comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paulus a postolus pirecipit. Non autem peccare qui eidem peccato quam¬
uis in carne habitanti ad nullum opus malum omnino consentit uel facti ł
dicti uel cogitati. quamuis ipsa concupiscentia moueatur. quae alio modo
peccati nom̃ accepit. qđ ei consentire peccare sit. nobisq moueatur Irauitis
Suptiliter quidem ista discernit. sed uideat quid agatur dedominica
oitetione ubi dicimus. dimit te nobis debita nr̃a. Quodnsi fallor non opis
ess& dicere. si numquam uel in lapsulinguae. uel in oblectandacogta¬
tione eiusdem peccati desideriis aliquantum consentiremus. sed tantũ¬
modo dicendum e&̃ nenos inferas intemptationem. sed liberer nos amalo
ec ia cobus apostolus dicer&. in multis offendimus omnes Non enim
offendit. nisi qui mala concupiscentia contrc iustitiae sctionem appe¬
tendo seu uitando. faciendum. uel dicendum uel cogitandum aliqui de

Expanded text:
Paulus apostolus praecipit, non autem peccare, qui eidem peccato quamPaulus apostolus praecipit, non autem peccare, qui eidem peccato quamuis in carne habitanti ad nullum opus malum omnino consentit, uel facti uel dicti uel cogitati, quamuis ipsa concupiscentia moueatur, quae alio modo peccati nomen accepit, quod ei consentire peccare sit nobisque moueatur inuitis: subtiliter quidem ista discernit, sed uideat quid agatur de dominica oratione, ubi dicimus: dimitte nobis debita nostra. quod, nisi fallor, non opus esset dicere, si numquam uel in lapsu linguae uel in oblectanda cogitatione eiusdem peccati desideriis aliquantum consentiremus, sed tantummodo dicendum esset: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo, nec Iacobus apostolus diceret: in multis offendimus omnes. non enim offendit, nisi cui mala concupiscentia contra iustitiae rationem appetendo seu uitando faciendum uel dicendum uel cogitandum aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
catum intreruit in mundum. & ꝑpeccatum mons. & ita in omnes homines
ꝑtraensit. in quo omnes peccauerunt. Et necesse est ut impia contentio¬
ne asserat. eẽ posse homines quisi ne mediatore xp̃o liberaente atq saluan¬
te sint liberi saluiq peccato. Cum ille dixerit. non est opus sanis medias.
sed male habentibus. Nonueni uocare iustos sed peccatores. Qusquis aut̃
dicit post acceptam remmissionem peccatorum. itaquemquam hominum iuste
uixisse in hac carne uel uiuere ut nullum habeat omnmno peccatum. con¬
tir dicit apostolo iohanniquiait. Si dixerimus quia peccatum non habe¬
mus. nos ipsos seducimus. & ueritas in nobis non est. Non enimait habu¬
imus. sed habemus. Quod siquis quam asserit de illo peccato dictum.
quod habitat in carne mostali nrẽc secundum uitium quod peccantis primi
hominis uoluntate contacctum est. cuius peccati desideriis ne oboediam

Expanded text:
catum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines catum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt, et necesse est ut inpia contentione asserat esse posse homines, qui sine mediatore Christo liberante atque saluante sint liberi saluique peccato, cum ille dixerit: non est opus sanis medicus, sed male habentibus, non ueni uocare iustos, sed peccatores. quisquis autem dicit post acceptam remissionem peccvixisse in hac carne, vel vivere, ut nullum habeat omnino peccatum, contradicit apostolo Joanni qui ait: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Non enim ait, habuimus; sed, habemus. Quod si quisquam asserit de illo pquod habitat in carne mortali nostra secundum uitium quod peccantis primi hominis uoluntate contractum est, cuius peccati desideriis eri i s ne oboediamus
Abbreviated transcription (Latin):
cauit quos autem uocauit. illos & iustificauit. Quos autem iustificauit.
illos & glorificauit. Currimusergo cũ proficimus. dum sanitas nr̃e in pro¬
ficientib currit sicut &iam cicatrix currere dicitur. quando bene uul¬
nus diligenterq cunctur. ut omniex paste perfecti. sineulla simus om¬
nino infirmitate peccati. Quod non solum uult ds̃. uerum &iam ut im¬
pleatur facit atq adiuuat. & hoc nobiscum agit graxtia dĩ per ihm̃ xpm̃dnim̃
latenter diffunditur caritas in cordibus nr̃is. quae interpellat gemitib In¬
en aniebilibus. donec in nobis sanitas perficiatur. & ds̃ sicutiest uidendus
in acerna ueritate monstretur. Quisqui s ergo fuisse uelesse in hac uita
aliquem hominem uel in aliquos homines putat. excepto uno mediatore
dĩ & hominum. quib: necessaria non fuerit remissio peccatorum: Con¬
tixrius .ẽ. diuinae scriptunre ubi apostolus dicit. ꝑ unum hominẽ pec¬

Expanded text:
cauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustificauit, cauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. currimus ergo, cum proficimus, dum sanitas nostra in proficientibus currit — sicut etiam cicatrix currere dicitur, quando bene uulnus diligenterque curatur omni ex parte perfecti sine ulla simus omnino infirmitate peccati, quod non solum uult deus, uerum etiam ut impleatur facit atque adiuuat. et hoc nobiscum agit gratia dei per Iesum Christum d, per quem latenter diffunditur caritas in cordibus nostris, quae interpellat gemitibus inenarrabilibus, donec in nobis sanitas perficiatur et deus, sicuti est, uidendus in aeterna ueritate monstretur. Quisquis ergo fuisse uel esse in hac uita aliquem hominem uel aliquos homines putat excepto uno mediatore dei et hominum, quibus necessaria non fuerit remissio peccatorum, contrarius est diuinae scripturae, ubi apostolus dicit: per unum hominem pec
Abbreviated transcription (Latin):
Quale est autem quod isteposuit in extremo. siquis dixerit potest fieri ut ho¬
mo uel in uerbo non pecc&. Respondendumest inquit. si uult ds̃. potest:
Vult enim ds̃. ergo potest. Item ait siquis dixerit fieri potest ut homo
non cogitatione delinquat. Respondendumest. si uult ds potest. Uultenĩ
ds̃ ergo potest. Vid&e quem ad modum noluit dicere sids̃ adiuu& potest.
cuidicitur. ad itor meus estu nederelinquas me. Nonutiq: ad corporelia
bona capessenda & mala cauenda. sed ad gerendam ꝑficiendamq iustitiã
propter quod dicimus: nenos inferoes intemptationem. sed libeia nos ama¬
lo. Nec adiuuatur: nisi qui &x ipse aliquid agit. Ad iuuatur autem si
inuocat. si credit si secundum propositum uocatus. ẽ. Qnm̃ quos ante
prce sciuit & piue destinauit conformes imaginis filii sui. ut sit ipse pri¬
mogenitus in multis fraxtribus. Quos autem praedestinauit. illos &uo¬

Expanded text:
Quale est autem, quod iste posuit in extremo, si quis dixerit: potest fieri ut hoQuale est autem, quod iste posuit in extremo, si quis dixerit: potest fieri ut homo uel in uerbo non peccet? \'respondendum est\', inquit, \'si uult deus, potest; uult enim deus, ergo potest\'. item ait: si quis dixerit: fieri potest ut homo non in cogitatione delinquat? respondendum est: si uult deus, potest; uult enim deus, ergo potest\'. uidete quemadmodum noluerit dicere: si deus adiuuet, potest, cui dicitur: adiutor meus esto, ne derelinquas me, non utique ad corporalia bona capessenda et mala cauenda, sed ad gerendam perficiendamque iustitiam. propter quod dicimus: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. nec adiuuatur, nisi qui et ipse aliquid agit; adiuuatur autem, si inuocat, si credit, si secundum propositum uocatus est, quoniam quos ante praesciuit, et praedestinauit conformes imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinauit, illos et uo
Abbreviated transcription (Latin):
in quibus deficiens & factus &iam prreuaricator. liberxtorem salua¬
toremq requirer&. atq ita eum timor legis humilem factum tam quã
pedagogus ad fidem grxtiamq perducer&. Item. Multiplicatis in¬
infirmitatib: postea accelertxuerunt. Quib: sandis opostune xp̃e ad¬
uenit. incuius grctiam &iam iusti antiqui crediderunt eadem ipsa grex¬
tia eius adiuti. ut gaudentes eum piecenoscerent. &quidam &iam pure¬
nuntiarent. eẽ. uenturũ ł millo populo isrł sicut morses & iesus naue & samuhel
& dauid & c&eri tales. uel extrx ipsum populũ sicut iob. ł ante ipsum populum
sicut abrecham. sicut noe. & quicumq alii sunt. quos uel commemoret uel tac&
scriptuix diuina. Vnus est ds̃. & unus mediator dĩ & hominum homo xp̃cibis
sine cuius gractia nemo a condempnatione libenrtur. siue quam titexit ex
illo inquo omnes peccauerunt. siue quam postea suis iniquitatib addidit

Expanded text:
in quibus deficiens et factus etiam praeuaricator liberatorem saluain quibus deficiens et factus etiam praeuaricator liberatorem saluatoremque requireret atque ita eum timor legis humilem factum tamquam paedagogus ad fidem gratiamque perduceret. ita multiplicatis infirmitatibus postea accelerauerunt, quibus sanandis oportune Christus aduenit. in cuius gratiam etiam iusti antiqui crediderunt eadem ipsa gratia eius adiuti, ut gaudentes eum praenoscerent et quidam etiam praenuntiarent esse uenturum, uel in illo populo Israel, sicut Moyses et Iesus Naue et Samuhel et Dauid et ceteri tales, uel extra ipsum populum, sicut Iob, uel ante ipsum populum, sicut Abraham, sicut Noe et quicumque alii sunt, quos uel commemorat uel tacet scriptura diuina. unus enim deus et unus mediator dei et hominum, homo Chrissine cuius gratia nemo a condemnatione liberatur, siue quam traxit ex illo in quo omnes peccauerunt siue quam postea suis iniquitatibus addidit.
Abbreviated transcription (Latin):
sum uobis. sp̃s &uita sunt. Sed sunt quidam ex uobis. qui non credunt.
Sciebat enim abinitio ihs̃ quiessent credentes. &quis traediturus. e&. eum.¬
& dicebat. Propterea dixiuobis quia nemo potest uenire ad me. nisi fue¬
rit eidatum a patre meo. Magnum autem aliquid prosua causa se inue¬
nisse arbitactus est apud isaiam proph&am quia d s̃ dixit. si uolueritis
& audieritis me. quae bona sunt tessore manducabitis. Si autem nolu¬
eritis & non audieritis me. gladius uos comed&. os enim dñi locutuest
haec. Quasi non lex tota huius modi conditionib plenasit. aut obaliud
superbis prxecepta ista data sunt. nisi quialex priceuaricationis grectia
posita est. donec uenir& semen cui promissumest. Vnde sub intrauit.
ut abundar& delictum. & ubi abundauit delictum. super abundauit
gictia. Idest ut acciper& homo prexecepta. superbe de suis uirib fidens

Expanded text:
sum uobis, spiritus et uita sunt. sed sunt quidam ex uobis qui non credunt. sum uobis, spiritus et uita sunt. sed sunt quidam ex uobis qui non credunt. sciebat enim ab initio Iet dicebat: propterea dixi uobis, quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo. Magnum autem aliquid pro sua causa se inuenisse arbitratus est apud Esaiam prophetam, quia deus dixit: si uolueritis et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis; si autem nolueritis et non audieritis me, gladius uos comedet; os enim domini locutum est haec. quasi non lex tota huius modi condicionibus plena sit aut ob aliud superbis praecepta ista data sunt, nisi quia lex praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen cui promissum est, unde subintrauit ut abundaret delictum; et ubi abundauit delictum, superabundauit. gratia: id est ut acciperet homo praecepta superbe de suis uiribus fidens,
Abbreviated transcription (Latin):
sericordia ueniat. uel aliquid prodes s&celigere uitam. nisids̃ eligendi cari¬
tatem inspinrr&. &electam habere prrestar&. De quo dictum .ẽ. qum̃
inx in indignatione eius. & uita in uoluntate eius: Aut quia dictum est si
uoles. prececepta seruabunt te. quasi nondebeat dõ agere gratias. quia p̃¬
cepta uoluit qui desestus omni lumine ueritatis. haec uelle non poss&.
Positis ante hominem igne & aqua. quo uult quidem porrigat manum.
sed altior est qui uocat altius quam omnis humana cogitatio. quando¬
quidem initium corrigendi cor fidesest. sicut scriptum est. uenies & per¬
transies abinitio fidei. Et quisq ita eligit bonum sicut unicuiq ds̃ pasti¬
tus est mensurm fidei. & nemo potest ad me uenire ait princeps fidei. Ni¬
si pater qui misit me troexeriteum. Quod defide dictum. eẽ. qua in eum
creditur. postea satis euidenter ex planat ubi dicit. uerba quae ego locutus

Expanded text:
sericordia ueniat, uel aliquid prodesset eligere uitam, nisi deus eligendi carisericordia ueniat, uel aliquid prodesset eligere uitam, nisi deus eligendi caritatem inspiraret et electam habere praestaret, de quo dictum est: quoniam ira in indignatione eius et uita in uoluntate eius; aut quia dictum est: si uoles praecepta, seruabit te, quasi non debeat deo agere gratias, quia praecepta uoluit, qui desertus omni lumine ueritatis haec uelle non posset. positis ante hominem igne et aqua, quo uult quidem porrigit manum, sed altior est qui uocat altius quam omnis humana cogitatio, quandoquidem initium corrigendi cor fides est, sicut scriptum est: uenies et pertransies ab initio fidei, et quisque ita eligit bonum, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei, et: nemo potest ad me uenire, ait princeps fidei, nisi pater qui misit me traxerit eum. quod de fide dictum esse qua in eum creditur postea satis euidenter explanat, ubi dicit: uerba, quae ego locutus
Abbreviated transcription (Latin):
N olo plunx dicere dere tanta. quia melius eam committo fidelium ge¬
mitibus. quam sermonib meis. Vid&e tamen obsecro qualesit ideo
uolenti &currenti miseri cordiam dĩ non necessariam quae illũ &iam
puceuenit ut currer&. quia dequodam ait apostolus. quod uult faci¬
at . Ibi ut arbitror ubi sequitur & dicit. non peccat sinubat. Quasi
promagno habendum sit uelle nubere :. ubi de adiutorio diuinae mise¬
ricordiae. operosius disputatur. Aut uero &iam ibi prodest aliquid
uelle. nisi ds̃ prouidentia qua gubernat omnia. marem feminamq con¬
iungat.: Aut qm̃ ad philemonem scripsit apłs. ut non quasi exnecessitate
bonum eius ess& sed uoluntarium. quasi aliter sit bonum uoluntarium nisicũ
teronomio scriptum. ẽ. uitam & mostem dedit ante faciem hominis. bonũ &
malum . & am monuit ut eliger& uitam. quasi & ipsa ammonitio nondemi¬

Expanded text:
nolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo fidelium genolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus quam sermonibus meis. Videte tamen, obsecro, quale sit ideo uolenti et currenti misericordiam dei non necessariam, quae illum etiam praeuenit, ut curreret. quia de quodam ait apostolus: quod uult faciat, ibi, ut arbitror, ubi sequitur et dicit: non peccat, nubat — quasi pro magno habendum sit uelle nubere, ubi de adiutorio diuinae misericordiae operosius disputatur, aut uero etiam ibi prodest aliquid uelle, nisi deus prouidentia, qua gubernat omnia, marem feminamque coniungat — aut quoniam ad Philemonem scripsit apostolus: ut non quasi ex necessitate bonum eius esset, sed uoluntarium, quasi aliter sit uoluntarium bonum, nisi cuteronomio scriptum est: uitam et mortem dedit ante faciem hominis, bonum et malum et ammonuit ut eligeret uitam, quasi et ipsa ammonitio non de mi
Abbreviated transcription (Latin):
& malum. uita & mors. paupestas& honestas. ad ño dõ sunt. Item a¬
pud isaiam : Et si uolueritis & audieritis me. quaebona sunt tenrre.
manducabitis. Si autem nolueritis nec obaudieritis me. gladius uos co¬
med&. os enim dñi locutum est haec. Hic uero quantum lib& isti obte¬
gant aperiuntur. declauant enim se contx di gratiam uel miseri cordiã
disputare quam uolumus imp& icre cum dicimus. fiat uoluntas tua
sicut incaelo ita & intenor. uel nenos inferas intemptationem sed liberx
nos amalo. Vt quid enim ista orendo tanto gemitu p&imus. si uolen¬
tis hominis currentis non miserentis . ẽ. dĩ . Nonquia hoc sine uolunta¬
te nũt agitur. sed quia uoluntas non impl& quod agit. nisi diuinitus
adiuu&ur. Haec est fidei sanitas quaenos facit orare. quaerere ut in¬
ueniamus. p&ere ut accipiamus . pulsare ut aperiatur nobis. Gontrio
istam qui disputat. controx se ipsum claudit ostium misericordiae dĩ

Expanded text:
et malum, uita et mors. paupertas et honestas a domino deo sunt. item aet malum, uita et mors. paupertas et honestas a domino deo sunt. item apud Esaiam: et si uolueritis et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis; si autem nolueritis nec obaudieritis me, gladius uos comedet; os enim domini locutum est haec\'. hic uero, quantumlibet isti obtegant, aperiuntur. declarant enim se contra dei gratiam uel misericordiam disputare, quam uolumus impetrare cum dicimus: fiat uoluntas tua sicut in caelo ita et in terra. uel: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus, pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra se ipsum claudit ostium misericordiae dei.
Abbreviated transcription (Latin):
intus rer untet or nece eterior ulla remaneht &omnis quhabahansper
dendo in illum & inuocando illum qui scĩficat scõs suos. cuius sci ficationis ꝑ¬
fectio quae nune proficit & crescit dedie indiem. omnes infirmitatis reli¬
quias ablaturx. est. Item dicunt inquit. Nonuolentis neq currentis.
sed miserentis. ẽ dĩ. Quibus respondendum est quodidem aposto¬
lus alibi dequodam ait. Quod uult faciat. Item inquid ad filemonem
de onesimo quem ego uolueram apud me d&cinere ut prote mihi minis¬
tuxr&. sed sine consilio tuo nihil uolui facere. ut nonquasi ex necessita¬
te bonum tuum. e&̃e. sed uoluntarium. Item indeuteronomio. Uitam
& mostem dedit ante faciem tuam. bonum & malum. Elige uitam ut uiuas:
Item apud salamonem. Ds̃ ab initio constituit hominem. & reliquid eum
inmanu consilii sui. adiecit ei mandata & prrecepta. Si uoles. prirecep¬
ta seruabunt te & inposterum fidem placitam facere. Apposuit tiba
aquam & ignem. ad quoduis porrige manuntuam. Ante hominem bonũ

Expanded text:
mnis qui habet hanc spem dendo in illum et inuocando illum qui sanctificat sanctos suos. cuius sanctificationis perfectio, quae nunc proficit et crescit de die in diem, omnes infirmitatis reliquias ablatura est. \'Item dicunt\', inquit, \'non uolentis neque currentis, sed miserentis est dei\'. quibus respondendum esse dicit, quod idem apostolus alibi de quodam ait: quod uult faciat. \'item\', inquit, \'ad Philemonem de Onesimo: quem ego uolueram apud me detinere, ut pro te mihi ministraret; sed sine consilio tuo nihil uolui facere, ut non quasi ex necessitate bonum tuum esset, sed uoluntarium. item in Deuteronomio: uitam et mortem dedit ante faciem tuam, bonum et malum. elige uitam, ut uiuas. item apud Salomonem: deus ab initio constituit hominem et reliquit eum in manu consilii sui. adiecit ei mandata et praecepta: si uoles praecepta, seruabunt te et in posterum fidem placitam facere. apposuit tibi aquam et ignem; ad quod uis porrige manum tuam. ante hominem bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ne intres iniudicium cũ seruotuo. nolime iudicare secundumte quies sne
peccato: qm̃ non iustificabitur in conspectutuo omnis iuuens. Quod dehot
uita dictũ sine difficili questione intellegitur: & quod ait noniustificabit
adillam ꝑ fectionem iustitiae r&culit: quae in hac iuita non est. Itemdicut
inquit si dixerimus quia peccatũ non habemus ipsi nos seducimus. &uiẽr tus
in nobis nonest: Et huic euidentissimo testimonio. quasi contrarus testi¬
monis respondere conatus ẽ: quod idem sc̃s iohannes in eadem epł̃a dicit¬
hor aearemndos firi utn ounte ceus oiris quinatus ẽ exdõ. peceatum nonfacit.
quna se men ipsius ineomand. & non potest peccare . I temillic. Quinatus e exdo
illc inquit abi dise falutt or eaut̃ qm̃ ille apparuit ut pe cat aonllaene. emni qu¬

Expanded text:
ne intres in iudicium cum seruo tuo: \'noli me iudicare secundum te, qui es sine ne intres in iudicium cum seruo tuo: \'noli me iudicare secundum te, qui es sine peccato\', quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, quod de hac uita dictum sine difficili quaestione intellegitur. et quod ait: non iustificabitur, ad illam perfectionem iustitiae retulit, quae in hac uita non est. \'Item dicunt\', inquit, \'si dixerimus quiapeccatum non habemus, ipsi nos seducimus. et ueritas in nobis non est\\ et huic euidentissimo testimonio quasi contrariis testimoniis respondere conatus est, quod idem sanctus Iohannes in eadem epistula dicathoc autem dico, fratres, ut non peccetis. omnis qui natus est ex deo peccatum non facit, quillic, » inquit
Abbreviated transcription (Latin):
ouiori suequr apestolus. ut simus sẽi & in maculati in conspeetue uhe peoc
lettus ut hoc simus. si in maculati intellegendi sunt qui omnino sine pecea¬
to sunt: Si auitem in maculati sunt qui sunt sine crimine. &iam in hacuita
fuisseatq: es se negare non possumus quia non ideo sine ullo peceat oest alr¬
quis qinm̃ non habe maculamcriminis. Vnde & apostolus cum ministros
eligerer ordinandos. nonait siquis sine peccato quod inueniri nom poss&iut
scsart siquis sine erimine quodutaiq poss&e. Nec tameniste ostendit quẽ¬
Admodum secundum suam causam debeamus accipere quod seriptũ ẽ. qnmt
nomustificabitur inconspectutuo omnis uiuens: Apestaquippe serterum
eode superioriuersu inlustrius declanrta. Ne intres inquit in iudiciũ cum
seruotuo. qm̃ non iusti ficabitur in conspẽctutuo omnis uiuens Iudicium
tim&e quia misericordiam desiderat. quae suꝑ exaltat iudicio hoc est enĩ

Expanded text:
uit, \'apostolus ait: ut simus sancti et inmaculati in conspectu eius\'. hoc agitur, ut hoc simus, si inmaculati intellegendi sunt qui omnino sine peccato sunt; si autem inmaculati sunt qui sunt sine crimine, etiam in hac uita fuisse atque esse negare non possumus, quia non ideo sine ullo peccato est aliquis, quoniam non habet maculam criminis. unde et apostolus cum ministros eligeret ordinandos, non ait: si quis sine peccato — quod inuenire non posset — sed ait: si quis sine crimine, quod utique posset. nec tamen iste ostendit, quemadmodum secundum suam causam debeamus accipere quod scriptum est: quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. aperta quippe sententia est de superiore uersu inlustrius declarata. ne intres, inquit, in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. iudicium timet, quia misericordiam desiderat, quae superexsultat iudicio. hoc est enim
Abbreviated transcription (Latin):
um mum ꝑorum quorune¬
rius non est ds̃ est acperho inor¬
Seillo enim quod est. hoc quodi
Ab illo autem quae factasunt. no
quod ipse. ac perhoc si solusipsen¬
mutabilis. omnia quae fec:

Expanded text:
ummum bonum. quo superius non est, deus est; ac per hoc incomillo. de illo enim quod est, hoc quod ipse est; ab illo autem quae facta sunt, non sunt quod ipse. ac per hoc si solus ipse incommutabilis, omnia quae fecit
Abbreviated transcription (Latin):
andona sint dĩ. Bonũ inquit cestamen cestaui. cursum consum maui. fidem ser¬
uaui Primo ista bonao peroe si nonea piirecessis sent cogitationes bonae. nulla
essent.: Ad tendite itaq quid deipsis cogitationib: dicat. ait enĩ scribens ad cor¬
sufficientia niũ exdo est. Deinde singula in spiciamus. bonũ inquit ceftamere
cestaui Quaero qua uistute cestauerit. utrũ que illi ex sem&ipso fuerit ari
quae de suꝑdata sit Sed absit ut tantus doctor gentiũ ignonruerit legem dĩ
cuius uex est indeuteronomio. Nedicas in corde tuo. fostitudo mea & potentia ma¬

Expanded text:
an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corsufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia ma
Abbreviated transcription (Latin):
mo. qum̃ propt̃ te mostificamur tota die. deputati sumus ut ouesoccisionis. sub¬
iecit atqat Sed inbis omnib superuincimus ꝑeũ qui delexit nos Ionergo
ꝑ nos. sed ꝑeũ quidilexit nos . Deindedixit cursum consũmaui. Sedillehoc dix
qui alio locodicit. Igitur n uolentis neq currentis. sed miserentis ẽ. di. Quam
sententiã nullo modo potest &iã sic conuesti ut dicatur ñ miserentisdi seduo¬
leuais cecurrentis ẽ hominis. Quisquis enĩ ausus fuerit dicere: a ꝑte scostendit
apostolo contradicere. Postremodixit fidem seruaui. Sedille hoe cixit. qu alibi
atise disericordiã consectus sum. ut fidelis essem Nonenĩ dixit inisericordiam
conserutus sum quia fidelis eram. sedut fidelis essem. Hinc ostndens cuisemaraiape
haberi nis do niserante x̃ posse & esse donũ dĩ quoda pestissime dos&dicens eicde

Expanded text:
subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat consecutus quidixit. posui orimeo custodiã. Quiergo uult facere di mandatũ
dartn pot ẽ iam quidem habet uoluntatẽ bonã sed adhuc paruã & inualidam. Poterit
autem Cũmgua habuerit & robustam. Quando eni mastrres magna illa mandata
fecerunt. magna utiq uintate . hoc est magna caritate fecerunt. dequa caritate ipse
dñs ait: Maioremhade cantiãteemohab&. quã ut animã suã ponat proamicis suis.
Unde & a postolus diert. Quieni ehligi tp roximũ legem impleuit Nam non adulteribis.

Expanded text:
fuerat consecutus qui dixit: posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata fuerat consecutus qui dixit: posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata et non potest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. unde et a
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ sufficit. ut uolendo faciamus. Certum ẽ nos uelle cũ uolumus. sed ille facit ut
uelimus bonũ dequo dictũ .ẽ. quod paulo ante posui quod p̃paratur uoluntas ad nõ
de quodictũ ẽ. Ad nõ gressus hominis dirigentur & uiam ei uol&. Dequo dictũ ẽa¬
qui o penatur in uobis & uelle. Cestũ .ẽ. nos facere cũ facimus. sed illȩ facit graui
ut faciamus prȩbendo uires efficacissimas uoluntati quidixit. faciamiuti sede in
iustificationib meis ambuletis & iudiciamea obseruetis & faciatis. Cũ dicit sñ
faciã ut faciatis. quid aliud dicit . nisi auferam a uobiscorlapideũ unde non faciehatus. &
dabo carneũ unde faciatis . & hoc quidem nisi auferam cordurũ unde non fagiebatis
& dabocor oboediens unde faciatis. ille facit ut faciamus. cui dicit homo. pone dñe custo¬
diam orimeo : Hoc est enĩ dicere. fac ut ponã custodiã orimeo. Quod beneficiũ di iam

Expanded text:
quantum sufficit ut volendo faciamus. Certum est nos velle cum volumus. Sed ille facit ut quantum sufficit ut volendo faciamus. Certum est nos velle cum volumus. Sed ille facit ut velimus bonum, de quo dictum est quod paulo ante posui, quod praeparatur voluntas a Domino, de quo dictum est: « A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus voqui operatur in uobis et uelle. certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit: faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis et faciatis. cum dicit: faciam, ut faciatis, quid aliud dicit nisi: auferam a uobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo carneum, unde faciatis? et hoc quid est nisi ut "auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor oboediens, unde faciatis"? ille facit, ut faciamus, cui dicit homo: pone, domine, custodiam ori meo; hoc est enim dicere:, "fac, ut ponam custodiam ori meo". quod beneficium dei iam.
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ di & uoluntas sua. quando quidem si uoluerit conseruabit mandata. Quam multa
dĩ mandata sunt contia supbiam. iam nouit ea. si uoluerit conseruabit ea. Quare ergo
paulo postdicit. dñe pater & ds̃uitae meae. elationẽ oculorũ nadederis mihi÷ iam dixerat
eilex non concupisces. Velitergo & faciat quo diubetur. qm̃ siuoluerit conseruabit man¬
data . Quare sequitur & dicit. concupiscentiã a ueste ame .  Contix luxoriã ds̃ quã multa
mandauit faciat ea quia si uoluerit conseruabit mandata. Quid ẽ. quod clamat ad
dm̃ uentris appetitio & concubitus neadp̃hendat me.o sihac ei in p̃sentidiceremus. rec¬
tissime nobis responder& & dicer&. ex ista ourtione mea quahaec ad ñõ peto. Intellegite
quomodo dixerim si uolueris conseruabis mandata . Cestũ ẽ. enĩ nos mandatai seruare
si uolumus . Sed quia pire paurtur uoluntas ad nõ. ab illo petendũ ẽ. ut tantũ uelimus

Expanded text:
mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit ergo et faciat quod iubetur, quoniam, si uoluerit, conseruabit mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si u
Abbreviated transcription (Latin):
& tunc utile ẽ. posse cũ uolumus INam quid prod ẽ si quod nom possumus uolumus
Autquod possumus nolumus. Magnũ aliquid seseiepelagumi pitunt. quando dicut
Non iuber& ds̃ quod scir& nom posse ab homine ficri. Quis hoc nesciat : sedideo iub& aliqua
quae non possumus. ut nouerimus quid ab illo petere debeamus .: Ipsa ẽ. enĩ fides quae oran¬
do impentet quod leximperat. Deniq ipse quid dixit: si uolueris conseruabis mandata¬
mea. In eodem libro ecclesiaftico aliquanto post dicit. Quis dabit in oremeo custodiã.
& super labia mea signaculum astutũ. ne foste cadam ab eo & linguamea prodat me.
iam ceste mandata acceperat. coibe linguam tuã amalo & labia tua neloquantur dolum.
Cumergo uerũ sit quod dixit. si uolueris conseruabis mandata . quare quaerit inore suo dari
custodiam. similis ei qui dicit inpsalmo. ponednẽ custodiam orimeo. Nonei sufficit

Expanded text:
et tunc utile est posse, cum volumus: nam quid prodest, si quod non possumus volumus, et tunc utile est posse, cum volumus: nam quid prodest, si quod non possumus volumus, aut quod p"non iuberet deus quod sciret non posse ab homine fieri". quis hoc nesciat ? et ideo iubet aliqua, quae non possumus, ut nouerimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
est quare dat si homo facturus ẽ.c Nisi quia dit quodiub&. cumadiuuat & faciat cui
iub&. Semp ẽ autẽ in nobis uoluntas libent. sed nonsemꝑ ẽ. bona :  ut eñi aiuistiua
libeur est quando seruit peccato & tunc est mala. Aut apeccato libera ẽ. quando seruit
iustitiat. & tunc ẽ bona. Qurtu uero di semꝑ ẽ. bona & ꝑhanic fit ut sit homo uolin¬
titis bone qui prius fut uoluntatis malae. Perhanc &iam fitut ipsabona uolu tal
quie iam. eẽ. coepit augeatur. &tam magna fiat ut possit implere diuma mandeta quẽ
uoluerit cum ualde ꝑfecteq uoluerit. Ad hoc enĩ ual& quodsecriptũ ẽ si uolut
conseruabis mandata. Vt homoqui uoluerit & non potuerit inondum s plene uelle
cognoscat. &or& uthabeat tantã uoluntatẽ. quanta sufficit Adimplenda mandita.
Sic qdippe adiuuatur. ut faciat quod iubetur. Tunc eñĩ utile . ẽ. uelle cũ possumus.

Expanded text:
est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit iustitiae, et tunc est bona. gratia uero dei semper est bona et per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et Sic quippe adjuvatur, ut faciat quod jubetur. Tunc enim utile est velle, cum possumus;
Abbreviated transcription (Latin):
in hominib quod ꝑseipsũ sine dubio semꝑ. ẽ scm̃. Deniq sequitur Et scient omines geites
dicitur inpsalmo Nolite obdunure corda uĩt. Et peripsum et echielem. Prorete a uobis
omnes impietates uiuẽs quas impic ȩgistis inme & facite uobis cornouum & spm̃ norum. &
facite omnia mandata mea. Vt quid morimini domus isrł dicit dñs.s quia nolo mostem
morientis dicit adenai dñs & conuestimini &uiuetis. Meminerimus eũ dieere. & conuer
timini & uiuetis cuidieitur conueste nos ds̃. Meminerimus dm̃ dicert proitte a uobis
omnes impietates uit̃s. cũ pse iustific& impium. Meminerimus ipsũ dicere facite uobis
cor nouum. quidieit & spm̃ nouũ quidicit. dabo uobis cor nouum & spm̃ nouũ dabo uobis
Quo modo ergo quod dicit. facite uobis. hoc dicit dabo uobis. Quare iub& si ipsedaturus

Expanded text:
in hominibus, quod per seipsum sine dubio semper est sanctum. Denique sequitur: Et scient omnes gentes in hominibus, quod per seipsum sine dubio semper est sanctum. Denique sequitur: Et scient omnes gentes in psalmo dicitur, Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum Ezechielem, Projicite a vobis omnes impietates vestras, quas impie egistis in me, et facite vobis cor novum et spiritum novum, et facite omnia mandata mea. Utquid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai Dominus, et convertimini et vivetis . Metimini, et vivetis; et cui dicitur: Converte nos, Deus; meminerimus Deum dicere: Projicite a vobis omnes impietates vestras, cum ipse justificet impium; meminerimus ipsum dicere: Facite vobis cor novum, et spiritum novum, qui dicit: Dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo vobis. Quomodo ergo quod dicit: Fa
Abbreviated transcription (Latin):
sed propt̃ nomen meũ scm̃. Quare enĩ dixit ego facio sed propt̃ nomen ineũ sem̃ nisi ne ul
putarent propt̃ bona merita sua fieri : quod nonerubescunt dicere pelagiani. Nonsolũ autem
bona merita eorũ nulla uerũ &iam mala merita pratecessisse de monstrat dicendo. sed propi
nomenmeũ scm̃ quod profanastis ingentibus. Quis nonuideat horrendũ malũ eẽ. nom̃
scm̃ dñi profanare. & tamen propt̃ ipsum nomen meũ inquit quod profanastis uos. ego faciã
uos bonos non propt̃ uos. Et sc̃i ficabo in quit nomen meũ magnũ quod profinatũ ẽ ingentib
quod profanatũ in medioeorũ ÷ Sc̃i ficare sedicit nomensuũ. quod su perus dxerat scm̃:
Hocergo quod onmus in oratione dominica dicentes. sci ficctur nomentuũ. ut sci ficetur

Expanded text:
sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horrendum malum esse, nomen sanctum Domini profanare? Et tamen propter ipsum nomen meum, inquit, quod profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et sanctificabo, inquit, nomen meum magnum, quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur
Abbreviated transcription (Latin):
sed propt̃ nomen suũ ista facere ubiait. ego facio domus isrł. sed propt̃ nom̃ meũ scm̃.
rod profanastis ingentib: quo intiastis illuc. & scĩficabo nom̃ ieũ magnũ quod profana¬
tũ ẽ. ingentib. quod profanastis inmedio eorũ . & scient gentes quia ego sũ dns. dicit adonai
dñs. Cum sc̃ĩficatus fuero in uobis ante oculos eorũ. & accipiã uos degentib & congregabo
uos exomnib terris & inducam uos intentom unẽm & aspergamuos a quamunda & munda¬
cornouum & spm̃ nouũ dabo inuobis. & austratur corlapideũ decarne ur̃ã. & dabo uobis
cor carneum. & spm̃ meũ dabo inuobis. & faciam ut iniustificationib meis a mbuletis. & iudieia
mea obseruetis & faciatis. Quis itaq sic caecus ut nonuideat qui sit lapileus: ut nonsentiat istam
ginetiã non secundũ merita bonȩ uoluntatis dari dõ dicente atq testante. ego facio domus isrt.

Expanded text:
sed propter nomen suum ista facere, ubi ait: Ego facio, domus Israel: sed propter nomen meum sanctum sed propter nomen suum ista facere, ubi ait: Ego facio, domus Israel: sed propter nomen meum sanctum quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc: et sanctificabo nomen meum magnum quod profanatum est in gentibus, et profanastis in medio eorum: et scient gentes quia ego sum Dominus, dicit Adonai dum sanctificabor in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundacm meum dabo in vobis: et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia lapis sine sensuest cui cõpanxtũ .ẽ. cordurũ. Cui nisi carni sentienti cor intelleges.
debuit cõpaurri: Sic enĩ hoc dicitur ꝑ ezechielem prophetã. & dabo eis inquit cor aliud.
& spm̃ nouum dabo eis. Et euellam cor lapideũ decarne eorũ. & dabo eis corcarneũ. In
p̃ceptis meis ambulent & iustificationes meas obseruent & faciant eas. & erunt mihi in po¬
pulum &ego ero eis indm̃ dicit dñs. Numquid ergo possumus nisi absurdis sime dicere
bonũ meritũ bonae uoluntatis in homine prrecessisse ut euelleretur ab eo cor lapideũ quando¬
quidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimã uoluntatẽ. & aduersus dm̃ omni¬
no inflexibilem. VUbi enĩ p̃cedit bona uoluntas. iam non .ẽ. utiq cor lapideũ. Nam & alio
loco ꝑeundem prophetã ds̃ manifestissi me ostendit. non propt̃ eorũ aliquabona merita.

Expanded text:
sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita,
Abbreviated transcription (Latin):
ut facere ualeamus. Namsi fides liberi est tantũ modo arbitrii. necdatur adõ propt̃ quid
proeis qui nolunt credere oumus ut credant. quod prorsus faceremus inaniter nisi rectis¬
sime crederemus etiam ꝑuersas & fidei continrias uoluntates. omni potentem dm̃ ad credendũ
posse conuestere. Liberum quidem arbitrium hominis pulsatur ubi dicitur. hodie si
uocem eius audieritis. nolite obdunre corda uñ. Sed nisi poss& ds̃ &iam duriciã cordis
auferre. non dicer& ꝑ prophetam. Aufenrm ab eis cor lapideum & dabo eis cor carneum :
Quod de nouo testamento fuisse prredictum. satis apostolus ostendit ubi ait. epistola nr̃a
uos estis scripta non atiumento sed spũ di uiui non intabulis lapideis. sed intabulis cordis
carnalib Quod non ideo dictũ putemus ut carnaliter uiuant qui debent spitalit̃ uiuere.

Expanded text:
ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere:
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc non ex uobis. sed dĩdonũ .ẽ. Cillud quod scripsit adephesios. pax fratrib: & caritas cũ fide
incũ uerũ etiam ut patiamini proeo. Vtrumq ergo ad dĩ giartiã ꝑtin&. & fides credentiũ.
& tolenantia patientiũ . qui utrũq dixit. eẽ. donatũ. &illud maxime ubi dicit. habentes autẽ
eundem spm̃ fidei. Nonenĩ ait scientiã fidei. sed spm̃fidei. Quod propterea dixit. ut intelle¬
geremus quia fides & non petita conceditur. ut ei petenti alia concedantur. Quomodoenĩ
in uocabunt inquit inquẽ non crediderunt: ergo sps gratiae facit uthabeamus fidem. ut
perfidem impetremus onundo. ut possimus facere quae iubemur. Ideo ipse a postolus assidue
legi proponit fidem qm̃ quod lex iub& facere noualemus. nisi ꝑfidem rogando impetremus

Expanded text:
et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas cum fiet hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas cum fiin eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus,
Abbreviated transcription (Latin):
Cumergo ilis conucti fuerint. adhoc se conuestunt utquocume modo conentur osti ndtrt
guitiuandi secundũ merta nĩ dari. Dicunt em̃ & sinondatur secundã mer tabo net
operũ qua ꝑipsambene opeitemur t amen secundũ merita bone uoluntatis datur. qui
bona uolunas in quiunt p̃cedit orantis. quã p̃cesst uoluntas credentis : ut se andũ hacc
merita gnatia sequatur exaudientis dĩ: Iam quidem de fide. hoc est deuoluntate credentis
superius dispigtaui usq adeo eam demonstiuns adguatum ꝑtinere. ut apostolus nondico¬
ret misericordiã consecutus sum quia fidelis eitem sed dicer& miseri cordiã consecutus se
ut fidelis essem. Sunt &alia testimoniua in quib est quod at sapnt adtempenaentiam:
sicut unicuiq ds̃ pastitus est men sunrm fidei. & quodiam cõmemonrui. gratia salui factiestis ꝑfidem.

Expanded text:
cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fiam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem cartatemuram & multũ exostor
ut beati cypriam librum que scripsit deoi tione dominicadiligenter legatis & quantumuo
dñs adiuuerit intellegatis. memoriaeq mandetis Ibi uidebitis quem admodũ sic allo¬
quatur liberũ arbutriũ eorũ quos conscriptione sui sermonis aedificat. ut ostendat tamer
ea quae implenda uidentur in lege. In onitione et̃ poscenda. Quodutiqiuanissime fier&e
siadilla agenda sine diuno adiutorio uoluntas humana sufficer& : Sedcum fuerint con¬
uieti Mondefensores sed inflatores & pritecipitatores liberi arbitrii. quia neq scientia
diunae legis. neq natuto neq sola remissio peccatorũ ẽ. illi giatua quae per ihm̃ xepm¬
dinm̃ enrm̃ ditur sed ipsa fictt ut leximpleatur ut natuito liberetur nepeccatũ domint t̃

Expanded text:
humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPUT XIV. 27. Sed cum fuerint convicti, non defensores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio peccatorum est illa gratia, quae per Jenostrum datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: