comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Et si distribu̾it omnẽ substantiam
suã. & si tradid̾it corpꝰ suũ ita ut arde¬
at: nich ei ꝓdest. Quantũ gͦ bonum est
sine qͦ ad eternam uitã neminẽ tanta
bona ꝑducunt: Ipsa uͭ dilectio siue
caritas. nam uniuis rei nom̃ est utrũq
si habeat eam qui ñ loquit᷑ linguis.
nec habet ꝓpħiam. nec omĩa scit sacra¬
m̃ta. omñeq scientiã. nec distribuit
omĩa sua pauꝑib. uel ñ habendo quod
distribuat uel aliqua necessitate ꝓhibi¬
tus. nec tradat corpus suũ ut ardeat. si
talis passionis nulla temptatio est.
ꝑducit ad regnũ: ita ut ipsam fidem ñ
faciat utilem. nͥ caritas. Sine caritate
quippe fides potest quid̾e ẽẽ: s non &
ꝓdesse. Propt̾ quod &e apłs paulꝰ in xp̃o¬

Expanded text:
em, et distribuerit omnem substantiam suam, et tradiderit corpus suum ita ut ardeat, non ei prodest . Quantum ergo bonum est sine quo ad aeternam vitam neminem tanta bona perducunt! Ipsa vero dilectio vel caritas — nam unius rei est nomen utrumque — si habeat eam qui non loquitur linguis nec habet prophetiam nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam nec distribuit omnia sua pauperibus, uel non habendo quod distribuat uel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum, ut ardeat, si talis passionis nulla temtatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi caritas. sine caritate quippe fides potest quidem esse, sed non et prodesse. propter quod et apostolus P
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃: quo impleti qui credid̾ant. lingͥs
omniũ gentiũ loquebant᷑. Nec moue¬
at qd̾ ait. dona ñ donum: io enĩ testi¬
moniũ de psalmo posuit. Hoc autẽ
in psalmo ita legitur. Ascendisti in
altum. captiuasti captiuitatẽ: acce¬
pisti dona in hominib. Sic enĩ plu¬
res codices habent & maxime greti:
& ex hebreo sic int̾pretatũ haberaus.
Dona itaq dix̃ apłs: quẽ ammodu ũ¬

Expanded text:
diderunt linguis omnium gentium loquebantur. nec moueat quod ait: dona, non "donum". id enim testimonium de psalmo posuit; hoc autem in psalmo ita legitur: ascendisti in altum, captiuasti captiuitatem, accepisti dona in hominibus. sic enim plures codices habent, maxime graeci, et ex hebraeo sic interpretatum habemus. dona itaque dixit apostolus quemadmodu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tam qui ei que nescit annuncient.
Non enĩ sunt ulla quȩ nesciat: s bonii
ñ ut ipse ab eis discat: s ut ab illo ipli.
ꝑ uerbũ eius sine corporali sono. Nunci¬
ant etiã quod uoluerit ab eo missi ad qͦs
uoluerit. totũ ab illo ꝑ illud uerb̾u eius
audientes: id est in eiꝰ ueritate inueniẽ¬
tes quid sͥ faciendu. quid quib & qͣndo

Expanded text:
non tamen qui ei quae nescit annuntient; non tamen qui ei quae nescit annuntient; non enim sunt ulla quae nesciat: sed bonumnulla nuntiare, non ut ipse ab eis discat, sed ut ab illo ipsi per Verbum ejus sine corporali sono. Nuntiant etiam quod voluerit, ab eo missi ad quos voluerit, totum ab illo per illud Verbum ejus audientes; id est, in ejus veritate invenient
Abbreviated transcription (Latin):
est uerbũ linguȩ nullius. uerbũ ue¬
rũ de re uera: nicħ de suo habens. s
totũ de illa scientia de qua nascitur.
Dec interest qͣndo id didicerit qui qd̃
scit loquitur: aliqͣndo eñ statĩ ut
discit hoc dicit : dum tam̃ uerbũ sit
uerũ. id est de reb notis exortũ. Sed¬
nunqͥd ds pat̾ de quo natũ est uerbũ
qd̃ est ipse sͥ alia didicit ꝑ sensũ corpo¬
ris sui. alia ꝑ seipsum: Quis hoc dicat
qui ñ animal rationale s supͣ animã
rationałẽ dm cogitat. quantũ ab eis
cogitari potest. qui eũ om̃ib anima¬
lib & om̃ib animis preferunt: qͣm¬
uis ꝑspecłm & in enigmate coniciendo
uideant. nondu facie ad faciem si¬
cuti est: Nunquid ds pater ea ipsa q̃
ñ ꝑ corpus quod ei nullũ est. s per se
ip̃sum scit. aliunde ab alio didicit:¬
aut nunciis uł testib ut ea sciret in¬
diguit: Non utiq. Ad omĩa quippe
Habet quid̾e nuncios id est angłos:

Expanded text:
est verbum linguae nullius; verbum veest verbum linguae nullius; verbum verum de re vera, nihil de suo habens, sed totum de illa scientia de qua nascitur. Nec interest quando id didicerit; qui quod scit loquitur; aliquando enim statim ut discit, hoc dicit; dum tamen verbum sit verum, id est, de notis rebus exortum. numquid Deus Pater, de quo natum est Verbum quod est ipse sibi, alia didicit per sensum corporis sui, alia per se ipsum? Quis hoc dicat, qui non animal rationale, sed supra animam rationalem Deum cogitat; quantum ab eis cogitari potest, qui eum omnibus animalibus et omnibus animis praeferunt, quamvis per speculum et in aenigmate conjiciendo videant, nondum facie ad faciem sicuti est? Numquid Deus Pater ea ipsa, quae non per corpus, quod est ei nullum, sed per se ipsum scit, aliunde ab aliquo didicit,aut nuntiis vel testibus, ut ea sciret, indiguit? Non utique: ad omnia quippe Habet quidem nuntios, id est Angelos,
Abbreviated transcription (Latin):
terrã. & ea quȩ in eis nota sunt nob̾:
quantũ ille qui &e nos & illa condidit.
innotescere nob̾ uoluit. Absit etiam
celeberrima fama cõmendat: nescimꝰ
fuisse homines & oꝑa eoꝵ quȩ hysto¬
rica lectione didicimꝰ. Nescimꝰ quȩ
cotidie undecunq nunciant᷑: & indi¬
ciis consonis contestantib q firmant᷑.
Postremo nescimꝰ in quib locis uel ex
quib hominib fuerimꝰ exorti: quia
hec omĩa testimoniis credidimꝰ alioꝵ.
Quod si absurdissimũ est dicere: ñ solũ
plurimũ addidisse nr̃ȩ scientiȩ confi
& quȩ ꝑ sensus sui corporis. & quȩ testi¬
moniis alioꝵ ꝑcepta scit animꝰ huma¬
nꝰ. thesauro memorie condita tenet:
ex quib gignit᷑ uerbũ uerũ. quando
qd̾ scimꝰ loquim: s u̾bum ante omnẽ
sonũ. ante omnẽ cogitationẽ soni. Tc̃
enĩ est uerb̾u simillimũ rei note de qͣ
gignitur. & ymago eiꝰ: qm̃ de uisione
scientiȩ uisio cogitationis exorit᷑: qd̃

Expanded text:
terram, et ea qui in eis nota sunt nobis, terram, et ea qui in eis nota sunt nobis, quantum ille qui et nos et ipsa condidit, innotescere nobis voluit. Absit etiam celeberrima fama commendat; nescimus fuisse homines et opera eorum, quae historica lectione didicimus; nescimus quae quotidie undecumque nuntiantur, et indiciis consonis contestantibusque firmantur; postremo nescimus in quibus locis, vel ex quibus hominibus fuerimus exorti; quia haec omnia testimoniis credidimus aliorum. Quod si absurdissimum est dicere; non solum pluret quae per sensus sui corporis, et quae testimoniis aliorum percepta scit animus humanus, thesauro memoriae condita tenet, ex quibus gignitur verbum verum, quando quod scimus loquimur, sed verbum ante omnem sonum, ante omnem cogitationem soni. Tunc enim est verbum simillimum rei notae, de qua gignitur et imago ejus, quoniam de visione scientiae visio cogitationis exoritur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
gitatarũ. & numerũ ẽẽ ꝑspicit infinitũ
Qͥ eñ dicit nolo me falli. & hoc me nol¬
le scio. & hoc me scire scio: iam & si non
cõmoda elocutione. potest hic infni¬
tũ numerũ ostendere. Et alia reꝑiu¬
tur quȩ adu̾sus achademieos ualeans
qͥ nicħ ab homine sciri posse contendũt.
S modꝰ adhibendꝰ est: presertim qͥa in
oꝑe isto ñ hoc suscepimꝰ. Sunt inde li¬
bri tres nr̃i. pͥmo nr̃e conu̾sionis tem¬
pore scͥpti: quos qui potuerit & uolue¬
rit legere. lectosq intellexerit: nichil
eũ ꝓfecto quȩ ab eis contra ꝑceptionẽ
ueritatis argum̃ta multa muenta st̃
ꝑmouebunt. Cum enĩ duo sint gen̾a
rerũ quȩ sciuntur. unũ eaꝵ quȩ ꝑ sensũ
corporis ꝑcipit animꝰ. alterũ eaꝵ quȩ
ꝑ seipsum: multa illi phylosophy gar¬
rier̃t contͣ corporis sensꝰ. Animi autẽ
quasdã firmissimas ꝑseipsum ꝑcepti¬
ones rerũ ueraꝵ. quale ẽ illud qd̃ dixi.

Expanded text:
gnitarum, et numerum esse perspicit infinitum. gnitarum, et numerum esse perspicit infinitum. Qui enim dicit, Nolo me falli et hoc me nolle scio, et hoc me scire scio; jam et si non commoda elocutione, potest hinc infinitum numerum ostendere: et alia reperiuntur, quae adversus Academicos valeant, qui nihil ab homine sciri posse contendunt. Sed modus adhibendus est, praesertim quia in opere isto non hoc suscepimus. Sunt inde libri tres nostri, primo nostrae conversionis tempore conscripti, quos qui potuerit et voluerit legere lectosque intellexerit, nihil eum profecto quae ab eis contra perceptionem veritatis argumenta multa inventa sunt, permovebunt. Cum enim duo sint genera rerum quae sciuntur, unum earum quae per sensus corporis percipit animus, alterum earum quae per se ipsum: multa illi philosophi garrierunt contra corporis sensus; animi autem quasdam firmissimas per se ipsum perceptiones rerum verarum, quale illud est quod dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
bilia. si sufficiat. S qͥa innumerabit
numerũ uł comp̃hendere singła ad¬
dendo uel dicere innumerabilit̾ non
potest: hoc ipsum certissime cõprehendit
ac dicit. & uerum hoc ẽẽ. & tam innu¬
merabile. ut ueri eiꝰ infinitũ numerũ
ñ possit comp̃hendere. ac dicere. Ho
& in uoluntate certa similit̾ aduerti
pot̾. Quis ẽ enĩ cui ñ impudent̾ respos¬
deat᷑. forte falleris: dicenti. uolo beatus
ẽẽ : Et si dicat scio me hoc uelle. & ha
me scire scio: iam his duob & terciũ
potest addere. qd̾ hec duo sciat: & qͣtũ.
qd̾ hȩc duo scire se sciat: & similiter ꝑ
infinitũ numerũ ꝑgere. Item si quis¬
piã dicat errare nolo: nonne siue erret
siue ñ erret. errare tam̃ eum nolle ue¬
rũ erit: Quis est qui ñ huic impudenis¬
sime dicat. forsitan falleris: cum ꝑti¬
cto ubicunq fallatur. falli tam̃ se no¬
le ñ fallatur : Et si hoc se scire dicat
addit quantũ uult rerũ numerũ co¬

Expanded text:
bilia, si sufficiat. Sed quia innumerabilem bilia, si sufficiat. Sed quia innumerabilem numerum vel comprehendere singula addendo, vel dicere innumerabiliter non potest, hoc ipsum certissime comprehendit ac dicit, et verum hoc esse, et tam innumerabile, ut vere ejus infinitum numerum non possit comprehendere ac dicere. Hoc et in voluntate certa similiter adverti potest. Quis est enim cui non impudenter respondeatur, Forte falleris, dicenti, Volo beatus esse? Et si dicat, Scio me hoc velle, et hoc me scire scio; jam his duobus et tertium potest addere, quod haec duo sciat; et quartum, quod haec duo scire se sciat, et similiter in infinitum numerum pergere. Item si quispiam dicat, Errare nolo; nonne sive erret sive non erret, errare tamen eum nolle verum erit? Quis est qui huic non impudentissime dicat, Forsitan falleris? cum profecto ubicumque fallatur, falli se tamen nolle non fallitur. Et si hoc scire se dicat, addit quantum vult rerum numerum co
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa & dormire. & in somns uidere. uiuẽ¬
tis. ẽ. Nec illud pot̾̃ achademicꝰ aduersꝰ
istam scientiã dicere. furis fortassis &
nescis: quia sanoꝵ uisis simillima st̃
etiã uisa furentiũ. S qui furit: uiit.
Hec contͣ achademicos dicit. scio me ñ fu¬
rere: s scio me iuuere. Nunꝗͣ. gͦ falli uł
m̃tiri potest: qui se iuiuere dixerit scire.
Mille itaq fallaciũ uisoꝵ gn̾a obiciant᷑
ei quidicit scio me uiuere. nichil hoꝵ
timebit: quando & qui fallitur uiuit.
S si sola talia ꝑtinent ad humanam
scientiã. ꝑ pauca sunti: nisi qͥa in uno¬
quoq gnẽ ita multiplicant᷑. ut ñ solũ
pauca ñ sint. uerũ etiam reꝑiant᷑ per
infinitũ numerũ tendere. Qui enim¬
dicit scio me uiuere: unũ aliquid scire
se dicit. Proinde si dicat scio me scire
uiuere: duo sunt ian. Hoc uͦ qd̾ seit
hȩc duo: terciũ scire est. Sic potest a¬
dere & quartũ & quintũ: & innumeri¬

Expanded text:
quia et dormire et in somnis videre, vivenquia et dormire et in somnis videre, viventis est. Nec illud potest Academicus adversus istam scientiam dicere, Furis fortassis et nescis; quia sanorum visis simillima sunt etiam visa furentium: sed qui furit vivit. Nec contra Academicos dicit, Scio me non furere; sed, Scio me vivere. Nunquam ergo falli nec mentiri potest, qui se vivere dixerit scire. Mille itaque fallacium visorum genera objiciantur ei qui dicit, Scio me vivere; nihil horum timebit, quando et qui fallitur vivit. Sed si talia sola pertinent ad humanam scientiam, perpauca sunt; nisi quia in unoquoque genere ita multiplicantur, ut non solum pauca non sint, verum etiam reperiantur per infinitum numerum tendere. Qui enimdicit, Scio me vivere, unum aliquid scire se dicit: proinde si dicat, Scio me scire me vivere; duo sunt jam; hoc vero quod scit haec duo, tertium scire est: sic potest addere et quartum, et quintum, et innumera
Abbreviated transcription (Latin):
ut eoꝵ ueri similitudine nimiũ consti
achademica phylosophya sic inualuit.
ut de om̃ib dubitans multo miserius
insaniret: his gͦ exceptis que a corporis
rerũ remanet. qd̾ ita sciamꝰ sicut nos
uiuere scimꝰ: In q̃ prorsꝰ ñ metiumꝰ ne
aliqͣ uerisimilitudine forte fallam᷑: qm
certũ est etiã eum qͥ fallitur uiue̾re. Nec
am modu fallit᷑ cum in aqua remꝰ uide¬
t᷑ infractꝰ. & nauigantib turres moue¬
ri: & alia sexcenta. quȩ alit̾ sunt qͣm ui¬
dent᷑: qͥa nec ꝑ ocłm carnis hoc cernit᷑.
Intima scientia ẽ: qua nos uiuere scimꝰ.
Ubi ne illud quide achademicꝰ dicerepo¬
test: fortasse dormis & nescis. & in somp¬
nis uides. Uisa quippe somniantiũ si-¬
millima eẽ uisis ugilantiũ: qͥs ignoratͦ.
S qͥ certꝰ est de uitȩ suȩ scientia. ñ in ea
dicit. scio me uigilare: s scio me uiuere.
Siue gͦ dormiat. siue uigilet. uiuuit: nec
in ea scientia ꝑ somnia falli potest:

Expanded text:
ut eorum verisimilitudine nimium constiput eorum verisimilitudine nimium constipAcademica philosophia sic invaluit, ut de omnibus dubitans multo miserius insaniret: his ergo exceptis quae a corporis rerum remanet quod ita sciamus, sicut nos vivere scimus? in quo prorsus non metuimus, ne aliqua verisimilitudine forte fallamur, quoniam certum est etiam eum qui fallitur vivere; nec admodum fallitur cum in aqua remus videtur infractus, et navigantibus turres moveri, et alia sexcenta quae aliter sunt quam videntur; quia nec per oculum carnis hoc cernitur. Intima scientia est qua nos vivere scimus, ubi ne illud quidem Academicus dicere potest: Fortasse dormis, et nescis, et in somnis vides. Visa quippe somniantium simillima esse visis vigilantium quis ignorat? Sed qui certus est de vitae suae scientia, non in ea dicit, Scio me vigilare; sed, Scio me vivere: sive ergo dormiat, sive vigilet, vivit. Nec in ea scientia per somnia falli potest;
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est nullũ habentes in u̾bi nr̃i uł con¬
tẽplatione uł oꝑatione mendacium.
Uerũ hec huiꝰ ymaginis est quandoq
futura ꝑfectio. Ad hanc consequendã
etatisq doctrina: ut reuelata facie a legiˢ
uelamine qd est umbra fut᷑oꝵ. głam do¬
mini specłantes ꝑ specłm scilicet intuen¬
tes. in eande ymaginẽ transformem᷑. de
formatiõe ad ꝑfectũ fuerit hȩc ymago reno¬
uata. similes dõ erimꝰ. qm̃ uidebimꝰ eum
lus. facie ad faciem. Nunc uͦ in hoc specło¬
in hoc enigniate. in hac qualicũq simili¬
tudine. qͣnta sit etiã dissimilitudo. quis
potest explicare: Attingã tam̃ aliqua ut
scientia de qua ueracit̾ cogitatio nr̃a
format᷑. quando quȩ scimꝰ loquim᷑. qua¬
lis aut qͣnta potest ꝓuenire: qͣmlibet ꝑi¬
tissimo atq doctissimo: Exceptis enĩ quȩ
in animũ ueniunt a sensib corporis.
in quib tã multa alit̾ sunt qͣm uident᷑.

Expanded text:
hoc est, nullum habentes in verbi nostri vel conhoc est, nullum habentes in verbi nostri vel contemplatione vel operatione mendacium. Verum haec hujus imaginis est quandoque futura perfectio. Ad hanc consequendam etatisque doctrina, ut revelata facie a Legis velamine quod est umbra futurorum, gloriam Domini speculantes, per speculum scilicet intuentes, in eamdem imaginem transformemur de formatione, ad perfectum fuerit haec imago renovata, similes Deo erimus, quoniam videbimus eum lus, facie ad faciem. In qua eum facin hoc aenigmate, in hac qualicumque similitudine, quanta sit etiam dissimilitudo, quis potest explicare? Attingam tamen aliqua, ut scientia, de qua veraciter cogitatio nostra formatur, quando quae scimus loquimur, qualis aut quanta potest tissimo atque doctissimo? Exceptis enim quae in animum veniunt a sensibus corporis, in quibus tam multa aliter sunt quam videntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ unigenitũ suũ predicat᷑. uniuersa
fecisse: ita hominis oꝑa nulla st̾. quȩ ñ
pͥus dicant᷑ in corde. Unde scͥptum est.
Initiũ om̃is oꝑis uerbũ. S etiã hic cũ
uerũ uerbũ est: tunc ẽ iniciũ boni oꝑis.
Uerũptam̃ uerb̾u est. de scientia bene oꝑ¬
andi gignit᷑: ut etiã ibi seruet᷑ est est. ñ ñ.
ut si est in ea scientia qua uiuendu est.
sit & in u̾bo ꝑ quod oꝑandu est: si ñ ñ.
Auoqͥn mendaciũ erit uerbũ tale. ñ ue¬
ritas: & inde peccatũ non opus rectum.
Est & hȩc in ista similitudinẽ uerbi nr̃i.
similitudo u̾bi di: quia potest ẽẽ uerbũ
nr̃m quod ñ sequat᷑ opus: opus aut̃ ẽẽ
ñ potest. nͥ precedat uerbũ: sic̃ uerbũ
di potuit ẽẽ nulla existente creatura:
facta sunt. Ideoq non d̾s pat̾. ñ spiritꝰ
sc̃s. ñ ipsa tͥnitas. s solus filius qd̾ est
u̾bum d̾i caro factum ẽ. qͣmuis tͥnitate
faciente: ut seq̃nte atq imitante
u̾bo nr̃o eius exempłu. recte uiueremꝰ

Expanded text:
 Verbum suum praedicatur universa fecisse; ita hominis opera nulla sunt, quae non prius dicantur in corde: unde scriptum est, Initium omnis operis verbum . Sed etiam hic cum verum verbum est, tunc est initium boni operis. Verum autem verbum est, cum de scientia bene operandi gignitur, ut etiam ibi servetur, Est, est; Non, non: ut si est in ea scientia qua vivendum est, sit et in verbo per quod operandum est; si non, non: alioquin mendacium erit verbum tale, non veritas; et inde peccatum, non opus rectum. Est et haec in ista similitudine verbi nostri similitudo Verbi Dei, quia potest esse verbum nostrum quod non sequatur opus; opus autem esse non potest, nisi praecedat verbum: sicut Verbum Dei potuit esse nulla existente creatura;  Spiritus sanctus, non ipsa Trinitas, sed solus Filius, quod est Verbum Dei, caro factum est; quamvis Trinitate faciente: ut sequente atque imitante verbo nostro ejus exemplum, recte viveremus,
Abbreviated transcription (Latin):
Non intelligitis qͥa om̃e quod in os intͣt in
uentrẽ uadit: & in secessum emittitur:
Hic certe aꝑtissime demonstrauit os cor¬
poris: at in eo quod sequit᷑ os cordis ostẽ
de noticiȩ uisionib qͣndo uere st̃. Foris
enĩ cũ ꝑ corpꝰ hec fuint: aliud ẽ locutio.
aliud uisio. Intꝰ aũ cũ cogitamꝰ. utrũq
unũ ẽ: sic̃ auditio & uisio duo queda
sunt int̾ se distantia in sensib corpori ᷤ :¬
in ammo aũ ñ est aliud atq aliud. iii¬
dere & audire. Acꝑ hoc cum locutio fo¬
ris ñ uideat᷑. s potius audiat᷑: locuti
xer̃t inqͥt intͣ se:. hic blasphemat. Deinde
subiunx̃: & cũ uidiss iħe cogitationes
eoꝵ uidit gͦ quod dixerunt. Uidit eñ
cogitatione sua cogitatioes eoꝵ: qͣs illi
soli putabant uidere. Quisqͥs gͥ potest

Expanded text:
Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittitur? Hic certe apertissime demonstravit os corporis. At in eo quod sequitur os cordis ostendde notitiae visionibus, quando verae sunt. Foris enim cum per corpus haec fiunt, aliud est locutio, aliud visio: intus autem cum cogitamus, utrumque unum est. Sicut auditio et visio duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutioxerunt, inquit, intra se, Hic blasphemat; deinde subjunxit, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum. Vidit ergo quae dixerunt. Vidit enim cogitatione sua cogitationes eorum, quas illi soli se putabant videre. 19. Quisquis igit
Abbreviated transcription (Latin):
ta: insi solꝰ dͥs: Ut cognouit aũ iħc cogi¬
tationes eoꝵ: respondens dixit ad illos
Qͥd cogitatis in cordib ur̃is: Quale est
in libro sap̃iȩ. dixert̃ cogitantes: tale iͥ
hic. cogitauert̃ dicentes. Et illic enm
& hic ostenditur. intͣ se atq in corde
suo dicere: id est cogitando dicere. Dyx¬
rt̃ quippe intͣ se: & dictum ẽ eis quid
cogitatis. Et de illo diuite cuiꝰ uberes
fructꝰ ager attulit: ait ipse dns. Et
cogitabat intͣ se: dicens. Queda gͦ cog¬
tationes locutiones cordis ft̃: uͥ & os
i os coinqͥnat homin̾ẽ: s qd̾ procelit
ex ore hoc comqͥnat hominẽ. Una sea¬
tentia duo queda hominis ora cõplexꝰ
ẽ: nnũ corporis. alterũ cordis. Nã uꝙq
unde illi hominẽ putauert. inqͥnari.
mos intͣt corporis. Unde aũ dͥns dix̃
inqͥnari hominẽ: de cordis ore ꝓcecdis
Ita quippe exposuit ipse qd̵ dixeras
Nam paulõ post de hac re discipłis sis
ad hue inqͥt ae uos sine intellectu ess

Expanded text:
olus Deus? Ut cognovit autem cogitationes eorum Jesus, respondens dixit ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens . 18. Quaedam ergo cogitationes locutiones sunt cordis, ubi et os in os coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Una sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis, alterum cordis. Nam utique unde illi hominem putaverant inquinari, in os intrat corporis: unde autem Dominus dixit inquinari hominem, de cordis ore procedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixerat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, sine intellectu estis?
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ymaginẽ di: specłm quidẽ uident:
s usq ad eo ñ uident ꝑspecłm eũ qui eft
ꝑ specłm ñc̃ uidendꝰ. ut nec ipsum spech
qd̾ uident sciant eẽ specłm. id est ymag¬
corda mundante. ut facie ad faciẽ possit
uideri. qui ꝑ specłm nunc udetur: qͥa
fide cordium mundatͥce contẽpta. quid
agunt intelligendo quȩ de nat᷑a m̃tis
humanȩ subtilissime disputant᷑ nisi
ut ipsa quoq intelligentia sua teste
damnentur : In qua utiq ñ labora¬
rent. & uix ad certum aliquid ꝑuenirẽt
nͥ penalib tenebris inuoluti & onerati
corpore corruptibili quod aggrauat
animã. Quo tande merito inflicto
malo isto: nisi peccati: Unde tanti ma¬
li magnitudine ammoniti: sequi de¬
berent agnũ qui tollit peccata mun¬
ge istis ingenio tardiores. quando fine
uitȩ huiꝰ resoluunt᷑ a corpore. uis in ess
retinendis ñ habent inuidȩ potesta¬
tes: quas ille agnus sine ullo ab eis
peccati debito occisus. ñ potentia pote¬

Expanded text:
aginem Dei; speculum quidem vident, sed usque adeo non vident per speculum qui est per speculum nunc videndus, ut nec ipsum speculum quod vident sciant esse speculum, id est, imagcorda mundante , ut facie ad faciem possit videri, qui per speculum nunc videtur. Qua fide cordium mundatrice contempta, quid agunt intelligendo quae de natura mentis humanae subtilissime disputantur, nisi ut ipsa quoque intelligentia sua teste damnentur? In qua utique non laborarent, et vix ad certum aliquid pervenirent, nisi poenalibus tenebris involuti et onerati corpore corruptibili quod aggravat animam . Quo tandem merito inflicto malo isto, nisi peccati? Unde tanti mali magnitudine admoniti, sequi deberent Agnum qui tollit peccatum munge istis ingenio tardiores, quando fine hujus vitae resolvuntur a corpore, jus in eis retinendis non habent invidae potestates. Quas ille Agnus sine ullo ab eis peccati debito occisus, non potentia pote
Abbreviated transcription (Latin):
icdo dixi: ne quisquã ꝓpt̾ea nos inconuemi¬
ent̾ existimet caritatẽ appellare sp̃m sc̃m̃.
cupari. Sic̃ gͦ unicũ di u̾bum ꝓpͥe uoca¬
mꝰ noĩe sap̃iȩ. cum sit uniu̾salit̾ & sp̃c¬

Expanded text:
ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconueniideo dixi, ne quisquam propterea nos inconuenienter existimet caritatem appellare spiritum sancupari. Sicut ergo unicum dei uerbum proprie uocamus nomine sapientiae, cum sit uniuersaliter sp
Abbreviated transcription (Latin):
apłs uͥ ait in aliis linguis & in aliis la¬
biis loqͣr ppło huic. p̃misit tam̃ in lege scͥp¬
tũ est: & ipse dns. in lege inqͥt eoꝵ scͥptũ
est. quia oderunt me gratis: cũ hoc lega¬
mꝰ in psalmo. Aliqͣndo aũ ꝓpͥe uocatur
lex quȩ data est ꝑ moysen. scd̾m qd̃ dictũ
est lex & ꝓpħȩ usq ad ioħem: & in his¬
duob p̾ceptis tota lex pendet & ꝓphetȩ.
cati sunt. Et tam̃ alio loco ipse saluator:
oportebat inqͥt impleri omĩa que scͥpta
sunt uilege & ꝓpħis & psalmis de me.
intelligi uoluit. Dicitur gͦ lex uniu̾sa¬
lit eum ꝓpħis & psalmis: dicitur & ꝓpͥe
que ꝑ moysen data est. Item dicuntur
cõmunit̾ ꝓpħȩ simul cũ psalmis: dicũ¬
tur & ꝓpͥe pret̾ psalmos. Et multis aliis
exemplis doceri potest. multa rerũ
uocabula & unuersalit̾ poni. & ꝓprie
quibdã reb adhiberi: nisi in re aꝑta
uitanda sit longitudo sermnonis. Hoc

Expanded text:
Apostolus, ubi ait, In aliis linguis et in aliis laApostolus, ubi ait, In aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur in Psalmo . Aliquando autem proprie vocatur Lex, quae data est per Moysen, secundum quod dictum est, Lex et Prophetae usque ad Joduobus praeceptis tota lex pendet et prophetae; cati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum prophetis et psalmis, dicitur proprie quae per Mosen data est. item dicuntur communiter prophetae simul cum psalmis, dicuntur et proprie praeter psalmos. et multis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter poni et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s unus ds: & tam̃ ñ frustra in hac tri¬
nitate ñ dicitur uerb̃u di nisi filius: nec
donũ di nisi sp̃c sc̃s: nec de quo genitũ ẽ
u̾bũ. & de quo ꝓcedit pͥncipalit̾ sp̃c sc̃s.¬
hoc quoq illi pat̾ dedit. ñ iam existenti
& ñdu habenti: s quicqͥd unigenito ũ¬
bo dedit. gignendo dedit. Sic gͦ eũ ge¬
nuit. ut etiam de illo donũ cõmune
intuenda. inseparabił trmitatis ista
distinctio. Hinc enĩ factum ẽ. ut ꝓpͥe
dđi uerbũ. etiã di sap̃ia diceret᷑: cũ sit
hoꝵ triũ caritas mncupanda ẽ. qͥd aptius
qͣm ut hoc sit sp̃c sc̃s: ut scilicet in illa sim¬
plici summnaq nat᷑a. ñ sit aliud substan¬
tia & aliud caritas. s substantia ipsa sit
caritas. & caritas ipsa sit substantia. siue
in patre. siue in filio siue in spũ scõ. & tam̃
noĩe. aliqͣndo simul omĩa uet̾is instrum̃¬
ti sc̃aꝵ scͥpturaꝵ significant᷑ eloquia:
Nam ex ꝓpħa ysaia testimoniũ ponens

Expanded text:
omnes unus Deus. Et tamen non frustra in hac Trinitate non dicitur Verbum Dei nisi Filius, nec donum Dei nisi Spiritus sanctus, nec de quo genitum est Verbum, et de quo procedit principaliter Spiritushoc quoque illi Pater dedit non iam existenti et nondum habenti, sed quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etintuenda inseparabilis Trinitatis ista distinctio. Hinc enim factum est ut proprie Dei Verbum etiam Dei sapientia diceretur, cum sit rum trium caritas nuncupanda est, quid aptius, quam ut hoc sit spiritus sanctus? ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in spiritu sancto; etnomine aliqnti sanctarum scripturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa & ipsa ñ tres dii. s ds est unꝰ. hoc queritur.
S iam hocin libro suꝑius disput aui. ñ sic
accipiendã ẽẽ trinitatẽ quȩ ds est. ex illis
trib que in trinitate nostre m̃tis osten.¬
dimꝰ. ut tanqͣm memoria sit om̃iũ triũ
pater. & intelligentia omniũ triũ filiꝰ. &
meminerit: & filius nec memin̾it nec dili¬
gat sͥ. s meminerit eipat̾. & diligat ei sp̃c
sc̃s. ipse aut̃ & sibi & illis tantũmͦ intelligat:
itemq sp̃c̃ sanctus nec
meminerit
nec intelligar s. s me
muinerit ei
pat̾. & intelligat ei filius. ipse aũ &e sibi
& illis ñ nisi diligat: s sic potus. ut onña
tria & om̃s & singłi habeant insua qͥsq
uat᷑a: nec distent in eis ista. sicut in nob̾
aliud est memoria. aliud intelligentia
auud dilectio siue caritas: s unũ aliqͥd
hoc sit qd̾ habet: sicut immutabił sim¬
plexq substantia. Sigͦ hec intellecta st̃.
& quantũ nob̾ in reb tantis uidere uł

Expanded text:
us, hoc quaeritur. Sed jam in hoc libro superius disputavi, non sic accipiendam esse Trinitatem quae Deus est, ex illis tribus quae in trinitate nostrae mentis ostendimus, ut tanquam memoria sit omnium trium Pater, et intelligentia omnium trium Filius, et meminerit, et filius nec meminerit nec diligat sibi, sed meminerit ei pater et diligat ei spiritus sanctus, ipse autem et sibi et illis tantummodo intellegat, itemque spiritus sanctus nec meminerit nec intellegat sibi, sed meminerit ei pater et intellegat ei filius, ipse autem et sibi et illis non nisi diligat; sed sic potius, ut omnia tria et omnes et singuli habeant in sua quisque natura nec distent in eis ista, sicut in nobis aliud est memoria, aliud est intellegentia, aliud est dilectio siue caritas, sed unum aliquid hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia. si ergo haec intellecta sunt et, quantum nobis in rebus tantis uidere uel
Abbreviated transcription (Latin):
an ds ipsa tͥnitas.
Neq enĩ
dicturi sumꝰ. non
ꝓpterea dm dictum ẽẽ caritatẽ. quod
ipsa caritas sit ulla substantia. quȩ di
digna sit nomine. s qd̾ donũ sit dei:
sic̃ dictum est dõ. qm̃ tu es patientia
mea. ñ utiq propt̾ea dictum ẽ. quia di
substantia est nr̃a patientia. s qd̃
ab ipso nob̾ est: sicut alibi legitur. qm̃
ab ipso est patientia mea. Hunc qͥppe
sensũ. facile refellit scͥpturaꝵ ipsa lo¬
cutio. Tale est enĩ. tu espatientia mea.
quale ẽ. dne spes mea. & dͥs m̃s miscd̾ia
mea: & multa similia. Non est autẽ
dictũ. d̾ne caritas mea. aut tues cari¬
tas mea. aut tu ds caritas mea: s ita
dictũ est. ds caritas ẽ. sicut dictũ est.
dsspiritꝰ est. Hoc qui ñ discernit intel¬
lectum a d̾no: ñ expositionẽ querat
a nob̾. Non enĩ aꝑtius quicꝗͣ possumꝰ
dicere. D̾s gͦ cartas est. Utrum autẽ

Expanded text:
an deus ipsa trinitas. neque enim dicturi sumus non propterea deum dictum esse caritatem, quod ipsa caritas sit ulla substantia, quae dei digna sit nomine, sed quod donum sit dei, sicut dictum est deo: quoniam tu est patientia mea mea; non utique propterea dictum est, qsubstantia est nostra patientia, sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur: Quoniam ab ipso patientia mea. Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipsa locutio. Tale est enim: Tu es patientia; mea quale est: Domine, spes mea; et: Deus meus, misericordia mea; et multa similia. Non est autem dictum: Domine, charitas mea, aut, Tu es charitas mea, aut Tu Deus, charitas mea; sed ita dictum est: Deus charitas est: sicut dictum est, Deus Spiritus est. Hoc qui non discernit intellectum a Domino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quidquam possumus dicere. Deus ergo charitas
Abbreviated transcription (Latin):
facit nos in do manere: & ipsum ĩ nob̃.
Hoc aũ facit dilectio. Ipse est gͥ d̾s dile¬
ctio. Deniq paulopost. cum hoc ipsiun
repetisset. atq dixisset ds dilectio est.
continuo subiecit: & qui manet in di¬
lectione in do manet. & d̾s in eo manet.
Unde supͣ dixerat. in hoc cognoscimꝰ
qͥa in ipso manemꝰ. & ipse in nob̃: qm̃
de spũ suo dedit nob̃. Ipse gͦ significatur:
accendit eum in dilectionẽ di & ꝓximi:
& ipse dilectio est. Non enĩ habet homo
unde dm diligat: nisi ex do. Propt̾ qd̾
paulopost dicit. Nos diligimꝰ: quia ipse
prior dilexit nos. Apłs quoq paulus.
dilectio inqͥt dĩ diffusa ẽ in cordib nr̃is:¬

Expanded text:
facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis, facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis, hoc autem facit dilectio. Ipse est igitur Deus dilectio. Denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset, Deus dilectio est, continuo subjecit, Et qui manet in dilectione, in Deo manet, et Deus in eo manet. Unde supra dixerat: In hoc cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Ipse ergo significatur uaccendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde Deum diligat, nisi ex Deo. Propter quod paulo post dicit: Nos diligamus eum, quia ipse prior dilexit nos . Apostolus quoque Paulus: Dilectio, inquit, Dei diffusa est in cordibus nost
Abbreviated transcription (Latin):
scrutem᷑ eloquiũ. Qui cũ dixiss dilectis¬
simi diligamꝰ inuicẽ. quia dilectio ex
dõ est: secutꝰ adiunxit. Et om̃is qͥdiligit:
ex d̾o natus est. Quiñ diligit ñ cogno¬
uit d̾m: quia ds̃ dilectio est. Hic mani¬
festauit eam se dixisse dilectionẽ dm̃:
quã dixit ex do. D̃s gͦ ex d̾o: dilectio ẽ.
S qͥa & filius ex do patre natus ẽ. &
sp̃c sc̃s ex do patre ꝓcedit : quẽ potius
eoꝵ hic debeamꝰ acciꝑe dictum ẽẽ dilec¬
tionẽ dm: merito querit᷑. Pater enim
solus ita ds est. ut ñ sit ex do. ac ꝑ hoc
dilectio quȩ ita ds est. ut ex do sit. aut
filiũ suũ litatorẽ ꝓpeccatis nr̃is: &
hinc exhortatꝰ eẽt ut & nos inuicem
diligamꝰ. atq ita ds in nob̃ maneat.
qͥa utiq dilectionẽ dm dixerat: stat̃
uolens de hac re aꝑtius aliquid eloqui.¬
in hoc inqͥt cognoscimꝰ quia in ipso ma¬
nemꝰ. & ipse in nob̾: quia de spũ suo de¬
dit nob̾. Sc̃s itaq spec̃ de quo dedit nob̾.

Expanded text:
crutemur eloquium. qui cum dixisset: dilectissimi, diligamus inuicem, quia dilectio ex deo est, secutus adiunxit: et omnis qui diligit ex deo natus est. qui non diligit, non cognouit deum, quia deus dilectio est. hic manifestauit eam se dixisse dilectionem deum, quam dixit ex deo; deus ergo ex deo est dilectio. sed quia et dei filius ex deo patre natus est et seorum hic debeamus accipere dictum esse dilectionem Deum, merito quaeritur. Pater enim solus ita Deus est, 36 ut non sit ex Deo, ac per hoc dilectio, quae ita Deus est ut ex Deo sit, aut Filium suum liberatorem pro peccatis nostris; et hinc exhortatus est ut et nos invicem diligamus, atque ita in nobis Deus maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat: statim volens de hac re apertius aliquid eloquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Sanctus itaque Spiritus, de quo dedit nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ est etiam sp̃c scĩ: si ñ est in illa tͥuitate
ritas: s propt̾ illa de quib satis disserui
ꝓpͥe sicuocetur: qd̾ autẽ dictum ẽ. filii
caritatis suȩ. nicħ aliud intelligat᷑. qͣm
filii sui dilecti: qͣm filii postremo sub¬
stantiȩ suȩ. Caritas quippe patͥs quȩ in
natura eiꝰ est ineffabiliter simplici.
nicħ est aliud qͣm ipsa natura eiꝰ atq
substantia: ut sepe iam diximꝰ. & sepe
iterare ñ piget. Ac ꝑ hoc filius caritati
eiꝰ nullus est alius: qm qui de substan¬
tia eius est genitꝰ. Quocirca ridenda est
dialectica eunomii. a quo eunominiani
heretici exorti sunt: qui cũ ñ potuisset
intelligere. nec credere uoluisset unige¬
nitũ di uerbum ꝑ quod facta st̃ om̃ia.
filiũ di ẽẽ natura. hoc est de substantia
patͥs genitũ : ñ naturȩ uł substantiȩ
siue ẽẽntiȩ dixit ẽẽ filiũ. s filiũ uo¬
luntatis di. accidentẽ scilicet do uo¬

Expanded text:
ergo est etiam spiritus sancti, si non est in illa trinitate ergo est etiam spiritus sancti, si non est in illa trinitate nctus, sed propter illa de quibus satis disserui, proprie sic uocetur, quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa natura atque substantia, ut saepe iam diximus et saepe iterare non piget. ac per hoc filius caritatis eius nullus est alius quam qui de substantia eius est genitus. dialectica Eunomii, a quo Eunomiani haeretici exorti sunt: qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset, unigenitum Dei Verbum, per quod facta sunt omnia , Filium Dei esse natura, hoc est, de substantia Patris genitum; non naturae vel substantiae suae sive essentiae dixit esse Filium, sed filium voluntatis Dei, accidentem scilicet Deo vo
Abbreviated transcription (Latin):
quid conseq̃ntius. qͣm ut ipse sit caritas.
quȩ dicitur & ds. & ex d̾o: Et si caritas
qua pater diligit filium. & patrẽ dilig̃
filius ineffabilit̾. cominunionẽ demon
illa tͥnitate: s ñ frustra ꝓpͥe caritas nun¬
cupet᷑. propt̾ illa quȩ dicta sunt: sicut
ñ solus est in illa trinitate. uł sp̃c uł sc̃s.
ipse ñ frustra ꝓpͥe dicitur sp̃c sc̃s. Quia
enĩ est cõmunis ambob: id uocat᷑ ipse
ꝓpͥe. qd̾ ambo communit̾. Alioqͥn si in
illa tͥnitate solus sp̃c sc̃s est caritas:
ꝓfecto & filius ñ solius patͥs. uerũ etiã
sp̃c scĩ filius inuenit᷑. Ita enĩ locis innu¬
merabilib legitur &e dicitur filius
unigenitꝰ di patͥs: ut tam̃ & illud ue¬
rũ sit qd̾ apłs ait de d̾o patre. qͥ eruit
nos de potestate tenebraꝵ. & tͣnstulit
in regnũ filii caritatis suȩ. Nondixit
filii sui: qd̾ si diceret uerissime diceret.
quẽ ammodu quia sepe dixit uerissi¬
ine dixit: s ait. filii caritatis suȩ. filiꝰ

Expanded text:
quid consequentius quam ut ipse sit charitas, qui dicitur et Deus et ex Deo? Et si charitas qua Pater diligit Filium, et Patrem diligit Filius, ineffabiliter communionem demonsilla Trinitate, sed non frustra proprie charitas nuncupetur, propter illa quae dicta sunt. Sicut non solus est in illa Trinitate, vel spiritus iste non frustra proprie dicitur Spiritus sanctus. Quia enim est communis ambobus, id vocatur ipse proprie quod ambo communiter. Alioquin si in illa Trinitate solus Spiritus sanctus est charitas, profecto et Filius non solius Patris, verum etiam Spiritus sancti Filius invenitur. Ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur Filius unigenitus Dei Patris, ut tamen et illud verum sit quod Apostolus ait de nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis. suae. non dixit: "filii sui"; quod si diceret, uerissime diceret, quemadmodum quia saepe dixit, uerissime dixit; sed ait: filii caritatis suae. filius
Abbreviated transcription (Latin):
scientia ipsa ꝑpetua ẽ. S quom est uer¬
bum: qd̾ nondu in cogitationis inisiõe
formatũ est: Quomͦ erit simile scien¬
tiȩ de qua nascit᷑. si eius ñ habet forma.
&e id̾o iam uocatur u̾bum. quia potist
habere: Tale ẽ enĩ acsi dicatur:. id̾o iã
uocand ẽẽ uerbũ. qͥa pot̾ ẽẽ uerbum
S qͥd est. quod pot̃ ẽẽ uerbũ: & id̾o iam¬

Expanded text:
ntia ipsa perpetua est. Sed quomodo est verbum, quod nondum in cogitationis visione formatum est? Quomodo erit simile scientiae de qua nascitur, si ejus non habet formam, et ideo jam vocatur verbum quia potest habere? Tale est enim ac si dicatur, ideo jam vocandum esse verbum quia potest esse verbum. Sed quid est quod pote
Abbreviated transcription (Latin):
de q̃ dictum ẽ. fons sapĩȩ uerb̃u dĩ iex¬
celsis. Pueniencdu est gͦ ad illud uerbũ
hoĩs ad u̾bum rationał animantis. ad
uerb̾u ñ de do natȩ. s a dõ factȩ ymagi¬
nis di. qd̾ neq ꝓlatiuũ est in sono. neq
cogitatiuũ in similitudĩe soni. quod
alicuiꝰ linguȩ ẽẽ necesse sit: s qd̾ õa
quib significat᷑ signa precedit: & g¬
gnit᷑ de scientia quȩ manet ĩ animo.
qͣndo cadem sciẽtia intus dicit᷑
sicuti ẽ. Simillima ẽ enĩ uisio cogita¬
tionis: uisioni scientiȩ. Nam quando
ꝑ sonũ dicitur. itł ꝑ aliqͦd corporale
signũ: ñ dicitur sicuti ẽ. s sicut potet
uideri audiri ue ꝑ corpꝰ. Quando gͦ Qᵈ¬
ẽ in noticia. hoc est in u̾bo: tunc est
uerbu uerũ & ueritas qualis expectat᷑
ab homine: ut qd̾ est in ista. hoc sit &
in illo: qd̾ non ẽ in ista. ñ sit & in illo.
Hic agnoscitur: est est. non non. Sic acce¬
dit qͣntũ potest ista similitudo ymagi.¬

Expanded text:
de quo dictum est, Fons sapientiae Verbum Dei in excelsis . Perveniendum est ergo ad illud verbum hominis, ad verbum rationalis animantis, ad verbum non de Deo natae, sed a Deo factae imaginis Dei, quod neque prolativum est in sono, neque cogitativum in similitudine soni, quod alicujus linguae esse necesse sit, sed quod omnia quibus significatur signa praecedit, et gignitur de scientia quae manet in animo, quando eadem scientia intus dicitur, sicuti est. Simillima est enim visio cogitationis, visioni scientiae. Nam quando per sonum dicitur, vel per aliquod corporale signum, non dicitur sicuti est, sed sicut potest videri audirive per corpus. Quando ergo quod in notitia est, hoc est in verbo, tunc est verum verbum, et veritas, qualis exspectatur ab homine, ut quod est in ista, hoc sit et in illo; quod non est in ista, non sit et in illo; hic agnoscitur, Est, est; Non, non . Sic accedit, quantum potest, ista similitudo imagi
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ necessariũ sit: priusꝙͣ petatis ab eo.
Nec ista ex aliqͦ tempore cognouit ut
noss: s futura omĩa temporalia. atq
in eis etiã quid & quando ab illo petitͣi
fueramꝰ. & qͦs & de quib reb uł exaudi-¬
turꝰ uł ñ exauditurꝰ eẽt. sine initio ante
presciuit. Uniu̾sas aũ creaturas suas
& sp̃uales & corporales ñ quia sunt ido
nouit: s id̾o st̃ quia nouit. Non enĩ nes¬
ciuit: quȩ fuerat creaturꝰ. Quia gͦ sciuit
creauit: ñ quia creauit sciuit. Nec alit̾
ea sciuit creata: qͣm creanda. Non enĩ
eiꝰ sapiȩ aliquid accessit ex eis: s illis exi¬
stentib sicut oportebat & qͣndo oporte¬
bat: illa mansit ut erat. Ita & scͥptum ẽ:
in libro ȩccliastico. Anteqͣ crearent᷑ oĩa
nota sunt illi: sic & postqͣm consũmatas
Sic inqͥt ñ aliter: & anteꝗͣ crearentur.
postꝙͣ consũmata st̃. sic ei nota st̾. lonꝙ

Expanded text:
nobis necessarium sit, priusquam petatis ab eo. Nec ita ex aliquo tempore cognouit, ut nosset, sed futura omnia temporalia atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante praescivit. Universas autem creaturas suas, et spirituales et corporales, non quia sunt ideo novit; sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quam creanda: non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis existentibus sicut oportebat, et quando oportebat, illa mansit ut erat. Ita et scriptum est in libro Ecclesiastico: Antequam crearentur, omnia nota sunt illi; sic et postquam consummata sunt . Sic, inquit, non aliter, et antequam crearentur, et postquam consummata sunt, sic
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ dicitur: quȩ utiq ad ꝓprietatẽ in dõ
nulla ẽ. Quã obrem cũ tanta sit nunc
in isto enigmate dissimilitudo di & u̾bi
di. in qua tam̃ nonnulla similitudo cõ¬
perta est: illud quoq fatendu est. quod
bimꝰ sicuti ẽ. qd̾ utiq qui dixit. hanc
ꝓculdubio quȩ minc est dissimilitudinẽ
attendit: nec enĩ tẽ nat̾e illsꝰ erimꝰ ȩqͣles.
Semꝑ enĩ nat᷑a minor est faciente quȩ fac¬
ta est. Et tunc quid̾e u̾bum nr̃m ñ erit
falsum: quia neq m̃tiem̃ neq fallem᷑.
Fortassis etiam ñ erunt uolubiles nr̃e¬
cogitationes ab aliis in alias euntes atcp
redeuntes: s omnẽ scientiã nr̃am uno
simul conspectu uidebimꝰ. Tam̃ cũ & hoc
fu̾it. si & hoc fu̾it. formata erit creatura qͣ
formabił fuit: ut nicħ iam desit eiꝰ for¬
mȩ ad quã ꝑuenire deberet. S tam̃
coȩq̃nda ñ erit illi simplicitati. ubi ñ¬
formabile aliqͥd formatũ uł reforma¬

Expanded text:
Dei dicitur, quae utique ad proprietatem in Deo Dei dicitur, quae utique ad proprietatem in Deo nulla est. 26. Quamobrem cum tanta sit nunc in isto aenigmate dissimilitudo Dei et Verbi Dei, in qua tamen nonnulla similitudo comperta est; illud quoque fatendum est, quod eum sicuti est quod utique qui dixit, hanc procul dubio quae nunc est dissimilitudinem attendit, nec tunc natura illi erimus aequales. Semper enim natura minor est faciente, quae facta est. Et tunc quidem verbum nostrum non erit falsum, quia neque mentiemur, neque fallemur: fortassis etiam volubiles ncogitationes ab aliis in alia euntes atque redeuntes, sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus: tamen cum et hoc fuerit, si et hoc fuerit, formata erit creatura quae formabilis fuit, ut nihil jam desit ejus formae, ad quam pervenire deberet: sed tamen coaequanda nformabile aliquid formatum vel reforma
Abbreviated transcription (Latin):
deo donante uidere concedit᷑. disseren
& ideo communẽ qua inuicẽ se diligũt.
pat̾ & filius. nob̃ insinuat caritatem.
Ut aut̃ nos exerceret sermo diuinus:
ñ res in ꝓmptu sitas. s in abdito scru¬
tandas. & ex abdito eruendas. maiore
studio fecit inquiri. Non itaq dixit
abstuliss: s dixit. d̾s caritas ẽ: ut
incertũ sit & ideo requirendũ. utrum
d̾s pater sit caritas. an aͥs filius. an ds¬

Expanded text:
deo donante uidere concedimur, disserenet ideo communem, qua invicem se diligunt Pater et Filius, nobis insinuat charitatem. Ut autem nos exerceret sermo divinus, non res in promptu sitas, sed in abdito scrutandas et ex abdito eruendas, majore studio fecit inquiri. Non itaque dixitabstulisset: sed dixit, Deus charitas est ; ut incertum sit, et ideo requirendum, utrum Deus Pater sit charitas, an Deus Filius, an D
Abbreviated transcription (Latin):
ciłe. Cum gͥ specłi & enigmatis nomine
quecũq similitudines ab apło signifi¬
catȩ intelligi possint. quȩ accõmodatȩ
st̃ ad intelligendu dm eomͦ quo potest:
go eiꝰ ñ frustra dicit᷑ slemo gͥ miret᷑ etiã in isto
specłm scilicet in eniginate laborare noᷤ:
ut qͣmcunq uideamꝰ. Nom̃ quippe hic
ñ sonaret enigimatis: si eẽt facultas
uisionis. Et hoc ẽ grandiꝰ enignia: ut
ñ uideamꝰ quod ñ uidere ñ possumꝰ. Qͥs
enĩ ñ uidet cogitationẽ suã: & qͥs uidet

Expanded text:
cilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine cilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; go ejus non frustra dicitur. Nemo itaque miretur etiam in isto speculum scilicet in aenigmate, laborare nos ut quomodocumque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facilitas visionis. Et hoc est grandius aenigma, ut non videamus quod non videre non possumus. Quis enim non videt cogitationem su
Abbreviated transcription (Latin):
filiȩ. & quecũq similia. S uͥ allegoriã
nominauit apłs. ñ in uerb̾ eam reppe¬
rit. s in facto: cum ex duob filiis abrahȩ
uno de ancilla. altero de libera. qd̃ ñ dic¬
tum. s etiã factũ fuit. duo testam̃ta in¬
telligenda monstrauit: qd̾ anteꝙͣ ex¬
poneret. obscurũ fuit. Pinde allegoria
talis. qd̃ est gen̾ale nom̃: poss specialit̾
enigia nominari. S qͥa ñ soli qui eas
litteras nesciunt quib dicunt᷑ tropi.
quer̃t qͥd dixerit apls. nc̃ in engnate
nos uidere: uerũ etiã qui sciunt tam̃ qͥd
sit illud enigina uͥ nc̃ uidemꝰ nosse deside¬
rant. ex utͦq una ẽ inuenienda sententia:
& ex illo scilicet qd̾ ait. uidemꝰ nc̃ ꝑ specłm.
& ex isto qd̾ addidit. in enigiate. Una ẽ
enĩ cũ tota sic dicitur: uidemꝰ nc̃ ꝑ specłm
in enignate. Proinde quantũ mͥ uidet᷑.
sic̃ noĩe specłi ymaginẽ uoluit intelligi:
ita nomine enignatis qͣmuis similitudi¬
nẽ. tam̃ obscurã & ad ꝑspiciendu diffi¬

Expanded text:
filiae ; et quaecumque similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset specialiter aenigma nominari. 16. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt, quibus discuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc videmus, nosse desiderant: ex utroque invenienda una est sententia; et ex illo scilicet quod ait, Videmus nunc per speculum; et ex isto quod addit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur, Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum diffi