comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no profuit habuisse patriã affligenti
uel pithagore obfuit caruisse coẽm
sibi cũ illo patriam. et domũ ꝓp̾a et a¬
micos mares eius odio relinquẽti.
nẽpe tyrãnꝰ ille patibulo affixus oĩz
iudicio cũ sũmũ suppliaũ pate̾t᷑ maio¬
re eciã dignꝰ erat. Iste eciam pħs ĩ
pace obieus pro deo cultus/ domꝰ eiꝰ
pro tẽplo hĩta est tantũ int̾ illiꝰ gẽnã
et isti ꝯ palliuz int̾fuit Neq nero seu
politrati tũt sardomix ille ne morsu
uolucrũ semẽsi ĩ cruce maicesc̾et seuio
hãni mõ galliaꝵ regi ne acie uictꝰ ĩ
manꝰ hostiũ ꝑueniret suus ualuit pre¬
stare carbũculꝰ quẽ die illa ĩdigito eiꝰ
ĩuentũ ereptũq sibi et post ãnos ab
amnigo quodã orbe alio redẽptũ r̾mis¬
sũq cern̾e̾ fuit ac tang̾e rem p̃cii ĩfi ͭ ͥ
sed nulliꝰ efficatit nulliꝰq opere nͥ cꝰ
et relique id gẽmis. Gẽmas enĩluci¬
das non nego ne. sensui qͣdicam. nego

Expanded text:
no profuit habuisse patriam affligenti no profuit habuisse patriam affligenti vel Pythagore obfuit caruisse, communem sibi cum illo patriam et domum propriam et amicos morum eius odio relinquenti? Nempe tyrannus ille patibulo affixus, omnium iudicio, cum summum supplicium pateretur, et maiore etiam dignus erat; iste philosophus in pace obiens pro deo cultus, domus eius pro templo habita est: tantum inter illius gemmam atque huius pallium interfuit. Neque vero seu Policrati tunc sardonix ille ne morsu volucrum semesus in cruce marcesceret, seu modo Ioanni Galliarum regi ne acie victus in manus hostium perveniret suus valuit prestare carbunculus, quem die illa in digito eius inventum ereptumque sibi et post annos ab amico quodam orbe alio redemptum remissumque cernere fuit ac tangere, rem pretii infiniti sed nullius efficacie nulliusque opere, nisi cuius et relique id genus. Gemmas enim lucidas non nego, ne sensui contra dicam; nego
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ quo gẽma erat ꝓpͥa manu demersit
uel sic saltẽ semel doliturꝰ ni uita ui¬
sus sibi callide tnͣsegisse cũ fortuã si
tot letis unũ hoc triste pẽsaret. Inaͣ
uero uec falli facilis nec mulcei mala
bonis equa lauce cõponens plusculu
exigebat. pro diut̾no fauore breue
quidẽ s p̃duru. ut qui per oẽm uita
felicissimꝰ sibi atq aliis uisus eẽt ĩ mor¬
te miserrimꝰ uide̾tur/ eẽtq miserriniꝰ
hinc uitiis. hunc suppliciis om̃ĩbꝰ unũ
caput urgẽtibꝰ. Itaq uelud oblatum
respuens. O fortũẽ ludis piste quodã
int̾nũcio qui tunc ore a nulũ excipiẽs
captus illico menseq eiꝰ appositus fu¬
erat anulũ illi suũ non sũ quodã sp̃tã¬
ciu scupore rescituit. Eam gẽniã mul¬
tis post se culis augustꝰ cesar/ et p̃cio
tactus et miraculo ĩsertam auree co¬
ne ad edem ꝯcordie dedicasse fertur
Hic rursus int̾rogo ꝙͥ hoc uel tyrã¬

Expanded text:
in quo gemma erat manu propria demersit, in quo gemma erat manu propria demersit, vel sic saltem semel doliturus in vita, visus sibi callide transegisse cum fortuna, si tot letis hoc unum triste pensaret. Illa vero nec falli nec facile potest mulceri: mala bonis equa lance componens, plusculum exigebat pro diuturno favore, breve quidem sed predurum, ut qui per omnem vitam felicissimus sibi atque aliis visus esset in morte miserrimus videretur essetque miserrimus, hinc vitiis, hinc suppliciis omnibus unum caput urgentibus. Itaque velut oblatum respuens, o fortune ludos!, pisce quodam internuntio, qui tunc ore anulum excipiens captusque illico menseque eius appositus fuerat, anulum illi suum non sine quodam spectantium stupore restituit. Eam gemmam multis post seculis Augustus Cesar, et pretio tactus et miraculo, insertam auree corone ad edem Concordie dedicasse fertur. Hic rursus interrogo: quid hoc vel tyran
Abbreviated transcription (Latin):
an non dicam morti uel hostili gladi¬
o s saxo quod feminea eciã torsit
manꝰ exemptũ fecit: Quid inꝙͣ¬
uel hunc ꝑyro ꝓfuit habuisse uel hͦ
nocuit caruisse fabricio turioq qͥ¬
bus ille uictus atq ytalia pulsꝗ ẽ
ducibus affirmare ausim neutri ho¬
rũ umiꝙͣ cessurũ aĩõ fuisse ut horrẽ¬
tem galeã rigidũq nec auro nͨ gẽ¬
mis ĩsignẽ gladiũ ãnulo regio ꝑ¬
mutaret. Sic molla queq despi¬
crunt uiri fortes quo mõ uero ãnu¬
lũ regis ambirẽt qui sola uirtutis
fiducia regem ip̃m et regias opes
regnũq cõtẽpserant: Cont᷑ autẽ
uos aĩoꝵ diffidẽtia cũcta miranũ et
qiͣ beatos factura ꝯcupiscitis uirtus
sola ꝯtempnit᷑ Est et gẽme altiꝰ fa¬
ma uetustior quã fantor sannoꝵ ty¬
rãnus policratus habuit ferunt fu¬
isse sardonicẽ Is lapillus int̾ mul¬
sidiantis fortune ĩuidiam placatur ꝯ
nauigio ĩ altũ prodiit anulũq ipsũ

Expanded text:
an non dicam morti, non hostili gladian non dicam morti, non hostili gladio sed saxo quod feminea etiam torsit manus, exemptum fecit? Quid, inquam, hunc vel Pyrrho profuit habuisse, vel hoc nocuit caruisse Fabritio Curioque, quibus ille victus atque Italia pulsus est ducibus? Affirmare ausim, neutri horum umquam sessurum animo fuisse ut horrentem galeam rigidumque nec auro aut gemmis insignem gladium anulo regio permutaret: sic mollia queque despiciunt viri fortes. Quomodo vero anulum regis ambirent, qui sola virtutis fiducia regem ipsum et regias opes regnumque contempserant? Contra autem vos animorum diffidentia cuncta miramini et quasi beatos factura concupiscitis, virtus sola contemnitur. Est et gemme alterius fama vetustior, quam Samiorum tyrannus Polycrates habuit. Ferunt fuisse sardonicem: is lapillus inter mulclanculum insidiantis fortune invidiam placaturus, navigio in altum prodiit anulumque ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
teri ueru uultis ubiq gẽciũ uicto¬
res asiatica uictoria uicti estis igi᷑
iam nũc et aĩcas oculoꝵ aĩoꝵ hostes
et uictrices uiroꝵ fortiuz gẽmas
tole ¶ Gẽmis delector ardẽtibꝰ¬
R At hic uariis ille pallentibꝰ mł¬
tiplex appetitus una uaĩtas. Au¬
gessit achates fuit lapis olim p̾ciosis¬
simꝰ hom iudicio nũc eodẽ quo pre¬
cia rebus fiũt uaiãte uilissimꝰ ĩ qͦ
quidẽ spẽs rerũ diu̾saꝵ r̾pñtari solẽ
oculis fama est. hoĩm iumẽtoꝵ flũ¬
nu nẽoꝵ uolucrũ feraꝵ q nulla pe¬
nitus manu artificis sed ne ĩ illo sa
appollo erat choree nobilis cythari¬
sta sparsis ita nexisq ĩuicẽ gẽme
notis ut tot ymaginu ĩ tam paruo
spacio unaq̃ suis discͥne̾t᷑ ĩsignibꝰ
p̃clarus ut res erant anulus addidͭ¬
qr gratie regis nomẽ pluris enĩ fiuĩt
res illustriũ S quid oro illi cõtulit
achates suis suus An uello ĩuictum

Expanded text:
teri verum vultis, ubique gentium victoteri verum vultis, ubique gentium victores Asiatica victoria victi estis. I nunc, et amicas oculorum, animorum hostes et victrices virorum fortium gemmas cole! Gemmis delector ardentibus. At hic variis, ille pallentibus: multiplex appetitus, una vanitas. Augessit, achates fuit lapis olim pretiosissimus hominum iudicio, nunc eodem quo pretia rebus fiunt variante vilissimus, in quo quidem species rerum diversarum representari solere oculis fama est, hominum, iumentorum, fluminum, nemorum, volucrum ferarumque nulla penitus manu artificis sed nature. In anuApollo erat, choree nobilis citharista, sparsis ita nexisque invicem gemme notis, ut tot imaginum in tam parvo spatio una queque suis discerneretur insignibus; preclarus, ut res erat, anulus addiditque gratie regis nomen; pluris enim fiunt res illustrium. Sed quid, oro, illi contulit achates suus? An bello invictum,
Abbreviated transcription (Latin):
tune succubuit non totus hic uicio
totus Ibi aliena uis aliena ꝑfidia
hic sua fragilitas sua fuit ambitio
Illic ergo pꝯtenciã et uitam hic a ĩpo¬
pularis modestieq ĩsignis famam/
magnisq laboribꝰ partũ magnu
nomẽ ĩminuit mirũ dictu tanto
uictoriosior qͣ hyspanos bellicosa
gentem ꝙͣ contͣ imbelles et ĩermes
ĩuictus cũ se in templo Ierosolimi-
erectũ atq abstinẽtissimũ prebuiss
ad ultimũ urgenti uicio non r̾stitit᷑
neq iani ampliꝰ uir singulai̾s atq
unicus ut semꝑ fuerat s qi unꝰ
ex multis captus deiectus est is gẽ¬
mar fulgor ea uis margaritaru
idq auri pondꝰ fuit Uicerat iã añ
pari p̃lio alexandrũ asia sed paru
est uiciis uĩctũ suis uince̾ illud ẽ mͣg¬
nu uicisse uictorem sui pꝯque nł¬
lus ferme ducu scetit inter asie de¬
litias que ĩ orbem latiu tnsuecte
ur̃a uos in prĩa uicerũt/ Nẽpe si fa¬

Expanded text:
tune succubuit non totus, hic vitio tune succubuit non totus, hic vitio totus: ibi aliena vis, aliena perfidia, hic sua fragilitas, sua fuit ambitio. Illic ergo potentiam et vitam, hic animi popularis modestieque insignis famam magnisque laboribus partum Magni nomen imminuit. Mirum dictu, tanto victoriosior contra Hispanos bellicosam gentem quam contra imbelles et inermes invictus, cum se in templo Hierosolyme erectum atque abstinentissimum prebuisset. Ad ultimum urgenti vitio non restitit neque iam amplius vir singularis atque unicus ut semper fuerat, sed quasi unus ex multis captus deiectusque est. Is gemmarum fulgor, ea vis margaritarum idque auri pondus fuit! Vicerat iam ante pari prelio Alexandrum Asia — sed parum est vitiis victum suis vincere: illud magnum, vicisse victorem sui —, post quem nullus ferme ducum stetit inter Asie delitias, que in orbem Latium transvecte vestra vos in patria vicerunt. Nempe si fa
Abbreviated transcription (Latin):
ta alueꝯ ĩgens ibi et ĩgẽciuz tesẜar
ordo bicolicor/ ita ut singule gẽmis
e singulis cõstarent, et uasa aurea et
uestes et statue qͥn et lima q̃dã soli¬
do ex auro ĩmensi ponderis lectiq
aurei et cõne plime magnis et can¬
didis margaitis intexte deniq mos
aureus illic fuit et forme ille mirabi¬
lis ĩ quadru ducte cerus ac le ombꝰ
et figuris uariis aĩanciũ frequens
mori cõsitus ramos aureos tegẽtibꝰ
margai̾tis montis ĩ utice iisde ex rͥ¬
bus horologiu artificio ubiq uĩcẽte
hiis qui inirai ĩ ama didicerũt. Bat
hiis rebus inquies delector. R Credo
id quide teq hunc t̾r̃phu et cupide
spectatuꝵ reor et cupidiꝰ ductuꝵ et
cupidissime possessuru id inͥ passiona¬
ti status ai suadet. Crede aũt et tu
te quẽ loqͥmur. t̾ũphantis głie nil
umiꝙͣ magis obfuit nõ thessalitꝰ dies
non egyp̾ciaca calamitas Ibi eĩ for¬

Expanded text:
lta alveus ingens ibi et ingentium thesaurorum lta alveus ingens ibi et ingentium thesaurorum ordo bicolor, ita ut singule gemmis e singulis constarent, et vasa aurea et vestes et statue, quin et luna quedam solido ex auro immensi ponderis lectique aurei et corone plurime magnis et candidis margaritis intexte. Denique mons aureus illic fuit, forme ille mirabilis in quadrum ducte, cervis ac leonibus et figuris variis animantium frequens  genere consitus, ramos aureos tegentibus margaritis; montis in vertice iisdem ex rebus horologium artificio ubique vincente his qui mirari inania didicerunt. At his rebus maxime delector. Credo id quidem teque hunc triumphum et cupide spectaturum reor et cupidius ducturum et cupidissime possessurum: id tibi passionati status animi suadet. Crede autem et tu rte quem loquimur triumphantis glorie nichil umquam magis obfuit: non Thessalicus dies, non Egyptia calamitas, ubi enim for
Abbreviated transcription (Latin):
uere tũc magnꝰ atq magnificꝰ ꝙͣu̾
adolescens ãnis moribꝰ senex matu
et oriente ꝑdomito ꝙi cũ loco mutatꝰ
ac temꝑe eq alia ꝑte orbis ip̃e aliꝰ
r̾uersus non militarẽ s femincũ seu
dĩnu pociꝰ ĩ morẽ uultꝰ suos iã ui¬
riles ac solito molliores non ere fic¬
tos aut marmore s ĩsuetis atq ex¬
qͥsitissimis margai̾tis ĩ t̾ũpho tulit ex¬
probracio non leuis eo faustus ĩ unaã
caput expositi non sñ ĩsultaciõe qͣdã
uictoi̾s om̃ ppli atq excusaciõe q̃da¬
pn̾cipũ se quẽtiu quid non eiũ atyrã¬
nis romaiam serua patetur q̃ libera
ciuis conãtissimi talem hanc ĩsolẽci¬
am aspexit. Neq reliqͣ fũphi illius
hũilia magis aut sobria non arma et
qui domitaꝵ genciuz ut mos erat nõ
captiui memorant᷑ aut currus ã fale¬
re quod uilissimũ ĩ eis legimꝰ aurum
fuit gẽme oĩa et margaite Intͤ mr¬

Expanded text:
vere tunc magnus atque magnificus, quamvis vere tunc magnus atque magnificus, quamvis adolescens annis, moribus senex maturet oriente perdomito, quasi cum loco mutatus ac tempore eque, alia parte orbis, ipse alius reversus, non militarem sed femineum, seu divinum potius in morem, vultus suos iam viriles ac solito molliores non ere fictos aut marmore, sed insuetis atque exquisitissimis margaritis in triumpho tulit: exprobratio non levis Eoi fastus unum in caput expositi, non sine insultatione quadam victoris omnium populi atque excusatione principum sequentium. Quid non enim a tyrannis Roma iam serva pateretur, que libera civis amantissimi talem hanc insolentiam aspexisset? Neque reliqua triumphi illius humilia magis aut sobria: non arma et equi domitarum gentium, ut mos erat, non captivi memorantur aut currus aut phalere; quod vilissimum in eo legimus aurum fuit, gemme omnia et margarite. Inter mu
Abbreviated transcription (Latin):
nobilitat diuitũ nuge ĩ anes atq oci¬
osorũ fabule qui facile ista cõtẽpne¬
rent si quo unꝙͣ hoẽstiore pacis aut
belli negotio tenent᷑ O ss ulgide aĩ
gẽme mouẽt et suauiter candide i¬
nũt calcant molliũt et eneruãt qua
ex oĩbus et id maximũ attingã ut
tissiõsq ꝑsuaserit magnꝰ põpeiꝰ ꝯ
tmẽtissimꝰ rõnoꝵ ducu horu dico
nouissimoꝵ qui ꝙͣtu magtudĩe gestap
reru ceteros añcellũt tantũ ñodesti¬
a moru uiteq frugalitate maie̾i̾bꝰ
cedũt suis uictor ab hyspania paca¬
to rediens occidẽte cõp̃ssis q p̃dombꝰ
et ĩ unũ coactis locu nu cõueneraꝵ
nomẽ ob hoc inditũ in seculã istud
durat illic pyreneis ĩ mõtib ꝰ locoꝵ
forsan asꝑitate modestiam adiuuante
atq etatis uictorieq suꝑbiam ꝯpes¬
cente masculũ tropheũ purãq atg
et rigidam sui oris ymagĩe erexit

Expanded text:
nobilitat, divitum nuge inanes atque otinobilitat, divitum nuge inanes atque otiosorum fabule, qui facile ista contemnerent, si quo umquam honestiore pacis aut belli negotio tenerentur. Fulgide animum movent gemme et suaviter candide rnunt, calcant, molliunt et enervant. Quaex omnibus et id maximum attingam, uttissimosque pervaserit. Magnus Pompeius, continentissimus Romanorum ducum, horum dico novissimorum, qui quantum magnitudine gestarum rerum ceteris antecellunt tantum modestia morum viteque frugalitate maioribus cedunt suis, victor ab Hispania pacato rediens occidente compressisque predonibus et in unum coactis locum, cui Convenarum nomen ob hoc inditum in seculum id durat, illic Pyreneis in montibus, locorum forsan asperitate modestiam adiuvante atque etatis victorieque superbiam compescente, masculum tropheum puramque et rigidam sui oris imaginem erexit:
Abbreviated transcription (Latin):
miͣ nec mĩmis delectai nec oĩo
alia ꝙͣ uirtutis pulchritudĩe tangi
decet nͥ ut ꝑ hec breuia que delcant
oculos exꝑta mens ĩ amorez et de¬
fideriũq etne pulchtudĩs rapiat᷑
quo de fonte ꝙꝙͥ est pulchrũ ꝓdit
Excellẽtibꝰ gẽnus allicior. Re¬
Hant excellẽtiam non naͣ fecit sed
opiõ que apud quosdã carbũtulo
palmã dedit apud alios adamãti
s p̃cellenciũ gẽma fuit. hodie qr iuil¬
lius rei tantũ et tam uelox ꝙͣ luxiie
ac suꝑbie ĩcremẽtu est młtoru nõ
regũ eciam ẽẽ cepit et iam plebis ĩ di¬
gitos sensim ueĩt hĩc ꝓximã indicam
atq a rabicam margaritam locant et
hinc itidẽ sinaragdũ nescio quidẽ qͣ
ordis ĩiuria nã si illoꝵ rubor pallor¬
q gratus est cur non equo horu can¬
dor. uirorq oculis blandiat᷑ iustiot¬
q nũc etia saphiri querela quo uix
aliud terra parit celso celo siliꝰ sereno
Ueruz ut dix furor hic hoĩm nõ nã

Expanded text:
nia nec nummis delectari nec omnino nia nec nummis delectari nec omnino alia quam virtutis pulchritudine tangi decet, nisi ut per hec brevia que delectant oculos experrecta mens in amorem ac desiderium eterne pulchritudinis rapiatur, quo de fonte quicquid est pulchrum prodit. Excellentibus gemmis allicior. Hanc excellentiam non natura fecit sed opinio, que apud quosdam carbunculo palmam dedit, apud alios adamanti.sed precellentium gemma fuit: hodie, quia nullius rei tantum et tam velox quam luxurie ac superbie incrementum est, multorum non regum etiam esse cepit et iam plebis in digitos sensim venit. Huic proxima Indicam atque Arabicam margaritam locant et huic itidem smaragdum, nescio quidem qua ordinis iniuria. Nam si illorum rubor pallorque gratus est, cur non eque horum candor virorque oculis blandiatur? Iustiorque nunc etiam saphiri querela, quo vix aliud terra parit celo similius sereno. Verum, ut dixi, furor hic hominum, non natura
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fecisset cũ ĩuisto gẽme desi dei̾o ut
fit et crudele possessoris odiũ cõcepͭ
huic ĩ illo publico ꝓsc̾ptionis incẽdio
quo tot patrie limina ꝑire. Nouii no¬
mẽ arfurũ cũ reliquis ob hoc unu
c̾mẽ ꝙ formose tyrãno ꝙ placite dñs
rei eẽt infertũ est Ille aut̃ cui pon¬
ticus saltẽ fiber exẽplo eẽt ut ꝑm¬
ciose iactura sarcitmibe libertatẽ re¬
dinie̾t ac salutẽ illa ipãm sibi ut
auguror pñti disc̾mĩe cariorẽ sic
amplexus aufugit ut ea salua nulla
sibi uel pat̾monii uel patrie cura
eẽt. Cũ illa ꝑatus exulare et mẽdi¬
care et ad extremu mori. Qͥs nõ
magni extimet ad quã uir senato¬
rius sic affectus sit: et profecto fa¬
rendũ alterũ aut magm p̃cii rẽ fu¬
isse aut ꝑui aĩ posẜorem/ sed qͥd hor
uerius ut diffimã non expectas et¬
si aũt huiꝰ ac reliquoꝵ sile̾ iuditiũ
ceu cõtagniz aiõ ꝵ late serpens uul¬
gi mores ĩfeceit magna tamẽ ĩge¬

Expanded text:
tum fecisset, cum iniusto gemme desiderio, ut fit, crudele possessoris odium concepit. Hinc in illo publico proscriptionis incendio, quo tot patrie lumina periere, Nonii nomen arsurum cum reliquis ob hoc unum crimen, quod formose tyrannoque placite dominus rei esset, insertum est. Ille autem, cui Ponticus saltem fiber exemplo esset ut perniciose iactura sarcinule libertatem redimeret ac salutem, illam ipsam, sibi, ut auguror, presenti discrimine cariorem, sic amplexus aufugit, ut ea salva nulla sibi vel patrimonii vel patrie cura esset, cum illa paratus exulare et mendicare et ad extremum mori. Quis non magni extimet, ad quam vir senatorius sic affectus sit? Et profecto fatendum alterum: aut magni pretii eam fuisse aut parvi animi possessorem. Sed quid horum verius ut diffiniam non expectas, etsi autem huius ac reliquorum simile iudicium seu contagium animorum late serpens vulgi mores infecerit. Magna tamen inge
Abbreviated transcription (Latin):
Emmaꝵ fulgor acspẽs delec¬
tant Rõ Reru fateor t̾restri¬
um. et mortaliũ uaĩtatis ꝑ ars nõ ultĩ¬
ma exiguo ĩ lapillo pat̾monia mag¬
na claudẽtiu Cuiꝰ p̃ciũ ĩstabile et
ĩcertũ cotidieq uariu e sola mercã¬
liu fama et diuitũ ĩsanoꝵ creduli¬
tate dependeat/ Unde diusprete io¬
pinis p̃ciis attollũtur et gẽmaꝵ fa¬
mosissime subita p̃mũtur ĩfamia
Nescio quibꝰ notis erĩtpẽtibꝰ nõ tã
ipĩs de quibꝰ agitur ĩ rebus ꝙͣ in
opĩõne hoĩm ita callẽtiu p̃clara qͥ¬
dem illa prudẽtia q̃ neglecto cultu
dei atq aĩ et utusq noticia int̾noscẽdis
lapidũ uenis ĩuigilat sed sic est mos
neq nũc p̾mũ ĩ p̾ciũ sunt qui hiis p̃¬
ca uafre fingunt.¶ Uera enĩ p̃cia uł
nulla sunt penitꝰ uel ignota ꝙͣ uero
ceps iudiciu ip̃os inter artifices, fa¬
cile est iudiciũ meõria repetentis id
quod nuꝑ accidit ut per breuẽ gẽmã

Expanded text:
emmarum fulgor et species delectant. Rerum, fateor, terrestrium et mortalium vanitatis pars non ultima, exiguo in lapillo patrimonia magna claudentium, cuius pretium instabile et incertum quotidieque varium, quod et sola mercantium fama et divitum insanorum credulitate dependeat, unde diu sprete inopinis pretiis attolluntur et gemmarum famosissime subita premuntur infamia, nescio quibus notis erumpentibus non tam ipsis de quibus agitur in rebus, quam in opinione hominum ista callentium. Preclara quidem illa prudentia que, neglecto cultu Dei atque animi et utriusque notitia, internoscendis lapidum venis invigilat! Sed sic est mos. Neque nunc primum in pretio sunt quibus pretia vafre fingunt; vera enim pretia vel nulla sunt penitus vel ignota: quam vero ceps iudicium ipsos inter artifices facile est iudicium, memoria repetentis id quod nuper accidit, ut perbrevem gemmam
Abbreviated transcription (Latin):
Cui enĩ queso non est notũ nouii cõ¬
siliũ : rõnꝰ hic seruator fuit uir locu¬
pletissim ꝯ gemiã ꝙͦ habuit uiginiti
milibꝰ extimatã gẽme nomẽ opalãs
mittit hũc iudia colorũ pene õmũ

Expanded text:
Cui enim queso non est notum Nonii conCui enim queso non est notum Nonii consilium? Romanus hic senator fuit vir locupletissimus gemmamque habuit viginti millibus extimatam — gemme nomen opalus; mittit hunc India, colorum p
Abbreviated transcription (Latin):
gẽniã esse s uitrũ aliqd̾ seu quiduis
aliud ĩ eani spẽm non nã genitũ sed
nesçio qua suꝑnali et mira qͣdã arte
cõflatũ Quẽ quidẽ hesitacio qͥd nͥ
cõfessio quedã erat uitrũ tale uisiu
pulchrius esse quã gẽmã ꝙͣuis for¬
san illa solidior sit. De hoc tñ ipi indi¬
cent qui uel in hoc questu petiuãs
alio ꝟtendas honestiꝰ uel ĩ hoc cogni¬
ta cũctacio iusta fuit quid hĩc seqͥtur
quis non uidet que nã .s. ãbicio et ꝙͣ¬
ta sit cetitas non rei formã ac sbstã ͣ
s nudu nomẽ tanta mercede captã¬
ciu. G. Nil michi gẽmis est cariꝰ¬
Rã Credo hercle non uirtus nõ fama
non patria non uita ipã illa duo si¬
leam quibꝯ uobis nichil est uilius
duo hec ultiia cũq hiis diuitias in¬
gentes. et ꝙͥꝙͥ p̃ciosissimũ iudicatis
uniꝰ gẽme p̃cio atq amoi̾. succubu¬
isse mõstrabo et exilio illã et ĩopia
et si ita res tulisset morte sematã

Expanded text:
gemmam esse sed vitrum aliquod, seu quidvis aliud in eam speciem, non natura genitum, sed nescio qua supernaturali et mira quadam arte conflatum. Que quidem hesitatio quid nisi confessio quedam erat, vitrum tale visui pulchrius esse quam gemmam, quamvis forsan illa solidior sit? De hoc tamen ipsi iudicent qui vel in hoc questu pecunias alio vertendas honestius vel in hoc cognita cunctatio iusta fuit, quid hinc sequitur quis non videt, quenam scilicet ambitio et quanta sit cecitas non rei formam ac substantiam sed nudum nomen tanta mercede captantium? Nichil michi gemmis est carius. Credo hercle: non virtus, non fama, non patria, non vita ipsa utque illa duo sileam, quibus vobis nichil est vilius, duo hec ultima cunque his divitias ingentes et quicquid pretiosissimum iudicatis unius gemme pretio atque amori succubuisse monstrabo et exilio illam et inopia et, si ita res tulisset, morte servatam.
Abbreviated transcription (Latin):
ad uirtutẽ fuit. D. Inme̾i̾tꝰ amicoꝵ
odia ꝯtͣxi. Nõ Odiosi ciues odiosi so¬
cii odiosi cognati odiosi ꝯiuges odiosi
frẽs odiosꝰ demũ prĩ filiꝰ et filio pr̃ et
ad sũniã nulla ncc̃itudo est que non.
tia sincera mali hꝯ ignara est Int̾hãc
et reliquas hoc ĩt̾esse diffiniũt ꝙ i ͤ
oẽs adiũcto odio durãt nomẽq suũ
r̾tinẽt huic nõ mõ ueo s odiũ acces¬
ẜit s si amor abcesẜit amicitia ia
non est neq uero mags odiosus aĩcꝰ
esse põt ꝙ amor et̃ odios a d Pfidos
pacior aĩcos Rõ Si quid spei reliq
ꝑfer. dũ in fidẽ redeant et ardent᷑ a¬
ma multi enĩ tepido amoe aĩcitias
extiuxerũt aͥ parũ fidendo ꝑfidiã docue
sic nec ita ꝓficis spesq õnis ĩteriit u¬
te̾ ꝯsilio cathonis qui aĩcitias q̃ nõ pla¬
cent fensim dissuẽdas censuit nõ sub
stes. Nisi forte acrior casꝰ ac moe̾ ĩpa¬

Expanded text:
ad virtutem fuit. Inmeritus amicorum ad virtutem fuit. Inmeritus amicorum odia traxi. Odiosi cives, odiosi socii, odiosi cognati, odiosi coniuges, odiosi fratres, odiosus demum patri filius et filio pater, et, ad summam, nulla necessitudo est que non otia sincera mali huius ignara est, interque hanc et reliquas hoc interesse diffiniunt, quod ille omnes adiuncto odio durant, nomenque suum retinent, huic uni non modo si odium accesserit, sed si amor abscesserit, amicitia iam non est. Neque vero magis odiosus amicus esse potest, quam amor etiam odiosus. Perfidos patior amicos. Si quid spei reliquum, perfer, dum in fidem redeant, et ardenter ama: multi enim tepido amore amicitias extinxerunt, aut parum fidendo perfidiam docuere; si nec ita proficis, spesque omnis interiit, utere consilio Catonis, qui amicitias que non placent, sensim dissuendas censuit, non substes; nisi forte acrior casus ac more impa
Abbreviated transcription (Latin):
E amitis queror. Rõ Q̾ hic
hostibꝰ faciat qui de amicis que¬
rimoĩa ĩstituit. D Amicos exꝑior
infideles. Rõ Impossibilẽ rem narras
ne forte aut̃ amitos credideris qͥ nõ
erant nẽpe id nõ mõ ĩpossibile s coe ẽ¬
D Infideles stͥ amici Rd̃. hiis q̃relis¬
citiaq nõ coeũt qui ĩfidelis esse ĩcipͭ
desinit esse aĩcꝰ seu quod pociꝰ credi¬
derim nũꝙͣ fuit. Cũq oĩs uirtꝰ ĩmorͣ¬
lis sit oĩs fictio eui breuis nõ fides est
sublata s fictio. D Infidos exꝑior
amicos. Nõ Amici fło hĩti si nuc pͥmũ
ĩfidelis aĩ latebras pandũt errors tui
finẽ letꝰ aspice et caueto ĩterim ne
cõtagia ĩte ẜpãt s quicũq illi fuerĩt
tu amicitie fidem ẜua et si non ꝓptͤ im¬
mei̾tos ac ꝑp te me̾itũ aliena peste nõ
ĩfici paciaris quod libẽtiꝰ facies si ꝙ
tibi displiceat illoꝵ ꝑfidia ip̃e tetũ acri¬
ter exrusseris. Sepe uicii odiũ calcar

Expanded text:
e amicis queror. Quid hic hostibus faciat, qui de amicis querimoniam instituit? Amicos experior infideles. Impossibilem rem narras, ne forte autem amicos credideris qui non erant; nempe id non modo possibile, sed commune est. Infideles sunt amicique non coeunt: qui infidelis esse incipit, desinit esse amicus, seu, quod potius, ut crediderim, numquam fuit; cunque omnis virtus inmortalis sit, omnis fictio evi brevis, non fides est sublata, sed fictio. Infidos experior amicos. Amici falso habiti, si nunc primum infidelis animi latebras pandunt, erroris tui finem letus aspice, et caveto interim ne morbi contagia in te serpant. Sed quicunque illi fuerint, tu amicitie fidem serva; etsi non propter inmeritos at propter te meritum aliena peste non infici; quod libentius facies, si quantum tibi displiceat illorum perfidia, ipse tecum acriter excusseris. Sepe vitii odium, calcar
Abbreviated transcription (Latin):
pauca sufficiunt nimia ut̾sq sũt ĩpor¬
tuna s fortioib ꝯ humeris subuectant
agiliꝰ O libroꝵ nobiliũ magnũ nu¬
merũ ꝯtraxi Rlibroꝵ nuo neo qui
nũc occͣrat p̃ter regem illũ egypciũ
nobilitatus est neq id sibi tam nũs de¬
dit ꝙͣ famosa tnͣslacio haud dubie mi¬
ru opꝰ tot ĩgenioꝵ insi uniꝰ pꝰ ĩge¬
nii miraculũ maiꝰ eẽt Calle alio mti
oportet ut ex libris gloriã queras ñ
habendi. s noscendi neq bibliothece
sed mẽorie ꝯmittendi cebroq non
armario ꝯcludendi sunt. Alio qͥn uel
liberaio publico uel armario ip̃o gloiͦ¬
os libros sero.R Multos in uĩculis
tenes qui si forsan erũpent et loqͥ
possent ad iudiciũ te pͥuati carceris
euocarent nũc flent taciti. multa
quidẽ noĩatim illud quoq ꝑsepe un ꝰ
ĩers affluit auarꝰ quibꝰ młti egeãt
studiosi
si. De scriptorum fama

Expanded text:
pauca sufficiunt; nimia utrisque sunt imporpauca sufficiunt; nimia utrisque sunt importuna, sed fortioribus humeris subvectantur agilius. Librorum nobilium magnum numerum contraxi. Librorum numero nemo qui nunc occurrat preter regem illum Egyptium nobilitatus est neque id sibi tam numerus dedit, quam famosa translatio; haud dubie mirum opus tot ingeniorum, nisi unius post ingenii miraculum maius esset. Calle alio niti oportet, ut ex libris gloriam queras; non habendi sed noscendi, neque bibliothece sed memorie committendi cerebroque, non armario, concludendi sunt; alioquin vel librario publico vel armario ipso glorios libros servo. Multos in vinculis tenes, qui si forsan erumperent et loqui possent ad iudicium te privati carceris evocarent; nunc flent taciti multa quidem, nominatim illud quod persepe unus iners affluit avarus, quibus multi egeant studiosi. 44 DE SCRIPTORUM FAMA
Abbreviated transcription (Latin):
aĩos qui quĩ oculis non uident᷑ ab ho¬
mĩbus negligũtur. At ꝓfecto si libͦꝵ
copia doctos face̾t aut bonos doctissi¬
mi oĩm atq optĩ eẽ possent qui ditis¬
simi cuiꝰ sepe cõtrariũ uidemꝰ P
Adminicula ad discendũ libros heo
Ride aũt ne ĩpedimẽta sint pociꝰ
ut nõnullis ad uĩcendũ multiᵈ ͦ bel¬
latoꝵ sic libroꝵ multiᵈ ͦ multꝭ ad dis¬
cenduz nocuit et ex copia ut fit ĩopia
orta est qui si ultro assint non abiciẽdi
equidẽ s sequestrãdi erũt utendũqi
melioi̾bꝰ et cauẽdũ ne qui forsan ĩ tẽ¬
pore ꝓfuti᷑ eeñt ĩtẽpestiui obsint. ¶¬
Multi et uarii michi sunt libri. R ffal¬
lit sepe uiarũ multiplicitas uiatorẽ et
qui uno calle certus ibat hesit cũ biui¬
o multoq maior est truui error a qua¬
drumi sic sepe quilibrũ unũ efficacit᷑
legisset ĩutiłr multos aperuit euoluit¬
q multa sũt ouerosa discẽtibus doctꝭ

Expanded text:
animos, qui, quoniam oculis non videntur ab hoanimos, qui, quoniam oculis non videntur ab hominibus, negliguntur. At profecto si librorum copia doctos faceret aut bonos, doctissimi omnium atque optimi sepe esse possent qui ditissimi, cuius sepe contrarium videmus. Adminicula ad discendum libros habeo. Vide autem ne impedimenta sint potius: ut nonnullis ad vincendum multitudo bellatorum, sic librorum multitudo multis ad discendum nocuit et ex copia, ut fit, inopia orta est; qui si ultro adsint non abiciendi equidem, sed sequestrandi erunt utendumque melioribus et cavendum ne qui forsan in tempore profuturi essent intempestivi obsint. Multi et varii michi sunt libri. Fallit sepe viarum multiplicitas viatorem et qui uno calle certus ibat, hesit in bivio multoque maior est trivii error aut quadrivii; sic sepe qui librum unum efficaciter elegisset, inutiliter multos aperuit evolvitque. Multa sunt onerosa discentibus, doctis
Abbreviated transcription (Latin):
tiqͣriis et ꝑfcẽ artẽ scientibꝰ scribe̾nt᷑¬
G libroruz bona copia est R Quid
si capax aĩꝰ nõ est mẽĩsti sabinu
illũ apud senecã ẜuoꝵ suoꝵ scientia
gloriãtem. Quid int̾ te atq illa ĩt̾¬
est: nisi quod aliꝙͣto tu illo stulcior
utꝙ qͥde alieno um ille seruoꝵ et c̾te
suoꝵ ac tu libroꝵ mlad te ꝑtinẽciu
ĩgenio głiaris. Sũt qui ꝙꝙ in libris
scͥptu domi habent nosse sibi uideãt᷑
Cũq ulla de re mẽtio incidit hic lib᷑
ĩqͥunt ĩ armario meo est hoc tm̃ idq
suffice̾ opinãtes qiͣ simul ĩ p̾to̾e sic
elato suꝑcilio ꝯtitescũt ridiculũ genꝰ¬
O libris affluo RQY mallẽ ĩgeĩ
o et eloip̃cia et doctͥna. multoq max ͤ
ĩnocẽcia ac uirtute. Ssed et hec uena¬
lia nõ habent᷑ ut libri. et si haben᷑t᷑
nescio an emptores totidẽ reꝑtura
quot libri. Illi enĩ muros uestiũt hec

Expanded text:
tiquariis et perfecte artem scientibus scriberentutiquariis et perfecte artem scientibus scriberentur. Librorum bona copia est. Quid si capax animus non est? Meministi Sabinum illum apud Senecam servorum suorum scientia gloriantem: quid inter te atque illum interest, nisi quod aliquanto tu stultior? Uterque equidem alieno, verum ille servorum et certe suorum, at tu librorum nil ad te pertinentium ingenio gloriaris. Sunt qui quicquid in libris scriptum domi habent nosse sibi videantur cumque ulla de re mentio incidit, “hic liber” inquiunt “in armario meo est”: hoc tantum idque sufficere opinantes, quasi simul in pectore sit, elato supercilio conticescunt. Ridiculum genus! Libo et eloquentia et doctrina multoque maxime innocentia et virtute! Sed hec venalia non habentur ut libri et si haberentur nescio an emptores totidem reperturi quot libri. Illi enim muros vestiunt, hec
Abbreviated transcription (Latin):
set. naͣm tũ non exuerat Uerũ est
enĩ illud flacti fortuã non mutat
genꝰ. E ed quid nobilibꝰ nr̃is dicã
qui non mõ ꝑire lrãs paciũtur s ex¬
optant uotis. Equidẽ hic reipulch̾¬
rime ꝯtemptus atq odiũ breui nos
ĩ ꝓfuidũ ignorãcie demerserit. Ac¬
cedent ne a ꝓpoĩto de errẽ et sc̃ptoes
nulla frenati lege. nullo ꝓbati ex ami¬
ne nullo iudicio electi non fabris nõ
non agtolis non textoi̾bus non ulle
fere artiũ licentia t̾anta est Cum sit ĩ
aliis leue ꝑitulũ ĩ hac graue sũ dele¬
ctu tũ ad scribendũ ruũt om̃s Et ꝯcta
uastãtibꝰ certa sunt p̾cia Nec uo̾ hec
sc̃ptorũ magr̃ hũano huãno moe̾ lu¬
cra captãtiu ꝙͣ studiosoꝵ publicis q
rebus p̃sidenciũ culpa est quib ꝯnul¬
la umꝙͣ rei huiꝰ fuit cura. obliti quid
eusebio palestine Cõstantinꝰ ĩiuxe̾i̾t
Ut libri .s. nõ iuisi ab artificibꝰ hiis ꝙ ã¬

Expanded text:
set, naturam tamen non exuerat. Verum est set, naturam tamen non exuerat. Verum est enim illud Flacci: Fortuna non mutat genus. Sed quid de nobilibus vestris dicam, qui non modo perire literas patiuntur, sed exoptant votis? Equidem huius rei pulcherrime contemptus atque odium brevi vos in profundum ignorantie demerserint. Accedunt, ne a proposito deerrem, et scriptores nulla frenati lege, nullo probati examine, nullo iudicio electi; non fabris, non agricolis, non textoribus, non ulli fere artium tanta licentia est, cum sit in aliis leve periculum, in hac grave. Sine delectu tamen ad scribendum ruunt omnes et cuncta vastantibus certa sunt pretia. Nec vero hec scriptorum magis humano more lucra captantium quam studiosorum publicisque rebus presidentium culpa est, quibus nulla unquam rei huius cura fuit, oblitis quid Eusebio Palestine Constantinus iniunxerit, ut libri scilicet non nisi ab artificibus iisque an
Abbreviated transcription (Latin):
ges auctore mlaꝵ deo suãq ꝑhẽni¬
tatem suis ĩuẽnombꝰ largiente Re¬
liquaꝵ nobilissĩa ꝑeunt et iam magͣ
ex ꝑte ꝑire sic ingẽtis dãpni nulla
est remediũ qr nullꝰ est sensꝰ neq
id nouũ hac ĩ re et uirtutũ et moꝵ
dampna ĩgencia negligũt᷑ cũ tanto
studio mĩoribꝰ occ̾ratur lraꝵ iactu¬
ra int̾ nũmas numerat᷑ sune qui
numerent int̾ lucra fuit nuꝑ non
ĩ agris aut in siluis sed ĩ maxĩa flo¬
rẽtissĩaq. et qd̾ stupeas urbe scala .s.¬
italica/ neq is pastor arator ue. sed
uir nobilis magniq apud suos ciues
loci qui uraret magno se p̃cio ẽp̃tuꝵ
ne quis umꝙͣ suã patriã litteatus ĩ¬
coleret aut ĩtraret. O uox saxei pic¬
toris fertur tale aͥqñ sensisse licimiꝰ
infestus lrĩs ut sc̾ptu est quas ui¬
rus ac pestem publicam noĩabat s
origo illũ rustica forsan eꝑcuset et¬
si enĩ usq ad cesareũ nomẽ ascẽdis¬

Expanded text:
ges auctore illarum Deo suamque perenniges auctore illarum Deo suamque perennitatem suis inventionibus largiente; reliquorum nobilissime pereunt et iam magna ex parte periere. Sic ingentis damni nullum est remedium quia nullus est sensus neque id novum hac in re, et virtutum et morum damna ingentia negliguntur: cum tanto studio minoribus occurratur, literarum iacturam inter minimas numeratis; sunt qui numerent inter lucra. Fuit nuper non in agris aut in silvis, sed in maxima florentissimaque et, quod stupeas, urbe Italie neque is pastor aratorve, sed vir nobilis magnique apud suos cives loci, qui iuraret se magno pretio empturum ne quis unquam suam patriam literatus incoleret aut intraret. O vox saxei pectoris! Fertur tale aliquid sensisse Licinius infestus literis, ut scriptum est, quas virus ac pestem publicam nominabat. Sed origo illum rustica forsan excuset; etsi enim usque ad Cesarem nomen ascendis
Abbreviated transcription (Latin):
uissima etas hec. tuliue solicita. lrãꝵ
negligens et cocos ex aĩnãs nõ sc̃p¬
tores qͥsqͥs itaq ping̾e ad ĩ mẽbrãis
manuq calamũ u̾sare didicei̾t sc̃ptor
habebit᷑ doct̾ne oĩs ignarus expers
ingenii artis egens. Non q̃ro iã nec
q̃ror orthogͣphiam que p̾dez interiit
qͣlrcũq utinãsc̾berent que iubẽt. ap¬
paret sc̃ptoris ĩfancia rerũ sb̃stancia
non lateret nũc ꝯfusis ex ẽpla̾ibus
et exemplis unũ sc̾be polliciti s ͨ aliᵈ
scͥbunt ut qd̃ ip̃e dictauei̾s nõ agnostas
Et si redeat Citero aut liniꝰ multi
q alii ueterũ illustriũ añ om̃s pliuiꝰ
secũdꝰ sua scͥpta rlegẽtes nõ ĩtelligẽt
et passim hesitantes nuc aliena cre¬
dent esse nũc barbara Int̾ huãnaꝵ
ĩuentionu tot rumas lr̃e sacre stãt
cũ maioe hom̃ studio. tum uel nxiẽ
ꝓtegente sua sancta poemata suas
sanctas hystorias/ dĩnas q suas le¬

Expanded text:
vissima etas hec, culine sollicita, literarum vissima etas hec, culine sollicita, literarum negligens et coquos examinans, non scriptores. Quisquis itaque pingere aliquid in membranis manuque calamum versare didicerit, scriptor habebitur, doctrine omnis ignarus, expers ingenii, artis egens. Non quero iam nec queror orthographiam, que pridem interiit: qualitercunque utinam scriberent, quod iubentur! Appareret scriptoris infantia, rerum substantia non lateret! Nunc confusis exemplaribus et exemplis, unum scribere polliciti, sic aliud scribunt, ut quod ipse dictaveris non agnoscas. An si redeat Cicero aut Livique alii veterum illustrium, ante omnes Plinius Secundus, sua scripta relegentes, intelligent et non passim hesitantes, nunc aliena credent esse, nunc barbara? Inter humanarum inventionum tot ruinas litere sacre stant, cum maiore hominum studio, tum vel maxime protegente sua sancta poemata, suas sanctas historias divinasque suas le
Abbreviated transcription (Latin):
nichil oĩm tot uolumĩbꝰ ꝯphensoru
lege̾ atq ĩtellige̾ laborasset An non
satis habuit negocii libros ip̃os ac li
uero ars que de pħ̾o libra̾i ͫ facit Gre¬
de michi non est hoc nutrie sc̃pturis
ingei ͫ sed necare mole atq obrue̾
E libri ĩnuabiles sunt michi. Ri
Et errores ĩnimeri quidã ab ĩpiis
alii ab indoctis editi. Illi quidẽ religi¬
omac pietati et dĩnis lrĩs hii ne ac
iusticie moĩbꝰq et liberalibꝰ discipłis
seu hystorie reruz q gestaꝵ fidei oẽs
aut̃ uo᷑ adu̾si Inq om̃ibꝰ et p̃sertim
p̾mis ubi maiõibꝰ agit᷑ de rebus. et
uea̾ fłis ĩmixta sunt ꝑ difficilis ac ꝑi¬
culosa discretio est. utq ad plenũ auc¬
torũ cõscet integritas quis scͥptoru
iustĩe inercieq medebitur torrũpẽti
oĩa miscẽtiq cuiꝰ metu multa iã ut
augoͣror a magnis oꝑibꝯ clara ĩgeĩ¬
a refrixerũt Me̾i̾toq id patit᷑ igua¬

Expanded text:
nichil omnium tot voluminibus comprehensorum nichil omnium tot voluminibus comprehensorum legere atque intelligere laborasset? An non satis habuit negotii libros ipsos ac libulchra vero ars, que de philosopho librarium facit: crede michi, non est hoc nutrire scriptis ingenium, sed necare mole rerum et obruere,  Libri innumerabiles sunt michi. Et errores innumeri, quidam ab impiis, alii ab indoctis editi. Illi quidem religioni ac pietati et divinis literis, hi nature ac iustitie moribusque et liberalibus disciplinis seu historie rerumque gestarum fidei, omnes autem vero adversi inque omnibus et presertim primis ubi maioribus agitur de rebus et vera falsis immixta sunt, perdifficilis ac periculosa discretio est. Ut ad plenum auctorum constet integritas, quis scriptorum inscitie inertieque medebitur corrumpenti omnia miscentique? Cuius metu multa iam, ut auguror, a magnis operibus clara ingenia refrixerunt meritoque id patitur igna
Abbreviated transcription (Latin):
non id elegantie Cureq regie opꝰ sed
studiose dicens luxurie ỹmo ne id qͥdẽ
s se ip̃a cõquisitis spectaculis ĩ aniter
ostentãtem. Et luii tñ dictũ et ꝑtholo¬
mei factũ utrũq forfitan regie opes
excusent et ĩ longũ publicis usibꝰ ꝓ syi¬
ciens regis ĩtencio. In hoc terte lauda¬
bilis ꝙ sacras lr̃as mũdo nõ utiles s ne
cessarias sũma diligẽtia atq ĩpensa ꝑ
electos ad tantũ opus uiros ĩgrecã im¬
guaz ex hebraito fonte tnsfudit at qͥd
facias pͥnatis non equãtibus s superã¬
tibus aꝑpatus regios Sereno equidẽ
duo et sexagĩta nilia libroꝵ fuisse legĩ¬
nis quos om̃s gordiano iumori ruñs
patri fuisset amicissimꝰ ille moriens
reliquit.Magna prorsus heditas et uil¬
tis suffectura ĩgemiis unũ uo qͥs dubie¬
opp̃ssura. Quid est autẽ queso si nil
aliud egisset in uita nuallũ illi uelst᷑¬
bendi studiũ fuisset uel q̃rendi labor

Expanded text:
non id elegantie cureque regie opus dicens sed non id elegantie cureque regie opus dicens sed studiose luxurie, immo ne id quidem, sed seipsam conquisitis spectaculis inaniter ostentantis. Et Livii tamen dictum et Ptolemei factum, utrumque forsitan regie opes excusent; et in longum publicis usibus prospiciens regis intentio in hoc certe laudabilis, quod sacras literas mundo non utiles modo, sed necessarias, summa diligentia atque impensa per electos ad tantum opus viros in Grecam linguam ex Hebraico fonte transfudit. At quid facias privatis, non equantibus sed superantibus apparatus regios? Sereno equidem rium voluminum, duo et sexaginta milia librorum fuisse legimus, quos omnes Gordiano iuniori, cuius patri fuisset amicissimus, ille moriens reliquit. Magna prorsus hereditas et multis suffectura ingeniis: num vero quis dubioppressura? Quid hic autem, queso, si nil aliud egisset in vita, nullum illi vel scribendi studium fuisset vel querendi labor,
Abbreviated transcription (Latin):
hauriũt ꝙͣ digerũt ut stomacis sic in¬
gemiis nausea nocuit sepiꝰ ꝙͣ fames at¬
qr ut ciboꝵ sic libroru usus ꝓ utentꝭ qͣ¬
litate limitandꝰ est in rebus oĩbꝰ quod
huic paꝵ illi est ninuũ itaq sapiens ñ
copiã s sufficiẽtia reru uult. Illa eiiz
sepe pestilens hec sꝑ est utilis B Im¬
dicimꝰ quod mẽsura caret sñ quahũa¬
nis quid in rebus rectũ sibiq cõueĩens
tu metire ẽ ĩ hiis eciã que optĩa iudicãt᷑
ĩmẽsitas atq ñuoderatio fugienda sẽꝑq
p̃oculis habendũ illud comitũ ne qd m̃s
Olibroꝵ ĩ extĩabilis multitudo est
Maior ne tibi ꝙͣ ptholomieo phiadelpho
regi egypti quẽ alexandrme bibliothece
quadragĩta libroꝵ milia toateruasse ꝯ¬
ꝑtu est qui tñ diuersis ex locis diumi¬
no studio quesiti sił oñs arserũt quod
elegãcie regie cureq opus egregiĩ fu¬
isse ait liniꝰ Quẽ seneca rephendit

Expanded text:
plus hauriunt quam digerunt; ut stomachis sic inplus hauriunt quam digerunt; ut stomachis sic ingeniis nausea sepius nocuit quam fames. Atque ut ciborum sic librorum usus pro utentis qualitate limitandus est: in rebus omnibus quod huic parum, illic est nimium. Itaque sapiens non copiam, sed sufficientiam rerum vult; illa enim sepe pestilens, hec semper est utilis. Imdicimus quod mensura caret, sine qua humanis quid in rebus rectum sibique conveniens, tu metire. Est in his etiam que optima iudicantur immensitas atque immoderatio fugienda semperque pre oculis habendum illud comicum: “Nequid nimis”. Librorum inextimabilis multitudo est. Maiorne tibi quam Ptolemeo Philadelpho regi Egypti? Quem Alexandrine bibliothece quadraginta librorum milia coacervasse compertum est, qui tamen diversis ex locis diu magno studio quesiti, simul omnes arserunt; quod elegantie regum cureque opus egregium fuisse ait Livius, quem Seneca reprehendit,
Abbreviated transcription (Latin):
Ibroruz copia magna est R O¬
portune ad modũ de hiis sermo
oritur Nam ut quidã discipline sic alii
uolupͣti ac iactancie libros q̃runt. sũt
qui hac parte suppellectilis exornent
thalamosq aĩs exornãdis ĩuenta est
neq aliter hiis utant᷑ ꝙͣ chorĩthiis ua¬
sis aut tabulis pictis ac statius cet̾is¬
q de qͥbꝰ ꝓxie disputatũ est Sunt
qui obtentu libroꝵ auaĩcie ĩseruiant pes¬
simi om̃ non libroꝵ uera p̃cia s qiͣ mer¬
ciũ extimãtes pestis mala s recens et
que nuꝑ diuitũ scudiis oppressisse uidea᷑
qua unũ concupiẽ instrumẽtu atq una
ars accesserit d libroꝵ larga copia ẽ¬
R Operosa sed delcãbilis sartina et.
aĩ iocũda distractio GIngens õ copia
libroꝵ. R Ingens simul et laboris co¬
pia et quietis ĩopia huc illuc c̾mũagẽ¬
duz ĩgeniu hiis atq illis p̃grauãdane¬
moria. quid uis dicã libri quosda ad
sciam quosda ad ĩsama deduxe dum

Expanded text:
ibrorum copia magna est. Opportune admodum de his sermo oritur. Nam ut quidam discipline, sic alii voluptati et iactantie libros querunt. Sunt qui hac parte suppellectilis exornent thalamos que animis exornandis inventa est neque aliter his utantur quam Corinthiis vasis aut tabulis pictis ac statuis ceterisque de quibus proxime disputatum est. Sunt qui obtentu librorum avaritie inserviant, pessimi omnium non librorum vera pretia, sed quasi mercium extimantes: pestis mala sed recens et que nuper divitum studiis obrepsisse videatur, que unum concupiscentie instrumentum atque una ars accesserit. Librorum larga copia est. Operosa sed delectabilis sarcina et animi iucunda distractio. Ingens est copia librorum. Ingens simul et laboris copia et quietis inopia: huc illuc circumagendum ingenium, his atque illis pregravanda memoria. Quid vis dicam? Libri quosdam ad scientiam, quosdam ad insaniam deduxere, dum
Abbreviated transcription (Latin):
prode̾i̾t si illud p̃clarissime aput lini¬
u ascipione affricano dictũ masmisse
dictũ sibi quisq ac peste laborabit acci¬
piat. uince inquit añ. caue ne de formes
multa bona uno uicio et tot me̾itorum
grãm maiore tulpa ꝙͣ causa culpe est cor¬
rũpas. Idq facilius fiet si quis acriter
rei uilitatem obsceuitatem breuitatẽ finẽ
cogitet ac longuz dedecus horeq fugatꝭ
forsitan ut momẽti uniꝰ illecebras ml

Expanded text:
proderit, si illud preclarissime apud Liviproderit, si illud preclarissime apud Livium a Scipione Africano Masinisse dictum, sibi quisquis hac peste laborabit accipiat. “Vince, inquit, animum, cave deformes multa bona uno vitio et tot meritorum gratiam maiore culpa quam causa culpe est corrumpas.” Idque facilius fiet, si quis acriter rei vilitatem, obscenitatem, brevitatem, finem cogitet, ac longum dedecus horeque fugacis forsitan, aut momenti unius illecebra
Abbreviated transcription (Latin):
stu quacior libidinis. Nõ At qui
libidinẽ torpor gignitur gula.
aũt pͥasc̾it. Quid miri igit᷑ filiã pꝯ pa¬
rentes sequi Gulã certe et luxuriam
coẽm nobis esse cũ beluis. maximeq be¬
stialẽ uitam urãm face̾ sapiẽtibꝰ uisũ est
Itaq cum sint alia grauiora mala nullũ
uilius. D libidine rapior. Rõ Quo nã
nisi ad mortẽ aĩe et corꝑis et ĩfamiã no¬
tam seramiq peniten ͣ et fortasse in u¬
tilem .i. nũc igit᷑ et raptantem se quere
que te tales raptet ad exitus. Cogita ãt
ĩncĩabiliu casus mmẜabiles casus ac fã¬
mosos non mõ singulariũ hoĩm s urbi¬
um ac regnoru qui tibi partim uisu
partim auditu et maxĩe lectione deb̃
esse notissum raptanti neqͣqͣm ut arbi¬
tror mansi non dabis. Audi enĩ ꝙ hinc
doctissimi uiri senserint ac sc̾pserint
uoluptates ait. Cicero blaudissime dnẽ
maiores ꝑtes animi a uiitute detor
ac ꝑimẽtes declinãde sũt inqͥt ualde

Expanded text:
stu quatior libidinum. Atqui libidinem torpor gignit, gula autem illam parit. Quid miri igitur, filiam post parentes sequi? Gulam certe et luxuriam communes vobis esse cum beluis, maximeque bestialem vitam vestram facere, sapientibus visum est; itaque cum sint alia graviora mala, nullum vilius. Libidine rapior. Quoniam, vero, nisi ad mortem anime et corporis et infamem notam, seramque penitentiam et fortasse inutilem? I nunc igitur, et raptantem sequere, que te tales raptet ad exitus. Cogita autem innumerabilium casus miserabiles ac famosos, non modo singularium hominum, sed urbium et regnorum, qui tibi partim visu, partim auditu, et maxime lectione debent esse notissimi: raptanti nequaquam, ut arbitror, manum dabis. Audi enim quid hinc doctissimi viri senserint ac scripserint. “Voluptates, ait Cicero, blandissime domine, maioris partis animos a virtute detorqac perimentes declinande sunt; in quod valde
Abbreviated transcription (Latin):
fragosũ desunt Sic prosꝑitatis ĩsolen¬
ciam ĩprouisa calamitas et letisscme c̾¬
sum uite ĩꝓuisa mors claudit et sepe p̃¬
mordio dissimilimꝰ funs estxõ In alto
cepi. Rĩ Uide ubi desinas uita õnis a fi¬
ne describitur, et finez plane sencies qͥ
pncipiũ non sensisti U In sũma fortũa
editus sum Ri Et seruoru filios ĩsolio
Uidimꝰ et filios regu ĩ ergastulis De

Expanded text:
fragosum desinit, sic prosperitatis insolenfragosum desinit, sic prosperitatis insolentiam improvisa calamitas et letissime cursum vite mesta mors claudit et sepe primordio dissimillimus finis est. In alto cepi. Vide ubi desinas. Vita omnis a fine describitur et finem plane senties, qui principium non sensisti. In summa fortuna editus sum. Et servorum filios in solio vidimus et filios regum in ergastulis. 18 DE