comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alio: Uel id ipsũ det uob̃ saꝑe: ut sicut sibi. ita
nire hoc optet ꝓximo: et sic̃ diligit illũ ita cre¬
dat se diligi ab illo: Et bene addidit scđm iħm
sentiunt unũ ⁊ uident᷑ se dilig̾e : sed ñ scđm¬
iħm xp̃m: Uerbig̾ra: Sicut sunt heretici qui
hoc sentiunt inse erroris. qd̾ ⁊ in aliis hereticis. &
sic̃ sunt illi qͥ ñ causa amoris dei diligunt alios:
sed ꝓpt̾ beneficia tẽporalia quȩ ab aliis captant:
uł qr in malicia concordant cũ eis Ut uanimes

Expanded text:
alio, vel idipsum det vobis sapere; ut sicut sibi unusqalio, vel idipsum det vobis sapere; ut sicut sibi unusqnire, hoc optet proximo suo; et sicut diligit illum, ita credat se diligi ab illo. Et bene addidit, secundumsentiunt unum et videntur se diligere, sed non sistum. Verbi gratia: sicut sunt haeretici, qui non sentiunt in se erroris, quod et in aliis haereticis: et sicut sunt illi, qui non causa amoris Dei diligunt alios, sed propter beneficia temporalia quae ab illis captant, vel quia in malitia concordant cum eis. Ut unanimes
Abbreviated transcription (Latin):
dñi benedictũ: Talia i his similia almno reuoluentẽ
debemus spem firmam tenere: expectantes gau¬
dia futurorũ bonorũ: Deus aut̃ patientię ⁊ sola¬
tii det uob̃ id ipsum sapere in alterutrũ: scđm¬
iħm xp̃m: Alore patriarcharũ dat modo benedi¬
ctionẽ apłs: romanis: uierbigr̃a. sicut isaac benedix̃
filiis suis esau ⁊ iacob post modũ iacob.xii. patri¬
archas: ⁊ moises.xii. tribub filiorũ isrł Sicut
om̃ib qͥ merent᷑ iustificari.⁊ in illorũ cordibus
habitet: sic dr̃ ds̃ pacientiȩ: qr ipse tribuit pati
tiũ pr̃at inse confidentibꝰ atq in illorũ cordibus
habitare dignat᷑. qui aliis consolationẽ impendere
student: uł qͥ in aliorũ patientia consolationem
accipiunt in adu̾sitatib constituti: Deus inquit
patientiȩ ⁊ solatii. det uob̃ id ipsũ saꝑe in alterutrũ:
ut unũ sentiatis de fide. spe. ⁊ caritate: ⁊ qd̃ unus
credit hoc sꝑet aliũ credẽ: ⁊ qd̃ in se ÷ boni hoc in

Expanded text:
ni benedictum . Talia et his similia sedulo animo revolventes, debemus spem firmam tenere, exspectantes gaudia futurorum bonorum. Deus autem patientiae et solatii det vobis idipsum sapere in alterutrum sistum. More patriarcharum dat modo benedictionem Apostolus Romanis. Verbi gratia: Sicut Isaac benedixit filiis suis Esau et Jacob, et postmodum Jacob duodecim patriarchas; et Moyses duodecim tribus filiorum Israel. Sicut omnibus qui merentur justificari, et in illorum cordibus habitet: sic dicitur Deus patientiae, quia ipse tribuit patietium praestat in se confidentibus, atque in illorum cordibus habitare dignatur qui aliis consolationem impendere student: vel qui in aliorum patientia consolationem accipiunt, in adversitatibus constituti. Deus autem, inquit, patientiae et solatii, det vobis idipsum sapere in alterutrum, ut unum sentiatis de fide, spe, et charitate: et quod unus credit, hoc speret alium credere, et quod in se est boni, hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
redempti ꝑfecteq iustificati: ñ temporali sed ȩt̾na
redemptione. De hac rede inptione dr̃ ꝑ zachariã¬
suȩ. Redemptio aut̃ ad captiuos ꝑtinet. & nos
capti ui etamꝰ captiuati adiabolo. in p̾moparente
nr̃o. Si enim sangitis hẏrcorum aut tauroꝵ
ae cinis uitulȩ aspsus inquinatos sc̃ĩficat ad emun¬
dationem carnis. quanto magis sanguis xp̃i

Expanded text:
redempti perfecteque justificati, non temporali, sed aeterna redempti perfecteque justificati, non temporali, sed aeterna redemptione: de hac redemptione dicitur per Zachariasuae. Redemptio autem ad captivos pertinet, et nos captivi eramus, captivati a diabolo, in primo parente nostro. Si enim sanguis hircorum et taurorum, et cinis vitulae aspersus inquinatos sanctificat ad emendationem carnis
Abbreviated transcription (Latin):
tatis oꝑe effectum est. Siue in ħ÷ ampliꝰ ⁊ maius
illis cab̃ nadis. ꝙ diuinitas u̾bi quȩ tota ñ pot̃
cõp̃hendi in tadnadõ manu facto. in illo hoĩe
plenissime reqͥescit. Perfectius siue sanctiuͬs :
illis tab̾nacđis. qr cum neucrũ illoꝵ sibi mini¬
strances sc̃ificare ꝑfectosq face̾ posset. istud uerũ
tabnadi ad se accedentes ⁊ apeccatis mundare
&e ꝑfectos facere pocest. Qd̃ dic̃ ñ manufactũ.
exposuit ipse dicens .i. ñ huius creationis. cuiꝰ
nos sumꝰ . qr non fuit uirili semine concretũ.
Iste est lapis quẽ uidit daniel abcisũ de monte
Neq per
sanguinem hyrcorum aut uitulorum. sed per
ꝓprium sanguinem introiuit semel in scã. ęt̾na
redemptione inuenta. Non cũ sanguine lega¬
lium animaliũ a qͦ ꝑfecta iustificatio ñ poterat
dari. sed cum sanguine passionis suȩ introiuit
in patriam celestem. Quo sanguine om̃s sunt

Expanded text:
tatis opere effigiatum est: sive in hoc amplius et majus tatis opere effigiatum est: sive in hoc amplius et majus illis tabernaculis, quia divinitcomprehendi tabernaculo manufacto, in illo homine plenissime requiescit. Perfectius sive sanctius in hoc est illis tabernaculis, quia cum neutrum illorum sibi ministrantes sanctificare perfectosque facere posset, istud vero tabernaculum ad se accedentes et a peccatis mundare, perfectosque facere potest. Quod dixit, Non manu factum, exposuit ipse dicens: id est, non hujus creationis cujus nos sumus, quia non fuit virili semine concretum. Iste est lapis quem vidit Daniel abscissum de montue per sanguinem hircorum aut vitulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta aeterna redemptione inventa. Non cum sanguine legalium animalium, a quo perfecte justificatio non poterat dari, sed cum sanguine passionis suae introivit in patriam coelestem: quo sanguine omnes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cęlestis. ubi nunc assistit uultui dei ꝓ nob̾ orans.
resurrectio. baptismꝰ remissio peccatoꝵ: ꝑfectaq
iustificatio. Quȩ iccirco futura bona appellant᷑.
intellectu futura bona possumꝰ intellig̾e gau
sunt. Unde et pontifex appellatur: eõ quod
cȩlestem ascendendi nobis exhibuerit. Alia tran¬
slatio habet. xp̃s ad ueniens pontifex futurorum
bonoꝵ. Nisi enim aduenisset: nequaꝙ̃ hȩc fucura
bona nob̾ administrasset. neq assisteret uultui dei
patris ꝓ nob̃. Notandũq qr ñ dixit simpliciter
tiuo gradii dicens ampliꝰ ⁊ ꝑfectiꝰ. Tab̾ nacłm
aut̃ ꝑ qd̃ assistit deo patri: humanitas illius est.¬
qr nisi homo fieret nequaꝗͣ deo patri assistere
posset. Tab nacłingaut̃ dñici corporis amplius est
tabnacło morsi. tab̃ nacło quoq salomonis: quia
illa manu carnaliũ hominũ sunt facta. hoc uero
int̾ uterũ uirginis sine semine uiri totiꝰ trini¬

Expanded text:
coelestis, ubi nunc assistit vultui Dei Patris, orans coelestis, ubi nunc assistit vultui Dei Patris, orans resurrectio, baptismus, remissio peccatorum, perfectaque justificatio, quae idcirco futura bona appellabantuintellectu futura bona possumus accipere gaudistrata sunt. Unde et pontifex appellatur, eo quod ppatriam coelestem ascendendo nobis exhibuerit. Alia translatio habet, Christus adveniens pontifex futurorum bonorum. Nisi enim advenisset, nequaquam haec futura bona nobis administrasset, neque assisteret vultui Dei Patris pro nobis. Notandumque quia non dixit simpliciter tivo gradu, dicens: Amplius et perfectius: tabernaculum autem per quod assistit Deo Patri, humanitas illius: quoniam nisi homo fieret, nequaquam Deo Patri assistere posset. Tabernaculum ergo, corpus Domini amplius est tabernaculo Moysi, tabernaculo quoque Salomonis: quia illa manibus carnalium hominum facta sunt: hoc vero intra uterum virginis sine semine viri, totius Trini
Abbreviated transcription (Latin):
designat. Aliq̃ndo enum manus soluminodo
lauant. laliq̃ndo pedes. aliq̃ndo totũ corpꝰ. Quan¬
do aut̃ aliquid immundũ contĩgunt aut etiã
si ad mortuũ accedunt. S ed frustra lauant
manus totũq corpꝰ: dum contempnunt fonte
potius de lauatione baptismatis xp̃i. ⁊ mundi¬
cia operũ dictũ sit. Ista om̃ia imposita erant
usq ad tempꝰ correctionis. ħ÷ usq ad tempꝰ domi¬
nici aduentꝰ. Postea uͦ immutata sunt axp̃o in
corporis ad implebant. Dũ uͦ spũalit̃ cȩper unt
obser uari: munditiã animȩ parit̾ cȩꝑunt oꝑari.
Sẽs autem assistens pontifex futurorum
bonorum ꝑ amplius & perfectius tabnaculũ
non manu factum: i. non huius creationis.
Pontifex iudeoꝵ qͥ semel in anno cum sangui¬
ne introibat intͣ uelum in scã scõꝵ oraturus
ꝓ popło: xp̃m significabat: sic ut iam multis
in locis declaratũ est. qͥ cum sanguine passionis
suȩ reserato celo ingressus est secreta patriȩ

Expanded text:
designantur. Aliquando autem manus solummodo lavant, aliquando pedes, aliquando totum corpus quando aut aliquid immundum contingunt, aut etiam si ad mortuum accedunt. Sed frustra lavant manus corpusque totum, dum contemnunt fonte potius de lavatione baptismatis Christi et munditia operum dictum sit. Ista omnia imposita erant usque ad tempus correctionis, hoc est usque ad tempus Dominici adventus. Postea vero immutata sunt a Christocorporis adimplebant; dum vero spiritaliter coeperunt observari, munditiam animae pariter coeperunt operari. Christus autem assistens pontifex futurorum bonorum, per amplius et perfectius tabernaculum non manufactum, id est non hujus creationis. Pontifex Judaeorum qui semel in anno cum sanguine introibat intra velum in Sancta sanctorum oraturus pro populo Christum significabat sicut jam multis in locis declaratum est, qui cum sanguine passionis suae reserato coelo ingressus est secreta patriae
Abbreviated transcription (Latin):
deliquit. ⁊ reconsiliari conuentui fideliũ: alius
diabolo suadente non uult indulgere. ꝑmanens
in cduricia cordis sui: unde sepe solent oririri discor-¬
diȩ ⁊ rixȩ: int̃ illos qͥ dissident ⁊ discordant in
iudicio: Non enim ignoramus cogitationes eius.i.
astutias. dolos. ⁊ fraudes cdiaboli ñ ignoramꝰ: sedstimꝰ:
Cum uenissem autem troadem: T̃ roas ciuitas est
grecorũ. quȩ troia olim uocata ẽ: & ponit᷑ in ꝓprie.

Expanded text:
deliquit et reconciliare conventui fidelium, alius deliquit et reconciliare conventui fidelium, alius diabolo suadente non vult indulgere permanens in duritia sui cordis. Unde saepe solent oriri discordiae et rixae inter illos qui dissident et discordant in judicio. Non enim ignoramus cogitationes ejus, id est, astutias, dolos et fraudes diaboli non ignoramus, sed scimus. Cum venissem autem Troadem. Troas civitas est Graecorum, quae Troja olim vocata est; et ponitur improprie:
Abbreviated transcription (Latin):
Cui aut̃ donastis suie indulsistis q̃ndo apud uos
eram: et ego sumilit donaui suic indulsi: Consue¬
ciecti.⁊ ut ei dimitt̾ent: uult ostende. ut sic̃ ipse
indulsit peccanti qͣndo illi dimiser̃: sic et ipsi
indulgeant dũ ipse indulget: Qua ꝓpt̾ subdit:
am et ego quod donaui siue indulsi si quid
donaui: ꝓpt̾ uos qͥ uolebatis ei dimittere. indul¬
si et ego in ꝑsona xp̃i. hoc ÷ uice xp̃i: qui nob̃ apłis
dedit potestatẽ ligandi atq soluendi: Non leuiter
dabat indulgentiã apl̃s delinquentibꝰ: nͥ illi quem
uidebat xp̃o ẽẽ solutũ. cuiꝰ penitentia accepta
erat deo Ut non cir tumueniamur .i. decipiam᷑
a satana: Ideo inquit p̃cipio uob̃ ut indulgeatis fr̃i
peccanti sic̃ et ego indulgeo: ne decipiam a satana qͥ
desidat discordias generare. plerunq dũ unus uult
iniscđiam exhib̾e frĩ peccanti dimittendo ei qd̃

Expanded text:
Cui autem donastis, sive indulsistis, quando apud vos Cui autem donastis, sive indulsistis, quando apud vos eram, et ego similiter donavi et indulsi. Consueejecti, et ut ei dimitterent, vult ostendere ut sicut ipse indulsit peccanti quando illi dimiserunt, sic et illi indulgeant dum ipse indulget. Quapropter subdit: Nam et ego quod donavi, sive indulsi illi, si quid donavi propter vos, qui volebatis ei dimittere, indulsi et ego in persona Christi, hoc est vice Christi, qui nobis apostolis dedit potestatem ligandi et solvendi. Non leviter dabat indulgentiam Apostolus delinquentibus, nisi illi quem videbat a Christo esse solutum, cujus poenitentia accepta erat Deo. Ut non circumveniamur, id est decipiamur, a Satana. Ideo, inquit, praecipio vobis ut indulgeatis fratri peccanti, sicut et ego indulgeo, ne decipiamur a Satana qui desiderat discordias generare. Plerumque dum unus vult misericordiam exhiberi fratri peccanti, dimittendo ei quod
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ne forte sub exclusus a uob̃ abuncdantiori
tristicia absorbeatur qui ciusmodi est: idest ne
forte in desꝑationem cadens suffocet se laqueo:
uł traclat se uoluptatib huiꝰ scl̃i dicens intrasẽ.
iam qr asocietate fideliũ in p̃senti ⁊ infuturo ero
exclusus: inseram meͥ om̃ib delectationib ⁊ uolu¬
ptatib. Indulgete ei & consolemini eũ: ne desꝑet
atur a numa tristicia ⁊ labatur in desꝑationem:
obsecro uos o chorintii. ut confirmetis in illum
Iam suꝑiꝰ obedientes illi fuerant. qͣndo illũ a suo
collegio expuler̃: Et q̃udo p̾cepit ut uiri ñ uelato
capite starent in ȩccłia. mulieres uelato: & uolebat
adhuc ꝓbare obedientiã illoꝵ ui boc. ut reuocareis
eiectũ: Qui autem aliquid donastis et ego: P aulo
apło morante ap̃ eos. cuidã peccanti dimiser̃ qd̃
deliquerat: et ipse apłs ne uideret᷑ ab illoꝵ unione
se uingi. indulsit eciã ipse illi: Unde dicit modo:

Expanded text:
eum, ne forte, subaudis exclusus a vobis, abundantiori eum, ne forte, subaudis exclusus a vobis, abundantiori tristitia absorbeatur qui ejusmodi est, id est, ne forte in desperationem cadens suffocet se laqueo vel tradat se voluptatibus hujus saeculi, dicens intra se: Jam quia a societate fidelium in praesenti et in futuro ero exclusus, inseram me omnibus delectationibus et voluptatibus. Indulgete ei, et consolamini eum, ne desperet atur a nimia tristitia, et labatur in desperationem, obsecro vos, o Corinthii, ut confirmetis in illum Jam superius obedientes illi fuerant, quando illum a suo collegio expulerunt, et quando praecepit ut viri non velato capite starent in ecclesia, mulieres velato, et volebat adhuc probare obedientiam illorum in hoc, ut revocarent ejectum. Cui autem aliquid donastis et ego. Paulo apostolo morante apud eos, cuidam peccanti dimiserunt quod deliquerat, et ipse Apostolus ne videretur ab illorum unione sejungi, indulsit etiam ipse illi. Unde dicit modo:
Abbreviated transcription (Latin):
epła: ut uos onerarẽ mea pͣdicatione qͥ recte con¬
u̾samini: Neq etiã ideo recito talia: ut uosone¬
rem mͦ excõmunicando ⁊ redarguendo. sed ut
illi corrigerent᷑. qͥ a uia rectitudinis deiuauerañ:
Sufficit illi sub fornicatori qui eiusmodi est.
uidelicet qͥ uxorẽ patris accepit obiurgatio
hec .i. correptio et redargutio quȩ fit a pluribꝰ.
.i. sufficit ei ad penitentiã correptio ⁊ obuirgatio
generał: & qd ÷ a consortio om̃iũ ur̃m exlusꝰ:¬
Nam in pͥori epła p̾cepit illũ eici a societate fi¬
deliũ: inqͥens: Expurgate uetus fermentum
.i. illũ peccatorẽ. qui uxorẽ patris accepit a c̃sor¬
expellite. ⁊ eicite a c̃sortio ur̃o: et ne in desꝑatio
Dialiolo enĩ suggerente peccauit: et eo flagellante
purgatꝰ est. qͣudo tracditꝰ ÷ potestati illius: I ta
ut e contrario magis donetis: Id ÷ tunc sufficiet
ei obiurgatio quȩ facta ÷ illi ab om̃ib uiob: si e con¬
trario indulgeatis ei qd deliquit. ⁊ consolemini

Expanded text:
a, ut vos onerarem ea correptione, qui perfecte conversamini, neque etiam ideo recito talia, ut vos onerem modo excommunicando et redarguendo, sed ut illi corrigerentur qui a via rectitudinis deviaverunt. Sufficit illi, fornicatori, qui ejusmodi est, videlicet qui uxorem patris accepit, objurgatio haec, id est correptio et redargutio, quae fit a pluribus, id est, sufficit illi ad poenitentiam correptio et objurgatio generalis, et quod a consortio omnium vestrum exclusNam in priori epistola praecepit illum ejici a societate fidelium, inquiens: Expurgate vetus fermentum , illum peccatorem qui uxorem patris accepit, expellite et ejicite a vestro consortio; et ne in desperatidiabolo etenim suggerente peccavit, et eo flagellante purgatus est, quando traditus est potestati illius. Ita ut econtrario magis donetis, id est, tunc sufficiet ei objurgatio quae facta est illi ab omnibus vobis, si econtrario indulgeatis ei quod deliquit, et consolemini
Abbreviated transcription (Latin):
erat ipsa predicatio gustus et odor mortis
ad mortẽ ȩt̾nã potiꝰ quã ad p̾sentẽ ꝙͣ. habemus
cõmunit̾ cũ animalib & peccorib: qr ȩt̾nalit᷑
inde dãpnabant᷑. qd̵ nolebant obȩdire uerb̃
ad uitã ęt̾nã ꝑcipiendã: qͥ ꝑ illũ saluabantur
Sic̃ enĩ credentes ꝑ illã salui fiebant. ita incre¬
duli dãnabant᷑: qi in excusabiles erant: Et

Expanded text:
erat ipsa praedicatio gustus et odor mortis ad mortem aeternam, potius quam ad praesentem, quam habemus communiter cum animalibus et pecoribus, quia aeternaliter inad vitam aeternam percipiendam, qui per illam salvabantur. Sicut enim credentes per illam salvi fiebant, ita increduli damnabantur, quia inexcusabiles erant. Et
Abbreviated transcription (Latin):
in his qͥ salualt᷑ siue in his qͥ ꝑeunt bonꝰ odorxͥ
erant apłi: deo patri placentes: qr sincerit᷑ ⁊ sine
adulatione p̃dicabant: Aliis quidẽ sumus odor
mortis in mortẽm. illis uidelicet quib p̃dicamꝰ.
sed contẽpnunt crecłe. Aliis autem odor uitȩ in

Expanded text:
in his qui salvantur, sive in his qui pereunt, bonus odor erant apostoli Deo Patri placentes, quia sinceriter et sine adulatione praedicabant. Aliis quidem sumus odor mortis in mortem, illis videlicet quibus praedicamus, si contemnunt credere: aliis autem odor vitae in
Abbreviated transcription (Latin):
qua delectatꝰ ÷ d̃s Similit̾ in hoc loco intelligendũ
studiũ et bonã uoluntatẽ intentionẽq odorem
appellatũ.: xp̃i inquit bonꝰ odor sumꝰ deo .i. inxp̃m¬
credentes & axp̃o docti p̾dicando mrsteriũ uncar¬
nationis eiꝰ: passionis. resurrectionis. ascensionis:
misteriũ quoq sc̃ę criuitatis: bonus odor sumꝰ
illiꝰ : qr bonã famã eiꝰ ac totius crinitatis głam
p̃dicamus deo sub patri placentes talia faciendo:
Ec notandũ: qͥd subiungat: Inhis inquit qui
salui fiunt nr̃a p̃dicatione. & inhis qͥ ꝑeunt bonꝰ
odor sumꝰ deoxp̃i. deo patri placentes. qr placet¬

Expanded text:
qua delectatus est Deus. Similiter in hoc loco intelligendum qua delectatus est Deus. Similiter in hoc loco intelligendum studium et bonam voluntatem intentionemque odorem appellatum. Christi, inquit, bonus odor sumus Deo, io mysterium incarnationis ejus, passionis, resurrectionis, ascensionis, mysterium quoque sanctae Trinitatis; bonus odor sumus illius, quia bonam famam ejus ac totius Trinitatis gloriam praedicamus, Deo subaudis Patri placentes, talia faciendo. Et notandum quod subjungat: In his, inquit, qui salvi fiunt nostra praedicatione, et in his qui pereunt bonus odor sumus Christi, Deo Patri placentes; quia
Abbreviated transcription (Latin):
iħu.i. ꝑ xp̃m iħm infidelitatẽ destruendo &
fidem in cordibus credentium plantando: dein fi¬
delibus efficiens fideles: et odorẽ noticiȩ suȩ mani¬
festat ꝑ nos in om̃i loco tam in iudeis quã gentibꝰ.
Odorẽ in hoc loco appellat cognitionẽ sc̃ȩ trinitatis:
A romata gͥ & unguenta cũ alicii sint: aliis odorẽ
reddunt: S ic apł̃is p̃dicantib fidẽ sc̃ȩ trinitatis.
& noticiã diuinitatis: Omp̃is dei cũ ipsa diuinitas
ñ uidet᷑ utpote qͥ inusibił ẽ: dũ ꝑ p̃dicationẽ apłoꝵ
recipiebant fidẽ.⁊ eius odorẽ quodã mͦ ⁊ cognitionẽ
diuinitatis illiꝰ ꝑcipiebant: Quia xp̃i bonus odor
sumus deo in his qui ꝑeunt: et in his qui salui
fiunt: Legimꝰ in genesi. qd̃ noȩ offente sacrificiũ
pꝰ diluuii cessationẽ odoratꝰ :÷ dñs odoiẽ suauita¬
tis: in tantũ ut benedic̾et illi & filiis euis: Non
re et fumo caruiũ delectet᷑: sed intentionẽ illi us
boni uiri scã appellat scriptura odorẽ suauitatis

Expanded text:
um Jesum infidelitatem destruendo, et fidem in cordibus credentium plantando, et infidelibus efficiens fideles, et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, tam in Judaeis quam in gentibus. Odorem in hoc loco appellat cognitionem sanctae Trinitatis. Aromata igitur et unguenta cum alibi sint, alibi odorem reddunt, sic apostolis praedicantibus fidem sanctae Trinitatis, et notitia divinitatis omnipotentis Dei, cum ipsa divinitas nt fidem ejus, odorem quodammodo et cognitionem divinitatis illius percipiebant: quia Christi bonus odor sumus Deo in his qui pereunt, et in his qui salvi fiunt. Legimus in Genesi, quod Noe offerente sacrificium post diluvii cessationem, odoratus est Dominus odorem suavitatire et fumo carnium delectetur: sed intentionem illius boni viri sancta appellat Scriptura odorem suavitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sariis. ⁊ trtus p̃dicaret sipliciorib qͥ desicdabaił
crede: Apparuit quoq ei in eodẽ loco uir macedo
diẽs Transiens in macedoniã ad iuua nos: quia
doctorib angelusbonus eiusdẽ gentis p̃positus
fuisse credit᷑: Deo autem sub patri gr̃as re-¬
ferimus qui semꝑ triumphat nos .i. qͥ semꝑ

Expanded text:
adversariis, et Titus praedicaret simplicioribus qui desiderabant adversariis, et Titus praedicaret simplicioribus qui desiderabant credere. Apparuit quoque ei in eodem loco vir Macedo, dicens: Transiens in Macedoniam adjuva nos , qui a doctoribus angelus bonus ejusdem gentis praepositus fuisse creditur. Deo autem, subaudis Patri, gratias referimus
Abbreviated transcription (Latin):
in animo meo: eo qd̵ ñon inuenerim tytum fr̃tm
meum: Sed ualefaciens eis .i. salutans eos. ꝓfectꝰ
sum in macedoniam ꝓuinciã aliã grecorũ: Dicit¬
enĩ beatus hieronimus qr ñ inuenit fistulã suã aꝑłs
.i. ꝙ̃tum int̾pretẽ suũ: ideoq recessit: Sed que¬
stio ÷ in hoc loco. si apłs om̃iũ gentiũ linguis
poterat loqui. sic ipse dic̃ in pͥori epła. grãs ago
deo qd̃ omniũ ur̃m linguis loquor: quare re¬
cessit a troade licet trtus deẽẽt. maxime cum
multa corda ẽẽnt parata inibi ad credendũ: Quȩ
hoc mͦ soluit᷑: qr cũ uenisset troadẽ licet multa
corda inuenisset parata ad credendũ: inuenit
tam̃ multos adu̾sarios & contͣclictores philosophos
uidelicet magos ⁊ alios plurimos: nec poterat
ipse solus utrunq agere .&. philosophis resistere &
uolentib crecłe uerbũ salutis p̃dicare: Si autem
trtũ inuenisset ibi sicuti sꝑabat ipse. utiq resist̾et

Expanded text:
in animo meo, eo quod non invenerim Titium, fratrem meum, sed valefaciens eis, id est, salutans eos, profectus sum in Macedoniam provinciam aliam Graecorum. Dicit beatus Hieronymus: Quia non invenit fistitum interpretem suum, ideo recessit. Sed quaestio est in hoc loco: Si Apostolus omnium gentium linguis poterat loqui, sicut ipse dicit in priori epistola: Gratias ago Deo quod omnium vestrum linguis loquor , quare recesserit a Troade quod scilicet Titus abesset, maxime cum multa corda essent parata illi ad credendum? Quae hoc modo solvitur, quia dum venisset Troadem, licet multa corda invenisset parata ad credendum, invenit tamen multos adversarios et contradictores, philosophos videlicet, magos, et alios plurimos, nec poterat ipse solus utrumque agere, et philosophis resistere, et volentibus credere verbum salutis praedicare. Si autem Titum invenisset ibi sicuti sperabat, ipse utique resisteret
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris: nequaꝗͣ in filiationẽ abrabȩ transi¬
rent: Nequaꝗͣ. eciã esset cõpletũ qd̃ dic̃ mor¬
ses: in nouissimis dieb circũcidet dñs cortuũ
& ñ carnẽ tuam: id÷ mundabit illud ab infide¬
litate om̃ibꝰq peccatis ꝑ baptismũ: Illud quoq¬
hiezechielis ꝓpħȩ : dicentis Effundam suꝑ uos
aquã mundam: aquã uidelicet baptismatis:
p̃cedentib sunt uocati ad fidem: gratisq acceꝑunt
reinissionẽ peccatorũ om̃ium. ꝑ spiritalẽ circum¬
Sicut scriptũ est: Propterea confitebor cibi
in gentib dñe: et nomini tuo cantabo P salmista
loquit᷑ ex ꝑsona filii dei: deo patrigr̃as referentis:
ꝓpt̾ obȩdientiã gentiũ ad fidem ueniencium:
Q uomodo gͦ laudat ⁊ glorificat filius deũpatrẽ
qui ȩqualis est ei: In om̃ib gentib utiq cre¬
dentib laudat illũ: Quando eunq enĩ gentes¬

Expanded text:
Salvatoris, nequaquam in filiationem Abrahae transiSalvatoris, nequaquam in filiationem Abrahae transirent, nequaquam etiam esset completum quod dicit Moyses : In novissimis diebus circumcidet Dominus cor tuum, et non carnem tuam, id est mundabit illud ab infidelitate omnibusque peccatis per baptismum; illud quoque Ezechielis prophetae, dicentis: Effundam super vos aquam mundam , aquam videlicet baptismatis. praecedentibus, vocati sunt ad fidem, gratisque acceperunt remissionem omnium peccatorum per spiritalem circumSicut scriptum est: Propterea confitebor tibi in gentibus, Domine, et nomini tuo cantabo. Psalmista loquitur ex persona Filii Dei, Deo Patri gratias referentis, propter obedientiam gentium ad fidem venientium. Quomodo ergo laudat et glorificat Filius Deum Patrem, qui aequalis est ei in omnibus? In gentibus utique credentibus laudat illum. Quandocunque enim gentes
Abbreviated transcription (Latin):
tendi peccata sibi ꝓprie reseruauit: sicut ioħs
p̃cursor ᷤ de eo dicit turbis: ipse baptizabit uos¬
in sp̃u sc̃o ⁊ igne: Et iter̃: Ego inquit ioħs
nesciebam eum. Qd sibi essec seruaturus
potestatem baptizandi: nulliq traditurus
Sed qui misit me baptirare: ille michi dix̃:
Suꝑ quẽ uideris sp̃m descendentẽ et ma
sp̃italis: poterat ei aliquis obicere: Cuiꝰ rei gr̃a
extitit ipse minister circumcisionis: Ad hec apłs.
ꝓpter ueritatem inquit dei patris: ad confirman¬
das ꝓmissiones patrũ: id ut confirmaret ds̃
pater ꝓmissiones suas quas locutus est ad scõs
patres de salute gentiũ. dicens abrahȩ in semine
tuo benedicent᷑ om̃s gentes: siue ut uerax appa¬
reret. cõplendo ꝓmissiones quas patres ꝓmi¬
serant de salute gentiũ: & quȩ p̃dixerant de eadẽ
circumcisione spiritali: Nisi enĩ ꝑ grãm baptis¬
matis mundarent᷑ gentiles: et ꝑ fidem dñi

Expanded text:
tendi peccata sibi proprie reservavit, sicut Joannes tendi peccata sibi proprie reservavit, sicut Joannes praecursor ejus de eo dicit turbis: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni . Et iterum: Ego, inquit Joannes, nesciebam eum quod sibi esset servaturus potestatem baptizandi, nullique traditurus, sed qui misit me baptizare, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum descendentem et mmcisionis spiritalis poterat aliquis ei objicere: Cujus rei gratia exstitit ipse minister circumcisionis? Ad haec Apostolus: Propter veritatem, inquit, Dei Patris, ad confirmandas promissiones patrum, id est ut confirmaret Deus Pater promissiones suas, quas locutus est ad sanctos patres de salute gentium, dicens Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gentes , sive ut verax appareret complendo promissiones quas patres promiserant de salute gentium, et quae praedixerant de eadem circumcisione spiritali. Nisi enim per gratiam baptismatis mundarentur gentiles et per fidem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ. et baptizate eos in nomine patris et
filii. ⁊ sp̃s scĩ: Hoc quidem de circũcisione car¬
nali dictum est: sed melius ÷ altiori sensu de¬
circũcisione spiritali intelligendũ: id est de
gr̃a baptismatis: Circũcisio spiritalis quȩ est
expoliatio utiq uiciorum fit ꝑ baptismum:
cuiꝰ minister exticit ipse dñs. in se suscipien¬
do ⁊ aliis dando: Suscepit enim baptismũ
per fidem accedentes: iuxta qd̃ eugłm narrat
dicens: quia iħs baptizabat ⁊ discipłi eius:
Mictens quoq apłos ad p̃dicationis officium
ꝑ quadrifidũ orbem: dixit eis: Ite docete om̃s
gentes baptizantes eos in nomine scȩ̃ trinitatis:
Ecce quomodo dñs iħs fuit minister circumci¬
sionis spiritalis: Possumꝰ etiam et hocuera¬
citer dicere: qr quotidie administrat ipse ean¬
dem circumcisionẽ: dimittendo peccata in
baptismate: M inisteriũ etenim tingendi corpora
tradidit suis fidelibus: potestatẽ aut̃ dimit¬

Expanded text:
creaturae , et baptizate in nomine Patris, et creaturae , et baptizate in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Hoc quidem de circumcisione carnali dictum est, sed melius, circumcisione spiritali intelligendum, id est de gratia baptismatis. Circumcisio spiritalis quae est? Exspoliatio utique vitiorum quae fit per baptismum, cujus minister exstitit ipse Dominus in se suscipiendo et aliis dando. Suscepit enim baptismum per fidem accedentes, juxta quod Evangelium narrat, dicens: Quia Jesus baptizabat et discipuli ejus. Mittens quoque Apostolos ad praedicationis officium per quadrifidbaptizantes eos in nomine sanctae Trinitatis . Ecce quomodo fuit Dominus Jesus minister circumcisionis spiritalis. Possumus etiam et hoc veraciter dicere, quia quotidie administrat ipse eamdem circumcisionem dimittendo peccata in baptismate. Ministerium etenim tingendi corpora tradidit suis fidelibus, potestatem dimit
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ dei: ad confirmandas ꝓmission es pacrũ:
Circumcisio in hoc loco duplici intelligentia acci¬
pi potest: uidelicet tam carnalis quã spiricalis:
q̃m utriusq ininister extitit dñs. in se suscipi¬
endo: et aliis dando: Circuicisionis enin
carnalis minister extitit: quia antequam
ueniret in mundũ ꝑ incarnationis mysteriũ
ipse uł qui est qd̵̃ ÷ uerbũ dei patris: mini¬
strauit illam dando. ⁊ p̃cipiendo ut obserua¬
retur : quia ipse loquebatur ꝑ angłm ad scos
patres. sicut in libris ꝓpħicis sepissime manife¬
statur. ubi dr̃: Os siue uerbũ dei locutũ est:
Ueniens etiã in carnem minister extitit circũ¬
tisionis: qr illam in semet ipso suscepit: non
ut illam p̾ciꝑet seruari ⁊ custodiri post suũ
aduentũ: sed ut ostendẽt legem scãm esse iustã
non dixit ite p̾dicate circumcisionẽ seruan¬
dam om̃ib gencibus: sed ite p̾dicate eugłm om̃i

Expanded text:
veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Circumcisio in hoc loco duplici intelligentia accipi potest, videlicet tam carnalis quam spiritalis, quoniam utriusque minister exstitit Dominus in se suscipiendo, et aliis ministrando. Circumcisionis enim carnalis minister exstitit, quia antequam veniret in mundum per Incarnationis mysterium, ipse qui est Verbum Patris, ministravit illam dando et praecipiendo ut observaretur, quia ipse qui loquebatur per angelum ad sanctos patres, sicut in libris propheticis saepissime manifestatur, ubi dicitur: Os, sive verbum Domini locutum est, veniens in carne etiam minister exstitit circumcisionis, quia illam in semetipso suscepit, non ut illam praeciperet servari et custodiri post suum adventum, sed ut ostenderet legem sanctam esse, justam, non dixit: Ite, praedicate circumcisionem servandam omnibus gentibus, sed: Ite, praedicate Evangelium omni
Abbreviated transcription (Latin):
quillitatis: inquiens infirmũ aut̃ in fide suscipͥi
te: ꝑtinent ista p̾sentia: Et est sensus: Propt̾ hoc talia
dico. uc suscipiatis in caritatis affectũ fr̃s adhuc in¬
firmos in fide: neq scandaliretis eos. suadentes ut
comedant cibos quos ipsi detestant᷑ quasi immun¬
dos: ⁊ ita suscipiatis illos cũ caritate. sicut et xp̃s
suscepit uos ad fidem suam: in honorẽ dei patris:
suscipere ad fidem suam udȩos blasphematores:
et  gentiles idolatras omĩq immundicia repletos
atq ab agnitione dei alienos: multo magis nos non¬
debemus despicere frẽm nr̃m infirmũ in fide. neq
in aliquo contristare aut scandalizare: sed potius
in affectũ caritatis debemus eum colligere: Ideo
gͦ dicit nos susceptos in honorẽ dei patris. ut deus
illis om̃ib in se credituris: sic luceat lux ur̃a
coram hominib ut uideant oꝑa ur̃a bona et glo¬
rificent pattẽ ur̃m qui in cęlis est. Dico enĩ¬
xp̃m iħm ministrũ fuisse circũcisionis ꝓpter

Expanded text:
quillitate, inquiens: Infirmum autem in fide assumite, pertinent ista praesentia, et est sensus: Propter hoc talia dico ut suscipiatis in charitatis affectum fratres adhuc infirmos in fide, neque scandalizetis eos suadentes eis ut comedant cibos quos ipsi detestantur quasi immundos, et ita suscipite illos cum charitate, sicut et Christus suscepit vos ad fidem suam in honorem Dei Patris, atus est recipere ad fidem suam Judaeos blasphematores, et vos gentiles idololatras, omnique immunditia repletos, atque a cognitione Dei alienos, multo magis nos debemus non despicere fratrem nostrum infirmum in fide, neque in aliquo contristare aut scandalizare, sed potius in affectum charitatis debemus eum colligere. Ideo ergo dicit nos susceptos in honorem Dei Patris, ut Deus et omnibus in se credituris: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis estm ministrum fuisse circumcisionis propter
Abbreviated transcription (Latin):
conficebor tibi domine pater et glorificabo te
per ipsas gentes: et nomini tuo cantabo: idest
nomen deitatis tuę laudabo. Et iter̃ dicit seri¬
pcura in deutero nomit Letamini gentes cum
plebe eiꝰ: Morses legislator extendens ocłm ꝓpħiȩ
ad tempus uocationis gentiũ: alloquit᷑ eas ortan¬
do ut laudent dm̃ parit̾ cum plebe israelitica:
quȩ olim plebs eius sola ex om̃ĩb gentibus uo¬
cabatur: Ogentes credentes in filiũ dei. ꝑ cuiꝰ
passionem estis redempte. ⁊ ꝑ cuiꝰ baptismum
mundatȩ atq expiatȩ estis ab om̃ib peccatis:
sociantes uos in affectu caritatis credentibus
ex isrł: lȩtamini lȩticia spiritali. Et iterum:
et baptismi gr̃am concurrentẽ: et p̾̃cipit ut
laudes gr̃arũ referant dño. corde. ore. ⁊ opere.
cuiꝰ gr̃a sunt redẽpti: cuiꝰ miscđia ab om̃ibus
reatibus purgati In hoc uero qd̃ subdit. ma¬
gnificate eũ om̃s popłi: iudeos ortatur ut gau¬
deant de salute gentiũ: inquiens Et uos õs

Expanded text:
confitebor tibi, Domine pater, et glorificabo te per ipsas gentes, et nomini tuo cantabo, id est nomen Deitatis tuae laudabo. Et iterum dicit Scriptura in Deuteronomio: Laetamini, gentes, cum plebe ejus. Moyses legislator extendens oculum prophetiae ad tempus vocationis gentium, alloquitur eas hortando ut laudent Deum Patrem cum plebe Israelitica: quae olim plebs ejus sola ex omnibus gentibus vocabatur: O gentes credentes in Filium Dei, per cujus passionem estis redemptae, et per cujus baptismum mundatae et expiatae estis ab omnibus peccatis, sociantes vos in affectu charitatis credentibus ex Israel, laetamini laetitia spiritali. Et iterum: et baptismi gratiam concurrentem; et praecipit ut laudes gratiarum referant Domino corde, ore, et opere: cujus gratia sunt redemptae; cujus misericordia ab omnibus reatibus sunt expiatae. In hoc vero quod subdit: Magnificate eum, omnes populi, Judaeos hortatur ut gaudeant de salute gentium, inquiens: Et vos, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
contumeliã facientibꝰ uindictã reddã. ⁊ ego re¬
tribuã eis iuxta qd̵ merent᷑. Et iter̃. quia iu¬
dicabit dominus popłm suum. De inimicis hoc
dictum est. ego retribuã eis qͥ male faciunt: non
de his qͥ male patiunt᷑. de his uidelicet qui
negligent̃ uiuunt. & ꝑ penitentiã se purgare noluĩ.
sed cum male faciant: secure admsã dñicã accedt̃.
Popłm aut̃ qͣuẽ dñs uidicare dr̃: duplicit᷑ possu

Expanded text:
i, vindictam reddam: et ego retribuam eis juxta quod merentur. Et iterum: Quia judicabit Dominus populum suum. De inimicis hoc dictum est. Ego retribuam eis qui male faciunt, non de his qui male patiuntur. De his videlicet qui negligenter vivunt, et per poenitentiam se purgare nolunt; sed cum male faciant, secure ad mensam dominicam accedunt. Populum autem, quem Dominus judicare dicitur, dupliciter possu
Abbreviated transcription (Latin):
nemq accipiunt. Quandiu enim uiuit testator:
potest immutare sententiã suã.⁊ alios atq alios
tor it morte sua int̾ueniente in redemptione
illarũ p̃uaricationũ quȩ non poterant auferre
&e deleri in pͥori testam̃to. deletȩ autẽ sunt ꝑ
eius passionẽ. it Repromissiones ȩternȩ hȩre¬
ditatis accipiant illi qui uocati sunt ęt̾na uocati¬
one. Nanͣ loquit᷑ hic de generali uocatione deq̃
dñs ait. multi nocati sed pauci electi. Sed de illa
de qua idem egregius predicator ait loquens de
electis. Quos p̃sciuit. hos ⁊ p̃destinauit. & quos
p̃ destinauit hos ⁊ uocauit. &e quos uocauit illos
⁊ iustificauit. &e qͦs ustificauit illos & magnifi

Expanded text:
nemque accipiunt. Quandiu enim vivit testator, nemque accipiunt. Quandiu enim vivit testator, potest immutare sententiam suam, et alios atque alios tor est, ut morte sua interveniente in redemptionem illarum praevaricationum, quae non poterant auferri et deleri in priori testaer passionem, ut repromissionem aeternae haereditatis accipiant illi qui vocati sunt aeterna vocatione: nam non loquitur hic de generali vocatione, de qua Dominus ait: Multi vocati, sed pauci electi; sed de illa de qua idem egregius praedicator ait, loquens de electis: Quos praescivit, hos et praedestinavit; et quos praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et justific
Abbreviated transcription (Latin):
firmum esse testam̃tum: dum ui uit ille qui
testatis est. Ieges humanas hic uidet᷑ apłs tan¬
gere. qͦ solent testamentũ qd̾ alter alteri facit
de hereditate sua infirmũ facẽ. qͦ usq testator
ipsiꝰ testam̃ti morte int̾ueniente discesserit. Mor¬
tuo uͦ illo testatore qͥ testam̃tũ faecit: omnino iam
firmũ manet. In hunc modũ testam̃tũ uicȩ
enim erat peccatũ nr̃m. ut alit̾ non pocuisse mꝰ
redimi ⁊ saluari: nisi uingenitꝰ dei filiꝰ ꝓ nobis
moreret᷑. Et qr ad illud qd̃ ipse ꝓmiserat conse
quendũ indigni eramꝰ: ipse nob̾ morte sua dig¬
mediator factus est. ut ꝑ suã mortẽ indebitam.
illã quȩ nob̾ debebat᷑ auferret. Et qr fortassis
poterant minꝰ ꝑfecti dubitare de ꝓmissionibus
dñi. maxime ex eo qd mortuus est quasi infir mꝰ.
beatꝰ apłs ex ponit exempla ex cõmuni consuetudi¬
ne legũ humanar̃. ostendens qr ñ uiuentib testa¬
totorib sed morientib firmant᷑ testa m̃ta fortitudi¬

Expanded text:
Firmum est testamentum Dum vivit. Ille. Qui testatus est. Leges humanas hic videtur Apostolus tangere quae solent testamentum, quod alter alteri facit de haereditate sua firmum facere, quousque testator ipsius testamenti morte interveniente discesserit; mortuo vero illo testatore qui testamentum fecit, omnino jam firmum manet. In hunc modum testamentum vitae enim erat peccatum nostrum, ut aliter non potuissemus redimi et salvari nisi unigenitus Dei Filius pro nobis moreretur. Etindigni eramus, ipse nobis morte sua mediator factus est, ut per mortem suam indebitam illam quae nobis debebatur auferret. Et quia fortassis poterant multi minus perfecti dubitare de promissionibus Domini, maxime ex eo quod mortuus est quasi infirmus, beatus Apostolus ponit exempla ex communi consuetudine legum humanarum, ostendens quia non viventibus testatoribus, sed morientibus firmantur testamenta, fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
innis nanq pontifex ex hominibus assumptꝰ.
ꝓ hominibus constiaantur in his quȩ ꝑcinent ad
deum: ut offerat dona & sacrificia ꝓ peccatis.
qui possit condolere his qui ignorant ⁊ errant.
qͣm ce ipse circumdatus est infirmitate et ꝓpt̾ea
debet quemad modum & ꝓpopło ita etiam &e

Expanded text:
Omnis namque pontifex ex hominibus assumptus, pro hominibus constituitur in his quae pertinent ad Deum ut offerat dona et sacrificia pro peccatis, qui possit condolere his qui ignorant et errant, quoniam et ipse circumdatus est infirmitate; et propterea debe
Abbreviated transcription (Latin):
steriũ. & quȩ suit signa pontificatꝰ. uidelicet ut
offerat dona &e sacrificia ꝓ peccatis. sciens condolere
his qͥ ignorant̃ errant: ac deinde disputare aggres¬
sus est quomꝰ quis accede ad sacerdotiũ: dicens.

Expanded text:
sterium, et quae sint signa pontificatus, videlicet ut sterium, et quae sint signa pontificatus, videlicet ut offerat dona et sacrificia pro peccatis, sciens condolere his qui ignorant et errant. At deinde disputare aggressus est, quomodo quis ad sacerdotium acce
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. R eliqua quȩ secunt᷑ iam non sunt cõmunia.
ipse circumdatꝰ est infirmitate carnis in qua tempta¬
ri potuit ꝑ omia ꝓ similicudine carnis peccati absq
peccato. hic iam excellentia est ꝑtinens ad xp̃m: de
sus est: potest compati. & ꝑ hoc qd̃ deus est in utraq
substantia: potens est misereri. Quod uͦ adiunxit .e.
ꝓpt̃ea debet quẽ admodũ ce ꝓpopło. ita etiam &e ꝓ
semet ipso offerre ꝓ peccatis: hoc ad sacerdotes lega¬
les siue nr̃i temporis: magis ꝑtinet ꝗͣ ad xp̃m qui
peccatum non fecit. Pocest & illud qd̃ dixit qm̃ ce
ipse circundatꝰ est infirmitate: refferri ad sacerdotes
legis siue nr̃os. ita ut infirmitas accipiat᷑ ꝓ peccato.
Et qr ipsi circuindati sunt infirmitate carnis. hoc est
peccato: indigent ut ꝓpopło ita & ꝓ se offerre. his
uerbis ostendere uoluit apłs qͥd sit pontifex. & demõ¬
strare quȩ ꝑtineaut ad pontificẽ. et qd̵ sit eius mini¬

Expanded text:
mumuipse circumdatus est infirmitate carnis, in qua tentari potuit per omnia similitudine carnis peccati absque peccato. Hic jam excellentia est, pertinens ad Christsus est, potest compati, et per hoc quod Deus est in utraque substantia, potens est misereri. Quod vero adjunxit, Et propterea debet, quemadmodum et pro populo, ita etiam et pro semetipso offerre ples, sive nostri temporis, magis pertinet quam ad Christum, qui peccatum non fecit. Potest et illud quod dixit, quoniam et ipse circumdatus est infirmitate, referri ad sacerdotes legis, sive nostros, ita ut infirmitas accipiatur pro peccato: et quia ipsi circumdati sunt infirmitate carnis, hoc est peccato, indigent ut pro populo, ita et pro se offerre. His verbis ostendere voluit Apostolus quod sit pontifex, et demonstrare quae pertineant ad pontificem, et quid sit ejus mini
Abbreviated transcription (Latin):
ad sacerdotes ueteris legis. Nam qd̃ ait. omnis pon
do ꝓ illoꝵ salute. hoc comiune est xp̃o &e illis
sacer dotibꝰ Pontificis enim officiũ est int̾ dm̃ stare
peccatis et nostris.
Semꝑ uiuens ad iiter pellan¬
dum deum patrem ꝓ nob̾. Semel quidẽ ex homini¬
bus assumptus: semꝑ ꝓ hominib interpellat. Iterum
qd̃ dicit. dõna ut offerat̾ & sacrificia ꝓ peccatis. ex par¬
te cominune est. & ex parte minime. atq dissinule.
Nam in hoo qd̾ xp̃s sacrificiũ obtulit ꝓ popłi deli¬
ctis qd̾ et illi agebant. quędã cominunio est. sed u
hoc qd̾ ille ꝓse non obtulit. sicut illi ꝓsuis delictis
offerebant: iam non est communio. In hoc quoq
dissimilitudo extitit. qr illi irrationabilia offere¬
bant sacrificia. boues scilicet. arietes. hẏrcos: & cȩt̾a
talia.x p̃s uͦ rationabile animal ꝓstotiꝰ mundi sa¬
lute obtulit. ħ⁊ se ipsum qͥ est agnus unmaculatus.
iuxta qd̵ ioħs dicit. E cce agnus dei qͥ tollit peccatũ

Expanded text:
 sacerdotibus legis veteris: nam quod ait, Omnis pontdo pro illorum salute; hoc commune est Christo et illis sacerdotibus: pontificis enim est officium inter Deum stare peccatis nostris, semper vivens ad interpellandum Deum Patrem pro nobis. Semel quidem ex hominibus assumptus, semper pro omnibus interpellat. Iterum quod dicit: Ut offerat dona et sacrificia pte commune est, et ex parte minime, atque dissimile. Nam in hoc quod Christus sacrificium obtulit pro populi delictis, quod et illi agebant quaedam communio est: sed in hoc quod ille pro se non obtulit, sicut illi pro suis delictis hostias offerebant, jam non est communio. In hoc quoque dissimilitudo existit, quia illi irrationabilia offerebant sacrificia, boves scilicet, arietes, hircos, et caetera talia; Christus vero rationabile animal pro totius mundi salute obtulit, hoc est, seipsum, qui est agnus immaculatus, juxta quod Joannes, dicit: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ fides sine oꝑib mortua est. Iudei corpora mun¬
dabant: nos conscientiã. Et abluti in qͥt ꝑ corpus.
siue ablutũ corpꝰ habentes aqua munda. ħ ÷ aqua
bapcismatis. Iccirco  dic̃ corpꝰ aquabaptismatis
abluendũ: qr dum corpꝰ abluit̾ aqua. sp̃u sc̃o
sanctificatua anima. T encamus spei nostrȩ con¬
fessionem indeclinabilem. Fidelis enim est. qͥ
repromisit. Confessionẽ spei in declinabiliter
tenemꝰ. si ñ desꝑaniꝰ de patria celesti. & de om̃ib
quę nob̾ ꝓmisit dñs. uł si firmit̾ ea obseruamꝰ
quȩ ꝓfessi sumꝰ in baptismate. Sic̃ enim fidelis &

Expanded text:
quoniam fides sine operibus mortua est. Judaei corpora munquoniam fides sine operibus mortua est. Judaei corpora mundabant, non conscientiam. Et abluti, inquit, corpus, sive ablutum corpus habentes aqua munda, hoc est aqua baptismatis. Idcirco autem dicit corpus aqua baptismatis abluendum, quia dum corpus abluitur aqua, Spiritu sancto sanctificatur anima. Teneamus spei nostrae confessionem indeclinabilem; fidelis enim est qui repromisit. Confessionem spei indeclinabiliter tenemus, si non desperamus de patria coelesti, de omnibus quae nobis promisit Dominus; vel si firmiter ea observamus quae professi sumus in baptismate. Sicut eni
Abbreviated transcription (Latin):
clinabilem. Ex suꝑiorib ista pendent: ubi dicit
apłs. H abentes itaq fr̃s fiduciã in ingressu scõꝵ
ꝑ sanguinẽ xp̃i. accedamꝰ ad eum cũ uero corde.
Quid eẽt in uero corde accede ad xp̃m. exposuit
subiungens in plenitudine fidei. ut credamus
resurrectionẽ generalẽ futurã. Quasi diceret.
Lam qr fiduciã habemꝰ ingredi in patriã cęlestẽ.
ñ debemꝰ hesitare qd̃ quorundã sit resurrectio.
quoruncdã uͦ ñ. sed uera fide debemꝰ credere om̃s
hoĩes resurrecturos. qͦsdã ad głam: quosdã autẽ¬
ad penã. Nam siquis ex ħ hesitat ñ habet iuerã
plenãq fidẽ. Potest & alit̃ intelligi. Plena fides
est quȩ concipit᷑ corde. conficet᷑ ore. &e oꝑib bonis
exornat᷑. Hac fide accedendũ est ad dm̃. qͥcunq
uolunt introitũ patriȩ cȩlestis reserare. N ecesse
conscientia mala. a peccatis. a uoluntate mala.
siue munda corda habentes. Simulq ostendit
qr ñ fides sola. sed &ẽ uita cum uirtutib quęritur:

Expanded text:
dixit Apostolus: Habentes itaque, fratres, fiduciam in ingressu sanctorum per sanguinem Christi, accedamus ad eum cum vero corde. Quid esset in vero corde accedere ad Christum exposuit, subjungens, in plenitudine fidei, ut credamus resurrectionem generalem futuram; quasi diceret: Jam quia fiduciam habemus ingredi in patriam coelestem, non debemus haesitare quod quorumdam sit resurrectio, quorumdam vero non, sed vera fidei debemus credere omnes homines resurrecturos quosdam ad gloriam, quosdam autead poenam. Nam si quis de hoc haesitat, non habet veram plenamque fidem. Potest et aliter intelligi: Plena fides est, quae concipitur corde, confitetur ore, et operibus bonis exornatur. Hac fide accedendum est ad Dominum, quicunque volunt introitum patriae coelestis reserari. Necesse erda a conscientia mala, a peccatis, a voluntate mala, sive munda corda habentes; simulque ostendit quia non fides sola, sed etiam vita cum virtutibus quaeritur;
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione quipper bona oꝑa ꝓcedunt. Qua ꝓpter
magnũ bonũ est dilectio: nichilq bonũ qd̵ non
ꝑ caritatẽ fiat. qr plenicudo legis caritas. Non
deserentes collectionẽ nr̃am .i. congregationẽ fide¬
lium. sicut est consuetudinis quib dam. sed con¬
solantes sub rios inuicẽ. In istoloco ñ solũ ad¬
monuit. sed etiã culpauit ⁊ t̾ruit unitatẽ carita¬
tis scindentes. Erant enĩ multi qͥ conturbabant
congregationẽ fideliũ. quasi ñ possent cũ eis ha

Expanded text:
uapropter magnum bonum est dilectio, nullumque bonum, quod non per charitatem fiat: quia plenitudo legis est charitas. Non deserentes collectionem nostram, id est congregationem fidelium, sicut est consuetudinis quibusdam, sed consolantes, subaudis vos invicem. In hoc loco non solum admonuit, sed etiam culpavit et terruit unitatem charitatis scindentes. Erant enim multi qui conturbabant congregationem fidelium, quasi non possent inter
Abbreviated transcription (Latin):
siue exemplũ humilitatis. ꝑ qd̃ ipse ꝑrexit
humilians semet ipsũ usq ad mortẽ. Possu¬
mus erũ nouã uiam acciꝑe. aditũ patriȩ cȩle¬
stis nob̾ ꝑ xp̃m reseratũ: qui iccirco noua uia
appellat᷑. qm̃ nulli ante gressibił fuit. Dicen¬
do aut̃ nouã: conat᷑ ostendere cuncta maiora
nos habere. Siquidem nunc aꝑta nob̾ est uia
fidei. ꝑ ꝙ̃. pletussimã iustificationẽ accipimiꝰ: &
aꝑte sunt nob̾ portȩ cęli. qd̵ nemini autea con

Expanded text:
sive exemplum humilitatis, per quod ipse perrexit, humilians semetipsum usque ad mortem. Possumus, et novam viam accipere aditum patriae coelestis nobis per Christum reseratum, qui idcirco nova via appellatur, quoniam nulli antea gressibilis fuit. Dicendo autem novam, conatur ostendere cuncta majora nova nos habere. Siquidem nunc aperta est nobis via fidei, per quam plenissimam justificationem accipimus, et apertae sunt nobis portae coeli
Abbreviated transcription (Latin):
& testam̃ti atq reꝓmissionis distantiã. mul¬
tamq differentiã. Nunc inuitando hortat᷑¬
accedere ad ea quȩ ꝑ ixp̃m in ueritate nobis
ad uener̃. daus auctoritatẽ de magno pontifice
fidutiam ꝑ sanguinem xp̃i mundariꝙͣ illi qͥ
cartales hostias offerebant. qr hostia nr̃a uera &

Expanded text:
 testamenti, atque repromissionis distantiam, multaque differentia: nunc invitando hortatur ad ea quae per Christum in veritate nobis advenerunt, dans auctoritatem de magno Pontifice fiduciae per sanguinem Christi mundati, quam illi qui ca