comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Inde ẽ paruulus reus. Deecatũ ñ dũ
fecit: s trax̃. Et enĩ illud peccatũ
ñ infonte mansit. s ꝑtransiit. Non
in illũ aut illũ. s in om̃s homines
ꝑtransuit. Genuit peccatores mor¬
ti obnorios. pͥmꝰ peccator: pͥmꝰ p̃ua¬
ricator. Ueniat ad saluandos de
uirgine saluator. qͥ ad te uͣ quaue.¬

Expanded text:
 et parvulus reus; peccatum nondum fecit, sed traxit. Etenim illud peccatum non in fonte mansit, sed pertransiit: non in illum aut illum, sed in omnes homines pertransiit. Genuit peccatores morti obnoxios primus peccator, primus praevaricator. Venit ad sanandos de virgine Salvator. Quia ad te non qua
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Si enĩ ob uniꝰ delictũ multi.
mortu st̃: multomagis gr̃a dĩ. &
aonũ. in grãm umꝰ hominis. iħ̃u
xp̃i in multos habundauit. Non
ꝙͣ. condẽpnant᷑: s multomagis ha¬
pundauit. Adã qͥppe ex uno suo de¬
licto. reos genuit. xp̃c aut̃ etiã quȩ
homines delicta ꝓͥe uoluntatis. ad
originale in quo nati st̃ addert̃. gr̃a
sua soluit & liberat. Quod eui¬
aentiꝰ. in consequentibꝰ dic̃. Ue¬
rũ illuã diligentiꝰ intuere quod
ait. ob uniꝰ delictũ multos mortu¬
os. Cur enĩ ob illiꝰ uniꝰ & ñ potius.
ob delicta sua ꝓͥa. si hoc loco intelli¬
genda ẽ imitatio ñ ꝓpagatio. Sed
attende quod sequitur. Et non sic̃ ꝑ¬

Expanded text:
tio; si enim ob unius delictum multi tio; si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia dei et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in multos abundauit: non quam condemnantur —, sed \'multo magis abundauit\'. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati sunt, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit. Verum illud diliait, ob unius delictum multos mortuos. Cur enim ob illius unius, et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intelligenda est imitatio, non propagatio? Sed attende quod sequitur. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ade: id ẽ qui nũdũ sua &
ꝓͥa uoluntate. siẽ ille peccauert᷑:
runt. Qui ẽ forma futuri: quia
in illo constituta ẽ. forma conẽp¬
nationis. futuris posteris. qui eiꝰ
ꝓpagine crearentur. ut ex uno
om̃s in condẽpnationẽ nascerent᷑
ex qua ñ liberat nͥ gr̃a saluatoris
Scio quidẽ plerosq latinos codices
sic habere: regnauit mors ab ada
usq ad moysen: in eos pͥeccauer̃t
in similitudinẽ ỹuaricationis ade.
Quod etiã ipsũ qui ita legunt. adeim¬
dẽ referunt intellectũ. ut insimili¬
tudinẽ pͣuaricationis ade peccasse
accipiant. qui in illo peccauerunt.
ut ei similes crearent᷑. sic̃ ex homine
homines. ita ex peccatore percato¬
res .ex morituro morituri. dãpna¬
toq dãpnandi. Greclaut᷑ codices.
uñ in latinã linguã int̾pretatio
facta ẽ. aut om̃s aut pene om̃s. id
quod a me p̾mo positũ ẽ habent.
Si ed ñ inquit sic̃ delictũ ita & dona¬

Expanded text:
tionis Adae, id est qui nondum sua et tionis Adae, id est qui nondum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, runt, qui est forma futuri, quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatoris. scio quidem plerosque latinos codices sic habere: regnauit mors ab Adam usque ad Moysen in eos qui pecc.auerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, quod etiam ipsum qui ita legunt ad eundem referunt intellectum, ut in similitudinem praeuaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo peccauerunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri damnatoque damnati. graeci autem codices, unde in latinam linguam interpretatio facta est, aut omnes aut paene omnes id quod a me primo positum est habent. Sed non, inquit, sicut delictum ita et dona
Abbreviated transcription (Latin):
quit mors ab adam usq ad moys
idẽ a pͥmo homine usq ad ipsall
ã legẽ. quȩ diuinitus ꝓmulgati
quia nec ipsa potuit regnũ mor
aiferre. Regnũ enĩ mortis. iuis
intelligi quando ita dñatur iali¬
minibꝰ. reatꝰ peccati. ut eos ad uitam
ȩternã. que uera uita ẽ. uenire nõ
sinat .s. ad secd̃am etiã mortẽ. pena-¬
uter et̾na mortẽ trahat. Hoc reg¬
nũ mortis. sola in quolib homine.
gr̃a destruit saluatoris. quȩ oꝑata
ẽ. etiã in antiquis sc̃is. quicũq an¬
tequã in carne xp̃c uenir&. ad
eiꝰ tam̃ adruuantẽ grã. ñ ad legis lit-¬
terã que iubere tantũ ñ adiuua-¬
re poterat ꝑtinebant. Hoc nãq oc¬
cultabatur. in ueteri testam̃to. ꝓ
tẽporũ dispensatione iustissima.
quod nc̃ reuelatur in nouo. frgo
in om̃ibꝰ regnauit mors. ab adam
usq ad moysen. qui xp̃i gr̃a ñ adiu¬
ti st̃: ut in eis regnum mortis des¬
trueretur. Etiam in eis qui ñ pec¬
cauert̃. in similitdinẽ puarica¬

Expanded text:
uit, mors ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamteram, quae jubere tantum, non adjuvare poterat, pertinebant. Hoc namque occultabatur in vetere Testamento pro temporum dispensatione justissima, quod nunc revelatur in novo. Ergo in omnibus regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, qui Christi gratia non adjuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretur: etiam in eis qui non peccauerunt in similitudine praeuariea
Abbreviated transcription (Latin):
ñ adam: s diabolũ dicer&: De quo
etiã legitur in libro sapientie. inui¬
dia diaboli. mors intrauit. in orbem
terrarũ. Eam qm̃ ista mors. sic
a diabolo uenit in homiues. ñ qͦd ab il¬
lo fuerint ꝓpagati .s qͣdeũ fuerint
ĩmitati: continuo subiunx̃. Imitant᷑.
aũ eũ. qͥ st̃ ex parte ipsus. Proinde
apł̃s. cũ illud peccatũ. ac morte᷑ cõme¬
morar&. quȩ ab uno in om̃s ꝓpagatiõe
transiss&. eũ pͥncipẽ posuit. a quo ꝓpa¬
gatio generis humani sũpsit exordiũ.
Imitant᷑ quiãẽ adam: qt quot ꝑinobe¬
dientiã. trans grediuntur mandatũ di.
Sed aliuã ẽ. quod exẽplũ ẽ uoluntate
peccantibꝰ: aliud qͦd origo ẽ. cũ pecca¬
to nascentibꝰ. Nã & xp̃m imitantur

Expanded text:
 de quo etiam legitur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati, sed quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. proinde apostolus cum illud peccatum ac mortem commemoraret, quae ab uno in omnes propagatione transisset, eum principem posuit, a quo propagatio generis humani sumpsit exordium. Imitantur quidem Adam, quotquot per inoboedientiam transgrSed aliud est quod exemplum est voluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. Nam et Christum imitantur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓpagatione in alios homines ex pͥmo
homine .s. unitatione transsisse pela¬
in paruulis nolunt credere. ꝑ baptis¬
mũ solui originale peccatũ: qͦd in nas¬
centibꝰ. nullũ eẽ omĩno ꝯtendunt.S¬

Expanded text:
propagatione in alios homines ex primo homine, sed imitatione transissein parvulis nolunt credere per Baptismum solvi originale peccatum, quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uinculũ concupiscentie mortalis.
natꝰ ẽ ⁊ p̃c sine mascło. ex uirgine
concipiente de sp̃u sc̃o. Non potest.
diciise in inqͥtate c̃ceptꝰ. Non po-¬
test dici in peccatis mater eiꝰ in u-¬
tero eũ aluit. cui dictũ ẽ. sp̃c sc̃s¬

Expanded text:
inculum concupiscentiae carnalis natus est Christus sine masculo, ex virgine concipiente de Spiritu sancto. Non potest iste dici in iniquitate conceptus; non potest dici, In peccatis mater ejus in utero eum aluit, cui dictum est: S
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥcqͥd ꝓlis ex illo & simul dã pus
ꝑ quã peccauerat comuge. ꝑ car¬
lẽ concuꝑiscentiã. ĩ qua in obedit¬
die penasimilis. retͥbutaẽ nascera
traher& originale peccatũ: quod
ad illud extremũ. cũ de disertis
angłis. uiatoribꝰ. & possessoribꝰ.
consortibꝰ suis. si ne fine supplicis
Sic ꝑ unũ hominẽ peccatũ intras
in mundũ. & ꝑ peccatũ mors.

Expanded text:
ut quidquid prolis ex illo, et simul damnata, per quam peccaverat, conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo ad illud extremum cum desertoribus angelis, vitiatoribus, et possessoribus, et consortibus suis, sine fine supplicium. Sicut per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa potisimũ eligeret᷑ ut fier&..
Ubi nec deu̾initati eiꝰ aliqͥd imminutũ
ẽ. aut mutatũ: & de humanitate sus¬
cepta. tantũ beneficii collatũ ẽ homi¬
nibꝰ. ut a dei filio sẽꝑiterno eodemq
hominis filio. mors tẽporalis indebita
redderet᷑. qua eos a sẽpiterna morte
debita. liberar&. Peccata nr̃a dia¬
bolus tenebat: & ꝑ illa nos abigebat
in mortẽ. Dunsit ea ille qui sua ñ
ad mortẽ. Tanti ualuit sanguis ille.
ut neminẽ xp̃o indutũ. in et̾na mor¬
te debita. detinere debuerit qui
xp̃m morte indebita uł ad tẽpꝰ occi¬
dit. Cõmendat gͥ caritatẽ suã ds
in nobis: qm̃ cũ adhuc peccatores esse

Expanded text:
imum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debuerit, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat ergo charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores esse
Abbreviated transcription (Latin):
qui plantat ẽ aliqͥd neq qui rigat:s:
qui increm̃tũ dat ds. Hec enĩ gr̃a.
baptizatos qͦq paruulos. suo inserit
corpori: qui certe imitari aliquẽ nuͣ¬
dũ posst̃. Sic̃ gͦ ille in qͦ om̃s uiuifican¬
tur. p̃t̾ quod se ad iustitiã exẽplũ imi¬
tantibꝰ prebuit. dat etiã sui sp̃c. oc
cultissimã fidelibꝰ grãm. quã laten¬
ter infundit. & paruulis: sic & ille
in quo om̃s moriuntur. p̃t̾ quod eis
qͥ p̃ceptũ dñi. uoluntate transgre¬
diuntur. unitationis exẽplũ ẽ. occul¬
ta etiã tabe carnalis concupiscentie
suȩ. tabificauit in se om̃s de sua stir¬
pe uenturos. Hinc om̃ino nec aliũ.¬
apłs dic̃. Pex unũ hominẽ peccatum
intrauit in hunc mundũ. &. ꝑ peccatũ

Expanded text:
qui pla n tat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imitari aliquem nondum ualent. sicut ergo ille, in quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum imitantibus prcultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et parvulis: sic et ille in quo omnes moriuntur, praeter quod eis qui praeceptum domini uoluntate transgrediuntur imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec aliuapostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
& iã ipsa ñ dicit᷑:Neq enĩ. qͥa
nͣ hab&. oꝑa ueterũ sacram̃toꝵ. cir¬
cuͣcisionis uidelic& atq ceterorum.
idõ ñ st̃ oꝑa quȩ hab&. in sacram̃tis
suis huic tẽpori congruis. Aut uͦ de
oꝑibꝰ sacram̃toꝵ questio fuit. quan¬
do mentio legis. ob hoc fiebat. qͥa ꝑip
sã cognitio percatiẽ: & ido ex ea nemo
uistificat᷑. Uñ ñ ꝑ illã exclusa ẽ
uit. S nũqͥd & ꝑ istã n fit cognitio
credendo ĩ petrat. Inladic̃ ñ concupiꝰ¬
ces: ista dic̃. cũ scirẽ qͥa nemo potest¬

Expanded text:
iam ipsa non dicitur? neque enim quia non habet opera ueterum sacramentorum, circumcisionis uidelieet atque ceterorum, ideo non sunt opera quae habet in sacramentis suis huic iam tempori congruis. aut uero de operibus sacramentorum quaestio fuit, quando mentio legis ob hoc fiebat, quia per ipsam cognitio peccati est et ideo ex ea nemo iustificatur? unde non per illam exclusa est vit. Sed numquid et per istam non fit cognitio credendo impetrat. Illa dicit, Non concupisces ; ista dicit, Cum scirem quia nemo esse p
Abbreviated transcription (Latin):
I c ꝑ hoc lege oꝑin dicit cleus. fac qͥdi
beo: lege fidi dr̃ dõ. da qͣd iubes.
enĩ iub& lex. ut ad moneat qͣd fai
fides: id ẽ. ut cui iubet᷑. si nͣdum p¬
test. ꝯtiat qͥd petat. Si aũ continu
potest. & obedient᷑ faciat: deb& etl
scire qͦ donante possit. Non enĩsi

Expanded text:
 per hoc lege operum dicit Deus, Fac quod jubeo: lege fidei dicitur Deo, Da quod jubes. Ideo enim jubet lex, ut admoneat quod faciat fides; id est, ut cui jubetur, si nondum potest, sciat quid petat: si autem continuo potest, et obedienter facit, debet etiam scire quo donante possit. Non enim spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑat᷑ : Et qͣmͦ iustificat᷑ homo ꝑfi
dem: sine oꝑibꝰ legis: Credidit ali¬
qͥs. ꝑcepit fidi sacram̃ta: & mortiuis
ẽ. Defuit. oꝑanditẽpus. Quid dici¬
mꝰ: quia ñ ẽ iustificatꝰ: Plane dici¬
mꝰ. iustificatũ: credentẽ in eũ qͥ uis¬
tificat im piũ: Ergo iste iustificatus

Expanded text:
operatur, et quomodo justificatur homo per fidem sine operibus legis? Credidit aliquis, percepit fidei sacramenta, et mortuus est, defuit illi operandi tempus. Quid dicimus? Quia non est justificatus? Plane dicimus justificatum, credentem in eum qui justificat impium. Ergo iste justificatus
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ oꝑm. ꝑ quã ñ excludit᷑ illa głatio et
lex fidei.. ꝑ quã exludit᷑. qͦ int̾ se diffe¬
rant. oꝑe p̃tiũ ẽ cͣsiderare. si tam̃ uale¬
mꝰ adu̾tere adq discernere. Recte
enĩ qͥsq dixerit legẽ oꝑm eẽ in uidaismo.¬
ꝓpt̾a quia cͥrẽcisio cet̾aq oꝑatalia. legis
st̃. quȩ xp̃iana iã disciplina ñ seruat.
S quantũ fallat ista discretio iã diuqͥ¬
dem ẽ ut molimur ostendere. Uerũ¬
tam̃ qͣm res magͣa ẽ. ñ incongruenter
niis ĩmoram᷑. Ipsã enĩ dic̃ legẽ ex qua
nemo uistificatur. quã dic̃ subintrasse
ut habundar& delictũ. Quã tam̃ ne
qͥsquã ob hoc imꝑitꝰ arguer&. & sacͥlegꝰ
accusar&: defendit eã dicens. Quid gͦ¬

Expanded text:
er quam non excluditur illa gloriatio, et lex fidei, per quam excluditur, quo inter se differant operae pretium est considerare, si tamen ualemus aduertere atque discernere. cito enim quisque dixerit legem operum esse in Iudaismopropterea quia circumcisio ceteraque opera talia legis sunt, quae christiana iam disciplina non seruat. sed quantum fallat ista discretio, iam diu quidem est ut molimur ostendere eam res magna est, non incongruenter niis immoramur. Ipsam enim dicit legem ex qua nemo justificatur, quam dicit subintrasse ut abundaret delictum , quam tamen ne quisquam ob hoc imperitus argueret et sacrilegus accusaret, defendit ea
Abbreviated transcription (Latin):
& pͣ destinauit. & uocauit & iusti¬
eo dem̃tissime insaniat: ut ñ agi
iustitiã. uniu̾sos om̃ino dã puarti
Ubi ẽ głatio tua: Exclusaẽ. Perqꝰ
legeꝰ factoꝵ. Noris ꝑ legẽ fidĩ.
Siue głãtionẽ dixerit laudabilẽ.
ñ abscederet pulsã.s ut eminera
p̃ssã. Unͣ & exdusores dicunt᷑ qͥ
artifices argentarii. Hinc ẽ &. illud
in psalmis. Ut excludant᷑ hii qͥ ꝓbati
eloqͥa casta: argentũ igne examinatũ.
Siue głationẽ uitiosã de suꝑbia uenien¬
tẽ. cõmorare uoluerit. eoꝵ scilie&. qͥcũ
sib iusti uident᷑ uiuere. ita głant᷑ qͣsi ñ
gẽ fidi dic̃ exclusã. idẽ eiectã. uł abiec.
tã. qr ꝑlegẽ fidĩ qͥsq cognosc̾. si qͥd be¬
ne uiuit. dĩ gr̃a se habere. & ut ꝑfici¬
at᷑ ĩ dilectione iustitiȩ. ñ se aliunde c̃se¬
cuturum: quȩ cogitatio piũ fac̃. quia¬
com̃ pietas ẽ uera sapientia. pietatẽ dico¬
i quã greci THEOẜlan uocantꝰ Ipsa

Expanded text:
 praedestinavit, et vocavit, et justiadeo dementissime insaniat, ut non agat justitiam, universos omnino damnantiiatio tua? Exclusa est. Per quam legem? factorum? Non, sed per legem fidei . Sive gloriationem dixerit laudabilem, ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam. Unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii. Hinc est et illud in Psalmis, Ut excludantur ii qui probati eloquia casta. argentum igne examinatum — siue gloriationem uitiosam de superbia uenientem commemorare uoluerit, eorum scilicet, qui cum sibi iuste uidentur uiuere, ita gloriantur, quasi non legem fidei dicit exclusam, id est eiectam et abiectam, quia per legem fidei quisque cognoscit, si quid bene uiuit, dei gratia se habere et, ut perficiatur in dilectione iustitiae, non se aliunde consecuturum. Quae cogitatio pium facit, quia pietas est uera sapientia — pietatem dico quam Graeci θεοσέβειαν uocant -; ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s gͥ p̾uaricantes gr̃a saluatoris
in uenit: alios maiꝰ alios minꝰ. Quan¬
to enĩ legis maior inqͦcũq cognitio.
tanto minor peccati excusatio
Quanto minor yeccati excusatio. tanto
manifestior p̃ uaricatio. Restabat.
gͦ ut om̃ibꝰ ñ sua s. dĩ. idẽ. ado donata
iustitia. subuenir&. Uñ apł̃s ait. P¬

Expanded text:
Omnes praevaricantes gratia Salvatoris invenit, alios majus, alios minus: quanto enim legis major in quoquo cognitio, tanto minor peccati excquanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat go, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait
Abbreviated transcription (Latin):
ei ad iustitiã: & amicꝰ dĩ appellatusẽ.
Quod credidit dõ initꝰ incorde ĩ sola fi¬
qͥa intrepidus dexterã armaũ. qd̃
iã ferir& nͥ uoce ten eret᷑: magna
fides ẽ utiq s magnũ opꝰ. Et ipsũ
opꝰ laudauit ds̃. cũ dicer&. qm ex.¬
audisti uocẽ meã. Quare gͦ apłs

Expanded text:
llatus est . Quod credidit Deo, intus in corde, in sola fiquod intrepidus dexteram armavit, quod jam feriret, nisi voce teneretur, magna fides est utique, et magnum opus: et ipsum opus laudavit Deus, cum diceret, Quoniam exaudisti vocem meam. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ legẽ fidi. Lex gͦ ista factoꝵ. ipsa e̾
que dicͣ ñ concupisces: ꝑ illã cognitio
peccatiẽ. Uolo gͥ scire. si quis mͥ di¬
cere audeat: utrũ lex fidĩ ñ dicat.
ñ concupisces. Si em̃ ñ dic̃. qͥd causȩ
ẽ. c uir ñ in ea. positi securi atq im¬
yugne peccemꝰ: Hoc enĩ & illi puta¬
uert apłm dicere. de qͥbꝰ ait. & sicͣ di¬

Expanded text:
ei » . Lex ergo ista factorum ipsa est quae dicit, Non concupisces: quia per illam cognitio peccati est. Volo igitur scire, si quis mihi dicere audeat, utrum lex fidei non dicat, Non concupisces. Si enim non dicit, quid causae est cur non in ea positi securi atque impune peccemus? Hoc enim et illi putaverunt Apostolum dicere, de quibus ait: Et sicut di
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad eo ĩ peccatore ñ ꝑiit. ut ꝑ ipsũ
peccent maxime om̃s qͥ eũ delectione
peccant. & amore peccati. & eis
in qt serui peccati. lib̃i fuisti iustitiȩ.
Ecce ostendunt᷑ etiã peccato minime¬
minime potuisse. nͥ alia libertate ser¬
uire. Liberi gͦ a iustitia ñ st̾: nͥ arbi¬
tolibertatiᷤ. Lib̃i aut̃ a peccato ñ st.¬
iͥ gr̃a saluatoriᷤ. Propt̾ qͦd ãmirabili
doctor: etiã u̾ba ista discreuit. Cũ enĩ
serui ẽetł inqͥt peccati. liberi fiusti
iustitiȩ. Quẽ gͦ tunc fructũ habustiꝰ¬

Expanded text:
usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant et amore peccati et hoc eis inquit, serui peccati, liberi fuistis iustitiae. ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse nisi alia libertate seruire. liberi ergo a iustitia non sunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato ni gratia Salvatoris. Propter quod admirabilis Doctor etiam verba ipsa discrevit: Cum enim servi essetis, inquit, peccati, liberi fuistis justitiae. Quem ergo fructum habuisti
Abbreviated transcription (Latin):
serui aut̃ facti dõ habets fructũ ur̃m
ĩscificationẽ: finẽ uͦ uitã ȩternã. La¬
beros dix̃ iustitie. ñ liberatos: a pecca-¬
to aut̃ ñ liberos. ñ sibi tͥbuerent. S ui¬
gilantissime maluit dicere lib̃atos. re¬
ferens hoc ad illi dñi sententiã. Si uos
filiꝰ libauerit uere liberi eriti. S. hes¬
lectat᷑ maliᷤ. ido lib̃a ĩ boniꝰ ñ ẽ: qͥa li-¬
berata ñ ẽ. N ec potest homo aliquid
uelle. nͥ adiuet᷑ ab eo qͥ malũ ñ potest
uelle. Liberos dicimꝰ ad facienda oꝑa pi¬

Expanded text:
utem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Liberos dixit justitiae, non liberatos: a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent; sed vigilantissime maluit dicere liberatos, referens hoc ad illam Domini sententiam, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Clectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Liberos autem dicimus ad facienda opera pi
Abbreviated transcription (Latin):
hominiᷤ nr̃i. sacram̃to data ẽ uox illa.
ꝑtinens ad mortẽ anime. nr̃e signisi¬
candã: ñ solũ in psalmo: uerũ etiam
in cruce. Ds̃ m̃s. ds̃ m̃s. ut qͥd me de¬
reliqͥsti: Cui uoci congrint apłs.
dicens. S cientes qͥa uetꝰ homo nr̃si¬
mul crucifixꝰ ẽ ut euacuetur cor-¬
pue peccati. ut ultra ñ seruiamꝰ
peccato. Crucifixio qͥppe interioriᷤ
hominiᷤ. penitentie dolores intelligumn¬
tur . &. continentiȩ qͥdã salubris cru¬
ciatꝰ. ꝑ quã mortẽ mors ĩpietatis
ꝑimitur. in qua nos non relinqͥt
ds̃. Et ido ꝑ talẽ crucẽ euacuatur
corpꝰ peccati. ut iã ñ exibeamꝰ mẽ¬
bra nr̃a. arma iniqͥtatiᷤᷤ peccato: qͥa
&. interior homo si utiq renouat᷑.
de die indiẽ. ꝓfecto uetꝰ ẽ. anteqͣm
ronouet᷑. Intꝰ nãq agit᷑. qͦd idem

Expanded text:
hominis nostri sacramento data est uox illa pertinens ad mortem animae nostrae significandam non solum in psalmo uerum etiam in cruce: deus meus, deus meus, ut quid me dereliquisti? cui uoci congruit apostolus dicens: scientes quia uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. crucifixio quippe interioris hominis paenitentiae dolores intelleguntur et continentiae quidam salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos non relinquit deus. et ideo per talem crucem euacuatur corpus peccati, ut iam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, quia et interior homo si utique renouatur de die in diem, profecto uetus est antequam renouetur. intus namque agitur quod idem
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑat. ñ ẽẽ nob̃ ꝑ manendũ in pecca¬
to. ut grͣa habundar&: & dixerat. Si
mortui sumꝰ peccato. quomͦ uiuemꝰ
in illo: Atq ut ostender& nos mor
tuos ẽẽ peccato: subiecerat. An igno¬
tẽ qͥppe xp̃i sic insinuauit: ut etiã ip¬
sũ mortuũ dicer&. ẽẽ peccato. Cui pec¬
cato: nͥ carni: In quaetn ñ yeccatũ
s similitudo peccati: & idõ nomine aꝑ¬
pellata ẽ peccati. Baptizatis itaq in
mortẽ xỹi. ĩ qua ñ solũ maiores. ue¬
rũ etiã & paruuli baptiant᷑ ait. Sic

Expanded text:
erat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet; et dixerat, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet mortuos nos esse peccato, subjecerat, An ignotem quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat, non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appellata est peccati? Baptizatis itaque in morte Christi, in qua non solum majores, verum etiam parvuli baptizantur, ait, Sic
Abbreviated transcription (Latin):
Non ait ñsit:s: ñ regn&. Quãdis
peccatũ necesse ẽ eẽ in m̃bris tuł bl¬
tĩ illi regnũ auferat᷑. ñ fiat qͥd ius
Surgit ira. noli dare ire linguaal
ledicendũ. noli dare manu̾ aut pl¬
dẽ ad feriendũ. Non surg̾os tra sfsi
irrationabilis. nͥ peccatũ eẽt in mĩ¬

Expanded text:
 regnet, quandiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet; surgit ira, noli dare irae linguam ad maledicendum, noli dare manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in mem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in cruce xp̃i. insepultura. in resur¬
rectione. tertio die. ĩ ascensione incȩ¬
lũ. & sedere ad dexterã yatͥs. ita ges¬
tũ ẽ. ut hiᷤ rebꝰ ñ mystice tantũ dio¬
tĩ. s etiã gestis. configuraret᷑ uita

Expanded text:
est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertio die, in ascensione in coelum, in sede ad dexteram Patris; ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis configuraretur vita
Abbreviated transcription (Latin):
hominiꝰ iã ratione utenti. pͣuaricatores
fit om̃s peccatores t̾re. Preuaricata gͦ
lege etiã illa que data ẽ ꝑ moysen.
multo ãpliꝰ habundat delictũ: siue cũ
cũ de uiribꝰ suiꝰᷤ p̃sum̃tes. ad iutoriũ
gͣre ñ ĩplorant: &. addt̾ infirmitati

Expanded text:
tione utentis, praevaricatores fiunt omnes peccatores terrae. Praevaricata ergo lege etiam illa quae data est per Moysen, multo amplius abundat delictum. « Lex ergcum de viribus suis praesumentes adjutorium gratiae non implorant, et addunt infirm
Abbreviated transcription (Latin):
Uide quẽ ad modũ cõmendat unũ &
dẽpnationẽ. hunc ad iustificatio nẽ
cũ tanto post adã uenerit xp̃c in
carne: ut sciamꝰ etiã antiqͦs iustosqͥ¬
liberatos. ꝑ quã liberam᷑ & nos. fidem

Expanded text:
ide, quemadmodum commendat unum et demnationem, hunc ad iustificationem, cum tanto post Adam uenerit Christus in carne, ut sciamus antiquos iustos, quliberatos, per quam liberamur et no
Abbreviated transcription (Latin):
mor regnauit ꝑ unũ. Legẽ qͥupe siue na¬
t᷑alẽ. intelligamꝰ. que in eoꝵ appara. eta¬
tibꝰ. qͥ iã ratiõe n posst̾. siue conscͥptã
que datã ꝑ moysen. qͥa nec potuit au¬
& mortis. q tͣcta ẽ ꝑ adã. s magis ad di¬
ait. pͣuaricatiõis augm̃tũ. U bienĩ ñ ẽ¬
lex: nec p̃uaricatio. P reuaricata ꝗͦ lege.

Expanded text:
unum; legem quippe siue naturalem intellegamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui iam ratione uti possunt, siue conscriptam, quae data est per Moysen, quia nec ipsa potuit uet mortis, quae tracta est ex Adam, sed magis addidit praeuaricationis augmenta; ubi enim le
Abbreviated transcription (Latin):
hiuic ostendim᷑ mortui ẽe peccato. qͥa
in morte ipsiꝰ baptizati sumꝰ. ꝓfecto
& paruuli qͥ baptirant᷑ ĩ xp̃o . peccato
moriunt᷑: qͥa in morte ipsiꝰ baptiran¬
t᷑. Nullo aut̃ excepto dictũ ẽ. Quicũ¬
q gͦ baptirati sumꝰ in xp̃o iħu. in mor-¬
te ipsius baptiratisumꝰ. Et id̾o dictũ
Cui aut̾ yeccato paruuli renascendo
moriunt᷑: nͥ qͦd nascendo traxer̃t. Ic
ꝑhoc etiã ad ipsos ꝑtin&. qͦd seqͥt᷑ dicens.
Consepulti enĩ sumꝰ illi ꝑ bapirt. queaa.¬

Expanded text:
 mortui esse peccato, quia in morte Christi baptizati sumus; profecto et parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur. Nullo enim excepto dictum est, Quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Et ideo dictum cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: Consepulti enim sumus illi per ba
Abbreviated transcription (Latin):
reuoc&. Ab hac aũ ne uetustate carnisin
qua lox ẽ ista peccati. uł percatũ iã remis¬
sũ. usq adeo uita sp̃e discernit᷑ in euiꝰ no¬
uitatẽ baptizati ꝑ dei grãm renascuntur
ut parũ fuerit apło dicere. tales ñ eẽ in pec¬
cato: nͥ etiã dicer&. in ipsa carne illos ñ eẽ
antequam ex hac mortali uita migrarent
Qui enim in carne sunt inquit: deo place¬
re ñ possunt. os aũ in carne ñ estis. s¬
Et in carne sumꝰ: & in carne ñ sumꝰ. Iti
carne enĩ sumꝰ eo unculo quod ñdũ solu¬
tũ est. quo dissolui & eẽ cum xp̃o. multo
mis animȩ partibꝰ adhuc lubricũ sentiamꝰ¬

Expanded text:
carnis, in qua est lex ista peccati uel peccatum iam remissum, usque adeo spiritus uita discernitur, in cuius nouitate baptizati per dei gratiam renascuntur, ut parum fuerit apostolo dicere tales non esse in peccato, nisi etiam diceret in ipsa carne illos non esse, antequam ex hac mortali uita emigrarent; qui enim magis i m in carne sunt, inquit, deo placere non possunt; uos autem non estis et in carne sumus, et in carne non sumus in carne enim sumus eo vinculo quod nondum solutum est, quod «dissolvi et esse cum Christo multo mis animae partibus adhuc lubricum sentiam
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit. ꝑ yterea tradidit illos ds
in concupiscentia cordis eorũ. inimn¬
mundiciã Scce quẽadmodũ deus
grauiꝰ condem pnauit: tradens illos
in desideria cordis eoꝵ in inmundi¬
tiam. Uidete etiã ex hac ƿȩna que
faciunt Ut contumeliis afficiant.
corpora sua insem& ipsis E quia pe¬
na ẽ iniquitatis. cũ sit & iniquitas:
euidentius cõmendat dicens Qui

Expanded text:
it illos Deus in desideria cordis illorum, in immunditiam. Ecce quemadmodum Deus gravius condemnavit, tradens illos in desideria cordis illorum, in immunditiam. Videte etiam ex hac poena quae faciant: Ut contumeliis, inquit, afficiant corpora sua in semetipsis. Et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, eviden
Abbreviated transcription (Latin):
piens cor eorũ. Quo merito: nͥ suꝑbiȩ:
Nam uide sequentia Dicentes enĩ se esse
sapientes: stulti facti sunt. Non enĩ
debebant sibi arrogare quod ille dona.¬
uerat: nec se iac̾tare. ex eo quod ñ a sem&.
ipsis . s. ab illo habebant. Quod illi utiq
riddendũ fuit. ut ad hoc tenendũ iude.¬
re poterant. ab illo sanarentur. q̃ de derat.
ut uiderent. Si enĩ hoc facerent. humi¬
litatẽ seruarent: & possent purgari atq
beatissimȩ contẽplationi adheterent.
Quia uͦ suꝑbia erat ineis. inter posuit se
falsus. & fallax & suꝑbus. qui eis. ꝓmit.¬
ter&. quod ꝑ artes nescio quas suꝑbiȩ. pur¬
garentur. anunȩ illoꝵ: & fecit cultores
demonioꝵ. Inde sacra omĩa quȩ celebran¬
tur a paganis. quȩ ualere dicunt ad
purgationẽ animarũ suarũ. Et audi
apłm consequenter hoc dicentẽ. Quia
ꝓ mercede suꝑbie istarecꝰte repͥe

Expanded text:
piens cor eorum. Quo merito, nisi superbiae? piens cor eorum. Quo merito, nisi superbiae? Nam vide sequentia: Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Non enim debebant sibi arrogare quod ille donaverat, nec se jactare ex eo quod non a se ipsis, sed ab illo habebant. Quod illi utique reddendum fuit, ut ad hoc tenendum quod videre poterant, ab illo sanarentur qui dederat ut viderent. Si enim hoc facerent, humilitatem servarent, et possent purgari, atque illi beatissimae contemplationi cohaererent. Quia vero superbia erat in eis, interposuit se falsus et fallax et superbus, qui eis promitteret quod per partes nescio quas superbiae purgarentur animae illorum, et fecit cultores daemoniorum. Inde sacra omnia quae celebrantur a Paganis, quae valere dicunt ad purgationem animarum suarum. Et audi Apostolum consequenter haec dicentem, quia pro mercede superbiae ista recepe
Abbreviated transcription (Latin):
lia enim eiꝰ. a creatura mundi. ꝑ ea quȩ
facta sunt intellecta conspiciunt᷑. Sem¬
yiterna qͦq uirtus eiꝰ. & diuinitas: utiq
subaudimꝰ. intellecta conspiciuntur.
Cuur enĩ attendat oꝑa: & ñ querat ar¬
tificẽ: Attendis terrã. fructificante.
attendis mare plenũ animalibus su.¬
is. attendis aerẽ. plenũ uolatilibus. at¬
tendis cęlũ fulgere stellis & cetera: &
non queris tanti opis artificẽ : s dicis
mͥ. Ista uideo: illũ ñ uideo. Ad ista uiden.¬
da: corꝑis ocilos dedit: ad se uidendum
m̃tẽ dedit. Neq enĩ & animã hominis
uides. Sic̃ enĩ ex motibꝰ. & administratio.¬
ne corporis  animã quã ñ uides intel.¬
ligis: sic ex administratione totiꝰ mundi.
& ex regimine ipsarũ animarũ intellige
creatorẽ. S par ũ est intelligere. nã intel¬
lexerunt. & uide quod ait apłs. Quia
cognoscentes d̃m. ñ ut dm glorificauer̃t:
aut gr̃as egerunt: s euanuerunt ra
cogitationibꝰ suis: & obscuratũ est iisi¬

Expanded text:
 a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque ejus virtus et divinitas. Utique subaudimus, intellecta conspicitur. Cur enim attendat opera, et non quaerat artificem? Attendis terram fructificantem, attendis mare plenum animalibus suis, attendis aerem plenum volatilibus, attendis coelum fulgere stellis, et caetera, et non quaeris tanti operis artificem? Sed dicis mihi: Ista video, illum non video. Ad ista videnda corporis oculos dedit, ad se videndum mentem dedit. Neque enim et animam hominis vides. Sicut ergo ex motibus et administratione corporis animam, quam non vides, intelligis: sic ex administratione totius mundi, et ex regimine ipsarum animarum intellige Creatorem. Sed parum est intelligere. Nam illi intellexerunt; et vide quid ait Apostolus: Quia cognoscentes Deum, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insi
Abbreviated transcription (Latin):
nationẽq testatur Qui transmu¬
tauerunt inquit ueritatẽ dei in men.¬
datiũ: & coluerunt. & seruierunt cre¬
ature ꝑotiꝰ quã creatori. qui est be
sententiȩ si mula cra dãpnauit: pos.¬
teriore autẽ interpͣtatio nes simu¬
lacroꝵ. Effigies enĩ a faro facꝰtas.
aypellando nominibus ẽrũ rer ũ
quas fabricauit ds̃. transmutant
ueritatẽ dei in mendatiũ. Res aut̃
ipsas. ꝓ diis habendo & uenerando:
autẽ adorat. aut orat intliens simu.¬
lacrum: qui ñ sic afficiatur. ut ab
eo ex audiri put&. ab eo sibi p̃stari
quod desiderat sper& Itaq homi-¬
nes talibus suꝑtitio nibꝰ obligati ple-¬
rũq ad iꝓsũ solẽ dorsum ponentes.¬
ỹces fundunt statuȩ quã solẽ uocant.
& cum soniti maris a tergo feriantur.
neptuni statuã quã ꝓipso maric olunt.
quasi sentientẽ gemitibus feriunt.
Hoc enĩ facit & quodãmͦ extorquet
illa figura membrorũ. ut animus
uiuens insensibilibus corꝑ snagis arbi¬

Expanded text:
nationemque testatur: «Qui transmunationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae, potius quam Cresententiae simulacra damnavit; posteriore autem interpretationes simulacrorum. Effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum, quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando autem adorat aut orat intuens simulacrum, qui eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbi
Abbreviated transcription (Latin):
alio psalmo eacdẽ scriptura sic clama
sibi purgatioris ẽẽ religionis. qͥ dicuin
nec simulacrũ. nec demoniũ colo: s
ꝑeffigiem corꝑalẽ. eiꝰ rei signum inti¬
or. quã colere debeo. Itaq significa¬
tur. simulacra: ut alio dicant siguii¬
telluris. alio mare. sicut neptuni simu¬
lacto. alio aerẽ sicut iunonis. alio lis
eris eadem nomina sic̃ telbuxiꝰ ĩ ponunt
alio t⁊ illuo. alio illud sidus. uł illã.
aut illã creaturam: neq enĩ cuncta.
enumerare sufficimꝰ De quibus rur¬
sum. cũ exagitari cȩperint. quod co¬
pora colunt. maximeq tͣrã & mare.
aerẽ & ignẽ. quoꝵ nobis usus in
ꝓmꝑtu est: nã de cęlestibꝰ quia nr̃o
ea corpore contrect᷑are ac contingl.¬
re. tͥ oculorũ radiis. ñ ualetnꝰ. ñ ita
erubescunt. Audent responde
re: sĩ se ipsa corꝑa colere .s: quȩ illis
regendis pͣsident. numina. Itaq
apłi una sententia: pęnã istoꝵ. dãp¬

Expanded text:
alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant signifiTelluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio igneacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et aerem, et ignem, quorum nobis usus in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum dam
Abbreviated transcription (Latin):
pecies membrorũ. quã naturalit᷑
in animantibꝰ uiuentẽ uidere atq
in nobism& ipsis sentire consueuimꝰ:
quãquã ut illi asserunt insigno
aliquo fabre facto atq eminenti
collocata suggestui: cũ adorari
ata honorari a multitudine ceꝑit
parit in uno qͦq sordidissimum
er roris affectũ. ut qͣm in illo ficm̃¬
to. nĩ inuenit uitalẽ motũ. creclat
num̃ occultum: effigiẽ tam̃ uiuen¬
ti corporisimilẽ : seductus forma
es cõmotus auctoritate. quasi sapi¬
entium insticur um. obse quentiũq
turbarum. sine uiuo aliquo habita¬
tore ẽẽ ñ putat. Hinc & mala de¬
monia. ad possidenda gentium
simulacra. talis hominũ affectꝰ
inuitat. Quoꝵ p̃sidentium uaria
fallatia: mortiferi seminantur.
& multi plicantur errores. Aliis
itaq locis. contra ista diuinȩ lit.¬
ter e uigilant: ne qͥsquam dicat
cũ irrisa fuerint simulacra. ton
hoc uisibile colo:s numen auod ilic iu¬
sibiliter habitat. Ipsa gͦ numina. in

Expanded text:
pecies membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in
Abbreviated transcription (Latin):
doloris: tanto insensibilior. quanto pco
Rursus ĩ mortalitas ñ dol&: absũpta ẽ eni
om̃is corruptio. & corruptibile hoc in¬
duit incorruptionẽ. & mortale hoc in
mortalitatẽ. Nullis gͦ dolor ĩ corpore in¬
mortali. nullus dolor in corpore stupido.
Nonse put&s stupidus iã ĩmortalẽ. Ui¬
cinior ĩmortalitati sanitas dolentis:
quã stupor ñ sentientis. Inuenis gͦ ho¬
minẽ suꝑbũ. tẏpo arrogantissimo:
qͥs sͥ suaserit nichil timere. Fortiorẽ
putas illo qͥ ait. foris pugnȩ. intꝰ timo¬
res. Fortiorẽ in ipso capitt nr̃o. dño
do. qͥ dix̃ tͥstis ẽ anima mea usq ad
mortẽ : Non ẽ isto fortior. Nonte
ñ sine affectu animã. rep̃hensi enĩ sũt

Expanded text:
doloris, tanto insensibilior, quanto pejor. Rursus immortalitas non dolet; absumpta est enim omnis corruptio, et corruptibile hoc induit incorruptionem, et mortale hoc induit immortalitatem . Nullus ergo dolor in corpore immortali, nullus dolor in corpore stupido. Non se putet stupidus jam immortalem: vicinior est immortalitati sanitas dolentis, quam stupor non sentientis. Invenis ergo hominem superbum typho arrogantissimo, qui sibi persuaserit nihil timere: fortiorem putas illo, qui ait, Foris pugnae, intus timores fortiorem ipso capite nostroo, qui dixit, Tristis est anima mea usque ad mortem Non est iste fortior: non ten sine affectu, reprehensi enim sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ gr̃a dĩ de qua ait apłs. qͥ eruit nos.
de potestate tenebrarũ harũ: & tran¬
tulit in regnũ filii caritatis. suȩ. Cul
rei popłs iste figurã gerebat. cũ eẽt.
ereptꝰ de postate e gyptiorũ & tran¬
latꝰ in regnũ t̾rȩ ꝓmissi onis fluendꝰ
lac & mel: quod suauitatem significat

Expanded text:
eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : cujus rei populus iste figuram gerebat, cum esset erutus de potestate Aegyptiorum, et translatus in regnum terrae promissionis fluentis lac et mel, quod suavitatem significat
Abbreviated transcription (Latin):
S unde contigit.SSicentes enĩse ẽẽ
sapientes stulti facꝰtisunt: quia se
habere a se dicebant: quod a dõ acce¬
perant. Aut si cognouerunt a quo
acceperant: ñ eũ glorificauerunt
a quo se accepisse cognouerant. Lar¬
loquamͣ. obscuratio cordis. excecatio
m̃tis. parua pena est : Si quis furtũ
faciens. statĩ oculos ꝑdidiss& : om̃s di¬
cerent. dm̃ pͣsentẽ uindicasse. Oculĩ
cordis amisit: & ñ ipsũ ꝑdidisse pu.¬
Lec mala moꝵ que his corpor ibus
plagis significata ẽẽ diximꝰ. ꝓptͣ qͦd.
p̃dictũ ẽ. aꝑiam in parabolis os meun
ꝑ malos angłos exerceri in eos. qui illis
diuina eqͥtate subdunt᷑: conuenient¬
sime creditur. Neq enĩ cũ fit quod
ait apłs T radidit illos ds in concupss¬
centiaᷤ cordis eoꝵ. ut faciant que ñ con¬
ueniunt. ñ illi mali angłi. tãquã in ma¬
teria sui oꝑis. u̾sant᷑ & gaudent: quibꝰ
iustissime subdita ẽ. uiciositas humana
p̃ter eos quos liberat grͣa. Abhac potes¬

Expanded text:
 unde contigit? Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Quia a se habere dicebant quod a Deo acceperant; aut si cognoverunt a quo acceperunt, non eum glorificaverunt a quo se accepisse cognoverunt; loquamur, obscuratio cordis, excaecatio mentis parva est poena? Si quis furtum faciens, statim oculum perdidisset, omnes dicerent Deum praesentem vindicasse. Oculum cordis amisit, et ei pepercisse pu mala morum, quae his corporalibus plagis significata esse diximus, propter quod praedictum est, Aperiam in parabolis os meum, per malos angelos exerceri in eos qui illis divina aequitate subduntur, convenientissime creditur. Neque enim cum fit quod ait Apostolus, Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum, ut faciant quae non conveniunt , non illic mali angeli tanquam in materia sui operis versantur et gaudent; quibus justissime subdita est vitiositas humana, praeter eos quos liberat gratia. Et
Abbreviated transcription (Latin):
quod possunt. tãquam demones
possunt: uł quasybeneficia. pͣstan.¬
do magis nocenxes. quia magis deci.¬
pientes.: uł aꝑte male faciendo: neo
tam̃ quodib& hoꝵ: ñ quando ꝑini.¬

Expanded text:
quod possunt, tanquam daemones possint, vel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes; vel aperte malefaciendo. Nec tamen quodlibet horum, nisi quando
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilis hominis. & uoluctũ. & qua¬
drupedũ & serpentiũ Et ne qͥs quã
eorum dicer&. ñ simulacra colo .s
quol significant simulaca. subiecit
statim Et coluerunt. & seruierunt
creaturȩ potꝰ quã creatori Intelli.¬
gite prudenter. Aut simulactum
enim colunt: aut creaturam. Qui
simulacrum colit: cõmutat uerita¬
tẽ dei inm̃datium. Nam mare ue¬
ritas ẽ: neptiinꝰ aut̃. mñdatium factui

Expanded text:
volucrum, et quadrupedum, et serpentium. » Et ne quisquam eorum diceret, Non simulacrum colo, sed quod significant simulacra; subjecit statim, Et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori . Intelligite prudenter. Aut simulacrum enim colunt, aut creaturam. Qui simulacrum colit, convertit veritatem Dei in mendacium. Nam mare veritas est; Neptunus autem, mendacium
Abbreviated transcription (Latin):
habenꝰ has affectiones. huiꝰ uite sunt. ñ
illiꝰ quã futuram sꝑamꝰ. & sepe illiꝰ etiã
inuiti cedimꝰ. Itaq aliquando quãuis
ñ culpabili cupiditate. s laudabili ca-¬
ritate moueam᷑. & iã dũ nolumꝰ flemus.
abemꝰ gͦ eas ex humane conditionis in¬
firmitate. S dũ uite huiꝰ infirmitatẽ
gerimꝰ.si eas omĩno nullas habuerimꝰ:
tunc potiꝰ ñ recte uiuimꝰ. Uituꝑabat
enĩ & de testabat᷑ apl̃s. quosdam: quos
& iam eẽ dix̃ sine affectione. Culpa¬
uit etiã illos sacer psalmꝰ de quibꝰ ait:
sustinui qui simul contristaretur.
& ñ fuit. Nam omino. ñ dolere dũ
sumꝰ in hoc loco miserie ꝓfecto est
sicut quidam etiã apud scłi huiꝰ lit.¬
teratos. sensit & dixit: ñ sine magna
mercede contigit ĩmanitatis in ami¬
mo. stupor ĩ corꝑe. Cũ itaq ani
prehendit apłs eos qui duri sunt:
& sine affectu. Rep̃hendens enĩ qͦs¬

Expanded text:
habemus has affectiones, huius uitae sunt, non illius quam futuram exspectamus. et saepe illis etiam inuiti cedimus; itaque aliquando, quamuis non culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolumus flemus. habemus ergo eas ex humanae condicionis inpotestate. Sed dum uitae huius infirmitatem gerimus, si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. Vituperabat enim et detestabatur apostolus quosdam, quos etiam esse dixit sine adfectione. Culpauit etiam illos sacer psalmus, de quibus ait: Sustinui qui simul contristaretur, et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam aput saeculi huius litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit inmanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocircafectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis iudicet esse peiorem? Pote
Abbreviated transcription (Latin):
sibus loquens. cũ rẽ magnã de dõ dixis¬
s&. & quȩ a paucis possit intelligi. qͦd
in illo uiuimꝰ. mouemͣ & sumꝰ adiecit¬
& ait. sicut & uri qͥdã dixerunt: nouit
sane. etiã ipsos in qͥbꝰ errant cauere. Ybi¬
enim dicꝰtum ẽ. quod ꝑ ea que facta sunt
õs illis manifestauit. intellectu. cons¬
picienda. inuisibilia sua. ibi etiã dictũ
est. non illo ipsum dm̃ recte coluisse.
quia & aliis rebus quibꝰ ñ oportebat di¬
uinos honores illi unicantũ debitos de-¬
tulerunt. qm̃ cgroscentes dm. non
runt aut gr̃is egerunt. s euanerunt

Expanded text:
sibus loquens, cum rem magnam de Deo dixisset et quae a paucis possit intelligi, quod in illo vivimus, movemur et sumus , adjecit: Sicut et vestri quidam dixerunt; novit sane etiam ipsos, in qenim dictum est, quod per ea, quae facta sunt, Deus illis manifestauit intellectu conspicienda inuisibilia sua: ibi etiam dictum est non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis rebus, quibus non oportebat, diuinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum non runt aut gratias egerunt, sed euanueru
Abbreviated transcription (Latin):
S ne diceretur quare suꝑ ĩpietatẽ gerid.¬
um: nũquã enĩ gentes legẽ acceꝑunt:
nec p̃uaricatores factisunt: rect̾e reue.¬
latur ira dei guꝑ iudeos. quibus data
ẽ lex. & eã obseruare noluerunt: genitibꝰ
aut ñ est data: intuemini fr̃s & intelli¬
te. qͦmͦ om̃s reos ostendit. & om̃s salutᷤ
indigere: ac miscdiȩ dĩ. Reuelat᷑ enĩ
inquit ira dei de celo suꝑ om̃ẽm impieta¬
tẽ & iniusticiam hominũ eorũ qui ueri.¬
tatẽ in iniquitate detinent Uidete
quẽ admodum non dixit ñ habent. ue¬
ritatẽ: s ueritatẽ in qͥt in iniquitate
detinent. Et quasi quereres dicens.
qͣmͦ possunt habere ueritatẽ. qͥ legem

Expanded text:
iceretur, Quare super impietatem Gentium? Nunquam enim Gentes Legem acceperunt et praevaricatores facti sunt? Recte revelatur ira Dei super Judaeos, quibus data est Lex, et eam observare noluerunt: Gentibus autem non est data. Intuemini, fratres, et intelligite quomodo omnes reos ostendit, et omnes salutis indigere ac misericordiae Dei. Revelatur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem et injustitiam hominum eorum qui veritatem in iniquitate detinent. Videte quemadmodum non dixerit, Non habent veritatem: sed, Veritatem, inquit, in iniquitate detinent. Et quasi quaereres dicens, Quomodo possunt habere veritatem, qui Legem
Abbreviated transcription (Latin):
Fortasse respondeat. dm ad ista non
cogere: s dignos deseri. tatitũ de¬
serere. Si hoc dicit: uerissime dicit.
Deserti quippe ut dixi luce iusticię. &
ꝑ hoc contenebrati. quid appareant
aliud. quã hȩc om̃ia quȩ cõmemoraui
oꝑa tenebrarum: donec dicatur eis.
si dicto obͣtliant. surge qui dormis.
& exurge a mortuis: & illuminabit

Expanded text:
Fortasse respondeat, Deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. Si hoc dicit, verissime dicit: deserti quippe, ut dixi, luce justitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud, quam haec omnia, quae commemoravi opera tenebrarum, donec dicatur eis, si dicto obaudiant, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit
Abbreviated transcription (Latin):
predicationẽ. ꝑfidẽ martyrũ
ꝓ ueritate morientiũ. & cum
ueritate uiuentiũ. non solum
in cordibus religiosis. uerum
& iã in edibꝰ suꝑstitiosis
libera suoꝵ seruitute.

Expanded text:
praedicationem, per fidem martyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute