comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
letitie ⁊ laudis ꝓpriȩ autem ymni sunt con¬
tinentes laudem di. Si gͦ sit laus. ⁊ ñ di. non ẽ
hymnꝰ si sit ⁊ laus ⁊ di laus. ⁊ ñ cantetur. ñ est
hymnꝰ. Si gͦ ⁊ in saudem di dicitur ⁊ cantat᷑.
tunc est hymnꝰ. Cui contrarium est trenũ
qͣd est carmen lam̃ti ⁊ funeris. Alleluia du¬
oꝵ uerboꝵ interpretatio est. hoc est laus dĩ.
⁊ est ebreum.ia. enim unum est. de .x. nomi¬
nib quib apud ebreos d̾s uocatur. Amor
significat uere. uł fideliter. qd̾ ipsum ebreũ
est quȩ duo uerba. alleluia. am̃. nec grecis
nec latinis. nec barbaris. licet in suam linguã
omnino tranfferre. uł alia lingͣ annuntia¬
re. Nam qͣmuis int̾pretari possint. ꝓpter
sanctiorem tam̃ auttoritatem seruata est
ab apłis. in his ꝓprie lingue antiquitas. tan¬
to enim sacra sunt nomina. ut etiam iohes
in apocalypsi referat se sp̃u reuelante uidisse
ri audisse uocem clamantis cȩlestis exercitus
tanqͣm uocem aquarũ multarũ. ⁊ tonitruu̾

Expanded text:
ymni sunt continentes laudem Dei. Si ergo sit laus et non sit Dei, non est hymnus: si sit et laus et Dei laus, et non cantetur, non est hymnus. Si ergo et in laudem Dei dicitur et cantatur, tunc est hymnus. Cui contrarium est threnum, quod est carmen lamenti et funeris. Alleluia duorum verborum interpretatio est, hoc est laus Dei, et est Hebraeum. Ia enim unum est de decem nomi, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Amen significat vere, sive fideliter, qest. Quae duo verba amen et alleluia, nec Graecis, nec Latinis, nec barbaris, licet in suam linguam omnino transferre, vel alia lingua enuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab apostolis in iis propriae linguae antiquitas. 21. Tanto enim sacra sunt nomina, ut etiam Joannes in Apocalypsi referat se, Spiritu revelante, vidisse et audivisse vocem coelestis exercitus tanquam vocem aquarum multarum, et tonitruum
Abbreviated transcription (Latin):
sub una designificatione habet᷑. nec distat
uulgo utr̃ letanie an exomologeseᷤᷤ indicantur.
retinetur. nam ferie aut legitime erant ap̃
eos. aut indicte. Indicte autem. quia pauꝑ¬
tas antiqua romanoꝵ ex collatione sacri¬
ficabat. aut certe de bonis damnatoꝵ unde
supplicia dicuntur. supplicationes quȩ fie¬
bant de bonis passoꝵ supplicia. sacre enim
res de reb execrandoꝵ fiebant.

Expanded text:
sub una designatione habeatur, jam non distat vulgo utrum Litaniae an exomologesis dicantur. retinetur. Nam feriae, aut legitimae erant apud eos, aut indictae. Indictae autem, quia pautas antiqua Romanorum ex conlatione sacrificabat, aut certe de bonis damnatorum. Unde supplicia dicuntur supplicationes, quae fiebant de bonis passorum supplicia. Sacrae enim res de rebus execrandorum fiebant.
Abbreviated transcription (Latin):
ipħam in magno mysterio ꝓdit hystorta.
hec autem duo in quibdam psalmoꝵ titu¬
lis iuxta musicam artem altnatim sibi of¬
ponuntur. nam canticũ psalmi est cũ id qo
organum modulatur. uox postea cantan¬
tis eloquitur: psalmus uͦ cantici qd huma¬
na uox p̾loquitur. ars organi modulantis
imitatur. E salmꝰ autem a psalterio dicttͣ.
unde nec mos est ex alio oꝑe eum componi.
Tres autẽ gradus sunt in cantando. pͥmus
succentoris scd̾s incentoris. terciꝰ accentoris
Diapsalma. uͦ quida uerbum ebreũ esse
uolunt. quo significatur semꝑ. idest qd illa
quib int̾ponitur hoc sempiterna esse con¬
firment. Quid̾a nͦ grecum uerbũ existimãt
qd significatur interuallum psallendi. ut
psalma sit qd psallitur. Diapsalma uͦ int̾¬
positũ in psallendo silentiũ. ut q̃ admodũ sin¬
ꝑsalma d̾r uocis copulatio in cantando. ita
diapsalma disiunctio d̾r eaꝵ uͥ q̃da reqͥes di¬

Expanded text:
prophetam in magno mysterio prodit historia. prophetam in magno mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam Psalmorum titulis iuxta musicam artem alternatim sibi adponuntur. Nam canticum Psalmi est, cum id quod organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur. Psalmus vero cantici, cum quod humana vox praeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem a psalterio dicitur, unde nec mos est ex alio opere eum conponi. Tres autem gradus sunt in cantando: primus succentoris, secundus incentoris, tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo significatur semper; id est, quod illa, quibus hoc interponitur, sempiterna esse confirment. Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi; ut psalma sit quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium: ut quemadmodum synpsalma dicitur vocis copulatio in cantando, ita diapsalma disiunctio earum, ubi quaedam requies di
Abbreviated transcription (Latin):
dere conuenient̾ ñ potest. Cum autẽ unꝰ canit.
grece monodia. lanine siciniũ dicitur. cum uͦ
duo canunt: biciniũ appellatur. cum multi.
chorus. nam choreas luclicrũ cantilene uel sal¬
tationes classiũ sunt. Antiphona ex greca in¬
terpretatione uox reciꝑca duob scilicet alter¬
natim psallentib orqdine cominutato. siue
de uno ad unum. qd̃ genus psallendi greci
inuenisse traduntur. Responsorium itali
tradiderunt. quos inde responsorios cantꝰ uo¬
cant. qd alio desinente. id alter respondeat. Int̾
responsorios autẽ ⁊ antiphonas hoc differt
qđ in responsoriis unus uersum dicit in an¬
tiphonis autem uersib alt̾nant chori. Lectio
dicitur qd ñ cantatur ut psalmꝰ uł hymnus
s legitur tantum. illic enim modulatio. hie
sola ꝓnuntiatio querit᷑. Canticum est uox ca¬
nentis in leticia. P salmuᷤ autẽ dicit᷑ quis can¬
tatur ad psalterium quo usum esse dauid

Expanded text:
dere convenienter non potest. Cum autem unus canit, dere convenienter non potest. Cum autem unus canit, Graece monodia, Latine sicinium dicitur; cum vero duo canunt, bicinium appellatur; cum multi, chorus. Nam chorea ludicrum cantilenae vel saltationes classium sunt. Antiphona ex Graeco interpretatur vox reciproca; duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum. Quod genus psallendi Graeci invenisse traduntur. Responsorios Itali tradiderunt. Quos inde responsorios cantus vocant, quod alio desinente id alter respondeat. Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur quia non cantatur, ut psalmus vel hymnus, sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitiam. Psalmus autem dicitur qui cantatur ad Psalterium, quod usum esse David
Abbreviated transcription (Latin):
puũ illud qd in sacris diuinisq reb
ħabetur Officiũ autem ab efficiendo dictũ
quasi efficiũ ꝓpt̾ decorem sermonis una mu¬
tata littera uł certe ut quisq illa agat quȩ
nulli officiant. s ꝓsint omnib. Uesꝑtinum
officiũ est in noctis initiũ. uocat᷑ ab stella ue¬
sꝑeque surgit oriente nocte. ¶atutinũ uͦ of¬
ficiũ est in lucis mitiũ ab stella lucifero appel¬
latum. quȩ oritur inchoante in ane. quorũ
duoꝵ tempoꝵ significatione ostenditur.ut
die ac nocte semꝑ ds laudetur. Missa temꝑe
sacrificii est qno cathecumini foras mittunt᷑
clamante leuita. siquis cathecuminꝰ reman¬
sit exeat foras. ⁊ inde missa. quia sacram̃tis
altaris int̾esse ñ possunt. qui nundũ rege¬
nerati noscuntur. Corus. est multitudo in
sacris collecta. ⁊ dictus chorus. qđ mitio in mo¬
dũ corone circum aras starent ⁊ ita psallerẽt.
Alii chorum dixerunt a concordia quȩ in can¬
tate consistit qͥ a sicaritatem ñ habeat. respõ¬

Expanded text:
puum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initio, ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut die ac nocte semper Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni foris mittuntur, clamante levita: 'Si quis catechumenus remansit, exeat foras'; et inde missa, quia sacramentis altaris interesse non possunt qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in caritate consistit; quia, si caritatem non habeat, respon
Abbreviated transcription (Latin):
laquei quib pedes illaqueant. dicti a pedi¬
b capiendis. Cathenȩ autẽ qđ capiendo con¬
tineant utraq uestigia ne ꝓgrediantur. Itẽ
cathene qđ secapiendo teneant plurimis no¬
dis. Manice st̃ uincła qͥb manꝰ capiunt᷑. licet

Expanded text:
laquei quibus pedes illaqueantur, dictae a pedilaquei quibus pedes illaqueantur, dictae a pedibus capiendis. 9. Catenae autem quod accipiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis. 10. Manicae sunt vincula quibus manus capiuntur' licet
Abbreviated transcription (Latin):
qd facit peccatum est. qđ patit᷑ pena.
Ialum autẽ tunc plenũ est. cũ ⁊ p̾teritũ est &
impedit ut sit dolor re metus. Pena dicta
qcł puniat. Est autẽ epythetũ nomen & sine
adiectione ñ habet plenũ sensũ. Adicis pena
carceris. pena exilii. pęna mortis. & imples sen¬
sum. Suppliciũ ꝓprie dictũ ñ qui quo qͦmodo
punitur s ita qui damnat᷑ ut bona eiꝰ conse¬
crentur. ⁊ in publico redigant᷑. nam supplicia
dicebant᷑ supplicam̃ta. ⁊ suppliciũ dicitur decinꝰ
damnatione delibatur aliquid de eo do unde
&e suppłicare. Octo genera pęnarũ in legib con¬
tineri tulliꝰ scripsit. id est damnũ. uincula.
uerbera. talionẽ. ignominiã. exiliũ. seruitu¬
tem.⁊ mortem. His namq pęnis uindica¬
tur om̃e ꝑpetratũ peccatũ. A. Damnum
a diminutione rei uocatũ. N. Iincula a
uinciendo. idest artando dicta. eo qd constͥn¬
gant atq retineant uł qi ti liganti Cõpe¬
des dicti quod continent pedes. Pedices sunt

Expanded text:
a. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum est et inpendet, ut sit et dolor et metus. Poena dicta quod puniat. Est autem epithetum nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inples sensum. Supplicium proprie dictum non qui quoquo modo punitur, sed ita damnatur ut bona eius consecrentur et in publico redigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de cuius damnatione delibatur aliquid Deo; unde et supplicare. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo quod constringant, atque retineant, vel quia vi ligant. 7. Compedes dictae, quia continent pedes. 8. Pedicae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
exponi. Nam ferro mori. etas quoq maior
optauit. Gladius enĩ sine grauiore crucia¬
tu compendiosa morte uitam finire nouit.
Culleus. est parricidale uasculũ ab occulendo
idest claudendo dictum. Est autẽ uter ex co¬
rio factus. in quo parricide cũ simia ⁊ gallo
⁊ serpente mclusi in mare precipitabantur.
Omniũ autẽ istarũ mortiũ genus animad¬
uersio nominat᷑. Animaduersio enĩ est. qͣn¬
do iudex reum punit. ⁊ dicitur animaduer¬
tere. idest animũ illuc aduertere. intendere
utiq ad puniendũ reum quia iudex est. Ideo
autẽ romani aquã ⁊ ignem int̾dicebãt qͥb¬
dam damnatis. quia aer ⁊ aqua cunctis pa¬
tet. ⁊ omnib data est ut illi ñ fruerent᷑ qd̾ om¬
nib ꝑ naturã concessum est.

Expanded text:
exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem interdicebant quibusdam damnatis, quia aer et aqua cunctis patent et omnibus data sunt; ut illi non fruerentur quod omnibus per naturam concessum es
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ¶ etallũ est ubi exules depurantur ad e¬
ruenda uenam. marmoraq secanda in cru¬
stis. Seruitus a seruando uocat᷑. Apud anti¬
quos enĩ qui in bello a morte seruabant᷑. serui
uocabantur. hec est sola maloꝵ omniũ po¬
strema. que liberis om̃i supplicio grauior est.
Nam ubi liberta ᷤᷤ ꝑiit. una ibi pereunt ⁊ om¬
nia.uiii. Mortiũ diu̾si casꝰ ex qͥbꝰ erux ł pati¬
bulũ in qͦ hoĩes appensi cruciant᷑ ł patiunt᷑. uñ
ex animat. s patibuli minor pȩna quã cru¬
cis. Nam patibulũ appensos statĩ examimat.
crux autẽ suffixos diu cruciat. Unde in euã¬
głio latronib ut morerent᷑. ⁊ de ligno ante
salbatũ deponerent᷑ crura confracta sunt
quia ligno suspensi cito mori non poterant
In ipso quoq genere necis diffext. crudelius
ẽ enĩ in aqua sp̃m torquentes extingui. igni¬
b uiri. frigore ⁊ fame necari. canib ⁊ bestiis

Expanded text:
tus. Metallum est ubi exules deportantur ad etus. Metallum est ubi exules deportantur ad eruendam venam marmoraq217 32. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, SERVI vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est, nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. 33. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux, vel patibulum, in quo homines appensi cruciantur, vel patiuntur,ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum appensos statim exanimat, crux autem suffixos diu cruciat, unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur, et de ligno ante Sabbatum deponerentur, crura confracta suntquia ligno suspensi cito mori non poterant. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentes extingui, ignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis
Abbreviated transcription (Latin):
honestatis nom̃ isqui in aliquo cirimine de¬
prehenditur. Dicta est autẽ ignominia qͥsi
sine nomine. sicut ignarꝰ sine scientia. sicut
ignobilis sine nobilitate. hoc quoq ⁊ infamia
quasi sine bona fama. Fama autẽ dicta qd̃
fando idest loquendo ꝑuagatur. ꝑ traduces
linguarũ ⁊ auriũ serpens est autem nomen
tatis interdũ est ut illud. illustris fama. qd̃
ciens multa uł demutans de ueritate quȩ
tamdiu uiuit. qͣndiu ñ ꝓbatur. aut ubi ꝓ¬
baueris esse cessat ⁊ exinde res nominatur
ñ fama. Ui. Exiliũ dictũ quasi extra solũ
Nam exul dicitur qui extra solũ est Unde pꝰt¬
luimũ redeuntib hoc est de exilio reducen¬
dis. qui sunt eiecti in iniuria idest extra lim̃
patrie. Diuiditur autẽ exiliũ in relegatis ⁊
deportatis. Relegatꝰ ẽ quẽ bona sua secunt᷑.
Deportatꝰ. ꝗͦ ñ secunt᷑. Proseriptio exilii ꝓcul
d̾apnatio qiͣ porro scͥptio. Itẽ ꝓsc̾ptꝰ qiͣ pała scrip¬

Expanded text:
honestatis nomen is qui in aliquo crimine dehonestatis nomen is qui in aliquo crimine deprehesine nomine, sicut ignarus sine scientia, sicut ignobilis sine nobiquasi sine bona fama. Fama autem dicta quia fando, id est loquendo, pervagatur per traduces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen tatis interdum est, ut illud, 'inlustris fama,' quod ciens multa vel demutans de veritate: quae tamdiu vivit, quamdiu non probat. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. Exilium dictum quasi extra solum. Nam exul dicitur qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti in iniuria, id est extra limen patriae. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est, quem bona sua sequuntur: deportatus, quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio, quasi porro scriptio. Item proscriptus, quia palam scrip
Abbreviated transcription (Latin):
endi. que silenis fu̾it uirga est. sicexte nodosa
uł aculeata scorpio rectissimo nomine. quia
arcuato uulnere in corpꝰ infigitur. Irtus ꝓpͥe
siagelloꝵ sunt ab agitando uocati. Ungule
dictȩ qł effodiant. hȩ ⁊ fodiculȩ. quia his rei
in eculo torquent᷑ ut fides inueniat᷑. Eculeus
autẽ dictus qd extendat. Torm̃ta uͦ dicta¬
qđ torquendo mentẽ inueniant. Est ⁊ lau¬
tumnum supplicii genꝰ ad uerberandũ aptũ.
inuentũ a tarquinio suꝑbo. ad pęnas scele¬
ratoꝵ. Iste enĩ prior la utumna tormenta.
fustes. metalla. atq exilia adinuenit. & ip¬
se prior regib exilium meruit. IL. Talio
est similitudo uindicte. ut talit̾ quis patia¬
tur ut fecit. hoc enĩ ⁊ natura ⁊ lege institu¬
tũ est ut ledentem similis uindicta sequat᷑.
ꝓdente. Talio autem ñ solum ad iniuriã refe¬
rendam s etiã ꝓ beneficio reddendo ponit᷑
cientiȩ .U. Ignominia. eo qđ desinat hab̾e

Expanded text:
endi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa endi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Ungulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus autem dictus quod extendat. Tormenta vero, quod torquendo mentem inveniant. Est et latomia supplicii genus ad verberandum aptum, inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla atque exilia adinvenit, et ipse prior regibus exilium meruit. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut 'laedentem similis vindicta sequatur. oculo, dentem pro dente.' Talio autem non solum ad iniuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. centiae. Ignominium, eo quod desinat habere
Abbreviated transcription (Latin):
Carcer in qͦ eustodiunt᷑ noxii. ⁊ dictꝰ carcer qdĩ eo
hoĩes coerceant᷑ includant᷑q qiͣ arcer ab arcen¬
do scił. Locũ aũ in qͦ seruant᷑ noxii carcerẽ dici¬
mꝰ numõ tm̃ singłari. uñ uͦ emittunt᷑ quadrige
carceres uocamꝰ. numero tm̃ plurali. Ail
Lerbera dicta quia cũ agitant᷑ aerem uer¬
berant. hinc flagra & plage ⁊ flagella di¬
cimꝰ. quia cũ flatu ⁊ strepitu in corpore sonãt.
Nam plage quasi fiage. s plage ⁊ flagra pͥmȩ
positionis sunt. flagella autẽ ꝑ diminutionẽ
dicta. Anguilla est qua coercent᷑ in scolis pu¬
eri. quȩ uulgo scotica dicit᷑. Fustes sunt qͥb
iuuenes ꝓ criminib feriunt᷑ appellati qđ
prefixi in fosis stent. quos palos rustici uocãt
Uectes dicti qđ manib uectent᷑ unde ostia
saxaq uellunt᷑ s hi ad penas legũ ñ ꝑtinẽt.
Uirge sunt sũmitates frondiũ arboꝵ. q dic¬
te qđ uirides sint. uł qđ ium habeant argu¬

Expanded text:
Carcer in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer, quod eo homines coerceantur, includanturque quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae cerbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent; quos palos rustici vocant. Vectes dicti quod manibus vectentur, unde ostia saxaque velluntur; sed hi ad poenas legum non pertinent. Virgae sunt summitates frondium arborumque, dictae quod virides sint, vel quod vim habeant argu
Abbreviated transcription (Latin):
euerbum est imꝑatiui modi fut᷑i tẽꝑis
e nomen. quia comparationem recipit.
He om̃s species. a nominũ appellatione
descendunt. Sed̾a pars nominis compara¬
tio est. Comparatio dicta. quia ex alterius
comparatione altum p̾fert. cuiꝰ gradus

Expanded text:
et verbum est imperativi modi, futuri temporis, et verbum est imperativi modi, futuri temporis, et nomen, quia conparationem recipit. Haec omnes species a nominum appellatione descendunt. Secunda pars nominis conparatio. Conparatio dicta quia ex alterius conparatione alterum praefert. Cuius gradus
Abbreviated transcription (Latin):
nomina. ex eo dicta quia ꝑ ea qualis qͥsq
sit ostenditur:ut sapiens formosus. diues.
Quantitatis. quia a mensura trahunt᷑. ut
longus. breuis. Patronomica dicunt᷑. eo
qđ trahunt᷑ a patrib ut tidides tycĩei fi¬
luis. tueudes enee filius. qͣmus a mnatrib
ce a maiorib ducant᷑. Tetica idest possessi¬
ensis. E piteta quȩ latine adiectiua uel
suꝑposita appellant᷑. eo qđ ad implendam
sin signisicationem. nominib adiciantur.
ut magnus doctus. adicis ea ꝑsonis ut ma¬
hnus philosophꝰ. dochis ho io e plenus ẽ
iensus. Actualia ab adu des elunt. ut dux.
rex cursor. nutrix. Maror. Gentis a gente
ueniunt. ut grecus. tomanꝰ. Patrie apatͥa
descendunt. ut athemensis. thebanus. Lo¬
ci a loco ut suburbamis. uerbalia dicunt᷑.
quia a uerbo nascunt᷑. ut lector. Participa¬
lia. quia sic sonant sicut participia. ut
legens. demens. Uerbi similia. a uerbi simi¬
lundine dicta. ut comtemplator. Nam

Expanded text:
nomina ex eo dicta, quia per ea qualis quisque nomina ex eo dicta, quia per ea qualis quisque sit ostenditur, ut 'sapiens', 'formosus', 'dives'. Quantitatis, quia a mensura trahantur, ut 'longus', 'brevis'. Patronymica dicuntur eo, quod trahuntur a patribus, ut 'Tydides' Tydei filioribus ducantur. Ctetica, id est possessiensis'. Epitheta, quae Latine adiectiva vel superposita appellantur, eo quod ad inplendam sui significationem nominibus adiciantur, ut 'magnus', 'doctus'. Adicis ea personis, ut 'magnus philosophus', 'doctus homo', et plenus est sensus. Actualia ab actu descendunt, ut 'dux', 'rex', 'cursor', 'nutrix', 'orator'. Gentis a gente veniunt, ut 'Graecus', 'Romanus'. Patriae a patria descendunt, ut 'Atheniensis', 'Thebanus'. Loci a loco, ut 'suburbanus'. Verbialia dicuntur, quia de verbo nascuntur, ut 'lector'. Participalia, quae sic sonant sicut participia, ut 'legens'. Verbis similia, a verbi similitudine dicta, ut 'contemplator'. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dimimitiua s intellectu pͥncipa¬
lia sunt. ut tabula. fabula. Tota greca
quia ex toto grece declinant᷑. ut calisto.
Sic enĩ grecusce. latinus dicit. Tota latina.
quia ex toto in latinũ uertiut᷑. Grecus¬
enim dicit odisseris. latinꝰ ulixes. Media
dicta sunt. quia ex parte grera sunt. ex
parte latina. eadem &e notha. quia corrũ¬
punt ultimas syllabas manentib pͥori¬
b ut apud grecos alexandros. menan¬
dros. apud nos alexander menander
Dicta aut norha quemadmodũ nothus
dicitur qͥsquis de dispari nascitꝰ genere dy¬
no monia. hoc est plurinomia eoꝙͥ sit un p¬
pluribus nominibus significatio una ut
nima hoc est unonima eoꝙ sit ĩ uno-
nomine significatio plurima ut tu¬
mulus nũc mons breuis nũc tymens
tellꝰ nũt sepulchrum est in uno nomi¬
ne significatio diu̾sa Relatiua dicta. eo
ne dicta sunt ut dexter dici eũ dexter
ũ potest. nisi simst̾ fu̾it. Porro qualitatis

Expanded text:
sicut diminutiva, sed intellectu principasicut diminutiva, sed intellectu principalia sunt, ut 'tabula', 'fabula'. Tota Graeca, quia ex toto Graece declinantur, ut 'Callisto'. Sic enim et Graecus et Latinus dicit. Tota Latina, quia ex toto in Latinum vertuntur. Graecus dicit 'Odysseus', Latinus 'Ulixes'. Media dicta quia ex parte Graeca sunt, ex parte Latina. Eadem et notha, quia corrumpunt ultimas syllabas manentibus prioribus, ut apud Graecos 'Alexandros', 'Menandros'; apud nos 'Alexander', 'Menander'. Dicta autem notha, quemadmodum nothus dicitur quisquis de dispari genere nascitur. Synonyma, hoc est plurinomia, eo quod sit in pluribus nominibus significatio una, utnyma, hoc est uninomia, eo quod sit in uno nomine significatio plurima, ut 'tumulus', nunc mons brevis, nunc tumens tellus, nunc sepulchrum. Est enim in uno nomine significatio diversa. Relativa dicta eo, ne dicta sunt, ut 'dexter'. Dici enim dexter non potest, nisi sinister fuerit. Porro qualitatis
Abbreviated transcription (Latin):
quia cretã subegit. Extriusecus eiũ ue¬
nit agnomẽ ab aliqua ratione Cogno¬
mẽ aũt uulgo dictũ est eo ꝙ nomini
cognitionis causa suꝑadicitur siul ꝙcũ
nomine est. Appellatiua nomina inde uo¬
cant᷑. quia cõmunia sunt. & in multoꝵ
significatione consistunt. Hec in .xxuli.¬
species diuidunt᷑. Ex quib corporaba di¬
cta sunt. que uel uudent᷑ uł tangunt᷑ ur celũ¬
& terra. Incorporalia. quia carint corpoꝵ
unde nec underi nec tangi possunt. ut ue¬
ritas. iusticia. Generalia. quia mubarũ
rerũ sunt ut animal. nam & hono. &¬
& equus. & auis. anunalia sunt. Specialia¬
sunt quia partem demonstratit ut homo.
species enĩ aminaliũ homo. Pxincipalia.
quia pͥmam positionem habent. nic ali¬
unde nascuntur ut mons. fons. Diriuati¬
ua. eo qđ ex alio nomine deducant᷑. ura
monte montanus. Dimimitiua. quia
minuunt sensum. ut greculus. scolasti¬
culꝰ. Sonodiminutiua. quia sic sonant

Expanded text:
quia Cretam subegit. Extrinsecus enim vequia Cretam subegit. Extrinsecus enim venit agnomen ab aliqua ratione. Cognomentum autem vulgo dictum eo, quod nomini cognitionis causa superadiciatur, sive quod cum nomine est. Appellativa nomina inde vocantur, quia communia sunt et in multorum significatione consistunt. Haec in species dividuntur, ex quibus corporalia dicta, quia vel videntur vel tanguntur, ut 'caelum', 'terra'. Incorporalia, quia carent corpus; unde nec videri nec tangi possunt, ut 'veritas', 'iustitia'. Generalia, quia multarum rerum sunt, ut 'animal'. Nam et homo et equus, et avis animal sunt. 6. Specialia, quia partem demonstrant, ut homo, species enim animalium homo. 7. Principalia, quia primam positionem habent, nunde nascuntur, ut 'mons', 'fons'. Derivativa eo, quod ex alio nomine deducantur, ut a monte 'montanus'. Diminutiva, quia minuunt sensum, ut 'Graeculus', 'scholasticulus'. Sono diminutiva, quia sic sonant
Abbreviated transcription (Latin):
artes orationis pͥmus aristotiles cluas
tradidit. nomen. & uerbum. deinde
donatus .uiii. cliffiniuit. S om̃s ad
illa duo pͥncipalia reuertunt᷑. idest ad no¬
men &e uerbum. que significant actum ce
ꝑsonam. relique appendices sunt. & ex his
originẽ trahunt. Nam ꝓnom̃ ex nomine
nascitur cuiꝰ officio fungitur. ut orator ille:
aduerbiũ de nomine nascit᷑ ut doctus
docte. Participiũ de nomine ce uerbo. ut
lego legens. Comunctio uͦ ce: prepositio. uł
interiectio in complexu istarum cacdunt.
cabulo suo res notas efficiat. Nisi enim
nomina dicta quia specialia sũt: uniꝰ enĩ
tm ꝑsonã significant. Species ꝓpͥoꝵ nomi¬
nũ quatuor sũt. prenoniẽ. nomen. cogno¬
men agnomien. Prenomen dicitur eo
ꝙ nomini p̃ponitur ut luciꝰ quintus.
Nomen uocatũ quia notat genus ut
corneliꝰ. cornelii enĩ omẽs ĩ eo genere cõ¬
tinentur. Cognomen ꝙ nomini ꝯuĩgi¬
tur ut scipio affricanꝰ. Agnonẽ uero
qͣsi accidens nomen. ut metellꝰ cretitus

Expanded text:
artes orationis primus Aristoteles duas tradidit, nomen et verbum. Deinde Donatus octo definivit. Sed omnes ad illa duo principalia revertuntmen et verbum, quae significant personam et actum. Reliquae adpendices sunt et ex his originem trahunt. Nam pronomen ex nomine nascitur, cuius officio fungitur, ut 'orator ille'. Adverbium de nomine nascitur, ut 'doctus, docte'. Participium de nomine et verbo, ut 'lego, legens'. Coniunctio vero et praepositio vel interiectio in conplexu istarum cadunt. cabulo suo res notas efficiat. Nisi enim nomina dicta quia specialia sunt. Unius enim tantum personam significant. Species propriorum nominum quattuor sunt: praenomen, nomen, cognomen, agnomen. Praenomen dictum eo, quod nomini praeponitur, ut 'Lucius', 'Quintus'. Nomen vocatum, quia notat genus, ut 'Cornelius'. Cornelii enim omnes in eo genere. Cognomen, quia nomini coniungitur, ut 'Scipio'. Agnomen vero quasi accedens nomen, ut 'Metellus Creticus',
Abbreviated transcription (Latin):
tis aut patientis significatio est: nã scribo
ꝑsone factũ est. item scribo ꝑsone factum
indicat. s illiꝰ a quo patitur. Uerboꝵ gn̾a duo
sunt graminaticoꝵ ac rethoꝵ. Grãmaticoꝵ
intriacadunt temꝑa preti̾tũ instans fu¬
turum ut fecit. facit. faciet. Rethoꝵ autem
uniu̾sa oratio t̾ba drunt᷑. ueluti uerbꝰ boniᷤ
nos cepit. uerba bona habuit. ubi ñ tm̃ u̾ba
quȩ in triacadunt temꝑa s uniu̾sa oratioq̃s
Uerboꝵ species sunt. forme. modi conugatio¬

Expanded text:
tis et patientis significatio est. Nam 'scribo' tis et patientis significatio est. Nam 'scribo' personae factum est. Item 'scribor' personae factum indicat, sed eius a quo patitur. Verborum genera duo sunt: grammaticorum atque rhetorum. Grammaticorum in tria cadunt tempora: praeteritum, instans, futurum, ut 'fecit', 'facit', 'faciet'. Rhetorum autem universa oratio verba dicuntur veluti, 'verbis bonis nos cepit', 'verba bona habuit', ubi non tantum verba, quae in tria cadunt tempora, sed universa oratio est. Verborum species sunt formae, modi, coniugatio
Abbreviated transcription (Latin):
dere ostendunt. nam cũ dico meus. tuus.
diffinio aliquid meũ esse uel tuũ. Relati¬
ua dicunt᷑. quia ad interrogationem re¬
ferunt᷑ ut quis est. respondetur is est. De¬
monstratiua dicunt᷑. eo qđ habent de¬
monstrantis significationem. Aliquem
enim p̾sentẽ his demonstramꝰ ut hic.
hec hoc. quȩ iria ce articuli nominant᷑.
Articuliaut̃ dicti qđ nominib arcantur
id est colligant᷑. cũ dicimꝰ hic orator. Int̾
culus iunc est cũ nomini iungit᷑. ut hic sa¬
piens. cũ uͦ ñ comungit᷑ demonstratiuũ
ꝓnomina aut pͥmigenia. aut deducti¬
ua sunt: Primigenia sunt dicta quia
quis. qualis. talis. quantꝰ tantus. qͦtus.
aere sonat. uel qđ hec pars frequent̾
in oratione uerset᷑. Sunt aut uerba
m̃tis signa. quib homines cogitationes
suas ĩuicem loquendo demonstrãt Si¬
cut aũt nomẽ significat ꝑsonã ita uerbũ
factũ dictũq ꝑsone. In ꝑsona uerbi: agen¬

Expanded text:
dere ostendunt; nam dum dico meus, tuus, dere ostendunt; nam dum dico meus, tuus, definio aliquid meum esse, vel tuum. Relativa dicuntur, quia ad interrogationem referuntur, ut quis est? respondetur, is est. Demonstrativa, eo quod habent demonstrantis significationem. Aliquem enim praesentem his demonstramus, ut hic, haec, hoc, quae tria et articuli nominantur. 4. Articuli autem dicti, quod nominibus arctantur, id est, colligantur, ut cum dicimus hic orator. Interculus tunc est, cum nomini jungitur, ut hic sapiens. Cum vero non conjungitur, demonstrativum Omnia autem pronomina, aut primigenia, aut deductiva sunt. Primigenia dicta 'quis', 'qualis', 'talis', 'quantus', 'tantus', 'quotus', aere sonat, vel quod haec pars frequenter in oratione versetur. Sunt autem verba mentis signa, quibus homines cogitationes suas invicem loquendo demonstrant. Sicut autem nomen significat personam, ita verbum factum dictumque personae. In persona verbi agen
Abbreviated transcription (Latin):
magistrũ. uocatnuus. quia ꝑ eũ nos aliquẽ
uocamus. ut o magister. Ablatiuus. quia
ꝑeum nos auferre aliquid cuiqͣm signi
ficamꝰ. ut auferam a magistro. Exapto¬
ta nomina dicta. eo qđ .ui. casus uarieta¬
tes habent ut est unus. Pentaptota qđ
tota qdđ tm̃ in .iiii. casib declinantur. ut
iupit̾. Nonoptota qđ uno casu tm̃ utunt᷑.
d uos nimiliis ponit ne fastidiũ
Nanscum dicimꝰ uirgilius scripsit buco¬
lica. a. loninꝰ ꝓnomen ipse secipsit gorigi¬
ca.: sii Quarieras significanonis &e susticbi¬
um i ol it ce ortatum inducit. P ronoura
na aut funta sunt aut infinita. Finita pͥ¬
nomina dict̃a eo quͣ diffiniunt certam
ꝑsonam. ut ego. me enĩ intelligis statim
Infinita dicunt᷑ quia ñ sunt certe ꝑsone
quȩ. quod. ¶uuiqͣm finira appellanten.
quia cõmemorationem faciunt note ꝑso¬
nȩ. ut ipsȩ. iste. Cectũ est enĩ de quo dicit.
Possessua dicunt᷑. eo qđ nos aliquid possi¬

Expanded text:
magistrum'. Vocativus, quia per eum aliquem magistrum'. Vocativus, quia per eum aliquem vocamus, ut 'o magister'. Ablativus, quia per eum nos auferre aficamus, ut auferam a magistro. 33. Hexaptota nomina dicta, quia per sex casus varietates habent, ut est unus. Pentaptota, qutota, quod tantum in quatuor casibus declinantur, ut Jupiter. Monoptota, quod uno tantum casu utuntur, vice nominis ponitur, ne fastidium Nam cum dicimus, 'Vergilius scripsit Bucolica', addimus pronomen, 'ipse scripsit Georgica'; sicque varietas significationis et fastidium tollit et ornatum inducit. Pronomina autem aut finita sunt, aut infinita. Finita pronomina dicta eo, quod definiunt certam personam, ut 'ego'; me enim statim intelligis. Infinita dicuntur, quia non sunt certae personae. quae, quod. Minus quam finita appellantur, quia commemorationem faciunt notae personae, ut ipse, iste, certum est enim de quo dicitur. 18 3. Possessiva vocantur, eo quod nos aliquid possi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nominũ ratio a auẽto iras uoluit
Neutrũ dictum quia nec hoc nec illude
idest ⁊ ec masculinũ nec semininũ. Com¬
mune dictum quia duob generib no¬
sexum sub uno genere enuntiat ut hicͥ
piscis. est enim incerti sexus. qđ nec ⁊ atu¬
ra uec oculis discernif᷑. s sensus tmꝑitia.
Omne genus dictum. quia cunctis gene¬
rib seruit masculino & feminino. &e no¬
utro & cõmuni &e omni. Numerꝰ uocatꝰ
quia ꝑ cum uł singularia uł pluralia no
mina ostendunt᷑ Figura quia uel simpli¬
cia. uł composita sunt. Casus a cadendo li¬
di. ꝑ cos enim inflexa nomina uariant᷑
ae cadunt. Nominatiuus dictus casus. qͥa
ꝑ eum aliqiad nominamꝰ. ut hic magilter
Genitiuus. quia ꝑ eum genus cuiꝰtumq que¬
rimus. ut huiꝰ magistri filiꝰ. uel qđ reli sig¬
nificamꝰ ut huiꝰ magistri. Datiiis. quia ꝑ
eum nos clare alicui aliquid demonstramꝰ.
ut da huic magistro. Accusatiuus. quia ꝑ
eum aliquem accusamꝰ. ut accuso hunc

Expanded text:
hoc nominum ratio et auctoritas voluit. Neutrum dictum quia nec hoc est nec illud, id est nec masculinum nec femininum. Commune dictum quia duobus generibus no quia utrumque sexum sub uno genere enuntiat, ut hic piscis. Est enim incerti sexus, quod nec natura, nec oculis discernitur, sed sensus tantum peritia. Omne genus dictum, quia cunctis generibus servit: masculino, et feminino, neutro, et communi, et omni. 30. Numerus vocatus, quia per eummina ostenduntur. Figura, quia vel simplicia vel conposita sunt. Casus a cadendo dicti; per eos enim inflexa nomina variantur et cadunt. Nominativus casus dictus quia per eum aliquid nominamus, ut 'hic magister'. Genetivus, quia per eum genus cuiuscumque quaerimus, ut 'huius magistri filius', vel quod rem significamus, ut 'huius magistri liber'. Dativus, quia per eum nos dare alicui aliquid demonstramus, ut 'da huic magistro'. Accusativus, quia per eum aliquem accusamus, ut 'accuso hunc
Abbreviated transcription (Latin):
actꝰ qͥsꝙ ap̃ lusores ueteres a numero uoca¬
bat᷑. ut unio. bimo. trinio. quat̃nio. quinio.
senio. ptꝰ ea appellatio singuloꝵ mutata ẽ. &
unionẽ canẽ. trinionẽ suppũ. quat̃nionem
planũ uocabant.
actus tesselarũ ita a peritis aleatorib cõpo¬
nit᷑. ut afferat qd uoluerit. ut puta senionẽ
partĩ uage. ido alios ordinarios. alios uagoᷤ
appellant. at uͦ qͥ moueri om̃ino ñ possunt
incitos dicunt. uñ & egentes homines inei¬
ti uocant᷑. qͥb spes ultra ꝓcedendi nulla restat.
& dãpna rerũ. uñi &e aliquando ꝓpt̾ hec scele¬
ra int̃dicta legib fuit.
De pila.

Expanded text:
actus quisque apud lusores veteres a numero vocabatur, ut unio, binio, trinio, quaternio, quinio, senio. Postea appellatio singulorum mutata est, et unionem canem, trinionem suppum, quaternionem planum vocabant. De iactu tesserarum . Iactus tesserarum ita a peritis aleatoribus conponitur ut adferat quod voluerit, utputa senionem, partim vage: ideo alios ordinarios, alios vagos appellant; at vero qui moveri omnino non possunt, incitos dicunt. Unde et egentes homines inciti vocantur, quibus spes ultra procedendi nulla restat. et damna rerum; unde et aliquando propter haec scelera interdicta legibus fuit. De pila
Abbreviated transcription (Latin):
Abimelech annis .iii. Chorus
regnauit in troia.
nas litteras repperit.
Iepte annis .uii. hercules flam¬
mis se iniecit.
helenam rapuit.
Troia capta est.
Samson anñ .xx. Ascanius
albam condidit.
homerus fuisse putatur.
a didone conditur.
ierosolimis conditur.¬

Expanded text:
Abimelech ann. III. Chorus regnavit in Troia. nas litteras repperit. IVMIII. Iepte ann. VI. Hercules flammis se iniecit. Helenam rapuit. Troia capta est. IVMXXIV. Samson ann. XX. Ascanius Albam condidit. Homerus fuisse putatur. a Didone conditur. Hierosolymis aedi
Abbreviated transcription (Latin):
pdomada. dicta a numero septem dierũ
quoꝵ repetitione ⁊⁊ menses: ⁊ anni. ⁊ scła
ꝑaguntur. Epta eium grece septem dicunt.
hanc nos septimanã uocamꝰ. quasi septem
luces. nam mane lux est. Octauus autẽ dies
idem primꝰ est. ad quẽ reditur. & a quo rur¬
sus epdomadarũ series orditur.ui. De men

Expanded text:
domada dicta a numero septem dierum, quorum repetitione et menses et anni et saecula peraguntur; ἑπτὰ enim Graeci septem dicunt. Hanc nos septimanam vocamus, quasi septem luces. Nam mane lux est. Octavus autem dies idem primus est, ad quem reditur et a quo rursus hebdomadae series orditur. § 33 De men
Abbreviated transcription (Latin):
paruit. Interdictũ. est qd a iudice ñ in ꝑpetu¬
um. s ꝑ reformando mom̃to ad temp̃ in te¬
rim dicitur. salua ꝓpositione actionis eius.
Preciũ uocatũ. eo qd̾ priꝰ eum damꝰ ut ꝓ eiꝰ uice
rem ꝙ appetimꝰ possid̾e̾ debeamꝰ. Cõmertiũ dictũ¬
ẽ a mereibꝰ qͦ noĩe res uenales appellamꝰ uñ m̾
paratio. Causa redintegrat. quȩ ui potesta¬
tis expleta ñ est. Res redintegratur. quȩ un po
nominatur. ut furtum. falsitas. & ce

Expanded text:
paruit. 33. Interdictum est quod a judice non in perpetuparuit. 33. Interdictum est quod a judice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis ejus. 34. Pretium vocatum, eo quod prius illud damus, ut pro ejus vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta nominatur, ut furtum, falsilas, e
Abbreviated transcription (Latin):
calamꝰ. ascia. Instructũ est. qđ ꝑ instrumen¬
tum efficit᷑. ut baculus. codex. tabula. Usus.
quẽ in re instructa utimur. ut baculo in¬
nitere. in codice legere in tabula ludere.
s ipse fructus agroꝵ qđ eo utimur usus uo¬
catur. Hȩc sunt illa tria usus. Fructus autẽ
uocatus. quia solo usu habetur eiꝰ fructus.
manente apud aliũ iure ⁊ usu. Caꝑtio. est
ademptio dominii. ꝑ continuationẽ iuste
possessionis uł biennii. uł alicuiꝰ temporis.
ancipatio dicta est. quia manures capitur
unde oportet eũ qui mancipiũ accipit com¬
prehendere idipsũ qđ ei mancipio datur Ces¬
sio est ꝓprie rei concessio. sicut est illud. cedo iure
ꝓpinquitatis. Cedere enĩ dicimꝰ quasi conced̾e.
iclest que ꝓpria sunt: nam si aliena restituimꝰ.
ñ cedimꝰ. Nam cedere ꝓprie dicit᷑. qui contra
ueritatẽ alteri consentit. ut cicero. cessit in¬
quit amplissimi uiri auctoritate uł potius

Expanded text:
calamus, ascia. Instructum, quod per instrumencalamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut aliMancipatio dicta est, quia res manu capitur. Unde oportet eum qui mancipio accipit comprehendere idipsum quod ei mancipio datur. 32. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: Cedo jure propinquitatis. Cedere enim dicimus, quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere proprie dicitur, qui contra veritatem alteri consentit, ut Cicero: Cessit, inquit, amplissimi viri auctoritati, vel potius
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte datur ⁊ postea completur. Est
enĩ arra complenda ñ auferenda. undeqͥ
habet arrã ñ reddet sicut pignus. s deside¬
rat plenitudinẽ. ⁊ dicta arm. a re ꝓ qua
datur. Item int̾ pignꝰ. ⁊ fiduciã ⁊ iꝑ othetã
hoc int̾est. Pignꝰ enĩ est qd̵ ꝓpter rem creditã
obligatur. cuiꝰ rei possessionẽ solã ad tempꝰ
consequit creditor ceterũ dñium penes
debitorem est. Fiducia est cũ res aliqua su¬
mende mutue pecunuȩ grã uł mancipa¬
tur uł in iure creditur. Ipotheta est cum
res cõmodatur sine ãispositione ꝑigne¬
ris. facto. uł cautione sola int̾ueniente.
¶omentũ dictũ a temporis breuitate. ut
q̃m cito qͣm statim saluo negotio reformet᷑
nec in ullam morã ꝓduci debeat qđ repetit.
sicut nec ullum est spaciũ mom̃ti cuiꝰ tam
breuis est temporis punctus. ut in aliquam
moram nullo modo ꝓducatur. Instrumen¬
tũ est. unde aliquid construimꝰ. ut cultrꝰ.

Expanded text:
ex parte datur, et postea completur. 21. Est ex parte datur, et postea completur. 21. Est enim arrha complenda, non auferenda, unde, qui habet arrham non reddet sicut pignus, sed desiderat plenitudinem, et dicta arrha a re pro qua traditur. Item inter pignus et fiduciam, et hypothecam, hoc interest: 22. Pignobligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus,
Abbreviated transcription (Latin):
ex temꝑe quo contrahebat᷑ certũ sit eã deferre
Usura est increm̃tũ fenoris abusu exis crediti
nuncupata. Cõmodum est id qd nr̃i iuris est.
⁊ ad alios temporalit̾ translatũ est cõmodo
temꝑis. qͣndui apud eum sit: unde ⁊ cõmo¬
dum dictũ est. Precariũ ẽ dũ prece creditor
rogatus p̾mitit debitorẽ in possessione fun¬
di sibi obligati demorari. ⁊ ex ea fructus caꝑe.
⁊ dictũ precariũ. quia prece adit᷑. quasi pre¬
autẽ appellatũ est. quia id qđ a me tͥ datur
ex meo tuũ sit. Depositũ. est pignꝰ comm̃¬
datũ ad tempꝰ. quasi diu positum. Depoue¬
re autẽ quis uidet᷑ eum aliquid metu furti.
incendii. naufragii. apud aliũ custo diȩ cau¬
sa deponit. Int̾est autẽ in loquendi usu.
int̾ pignus ⁊ arram. Nam pignꝰ est qđ da¬
tur ꝓpter rem creditam. que dũ redditur
pignus statim aufertur. Arra uͦ est que pri¬
mum ꝓ rebone fidei contractu empta.⁊

Expanded text:
ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. Commodatum est id quod nostri iuris est et ad alterum temporaliter translatum est cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium, quia prece additur, quasi preMutuum appellatum est, quia id quod a me tibi datur ex meo tuum fit. 19. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. 20. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arrham. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arrha vero est quae primum pro re bonae fidei contractu empta,
Abbreviated transcription (Latin):
ctum. in quib ueterũ constabat uniuersa sub¬
stantia. Honoꝵ possessio est ius possessionis.
certo ordine. certoq titulo acquisita. In testata
hereditas est quȩ testam̃to scripta ñ est. aut si
scripta sit. iure tam̃ nequaqͣm est edita. Cadu¬
ca inde dicunt. quia eiꝰ heredes ceciderutt.
Familia erciscundȩ. est diuisio hereditatis
int̾ heredes. Erciscunda enim apud ueteres
diuisio nuncupabatur. Cominuni diuiden¬
do. est int̾ eos quib cõiunis res est. quȩ actio
iubet postulantib his arbitriũ dari cuiꝰ arbi¬
tratu res diuidant᷑. Finiũ regendoꝵ. est actio
dicta eo qđ ꝑ eũ regnant᷑ sines utꝙ ne dissipent᷑
dum mͦ ñ angustiore quinq pedũ loco ea con¬
trouersia sit. Locatio. est res ad usũ data cum
diffinitione mercedis. Conductio est res in
usũ accepta cũ constituta mercede. Res credi¬
ta est quȩ inobligationẽ ita deducta est. ut

Expanded text:
ctum, in quibus veterum constabat universa subctum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia eius heredes ceciderunt. Familia herciscunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ereditas. est res quȩ morte alicuiꝰ ad quẽ¬
piam ꝑuenit uł legaro testam̃to uł pos¬
sessione redempta. Dicta autẽ hereditas a re¬
b additis. siue ab exe quia qui possider agrũ
⁊ censũ soluit inde ⁊ res. Res sunt que in nr̃o
uire consistunt. Iura autẽ sunt. que a nobis
iuste possident᷑. nec aliena sunt. Dict̾a autẽ req
a recte habendo. Ius autẽ a iuste possidendo.
Hoc eni ure possidetur qđ recte. hoc recte qđ¬
iuste. hoc iuste qđ bene. qđ autem male posside¬
tur. alienũ est. ¶ ale autẽ possidet. qui uł sua
maleutit᷑. uł aliena p̾sumit. Possidet autem
iuste qui ñ irrett᷑ cupiditate. qui autẽ cupidi¬
tate tenetur: possessus est ñ possessor. Bona
autẽ sunt honestoꝵ seu nobiliũ. quȩ ꝓin de
bona dicunt᷑. ut ñ habeãt turpem usũ. s ea
homines ad res bonas utantur. Ueculiũ. est ꝓ
liũ est qđ pater uł dñs filiũ uł seruũ ꝓprio suo
tractare patitur. Leculiũ autẽ a pecudib di¬

Expanded text:
ereditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste poHoc enim jure possidetur quod juste, hoc juste quod bene. Quod autem male possidetur alienum est. Male autem possidet, qui vel sua male utitur, vel aliena praesumit. Possidet autem juste, qui non irretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. 4. Bona sunt honestorum, seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas utantur. Peculium proprielium est quod pater vel dominus filium suum vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus di
Abbreviated transcription (Latin):
mum intenderunt. maxime ptolomeus
cognom̃to philadelfus omĩs litteraturȩ
sagacissimꝰ cum studio bibliothecarũ pisi¬
stratũ emularet᷑. ñ solũ gentiũ scripturaᷤᷤ
s etiã ⁊ diuinas litteras in bibliothecam
suam contulit. nam septuaginta milia
libroꝵ huius temporib alexandrie inuẽ¬
I. De int̾pretib

Expanded text:
mum intenderunt; maxime Ptolomaeus mum intenderunt; maxime Ptolomaeus cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae invent. De interpretib