comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa spũali oꝑatione dixisse apłm. an solꝰ
Hanc enĩ potestatẽ ñ oꝑandi om̃s illi habebant
Dicat gͦ qͥ conat᷑ p̃cepta apłica insententiã suã
deprauare atq ꝓuertere. dicat si audet. õs
euangłistas accepisse a dño potestatẽ ñ euan¬
głizandi. At si hoc absurdissimũ & insanis¬
simũ ⁊ dicere: cur nolunt intelligere qͦd
om̃ibꝰ patet. accepisse illos quidẽ potestatẽ
ñ oꝑandu s oꝑa corporalia quibꝰ uictũ quȩ¬
rerent. qͥa dignꝰ: oꝑariꝰ cibo suo & mercede¬
sua. sic̃ eugłm loqͥt᷑  Non gͦ soli paulꝰ & bar-¬
nabas ñ habebant potestate ñ oꝑandi.s
om̃s parit̾ habebant hanc potestatẽ. qͣ isti
ñ utebant᷑ ampliꝰ impendendo ȩccłȩ. sic̃
in illis locis ubi euangłitabant infirmis
congruere iudicabant. & ideo ne coapłos
suos rep̃hendisse uderet᷑.: subiungit & diẽ
Quis mibitat suis stipendiĩs unqua : Quis

Expanded text:
ipsa spiritali operatione dixisse apostolum: an ipsa spiritali operatione dixisse apostolum: an hanc enim potestatem non operandi omnes illi habebant. dicat ergo qui conatur praecepta apostolica in sententiam suam deprauare atque peruertere, dicat, si audet, omnes euangelistas accepisse a domino potestatem non euangelizandi. at si hoc absurdissimum et insanissimum est dicere, cur nolunt intellegere, quod omnibus patet, accepisse illos quidem potestatem non operandi, sed opera corporalia, quibus uictum quaererent, quia dignus ium loquitur? Non ergo soli Paulus et Barnabas habebant potestatem non operandi; sed omnes pariter habebant hanc potestatem, qua isti non utebantur, amplius impendendo Ecclesiae, sicut in illis locis ubi evangelizabant, infirmis congruere judicabant. Et ideo, ne coapostolos suos reprehendisse videretur, subjungit et dicit: Quis militat suis stipendiis unquam? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsũ ꝓponens adeidẽ potestatis exemplũ.
cui fidelisimę musieres talia necessaria
de suis facultatibꝰ ministrabant: Amplies
auit̃ fecit apłs paulus. ut de ccapłis sus do¬
cum̃tũ abibet huiꝰ licentiȩ a dño ꝑmissȩ
Neq enĩ rep̃hendens subiccit. sic̃ &e egi apłi
se accipe noluisse. qͥdei licere acgit. cȩc̃or
etuã cõmilitonũ eiꝰ more ꝓbaret᷑. In ego
solus & harnabas ñ habemꝰ potestatẽ non
opandi᷑ Ecce abstulit omnẽ dubitationẽ
etiã tardissimis cordibꝰ. ut intelligant
de qua oꝑatione dicat. Ut qͥd enĩ ait. an
ego solus & barnabas ñ habemꝰ potestatẽ
nꝰ oꝑandi. nͥ quia om̃s euangłiste & ministri
uerbi dĩ habebant potestatẽ a dño accep¬
tã ut ñ oꝑarent᷑ manibꝰ suis. s exeuglio
uuerent. oꝑantes tantũmͦ spũalia inp̃¬
dicatione regni çȩloꝵ. & ȩdificatione pacis
eccłȩ: Neq en: quisquã potest dicere de

Expanded text:
se ipsum proponens ad eiusdem potestatis exemplum, se ipsum proponens ad eiusdem potestatis exemplum, cui fidelissimae mulieres talia necessaria de suis facultatibus ministrabant? amplius autem fecit apostolus Paulus, ut de coapostolis suis documentum adhiberet huius licentiae a domino permissae. neque enim reprehendens subiecit: sicut et ceteri ase accipere noluisse, quod ei licere accipere ceterorum etiam commilitonum eius more probaretur. an ego solus et Barnabas non habemus potestatem non operandi? ecce abstulit omnem dubitationem etiam tardissimis cordibus, ut intellegant, de qua operatione dicat. ut quid enim ait: an ego solus et Barnabas non habemus potestatem non operandi? nisi quia omnes euangelistae et ministri uerbi dei habebant potestatem a domino acceptam, ut non operarentur manibus suis, sed ex euangelio uiuerent, operantes tantummodo spiritalia in praedicatione regni caelorum et aedificatione pacis ecclesiae. neque enim quisquam potest dicere de
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ aduos reuertet᷑. Ineadẽ aut̃ domo
manete. edentes & bibentes quȩ apud illos
sunt. Dignꝰ enĩ÷ oꝑariꝰ mercede sua. Hic ap¬
paret ñ ẽẽ illa iussa s ꝑmissa. ut qͥsqͥs uti
uellet eo uteret᷑ qͦd sibi liceret ex dmĩ c̃sti¬
tutione. siqͥs aut̃ uti nollet ñ contra iussũ
faceret s de suo iure ceder&: miscđius &e la¬
horiosiꝰ conuersatꝰ ineuglio. inqͦ & debitã¬
mercedẽ nollet acciꝑe. Alioqͥn contra ius¬
sii dñi fecit apłs. qͥ postea quã ostendit sibi
licere: statĩ subiecit. S tam̃ ego ñ sũ usus
hac potestate. S adordine redeamꝰ. ac totũ
ipsũ epłȩ locũ diligent̃ consideremꝰ. Nũqͥd
n habemꝰ inqͥt licentiã manducandi & bi¬
bendi᷑ Ninqͥd ñ habemꝰ licentiã sororẽ
mulierẽ circũducendi: Quã licentiã dix̃.
nquã dedit dns eis qͦs adp̃dicandũ regniũ
cȩlon misit dicens ea quȩ ab ipsis sc̃ man¬
ducate. diguꝰ ⁊ enĩ opariꝰ mercede sua &

Expanded text:
reuertetur. in eadem autem domo manete edentes et bibentes quae apud illos sunt; dignus enim est operarius mercede sua. hic adparet non esse illa iussa, sed permissa; ut quisquis uti uellet, eo uteretur, quod sibi liceret ex domini constitutione; si quis autem uti nollet, non contra iussum faceret, sed de suo iure decederet misericordius et laboriosius conuersatus in euangelio, in mercedem nollet accipere. alioquin contra iussum domini fecit apostolus, qui posteaquam ostendit sibi licere, statim subiecit: sed t a me n ego non sum usus hac potestate. Sed ad ordinem redeamus ac totum ipsum epistulae locum diligenter consideremus. numquid non habemus. inquit, licentiam manducandi et bibendi? numquid non habemus licentiam sororem mulierem circumducendi? quam licentiam dixit, nisi quam dedit dominus eis, quos ad praedicandum regnum caelorum misit dicens: ea quae ab ipsis sunt manducate; dignus est enim operarius mercede sua, et
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ. neq argentũ. neq pecuniã in tonis
uris. ñ perã inuia neq duas tunicas neq
calciamta neq uirgã. Dignꝰ enĩ ÷ oꝑarius
cibo suo. Ecce ubi constituit dñs. qͦd Apłs
tarent: ut ubi opꝰ eẽt abeis acciꝑent quibꝰ
annunciabant regnũ dĩ. Neqͥs aut̃ arbi¬
tret᷑ solis. xii hoc fuisse concessũ: uide qͥd
etiã lucas narra. Post hȩc inqͥt designauit

Expanded text:
niam in zonis uestris, non peram in uia neque duas tunicas neque calciamenta neque uirgam; dignus enim est operarius cibo suo. ecce ubi constituit dominus quod idtarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec, inquit, designauit
Abbreviated transcription (Latin):
a spiritibꝰ malignis & infirmitatibꝰ. ma¬
ria quȩ uocat᷑ magdalena de qua demo¬
nia septẽ exierant. iohanna uxor curȩ
ꝓcunteris herodis. & susanna & aliȩ multȩ
que ninistrabant eis defacultatibꝰ siuis. Hoc

Expanded text:
piritibus inmundis et ab infirmitatibus. Maria quae vocatur Magdalene ex qua daemonia septem exierant. et Johanna uxor Cuzae procuratoris Herodis. et Susanna et aliae multae. quae ministrabant eis. de facultatibus suis. C
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uitȩ atq indigentiȩ carnis indulta
sunt : Hȩc aut̃ sibiꝰ debita se abeis ñ que¬
sisse nec accepisse manifestat. ne qͦd impe¬
dim̃tũ daroe eugłio xp̃i. Quid restat ut in¬
telligamꝰ eũ oꝑatũ ẽẽ unde uictũ hab̾et¬

Expanded text:
quae uitae atque indigentiae carnis indulta quae uitae atque indigentiae carnis indulta sunt? haec autem sibi debita se ab eis non quaesisse nec accepisse manifestat, ne quod inpedimentum daret euangelio Christi. quid restat, ut intellegamus eum operatum esse, unde uictum habe
Abbreviated transcription (Latin):
bobꝰ ꝑtinet addm̃: An ꝓpt̾ nos omuino dic̃
ꝓ pt̾ nos enĩ scriptũ ẽ. qr oebet in sp qatat
arare. & triturans inspe pirticipandi.
His uerbis satis indicat apł̃s paulus ñ sibi ali¬
quid usurpasse ultra debitũ coapłos suos. qͥa
ñ oꝑabant᷑ corporalit̾ unde habent huic uitȩ
necessaria. s sic dñs constituit exeuangłio
uiuentes panẽ gratuitũ manducarent
abeis quibꝰ gratuitã grãm p̾dicabant. Sti¬
pendiũ enĩ suũ tanquã milites accipiebant
& de uincȩ ꝑ eos plantatȩ fructu qͦd opꝰerat
libere decerpebant. & de gregis quẽ pasce¬
bant lacte potabant. & exarea quã tritu¬
rabant cibũ sumebant. Aꝑtiꝰ aut̃ cȩc̃a con-¬
nectit: & oĩno aufert om̃s dubitationes am¬
bages. Si nos uob inqͥt spũalia seminauimꝰ
magnũ ÷ si urã carnalia metamꝰ: Quȩ st̃
spualia quȩ seminauit. nͥ uerbũ & mist̾ĩũ
sacram̃ti regni cȩłor: Quȩ aut̃ carnalia
que sibi licere metere dic̃. nͥ hȩc tẽporalia.

Expanded text:
tinet ad deum? an propter nos omnino dicit? propter nos enim scriptum est, quia debet in spe qui arat arare et triturans in spe participandi. his uerbis satis indicat apostolus Paulus non sibi aliquid usurpasse ultra debitum coapostolos suos, quia non operabantur corporaliter, unde haberent huic uitae necessaria, sed, sicut dominus constituit, ex euangelio uiuentes panem gratuitum manducarent ab eis, quibus gratuitam gratiam praedicabant. stipendium enim suum tamquam milites accipiebant et . de uineae per eos plantatae fructu, quod opus erat, libere decerpebant; et de gregis, quem pascebant, lacte potabant; et ex area quam triturabant, cibum sumebant. Apertius autem cetera conectit et omnino aufert omnes dubitationis ambages. si nos uobis, inquit, spiritalia seminauimus, magnum est si uestra carnalia metamus? quae sunt spiritalia, quae seminauit, nisi uerbum et ministerium sacramenti regni caelorum? quae autem carnalia, quae sibi licere metere dicit, nisi haec temporalia,
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ quã ille habebat. ut tantũ mͦ
porali labore gratuitũ. & quẽ ad modũ
dicit. p̃cipimꝰ & obsecramꝰ inxp̃o ut cũ si¬
lentio oꝑantes suũ panẽ manducent: ñ
disputent contra manifestissima uerba
apłi. quia & hoc ꝑtinet adsilentiũ. cũ qͦ de¬
bent opantes manducare panẽ suũ. Enu¬
cleatiꝰ aut̃ & diligentiꝰ adhuc ista uerba con¬
siderarẽ atq tractarẽ. nͥ hab̃em alio loco
epłarũ eiꝰ multo manifestiora. qͥb conlatis &
ista liquidiꝰ manifestant᷑. & si ista ñ eẽnt il¬
la sufficerent. Adcorinthios enĩ scribens
de hac eadẽ re ita dicit. Non sũ lib: Non sũ

Expanded text:
potestatem, quam ille habebat, ut tantummodopotestatem, quam ille habebat, ut tantummodoporali labore gratuitum, et quemadmodum dicit: praecipimus et obsecramus in Christo, ut cum silentio operantes suum panem manducent, non disputent contra manifestissima uerba apostoli, quia et hoc pertinet ad silentium, cum quo debent operantes manducare panem suum. Enucleatius autem et diligentius adhuc ista uerba considerarem atque tractarem, nisi haberem alia loca epistularum eius multo manifestiora, quibus conlatis et ista liquidius manifestantur et, si ista non essent, illa sufficerent. ad Corinthios enim scribens de hac eadem re ita dicit: non sum liber? non sum
Abbreviated transcription (Latin):
manducent. Quid adhic dici pocest. qm̃ qͥ¬
te ñ ꝓcaritate int̾p̃tari exempło suo do¬
cuit. quid p̃ceꝑit᷑ Ili enĩ tanquã apło
p̃dicatori euangłii. militi xpĩ. plantato¬
ri uineę. pastori gregs. constituerat dñs
ut de euanglio uiuere & tam̃ ipse sti¬
pendiui sibi debitũ ñ extit. ut se formã
dare eis qui exigere inebita cupiebant.
sic̃ adcorinchios dic̃. Quis ulitat sui sti¬
pendiis unquã: Quis plantat uineã: &
defructu eiꝰ ñ edit Quis pascit gregẽ. & de
lacte gregis ñ ꝑcipit: Ergo qͦd sibi debe¬
bat᷑ acciꝑe noluit. ut exemplo eiꝰ coher¬
cerent᷑. qui sibi ñita ordinati inȩçcła ta¬
lia deberi arbitrabant᷑. Quid ÷ enĩ qͦđ ait.
neq panẽ gratis ab aliqͦ manducauimꝰ
s in labore & infatigatione die & nocce
oꝑantes ne que ur̃m grauaremꝰ. ñ qͥa ñ
habuerimꝰ potestatẽ. s ut nos formã da¬
remꝰ uob̃ qua nos imitaremini: Audi¬
ant gͦ qͥbꝰ hoc p̃cepit. id ÷ qͥñ habent hanc

Expanded text:
c dici potest, quandoqute, non pro caritate interpretari, exemplo suo docuit quid praeceperit? illi enim tamquam apostolo praedicatori euangelii, militi Christi, plantatori uineae, pastori gregis constituerat dominus, ut de euangelio uiueret; et tamen ipse stipendium sibi debitum non exegit, ut se formam daret eis qui exigere indebita cupiebant. sicut ad Corinthios dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quia plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? ergo quod sibi debebatur, accipere noluit, ut exemplo eius cohercerentur, qui sibi non ita ordinati in ecclesia talia deberi arbitrabantur. quid est enim, quod ait: neque panem gratis ab aliquo manducauimus, sed in labore et fatigationntes, ne quem uestrum grauaremus: non quia non habuerimus potestatem, sed ut nos formam daremus uobis, qua nos imitaremini? audiant ergo quibus hoc praecepit, id est qui non habent hanc
Abbreviated transcription (Latin):
it: qͣnto magis mͥ quis exte iusserit
in interiore tuo. tibiq sollicitud inẽ
pat̾nȩ & fr̃nȩ caritatis inspirans. utrũ
filiis & frĩbꝰ nr̃is monachis. qͥbeato apło
paulo oboedire neglegunt dicenti: qui
ñ uult oꝑari ñ manducet. ꝑmitten¬
da sit ista licentia. uoluntatẽ ac lin¬
guã tuã assumens inopus suũ: impa¬
uit mͥ exte ut hinc adte aliqͥd scri¬
berẽ. Assit itaq ipse eciã michi. quo
ita pareã. ut ei me parere exeiꝰ mune¬
re ipsa utilitate fructuosi laboris in¬
telligã. Primũ gͦ uidendũ qͥd dicant
illiꝰ ꝓfessionis homines qͥ oꝑari nolt̃.
deinde si eos ñ recte sentire inuenerimꝰ: ad
hoc oꝑe corporali inquo uel agricolȩ uel
opifices laborant p̾cepit apłs cũ diceret.
qui ñ uult oꝑari ñ manducet. neq eni᷑
euangłio posset esse contrarius ubi ait
ipse dñs. ideo dico uob̃ ne solliciti sicis
animȩ ur̃ȩ quid manducetis. neq corpo¬

Expanded text:
it, quanto magis mihi quis ex te iusserit it, quanto magis mihi quis ex te iusserit in interiore tuo tibique sollicitudinem paternae et fraternae caritatis inspirans, utrum filiis et fratribus nostris monachis, qui beato apostolo Paulo oboedire neglegunt dicenti: qui non uult operari, non manducet, permittenda sit ista licentia, uoluntatem ac linguam tuam adsumens in opus suum imperauit mihi ex te, ut hinc ad te aliquid scriberem. adsit itaque ipse etiam mihi, quo ita paream, ut ei me parere ex eius munere ipsa utilitate fructuosi laboris intellegam. Primum ergo uidendum quid dicant illius professionis homines qui operari nolunt, deinde, si eos non recte sentire inuenerimus, adhoc opere corporali, in quo uel agricolae uel opifices laborant, praecepit apostolus, cum diceret: qui non uult operari, non manducet. neque enim euangelio posset esse contrarius, ubi ait ipse dominus: ideo dico uobis, ne solliciti sitis animae uestrae quid manducetis neque corpo
Abbreviated transcription (Latin):
T DE OPERE MONACHORŨ
librum scriberẽ illa ne-¬
cessitas cõpulit. qͦd cũ apud
cartaginẽ monasteria. eẽ.
cȩpisient: aliĩ se suis ma¬
lebant. ut nichil oꝑantes unde neces¬
saria uł haberent uel supplerent. se po¬
tius implere p̃ceptũ euangłicũ existi¬
marent atq iactarent. ubi dñs ait.
Respicite uolatilia. & lilia agri. Unde
etiã int̾ aliquos inferioris ꝓpositi sed
tam̃ studiose feruentes existere coeꝑant
tumultuosa certamina. quibꝰ ȩccła tur¬
baret᷑. aliis hoc. aliis illud defendentibꝰ.
Huc accedebat. quod criniti erant quidã
eorũ qui oꝑandũ ñ esse dicebant. Unde
contentiones hinc rep̃hendentiũ inde
quasi pugnantiũ. ꝓ partiũ studiis au¬
gebantur. ꝓpt̃ hec uenerabilis senex
aureliꝰ ȩccłe ipsius ciuitatis eps ut hinc
aliqͥd scriberẽ iussit. & feci. Hic liber
sic incipit. Iussioni tue scẽ fr̃ aureli.
oPERATIONE MONachor m.
UISSIONI TUE SC̃Ẽ FRATER AURELI
tanto deuotius obtemꝑare me oportu¬

Expanded text:
t de Opere Monachorum librum scriberem, illa necessitas compulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis malebant, ut nihil operantes unde necessaria vel haberent vel supplerent, se potius implere praeceptum evangelicum existimarent atque jactarent, ubi Dominus ait: Respicite volatilia coeli et lilia agri . Unde etiam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi purgantium, pro partium studiis augebantur. Propter haec venerabilis senex Aurelius, Ecclesiae ipsius civitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem jussit; et feci. Hic liber sic incipit: Jussioni tuae, sancte frater Aureli. OPERE MONACHORVM. Iussioni tuae, sancte frater Aureli, tanto deuotius obtemperare me oportu
Abbreviated transcription (Latin):
te gͥ solliciti eẽ incrastinũ. crastinꝰ enĩ
dies sollicitꝰ erit sibi ipsi. sufficit diei ma¬
licia sua: ecce inquiunt. ubi nos dñs iu¬
posser ut nos p̃ciꝑet ita ẽẽ debere sollici¬
tos qͥd manducem̃. & quid bibamꝰ & unde
coopim. ut nos etiã opificũ artibꝰ. curis.
laboribꝰ onerarae: Quã ꝓpt̾ ineo qͦd ait.
qͥñ uult oꝑari ñ manducet: oꝑa spũalia
inqui unt debemꝰ acciꝑe de qͥb alio loco
dr̃. Unicuiq sicut dñi dedit. ego planta¬
ui.apollo rigauit. s ds̃ increm̃tũ de

Expanded text:
ergo solliciti esse in crastinum; crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipse. sufficit diei malitia sua. ecce, inquiunt, ubi nos dominus iuposset, ut nos praeciperet ita esse debere sollicitos quid manducemus et quid bibamus et unde cooperiamur, ut nos etiam opificum artibus, curis, laboribus oneraret? quapropter in eo, quod ait: qui non uult operari, non manducet, opera spiritalia, inquiunt, debemus accipere, de quibus alio loco dicitur: unicuique sicut dominus dedit. ego plantaui, Apollo rigauit, sed deus in
Abbreviated transcription (Latin):
cce p̾dico uoħ. Quã gͦ mundo & simplici
oculo opus ẽ. ut inueniat᷑ uia sapientiȩ
cui tantȩ malorũ & ꝑuersorũ hominũ
deceptiones erroresq obstrepunt. qͦs om̃s
euadere. hoc. ẽ uenire ad certissimã pacẽ
& immobilẽ stabilitatẽ sapientiȩ. Ue¬
hement̃ enĩ metuendũ ẽ. nestudio alter¬
candi & contendendi qͥsq ñ uideat qđ a
paucis uideri potest. ut parius sit strepitꝰ
contradicentiũ. nisi etiã ipse sibi obstre¬
pat. Quo ꝑtinet etiã illud qđ dic apłs.¬

Expanded text:
 . 86. Quam ergo mundo et simplici oculo opus est, ut inveniatur via sapientiae, cui tantae malorum et perversorum hominum deceptiones erroresque obstrepunt, quos omnes evadere, hoc est venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae! Vehementer enim metuendum est, ne studio altercandi et contendendi quisque non videat quod a paucis videri potest, ut parvus sit strepitus contradicentium, nisi etiam ipse sibi obstrepat. Quo pertinet etiam illud quod Apos
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ iniquitatẽ. quasi qͥsquã possit suꝑini-¬
quitatẽ gaudere. qͥa illa clatio. t̃ animi
turbide gestientis. ñ gaudiũ. Nã hoc soli
honi habent. Ergo dicere uident᷑ etiã illi
qui ñ hoc qđ sonant. & intellectu cernunt
& uoluntate agunt: sed uoce tantũ sonant
Scđm quẽ modũ dñs ait. Non omĩs qͥdic̃ mͥ¬

Expanded text:
super iniquitatem : quasi quisquam possit super iniquitatem gaudere: quia illa elatio est animi turbide gestientis, non gaudium; nam hoc soli boni habent. Ergo dicere videntur etiam illi qui non hoc quod sonant et intellectu cernunt et voluntate agunt, sed voce tantum sonant: secundum quem modum Dominus ait, Non omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
ces. Sed isti ñ fallunt oculũ simplicẽ qͥ arbo¬
rem dinoscere ex fructib nouit. Ait enĩ
fructib eorũ cognoscetis eos. Deinde simi:¬
litudines adiungit NUNQuIO colliguñ
de spinis uuas aut de tribulis ficus: Sic
omis arbor bona. honos fructꝰ facit. mala

Expanded text:
ces. » Sed isti non fallunt oculum simplicem, qui arboces. » Sed isti non fallunt oculum simplicem, qui arborem dignoscere ex fructibus novit. Ait enim: « A fructibus eorum cognoscetis eos. » Deinde similitudines adjungit: « Numquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus? Sic omnis arbor bona
Abbreviated transcription (Latin):
arta uia quȩ ducit ad uitã & pauci st̃
qͥ eam inueniunt: ñ ideo dicit qͥa iugũ
dñi asꝑum. ẽ. aut sarcina grauis. sed quia
labores finiri pauci uolunt minꝰ creden¬
tes clamanti. Uenite ad me qͥ laboratis &
ego uos reficiã. Tollite iugũ meũ. & di¬
scite ame qm̃ mitis sũ & humilis corde
Iugũ enĩ meũ lęne. ẽ & sarcina mea leuis. ẽ
Hinc autẽ iste sermo sũpsit exordiũ de hu¬
milib & mitib corde. qđ iugũ lȩne & leuẽ
sarcinã multi respuunt. pauci subeunt:
Eoq fit artaina quȩ ducit ad uttã & angu¬
mittunt sapientiã cognitionẽq ueritatis
quã ñ habent. p̃cipue cauendi st̃. sicut st̃
heretici qͥ se plerunq paucitate cõm̃dant:
Et ideo cũ dixisset paucos. eẽ qͥ inueniunt
angusta portã & artã uiã: ne se illi suppo¬
nant nomine paucitatis. statĩ subietit.
aUEte a pseudo ꝓpħis. qͥ ueniunt aduos in
uestitu ouiũ intrinsecus autẽ st̃ lupi rapa-¬

Expanded text:
arcta via quae ducit ad vitam; et pauci sunt qui eam inveniunt! » non ideo dicit, quia jugum Domini asperum est, aut sarcina gravis; sed quia labores finire pauci volunt, minus credentes clamanti, « Venite ad me, omnes qui laboratis, et ego vos reficiam. Tollite jugum meum ite a me quoniam mitis sum et humilis corde: jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est » hinc autem iste sermo sumpsit exordium, de humilibus et mitibus corde: quod jugum lene et levem sarcinam multi respuunt, pauci subeunt; eoque fit arcta via quae ducit ad vitam, et angumittunt sapientiam cognitionemque veritatis quam non habent, praecipue cavendi sunt; sicut sunt haeretici, qui se plerumque paucitate commendant. Et ideo cum dixisset paucos esse qui inveniunt angustam portam et arctam viam, ne se illi supponant nomine paucitatis, statim subjecit: « Cavete a pseudoprophetis, qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapa
Abbreviated transcription (Latin):
rabant᷑ turhȩ suꝑ doctrina eiꝰ Erat enĩ
docens eos quasi potestatẽ habens: noN
quasi scribȩ eorũ Hoc ẽ. qđ ante dixi
ret fiducialit̾ agam in eo. eloquia dñi
usq septuplũ. Propt̃ quẽ numerũ admo¬
nitus sum etiã prȩcepta ista ad septẽ illas
referre sententias. quas in principio ser¬
monis huius posuit de beatis cũ diceret.¬
& ad illas septẽ oꝑationes sp̃s scĩ quas
isaias ꝓpħa cõmemorat. Sed siue iste or¬
do inhis considerandus. ẽ. siue aliquis
alius: facienda sunt quȩ audiuimus
a ño. si uolumꝰ ȩdificare suꝑ petram:

Expanded text:
rabantur turbae super doctrina ejus: erat enim rabantur turbae super doctrina ejus: erat enim docens eos, quasi potestatem habens, non quasi Scribae eorum. » Hoc est quod ante dixi ret: Fiducialiter agam in eo: eloquia Domium septuplum . Propter quem numerum admonitus sum etiam praecepta ista ad septem illas referre sententias, quas in principio sermonis hujus posuit, de beatis cum diceret; et ad illas septem operationes Spiritus sancti, quas Isaias propheta commemorat : sed sive iste ordo in his considerandus sit, sive aliquis alius, facienda sunt quae audivimus a Domino, si volumus aedificare super petram.
Abbreviated transcription (Latin):
denti. qui ȩdificauit domũ suã suꝑ petrã
Non enĩ quisq firmat quȩ audit uł ꝑcipit
scripturarũ testimonia p̾dicant: ille ȩdi¬
ficat in xp̃o. qͥ qł audit ab illo facit¬
esctuoiis pluuia. uener̃t flumina. flauert̃
uenti. & offendert in domũ illã &e ñ cecidit
Fundata enĩ erat suꝑ petrã. Nongͦ metuit
iste ullas caliginosas suꝑstitiones. quid enĩ
aliud intelligit᷑ pluuia cũ inmali alicuiꝰ
significatione ponit᷑. aut rumores homi¬
nũ qͥs uentis cõparatos puto aut uitȩ huiꝰ
fluuiũ carnalib concupiscentiis tanquã
fluentẽ suꝑ t̾rã. Horũ enĩ triũ qͥ ꝓspita.¬
tib inducit᷑: aduersitatib frangitur:
Quorũ nichil metuit. qͥ fundatã habet do
subiacet. qui audit & ñ facit Non enim
habet stabile fundamentũ: sed audien¬
do & ñ faciendo. ruinã ȩdificat Ait enĩ
consequent᷑. Et om̃is qui audit uerba Inea
.ẽ. cũ consũmasset iesUs uerba hȩc. admi¬

Expanded text:
ienti qui aedificavit domum suam super petram. Non enim quisque firmat quod audit vel percipit,Scripturarum testimonia praedicant , ille aedificat in Christo, qui quod audit ab illo, facitDescendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat supra petram. Non ergo iste metuit ullas caliginosas superstitiones; quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione ponitur? aut rumores hominum, quos ventis comparatos puto; aut vitae hujus fluvium, carnalibus concupiscentiis tanquam fluentem super terram. Horum enim trium, qui prosperitatibus inducitur, adversitatibus frangitur; quorum nihil metuit qui fundatam habet domsubjacet qui audit et non facit: non enim habet stabile fundamentum; sed audiendo et non faciendo ruinam aedificat. Ait enim consequenter: « Et omnis qui audit verba mea masset Jesus verba haec, admi
Abbreviated transcription (Latin):
gnoui. recedite ame qͥ oꝑamini iniqͥtatẽ.
Non gͦ cognoscit. nisi eũ qui oꝑat᷑ ȩquitatẽ
Na & ipsos discipłos suos ꝓhibuit gaudere
fuerint: sed gaudete inqͥt. q nomina ur̃a
scripta st̃ incęlo. Credo in illa ciuutate
ierłm quȩ ẽ incęlis. in qua n̾nisi iusti scĩq
regnũ dĩ ñ possidebunt: Sed fortasse quis
dicat ñ posse iniqͦs uisibilia illa miracula
facere. & m̃tiri potius istos credat qͥ dicturi
sunt. in nomine tuo ꝓphetauimꝰ & demonia
cietimꝰ. & uirtutes multas fecimꝰ. Legat gͦ
quanta fecerint resistentes famulo dĩ moy¬
si magi ȩgyptiorũ. Aut si hoc ñ uult lege¬
re qͥa ñ in nomine xp̃i fetert̃: legat quȩ ipse
dñs dicit de pscudo ꝓpłis ita loquens. Tunc
siquis uob̾ dixerit ecce hic. ẽ xp̃c. aut illic:
nolite credere Surgent enĩ pseudo xp̃i &
pseudo ꝓpħȩ. & dabunt signa magna & ꝓdi¬

Expanded text:
eramini iniquitatem. » Non ergo cognoscet nisi eum qui operatur aequitatem. Nam et ipsos discipulos suos prohibuit gaudere fuerint: Sed gaudete, inquit, quia nomina vestra scripta sunt in coelis ; credo, in illa civitate Jerusalem quae est in coelis, in qua nonnisi justi sanctique regnum Dei non possiderunt ? 85. Sed fortasse quis dicat non posse iniquos visibilia illa miracula facere, et mentiri potius illos credat, qui dicturi sunt, In nomine tuo prophetavimus, et daemonia ejecimus, et virtutes multas fecimus. Legat ergo quanta fecerint resistentes famulo Dei Moysi magi Aegyptiorum : aut si hoc non vult legere, quia non in nomine Christi fecerunt, legat quae ipse Dominus dicit de pseudoprophetis, ita loquens: « Tunc si quis vobis dixerit, Ecce hic est Christus, aut illic, nolite credere. Surgent enim pseudochristi et pseudop
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. ñ solũ nomine xp̃i ꝑ eos qͥ nom̃ habent
& facta ñ habent: sel etiã quib dã factis
atq miraculis. Qualia ꝓpt̾ infideles cũ
fecerit dñs: monuit tam̃ ne talib decipi¬
amur. arbitrantes ibi. eeꝰ uisibilẽ sapien¬

Expanded text:
is, non solum nomine Christi, per eos qui nomen habent et facta non habent, sed etiam quibusdam factis atque miraculis: qualia propter infideles cum fecerit Dominus, monuit tamen ne talibus decipiamur, arbitrantes ibi esse invisibilem sapien
Abbreviated transcription (Latin):
in errore: ñ aliud quã lupos contegunt
Sed ñ ideo debent oues odisse uestim̃tũ suũ:
qđ plerunq illo se occultant lupi. Qui st̃
gꝰ fructꝰ. quib inuentis cognoscamꝰ arborẽ
malã: Dicit apłs. Manifesta autẽ st̃ oꝑa

Expanded text:
in errore, non aliud quam lupos contegunt. in errore, non aliud quam lupos contegunt. Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quia plerumque illo se occultant lupi. 81. Qui sunt ergo fructus quibus inventis cognoscamus arborem malam, dicit Apostolus: « Manifesta autem
Abbreviated transcription (Latin):
fructib deputant quȩ ad uestitũ ouiũ
ꝑtinent. & hoc modo a lupis decipiunt᷑
Sĩcuti st̃ uł ieiunia. uł orationes. uł elemo¬
sinȩ quȩ om̃ĩa nisi fieri etiã abhypochri¬
tis possent: ñ suꝑius diceret: Cauete iu-¬
sticiã uram facere corã hominib ut ui¬
deamini ab eis. Quȩ sententia ꝓposita. ipsa
ne largiunt᷑. Et multi orant uł potius uiden¬
tur orare. ñ intuentes dm̃ sed hominib pla-¬
cere cupientes. Et multi ieiunant & mirabi¬
lẽ abstinentiã p̾tendunt eis quib ista diffi¬
cilia uident᷑ & honore digna existimant᷑ &
huuismodi dolis eos capiunt dũ aliud osten¬
tant ad decipiendũ aliud exerunt ad de¬
predandũ uł int̾ficiendũ eos qͥ subisto ue¬
stitu ouino lupos uidere ñ posst̃ Ii gͦ
ñ st̃ fructꝰ de quib cognosci arborẽ mo¬
net. Ista eni cũ bono animo inueritate fi¬
unt: ꝓpriȩ st̃ ouib uestes. Cũ autẽ malo

Expanded text:
fructibus deputant, quae ad vestitum ovium fructibus deputant, quae ad vestitum ovium pertinent, et hoc modo a lupis decipiuntur: sicuti sunt vel jejunia, vel orationes, vel eleemosynae; quae omnia nisi fieri etiam ab hypocritis possent, non superius diceret, Cavete justitiam vestram facere coram hominibus, ut videamini ab eis. Qua sententia praeposita, ipsa ne largiuntur; et multi orant, vel potius videntur orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere cupientes; et multi jejunant, et mirabilem abstinentiam praetendunt eis quibus ista difficilia videntur, et honore digna existimantur: et hujuscemodi dolis eos capiunt, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hi ergo non sunt fructus de quibus cognosci arborem monet. Ista enim cum bono animo in veritate fiunt, propriae sunt ovium vestes; cum autem malo
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: ñ sit malus: ira ñ tam̃ fieri potest.
ut malus bene faciat. Quia etiã si aliqͣn¬
do utilis. ẽ. ñ hoc ipse facit. sed fit de illo
riseis dictũ. ẽ. Quȩ dicunt facite. quȩ au¬
tẽ faciunt facere nolite. Hoc ipsũ qđ bo¬
na dicebant. & ea quȩ dicebant utilit̃ au¬
diebant᷑ & fiebant: ñ erat illorũ. Suꝑ
audientib utiles. cũ sibi ñ essent. De ta¬
lib alio loco ꝑ ꝓpħam dictũ. ẽ seminatis
triticũ & spinas metitis. qͥa bona p̃cipiunt
& mala faciunt. Nongͦ qͥ eos audiebant &
faciebant quȩ abeis dicebant᷑ de spinis
legebant uuas: sed ꝑ spinas de uite lege¬
bant uuas. Tanquã si manũ aliqͥs ꝑsepẽ
mittat. aut certe de uite quȩ scpi fuerit
inuoluta uuã legat: ñ spinarũ ẽ. fructꝰ
ille sed uitis. Rectissime sane quęrit᷑. qͦs
fructꝰ nos attendere uoluerit. quib cogno¬
scere arborẽ possimꝰ. Multi enĩ quȩdã in

Expanded text:
fuit, non sit malus; non tamen fieri potest fuit, non sit malus; non tamen fieri potest ut malus bene faciat. Qui etiamsi aliquando utilis est, non hoc ipse facit, sed fit de illo,risaeis dictum est, « Quae dicunt, facite: quae autem faciunt, facere nolite. » Hoc ipsum quod bona dicebant, et ea quae dicebant, utiliter audiebantur et fiebant, non erat illorum: Super audientibus utiles, cum sibi non essent. De talibus alio loco per prophetam dictum est, « Seminastis triticum, et spinas metetis : quia bona praecipiunt, et mala faciunt. Non ergo qui eos audiebant et faciebant quae ab eis dicebantur, de spinis legebant uvas; sed per spinas de vite legebant uvas: tanquam si manum aliquis per sepem mittat, aut certe de vite, quae sepi fuerit involuta, uvam legat, non spinarum est fructus iste, sed vitis. 80. Rectissime sane quaeritur quos fructus nos attendere voluerit, quibus cognoscere arborem possimus. Multi enim quaedam in
Abbreviated transcription (Latin):
potest arbor bona malos fructꝰ facere.
neq arbor mala fructꝰ bonos facere.
uͦ oꝑa hominis. Nongͦ potest malus homo
bona oꝑari. neq bonus mala. Malus gͦ si
uult bona oꝑari. honꝰ primo fiat. Sic alio
loco. euidentius dicit ipse dñs. Aut facite
arborẽ honã. aut facite arborẽ malã. Qđ
si auas naturas istorũ his duab arborib
figuraret: ñ diceret facite: Quis enĩ homi¬
nũ potest facere naturã: Deinde etiã ibi
cũ ipsarũ duarũ arborũ mentionẽ fecisset:
subiccit. Hypochritȩ. qͦmͦ potestis bona
loqui cũ sitis mali: Quã diugͦ quis malus
ẽ ñ potest facere fructꝰ bonos. Si enĩ fru¬
ctus bonos fecerit: iã malus ñ erit. Sic
uerissime dici potuit. ñ potest. cẽ. nix ca¬
lida. Cũ enĩ calida eẽ coeꝑit. ñ iam eam
niuẽ sed aquã uocamꝰ Potest gͦ fieri ut quȩ
nix fuit ñ sit: ñ autẽ pocest ficri. ut nix
calida sit. Sic potest fieri. ut qͥ malus

Expanded text:
potest arbor bona malos fructus facere; potest arbor bona malos fructus facere; neque arbor mala bonos fructus facere. vero opera hominis: non ergo potest malus homo bona operari, neque bonus mala. Malus ergo si vult bona operari, bonus primo fiat. Sic alio loco evidentius dicit ipse Dominus: « Aut facite arborem bonam, aut facite arborem malam. » Quod si duas naturas istorum his duabus arboribus figuraret, non diceret, Facite: quis enim hominum potest facere naturam? Deinde etiam ibi cum ipsarum duarum arborum mentionem fecisset, subjecit: « Hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali » ? Quamdiu ergo quisque malus est, non potest facere fructus bonos: si enim bonos fructus fecerit, jam malus non erit. Sic verissime dici potuit, Non potest esse nix calida: cum enim calida esse coeperit, non jam eam nivem, sed aquam vocamus. Potest ergo fieri ut quae nix fuit, non sit; non autem potest fieri ut nix calida sit. Sic potest fieri ut qui malus
Abbreviated transcription (Latin):
mala fructꝰ honos facere. Omĩs enĩ arbor
quȩ ñ facit fructũ bonũ excidet᷑ & inigiẽ
mittet᷑. Igit᷑ ex fructib eorũ cognoscẽtis
cos. Quo loco illorũ error maxime cauen¬
dus. ẽ. qͥ de his ipsis duab arborib duas
naturas opinant᷑. c̾ẽ. quarũ una sit dĩ alte¬
ra uͦ nec dĩ nec ex dõ. De qͦerrore. in ali¬
is libris etiã disputatũ ẽ uberius. & si
adhuc parũ . ẽ. disputabit᷑. Nunc autẽ ñ
eos adiuuare istas duas arbores docendũ
ẽ. Primo qͥa de hominib eũ dicere tam
clarũ. c̃: ut qͥsquis p̃cedentia & consequen¬
tia legerit. miret᷑ eorũ cȩcitatẽ. Deinde
attendunt qđ dictũ. ẽ. ñ potest arbor
bona fructꝰ malos facere: neq arbor ma¬
la fructꝰ bonos facere. & ideo putant neq
animã malã fieri posse ut in melius cõ-¬
mutetꝰ. neq bonã in deterius. quasi dictũ
sit. ñ potest arbor bona mala fieri. neq
arbor mala bona fieri. Sed dictũ. ẽ non

Expanded text:
r quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos. » 79. Quo loco illorum error maxime cavendus est, qui de his ipsis duabus arboribus duas naturas opinantur esse, quarum una sit Dei, altera vero neque Dei, neque ex Deo. De quo errore in aliis libris et jam disputatum est uberius, et si adhuc parum est, disputabitur: nunc autem, non eos adjuvare duas istas arbores, docendum est. Primum, quia de hominibus eum dicere tam clarum est, ut quisquis praecedentia et consequentia legerit, miretur eorum caecitatem. Deinde attendunt quod dictum est, « Non potest arbor bona fructus malos facere; neque arbor mala fructus bonos facere, » et ideo putant neque animam malam fieri posse ut in melius commutetur, neque in deterius bonam; quasi dictum sit, Non potest arbor bona mala fieri, neque arbor mala bona fieri: sed dictum est, « Non
Abbreviated transcription (Latin):
illi st̃ fructꝰ facere uoluntatẽ patris qui
ẽ. incęlis. cuiꝰ faciendȩ se ipsũ ȩxemplũ
p̾bere dignatꝰ ẽ Sed merito potest moue¬
re qͦmͦ huic sententiȩ conueniat illud apłi
ubiait. Nemo in spu dĩ loquens. dicit
anathema iesu. Et nemo potest dicere
dñs itsusnisi in sp̃u scõ. Quia neq aliqͦs
habentes sp̃mscm possumꝰ dicere ñ intra¬
turos in regnũ cęloꝵ si ꝑseuera uerint
usq infinem: neq illos qui dicunt dñẽ
dñe. & tam̃ ñ intrant in regnũ cę̧lorũ.
possumꝰ dicere habere sp̃m scm̃. Quomꝰͦ¬

Expanded text:
us, facere voluntatem Patris qui est in coelis, cujus faciendae seipsum exemplum praebere dignatus est. 83. Sed merito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere, Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto : quia neque aliquos habentes Spiritum sanctum possumus dicere non introituros in regnum coelorum, si perseveraverint usque in finem; neque illos qui dicunt, Domine, Domine, et tamen non intrant in regnum coelorum, possumus dicere habere Spiritum sanctum. Quom
Abbreviated transcription (Latin):
solo xp̃o inueniri potest. in quo st̃ om̃s thes¬
auri sapientiȩ & scientiȩ absconditi. cauen¬
dũ gͦ est. ne ipso xp̃i nomine abhereticis¬
uł quib libet male intelligentib & scłi
huiꝰ amatorib decipiam᷑. Sedideo sequit᷑.¬
& monet NoN om̃is qui dicit mͥ dñe¬

Expanded text:
solo Christo inveniri potest, in quo sunt omnes thessolo Christo inveniri potest, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi ; cavendum ergo est, ne ipso vel quibuslibet male intelligentibus et saeculi hujus amatoribus, decipiamur. Nam ideo sequitur, et monet Non omnis qui dicit m
Abbreviated transcription (Latin):
consequent᷑ dicit Fructꝰ autẽ sp̃s ẽ caritas.
gaudiũ pax. longanimitas benignitas.
bonitas. fides. mansuetudo. continentia.
Sane sciendũ. ẽ. hic gaudiũ ꝓpͥc positũ.
Mali enĩ homines ñ gaudere sed gestire ꝓprie
ꝓprie positã quã ñ habent mali ubi dictũ
e Omĩa quęcunq uultis ut faciant uobis
homines. hec & uos facite illis. Ex ista ꝓpri¬
etate uerbi. qđ gaudiũ ñ dicit᷑ nisi iN
bonis: etiã ꝓpħã loquit᷑ dicens. Non ẽ gau¬
quȩ hic posita st̃ habent quasdã imagines
suas in malis hominib & deceptorib. ut
om̃ino fallant: nisi qͥsq iã mundũ oculũ
& simplicẽ habuerit quoista cognoscat.
cor alterius intueri. quȩcunq in factis uł
dictis apparere ñ potuerint: tẽptationib
aꝑiuntur. Tẽptatio autẽ duplex. ẽ Aut
inspe adipiscendi aliqđ cõmodũ tẽporale.
aut interrore amittendi. Et maxime ca-¬
uendũ. ẽ. ne tendentes ad sapientiã quȩ in

Expanded text:
ructus autem Spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Sane sciendum est, hic gaudium proprie positum; mali enim homines non gaudere, sed gestire dicuntatem proprie positam, quam non habent mali, ubi dictum est, Omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis. Ex ista proprietate verbi, qua gaudium non dicitur nisi in bonis, etiam propheta loquitur, dicens: Non est gauquae hic posita sunt, habent quasdam imagines suas in malis hominibus et deceptoribus; ut omnino fallant, nisi quisque jam mundum oculum et simplicem habuerit, quo ista cognoscat.  tamen cor alterius intueri; quaecumque in factis vel dictis apparere non potuerint, tentationibus aperiuntur. Tentatio autem duplex est; aut in spe adipiscendi aliquod commodum temporale, aut in terrore amittendi. Et maxime cavendum est ne tendentes ad sapientiam, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
qultarent: rectissime subiungit
dicens. Adhuc multa habeo uob̾ dicere.s
adhuc ñ potestis illa portare. & apłs pau-¬
lus Non potui uob̃ inqͥt loqui quasi spua¬
lib. sed quasi carnalib. Tanquã paruulis

Expanded text:
occultarent, rectissime subjungit:occultarent, rectissime subjungit:dicens: Adhuc multa habeo vobis dicere; sed adhuc non potestis illa portare . Et apostolus Paulus: Non potui, inquit, vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Tanquam parvulis
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatẽ cui uolebat subuenire tanqui
sua cogitabat. Hoc enĩ & ꝑstruit dicendo
fr̃s tantũ ne libertatẽ inoccasionẽ car¬
nis detis. sed ꝑcaritatẽ scruite inuicẽ. Qđ
fieri ñ potest. nisi alterius infirmitatẽ
quisꝙ habeat quasi suã. ut eã ȩquanimit
ferat donec abea liberet᷑ ille cuiꝰ curat sa¬
lutẽ. Raro gͦ & magna necessitate obur¬
gationes adhibendȩ st̃ ita tam̃ ut etia
ĩnlnis ipsis ñ nob̾ sed dõ ut seruiat᷑ instemꝰ
pse ẽ. finis ut nichil duplici corde faciamꝰ
auferentes trabẽ de oculo nr̃o inuidenti̧
uł maliciȩ. uł simulationis. ut uideamꝰ
eicere festucã de oculo fr̃ĩs. Uidebimꝰ enĩ¬
eã oculis colũbȩ. quales in sponsa xp̃i pri¬
quando uerũ occultare. quomͦ uitiosũ. ẽ.
aliquando falsũ dicere. atq hoc mͦ apiendh
ta quȩ hi quib aꝑiunt᷑ sustinere ñ posst̃.
ãplius noceant quã si ea penitꝰ semꝑq.&

Expanded text:
infirmitatem cui nolebat subuenire tamquam infirmitatem cui nolebat subuenire tamquam suam cogitabat. hoc enim et praestruit dicendo: fratres; tantum ne libertatem in occasione carnis detis, sed per caritatem seruite in inuicem. quod fieri non potest nisi alterius infirmitatem quisque habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cuius curat salutem. Raro ergo et magna necessitate obiurgationes adhibendae sunt, ita tamen, ut etiam in his ipsis non nobis, sed deo ut seruiatur instemus. ipse est etiam, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro inuidentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus eicere festucam de oculo fratris neam oculis columbae, quales in sponsa Christi praquando verum occultare, quomodo vitiosum est aliquando falsum dicere, atque hoc modo aperiendo ea quae hi quibus aperiuntur sustinere non possunt, amplius noceant quam si ea penitus semperque
Abbreviated transcription (Latin):
one ualuerit. nã incertꝰ ẽ exitꝰ. nos tam̃
de simplicitate oculi nr̃i securi simꝰ di
aute cogitantes nosmet ipsos inuenerimꝰ
meo esse uitio inquo ẽ. ille quẽ rep̾hende¬
re parabamꝰ ñ reprehendamꝰ neq obiur¬
gemꝰ sed tam̃ congemiscamꝰ & n illũ ad
obteꝑandũ nob̾ sed ad parit̾ conandũ in¬
uitemꝰ. Hã & illud qđ dicit apłs. factꝰ sũ
uideis quasi iuddeus ut iudeos lucrifacerẽ
Ns qui sublege st̃ quasi sub lege cũ ñ sim
ipse sublege ut eos qͥ sub lege erint lucri
facere nis qui sine lege st̃ quasi sine lege
cũ sie lege cdũ ñ sim sedsim inlege xp̃i.
ut lucrifacerẽ cos qͥsine lege st̃. factus su
infirmis infirmꝰ ut infirmos lucri facere.
om̃ib om̃ia factꝰ sũ ut om̃s lucri facerẽ.
nutiq simulatione faciebat quẽ ad modũ
quidã incelligi uolunt. ut eoꝵ decestan¬
da simulatio canti exempli auctoritate
muniat᷑: sed hoc faciebat caritate qua eꝰ

Expanded text:
onem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen onem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen de simplicitate oculi nautem cogitantes nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus, neque objurgemus: sed tamen congemiscamus; et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum inuitemus. Nam et illud quod dicit apostolus: factus sum Iudaeis quasi Iudaeus, ut Iudaeos lucri facerem; his qui sub lege sunt, quasi sub lege essem, cum non sim ipse sub lege, ut eos qui sub lege erant lucri facerem; his qui sine lege quasi sine lege, cum sine lege dei non sim, sed sim in lege Christi, ut lucri facerem eos qui sine lege sunt; factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucri facerem; omnon utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intellegi uolunt, ut eorum detestanda simulatio tanti exempli auctoritate muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius
Abbreviated transcription (Latin):
uitia. officiũ ẽ uirorũ bonorũ & beni¬
uolorũ. Qđ cũ mali faciunt: alienas
partes agunt. si c̃ hẏpochritȩ qͥ tegunt
sul ꝑsona qđ sunt. & ostentant in ꝑsona
qđ non st̃ Hypochritarũ gͦ nomine.
simulatores accepis. Et est uere multũ ca¬
uendũ & molestũ simulatorũ genꝰ. Qui
comiiĩ uitiorũ accusationes odio & liuo¬
re suscipiant: etiã consultores uideri se
uolunt Et idco pie cauteq uigilandũ ẽ.
ut cũ aliquẽ rep̃hendere uł obiurgare¬
nos necessitas coegerit: primo cogitemꝰ
utru tale sit uitiũ qci nunqitã habuimꝰ
ut quo i ã cariumꝰ. Et si nuquã habuimꝰ
cogitemꝰ nos homines eͥẽ. & habere po-
tuisse. Si uͦ habuimꝰ & ñ habemꝰ tangat
memoria cõmunis infirmitas. ut illã re¬
prehensionẽ aut obiurgationẽ. ñ odium
sed miscdia p̃cedat. Ut siue ad correcti¬
one eiꝰ ꝓpt quẽ id facimꝰ siue ad ꝑuersi¬

Expanded text:
uitia officium est bonorum uirorum et beniuitia officium est bonorum uirorum et beniuolorum; quod cum mali faciunt, alienas partes agunt sicut hypocritae, qui tegunt sub persona quod sunt et ostentant in persona quod non sunt. hypocritarum ergo nomine simulatores acceperis. et est uere multum canendam et molestum simulatorum genus, qui cum omnium uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium, quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; et si numquam habuimus, cogitemus et nos homines esse et habehabuimus et non habemus, tangat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem uel obiurgationem non odium, sed misericordia praecedat, ut sine ad correctionem eius propter quem id facimus, siue ad peruersi
Abbreviated transcription (Latin):
hendunt. qͥ magis amant uituꝑare & dã-¬
nare quã emendare. atq corrigere. quod
uitiũ uł suꝑbiȩ. ẽ. uł inuidentiȩ: conse-¬
quent̾ subiecit dicens. QUid autẽ ui¬
des festucã inoculo frĩs tui. trabẽ autẽ in
oculo tuo ñ uides Ut si forte uerbi grã
ira ille peccauit. tu odio rep̃hendas Quan¬
tũ autẽ int̾ festucã & trabẽ: quasi tantũ
int̾ irã distat & odiũ. Odiũ. ẽ. enĩ ira in¬
ueterata. quasi quȩ uetustate ipsa tantũ
robur acceꝑit: ut merito appellet᷑ trabes.
ieri autẽ potest. ut si irascaris homini:
uelis eũ corrigi.Si autẽ oderis hominẽ:
ñ potes eũ uellẽ corrigere. Euomodo
enĩ dicis fr̃i tuo. sine eiciã festucã de ocu-
pochrita. eice primũ trabẽ de oculo tuo.
& tunc uidebis eicere festucã de oculo
fr̃is tui. Ia÷ primo abstẽ expelle odiũ
& deinde poteris iã cũ quẽ diligis em̃da¬
re. Et bene ait hy pochrita. Accusare enĩ

Expanded text:
ehendunt, qui magis amant uituperare et damehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae est uel inuidentiae — consequenter subicit et dicit: quid autem uides festucam.in oculo fratris tui, trabem autem in tuo oculo non uides? ut si feruenti uerbi gratia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corrigere. Quomodo enim dicis fratri tuo: sine eiciam festpocrita, eice primum trabem de oculo tuo, et tunc uidebis eicere festucam de oculo fratris tui: id est primo abs te expelle odium, et deinde poteris iam eum quem diligis emendare. et bene ait: hypocrita. accusare enim
Abbreviated transcription (Latin):
catorũ talẽ poenã euasisse quis putet. quan¬
quã nichil absurdius quã ut maiorẽ putet
gladii poenã. eẽ. potuisse quȩ petroñ ac-¬
cidit. quã crucis quȩ accidit. Quid tam̃
de latronib dicturus. ẽ. qui cũ dño crucifi¬
xisunt qͥa & ille qͥ meruit ueniã postea quã
crucifixus ẽ. meruit. & alter omino non
meruit: Anforte om̃s qͦs occiderant cruci-¬
fixerant. & ꝓpterea hoc etiã ipsi pati meru¬¬
erunt: Ridiculũ ẽ. hoc putare. Quid gͦ
aliud dictũ ẽ. omĩs enĩ qui gladio ꝑcusse¬
rit gladio morietur. nisi qͥa ipso peccato
anima morit᷑: qđ cunq cõmiserit: & qm̃
de temerario & iniqͦ iudicio nos hoc loco
dñs monet. uult enĩ ut simplici corde & in
unũ dm̃ intento faciamꝰ quȩcunq facimꝰ.
& multa incertũ ẽ. qͦ corde fiant. de quib
iudicare temerariũ. ẽ. maxime autẽ ii
temere iudicant de incertis & facile rep̃¬

Expanded text:
catorum talem poenam euasisse quis putet — quamcatorum talem poenam euasisse quis putet — quamquam nihil absurdius, quam ut maiorem putet gladii poenam esse potuisse, quae Petro non accidit, quam crucis, quae accidit — quid tamen de latronibus dicturus est, qui cum domino crucifixi sunt, quia et ille qui meruit ueniam, posteaquam crucifixus est meruit et alter omnino non meruit? an forte omnes, quos occiderant, crucifixerant et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. quid ergo aliud dictum est: omnis enim, qui gladio percusserit, gladio morietur, nisi quia ipso peccato anima moritur, quodcumque commiserit? Et quoniam de temerario et iniquo iudicio nos hoc loco dominus monet — uult enim, ut simplici corde et in unum deum intentione faciamus quaecumque facimus; et multa incertum est quo corde fiant, de quibus iudicare temerarium est. maxime autem hi temere iudicant de incertis et facile repr