comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do iust mano uuꝑre quõ iterũ regnũ iuasir
et suos rebelles occidit
Duo ansprandꝰ auxiliante is theddeberto cum
baroadns ariptrus superanut Et do morte
aupti in fliũt. et de fuga germnarienis
gnutberti et regno ansprandi. et lingporandi

Expanded text:
o imperatore, quomodo iterum regnum invasit et suos rebelles occidit.do Ansprandus, auxiliante sibi Theudeberto, cum Bojoariis Aripertum superavit, et de morte Ariperti in flumine; et de fuga germani ejus Cuniberti, et regno Ansprandi, et Luitprandi
Abbreviated transcription (Latin):
do muniticiis pomonis cõtra caliptũ prĩartã
Bollũ Batchis contra stlauos
Quõ rex lintpranidus pippinio lratoli dgis
filio capillum totigit.
batratem iursum gallias repotentes a frantꝭ
suꝑantuo. et quõ linpraudꝰ in solatiũ
De transemundo duce spoletino. et gisulfo
Beneuõtano et grogorio. et regno hulprandi
Quia mortuo grogorio golbstaltus in
Benenẽto dux factus ost. et quõ rex luit¬
prandus bollum in pontapoli gessit.¬

Expanded text:
De inimicitiis Pemmonis contra Calixtum patriarcham. 52. Bellum Ratchis contra Sclavos. 53. Quomodo rex Liutprand Pipino, Caroli regis filium, capillum tetigit. 54. Sarraceni rursum Gallias repetentes a Francis superantur, et quomodo Liutprand in solacium De Transamundo duce Spoletino et Gisulfo Beneventano et Gregorio et regno Hilprandi. 66. Quia, mortuo Gregorio, Godscalcus in Benevento dux factus est, et quomodo Liutprand bellum in Pentapoli gessit.
Abbreviated transcription (Latin):
Do thoo oaldo rege anhlorũ quõ iomam
uomẽs bãptisatus est. statim q obut
enõ ragnũ francorũ apud gallias subma¬
ioribus dortiꝰ ẽẽ ceput d
de morto tnmbersi regis et regno filiz eius
supato ⁊ intbetto regui muasit et eo ãᵈ ot tribiu

Expanded text:
oald rege Anglorum, quomodo Romam veniens baptizatus est statimque obiit. 16. Quod regnum Francorum aput Gallias sub maioribus domus esse coepit. 17. De morte Cunincperti regis, et de regno filii eius superato Liutperto regnum invasit et eo anno occu
Abbreviated transcription (Latin):
Do põmone foromilanorũ duco et do natim¬
fate triũ filiorum enis:
Degisusso beuruõtanorũ duce quõ suram
et alia castra muasi
De donationt quã ariꝑtub romant ectĩt
ferir. et do Sirobus anglorum rogibus
De bomdicto mi diolancrisi archuapõ¬

Expanded text:
oiulanorum duce, et de natiate trium filiorum eius. 27. De Gisulfo Beneventanorum duce, quomodo Suram et alia castra invasit. 28. De donatione quam Aripert Romanae ecclesiae fecit, et de duobus Anglorum regibus. 29. De Benedicto Mediolanensi archiep
Abbreviated transcription (Latin):
omꝑ dens unigenitus¬
tei pui inseparabilis
seip ꝑmanens apud
pim ita pro nobis ꝑ¬
fqum suscipere digna¬
ti est hominẽ. ita ꝑ
pus erat exinauiuit
T per omnia sda¬
legaliũ sanctionũ
acraamenta tran surl¬

Expanded text:
ominus, Unigenitusvivi inseparabilis semper permanens apud Patrem, ita pro nobis perfectum suscipere dignatus est hominem, ita quod Deus erat exinanivit  per omnia legalium sanctionum sacramenta transir
Abbreviated transcription (Latin):
illestis properaret ꝓari egꝭ mͦ et uestiariũ¬
absoluit. Qui oĩa sua sgm bongnitatem
regis / sufficienter follontes. cum cuises
iegis adintorio francorũ in prĩam ad suum
Silectum bertaridũ sunt prafecti:
ut tempestate francorũ exercitꝰ de prom̃¬

Expanded text:
illaesus properaret. Pari etiam illaesus properaret. Pari etiam absolvit. Qui omnia sua secundum benignitatem regis sufficienter tollentes, cum eiusdem regis adiutorio Francorum in patriam ad suum dilectum Perctarit sunt profecti. 5. Hac tempestate Francorum exercitus de Pro
Abbreviated transcription (Latin):
misit sponte promttens ꝙ nichil pateretns
mali. Lanitum in fido sua nentet. Hunulẜꝰ
uero fals regis proiissione audiruo. mopad
palatiũ nenit / atq ad regis uostigia pronolutꝰ
Iiteriogatus ab est quo aut quabõ beretirdus
ouadoie potiusse. At ille cum ei cuinta ex
odun dlulisser. iex onis fidem et prndentlã
collaridans: oẽs facultates eiis et quitquad
hiẽ poterat. eidd cltmc̃teo concessit.
inqulieret utiũ liella ip̃is dirhꝰ cũ berta¬
ado osse. lille inrennando au cu bertatido pos
sa uello mori. quã usꝙͣ alibi in sumib debictis
uinore unt rex uestiariũ illum dquisimit
dicens. utrũ inclius ei dẽt secũ in palatio ma¬
nere. an cuin bertarido in ꝑegrinatione degere
Qui cu ei silia ist et hunulsnis respondissor
rex eorũ uerba benigne susciprens. eorũq fidẽ
collaudans precepit humilto ut quicquid
uelles de domꝰ sua tolleret. purros sez et
eqnos et Siuersam suppollectile᷑ er ad bertatidũ

Expanded text:
misit, sponte promittens, quod nihil pateretur misit, sponte promittens, quod nihil pateretur mali, tantum in sua fide veniret. Unulfus vero talem regis promissionem audiens, mox ad palatium veinterrogatus ab eo est, quomodo aut qualiter Perctarit evadere potuisset. At ille cum ei cuncta ex ordine retulisset, rex eius fidem et prudentiam conlaudans, omnes eius facultates et quicquid habere poterat eidem clementer concessit. inquireret, utrum vellet ipsis dirido esse, ille jurejurando ait, cum Bertarido prius se velle mori quam usquam alibi in summis deliciis vivere. Tunc rex vestiarium illum requisivit, dicens, utrum melius ei esset secum in palatio manere, an cum Bertarido in peregrinatione degere. Qui cum ei similia, sicut et Hunulfus, respondisset, rex eorum verba benigne suscipiens, eorumque fidem collaudans, praecepit Hunulfo ut quidquid vellet de domo sua tolleret, pueros scilicet et equos, et diversam supellectilem, et ad Bertaridum
Abbreviated transcription (Latin):
tiant qd insi bertaidus citrus uita pouarchiro
ip̃o legiĩ protinꝰ tum inta perderot: assẽne¬
Saritos ob hoc ad cum totam contiurere tuu¬
Later hs auditis grrumoaldus innli
ridrlus effoctuis et quod promuiserat oblicn
on innocontis bertaridi scalim nrcẽ accenditur
Contiliu q mnt quało eum quia iã hora
cardios etaat. in crastuũ inta prunciret. Em

Expanded text:
Bertaridus citius vita privaretur, ipse regnum protinus cum vita perderet; asseverantes ob hoc ad eum totam concurrere civitatem. Hiis auditis Grimoaldus nimium credulus effectus, et quod promiserat oblitus, in innocentis Bertaridi statim necem accenditur, consiliumque iniit, qualiter eum, quia jam hora tardior erat, in crastinum vita
Abbreviated transcription (Latin):
enq coria funrita eũs et egressis omrib berta¬
ridus tantum et humilfris ac uestiarius
bertaridi diuansissent qui utiq ciomit ei fi¬
Soles. consiliũ eidom aꝑiunt ot obsecramt
ut cum bertaridus fugeret. ip̃o eum quãdin
posset intra eiissẽ cubiculũ ꝗmiestere me¬
ecaret similaret Cumq ille se hoc facturũ
spopondissor. humilsus pannos suos Lectaritios
et trltitia uisinã q polis supͣ. dorsum ac periitõ¬
Bestaridi imposint cũq ex concilio quasi iusti¬
canũ seruĩ extra iamia impellere cepit. mhl̃tas q

Expanded text:
Cumque coena finita esset, et, egressis omnibus, BertaCumque coena finita esset, et, egressis omnibus, Bertaridus tantum et Hunulfus, ac vestiarius Bertaridi, remansissent, qui utique ei satis erant fideles, consilium ei aperuit et obsecravit eum ut cum Bertaridus fugeret, ipse eum quandiu posset intra ejusdem cubiculum quiescere simularet. Cumque ille se hoc facturum spopondisset, Hunulfus pannos suos lecticarios, et culcitram ursinamque pellem, supra dorsum ac cerviBertaridi imposuit, eumque ex consilio quasi rusticanum servum extra januam impellere coepit, multasque
Abbreviated transcription (Latin):
sulute eogitane ualeret. Cunt uriꝰ qui de
ens pris obsequio fuciar. cũ eidõ borfarido
pocuslũ regiũ actrilisses quasieũ salutaturus
uero statim suo piicerne precepit uẽ is in
fiala argentea non aliud / quã aliquãtulã
aque propinaret. Cumq hn qui diueisi
ganrris potiones ei a rego de ferobant. de uerbo
regis eũ rogarẽi ut fotam fialam biberet. ille
in honorẽ regis se tolam bibere promittens
part aque libabar de argenteo calite. Qui
Inmustu dum h. regi mĩtiarent quod ille
audissunt biberet rex letuis iñdit. bibar ebu¬
osus illo. craib emi ꝑiter eadõ uina mixla cũ
sanguint refundet. Pectariduis uero bumilfo
titius ad se astico. De sua morte ei regis
conciliũ nũciauit. Qui statim ad domũ suã
puerũ misũ ut si Loctisterra afferret. Lectũq¬
es inxta stratum bortaridi fieri precepit sioc
mora Rex grimoaldus suos satellitos direxit
qui domu in qua bertaridus quiestebat nr
aliquo modo offugere posset custodire dereur

Expanded text:
unc unus qui de eius patris obsequio fuerat, cum eidem Perctarit ferculum regium adtulisset, quasi eum salutaturus arit vero statim suo pincernae praecepit, ut sibi in fiala argentea non aliud quam aliquantulum aquae propinaret. Cumque hi qui diversi generis potiones ei a rege deferebant de verbo regis eum rogarent, ut totam fialam biberet, ille in honorem regis se totam bibere promittens, parum aquae libabat de argenteo calice. Qui ministri dum haec regi nuntiarent, quod ille avidissime biberet, rex laetus respondit: "Bibat ebriosus ille; cras enim pariter eadem vina mixta cum sanguine refundet". Perctarit vero Unulfum citius ad se adscitum, de sua morte ei regis consilium nuntiavit. Qui statim ad domum suam puerum misit, ut sibi lectisternia deferret, lectumqu juxta stratum Bertaridi fieri praecepit. Nec mora, rex Grimoaldus suos satellites direxit, qui domum in qua Bertaridus quiescebat, ne aliquo modo effugere posset, custodire deberent.
Abbreviated transcription (Latin):
ulmo conseroaret¬
ie ad cum in ter
ulesq turbas uelut
unus e pplõ ꝓperauit
et tanta se se beuignis¬
simus dignatione sub¬
ieat ut illud sacratis¬
simũ caput tremẽdũ
pocestations angelie
nenerandũ ad suscipi¬
endũ bapiũ seruuli

Expanded text:
mo consecraretad eum inter lesque turbas, velut unus e populo properavit, et tanta sese benignissimus dignatione subjecit, ut illud sacratissimum caput tremendum potestatibus, angelis venerandum, ad suscipiend
Abbreviated transcription (Latin):
se in suis clinfatibus inuuro coperunt.
arolus aut manc factõ entii uidisser
munitiones sosertas a langobardis
colłto epercitu ad plana doscendit ifalit
sint uela contradiationt. Cui dosidetius iex
tum siuis langobardis non fornudauit octur¬
reio. chod uolente doo tõmisso prelio unicũͦ
Langobardi aduersaro eccłit uincõtib fiantꝭ

Expanded text:
se in suis civitatibus munire ceperunt. 53. se in suis civitatibus munire ceperunt. 53. Karolus autem, mane facto, cum vidisset munitiones desertas a Langobardis, collecto exercitu, ad plana descendit Ytalie sine ulla contradictione. Cui Desiderius rex cum suis Langobardis non formidavit occurrere, sed, volente Deo, commisso prelio vincuntur Langobardi, adversarii ecclesie, vincentib
Abbreviated transcription (Latin):
Sesidorium regem mouit exercitrã.
um aũt carolus rex ad fines italie
ꝑuenisset. cuprens se ualeret boati
potri cãm ad effectum iusticie sine sangiũs
effusiont deducore. Iterũ ꝑ dligiosos
nros desidoriũ requiri fecit utiura bti
potrirestitueret. eb od cum ullãtenus ma¬
lignã ens mentẽ possot inflectere. sed ad
rosistendum potentissuc se armarer
et inunto alpiũ transitu francis transitrĩ
prohiberet apoo ut iuderet hũanis urribꝰ
francorũ regõ ad plana ytalie enm suis
copus ullo modo non posse destondere
Dans aui qui semꝑ suꝑbis rosistit. et huilib
Sat gr̃am eius suꝑbiam cotinacẽ dexfera
sue iudtutꝭ humilianit. Nã cñ karolus ip̃o
añi suis se posso montes ꝑtransiro despergret.
ac ad propria sequẽti dit ad reditum disponerer.
subito Langobardi diuino timore percrissi
nocte eadd relictis mnunitiomibus/ que huana
manu ullatonꝰ expugnari potuissent ullõ

Expanded text:
Desiderium regem movit exercitum. 52. Desiderium regem movit exercitum. 52. Cum autem Carolus rex ad fines Italie pervenisset, cupiens, si valeret, beati Petri causam ad effectum iusticie sine sanguinis effusione deducere, iterum per religiosos viros Desiderium requiri fecit, ut iura beati Petri restitueret. Sed cum nullatenus malignam eius mentem posset inflectere, sed ad resistendum potentissime se armaret et munito Alpium transitu Francis transitum prohiberet, adeo ut videretur humanis viribus Francorum regem ad plana Ytalie cum suis copiis ullomodo non posse descendere: Deus autem, qui semper superbis resistit et humilibus dat graciam, eius superbiam contumacem dextera sue virtutis humiliavit. Nam cum Karolus ipse cum suis se posse montes pertransire desperaret ac ad propria sequenti die ad reditum disponeret, subito Langobardi divino timore percussi nocte eadem, relictis munitionibus, que humana manu nullatenus expugnari potuissent, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
uentum euin appropinqnasso cognosterei
prosus. pͥmo lemilatõ romana oplinte
monens illũ et adurans per oĩa diuina mi¬
stenia ur nlło modo fines nomanorũ ingroderoto
Cum dosedorius rex suꝑbissimꝰ eã dcepissa
cum magna duerontia ad propria est rentrss
nec uetra progredi ausus
pst hoc illustrissum regis francorũ
litiroli legasi romã ad papam uenrrũr
inquirentes si desiderius rex langobardorũ
emlitates romane eccĩe ablatas dstituqsa
Nã falso in fiancia lras spargi feterat. asso¬
rentes oõs enuitates romane eccĩe reddidisse
sinno pon ͭͥ adriano. Cbod cum rex karolus
ueritate comꝑtã ꝙ non restitirsset dictas
eiitates. mox desiderio regi ip̃e iuicios
suos misit. per quos deprocatus est desideriũ
ut cintates ip̃as ablatas rodderet beato
petro et adriano ponͭͣ. pacifice promittens
illi dari quatuordocur milia solidorum
s cum nec procibus nec muneribus, eius
ferocitatem naleror floctere. congregata
su regi młtitudine pugnatorũ. contra

Expanded text:
cognosceret presul, primo civitatem Romanam optime monens illum et adiurans per omnia divina misteria, ut nullo modo fines Romanorum ingrederetur. Cum Desiderius rex superbissimus eam recepisset cum magna reverentia, ad propria est reversus nec ultra progredi ausus. Post hoc illustrissimi regis Francorum Karoli legati Romam ad papam venerunt, inquirentes, si Desiderius rex Langobardorum civitates Romane ecclesie ablatas restituisset. Nam falso in Francia litteras spargi fecerat asserentes, omnes civitates Romane ecclesie reddidisse summo pontifici Adriano. Sed rex Karolus, veritate comperta, quod non restituisset dictas civitates, mox Desiderio regi ipse nuncios suos misit, per quoś deprecatus est Desiderium, ut civitates ipsas ablatas redderet beato Petro et Adriano pontifici, pacifice promittens illi dari quatuordecim milia solidorum. Sed cum nec precibus nec muneribus eius ferocitatem valeret flectere, congregata sui regni multitudine pugnatorum, contra
Abbreviated transcription (Latin):
Duolueno. ea que mrameto proituserar im¬
minc adimplouit Insuper cũ uiiuerso regni
sun ppło roniã properanis. ipam undiq per
tres menses obsidibut uallauit. Om̃a que
cexfra nbis mema erant igne et fero cõsumeo
pͥnsupes et młtorũ sanctorĩ corpora effodic̃s
illor̃ cninteria subuertit. Uonerabilis ecilit
mastitis torpus ut mnuenuor desideranter

Expanded text:
olvens, ca que iuramento promiserat minime adimplevit. Insuper cum universo regni sui populo Romam properans, ipsam undique per tres menses obsidione vallavit, omnia que extra urbis menia erant igne et ferro consumens. Insuper et multorum sanctorum corpora effodiens, illorum cimiteria subvertit. Venerabilis Cecilie martiris corpus ut inveniret desideranter
Abbreviated transcription (Latin):
cetoris aui marestate su noĩs trmorem
incussit
enricris debunt foronilianorũ dux
exepoliato in pãdiorna auarorũ prin¬
cipo hn tango. mestimabilẽ thosandĩ
etus Regi misit tcarolo. fuit hic sero¬
nissimꝰ imꝑatos carolus corꝑe amplo atq¬
robusto. statina enimirti. et apite capuꝭ
rotindo naso paululũ inediocritatem
excodonte. oculis puilchris camtie uene¬
randa. facie lota. uoce clara. ualitudine
prebobatiro. preter assam carnẽ quã uena¬
tores uerubus inferre solebant. Qua ille
libontius quã utro alio ribo uestebatuo.

Expanded text:
ceteris autem maiestate sui nominis timorem ceteris autem maiestate sui nominis timorem incussit. 69. Henricus dehinc Foroiulianorum dux, expoliato in Pannonia Avarorum principe Hyringo, inestimabilem thesaurum eius regi misit Carolo. 70. Fuit hic serenissimus imperator Carolus corpore amplo atqrobusto, statura eminenti et apice capitis rotundo, naso paululum mediocritatem excedente, oculis pulchris, canitie veneranda, facie leta, voce clara, valitudine prebebatur, preter assam carnem, quam venatores veribus inferre solebant, qua ille libentius quam ullo alio cibo vescebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pło. a manricio olu angristo deo dicatũ
intensissima ex qua ouortiis est.
mius Leoms tpĩbus hildorandus
dux spoletanorũ carolo magno regi
st subdit. enis q gr̃am amultis muneri¬
bus redemnt.Et interiectõ spõ. greci
cum langobardis pugnã meunt et etꝭ
cum auaris et francio qui in italia rõmia¬
nebant. sed on om̃ibus uictoria fuit pere
francos
Salgisus ani filius desidem olim regꝭ
Langobardorum qui uicto pr̃e suo ad
grocos ut digiꝰ confugorat. aiatus augi¬
Lio grecorũ ad italiam uenit. aut ad repe¬
tendũ rognũ. aut ad inferendam frantis
ultione. Qui cũ francis misser bellum
tontus ab ois amara morte peremptus ost
bm pent tiuircti pliantes ari rapłi sur ant
occisi.
Armo ano conis impatoris, quibuss
rebellionẽ in italia meditantibus.
ifaliã repetut rex potons harolus magnꝰ
uibe̾ foriduili cepit. et ducẽ cnis henoliandũ
rebellionis incentore decollari mandauit

Expanded text:
plo a Mauricio olim augusto Deo dicatum plo a Mauricio olim augusto Deo dicatum intentissima, ex qua mortuus est. 66. Huius Leonis temporibus Hildebrandus dux Spoletanorum Carolo Magno regi se subdit eiusque graciam multis muneribus redemit. Et interiecto tempore Greci cum Langobardis pugnam ineunt, et etiam cum Avaris et Francis, qui in Italia commanebant, sed in omnibus victoria fuit penes Francos. 67. Adalgisus autem, filius Desiderii olim regis Langobardorum, qui victo patre suo ad Grecos, ut diximus, confugerat, animatus auxilio Grecorum ad Italiam venit, aut ad repetendum regnum aut ad inferendam Francis ultionem. Qui cum cum Francis inisset bellum, tentus ab eis, amara morte peremptus est. Sui pene cuncti preliantes aut capti sunt aut occisi. Primo anno Leonis imperatoris quibusdam rebellionem in Italia meditantibus, Italiam repetit rex potens Karolus Magnus, urbem Forumiulii cepit et ducem eius Heiroliandum rebellionis incentorem decollari mandavit,
Abbreviated transcription (Latin):
uounit quã undiq carcũnallans uiriliter expn¬
gnabat. Quõi audiens ebũꝰ pontifex fretuso
diuino adintorio ad ip̃am chuntatõ ꝙ citius
accessit. atq regõ ip̃m suis procibus cõmoritũ
ab euis impngnalione diuouit Cum quo
postea aliquibus diebus moratus. adeo illũ
sus sanctis exhortatiomibus ad bona opera
Mduxu ut post dies pancos idõ ĩatebis
Bangobardorĩd rox regallem dignitatom et
mindi fastum dlinquẽs: Senohe rũ upore
er filiys ad linuna apłorũ uisitanda sibq
sanctũ pontifico uidendũ adiret. Et ꝑacta
tõne stl pompa dorelicta per mantꝰ ponᶜͭ
unatũ filis suis habitum sancte dligloris
suscopit monachus effectrs.
Quachi stemato rooꝑtõ rathub rego
frates enis haistrilphus põmonis filiꝰ
supet sangobardos in regõ glenatus anca

Expanded text:
venit, quam undique circumvallans viriliter expuvenit, quam undique circumvallans viriliter expugnabat. Quod audiens summus pontifex, fretus divino adiutorio, ad ipsam civitatem quam citius accessit atque regem ipsum suis precibus commonitum ab eius impugnatione removit. Cum quo postea aliquibus diebus moratus, adeo illum suis sanctis exhortationibus ad bona opera induxit, ut post dies paucos idem Ratchis Langobardorum rex regalem dignitatem et mundi fastum relinquens, devote cum uxore et filiis ad limina apostolorum visitanda simulque sanctum pontificem videndum adiret. Et peracta oratione, seculi pompa derelicta, per manus pontificis una cum filiis suis habitum sancte religionis suscepit, monachus effectus. 23. Monachi scemate cooperto Rathcis rege, frater eius Haistulphus, Pemmonis filius, super Langob
Abbreviated transcription (Latin):
D epõ quo ducisus est ad uibõ zachatias
karlomãnꝰ fr pipim regis francorũ
et nicłiti principis caroli martelli filius
amore contemplatiue inte sinccensus. oꝑoia
temporalis regin adiimistratione attodiatꝰ
Romĩa se in ociũ contrilit ꝓbr̃dd̃ q per manꝰ
Pidim pon I zachatie habitu muitato atq
monacbus fcũs in sirapti mõte / apud sauctũ
siluestrũ constructo monasterio eñ uiris d li¬
mosis qui una socũ a francia uenerant
optata quicte a liꝙͣto tp̃o usus est. uod cñ
ex francia młti nobiliũ romã ob donotionẽ
uemẽtiũ uelit dom quondã sim̃ nollont
preterire. ociũ quo maxĩr delectabotus
interrumpẽs crebra uisitatione et salutatione
Pocum mutare compellinis. Quare dlicto
monte serapti ad anonasteriũ sancti benedũ
in mote cassino secessit. in quo loco d siduũ
nnite dligiose gomplornt.
llis Siebus eñ Batchis Regriñ Lango¬
Bardorũ regendũ suscepisset cñ magna
Inorũ młłi  ad occupandã ꝑusinã cuntatid

Expanded text:
mpore quo reversus est ad urbem Zacharias, Karlomannus, frater Pi pini regis Francorum et incliti principis Caroli Martelli filius, amore contemplative vite succensus, operosa temporalis regni administratione attediatus, Romam se in ocium contulit, ibidemque per manus summi pontificis Zacharie habitu mutato atque monachus factus, in Sirapti monte apud Sanctum Silvestrum constructo monasterio, cum viris religiosis, qui una secum a Francia venerant, optata quiete aliquanto tempore usus est. Sed cum ex Francia multi nobilium Romam ob devotionem venientium, velut dominum quondam suum, nollent preterire, ocium, de quo maxime delectabatur, interrumpentes, crebra visitatione et salutatione locum mutare compellunt. Quare relicto monte Serapti, ad monasterium sancti Benedicti in monte Cassino secessit, in quo loco residuum vite religiose complevit. 22. Illis diebus cum Ratchis regnum Langobardorum regendum suandam Perusinam civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
bentfitiorũ noles c̃õ iigratus pro
imꝑensis touocato contũ ei quĩ quaguita
eporis concilio. tantorĩ dcompensationt
Labor̃ consentiento uinnersa illa siynodo
eido regi fiancorũ et langobardoiũ iiclitõ

Expanded text:
beneficiorum nolens esse ingratus, pro beneficiorum nolens esse ingratus, pro impensis, convocato centum et quinquaginta episcoporum concilio, tantorum recompensatione laborum, consentiente universa illa synodo, eidem regi Francorum et Langobardorum, i
Abbreviated transcription (Latin):
uero fames et pestibentia crassarentur
emitas papieusĩ capitur. et desiderius
Pangolardoiũ rex eum upore et filiro compͦ¬
henditus eum cuctis ecrã qui aderaruit
regni sui principibus
nn caroli magn rogis ordinatione
in galliam deportantur: desido¬
nius noro rex perpetuto cexilio a gilfredo
ẜrodiensĩ epo ad gallias dirigituro.
Obieq regnũ langobardorũ in italia teru¬
natum est post annos ducenitos quatuor
ey quo langobardi in italia regnaro coperĩ
Taliteo langobardi motĩ regnare deftiter̃
hꝰ dbollionem dintuonam factam occłit.
gisulxhus acii uosidorn quond regih¬
filius qui uerout tunc erat. audient
familiaubus suis constantinopolim ad
grecos confugit
Rmq oñ Italia subigata liarolus
magnus romã rodiit Nbĩ q oĩa qui
Bangobardorũ regõs sine ab occia seu a
romanorũ iuro abstulerant dstitrut in
integrũ adinictis ducatũ spoletomo et
Beueuentano.
Putifex sumus militantis eccie exlunt

Expanded text:
vero fames et pestilentia crassarentur, vero fames et pestilentia crassarentur, civitas Papiensium capitur, et Desiderius Langobardorum rex cum uxore et filiis comprehenditur cum cunctis eciam qui aderant regni sui principibus. 56. Qui Caroli Magni regis ordinatione in Galliam deportantur. Desiderius vero rex perpetuo exilio Agilfredo Leodiensium episcopo ad Gallias dirigitur. Sicque regnum Langobardorum in Italia terminatum est post annos ducentos quatuor, ex quo Langobardi in Italia regnare ceperunt. Taliter Langobardi victi regnare destiterunt ob rebellionem diuturnam factam ecclesie. Agisulphus autem, Desiderii quondam regifilius, qui Verone tunc erat, audiens familiaribus suis Constantinopolim ad Grecos confugit. Denique omni Italia subiugata, Karolus Magnus Romam rediit, ibique omnia, que Langobardorum reges sive ab ecclesia seu a Romanorum iure abstulerant, restituit in integrum, adiunctis ducatu Spoletino et Beneventano. 59. Pontifex summus militantis ecclesie exhinc
Abbreviated transcription (Latin):
frasim properanu. Duii tud benissar ad lom̃
Sca mulier oluu ses uxor katlomannu cum filiis
sus propria nolunitate illico ad regẽ nemt
siłr et autharius francrs ibidem Latons
s⁊ tuim ris regi Sodit Quos benigne susci¬
piens papiam ad obsidionem reuersus est
Quibꝰ Diebus õẽs cuutates que ultra padum
xercitu carolus romã profectus est Cumãi
satbo sancto uibi appropinquasser ob dueren¬
Itiam apłorum ot aliorũ sanctorũ qui iome
requiescunt. cex equo descendous ꝑ uirum
milare podos cum młta deuotione ingredir᷑
Et cum ad gradus occłit bt̃i potri uenisset.
sẽs gradus dc̃e eccĩe sicut astendebat cũ młtis
Lachinius deostulans: ad adrianũ papam
qui illum cum clero suo in atrio dt̃s occc̃re expet¬
tabat peruenit. ⁊ quo cũ młta sollem¬
intate receptus ambo pariter eccĩam intra¬
uerunt. Cum aui aliquibus dcebus rome
resedisset. uisitatis apłorum limimbus
Ecimo Demũ menss eum franci foris
nrbem uehementeo ingeront intus

Expanded text:
peravit. Qui cum venisset ad locum, dicta mulier, olim scilicet uxor Karlomanni, cum filiis suis propria voluntate illico ad regem venit, simul et Autharius Francus ibidem latens se cum eis regi dedit. Quos benigne suscipiens, Papiam ad obsidionem reversus est. Quibus diebus omnes civitates que ultra Padum  relicto exercitu, Carolus Romam profectus est. Cum autem sabbato sancto Urbi appropinquasset, ob reverentiam apostolorum et aliorum sanctorum, qui Rome requiescunt, ex equo descendens, per unum miliare pedes cum multa devotione ingreditur. Et cum ad gradus ecclesie beati Petri venisset, omnes gradus dicte ecclesie sicut ascendebat cum multis lachrimis deosculans, ad Adrianum papam, qui illum cum clero suo in atrio dicte ecclesie expectabat, pervenit. A quo cum multa sollemnitate receptus, ambo pariter ecclesiam intraverunt. Cum autem aliquibus diebus Rome resedisset, visitatis apostolorum liminibus  est. 55. Decimo demum mense cum Franc! foris urbem vehementer urgerent, intus
Abbreviated transcription (Latin):
eide tuibiut apud pr̃archiũ lateranes in eccłia
sancti saluatoris/ Insupor archirpos et epos
bouyfitñ acciꝑe diffimu Et ut insi a rego
muestiatur epns. a nemñe consecretuo.
Et puicũq contra hoc Decretum faceret. ançi¬
thematis uincrilo innodauit. et inisi dsipisceret
bona euis publicauit.
ub isto adriano papa foliciana heresis
Hoc horosis asserebat filiũ dei in Diuina ña

Expanded text:
eidem tribuit apud patriarchium Lateranense in ecclesia sancti Salvatoris. Insuper archiepiscopos et beneficii accipere diffinivit, et ut, nisi a rege investiatur episcopus, a nemine consecretur. Et quicumque contra hoc decretum faceret, anathematis vinculo innodavit, et nisi resipisceret, bona eius publicavit. 60. Sub isto Adriano papa Feliciana heresis Haec heresis asserebat, filium Dei in divina natura
Abbreviated transcription (Latin):
Odomane eccie diaconꝰ et cassinen monacꝰ
Am de monasterio montis cassim uenit
in gallia afliactus amore et opimione
prefasi principis caroli procellentissum
imꝑatoris. Hic dĩ dic quadã uellet
pastalem cereũ consecrare. rance facto
sunt fances eius. cum prius nocalos ec̃m
Dt urgo uox sibi restitutretu edidir in
honorõ bti bap te iohannus hunc liĩnũ
ut queant latois dsonare fibris. ꝓn cuiꝰ
epordio petit sibi Sari nocis restitutiont
quam optiunt. bicnt et merito eiisdõ
sancti iohannis apertum est os zachaue
et restaurata uox propheto dr̃i: Peo
hinꝰ pauli diacomi manũ głosus carolus
rex flancorum et langobardorum ac
patricius romanorum Docerpons optima
queq de dictis catholicoꝵ pri lcoies
focit compilari: Hynos ogꝭ ad laudes
bto patus benidicti compilanir.

Expanded text:
Romane ecclesie diaconus et Cassinensis monacus. Romane ecclesie diaconus et Cassinensis monacus. Qui de monasterio montis Cassini venit in Galliam attractus amore et opinione prefati principis Caroli precellentissimi imperatoris. Hic dum die quadam vellet pascalem cereum consecrare, rauce facte sunt fauces eius, cum prius vocales essent. Ut ergo vox sibi restitueretur, edidit in honorem beati baptiste Iohannis hunc hymnum: 'Ut queant laxis resonare fibris'. In cuius exordio petit sibi dari vocis restitutionem, quam optinuit. Sicut et merito eiusdem sancti Iohannis apertum est os Zacharie et restaurata vox prophete Domini. Per huius Pauli diaconi manum gloriosus Carolus rex Francorum et Langobardorum ac patricius Romanorum, decerpens optima queque de dictis catholicorum patrum, lfecit compilari. Hymnos etiam ad laudes beati patris Benedicti compilavit.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ossa mea. Qui statim diligentes nissa
romplens. recondidit ea in loculo. et abiit᷑
dliclo socio suo. Cnmq pro exquirendis saia¬
cenis illuc langobardoru applicarẽt naingia
Sei mitu inuentũ ibi monachũ / et fanctũ
Sei apłi corpus tulorũt et abier̃t. Qnod
olim loculo plumbeo miectum et in mari de¬
mersum a paganis illud non ferõtibus propter
niima signorũ cuidentĩa ab hõĩbus honorari
ab india uiq ad hanc insulam ultio Dolatũ
fuerat. huꝑuementes aũi sarracem citcum¬
Soderiũ nauim illã in qua erat scm corpus
ita ut euadere non possent bed suꝑuemrẽfe
miraculo illico detisissune tenebre facto sune
antẽ sauacenorũ naues. Ita ut nestirent
quo ꝑgerent. Sic q inuisi ab eis liberati sũi
Exxuntes aũi ad tetra in ꝑtibus eiusdẽ regio¬
nis boncuẽtũ posueriuĩ dcs corpꝰ in altario
i est langobardorui historit scriptor
Se quo in libris supramemoratis habeluro

Expanded text:
sunt ossa mea'. Qui statim diligenter iussa sunt ossa mea'. Qui statim diligenter iussa complens, recondidit ea in loculo et abiit, relicto socio suo. Cumque pro exquirendis Sarracenis illuc Langobardorum applicarent navigia, Dei nutu inventum ibi monachum et sanctum Dei apostoli corpus tulerunt et abierunt. Quod olim loculo plumbeo iniectum et in mari demersum a paganis, illud non ferentibus propter nimiam signorum evidentiam ab hominibus honorari, ab India usque ad hanc insulam ultro delatum fuerat Supervenientes autem Sarraceni, circumdederunt navim illam, in qua erat sanctum corpus, ita ut evadere non possent. Sed superveniente miraculo, illico densissime tenebre facte sunt ante Sarracenorum naves, ita ut nescirent quo pergerent. Sicque invisi ab eis liberati sunt. Exeuntes autem ad terram in partibus eiusdem regionis, Beneventum posuerunt sanctum corpus in altario id est Langobardorum, historie scriptor, de quo in libris supra memoratis habetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ab incarnatione diũ octingẽtesimꝰ
sextus facta est translatio gorporis beati
bartholomei apłi. de inisula lipparitana
ad bencuentanã urbom per hunt modũ
Conꝑnementes eñ sauacem in dictã in sulã
ip̃am depopulati sunt. Et accedentes ad
epulchiũ ut̃i bartholomiei quod ibi erat
in magna uentiatione. illud effrigentes
ossa eius disperserunt huicinde. Ellis
em monacho greco qui fuerat illiꝰ occłie
tustos dicens. Cburgo. collige ossa mra
Em illo. Quare ossa tua colligero. aut
aliquẽ honorẽ impendere tibi debeanius
cum tu ꝑmiseris nos et sepulehiũ triũ
Soleri a paganis. Et bartholomiens apłus
subiunges intulit. Per Longa annorũ curu¬
crila meis precibuis nũc usq locus securus
consistit ebod qui młtiplicata sunt adeo
peta illius. pro eo amplius obtimere precibꝰ
tum ubi dispersa siit nestio. A quẽ apłus
Mocte uade ad colligendimea. et que uideris
resplendere ut ignr̃ hec lẽna. qo illa uere

Expanded text:
ab incarnatione Domini octingentesimus sextus, facta est translatio corporis beati Bartholomei apostoli de insula Lipparitana ad Beneventanam urbem per hunc modum. Supervenientes enim Sarraceni in dictam insulam, ipsam depopulati sunt. Et accedentes ad sepulchrum beati Bartholomei, quod ibi erat in magna veneratione, illud effringentes, ossa eius disperserunt hinc inde. Illisstolus cuidam monacho Greco, qui fuerat illius ecclesie custos, dicens: 'Surge, collige ossa mea'. Cui ille: 'Quare ossa tua colligere aut aliquem honorem impendere tibi debeamus, cum tu permiseris nos et sepulchrum tuum deleri a paganis?' At Bartholomeus apostolus subiungens intulit: 'Per longa annorum curricula meis precibus nunc usque locus securus consistit. Sed quoniam multiplicata sunt adeo peccata illius, pro eo amplius obtinere precibuscum ubi dispersa sunt nescio?' Ad quem apostolus: 'Nocte vade ad colligendum ea, et que videris resplendere ut ignem, hec leva, quia illa vere
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex ꝑsona sua ueniam peterent doinde
quas in pactorũ prius federe promiserar.¬
se m̃ĩe modis om̃ĩb professus est easdem
se uelle reddere romane eccre cuntates et castra
Em petitioni rex ãnuenis. nuncios suos in
dcãs ciutates noĩe romani pontificis dciꝑent
misit. Quibus receptis. clanes illarum
romĩa ad papã misa substriptas g uibos
quas haistulphus a mre romant occłie
abstulerar reddidit. si põmo Rauennain
Ariminu. Pesantũ fanũ. cbosenab bingalia.

Expanded text:
qui ex persona sua veniam peterent. Deinde qui ex persona sua veniam peterent. Deinde quas in pactorum prius federe promiserat, nunc modis omnibus professus est easdem se velle reddere Romane ecclesie civitates et castra. Cui petitioni rex annuens, nuntios suos, ut dietas civitates nomine Romani pontificis reciperent, misit. Quibus receptis, claves illarum Romam ad papam misit. Subscriptas igitur urbes, quas Haistulphus a iure Romane ecclesie abstulerat reddidit, scilicet primo Ravennam, Arriminum, Pesaurum, Fanum, Sesenas, Sinigaliam,
Abbreviated transcription (Latin):
udicus itaq rex pipinꝰ hec oĩa. maguo
affoctus doloro . Bonuo ur eccĩt sbneiuer.
egercitũ mouit. atq it aliã intrans more flĩs
oĩa demolliens. exprgnatis aliquib cuntatib
papiã iterũ obsidet cum ea obsideret legati cõstan¬
tuin imꝑatoris ad sua castra uenerur ex ꝑte¬
regis la dicti principis deprecantes. atq
imꝑialia dona młta promittentes si ciuitatẽ
raue̾nam uel reteras enisdõ exarchatus cur¬
tates et castra imꝑiali restitueret indcõm
nuilla iõne eado ciitates q̃ do unro bã petri
et romant cẽn eccĩt alteruus se uelle subm¬
gare dinĩo. Et ꝙ milla is thesanrorũ copia
ꝑsuadere posser. ut qd̵ somel bto petro suo
Rabore do mambus langobardorũ deuꝑa¬
uerat anfouet. Qmibus auditis imꝑiales
mintn ad propria redierunt.
um gͥ Rex francorũ papĩa acuter mmi¬
ꝑugnaret. et iam obsessi faine et labore
confecti eent nec ultra rosistere nalerent
haistulphus suos ad regem legatos misa

Expanded text:
magno affectus dolore, denuo, ut ecclesie exercitum movit, atque Italiam intrans, more fluminis omnia demolliens, expugnatis aliquibus civitatibus, Papiam iterum obsidet. Cum eam obsideret, legati Constantini imperatoris ad sua castra venerunt, ex parte dicti principis deprecantes atque imperialia dona inulta promittentes, si civitatem Ravennam vel ceteras eiusdem exarchatus civitates et castra imperiali restitueret iurisdicnull a ratione easdem civitates, que de iure beati Petri et Romane essent ecclesie, alterius se velle subiugare dominio; et quod nulla sibi thesaurorum copia persuadere posset, ut, quod semel beato Petro suo labore de manibus Langobardorum recuperaverat, auferret. Quibus auditis, imperiales nuntii ad propria redierunt. 42. Cum igitur rex Francorum Papiam acriter imugnaret, et iam obsessi fame et labore confecti essent nec ultra resistere valerent, Haistulphus suos ad regem legatos misit,
Abbreviated transcription (Latin):
beato petro abstulerat ciitades restituerer
Bed Inequaꝙꝭ eius ferreũ pectris et diiissi¬
mã mentom emolliri potuerũt. unide sucic
effoctu ad sumũ pontifies sunt rentisi
enniq sedo et tortio idom poritifex suos
nũcios ad illũ pro hoc nrgotio Sirexissor
nichil q proficeret. nc̃itate compribsus
d carolum magnũ iiclitũ fracitorum
regẽ sollemines muccios misit. Obserans
ur sicut pre memiorie pates oins pipinꝰ
mondã flecerat. sic et lip̃e romant eccłie
uontia langobaddorum tyxãiudẽ subuenirer
pontifico inducere ad so uenire ut aite¬
fatos liarloniam filios mũgeret. egressus
l suo palatio/ cum magno et ropioso yyer¬
citr sint sritu pontifirio romani uersus
comã iles aggiessus est sicum duceris pdiõo¬

Expanded text:
beato Petro abstulerat civitates restitueret. beato Petro abstulerat civitates restitueret. Sed nequaquam eius ferreum pectus et durissimam mentem emollire potuerunt. Unde sine effectu ad summum pontificem sunt reversi. Cumque secundo et tercio idem pontifex suos nuncios ad illum pro hoc negotio direxisset nihilque proficeret, necessitate compulsus ad Carolum Magnura inclitum Francorum regem sollemnes nuncios misit, obsecrans, ut, sicut pie memorie pater eius P ecclesie contra Langobardorum tyrannidem subveniret. pontificem inducere ad se venire, ut antefatos Karlomanni filios inungeret, egressus a suo palatio cum magno et copioso exercitu, sine scitu pontificis Romani versus Romam iter aggressus est, secum ducens p
Abbreviated transcription (Latin):
facto facilius ipãm Romanam cuulatem
dum tota ytalia suo diño subingaret. Ez
nulla arte ad hoc sapitutissimũ pontifucc
Dducere potunit.
idonagᵒ Rex desidorius ꝙ nlło pacto
posset dñm papã nr ad se ueniret
mclinare. na magnasuccẽsus missa militũ
copiosa młtitudine. occupauit sigalłiã
hesim et montõ feltri. Uibinũ et engubiũ.
In quarũ expugnatione cnutatũ. multi
gladio ꝑierunt. Doinde generali congre¬
gato epercitu. uersus nrbõ romã agreditur
iter. acq in ip̃o itinere utriculũ castrũ et
blerã nrbem expugnauit. Quo comperto
siomꝰ presul selis filiis ex torde tompatirus
abbatẽ sabinensem nũ utiq sapientissimũ
cum docem ex semoribus sius monachis
uad emidem regem misit. Maniad illũ acce¬
dentes. ac ante podes euis prouoluti. ex
parte doi oñipotontis . et etusdẽ sium pre¬
sulis deprecati sunt cum lachrimis. nt
e tantis resipisteret malis. et prefatas qͣs

Expanded text:
facto facilius ipsam Romanam civitatem facto facilius ipsam Romanam civitatem cum tota Ytalia suo dominio subiugaret. Sed nulla arte ad hoc sapientissimum pontificem adducere potuit. 49. Videns ergo rex Desiderius, quod nullo pacto posset dominum papam, ut ad se veniret, inclinare, ira magna succensus, missa militum copiosa multitudine, occupavit Sinigalliam, Hesim et Montem Feltri, Urbinum et Eugubium, in quarum expugnatione civitatum multi gladio perierunt. Deinde generali congregato exercitu, versus urbem Romam aggreditur Her atque in ipso itinere Utriculum castrum et Bleram urbem expugnavit. Quo comperto, summus presul suis filiis ex corde compatiens, abbatem Sabinensem, virum utique sapientissimum, cum decem ex senioribus suis monachis ad eundem regem misit. Qui ad illum accedentes ac ante pedes eius provoluti, ex parte Dei omnipotentis et eiusdem summi presulis deprecati sunt cum lachrimis, ut a tantis resipisceret malis et prefatas quas
Abbreviated transcription (Latin):
Dehint comatiũ cum toto egarchatu rauẽnt
in suã transtulit ptãtem. Hostinedio
riuitatĩ ipam rantina undiq infestans.
ptidia ac casalia anferenbi ichil bnde in
Sca tuu ͭ ͤ hõres uiuere ac sustertari possenr
Simisie. unde coactus archiepñs curitatis
Leo nõie supeo his malis iuitios Ronam
adrianũ papã stepham successorẽ duexit.
cõpatiens. statm suos ad eundem regõ desi¬
Sercu mittiti Rogans et bmiłr obsocians ut
cnutates et castra quas ip̃e a mre b̃ti potri ab¬
stulerar redderet. Ad que Rex ille proteruꝰ
restuipsit ꝙ insi prius ip̃e sũmꝰ ponitifex
ad ip̃m ꝑsonalo accedereri et secũ suꝑ hus
colloquiũ haberet ulłatonis rasdom redderet
cmuitaites. Affoctabat eni dolosus rex pons
cũ mr̃o bertrada pꝰ prĩs pippini decessum
relicta gallia ad se iuentrant in reges mũgerer.
enpiens in rogno fiancorũ dissol̃are distor¬
Suas. et ip̃m sanctum pontifies a dilcõne
liaroli magni regis frantorũ sopararo. ul hoc

Expanded text:
ium cum toto exarchatu Ravenne in suam transtulit potestatem. Postmodum civitatem ipsam Ravennam undique infestans, predia ac casalia auferens, nichi, unde in dicta civitate homines vivere ac sustentari possent, dimisit. Unde coactus archiepiscopus civitatis Leo nomine super his malis nuntios Romam Adrianum papam, Stephani successorem, direxit. x corde compatiens, statim suos ad eundem regem Desiderium mittit, rogans et humiliter obsecrans, ut civitates et castra, quas ipse a iure beati Petri abstulerat, redderet. Ad quem rex ille protervus rescripsit, quod, nisi prius ipse summus pontifex ad ipsum personaliter accederet et secum super hiis colloquium haberet, nullatenus easdem redderet civitates. Affectabat enim dolosus rex ponticum matre Bertrada post patris Pippini decessum, relicta Gallia, ad se venerant, in reges inungeret, cupiens in regno Francorum disseminare discordias et ipsum sanctum pontificem a dilectione Karoli Magni regis Francorum separare, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dgie emĩ ferens sanctorũ głam miraculis
Siuina uirtuto choruscantiu. otꝭ lipsana
coruiudõ ubiq ibet offodi et in profundũ
eposito et degiadato constantmo qui¬
slibi per tyrariudõ ustupauerat papatũ
post pauli pape transitum Corã onni glero
et ppło eligituo in eccłia lateraneñ stephanꝰ
ꝑmansit. Hic in cepordio ordinatiortis suo
congregatis tam ex italia ꝙ ex gallia opĩs
trentrale conciliũ rome celebrauit in p̾dc̃a
Lateranen eccĩa. En quo sub anathomatio
unculo sancitũ est nullũ ad epãlem digniᵒ
ascoridere insi por distictõs gradus tor̃a

Expanded text:
Egre enim ferens sanctorum gloriam miraculis Egre enim ferens sanctorum gloriam miraculis divina virtute choruscantium, etiam lipsana eorundem ubi que iubet effodi et in profundum tificis. 47. Deposito et degradato Constantino, quisibi per tyrannidem usurpaverat papatum post Pauli pape transitum, coram omni clero et populo eligitur in ecclesia Lateranensi Stephanupontificatu permansit. Hic in exordio ordinationis sue, congregatis tam ex Italia quam ex Gallia episcopis, generale concilium Rome celebravit in predicta Lateranensi ecclesia, in quo sub anathematis vinculo sancitum est, nullum ad episcopalem dignitatem ascendere nisi per distinctos gradus. Et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
suc ulla armorũ concrssione prefatus dosi¬
derus regalem obtineret dignitatom
in deo ita disponente promotus ad
eandõ. statim cidoro sidmo pontifici
Uinitatos quas promiscrai roddadit uies
ferrariã eum suo ducatiiEt fauontiam
cñ castro fyporiaco id est bagna cauallum
eniu stiphanꝰ papa post multa bona
oꝑa que fecerat. Dilatato occłir statu.
quieuit in pace. Post quẽ paulus tinggeo¬
manus fd̃ pontificatum Romane eccre regõdũ
suscepit. uio notura mitissimꝰ et erga
pauperes ualde misericors. adeo ut̃ cũ paucꝭ
ls familiaribus noctis silentio per domos
infioinorũ disturrora s illis ncͣcria ministrãde
fuir insuper orthõdoxe fidei fortissimꝰ dofonsos
Uudo sepius sin p̾docesseris socuiꝰ bostigia
indtios cũ epłis admonitoris misie ad
constantinũ imiꝑatorẽ pro restitueudis sñs
ymagimbrs in pristinũ statũ. eb od augustꝰ
in sua dutitia ꝑseriorans audire eu nolit

Expanded text:
sine ulla armorum concussione prefatus Desisine ulla armorum concussione prefatus Desiderius regalem obtineret dignitatem. Qui, Deo ita disponente, promotus ad eandem, statim eidem summo pontifici civitates quas promiserat reddidit, videlicet Ferrariam cum suo ducatu et Faventiam cum castro Tyberiaco, id est Bagna Cavallum. Demum Stephanus papa post multa bona opera que fecerat, dilatato ecclesie statu, quievit in pace. Post quem Paulus, eius germanus frater, pontificatum Romane ecclesie regendum suscepit, vir natura mitissimus et erga pauperes valde misericors, adeo ut cum paucis sibi familiaribus noctis silentio per domos infirmorum discurreret, illis misteria ministrando. Fuit insuper orthodoxe fidei fortissimus defensor; unde sepius, sui predecessoris secutus vestigia, nuntios cum epistolis admonitoriis misit ad Coymaginibus in pristinum statum. Sed augustus in sua duritia perseverans, audire eum noluit.
Abbreviated transcription (Latin):
Bangobat dort̃i infelitites tonuisser.
ẜ sidernus qui cix langobardorũ principibs
ab harstulpho rege olim directris erat
in tustid̃. audita ip̃ms haystulpbi morte
mullitudinẽ suoꝵ congregans se regom
Langobaddorũ coustitint E coleri lango¬
Bardoꝵ principes. qui traus alpes erant
audrenges indignati. infinitas suoꝵ copiab
Dimãtes contra illũ ad dimicandũ profecti
simt. Uidens ergo dosederius se nõ iposse¬
Dtmere quõd ceperat insi Nomanoꝵ et
francoꝵ fauore uterctus sen muaretus. suos
muncios ad simimũ direxit pontisico. iiro¬
irando promistens oom se semꝑ adimplero
pon ꝭ boludtatem. at pro romano popło et
Romana eccĩa pugnatintũ si illoꝵ femore
mod reperar regnũ posser langobardod ietintre.
Tune prudens eccłire pastor mincios ad rango¬
bardorũ principes direxit. rogans et obtestans
ut a ciuilis effrisione sanguis abstmerent
Cmꝰ uerbis omolliti langobardi ad sua quiq
Ddieriu. Et sic omp̃s deus disposiut ut

Expanded text:
angobardorum infeliciter tenuisset. Desiderius, qui ex Langobardorum principibus ab Haistulpho rege olim directus erat in Tusciam, audita ipsius Haystulphi morte, multitudinem suorum congregans, se regem Langobardorum constituit. Quod ceteri Langobardorum principes qui trans Alpes erant audientes, indignati, infinitas suorum copias adunantes, contra illum ad dimicandum profecti sunt. Videns ergo Desiderius, se non posseretinere quod ceperat, nisi Romanorum et Francorum favore uteretur seu iuvaretur, suos nuncios ad summum direxit pontificem, iureiurando promittens, omnem se semper adimplere pontificis voluntatem, ac pro Romano populo et Romana ecclesia pugnaturum, si illorum favore quod ceperat regnum posset Langobardorum retinere. Tunc prudens ecclesie pastor nuncios ad Langobardorum principes direxit, rogans et obtestans, ut a civilis effusione sanguinis abstinerent. Cuius verbis emolliti Langobardi, ad sua quique redierunt. Et sic omnipotens Deus disposuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
exercitus. ebicq instris index suis ꝯuiliaibus
urctoria dodit. Harstulphus aui fugiẽs
apĩ ticinũ cuutatom se recepit.
S papiã munitissimã nrbo pipiniꝰ
res cũ sido pon ͭͣ uences undiq illã
obsidiont uallauit. Cumq iã obsessi fame
deficerent. nec amplius impugnantibus
francis resistero nalerent. ad stephanũ
sumũ sacerdotom et rego pipilũ imiserũa
doditionis legatos. Tunt ad illorũ aduẽtũ
pus pontifex regd doprecatus est ur ad pace
inclonari dẽrer ne ampliris ypr̃aniorũ sangnis
effunderetur. Quare trex melitris ad preces
Seide tũ ciictis suus nobilibus et iudicib
sub terribili ac fortissimo iramrto promisir
et per siriptam pagnniã confirmaiut se
ilico reddicnrũ cimitatẽ Baue̾nam cum

Expanded text:
exercitus. Sicque iustus iudex suis militibus exercitus. Sicque iustus iudex suis militibus victoriam dedit. Haistulphus autem fugiens, apud Ticinum  munitissimam urbem Pipinus rex cum summo pontifice veniens, undique illam obsidione vallavit; cumque iam obsessi fame deficerent nec amplius impugnantibns Francis resistere valerent, ad Stephanum summum sacerdotem et regem Pipinum miserunt deditionis legatos. Tunc ad illorum adventum ius pontifex regem deprecatus est, ut ad pacem inclinari deberet, ne amplius christianorum sanguis effunderetur. Quare rex inclitus ad preces deinde cum cunctis suis nobilibus et iudicibus sub terribili ac fortissimo iuramento promisit et per scriptam paginam confirmavit, se illico redditurum civitatem Ravennam