comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imponere lenem manum
ad temperamentũ sp̃inar̃
a paradrso tuo seclusar̃.
non enĩ longe.ẽ. A nobis
om̃ipotentia tua. etiam
cũ longe sũmus ate Aut
certe sonitum nubiũ tuar
uigilantius ad uerterem.
tribulationẽ autem:
carnis. habeblnt huius
modi. Ego autẽ uobis par¬
co: Et bonũ . ẽ. homini
mulierẽ non tangere :
et. qui sine uxore. ẽ. cogi¬
tat eaquȩ sunt dĩ quomodo
placeat dõ: qui autẽ matri¬
monio iunctus.ẽ. cogitat
ea quae sunt mundi: quo¬
modo placeat uxori..
Has ergo uoces exaudirem
uigilantior : & abscisus ꝓpt̃
regnũ caelor̃ felicior expe¬
ctarem amplexus tuos e
sed efferbui miser. sequens
impetũ fluxus mei relicto
te. & excessĩ om̃ia legitima
tua : nec euasi flagella tua
Quis enĩ hoc mortalium :
Nam tu semꝑ aderas. misẽ¬
ricorditer seuiens. & amaris¬
simis aspargens offensionib
om̃s illicitas iocunditates
meas: ut ita. quaererem sinȩ
offensione iocundari: Et
ubi hoc possem non inuenirẽ

Expanded text:
inponere lenem manum inponere lenem manum ad temperamentum spinarum a paradiso tuo seclusarum? non enim longe est a nobis omnipotentia tua, etiam cum longe sumus a te. aut certe sonitum nubium tuarum uigilantius aduerterem: tribulationem autem carnis habebunt huius modi. ego autem uobis parco, et: bonum est homini mulierem non tangere, et: qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt dei, quomodo placeat deo; qui autem matrimonio iunctus est, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. has ergo uoces exaudirem uigilantior et abscisus propter regnum caelorum felicior expectarem amplexus tuos. Sed efferbui miser, sequens impetum fluxus mei relicto te, et excessi omnia legitima tua nec euasi flagella tua: quis enim hNam tu semper aderas misericorditer saeviens, et amarissimis aspergens offensionibus omnes illicitas jucunditates meas, ut ita quaererem sine offensione jucundari; et ubi hoc possem non invenirem
Abbreviated transcription (Latin):
nitas dilectionis a caligine
libidinis Vtrumq in con¬
fuso uestuabat: & rapie¬
bat imbecillam aetatem
per abrupta cupiditatũ.
atq: mersabat gurgite
flagitiorũ. Inualuerat suꝑ
me ira tua: & nesciebam
Obsor duerã stridore catenȩ
mortalitatis meue. poena
superbiȩ animae mee:
& ibam longius ate. & sine¬
bas: & iactabar. & effunde¬
har & diffluebã. et ebulli¬
ebam ꝑfornicationes meas.
& tacebas. O tardũ gaudi¬
um meũ. tacebas tune : & ego
ibam porro bongeate inplu¬
rima & plura sterilia se-¬
mina dolorũ. superba de¬
iectione: & inquieta lassĩ¬
tudine: Quis eni modera¬
retur erumnã meã. et
nouissimarum rerũ fugaces
pulchritudines in usum uer¬
rteret. earũq: suauitatib
metas prȩfigeret : ut usq
ad coniugale litus ex aest̃ua¬
rent fluctus aetatis meae:
Si tranquillitas in eis non
poterat esse fine procrean¬
dorum liberorũ contenta.
sicut prȩscribit lex tua dñe.
qui formas etiã propaginẽ
mortalitatis nr̃e. potens

Expanded text:
nitas dilectionis a caligine libidinis. Utrumque in confuso aestuabat, et rapiebat imbecillam aetatem per abrupta cupiditatum, atque mersabat gurgite flagitiorum. Invaluerat super me ira tua, et nesciebam. Obsurdueram stridore catenae mortalitatis meae, poena superbiae animae meae; et ibam longius a te, et sinebas; et jactabar, et effundebar, et diffluebam, et ebulliebam per fornicationes meas, et tacebas. O tardum gaudium meum! tacebus tunc, et ego ibam porro longe a te in plura et plura sterilia semina dolorum superba deiectione et inquieta lassitudine. Quis mihi modularetur aerumnam meam et nouissimarum rerum fugaces pulchritudines in usum uerteret earumque suauitatibus metas praefigeret, ut usque ad coniugale litus exaestuarent fluctus aetatis meae, si tranquillitas in eis non poterat esse fine procreandorum liberorum contenta, sicut praescribit lex tua, domine, qui formas etiam propaginem mortis nostrae, potens
Abbreviated transcription (Latin):
ULTA
dATAGIT
cormeũ
dnie in
hac in¬
opia uitȩ meae : pulsatũ
uerbis scãe scripturȩ tuȩ
Et idõ plerunq in sermone
copiosa .ẽ. Aegestas huma¬
nae intelligentie : quia
plus loquit᷑ inquisitio
quã inuentio : et longior
ẽ. petitio quã impetra¬
tio : & operosior. ẽ. manꝰ
pulsans. quã sumens
Tenemus ꝓmissũ : quis
corrũpet illud: Si ĩ
ꝓnobis quis contra nos:
Petite & accipietis: quȩ¬
rite & inuenietis: pul¬
sate & aperietur uobis.
Om̃is enĩ quĩ petit accipit:
& quę̧rens inueniet: et
pulsanti aperietur.
Promissa tua sunt. Et qͦis¬
linguȩ meȩ: qm̃ tu fecisti
cȩlũ & trã: hoc cęlũ quod
uideo. Terrãq quã calco.
unde ẽ. terra hȩc quã porto:
tu fecisti Sed ubi. ẽ. cęlũ
cȩli dñe de quo audiuims
in uoce psalmi: cęlum
cȩli dño. t̾rã autem dedit
filiis hominũ: Ubi est
caelũ qđ non cernimus:
cui t̃ra est hoc om̃e qđ
cernimus: Hoc enim
totum corporeũ non
ubiq totũ. sca coepit

Expanded text:
ulta satagit cor meum, Domine, in hac inopia vitae meae pulsatum verbis sanctae Scripturae tuae: et ideo plerumque in sermone copiosa est egestas humanae intelligentiae; quia plus loquitur inquisitio quam inventio, et longior est petitio quam impetratio, et operosior est manus pulsans quam sumens. Tenemus promissum; quis corrumpet illud? Si Deus pro nobis, quis contra nos ? Petite, et accipietis; quaerite, et innenietis; pulsate, et aperietur uobis. omnis enim, qui petit, accipit et quaerens inueniet et pulsanti aperietur. promissa tua sunt, et qlinguae meae, quoniam tu fecisti coelum et terram; hoc coelum quod video, terramque quam calco, unde est haec terra quam porto, tu fecisti. Sed ubi est coelum coeli, Domine, de quo audivimus in voce Psalmi: Coelum coeli Domino; terram autem dedit filiis hominum ? Ubi est coelum quod cernimus, cui terra est hoc omne quod cernimus? Hoc enim totum corporeum, non ubique totum ita accepit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmut abili ueritate est¬
Tuce non contendamus. Cur
de ꝓximi cogitatione conten¬
dimus . quã sic uidere non
possumus. ut uidet᷑ in cõmu¬
tabilis ueritas: quando si¬
apparuisset
nobis atq dixisset. hoc cogita¬
ui. nec sic eã uideremus sed
crederemus: Non itaq sup̃
quã scriptũ ẽ. unus ꝓ altero
inflet᷑ aduersus alterum.
Diligamus
extoto corde & extota anima¬
& ex tota mente nr̃a : & pro¬
ximum nr̃m sic̃ nosmet ipsos
Propt̃ quȩ duo prȩcepta cari¬
isisse MoΥSen quic
quid in illis libris sensit nisi
crediderimus: mendacem
faciemus dñm. cũ de animo
c̃serui aliter quã ille docuit
opinamur. Iã uide quam
stultũ sit intanta copia ue¬
rissimarũ sententiarũ quȩ
de illis uerbis erui possunt.
temere affirmare quam
earũ morses potissimũ sense¬
rit: & ꝑniciosis contentionib
ipsam offendere caritatẽ.
ꝓpt̃ quam dix̃ om̃ia. cuius
dicta conam᷑ exponere.
Et tam̃ ego
ds Ms. celsi¬

Expanded text:
commutabili ueritate. commutabili ueritate. luce non contendamus, cur de proximi cogitatione contendimus, quam sic uidere non possumus, ut uidetur incommutabilis ueritas, quando saruisset nobis atque dixisset: hoc cogitaui, nec sic eam uideremus, sed crederemus? non itaque supra quam scriptum est unus pro altero infletur aduersus alterum. diligamus ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente nostra et proximum nostrum sicut nosmet ipsos. propter quae duo praecepta carisisse Moysen, quid in illis libris sensit, nisi crediderimus, mendacem faciemus dominum, cum de animo conserui aliter quam ille docuit opinamur. iam uide, quam stultum sit in tanta copia uerissimarum sententiarum, quae de illis uerbis erui possunt, temere adfirmare, quam earum Moyses potissimum senserit, et perniciosis contentionibus ipsam offendere caritatem, propter quam dixit omnia, cuius dicta conamur exponere. Et tamen ego, deus meus, celsi
Abbreviated transcription (Latin):
eam peperit. Idõq dNE
tremenda sunt iudicia tua:
est nec illius aut illius. sed
om̃ium nrm. quos ad eius¬
cõmunionẽ publice uocas:
terribilit̃ ad monens nos. ut¬
eam nolimus habere priua¬
tam ne priuemur ea Nã
quisquis id quod tu om̃ibus¬
ad fruendũ ꝓponis. sibi pro¬
prie uindicat: & suũ uult
eẽ qđ om̃ium est : a cõmu¬
neͥ propellit᷑ ad sua: hoc
est aueritate ad mendaci¬
um. Qui enĩ loquit᷑ menda¬
cium : de suo loquit᷑. Atten¬
de iudex optime dĩ ipsa
ueritas attende quid dicã
contradictori huic: Attende :
corã te enim dico: & coram
frib meis: qui legitime
utunt᷑ lege usq: ad finem
haritatis : Attende et
uide quid ei dicã : si placet
tibi. Hanc enĩ uocem huic
refero: fraternã & pacificã
Si ambo uidemus uerũ ẽẽ
qđ dicis. & ambo udemus
uerũ eẽ quod dico : ubi
quȩso id uidemus: Nec
ego utiq inte. nec tu in
me: sed ambo in ipsa quȩ
supra mentes nr̃as. esus in¬

Expanded text:
eam peperit. ideoque, domine, eam peperit. ideoque, domine, tremenda sunt iudicia tua, est nec illius aut illius, sed omnium nostrum, quos ad eiuscommunionem publice uocas, terribiliter admonens nos, ut nolimus eam habere priuatam, ne priuemur ea. nam quisquis id, quod tu omad fruendum proponis sibi proprie uindicat et suum uult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a ueritate ad mendacium; qui enim loquitur in mendacium, de suo loquitur. attende, iudex optime deus, ipsa ueritas, attende quid dicam contradictori huic, attende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad finem caritatis. attende et uide quid ei dicam, si placet tibi; hanc enim uocem huic refero fraternam et pacificam: si ambo uidemus uerum esse quod dicis et ambo uidemus uerum esse quod dico, ubi, quaeso, id uidemus? nec ego utique in te nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est in
Abbreviated transcription (Latin):
eius eloqueris : equo animo
ferre deberem: & respon¬
derem fortasse quãe supius
respondi. uel aliquanto
uberius si esset dgrior
Cum uero dicit non hoc ille
sensit quođ tudicis sed qđ
ego dico: neq tam̃ negat.
uerum esse : Ourra pau
pluȩ michi mitigationes in
cor. ut patient̃ tales feram:÷
qui non michi hoc dicunt
quia diuini sunt & incorde
famuli tui uiderunt qđ
dicunt : sed quia suꝑbisunt.¬
Mec mouerunt morsi sen¬
tentiam: sed amant suam
Non quia uera .ẽ: sed quia
sua est Alioquin & aliam
uerã parit̃ amarent : sicut
ego Amo qđ dicunt quando
uerũ dicunt : non quia ipso¬
pum. ẽ: sed quia uerũ est
Etidõiam nec ipsorumsẽ:
quia uerũ ẽ. Si autẽ idõ
Ament illud quia uerũ est.
iam & ipsorũ est & meũ . ẽ.
qm̃ in cõmune om̃ium est
Illud autẽ qđ contendunt
non hoc sensissẽ morsẽ quod
ego dico sed quod ipsi dicunt:
nolo non amo Quia & si
ita .ẽ: tam̃ ista temeritas.
non scientiae sed audaciȩ
est : Nec uisus sed trphus

Expanded text:
eius eloqueris?" aequo animo ferre deberem et responderem fortasse, quae superius respondi uel aliquanto uberius, si esset durior. cum uero dicit: "non hoc ille sensit, quod tu dicis, sed quod ego dico" neque tamen negat, uerum esse, o uita paupplue mihi mitigationes in cor,; ut patienter tales feram; qui non mihi hoc dicunt, quia diuini sunt et in corde famuli tui uiderunt quod dicunt, sed quia superbi suec nouerunt Moysi sententiam, sed amant suam, non quia uera est, sed quia sua est. alioquin et aliam ueram pariter amarent, sicut ego amo quod dicunt, quando uerum dicunt, non quia ipsorum, sed quia uerum est: et ideo iam nec ipsorum est, quia uerum est. si autem ideo ament illud, quia uerum est, iam et ipsorum est et meum est, quoniam in commune omnium est illud autem, quod contendunt non hoc sensisse Moysen, quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, non amo, quia etsi ita est, tamen ista temeritas non scientiae, sed audaciae est, nec uisus, sed tyfus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet inter prȩsumptionẽ & con¬
fessionẽ : in t̾̃uidentes quo eun¬
dum sit. nec uidentes
uiã ducentẽ adbeatificam
patriã. non tantũ cernendã.
sed & in habitandã : Nam si pri¬
mo sc̃istuis litteris informats
essem. & in earũ familiaritate
obdulcuisses michi: & postea

Expanded text:
esset inter praesumptionem et conesset inter praesumptionem et confessionem, inter uidentes, quo eundum sit, nec uidentes qua, et uiam ducentem ad beatificam patriam non tantum cernendam sed et habitandam. nam si primo sanctis tuis litteris informatus essem et in earum familiaritate obdulcuisses mihi et post
Abbreviated transcription (Latin):
non sĩnerer : certus essẽ te. et
infinitũ eẽ : nec tam̃ per locos
finitos infinitosue diffundi.
Et uere te essẽ qui semꝑ idem
ipse esses. ex nulla parte nulloq
motu ałter aut aliter : cȩtera
uero exte esse om̃ia : hoc
solo firmissimo documento.
quia sunt. Certus quidem
in istis erãnimis tam̃ infir¬
mus ad fruendũte: Garriebã
plane quasi peritus. & nisi
tuã quȩrerem. nom peritus
sed periturus essẽm: Iam enim
cȩperã uelle uideri sapiens. ple¬
nus pȩna mea : & non flebã
insuꝑ & inflabar scientia
ubi enĩ erat illa ȩdificans ca¬
ritas a fundamento humili
quando illi libri me docerent
eam : in quos me ꝓpt̃ ea pͥusqͦ
scripturas tuas considerarẽ credo
uoluisti incurrere : ut impri¬
meretur memoriae meae.
quomodo ex eis affectus eẽm:
Et cũ postea in libris tuis man¬
sue factus essẽm. et curantib
digitis tuis contrectarentur
uul nera mea : discernerem
atq distinguerem. quid inter¬

Expanded text:
non sinerer, certus esse te et non sinerer, certus esse te et infinitum esse nec tamen per locos finitos infinitosue diffundi et uere te esse, qui semper idem ipse esses, ex nulla parte nulloque motu alter aut aliter, cetera uero ex te esse omnia, hoc solo firmissimo documento, quia sunt, certus quidem in istis eram, nimis tamen infirmus ad fruendum te. garriebam plane quasi peritus et, nisi tuam quaererem, non peritus, sed periturus essem. iam enim coeperam uelle uideri sapiens plenus poena mea et non flebam, insuper autem inflabar scientia. ubi enim erat illa aedificans caritas a fundamento humilit aut quando illi libri me docerent eam? in quos me propterea, priusquam scripturas tuas considerarem, credo uoluisti incurrere, ut inprimeretur memoriae meae, quomodo ex eis affectus essem et, cum postea in libris. tuis mansuefactus essem et curantibus digitis tuis contrectarentur uulnera mea, discernerem atque distinguerem, quid inter
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteris arbitrabar:
tabat credia catholicis. prȩt̃
animã: mentẽq hominis ñ
existimabat in eo prȩdicari
Et qm̃bene ꝑsuasũ tenebat.
ea quae de illo memoriae
mandata sunt. sine uitali &
rationali creatura ñfieri :
ad ipsãmxp̃ianam fidem
pigrius mouebat᷑. Sed postea
hereticorũ apollinaris ꝯ tarõ
hunc errorem eẽ cognoscens.
catholicȩ fidei collȩtatus & con¬
temperatus. ẽ. Ego autẽ ali¬
quanto posterius didicisse me
fateor: in eo qđ uerbũ caro fa¬
ctũ .ẽ. quomodo catholica
ueritas a fotini falsitate diri¬
matur Improbatio quippe
hereticorũ : facit eminere qͣid
ecclesia tua sentiat: & quid ha
beat sana doctrina Oportuit
enĩ & hereses esse : ut ꝓbati mani¬
festi fierent inter infirmos
Sed tunc lectis platonicorm
illis libris: postea quam inde
ad monitus quȩrerem incorpo¬
ream ueritatẽ: inuisibilia tua
ꝑea quae facta sunt intellecta
comspexi. Et repulsus sensi qid
ꝑtenebras animȩ meȩ contẽplari

Expanded text:
eteris arbitrabar. tabat credi a Catholicis, ut praeter anima; mentemque hominis non existimabat in eo praedicari. Et quoniam bene persuasum tenebat, ea quae de illo memoriae mandata sunt, sine vitali et rationali creatura non fieri, ad ipsam christianam fidem pigrius movebatur. Sed postea haereticorum Apollinaristarum hunc errorem esse cognoscens, catholicae fidei collaetatus et contemperatus est. Ego autem aliquanto posterius didicisse me fateor, in eo quod Verbum caro factum est, quomodo catholica veritas a Photini falsitate dirimatur. Improbatio quippe haereticorum facit eminere quid Ecclesia tua sentiat, et qubeat sana doctrina. oportuit enim et haereses esse, ut probati manifesti fierent inter infirmos. Sed tunc lectis Platonicorum illis libris posteaquam inde admonitus quaerere incorpoream ueritatem inuisibilia tua per ea quae facta sunt intellecta conspexi et repulsus sensi, quid per tenebras animae meae contemplari
Abbreviated transcription (Latin):
in illa uolumina incidissem:
fortasse aut abripuissent me
a solida mento pietatis : aut si
in affectu quẽ salubrem inbi¬
beram ꝑstitissem: putarem
etiã ex illis libris eũ posse con¬
cipi: si eos solos quisquã didi¬
cisset. Itaq auidissime arri¬
pui uenerabilem stilum sp̃s¬

Expanded text:
in illa uolumina incidissem, fortasse aut abripuissent me a solidamento pietatis, aut si in affectu quem salubrem inbiberam perstitissem, putarem etiam ex illis libris eum posse concipi, si eos solos quisque didicisset. Itaque auidissime arripui uenerabilem stilum sp
Abbreviated transcription (Latin):
sed uelut ad orsõmusitantes et
discedentẽ: quasi furtim uellican¬
tes ut respicerem. retardabant
tam̃  recunctantẽ me abripere
atq excutere ab eis. & transilire :¬
quo uocabar: cum diceret michi.
consuetudo iuolenta : Putasne sine
istis poteris : Sed iam tepidissime
hõc dicebat: Aperiebatur enim ab
ea parte qua intenderã faciem
& quo transire trepidabũ: casta
dignitas continentiae . serena
& non dissolute hilaris: honeste
blandiens ut uenirem neq dubi¬
tarem : & extendens ad me suscipi¬
endũ & ampleetendũ pias manis:
plenas gregib: bonorm exem¬
lorm: Ibi tot pueri et puel

Expanded text:
sed uelut a dorso mussitantes et sed uelut a dorso mussitantes et discedentem quasi furtim uellicantes, ut respicerem. retardabant tamen cunctantem me abripere atque excutere ab eis et transilire quo uocabar, cum diceret mihi consuetudo uiolenta: "putas sine istis poteris?" Sed iam tepidissime hoc dicebat. aperiebatur enim ab ea parte, qua intenderam faciem et quo transire trepidabam, casta dignitas continentiae, serena et non dissolute hilaris, honeste blandiens, ut uenirem neque dubitarem, et extendens ad me suscipiendum et amplectendum pias manus plenas gregibus bonorum exemplorum. ibi tot pueri et puel
Abbreviated transcription (Latin):
Et item conabar : & paulominus
ibi erum. & paulominus iãiãq
attingebam. & tenebã: Et non
ibi eram. nec attingebã. nec te¬
nebam.:⁊ hȩsitans mori morti.
& uitae uiuere. Plusq in meua¬
lebat de terius in olitum : quam
melius insolitũ. Punctũq: ipsũ
temporis quo aliud futurus erã :
quanto ꝓpius ad mouebat᷑ : tanto
ampliorem incutiebat hororem
Sed non recutiebat retro nec
auertebat : sed suspendebat.
Retinebant nugae nugarũ.
& uanitates uanitantium an¬
tiquae amicae meȩ : & succu¬
tiebant uestem meã carneã:
& submurmurabant. Dimit¬
tisne nos : et amomento isto
non erimus tecũ ultra in ȩ̃t̃nũ :
Et amomento isto non tibi lice¬
bit hoc & illud ultra inȩt̃nũ :
Et quae sũggerebant in eo quod
dixi hoc & illud : quȩ suggere¬
bant ds̃m̃s. auertat ab anima
serui tui miscđia tua: Quas
sordes suggerebant. quae de¬
decora: & audiebã eas iam
longe minus quam dimidius.¬
contradicentes eundo in obuiã:

Expanded text:
et item conabar et paulo minus et item conabar et paulo minus ibi eram et paulo minus, iam iamque adtingebam et tenebam: et non ibi eram nec adtingebam nec tenebam, haesitans mori morti et uitae uiuere, plusque in me ualebat inolitum, quam melius insolitum, punctumque ipsum temporis, quo aliud futurus eram, quanta propius admouebatur, tanto ampliorem incutiebat horrorem; sed non recutiebat retro nec auertebat, sed suspendebat. Retinebant nugae nugarum et uanitates uanitantium, antiquae amicae meae, et succutiebant uestem meam carneam et submurmurabant: "dimittisne nos?" et "a momento isto non erimus tecum ultra in aeternum" et "a momento isto non tibi licebit hoc et illud ultra in aeternum". et quae suggerebant in eo, quod dixi "hoc et illud," quae suggerebant, deus meus? auertat ab anima serui tui misericordia tua! quas sordes suggerebant, quae dedecora! et audiebam eas iam longe minus quam dimidius,contradicentes eundo in obuiam,
Abbreviated transcription (Latin):
quo ferat᷑ tota uoluntas una.
quae inplures diuidebatur
Ita etiã cum aet̾nitas delectat sũ¬
perius & tẽporalis boni uoluptas
retentat inferius: eadem anima
est̃ non tota uoluntate illud aut
hoc uolens : & idõ discerpit᷑ graui
molestia : dũ illud ueritatẽ prȩ¬
ponit. hoc familiaritate non po¬
nit: Sic aegrotabã & excruciabar
accusans memet ipsũ sõlito acer¬
bius nimis. ac uoluens & uersans
me inuinculo meo: donec abrũ¬
peretur totũ quolam exiguote¬
neliarꝰ. Sed tenebur tam̃: & in¬
st̃abas tu in occultis meis dñe
seuera miscđia. flagella inge¬
minans timoris & pudoris: ne
rursus cessãrem. & non abrũpe¬
retur id ipsum exiguũ & tenue
qđ remanserat: & reualesceret
iterũ . & me robustius alligaret
Dicebã enim apud me intus.
Ecce modofiat. modo fiat Et
cũ uerbo iam ibam inplacitũ:
lam poene faciebã. & ñ faciebuã
nec relabebar tam̃ in pristina :
sed de ꝓximo stabã & respirabã

Expanded text:
quo feriatur tota uoluntas una, quo feriatur tota uoluntas una, quae in plures diuidebatur. ita etiam, cum aeternitas delectat superius et temporalis boni uoluptas retentat inferius, eadem anima est non tota uoluntate illud aut hoc uolens et ideo discerpitur graui molestia, dum illud ueritate praeponit, hoc familiaritate non ponit. Sic aegrotabam et excruciabar accusans memet ipsum solito acerbius nimis ac uoluens et uersans me in uinculo meo, donec abrumperetur totum, quo iam exiguo tenebar. sed tenebar tamen. et instabus tamen in occultis meis, domine, seuera misericordia flagella ingeminans timoris et pudoris, ne rursus cessarem et non abrumperetur id ipsum exiguum et tenue, quod remanserat, et reualesceret iterum et me robustius alligaret. dicebam enim apud me intus: "ecce modo fiat, modo fiat," et cum uerbo iam ibam in placitum. iam paene faciebam et non faciebam nec relabebar tamen in pristina, sed de proximo stabam et respirabam.
Abbreviated transcription (Latin):
do etiam t̃tium: An ad furtũ de
domo aliena sĩ sub est occasio addo
& quartũ. anad cõmittendũ adul¬
terium: si & in de simul facultas
aperit᷑: Si om̃ia concurrant in unũ
articulũ tẽporis. parit̃q cupian¬
tur om̃ia quae sĩmul aginequeua
discerpunt enĩ animũ sibimet sibi¬
met aduersantib: quattuor uo¬
luntatib uel etiam plurib: in tan¬
ta copia rerm quȩ appetuntur.
nec tam̃ tantã multi tudinẽ di¬
uersarum substantiarũ solent
dicere : ita & in bonis uolunta¬
tibus Nam quȩro ab eis utrũ
bonũ sit delectari lectione apostoli.
& utrũ bonũ sit delectari psalmo
sõbrio : & utrum bonũ sit euangłm
disserere. Respondebunt ad sin¬
gula:bonum. Quid s̃ ergo parit̃
delectent om̃ia simulq uno tem¬
pore : nonne diuersae uolunta¬
tes distendunt cor hominis. cum
deliberat᷑ quid potissimũ arripi¬
Amus : Et om̃s bonȩ sunt. et
certant secũ : donec eligat᷑ unũ

Expanded text:
do etiam tertium, an ad furtum de do etiam tertium, an ad furtum de domo aliena, si subest occasio; addo et quartum, an ad conmittendum adulterium, si et inde simul facultas aperitur, si omnia concurrant in unum articulum temporis pariterque cupiuntur omnia, quae simul agi nequeunt: discerpunt enim animum sibimet aduersantibus quattuor uoluntatibus uel etiam pluribus in tanta copia rerum, quae appetuntur, nec tamen tantam multitudinem diuersarum substantiarum solent dicere. ita et in bonis uoluntatibus. nam quaero ab eis, utrum bonum sit delectari lectione apostoli et utrum bonum sit delectari psalmo sobrio et utram bonum sit euangelium disserere. respondebunt ad singula: "bonum." quid? si ergo pariter delectent omnia simulque uno tempore, nonne diuersae uoluntates distendunt cor hominis, dum deliberatur, quid potissimum arripiamus? et omnes bonae sunt et certant secum, donec eligatur unum,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in eã pergunt qui sacram̃tis
eius imbuti sunt atq detinent᷑ :
aut duas malas naturas & duas
malas mentes in uno homine.
confligere putabunt.s & non
erit uerũ quod solent dicere: unã
bonam & alteram malã : aut̃.
conuertentunt aduerũ & nom
negabund cũ quisq deliberat.
animam unã diuersis uolunta¬
tib aestuare: Iam ergo ñ dicanT
cũ duas uoluntates in homine uno
aduersas sibi sentiunt: duas con¬
trarias mentes de duab: contrariis
substantiis et duob: contra¬
riis principiis contendere. unã
bonam alteram malã: Nam tu
ds̃ uerax imꝓbas eos. & redargu¬
is atq: conuincis eos: Sicut in
utraq mala uoluntate: cũ quisq
deliberat utrũ hominem ueneno
interimat anferro : utrũ fun¬
dum alienũ. illum anillũ inua¬
dat quando utrumq non potest :
utrum emat uoluptatẽ luxuria.
an pecuniã seruet auaritia : utrũ
adcircum ꝑgat an ad theatrum
sĩ uno die utrunq exhibeat᷑ ad¬

Expanded text:
sicut in eam pergunt qui sacramentis sicut in eam pergunt qui sacramentis eius imbuti sunt atque detinentur, aut duas malas naturas et duas malas mentes in uno homine confligere putabunt, et non erit uerum quod solent dicere, unam bonam, alteram malam, aut conuertentur ad uerum et non negabunt, cum quisque deliberat, animam unam diuersis uoluntatibus aestuare. Iam ergo non dicant, cum duas uoluntates in homine uno aduersari sibi sentiunt, duas contrarias mentes de duabus contrariis substantiis et de duobus contrariis principiis contendere, unam bonam, alteram malam. nam tu, deus uerax, inprobas eos et redarguis atque conuincis eos, sicut in utraque mala uoluntate, cum quisque deliberat, utrum hominem ueneno interimat an ferro, utrum fundum alienum illum an illum inuadat, quando utrumque non potest, utrum emat uoluptatem luxuria an pecuniam seruet auaritia, utrum ad circum pergat an ad theatrum, si uno die utrumque exhibeatur; ad
Abbreviated transcription (Latin):
sĩpatio me inuito quidem fiebat:
nec tam̃ ostendebat naturam
mentis alienae. sed pȩnã meae¬
Et idõ iam non ego operabar illã :
sed qđ habitabat᷑ in me peccatũ
de supplicio liberioris peccati.
quia eram filius adam: Nam si
tot sunt contrariae naturȩ quot
uoluntates sibresistunt : non
iam duae sed p̾lũres erunt Si de¬
liberet quisquã utrũ ad conuenti¬
culum eorm ꝑgat. an ad theatrũ :
clamant isti: Ecce duae naturae.
Vna bona hac adducit: altera ma¬
la illac reducit Nam unde ista
cunctatio sibimet aduersantiũ
uoluntatũ : Ego autẽ dico ambas
malas: & quae ad illos ducit. et
quae ad theatrum reducit: Sed
non credunt nisi bonã eẽ. qua
itur ad eos: Quid s̃ ergo quisquã
nr̃m deliberet. & secũ altercan¬
tib duab uoluntatib fluctuet.
utrum ad theatrũ ꝑgat an ad
eccłam nrãm: nonne & istiquid
respondeant fluctuabunt : Aut
enim fatebunt᷑ quod nolunt bona
uoluntate ꝑgi in eccłam nr̃am.

Expanded text:
sipatio me inuito quidem fiebat, sipatio me inuito quidem fiebat, nec tamen ostendebat naturam mentis alienae, sed poenam meaeet ideo non iam ego operabar illam, sed quod habitat in me peccatum de supplicio liberioris peccati, quia eram filius Adam. Nam si tot sunt contrariae naturae, quot uoluntates sibi resistunt, non iam duae, sed plures erunt. si deliberet quisquam, utrum ad conuenticulum eorum pergat an ad theatrum, clamant isti: "ecce duae naturae, una bona hac ducit, altera mala illae redducit. nam unde ista cunctatio sibimet aduersantium uoluntatum?" ego autem dico ambas malas, et quae ad illos ducit et quae ad theatrum redducit. sed non credunt nisi bonam esse, qua itur ad eos. quid? si ergo quisquam noster deliberet et secum altercantibus duabus uoluntatibus fluctuet, utrum ad theatrum pergat an ad ecclesiam nostram, nonne et isti quid respondeant fluctuabunt? aut enim fatebuntur, quod nolunt, bona uoluntate pergi in ecclesiam nostram,
Abbreviated transcription (Latin):
duas uoluntates in deliberando
animaduerterint : duas naturas
duarũ mentiũ eẽ asseuerant : unã
bonam. alteram malã:. Ipsi uere
mali sunt : cum ista mala senti¬
unt Et idem ipsi bonieruntisi
uera sensẽrint. uerisq consensẽ¬
rint : ut dicat eis a postolus tuus
Fuistis aliquando tenebrae :
nunc autẽ lux in dño : Illi enim
dũ uolunt ẽẽ lux non in dño sed insẽ
ipsis. putando animȩ naturã hoc eẽ
qđ ds̃ est : ita facti sunt densiores
tenebrae : qm̃ longius a te reces¬
serunt horrenda arrogantia :
ate. uero lumine: illuminante
om̃em hominẽ uenientẽ in hunc
mundũ. Attendite quid dica¬
tis & erubescite: & accedite ad
eũ & illuminamini : & uultus
ur̃i non erubescent: Ego cum
deliberabã ut iã seruirem dño
dõ meo sicut diu disposueram:
ego eram qui uolebã. ego qui
nolebam. Ego ego eram: Nec
plene uolebam: nec plene nole¬
bam: idõ mecũ contendebã et
dissipabar ame ipso. Et ipsã dis¬

Expanded text:
duas uoluntates in deliberando duas uoluntates in deliberando animaduerterint, duas naturas duarum mentium esse asseuerant, unam bonam, alteram malam. ipsi uere mali sunt, cum ista mala sentiunt, et idem ipsi boni erunt, si uera senserint uerisque consenserint, ut dicat eis apostolus tuus: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. illi enim dum uolunt esse lux non in domino, sed in se ipsis, putando animae naturam hoc esse, quod deus est, ita facti sunt densiores tenebrae, quoniam longius a te recesserunt horrenda arrogantia, a te, uero lumine inluminante omnem hominem uenientem in hunc mundum. adtendite, quid dicatis, et erubescite et accedite ad eum et inluminamini, et uultus uestri non erubescent. ego cum deliberabam, ut seruirem domino deo meo, sicut diu disposueram, ego eram, qui uolebam, ego, qui nolebam; ego eram. nec plene uolebam nec plene nolebam. ideo mecum contendebam et dissipabar a me ipso, et ipsa dis
Abbreviated transcription (Latin):
nus : & tanta ẽ facilitas: ut uix
a seruitio discernat᷑ imperium
Et animus animus ẽ: manus
Autẽ corpus ẽ. Imperat aninis
ut uelit animus. nec alter. ẽ:
nec facit tamen: Vnde hoc
monstrum & quare istuc :
Imperat in quã uelit : qui non
imperret niss uellet : & non
fit qđ imperat: Sed non ex toto
uult. non ergo ex toto imꝑat
Nam in tantũ imperat. in quantũ
uult. & intantũ non fit qđ imꝑat.
inquantũ non uult : Qm̃ uoluntas
imperat ut sit uoluntas. nec alia
sed ipsa non utiq plena impertait:¬
idõ non ẽ. quod imperat. Nam si
plena ẽẽt: nec imperaret ut ẽẽt.
quia lam eẽt: Non igit᷑ monstrũ
partim uelle partĩ nolle. sed aegri¬
tudo animi. ẽ: quia non totus
Assurgit. ueritate subleuatus con¬
suetudine prȩgrauatus. Et idõ
sunt duae uoluntates : quia una
earm tota non. ẽ: & hoc ad est
alteri quod de est alteri. Pereant
a facie tua ds̃ sicut pereunt. uani¬
loqui & mentis ductores: quicũ

Expanded text:
nus, et tanta est facilitas, ut uix nus, et tanta est facilitas, ut uix a seruitio discernatur imperium: et animus animus est, manus autem corpus est. imperat animus, ut uelit animus, nec alter est nec facit tamen. unde hoc monstrum? et quare istuc? imperat, inquam, ut uelit, qui non imperaret, nisi uellet, et non facit quod imperat. sed non ex toto uult: nam in tantum imperat in quantum vult et in tantum non fit quod imperat, in quantum non vult; quoniam voluntas imperat ut sit voluntas, nec alia sed ipsa; non utiqideo non est quod imperat. nam si plena esset, nec imperaret ut esset, quia iam esset. non igitur monstrum partim uelle, partim nolle, sed aegritudo animi est, quia non totus assurgit ueritate subleuatus, consuetudine praegrauatus. et ideo sunt duae uoluntates, quia una earum tota non est et hoc adest alteri, quod deest alteri. Pereant a facie tua, deus, sicuti pereunt, uaniloqui et mentis seductores, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
si consertis digitis amplexatus
sum genu: quia uolui feci Po¬
tui Autẽ uelle & non facere: si
mobilitas membror non obse¬
queretur Tam multã ergo
feci ubi non hoc erat uelle quod
posse : & non faciebã quod & in¬
comparabili affectu amplius
michi placebat: & mox ut uellẽ
possem : quia mox ut uellem
utiq uellem: Ibi enĩ facultas
ea quae uoluntas: & ipsũ uelle
iam facere erat : & tam̃ non
fiebat faciliusq obtẽperabat
corpus tenuissimȩ uoluntati ani¬
mae. ut ad nutum mẽbra moue¬
rentur : quã ipsã sibi anima ad
uoluntatẽ suã magnã insũa uo¬
luntate ꝑficiendã. Vnde hoc
monstrũ. & quare istuc: luce¬
Lat misericordia tua. & in t̾rogẽ
si forte michi respondere possin
latebrȩ pęnarum hominũ : et
tenebrosissimȩ contritiones fili¬
orum AdAM Vnde hoc mon¬
strum & quare istuc imperat
animus corpori & paretur statĩ:
imperat animus sibi : & resistitur:
imperat animus ut moueat᷑ ma¬

Expanded text:
si consertis digitis amplexatus si consertis digitis amplexatus sum genu, quia uolui, feci. potui autem uelle et non facere, si mobilitas membrorum non obsequeretur. tam multa ergo feci, ubi non hoc erat uelle quod posse: et non faciebam, quod et inconparabili affectu amplius mihi placebat et mox, ut uellem, possem, quia mox, ut uellem, utique uellem. ibi enim facultas ea, quae uoluntas, et ipsum uelle iam facere erat; et tamen non fiebat, faciliusque obtemperabat corpus tenuissimae uoluntati animae, ut ad nutum membra mouerentur, quam ipsa sibi anima ad uoluntatem suam magnam in sola uoluntate perficiendam. Ynde hoc monstrum? et quare istuc? luceat misericordia tua, et interrogem, si forte mihi respondere possint latebrae poenarum hominum et tenebrosissimae contritiones 216 filiorum Adam. unde hoc monstrum? et quare istuc? imperat animus corpori, et paretur statim: imperat animus sibi, et resistitur. imperat animus, ut moueatur ma
Abbreviated transcription (Latin):
pedem post pedẽ neq enĩ secre¬
tum meũ non erat. ubi ille aderat
Aut quando me sic affectum
desereret : Sedimus quantũ
potuimus remoti ab aedibus:
Ego fremebam spũ indignans in¬
dignatione turbulentissima qđ
non irem inplacitũ & pactũ tecũ
ds̃ m̃s: in quod eundũ esie. om̃ia
ossa mea clamabant: & in caelũ
tollebant laudibus . Et non illuc
ibatur nauibus. aut quadrigis.
aut pedibus : quantũ saltim de
domo in eũ locum ieram ubi sẽde¬
bamus: Nã non solum ire ueñ
etiã peruenire illuc nichilerat
aliud quã uelle ire: sed uelle for¬
titer& integre : non sẽmi sautiã
bactatq hac uersare & iactare
uoluntatẽ. parte assur gentem.
cũ alia parde cadente iuctantẽ
Deniq tam̃ multa faciebã corpore
in ip̃ss cunctationis aestibus. quȩ
aliquando uolunt homines & Ñ
ualent si aut ipsa mẽbra non
habent: aut ea uel colligata
uinculis. uel resoluta languore:
uel quo quo modo impedita sint
Siuulsi capillũ. si ꝑcussi frontẽ.

Expanded text:
pedem post pedem. neque enim secretum meum non erat, ubi ille aderat. et quando me sic affectum desereret? sedimus quantum potuimus remoti ab aedibus. ego fremebam spiritu indignans indignatione turbulentissima, quod non irem in placitum et pactum tecum, deus meus, in quod eundum esse omnia ossa mea clamabant et in caelum tollebant laudibus: et non illuc ibatur nauibus aut quadrigis aut pedibus, quantum saltem de domo in eum locum ieram, ubi sedebamus. nam non solum ire uerum etiam peruenire illuc nihil erat aliud quam uelle ire, sed uelle fortiter et integre, non semisauciam hac atque hac uersare et iactare uoluntatem parte adsurgente cum alia parte cadente luctantem. Denique tam multa faciebam corpore in ipsis cunctationis aestibus, quae aliquando nolunt homines et non ualent, si aut ipsa membra non habeant aut ea uel conligata uinculis uel . resoluta languore uel quoquo modo impedita sint. si uulsi capillum, si percussi frontem,
Abbreviated transcription (Latin):
non feceris. Cuius uoluntas
quia idẽ quod tu: nullo
modo mutata. uel quae
antea non fuisset exorta
uoluntate fecisti om̃ia
non de te similitudinẽ tuã
formam om̃ium. sed
de nichilo dissimilitudinẽ
informẽ quȩ formaretr
ꝑsimilitudinẽ tuã recur¬
rens inte unũ ꝓcaptu or¬
dinato. quantũ cuiq rerũ
in suo genere datũ . ẽ: & fi¬
erent om̃ia bona ualde
siue maneant circate.
siue gradatim remotiore
distantia. ꝑ tẽpora & lo¬
cos. pulchras nancitiones
faciant aut patiantur.
Uident hȩc & gaudent in
luce ueritatis tuȩ : quan¬
tulũ hic ualent. Et alius
eorũ intendit in id qđ dictũ
ẽ. in principio fecit ds̃: &¬
& respicit
SAPIENTIÃ

Expanded text:
non feceris, cuius uoluntas, non feceris, cuius uoluntas, quia id est quod tu, nullo modo mutata uel quae antea non fuisset, exorta uoluntate fecisti omnia: non de te similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem informem, quae formaretur per similitudinem tuam recurrens in te unum dinato, quantum cuique rerum in suo genere datum est, et fierent omnia bona valde, sive maneant circa te, sive gradatim remotiori distantia per tempora et locos pulchras variationes faciant aut patiantur. Vident haec, et gaudent in luce veritatis tuae, quantulum hic valent. 39. Et alius eorum intendit in id quod dictum est, In principio fecit Deus, et respicit Sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
quid forte aliud hoc modo
ex familiaritatẽ opina tr
In quib: adhuc paruulis ani¬
malib: dum isto humillimo
genere uerborũ tanquã
materno sinũ eoꝵ gestat᷑
infirmitas: salubrit aedifi¬
catur fides qua certum
habeant & teneant dm̃ fe¬
cisse om̃s naturas. quas eoꝵ
sensus mirabili uarietate
circunspicit: Quarum si
quis piã quasi uilitatẽ dictor̃
asꝑnatus extra nutritorias
cunas suꝑba imbecillitate se
extenderit: eo cadet miser
Eos miserere: ne
inplumempullũ conculceđ
qui transeunt uiã: et
mitte angłm tuũ qui eum
reponat mnnido. ut uiuat¬
donec uolet: Alii uero quib
hec uerba noniam nidus
sed opaca frutecta sunt .ui.¬
dent in eis latentes fruct᷑s:
& uolitant lȩantes ⁊ et gar¬
riunt scrutantes : & caspuns
eosu Vlident enĩ cũ hȩc
uerba legunt uel audiunt.
tua ds̃ aet̃na & stabilem
ꝑmansione. cuncta prȩteri¬
ta & futura tẽpora supera¬
ri: nec tam̃ quicquã ẽẽ tẽ.¬
poralis creaturȩ quod tu

Expanded text:
quid forte aliud hoc modo quid forte aliud hoc modo ex familiaritate carnis opinantur. In quibus adhuc parvulis animalibus, dum isto humillimo genere verborum tanquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides, qua certum habeant et teneant Deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili varietate circumspicit. Quorum si quispiam quasi vilitatem dictorum aspernatus, extra nutritorias cunas superba imbecillitate se extenderit, heu! cadet miser. Deus, miserere, ne implumem pullum conculcent qui transeunt viam; et mitte angelum tuum, qui eum reponat donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nidus, sed opacata frutecta sunt, uident in eis latentes fructus et uolitant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos; uident enim, cum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione cuncta praeterita et futura tempora superari nec tamen quicquam esse temporalis creaturae quod tu
Abbreviated transcription (Latin):
famuli reperirent. Et si
alius aliã uidisset in luce ue¬
ritatis: nec ipsã in eisdem
uerbis intelligenda de ẽet
Sicut enĩ fons in paruo
loco uberiorem pluribusq
riuis in ampliora spacia
fluxũ ministrat. quã qui¬
libet eorũ riuorũ qui peri
multa locorũ ab eodem
fonte deducit᷑: ita narra¬
tio dispensatoris tiu sermo¬
icinaturis plurib ꝓfutura.
paruo sermonis modulo sca¬
tet fluenta liquidae ueri¬
tatis: ⁊ unde sibi quisq uerũ
fractus trahat: Alit enĩcũ
hȩc uerba legunt uel au¬
diunt. cogitant dm̃ qasi
hominẽ aut qulasi aliquam¬
molem immensã prȩditã
potestate : nouo quodã et
repentino placito extra se.¬
ipsam tanquã locis distanti¬
magna corpora. supra ẽt
infra quib: omĩa contise¬
rentur. Et cũ audiunt dix̃
dr̃ fiat illud. & factũ est
illud : dogitant uerba coepta
& finita. sonantia tẽporibus
atq transeuntia. Post quor̃
transitũ statim exĩstere qđ
uisum ẽ ut existeret : & si

Expanded text:
famuli reperirent, et si famuli reperirent, et si alius aliam uidisset in luce ueritatis, nec ipsa in eisdem uerbis intellegenda deesset. Sicut enim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatia fluxum ministrat quam quilibet eorum riuorum, qui per multa locorum ab eodem fonte deducitur, ita narratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritafractus trahat. Alii enim cum haec verba legunt vel audiunt; cogitant Deum quasi hominem, aut quasi aliquamolem immensa praeditam potestate, novo quodam et repentino placito, extra seipsam tanquam locis distantimagna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur. Et cum audiunt, Dixit Deus, Fiat illud, et factum est illud; cogitant verba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existeret quod jussum est ut existeret: et si
Abbreviated transcription (Latin):
REQuIES laboris mei. qui
audis confessiones meas &
dimittis peccata mea:. qm̃
tu michi precipis ut diligã
ꝓximũ meũ sicut me ipsum.
michi optarem ac deside¬
rarem abste dari muneris
si tẽpore illo natus essem
quo ille : eoq loci me consti¬
tuisses. ut ꝑ seruitutẽ cordis
ac linguȩ meȩ litterȩ illae
dispensarent᷑ quȩ tanto post
ẽẽnt om̃ib gentib ꝓfuturȩ
& ꝑ uniuersum orbẽ tanto
auctoritatis culmine: om̃iũ
falsarum suꝑbarũq: do¬
trinarũ uerba superaturȩ :¬
est homo. nisi quia memor
efeius : uellem ergo si tunc
eẽm qđ ille. & michi abste
geneseos liber scribendus
ad sungeret᷑. talẽ michi elo¬
quendi facultatẽ dari. & eũ
texendi sermonis modũ.
ut neq: illi qui non dũ quȩ¬
unt in telligere quẽ ad modũ
creatds̃ tanquã excedentia
uires suas dicta recusarent :¬
et illi qui hoc iã possunt. in
quã libet uerã sententiã cogi¬
tando uenissent: eã non prȩt̃¬
missam in paucis uerbis tui

Expanded text:
requies laboris mei, qui audis confessiones meas et dimittis peccata mea, quoniam tu mihi praecipis, ut diligam proximum meum sicut me ipsum, mihi optarem ac desiderarem abs te dari muneris, si tempore illo natus essem quo ille eoque loci me constituisses, ut per seruitutem cordis ac linguae meae litterae illae dispensarentur, quae tanto post essent omnibus gentibus profuturae et per uniuersum orbem tanto auctoritatis culmine omnium falsarum superbarumque doctrinarum uerba superaturae. esthomo, nisi quia memor es eius? — uellem ergo, si tunc ego essem quod ille et mihi abs te Geneseos liber scribendus adiungeretur, talem mihi eloquendi facultatem dari et eum texendi sermonis modum, ut neque illi, qui nondum queunt intellegere quemadmodum creat deus, tamquam excedentia uires suas dicta recusarent et illi, qui hoc iam possunt, in quamlibet ueram sententiam cogitando uenissent, eam non praetermissam in paucis uerbis tui
Abbreviated transcription (Latin):
concessam nob̵ ate potesta¬
tem ac facultatẽ accipio:
& multis modis enuntiare
qđ uno modo intellectu
tenuerimus: & multis mo¬
dis intelligere qđ obscure
uno modo enunciatũ lege¬
rimus. Sic implent᷑ aquȩ
maris. quae ñ mouent᷑ nisi
auariis significationib
sic & foetib humanis im¬
plet᷑ & terra. cuius aridi¬
tas apparet instudio. et
dominatur ei ratio. Colo
etiã dicere dÑe d̃s m̃s¬
qđ me consequens tua
scriptura cõmonet : et¬
dicam: nec uerebor.
Vera enĩdicã : te michi
inspirante. qđ ex eis uer¬
bis uoluisti ut dicerem
Neq enĩ alio prȩter te
insp̃irante credo me uerũ
Et ido quiloquit᷑ mendaci¬
um: de suo loqͥitur Ergo
ut uerũ loquar : de tuo
loquar: Ecce dedisti nob̾
in escam omne fęnũ sa¬
tiuum seminans semen qđ
est suꝑ om̃em t̃rã: & omne
lignũ qđ habet inse fructũ
seminis satiui Nec nobis
solis. sed & om̃ib auibus
caeli. & bestiis t̃rȩ. atq¬

Expanded text:
concessam nobis a te facultaconcessam nobis a te facultatem ac potestatem accipio et multis modis enuntiare, quod uno modo intellectum tenuerimus, et multis modis intellegere, quod obscure uno modo enuntiatum legerimus. sic implentur aquae maris, quae non monentur nisi uariis significatibus, sic et fetibus humanis impletur et terra, cuius ariditas apparet in studio, et dominatur ei ratio. Yolo etiam dicere, domine deus mme consequens tua scriptura codicam, nec verebor. Verum enim dicam, te mihi inspirante, quod ex eis verbis voluisti ut dicerem. Neque enim alio praeter te inspirante credo me verum Et ideo qui loquitur mendacium, de suo loquitur . Ergo ut verum loquar, de tuo loquar. Ecce dedisti nobis in escam omne fenum sativum, seminans semen quod est super omnem terram; et omne lignum quod habet in se fructum seminis sativi. Nec nobis solis, sed et omnibus avibus coeli, et bestiis terrae, atq
Abbreviated transcription (Latin):
to qđ solidatũ .ẽ. inter
aquam & aquã: & in soci¬
etate amaricantiũ po¬
puloꝵ. tanquã in mari:
& instudio animarũ piañ
nalib & lignis fructiferis:
& inspiritualib: donis ma¬
nifestatis ad utilitatem.
sicut in luminarib: caeli:
& in affectib: formatis ad
temperantiã. tanquam in
Anima uiua. In his om̃ib
nanciscimur multitudines
& ub̃tates & incrementa :
sed qđ ita crescat & multi¬
plicetur. ut una res multis
modis enunciet᷑. & una
enuntiatio multis modis
intelligat᷑: ñ inuenimus
nisi insignis corporalit̃ edi¬
tis & rebus intelligibilit̃
excogitatis: Signa corpo¬
raliter edita. generatio¬
nes aquarũ ꝓpt̃ necessãri¬
as causas carnalis ꝓͥfundi¬
tatis : Nesautẽ intellibi¬
biliter excogitatas. gene¬
rationes humanas ꝓpt̃
rationis fecunditatẽ in¬
telligimus: Et idõ credi¬
dimus utriq: eorũ generi
dictũ ẽẽ abste dÑe: cres¬
cite. & multiplicamini
Inhac enĩ benedictione.

Expanded text:
nto quod solidatum est inter nto quod solidatum est inter aquam et aquam; et in societate amaricantium populorum, tanquam in mari; et in studio animarum piarumnalibus et lignis fructiferis; et in spiritualibus donis manifestatis ad utilitatem, sicut in luminaribus coeli; et in affectibus formatis ad temperantiam, tanquam in anima viva. In his omnibus nanciscimur multitudines, et ubertates, et incrementa: sed qplicetur, ut una res multis modis enuntietur et una enuntiatio multis modis intellegatur, non inuenimus nisi in signis corporaliter editis et rebus intellegibiliter excogitatis. signa corporaliter edita generationes aquarum propter necessarias causas carnalis profunditatis, res autem intellegibiliter excogitatas generationes humanas propter rationis fecunditatem intelleximus. et ideo credidimus utrique horum generi dictum esse abs te, domine: crescite -et multiplicamini. in hac enim benedictione
Abbreviated transcription (Latin):
locutionũ modis corpora-¬
lit̃ enunciat᷑ Ita crescunꝰ
& multiplicant᷑ foetus
aquarũ Attende iterum
quisquis hȩc legis Ecce qđ
uno modo scriptura offert
& uox ꝑsonat. in principio
ne multipliciter intelli¬
gitur ñ endrũ fallacia
sed uerarũ intelligenti¬
arũ generib. Ita cres¬
cunt & multiplicantur
foetus hominũ. Itaq si
naturas ipsas rerũ non
allegorice sed ꝓprie cogi¬
temus: ad om̃ia quȩ de
sẽminib: gignuntꝰ. conuenit
uerbũ. crescite & multi¬
plicamini Si autẽ figurate
posita ista tractemus qđ
potius arbitror intendis¬
se scripturã. quȩ utiq
ñ suꝑuacue solis aquati¬
lium & hominũ foetibis
istam benedictionẽ attri¬
buit : inuenimus quidem
multitudines. & increatu¬
ris spiritualib: atq: cor¬
poralib tanquã in cęlo
& interra : & in animis iu¬
stis & iniquis tãꝗ in luce et
tenebris et inscĩs aucto
rib ꝑ quos lex ministra¬
ta .ẽ. tanquã infirmam̃¬

Expanded text:
locutionum modis corporalocutionum modis corporaliter enuntiatur! ita crescunt et multiplicantur fetus aquarum. adtende iterum quisquis haec legis: ecce quod uno modo scriptura offert et uox personat: in principio ne multipliciter intellegitur, non errorum fallacia, sed uerarum intellegentiarum generibus? ita crescunt et multiplicantur fetus hominum. Itaque si naturas ipsas rerum non allegorice, sed proprie cogitemus, ad omnia, quae de seminibus gignuntur, conuenit uerbum: crescite et multiplicamini; si autem figurate posita ista tractemus — quod potius arbitror intendisse scripturam, quae utique non superuacue solis aquatilium et hominum fetibus istam benedictionem adtribuit — inuenimus quidem multitudines et in creaturis spiritalibus atque corporalibus tamquam in caelo et terra et in animis iustis et iniquis tamquam in luce et tenribus, per quos lex ministrata est, tanquam in firmame