comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse quoq ab intꝰ erudit est. quia ꝑ int̾ualla tẽporũ
ad cognitionẽ ꝓmou̾i debuer̾. ꝑ spẽs rer̃ tẽporaliũ et
unsibiliũ foris ad cognitionẽ u̾itatis excitandi et erudiẽ¬
di tͦuer̃. Que tñ excit̃õ et erudicio naturalr̃ et sine labore
hoĩ adesset. si sensuᷤᷤ hoĩs ĩ carne mortali ꝑ pecc̾m corruptꝰ
nõ fͦuiss ut tũc pleñ ac ꝑfectũ constaret quod ait apłs.
Ininfibilia enĩ a creat᷑a mnũdi ꝑ ea que facta sũt intelle¬
cta conspiciuntur.
citur uitium concupiscentie ex sensu corrupto:

Expanded text:
st, quia per intervalla temporum ad cognitionem promoveri debuerunt, per species rerum temporalium et visibilium foris ad cognitionem veritatis excitandi et erudiendi fuerunt. Quae tamen excitatio et eruditio naturaliter et sine labore homini adesset, si sensus hominis in carne mortali per peccatum corruptus non fuisset, ut tunc plenum ac perfectum constaret, quod ait Apostolus: Invisibilia ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur citur vitium concupiscentiae, ex sensu corrupto v
Abbreviated transcription (Latin):
c̾atoris mot̾ corporis obedientẽ: ex umdicta
aut̃ mot̾ sensualitatis cõtͣdicentẽ. cinꝰ uolẽ¬
tiã aliqñ infirmata seqͥt᷑. aliqñ aut̃ corrobo¬
rata cohercet ⁊ mod̾at᷑. Si aut̃ motꝰ sensua-¬
litatis dñat᷑ motui mentis. dñat᷑ ⁊ mortui
corporis qͥ subiectꝰ est illi. ⁊ tunc pecc̃ reg¬
nare incip̃ in nr̃o mortali corꝑe: si aut̾ nõ¬

Expanded text:
otum corporis obedientem; ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur; aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur et motui corporis, qui subjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro mortali cor
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ in notesct̃ cognosc̾e: illa gͦ dona graꝵ in
singł d̾ notant᷑ ex nomine. ñ quȩ singłarit᷑. s
que excellent̃ data ft̃ in participatione. In illa
eñi celesti patͥa uͥ plenitudo bom est licet
quȩ dã data sit̃ excellent̃ inchil possidet᷑ sn¬
głarit᷑. Om̃ia em̃ in om̃ib sũt. nõ qͥdẽ equalit̃.
qr alii aliis quedã sublimiꝰ possident. s cõ¬
munit᷑. qͥa om̃s omĩa habent. Itẽ sciendũ
qr omĩa dona gr̃arũ suꝑiores ordines sub
Ut u̾bi gr̃a seraphin qͥ ordo excellentissimꝰ
omiũ estimat᷑. tã dilectionẽ ꝗͣ cognitio¬
nẽ diuinitatis. ⁊ cęt̾a uirtutũ dona. oȩt̾is¬

Expanded text:
 dona gratiarum in singulis denotantur ex nomine; non quae singulariter sed quae excellenter data sunt in participatione. In illa enim coelesti patria ubi plenitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil possidetur singulariter. Omnia enim in omnibus sunt non quidem aequaliter quia alii aliis quaedam sublimius possident, sed communiter, quia omnes omnia habent. Item sciendum quod omnia dona gratiarum superiores ordines sublUt verbi gratia Seraphim qui ordo excellentissimus omnium existimatur tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, et caetera virtutum dona caet
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt. Aliĩ diunt tres ordines sup̃mos.i. serap̾m
icherubm: itronos. ad sola diuina ⁊int̾na cõ¬
ũscitionẽ hab̾e. semꝑ c̾atori affistere. In feriores
aut̃ tres ad ext̾iora agenda mnuntianda muti.
Tres aut̾ medios ñ solũ dignitate ł loco s ofsi¬
tio ⁊̃ int̾ utrosq cõsistere. qͥ p̃ceptũ diuinũ a

Expanded text:
fiunt. Alii dicunt tres ordines supremos, id est seraphim et cherubim, et thronos ad sola divina et interiora conversionem habere, semperque Creatori assistere. Inferiores autem tres ad exteriora agenda et nuntianda mitti. Tres autem medios non solum dignitate vel loco, sed officio etiam inter utrosque consistere
Abbreviated transcription (Latin):
duos angłos hab̃e deputantos sibi unũ ma¬
lũ ad impugnationẽ ⁊ unũ bon̾ ad defen¬
sionẽ cũ numis hominũ transcendat. num̾iũ
angłorũ o¬
Si enĩ ĩ hominibꝰ plures mali st̃ quã boni. ⁊ ĩ angł̾is
plures boni ꝗͣ mali. cũ post. sit tot electos
futuros homines. qͦt st̃ angłi boni cõstat siñ̾
ulla dubitatione płes eẽ homines bonos qͣ
st̃ angłi mali. Multosq płes hom̃ies malos
ꝗͣ angłos malos qͥa płes st̃ homĩes mali ꝗͣ
boni. cũ płes sint homĩes bomi ꝗͣ mali an¬
głi. Nisi forte dicat᷑ iccirco qr simił nõ sub¬
ststit genus humanũ. s ꝑ tẽporũ successionẽ
alii post alios sequñr. pꝰse eos qͥ ĩ hominib si¬
mł subsistũt angłi cõparari num̾o licet uni¬
ũsicatȩ p̃cedãt. Quod tam̃ qr cͥtũ eẽ nõ potest.

Expanded text:
duos angelos habere deputatos sibi, unum malum, ad impugnationem, et unum bonum, ad defensionem? cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Si enim in hominibus mali plures sunt quam boni et in angelis boni plures quam mali, cum positum sit tot electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines bonos quam sint angeli mali, multoque plures homines malos quam angelos malos, quia plures sunt homines mali quam boni, cum plures sint homines boni quam mali angeli. Nisi forte dicatur idcirco quia simul non subsistit genus hominum; sed per temporum successionem alii post alios sequuntur, posse eos qui in hominibus simul subsistunt angelis comparari numero, licet universitate praecedant.
Abbreviated transcription (Latin):
da mitant᷑. Qudã putat̃ alios eẽ ex illa
multitudine. qͥ foras ꝓoffitio ext̾iora nun.¬
tianda exeunt. Alios qͥ intꝰ semꝑ assistũt.
sic̃ scriptũ est. Milia miliũ ministrabt̃ ei
⁊ decies milies centena milia affistebat̃ ei.
Apłs aut̃ excellentiã filii comm̃dans p̃ an-¬
głis om̃s administratorios sp̃c eẽ in minis¬
teriũ missos ꝓpt̾ eos qͥ hereditatẽ capuunt
salutis cõfirmat: hĩc questio nascitur. qͥmͦ
om̃s mittunt᷑. si qͥ dã semꝑ assistut. Et si om̃s
censent᷑ Quidã putant in illa cȩlesti curia
om̃s qͥ dẽ muti. s alios ex offitio. qͥ ꝓpͥe angui
siũ archangłi nominant᷑. alios ex tpr ⁊ causa
Extra cõmunẽ dispensationẽ oborta . qͥ et ip¬
si quoq cũ angłorũ ministeriũ ex tp̃r susci¬
piunt᷑: nom̃ iministerio assumunt sic̃ sc̃ͥp

Expanded text:
da mittantur. Quidam putat alios esse in illa multitudine qui foras pro officio ad exteriora nuntianda exeunt, alios qui intus assistunt, sicut scriptum est: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei . Apostolus autem excellentiam Filii commendans pro angelis omnes administratorios spiritus esse in ministerium missos, propter eos qui haereditatem capiunt salutis confirmat. Hinc quaestio nascitur quomodo omnes mittuntur si quidam semper assistunt, et si omnes r? Quidam putant in illa coelesti curia, omnes quidem mitti, sed alios ex officio qui proprie angeli sive archangeli nominantur; alios ex tempore et causa extra communem dispensationem oborta. Qui et ipsi quoque cum angelorum ministerium ex tempore suscipiunt, nom
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑. Om̃mo tam̃ ꝓbabile idet᷑ płes
remansisse ꝗͣ cecidisse. ꝓpħa enĩ cũ demons¬
traret cuirꝰ igneos cõsolans ait. Plures st̃ cͥ
dectos ex hominib ad num̃ũ angłorũ ascen¬
suros. qͦt ibi cõstat remansisse electos angłos
ꝓpt̾ scripturã q̃ ait. statuit t̾minos ppłorũ uix.¬
ta num̃ũ angłorũ di. Id̾ si uer̃ est cũ multo
plures sint in hominib reprobi. ꝗͣ electi angłi.¬

Expanded text:
Omnino tamen probabile videtur plures remansisse quam cecidisse. Propbeta enim cum demonstraret currus igneos, consolans ait: Plures sunt quelectos ex hominibus ad numerum angelorum ascensuro; quot ibi constat remansisse electos angelos, propter Scripturam quae ait: Statuit terminos populorum, juxta numerum angelorum Dei. Quod si verum est cum multo plures sint in hominibus reprobi quam electi
Abbreviated transcription (Latin):
diti funt : ⁊ ex ilł qͥ cecidert. qr ĩ una simił
om̃s malicia cõsensert̃ qͣsi uniĩ ex se ꝑu̾sȩ
societatis ordinẽ effecer̃t. Ht̾ aut̃ traditio ex
c̾ent : pͥncipatꝰ.⁊ potestates tenebrarũ nomi¬
nauit. ut ideł ostendet qr ĩdẽ nẽ qͥsq in ma
lo ministeriũ ex ꝑu̾sitate ex̾cet. qd̾ ad bonũ ꝑ¬
fitiendũ excõditione accepit. Nusꝗͣ tam̃ scͥp¬
turarũ neꝗͣ sp̃s seraphin apellatos ĩ uenio
qr licet cetera dona pꝰ rumã ad hue ĩ malo
possideãt: caritatẽ tam̃ indilectionẽ di neqͣ¬
ꝗͣ habere potuerunt.¬

Expanded text:
iti sunt, et ex illis qui ceciderunt quia in una simul omnes malitia consenserunt quasi unum ex se perversae societatis ordinem effecerunt. Habet autem traditio ex ceret, principatus et potestates tenebrarum nominavit. Ut videlicet ostendlo ministerium ex perversitate exerceret, quod ad bonum perficiendum ex conditione accepit. «Nusquam tamen Scripturarum nequam spiritus seraphin appellatos invenio, quia licet cetera dona post ruinam adhuc in malo possideant, caritatem tamen in dilectione dei nequaquam habere potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dines angłorũ .i. angłos. archangłos. pͥncipatꝰ.¬
et potestates. uirtutes. dñationes.trohnos.
cherubin. ⁊ seraphin: ut ad dito homine
denariꝰ cosũmaret᷑ ꝑfectionis celestis:
nõ enĩ ut qͥdã putant cõditio hominis ita
ut restaurationẽ angłorũ ꝓuisa est qͣsi

Expanded text:
 angelos, archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubim, et seraphim, ut addito homine denarius consummaretur perfectionis coelestis. Non enim ut quidam putant conditio hominis ita ad restaurationem angelorum provisa est, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum continet euuangłium. apłos patres E uuangłia iui
sunt Mathei Marchi. Luce. loħ̃is: Apostolea uolumina
calipsis: Qui uincti cum suꝑioribꝰ iuginti duo uet̾is testa¬
menti. triguita. complent: in quibꝰ corpꝰ diuine pagine cõsui¬
mat᷑ scͥpta patrum in corpre textus non conputant᷑: qͥa non
aliud adiciunt. s id ipsum quod in supͣdicꝰtis ꝯtinet᷑ ex pla-¬
nando ⁊ latius manifestiꝰq tractando extendunt :¬
N BUum ꝓfecto ꝙ laboriosum opꝰ ẽbra ur̃a p̃̾catione
flexus agg̃dior. uniu̾sam duuinax scͥpturarũ seriẽ. non
solũ restrmgendo ad compendiũ relig̾e.: s exponendo qͦ
ꝓfunditatis eiꝰ archana in lucẽ euocare. Cuiꝰ qͥdẽ oꝑis in¬
choationẽ ꝓnita deuotione offero spe consũmationẽ ꝓmi

Expanded text:
um continet Evangelia, apostolos, Patres. Evangelia quatuor sunt: Matthaei, Marci, Lucae, Joannis. Apostolica volumina calypsis: qui juncti cum superioribus viginti duobus Veteris Testamenti, triginta complent, in quibus corpus divinae paginae consummatur. Scriptura Patrum in corpore textus non computantur; quia non aliud adjiciunt, sed idipsum quod in supradictis continetur explanando et latius manifestiusque tractando extendunt opus et laboriosum crebra vestra praecatione flexus aggredior; universam divinarum Scripturarum seriem non solum restringendo ad compendium redigere, sed exponendo quoque profunditatis ejus arcana in lucem evocare. Cujus quidem operis inchoati
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiastes quod hebrahice coeleth. latine concianator int̃p̃ta¬
tͦ᷑. Q uintum si rasirim .i. cantica canticoꝵ Sextum daniel
Septimum ꝑalipomenon. q̃d latine sonat uerba dierum. he
Qui om̃s.i. quinq octo undecim simul faciunt iuginti duo
quot lit̾as etiam alphabetũ ꝯtinet hebraicum: ut totidẽ libͥ
erudiat᷑ uita iustoꝵ ad salutẽ. quot lit̾is lingua dicẽciũ
ad eloquentiam instruit᷑: Sut̃ p̾terra in uet̾i testamento alii
qͥdã libri qͥ legunt᷑ quid ẽ s in corp̃re textus uł in canone auc¬
toritatis non scribunt᷑ Ut ẽ lib̾ tobie. ⁊ uidit:⁊ machabeoꝵ¬

Expanded text:
Ecclesiastes, qui Hebraice , coeleth, Latine concionator interpretatur; quintum , syra syrim, id est Cantica canticorum; sextum Daniel; septimum Paralipomenon, quod Latine sonat verba dierum, HebQui omnes, id est quinque octo novem: similiter faciunt viginti duos quot litteras etiam alphabetum continet Hebraicum, ut totidem libris erudiatur vita justorum ad salutem, quot litteris lingua discentium ad eloquentiam instruitur. Sunt praeterea in Veteri Testamento alii quidam libri qui leguntur quidem, sed in corpore textus vel in canone auctoritatis non scribuntur. Ut e
Abbreviated transcription (Latin):
altum. qd ĩ allegoria ẽ: recꝰtam fidẽ. alt̾um quod ĩtropo¬
logia ẽ: informat bonam oꝑationẽ: in qͥbꝰ ꝯstat cognitio
u̾itatis: ⁊ amor uͥtutis.⁊ hec ẽ uera renatio hominis:
que sit mat̾ia diuinarum seripturarũ et qͣlit̃ de fub¬
iecta mat̾ia tractent intriplie sensu historie. allego¬
rie. tropologie: nunc ostend̾e conuenit. in qͥbꝰ libris
ea que iure diuinitatis nomine censet᷑ scͥptura consistat:
Buo sunt testam̃ta que om̃e diuinarũ scripturarũ corpꝰ ꝯclu¬
dunt. uetus . s. ⁊ nouũ: Ytrumq tͥbꝰ ordinibꝰ distinguit᷑: Uetꝰ
testam̃tum continet legẽ:⁊ ꝓpħas agiographos quod int̾p̃ta¬
tum sonat: cõscriptores uł scã scbentes In lege continent᷑

Expanded text:
alterum quod in allegoria est rectam fidem, alterum quod in tropoalterum quod in allegoria est rectam fidem, alterum quod in tropologia est informat bonam operationem: in quibus constat cognitio veritatis et amor virtutis: et haec est vera reparatio hominis. quae sit materia divinarum Scripturarum et qualiter de subjecta sibi materia tractent in triplici sensu, historiae, allegoriae, tropologiae, nunc ostendere convenit in quibus libris ea quae jure divinitatis nomine censetur, scriptura consistat. Duo sunt Testamenta quae omne divinarum Scripturarum corpus concludunt: Vetus scilicet et Novum. Utrumque tribus ordinibus distinguitur. Vetus Testamentum continet legem, prophetas, hagiographos, quod interpretatum sonat sanctos scriptores vel sancta scribentes. In lege continentur
Abbreviated transcription (Latin):
res ⁊ facta uł facienda mistica ꝯstat: necessaria ẽ ꝯgnicio ipĩ
Cegnitio aũ uocũ in duobꝰ consid̾at᷑. inꝓnuntiatione uidelie¬
ad pronuntiationẽ simł de significationẽ ꝑtinet. irthoriea
Cognitio rerum cura duo uersat᷑. ĩ. formam ⁊ naturã. forma
aut inpproportione. ad quã ꝑtinet musica. aut in diñisi.¬
one: ad quã ꝑtinet geomet̾ia Aut in motu. aut quẽ ꝑti.¬
net astronomia: Ad interiorẽ uͦ ierũ naturã: phisicaspec¬
x quo constat
qͥa om̃s artes naturales diuine scientie famulant᷑:
⁊ inferior sapientia recꝰte ordinata ad suꝑiorẽ ꝯdiẽ
Sub eo gͥ sensu qui ẽ insignificatione uocũ ad reᷤ
continet᷑ historia. cui famulant᷑ tres scientie sic̃ dicꝰtũ
ẽ .i. gramatiea. dialetiea. iethorica Sub eo aut̃ sensu
qͥ ẽ insignificatione ierum ad facta mistica ꝯtinetꝰ
allegoria. ⁊ sub eo sensu qͥ ẽ in significatione rerum

Expanded text:
ecessaria est cognitio rerum. Cognitio vocum in duobus consistit, in pronuntiatione eAd pronuntiationem simul et cognitionem pertinet rhetorica. Cognitio rerum est in forma et natura. Forma vel in proportione, ad quam pertinet musica; vel in situ, ad quem pertinet geometria; vel in motu, ad quem pertinet astronomia. Ad interiorem qualitatem physica specEx quo constat uod omnes artes naturales divinae scientiae famulantur; et inferior sapientia recte ordinata ad superiorem conducit. Sub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur historia; cui famulantur tres scientiae sicut dictum est, id est grammatica, dialectica, rhetorica. Sub eo autem sensu qui est in significatione rerum ad facta mystica, continetur allegoria. Et sub eo sensu qui est in significatione rerum
Abbreviated transcription (Latin):
surgere a mortuis ⁊ sic intrare in głiã suã:
ostremo qd̃ est mist̾tũ a scl̃is abscõditũ: ⁊
ne forte putet᷑ solis malis abscõditũ sub¬
iecit nouissimis tp̃rib scĩs reuelatũ. Si
om̃s hoc abinitio boni cognouer̃t qͦmͦ
uł mali hoc ignorare potuert: Maxi¬
me cũ abipsis bonis qui hoc ꝑcepissent:
qͥ uere boni uel mali ẽẽt qͥb hoc reue¬
landũ uel celandũ foret discerni nõ po¬
tuisset. Atq in hunc modũ cõsequens
ẽẽ manifeste agnoscimꝰ: ut si bonis õib
hȩc reuelata confitem. malis quoq nõ
ignota fuisse nõ dubitemꝰ. Porro si hoc
starȩ debebit. qͥs nõ uideat quã in effabi¬
lit̾ pͥma illa tp̃ra posteriorib scłis p̃feren-¬
da fint. cũ fides que hic solo foris auditu uer-¬
borũ ꝑcipit᷑. illic ꝑcõtẽplationẽ ꝓpħice aspi¬
ratioms intus ab om̃̃b plena et manifesta
ueritatis luce legẽtur. Qͥd fides nr̃a com¬
paratione fidei illorũ. nisi ut ita dicã nõ

Expanded text:
tuis, et ita intrare in gloriam suam? Postremo quod est mysterium a saeculis absconditum; et ne forte putetur solis malis absconditum, subjecit novissimis temporibus sanctis revelatum. Si omnes hoc ab initio boni cognoverunt, quomodo vel mali hoc ignorare potuerunt, maxime cum ab ipsis bonis qui hoc percepissent, qui vere boni vel mali essent; quibus hoc revelandum vel celandum foret discerni non potuisset. Atque in hunc modum consequens esse manifeste agnoscimus, ut si bonis omnibus haec revelata confitemur, malis quoque non ignota fuisse non dubitemus. Porro si hoc stare debebit, quis non videat quam ineffabiliter priora illa tempora posterioribus saeculis praeferenda sint, cum fides quae hic foris solo auditu verborum percipitur, illic per contemplationem propheticae aspirationis, intus ab omnibus plena et manifesta veritatis luce legeretur? Quid fides nostra comparatione fidei illorum, nisi, ut ita dicam, non
Abbreviated transcription (Latin):
inhereditatẽ. Uenit sapientia ut hostis nõ
potestate s racione uiceret᷑ & in his om̃ib
fides tua in uno cõstat.⁊ ad unũ. ⁊ unũ. qr
cũ duo nominant᷑ unus significat᷑: qr unus ẽ¬
creator ⁊ redẽptor. Creator ad naturã saluator
ad gr̃am. In his duob totũ est & unũ hoc est
ĩ qͦ abintio fides credentiũ una est quauis in
eadẽ fide maliis maior. in aliis minor de
istis cognitio fuerit scđm diu̾sitatẽ tp̾rm. fic¬
uno ⁊ eodẽ tp̃re in aliis maior maliis minor
inuenit᷑ cognitio de his ipsis scđm capacita¬
tẽ ꝑsonarũ. Iuãuis gͦ fides creuit ut aliquã

Expanded text:
in haereditatem. Venit sapientia, ut hostis non in haereditatem. Venit sapientia, ut hostis non potestate, sed ratione vinceretor; et in his omnibus fides tua in uno constat, et ad unum et una, quia cum duo nominantur, unus significatur; quoniam unus creator est et redemptor. Creator ad naturam, salvator ad gratiam. In his duobus totum est et unum, hoc est in quo ab initio fides credentium una est, quamvis in eadem fide in aliis major, in aliis minor de istis cognitio fuerit, secundum diversitatem temporum, sicuno et eodem tempore, in aliis major in aliis minor invenitur cognitio de his ipsis secundum capacitatem personarum. Quamvis ergo fides creverit, ut aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
tiores qͥq nouer̃. quãuis om̃is di ppłs etiã
tunc eiꝰdẽ misteria fide ĩ legalib cerimo¬
niis typice portaret.
tor ⁊redẽptor. Unũ tͥ sine alt̾o nõ suf¬
ficit. Utrũq agnosce utrũq cõfitere.Si
creatorẽ credis. agnoscis qd̾ factꝰ es. Si re¬
dẽptorẽ cõfiteris. agnoscis qd̾ reꝑatꝰ es. Unus
est creator ⁊ redẽptor. In suo te fecit. in tuo
te reficit. ⁊ utrũq unus fecit. Si ĩpe te fe¬
cisset ⁊ alt̾ te refecisset : deb̾es illi qd̃ factꝰ
es. ⁊ deb̾es illi alt̾i qd̾̃ refectꝰ es : & ẽẽt diuisa
totꝰ Et eduobꝰ illũ plus diligeres a quo plus
haberes. Qui creauit te: dedit tͥ eẽ. Iui re¬
demit te : dedit tͥ beatũ eẽ. ꝓpt̃ea ne plus a
te diligeretur alt̾ qͥdã redẽptor quã ipse
creator uoluit ipse creator ẽẽ redẽptor et
fustinuit tuã passionẽ ut emeret tuã dilec¬
tionẽ. Oissus est naturał filius ꝓ adoptandis.
qr fine ipso alieni introducendi nõ fuerant

Expanded text:
tiores quique noverunt, quamvis omnis Dei populus etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalibus caeremoniis typice portaret. tor et redemptor. Unum tibi sine altero non sufficit. Utrumque agnosce, utrumque confitere. Si Creatorem credis agnoscisque quod factus es; si redemptorem confiteris, agnoscis quod reparatus es. Unus est creator et redemptor. In suo te fecit, in tuo te refecit; et utrumque unus fecit. Si ipse te fecisset, et alter te refecisset; deberes illi quod factus es, et deberes alteri quod refectus es. Et sic esset divisa totus. Et de duobus illum plus diligeres, a quo plus haberes. Qui creavit te, dedit tibi esse; qui redemit te, dedit tibi beatum esse. Propterea ne plus a te diligeretur alter quidam redemptor, quam ipse creator, voluit ipse creator esse redemptor, et sustinuit tuam passionem ut emeret tuam dilectionem. Missus est naturalis filius pro adoptandis, quia sine ipso alieni introducendi non fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
portauer̃t intelligere meruert̃. Sequentes aut̃
⁊portant ⁊uident qr fideles qͥ post aduen¬
tũ eiꝰ in carne subsecunt᷑: sacram̃tũ passionis
eiꝰ ⁊ꝑfidr suscipĩt iꝑ reuelatã iã cognitio¬
nẽ agnoscũt. Unde beda ineandẽ questio¬

Expanded text:
portaverunt intelligere meruerunt. Sequentes autem et portant et vident: quia fideles qui post adventum ejus in carne subsequuntur; sacramentum passioniser fidem suscipiunt, et per revelatam jam cognitionem agnoscunt. Unde Beda in eamdem quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
iustꝰ quã diu in hoc corꝑe existens ꝑegrinat᷑
a dno uiuere ht̃ ex fide: quẽ ad modũ cũ educ¬
tꝰ de hoc ergastulo fu̾i̾t ⁊ introductꝰ in gau-¬
diũ dm̃ sui uiuere habebit excõtẽplatione.
S mira dispensatione agit᷑ qd̾ nunc int̾m ma-¬
laxxat᷑: quatenꝰ uidelicet hoc homini repute
tͣ ꝓm̃ito: si nunc ꝑfidẽ ambulans uiã uerita¬
tis & tiã mpugnatꝰ nõ deserat qͥ pͥus uisione
Ut aut̾ in hoc p̃lio minctꝰ stare possit. ⁊ bonũ suũ
illesũ custodire.: dant᷑ ei ut dictũ ẽ in sacra-¬
m̃tis arma qͥb se muniat in oꝑibꝰ bonis tela qͥb
hostẽ ꝓsternat. Ut scilicet fidei caritate ⁊ spe
ad rancta : int̾iꝰ parit̃ roboret᷑ & irat.

Expanded text:
justus quandiu in hoc corpore existens peregrinatur a Domino vivere habet ex fide, quemadmodum beatus cum eductus de hoc ergastulo fuerit et introductus in gaudium Domini sui, vivere habebit ex contemplatione. Sed mira Dei dispensatione agitur quod nunc interim malaxatur, quatenus videlicet hoc homini reputetur pro merito, si nunc per fidem ambulans viam veritatis etiam vel impugnatus non deserat, qui prius visione Ut autem in hoc praelio invictus stare possit, et bonum suum illaesum custodire, dantur ei ut dictum est in sacramentis arma, quibus se muniat; in operibus bonis tela quibus hostem prosternat, ut scilicet fidei charitate et spe adjuncta, interius pariter roboretur et vivat.
Abbreviated transcription (Latin):
i dñ efficrunt᷑ & dũ ultra id qd̾ iueru¬
tate est sentiunt: in ipsã ueritatẽ offen¬
dunt.
Hȩc aut̃ ignorantia multos parit eirores.
tam d̾bonitate quã de ueritate. dicunt
alii bonitati diumȩ nõ eẽ cõueniens ut ĩ
oꝑa sua crudelis ẽẽ dicat᷑. & ut aliqͥd ex
his qͦ fecit ꝑire ꝑmittat. qͥ nichil ad hoc
fec̃ ut ꝑ eat. Ita dũ se honorare putant bo¬
nitatẽ. offendũt ueritatẽ. Iui em̃ pus
fuit. ut nõ existentia crearet: iustus est
ut enantia ⁊delinquentia iudicet. Alii
dicut ad iusticiã hominis ꝑtinere ut in hac
uita sine pugna unuat. cũ pociꝰ iustus eẽ
nõ possit si nõ pugnat. Neq eñi ad iustitiã
huiꝰ uitȩ ꝑtinet nõ tẽptari: s a tẽptatione
nõ suꝑari. Nec ut qͥ bonus est nunquã ca¬
dat : s cũ cecid̾it ut resurgat. Similit̃ st̃
qualit̾ inpsa ueritate est: uel nõ omĩa
credit. qr ꝑignorantiã caꝑe nõ pot̾ quan¬
tũ est. Et beatificandã putant hii fidem

Expanded text:
efficiuntur, et dum ultra id quod in veritate est sentiunt in ipsam veritatem offendunt. Haec autem ignorantia multos parit errores, tam de bonitate quam de veritate. Dicunt alii bonitati divinae non esse conveniens ut in opera sua crudelis esse dicatur, et ut aliquid ex his quae fecit perire permittat qui nihil ad hoc fecit ut pereat. Ita dum se honorare putant bonitatem, offendunt veritatem. Qui enim pius fuit ut non existentia crearet, justus est ut errantia et delinquentia judicet. Alii dicunt ad justitiam hominis pertinere ut in hac vita sine pugna vivat, cum potius justus esse non possit si non pugnet. Neque enim ad justitiam hujus vitae pertinet non tentari, sed a tentatione non superari, nec ut qui bonus est nunquam cadat; sed, cum ceciderit ut resurgat. Similiter sunqualiter in ipsa veritate est, vel non omnia credit, quia per ignorantiam capere non potest quantum est. Et beatificandam putant hi fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ost fidẽ. de sacram̃tis fidei tractare debemꝰ.
Sacram̃ta ab mitio ad restaurationẽ ⁊ cu-¬
rationẽ. hominis instituta st̃. Alia subnaturali
lege. alia sub seripta lege. alia sub gr̃ã. Et in
his semꝑ quȩ tp̃re postĩora fuer̃ effectu gr̃e
sp̃ualis digniora inueniunt᷑. Omĩa em̃ illa
suꝑioris t̃p̃ris sacram̃ta. siue subnaturali lege
siue sub scripta. signa quedã fuer ⁊ figure
eorũ quȩ nunc sub gr̃a exhibita fut sacram̃toꝵ
⁊ iõ effectũ sp̃ualẽ quẽ suo tp̃r oꝑabant᷑ posita
ꝓistis. illa uirtute ⁊ scĩficatione oꝑabant᷑ quã
sumpser̃t ab istis. Siqͥs gͥ sacram̃ta pͥora effee¬
tũ scĩficationis habuisse negau̾it: nõ mͥ recte

Expanded text:
ost fidem de sacramentis fidei tractare debemus. Sacramenta ab initio ad restaurationem et curationem hominis instituta sunt; alia sub naturali lege, alia sub scripta lege, alia sub gratia. Et in his semper quae tempore posteriora fuerunt, effectu gratiae spiritualis digniora inveniuntur. Omnia enim illa superioris temporis sacramenta, sive sub naturali lege, sive sub scripta; signa quaedam fuerunt et figurae eorum quae nunc sub gratia exhibita sunt sacramentorum. Et ideo effectum spiritualem quem suo tempore operabantur, posita pro istis; illa virtute et sanctificatione operabantur, quam sumpserunt ab istis. Si quis igitur sacramenta priora effectum sanctificationis habuisse negaverit, non mihi recte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ speculũ idẽ : imaginẽ idẽ. Iindẽ facie ad fa¬
ciẽ uid̾e: Rẽ udere. Puta aliquẽ ẽẽ retro te uł
supꝰ te. Au̾sus es ab illo. nec uides facie ad faciẽ
facie tua ad faciẽ illiꝰ. Au̾sa est eñ facies tua
ab illo. ⁊si forte ille respicit ad te. nõ tu similit̾
ad illũ. Iuãdiu gͥ sic eris. nõ pot̾is illũ idẽ fa-¬
cie ad faciẽ. Exhibe specłm ⁊ pone ante te. sta

Expanded text:
per speculum videre? Imaginem videre. Quid est facie ad faciem videre? Rem videre. Puta aliquem esse post te, vel supra te, aversus es ab illo, nec vides facie ad faciem, facie tua ad faciem illius. Aversa est enim facies tua ab illo: et si forte ille respicit ad te, non tamen tu similiter ad illum. Quandiu igitur sic eris, non poteris illum videre facie ad faciem. Exhibe spe
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ habuisse dicant᷑ : ał si de om̃ib hoc dictũ
intelligimꝰ : om̃s qͥ futurã redẽptionẽ credi¬
derunt᷑. hec ȩtiã in qͥb redẽptio cõstabat credi¬
disse nõ incõuement̾ affirmat᷑. In quantũ enĩ
ipsã que omĩa hȩc cõtinebat redẽptionẽ uen
credendo cognitionẽ nõ habuert. hoc mͦ gͥ sa¬
no intellectu dici pot. om̃s abiitio iustos fidẽ
saluatoris habuisse.⁊ om̃s in fide redẽptionis
uenture ustificatos fuisse. qͥa eandẽ redẽpti¬
ipsiꝰ redẽptionis quȩ abinitio instituta fũt
ad scĩficationẽ suscepert.⁊ impsis iam eãdẽ
redẽptionẽ fuã quasi inumbra et figura por¬
tauert̃. Qd̃ bñ illi duo uiri signauert. qui
botrũ inuecte suspensũ de t̾ra ꝓmissionis
ad filios isrł indeserto portauert̃. Botrus si¬
qͥdẽ in uecte xp̃s in cruce est. cuiꝰ misteriũ in sa¬
cram̃to duo ppłi portant. Iui p̾cessert̃. porta¬

Expanded text:
oc dictum intelligitur, omnes qui futuram redemptionem crediderunt, haec etiam in quibus redemptio constabat credidisse, non inconvenienter affirmantur. Inquantum enim ipsam quae omnia haec continebat redemptionem ventcredendo cognitionem non habuerunt. Hoc modo igitur sano intellectu dici potest omnes ab initio justos fidem Salvatoris habuisse, et omnes in fide redemptionis venturae justificatos fuisse, quia eamdem redemptionis, quae ab initio instituta sunt, ad sanctificationem susceperunt; et in ipsis eamdem redemptionem suam, quasi in umbra et figura portaverunt. Quod bene illi duo viri signaverunt, qui botrum in vecte suspensum, de terra promissionis ad filios Israel in desertum portaverunt. Botrus siquidem in vecte Christus in cruce est, cujus mysterium in sacramento duo populi portant. Qui praecesserunt, porta
Abbreviated transcription (Latin):
recta fides hre potint. Credere uide¬
licet unũ eẽ dm̃ creatorẽ omĩũ dominũ ⁊
rectorẽ uniu̾sorũ. Ipsũ qͥdẽ nõ eẽ mali auctorẽ.
eorũ tñ qͥ in malis suis eiꝰ micd̾iã quererent uł
expectarent futurũ redẽptorẽ. Hec simpliciũ
fidei minitio suffecisse credimꝰ. qͥb ⁊si nichil
ampliꝰ additũ est ad cognitionẽ : multũ tam̃
collatũ est ad deuotionẽ. Isti qͥdẽ uenturũ in

Expanded text:
t. Credere videlicet unum esse Deum creatorem omnium, Dominum et rectorem universorum; ipsum quidem non esse mali auctorem, eorum tamen qui in malis suis ejus misericordiam quaererent vel exspectarent futurum redemptorem. Haec simplicium fidei in initio suffecisse credimus, quibus, etsi nihil amplius additum est ad cognitionem, multum tamen collatum est ad devotionem.
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃ra illa apłica cũ hoc diceret in tueba¬
tur. nõ plane effundã s subtraham ma-¬
gis de sp̃u meo dixisse debuerat. Nuid enĩ:
Si filii eũgłii om̃s uet̾es iustos pares facimus
inscientia. nunqd nõ ⁊ suꝑiores om̃s in gr̃a
cõseq̾nt᷑ fat̾i necesse ẽ. ut pote quos nõ lec.¬
tio sic̃ nos aut p̾dicatio. s ipsa unctio do¬
cuerit om̃s de om̃ib Esto t̾n. toleremus
minimi antiquoꝵ iustorũ cõꝑent᷑ insci¬
entia. p̃ferantur in gr̃a. S ẽ sane qd ullo
isse uł fallere uoluisse. & qͥdẽ ipse ꝓtestatꝰ

Expanded text:
pora apostolica, cum hoc diceret, intuebatur, non plane, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus. 13. Esto tamen: toleremus minimi etiam antiquorum justorum comparentur in scientia, praeferantur in gratia. Sed est sane quod ullo isse, vel fallere voluisse. Et quidem ipse protestatus
Abbreviated transcription (Latin):
isse creatori: Rursus philosofi gentilium.
quains int̾ creatorẽ ⁊ opꝰ suũ recte dis¬
cernerent: nequaꝗͣ tñ fideles appellandi
st̃ qr fidẽ de saluatore nõ habuert̃. Seqͥt᷑
gͥ de inde ea quã in scd̾a parte posuimꝰ ubi
pnmũ ĩ saluatore: agnoscimꝰ redẽptionẽ:
in sacram̃tis eiꝰ : redẽptionis preparationẽ.
Prima pars fidei spectat. ad debitũ nature:
seda pars fidei spectat ad debitũ gr̃ȩ. Illa
equunt᷑ d hine duo illa quȩ in
pͥma distinctione huiꝰ distinctionis
ꝓposumꝰ: qͥnto et sexeto loco pꝰ quatuor ista
s̾ qͥb ac tenus tractatũ est ꝓsequenda. Iuoꝵ
unũ est si scd̾m mutationẽ tp̃rorũ ab mi-¬
tio fides crem̃tiũ mutata sit. siue una
eadẽq fide forma cũ his qͥ abintio fuert̃
i qͥusq infinẽ credentes futuri sut̃ scĩs costat

Expanded text:
isse Creatori? Rursus philosophi gentilium isse Creatori? Rursus philosophi gentilium quamvis inter Creatorem et opus ejus recte discernerent; nequaquam tamen fideles appellandi sunt, quia fidem de Salvatore non habuerunt. Sequuntur ergo deinde ea quae in secunda parte posuimus, ubi primum in Salvatore agnoscimus redemptionem; in sacramentis ejus redemptionis praeparationem. Prima pars fidei spectat ad debitum naturae; secunda pars fidei spectat ad debitum gratiae. Illa cequuntur de hinc duo illa quae in prima distinctione hujus tractationis proposuimus quinto et sexto loco post quatuor ista de quibus hactenus tractatum est prosequenda. Quorum unum est an secundum mutationem temporum ab initio fides credentium mutata sit; sive una eademque fidei forma et in iis qui ab initio fuerunt et qui usque in finem credentes futuri sunt s
Abbreviated transcription (Latin):
restauratiõis. quȩ complent᷑ sex etatibꝰ
In prima parte ad fidẽ ꝑtinent. cõfiteri
unũ creatorẽ. ⁊ ab eo facta ẽẽ omĩa quȩ
hñt ẽẽ.In secd̾a parte ad fidẽ ꝑtinent
uenerari unũ saluatorẽ: ⁊ abeo reparata
ẽẽ ꝑdita qͥb datũ est uel dandũ beatũ
eẽ. In pͥma parte recta fides int̾ creatorẽ
& creaturã ita discernere debet. ut ium¬
cuiq horũ qd̾ suũ est tribuat: et uissim
alt̾ius ꝓpͥetatẽ ialt̾m nõ transcendat.i.
ut nec creature attribuat creatoris mares
tatem: nec creator ascribat creature in fer¬
mitatẽ: nec dm̃ õcludat tẽꝑe nec ereatũra
Itendat et̃ni¬
tatȩ. Ita fides si unicinq qd̾ suũ est tribuit:
recte offert. si int̾ utrũq bene discernit:
recte diuidit mõ peccat. Si uͦ in quoliba
horũ delinqͥt᷑: fides sana necesse est detrim̃¬
tũ patiat᷑. Nam illi qͥ creaturã ꝓ do̾ colẽ¬
factoris oꝑi & infirmitatẽ facture tribu¬

Expanded text:
urationis quae complentur sex aetatibus. In prima parte ad fidem pertinet confiteri unum creatorem, et ab eo facta esse omnia quae habent esse. In secunda parte ad fidem pertinet venerari unum salvatorem, et credere ab eo reparata esse perdita, quibus datum est vel dandum beatum esse. In prima parte recta fides inter creatorem et creaturam ita discernere debet ut unicuique horum quod suum est tribuat; et vicissim alterius proprietatem in alterum non transfundat, id est nec creaturae attribuat Creatoris majetatem, nec Creatori ascribat creaturae infirmitatem; nec Deum concludat tempore, nec creaturam extendat aeternitate. Ita fides, si unicuique quod suum est tribuit, recte offert; si inter utrumque bene discernit, recte dividit, et non peccat. Si vero in quolibet horum delinquitur, fides sana necesse est detrimentum patiatur. Nam illi qui, creaturam pro Deo colenfactoris operi et infirmitatem facturae tribu
Abbreviated transcription (Latin):
mediatoris saluos iustos faciebat antiquo
pusillos cũ magnis qr eandẽ fidẽ mediatoris
antiqͥ iusti habuer pusilli cũ magnis. Alii
qͥdẽ quȩ uentura erant. sic̃ uentura erant¬
erdentes ⁊ cognoscentes. Alii uͦ nõ qͥdẽ cog¬
noscentes s credendo ⁊ desiderando cognos¬
centib ⁊ credentib adherentes. Id̾ uͦ sub¬
iung̃. qa sic̃ nos credimꝰ in carne uenisse. sic illi

Expanded text:
tos faciebat antiquos, pusillos cum magnis; quia eamdem fidem mediatoris justi antiqui habuerunt pusilli cum magnis. Alii quidem quae ventura erant, sicut ventura credentes et cognoscentes; alii vero non quidem cognoscentes, sed credendo et desiderando, cognoscentibus et credentibus adhaerentes. Quod vero subjungit, quia sicut nos credimus in carne venisse, sic illi
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾nȩ scłiq futuri qd̃ indubutant̃ credunt
⁊ sperãt ⁊ ardent̾ desiderant. formã t̾n ac
statũ ne cogitare qͥdẽ uel tenuit᷑ nor̃. Ita gͥ
multi ante saluatoris aduentũ dm̃ om̃po¬
tentẽ tenentes ⁊ diligentes. suȩ salutis gra-¬
tuitũ ꝓmissorẽ credentes: in ꝓmissione fide¬
lẽ sꝑantes certissimũ redlitorẽ. in hac fide
i expectationẽ saluati sũt. licet quando ⁊
qualit̃ ⁊ quo ordine salus repromissa fieret
ignorarent. Nam ⁊ ipsis apłis quos iustos fu-¬
isse nemo est qͥ ambigat. p̃sente saluatore ⁊
regnũ celorũ manifesta iã luce p̃dicante.
misteriũ passionis intantũ ad huc ignotũ

Expanded text:
aeternae saeculique futuri, quod indubitanter credunt et sperant, et ardenter desiderant; formam tamen ac statum ne cogitare quidem vel tenuiter norunt; ita ergo multi ante Salvatoris adventum, Deum omnipotentem tenentes et diligentes, suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum redditorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt; licet quando et qualiter et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Nam et ipsis apostolis quos justos fuisse nemo est qui ambigat; praesente salvatore et regnum coelorum manifesta jam luce praedicante, mysterium passionis i
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitatis ⁊ passionis. siue resuirectionis. ⁊ ascẽ¬
sionis eiꝰ in hoc eos uerissime habuisse dicimꝰ.
qr credentib ⁊scientib hȩc fide ⁊ deuotio¬
ne.sub spe ⁊ expectatione eiꝰdẽ redẽptio¬
nis adheser̃. quãuis modũ eiꝰdẽ redẽptionis
suȩ similit̃ nõ cognouer̃. Sic gͦ intelligendũ¬

Expanded text:
tivitatis et passionis, sive resurrectionis et ascensionis ejus, in hoc eos verissime habuisse dicimus; quia credentibus et scientibus haec fide et devotione sub spe et exspectatione ejusdem redemptionis adhaeserunt, quamvis modum ejusdem redemptionis suae similiter no
Abbreviated transcription (Latin):
mur ueritatis hoc testimoniũ si tͣntũ tribu¬
amꝰ uet̾ib quãtũ nec ioħi uendicare ualemꝰ.
Aõ utiq fit in uiria ioħi siqͥd ignorasse credi¬
tur aut dicit᷑ nmirũ qd̾ ⁊ ipse nõ diffite¬
t᷑.S. si qd̾ p̃comi ueritatis negamꝰ. contra p̾co¬
niũ ueritatis alt̾i damꝰ : nõ trant̾iniuria s
blasphemia est. ⁊ plane cõtͣ dic̾e ioħi nõ s ue-

Expanded text:
nium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradice
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ. Contẽplatio aut̃. futura res et urtͥ
sacram̃ti. Sui fidẽ nõ hr̾it nichil uident. qͥ
fidẽ hñt iam aliqͥd indẽ incipiut̃. s magoiẽ so¬
lã.Si eni fidelis nichil uid̾ẽt. ex fide illumina¬
tio nõ eẽt: nec dicerent᷑ illuminati fideles.
Si aut̃ iam ipsã rẽ uid̾ent.⁊ nõ ampliꝰ uidendũ
aliqͥd exspectarẽt: nõ ꝑspecłm inenigmate.s
facie ad faciẽ uid̾ent. Ergo qͥ ꝑfidẽ uident: ima¬
ginẽ uident. qͥ ꝑcõtẽplationẽ uident : rem in¬
dent. Sui fidẽ habent. sacram̃tũ habent. qͥ con-¬
tẽplationẽ hñt. rẽ hñt. Fides gͦ sacram̃tũ est futeᷤ
cõtẽplationis.⁊ ipsa cõtẽplatio res iuitꝰ sacra

Expanded text:
sacramentum. Contemplatio autem futura, res et virtus sacramentum. Contemplatio autem futura, res et virtus sacramenti. Qui fidem non habent nihil vident; qui fidem habent jam aliquid videre incipiunt, sed imaginem solam. Si enim fidelis nihil videret, ex fide illuminatio non esset, nec dicerentur illuminati fideles. Si autem jam ipsam rem viderent, et non amplius videndum aliquid exspectarent, non per speculum in aenigmate, sed facie ad faciem viderent. Ergo qui per fidem vident, imaginem vident; qui per contemplationem vident, rem vident. Qui fidem habent, sacramentum habent; qui contemplationem habent, rem habent. Fides ergo sacramentum est futurae contemplationis;
Abbreviated transcription (Latin):
Iam aliqͥd uides. s imaginẽ solã. Uides illũ. s ima¬
cie sua. Nondũ cognoscis sic̃ cognosceris. nõdũ
uides sic̃ uideris. Uideris in re. uides immagi¬
ne. Ille ad te respic̃ qͥ te indet: tu aut̃ au̾sus es
ab illo. Cõu̾t̾e ad illũ ⁊ pone faciẽ ad faciẽ: & uid¬
bis iam nõ imaginẽ s ipsã rẽ. Prius indisti illũ.
s imagine sua modo ides illũ in facie sua Tam̃ cũ
ipsã rẽ indere incipis. agnoscis qͥa aliqͥd similitudi¬
nis fuit illi qd̃ iu⁊sũ est imagie ad id qd indet᷑
in re. Qd̃ idet᷑ immagine sacram̃tũ est. qd̾
indebimꝰ facie ad faciẽ inmanifesta cõtẽplatio¬
ne. S qd̾ ẽ enigma ⁊ qd̾ est specłm in quo uidet᷑
imago. donec ipsa res uideri possit. E nigma
est scriptura sacͥ. Quare: Nuira obscurã ħt sig¬
nificationẽ. SSpecłm est cortuũ si tñ mundũ
fuerit.⁊ ext̾sũ ⁊ clarificatũ. Imago inspecło
fides incorde tuo. Ipsa em̃ fides imago est et

Expanded text:
Jam aliquid vides, sed imaginem solam. Vides illum,cie sua. Nondum cognoscis sicut cognosceris; nondum vides, sicut videris. Videris in te, vides in imagine. Ille ad te respicit qui te videt; tu autem aversus es ab illo. Converte te ad illum, et pone faciem ad faciem; et videbis jam non imaginem, sed ipsam rem. Prius vidisti illum, sed in imagine sua: modo vides illum in facie sua. Tamen cum ipsam rem videre incipis, agnoscis quia aliquid similitudinis fuit illi quod visum est in imagine, ad id quod videtur in re. Quod videtur in imagine sacramentum est: quod videbimus facie ad faciem in manifesta contemplatione. Sed quod est aenigma, et quod est speculum in quo videtur imago donec ipsa res videri possit? Aenigma est Scriptura sacra. Quare? quia obscuram habet significationem. Speculum est cor tuum, si tamen mundum fuerit et extersum et clarificatum. Imago in speculo fides in corde tuo. Ipsa enim fides imago est, et
Abbreviated transcription (Latin):
salutis plemꝰ ꝑceper̃: nõ est dubiũ qͥ in his qͥ &
p̃sentes fuert̃ multo ampliꝰ contulerit rerũ
ipsarũ exhibitio atq p̃sentia exhibentis.
Deniq iaudiũt. Beati ocłi qui udent quȩ
uos indetis. Item. Uos aut̃ dixi amicos. qͥa
oĩa quȩ audiui a patre meo nota feci uob̃.

Expanded text:
salutis plenius perceperunt. Non est dubium quin his etiam qui praesentes fuerunt multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt: Beati oculi qui vident quae vos videtis . Item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quae audi
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã hanc fiũt appellandũ in quo tot ⁊
tante d̾i ppło diuitiȩ̨ sp̃s affluebat̃: ut illud
ꝓrsus incredibili felicitate cernerent᷑ im-¬
pletũ qd̾ moyses optabat cũ diceret. Iuis
dabit ut om̃s ꝓpħent: Queso qͥd simile
attulit eũgłm : Frustra głiat᷑ paulus de
pͥmiciis sp̃s quas putat se cũ sociis suis¬
co apłis accepisse: cũ nil tale in dieb sins
potuerit exꝑiri. Deniq aiebat. Numqͥd

Expanded text:
t appellandum; in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant, ut illud prorsus incredibile felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus quas putat cum suis coapostolis accepisse, cum nihil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
Saeram̃tũ em̃ fidĩ. uel ipsa fides intel¬
ligit᷑ quȩ sacram̃tũ est: uel sacram̃ta fidei
in telligunt᷑ quȩ cũ fide ꝑcipienda st̃.⁊ ad
scĩficationẽ fidelũ p̃parata st̃. Nã ⁊ que-¬
dã sacram̃ta milita   dicunt᷑. qͥb milites in

Expanded text:
Sacramentum enim fidei vel ipsa fides intelligitur quae sacramentum est, vel sacramenta fidei intelliguntur quae cum fide percipienda sunt, et ad sanctificationem fidelium praeparata sunt. Nam et quaedam sa
Abbreviated transcription (Latin):
tionis completa st̃. eos ⁊ credidisse ⁊ agnouis¬
se. nõ solũ hac rone ꝓbare se putant qd̾
quẽ ad modũ nos modo ad illã redẽptionẽ
nõ ꝑtinẽmꝰ nisi hȩe omĩa iam ⁊ facta ag-¬
nosceremꝰ ⁊ agnita credemꝰ : sic qͥdẽ illi ꝑ
hȩc saluati nõ fuissent. nisi hec omĩa ⁊ faci¬
enda agnouissent & agnita credidissent: uerũ
etiã qr aliquociens scripture testant᷑. nul¬
lũ abmitio sine fide xp̃i eẽ saluatũ: et
beat augustinꝰ de hoc ipso loq̃ns sic ait.
eadẽ fides mediatoris saluos iustos faci¬
ebat antiquos pufillos cũ magnis. nõ uet
testam̃tũ qd̃ inseruitutẽ gn̾at. nõ lex que

Expanded text:
tionis completa sunt eos et credidisse et agnovisse non solum hac ratione probare se putat, quod quemadmodum nos modo ad illam redemptionem non pertineremus nisi haec omnia jam et facta agnosceremus, et agnita crederemus; sic quidem illi per haec salvati non fuissent, nisi haec omnia facienda agnovissent et agnita credidissent. Verum etiam quia aliquoties Scripturae testantur, nullum ab initio sine fide Christi esse salvatum; et beatus Augustinus de hoc ipso loquens sic ait: Eadem fides mediatoris salvos justos faciebat antiquos pusillos cum magnis: non Vetus Testamentum quod i
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ cognitio nõ fuit sic in dubitant᷑ con¬
fitemur : quẽ ad modũ in his quos in nr̃is
tp̃rib fideles cernimꝰ eãdẽ fidẽ ⁊ tam̃ nõ
eandẽ fidei cognitionẽ inuenimꝰ. Creuit itaq
ꝑ tp̾ra fides in om̃ib ut maior eẽt. s muta¬
ta nõ est ut alia ẽẽt. Ante legẽ ds creator
credebat᷑ ⁊ ab eo salus ⁊ redẽptio expecta¬
bat᷑. ꝑquẽ uero ⁊ quomͦ eadẽ salus implen¬
da ac ꝑficienda foret exceptis paucis qͥb
hoc scire singularit᷑ in muñe datũ erat. a
cȩt̾is etiã fidelib nõ cognoscebant᷑. Sub lege
tura expectabat᷑. Iuȩ aut̃ ipsa ꝑsora foret.
Soli hoc cognouer̃ qui ꝑ sp̃m singłarit᷑ ad hoc
illuminati fuer̃. Sub gr̃a aut̃ manifeste ab
gebant᷑. ⁊ eos bene oꝑando sequebant᷑.¬

Expanded text:
eadem cognitio non fuit, sic indubitanter confitemur, quemadmodum in his quos in nostris temporibus fideles cernimus eamdem fidem, et tamen non eamdem fidei cognitionem invenimus. Crevit itaque per tempora fides in omnibus, ut major esset, sed mutata non est, ut alia esset. Ante legem, Deus creator credebatur; et ab eo salus et redemptio exspectabatur, per quem vero et quomodo eadem salus implenda ac perficienda foret, exceptis paucis quibus hoc scire singulariter in munere datum erat; a caeteris etiam fidelibus non cognoscebatur. Sub lege ventura exspectabatur: quae autem ipsa persona foret, Soli hoc cognoverunt qui per spiritum singulariter ad hoc illuminati fuerunt. Sub gratia autem manifeste ab gebantur, et eos bene operando sequebant
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ nõ atendũt. Et si attendũt. maioꝵ
stultitia estimãt. hoc om̃s ẽẽ deb̾e quo se p̃
cet̾is uident ampliꝰ aliqͥd accepisse. Affir¬
mant fidelẽ nulla ratione ẽẽ dicendũ. qͥ
nõ magna quedã & multa et sublimia fidei
sacram̃ta agnou̾it.⁊de maiestate creato¬
ris. ⁊ de humilitate saluatoris. quorundã
disputationũ ꝓfunditatẽ ⁊ rerũ gestarum

Expanded text:
si attendunt, majori stultitia existimant hoc omnes esse debere, quo se prae caeteris vident amplius aliquid accepisse. Affirmant fidelem nulla ratione esse dicendum, qui non magna quaedam et multa et sublimia fidei sacramenta agnoverit; et de majestate creatoris, et de humilitate Salvatoris quorumdam disputationem, profun
Abbreviated transcription (Latin):
ł idẽ t̾n quȩ in dm̃ est nequaquã hr̃e dicit
nisi qͥ illa credit qua credendo ⁊ amando hõo
dm̃ ꝓmeret᷑. Hȩc sũt gͦ quȩ ad fidẽ ꝑtmere
dicunt᷑: quȩ credendo homo fidelis nomina¬
tur. Quȩ uero ista sint si diligent̾ inqͥrimꝰ.
in duob hȩc pͥncipalit̃ cõstare inuenimꝰ. St̃
eni quedã duo.⁊ hȩc duo in uno sũt: et unũ
sunt duo hec. Creator ⁊ saluator duo funt¬
nomina.⁊ res una. Tam̃ aliud notat creator
aliud saluator. Creator qr fecit nos. Saluator
qr redemit nos. Primũ nõ eramus ⁊ facti
sumꝰ: pꝰea ꝑieramꝰ ⁊ redẽpti fumꝰ. ⁊ abuno utrũq
factũ est. ut bonũ nr̃m totũ eẽt ab uno ⁊¬

Expanded text:
Fidem tamen quae in Deum est nequaquam habere dicitur, Fidem tamen quae in Deum est nequaquam habere dicitur, nisi qui illa credit quae credendo et amando homo Deum promeretur. Haec sunt ergo quae ad fidem pertinere dicuntur quae credendo homo fidelis nominatur. Quae vero ista sint si diligenter inquirimus, in duobus haec principaliter constare invenimus. Sunt enim quaedam duo, et haec duo in uno sunt; et unum sunt haec duo. Creator et salvator duo nomina sunt et res una; tamen aliud notat creator, aliud salvator. Creator quia fecit nos, salvator quia redemit nos. Primum non eramus et facti sumus; postea perieramus et redempti sumus, et ab uno utrumque factum est, ut bonu
Abbreviated transcription (Latin):
ampliorẽ religionis diuinȩ deuotionẽ exci¬
tat᷑. Deuotione aut̾ mundat᷑. ⁊purificat᷑.
imundo corde iam qͦdãmodo p̾gustare inci¬
piat id ad qd̾ fide et deuotione cognoscendũ
festinat. Ita munda cõscientia. minsibilib do¬
cum̃tis. et secreta ac familiari uisitatione. de
dõ suo cotidie erudit᷑ ⁊ certificat᷑ intantũ ut
iam qͦdãmodo eũ ꝑcõtẽplationẽ p̃sentẽ hr̃e
incipiat: et nulla iam ratione ab eiꝰ fide et
dilectione &etiã si totꝰ mundꝰ ĩ miracula
uertat᷑ auelli queat. Isti sunt gͦ tres gradꝰ¬
ꝓmocioĩs fidei qͥb fides crescens ad ꝑfectũ cõscen¬
dit. Primꝰ ꝑ pietatẽ eligere. Scd̾s ꝑrationẽ
quas crede oportet eũ qui fidelis uire
nominat᷑. Nam fides illa qua aliqͥd credit᷑
hoc mͦ. ut qui credit fide illa fidelis nõ di
omis homo in hac uita uiuens: sic̃ ht̃ que¬
clã quȩ ꝑ exꝑientiã sentiat. ita quedã etiã
ht̃. quȩ nõ uisa nec experta sola fide credat.

Expanded text:
e devotionem excitatur; devotione autem mundatur et purificatur ut mundo corde jam quodammodo praegustare incipiat, id ad quod fide et devotione cognoscendum festinat. Ita munda conscientia invisibilibus documentis, et secreta et familiari visitatione de Deo suo quotidie eruditur et certificatur; in tantum ut jam quodammodo eum per contemplationem praesentem habere incipiat; et nulla jam ratione ab ejus fide et dilectione etiam si totus mundus in miracula vertatur avelli queat. Isti ergo sunt tres gradomotionis fidei, quibus fides crescens ad perfectum conscendit. Primus per pietatem eligere; secundus per rationem quas credere oportet eum qui fidelis jure nominatur. Nam fides illa qua aliquid creditur hoc modo ut qui credit fide illa, fidelis non dic quod omnis homo in hac vita vivens, sicut habet quaedam quae per experientiam sentiat, ita quaedam etiam habet quae nec visa nec experta, sola fide credat.