comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionib plurimis populo t̾rȩ ingestis pontigonẽ palatiũ redit. ibiq missaticũ
ex parte hludouuici fr̃ĩs sui & hlotharii nepotis sui ab aduentioi mettensiũ
cuntatis ep̃õ & leutardo comite delatũ audit. rosq absoluit. & diemnatalis do¬
minici festie ut moris est celebrat. DccC lxIi. Karolus ꝑremiciuitatẽ sues¬
sionis uenit ubi ñ incertonuntio cõperit quia filia ei iudithrelieta scilie& edel¬
boldi regis anglorũ quȩ possessionibus uenditis quas in anglorũ regno optinu¬
erat acdaatrẽ redut & insilua nectis ciuitatẽ debitoreginȩ honore subtuitione
patna & regia.: atq episcopali custodia feruabat᷑ donecsist continere ñ possee seħ¬
apłm scilic& cõp&ent̃ adlegalit̃ nuber& baldumũ comitẽ ipso lenoeinante sl
fratre suo hludo uinco consentiente mutato habituest secuta. Srd&quia lilu¬

Expanded text:
tionibus plurimis populo terrae ingestis, Pontigonem palatium redit, ibique missaticum tionibus plurimis populo terrae ingestis, Pontigonem palatium redit, ibique missaticum ex parte Hludowici fratris sui, et Lotharii nepotis sui, ab Adventio, Mettensium civitatis episcopo, et Leutardo comite delatum audit, eosque absolvit, et diem natalis dominicae festive, ut moris est, celebrat. DCCCLXII. Karolus per Remis civitatem Suessionis venit. Ubi non incerto nuncio comperit, quia filia eius Iudith, relicta scilicet Ędelboldi regis Anglorum, quae, possessionibus venditis quas in Anglorum regno optinuerat, ad patrem rediit et in Silvanectis civitatem debito reginae honore sub tuitione paterna et regia atque episcopali custodia servabatur, donec, si se continere non posset, secilicet competenter ac legaliter, nuberet, Balduinum comitem, ipso lenocinante, et fratre suo Hludowico consentiente, mutato habitu est secuta; sed et quia Hlu
Abbreviated transcription (Latin):
tes duudunt. Vur land autẽ ꝑsequanã usq ad castrũ miliclunũ cũ soc assiis
ascendit. Castellani uero cũ uurlando filio fossatis monasterio occupant. Hine¬
marus duro corthori remorũ archi ep̃s synodo conprouintiali apud martrriũ sc̃oꝵ
eri spini & crispiniani secus ciuitatẽ suessionis rothadũ ipsius urbis epm̃ reguli
sedeasticis obordire nolentẽ episcopali priuat cõmuione. scđm deereta canonũ
donrc obordiat. Raroł dimisso filio suo hludo uuico sub ad alar di. yrmintrudis
reginȩ auunculi baiulatione ad custodiã regni contranor mannos aquibdã in ui¬
tat᷑us quasi regnũ ꝓuntiȩ adepturus qm̃ karoł hlotharii quondã imperatoris
filius inutilis atq in conueniens regio honori & nominiferebat᷑ cũ uxore bur¬
gundiã usq ad ciuitatẽ matescensiũ ꝑ agrat ubireb parũ ꝓspere gestis & dep̃ca¬

Expanded text:
tes dividunt. Welandus autem per Sequanam usque ad castrum Milidunum cum sociis suis tes dividunt. Welandus autem per Sequanam usque ad castrum Milidunum cum sociis suis ascendit. Castellani vero cum Welandi filio Fossatis monasterio occupant. Hincmarus Durocorthori Remorum archiepiscopus synodo conprovinciali apud martyrium sanctorum Crispini et Crispiniani secus civitatem Suessionis Rothadum ipsius urbis episcopum, regulis eclesiasticis oboedire nolentem, episcopali privat communione secundum decreta canonum, donec oboediat. Karolus, dimisso filio suo Hludowico sub Adalardi, Yrmintrudis reginae avunculi, baiulatione ad custodiam regni contra Normannos, a quibusdam invitatus quasi regnum Provinciae adepturus, quoniam Karolus, Hlotharii quondam imperatoris filius, inutilis atque inconveniens regio honori et nomini ferebatur, cum uxore Burgundiam usque ad civitatem Matescensium
Abbreviated transcription (Latin):
nedep̃dar&ur exigi Karoł precipit. & sequanã transiens meidunũ suꝑligerĩ
adit rodbertũ cũplacitis honorib recipit. Qua occasione gunt friđ &gor¬
friđ quorũ consilio harolus p̃fatũ rod bertũ receperat cũsius cõplicib gen¬
tilia mobilitate & inolita consuetudine aharolo ad salomonẽ brittonũ ducẽ
deficiunt. Interea danorũ pars altera cũ sexagenta nauib ꝑsequanã influ
uiũ tellas ascendunt. indeq ad obsidentes castellũ ꝑueniunt &eorũ socie¬
tate iungunt᷑. obsessi autẽ famis inedia & miseriȩ omĩssqualore cõpulsi sex
milia libras int̃ aurũ & argentũ obsidentib donant eisq sociantur. & sic ꝑ se¬
quanã usq ad mare descendunt. quos imminens hiemps ingredi mare ꝓhi¬
buit. Vnde se ꝑsingulos port̾ abipso locõ parisus usq fecundũ suas solalita¬

Expanded text:
ne depraedaretur, exigi Karolus praecepit. Et Sequanam transiens, Meidunum super Ligerim ne depraedaretur, exigi Karolus praecepit. Et Sequanam transiens, Meidunum super Ligerim adit, Rodbertum cum placitis honoribus recipit. Qua occasione Guntfridus et Gozfridus, quorum consilio Karolus praefatum Rodbertum receperat, cum suis complicibus gentilitia mobilitate et inolita consuetudine a Karolo ad Salomonem Brittonum ducem deficiunvium Tellas ascendunt, indeque ad obsidentes castellum perveniunt, et eorum societate junguntur. Obsessi autem famis inedia et miseriae omnis squallore compulsi, sex millia libras inter aurum et argentum obsidentibus donant eisque sociantur, et sic per Sequanam usque ad mare descendunt. Quos imminens hiems ingredi mare prohibuit, unde se per singulos portus ab ipso loco Parisius usque secundum suas sodalita
Abbreviated transcription (Latin):
adhin fluuiũ pat̾niregni p̃sumit. Hlodouucꝰ socerũ harlo manni filui sui arnustũ
honorib priuat & nepotes ipsius aregnosuo expellit quicũ ad alardo yrmintru¬
dis reginȩ auinculosuo autẽꝓpinquo. quẽ hlotharius patruisui hludouinci fac¬
tione insequebat᷑ harolũ ad eunt a quobeigne suscipiuntur & honorib consolantur.
Sed& pene om̃s quinuꝑ aliapolo adhludouucũ defecerant ad harolũ reuertunt᷑¬
& abeo familiaritate &honoribus rodonantur. Dani qui prictẽ mormũ ciuitatẽ
incencherant deanglis reuertentes duce uuelando cũ inducentis & eo amplius na¬
uibus ꝑsequanã ascendunt. & castellũ in insula quȩ oscellus dicit᷑ anor mannis con¬
structũ & eosdẽ nor mannos obsident. ad quorũ obsidentiũ uidel ic& locarium
quinq milia libras argenti cũ animaliũ atq annonȩ sũma ñ modica deregnosuo

Expanded text:
ad Hin fluvium paterni regni praesumit. Hlodowicus socerum Karlomanni, filii sui, Arnustum ad Hin fluvium paterni regni praesumit. Hlodowicus socerum Karlomanni, filii sui, Arnustum honoribus privat et nepotes ipsius a regno suo expellit. Qui cum Adalardo, Yrmintrudis reginae avunculo, suo autem propinquo, quem Hlotharius patrui sui Hludowici factione insequebatur, Karolum adeunt. A quo benigne suscipiuntur et honoribus consolantur. Sed et pene omnes qui nuper a Karolo ad Hludowicum defecerant ad Karolum revertuntur et ab eo familiaritate et honoribus redonantur. Dani qui pridem Morinum civitatem incenderant de Anglis revertentes, duce Welando cum ducentis et eo amplius navibus per Sequanam ascendunt et castellum in insula quae Oscellus dicitur a Normannis constructum et eosdem Normannos obsident. Ad quorum obsidentium videlicet locarium quinque milia libras argenti cum animalium atque annonae summa non modica de regno suo,
Abbreviated transcription (Latin):
inregno harli aufugit. Rarł rex monasteriũ scĩ masti m filio suo ludoico largit᷑¬
Occelxi. Dani m̃se ianuario luteciã parisiorũ & ecclesiã scĩuiuncentu mastyris &
scĩ germani confessoris incendio tradunt. negotiatores quoq ꝑsequanã nauigio sur¬
sũ uersus fugientes. insecunt᷑ & capiunt : Alii quoq danoꝵ prratȩ taruanensem
ricũ fieriiub&. Galindo cognom̃to prudentius trecasinȩ ciuitatis ep̃s. natione
hispinus ad primȩ lit teris eruditus qui ante aliquot annos gotescalco p̃destinatia¬
no restiterat. post felle cõmot̾ contra quosdã epõs secũ heretico resistentes ipsius
hȩresis defensor acerrimus. Indeq non modica int̾se diuersa & fidei aduersa scripti¬
tans morit᷑. sicq lic& diutino langore fatigaretur. ut uiuendi ita & scribendi
finem fecit.¶¬
it. Carlomannus hlodouuiciregis germaniȩ filius tũ resticio uui¬
nidorũ regulo forderat̾ apatre deficit & restieii auxiliomagnã sibi pastẽ usque

Expanded text:
in regno Karli aufugit. Karlus rex monasterium Sancti Martini filio suo Ludoico largitur. 861. Dani mense Ianuario Luteciam Parisiorum et ecclesiam sancti Wincentii martyris et Sancti Germani confessoris incendio tradunt; negotiatores quoque per Sequanam navigio sursum versus fugientes insecuntur et capiunt. Alii quoque Danorum pyratae Tarvanensem REMENSI. Galindo cognomento Prudentius Trecassinae civitatis episcopus, natione Hispanus; adprime litteris eruditus, qui ante aliquot annos Gotescalco praedestinatiano restiterat, post, felle commotus, contra quosdam episcopos secum beretico resistentes ipsius heresis defensor acerrimus, indeque non modica inter se diversa et fidei adversa scriptitans, moritur; sicque, licet diutino langore fatigaretur, ut vivendi ita et scribendi finem fecit. Carlomannus, Hlodowici regis Germaniae filius, cum Resticio Winidorum regulo foederatur, a patre deficit et Resticii auxilio magnam sibi partem usque
Abbreviated transcription (Latin):
factione impetit᷑. &ipse contra eos ac contra bene uentanos. rapinis atq incendus
deseuit. Dani qui in rodano fuerant. italiã peunt. & pisas ciuitatẽ aliasq capuit̃.
dephendant᷑ atq deuastant. Potharius rexmetuens aiumculũ suũ harlã. ludo¬
ico regigermaniȩ socit᷑. atq obrandẽ socretatẽ : partẽ regnisui idẽ heli saciã
tradit: Puxor lotharii timens odiũ uiri sui atq insidias. ad fratrẽ suũ huebtũ¬

Expanded text:
factione impetitur, et ipse contra eos ac contra Beneventanos rapinis atque incendiis factione impetitur, et ipse contra eos ac contra Beneventanos rapinis atque incendiis desaevit. Dani qui in Rodano fuerant Italiam petunt et Pisas civitatem aliasque capiunt, depraedantur atque devastant. Lotharius rex metuens avunculum suum Karlum, Ludoico regi Germaniae sociatur atque ob eandem societatem partem regni sui, id est Helizaciam, tradit. Uxor Lotharii timens odium viri sui atque insidias, ad fratrem suum Hucb
Abbreviated transcription (Latin):
isse ita ut hinc inde lucer&. sed in medio obscuraret᷑. Similit̾ dicit̾᷑ uuitõ aprł
solortꝰ quandã in medio sui orbe quandã tenebrositatẽ passus. qua ad inferiora
ei delabentẽ. moxalia a superiorib ei ingruerit . eiq. orbẽ usq ad infima similit̃
ꝑcurrerit . & hoc luna xͫ. Dini in sõna consistentes cũ eis ñ daret᷑ sup̃ditꝰ census.
receptis obsidib adanglos saxones nauigant A quib ꝓfligati atq repulsi. alias partes
p&unt. Hiuero diniꝗ inrodano morabunt᷑. usq adualentiã ciuitatẽ uastando ꝑue¬
niunt. Unede posuerant redeunt. Ludoicus karlus & lotharius reges. hliunias
apud castrũ qđ confluentes uocatur. conurniunt. Ibiq depace int̾ se diutrac tantes
tandẽ concordiã atq amicitiã ipseꝑse iuram̃to firmant. Ludoicus imp̃r italiȩ suoꝵ

Expanded text:
isse, ita ut hinc inde luceret, sed in medio obscuraretur. Similiter dicitur VIII Idus isse, ita ut hinc inde luceret, sed in medio obscuraretur. Similiter dicitur VIII Idus Aprilis sol ortus, quamdam in medio sui orbe tenebrositatem passus, qua ad inferiora eius delabente, mox alia a superioribus ei ingruerit, eiusque orbem usque ad infima similiter percurrerit, et hoc luna decima. Dani in Somna consistentes, cum eis non daretur supradictus census, receptis obsidibus, ad Anglo-Saxones navigant; a quibus profligati atque repulsi, alias partes petunt. Hi vero Dani qui in Rhodano morabantur, usque ad Valentiam civitatem vastando perveua sedes posuerant redeunt. Ludoicus, Karlus et Lotharius reges Kalendas Iunias apud castrum quod Confluentes vocatur conveniunt, ibique de pace inter se diu tractantes, tandem concordiam atque amicitiam ipsi per se iuramento firmant. Ludoicus imperator Italiae suorum
Abbreviated transcription (Latin):
teut bergã in reuocabiliodio habitã. ut ipsa corã epĩs confiteret᷑. frxtrẽ suũ huc¬
bertũ sibi sodo mitico scelere cõmixtũ. Unde &penitentiȩ continuo addicta ẽ.
atq in monasteriũ retrusa. Rarł rex inaniclanorũ in somna consistentiũ polli¬
citatione pellect̾. ex actionẽ de thesauris ecclesiarũ. & omnib mansis ac negotia¬
torib &iã paupertinis. ita ut &iã domus eorũ & omnia utensilia ad preciarent᷑.
&inde statutꝰ census exigeretur fireriiub&. Nã idẽ dani ꝓmiserant ut siris
triamilia librarũ argenti pondere examinato tribuer&. se aduersus eos danos
qui in sequana uersabant᷑ ituros. eosq inde aut expulsuros aut int̾ fecturos. Pri¬
die uori a prił nocte sequenti nona indelic& luna iã inchoata. fertur quȩdã obscu¬
ritas corniculata eodẽ scemate quoluna splendebat ꝑ mediũ eius dẽ lunȩ apparu¬

Expanded text:
Teutbergam irrevocabili odio habitam . . . . ., ut ipsa coram episcopis confiteretur, fratrem suum HucTeutbergam irrevocabili odio habitam . . . . ., ut ipsa coram episcopis confiteretur, fratrem suum Hucbertum sibi sodomitico scelere commixtum; unde et poenitentiae continuo addicta est atque in monasterium retrusa. Karlus rex, inani Danorum in Somna consistentium pollicitatione pellectus, exactionem de thesauris ecclesiarum et omnibus mansis ac negociatoribus etiam paupertinis, ita ut etiam domus eorum et omnia utensilia adpreciarentur, et inde statutus census exigeretur, fieri iubet; nam eidem Dani promiserant, si eis tria milia librarum argenti pondere examinato tribueret, se adversus eos Danos qui in Sequana versabantur ituros, eosque inde aut expulsuros aut interfecturos. Pridie Nonas Aprilis nocte sequenti, nova videlicet luna iam inchoata, fertur quaedam obscuritas corniculata, eodem schemate quo luna splendebat, per medium eiusdem lunae apparu
Abbreviated transcription (Latin):
Ossabratorũ mastrrũ honisii. rustici . & eleutherii . metueorundẽ danorũ inpagũ
mauri pensẽ inuillã suiiuris nouientẽ deuecta sunt. atq xikł oc tobris in loculis
diligent̃ conlocata. Lotharius fr̃i suo ludoico italorũ regiquandã regnisui porti¬
onẽ ad tribu it. Eauidelic& quȩ ultraiurã montẽ habebat. idest genuuã. lausonnã.
& sedinũ ciuitates cũ epõpatib. monasteriis. & comitatib prȩt̾ hospitale qđ est¬
inmonte iouis. & pipincensem comitatũ. Guanilo ep̃s senonum absq audientia ep̃oꝵ
Karlo regi reconciliat᷑. Nicolaus pontifex romanꝰ. degr̃ã dĩ & libero arbitrio. cle
ueritate geminȩ prȩdistinationis. & sanguine xp̃i. ut ꝓcredentib omnib fusus fit
fidelit̃ confirmat. & catholice decernit. Dccclx. Hiems diutina & continuis
niuib acgeludira. am̃se uidelic& nouẽ briusq ada prilẽ. Lotharus reginã suã

Expanded text:
Ossa beatorum martyrum Dyonisii, Rustici et Eleutherii metu eorundem Danorum in pagum Ossa beatorum martyrum Dyonisii, Rustici et Eleutherii metu eorundem Danorum in pagum Mauripensem in villam sui iuris Novientem devecta sunt atque 11. Kalendas Octobris in loculis diligenter conlocata. Lotharius fratri suo Ludoico Italorum regi quandam regni sui portionem adtribuit, ea videlicet quae ultra Iuram montem habebat, id est Genuvam, Lausonnam et Sedunum civitates, cum episcopatibus, monasteriis et comitatibus, praeter hospitale qin monte Iovis et Pipincensem comitatum. Guanilo, episcopus Senonum, absque audientia episcoporum Karlo regi reconciliatur. Nicolaus pontifex Romanus, de gratia Dei et libero arbitrio, de veritate geminae praedestinationis et sanguine Christi, ut pro credentibus omnibus fusus sit, fideliter confirmat et catholice decernit DCCCLX Hiems diutina et continuis nivibus ac gelu dira, a mense videlicet Novembri usque ad Aprilem. Lotharius reginam suam
Abbreviated transcription (Latin):
harlũ puerũ om̃s pene conuestuntur. pippinus. rotberto comiti. & britto¬
nib sociat᷑. Acies incelo. m̃ se augusto septẽbri &octobri nocturno tẽpore
ui suntur. ita ut diurna claritas aboriente usq inseptẽ trionẽ. continue fulserit
& colũnȩ sanguinee ex ea discurrentes ꝓcesserint. Dani nouit̃ aduenien¬
tes. monasteriũ scĩ uualarici & sama robricam ambianorũ ciuitatẽ. aliaq
circũquaq loca. rapinis & ineendiis uastant: Aliiquoq eurũ in sulã reni
patauum simili furore inuadunt. Hi uero s insequana morant᷑. nouiomum
ciuitatẽ noctu ad gressi. immonẽ epm̃ cũ aliis nobilib tã clericis quã laicis
capiunt. uastataq. ciuitate. secũ adducunt. atq initinere int̾ ficiunt.
Quixtiã ante duosm̃ses . erm̃ fridũ beluagorũ inquadã uilla int̾ fice¬
rant. Sedrtanno p̃terito blat fridũ baiocassiũ epm̃ necaue¬
rant.

Expanded text:
Karlum puerum omnes pene convertuntur. Pippinus Rotberto comiti et BritoKarlum puerum omnes pene convertuntur. Pippinus Rotberto comiti et Britonibus sociatur. Acies in coelo mense Augusto, Septembri et Octobri nocturno tempore visuntur, ita ut diurna claritas ab oriente usque in septentrionem continue fulserit, et columnae sanguineae ex ea discurrentes processerint. Dani noviter advenientes monasterium sancti Walarici et Samarobrivam, Ambianorum civitatem, aliaque circumquaque loca rapinis et incendiis vastant; alii quoque eorum insulam Rheni Patavum simili furore invadunt; hi vero qui in Sequana morantur, Noviomum civitatem noctu adgressi, Immonem episcopum cum aliis nobilibus tam clericis quam laicis capiunt, vastataque civitate secum abducunt, atte duos menses Ermenfridum Belvagorum in quadam villa interficerants, sed et anno praeterito Baltfridum Baiocassium episcopum necaverant.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdã monasteria quȩ antea clerici habere solebant. laicis distribuit. Prrate
danorũ longomaris circuitu int̾ hispanias uidelic&. &affricã nauigantes. roda¬
nũ ingrediunt᷑. depopulatisq quib: dã ciuitatib ac monasterus in insula quȩ
camarias dicit᷑. sedesponunt. Rarlus rex ꝑdiuersa loca conuentus ep̃orũ agit.
Sed quarto atullo leucorũ miliario inuillas oponarias cũ lothario & harlonepo¬
tib suis regib. sinodo eporũ ad sistens. libellũ accusationis ad uersus guani¬
lonẽ agedinci senonũ metropolitanum epm porrigit. Quȩ tam̃ accio propter
absentiã eiꝰdẽ guanilonis epĩ dilata est. Inde ad conloquiũ fratri sui ludoici regis
in insula reni. int̃ autunnacũ & confluentes ꝓperat. Cuius conloquu effectꝰ.
ente. Karlus ꝓpt̃ lotharii absentiã abitinere coepto reuertit᷑. Aquitani. ad

Expanded text:
quaedam monasteria, quae antea clerici habere solebant, laicis distribuit. Pyratae quaedam monasteria, quae antea clerici habere solebant, laicis distribuit. Pyratae Danorum longo maris circuitu, inter Hispanias videlicet et Affricam navigantes, Rodanum ingrediuntur, depopulatisque quibusdam civitatibus ac monasteriis, in insula quae Camarias dicitur sedes ponunt. Karlus rex per diversa loca conventus episcoporum agit, sed quarto a Tullo Leucorum miliario in villa Saponarias cum Lothario et Karlo, nepotibus suis, regibus, sinodo episcoporum adsistens, libellum accusationis adversus Guanilonem absentiam eiusdem Guanilonis episcopi dilata est. Inde ad conloquium fratris sui Hludowici regis in insula Rheni inter Antunnacum et. Confluentes properat. Cuius colloquii effectusente, Karlus propter Lotharii absentiam ab itinere coepto revertitur. Aquitani ad
Abbreviated transcription (Latin):
celebraturus. in gredit᷑. Interita quidã monachus exmonasterio scĩ uincentii mar¬
trris uel scĩ germani confessoris acorduba ciuitate hispaniȩ rediens. corpora beato
mas trrũ georgi diaconi & aurelii caputq nathaliȩ secũ detulit. atq inuilla ac¬
manto in loctilis seruanda conlocauit. dcceluiii. Pani locaultra scalelem
populant᷑. Uulgus ꝓmiscuũ int̃ sequanã & ligerã int̾se coniurans. aduersus dano
insequana consistentes fortit̃ resistit. Sed quia in caute sumta est eorũ conuiratio
apotentiorib nrĩs facile int̃ficiunt᷑. Rarlus rex recuperatis uiribus. froctrẽ
suũ ludoicũ necopinantẽ ad gredit᷑. & deregnisi finib pellit. Lotharius rex
ad harlũ patruũ suũ festinat. & dre dominico in itu quadragesimȩ inarcas pala¬
tio publice sacram̃tis uicissim ꝑse ipsos datis. sese iterũ confirmant. Farlus

Expanded text:
celebraturus, ingreditur. Interea quidam monachus ex monasterio Sancti Vincentii marcelebraturus, ingreditur. Interea quidam monachus ex monasterio Sancti Vincentii martyris vel Sancti Germani confessoris a Corduba civitate Hispaniae rediens, corpora beatorum martyrum Georgii diaconi et Aurelii caputque Nathaliae secum detulit atque in villa Acmanto in loculis servanda conlocavit. 859. Dani locas ultra Scaldem populantur. Vulgus promiscuum inter Sequanam et Ligerim inter se coniurans, adversus Danos in Sequana consistentes fortiter resistit. Sed quia incaute sumpta est eorum coniuratio, a potentioribus nostris facile interficiuntur. Karlus rex recuperatis viribus fratrem suum Ludoicum necopinantem adgreditur et de regni sui finibus pellit. Lotharius rex ad Karlum, patruum suum; festinat, et die dominico initii quadragesimae in Arcas palatio, publice sacramentis vicissim per se ipsos datis, sese iterum confirmant. Karlus
Abbreviated transcription (Latin):
poene uia usq ad cuprcdenses remeat. Quib harlus rex cõꝑtis. ꝑcata launos
usq ad breonã uillã festinus gradit̾᷑. Ubi concurrentib ad eũ burgin¬
diȩ primo Oribus ludoicũ insequentẽ prȩstolatur. Sed int̾ currentibus
nuntus cũ nulla pacis cõpositio fier&. tertiotandem dieidem pridie id̃ no¬
uẽ bris p̃paratis hinc inde aciebus. uidens harlus se a sus deseri recessit. &¬
partes burgundiȩ p&cut. Ludorcus uero receptis harlohis quia defecerañ.
augustã tricorũ adit : Ibiq cdistribuens inuitatorib suis comitatꝰ. monas¬
teria  uillas regias atq. ꝓprictates. ad at timacũ palatiũ reuertitur
Quo lotharius rex eioccurrit. & confirmi tatis interse pactionibus.
ad sua repedat. Lodoicus uero ꝑduro cortoꝵ remorũ & laudunensẽ pagũ. ad augostã
uero mandorũ incenobio uideliert scĩ quintini mastyris domincȩ natiuitatis festũ

Expanded text:
poene via usque ad Cupedenses remeat. Quibus Karlus rex compertis, per Catalaunos poene via usque ad Cupedenses remeat. Quibus Karlus rex compertis, per Catalaunos usque ad Breonam villam festinus graditur. Ubi concurrentibus ad eum Burgundiae primoribus, Ludoicum insequentem praestolatur. Sed intercurrentibus nunciis, cum nulla pacis compositio fieret, tertio tandem die, id est pridie Idus Novembris, praeparatis hinc inde aciebus, videns Karlus se a suis deseri, recessit et partes Burgundiae petiit. Ludoicus vero, receptis his qui a Karlo defecerant, Augustam Trieorum adit, ibique distribuens invitatoribus suis comitatus, monasteria, villas regias atque proprietates, ad Attiniacum palatium revertitur. Quo Lotharius rex ei occurrit, et confirmatis inter se pactionibus, ad sua repedat. Ludoicus vero per Durocortorum Remorum et Laudunensem pagum ad Augustam Veromandorum, in coenobio videlicet Sancti Quintini martyris dominicae nativitatis festum
Abbreviated transcription (Latin):
sed custo dix̧ tradit. Karlus rex insulã sequanȩ uocabulo oscellũ danos in ea
cõmorantes obsessurus m̃ se iulio al greditur. Ubi adeũ harlus puer filius
eĩ abaquitanu ꝑuenit. Cũ qͦ pippinũ ũ laicũ uenientẽ suscipit. & ei comitatus ac
monasteria in aquitania tribuit. Totharius &iã rex ad eandẽ insulã men saugust
properat auunculo acliutoriũ conlaturus. Ubiusq nonohł oc tobris absq. ꝓ¬
fectu obsidionis demorantes. tandẽ ad ꝓpria remeant. Interĩ comites exregno
harliregis. ludoicũ germanorũ regẽ quẽ ꝑ .u. annos inuitauerant. adduciun.
Quiheł septẽbris ponteonẽ regiã uillã adueniens. ꝑcauta launos & cupe denfes
aredincũ senoniũ ꝑuenit. Inde aure nianensem pagũ adiens. receptis aba qui¬
tania & ni ustria atq brit tonib qui adeũ seuenturos spoponderant. eadem

Expanded text:
sed custodiae tradit. Karlus rex insulam Sequanae vocabulo Oscellum, Danos in ea sed custodiae tradit. Karlus rex insulam Sequanae vocabulo Oscellum, Danos in ea commorantes obsessurus, mense Iulio adgreditur; ubi ad eum Karlus puer, filius eius, ab Aquitania pervenit. Cum quo Pippinum iam laicum venientem suscipit et ei comitatus ac monasteria in Aquitania tribuit. Lotharius etiam rex ad eandem insulam mense Augusto properat, avunculo adiutorium conlaturus. Ubi usque nono Kalend. Octobris absque profectu obsidionis demorantes, tandem ad propria remeant, Interim comites ex regno Karli regis Ludoicum Germanorum regem, quem per 5 annos invitaverant, adducunt. Qui Kalendas Septembris Ponteonem regiam villam adveniens, per Catalaunos et Cupedenses Aiedincum Senonum pervenit. Inde Aurelianensem pagum adiens, receptis ab Aquitania et Niustria atque Brittonibus, qui ad eum se venturos spoponderant, eadem
Abbreviated transcription (Latin):
tanantasia. Similit̃ harlus eidẽ fratrisuo lothario regnũ suũ ea condicio¬
ne tradidit. ut si antequã uxorẽ acciper& & filios generar&. ab hac uita chece¬
der& ei lo tharius iure hereditario succederet. Mense maio in inco leudico
in quo corpus scĩ landberti epi quiescit tanta subito pluuiarũ inundatio effu¬
saest . ut domos & muros lapideos feuquȩxumq elificia cũ hominib:. & omnib
quȩ cũq illic inuenit. usq ad ipsã ecclesiã memoriȩ seẽ landberti iuolenta
eruptione in mosã fluuiũ p̃cipitauerit. Dani saxonĩ ad grediunt᷑. sedres¬
pellunt᷑. Benedictꝰ romanꝰ pontifex moritur. nicolaus prȩsentia magis ac
fauore ludoici regis & ꝓcerũ eiꝰ quã cleri electione substituit᷑. Lotharius
rex cogentib suis. uxorẽ quã abiecerat recipit. nec tamen adtorũ admitat.

Expanded text:
Tarantasia; similiter Karlus eidem fratri suo Lothario regnum suum ea conditioTarantasia; similiter Karlus eidem fratri suo Lothario regnum suum ea conditione tradidit, ut, si, antequam uxorem acciperet et filios generaret, ab hac vita decederet, ei Lotharius iure hereditario succederet. Mense Maio in vico Leudico, in quo corpus sancti Landberti episcopi quiescit, tanta subito pluviarum inundatio effusa est, ut domos et muros lapideos seu quaecumque aedificia cum hominibus et omnibus quaecumque illic invenit usque ad ipsam ecclesiam memoriae sancti Landberti violenta eruptione in Mosam fluvium praecipitaverit. Dani Saxoniam adgrediuntur, sed repelluntur. Benedictus Romanus pontifex moritur; Nicolaus praesentia magis ac favore Ludoici regis et procerum eius quam cleri electione substituitur. Lotharius rex, cogentibus suis, uxorem quam abiecerat recipit, nec tamen ad torum admittit,
Abbreviated transcription (Latin):
prratarũ sequanȩ insistentiũ. ad karlũ regẽ inuer meria palatio uenit. Eiꝰq
semanib dedens. fidelitatẽ. suatim urat. Pars altera eorundem prrat&¬
rũ ludouuicũ abbatẽ monasterii scĩ dyonisii cũ fratre ipsius guat leno caipiunt.
risq redẽptionis suȩ grauissimã multã inponut. Obquã. multi thesauroꝵ
ecclesiarũ dĩ exregno harli ipso iubente exhaustisunt. Seel his minime suf¬
ficientib ab eodem regẽ & omnib epĩs abbatib comitib. ceterisq uiris
potentib. multa ad sũppletionẽ predictȩ sũmȩ cestatĩ conlatasunt. Comites
uero harli regis cũbrit tonib iuncti deficientes akar lo. filiũ eiꝰ ludoicum
eiꝰq sequaces a partib cenomanicis det̾ritũ. sequanã transire atq ad patrẽ
refugere cõpellunt. Lotharius rexcũ fratresuo harlo ꝓuintiȩ rege amiet¬
am firmat. clatis eiduob episcopatib ex regno suo portionib ichest bilisio &

Expanded text:
pyratarum Sequanae insistentium ad Karlum regem in Vermeria palatio venit, eiusque se manibus dedens, fidelitatem statim iurat. Pars altera eorundem pyratarum Ludowicum abbatem monasterii Sancti Dyonisii cum fratre ipsius Gauzleno capiunt eisque redemptionis suae gravissimam multam inponunt. Ob quam multi thesaurorum ecclesiarum Dei ex regno Karli, ipso iubente, exhausti sunt. Sed his minime sufficientibus, ab eodem rege et omnibus episcopis, abbatibus, comitibus ceterisque viris potentibus multa ad suppletionem praedictae summae certatim conlata sunt. Comites vero Karli regis cum Brittonibus iuncti, deficientes a Karlo, filium eius Ludoicum eiusque sequaces a partibus Cenomanicis deterritum, Sequanam transire atque ad patrem refugere compellunt. Lotharius rex cum fratre suo Karlo Provinciae rege amicitiam firmat, datis ei duobus episcopatibus ex regno suo portionibus, id est Bilisio et
Abbreviated transcription (Latin):
recessit. dominicȩ natiuitatis festonoctu. & int̾ diu mogontiȩ ualidus &
creberrimus t̃rȩ motꝰ efficit᷑. quẽ &iã ualida hominũ mostalitas insequit᷑.
Interitorio mare quandã arborẽ ralicit̾ euulsã. & gallicanis ꝓuintus ante
ignotã eiecit carente folus. seel loco frondiũ habentẽ ramusculos similitudi
ne herbȩ. partĩ late sed longioris. loco uero filiorũ quȩdã triangula spetuȩ.
colore autẽ unguiũ humanoꝵ uelossiũ pisciũ quȩ in eis tenuia sunt & hȩcita
sumitati earundẽ hebarũ inherentia. ac si exstrinsecus ad posita uiderent᷑
More eorũ quȩ exdiuersis metallis in ormentis cingulorũ uel hominũ uele¬
questriũ falerarũ extrinsecus ad figisolent. Inpago senonico in ecclesia
scẽ porcarie. die dominico celebrante missas prb̃o.
dem faciens disparuit. Edil uulf rex occidenta liũ saxonum moritur

Expanded text:
recessit, dominicae nativitatis festo noctu et interdiu Mogontiae validus et recessit, dominicae nativitatis festo noctu et interdiu Mogontiae validus et creberrimus terrae motus efficitur; quem etiam valida hominum mortalitas insequitur. In territorio. . . . . mare quandam arborem radicitus evulsam et Gallicanis provinciis ante ignotam eiecit, carente foliis, sed loco frondium habentem ramusculos similine herbae partim latae sed longioris, loco vero foliorum quaedam triangula specie, colore autem unguium humanorum vel ossium piscium, quae in eis tenuia sunt; et haec ita summitati earumdem herbarum inhaerentia, ac si extrinsecus adposita viderentur, more eorum qui ex diversis metallis in ornamentis cingulorum vel hominum vel equestrium falerarum extrinsecus adfigi solent. In pago Senonico, in ecclesia sanctae Porcariae, die Dominico celebrante missas presbytem inter feminas identidem faciens, disparuit. Edilvulf, rex occidentalium Saxonum, moritur:
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam scĩ dyonisu ꝓquib tantũ modo nrincenderent᷑. multa solidorũ sũ ma
soluta est. Aln danorũ emporiũ quod dor statudicit᷑ ui capiunt totãq batauoꝵ
in sulã &cetera loca cont̃̾mina chripiunt. Respogius dux brittonũ asalomone
& almaro brittonib: diu contra sese discidentib: interimitur. Quidã ꝓcerũ halrdi
regis aquitanis sociati. multa sp̃clas pluraq in cõmoda ꝑpeerant. frot baldus ep̃s
carnotũ insistentib sibi clinis. in eadẽ cuntate pedib fugiens fluuiumq audurã
natatu p&cens. aquis interceptus morit᷑. dccc luiii. Ipso quando ipse har lus
intrauit in insulã sequanȩ dictamoscellũ ubi magnũ sustinuit periculum
sicut amultis tunc fuit cognitũ & quando frt̃ suus hludouincus suꝑ illum
uenit cũ omni hostili apparatu. seel largiente misericordia dĩ cũ honore ñ

Expanded text:
esiam sancti Dyonisii, pro quibus tantummodo ne incenderentur multa solidorum summa esiam sancti Dyonisii, pro quibus tantummodo ne incenderentur multa solidorum summa soluta est. Alii Danorum emporium quod Dorstatum dicitur vi capiunt totamque Batavorum insulam et cetera loca contermina diripiunt. Respogius dux Brittonum a Salomone et Almaro Brittonibus diu contra sese dissidentibus interimitur. Quidam procerum Karoli regis Aquitanis sociati, multas praedas pluraque incommoda perpetrant. Frotbaldus episcopus Carnotum, insistentibus sibi Danis in eadem civitate, pedibus fugiens fluviumque Auduram natatu petens, aquis interceptus moritur. 858. Ipso anno, quando ipse Karolus intravit in insulam Sequanae dictam Oscellum, ubi magnum sustinuit periculum, sicut a multis tunc fuit cognitum, et quando frater suus Hludowicus super illum venit cum omni hostili apparatu, sed, largiente misericordia Dei, cum honore non
Abbreviated transcription (Latin):
nono piistts sociatu: pietauoꝵ euitcatẽ cheuastat & multa abia a quitans
lora depopulato: Hotharius concubinis abutens uxorẽ suã regnã abi ent̃
Inur be colonia agrippina guntario ep̃o adstoite inꝑeclesia beciul petr i. ni¬
beydensis loma de suꝑ rerebrus fulminib: incubat. Cũ subito fulge. rum
modũ ignis ꝑsub g rundia eiuis dẽ ecclesiȩ intrans. uñ sacerdote ceunũ
mas suꝑ in ciobenso tontruis fulminib: q. ecclesiã terricaois. turrẽ cãpanarũ
sonaintiũ cõminuit. taontaq tenebrositate ecclesiã impleuit. ut iuix alterutrũ sese
ualerent agnoscere. Uisusq est canis nimuȩ enormitatis in circuitu altaris
discurrere. subito terixe hiatu dani sequanȩ insistentes cuncta libere uastaꝵ
utetiã que parisiorũ adgressi. basilicã brati peeri & sc̃ȩ̃ genouefȩ incendunt. &
eeteras om̃s p̃ter domũ scĩ stephani eccłam scĩ uuicentii. atq germani. p̃terq

Expanded text:
norum pyratis sociatur, Pictavorum civitatem devastat et multa alia Aquitaniae loca depopulat. Lotharius concubinis abutens, uxorem suam reginam abicit. In urbe Colonia Agrippina, Guntario episcopo adstante, in aecclesia beati Petri nubes densissima desuper crebris fulminibus incubat, cum subito fulgor in modum ignis per subgrundia eiusdem aecclesiae intrans, unum sacerdotem et unum rrima superincumbens, tonitruis fulminibusque ecclesiam territans, turrem campanarum sonantium comminuit tantaque tenebrositate ecclesiam implevit, ut vix alterutrum sese valerent agnoscere, visusque est canis nimiae enormitatis in circuitu altaris discurrere, subito terrae hiatu. Dani Sequanae insistentes cuncta libere vastant, Lutetiamque Parisiorum adgressi, basilicam beati Petri et sanctae Genovefae incendunt et ceteras omnes praeter domum sancti Ste
Abbreviated transcription (Latin):
cũ magnis munerib ad regẽ petit
Qui inuidia app̃hensus & spoliatus.
atq: in exiliũ deductus. morte pes¬
sima uitã finiuit. Sed & duo filu
eiꝰ hurgolenus & dodo obcrimeri
maiestatis lesȩ. iudiciũ mostis
fusceptũ. unus ab exercitu ui opprs¬
sus ẽ: alius in fugã app̃hensus trun¬
catus manib & pedibus interit
Resq om̃s tameorũ quã patris. fisco
conlatȩ sunt. erant enim eis mag¬
Ni thesauri

Expanded text:
cum magnis muneribus ad regem petit cum magnis muneribus ad regem petit 237 qui in via apprehensus et exspoliatus, atque in exsilium deductus, morte pessima vitam finivit. Sed et duo filii ejus, Bursolenus et Dodo, ob crimen majestatis laesae judicio mortis suscepto, unus ab exercitu vi oppressus est; alius in fuga apprehensus, truncatis manibus et pedibus interiit; resque omnes tam eorum, quam patris, fisco collatae sunt. Erant enim eis magni thesauri.
Abbreviated transcription (Latin):
ut᷑ te dehmeis remoueas in sidus: qu fũ
uis de reb tolere non ꝓhibes. tantũ
mihi & si ado liceat cĩ siliab rteis ab¬
sceder quo uoluer: Atills ut erat
uarus ac leus ecce inquit funiculũ
aquo alii alpabiles ligati ad regẽ
me duante ducti sunt. in quo & hic
hodic ligandus iluc deducet᷑ uinctus
Et hȩc cũ dixiss&. calcaneorũ ictibus
urgens tquũ: ad illũ ueloci cursu
dirigit. & casu eũ uerberans ictu.
hastile diuisũ. ensis ad terrã ruit:
Cunt chrãnus uero cũ suꝑse mortem
cerner& inminere. inuocato nonune
dñi & uirtutẽ mãgnã beati MARtIΝI
eleuatoq contra dracolenũ artat
infaucib suis. pensũq de equo sursũ.
unus de amicis suis eũ lancea latere
uerberatũ uitã finiuit Fugatisq
sotiis ipsũq spoliatũ. gunt chrãnus
cũ filiab liber abscessit. Post hȩc
seuerus socer eiꝰ. a filus apud regem
grauit̃ accusatur. Haec ille audiens.

Expanded text:
ut te de meis removeas insidiis. Quantum ut te de meis removeas insidiis. Quantum vis de rebus tollere non prohibeo; tantum mihi, etsi nudo, liceat cum filiabus meis accedere quo voluero. At ille, ut erat vanus ac levis: Ecce, inquit, funiculum, in quo alii culpabiles ligati ad regem, me ducente, directi sunt: in quo et hic hodie ligandus, illuc deducetur vinctus. Et haec cum dixisset, calcaneorum ictibus urgens equum, ad illum veloci cursu dirigit; et casso eum verberans ictu, hastili diviso, ensis ad terram ruit. Guntchramnus vero cum super se mortem cerneret imminere, invocato nomine Domini, et virtute magna beati Martini, elevatoque conto, Dracolenum arctat in faucibus, suspensumque de equo sursum, unus de amicis suis eum lancea latere verberatum finivi,t fugatisque sociis, ipsoque spoliato, Guntchramnus cum filiabus liber abscessit. Posthaec Severus socer ejus a filiis apud regem graviter accusatur. Haec ille audiens,
Abbreviated transcription (Latin):
NNO quq. tertio childeberti regis
qui erat chiperici &gant chrãru
septimus decimꝰ anus. cũ dacco dagarici
quondã filius relica rege chilperico
huc illucq uagaret᷑. Acra coleno ducẽ
qui dicebat᷑ industrauis fraudulenter
app̃hensus est. Quẽ unctũ ad
chilpericũ regẽ brannacũ deduxit .
data ei sacram̃ta qđ uitã illius cum
rege optiner&. Sed oblitꝰ sacram̃ti
ei cũ principe ne farias res asserens
ut moreretur. Ille quoq cũ uinctus
detineret᷑. & cerner& se pęnitus non
euasurũ. a prbo rege nesciente poeni¬
tentiã petut. Qua accepta int̾fec¬
tus. ẽ. Cum autẽ idem dragolenus
uelocit̃ reuerteretus in patriã his
dieb gunt chrãnus boso filias suas apie¬
tauo auferre conabat᷑. Quod audi¬
ens dragolenꝰ. se suꝑ eũ obiecit Sed
illi sicut erant parati resstentes. se
defensare nitebantur. Cunt chrãnus
uero misit unũ de amicissuis ad eũ
dicens Vade & dic ei. Scis enĩ qđ
spdus int̃ nos intũ habemus. rogo

Expanded text:
nno quoque tertio 236 Childeberti regis, qui erat Chilperici et Guntchramni septimus decimus annus, cum Dacco Dagarici quondam filius, relicto rege Chilperico, huc illucque vagaretur, a Dracoleno duce, qui dicebatur Industrius, fraudulenter apprehensus est: quem vinctum ad Chilpericum regem Brannacum deduxit, dato ei sacramento, quod vitam illius cum rege obtineret. Sed oblitus sacramenti, egit cum principe, nefarias res asserens, ut moreretur. Ille quoque cum vinctus detineretur, et cerneret se penitus non evasurum, a presbytero, rege nesciente, poenitentiam petiit. Qua accepta, interfectus est. Cum autem idem Dracolenus velociter reverteretur in patriam, his diebus Guntchramnus Boso filias suas a Pictavo auferre conabatur. Quod audiens Dracolenus, se super eum objecit; sed illi, sicut erant parati, resistentes, se defensare nitebantur. Guntchramnus vero misit unum de amicis suis ad eum, dicens: Vade et dic ei: Scis enim quod foedus inter nos initum habemus, rogo
Abbreviated transcription (Latin):
abstulerat. iNitermino tholo¬
sano cum rebus omnibus transi¬
eras exercitum commou&.
& contra gothos abire disponit.
diuisis prius ut ferunt rebus
inter filios & coniugem. assũp¬
toque secum austro uualdo
comite carcassonam petut
Prae parauerarit enim se hoc
audito urbis illius ciues.
quasi resistere uolentes
Audierarit autem dehis prius.
Denique iNito bello fugere
gothi coeperunt. & deside¬
rius dux cum austro uualdo
a tergo cedere hostem
Illis quoque fugiertibus.
hic cum paucis ad urbem ac¬
cessit Lassati enim fuȩ¬
yirit. equites sociorum
Ii nc ad portam urbis accedens.
uallatus aciuibus qui infra
muros eranit. interfec tus
est cum his omrubus qui
eum fuerarit prosecuti.
ita ut ux pauci ex iride
quodammodo euaderent.
qui rem ut gesta fuerat
riunitiarer
Austrouualdus uero audi¬
ens desiderium mortuum.
deuia regressus ad regem
perrexit. Qui mox
INi tiuis locum
dux statuitur

Expanded text:
abstulerat, in termino Toloabstulerat, in termino Tolosano cum rebus omnibus transiens exercitum commovet, et contra Gotthos abire disponit, divisis prius, ut ferunt, rebus inter filios et conjugem: assumptoque secum Austrovacomite, Carcasonam petit. Praeparaverant enim se, hoc audito, urbis illius cives, quasi resistere volentes; audierant autem de his prius. Denique inito bello, fugire Gothi coeperunt et Desiderius cum Austrovaldo a tergo cedere hostem. Illis quoque fugientibus, hic cum paucis ad urbem accessit. Lassati enim fuerant equites scciorum. Tunc ad portam urbis accedens, vallatus a civibus, qui infra murus erant, interfectus est cum his omnibus, qui eum fuerant prosecuti, ita ut vix pauci exinde quodadmodo evaderent, qui rem, ut gesta fuerat, nuntiarent. Austrovaldus vero audiens Desiderium mortuum, de via regressus, ad regem perrexit; qui mox in eius lccum dux statuetur
Abbreviated transcription (Latin):
sunt confitentus dicentes.
Nos adnihil aliud missos.
nisi ut legationem quam
suggessimus deferremus
Tunc hominem illum diuersis
plagis ad fectum & carceri
maricipatum. legatos per
diuersa loca exilio condemp¬
nari precepit.Manifes¬
tissime autem patuit sub
hoc dolo a fredegunde fuisse
directos. ut segem ifiter¬
ficere deberent. quod miseri¬
cordia dr̃ Non permisit.
inter quos baddo sefuor
habebatus
um autem legati de
hispanus crebro ad regem
gunt chramnum uerurent.
& Nullius pacis gratiam opti¬
nere potuissent. sed magis
inimicitia pullular&. rex
gunt chramnus albigensm urbẽ
fiepoti suo chi deberto redlidit
Quod cerne s desiderius dix ꝙ
maximȩ nciusdem urbsaie can¬
tori meliora ficatatis suae con¬
Daerat. timons fie ultio expe¬
teretur abeo propter antiquam
inimicitiam quam aliqua Nido
in eadem ciuitate exercitum
gloriosae memoriae sygeberti
regis grauiter affeciss&. cum
tetradia uxore sua quam
eolalio Niunc aruerno comiti

Expanded text:
sunt confitentur, dicentes: sunt confitentur, dicentes: Nos nihil ad aliud missi, nisi ut legatiosuggessimus, deferremus'. Tunc hominem illum diversis plagis adfectum et carcere mancipatum, legatus per diversa loca exilio condempnare praecepit. Manifestissime ehoc dolo a Fredegunde fuisse directos, ut regem interficere deberent. Quod misericordia Domini non permisit: inter quos Baddo senior habebatur. XLV. Cum autem legati de Hispaniis crebro ad regem Guntchramnum venirent, et nullius pacis gratiam obtinere potuissent, sed magis inimicitia pullularet, rex Guntchramnus Albigensem urbem nepoti suo Childeberto reddidit. Quod cernens Desiderius dux, qui maxime in ejusdem urbis territorio meliora facultatis suae condiderat; 416 timens ne ultio expeteretur ab eo propter antiquam inimicitiam, quod aliquando in eadem civitate exercitum gloriosae memoriae Sigiberti regis graviter affecisset, cum Tetradia uxore sua, quam Eulalio tunc Arverno comiti
Abbreviated transcription (Latin):
NNO DeNI Que undecimo
regni childeberti regis.
legati iterum de hispan¬
is uenerunt pacem petentes.
sed nihil certi obtinentes regres¬
si sunt. Ri charedus autem fili¬
us leuuichildi usq narboriam
uenit. & infra terminum gal¬
barum praedas egit. & clam
regressus est
ex Nomine filii sui legatos
ad gunt chramnum regem
disigit. qui reserata petitio¬
ne accepto responso ualedi¬
centes abscedunt. sed nescio
quibus causis paululum apud
metatum suum remorati sunt
Mane autem facto. procedente
rege ad matutinas. ac prae¬
eunte cęreo. uisus est homo
quasi ebrius in angulo oratoru
dormitare accinctus gladio.
cuius hasta pariete susten¬
tabatur. Hoc uiso rex ex¬
clamauit dicens. Non esse sim¬
pliciter hominem subhoc hos¬
rore Noctis tali iNiloco
qui escere. Oppressus au¬
tem & loris reuinctus.
interrogabatur quid sibi haec
dicit se alegatis qui aduene¬
rant emissum fuisse. ut sex
deber& interfici. Denique
apprehensi legati fredegundis.
Nuihil dehis quae interrogati

Expanded text:
nno denique undecimo regni Childeberti regis, legati iterum de Hispaniis venerunt, pacem petentes : sed nihil certi obtinentes, regressi sunt. Richaredus autem, filius Leuvichildi, usque Narbonam 410 venit, et intra terminum Galliarum praedas egit, et clam regressus est. ex nomine filii sui, legatos ad Guntchramnum regem dirigit. Qui reserata petitione, accepto responso, valedicentes abscedunt; sed nescio quibus causis paululum apud metatum suum remorati sunt. Mane autem facto, procedente rege ad matutinas, ac praeeunte cereo, visus est homo quasi ebrius in angulo oratorii dormitare, accinctus gladio, cujus hasta pariete sustentabatur. Hoc viso rex exclamavit, dicens non esse simpliciter, hominem sub hoc horrore noctis tali in loco quiescere. Oppressus autem, et loris revinctus, interrogabatur quid sibi haec dicit se a legatis qui advenerant emissum fuisse, ut rex deberet interfici. Denique apprehensi legati Fredegundis, nihil de his quae interrogati
Abbreviated transcription (Latin):
emisso lapide caput eiꝰ librauit.
Qui cecidit. & mortuus est
Uenitq. omne uulgus. & defixis
in eo lanceis. pedes eiꝰ fune ligan¬
tes ꝑ omĩa exercituũ castra
traxer̃. E uellentesq cȩsariem
ac barbã eius. insepultũ ipso in
loco quo int̾fectus fuerat reli¬
querunt. Nocte uero sequeni
hi qui primi erant om̃s thesauris¬
quos in urbe repperire potuer
cũ ministeriis aecclesiae clam ab¬
stulerunt. Mane uero resera¬
tis portasũ ualuis. emisso ex¬
ercitu omne uulgus inclusu in
ore gladi tradider̃. sacerdo¬
tes quoq cũ ministris ad ipsa
aecclesiarũ altaria trucidantes.
Post quã autẽ cunctos int̾feces.
ut non remaner & mingens ad
parietẽ. omnẽ urbẽ cũ ecclesus
reliquisq edificiis sucenderunt.
nihilq ibi p̃ter humũ uacuam
relinquentes
GITUR leudegisilus rediens
ad castra cũ mũmolo & sagittaris¬

Expanded text:
emisso lapide caput ejus libravit, emisso lapide caput ejus libravit, qui cecidit. et mortuus est. Venitque omne vulgus, et defixis in eum lanceis, pedes ejus fune ligantes, per omnia exercituum castra traxerunt; evellentesque caesariem ac barbam ejus, insepultum ipso in loco quo interfectus fuerat, reliquerunt. Nocte vero sequenti, ii qui primi erant, omnes thesaurquos in urbe repperire potuerunt, cum ministeriis eclesiae clam abstulerunt. Mane vero, reseratis portarum valvis, emisso exercitu, omne vulgus inclusum in ore gladii tradiderunt, sacerdotis quoque Domini cum ministris ad ipsa aeclesiarum altaria trucidantes. Postquam autem cunctus interfecerunt, ut non remaneret mingens ad parietem, omnem urbem cum eclesiis relinihil ibi praeter humum vacuam relinquentes. XXXIX. Igitur Leudegisilus rediens ad castra cum Mummolo et Sagittari
Abbreviated transcription (Latin):
iattis portã. ab ollone biturigũ
conite & bosone susceptus est
Mãmolus autẽ cũ satellitib in urbe
regressus. portã firmissime ob¬
serauit. Hic autẽ cũ se in manib:
in imicoꝵ cerner& traditũ. ele¬
uatis ad cȩlũ manib: & oculis dix̃
Iudex xterne & ultio uera in no¬
centiũ ds̃ aquo omis iustitia ꝓcedit.
cui m̃daciũ non plac&. inquo nul¬
lus dolus neq uersutia malitiae
continetur. tibi cõmendo causã
meã. dep̃cans ut sis uelocit̾ ultos
suꝑ eos qui me in sontẽ in manib
tradiderunt inimicorũ. Haec
cũ dixiss&. consignansse cruce
dominica. abirecępit cũ homini¬
bus supradictis . Cumq posta
elongassent sicut .ẽ. circa urbem
uallis tota in p̃cipitio. impulsus
ab allone cecidit. Illo quoq cla¬
mante. en uobis ballomerẽ uestrũ¬
qui se regis & fratrẽ dicit & filiũ.
inmissa lancea uoluit eũ transfige
Sed repulsa acireulis loricȩ. nihil
nocuit Deniq cũ eleuatus ad
montẽ regredi niteretur. boso

Expanded text:
igitur portam, ab Ollone Biturigum comite et Bosone susceptus est. Mummolus autem cum satellitibus in urbem regressus, portam firmissime obseravit. Hic autem cum se in manibus inimicorum cerneret traditum, elevatis ad coelum manibus et oculisIudex aeterne et ultio vera innocentium, Deus, a quo omnes iustitia procedit, cui mendacium non placet, in quo nullus dolus neque versutia malitiae continetur, tibi commendo causam meam, dipraecans, ut sis velociter ultor super eos, qui me insontem in manibus tradiderunt inimicorum'. Haec cum dixisset, consignans se cruce dominica, abire coepit cum hominibus supradictis. Cumque a porta elongassint, sicut est circa urbem vallis tota in praecipitio, inpulsus ab Ollone caecidit, illo quoque clamante: 'En qui se regis et fratrem dicit et filium. Et immissa lancea, voluit eum transfigere, sed repulsa a circulis loricae nihil nocuit. Denique cum elevatus ad montem regredi niteretur, Boso
Abbreviated transcription (Latin):
his galliis sũ delatus. Thesauros
uero meos inquib immensũ pondus
argenti continet᷑ & auri ac diuer¬
sarũ specierũ aliquid in auennica
urbe retinetur. aliqͥd gunt chrãnꝰ
boso diripuit. Ego uero iuxta
dĩ auxiliũ spem omnẽ in uobpositã.
uobis consiliũ meũ credidi. peruos
regnare sẽꝑ optaui. Nunc cũ dõ
uobis sit actio. Quid mihi m̃datu
dixeritis. ipse enĩ iudic& causa meã
Haec eo dicente. respondit mũmolus
N ihil tibi fallacit̃ loquimur. sed ecce
uiros fortissimosstantes ad portã
tuũ opperientes aduentũ : Nunc
Autẽ depone balteũ meũ aureũ
quo cingeris. ne uidearis iniactan¬
tia ꝓcedere. & tuũ accinge gladiũ

Expanded text:
his Galliis sum his Galliis sum vero meorum, in quibus immensum pondus argenti continetur et auri, ac diversarum specierum, aliquid in Avennica urbe retinetur, aliquid Guntchramnus Boso diripuit. Ego vero juxta Dei auxilium, spe omni in vobis posita, vobis consilium meum credidi, per vos regnare semper optavi. Nunc cum Deo vobis sit actio, si quid mihi mendacii dixeritis: ipse enim judicet causam meam. Haec eo dicente, respondit Mummolus; 'Nihil tibi fallaciter loquimur; sed ecce! viros fortissimos stantes ad portam tuum opperientes adventum. Nunc autem depone balteum meum aureum, quod cingeris, ne videaris in iactantia procedere; et tuum adcinge gladium