comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sura ura oratione. nͥ ad signũ nauiget abra.¬
hȩꝰ & hc̃ qͥdẽ cerca decausa iudeos orare
haud absurdũ. ẽ: ⁊it pote circuncisos. Sienĩ
circuncisionis se in uocare designant dm̃.
ꝓpt̃ deos pͣputii. uos uͦ cur hoc ipsũ faciatiᷤ
parũ incelligo. cũ minime geratis signũ
qͥd habuerit abrahã cuiꝰ uos inuocatis dm̃.
Iere enĩ qͥd intelligi dat᷑. cognitionis mutuȩ
causa ne ase scilicet inuicẽ oberrarent. no¬
tas sibim& huiꝰmodi alt̾nis imposuisse ui¬
dent᷑. iudei ac iudeor ds̃. Atq ipse qͥdẽ eos
circuncisionis abscęno caractere signauit. qͦ
ubicũꝙ gentiu. ꝑcircuncisionẽ tam̃ ipsius
esse noscant᷑. Idem uͦ suũ uicissĩ dm̃ parentũ
suoꝵ cognomine signauerunt. qͦ ubicunq
& ipse fuerit inmagna quãuis dõrũ fre¬
quentia. cũ ds̃ abrahã audierit & ds isaãc
&e ds iacob: ꝓtinꝰ se inuocari cognoscat.
noad fae inmultis ficri solet unũ habent ibꝰ

Expanded text:
sura uestra oratione, nisi ad signum nauiget Abrahsura uestra oratione, nisi ad signum nauiget Abrahae? et haec quidem certa de causa Iudaeos orare haud absurdum est utpote circumcisos; sic enim circumcisionis se inuocare designant deum propter deos praeputii . uos uero cur hoc ipsum faciatis, parum intellego, cum minime geratis signum, quod habuerit Abraham, cuius uos uocatis deum. uere enim, quod intellegi datur, cognitionis mutuae causa, ne a se scilicet inuicem aberrarent, notas sibimet huiusmodi alternis inposuisse uidentur Iudaei ac Iudaeorum deus . atque ipse quidem eos circumcisionis obubicumque gentium, per circumcisionem tamen ipsius esse noscantur; idem uero suum uicissim deum parentum suorum cognomine signauerunt, quo, ubicumque et ipse fuerit, in magna quamuis deorum frequentia, cum deus Abraham audierit et deus Isaac et deus Iacob, protinus se inuocari cognoscat. quod fere in multis fieri solet unum habentibus
Abbreviated transcription (Latin):
urã ñ fallit quȩ dic̃. ds̃ abrahã & dĩ isa-¬
ac & ds̃ iacob: hab& finẽ ds̃ Nui forte alt̃
est hic de qͦ ꝑrogas: &e alt̃ quẽ oratis. Alioqͥn.
circuncisionis tminꝰ qͥ abrahã & isaac & ia¬
cob agentiũ cȩterarũ societate dissignat:
etiã dĩ ipsiꝰ circa eos t̾minat potestatẽ Cuiꝰ
aut̃ finita potestas ẽ: & ipse ñ carae finẽ.
Deniq ne antiquoꝵ qͥdẽ hac oratione m̃tionẽ
facitis qͥante abrahã fuert̃. enoch dico & noe
& sem: ac reliqͦs eorꝰ similes. qͦs fuisse qͥdẽ itoᷤᷤ
inp̃putio ñ negatis. S qͥa idẽ circuncisioniᷤ
insigni carebant: ne ipsorũ qͥdẽ uultis esse
dm̃. s soliꝰ abrabȩ & seminis eiꝰ. Igit᷑ si. ẽ unꝰ
& infinitꝰ ds̃. qͥd sibi uult hec inuocationiᷤ
urȩ tã diligens & sollicita cautio. ut ñ con¬
tenti nominasse dm̃ adiciatis & cuiꝰ. abra¬
hã scilic& & isaac & iacob. tanquã inturba
aliqua deorꝰ erratura aut naufragiũ pas¬

Expanded text:
Abraham et deus Isaac et deus Iacob, habet finem deus, nisi forte alter est hic, de quo perrogas, et alter, quem oratis; alioquin circumcisionis terminus, qui Abraham et Isaac et Iacob a gentium ceterarum societate dissignat, etiam dei ipsius circa eos terminat potestatem, cuius autem finita potestas est, et ipse non caret fine. denique ne antiquorum quidem hac oratione mentionem facitis, qui ante Abraham fuerunt, Enoch dico et Noe et Sem ac reliquos eorum similes, quos fuisse quidem iustos in praeputio non negatis, sed quia idem circumcisionis insigni carebant, ne ipsorum quidem uultis esse deum, sed solius Abrahae et seminis eius. igitur si est unus et infinitus deus, quid sibi uult haec inuocationis uestrae tam diligens et sollicita cautio, ut non contenti nominasse deum adiciatis et cuius, Abraham scilicet et Isaac et Iacob, tamquam in turba aliqua deorum erratura aut naufragium pas
Abbreviated transcription (Latin):
Quia & illȩ lict̾ȩ si ꝑferrent᷑: utiq conside¬
randũ erat a quibꝰ ꝓferrent᷑. Si ab ipso: il¬
lis pͥmitꝰ sine dubioͣ ꝓferri potuert̃ qͥtẽ
eidẽ coherebant. & pillos etiã ad alios ꝑ¬
uenire. Ea si factũ esset: ꝑillas qͣs cõme¬
moraui p̃positor & popłor successiones.
confirmatissima auetoritate clarescerent.
Aut sietiã de matheo utrũ ista ipse scripse¬
rit dubitat: de ipso qͦq matheo ñ potiꝰ id
credat qͦd inuenit inȩccła. quȩ ab ipsiꝰ ora¬
thei tẽporibꝰ usq adhoc tẽpꝰ certa succes.¬
sionũ serie declarat᷑. & credat nescio cui
ex transuerso de ꝑside pꝰducentos uł ãpliꝰ
annos uenienti: & suadenti ut illi potiꝰ
qͥd xp̃c dixerit feceritq credat᷑. cũ ipse
apłs paulꝰ pꝰ ascensionẽ dñi de cęlo uocat᷑.
si ñ inuenir&e incarne apłos qͥbꝰ cõmunican

Expanded text:
quia et illae litterae si proferrentur, utique considequia et illae litterae si proferrentur, utique considerandum erat, a quibus proferrentur: si ab ipso, illis primitus sine dubio proferri potuerunt, qui tunc eidem cohaerebant, et per illos etiam ad alios peruenire. quod si factum esset, per illas, quas commemoraui, praepositorum et populorum successiones confirmatissima auctoritate clarescerent. aut si etiam de Matthaeo, utrum iste ipsa scripserit, dubitat, de . ipso quoque Matthaeo non potius id credat, quod inuenit in ecclesia, quae ab ipsius Matthaei temporibus usque ad hoc tempus certa successionum serie declaratur, et credat nescio oui ex transuerso de Perside post ducentos uel amplius annos uenienti et suadenti, ut illi potius, quid Christus dixerit feceritque credatur, cum ipse apostolus Paulus post ascensionem domini de caelo uocatus, si non inueniret in carne apo
Abbreviated transcription (Latin):
pꝓperã ꝓferre sententiã. Nẽ uͦ si uł ad mo¬
niti cogitatis quã hoc fieri potuerit: euan¬
glio sĩplicit̃ credite & uos potiꝰ tã male
ac ꝑuerse artum̃tari desistite. Qd aut̃
putat querendũ esse faustꝰ. qͥo de se ihc
ipse ꝑdicauerit. eui ñ iustũ uldeat
nunqͥo hoc sciti potest. n discipłis ciꝰ
narrantibꝰ: Quibꝰ si ñ eredit᷑ annunciantibꝰ qͦd
de uirgine natꝰ sit. qͦmͦ eis fides habebit᷑ an-¬
nunciantibꝰ qͥd de se ipse p̃dicauerit: Si enĩ
ꝓlatȩ fuerint aliquȩ littȩ quȩ nullo alio
ri potuerat ut si uere ipsiꝰ essent ñ legeren¬
tͣ. ñ acciꝑent᷑ ñ p̃cipuo culmine auctori¬
tatis eminerent in eiꝰ eccła. quȩ ab ipso ꝑ
apłos succedentibꝰ sibi ep̃is usq adhȩc tepo¬
ra ꝓpagata dilatat᷑. multis inca iã cõple¬
tis quȩ ante p̃dicta st̃. & usq infinẽ quȩ
restant sine dubio futuris atꝙ uenturis:

Expanded text:
praeproperam proferre sententiam; nunc uero si uel admopraeproperam proferre sententiam; nunc uero si uel admoniti cogitatis, quam hoc fieri potuerit, euangelio simpliciter credite et uos potius tam male ac peruerse argumentari desistite. Quod autem putat quaerendum esse Faustus, quid de se Iesus ipse praedicauerit, cui non iustum uideatpotest, nisi discipulis ejus narrantibus? Quibus si non creditur annuntiantibus quod de virgine natus sit, quomodo eis fides habebitur annuntiantibus quid de se ipse praedicaverit? Si enim prolatae fuerint aliquae litterae, quae nullo alio ri poterat, ut si uere ipsius essent, non legerentur, non acciperentur, non praecipuo culmine auctoritatis eminerent in eius ecclesia. quae ab ipso per apostolos succedentibus sibimet episcopis usque ad haec tempora propagata dilatatur multis in ea iam conpletis, quae ante praedicta sunt et usque in finem quae restant, sine dubio futuris atque uenturis?
Abbreviated transcription (Latin):
apłi qͥ xp̃o eũ adhuc uit̾ra esset accheserat.
an nescio cuiꝰ ꝑse qͥ tanto post natꝰ e S
xp̃m natũ exoraria ñ. eẽ. lecturꝰ es. Cũ
gͦ necesse sic alterũ horꝰ libroꝵ esse m̃da¬
cẽ. cui nos potiꝰ censes fidẽ accõmodare
debere: Cine quẽ illa ȩccła abipso xp̃o
inchoata & ꝑapłos ꝓuecta. certa succes¬
sionũ serie usq adhȩc tẽpora toto t̾rarũ
orbe dilatata. ab initio traditũ & conser¬
uatũ agnoscit atꝙ apꝑbat. an ei quẽ
eadẽ eccła in cognitũ reꝑbat. cũ etiã ꝓfe¬
rat᷑ ab hominib ita ueracib. ut xp̃m lau¬
dent esse m̃titũ: Hic dicturꝰ es. Genealo¬
gia ipsa consideret᷑ duoꝵ euangłii libror.
utrũ sibi conueniat. lã hinc alibi in hoᷤ ope
diximꝰ. qͦd dicendũ fuit. Neq enĩ uos mo¬
u&. nͥ quẽ ad modũ duos patres potuerit
habe ioseph. Qͦd si cogitantibꝰ ñ occurriss&
unꝰ qͥgenuit. aliꝰ qadoptauit: nec sic faci.¬
le debinstis aduersꝰ tantã auctoritatẽ

Expanded text:
i Christo, cum adhuc in terra esset, adhaeserat, an nescio cuius Persae, qui tanto post natus est? sed Christum natum ex Maria non esse lecturus es. cum ergo necesse sit alterum horum librorum esse mendacem, cui nos potius censes fidem adcommodare debere? eine, quem illa ecclesia ab ipso Christo inchoata per apostolos prouecta certa successionum serie usque ad haec tempora toto terrarum orbe dilatata ab initio traditum et conseruatum agnoscit atque adprobat, an ei, quem eadem ecclesia incognitum reprobat, cum etiam proferatur ab hominibus ita ueracibus, ut Christum laudent esse mentitum? Hic dicturus es: genealogia ipsa consideretur duorum euangelii librorum, utrum sibi conueniat. iam hinc alibi in hoc opere diximus, quod dicendum fuit. neque enim uos mouet, nisi quemadmodum duos patres potuerit habere Ioseph. quodsi cogitantibus non occurrisset unus, qui genuit, alius, qui adoptauit, nec sic facile debuistis aduersus tantam auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
rim sanguinẽ iustũ: facilius tam̃ desꝑa¬
tione cũcurrit ad laqueũ. quã humilita-¬
te ueniã dep̃catꝰ ẽ. Qua ꝓpt̾ multũ int̾¬
ita sibi succensent ut uehem̃t̾ se peccasse
deponunt. Quã m̃tis affectionẽ. ꝓpter
peccati magnitudinẽ iã de dãnatione
illos hberẽ credendũ ẽ Et hoc ẽ fortas¬

Expanded text:
s tamen desperatione cucurrit ad laqueum, quam humilitate veniam deprecatus est. Quapropter multum interue ita sibi succensent ut vehementer se peccasse deponunt. Quam mentis affectionem propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. Et hoc est fortas
Abbreviated transcription (Latin):
Hocbonũ. ẽ: & appetendũ. Qd aiãplius
ẽ. a malo est. Id÷ si iurare cogi scias
de necessitate uenire infirmis eorũ.
quib aliqͥd suades. Quȩ infirtas. utiq
malũ . ẽ Unde nos cotidie libri dep̃

Expanded text:
hoc bonum est, et appentendum. Quod autem amplius est, a malo est; id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidi
Abbreviated transcription (Latin):
mutuari. ne auersatꝰ fueris: ad animũ re-¬
ferendũ ẽ. Hilarẽ enĩ datorẽ: diligit ds̃
Mutuat᷑ autẽ om̃is qͥ accipit: etiã si ñ ipse
soluturus. ẽ. Cũ enĩ misericordib ds plu
ra restituat: om̃is qͥ beneficiũ prȩstat foe¬
neratur. Aut si ñ placet acciꝑe mutuantẽ
nusi eũ qͥ accipit redditurus: intelligendũ
Ianq aut donanꝰ qđ clamus heniuole: aut
reddlituro cõmendamꝰ. Et plerunq homines
qͥ ꝓposito diuino p̃mio donare parati st̃:
ad dandũ qđ mutuũ petit᷑ pigri fiunt: qua¬
si nichil recepturi a dño. cũ rem quȩ datur
ille qͥ accipit exoluat. Recte itaq adhoc be-
neficii tribuendi genꝰ. nos diuina hortat᷑ au-¬
ctoritas dicens. Et qͥ uoluerit abstẽ mutuari.
ne auersatꝰ fueris. Id÷ ne ꝓpterea uoluntatẽ
alienes abeo qͥ petit. qͥa & pecunia tua ua-¬
cabit. & ds̃ tͥ ñ redditurus. ẽ. cũ homo red.¬

Expanded text:
mutuari, ne aversatus fueris, ad animum remutuari, ne aversatus fueris, ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus. Mutuatur autem omnis qui accipit, etiamsi non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Dra restittat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro commendamus. Et plerumque homines qui, proposito divino praemio, donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accepit, exsolvat. Recte itaque aneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens, Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua vacabit, et Deus tibi non redditurus est, cum homo red
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbitatis potest luere. & oꝑam reddere
si hanc ille repetat qͥ improbũ ꝑtulit.
nhis gͦ om̃ib generib iniuriarũ: dñs
docet patientissimũ & misericordissimũ.
& ad plura ꝑferenda paratissimũ animũ
nocere. nisi etiã pręstes beneficiũ quan¬
tũ potes. consequent̾ adiungit & dicit
Om̃i petenti te da: & qͥ uoluerit ate mu¬
tuari. ne auersatꝰ fueris. Om̃ĩ petenti
in qͥt. ñ om̃ia petenti: ut id des qđ dare
honeste & iuste potes. Quid si enĩ pecuni¬
am petat. qua in nocentẽ conet᷑ oppͥmere:
Quid si postremo stuprũ pecat: Sed ne
multa ꝑsequar quȩ st̃ innumerabilia: id
at. quantũ sciri aut credi abhomine po¬
test. Et cũ iuste negaueris qđ petit indi¬
canda ẽ ipsa iusticia: ut ñ eũ in anẽ di¬
mittas. Ita om̃i petenti tẽ dabis: quãuis
ñ semꝑ id qđ pecit dabis & aliquando
melius aliquid dabis: cũ petentẽ in iusta
correxeris. Qđ autẽ ait qͥ uoluerit a te

Expanded text:
probitatis potest luere, et operam reddere, probitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animum nocere, nisi etiam praestes beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris. Omni petenti, inquit; non, omnia petenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id at, quantum sciri aut credi ab homine potest; et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas: ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem te injusta correxeris. Quod autem ait, Qui voluerit a te
Abbreviated transcription (Latin):
ritate uł potestate uti potest. Aliud in¬
uiriarũ genꝰ ẽ. qđ in integrũ restitui
potest: cuiꝰ duȩ species. una ad pecuniã
altera ad oꝑa ꝑtinet. Qua ꝓpt̃ illius de
tunica & uestim̃to. huiꝰ de angaria mille
passuũ & luũ miliũ exempla subiecta st̃:
qͥa & redli uestim̃tũ potest. & quẽ ad iiiue-¬
ris oꝑa potest te etiã ipse si opis fuerit
adiuuare. Nui forte ita potius distinguen¬
dũ ẽ. ut prius qđ positũ ẽ de uestim̃to¬
oia significet. quȩ possunt restitui sine uin.¬
dicta. & ideo forte additũ. ẽ. qͥ uoluerit
tecũ iudicio contendere: qͥa qđ ꝑiudiciũ
aufercur: ñ ea ui putat᷑ auferri cui uin¬
dicta debeat᷑. t̾ciũ uͦ ex utroq confectũ
sit: ut & sine uindicta. & cũ undicta
possit restitui. Nanq oꝑam indebitã uio¬
lent᷑ exigere sine ullo uidicio sicut facit
qͥ angariat hominẽ improbe. & cogit se
illicite adiuuari ab inuito: & pocnã im¬

Expanded text:
ritate, vel potestate uti potest. Aliud inritate, vel potestate uti potest. Aliud injuriarum genus est, quod in integrum restitui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de angaria mille passuum et duum millium exempla subjecta sunt: quia et reddi vestimentum potest; et quem adjuveris opera, potest te etiam ipse, si opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita potius distinguendum est, ut prius quod positum est de peomnia significet quae possunt restitui sine vindicta; et ideo forte additum est, Qui voluerit tecum judicio contendere, quia quod per judicium aufertur, non ea vi putatur auferri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam im
Abbreviated transcription (Latin):
unt auetoritatẽ anĩaduertant᷑ qđ dicimꝰ.
ubi scriptũ ẽ. apłm thomã imprecatum.
cuidã aquo palma ꝑcussus esset atrocissi¬
mȩ mortis suppliciũ: anima tam̃ eiꝰ com-¬
mendata ut infuturo ei scło parceret᷑. cuiꝰ
aleone occisi a cȩtero corpore discerptã
manũ canis intulit m̃sis. inquib conui-¬
uabat᷑ apłs. Cui scripturȩ licet nob non
credere. Non enĩ ẽ in catholico canone
litam̃ eã & legunt & tanquã in corru¬
ptissimã uerissimã ꝙ honorant qͥ aduersus
corporales uindictas quȩ st̃ in ueteri testa¬
mento nescio qua cȩcitate acerrime scuiunt.
quo animo & qua distributione tẽporũ
factȩ sint omino nescientes: Ienebit᷑ gͦ in
hoc iniuriarũ gnere qđ ꝑuindicta luitur
iste a xpĩanis modus: ut accepta iniuria
ñ surgat odiũ sed infirmitatis miscdia
paratus sit animꝰ plura ꝑpeti. Nec corre¬
Ctionẽ neglegat. qua uł consilio uł aucto¬

Expanded text:
unt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, unt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est, apostolum Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae mortis supplicium, animam ejus tamen commendavit, ut in futuro ei saeculo parceretur: cujus a leone occisi a caetero corpore discerptam manum canis intulit mensis, in quibus convivabatur apostolus. Cui scripturae licet nobis non credere: non enim est in catholico canone: illi tamen eam et legunt, et tanquam incorruptissimam verissimamque honorant, qui adversus corporales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio qua caecitate acerrime saeviunt, quo animo et qua distributione temporum factae sint omnino nescientes. 66. Tenebitur ergo in hoc injuriarum genere, quod per vindictam luitur, iste a Christianis modus, ut accepta injuria non surgat in odium, sed infirmitatis misericordia paratus sit animus plura perpeti; nec correctionem negligat, qua vel consilio, vel aucto
Abbreviated transcription (Latin):
dieb cõpletis post ascensionẽ suã desuꝑ
ut ꝓmiserat misit: ñ defuert̃ tales uindi¬
Ete quãuis multo rarius quã in ueteri te¬
stam̃to. Ibi enĩ ex maiore parte seruientes
timore p̾mebant᷑: hic autẽ mixime di¬
lectione liberi nutriebant᷑ Nã & uerbis
apłi petri ananias &e uxor eiꝰ sicuti in acti¬
b apłorũ legimꝰ exanimes cecidert̃. nec
resuscitati st̃. sed sepulti. Sed si huic libro
heretici qͥ aduersant᷑ ueteri testam̃to no-¬
lunt credere. paulũ apłm quẽ nobiscũ
legunt intucant᷑ dicentẽ de qͦdã peccato¬
re: quẽ tradili sachanȩ in interitũ carnis
ut anima salua sit. Et si nolunt hic mortẽ
intelligere. Fortasse enĩ incertũ. ẽ. quãli¬¬
bet iundictã ꝑ sathanan factĩ ab apłofate.¬
antur. qđ ñ eũ odio sed amore fecisse mani¬
festat illud adiectũ. ut anima salua sit.
Aut in illis sibris quib ipsi magnã tribu¬

Expanded text:
diebus completis post ascensionem suam desuper diebus completis post ascensionem suam desuper ut promiserat misit , non defuerunt tales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebantur: hic autem maxima dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli Petri, Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus apostolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt, sed sepulti . Et si huic libro haeretici, qui adversantur et Veteri Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt intueantur, dicentem de quodam peccatore: Quem tradidi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per Satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eam odio sed amore fecisse, manifestat illud adjectum, ut anima salva sit. Aut in illis libris, quibus ipsi magnam tribu
Abbreviated transcription (Latin):
quo & uiuentib utilis metꝰ incuteret᷑ & il¬
lis qͥ morte puniebant᷑ ñ ipsa mors noceret:
sed peccatũ qđ augeri posset si uiuerent:
NIon temere illi iudicabant. quib tale iudi.¬
ciũ donauerat ds̃ Inde ẽ qđ helias multos
morte affecit & ꝓpria manu & igne diuinitꝰ
impetrato: qđ & alii multi magñi e diuini
uiri eodẽ sp̃u consulendo reb humanis
ñ temere fecerunt. De qͦ helia cũ exẽplũ
dedissent discipłi dño cõmemorantes qͥd
ab eo factuĩ sit ut etiã ipsis daret potesta
tẽ petendi de cȩlo ignẽ ad consumendũ cos
qͥ sibi hospitiũ ñ p᷑berent: rep̾hendit in
eis dñs ñ cxemplũ ꝓpħȩ scĩ. sedignoran.¬
tiã undicandi quȩ adhuc erat in rudib:
anĩ aduertens eos ñ amare correctionẽ.
sed odio desiderare uindictã. Itaq postea¬
quã eos docuit qͥd. ẽẽt. diligere ꝓximum
tanquã se ipsũ infuso etiã sp̃u scõ quẽ decẽ

Expanded text:
quod et viventibus utilis metus incuteretur, et ilquod et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri posset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato : quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu consulendi rebus humanis non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut etiam tem petendi de coelo ignem, ad consumendos eos qui sibi hospitium non praeberent, reprehendit in eis Dominus, non exemplum prophetae sancti, sed ignorantiam vindicandi, quae adhuc erat in rudibus, animadvertens eos non amore correptionem, sed odio desiderare vindictam . Itaque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem
Abbreviated transcription (Latin):
corripit: flagellat autẽ omnẽ quẽ recipit
Dicit & dñs. Seruus qͥ nescit uoluntatẽ dñĩ
sui & facit digna plagis: uapulabit pauca.
Seruus autẽ qͥscit uoluntatẽ dñi sui & facit
digna plagis: uapulabit multa. Hon gͦ quȩ¬
ritur nisi ut & ille uindicet eui rerũ or¬
dine potestas data. ẽ: & ea uoluntate uindi¬
cet qua pat̾ in paruulũ filiũ. quẽ ꝑ etatẽ
odisse nondũ potest. Hinc enĩ aꝑtissimũ
exemplũ dicit᷑. quo satis appareat posse pet¬
catũ amore potius uindicar: quã impunitũ
relinqui: ut illũ inquẽ uindicat ñ poena
miserũ. sed correctione. beatũ uelit. paratꝰ
tam̃ si opus sit ȩquo animo plura tolerare
ab eo illata que uult esse correctũ. siue in
eũ habeat potestatẽ coercendi siue ñ habeat.
Magni autẽ & scĩ uiri qͥ iã optime scirent mor.¬
tẽ istã quȩ animã dissoluit a corpore ñ esse
formidandã. scd̃m eorũ tam̃ animũ qͥ illã
timerent ñnulla peccata morte puniuert̃.

Expanded text:
m quem recipit . Dicit et Dominus: Servus qui nescit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit pauca; servus autem qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multa . Non ergo quaeritur, nisi ut et ille vindicet, cui rerum ordine potestas data est; et ea voluntate vindicet, qua pater in parvulum filium, quem per aetatem odisse nondum potest. Hinc enim aptissimum exemplum ducitur, quo satis appareat posse peccatum amore potius vindicari, quam impunitum relinqui: ut illum in quem vindicat non poena miserum, sed correctione beatum velit; paratus tamen, si opus sit, aequo animo plura tolerare ab eo illata, quem vult esse correctum, sive in eum habeat potestatem coercendi, sive non habeat. 64. Magni autem et sancti viri, qui jam optime scirent mortem istam quae animam dissolvit a corpore, non esse formidandam, secundum eorum tamen animum qui illam timerent, nonnulla peccata morte punierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nondũ xp̃o crediderant. neq aduersus¬
illã cõmunẽ gr̃am dimicabant: Et apłs
paulus ꝓpterea credo ñ orat ꝓ alexandro.
qͥa iã frat̃ erat. & ad mortẽ id ÷ inuiden¬
tia frat̾nitatẽ oppugnando peccauerat.
Oro iis autẽ qui ñ abruꝑant amorẽ sed ti¬
more succubuerant: orat ut eis ignoscat᷑.
Dic eni dicit. Alȩxander erarius multa
mala mͥ ostendit. reddet illi dñs scđm oꝑa¬
eiꝰ. Quẽ & tu deuita. Ualde enĩ restitit
nr̃is sermonib. Deinde subiungit ꝓqͥb
orat. ita dicens. In prima mea defensione
nemo mͥaffuit. sed om̃s me dereliquer̃t.
Non illis imputet᷑. Ista differentia peccato¬
rũ. iudã tradentẽ a petro negante distin¬
guit. Non qͥa poenitenti ñ sit ignoscendũ.
ne contra illã sententiã dñi ueniamꝰ qua
p̾cipit semꝑ ignoscendũ esse frĩ petenti.
ut sibi fr̃ ignoscat: sed qͥa illius peccati
tanta labes. ẽ. ut dep̃candi humilitatẽ

Expanded text:
nondum Christo crediderant, neque adnondum Christo crediderant, neque adillam communem gratiam dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat; et ad mortem, id est, invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, reddet illi Do quem et tu devita; valde enim restitit nostris sermonibus. Deinde subjungit pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur . 74. Ista differentia peccatorum Judam tradentem a Petro negante distinguit: non quia poenitenti non sit ignoscendum, ne contra illam sententiam Domini veniamus, qua praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti ut sibi frater ignoscat : sed quia illius peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Iet ista questio solui potest: nisi fateamur
esse aliqua peccata in frĩb quȩ inunicorũ
psecutione grauiora sint Fr̃s autẽ xp̃ia¬
nos significari: multis diuinarũ scriptu¬
rarũ docum̃tis ꝓbari potest. Manifestissi¬
catus ẽ enĩ uir infidelis in uxore. & scĩfi¬
cata ẽ mulier infidelis infre. Non enĩ ad¬
didit nr̃o. sed manifestĩ existimauit cũ
fr̃is nomine xp̃ianũ intelligi uoluit. qͥ
infidelẽ haberet uxorẽ. Et ideo paulopost
dicit. Qđ si infidelis discedit discedat:
Ion autẽ seruituti subiectꝰ ẽ. fr̃ uł soror.
in huiusmodi. Peccatũ gͦ frĩs ad mortẽ
puto esse. cũ post agnitionẽ dĩ ꝑ grãm dnĩ
& aduersus ipsã grãm qua reconciliatꝰ est
dõ inuidentiȩ facib agitat᷑. Peccatũ autẽ
ñ ad mortẽ est. si qͥsquã ñ amorẽ a fr̃e alie.¬
qͥa nesciunt quid faciunt. Nondũ enĩ gr̃a
tatis inierant: Et beatꝰ stephanꝰ in actib
apłorũ orat ꝓeis a quib lapidabat᷑: quia

Expanded text:
Quae solvi quaestio non potest, nisi fateamur esse aliqua peccata in fratribus, inimicorum persecutione graviora. Fratres autem Christianos significari, multis divinarum Scripturarum documentis probari potest. Pecatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. Non enim addidit, nostro; sed manifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod si infidelis discedit, discedat: non autem servituti subjectus est frater vel soror in hujusmodi . Peccatum ergo fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem Dei per gratiam Det adversus ipsam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autenon ad mortem est, si quisquam non amorem a fratre aliequia nesciunt quid faciunt. Nondum enim gratitatis inierant. Et beatus Stephanus in Actibus Apostolorum orat pro eis a quibus lapidatur ; quia
Abbreviated transcription (Latin):
ina dislia al sũmã concordiã ꝓtẽpo¬
r ustribtione transitꝰ factꝰ ẽ. Quisquis
gͦ alũ itert prior studio lȩdendi & no¬
cen. uie quantũ distet ab eo qͥ nec lȩsus
rendit Quisqͥs autẽ nulli prior male
fac sdam̃ lesus rependit grauius uł
tantã poenã meret᷑ nocens: qrtã ille qui
ab eo lȩsus in nocens passus ẽincgͦ incho¬
atã ñ seuerã sed misericordsticiã ille
ꝑficit. qͥ legẽ uenit implereoluere. Du¬
os gͦ adhuc gradus qͥ int̾ sumtelligendoᷤ
dicere maluit. Nã est adhucfaciat qͥ ñ
qͥ omino nichil rependerit. ꝓrat p̃cept
das mali. nisi etiã amplius sintꝰ acciꝑe
ptũ sit: sed ait. ñ resistere aqsus malũ
Hoc enĩ est: qđ etiã consequenionit Sei
siqͥs te ꝑcusserit in dextrã mlã tuã:
quib libet dilectissimis suistantib

Expanded text:
summa discordia ad summam concordiam pro temporum distributione transitus factus est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit gravius, vel tantam poenam meretur nocens, quantam ille qui ab eo laesus innocens passus est. Hanc ergo inchoatam, non severam, sed misericordem justitiam ille perficit, qui legem venit implere, non solvere. Duos ergo adhuc gradus qui intersunt, intelligendos dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat,qui omnino nihil rependerit, propinquat das mali, nisi etiam amplius sis paratus a praeceptum sit, sed ait: non resistere adversus malum; Hoc enim est quod etiam consequenter exponit. Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam, quibuslibet dilectissimis suis aegrota
Abbreviated transcription (Latin):
o: Na hoc utiq ꝓsternebat & debilitabat.
& uinctũ ordinabat: unde stephanũ
cȩcerosq xp̃ianos fuerat ꝑsecutꝰ Quis gͦ
conuincit martyres scõs ñ talẽ suã uindi¬
ctã a dño esse dep̃catos. cũ etiã finẽ huiꝰ
scłi in qͦ tanta exitia ꝑtulerunt ad suã
uindictã potuerint licent̃ optare. Qđ
qui orant: & ꝓinimicis suis orant qͥ sana¬
biles sunt. & contra illos orant: qͥ insana¬
biles esse uoluerunt. qͥa ds̃ qͦq puniendo
illos ñ ẽ maliuolus tortor. sed iustissimꝰ
ordinator. Sine ulla gͦ dubitatione dili-¬
gamus inimicos nr̃os. benefaciamꝰ eis qͥ nos
intelligendũ. qua & ioħes dicit. dedit eis
potestatẽ filios dĩ fieri Unꝰ enĩ naturalit̾
fiulius. ẽ. qͥnescit omino peceire. Hos autẽ
pocestate accepta efficim᷑ filii: in quantũ
ea quȩ ab illo p̃cipiunt᷑ implemꝰ. Vnde
apłica disciplina adoptionẽ appellat.
qua in ȩt̾nã hȩreditatẽ uocam᷑: ut cohȩre¬

Expanded text:
oc in se utique prosternebat, et debilitabat, et victum ordinabat, unde Stephanum caeterosque Christianos fuerat persecutus. Quis ergo convincit martyres sanctos non talem suam vindictam a Domino esse deprecatos, cum etiam finem hujus saeculi, in quo tanta exitia pertulerunt, ad suam vindictam potuerint licenter optare? Quod qui orant, et pro inimicis suis orant qui sanabiles sunt, et contra illos non orant qui insanabiles esse voluerunt: quia Deus quoque puniendo illos non est malevolus tortor, sed justissimus ordinator. Sine ulla ergo dubitatione diligamus inimicos nostros, benefaciamus his qui intelligenda est qua et Joannes dicit: Dedit illis potestatem filios Dei fieri . Unus enim naturaliter Filius Dei est, qui nescit omnino peccare: nos autem potestate accepta efficimur filii, in quantum ea quae ab illo praecipiuntur, implemus. Unde et apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaere
Abbreviated transcription (Latin):
sol iusticiȩ. & itẽ. uob̾ autẽ qͥ timetis nom̃
dñi oriet᷑ sol iusticiȩ. ut etiã pluuiã accipi¬
as irrigationẽ doctrinȩ ueritatis. qͥa bonis
& malis apparuit. & bonis & malis euange.¬
ñ solũ hominũ sed etiã pecorũ corporeis
oculis ꝓpalatũ. & istã pluuiã qua fruct᷑
gignunt᷑ qͥ ad refectionẽ corporis dati sc̃.
qđ ꝓbabilius intelligi existimo. ut ille
sol sp̃ualis ñ oriat᷑ nisibonis & scĩs. qͥa hoc
ipsũ ẽ. qđ plangunt iniqͥ in illo libro qui
nisi bonos. qͥa malos significauit uinea
de qua dictũ. ẽ mandabo nubib meis. ne

Expanded text:
sol. Et iterum: Vobis autem qui timetis nomen Domini, orietur sol justitiae . Ut etiam pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis, quia et bonis et malis apparuit, et bonis et malis evangenon solum hominum, seoculis prolatum; et istam pluviam, qua fructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existimo: ut ille sol spiritualis non oriatur nisi bonis et sanctis; quia hoc ipsum est, quod plangunt iniqui in illo libro, quinisi bonos; quia malos significabat vinea, de qua dictum est, Mandabo nubibus meis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
munis: Nec qđ in lege dictũ. ẽ. oderis inimi¬
cũ tuũ. uox iubentis iusto accipienda est.
sed ꝑmittentis infirmo. Oritur hic sane
nullomͦ dissimulancta quȩstio. qđ huic p̃¬
cepto dñĩ quo nos hortat᷑ diligere inimicos
nr̃os. bene facere eis qͥ nos oderunt: orare
ꝓeis qͥ nos ꝑsequunt᷑ multȩ aliȩ scriptu

Expanded text:
munis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimimunis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere his qui nos oderunt, et orare pro his qui nos persequuntur, multae ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectuis. ẽ Nã sine ista dilectione qua etiã
inimicos & ꝑsecutores nr̃os diligere iube¬
mur: ea quȩ suꝑius dictast̃ implere quis
potest: Perfectio autẽ miscdiȩ qua pluri¬
mũ animȩ laboranti consulitꝰ. ultra di¬
lectionẽ inimici porrigi ñ potest. & ideo
sic claudit᷑. Estote gͦ uos ꝑfecti. sicut &¬
intelligat᷑ ꝑfectꝰ tanquã ds̃ & anima ꝑfe¬
cta tanquã anima. Gradũ tam̃ esse aliquẽ
inphariseorũ iusticia quȩ ad legẽ ueterẽ
ꝑtinet hinc intelligit᷑: qđ multi homines
eos etiã a quib diligunt᷑ oderunt. sicut lu¬
xuriosi filii. parentes coercitores luxuriȩ
suȩ. Ascendit gͦ aliquẽ gradũ. qͥ ꝓrimũ
diligit: quãuis ad huc oderit inimicũ.
iꝰ autẽ imꝑio qͥuenit legẽ implere ñ soluere
ꝑficiet beniuolentiã & benignitatẽ: cũ eã
usq ad inimici dilectionẽ ꝑduxerit Nam
ille gradus quãuis ñ nullus sit: tã parnus.
ẽ tam̃ ut cũ publicanis etiã possit ẽẽ. cõ¬

Expanded text:
rfectus est. Sine ista dilectione, qua et inimicos et persecutores, nostros diligere jubemur, ea quae superius dicta sunt, implere quis potest? Perfectio autem misericordiae, qua plurimum animae laboranti consulitur, ultra dilectionem inimici porrigi non potest. Et ideo sic clauditur: Estote ergo vos perfecti, sicut intelligatur perfectus tanquam Deus, et anima perfecta tanquam anima. 70. Gradum tamen esse aliquem in Pharisaeorum justitia, quae ad Legem veterem pertinet, hinc intelligitur, quod multi homines eos etiam a quibus diliguntur oderunt; sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuriae suae: ascendit ergo aliquem gradum qui proximum diligit, quamvis adhuc oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis nonnullus sit, tam parvus est tamen, ut cum Publicanis etiam possit esse com
Abbreviated transcription (Latin):
Aitionis intraret. ut contumelias nati in¬
fantis subirae. atq cuncta humanitatis¬
e inhecessaria sustineret᷑ agentes gͦ quantum
sufficimꝰ creatori nro gras. natalẽ p̃tiosis¬
sime genitricis cũ gaudio celebremus
Dignum nanq est cum sũma ei gratulatione
famulari. ꝑ quam uirginitatis insignia
pullularunt. Si quide ipsa uirgo exticit ante
coniugiũ. uirgo inconiugio: Virgo pregnans.
uirgo pariens uirgo lactans. & dicata merito
& mat̾ non demarito. Scȩ quippe illatri omps
filius sub nullomꝰ natus uirginitatẽ abstulit
quam nasciturus elegit Exultent gͦ uirgutes.
uirgo peperit. xpͥm Nichil exeo quod uouer
putent exc̃minatum. quia mansit uirgo
post partum. E xultent uirgines nacalem
uirginis celebrantes. anna uidua. uirginẽ
matrẽ agnouit Exultent pueriꝰ contilen¬

Expanded text:
ditionis intraret, ut contumelias nati inditionis intraret, ut contumelias nati infantis subiret, atque cuncta humanitatis necessaria sustineret? Agentes ergo quantum sufficimus, creatori nostro gratias, natalem pretiosissimae illius genitricis cum gaudio celebremus. Dignum namque est cum summa ei gratulatione famulari, per quam virginitatis insignia pullularunt. Siquidem ipsa virgo exstitit ante conjugium, virgo in conjugio; virgo praegnans, virgo pariens, virgo lactans. Et data marito, et mater non de marito. Sanctae quippe matris omnipotens filius nullo modo natus virginitatem abstulit, quam nasciturus elegit. Exsultent ergo virgines, virgo peperit Christum; nihil ex eo quod noverat putent exterminatum, quia mansit virgo post partum. Exsultent viduae natalem Virginis celebrantes, Anna vidua Virginem matrem agnovit. Exsultent con
Abbreviated transcription (Latin):
clamitare sc̃s nondesinis. Sed quid dicã
pauꝑ ingemo. cun de te quicquid dixero
minor ꝓfecto ÷ quã dignitas tua meret᷑.
Si matre gentiũ uocẽ. p̃cellis: si feminã
dĩ appellem digna existis Si nutricem
cȩlestis passionis uõtẽ. lactis dulcedinem
reples. Lacta gͦ mat̾ cibũ nrmn. lacta pa¬
nem cęlestem lacta cibum angłonum.
lacta eum quitalem fecit te. ut ipse fie¬
ret inte. Quit̾ munus fecunditacis
actulit conceptus & deciis uirginitacis
non abstulit natus. Qui priusquam
nasceretur & matre creauit ex qua nas¬
ceretur ut illic ꝓcederet tanquã sponsus
de chalamo suo. cũ mortalibus oculis possit
uideri Quanca fuit hec dignatio ut nasce¬
retur exte quam creauit. portaretur ma¬
nib quas formauit. sugeret tua ubera quȩ
impleuit: Quas itaq laudes claritati dei
dicamꝰ. quas gras ei agamꝰ qui nosita dilexit.
ut ꝓptꝰ nos homo fier&e. ut uterũ nr̃e con¬

Expanded text:
Sanctus clamitare non desinis. Sed quid dicam, Sanctus clamitare non desinis. Sed quid dicam, pauper ingenio, cum de te quidquid dixero, minus profecto est quam dignitas tua meretur? Si matrem gentium te vocem, praecellis; si formam Dei appellem, digna existis; si nutricem coelestis panis te vocitem, lactis dulcedine reples. Lacta ergo, mater, cibum nostrum, lacta panem coelestem, lacta cibum angelorum, lacta eum qui talem fecit te, ut ipse fieret in te; qui tibi munus fecunditatis attulit conceptus, et decus virginitatis non abstulit natus; qui priusquam nasceretur, te matrem creavit, ex qua nasceretur, ut illinc procederet tanquam sponsus de thalamo suo, quo mortalibus oculis possit videri. Quanta fuit haec dignatio, ut crearetur ex te, quam creavit; portaretur manibus, quas formavit; suggeret tua ubera, quae ipse implevit? Quas itaque laudes charitati Dei dicamus? quas gratias ei agamus? qui nos ita dilexit, ut propter nos homo fieret, ut uterum nostrae con
Abbreviated transcription (Latin):
auctore tiii ipsa concipiens. edidisti intẽpore
puberem. quȩ habueras ante tempora con¬
dicorem: felix puerpium. Lȩtabile angłis
carnis inuirias. & adultimũ uerberatus
flagris. potatus felle. patibilo affixus ut
te uera matrem ostenderet. uerum se ho¬
mincꝰ paciendo tormenta monstrauit
n uͦ beata głosaq maria. inc ista & ꝓpt̃ ista
laudabilis. quȩ sic fecunditatis mieriusti do¬
nũ. quȩ uirginitatis non amisisti suffra¬
gium. Tues enĩ benedicta int̾ mulieres.
du p̾lata cunctis uirginũ choris tusequeris
agnũ quocumq ierit Tu uirgineos choros
ab incentiuis carnis illecebris alienos. ꝑ al¬
bentia lilia rosasq uernantes. ad fontem
dignitatem in depta es. plantis roscidis ab¬
eritis int̾ paradisi amenitatis grami¬
neos choros tenero poplite ꝑgens feliciq
palma uiolas immarcescibiles carpis.
n concinentibus sine fine coniuncta. an¬
głis archangłisq sotiata. in defessa uoce

Expanded text:
auctorem tuum ipsa concipiens, edidisti in tempore auctorem tuum ipsa concipiens, edidisti in tempore puberem, quem habueras ante tempora conditorem. Felix puerperium, laetabile angelis, carnis injurias, et ad ultimum verberatus flagris, potatus felle, patibulo affixus, ut te veram matrem ostenderet, verum se hominem patiendo tormenta monstravit. Tu vero, beata gloriosaque Maria, inter ista et propter ista laudabilis; quae sic fecunditatis meruisti donum, virginitatis quod non amisisti suffragium. Tu es enim benedicta inter mulieres, tu praeclara cunctis virginum catervis, tu sequeris Agnum quocunque perrexerit. Tu virgineos choros, et ab incentivis carnis illecebris alienos, per albentia lilia rosasque vernantes ad fontem dignitatem adepta, plantis roscidis oberrans, inter paradisi amoenitatis gramineos choros tenero poplite pergens, felicique palma violas immarcessibiles carpis. Tu concinentibus sine fine conjuncta choris, angelis archangelisque sociata, indefessa voce
Abbreviated transcription (Latin):
centiara suam agnosceret exangło. Neq enim
fidẽ derogat nuncii. quȩ dignitatẽ incelligit
nuntiante sibi angło & dicente. Sp̃ sc̃s suꝑ uę¬
nia ante. & uirti altis simi obum brabitł.
ldoq & quod nascetur exte scm̃. uocabitur
silius dĩ Credit admonita quod audiuit.
aree suscipa. Cuq semꝑ mesticũ diuinitatis
ares anui carni nre fragilitatiq cõmisceret
lacuit i homine diuiatas ut diumitas hu¬
supte carnis ab sconditus ptiosius redemit
ꝑditos. quasi defensaret abimminente hosse
pantuso ulandensa pietas. & suꝑqua fari gossit
ooestuges ibas mirabilter. Scienseni suam¬
integritatem. miribatur uentris ubertatem.¬
O felix maria. o genicrix głosa o puerꝑa sul¬
limis. cuiꝰ uisceribus auctor celi & t̾re com¬
mittitur. felitia oscula labris impressa lac¬
tantib cũ int̾ crebra indicia repucantis in¬
fantie ut pote uerus exte filius łͥ macri allu¬
deret cũ uerus ex patre dñs imparet. Nam

Expanded text:
centiam suam agnosceret ex angelo. Neque enim centiam suam agnosceret ex angelo. Neque enim fidem derogat nuntii, quae dignitatem intelligit nuntiantis sibi angeli ac dicentis: Spiritus n te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi: ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Credidit admonita quod audivit, ara susciperet. Cumque se per mysticum divinitatis arcanum carni nostrae fragilitatique commisceret, latuit in homine divinitas, ut divinitate husumptae carnis absconditus, pretiosius redemit perditos, quam si defensaret ab imminente hoste captivos. Immensa pietas, et supra quam fari possit obstupescebat mirabiliter. Sciens enim suamintegritatem, mirabatur ventris ubertatem felix Maria. O genitrix gloriosa, o puerpera sublimis, cujus visceribus auctor coeli terraeque committitur: felicia oscula labris impressa lactentibus, cum inter crebra indicia reptantis infantiae, utpote verus ex te filius tibi mater alluderet, cum verus ex Patre Dominus imperaret. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
honore nominis sui. uiscera illa que scĩficatur
intrauit. sedulitate debita ueneramꝰ : ꝓsit nobis
adremediũ. quam ꝑse nõbis dedit in p̃tui: Meri¬
tos beata maria singulari a nob̾ p̃conio attollit᷑.
que singulare cõmertiũ mundo p̃buit. Merito
intfeminas cunc etiã lȩtabatur. cũ singularem
medicina aluo pudico gestabat: Sentiebat quidẽ
pondera uentris. quę pudorem non ꝑdiderat¬
castitatis: Mirabatur partus insignia. quȩ nul¬
la nouerat uiri contagia: Obene fecunda uir¬
ginitas. que nouo in auditoq genere. & mater
dici posset & uirgo sepit eũ aquo cepit. portauit
a quo creata excitit: Si quidẽ ipse ÷ auctor ma¬
Nie. qui est ortus ex maria. Sic inenarrabili
m̾beata maria. mat̾ & iurgo est ddum fructus
peregrinationis exticit. interitus expendium
non incurrit. Ad quã ita celesti ꝓuidentia nego¬
tii ipsius condicionẽ disposuit. ut magis ob oe¬
dientiam exhibera: in mandato. cũ honorifi¬

Expanded text:
honore nominis sui viscera illa quae sanctificavit intravit, nosque sedulitate debita veneramur, prosit nobis ad remedium, quod per eam se nobis dedit in pretium. Merito beata Maria singulari a nobis praeconio attollitur, quae singulare commercium mundo praebuit. Merito inter feminas tunc etiam laetabatur, cum singularem medicinam pudico alvo gestabat. Sentiebat quidem pondera ventris, quae pudorem non castitatis; mirabatur partus insignia, quae nulla noverat virgo contagia. O bene fecunda virginitas, quae novo inauditoque genere et mater effici possit, et virgo! Peperit enim atque portavit, in quo creata existit, siquidem ipse est auctor Maria qui natus est ex Maria. Sic inenarrabili modo beata Maria mater et virgo, dum fructum praegnationis excepit, integritatis dispendium non incurrit. Apud quam ita coelestis providentia negotii ipsius conditionem disposuit, ut magis obedientiam exhiberet mandato, quam honorifi
Abbreviated transcription (Latin):
niet inte. ut ꝓle̾ gignas. & uirginitatẽ non
amettas. filiũ ꝓferas. & post partũ incorrupta
x ꝑmaneas. Obeata maria. scłm om̃e captiuum.
tiui dep̾catur assensum: Te domina mundus
suȩ fidei obsidem fecit. Noli morari uirgo nun¬
cio. festinant̾ responde uerbũ. & suscipe filiũ
Da fidem & senti uirtute. Ecce inquit ancilla

Expanded text:
niet in te, ut prolem gignas, et virginitatem non perdas; filium proferas, et post partum incorrupta permaneas. O beata Maria, saeculum omne captivum tuum deprecatur assensum: te, Domina, mundus suae fidei obsidem fecit. Noli morari, Virgo: nuntio festinanter responde verbum, et suscipe filium; da fidem, et senti virtutem. Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
familiari conspieit mapiim coniugẽ suam
uidit in ea tu mescentes uenas ingucture: q
tenuare fatiẽ Postremo uidit eam gressibi
grauari: & intellexit mariã in utero graui¬
dari lurbatur ioseph homo iustus. quod ma&¬
quam de templo accepat & non cognouera
grauidã sentiebat. Secũ itaq diu estuans ac
ꝑque maria ceciait. quem sibi plusquã me
adulante inuienit. Ego aut̃ cũ licentiã habea
maritalem: ante thorũ nuptiarũ. puellare
non ueraui pudore. Iin ui multũ. ꝑtimui
maxime. quia & dauid filiam. ẽẽ. & regalẽ
me fructũ & sacerdotii p̃ noscebã. Sed qm̃
nichil absconsũ quod non reueletur. & occul¬
tum quod non inpublico ueniat. indauia
regis filiam aliquartdo recolo hystoriam.
Dauid rege. bechsabee urie ethei in mnusi
tenuit patencalis. Quid gͦ fatiam: quidaga:
Anxio. gemo. doieo. surro consiliũ quero
nec plenũ inuenio frodo. uit tecio Qind
faciã. penitus nescio Prodo ad ulterium.
aut taceo ꝓpt̾ ob ꝓbrium: Si ꝓdicero.

Expanded text:
maritali aspicit Mariam conjugem suam: vidit in ea tumescentes venas in gutture, et attenuari faciem, postremum vidit eam gressibus gravari; intellexit Mariae uterum gravidari. Turbatur Joseph homo quam de templo acceperat et non cognoverat, gravidam sentiebat, secumque diu per quem Maria sic cecidit? quem sibi plus quam me adulantem invenit? ego enim cum licentiam haberem maritalem, ante thorum nuptiarum puellarem non vexavi pudorem. Timui, multumque pertimuiregali me functum sacerdotio praenoscebam. Sed quoniam ihil absconsum quod non reveletur, et occultum quod non in publicum veniat, in David regis filia aliquando recolo historiam. David regem in Bersabee Uriae Cethaei terror parentalis. Quid ergo faciam? quid agam? Anxior, gemo, doleo, curro, consilium quaero, nec plenum invenio. Prodo, aut taceo? Quid faciam penitus nescio. Prodo adulterium, aut taceo propter opprobrium? Si prodidero,
Abbreviated transcription (Latin):
impares grãrum actiones: & cũ susceꝑis uota.
culpas nr̃as orando excusa. Ad mitte nr̃as p̃ces
intra sacrariũ exauditionis. & reporta nobis
antidotũ reconciliationis. Sit ꝑte excusabile
quod ꝑte ingerimus. fiat impetrabile quod
fida mente poscimus. Accipe quod offerimus.
impetra qđ rogamꝰ. excusa qđ timemus. qui a nec¬

Expanded text:
s: et cum susceperis vota, culpas nostras orando excusa. Admitte nostras preces intra sacrarium exauditionis, reporta nobis antidotum reconciliationis. Sit per te excusabile quod per te ingerimus: fiat impetrabile quod fida mente poscimus. Accipe quod offerimus, redona quod rogamus; excusa quod timemus. Sanc
Abbreviated transcription (Latin):
miuendo c ngaude uirginitati mraderat.
quu olus meruisti uirginale possidere
conauolus iua ꝑ meritũ uurginitatis
ccasopa ratus es a concubitu moris ut pat᷑
dicaris saluatoris: Qui cum patre or bou¬

Expanded text:
miumque congaude virginitati Mariae, quia solus meruisti virginale possidere conjugium: quia per meritum virginitatis ita separatus es a concubitu uxoris, ut pater dicaris Salvatoris, qui vivit et
Abbreviated transcription (Latin):
pudorem. Refert angis gabrielmodiĩ con¬
tonis. quod in uerbo fieret saluatoris Din
mi&ia u̾irgo di. sponsa dĩ dilectadi fibia di
mat̾ di. si hunc ame modũ requiris. quomͦ
uirgo concipias. uirgo parias. & post parse
uirgo ꝑmaneas. uel quomͦ fiet inte quife
te. auhime. & ne turberis inte Sp̃s sc̃s

Expanded text:
pudorem. Refert angelus Gabriel modum conceptionis, quod in verbo fieret Salvatoris. O, inquit, Maria virgo Dei, sponsa Dei; dilecta Dei, filia Dei, mater Dei, si hunc a me modum requiris, quomodo virgo concipias, virgo parias, et post partum virgo permaneas, vel quomodo fiet in te qui fecit te; audi me, et ne perturberis in te: Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
lutata. nirgo sola impregnata. nec uiti¬
ata Exonerata nec euacuata. quia sic
es abangło salutata. Aue inquit grã ple¬
na dns tecii felix umbilicus castitatis
quem amplexus non tetigit maritalis
Considero conceptũ tuum beata uirgo.
& ex pauesco Intueor partum tuũ. &e
contremisco. Adoro filum tuum. &
ruisti aci nurtus di. sponsaq fillo di
od rogo pcuca mihi. sed tamen collo quen
tecum ighiosee michi Ignosce inquaon m.
osi audean serius atq utino nel bonus
non eaasiuutilis a: maluis seriis. quia

Expanded text:
lutata virginitas, sola impraegnata nec vitiata, exonerata nec evacuata; quia sic est ab angelo salutata, Ave, inquit, gratia plena, Dominus tecum! Felix umbilicus castitatis, quem amplexus non tetigit maritalis! Considero conceptum tuum, beata Virgo, et expavesco; intueor partum tuum, et contremisco; adoro Filium tuum, emeruisti dici nurus Domini, et sponsa Filii Dei? Quod rogo, indica mihi; sed tamen colloquenti tecum ignosce mihi: ignosce, inquam, mihi, quod audeam servus, atque utinam vel bonus, et non etiam inutilis et malus servus, et