comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio erat uerbũ ⁊⁊ uerbũ erat
apud deũ.⁊ ds̃ erat uerbũ: nsi
trãscendisset oĩa que sũt facta per
altus: quã sc̃s int̾ illos montes qͥ
susceper̃ pacẽ ppło dei. ut possent¬
Forte de ipsis montibꝰ ẽ iohes: de qͥbꝰ
paulo ante cantauimꝰ. Leuaui ocdos
meos in montes: unde ueniet au¬
xciliũ mͥ. Ergo frs mei si uultis in¬
telligere. leuate ocłos in istũ mon
tẽ  id ẽ erigite uos ad eugłistã: eri¬
gite uos ad eiꝰ sensũ. Sed qͥa montes
isti pacẽ suscipiũt. nõ potest autẽ
in pace eẽ qͥ spẽ ponit in homine
nolite sic erigere ocłos in montẽ:
ut putetis in homine spẽ urãm ẽẽ
collocandã ꝙ sic dicite. leuaui ocłos
meos ad montes unde ueniet auxihũ
mͥ: ut statĩ subiungatis. Auxilium
meũ a dnõ: qͥ fec̾ celũ ⁊ terrã. Ergo
leuemꝰ ocłos in montes: unde ueniat
auxiliũ nobis. E tam̃ nõ ipsi mon¬
tes sũt: in qͥbꝰ spes nrã ponenda est.
Accipuĩt enĩ montes qͦd nobis minis¬

Expanded text:
rbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; nisi transcendisset omnia quae sunt facta per altus inter illos montes qui susceperunt pacem populo Dei, ut forte de ipsis montibus est Joannes, de quibus paulo ante cantavimus, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Ergo, fratres mei, si vultis intelligeretum; id est, erigite vos ad Evangelistam, erigite vos ad ejus sensum. Sed quia montes isti pacem suscipiunt, non potest autem esse in pace, qui spem ponit in homine; nolite sic erigere oculos in montem, ut putetis in homine spem vestram esse collocandam; et sic dicite, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi, ut statim subjungatis, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram . Ergo levemus oculos in montes, unde veniet auxilium nobis: et tamen non ipsi montes sunt, in quibus spes nostra ponenda est; accipiunt enim montes quod nobis minis
Abbreviated transcription (Latin):
sic ẽꝰ. mutari nõ potest. Hoc ẽ: ds̃ est.
Qd̃ nom̃ suũ dix̃ famulo suo moẏsi.
Ego sũ qͥ sũ. Et misit me qͥ est. Quis gͦ
hoc capiat: Cũ uideatis omĩa mortalia
mutabilia: cũ uideatis nõ solũ corpora
uariari ꝑ qualitates. nascendo. crescen-¬
do. deficiendo. moriendo: sed etiã ipsas
anmas ꝑ affectũ huersaꝵ uolunta¬
tũ distendi atq discindi: cũ uideatis
homines ⁊ ꝑcipere posse sapientiã se
se illiꝰ luci ⁊ calori admouerint. et
amittere posse sapientiã si inde malo
affectu recesserint: cũ uideatis gͦ ista
ẽẽ omĩa mutabilia: qͥd ẽ qͦd est. nisi
qͦd trãscendit omĩa que sic sũt ut nõ

Expanded text:
sic est; mutari non potest: hoc est est. Quod nomen suum dixit famulo suo Moysi: Ego sum qui sum; et, Misit me qui est . Quis ergo hoc capiet, cum videatis omnia mortalia mutabilia; cum videatis non solum corpora variari per qualitates, nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia; quid est quod est, nisi quod transcendit omnia quae sic
Abbreviated transcription (Latin):
tores. arrianꝰ ⁊ sabellianꝰ. Nã ego et
pat̾ unũ sumꝰ. Nõ dixit. ego ⁊ pat̃
unũ sũ: sed ego ⁊ pat̾ unũ sumꝰ.
Quod dico unũ. audiat arrianꝰ: quod
dico sumꝰ. audiat sabellianꝰ. Nõ diui¬
dat arrianꝰ unũ: nõ deleat sabelli-¬
anꝰ sumꝰ : sed ambo ueniant. ⁊ sint
pat̾ unũ sumꝰ. Ergo si pat̾ ⁊ filiꝰ unũ

Expanded text:
Sabellianus. Nam Ego et Pater unum sumus. Non dixit, Ego et Pater unum sum, sed ego et Pater unum sumus. Quod dico unum, audiat Arianus; quod dico sumus, audiat Sabellianus. Non dividat Arianus unum, non deleat Sabellianus sumus, sed ambo veniant, et sint Pater unum sumus. Ergo s
Abbreviated transcription (Latin):
tre ⁊ filio qͦd potuimꝰ. ⁊ qͣntũ potuimꝰ:
si tam̃ aliqͥd digne potuimꝰ. De spũ
sc̃õ tacuimꝰ: seo nõ eũ separauimus.
Quncqͥd enĩ de patre ⁊ filio diximꝰ:
etiã de spũ scõ diximꝰ. Est enĩ in
illis ⁊ cũ illis equalis ⁊ unꝰ: nõ minor
aut terciꝰ ds̃. Quid adhuc dicã fati¬
tre ⁊ filio. eteruitate. substantia. uel

Expanded text:
tre et Filio quod potuimus, et quantum potuimus, si tamen aliquid digne potuimus, de Spiritu sancto tacuimus, sed non eum separavimus. Quidquid enim de Patre et Filio diximus, etiam de Spiritu sancto diximus. Est enim in illis et cum illis aequalis, unus non minor aut tertius Deus. Quid adhuc dicam fatitre et Filio, aeternitate, et subst
Abbreviated transcription (Latin):
nam̃ti occurrit. quocũq radiaue¬
rit mundare potest:: ipse pollui
nõ potest : Stulte. unde sordes in
uirgine matre: ubi nõ est concii
bitus cũ homine patre : Ande sor-¬
des in ea : que nec concipiendo libi¬
dinẽ. nec piriendo est passa dolorẽ :
Unde sordes in domo ad quã nullus
habitator accessit: sed solus ad eã
fabricator eiꝰ ⁊ dñs uenit : Uestem
ea quã sic̃ inuenit clausam reliqͥt.
Sicut ille natꝰ solus est inter mortu¬
os liber: sic istiꝰ ex qua natus est
matris pudor solus est integer. Eua
inobediens meruit penãꝰ. maria obe¬
diens consecutaᷤ grãm. Illa gustan
do ꝓhibitũ maledicta. hec creden¬
do angło benedicta. Ita nobis mor

Expanded text:
natū occurrit? Quocunque radiauenatū occurrit? Quocunque radiauerit, mundare potest, ipse pollui non potest. Stulte, vnde sordes in Virbitus cum homine patre? Unde sordes in ea quae nec concipiendo libidinem, nec pariendo est passa dolorem? Unde sordes in domo, ad quam nullus hospes accessit, sed solus ad eam fabricator Dominus venit, vestem eamque sicut invenit clausam reliquit? Sicut ille natus est solus inter mortuos liber, sic istius ex qua natus est, matris pudor solus permansit integer. Eua inobediens meruit pœnam, Maria obediens consequuta est gratiam. Illa gustans prohibitum, maledicta fuit. Hæc credens Angelo est benedicta. Illa nobis mort
Abbreviated transcription (Latin):
Qui eratꝰ. factꝰ est. Quid erat: qͥd
factus est: Uerbũ erat. caro factũ
tus ẽ. Ds̃ erat. homo factꝰ est. Sus¬
cepit humanitatẽ: nõ amisit diui¬
nitatẽ. Factus ẽ humilis: mansit
sublimis. Natus ẽ homo: nõ des¬
titit eẽ ds̃. Natꝰ est paruulus. la¬
tens magnꝰ. Qui libenter amplecti¬
tur der̃ natũ: nõ abhorret uirgi¬
nis partũ. Dicit tibi ds̃ creator ho¬
minis: filus hominis. Quid ẽ qͦd
te ꝑmouet in mea natiuitate:¬
Ohomo. nõ sũ libidinis conceptus
cupiditate. Ego matrẽ de qua
nascerer feci. ego uiã meo itineri
p̃paraui atq mundau. Hanc quã
despicis manichee. mat̾ est mea.
sed manu fabricata ẽ mea. Si potui
fatigari cũ eã facerẽ: potui inqui¬
nari cũ ex ea nascerer. Sicuti tran¬
situ meo illiꝰ nõ est corrrupta uir-¬
culata maiestas. Si solis raduis clo¬
acaꝵ sordes ficcare nouit. eisq inqͥ¬
nari nõ nouit: quantomagis splen-¬
dor lucis eterne in quo nichil inqui¬

Expanded text:
qui erat, et factus est, quid erat, aut quid factus est? Verbum erat: caro factus tus est? Deus erat, homo factus est. Suscepit humanitatem, non amisit deitatem. Factus humilis, mansit sublimis. Natus est homo, non destitit esse Deus. Natus est paruulus, latens magnus. Qui libenter amplectitur Deum natum, non horret Virginis partum. Dicit Deus creator hominis, filius hominis. Quid est quod te permouet in mea Natiuitate? Non sum libidinis conceptus cupiditate, ego Matrem de qua nascerer, feci: ego viam meo itineri præparaui atque mundaui. Hanc quam despicis Manichæe, mater est mea, sed manu fabricata est mea. Si potui inquinari cum eā facerem: potui inquinari cum ex ea nascerer. Sicut trāsitu meo illius non est corrupta virculata maiestas. Si solis radius cloacæ sordes exsiccare nouit, inquinari non nouit, quantomagis splendor lucis æternæ, in quo nihil inqui
Abbreviated transcription (Latin):
in flãma ignis de rubo: ⁊ uidit
qm̃ rubus ardebat igni: rubus
aũt non cremabat᷑. Et dixit mo¬
ẏses. Transiens uidebo hoc gran¬
de uisũ. cur utiq nõ cremetur ru¬
cedit uidere: uocauit eũ dñs de¬
R sequit᷑ dicens. Moyses. moyses:
dñs. Ne accesseris huc: nisi solue¬
ris calciamentũ de pedibꝰ tuis.
Locus enĩ in qͦ stas. terra scã est.¬
sũ ds̃ patrũ tuoꝵ ds̃ abraham.¬

Expanded text:
in flamma ignis de rubo: et uidit, quoniam rubus ardebat igni, rubus autem non cremabatur. et dixit Moyses: transiens uidebo hoc grande uisum, cur utique non crematur rucedit uidere, uocauit eum Drubo dicens: Moyses, Moyses. xit: ne accesseris huc nisi solueris calciamentum de pedibus tuis. locus enim, in quo stas, terra sanctsu
Abbreviated transcription (Latin):
mini: quo singulis que norũt re¬
ferentibꝰ. congrua dignaq tanti
nominis relatio compleatur. Dis¬
ponebã itaq post lectionẽ litteraꝵ
urãꝵ aliqͦs ad me monachos inui¬
iare: ⁊ maxime eos qͥ crebro ad
eũ ire consuer̾: ut pleniꝰ aliqͥd ad¬
discens. munera uobis mazora trans¬
mitterẽ. Sed qm̃ ⁊ nauigationis
que ⁊ ipse nouerã. frequent̃ enĩ
eũ uisitaui ⁊ que ab eo didici qͥ
ad prebendrĩ ei aquã nõ paululũ
tẽporis cũ eodẽ fecitꝰ. dilectioni urẽ
indicare ꝓperaui : utrobiq curã
ueritatis habens: ut neq plus aliqͥs
audiens. miraculoꝵ congestionẽ
nõ credat: nec rursus meritis
eiꝰ inferiora cognoscens: nõ putet
dignũ ẽẽ miraculo tanti nomi¬
nis uirum.

Expanded text:
mini, quo, singulis quae norunt remini, quo, singulis quae norunt referentibus, congrua dignaque tanti nominis relatio compleatur. Disponebam itaque post lectionem litterarum vestrarum aliquos ad me monachos invitare, et maxime eos qui crebro ad eum ire consueverant, ut plenius aliquid addiscens, munera vobis majora transmitterem. Sed quoniam et navigationis quae et ipse noveram frequenter enim eum visitavi et quae ab eo didici, qui ad praebendam ei aquam non paululum temporis cum eo fecit, dilectioni vestrae indicare properavi: utrobique curam veritatis habens, ut neque plus aliquis audiens, miraculorum congestionem non credat, nec rursum meritis ejus inferiora cognoscens, non putet dignum esse miraculo pro tanti nominis viro.
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃iouM fr̃s mistis cer-¬
tam̃ aut equari egypti
monachis. aut suꝑare
apud uos iã plura sũt monasteria
monachoꝵ quoq nom̃ ẽ celebre. et
hanc uoluntatẽ urãm iuste quisq
mirabit᷑. Orantibꝰq uobis optatũ ds̃
tribuet effectũ. Qm̃ gͥ exegistis a me
ut uobis scriberẽ de conuersatione
uite. ⁊ si uera fuerint ea que de ipso
fama disꝑsit: ut ad eiꝰ emulationẽ
atq exemplũ uos instituere possitis:
magna cũ leticia suscepi ur̃e cari¬
tatis imꝑiũ. R mͥ enĩ ingens lucrũ
ẽ atq utilitas hoc ipsũ qͦd recordor
antonii.⁊ uos cũ admiratione au¬
dientes. scio eiꝰ ꝓpositũ cuꝑe sectari.
ꝑfecta ẽ siquidẽ ad uirtutẽ uia.an¬
toniꝰ scire qͥs fuerit. Ergo ut breuit᷑
dicã.⁊ omnibꝰ que de eo referentũ
qͥa nõ ambigo nec eos omĩa potu-¬
isse cognoscere: cũ ⁊ ego exoratus
significauero: nõ equalia sim eiꝰ
meritis narraturus. Sed ⁊ uos om̃s
hinc nauigantes sollicite ꝑcũcta¬

Expanded text:
ptimum, fratres, iniistis certamen; aut aequari Aegypti monachis, aut superarapud vos jam plurima sunt monasteria; monachorum quoque nomen est celebre; et hanc voluntatem vestram juste quisque mirabitur; orantibusque vobis optatum Deus tribuet effectum. Quoniam igitur exegistis a me ut vobis scriberem de conversatione vitae, et si vera sint ea quae de ipso fama dispersit, ut ad ejus aemulationem atque exemplum vos instituere possitis, magna cum laetitia suscepi vestrae charitatis imperium. Etenim mihi ingens lucrum est atque utilitas hoc ipsum quod recordor Antonii , et vos cum admiratione audientes, scio ejus propositum cupere sectari: perfecta est siquidem ad virtutem via, Antonium scire quis fuerit. Ergo ut breviter dicam, et omnibus, quae de eo referentiuma non ambigo nec eos omnia potuisse 36 cognoscere, cum et ego rogatus significavero, non aequalia sim ejus meritis narraturus. Sed et vos omnes hinc navigantes studiose perconta
Abbreviated transcription (Latin):
etiã in uiciis pares animi. ⁊ simi¬
litudo desiderioꝵ. equalitatẽ gig¬
nit affectuũ. Ac si quidã forsitan
repperiant᷑ quibꝰ praua ⁊ inhones¬
ta nõ placent:. quiq illicitas consen¬
siones a federe sue caritatis exclu¬
dant : tam̃ etiã tales si uel udei
sint. uel heretici. uel pagani.: nõ
de amicicia dei. sed de pace sunt
mundi. Pax aut̃ spiritaliũ ⁊ catho¬
licoꝵ a suꝑnis ueniens ⁊ ad suy¬
na ꝑducens. cũ amatoribꝰ mundi
nulla nos uult cõmunione mise¬
ri: sed om̃ibꝰ obstaculis resistere et
ad uera gaudia a ꝑniciosis delect¬
tionibꝰ e uolare. dicente año. Ub
fuerit thesaurus tuus: ibi erit et
cor tuũ. Hoc ẽ. si deorsũ sũt que i¬
mas: ad ima descendes. Si sursũ
sũt que diligis: ad sũma ꝑuenes.
Quo nos unũ uolentes. unũ sentien¬
tes. ⁊ in fide ac spe ⁊ caritate con¬
cordes: sp̃s pacis agat atq ꝑducat.¬

Expanded text:
etiam in vitiis pares animi, et simietiam in vitiis pares animi, et similitudo desider orum aequalitatem gignit affectuum. Et si quidam forsitan reperiantur quibus prava et inhonesta non placeant, quique illicitas consensiones a foedere suae charitatis excludant, tamen etiam tales, si vel Judaei sint, vel haeretici, vel pagani, non de amicitia Dei, sed de pace sunt mundi. Pax autem spiritalium et catholicorum, a supernis veniens, et ad superna perducens, cum amatoribus mundi nulla nos vult communione misceri, sed omnibus obstaculis resistere, et ad vera gaudia a perniciosis delectationibus evolare, dicente Domino: Ubi fuerit thesaurus tuus, ibi erit et cor tuum : hoc est, si deorsum sunt quae amas, ad ima descendes; si sursum sunt quae diligis, ad summa pervenies: quo nos unum volentes, unum sentientes, et in fide ac spe et in charitate concordes, Spiritus pacis agat atque perducat
Abbreviated transcription (Latin):
pidabo:. Qui gͦ nõ ex sanguinibꝰ.
neq ex uoluntate carnis. neq ex
uoluntate uiri. sed ex deo nati
sũt. offerãt patri pacificoꝵ con¬
cordiã filioꝵ ⁊ in pͥmogenitũ
noue creature qͥ uenit nõ suam
sed mittentis facere uoluntatẽ.
uniuersa adoptionis memibra con¬
currant.: qm̃ grã patris nõ discor¬
des neq dissimiles. sed unũ senti¬
entes unũq amantes ad optauit
heredes. Ad unã reformatos ima-¬
ginẽ. oportet animũ habere con-¬
formẽ. Natalis dnĩ: natalis ẽ pacis.
Sic̃ enĩ ait apłs.ipse ẽ pax nr̃a. qͥ
fecit utraq unũ. Qm̃ siue uideus.
siue gentilis: ꝑ ipsũ habemꝰ acces¬
sũ in uno spũ ad patrẽ. Qui ante
passionis diem uoluntaria dispo¬
sitione preelectũ discipłos suos hrc
p̃cipue doctrina informauit ut
nerali prcis sue qualitas lateret
adiecit. Nõ quẽadmodũ mundus
dat. ego do uobis. Non habet inqͥt
mundus amicicias ueras:⁊ multos
facit ꝑuerso amore concordes. Sũt

Expanded text:
 non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt , offerant Patri pacificorum concordiam filiorum, et in primogenitum novae creaturae, qui venit non suam, sed mittentis facere voluntatem, universa adoptionis membra concurrant: quoniam gratia Patris non discordes neque dissimiles, sed unum sentientes unumque amantes, adoptavit haeredes. Ad unam reformatos imaginem oportet animam habere conformem. Natalis Domini natalis est pacis: sic enim ait Apostolus: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum ; quoniam sive Judaeus, sive gentilis, per ipsum habemus accessum in uno Spiritu ad Patrem ; 91 qui ante passionis diem voluntaria dispositione praelectum, discipulos suos hac praecipue doctrina informavit, ut nerali pacis suae qualitas lateret, adjecit: Non quemadmodum mundus dat ego do vobis. Habet, inquit, mundus amicitias suas, et multos facit perverso amore concordes. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
do. Unde apłs ad hoc bonũ nos n¬
citat dicens. Iustificati gͦ ex fide
pacẽ habeamꝰ ad deũ. Cuiꝰ senten¬
tie breuitate omniũ fere mande¬
toꝵ continetur effectꝰ. Quia ubi fi¬
erit ueritas pacis:. nichil potest
deesse uirtutis. Quid ẽ aũt dilee¬
tissimi pacẽ habere ad deũ mi
uelle qͦd iubet.⁊ nolle qͦd ꝓhibet
Si enĩ humane amicicie pares an¬
mos ⁊ similes expetunt uoluntat
nec unquã diuersitas moꝵ ad fu¬
mã potest ꝑuenire concordiã. qͣn
diuine particeps erit pacis. cuiel
placent que dõ displicent: ⁊ hil
appetit delectari. quibꝰ illũ nour
offendi: Nõ est iste animꝰ filioꝵ ll
nec talẽ sapientiã recipit adoptis
nobilttas. Genus electũ ⁊ regiũ: rege-¬
neranonis sue respondeat dignitati.
Iiligat qͦd diligit pat̃. ⁊ in nullo a¬
suo auctore dissentiat: ne iterum
dicat dñs. Filios enutriui ⁊ exalta.¬
Mꝰ. ipsi aũt spreuer̃ me. Agnouit

Expanded text:
do. Unde Apostolus ad hoc bonum nos indo. Unde Apostolus ad hoc bonum nos incitat, dicens: Justificati ergo ex fide, pacem habeamus ad Deum . Cujus sententiae brevitate omnium fere mandatorum continetur effectus: quia UBI FUERIT veritas pacis, nihil ibi potest deesse virtut s. Quid est, autem, dilectissimi, pacem habere ad Deum, nisi velle quod jubet, et nolle quod prohibet? Si enim humanae amicitiae pares animos et similes expetunt voluntates, nec umquam diversitas morum ad firmam potest pervenire concordiam, quomodo divinae particeps erit pacis, cui ea placent quae Deo displicent, et iis appetit delectari quibus illum novit offendi? Non est iste animus filiorum Dei, nec talem sapientiam recipit adoptiva nobilitas. Genus electum et regium, regenerationis suae respondeat dignitati, diligat quod diligit pater, et in nullo ab auctore suo dissentiat, ne iterum dicat Dominus: Filios genui et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Agnovit
Abbreviated transcription (Latin):
lũpnie questionũ:. nec effectꝰ diui¬
ni oꝑis ratiocinatio humana dis¬
cittiat. Nos cũ abrahr̃ credimꝰ dõ
nec hesitamꝰ diffidentia. sed plenis¬
uator:. quẽ pͥme transgressionis con¬
dẽnatio nõ teneret. Unde ipsa col¬
lati muneris magnitudo. dignã
a nob̾ exigit suo splendore reueren¬
tiã. Ideo enĩ sic̃ beatꝰ apłs docet nõ¬
sp̃m huiꝰ mundi accepimꝰ sed sri
qͥ ex deo ẽ. ut sciamꝰ que a deo u¬
nata sũt nob̾. Qui nõ alit̃ pie corꝰ
nisi id ei qͦd ipse tribuit offerat᷑. u
aũt in thesauro dnĩce largitatis
ad honorẽ p̃sentis festi tã congriũ
possumꝰ inuenire quã pacẽ : que
in natiuitate dnĩ pͥma ẽ angłio
p̃dicata concentu: Ipsa enĩ ẽ que
parit filios der⁊ nutrix dilectionis.
⁊ genitrix unitatis: requies beatoꝵ
et et̃nitatis habitaculũ. Cuꝰ hoc
opus ꝓpriũ ⁊ speciale beneficiũ ẽ
ut iungat deo qͦs se ceruit e mui¬

Expanded text:
lumniae quaestionum, nec effectus divilumniae quaestionum, nec effectus divini operis ratiocinatio humana discutiat; nos cum Abraham credimus Deo, nec haesitamus diffidentia , sed plenisvator, quem primae transgressionis condemnatio non teneret. Unde ipsa collati muneris magnitudo dignam a nobis exigit suo splendore reverentiam. Ideo enim, sicut beatus Apostolus do sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis : QUI NON aliter pie colitur, nisi id ei quod ipse tribuit offeratur. Quid autem in thesauro Dominicae largitatis ad honorem praesentis festi tam congruum possumus invenire, quam pacem, quae in nativitate Domini prima est angelico praedicata concentu? Ipsa enim est quae parit filios Dei, nutrix dilectionis et genitrix unitatis; requies beatorum, et aeternitatis habitaculum; cujus hoc opus proprium et speciale beneficium est, ut jungat Deo quos secernit de mun
Abbreviated transcription (Latin):
uetustatis. transit in nouũ homi¬
nẽ renascendo. Nec iã in ꝓpagine
habet᷑ carnalis patris: sed in gerniine
saluatoris. Qui ideo filiꝰ hominis est
factꝰ. ut nos filii dei ẽẽ possimꝰ. Nisi
enĩ ille ad nos hric humilitate des¬
cenderet: nemo ad illũ ullis suis me¬
ritis ꝑueniret. Nichil hic uocatoꝵ
cordibꝰ caliginis inferat terrena sa-¬
pientia. nec se contra altitudinẽ
grẽ dei mox in ima rediturus ter-¬
renaꝵ cogitacionũ puluis attollat.
Impletũ ẽ in fine scłoꝵ. qͦd erat an¬
te tẽpora eterna dispositũ ⁊ sub p̃¬
sentia rerũ signis cessantibꝰ figura¬
rũ. lex ⁊ ꝓphetia ueritas facta est.
ut abrahã fieret omium gentiũ pat.
⁊ in semine eiꝰ daret᷑ mundo ꝓmissa
benedictio: nec hi tantũ essent in¬
isrł qͦs sanguis ⁊ caro genuisset. sed
in possessionẽ hereditatis fidei filiis
p̃parate. uniuersitas adoptionis in¬
traret. Nõ obstreyant ineptaꝵ ca¬

Expanded text:
vetustatis, transit in novum homivetustatis, transit in novum hominem renascendo; nec jam in propagine habetur carnalis patris, sed in germine Salvatoris, qui ideo filius hominis est factus, ut nos filii Dei esse possimus. Nisi enim ille ad nos hac humilitate descenderet, nemo ad illum ullis suis meritis perveniret. Nihil hic vocatorum cordibus caliginis inferat terrena sapientia, nec se contra altitudinem gratiae Dei, mox in ima rediturus, terrenarum cogitationum pulvis attollat. Impletum est in fine saeculorum quod erat ante tempora aeterna dispositum; et sub praesentia rerum, signis cessantibus figurarum, lex et prophetia veritas facta est: ut Abraham fieret omnium gentium pater, et in semine ejus daretur mundo promissa benedictio; nec hi tantum essent Israelitae, quos sanguis et caro genuisset, sed in possessionem haereditatis fidei filiis praeparatae, universitas adoptionis intraret. 89 Nec obstrepant ineptarum ca
Abbreviated transcription (Latin):
infantia quã filii dei nõ ẽ dedigna¬
ta maiestas. in uirũ ꝑfectũ etatis
adiectione ꝓuecta sit: ⁊ consũmato
passionis ac resurrectionis triumpho.
om̃s suscepte ꝓ nob̃ humilitatis tran¬
sierint acciones: renouat tam̃ nob̾
hodierna festiuitas nati ih̃u ex ma¬
ria uirgine sacra pͥmordia. E dũ
saluatoris nrĩ adoramꝰ ortũ. inue¬
nim᷑ nos nr̃m celebrare pͥncipiũ.
Generatio enĩ xpĩ. origo ẽ ppłi xp̃ĩ¬
ani: ⁊ natalis capitis. natalis ẽ cor¬
poris. Habeant licet singuli quiq
uocatoꝵ ordinẽ suũ: ⁊ om̃s eccłe fi¬
lii tẽpoꝵ sint successione distincti:
uniuersa tam̃ sũma fideliũ fonte
orta baptismatis. sic̃ cũ xpõ in pas¬
sione crucifixi: in resurrectione
suscitatiꝰ in ascensione ad patris
dexterã collocati: ita cũ ipso sumꝰ
in hac natiuitate congeniti Auie¬
qͥd enĩ hominũ in quacũq mun¬
di parte credentiũ regenerat᷑ in
xpõ. interciso originalis tramite

Expanded text:
infantia quam Filii Dei non est dedignata majestas, in virum perfectum aetatis adjectione provecta sit, et consummato passionis et resurrectionis triumpho, omnes susceptae pro nobis humilitatis transierint actiones, renovat tamen nobis hodierna festivitas nati Jesu ex Maria Virgine sacra primordia; et dum Salvatoris nostri adoramus ortum, invenimur nos nostrum celebrare principium. Generatio enim Christi origo est populi Christiani, et natalis capitis natalis est corporis. Habeant licet singuli quique vocatorum ordinem suum, et omnes Ecclesiae filii temporum sint successione distincti, universa tamen summa fidelium, fonte orta baptismatis, sicut cum Christo in passione crucifixi, in resurrectione resuscitati, in ascensione ad dexteram Patris collocati, ita cum ipso sunt in hac nativitate congeniti. Quisquis enim hominum in quacumque mundi parte credentium regeneratur in Christo, interciso originalis tramite
Abbreviated transcription (Latin):
simi huiꝰ muneris sacramentũ: ⁊
onnia dona excedit hoc donũ: ut
as̃ hominẽ uocet filiũ: ⁊ homo deũ
nominet patrẽ. Per has enĩ appella-¬
nones sentit᷑ ⁊ discit᷑. quis ad tan¬
tã altitudinẽ ascendat affectꝰ. Nã
si in ꝓgenie carnali ⁊ stirpe terre¬
na. claris parentibꝰ genitos uitia
male conuersationis obscurant:
⁊ ipso maioꝵ suoꝵ lumine soboles
indigna confundit᷑. in quẽ exitũ
ueniunt. qͥ ꝓpt̾ amorẽ mundi a ge¬
neratione xp̃i nõ metuunt abdi¬
cari : Si aut ad humanã ꝑtinet
laudẽ. ut patrũ deciis in ꝓle res¬
tendere: Dicente dnõ. Sic lue̾at
lum̃ ur̃m corã hominibꝰ ut uide¬
ant oꝑa urã bona:⁊ magnificent

Expanded text:
simi, hujus muneris sacramentum, et omnia dona excedit hoc donum, ut Deus hominem vocet filium, et homo Deum nominet patrem: per has enim appellationes sentitur et discitur quis ad tantam altitudinem ascendat affectus. Nam si in progenie carnali et stirpe terrena 90 claris parentibus genitos vitia malae conversationis obscurant, et ipso majorum suorum lumine soboles indigna confunditur; in quem exitum venient, qui propter amorem mundi a generatione Christi non metuunt abdicari? Si autem ad humanam pertinet laudem ut patrum decus in prole restendere, dicente Domino: Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta dei negligens. peccati ino¬
xit dnãtionẽ: iħs factꝰ sub lege
didit iusticie libertatẽ. Ille diau
obtẽperans usq ad p̃uaricationẽ
meruit ut in ipso om̃s morerem᷑
hic patri obediens usq ad crucen
fecit ut in ipso om̃s uiuifiearemꝰ
Ille cupidus honoris angłici. nati¬
re sue ꝑdidit dignitatẽ: hic infi¬
mitatis nr̃ẽ suscipiens conditiou
ꝓpt̃ qͦs adinferna descendit:. eosui
in celestibꝰ collocauit. Postremo il
ꝑ elationẽ lapso dictũ est. terraa
⁊ in terrũ ibis : huic ꝑ subiectioi
plo: si in disciplinã ipsa remedia
transferant᷑ : quodq impensũ ẽ
mysteriis. ꝓsit et moribꝰ: ut meni¬
nerimꝰ nob̃ in humilitate ⁊ manĩ¬
etudine redẽptoris nr̃ĩ esse uiuen
Cm̃ sicut ait apłs. si cõpatim᷑. ⁊o
regnabimꝰ. Frustra aũt̃ appellanꝰ
tio magistri. forma eẽt discipłis
⁊ illã hurmilitatẽ eligeret serius.
quã sectatꝰ ẽ dñs: qͥ uiuit ⁊ regul

Expanded text:
praecepta Dei negligens, peccati indpraecepta Dei negligens, peccati induxit damnationem; Jesus factus sub lege reddidit justitiae libertatem. Ille diabolo obtemperans usque ad praevaricationem, meruit ut in ipso omnes morerentur; hic Patri obediens usque ad crucem, fecit ut in ipso omnes vivificarentur. Ille cupidus honoris angelici, naturae suae perdidit dignitatem; hic infirmitatis nostrae suscipiens conditionem, propter quos ad inferna descendit, eo dem in coelestibus collocavit. Postremo illi per elationem lapso dictum est: Terra es, et in terram ibis ; huic per subjectionem plo, si in disciplinam ipsa remedia transferantur, quodque impensum est mysteriis, prosit et moribus: 87 ut meminerimus nobis in humilitate et mansuetudine Redemptoris nostri esse vivenm, sicut ait Apostolus, si compatimur, et conregnabimus . FRUSTRA enim appellamur tio magistri sit forma discipulis, et illam humilitatem eligat servus, quam sectatus est Dominus; qui vivit et r
Abbreviated transcription (Latin):
ret in nob̾: nisi in cõmunionẽ crea¬
ture creator ipse descenderet :⁊ ue¬
tustatẽ humanã ad nouũ pͥncipiũ
sua natiuitate reuocaret: regnaret
mors ab adã usq in finẽ: ⁊ suꝑ om̃s
homines condẽnatio insolubilis per¬
maneret: cũ de sola conditione nas¬
cendi. una cũctis esset causa ꝑeundi.
Solus itaq int̾ filios hominũ dñs iħs
innocens natus ẽ: qͥa solus sine car¬
nulis concupiscentie pollutione cõ¬
ceptus. Factꝰ est homo nr̃i generis:
ut nos diuine nature possimꝰ esse
consortes. Briginẽ quã sũpsit in u¬
tero uirginis: posuit in fonte bap¬
tismatis. Dedit aque: qͦd dedit ma¬
tri. Uirtus enim altissimi ⁊ obum¬
bratio sp̃s scĩ. que fecit ut maria
pareret saluatorẽ: eadẽ facit ut re¬
generet unda credentẽ. Quid aũt¬
uel sanandis egris. illuminandis
cecis. uiuificandis mortuis aptius
fuit :ͥ quã ut suꝑbie uulnera hu¬
militatis remediis curarent᷑: Adã

Expanded text:
ret in nobis, nisi in communionem crearet in nobis, nisi in communionem creaturae Creator ipse descenderet, et vetustatem humanam ad novum principium sua nativitate revocaret, regnaret mors ab Adam usque in finem, et super omnes homines condemnatio insolubilis permaneret, cum de sola conditione nascendi, una cunctis esset causa pereundi. Solus itaque inter filios hominum Dominus Jesus innocens natus est, quia solus sine carnalis concupiscentiae pollutione conceptus. Factus est homo nostri generis, ut nos divinae naturae possimus esse consortes. Originem quam sumpsit in utero virginis, posuit in fonte baptismatis; dedit aquae, quod dedit matri; virtus enim Altissimi et obumbratio Spiritus sancti , quae fecit ut Maria pareret Salvatorem, eadem facit ut regeneret unda credentem. Quid autem sanandis aegris, illuminandis caecis, vivificandis mortuis aptius fuit, quam ut superbiae vulnera humilitatis remediis curarentur? Adam
Abbreviated transcription (Latin):
missione qua ds̃ unitꝰ est homini.
filiꝰ impar ẽ patri. nõ in eo qͦd ex
patre:. sed in eo qͦd ẽ factus ex homi¬
ne. Equalitatẽ enĩ quã inuiolabilẽ
habet deitas. nõ corrupit humani¬
tas: ⁊ creatoris ad creaturã descensio.
credentiũ ẽ ad eterna subuectio. Nã
qͥa sic̃ ait apłs in sapientia dei nõ
cognouit mundus ꝑ sapientiã dm̃
placuit deo ꝑ stulticiã p̃dicationis
saluos facere credentes. Mundo gͦ
id ẽ prudentibꝰ mundi sapientia
nõ nisi in sapientia eiꝰ acceditur.
U ideo qͥa mundus de uanitate suoꝵ
dogmatũ suꝑbiebat: in eo consti¬
tuit dñs saluandoꝵ fidẽ. qͦd ⁊ indignũ¬
uideret᷑ ⁊ stultũ. ⁊ ut deficientibꝰ omibꝰ
opinionũ presũptionibꝰ. sola dei grã
reuelaret: qͦd cõprehendere humana
intelligentia nõ ualeret. Agnoscat
głam suã:⁊ de salutis sue sacram̃tis
gaudeat eccła que corpus ẽ xp̃rꝰ qͥa
nisi uerbũ dei caro fieret ⁊ habita¬

Expanded text:
missione, qua Deus unitus est homini, missione, qua Deus unitus est homini, Filius impar est Patri, non in eo quod ex Patre, sed in eo quod est factus ex homine. Aequalitatem enim, quam inviolabilem habet Deitas, non corrupit humanitas; et Creatoris ad creaturam descensio, credentium est ad aeterna provectio. Nam quia, sicut ait Apostolus, in sapientia Dei non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stul itiam praedicationis salvos facere credentes . Mundo ergo, id est prudentibus mundi, sapientia notitiam non nisi in sapientia ejus acceditur. Et ideo quia mundus de vanitate suorum dogmatum superbiebat, in eo constituit Dominus salvandorum fidem, quod et indignuvideretur et stultum, ut deficientibus omnibus opinionum praesumptionibus, sola Dei gratia revelaret quod comprehendere humana intelligentia non valeret. CAP. V. Agloriam suam, et de salutis suae sacramentis gaudeat Ecclesia, quae corpus est Christi: quia nisi Verbum Dei caro fieret et habita
Abbreviated transcription (Latin):
impleret: tam̃ quasi de remotissi¬
mo altissimoq secreto his quibus
erat ignotꝰ aduenit. cũ cecitatẽ
ignorantie abstulit: ⁊ sic̃ scriptũ
ẽ sedentibꝰ in tenebris et umbra
mortis. lux orta ẽ eis. Quãuis enĩ
etiã pͥoribꝰ seculis ad illuminationẽ
tatis emissũ est: dicente dauid. e¬
mitte lucẽ tuã ⁊ ueritatẽ tuã:
diuersis modis multisq signis
opa psentie sue deitas filii decla¬
rarit: om̃s tam̃ ille significatio¬
nes cũctaq miracula. testimonia
fuer̾ istiꝰ missionis de qua dicit
apłs: cũ gͦ uenit plenitudo tẽpo¬
ris. misit ds̃ filiũ suũ factũ ex mu¬
liere. factũ sub lege. Quid uͦ hoc
ẽ nisi uerbũ carnẽ fieri: condito¬
rẽ mundi ꝑ uterũ uirginis nasei:
dñm maiestatis humanis se coap¬
tare pͥmordiis: et licet conceptui
spiritali nulla suit tͣreni seminis
mixta contagia ad suscipiendã
tam̃ uere carnis substantiã. solã
sumere de matre naturã: Hac

Expanded text:
impleret, tamen quasi de remotissiimpleret, tamen quasi de remotissimo altissimoque secreto, iis quibus erat ignotus advenit, cum caecitatem ignorantiae sustulit, et, sicut scriptum est, sedentibus in tenebris et in umbra moetiam prioribus saeculis ad illuminationem tatis emissum sit, dicente David: Emitte lucem tuam et veritatem tuam ; et diversis modis multisque signis opera praesentiae suae Deitas Filii declararit; omnes tamen illae significationes, cunctaque miracula, testimonia fuerunt istius missionis de qua dicit Apostolus: Cum ergo venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege . Quid vero hoc est, nisi Verbum carnem fieri, Conditorem mundi per uterum Virginis nasci, Dominum majestatis humanis se coaptare primordiis, et licet conceptui spiritali nulla sint terreni seminis mixta contagia, ad suscipiendam tamen verae carnis substantiam solam sumere de matre naturam? Hac
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ. excecauit te o eretice impis¬
tas tua: ut qui maiestatẽ fili nõ
uidisti: patris głam nõ uideres.
Dicendo enĩ genitũ esse qͥ nõ eras.
filiũ asseris tẽporalẽ. R dũ fhil
asseris temporalẽ: credidisti pll
ẽ miitabilẽ. Mutabile enĩ ẽ nõ so¬
ũ qͦo minuit᷑. sed etiã qͥcqͥd auget᷑.
Q si ideo patri impar ẽ genitꝰ. quia
ut tibi uidet᷑ generando eũ qͥ non
erat genuit. imꝑfecta erat etiam
generantis essentia: que adhiben¬
do qͦd nõ habuit:. generando ꝓfec̃.
ged hanc impiã ꝑuersitatẽ tuã fides
catholica exseerat᷑ et damnat:
que in deitate uera nichil tẽpora¬
litatis agnoscit: sed uniꝰ sempit̃ni¬
tatis et patrẽ confitet᷑ ⁊ filiũ. Quia
splendor ex luce ortꝰ. nõ ẽ luce pos¬
terior.⁊ lux uera nũquã est sui
splendoris indiga: sic substantiale
habens sẽꝑ fulgere: sic̃ substantia¬
le habet sẽꝑ existere. Huiꝰ autẽ
splendoris manifestatio missio dictt᷑.

Expanded text:
atrem , excaecavit te, o haeretice, impietas tua, ut qui majestatem Filii non vidisti, Patris gloriam non videres: dicendo enim genitum esse qui non erat, Filium asseris temporalem; et dum Filium asseris temporalem, credis Patrem esse mutabilem. 85 Mutabile enim est, non solum quod minuitur, sed etiam quidquid augetur; et si ideo Patri impar est Genitus, quia, ut tibi videtur, generando eum qui non erat genuit, imperfecta erat etiam generantis essentia, quae ad habendum quod non habuit, generando profecit. Sed hanc impiam perversitatem tuam fides catholica exsecratur et damnat; quae in Deitate vera nihil temporalitatis agnoscit, sed unius sempiternitatis et Patrem confitetur, et Filium: quia splendor ex luce ortus non est luce posterior, et lux vera numquam est sui splendoris indiga, sic substantiale semper habens fulgere, sicut substantiale semper habet existere. Hujus autem splendoris manifestatio, missio dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Mnibꝰ quidẽ diebꝰ dilectis¬
fimi atq temporibꝰ. animis
fideliũ chuina meditanti¬
um. dnĩ ⁊ saluatoris nr̃i ex matre uir¬
gine ortus occurrit: ⁊ mens ad con¬
fessionẽ sui auctoris erecta. siue in ge¬
mitu fupplicationis. siue in exultaci¬
one laudis. siue in sacrificii oblatio¬
ne uerset᷑. nichil crebriꝰ nichilq ma¬
gis fident᷑ spiritali attingit intuitu:
quã qͦd ds̃ dei filiꝰ. genitꝰ de patre co¬
eterno. idẽ etiã partu ẽ natꝰ huma¬
no. Sed hanc adorandã in celo ⁊ in
t̾ra natiuitatẽ. nullus nob̾ dies ma¬
gis quã hodiernꝰ insinuat: ⁊ noua
etiã in elem̃tis luce radiante. totã
sensibꝰ nrĩs mirabilis sacram̃ti inge¬
rit claritatẽ. Nõ solũ enĩ in memo¬
riã. sed in conspectũ quodã mͦ redit
angłi gabrihelis cũ maria stupen-¬
te colloquiũ: conceptio de spũ scõ
tor mundi editꝰ utero uirginali. Et
qͥ om̃s naturas condidit: eiꝰ ẽ factus
filiꝰ quã creauit. Hodie uerbũ dei

Expanded text:
mnibus quidem diebus, dilectissimi, atque temporibus, animis fidelium divina meditantium Domini et Salvatoris nostri ex matre Virgine ortus occurrit, ut mens ad confessionem sui auctoris crecta, sive in gemitu supplicationis, sive in exsultatione laudis, sive in sacrificii oblatione versetur, nihil crebrius, nihilque fidentius spiritali attingat intuitu, quam quod Deus Dei Filius, genitus de Patre coaeterno, idem etiam partu est natus humano. Sed hanc adorandam in coelo et in terra nativitatem nullus nobis dies magis quam hodiernus insinuat, et nova etiam in elementis luce radiante, coram sensibus nostris mirabilis sacramenti ingerit claritatem. Non solum enim in memoriam, sed in conspectum quodammodo redit angeli Gabrielis cum Maria stupente colloquium, et conceptio de Spiritu sator mundi editus est utero virginali, et qui omnes naturas condidit, ejus est factus Filius quam creavit. Hodie Verbum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
UAMUIs dilectissimi¬
In effabilis sit natiui
ne uestiuit: audeo tam̃ nõ de facul¬
tate mea. sed de ipsius aspiratione
p̃sumere: ut die qͥ in sacramentũ
humane restitutionis electꝰ est. aliqͥd
a nob̃ quod audientes possit edifi-¬
care ꝓmat᷑. Non enĩ quia maior
pars eccłe dei qͦd credit intelligit.
ideo necessariũ nõ est etiã que dic¬
ta sũt dicere: cũ utiq nũc pͥmũ¬
multis ad fidem uenientibꝰ. oris
nrĩ officiũ debeamꝰ: meliusq sit
doctos onerare iã notis: quã rudes
fraudare discendis. Quod gͦ filiꝰ dei¬

Expanded text:
uamvis, dilectissimiineffabilis sit nativitne vestivit: audeo tamen non de facultate mea fidere, sed de ipsius inspiratione praesumere, ut in die qui in sacramentum humanae resta nobis quod audientes possit aedificare promatur. Non enim quia major pars Ecclesiae Dei quod credit intelligit, ideo necessarium non est etiam quae dicta sunt dicere, cum utique nunc multis ad fidem primum venientibus oris nostri officium debeamus, meliusque sit doctos onerare jam notis, quam rudes fraudare discendis. Quod ergo Filius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uarietatẽ sũme et eterne essen¬
tie natitra nõ recipit. ꝓpt̾ nrãm
aũt infirmitatẽ ex tenuauit se
in capacibꝰ sui: ⁊ uelamine corpo¬
ris splendorẽ maiestatis sue quẽ
uisus hominũ nõ ferebat obtexit.
Unde eniã exinanisse se dicit᷑. tan¬
quã se ꝓpria uirtute uacuauerit.
dũ in ea humilitate qua nobis con¬
suluit. nõ solũ patre sed etiã se ip¬
so ẽ factꝰ inferior. Nec aliqͥd illi hac
mnelinatione decessit. eui cũ patre
⁊ cũ spũ scõ hoc qͦd ẽ esse cõmune
est: ut hoc ipsũ intelligamꝰ ad omi¬
potentiã ꝑtinere: qͦd qui scdm nrã
minor ẽ: scd̃m ꝓpria minor nõ est.
Quia enĩ lux ad obcecatos. uirtꝰ ad
imbecilles. miscdia respexit ad mi¬
seros: de magna factũ est potesta¬
te. ut dei filius substantiã huma-¬

Expanded text:
 varietatem summae et aeternae essentiae natura non recipit. Propter nostram autem infirmitatem extenuavit se incapacibus sui, et velamine corporis splendorem majestatis suae, quem visus hominum non ferebat, obtexit. Unde etiam exinanisse se dicitur , tamquam se propria virtute evacuaverit, dum in ea humilitate qua nobis consuluit, non solum Patre, sed etiam seipso factus est inferior. Nec aliquid illi hac inclinatione decessit, cui cum Patre et Spiritu sancto, hoc quod est esse, commune est: ut hoc ipsum intelligamus ad omnipotentiam pertinere, quod qui secundum nostra minor est, secundum propria minor non est. Quia enim lux ad obcaecatos, virtus ad imbecilles, misericordia respexit ad miseros, de magna factum est potestate, ut Dei Filius substantiam huma
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ intelligat. Ipse ẽ enĩ in hum¬
litate nrã : qͥ est in maiestate ai¬
uina. Uerus homo:i uerus deũ
Sempiternꝰ in suis: tẽporalis in
nris.U̾nũ cũ patre in substamu
que nũquã fuit minor patre a¬
nũ cũ matre in corpore qͦd cren¬
uit. In assũptione enĩ nature
nrẽ nob̾ factꝰ est gradus: quo ad
ipsũ ꝑ ipsũ possimꝰ ascendere.
Nã illa essentia que semꝑ ubu
tota ẽ. loquali descensione non
eguit:. ⁊ tã ei ꝓpriũ fuit totam
homini inseri: quã ei ꝓpriũ ẽ
totã a patre nõ diuidi. Manet
gͦ quod in pͥncipio erat uerbũ s̃
nõ ẽ ei accidens: ut qͦd est aliqͥa

Expanded text:
im in humilitate nostra, qui est in majestate divina, verus homo et verus Deus; sempiternus in suis, temporalis in nostris; unum cum Patre in substantia, quae numquam fuit minor Patre, unum cum matre in corpore quod creavit. In assumptione enim naturae nostrae nobis factus est gradus quo ad ipsum per ipsum possimus ascendere. Nam illa essentia quae semper ubique tota est, locali descensione non eguit, et tam ei proprium fuit totam homini inseri, quam ei proprium est totam a Patre non dividi. Manet ergo, quod in principio erat Verbum , et non est ei accid
Abbreviated transcription (Latin):
dus in maligno positꝰ est: ⁊ insidi¬
ante diabolo atq angł̃is eiꝰ. hoc
in numeris tẽptationibꝰ laboͬatur:
ut hominẽ ad suꝑna nitentẽ aut
aduersa terreant. aut secunda cor¬
rũpant. Sed maior ẽ qͥ in nobis ẽ.
quã qͥ aduersũ nos est: ⁊ pacẽ cũ
deo habentibꝰ. ac semꝑ patri toto
corde dicentibꝰ. Fiat uoluntas tua.
nulla p̃ualere certamina. nulli
possũt nocere conflictꝰ. Accus an¬
tes. inimicicias qͥdem aduersũ nos
eiꝰ qͥ peccati auctor ẽ cõmouemus:
sed in expugnabilẽ cũ deo pacẽ grẽ
ipsius seruiendo firmamꝰ.ͥ ut regi
nr̃o nõ solũ obedientia subiciam᷑:
sed etiã iudicio copulem᷑. Qm̃ si
in eadẽ sententia sumꝰ. si qͦd uult
uolumꝰ.⁊ qͦd improbat imꝓbamꝰ
ipse iã pro nob̾ omĩa bella confi¬
tiet: ipse qͥ dedit uelle. donabit¬
⁊ posse.: ut simꝰ cooꝑatores oꝑũ
eius:⁊ ꝓpheticũ illud cũ exulta¬
tione dicamꝰ. Pñs illuminatio
mea ⁊ salus mea: quẽ timebo:

Expanded text:
dus in maligno positus est ; et insidiante diabolo et angelis ejus, hoc innumeris tentationibus laboratur, ut hominem ad superna nitentem, aut adversa terreant, aut secunda corrumpant; sed major est qui in nobis est quam qui adversum nos est, et pacem cum Deo habentibus, ac semper Patri toto corde dicentibus, Fiat voluntas tua , nulla praevalere certamina, nulli possunt nocere conflictus. Accusantes, inimicitias quidem adversum nos ejus, qui peccati auctor est, commovemus, sed inexpugnabilem cum Deo pacem gratiae ipsius serviendo firmamus, ut Regi nostro non solum obedientia subjiciamur, sed etiam judicio copulemur. Quoniam si in eadem sententia sumus, si quod vult volumus, et quod improbat improbamus, ipse jam pro nobis omnia bella conficiet, ipse qui dedit velle, donabit et posse: ut simus cooperatores operum ejus, et propheticum illud cum fidei exsultatione dicamus: Dominus illuminatio mea et salus m
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ. Non gẏmnasia choris refer¬
ta sapientiũ. sed plebem dñs sim¬
plicẽ reqͥsiuiit. que falerare audri
⁊ fueare nesciret. Simplicitas eni
querit᷑: nõ ambicio desiderat᷑. Nec
contẽnendri putes quasi uilia ue¬
ba pastoꝵ. A pastoribꝰ etiã man
fidẽ colligit: a pastoribꝰ ppłs ad dl
reuerentiã congregat᷑. Mirati eiꝰ
sut de his que dicebant᷑ a pastors
ad ipsos. Maria aũt conseruabꝰ
de suo. Discamꝰ sc̃e uirginis in oll¬
bus castitatẽ: que nõ minꝰ ox pile¬
diea quã corpore: argum̃ta fidei con¬
frrebrit in corde. Si maria a pastoribꝰ
diseit: cur tu declinas discere a sacer¬
dotibꝰ: Si maria ante p̃cepta apłiea
tacet: eur tu post apłica p̾cepta ma¬
gis cupis docere quã discere : Hisce
ꝑsone uiciũ esse: nõ sexus. Sexus enĩ
sc̃s. Demq maria p̾ceptũ nõ accepit.¬

Expanded text:
fidem. non gymnasia choris referfidem. non gymnasia choris referta sapientium, sed plebem dominus simplicem requisiuit, quae falerare audita et fucare nesciret; simplicitas enim quaeritur. non ambitio desideratur. nec contemnenda putes quasi uilia uerba pastorum. a pastoribus etiam Maria fidem colligit, a pastoribus populus ad dei reuerentiam congregatur; mirati enim sunt de his quae dicebantur a pastoribus ad ipsos. Maria autem conseruabat de suo. discamus sanctae uirginis in omnibus castitatem, quae non minus ore pudica quam corpore argumenta fidei conferebat in corde. si Maria a pastoribus discit, cur tu declinas discere a sacerdotibus? si Maria ante praecepta apostolica tacet, cur tu post apostolica praecepta magis cupis docere quam discere? disce personae uitium esse, non sexus; sexus enim sanctus. denique Maria praeceptum non accepit
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ bone uoluntatis. Bene angłoꝵ
nominat᷑ exercitꝰ: qui ducem mili¬
tie sequebant᷑. Cui gͥ laudẽ angłi
nisi dnõ suo dicerent: Iuxta quod
scriptũ est. Laudate dñm de celis:
laudate eũ in excelsis. laudate eũ
om̃s angłi eiꝰ. Impleta gͥ ꝓphetia ẽ.
De quo sc̃s marcus ait qͥa cũ bestiis
erat: ⁊ angłi ministrabant ei:
ut in altero miscđie insigne. in a¬
tero duine iudiciũ potestatis as¬
noseas. Tuũ est qͦd bestias prititur
suũ qͦd ab angłis predicat᷑. E aur
Uideamꝰ hoc uerbũ qͦd factũ est. qͥ
dñs ostendit nobis. Et uenerũt
festinantes. Uides festinare past¬
res. Nemo enĩ cũ desidia xp̃m n
ter scriptura singłoꝵ libret moñ¬
ta uerboꝵ. Festiant inqͥt uerbi
uidere. Eteñ cũ caro dnĩ uidetur
uerbũ uidet᷑ qͦd est filiꝰ. Non medic¬
cre fidei tibi hoc uidert᷑ exempliꝰ
nõ uilis ꝑsona pastoꝵ. Certe quo
uilior ad prudentiã. eo p̾ciosior a

Expanded text:
nibus bonae uoluntatis. bene angelorum nibus bonae uoluntatis. bene angelorum nominatur exercitus, qui ducem militiae sequebantur. cui igitur laudem angeli nisi domino suo dicerent iuxta quod scriptum est: laudate dominum de caelis, laudate eum in excelsis. laudate eum omnes angeli eius? inplDe quo sanctus Marcus ait, quia Cum bestiis erat, et angeli ministrabant ei ; ut in altero misericordiae insigne, in altero divinae indicium potestatis agnoscas. Tuum est quod bestias patitur, suum quod ab angelis praediuideamus hoc uerbum quod factum est, sicut dominus ostendit nobis. et uenerunt festinantes. uides festinare pastores; nemo enim cum desidia Christum te scriptura singulorum libret momenta uerborum. festinant\' inquit \'uerbum uidere. etenim cum caro domini uidetur, uerbum uidetur, quod est filius. non mediocre fidei tibi hoc uideatur exemplum, non uilis persona pastorum. certe quo uilior ad prudentiam eo pretiosior ad
Abbreviated transcription (Latin):
set. Qui etiã pastores in illa facie¬
brt regione uigilare: custodientes
uigilias noctis supra gregẽ suum.
U idete eccłẽ surgentis exordiũ. Ap̃s¬
nascitur: ⁊ pastores uigilare ce per̃t:
qͥ gentiũ greges pecudũ more an-¬
te uiuentes. in aulã dnĩ congrega¬
rent: ne quos spiritaliũ bestiarũ
ꝑ effusas noctiũ tenebras paterent᷑
incursus. R bene pastores uigilant.
qͦs bonꝰ pastor informat. Grex gͥ
dotes. Aut fortasse etiã ille sit pas¬
tor. cui dicit᷑. Esto uigilans:. ⁊ con¬
firmare. Quia nõ solũ epõs ad tu¬
endũ gregẽ dñs ordinauit: sed etiã
angłos destinauit. Ecce angłs dnĩ
stetit uixta illos. Uidete quẽad¬
modũ diuina cura fidem astru-¬
at. Angłs mariã. angłs ioseph.
angłs pristores edocet.Non satis ẽ
semel missũ. Duobꝰ enĩ ⁊ tribꝰ testibꝰ
stat omẽ uerbũ. Et facta est eum
angło multitudo exercitꝰ celestiũ.
laudantiũ deũ ⁊ dicentiũ: gła in
altissimis deo: et in t̾ra pax homi¬

Expanded text:
em, qui etiam pastores in illa faciebat regione uigilare custodientes uigilias noctis supra gregem suum. uidete ecclesiae surgentis exordium: nascitur et pastores uigilare coeperunt, qui gentium greges pecudum modo ante uiuentes in aulam domini congregarent, ne quos spiritalium bestiarum per offusas noctium tenebras paterentur incursus. et bene pastores uigilant, quos bonus pastor informat. grex igidotes. aut fortasse etiam ille sit pastor, cui dicitur: esto uigilans et confirma, quia non solum episcopos ad tuendum gregem dominus ordinauit, sed etiam angelos destinauit. ecce angelus domini stetit ante illos. uidete quemadmodum diuina cura fidem adstruat. angelus Mariam, angelus Ioseph, angelus pastores edocet. non satis est semel missum; duobus enim et tribus testibus stat omne uerbum. et facta est cum angelo multitudo exercitus caelestium laudantium deum et dicentium: gloria in altissimis deo et in terra pax homi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis erat tũc stephanꝰ. qͥ nesciebãt
qͥd faciebant. Multi enĩ postea
credider̃. Et incertũ ẽ nobis unde
fuerit beatissimꝰ stephanꝰ ͥ utrũ
ex illis qͥ priꝰ in xp̃m crediderant.
sic̃ nicodemꝰ qͥ ad eũ uenit media¬
nocte: qͥ ibi sepeliri meruit ubi
⁊ iste: quͥa ꝑ illũ ⁊ iste inuentus
ẽ: utrũ gͦ in his fuerit. an forte
in illis qui post ascensũ dnĩ ueni¬
ente spũ scõ. qͣndo impleti sũt
discipłi et loquebant᷑ linguis om¬

Expanded text:
ipsis erat tunc Stephanus, qui nesciebant ipsis erat tunc Stephanus, qui nesciebant quid faciebant. Multi enim postea crediderunt. Et incertum est nobis unde fuerit beatissimus Stephanus, utrum ex illis qui prius in Christum crediderant, sicut Nicodemus qui ad eum venit nocte , qui ibi sepeliri meruit ubi et iste, quia per illum et iste inventus est: utrum ergo in his fuerit, an forte in illis qui post ascensum Domini veniente Spiritu sancto, quando impleti sunt discipuli, et loquebantur linguis om