comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dmata modica possunt. unita uero
riia operari ualent. li oct ergo ieges
ipͥncipes nõ omnino ignorare debe¬
ant armoꝵ usum nec sic debeant fa¬
gere cõrles labores ut esfã qiͣ inlibres
nec pro deffensione regni nec ꝓ aliqͦ
maxine pͥmogeinti qui regnare de¬
caro eoꝵ indurata impediat sb̾cilita¬
tẽ mentis tales trgo plus debent ua¬
care prudencie qm̃ fortitudini corpora¬
li uacabunt aucẽ prudencie si diligẽ¬
ter insistant ccͣ mora les scĩas ut
possiit mores hoĩm. ⁊ agibilia cogͦ¬
scere Pecet ergo eos qui debent alios
regere uitare iħ̾ciam ⁊ solliritud̾iẽ
illicitam uaccando moralib sciĩs re¬
cogitando frequenter bonas consuetu¬
diues regni. audaeudo sepuis acta pre¬
deressoꝵ lene regencium regnũ. ħ ergo
modo uidel uacrando actib prudenci

Expanded text:
a vero xima operari valent. Licet ergo reges et principes non omnino ignorare debeant armorum usum, nec sic debeant fugere corporales labores; ut effecti quasi muliebres, nec pro defensione regni nec pro aliomaxime primogeniti qui regnare decaro eorum indurata impediat sudtilitatem mentis. tales ergo plus debent vacare prudentiae, quam fortitudini corporali. Vacabunt autem prudentiae, si diligenter insistant circa morales scientias, ut possint mores hominum et agibilia cognoscere. Decet ergo eos, qui debent alios regere, vitare inertiam et solicitudinem illicitam, vacando moralibus scientiis, recogitando frequenter bonas consuetudines regni, audiendo saepius acta praedecessorum bene regentium regnum. Hoc ergo modo, videlicet, vacando actibus prudenti
Abbreviated transcription (Latin):
lum uducenda sunt ut sinc absti¬
neutes ⁊ sobrii qnͣtum ad cibimn
⁊ pocum. s ⁊̃ ut suit contineutes
⁊ pudici qnͣtum ad actus ueuereos
qi ex tunc ut dicebatur suꝑius
ardentius ad ueu̾ta incitancur.
inducendi cigo suut in etate illa¬
ut uł oĩõ contineãt uł usu ꝓprie cõ¬
ingis sint contẽpti. ¶ Oũso qũo ĩ¬

Expanded text:
sunt, ut sint abstinentes et sobrii quantum ad cibum et potum, sed etiam ut sint continentes et pudici quantum ad actus venereos: quia ex tunc ut dicebatur ardentius ad venerea incitantur. Inducendi ergo sunt in aetate illal omnino contineant, vel usu propriae coniugis sint contenti. Ostenso, quo
Abbreviated transcription (Latin):
delent eẽ qiͣ leues ⁊ debiles extunc
aucẽ assumendi sunt labores for¬
tiores. nã ⁊ ph̾s .uiii. poł. ait ꝙ us¬
ad .xiiii. amim pin assirescendi sũt
ad labores leues s deinde debent a¬
ad lalmes fortes. ut ad ex̾utationẽ
lustatiuam uł ad aliqmͣ aliam
ex̾itationẽ siłem ex̾citatiom bellise.
ut pestea in .xuiiͦiͦ. instructi in lucra¬
ad miliiam requiruntur sb̃ur pos¬
suit labores militares. tunc es̃ ẽ qͥs
bene dispositus qnͣtum ad corpus
qñ hc̃ cale corpus quale requint
siuĩ officium ut tunc uules ht̃ corꝰ
bene dispositum qñ hc̃ ip̃m ip̃m

Expanded text:
eves et quasi debiles: ex tunc autem assumendi sunt labores fortiores. Nam et philosophus 8. Poli. ait, decimum annum pueri assuescendi sunt ad labores leves: sed deinde debent aad labores fortes, ut ad exercitationem luctativam, vel ab aliquam aliam exercitationem similem exercitationi bellicae; ut postea in ad militiam requiruntur, subire possint labores militares: tunc enim est quis bene dispositus quantum ad corpus, quando habet tale corpus, quale requirit suum officium. ut tunc miles habet corpus bene dispositum, quando habet ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ aocẽ pͥnipalit̾ est insistend̾ quõ
hant bone dispositum corpus. nam
oiõ carent rõnis usu nac om̃o as¬
suesci potetunt ad opera u̾cutum nec
ad scientificas considerationes. si cĩ
ad illo tempore ad distt̾ possunt. hac
no us ad .xiiii. qr iam icipuint¬

Expanded text:
ae, principaliter est insistendum quomodo habeant bene dispositum corpus. Nam omnino carent rationis usu, nec commode assuesci poterunt ad opera virtutum, nec ad scientificas considerationes. Si enim aliquid illo tempore addiscere possunt, hoc mo usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ceps intendend̾ est ccͣ tria. Ut rͣ bo¬
miuationẽ intlłestus. bona autẽ
labores qmͣ acbenus. nã sirut a
uii. anno us ad .xiiii. assumẽdi
sunt fortiores labores qmͣ in uii.
⁊ deinceps assumenda sinit ult̾i¬

Expanded text:
ut circa bominationem intellectus. Bona autem labores quam hactenus. Nma sicut a septimo anno usque ad 14. assumendi sunt fortiores labores quam in septem et deinceps assumenda sunt ult
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qmͣ deluce nos hãmus ad ludos sñ
ipĩs eĩ iocis quidã suꝑhũndant deside
derena dicere. hiꝰ aute sunt hystones qͦs¬
los alsilat quib rapientib p̾dã saacu¬
ficatã in templis genciliũ. sicut eĩ a¬
ues ille uõ curabant qualit̾tuuq pos¬
sent aliquid de illa preda caperr. sic¬
uolentes oĩo facere risumi ⁊ ꝓuosare
alios a tachunũ nõ curant qualit̾¬
cunq possait capere dcã ul̾ fc̃a alioꝵ
⁊ conu̾tere eqͣuo ea in ludũ ⁊ cachi¬
mim. hii ergo suꝑhĩndant in ludas.¬

Expanded text:
m debite nos habeamus ad ludos. In ipsis enim iocis quidam superabundant desiderdecora dicere. Huiusmodi autem sunt histriones, qles assimilat avibus rapientibus. praedam sacrificatam in templis Gentilium. Sicur enim aves illae non curabant qualitercunque possent aliquid de illa praeda capere: sicvolentes omnino facere risum, et provocare alios ad cachinnum, non curant qualitercunque possint capere dicta, vel facta aliorum, et convertere ea in ludum, et cachinnum. Hi ergo su
Abbreviated transcription (Latin):
oc̃ repressionẽ suꝑfluitatũ. in ludo.
u̾tus semꝑ ẽ principalius ccͣ daffici¬
lius repͥmere aucẽ suꝑfluitates lu¬
doꝵ ẽ difficilius qmͣ moderare defe¬
ctus. ht̃ eĩ ipẽ ludus qmͣdã delcãtõm
anuexã pp̃ qmͣ magis incliuamur
ut stquauiur delcãtiones iocosas ꝙͣ
ut fugiauius illas Wiso quid ẽ eutͣ¬
pelia sine iocunditas. ⁊ ccͣ que hc̃ eẽ¬

Expanded text:
fluitatum in ludo: virtus semper est principalius circa difficilius.Reprimere autem superfluitates ludorum est difficilius, quam moderare defectus. Habet enim ipse ludus quandam delectationem annexam, propter quam magis inclinamur, ut sequamur delectationes iocosas, quam ut fugiamus illas. Viso quid est eutrapelia sine iocunditas, et circa quae habe
Abbreviated transcription (Latin):
uti deiectarionib ludoꝵ qnͣto delesta¬
bilius ẽ eos eẽ prules ampluis ut
pz ex hĩcis ex hoc rocosa delestatio nõ
c̃ ociosa ⁊ ordinatur in bonum finẽ.
tione acapunus rõne cuius ardẽcꝰ
iusingimus ut insistamus loingo¬
icrus ĩmoderatus. uel ihonestus di¬
strahat nos s boins operib. ⁊ a debit¬
tis curis tauco detestabulius ẽ reges
⁊ pͥucipes ĩmoderate Piuhoneste uri
delestacionib ludoꝵ qnͣto tura boni

Expanded text:
detestabilius est eos espueriles. Amplius  ut patet ex habitis ex hoc iocosa delectatio non est otiosa, et ordinatur in bonum finem, tionem accipimus, ratione cuius ardentius insurgimus, ut insistamus bonis oiocus immoderatus, vel inhonestus distrahat nos a bonis operibus, et a debitis curis: tanto detestabilius est reges, et principes immoderate, vel inhoneste uti delectationibus ludorum, quanto cura bo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ stabiles cn̾o indeccus ẽ eos cẽ ui¬
mis treditiuos. nã cum muldos
haũt adulacores ⁊ plurti suitĩ
coꝵ aurib su surrantes cuminagͣ
diligencia cogitare debent qui sunt
qui loqunt᷑. Utrum sint sapiences
uel ignorantes utͫ sint u̾cuosi u
uitiosi. qr credend̾ ẽ magis sapiẽ¬

Expanded text:
ndecens est eos esse nimis creditivos. Nam cum multos habeant adulatores, et plurimi sint in eorum auribus susurrantes, cum maxima diligentia cogitare debent, qui sunt qui loquuntur, utrum sint sapientes vel ignorantes, utrum virtuosi, quia credendum est magis sapien
Abbreviated transcription (Latin):
readant. si eĩ mendatium reddat ho¬
miies coñptibiles qnͣto mag̃ in¬
decens ẽ regiam marestatẽ contẽpi¬
lulcm ẽẽ tanco maion caucela stude¬
re debent ut adhereant ueritati Sẽxco
uidecens eos nõ hr̃e mod̃ in astiomib¬
suis suis qr cum alia sint mod̾an¬
da ꝑ m̃airam maxime deoet m̃surã
⁊ regłam moderatã aq̃ sieges ergu

Expanded text:
homines contemptibiles, quanto magis indecens est regiam maiestatem contemptibilem esse, tanto maiori cautela studere debent, ut inhaereant veritati. Sexto indecens est eos non habere modum in actionibus suis: quia cum alia sint moderanda per mensuram, maxime decet mensuram et regulam moderatam esse reges et
Abbreviated transcription (Latin):
bilos de facili uider põt quõ reges
⁊ pͥncipes ad hiꝰ mores debeant se
hr̃e. uam si talia sunt uituꝑabina
xime uituꝑabuilia sunt in regibi
⁊ pͥncipiliz qui debent ẽẽ caput ⁊ re¬
gula alior ¶ndecens ei ẽ regres eẽ pas¬

Expanded text:
biles; de facili videri potest, quomodo reges et principes ad huiusmodi mores debeant se habere. Nam si talia sunt vituperabilxime vituperabilia sunt in regibus et principibus, qui debent esse caput et regula aliorum. Indecens enim est reges et p
Abbreviated transcription (Latin):
uego uõ ualentes ad multa respice
eo qd̃ sut multoꝵ ignam statun de
illo negõ indacant. ⁊ credunt sic eẽ
ut eis oppoͣ. si uero multa cogͦsr̾enit¬
⁊ condeiõnes haĩm consederare srirent
nõ stacĩ asstntirent corde oĩb hiis q̃
eis daicuntur s diligent̾ iuspioe̾nt utͫ
illa ẽẽnt credenda. qrͣto sunt concu¬
meliosi. nam ut supͣ dicebat᷑ iuie¬
ues maxime appetunt exellere. qr gͥ
feruut de facili sunt concumeliasi.
¶quco sunt mendaces. ⁊ quodã modo

Expanded text:
um, non valentes ad multa respicere, eo quod sint multorum ignari, statim de illo negocio iudicant, et credunt sic esse, ut eis proponitur. Si enim multa cognoscerent, conditiones hominum considerare scirent, et non statim assentirent corde omnibus iis quae eis dicuntur, sed diligenter inspicerent utrum illa essent credenda. Quarto sunt contumeliosi. Nam ut supra dicebatur iuvenes maxime appetunt excellere: quia ferunt. et sic de facili sunt contumeliosi. Quinto sunt mendaces, et quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ putant alios eẽ malos s sua ĩuo¬
cencia alios in eusurant. Cũ ergo nͣle
sit qd̃ quis de facili credat ei quẽ cre¬
dit eẽ bonn. ⁊ que nõ cogitat ex ma¬
licia loqui. Iuuenes credendo õs eẽ
ĩnocentes oĩb de facili credumt ¶Qursꝰ¬

Expanded text:
non enim putant alios esse malos, sed sua innocentia alios mensurant. Cum ergo naturale sit, quod quis de facili credat ei, quem credit esse bonum, et quem non cogitat ex malitia loqui: iuvenus credendo omnes esse innocentes, omnibus de facili credunt. Rurs
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ ipõs ciues si om̃ia cis eẽnt coĩa
imalta orientur litigia cum ipĩ mł¬
ti siit ⁊ diu̾saꝵ uoluntatum sit int̾
eos tarita cominictio consangͥuita
cousangunitate cominictos attam̃
inter eos ẜ rei uetitatẽ uou eẽt tanta
consanguinitas sicut inter frẽs uceri¬
uos. ino illa cogsanguinitas que int̾
ipõs cxisteret ꝙͣ t̾ca ⁊ nota eẽ nõ pos¬
set ut in preh̾itis probabatur Si ago
c̾ta consangiintas nõ tolut dissen¬
sionem paucoꝵ hñtium hereditatẽ
coẽm multo magis int̾ca hiꝰ dissen¬
sianem nõ poss tollere int̾ mltos
ut inter om̃s ciues ¶ Scd̾a uia ad

Expanded text:
inter ipsos cives, si omnia eis essent cummunia, multa orirentur litigia, cum ipsi multi sint et diversarum voluntatum. nec sit inter eos tanta coniunctio consanguinitaconsanguinitate coniunctos; attamen inter eos secundum rei veritatem non esset tanta consanguinitas, sicut inter fratres uterinos. Immo illa consanguinitas, quae inter illos existeret, certa et nota esse non posset, ut in praehabitis probabatur. Si ergo certa consanguinitas non tollit dissensionem paucorum habentium haereditatem communem, multo magis infra huiusmodi dissensionem non posset tollere inter multos, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ditacto cões qr ualde difficile cẽt ⁊ ual¬
de sumptuosum tautam multicuda¬
nẽ exͣnooꝵ querere qui possent cantã
t̾r̾am colere ꝙpediret cuutati. sic di¬
ui di ut aliqui tunum t̾ram colerẽt.
ali qui uero insisterent ccͣ custodiã
ciuitatis qd̃ ⁊ sõcrates concedebat.
Cum cogo custodes cuntatis nobilio¬
res sint agricolis tanquͣt meliores
⁊ nobiliores estimarent se plus eẽ a¬
ccepturos de siuctib possõuum qmͣ
illi. insurgeret igitur dissensio incer
eos qr agrico le magcis la borantes ccͣ
possĩes minis de fiuctib raperẽt.
¶Considerata ergo infirintate hoĩm

Expanded text:
ditates communes, quia valde difficile esset et valde sumptuosum tantam multitudinem extraneorum quaerere qui possent tantam terram colere: expediret civitati sic dividi, ut aliqui civium terram colerent, aliqui vero insisterent circa custodiam civitatis, quae et Socrates concedebat. cum ergo custodes civitatis nobiliores sint agricolis, tanquam meliores et nobiliores estimarent se plus esse accepturos de fructibus possessionum, quam illi. Insurgeret igitur dissensio inter eos, quia agricolae magis laborantes circa possessiones, minus de fructibus caperent. Consi
Abbreviated transcription (Latin):
ta crat liberalitas qd̾ licet quilib
tamẽ pp̃ liberalitatẽ qnͣtum ad u¬
indigebat ab s autẽ alia requisiti¬
ouie ucebatur alt̾ius equis canib¬
debent sic disponece ciuntatem qd̾
mulieres ordiuentar ad opera bel

Expanded text:
ta erat liberalitas, quod licet quilibet tamen propter liberalitatem quantum ad u civium cum indigebat, absque aliam requisitione utebatur alterius equis, canibdebent disponere civitatem sic, quod mulieres ordinentur ad opera bel
Abbreviated transcription (Latin):
se hñt qmͣ sint quisib ꝓpria possid.
possumus autem mplici uia inuesti¬
gare qdͤ si res cunum cõmunes ẽẽnt
pła litigia in caitate consurgerent
qmͣ si gauderant possõnib ꝓpriis.
prima uia sĩtur ex ꝑte possõnũ
cõminiũ. Sod̾a ex ꝑte coĩcancium
in reb illis. t̾r̾ia ex ꝑte imparitatis
cuuum. pͥma uia sic p. nam cum
aliquid eẽ cõt aliquib cum unus ab
usu ⁊ fructu illius rei anĩs pp̃ allum
impeditur consurgit lis ⁊ discordia
inter eos uidemus eĩ fres ut̾iuos pp̃

Expanded text:
 quilibet propria possideret. Possumus autem triplici via investigare, quod si res civium communes essent, plura litigia in civitate consurgerent, quam si gauderent possessionibus propriis. Prima via sumitur ex parte possessionum communium. Secunda ex parte communicantium in rebus illis. Tertia ex parte imparitatis Civium. Prima via sic patet. nam cum aliquid est commune aliquibus, cum unus ab usu et fructu illius rei communis propter alium impeditur, consurgit lis et discordia inter eos. Videmus enim fratres uterinos propter
Abbreviated transcription (Latin):
por. tupłtrit̾ potest intlłigi nã
in reb des̾n̾ientibe ad uictum ẽ cõ¬
si derare duo uidelicet res frustit᷑as
ut agr̃as uincas arbores ⁊̃ fuustũ
quioritur ex talib reb ut uia stu
urenta poma quare si sit coĩtas ni-¬
mum ciga talia. urerunt cõmuneᷤ
res fructifere ⁊ diuideutar fiustus
ur̾ possõnes erunt ꝓprie ⁊ fructus re-¬
digentur in dõe qdͥ auciquitus ut
recitat ph̾s apud quasdam nacio¬
nes fiebat ur uteuuqz eut cõimme
tani res fiuctifrre quͣ fuictus ut
ocrates ordinraint uolebat eĩ ut su

Expanded text:
. Tripliciter potest intellegi. Nam in rebus deservientibus ad victum est considerare duo: videlicet res fructiferas, ut agros, vineas, arbores: et fructum qui oritur ex talis ut rebus, ut vinea, frumenta, poma. Quare si sit communitas civium erga talia, vel erunt communes res fructiferae, et dividentur fructus: vel possessiones erunt propriae, et fructus redigentur in commune, quod antiquitus ut recitat Philosophus apud quasdam nationes fiebat: vel utrunque erit commune tam res fructiferae quam fructus, ut Socrates ordinavit. voleba
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nam licet cũs caĩtas naͣlis ord̾iet᷑
ad bonum maxine tamẽ ordinat᷑
ad ip̃m aoĩtas pͥncipalissima hiꝰ ã ẽ
domus ⁊ uici pͥncipalissima dicitur
existit. qͣre si coĩtas domestita oid̾ĩat᷑
ad bonum ⁊eciam ad multa bona.
ut supͣ ni ẜo libro disfusus ꝓbabatͤ
coñtas uiti que ẽ pͥncipaliar coĩtate
domestica mulcomagis or dinatur
ad bonumi. ⁊ ad huc coĩtas ciuitatis
que t̃ pͥncipalissima respestu coĩtasis
lonim. hoc ẽ ergo qd̾ dicitur pͥmo poł.
qd̾ si cõitarem om̃ grã alicuiꝰ boui
dicimus consticutã maxiẽ q̃ pͥncipa¬
lissimam oĩum ⁊ cã que ẽ aĩum ma¬
xime pͥncipał. ⁊ oĩs alias cͥomple¬
stens potissime gr̃a lom constitutã¬

Expanded text:
nam licet omnis communitas naturalis ordinetur ad bonum, maxime tamen ordinatur ad ipsum communitas principalissima: huius autem domus, et vici principalissima: existit. quare si communitas domestica ordinatur ad bonum et etiam ad multa bona, ut supra in secundo libro diffusius probabatur: communitas vici, quae est principalior communitate domestica, multo magis ordinatur ad bonum: et ad hoc communitas civitatis, quae est principalissima communitas go quod dicitur primo Polit. quod si communitatem omnem gratia alicuius boni dicimus constitutam, maxime autem principalissimam omnium, et eam quae est omnium maxime principalis, et omnes alias circumplectens, potissime gratia boni constituta
Abbreviated transcription (Latin):
suam spẽm hũt cẽ complecum ¶Si
cĩ alicui rei deffiriat aliqua ꝑfc̃o
compesens sue spãi. licet poss hrẽ
illa res ẽẽ aliqd̾ ut imꝑfactum oc̃ tã
sufficiens hrẽ nõ dititur lacius ẽ gͦ
cẽ quĩ sufficient̾ eẽ. Sic ergo latuis ẽ¬

Expanded text:
suam speciem habent esse completum. Si enim alicui rei deficiat aliqua perfectio competens suae speciei, licet possit habere illa res esse aliquod, ut imperfectum esse: tamen sufficiens esse habere non dicitur. latius est ergo esse, quam sufficiente
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eam hoĩes cousequntur oĩa tria
predrã bona ¶Sam ip̃im uiuere cõ¬
sequncur hoĩes ex coĩcatione politi¬
ca. qr sine ea uita hoĩs eẽ nõ potest.
loquimur rĩ hic de uiuere hũis ut
hõ t̃. Etendendo ergo uiuere politi
dabiles ordinatioues recusans sic
uiuere nõ uult uiuere ut homo. o uͤ
supͣ pacuit. ⁊ ut iͣ patebit talis uł ẽ
hoĩe peior uł t̾ hoĩc melior. homo eĩ

Expanded text:
 eam homines consequuntur omnia tria praedicta bona. Nam ipsum vivere consequuntur homines ex communitate politica; quia sine ea vita hominis esse non potest. Loquimur enim hic de vivere hominis, ut homo est. Ostendendo ergo vivere politicm aliquas laudabiles ordinationes, recusans sic vivere, non vult vivere ut homo, sed ut supra patuit et infra patebit talis vel est homine peior,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpĩn ergo uinere laquendo de uiuere
ut homo consequutur hoĩes ex ooĩta¬
tione politica suie ex coustitutiane
nuitatis. ¶ Sodõ ex tali constitu cõt
hoĩes nõ solum consequntur unu̾e
oĩs que ad uitam suffiruut. ⁊dõ fuit
cuntas constituta hñs płes uicos ĩ¬

Expanded text:
vivere ut homo consequuntur homines ex communicatione politica sive ex constitutione civitatis. Secundo ex tali constitutione homines non solum consequuntur viveromnia quae ad vitam sufficiunt, ideo fuit civitas constituta habens
Abbreviated transcription (Latin):
pͥucipalissimam nõ simplicicer ⁊ ꝑ
om̃ in odum s respestu coĩtatis domꝰ
⁊ uic Est autẽ alia coĩtas pͥncipali¬
or ea cuiꝰodi ẽ coĩtas regui de qͣ
suo loco dicetur. oũdemus cĩ cõitatẽ
regui utilem eẽ iu uita huinana ⁊
eẽ pͥncipaliorem cõitate ciuitatis.
uidetur cĩ suo modo coĩtas regni se
se ht̃ ad domum ⁊ uicum nã sicut
cͥcum plectitur doitiim ⁊ uicum ⁊ c̃¬

Expanded text:
lissimam non simpliciter et per omnem modum, sed respectu communitatis domus, et vicio. Est autem alia communitas principalior ea, cuiusmodi est communitas regni, de qua suo loco dicetur: ostendemus enim communitatem regni utilem esse in vita humana, et esse principaliorem communitate civitatis. Videtur enim suo modo communitas regni se se habet ad domum, et vicum. Nam civitas sicut complectitur do
Abbreviated transcription (Latin):
qĩ ex coruptione nc᷑. bonum autẽ
iliud ad qd̾ om̃s hoĩes hũt impetũ
e naͣ. sic uidetur bonum qd̃ tam̃ exe¬
stit bonum. hiꝰ autẽ ẽ constitutio ri¬
uitatis. nam ut dicitur pͥmo poł. naͣ
quidẽ impetus in om̃ib in est ad
talem cõmunitatẽ quał ẽ coĩtas
cuntatis Igitur ꝑ respectum ad hoĩes
cuntatẽ constituentes eo qd̃ hñt naͣ¬
lẽ impetum ad constitutionẽ eius a¬
intas nõ solum constituta c̃ gr̃a ciꝰ
qd̾ bonum uidetur. s ⁊̃ qd̾ bominie

Expanded text:
ptione naturae. Bonum autem illud, ad quod omnes homines habent impetum ex natura, sic videtur bonum quod tamen existit bonum: huius autem est constitutio civitatis. nam ut dicitur primo Poli. natura quidem impetus in omnibus inest ad talem communitatem, qualis est communitas civitatis. igitur per respectum ad homines civitatem constituentes, eo quod habent naturalem impetum ad constitutionem eius, civitas non solum constituta est gratia eius quod bonum
Abbreviated transcription (Latin):
.ii. meth̾. ⁊ ccͣ fiuem eleucoꝵ nlłs si¬
cedaritium tradentium uoticiam ali¬
regui recitare quid seuserunt phi.
regebantur ciuitates. nam ex hoc aliqͣ¬
nttr manuducrimir ad sticudirm qͥd
istandum. ⁊ quid ĩmitanduum sit u
irgunine regni. ⁊ cuntatis tocum cigo
liuir sibrum fr̾ium diurdemus in tres
ea in quib uisi sunt uõ bene stutire ccͣ
instituta ab autiquis phis ut ꝑ eoꝵ uo

Expanded text:
. 2. Meta. et circa finem Elenchorum, nullus siilium praecedentium tradentium notitiam ali et regni citare quid senserunt Philoregebantur civitates. Nam ex hoc aliqualiter manducemur ad sciendum quid vitandum, et quid imitandum sit in regimine regni et civitatis. Totum ergo hunc librum tertium dividemus in tres ea in quibus visi sunt non bene sentire circa regimina instituta ab antiquis Philoso
Abbreviated transcription (Latin):
a di uirioem. ¶ Einneratis autẽ du¬
b modis geuerationis cuntatis ⁊ re¬
gni quilib dici potest nͣaͣlis possumꝰ
facilus eis aũaretur poterat eos uio¬
lencer cong̾gare nu unum ⁊ consticu¬
ere inde ciuitatẽ. Sic ĩ ⁊ regnum ꝑ ui¬
olenciam. ⁊ ꝑ tyraunidẽ constiti pos¬
set ut si quis dñs aligcui cuntaci ⁊¬

Expanded text:
ad invicem. Enumeratis autem duobus modis generationis civitatis et regni, quorum quilibet dici potest naturalis: possumusfacilius eis dominaretur, poterat eos violenter congregare in unum, et constituere inde civitatem. Sic etiam et regnum per violentiam et per tyrannidem constitui posset, ut si quis dominans alicui civitati p
Abbreviated transcription (Latin):
uiueatil ex rapina ferociores unͣr
pa maiores corpore ⁊ audatiores
corde. ⁊ pr̃anciores uiuibx sunt feiẽ
qmͣ masculi ut ancquaes ⁊ astures¬
si in aliis ałib hor uidemus qdͥ nõ
so sam bellaut mares s femme ꝙ
riuitas ex̃ maxine ualit̾ er dinata
si ad oꝑes bellica ordinantar nõ so¬
dixerunt instituend̾ eẽ in cuitate
est qr semꝑ uolebant cosdrin pͥnai¬
pari ⁊ eẽ in magr̃atu ut qui erant
officiaies semꝑ er̃nt officiales. ⁊ qͥ p̃¬
Aliis assinteliant ⁊̃ adħ ꝙͣ de tra.

Expanded text:
viventibus ex rapina ferociores esse ex raptu, maiores corpore et audaciores corde et praestantiores viribus sunt foenimae quam masculi: ut ancipitres, et austuressi in aliis animalibus hoc videmus quod non solum bellant mares sed foeminae, quia civitas maxime naturaliter ordinata si ad opera bellica ordinentur non sodixerunt instituendum esse in civitate, est, quia semper volebant eosdem principari, et esse in magistratu. ut qui erant officiales, semper essent officiales; et qui praliis. Assumeba
Abbreviated transcription (Latin):
filii. ⁊ qr pacium ad filios ẽ maxima
dilcctio in cuntace illa eẽt eẽ maximꝰ
amor eo qde anciquiores da ligerent os
iuinores ut filios ⁊ iumiores eos di
nitas. ⁊ maxima comiiuictio in cun¬
tate nam aut sit inaxima unitas
⁊ maruna comunctio patrum ad
filios autiquiores reputarent se
hr̃e maxinã uintatt̃ cui iuimo¬

Expanded text:
ilios est maxima dilectio, in civitate illa esset maximus amor, eo quod antiquiores diligerent omnes iuniores ut filios, et iuniores eos dilnitas et maxima coniunctio in civitate. nam cum sit maxima unitas, et maxima coniunctio patrum ad filios, antiquiores reputarent se habare maximam unitatem cum iunio
Abbreviated transcription (Latin):
lis uri delrant pͥuripantes. ⁊ quõ tẽpe
paris pp̃ uiuere sufficient̾. ⁊ u̾cuose
regenda sit cuntas ⁊ reguum  t̾õ
mainfestalutur quõ eligendi sunt
pugnacores. ⁊ qualit̾ impugnandi
sunt hostes. ⁊ quõ ordinaude sunt a¬
cies belloꝵ. ⁊ quib cautelis uti debeãt
lellantes .c.uii. Qd̾ socrates ⁊ plato
dixerunt cuitatẽ ordinandã er̃. ⁊ ꝙͥ

Expanded text:
lis uti debeant principantes, et quomodo tempore pacis propter vivere sufficienter et virtuose regenda sit civitas et regnum. Tertio manifestabitur quomodo eligendi sunt pugnatores, et qualiter impugnandi sunt hostes, et quomodo ordinandae sunt acies bellorum, et quibus cautelis uti debeant bellantes. Quomodo Socrates, et Plato dixerunt civitatem ordinanda
Abbreviated transcription (Latin):
constitutio ꝓredait e geueratiane fi¬
modus constitutionis regͥis auita¬
tis ut cum ex concordia hoĩm car
tuece un qua reperatur sufficie aaa
ad uitam. sic enam hñt nͣaͣlem imp¬
tum ut constituant pͥncipatum ⁊ re¬
gnum q ꝑ talem aonstitutionem po¬
ssirat magis pacisice uiuere. ⁊ mag̾
irsestere hostib uoleatib impugnare
ipõs est es̃ hiꝰ impetus naturat. uã¬

Expanded text:
constitutio procedit ex generatione fimodus constitutionis regni et civitatis, ut cum ex concordia hominum tatuere, in qua reperiuntur sufficientia ad vitam. Sic etiam habent naturalem impetum, ut constituant principatum et regnum; quia per talem constitutionem possunt magis pacifice vivere, et magis resistere hostibus volentibus impugnare ipsos. est enim huius impetus ut
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ quilib e aliquo modo naͣlis
alter taiẽ ẽ naturalioralcu. pͥmus¬
modus ẽ ille de quo supͣ ni ẜo libro
fecimus inentiouẽ uͥ diximus qd̃
pp̃ exrescrnciam filioꝵ colla taneoꝵ
concordia constituentiũ cuntatẽ uł

Expanded text:
um quilibet est aliquo modo naturalis, aliter tamen est naturalior altero. Primus est ille de quo supra in secundo libro fecimus mentionem, ubi diximus quod propter excrescentiam filiorum collectaneorum ex concordia constituentium civitatem vel
Abbreviated transcription (Latin):
gebat ccͣ quas dam gentes que
uocabantur archades ubi qui libe
ꝑ se moraliancur. hoĩes ecpxo sic
dnsꝑsun morantes a liqa concorde¬
bant in unum cunstituences sibi
ciuitatẽ aliqm̃ in qua simi mo¬
rantes hr̃e possent sufficiea ctus
que requirimtur ad iudigxuciã
uite. hoc cogo mado poss fĩ caisti¬
tutio rein ut si multe cuntates
⁊ castra simul confedetentur ⁊ cõ¬
cordarent ut ib̾ uno irge existerẽt
consticuitur ex gen̾atione que ẽ
opus nacure. sids natura lis ixi¬
stit qr hões naͣlem hñt impetum
ad consticuendam cuncatẽ ⁊ regmuĩ

Expanded text:
gebat circa quasdam gentes, quae vocabantur Arcades, ubi quilibet per se morabatur. homines sic dispersi morantes aliquando concordabant in unum, constituentes sibi civitatem aliqua, in qua simul morantes habere possent sufficientius quae requiruntur ad indigentiam vitae. Hoc ergo modo posset fieri constitutio regni, ut si multae civitates et castra simul confoederarentur et concordarent, ut sub uno rege existerent,constituitur ex generatione quae est opus naturae. Secundo naturalis existit, quia homines naturalem habent impetum ad constituendam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad plus quinq milia pͥnceps uero ⁊
consiliarii noc̃ii crant in ciuitate:
ad dingend̾ ciues ut u̾tuost uiuerẽt¬
⁊ ut debite obsuarent leges. tangr
currat mentio fieri potent .c.uiii. Qd̃
uõ o cuntatẽ maximam unita

Expanded text:
quinque millia. principes vero et consiliarii necessarii erant in civitate ad dirigendum cives ut virtuose viverent, et ut debite observarent leges. Tangebcurrat mentio fieri poterit. Quod non oportet civitatem maximam unita
Abbreviated transcription (Latin):
xime bene oꝑanur si ĩ mitanur ac¬
tianes nacure. ⁊ maxune bene regit᷑
na auri ut pͥuopances maiori pͥnci¬
patu ulꝰ exm̃tib in maiorib pͥucipa¬
tib. ⁊ uena arꝑpenci ut exñtes ĩ mino¬

Expanded text:
xime bene operamur si imitamur actiones naturae, et maxime bene regitur na auri ut principantes maiori principatu, vel existentes in maioribus principatibus; et vena argenti ut existe
Abbreviated transcription (Latin):
aspinantur ec̃ in comessationib ⁊
ebrietatib. ⁊ in cõuiniis affluentib
nõ camen sir se hr̃e deberent. dato aĩ
qd̾ temperauiento carerent ue cõ¬
tempnerentur a ppłis nõ deberent
suã intẽperautiam oñdere. laudat᷑
ã sobrietas. ⁊ temperantia. uituperat᷑
autẽ auaricia ⁊ gulositas. ¶ geptĩo
decet uerum regeni ornare ⁊ munire
cuitates. ⁊ castra grñtis in regno ut
apparrat magis eẽ ꝓrurator coĩs bo¬
in qui ty̾ranus querens utilitatẽ ꝓ¬
priami ¶ Octauo decet uerum regem
adeo honorare ut putetur nõ sic ho¬
uoratos eẽ a ciunb ꝓpriis si uit̾ ipõs
existerent qd̃ tẏrãni uõ faciunt uã
sapiences ⁊ bonos ut infra patebit nõ
honorant s sꝑuunt. ¶Nono deret
uerum regem ꝑ usurpationẽ. ⁊ ĩ uilli¬
ciam nõ dilatare suum dñium. nã
ut dicitur in poł. durabilius ẽ regna¬
re suꝑ paucos qmͣ suꝑ multos qd̃
maxime uerum. si hiꝰ multituda ciin¬

Expanded text:
aspiciantur esse in commensationibus, et ebrietatibus, et in conviviis affluentibus: non tamen sic se habere deberent. dato enim quod temperamento carerent ne contemnantur a populis, non deberent suam intemperantiam ostendere: laudatur enim sobrietas et temperantia, vituperatur autem avaritia et gulositas. Septimo decet verum regem ornare et munire civitates et castra existentia in regno, ut appareat magis esse procurator communis boni, quam tyrannus quaerens utilitatem propriam. Octavo decet verum regem adeo honorare, ut putetur non sic honoratos esse a civibus propriis, si inter ipsos existerent. quod tyranni non faciunt: nam sapientes et bonos, ut infra patebit, non honorant, sed perimunt. Nono decet verum regem per usurpationem et iniustitiam non dilatare suum dominium. Nam ut dicitur Polit. durabilius est regnare super paucos, quam super multos. Quod maxime verum
Abbreviated transcription (Latin):
ste tenebat increpatus camẽ tamẽ¬
fuit ab uxore dicence qd̃ uerecun dan
deleret qd̾ minus regnũ diuntteret
filiis qmͣ accepiss a patre. Rudit
rex ille qd si dimitrebat ununs regͣ
⁊ duituruiũ tempore. fẜ̾rãm aucẽ
hoc nõ facunt. nã licet semꝑ se si¬
mulent iuste agere tamen in ml̾ts
suũ dñium inilte ampliant ⁊ ali¬
oꝵ haeditaces sine rõne usu pant.¬
¶ Decimo ⁊ ultuno decet uaros reges
lene se hrẽ crͣ duima. ppłs eĩ ut recitat

Expanded text:
ste tenebat: increpatus ab uxore dicente, quod verecundari deberet, quia minus regnum dimitteret filiis, quam accepisset a patre, respondit rex ille, quod si dimittebat eis minus et diuturnius tempore. Tyranni autem hoc non faciunt; nam licet semper se simulent iuste agere, tamen in multis suum dominium iniuste ampliant, et aliorum haereditates sine ratione usurpant. Decimo et ultimo decet veros reges bene se habere circa divina. Populus enim ut recitat
Abbreviated transcription (Latin):
bene se ht̃ illa decein uarrare ꝑ sui¬
gula. ¶ Est antẽ prunina qd̾ spec-¬
stat ad uerum regem facere ut ꝓ-
ditus studeat expendere ra bomim
coẽ uel in lonum regin. tyrãm uer
heor sunulant facere nõ taineu fa¬
aunt. s ut ait ph̾s eos tribuunt
meretricib. ⁊ adulatorib ⁊ aliis ꝑso¬
uis mutilib ¶ Sodo̾ spoctat ad uee¬
rectum rectorem regin nõ solum ued

Expanded text:
bene se habet illa decem narrare per singula. Est autem primum quod spectat ad verum regem facere, ut maditus studeat expendere in bonum commune, vel in bonum regni: tyranni vero hoc simulant facere, non tamen faciunt: sed ut ait Philosophus eos tribuunt meretricibus, et adulatoribus et aliis personis inutilibus. Secundo spectat ad rectum rectorem regni non solu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc meliorẽ aliam rõm addicere di¬
centes qd̾ si rex hãt amicumr deũ
dunna ꝓnidencia cui oĩs sunt nota
⁊ elus potencia cui nichil potest re¬
sistere continget cum ut expediat
suc saluti semper in sius actib ꝓs¬
peran. ĩmo ꝓpcer sauctitarẽ regis
multociens deus multa bona cõ¬
fert gñtib in ipõ regno. ¶ ulcimo
aucẽ dixmus qd̾ dacet regram ma¬
iestacẽ bene se hr̃e ccͣ diuina qr hor

Expanded text:
re dicentes quod si rex habeat amicum Deum divina providentia cui omnia sunt nota, et eius potentia cui nihil potest resistere, continget eum ut expedit suae saluti semper in suis actibus prosperari. Immo propter sanctitatem regis, multoties Deus multa bona confert existentibus in ipso regno. Ultimo autem diximus quod decet regiam maiestatem bene se habe
Abbreviated transcription (Latin):
sedtiones mouerent in regno ant
restor regui aut ciuitatis. tyrauus aut̾
non sic se ht s corde elatus alios cõ¬
conuiuste uec aliis sunt beniuole.
¶ Sexto decet uerum regem cr̃ mod̾a¬
cum in cibis ⁊ uenereis ue a suis¬
sb̃ditis h̃atur in contemptu. uã ut
sobrius s qui ebrius. tyrãm autẽ ħ
nõ faciunt. nam cum nõ intendãt
in abs frenofruuntur uoluptatib
illis. ¶Ĩmo qd̾ peius ẽ ut uarrat

Expanded text:
ones moverent in regno aut rector regni aut civitatis. Tyrannus autem non sic se habet, sed corde elatus alios conconiunctae aliis sunt benivolae. . Sexto decet verum regem esse moderatum in cibis, et venereis, ne a subditis habeatur in contemptu: nam ut sobrius, sed qui ebrius. tyranni autem hoc non faciunt: nam cum non intendant ni absque fraeno fruuntur voluptatibus illis. Immo quod peius est ut narrat
Abbreviated transcription (Latin):
uin qiͣ eĩ nichil eẽt uitare inc̾ĩora
pericula ꝯpestat igatur ad regis ad¬
regis officium sic sollicitari ocͣ cim¬
ut possit hostiun raluẽ ꝓhibeit. qͦ¬
modo hoc antẽ fĩ hãt int̾cia ꝑ te hꝰ¬

Expanded text:
um: quasi enim nihil esset vitare interiora um: quasi enim nihil esset vitare interiora pericula. spectat igitur ad regis officium sic solicitari circa civut possint hostium rabiem prohibere. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
qr qd̾ m se ipĩs durare nõ possunt uã¬
liter appecunt ꝓpetuar in suis filiis
siune sint naͣles sine adoptiui. Uidt᷑
eĩ hoĩ qłͣ post morcẽ uniere si eo dare¬
dence ẜ suam istitutionem alt̾ ui
hcreditacẽ sucredat. Ualde ergo tur¬
ban põt transquillus status ⁊ pax
cuntatis ⁊ funs incencus in uica po¬
litica si reges ⁊ pͥncipes non sollicitẽt᷑
qualit̾ postanores sicredant in here¬
ditacẽ pͥoꝵ. remnouere igitur unum
maxime ꝓhilutiuũ bonam uitam
politicamꝰ ẽ beuc or dinare quõ here¬
ditatẽ decedentium ꝑneniant ad
posteros. ¶adũ status transquillus
cuntatis ⁊ regui aliqũ impedi tur
ex ꝑn̾sitare ciuiũ. sint el aliqui adõ
ꝑu̾si uc semꝑ ueluit alios molestare
sollcitarugitur delent reges ⁊ pͥnci¬
pes ue impediacur par regni. ⁊ ut
extunineutur malefici ł corugant᷑
delinquentes. ¶tcium hiꝰ impedimẽ¬
tum siuĩt onginẽ &x malicia hosti¬

Expanded text:
quod quia in seipsis durare non possunt, natquod quia in seipsis durare non possunt, naturaliter appetunt in suis filiis sine sint naturales sine adoptivi. Videtur enim homini quasi post mortem vivere, si eo decedente secundum suam institutionem alius in haereditatem succedat. Valde ergo turbari potest tranquillus status et pax civitatis et finis intentus in politica, si reges et principes non solicitentur qualiter posteriores succedant in haereditatem priorum: removere igitur unum maxime prohibentium bonam vitam politicam, est bene ordinare quomodo haereditates decedentium perveniant ad posteros. Secundo, status tranquilius civitatis et regni aliquando impeditur ex perversitate civium: sunt enim aliqui adeo perversi ut semper velint alios molestare. solicitari ergo debent reges et princeps ne impediatur pax regni ut exterminentur malefici, et corrigantur delinquentes. Tertium huiusmodi impeditivum sumit originem ex malitia hosti
Abbreviated transcription (Latin):
tat igitur ad restorẽ regnii ordiuare
suos sb̾ditos ad u̾cutes. ¶ trio ad
coustquendum finẽ qui incendatur
in uita politica organice desi̾riunt
res extĩores. Peret argo reges ⁊ pͥnci¬
pes sic regere ciuitates ⁊ regna ut
sibi sb̃iati hũndent reb extĩorib ꝓ
ut desi̾nunt ad lene uiucre. ⁊ ad con¬
soquen dum finẽ incentum in uita
politica. hoc autẽ quõ fieri possit ⁊
quõ ordinanda sit cuntas ut in
ca repenri ualeant que desinunt
ad sufficienciam uite. licet ꝑ prore¬
dentia sit aliqualit̾ maifestu
carius tamen infra dicetur ¶uiso
qd̾ spectat ad regis officium solliti¬
tai qcͣ ea ꝑ que possit ppłs conseqͥ
fiunem icentum Restat oñdere quõ
spestet ⁊ ad reges ⁊ pͥncipes hiꝰ ꝓhilẽ¬
bencia remouere que ⁊̃ tria suit qͦꝵ
unuui qiͣ siñt onginem ex uatura.
aliud uero ex ꝑu̾sitate cunum. t̾ciũ
quidẽ ex maluolentia hostium ¶p¬
inuru sit pz nam hoĩes ni se ip̃cs sũt
naturalit̾ corruptibi les. Inde ẽ ergo

Expanded text:
torem regni ordinare suos subditos ad virtutes. Tertio ad consequendum finem qui intenditur in vita politica, organice deserviunt res exteriores. Decet ergo reges et principes sic regere civitates et regna, ut sibi subiecti abundent rebus exterioribus ut deserviunt ad bene vivere, et ad consequendum finem intentum in vita politica. Hoc autem quomodo fieri possit, et quomodo ordinanda sit civitas ut in ea reperiri valeant quae deserviunt ad sufficientiam vitae: licet per praecedentia sit aliqualiter manifestum, clarius tamen infra dicetur. Viso quod spectat ad regis officium solicitari circa ea per quae possit populus consequi finem intentum: restat ostendere, quomodo spectat ad reges et principes huiusmodi prohibentia removere. Quae etiam tria sunt, quorum unum quasi sumit originem ex natura, aliud vero ex perversitate civium, tertium quidem ex malevolentia hostium. Primum sic patet, nam homines in seipsis sunt naturaliter corruptibiles: inde est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
diciane acopiat ne erpn exñtes ĩ
regno sit tenebris ignorancie
inuoluci spectat ad reges ⁊ pͥncin
ualde ẽẽ sollicitos de studio litre¬
raꝵ q̃mo ut infra patebit si dña¬
tor regmi nõ ꝓmoneat studium
⁊ nõ uelit silu sb̃iectos eẽ sci entes
uõ ẽ rex s tyranus. ¶ Sodõ ad con

Expanded text:
 ne ergo existentes in regno sint tenebris ignorantiae involuti, spectat ad reges et principes valde esse solicitos de studio litterarum. Immo ut infra patebit si dominator regni non promoveat studium, et non velit sibi subditos esse scientes, non est rex, sed tyrannus.
Abbreviated transcription (Latin):
possit coustiim faiem initentum.
dem ip̃am d in fiurem dirigere ¶ẽ¬
a uero ꝑ que dest̾iiunt ut ppłs por¬
sic coustqui finem iutentum ⁊
bent uiuere sunt tria uideliret uir¬
tuces scĩa. ⁊ bona exteriora. d igitur
rex sollicitari ut in regno suo uige¬
ac studinm litteraꝵ. ⁊ ut ib sint

Expanded text:
possit consequi finem intentum. tem ipsam debet in finem dirigere. Ea vero quae deserviunt ut populus possit consequi finem intentum et bene vivere, sunt tria. videlicet, virtutes, scientia, et bona exteriora. Debet igitur rex solicitari ut in suo regno vigeat st
Abbreviated transcription (Latin):
gencẽ sili cõmissam uult debite
gubnare ⁊ stur desiderat qd̃ sit eius
officium diligenter cunsiderare d in
nͣalib reb nã si natura tota admĩ¬
stratur ꝑ ip̃in deum qui ẽ pͥnceps sũ¬
mus ⁊ nex regum a quo restissime re¬
gitur tota uniu̾sa natura quare a
regunne qd̃ uidemus in naturali¬
b dcritrar d regimet qd̃ tradendũ
C i arce de regunne regum ẽ ei ars¬

Expanded text:
m sibi commissam vult debite gubernare, et scire desiderat quod sit eius officium: diligenter considerare debet in naturalibus rebus. Nam si natura tota administratur per ipsum Deum, qui est princeps summus, et rex regum, a quo rectissime regitur universa tota natura: quare a regimine, quod videmus in naturalibus, derivari debet regimen, quod trahendum est in arte de regimine regum; e
Abbreviated transcription (Latin):
dat rebz ea ꝑ que possunt consequi
finẽ suum. ẜo dat cis ea ꝑ que pos¬
sunt ꝓhilrucis remoucre. tc̾io res
ipẽ ꝓ hiꝰ collata naturalit̾ tendut
in suos t̾minos siue in slios sines
ut natura dat igi leuitatẽ ꝑ ꝙͣ
potest cendere sarsuinpnũ dat ei
calorem ꝑ quem agit ⁊ resistit cõ¬
trariis. cc̾io ignns ꝑ ea que accepit
a uacura uaͣlit̾ tendat sursum. er¬
go ad hoc qd̾ regunen sit bonuin ⁊
naͣle tua rauinutur. pͥmo ut ppłs
taliter disponacur ⁊ ordang̃tur ut
possit constqui fiem intentum.
da in signum aliqd̾ ꝯd̾ pͥmo esfici¬
cur resta ut possit inelins in signũ
tendar Gadõ esficitur pẽnata ut me¬
lius aerẽ scuidat ut ꝓhireatur cendẽ
in ip̃m signum. tt̾io a sapitance
sagitratur ⁊ darigitur. in sign inn
intentũ ¶ Rex igicur ⁊ quilib dure¬
dcor ppłĩ ẽ qrͣ sugittator quidã ppłs

Expanded text:
possunt consequi finem suum. Secundo dat eis ea per quae possunt prohibentia removere. Tertio per huiusmodi collata naturaliter intendunt in suos fines sive in suos terminos. Ut natura dat igni levitatem, per quam potest tendere sursum. Secundo dat ei calorem, per quem agit et resistit contrariis. Tertio ignis per ea quae accepit a natura, naturaliter tendit sursum. Ergo ad hoc quod regimen sit bonum et naturale, tria requiruntur. Primo, ut populus taliter disponatur et ordinetur, ut posda in signum aliquod: quia primo efficitur recta, ut possit melius in finem tendere: secundo efficitur pennata, ut melius aerem scindat ne prohibeatur tendere in ipsum signum: tertio a sagittante sagittatur et dirigitur in signum intentum. rex igitur et quilibet director populi, est quasi sagittator quidam: populus
Abbreviated transcription (Latin):
cõuussus hãt per que possit finetn
consequi ⁊ quõ debeant ꝓhibencia
retnonere. Restat oũdere quõ cos
debeant in fiuem debitum dirigẽ.
hec etiam tria sinit. uam pͥmo omi¬
issa sunt supplenda ut si ui deunt
aliquid deesse ad bomim regunẽ
runtatis illud ẽ supplendum hat
antem fien potest ꝑ consilui sapi¬
entum dequa infra dicetur. scdd̃
boue ordinationes. ⁊ bona mllituta¬
sunt obsu̾anda. tt̾io lene oꝑautes
⁊ maxime facientes ea ꝑ que resus¬
tat cõe honum sunt remunerã di
⁊ preunandi nain licet ounssa su¬
pplere. ⁊ bene ordiuata consu̾are mł¬
tum aesinat ut ppłs reste dirigat᷑
in fuiem maxi me tamen desu̾ire

Expanded text:
ssus habeat per quae possit finem consequi, et quomodo debeant prohibentia removere: restat ostendere quomodo eos debeant in finem dirigere. haec etiam tria sunt. Nam primo commissa sunt supplenda: ut si viderint aliquid decesse ad bonum regimen civitatis, illud est supplendum: hoc autem fieri potest per consilium sapientum, de quo infra dicetur. Secundo, bonae ordinationes, et bona se observanda. Tertio, bene operantes et maxime facientes ea per quae resultat commune bonum, sunt remunerandi et praemiandi: nam licet commissa supplere, et bene ordinata conservare, multum deserviat ut populus recte dirigatur in finem, maxime tamen deservire
Abbreviated transcription (Latin):
apud omues licet nõ eodem uo¬
cabulo nom mentur. s statuta
ppłi. ⁊ pacta cuuum. ⁊ edista pͥn¬
cipum nõ sunt eadem apud õs.
traditur quinto ctħ̾. ubiq eã¬
dau ht̃ potentiam s positauim
ex pͥuoquo antequiͣ sit statutũ
nicħ differt eẽ sit uł alicer. po¬
stqmͣ aucẽ ẽ editum icqut
quare nuun naturali oportut sr̃¬
ad dere positiuũ ẽ qr multa sũt
sic iusta naturaliter sicut uatu¬
rale t̃ homini lequi hẽmus cĩ
naturalem impetum ⁊ natura¬
lem intlinationem ut lequa

Expanded text:
omnes; licet non eodem vocabulo nominentur. Sed statuta populi, et pacta civium, et edicta principum non sunt eadem apud omnestraditur 5. Ethicor. ubique eandem habet potentiam. sed positivum ex principio antequam sic statutum, nihil differt esse sic vel aliter, postquam autem est editum incipit quare iuri naturali oportuit superaddere positivum, est: quia multa sunt sic iusta naturaliter, sicut est naturale homini loqui: habemus enim naturalem impetum et naturalem inclinationem ut
Abbreviated transcription (Latin):
litas peccantis. decimum sb̾iectio de¬
liuquentis. ¶pͥmo ẽ ip̃a natura hu¬
maua clamat ꝓ clemeucia deliq̃ntis
uã cum natura humaua de se sit de¬
testabilis ⁊ mutabulis. ⁊ ꝓua ad
malum si contingat ali quem delĩ¬
quere. infirmitas uature supplitat
pyelies ẽ indulgere huuianis. dr᷑ eĩ

Expanded text:
ecto delinquentis. Primo enim ipsa natura humana clamat pro clementia delinquentis. nam cum natura humana de se sit debilis, et mutabilis, et prona ad malum, si contingat aliquem delinquere, infirmitas naturae supplicat piikis est indulgere
Abbreviated transcription (Latin):
portuit ip̃m scribi in aliqua extio¬
ri sb̾a tam nacurale qmͣ positiuũ
naturale tamen nõ sic indiget uͭ
stri. uatur sicut positurum. nam
sic potest a memoria recedere sicut
illud. ¶ Sodã differencia qr ins na¬
turale ẽ idẽ apud om̃s. ⁊ dõ daritꝰ¬

Expanded text:
ue ius scribi in aliqua exteriori substantia tam naturale quam positivum: naturale tamen non sic indiget ut scribatur sicut positivum, nam non sic potest a memoria recedere sicut illud. Secunda differentia est, quia ius naturale est idem apud omnes, ideo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
dustriam homiuum adunuientũ
presuppoinit tus naturale si cut
ea que sunt artis presupponunt¬
ca que sunt nature quare si ꝰ
naturale dictat fures ⁊ malefi¬
cos eẽ puniendos hoc p̾supponẽd
ius positiuũ procedit ultius de¬
terminans qua pena sunt talia
puuiendi. ¶ hoc uiso qnͣtum ad

Expanded text:
tum praesupponit ius naturale, sicut ea quae sunt artis praesupponunt quae sunt naturae. Quare si ius naturale dictat fures et maleficos ese puniendos, hoc praesupponens ius positivum procedit ulteterminans qua poena sint talia punienda. Ho
Abbreviated transcription (Latin):
bis datum eẽ a natura ¶ sicut
sic fures punire nõ pati malesi¬
cos uiuere. ⁊ cetera hiꝰ sunt de
uire naturali qr hec et̃ fienda
distat rõnaturalis ⁊ hẽmius na¬
turalem impetum ut hec fiant
singunt eĩ ista ex ip̃a natura
rei. uaturale ẽ eĩ qd̃ exponatur
pcriculo lonum ꝑtis pro saluce
lom totius ut qd̃ abscidatur
inembrutu puttidun ne pereat
tocum corpus. sic qr flir ⁊ male¬
ficus. ⁊ quilib malefrõr turbat
pacem cuiium insidiatur cõĩ bo
no ¶dõ ius naturale exigit ut
⁊ ne impediacur cõe bonũ. niatu¬
rale ẽ ergo talia puiure s ea pu¬
nire sic uł sic ẽ positum ⁊ ad
placitum ¶dõ apud omnes uolẽ¬
tes cunliter auuere malesicia
prmunitur s nõ apud ormuies e¬
adem maleficia corriguntur eisdẽ
penis. ¶ulu cuꝑpo t̾minatur ins
naturale ibi incipit orir ius po¬
sitiũ. qr semꝑ que sunt ꝑ artẽ
hominũ ad inuenta fudantur
in hiis que sunt tradita a natu¬

Expanded text:
bis ese datum a natura. Sicut adplacitum. Sic, fures punire, non pati maleficos vivere, et cetera huiusmodi sunt, de iure naturali, quia haec esse fienda dictat ratio naturalis, et habemus naturalem impetum ut haec fiant. surgunt enim ista ex ipsa natura rei, naturale est enim quod exponatur periculo bonum partis pro salute boni totius, ut quod abscindatur membrum putridum, ne pereat totum corpus: sic, quia fur et maleficus, et quilibet malefactor turbat pacem civium insidiantur communi bono, ideo naturale ius exigit ut et ne impediatur commune bonum. naturale est ergo talia punire. Sed ea punire sic, vel sic, est positivum et ad placitum. Ideo apud omnes volentes civiliter vivere maleficia puniuntur, sed non apud omnes eadem maleficia corriguntur eisdem poenis. Ubi ergo terminatur ius naturale, ibi incipit oriri ius positivum: quia semper quae sunt per artem hominum adinventa fundantur in his quae tradita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ad iuuentum. ⁊ qr sit se offert ĩ¬
tellectu nrõ naturales leges ⁊
qd̃ ẽ de naturali uire simplicit᷑
dicitur eẽ scriptum in cordib nrĩs
nam gentes que legem nõ hũt
naturalicer ea que legis sunt fa¬
ciunt. ⁊ oñdunt opus legis scrip¬
tum ni cordib eoꝵ. ius uerr po

Expanded text:
adinventum. Et quia sic se offerunt intellectui nostro naturales leges, quod est de iure naturali simpliciter dicitur esse scriptum in cordibus nostris. nam gentes quae legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt faciunt, et ostendunt opus legis scriptum in cordib
Abbreviated transcription (Latin):
s ox ignomima uł ex infoitunio de
ad clamcrciam declinare. Idõ dicitur
pͥmo reth̾. qd̃ uidicans d aspicere.
non ad actionẽ s ad elcstianẽ. ¶ En¬
delinquit multa bona opera pͥus fe¬
cit. d arꝑoo uidex nõ ita respitere ad
ꝑtẽ ut ad hoc ꝑticulare negotium
in quo deliquit sicut ad totum ut
situt ad multa bona opera que pͥus
feit ido̾ dititur pͥmo reth. qd̾ iudi¬

Expanded text:
x ignorantia, vel ex infortunio, debet x ignorantia, vel ex infortunio, debet ad clementiam declinare. ideo dicitur I. Rhet. quod iudicans debet aspicere non ad actionem, sed ad electionem. Quin qui nunc deliquit multa bona opera prius fecit: debet ergo iudex non ita respicere ad partem ut ad hoc particulare negocium in quo delinquunt, sicut ad totum ut sicut ad multa bona opera quae prius fecit: ideo dicitur I. Rhetor. quod iudi