comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uennts abbata mea custodite. Hoc ẽ. om̃s uobis solemnita
uacare iubem᷑. De hostia eadẽ he & scd̾a comedenda
grinis. id ẽ. gentilib earũ cõmunionẽ detraherent.
s spicas id ẽ. sententias s exuberantes illis dimitre¬
ma. Non facies furtũ. id ẽ. omẽm cupiditatẽ alicuius
rei ñ recte ad qͥrenas habeatis. Et o plebs uideoꝵ xpm̃
refurgentẽ ñ fingas ablatũ. Nlon ñtiemini. Docet
ne in aliquo: ueritate relicta. uł in u̾bo uł doetrina
mendatiũ ꝓferat᷑. Nec decipiat unusquisq ꝓxiũ
in nomine meo. Sic̃ ꝓpt̾ homicidiũ irã in euanglio
ꝓhibuit. sic uirare uetuit ne peieremus. Qd enĩ suꝑẽ.¬

Expanded text:
a vacare jubemur. De hostia eadem die et secunda comedenda grinis, id est gentilibus earum communionem detraherent, sed spicas, id est sententias sibi exuberantes, illis dimitteia. « Non facietis furtum, » id est omnem cupiditatem alicujus rei non recte afurto non fingas ablatum. « Non mentiemini. » Docet ne in aliquo, veritate relicta, vel in verbo, vel in doctrina mendacium proferatur. « Nec decipiat unusquisque proximum jurabis in nomine meo. » Sic propter homicidium iram in Evangelio prohibuit , sicut jurare vetuit ne pejeremus: Quod enim supe
Abbreviated transcription (Latin):
consecret᷑ idolo moloch. qͥ erat ds̃ ammanitarũ.
uniũ salit̾ autẽ in hoc uno om̃a idola cõprehendit.
Nec pollues nom̃ dĩ tui. Polluit nom̃ dnĩ qͥ sub specie
religionis dĩ constitutꝰ. uiid impudenter. Quib
paulus dic̃. ꝓ uos nom̃ dni blasphemat᷑ ingentib.

Expanded text:
consecretur idolo Moloch, » qui erat deus Ammonitarum: consecretur idolo Moloch, » qui erat deus Ammonitarum: universaliter autem in hoc uno omnia idola comprehendit. « Nec pollues nomen Dei tui. » Polluit nomen Domini, qui, sub specie religionis Dei constitutus, vivit impudenter, qualibus Paulus ait: « Per vos nomen
Abbreviated transcription (Latin):
In capło hoc maxime idolatriã ꝓhib&. nominis fui
sepius illis ingerendo memoriã. Sp̃alit̃ etiã monenꝰ
de pͣttas uitiis & instantib ualde cauendũ. Ambu
in eis. Uere enĩ iuuit: qui dm̃ mandata custodit.
Omĩs homo ad ꝓximã sanguinis sui ñ accedat. &
rł. Ut ñ uidelicet extra legitimã copulationẽ nubañ
doc& nec reuel& turpitudinẽ eiꝰ. id ẽ. uł confiten¬
tes tibi peccata ñ publices. uł eciã paganoꝵ uł sce¬
leratoꝵ facta eis qͥ inde ledi possint diuulges. Et in
sequentib penitꝰ adulteriũ ꝓhib&. in qͥb allegoriã
querere ñ habemꝰ necesse. Sed si ipsa littera custodiat̃.
satis eẽ. uidet᷑ inpellicatũ. id ẽ. in abiectionẽ uł in cõ¬
cubinatu illiꝰ. Concubine enĩ pellices appellant᷑. De mẽ¬
struo mulieris supͣdictũ ẽ. Cum uxorẽ ꝓximi tui nͣ
eohibis. id ẽ. in paganoꝵ philosophia qͥ tͥ st̃ fragili¬
tate ꝓximi ñ decipiaris. De semine tuo ñ dabis ut

Expanded text:
In capitulo hoc maxime idololatriam prohibet nominis sui saepius illis ingerendo memoriam, spiritualiter etiam monens de praeteritis vitiis et instantibus valde cavendum. « im vivit, qui Domini mandata custodit. « Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedat, » et rel., ut non videlicet extra legitimam copulationem nubant docet. Nec revelet turpitudinem ejus, id est confitentis tibi peccata non publices, etiam paganorum et sceleratorum facta eis qui inde laedi possint, divulges; et in sequentibus penitus adulterium prohibet. In quibus allegoriam quaerere non habemus necesse, sed in ipsa littera custodiatur satis esse videtur. « In pellicatum, » id est in abjectionem vel concubinatum illius: concubinae enim pellices appellantur. De menstruo mulieris supra dictum est. « Cum uxore proximi tui non coibis, » id est in paganorum philosophia, qui tibi sunt fragilitate proximi, non decipiaris. « De semine tuo non dabis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uauĩt qͥ potest fortia oꝑa ꝓpetrare. Mulier quȩ
succubuerit cuilib& ium̃to. & rł. Idẽ. anima cuiꝰ¬
latini sermonis. Deniq gentiliũ sapientia idõ
mĩstruo cõparari potesti qͥa de m̃sitris phisice phi¬
losophandi adorsi sunt collerciũ. Q coierit cũ
uxore patrui. & rłiq̃. Id ẽ. qͥ ab antecessorib su¬
is eruditos maclis erroꝵ attigerit sine merce.¬
de bonoꝵ oꝑm ꝑibit. Qui duxerit uxorẽ frĩs
sui & rł. Sic̃ herodes fecit. idẽ. qͥ necessarium
amicũ corruꝑit fuis passionib. quẽ dñs sub
specie dext̾e manuꝰ & pedis cõmendauit. fimi¬
lit̾ int̾ibit. Ne & uos euomat t̾ra quã intrati
estis. & .rł. Idẽ. ne turpit̾ ab ȩccłia ꝓieiamini si
in ea praue uixeritis. Que ẽ. trã generans her¬
bã oportunã cũ benedictione ꝑhenni. Terra aũ
habitatores suos euomere dr̃. cũ in ea manere
possederunt eã. Mistice autẽ popło ꝓcipitur¬

Expanded text:
ui potest opera fortia perpetrare. « Mulier quae succubuerit cuilibet jumento, » et rel., id est anima cuju etymologiam Latini sermonis. Denique gentilium sapientia ideo menstruo comparari potest, quia de mensuris physice philosophandi adorsi sunt solertiam. « Qui coierit cum uxore patrui, » et rel., id est qui ab antecessoribus suis eruditus maculas errorum attigerit, sine mercede bonorum operum peribit. « Qui duxerit uxorem fratris sui, » et rel., sicut Herodes fecit. Qui necessarium amicum corruperit suis persuasionibus quem Dominus sub specie dexterae manus et pedis commendavit, similiter interibit: « Ne et vos evomat terra quam intraturi estis, » et rel., id est, ne turpiter ab Ecclesia projiciamini, si in ea prave vixeritis, quae est terra generans herbam opportunam cum benedictione. Terra autem habitatores suos evomere dicitur, cum in ea manere possederunt eam. Mystice autem populo fi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ possedert t̾rã in asia. abamano & tauro sirię¬
coeles & cilicie montib usq ad flum̃ tanaim.
n europa uͦ : usq ad gadra nom̃ locis relinquente ᷤᷤ.¬
ex quib p̾en mutata sunt plurima. quedã ꝑ
the. madat medi. laban. iones. qͥ & greci. unde &
mate ionũ. tubal. hiberes. qͥ & hispan. aqͥb cetti¬
beria. lic&e qͥdã italos suspicentur. Mosoch. capa¬
doces. Unde & urbs apud eos usq hodie mazecha
dr̃. Porrolxex. inꝙͣͣtes captorĩ capadoces intptã¬
dir Iras traces. Quorũ ñ sitis imitatũ uocabit.

Expanded text:
Japhet possessa est Asia, ab Amano et Tauro Syriae-coeles et Ciliciae montes usque ad fluvium Tanaim: in Europa vero usque ad Gadra, nomina locis et gente quibus postea immutata sunt plurima, et caeterthae, Madai Medi, Jaban Iones, qui et Graeci, unde et Mare Ionicum; Tubal Iberi, qui et Hispani, qui et Celtiberi, licet quidam Italos suspicentur, Mosoch Cappadoces, unde et urbs apud eos usque hodie Marecha dicitur. Porro LXX Interpretes Capturini Cappadoces arbitrantur. Thiras Thraces quorum non satis immutatum vocab
Abbreviated transcription (Latin):
xpi quippe quȩ in illius nuditate significata ẽ:
& anminciant bene ꝓferendo. & male agendo
exhonorant. De talib gͦ dictũ ẽ.a fructib eoꝵ
cognoscetis eos. Ideo & cam in filio suo maledietꝰ
aliuã ẽ. quã opꝰ eoꝵ: Itẽ qd eam peccante posteri¬
tas eius damnatur: significat qđ repbi hic delin
sit. Dixerunt enim sanguis eiꝰ suꝑ nos. & suꝑ fu¬
lios inros. Et facti sunt om̃s dies noe nongenti .l.¬
rationi illi ut supradiximꝰ ad penitentiã datos.
ẽ ñ uite mortasiũ constitutos. Benedictis gͥ¬
duob filus noe atq uno eoꝵ medio maledicto

Expanded text:
ius hominis nuditate significata est, et annuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est, Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Ideo Cham in filio suo maledictus est aliud, quam opus eorum? Item quod Cham peccante posteritas ejus damnatur, significat quod reprobi hic delinqsit. Dixerunt enim: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Et facti sunt omi annos generationi illi, ut supra diximus, ad poenitentiam datos, et non vitae mortalium constitutos. Filii duobus filiis Noe, atque uno eorum medio maledicto,
Abbreviated transcription (Latin):
petro dicit᷑ macta & manduca. Qd eiecto sang̾ne
iubentur manducari: hoc ẽ. ne uita pristina q̃si
suffocata in conscientia teneatur: sed habeant
tanꝗͣ effusionẽ ꝑ confessionẽ. ARcũ meu po¬
Qđ uͦ testam̃tũ posuit as int̾ se & homines. atq
scilic& qͥ appar& in nubib qͥ nũꝗͣ nisi de sole
resplend& : significat qr illi ñ pereunt diluino

Expanded text:
Petro dicitur: macta et manduca? quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod tesse et homines atque d ille apparet in nubibus, et nunquam nisi de sole resplendet, significat, quia illi non pereunt diluvio,
Abbreviated transcription (Latin):
filusq eius dñs pꝰ diluiũ dicer& crescite & mul¬
tiplicamini & replete terrã : subdidit. & terror
ur̃ ac tremor sit suꝑ cuncta animalia terr&. Homo
meatur. Qͥa contra natura suꝑbire ẽ: ab eq̃li uel¬
le timeri. & tam̃ necesse ẽ: ut rectores a subditis
timeantur. Quando ab eis dm̃ minime timeri de¬
p̃bendunt. ut humana saltẽ foimidine metuant.
qͥ diuina uidicia ñ formidant. In eo autẽ qđ metũ¬

Expanded text:
multiplicamini, et implete terram, subditur: Et terror vester ac tremor sit super cuncta animalia terrae . Homo meatur, quia contra naturam superbire est, ab aequali velle timeri. Et tamen necesse est ut rectores a subditis timeantur, quando ab eis Deum minime timeri deprehendunt; ut humana saltem formidine peccare metuant, qui divina judicia non formidant. Nequaquam namqu
Abbreviated transcription (Latin):
se & homines insignũ posuit: ut ultra mun¬
dum diluuio non deler&. Unde & in eodẽ ar¬
cu color aque & ignis simul ostenditur: qr ex
parte ceruleus ẽ & ex parte rubieundus. ut
tur: nã aqua diluuii non deletur. Cepitq¬

Expanded text:
e homines in signum posuit, ut ultra mundum diluvio non deleret. Unde et in arcu eodem, color aquae et ignis simul ostenditur, quia ex parte est ceruleus, et ex parte rubicundus, ut tur, nam aqua diluvii non deletur CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
& odoratus ẽ. dñs odorẽ suauitatis. & ait ad eum.
Nequaquã ultra maledicã tr̃e ꝓpt̾ homines. Quid si¬
bi uult quod dñs dicit ñ adiciã ultra maledicere
suꝑ terrã ꝓpt̾ oꝑa hominũ qr apposita ẽ. mens ho¬
minis ad maliciã aiuiuentute: Non adiciã gͦ inqͥt
ad huc ꝑcutere omem carnẽ uiuã. que admodũ fe¬
ci. & deinde adiungit. quȩ scđd̾m lagͣitatẽ bonita
tis suȩ donat indignis. Uerum hic testam̃ti noui
indulgentia figurata sit ⁊ p̃terita ultio ꝑtineat¬
ad uetus testam̃tũ. hoc ẽ. illud ad legis seuerita¬

Expanded text:
 Odoratusque est Dominus odorem suavitatis, et ait ad eum: Nequaquam ultra maledicam terrae propter homines. Quid sibi uult quod dominus dicit: non adiciam adhuc maledicere super terram propter opera hominum, quia apposita est mens hominis ad maligna a iuuentute. non adiciam ergo adhuc percutere omnem carnem uiuam, quemadmodum feci, et deinde adiungit quae secundum laibus indignis? utrum hic testamenti noui indulgentia figurata sit et praeterita ultio ad uetus pertineat testamentum, hoc est illud ad legis seuerita
Abbreviated transcription (Latin):
ortu carnaliũ desiderioꝵ sumpsit. i ꝓfectũ etatis
exere& & nͥ hoc cicius diumȩ formidinis manꝰ
repͥmat. om̃e conaite nature bonũ repente cul pa
in ꝓfundũ uocat. Ilemo gͥ sibi cogitationũ. suarũ
uictoriã tribuat. cum apłs dicat. Neq qͥ plantat
ẽ. aliquid neq qͥ rigat s qͥ incrementũ dat ds̃.¬

Expanded text:
orum carnalium sumpsit, in provectu aetatis exercet. Et nisi hoc citius divinae formidinis manus reprimat, omne conditae naturae bonum repente culpa in profundum vorat. Nemo igitur sibi cogitationum suarum victoriam tribuat, cum apostolus dicat: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat D
Abbreviated transcription (Latin):
illã septenariã oꝑationẽ spialẽ. otiuę fruetuosũ sur¬
culũ retulit. qͦ significar& ñnullos etiã extra eccłiã
baptiratos. si eis pinguedo ñ defuerit caritatis. Poste
unitatis societatẽ posse ꝑduci. Qd pꝰ alios septẽ dies
manauit. s iã in ipsa ꝑfectione salutis nr̃e cũ tradu¬
cetur regnũ dõ & patri. ut iã nullis corporalib ege¬
sexcentis annis aꝑitur archȩ tectũ : significat qđ̃
finita sexta etate scli. reuelabitur absconditũ aduen
siccasse terra tanꝗͣ finita eẽt. baptizandi necessitas.
nͥ qr innumero dierũ qͥnqͣ gesimo: septimo ipsẽ enim
dies ẽ. sedĩ mensis uicesimꝰ septimꝰ. resurrectionis tẽpꝰ
merus ex illa conunctione sp̃s & corporis. septies octo¬
nos hab&. uno addito ꝓpt̾ umitatis uitculũ. Cur de
archa comuncti exeuit. qͥ disiuneti intrauerunt: Sic
enĩ dictũ erat. qđ intrauerunt in archã noe & filiiꝰ
eius. & uxor eiꝰ. & uxores filioꝵ eiꝰ. & seorsum uiri.¬

Expanded text:
nem spiritualem olivae fructuosum surculum retulit. 28. Quo significaret nonnullos etiam extra Ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit charitatis, posterunitatis societatem posse perduci. Quod post alios septem dies manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspisexcentis annis, aperitur arcae tectum, significat quod finita sexta aetate saeculi, revelabitur absconditum sacramsiccasse terra, tanquam finita esset jam baptizandi necessitas, nisi quia in numero dierum quinquagesimo et septimo ipse est enim dies secundi mensis vicesimus septimus resurrectionis tempus merus ex illa coniunctione spiritus et corporis septies octonos habet uno addito propter unitatis uinculum. cur de arca coniuncti exeant, qui disiuncti intrauerant. sic enim dictum erat. quod intrauerit in arcam Noe et filii eius et uxor eius et uxores filio
Abbreviated transcription (Latin):
es ꝑtin& ex rerũ ꝓsꝑitate. siue qͥ ad noctes ex rerũ
aduersitate contractꝰ. sacram̃to baptisim celestis
abluitur. Qđ noe qͥngentoꝵ erat annoꝵ cũ ei lo-¬
eutus ẽ. dñs ut archam sibi facera&. & sexcentos a¬
gebat amios cũ in eã fuiss& ingressus. unde intel¬
ligitur ꝑcentũ annos archa fabricata. qͥd aliud ui
dent᷑ hic centũ aii significare nͥ etates singulas:
U nde ista sexta ętas quȩ completis quingentis annis¬
usq ad sexcentos annos significatur: i manifesta¬
cione euanglica eccłiã construi demonstrat. Et ido
qͥ sibi ad uitũ consulit: uelut quadratũ lignũ pa
m archã: eandẽ senariã ȩtatẽ significat. Duo enĩ
menses sexagenario numero condudunt᷑. Asenario
numero & seragesimo cognominant᷑ : & sexcentir
sex milia. & sexagnita milia ⁊ sexcenta milia & sex
undẽ artiełm numeri pꝰ infinita inerem̃ta con-¬
surgit. Q qđ ui cesimꝰ & septimꝰ dies m̃sis cõme¬

Expanded text:
es pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidentur centum anni significare nisi aetatesUnde ista sexta aetas, quae completis quingentis usque ad sexcentos significatur in manifestatione evangelica Ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad vitam consulit, sit velut quadratum lignum, pain arcam, eamdem senariam aetatem significat. Duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur, et sexcenti, et sex millia, et sexaginta miumdem articulum numerus in infinita incrementa consurgit; et quod vicesimus et septimus dies mensis comme
Abbreviated transcription (Latin):
immitiorib uł serpentib deputatas ẽẽ. Abhis uͦ
dẽ locatã ut sic̃ honore & sapientia antecedit.
caria. Tercia: feris ammantib. Quarta: mansu¬
etis. Qunita : hominib. Sic & de ostio qđ in late¬
re arce edificabat᷑ : tradunt qđ in eo loco fuis¬
sae ubi inferiora quę dixit bicamerata. infra
se haber&. & que dixit tricamerata. suꝑiora a
loco ostii haberent᷑. & inde ingressa uniuersa
grua discretione dirẽpta sunt. Quos uͦ noei
ut lignũ & aqua crucẽ designa& ⁊ baptisma. Si¬
cut enim ille cũ suis ꝑ aquã & lignũ saluatur:
sic familia xepĩ ꝑ baptismũ & crucis passionem
saluatur. Archã instruxit noe de lignis ñpu-¬
trescentib ȩccłia construit᷑ a xpõ. ab hominib
uicturis in et̾nũ. Archa enĩ ista eccłiã demon¬

Expanded text:
immitioribus, vel serpentibus, deputatas esse. Ab his vero immitioribus, vel serpentibus, deputatas esse. Ab his vero dem locatam, ut pote sicut honore et sapientia antecedit, caria, tertia feris animantibus, quarta mansuetis, quinta hominibus. Sic et de ostio quod in latere arcae aedificatum est tradunt, quod eo loco fuisset, ubi inferiora quae dixit bicamerata infra se haberet; et quae dixit tricamerata superiora a loco ostii haberentur; et inde ingressa universa grua discretione dirempta sunt. Quod vero Noeut lignum et aqua crucem designet et baptisma. Sicut enim ille cum suis per aquam et lignum salvatur, sic familia Christi per baptismum et crucis passionem sanatur. Arcam instruxit Noe de lignis non putrescentibus, Ecclesia construitur a Christo, ex hominibus victuris in aeternum. Arca enim ista ecc
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. nec inqͥetudine ammaliũ quȩ intrinsecꝰ erar
aut ielinari poss& aut mergi. Fenestra gͦ in sũmi¬
tate arche ideo iubetur fieri. ut haber& noe in¬
de mittere poss&e aues ad explorandã terrę ficci¬
tatẽ. Hostiũ autẽ archȩ pones ex latere deorsũ.
cenacula & tristega facies in ea. Quomꝰ gͦ bicame¬
rata. & tricamerata fuerit archa qͥdã doctorũ
ita asserunt. ut bicameratã in inferiorib. tricame¬
ratã uͦ in suꝑiorib ita ut qͥnq habitationũ distin¬
ctiones in ea eẽ. aduertamꝰ. Inferiora. eiꝰ loca ster¬
corib & spurciciȩ eẽ. depitata. ne animalia &
p̾cipue homines fimi fetore uexarent᷑. Hinic aut̃
pabulis deputaretur. In hos gͦ usus inferiores par¬
tes. quȩ bicamerate dicuntur. tradunt eẽ. distin¬
etas. Suꝑiores uero partes que tricamerate di
cuntur. ad habitaculũ pͥmo bestiis uł animalibꝰ

Expanded text:
ctuum, nec inquietudine animalium quae intrinsecus erant ctuum, nec inquietudine animalium quae intrinsecus erant aut inclinari posset aut mergi. Fenestra ergo ideo in summitate arcae jubetur fieri, ut haberet Noe unde emittere posset aves, ad explorandam terrae siccitatem. Ostium autem arcae pones ex latere deorsum, cae nacula et tristega facies in ea. Quomodo ergo bicamerata et tricamerata fuerit arca, quidam doctorum ita asserunt, ut bicameratam in inferioribus, tricameratam vero in superioribus, ita ut quinque habitationum distinctiones in ea esse advertamus; inferiora 313 ejus loca stercoribus et spurcitiis esse deputata, ne animalia et praecipue homines fimi fetore vexarentur. Huic autemanimalium deputaretur. In hos ergo usus inferiores partes, quae bicameratae dicuntur, tradunt fuisse distinctas: superiores vero partes, quae tricameratae dicuntur ad habitaculum primo bestiis, vel animalibus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩs stagnatur. Neq nauigationis patiens ẽ: quia
omĩa uita carentia in ꝓfundũ mergunt᷑. Nec ma¬
teriã ullã sustin& nͥ quȩ bitumine illustrat᷑. Lucer¬
nã accensam ferunt suꝑnatare. extincto demergi
iumine. Sunt & in babilonis regione pittei bitumi¬
nis. qͦ ꝓcem̃to in turris constructione filii adam
uisi sunt. qr contra naturã aque firmissimũ ẽ.
TRecentoꝵ cubitorũ erit longitudo arce .l. cu
bitoꝵ latitudo.xxx. cubitoꝵ altitudo illiꝰ. fene¬
strã in archa facies. & in cubito consummabis sum¬
mitatẽ eius. Queri sol& quȩ figura uł forma fue¬
rit arce. uidetur enĩ iia ex hac narratione.iiiͦiͬ. an¬
mũ adtractis in sp̾aciũ uniꝰ cubiti fuisse collecta.
gitudinis & latitudinis eiꝰ. & reuera nulla potu
uelut etecto quodã angusto ctilmen diffunder&
imbriũ rumas. & ima in aquis quadrata stabilita¬
te consistens. nec impulsu uentoꝵ. nec impetu flu¬

Expanded text:
omnis stagnatur; neque navigationis patiens est, quia omnis stagnatur; neque navigationis patiens est, quia omnia vita carentia in profundum merguntur nec materiam ullam sustinet, nisi quae bitumine illustratur. Lucernam accensam ferunt supernatare exstincto demergi lumine. Sunt et in Babylonis regionibus putei bituminis, quo pro caemento in turris constructione filii Adam usi sunt, quia contra naturam aquae firmissimum est. Trecentorum cubitorum erit longitudo arcae; quo, et triginta cubitorum altitudo illius. Fenestram in arca facies, et in cubito consummabis summitatem ejus. Quaeri solet quae figura vel forma fuerit arcae. Videtur enim ex hac narratione, illa quatuor anmmum in angustum attractis, in spatium unius cubiti fuisse collecta, gitudinis et latitudinis ejus. Et vere nulla potuivelut e tecto quodam angusto culmen diffunderet imbrium ruinas, et ima in aquis quadrata stabilitate consisteret, nec impulsu ventorum nec impetu flu
Abbreviated transcription (Latin):
tur archa fieri. nͥ fortia & insolubilia. & bene
coaptata. de qͥb alia tͣnslatio dicit quadrata. ut
archa nec uentoꝵ ui. nec aquarũ inundatione
solueret᷑. Hec utiq archa mansiunculis intus distu¬
eta erat. ꝓpt̾ diuersas species & genera animantiũ.
Qbitumine lines eã intrinseeꝰ & extrinsecꝰ. et
sic facies eã. Bitum̃ ẽ. feruentissimũ & uiolentissi¬
mũ gluten. cuiꝰ ẽ. hec uis ut ligna hoc oblita nec
uermib exedi. nec solis ardore. uł uentis uł aq̃rum
possint mundatione dissolui. De hoc bitumine pli¬
nius historicꝰ ita refert. Bituminis plures inueniri¬
lacꝰ dicuntur. ut ẽ. in urbe comagene samosata.
stagnuĩ emittens linũ. qđ malthan uocant. flagran¬
tẽ. cũ quo defendere muros solent. qr tactu adhe¬
rens retͣhit fugientes. Est & in pentapoli ubi ma
ua mergenda teptaueris: statĩ resiliunt. & ꝗͣ uis
uehement̃ illisa confestĩ excutiunt᷑. Sed neq uen¬
tis moretur: resistente turbinib bitumine qͦ aqua

Expanded text:
tur fieri, nisi fortia et insolubilia et bene coaptata? De quibus alia translatio dicit, quadrata, ut arca nec ventorum vi, nec aquarum inundatione solveretur. Haec utique arca mansiunculis intus distincta erat, propter diversas species et genera animalium. Et bitumine linies intrinsecus et extrinsecus; et sic facies eam. Bitumen est ferventissimum et violentissimum gluten, cujus est haec virtus, ut ligna hoc oblita, nec vermibus exedi, nec solis ardore, nec aquarum possint inundatione dissolvi. De hoc bitumine Plinius historicus ita refert : Bituminis plures lacus inveniri dicuntur, ut est in Comagene, urbe Samosata stagnum emittentes limum quod maltham vocant flagrantem, cum quo defendere muros solent, quia tactu adhaerens retrahit fugientes. Est et in Pentapoli, ubi marcunque viventia mergenda tentaveris, statim resiliunt; et quamvis vehementer illisa, confestim excutiuntur. Sed neque ventis movetur resistente turbinibus bitumine quo aqua
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in fpe futurȩ qͥetis quȩ in .xiͦ. die figinficata
ẽ. baptizamur. Qđ ꝓpt̾ archã. om̃s caro quę terra
sustentabat diluuio consummata ẽ. insinuat. qui
p̃ter ȩccłie societatẽ aqua baptisim quãuis eadẽ
sit. non solũ ual& ad salutẽ. s pocius ad ꝑmciem.¬

Expanded text:
 spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solu
Abbreviated transcription (Latin):
Uidetur iuxta litterã qđ om̃s fluuioꝵ ac ruioꝵ
decursus. ꝑ occultas terrȩ uenas ad matricẽ abis¬
sum redeant. tixta illud salomonis. Ad locũ
unde exeunt flumina reuertuntur ut iterũ
fluant. Peqͥeuitq archa mense septimo: sep¬
tima  die mensis. suꝑ montes armenie. Al enunit
nii egressurũ uocant. Ibi em̃ arche solute reliqͥ¬
as nc̃ usq ꝓuintiales ostendunt. Huiꝰ uͦ dilinui
& archȩ memoriã faciunt om̃s. qͥ historias bar¬
barieas conseripserunt. Quorũ unus ẽ. berosus.
menia uenit. circa montẽ cordicũ adhuc aliqua
pars eẽ. & quosdã bitumen exinde tollere. quo
maxime homines ad expiationẽ utuntur. Me
latur. in qͦ multos fugientes sermo ẽ. diluuii
tẽprẽ liberatos. & quendã sm archa deuectũ in

Expanded text:
videtur quod juxta litteram omnes fluviorum ac rivorum decursus per occultas terrae venas ad matricem abyssum redeant juxta illud Salomonis: Ad locum unde exeunt flumina, revertantur, ut iterum fluant . Requievitque arca mense septimo, septima decima die mensis super montes Armeniae. Meminit ni Egressum vocant. Illic enim arcae solutae reliquias nunc usque provinciales ostendunt. Hujus vero diluvii et arcae memoriam faciunt omnes qui historias barbaricas conscripserunt: quorum unus est Berosus meniam venit, circa montem Cardicum, et adhuc aliqua pars est, et quosdam bitumen exinde tollere, quo maxime homines ad expiationes utuntur. Memlatur, in quo multos fugientes sermo est diluvii tempore liberatos, et quemdam simul in arca devectum,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. uerticẽ montis terrã : Curgͥ usq ad ila cęli
aquas terris ꝓhibeant suꝑiores atq leuiores:
Quid itaq rationis afferunt. qͣre terra grauior
⁊inferior locũ celi tranquillioris inuaserit. ꝑ
uolumina tot annoꝵ. & aqua leuior ac suꝑior
ꝑmissa ñ sit hoc facere uł ad tẽpꝰ exiguũ:
ecordatꝰ autẽ dñs noe cunctorũq amman¬

Expanded text:
esse terram uerticem montis? Quur igitur usque ad illa caeli esse terram uerticem montis? Quur igitur usque ad illa caeli aquas terris perhibeant superiores atque leviores? Quid itaque rationis afferunt quare terra gravior et inferior locum coeli tranquillioris invaserit per volumina tot annorum, et aqua levior ac superior permissa non sit hoc facere, saltem ad tempus exiguum? Recordatus autem Dominus Noe cunctorumque animan
Abbreviated transcription (Latin):
midis uiuere potest. sic̃ lutri
& uituli marini. & multa auiũ genera quȩ in
aqͥs uictus querunt. s in aridis dormiunt. nutri¬
humore tantũ. aut in arido uiuere potuissent.
nͥ forte extra archã in aliq̃ eiꝰ parte loca illis p̃¬
parata. eẽnt. unde & aquis iuiuere. & in arido
reqͥescere potuissent. & inclusit eũ dñs deforis.
Hoc enĩ sine dubio diuinũ opus fuit ne ingrede¬
rentur aque ꝑ aditũ. qđ humana ñ munierat
dunt quidã hec ñ eẽ. gesta. s solas rerũ signifi¬
candarũ figuras eẽ. contendunt. Primũ opinan¬
tur tam magnũ ñ potuisse. Itẽq aliua tantũ
in suꝑiorib fieri diluuiũ. ut altissimos montes
qͥudecĩ cubitos aqua crescendo tͣnscender&. ꝓ¬
pter olimpi uerticẽ montis. suꝑ quẽ ꝓhibent᷑
ut non ibi sit aer iste crassior ubi uenti nebule
imbresq gignunt᷑. Nec attendunt omĩum elem̃toꝵ
crassissimã t̾rã ibi eẽ. potuisse. An forte negant

Expanded text:
dis vivere potest, sicut sunt lutri et vituli marini, et multa avium genera, quae in aquis victum requirunt, sed in aridis dormiunt, nutrihumore tantum, aut in arido tantum vivere possent, nisi forte extra arcam in aliqua ejus parte loca illis praeparata essent, unde et in aquis vivere, et in aridis requiescere potuissent. Et inclusit eum Dominus deforis. Hoc enim sine dubio divinum opus fuit, ne ingrederentur aquae per aditum, quod humana non munierat runt quidam non esse haec gesta, sed solas rerum significandarum figuras esse contendunt. Primum opinantur tam magnum non potuisse, itemque aliud tantum in superioribus fieri diluvium, ut altissimos montes quindecim cubitos aqua crescendo transcenderet propter Olympi uerticem montis, supra quem perhibentur ut non ibi sit aer iste crassior, ubi uenti nebulae imbresque gignuntur; nec adtendunt omnium elementorum crassissimam terram ibi esse potuisse. An forte negant
Abbreviated transcription (Latin):
lm secus & femimini. Quid sibi uult qđ hic bina
de om̃ib animantib introducere iub& in archã
&̾ in sũbsequentib duo & duo. septena  septena
ex mundis anmalib intelligẽ debemꝰ introducen¬
da eẽ : Non utiq duo & duo ꝓpt̾ qͣctuor. s ꝓpter
mascłm & femina. Nã de immundis tantũmͦ.nͦ.
suit. munda uͦ impari. ut haber& noe unde ho¬
stias immolar& ex mundis. & inde pluriora mun¬
da quã immunda. ꝓpt̾ futurũ humam generis

Expanded text:
 sexus, etc. Quid sibi vult quod hic bina de omnibus animantibus introducere jubet in arcam, et in sequentibus duo et duo, septena et septena, ex mundis animalibus intelligere debemus introducenda esse? Non utique duo et duo propter quatuor, sed propter masculum et feminam. Nam de immundis tantummodo dusuit; munda vero impari, ut haberet Noe unde hostias immolaret ex mundis; et inde plura fuerunt munda quam immunda, propter futurum humani generis
Abbreviated transcription (Latin):
tes abissi. & catareete celi. & ꝓhibite funt plu¬
uie de cȩlo. Bene autẽ de illo sp̃ũ intelligi po¬
Tunc enĩ ferebatur: ut congregatis aqͥs in ssiũ
locũ. terra appareret. Nunc autẽ adductus
dr̃: ut ablatis de medio aquis diluuii faciẽ t̾rȩ
reuelar&. Potest & spc̃ nomine uentꝰ intelligi.
uixta illud psalmiste. & stetit sp̃s ꝓceue euiꝰ
flatib crebris aqua cogeretur recedere. Reuer

Expanded text:
es abyssi et cataractae coeli, et prohibitae sunt pluviae de coelo. Bene enim de illo spiritu intelligi poTunc enim ferebatur, ut congregatis aquis in suum locum, terra appareret; nunc autem adductus dicitur, ut ablatis de medio aquis diluvii, faciem terrae revelaret. Potest et spiritus nomine ventus intelligi, juxta illud Psalmistae: Et stetit flatibus aqua cogeretur recedere. Inter.
Abbreviated transcription (Latin):
cubitis excedens altitudinẽ montiũ: octo & septẽ
qͥndecĩ faciunt. s octo signifieant refurrectionem
septẽ qͥetẽ. Hoc igitur sacram̃tũ resurrectionis &
qͥetis transcendit omẽm sapientiã suꝑboꝵ. ita ut
nullatenꝰ possit indagare seientia sua attitudinem¬
emissus coruus ñ ẽ. reuers. aut aquis int̾ceptus aue
aliqͦ suꝑ natante cadauere illectus. significat homi¬
nes in immunditia cupiditatis teterrimos. & obhoc
ad ea que foris sunt in hoc mundo nimis intentos.
emissa non iuuenta reqͥe reuersa ẽ: ostendit ꝑ noriũ
testamitũ reqͥe scis in hoc mundo ñ eẽ. ꝓmissa. Post: xli

Expanded text:
ua, excedens altitudinem montium. Octo itaque et septem quindecim faciunt. Sed octo significant resurrectionem, septem quietem. Hoc igitur sacramentum resurrectionis et quietis transcendit omnem sapientiam superborum, ita ut nullatenquadraginta emissus corvus non est reversus aut aquis utique interceptus, aut aliquo supernatanti cadavere illectus, significat homines in immunditia cupiditatis deterrimos, et ob hoc ad ea quae foris sunt in hoc mundo nimis intentos, emissa non inventa quiete reversa est, ostendit per novum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. Post
Abbreviated transcription (Latin):
reptant suꝑ terrã: ut necesse ñ fuerit conserua¬
ri. in archa quȩ in aquis possint iauere. ñ solũ
mersa fic̾ pisces. uerũ etiã suꝑ natancia sic̃ mul¬
te alites. Denide cũ dr̃ mascls & femina erunt:
ꝓfecto intelligit᷑ ad reparandũ genus dici. Ac ꝑ
Uł si fuerunt sic̃ in domib consuerunt ẽẽ. sine ul¬
lo numero diffinito eẽ.potuisse. aut si misteriũ
sacratissimũ qd̃ agebatur. & tande fidei figura
etiã facti ueritate aliter non poss& impleri nͥ
ut om̃a ibi certo numero eent. quȩ uiuere in aqͥsphi¬
bete illius natura ñ possent: ñ fuit ista cura iliꝰ homi¬
nis uł illoꝵ hominũ. s diuina. Non enim noe capi¬
ens ea intromitrebat. ẜ uenientia & intͣneia ꝓ¬
mittebat. Adhoc enim ual& qđ dictũ ẽ. Int̾buns
ad te. ñ scilic& hominis actu: s dĩ nutu. finit

Expanded text:
repunt super terram, ut necesse non fuerit conseruarepunt super terram, ut necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur: Masculus profecto intelligitur ad reparandum genus dici, ac per uel si fuerunt, sicut in domibus esse consuerunt, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum, quod agebatur, et tantae rei figura etiam ueritate facti aliter non posset inpleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae uiuere in aquis natura prohibente non possent, non fuit ista cura illius hominis uel illorum hominum, sed diuina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed uenientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim ualet quod dictum est: Intrabunt ad te; non scilicet hominis actu, sed Dei nutu; it
Abbreviated transcription (Latin):
umentis in genẽ suo. & ex omi reptili terrȩ scđm
genꝰ suũ. & de om̃ib bina ingredient᷑ tecũ ut pos¬
sit uiuere. Queri sol& utrũ tanta capacitate
archa describatur eẽ: qđ ammalia tanta & tot
sex nrã cubita ualent. Si gͦ tã magna eubita
centũ annis potuerit fabricari.an iiiͦi. homimb
id ẽ. noe & trib filiis eiꝰ. Sed si non potuit: ñ e¬
rat magnũ fabros alios adhibere. quãuis mer¬
cede sui oꝑis accepta. ñ curauerint utrũ noe eã
autẽ dictũ ẽ. ñ ingressa eẽ. omã ammalia ad
arcã ñ noe colligente s deo iubente factũ. Sic̃
enĩ dictũ ẽ. i pͥma creatione qđ ds adduxit ea
ad adã ut uider& quid uocar& ea: sic diuino nutu
coacta animalia sp̾onte p̾finito numero ueniebans
ad archam. Itẽ queri sol& de minitissimis bestus
plioris numeri. in archa illa fuerint ꝗͣ qđd ẽ. diffi¬
nitus cũ hoc imꝑar& ds. Pruis admonendi st̃ qͦs
hec mouerit. sic accipiendũ eẽ. qd dictũ ẽ. que

Expanded text:
ptili terrae secundum genus suum, bina de omnibus ingredientur tecum, ut possint vivere. Quaeri enim solet utrum tanta capacitate arca describatur esse, quod animalia tanta, et tontum nostra cubita sex valent. Si ergo tam magna cubita centum annis potuerit fabricari a quatuor hominibus, id est, Noe et tribus filiis ejus. Sed si non potuerit non erat magnum fabros alios adhibere, quamvis operis sui mercede accepta non curaverint utrum eam Noe autem dictum est ingressa esse omnia animalia in arcam, non Noe colligente, sed Deo jubente factum est. Sicut enim dictum est in prima creatione, quod Deus adduxit ea ad Adam, ut videret quid vocaret eam, sic divino nutu coacta animalia, sponte praefinito numero veniebant ad arcam Noe. Item quaeri solet de minutissimis bestiis, plioris numeri in arca illa fuerint quam est diffinitus cum hoc imperaret Deus, prius admonendi sunt quos haec mouent, sic accipiendum esse quod dictum est: Quae
Abbreviated transcription (Latin):
coruius mortuus sit. an aliqͦ mͦ uiuere potuerit.
tis. qđ cadaueri potuerit coruus insidere. qđ
coluba naturalit̾ refugit. Itẽ questio ẽ. qͦmͦ co¬
iũba ñ inuenir& ubi resider& si iã sic̃ narra¬
tionis ordo contexit̾. nudata fuerant cacumi
gantur. quȩ pͥus facta sunt. aut potius aque
ndũ siccate fuerant. Mistice autẽ qđ euncta¬
gũa animaliũ includunit̾ in archa: significat
qđ ex om̃ib gentib & nationib congregatio
nimalia. sic in ȩccliȩ sacram̃tis boni & mali uer
santur. Qđ septena st̃ munda. & bina immunda.
ñ qr pauciores mali sint quã bom. s qr boni ser
mndat. sapientie & intelleetus. consiui & fortitu¬
amis. scientiȩ & pietatis. & timoris dĩ. Unde

Expanded text:
corvus mortuus sit, an aliquo modo vivere potuerit, tis, quod cadaveri potuit corvus insidere, quod columba naturaliter refugit. Item quaestio quomodo columba non inveniret ubi requiesceret, si jam, sicut narrationis ordo contexitur, nudata fuerant cacumingantur quae prius facta sunt, aut potius aquae nondum siccatae fuerant. Mystice autem quod cuncta animalium genera includuntur in arca, significat quia ex omnibus gentibus et nationibus congregatio sint animalia, sic in Ecclesia et sacramentis boni santur. quod septena sunt munda et bina inmunda: non quia pauciores sunt mali quam boni, sed quia boni serumendat sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ earne uescuntur utrũ p̃t̾ numerũ ibi fuerirs
sine tͣnsgressione mandati quȩ alioꝵ alendoꝵ ne¬
cessitas coegiss& includi: an uͦ qd̃ potuis ẽ. cre¬
dendũ p̾ter carnes aliqua alim̃ta eẽ. potuerunt.
que omib conuenirent. Nouimꝰ enĩ quã mnulta a¬
nimalia qͥb caro cib ẽ. fruetus pomisq uesci. &¬
fico maxime : atq castaneis. Quid gͦ mirũ si uir
coger& fames: Ac qđ ñ suaue ac salubre facere
possit ds̃. qͥ etiã ut sine cibo uiuerent diuaina fa¬

Expanded text:
 utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerint, quae omnibus conuenirent. Nouimus enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, frugibus pomisque uescantur et maxime fico adque castaneis. Quid ergo mirum, si uir cogeret fames? aut quid non suaue ac salubre facere posset Deus, qui etiam, ut sine cibo uiuerent. diuina fa
Abbreviated transcription (Latin):
exia ds. Non ꝑmanebit sp̃s meus in homine in
mine condicio. ñ eos ad et̾nos seruabo cruciatus
s inc illis restituã qđ merentur. G ñ seueritatẽ.
ut in nr̃ĩs codicib legimꝰ. s clem̃tiã dĩ sonat. dũ
peccatores hic ꝓsuo scelere uisitat. unde iratꝰ

Expanded text:
Dixitque Deus: Non permanebit spiritus meus in homine in Dixitque Deus: Non permanebit spiritus meus in homine in mine conditio, non eos ad aeternos servabo cruciatus: sed hic illis restituam quod merentur. Ergo non severitatem, ut in nostris codicibus legitur, sed clementiam Dei sonat, dum pec
Abbreviated transcription (Latin):
de gigantib .i. nimiũ grandib atq fortib puto
nĩ eẽ. mirandũ qđ ex hominib nasci potuerunt.
qr & pꝰ diluuiũ qͥdã tales fuisse reꝑiunt̾. & que¬
dã corpora hominũ incredibili mͦ ingentia nris qͦq
tepr̃ib extiterunt. ñ solũ uiroꝵ uerũ etiã femi¬
narũ. Unde credibiliꝰ ẽ. iustos homines appellatos
uł angłos uł filios dĩ concupiscentia lapsos pec¬
casse cũ feminis. quã angłos carnẽ ñ habentes
qͥbdã demonuib qͥ sint imꝑbi mulierib amultis tã
multa dicantur. ut ñ facile sit de hac re defini-¬
hominũ ꝓgeniẽ cam. & filios dĩ sobolẽ seth ap¬
pellare uoluit scriptura. Hi auita benedictione
religiosi. illi pat̾na maledictione impudici. s pꝰꝗͣ
filii sech concupiscentia uicti. ex filiab cam comi¬
bia contunxert᷑ : ex tali coniunctionẽ homines
immenso corprẽ. uirib suꝑbi. morib inconditi. qͦs
scriptura gigantes appellauit ꝓcreati sunt.

Expanded text:
andibus atque fortibus, puto non esse mirandum quod ex hominibus nasci potuerunt; quia et post diluvium quidam tales fuisse reperiuntur; et quaedam corpora hominum in incredibilem modum ingentia, nostris quoque temporibus exstiterunt, non solum virorum, verum etiam feminarum. Unde credibilius est homines justos appellatos vel angelos, vel filios Dei, concupiscentia lapsos peccasse cum feminis, quam angelos carnem non habentes quibusdam daemonibus qui sint improbi mulieribus, a multis tam multa dicantur, ut non facilis sit de hac re finihominum progeniem Cham, et filios Dei sobolem Seth appellare voluit Scriptura, hi avita benedictione religiosi, illi paterna maledictione impudici. Sed postquam filii Seth, concupiscentia victi, ex filiabus Cham connubia conjunxerunt, ex tali conjunctione homines immenso corpore, viribus superbi, moribus inconditi, quos Scriptura gigantes appellat, procreati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
atus. in .uiͫ. ꝑ euangłiũ diffamatꝰ. Potest etiã
in his trecentis cubitis signũ ligni passionis
ostendi. Ipsiꝰ enĩ littere numerus. crucis demon¬
strat signũ. ꝑ qđ socii axpĩ passionis effecti. ꝑ¬
baptismũ in longitudinẽ iute ȩt̾nȩ adipistimur.

Expanded text:
atus, in sexta per Evangelium diffamatus. Potest quidem et in his trecentis cubitis lignum ligni passionis ostendi. Ipsius enim litterae numerus crucis demonstrat signum per quod socii Christi passionis effecti, baptismum longitudinem vitae aeternae adipiscimur.
Abbreviated transcription (Latin):
a facie terre. Quid ẽ. qd de deo dr̃ penit& me ho¬
minẽ fecisse. & iterũ tactꝰ dolore cordis intrinsecꝰ:
Nuquid in dm̃ pęnitentra aut dolor cadere potest
Ira dĩ ñ ꝑturbatio animi eiꝰ ẽ.s iudiciũ quo irrogat᷑
pena peccato. Cogitatio uͦ & recogitatio mutanda¬
rũ rerũ ẽ. inimutabilis ratio. Non ds̃ de facto suo
penit&. aut dol& sic̃ homo. cin ẽ. de omib reb¬
tã fixa sententia. quã certa p̾scientia: s utitur
scriptura scã usitatis nobis uerbis intelligentib ut
eoapt& se nr̃e paruitati quatinꝰ ex cognitis in co¬
nullus sine peceato quomꝰ aliqͥs ꝑfectus eẽ. potest.¬
ꝑfecti hie aliqͥ dicunt᷑. ñ sic̃ ꝑficiendi sunt seĩ in u¬
la immortalitate qͣ equabuntur anglis dĩ. s sic̃
eẽ. posiunt. in hac pegrinatione ꝑfecti. Unde signi¬
fieanter ait: ingeneratione sua. ut ostender& non
iuxta iusticiã consũmatã. s iuxta generationis sue
iusticiã eũ fuisse iustũ. & hoc ẽ. qđ in hebreo ar̃.

Expanded text:
r: Paenitet me hominem fecisse, et iterum: Tactus dolore cordis intrinsecus? Nunquid in Deum poenitentia aut dolor cordis cadere potest? Ira Dei non perturbatio animi ejus est, sed judicium quo irrogatur poena peccato, cogitatio vero ejus et recogitatio mutandarum rerum est immutabilis ratio. Non Deus de facto suo poenitet aut dolet sicut homo, cui est de omnibus rebtam fixa sententia, quam certa praescientia: sed utitur Scriptura sancta usitatis nobis verbis intelligibilibus, ut coaptet se nostrae parvitati, quatenus ex cognitis inconullus sine peccato, quomodo aliquis perfectus esse potestPerfecti aliqui dicuntur, non sicut perficiendi sunt, sicut in illa immortalitate qua aequabuntur angelis Dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti. Unde signanter additum est in generatione sua, ut ostenderet non juxta justitiam consummatam, sed juxta generationis suae justitiam eum fuisse justum. Et hoc est quod in Hebraeo dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
xep̃c spm̃ sem̃ misit. qͥ corda credentiũ dilata¬
uit. Qd autẽ ataitudo eiꝰ.xxxx. cubitis surgit
quẽ numerũ hab& ^ m  trecentis cubitis arche
longitudo: designat qr xp̃c ẽ. altitudo ur̃a qui
consecraũ. contestans legẽ ñ se uen̾isse soluẽ
s implere. Legis autẽ corpꝰ in.xxͤ. p̃ceptis agnos¬
citur. Hinc decies tricenis: arche longitudo ꝑ-¬
ficit᷑. Unde & ipse noe abadã decimꝰ cõputatur.
tudo quȩ ẽ. a uertice usq ad uestigiũ sexies
tantũ hab& quantũ latitudo que ẽ. ab uno
latere usq ad alterũ iatus. & decies tantũ ꝗͣ
altitudo assurgit. cuiꝰ mensura ẽ. in latere a
dorso ad uentrẽ. uelut si iacentẽ hominẽ meci¬
aris supinũ. siue ꝓnũ. sexies tantũ longus ẽ.
a capite usq ad pedes. ꝗͣ latus a dextera mn sini¬
strã uł a sinistra in dexterã. ut decies quam
altus a terra. Unde facta ẽ. archa trecentoꝵ in
longitudine cubitoꝵ. & qͥnqͣginta in latitudi¬

Expanded text:
 Spiritum misit, qui corda credentium dilatavit. Quod autem altitudo ejus triginta cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis arcae iongitudo, designat quia Christus est altitudo nostra, quiconsecravit, contestans legem non se venisse solvere, sed implere. Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur. Unde decies tricenis arcae longitudo perficitur, unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur. tudo, a vertice usque ad vestigia, sexies tantum habet quam latitudo, quae elatere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, cujus altitudinis mensura est in latere a dorso ad ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram, vel a sinistra in dexteram, et decies quam altus a terra. Unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum, et quinquaginta in latitudi
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ uno eubito desiꝙ cȩlesti unitate consũmãs.
Reete itaq ꝑ archam umuersa ȩccłia designat᷑.
que a ahuc in multis suis carnalib lata ẽ. in
qͥ ẽ sine peccato colligit᷑. qͣsi in uno cubito
consummatur. Uidemꝰ enĩ multos intͣ eiꝰdẽ ex¬

Expanded text:
nos uno cubito desuper coelesti unitate consummans. Recte itaque per arcam universa Ecclesia designatur, quae adhuc in multis suis carnalibus lata est, in qui est sine peccato colligitur, quasi in uno cubito consummatur. Videmus etenim multos intra ejusdem Ec
Abbreviated transcription (Latin):
firmit̾ stabit. Qd bi tumine glutinant᷑ archȩ li¬
gna. intrinsecꝰ & extrinsecꝰ. ut in compagine umi¬
tatis significet᷑ tolerantia caritatis. ne scanda
pacis. Est enĩ bitum̃ feruentissimũ. & uiolentis¬
simũ ut supͣ dictũ ẽ. significans dilectionis ar¬
dorẽ. ui magna fortitudinis. ad tenendã socie
tatẽ spuale̾. omiã tolerantẽ. Arcã trecentis cu¬
bitis longa ẽ. ut sexies qͥnqͣginta cõpleant᷑: sic̃
sex etatib omẽ huiꝰ scli tepꝰ extendit᷑ in qͥb om̃ib

Expanded text:
firmiter stabit. Quod bitumine glutinantur arcgna intrinsecus et extrinsecus: ut in conpage unitatis significetur tolerantia caritatis, ne scandalpacis. est enim bitumen feruentissimum et uiolentissimum gluten significans dilectionis ardorem ui magna fortittatem spiritualem, omnia tolerantem. Arca trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleatur, sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur, in quibus o
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. corruptã. omĩs quippe caro corruperat uiam
suã suꝑ terrã. Corruptã dic̃ eẽ. terrã qr omĩs caro
.i. oninis homo peccando corruꝑat uiã suã. hoc ẽ.
uitã. qr totũ tepꝰ uite sue duxit in peceatis. Solo
enĩ homine peccante. omĩs caro dr̃ corrupisse uiã
suã ꝙ ꝓpt̾ hominẽ omis caro creata ẽ. Preit
adnoe finis uniuerse carnis uenit corã me. Qd ẽ.¬

Expanded text:
Omnis quippe caro corruperat viam suam super terram. Corruptam autem dicit esse terram, quia omnis caro, id est omnis homo peccando corruperat viam suam, hoc est vitam, quia totum tempus vitae suae duxit in peccatis. Solo enim homine peccante, omnis caro dicitur corrupisse viam suam, quia propter hominem omnis caro creata est. Dixit ad Noe: Finis universae carnis venit coram me: rep
Abbreviated transcription (Latin):
gnoseunit. Aui ꝑbissũ incorruptionẽ cartus offerunt: atii
ꝑ caprarũ pilos deplorant asꝑe qđ libent᷑ admisert̃. Ecce
ex tanta diuersitate oꝑm unũ ẽficit᷑ tabernadimn: sic̃ ex di¬
Iã porro ligna sethim ĩputribilia om̃s scĩ inteltigunt᷑ m̃te
& corꝑe incorrupti. neq eũ scło ꝑeuntes. sẽꝑ manentes
ȩtͣni. Lapides qͦq p̃ciosi confessores apli sacerdotes om̃sq
iusti. qͦs etiã lapides uiuos beatꝰ petrus apłs dic̃. ut sitis
ce̾ es. sicq multa fiunt in tabernacło. m̃sa scilic& et
candelabrũ. altare. colu̾nȩ. bases. tabulȩ crateres. scihi.
tribula. phiale mortariola. emunctoria. paxilli tento

Expanded text:
gnoscunt. Alii per byssum incorruptionem carnis offerunt. Alii per caprarum pilos deplorant aspere, quod libenter admiserunt. Ecce ex tanta diversitate operum unum conficitur tabernaculum, sicut ex diJam porro ligna Sethim imputribilia omnes sancti intelliguntur mente et corpore incorrupti, neque cum saeculo pereuntes, sed permanentes aeterni. Lapides quoque pretiosi, confessores, apostoli, sacerdotes, omnesque justi. 9. Quos etiam lapides vivos beatus Petrus apostolus dicit: Ut sitis, erea multa in tabernaculo, mensa scilicet, candelabrum, altare, columnae, bases, tabulae, cathedra, scyphi, thuribula, phialae, mortariola, emunctoria, paxilli, tento
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa electione artificũ potest scd̃m mysteriũ accipi.
qd̾ ñ solũ ex iudeis s etiã exgentib doctores ecelie
sue dñs eẽ. uoluit. Unde in libro mimeroꝵ ubi filii isrł cast᷑
metati st̃ eirea tab̾nacłin: udas aboriente castra me¬
tatꝰ ẽ. & dan ab aqͥlone. In oriente gͦ dñs pͥmũ ex iu¬
aeis pͥmituã eccliã constituit: p̾ea de uocatione gen¬
tiũ ħ ẽ. ex paganis qͥ de regno ulius qͥ ad aqͥlonẽ so¬
liũ fuũ constituere legit̃ ad ipsũ efugerunt gr̃ȩ
suȩ exꝑtes eẽ. noluit. s dignitatẽ ecesiastieã ꝑciꝑe
& ad corporis sui tinitatẽ ꝑtinere decreuit. Igit᷑ m̃se

Expanded text:
in ipsa electione artificum potest secundum mysterium accipi, in ipsa electione artificum potest secundum mysterium accipi, quod non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus doctores Ecclesiae suae Dominus esse voluit. Unde in libro Numerorum, ubi filii Israel castra metati sunt circa tabernaculum, Judas ab Oriente castra metatus est, et Dan ab Aquilone. In Oriente ergo Dominus primum ex Judaeis primitivam Ecclesiam constituit, postea de vocatione gentium, hoc est, ex paganis, qui de regno illius qui ad aquilonem solium suum constituere legitur, ad ipsum confugerunt, gratiae suae exspertes esse noluit, sed dignitatem ecclesiasticam percipere, et ad corporis sui unitatem pertinere d