comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
istam ꝓpt̃ me : & ꝓpt̃ dauid seruũ meũ fleuit
aũt fletu magn̾o: ꝓpt̃ ꝓpt̃ ꝓmissionẽ dñi ad
add quã uidebat insua morte ꝑituram : Ẽo
eñi temꝑs ezechias filios non habebat: Nam
post mortẽ: manasses cũ .xii. annoꝵ eẽt reg¬
nare cepit in uida: Ex quo ꝑspiciuim ẽ : post̾
terciũ annũ concesse uitȩ manassen eẽ. gens¬
de suo semine. nasciturũ : alii ad serunt :
quã uis scõs uiros: morte terreri : ꝓpt̃ in cer¬
tum uidiciĩ & ignorationẽ sententiȩ dei ÷ qua
sedẽ habituri sint: simulq fati questio solui¬
tur ac necessitatis uincula atq causarũ : qtͣ¬
qđ nequaqͣ dies mortis singulis prestitta
sit: seo uoluntate dei & ignotis mortalibus
causis uł uiuat aliquis ł moriat᷑: p̾seram
cũ & statuta nunc mortis necessitas differat ᷑ .
& post mortẽ resuscitatos plurimos legerimꝰ:
sanaret qui ꝑcusserat: & uocat᷑ ez echias aux
popłi eius & filius dł cuiꝰ oꝑa sec tabat᷑ fece¬

Expanded text:
 me et propter David servum meum. » Flevit autem fletu magno propter promissionem Domini ad David, quam videbat in sua morte perituram. Eo enim tempore Ezechias filios non habebat, nam post mortem ejus Manasses cum duodecim annorum esset, regnare coepit in Judaea. Ex quo perspicuum est, post tertium annum concessae vitae Manassen esse genede suo semine nasciturum. Alii asserunt, quamvis sanctos viros morte terreri, propter incertum judicii, et ignorationem sententiae Dei, quam sedem habituri sint. Simulque fati quaestio solvitur, ac necessitatis vincula atque causarum, quod nequaquam dies mortis singulis praestituta sit, sed voluntate Dei et ignotis mortalibus causis, vel vivat aliquis, vel moriatur: praesertim cum et statuta nunc mortis nect post mortem resuscitatos plurimos legerimus.sanaret qui percussit. Et vocatur Ezechias dux populi ejus, et filius David, cujus opera sectabatur. Fece
Abbreviated transcription (Latin):
te ocłos semꝑ ponamꝰ. & mandatoꝵ. eius
obliuionẽ eius om̃ino fugiamꝰ construa
tum uite in illam conscendamus: Indu¬
ti lorica iusticias & galea salutis : habens
troꝵ: ne mors intret ꝑ fenestras nr̃as om̃i
custodia seruemus cor nr̃m: quia ex ip¬
so uita ꝓcedit: & ante om̃ia spem nrãm
in regis cȩlestis bonitate ponamͦ. petentes
ut eius gr̃a amalis om̃ib liberemur: Sicq
erimus semꝑ in munes abhostib spiritali¬
bus: quia dñs fortitudo plebis sue & ꝓtec¬
tor salutarium xp̃i sui ẽ: qͥ sauat oms
sperantes in so

Expanded text:
te oculos semper ponamus, et mandatorum ejus te oculos semper ponamus, et mandatorum ejus oblivionem omnino fugiamus. Construamrofectum vitae in illam conscendamus, « induti lorica justitiae, et galea salutis, habentestrorum, ne mors intret per fenetras nostras . Omni custodia servemus cor nostrum, quia ex ipso vita procedit. Et ante omnia spem nostram in Regis coelestis bonitate ponamus, petentes ut ejus gratia a malis omnibus liberemur. Sicque erimus semper immunes ab hostibus spiritualibus, quia « Dominus fortitudo plebis suae, et protector salutarium Christi sui est, qui salvat omnes sp
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽq spiritalis expositio finẽ respicit
Dictum quippe ẽ de sapientia : quia au
clusores hoꝵ. ñ alios aptuis quã doctores
in telligere ualemꝰ. qui quã dui recte ui¬
uunt ac docent: in ornatum sc̃ẽ cuuta¬
tis industriam suȩ artis impendunt: at
si forte errauerint: qͥd nisi arego caldeoꝵ
captiui babiloniã transferuntur : & qm̃
artificem & clusorẽ. ab hierusolimis babi¬
lonam transmigͣri hoc ẽ talentum uerbi
cȩlitus acceptũ in terra defodere: id ẽ sci¬
entiam spiritalẽ ad peccatoꝵ oꝑa conuer¬
uti in tellegendũ ẽ ÷ Om̃sq uiros fortes &
bellatores simul in captuutatẽ ductos:
hoc ẽ eos qui uidebant᷑ uiri fortes ẽẽ. & bel¬
latores : astutia malignoꝵ spirituum de¬
ceptos atq in carcerẽ spiritalis babiloniȩ
captiuatos: Necesse ẽ ut oꝑam demus: qua¬
tinus seissimi regis potestatẽ euadamꝰ
Uigilemus & sobrii simus: timorẽ deian¬

Expanded text:
eumdemque spiritualis expositio finem respicit. eumdemque spiritualis expositio finem respicit. Dictum quippe est de sapientia quia aurumclusores horum non alios aptius quam doctores intelligere valemus. Qui quandiu recte vivunt ac docent, in ornatum sanctae civitatis industriam sanctae artis impendunt. At si forte erraverint, quod nisi a rege Chaldaeorum captivi Babyloniam transferuntur? et quoniam artificem clusorem ab Hierosolymis Babyloniam transmigrari, hoc est talentum verbi coelitus acceptum in terra defodentiam spiritualem ad peccatorum opera converti intelligendum est, omnesque viros fortes et bellatores simul in captivitatem ductos, hoc est, eos qui videbantur viri fortes esse, et bellatores, astutia malignorum spirituum deceptos, atque in carcerem spiritualis Babyloniae captivatos; necesse est ut operam demus, quatenus saevissimi regis potestatem evadamus; vigilemus et sobrii simus, timorem Dei an
Abbreviated transcription (Latin):
rius discimꝰ: S phylistei filios isrł fabris
armoꝵ pͥuant: cũ maligni sp̃s animos
fideliũ ameditatione sacrȩ lectionis scłaria
illis negotia inserendo retardant: Ne uł
ipsi ꝑhiuus exercitium resistendi fidutiã
sumant : ł alios forte qͥ legere nescuant.
ad resistendũ uitiis exortando aut corri¬
piendo accedant: Tollunt fabros armoꝵ:
cum eos qͥ sacra eloquia norunt in tantũ
scelerib obruunt: ut dicers bona quȩ di¬
dicerant ꝓrsus erubescant: Transferunt
omnẽ artificẽ & clusorẽ inbabiloniam de
tione plurib ꝓdesse: & ciuitatẽ dei contͣ
u ruptiones t̾emptationũ munire solebañ.
aꝓposito de flectunt : atq ingenium qđ
tuitione sc̃ȩ eccłis impendẽ debuerant: ad
uoluntatẽ. potius regis uitioꝵ dispensare:
cõpellunt: qđ si clusorẽ hoc loco ñ hostioꝵ
siue muroꝵ. sed auri potius gemmarpq
intelligere uoluerimus : ad unũ ꝓfecto

Expanded text:
rius discimus. Sed Philisthaei filios Israel fabris rius discimus. Sed Philisthaei filios Israel fabris armorum privant, cum maligni spiritus animas fidelium a meditatione sacrae lectionis, saecularia illis negotia inserendo retardant, ne vel ipsi per hujus exercitium resistendi fiduciam sumant, vel alios forte qui legere nesciunt, ad resistendum vitiis exhortando aut corripiendo accedant. Tollunt fabros armorum, cum eos qui sacra eloquia norunt, in tantum sceleribus obruunt, ut dicere bona quae didicerant, prorsus erubescant. Transferunt omnem artificem et inclusorem in Babyloniam de tionecorruptiones tentationum munire solebant, a proposito deflectunt, atque ingenium quod tuitioni sanctae Ecclesiae impendere debuerant, ad voluntatem potius regis vitiorum dispensare compellunt. Quod si clusorem hoc loco, non ostiorum sive murorum, sed auri potius gemmarumque intelligere voluerimus, ad unum profecto
Abbreviated transcription (Latin):
bilon aut̃s̃ & chaldei suie philistei cuuta¬
dem diaboli: id ẽ omnẽ malignoꝵ siue
hominũ seu angłoꝵ multitudine desig¬
nant  Seruit q isrł phylisteis siue całde¬
is. cum fideles qͥq nomine. tenus in ecle¬
sia consisten᷑s : cȩterũ ab in mundis bspi¬
ritib ł hominib de cepti: aut auaritis̨
aut luxuriȩ aut alteri cui libet peccato
mentis colla sub mittunt: Ab ducit aũt
nabuchodonosor ihrłm: & uniuersos
principes fortes exercitus decẽ milia ln
captiuitatẽ:. cum & magistros poploꝵ
& eos qͥ in uincibili animo dño seriure
ac decalogum legis fidelit̃ uidebant᷑ in
siue inlecebris mundi seu aduersitatib
sub acti: aut maiorib se facinorib pollu¬
und: aut certe in heresim declinando
aꝑtȩ: apostasiae notã in cidunt : Arma
uero quib contͣ diabolum repugnantes
libertatẽ adeo nobis donatam defendamꝰ.
dine bella uitioꝵ suꝑari debeant luce cla¬

Expanded text:
bylon autem et Chaldaei sive Philisthaei, civitabylon autem et Chaldaei sive Philisthaei, civitatem diaboli, id est, omne malignorum sive hominum seu angelorum multitudinem designant; servitque Israel Philisthaeis sive Chaldaeis, cum fideles quique nomine tenus in Ecclesia consistentes, caeterum ab immundis vel spiritibus vel hominibus decepti, aut avaritiae, aut luxuriae, aut alteri cuilibet peccato mentis colla submittunt. Abducit autem Nabuchodonosor Israel, et universos principes, fortesque exercitus, decem millia, in captivitatem, cum aut magistros populorum, et eos qui invincibili animo Domino servire, ac decalogum legis fideliter in Dei ac prsive illecebris mundi, seu adversitatibus subacti, aut majoribus se facinoribus polluunt, aut certe in haeresim declinando, apertae apostasiae notam incidunt. Arma vero, quibus contra diabolum repugnantes, libertatem a Deo nobis donatam defendamus, dine bella vitiorum superari debeant, luce cla
Abbreviated transcription (Latin):
captuutatẽ addidit seriptura dicens: & om
popło ssrł phylistim regnantes fecisse narran¬
tur cũ dicitur: Porro faber ferrarius ñ in¬
ueniebatur in omi terra isrł Cauerant
eñi phylistim: ne forte facerent hebrei gla¬
dium aut lanceam: Sic̃ enĩ tunc illi caue¬
rant ne habentes fabros ferrarios hebrei ar¬
ma ad repugnandũ facerent: lta nunc
caldei destructa iherłm & uastata omi
terra reꝓmissionis : sataguns ut nullus
in ea remaneat artisex. nullus clusor: qͥ
uel fȩclata urbis menia componere: uł possit
resarcire diruta : quin potus qͥc qͥd apud
gentẽ ex terminatam artis in uenerunt :
totũ babiloniam transfer̃: ut uł ad nichi¬
lum ualeat ultͣ: uł illuis ciuitatis utili¬
tatib ꝑficiat: Cuius tam deflendȩ hysto¬
riae qua multũ neglegentie nr̃i temꝑis
congrutt: ñ opinor allegoriã ẽẽ reticen¬
dam: Constat namq: quia iherłm & ter¬
ra isrł ciuitatẽ xp̃i id ẽ eccłiam scãm: ba¬

Expanded text:
 addidit Scriptura, dicens: « et populo Israel Philistiim regnantes fecisse narrantur, cum dicitur : « Porro faber ferrarius inveniebatur in omni terra Israel. Caverant enim Philistiim, ne forte facerent Hebraei gladium, aut lanceam. » Sicut enim tunc illi caverant ne habentes fabros ferrarios Hebraei arma ad repugnandum facerent, ita nunc Chaldaei, destructa Hierusalem, et vastata omni terra repromissionis, satagunt ut nullus in ea remaneat artifex, nullus clusor, qui vel foedata urbis moenia componeret, vel possit resarcire disrupta, quin potius quidquid apud gentem exterminatam artis invenerant, totum Babyloniam transferunt, ut vel ad nihilum ultra valeat, vel illius civitatis utilitatibus proficiat. Cujus tam deflendae historiae, quae multum negligentiae nostri temporis congruit, non opinor allegoriam esse reticendam. Constat namque, quia Hierusalem, et terra Israel civitatem Christi, id est, Ecclesiam sanctam; Ba
Abbreviated transcription (Latin):
aures meas: Ponã gͦ circulũ in narib tius
& frenũ in labiis cuis: & reduca te inuã
ꝑ quã uenisti: Hȩc ex ꝑsona dei contͣ uer¬
ba assyrii sentitenda st̃ : qđ adblasphemiã
eus sic respondit dñs: Num ignoras qđ
hȩc quȩ fecisti mea feceris uoluntate: &
hec ego futura p̃dixerim: ac ꝑte facienda
mandauerĩ: Itaq qđ olim de creui hoc ex-¬
plecũ ẽ temꝑe: ut colles idẽ pͥncipes qͥ intersẽ an¬
te pugnabant: & ciuitates munitissimȩ me cont¬
trahente manũ meã Nec solitũ p̃bente auxiliũ
eradicarent᷑. & contremescerent ac ꝑirent & cos¬
pararent᷑ ñ oliuȩ & uineȩ fructuosisq arbori¬
bus : sed feno e gͣmini herbisq dogmatũ quȩ
frugib impedimenta st̃: & ante marcescuns
quã ad maturitatẽ ꝑueniart: Itaq & sessio¬
nẽ & egressũ & introitũ tuũ ante cognoui:

Expanded text:
onam ergo circulum in naribus tuis, et frenum in labiis tuis, et reducam te in viam per quam venisti. » Haec ex persona Dei contra verba Assyrii sentienda sunt, quod ad blasphemiam ejus sic responderit Dominus: « Num ignoras quod haec quae fecisti, mea feceris voluntate, et haec ego futura praedixerim, aperte facienda mandaverim? » Itaque quod olim decrevi, hoc expletum est tempore: ut colles, id est principes qui inter se ante pugnabant, et civitates munitissimae, me contrahente manum meam nec solitum praebente auxilium eradicarentur, et contremiscerent ac perirent; et comparentur non olivae et vineae, fructuosisque arboribus, sed feno et gramini herbisque dogmatum, quae frugibus impedimenta sunt, et ante marcescunt quam ad maturitatem perveniant. Itaque et sessionem, et egressum, et introitum tuum ego novi,
Abbreviated transcription (Latin):
tes potentes qͥcq & optimates Altitudo sum¬
mitatis & saltus carmeli: tẽplũ ẽ Qđq in¬
fert. Ego fodi & bibi. aquã & siccaui uestigio
pedis mei om̃s ruos aggerũ: uł ob hoc dyxit.
quia ꝓmultitudine exercitus õia fluenta
siccau̾erit ut puteos sibi fode compulsus sit:
ł quia om̃s popłos quos a quae sigrificant
suo uastauit exercitu: Num qͥd non audisti
que olim fecerim: ex dieb antiqͥs. ego plasma¬
ui illud: & nunc ad duxi & factũ ẽ inera¬
dicationẽ colliũ cõpugnantui: & euutatũ

Expanded text:
tes potentesque et optimates. Altitudo sumtes potentesque et optimates. Altitudo summitatis et saltus Carmeli, templum est. Quodque infert: « Ego fodi et bibi aquam; et siccavi vestigio pedis mei omnes rivos aggerum, » vel ob hoc dixit, quia pro multitudine exercitus omnia fluenta siccaverit, ut puteos sibi fodere compulsus sit, vel quia omnes populos, quos aquae significant, suo vastavit exercitu. « Nunquid non audisti quae olim fecerim? Ex diebus antiquis ego plasmavi illud, et nunc adduxi; et factum est in eradicationem collium compugn
Abbreviated transcription (Latin):
p̃catus es me suꝑ sennacherib rege. assirioꝵ :
audiui Iste ẽ sermo quẽ locutus ẽ dñs de
eo: spreuit te & subsannauit de uirgo filia
sion : post tergũ tuũ caput mouit filia ihe¬
rłm: Cui ex ꝓ̃brasti. & quẽ blasphemasti : con
ezechias audac̃ter dñm dep̾cat᷑ : Nec misit
ad esaiam ut pͥus fec̃: Non ipse ꝓpħa ꝑgit
ad eum : sed nuntios mitat qͥ deiꝰ responsũ
deferant ad eũ. Airgo syon & filia hieru¬
salẽ: quȩ ideo iuirgõ dr̃ & filia : quia cunc¬
tis gentib simulaera mortuoꝵ ad oranti¬
bus hȩc sola conseruat castitate̾ religionis
dei & unuis diuinitatis cultũ : & quȩ ne
ad maiorẽ blasphemiã concitaret : p̃senti
ñ respondit ẜ ost ab euntẽ morut caput suũ :
certa de ultione. secura de pęna In manu
seruoꝵ tuoꝵ: Nec ipse ꝑte : sed ꝑseruos cu¬
os ut maior esset ad rogantia dñm blas¬
phemasti: Altitudo montiũ & uiga liba¬
ni. excelsa cedri. & abietes: ł ꝑmetaforam

Expanded text:
ge Assyriorum, audivi. Iste est sermo quem locutus est Dominus de eo: Sprevit te et subsannavit te virgo filia Sion. Post tergum tuum caput movit filia Hierusalem. Cui exprobrasti et quem blasphemasti? Contra. Denique Ezechias audacter Dominum deprecatur, nec misit ad Isaiam ut prius fecit, non ipse propheta pergit ad eum, sed nuntios misit qui Dei responsum deferant ad eum: « Virgo Sion, et filia Hierusalem. » Quae ideo virgo dicitur et filia, quia cunctis gentibus simulacra mortuorum adorantibus, haec sola conservat castitatem, religionis Dei et unius divinitatis cultum; et quae ne ad majorem blasphemiam concitaret, praesenti non respondit, « post abeuntem movit caput suum, » certa de ultione, secura de poena. In manu servorum tuorum, nec ipse per te, sed per servos tuos, ut major est arrogantia, Dominum blaphemasti. Altitudo montium et juga Libani excelsa cedri et abietes, vel per metaphoram
Abbreviated transcription (Latin):
uis loci seͥptura dicens: Iunc ȩdificauit salo¬
mon fanum chamos ydolo moab in monte
qͥ ẽ cont᷑ iherłm : & moloch udolo filioꝵ. am¬
mon Nec uideri contͣriũ debet. qđ ibi mons
in quo facta sunt hȩc ydola contra iherbm:
hic in iherłm eẽ positus asserit᷑: quia nimi¬
rum intanta erat urbis uicinia positus :
ut ad ipsam ꝑtinere & ipsam quoq sordi¬
bus quȩ in eo congerebantur ad taminare u¬
deret᷑ Et conuersus iosias uidit ibi sepul¬
chra quȩ erant in monte : misitq & culit
ossa de sepuleris. & conbussit ea suꝑ altare
& polluit illud Cur aũt iosias ossa mortu¬
oꝵ coneremare uissit suꝑ altare: nisi ut osteq¬
deret qđ ꝓfana fuer eoꝵ sacrifitia: & ñ solũ
peccudum hostias demoniis offerebant : sed
etiã semet ipsos ꝑerrorẽ ydolatriae lmpo¬
testatẽ demonũ tradider̃. qͥ usto dĩ udtio:
simul cũ altare qđ ydolis fabricauerant dis¬

Expanded text:
jus loci Scriptura, dicens: Tunc aedificavit Salojus loci Scriptura, dicens: Tunc aedificavit Salomon fanum Chamos idolo Moab, in monte qui est contra Jerusalem, et Moloch idolo filiorum Ammon . Nec videri contrarium debetin quo facta sunt haec idola, contra Hierusalem, hic in Jerusalem esse positus asseritur, quia nimirum in tanta erat urbis vicinia positus, ut ad ipsam pertinere, et ipsam quoque sordibus, quae in eo congerebantur, attingere sepulcra quae erant in monte; misitque et tulit ossa de sepulcris et combussit ea super altare, et polluit illud. » Cur autem Josias ossa mortuorum concremari jussit super altare, nisi ut ostenderet, quod profana fuerunt eorum sacrificia? et non solum pecudum hostias daemoniis offerebant, sed etiam semetipsos per errorem idololatriae in potestatem daemonum tradiderunt: qui justo Dei judicio simul cum altare, quod idolis fabricaverant, dis
Abbreviated transcription (Latin):
plo hostias offerebant Unde sepius in hoc
libro de regib qͥminus ꝑfecte iusti fuere dr̃.
Uerũtam̃ excelsa ñ abstulit. montẽ aũt of¬
fensionis montẽ udoli dic̃: qui a nimirum
consuetudinis ẽ scripturaꝵ offensionẽ ydola
nuncupare : quia ł in illis offendit᷑ as̃ ł offen¬
sionẽ & ruinã suis adferunt cultorib: sic̃ in
hac sententia sub sequent̃ intimat᷑ dũ dr̃: quȩ
lo sydonioꝵ. & chamos offensioni moab. &
melchom abominationi filioꝵ ammon Ubi
hoc quoq nifallor palã ostendit᷑. qđ utinã ñ
ostendetur : quia uidelicet salomoni deam¬
misso idolatriae scelere nũquã ꝑ fecte ps¬
nituit: Nam si fructus penitentiae dignos
faceret: satageret ante om̃ia. ut ydola quȩ
ȩdificauerat de ciuitate sc̃a tollerent᷑ & ñ
inscandalũ stultoꝵ quȩ ipse c̃õ fuisset sapi¬
entissinus erronea fecerat: quali sapient̃ ac̃
recte facta relinqueret meminit supͣ & hu¬

Expanded text:
plo, hostias offerebant. Unde saepius in hoc plo, hostias offerebant. Unde saepius in hoc libro de regibus qui minus perfecte justi fuere dicitur, verum tamen excelsa non abstulit. Montem autem offensionis montem idoli dicit, quia nimirum consuetudinis est Scripturarum offensionem idola nuncupare, quia vel in illis offenditur Deus, vel offensionem et ruinam suis afferunt cultoribus. Sicut in hac ipsa sententia subsequenter intimatur, dum lo Sidoniorum et Chamos offensioni Moab, et Melchon abominationi filiorum Ammon. Ubi hoc quoque, ni fallor, palam ostenditur, quod utinam non ostenderetur: quia videlicet Salomon de admissae idololatriae scelere nunquam perfecte poenituit. Nam si fructus poenitentiae dignos faceret, satageret ante omnia, ut idola quae aedificaverat, de civitate sancta tollerentur; et non in scandalum stultorum, quae ipse, cum fuisset sapientissimus, erronea fecerat, quasi sapienter ac recte facta relinqueret. Meminit supra et hu
Abbreviated transcription (Latin):
nis achiui una ꝑ accentũ mutet᷑ littera sol
est: audientes greci ab issahelitis quos diui
helias curru igneo & equis sit igneis ad celes¬
tia cranslatus: ł cerce hoc ipsũ in teralia de¬
pictũ impariete uidentes: crediderunt ui¬
cini decepti nominis solis hic transitũ ꝑ cȩ¬
los ẽẽ designatũ: & miraculũ diunitus fac¬
tum : conmutarunt in argumentũ erroris:
humana stulticia conmentatũ: Quos imitati
ipsi udei satagerunt ne in aliquo gentiliũ stultis¬
de eodẽ rege dr̃: excelsa quoq quȩ erant in ihe¬
rłm ad dextram partẽ montis offensionis quȩ
ydolo sydonioꝵ & chamos offensioni moab &e
melchom abominationi filioꝵ ammon. pol¬
luit rex & contruut statuas: luce clarius ẽ. qͥđ
excelsa nomuinare solet scriptura: loca in colli¬
bus posita frondentib in qͥbus ł demonibus
ĩmolabant ł dño locoꝵ amenitate allecti :
cont᷑ inter dictũ relicto altari qđ erat in tẽ¬

Expanded text:
nis hujus una per accentum mutaretur littera, sol nis hujus una per accentum mutaretur littera, sol est; audientes Graeci ab Israelitis, quos divii, quod Elias curru igneo et equis sit igneis ad coelestia translatus, vel certe hoc ipsum inter alia depictum in pariete videntes, crediderunt vicinia decepti nominis, solis hic transitum per coelos esse designatum; et miraculum divinitus factum, commutarunt in argumentum erroris humana stultitia commendatum; quos imitati ipsi Judaei satagerunt ne in aliquo gentilium stultisde eodem rege dicitur: Excelsa quoque quae erant in Hierusalem ad dextram partem montis offensionis, quae  Sidoniorum, et Chamos offensioni Moab, et Melchom abominationi filiorum Ammon, polluit rex. Et contrivit sexcelsa nominare solet Scriptura, loca in collibus posita frondentibus, in quibus vel daemonibus immolabant vel Domino, locorum amoenitate allecti, contra interdictum, relicto altari quod erat in tem
Abbreviated transcription (Latin):
tulit quoq equos quos ded̾ant reges iuda
soli in intpoitu templi dñi: & paulo post:
currus aũt solis conbussit igna: ostendit om̃i¬
igni gentiũ udolatraꝵ suꝑsticioni iudeos
eo temꝑe fuisse mancipatos : ita ut in ue¬
nerationẽ solis quẽ more. gentiliũ dm̃ ẽẽ
credebant: simulachro eus quẽ fecerant
currus equosq sub diderint: & hoc in atriis tẽ¬
pli dñi sic eñi solent gentiles pingere ł face¬
re simulacrũ solis : ut puerũ in berbem incur¬
ru ponentes: equos eidẽ quasi cursu cę̧lũ pe¬
tentes sub ungant: Cui ꝓpterea pueri aptant
lmaginẽ: quia sol uelut cotidie nouo ortu
natus. nullũ ꝑscła seniũ in eidit. t aut eidẽ
currus & equos tribuant: de miraculo sumptũ
heliȩ ꝓpħȩ : quia cutrru igneo & equis igneis ẽ.
dit dicens: Quã bene fulminei p̃lucens semi¬
ta cęli conuenit heliae : meritoq & nomine
fulgens hac ope dignus erat: nam si sermo¬

Expanded text:
tulit quoque equos quos dederant reges Juda tulit quoque equos quos dederant reges Juda soli in introitu templi Domini; et paulo post: Currus autem solis combussit igni, ostendit omnium gentium idololatrarum superstitioni Judaeos eo tempore fuisse mancipatos, ita ut in venerationem solis, quem more gentilium Deum esse credebant, simulacro ejus quod fecerant currus equosque subdiderint, et hoc in atriis templi Domini: sic enim solent gentiles pingere vel facere simulacrum solis, ut puerum imberbem in curru ponentes, equos eidem quasi curru coelum petentes subjugent. Cui propterea pueri aptant imaginem, quia sol velut quotidie novo ortu natus nullum per saecula senium incidit. Ut autem eidem currus et equos tribuant, de miraculo sumptum Eliae prophetae, quia curru igneo et equis igneis est dit dicens: Quam bene fulminei praelucens semita coeli, Convenit Eliae, meritoque et nomine fulgens! Hac ope dignus erat: nam si sermo
Abbreviated transcription (Latin):
in loco isto: & sub uertam eos gladio: Esaias
quoq manifestissime thofech in fernũ appellat:
qui cũ ꝑpetuũ diaboli in teritũ sub nomine
assur describ̾et dicens: Auoce enĩ dñi paue¬
bit assur uirga ꝑcussus & erit transitus iurgae
fundatus quã reqͥescere. faciet dñs suꝑ eum:
statim quomͦ & ubi esset ꝑiturus sub didit
dicens: Preparata ẽ eñi abheri thofech: are¬
ge p̃parata ꝓfunda & dilatata : Pulcre ait &¬
d̾ilatata: quia thofeth dirit᷑ latitudo Nutri¬
menta inqͥt eis ignis & ligna multa : flatus
dñi sic̃ torrens sulphuris succendens eam:
Contaminauit aũt iosias toͥfech: uel ossa
mortuoꝵ. ibi sic̃ in sequentib de aliis ydo¬
loꝵ locis fecisse legit᷑: ł alia quȩ libet in muss¬
da disꝑgens: quatinus ab ominationi potius
quã delec tationi aptus ꝯm̃ib qͥ aspicerent locꝰ¬
appareret : Qđ sequit᷑ de eodẽ rege iosia : abs¬

Expanded text:
in loco isto, et subvertam eos gladio. Isaias in loco isto, et subvertam eos gladio. Isaias quoque manifestissime Topheth infernum appellat, cui cum perpetuum diaboli interitum sub nomine Assur describeret, dicens: A voce enim Domini pavebit Assur virga percussus: Et erit transitus virgae fundatus, quam requiescere faciet Dominus super eum, statim quomodo, et ubi esset periturus subdit, dicens: Praeparata est enim ab heri Topheth a rege praeparata, profunda et dilatata. Pulchre ait, et dilatata, quia Topheth dicitur latitudo: nutrimenta inquit ejus, ignis, et ligna multa: flatus Domini sicut torrens sulphuris succendens eam. Contaminavit autem Josias Topheth, vel ossa mortuorum ibi, sicut in sequentibus de aliis idolorum locis fecisse legitur, vel aliqua quaelibet immunda dispergens, quatenus abominationi potius, quam delectationi aptus, omnibus, appareret. Quod sequitur de eodem rege Josia: Abs
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ p̃bet delicias : posita ara sacrificars demo¬
nib befandoq igne suos consecrare liberos. ⁊¬
siue holocaustũ offerre  in libro uerboꝵ die¬
rum de achat rege seriptũ ẽ: Ipse ẽ qͥ ad oleuit
incensum in ualle benennon: & lustrauit fĩ¬
lios suos in ignez benennon siquidẽ filiiem
non signific̾at: uallis aũt ennon dicit᷑ hebrai
ce gehennon: Cuius nomine: in nouo cestam̃¬
to pęna inferoꝵ gehenna cognominat᷑: quia
nimirum sic̃ in conualle ennon qͥ ydolis seruie¬
runt: in ea ꝓpħis ad testantibus ꝑierunt : Ita
peccatores ex his quȩ peccauer̃. deterna damp¬
natione puniunt᷑: Deniq hieremias cum refer¬
ret p̃cepisse sibi dñm ac ixisse: egredẽ adual¬
lem filii ennon quȩ ẽ iuxta introitũ patte fic¬
tilis: paulo post dic̃: & ñ uocabit᷑ locus iste am¬
plius chofech & uallis filii ennon: sed uallis
occisionis: & dissipabo consiliũ uidȩ & iherłm

Expanded text:
torum praebet delicias, posita ara sacrificare daemotorum praebet delicias, posita ara sacrificare daemonibus, nefandoque igne suos consecrare liberos, sive holocaustum offerre, sicut in libro verborum dierum de Achaz rege scriptum est: Ipse est, qui adolevit incensum in valle Benennon, et lustravit filios suos in igne Benennon: siquidem filium Ennon significat. Vallis autem Ennon hebraice dicitur Gebenn, cujus nomine in novo testamento poena inferorum gehenna cognominatur: quia nimirum, sicut in convalle Ennon, qui idolis servierunt, in ea, prophetis attestantibus, perierunt, ita peccatores ex his, quae peccaverunt, aeterna damnatione puniuntur. Denique Hieremias cum referret praecepisse sibi Dominum, ac dixisse: Egredere ad vallem filii Ennon, quae est juxta introitum portae fictilis, paulo post dicit: Et non vocabitur locus iste amplius Topheth, et vallis filii Ennon, sed vallis occisionis: et dissipabo consilium Juda, et Hierusalem
Abbreviated transcription (Latin):
de clarat᷑: ubi scriptũ ẽ de p̃fato rege erechia:
ȩdificauit quoq agens in dustrias omnẽ murũ
qͥ fuerat dissipatus: ex truxit turres. & forin¬
secus alterũ murũ: memnit huus loci &
sophonias dicens: Uox clamoris aporta pisciũ:
& ululatus a scd̾a: Pro quo uetus editio: quasi
ꝓpͥum nom̃ loci transtulit in masena: Masse
habitasse in scda : in scdꝰ ͥ muri parte in telle.
thofet qđ ẽ in conualle filii ennon: ut nemo
consecrares filiũ suũ aut filiam ꝑ ignẽ mo¬
loch: frequens ẽ inscripturis hoꝵ mentio lo¬
coꝵ: maxime in libro regum & iheremia ꝓ¬
pħa: Est aũt uallis ennon siue filii ennoniux¬
ta murũ hierłm cont᷑ orientẽ: in qua nemus
pulcherrimũ syloae fontib in rigatꝰ: ⁊ haseoh
aũt siue thofech utrũq eñi scribit᷑. erat locus
meminit scriptura: & iuxta agrum achel¬
demach: qͥuisq hodie monstratur ad australẽ
plagam montis sion: Solebant aũt inthafech
quia locus erat amenissimꝰ. unde hodieq hor¬

Expanded text:
bi scriptum est de praefato rege Ezechia: Aedificavit quoque agens industrie omnem murum qui fuerat dissipatus, extruxitque turres et forinsecus alterum murum . Meminit hujus loci et Sophonias dicens: Vox clamoris a porta piscium et ululatus a secunda . Pro quo vetus editio quasi proprium nomen loci transtulit, in Masena. Masenahabitasse in secunda, in secundi Tophet, quod est in convalle filii Ennon, ut nemo consecraret filium suum, aut filium per ignem Moloch; frequens est in Scripturis horum mentio locorum, maxime in libro Regum, et Jeremiae prophetae. Est autem vallis Ennon, sive filii Ennon, juxta murum Jerusalem, contra orientem, in qua nemus pulcherrimum Siloe fontibus irrigatur. Tophet autem, sive Taphet utrumque enim scribitur, erat locus meminit Scriptura, et juxta agrum Acheldemach, qui usque hodie monstratur ad australem plagam montis Sion. Solebant autem in Topheth, quia locus erat amoenissimus, hodieque hor
Abbreviated transcription (Latin):
am nuntios & epistolas: ut eos quos uirib
ñ cepit. sermone t̾reree Pugnasse aũt sen¬
nacherib contͣ egẏptios & obsedisse pelusĩum:
iamq extruc̃tis aggerib urbe capienda: ue¬
nu nuntioꝵ & legisset eas : ascendit in do¬
mũ dñi & expandit eas corã dño. & orauit

Expanded text:
am nuntios et epistolas, ut eos quos viribus am nuntios et epistolas, ut eos quos viribus non cepit sermone terreret. Pugnasse autem Sennacherib contra Aegyptios, et obsedisse Pellusium, jamque exstructis aggeribnu nuntiorum, et legisset eas, ascendit in domum Domini, et expandit eas coram Domino, et
Abbreviated transcription (Latin):
sũ blasphematus Nec dico om̃ia quȩ regi
assyrio faciã : ne meã uidear iactare potes¬
tiam: S quia dandus sit ei spiritus ñ dei
sed ad uersarii: & audito nuntio peuerens
ad terrã suã corruat gladio. ut duo parit̃
quȩ obtabat et echias audiroe:. se ab obsidio¬
ne liberandũ & inimic̃ in sua t̾ra ẽẽ mori¬
turũ : Reuersus ẽ igit᷑ rabsaces : & in uenit
regẽ asirioꝵ expugnantẽ lobnam. Audie¬
rat eñi : qđ recessisset de lachis: Cumq au¬
disset de characha rege. actiopye dicentes:¬
Secce egressus ẽ ut pugnet ad uersũ te &
iret contͣ eum : misit nuntios ad et echiã
Idicens: hȩc dicite ez echiae regi uide: Non
ce seducat as̃ tuus in quo habes fidutiam.
neq dicas non tradet᷑ iherłm in manu regis
assyrioꝵ: & reliaͣ Iuxta uoluntatẽ dei rab¬
saces deseruit obsidionẽ iherłm & ꝑpexit
inuenit oppugnantẽ lobnam : Sennacherib
aũt occurrens regi ȩtyopũ : misit ad et echi¬

Expanded text:
sum blasphematus, nec dico omnia quae regi Assyrio faciam, ne meam videar jactare potentiam. Sed quia dandus sit ei spiritus non Dei, sed adversarii. Et audito nuntio, revertens ad terram suam corruat gladio, ut duo pariter quae optabat Ezechias audire, se ab obsidione liberandum, et inimicum in sua terra moriturum esse. Reversus est igitur Rapsaces, et invenit regem Assyriorum expugnantem Lobnam. Audierat enim quod recesserat de Lachis. Cumque audisset de Tharaca rege Aethiopiae, dicentes: Ecce egressus est, ut pugnet adversum te, et iret contra eum, misit nuntios ad Ezechiam, dicens: Haec dicite Ezechiae regi Juda: Non te seducat Deus tuus, in quo habes fiduciam, neque dicas: Non tradetur Jerusalem in manus regis Assyriorum, » etc. Juxta voluntatem Dei Rabsaces deseruit obsidionem Jerusalem, et peinvenit oppugnantem Lobnam. Sennacherib autem occurrens regi Aethiopum misit ad Ezechi
Abbreviated transcription (Latin):
te se exuere desiderat: Necesse ẽ ut fortiter
contra eum dimicet & ad uitorium asũma
potentia assidius p̃cib inploret: Quatinꝰ
diuina gr̃a ad uitus. hostẽ fortissimum
suꝑare & iugłm durissimũ euade queat:

Expanded text:
te se exuere desiderat, necesse est ut fortiter te se exuere desiderat, necesse est ut fortiter contra eum dimicet, et adjutorium a summa potentia assiduis precibus imploret, quatenus, divina gratia adjutus, hostem fortissimum superare, et jugum durissimum eva
Abbreviated transcription (Latin):
sum cont᷑ eũ & cȩtera Cum semel qͥs cui¬
libet se manciparit uitio: ñ uno sed mul¬
tis dñisobnoxius erit: Unde loachim quẽ
pharao ante censũ sibi soluere coegit: Nunc
nabuchodonosos rex babilonis sibi tͥbus ans¬
nis seriure cõpellit sed quẽ nabuchodonosor
alium intelligimꝰ: nisi eundẽ quẽ pharao¬
nẽ ẽẽ diximus : principẽ uidelices confusio¬
nis : & rectoꝵ  tenebraꝵ harũ: Ergo cũ an¬
tiquus hostis aliquẽ sibi censum peccati sol¬
uere ꝑsuadeo: mox totũ in dominiũ suũ
redigere & plenũ seruitiũ expendere. ammo¬
net: Quid ẽ gͦ aliud tͥbus annis regi babilo¬
nis seruũ ẽẽ: quã ꝑ suasione. delec̾tatione
atq consensu. antiquo hosti subditũ fore:
ce totũ uitiis deditum quasi lib̾e ab eo possi
ammoniti: rebellare̾ contͣ nequam mediterdͤ:¬
hinc ẽ qđ sub dit᷑: Rursum rebellauit contra
eum: hec tam̃ sufficit rebellare siñ ꝑseuerau̾to
incertamine: Qui eñi antiqui hostis potesta¬

Expanded text:
 contra eum, » etc. Cum semel quis cuilibet se manciparit vitio, non uni, sed multis dominis obnoxius erit. Unde Joachim, quem Pharao ante censum sibi solvere coegit, nunc Nabuchodonosor rex Babylonis sibi tribus annis servire compellit. Sed quem Nabuchodonosor alium intelligimus, nisi eumdem quem Pharaonem esse diximus, principem videlicet confusionis, et rectorem tenebrarum harum ? Ergo cum antiquus hostis aliquem sibi censum peccati solvere persuadet, mox totum in dominium suum redigere et plenum servitium expendere admonet. Quid est ergo aliud tribus annis regi Babylonis servum esse, quam persuasione, delectatione atque consensu antiquo hosti subditum fore, et totum vitiis deditum quasi libere ab eo possidricordiam admoniti, rebellare contra nequam Spirhinc est quod subditur: « Rursum rebellavit contra eum. » Nec tamen sufficit rebellare, si non perseveraverit in certamine. Qui enim ab antiqui hostis potesta
Abbreviated transcription (Latin):
ducit᷑ ut ipso quoq rationis lumine priue¬
tur. Unde babylonis rex extinc̃ti s prius
filiis: sedechias oculos eruit: quia ma¬
lignus spiritus. sub ductis pͥus bonis oꝑi¬
bus : post & in telligentias lum̃ tollit qđ
recte sedechias in reblatha patit᷑. Rebla¬
tha qͥppe : multa hȩc in terp̃tat᷑. & enĩ ꝗͣ.¬
doq & lum̃ rationis claudit᷑ : qui pͣuo usu

Expanded text:
erducitur, ut ipso quoque rationis lumine priveerducitur, ut ipso quoque rationis lumine privetur. Unde Babylonis rex, exstinctis prius filiis, Sedechiae oculos eruit, quia malignus spiritus, subductis prius bonis operibus, post et intelligentiae lumen tollit. Quod recte Sedechias in Reblatha patitur. Reblatha quippe, multa haec, interpretatur. Ei enim quandoque et lumen rationis clauditur, qui pravo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ iustũ in eo exereuit iudiciũ : filios autẽ
sedechie occidit corã eo: & ocłos eiꝰ effõdit:
Uinxitq eum cathenis & adduxit in babi¬
lonem: Occidit rex babilonis filios sede¬
chiȩ in reblatha corã eo: ocłos quoqͣ e ruit:
dum sacra scriptura sedechias. captiuitã¬
tem narrat : ordinẽ. captiuitatis in ter¬
nȩ denuntiat : Rex qͥppe. babilonis ẽ anti¬
quus hostis: possessor intimȩ confusionis
Qui prius filios ante in tuentis oculos tru¬
cidat : quia sepe sic bona oꝑa in terficit
ut hȩc se amittere ipse qui captus ẽ ani¬
mus dolens cernat: Nam gemit plerumq
animus : & tam̃ carnis suȩ delec t̾ationi¬
bus uictus : bona quȩ genuit amans ꝑ¬
didit: Ea quȩ patit᷑ dam̃na consid̾at: nec
tam̃ iurtutis. brachiũ contra regẽ babilogis
leuat: S dum uidens nequitiae ꝑ petͣcione
ꝑcutitur: ad hoc quandoq peccati usu ꝑ¬

Expanded text:
t judicium. « Filios autem t judicium. « Filios autem Sedeciae occidit coram eo, et oculos ejus effodit, unxitque eum catenis, et adduxit in Babylonem. » Occidit rex Babylonis filios Sedeciae in Reblatha coram eo, oculos quoque illius eruit. Dum sacra Scriptura Sedeciae captivitatem narrat, ordinem captivitatis internae denuntiat. Rex quippe Babylonis est antiquus hostis, possessor intimae confusionis: qui prius filios ante intuentis oculos trucidat, quia saepe sic bona opera interficit, ut haec se amittere ipse qui captus est animus dolens cernat. Nam genuit plerumque animus, et tamen carnis suae delectationibus victus, bona quae genuit amans perdidit. Ea quae patitur damna considerat, nec tamen virtutis brachium contra regem Babylonis levat. Sed dum videns nequitiae perpetratione percutitur, ad hoc quandoque peccati usu p
Abbreviated transcription (Latin):
richo: & om̃s bellatores qui erant c̃ eo dis¬
ꝑsi sunt & reliquer̃ eum: & reliaͣ Malig¬
nis spiritib popłm circũdantib rector
fugit: non ad montes de qͥbus scriptum
est. montes in circitͥtu eius & dñs in cir¬
euitu popłi sui: sed ad cãpestria solitudi¬
nis hoc est ad dilatationẽ luxuriae: Ude
scriptũ ẽ angusta & arta uia ẽ. quȩ duc̃
ad uitã. lata & spatiosa quȩ duc̃ ad mor
tẽ: Comp̃henditq eum in planitie hiericho:
& om̃s bellatores qui erant cũ eo disꝑsi
sunt : & reliquer̃ eum : Recte gͦ cum iur¬
tutes hominẽ deserunt quȩ eum defends
debuerant: in planitis hiericho capitur.
hoc ẽ in defectione carnalis sensus hieri¬
cbo eñĩ in terp̃tatur luna:. & signaficat
defectũ carnis: Unde ille homo qui de
hierusalẽ descendebat in hiericho: inla¬
trones in cidisse describit᷑. Ad p̃hensum
gͦ regẽ ad duxerunt ad regem babilonis in
reblata: qui locutus ẽ cum eo uiditiũ: hoc¬

Expanded text:
res qui erant cum eo dispersi sunt, et reliquerunt eum, » et reliqua. Malignis spiritibus populum circumdantibus rector fugit, non ad montes, de quibus scriptum est : « Montes in circuitu ejus, et Dominus in circuitu populi sui: » sed ad campestria solitudinis, hoc est, ad dilectionem luxuriae. Unde scriptum est: « Angusta et arcta est via quae ducit ad vitam, lata et spatioslanitie Jericho, et omnes bellatores qui erant cum eo, dispersi sunt, et reliquerunt eum. » Recte ergo cum virtutes hominem deserunt, quae eum defendere debuerant, in planitie Jericho capitur, hoc est, in defectione carnalis sensus. Jericho enim interpretatur luna, et significat defectum carnis. Unde ille homo, qui de Jerusalem descendebat in Jericho, in latrones incidisse describitur . « Apprehensum ergo regem adduxerunt ad regem Babylonis in Reblatha, qui locutus est cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
uiuã lucẽ ꝓtinus ꝑministeriũ compassionis
animauit᷑ : Nisi qđ auctor humani gene¬
ris deus qͣsi mortuũ puerũ doluit: cũ ex¬
tinctos nos iniquitatis aculeo miseratus
aspexit: & qua ꝑ moy sen terrorẽ legis ꝓtu¬
lit: quasi ꝑ puerũ uirgã misit: Plegem qͥp¬
pe uirgam deus tenuerat: cũ dicebat :
Siqͥs hȩc uel illa fecerit : morte moriat᷑
a peccati igit᷑ morte aamor noi suscitare non
ualuit : seo ad statũ uitȩ aspirata mansuetu¬
dinis gracia erexit S puer cũ baculo mor¬
tuũ suscitare ñ ualuit : quia paulo adtes¬
tante nichil ad perfectũ ad duxit lex lpse
aũt ꝑsemet ipsum ueniens. &̾ suꝑ cadauer
humiliter sternens: & in exequanda sibi
mortui menbra se collegit: quia cũ in
forma dei esset. non rapinã arbitͣtus est
esse se ȩqualẽ deo: sed semet ipsum exina
niuit formã serui accipiens in similitu¬
dinẽ hominũ factus & habitu in uentus

Expanded text:
vivam lucem protinus per ministerium compassionis vivam lucem protinus per ministerium compassionis animavit, nisi quod auctor humani generis Deus, quasi mortuum puerum doluit, cum exstinctos nos iniquitatis aculeo miseratus aspexit? et quia per Moysen terrorem legis protulit, quasi per puerum virgam misit. Per legem quippe virgam Deus tenuerat, cum dicebat: Si quis haec vel illa fecerit, morte moriatur. » A peccati igitur morte timor nos suscitare non valuit, sed ad statum vitae aspirata mansuetudinis gratia erexit. Sed puer cum baculo mortuum suscitare non valuit: « Quia, » Paulo attestante, « nihil ad perfectum adduxit lex. » Ipse autem per semetipsum veniens, et super cadaver humiliter sternens, et super exaequanda sibi mortui membra se collegit, quia « cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exnivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptati oꝑam dabo: Uisitauit autẽ
dñs saram sic̃ ꝓmiserat ei & impleuitã
locutus ẽ  Concepitq & peꝑtt filtum in
senectute. sua:. tempore. quo predixerat
ei ds̃: Igitur post quã creuit puer tac¬
tus dolore captas in messe circa meri¬
diem defunctus ẽ : Cum popłs israho¬
liticus post ꝙͣ in egypto excreuit: & ꝑ
moysem in desertum eductus dñi ubcõ
audierat in igne & incaligine: quando
lumine scientiȩ debiuit iñ lustrari: mox
animo ad udo laqiã recurrens mortuus ẽ:
Etait heliseus ad gieti puerũ suũ : accin¬
ge lumbos tuos: & colle baculũ meũ inma¬
nu tua & uade: Si occurrerit tͥ homo¬
non respondeas illi & pones baculũ meum¬
suꝑ faciem pueri & reliqͣ Quid aut̃ signi¬
ficat qd ab heliseo missus cũ baculo non resus¬
citat: ꝑsemet ipsũ uero heliseus ueniens seq
suꝑ mortuũ sternens adq ad eiꝰ membra
se colligens. huc illucq de ambulans. & in
ore mortui septies aspirans. hunc adredi¬

Expanded text:
it autem Dominus Saram, sicut promiserat ei, et implevit quae locutus est. Concepitque et peperit filium in senectute sua tempore quo praedixerat ei dicens. » « Igitur postquam crevit puer, tactus dolore capitis, in messe circa meridiem defunctus est. » Cum populus Israeliticus, postquam in Aegypto decrevit, et per Moysen in desertum eductus, Domini vocem audierat in igne et in caligine, quando lumine scientiae debuit illustrari, mox animo ad idololatriam recurrens, mortuus est . « Et ait Eliseus ad Giezi, puerum suum: Accinge lumbos tuos, et tolle baculum meum in manu tua, et vade. Si occurrerit tnon respondeas illi, et pones baculum super faciem pueri. » Quid autem significat, quod puer ab Eliseo missus cum baculo non resuscitat per semetipsum, verum Eliseus veniens, seque super mortuum sternens, atque ad ejus membra se colligens, huc illucque deambulans, et in ore mortui septies aspirans, hunc ad redi
Abbreviated transcription (Latin):
& quasdã sententia scripturarũ rite intelli¬
gunt S tam̃ nichillominꝰ idolis erroꝵ su¬
oꝵ. seruire ñ cessant. Nidet᷑ eñi eis cimorẽ
dei. rite se custodire: cũ scd̾m sensũ suũ ueri¬
tati se putant fauere: S quia catholicȩ fidĩ
unitatẽ sꝑnunt hab̾e: malignoꝵ spirituũ
uoluntatib se ueracit̾ manifestant obtemꝑa
re & ñ solũ inuentores pͥmi erroꝵ. quos
patres samaritanoꝵ. significant hoc facuũ :
seo & seqͣces eoꝵ quos filioꝵ nomine & nepo¬
tum exp̃ssos recte possumꝰ intellig̾e. Agui¬

Expanded text:
as sanctarum Scripturarum rite intelligunt, sed tamen nihilominus idolis errorum suorum servire non cessant. Videtur enim eis timorem Dei rite se custodire, cum secundum sensum suum veritati se putant favere. Sed qui catholicae fidei unitatem spernunt habere, malignorum spirituum voluntatibus se veraciter mre, et non solum inventores primi errorum, quos patres Samaritanorum significant, hoc faciunt, sed et sequaces eorum, quos filiorum nomine et nepotum expressos recte possumus intelligere, si
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo dñi merito dr̃ : quia ipse ẽ de quo
scͥptura dic̃: dñs fortis dñs potens implio &
alibi ipse eñi saluum faciet popłm suum apec¬
catis eoꝵ: Ipse qͥdẽ telo dei mundat terrã ui
medit me Se quo & ioħes ait Cuius uenti¬
labrũ in manu sua: & purgauit aream suã

Expanded text:
rtitudo Domini merito dicitur, quia ipse est de quo Scriptura dicit: « Dominus fortis, Dominus potens in praelio , » et alibi: « Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . » Ipse quidem zelo Dei mundat terram Judmedit me ; » de quo et Joannes ait: « Cujus ventilabrum in manu sua, et purgabit aream suam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑere. quȩ uoluit: At cam̃ inlegatione pͥnci¬
pũ babilonis qͥ missi fuerant adeũ ut interro
garent deportento qđ acciderat suꝑ terrã.
reliqͥt eũ deus ut temptaret᷑ & nota fieress
om̃ia quȩ erant incorde eius: lacirco aũt
temptationi relictus ẽ: quia post cantã uic¬
toriam & solis regressũ &e congͣtulationẽ
regra potentissimi: cor illius eleuatũ est:
deniq in eodẽ uolumine seribit᷑. Multi
deferebant hostias & sacrificia dño in hie

Expanded text:
pere quae voluit. » Attamen in legatione principere quae voluit. » Attamen in legatione principum rram, dereliquit eum Deus ut tentaretur, et nota fierent omnia quae erant in corde ejus. Idcirco autem tentationi relictus est, quia post tantam victoriam et solis regressum, et congratulationem regni potentissimi, cor illius elevatum est. Denique in eodem volumine scribitur: « Multi deferebant hostias et sacrificia in Hie
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quo ꝑspicuũ ẽ aliud fuisse cunc regnũ
assyrioꝵ : & aliud babilonioꝵ. :Denique
samariam id ẽ decẽ trib coeꝑe assyris. ludam
aũt & iherłm postea legimꝰ cepisse caldeos ÷ qͦri
rex nabuchodonosor fuit: & quia aprid eos as¬
troꝵ obseruantia ẽ : stellaꝵ cursus longo usu
exercitatione cognitus : qđ & in dm̃i natiuita¬
te monstrat᷑: in tellexer̃ solẽ reu̾sum diei spa¬
eia duplicata: seruire eum quẽ solũ dm̃ idẽ
solẽ putabant: Cũq causas huiꝰ miraculi ra¬
tionemq ꝑqͥrerent: fama ꝑ om̃s gentes uoli¬
cante didicer̃: ꝓpt̃ egrotationẽ regis iudeas
&lam cursumꝰ signi clarissimi cõmutatums
quã ñ esse opinationẽ meã : seo scripturȩ sc̃s
fidẽ : dierũ uerba testant᷑ quȩ dixere post alia
Ipse ẽ etechias qui obturauit suꝑiorẽ fontẽ
aquaꝵ gyon: & auerait eas sub ter ad occiders¬
tem urbis dauid: In om̃ib oꝑib suis feõps¬

Expanded text:
Ex quo perspicuum est, aliud fuisse tunc regnum Ex quo perspicuum est, aliud fuisse tunc regnum Assyriorum, et aliud Babyloniorum. Denique Samariam, id est, sex tribus cepere Assyrii, Judam autem et Hierusalem postea legimus cepisse Chaldaeos, quorum rex Nabuchodonosor fuit.. Et quia apud eos astrorum observantia est, stellarumque cursus, longo usu et exercitatione cognitus, quod et in Domini nativitate monstratur, intellexerunt solem reversum, diei spatia duplicata, serviere ei quem solum deum, id est, solem putabant. Cumque causas hujus miraculi rationemque perquirerent, fama per omnes gentes volitante, didicerunt propter aegrotationem regis Ezechiae, etiam cursum signi clarissimi commutatum, quam non esse opinationem meam, sed Scripturae sanctae fidem Dierum verba testantur , quae dixere post alia: « Ipse est Ezechias qui obturavit superiorem fontem aquarum Gihon, et avertit eas subter ad occidentem urbis David. In omnibus operibus suis fecit pros
Abbreviated transcription (Latin):
Non fuit qđ ñ monstraret eis et echias indo¬
mo sua: & in om̃i potestate sua: Supͣ legimꝰ
qͣrto decimo anno regis etechiae ascendisse.
sennacherib regẽ assẏrioꝵ suꝑ om̃s cuuitates
tuda munitas & cepisse eas : & postea obsedisse
lachis: transisse lobnam: misisse iherłm par¬
tẽ exercitus sui: Cesaq ꝑ angłm centũ octognꝰ¬
ta qͥnq milia exercitus eius: & ipsũ fugisse.
nineuen. Interfectũq a filiis in fano dei su.
& regnasse ꝓeo asaradon filiũ eus: Egrotas¬
se ezechiam: &e recepisse ꝓpħs nuntio sospita¬
tem: factũ signũ in credibile: ut sol decẽ¬
horarũ spatiis reuerteret᷑ ad ortũ suũ : & pe¬
ne duplex dies fieret: Nunc legimꝰ qđ intem¬
ꝑe illo hoc ẽ in eoclẽ anno quo hȩc gesta sunt
om̃ia: miserit berodach baladam. filius ba¬
ladan. rexbabilonis. libros & munera ade¬
rechiam: ñ a soraddon qͥ sennacherib patri
assirios apud in regnũ suecesserat. de cuius
seu morte seu uita scriptura conticuit :

Expanded text:
raret eis Ezechias in domo sua, et in omni potestate sua. » Supra legimus decimo quarto anno regis Ezechiae ascendisse Sennacherib regem Assyriorum super omnes civitates Juda munitas, et cepisse eas, et postea obsedisse Lachis, transisse Lobnam, misisse Hierusalem partem exercitus sui, caesaque per angelum centum octoginta quinque millia exercitus ejus, et ipsum fugisse Niniven, interfectumque a filiis in fano dei sui, et regnasse pro eo Asarhaddon filium ejus. Aegrotasse Ezechiam, et recepisse prophetae nuntio sospitatem, factum signum incredibile, ut sol horarum spatiis reverteretur ad ortum suum, et pene duplex dies fieret. Nunc legimus quod in tempore illo, hoc est, in eodem anno quo haec gesta sunt omnia, miserit Berodach Baladan, filius Baladan rex Babylonis, libros et munera ad Ezechiam, non Asarhaddon, qui Sennacherib patri apud Syrios in regnum successerat, de cujus seu morte seu vita Scriptura conticuit.
Abbreviated transcription (Latin):
& dm̃ ostenderet: secundꝰ gͣdus descensionis.
de angelo im patriarchis fuit: quia in om̃ib
datione : quia & in lege ipse locutus est :
Quartus gͣdus ẽ in iesunaue: ut popłm in
terrã reꝓmissionis induceret Quntus in
uidicibꝰ. quia eundẽ popłm ꝑcos ipse rege¬
bat : Sextus in regib iudeoꝵ: quia in eis
ipse regnabat. Septimꝰ in aꝓꝓpħis : quia ꝑ
eos adnuntiatus : Octauus inpontificib:
quia ipse sũmus sacerdos ẽ patris : Nonus
in homine : decimus impassione ꝑ hos em̃
decẽ gͣdus quasi ꝑ umbr̃a legis priseae. xp̃s
descendit : ac rursus post resurrectionẽ
suam sol iusticie. xp̃s ꝑ eosdẽ gͣdus rursũ¬

Expanded text:
et Deum ostenderet, secundus gradus descensionis, et Deum ostenderet, secundus gradus descensionis, de angelo in patriarchis fuit, quia « in omnibdatione, quia et in lege ipse locutus est . Quartus gradus in Jesu Nave, ut populum in terram repromissionis introduxit. Quintus in Judicibus, quia eumdem populum per eos ipse regebat. Sextus in regibus Judaeorum, quia in eis ipse regnabat. Septimus in Prophetis, quia per eos est nuntiatus. Octavus in Pontificibus, quia ipse summus Sacerdos est Patris. Nonus in homine. Decimus in passione. Per hos enim decem gradus, quos ipse per umbram legis priscae Christus descendit, ac rursus post resurrectionem suam Sol justitiae Christus per eosdem gradus rurs