comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quero gͦ quid hic potu¬
erit ars magica moliri
cuiꝰ ꝑitia ad nichil aliud
ꝙͣ ad circũscribendos ocu¬
los balet ¶ Itẽ secessurꝰ
orandi gr̃a sicut solebat
ĩ montẽ p̃cepit discipu¬
lis ut nauitalã sument
s ͦq p̃cederent atq illi ur¬
gente Iam uesꝑa ꝓfecti
cõtrauo uento labore ce
tanꝙͣ in solido gradiens
nõ ut poete ocionẽ mẽ¬
ciũtur in pelago inciden¬
tẽ qͥ demersa corꝑis ꝑte
humero suꝑ emmet un¬
das ¶Et rursus cũ ob¬
dormilsent ĩ naui aic bẽ¬
to usq ad extiriũ peri¬
culũ se nire cepissẽt ex¬
citatus ẽ sõpno silere uẽ
tũ iussit ⁊ fluctus qͥma¬
xim ferebant᷑ cõquiesc̾e̾
statimq sub uerbo trans¬
quillitas ĩ secuta est
Mentũĩt̾ fortasse lit¬
tere sancte dicẽtes tãtã
fuisse ĩ eo potestatẽ ut
imꝑio suo cogeret uen¬
tos obseqͥ maria ẜiuire
morbos cedere niferos
obedire quid ꝙ eadem
sibille carim̃b suis añ
docuerũt quarũ una cuiꝰ

Expanded text:
ur quid hic potuerit ars magica moliri, cuius peritia nihil aliut quam ad circumscribendos oculos ualet. idem secessurus orandi gratia, sicut solebat, in montem praecepit discipulis, ut nauiculam sumerent seque praecederent. atque illi urguente iam uespera profecti contrario uento laborare ctamquam in solido gradiens, non ut poetae Orionem mentiuntur in pelago incedentem, qui demersa corporis parte umero supereminet undas. et rursus cum obdormisset in naui ac uentus usque ad extremum periculum saeuire coepisset, excitatus e somno silere uentum protinus iussit et fluctus qui maximi ferebantur conquiescere: statimque sub uerbo eius tranquillitas insMentiuntur fortasse Litterae sanctae , docentes tantam fuisse in eo potestatem, ut imperio suo cogeret ventos obsequi, maria servire, morbos cedere, inferos obedire. Quid quod eadem Sibyllae carminibus suis ante docuerunt? quarum una, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
Uentos
pacis et fidei calcans
Nursus alia q̃ dixit su¬
per bndas ambulabit
infirmitatẽ hoĩi soluet
resurg̾e faciet mortuos
repellet młtos dolores ⁊
de pane uniꝰ purionis
saturacõ erit birorum

Expanded text:
Ventos pacisque fide calcatum. Et rursus aliqua dixit: Super undas ambulabit, infirmitatem hominum solvet, resurgere faciet mortuos, et pellet multos dolores, et de pane unius perionis saturatio erit virorum
Abbreviated transcription (Latin):
putacoĩbus sius ĩ duxe¬
terã uirtutũ ẽẽ uolu̾nt
alterã uicioꝵ eãq que
sit assignata birtutibus
pͥmo aditu ẽẽ arduã et
confragosam In qͣ si qͥs
difficultate suꝑata ĩ sũ ͫ
eiꝰ euasit hr̃e eũ de cet̾o
planũ iter lucidũ amenũ¬
q campũ et omĩs suorũ
laboꝵ caꝑe fructus uberes
atq iocũdos qͦs aũt pͥmi
aditꝰ difficultas def̾ĩauit
eos in illã bicioꝵ uiã la¬
bi atq deflecte̾ que pͥmo
ingressu sic quasi amena
multoq c̾tior deinde cũ
in eam paulo ulterius ꝓ¬
cesserint amenitatis eiꝰ
spẽm repente sub duc̾e
xorriri autẽ biam p̃¬
cipitem nũt saxis asperã
nunc obductã sentibus
nc gurgitib interscisam
uel torrentibus rapidam
ut laborare herere labi
cadere sit ncc̃e ¶ue
omĩa eo ꝓferunt᷑ ut appa¬
reat ĩ birtutib capiẽ dis
labores ẽẽ marimos In
fructus et solidas atq ĩ¬
corruptas boluptates bi¬
cia bero qͥbusdam delima¬
mentis ñalibus illicere

Expanded text:
putationibus suis induxeteram uirtutum esse noluerunt, alteram uitiorum, eamque quae sit assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, lucidum amoenumque campum et omnium laborum suorum capere fructus uberes atque iucundos; quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in illam uitiorum uiam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena multoque tritior, deinde cum in ea paulo ulterius processerint, amoenitatis illius speciem repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in fructus, et solidas atque incorruptas voluptates: vitia vero quibusdam delinimentis naturalibus illicere
Abbreviated transcription (Latin):
calcandũ ¶Preterea
uindicaturũ se in eos
celeriter pollicetur et ex¬
tĩaturũ bestias malas
de terra ¶Sed idem ꝙͣ¬
hic in pñti soleat bindi¬
care tñ iubet nos expet¬
tare pacient̾ illũ celestis
iudicii diem quo ip̃e pro
sius quẽq meritis n ho¬
noret ã p̃mia. ¶ Qua¬
ꝓpter nõ sꝑent sacrilege
aĩe contẽptos et multos
fore quos sit obt̾mt ue¬
met rabiosis ac uoratib
lupis m̾ces suaq instas
et simplices aĩas nullis
facinorib admissis ex¬
cruciauerũt ¶ NLos tm̃¬
modo laboremꝰ ut ab hp̃i¬
bus nichil aliud ĩ nobis
uisi sola iusticia puniat᷑¬
¶ Denius oꝑam totis
uiribus ut meream᷑ a
deo simul et ultionẽ pas¬
sionis et p̃miũ ⁊cͣ. M¬

Expanded text:
calcandum. Propterea calcandum. Propterea vindicaturum se in eos celeriter pollicetur, et exterminaturum bestias malas de terra. Sed idem, quhic in praesenti soleat vindicare; tamen jubet nos expectare patienter illum coelestis judicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis facinoribus admissis excruciauerunt. nos tantummodo laboremus ut ab hominibus nihil aliut in nobis nisi sola iustitia puniatur, demus operam totis uiribus ut mereamur a deo simul et ultionem passionis et praemium.
Abbreviated transcription (Latin):
rludit cͥcũstans ppłus ĩ¬
ter ip̃a tormẽta dicẽtes
nõ sacrificare se lapidib
hũana manu fcĩs s dõ
uiuo q̃ sit ĩ celo multi hͦ
uerũ ẽẽ intelligũt et in
pectus admittũt ¶De¬
inde ut fieri solet in reb
menter ĩ pellit Ne hec qͥ¬
demonũ sp̃us accepta li¬
cẽtia multoꝵ se corꝑib
ĩ mergũt quib postea
eiectis om̃s q̃ resanati
fuerint adhereant religi¬
om cuius potenciã sence.¬
rũt hec tot cause ĩ bnũ
collate magnã deo mul¬
titudinẽ mirabiliter ad¬
quirũt. ¶ Quidqͥd ergo
adu̾sũ nos mali pnͣcipes
moliũtur fieri ip̃e ꝓmit¬
tit ¶ Et tñ ĩ iustissimi
ꝑsecutores quib dei no¬
mẽ cõtumelie ac ludibo
fuit nõ se putent impu
ne laturos qr indignacõ¬
nis aduersus nos enis
qͣi nũstri fuerũt puiiẽ¬
tur em̃ iudicio dei qui at¬
cepta pt̃ate supͣ hũanũ
modũ fuerĩt ab usi et
insultauerũt et̃ deo su¬
nũ bestigiis sius subie¬
cerint impie nefarieq

Expanded text:
Audit circumstans populus inter ipsa tormenta dicentes, non sacrificare se lapidibus humana manu factis, sed Deo vivo, qui sit in coelo. Multi hoc verum esse intelligunt, et in pectus admittunt. Deinde, ut fieri solet in rebusmenter impellit. Ne haec qudaemonum spiritus accepta licentia multorum se corporibus inmergunt, quibus postea eiectis omnes qui resanati fuerint adhaerent religioni cuius potentiam senserunt. hae tot causae in unum conlatae magnam deo multitudinem mirabiliter adquirunt. Quidquid ergo aduersus nos mali principes moliuntur fieri ipse permittit. et tamen iniustissimi persecutores, quibus dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit, non ne laturos, quia indignationis adversus nos ejus quasi ministri fuerunt. Punientur enim judicio Dei, qui, accepta potestate, supra humanum modum fuerint abusi, et insultaverint etiam Deo sunum vestigiis suis subjecerint impie nefarieque
Abbreviated transcription (Latin):
s ex suis cupiditatibus
iudicant n ͨ intelligunt
puĩt nͥ terrã bonaq et
mala soliuis corꝑis sen¬
su ac boluptate ꝑpendũt
huiꝰ arbituo ut religiõe
ponderant sic tocius uite
sue acta disponũt ¶Et
qm̃ se semel a celi cõteni¬
placõe auerterũt sensũ¬
q illũ celestẽ corꝑi man¬
cipauerũt libidimb fre¬
na ꝑmittũt tanꝙͣ secum
ablatĩ uoluptatẽ ꝙͣ mo¬
mentis omib caꝑe festi¬
nant cũ aĩꝰ mĩsteĩ̾o tor
uti debeat ¶Idẽ maxiͫ
bonũ iudicant opes qͣs si
bonis artib assequi nõ
pñt malis asseqũt᷑ frau¬
dant rapiũt spoliant in¬
sidiant̃ admirant Nich¬
il demq moderati ã pẽ¬
cent argento gẽmis ues¬
tibus fulgean¶ uidis¬
simo uent̾ opes ingerãt
stipati familiarũ gregi¬
bus ꝑ dimotũ populũ
semꝑ incedant ¶ Sic
addicti et seriuẽtes uo¬
luptatib uim bigorem¬
q mentis extingũt ⁊⁊ cũ
bui̾e se maxĩe putãt ad
mortẽ ꝯcitatissime ꝓpe

Expanded text:
tibus iudicant nec intellegunt piunt nisi terram bonaque et mala solius corporis sensu ac uoluptate perpendunt. huius arbitrio ut religionem ponderant, sic totius uitae suae acta disponunt. et quoniam se semel a caeli contemplatione auerterunt sensumque illum caelestem corpori mancipauerunt, libidinibus frena permittunt tamquam secum ablaturi uoluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cuti debeat. Iidem maximum bonum judicant opes. Quas si bonis artibus assequi non possunt, malis assequuntur; fraudant, rapiunt, spoliant, insidiantur, abjurant. Nihil denique moderati aut pencent, argento, gemmis, vestibus fulgeant, avidissimo ventrio pes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populum semper incedant. Sic addicti et servientes voluptatibus, vim vigoremque mentis extinguunt; et cum vivere se maxime putant, ad mortem concita
Abbreviated transcription (Latin):
Et ẽ religio celestis
nõ q̃ constat ex re¬
bus corruptis sed q̃ u̾tu¬
tib aĩi q̃ orit̾ e celo h
ad iusticiã ¶Apud ꝙ̃co̾¬
nem catulus ĩ hortẽcio
malle sedit uł unũ ꝑuũ
de officio libellũ ꝙ̃ longuã
or̃onem ꝓ sedicioso homĩe
utiq catuli qͣi illud fortas
se nõ dixit s cicõnis ẽ pu¬
tanda q̃ scripsit ut credo
libros qͦs de officiis erat
tuosiꝰ ꝙͣ p̃cepta uite dare
Qd̾ si hoc illi faciũt
qͥbus nõ ẽ ueritas ꝯgni¬
ta ꝙͣto magis nos facere
debemꝰ qr a deo eruditi ⁊
illuĩati possumꝰ uã ꝑciꝑe

Expanded text:
ec est religio coelestis, ec est religio coelestis, non quae constat ex rebus corruptis, sed quae virtutibus animi, qui oritur e coelo. Hic ad justitiam. Apud Ciceronem Catulus in Hortensio malle se dicit vel unum parvum de Officio libellum, quam longam orationem pro seditioso homine utique Catuli, qui fortasse illud non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit. Credo, ut libros, quos de Officiis erat tuosius, quam praecepta vitae dare. Quod si hoc illi faciunt, quibus non est veritas cognita; quanto magis nos facere debemus, qui a Deo eruditi et illuminati possumus ve
Abbreviated transcription (Latin):
nus cultoribus sius p̾sta¬
ret qͥetem si mãdata ser¬
uassent et tñ eos emenda¬
ret si p̃ceptis nõ obtẽꝑass
Itaq ne tã corrũꝑent᷑ ocio
ꝙͣ prẽs eoꝵ licẽtia p̃mi eo
uoluit ab in quoꝵ mãib
eos collocauit ut labentes
confirmet et corruptos
ad fortitudinẽ reꝑet et fi¬
dos exꝑiatur ac tẽptet ¶
militũ suoꝵ ꝓbare uirtu¬
tẽ insi habuerit hostem
Et illi tñ adu̾sarius ex¬
urgit ĩ uito qr mortalisẽ¬
et unnci p̃t deo autẽ qr re¬
pugnari nõ p̃t ip̃e adũ¬
nõ qͥ contra ip̃m deũ pu¬
gnent s contra mlites
eius ut deuocõnem at
fidem suoꝵ uł ꝓbet uel
corroboret donet p̾ssure
uerberib diffluentẽ cor¬
rigat discipliuam
st et alia cã curad¬
u̾sũ nos ꝑsecutio¬
nes fieri sinat ut dei ppłs
augeatur  Nec ẽ dif¬
ficile mõstrare cur aut
płii odio crudelitatis
cui em̃ talia sacrificia ñ
horreant deinde platet
quibustã uirtus ac fi¬
des ip̃a ¶¶on nulli

Expanded text:
nus cultoribus suis praestanus cultoribus suis praestaret quietem, si mandata seruassent, et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent. itaque ne tam corrumperentur otio quam patres eorum licentia, premi eos uoluit ab iis in quorum manibus eos conlocauit, ut et labentes confirmet et corruptos ad fortitudinem reparet et fidos experiatur ac temptet. militum suorum probare uirtutem, nisi habuerit hostem? et illi tamen aduersarius exsurgit inuito, quia mortalis eet uinci potest, deo autem quia repugnari non potest, ipse aduenon qui contra ipsum deum pugnent, sed contra milites eius, ut deuotionem ac fidem suorum uel probet uel conroboret, donec pressurae uerberibus diffluentem corrigat disciplinam. est et alia causa cur aduersus nos persecutiones fieri sinat, ut dei populus augeatur: nec est difficile monstrare cur aut us plurimi odio crudelitatis: qui enim talia sacrificia non horreant? deinde placet quibusdam uirtus ac fides ipsa. nonnulli
Abbreviated transcription (Latin):
dĩnitus elocutus ẽ Ds
corruptos et uiciosos lux¬
uriose ac delicate patitur
unĩe qr nõ putat emen¬
dacõne sua dignos ¶ Bo¬
nos añt quos diligit cas¬
tigat sepus et assiduis
laborib ad usũ u̾tutis
ex̾cet nec eos caducis ac
mortalib bonis corrũpi
ac depͣuari sunt uñ ne¬
nim d mirũ uideri si ꝓ
nrĩs sepe delictis castiga¬
mur a deo ymo uo̾ cũ bex¬
anĩ ac p̃mim̃ cũ maxĩe
gr̃as agimꝰ ĩ dulgentis¬
simo pr̃i ꝙ corruptela ⁊
cedere s plagis at ũb̾ib
cũ poscit ppło suo ⁊ opes
et regna largiri sicut de¬
derat añ iudeis quoꝵ nos
successores ac posteri su¬
mꝰ Id c̾co eñ uoluit sub
aliena dicõne atq imꝑio
dege̾ ne rerũ ꝓsperaꝵ fe¬
licitate corruptus ĩ lux̃ĩ¬
am labe̾tur at dei p̃cepta
contẽpnẽt sicut illi ma¬
iores nri qͥ sepe terrenis
ac fragilibus hiis bonis
eneruati ab errauerunt
a disciplina legis bincła¬
q rũperũt ꝓuidit gͦ qͣti¬

Expanded text:
diuinitus elocutus est. deus diuinitus elocutus est. deus corruptos et uitiosos luxuriose ac delicate patitur uiuere, quia non putat emendatione sua dignos. bonos autem, quos diligit, castigat saepius et adsiduis laboribus ad usum uirtutis exercet nec eos caducis ac mortalibus bonis conrumpi ac deprauari sinit. unde nemini debet mirum uideri si pro nostris saepe delictis castigamur a deo. immo uero cum uexamur ac premimur, tum maxime gratias agimus indulgentissimo patri, quod corruptelam rocedere, sed plagis ac verberibus cum posset populo suo, et opes, et regna largiri, sicut dederat ante Judaeis, quorum nos successores ac posteri sumus; idcirco enim voluit sub aliena ditione atque imperio degere, ne rerum prosperarum felicitate corruptus in luxuriam laberetur ac dei praecepta contemneret sicut illi maiores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis eneruati aberrarunt a disciplina et legis uincla ruperunt. prouidit ergo quate
Abbreviated transcription (Latin):
aũt neglecta iusticia cũ
sit om̃ib flagiciis aut
scelerib ĩ qͥnati religiosoᷤᷤ
se putant si templa et
aras hostiarũ sangnĩe
cruentauerĩt si focos ado¬
rati ac beteris uiui per¬
suasione madefecerint
Niũ etiã sacras dapes
aꝑꝑeant et exqͥsitas epu¬
las qͣi qliquid inde liba¬
turi ¶ Offerũt quidꝙͣ a
spcu rarũ quidꝙͥ oꝑe at
ẽẽ diis sius nõ ex aliqͣdĩ

Expanded text:
autem, neglecta justitia, cum autem, neglecta justitia, cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentaverint, si focos odorati ac veteris vini profusione madefecerint. Quin etiam sacras dapes apparant, et exquisitas epulas, quasi aliquid inde libaturis offerunt. Quidquid aspectu rarum, quidquid opere aut esse diis suis, non ex ali
Abbreviated transcription (Latin):
Dod erat of¬
ficiũ suscep¬
ti muneris
dĩno spũ in¬
struente ac
suffragrante ip̃a uerita¬
tẽ cõpleuimꝰ auus asse¬
rende et illustrande cãm¬
dñs nr̃ ĩ posuit sine quo
nec scire quicꝙͣ potest nͨ
explicari benio nũc ad id
quod ẽ sũmũ oꝑis huius
et maximũ ut doceã quo
ritu quo ue sacrificio dm̃
coli opporteret Id enĩ hoi¬
nis ẽ officiũ ĩ eoq solo
sũma rerũ et omĩs beate
bite rõ cõsistit qñ quidẽ
ꝓpterea ficti et ĩ spirati
ab eo sumꝰ nõ ut celum
uideremꝰ et solẽ qd auax¬
agoras putauit s ut ar¬
tificẽ solis et celi dm̃ pa̾
et integra mẽte cole̾mꝰ¬
Lͣius aũt p̃cedenti¬
bus libris ꝓ ingeniis ⁊¬
medioc̾tate defenderimꝰ
ueritatẽ tñ ex ritu quoq
ip̃o eluce̾ uł maxĩe p̃t ¶⁊
Lichil ẽ sc̃a et singła¬
ris illa maiestas aliud
ab hoĩe desiderat ꝙͣ solã
ĩ nocentiã ꝙͣ si quis ob¬
tulerit deo satis pie satis
religiose li taint hõmes

Expanded text:
od erat officium suscepti muneris, divino Spiritu instruente, ac suffragante ipsa veritate, complevimus: cujus asserendae atque illustrandae canoster inposuit, sine quo nec sciri quicquam potest nec explicari. uenio nunc ad id quod est summum operis huius et maximum, ut doceam quo ritu quoue sacrificio deum coli oporteat. id enim est hominis officium in eoque solo summa rerum et omnis beatae uitae ratio consistit, quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut caelum uideremus et sόlem, quod Anaxagoras putauit, sed ut artificem solis et caeli deum pura et integra. mente coleis autem praecedentibus libris, pro ingenii mediocritate defenderim veritatem; tamen ex ritu quoque ipso elucere vel maxime potest. Nihil enim sancta et singularis illa majestas aliud ab homine desiderat, quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit Deo, satis pie, satis religiose litavit. Homines
Abbreviated transcription (Latin):
tirculo q̃ ꝓpter longinqͥta¬
tem nõ amplius ꝙͣ hũa¬
ni capitis uidẽ. habere
mensurã tm̃ sit fulgoĩs
ut eũ mortaliũ acies lu
minũ nõ queat cõtueri
et si paulisꝑ intenderis¬
hebetatos oculos caligo
ac tenebre cõseꝙ̃tur qͥd
tandẽ lũis quid clarita¬
tis apud ip̃m dñm pẽs
ꝙ̃ nulla nox est ẽẽ arbi¬
tremus ¶ui hanc
lucẽ sic mod̾atus ẽ ut ⁊¬
neq ninio fulgore neq
calore uehementi noseret
aĩantib tm̃q istarũ re¬
rũ dedit ei ꝙͣtũ ad mor¬
talia corꝑa pati possẽt ã
frugũ maturitas postu¬
laret nõ ergo mẽtis sue
cõpos putandus ẽ qui ⁊¬
auctori et latori lumĩs
candelarũ aut ceraꝵ lu¬
men affert pro mimẽ¬
liud uo ille a nobis
exigit lumẽ et qͥdẽ non
famndũ s ut ait poeta li¬
q̃dũ atq clarũ mentis sci¬
nũcupat᷑ qd exhibe̾ nou¬

Expanded text:
circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis uidetur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri et si paulishebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur: quid tandem luminis, quid claritatis apud ipsum Deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore, neque calore vehementi noceret animantibus; tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent, aut frugum maturitas postularet. Num igitur mentis suae compos putandus est, qui auctori et datori luminis candelarum ac cerarum lumen offert pro munerAliud vero ille a nobis exigit lumen, et quidem non fumidum, sed ut ait poeta liquidum atque clarum, mentis scinuncupamur, quod exhibere no
Abbreviated transcription (Latin):
longe absũt ab ĩ tellectu
ubiq cecitas p̃mii ¶ Si¬
cut emñ qͥ sit uerus deus
ita q̃ sit uerus cultus ig
norant .
as deo qͣi esurienti ꝓfim¬
Accendũt luĩa uelut ĩ te¬
nebris agenti ¶Quod
si suspicari ã ꝑciꝑe aĩo
possent q̃ sint bona illa
celestia quoꝵ magnitu¬
dinẽ t̾reno ad huc corꝑe
obuoluti sensu caꝑe non
possumꝰ iã se cũ hiis of¬
ficiis ĩ anib stultissĩos
ẽẽ cognoscant uł si celes¬
te lumẽ qd̃ dicimꝰ solẽ

Expanded text:
longe absunt ab intellectu ubique caecitas premit: sicut enim qui sit verus Deus, ita qui sit verus cultus, ignorant. Cas Deo, quasi esurienti; profunaccendunt lumina, velut in tenebris agenti. Quod si suspicari, aut percipere animo possent quae sint bona illa coelestia, quorum magnitudinem, terreno adhuc corpore obvoluti, sensu capere non possumus, jam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant. Vel si coeleste lume
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾a qͦ tendit ã pollicetur
Rut ab hoĩe possit fidelit̾
ẜuari fortiter q defendi
ĩ qua nł aliud uideo ꝙͣ u
tũ ad solos digitos ꝑtinẽ¬
tem ¶Nr̃a u̾o religio
eo firma est et solida ⁊ ĩ¬
mutabilis qr iusticiã do¬
cet qr nobiscũ semꝑ ẽ qr
tota ĩ aĩo colentis qr mẽ¬
tem ip̃am ꝓ sacrificio ht̃
Illic uł exigit᷑ aliud ꝙͣ
sanguis pecudũ et fumꝰ
et ĩ epta liberatio hic boͣ
mens purũ pectus ĩ nocẽs
tores latrones fures uene¬
fici et p̃cant᷑ nichil aliud
ut sceła ĩ pune ꝯmittant
¶Quid em̃ latro sacri¬
ficans ã gladiator roget
nͥ ut occidant qͥd uenena-¬
rius nͥ ut fallat qͥd mere¬
trix uͨ ut płi̾m peccet Qd
adult̾a nͥ a̾ mortẽ uiri ã
sua ĩ pudicicia cele᷑. qͥd

Expanded text:
 quo tendit aut quid pollicetur, ut ab homine possit fideliter seruari fortiterque defendi? in qua nihil aliut uideo quam ritum ad solos digitos pertinentem. nostra uero religio eo firma est et solida et inmutabilis, quia iustitiam docet, quia nobiscum semper est, quia tota in animo colentis est, quia mentem ipsam pro sacrificio habet. illic nihil exigitur aliut quam sanguis pecudum et fumus et inepta libatio, hic bona mens, purum pectus, innocens tores latrones fures uenefici et precantur nihil aliut quam ut scelera inpune committant. quid enim latro sacrificans aut gladiator roget nisi ut occidant? quid uenenarius nisi ut fallat? quid meretrix nisi ut plurimum peccet? quid adultera nisi aut mortem uiri aut ut sua inpudicitia cel
Abbreviated transcription (Latin):
solem tenebras rilioquĩ
eadẽ ĩ pudẽtia ẽ boĩs ma¬
refellent hec nr̃a si possĩt
cõgrediãtur qͦ minꝰ et sĩ¬
gula queq discuciãt decet
eos susciꝑe defensionẽ deo¬
rũ suoꝵ ne si nr̃a ĩ ualue¬
rint ut cotidie ĩ ualescũt
cũ delubris ac ludibriis
deserant᷑ Et qm̃ ui nł¬

Expanded text:
solem, tenebras? Alioquin solem, tenebras? Alioquin eadem impudentia est, bonis marefellant haec nostra, si possunt: congrediantur cominus, et singula quaeque discutiant. Decet eos suscipere defensionem deorum suorum, ne, si nostra invaluerint ut quotidie invalescunt, cum delubris ac ludibriis suis deserantur. Et quon
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ reqͥras nullã possũt
redde̾ s ad macroꝵ indi¬
cia cõfugiũt ꝙ illi sapiẽ¬
tes fuerĩt illi ꝓbauerũt
illi scierĩt qͥd eẽt opti ͫ
se q ip̃os sensib spoliãt
rõne abdicant dũ alie¬
ius errorib credũt Sic
ĩ plicati rerũ oĩm ignorã¬
cia n ͨ se nec deos suos
norũt Atq utinã soli
errare soli decipe ualent
alios etiã ĩ consortiũ ma¬
li sui rapiũt qͣi habitu
bonã mentẽ uelle reuoca¬
re¶Nũ gͦ hoc sermõe
ã aliqͣ rõne reddita fac̾e̾
intũtur mĩme s ui atq
cormentis Dmira ⁊ ce¬
ca demẽtia In hiis puta-¬
tur mala mẽs ẽẽ qͥ fidẽ
seruare conãtur ĩ carm¬
ficib ãt bona In hiis ne
mala mẽs ẽ qͥ contͣ om̃e¬
iꝰ hũauitatis qͣ fas om̃e
lacerant᷑ an pocius ĩ hiis
qͥ ea faciũt ĩ corꝑib ĩ no¬
bari aliqñ fecerũt A deo¬
ne ⁊̃ sͥ mẽtiũtur ut ui¬
cissim boni ac mali noĩa
tͣnͣsferãt et mutẽt Qd
gͦ nõ diem noctẽ bocant

Expanded text:
ras, nullam possint reddere: sed ad majorum judicia confugiant, quod illi sapientes fuerint, illi probaverint, illi scierint, quid esset optimum; seque ipsos sensibus spoliant, ratione abdicant, dum alienis erroribus credunt. Sic impliciti rerum omnium ignorantia, nec se, nec deos suos norunt. Atque utinam soli errare, soli desipere vellent! Alios etiam in consortium mali sui rapiunt, quasi habiturbonam mentem velle revocare. Num igitur hoc sermone, aut aliqua ratione reddita facere nituntur? Minime; sed vi atque tormentis. O mira, et caeca dementia! In iis putatur mala mens esse, qui fidem servare conantur; in carnificibus autem bona. In iisne mala mens est, qui contra jus humanitatis, contra fas omne lacerantur? an potius in iis qui ea faciunt in corrbari aliquando fecerunt? Adeone etiam sibi mentiuntur, ut vicissim boni ac mali nomina transferant et immutent? Quid ergo non diem, noctem vocant?
Abbreviated transcription (Latin):
mittimꝰ ulcõnẽ nõ ut hii
facĩt q̃ defensores se ẽẽ¬
deoꝵ suoꝵ bideri uolũt et
seuiuĩt efferate adu̾sus
nõ colentes. co n¬
r quo ĩtelligi datur
ꝙͣ nõ sit bonũ deos
cole̾ qm̃ bono pocius addu¬
cendi hoĩes ad bonũ fue¬
rãt nõ male S qr illud
malũ ẽ etiã offm̃ eius bo¬
no caret At em̃ pumiẽdi
sũt qͥ destruũt religiones
¶ũ peins nos destru¬

Expanded text:
mittimus ultionem, non ut ii mittimus ultionem, non ut ii faciunt qui defensores se deorum suorum uideri uolunt et saeuiunt efferate aduersus non colentes. ei quo intellegi datur uam non sit bonum deos colere, quoniam bono potius adducendi homines ad bonum fuerant, non malo: sed quia illut malum est, etiam officium eius bono caret. at enim puniendi sunt qui destruunt religiones. num peius nos destru
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ex hiis q̃rere cui potis¬
simiũ p̃stare se putẽt co¬
gendo ĩ uitos ad sacrifi¬
ciũ ip̃is ue quos cogunt
At nõ est bñficiũ qd̃ iu¬
gent̃ recusant con¬
sulendũ ẽ etiã nolentib
qũ qͥd sit bonũ uesciũt
Cur gͦ tã crudeliter uex¬
aut cruciãt debilitãt si
saluos uolũt ¶Aut bude
pietas tam ĩpia ã eos nu¬
seris modis ã ꝑdant ã ĩ¬
utiles faciant quib ue¬
p̃stant at nõ est sacrifici¬
em̃ sponte atq ex aĩo fi¬
at erecratio est tũ hoĩes
ꝓscripcõne ĩ iriis carce̾
tormentis adacti faciũt¬
¶¶Si dii sunt isti q̃ sic
colũtur uł ꝓpter hoc solũ
colendi nõ sũt ꝙ sic coli
uolũt digni .s. de testacõe
colat aliqͥs ĩ uitus nec si
nõ colui̾t urascim̾ Cõfidi¬
mꝰ enĩ maiestati eius qͥ
tã contẽptũ sui possit ul¬
cisci ꝙͣ etiã sernoꝵ suoꝵ
labores et ĩ iurias et iõ
cũ tã nefanda ꝑpetim᷑ ue u̾¬
bo quidẽ reluctam᷑ s deo re¬

Expanded text:
 ex his quaerere, cui potissimum praestare se putent, cogendo invitos ad sacrificium. Ipsisne, quos cogunt? at non est beneficium, quod ingeritur recusanti. Sed consulendum est etiam nolentibus, quando quid sit bonum, nesciunt. Cur ergo tam crudeliter vexant, cruciant, debilitant, si salvos volunt? aut unde pietas tam impia, ut eos miseris modis aut perdant, aut inutiles faciant, quibus vepraestant? at non est sacrificienim sponte atque ex animo fiat, execratio est, cum homines proscriptione iniuriis carcere tormentis adacti faciunt. si dii sunt isti qui sic coluntur, uel propter hoc solum colendi non sunt, quod sic coli uolunt, digni scilicet detestatione colat aliquis invitus; nec, si non coluerit, irascimur. Confidimus enim majestati ejus, qui tam contemptum sui possit ulcisci, quam etiam servorum suorum labores et iniurias. et ideo cum nefanda perpetimur, ne uerbo quidem reluctamur, sed deo re
Abbreviated transcription (Latin):
ẽz indige̾nt hoĩ auxilio
adu̾sus cõtemptores suos
suos destruũt de quoꝵ po¬
testate diffidũt magis
irreligiosi ꝙͣ qͥ õmo nõ co¬
lũt ¶ Cic̾o in suis legib
cũ caste ad sacrificia p̃ci¬
peret accedere pietatẽ ĩ¬
quit adhibeto opes admo¬
neto qͥ secus façit deus ip̃e
uindex erit ¶Recte hoc qͥ¬
deni neq em̃i fas ẽ despare
de deo quẽ iõ colas qr potẽ¬
ten putes illã quomodo
uiudicare colentis ĩ iuriã

Expanded text:
essent, indigerent hominum auxilio, essent, indigerent hominum auxilio, adversus contemptores suos. suos destruunt, de quorum potestate diffidunt, magis irreligiosi quam qui omnino non colunt. Cicero in suis Legibus, cum caste ad sacrificia praeciperet accedere, « Pietatem, inquit, adhibento; opes amovento: qui secus facit, Deus ipse vindex erit. « Recte hoc quidem. Neque enim fas est desperare de Deo, quem ideo colas, quia potentem putes. Nam quomodo vindicare
Abbreviated transcription (Latin):
q pcc̃o locus ulłs ẽ Et si
qͥs ad sacͥficiũ nõ integra
ꝯscĩa uenerit fuidit q illi
d̾s comiẽtur ille qͥ latebͣs
cordis uidet qͥ pcc̃is semꝑ
ĩ festus est qui exigit in¬
sticiã qͥ fidem possit Qͥs
hic male mentiãt ma¬
le p̃ci locus ẽ ¶ At illi ĩ¬
felices nec ex sceleribus
sius ĩ telligũt ꝙͣ malũ
ciis om̃ib inqͥnati ueni-¬
unt ad p̃candũ et se pie
sacrificare opinãtur Si
cutẽ lauerĩt tãꝙͣ libidĩes
uitͣ pectus ĩ clusas ulli ⁊¬
amues abluant ã ulla
maria purificẽt ¶ PNͣto
satis purꝰ est Isti autẽ
qr uesciũt uł quid uł qͦ¬
modo sit colendũ ceci et ĩ¬
prudentes ĩ qͣriũ cadũt
Adorant utiq hostes su¬
os latrones et int̾fectões
suos bictimis placãt et
aĩas suas cũ thure ip̃o cre¬
mandas aris detestabili¬
bus ĩ ponũt Irascũt᷑ et̃
miser ꝙ nõ siles alii ꝑe¬
ant ĩ credibili mentiũ ce¬
citate qͥd em̃ bideant qͥ so¬
lem nõ bident qͣi bero si di

Expanded text:
 et si quis ad sacrificium non integra conscientia uenerit, audit quae illi deus comminetur, ille qui latebras cordis uidet, qui peccatis semper infestus\' est, qui exigit iustitiam, qui fidem poscit. quis hic malae menti aut malae preci locus est? at illi infelices nec ex sceleribus suis intellegunt quam malum tiis omnibus inquinati ueniunt ad precandum et se pie sacrificasse opinantur, si cutem lauerint, tamquam libidines intra pectus inclusas ulli amnes abluant aut ulla maria purificent. quanto satis purus est. Isti autem quia nesciunt uel quid uel qmodo sit colendum, caeci et imprudentes in contrarium cadunt. Adorant itaque hostes suos: latrones et interfectores suos victimis placant; et animas suas cum thure ipso cremandas aris detestabilibus imponunt. Irascuntur etiam miseri, quod non similes alii pereant, incredibili mentium caecitate. Quid enim videant, qui solem non vident? Quasi vero si dii
Abbreviated transcription (Latin):
Qũo em̃ deus ã ama-¬
bit colentẽ si ip̃e nõ ame¬
tur ab eo aut p̃stabit p̃¬
canti quidqͥd orauerit
cũ ad p̃candũ neq ex aĩ¬
mo neq obseruanter at¬
cedat ¶Isti aũt cũ ad
sacrificãdũ uemũt nichil
intimũ nichil ꝓpͥũ diis su¬
is offerũt nõ integritatẽ
mẽtis nõ reuerentiã nõ
is manib oẽm religionẽ
in templo et cũ tẽplo sĩt
in uenerant relinqunt
nichil q secũ ex eo neq
afferũt neq deferũt In¬
de ẽ ꝙ eisiuns religiones
neq bonos face̾ pñt neq
firme atq ĩ nuitabiles
cẽ ¶raducũtur itaq
ab hiis hoĩes facile qr nł

Expanded text:
quomodo enim deus aut amaquomodo enim deus aut amabit colentem, si ipse non ametur ab eo, aut praestabit precanti quidquid orauerit, cum ad precandum neque ex animo neque obseruanter accedat? isti autem cum ad sacrificandum ueniunt, nihil intimum, nihil proprium diis suis offerunt, non integritatem mentis, non reuerentiam, non is inanibus, omnem religionem in templo, et cum templo, sicut invenerant, relinquunt; nihilque secum ex ea neque afferunt, neque referunt. Inde est, quod ejusmodi religiones neque bonos facere possunt, neque firmae atque immutabiles esse. Traducuntur itaque ab his homines facile, quia
Abbreviated transcription (Latin):
caret Impacientẽ dicoq
nichil patĩ᷑ Innocentiã
ip̃a iusto saꝑienti bno ꝓpͥa
uirtus est ¶ Sed ⁊ nocz
sepe et cõcupiscit aliena
et rapit q̃ cupierit ꝑ in¬
q pcc̃o subiectus est et
fragilitatis oblitus aĩs
msolent᷑ elato tumet ¶
Inde ĩ iusti ac dm̃ nesciẽ¬
tes et dĩciis et potẽtia
et honorib florent hec
eñ cũcta ĩ iusticie p̃mia
sũt qr et ꝑpetua ẽẽ nõ pos¬
sũt et ꝑ cupiditatẽ uio¬
lentiã q querũtur Iustꝰ
la hũana sũt ut ẽ a lelio
dcm sua bona dĩna iudi¬
tat nec alienũ quidquã
cõcupiscit ne quẽ contͣ
ius hũauitatis ledat oĩ¬
no nec ullã potentiã ho¬
norẽ desid̾ãt ne cui faci¬
at ĩ iuria. ¶ Scit enim
cũctos ab eodẽ deo et eadẽ
condicõne gn̾atos iure
frnt̾ntatis ẽẽ cõmĩctos
s et suo cõtentus ⁊ ꝑuo
qr fragilitatis sue mẽor
nõ amplius q̃rit ꝙͣ unde¬

Expanded text:
atientem dico, quia nihil patitur. Innocentiam ipsa justo et sapienti viro propria virtus est. Sed et nocet saepe, et concupiscit aliena, et rapit, quae cupierit, per inpeccatoque subjectus est, et fragilitatis oblitus, animo insolenter elato tumet. Inde injusti, ac Deum nescientes, et divitiis, et potentia, et honoribus florent. Haec enim cuncta injustitiae praemia sunt; quia et perpetua esse non possunt, et per cupiditatem violentiamque quaeruntur. Justus nia humana ut est a Laelio dictum sua bona, divina judicat, nec alienum quidquam concupiscit, ne quem contra jus humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremue desiderat, ne cui faciat iniuriam — scit enim cunctos ab eodem deo et eadem condi- cione generatos iure fraternitatis esse coniunctos —, sed et suo contentus et paruo, quia fragilitatis suae memor, non amplius quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnere ut de singulis do¬
ceã ꝙͣ ncc̃e sit sapientẽ
ac iustũ birũ longe ab
illis bomis ab horrẽ qͥb
qr fruũtur ĩ iusti deorũ
cultus ueri et efficaces ẽc̃
credũtu ¶Qd̃ ad pñ¬
tẽ ꝑtin qõnẽ satis ẽ si
ex una u̾tute id ꝓbemꝰ qd̾
intẽdimꝰ ¶ Lempe ma¬
gna et p̃cipua uͥtus ẽ pa¬
ciẽtia quã ꝑiter ⁊ nulgi
pub ͤ uoces et phi ⁊ ora
ciẽtia est eni maloꝵ que
ã ĩ ferũtur ã accidũt cũ
eqͣuimitate ꝑlacõ Ergo
iustus ac sapiẽs qr bntu¬

Expanded text:
promere, ut de singulis dopromere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab illis bonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad pestionem, satis est si ex una uirtute id probemus quod intendimus. nempe magna et praecipua uirtus est patientia, quam pariter et uulgi publicae uoces et philosophitientia est enim malorum quae aut inferuntur aut accidunt cum aequanimitate perlatio. ergo iustus ac sapiens quia uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt᷑ eos q ip̃os dicioni
sue ac potestati subiectos
habent ¶Reddenda est
huius rei rõ ne quid re¬
maneat erroris ¶Nã
ĩ p̾mis hec cã est cur ex¬
istimet᷑ religio dei uĩ nõ
tis nullomõ pertinent
uibz q carere iustos
uident et affluere ĩ iustos
et dei cultum ĩ anẽ ar¬
bitrant̃ ĩ quo ĩ ẽẽ illa
non c̾mĩt et deorũ ritus
estimant ueros qm̃ cul¬
tores eorum ⁊ dĩciis et
honõib ⁊ regius fruant᷑¬
D.
erũ hii qui sũt ĩ hac
manu q tractabile ẽ im¬
becillũ fragile mortale
ẽ cuiꝰ sũt illa bona oĩa
q̃ cupiditati ac miracłõ
tates et iõ tã caduca ꝙͣ
corpus ip̃m ¶ Animus
uõ in quo solo est homo
qm̃ subiectus oculis nõ
est nec bona eiꝰ aspici pos¬
sũt que ĩ sola u̾tute sũt
posita et ideo tã stabilis
et constans et ꝑpetuus
sit ncc̃e est sicuti ip̃a uir¬
tus ĩ qͣ est aĩmi bonũ.
Ongũ est uniu̾si¬
tas u̾tutũ species

Expanded text:
tiuntur eosque ipsos dicioni tiuntur eosque ipsos dicioni suae ac potestati sub- iectos habent?\' reddenda et huius rei ratio est, ne quid remaneat erroris. nam in primis haec causa est cur existimetur religio dei uim non tis nullo modo pertinent. quibus quia carere iustos uident et afluere iniustos, et dei cultum inanem arbitrantur, in quo inesse illa non cernunt, et deorum ritus aestimant ueros, quoniam cultores eorum et diuitiis et honoribus et regnis fruantur. uerum ii qui sunt in hac manuque tractabile est, inbecillum fragile mortale est: cuius sunt illa omnia bona quae cupiditati ac miraculo tates, et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. animus uero, in quo solo est homo, quoniam subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus sit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua est animi bonum. Longum est uniuersas uirtutis species
Abbreviated transcription (Latin):
sementib eoꝵ et ĩ stigãt
nescios ĩ furorẽ hii em̃
ꝙͣ dui pax ẽ in ppło dei fu¬
gitant iustos et pauẽt et
mas q̃ diu uexant abiu¬
rant᷑ ab hiis et noĩe dei
uĩ fugantur quo audito
tremũt et exclamãt et
uri se u̾berari q testant̃
Et ĩ t̾rogati q suit qñ ue¬
nerĩt quõ ĩ hoĩem irrep¬
serunt confitent᷑ Sic ex¬
torti et excruciati uͥtute
licis eos odiis ꝑsecũt᷑ qͦs
sͥ graues senciũt ¶ Ex¬
cent q seuiciã ꝙͣ biolen¬
tissime pñt ut ã eorum
fidẽ muniãt ꝑ dolorem
aut si id efficere nequi¬
uerint auferantur oĩo
de terra ne suit qui pos¬
sint eorũ nequiciam co¬
hercẽ ¶Nonne lugit
quid respõderi econtͣrio
possit Cur ergo deus ille
singularis ille magnꝰ
quẽ rerũ potentẽ quẽ do¬
minũ oñ confiteris hͨ
fieri ẜ patitur nec culto¬
res suos aut bindicat ã
tuetur. ¶Cur deniq qͥ
eum nõ colunt et opulẽ¬
ti et potentes et beati st̃
et honoribus regnoq po¬

Expanded text:
se mentibus eorum et instigant nescios in furorem. hi enim, quamdiu pax est in populo dei, fugitant iustos et pauent, et masque diuexant, adiurantur ab iis et nomine dei ueri fugantur. quo audito tremunt et exclamant et uri se uerberarique testantur et interrogati qui sint, quando uenerint, quomodo in hominem inrepserint, confitentur. sic extorti et excruciati uirtutelicis eos odiis persecuntur, quos sibi graues sentiunt, exercentque saeuitiam quam uiolentissime possunt, ut aut eorum fidem minuant per dolorem aut, si id efficere non quiuerint, auferant omnino de terra, ne sint qui possint eorum nequitiam coercere. non me fugit quid responderi e contrario possit: \'cur ergo deus ille singularis, ille magnus, quem rerum potentem, quem dominum omnium confiteris, haec fieri patitur nec cultores suos aut uindicat aut tuetur? cur denique qui eum non colunt, et opulenti et potentes et beati sunt et honoribus regnoque po
Abbreviated transcription (Latin):
hortamẽtis agant ꝓce¬
dant ĩ mediũ pontifices
seu mĩores seu maximi
flamines augures Itẽ
reges sacrificuli quiq st̃
sacerdotes et antistites
religionũ ꝯuocent nos
ad contõe cohortent᷑ nos
ad suscipiendos cultus
deoꝵ ꝑsuadeant multos
tia tegant᷑ omĩa osten¬
dant origies et sacroꝵ
mortalib tradita qͥ fõs
q̃ rõ sit explitẽt ꝓferant
ꝯtẽptu maneat quare
abhoĩb coli se belĩt Qd
illis si beati sũt hũana
pietas ꝯferat Que omia
eñ ualet quitꝙͣ mortalis
honũs auctoritas sed dĩ¬
nis aliquib testĩoniis cõ¬
firuẽt sicuti nos facimꝰ¬
et iõ est opus bi et ĩ iuri¬
a quia religio cogi nõ p̃t
uerbis pocius ꝙͣ u̾berib
res agenda ẽ ut sit uolũ¬
tas Distringãt aciem
ĩ genioꝵ suoꝵ si rõ eorũ
audire si doceant Taten¬
sicut ne seuientib quidẽ
credimꝰ Imitẽtur nos ut
rõnem tocius rei exponãt
Mos eñi nõ illicimꝰ ut
ip̃i obiectant s docemꝰ ꝓ

Expanded text:
hortamentis agant. procedant in medium pontifices seu minores seu maximi, flamines augures, item reges sacrificuli quique sunt sacerdotes et antistites religionum, conuocent nos ad contionem, cohortentur ad suscipiendos cultus deorum, persuadeant multos tia regantur omnia, ostendant origines et initia mortalibus tradita, qui fons, quae ratio sit explicent, proferant contemptu maneat, quare ab hominibus coli se velint, quid illis, si beati sunt, humana pietas conferat. Quae omnia enim valet quidquam mortalis hominis auctoritas, sed divinis aliquibus testimoniis confirment; sicuti nos facimus. Non est opus vi et injuria, quia religio cogi non potest: verbis potius quam verberibus res agenda est, ut sit voluntas. Distringant aciem ingeniorum suorum: si ratio eorum audire, si doceant: tacensicut ne saevientibus quidem cedimus. Imitentur nos, et rationem rei totius exponant. Nos enim non illicimus, ut ipsi objectant: sed docemus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ĩ expiabile faciuꝰ ad¬
mittant pͥmũ qd̃ se ip̃os
igulant ꝑditissĩs deõ¬
nib sermendo qͦs deus
ĩ eterna supplicia damp
fera sacra ꝯtendũt ni¬
tũtur q sũma diligentia
ne qͣ sit aĩa ĩcolumis in
t̾ra q̃ salus statu suo spet¬
tet ĩ celi ¶QNuid aᵈ di¬
cã ꝙͣ miseros q̃ p̃donum
deos eẽ opmãtur quorũ

Expanded text:
ile facinus admittant: primum, quod seipsos jugulant perditissimis daemonibus serviendo, quos Deus in aeterna supplicia damnafera sacra contendunt; nitunturque summa diligentia, ne qua sit anima incolumis in terra, quae salvo statu suo spectet in coelum. Quid aliud dicam quam miseros, qui praedonum deos esse opinantur
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ spirauit lucẽ donauit
Ꝙ si seruoꝵ neqͥssimus
hẽtur qͥ dñm suũ fuga
deserit is q u̾berib et
uinculis et argastulo
et cruce ⁊ om̃i malo dig¬
nissimꝰ iudicat᷑ et si fili¬
us eodẽ m ͦ ꝑditus atq
impiꝰ existimat᷑ qͥ pr̃em
suũ derelinqͥt ne illi ob¬
sequat᷑ ob eã q cãm dig¬
mis putat᷑ qͥ sit exhẽs
et cuiꝰ nomẽ ĩ ꝑpetũ de
familia deleatur quãto
duo uocabula dñi et pũs¬

Expanded text:
inxit inspirauit luce donauit. quodsi seruorum nequissimus habetur qui dominum suum fuga deseruit isque uerberibus et uinculis et ergastulo et cruce et omni malo dignissimus iudicatur, et si filius eodem modo perditus atque inpius existimatur qui patrem suum dereliquit ne illi obsequatur, ob eamque causam dignus putatur qui sit exheres et cuius nomen in perpetuum de familia deleatur, quanto duo uocabula domini et p
Abbreviated transcription (Latin):
sublime ꝑduceret
Ocui ut opinor cur
ppłus nr̃ apud stul¬
tos stultus haberet᷑ ⁊ iã
cruciari atq int̾fici mal¬
le ꝙͣ thura trib digitis
cõprehensa ĩ focũ iacta¬
re tã meptũ bidetur ꝙͣ¬

Expanded text:
sublime perduceret. Docui, ut opinor, cur populus noster apud stultos stultus habeatur. Nam cruciari atque interfici malle, quam thura tribus digitis comprehensa in focum jactare, tam ineptum videtur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ deos adorant ¶ũ
peiꝰ ꝙͣ idem ip̃i qͥcũ deos se¬
colere dicãt tñ eos pubͣ
turpit̾q derident ¶
quib etiã mimos agi
cũ risu et boluptate paci¬
unt̾ qͣlis hec religio ã ꝙͣ¬
ta maiestas putãda ẽ q̃
cidorat᷑ ĩ templis illudit᷑
ĩ theatris et qͥ hec fecerĩt
nõ penas uiolati nimĩs
pendũt. ¶S honorati et̃
laudati q discedũt ¶Nũ
peiꝰ nos destruimꝰ ꝙͣ qui¬
s curare quidꝙͣ negant
neq irasci eos neq gr̃a
q ꝑsuadẽt colendos oĩno
nõ ẽẽ Si quidẽ n ͨ colen¬
tes respiciũt neq colẽtib
irascũtur ¶ Pt̾ea cũ cõtͣ
metũ disserant nichil aᵈ
effice̾ conãt᷑ ꝙͣ ut nemo i¬

Expanded text:
ant? num peius quam idem ipsi, qui cum deos colere se dicant, tamen eos publice turpiterque derident, de quibus etiam mimos agi cum risu et uoluptate patiuntur? qualis haec religio aut quanta maiestas putanda est quae adoratur in templis, inluditur in theatris? et qui haec fecerint, non poenas uiolati numinis pendunt, sed honorati etiam laudatique discedunt. num peius nos destruimus quam quised curare quidquam negant; neque irasci eos, neque gratia que persuadent, colendos omnino non esse; siquidem nec colentes respiciunt, neque non colentibus irascuntur. Praeterea cum contra metus disserunt, nihil aliud efficere conantu
Abbreviated transcription (Latin):
eñ p̃mia q̃ sũt eterna ⁊
ĩ mortalia ulłomõ uidẽt
¶Sic reb om̃ib ad
hanc pñtem uitã relatis
u̾ͥtutẽ plane ad stulticiã
redigũt ¶Si quidẽ tã-¬
tos huiꝰ uite labores frus¬
tra
tantã ẽẽ dixit ĩ nocẽtie
bĩ ut ad tutelã sui non
egeat nec armis nec ui¬
ribus qͣcũq it̾ feci̾t inte¬
ger bite sceli̾sq purus
nõ egeat manꝰ iaculis
nͨ arcu nec uenenatis
gͣuida sagictis fasce pha¬
rethra sũ ꝑ sutes it̾ estu¬
osas sine factinus ꝑ in¬
hospitalẽ caucasũ uł q̃¬
loca fabulosus ãbit hys¬
dapes ¶Non p̃t ergo
fieri qnͣ hoĩem iustũ ĩ ter
discrimĩa tẽpestatũ atq
belloꝵ celestis tutela cus¬
todiat ac nõ etiã si cũ ꝑ¬
ricidis et nocẽtib naing
aut malis qͦ ꝑcat᷑ ut u¬
na iusta et ĩ nocens aĩa
liberet᷑ aut c̾te ꝑeñtibus
ceteris sola seruetur de
nactus fui̾t aut ĩ eqͥ san¬
ciũ ã in tabula naufra¬
giũ nõ ĩ uictus ꝯfitet᷑ mo¬

Expanded text:
sunt aeterna et inmortalia, nullo modo uident. sic rebus omnibus ad hanc praesentem uitam relatis uirtutem plane ad stultitiam redigunt, siquidem tantos huius uitae labores frustratantam esse dixit innocentiae uim, ut ad tutelam sui non egeat nec armis nec uiribus, quacumque iter fecerit: integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis nec arcu nec uenenatis grauida sagittis, Fusce, pharetra, siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospitalem Caucasum ubit Hydaspes. non potest ergo fieri quin hominem iustum inter discrimina tempestatum atque bellorum caelestis tutela custodiat ac non, etiamsi cum parricidis et nocentibus nauiget, aut malis quoque parcatur, ut una iusta et innocens anima liberetur, aut certe pereuntibus ceteris sola seruetur. senactus fuerit aut in equo saucium aut in tabula naufragum? non inuitus confiteor: mo
Abbreviated transcription (Latin):
licire ualeant hiis boĩs
q̃ fuerint ĩ eã collocata
diuiuitꝰ nec illa se ĩqͥt
młtis solaciis oblectat
maxĩe q suo decore seip̃a
sustẽtat Quib solaciis
quo decore cũ ĩ crimẽ se¬
pe beniat et ĩ penã decor
ille bertat̃ ¶Quid em̃
si ut furiꝰ dicebat rapia¬
tur uexet̃ ext̾uũet᷑ egeat
auferant᷑ ei manꝰ effo¬
miseris etiã modis uexe¬
tur ꝑdet ue suũ p̃miũ
uirtus tñ pocius peribit i¬
ip̃a mĩme sed et m̾cedem
suã deo iudice accipiet et
biuet ac semꝑ uigebit
¶Que si tollas nichil pot̾
ĩ uita hoĩm tã ĩ utile tã¬
in stultũ uideri ẽẽ ꝙͣ unrtꝰ
cuius nalis bonitas et ho¬
nestas docere nõ p̃t ilĩam
nõ ẽẽ mortalẽ dĩnũ q il¬
li a deo p̃miũ cõstitutũ
Sed idcrco uͥtutẽ ip̃a ds̃

Expanded text:
liare ualeant iis bonis liare ualeant iis bonis quae fuerint in eam conlata diuinitus? — ne illa se inquit multis solaciis oblectat maximeque suo decore se ipsa sustentat. quibus solaciis? quo decore? cum in crimen saepe ueniat et in poenam decor ille uertatur. quid enim, si, ut Furius dicebat, rapiatur uexetur exterminetur egeat, auferantur ei manus, effomiseris etiam modis necetur. perdetne suum praemium uirtus aut potius peribit ipsa? minime, sed et mercedem suam deo iudice accipiet et uiuet ac semper uigebit. quae si tollas, nihil potest in uita hominum tam inutile. tam stultum uideri esse quam uirtus: cuius naturalis bonitas et honestas docere nos potest animam non esse mortalem diuinumque illi a deo praemium constitutum. sed idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
stultissimi hoĩs est non
huic bite cõsule̾ ut sit
ꝙͣ diuitina et cõmodis
om̃ib plena Quod qͥ
faciet a iusticie regula
discedat uct̃e ẽ ¶Si ãt
suꝑ est hoĩ uita melior
tura ĩ mortalitate p̃sat᷑¬
ticie defensor lelius uult
inqͥt pene uirtus honorẽ
nec ẽ uirtutis alia ulla
m̾ces Est plaue ⁊ qͥdem
birtute dignissima ꝙͣ tu
ri Nichil emĩ dĩnarum
nõ acerbe Erras behemẽ¬
ter si putas ab homĩe p̃¬
ip̃e alio loco berissime dix¬
eris huic tu biro qͣs dĩci¬
as obicies q̃ imꝑia que
regna ¶Dui ista putet
hũana sua bona dm̃nai
iudicat Quis gͦ te sa¬
pientẽ leli putet cũ ip̃e
loqͣris contͣria et paulo
post b̾tuti adimas q̃ de¬
dist. ¶S bidel ignorã¬
cia ueri facit ĩ certã la¬
de quid adĩgis s si aut
ĩgrati uniu̾si ã ĩ uidi ã¬
multi ĩiici potentes
liari p̃mio suo p̃t Que
si bona sua dĩna iudicat
ut aiebas qͥ pñt existere
tã ingͣti tã ĩ iudi tã po¬
tentes qui birtutẽ spo¬

Expanded text:
stultissimi est hominis non huic uitae consulere, ut sit quam diutina et commodis omnibus plena. quod qui faciet, a iustitiae regula discedat necesse est. si autem superest homini uita melior tura inmortalitate pensatutitiae defensor Laelius uult inquit paene uirtus honorem nec est uirtutis ulla alia merces. est plane et quidem uirtute dignissima, quam ri: nihil enim diuinarum non acerbe. erras uehementer, si putas ab homine pripse alio loco uerissime dixeris: huic tu uiro quas diuitias obicies? quae imperia? quae regna? qui ista putat humana, sua bona diuina iudicat. quis ergo te sapientem, Laeli, putet, cum ipse tibi loquare contraria et paulo post uirtuti adimas quae dedisti? sed uidelicet ignorantia ueri facit incertam lande quid adiungis? sed si aut ingrati uniuersi aut inuidi multi aut inimici potentes liari praemio suo potest! quae si bona sua diuina iudicat, ut aiebas, qui possunt existere tam ingrati, tam inuidi, tam potentes, qui uirtutem spo
Abbreviated transcription (Latin):
demi iustũ ẽẽ ac stultũ eũ¬
dẽ sapientẽ et ĩ iustũ do¬
cet ip̃a rõ Qui em̃ stultꝰ
ẽ quid sit iustũ ac bonũ
nescit et ideo semꝑ pcͨat
Ducit᷑ eñ qͣi captinus
a biciis nec resistere ul
ab omi pcc̃o se abstinet
qd̾ aliter facere non pt¬
nͥ hẽat recti pͣu q noti¬
ciã rcm aũt discern̾e a
pͣuo qͥs p̃t nͥ sapiens ita
fit ut nũꝙͣ possit iustus
ẽẽ qui stultus est neq
tabulã ã equũ sautio
piens abstinet bideri tñ
et ip̃e cõfiteor ꝑ hom̃i er¬
rorẽ ignorantiũ cuiꝰ q
rei ꝓpͥetatẽ Itaq oĩs hec¬

Expanded text:
c stultum, eundem sapientem et iniustum docet ipsa ratio. qui enim stultus est, quid sit iustum ac bonum nescit et ideo semper peccat. ducitur enim quasi captiuus a uitiis nec resistere ullab omni se peccato abstinet, quod aliter facere non peat recti prauique notitiam. rectum aurem discernere a prauo quis potest nisi sapiens? ita fit ut numquam possit iustus esse qui stultus est, nequtabulam aut ecum saucio piens abstinet. uideri tamen et ipse confiteor per hominum errorem ignorantium cuiusque rei proprietatem. itaque o