comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cui & honores gerardi comitis bituricensis dedit. cũ bernardo itẽq alio bernardo
marhcione in aquitaniã misit. & dispositionẽ ipsius regni ei cõmisit Bernardo autẽ
tolosȩ comiti. post prestita sacramenta carcasonẽ & rhedas concedens. ad tholosam
remisit. Praedittus autẽ hludouuicus rex germaniȩ. filios suos hludo uuicũ & hardũ
ad se uocans. ut eos cũ harlo manno pacificar&. dolose illis iurari fecit. Sed & idẽ
filii sui & homines eoꝵ. dolose nihilominus hludouuico sacramta p̾buerurł. Et uo¬
lens idẽ hludouuicus pater ut ipsi filii sui cũ fratre illorũ harlomanno aduersiis
uuinidos ꝑ gerent. obtinere non potuit. Vnde hostẽ quã magnũ potuit cum
harlomanno direxit. & ipse ut praedictũ est apud trientũ cum ingelbga loques
partẽ regni hlotharii quã contra lcarolũ accepit neglectis sacram̃tis inter eos

Expanded text:
cui et honores Gerardi comitis Bituricensis dedit, cum Bernardo itemque alio Bernardo cui et honores Gerardi comitis Bituricensis dedit, cum Bernardo itemque alio Bernardo markione in Aquitaniam misit et dispositionem ipsius regni ei commisit. Bernardo autem Tolosae comiti post praestita sacramenta Carcasonem et Rhedas concedens, ad Tholosam remisit. Praedictus autem Hludowicus rex Germaniae filios suos Hludowicum et Karolum ad se vocans, ut eos cum Karlomanno pacificaret, dolose illis iurari fecit; sed et idem filii sui et homines eorum dolose nihilominus Hludowico sacramenta praebuerunt. Et volens idem Hludowicus pater, ut ipsi filii sui cum fratre illorum Karlomanno adversus Winidos pergerent, obtinere non potuit. Unde hostem quam magnam potuit cum Karlomanno direxit, et ipse, ut praedictum est, apud Trientum cum Ingelberga loquens, partem regni Hlotharii quam contra Karolum accepit, neglectis sacramentis inter eos
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriũ. locuturus cũ rorico & rodulfo nore mannis. rediturus in initio
quadragesimȩ iterũ ad compendiũ. Et sabbato ante ꝑalmas ad monaste¬
rium sc̃i dronisii ueniens. ibi pascha dñi cęlebrauit. Post pascha obuiã
ingelberge imperatrici sicut ei ꝑsuos missos mandauerat. ad scm mauricium
ꝑrexit. Sed incerto cõperiens nuntio eandẽ inggͥbgã apud trientũ cum
hludo uuico rege germaniȩ inmense maio locuturã. a condicto deflexit
itinere. & ad siluacũ uenit. Ibiq ad a lardus ex parte hludouuici frĩs sui
ueniens. petut ut cũ eodẽ fratre suo hludouuico locuturus secus treiectũ
uenir& cũ idẽ hludo uuicus ad renis burgpost emissã hostẽ cũ karlomann
filio suo aduersus uunidos aquis redir&: Rarolus autẽ filio suo hludo¬
uuico bosonẽ fratrẽ uxoris eius camerariũ & ostiariorũ magistrũ constitu

Expanded text:
Monasterium, locuturus cum Rorico et Rodulpho Nortmannis, rediturus in initio Monasterium, locuturus cum Rorico et Rodulpho Nortmannis, rediturus in initio quadragesimae iterum ad Compendium; et sabbato ante palmas ad monasterium sancti Dionysii veniens, ibi pascha Domini celebravit. Post pascha obviam Ingelbergae imperatrici, sicut ei per suos missos mandaverat, ad sanctum Mauritium perrexit; sed non incerto comperiens nuncio, eandem Ingelbergam apud Trientum cum Hludowico rege Germaniae in mense Maio Iocuturam, a condicto deflexit itinere et ad Silvacum venit. Ibique Adalardus ex parte Hludowici fratris sui veniens, petiit, ut cum eodem fratre suo Hludowico locuturus secus Treiectum veniret, cum idem Hludowicus ad Reghinisburg, post emissam hostem cum Karlomanno filio suo adversus Winidos, Aquis rediret. Karolus autem filio suo Hludowico Bosonem, fratrem uxoris eius, camerarium et ostiariorum magistrum constituens,
Abbreviated transcription (Latin):
direxit. & primores regniltalici ad eã uenire mandauit. ut dehis quȩ p̃ceperat
tractarent. donec ipse ab expeditione illa redir&. Sed quia lan̾bertus quos insecu¬
tus fuerat consequi non poterat. reuerti imperator quo disposuerat studuit.
R arolus autẽ audiens occasionẽ qua putabatur hludouuicus imperator occisus
& quia uiuus erat. auesontio recto itinere ꝑ pontigonẽ. & inde ꝑ attiacũ usq ad
siluacũ uenit. Quo placitũ cũ suis consiliaris habuit. & eoꝵ consilio learlomannã
iterũ siluanettis custodiae mancipauit: & eius complices sacram̃to suȩ fidelitatis
ꝑ singulos comitatus constringi p̃cepit. Sicq accipientib senioratũ. quẽ cũq:
uellent de suis fidelib & in pace uiuere uolentib in regno suo habitare ꝓmisit.
einde asiluaco cõpendiũ uenit. ibiq natiuitatẽ dñi cȩlebrauit. anno drcĩi

Expanded text:
direxit, et primores regni Italici ad eam venire mandavit, ut de his quae praeceperat direxit, et primores regni Italici ad eam venire mandavit, ut de his quae praeceperat tractarent, donec ipse ab expeditione illa rediret. Sed quia Landbertos quos insecutus fuerat consequi non poterat, reverti imperator quo disposuerat studuit. Carolus autem, audiens occasionem qua putabatur Hludowicus imperator occisus, et quia vivus erat, a Vesontio recto itinere per Pontigonem et inde per Attiniacum usque ad Silvacum venit, quo placitum cum suis consiliariis habiterum Silvanectis custodiae mancipavit et eius complices sacramento suae fidelitatis per singulos comitatus constringi praecepit sicque, accipientibus senioratum quemcumque vellent de suis fidelibus et in pace vivere volentibus, in regno suo habitare permisit. Deinde a, Silvaco Compendium venit ibique nativitatem Domini celebravit anno Domini
Abbreviated transcription (Latin):
beneuentanos. ut acceptis ab eodẽ imperatore sacramentis. illũ uiuũ & sanũ abscedere
ꝑmitterent. Iurauit autẽ ipse & uxor eius & filia eiꝰ. ac om̃s sui quos secũ habebat.
quia nũquã uł nusquã ꝓ eadẽ causa ullã uindictã aut ꝑ se aut ꝑ quem cũq de ipsa
causa erga se ꝑ petrata requirer&. & nũ quã cũ hoste in beneuentanã terram
intrar&. Sicq egressus ꝑspoletiũ. uersus rauennã iter arripuit. mandans
apłico adriano ut obuiã illi intransitu itineris sui uenir&. quatenus de ipso sacra
mento illũ & suos absoluer&. Interea landb̃tus cũ alio landberto sentientes sibi
reputari ab imperatore dehis quȩ ineũ facta fuerant. ab eo discesser̃. & in partes
beneuenti quia p̃fatus adalgisus eis coniunctus erat ꝑ rexerunt. Quos idem
imperator insequens. uxorẽ suã rauennã ubi placitũ suũ tenere disposuerat

Expanded text:
Beneventanos, ut, acceptis ab eodem imperatore sacramentis,illum vivum et sanum abscedere Beneventanos, ut, acceptis ab eodem imperatore sacramentis,illum vivum et sanum abscedere permitterent. Iuravit autem ipse et uxor eius et filia eius ac omnes sui quos secum habebat, quia numquam vel nusquam pro eadem causa ullam vindictam aut per se aut per quemcumque de ipsa causa erga se perpetrata requireret et numquam cum hoste in Beneventanam terram intraret. Sicque egressus, per Spoletium versus Ravennam iter arripuit, mandans apostolico Adriano, ut obviam illi in transitu itineris sui veniret, quatenus de ipso sacrmento illum et suos absolveret. Interea Landbertus cum alio Landberto, sentientes sibi reputari ab imperatore de his quae in eum facta fuerant, ab eo discesserunt, et in partes Beneventi, quia praefatus Adalgisus eis conjunctus erat, perrexerunt; quos idem imperator insequens, uxorem suam Ravennam, ubi placitum suum tenere disposuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
debuiss&. Sed & hludo uuicus rex germaniȩ audiens p̃fatũ nepotem
suũ hludo uuicum imperatorem mortuũ. filiũ suũ harolũ interrã quã ultra
iurũ habebat direxit. ut quos poss& sacram̃to ad eius fidelitatẽ constringer&.
sicut & fecit. Dũ autẽ harolus inuesontio moraretur. missi sui quos initaliã
prȩmiserat nuntiauer̃ ei qđ ipse imperator hludouuicus uiuer& & sanus corpore
ess&. Nam ad algisus cum aliis beneuentanis aduersus ipsũ imperatorẽ conspi¬
rauit. qm̃ idẽ imperator factione uxorissuȩ eũ in ꝑpetuũ exiliũ deducere dispo¬
nebat. Et cũ idẽ ad algisus noc tu suꝑ ipsũ imperatorẽ irruere disposuiss&¬
isdem cũ uxore sua & cum eis quos secũ habebat quandã turrẽ altã ualde munitissimã
ascendit. & ibi ꝑtres dies cũ suis se defendit. Tandẽ ep̃s ipsius ciuitatis obtinuit apud

Expanded text:
debuisset. Sed et Hludowicus rex Germaniae, audiens praefatum nepotem debuisset. Sed et Hludowicus rex Germaniae, audiens praefatum nepotem suum Hludowicum imperatorem mortuum, filium suum Karolum in terram quam ultra lurum habebat direxit, ut quos posset sacramento ad eius fidelitatem constringeret; sicut et fecit. Dum autem Karolus in Vesontio moraretur, missi sui, quos in Italiam praemiserat nunciaverunt ei, quod ipse imperator Hludowicus viveret et sanus corpore esset. Nam Adalgisus cum aliis Beneventanis adversus ipsum imperatorem conspiravit, quoniam idem imperator factione uxoris suae eum in perpetuum exilium deducere disponebat. Et cum idem Adalgisus noctu super ipsum imperatorem irruere disposuissisdem cum uxore sua et cum eis quos secum habebat quandam turrem altam valde munitissimam ascendit et ibi per tres dies cum suis se defendit. Tandem episcopus ipsius civitatis obtinuit apud
Abbreviated transcription (Latin):
ad sua repedare curauit. Hludouuicus scilic& ad rainis burch ꝑ rexit. quia
maximũ dãpnũ anepote restitii qui principatũ uiunidoꝵ post eũ susceperat
habuit. in tantũ ut marliones cũ plurima turba suoꝵ ꝑdiderit. & terrã quam
in p̃teritis annis obtinuerit. ꝑnitiose amiserit. Karolus autẽ ꝑ liptinas uers
audriacã uillã uenandi grã repedauit. In quo itinere missos ab
italia
plurimoꝵ suscepit. qui eũ inuitabant italiã ire. qm̃ ne possuus
hludouiue
imperator in beneuento ciuitate cũ uxore & filia abeneuer¬
taNus
occisus for&. Qui ꝑ rhenũ ciuitatẽ ꝑgens. usq uesontionẽ
urbẽ ꝑuenit
Rarlomannus uero audiens patrẽ suũ postse ire. suadentib: suis. ad illũ cũficta
humitate ꝑuenit. Quẽ pater quidẽ recepit. & secũ manere p̃cepit. usq dũ
ad suos fideles in belgicã uenir&. & eoꝵ consilio inuenir& qualit̃ eũ honorare

Expanded text:
ad sua repedare curavit, Hludowicus scilicet ad Rainisburch perrexit, quia ad sua repedare curavit, Hludowicus scilicet ad Rainisburch perrexit, quia maximum dampnum a nepote Restitii, qui principatum Winidorum post eum susceperat, habuit, in tantum ut markiones cum plurima turba suorum perdiderit et terram quam in praeteritis annis obtinuerat perniciose amiserit. Karolus autem per Liptinas versus Audriacam villam venandi gratia repedavit. In quo itinere missos ab Italia plurimorum suscepit, qui eum invitabant Italiam ire, quoniam nepos suus Hludowicus imperator in Benevento civitate cum uxore et filia a Beneventanis occisus foret. Qui per Rhemum civitatem pergens, usque Vesontionem urbem pervenit. Karlomannus vero audiens patrem suum post se ire, suadentibus suis, ad illum cum ficta humilitate pervenit. Quem pater quidem recepit et secum manere praecepit, usque dum ad suos fideles in Belgicam veniret et eorum consilio inveniret, qualiter eum honorare
Abbreviated transcription (Latin):
ingestis continetur ipsius sy nodi quas eadẽ sy nodus ꝑ ac tardũ uenerabilẽ epñ
qui eidẽ srnodo interfuit. ad apostolicã sedem direxit. Prȩdicti quoq. nepotes
regis induciacũ uener̃ ad eũ. petentes ut eos cũ patre suo pacificar&. Sed & missi
hludouuici frĩs sui ad eũ uener̃. postulantes ut obuiã illi secus treiectũ municipũ
ad conloquiũ illius uenir& sicut & fecit. ducens secũ missos nepotũ suoꝵ. qui ea
quȩ petierunt apud patrẽ suũ ex illoꝵ uoce narrar&. Vbi &iã missos karlo¬
manni filii sui. in terueniente hludouuico fratre suo harolus rex audiuit. & sicui
antea sub conditione suȩ correctionis eũ redire ad se inuitauit. quȩ inuitatio nihi
ꝓfecit. In quo aliquandiu colloquio hludouuicus & harolus immorantes. aut
parũ aut nihil ꝓfecer̃. Sicq ab inuicẽ incapite mensis septẽb̵r separati. quisq

Expanded text:
in gestis continetur ipsius synodi, quos eadem synodus per Actardum venerabilem episcopum, in gestis continetur ipsius synodi, quos eadem synodus per Actardum venerabilem episcopum, qui eidem synodo interfuit, ad apostolicam sedem direxit. Praedicti quoque nepotes regis in Duciacum venerunt ad eum, petentes, ut eos cum patre suo pacificaret. Sed et missi Hludowici fratris sui ad eum venerunt, postulantes, ut obviam illi secus Treiectum municipium ad conloquium illius veniret; sicut et fecit, ducens secum missos nepotum suorum, qui ea quae petierunt apud patrem suum ex illorum voce narrarent. Ubi etiam missos Karlomanni filii sui, interveniente Hludowico fratre suo, Karolus rex audivit et sicut antea sub conditione suae correctionis eum redire ad se invitavit; quae invitatio nihil profecit. In quo aliquandiu colloquio Hludowicus et Karolus immorantes, aut parum aut nihil profecerunt. Sicque ab invicem in capite mensis Septembris separati, quisque
Abbreviated transcription (Latin):
sȩuiens. & metropolitano suo se inde regulariter cõmonenti obȩdire contẽpnens
synodũ in mense augusto apud duciacũ condicer&. quatenus de illius prauitatib
regulare ibi agitaretur iudiciũ. Ipse autẽ rex hearolus petentib nepotib suis
hludo uuici fratris sui filius hludo nuico & harolo ꝑ uiridunũ obuiã eis locutur
cũ illis ꝑ rexit. & inde ad srnodũ inducia co redut. Interea hugo abba
monasterii scĩ martini. & gorfridus cũ ceteris trans sequanis in caute ad euntes insulam
ligeris inqua nortmanni firmitatẽ suã habebant. cũ maximo dãpno & multoꝵ occisie
uix euaserunt. Hinc marus uero tandẽ cũ multa suꝑbia. insynodũ uenit. In qua
arege hcarolo scđm regulas ecclesiasticas porrecta petitione. de causis certissimis regi¬
lariter accusatus atq conuictus. depositionis iudiciũ regulare suscepit. sicut

Expanded text:
eviens, et metropolitano suo se inde regulariter commonenti obedire contemnens, aeviens, et metropolitano suo se inde regulariter commonenti obedire contemnens, asynodum in mense Augusto apud Duciacum condiceret, quatenus de illius pravitatibus regulare ibi agitaretur judicium. Ipse autem rex Carolus petentibus nepotibus suis, Hludowici fratris sui filiis Hludowico et Karolo, per Viridunum obviam eis, locuturus cum illis, perrexit, et inde ad synodum in Duciaco rediit. Interea Hugo abba monasterii Sancti Martini et Gozfridus cum ceteris Transsequananis incaute adeuntes insulam Ligeris, in qua Nortmanni firmitatem suam habebant, cum maximo dampno et multorum occisione vix evaserunt.. Hincmarus vero tandem cum multa superbia in synodum venit. In qua, a rege Karolo secundum regulas ecclesiasticas porrecta petitione, de causis certissimis regulariter accusatus atque convictus, depositionis iudicium regulare suscepit, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
erat dia conus. & post prȩstita ꝑ duas uices sacram̃ta de quib ꝑ iurus erat. sic ut
pater eiꝰpuplica denuntiatione omnib qui ad fuer̃ intimare curauit. & tantã
rebellio¬
nem & infidelitatẽ contra illũ. tantaq flagitia in regnosuo cõmiserat
monas¬
iteriũ scĩ dronisu imminente quadragesimali tẽpore. usq ad scm̃
pascha
ibidẽ immoraturus regreditur. ubi & pascha dñi cęlebrauit
Rarlomannus insequente se apatre post eũ scara directa. iurũ transiit. & sicut in
belgicis & gallicis regionib egerat. mala cępta ex equi non omisit. Hinc marus
laudun ensis nomine tantũ ep̃s. homo insolentiȩ singularis contra euangelicam
ueritatẽ. & a postolicã atq ȩcclesiasticã auc ¶storitatẽ. contra regẽ rebel
lans. & in uicinos ac sibi commissos tã clericos quã laicos sine ulla reuerent¬

Expanded text:
erat diaconus, et post praestita per duas vices sacramenta, de quibus periurus erat, sicut erat diaconus, et post praestita per duas vices sacramenta, de quibus periurus erat, sicut pater eius puplica denuntiatione omnibus qui adfuerunt intimare curavit, et tantam rebellionem et infidelitatem contra illum tantaque flagitia in regno suo commiserat,monasterium Sancti Dyonisii imminente quadragesimali tempore, usque ad sanctum pascha ibidem immoraturus, regreditur; ubi et pascha Domini celebravit. Karlomannus, insequente se a patre post eum scara directa, Iurum transiit, et sicut in Belgicis et Gallicis regionibus egerat, mala coepta exequi non omisit. Hincmarus Laudunensis nomine tantum episcopus, homo insolentiae singularis, contra euangelicam veritatem et apostolicam atque aecclesiaslans, et in vicinos ac sibi commissos tam clericos quam laicos sine ulla reverent
Abbreviated transcription (Latin):
manni sororiũ misit. mandans illi conuenientiã. qua ad eũ secure poss& uenire
siuell&. Ipse autẽ larlomannus dolo se simulans ad patrẽ suũ uenturũ. alios missos
impossibilia quȩrentes ad eũ direxit. & ipse in partes tullenses ꝑrexit Rarolus
autẽ iudiciũ quęrens de talib qui suũ filiũ scilic& diaconũ & eccłae scę ministrũ
a se dño traditũ furati fuerunt. & tanta ac talia flagitia atq facinora & depopula¬
tiones in regno suo fecer̃. Post iudiciũ uero mortis. omĩa que illoꝵ erant infiscari
p̃cepit. Et ordinatisscaris qui eundẽ harlomannũ cũ suis cõplicib deregno pro¬
nec cibũ sumere. eosdẽ ep̃i inquoꝵ parrochiis tanta mala cõmiserant. scđm sacros
canones cõmunione priuarunt. sicut in epłis continetur. quas inde iuxta sacras regu¬
las ad alios ep̃os transmiserunt. De harlomanno autẽ quia dioceseos sennensis

Expanded text:
manni sororium, misit, mandans illi convenientiam, qua ad eum secure posset venire, manni sororium, misit, mandans illi convenientiam, qua ad eum secure posset venire, si vellet. Ipse autem Karlomannus dolo se simulans ad patrem suum venturum, alios missos impossibilia quaerentes ad eum direxit, et ipse in partes Tullenses perrexit. Karolus autem iudicium quaerens de talibus, qui suum filium, scilicet diaconum et ecclesiae sanetae ministrum a se Domino traditum, furati fuerunt et tanta ac talia flagitia atque facinora et depopulationes in regno suo fecerunt; post iudicium vero mortis omnia quae illorum erant infiscari praecepit, et ordinatis scaris quae eundem Karlomannum cum suis complicibus de regno pro huiusmodi nec cibum sumere, eosdem episcopi, in quorum parrochiis tanta mala commiserant, secundum sacros canones communione privarunt, sicut in epistolis continetur, quas inde iuxta sacras regulas ad alios episcopos transmiserunt. De Karlomanno autem, quia dioceseos Sennensis
Abbreviated transcription (Latin):
ãgerardo sibi obsides dari ꝓ aliis castellis suis missis tradendis coegit. & tribus
nauib: gerardo datis. ꝑ rhodanũ cũ sua uxore berta & mobilib suis auienna
ꝑmisit abscedere. & ipsam uiennã bosoni fratricxoris suȩ cõmisit
Ipseq ꝑ autisiodoꝵ & senones ad monasteriũ scĩ dronisii. quantotius
ꝓ ut potuit uenire maturauit. Quod audiens łcarlomannus cũ suis cõplicib
ad mosonũ ꝑ rexit. & ipsũ castellũ cũ uillis circũiacentib deuastauit. Vnde . iiII. missos
suos ficte ad patrẽ suũ direxit . mandans qđ sine honorib: ad illũ fidei suae credens uenire.
& dõ illi de quib cõmiserat satis facere uell&. tantũ ut dehis qui cũ eo erant miseri¬
corditer tractar&. qualit̃ salui esse ualerent. non tamen amalocȩpto uł aliquantulum
destitit. Karolus autẽ rex ad eundẽ filiũ suũ harlomannũ cũ duob illius missis.
nam alios duos secũ retinuit. gauz linũ abbatẽ & balduuinũ comitẽ ipsius h arlo¬

Expanded text:
a Gerardo sibi obsides dari pro aliis castellis suis missis tradendis coegit, et tribus navibus Gerardo datis, per Rhodanum cum sua uxore Berta et mobilibus suis a Vienna permisit abscedere, et ipsam Viennam Bosoni, fratri uxoris suae, commisit, ipseque per Autisiodorum et Senones ad monasterium Sancti Dyonisii quantocius prout potuit venire maturavit. Quod audiens Karlomannus, cum suis complicibus ad Mosomum perrexit et ipsum castellum cum villis circumiacentibus devastavit. Unde 4 missos suos ficte ad patrem suum direxit, mandans, quod sine honoribus ad illum, fidei suae credens, venire et Deo et illi de quibus commiserat satisfacere vellet, tantum ut de his qui cum eo erant misericorditer tractaret, qualiter salvi esse valerent; non tamen a male coepto vel aliquantulum destitit. Karolus autem rex ad eundem filium suum Karlomannum cum duobus illius missis – nam alios duos secum retinuit – Gauzlinum abbatem et Balduvinurn comitem, ipsius Karlo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ abbatus & uillis ei promissis. & posteadatis ep̃is illarũ partiũ. ꝑsuasit ut eũ in regem
unguerent & coronarent. Hugo &iã filius iunioris hlotharii ex uualdrada. collecta
predonũ multitudine. regnũ patris sui. ẽ. molitus inuadere. Karolus hludo uuici quo¬
dam regis germaniȩ filius in longobardiã ꝑrexit. & ipsũ regnũ obtinuit
Cũ quo apud urbẽ ante quã montẽ louis transir&. hludouuicus & lcarlomannus loq
ꝑ rexerunt: Et illo eunte in longobardiã. ipsisq reuersis ab eodem itinere.
nuntiatũ est eis qđ nort maniu qui erant in ligeri. terreno itinere terras illas depdabane
t statĩ moti in illas partes indie missȩ scĩ andre&e eos inuenientes. multos exeis occiderunt.
& plures in uencenna fluuio emerser̃. & exercitus francoꝵ dõ uolente cũ uictoria in colomis

Expanded text:
b abbatiis et villis eis promissis et postea datis, episcopis illarum partium persuasit, ut eum in regem b abbatiis et villis eis promissis et postea datis, episcopis illarum partium persuasit, ut eum in regem ungerent et coronarent. Hugo etiam, filius iunioris Hlotharii ex Waldrada, collecta praedonum multitudine, regnum patris sui est molitus invadere. Karolus, Hludowici quondam regis Germaniae filius, in Longobardiam perrexit et ipsum regnum obtinuit. Cum quo apud Urbam, antequam montem lovis transiret, Hludowicus et Karlomannus loqui perrexerunt. Et illo eunte in Longobardiam, ipsisque reversis ab eodem itinere, nuntiatum est eis, quod Nortmanni qui erant in Ligeri terreno itinere terras illas depraedabant; et statim moti in illas partes, in die missae sancti Andreae eos invenientes, multos ex eis occiderunt et plures in Vencenna fluvio immerserunt, et exercitus Francorum Deo volente cum victoria incolomis
Abbreviated transcription (Latin):
est ei non incerta relatione fratrẽ suũ harlomannũ paralisi ꝑ cussũ & iã morti uienĩ.
suũq filiũ de concubina nomine arnulfũ partẽ regni illius occupasse. & ideo in illa
parte festinus ꝑger&. sicut & fecit. Sopita uero sicut potuit in illis partib cõmotior
reuersus . ẽ. ad uxorẽ suã. Audientes autẽ hugo abbas & ceteri primores qui cũ filus quondui
seniorissui hludouuici hludouuico scilic& & harlomanno agebant. hludouuicũ cum uxore
sua in istas partes uenturũ. quosdã ep̃os ansegisũ & alios miser̃ ad ferrarias monasteriũ. & ili
eos consere rari ac coronari in reges fecer̃. Interea boso ꝑsuadente uxore suaquȩ molle
uiuere se dicebat si filia imperatoris italiȩ & desponsata imperatori greciȩ maritũ
suũ regẽ non facer&. partĩ cõminatione constrictis. partim cupiditate illectis. pro¬

Expanded text:
est ei non incerta relatione, fratrem suum Karlomannum paralisi percussum et iam morti vicinum est ei non incerta relatione, fratrem suum Karlomannum paralisi percussum et iam morti vicinum suumque filium de concubina nomine Arnulfum partem regni illius occupasse, et ideo in illa parte festinus pergeret; sicut et fecit. Sopita vero, sicut potuit, in illis partibus commotione, reversus est ad uxorem suam. Audientes autem Hugo abbas et ceteri primores, qui cum filiis quondam senioris sui Hludowici, Hludowico scilicet et Karlomanno, agebant, Hludowicum cum uxore sua in istas partes venturum, quosdam episcopos, Ansegisum et alios, miserunt ad Ferrarias monasterium, et ibi eos consecrari et coronari in reges fecerunt. Interea Boso, persuadente uxore sua, quae nolle vivere se dicebat, si, filia imperatoris Italiae et desponsata imperatori Greciae, maritum suum regem non faceret, partim comminatione constrictis, partim cupiditate illectis pro
Abbreviated transcription (Latin):
lcaroli hludouuicus habuit. suis filiis consentir&. Hludo uiuncus uero & sui acceptam
habentes talẽ oblationẽ. cũ dedecore gorlenũ & chuonradũ accõplices illoꝵ reiecer.
& accepta regni parte sibi oblata. hludouuicus ad palatiũ suũ francono furth redit
Audiens autẽ hoc uxor illius. satis moleste tulit dicens. quia siilla cũ eo ueniss&. totũ istud
regnũ haber&. Angustiantes autẽ gorlenus & chuonradus. ad ipsã reginã fecer̃
confugiũ. quȩ rimoniã agentes qualit essent decepti. Et acceptis missis qui eos de
parte hludo uuici confortarent. sed & alios quasi obsides. reuersi sunt rapinas & dep̃da¬
tiones facientes quocumq ꝑuenire potuer̃. renuntiantes sociissuis hludouiucũ quan¬
totius cũ exercitu magno uenturũ. qm̃ ad p̃sens uenire non paterat. quia nuntiati

Expanded text:
Karoli Hludowicus habuit suis filiis consentiret. Hludowicus vero et sui acceptam Karoli Hludowicus habuit suis filiis consentiret. Hludowicus vero et sui acceptam habentes talem oblationem, cum dedecore Gozlenum et Chuonradum ac complices illorum reiecerunt; et accepta regni parte sibi oblata, Hludowicus ad palatium suum Franconofurth rediit. Audiens autem hoc uxor illius, satis moleste tulit, dicens, quia, si illa cum eo venisset, totum istud regnum haberet. Angustiantes autem Gozlenus et Chuonradus, ad ipsam reginam fecerunt confugium, querimoniam agentes, qualiter essent decepti; et acceptis missis, qui eos de parte Hludowici confortarent, sed et alios quasi obsides, reversi sunt, rapinas et depraedationes facientes quocumque pervenire potuerunt, renunciantes sociis suis, Hludowicum quantocius cum exercitu magno venturum, quoniam ad praesens venire non poterat, quia nunciatum
Abbreviated transcription (Latin):
facientes: usq ad iuridunũ uenerunt. Vȩniente autẽ hluouuico mettis iterũ adillũ nun
miserunt: postulantes ut usq ad uiridunũ uenir&. quatenus cõmodius populũ istius regru
ad illũ ꝑ ducere possent : Ueniens autẽ hludouuicus usq ad uiridunũ. tanta mala exereo
eius inomnib nequitus egit. ut paganoꝵ Dila facta illoꝵ uincere uiderentur.
Audientes autẽ hugo & boso ac theodericus & illorũ socii quȩ gotlenus & chuonradus
cũ illoꝵ cõplicib machinabantur. miser̃ uultariũ ep̃m aurelianensem. & gorramnũ ac
ansgerũ comites adhludouuicũ apud uiridunũ. ut ei offerent partẽ deregno hlothari
iunioris quã harolus contra fratrẽ suũ hludouuicũ ipsius hludouuici patrẽ acceperat.
ut accepta illa portione regni in regnũ suũ redir&. & qđ reliquũ de regno patrissu

Expanded text:
facientes, usque ad Viridunum venerunt. Veniente autem Hludowico Mettis, iterum ad illum nuncios facientes, usque ad Viridunum venerunt. Veniente autem Hludowico Mettis, iterum ad illum nuncios miserunt, postulantes, ut usque ad Viridunum veniret, quatenus commodius populum istius regni ad illum perducere possent. Veniens autem Hludowicus usque ad Viridunum, tanta mala exercitus eius in omnibus nequitiis egit, ut paganorum mala facta illorum vincere viderentur. Audientes autem Hugo et Boso ac Theodericus et illorum socii, quae Gozlenus et Chuonradus cum illorum complicibus machinabantur, miserunt Vultarium episcopum Aurelianensem et Goiramnum ac Ansgerum comites ad Hludowicum apud Viridunum, ut ei offerrent partem de regno Hlotharii iunioris, quam Karolus contra fratrem suum Hludowicum, ipsius Hludowici patrem, acceperat, ut, accepta illa portione regni, in regnum suum rediret et quod reliquum de regno patris sui
Abbreviated transcription (Latin):
deludens. & quȩdã ingenia qualit̃ id ex equi poss& enarrans sibi coniunxit. Et ante quã
illi qui cũ regis filio erant ad condictũ placitũ apud meldis uenirent. accelerauer̃ quoscũq
potuer̃ epos & abbates atq potentes homines ad conuentũ uocare ubi thara isarã influit
eo sub obtentu ut quia defunctus erat. un animiter tractarent. deregni pace atque
utilitate: His autẽ qui conuenerunt ꝑsua seruit at hlud ouuncũ germani e teee anbiasui
rtano conuocarent. & eius largitione honores quos ac tenus obtinere non potuerunt. suie
ulla dubitatione haberent. Et miser̃ nuntiossuos ad prȩdictũ hludo uuicũ & uxorẽ eius. man¬
dantes ut usq mettis uenire accelerarent. & illuc om̃s epõs & abbates ac primores istius regi
ad illũ perducere possent. Sicq per siluacũ & secus axonã multas dep̃dationes ac rapinis

Expanded text:
deludens et quaedam ingenia qualiter id exequi posset enarrans, sibi coniunxit. At antequam deludens et quaedam ingenia qualiter id exequi posset enarrans, sibi coniunxit. At antequam illi qui cum regis filio erant ad condictum placitum apud Meldis venirent, acceleraverunt quoscumque potuerunt episcopos et abbates atque potentes homines ad conventum vocare, ubi Thara Isaram influit, eo sub obtentu, ut, quia rex defunctus erat, unanimiter tractarent de regni pace atque utilitate. His autem qui convenerunt persuaserunt, ut Hludowicum Germaniae regem in hoc regno convocarent et eius largitione honores quos actenus obtinere non potuerunt sine ulla dubitatione haberent. Et miserunt nuncios suos ad praedictum Hludowicum et uxorem eius, mandantes, ut usque Mettis venire accelerarent, et illuc omnes episcopos et abbates ac primores istius regni ad illum perducere possent. Sicque per Silvacum et secus Axonam multas depraedationes ac rapinas
Abbreviated transcription (Latin):
morte patris ipsius infantis. mandauer̃ primorib qui in illis partib erant. ut apud
meldis conuenirent obuiã eis. & ibi tractarent quid de cetero agere deberent.
nter bosonẽ autẽ & teo dericũ mediante hugone abbate. conuentũ est ut boso comitatũ
augusti dunũ haber&. & theodericus abbatias quas boso in istis partib habuerat iN
cõmutatione acciper&. Goz lenus deniq abbas memor insidiarũ ac iniuriarũ suarũ
quas a suis ȩmulis tẽpore p̃cedenti sustinuerat. fisus de familiarit̾ate quã cum hludonuico
germaniȩ rege & cũ uxore illius atq cũ primorib: illius terrȩ quando captus inbello
apud andruacũ & trans rhenũ ductus fuerat obtinuit. cepit cogitare qualiter talionẽ
qsuis contrariis redder&. & chuonradũ parisiaci comitẽ spe falsa de p̃cellenti potestate

Expanded text:
morte patris ipsius infantis, mandaverunt primoribus qui in illis partibus erant, ut apud morte patris ipsius infantis, mandaverunt primoribus qui in illis partibus erant, ut apud Meldis convenirent obviam eis et ibi tractarent, quid de cetero agere deberent. Inter Bosonem autem et Teodericum, mediante Hugone abbate, conventum est, ut Boso comitatum Augustidunum haberet, et Theodericus abbatias quas Boso in istis partibus habuerat in commutatione acciperet. Gozlenus denique abbas, memor insidiarum ac iniuriarum suarum, quas a suis aemulis tempore praecedenti sustinuerat, fisus de familiaritate quam cum Hludowico Germaniae rege et cum uxore illius atque cum primoribus illius terrae, quando captus in bello apud Andrunacum et trans Rhenum ductus fuerat, obtinuit, coepit cogitare, qualiter talionem suis contrariis redderet, et Chuonradum Parisiaci comitem spe falsa de praecellenti potestate
Abbreviated transcription (Latin):
filio suo. sed & theodericũ cum sociis suis augustidunũ misit. quatenus ipsũ comitatum
ad opus theoderici cui antea illud dederat euindicarent. Ipse autẽ cũ magna diffi¬
cultate ꝑ iodrũ monasteriũ compendiũ uenit. Et sentiens se mortẽ euadere non posse
ꝑ odonẽ belgiuacensem ep̃m & albuinũ comitẽ coronã & spatã ac reliquũ regium
apparatũ filio suo hludoruico misit : mandans illis qui cũ eo erant. ut eũ in rege̾ sacrar
ac coronari facerent. Ipse autẽ .iiii. id aprił. indie parasceue iam uesperi obuit.
& incrastina scilic& inuigilia scĩ paschae. in eccła sc̃ȩ̃ mariae sepultus fuit
Audientes autẽ odo & albunus illũ esse defunctũ. quȩ portauerant theoderico came¬
rario dederunt. & cũ festinatione reuersi sunt. Illiautẽ qui cũ filio regis erant. audita

Expanded text:
filio suo, sed et Theodericum cum sociis suis, Augustudunum misit, quatenus ipsum comitatum filio suo, sed et Theodericum cum sociis suis, Augustudunum misit, quatenus ipsum comitatum ad opus Theoderici, cui antea illum dederat, evindicarent. Ipse autem cum magna difficultate per Jodrum monasterium Compendium venit, et sentiens se mortem evadere non posse, per Odonem Belgivacensem episcopum et Albuinum comitem coronam et spatam ac reliquum regium apparatum filio suo Hludowico misit, mandans illis qui cum eo erant, ut eum in regem sacrari ac eoronari facerent. Ipse autem 4. Idus Aprilis in die parasceue iam vesperi obiit; et in crastina, scilicet in vigilia sancti paschae, in ecclesia sanctae Mariae sepultus fuit. Audientes autem Odo et Albuinus illum esse defunctum, quae portaverant Theoderico camerario dederunt et cum festinatione reversi sunt. Illi autem qui cum filio regis erant, audita
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt se iniuste proprietatẽ suã ꝑdidissȩ. ueniant in nostrã p̃sentiam. & sicut iustũ
est ita de illis iudicetur. & sua recipiant. Hoc dicto. hludouuicus hludouuici filius ad
sua rediit. & hludo auicus laroli filius per ardu ennam ueniens: dccc lxx uiiii. anno
in carnationis dominicȩ in longlaro natiuitatẽ dñi celebrauit. & aliquandiu in arduenna
demorans. indeq iter agens. circa purificationẽ scȩ̃ mariae ad pontigonẽ uenit. uolens
ire in partes augustiduni ad cõprimendã rebellionẽ bernardi martcionis usq ad tpecas
ꝑ rexit. Sed quia in grauescente infirmitate sua. dicebatur enim ueneno infectus.¬
longius ire non potuit. filiũ & equiuocũ suũ hludo uiucũ baiulationi bernardi comitis
arduennici specialiter cõmittens. hugonẽ abbatẽ & bosonẽ & prȩfatũ bernardũ cum

Expanded text:
dicunt se iniuste proprietatem illorum perdidisse, veniant in nostram praesentiam, et sicut iustum dicunt se iniuste proprietatem illorum perdidisse, veniant in nostram praesentiam, et sicut iustum est, ita illis iudicetur, et sua recipiant. Hoc dicto, Hludowicus, Hludowici filius, ad sua rediit; et Hludowicus, Karoincarnationis Dominicae, in Longlario nativitatem Domini celebravit. Et aliquandiu in Arduenna demorans indeque iter agens, circa purificationem sanctae Mariae ad Pontigonem venit, unde volens ire in partes Augustoduni ad comprimendam rebellionem Bernardi markionis, usque ad Trecas perrexit. Sed quia ingravescente infirmitate sua--dicebatur enim veneno infectus--longius ire non potuit, filium et aequivocum suum Ludovicum bajulationi Bernardi, comitis Arvernici, specialiter committens, Hugonem abbatem et Bosonem, et praefatum Bernardum cum
Abbreviated transcription (Latin):
ihi mali factũ aquoquã est. in cuiuscũq regno. illeres consistunt. regaliter ex inde
iustitiam reddere faciat: capi t̃ xiii.
Et qua p uagos & indirannica consuctudiune in reuerentes homines pax & ques regu ꝑturbas
sol&. uolumus ut ad quẽ cumq nostrũ talis uenerit. ut debis quȩ egit rationẽ giustitiam
subter fugere possit. nemo ex nobis illũ ad aliud recipiat uel retineat. Nisi ut rectã rationẽ
& debia emendationẽ ꝑducatur. Et si rationẽ rectã subter fugerit. om̃s in cõmune in cuius
regnũ uenerit illũ persequamur. donec aut ad rationẽ ꝑducatur. aut de regno expellatur
uel deleatur. cat̃.uiiii. Uolumus ut hi quimerito ꝓprictatẽ illorũ in regno nr̃o
ꝑ diderint. ita udicentur sicuti tẽporib ante cessorũ nostroꝵ inuentũ fuit. Quiuero

Expanded text:
ibi mali factum a quoquam est, in cujuscumque regno illae res consistunt, legaliter exinde ibi mali factum a quoquam est, in cujuscumque regno illae res consistunt, legaliter exinde justitiam reddere faciat. » CAP. VIII. Et quia per vagos et in tyrannica consuetudine inreverentes homines pax et quies regni perturbari solet, volumus ut ad quemcumque nostrum talis venerit, ut de his quae egit rationem et justitiam subterfugere possit, nemo ex nobis illum et debitam emendationem perducatur; et si rationem rectam subterfugerit, omnes in commune, in cujus regnum venerit, illum persequamur, donec aut ad rationem perducatur, auvel deleatur. Cap. 9. Volumus, ut hi qui merito proprietatem illorum in regno nostro perdiderint ita iudicentur, sicuti temporibus antecessorum nostrorum inventum fuit; qui vero
Abbreviated transcription (Latin):
nrm ac profectũ. atq. saluamentũ totius populi xp̃iani nobis cõmissi dũo cooperante
ita conungamur. ut de cetero in eo qui unus. ẽ. unũ simus & unũ uedimus. id ipsũ diutiꝰ¬
Si autẽ ili obsecratione nostra uotati & inuitati aut missi eoꝵ ad pͣfatũ placitũ uenr̃ꝰ
distuleritit. nos seđm qđ statutũ habenius illuc omnino uenire. & nos scđm dĩuoluntai
coniungere omnimodis non omittamus. nisi forte talis in euitabilis necessitas euene¬
rit . pro quo id fieri nullatenus possit Et usi hoc acciderit. ad tẽpus quisq pari
suo hoc rescire faciat. & propterea amicitia nostra nec minuatur nec immutear
donec dño uolente congruo tẽpore perfecte confirmetur. capꝰ .uii.
t res ecdarũ incuiuscumq regno caput fuerit: tam dȩ episcopatib quã de abbat
sine ulla contradictione rectores ipsarũ eccłarũ illas possideant. Et si aliquid

Expanded text:
nostrum ac profectum atque salvamentum totius populi christiani nobis commissi Domino cooperante nostrum ac profectum atque salvamentum totius populi christiani nobis commissi Domino cooperante ita coniungamus, ut de cetero in eo qui unus est unum simus et unum velimus, et id ipsum di« Si autem illi, obsecratione nostra vocati et invitati, aut missi eorum, ad praefatum placitum venire distulerint, nos, secundum quod statutum habemus, illuc omnino venire, et nos secundum Dei voluntatem conjungere omnimodis non omittamus, nisi forte talis inevitabilis necessitas evenerit, pro qua id fieri nullatenus possit. Et si hoc acciderit, ad tempus quisque pari suo hoc rescire faciat; et propterea amicitia nostra nec minuatur nec immutetur, donec Domino jubente congruo tempore perfecte confirmetur. » CAP. VII. « Ut res ecclesiarum in cujuscumque regno caput fuerit, tam de episcopatibus quam de abbatiis, sine ulla contradictione rectores ipsarum ecclesiarum illas possideant; et si aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ut melius potueritis ut adiuuetis rogo. cax .iiii. Ut si aliqui susunr ouetse ee de¬
trac̃tores. & qui paci nostre inuident. & quietũ regnũ esse nom paticuntar. inter nos
lites & contentiones atq̃ discordias semunare uoluerint. nullus uostrũ hoc recipiat aut
uibenter accept&. nisi forte hoc ad rationẽ coram̃ nobis utrisq & cõmunib fidelib nr̃s
perducere uoluerit. Siuero hoc noluerit. cũ nullo nostrũ aliquã societatẽ habeat
sed omnes illũ sicut mendacẽ & falfatorẽ. & inter fratres uolentẽ seminare discordes
c̃õ muniter anobis abiciamus. ne decetero quisq. talia mendatia aurib nr̃is inferre
audeat  carꝰ .u. Ue cõmuniter ꝓ ut citius potuerimus missos nrõs adbcarlomaunũ
ualuerint. cõmuniter nos addĩ uoluntatẽ & scẽ ecclesiae saluationẽ. ac cõmunẽ honorẽ

Expanded text:
prout melius potueritis, utc adiuvetis, rogo. Cap. 4. Ut, si aliqui susurrones et deprout melius potueritis, utc adiuvetis, rogo. Cap. 4. Ut, si aliqui susurrones et detractores, et qui paci nostrae invident et quietum regnum esse non patiuntur, inter nos lites et contentiones atque discordias seminare voluerint, nullus nostrum hoc recipiat aut libenter acceptet, nisi forte hoc ad rationem coram nobis utrisque et communibus fidelibus nostris perducere voluerit. Si vero hoc noluerit, cum nullo nostrum aliquam societatem habeat, sed omnes illum sicut mendacem et falsarium et inter fratres volentem seminare discordias communiter a nobis abiciamus, ne de cetero quisque talia mendacia auribus nostris inferre audeat. Cap. 5. Ut communiter, prout citius potuerimus, missos nostros ad Karlomannum voluerint, communiter nos ad Dei voluntatem et sanctae ecclesiae salvationem ac communem honorem
Abbreviated transcription (Latin):
sno pari uitã regnũ aut fideles suos uł aliquid qđ ad salutẽ siue ꝓ speritatẽ aehonoren an¬
ptin& non uelit. aut forte consili&. capꝰ.ii. Ut si incuiuscũq nr̃m regno pagani sue
ꝑseuda xp̃iani insurrexerint. unusquisq ueracit suũ parẽ ubicũq necesse fuerit. & ipsi
rationabiliter potuerit. aut ꝑ sem& ipsũ aut ꝑ suos fideles & consilio & auxilio prout
melius potuerit adiuu& cab̃ .iii. Ut si ego uobis suꝑstef fuero. filiũ uestrũ hludo uicũ
adhuc parualũ & alios filios urõs quos dñs uobis donauerit. ut regnũ paternũ hereditario urs
quiete tenere possitit. & consilio & auxilio prout melius potuero adiuuabo. Si autem
uosmihi suꝑstes fueritis. filios meos hludouuicũ & lcarlomannũ & alios quas dina piȩtas mihi
donare uoluerit. ut regnũ paternũ quietȩ tenȩre possint : similiter & consilio &t auxlo

Expanded text:
suo pari vitam, regnum aut fideles suos, vel aliquid quod ad salutem sive prosperitatem ac honorem suo pari vitam, regnum aut fideles suos, vel aliquid quod ad salutem sive prosperitatem ac honorem pertinet discupiat aut forsconsiliet. Cap. 2. Ut, si in cuiuscumque nostrum regno pagani sive pseudochristiani insurrexerint, unusquisque veraciter suum parem, ubicumque necesse illi fuerit et ipse rationabiliter potuerit, aut per semet ipsum aut per suos fideles et consilio et auxilio, prout melius potuerit, adiuvet. Cap. 3. Ut, si ego vobis superstes fuero, filium vestrum Hludowicum adhuc parvulum, et alios filios vestros, quos Dominus vobis donaverit, ut regnum paternum hereditario iure quiete tenere possint, et consilio et auxilio, prout melius potuero, adiuvabo. Si autem vos mihi superstes fueritis, filios meos Hludowicum et Karlomannum et alios quos divina pietas mihi donare voluerit, ut regnum paternum quiete tenere possint, similiter et consilio et auxllio,
Abbreviated transcription (Latin):
duentib egomlendonuieo filio laroli. Sicudd int patre meũ learolũ & paarẽ uestrum
hludouuscu ⁊ egniu hlotħ ario duisũ fuit: uolumus ut ita confistat: Et si aliquis nrorũ
fideluudie  egno patris sui ex hoc aliquid usar patũ hab&. ussu nr̃o alluel lmitusio fact
quieuq modo il luditeo nor ita teneat: donec dño uolente iterũ simul uenientes. cũ com¬
munis fidelib nris iueniamus & diffiniamas. quid ex hoc melius & iusttus nobis uisũ
funit fDey cgro ante ⁊talia quia modo nulla ratio: esse potest: om̃s sciant quia partẽ
nostra de illo regno && requi siuimus & requirimus. & dño auxiliante requiremuson
sas seque nlo dre ftatuta surstu saꝑ .rsst quia firmitas amiciti & coniuntio nis
nostre modo quib: dã prepedientib causis esse non potuit. usq ad illud placitũ quo
simul conuemamus statutũ habemus. Talis enĩ ami citia intes nos manebit
Ano auxiliante de corde puro & conscientia bona & fide non ficta. ut nemo

Expanded text:
aroli: Sicut inter patrem meum Karolum et patrem vestrum Hludowicum regnum Hlotharii divisum fuit, volumus ut ita consistat. Et si aliquis nostrorum fidelium de regno paris sui ex hoc aliquid purprisum habet, iussu nostro illud dimittat. De quicumque modo illud tenet, ita teneat, donec Domino volente iterum simul venientes, cum communibus fidelibus nostris inveniamus et diffiniamus, quid ex hoc melius et justius nobis visum fuerit. De regno autem Italiae, quia modo nulla ratio esse potest, omnes sciant, quia partem nostram de illo regno et requisivimus et requirimus, et Domino auxiliante requiremus. » Ista sequenti die statuta sunt: CAP. I. « Ut quia firmitas amicitiae et conjunctionis nostrae modo, quibusdam praepedientibus causis, esse non potuit, usque ad illud placitum, quo simul ut conveniamus statutum habemus, talis enim amicitia inter nos manebit Domino auxiliante de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, ut nemo
Abbreviated transcription (Latin):
uniuscuiusq postulationẽ. Et iteragens ꝑ carisiacũ & cõpendiũ usq ad uernũ. quatenus
sepultũ. & regni primores tã abbates quã comites indignatos. quia quib:dã honores
dederat sine illoꝵ consensu. & ob id aduersũ se conspiratos esse. reuersus est cõpendiũ.
Ipsi autẽ primores cũ richilde diripientes omnia quȩ inuia illoꝵ erant. usq ad auennacũ
monasteriũ ꝑuener̃. & conuentũ suũ ad montẽ uuit mari condixer̃. Indeq missos
suos ad hludo uuicũ direxer̃. sed & hludouuicus legatossuos ad eos direxit. Et dis¬
currentib inter eos missis. ad hoc ꝑuentũ est ut richildis & ipsi primores ad eũ cõpendiũ
uenirent. & suũ conuentũ ad casnũ in cotia condixer̃. Richildis cõpendiũ adhludo uiicũ
ueniens missa scĩ andreȩ. attulit ei p̃ceptũ. ꝑ qđ pat̃ suus illi regnũ ante mortẽ suã tra¬

Expanded text:
uniuscujusque postulationem. Et iter agens per Carisiacum et Compendium usque ad Vernum, quatenus uniuscujusque postulationem. Et iter agens per Carisiacum et Compendium usque ad Vernum, quatenus sepultum, et regni primores tam abbates quam comites indignatos, quia quibusdam honores dederat sine illorum consensu, et ob id adversus se conspiratos esse, reversus est Compendium. Ipsi autem primores cum Richilde, diripientes omnia quae in via illorum erant, usque ad Avennacum monasterium pervenerunt et conventum suum ad Montem-Witmari condixerunt, indeque missos suos ad Hlodowicum direxerunt; sed et Hlodowicus legatos suos ad eos direxit. Et discurrentibus inter eos missis, ad hoc perventum est, ut Richildis et ipsi primores ad eum Compendium venirent, et suum conventum ad Casnum in Cotia condixerunt. Richildis Compendium ad Hlodowicum veniens, missa sancti Andreae attulit ei praeceptum, per quod pater suus illi regnu
Abbreviated transcription (Latin):
imiũ dilec tus ac eredulus medicus sius iudeus nomine sedechias transmisit : ut ea potione a febre
liberaretur insanabri ueneno hausto. int̾ manus portantiũ transito monte cinisio. ꝑueniens
Que aperientes. qui cũ eo erant ablatis interaneis: & infusũ uino acaromatib qu ib poterant
& im postũ locelloꝰ dȩper̃ feprae uersus monasteriũ scĩ dronisi. ubi sepeliri se postula uerat
Quẽ p fetore non ualentes portare. miser̃ eũ intonna interius ex terusq picata: qua coris
episcopii quȩ nanto adis dicit᷑ uix ꝑuenientes. illud corpus cũ ipsa tonna terre mandaues̃
Karlo mannus pene usq ad mortẽ in firmatus & lecticadelatus ad ꝓpria. ꝑ annũ ita iacut
ut amultis fuerit desperatus. Hludouuicus accepto nuntio in audriaca uilla de moste
patris sui. quos potuit conciliauit sibi. dans eis abbatias & comitatus ac uillas. secuñdum

Expanded text:
nimium dilectus ac credulus medicus suus, Judaeus nomine Sedechias, transmisit, ut ea potione a febre nimium dilectus ac credulus medicus suus, Judaeus nomine Sedechias, transmisit, ut ea potione a febre liberaretur, insanabili veneno hausto, inter manus portantium transito monte Cinisio, perveniens Quem aperientes qui cum eo erant, ablatis interaneis, et infusum vino ac aromatibus quibus poterant, et impositum locello, coeperunt ferre versus monasterium sancti Dionysii, ubi sepeliri se postulaverat. Quem pro foetore non valentes portare, miserunt eum in tonna interius exteriusque picata quam coriiepiscopii, quae Nantoadis dicitur, vix pervenientes, illud corpus cum ipsa tonna terrae mandaverunt. Carolomannus pene usque ad mortem infirmatus et lectica delatus ad propria, per annum ita jacuit, ut a multis fuerit desperatus. Ludovicus, accepto nuncio in Audriaca villa de morte patris sui Caroli, quos potuit conciliavit sibi, dans eis abbatias et comitatus ac villas secundum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ papa iohanne in eisdẽ locis immorans. exspectauit primores regni sui. hugonẽ abbatẽ.
bosonẽ. bernardũ aruernicũ comitẽ. itẽq bernardũ gothie marlcionẽ. quos secũ
irȩ iusserat. qui una cũ aliis regni primorib exceptis paucis & ep̃is aduersus eũ con¬
spirantes coniurauerant. Et cõperiens eos non uenturos. ut audier̃ ipse & papa iohannes
apꝓ pinquare Icarlomannũ. imperator post richildẽ fugã arripuit & papa iohannes
uersus romã concite festinauit. Perquẽ hearolus imperator imaginẽ saluatoris ui crue
fira exauro multi ponderis fabrȩ factã. & gẽmis p̃tioisis ornatã. scõ direxit petro apło.
inaxina bellato uenirent. & ipse fugã arripuit ꝑ unam quã uenerat. sicq ds̃ more ise¬
romdi di sectes cotuentũ illũ dis solur  Narolis uero febre corfeptus. paluert̃ bibit questi

Expanded text:
cum Iohanne papa in eisdem locis immorans, exspectavit primores regni sui, Hugonem abbatem, cum Iohanne papa in eisdem locis immorans, exspectavit primores regni sui, Hugonem abbatem, Bosonem, Bernardum Arvernicum comitem itemque Bernardum Gothiae markionem, quos secum ire iusserat; qui una cum aliis regni primoribus, exceptis paucis, et episcopis adversus eum conspirantes coniuraverant. Et comperiens eos non venturos, ut audierunt ipse et papa Iohannes appropinquare Karlomannum, imperator post Richildem fugam arripuit, et papa Iohannes versus Romam concite festinavit. Per quem Karolus imperator imaginem Salvatoris in cruce fixa, ex auro multi ponderis fabrefactam et gemmis preciosis ornatam, sancto direxit Petro apostolo. maxima bellatorum venirent, et ipse fugam arripuit per viam quam venerat, sicque Deus more misericordiae suae conventum illum dissolvit. Carolus vero febre correptus, pulverem bibit quem sibi