comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mitto illud ȩque monstruosũ.
qͦd pauloante dixi eundẽ homi¬
nem dicere. necesse ẽ ut ita uelim: qui
necessitate supposita auferre nititur
uoluntatẽ. Si enm necesse ẽ ut uelit:
unde uolet. cum uoluntas non erit:
uod siñ hoc mͦ dixerit:
s dixerit se quia necesse ẽ ut ue¬
lit. ipsam uoluntatẽ in potestate ñ
habere: occurretur ex eo qͦd ipse dixi¬
sti. cum quererẽ utrum inuitꝰ beatuᷤ
futurus sis. Respondisti enim. qͦd iã
eẽs beatus si potestas eẽt: uelle enĩ te
s ñdum posse dixisti. Ubi ego subie¬
ci de te clamasse ueritatẽ: ñ enĩ nega¬
ie possumꝰ. habere nos potestatẽ. nͥ du
nobis ñ adest qͦd uolumus: dũ autẽ uo¬
lumus. si uoluntas ipsa deest nobis.
ñ utiq uolumꝰ. Quod si fieri ñ potest
ut dum uolumꝰ ñ uelimꝰ: adest utiq
uoluntas uolentib. nec aliud qͥeqͣm
ẽ in potestate. nͥ qͦd uolentib adest.
Uoluntas gͥ nr̃a nec uoluntas eẽt. nͥ
esset in nr̃a potestate. Porro qͥa ẽ in

Expanded text:
mitto illud aeque monstruosum, quod paulo ante dixi eumdem hominem dicere, Necesse est ut ita velim, qui necessitate supposita auferre nititur voluntatem. Si enim necesse est ut velit, unde volet cum voluntas non erit? Quod si non hoc modo dixerit, sed dixerit se, quia necesse est ut velit, ipsam voluntatem in potestate non habere; occurretur ex eo quod ipse dixisti, cum quaererem utrum invitus beatus futurus sis: respondisti enim quod jam esses beatus, si potestas esset in te; velle enim te, sed nondum posse dixisti. Ubi ego subjeci de te clamasse veritatem: non enim negare possumus habere nos potestatem, nisi dum nobis non adest quod volumus; dum autem volumus, si voluntas ipsa deest nobis, non utique volumus. Quod si fieri non potest ut dum volumus non velimus, adest utique voluntas volentibus; nec aliud quidquam est in potestate, nisi quod volentibus adest. Voluntas igitur nostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate. Porro, quia est in
Abbreviated transcription (Latin):
ta &e conu̾sos letificet lumine: & au̾¬
sos puniat cecitate. Quid. qͦd etiam
de ipsis mentib nr̃is. scd̾m illam ui¬
dicamus:cum de illa nullomͦ iudica¬
re possimus: Dicimus enim minus
intelligit quam debet:aut tantũ
quantũ debet intelligit: tantũ aũ
mens debet intelligere: quantũ ꝓpiꝰ
admoueri atq inherere potuerit ĩ¬
cõmutabili ueritati. Qua re si nec ĩ¬
ferior nec equalis ẽ:restat ut sit su¬
ꝑior atq excellentior. Promiserã aũ¬

Expanded text:
ta, et conversos laetificet lumine, et averta, et conversos laetificet lumine, et aversos puniat caecitate. Quid, quod etiam de ipsis mentibus nostris secundum illam judicamus, cum de illa nullo modo judicare possimus? Dicimus enim, Minus intelligit quam debet, aut tantum quantum debet intelligit. Tantum autem mens debet intelligere, quantum propius admoveri atque inhaerere potuerit incommutabili veritati. Quare si nec inferior, nec aequalis est, restat ut sit superior atque excellentior. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
ita eẽ uł ñ ita:̾ s ita uł ñ ita eẽ debere.
Sic ce de animis nr̃is. ñ solũ ita ẽẽ
animũ nouimꝰ: s plerumq etiã ita
ẽẽ debere. Et de corporib qͥdem sic
iudicamꝰ :cũ dicimus minus can¬
didum ẽ. quã debuit. aut minꝰ qua¬
drum: & multa similit̾.De animis
uͦ. minꝰ aptus ẽ quã debet. aut minꝰ
leiuis. aut minus uehemens. sicut nr̃oꝵ
moꝵ se ratio tulerit: & iudicamus hȩc
scdm illas int̾iores regulas ueritatis.
quas cõmunit̾ cernimus: de ipsis uͦ
nullomͦ quis uiduat. Cum enĩ quis
dixerit ȩterna temporalib ẽẽ potiora.
aut septẽ & tria decem eẽ. iremo dicit
ita eẽ debuisse: s tantũ ita eẽ cognos¬
cens. ñ examinator corrigit᷑: s tantũ
letatur inuentor. Si autẽ eẽt equaliᷤ
quando eam minꝰ. aliqͣndo eam plus¬
uident: &e ex hoc fatent᷑ se ẽẽ mutabi¬
les:cum illa in se manens. nec ꝓficiat
cum plus a nobis uidetur: nec defici-¬
at cum minus: s integra & incorrup¬

Expanded text:
n ita esse debere: sic et de animis nostris non solum ita esse animum novimus, sed plerumque etiam ita esse debere. Et de corporibus quidem sic judicamus, cum dicimus, Minus candidum est quam debuit; aut, minus quadrum, et multa similiter: de animis vero, Minus aptus est quam debet; aut, minus lenis; aut minus vehemens, sicut nostrorum morum se ratio tulerit. Et judicamus haec secundum illas interiores regulas veritatis, quas communiter cernimus: de ipsis vero nullo modo quis judicat. Cum enim quis dixerit aeterna temporalibus esse potiora, aut septem et tria decem esse, nemo dicit ita esse debuisse, sed tantum ita esse cognoscens, non examinator corrigit, sed tantum laetatur inventor. Si autem esset aequaliquando eam plus vident, aliquando minus, et ex hoc fatentur se esse mutabiles: cum illa in se manens nec proficiat cum plus a nobis videtur, nec deficiat cum minus, sed integra et incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
antum illud attende. quod & que¬
stioni quã suscepimus satis ẽ. &
humiliorib etiam mentib quales noᷤᷤ
sumus sese manifestat: quia & si cla¬
rum nobis ẽẽ ñ potest. utrũ in sapien¬
tia uł ex sapientia numerus. an ipsa
sapientia ex numero aut in numero
sit. an utrunq nom̃ unius rei possit
ostendi: illud certe manifestũ ẽ. u¬
trumq uerum eẽ: & incõmutabilit̾
uerum. Quappter nullomͦ negaueris
ẽẽ incõmutabiłe ueritatẽ. hec omĩa qͦ
in commutabilit̾ uera sunt continen¬
tẽ: quã ñ possis dicere tuam uł meã
uł cuiꝰquã homini. s omĩb incõmu¬
tabilia uera cernentib. tanquã miriᷤ
modis secretũ & publicũ lum̃ p̾sto
eẽ: ac se p̾bere cõmunit̾. Omne autẽ
qͦd cõmunit̾. omĩb ratiocinantib
atq intelligentib p̾sto ẽ. ad ullius eoꝵ
ꝓpͥe naturã ꝑtinere quis dixerit: Me¬
ministi enim ut opinor. qͣd de sensib
corporis pauloante tractatum sit ea

Expanded text:
antum illud attende, quod et quaestioni quam suscepimus satis est, et humilioribus etiam mentibus, quales nos sumus, sese manifestat, quia etsi clarum nobis esse non potest utrum in sapientia, vel ex sapientia numerus, an ipsa sapientia ex numero, an in numero sit, an utrumque nomen unius rei possit ostendi; illud certe manifestum est utrumque verum esse, et incommutabiliter verum. CAPesse incommutabilem veritatem, haec omnia quae incommutabiliter vera sunt continentem; quam non possis dicere tuam vel meam, vel cujusquam hominis, sed omnibus incommutabilia vera cernentibus, tanquam miris modis secretum et publicum lumen, praesto esse ac se praebere communiter: omne autem quod communiter omnibus ratiocinantibus atque intelligentibus praesto est, ad ullius eorum proprie naturam pertinere quis dixerit? Meministi enim, ut opinor, quid de sensibus corporis paulo ante tractatum sit; ea
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽẽ nobis cõmunia. Sic gͦ etiam
illa quȩ ego &e tu cõmunit̾ ꝓpͥa qͥsq
mente conspicimꝰ. nequaquã dixeris
ad mentis alicuiꝰ nrm̃ ꝑtinere natu¬
ram. Duoꝵ enim ocłi qͦd simul ui¬
dent. nec huiꝰ nec illiꝰ oculos ẽẽ pote¬
ris dicere: s aliquid t̾cium in qͦd utriꝰ¬
q conferatur aspectus. Ad̾. Aꝑtissi
conspicimꝰ. excellentiorẽ putas ẽẽ quã
mens nrã ẽ. an equalẽ mentib nr̃is:
an etiam inferiorem: S si eẽt inferi¬
or. ũ scđm illam s de illa iudicaremꝰ:
sicut uidicamꝰ de corporib qͥa infra¬

Expanded text:
 esse communia. Sic ergo etiam illa quae ego et tu communiter propria quisque mente conspicimus, nequaquam dixeris ad mentis alicujus nostrum pertinere naturam. Duorum enim oculi quod simul vident, nec hujus nec illius oculos esse poteris dicere, sed aliquid tertium in quod utriusque conferatur aspectus. E. Apertissimconspicimus, excellentiorem putas esse quam mens nostra est, an aequalem mentibus nostris, an etiam inferiorem? Sed si esset inferior, non secundum illam, sed de illa judicaremus, sicut judicamus de corporib
Abbreviated transcription (Latin):
plius. qͣnto minꝰ eam uidet. Aue
ecte sane. S uideo te tanquã xxiii.¬
ñ rudem harũ rerũ cito inuenis¬
se qͦd diceres. Tam̃ sitͥ aliqͥs diceret.
numeros istos ñ ex aliqua sua natura.
s ex his reb qͣs corporis sensu attingimꝰ.
gines quorũq uisibiliũ: quid respõ¬
deres: An tu quoq id putas: Ad̾ Nul
lomͦ id putauerĩ. Non enim si sensu
corporis ꝑcepi numeros:. id circo etiã
rationẽ particioniᷤᷤ numeroꝵ uł co¬
pulationis. sensu corporis ꝑcipere po¬
tui. hac enim luce mentis refello eũ:
quisquis uł in addendo uł in retra¬
hendo dum computat. falsam sum¬
mam renuntiauerit. Et quicqͥd coe
poris sensu tango. ueluti ẽ hoc celũ
& hec terra: quecũq in eis alia corpo¬
ra sentio: quamdui futura sint nes¬
cio. Septẽ autẽ &e tria decem sunt: &
ñ solum nunc s etiam semꝑtneq ullo
m aliquando septem & tria ñ fuert̃
decem: aut aliquando septẽ &e tria ñ

Expanded text:
plius, quanto minus eam videt. 21. A. plius, quanto minus eam videt. 21. A. Recte sane; sed video te tanquam non rudem harum rerum cito invenisse quod diceres: tamen, si tibi aliquis diceret numeros istos non ex aliqua sua natura, sed ex iis rebus quas sensu corporis attingimus, gines quocumque visibilium; quid responderes? an tu quoque id putas? E. Nullo modo id putaverim: non enim si sensu corporis percepi numeros, idcirco etiam rationem partitionis numerorum vel copulationis sensu corporis percipere potui. Hac enim luce mentis refello eum, quisquis vel in addendo vel in retrahendo dum computat falsam summam renuntiaverit. Et quidquid sensu corporis tango, veluti est hoc coelum et haec terra, et quaecumque in eis alia corpora sentio, quamdiu futura sint nescio: septem autem et tria decem sunt; et non solum nunc, sed etiam semper; neque ullo modo aliquando septem et tria non fuerunt decem, aut aliquando septem et tria non
Abbreviated transcription (Latin):
ge nunc attende.& dic mͥ utrum
mueniat᷑ aliquid. qͦd om̃s ratio¬
cinantes. sua quisq ratione atq m̃te
cõmunit̾ uideant: cum illud qͦd ui¬
detur p̾sto sit om̃ib:nec in usum eoꝵ
quib p̾sto ẽ cõmutet᷑. quasi cib aut
potio. s incorruptũ integrũq ꝑma¬
neat. siue illi uideant. siue ñ uide¬
ant: an forte nichil huiusmodi eẽ
arbitraris: ad̾ Immo multa ẽẽ ui¬
deo. e quib unũ cõmemorari satis
ẽ qͦd ratio &e ueritas numeri. om̃ibꝰ
ratiocinantib p̾sto ẽ. ut om̃ĩs eã cõ¬
putator. sua quisq ratione &e intelli¬
gentia conetur app̾hendere: & aliꝰ
id facilius. aliꝰ difficilius possit. abꝰ
omĩno ñ possit: cũ tam̃ ipsa ȩqua¬
lit̾ se omĩb prebeat ualentib eã caꝑe:
nec cum eã quisq ꝑcipit. in sui ꝑcep¬
toris quasi alim̾tũ uertat᷑ atq mu¬
tetur: nec cum in ea quisq fallitur.
ipsa deficiat: s ea uera &e integra ꝑ¬
manente. ille in errore sit tanto am¬

Expanded text:
ge, nunc attende, et dic mihi utrum inveniatur aliquid quod omnes ratiocinantes sua quisque ratione atque mente communiter videant, cum illud quod videtur praesto sit omnibus, nec in usum eorum quibus praesto est commutetur, quasi cibus aut potio, sed incorruptum integrumque permaneat, sive illi videant, sive non videant: an forte nihil hujusmodi esse arbitraris? E. Imo multa esse video; e quibus unum commemorari satis est, quod ratio et veritas numeri omnibus ratiocinantibus praesto est, ut omnis eam computator sua quisque ratione et intelligentia conetur apprehendere; et alius id facilius, alius difficilius possit, alius omnino non possit: cum tamen ipsa aequaliter omnibus se praebeat valentibus eam capere; nec cum eam quisque percipit, in sui perceptoris quasi alimentum vertatur atque mutetur; nec cum in ea quisque fallitur, ipsa deficiat, sed ea vera et integra permanente, ille in errore sit tanto am
Abbreviated transcription (Latin):
lare possim. quã eũ qui reb his. qͣs
neq ut adipiscam᷑. neq ut optinea¬
mus in nobis situm ẽ. equo &e tran¬
quillo animo caret: qͦd hunc neces¬
sario facere comꝑtũ ẽ. au. Uide iam
nunc. utrum ab eo temꝑantiã ali¬
enare possimꝰ cum ea sit uirtꝰ. quȩ
libidines cohibet. Quid autẽ tam in¬
quũ bonȩ uoluntati ẽ. quã libido:
Er quo ꝓfecto intelligis. istũ bone¬
sue uoluntatis amatorẽ. resistere oĩ
modo atq adu̾sari libidinib. & ido
iure temꝑantẽ uocari. ad. Perge. as¬
sentior. au Iusticia restat: quȩ qͦmͦ
desit huic homini.ñ sane uideo. Q
enim habet & diligit uoluntatem
bonam. & obsistit eis ut dictum ẽ
que huic inimica sunt:male uelle¬
cuiquã ñ potest. Sequetur gͦ ut ne¬
mini faciat iniuriam. Qd̃ nullo pa¬
cto potest: nͥ qui sua cuiq tͥbuerit.
Hoc aut̃ẽ ad iusticiam ꝑtinere cũ di¬
cerem: te approbasse ut puto memini¬

Expanded text:
lare possim, quam eum qui rebus iis quas lare possim, quam eum qui rebus iis quas neque ut adipiscamur, neque ut obtineamus in nobis situm est, aequo et tranquillo animo caret; quod hunc necessario facere compertum est. A. Vide jam nunc utrum ab eo temperantiam alienare possimus, cum ea sit virtus quae libidines cohibet. Quid autem tam inimicum bonae voluntati est quam libido? Ex quo profecto intelligis istum bonae voluntatis suae amatorem resistere omni modo, atque adversari libidinibus, et ideo jure temperantem vocari. E. Perge; assentior. A. Justitia restat, quae quomodo desit huic homini, non sane video. Qui enim habet et diligit voluntatem bonam, et obsistit eis, ut dictum est, quae huic inimica sunt, male cuiquam velle non potest. Sequitur ergo ut nemini faciat injuriam; quod nullo pacto potest, nisi qui sua cuique tribuerit: hoc autem ad justitiam pertinere cum dicerem, approbasse te, ut puto, memini
Abbreviated transcription (Latin):
hac deniq ꝑfruat᷑. & gaudeat : consi¬
derans eam & iudicans quanta sit:
quãq in uito illi eripi uł subripi ne¬
queat: num dubitare pot̾imus. istũ
adu̾sari reb oĩb q̃ huic uni bono ini¬
micȩ sunt: ad Necesse ẽ om̃mo:ut
adu̾setur. au Nulla ne hunc puta¬
mus pͥditum eẽ prudentia: qui hoc
bonũ appetendũ. & uitanda ea quȩ
huic inimica sunt. uidet.s ad Nullo
modo mͥ uidet᷑ hoc posse quisquã:
sine prudentia. AuR ectẽs cur non
huic etiam fortitudinẽ tribumius:
Illa quippe om̃ia que in nr̃a potesta
te ñ sunt: amare iste. ac plurimi esti¬
mare ñ potest. Mala enĩ uoluntate
amantur: cui tanquã inimicȩ caris¬
simo suo bono resistat. necesse ẽ. Cũ
autẽ ñ amat hec. ñ dolet amissa: &
omino contempnit. Quod opꝰ
eẽ fortitudinis: dictum atq conces¬
sum ẽ. ad̾. Tribuamus sane. Non e¬
nim intelligo. quẽ fortẽ ueriꝰ appel¬

Expanded text:
hac denique perfruatur et gaudeat, consihac denique perfruatur et gaudeat, considerans eam et judicans quanta sit, quamque invito illi eripi vel surripi nequeat; num dubitare poterimus istum adversari rebus omnibus, quae huic uni bono inimicae sunt? E. Necesse est omnino ut adversetur. A. Nullane hunc putamus praeditum esse prudentia, qui hoc bonum appetendum, et vitanda ea quae huic inimica sunt videt? E. Nullo modo mihi videtur hoc posse quisquam sine prudentia. A. Recte: sed cur non huic etiam fortitudinem tribuamus? Illa quippe omnia quae in potestate nostra non sunt, amare iste ac plurimi aestimare non potest. Mala enim voluntate amantur, cui tanquam inimicae charissimo suo bono resistat necesse est. Cum autem non amat haec, non dolet amissa, et omnino contemnit; quod opus esse fortitudinis, dictum atque concessum est. E. Tribuamus sane: non enim intelligo quem fortem verius appel
Abbreviated transcription (Latin):
Iure gͥacm̾ito stulti homines. t̾aetsi
nunquã sapientes fuerunt. hoc enĩ
dubium & occultissimũ ẽ. huiꝰ cemo¬
di afficiunt᷑ miseria. ad Assentior.
onsidera nuncͥ utrũ tͥ augꝰ. xuiii.
uideat᷑ ẽẽ prudentia. appetenda¬
rũ & uitandarũ rerũ scientia. ad̾ ui¬
detur. aũ Quid fortitudo: ñne illa
ẽ anime affectio. qua omĩa in cõmo¬
da && dampna rerũ ñ in nr̃a potesta¬
te constitutarũ contempnimꝰ: ad̾.
Ita existimo. au Porro temꝑantia
ẽ affectio: cohercens &e cohibens appe¬
titum ab his reb que turpit̾ appe¬
tunt᷑. An tu aliter putas: ad Immo
ita ut dicis sentio. au Iam iusticiã
quid dicamus eẽ. nͥ untutẽ. qua sua
cuiq tribuunt᷑: ad Nulla mͥ alia
iusticie notio est. au Quisquis gͥ ha
bens bonam uoluntatẽ. de cuiꝰ excel¬
lentia iam diu loquim᷑. hanc unã
dilectionẽ amplexetur: qua interim
melius nichil habet: ac sese oblectet.

Expanded text:
Jure igitur ac merito stulti homines, tametsi Jure igitur ac merito stulti homines, tametsi nunquam fuerunt sapientes hoc enim dubium et occultissimum est, hujuscemodi afficiuntur miseria. E. Assentior.Considera nunc utrum tibi videatur esse prudentia appetendarum et vitandarum rerum scientia. E. Videtur. A. Quid? fortitudo nonne illa est animae affectio, qua omnia incommoda et damna rerum non in nostra potestate constitutarum contemnimus? E. Ita existimo. A. Porro temperantia est affectio coercens et cohibens appetitum ab iis rebus quae turpiter appetuntur: an tu aliter putas? E. Imo ita ut dicis sentio. A. Jam justitiam quid dicamus esse, nisi virtutem qua sua cuique tribuuntur? E. Nulla mihi alia justitiae notio est. A. Quisquis ergo bonam habens voluntatem, de cujus excellentia jam diu loquimur, hanc unam dilectione amplexetur, qua interim melius nihil habet, hac sese oblectet,
Abbreviated transcription (Latin):
maximo. au uides gͥ iam ut existi¬
mo. in uoluntate nr̃a ẽẽ constitutũ. ut
hoc uł fruamur uł careamꝰ tanto ce
tam uero bono. Quid enim tam in uo¬
luntate: quã ipsa uoluntas sita est:
Quam quisq cum habet bonã. id cer¬
te habet. quod t̾renis om̃ib regnis. uo¬
luptatibq om̃ib corporis. longe ante¬
ponendum sit. Quis quis autẽ ñ ha¬
bet: caret ꝓfecto illa re. quã prestantio¬
rem omib bonis in potestate nr̃a ñ
constitutis. sola illi uoluntas ꝑ se ip¬
sam daret. Itaq cum se ipse miserri¬
mum iudicet. si amiserit głosam
famam. ingentes opes. & quelibet cor¬
poris bona: tu eum ñ miserrimũ iudi¬
cabis. etiamsi talib abundet om̃ib.
cum his inhȩret quȩ amittere facilli¬
me potest. neq dum uult habet: ca¬
ret autẽ bona uoluntate. quȩ nec cõ¬
paranda ẽ cum istis. & cum sit tam
magnum bonũ. uelle solum opus ẽ
ut habeatur: ad̃ Uerissimũ ẽ. au.

Expanded text:
maximo. 26. A. Vides igitur jam, ut existimaximo. 26. A. Vides igitur jam, ut existimo, in voluntate nostra esse constitutum, ut hoc vel fruamur vel careamus tanto et tam vero bono. Quid enim tam in voluntate, quam ipsa voluntas sita est? Quam quisque cum habet bonam, id cete habet quod terrenis omnibus regnis, voluptatibusque omnibus corporis longe anteponendum sit. Quisquis autem non habet, caret profecto illa re, quam praestantiorem omnibus bonis in potestate nostra non constitutis, sola illi voluntas per seipsam daret. Itaque cum se ipse miserrimum judicet, si amiserit gloriosam famam, ingentes opes, et quaelibet corporis bona; tu eum non miserrimum judicabis, etiamsi talibus abundet omnibus, cum iis inhaeret quae amittere facillime potest, neque dum vult habet, caret autem bona voluntate, quae nec comparanda est cum istis, et cum sit tam magnum bonum, velle solum opus est, ut habeatur? E. Verissimum est. A.
Abbreviated transcription (Latin):
oluntas qua appetimꝰ recte hone¬
steq uiuere: & ad summã sapien¬
tiam ꝑuenire. Modo tuuide utrũ re¬
ctam honestamq uitam ñ appetas:
aut eẽ sapiens ñ uehem̃ter uelis. aut
certe negare audeas cum hȩc uolumuᷤ.
nos habere uoluntatẽ bonam. ad Nli¬
chil hoꝵ nego: & ꝓpterea me ñ solum
uoluntatẽ. s etiam bonã uoluntatẽ
iam habere confiteor. Au Quantipen¬
dis oro te hanc uoluntatẽ: Nunqdña
ei ulla ex parte diuitias. aut honores.
aut uoluptates corporis: aut hȩc simul
omĩa conferenda arbitraris: ad̃ Auer¬
terit ds istam sceleratam dementiam.
au Parumne gͦ gaudendum ẽ ha¬
bere nos qͥddam in animo. hanc ipsã
dico bonam uoluntatẽ. in cuiꝰ compa¬
ratione abiectissima sint ea quȩ cõ¬
memorauimꝰ pro quib adipiscendis
multitudinẽ uidemus hominũ. nul¬
los labores. nulla ꝑicula recusare: ad
Gaudendũ uͦ ac plurimũ. au Qd. hoc
gaudio qͥ ñ fruunt᷑: paruo dampno eoᷤᷤ
affectos putas tanti boni: ad Immo

Expanded text:
oluntas qua appetimus recte honesteque vivere, et ad summam sapientiam pervenire. Modo tu vide utrum rectam honestamque non appetas vitam, aut esse sapiens non vehementer velis, aut certe negare audeas, cum haec volumus, nos habere voluntatem bonam. E. Nihil horum nego, et propterea me non solum voluntatem, sed etiam bonam voluntatem jam habere confiteor. A. Quanti pendis, oro te, hanc voluntatem? Numquidnam ei ulla ex parte divitias, aut honores, aut voluptates corporis, aut haec simul omnia conferenda arbitraris? E. Averterit Deus istam sceleratam dementiam. A. Parumne ergo gaudendum est habere nos quiddam in animo, hanc ipsam dico bonam voluntatem, in cujus comparatione abjectissima sint ea quae commemoravimus, pro quibus adipiscendis multitudinem videmus hominum nullos labores, nulla pericula recusare? E. Gaudendum vero, ac plurimum. A. Quid? hoc gaudio qui non fruuntur, parvo damno eos affectos putas tanti boni? E. Imo
Abbreviated transcription (Latin):
in quo genere trium hoꝵ eẽ censes:
ad̾ In eo qͦd uiuit. Au Quid gͥ hoꝵ
duoꝵ meliꝰ eẽ uidicas: sensum ipsũ.
an qͦd sensus attingit: ad. Sensum sei¬
licet. au Quare: ad Quia melius est
id qͦd etiam uiuit: quã id quod tan

Expanded text:
in quo genere trium horum esse censes? in quo genere trium horum esse censes? E. In eo quod vivit. A. Quid igitur horum duorum melius esse judicas? sensum ipsum, an quod sensus attingit? E. Sensum scilicet. A. Quare? E. Quia melius est id quod etiam vivit, quam id quod tan
Abbreviated transcription (Latin):
sane. aulge nunc responde. unde sit
questio: ad cuiꝰ solutionẽ ꝑuenire cu¬
pientes. iam diu ista molim uia: Ad̾.
Quantũ memini. tͥum illarũ questio¬
num. quas pauloante ad contexendũ
ordinẽ huiꝰ disputationis posuimꝰ.
nc̃ pͥma u̾satur: id est qͦmͦ manifestũ
fieri possit. quãuis tenacissime firmiᷤ¬
simeq credendũ sit.đm eẽ. Augͦ. xi.
ecte hoc tenes: s etiam illud diligẽ¬
ter tenere te uolo.cum de te ipso
quererẽ. utrũ eẽ te noueris. ñ solu hoc.
s alia etiam duo nobis apparuisse qͦd
noueris. ad̾ Id quoq teneo. Au sic̃
gͦ uide ad quam rem istarũ trium
intelligas ꝑtinere. omne qͦd corporis
sensus attingit: id est in quo rerum
genere tͥ ponendum uideat᷑. quicqͥd
uł oculoꝵ. uł alio quolibet corporis
instrum̃to nr̃ sensus atuingit:. utrũ
in eo qͦd tantũ ẽ. an in eo qͦd cẽ uiuit:
an in eo qͦd etiã intelligit. ad In eo
qͦd tantum ẽ. aũ Quid. ipsũ sensum

Expanded text:
sane. A. Age, nunc responde unde sit sane. A. Age, nunc responde unde sit quaestio, ad cujus solutionem pervenire cupientes, jam diu istam molimur viam.Quantum memini, trium illarum quaestionum quas paulo ante ad contexendum ordinem hujus disputationis posuimus, nunc prima versatur, id est, quomodo manifestum fieri possit, quamvis tenacissime firmissimeque credendum sit, Deum esse. A. Recte hoc tenes: sed etiam illud diligenter tenere te volo, cum de teipso quaererem utrum te esse noveris, non solum hoc, sed etiam alia duo nobis apparuisse quod noveris. E. Id quoque teneo. A. Nunc ergo vide ad quam rem istarum trium intelligas pertinere omne quod corporis sensus attingit; id est, in quo rerum genere tibi ponendum videatur, quidquid vel oculorum, vel alio quolibet corporis instrumento noster sensus at an in eo quod etiam vivit, an in eo quod etiam intelligit. E. In eo quod tantum est. A. Quid? ipsum sensum
Abbreviated transcription (Latin):
uł ñ ita moto se id ñ uidere sentiret.
Si autẽ sentit se ñ uidere dum ñ ui¬
det: necesse ẽ etiam sentiat se uidere
dum uidet: qͥa cum eo appetitu non
mouet oculũ uidens: quo mouet ñ
uidens. & indicat se utrumq sentire.
S utrum & se ipsam hȩc uita sentiat.
quȩ se corporalia sentire sentit. ñ ita
cłarum ẽm̃ qͦd se quisq intꝰ int̾rogans.
inuenit omnẽ rem uiuentẽ fugere
mortẽ. Que cum sit uitȩ contraria:
necesse ẽ ut uita etiã seipsam sentiat:
quȩ contrariũ suum fugit. Quod si
adhuc ñ liquet omiitat᷑ ut ñ nitam̃
ad id qͦd uolumꝰ. nͥ certis manifestisq
documtis. Manfesta enim st̃ sensu
corporis sentiri corporalia eundẽ aũ
sensum. hoc eode sensu ñ posse sentiri:
Sensu autẽ int̾iore. & corporalia per
sensum corporis sentiri. & ipsum cor¬
poris sensum: Ratione uͦ & illa omĩa
& eandem ipsam notã fieri. & scientia
contineri. An tͥ ñ uidetur: ad̃ uidet᷑

Expanded text:
vel non ita moto se id non videre sentiret. vel non ita moto se id non videre sentiret. Si autem sentit se non videre dum non videt, necesse est etiam sentiat se videre dum videt; quia cum eo appetitu non movet oculum videns, quo movet non videns, indicat se utrumque sentire. Sed utrum et se ipsam haec vita sentiat, quae se corporalia sentire sentit, non ita clarum est, nisi quod se quisque intus interrogans, invenit omnem rem viventem fugere mortem; quae cum sit vitae contraria, necesse est ut vita etiam seipsam sentiat, quae contrarium suum fugit. Quod si adhuc non liquet, omittatur, ut non nitamur ad id quod volumus, nisi certis manifestisque documentis. Manifesta enim sunt, sensu corporis sentiri corporalia; eumdem autem sensum hoc eodem sensu non posse sentiri; sensu autem interiore et corporalia per sensum corporis sentiri, et ipsum corporis sensum: ratione vero et illa omnia, et eamdem ipsam notam fieri, et scientia contineri: an tibi non videtur? E. Videtur
Abbreviated transcription (Latin):
neq cum olfacimus rosam. olet nobis
aliquid ce nr̃ olfactꝰ. ñeq quicquã gu¬
stantib sapit in ore ipse gustatus: nec
tangenteᷤᷤ aliquid. ipsum etiã tangen¬
di sensum possumꝰ tangere: manifestũ ẽ
quinq istos sensus. nullo eoꝵ sensu poᷤ¬
se sentiri: quamuis eis queq corporalia
sentiant᷑. ad Manifestum ẽ. au Ar¬
bitror etiam illud eẽ manifestũ. sensũ
illum int̾iorẽ ñ ea tantũ sentire. quȩ
accipit a quinq sensib corporis: s etiã
ipsos ab eo sentiri. Non enim alit̾ bestia
moueret se. uł appetendo aliquid uel
fugiendo. nͥ se sentiret sentire ñ ad scien¬
dum. nam hoc rationis ẽ. s tantum ad
mouendũ. Quod ñ utiq aliquo illo¬
rum quinq sentit. Quod si adhuc
obscurũ ẽ elucescet. si animadu̾tas. qͣd
exẽpli gr̃a satẽ in uno aliquo sensu.
uelut in uisu. Nam aꝑire oculum. &
moriere aspiciendo ad id qͦd uidere
appetit. nullomͦ posset. nͥ oculo clauso

Expanded text:
neque cum olfacimus rosam, olet nobis neque cum olfacimus rosam, olet nobis aliquid et ipse olfactus; neque quidquam gustantibus sapit in ore ipse gustus; nec tangentes aliquid, ipsum etiam tangendi sensum possumus tangere: manifestum est quinque istos sensus nullo eorum sensu posse sentiri, quamvis eis corporalia quaeque sentiantur. E. Manifestum est. CAstum, sensum illum interiorem non ea tantum sentire, quae acceperit a quinque sensibus corporis, sed etiam ipsos ab eo sentiri. Non enim aliter bestia moveret se, vel appetendo aliquid, vel fugiendo, nisi se sentire sentiret; non ad sciendum, nam hoc rationis est, sed tantum ad movendum, quod non utique aliquo illorum quinque sentit. Quod si adhuc obscurum est, elucescet, si animadvertas quod exempli gratia sat est in uno aliquo sensu, velut in visu. Namque aperire oculum, et movere aspiciendo ad id quod videre appetit, nullo modo posset, nisi oculo clauso
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾. Nescio qͥd aluid eẽ: scio nichil ampliꝰ.
au Nescis gͥ utrũ iam ipsa sit ratio an
illa uita sit quã sensum int̾iorẽ uocamꝰ.
p̾cellentẽ sensib corporis: an aliquid
aliud: ad̾. Nescio. Au Illud tam̃ scis ea
definiri nͥ ratione ñ posse: neq rationẽ
id facere. nͥ de his que sibi exammanda
aliud quo sentiri potest om̃e qͦd scimꝰ:
ministĩum rationis e. cui offert & re¬
nuntiat quicqͥd atungit: ut ea quȩ
sentiunt᷑ discerni suis finib possint:
& ñ sentiendo tantũ. s etiam sciendo
comp̾hendi. ad Ita est. Au Quid ipsa
ratio. que ministros suos & ea quȩ sug¬
gerunt discernit ab inuicem. & item
quid int̾ hec & se ipsam distet agnos¬
cit. seq illis p̾potentiorẽ eẽ confirmat:
num alia re. se ipsam. nͥ se ipsa. id est ra¬
tione comp̾hendit: An aliter scires te
tire etiam sentimꝰ. neq cũ audimꝰ so¬
num. nr̃m euam audimꝰ auditum.

Expanded text:
E. Nescio quid aliud; esse scio, nihil amplius. E. Nescio quid aliud; esse scio, nihil amplius. A. Nescis igitur utrum jam ipsa sit ratio, an illa vita sit quam sensum interiorem vocamus praecellentem sensibus corporis, an aliquid aliud? E. Nescio. A. Illud tamen scis, ea definiri nisi ratione non posse; neque rationem id facere, nisi de iis quae sibi examinanda aliud quo sentiri potest omne quod scimus, ministerium rationis est, cui offert et renuntiat quidquid attingit, ut ea quae sentiuntur discerni suis finibus possint, et non sentiendo tantum, sed etiam sciendo comprehendi. E. Ita est. A. Quid? ipsa ratio quae ministros suos, et ea quae suggerunt, discernit ab invicem, et item quid inter haec et seipsam distet, agnoscit, seque illis praepotentiorem esse confirmat; num alia re seipsam nisi seipsa, id est ratione comprehendit? an aliter scires te tire etiam sentimus; neque cum audimus sonum, nostrum etiam audimus auditum;
Abbreviated transcription (Latin):
definiunt᷑ & dinumerant᷑: ad Nul
lomͦ. ati Quid. ista ratio posset hec qͣ¬
tuor discernere ab inuicẽ & definitio¬
nib t̾minare: nͥ ad eam referretur &
color ꝑ oculoꝵ sensum. &e ipse rursus
ꝑ illum int̾iorẽ qui ei p̾sidet. & idem
int̾ior ꝑ seipsum: si tam̃ iam nichil ali¬
ud int̾positum ẽ. ad̾. Non uideo: qͣmͦ
aliter posset. Au Quid hoc. uidesne
sensu oculoꝵ colorem sentiri: eundem
autẽ sensum eodem sensu ñ sentiri:
Non enim quo sensu colorem uides:
hoc eodem uides etiam ipsũ uidere.
ad̾son omĩno. Au Enitere etiam ista
diuidicare. Nam credo te ñ negare. ali¬
ud colorẽ eẽ. & aliud colorẽ uidere: ce
itẽ aliud. etiã cũ color ñ subest habere sen¬
sũ. qͦ uideri posset si subeẽt. ad̾ Discerno
& ista: & int̾ se differre concedo. Au Nlũ
hoꝵ tͥum qͥeqͣm uides ocłis: nͥ colorẽ: ad̾.
Nichil aliud. au Dicgͦ: uñ uideas alia
duo. Nõ enĩ ea posses ñ uisa discernere.

Expanded text:
definiuntur et dinumerantur? E. Nullo definiuntur et dinumerantur? E. Nullo modo. A. Quid? ista ratio posset haec quatuor discernere ab invicem et definitionibus terminare, nisi ad eam referretur et color per oculorum sensum, et ipse rursus per illum interiorem qui ei praesidet, et idem interior per seipsum, si tamen jam nihil aliud interpositum est? E. Non video quomodo aliter posset. A. Quid? hoc videsne, sensu oculorum colorem sentiri, eumdem autem sensum eodem sensu non sentiri? Non enim quo sensu colorem vides, hoc eodem vides etiam ipsum videre. E. Non omnino. A. Enitere etiam ista dijudicare: nam credo te non negare aliud colorem esse, et aliud colorem videre, et item aliud etiam, cum color non subest, habere sensum quo videri posset, si subesset. E. Discerno et ista, et inter se differre concedo. A. Num horum trium quidquam vides oculis, nisi colorem? E. Nihil aliud. A. Dic ergo unde videas alia duo; non enim ea non visa posses discernere.
Abbreviated transcription (Latin):
gnoseo istuc quicqͣd ẽ: & eum in¬
tiorem sensum appellare ñ dubito.
S nͥ &e istum transeat qͦd ad nos refer¬
tur a sensib corporis: ꝑuenire ad sci¬
entiam ñ potest. Quicquid enĩ scimꝰ:
id ratione cõp̾hensum tenemꝰ. Scimꝰ
autẽ ut de cȩt̾is taceã:. nec colores au¬
ditu. nec uoces uisu posse sentiri. Et
cum hoc scimus: nec oculis. nec auri¬
b scimꝰ neq illo sensu int̾iore. qͦ nec
bestiȩ carent. Non enim credendũ ẽ
eas nosse:nec aurib sentiri lucẽ. nec
ocłis uocẽ: qm ista ñ nͥ rationali am¬
madu̾sione & cogitatione discernimꝰ.
ad̾. Non possum dicere hoc me hab̾e
ꝑceptum. Quid si enim sensu illo int̾io¬
re quo eas ñ carere concedis: hoc quoq di¬
iudicant. scilicet nec colores auditu. nec
uisu uoces posse sentiri: Au slum etiã
putas eas posse discernere ab inuicem
colorem qui sentit᷑. & sensum qui in
oculo ẽ. & illum int̾iorẽ sensum apud
animã &e rationẽ. qua ista singillatĩ

Expanded text:
gnosco istud quidquid est, et eum interiorem sensum appellare non dubito. Sed nisi et istum transeat, quod ad nos refertur a sensibus corporis, pervenire ad scientiam non potest. Quidquid enim scimus, id ratione comprehensum tenemus. Scimus autem, ut de caeteris taceam, nec colores auditu, nec voces visu posse sentiri. Et cum hoc scimus, nec oculis, nec auribus scimus, neque illo sensu interiore, quo nec bestiae carent. Non enim credendum est eas nosse, nec auribus sentiri lucem, nec oculis vocem; quoniam ista nonnisi rationali animadversione et cogitatione discernimus. E. Non possum dicere hoc me habere rceptum. Quid si enim sensu illo interiore, quo eas non carere concedis, hoc quoque dijudicant, nec colores auditu nec visu voces posse sentiri? A. Num etiam putas eas posse discernere, ab invicem colorem qui sentitur, et sensum qui in oculo est, et interiorem illum sensum apud animam, et rationem qua ista singillatim
Abbreviated transcription (Latin):
q corruptioni subiacent: summum
bonum cogitare ñ possunt. Ideoq in¬
ordinatissime flagitant. ut nec mortẽ
nec ullam corruptionẽ patiant᷑ cor¬
pora bestiarũ. quasi ñ sint mortalia.
cum sint infima: aut ido mala sint.
quia sunt celestia meliora. Dolor aut̃ẽ
quẽ bestie sentiunt animarũ etiã be¬
stialium uim quandam in suo gene¬
re mirabilem laudabilemq cõmendat.
Hoc ipso enim satis apparet in regendiᷤ
animandisq suis corporib: quã sint
appetentes unitatis. Quid ẽ enim aliud
dolorᷤn quidam sensus. diuisionis. uł
corruptionis impatiens: Un de luce
clarius apparet.quã sit illa anima. in
sui corporis uniu̾sitate auida unitatiᷤ
& tenax. quȩ nec libent̾ nec in differen¬
ter. s potius renitent̾ & reluctanter
intenditur. in eam passionẽ corporeᷤ
sui: qua eius unitatẽ atq integritatẽ
labefactari moleste accipit. Non gͦ ap¬
pareret quantus inferiorib creaturis

Expanded text:
sque corruptioni subjacent, summum sque corruptioni subjacent, summum bonum cogitare non possunt; ideoque inordinatissime flagitant, ut nec mortem nec ullam corruptionem patiantur corpora bestiarum, quasi non sint mortalia, cum sint infima; aut ideo mala sint, quia sunt coelestia meliora. Dolor autem quem bestiae sentiunt, animarum etiam bestialium vim quamdam in suo genere mirabilem laudabilemque commendat. Hoc ipso enim satis apparet in regendis animandisque suis corporibus, quam sint appetentes unitatis. Quid est enim aliud dolor, nisi quidam sensus divisionis vel corruptionis impatiens? Unde luce clarius apparet quam sit illa anima in sui corporis universitate avida unitatis et tenax, quae nec libenter, nec indifferenter, sed potius renitenter et reluctanter intenditur in eam passionem corporis sui, qua ejus unitatem atque integritatem labefactari moleste accipit. Non ergo appareret quantus inferioribus creaturis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatur: quis gͦ nouit. quid ipsis par¬
uulis in secreto iudicioꝵ suoꝵ bonȩ com¬
pensationis reseruet dsͦ Qm̃ quã quã
nichil recte fecerint:tam̃ nec peccantes
aliquid ista ꝑpessi sunt. Non enĩ frustͣ
xp̃c necandus ab hero de quereretur oc¬
cisi sunt: in honore martyrũ receptos cõ¬
mendat eccłia:
uã quã isti calumpniosi. & talium
questionũ ñ studiosissimi examina¬
tores.s loquacissimi uentilatores etiã
de pecoꝵ dolorib & laborib solent minꝰ
eruditoꝵ fidem sollicicitare: cum dict̃.
Quid etiam pecora uł meruerunt mali
ut tanta patiant᷑ incõmoda. uł sꝑant
boni. quia tantis exercent᷑ incõmodis:
S hec dicunt uł sentiunt. quia iniqͥs¬
sime de reb existimant: qui cũ sum¬
mum bonum. qͦd & quantũ sit aspi¬
cere nequeant. talia uolunt eẽ omĩa. qͣ¬
le putant eẽ summũ bonũ. Preter enĩ
summa corpora que celestia sunt. minꝰ¬

Expanded text:
probatur; quis ergo novit quid ipsis parprobatur; quis ergo novit quid ipsis parvulis in secreto judiciorum suorum bonae compensationis reservet Deus, qui quanquam nihil recte fecerint, tamen nec peccantes aliquid ista perpessi sunt? Non enim frustra Jesus Christus necandus ab Herode quaereretur, occisi sunt , in honorem martyrum receptos commendat Ecclesia. 69. Quanquam isti calumniosi, et talium quaestionum non studiosissimi examinatores, sed loquacissimi ventilatores, etiam de pecorum doloribus et laboribus solent minus eruditorum sollicitare fidem, cum dicunt: Quid etiam pecora vel meruerunt mali, ut tanta patiantur incommoda, vel sperant boni, quia tantis exercentur incommodis? Sed haec dicunt vel sentiunt, quia iniquissime de rebus existimant, qui cum summum bonum quod et quantum sit aspicere nequeant, talia volunt esse omnia, quale putant esse summum bonum: praeter enim summa corpora quae coelestia sunt, minu
Abbreviated transcription (Latin):
fliguntur pariuili. quoꝵ ꝑ etatem
nulla peccata sunt. si animȩ quibus
animantur non priusquam ipsi ho¬
mines ẽẽ ceꝑunt. maior querela. & qͣsi
misericors deponi solet. cum dicitur:
quid mali fecerunt ut ista paterent᷑.
quasi possit ẽẽ innocentiȩ meritum.
ante quã quisq nocere aliquid possit:
cum autẽ boni aliquid oꝑatur ds. in
emendatione maioꝵ. cũ paruulorũ
suoꝵ qui eis cari sunt. dolorib ac
mortib flagellantur. cur ista ñ fiant:
quando cum transierint ꝓ ñ factis
erunt. in quib facta sunt. ꝓpter quos
autẽ facta sunt. aut meliores erunt si
temporalib incõmodis emendati. re¬
ctius elegerint uiuere: aut excusatio¬
nẽ in futuri iudicii supplicio ñ habe¬
bunt. si uitȩ huiꝰ angorib ad eternam
uitam desidium conũtere noluerunt:
Quis autẽ nouit quid paruulis. de quo
rum cruciatib duricia maiors contiin¬
ditur. aut exercetur fides aut miscđia

Expanded text:
fliguntur parvuli, quorum per aetatem fliguntur parvuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, major querela et quasi misericors deponi solet, cum dicquid mali fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisque nocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri iudicii supplicio non habebunt, si uitae huius angoribus ad aeternam uitam desiderium conuertere noluerint? quis autem nouit, quid parurum cruciatibus duritia majorum contunditur, aut exercetur fides, aut misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
nichil meruerit. Non enim metuendu
ẽ. ne uita eẽ potuerit media quedã int̾
recte factũ atq peccatũ: & sententia uidiciᷤᷤ
media ẽẽ ñ possit int̾ p̾mium atq
supplicium: liiii.
uo loco etiam illud ꝑscrutari ho¬
mines solent. sacram̃tum baptismi
xp̃i. qͥd paruulis ꝓsit: cũ eo accepto
plerumq moriantur: pͥusquã ex eo qͥc¬
quã cognoscere potuerunt. Qua in re
satis pie recteq creditur. ꝓdesse par¬
uulo eoꝵ fidem: a quib consecrandꝰ
offertur. Et hoc ȩccłiȩ cõmendat salu¬
berrima auctoritas: ut ex eo quisq sen¬
tiat qͥd sibi ꝓsit fides sua: quando ĩ
alioꝵ quoq beneficiũ qui ꝓpriam non¬
dum habent. potest accõmodari. Qd
enim filio uiduȩ ꝓfuit fides sua: quã
utiq mortuus ñ habebat: Cui tam̃
ꝓfuit matris: ut resurgeret. Quanto
gͦ potiꝰ fides aliena potest consulere
paruulo: cui sua ꝑfidia ñ potest im¬
putari s
ecruciatib aut̃e corporis. quib af¬

Expanded text:
nihil meruerit. Non enim metuendum nihil meruerit. Non enim metuendum est ne vita esse potuerit media quaedam inter recte factum atque peccatum, et sententia judicis media esse non possit inter praemium atque supplicium. 67. uo loco etiam illud perscrutari homines solent, sacramentum baptismi Christi quid parvulis prosit, cum eo accepto plerumque moriuntur, priusquam ex eo quidquam cognoscere potuerint. Qua in re satis pie recteque creditur, prodesse parvulo eorum fidem a quibus consecrandus offertur. Et hoc Ecclesiae commendat saluberrima auctoritas, ut ex eo quisque sentiat quid sibi prosit fides sua, quando in aliorum quoque beneficium, qui propriam nondum habent, potest aliena commodari. Quid enim filio viduae profuit fides sua, quam utique mortuus non habebat; cui tamen profuit matris ut resurgeret? Quanto ergo potius fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari? 68. De cruciatibus autem corporis, quibus af
Abbreviated transcription (Latin):
letribuit exordiũ. ut studendo ac ꝓfici¬
endo. ad frugem sapientiȩ iusticiȩq
ꝑueniat: tantumq illi p̾stitit dignita¬
tis. ut in eiꝰ etiam potestate poneret. si
uellet ad beatitudinẽ tendere: lui¬
uic aut̃ẽ disputationi. obici ab im¬
ꝑitis solet. quedam calumpnia de
mortib paruuloꝵ: & de quib dam cru-¬
ciatib corporis. quib eos sepe uide¬
mus affligi. Dicunt enim. Quid opuᷤ
erat ut nasceret᷑. qui antequã iniret ul¬
lum uitȩ meritũ excessit e uita:. aut qͣliͤ
in futuro iudicio deputabitur. cui
neq int̾ iustos locus ẽ. qm̃ nichil re¬
cte fecit: neq int̾ malos. qm̃ nichil pec¬
cauit, Quib respondetur. ad uniu̾si¬
tatis complexũ. & tocius creature. uł
ꝑ locos. uł ꝑtempora ordi natissi¬
mam conexionẽ ñ possesuꝑflu¬
o creari qualemcũq hominẽ.: uͥfolium
arboris nullum suꝑfluo crearet᷑: s sa¬
ne suꝑfluo queri de meritis eius. qui

Expanded text:
le tribuit exordium, ut studendo ac proficile tribuit exordium, ut studendo ac proficiendo ad frugem sapientiae justitiaeque perveniat, tantumque illi praestitit dignitatis, ut in ejus etiam potestate poneret, si vellet ad beatitudinem tendere? uic autem disputationi objici ab imperitis solet quaedam calumnia de mortibus parvulorum, et de quibusdam cruciatibus corporis, quibus eos saepe videmus affligi. Dicunt enim: Quid opus erat ut nasceretur, qui antequam iniret ullum vitae meritum, excessit e vita? aut qualis in futuro judicio deputabitur, cui neque inter justos locus est, quoniam nihil recte fecit; neque inter malos, quoniam nihil peccavit? Quibus respondetur: ad universitatis complexum, et totius creaturae vel per locos vel per tempora ordinatissimam connexionem, non posse superfluo creari qualemcumque hominem, ubi folium arboris nullum superfluo creatur; sed sane superfluo quaeri de meritis ejus qui
Abbreviated transcription (Latin):
q accipiet: si eo qͦd accepit bene usa
querat si uolet. Et quod agnoscens qͥd
sibi agendum sit. ñ continuo ualet
implere: hoc qͦq ñdum accepit. P reces¬
sit enĩ pars quedam eiꝰ sublimior. ad
sentiendum qͦd recte facit bonum̃. sed
quedam tardior atq carnalis. ñ conse¬
quent̾ in sententiam ducit᷑. ut ex ipsa
difficultate ammoneat᷑ eunde im¬
plorare adiutorẽ ꝑfectionis suȩ. quẽ
inchoationis sentit auctorẽ. ut ex hoc
ei fiat carior: dum ñ suis uirib. s cu¬
ius bonitate habet ut sit. eiꝰ miscđia
subleuatur ut beata sit. Quanto aũ
carior illi ẽ a quo ẽ tanto in eo firmiꝰ
adquiescit: & tanto uberiꝰ eiꝰ ȩt̾nitate
ꝑfruitur. Sicut enĩ arboris nouelłu
& rude uirgultũ. nullom sterile re¬
cte dicimꝰ. quamiuis aliquot estates
sine fructib traiciat. donec oportuno tẽ¬
pore exp̃mat feracitatẽ suã: cur ñ auctor
animȩ debica pietate laudetur. si ei ta¬

Expanded text:
oque accipiet, si hoc quod accepit, bene usa oque accipiet, si hoc quod accepit, bene usa quaerat, si volet. Et quod agnoscens quid sibi agendum sit, non continuo valet implere, hoc quoque nondum accepit: praecessit enim quaedam pars ejus sublimior ad sentiendum quod recte faciat bonum: sed quaedam tardior atque carnalis non consequenter in sententiam ducitur; ut ex ipsa difficultate admoneatur eumdem implorare adjutorem perfectionis suae, quem inchoationis sentit auctorem; ut ex hoc ei fiat charior, dum non suis viribus, sed cujus bonitate habet ut sit, ejus misericordia sublevatur ut beata sit. Quanto autem charior illi est a quo est, tanto in eo firmius acquiescit, et tanto uberius aeternitateuitur. Si enim arboris novellum et rude virgultum nullo modo recte sterile dicimus, quamvis aliquot aestates sine fructibus trajiciat, donec opportuno tempore expromat feracitatem suam; cur non auctor animae debita pietate laudetur, si ei ta
Abbreviated transcription (Latin):
ni.unde incipiat in sapientiȩ quie¬
tisq beatitudinẽ surgere᷑: nullus
hanc ex inicio naturali recte arguit:
s si ꝑficere noluerit. aut a ꝓfectu re¬
trorsum relabi uoluerit: iure meri¬
toq penas luet. Creator uͦ eiꝰ ubiq lau¬
datur: uł qͦd eã ab ipsis exordiis ad sũmi
boni capacitatẽ inchoauerit: uel qͦd
eiꝰ ꝓfectum adiuuet: uł qͦd impleat
ꝓficientẽ atq ꝑficiat: uł qͦd peccantẽ.
id est ab iniciis suis sese ad ꝑfectionẽ
attollere recusantẽ. aut iam ex ꝓfectu
aliquo relabentẽ. iustissima damp¬
natione pro meritis ordinat. Non enĩ
ꝓpterea malam creauit. qͥa ñ dum
tanta ẽ quanta ut ꝓficiendo eẽ posset
accepit: cum eius exordio ꝑfectiones
om̃s corpoꝵ longe inferiores sint qͣs
tam̃ in suo genere laudabiles eẽ iudi¬
cat: quisqͥs de reb sanissime iudicat.
Quod gͦ ignorat qͥd sibi agendum sit:
ex eo ẽ. quod ñdum accepit.S hoc qͦ¬

Expanded text:
ni, unde incipiat in sapientiae quieni, unde incipiat in sapientiae quietisque beatitudinem surgere, nullus hanc ex initio naturali recte arguit: sed si proficere noluerit, aut a profectu retrorsum relabi voluerit, jure meritoque poenas luet. 65. Creator vero ejus ubique laudatur, vel quod eam ab ipsis exordiis ad summi boni capacitatem inchoaverit, vel quod ejus profectum adjuvet, vel quod impleat proficientem atque perficiat, vel quod peccantem, id est aut ab initiis suis sese ad perfectionem attollere recusantem, aut jam ex profectu aliquo relabentem, justissima damnatione pro meritis ordinat. Non enim propterea malam creavit, quia nondum tanta est, quanta ut proficiendo esse posset accepit; cum ejus exordio perfectiones omnes corporum longe inferiores sint, quas tamen in suo genere laudabiles esse judicat, quisquis de rebus sanissime judicat. Quod ergo ignorat quid sibi agendum sit, ex eo est quod nondum accepit: sed hoc qu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest. hoc anime deputat᷑ in reatũ:
s quod scire ñ studuit: & qͦd dignam
facilitati comparandȩ ad recte facien¬
dum oꝑam ñ dedit. Loqui enĩ ñ nos¬
se atq ñ posse. infanti naturale ẽ: quȩ
ignorantia difficultasq sermonis. ñ
modo inculpabiliᷤᷤ sub grammaticoꝵ
legib: s etiam humanis affectib blã¬
da atq grata ẽ. Non enim uicio ul¬
lo illam facultatẽ comparare neglex¬
it: aut ullo uicio quam compararat
amisit. Itaq si nobis in eloquentia
eẽt beatitud o constituta: atq ita cri¬
mini duceret᷑ cũ peccat᷑ in linguȩ so¬
nis. quẽadmodũ cũ peccat᷑ in actib
uitȩ. nullus utiq argueret᷑ infantiȩ.
qͦd ab ea eet̾ exorsus ad consequendam
eloquentiam: s plane merito damp¬
naretur. si suȩ uoluntatis ꝑu̾sitate.
uł ad eam recidisset. uł in ea reman¬
sisset. Sic etiam nc̃. si ignorantia ueri.
oe difficultas recti. naturalis ẽ homi¬

Expanded text:
non potest, hoc animae deputatur in reatum; non potest, hoc animae deputatur in reatum; sed quod scire non studuit, et quod dignam facilitati comparandae ad recte faciendum operam non dedit. Loqui enim non nosse atque non posse, infanti naturale est: quae ignorantia difficultasque sermonis non modo inculpabilis sub grammaticorum legibus, sed etiam humanis affectibus blanda et grata est; non enim ullo vitio illam facultatem comparare neglexit, aut ullo vitio quam compararat amisit. Itaque, si nobis in eloquentia esset beatitudo constituta, atque ita crimini duceretur cum peccatur in linguae sonis, quemadmodum cum peccatur in actibus vitae; nullus utique argueretur infantiae, quod ab ea esset exorsus ad consequendam eloquentiam: sed plane merito damnaretur, si suae voluntatis perversitate vel ad eam recidisset, vel in ea remansisset. Sic etiam nunc, si ignorantia veri et difficultas recti naturalis est homi