comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ineugłio ioħes omĩa ꝑ ipsum facta st̃. Si enĩ
alia ꝑ patrem. alia ꝑfuliũ. iam ñ omĩa ꝑ pa¬
trem. nec omĩa ꝑ filium: si aũ ꝑ patrẽ oĩa.
cum in forma d̾i eẽt. ñ rapinam arbitratus
trem. sicut alibi. caput aũ xp̃i deus. Esca
aũ nos ñ cõmendat deo. Neq si non mandu¬
cauerimꝰ deficiemus: neq si manducauerimꝰ
abũdabimꝰ¬

Expanded text:
elio Joannis, Omnia par ipsum facta sunt? Si enim alia per Patrem, alia per Filium, jam non omnia per Patrem, nec omnia per Filium. Si autem omnia cum in Dei forma esset, non rapinam arbitratus trautem non nos commendat Deo: neque si non manducaverimus, deficiemus, neque si manducaverimus, abundabim
Abbreviated transcription (Latin):
eatus apłs paulus adhibuit testimoniũ
de scͥpturis: in quo nob̃ głam martyrũ
commendauit. Ept̃ qd̾ scriptum ẽ inqͥt. cre¬
didi ꝓpt̾ qd̃ locutus sum: & nos credimus.
ꝓp̃t̃ quod & loquimur. Si enĩ tantũmͦ credi¬
dissent & non loquerent᷑: ñ paterent᷑. Creden¬
do apprehenderunt uita: & loquendo inue¬
nerunt mortem. S mortẽ in qua corpus
corrptibile seminaretur: & in corruptio
meteretur. Istum sensũ idest qd̃ credimus
ꝓpt̾ quod & loquimut: alio loco idem apłs sis
explicauit. C orde creditur ad iusticiam: ore

Expanded text:
eatus apostolus Paulus adhibuit testimonium de Scripturis, in quo nobis gloriam martyrum commendavit. Propter quod scriptum est, inquit, Credidi propter quod locutus sum. Et nos credimus, propter quod elloquimur . Si enim tantummodo credidissent, et non loquerentur, non paterentur. Credendo apprehenderunt vitam, et loquendo invenerunt mortem; sed mortem, in qua corpus corruptibile seminaretur, et incorruptio meteretur. Istum sensum, id est, quod credimus propter quod et loquimur, alio loco idem apostolus sic explicavit: Corde creditur a
Abbreviated transcription (Latin):
turalit̾ erectũ est. sic animus qui sustantia
erigendus ẽ: non elatione suꝑbie s pieta¬
morie fixa reminisci. atq in eis appet̾e con¬
ducibilia. fugere incõmodã. Uerũ ea nota¬
re. acnonsolũ naturalit̾ apta. s ã de indu¬
stria memorie cõmendata retinere. & in
obliuonẽ iamiamq labentia. recordando
atq cogitando rursus impͥmere. hȩc atq¬

Expanded text:
turaliter erectum est; sic animus, qui substantituraliter erectum est; sic animus, qui substantilibus excelsa erigendus est, non elatione superbiae, sed pietamoriae fixa reminisci, atque in eis appetere conducibilia, fugere incommoda: verum ea notare, ac non solum naturaliter rapta, sed etiam de industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut q
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus. uͥ sit quasi qͦddã hominis
exterioris int̾iorisq confiniũ. Quicquid enĩ
habemꝰ in animo cõmune cũ pecore: recte
adhuc dr ad ext̾iorem hominẽ ꝑtinere. Non
enim solum corpus hõ exterior deputabitur.
s adiuncta quadã uita sua: qua cõpages cor¬
poris & om̃s sensus iugent. quib instructꝰ
est ad ext̾iora sentienda. Quoꝵ sensuũ ima¬
gines infixe in memoria cũ recordando reui¬
suntur: res adhuc agitur ad exteriorẽ ho¬
minẽ ꝑtinens. atq in his oĩb ñ distamus
a pecore: nisi quod figuira corporis. ñ ꝓni
s erecti sumus. Qua in re ammonemur ab
eo qui nos fecit. ne meliore nr̃i parte id ẽ
anima. similes pecorib simus. a quib cor¬
poris erectione distamus᷑ ñ ut in ea quȩ
sublimia sunt in corporib animũ ꝓiciamꝰ.
nam uł intalib quietem uoluntatis ap¬
ꝑet̾e. ꝓsternere ẽ animunt. s sic̃ corpꝰ ad ea
que sunt excelsa corpoꝵ. id ẽ ad cȩlestia na¬

Expanded text:
ideamus ubi sit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: quorum sensorum imagines infixae in memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura corporis non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus animum projiciamus; nam vel in talibus quietem voluntatis appetere, prosternere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia na
Abbreviated transcription (Latin):
ditum: non quia & ipsa eodem modo sit
mago di. Manifesta ẽ quippe apłica senten¬
tia. quȩ int̾ĩorem hominẽ renouari in dei
agnitione declarat: scđm imaginẽ eiꝰ qui
creauit eum: cũ & alio loco ait. Et si ext̾ior
homo nĩ corrumpitur: s int̾ior renouat᷑ de

Expanded text:
is, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sententia, quae interiorem hominem renovari in Dei agnitione declarat secundum imaginem ejus qui creavit eum: cum et alio loco dicat, Et si exterior homo noster corru
Abbreviated transcription (Latin):
dit: sicut etiam post ascensionem apło
paulo & diacono stephano. Proinde ista
uisibilia ꝑmanentia ita credimus: ut &
si ñ demonstrent᷑ sꝑemus eanos qͣndoq
atq rationis intentione intellecta conspici¬
mus. sine ullis formis & mobilib corpora¬
lib: sine ullis liniamentis figurisq mẽ¬
broꝵ. sine ullis localib. sine finib. sine spa¬
ciis infinitis. Hoc gͦ lumen ubi hec cuncta
oiiudicantur. ñ utiq sicut huius solis. & cu¬
iusq corporei luminis fulgor ꝑ localia spa¬
cia circum quaq diffunditur. mentemq
nrãm quasi uisibili candore collustrat. sed
inuisibiliter & ineffabiliter. & tñ intelligi¬
biliter lucet: tamq nobis certũ ẽ. quam
nob̾ efficit cexta quȩ scđm ipsum cuncta con¬
spicimus.

Expanded text:
dit, sicut etiam post ascensionem apostolo dit, sicut etiam post ascensionem apostolo Paulo et diacono Stephano. Proinde ista uisibilia permanentia ita credimus, ut, etiam si non demonstrentur, speremus ea nos quandoque atque rationis intentione intellecta conspicimus sine ullis formis et molibus corporalibus, sine ullis liniamentis figurisque membrorum, sine ullis localibus siue finibus siue spatiis infinitis. ipsumque lumen, 6 quo cunctadiiudicantur, non utique sicut huius solis et cuiusque corporei luminis fulgor per localia spatia circumquaque diffunditur mentemque nostram quasi uisibili candore conlustrat, sed inuisibiliter et ineffabiliter et tamen intellegibiliter lucet tamque nobis\' certum est, quam nobis effecit certa, quae secundum ipsum cuncta conspicimus.
Abbreviated transcription (Latin):
spe. & sine caritate ẽẽ non uult. Sic
igitur homo fidelis debet credere qd ñdũ
uN det. ut uisionem & sꝑet & amet. Et
uisibilium quidẽ rerum pret̾itaꝵ. que tẽ¬
poraliter transierunt. sola fides ẽ: qm̃ non
adhuc uidenda sꝑantur. s facta & trans¬
mors illi ultra ñ dñabit᷑. Ea uͦ que nondũ
resurrectio. ita creduntur ut etiã uidenda
sꝑentur: s ostendi nullomͦ possunt. Quȩ
uero ita sunt ut neq pretereant neq fitu¬
ra sint. s eterna ꝑmaneant: partim sunt
inuisibilia. sicut iusticia sicut sapientia.
partim uisibilia sicut xꝑi immortale iã
corpus. S inuisibilia intellectu conspici¬
untur. ac ꝑhoc & ipsa modo quodã sibi
congruo uidentur: & multo certiora st̃.
quã ea que corporis sensus attingit. S id̾o
dicuntur inuisibilia: quia ocłis istis mor¬
talib uideri omnino non possunt. At il
etiam his mortalib oculis conspici. sicut se
discipłis post resurrectionem dñs osten¬

Expanded text:
spe et sine caritate esse non uult. sic igitur homo fidelis debet credere quod nondum uidet, ut uisionem et speret et amet. Et uisibilium quidem rerum praeteritarum, quae temporaliter transierunt, sola fides est, quoniam non adhuc uidenda sperantur, sed facta et transmors ei ultra non dominabitur. ea uero quae nondum resurrectio, ita creduntur, ut etiam uidenda sperentur; sed ostendi modo nullo possunt modo. quae uero ita sunt, ut neque praetereant neque futura sint, sed aeterna permaneant, partim sunt inuisibilia sicut iustitia, sicut sapientia, partim uisibilia sicut Christi inmortale iam corpus. sed inuisibilia intellecta conspiciuntur ac per hoc et ipsa modo quodam sibi congruo uidentur et, cum uidentur, multo certiora sunt quam ea, quae corporis sensus adtingit; sed ideo dicuntur inuisibilia. quia oculis istis mortalibus uideri omnino non possunt. at illetiam his mortalibus oculis conspici, sicut se discipulis post resurrectionem dominus osten
Abbreviated transcription (Latin):
ud ẽ gͥ quod pleriq homines ista peccata
contempnunt & dicunt. qͥd magnũ fe¬
ci : In hominẽ peccaui. Noli contempnere.
In hominẽ pectasti: Uis nosse: quia in homi¬
nem peccando ꝑisti : Si te ille inquẽ peccasti
corripuerit inter te & ipsum solũ: & audie¬
ris illum: lucratꝰ ẽ te. Qͥd ẽ lucratꝰ ẽ te. nͥ quia
ꝑieras: si ñ lucraretur te: Nam si ñ ꝑieras: qͦmͦ¬

Expanded text:
 ergo quod plerique homines ista peccata contemnunt, et dicunt, Quid magnum feci? in hominem peccavi. Noli contemnere. In hominem peccasti: vis nosse quia in hominem peccando peristi? Si te ille in quem peccasti, corripuerit inter te et ipsum solum, et audieris illum, lucratus est te. Quid est, lucratus est te; nisi quia perieras, si non lucraretur te? Nam si non perieras, q
Abbreviated transcription (Latin):
mitatẽ alteriꝰ: etiam quem ñdum ꝓpt̾ sua
bona diligimꝰ. Cogitamus enim. quia ille
quẽ diligimus dñs ꝓpt̾ eum mortuis ẽ. qͣm
caritatẽ nob̾ apł̃s paulꝰ ingessit cũ dicet. Et ꝑibit
firmus ẽ. minꝰ diligimꝰ: illũ in illo ꝯsid̾emꝰ:
qͥ mortuus ẽ ꝓpt̃ ipsum. Xꝑm aũ ñ diligere:

Expanded text:
mitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. Cogitamus enim, quia ille quem diligimus, Dominus propter eum mortuus est. Quam charitatem nobis apostolus Paulus ingessit cum diceret: Et perifirmus est minus diligimus, illum in eo consideremus qui mortuus est propter ipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
pectaui incłm. sed pectaui infrẽm. In ho¬
minem peccaui. leue peccatum ẽ: aut nul¬
lum peccatum ẽ. Forte inde debes dicere le¬
uiꝰ : quia cito curatur. Peccasti in frẽm: fac satiꝰ.
& sanatus es. Cito fecisti rem mortiferã: s re¬
medium cito inuenisti. Non sũ liber ñ sum¬

Expanded text:
peccavi in Deum, sed peccavi in fratrem, in hominem peccavi: leve peccatum est, vel nullum peccatum est. Forte inde dicis, Leve est, quia cito curatur. Peccasti in fratrem: fac satis, et sanatus es. Cito fecisti mortiferam rem, sed remedium cito invenisti. Quis nos
Abbreviated transcription (Latin):
ab humano die. S neq meipsũ iudico.
Nichil m̃ conscius sum: s ñ in hoc iustifi¬
catus sum. Qui aũ uidicat me dñs ẽ. Non
ideo bona ẽ conscientia mea: quia uos illam
laudatis. Quid enim lauidatis. qd ñ uidetis:
Ile laudat qui udet: ille etiam corrigit si
quid ibi udet quod oculos eiꝰ offendit: quia
& nos ñ dicimus ꝑfecte nos sanos: s tundimꝰ
pectus nr̃m. & dicimus deo. ꝓpitius esto ne
peccem: tamen puto. coram illo enĩ loquor.
nichil aliud auobis querentes nisi salutẽ¬

Expanded text:
meipsum judico. Nihil enim mihi conscius sum; sed non in hoc justificatus sum. Qui autem judicat me, Dominus est . Non ideo bona est conscientia mea, quia vos illam laudatis. Quid enim laudatis, quod non videtis? ille laudet, qui videt: ille etiam corrigat, si quid ibi videt quod ejus oculos offendit. Quia et nos non dicimus perfecte nos sanos: sed tundimus pectus nostrum, et dicimus Deo, Propitius esto, ne peccem. Tamen puto, coram illo enim loquor, nihil aliud a vobis quaerens nisi salute
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑc ideo ñ habuit carnẽ. quia dixit apłs ñ
erunt carnem. de quib in eodem loco dix̃.
Itaq nos a modo neminem nouimus scđm
tamquã presentẽ meditabatur. qͥ resurgentes
cõmutabunt᷑ amͦ inqͥt neminẽ noui mꝰ scd̾m
carnẽ. id est iam certam spem tenemꝰ fut᷑e
nr̃e incorruptionis. & immortalitatis: ut
amodo iam in ipsa noticia gaudeamꝰ. Unde
alio loco dicit. Si aũ resurrexistis cum xꝑo.
quȩ sursum sunt querite. ubi xꝑc ẽ ad dert̃a
dei sedens: quȩ sursum st̃ sapite. ñ quȩ suꝑ

Expanded text:
 ideo non habuit carnem, quia dixit Apostoluerunt carnem de quibus in eodem loco dicit: Itaque nos amodo neminem novimus secundum praesentem meditabatur, qui resurgentes commutabuntur: amodo, inquit, neminem nouimus secundum carnem, id est: tam certam spem tenemus futurae nostrae incorruptionis et inmortalitatis, ut amodo iam in ipsa notitia gaudeamus. unde alio loco dicit: si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram dei sedens; quae sursum
Abbreviated transcription (Latin):
Scdđm aũ ipsus substantie corporisq origi¬
nem. eadem caro erit: quia ipsa resurget &¬
ipsa mutabitur. Quia & illud uerũ ẽ. q̃d
ait dñs postea quã resurrexit. palpate &
uidetis habere: & hoc uerũ ẽ qd̾ ait apłs.
caro & sanguis regnum di possidere ñ posst̃
Illud enim dictum ẽ scđm ipsam substantia.
que etiã tunc erit. quia ipsa mutabit᷑: hoc
aũ dictum ẽ scđ̾m carnalem corruptionis
qualitatẽ quȩ iam tunc ñ erit: qr mutata
caro non corrumpetur. Noueramus gͦ ipm
antequam resurgeret. S iam nunc ñ nouimꝰ:

Expanded text:
secundum autem ipsius substantiae corporisque origisecundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud uerum est, quod ait dominus, posteaquam resurrexit: palpate et uidetis habere, et hoc uerum est, quod ait apostolus: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. illud enim dictum est secundum ipsam substantiam: quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur; hoc autem dictum est secundum carnalem corruptionis qualitatem: quae tunc iam non erit, quia mutata caro non corrumpetur. noueramus ergo Chantequam resurgeret; sed nunc iam non nouimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cens. parpate & uidete quia sp̃c ossa & carnẽ
ñ habet. sicut me uidetis habere. s corrup¬
tionẽ mortalitatemq carnis uult intelli¬
gi que tunc non erit in nob sic̃ rã in xpo
non ẽ. hanc enim ꝓpriȩ carnẽ nominauit:
etiam cum de ipsa resurrectione satis eui¬
dent̃ loqueretur. & diceret. Caro & sanguis
regnum dei possidere ñ possunt. neq cor¬
ruptio incorruptionem possidebit. Cũ gͦ
factum fu̾it quod ibi consequent̾ dicit. ecce
misterium dico uobis. om̃s quidẽ resurge¬
mꝰ. ñ tam̃ om̃s immutabimur. in atomo
idest in momento. in ictu oculi. in nouissi¬
ma tuba. canet enim tuba. & mortui re¬
surgent incorrupti & nos immutabimur.
oportet enim corruptibile hoc indiicre in¬
corruptionem. & mortale hoc induere im¬
mortalitatẽ: iam scd̾m id quod carnẽ ñ ipsã
corꝑis substantiã. s ipsam corruptionẽ mor¬
talitatis appellat. ñ erit utiq caro: quia cor¬
ruptionẽ mortalitatis. mutata ñ habebit.

Expanded text:
 uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere — sed corruptionem mortalitatemque carnis uult intellegi: quae tunc non erit in nobis, sicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret, quod iam sregnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo factum fuerit quod ibi consequenter dicit: ecce mysterium dico uobis: omnes quidem resurgimus, non tamen omnes immutabimur, in atomo — id est in momento — in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba, et mortui resurgunt incorrupti, et nos immurtet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem: iam secundum id, quod carnem non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia corruptionem mortalitatis mutata non habebit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nouimus. Certe iam nc̃ cuiuis apparet.
ꝓpt̃ resurrectionẽ xꝑi hoc dixisse apłm: qͣn¬
doquidem ista uerba illud precessit. ut qui
uiiunt iam ñ sibi uiuant. s ei qui ꝓ ipsis
mortiuis ẽ. & resurrexit. Quid ẽ enĩ aliud
ñ sibi s illi uiuant: nͥ ut ñ scđm carnem
iam non sibi s illi uiuunt. neminẽ scdm
carnẽ apłs nouerat: ꝓpt̃ spem future im¬
mortalitatis. in cuiꝰ expestatione iiue¬
bant: que in xꝑo iam ñ spes. s res erat.

Expanded text:
n nouimus. certe iam nunc cuiuis adparet propter resurrectionem Christi hoc dixisse apostolum, quandoquidem ista uerba illud praecessit: ut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliud: non sibi, sed illi uiuant, nisi ut non secundum carnem iam non sibi, sed illi uiuunt, neminem secundum carnem apostolus nouerat propter spem futurae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑm scđm carnẽ. s iam nc̃ ñ nouimus:
ea ipsa circumstantia scͥpture loci eiꝰ satis
ostendit. qͥd loquatur apłs. Suo quippe more
uitam nr̃am futuram quȩ iã in ipso hoĩe me¬
diatore. xꝑo iħu. capite nr̃o resurgente cõ¬
pleta ẽ. ita spe certa meditat᷑ : tamꝙͣ iam

Expanded text:
m carnem, sed iam nunc non nouimus, ea ipsa circumstantia scripturae loci eius satis ostendit, quid loquatur apostolus; suo quippe more uitam nostram futuram, quae iam in ipso homine mediatore Christo Iesu capite nostro resurgente conpleta est, ita
Abbreviated transcription (Latin):
dabo in uos: & auferam cor lapideum de
carne ur̃a: & dabo uobis cor carneũ. Unde
ait apłs. in tabulis cordis carnalib. Cor
carneum a corde lapideo uoluit uita sen¬
tiente discerni: & ꝑ uitam sentientẽ sig¬
nificauit intelligentem. Sic fit isrł sꝑua¬
lis: non unius gentis. s omniũ que ꝓmisse
sunt patͥb in eoꝵ semine. qd̃ ẽ xꝑc. Hic
gͦ isrł sꝑualis. ab illo israhele carnali qͥ ẽ
unius gentis: nouitate gr̃e. ñ nobilitate
patrie: &e m̃te. non gente. distinguitur.
S altitudo ꝓpħica. dum de illo uel ad illũ
lo quitur: latinter transit ad hunc. Et
cum iam de isto uel ad istum loquatur.
ad huc de illo. uel adillum loqui uidetur¬
non intellectum scripturaꝵ nobis hostilit̾
inuidens. s exercens medicabilit̾ nrm̃. Ex¬

Expanded text:
r lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum. Unde ait Apostolus: Tabulis cordis carnalibus; cor quippe carneum a corde lapideo voluit vita sentiente discerni, et per vitam sentientem significavit intelligentem: sic fit Israel spiritalis, non unius gentis, sed omnium quae promissae sunt patribus in eorum semine quod est Ciritalis ab illo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uinon intellectum Scripturarum nobis quasi hostiliter invidens, sed exercens medicinaliter
Abbreviated transcription (Latin):
cui caput ẽ quod iam ascendit in cęlum:
ipse ẽ cui dicit apłs petrus. plebs scã. rega¬
le sacerdotium. Quomͦ gͦ in interiora ueli.
& in illa inuisibilia sc̃a scõꝵ. intrare aude¬
bit. aut pot̾it: qui medicinã discipline con
tempnens. noluit paulisꝑ a uisibilib sepa¬
rari: Qui enim noluit humiliari ut exal¬
taretur. cum exaltari uoluerit deicietur:
& inȩternum seiungitur ab ȩt̃nis scĩs: qͥsqͥs
hoc tempore ꝑmerita obedientie. & ꝑ sa¬
tisfactionem penitentiȩ. ñ sibi ꝓuidit lo¬
cum in corpore sacerdotis. Qua enim fron¬
te ĩpudentie. tẽ uolet auerti faciem dĩ a pec¬
catis sius: qui nunc toto corde ñ dicit̃. qm̃
facinus meum ego agnosco. & peccatum
meũ añme ẽ semꝑ: Quo pacto queso deus
dignatur ignoscere: quod inse hõ ipse dedig¬
eccata siue parua sue magna impu¬
nita ẽẽ non possunt: quia aut homi¬
ne penitente. aut deo iudicante plectunt᷑

Expanded text:
qui caput est, quod jam ascendit in coelum. qui caput est, quod jam ascendit in coelum. Ipse est cui dixit apostolus Petrus, Plebs sancta, regale sacerdotium . Quomodo ergo in interiora veli, et in illa invisibilia Sancta sanctorum intrare audebit aut poterit, qui medicinam coelestis disciplinae contemnens, noluit paulisper a visibilibus separari? Qui enim noluit humiliari, ut exaltaretur; cum exaltari voluerit, dejicietur; et in aeternum sejungetur ab aeternis sanctis, quisquis hoc tempore per merita obedientiae et per satisfactionem poenitentiae non sibi providit locum in corpore sacerdotis. Qua enim fronte impudentiae tunc volet averti faciem Dei a peccatis suis, qui nunc toto corde non dicit, Quoniam facinus meum ego agnosco, et peccatum meum ante me est semper ? Quo pacto, quaeso, Deus dignatur ignoscere, quod in se ipse homo dedigeccata sive parva, sive magna, impunita esse 573 non possunt, quia aut homine poenitente, aut Deo vindicante plectuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
alii accedunt ad altare dei quo ipse ñ acce¬
dit. cogitet quam sit contremiscenda illa pȩ¬
na. cum ꝑcipientib aliis uitam ȩt̃nam. alii
in mortem precipitentur ȩt̃nam. Ad hoc enim
altare quod nunc in eccłia ẽ in terra positũ
terrenis oculis expositum. ad misterioꝵ di¬
uinoꝵ signacula celebranda. multi etiã sce¬
lerati possunt accedere: cum ds commendat
in hoc tempore patientiam suam: ut in fut᷑o
exerat seueritatem suam. Accedunt enim. ig¬
norantes: qm̃ patientia dĩ ad penitentiam
eos addiicit. Illi autem scđd̾m duriciã cordis
sui. & cor suum impenitens. thesaurizant sͥ
iram in die ire & reuelationis iusti iudicii
dei: qui reddet unicuiq scd̾m oꝑa sua. Ad il¬
lud autem altare. quo precursor ꝓ nobis in¬
troiit iħs. quo caput ȩccl̃iȩ precessit. m̃bris
ceteris secuturis: nullus eoꝵ accedere po¬
possidebunt. Solus enim sacerdos. s plane
ibi totus assistet: adiuncto scilicet corpore

Expanded text:
alii accedunt ad altare Dei, quo ipse non accealii accedunt ad altare Dei, quo ipse non accedit, cogitet quam sit contremiscenda illa poena, qua percipientibus aliis vitam aeternam, alii in mortem praecipitantur aeternam. Ad hoc enim altare, quod nunc in Ecclesia est in terra positum, terrenis oculis expositum, ad mysteriorum divinorum signacula celebranda, multi etiam scelerati possunt accedere: quoniam Deus commendat in hoc tempore patientiam suam, ut in futuro exserat severitatem suam. Accedunt enim ignorantes quoniam patientia Dei ad poenitentiam eos adducit. Illi autem secundum duritiam cordis sui et cor impoenitens, thesaurizant sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . Ad illud autem altare, quo praecursor pro nobis introiit Jesus, quo caput Ecclesiae praecessit, membris caeteris secuturis, nullus eorum accedere poregnum Dei non possidebunt. Solus enim sacerdos, sed plane ibi totus assistet, adjuncto scilicet corpore
Abbreviated transcription (Latin):
seueritatem debet exercere: ut a seipso iudi¬
catus. non iudicetur a dnõ: sicut idem apłs
ait. Si enim nos diiudicaremus: a dño non in¬
dicaremur. Ascendat itaq homo adu̾sum se
tribimal mentis suȩ. si timet illud qd̾ opor¬
tet nos exhiberi ante tribunal xp̃i: ut illic
recipiat unusquisq quȩ ꝑ corpus gessit. siue
bonum siue malum. Constituat se ante fa¬
ciem suam: ne hoc ei postea fiat. Nã minat᷑
hoc ds peccatori dicens. Arguam te: & statuã
te. ante faciem tuam. Atq ita constitiito incor¬
de iudicio. adsit accusatrix cogitatio. testis
conscientia. carnifex timor. Inde quidã sangͥs
animi confitentis: ꝑ lacrimas ꝑfluat. Postre¬
mo abipsamente talis sententia ꝓferatur.
ut se indignum homo iudicet participatiõe
corporis & sanguinis dni: ut qͥ separari aregno
cȩloꝵ timet ꝑultimam sententiã summi iu¬
dicis: ꝑ eccłiasticam disciplinam a sacram̃to
celestis panis in terim separetur. Uersetur
ante oculos futuri iudicii imago: ut cum

Expanded text:
severitatem debet exercere; ut a se ipso judicatus, non judicetur a Domino, sicut idem apostolus ait: Si enim nos judicaremus, a Domino non judicaremur . Ascendat itaque homo adversum se tribunal mentis suae; si timet illud quod oportet nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quod per corpus gessit, sive bonum, sive malum . Constituat se ante faciem suam, ne hoc ei postea fiat. Nam minatur hoc Deus peccatori, dicens: Arguam te, et statuam te ante faciem tuam . Atque ita constituto in corde judicio, adsit accusatrix cogitatio, testis conscientia, carnifex timor. Inde quidam sanguis animi confitentis per lacrymas profluat. Postremo ab ipsa mente talis sententia proferatur, ut se indignum homo judicet participatione corporis et sanguinis Domini: ut qui separari a regno coelorum timet per ultimam sententiam summi judicis, per ecclesiasticam disciplinam a Sacramento coelestis panis interim separetur. Versetur ante oculos imago futuri judicii: ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
ubi post corpus occisum nicħ in etuendũ ẽẽ
didicimus. ne menbra exammata patiant᷑.
nec pena dicenda ẽ. Si aũ humanum erga
suam carnem consideremus affectum: po¬
tuit in de terreri. uel contristari uiuus:. quod
sensurus ñ erat mor tuus. Et hec erat
penacum dolebat animus id de suo corꝑe
futurum: quãuis cum fieret. ñ doleret. Hac̃¬
tenus enim uoluit dñs seruum suũ plec¬
tere: qui non sua contumacia spreuerat
p̃ceptum eiꝰ implere. s aliena decipiente
fallacia obedire se credidit: qñ ñ obediuit.
Neq enim est putandum ita eũ fuisse inter¬
emptũ morsu bestie. ut ad supplitiũ tarta¬
reum eius deinde anima raꝑetur: qñqͥdẽ
ipsum eiꝰ corpꝰ idem leo qui occiderat custodi¬
uit: ium̃to quoq quo uehebatur illeso. &
simul cum ipsaimmani fera. intrepida pre¬
sentia ad sui dnĩ funus. astante. Quo mi¬
rabili signo apparet. hominẽ di cohercitũ

Expanded text:
ubi post corpus occisum nihil metuendum esse ubi post corpus occisum nihil metuendum esse didicimus, ne membra exanima patiantur, nec poena dicenda est. si autem humanum erga suam carnem consideremus affectum, potuit inde terreri uel contristari uiuus, quod sensurus non erat mortuus; et haec erat poena, quoniam dolebat animus id de suo corpore futurum, quamuis cum fieret non doleret. hactenus enim uoluit dominus seruum suum plectere, qui non sua contumacia spreuerat praeceptum eius inplere, sed aliena decipiente fallacia oboedire se credidit, quando non oboediuit. neque enim putandum est ita fuisse interemptum morsu bestiae, ut ad supplicium tartareum eius deinde anima raperetur, quandoquidem ipsum eius corpus idem leo qui occiderat custodiuit iumento etiam, quo uehebatur, inlaeso et simul cum illa inmani fera intrepida praesentia ad sui domini funus adstante. quo mirabili signo adparet hominem dei cohercitum
Abbreviated transcription (Latin):
ulta etiam hic uidentur ignosci. & nul¬
lis suppliciis uindicari: s eoꝵ ꝑene reser¬
uantur inposterum. Neq enim ꝓprie fru¬
rio uindicant᷑ hic aliqua. & tamen si remit¬
tantur: ꝑfecto in futuro scło non nocebunt.
Propt̾ea de quib dam temporalib penis. quȩ
in hac uita peccantib irrogantur. eis quoꝵ
peccata delentur. ne reseruentur in finẽ: ait
apłs. Si enĩ nos ipsos iudicaremus: a dño ñ
udicarem ur. Cum iudicamur aũ a dño cor¬
ripimur: ne. cum hoc mundo dampnem᷑.¬
nari alteri ꝓpħȩ. qui eius transgressus ẽ uer¬
bum: quod non inferret᷑ cadauer in sepul¬
chrum patrum eius. Quȩ scriptura sic se
ht̃. Hec dicit dñs. Quia in obediens fiusti
ori dñi. & non custodisti mandatum qd̾ tͥ
p̃cepit dñs ds̃ tuus. & reuersꝰ es &e comedisti¬
panem. & bibisti aquã in loco inquo p̃ce¬
ꝑpit tͥ ne comederes panem. neq biberes
aquam: non inferetur cadauer tuũ. in se¬
pulchrum patrum tuoꝵ. Quanti hec pęna

Expanded text:
ulta etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim fruario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur autem a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemnari alteri prophetae, qui eius transgressus est uerbum, quod non inferretur cadauer eius in sepulcrum patrum eius. quae scriptura sic se habet. haec dicit dominus: quia inoboediens fuisti ori domini et non custodisti mandatum quod tibi praecepit dpanem et bibisti aquam in loco in quo praecepit tibi, ne comederes panem neque biberes aquam, non inferetur cadauer tuum in sepulcrum patrum tuorum. quanti haec poena
Abbreviated transcription (Latin):
ominus aũ ipse ñ solum ostendit
nob̾. a quo malo declinemꝰ & qd̃
a malo & faciamꝰ bonum. qd̃ nullꝰ pot̃
sine sp̃u gr̃e. Que si desit: ad huc lex adest.
ut reos faciat & occidat. Propt̃ qd̾ dicit a
gͦ legitime lege iititur. discit in ea malũ
& bonũ: & ñ confidens in uirtute. confu¬
git ad grãm: qua prestante declinet a
malo. & faciat bonum. Quis aũ confu¬
git ad grãm: nisi eũ a dño gressꝰ hominis
diriguntur. & uiam eiꝰ uolet: Ac ꝑhoc &
desiderare auxilium gr̃ẽ: inicium grẽ ẽ.
De quo ait ille. Et dixi nunc cepi: hec est
immutatio dextere excelsi. Lib̃um itaq
arbitrium. & ad malum & ad bonum
faciendũ: confitendum ẽ nos habere. S¬
in malo faciendo liber ẽ quisq usticiȩ.
seruuisq peccati. In bono aũ liber ẽẽ nultꝰ
potest: nisi fuerit liberatus ab eo qͥ dixit.
Si uos filius di lib̾auerit: tunc uere lib̾i
eritis. Nec ita. ut cum quisq fu̾it a pec¬
cati damꝑnatione liberatus. iam ñ indi¬

Expanded text:
ominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et qa malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit vificat . Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc et desDe quo ait ille: Et dixi: Nunc coepi. Haec est immutatio dexterae Excelsi . Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum certum est nos habere. Sin malo faciendo liber est quisque justitiae, servusque peccati; in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit: « Si vos filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . » Nec ita ut cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indi
Abbreviated transcription (Latin):
audient. uenite benedicti patris mei pos¬
sidete paratum uobis regnum: ñ ad sini¬
stram ubi illi erunt qui salui non eruit.
& id̾o audient. discedite a me maledicti in
ignem eternum. Nemo quippe ab illo
igne saluabitur: quia in suppliciũ eter
num ibunt illi omnes. ubi uermis eꝵ
non moritur. & ignis non extinguit᷑.
quo cruciabuntur die ac nocte. in scła
scłoꝵ. Post istuis sane corporis mortẽ.
donec ad illum ueniatur. qui post re¬
surrectionem corpoꝵ. futurus ẽ damp¬
nationis & remunerationis ultimus di¬
es. si hoc temporis interuallo. sp̃c defũc¬
⁊oꝵ eiusmodi ignem dicuntur perpeti.
quẽ ñ sentiant illi qui ñ habuerunt
tales mores. & amores in huiꝰ corporis
uita. ut eoꝵ ligna. & fęnum. & stipula
consumatur: alii uͦ sentiant qͥ eiꝰmodi se¬
cum ędificia portauerunt. siue ibi tan¬
tum. siue & hic & ibi. siue ideo hic ut
ñ ibi. & scłaria quamuis a dãpnatioe

Expanded text:
audient: uenite, benedicti patris mei, posaudient: uenite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, non ad sinistram, ubi illi erunt qui salui non erunt et ideo audient: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. nemo quippe ab illo igne saluabitunum ibunt illi omnes, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur, quo cruciabuntur die ac nocte in saecula saeculorum. Post istius sane corporis mortem, donec ad illum ueniatur, qui post resurrectionem corporum futurus est damnationis et remunerationis ultimus dies, si hoc temporis interuallo spiritus defunctorum eius modi ignem dicuntur perpeti, quem non sentiant illi, qui non habuerunt tales mores et amores v in huius corporis uita, ut eorum ligna, fenum, stipula consumatur; alii uero sentiant, qui eius modi secum aedificia portauerunt, siue ibi tantum, siue et hic et ibi, siue ideo hic ut non ibi saecularia, quamuis a damnatione
Abbreviated transcription (Latin):
tris mei. possidete paratum uob̃ regnum.
nisi eos qui ȩdificauerunt suꝑ fundam̃tũ.
aurum. argentum. lapides preciosos: S
in illum ignem de quo dictum ẽ. sic tam̃
quasi ꝑignem. si hoc mͦ ẽ intelligendus.
Illo qͥppe igne utͥq ꝓbandi sunt de quo
dictum ẽ. Dies enim declarabit. qm̃ in igne
reuelabitur: & uniuscuiꝰq opus quale sit
ignis ꝓbabit. Si gͦ utrumq ꝓbabit igniᷤ.
ut si cuius opus ꝑmanserit. id ẽ ñ fuerit
igne consumptum quod suꝑedificauit. mer¬
cedem accipiat: sicuius aũ opus arserit.
dampnum patiatur: ꝓfecto ñ ẽ ipse et̃nꝰ
ille ignis. In illum eni soli sinistri nouissi
nia & ꝑpetua dampnatione mittentur:
inuenerit ẽẽ constructum. non exurat atq
consumat: alios aũ aliter. id ẽ. ut qd̃ sr̃ edi¬
ficauerunt ardeat. dampnumꝙ inde pa¬
uantur: salui fiant autem. qm̃ xꝑ̃m in
caritate tenuerunt. Si autem salui fient.
ꝓfecto & ad dexteram stabunt. & cum cet̾iᷤ

Expanded text:
tris mei, possidete paratum uobis regnum, tris mei, possidete paratum uobis regnum, nisi eos qui aedificauerunt super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos? sed in illum ignem, de quo dictum est: sic tamen quasi per ignem, si hoc modo est intellegendus, illo quippe igne utrique probandi sunt, de quo dictum est: dies enim declarabit, quoniam in igne reuelabitur et uniuscuiusque opus quale sit ignis probabit. si ergo utrumque probabit ignis, ut, si cuius opus permanserit, id est non fuerit igne consumtum, quod superaedificauit, mercedem accipiat, si cuius autem opus arserit, damnum patiatur: profecto non est ipse aeternus ille ignis. in illum enim soli sinistri nouissima et perpetua damnatione mittentur, inuenerit esse constructum, non exurat atque consumat; alios autem aliter, id est ut quod superaedificauerunt ardeat damnumque inde patiantur, salui fiant autem, quoniam Chricaritate . tenuerunt. si autem salui fient, profecto et ad dexteram stabunt et cum ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. Et unuiscuiusq opus quale sit
ignis ꝓbabit. Si cuius opus ꝑmanserit.
ꝑmanet enim quod quisq cogitat quȩ st̃
di. quomͦ placeat dõ. quod suꝑ edificauit.
mercedẽ accipiet: idest unde cogitauit. hoc
sumet. Si cuiꝰ aũ opus arserit dãpnum
patietur: qm̃ quod dilexerat ñ habebit. Ip¬
se aũ saluus erit. quia nulla eũ tribulatio
amore non habuit: sine urente dolore ñ ꝑdit.
Ecce quantũ michi uidetur. inuentꝰ ẽ ignis qͥ
nullum eoꝵ dampnet. s unũ ditet. alterum
dampnificet: ambos ꝓbet. Si aũ illũ ignẽ
loco isto uoluerimꝰ acciꝑe de quo dñs dicet
sinistris. discedite a me maledic̃ti in ignem
ȩc̃nũ. ut ineis etiam isti ẽe credantur. qui
edificant suꝑ fundam̃tum. lignũ. fenum.
stipulam. eosq ex illo igne post tempus
ꝓ malis meritis imꝑtitum. liberet boni
meritum fundamenti: quid arbitramur
dextros quib dicetur. uenite benedicti pa¬

Expanded text:
tionis. et uniuscuiusque optionis. et uniuscuiusque opignis probabit, si cujus opus permanserit. Permanet enim quod quisque cogitat quae sunt Dei, quomodo placeat Deo, quod superaedificavit, mercedem accipiet, id est unde cogitavit hoc sumet. Si cujus autem opus arserit damnum patietur, quoniam quod dilexerat non habebit: ipse autem salvus erit, quia nulla eum tribulatio amore non habuit, sine urente dolore non perdit. Ecce, quantum mihi videtur, inventus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. Si autem ignem illum loco isto voluerimus accipere, de quo Dominus dicet sinistris, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, ut in eis etiam isti esse credantur qui aedificant super fundamentum ligna, fenum, stipulam, eosque ex illo igne post tempus pro malis meritis impertitum liberet boni meritum fundamenti, quid arbidextros, quibus dicetur: uenite, benedicti pa
Abbreviated transcription (Latin):
bulationis ignis exuret. Ad quẽ ꝑtinent ignẽ
& orbitates & quecũq ca lamitates. quȩ aufert̃
hec: ac ꝑhoc ei qui edificauit. erit edificatio ista
dampnosã. quia ñ habebit qd suꝑedificauit. &
eoꝵ amissione cruciabit᷑. quib utiq fruendo
letabatur. S ꝑhunc ignem saluus erit. m̾ito
fundamenti. qr & si utrum id habere mallet
poneretur. Uide in apłi uerb̃. hominẽ edi¬
ficantẽ suꝑ fundam̃tum. aurũ. argentũ.
lapides p̃ciosos. Qui sine uxore ẽ inquit
cogitat quȩ sunt dĩ: quomͦ placeat d̾o. Uide
alium edificantẽ lignum fenũ stipulã. Qui
aũ matrimonio iunctus ẽ inquit cogitat q̃
sunt mundi: quomͦ placeat uxori. Uniꝰcutꝰq
opus manifestabit᷑. Dies enim dñi declarabit.
dies utiq tribulationis: qm̃ in igne inquit
reuelabitur. Fandem tribulationẽ ignem
uocat: sicut alibi legitur. uasa figli ꝓbat
fornax. & hoĩes iustos temptatio tͣbula-¬

Expanded text:
bulationis ignis exuret; ad quem pertinent ignem bulationis ignis exuret; ad quem pertinent ignem et orbitates et quaecumque calamitates quae auferunt haec. Ac per hoc ei, qui aedificauit, erit aedificatio ista damnosa, quia non habebit, quod superaedificauit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendor; sed per hunc ignem saluus erit merito fundamenti, quia, etsi utrum id habere mallet aeponeretur. uide in apostoli uerbis hominem aedificantem super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos: qui sine uxore est, inquit, cogitat quae sunt dei, quomodo placeat deo. uide alium aedificantem ligna, faenum, stipulam: qui autem matrimonio iunctus est, inquit, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. uniuscuiusque opus manifestabitur; dies enim declarabit — dies utique tribulationis — quoniam in igni, inquit, reuelabitur. eandem tribulationem ignem uocat, sicut alibi legitur: uasa figuli probat fornax et homines iustos temtatio tribula
Abbreviated transcription (Latin):
lia p̃ponunt᷑: qntomagis si salutaria p̾cepta
contempnens cõmittat illicita. ñ p̃posuisse
xꝑm s postposuisse conuincit᷑. quẽ pꝰ habuit
imꝑantẽ siue concedentẽ. dũ contra eiꝰ imꝑa¬
ta siue concessa. suam ꝑ flagitia diligit exple¬
re libidinẽ : Siquis itaq xp̃ianus diligit m̾e¬
tricem. eiq ad herens unũ corpꝰ efficit᷑. ĩã in
fundam̃to ñ habet xp̃m. Si quis aũ diligit
uxorẽ suã. si scđm xp̃m: qͥs ei dubitet infun¬
si in morbo concupiscentiaꝵ sicut &e gentes quȩ
ignorant dm̃: ẽ hoc scd̃m ueniã concedit
apłs. immo ꝑ apłm xꝑc. Potest gͦ e iste in
fundamento habere xꝑm. Si eñĩ nicħ talis¬
ei affectionis uoluptatisq p̃ponat: quãuis
suꝑedificet. ligna. fenũ. stipulã. xꝑc ẽ funda¬
mentũ: ꝓpt̃ hoc saluus erit ꝑignem. Delicras
quippe huiusmodi. amoresq terrenos. ꝓpt̃ con¬
iugalem quidem copulam ñ dampnabiles : tri¬

Expanded text:
lia praeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta lia praeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens committat inlicita, non praeposuisse Christum, sed postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue concedentem, dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet Christum. Si quis autem diligit uxorem sua, si carnaliter, si in morbo concupiscentiae sicut et gentes quae ignorant Deum, etiam hoc secundum veniam concedit apostolum Christus. Potest ergo et iste in fundamento habere Christum. Si enim nihil ei talis adfectionis uoluptatisque praeponat, quamuis superaedificet ligna. fenum, stipulam, Christus est fundamentum, propter hoc saluus erit per ignem. Delicias quippe huius modi amoresque terrenos, propter coniugalem quidem copulam non damnabiles, tri
Abbreviated transcription (Latin):
unt xꝑiani catholici in fundamento
xꝑm. a cuius unitate ñ recesserunt: tam & si
huic fundam̃to suꝑedificauert̃ quãlibet
pessimã uitam. uelut ligna. fenũ. stipulã.
sunt exurentur: tñ poterit eos quandoq ab illiꝰ
ignis ꝑpetuitate saluare. Respondeat eis bre¬
uiter apłs iacob. Si quis dicat se fidẽ habere
oꝑa aũ ñ habeat: numqͥd poterit fides saluare
eum Et qͥs ẽ inqͥunt dequo dicit apłs paulus:
ipse aũ saluus erit. sic tam̃ quasi ꝑignẽ: Simul
quis iste sit inquiramꝰ: hunc tñ non ẽe certissi¬
mum ẽ: ne duoꝵ apłoꝵ sententias mittamꝰ in
possit saluari ꝑ ignem: si priꝰ inuenerimꝰ qͥd
sit habere in fundam̃to xꝑm. Qd̃ ut de ipsa si¬
milituidine quantotiꝰ aduertamꝰ: nicħ in ȩ¬
dificio p̃ponit᷑ fundam̃to. Quisqͥs itaq sic h̃t
in corde xꝑi. ut ei t̾rena & tẽporalia. nec ea
que licita sunt atq concessa p̃ponat: fundam̃ttũ
fidem xꝑi. ñ est tñ in eo fundam̃tũ xpo cui ta¬

Expanded text:
tiani catholici in fundamento Christum, a cuius unitate non recesserunt, tametsi huic fundamento superaediifcauemnt quamlibet pessimam uitam, uelut ligna, fenum, stipulam; sunt, exurentur, tamen poterit eos quandoque ab illius ignis perpetuitate saluare. Respondeat eis breuiter apostolus Iacobus: Si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus: Ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem? Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamen non esse certissimum est, ne duorum apostolorum sententias mittamus in possit saluari per ignem, si prius inuenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus: nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt adque concessa praeponat, fundamentum fidem Christi, non est tamen in eo fundamentum Christus, cui ta
Abbreviated transcription (Latin):
les. quãlibet scĩs & iustis conuigib hereaił.
ab iniqͥtate mundantur. quȩ a regno d̾̃i se¬
paratos in dampnationẽ uenire cõpellit:
nec paruuili de quibꝰlibet scĩs iustisq ꝓcreati.
originalis peccati reatu absoluunt᷑. nͥ inxꝑo
fuerint baptizati: ꝓ quib tanto impensiꝰ
loqͥ debemꝰ. quanto ꝓ se ipsiminꝰ possunt.

Expanded text:
les, quamlibet sanctis et justis conjugibus haereant, les, quamlibet sanctis et justis conjugibus haereant, ab iniquitate mundantur, quae a regno Dei separatos in damnationem venire compellit; nec parvuli de quibuslibet sanctis justisque procreati, originalis peccati reatu absolvuntur, nisi in Christo fuerint baptizati; pro quibus tanto impensius loqui debemus, quanto pro se ipsi minus possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
rent. scĩficatus ẽ enim uir infidelis inuxore
quin filii ur̃i immundi eẽnt. nũc aũ sc̃i st̃.¬
p̾cesserant. & uiroꝵ quos uxores. & femina¬
rũ quas mariti lucͥfacerent xpo & parui¬
loꝵ ad qͦs faciendos xꝑianos. uoluntas xꝑi¬
ana etiam uniꝰ parentis euicerat: aut si qͣd
magis uerba apłi uidentur sonare. ce quo¬
dammͦ cogere. aliqua illic intelligenda ẽ scĩ¬
ficatio qua scificabant᷑ uir uł mulier infi¬
delis in comuge fideli: & qua sc̃ĩ nascebant᷑
filii fidelium: siue quia in menstruo cruore
mulieris aconcubitu continebat. qͥc̃q uir
uł femina id in lege didicerat. Nam hoc ie¬
zechiel inter illa precepta ponit. quȩ ñ figͣa
te accipienda sunt: siue ꝓpter aliquãlibet
quȩ ibi aꝑte ꝓposita non ẽ. exipsa necessitu¬
dine coniuigioꝵ atq filioꝵ sc̃itatis asꝑginẽ:
illud tñ sine dubitatione tenendũ est. q̃ẽq
illa scĩficatio sit non ualere ad xꝑianos faci
antur fideles. Nam nec conuiges infide¬

Expanded text:
rum. sanctificatus est enim uir infidelis in uxorequin filii uestri inmundi essent, nunc autem spraecesserant et uirorum quos uxores et feminarum quas mariti lucrifecerant Christo et paruulorum ad quos faciendos Christianos uoluntas christiana etiam unius parentis cuicerat, aut si, quod magis uerba apostoli uidentur sonare et quodam modo cogere, aliqua illic intellegenda est sanctificatio, qua sanctificabantur uir uel mulier infidelis in coniuge fideli et qua sancti nascebantur filii fidelium, siue quia in menstruo cruore mulieris a concubitu continebat, quicumque uir uel femina id in lege didicerat — nam hoc Hiezechiel inter illa prte accipienda sunt : sive propter aliam quamlibet, quae ibi aperte posita non est, ex ipsa necessitudine conjugiorum atque filiorum sanctitatis asperginem: illud tamen sine dubitatione tenendum est, quaecumque illa sanctificatio sit, non valere ad christianos facieantur fideles. Nam nec conjuges infide
Abbreviated transcription (Latin):
hic fallit. omĩs creatura dĩ bona ẽ: & ni¬
chil ẽ abiciendum. quod cum gr̃aꝵ acti¬
one ꝑcipitur. Ergo & si paulo ñ solum
uero. uerum etiam dispensatori maximo
fidei. nec solum cognitori uerum etiam
doctori ueritatis. omĩs utiq in cibis crea¬
tura di non simulate. s uere bona erat
cur gͥ nicħ simulate suscipiendo. sacrors
cerimonaꝵq gentiliũ. s de cibis & p̃putio
uerum sentiendo ac docendo. tñ tamquã
gentilis factus ẽ gentib: oe ñ potuit fieri
tãꝙͣ iudeꝰ uideis. nisi fallacit suscipiendo
sacram̃ta iudeoꝵ: Cur oleastro inserto
seruauit dispensationis ueracẽ fidẽ. & na¬
turalib ramis. nec extra s in arbore consti¬
tutis. nescio qͦd dispensatoriũ simmulatiõis
uelamen obtendit: Cur factus tãꝙͣ genti¬
lis gentib qd̃ sentit docet. qd̾ docet sentit:
pectore. aliud ꝓmit uerbis. in fac̾tis. in
scripturis: S absit hoc saꝑe. Utrisq enĩ

Expanded text:
hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caeremoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim
Abbreviated transcription (Latin):
ideo dixi quod miscditer illa si mulauerit.
s quia sic ea ñsimulauit quȩ faciebat si miha
uideis. queadmodũ nec illa quȩ faciebat si¬
milia gentib. quȩ tu quoq cõmemorasti.
atq in eo me qͦd ñ ingrate fateor. adiuuisti
Cum enim abste quesissem in epła mea qͦmͦ
putetur idõ factus iudeis tamꝙͣ iudeus. qr
fallacit suscepit sacram̃ta iudeoꝵ. & cũ gen¬
tib tamꝙͣ gentilis factꝰ sit. nec tñ susceꝑit
fallacit̾ sacrificia gentium: tu respondisti.
in eo factum gentib tamꝙͣ gentilẽ. qͦd p̃pu¬
tium receꝑit. qd̃ in differenter ꝑmiserit ues¬
q cibis quos dampnant iudei. Ubi ergo
quero utrum & hoc simulate fecerit.
Quod si absurdissimum atq falsissimu
ẽ: sic gͦ & illa inquib udeoꝵ consuetu¬
dini congruebat. lib̾tate prudenti. ñ
necessitate seruili: aut quod ẽ indigniꝰ
dispensatione fallaci. potius quã fideli
fidelib enim &e his qui cognouerunt ue¬
ritatem. sicut ipse testatur. nisi forte &

Expanded text:
ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quomodo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et
Abbreviated transcription (Latin):
delicto: uos qui sꝑales estis instriute huiꝰ¬
modi in sꝑu lenitatis: intendens teipsũ
ne & tu tempt̾is. Uide si ñ dixit. fiere tãꝙͣ
ille: ut illũ lucrifacias. Non utiq ut ipsũ
delictum fallacit᷑ ageret. aut idhabere se¬
simularet: s ut in alteriꝰ delicto. qͥd õe gͥ
ab altero uellet miscdđiter subueniret. hoc
ẽ ñ mentientis astu. s ꝯpatiẽtis affectu: sic
uideo. sic gentili. sic cuilibet homini pau¬
lus inerrore uł peccato aliquo constituto.¬
ñ simulando qd ñ erat. s cõpatiendo. qͥa
ẽẽ potuisset. tamꝙͣ qͥ se hominẽ cogitaret:

Expanded text:
uales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, intendens teipsum, ne et tu tenteris . Vide si non dixit: Fiere tanquam ille, ut illum lucrifacias. Non utique ut ipsum dilectum fallaciter ageret, aut se id habere simularet; sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret,