comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tos & se eause preiudicio cecidisse. & sẽ
pꝑtecati obedientiam deberetur ille. diu
specie ħ ominis deceptus appetut. & in ipsũ
cadi dominatorem parricidales manue
enferse porȩ sumpsit. Et subito ꝑ tantum
nefas & uari crimen maiestatis meurrit
Ae sic hominem quẽ uuiolentus tenebat: pro.¬
seriptus aimisit. Pt rosceriptus inquã. Nam
statim in ipso homine quem redemptio in
uis originale reuocauit. titulos suos dep̃s¬
as fixit Ioaec est ila erux quã in postib
regus id est signata in fronte gestamueo
qua iustessimc mnpo ssessionem receptam.
aus cardinalis & imperator legitimuso
impressit: ut nos uere diei domus diuina
possinus. A d hominem enim ꝑ apłim suũ
reus ut dictum est maiestatis apparuit
Nam anedeceisis fastori suo carus cũ diuini¬
tans consortium factoris immemor concu¬
puit: nunc iam in austorem reum eruen¬
tas in anus consuetudine impietatis exten¬
dit ac sis pͥcdonis iustillampnatio. gratuita

Expanded text:
tos, et se causae praejudicio cecidisse, et se ptos, et se causae praejudicio cecidisse, et se pper peccati obedientiam deberetur, ille Deum specie hominis deceptus appetiit, et in ipsum coeli dominatorem parricidales manus inferre praesumpsit. Et subito per tantum nefas etiam crimen majestatis incurrit, ac sic hominem quem violentus tenebat, proscriptus amisit. Proscriptus, inquam: nam statim in ipso homine quem redemptio in ejus originem revocavit, titulos suos Christus affixit. Haec est illa crux quam in postibus regiis signatam in fronte gestamus, quam justissime in possessione receptam Dominus cardinalis et imperator legitimus impressit, ut nos vere dici domus divina possimus. Ad hominem enim per Apostolumreus, ut dictum est, majestatis apparuit. Nam in excelsis factori suo charus, tunc divinitatis consortium factoris immemor concupivit, nunc jam in auctorem rerum cruentas manus consuetudine impietatis extendit. Ac sic praedonis justa damnatio gratuita
Abbreviated transcription (Latin):
melior uita principatũ. Io ic iam uideamꝰ
quomodo nos ds nr̃. de manu redemit
inimiei. Notus homo diluitur. absoluitur.
inno uatur. Cum uenerit diabolus iam
non agnoseit suum. quem exinanite ex¬
posita natura in ad optionẽ xp̃i emanci¬
pauit. & in gremio patris de mali ꝑuasoris
iure transfudit. Abstulit sine dubio re¬
nascentis gr̃a libertatis. antiquȩ obpbriũ
primae originis. secunda natiuitate nati
Quid micbi nunc quicumq ille es inꝰgeris
naturale adae uitium. cum mẽ in xep̃o
agnoscas renatum Quid michi inquam
peccatum obponis alienum. ubi mͥ remitti
pofiteris & proprium: Quid mͥ opponis
neteris eyrographi debitum. cum illud ui
fennusi ut homo illi seruar& in nocentiã
s ille homini redder&e glam. Famulue
seruitium offerra&e: & dñs regnum parara&.
eid agatri nter. hace familiat ꝑuasor alienȩ.
pidea seruos quondam suos inique a se oc¬
cupatos ꝑ agnitiont̃ xp̃i ingenuitati tradi¬

Expanded text:
melior vita principium. Hic jam videmus melior vita principium. Hic jam videmus quomodo nos Deus noster de manu redimit inimici. Totus homo diluitur, absolvitur, innovatur. Cum venerit diabolus, jam non agnoscit suum, quem exinanita et exposita natura in adoptionem Christi emancipavit, et in gremium Patris de mali persuasoris jure transfudit. Abstulit sine dubio renascentis gratia libertatis. Nec jam obnoxii primae origini secunda nativitate nati. Quid mihi nunc quicunque es ille, ingeris naturale Adae vinculum, cum me in Christo agnoscas renatum? Quid mihi inquam peccatum opponis alienum, ubi mihi remitti profiteris et proprium? Quid opponis mihi veteris chirographi debitum, cum illud vido fecimus, ut homo illi servaret innocentiam, et ille homini redderet gloriam; famulus servitium offerret, et Dominus regnum pararet. Quid agat inter haec familiae persuasor alienae? Videt servos quondam suos inique a se occupatos per agnitionem Christi ingenuitati tradi
Abbreviated transcription (Latin):
& aeccła in bis quos generauit. peccata
consumpsit. Per eoaniaci natum ẽ. quod
in principio erat. ꝑ aeccłam renatum qua
in principio perierat. Alla populis gen ertua
haec populos. Alla ut noiumus uuirgo ꝑnu¬
nens semel peperit filium. haec semꝑ parit
ꝑ uirginem sponsum. Q uod ergo putabas
recognosce. Niquis resurresturum esse te
dubitas. mirare uitae ꝓlem. quã paulo ante
noueras mortis heredem. Ubi sunt qͥ dicunt
esse animas quȩ cum dãpnatione natȩ as
mortem cogente malȩ naturae p̃finitione
sim uel fatum ꝑ quod in peccatum transire
pars hominũ uiolenta necessitate cogant᷑ :
uoluntatis in culpa est : Iustitia euim non
punit: quod natura compellit. Sed & si
aliquis deputatus fuerit ꝑditiom. p̃udicato
sorte nascendi. ecce descenditur in fontem
tamquã in sepulebrum. & iam si mala fuis¬
s& natura. utiq suanuiss& in nichilũ. Ac¬
cepiss& de terior origo terminũ. qͥa sumnebat

Expanded text:
et Ecclesia in his quos generavit peccata et Ecclesia in his quos generavit peccata consumpsit. Per Mariam natum est quod in principio erat, per Ecclesiam renatum quod in principio perierat. Illa plurimis generavit, haec populos. Illa, ut novimus, virgo permanens semel peperit filium, haec semper parit per virginem sponsum. Quod ergo putabas recognosce. Si resurrecturum esse te dubitas, mirare in te prolem, quam paulo ante noveras mortis haeredem. Ubi sunt qui diesse animas, quae cum damnatione natae ad mortem cogente malae naturae praefinitione sim vel fatum, per quod in peccatum transire pars hominum violenta necessitate cogatur? voluntatis in culpa est? Justitia enim non punit, quod natura compellit. Sed esto. Aliquis deputatus fuerit perditioni, praejudicata sorte nascendi. Ecce descenditur in fontem tanquam in sepulcrum. Etiam si maculata fuisset natura, utique evanuisset in nihilum. Accepisset deterior origo terminum, quia sumebat
Abbreviated transcription (Latin):
tate contractȩ. indiunt᷑ pulchritudine
caelestis infantiȩ. A̾tupemus interdũ ad
cessante uirilis consortii societate progenitũ.
Ecee nuuc peregrinantib naturȩ legibus.
innumerȩ ꝑ omnẽ terrã multitudinec.
de solo sinu fontis tanquã partu uirginis
ꝓcreantur. Eaudeat dep̃i aeccła. quae
ad similitudinẽ beatae mariao scõ spũ
fecundaute ditat᷑. & mat̾ diuinȩ ꝓlis efficit᷑.
U ess& ergo infidelium cȩcus error ad serere.
quod femina quȩ sine uiro filium potuerit
parere : uirgo non potuerit ꝑmanere. Ecce
quantas & quantorum fr̃s. sub una nocte
nobis ȩdidit fȩcunda de sinu integritatis
aeccła mater sponsa. irabaris paulo
ante de incorruptione nascentem hominẽ.
mirare nunc quod non munus nouum est.
&diam reuiascentem. Nonferamus si plac&
has duas matres. & utriusq generatio fidẽ
nrãm inter utramq corroborabit. SDauI
infusio. QaRi a filium sine peccato genu

Expanded text:
tate contractae, induuntur pulchritudine tate contractae, induuntur pulchritudine coelestis infantiae. Stupemus interdum ad cessante virilis consortii societate progenitum. Ecce nunc peregrinantibus naturae legibus, innumerae per omnem terram multitudines de solo sinu fontis tanquam partu virginis procreantur. Gaudeat Christi Ecclesia, quae ad similitudinem beatae Mariae sancto Spiritu operante ditatur, et mater divinae prolis efficitur. Cesset ergo infidelium caecus error asserere, quod femina quae sine viro filium potuit parere, virgo non potuit permanere. Ecce quantos et quantorum fratres sub una nocte nobis edidit fecunda de sinu integritatis Ecclesia mater et sponsa. Mirabaris paulo ante de incorruptione nascentem hominem: mirare nunc, quod non minus novum est, etiam renascentem. Conferamus si placet has duas matres, et utriusque generatio fidem nostram in alterutra corroborabit. Mariam infusio. Maria filium sine peccato genuit,
Abbreviated transcription (Latin):
sola secreto munere hominis culpa dãpnat᷑.
¶riminosus tinguitur. & solum erim̃ exe tinguit᷑.
Quo genere: ꝓpheticum illud impletur oraculũ.
It operuit inquit aqua tribulantes eos. unus
ex eis non remansit. nus ex illis. id est¬
unicum ac primum illud originale debitum.
sacri fontis unda uacuauit. Allud singulart
delictum pruni hominis interut. ostendit
hoc loco magnificentia tanti nuncris beatȩ
praesentiam trinitatis. Eeee mala in numera
antiquis ac recedentib impressa uulnerib
ꝑpetius gehennȩ uixx expiandã supplicus.
trina submersione purgantur. Uno mom̃¬
to opante uelociter dõ. intra aquarũ sinus
flammarum pabula conisumunt iert es
ꝑbaptismum in morte Semergunitꝰ animę
sacro gurgite. ueniunt inter confinia mor¬
tis & uitae. & quac ꝑditioni obnoxiȩ fueraã¬
in illo primae natiuitatis exortu. saluti fero
renaseuntur occasu. Exx uuntur feditate
inuisibilis senectutis. ex peccatoꝵ deformi¬

Expanded text:
sola secreto munere hominis culpa damnatur. sola secreto munere hominis culpa damnatur. Criminosus tingitur, et solum crimen exstinguitur. Quo genere propheticum illud impletur oraculum: Et operuit, inquit, aqua tribulantes eos; et unus ex eis non remansit . Unus ex illis id unicum ac primum illud originale debitum sacri fontis unda vacuavit. Illud singulare delictum primi parentis interemit. Ostendit hoc in loco magnificentia tanti muneris beatam praesentiam Trinitatis. Ecce mala innumera antiquis ac recentibus impressa vulneribus, perpetuis gehennae vix expianda suppliciis, terna submersione purgantur. Uno momento operante velociter Deo, inter aquarum sinus flammarum pabula consumuntur. Et ideo per baptismum in mortem. Demerguntur animae sacro gurgite, veniunt confinia mortis et vitae. Et quae perditioni obnoxiae fuerant illo primae nativitatis exortu, salutifero renascuntur occasu. Exuuntur foeditate invisibilis senectutis, et peccatorum deformi
Abbreviated transcription (Latin):
Nebraiee phasȩ. grece pascha. latine transitꝰ¬
interp̾tatur. In oc cȩlebrauerunt iudei. post
longe captiuitatis iugum ex aegypto rece¬
dentes. Ecce &iam nunc ꝑpopulũ liberatũ.
ecce iterum phasȩ agitur. iterum transitus
cęlebratur. Quomodo iterum transitue
cęlebratur: Id est de seruitute adlibertatẽ.
de iniquitate ad iustitiam. de culpa ad gram.
de morte ad uitam. ꝑ salutifera fluenta tran¬
situr. Putes iterum excelsi brachii antiqua
rubri maris exereeix miracula. Angreditur
anima uitales undas. uelut aquas rubraeo¬
xp̃i sangiline consecratas. Angreditur mor¬
tiferis plena debitis. paulo post felicibues
peccatorum ditanda naufragus. In uno eodẽq
undȩ salutaris demento. tamquã aegyptius
peccator perit. tamquam hȩbreus iustitia
tota ꝓtransit. Reus diluitur. reatꝰ aboletur.
Sira dñi clementia. quae in reuo cabile sccdlus
& infectas eriminum maculas ad infestum
reuocat. & peccatorem peccato morientem
uuificat. Sece homo fonte dimergitur. &

Expanded text:
ebraice phase, Graece pascha, Latine transitinterpretatur. Hoc celebraverunt Judaei post longum captivitatis jugum ex Aegypto recedentes. Ecce etiam nunc populum Dei liberatum; ecce iterum phase agitur, iterum transitus celebratur. Quomodo iterum transitus celebratur? Idem de servitute ad libertatem, de iniquitate ad justitiam, de culpa ad gratiam, de morte ad vitam per salutifera fluenta transitur. Potes iterum excelsi brachii antiqua Rubri maris exercere miracula. Ingreditur anima vitales undas, velut rubras Christi sanguine consecratas. Ingreditur mortiferis plena debitis, paulo post felicibus peccatorum ditanda naufragiis. In uno eodemque undae salutaris elemento, tanquam Aegyptius peccator perit, tanquam Hebraeus justitia tota permansit. Reus diluitur, reatus aboletur. Mira Domini clementia, quae irrevocabile scelus, et infectas criminum maculas, ad infectum revocat, et peccatorem peccato moriente vivificat. Ecce homo fonte demergitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad futuram resurrestionis glãm p̃para¬
tum. Q uod deferentes ad castrũ diuione se
ubi petierat tumulari. in campania illa quę
a parte aquilonis habetur haud ꝓcuł castra
ad grauati. gestatores non sustinentes feretrũ
solo deposuerunt. Ibiq parumꝑ resumentes
uires. & post paululũ eleuantes. intra mura¬
neam eum aecclãm deculerunt. Aduenien.¬
tes autem quinta die ep̃i. ab aeccła ad basi¬
licam beati lobannis deferebatur. & ecce uinc¬
ti carceris ad beatum corpus clamare cȩper̃
dicentes. Miserere nr̃i pussime domine. ut
quos uiuens in scło non absoliusti: uel defunc

Expanded text:
tunc ad futurae resurrectionis gloriam praeparatunc ad futurae resurrectionis gloriam praeparatum. Quod deferentes ad castrum Divionense, ubi se jusserat tumulari, in campania illa quae a parte Aadgravat, gestatores non sustenentes feretrum solo deposuerunt, ibique parumper resumentes vires et poet paululum elevantes, ad intramuraneam eum eclesiam detulerunt. Advenientibus autem quinta die episcopis, ab eclesia ad basilicam beati Iohannis deferebatur; et ecce vincti carceris ad beatum corpus clamare coeperunt, dicentes: 'Miserere nostri, piissime domne, ut, quos vivens in saeculo non absolvisti, vel defunc
Abbreviated transcription (Latin):
ga quã in manu ferre solitus erat suspensũ
atq signatum in erguminum parietibue¬
configebat. Nam & de stratu eiꝰ siquis per¬
egrotos quippiam attulisset erat p̃sens medi¬
canientũ. Armentaria autem proneptis eiꝰ
cum grauiter quodam tempore indulgertia
sua a quartano fatigaretur in cõmodo. ao
medicorum studio plurunoꝵq uoto nullũ
posset sentire leuamen. & ab ipso confessore
beato sepius ut orationi insister& hortaretꝰ
quadam dic lestum eiꝰ expetut: Inquo posita
ita febris clincta restincta ẽ. ut nũquam hoei¬
deinceps egrota ꝑferr&. Sc̃s uero bregorins
cum ad diem scm epiphaniorum ad ciuitatẽ
lingonis ambulasset. a modica febre pulsatꝰ
relicto scło. inigrauit ad xp̃m. ¶ uius beata
facies ita erat glorificata post transitum. ut
rosis similis cerneretur. Haec etum appare¬
bat rubea. reliquũ uero corpus tamquã can¬
deus lilium refulgebat. ut estimares eũ iam

Expanded text:
ga quam in manu ferre solitus erat suspensos ga quam in manu ferre solitus erat suspensos atque signatos inerguminos expellebant. Nam et de stratu eius si quis aegrotus quidpiam abstulisset, erat praesens medicamentum. Armentaria autem, neptis eius, cum graviter quodam tempore in adulescentia sua a quartano fatigaretur incommodo, ac medicorum studio plerumque fota, nullum possit sentire levamen et ab ipso confessore beato saepius, ut orationi insisteret, hortaretur, quadam die lectum eius expetiit, in qua posita, ita febris cdeinceps aegrotaret. III. Sanctus vero Gregorius cum per diem sanctam Epiphaniorum ad civitatem Lingonas ambulasset, a modica febre pulsatus, relicto saeculo migravit ad Christum, cujus beata facies ita erat glorificata post transitum, ut rosis similis cerneretur. Haec enim apparebat rubea, reliquum vero corpus tanquam candens lilium refulgebat, ut aestimares eum jam
Abbreviated transcription (Latin):
reliquię. ipsi sẽ beato uiro reuerenter psal¬
lentium dõ in commune reddebant. N am
impleto cursu reuerteus ad lectulũ. ita sẽ
suꝑ stratum caute deponebat: ut prorsus
nemo sentir&. Gbseruatores uero ostium
baptisterii obseratum inuenientes. claue
sua solite aperiebant. cõmotoq signo. sẽs
dĩ sicut reliqui nouus ad officium dñicum
consurgebat. Nam inergumini eũ in primos
dio episcopatus sui cum confiterentur. ro¬
gabant eum presbiteri. ut eos benedicere
dignaretur. Quod ille uiriliter ne uanam
incurrer& glãm refugiebat. clamans indig¬
num sẽ ad manifestandas uirtutes dominies
esse ministrum. Sed tamen quia dutius
hoc dissimulare non potuit. adduci eos ad
sẽ iubet. sine ullo fasto tactu tantũ signo
crucis ẽ contra. uerbo dȩ monia discedere
imperabat. Q uod illi ꝓtinus audientes. cor¬
pora quȩ nequitia sua deuinxerunt. absol¬
uebant. Nam illo absente. multoties de uir¬

Expanded text:
reliquiae, ipsi se beato Viro revelantes psalreliquiae, ipsi se beato Viro revelantes psallentium Domino in commune reddebant. Nam, impleto cursu, revertens ad lectulum, ita se cante super stratum deponebat, ut prorsus nemo sentiret: observatores vero ostium baptisterii obseratum invenientes, clave sua solite aperiebant, commotoque signo, sanctus Dei, sicut reliqui, novus ad officium dominicum consurgebat. Nam cum energumeni eum primo die episcopatus sui confiterentur, rogabant eum presbyteri ut eos benedicere dignaretur. Quod ille viriliter ne vanam incurreret gloriam refugiebat, clamans indignum se ad manifestandas virtutes dominicas esse ministrum: sed tamen quia diutius hoc dissimulare non potuit, adduci eos ad se jubens, sine ullo tactu, facto tantum signo crucis e contra, verbo daemonia discedere imperabat. Quod illa protinus audientia corpora quae sua nequitia devinxerant absolvebant. Nam illo absente, multi de vir
Abbreviated transcription (Latin):
positus. nouus efficeretur heremita. Nam
cum apud diuionense castrũ moraretur
assidue. & domus eiꝰ baptisterio adhȩrer&.
in quo multorũ scõꝵ reliquię tenebantur
nocte destratu suo nullo sentiente consurgenꝰ.¬
ad orationem dõ tantum teste ꝑgebat. ostio
diuinitus reserato. attente do̾ tantũ psalleba
in baptisterio. Sed cũ hoc multi temporie
spatio ager&. tandẽ ab uno diacono res cog¬
nita atq manifestata ẽ. Idem cũ cognouiss¬
set haec. agit alonge. ne eum uir beatue
sentire posset cun ꝓsequebatur. & qͥđ agere
spectabat. Miebat enim diaconus. quod
ueniens sc̃s dĩ ad ostium baptisterii. pulsans
manu ꝓpria posteum nemine currente ape¬
riebatur. Alloq ingredienit. diutissine sileh¬
tium erat. Post ea psallentium tanquã mul¬
tarum uocum ꝑ trium horarum & fere am.¬
plus spatia audiebatur. Oredo ergo quos
magnorum scõꝵ. quoꝵ in eodem loco habentꝰ

Expanded text:
positus novus effulgeret eremita. Nam positus novus effulgeret eremita. Nam cum apud Divionense castrum moraretur assidue, et domus ejus baptisterio adhaereret in quo multorum sanctorum reliquiae tenebantur; nocte de stratu suo, nullo sentiente, consurgenad orationem, Deo tantum teste, pergebat, ostio divinitus reserato, attente psallebat in baptisterio. Sed cum hoc multi temporis spatio ageret, tandem ab uno diacono res cognita atque manifestata est: idem cum cognovisset haec agi, a longe, ne eum Vir beatus sentire possit, prosequebatur et quid ageret expectabat. Agebat enim diaconus, quod veniens sanctus Dei ad ostium bamanu propria, ostium nemine comparente aperiebatur, illoque ingrediente diutissime silentium erat: postea psallentium tanquam multarum vocum per trium horarum et fere amplius spatium audiebatur. Credo ego quod cum magnorum sanctorum in eodem loco haberentur
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ illã ꝑ quadraginta annis iustitia comi¬
tante correxit. Et tam seuerus atq
districtus fuit in malefactorib ut uix ei
nullus reorum possec euadere. ¶ oniugẽ
de genere senatorio habens armentariam
nomuine: quã adꝓpagandã generationem
dicitur tantũ cognouisse. de qua & filioes
dũo largiente suscepit. Mliam uero muli¬
erent ut iuuenilis assolet feruoris. in ardes¬
cere non contigit. Post morteni autẽ uxoris
ad dm̃ conuertitur. & electus a populo lin
fuit abstiuentia sine iactantia. ut cũ puta¬
retur occulte subducere triticeos pane
alios tenues ex ordeo subponebat frangens.
triticeum aliis erogabat: ipse quoq clam
ordeum nemine intelligente presumens
Similiter de uino faciens cum aqua. & pin¬
cerna cum porriger& ad simulandũ aquã
de suꝑ effundi iubebat. tale uitrum eligens.
elemosynis. orationib atq uigiluis tani ef¬
ficax tam deuotus erat: ut in medio mundi

Expanded text:
nem illam per quadraginta annos justitia cominem illam per quadraginta annos justitia comitante correxit Al., rexit: et tam severus atque districtus fuit in malefactoribus, ut vix ei ullus reorum posset evadere. Conjugem de genere senatorio habens, Armentariam nomine, quam ad propagandam generationem tantum dicitur cognovisse, de qua et filios, Domino largiente, suscepit: aliam vero mulierem, ut juvenilis assolet fervor, inardescere non contigit. II. Post mortem autem uxoris ad Dominum convertitur, et electus a populo Lingfuit abstinentia; sed ne jactantia putaretur, occulte sub triticeos panes alios tenues ex hordeo supponebat: triticeum frangens aliis erogabat, ipse vero clam hordeum, nemine intelligente, praesumens. Similiter de vino faciens, dum aquam ei pincerna porrigeret, ad dissimulandum aquam desuper effundi jubebat, tale vitrum eligens eleemosynis, orationibus atque vigiliis tam efficax tamque devotus erat, ut in medio mundi
Abbreviated transcription (Latin):
UIRI
quos palma ꝑfectę becititudinis e terris
editos euexit ad caelos. hii sunt quos aut
non fictȩ karitatis uinculuni ligat. elemo¬
synarum fructus ditat. aut flos castitatis
adornat. aut martyrii agonieatio certa
coronat: in quib adinchoandum ꝑfecti
iusti opus illud fuit studium: ut in primis
corpus sine macula prȩparatũ habitaeulũ
tum excelsa contenderent: atq ipsi sibi
legitime trium pharent. qđ nullus in dĩ oꝑe
ualebat efficere. nisi dominici ad iutorii ꝓ.¬
tegatur uel parma uel galea. Et quod
egerit. non sui sed diuini nominis głam de¬
put& uixta illud apłi. Quigłatur. indNio
glorietur IN hoc enim & beatus Gregori¬
celsa senatorii ordinis potentia. ad illam
humilitatẽ se subdidit: ut omib scłi curis
abiectis. soli sẽ dõ dicar& opere. quem in
pectore retinebat. Agitur sc̃s Gregorius
ex seminatorib primis bene litteris insti¬
tutus. augustidunensis ciuitatis comitatum
ambiuit. An comitatu autẽ positus. regio¬

Expanded text:
iri, quos palma perfectae beatitudinis e terris editos evexit ad coelos, hi sunt quos aut non fictae charitatis vinculum ligat, aut eleemosynarum fructus ditat, aut flos castitatis adornat, aut martyrii agonizatio certa coronat: in quibus ad inchoandum perfectae justitiae opus illud fuit studium, ut in primis corpus sine macula praeparatum habitaculum tum excelsa contenderent; atque ipsi sibilegitimi triumpharent. Quod nullus sine Dei ope valebit efficere, nisi dominici adjutorii protegatur vel parma vel galea; et quod egerit non sui, sed ad divini nominis gloriam deputet, juxta illud Apostoli: Qui gloriatur, in Domino glorietur . In hoc enim et beatus Gregoricelsa senatorii ordinis potentia ad illam se humilitatem subdidit, ut, omnibus saeculi curis abjectis, soli se Deo dicaret opere, quem in pectore retinebat. I. Igitur sanctus Gregorius ex senatoribus primis, bene litteris institutus Augustidunensis civitatis comitatum ambivit ; in comitatu autem positus regio
Abbreviated transcription (Latin):
& transuoluit. Quae transuoluta disruptaq
pariete arcumꝰ aedificat. Quod opus ꝑfes¬
tum atq ex ornatum. in medio abside lo¬
culũ fodit. ubi beati corpus traasferre
uolens. conuocat presbiteros & abbates
ad istud officium. Qui uigilantes. orabant
ut sẽ beatus confessor ad hanc p̾paratam
habitationeni transferre ꝑmitter&. Mane
autem facto: cum choris sallentiũ ad pre¬
hensum sarcofagum ante althre an absidã
quã beatus ep̃s aedificauerati transtuler.
Q uod sepulchrumi dum diligenter cõponunt
rium sarcofagi amotum est in una parte
Et ecce apparuit beata facies ita integr
& illesa. ut putares eum non mortuum sed
dormientem. S ed nec de ipso uestimento q
cum eo positum fuit. aliquid ostensum efi
diminutũ. Unde non in meritos apparut
głosus post transitumi cuius caro non fuit
corrupta ludibrio. Magna est enunscor¬
poris & cordis in tegritas. quȩ & prȩsenti
scło prȩstat grãm. & infuturo uitã largit

Expanded text:
et transvolvit. Qua transet transvolvit. Qua transpariete, arcum aedificavit. Quod opus perfectum atque exornatum, in medio absidae loculum fodit: quo corpus beati patris transferre volens, convocat presbyteros et abbates ad illud officium, qui vigilantes orabant, ut se beatus Cohabitationem transferri permitteret. Mane autem facto, cum choris psallentium adprehensum sarcofagum ante altare in absidam, quam beatos episcopos aedificaverat, transtulerunt. Quod sepulchrum dum diligenter conponunt, rium sarcofagi motum est in una parte. Et ecce apparuit beata facies eius ita integra et inlaesa, ut putares, eum non mortuum esse, sed dormientem; sed nec de ipso vestimento, quod cum eo positum fuit, aliquid ostensam est diminutum. Unde non inmerito apparuit gloriosas post transitum, cuius caro non fuit corrupta ludibrio. Magna est enim corporis et cordis integritas, quae et in praesenti saeculo praestat gratiam et in futuro vitam largi
Abbreviated transcription (Latin):
tralerent unctum. ad locũ ubi beati con¬
fessoristartus irintrant ꝑuẽnerunt. Quod
pretereuntes isstus iuocato nomine an¬
quo or̃nte la omiunt laquei de manib eiꝰ
Et sentiens sc̃ũ quietum reddidit. cooꝑ¬
tisqr m̾ anib: putabatar adbuc esse ligatus.
Iugressi auteni portam castri. cũ ante atrium
la eccłe ꝑuenissent: hic exiliensi & corrigiam
ligaminis trahentium in ora ꝓiciens. aeccłãm
petut. Per quã cum auxilio om̃ipotentis
dñi. & optentu beati pontificis liberatꝰ ẽ.
Adinirabile est eium & illud miraculum.
qualiter beatum corpus eiꝰ cũ post multa
tempora tranfferretur. apparuit glo̾sum.
Cum beatus pontifex in angulo basilicȩ fuis¬¬
set sepultũ. & paruus fuiss& locus ille
nec ibi populi possent accedere ut deuotio
postulabat. sc̃s tẽtricus filius & successor eiꝰ
ꝓspiciens. ante altarium basilicȩ fundam̃ta
iacit. erectamq absidam nuro oꝑe construit.

Expanded text:
traherent vinctum, ad locum ubi beati Contraherent vinctum, ad locum ubi beati Confessoris artus quieverant pervenerunt. Quem praetereuntes, vinctus, invocato nomine beati Quo orante, laxati sunt laquei de manibus eius, et sentiens se solutum, quietum reddidit, coopertisque manibus, putabatur adhuc esse ligatus. Ingressi autem portam castri, cum ante atrium eclesiae pervenissent, hic exiliens et corrigiam ligaminis trahentium in ora proiciens, eclesiam petiit, per quam cum auxilio omnipotentis Domini et obtentu beati pontificis liberatus est. Admirabile est enim et illud miraculum, qualiter beatum corpus eius, cum post multa tempora transferretur, apparuit gloriosum. Cum beatus pontifex in angulo basilicae fuisset sepultus, et parvus esset locus ille, nec ibi populi sic possent accedere, ut devotio postulabat, sanctus Tetricus, filius et successor eius,  prospiciens, ante altare basilicae fundamenta iacet, erectaque absida, miro opere construit
Abbreviated transcription (Latin):
Maec & alia clamantib ad grauatũ ẽ corpꝰ.
ita ut eum sustinere penitus non possent.
Tunc deponentes feretrum suꝑ terrã. uirtu¬
tem beati antistitis prȩstolabantur. His
ergo exspestantib. subito reseratis carceris
ostus. trabes illa qua iunctorum pedee
coartabantur repulsis obicib scinditur
media. confractisq catenis oñs pariter
dissoluuntur. & ad beatũ corpꝰ nemine reti¬
nente ꝑueniunt. De hinc eleuantes fe¬
retrum gestatores inter reliquos obse.¬
quintur. qui & a iudice postea sine dãpno
aliquo dimissi sunt. Post haec beatue
confessor sepultus. multis se uirtutibue
declarauit. Miebat enim quidã religio¬
sus cęlos sẽ aꝑtos indie eiꝰ sepulture uidis¬
se. nec enu ambigatur qđ post actus an¬
gelicos. sydereis esset coetibus aggregatus
uictus quidam ꝑ uiam illã qua beatum
corptis ad lingonam est exhibitum. ad ante¬
dictum castrum ad ducebatur. Qumq milit¬
tes cum equitib p̾cedentes eum post terga

Expanded text:
a illis clamantibus, adgravatum est corpus ita, ut eum penitus sustenere non possent. Tunc ponentes feretrum super terram, virtutem beati antistitis praestolabant. His ergo expectantibus, subito reseratis carceris ostiis, trabis illa qua vinctorum pedes coartabantur, repulsis obicibus, scinditur media, confractisque catenis, omnes pariter dissolvuntur et ad beatum corpus, nemine retenente, perveniunt. Dehinc elevantes feretrum gestatores, hi inter reliquos obsequuntur, qui etiam iudice postea sine damno aliquo sunt dimissi. 4. Post haec beatus confessor sepultus multis se virtutibus declaravit. Agebat enim quidam religiosus, caelos se apertos in die eius sepulturae vidisse; nec enim ambigitur, gelicos sidereis sit coetibus aggregatus. Vinctus quidam per viam illam qua beatum corpus Lingonis est exhibitum ad antedictum castrum adducebatur. Cumque milites cum equitibus praecedentes post terga
Abbreviated transcription (Latin):
ner&. credo adiuiuriam diei scĩ. in manib
eius adhȩsit: ita ut ad fixi dentes tã indigi¬
tis quã in palmis. magnum ei dolarẽ infer¬
rent. Quae cum ad basilicã sc̃oꝵ sedens atq
obsecrans cireuir&. ad sepulchrum beati
S regorii antistitis in eiꝰ uirtute confisa ꝓ.¬
sternitur. Cumq duutissime beati corporis
p̃sidium flagitasset. diresta manu eiue
ad opus pristinum pectine decidente redu¬
citur. Sed & in ergunini eum confitenteᷤᷤ
ad eius sepulchrum sepe purgantur. Nam
plerumq uidimus post eius transitũ. a uir¬
gula cuius supra meminimus quã manu
gerebat ꝑ parietes ita eos adfixos. ut pu.¬
tares eos ualidis atq acutissimis sudibus
retineri. Multa quidẽ & alia de eodem
gesta cognouimus. sed ne fastidium inei¬
tarent: de plurib pauea restrinx imu
Obuit autem anno tricesimo tertio episco¬
patus sui. aetate non agenaria. qui se uir¬
tutib manifestis sepius declarauit: regnan¬

Expanded text:
 credo ob injuriam diei sancti, in manibus ejus adhaesit, ita ut affixi dentes tam in digitis quam in palmis magnum ei dolorem inferrent. Quae cum basilicas sanctorum flens atque obsecrans circuiret, ad sepulcrum beati Gregorii antistitis, in ejus virtute confisa prosternitur: cumque diutissime beati Confessoris praesidium flagitasset directa manus ejus ad opus pristinum pectine decidente reducitur. Sed et energumeni eum confitentes ad ejus sepulcrum saepe purgantur. Nam plerumque vidimus post ejus transitum, virgula, cujus supra meminimus, quam manu gerebat, per parietes ira eos affixos, ut putares illos validis atque acutissimis sudibus retineri. VI. Multa quidem et alia de eodem gesta cognovimus; sed ne fastidium intarent, de pluribus pauca perstrinximus. Obiit autem trigesimo tertio episcopatus sui anno aetate nonagenaria, qui se virtutibus manifestis saepius declaravit.
Abbreviated transcription (Latin):
dic quis uocaris. Nẽs autẽ longinue¬
dixit. Seruus es añ ingenuus: Bee¬
longinus dixxit. Seruus eram prius peccati
duplici grã dupliciter me liberauit
Prius quidem ꝑaquã & spm̃ scm̃. nunc aut̃
centũ auri. quos & ipsos expendebam in

Expanded text:
 quis uocaris Sanctus longinudixit . seruus es| an ingenuus. Longinus dixit . seruus eram prius peccati|dulcem dupliciter| me liberauit. Prius quidem per aquam. Nunc au| tem centum annuos| quos et ipsus expendibam in
Abbreviated transcription (Latin):
& libationes effudit. Et statim dȩmones
qui manebant in idolis & in aris fugerun.
St quidã adhȩsit prȩsidi. alius principi.
alius cõmentariensi. Oȩteri autem. intiu¬
uerunt in reliquos de officio. Et erant

Expanded text:
 libamina effudit et statim demonis qui mane| bant in idolis fugierunt . et alius inuasit praeside| Alius principale . alius commentariensi ceteri autem| intrauerunt in reliquos de officio et erant
Abbreviated transcription (Latin):
ante diem sabbati & dormitionis famulae xp̃i
medium noctis uid& in uisu ingentem lucie
splendorem intrasse aeccłam beati Pntai ubi
iam dicta beata G ertrudis tumulata habetur.
ita ut ã paumento usq ad trabes uniuersa
meridianus sol illustrar&. Dumq attonita
mueria aiu claritatis timore solueretur. audit
choros psallentium. & ut ipsa fassa est discre.
tionem uirorum ac mulierum. puerorũ ac

Expanded text:
ante diem Sabbati et dormitionis famulae Dei medium noctis, vidit in visu splendorem lucis ingentem intrasse ecclesiam B. Petri, ubi jam dicta beata Gertrudis tumulata est, ita ut a pavimento usque ad trabes universam aedem, quasi meridianus sol illustraret. Dum vero attonita visione tantae claritatis, timore solveretur, audit choros psallentium, ita ut voces discernere posset virorum ac mulierum, puellarum et
Abbreviated transcription (Latin):
Sepulta est ergo amantissuna xp̃i uirgo. sponsa
diũ. habitaculum sp̃s sc̃i. In cella suae quondã
aldeerite abbatissa translatum est corpus
eus in municipiun malbodium. quod ipsa
ut in titulo cartularum cõperimus a funda.¬
mento construxerat. ubi uernat eiꝰ menioria.
miraculis coruscatꝰ magnis. ac ꝓdigiis flor&¬
eximus. Estq ipse locus grege puellarum
xp̃o consaeratarum farcitis aliorumq dõ
seruientium umerositat replecus. ubi est
saltatio claudorum. reffuratio debilium mẽ¬
brorum. & remissio filelium dep̃cantium pec.
pleuimus interceqͥre dignetur apud dñm nr̃m¬

Expanded text:
Sepulta est denique amantissima virgo, sponsa Domini, habitaculum Spiritus sancti, in villa suae quondam Christo donante, translatum est corpus eius in municipium Malbodium, quod ipsa, ut in titulo cartulatii codicelli comperimus, a fundamento construxerat, ubi vernat eius memoria et miraculis coruscat ac prodigiis floret. Estque ipse locus grege puellarum Christo consecratarum farcitus aliorumque Deo servientium numerositate repletus, ubi est illuminatio, claudorum saltatio, debilium membroruni restauratio et fidelium deprecantium peccaplevimus, intercedere dignetur apud dom
Abbreviated transcription (Latin):
concupisco. cuius praedia sunt caclum terra
& mare. cuius fundi in aeternũ non deficient.
nuuntur. Si potes mater talẽ michi accipe
sponsum. non hominẽ peccatorẽ. petulantem.
& moriturum. Hoc autem mater. lic& non
illam de nuptiarum conditione. Dum ista¬

Expanded text:
 terra, et mare cujus fundi nunquam deficient, nuuntur. Si potes, mater, talem mihi accipe sponsum, non hominem peccatorem, petulantem, ac cito moriturum. Hoc audiens mater, licet non  admonens filiam de nuptiarum conditione. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ante altare in loco sacerdotis adstitisse. ac corpꝰ
sacerdoti ut in hoc calice conficiat mysteria
municare non potui. hodie particeps fiam cor¬
poris & sanguinis xp̃i. Facta die ꝓcessit sacer¬
dos missas cantauit. atq inter agendum
cernit calicem in aera suspensum. & ilico in
suo resedisse loco. Tum puella de uisione certa

Expanded text:
ante altare in loco sacerdotis adstantem, corpus sacerdoti, ut in hoc calice mysteria Domini Chr corporis communicare non potui, hodie particeps fiam corporis et sanguinis Domini. Facta die, processit sacerdos, missam celebravit et interagendum cernit calicem in aera sublevatum, illico in suo resedisse loco. Tunc praedicta
Abbreviated transcription (Latin):
Interim tibi hymnũ matutinũ & segotinum
misi. ut memor mei semꝑ esses. Di uero
siquid minus ꝑ aetatem hẏmno & epła
intelligis. interroga matrẽ tuam quae tẽ
hic & in aecernũ custodiat. opto filia
desiderantissima. am̃. E xplicit irta¬

Expanded text:
interim tibi hymnum matutinum et serotinum interim tibi hymnum matutinum et serotinum misi, utmemor mei semper esses. tu uero, si quid minus per aetatem hymnum et epistolam intellegis, interroga matrem tuam, quae opthic et in aeternum te custodiat, opto, filia desiderantissima. Amen. B. HVMNI
Abbreviated transcription (Latin):
non discindi. At uero si tibi margarita
offeratur. aũt suspendenda collo. aut digto
coaptanda: dices ita. Non michi impedi¬
mento sint istȩ inutiles & sordidȩ marga¬
ritȩ ex pecto aliam pulcherrimã & prę¬
ciosissimam & utilissimam. Oredo patri
meo. quia & ille ei qui spopondit sibi cre¬
didit: propter quã michi significauit se
&iam mori uelle. Hanc exspesto. hanc
desidero. quȩ michi prȩstabit salute̾ & aet̾¬
nitatem. Ergo filia subueni sollicitudini
meȩ. & hanc eplãm meã semꝑ lege. & huc
te uesti & margaritȩ reserua. & ipsa tũ mili
nullum interrogans. qualib potes litteris
rescribe. utrum tẽ uesti huic & margante
reserues: ut sclam quid iuueni illi respen¬
deam. Et ut si illã desideras. si ex pestis
lactus possim ad tẽ reditum cogitare. Qu
autem michi rescripseris. tunc tibi & eg
qui sit hic iuuenis. & qualis sit & quid uds
& quid ꝓmittat & quid possit indicabo:

Expanded text:
non scindi\'. at uero, si tibi margarita non scindi\'. at uero, si tibi margarita offeratur aut suspendenda collo aut digito coaptanda, dices ita: \'non mihi impedimento sint istae inutiles et sordidae margaritae; expecto illam pulcherrimam et pretiosissimam et utilissimam — credo patri meo, quia et ille ei, qui spopondit sibi, credidit —, propter quam mihi significauit se etiam mori uelle. hanc exspecto, hanc desidero, quae mihi praestabit salutem et aeternitatem\'. Ero, filia, subueni sollicitudini meae et hanc epistolam meam semper lege et huic te uesti et margaritae reserua. et ipsa tu mihi nullum interrogans, qualibus potes, litteris rescribe, utrum te uesti huic et margaritae reserues, ut sciam, quid iuueni illi respondeam, et ut, si illam desideras, si expectas, laetus possim ad te reditum cogitare. cum autem mihi rescripseris, tunc tibi et ego, quis sit hic iuuenis et qualis sit et quid uelit et quid promittat et quid possit, indicabo.
Abbreviated transcription (Latin):
habere noluerit. Si omnẽ margaritam
alteram oderit. tunc haec quã me rogas
tibi prȩstabo. Post quã uocẽ. filia lȩtatus
surgo. & secretum habens hanc epłam ad te
feci. rogans tẽ ꝑ multas lacrimas mea.
ut te huic uesti & margaritę reserue.
Neq miserum mẽ senẽ tali dampno tuo
facias. si hane uestem & hanc margaritã
non habueris. Testor autẽ tibi filia dm̃ celi
& terrę: quia nichil hac margarita atq
ueste pręciosius est. ut tui uris ẽ. & hanc
habeas tũ modo. Quanti tibi uestis alia
offeratur uel infecta. uel sirica. uel de aura¬
ta : dicito ei ł qui tibi offert. Ego uestem
alteram ex pecto. propter quã pater mẽs
amẽ tamdiu peregrinatur. quã mͥ quȩrit.
quam non possum habere. si hanc habuero
Sufficit michi lana ouis meȩ. sufficit mͥ
color quem natura attulit. sufficit michi
textus in sumptuosus. Cȩterum ueste̾ illã
desidero quȩ dicitur non absumi. non atter

Expanded text:
habere noluerit, si omnem margaritam habere noluerit, si omnem margaritam alteram oderit, tunc haec, quae me rogas, tibi praestabo.\' Post quam uocem, filia, laetus exsurgo et secretum habens hanc ad te epistolam feci, rogans te per multas lacrimas meas, ut te huic uesti et margaritae reserues neque miserum senem tali damno tuo facias, si hanc uestem et hanc margaritam non habueris. testor autem tibi, filia, deum caeli et terrae, quia nihil hac margarita atque hac ueste pretiosius est et tui iuris est, ut hanc habeas. tu modo, quando tibi uestis alia offeratur uel infecta uel serica uel deaurata, dicito ei, qui tibi offert: \'ego uestem alteram exspecto, propter quam pater meus a me tam diu peregrinatur, quam mihi quaerit, quam non possum habere, si hanc habuero. sufficit mihi lana ouis meae, sufficit mihi color, quem natura attulit, sufficit mihi textus insumptuosus. ceterum uestem illam desidero, quae dicitur non absumi, non atteri,
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit serico habitu & natiuis coloribue.
& in sumptuoso textu uestiri. ita ut propt̾
consuetudinẽ purpurã ꝑangusta uestie
habeat. Non &iam purpura ipsa diffun¬
ditur in uestem. Margarita uero quã a mẽ
petis naturȩ eiꝰ est: ut habere eam nemo
possit. qui margaritam alteram habuerit.
quia aliȩ aut de terra. aut de mare sunt.
Qea autẽ ut ipse tũ uides speciosa & pͣtiosa
est: in cõparabilis & caelestis est. Nondigna.¬
tur ibi. ẽt̃. ubi aliae sunt. Non enim reb
meis conuenit cum reb hominis. quia qui
ueste mea & margarita utitur. in acternũ
sanus est. Non febre exardescit. non uulne¬
ri pat&. non in annis demutat᷑. non morte
dissoluitur: aequalis & acternus ẽ. Ego
tam̃ hane uestem hanc margaritam meam
petenti tibi dabo. ut eam filiȩ tuȩ̨ ꝑferae.
Sed prius scire debes quid uelit filia tua. si
sẽ hiuc uesti & margaritȩ meę dignã facit.
id est si uestes siricas & auratas & infectas

Expanded text:
ta sit serio habitu et natiuis coloribus ta sit serio habitu et natiuis coloribus et insumptuoso textu uestiri, ita ut propter consuetudinem purpuram perangustam uestis habeat, non etiam purpura ipsa diffundatur in uestem. margarita uero, quam a me petis naturae eius est, ut habere eam nemo possit, qui margaritam alteram habuerit, quia aliae margaritae aut de terra aut de mari sunt, mea autem, ut ipse tu uides, speciosa et pretiosa est, incomparabilis et caelestis est, non dignatur ibi esse, ubi aliae sunt. non enim rebus meis conuenit cum rebus hominis, quia, qui ueste mea et margarita utitur, in aeternum sanus est non febre exardescit, non uulncri patet, non annis demutatur, non morte dissoluitur—, aequalis, aeternus. ego tamen hanc uestem et hanc margaritam meam petenti tibi dabo, ut eam filiae tuae perferas. sed prius scire debes, quid uelit filia tua. si se huius uestis et margaritae meae dignam facit, id est, si uestes sericas et auratas et infectas
Abbreviated transcription (Latin):
aut mortẽ afferat aut aetatẽ demut&. aut
impediat sanitatẽ. Quod ubi audiui: filia
ex animari magis desiderio margaritȩ &
uestis istius cępi. Et sicut ꝓstratus iacebã
indeficienti fletu & intenta oratione. ĩuue-¬
meȩ & miserere sollicitudini & uitae meȩ.
Si enim hanc uestem & margaritã nor
concedis: miser futurus sum. filiã meam
uiuentẽ ꝑditurus sum. Ego propt̾ hanc
margaritam & uestem. peregrinari uolo.
Seis dñe: quia tibi non mentior. Postquam
uocẽ meam audiuit : iubet me leuari. &
ait michi. Mouerunt me p̾ces & lacrimȩ
tuȩ & bene est quod hoc credidisti. Et
quia dixisti tẽ ꝓ hac margarita ipsã uitã
tuam uelle impendere: non possum eam tͥ
negare. Sed scire debes ꝓpositũ & uolun¬
tatem meam. E estis qua ego dedero talis
est: ut si quis uoluerit ueste alia colorata
& sirica & aurata uti. inueste mea capere
non possit. Sed illi dabo eam. quȩ conten¬

Expanded text:
aut mortem afferat aut aetatem demutet aut aut mortem afferat aut aetatem demutet aut impediat sanitatem\'. quod ubi audiui, filia, exanimari magis desiderio margaritae et uestis istius coepi et, sicut prostratus iacebam, indeficienti fletu et intenta oratione iuuemeae et miserere sollicitudini uitae meae; si enim hanc uestem mihi et margaritam non concedis, miser futurus sum: filiam meam uiuentem perditurus sum. ego propter hanc margaritam et uestem peregrinari uolo. scis, domine, quia tibi non mentior\'. Postquam uocem meam audiuit, iubet me leuare et ait mihi: \'mouerunt me preces et lacrimae tuae et bene est, quod hoc credidisti. et quia dixisti te pro hac margarita ipsam uitam tuam uelle impendere, non possum eam tibi negare, sed scire debes propositum et uoluntatem meam. uestis, quam ego dedero, talis est, ut, si quis uoluerit ueste alia colorata et serica et aurata uti, hanc uestem meam capere non possit. sed illi dabo eam, quae conten
Abbreviated transcription (Latin):
eius non liuidat: Ipsa enim multicolor. &
nichil prorsum cõparatũ ei poterat ȩquari.
Post quae uideo margaritam. Qua uisa: statĩ
concidi. Non enim potuerunt oculi mei susti.¬
nere tantum eiꝰ colorem. Nani nec cęli. nec
lucis. nec maris. nec terre species: pulchri¬
tudini eiꝰ poterat cõparari. Et cũ prostratꝰ
iacerem. ait michi quidã de assistentibue
Sideo tẽ sollicitum. & bonum patrem esse. &
hanc uestem atq hanc margaritam ad filiã
tuã desiderare. Sed ut magis desideres
ostendo tibi quid ad huc haec uestis atq
margarita boni habeat. Uestis haee nũꝗ
a tineis comedit᷑. non usu atterit᷑. non sorde
inficit᷑. Aut seindit᷑. non dam no amittit᷑.
sed semꝑ talis qualis est ꝑman&. Qy arga¬
ritȩ uero hȩ uirtutes sunt: ut siquis indu¬
itur non ȩgrot&. non senescat. nori moriat᷑.
Nichil om̃ino insẽ habet quod sit obnoxiũ
corpori. sed utenti ea nichil accedat quod

Expanded text:
eius non liuidatur? ipsi enim multicolor et eius non liuidatur? ipsi enim multicolor et nihil prorsus comparatum ei poterat aequari. post quam uidi margaritam, qua uisa statim concidi; non enim potuerunt oculi mei sustinere tantum eius colorem. nam nec caeli nec lucis nec maris nec terrae species pulchritudini eius poterat comparari. Et cum prostratus iacerem,ait mihi quidam de assistentibus: \'uideo sollicitum et bonum patrem esse et hanc uestem atque hanc margaritam ad filiam tuam desiderare, sed, ut magis desideres, ostendo tibi, quid adhuc haec uestis atque margarita boni habeat. uestis haec numquam a tineis comeditur, non usu atteritur, non sorde inficitur, non ui scinditur, non damno amittitur, sed semper talis, qualis est, permanet. margarita uero haec uirtutis eius est, ut, si quis ca induitur, non aegrotet, non senescat, non moriatur. nihil omnino in se habet, quod sit obnoxium corpori, sed utenti ea nihil accidit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dissem me propter uestem suam & margaritã
uenisse. & si eam dignaretur michi prȩstare. eẽ.
michi filiam quã uehementer diligerem. cui
hane uestem atq margaritam quȩrerẽ. Inter
haec ꝓstratus facie fleo plurimũ. & nostibus
ac dieb gemiscens eram. ut audire dignaret᷑
prȩcem meam. Postq quia bonus iuuenis &
melius illo nichil est: ait michi. Nosti hanc
uestem atq hanc margaritam. quã a mẽ la¬
crimis rogas. ut eam filiȩ tuȩ concedam:
Et ego respondi illi. Dñe. auditu cognoui de
ipsis. & fide credidi. & scio quia optimȩ sunt.¬
& salus uera est hac ueste uti. & hac margari¬
ta ornari. Et statim ministris suis prȩcepit.
ut michi & uestem hanc & margaritam osten¬
derent. Et statim ita fit. ac primũ uestẽ uidi.
Sidi filia uidi. quod eloqui non possũ. Numqͥđ
non siricum seđm subtilitatẽ eius ex parte uer¬
nat: Iumquid candori eiꝰ cõparat non
nigresc : Numquid aurũ iuxta fulgorẽ

Expanded text:
audisse me de ueste sua et margarita et audisse me de ueste sua et margarita et uenisse et, si eam mihi dignaretur praestare, esse mihi filiam, quam uehementer diligerem, cui hanc uestem atque margaritam quaererem. et inter haec prostratus in faciem fleo plurimum et noctibus ac diebus gemescens rogo, uti audire dignaretur precem meam. , Post quae, quia bonus iuuenis et melius illo nihil est, ait mihi : \'nosti hanc uestem atque hanc margaritam, quam a me lacrimans rogas, uti eam filiae tuae concedam?\' et ego respondi illi: \'domine, auditu cognoui de ipsis et fide credidi et scio, quia optimae sunt et salus uera est hac ueste uti et hac margarita ornari\'. et statim ministris suis praecepit, ut mihi et uestem hanc et margaritam ostenderent et confestim itafit. hanc primum uestem uidi; uidifiliauidi, quod eloqui non possum. numquid non sericum secundum subtilitatem eius spartum erat? numquid candori eius niues comparatae non nigrescebunt? numquid aurum iuxta fulgorem
Abbreviated transcription (Latin):
Intelligo desiderantẽ te mei esse. & certe ita
habeo. Sentio enim. quantũ prȩsentia horũ
qui amantur obtabilis sit. Et quia gauem
tibi esse absentiam meam seio. ne me forte
impium eẽ. erga tẽ existimares. qui tãdiu
a te essem. excusare tibi & ꝓfestionem meam
& moras uolui. ut intelligeres me non impie
tibi sed utiliter de esse. Namq cũ tẽ filiam
unicã ita quantũ ad me ẽ ut unanimẽ habeã.
& uelim tẽ pulcherrimã om̃ium & sanissimam
uiuere: nuntiatũ michi est esse quendã iuue¬
nem habentem margaritam. & uestem in estima¬
bilis prȩcii. quã siquis ab eo possit mereri.
suꝑ humanas diuitias & salutem. & diues & sal¬
uus futurus esset. Ad hunc ergo his auditis
profectus sum. Ad quẽ cum ꝑ multas & longas
& difficiles uias uenissem: uidens eum. statim
ꝓcidi. Adest enim tam pulcher iuuenis. ut
ante conspectum eiꝰ nemo audeat consistere.
Qui ubi ꝓcidisse me uidit: interrogari me ussit
quid uellẽ. & quid rogarẽ. Et cum ego respon

Expanded text:
intelligo desiderantem te mei esse: et certum ita habeo. Sentio enim quantum praesentia horum qui amantur optabilis sit. Et quia gravem tibi esse absentiam meam scirem, ne me forte impium eabessem, excusare tibi et profectionem meam et moras uolui. ut intellegeres me non impie tibi, sed utiliter deesse. namque cum te, filia, ut unicam, ita, quantum a me est, et unanimem habeam et uellem te pulcherrimam omnium et sanissimam uiuere, 2 nuntiatum mihi est esse quendam iuuenem habentem margaritam et uestem inaestimabilis pretii, quam si quis ab eo posset mereri, super humanas diuitias et salutem et diues et saluus futurus esset. ad hunc ergo his auditis profectus sum. Ad quem cum per multas et longas et difficiles uias uenissem, uidens eum statim procidi. adest enim tam pulcher iuuenis, ut ante conspectum eius nemo audeat consistere. qui ubi procidisse me uidit, interrogare me iussit, quid uellem et quid rogarem. et ego respondi