comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apuit. dignã ac uenerandã memoriã salutifere
passionis xp̃i expetẽ: ut illi ab om̃ib sc̃ĩs et elec̃¬
tis quicunq fuerunt ab initio mundi testimo¬
ma redderent᷑. qui quasi cõmunes ꝑ hos p̃sentis ec¬
cłe reddentur exequie. Omniũ quippe scõꝵ a mun¬
di constitutione una fuit salus et exspectatio. pas¬
sio redemptoris. et concordib eoꝵ dictis p̃nuntiata.
gestisq pfigurata ẽ. ac uelut uni subiecta soli. di¬
uersis licet ex locis eandẽ ymaginẽ multa specu¬
laria reddunt. sic plures scĩ diuersis temꝑib
ac meritis uenientẽ p̃currentes saluatorẽ: unã
eandẽq uariis figuris eius p̾signauert̃ passio¬
nẽ. Cũ gͦ iam dictus innumeroꝵ ordinator offiti¬
orũ cõmemorata iã xp̃i natiuitate. apparitione.
um: et de diuersis etatib congruas eccłe uoces
colligens. quasi de diuer sis locis septenos choros
rationabili ac uenerabili ordine ꝓduxit. Quid
uel quomͦ singłi chori p̃senti eccłẽ concinnant.

Expanded text:
uit, dignam ad reverendam memoriam salutiferae passionis Christi expetere, ut illi ab omnibus sanctis et electis, quicunque fuerunt ab initio mundi, testimonia redderentur, cui quasi communes per os praesentis Ecclesiae redderentur exsequiae. Omnium quippe sanctorum a mundi constitutione una fuit salus et exspectatio, passio Redemptoris, et concordibus eorum dictis praenuntiata, gestisque praefigurata est, ac velut uni subjecta soli, diversis licet ex locis eamdem imaginem multa reddunt specularia; sic plures sancti diversis temporibus ac meritis venieneamdemque variis figuris ejus praefiguraverunt passionem. Cum ergo jam dictus ordinator officiorum, commemorata jam Christi nativitate, apparitione, um, et de diversis aetatibus congruas Ecclesiae voces colligens, quasi de diversis locis septenos choros rationabili ac venerabili ordine produxit. Quid vel quomodo singuli chori praesenti Ecclesiae concinant,
Abbreviated transcription (Latin):
eregrinationẽ abb̃is cariloci sic accipimꝰ.
quasi iã mortuũ eũ uideamꝰ. uob̃ maxi¬
me qd̃ uehement̾ doleo imputat᷑ quicqͥd illi
ꝑicłi ĩminet. quicqͥd laboris incũbit. Non hoc
a uob̃ expectauimꝰ qr nͨ meruimꝰ. Aliũ uos
putauimꝰ. ⁊ alium exꝑim᷑. Testimoniũ ꝑhi-¬
bent uob̃. qui int̾fuerunt actiom. qd̾ nͨ sinc̾e̾.¬

Expanded text:
eregrinationem abbatis Chari-Loci sic accipimus, quasi jam mortuum eum videamus. Vobis maxime quod vehementer doleo imputatur quidquid illi periculi imminet, quidquid laboris incumbit. Non hoc a vobis exspectavimus, quia nec meruimus. Alium vos putavimus, et alium experimur. Testimonium perhibent vob
Abbreviated transcription (Latin):
puero ur̃o credetis. hominẽ hunc qui bñ¬
ficio pietatis ur̃e abutit᷑ in claustrũ suũ
remitt̾etis. ⁊ dño abb̃i case dĩ mandaretis.
ut inmonastĩo qd̃ ille inutiłr occupat ui¬
rũ religiosũ ꝓmou̾et. ⁊ regularẽ ordina¬
ret ꝯuentũ. Hoc plane dignũ apłatu ur̃o.
hoc bñplacitũ do. hoc honor dño abbi ca¬
se di. suoq monast̾i̾o. Si etiam lib̾aretis a¬
miiã p̃dicti hominis. ⁊ ipsum cui incu¬
bat monaster ium.

Expanded text:
puero vestro crederetis, hominem hunc, qui benepuero vestro crederetis, hominem hunc, qui beneficio pietatis vestrae abutitur, in claustrum suum remitteretis, et domino abbati Casae-Dei mandaretis ut in monasterio, quod ille inutiliter occupat, virum religiosum promoveret, et regularem ordinaret conventum. Hoc plane dignum apostolatu vestro, hoc beneplacitum Deo, hoc honor domino abbati Casae-Dei, suoque monasterio. Sic etiam liberaretis animam praedicti hominis, et ipsum, cui incubat, monasterium.
Abbreviated transcription (Latin):
& incendit᷑ pauꝑ: Usqueqͦ a tanta
mnpudentia innocentia tanta uerat᷑. ⁊ hoc
uiuo innocentio: Pecc̾a sine dubio nr̃a h
faciunt. qd dñs ms̃ tã sero adu̾tit mentien¬
tes sibi. lente exaudit clamantes ad se. in
hac causa dũtaxat. Nã alias quid scimꝰ fa¬
miliare esse adño meo. ⁊ cito intellig̾e. &
facile miseri. ꝓpt̾ eum qui elegit uos &
posuit uas refugiũ opp̃ssoꝵ. ponite iã tan¬
toꝵ. qr satis utraq res uenit in lucẽ ⁊ ma¬
nifestationẽ. Deniq ad mandatũ bñpla¬
ctti dñi mei causa discussa ⁊ t̾minãda ẽ.
suꝑest. ut ipsius auctoritate data senten¬
tia ꝯfirmet᷑. Gͦ ne si uenit homo mendax
adu̾sus tantoꝵ uiroꝵ testimoniũ ualntinũ¬
loquor & granopolitanũ. audict᷑: It̾um
supplico ⁊ ad pedes dm̃ mei ea que possũ
mente anxia descendo. ne ab homine mi¬
quo ⁊ doloso religiosũ monast̾ium destrui
patiat᷑. Etenĩ ñ parcet nr̃o. qui suũ pene
destruxit. Uñ addo solita p̃sumptione. Si

Expanded text:
 incenditur pauper? usquequo a tanta impudentia innocentia tanta vexatur, et hoc vivo Innocentio? Peccata sine dubio nostra hoc faciunt, quod dominus meus tam sero advertit mentientes sibi, tam lente exaudit clamantes ad se; in hac causa duntaxat: nam alias quidem scimus familiare esse domino meo, et cito intelligere, et facile misereri. Propter eum qui elegit vos, et posuit vos refugium opptorum: quia satis utraque res venit in lucem et manifestationem. 191 Denique ad mandatum beneplaciti domini mei causa discussa, et terminata est: superest ut ipsius auctoritate data sententia confirmetur. Ergone si venerit homo mendax adversus tantorum virorum testimonium Valentinuloquor, et Gratianopolitanum, audietur? Iterum supplico, et ad pedes domini mei ea qua possum mente anxia descendo, ne ab homine iniquo et doloso religiosum monasterium destrui patiatur. Etenim non parcet nostro, qui suum pene destruxit. Unde addo solita praesumptione: Si
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i enarrare ñ desut. quid fecerit sibi homo il¬
le qui dicit᷑ iħc. quomͦ sibi aꝑti sunt ocłi. et lu¬
tum ipsum qͦd fecerit ex sputo añs .i. incarna¬
tionem uerbi dei om̃ib ostendẽ ñ cessauit:
ꝓpt̃̾ quod et maledicerunt ei et extͣ synagogã
suam eiecerunt. quinqͥes quadragenis una
minus cesum.

Expanded text:
, enarrare non desiit, quid fecerit sibi homo,, enarrare non desiit, quid fecerit sibi homo, qui dicitur Jesus, quomodo sibi aperti sunt oculi, et lutum ipsum quod fecit ex sputo Dominus, id est incarnationem Verbi Dei, omnibus ostendere non cessavit . Propter quod et maledixerunt ei, et extra synagogam suam ejecerunt, quinquies quadragenis una minus caesum
Abbreviated transcription (Latin):
onsidata ut dictum ẽ scrutinioꝵ ratio¬
ne. ꝑspicuũ ẽ quod statio ad scm̃ pau¬
lum p̾seripte ualde conueniat. Ipse enim
magnus et mirabilis cathecizator orbis terra-¬
rum. & ut ipse ait doctor gentiũ in fide et
ueritate. ipse idem magnifice et mirabilit̾
catheciratus est. quia ñ in hominẽ neq ꝑ ho¬
minẽ sic̃ ipseait ad galathas. euangłm meũ
qͦd euangłiratũ ẽ a me ñ ẽ a me. neq enim¬
ego ab homine accepi illud. neq didici. sed ꝑ
de celo corꝑaliter audiuit. qua carnalis eus sen¬
sus ꝑcussus et occisus est. incorpeam quoq uocẽ
celestis accepit magisterii. quã ꝑ triduum acce¬
potentiã ipse quoq cathecuminus mirabilis
ꝑfectus redditus ẽ docto euangłii. Nec longe
dissimilis illi ceco euangłico ut pote corpaliter
cecus ad natatoriam syloe baptismni salutaris mis¬
sus ẽ. ubi et corꝑe et anima illuminatꝰ. decertan¬
tantib contra se phariseis omnib q inimicis¬

Expanded text:
ata, ut dictum est, scrutiniorum ratione, perspicuum est quod statio ad Sanctum Paulum praescripta, valde rei conveniat. Ipse enim magnus et mirabilis catechizator orbis terrarum, et, ut ipse ait « doctor gentium in fide et veritate , » ipse idem magnifice et mirabiliter catechizatus est, quia « Non ab homine, neque per hominem, sicut ipse ait ad Galatas, Evangelium meum, quod evangelizatum est, non est a me, neque enim ab homine accepi illud, neque didici, sed per de coelo corporaliter audivit, qua carnalis ejus sensus percussus et occisus est , incorpoream quoque vocem accepit coelestis magisterii, quam per triduum audipotentiam, ipse quoque catechumenus mirabilis, perfectus redditus est doctor Evangelii. Nec longe dissimilis illi caeco evangelico utpote corporaliter caecus ad natatoriam baptismi salutaris missus est, ubi et corpore et anima illuminatus, disceptantibus contra se Pharisaeis, omnibus Christi inimicis
Abbreviated transcription (Latin):
cop̃s sempiterne deus. eccłam tuam
spũali fecunditate multiplica: ut qui
sunt gen̾atione t̾rem. fiant regen̾ãtione celes
dnẽ letantes offerimus. supplicit̃ exorã¬
tes ut eadem nos digne uenerari et ꝓ saluan-¬
dis congruent̾ exhibere ꝑficias.ꝑ. Postcõ.¬
familiã: tu dispone correctã. tu ꝓpitius
tuere subiectam. tu guberna ꝑpetua bonita¬

Expanded text:
 sempiterne Deus, Ecclesiam tuam spirituali fecunditate multiplica, ut qui sunt generatione terreni, fiant regeneratione coelesine, laetantes offerimus, suppliciter exorantes, ut eadem nos et digne venerari, et pro salvandis congruenter exhibere perficias per Cfamiliam, tu dispone correctam, tu propitius tuere subjectam, tu guberna perpetua bonita
Abbreviated transcription (Latin):
nempe ñ pauca tͥ momenta temꝑum redimes ad
uacandũ ꝯsid̾ationi. quedã ut dixi negotia nͨ au¬
diendo. quedã aliis cõmutendo. que digna tua pu¬
taueris audientia. fideli qͦdam ꝙ accõmodo ip̃i cau¬
se ꝯpendio t̃nunando. De qͣ ꝯsideratione hisadd̾e
aliqͥ cogico. s sub alteriꝰ sane pͥncipio libri. Atq
hic sit finis istiꝰ. ne duplo te oneret minꝰ suauis
oratio: si et longa fuerit.

Expanded text:
nempe non pauca tibi momenta temporum redimes ad nempe non pauca tibi momenta temporum redimes ad vacandum considerationi, quaedam, ut dixi, negotia nec audiendo, quaedam aliis committendo: quae tua digna putaveris audientia, fideli quodam et accommodo ipsi causae compendio terminando. De qua consideratione his addere aliqua cogito, sed sub alterius sane principio libri: atque hic sit finis istius, ne duplo te oneret minus suavis oratio, si longa fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
lunca latͦnis in spolus uiatorũ. Si xp̃i discipłs es ig¬
pudentiã hanc. & geñalẽ pestẽ. Intuere magistrũ
sic facientẽ. ⁊ audi dicentẽ. qͥ mͥ ministt me sequat᷑.
Non parat aures ut audiat. s flagellũ qͦ feriat.
Nec uerba facit net recip̃. nec enĩ sedet iudicans: sed
inseqͥtur puniens. Eausã tam̃ ñ tacet. qdđ uidelicet
domũ orõnis. negotiationis fecissent. Ergo & tu fac
similiter. Erubescant uultũ tuũ istiꝰmodi negoti¬
atores si fieri pot̃. si ñ. timeant. Et tu flagellũ tenes.
Timeant nũmularii. nec fidant in nũmis. s diffi¬
dant. abscondant essuuma te. scientes effundere
paratiorẽ ꝗͣ acciꝑe. Hoc studiose & constant̃ agen¬
do multos lucr ifacies. tur piũ sectatores lucrorũ.
honestiorib officiis uendicando. multos. ne uel
Audeant huiꝰmodi attẽptare seruabis. Adice illud
qd̾ ñ parũ ꝓficiet. ꝙ ad ferias quastͥ suadeo. Ita

Expanded text:
lunca latronis in spoliis viatorum. CAPUT XI. Ilunca latronis in spoliis viatorum. CAPUT XI. Ipudentiam hanc et generalem pestem. Intuere Magistrum sic facientem, et audi dicentem: Qui mihi ministrat, me sequatur . Non parat aures ut audiat, sed flagellum quo feriat. Verba nec facit, nec recipit. Nec enim sedet judicans, sed insequitur puniens. Causam tamen non tacet, quod videlicet domum orationis, negotiationis fecissent. Ergo et tu fac similiter. Erubescant vultum tuum istiusmodi negotiatores, si fieri potest: si non, timeant. Et tu flagellum tenes. Timeant nummularii, nec fidant in nummis, sed diffidant; abscondant aes suum a te, scientes effundere, quam accipere paratiorem. Hoc studiose et constanter agendo, multos lucrifacies, turpium sectatores lucrorum honestioribus officiis vindicando: multos, ne vel audeant hujusmodi attentare, servabis. Adjice illud, quod non parum proficiet et ad ferias quas tibi suadeo. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
causas. neq enĩ om̃s necesse erit. diligenter ueli. s bre¬
uiter decidere assuescas. frustratasq & uenatorias p̃ci-¬
dere dilationes. Causa uidue intret adte. causa pau¬
ꝑis. & enis qͥ ñ habet qd̾ det. ellus alias multas potis
cõmittere t̾minandas. quã plures. ne dignas audi-¬
entia iudicare. Qa enum opus ẽ admitt̾e illos. quo¬
rũ peccata manifesta sunt p̃cedentia ad iudicium:
Tanta ẽ impudentia ñ nulloꝵ. ut cũ manifeste am¬
bitionis prurigine scateat tota facies cause eorum.
ñ erubescant audientiã flagitare. publicantes se m&¬
ipsos ad multorũ ꝯscientias:. in quo uel sue soluis sa¬
tis poterant confundi uidicio. Non fuit qͥ retundet
aitritas frontes. & id̾o plures facti sunt: ⁊ mag̃ indu
buit: Plena ẽ ambitiosis eccła. ñ ẽ iam qđ horreat
in stucdus. ⁊ molitionib ambitionis. ñ plus quã spe-¬

Expanded text:
causas neque enim omnes necesse erit, diligenter velim, sed brecausas neque enim omnes necesse erit, diligenter velim, sed breviter decidere assuescas, frustratoriasque et venatorias praecidere dilationes. Causa viduae intret ad te, causa pauperis, et ejus qui non habet quod det. Aliis alias multas poteris committere terminandas, quam plures nec dignas audientia judicare. Quid enim opus est admittere illos, quorum peccata manifesta sunt praecedentia ad judicium? Tanta est impudentia nonnullorum, ut cum manifestae ambitionis prurigine scateat tota facies causae eorum, non erubescant audientiam flagitare, publicantes semetipsos ad multorum conscientias, in quo vel suae solius satis poterant confundi judicio. Non fuit qui retunderet attritas frontes; et ideo plures facti sunt, et magis indurbuit? Plena est ambitiosis Ecclesia: non est jam quod horreat in studiis et molitionibus ambitionis, non plus quam spe
Abbreviated transcription (Latin):
Fraus ⁊ circunuentio. ⁊ uiolentia inualuere suꝑ
t̃ram. calũpniatores multi. defensor rarꝰ. Qbiq po
qͥ frequentat᷑ ex secrabilis plane. & qͥ. non dico eccl̃am.
ose aures tue audire sustinent huiꝰmodi disputatio¬
nes aduocatorũ. & pugnas uerborũ. que mag̃ ad sub¬
uersionẽ quã ad inuentionẽ ꝓficiunt ueritatis.
Corrige prauũ morẽ. & precide linguas uaniloquas.
ꝙ labia dolosa claude. hii st̃ qui docuer̃t linguas su¬
as loqui mendaciũ. diserti aduersus iusticiã. erudi¬
ti ꝓfalsitate. Sapientes sunt ut faciant mala. eloqͦn¬
tes ut impugnent uerũ. Hi sunt qͥ instruunt a quo
fuerant instruendi. astruunt ñ cõperta. s sua. stru¬
unt de ꝓprio calũpnias innocentie. destruunt sun¬
plicitatẽ ueritatis. obstruunt iudicii u̾ias. Nichil
ita absꝙ labore manifestã fac̃ ueritatẽ. ut breuis et
pura narratio. Ergo illas quas adte necesse erit intͣre

Expanded text:
Fraus, et circumventio, et violentia invaluere super Fraus, et circumventio, et violentia invaluere super terram. Calumniatores multi, defensor rarus, ubique pqui frequentatur, exsecrabilis plane; et qui, non dico Ecclesiamosae aures tuae audire sustinent hujusmodi disputationes advocatorum, et pugnas verborum, quae magis ad subversionem, quam ad inventionem proficiunt veritatis. Corrige pravum morem, et praecide linguas vaniloquas  al. maliloquas, et labia dolosa claude. Hi sunt qui docuerunt linguas suas loqui mendacium, diserti adversus justitiam, eruditi pro falsitate. Sapientes sunt ut faciant malum, eloquentes ut impugnent verum. Hi sunt qui instruunt a quibus fuerant instruendi; adstruunt non comperta, 415 sed sua; struunt de proprio calumnias innocentiae; destruunt simplicitatem veritatis, obstruunt judicii vias. Nihil ita absque labore manifestam facit veritatem, ut brevis et pura narratio. Ergo illas quas ad te necesse erit intrare
Abbreviated transcription (Latin):
phie huic totũ repente deuoueris p̃decessores tui ñ
ita consueuert̃. eris molestus quãplurib quasi qui
a patrũ uestigus deuiaris. Nempe id uideberis ag̃e
in suggillationẽ eorum. Sed & notab̾e uulgari pro¬
uerbio. quid hoc facit qd nullus. mirant᷑ om̃s. uelu¬
tiqͥ cupias admirationi fore. Nec potes eoꝵ omnia
simulꝙ subito. uel errata corrigẽ. uel excessus redi¬
gere in modũ. Erit cum acceꝑis tempꝰ ut scdm sa-¬
pientiã tͥa deo datam paulatĩ ꝙ oporcune id studeas.
Interĩ sane. malo alt̾ius utere in bonũ qd̾ potes. E¬
quam si de bonis & non de nouis sumamꝰ exẽpla. ñ
defuere Romani pontifices qui sͥ ocia inter maxima
beatum papã Gregoriũ terruit. qͦ minꝰ sapientiã
scriberet in ocio: Eo nempe tẽꝑis qd ex eiꝰ ipsus
chielis tã diligent̃ quã elegant̃ exposuit. S esto.
Alius inoleuit mos. diesalu st̃. & alii hominum
mores. ⁊ temꝑa ꝑicłosa ñ instant iã. s exstant.

Expanded text:
phiae huic totum repente devoveris? Praedecessores tui non ita consueverunt: eris molestus quam pluribus, quasi qui a patrum vestigiis subito deviaris: nempe id videberis agere in suggillationem illorum. Sed et notabere vulgari proverbio: Qui hoc facit quod nullus, mirantur omnes: veluti qui cupias admirationi fore. Nec potes eorum omnia simul et subito vel errata corrigere, vel excessus redigere in modum. Erit cum acceperis tempus, ut secundum sapientiam tibi a Deo datam paulatim et opportune id studeas. Interim sane malo alterius utere in bonum quod potes. Quanquam si de bonis, et non de novis sumamus exempla, non defuere Romani pontifices, qui sibi otia inter maxima d terruit beatum papam Gregorium, quominus sapientiam scriberet in otio? Eo nempe temporis quod ex ejus chielis tam diligenter, quam eleganter exposuit. alius inolevit mos, dies alii sunt, et alii hominum mores et tempora periculosa non instant jam, sed exstant.
Abbreviated transcription (Latin):
it qd̾ suũ est qđ tamen suũ ipsius ẽ facere. Qͥd tã
rur sũ temꝑantie. que ñ alninde ꝓfecto temꝑan-¬
tia ᷤᷤ nisi qd̾ nil immod̾atũ admitit: S puto fate¬
bere etiam ñ minus eẽ fortitudinis. cũ uel maxi¬
me ipsa sit. que ab irruentib uitiis. &. quasi suf
frare hinc. ꝙ inde conantib purũ illud potenter
eruit. & uendicat in quoddã stabile fundamentũ
boni. sedemq uirtutis. Ergo modũ tenere iusticia
est: temꝑantia ẽ. fortitudo ẽ.S uide ne in hoc dif¬
ferant. ut iustitie quidem in affectu ressit. a for¬
titudine autẽ efficatia eius. porro possessio atq
usus apud temꝑantiã. Restat ut doceamꝰ ab hac
omunione prudentiã ñ excludi. Nonne ipsa est
quȩ modũ diuanimi neglectu pꝰ habitũ. ꝙ uicio¬
rũ inuidia qͥsi in abditis reclusũ. ⁊ cooptũ quadã
uetustatis caligine. pͥor reꝑit ꝙ ãuertit : Proptẽa di¬

Expanded text:
it quod suum est: quod tamen suum ipsius est facere. Quid tam it quod suum est: quod tamen suum ipsius est facere. Quid tam rursum temperantiae, quae non aliunde profecto temperantia est, nisi quod nil immoderatum admittit? Sed, puto, fatebere etiam non minus esse fortitudinis, cum vel maxime ipsa sit, quae ab irruentibus vitiis, et quasi hinc inde suffocare conantibus, purum illud potenter eruit et vindicat in quoddam stabile fundamentum boni, sedemque virtutis. Ergo modum tenere justitia est, temperantia est, fortitudo est. Sed vide ne in hoc differant, ut justitiae quidem in affectu res sit; a fortitudine autem efficacia ejus; porro possessio atque usus apud temperantiam. Restat ut doceamus ab hac communione prudentiam non excludi. Nonne ipsa est, quae modum, diu animi neglectu posthabitum, et vitiorum invidia quasi in abditis reclusum, et coopertum quadam vetustatis caligine, prior reperit et advertit? Propterea di
Abbreviated transcription (Latin):
hominib intentebant. Qͦmodo rursũ uel illa uel
ista sine fortitudine. cum constet fortitudinis eẽ et
ñ mediocris. cohibere uelle. & nolle suũ. int̃ angus¬
tias. parũ & nimis. ut sit contenta uoluntas. modo
illo medio. nudo. puro. solo. ꝯstante qͥ equali undiq
sui. ut pote ex omĩ parte parit̃ circonciso. quẽ solũ
constat esse uirtutis: Dicito mͥ queso si potes. cui¬
nam potissimũ triũ harũ uirtutũ. meditullium
hoc dandũ censeas. qd̾ ita cunctis ꝯt̃miniũ ẽ. ut
uideatur ẽẽ ꝓpriũ singłarum: An ip̃m uirtusẽ
ꝙ nichil aliud: S sic uirtus ñ eẽt multiplex. sed
eẽñt omẽs una. an potius. quia sine eo uirtꝰ ñ est.
omniũ quodammꝰ intima uisuna ẽ & medulla
nicant. s totum a singłis atq integrum possidet᷑ :
Yerbi causa. quid tam iusticie quã modus: Alio¬
qͥn siqͥd extra modũ relinquit. ñ plane cuiq tͥbu¬

Expanded text:
hominibus intendebant. Quomodo rursum vel ista, vel hominibus intendebant. Quomodo rursum vel ista, vel illa sine fortitudine? cum constet fortitudinis esse, et non mediocris, cohibere velle et nolle suum inter augustias, parum et nimis; ut sit contenta voluntas modo illo medio, nudo, puro, solo, constante sibi, aequali undique sui, utpote ex omni parte pariter circumciso, quem solum constat esse virtutis. 11. Dicito mihi, quaeso, si potes, cuinam potissimum trium harum virtutum meditullium hoc dandum censeas, quod ita cunctis conterminum est, ut videatur esse proprium singularum? An ipsum virtus est, et nihil aliud? Sed sic virtus non esset multiplex, sed essent omnes una. An potius, quia sine eo virtus non est, omnium quodammodo intima vis una est et medulla nicant, sed totum a singulis atque integrum possidetur. Verbi causa, quid tam justitiae, quam modus? Alioquin si quid extra modum relinquit, non plane cuique 414 tribu
Abbreviated transcription (Latin):
portio qđ sibi non uult fieri quis. alii non facere.
porro perfectio qd̾ ait dñs. quec̃q uultis ut faci¬
ant uob̃ homines & uos facite illis ne utrũ hors
erit. nisi ipsa uoluntas de qua tota ducit᷑ forma
sic ordinata fuerit. ut nec uelit aliqͥd suꝑfluũ.
nec necessar iũ quid suꝑsticiose nolit. qͦd quidẽ
temꝑantie est. Deniq & ipsi iusticie. ut iusta sit.
temꝑantia modũ imponit. Nolinimiũ ẽẽ iustus
ait sapiens. ostendens ꝑ hoc minime approbandã
iusticiã. que temꝑantie mod̾amine ñ frenetur.
Qͥa qd & ipsa sapientia hoc temꝑantie frenũ non
respuit. dicente paulo apło scd̃m sapientiã sibi a¬
deo datam. non plus saꝑe quã oportet saꝑe.s saꝑe
ad sobrietatem: Sed & econuerso qd̾ temꝑantie iꝰtai
arguens illorũ temꝑantiã qui abstinebant. ut uide¬
rentur hominib ieunantes. Erat in cibo temꝑan¬
tia. s non iusticia in anima. quia ñ deo placere.s

Expanded text:
portio, quod sibi non vult fieri quis, alii non facere; portio, quod sibi non vult fieri quis, alii non facere; porro perfectio, quod ait Dominus, Quaecumque vultis ut faciant vobis homines et vos facite illis : neutrum horum erit, nisi ipsa voluntas, de qua tota ducitur forma, sic ordinata fuerit, ut nec velit aliquid superflum, nec necessarium quid superstitiose nolit, quod quidem temperantiae est. Denique et ipsi justitiae, ut justa sit, temperantia modum imponit. Noli nimium esse justus, ait Sapiens , ostendens per hoc minime approbandam justitiam, quae temperantiae moderamine non frenetur. Quid quod et ipsa sapientia hoc temperantiae frenum non respuit; dicente Paulo secundum sapientiam a Deo sibi datam, non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietillorum temperantiam, qui abstinebant ut viderentur hominibus jejunantes . Erat in cibo temperantia, sed non justitia in animo: quia non Deo placere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
s auctor eẽ uidet᷑. qui curã carnis nr̃e docet
non ꝑfici in desiderio. Dicens siquidẽ curam
carnis ñ ꝑfici. suꝑflua cohibet. addens in desi-¬
derio. necessaria non excludit. Onde mͥ uidet᷑
non omĩno absurde diffinire temꝑantiam.
qͥ hanc nec p̃scindere necessitatẽ. nec excedere
dicat. iuxta illud philosopħi. ne quid nimis.
Iam de iusticia que una ex quatuor ẽ nonne
ostat osideratione mentẽ preueniri. ut se for¬
met in ea: Se enim necesse ẽ prius cogitet. ut
ex se normã ducat iusticie. nec factura utiq al¬
teri qd̾ sibi fieri nolit. nec qđ sibi uelit fieri.
negatura. In his nempe duob liquet integrũ
esse iusticie statum. Sed nec ipsa solitaria est.
Intuere et enim nunt mecum. etiã huius pul-¬
ehram conexionẽ ⁊ coherentiã cum temꝑancia:
ꝙ itemambarũ cum duab suꝑiorb id est pru¬
dentia & fortitudine. Nam cum iusticie dicat᷑

Expanded text:
sed auctor esse videtur, qui curam carnis nostrae docet sed auctor esse videtur, qui curam carnis nostrae docet non perfici in desiderio. Dicens siquidem curam carnis non perfici, superflua cohibet: addens, in desiderio , necessaria non excludit. Unde mihi videtur non omnino absurde definire temperantiam, qui hanc nec praecidere necessitatem, nec excedere dicat, juxta illud philosophi, « Ne quid nimis. » 10. Jam de justitia, quae una ex quatuor est, nonne constat consideratione mentem praeveniri, ut se formet in ea? Se enim necesse est prius cogitet, ut ex se normam ducat justitiae, nec factura utique alteri, quod sibi fieri nolit; nec quod sibi velit fieri negatura. In his nempe duobus liquet integrum esse justitiae statum. Sed nec ipsa solitaria est. Intuere etenim nunc mecum etiam hujus pulchram connexionem et cohaerentiam cum temperantia, et item ambarum cum duabus superioribus, id est prudentia et fortitudine. Nam cum justitiae dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
sentit. quoꝵ altm̃ fortitudinis. alterũ pruden-¬
tie ẽ. Ibi etiam auertere tͥ est. suauissimũ qͥn¬
dam ꝯcentũ ꝯplexũq uirturũ. atq alterã
pendere ex altera. sicut hoc loco uides fortitu¬
dinis matrẽ ẽẽ prudentiã. nec fortitudinem
s temeritatẽ eẽ quẽ libet ausum. quẽ ñ par¬
turunt prudentia. Hec itẽ ẽ que inter uolup¬
tates ꝙ necessicates media quasi quedã arbi-¬
traa sedens. utrimq certis limitib dist̾minat
fines. istis assignans & prebens qđ sat ẽ. illis
qd nimis est demens. & sic ex alterutro terciã
formans uirtutẽ. quã dicunt temꝑantiã. Nem¬
pe intemꝑantẽ ipsa ꝯside ratio censet. tam eil
qui necessariis ꝑtinacit̾ demit. quã qui in¬
dulget suꝑfluis. Non ẽ gͦ temꝑancia in solis
resecandis suꝑflius. est & in admittendis ne¬
cessariis. Huius sententie apłs ñ factor tantũ

Expanded text:
sentit: quorum alterum fortitudinis; alterum prudensentit: quorum alterum fortitudinis; alterum prudeni. 9. Ibi etiam advertere tibi est suavissimum quemdam concentum complexumque virtutum, atque alteram pendere ex altera; sicut hoc loco vides, fortitudinis matrem esse prudentiam: nec fortitudinem, sed temeritatem esse quemlibet ausum, quem non parturivit prudentia. Haec item est, quae inter voluptates et necessitates media, quasi quaedam arbitra sedens, utrimque certis limitibus disterminat fines, istis assignans et praebens quod sat est; illis quod nimis est demens; et sic ex alterutro tertiam formans virtutem, quam dicunt temperantiam. Nempe intemperantem ipsa consideratio censet, tam eum qui necessariis pertinaciter demit, quam qui indulget superfluis. Non est ergo temperantia in solis resecandis superfluis: est et in admittendis necessariis. Hujus sententiae Apostolus non fautor tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
actionis partes. benigna quadã p̃sumptione suasfa¬
cit. p̃agendo quodammͦ. & preordinando que agñ¬
da sunt: Necessarie sane. ne forte que p̃uisa et pre¬
meditata sunt poterant ẽẽ ꝓficuo. precipitata ma¬
gis ꝑiculo fiant. Qd times si recordaris in ipsis acti¬
onib causarum ꝙ in magnis quibq negotiis. mag¬
narumue ꝯsiliis rerum. frequent̾ accidisse ñ am¬
bigo. Et pͥmum quidẽ ipsũ fontẽ suũ idẽ mentẽ
de qua orit᷑. purificat consideratio. Deinde regit
affectus. dirigit actus. corrigit excessus. compo¬
nit mores. uitam honestat. ⁊ ordinat. postremo
pariter diuinarum et humanarũ rerũ scientiã
confert. Hec ẽ que confusa disterminat. biantia
cogit. sparsa colligit. secreta rimat᷑. uera uesti¬
gat. uerisimilia examinat. ficta & fuscata ex¬
plorat. Hec ẽ que agenda preordinat. acta reco¬
peris aduersa p̃sentit. in aduersis quasi non

Expanded text:
actionis partes benigna quadam praesumptione suas faactionis partes benigna quadam praesumptione suas facit, praeagendo quodammodo, et praeordinando quae agenda sunt? Necessario sane; ne forte quae et praevisa et praemeditata poterant esse proficuo, praecipitata magis periculo fiant: quod tibimet, si recordaris in ipsis actionibus causarum, et in magnis quibusque negotiis, magnarumve consiliis rerum frequenter accidisse non ambigo. Et primum quidem ipsum fontem suum, id est mentem, de qua oritur, purificat consideratio. Deinde regit affectus, dirigit actus, corrigit excessus, componit mores, vitam honestat et ordinat, postremo divinarum pariter et humanarum rerum scientiam confert. Haec est quae confusa disterminat, hiantia cogit, sparsa colligit, secreta rimatur, vera vestigat, verisimilia examinat, ficta et fucata explorat. Haec est quae agenda praeordinat, acta recoperis adversa praesentit, in adversis quasi non
Abbreviated transcription (Latin):
magnis dignisq tali. & talium intentione reb.
Itaq hec & innumera calia dicerẽ si fortia dicerẽ.
si recta. sisincera. Nunc autẽ qm̃ dies mali sius
sufficit interĩ anmonitũ esse. non totũ te. nec semꝑ
dare actioni. s ꝯsiderationi aliquid tui & cordis
⁊ cemꝑis sequestrare. Hoc autẽ dico necessitatẽ in¬
tuens. non equitatẽ. quanquã non sit preter equũ¬
cedere necessitati. Nam si liceret quod ileceret ab¬
solute ꝑomĩa ꝙ iomnib preferendã. & uł so¬
lam uł maxime colendani eam que ad omĩa ualet.
idest pietatem ꝓrsus ir refrigerabilis rõ monsit᷑.
Quid sit pietas queris: Maccare consid̾ationi. Dicas
forsitan ni hoc dissentire me ab illo. qui pietatẽ dif¬
finit. cultum cłi. Non ẽ ita. Si bene consideras illiꝰ
Quid tam ꝑtinens ad cultum dĩ quã qđ ipse horta¬
t᷑ in psalmo. uacare et uidete qm̃ ego sum deus:

Expanded text:
magnis dignisque tali et talium intentione rebus. magnis dignisque tali et talium intentione rebus. Itaque haec et innumera talia dicerem, si fortia dicerem, si recta, si sincera. Nunc autem quoniam dies mali sunt , sufficit interim admonitum esse, non totum te, nec semper dare actioni: sed considerationi aliquid tui et cordis, et temporis sequestrare. Hoc autem dico necessitatem intuens, non aequitatem: quanquam non sit praeter aequum, necessitati cedere. Nam si liceret quod deceret, absolute per omnia et in omnibus praeferendam, et vel solam, vel maxime colendam eam, quae ad omnia valet, id est pietatem, prorsus irrefragabilis ratio monstrat. Quid sit pietas quaeris? Vacare considerationi. Dicas forsitan in hoc dissentire me ab illo, qui pietatem definit cultum Dei . Non est ita. Si bene consideras, illius Quid tam pertinens ad cultum Dei, quam quod ipse hortatur in Psalmo. Vacate, et videte quoniam ego sum Deus?
Abbreviated transcription (Latin):
cis uiris. non udicare de talib quib datum ẽ iu¬
diciũ in maiora. Qd ni ꝯtempnant iudicare de ter¬
renis possessiunculis hominũ. qͥ in celestib et an-¬
głos iudicabunt: Ergo in criminib ñ in possessio
has accepistis claues regni celorũ. p̃uaricatores utiq
exclusuri: non possessores. Et sc iatis ait qͥa filius
hominis potestatẽ habet in terra dimittẽ peccata:
⁊ cetã. ¶ nam tibi maior uidet᷑ ⁊ dignitas ⁊ potestas.
dimittendi pecc̃a. anpredia diuidendi: S ñ ẽ c̃para-¬
tio. Habent hec insima et t̃rena iudices suos. regeᷤ
ꝙ pͥncipesterre. Qͥa fines alienos inuaditis: Qa
falcem uram in alienam messẽ extenditis: Non qͥa
indigni uos. s quia indignũ uob̃talib insistere.
qͥppe potiorib occupatis. Teniq ubi necessitas exi¬
hic mundus indigni estis qui de minimis iudice¬
dẽ urgente. aliud ultro incumbere istis. tamquã

Expanded text:
cis viris non judicare de talibus, quibus datum est jucis viris non judicare de talibus, quibus datum est judicium in majora. Quidni contemnant judicare de terrenis possessiunculis hominum, qui in coelestibus et angelos judicabunt? Ergo in criminibus, non in possesshas, accepistis claves regni coelorum, praevaricatores utique exclusuri, non possessores. Ut sciatis, ait, quia Filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata , etc. Quaenam tibi major videtur et dignitas, et potestas, dimittendi peccata, an praedia dividendi? Sed non est comparatio. Habent haec infirma et terrena judices suos, reges et principes terrae. Quid fines alienos invaditis? Quid falcem vestram in alienam messem extenditis? Non quia indigni vos, sed quia indignum vobis talibus insistere, quippe potioribus occupatis. Denique ubi necessitas exicabitur hic mundus indigni estis qui de minimis judicedem urgente, aliud ultro incumbere istis, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s. epm̃ instrueus. Nemo militans dõ ĩplicat se
negotiis secularib. Ego autẽ parco tͥ. Non enĩ for-¬
tia loquor. s possibilia. Putas ne hec temꝑa susti¬
nerent. si hominib litigantib pro terrena bere¬
ditate. & flagitantib abste iudiciũ. uoce dni tui
responderes. o homines quis me constituit iudicem
suꝑ uos: In quale iudiciũ mox tu uenires: Qͥd dic̃
homo rusticanꝰ ꝙ imꝑitꝰ. ignorans pͥmatũ suũ. in¬
honorans sũmã. ꝙ preexcelsã sedem. de rogans apłice
dignitati: Et tamen ñ monstrabunt puto qͥd hoc
dicerent. ubi aliqñ quispiã apłorũ uidex sederit
hominũ. diuisor t̃minoꝵ. aut distributor t̾rarũ.
cantes ñ lego. Erit illud: non fuit. Ita ne inminutor
dignitatis ẽ seruus. si ñ uult maior ẽẽ dño suo. aut
discipulus si ñ uult ẽẽ maior eo qͥ se misit. aut filiꝰ
si ñ transgredit᷑ terminos quos posuerunt patres
bonus rerũ. qui indignũ putat apłis. seu apłi¬

Expanded text:
scopum instruens: Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus . Ego autem parco tibi. Non enim fortia loquor sed possibilia. Putasne haec tempora sustinerent, si hominibus ligantibus pro terrena haereditate, et flagitantibus abs te judicium, voce Domini tui responderes: O homines, quis me constituit judicem super vos ? In quale tu judicium mox venires? Quid dicit homo rusticanus et imperitus, ignorans primatum suum, inhonorans summam et praecelsam sedem, derogans apostolicae dignitati? Et tamen non monstrabunt, puto, qui hoc dicerent, ubi aliquando quispiam Apostolorum judex sederit hominum, aut divisor terminorum, aut distributor terrarum. cantes non lego. Erit illud, non fuit. Itane imminutor est dignitatis servus, si non vult esse major domino suo: aut discipulus, si non vult esse major eo qui se misit: aut filius, si non transgreditur terminos, quos posuerunt patres  rerum, qui indignum putat Apostolis seu apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
quid tu alienꝰ: Cui ñ alienus sitͥ es: Deniq qui
sibi nequã. cui bonus: Memento ꝓinde ñ dico
semꝑ. ñ dico sepe. s uel interdũ reddere te ip̃m
tibi. Utere tu quoq te inter multos. aut certe
post multos. Quid indulgentiꝰ: Hoc enĩ scd̾m
quã opportet inquis. Non inficior. Qd si ita op¬
portet: Nam tu ut confido nr̃a non eris meticłosa
informatione ꝯtentus. s habundabis mag̃. Sane
sic decet. te scilicet habundantiorẽ. quã me audaci¬
orem ẽẽ. Ego quoq tucius mͥ uidico. apd maiesta¬
tem timiditate quã temeritate ꝑiclitari. Et fortas¬
tum ẽ. Da occasionẽ sapienti: ꝙ sapientior erit. Au
di tamen apłm. quid de buiusmodi sentiat. Sic ñ
frem̃: Et infert. Ad ignonuniã uob dico. Contẽp¬
tibiliores qui st̃ in eccła. illos constituite ad iudi¬

Expanded text:
quid tu alienus? Cui non alienus, si tibi es? Denique qui quid tu alienus? Cui non alienus, si tibi es? Denique qui sibi nequam, cui bonus? Memento proinde, non dico semper, non dico saepe, sed vel interdum reddere te ipsum tibi. Utere tu quoque te inter multos, aut certe post multos. Quid indulgentius? Hoc enim dico quam oportet, inquis. Non inficior. Quid, si ita oportet? Nam tu, ut confido, nostra non eris meticulosa informatione contentus, sed abundabis magis. Sane sic decet, te scilicet abundantiorem, quam me audaciorem esse. Ego quoque mihi tutius judico apud majestatem timiditate, quam temeritate periclitari. Et fortastum est: Da occasionem sapienti, et sapientior erit di tamen Apostolum, quid de hujusmodi sentiat. Sic nonfratrem? Et infert: Ad ignominiam vobis dico: contemptibiliores qui sunt in Ecclesia, illos constituite ad judi
Abbreviated transcription (Latin):
recipit. ellioquin qͥd tͥ ꝓdest iuxta uerbũ dñi
si uniuersos lucreris. te unũ ꝑdens: Quãobrẽ
cum om̃s te habeant. esto etiã ex habentib unꝰ.
Qͥd solus fraudaris munere tui: Osqueqͦ eris
uadens sp̃c ꝙ ñ rediens: Us queqͦ non recipis te
& ipse inter alios uice tua: Sapientib & insipi¬
entib debitor es. & soli negas te tibi : Stultus et
sapiens seruuset liber. diues ꝙ pauꝑ. uir ꝙ fe¬
mina. senex & iuuenis. clericus & laicus. iustus
& impius. om̃s parit̾ parcipͥant te. om̃es de fon¬
te publico bibunt. pectore tuo. & tu seorsũ sitiens
stabis: Si maledictus qͥ partẽ suã facit deteriorẽ.
qͥd ille qui se penitus reddit expertẽ: Sane diri¬
uent᷑ aque tue in plateas. homines ꝙ ium̃ta et
pecora bibant ex eis: qͥn & camelis pueri abrahe
potum tribuas. s inter ceteros bibe tu de fonte
putei tui: aliems inquit ñ bibat ex eo. Num¬

Expanded text:
recipit. Alioquin quid tibi prodest, juxta verbum Domini, recipit. Alioquin quid tibi prodest, juxta verbum Domini, si universos lucreris, te unum perdens ? Quam ob rem cum omnes te habeant, esto etiam tu ex habentibus unus. Quid solus fraudaris munere tui! Usquequo spiritus vadens, et non rediens ! Usquequo non recipis te et ipse inter alios vice tua? Sapientibus et insipientibus debitor es; et soli negas te tibi? Stultus et sapiens, servus et liber, dives et pauper, vir et femina, senex et juvenis, clericus et laicus, justus et impius. omnes pariter participant te, omnes de fonte publico hibunt pectore tuo; et tu seorsum sitiens stabis? Si maledictus qui partem suam facit deteriorem, quid ille qui se penitus reddit expertem! Sane deriventur aquae tuae in plateas; homines et jumenta et pecora bibant ex eis, quin et camelis pueri Abrahae potum tribuas: sed inter caeteros bibe et tu de fonte putei tui. Alienus, inquit, non bibat ex eo . Nun
Abbreviated transcription (Latin):
nisi tu forte indignius uidices. hominẽ tͥ quã uici¬
um dñari. Quid inter ẽ uolens seruias an inuitꝰ:
Nam et si coacta seruitꝰ miserabilioꝵ: s affectata
miserior ẽ. Et qͥd me uis facere inquis: Ut tͥ ab his
occupationib parcas. Impossibile fortasse respon-¬
debis: facilius cathedre ualedicẽ posse. Recte hoc si
rumꝑe. ꝙ ñ mag̃ interrumꝑe ista hortarer. du¬
di gͦ qͥd redarguã. quid suadeã. Si qd̾ uiuis et sa¬
pis. totũ das actioni. ꝯsiderationi nichil. laudo
te. in hoc non laudo. Puto qđ ⁊ nemo qui a salo¬
mone audierit. qͥ mi norat᷑ actu ꝑcipiet sapien¬
tiam. Certe nec ipsi actioni expedit. ꝯsideratione
non preueniri. Si item totus ẽẽ uisomĩum. illeꝰ
instar qui omĩb omĩa factusẽ. laudo humani¬
tatem s si plena sit. Quomͦ autẽ plena. de ex¬
cluso: Ꝙ tu homo es. Ergo ut integra sit & ple¬
na humanitas: colligat & te intͣ se sinus qui õs

Expanded text:
Nisi tu forte indignius judices hominem tibi, quam vitiNisi tu forte indignius judices hominem tibi, quam vitium dominari. Quid interest, volens servias, an invitus! Nam etsi coacta servitus miserabilior, sed affectata miserior est. Et quid vis me facere, inquis! Ut tibi ab his occupationibus parcas. Impossibile fortasse respondebis, facilius cathedrae valedicere posse. Recte hoc, si rumpere, et non magis interrumpere ista hortarer. di ergo quid redarguam, quid suadeam. Si quod vivis et sapis, totum das actioni, considerationi nihil; laudo te? In hoc non laudo. Puto quod et nemo, qui a Salomone audierit: Qui minoratur actu, percipiet sapientiam . Certe nec ipsi actioni expedit consideratione non praeveniri. Si item totus vis esse omnium, instar illius qui omnibus omnia factus est ; laudo humilitatem, sed si plena sit. Quomodo autem plena, te excluso? Et tu homo es. Ergo ut integra sit et plena humanitas, colligat et te intra se sinus qui omnes
Abbreviated transcription (Latin):
mopontifici quã ñ dico omĩ die. s pene omĩ
hora insudare talib reb. et ꝓtalibus: elem¬
de quando oramus: EIuando docemꝰ popłos:
Quando edificamꝰ eccłam: Quando meditam᷑
in lege: Et quidẽ cotidie ꝑstrepunt in palatio
leges. s iustiniani ñ dnĩ. Iuste ne etiam istudꝰ
Tu uideris. Nam certe lex dñi in maculata ꝯ¬
uertensammas. Heȩ autẽ ñ tam leges quã li¬
tessunt. ⁊ eauillationes. subuertentes nidici¬
um. Ui gͦ pastoͭ x ep̃s anunarũ. qua mente
obsetro sustines corã te semꝑ silere illam. gar¬
rire. istas: Fallor si ñ mouet scrupulũ ꝑuer tibi¬
sitas hec. Puto qd ⁊ interdum compellat etiã
te aude lib̾um ꝓfiteri sub tam gͣui niole incon¬
uenientie huius ꝙ cui fas ñ sit ceruicẽ sub¬
ducere. Nam si potesꝙ ñ uis. multo mag̃ ser¬
uus ipsius huius tam ꝑuerse uoluntatis tuȩ.
An non seruus. cui dñatur iuiquitas : Et maxime

Expanded text:
mo Pontifici, quam, non dico omni die, sed pene omni mo Pontifici, quam, non dico omni die, sed pene omni hora, insudare talibus rebus, et pro talibus? Denique quando oramus? quando docemus populos? quando aedificamus Ecclesiam? quando meditamur in lege? Et quidem quotidie perstrepunt in palatio leges, sed Justiniani, non Domini. Justene etiam istud? Tu videris. Nam certe lex Domini immaculata, convertens animas . Hae autem non tam leges, quam lites sunt et cavillationes, subvertentes judicium. Tu ergo pastor et episcopus animarum, qua mente, obsecro, sustines coram te semper silere illam, garrire istas? Fallor, si non movet tibi scrupulum perversitas haec. Puto quod et interdum compellat clamaret aude liberum profiteri sub tam gravi mole inconvenientiae hujus, et cui fas non sit cervicem subducere. Nam si potes et non vis, multo magis servus es hujus ipsius tam perversae voluntatis tuae. An non servus, cui dominatur iniquitas! Et maxime.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mens. ñ tantũ caue s horre. An ideo ñ seruus.
quia ñ uni seruis. s omĩb: Nulla tur pior
suos. lui quoq dic queso. ubi unꝙͣ sis liber.
ubitutus. ubi tuus. Ubiq strepitus. ubiq tu¬
multus. ubiq iugũ tue seruitutis te premit.
ẽẽm liber in om̃ib om̃ĩum me seruũ feci.
Longe ẽ istudate. Nunqͥd hac seruitute ille¬
hominib inseruiebat in acquisigne tur pis
questus: Nunqͥd ad eum de toto orbe conflu¬
ebant ambitiosi. auari. symoniaci. saclegi.
concubinar ii. incestuosi. ꝙ& queq istius mo¬
di monstra hominũ. ut ip̃ius apłica aucto¬
ritate uł obtinerent honores eccłasticos uł
retinerent: Ergo seruũ se fecit homo cui ui
ẽ gͥ qđ̃ de sollertissima pauli industria & ca¬
usapłatui quã tue salubriꝰ conscientie quã
tem. Precio emptiestis. nolite efficiserui homi¬
num. Qd serulius indigniꝰq presertĩ sum¬

Expanded text:
premens, non tantum cave, sed horre. An ideo non servus, premens, non tantum cave, sed horre. An ideo non servus, quia non uni servis, sed omnibus? Nulla turpior ssuos. Tu quoque dic, quaeso ubi unquam sis liber, ubi tutus, ubi tuus? Ubique strepitus, ubique tumultus, ubique jugum tuae servitutis te premit. essem liber ex omnibus, omnium servum me feci. Longe est istud a te. Numquid hac ille servitute hominibus inserviebat in acquisitione turpes quaestus? Numquid ad eum de toto orbe confluebant ambitiosi, avari, simoniaci, sacrilegi, concubinarii, incestuosi, et quaeque istiusmodi monstra hominum, ut ipsius apostolica auctoritate vel obtinerent honores ecclesiasticos, vel retinerent? Ergo servum se  al. te fecit homo, cui viest igitur quod de solertissima Pauli industria, et chaus apostolatu, quam salubrius tuae conscientiae, quam tem: Pretio empti estis, nolite effici servi hominum ! Quid servilius indigniusque, praesertim sum
Abbreviated transcription (Latin):
cebat. libenter suffertis insipientes. cum sitis ip¬
si sapientes: Ni fallor hyronia erat & non laus:
s suggillatio quorundã mansuetudinis. qui
quasi datis manib pseudo apłis: a quib ꝙ se-¬
ducti erant ad queq ipsorũ ꝑegͥna ꝙ pͣua dog-¬
mata. trahi se patientissime ferrent. Unde et
subdens sustinetis enĩ inquit siquisuos inser-¬
uitutẽ redigit. Non bona patientia: cũ possis
ẽẽ liber seruũ te ꝑmutere fieri. Nolo dissimules
seruitutẽ. in quã certe indies dũ nescis redigeris.
Hebetati cordis inditiũ ẽ ꝓpͥam ñ sentire continu¬
am uexationẽ. Nexatio dat intellectũ auditui:
ait quidã. Cerũ ẽ: s sinimia ñ fuerit. Nam
sisit ñ plane dat intellectũ. s contẽptũ. Deniq
impius cũ uenerit in ꝓfundũ malorum: con
tempnit. Exꝑgiscere gͦ ꝙ pessime seruitutis
iugum. iamiãq ĩminens. ĩo iam ñ modice

Expanded text:
cebat: Libenter suffertis insipientes, cum sitis ipcebat: Libenter suffertis insipientes, cum sitis ipsi sapientes? Ni fallor, ironia erat, et non laus, sed suggillatio quorumdam mansuetudinis, qui quasi datis manibus pseudoapostolis, a quibus et seducti erant, 410 ad quaeque ipsorum peregrina et prava dogmata trahi se patientissime ferrent. Unde et subdens, Sustinetis enim, inquit, si quis vos in servitutem redigit . Non bona patientia, cum possis esse liber, servam te permittere fieri. Nolo dissimules servitutem, in quam certe in dies, dum nescis, redigeris. Hebetati cordis indicium est, propriam non sentire continuam vexationem. Vexatio dat intellectum auditui, ait quidam . Verum est; sed si nimia non fuerit. Nam si sit, non plane intellectum dat, sed contemptum. Denique impius cum in profundum malorum venscere ergo, et pessimae servitutis jugum jam jamque imminens, imo jam non modice
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad uesꝑam litigare. aut litigantes audire:
Et utinã diei sufficeret malicia sua. Non st̃ li¬
bere noctes. Cix relinquit᷑ necessitati nature
qđ corpuscłi pausatione sufficiat. & rursum
adiurgia surgit᷑. Dies diei eructat lites. & nox
nocti indicat maliciã. usq adeo ñ ẽ respirare in
bonis. ñ ẽ alt̾uã capessere requiẽ. ñ uł rara int̃¬
seri ocia. Honambigo ista te etiã deplorare. at
frustra istud si ñ et emendare studueris. Inte¬
rim tam̃ sic semꝑ facias hortor nec te unquã
ad ista duraueris. quolibet usu uł assiduitate.
nocẽ. qui ait. Que ẽ enim fortitudo mea ut sus¬
tineã. aut quis finis m̃s ut patient̃ agam: Nec¬
fortitudo lapidũ fortitudo mea. nec caro mea enea
est. Magna uirtus patientiȩ: s ñ hanc tͥ ad is¬
ta optauerĩ. Interdũ impatientẽ esse ꝓbabilus
Tu ne approbes illorũ patientiã quib paulus di¬

Expanded text:
usque ad vesperam litigare, aut litigantes audire? usque ad vesperam litigare, aut litigantes audire? Et utinam sufficeret diei malitia sua! non sunt liberae noctes. Vix relinquitur necessitati naturae, quod corpusculi pausationi sufficiat; et rursum ad jurgia surgitur. Dies diei eructat lites, et nox nocti indicat malitiam: usque adeo non est respirare in bonis, non est alternam capessere requiem, non vel rara interseri otia. Non ambigo te quoque ista deplorare: at frustra istud, si non et emendare studueris. Interim tamen sic semper facias hortor, nec te unquam ad ista duraveris quolibet usu vel assiduitate. vocem, qui ait: Quae est enim fortitudo mea ut sustineam? aut quis finis  laterum fortitudo mea, nec caro mea aenea est . Magna virtus patientiae: sed non hanc tibi ad ista optaverim. Interdum impatientem esse, probabilius. Tune approbes illorum patientiam, quibus Paulus di
Abbreviated transcription (Latin):
Ingͣtum ad bñficia ẽ. ad consilia infidũ.
ad iudicia suũ. inuerecundũ ad t᷑pia.
inpauidũ ad ꝑicła. in humanũ ad hu-¬
mana. temerariũ in diuina. p̃teritoꝵ
obliuiscens. p̃sentiũ negligens. fut᷑a ñ
ꝓuidens. Ipm̃ ẽ cui p̃teritoꝵ p̃ter solaᷤ
inurias nichilomnino ñ preterit. pre¬
sentiũ nichil ñ perit. futuroꝵ nulla¬
nisi forte ad ulciscendũ ꝓspectio. seu
p̃paratio ẽ. Et ut in breui cuncta horri¬
bilis mali mala conplectar. ipm̃ ẽ qđ
nec d̾in timet. nec hominẽ reueret᷑.
En quo trahere te habent occupatio¬
nes he maledicte: si tamen ꝑgis ut cepis¬
ti. dare te ita totũ illis. niltuitͥ relinqͣns.
Pdis tempꝰ. &. si licet nunc alt̾m me tͥ
exhibere ietro. tu quoq in hisstulto
labore c̃sumeris. quȩ non st̃ nͥ afflictio
sp̃s. euisceratio mentis. euacuatio gr̃ȩ.
Nam fructꝰ horũ quid nͥ aranearum
telȩ: Queso te quale ẽ illud de mane

Expanded text:
Ingratum ad beneficia est, ad consilia infidum, Ingratum ad beneficia est, ad consilia infidum, ad judicia saevum, inverecundum ad turpia, impavidum ad pericula, inhumanum ad humana, temerarium ad divina, praeteritorum obliviscens, praesentia negligens, futura non providens; ipsum est cui praeteritorum praeter solas injurias nihil omnino non praeterit, praesentium ninisi forte ad ulciscendum, prospectio seu praeparatio est. Et ut brevi cuncta horribilis mali mala complectar, ipsum est quod nec Deum timet, nec hominem reveretur. En quo trahere te habent hae occupationes maledictae: si tamen pergis, ut coepisti, ita dare te totum illis, nil tui tibi relinquens. Perdis tempus: si licet nunc alterum me tibi exhibere Jethro, tu quoque in his stulto labore consumeris , quae non sunt nisi afflictio spiritus, evisceratio mentis, evacuatio gratiae. Nam fructus hoe. 4. Quaeso te, quale est istud, de mane