comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ iã et suꝑcelos et infra firmam̃tũ
fuerat facta discretio: quanto magis dubita¬
ri ñ potest etiã montiũ uertices illa suꝑfu¬
sione latuisse: Quo gͥ illa om̃is aquarũ re¬
dundantia diriuata est: Quȩ receptacula
eã tã continua atq cõnexa absorbere po¬
tuert̃e Ne qͦ multꝰ nob̾ potest sermo suppe.¬
tere. Primũ qͥa potuit creator om̃iũ et
ipsarũ t̾rarũ spacia diffundere: qđ aliqͥ
ante nos confirmantes ꝓpͥa posuert̃ sen¬
tentia. Ergo qͥd facere potuerit: ñ p̃t̾mitto.
Qa fecerit: qđ aꝑte scripturarũ auctori¬
tate ñ didici qͣsi secretũ p̃tereo: ne forte
etiã hinc alias sibi quȩstiones reqͥrant.
Assero tam̃ scđm scripturas qͥa potuit lo¬
corũ humilia et cãporũ aꝑta diffunde¬
re sic̃ ipse ait. Ego ante te ambulabo:
et montes planos faciã. Potuit etiam
ipsa aquarũ uis ꝓfundiora ea facere
quȩ insederat. tanto fluctuũ motu

Expanded text:
aquarum jam et super coelos et infra firmamentum aquarum jam et super coelos et infra firmamentum fuerat facta discretio; quanto magis dubitari non potest etiam montium vertices illa superfusione latuisse? Quo igitur illa omnis aquarum redundantia derivata est? Quae receptacula eam tam continua atque connexa absorbere potuerunt? De quo multus nobis potest sermo suppetere. 15. Primum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere; quod aliqui ante nos confirmantes, propria posuerunt sententia. Ego quid facere potuerit, non praetermitto: quid fecerit, quod aperte scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. adsero tamen secundum scripturas quia potuit locorum humilia et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: ego ante te ambulabo et montes planos faciam. potuit etiam ipsa aquarum uis profundiora ea facere quae insederat tanto fluctuum motu
Abbreviated transcription (Latin):
generał collectio que dicit᷑ maria: et mul-¬
tȩ collectiones. q̃ maria ꝓregionibꝰ nuncu¬
pant᷑. Sic̃ enĩ multȩ t̾rȩ. ut affrica. hẏspa
nia. tracia. machedonia.sẏria. ȩgyptus.
gallia. atq italia. ꝓ regionũ appellant᷑ uoca¬
bulis et una. ẽ t̾ra: ita multi dicunt᷑ ꝓ locorũ
appellationibꝰ maxia. et unũ ẽ. mare: sicut
dusi autẽ mare portis. Nc̃ qͥa de una colle-¬
ctione diximꝰ illud occurrit. utrũ cũ ꝑ
omẽm fere t᷑rã et suꝑ t̾rã fuerint diffusȩ
aquȩ ꝑ uallestria agrorũ concaua monti.¬
um. planiciẽq cãporũ. modo ȩqͦris fusa
congregatione una potuerit om̃s illas aqͥs
recipe atq exinanire t̾ras q̃ ante. fuso ꝑuni¬
uersũ flumine stagnabant᷑. Nã si rta oꝑta
erant om̃ia. ñ eñi diceret uisa ẽ t̾ra nisi
retectã uelit᷑ s om̃ibꝰ demonstrare. Si dilu¬
uiũ noe tẽpore abscondit et montes qͣndo

Expanded text:
generalis collectio, quae dicitur mare, et mulgeneralis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones, quae maria pro regionibus nuncupantur. sicut eninia, Thracia, Macedonia, Syria, Aegyptus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut clusi autem mare portis . 14. Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit; utrum cum per omnem fere terram et super terram fuerint diffusae aquae per vallestria agrorum, concava montium, planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras, quae ante fuso per universum flumine stagnabantur. Nam si ita operta erant omnia; non enim diceret, visa est terra, 39 nisi retectam vellet locis omnibus demonstrare. Si diluvium Noe tempore abscondit et montes, quando
Abbreviated transcription (Latin):
pontũ. et eufinũ. egeũ. ionicũ. athlanti¬
cũ. Pleriq etiã creticũ. et septentrionale.
caspiũ appellant mare. Unde consideremꝰ
scripturȩ uerba quȩ librato st̃ trutinata
examine. Colligat᷑ inqͥt aqua in congrega¬
tione una. Una aquarũ iugisq et continua
congregatio est. sed diuersi sinꝰ maris: ut
qͥdã de scriptoribꝰ forensibꝰ ait. Nanq pontꝰ
maris nr̃i sinꝰ amplissimꝰ. Meritoq in diuer¬
sis locis diuersa st̃ nomina: qͥa uocabula aqͥs
ex regionũ uocabuł ad hesert᷑. Una autem
congregatio aquarũ: qͥa iugis unda atq con¬
tinua ab indico mari usq ad gadethanorũ
littora. et inde in mare rubrũ extrema
circũfuso orbe t̾rarũ includit oceano. In¬
teriꝰ qͦq tẏrreno adrias. adriȩ. cȩtera ma¬
ria miscent᷑ nominibꝰ distincta ñ fluctibꝰ.
Unde pulchre habes: qͥa ds̃ congregationes
aquarũ appellauit maria. Ita et una est

Expanded text:
pontum et Euxinum Aegaeum Ionicum Atlantipontum et Euxinum Aegaeum Ionicum Atlanticum; plerique etiam Creticum et septentrionale Caspium adpellant mare. unde consideremus scripturae uerba, quae librato sunt trutinata examine. colligatur inquit aqua in collectionem unam. una aquarum iugisque et continua congregatio est, sed diuersi sinus maris, ut quidam de scriptoribus forensibus ait. namque Pontus maris nostri sinus amplissimus meritoque in diuersis locis diuersa sunt nomina, quia uocabula aquis ex regionum uocabulis adhaeserunt, una autem congregatio aquarum, eo quod iugis unda atque continua ab indico mari usque ad Gaditani oram litoris et inde in mare rubrum extremum circumfuso orbem terrarum includit oceano; interius quoque Tyrreno Hadrias, Hadriae cetera maria miscentur nominibus distincta, non fluctibus. unde pulchre habes quia deus congregationes aquarum uocauit maria. ita et una est
Abbreviated transcription (Latin):
pelago misceret᷑: Deniq docent hoc
qͥ uoluert hȩc duo sibi maria conecte¬
re atq inse transfundere se: sostris
egyptius qͥ antiqͥor fuit. et darius
medus qͥ maioris contuitu potentiȩ
in effectũ uoluit adducere: qđ ab in¬
digno fuerat ante tẽptatũ. Quȩ res
indicio est qđ suꝑius est mare indicũ
inqͦmare rubrũ: quã ȩquor egyptiũ
qđ inferius affluit. Et fortasse ne
latius se mare effunderet de suꝑio¬
ribꝰ ad inferiora p̃cipitans: ideo moli¬
gregatione una. quomͦ diffusas ꝑlacꝰ.
paludes. stagna: aquas currentes. et¬
suꝑfusas uallibꝰ et cãpis. om̃ibꝰq plani¬
oribꝰ locis. currentes fontibꝰ atq flu¬
minibꝰ una potuerit reciꝑe collectio.
Aut quomodo una collectio. cũ hodieq¬
e
diuersa sint maria: Nã et oceanũ mare
dicimꝰ. et tẏrrenũ. et adriaticũ. et indicũ.
et egyptiũ. & ponticũ. et ꝓponticũ. et elles

Expanded text:
pelago misceretur? Denique docent hoc pelago misceretur? Denique docent hoc qui voluerunt haec duo sibi maria connectere, atque in se transfundere. Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui majoris contuitu potentiae in effectum voluit adducere, quod ab indigena fuerat ante tentatum. Quae res indicio est, quod superius est mare Indicum, in quo mare Rubrum, quam aequor Aegyptium quod inferius alluit. Et fortasse ne latius se mare effunderet, de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molillectionem unam; quomodo diffusas per lacus, paludes, stagna, aquas, et superfusas vallibus et campis omnibusque planioribus locis, currentes fontibus atque fluminibus, una potuerit recipere collectio: aut quomodo una collectio, cum hodieque diversa sint maria? Nam et Oceanum mare dicimus, et Tyrrhenum, et Adriaticum, et Indicum, et Aegyptium, et Ponticum, et Propontidem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ait enĩ dñs ꝑnubẽ ad iob: int̾ alia de ma¬
ris claustro. Posui ei fines. apponens
claustra et portas. Dixi autẽ ei. Usq huc
uenies. nec trausgredieris: sed inte ipso
conterent᷑ fluctꝰ tui. Nlonne ipsi uidi¬
mus mare freqͣnt᷑ undosũ. ita ut in al¬
tũ fluctꝰ eiꝰ tanquã mons aque p̃ruptꝰ
insurgat. ubi impetũ suũ ad litꝰ illi¬
serit inspumas resolui repaguł qͥbꝰdã
arenȩ humił reꝑcussũ. scđm qđ scri¬
ptũ ẽ. Aut ñ timeb̾me dicit dñs. qͥ po
itaq om̃iũ uilis sablonis puluere uis
maris intẽpesta cohibet᷑. et uelut habe¬
nis qͥbꝰdã cȩlestis imꝑii p̾scripto sibi fine
reuocat᷑. uiolentiq eqͦris motꝰ in sese re¬
frangit᷑: atq in reductos sinꝰ suos scindit᷑.
Ceterũ nisi uis atq statuti cęlestis inhi¬
beret. qͥd obstaret qn ꝑ plana egẏpti
q̃ maxime humilioribꝰ iacens uallibꝰ
cãpestris asserit᷑ mare rubrũ egẏptio

Expanded text:
Ait enim Dominus per nubem ad Job inter alia etiam de maAit enim Dominus per nubem ad Job inter alia etiam de maris claustro: Posui ei fines, apponens claustra et portas. Dixi autem ei: Usque huc venies, nec transgredieris, sed in te ipso conterentur fluctus tui . Nonne ipsi videmus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus ejus tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad littus illiserit, in spumas resolvi, repagulis quibusdam arenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: Aut non timebitis me, dicit Doitaque omnium vilis sabulonis pulvere vis maris intempesta cohibetur, et velut habenis quibusdam coelestis impeiri praescripto sibi fine revocatur, violentique aequoris motus in sese frangitur, atque in reductos sinus suos scinditur. Caeterum nisi vis statuti coelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus jacens vallibus campestris asseritur, mare Rubrum Aegyptio
Abbreviated transcription (Latin):
indiciũ. Sed qͥa in aliis qͦq creaturis
habere et diffinitionẽ p̾ceptionis
et repetitũ opationis uł indicium
uł effectũ: ideo nos ñ putamꝰ absurdũ id
qđ ꝑhibet᷑ additũ. etiã sicȩteris int᷑p̃tibus
uł ueritas doceat᷑ suppetere uł auctoritas.
Multa ñ ociose a septuaginta uiris hebrai¬
cȩ lectioni addita et ad iuncta cõꝑimus.
Uidit enĩ ds̃ qͥa bonũ mare. Et si pulchra
sit species huiꝰ elem̃ti: uł cũ surgentibus
albescit cumulis ac uerticibꝰ undarũ et
cautes niuea rorant aspgine. uł cũ ȩqͦre
crispanti clem̃tioribꝰ auris et blando
serenȩ tranquillitatis purpurescentẽ
pͣfert colorẽ: qͥ eminus spectantibꝰ fre.¬
quent᷑ effundit᷑. quando ñ uiolentis flu¬
ctibꝰ uicina tundit littora. sed uelut
pacificis ambit et salutat amplexibus.
ꝙͣ dulcis sonꝰ. quã iocundus fragor. quã
grata et consona exultatio: ego tam̃

Expanded text:
indicium. sed quia in aliis quoque creaturis indicium. sed quia in aliis quoque creaturis habet et definitionem praeceptionis et repetitum operationis uel indicium el effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi ceteris interpretibus uel ueritas doceatur subpetere uel auctoritas; multa enim non otiose a septuaginta uiris Hebraicae lectioni addita et adiuncta comperimus. uidit ergo deus quia bonum mare. etsi pulchra sit species huius elementi, uel cum surgentibus albescit cumulis ac uerticibus undarum et cautes niuea rorant aspargine uel cum aequore crispanti clementioribus auris etblando serenae tranquipraefert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ies terciꝰ nob̾ hodie inser¬
mone nascit᷑. qͥ ortꝰ est
inlectione. Prȩclarus
dies qͥ t̾rã a naufragio
lib̾auit : dicente deo.
Congreget᷑ aqua q̃ sub cęlo est incongregas¬
tione una. De qͦ pͣfationẽ adoriri placet.s
Congreget᷑ aqua dictũ ẽ: et congregata ẽ.
Et frequent᷑ dicit᷑. popłs congreget᷑: et ñ¬
congregat᷑. Nonmediocris pudor est im¬
ꝑio dei insensibilia elem̃ta parere. et ho¬
mines ñ obedire: qͥbꝰ sensus abipso tributꝰ
auctore est. Et fortasse hic pudor fecerit:
ut hodie plures conueniretis. ne qͦdie
congregata est aqua in congregatione
una: eo die popłs nequaꝗͣ congregatꝰ in

Expanded text:
ies tertius nobis hodie in sermone nascatur, qui ortus est in lectione. Praeclarus dies, qui terram a naufragio liberavit, dicente Deo: Congregetur aqua quae est sub coelo in congregatione una . De quo praefationem adoriri placet. Congregetur aqua dictum est, et congregata est; et frequenter dicitcongregatur. Non mediocris pudor est imperio Dei insensibilia elementa parere, et homines non obedire, quibus sensus ab ipso tributus est auctore. Et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conveniretis; ne quo die congregata est aqua in congregationem unam, eo die populus nequaquam congregatus in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs diebꝰ usq ad exactũ mensẽ: indiciũ
serenitatis existimant. Nolunt gͦ isdem
exordiis inchoare: qͥbꝰ serenitas inchoat᷑.
Sed cauendũ. ne nob̃ in sermone dies quar¬
tus occidat. Cadunt eñĩ unibrȩ maio¬

Expanded text:
uis diebus usque ad exactum mensem indicium uis diebus usque ad exactum mensem indicium serenitatis existimant. nolunt ergo 7 isdem exordiis incohare, quibus serenitas incohatur. sed iam cauendum, ne nobis in sermone dies quartus occidat; cadunt enim umbrae maio
Abbreviated transcription (Latin):
inmurmuret: inxp̃i nomine hebetat᷑.
tis infirmitate: sed etiã oculorũ amis¬
sione cȩcauit. Sic et petrus sy monẽ
alta cęli magico uolatu petentẽ. dis¬
soluta carminũ potestate deiecit &¬
strauit. Pulchre ut arbitror cessit
dies quartꝰ. Quomͦ gͥ quartũ pleriq
consueuert cauere. et inutile pͥutant
hoc numero aliqͥd oriri qͦ totꝰ noua
luce mundꝰ enuc uit: An simstrissol
cepit auspiciis: Et quomͦ aliis
potest bona signare: qͥ sibi eligere diem
sui nesciuit exortꝰ: Aut quomͦ signa eiꝰ ꝓ¬
bant: cuiꝰ ortũ ñ ꝓbant: Qͥd etiã de luna
dicemꝰ. q̃ et quarta die cępit: et qͥnta deci¬
ma diẽ signat salutis: An displicet nu¬
merus. qͦ celebrat᷑ mysteriũ redẽptionis:
Ideo dȩmones declinandũ e̾ẽ ꝑsuadent.
numerũ eũ qͦ eorũ destructa neqͥtia est.
Ideo gentiles nichil adoriendũ assert̃: qͥa
pura fuerit. neq obtiisis cornibꝰ de reli-¬

Expanded text:
inmurmuret, in Christi nomine hebetatur.inmurmuret, in Christi nomine hebetatur.tis infirmitate, sed etiam oculorum amissione amori. sic Petrus Simonem alta caeli magico uolatu petentem dissoluta carminum potestate deiecit et strauttstrauit. Pulchre, ut arbitror, cessit dies quartus. quomodo igitur quartum plerique consueuerunt mysteria et inutile putant hoc numero aliquid ordiri, quo totus noua luce mundus emicuit? an sinistris sol coepit auspiciis? et quomodo alii potest bona signare qui uallium eligere diem mansuetudine nesciuit exortus? aut quomodo signa eius probant, cuius ortum non probant? quid etiam de luna dicimus, quae et quarto die coepit et quarta decima diem signat salutis? an displicet numerus, quo celebratur mysterium redemptionis? ideo daemones declinandum esse persuadent numerum eum, quo eorum destructa nequitia est. ideo gentiles nihil adoriendum adserunt, quia pura fuerit neque obtunsis cornibus, dare reliq
Abbreviated transcription (Latin):
in me.xp̃s. Beata planẽ: q̃ tantũ insigne
meruistiUnde te ñ tuis neomȩniis:
sed typo eccłe beatã dixerĩ. In illis enĩ ser¬
uis: in hoc diligeris. Quã ridiculũ autẽ
qđ te plerunq credt̃ homines magicis
carminibꝰ posse deduci. Aniles istȩ fabu¬
lȩ: ac uulgi opiniones. Qs enĩ opꝰdei tan¬
to ministerio deputatũ arbitret᷑ chal¬
darcis suꝑstitionibꝰ posse tẽptari: lapsus
ẽ ille qͥ se transfigurat in angłm lucis.
et deductꝰ uoluntate ꝓpͥa: ñ carminũ po¬
testate. Sane et in hoc qͥsi ȩccła putaris
posse qͦsi de loco tuo et statione deduci.
Multi tẽptant eccłam: sed sage artis ei car¬
mina nocere ñ posst̃. Nichil incantatõ¬
res ualent: ubi xp̃i canticũ cotidie de¬
cantat᷑. Habet incantatorẽ suũ dnm iħm:
et serpentiũ uenena uacuauit. Et ipsa
sic̃ serpens exaltatꝰ deuorat colubras.
Et egyptiorũ prestigiȩ ferale licet carm̃

Expanded text:
in me Christus. beata plane, quae tantum insigne in me Christus. beata plane, quae tantum insigne meruisti! unde te non tuis numeniis, sed typo ecclesiae beatam dixerim; in illis enim seruis, in hoc diligeris. quam ridiculum autem quod te plerumque credunt homines magicis carminibus posse deduci. aniles istae fabulae ac uulgi opiniones. quis enim opus dei tanto ministerio deputatum arbitretur Chaldaeicis superstitionibus posse temptari ? lapsus sit ille qui se transfigurat in angelum lucis et deductus uoluntate propria, non canniuum potestate. sane et in hoc quasi, ecclesia, putaris posse quasi de loco tuo et statione deduci. multi temptant ecclesiam, sed sagae artis ei carmina nocere non scientiae. nihil incantatores ualent ubi Christi canticum cotidie decantatur. habet incantatorem suum dominum Iet serpentum uenena uacuauit, et ipsa sicut serpens exaltatus deuorat colubras, et Aegyptiorum ferale licet carmen
Abbreviated transcription (Latin):
Oriet᷑ in diebꝰ eiꝰ iusticia et abundan¬
tia pacis: donec tollat᷑ luna. Et in
canticis dñs de sua sponsa ait. Quȩ¬
nã ẽ hȩc ꝓspiciens tanꝙͣ diluculum.
speciosa sicut luna. electa ut sol: Et
merito sic̃ luna eccła: q̃ toto mundo
refulsit: et tenebras scłi huiꝰ illu-¬
minans dicit. Nox p̾cessit: dies apꝓ¬
pinquauit. Pulchre ait ꝓspiciens:
qͣsi suos de suꝑiori ꝓspectans. Sicut
habes. Dñs de celo ꝓspexit suꝑfilios
hominũ. Prospiciens gͦ ęccła. sicut luna defe¬
ctꝰ habet et ortꝰ frequentes: sed defectibꝰ
suis creuit: et his meruit ampliari dũ
ꝑsecutionibꝰ minuit᷑: et confessorũ mar¬
tyriis coronat᷑. Hec ẽ uera luna. q̃ de
fratris sui luce ꝑpetua sibi lum̃
immortalitatis et gr̃ȩ mutuat᷑. Fulget
enĩ eccła ñ suo sed xp̃i lumine. et splen¬
dorẽ sibi arcessit de sole iusticie: ut
dicat. Uiuo ego iã ñ ego: uiuit autem

Expanded text:
orietur in diebus eius iustitia et abundanorietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis, donec tollatur luna. et in Canticis dominus de sua sponsa ait: quaenam esthaecprospiciens tamquam diluculum, speciosa sicut luna, electa ut sol? et merito sicut luna ecclesia, quae toto mundo refulsit et tenebras saeculi huius inluminans dicit: nox praecessit, dies adpropinquauit. pulchre ait prospiciens, quasi suos de superiori prospectans, sicut habes: dominus de caelo prospexit super filios hominum. prospiciens ergo ecclesia sicut luna defectus habet et ortus frequentes, sed defectibus suis creuit et his meruit ampliari, dum persecutionibus minuitur et confessorum martyriis coronatur. haec est uera luna, quae de fraterni sui luce perpetua sibi lumen inmortalitatis et gratiae mutuatur. fulget enim ecclesia non suo, sed Christi lumine et splendorem sibi arcessit de sole iustitiae, ut dicat: uiuo autem iam non ego, uiuit autem
Abbreviated transcription (Latin):
rit insua mutatione: tu ñ intelligis
et gratularis freqͣnt᷑. Illa tuã redẽpti¬
onẽ freqͣnt᷑ expectat: ut a cõmuni totiꝰ
creaturȩ seruitio lib̾et᷑: tu et tuȩ re¬
demptionis et illiꝰ lib̾tati. affers impe¬
dim̃tũ. Tuȩ gͦ ñ suȩ stulticiȩ ẽ: qđ dũ tu
expectaris et nec sero conuerteris. ad¬
huc et illa mutat᷑. Noli gͦ lunã oculo
tui corporis estimare: sed m̃tis uiua
citate. Minuit᷑ luna: ut elem̾ita re¬
pleat. Hoc uͦ grande mysteriũ est.
Donauit hoc ei qͥ om̃ibꝰ donauit gr̃am.
Exinaniuit eã ut repleat: qͥ etiã se
exinaniuit ut om̃s repleret. Exina¬
niuit enĩ se: ut descenderet nob̾.
Descendit nob̾: ut ascenderet om̃ibꝰ.
A scendit enĩ inqͥt suꝑ cęlos: ut imple¬
ret om̃ia. Itaq qͥ exinanitꝰ aduene¬
rat: a plenitudine sua apłos imple¬
uit. Unde unꝰ ex eis dicit. Nã de ple¬
nitudine eiꝰ nos om̃s accepimꝰ. Ergo
annunciauit luna mysteriũ xp̃i.

Expanded text:
rit in sua mutatione: tu non intelligis, rit in sua mutatione: tu non intelligis, et gratularis frequenter. Illa tuam redemptionem frequenter exspectat, ut a communi totius creaturae servitio liberetur: tu et tuae redemptioni, et illius libertati affers impedimentum. Tuae ergo, non suae stultitiae est, quod dum tu exspectaris, et nec sero converteris, adhuc et illa mutatur. Noli ergo lunam oculo tui corporis aescitate. minuitur luna, ut elementa repleat. hoc est ergo grande mysterium. donauit hoc ei qui omnibus donauit gratiam. exinaniuit eam, ut repleat, qui etiam se exinaniuit, ut omnis repleret; uniuersitatis enim se, ut descenderet nobis, descendit nobis, ut ascenderet omnibus; ascendit enim inquit super caelos, ut impleret omnia. itaque qui exinanitus aduenerat a plenitudine sua apostolos impleuit. unde unus ex his dicit: nam de plenitudine eius nos omnes accepimus. ergo annuntiauit luna mysterium Christ
Abbreviated transcription (Latin):
mur : Hã si te lunȩ contristat occasus.
q̃ se sẽꝑ reparat ac reformat. multo
magis contristare te debet si anima
ꝓfectu uirtutis impleta cũ fuerit.
postea ꝑ inconstantiã m̃tis atq incu-¬
riã a suo deflexa ꝓposito studia sua
sepe cõmitet: qđ est insipientia atq
inscientia. Unde scriptura ait. Stultꝰ
luna mutat᷑: sed ꝑ manebit cũ sole.
Unde ñ cũ luna ẽ particeps stulticiȩ:
qͥa ñ luna mutat᷑ ut stultꝰ: sed stultꝰ
ut luna. Deniq sem̃ iusti sicut luna
ꝑfecta in ęt̾nũ manet: et testis incę¬
lo fideł. Aliud ẽ enĩ fungi ministe¬
rio: aliud circũferri ingenio: et sensus
infirmitate fixã ñ habere sententiam.
Luna ꝓte laborat: et ꝓpt̾ uoluntatẽ dei
subdita ẽ. Uanitatiꝰ enĩ creatura sub¬
iecta ẽ. ñ sponte: sed ꝓpt̾ eũ qͥ subiecit in
spe. Illa gͦ ñ sponte mutatur: tu sponte
mutaris. Illa congemiscit et cõpartu¬

Expanded text:
amur. Nam si te lunae contristat occasus, amur. Nam si te lunae contristat occasus, quae se semper reparat ac reformat; multo magis contristare te debet, si anima profectu virtutis impleta cum fuerit, postea per inconstantiam mentis, atque incuriam a suo deflexa proposito studia sua saepe commutet, quod est insipientiae et inscientiae. Unde et Scriptura ait: Stultusluna mutatur; sed permanebit cum sole. Unde non luna est particeps stultitiae; quia non luna mutatur ut stultus, sed stultus ut luna. Denique semen justi sicut luna perfecta in aeternum manet, et testis in coelo fidelis. Aliud enim est fungi ministerio, aliud circumferri ingenio, et sensus infirmitate fixam non habere sententiam. Luna pro te laborat, et propter voluntatem Dei subdita est. Vanitati enim creatura subjecta est non sponte, sed propter eum, qui subjecit in spe. Illa ergo non sponte mutatur: tu sponte mutaris. Illa congemiscit et compartu
Abbreviated transcription (Latin):
ferat᷑ canquã lunȩ qͥbꝰdã aspirationibꝰ re¬
trorsũ trahat᷑: et iterũ idem impulsũ ac
Unde si miraris qͦmͦ defectũ luna patiat᷑. cũ
tantã uim mutationis habeat suȩ: consi¬
dera et in eo magnũ e̾e̾ mysteriũ. qđ eiꝰ
Nã si etiã luna cui tantũ dñs cõmisit
mysteriũ ut illuminet orbẽ t̾rarũ.
et crescit et deficit: deficiunt enĩ om¬
nia q̃ exnichilo orta usq adꝑfectionẽ
uenert̃. et iterũ ꝑfecta minuunt᷑. cę¬
lũ enĩ et t̾ra p̾teribt̾: cur ñ id muta¬
tionis assumimꝰ: ut neq in aduersis
abiciamus animũ. qͥ enĩ om̃ia fecit ex
nichilo. facile qͦq te potens. ẽ ad sũma
et ꝑfecta ꝓuehere. et rursus ñ ex tolla¬
mur in ꝓsperis. neq inpotestate aliqͣ
nos diuitiisq iactemꝰ. neq inuiribꝰ cor¬
poris aut pulchritudine głemͦ: in qͦ est
facił corruptio: crebra mutatio: sed
manentẽ infuturũ animi grãm ꝑseqͣ¬

Expanded text:
feratur, tamquam lunae quibusdam aspirationibus referatur, tamquam lunae quibusdam aspirationibus retrorsum trahatur, et iterum iisdem impulsum ac r. CAPUT VIII. Unde si miraris quomodo defectum luna patiatur, cum tantam vim mutationis habeat suae; considera et in eo magnum esse mysterium, quod ejus Nam si etiam luna, cui tantum Dominus commisit ministerium, ut illuminet orbem terrarum, et crescit, et deficit, deficiunt 77 enim omnia quae ex nihilo orta usque ad perfectionem venerunt, iterum perfecta minuuntur, coelum enim et terra praeteribunt; cur non id moderationis assumimus, ut neque in adversis abjiciamus animum, qui enim omnia fecit ex nihilo, facile te quoque potens est ad summa et perfecta provehere; et rursum non extollamur in prosperis, neque in potestate aliqua nos, divitiisque jactemus, neque in viribus corporis, aut pulchritudine gloriemur, in quo est facilis corruptio, crebra mutatio, sed manentem in futurum animi gratiam persequ
Abbreviated transcription (Latin):
ante dies eẽt sermo de pluuia q̃ fore
utił diceret᷑: ait qͥdã. Ecce neomenia
dabit eã. Et quãuis cupidi eẽmꝰ ym¬
briũ: tam̃ huiꝰmodi assertiones ueras
e̾ẽ nolebã. Deniq delectatꝰ sũ qđ nul¬
lus ymb̃ effusus ẽ: donec p̾cibꝰ eccłȩ
datꝰ manifestaret ñ de iniciis lunȩ
eũ sꝑandũ e̾e: sed de ꝓuidentia et mi¬
scđia conditoris. Sane euri cũ exun¬
dent undiq scđm reliquas species lu¬
nȩ: et acceptos fluctꝰ refundant. uł
etiã ipsi magno ferant᷑ impetu: in or¬
tu tam̃ eiꝰ stant placidi. qͦ adluna si-¬
ne lumine . ẽ. At uͦ ubi eã dierũ ac¬
cessus retexerit: tc̃ in suos cursus re¬
fluos reuertunt᷑. AħPoctis qͦq in oc
ceano esse ꝑhibet᷑: cũ reliquis diebꝰ
ordinẽ suũ seruare dicat᷑. lunari exortu¬
euidens mutationis suȩ fert᷑ indiciũ dare:
ampliꝰ accedat et recedat. et maiore ȩstu

Expanded text:
ante diesdie esset sermo de pluuia, quae fore ante diesdie esset sermo de pluuia, quae fore utilis diceretur, ait quidam: ecce neomenia dabit eam. et quamuis cupidi essemus imbrium, tamen huiusmodi adsertiones ueras esse nolebam. denique delectatus sum quod nullus imber effusus est, donec precibus ecclesiae datus manifestaret non de initiis lunae eum sperandum esse, sed de prouidentia et misericordia creatoris. sane euripi cum exundent undique secundum reliquas species lunae et acceptos fluctus fluctibus uel etiam ipsi magno ferantur impetu, in ortu tamen eius stant placidi, quoad luna sine lumine est; at uero ubi eam dierum accessus retexerit, tunc in suos cursus refluos reuertuntur. ampotis quoque, quae in oceano esse perhibetur, cum reliquis diebus ordinem suum seruare dicatevidens mutationis suae fertur indicium dare; amplius accedat ac recedat, et majore aestu
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ largior ros fert᷑ ꝑfundere. Et pleriq qui
ne: eo plus roris se capite collegisse sense
re: et crines mei guttis noctis. Tũ de¬
inde minuit᷑ et auget᷑: ut minor sit
cũ resurgit noua: cũ sit imminuta cu¬
mulet᷑. In qͦ grande mysteriũ ẽ. Nam
mantiũ cerebrũ maritimorũ indicat.
Siqͥdem pleniores ostreȩ reperiri fe¬
rant᷑. multaq alia: cũ globꝰ lunaris ad¬
olescit. De arborũ qͦq internis idem
allegant: qͥ hoc usu ꝓprio cõpererunt.
Uidimꝰ gͦ ortũ eiꝰ et defectũ rationis eẽ
ñ infirmitatis. Nunꝙͣ enĩ tantã rerũ
mutationẽ daret: nisi pręstantẽ uir¬
tutẽ haberet. et grãm a conditore
collatã. Aerem qͦq nonnulli etiã do¬
cti et xp̃iani uiri allegauert̃ lunę
exortu solere mutari. Sed si id mu¬
tationis lunaris quadã fieret uio¬
lentia: ad om̃s eiꝰ ortꝰ intexeret᷑ nubi¬
bus cęlũ: pluuiȩ funderent᷑. Deniq cũ

Expanded text:
nc largior ros fertur arva perfundere. Et plerique subnc largior ros fertur arva perfundere. Et plerique subnae, eo plus humoris se capite collegisse senserre, et crines mei guttis noctis . Tum deinde minuitur et augetur, ut minor sit, cum resurgit nova; et cum sit imminuta, cumuletur. In quo grande mysterium. Nam mantium cerebrum, et maritimorum humida. Siquidem pleniores ostreae reperiri feruntur, multaque alia, cum globus lunaris adolescit. De arborum quoque internis idem allegant, qui hoc usu proprio compererunt. uidemus ergo ortum eius et defectum rationis esse, non infirmitatis. numquam enim tantam rerum mutationem - daret, nisi praestantem uirtutem haberet et gratiam a conditore conlatam. aerem quoque nonnulli etiam docti et christiani uiri allegauerunt lunae exortu solere mutari, sed si id mutationis lunaris quadam fieret uiolentia, ad omnes eius ortus intexeretur nubibus caelum, pluuiae funderentur. denique cum
Abbreviated transcription (Latin):
ordiũ: et iã mom̾itaria celeritate
pleni luminis micat splendor: et sur¬
gentis solis pͣuia aura dulcis aspirat.
Dic michi quȩso nisi magnꝰ est orbis:
qͦmͦ magnũ posset orbẽ illuminare
t̾rarũ: Qͥd autẽ de tanto loquar tẽ¬
ꝑam̃to et moderamine conditoris
qͥ eã mensurã muneri solis attribu¬
it: ut neq uapor eiꝰ igneus ut uidet᷑
t̾rarũ uenas rerũq speties infusus
caloris inoleret: sed ieninã atq in¬
op̾ẽ fructuũ derelinquens. ad nul¬
lã fertilitatis grãm uaporaret: Si
milia de lune ratione conueniunt:
q̃ de consorte eiꝰ ac fr̃e memorauimꝰ.
Siqͥdem in id se induit ministeriũ
inqͦ et fr̃. ut illuminet tenebras:
foueat semina: augeat fructꝰ. Ha¬
bet etiã pleraq a fr̃e distincta:
ut quẽ toto die calor humorem
t̾rȩ siccauerit: eundẽ exigue noctis
tẽpore ros deponat. Nã et ipsa lu¬
na larga roris asserit᷑. Deniq cũ
serenior nox est et luna ꝑ nox:

Expanded text:
ordium et iam momentaria celeritate ordium et iam momentaria celeritate pleni luminis micat splendor et surgentis solis praeuia aura dulcis aspirat. dic mihi quaeso, nisi magnus esset orbis, quomodo magnum posset orbem inluminare terrarum? quid autem de tanto loquar temperamento et moderamine conditoris, qui eam mensuram salubribus solis deriuata, ut neque uapor eius igneus. ut uidetur, terrarum uenas rerumque species infusus rris semen caloris inoleret, sed ieiunam atque inopem fructum derelinquens ad nullam fertilitatis gratiam uaporaret milia de lunae ratione conveniunt, quae de consorte ejus ac fratre memoravimus. Siquidem in id se induit ministerium, in quod et frater; ut illuminet tenebras, foveat semina, augeat fructus. Habet etiam pleraque a fratre distincta; ut quem toto die calor humorem terrae siccaverit, eumdem exiguo noctis tempore ros reponat; nam et ipsa luna larga roris asseritur. Denique cum serenior nox est, et luna pernox,
Abbreviated transcription (Latin):
similia corpora iudicab Si mare
expectes specula aliqͣ litorali: nonne
tibi nauiũ maxime int̾ ceruleos flu¬
ctus uela candentia refulgentes ue.¬
lut colũbarũ uolantiũ speciẽ eminꝰ
ponto uident᷑ ob texere: Qa ipse insulȩ
quȩ mare diuidunt: t̾rarũ arua diffun¬
dunt: quã angusto estimant᷑ fine con-¬
cludi: quẽ ad modũ rotunda apparent
de asperis: spissa de raris. Has gͦ infir¬
mitates uisus tui ꝑpende : et eorũ quȩ
astruimꝰ fidẽ. exte ipso arbiter iustus
arcessis. Sed uis magnitudine̾ soł ñ so¬
lũ oculo m̃tis sed etiã corporis ęstima¬
re. Considera qͣnti stellarũ globi axem
cęli uideant᷑ intexere: et innume¬
ris insignire luminibꝰ. Non queunt
tamen tenebras noctis et cęli nubila
de tegere. Simul ut sol ortꝰ sui signa
p̾miserit: om̃s stellarũ ignes sub
uniꝰ luminaris fulgore uanescunt.
Aꝑit᷑ aer: cęliq facies purpurascenti
rubore ꝑfundit᷑. Ad huc speras ex¬

Expanded text:
similia corpora iudicabis? si mare similia corpora iudicabis? si mare spectes e specula aliqua scriptum, nonne tibi nauium maximae inter caeruleos fluctus uela candentia refulgentes uelut columbarum uolantium speciem eminus ponto uidentur obtexere? quid ipsae insulae, quae mare scriptum, terrarum arua diffundunt, quam angusto aestimantur fine concludi, quemadmodum rotunda apparent de asperis, spissa. de raris! has ergo infirmitates uisus tui pende, et eorum quae astruimus fidem ex te ipso arbiter iustus arcesses. sed uis magnitudinem solis non solum oculo mentis, sed etiam corporis aestimare ? considera. quanti stellarum globi axem caeli uideantur intexere et innumeris insignire luminibus, non queunt tamen tenebras noctis et caeli nubila detergere. simul ut sol ortus sui signa praemiserit, omnes stellarum ignes sub unius luminaris fulgore uanescunt, aperitur aer caelique facies purpurascenti rubore perfunditur. adhuc spirans ex
Abbreviated transcription (Latin):
entes maiora credimꝰ. Quo magis finitimꝰ
fueris: eo tͥ eiꝰ rei quã cernis magnitudo
cumulat᷑. Soł radius nulli ꝓpior: nulli
longinqͥor. ẽ.Similit̃ et lunȩ globꝰ: eqͥł est
om̃ibꝰ. Simił sol: et indis et britannis. Sodẽ
mom̃to uidet᷑: cũ orit᷑. Nec cũ mergit᷑ in
occasũ minor apparet ꝙͣ occidentalibꝰ: nec
ab occidente. Hec inuicẽ sibi distant: sed
sol a nullo distat. Nulli p̾sentior: nulli
sidera quantũ intersit spacii int̾ solem
et t̾ras: qđ aspectꝰ nr̃i infirmitas tran¬
Species minuit᷑: ñ magnitudo detrahit᷑.
Neq enĩ infirmitatẽ nr̃e passionis. pas¬
sioni luminariũ debemꝰ ascribere.
Mentit᷑ nr̃ aspectꝰ. Noli gͦ fidele eiꝰ esti¬
mare iudiciũ. Sit cęlestiũ minor spe¬
ctaculi figura. ñ sui forma. De sũ mo
uertice montiũ si subiectũ ocuł tius
cãpũ spectare desideres. atq illic ar¬
menta pascentia: nonne formicarũ

Expanded text:
entes majora credimus; quo magis finitimus entes majora credimus; quo magis finitimus fueris, eo tibi ejus rei quam cernis, magnitudo cumulatur. Solis radius nulli propior, nulli longinquior est; similiter et lunae globus aequalis est omnibus. Similis sol et Indis et Britannis eodem momento videtur, cum oritur. Nec cum vergit in occasum, minor apparet Orientalibus quam  CII, 12? Haec invicem sibi distant: sed sol a nullo distat, nulli praesentior, nulli ritur: sed considera quantum intersit spatii inter solem et terras, quod aspectus nostri infirmitaSpecies minuitur, non 75 magnitudo detrahitur. Neque enim infirmitatis nostrae passiones passioni luminarium debemus ascribere. Mentitur noster aspectus: noli ergo fidele aestimare ejus judicium. Fit coelestium minor spectaculi figura, uertice montium si subiectum oculis tuis campum spectare desideres atque illic armenta pascentia, nonne formicarum
Abbreviated transcription (Latin):
Fecit gͦ hȩc ds̃ duo luminaria magna.
Possumꝰ acciꝑe ñ tã aliorũ cõparatione
magna quã suo munere: ut ẽ cęlũ ma¬
gnũ et mare magnũ. Nã et magnꝰsol
qͥ cõplet orbẽ t̾rarũ suo calore. uł luna
suo lumine. nec solũ t̾ras. sed etiã aere
hc̃ et mare: cęliq faciẽ. Quȩ inquacũq
parte fuerint cęli: illuminant om̃ia.
Et ea q̃ spectant᷑ a cunctis ut ea tanquã
suis tantũ regionibꝰ immorari. et sibi
tantũ adesse atq lucere singuli popłi
credant cũ similit̾ luceat uniuersis:
ut nemo his ꝓpiorem aliũ quã ipse ẽ arbi
Nã et si int̾dũ augeat᷑ lum̃ eiꝰ atq minuat᷑.
tam̃ eadẽ nocte quał mͥ apparet. tał et om̃ibꝰ.
Nã si longe positis minor uideret᷑ ꝓpius
constitutis maior refulgeret: ꝓderet angu¬
stiarũ et exiguitatis indiciũ. Et enĩ reliqͣ alia
longe positi minora arbitram᷑: ꝓpiꝰ contu¬

Expanded text:
Fecit ergo deus haec duo luminaria magna — Fecit ergo deus haec duo luminaria magna — possumus accipere non tam aliorum comparatione magna quam suo munere, ut est caelum magnum et mare magnum; nam et magnus sol, qui conplet orbem terrarum suo calore uel luna suo lumine nec solum terras, sed etiam aerem hunc et mare caelique faciem —, quae in quacumque parte fuerint caeli dilexit omnia et aeque spectantur a cunctis, ut ea tamquam suis tantum regionibus inmorari et sibi tantum adesse atque lucere singuli populi credant, cum similiter luceant uniuersis, ut nemo his propiorem alium quam ipse est arbinam etsi interdum augeatur lumen eius atque minuatur, tamen eadem nocte qualis mihi apparet, talis et omnibus; nam si longe positis minor videretur, propius constitutis major refulgeret, et proderet angustiarum et exiguitatis indicium. Etenim reliqua alia longe positi minora arbitramur, propius contu
Abbreviated transcription (Latin):
nos incolimꝰ orbe t̾rarũ circa meridiem
mutere. Hoc autẽ fierĩ dicit᷑ sũ mo estu:
cũ ad aqͥlonẽ sol dirigit. Postea nos autũ¬
nus excipiens infringit qͥdem estuũ ma¬
gnitudinẽ: sed paulisꝑ relaxato ac depo¬
sito calore ꝑtẽperiẽ medii moderaminis
sine fraude nos atq ulla noxa flatibꝰ tra¬
dit hyemalibꝰ. Sint inqͥt etiã indies. ut
ñ faciant dies. sed in eis habeant pͥncipa¬
tũ:ut ortũ diei uberiore sol illuminet
gr̃a: ut ꝑ totũ diẽ designandi eiꝰ habeat
potestatẽ cursus sui munere. Sic accipi¬
unt nonnulli qđ ait ꝓpħa.Solẽ inpote¬
statẽ diei. lunã et stellas inpotestatẽ no
mat annũ scđm hebreos: aliqͥbꝰ diebꝰ ad¬
iectis. scđm romanos bissexto semel in¬
tra quinqueniũ uniꝰ diei adiectione
celebrato. Solstitialis qͦq annꝰ ẽ: cũ sol
expleto ꝑ om̃ia signa circuitu in id unde¬
pͥncipiũ cursus sui sũpsit recurrit.

Expanded text:
nos incolimus orbe terrarum circa meridiem nos incolimus orbe terrarum circa meridiem am transmittere. hoc autem illa dicitur summo aestu, cum ad aquilonem sol dirigit. postea nos autumnus excipiens infringit quidem aestuum magnitudinem, sed paulisper relaxato ac deposito calore per temperiem medii moderaminis sine fraude nos atqdit hyemalibus. 24. Sint, inquit, etiam in dies. Non ut faciant dies, sed ut in eis habeant principatum, ut ortum diei uberiore sol illuminet gratia, ut per totum diem designandi ejus habeat potestatem cursus sui munere. Sic accipiunt nonnulli quod ait propheta: Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem nocmat annum, secundum Hebraeos, aliquibus diebus adjectis; secundum Romanos, bis sexto semel intra quinquennium unius diei adjectione celebrato. Solstitialis quoque annus est, cum sol expleto per omprincipium cursus sui sumpsit, intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
ii nos in parte occidentis. Cet̾erũ st̃ qͥ ꝑ
duos totiꝰ anni dies sine u̾bra fuerint in
partibꝰ meridianis: eo qđ solẽ habentes suꝑ
uertic̃e suũ. undiq ꝑcircuitũ illuminen¬
tur. Unde et ascii grece dicunt᷑. Pleriq
etiã fer̃t sic ẽ regione exalto fieri solem:
derint refulgere. Esse autẽ dicunt᷑ in
meridiano qͥ anfrscii uocant᷑: eo qđ u̾bran
ex utroq latere transmittant. Umbra
enĩ eregione soł ambulantibꝰ postergũ ẽ:
ut puta. si contra orientẽ ꝑgas matuta¬
ns horis: si contra meridianã plaga̾
contendas medio die: si contra occidentẽ.
obuius: ex oriente. ex meridiano: ex occiden¬
te. Mane et sero pt̾ tergũ ẽ: meridie qͦq
a latere. At uero ad septentrionẽ nunꝙͣ
ẽ sol. Et ideo ũbra si contra septentrionẽ
dirigas. siue mane. siue sero. siue meridiȩ:
ñ potest. ẽẽ pt tergũ. Soli st̃ enĩ in hoc quẽ

Expanded text:
 nos in parte occidentis. ceterum sunt qui melius  nos in parte occidentis. ceterum sunt qui melius duos totius anni dies sine umbra fuerint in partibus meridianis, eo quod solem habentes super uerticem suum undique per circuitum inluminentur, unde et ascii graece dicuntur. amplius etiam ferunt sic e regione ex alto fieri solem, rauius refulgere. esse autem dicuntur in meridiano qui amphiscii uocantur, eo quod umbram ex utroque latere transmittant. umbra enim e regione solis ambulantibus pos tergum est, ut puta si contra orientem pergas, matutinis horis, si contra meridianam plagam contendas, medio die, si contra occidentem,  sol obuius, ex oriente, ex meridiano, ex occidente. mane et sero pos tergum est, meridie quoque a latere, at uero a septentrione numquam est sol et ideo umbra, si contra septentrionem dirigas siue mane siue sero siue meridie, non potest esse pos tergum. soli sunt enim in hoc quem
Abbreviated transcription (Latin):
uidens obũbrat᷑. Popłs autẽ gentiũ qͥ erat
confusionis: gentiles qͥ sedebant intene¬
bris lucẽ uidert̃ magnã. Qui sedebant
in regione umbrȩ mortis: lux orta ẽ illis.¬
Magna luxdiuinitatis: ꝙͣ nulla u̾bra mor¬
tis int̾polat. Ideo ex alto illuminat: qͥa et
hoc scriptũ ẽ dicente racharia. In qͥbꝰ ui¬
sitauit nos oriens exalto: illuminare his
qͥ in tenebris et inu̾bra mortis sedent.
Est sane et aliqua salutis u̾bra: ñ mortis:
ut ẽ. illa. Subũbra alarũ tuarũ ꝓteges
me. Umbrã uidemꝰ qͥa corporis: et u̾brã.
qͥa crucis. Sed u̾bra salutis: qͥa intererat¬
peccatorũ remissio. et resuscitatio mor-¬
tuorũ. Exemplũ gͦ possumꝰ caꝑe: qͥa hy¬
emales dies breues: sed u̾bras maiores ha¬
bent. Estiui dies maiores: sed u̾bras mino¬
res habent. Medio qͦq die minor u̾bra quã
uł inpͥncipio est diei uł infine: & hoc apud¬

Expanded text:
uidens obumbratur. populus autem gentium, qui erat uidens obumbratur. populus autem gentium, qui erat confusionis, gentiles, qui sedebant in tenebris, lucem uiderunt magnam ; qui sedebant in regione umbrae mortis, lux orta eMagna lux divinitatis, quam nulla umbra mortis interpolat. Ideoque ex alto illuminat, quia et hoc scriptum est, dicente Zacharia: In quibus visitavit nos oriens ex alto: illuminare iis qui in tenebris et in umbra mortis sedent . Est sane et aliqua salutis umbra non mortis, ut est illa: Sub umbra alarum tuarum protege me . Umbra quidem, quia corporis est: umbra, quia crucis, sed upeccatorum remissio et rescuscitatio mortuorum. Exemplum ergo possumus capere, quia hiemales dies breues, sed umbras maiores habent, aestiui dies maiores, sed umbras minores habent. medio quoque die minor umbra quam uel in principio est diei uel fine, et hoc apud
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. ubi maiores dies st̃. qđ eis sol u¬
sticiȩ tanꝙͦ estiuis mensibꝰ diutius im¬
moret᷑. Deniq dies dñi ñ ẽ breuis sed
magnꝰ: qͥa scriptũ. ẽ. Donec ueniat dies
dni magnꝰ. Unde et iacob ait. Om̃s di¬
es uitȩ mee qͦs ago: breues et mali-¬
gni. Est enĩ maligna lux dubia. Ergo
dies breues. dubiȩ lucis st̃ et umbro¬
si. Di es maligni sine u̾bra st̃: ut plu¬
rimi in aliqͥbꝰ locis feruentioribꝰ usu
exemploq cognouert̃. Sy nagoga
itaq in diebꝰ breuibꝰ et malignis: cuiꝰ
trpũ plerunq iacob inꝑsona sua ex¬
primit: uł popłi huiꝰ umibrã habebat pͥmã
q̃ solẽ iusticiȩ ñ uidebat. Et uidebat illũ ñ
exalto suꝑ caput suũ sed ex meridiano illumi¬
nantẽ: quando hẏems illi erat. Eccłȩ autẽ di¬
cit᷑. Hy emis abiit: discessit sibi. Flores uisi st̃
int̾ra: tẽpꝰ messis aduenit. Ante aduentũ. xp̃i
ris. et messis ȩstatis. Ex meridiano gͦ et ex

Expanded text:
nitur, ubi maiores dies sunt, quod eis sol iunitur, ubi maiores dies sunt, quod eis sol iustitiae tamquam aestiuis mensibus diutius immoretur. denique dies domini non est breuis, sed magnus, quia scriptum est: donec ueniat dies domini magnus. unde et Iacob ait: omnes dies uitae meae quos ago, breues et maligni; est enim maligna lux dubia. ergo dies breues dubiae lucis sunt et umbrosi. dies magni sine umbra sunt, ut plurimi in aliquibus locis feruentioribus usu exemploque cognorunt. synagoga itaque in diebus breuibus et malignis, indicii typum plerumque Iacob in persona sua exprimit uel populi huius, umbram habebat plurimam, quae solem iustitiae non uidebat et uidebat illum non ex alto supra caput suum, sed ex meridiano indicii, quando hiems indicio erat. ecclesiae autem dicitur: hiems abiit, indicium sibi: flores uisi sunt in terra, tempus messis aduenit. ante aduentum Christris et messis aestatis. ex meridiano ergo et e
Abbreviated transcription (Latin):
ones inseptentrionẽ se subrigit: spacia
diurna ꝓducit: noctes uͦ arctat ac strin¬
git. Itaq qͦ magis usu assiduo aeri huic
copulat᷑ atq miscet᷑. eo ampliꝰ aerem ipsũ
uaporat. et t̾rarũ exsiccat humorem:
adolescere facit semina: et tanꝙͣ insul¬
cos uiriles maturescere poma siluarũ.
Tunc qͥa flagrantior. ẽ: minores u̾bras
facit in meridiano: qm̃ ex alto hc̃ illu¬
minat locũ. Unde et sy nagoga dicit in
canticis canticorũ. Annuncia mͥ quem
dilex̃ anima mea: ubi pascis. ubi manes
in meridiano: ne forte fiã circũ ami
Annuncia mͥ xp̃e quẽ dilex̃ anima mea.
Cur ñ potiꝰ quẽ diligit: Sed sẏnagoga
dilex: eccła diligit: nec unquã circa
xp̃m suũ mutat affectũ. Ubi inquit
pascis: ubi manes in meridiano. Seqͥ te
cupio quasi alumna: quẽ qͥsi ante reti
nerẽ.et greges tuos quȩrerẽ: qͥa amisi
meos. Inmeridiano pascis. in eccłȩ loco
diciũ sicut meridies: ubi u̾bra ñ cer

Expanded text:
ones in Septentrionem se subrigit, spatia ones in Septentrionem se subrigit, spatia diurna producit, noctes vero arctat et astringit. Itaque quo magis usu assiduo aeri huic copulatur atque miscetur, eo amplius et ipsum aerem vaporat, et terrarum exsiccat humorem, adolescere facit semina, et tamquam in succos viriles maturescere poma silvarum. Tunc quia flagrantior est, minores umbras facit in meridiano, quoniam ex alto hunc illuminat locum. Unde et Synagoga dicit in Canticis canticorum: Annuntia mihi quem dilexit anima mea, ubi pascis, ubi manes in meridiano, ne forte fiam circumamictAnnuntia mihi, Christe, quem dilexit anima mea. Cur non potius quem diligit? Sed Synagoga dilexit, Ecclesia diligit, nec umquam circa Christum suum mutat affectum. Ubi, inquit, pascis, ubi manes in meridiano. Sequi te cupio quasi alumna, quae quasi copulata ante retinebam, et greges tuos quaerere, quia amisi meos. In meridiano pascis, hoc est in Eccldicium sicut meridies, ubi umbra
Abbreviated transcription (Latin):
tardior. Alia enĩ ꝑstringit radiis
suis: alia inflãmat caloribꝰ. Itaq cũ
sol meridianis partibꝰ immorat᷑:
hyemps nob ẽ. Nã cũ sol longius
ab est: t̾ra rigescit gelu᷑ stringit᷑
frigore: et plurima noctis um¬
bra t̾ras oꝑit: ut multo ꝓlixiora
sint noctis spacia ꝙͣ diei. Hinc causa
orit᷑. ut hyb̾nis flatibꝰ nimia uis
niuiũ pluuiarũq fundat᷑. Cũ uero
ex meridia nis decidens partibꝰ suꝑ
t᷑rã redit: noctis ac diei ex ęquat
tẽpora. Et qͦ magis moras suis ad¬
iungit cursibꝰ: eo paulati tẽperiẽ
aeris huiꝰ reducit et reuocat au-¬
rarũ clem̃tiã: q̃ fouens omnia
repetendos cogit in partus: ut t̾ra germi
net: ac resoluta sulcis semina reuiuiscãt:
uirescant arbores: ad ꝑpetuitatẽ qͦq con¬
seruandi generis eorũ q̃ uł int̾ris st̃ uł¬
inaqͥs: gaudent annus fȩtibꝰ ut succes¬
sio ꝓpaget᷑. Ast ubiꝰ ad estiuas conuersi¬

Expanded text:
tardior; alia enim praestringit radiis tardior; alia enim praestringit radiis suis, alia inflammat caloribus. itaque cum sol meridianis partibus inmoratur, hiemps \' nobis est. nam cum sol longius abest, terra rigescit gelu, stringitur frigore et plurima noctis umbra terras operit, ut multo prolixiora sint noctis spatia quam diei. hinc causa oritur, ut hibernis imperialis nimia uis niuium pluuiarumque fundatur. cum uero ex meridianis decedens partibus super terram redit, noctis ac diei exaequat tempora et quo magis moras suis adiungit cursibus, eo paulatim temperiem aeris huius reducit et reuocat aurarum clementiam, quae fouens omnia repetendos cogit in partus, ut ternet, ac resoluta sulcis semina reviviscant, virescant arbores, ad perpetuitatem quoque conservandi generis eorum quae vel in terris sunt, vel aquis gaudent, annuis fetibus successio propagetur. Ast ubi ad aestivas conversi
Abbreviated transcription (Latin):
plerunq nauigio sulcat mare. Unde im¬
portunitatẽ eorũ temeritatẽq condem¬
nans ꝓpħa: ait. Erubesce sydon: dixit
fundat. Prubesce sydon inqͥ nullus
uirtutilocus: nulla salutis cura: nulla
uiuentꝰ ꝓ excubiis patriȩ bello dedita:
armis excita. sed om̃is sollicitudo de
quȩstu. om̃e studiũ mercaturȩ. Sem᷑
tate sed exnecessitate curas suas et
oꝑa cõponit: Ubi enĩ decreta neces¬
sitas: ibi inhonorata industria. Multa
diximꝰ: plura nolunꝰ: ne qͥs ea q̃ a no-¬
bis de illorũ assertionibꝰ usurpant᷑.
ad refellendũ ad cognoscendũ assũ¬
pta arbitret᷑. Nanq pueri si nos ea
senes cõmemorare qͥ possumꝰ. Nc̃ ad
ea q̃ scd̾m lectionẽ suꝑ st̃ dirigamꝰ stilũ.
Sint inqͥt luminaria insigna et in
tẽpora: et indies et inannos. Dixi¬
mus de signis. Tẽpora autẽ q̃ sunt
nisi mutationis uices. hyenis. uer.
aut uel ocior.ẽ. transitꝰ solis: atit

Expanded text:
plerumque navigio sulcat mare. Unde implerumque navigio sulcat mare. Unde importunitatem eorum, temeritatemque condemnans propheta ait: Erubesce, Sidon; dixit fundat. Erubesce, Sidon, in qua nullus virtuti locus, nulla salutis cura, nulla juventus pro excubiis patriae bello dedita, armisque exercita, sed omnis sollicitudo de quaestu, omne studium mercaturae. Sementate, sed ex necessitate curas suas et opera componit? Ubi enim decreta necessitas, ibi inhonorata industria. CAPUT V. Multa diximus, plura nolumus; ne quis ea quae a nobis de illorum assertionibus usurpantur ad refellendum, ad recognoscendum assumpta arbitretur. Nam quae pueri risimus, ea senes commemorare qui possumus? Nunc ad ea quae secundum lectionem supersunt, dirigamus stylum. Sint, inquit, lutempora et in dies e his annos. de signis diximus, tempora autem quae sunt nisi mutationum uices, hiems, uer, amporibus aut uelocior est transitus solis aut
Abbreviated transcription (Latin):
iuira etiã ꝓmulgata. qͥbꝰ aut pena imꝑ¬
bis decernit᷑. aut securitas defert᷑ in¬
tate deliq̃rit: Cur laborat agricola &
ñ magis expectat ut inelaboratꝰ fru¬
ctus p̃ruilegio suȩ natiuitatis inuehat
receptaculis horreorũ. si ita natꝰ est
ut ei diuitiȩ atq opes affluant: Utiq
oꝑiat᷑. ut sibi spontaneos rẽditꝰ si ne
ullo semine t̾ra parturiat. ñ uomer̾e
pensam: sed ultra ei in om̃s sertas
um inserta caudicibꝰ siluestris olee ba¬
cha desudet: nec diffusi ȩqͦris transfre¬
tet᷑ ꝑiculũ. Propriȩ salutis sollicitꝰ mer¬
cator horrescat. cui ocioso potest qͣdã¬
ut auint sorte genitali diuitiarum
thesaurus illabi: Sed ñ hoc ẽ uniuerso¬
rũ sententia. Deniq impiger depresso
aratro t̾rã scindit agricola: nudus arat.
nudus serit: nudus sole feruente to¬
tas ȩstu in area terit fruges. Et nego¬
ciator impatiens flantibꝰ euris intuto

Expanded text:
jura etiam promulgata, quibus aut poena imjura etiam promulgata, quibus aut poena imbis decernitur aut securitas defertur intate deliquerint? cur laborat agricola et non magis expectat, ut inelaboratos fructus priuilegio suae natiuitatis inuehat receptaculis horreorum ? si ita natus est, ut ei diuitiae absque opera affluant, utique operiatur, ut sibi spontaneos reditus sine ullo semine terra parturiat, non uomerempensam, sed ultro ei in omnes seriasnullis inserta caudicibus siluestris oleae baca desudet. nec diffusi aequoris transfretator periculum propriae salutis sollicitus mercator horrescat, cui out aiunt, sorte genitali divitiarum thesaurus illabi. Sed non haec est universorum sententia. Denique impiger depresso aratro terram scindit agricola, nudus arat, nudus serit, nudus sole fervente tostas aestu in area terit fruges: et negotiator impatiens flantibus euris intuto