a delicto regreditur quam de justidelictum transfertur. Ut noveris hoc esse casum, illud propositum. In proposito ejus esse debet, nunquam egredi a veritate. Quod si casu titubare contigerit, mox resurgere. CAP. 41. - De patientia
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum m̃te humiliet. p̃ponens s exempłu
humilitatis dauid. qͥ de suis meritis ñ tu¬
niuit: s humilit̃ sese deiciens dixit. Llilis
inceda & uilis apparebo ante dm: qui me
instituit. Iste nulla ꝓspitate erigitu: nul
la adũsitate turbatur: ñ innititur ꝓpriis
uirib: nec a dño recedit cor eiꝰ regni fasti¬
gio humili p̃sidet animo. Non eũ delec¬
t̾at miqͥtas: ñ inflaminat cupiditas. Sine
de fraudatione alicuiꝰ ex pauꝑe diuitem
facit. & qͦd iusta potestate a ppło extorque¬
re poterat᷑ sepe miscdiȩ clementia donat.
Dedit cds pͥncipib p̃sulatũ pro regiine
ppłoꝵ: ce illis eos preesse uoluit: cum quibris
una est eis nascendi moriendiq conditio
Prodesse gͦ debet ppłis pͥncipatꝰ non noceres
Nec dominando pmere. s condescendendo &¬
sulere: ut uere sit utile hoc potestatis insig¬
neiᷤ&e dono di protintione utant᷑ membrx
xp̃i. Membra quippe. xp̃i fideles sunt ppli.
qͦs dũ ea potestate qͣm accipiunt optime

Expanded text:
ens sibi exemplum humilitatis David, qui de suis meritis non tumuit, sed humiliter sese dejiciens, dixit: Vilis incedam, et vilis, apparebo ante Dominum qui me instituit. Iste nulla prosperitate erigitur, nulla 341 adversitate turbatur; non innititur propriis viribus, nec a Domino recedit cor ejus; regni fastigio humili praesidet animo; non eum delectat iniquitas, non inflammat cupiditas; sine defraudatione alicujus ex paupere divitem facit; et quod justa potestate a populis extorquere poterat, saepe misericordi clementia donat. 3. Dedit Deus principibus praesulatum pro regimine populorum, illis eos praeesse voluit, cum quibus una est eis nascendi moriendique conditio. Prodesse ergo debet populis principatus, non nocere; nec dominando premere, sed condescendendo consulere, ut vere sit utile hoc potestatis insigne, et dono Dei pro tutione utantur membrorum Christi. Membra quippe Christi fideles sunt populi, quos dum ea potestate, quam accipiunt, optime
Abbreviated transcription (Latin):
lut quosłã fontes quatuor uirtutes. uitia qͦ¬
q quatuor. uelut quas cłã origines maloꝵ
om̃ium diffinunt. Hȩc sunt nimirũ decẽ
q̃a me uoluistis enodari capitula: ñ ut ab¬
solutio eoꝵ uobis aliqͥd ꝯgnitioniᷤ afferret:
sedut ur̃a magis cura si regularit᷑ imꝑatũ
aninũ impleuero. ñ nichil edificationis tali-¬
um studiosis hoꝵ & his similiũ capituloꝵ
explicatione conferret. Ceterum si tu ea nes¬
cires: numꝗͣ tanto ordine dilucidanda pro-¬
poneres. Ideo autẽ uoliuistis cognita uobis
disputationib illustrari. ut aut me si ali¬
qͥd secus acratio habet exponerem. faceretis
emendari uł corrigi: aut certe ꝑsollicitudi¬
nẽ urãm meũq sermonẽ ad alioꝵ noticiã
possint catholicȩ disputata ꝑduci. Nunc

Expanded text:
am quatuor virtutes; vitia quoque quatuor, velut quasdam origines malorum omnium definivit. Haec sunt nimirum decem, quae a me voluistis enodari capitula, non ut absolutio eorum vobis aliquid cognitionis afferret, sed ut vestra magis cura, si regulariter imperatum munus implevevo, nonnihil aedificationis talium studiosis, horum et his similium capitulorum explicatione conferret. Caeterum si tu ea nescires, nunquam tanto ordine dilucidanda proponeres. Ideo autem voluistis cognita vobis disputationibus illustrari, ut aut me, si aliquid secus quam ratio habet exponerem, faceretis emendari vel corrigi; aut certe per sollicitudinem vestram, meumque sermonem ad aliorum notitiam possent catholice disputata perduci. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
tates ȩccłiȩ possideri. an ꝑfectioniᷤ amore ꝯ¬
tẽpni: quȩ sit abstinentiȩ credenda ꝑfectio:
& utrũ tantũ corpori an &e animȩ necessa¬
ria debeat iudicari: quantũ a uirtutib ue-¬
riᷤᷤ uirtutũ similitudines distent: quib
p̃cedentib causis & subsequentib incre¬
mentiᷤᷤ nasci soleant uitia uł augeri: et
quib possint ad iuuante dño remediis.

Expanded text:
is amore contemni. Quae sit abstinentiae credenda perfectio; et utrum tantum corpori an et animae necessaria debeat judicari. Quantum a virtutibus veris virtutum similitudines distent. Quibus praecedentibus causis et subsequentibus incrementis nasci soleant vitia vel augeri; et quibus possint
Abbreviated transcription (Latin):
ita si ei caritas admisceat᷑ edificat. Ae ꝑ hoc
qui de deo loqͥ uoluerit. aut nichil dicit.
& nulla eum p̃cipitat inflatio: aut si ali¬
qͥd dix̾it et se credidĩt a dõ accepisse qͦd dix̃. ht̃
unde dõ grãs agat: et non habet quod
ingenii sui uirib elatꝰ ascͥbat. S iam ipsa ca¬
puula quȩ ut cumq soluenda ꝓposustis ad¬
taq iubes ut paucis edisseram. quȩ sit uitȩ
contemplatiuȩ ꝓpeietas: ⁊ qͥd int̾ ipsam
et actiuam uitam in ters it.
quanta possum breuitate distinguam:
utrum is cui eccłiȩ regendȩ cura cõmissa
est. contẽplatuȩ uirtutis fieri particeps possit:
utrũ ȩquaminit̾ sustinendi sint diuma p̃¬
cepta calcantes. an ꝓmodo peccati debeant
ecclesiastica seueritate coargui: utrũ con

Expanded text:
ita si ei caritas admisceatur, aedificat . Ac per hoc, ita si ei caritas admisceatur, aedificat . Ac per hoc, qui de Deo loqui voluerit, aut nihil dicit, et nulla eum praecipitat inflatio; aut si aliquid dixerit, et se crediderit a Deo accepisse quod dixit, habet unde Deo gratias agat, non habet quod ingenii sui viribus elatus ascribat. 3. Sed jam ipsa capitula, quae utcunque solvenda proposuistis, atbetis ut paucis edisseram quae sit vitae contemplativae proprietas: et quid inter ipsam et activam vitam intersit, quanta possum brevitate distinguam. Utrum is cui Ecclesiae regendae cura commissa est, contemplativae virtutis fieri particeps possit. Utrum aequanimiter sustinendi sint divina praecepta calcantes, an pro modo peccati debeant Ecclesiastica s
Abbreviated transcription (Latin):
uis infirmiᷤᷤ ceruicib sit onꝰ impositũ: cui
sustinendo & si mea me rusticitas faciebat
inualidũ: ur̃a fieri credidi fide qͥ iube-¬
fidutiam dabat: qͦd magnarũ rerũ mag¬
nꝰ ipse conatꝰ. eẽt ꝓfect᷑ etiamsi nullus dispu-¬
tantem sequeret᷑ effectꝰ. Siquidẽ necessari¬
aꝵ tractatio questionũ. & si ñ instruit
niuenientis qͦd querit ammũ. exercet saltẽ
querentis ingenui: ut aut nouerit se queren¬
do & nichil inueniendo nescire quod se forte
nosse p̾supserat: & ignorantiȩ suȩ consequent᷑
ammonitꝰ. qͦo sͥ deesse uiderit quęrat: qͦd
inuenerit tẽneat:. ⁊ qͦd tenuerit ꝑseuerant᷑ exerce-¬
at: aut si qͦd s̃ de diuinis litters ꝓpositũ fuerat sa¬
lubrit̾ tractare. ac sufficient̾ explicare potũt. ñ de
inuentione u̾tatis inflet᷑. s in dño qͥ intꝰ eũ illuĩauit ut
tia sicut sine dono dĩ qͦd est caritas inflat:

Expanded text:
vis infirmis cervicibus onus impositum: cui oneri vis infirmis cervicibus onus impositum: cui oneri sustinendo, etsi mea me rusticitas faciebat invalidum, vestra fieri credidi fide qui jubefiduciam dabat, quod magnarum rerum magnus ipse conatus esset, etiamsi nullus disputantem sequeretur effectus. Siquidem necessariarum tractatio quaestionum, etsi non instruit non invenientis quod quaerit animum, exercet saltem quaerentis ingenium: ut aut noverit se quaerendo, et nihil inveniendo nescire quod se forte nosse praesumpserat; et ignorantiae suae consequenter admonitus, quod sibi deesse viderit, quaerat; quod invenerit teneat; et quod tenuerit, perseveranter exerceat: aut si quod sibi de divinis Litteris propositum fuerat, salubriter tractare, et sufficienter explicare potuerit; non de inventione veritatis infletur, sed in Dominsicut sine dono Dei, quod est caritas, inflat,
Abbreviated transcription (Latin):
enim michi & uire forsitan uidebat᷑. quod
etiam ipse presũptionẽ meã potuissetiᷤ mi¬
ꝓuidȩ temeritatiᷤ arguere: si tantam rem
que utiq esset operose tractanda. facile ac
sine ulla deliberatione susceperim: cum
me oporteret priꝰ ipsius rei pondꝰ unde
adhoc arripiendũ qͦo iuberetis accedere.
His & talib sollicita consideratione ꝑspectĩ
necessariũ duxi. ut me aliqmͣdiu ascͥbendi
p̾sumptione suspenderem. S quia sicut
cogitanda fuit iniuncti oꝑis difficultas.
ita cogitari debuit inuingentis auctoritas:
nec uolui nec debui usq quaq resistere:
certꝰ quia uires meas multo amplius ad¬
iuuaret tui p̾cipientis oratio: qua grauaret
ipsiꝰ materiȩ magnitudo. Deinde illa con-¬
sideratio ammũ meũ sui ᷤ uirib diffidentẽ
in audatiã subeundȩ p̾ceptioniᷤ ur̃ȩ ꝑdux¬
it: qͦd iam ñ humilitatis ess ꝑseueranter
tenere silentiũ. s suꝑbiȩ ultra renuere. qͣm.¬

Expanded text:
ihi, et jure forsitan videbatur, quod etiam ipsi praesumptionem meam potuissetis improvidae temeritatis arguere, si tantam rem, quae utique esset operose tractanda, facile ac sine ulla deliberatione susciperem: cum me oporteret prius ipsius rei pondus unde ad hoc arripiendum, quod juberetis, accedere. His et talibus sollicita consideratione perspectis, necessarium duxi, ut me aliquandiu a scribendi praesumptione suspenderem. Sed quia sicut cogitanda fuit injuncti operis difficultas, ita cogitari debuit injungentis auctoritas, nec volui, nec debui usquequaque resistere, certus quod vires meas multo amplius adjuvaret tua praecipientis oratio, quam gravaret ipsius materiae magnitudo. Deinde illa consideratio animum meum suis viribus diffidentem, in audaciam subeundae praeceptionis vestrae perduxit; quod jam non humilitatis esset perseveranter tenere silentium, sed superbiae ultra renuere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
des quȩ corde tenetur. si ore non ꝓserat᷑. Be
dicens. P erũt fides: ablata est de ore eoꝵ. fi¬
des enim quȩ corde credit᷑: oris confessione
& frustra sͥ de sola fide blandit᷑: qͥ bonis oꝑib
ñ ornatur. Qui cruc̃e portat: debet mundo

Expanded text:
des, quae corde tenetur, si ore non proferatur. De des, quae corde tenetur, si ore non proferatur. De dicens: Periit fides, ablata est de ore eorum . Fides enim quae corde t frustra sibi de sola fide blanditur, qui bonis operibus non ornatur. Qui crucem portat, debet mundo
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ꝑ fidem. Beatũ aũt eẽ. qͥ & recte cre¬
dendo bene uiuit: ce bene unuendo fidẽ rectã
custoctit. D eus si creditur. merito inuo cal
crre deo. O m̃e em̃ qͦd ñ est ex fide: peccatũ est.
fides nequaqͣm ui extorquet᷑. s ratione & exem-¬
plis suadetur. Quib autẽ exigit᷑ iuolent᷑. ꝑse-¬
uerare in eis ñ potest: exemplo ut ait qͥdam no-¬
uelle arboris: cuiꝰ siqͥs cacum̃ uiolent̾̃ imp̃sserit :
denuo du laxatur. in id qͦd fuerat statim reu̾tit᷑.
Sic̃ homo libero arbitͥo conditꝰ sua sponte diu̾tit
a do: ita ex ꝓp̾a mentis conu̾sione credendo re¬
currit ad dm: ut & libertas agnoscat᷑ arbitrii
ꝑ ꝓpͥam uoluntatẽ. & beneficiũ gr̃ȩ ꝑ acceptam
fidei ueritatẽ. In corde respicit ds fidẽ. uͥ ñ se¬
possunt homines excusare: qͥ ore simulant ue-¬
ritatis ꝓfessionẽ: & corde retinent erroris im¬
pietatem. Sieut nichil ꝓficit fides quȩ ore
retinetur & corde ñ credit᷑: ita nichil ꝓficit fi-¬

Expanded text:
 fidem; beatum autem esse, qui et recte credendo bene vivit, et bene vivendo, fidem rectam custodit. 2. Deus, si creditur, merito invocatur cere Deo : Omne enim quod non est ex fide peccatum est . 4. Fides nequaquam vi extorquetur, sed ratione atque exemplis suadetur. A quibus autem exigitur violenter, perseverare in eis non potest: exemplo, ut quidam ait, novellae arboris, cujus si quis cacumen violenter impresserit, denuo, dum laxatur, in id quod fuerat, confestim revertitur 5. Sicut homo, libero arbitrio conditus, sua sponte divertit a Deo, ita ex propria mentis conversione credendo, recurrit ad Deum, ut et libertas agnoscatur arbitrii per propriam voluntatem, et beneficium gratiae per acceptam fidei veritatem. possunt homines excusare, qui ore simulant veritatem, et corde retinent erroris impietatem. 7. Sicut nihil proficit fides quae ore retinetur, et corde non creditur, ita nihil profutura fi
Abbreviated transcription (Latin):
humano t̾rore ꝑ ypocͥsin tenere se simulant: &
qͥ esse non possunt aꝑte mali: ꝑ t̾rorem fictȩ bo-¬
ni noscunt᷑. A matores mundi pugnant ali¬
quando ꝓ fide: & aliis quidẽ ꝓficiunt: ipsi uͦ
amore t̾reno implicati cȩlestia non requirunt:
s ũbo tantũ fidẽ defendunt. Quidã ꝑ side etiã
hereticos insecunt᷑: s ꝑ arrogantiam eos qͥ intra
ȩccłiam st̃ contẽpnunt. Adu̾sarios quidẽ fidei
confitant ꝓ infidelitatẽ: s fideles p̾munt fasce¬

Expanded text:
m per hypocrisim tenere se simulant. Et qui esse non possunt aperte mali, per terrorem ficte boni noscuntur. 14. Amatores mundi pugnant aliquando pro fide, et aliis quidem proficiunt; ipsi vero, amore terreno implicati, coelestia non requirunt, sed verbo tantum fidem defendunt. 15. Quidam pro fide etiam haereticos insequuntur, sed per arrogantiam eos qui intra Ecclesiam sunt contemnunt. Adversarios quidem fidei confutant pro infidelitate, sed fideles p
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ extenta suꝑ om̃s gentes. Itẽ postqͣm
sub ꝑsona babiloniȩ arguit umũsũ mimdi:
rursus ad eancłe qͣsi de genere ad spẽm reu̾¬
tit᷑ dicens. quȩ eidem ciuitati specialit̾ con-¬
tigerunt. E cce ego suscitabo suꝑ eos medos.
Nam regnante baltasar: a medis obtenta est
babilonia. Sic & in onis egypti ex ꝑsona eiꝰ¬
dem totũ uult intelligere mundũ dicendo :
&e ꝯcͣrere faciã egiptis adĩsꝰ egiptis. regnũ adũs
regnũ: cũ egyptꝰ ñ multa regna s unt̃i ha¬
buisse regnum scribit᷑. Quinta regula ẽ de
tẽporib ꝑ qͣm aut pars maxima tẽporis ꝑ
partẽ minaeẽ inelucit᷑: aut pars minima t̃pes
ꝑ partẽ maiorẽ intelligitur: sicut ẽ de tͥduo do¬
minice sepulturȩ: du nec tͥb plenis dieb ac
noctib iacuerit in sepulchro. s tam̃ a parte
totũ triduum accipitur: uł sic̃ illud quod
ros: qͥ tam̃ dominante ioseph egypto dñati st̃:
nec statim post quadringentos annos egres-¬

Expanded text:
nsa super omnes gentes . Item postquam sub persona Babyloniae arguit universum mundum, rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt. Ecce ego suscitabo super eos Medos . Nam regnante Balthassar, a Medis obtenta est Babylonia. Sic ex persona unius Aegypti totum vult intelligere mundum dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus regnum . Cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse describatur regnum. Quinta regula est de temporibus, per quam aut pars maxima temporis per partem minorem inducitur, aut pars minima temporis per partem majorem intelligitur. Sic est de triduo Dominicae sepulturae, dum nec tribus plenis diebus ac noctibus jacuerit in sepulcro, sed tamen a parte totum triduum accipitur. Vel sicut illud quod ros. Qui tamen dominante Joseph Aegypto, damnati sunt; nec statim post quadringentos annos egres
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ꝑfecto: utroq tam̃ ꝓ tempore sua queq con-¬
uenientia cõmodans. & tam̃ ꝓ ista mutatione
ñ est eredendꝰ ds mutabilis. s potius inde admi-¬
rabilis p̃dicandꝰ est: qͥa manens in cõmutabilis.
qͥd euiq ut dixinꝰ tp̃ri cõmocłi fuit. magna
cum distributione concessit. Sub uet̾i testa¬
mento minoris culpȩ erant peccata: qͥa in eo
ñ ipsa ueritas. s. umbra ueritatis aderat. Nã
in testam̃to nouo p̃ceptis altiorib manifesta
facta quedam. quȩ in illo ppło umbrȩ ueri¬
tatis deseruierant: deserenda nob̾ p̃cipiuntur.
Illuc eni fornicatio & retributio iniuriȩ com¬
missa sunt nec nocebant: in testam̃to autẽ no¬
uo graui animadu̾sione dãpnant᷑ si admit¬
tantur.
xxii. De sanbolo & oratione

Expanded text:
vero perfecto, utrique tamen pro tempore sua quaeque convero perfecto, utrique tamen pro tempore sua quaeque convenientia commodans. Et tamen pro ista mutatione non est credendus Deus mutabilis, sed potius inde admirabilis praedicandus est, quia manens incommutabilis, quid cuique ut diximus tempori commodum fuit, magna cum distributione concessit. 3. Sub Veteri Testamento minoris culpae erant peccata, quia in eo non ipsa veritas, sed umbra veritatis aderat. Nam in Testamento Novo praeceptis altioribus manifesta facta quaedam, quae in illo populo umbrae veritatis deservierant, deserenda nobis praecipiuntur. Illic enim fornicatio et retributio injuriae permissa sunt, nec nocebant; in Testamento autem Novo gravi animadversione damnantur, si admittantur. CAPUT XXI. De symbolo et oratione
Abbreviated transcription (Latin):
corporis caput designans. Itẽ ex nomine capi-¬
tis significatur corpꝰ. sicut in euangłio dicitur
duodecim uos elegi. s unus ex uobis diabolus
est: uidam utiq indicans. qͥa diaboli coepus
fuit. A postata quippe angłs om̃ium caput ẽ
imquoꝵ: & huiꝰ capitis corpꝰ sunt om̃s miqͥ:
sicq cum membris suis unitꝰ est. ut sepe qͦd
corpori eiꝰ dr. ad eũ potiꝰ referat᷑: rursum quod
illi ad membra iterum ipsius diruietur: sicut
in ysaia. ubi dum contra babiloniam hoc est
contra diaboli corpꝰ multa dixisset sermo pro
pheticus: rursus ad caput id est ad diabolum
oraculi sententiam deriuat dicens. Quomͦ ceci-¬
uidam Be differentia testam̃toꝵ.
nouo. ñ intelligentes quod łs qͥd euq congru-¬
erit tempori. magna quadam distributione
concesserit: sicut in lege imperat nuptias. in
ferri. in euangłio alteram prebere ꝑeucienti
maxillami S illa ꝓ tempore fragili ppło. ista

Expanded text:
corporis caput designans; item ex nomine capicorporis caput designans; item ex nomine capitis significatur corpus sicut in Evangelio dicitur: Duodecim vos elegi, et unus ex vobis diabolus est . Judam utique indicans, quia diaboli corpus fuit. Apostata quippe angelus omnium caput est iniquorum, et hujus capitis corpus sunt omnes iniqui; sicque cum membris suis unus est, ut saepe quod corpori ejus dicitur, ad eum potius referatur. Rursum quod illi ad membra ipsius iterum deriventur, sicut in Isaia, ubi dum contra Babyloniam, id est dum contra diaboli corpus multa dixisset sermo prpheticus, rursus ad caput, id est, ad diabolum, oraculi sententiam derivat, dicens: Quomodo ceciXX. De differentia Testamentorunovo. Non intelligentes quod Deus quid cuique congruerit tempori magna quadam distributione concesserit: sicut in lege imperat nuptias , inferre , in Evangelio alternam praebere percutienti maxillam . 2. Sed illa pro tempore fragili populo, ista
Abbreviated transcription (Latin):
facta dicunt᷑. sed̾m dĩ et̾̃nitatẽ accipienda st̃.
apud que iam om̃ia facta st̾. quȩ futura
sunt. Sexta regula est de recapitulatione. Re-¬
capitulatio enĩ est. du scͥptura redit ad illud
cuiꝰ narratio iam transierat: sicut cũ filiõ filioꝵ
noe scͥptura cõmemorasset dixit illos fuisse
in linguis & gentib suis ide tam̃ postea qͣsi
hoc etiam in hoce ordine tẽporũ reqͥreretur:
erat inqͥt om̃is tr̃a sabium unũ: & uox una¬
si una lingua erat om̃ib nͥ qͥa ad illud qͦd
iam transierat recapitulando est reũsa narra¬
tio: Septima regula est de diabolo & eiꝰ cor¬
pore: qua sepe dicunt᷑ ipsiꝰ capitiꝰ quȩ suo ma-¬
gis conueniunt corpori: sepe uͦ eiꝰ uidentur
dicta membroꝵ & non nͥ capiti congruunt.
Ex nomine quippe coeporis intelligitur capui:
ut est illud in euangłio de zirania & tritico
admixtodicente dño. immicꝰ homo hoc fec̃.
hominẽ ipsum diabolũ uocans: & ex nõĩe

Expanded text:
facta dicuntur, secundum Dei aeternitatem accipienda sunt, apud quem jam omnia facta sunt, quae futura sunt. Sexta regula est de recapitulatione. Recapitulatio est enim, dum Scriptura tendit ad illud, cujus narratio jam transierat, sicut cum filios filiorum Noe Scriptura commemorasset , dicit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea quasi hoc etiam in hoc ordine temporum requiritur: Erat, inquit, omnis terra labium unum labii unsi una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa narratio? Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quod saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori. Saepe vero videntur esse dicta membrorum, et non nisi capiti congruunt. Ex nomine quippe corporis intelligitur caput, ut est in Evangelio de zizaniis tritico admistis, dicente Domino: Inimicus homo hoc fecit ; hominem ipsum diabolum vocans, et ex nomine
Abbreviated transcription (Latin):
altã pars est cuiꝰ peccata deleuit. & cui dicit me¬
us es tu: & altera cui dicit. conũtere ad me & re-¬
dimam te. Qui si conu̾tant᷑: peccata eoꝵ delent᷑.
Phanc enĩ regulam. sic ad om̃s loquitur scrip-¬
tura: ut & boni redarguant᷑ cum malis: et
mali laudent᷑ pro bonis. S quid ad quẽ ꝑui¬
near: qͥ prudent᷑ legerit discet. Tercia regła
⁊ hẏstoricȩ oportet fidẽ tenere: & spiritalit̾
legem intelligere. Quarta regła est de specie
&e genere: ꝑ quã pars pro toto & totũ pro
parte accipitur: ueluti si uni ppło uł ciuita¬
ti loquatur ds: & tam̃ intelligatur omnẽ
contingere mundum. Nam licet adũsus
unam ciuitatẽ babilomã ꝑ ysaiam ꝓphe¬
tam dñs cõminet᷑ : tam̃ du contra eã loqͥt᷑
transit ad genꝰ de specie: & com̃tit contra to-¬
tum muncłu sermonẽ. Certe siñ diceret ad¬
ũsus uniu̾ sũ orbem. ñ adderet infra genera¬

Expanded text:
altera pars est cui peccata delevit, et cui dicit mealtera pars est cui peccata delevit, et cui dicit meus es tu; et altera cui dicit, convertere ad me, et redimam te; qui si convertantur, peccata eorum delentur. Per hanc enim regulam sic ad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur propter bonos; sed quid ad quem pertineat qui prudenter legerit discet. Tertia regula et historice oportet fidem tenere, et spiritualiter legem intelligere. Quarta regula est de specie et genere, per quam pars pro toto, et totum pro parte accipitur, veluti si uni populo vel civitati loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem contingere mundum. Nam licet adversus unam civitatem Babyloniam per Isaiam prophetam Dominus comminetur; tamen dum contra eam loquitur, transit ad genus de specie, et convertit contra totum mundum sermonem. Certe si non diceret adversus universum orbem, non adderet infra genera
Abbreviated transcription (Latin):
eptem esse int̾ cetera regulas locutionũ
scãrum scͥpturarũ: qͥdam sapientes dixe¬
runt. P rima regła est de dño & eius corpore.
quȩ de uno aut ad unũ loquit᷑: atq in una
psona mͦ caput mͦ corpꝰ ostendit: sicut ysaias
ait. Indinit me uestimento salutari quasi
sponsum decoratũ corona: & quasi sponsam
ornatam monilib suis. In una enĩ ꝑsona du-¬
plici uocabulo nominata: & caput id est spon-¬
sum. & eccłiam id est sponsam manifestauit.
Prõinde notanłu in scripturis qͣndo specialit̃
caput descͥbitur: quando & caput & corpꝰ. aut
quando ex utroq transeat ad utrũq. aut ab
altero ad alterũ: sicq qͥd capiti qͥd corpori o¬
ueniat. prudens lector intelligat. Scdã regła
est de dñi corpore uͦ. & ꝑmixto. Nam uident᷑
quedã uniꝰ conuenire ꝑsonȩ. qͦd tam̃ ñ est
uniꝰ᷑: ut est illud. Puer meus es tu isrł. ecce
deleui ut nubem iniquitates tuas tuas. &¬
sicut nebulam peccata tua: conu̾̃tere ad me

Expanded text:
eptem esse inter caeteras regulas locutionum sanctarum Scripturarum, quidam sapientes dixerunt. Prima regula est de Domino et ejus corpore, quae de uno aut ad unum loquitur, atque in una persona, modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me vestimento salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata caput, id est, sponsum, et Ecclesiam, id est, sponsam, manifestavit. 3. Proinde notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando et caput, et corpus; aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat, prudens lector intelligat. 4. Secunda regula est de Domini corpore vero et permisto. Nam videndum quaedam unius conveniunius, ut est illud: Puer servus meus es tu Israel, ecce delevi ut nubes iniquitates tuas, et sicut nebulam peccata tua. Convertere rever
Abbreviated transcription (Latin):
enim publico bello ꝑdidit: ad
excitendas occulte insidias exardescit
Quietis nãq iã tempore. ao uictoris a-¬
nimum redit: & uł rerum dampna.
ł iniuriarum iacula ad menioriam
rediicit. Cuncta quȩ sibi illata st̃
illa se ęquanimiter tolerasse post
uictoriã captiuus crubescat: seq ñ
reddidisse contumelias doleat: & de¬
uictores sunt. s ꝑ negeligentiam pꝰ¬
modum intra urbis claustra ca
quos irruens grauis languor a
uita non subtrahit. s lenit᷑ ueni¬
ens recidiua febris occidit: Am¬
monendi sunt gͥ pacientes. ut cor
post uictoriã muniant: ut hostem
publico bello suꝑatum insidiari
nieniis mentis intendant: ut lan¬
guorem plus repente serpentẽ ti¬
meant: ne hostis callidus eo in de-¬
ceptione postmodum maiori exul¬
tatione gaudeat: quo illa dudum
contra se rigida colla uictor calcat.

Expanded text:
enim publico bello perdidit, ad enim publico bello perdidit, ad exercendas occulte insidias exardescit. Quietis namque tempore jam ad victoris animum redit, et vel rerum damna, aut injuriarum jacula ad memoriam rilla se aequanimiter tolerasse, etiam post victoriam, captivus erubescat, seque non reddidisse contumelias doleat, et desunt victores, sed per negligentiam postmodum intra urbis claustra capquos irruens gravis languor a vita non subtrahit, sed leviter veniens recidiva febris occidit? monendi sunt igitur patientes, ut cor post victoriam muniant, ut hostem publico bello superatum insidiari moeniis mentis intendant; ut languorem plus reserpentem timeant, ne hostis callidus eo in deceptione postmodum majori exsultatione gaudeat, quo illa dudum contra se rigida colla victorum calcat
Abbreviated transcription (Latin):
paululum hȩc ipsa quȩ ꝑtulerint
ad menoriam reuocant. igne se
doloris inflammant: argumenta
ultionis inquirunt: & mansue¬
tudinem quam tolerantes habu-¬
crunt. retractantes in maliciam
uertunt. Quib citius a p̾dican¬
te succurritur: si quȩ sit huius
ꝑmutationis causa pandatur.
Callidus namq aduersaruis. bellũ
contͣ duos mouet: unũ uideli¬
cet inflaminans. ut contumelias
prior inferat: alterũ ꝓuocans.
ut contumelias lesus reddat.
ed plerumq dum huius iam
uictor est. qui iniuiriam ꝑsuasꝰ
irrogat: ab illo uincitur qui
illatam sibi ęquanimit᷑ portat.
Unius gͦ uictor quem cõmouendo
subiũgauit. tota contͣ alterum
uirtute se erigit : eumq obsis¬
tentẽ fortit̃. & uincentẽ dolet.
Quem quia commnouere in ipsa
contumeliaꝵ iaculatione ñ potu¬
it. ab aꝑto certamine interim
quiescens. & secreta suggestione
cogitationẽ lacessiens: aptum de¬
ceptionis tempus inquirit. Qa

Expanded text:
paululum haec ipsa quae pertulerint, paululum haec ipsa quae pertulerint, ad memoriam revocant, igne se doloris inflammant, argumenta ultionis inquirunt, et mansuetudinem quam tolerantes habuerunt, retractantes in malitiam vertunt. Quibus citius a praedicante succurritur, si quae sit 45 hujus permutationis causa pandatur. Callidus namque adversarius bellum contra duos movet, unum videlicet inflammans ut contumelias prior inferat, alterum provocans ut contumelias laesus reddat. Sed plerumque dum hujus jam victor est qui injuriam persuasus irrogat, ab illo vincitur qui illatam sibi aequanimiter portat. Unius ergo victor quem commovendo subjugavit, tota contra alterum virtute se erigit, eumque obsistentem fortiter et vincentem dolet; quem quia commovere in ipsa contumeliarum jaculatione non potuit, ab aperto certamine interim quiescens, et secreta suggestione cogitationem lacescens, aptum deceptionis tempus inquirit. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc est qđ rursum quib dam
pacientib. nec tamen diligentib:
dicit. Quid autẽ uides festucã
in oculo frĩs tui÷ & trabẽ in oculo
tuo non uides: ꝑturbatio qͥppe
impacientiȩ festuca est: malicia
uͦ in corde. trabes in oculo. Illa
namq aura temptationis agitat:
hanc autẽ consummata nequitia
pene immobilit᷑ portat. Recte
uͦ illic subiungitur. Hẏpochri-¬
ta: eice primum trabem de oculo
tuo: & tunc uidebis eicere festu¬
cam de oculo frĩs tui. Acsi dica¬
tur. menti iniquȩ interius do-¬
lenti: & scãm se exterius ꝑ paci-¬
entiam demonstranti. Prius a te
molem maliciȩ excute: & tunc
alios de impacientiȩ leuitate re-¬
prehende: ne dum non studueris
simulationem uincere÷ peius cibi
solet. ut eo quidẽ tempo¬
re quo uel aduersa pati¬
untur. uel contumelias
audiunt: nullo dolore pul¬
sentur: & sic pacientiã exhibeant.
ut custodire etiã cordis in nocenti¬
am non omittant. S cum post

Expanded text:
Hinc est quod rursum quibusdam Hinc est quod rursum quibusdam patientibus, nec tamen diligentibus dicit: Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, et trabem in oculo tuo non vides ? Pertubatio quippe impatientiae festuca est; malitia vero in corde, trabes in oculo. Illam namque aura tentationis agitat, hanc autem consummata nequitia pene immobiliter portat. Recte vero illic subjungitur: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui . Ac si dicatur menti iniquae interius dolenti, et sanctam se exterius per patientiam demonstranti: Prius a te molem malitiae excute, et tunc alios de impatientiae levitate reprehende, ne dum non studes simulationem vincere, pejus tibi solet ut eo quidem tempore quo vel adversa patiuntur, vel contumelias audiunt, nullo dolore pulsentur, et sic patientiam exhibeant, ut custodire etiam cordis innocentiam non omittant; sed cum post
Abbreviated transcription (Latin):
qa quos ex pacientia tolerat : ama-¬
re etiã ex benignitate non cessat.
Unde idem egregius doctor. cũ paci-¬
entiam discipulis suaderet dicens.
omnis amaritudo. & ira. & indigna-¬
tio. & clamor. & blasphemia tollatur
a uobis: quasi cunctis exterius iam
bene compositis. ad interiora conuer¬
titur dum subiungit. cum omni
malicia: quia nimirum frustra
indignatio. clamor & blasphemia.
ab exteriorib tollitur : si in interio¬
rib uicioꝵ mat̾ malicia dñatur.
Et in cassum foras nequitia ex ramis¬
inciditur: si surrectura
multiplicuis intus in ra-¬
dice seruatur. Unde &
ꝑ semetipsã ueritas dicit.
Diligite inimicos urõs: benefaci¬
te his qui oderunt uos: & orate
pro ꝑsequentib & calumpniantib
uos. Uirius quippe est coram ho-¬
minib. aduersarios tolerare: sed
uirtus coram deo diligere: quia hoc
solum ds̃ sacrificium accipit: qđ
ante eius oculos. in altari boni
oꝑis flamma caritatis incendit.

Expanded text:
quia quos ex patientia tolerat, amaquia quos ex patientia tolerat, amare etiam ex benignitate non cessat. Unde idem doctor egregius cum patientiam discipulis suaderet, dicens: Omnis amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia tollatur a vobis , quasi cunctis exterius jam bene compositis ad interiora convertitur, dum subjungit: Cum omni malitia ; quia nimirum frustra indignatio, clamor et blasphemia ab exterioribus tollitur, si in interioribus vitiorum mater malitia dominatur; et incassum foras nequitia ex ramisinciditur, si surrectura multiplicius intus in radice servatur. Unde et per semetipsam Veritas dicit: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro persequentibus et calumniantibus vos . Virtus itaque est coram hominibus, adversarios tolerare; sed virtus coram Deo, diligere; quia hoc solum Deus sacrificium accipit, quod ante ejus oculos in altari boni operis flamma charitatis incendit.
Abbreviated transcription (Latin):
entia quippe impellente agitur:
ut totus foras sp̃s ꝓferatur.
Quem idcirco citius ꝑturbatio ei¬
cit: quia nulla interius discipli¬
nę sapientia circumcludit. Sa-¬
piens autem differt: & reseruat
in posterum. Lesus enim in presen¬
ti sc ulcisti non desiderat: qui etiã se¬
tolerans parci orptat: sed tam̃ iuste¬
uindicari omnia extremo iudicio
non ignorat. At contͣ ammonendi
sunt pacientes. ne in eo qđ portant¬
uirtutis sacrificium qđ integrum
foris immolant. intus maliciȩ pe-¬
ste corrumpant : et cum ab homi-¬
nib non agnoscitur. s tam̃ sub di-¬
uina examinatione peccatur: tanto
deterior culpa doloris fiat: quanto
sͥ ante homines uirtutis speciem
uendicat. Dicendum itaq est
pacientib. ut studeant diligere qͦs
sibi necesse est tolerare: ne si paci¬
entiam dilectio non sequatur: in
deteriorẽ culpã odii uirtus ostensa
uertatur. Unde paulus cum dicer&e
caritas paciens est. ilico adiunxit.
benigna est: uidelicet ostendens.

Expanded text:
entia impellente agitur ut totus foras spiritus proferatur. Quem idcirco citius perturbatio ejicit, quia nulla interius disciplina sapientiae circumcludit. Sapiens autem differt et reservat in posterum. Laesus enim in praesens ulcisci se non desiderat, quia etiam tolerans parci ovindicari omnia extremo judicio non ignorat. At contra admonendi sunt pavirtutis sacrificium, quod integrum foras immolant, intus malitiae peste corrumpant; et cum ab hominibus non agnoscitur, sed tamen sub divina examinatione peccatur, tanto deterior culpa doloris fiat, quanto sibi ante homines virtutis speciem vindicat. Dicendum itaque est patientibus, ut studeant diligere quos sibi necesse est tolerare; ne si patientiam dilectio non sequatur, in deteriorem culpam odii virtus ostensa vertatur. Unde Paulus cum diceret: Charitas patiens est, illico adjunxit: Benigna est ; videlicet ostendens
Abbreviated transcription (Latin):
impacientes: qđ scriptum est. Welior
est paciens uiro forti: & qui dominat᷑
animo suo. expugnatore urbium.
Muior est enim uictoria urbium.
quia extra sunt quȩ subiciuntur.
lialde autẽ mauis est qđ ꝑ pacienti¬
am uincitur: quia ipse a se animus
suꝑatur: & semetipsum sibimetipsi
subicit: quando eum pacientia intͣ
se frenare compellit. Audiant
pacientes: qđ electis suis ueritas
dicit. In pacientia ur̃a: possidebi¬
tis animas ur̃as. Sic enim conditi¬
sumus mirabilit̾: ut ratio animã.
& anima possideat corpꝰ. Ius uero
animȩ a corporis possessione re-¬
pellitur: si non prius anima a ra-¬
tione possidetur. Custodẽ igitur
conditionis nr̃ȩ pacientiã dns ẽẽ
monstrauit: qui in ipsa nos metip¬
sos possidere docuit. Quanta gͦ
sit impacientiȩ culpa cognoscimus:
per quam & hoc ipsum amittimꝰ
possidere qđ sumus. Audiant im¬
pacientes: quod ꝑ salomonẽ rursũ

Expanded text:
impatientes quod scriptum est: Melior impatientes quod scriptum est: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo, expugnatore urbium . Minor enim est victoria urbium, quia extra sunt quae subiguntur; valde autem majus est quod per patientiam vincitur, quia ipse a se animus superatur, et semetipsum sibimetipsi subjicit, quando eum patientia intra se frenare compellit. Audiant impatientes quod electis suis Veritas dicit: In patientia vestra possidebitis animas vestras . Sic enim conditi mirabiliter sumus, ut ratio animam, et anima possideat corpus. Jus vero animae a corporis possessione repellitur, si non prius anima a ratione possidetur. Custodem igitur conditionis nostrae patientiam Dominus esse monstravit, qui in ipsa nos possidere nosmetipsos docuit. Quanta ergo sit impatientiae culpa cognoscimus, per quam et hoc ipsum amittimus possidere quod sumus. Audiant impatientes quod per Salomonem rursum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ iam gesta sunt destruuntur:
seruentur. Si enim in altari fos¬
sa non eẽt: omne qđ in eo sacrisi¬
cium repperiret suꝑueniens aura
disꝑgeret. Quid uͦ accipimus al-¬
tare dĩ. nisi animã iusti: quȩ
quot bona egerit. tot suꝑ se an¬
te cius ocłos sacrifiua imponit:
Quid autẽ est altaris fossa: nisi
bonoꝵs pacientia: Quȩ dũ men-¬
tem ad aduersa toleranda humi-¬
liat: quasi more foueȩ hanc in imo
positam demonstrat. Fossa gͦ in al¬
tari fiat. ne suꝑpositum sacͥficiũ au-¬
ra disꝑgat: id ẽ electoꝵ mens patien-¬
tiam custodiat: ne commota uen-¬
to impacientiȩ. & hoc qđ bene oꝑ-¬
ata est amutat. Bene autem
hȩc eadem fossa unius cubiti ẽẽ
memoratur: quia nimirum si
pacientia non deseritur: unita¬
tis mensura seruatur. Unde &
paulus ait. Inuice onera ur̃a por-¬
tate: & sic adimplebitis legem
unitatis: quam soli ꝑficiunt. qui nec
cum grauantur excedunt. Audiant

Expanded text:
quae jam gesta sunt destruuntur, quae jam gesta sunt destruuntur, serventur . Si enim in altari fossa non esset, omne quod in eo sacrificium reperiret, superveniens aura dispergeret. Quid vero accipimus altare Dei, nisi animam justi, quae quot bona egerit, tot super se ante ejus oculos sacrificia imponit? Quid autem est altaris fossa, nisi bonorum patientia, quae dum mentem ad adversa toleranda humiliat, quasi more foveae hanc in imo positam demonstrat? Fossa ergo in altari fiat, ne superpositum sacrificium aura dispergat: id est, electorum mens patientiam custodiat, ne commota vento impatientiae, et hoc quod bene operata est amittat. Bene autem haec eadem fossa unius cubiti esse monstratur ; quia nimirum si patientia non deseritur, unitatis mensura servatur. Unde et Paulus ait: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem unitatis, quam soli perficiunt, qui nec cum gravantur, excedunt. Quodque
Abbreviated transcription (Latin):
tiitum nutrix doctrina dissipat᷑.
Scriptum quippe est. Doctrina
uiri: ꝑ pacientiã noscitur. Lan¬
to gͣ quisq minus ostenditur
doctus : quanto minus conuinci¬
tur paciens. Neq enĩ pocest
ueracit̾ bona docendo impendere:
si uiuendo nescit ȩquanimiter
aliena mala tolerare. ꝑhoc qͦ
impacientiȩ uicium. plerũq m̃¬
tem arrogantiȩ culpa transfigit:
quia dum despici in hoc mundo
quisq non patitur: bona si qua
sibi occulta sunt ostentare co-¬
natur . atq sic ꝑ impacientiam
usq ad arrogantiam diicitur:
dum quia ferre despectionem
non potest. detegendo semetipsũ
in ostentatione głatur. Unde
scriptum est. Melior est paciens
arrogante: quia uidelicet eligit
paciens quelibet mala ꝑpeti: qͣm
ꝑ ostentationis uicium bona sua
occulta cognosci. At contͣ. eligit
arrogans bona de se uel falsa ia¬
ctari : ne mala possit uel minima
perpeti. Quia igit᷑ cum pacientia
relinquitur. etiam bona reliqua

Expanded text:
tutum nutrix doctrina dissipatur. tutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum namque est: Doctrina viri per patientiam noscitur . Tanto ergo quisque minus osminus convincitur patiens. Neque enim potest veraciter bona docendo impendere, si vivendo nescit aequanimiter aliena mala tolerare. Per hoc quoque impatientiae vitium plerumque mentem arrogantiae culpa transfigit; quia dum despici in mundo hoc quisque non patitur, bona si qua sibi occulta sunt, ostentare conatur, atque sic per impatientiam usque ad arrogantiam ducitur; dumque ferre despectionem non potest, detegendo semetipsum in ostentatione gloriatur. Unde scriptum est: Melior est patiens arrogante . Quia videlicet eligit patiens quaelibet mala perpeti quam per ostentationis vitium bona sua occulta cognosci. At contra eligit arrogans bona de se vel falsa jactari, ne mala possit vel minima perpeti. Quia igitur cum patientia relinquitur, etiam bona reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
liter ammonendi sunt impacientes:
atq alit̾ pacientes. Dicendũ nãq
est impacientib. quia dum frenare
sp̃m neggligunt. ꝑ multa etiã quȩ
non appetunt iniquitatũ abrupta
rapiuntur : quia uidelicet men-¬
tem impellit furor. quo non tra¬
hit desiderium: et agit comniota
uelut nesciens. unde post doleat
sciens. Dicendum quoq est impati-¬
entibus. quia dum motionis impul-¬
su precipites quedam uelut alie¬
nati pagunt : uix mala sua post¬
qͣm fuerint ppetrata cognos cunt.
Qui dum ꝑturbationi su̾ȩ minime
obsistunt. etiam si qua a se tranqͥlla
mente fuerant bene gesta confun-¬
dunt: & imꝓuiso impulsu destru¬
unt. quicquid forsitan diu labore
prouido construxerunt. Ipsa nã¬
q quȩ mat̾ est omniũ. custosq
uirtutũ: ꝑ impacientiȩ uiciũ
uirtꝰ caritatis amittitur. Scri¬
ptum quippe est. Caritas pa¬
ciens est. Igit᷑ cũ minime est
paciens: caritas non est. ꝑ hoc
quoq impacientiȩ uiciũ: ipsa uir-¬

Expanded text:
liter admonendi sunt impatientes, atque aliter patientes: dicendum namque est impatientibus quia dum frenare spiritum negligunt, per multa etiam quae non appetunt, iniquitatum abrupta rapiuntur, quia videlicet mentem impellit furor quo non trahit desiderium, et agit commota velut nesciens, unde post doleat sciens. Dicendum itaque est patientibus, quia dum motionis impulsu praecipites, quaedam velut alienati peragunt, vix mala sua postquam fuerint perpetrata cognoscunt. Qui dum perturbationi suae minime obsistunt, etiam si qua a se tranquilla mente fuerant bene gesta, confundunt, et improviso impulsu destruunt quidquid forsitan diu labore provido construxerunt. Ipsa namque quae mater est omnium custosque virtutum per impatientiae vitium virtus charitatis amittitur. Scriptum quippe est: Charitas patiens est . Igitur cum minime est patiens, charitas non est. Per hoc quoque impatientiae vitium ipsa vir
Abbreviated transcription (Latin):
supplicii. tam̃ ñ in celo s in inferno scõꝵ animȩ
tenebant᷑. ꝓ qͥb absoluendis dñs in infermim
descendit. x p̃c in cęłu ascendens discessit qͥde
carne. s p̃sens est maiestate: scłm illud qͦd ait
Ecce ego uobiscũ sum. usq ad consumpmationẽ¬

Expanded text:
supplicii, tamen non in coelo, sed in inferno sanctorum animae supplicii, tamen non in coelo, sed in inferno sanctorum animae tenebantur, pro quibus absolvendis Dominus in infernum descendit. carne, 152 sed praesens est majestate, secundum illud quod ait: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummatione
Abbreviated transcription (Latin):
uaricationẽ addictus non absolueretur.
Diabolus du in xp̃o carnẽ humanitatis ap-¬
petiit quȩ patebat qͣsi hamo diuinitatis
ex ȩuangłio recitatur. Tenens uero hanc line-¬
lucas lineã generationis xp̃i ab imis ad sum-¬
ma contexens. in choat a iosepl & consũmat
in d̾m. du dicit qͥ fuit heli: & ꝑficiens line-¬
am generis dicit. qͥ fuit di: idcireo dñs in
infernũ descendit. ut his qͥab eo ñ penalit̾
detinebant᷑ utiam aꝑiret reu̾tendi ad cȩlos: se¬
cundu testimoniũ ysaiȩ ꝓpħȩ dicentis. Po-¬
suisti ꝓfundu maris uiam: ut transirent
liberati. Uiam qͥppe xp̃c in ꝓfundt maris
posuit: quando in infernũ descendens. scĩs
iter ad cȩlos reu̾tendi monstrauit. Sc̃i ex
tempore resurrectionis xp̃i. statim ut de
corpore ex euntmox ad cȩlestẽ habitationẽ.
ascendunt: qͦd antiqͥs patrib ñ dabatur.
N am ante aduentũ saluatoris qͣmqm sine pena

Expanded text:
cationem diabolo addictus non absolveretur. cationem diabolo addictus non absolveretur. Diabolus, dum in Christo carnem humanitatis impetit, quae patebat, quasi hamo divinitatis ex Evangelio recitatur . Tenens Lucas lineam generationis Christi ab imis ad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, dicens: Qui fuit Heli; et perficiens lineam generis, ait: Qui fuit Dei. 15. Idcirco Dominus in inferno descendit, ut his qui ab eo non poenaliter detinebantur viam aperiret revertendi ad coelos, secundum testimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati. Viam quippe Christus in profundum maris posuit, quando, in infernum descendens, sanctis iter ad coelos revertendi monstravit. 16. Sancti ex tempore resurrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena
Abbreviated transcription (Latin):
b ꝓferet. Qu̾auis ordinẽ nĩȩ liberationis
ne hominũ xp̃c aduenit. s quod sua idem
nos morte redimeret ignorauit: unde & eũ
humanũ genꝰ sciͤset: ñ eũ utiq ꝑemisset.
Q uod nouierit diabolus ꝓ salute humani gene¬
ris xp̃m uenisse. euangłii testimonio docet᷑:
qu̾e ut uidit cognoscendo ꝑtimuit dicens.
Quid nobis & tibi fili dei: Uenisti ante tẽpꝰ
ꝑdere nos: Xp̃c sicut peccatũ qͦd pena dignũ
est ñ admisit: ita penam peccati nr̃i fuscepit:
ut ꝑ indebitã penam suam. debitã abliieret
culpã nrãm: ut ꝑ hoc amitteret diabolus
qͦs reos tenebat. di unũ int̾fecit qͥ nichil
peccati admiserat: idoq qͦs qͣsi iuste tenuit
amisit: qͥa iniuste recłeptorẽ nr̃m occidit.
Illusꝰ est diabolus morte dñi: qͣsi auis. Nã
ostensa xp̃c suȩ carnis mortalitate. qͣm inte¬
rim̃dam ille appetebat: abscondit diuinitatẽ
ut laqueum. quo eũ uelut auẽ imꝓuidã
prudenti irretiret decipula. Nam si innox-

Expanded text:
e liberationis ne hominum Christus advenit; sed, quia sua idem nos morte redimeret, ignoravit, unde et eum humanum genus scisset, non utique eum peremisset. Quod noverit diabolus pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii testimonio docetur, quem ut vidit cognoscendo pertimuit, dicens: Quid nobis et tibi, Fili Dei? venisti ante tempus Christus, sicut peccatum, quod poena dignum est, non admisit; ita poenam peccati nostri suscepit, ut per indebitam poenam suam debitam aboleret culpam nostram, ut per hoc amitteret diabolus quos reos tenebat, dum unum interfecit, qui nihil peccati admiserat. Ideoque quos quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem nostrum occidit. 13. Illusus est diabolus morte Domini, quasi avis. Nam ostensa Christus suae carnis mortalitate, quam interimendam ille aut laqueum, quo eum velut avem improvidam prudenti irretiret decipula. Nam si innoxiu