comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cimus: quidientes et pauperes etagrico¬
las ut taceã demilitantiũ et iudicũ uio¬
lentia opprimunt ꝑ potentiã uł furta Ixi¬
cõmittunt : ut demultis parua paupe¬
rib: tribuant et in suis scelerib: glorien¬
tur: publiceq: diaconus in eclesiis reci¬
t& offerentiũ nomina: Tantũ offert
illa . illetantũ pollicitus ẽ. Placentq
sibi ad plausũ populi. torquente cos
conscientia. Damusq materiã miscris
ut gaudeant ad ea quae tribuunt : et non lu¬
geant ad ea quaera puerint: Melius autẽ
est ut intellegamus panẽ iusti eũ eẽ quidicit.
egosũ panis quidecaelo descendi : et quẽ in ora¬
tione nobis tribui deprecamur panẽ nrm
substantiuum siue suꝑuenturũ da nobis.
Vtquẽ postea semꝑ accepturi sumus in prae¬
senti saeculo cotidie mereamur accipere.:
Hunc panẽ iustus esurientib tribuit: de quib
scriptũ ẽ. beati quie suriunt et sitiunt iustitiã:

Expanded text:
cimus, clientes et pauperes, et agricocimus, clientes et pauperes, et agricolas; ut taceam de militantium et judicum violentia, qui opprimunt per potentiam, vel furta committunt, ut de multis parva pauperibus tribuant, et in suis sceleribus glorientur. Publiceque diaconus in Ecclesiis recitet offerentium nomina: tantum offert illa, tantum ille pollicitus est, placentque sibi ad plausum populi, torquente eos conscientia. Damusque materiam miseris, ut gaudeant, ad ea quae tribuunt, et non lugeant ad ea quae rapuerint. Metius autem est ut intelligamus panem justi eum esse qui dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi ; et quem in oratione nobis tribui deprecamur: Panem nostrum substantivum, sive superventurum da nobis ; ut quem postea semper accepturi sumus, in praesenti saeculo quotidie mereamur accipere. Hunc panem justus esurientibus tribuit, de quibus scriptum est: Beati qui esuriunt et sitiunt . Quia
Abbreviated transcription (Latin):
bestia mala comedit eũ. bestia mala ra¬
puit ioseph: Vnde et oues dnĩquae se¬
quuntur eũ : non rapiunt᷑ demanib eius:
Et ipsedicit. pater quod dedit mihi:
maius omnibus ẽ et nemo potest rapere
demanumea : statimq: infert: Pater qđ¬
tus atq substantia: Sienim defilii ma¬
nu quaededit pat̃ nemo potest rapere.
et haec eadem in patris manu supt qua e ñ
rapiunt᷑ ab eo. liquido cõꝓbatur omnia
patris et filii cẽ cõmunia. Et in filii ma¬
nu tenere patrẽ sicut patris manutenen¬
tur quae filii sunt. Decimũ ẽ : panẽ suũ
esurienti dederit: Perquod docemur
aelemosrnã non saturis faciendã sed e su¬
rientibus : Nec dandũ panẽ his quiruc¬
tant plenitudine: sed his qui in anitate
cruciantur: In pane autẽ : omnis conti¬
necurcibus: Et significant̃ dicit᷑ suum
Nederepanis etusuris et alienomalo
quae sitũ panẽ : uertamus in misericor
diuitiae .: Quod multos facere conspi¬

Expanded text:
« Bestia mala comedit eum, bestia mala ra« Bestia mala comedit eum, bestia mala rapuit Joseph . » Unde et oves Domini, quae sequuntur eum, non rapiuntur de manibus ejus. Et ipse dicit: majus omnibus est; et nemo potest rapere de manu mea; statimque infert: Et tus atque substantia. Si enim de Filii manu, quae dedit Pater, nemo potest rapere, et haec eadem in Patris manu sunt quae non rapiuntur ab eo, liquido comprobatur, omnia Patris et Filii esse communia, et in Filii manu tenere Patrem, sicut Patris manu tenentur quae Filii sunt. Decimum est: Panem suum esurienti dederit. Per quod docemur eleemosynam non saturis faciendam, sed esurientibus: nec dandum panem his qui ructant plenitudine, sed his qui inanitate cruciantur. In pane autem omnis continetur cibus. Et significanter dicitur, suum: ne de rapinis, et usuris et alieno malo quaesitum panem, vertamus in misericordpropriae divitiae. Quod multos facere conspi
Abbreviated transcription (Latin):
debeat . necruciatus frigoreclam& ad
dñm quiultor ẽ eius in iuriae: Sin autẽ
iuxta ea quaesequuntur panẽ esurienti
da redebemus et nudũ operire uestim̃to
quanto magis suũ reddere. si tam̃ debi¬
toris indubitata paupertas. ẽ : possu¬
mus quoq: pignus reddere debitori:
quando ei cui dilectione coniungimur
et qui nobis debet mutuã caritatẽ red¬
dimus pignus suũ. nihil debitieius apud
nos ultra retinentes: Nonũ possid&
rib: et apłs loquitur: qđ int̃ ceteros
peccatores : neuescendũ quidem cũ huius¬
cemodisit: Omnisq: rapina: mixta uio¬
lentiae ẽ : nisienimuis fuerit in lata : rapi¬
na non ꝓficit: Estautẽ et scã uiolentia
rapinaq: optabilis: dequascribit et euan¬
geliũ : Adieb: iohannis baptistae regnũ
caelorũ uimpatitur. et uiolenti diripiunt
illud: Dequa et uidas frat̃ iacobi loqui¬
ciem eorũ quos rapiunt: praedã rapere
festinant: Quod significat et ia cobdicens.

Expanded text:
debeat , 208 ne cruciatus frigore, clamet ad debeat , 208 ne cruciatus frigore, clamet ad Dominum, qui ultor est ejus injuriae. Sin autem juxta ea quae sedare debemus, et nudum operire vestimento: quanto magis suum reddere, si tamen debitoris indubitata paupertas est? Possumus quoque pignus reddere debitori, quando ei, cui dilectione conjungimur, et qui nobis debet, mutuam charitatem reddimus pignus suum, nihil debiti ejus apud nos ultra retinentes. Nonum possidet ribus et Apostolus loquitur, quod inter caeteros peccatores, ne vescendum quidem cum hujuscemodi sit. Omnisque rapina mixta violentiae est, nisi enim vis fuerit illata, rapina non proficit. Est autem et sancta violentia rapinaque optabilis, de qua scribit et Evangelium: « A diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud . » De qua et Judas frater Jacobi loquiciem eorum, quos rapiunt, praedam rapere festinant. Quod significat et Jacob dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
congruit testimonio : Nolite contristare
sp̃m scm qui habitat in uobis: Et in euan¬
gelio qđ iuxta haebreos natarȩi legere
consuerunt : int̃maxima ponit᷑ crimina
qui fratris sui sp̃m contris tauerit : Sinau¬
tẽ cristitia alterius interficit contristan¬
tẽ quid deiniquitate ex trrannica m̃te
dicendũ ẽ cui illud conuenit: Quidglo¬
riatur t̃ra ettinis ut oblitus conditio¬
nis suae. quomodo plenus pituitus. felle
stercorib: et post paulũ uermib: exa¬
randus : ponat incȩlũ ossuũ et linguaei᷑
ꝑtranseat usq: in t̾rã : et dicat cũ uero
nabuchodonosor ascendã incaelũ. suꝑ
sidera caeli ponã thronũ meũ erosimilis
altissimo Octauũ ẽ pignus debitori
red diderit: Non omnidebitori: Alio¬
quin multis occasio recipiendorũ pig¬
norũ fiet diuitiarũ materia : sed ei debi¬
toride quo in legescribitur qđ pauꝑsit
et ꝓpriũ opposuerit uestimentum.
et ante solis occasũ operimentũ recipere

Expanded text:
congruit testimonio: Nolite contristare congruit testimonio: Nolite contristare Spiritum sanctum, qui habitat in vobis . Et in Evangelio quod juxta Hebraeos Nazaraei legere consueverunt, inter maxima ponitur crimina, qui fratris sui spiritum contristaverit. Si autem tristitia alterius interficit contristantem, quid de iniquitate et tyrannica mente dicendum est, cui illud convenit: Quid gloriatur terra et cinis ? ut oblitus conditionis suae quomodo plenus pituitis, felle, stercoribus, et post paululum vermibus exarandus, ponat in coelum os suum, et lingua ejus pertranseat usque in terram, et dicat cum vero Nabuchodonosor: Ascendam in coelum, super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo . Octavum est: Pignus debitori reddiderit. Non omni debitori, alioquin multis occasio recipiendorum pignorum, fiet divitiarum materia: sed ei debitori, de quo in lege scribitur, quod pauper sit, et proprium opposuerit vestimentum, et ante solis occasum operimentum recipere
Abbreviated transcription (Latin):
tes frustra diuisit xpĩ nomen . et apłorũ
omninoreticeri Nec mirũ sigentilẽ
phrlosophũ in martrrẽ et romanae urbis
ep̃m transtulerit : cũ eusebii quoq: caesa¬
riensis primũ ꝓorigene librũ pãphrli
marerris uocabulo cõmutarit. : Vt faci¬
lius talilaudatore libros impiis simos
VΕΡΙΑΡΧΩΜ romanis conciliar& au¬
ribus : Sequitur in loco septimo. Etho
Q uouitio atq peccato: nescio quis alie¬
nus sit: Et aegyptienĩ opprimebant
haebreos ꝑpotentiã. Vnde et abacucque¬
ritur : qua reimpius opprimat iustum
At que utinã desolis his diceretur qui fo¬
ris sunt et non de his qui intus: Solent enĩ
et principes ecclesiarũ opprimere plebẽ
ꝑsuꝑbiã : dequib: scriptũ .ẽ. principem
te constituer̃ nee leueris esto intereos
quasiunus exipsis: Et saluator p̃cepit
qui uult interuos eẽ primus. sit omniũ
minimus qđ autẽ iuxta hebraicũ dicit᷑.¬
ethominẽ ñ contristauerit : apostolico

Expanded text:
tes frustra divisit, Christi nomen et apostolorum tes frustra divisit, Christi nomen et apostolorum omnino reticeri. Nec mirum si gentilem philosophum in martyrem et Romanae urbis episcopum transtulerit, cum Eusebii quoque Caesariensis primum pro Origene librum, Pamphili martyris vocabulo mutarit, ut facilius tali laudatore libros impiissimos περὶ Ἀρχῶν Romanis conciliaret auribus. Sequitur in loco septimo: « Et » Quo vitio atque peccato nescio quis alienus sit. Et Aegyptii opHebraeos per potentiam. Unde et Abacuc queritur, quare impius opprimat justum . Atque utinam de solis his diceretur qui foris sunt, et non de his qui intus. Solent enim et principes Ecclesiarum opprimere plebem per superbiam. De quibus scriptum est: Principem te constituerunt, ne eleveris: esto inter eos quasi unus ex ipsis . Et Salvator praecepit: Qui vult inter vos esse primus, sit omnium minimus Aet hominem non contristaverit, Apostolico
Abbreviated transcription (Latin):
da in utroq sexu corpora paruitate uł
degeneret: Praccipitur ergo uiris:
ut non solũ in alienis mulierib sed in
suis quoq: quib: uident᷑ lege coniungi.
scriptura dicente. crescite et multiplica
mini et replete terrã : certa concubitus no¬
rint tẽpora quando coeundũ quando ab
uxorib: abstinendũ sit : quod quidem et
apłs et ecdesiastes sonat: Tempus ample¬
xandi: et tẽpus longe fieri a cõplexibus :
Caueat ergo et uxorne forte uicta deside¬
rio coeundi cel& uirũ et maritus neuim
faciat uxori putans omnitẽpore subiectã
sibi eẽ debere coniugii uoluptatẽ : Vnde
et paulus.: Vt nouerit inquit unusquisq
pos sidere uas suũ inscĩtate et pudicitia
Pulchre in sssti prthagorici sententio¬
lis dicitur: Adulter ẽ uxoris ꝓpriȩ
amator ardentior: Quẽ librũ quidã in
latinã linguã trans ferens : martrris
xrsti nomine uoluit in lustrare :: Non con¬
siderans in toto uolumine : qđ induas par¬

Expanded text:
da in utroque sexu corpora, parvitate  da in utroque sexu corpora, parvitate  degeneret. Praecipitur ergo viris, ut non solum in alienis mulieribus, sed in suis quoque, quibus videntur lege conjungi Scripturmini, et replete terram ; » certa concubitus noverint tempora, quando coeundum, quando ab uxoribus abstinendum sit. Quod quidem et Apostolus et Ecclesiastes sonant: « Tempus amplexandi, et tempus longe fieri ab amplexibus . » Caveat ergo et uxor, ne forte victa desiderio coeundi illiciat virum; et maritus ne vim faciat uxori, putans omni tempore subjectam sibi esse debere conjugii voluptatem. Unde et Paulus: « Ut noverit, inquit, unusquisque possidere vas suum in sanctitate et pudicitia . » Pulchre in Xysti Pythagorici sententiolis dicitur: « Adulter est uxoris propriae amator ardentior. » Quem librum quidam in Latinam linguam transferens, martyris Sixti nomine voluit illustrare; non considerans in toto volumine, quod in duas par
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑ eẽ p̃ceptũ ut ab amicorũ nos abstinea¬
mus uxorib: inimicorũ uero etignotorũ
coniuges libere polluamus : Proximus
ergo omnis homo hominis accipiendus.
quando interrogat pharisa eos quis fuerit
ꝓximus eius: docens illũ eẽ proximum
quibene fecerit: Potest iuxta mysticos
intellectus uxor intellegi scĩ uiri sapi¬
entia : dicente salomone : Ama illã etam¬
plexabiturte: Dilige illã et custodi&te p
Quã contaminare desiderat : quialiorũ
benedicta rep̃hendit: Et facib: accensus
inuidiae: scã uiolat. Casta corrũpit. Pura
contaminat. Sextũ .ẽ et ad mulierẽ siue
uxorẽ menstruatã non accesserit: Per
singulos menses grauia atq torpentia
mulierũ corpora inmundi sanguinis effu¬
sione releuant᷑ : Quotẽ pore si uircoierit
cũ muliere : dicuntꝰ concoepti f&cus uitium
seminis trahere: Ita ut leprosi et elefan¬
tiaci ex hac conceptione nascantur : et fe¬

Expanded text:
detur esse praeceptum, ut ab amicorum nos abstineadetur esse praeceptum, ut ab amicorum nos abstineamus 206 uxoribus; inimicorum vero, et ignotorum conjuges libere polluamus. Proximus ergo omnis homo hominis accipiendus, quando interrogat Pharisaeus, quis fuerit proximus ejus, docens illum esse proximum, qui bene fecerit. Potest juxta mysticos intellectus uxor intelligi sancti viri, sapientia, dicente Salomone: Ama illam, et amplexabitur te: dilige illam, et custodiet te . Quam contaminare desiderat, qui aliorum benedicta reprehendit, et facibus accensus invidiae, sancta violat, casta corrumpit, pura contaminat. Sextum est: Et ad mulierem, sive uxorem menstruatam non accesserit. Per singulos menses, gravia atque torpentia mulierum corpora, immundi sanguinis effusione relevantur. Quo tempore si vir coierit cum muliere, dicuntur concepti foetus vitium seminis trahere: ita ut leprosi et elephantiaci ex hac conceptione nascantur, et foe
Abbreviated transcription (Latin):
Omnes hercti cos arguit in montib: come¬
dere suꝑbiae. et ecclesi asticã dispicere
simplicitatẽ : et nescire desescriptũ eẽ¬
ds̃ suꝑbis resistit. humilib autẽ dat gratiã:
Quarto loco ponit᷑ et oculos suos non leua¬
uerit adidola domus isrł: ꝓ quib: cogita¬
tiones Lxxtranstuler̃ : Idola autẽ id ẽ
simulacra quaedesuo corde finxerunt.
om̃s heretici faciunt ad quae leuant cordis
oculos qui falsitatẽ eorũ atq mendaciũ
puta uerint ueritatẽ: Domus autẽ isrł
simula cra dicunt᷑ quaerepperiunt᷑ in
ec clesia : et ꝑ occasionẽ falsi nominis sci¬
entiae : simplices quosq seducunt: Vt
philo sophorũ docmata introducant in
domũ isrł : eorũ scilicet qui dm̃ mente
conspiciunt: Quinto loco ponitur et uxorẽ
proximi sui non uiolauerit siue contami¬
nauerit. quod aꝑte adulteriũ quidem
ꝓhibet : sed ex eo qđ addit᷑ ꝓximisui. nisi
omnis homo ꝓximus intellegatur. ut¬

Expanded text:
omnes haereticos arguit in montibus comeomnes haereticos arguit in montibus comedere superbiae, et Ecclesiasticam despicere simplicitatem, et nescire de se scriptum: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Quarto loco ponitur, et oculos suos non le cogitationes transtulerunt. Idola autem, id est, simulacra quae de suo corde finxerunt, omnes haeretici faciunt, ad quae levant cordis oculos, qui falsitatem eorum atque mendacium putaverint veritatem. Domus autem Israel simulacra dicuntur, quae reperiuntur in Ecclesia; et per occasionem falsi nominis scientiae, simplices quosque seducunt, ut philosophorum dogmata introducant in domum Israel, eorum scilicet qui Deum mente conspiciunt. Quinto loco ponitur: et uxorem proximi sui non violaverit, sive contaminaverit, quod aperte adulterium quidem prohibet; sed ex eo quod additur, proximi sui, nisi omnis homo proximus intelligatur, vi
Abbreviated transcription (Latin):
qui habuerit : xp̃m liquido possidebit:
sed desua sciat in aliorũ iudicio iustitia
iudicandũ: Tertiũ ẽ in montib: non co¬
mederit qđ iudaei aestimant adidola¬
triae ꝑtinere peccatũ : Crebro enĩ legi¬
mus in regũ et paral ypomenon libris :
uerũ tam̃ ab excelsis non reces sit adhuc
in sublimibus: Hoc scriptura significante
quod inmontib: lucisq: idolis hostias im¬
molauerint et tura succenderint : Nosaut̃
dicemus comedere cũ in montib: quidicit
cũ pharisaeo: Qratias a gotibi ds̃ quod ñ sũ
huic similis publica nõ ieiu nobis insabbato.
decimas do omnis substantiae meae et ce¬
tera : Econtrario publicanus audiens eũ
quidixerat . discite a me quia mansuetus sũ
et humilis corde : ꝑcutiebat pectus manu
hoc ẽ pessimarũ cogitationũ thesaarum.
et oculos ad caelũ non audebat extollere:
Sed et illud quod alibi dicitur. maiora te
non requiras. et fortiorate non scruteris:

Expanded text:
qui habuerit, Christum liquido possidebit, qui habuerit, Christum liquido possidebit, sed de sua sciat in aliorum judicio justitia judicandum. Tertium est, in montibus non comedere, quod Judaei aestimant ad idololatriae pertinere peccatum: crebro enim legimus in Regum et Paralipomenon libris, « verumtamen ab excelsis non recessit, adhuc t incensum in sublimibus . » Hoc Scriptura significante, quod in montibus lucisque idolis hostias immolarint, et thura succenderint. Nos autem dicemus comedere eum in montibus, qui dicit cum Pharisaeo: « Gratias tibi ago Deus, quod non sum huic similis publicano, jejuno bis in sabbato, decimas do omnis substantiae meae, » etc. E contrario publicanus audiens eum qui dixerat: « Discite a me, quia mansuetus sum et humilis corde ; » percutiebat pectus suum manu, hoc est, pessimarum cogitationum thesaurum: « Et oculos ad coelum non audebat extollere. » Sed et illud quod alibi dicitur: « Majora te non requiras, et fortiora te, ne scruteris ,
Abbreviated transcription (Latin):
nes illius custodisse: Quorũ singula
quid uelint dicemus in consequentibus..
Si fuerit ait uirlustus et feceritiudicium :
scriptũ ẽ in ꝓuerbus : cogitationes ius¬
torũ iudicia: Quihanc uirtutẽ posse¬
derit ut nibil sineratione faciat et iudi¬
cio : potest illud propheticũ dicere. iu¬
dicia dñi uera iustificata in semet ipsis:
Et cũ recte om̃a iudicarit ut non accipi¬
at ꝑ sonã pauperis iniudicio : implebit
p̃ceptũ h̃i sicut maiorẽ sic & minorem
iudicabis. Aud acterdicens: Desidera¬
uit anima mea desiderare iudiciatua in
omnitẽ pore: Et iterũ uiã ueritatis
elegi iudiciatua non sũ oblitus: Et in eo¬
diciatua.: Et in tantã ꝓficiet beatitudi¬
nẽ : ut intellegat iudicia dnĩ quae sunt
abrssus multa: Et dicat cũ apło : Opro¬
fundũ diuitiarũ et sapientiae et scientiȩ
dũi quã inscrutabilia iudiciaeius et in¬
uestigabiles uiae illius.: Et in oratione¬

Expanded text:
nes illius custodisse. Quorum singula nes illius custodisse. Quorum singula quid velint, dicemus in consequentibus. Si fuerit, ait, vir justus et fecerit judicium. Scriptum est in Proverbiis: Cogitationes justorum judicia . Qui hanc virtutem possederit, ut nihil sine ratione faciat et judicio, potest illud propheticum dicere: Judicia Domini vera, justificata in semetipsis , et cum recte omnia judicarit, ut non accipiat personam pauperis in judicio, implebit praeceptum Domini: Sicut minorem, sic et majorem judicabis , audacter dicens: Desideravit anima mea desiderare judicia tua in omni tempore . Et iterum: Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus . Et in eo justa judicia tua ; et in tantam proficiet beatitudinem, ut intelligat judicia Domini, quae sunt abyssus multa; et dicat cum Apostolo: O profundum divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles
Abbreviated transcription (Latin):
nonne et iste uitauiuet quia uistus .ẽ. et
illemorte morietur. quia omnia ꝑ pe
trarit quae pater uitando iustus effec¬
tus ẽ  uid eamuscatalogũ uirtutũ
patris : qua e mihi uident᷑ indecẽ et
septem partes diuidi : Quarũ primã
est fecis seiudiciũ : secundũ huic simi¬
leiuditio copulas seiustitiã : Tertiũ.
non comedisse in montibus : Quartũ.
oculos non leuas se ad idola siueut Txc
se: Sextũ menstruatae uxoris uitas¬
secomplexus: Septimũ hominẽ non
non rapuisse : Decimũ panẽ suũ esu¬
rienti dedisse : Vndecimũ nudũ ope¬
ruis seuestimento : Duod ecimũ adusu¬
rã pecuniã non dedisse: Tertiũ deci¬
mũ nihil ex his quaedederis amplius
accepisse : Quartũ decimũ ab iniqui¬
mũ qđ simile uidetꝰ primo sed in parte
diuersũ ẽ Iudiciũ uerũ fecisse inter
uirũ et uirũ siue ꝓximũ suũ: Sextum
decimũ in p̃ceptis dñi ambulas se.
Septimũ decimũ iudicia et iusti ficatio¬

Expanded text:
nonne et iste vita vivet quia justus est; et nonne et iste vita vivet quia justus est; et ille morte mortrarit, quae pater vitando justus effectus est. Videamus catalogum virtutum patris, quae mihi videntur in decem et septem partes dividi. Quarum primum est, fecisse judicium. Secundum, huic simile, judicio copulasse justitiam. Tertium, non comedisse in montibus. Quartum, oculos non levare ad idola, sive ut Sese. Sextum, menstruatae uxoris vitasse complexus. Septimum hominem non non rapuisse. Decimum, panem suum esurienti dedisse. Undecimum, nudum operuisse vestimento. Duodecimum ad usuram pecuniam non dedisse. Tertium decimum, nihil ex his, quae dederis amplius accepisse. Quartum decimum, ab iniquitum, quod simile videtur primo, sed in parte diversum est, judicium verum fecisse inter virum et virum, sive proximum suum; decimum sextum, in praeceptis Domini ambulasse; decimum septimum, judicia et justificatio
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ ꝓximisui ñ contamina uerit et ad
mulierẽ fluentẽ sanguine ñ accesserit
et hominc̃ non ob presserit. pignus debi¬
tori reddiderit. et rapinã non rapue¬
rit. panẽ suũ esurienti dederit et nudũ
operuerit uestim̃to et pecuniã suã ad
usurã non dederit. et amplius non ac¬
ceperdt ab iniquitate auertit manũ
suã iudiciũ iustũ fecerit int̃uirũ et
int̃ ꝓximũ eius. in p̃ceptis meis ambu¬
lauerit iusti ficationes in eas custodie¬
rit ut faciat eas. hic iustus ẽ uita uiu&
dicit ad onaidñs : Uultis ait scire
hoc qđ dictũ ẽ. peccata patrũ reddã
int̃tiã et quartã generationẽ nonid
sonare quod pleriq aestimant nec
esse simile huic sententiae patresco¬
mederunt uuã a cerbã etdentes filio¬
rũ obstipuer̃ : audite quae inlatu¬
rus sum. Si fuerit pat̃ iustus qui hȩc
fecerit et illa non fecerit . et habuerit
filiũ pessimũ qui desertis uirtutib
patris. seflagitus manciparit.

Expanded text:
rem proximi sui non contaminaverit, et ad mulierem fluentem sanguine non accesserit; et hominem non oppresserit; pignus debitori reddiderit; et rapinam non rapuerit, panem suum esurienti dederit; et nudum operuerit vestimento; et pecuniam suam ad usuram non dederit; et amplius non acceperit; ab iniquitate averterit manum suam; justum judicium fecerit inter virum et inter proximum ejus; in praeceptis meis ambulaverit, justificationes meas custodierit, ut faciat eas: hic justus est, vita vivet, dicit Adonai Dominus. Vultis, ait, scire hoc quod dictum est: Peccata patrum reddam in tertiam et quartam generationem , non id sonare quod plerique existimant; nec esse simile huic sententiae: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt : audite quae illaturus sum: si fuerit pater justus, qui haec fecerit, et illa non fecerit, et habuerit filium pessimum, qui, desertis virtutibus patris, se flagitiis manciparit;
Abbreviated transcription (Latin):
quod feci patrib: uris in aegypto ut edu¬
cã uos in desertũ populorũ . et ibi iudicer
uobiscũ faciead faciãm sicut aduersum
illos iudicio contendi. quando egressis
dea egrpto: Et postquã uos uidica uero
subiciã uos sceptromeo et imperio et in¬
ibo pactũ uobiscũ. et inducã uos int̃rã
urãm in uinculis caritatis. Vt ligati
amore meo : nequaquã ame possitis
recedere: Trans gressores autem
& impios quicordis duritia in malis
operib ꝑ seuerant : eligã de uobis.
Non ad possidendũ sed ad abiciendũ
Et educã quidem eos deterra in colatus
eorũ : ut educti non ingrediantur t̃rã
isrł. sed in diuersis pereant regionib
et distinctione bonorũ et malorũ cognos¬
catis quod ego simdñs qui facio cuncta
iudicio: Ad reliqua festinat oratio
breuit̃q percurrimus singula : ut sensũ
tantũ legentib p̃beamus Etuosdomꝰ
isrł haecdicit dñs ds̃ singuli postidola

Expanded text:
quod feci patribus vestris in Aegypto, ut eduquod feci patribus vestris in Aegypto, ut educam vos in desertum populorum, et ibi judicer vobiscum facie ad faciem sicut adversum illos judicio contendi, quando egressi sunt de Aegypto. Et postquam vos judicavero, subjiciam vos sceptro meo et imperio et inibo pactum vobiscum, et inducam vos in terram vestram in vinculis charitatis, ut ligati amore meo nequaquam a me possitis recedere. Transgressores autem et impios, qui cordis duritia in malis operibus perseverant, eligam de vobis, non ad possidendum, sed ad abjiciendum: et educam quidem eos de terra incolatus eorum, ut educti non ingrediantur terram Israel, sed in diversis pereant regionibus, et distinctione bonorum et malorum cognoscatis, quia ego sum Dominus, qui facio cuncta judicio. Ad reliqua festinat oratio, breviterque percurrimus singula, ut sensum tantum legentibus praebeamus. « Et vos, domus Israel, haec dicit Dominus Deus, singuli post idola
Abbreviated transcription (Latin):
sed educã depopulis et congregabo det̾ris
inquas uos ad seruiendũ hostilis necessitas
huc̃ illucq disꝑsit.: Haec autẽ faciã non ut
perdã uos et deleã: sed ut rex uestersim
Ex quo intellegimus etiã eã quã appellaN
her&ici creatoris crudelitatẽ sonare cle¬
mentiã : dũ ad hoc irascitur et desaeuit.
et totũ effundit furorẽ : utr&ra hat eos
ad regnũ suũ quid aemonũ trrannidem
etad seruiendũ elegerant: Etadducã
uos inde sertũ populorũ : et udicabor uo¬
biscũ ibi facie ad faciem. Sicut iudicio
contendi aduersum patres indeserto t̃rae
acgrpti: sic iudicabo uos dicit dñs. et subi¬
ciã uos sceptromeo. & inducã uos in uin¬
culis foederis. et eligã de uobis transgres¬
sores et impios. Deterra in colatus eorũ
educã illos: et in terrã isrł non ingredien¬
tur. et sci&is quia ego dñs: Faciã ait uob¬
quiestis in babylone et nunc seruitis idolis.

Expanded text:
sed educam de populis, et congregabo de terris sed educam de populis, et congregabo de terris in quas vos ad serviendum hostilis necessitas huc illucque dispersit. Haec autem faciam, non ut perdam vos et deleam, sed ut rex vester sim. Ex quo intelligimus etiam eam quam appellant haeretici Creatoris crudelitatem, sonare clementiam: dum ad hoc irascitur, et desaevit, et totum effundit furorem, ut retrahat eos ad regnum suum, qui daemonum tyrannidem ad serviendum elegerunt. Et adducam vos in desertum populorum, et judicabor vobiscum ibi facie ad faciem. Sicut judicio contendi adAegypti, sic judicabo vos, dicit Dominus, et subjiciam vos sceptro meo: et inducam vos in vinculis foederis: et eligam de vobis transgressores et impios, de terra incolatus eorum educam illos, et in terram Israel non ingredientur, et scietis quia ego Dqui estis in Babylone, et nunc servitis idolis,
Abbreviated transcription (Latin):
nabo suꝑ uos: hunc hab& sensum
Nec̃ put&is cogitationes urã s̃ quib: contra
meblas phematis possecompleri: Dicitis
enim nolumus eẽ subdño nec populus illius
appellari: sed ut cunctae in toto orbesunt
nationes et una quaeq gens suo uiuat arbi¬
trio ut colat ligna et lapides et idolis ser¬
Adqͣ res pond& ds̃ iuratq persem& ip¬
sum etdicit : Non uos relinquã neq con¬
stemnã ut fugaces seruos domini neglegen¬
tes solent contemnere : sed ad meũ retra¬
ham imperiũ . et brachio extento et ꝑcuti¬
ente acfurore effuso. in pristinã uos redigã
seruitutẽ. Et regnabo suꝑ uos ut uelitis
nolitis me habeatis regem. Et sentiatis
iratũ cuius dementiã neglexistis.
Et educã uos de populis et congregabo
uos de terris inquib: disꝑsiestis: inmanu
ualida et brachio extento & infurore effu¬
soregnabo suꝑuos: Necuos ait patia rese
ingentib: nec aet̃na captiuitate r&ineri

Expanded text:
nabo super vos. » Hunc habet sensum: nabo super vos. » Hunc habet sensum: Nec putetis cogitationes vestras, quibus contra blasphematis posse compleri. Dicitis enim, Nolumus esse sub Domino, nec populus illius appellari, sed ut cunctae in toto orbe sunt nationes, et unaquaeque gens suo vivit arbitrio, ut colat ligna, et lapides, et idolis serAd quae respondet Deus, juratque per semetipsum, et dicit: Non vos relinquam neque contemnam, ut fugaces servos Domini negligentes solent, contemnere, sed ad meum retraham imperium. Et brachio extento et ente ac furore effuso, in pristinam vos redigam servitutem, et regnabo super vos: ut velitis nolitis, me habeatis regem, et sentiatis regem iratum, cujus clementiam neglexistis. Et educam vos de populis, et congregabo vos de terris in quibus dispersi estis: in manu valida et brachio extento, et in furore effuso regnabo super vos. Nec vos, ait, patiar esse in gentibus, nec aeterna captivitate retineri,
Abbreviated transcription (Latin):
oblatione donorũ urõrũ cũ trans ducitis fi¬
lios uros perignem uos pollumini in omnib:
idolis ur̃ĩs usq hodie: et egores pondebo
uobis domus isrł: uiuo egodicit dñs dr̃.
quia non respondebo uobis Patrũ urorũ
imita miniuitia : et pereasdem inceditis
uias . ut delicta similia similẽ mereantur
& poenã: Et in tantũ scelerũ profecistis:
ut filios uros ꝑ ignẽ daemonib: consecretis
Nec semel hoc fecisse sufficiat: sed usq
in p̃sentiarũ agitis eadem: Non quo haec
seniores incaptiuitate faciant: sed quo
illi qui hiero solimis morabantur et quib:
captiuitas inminebat: haec omnia facere
noncessent: Et cũ tantis flagitiis obliga¬
quia non respondebo uobis : Quodq seqͥt᷑
Neq cogitatiomentis urãe fi& dicentiũ
erimus sicut gentes & sicut cognationes
terrae. ut colamus ligna et lapides : uiuo
ego dicit dñs ds̃: qm̃ in manu forti et in
brachio extento & infurore effuso reg¬

Expanded text:
oblatione donorum vestrorum, cum transducitis fioblatione donorum vestrorum, cum transducitis filios vestros per ignem, vos polluimini in omnibus idolis vestris usque hodie: Et ego respondebo vobis, domus Israel? Vivo ego, dicit Dominus Deus, quia non respondebo vobis. Patrum vestrorum imitamini vitia, et per easdem inceditis vias, ut delicta similia similem mereantur et poenam, et in tantum scelus profecistis, ut filios vestros per ignem daemonibus consecretis: nec semel hoc fecisse sufinpraesentiarum agatis eadem, non quod hoc seniores in captivitate faciant, sed quod illi qui in Hierosolymis morabantur, et quibus captivitas imminebat, haec omnia facere non cessent. Et cum tantis flagitiis obligaquia non respondebo vobis; quodque sequitur: « Neque cogitatio mentis vestrae fiet dicentium: Erimus sicut gentes et sicut cognationes terrae, ut colamus ligna et lapides. Vivo ego, dicit Dominus Deus, qui in manu forti, et in brachio extento et in furore effuso reg
Abbreviated transcription (Latin):
ductus ueneratus idola lignaq & lapid escoluit
& postea diclementia conseruatus c̃. referamꝰ
ad cos quidẽ aegrpto seculi huius manu excel¬
sadnĩ liberati sunt & introducti inuitiorũ
solitudinẽ : Rursum a egyptum suspirarunt
& fecerunt ea quae puniri debuerint. Sed ni¬
hilominus ꝑ paenitentiã non suo merito: sed dnĩ
clementia conseruati sunt.¬

Expanded text:
ductus, veneratus idola lignaque et lapides coluit, ductus, veneratus idola lignaque et lapides coluit, et postea Dei clementia conservatus est, referamus ad eos, qui de Aegypto saeculi hujus manu excelsa Domini liberati sunt, et introducti in vitiorum solitudinem, rursum Aegyptum suspirarunt, et fecerunt ea per quae puniri debuerant, sed nihilominus per poenitentiam non suo merito, sed Domini clementia, conservati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
urõ in omnib: malitis urĩs quas fecistis. siueut
interp̃tatus ẽ symmachus. & paruuli uob uide
mini ꝓpt̃ omnes maliticis urãs quas estis operati
Vt postquam excelsi fuerint: humiles eẽ. secredant
quia d ñs humilib: datgratiam. Et in alio loco
scriptũ est. Ante c ontritionem exaltatur coruiri
& ante altitudinem humiliatur. Suꝑbiam enim
contritio & humilitatẽ sequitur altitudo: &scie¬
tis quia egodns cum bene fecero uobis. Et dnm̃
saluatorem tunc magis cognouimus: quando bene¬
fecit nob̵ & passus e ꝓpeccatis nr̃is & postauit
iniquitates nr̃as & pronobis doluit : Non pro
aliquo merito eorum qui s aluantur.: sed propt̃
nomensuum: Alio quinuia enr̃ae & scelera
pessima: non miseri cordiam meruere. sed poenã
Quicquid autem depopulo diximus isrł quili¬
beratus de aegrpto insolitudine multa cõmisit
& offendit dm̃. & postea in terrã reꝓmissionis in¬

Expanded text:
vestro in omnibus malitiis vestris quas fecistis. Sive ut vestro in omnibus malitiis vestris quas fecistis. Sive ut interpretatus est Symmachus. Et pbimini propter omnes malitias vestras, quas estis operati, » ut postquam excelsi fuerint, humiles esse se credant, quia Dominus humilibus dat gratiam. Et in alio loco scriptum est: « Ante contritionem exaltatur cor viri, et ante exaltationem humiliatur . » Superbiam enim contritio, et humilitatem sequitur altitudo. « Et scietis quia ego Dominus, cum benefecero vobis. » Et Dominum Salvatorem tunc magis cognovimus quando benefecit nobis, et passus est pro peccatis nostris, et portavit iniquitates nostras et pro nobis doluit, non pro aliquo merito eorum qui salvantur, sed propter nomen suum. Alioquin vitae nostraepessima, non misericordiam meruere, sed poenam. Quidquid autem de populo diximus Israel, qui liberatus de Aegypto in solitudine multa commisit, et offendit Deum, et postea in terram repromissionis in
Abbreviated transcription (Latin):
qui saluati fuerint quod ipsesit dñs
um induxero uos ad terram isrł in terrã
proqualeuaui manum meam ut daremeã
patrib: urĩs tunc sci&is quod ego simdñs:
Quando induxero ait uos in terrã isrł pro
qua leuaui manum mneã ut inducerem in eam
patres urõs quam illi suouitio ꝑdiderunt:
& uos nontam uro merito quam mea demen¬
tia recepistis. Et recor dabimini uiarũ
urãrum & omnium scelerum urõrum qui¬
b: pollutiestis in eis. & displicebitis uobis
in conspectuurõ in omnib malitiis urĩs
quas fecistis. & sci&is quia egodns̃ cumbe¬
nefecero uob ꝓpter nomen meum non secđ
uias urã s malas & secundum scelera urã pes¬
sima domus isrł ait dnĩ ds̃. Non possumus
recordare scelerum nrõrum atq uitiorũ
nisi inducti fucrimus in terrã isrł. Ibiq
positi: dicamus cum apło: qui non sumdig¬
nus uocari apłs: quia ꝑsecutus sum eccle¬
siamdĩ & displicebitis ait uob in conspectu

Expanded text:
ipse sit Dominus ipse sit Dominus « Cum induxero vos ad terram Israel, in terram, pro qua levavi manum meam, ut darem eam patribus vestris, tunc scietis quia ego sum Dominus. » Quando induxero, ait, vos in terram Israel, pro qua levavi manum meam, ut inducerem in eam patres vestros, quam illi suo vitio perdiderunt, et vos non tam vestro merito quam mea clementia recepistis. « Et recordabimini viarum vestrarum et omnium scelerum vestrorum quibus polluti estis in eis, et displicebitis voestro in omnibus malitiis vestris quas fecistis, et scietis quia ego Dominus, cum benefecero vobis propter nomen meum: non secundum vias vestras malas, et secundum scelera vestra pessima domus Israel, ait Dominus Deus. Non possumus recordari scelerum nostrorum atque vitiorum, nisi inducti fuerimus in terram Israel, ibique positi dicamus cum Apostolo: Qui non sum dignus vocari Apostolus, quia persecutus sum: Ecclesiam Dei . Et displicebitis, ait, vobis in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
piam uos cum eduxero uos depopulis & con¬
Igregauero deterris inquas dispersiestis. &
scĩ ficabor in uob in oculis nationum. & sci&is
quia egodns. Dehoc monte inquã seruitu¬
ra est dõ omnis domus isrł isaias & micheas
pariuocececinerunt In nõuissimis dieb
erit mani festus monsdomus dnĩ inuestice
montium & eleuabitur suꝑ colles & conflu¬
ent ad cum om̃sgentes. & ibunt populimul
suas &ambulabimus in semitiscius. Desion
enĩ exibitlex & uerbum dñi dehierusalem.
Et rursumisaias. In montt̃ inquit excelsum
ascende qui adnuntiassion cleua & exaltauo¬
cemtuã qui euangelitas hierł: Quẽ montẽ
sion aut ecclesiã intellegimus quae interp̃ta¬
tur specula. & in altitud inescõrũ dogmatũ
constituta ẽ : aut ipsum dnm̃ saluatorem:
in quo et primitiae & decimȩ & omniscul¬
tura in odort̃ uestitur suauitatis. ut om̃s
incircuitu nationes uidentes populũ dñ i¬
esse saluatum. glori ficent dm̃ & cognoscant

Expanded text:
piam vos cum eduxero vos de populis et conpiam vos cum eduxero vos de populis et congregavero vos de terris in quas dispersi estis, et sanctificabor in vobis in oculis nationum, et scietis quia ego Dominus. » De hoc monte in quo servitura est Deo omnis domus Israel, Isaias et Michaeas pari voce cecinerunt: « In novissimis diebus erit manifestus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et confluent ad eum omnes gentes, et ibunt populi musuas, et ambulabimus in semitis ejus. De Sion enim exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem . Et rursum Isaias: In montem, inquit, excelsum ascende qui annuntias Sion: eleva et exalta vocem tuam qui evangelizas Jerusalem . Quem montem Sion, aut Ecclesiam intelligimus 238 quae interpretatur specula, et in altitudine sanctorum dogmatum constituta est: aut in quo et primitiae et decimae et omnis cultura in odorem vertitur suavitatis: ut omnes in circuitu nationes, videntes populum Domini salvatum esse, glorifi
Abbreviated transcription (Latin):
cris : tunc in montem coscõ offeretis mihi uic¬
timas & serui&is oomnis domusisrł. A qui¬
lauero srminacho ex pafte consentiens in par¬
te discordat. Ite inquit post idola urã & serui¬
tceis. quia indigni estis meo imperio. nec me
urã cultura delectat: Quod si & in hoc ne¬
quaquã audieritisme sed nomen scmm eũ
pollucritis dum mihi offeresimulatis
quac offestis idolis. & nominimcotantum
blasphemiam facitis. ut quiidolorũ culto¬
resestis meos uos cẽdicatis. hoc scitote qđ
in monte scõmeo in monte exclso isrł ibi
seruitura sit mihi omnis domus isrł. Non
uos qui seruitis idolis sed omnis domusi srł
quae postea creditura est In monte scõmeo¬
inmonte excelso isrł ait dñs ds̃ibi serui& mihi
omnis domusi srł: omnis inquã interra inqua
placebunt mihi: & ibi requiram primitias
surãs & in itium decimarũ ur̃arũ in omnib
scĩ ficationib: ur̃is. in odore suauitatis susci¬

Expanded text:
cris: tunc in monte meo sancto offeretis mihi viccris: tunc in monte meo sancto offeretis mihi victimas, et servietis, o omnis domus Israel. Aquila vero Symmacho ex parte consentiens, in parte discordat: Ite, inquit, post idola vestra, et servite eis, quia indigni estis meo imperio, nec me vestra cultura delectat. Quod si et in hoc nequaquam audieritis me, sed nomen sanctum meum pollueritis, dum mihi offerre simulatis quae offertis idolis, et nomini meo tantum blasphemiam facitis, ut qui idolorum cultores estis, meos vos esse dicatis; hoc scitote, quod in monte sancto meo, in monte excelso Israel, ibi servitura sit mihi omnis domus Israel, non vos qui servitis idolis: sed omnis domus Israel quae postea creditura est. In monte vein monte excelso Israel, ait Dominus Deus, ibi serviet mihi omnis domus Israel, omnis, inquam, in terra in qua placebunt mihi, et ibi requiram primitias vestras et initium decimarum vestrarum in omnibus sanctificationibus vestris; in odore suavitatis susci
Abbreviated transcription (Latin):
tudis uris. Hunc locum manifestius interp̃tat᷑
est srmmachus: unusquisq: idolissuis cuntes
seruite quia noluistis audireme. Nomen aut̃
meum scm̃ nolite ultra polluere ꝑmunera urã atq
simulacra . In monteutro scõmeo inmonte excel¬
so isrł ait dnĩ ds̃ ibiserui & mihi omnisdomus
isrł. Srmmachi trans latio: hanc hab& in¬
tellegentiã. Quia mihi serui re non uultis.
ite scruite idolis. & simula crorum ur̃orũ
calcate uestigia: Me enim audire non uul¬
tis & ne quaquam mihi hostias immole¬
tis nec adoleatis incensum. Nec meus
populus appellemini. Mihi enim nequa¬
quã in lucis & fanis & idolorum locis serui¬
ent cultores mei. quod uos facitis sed in mon¬
te s cõmeo in monte excdso isrł: Porro
septuaginta proprium explicant sensum.
De relinquite cogitationes urãs pristinas
& mala ad inuentionũ auferte peccata: &
si post haec audicritis me. & nomen in cum
non pollueritis inmunerib ur̃is atq simula¬

Expanded text:
tudiis vestris. Hunc locum manifestius interpretatus est Symmachus: Unusquisque idolis suis euntes servite, quia noluistis audire me: nomen autem meum sanctum nolite ultra polluere per munera vestra atque simulacra. In monte vero sancto meo, in monte excelso Israel, ait Dominus Deus, ibi serviet mihi omnis domus Israel. Symmachi translatio hunc habet sensum: Quia mihi servire non vultis, ite et servite idolis, et simulacrorum vestrorum calcate vestigia. Me enim audire non vultis, ut nequaquam mihi hostias immoletis, 237 nec adoleatis incensum, nec meus populus appellemini. Mihi enim nequaquam in lucis, et fanis, et idolorum locis servient cultores mei, quod vos facitis: sed in monte sancto meo, in monte excelso Israel. Porro Septuaginta proprium explicant sensum. Derelinquite cogitationes vestras pristinas, et malarum adinventionum auferte peccata: et si post haec audieritis me, et nomen meum non pollueritis in muneribus vestris atque simula
Abbreviated transcription (Latin):
delebo illos: Sed noluit facere parcens
aegyptiis eit &eris gentib: nescanda lita¬
rentur & ipsis quorũ misertus . ẽ: expec¬
tans paenitentiã conuersorũ . Notandũ¬
que quod quando constitutis in aegrpto
loque batur post offensam: feciait ꝓpt
nomen meũ ut non uiolar&ur corã genti¬
bus de quib: eiecieos in conspectuearum:
Tunc enim adhuc in medio erant quia
necdũ exierant: Nunc autẽ post quam
egres si sunt dicitur. dequib: eiecieos in
conspectu earũ : Egoigitur leuaui
manũ meã suꝑ eos indeserto needucerẽ

Expanded text:
delebo illos . Sed noluit facere, parcens delebo illos . Sed noluit facere, parcens Aegyptiis, et caeteris gentibus, ne scandalizarentur, et ipsis quorum misertus est, exspectans poenitentiam conversorum. Notandumque quod quando constitutis in Aegypto loquebatur post offensam: Feci, ait, propter nomen meum, ut non violaretur coram gentibus de quibus ejeci eos in conspectu earum. Tunc enim adhuc in medio erant, quia necdum exierant. Nunc autem postquam egressi sunt, dicitur, de quibus ejeci eos in conspectu earum. Ego igitur levavi manum meam super eos 229 in deserto, ne educere
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m ẽ uobis: Qui uio lauerit illud:
morte mori&ur. : Omnis qui fecerit
in eo opus: interfici&ur anima illa de
medio populi sui: Ergo sabbatũ et cir¬
cũcisio in signũ data sunt ueri sabbati
dum a saeculi operib et non p̃putium
sed cor circũdamus.: Vnde insex dieb
operantes: dieseptimo requiescimus.
Vt nihil aliud dieac nocte faciamus
Nisiomne quod uiuimus deberidño noue¬
rimus: Et red eunte ebdomada totos nos
eius nomini consecremus : ut ꝑ scĩ ficationẽ
diei : recorde murdnĩ qui scĩ ficat nos: haec
p̃cepta et iustificationes et obseruantiã
sabbati dedit dñs in deserto : ut facientes
illa uiuerent in eis : Non de illis ad maio¬
ra transirent : sicut in euangelio promis¬
sum est: Quaeilli uio lauerunt. non semel
& parũ sed uehementer ut uiolationis
etiit acic monstrar&ur: Dixitergo
et in suamente decreuit : ut effunder &
furorem suũ suꝑ eos indeserto et consu¬
mer& illos : quando locutus .ẽ ad morsen
Dimitteme . et iratus s. rore contraeos.

Expanded text:
m est vobis. Qui violaverit illud, morte morietur. Omnis qui fecerit in eo opus, interficietur anima illa de medio populi sui . Ergo sabbatum et circumcisio in signum data sunt veri sabbati,dum a saeculi operibus, et non praeputium, sed cor circumcidamus. Unde in sex diebus operantes, die septimo requiescimus, ut nihil aliud die ac nocte faciamus, nisi omne quod vivimus, deberi Domino noverimus, et redeunte hebdomade, totos nos ejus nomini consecremus, ut per sanctificationem diei, recordemur Domini qui sanctificat nos. Haec praecepta et justificationes, et observantiam sabbati dedit Dominus in deserto, ut facientes illa viverent in eis: non de illis ad majora transirent, sicut in Evangelio promissum est. Quae illi violaverunt, non semel nec parum. Sed vehementer, ut violationis ἐπίτασις monstraretur. Dixit ergo et in sua mente decrevit, ut effunderet furorem suum super eos in deserto, et consumeret eos, quando locutus est ad Moysen: Dimitte me, et iratus furore contra eos,
Abbreviated transcription (Latin):
mũ sit omnib: seminib:: postquã creue¬
rit auiũ habitaculũ .ẽ. Quidã aliter int̃¬
p̃tant᷑: Lignũ sublime et humiliatum.
et humile ex altatũ referentes ad passio¬
nẽ dnĩ saluatoris: Quicũ in formadĩ eã
non ẽ. rapinã arbitratus a equalẽ se eẽ
dõ sed ex in aniuit seformã serui accipi¬
ens et post resurrectionẽ ipsũ lignũ
postea sublimatũ ẽ quod prius uirens
morte siccatũ ẽ et postea reuiuescens
pristinũ recepit uirorem:. Alii iudaice.
utrũq refer̃ ad isrł : qđ primo aduentu
humiliatus sit etare factus et secundo
resticuatur in pristinũ statũ: Impleto
illo quod dicit apłs paulus. cũ in trauerit
plenitudo gentiũ cunc om̃is isrł saluus fi&¬

Expanded text:
mum sit omnibus seminibus, postquam 197 crevemum sit omnibus seminibus, postquam 197 creverit avium habitaculum est . Quidam aliter interpretantur, lignum sublime humiliatum, et humile exaltatum, referentes ad passionem Domini Salvatoris. Qui cum in forma Dei esset, non est rapinam arbitratus aequalem se esse Deo: sed exinanivit se, formam servi accipiens ; et post resurrectionem, ipsum lignum postea sublimatum est, quod 198 prius virens, morte siccatum, et postea reviviscens, pristinum receperit virorem. Alii Judaice utrumque referunt ad Israel: quod primo adventu humiliatus sit et arefactus: et secundo restituatur in pristinum statum, impleto illo quod dicit Apostolus Paulus: Cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fi
Abbreviated transcription (Latin):
montẽ scm̃ eius defecerat enĩ princeps
deiuda et dux deisrł : donec ueniret cui
repositũ ẽ et ipse erat expectatio gesiũ:
Iste erupit in germen et fecit fructũ et cae¬
dros omnes sua sublimitate superauit : ĩta
ut habitent sub eo omnes uolucres caeli.
et cuncta uolatilia. illius protegantur um¬
braculo : Dequodicit abacuc: Cornua in
manueius ibi abscondita est fortitudo eius:
Et qui congregare desiderat quasi gallina
pullos sub alas suas ut omnia regionis lig¬
nacognoscant qđ ipsesit dñs: Tponi RΩc
decredentib: loquens : iste ẽ qui isrł quon¬
dã sublime lignũ humiliauit et exaltauit
humilẽ gentiũ populũ : Qui ex sic cauit
lignũ uiride iudaeorũ florens et germi¬
nans in lege et ꝓphecis : et frondere fecit
lignũ aridũ nationũ : ut qđ semꝑ locutus ẽ
operecompleret : hocidem significant
Eccehic positus . ẽ. inruinã etresurrectio¬
nẽ multorũ: Et granũ sinapis qđ cũ mini¬

Expanded text:
montem sanctum ejus . Defecerat enim princeps montem sanctum ejus . Defecerat enim princeps de Juda, et dux de Israel, donec veniret cui repositum est: et ipse erit exspectatio gentium . Iste erupit in germen, et fecit fructum, et cedros omnes sua sublimitate superavit: ita ut habitent sub eo omnes volucres coeli, et cuncta volatilia illius protegantur umbraculo. De quo dicit Abacuc: Cornua in manibus ejus, ibi abscondita est fortitudo ejus ; et qui congregare desiderat quasi gallina pullos suos sub alas suas : ut omnia regionis ligna cognoscant quod ipse sit Dominus. Tropologice de credentibus loquens: Iste est qui Israel quondam sublime lignum humiliavit, et exaltavit humilem gentium populum, qui exsiccavit lignum viride Judaeorum, florens et germinans in Lege et Prophetis; et frondere fecit lignum aridum nationum: ut quod semper locutus est, opere compleret. Hoc idem significant Ecce hic positus est in ruinam, et resurrectionem multorum . Et granum sinapis, quod cum mini
Abbreviated transcription (Latin):
Iexcel sum et sus pendã illud in monte
sublimi isrł ec plantabo et ad feret ger¬
men et faciet fructũ . et erit incaedrũ
magnã et requiescet subea omnis auis.
et omneuolatile subumbra eius requiescet
etramieius restituentur . ecomnia ligna
cãpi. qui a ego dñs qui humiliolignũ excel¬
sum et exalto lignũ humile. et arefacio
lignũ uiride et germinare facio lignũ ari¬
dũ ego dñs locutus sum et facio.
piteramorũ eius: detheo dotionis aedi¬
tione additũ .ẽ Rarsũq quod sequit᷑
et ramieius restituentur : oboelo p̃notan¬
dũ ẽ qua in hebraiconon habetur. Vȩrus
nabuchod onosor ꝓpterea sumit de me¬
dulla caedri sublimis deuertice ramorũ
cius : ut sit regnũ humile et noneleuetur:
dñs autẽ ds̃ pateromp̃s quilocutus ẽ ad
hietechihel tollit destirpe regia et de
genere dauid et plantat suꝑ montẽ ex¬
celsũ eteminentẽ : Quiloquitꝰ in psalmo
ego autẽ constitutus sũ rex ab eo suꝑsion

Expanded text:
excelsum, et suspendam illud in monte excelsum, et suspendam illud in monte sublimi Israel, et plantabo, et afferet germen, et faciet fructum, et erit in cedrum magnam, et requiescet sub ea omnis avis, et omne volatile sub umbra ejus requiescet ÷ et rami ejus restituentur  et scient omnia ligna campi, quia ego Dominus qui humilio lignum excelsum, et exalto lignum humile: et arefacio lignum viride, et germinare facio lignum aridum. Ego Dominus locutus sum et facio. pite ramorum ejus, de Theodotionis editione additum est. Rursumque quod sequitur: Et rami ejus restituentur, obelo praenotandum est, quia in Hebraico non habetur. Verus Nabuchodonosor propterea sumit de medulla cedri sublimis, de vertice ramorum ejus, ut sit regnum ejus humile, et non elevetur. Dominus autem Deus Pater omnipotens, qui locutus est ad Ezechielem, tollit de stirpe regia, et de genere David; et plantat super montem excelsum et eminentem, qui loquitur in psalmo: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion