comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut et uossimilia ñ dubicetis sustinere ꝓxp̃o:
Uam si decem pmilia pedagogorum habeatis
in xp̃o: id: in doctrina ⁊ fide xp̃i: sed ñ multos
patres potestis habere: Pedagogi dicunt᷑: eo qd pedib
agant.i. ducent siue ducant pueros Idem sunt et
pedissequi: Pater prius generat: post modũ uero
pedagogo cõmictit᷑ ad nutriendũ: et cum multos pos¬
sit habere peclagogos: ñ tam̃ nisi unũ patrẽ: Sic
paulus ꝑ fidei predicationẽ genuerat xp̃o chorintios
non solũ bonos sed etiã malos: pseudo uidelicet
apłos: Qua ꝓpt̃ ipse dicit: Licet magistros plures
& doctores habeant: tam̃ ñ possunt habere plu¬
res patres: uidelicet nisi eͥum qui pͥmũ eis fidem
uituꝑat illos Quasi dicat: Uos ñ estis fideles:
Qui uos cõmonefaciat uias meas: id: qui uos cõ¬
moneat ⁊ annunciet quȩ aguntur circa me:
et qd̃ ore p̾dico oꝑe compleo: et quomodo uiuo

Expanded text:
ut et vos similia non dubitetis sustinere pro Christo. ut et vos similia non dubitetis sustinere pro Christo. Nam si decem millia paedagogorum habeatis in Christo, id est in doctrina fidei Christi, sed non multos patres potestis habere. Paedagogi dicuntur eo quod pedibus agant, id est ductent, sive ducant pueros, iidem sunt et pedisequi. Pater prius generat filium, postmodum vero paedagogo committit ad instruendum: et cum multos possit habere paedagogos, non tamen nisi unum patrem. Sic Paulus per praedicationis fidem genuerat Christo Corinthios. non solum bonos, sed etiam malos, pseudo videlicet apostolos. Quapropter ipse dicit: Licet multos magistros et doctores habeant, tamen non possunt habere plures patres, videlicet nisi illum qui primum eis fidem vituperat illos, quasi dicat: Vos non estis fideles. Qui vos commonefaciat vias meas, id est, qui vos commoneat et denuntiet et quid agatur circa me, et quae praedico opere compleo, et qualiter vivo,
Abbreviated transcription (Latin):
Laboramus manib nr̃is Laborabat paulus
scenofactoria arte a prima hora usq quintam:
qm nolebat a choruitiis aliquid accipe. neq ab
aliis suis auditoribꝰ: ut libere potuisset eoꝵ
uicia redarguere ⁊ corriꝑe: Maledicunur
.i. blasphemamur ab infidelib quasi magi ⁊
malefici. atq sacrilegi: et benedicunus. ẜ¬
p̃dicando illis xp̃m: Bͥ lasphemami᷑ quasi sedu¬
ctores: ⁊ obsecramus sub ut libere audiant
doctrinam dñi. quã illi detestant᷑ uelut
blasphemiã: petiinusq ut dent nob̃ locum
reddendȩ rationis: qua manifeste ꝓbamus
nos ñ esse quales blasphemam᷑: Facti sumꝰ
peripsima: idest despectissimi: ⁊ uilissimi õiũ¬
hominũ: Peripsima ÷ ꝓprie limatura ⁊ rasura ȩxis.
aut alicuiꝰ metalli uł purgam̃tũ pomi: siue quis¬
quilie domus: Mon ut confundam uos hec
scribo: id: ñ ut uerecundari uos faciam: sed ut
filios meos kiños moneo. quid agere in exemplũ
patris debeatis: uł indico uob̃ qualia ꝑferam.

Expanded text:
antes manibus nostris. Laborabat Paulus scenofactoria arte a prima hora usque ad quintam,  ab aliis auditoribus, ut libere posset eorum vitia redarguere et corripere. Maledicimur, id est blasphemamur ab infidelibus, quasi magi, malefici, atque sacrilegi, et benedicimus praedicando illis Christum. Blasphemamur quasi seductores, obsecramus, subaudis ut libere audiant doctrinam Domini, quam illi detestantur velut blasphemiam; petimusque ut dent nobis locum reddendae rationis, quo manifeste probemur non esse tales quales blasphemamur. Facti sumus omnium peripsema, id est despectissimi et vilissimi omnium. Peripsema est proprie limatura et rasura aeris, aut alicujus metalli, vel purgamentum pomi, sive quisquiliae domus. Non ut confundam vos, haec scribo, id est, non ut verecundari vos faciam, sed ut filios meos charissimos moneo quid agere in exemplum Patris debeatis, vel indico vobis qualia perferam,
Abbreviated transcription (Latin):
soliti sumꝰ dic̾e in oratione dñica ad dm̃. Pa¬
antea fuerit. sed cum ab illo dat᷑ nr̃ efficit᷑. In
uonẽ ex lege morsi. Quã siqͥs eam transgres¬
sus fuissec irritã eam ⁊ in anẽ faciens duob
uł trib testib conuictus sine ulla miseratione
et uenia. a iudicib diudicatꝰ confestĩ occidebat᷑.
Dicit gͦ. Si ille inqͥens qͥ legẽ quȩ ꝑ seruum

Expanded text:
liti sumus dicere in oratione dominica ad Dominum: Paantea fuerit, sed cum ab illo datur, noster efficitutionem a lege Moysi, quam si quis transgressus fuisset, irritam eam et inanem faciens, duobus vel tribus testibus convictus, sine ulla miseratione et venia, a judicibus dijudicatus confestim occidebatur. Dicit ergo: Si ille qui l
Abbreviated transcription (Latin):
tur colũne esse. Dicit beatꝰ augustinus. colũne ui-¬
debantur illi ẽẽ: sed nonerant. Siuideamus quȩ
sinc solidissime colũne: salomon dicit. Sapientia
quȩ ẽ uerbum dei patris ȩdificauit sibi domũ
dñs dicit. qui uicerit faciã eum colũnam intem
sentit. columne a semet ipsis nonerant. licet ui¬
derentur asimplicib a se ẽẽ. ꝙ erant & columne
erant ad nõ soliditate sine suis meritis. qui funda¬
tores eccłiarum erant et substintatores ꝙ dixit¬
dextras dederunt societatis mͥ & barnabȩ nichil
causa negotiationis uenientes ad extras regiones.
in pͥmis ut ͣ uenerit adeos p̃fectus loci. & homi

Expanded text:
tur columnae esse. Dicit beatus Augustinus: Columnae videbantur esse illi, sed non erant. Sed videamus quae sint solidissimae columnae. Salomon dicit: Sapientia, quae est Verbum Dei Patris, aedificavit sibi domum, Dominus dicit: Qui vicerit, faciam illum columnam in tempsentit, columnae a semetipsis non erant, licet viderentur a simplicibus a se esse quod non erant, et columnae erant a Domino solidatae sine suis meritis, et fundatores Ecctis dederunt mihi et Barnabae, nihil causa negotiationis venientes ad exteras regiones, in primis ut ibi advenerint, ad eos praefectus loci et homi
Abbreviated transcription (Latin):
qd autẽ uiuit: uiuit dõ. Xp̃c dũ mortuꝰ
ess ineruce: & sepultꝰ in monum̃to: uide¬
batꝰ non iuu̾e. S qͥd fecit: Intͣuit domũ
fortis .i. descendit in uifernũ⁊ & abstulit
diabolo illos quos tenebat electos: et
potestatẽ etiã quã habebat in hoc mũ¬
do illi abstulit sicq quadragesimo
die resurrectionis sue. ascendens in ca&¬

Expanded text:
 dum mortuus esset in cruce, et sepultus in monumento, videbatur non vivere, sed quid fecit? Intravit in domum fortis, id est descendit in infernum, abstulit diabolo illos quos tenebat electos, et potestatem etiam quam habebat in hoc mundo illi abstulit, sicque quadragesimo die resurrectionis suae ascendens in coe
Abbreviated transcription (Latin):
erit sensus. Exẽplar est futis posteris
sius: inpeccato. Inia sicut ille peccator
& mortalis extitit: ita om̃s posteri euis
peccatores .⁊ mortales nati sunt & nascũ¬
tur cotidie: transducto autẽ originali
peccato in posteros. ut beatꝰ augustinus
dicit ^ ꝑ cõcupiscẽtiã coitꝰ. S ꝑ gr̾am dñi

Expanded text:
erit sensus: Exemplar est futuris posteris suis in peccato, quia sicut ille peccator et mortalis exstitit, ita omnes posteri ejus peccatores et mortales nati sunt et nascuntur quotidie, transducto originali peccato in posteros, ut beatus Augustinus dicit, per concupiscentiam coitus, sed per gratiam Domi
Abbreviated transcription (Latin):
nunc autẽ lux iidño. Obeditis enĩ excord¬
in ea forma doctrine: in qua tͣditi estis. Obe¬
distis inqͥens dõ in forma doctrine .i. indo ctri¬
na xp̾ianitatis: in doct̾na eccłiastica in qͣ¬
tͣditi. siue uocati. & ad signati estis dõ.
om̃ib peccatis in baptismo: serui autẽ facti¬

Expanded text:
em lux in Domino . Obedistis autem ex cordmam doctrinae in quam traditi estis. Obedistis, inquiens, Deo in ea forma doctrinae, id est in doctrina Christianitatis, in doctrina ecclesiastica, in qua docti sive vocati et assignati estis Deo. omnib
Abbreviated transcription (Latin):
Similitudini mortis eiꝰ corporalis conplãtam᷑.
quãdo sicuti ille mortuus ÷ corpore ꝓpeccato¬
ribus. nos morim᷑ peccato. In hoc enĩ est simili¬
tudo. q̃uia ille mortuus corpore. nos uiciis
diit̾ similitudini mortis eiꝰ sp̾itał conplantam᷑:
quando morimꝰ criminalib peccatis. Ille enĩ
inueritate mortuus est peccato. qͣuuia nũ quã
peccauit. Cii ueritati non possumꝰ cõplan¬
tari. & coniungi: quia quã du sumꝰ in hoc
mortali corpore. ex toto carere leuioribus

Expanded text:
Similitudini mortis ejus corporalis complantamur, quando sicut ille mortuus est corpore pro peccatoribus nos morimur peccato. In hoc enim est similitudo, quia ille mortuus est corpore, nos vitiis. Aliter: Similitudini mortis ejus spiritalis complantamur, quando morimur criminalibus peccatis. Ille enim in veritate mortuus est peccato, qui nunquam peccavit. Cui veritati non possumus complantari et conjungi, quia quandiu sumus in hoc mortali corpore, ex toto carere peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentes: sensus est. Sicut illi qui dño re-¬
surgente surrexer̃ deqͥb dicit euuangłista.
Multa corpora scõꝵ surrexer̃. iuuunt
quidẽ s neq cõcupisce̾. neq peccare appe¬
tunt. Ita ⁊ uos cogitate uos mortuos eẽ. pec¬
cato & iuuite dõ⁊ declinantes apeccatis
cͥminalib Peccatũ enĩ uob̃ non dñabitꝰ:
Dñat᷑ enim homini: ꝗͣdo homo obedit
desidiis enis. Non enĩ sub lege estas. sed sub
i. sub remissione peccatoꝵ. E quia remissi¬
onem peccatoꝵ iam ꝑcepceptã habetis.
non debetis peccare. Quid gͦͦ Peccabi¬
mꝰ quia non sumꝰ sublege mor̾si quȩ pec¬
catores punit : s sub gr̾a quę peccata di¬
mittit: Poterat aliquis dic̾e quia non sumꝰ
sumꝰ peccare: quia qͥcqͥd deliquerimꝰ lar¬

Expanded text:
viventes, sensus est: Sicut illi qui Domino reviventes, sensus est: Sicut illi qui Domino resurgente surrexerunt, de quibus dicit Evangelista: Multa corpora sanctorum surrexerunt , vivunt quidem, sed neque concupiscentes neque peccare appetunt, ita et vos cogitate mortuos quidem esse peccato et vivite Deo, declinantes a peccatis criminalibus. Peccatum enim vobis non dominabitur, Dominatur enim homini quando obedit desideriis ejus. Non enim estis sub lege, sed sub Christi, id est sub remissione peccatorum: et quia remissionem peccatorum jam perceptam habetis, non debetis peccare. Quid ergo? Peccabimus quia non sumus sub lege, Moysi, quae peccatores punit, sed sub gratia? quae peccatum dimittit. Poterat aliquis dicere, jam quia subsumus peccare, quia quidquid deliquerim
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓximo: addelectanda uerba ociosa. & car
ex nobis diffũdimꝰ: sidelectamꝰ in odorib me¬
blasphemiã in dm̃ uł in ꝓximũ ÷ si extẽdimꝰ
manꝰ ad rapinã: si dirigimꝰ gressus pedũ ad
hoc ut sint arma militantia peccato uł dia¬
bolo. qui est auctor peccati. omũumq uitioꝵ.
hoc est pͣparamꝰ illa ut militent peccato: &
diabolo. Sed exibete .i. pͣparate uos tamꝙ
dõ tamq ex mortius uiuentes. Tm̃bra ur̾a
cliximꝰ de m̃bris nr̃is pͣtermittẽtes. in dĩ seruitio
illa occupauerimꝰ : ut inclinemꝰ aures ad au¬
diendũ uerbũ dei: aꝑiamꝰ occłos adscrutãda
eloquia diina ⁊ ⁊ pauꝑem respitiendũ ⁊ Aꝑi¬
amꝰ os ad enarranda magnalia di ⁊ Extẽdamꝰ
manꝰ nr̃as ad elemosinã: dirigamꝰ pedes nr̃os
ad pacem⁊ bonũ odorẽ de his om̃ib redendo.:
Tuc̃ m̃bra nr̃a arma om̃iũ uirtutũ erunt:¬
& militabunt dõ. Id autͣ dic̃ tamq. exmortius

Expanded text:
de proximo, et ad delectanda verba otiosa, et ad carmde proximo, et ad delectanda verba otiosa, et ad carmm famam ex nobis diffundimus: si delectamur in odoribus meblasphemiam in Deum vel proximum: si extendimus manus ad rapinam, si dirigimus gressus pedum ad ibemus ad hoc, ut sint arma militantia peccato et diabolo, qui est auctor mortis omniumque vitiorum, hoc est praeparamus illa ut militent peccato et diabolo. Sed exhibete, id est praeparate, vos Deo tanquam ex mortuis viventes, et membra vestra diximus de membris nostris praetermittimus, et in Dei servitio illa occupaverimus, ut inclinemus aures ad audienda verba Dei, aperiamus oculos ad scrutanda eloquia divina et ad pauperem respiciendum: aperiamus os ad enarranda magnalia Dei, extendamus manus ad eleemosynam, dirigamus pedes ad pacem, bonum odorem de his omnibus reddentes, tunc membra nostra arma omnium virtutum erunt, et militabunt Deo. Quod autem dicit tanquam ex mortuis
Abbreviated transcription (Latin):
que indõ sunt. Nõ regn& peccatũ in hoc¬
ur̃o corpore mortali: ut obediatis cõcu¬
piscẽtiis eius. Iã quia mortui estis pec¬
cato inbaptismo. et uiuitis dõ. Cauete
tas carere nõ possumꝰ. Deqͥb ergo
peccatis dicit. De honuicidio: de adult̾io:
& de cet̾is cͥminalib uitiis. que aregno dĩ nos
seꝑant: non de leuiorib sicut est peccatũ cogi¬
tacionis ⁊ concupiscẽtiae. E quomͦ regnat pec¬
catũ in nr̃o mortali corpore.ꝰ Si statiͣ ut pul
sauerit nos consentimꝰ. & obedimꝰ delectati.¬
oni eiꝰ : quia sub racemꝰ ei. S neq exibeatis
.i. pͣparetis m̃bra urã: arma in iquitatis pec¬
cato. Iniquitas ÷ quicqͥd contͣlegẽ agitꝰ. Idõq
ꝑ iniqͥtatem debemꝰ intellige̾ debemꝰ onũa uitia.
Membra corporis corporis nr̃i ad hoc facta sut̃
& sensus corporis nr̃i ad hoc nobis dati sũt: ut
nobis necessaria ꝓcurent. & dõ militent. Si
aũ declinamꝰ aurẽ ad audiendã decc̃tionem

Expanded text:
o sunt. Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus. Jam quia mortui estis peccato in baptismate, et vivitis Deo, cavete peccatis non possumus. De quibus ergo peccatis dicit? De homicidio, de adulterio et de caeteris criminalibus vitiis, quae a regno Dei nos separant, non de levioribus, sicut est peccatum cogitationis et concupiscentiae. Et quomodo non regnat peccatum in nostro mortali corpore si statim ctationi ejus, quia subjaceamus ei? Sed neque exhibeatis, id est praeparetis, membra vestra arma iniquitatis peccato. Iniquitas est quidquid contra legem agitur, ideoque per iniquitatem debemus intelligere omnia vitia. Membra corporis nostri ad hoc facta sunt, et sensus nostri corporis ad hoc nobis dati sunt, ut nobis necessaria procurent et Deo militent. Si autem inclinamus aures ad audiendam detractionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbi & omia uitia corpꝰ illiꝰ sunt. Et ad hoc
deleta est uita & conuersatio ueteris hominis
adae semel inbaptismo ⁊ ut destruat᷑ uniu̾¬
sitas uitioꝵ. que est corpꝰ diaboli: & ult᷑ nou
seruiamꝰ diabolo. Alit̾ scd̾m origine̾ peccati
potest apellari uniu̾sitas uitioꝵ. que faciũt
unũ corpꝰ quodã mͦ peccati: singła autͣ uitia
neat nos cauere cͥminalia peccata: quia
sic̃ xpͣc semel mortuus ÷ & iã non moritur
ita ⁊ nos sisemel mortui sumꝰ peccato in
baptismate. non possumꝰ iterũ rebaptiza¬
ri. Qui enĩ mortuus ÷. sub semel peccato in
baptis mo. iustificatꝰ ÷ apeccato : i. alienus
effectus ÷ ab om̃ib peccatis. Iua ꝓpt̾ debet

Expanded text:
probi et omnia vitia corpus illius sunt, et ad hoc probi et omnia vitia corpus illius sunt, et ad hoc delata est vita et conversatio veteris hominis Adae semel in baptismo: ut destruatur universitas vitiorum, quae est corpus diaboli: ut ultra non serviamus diabolo; aliter secundum origenem corpus peccati potest appellari universitas vitiorum, quae faciunt unum corpus quodammodo peccati: singula autem vitia neat nos cavere criminalia peccata: quia sicut Christus semel mortuus est, et jam non moritur, ita et nos si semel mortui sumus peccato in baptismate, non possumus iterum baptizari. Qui enim mortuus est, subaudis peccato in baptismo, justificatus est a peccato, id est alienus effectus est ab omnibus peccatis: quapropter debet
Abbreviated transcription (Latin):
aplerisq apellat᷑. Int̾ior uͦ anima. Hoc uͦ
inloco. uet̾e̾m homine̾̃ uocat uitã & couer¬
sationem uet̾is hominis ade. que crucifixa
i. mortua & occisa .ẽ. semel ibaptismate.
Quic̃q eniͣ ad hue originalib & actualibus
pec catis tenetur obnoxiꝰ : uetꝰ homo est &.¬
sequax ad&. quia uitã & conu̾sationẽ eiꝰ
iminitat᷑. Ad quid gͦ mortua ÷ ⁊ deleta illa
cõ u̾satio que uetꝰ homo n̾r dr. ut destru¬
at᷑ corpꝰ peccati. Corpꝰ nr̃m. corpꝰ peccati est
quia nos tͣhit ad peccatũ ꝑ suggestionem
carnis & cõcupisce̾tiam pͣuam. Q uod corpꝰ
nõ ita p̾cipit apłs destrui ut ad nichiletꝰ. s
ut quiescat ab oꝑe peccati. Tunc enĩ qͣsi destru¬
itꝰ. dũ refrenatur & retͣħit᷑ apeccato ͤ. Aliter.¬
Peccatũ hic possumꝰ intellige̾ diabolũ. qui ẽ.
auctor peccati: Corpꝰ uͦ eiꝰ. uniuersitatẽ uiti¬
& om̃ium uirtutũ: Om̃sq electi & om̃s uir¬
tutes sunt corpꝰ eiꝰ: ita diabolus capd est om̃i¬

Expanded text:
ior vero anima. Hoc vero in loco veterem hominem vocat vitam et conversationem veteris hominis Adae, quae crucifixa, id est mortua, occisa est semel in baptismate. Quicunque enim originali adhuc et actualibus peccatis tenetur obnoxius quae sequax Adae, quia vitam et conversationem ejus imitatur. Ad quid ergo mortua est et deleta illa conversatio, quae vetus homo dicitur? Ut destruatur corpus peccati, Corpus nostrum corpus peccati est, quia nos trahit ad peccatum per suggestionem carnis et concupiscentiam pravam. Quod corpus non ita praecipit Apostolus destrui ut annihiletur, sed ut quiescat ab opere peccati. Tunc enim quasi destruitur, dum refrenatur et retrahitur aPeccatum enim hic possumus intelligere diabolum, qui est auctor peccati, corpus vero ejus universitatem vitiet omnium virtutum, omnesq ita diabolus caput est omni
Abbreviated transcription (Latin):
plendũ facile: Ac si dicer&. aliis uerbis.
uia carnales estis adhuc nec potestis
ꝓpt̾ fragilitatẽ carnis maiora p̾cepta
ferre & implere: id circo uobis leiuia
p̃cepta cõmitam. Iuid enĩ tã facile
ut origenes dicit. quid tam leue. quã
ut sit homo ita ꝓmtꝰ adiusticiam et¬
ad dĩ uolũtatẽ con plandam: sicuti ad
mala oꝑa sol& ẽẽ ꝓntꝰ: Multo mat̾s

Expanded text:
ac si diceret aliis verbis: Quia carnales adhuc estis, nec potestis propter fragilitatem carnis majora praecepta ferre et implere, idcirco levia praecepta vobis committam. Quid enim tam facile, ut Origenes dicit, quid tam leve quam ut sit homo tam promptus ad justitiam et voluntatem Dei complendam, sicuti et ad mala opera s
Abbreviated transcription (Latin):
tationib ꝑ dies & noctes torquet᷑. uoluẽs
arumo ⁊ expectans in agͦ quomͦ furtũ
fatiat: iustꝰ securꝰ epulatꝰ indie de labo¬
rib ꝓpͥis. & quiette noctis cũ securitate
delectat᷑: & dormiente iꝰsto sõpno gͣtissimo
plerũq ile qui gelu. frigoris. & inedra
flamis corquetꝰ: occiditꝰ ab his quib
ium inferre moliebatꝰ. Similit᷑ qui
adultiũ ꝑpetͣt tim& suꝑ uenire ma¬
ritũ. ⁊ int̾fici ab illo. Tin& etiam
uicinos ꝓpt̾ famã uolante̾. Ecõtra castus
& amator ꝓpͥi conubi i. cũ securitate ser

Expanded text:
tationibus per dies et noctes torquetur, volvens animo et exspectans in agro quomodo furtum perficiat, justus securus epulatur in die de laboribus suis, et quiete noctis cum securitate delectatur, et dormiente isto somno gratissimo, plerumque ille qui gelu frigoris et inedia famis torquetur, occiditur ab his quibus vim inferre moliebatur. Similiter qui adulterium perpetrat, timet supervenire maritum et interfici ab illo, timet etiam vicinos propter famam volantem. Econtra castus et amator proprii connubii cum securitate fir
Abbreviated transcription (Latin):
Si seruimꝰ uirtutib & dõ: serui sumꝰ
uirtutũ & dĩ. Si seruimꝰ uͦ uitiis & di¬
abolo: serui sumꝰ uitioꝵ & dĩaboli. Gras
aut dõ: qđ fiumꝰ serui peccati. Fiustis qͥdẽ
s iam nonestis. Referens apłs gr̾as dõ de
fide & bonis oꝑib illoꝵ. laudat illos. sic̃¬

Expanded text:
 virtutibus et Deo, servi sumus virtutum et Dei: si vero servimus vitiis et diabolo, servi sumus vitiorum et diaboli. Gratias autem Deo quod fuistis servi peccati. Fuistis quidem, sed jam non estis. Referens Apostolus gratias Deo de fide, bonisque operibus illorum, laudat illos, sic
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos quide̾ esse peccato. tempore
baptismatis: uiuentes autẽ deo. Meliꝰ
habet̾ ingreco. ut origenes dicit. cogi¬
tate uos mortuos peccato. Et est sensus
In manꝰ tuas com̃do spm meum. Ita et
uos si uenit mala concupisce̾tia & de¬
lectacio pͣua inflãmat uos ad libidi¬
nẽ. & ad ceta mala patrãda: Cogita
baptismate mortui estis om̃ib peccatis.
ubi accepistis remissione̾ delictoꝵ. Et
calia cogitantes uiuite dõ i sapientie.
prudentie castitati. cet̾isq uirtutib

Expanded text:
 tempore baptismatis, viventes autem Deo. Melius habetur in Graeco, ut in Origene legitur: Cogitate vos mortuos peccato, viventes autemIn manus tuas commendo spiritum meum : ita et vos, si quando venit mala concupiscentia, et delectatio prava inflammat vos ad libidinem et ad caetera mala patranda, cogitatbaptismate mortui estis omnibus peccatis: ubi recepistis remissionem peccatorum, et talia cogitantes vivite Deo, id est sapientiae, pr
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ in peccatis ꝑmaneamꝰ. Hoc autem
digna cõsidatione ꝑpẽdẽdũ est⁊ quia
idcirco ista cõtͣclicit apłs: ne aliqͥs infide¬
liũ dic̾e̾ posset. qđ assereret ipseͥ peccan¬
dũ eẽ. ut dĩ gr̾a habũdaret. Iui enĩ
mortui sumꝰ peccato tempore baptisma¬
tis: quomͦ adhuc uiuemꝰ iillo: ĩ. si om̃ia
peccata nobis dimissa sunt in baptismoꝵ
quare obedimꝰ uici is & suggestionib
carnis Ille mortiuis ÷ peccato qui noͣ hab̾t
percatũ. cui deleta sunt omĩa peccata
in baptismo. Et cõtͣ ille uiuit inpeccato :
apłs ut postq. accepimꝰ in baptismate

Expanded text:
semper in peccatis permanemus. Hoc autem semper in peccatis permanemus. Hoc autem digna consideratione perpendendum est, quia idcirco ista contra dicit Apostolus: ne aliquis infidelium dicere possit: quod asserat ipse peccandum esse, ut gratia Dei abundaret. Qui enim mortui sumus peccato, tempore baptismatis, quomodo adhuc vivemus in illo? id est si omnia peccata nobis dimissa sunt in baptismo, quare obedimus vitiis et suggestionibus carnis? Ille mortuus est peccato, qui non habet peccatum, cui deleta sunt omnia peccata in baptismo: e contra ille vivit peccato, qApostolus ut postquam in baptismate
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi habu̾dauit peccatũ: suꝑ habu̾da¬
uit gr̾a. Quidam aute gentiliũ au
ubi debuerant acciꝑe uitã : ibi acce¬
ꝑunt mortẽ : nõ intelligentes sensum
p̃dicationis eoꝵ. Wñ dicebant apłos
p̃dicare. qđ quanto amplius homo¬
peccaret: ta̾to magis dõ placer&. E uͥ
maior eẽt culpa: ibi maior esset gr̾a
dĩ: ut dũ om̃s essent nimiũ peccato¬
res: ipse solus apparer&. iustus . &. quo
maiora peccata & plura dimitterq:
eo plus misericors ẽẽ laudaret᷑. Qua¬
ꝓpt̾ dicebant. Faciamꝰ mala ut ueniãt
bona. quia quo ampliꝰ peccauerimꝰ
eo maiorem gram apd̃ dm̃ habebimꝰ.
Nos gͦ alit debemꝰ dice̾: fec imus mala:
nobis bona ⁊ attentlentes quid dicit apłs
ex ꝑsona fideliñ loquẽs. qui se apeccatis
seruant. Nũ qͥd gͦ ꝑmanebimꝰ in peccato e
aut nũquid semꝑ peccabimꝰ ut gr̾a dei in
hoc habũdet ut plus habeat qđ nob̾ dinit¬
tat. & crescat nob̾ dimitẽdo. sic̃ qͥdã car¬
naliũ dicunt: Absit. Nõ fiat illud: ut

Expanded text:
eccatum, superabundavit et gratia. Quidam enim gentilium; ubi ubi debuerant accipere vitam, ibi acceperunt mortem, non intelligentes sensum praedicationis eorum. Unde dicebant apostolos praedicare, quia quanto homo amplius peccaret, tanto magis Deo placeret: et ubi major esset culpa, ibi major esset gratia Dei: ut dum omnes essent nimium peccatores, ipse solus appareret justus: et quo majora peccata et plura dimitteret, eo plus misericors esse laudaretur. Quapropter dicebant: Faciamus mala, ut veniant bona: quia quo amplius peccamus, eo majorem gratiam apud Deum habemus. Nos autem aliter debemus dicere: Fecimus mala: nobis bona, attendentes quod dicit Apostolus ex persona fidelium loquens, qui se a peccatis servant: Nunquid permanebimus in peccato? Hoc est: nunquid semper peccabimus, ut gratia Dei in hoc abundet ut plus habeat quod vobis dimittat, et crescat nobis dimittendo, sicut quidam carnalium dicunt, absit? Non fiat illud: ut
Abbreviated transcription (Latin):
d̾e quomͦ misteriũ mortis sepulture
& resurrectionis xp̃ͣi. ad baptismuͣ
nr̃m ꝑtineat: & dicit. Nũqͥd ignora¬
tis oromani misteriũ mortis xp̃i :
sepulture. ac resurectionis. quo mͦ cõueniat
mistio baptismatis: certe nõ ignoratis pͥuto.¬
& si ignoratis: ego uobis pandã. S qnestio oritꝰ
ei uãgłio. in nomine sc̃ẽ tͥnitatis bapcirare

Expanded text:
quomodo mysterium mortis, sepulturae et resurrectionis Christi ad baptismum nostrum pertineat, et dicit: Nunquid ignoratis, o Romani, mysterium mortis Christi, sepulturae ac resurrectionis, quomodo conveniat mysterio baptismatis? Certe, ut puto, ignoratis: et si ignoratis, ego vobis pandam. Sed quaestio oritur in Evangelio in no
Abbreviated transcription (Latin):
gͣtis tempore baptismatis. Et unisuꝑ quicqͥd¬
boni & qͥcqͥd donoꝵ habemꝰ sp̃italiũ nomine
gr̾e isto in loco conpͣhendit. Inquã uł adꝙͣ
gr̾am introitum & accessũ habemꝰ ꝑ ipsun.
qui aute eramꝰ longe: quia ipse hostium
est. sicut ipse dixit. Ego sum hostium. Q
nemo uenit adpatrem: nisi ꝑme. Inqͣ gr̾a¬

Expanded text:
Deo tempore baptismatis, et insuper quidquid donorum habemus spiritualium, nomine gratiae isto in loco comprehendit. In qua vel ad quam gratiam, introitum vel accessum habemus per ipsum qui ante eramus longe, quia ipse est ostium sicut dixit: Ego sum ostium , et nemo venit ad Patrem nisi per me . In qua gra
Abbreviated transcription (Latin):
regnasse mortẽ: quia unuersũ orbẽ tenuit
tam mors peccati quã mors corporis. Id dicit
usq ad morsem : ita est intelligẽdũ. ut iã diximꝰ¬
intelligitꝰ lex: sic̃ dicit enuãgłiũ addinite̾. Ha¬
bent morsem .i. legem. E alibi. Incipientes autem
amorse: hoc est alege. Regnauit inquiens mors
anme intoto mũdo ex quo pͥmꝰ homo peccauit
usq ad finẽ legis moysi. & exordiũ euangłii:
nõ solũ in alios sed etiam in illos qui non sponte.
neo scient̾ peccauerut ⁊ sicut pariuli erant
qui originalib peccatis tenebantꝰ obnoxii. Illi
insimilitudinẽ p̾uaricationis ade petcant: qui
scient᷑ & uoluntarie peccant. Sicut ille cui ds̃
dixͣ. Ex om̃i ligno paradisi comede: de ligno autͣ
sciencientie boni & mali ne comedas. Icet᷑a. Ille
uͦ insimilitudinẽ ade nõ peccat: qui neq lege
nat᷑alẽ hab&: neq cũ studio peccat. Iui est
forma fut᷑i. Hoc tͥplici mͦ intelligi potest.
Adã qui peccatũ attulit mũdo: exemplar

Expanded text:
regnasse mortem, quia universum tenuit orbem tam mors peccati, quam mors corporis. Quod dicit usque ad Moysen ita est intelligendum ut jam diximgitur lex, sicut dicitur in Evangelio ad divitem: Habent Moysen, id est legem. Et alibi: Incipiens a Moyse , hoc est a lege. Regnavit, inquit, mors animae in toto mundo, ex quo primus non peccavit usque ad finem legis Moysi et exordium Evangelii, non solum in alios, sed etiam in illos qui non sponte neque scienter peccaverunt, sicut parvuli erant, qui originalibus peccatis tenebantur obnoxii. Illi in similitudinem praevaricationis Adae peccant, qui scienter et voluntarie peccant, sicut ille cui dixit Deus: Ex omni ligno paradisi comede, de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas, etc. . Ille vero in similitudinem Adae non peccat, qui neque legem naturalem habet, neque cum studio peccat. Qui est forma futuri. Hoc tripliciter potest intelligi: Adam qui peccatum attulit mundo, exemplar
Abbreviated transcription (Latin):
se custodire ne it̾um polluat se cͥnunalib
peccatis. q̃uia non poterit it̾um iustifi¬
cari ꝑbaptismum. Si autẽ mortui sumꝰ
cũ xp̃o. tempore baptismatis peccato eo mͦ
ͦ suꝑior sermo texuit.: credimꝰ quia simul
etiam uuemꝰ cũ illo incelo. post generalẽ
resurrectionẽ. Scientes qđ xp̃c. surgens¬
oꝵ. uł ab inferno. iam non morit᷑ : mors
illi ultͣ non dñabitꝰ. Hoo lab̾orat apłs in
hoc loeo: ut ostendat credentib quasi se¬
mel remissionẽ peccatoꝵ acceper̃ non pos¬
sunt iter᷑ rebaptizari: sicut xp̃s nonpo¬
tui mori nisi semel. Esicut xp̃c sur geus
amortius iam non morit᷑: ita & nos sẽper
debemꝰ uiu̾e uirtutib quia anima que
peccauerit cͥminale peccatũ: morietur.
Qđ autem dicit mors illi ult᷑ non dñabit᷑.
mortẽ corporalem atq temporalẽ que ad
tempꝰ dñata ÷. & ipso ꝑmittente : sue dia¬
bolũ quiei etiam quodã mͦ uisus : dñari¬

Expanded text:
se custodire, ne iterum polluat se criminalibus peccatis, quia non poterit iterum justificari per baptismum. Si autem mortui sumus cum Christo, tempore baptismatis peccato, eo modo quo superior sermo texuit, credimus quia simul etiam vivemus cum Christo in coelo post generalem resurrectionem. Scientes quod Chrisvel ab inferno, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Hoc laborat Apostolus in hoc loco, ut ostendat credentibus, quia si semel remissionem peccatorum acceperint, non posse eos iterum baptizari, sicut Christus non potuit mori nisi semel. Et sicut Christus surgens a mortuis jam non moritur, ita et nos semper debemus vivere virtutibus, quia anima quae peccaverit, criminali peccato morietur. Quod autem dicit, mors illi ultra non dominabitur, mortem corporalem atque temporalem, quae ad tempus dominata est ei, ipso permittente, sive diabolum qui ei etiam quodam modo di
Abbreviated transcription (Latin):
morte xp̃i. Ap̾o mortuo in cruce ꝓ pecca¬
tis nr̃is. qui est capđ omĩum electoꝵ: om̃s
electi qui sunt m̃bra eiꝰ cõmortui sunt
peccato capiti suo xp̃o. Uerbi gr̾a. Sic̃
ablato & absciso capite cuiꝰ sibet animãtis
cõmoriũtꝰ omia m̃bra: ita mortuo xpͣp
cõmortui sunt in illo om̃s electi. baptira¬
ti in eiꝰ passione. Passio & enĩ illiꝰ: baptism
nrͣ fuit. Ille quidẽ mortuus corpore⁊ &
nos peccato: quia ipse ꝓpeccatorib mortuꝰ
est: ⁊ nr̃m peccatuͣ insua morte occidit.
Alit᷑. In morte ipsiꝰ baptizati sumꝰ ⁊ .i. infide
passionis & mortis eiꝰ: quia ꝑfidẽ passionis
xp̃i. ⁊ baptismi grãm ablinmꝰ a peccatis.
Ista enĩ duo ita cõ iuincta sunt: ut neque
in morte ipsius baptizati sumꝰ .i. ad exẽplũ
& figurã mortis eius. ut illi cõmoreremꝰ
peccato sicut moraius est ipse corpore.
uł ad exemplũ mortis eius eo mͦ qͦ inseqͣntib¬

Expanded text:
risto mortuo in cruce pro peccatis nostris, qui est caput omnium electorum, omnes electi qui sunt membra ejus, commortui sunt peccato capiti suo Christo, verbi gratia: Sicut ablato et absciso capite cujuslibet animantis, commoriuntur omnia membra, ita mortuo Christo commortui sunt in illo omnes electi et baptizati in ejus passione. Passio etenim illius baptismus noster fuit. Ille quidem mortuus est corpore, et nos peccato, quia ipse pro peccatoribus mortuus est, et nostrum peccatum in sua morte occidit. Aliter: In morte ipsius baptizati sumus, id est in fide passionis et mortis ejus quia per fidem passionis Christi et baptismi gratiam abluimur a peccatis. Ista enim duo ita conjuncta sunt, ut neque In morte ipsius baptizati sumus, id est ad exemplum et figuram mortis ejus ut illi commoreremur peccato, sicut mortuus est ipse corpore, vel ad exemplum mortis ejus, eo modo quo in sequentib
Abbreviated transcription (Latin):
at̾nã : Ac si dicer&. Sicut regnauit
ac tenuit pͥncipatũ originale peccatũ
& insuꝑ actuale inelectis ÷ ut in mor¬
tem eos tͣher& ad tempꝰ: ita & gr̾a
qua dimittũt᷑ peccata regnet inele¬
ctis ꝑ iusticiam oꝑm. in uita eternã
illos intͦmittendo ꝑ adiutoriũ ib̾u xpͣi.
Inhoc enĩ maior est gr̾a xp̃i que nob̾
data est quã peccatũ ade⁊ & magis
nobis ꝓfuit ꝗͣ illud nocuisset: quia
peccatũ ade facit nos ad tẽpꝰ mori
gr̾a autẽ xp̃i dimittit nobis nõ solũ
originale. s etiam actuale peccatum.
fatiens nos insuꝑ uiu̾e̾ in uita &eterna.¬

Expanded text:
trum. Ac si diceret: Sicut regnavit ac tenuit principatum originale peccatum, et insuper actuale electis est ut in mortem eos traheret ad tempus, ita et gratia qua dimittuntur peccata, regnet in electis per justitiam eorum in vitam aeternam illos intromittendo per adjutorium Jesu Christi. In hoc enim major esdata est quam peccatum Adae: et magis nobis profuit, quam illud nocuit: quia peccatum Adae facit nos ad tempus mori: gratia autem Christi dimittit nobis non solum originale, sed etiam actuale peccatum, faciens nos insuper vivere in vitam aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ patͣ in eiꝰ suscitacione. sicut ipse filiꝰ loqͣns
ad patrem dix̃. Pat̾ glorifica nom̃ tuũ .i. suscita
filiũ tuũ: ut mea suscitacione glorificeris.
Potest etiam intelliga qđ ipse filiꝰ potentia
deitatis suscitauerit semet ipsũ qui est patͥs:
mea. exsurge psalteriũ .i. chorꝰ omium
uirtutũ. Cui filius exsurgã diluculo.
Ese quoq filiꝰ dic̃ de sua suscitatione. loqñs
ad uideos. Soluite templu̾ hoc : & post
tͥauũ suscitabo illud. Ita enĩ intelligẽdũ est.
ut sicut tota tͥnitas creauit illũ hominẽ:
ita tota tͥnitas suscitauerit illũ: quia oꝑa

Expanded text:
itatione, sicut ipse loquens ad Patrem dixit: Pater, clarifica nomen tuum , id est suscita Filium tuum, ut mea suscitatione glorificeris. Potest etiam intelligi, quod ipse Filius potentia deitatis suscitaverit semetipsum, qui est gloria mea; exsurge, psalterium, id est chorus omnium virtutum. Cui Filius: Exsurgam diluculo.Ipse quoque Filius dicit de sua suscitatione loquens ad Judaeos, Solvite templum hoc, et post triduum suscitabo illud, ita enim intelligendum est, ut sicut tota trinitas creavit illum hominem, ita tota trinitas suscitavit i
Abbreviated transcription (Latin):
.XU.
dicendũ est. Int̾ hec uͦ considandũ est .iiiiͦ
genera eẽ baptismatis. Unũ est cantũ in aqͣ:
sicut fuit baptismꝰ ioħis. qđ remissionẽ peccateꝵ
nõ dedit. Aliud in igne uł spu quo baptizati
sunt apłi die pente costes⁊ & de quo dñs dix̃.
Uos autẽ baptitabimini sp̃u sc̃o qui eo die
in igne appariut suꝑ apłos. Terciũ est in
aqua & spuͬ quo scĩ apłi baptirabant dño
p̃cipiente : qđ genꝰ baptismatis sca eccła mͦ
retinet. Iuartũ est in sanguinis effusione:
quo baptizatꝰ est ipse dñs. om̃sq scĩ marty¬
res. Pequo etiam dñs ait filiis zebedĩ: po

Expanded text:
us dicendum est. Inter haec considerandum est quatuor esse genera baptismatum. Unum tantum in aquis, sicut fuit baptismum Joannis quod remissionem peccatorum non dedit; aliud in igne vel Spiritu, quo baptizati sunt apostoli in die Pentecostes: et de quo Dominus dixit: Vos autem baptizabimini Spiritu sancto , quia eo die ibaptizabant, Domino praecipiente: quod genus baptismatis sancta Ecclesia modo retinet; quartum est in sanguinis effusione, quo baptizatus est ipse Dominus omnesque sancti martyres: de quo etiam Dominus ait filiis Zebedaei: Po
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ apłs. ut sicut xp̃c surgens amortius
iam non moritꝰ: ita & nos in nouitate
uite ambulemꝰ. Hoc ÷ ut sicut noui ef¬
fecti sumꝰ in baptismo ita semꝑ noui
& in macłati uiuamꝰ: ambulantes de
uirtute inuirtutẽ. Nouitas enĩ uitae
est post baptismũ cͥmilia peccata non
cõmitt̾e: & aleiuibus inquantũ possibile
est temꝑare. Qua nouitate in nouant᷑

Expanded text:
mortuis jam non moritur, ita et nos in novitate vitae ambulemus, hoc est sicut novi effecti sumus in baptismo, ita semper novi et immaculati vivamus: ambulantes de virtute in virtutem. Novitas enim vitae est, post baptismum criminalia peccata non committere, et a levibus in quantum possibile est temperare, qua novitate
Abbreviated transcription (Latin):
erimꝰ. sub conplantati .i. coniuncti & cõ¬
formes. Quidã codices habent resurre¬
ctionis genitiuũ uidelicet casũ: sed
meliꝰ est ut doctores dicunt dicere
ꝑ datiuũ resurrexcioni: quia u̾bũ
arbor utã. que est plantata in me¬
dio paradisi: hoc ÷ in medio eccłie.
Iccirco autẽ arbori cõꝑat᷑. ⁊ quia sic̃
arbor pascit ⁊ u̾brã p̾stat: ita xpͣs
pascit angłos spĩtali cibo. sua uido¬
licet contẽplatione: homines uͦ sua
cognicione: ꝓtegens utrosq ab
& reficit totũ mũdũ: cibo corporali.
Mors eciam eiꝰ arbor potest intelligi. quia
sicut arbor ad hoc plantat᷑ ut fructũ
afferat plantatoriꝰ ita mors xpͣi ad hoc
celebrata est in cruce: ut fructum salutis &
redẽptionis afferret in mũdo. Iueritꝰ apłs

Expanded text:
erimus, subaudis complantati, id est conjuncti et conformes. Quidam codices habent resurrectionis genitivum videlicet casum, sed melius est, ut doctores dicunt, dicere per dativum resurrectioni, quia verbum arbor vitae quae est plantata in medio paradisi, hoc est in medio Ecclesiae. Idcirco autem arbori comparatur, quia sicut arbor pascit et umbram praestat, ita Christus pascit angelos spirituali cibo, sua videlicet contemplatione, homines vero cognitione sua, protegens utrosque ab reficit totum mundum cibo corporali. Mors etiam ejus arbor potest intelligi, quia sicut arbor ad hoc plantatur ut fructum afferat plantatori, ita mors Christi ad hoc celebrata est in cruce, ut fructum salutis et redemptionis afferret mundo. Quaeritur quare
Abbreviated transcription (Latin):
mu̾tꝰ tẽporalitꝰ ualet forma mortis ex
temporalit᷑.: multo magis gr̃a dĩ qua
nob̾ dimittũt᷑ peccata. & donũ sp̃u sci¬
ingr̾a uniꝰ hominis iħu xp̾i inplures
habũdauit. Multi & plures: ad elec¬
tos referunt᷑. Hec est cõꝑatio qđ dicit
plures. quia plures sunt reꝓbi qui dãp¬
nabuntꝰ: quãsint iusti qͥ saluabuntur.
sed absolute positum est. Iunguat᷑ igitur
hoc mͦ. Siꝓpt̾ uniꝰ hominis ade delictũ
non solũ reꝓbi & nimiũ peccatores. sed

Expanded text:
muntur, temporaliter valet forma mortis ex temporaliter, multo magis gratia Dei, qua nobis dimittuntur peccata, et donum Spia unius hominis Jesu Christi in plures abundavit. Multi et plures ad electos referuntur, nec est comparatio, quod dicit plures, quia plures sunt reprobi qui damnabuntur, quam sint justi qui salvabuntur, sed absolute positum est. Jungatur et hoc modo: Si propter unius hominis delictum Adae, non solum reprobi et nimium peccatore
Abbreviated transcription (Latin):
actualib nos instificar&. Idõq alit̾ uenit
peccatũ: alit̾ gr̃a. Consid̾andũ autẽ qr¬
cũ dicit iudiciũ exuno homine in condẽp¬
uationẽ. loquit᷑ contͣ pelagianos qui negant
originale peccatũ tͣhi ab infantibus quando
nascuntꝰ. dicentes quia non ꝑ origitẽnẽ illud
tͣhitur s ꝑ imnutationẽ. qđ om̃ino falsissunũ
est. Si enĩ ita eẽt ut illi delirant neqͣquã
dñs ita expͣsse inenuangłio diceret. Si quis
non renatꝰ fuerit exaqua & spũ sco̾: non
intͣbit in regnũ celoꝵ Inueti quoq
testam̃to nequaꝗͣ. diceret. masculus cuius¬

Expanded text:
justificaret: ideoque aliter venit peccatum, aliter gratia. Considerandum, quia cum dicit judicium venire ex uno homine in condemnationem, loquitur contra Pelagianos, qui negant originale peccatum trahi ab infantibus quando nascuntur, dicentes: quia non per originem illudhitur, sed per imitationem, quod omnino falsum est. Si enim ita esset, ut illi delirant, nequaquam Dominus expresse in Evangelio diceret: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum . In Veteri quoque Testamento nequaquam diceret
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ꝑ obedientiã qua obediens fuit
dõ patri ut nõ solũ illud originale
s etiam omĩa actualia auferret.
Q đ silectum fuerit ꝑ unũ peccantẽ: ita
erit intelligendũ. Q nõ sicut ꝑ unũ
pec cantem .i. ꝑ adam uenit mors: i ta
tium ex uno incondẽpnationẽ. gr̾a autẽ
Iex multis delictis in iustificationẽ. Iu¬
ditium siue dapͥnatio ex uno homine
a dam uł uno peccato ouginali uenit
in concdep̃nationẽ omĩum hominũ. gr̾a
autẽ xp̃i qua nobis gͣtis dimittũt᷑ pec¬
cata in iustificationẽ fideliũ uenit ex
multis delictis que origiali peccato
addita sunt. E est sensus. Pãpnatio uenit
ex uno homine uł uno peccato origina¬
li. incondepnationẽ geueris humani
gr̾a autẽ xpͣi uenit in iustificationẽ elee¬
toꝵ ex multis delictis  .i. adhoc uenit ut noͣ¬

Expanded text:
enit per obedientiam: qua obediens fuit Deo Patri ut non solum originale, sed etiam omnia actualia auferret. Quid delictum fuerit per unum peccantem, ita erit intelligendum. Et non sicut per unum peccantem, id est per Adam, venit mors: ita m ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. Judicium, sive damnatio, ex uno homine, Adam, vel uno peccato originali venit in condemnationem omnium hominum: gratia autem Christi qua nobis gratis dimittuntur peccata, in justificationem fidelium venit ex multis delictis quae post originale peccatum addita sunt. Et est sensus: Damnatio venit ex uno homine, vel uno peccato originali, in condemnationem generis humani, gratia autem Christi venit in justificationem electorum ex multis delictis,
Abbreviated transcription (Latin):
accipientes etiam plenitudinẽ iusticie .i. em̃s
uirtutes. ut pꝰ baptismi grãm iuste & sc̃e ui
uamꝰ. Sieium moriunt᷑ electi temporalit̾
Igitꝰ si ꝑuniꝰ delictũ inom̃s homines in con¬
depͥnationẽ: sic & ꝑ uniꝰ iusticiã in omnes

Expanded text:
nitudinem justitiae, id est omnes virtutes, ut post baptismi gratiam juste sancteque vivamus. Si enim moriuntur electi temporaliterIgitur sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem mortis, sic per unius justitiam in
Abbreviated transcription (Latin):
to sicut ille mortuus: in cruce ⁊ & bap¬
tizamꝰ in nomine sc̃e tͥnitatis. t uc̃ cõsepe¬
liem᷑ ei. Si aũ uiuimꝰ peccato: nequaꝙ.
posumꝰ cõsepeliri illi. Considẽmꝰ ergo qͦmͦ
moriam᷑ peccato: & consepeliam᷑ & conre¬
fuscitem᷑ xpͣo: & quo modo concordet nuste¬
riũ mortis sepulte. & resurrectionis eius
baprismati nr̃o xp̃s postq mortuus est¬

Expanded text:
e mortuus est in cruce, et bape mortuus est in cruce, et baptizamur in nomine sanctae Trinitatis, consepelimur ei; si aut vivimus peccato, nequaquam possumus consepeliri ei. Consideremus ergo quomodo moriamur peccato, et consepeliamur et conresuscitemur Christo, et quomodo concordet mysterium mortis, sepulturae et resurrectionis ejus bap
Abbreviated transcription (Latin):
potestis baptizari baptismate quo ego bap¬
tizari habeo .i. potestis effusionẽ sanguinis
mate baptiratꝰ est. decollatꝰ ab herode. S
& hoc quoq notandũ est: quia in baptis¬
mate tria sunt corporalia atq iusibilia:
& tria incorporalia atq iniuisibilia. Tria
sunt uisibilia. sacerdos uidelic&. corpꝰ bap¬
tirandũ. & aqua. E tria in inisibilia: sides.
anima que ablutꝰ apeccatis. ⁊ sp̃s sc̃s quo
oꝑante remissio peccatoꝵ dat᷑. F ortassis
etiam querit aliquis quare in aqͣ solũ¬
mͦ : & nõ aliquãdo in uino baptismus
consecretꝰ: Cui respondit beatꝰ ambrosiꝰ.
idcirco uniformit᷑ fieri in aqua: ut in¬
telligat᷑ qđ sicut aqua sordes corporis
aut uestim̃ti abluit ⁊ ita illud baptis¬
ma maculas anime sordesq uicioꝵ emũ¬
cdando abstergit. Consepulti enĩ sumꝰ
cũ illo ꝑbaptismũ in mortẽ: sub pec ca¬
ti & uitioꝵ. Iuomͦ possumꝰ uiuentes in
carne cõsepeliri xp̃oꝰ Simorimꝰ pecca

Expanded text:
Potestis baptizari baptismate quod ego baptizari habeo ? id est potestis effusionem sanguinis mate baptizatus est, decollatus ab Herode. Sed et hoc quoque notandum est, quia in baptismate tria sunt corporalia atque visibilia, et tria incorporalia atque invisibilia. Tria sunt visibilia: sacerdos videlicet, corpus baptizandum et aqua. Tria invisibilia: fides, et anima quae abluitur a peccatis, et Spiritus, quo cooperante remissio peccatorum datur. Fortassis etiam quaeret aliquis quare in aqua solummodo, et non aliquando in vino baptismus consecretur? Cui respondet beatus Ambrosius, idcirco uniformiter hoc fieri in aqua, ut intelligatur, quia sicut aqua sordes corporis aut vestimenti abluit, ita illud baptisma maculas animae sordesque vitiorum emundando abstergit. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem, subaudis peccati et vitiorum. Quomodo possumus viventes in car
Abbreviated transcription (Latin):
recõciliati sumꝰ dõ⁊ sicut ꝑ unuͣ hominẽ adã
in hunc mũdũ .i. in uniu̾sitatẽ generis huma¬
ni pͣter xpͣm qui desuꝑnis est peccatũ iitͣuit.
& ꝑpeccatũ mors uenit ⁊ & ita in om̃s homines
mors corporis ⁊ anime ꝑtͣnsiit ⁊ sicut ꝑ illũ pͥmũ
in quo onĩs peccaueru̾t: ita ꝑ dnm nrm iħm¬

Expanded text:
 sicut per unum hominem Adam in hunc mundum, id est in universitatem generis humani praeter Christum qui de supernis est peccatum intravit, et per peccatum mors venit, ita et in omnes homines mors corporis et animae pertransiit, sicut in illum primum, in quo omnes peccaverunt ita per Dominum nos
Abbreviated transcription (Latin):
resurgimꝰ de morte peccatoꝵ ad uitam:
ut dõ uuiamꝰ. in sc̃itate. & bonitate. in¬
ceterisq uirtuab. Ascendit ad celos. Et
nos post illũ ascendemꝰ: si in nouitate uieae
ambulauerimꝰ. ł qͣsi dicer& aliquis apto⁊
adquid sumꝰ consepulti consepulti cõxp̃o:
Subiunxit. Ut qͦmͦ surrexit xp̃s amor

Expanded text:
orte peccatorum ad vitam, ut Deo vivamus in sanctitate et bonitate caeterisque virtutibus. Ascendit ad coelos, et nos post illum ascendemus, si in novitate vitae ambulaverimus: et quasi diceret aliquis Apostolo: Ad quid sumus consepulti Christo? subjunxit: Ut quomodo surrexit Chr
Abbreviated transcription (Latin):
sic ꝑ xpͣm uenit ficatio & unta. Inipso quoq om̃s
dicit pͥmũ uitͣsse peccatũ: ac deinde ꝑ peccatũ
sub int̾sse morte̾: quia statĩ ut peccauit mortal¬
N on dic̃ usq ad tẽpꝰ quodata est lex: s usq ad
tͣminũ finiende legis. Sic enĩ soliti sumꝰ dice̾.
ale fuit in mũdo: ꝑ grãm autẽ iħu xp̾̃i nõ solũ
originale. sedetiã actualia deleta sut. ꝑeccatũ
autẽ nõ imputabatꝰ cũ lex noͣ est. Hoc tͥplicit᷑ intel

Expanded text:
it justificatio et vita. In ipso quoque omnes dicit primum intrasse peccatum ac deinde per peccatum subintrasse mortem, quia statim ut peccavit, mortalNon dicit usque ad tempus, quo data est lex, sed usque ad terminum finiendae legis. Sic enim solliciti sumus dicale fuit in mundo. Per gratiam autem Jesu Christi non solum originalia, sed etiam actualia deserta sunt. Peccatum autem no
Abbreviated transcription (Latin):
xissent. Tradilit illũ uidas ꝓpt̾᷑.xxxͦ.
argenteos. Tradiderunt eum uidei
digna consicłatione ꝑpendũ est. qr qd
ds̃ pat̾ & filiꝰ fecerunt causa dilectioi̾s
& misericordie: hoc uidas causa cupi¬
ditatis. Demones uͦ & iudei atq pi¬
latꝰ: causa in uidie. Traditꝰ est ergo¬

Expanded text:
xissent . Tradidit illum Judas propter triginta argenteos. Tradiderunt eum Judaei digna consideratione perpendendum est, quia quod Deus Pater et Filius fecerunt causa dilectionis et misericordiae, hoc Judas causa cupiditatis, daemones vero et Judaei atque Pilatus causa invidiae. Traditus est pro
Abbreviated transcription (Latin):
sine fide passionis xp̃i. qua sine fide in¬
possibile est placere dõ: neq fides passio¬
nis xp̃i possit remissione̾ peccatoꝵ da¬
re sine gr̃a baptismatis. nisi in sangͥne
martyriĩ siu ᷤ fuerit baptitatꝰ ⁊ quia
dñs dix̃. Hisi quis renatꝰ fuerit ex

Expanded text:
sine fide passionis Christi, quia sine fide impossibile est placere Deo: neque fides passionis Christi possit remissionem peccatorum dare sine gratia baptismatis, nisi in sanguine martyrii sui fuerit baptizatus, quia Dominus dixit: Nisi quis renatus fuerit ex
Abbreviated transcription (Latin):
est rȩꝓbis. Licet autẽ legamꝰ plerisq
in locis ompm dnm iram hab̾e ⁊ noͣ
debemꝰ putare qđ in illũ cadat ulla
ꝑturbatio : quia ipse semꝑ ide̾ manq
iuxta qđ psalmista dicit. Tu semper
idem ipse es ⁊ s ira ipsiꝰ apellat᷑ iun¬
dincta. & ultio ipsius. quã ille sine
aliqͣ mutabilitate exercet: scđm qđ
ei sapientissimꝰ orator dicit. Tu autẽ
dñe sabbaoth cũ trãqͥllitate iudicas.
In hoc loco ꝓponit sibi beatꝰ augustinus
questionẽ & dicit. Si inquit insangͥine
passionis filii dĩ accepimꝰ remissione pec¬
catoꝵ qͥd necesse est ut baptitemꝰ : & si
in baptismate accepimꝰ remissionẽ pecca¬
toꝵ ⁊ & mundamꝰ ab om̃ib sordibus uiti

Expanded text:
et autem legamus plerisque in locis omnipotentem Deum iram habere, non debemus putare quod in illum cadat ulla perturbatio, quia ipse semper idem manet juxta quod Psalmista dicit: Tu semper idem ipse es , sed ira illius appellatur vindicta et ultio ipsius, quam ille sine aliqua mutabilitate exercet, secundum quod ei sapientissimus orator dicit: Tu autem. Domine Sabaoth, cum tranquillitate judices . In hoc loco proponit sibi beatus Augustinus quaestionem, dicens: Si inquit, in sanguine passionis Filii Dei accepimus remissionem peccatorum, non necesse est ut baptizemur: et si in baptismate accepimus remissionem, et mundamur ab omnibus sordibus viti
Abbreviated transcription (Latin):
lis est & uariationi subiacet. Mortuus tẽꝑalit̾: nã
ubi eternitas est: tempꝰ e̾ẽ nõ potest. Uix eniͣ
ꝓ iusto qͥs moritur. Ham ꝓ bono forsitã qͥs au¬
deat moriꝰ Subaudis. aut nullus aut rarus.
ꝓ nullo accipit᷑: ut in psalmo. Ds̃ quis
similis erit tibi .i. nullus. Pro raro : ut
hic & alibi ł dr̾. Iuis sapiens & intelligo
hec: raro inuenietꝰ. & est sensus. Uix
potest aliquis in ueniri: qui nõ solum
exercitacione uirtutũ sicut sci̾ mar¬
trres: bonꝰ uͦ innocentia sicut sunt
paruuli qui mũdant᷑ in baptismate.
Potest etiam & ꝓ uno accipi iustus &
bonꝰ. Com̃dat autẽ suam caritatẽ
ds̃ innobis qmͣ cũ adhuc pec catores¬

Expanded text:
lis est et variationi subjacet, mortuus est temporaliter: nam ubi aeternitas est, tempus esse non potest. Vix enim pro justo quis moritur, nam pro bono forsitan quis audeat mori? Subaudis aut nullus, aut rarus. pro nullo accipitur, ut in psalmis, Deus, Quis similis erit tibi? Id est nullus. Pro raro, ut hic, et alibi ubi dicitur: Quis sapiens et intelliget ista? Raro invenitur. Et est sensus: Vix potest aliquis inveniri, qui non solum exercitatione virtutum: sic sancti martyres; bonus vero in innocentia, sicut sunt parvuli qui inundantur in baptismate. Potest etiam et pro uno accipi justus et bonus. Commendat autem Deus suam charitatem in nobis, quoniam cum adhuc pec