comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut pace eius dix̾im qui nunciabat. Qd̃ &
ipse fatetur. si uerba eius diligent̾ adu̾¬
quoꝵ ipse s̃ ñ p̃sumit scientiã. ⁊ discat
expiendo. qd̃ audiendo ñ pot̾at: Demq
subiungit. Et uirtꝰ altissimi obumbrabit
tͥ. exp̃ssius ꝓfecto significans modũ secre¬
tissimũ archani incõprehensibilis & inef¬
fabilis sacram̃ti. quo quasi in umbra cũ
sola & insola uirgine sola t̾nitas ꝯceptũ
fuerat oꝑatura diuinũ. Ad hoc qͦ inuesti¬
gandũ mysteriũ minꝰ se idoneũ ꝯfitet᷑¬
magnus ille ioħes. cũ se indignũ ꝑhibet
soluere corrigiã calciamenti. S & ipsam
uirginẽ rogo unde ꝓbabit᷑ ex nomine.
uł ex facie ante cognitã angłis. gõ ipsa ui¬
deł esset quã eleg̾it᷑ in matrẽ sibi. excepto
dũtaxat archangło. cui ⁊ seruanda ab im¬
cio tradita fuisse credenda est: Porro aut̃
si diabolus eam nͨ post conceptionẽ agno¬
uit. ioseph utiq desponsatione deceptus.

Expanded text:
ut pace ejus dixerim qui nuntiabat: quod et ut pace ejus dixerim qui nuntiabat: quod et ipse fatetur, si ejus verba diligenter advequorum ipse sibi non praesumit scientiam, et discat experiendo quod audiendo non poterat? Denique subjungit: Et virtus Altissimi obumbrabit tibi ; expressius profecto significans modum secretissimum arcani incomprehensibilis et ineffabilis sacramenti, quo quasi in umbra cum sola, et in sola Virgine, sola Trinitas conceptum fuerat operatura divinum. Ad hoc quoque investigandum mysterium minus se idoneum confitetindignum perhibet solvere corrigiam calceamenti. Sed et ipsam Virginem, rogo, unde probabitur ex nomine, vel ex facie ante cognitam Angelis, quod ipsa videlicet esset quam Deus elegerit in matrem sibi, excepto duntaxat archangelo, cui et servanda ab initio tradita fuisse credenda est! Porro autem si diabolus eam nec post conceptionem agnovit, Joseph utique desponsatione deceptus;
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ uisum est occurre̾ quippiam uł nicho¬
demo. ꝑ qd̾ siue galileam. siue narareth ad
xp̃i aduentũ undecũq ꝑtinere doceret.
Sic ꝙͦ nathanael doctus ⁊ ipse in lege phy¬
lppo nuncianti iħm filium iosepħ a na¬
zarech. mox sub int̾rogatione admiran¬
do respondit. A naiareth potest aliquid
boniesse: sumirũ admirans qd̾ a natareth
xp̃c nunciaret᷑. qd̾ ex nulla penitꝰ scͥptura
recołet. Aut si ñ interrogando quid̃ s ma¬
gis affirmando ullud respondisse ꝯtendit᷑.
memor utiq p̃fati testimonii qm̃ narareꝰ
uocabit᷑. ñ tam̃ ꝑinde qd̃ in nararech ꝯcep¬
tus fuerit iħc. eũ agnouisse constabit:
cũ multe aliȩ causȩ occurre potuissent.
cur illud ꝓpħa predixerit. Potuit gͦ & de
ꝯceptionis loco. ut ꝓph̾as sic & angłos.di¬
uiũ latuisse consiliũ. Modũ deiñ illũ
tã incomp̃hensibilem. quẽ ⁊ uirgo sollici¬
ta requisiuit: uñ queso doceri queã angłiˢ
fuisse p̃cognitũ : M uͦ uidet᷑. ne ipsi quid̾

Expanded text:
st occurrere quidpiam vel Nicodemo, per quod sive Galilaeam, sive Nazareth ad Christi adventum undecunque pertinere doceret 20. Sic quoque Nathanael, doctus et ipse in lege, Philippo nuntianti Jesum filium Joseph a Nazareth, mox sub interrogatione admirando respondit: A Nazareth, inquit, potest aliquid boni esse? Nimirum admirans quod a Nazareth Christus nuntiaretur, quod ex nulla penitus Scriptura recoleret. Aut si non interrogando quidem, sed magis affirmando illud respondisse contenditur, memor utique praefati testimonii, quoniam Nazaraeus vocabitur: non tamen perinde, quod in Nazareth conceptus fuerit Jesus, cum agnovisse constabit; cum multae aliae causae occurrere potuissent, cur illud propheta praedixerit. Potuit ergo et de conceptionis loco, ut Prophetas, sic et Angelos divinum latuisse consilium. 635 21. Modum deinde illum tam incomprehensibilem, quem et Virgo sollicita requisivit, unde, quaeso, doceri queam Angelis fuisse praecognitum? Mihi vero videtur, ne ipsi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nescierunt interfic̾e illos. s insuꝑ qͦ id fa¬
ciendo arbitrati sunt obsequiũ se prãre do:
Si frustra incruce saluator ꝓ suis orabat
crucifixorib. quippe nescientib ipso teste
qͥd facerent. ⁊ ita nequaqͣm peccantib. Neq
enĩ fas ẽ. ullatenꝰ suspicari mentitũ fuisse
nẽ suam emulans sicut homo mentiri po
his apparet. in quantis iaceat teneb̾s igno
rantiȩ. qui ignorat peccari posse interdũ ꝑ
ignorantiã: S de his hactenꝰ. In fine mͥ in
sinuas amicabiłr quid̃ moueri aliquos. suꝑ
quadã mea sententia. qua dixi cũ eungeliũ
expon̾em. consiliũ dĩ nullietiã beatoꝵ an¬
głoꝵ ante ꝗͣ uirgini reuelatũ. Primo quid̾̃
inde ut arbitror. qr ñ satis iuste mouent᷑ ad¬
u̾tere possunt. qd̾ eandẽ sententiam ñ ꝯstan¬
ter affirmo. s cũ temꝑam̃to suspendens
mͥ uidebat᷑. cur ȩu̾ngłista cũ dic̾et missus

Expanded text:
nescierunt interficere illos, sed insuper quoque id fanescierunt interficere illos, sed insuper quoque id faciendo arbitrati sunt obsequium se praestare Deo? Sed et frustra in cruce Salvator pro suis orabat crucifixoribus, quippe nescientibus, ipso teste, quid facerent , et ita nequaquam peccantibus. Neque enim fas est ullatenus suspicari mentitum fuisse nem suam aemulans, sicut homo mentiri pottis apparet, in quantis jaceat ignorantiae tenebris, qui ignorat peccari posse interdum per ignorantiam? Sed de his hactenus. CAPUT V. sinuas, amicabiliter quidem, moveri aliquos super quadam mea sententia, qua dixi cum Evangelium exponerem, consilium Dei nulli, etiam beatorum Angelorum, antequam Virgini revelatum. Primo quidem inde, ut arbitror, quia non satis juste moventur, advertere possunt quod eamdem sententiam non constanter affirmo, sed cum temperamento, suspendens mihi videbatur, cur Evangelista, cum diceret: Missus
Abbreviated transcription (Latin):
memiñis. forsitan & rep̃hendit dm exigen¬
tẽ ꝓ pecc̃o ignorantie satisfactionẽ. Loquit᷑
enĩ in leuitico ad moysen dicens. Anima si
ler̾it iniquitatẽ suam. offeret arietẽ inma¬
culatũ de gregib sacerdoti. iuxta mensurã
estimationẽq peccati. Et rursũ. Qui ora¬
bit ꝓ eo qd̾ nesciens fec̾it. & dimittet᷑ ei. q
ꝑ errorem deliquit in dño. Si ignorantia
nunꝗͣ pecc̃m est cur dictũ est in epła ad he¬
breos qr in sccło tab̾nacło semel manno so¬
lus pontifex intraret. ñ sine sanguine quẽ
offerret ꝓ sui ⁊ ppłi ignorantia. Si pec̃em
discipłos dñi. in hoc ipso quippe abundant᷑
emulator existens pa ternaꝵ suaꝵ tra¬
ditionũ. Non gͦ debuit dicere miscłiam
consequutꝰ sũ. s mercedẽ recepi. qͥp¬
pe quẽ ignorantia a pecc̃o redde¬
bat immunẽ. insuꝑ & emulatio
remuñabilem iudicabat. Siinqͣm ignoran¬
tia nunꝗͣ peccat᷑. quid gͦ causam᷑ aduersus

Expanded text:
emineris . Forsitan et reprehendet Deum exigentem pro peccato ignorantiae satisfactionem. Loquitur enim in Levitico ad Moysen dicens: Anima si lexerit iniquitatem suam, offeret arietem immaculatum de gregibus sacerdoti, juxta mensuram aestimationemque peccati; et rursum: Qui orabit pro eo quod nesciens fecerit, et dimittetur ei, quia per errorem deliquit in Dominum . 17. Si ignorantia nunquam peccatum est, cur dictum est in Epistola ad Hebraeos, quia in secundo tabernaculo semel in anno solus pontifex intraret, non sine sanguine, quem offerret pro sui et populi ignorantia? Si peccatudiscipulos Jesu; et in hoc ipso quippe abundanter aemulator existens paternarum suarum traditionum . Non ergo debuit dicere: Misericordiam consecutus sum ; sed, Mercedem recepi; quippe quem ignorantia a peccato reddebat immunem, insuper et aemulatio remunerabilem judicabat. Si, inquam, ignorantia nunquam peccatur; quid ergo causamur adversus
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. securiꝰ spargat seminariũ uecordiȩ in
aurib insipientiũ. ⁊ ita insipientiȩ eius iã¬
ñ sit numerꝰ. Ueritatis pinde testimoniis
paucis ⁊ manifestis. manifestũ mendaciũ ꝯ¬
futet᷑. Is forsitan qui asserit ñ posse peccari ꝑ

Expanded text:
tiam, securius spargat seminarium vecordiae in tiam, securius spargat seminarium vecordiae in auribus insipientium, et ita jam insipientiae ejus non sit numerus. Veritatis proinde testimoniis, paucis et manifestis, manifestum mendacium confutetur. Is forsitan qui asserit non posse peccari per
Abbreviated transcription (Latin):
idemq am̃ce crucis tropheum pͥus ꝓphecȩ
tefacta luce ȩungłii semꝑ aꝑte p̃dicabant.
debeat fidem. quã eo temꝑe pauci admo¬
dũ & ꝑfectiores quiq nouerunt. qͣmius
om̃is dĩ ppłs etiam tunc eiusdẽ mysteria
fidei in legalib cerimoniis tẏpice porta¬
ret. Multa sunt que ad hec ofirmanda
nfestã nimis p̃ ferat falsitatem. tũ qd̾
ipse inuentor eiꝰ in sua suꝑiori sententia.
ipsam ꝑse satis impugnet. sibimet ipsi ꝯ¬
trarius. Cũ enĩ de nocturno illo p̾ ua¬
toq susurrio dñi cũ nichodemola¬
um nectat publice dampnationis ꝑ totũ
orbem ignorantib arbitrans uideł neminẽ
ex illa hora potuisse saluari. qui ñ fuerit bap¬
tuatꝰ. ñne aꝑte pecc̃m ignorantie ⁊ peccatũ
dampnabile ꝯfitet᷑ nͥ forte tã ꝓteruꝰ sit. uͭ d̃m
homines sine culpa dãpnare existimet. Ue¬
rendũ tam̃ ne si ñ uelbreuit̾ respondet᷑ stul¬
to nixta stulticiã suam. putans forte sapien¬

Expanded text:
idemque dominicae crucis tropaeum prius Prophetae tefacta luce Evangelii semper aperte praedicabant: debeat fidem, quam eo tempore pauci admodum, et perfectiores quique noverunt; quamvis omnis populus Dei etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalibus caeremoniis typice portaret. » Multa sunt quae ad haec confirmanda nifestam nimis praeferat falsitatem; tum quod ipse ejus inventor, in sua superiori sententia ipsam per se satis impugnet, sibimetipsi contrarius. Cum enim de nocturno illo privatoque susurrio Domini cum Nicodemo, laqueum nectat publicae damnationis per totum orbem ignorantibus, arbitrans videlicet neminem ex 633 illa hora potuisse salvari, qui non fuerit baptizatus; nonne aperte peccatum ignorantiae, et peccatum damnabile confitetur? Nisi forte tam protervus sit, ut Deum homines sine culpa damnare existimet. Verendum tamen, ne si vel breviter non respondetur stulto juxta stultitiam suam; putans forte sapien
Abbreviated transcription (Latin):
Que me rursũ credẽ compellit necessitas.
angłos iam ante aduertisse ciuitatẽ narareth.
qͣm illo cern̾ent missũ archangelũ uirginẽ
salutare. & partũ nunciare diuinũ  Si qͥd̃
qd̃ p̃electa fuerit bethleem natiuitati. ierłm
passioni etiã sic aꝑte scitũ. ⁊ p̃dictũ est a ꝓpħiᷤ¬

Expanded text:
Quae me rursum credere compellat necessitas, Quae me rursum credere compellat necessitas, Angelos jam ante advertisse civitatem Nazareth, quam illo cernerent missum archangelum Virginem salutare, et partum nuntiare divinum? Siquidem quod praeelecta fuerit Bethlehem nativitati, Jerusalem passioni; etiam sic aperte praescitum et praedictum est a P
Abbreviated transcription (Latin):
locũ uel modũ. precipueq quã uirginẽ ad
implendũ ꝓpositum suũ elegisset ds̃. si inqͣm
hoc di consiliũ ñ de oꝑe s de temꝑe. loco. mo¬
do. atq ꝑsona etiam scõs ignorasse angłos sen-¬
serim. ⁊ scͥpserim. ꝓfecto ñ uideo cur incre-¬
dibile esse uideatͤ. Sane ibi unusquisq in
suo sensu securus abundat. uͥ aut cercȩ rõ¬
ni. aut contempnende auctoritati qd̃ sentit᷑
ñ obuiat. Quenã enĩ me rõ siue auctoritas
sentire cogat. etiam tempꝰ illud ab antiquo
inquit plenitudo temꝑis. misit d̾s filiũ suũ
factũ ex muliere factũ sub legee Credibiliꝰ
fortasse magis uidet᷑. ut sic̃ futuri aduentꝰ
dñi ipso teste diem prsus ignorant: ita qͦ
p̾oris tempꝰ nequaquã prescierint. Quisscit
enĩ si mͦ illo spiritali dĩ sapientia de pͥmo
aduentu suo ⁊ angłis illud loquuta sit qd̃
pondisse. ñ est inquiens ur̃m nosse temꝑa
uł mom̃ta. quȩ pater posuit ĩ sua potestate:

Expanded text:
am virginem, ad implendum propositum suum elegisset Deus; si, inquam, hoc Dei consilium non de opere, sed de tempore, loco, modo, atque persona, etiam sanctos ignorasse Angelos senserim et scripserim; profecto non video cur incredibile videatur. Sane ibi unusquisque in suo sensu securus abundat, ubi aut certae rationi, aut non contemnendae auctoritati quod sentitur non obviat. 19. Quaenam enim me ratio sive auctoritas sentire cogat, etiam tempus illud ab antiquo inquit, plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege? Credibilius magis fortasse videtur, ut sicut futuri adventus Domini, ipso teste, diem prorsus ignorant ; ita quoque prioris tempus nequaquam praescierint. Quis scit enim, si modo illo spirituali Dei Sapientia de primo adventu suo et Angelis illud locuta sit, quod pondisse: Non est, inquiens, vestrum nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate?
Abbreviated transcription (Latin):
głista qui hoc de ꝓpħa sumit. nͨ tam ad con¬
ceptionẽ qͣm ad educationẽ referri satis
euident̾ ostendit. qd̃ illo uideł̃ ex egipto
reportatus fuerit. illicq nutritus. Deniq udei
instabant monstrantes scͥpturas ñ loqui
xp̃m uenire a galilea: cuius nararetħ cuu¬
tas esse cognoscitꝰ. Plus sane ad manũ fu¬
it eis testimoniũ de ꝓpħa. ex quo regi scis¬
citanti locũ natruitatis incunctant̾ beth¬
leem respondunt. Itaq natus in bethleem

Expanded text:
lista, qui hoc de propheta sumit, non tam ad conceptionem, quam ad educationem referri satis evidenter ostendit, quod illo videlicet ex Aegypto reportatus fuerit, illicque nutritus. Denique Judaei instabant, monstrantes Scripturas non loqui Christum venire a Galilaea, cujus Nazareth civitas esse cognoscitur. Plus sane ad manum fuit eis testimonium de propheta, ex quo Regi locum sciscitanti nativitatis, incunctanter Bethlehem responderunt. Itaque natus in Bethlehem
Abbreviated transcription (Latin):
ut uolebat. idq absq p̃iudicio sue scĩtatiᷤᷤ
atq ꝑfectionis. quanto magis simpliciores
quiq iusti sine det̾mento salutis. saluatio¬
nis tempꝰ modũ ⁊ ordinẽ nescire potuert̃.
que tam̃ certa spe & fide uti ꝓmissa fuerãt
firmissime tenuerunt: Quanti hodieq in
desiłant. formã tam̃ ac statũ ne cogitare qͥd̃
uel tenuit᷑ norunt: Ita gͦ multi añ saluato¬
ris aduentũ dm om̃ipotentem tenentes &
ailigentes sue salutis gratuitũ. pmissorem
credentes in ꝓmissionẽ fidelem. sꝑantes cer¬
tissimũ redemptorẽ. in hac fide ⁊ expectati¬
dine salus repmnissa fieret ignorarent. De-¬
niq bela aꝑte docet aꝑta om̃ia om̃ib¬

Expanded text:
absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis, quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus modum et ordinem nescire potuerunt, quam tamen certa spe et fide uti promissa fuerat firmissime tenuerunt. Quanti hodieque indesiderant; formam tamen ac statum ne cogitare quidem vel tenuiter norunt; ita ergo multi ante Salvatorisdiligentes suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum Redemptorem, in hac fide et exspectatidine salus repromissa fieret, ignorarent. Denique Beda aperte docet aperta omnia omnib
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris extit̾unt. tanto myst̾ium salutis
plemiꝰ ꝑceꝑunt. ñ est dubiũ. qͥn his qui ⁊ pre-¬
sentes fuert̃ multo ampliꝰ ꝯtułit rerũ ip¬
saꝵ exhibitio atꝙ p̃sentia exhibentis. De¬
niq & audiunt. Beati ocłi. qui uident
que uos uidetis. Itẽ. uos aut̃ dixi amicoᷤ.
qr om̃ia quecũq audiui a patre meo no

Expanded text:
s perceperunt. Non est dubium quin his etiam qui praesentes fuerunt multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt: Beati oculi qui vident quae vos videtis . Item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quae audivi a Patre meo
Abbreviated transcription (Latin):
quin qͥd opus fuit foris carnẽ uidẽ. ⁊ carnis
audire sermones. si iam intꝰ a sp̃u fuerant ꝑ¬
fecte instructi dȩ om̃ib. presertim cũ dñs
dicat. caro ñ ꝓdest quicqͣm. sp̃c est qͥ uiu¬
ficat᷑: Quod si ꝓpħe & qui illust̾ores uidebã¬
tur in illo ppło. ñ om̃s om̃ia liquido equa¬

Expanded text:
qui, quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam a Spiritu intus fuerant perfecte instructi de omnibus; praesertim cum Dominus dicat: Caro non prodest quidquam; Spiritus est qui vivificat . Quod si prophetae et qui illustriores videbantur in illo po
Abbreviated transcription (Latin):
uere falsum fateri cogim᷑ u̾itatis hoc testimo¬
niũ. si tm̃ tͥbuamꝰ ueterib. quantũ nͨ ioħi
uendicare ualemꝰ. Non utiq fit iniiria io¬
hanni. si quid ignorasse credit᷑. aut d̾r. nimi¬
rũ qd̃ ⁊ ipse ñ diffitet᷑. S si quid p̃comu̾ita¬
tis negamꝰ. contra preconiũ u̾itatis alt̾i da¬
mus. hoc ñ tm̃ iniiria. s ⁊ blasphemia ẽ:
& plane ꝯtradic̾e ñ ioħi. s ueritati. Quid
gͦ ÷ Amicus sponsi dubitat. ⁊ querit. tues

Expanded text:
testimonium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus spo
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m̃ fuerit etiam ppłis reuelatũ. S nec
apłs petrꝰ ꝓfecto debuit ꝓpħicũ illud ad
sua temꝑa retorquere. effundam de sp̃u
scłis transactis. Aut certe ꝓpħa uel potius
in ꝓpħa ds. si uere illa temꝑa apłica cum
ħ dic̾et intuebat᷑. ñ plane effundã. s sub¬
traham magis de sp̃u meo. dixisse debue¬
rat. Quid enĩ: Si filiis eungłii om̃s uet̾es
iustos pares facimꝰ in scientia. nunqͥd ñ
& suꝑiores in grã ꝯsequent̃ fateri neces¬
se ẽ. utpote quos ñ lectio sicut nos. aut
p̃dicatio. s ipsa unctio docuerit om̃s de

Expanded text:
m fuerit etiam populis revelatum. Sed nec apostolus Petrus profecto debuit propheticum illud ad sua tempora retorquere, Effundam de Spiritu iritus. Aut certe Propheta, vel potius in Propheta Deus si vere illa tempora apostolica, cum hoc diceret, intuebatur, non plane, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ uspiã nͥ fallor retractasse repꝑies. Itẽ in a¬
lio loco augustinꝰ cũ aliquos p̃misisset qͦs
scͥptura cõmemorat inuisibiłr quid̃ ñ tm̃
etiã uisibiłr sc̃ificatos. tand̃ infert. Ex his

Expanded text:
nec uspiam, nisi fallor, retractasse reperies. Item in anec uspiam, nisi fallor, retractasse reperies. Item in alio loco Augustinus, cum aliquos praemisisset, quos Scriptura commemorat invisibiliter quidem, non tamen etiam visibiliter sanctificato
Abbreviated transcription (Latin):
inprudent̾ deceptum. uł ꝓbet inpudent᷑
obstinatũ. Baptismi inquit uicẽ aliq̃n im¬
plere passionẽ de latrone illo. cui ñ bapti¬
tato cictũ est. hodie mecũ eris in parady¬
so. beatus cỹprianꝰ ñ leue documentũ assu¬
etiã fidem ꝯu̾sionẽq cordis. si forte ad cele¬
brandũ misteriũ baptismi in angustiis
temꝑum succurri ñ potest. Et infra. Quan¬
tũ itaq ait ualeat etiã sine iusibili sacra¬
m̃to baptismi qd̃ ait apłs. corde credit᷑
ad iusticiã. ore aut̃ ꝯfessio fit ad salutẽ.
in illo latrone declaratũ est. S tẽ inquit
implet᷑ inuisibiłr. cũ misteriũ baptismi
ñ ꝯtemptꝰ religionis. s articłs necessitatiᷤᷤ
excludit. Et qͦuid ñ ignoro retractare
ipsum id qd̾ posuerat testimoniũ de latͦne
minꝰq idoneũ ad comꝓbandã illam senten-¬
tiam confiteri. eo qd̃ sane incertũ sit utrũ¬
audacter. ꝓsequit᷑. ⁊ multiplicit̾ ꝯfirmat:

Expanded text:
imprudenter deceptum, vel probet impudenter imprudenter deceptum, vel probet impudenter obstinatum. « Baptismi, » inquit, « vicem aliquando implere passionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est, Hodie mecum eris in paradiso , beatus Cyprianus, non leve documentum assuetiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Et infra: Quantum itaque, » ait, « valeat etiam sine visibili sacramento Baptismi quod ait Apostolus: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem , in illo latrone declaratum est. Sed tunc, » inquit, « impletur invisibiliter, cum mysterium Baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit . » Et quidem non ignoro retractare ipsum id quod posuerat testimonium de latrone, minusque idoneum ad comprobandam illam sententiam confiteri, eo quod sane incertum sit utrumaudacter prosequitur, et multipliciter confirmat;
Abbreviated transcription (Latin):
cuã cred̾e fidem. nͨ ꝯfund̾e spem. nͨ excidere
caritatẽ. tm̃ si aquã ñ ꝯtemptꝰ. s sola uͭ dixi
ꝓhibeat inpossibilitas. Si quis ałr sapit. ui¬
d̾it uñ sibi qd̾̃ asserit ꝑsuaserit. nã me ñ fa¬
cile fateor assentire. si ñ firmior indux̾it uel
rõ adintelligendũ. uel ad credendũ aucto¬
ritas. S miror ad modũ. si nouus iste noua¬
rũ inuentor assertionũ ⁊ assertor inuentio¬
nũ. inuenire in hoc rõnem pot̾uerit. quȩ sc̃os
patres latuerit ambrosiũ. ausustinuĩ. siue
auctoritatẽ eorundẽ auctoritate potiorem.
Nam si nescit. uterq idem ꝓfecto sentit. qd̃
fatem᷑ sentire ⁊ nos. librũ certe ambrosii de
morte ualentimani legat siñ legit ⁊ recolat
siam legit. ñ dissimulet si recolit: & adu̾tet
sine dubio sc̃m. homini ñ baptirato salutẽ¬
fuit facultati. Legat & augustimi de unico
baptismo librũ quartũ. ⁊ se uel agnoscat

Expanded text:
cuam credere fidem, nec confundere spem, nec excidere cuam credere fidem, nec confundere spem, nec excidere charitatem: tantum si aquam non contemptus, sed sola, ut dixi, prohibeat impossibilitas. Si quis aliter sapit, viderit unde sibi quod asserit persuaserit: nam me non facile fateor assentire, si non firmior induxerit vel ratio ad intelligendum, vel ad credendum auctoritas. 7. Sed miror admodum, si novus iste novarum inventor assertionum, et assertor inventionum, invenire in hoc rationem potuerit, quae sanctos Patres latuerit Ambrosium et Augustinum, sive auctoritatem eorumdem auctoritate potiorem. Nam si nescit, uterque idem profecto sensit, quod fatemur sentire et nos. Librum certe Ambrosii de morte Valentiniani legat si non legit; recolat si jam legit; non dissimulet si recolit: et advertet sine dubio, Sanctum homini non baptizato fuit facultati . Legat et Augustini de unico Baptismo librum quartum: et se vel agnoscat
Abbreviated transcription (Latin):
antiqua obseru̾atio ñ ualere. ⁊ ñ baptiratꝰ
quisq noui p̃cepti reus existere. exquo p̃cep¬
tũ ipsum in excusabiłr ad eius potuit ꝑuem-¬
re noticiam. Sane paruulis ⁊ necdũ rõne
utentib. qr sola credit᷑ nocere peccati conta¬
gio. ñ etiã mandati p̃uaricatio. tam diucre¬
dendũ est antiqua ualuisse sacram̃ta. qͣm¬
diu palam int̾licta ñ fuisse constit̾it. Anuͦ
ultra penes d̾m est. ñ meũ diffinire. Porro
in maiori etate quisquis post uulgatũ u̾q
baptismi remediũ renuit iã baptitari gen̾a¬
li originaliq macule addit ex ꝓpͥo crimen
suꝑbie. duplicem secũ portans iustissime dãp¬
nationis causam. si sic de corꝑe exire ꝯtig̾it
Tam̃ si ante exitũ resipuerit. ⁊ uoluerit &¬
petierit baptirari. s mortis p̃occupatus
articło forte optinere nequiu̾it. dũ ñ desit fi¬
ds. qr huic ego ob solam aquã si defuerit. ne¬
quaꝗͣ om̃ino possum desꝑare salutem. nͨ ua¬

Expanded text:
antiqua observatio non valere, et non baptizatus quisque novi praecepti reus existere, ex quo praeceptum ipsum inexcusabiliter ad ejus potuit pervenire notitiam. Sane parvulis et necdum ratione utentibus, quia sola nocere creditur peccati contagio, non etiam mandati praevaricatio; tandiu credendum est antiqua valuisse sacramenta, quandiu palam interdicta non fuisse constiterit. An vero ultra? Penes Deum est, non meum definire. Porro in majori aetate quisquis post vulgatum ubique Baptismi remedium renuit jam baptizari, generali originalique maculae addit et ex proprio crimen superbiae, duplicem secum portans justissimae damnationis causam, si sic de corpore exire contigerit. Tamen si ante exitum resipuerit, et voluerit, et petierit baptizari, sed mortis praeoccupatus articulo forte obtinere nequiverit; dum non desit fi mihi Deus, quia huic ego ob solam aquam, si defuerit, nequaquam omnino possum desperare salutem, nec va
Abbreviated transcription (Latin):
d̾m tantumdẽ possit. cui ⁊ sine martirii
ꝓbam̃to ꝓculdubio innotescit. Possit sane
tĩndẽ dixerim. quantũ ad salutis spectat
obtentũ. ñ aut̃ ad m̾iti cumulũ. quo indu¬
bitant̾ martriũ antecellit. Legimꝰ. om̃is
qui odit fratrẽ suũ homicida ẽ. Et item.
Qui uidit mulierẽ ad concupiscendũ eã
iã mechatus ẽ eam in corde suo. Quid pla-¬
niꝰ. qd̃ uoluntas ꝓ facto reputet᷑ uͥ factũ
excludit necessitas: Nisi forte putetꝰ ĩ ma¬
lo qͣm in bono efficatior inueniri uolun-¬
tas apd̃ đm qui caritas ẽ. ⁊ ꝓmptior esse
ad ulciscendũ ꝗͣ ad remun̾andũ. miseri¬
cors ⁊ miserator d̾s. Quomͦ is qui alieno

Expanded text:
Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. Pessit sane tantumdem, dixerim, quantum ad salutis spectat obtentum, non autem ad meriti cumulum, quo indubitanter martyrium antecellit. Legimus, Omnis qui odit fratrem suum, homicida est ; et item: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est in corde suo . Quid planius, quod voluntas pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas? Nisi forte putetur in malo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas est; et promptior esse ad ulciscendum, quam ad remunerandum misericors et miserator Dominus. Quomodo is qui alieno
Abbreviated transcription (Latin):
ualet. sola ñ ualeat optinere: Et prsus
sanguinis p. xp̃o effusio. magne cͦuiusdã
bandũ qd uult nullis indiget exꝑimentis. eqͤ
magnã in corde cuiuspiã in pace morientis
inspicit fidem. martyrio quid̃ ñ interroga¬
tã. martyrio tam̃ idoneam: Si recordatꝰ
fuerit homo necdũ se salutis ꝑcepisse mys¬
teriũ. & dolens penitensq toto desid̾io ex¬
petierit. s assequi mortis cełitate p̃oceupa¬
tus nequiu̾it. dampnabit fidelem suũ ds.
mortis ñ solũ inuocat dñm iħm. s ipsius
qͦ toto desidio expetit sacramentũ. dicemꝰ
aut ñ loqui in sp̃u scõ. ⁊ falsus erit apłs.
habet habitantẽ ꝑ fidem in corde. ⁊ in ore
ꝑ confessionẽ. ⁊ cũ saluatore dampnabit᷑.
P certo cũ ñ aliunde martiriũ nͥ ex fidei
m̾̃ito illam optinuerit p̃rogatiuã. uͭ sin¬
głarit̾ uice baptisini secure suscipiat᷑. ñ
uideo cur ipsam eque ⁊ sine martirio ap̃

Expanded text:
valet, sola non valeat obtinere? Et prorsus valet, sola non valeat obtinere? Et prorsus sanguinis pro Christo effusio magnae cujusdam bandum quod vult, nullis indiget experimentis, aeque magnam in corde cujuspiam in pace morientis inspicit fidem, martyrio quidem non interrogatam, martyrio tamen idoneam? Si recordatus fuerit homo, necdum se salutis percepisse mysterium, et dolens poenitensque toto desiderio expetierit, sed assequi mortis celeritate praeoccupatus nequiverit; damnabit fidelem suum Deusmortis non solum invocat Dominum Jesum, sed ipsius quoque toto desiderio expetit Sacramentum; dicemus aut non loqui in Spiritu sancto, et falsus erit Apostoalvatorem habet habitantem per fidem in corde, et in ore per confessionem; et cum Salvatore damnabitur! Pro certo, cum non aliunde martyrium, nisi ex fidei merito illam obtinuerit praerogativam, ut singulariter vice Baptismi secure suscipiatur: non video cur non ipsa aeque et sine martyrio apud
Abbreviated transcription (Latin):
riñ potest. Uͥ satis euident̃ ostendit. fidelẽ
rit baptirari. fructu pͥuari baptismatis.
Ab his gͦ duab colũpnis augustinũ loqͦr
his inqͣm me aut errare aut saꝑe fateor.
credens ⁊ ipse sola fide homine posse sal¬
uari cũ desid̃io ꝑcipiendi sacramentũ si
tñ pio adimplendi desid̾io mors anticipãs.
seu alia quecũq uis imuncibilis obuiau̾it.
uide etiã ne forte obhoc saluator cũ dic̾et.
qui credid̾it ⁊ baptizatus fuerit saluꝰ erit.
caute ⁊ uigilant̾ ñ repecierit. Qui uͦ ñ bap
d̾it condẽpnabit᷑. nimirũ innuens solam
interdũ fidem sufficere ad salutẽ. ⁊ sine
ipsa sufficere nichil. Quappt̃ ⁊ si marty¬
riũ uicembaptismi posse implere conce¬
dit᷑. ñ plane hoc facit pena. s ipsa. Nam
absq ipsa quid ẽ martiriũ. nͥ penat Que
gͦ martirio p̃stat. ut absq ulla dubitõ¬
ne ꝓ baptismate reputet᷑. ipsa ita infir-¬
ma ⁊ inbecillis ꝑ seerit. ut qd̃ dare alt̾i

Expanded text:
n potest . » Ubi satis evidenter ostendit, fidelem rit baptizari, fructu privari Baptismatis. 8. Ab his ergo duabus columnis, Augustinum loquor his, inquam, me aut errare, aut sapere fateor: credens et ipse, sola fide hominem posse salvari, cum desiderio percipiendi sacramentum: si tamen pio adimplendi desiderio mors anticipans, seu alia quaecunque vis invincibilis obviarit. Vide etiam ne forte ob hoc Salvator cum diceret: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; caute et vigilanter non repetierit, Qderit, condemnabitur : nimirum innuens solam interdum fidem sufficere ad salutem, et sine ipsa sufficere nihil. Quapropter etsi martyrium vicem Baptismi posse implere conceditur, non plane hoc facit poena, sed ipsa fides. Nam absque ipsa quid est martyrium, nisi poena? Quae ergo martyrio praestat, ut absque ulla dubietate pro Baptismate reputetur; ipsa ita infirma et imbecillis per se erit, ut quod dare alteri
Abbreviated transcription (Latin):
culpã. Porro aliena opus ẽ fide. cũ sine sorde
ñ nascant᷑ aliena. quatinꝰ nͨ a parułis alie¬
nũ sit. qd̾ de om̃ib generałr dr. fide mun¬
dans corda eoꝵ. Nec dubiũ qd̃ macula con¬
tracta ab aliis. alioꝵ qͦ fide ualeat uel de¬
beat emundari. ħ sunt quippe iudicia di¬
uinȩ iusticiȩ. in quib exultans sc̃s dauid.
memor fui inqͥt iudicioꝵ tuoꝵ a scło dñe.¬

Expanded text:
culpam. Porro aliena opus est fide, cum sine sorde culpam. Porro aliena opus est fide, cum sine sorde non nascantur aliena: quatenus nec a parvulis alienum sit, quod de omnibus generaliter dicitur, Fide mundans corda eorum . Nec dubium, quod macula contracta ab aliis, aliorum quoque fide valeat vel debeat emundari. Haec sunt quippe judicia divinae justitiae, in quibus exsultans sanctus David, Memor fui, inquit, judiciorum tuorum a sae
Abbreviated transcription (Latin):
fusione. ⁊ sine ꝑfusione aquȩ. salutẽ sine
dubio oꝑat᷑ uolenti s ñ ualenti phibñte
mortis articło baptizari. Et sicut nulla ibi
penitentia remittit᷑ pecc̃m. si cũ possit ñ res¬
tituit ablatũ.: sic ⁊ huic nulla ꝓdit fides. si
cũ possit ñ ꝑcipit sacram̃tũ. auanqͣ ⁊ fidẽ
contemptor reputabr. quisquis obedire re¬
nuerit. Quom deniq fidelis. qui ddi ꝯtemp¬
nit sacramentũ: Sane infantes qr hancha
cordis add̃m ꝯuersionẽ. ꝯsequent̃ nͨ salutem
si absq baptisim ꝑceptione moriunt᷑ Non
qd̾ uel ipsi qñ baptirant᷑ fide om̃mno carent
sine qua inpossibile ẽ uel ipsos placere dõ.
s saluant᷑ & ipsi ꝑ fidem. ñ tam̃ suam. s alie¬
nam. Dignũ uempe ẽ ⁊ ad di spectat benig¬
nitatẽ. ut quib fidem etas denegat ꝓpͥam.
grã ꝓdesse concedat alienam. Nec enĩ om̃ipo¬
tentis iusticia ꝓp̾am putat ab his exigen¬
dam fidẽ quos nouit ꝓpͥam nullã habere

Expanded text:
et sine perfusione aquae, salutem sine dubio operatur volenti, sed non valenti, prohibente mortis articulo, baptizari. Et sicut nulla illi poenitentia remittitur peccatum, si, cum possit, non restituit ablatum: sic et huic nulla proderit fides, si cum possit, non percipit Sacramentum. Quanquam et fidem contemptor reputabitur, quisquis obedire renuerit. Quomodo denique fidelis, qui Dei contemnit Sacramentum? 9. Sane infantes, quia hanccordis ad Deum conversionem; consequenter nec salutem, si absque Baptismi perceptione moriuntur. Non quod vel ipsi, quando baptizantur, fide omnino careant, sine qua impossibile est vel ipsos placere Deo: sed salvantur et ipsi per fidem, non tamen suam, sed alienam. Dignum nempe est et ad Dei spectat benignitatem, ut quibus fidem aetas denegat propriam, gratia prodesse concedat alienam. Nec enim Omnipotentis justitia propriam putat ab his exigendam fidem, quos novit propriam nullam habere
Abbreviated transcription (Latin):
tantã om̃mo habuisse p̃scientiã futuroꝵ.
quantã nos qui post sumꝰ pret̾toꝵ scien¬
tiam. ita ut nullus uel simpliciũ iustoꝵ
aliquid prsus ignoraret ex om̃ib. que mͦ
nob̾ eungłica pandit hẏstoria. Uerbi grã.
Uerbũ incarnatũ. partũ uirginalẽ. doc

Expanded text:
tantam omnino habuisse praescientiam futurorum, quantam nos, qui post sumus, praeteritorum scientiam: ita ut nullus vel simplicium justorum aliquid prorsus ignoraret ex omnibus, quae modo nobis evangelica pandit historia. Verbi gratia, Verbum incarnatum, partum virginal
Abbreviated transcription (Latin):
futura sit : Sancito quippe noui mysterii
decreto. s ahuic secreto. quisnã queso morien-¬
tib int̾im ad regnũ patet accessus. dũ & ue¬
tus iam deficit. qm̃ a nouo excludit᷑. ⁊ nouũ¬

Expanded text:
futura sit? Sancito quippe novi mysterii futura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam, quaeso, morientibus interim ad regnum patet accessus, dum et vetus jam deficit, quoniam a novo excluditur: et novu
Abbreviated transcription (Latin):
mũ dictũ est. ñ quis renatus fuerit ⁊ cet̾a.
Tene gͦ firmit̾ dictũ hoc ad mchodemũ
utiq amicũ ihu. occultũ tam̃ ꝓpt̃ metũ
uideoꝵ. occultũq illud de nõcte requi¬
sisse colloquiũ. Quanta aut̃ putas obisse
int̾im ut de gentib taceã milia circũcisoꝵ.
cũ necdũ in lucem ꝓdierit. qd̾ de baptis¬
mo tc̃ in teneb̾s dicebat᷑. Quid gͥ e Damp¬
natus illos om̃s dicemꝰ. qr baptirati ñ st̃.
fit gͦ iniuria antiquo illi d̃i eque manda¬
to. si nouo adhuc furtiue quodãm suꝑ¬
ueniente ñ tam̃ subueniente. illud ita su¬
bito euanuisse putet᷑ ut ꝓdesse deincepᷤ
ñ ualeret. Et quid̃ qͣm longe post putas
publice p̃dicatũ. clamatũ suꝑ tecta fuisse
stabit illud. qr a dieb ioħis baptiste regnũ ce¬
loꝵ ium patit᷑. si p̃cipue t̃ẽ temꝑis contigisse
constit̾it huiꝰcemodi regno uolentam inter¬
clusionẽ. qualis quid̃ nͨ ante fuit. nͨ postea

Expanded text:
mum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. mum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. Tene ergo firmiter dictum hoc ad Nicodemum, utique amicum Jesu, occultum tamen propter metum Judaeorum; occultumque illud de nocte requisisse colloquium. Quanta autem putas obisse interim ut de gentibus taceam millia circumcisorum, cum necdum in lucem prodierit quod de Baptismo tunc in tenebris dicebatur? Quid ergo? damnatos illos omnes dicimus, quia baptizati non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtive quodammodo superveniente, non tamen subveniente, illud ita subito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps non valeret. Et quidem quam longe post puta; publice praedicatum et clamatum super tecta fuisse: stabit illud, quia a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc temporis contigisse constiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, qualis quidem nec ante fuerit, nec post
Abbreviated transcription (Latin):
dit: & qui uos sꝑuit me sꝑuit. ac si dic̾et.
Iudiciũ meũ int̾ obedientes ⁊ ꝯtempnenteᷤ.
ñ de mea secreta traditione. s de publica
ur̃a p̃dicatione pendebit. S forte aliqͥs
dicat eos quid̃ qui ñ audiert̃. ⁊ si ñ de ꝯtẽp¬
tu iudicari. dampnari tam̃ ꝓpt̃ originale
pecc̃m. a quo utiq nͥ ꝑ lauachrũ emunda¬
riminme potuer̃t. At uͦ quis nesciat &
alia pret̾ baptismũ. ꝯtra originale pecẽm
remedia antiquis ñ defuisse temꝑib: Abra-¬
he quid̃ ⁊ semini eius curũcisionis sacram̃¬
tũ in hoc ipsũ diunitꝰ traditũ est. In natio¬
nib uͦ quotqͦt inuenti sunt fideles. adultos
quid̃ fide & sacͥficiis credimꝰ expiatos. par¬
iuilis aut̃ solam ꝓfuisse. ĩmo ⁊ suffecisse
parentũ fidem: Porro hoc ita quid̃ usq
ad baptismi temꝑa ꝑdurasse: quo uno sub-¬
stituto. uacasse cet̾a. Querimꝰ itaq baptis¬
mi tempꝰ ex quo ceꝑit. Exquo inquit pri¬

Expanded text:
dit; et qui vos spernit, me spernit: ac si diceret, Judicium meum inter obedientes et contemnentes, non de mea secreta traditione, sed de vestra publica praedicatione pendebit. 4. Sed forte aliquis dicat, eos quidem qui non audierunt, etsi non de contemptu judicari, damnari tamen propter originale peccatum, a quo utique nisi per lavacrum emundari minime potuerunt. At vero quis nesciat et alia praeter Baptismum contra originale peccatum remedia antiquis non defuisse temporibus? Abrahae quidem et semini ejus, circumcisionis sacramentum in hoc ipsum divinitus traditum est . In nationibus vero, quotquot inventi sunt fideles, adultos quidem fide et sacrificiis credimus expiatos, parvulis autem solam profuisse, imo et suffecisse parentum fidem. Porro hoc ita quidem usque ad Baptismi tempora perdurasse: quo uno substituto, vacasse caetera. 5. Quaerimus itaque Baptismi tempus ex quo coeperit. Ex quo, inquit, pri
Abbreviated transcription (Latin):
tus salutis remedio uacua transiert. dũ &
circũcisio que illo usq uiguerat. pdesse iã
subripiente baptisiate ñ audet. & baptis
mũ qm̃ adhuc lateret ñ succurr̾et: Forsitan
dormiebat eo temꝑis ds. nͨ fuit int̾im qͥ redi¬
m̾et. neq qui saluũ fac̾et. Satis ꝓfecto ex¬
his quantũ reor apparet. qd̃ dampnatiõ ñ
baptuatoꝵ. ⁊ frustratio circũcisoꝵ ⁊ euacua¬
tio sacͥficioꝵ. que forte ꝯtra originale pecẽm
ritus obseruabat antiquus. generałr iam
tẽ minime ceꝑit. qñ nchodemo clam dictũ
est. nͥ quis renatus fuerit ex aqua & sp̃u¬

Expanded text:
tas salutis remedio vacua transierunt, dum et circumcisio quae illo usque viguerat, prodesse jan subripiente Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, nec fuit interim qui redimeret, neque qui salvum faceret. CAPUT his, quantum reor, apparet, quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra originale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit, quando Nicodemo clam dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
trũ tm̃ opponimꝰ sententias: ac uerba ꝓfe¬
rimꝰ. ⁊ ñ nr̃a. Necenĩ sapientiores sumꝰ quã
patres nr̃i. Abundet sane in suo sensu qui
uult quantũ uult. dũ mͦ nos patiat᷑ in scͥp¬
turaꝵ sensib abundare quomͦ dicit apłs.
Non qd̾ sufficientes simꝰ cogitare aliquid
a nob̾ tanꝗͣ ex nob̾: s sufficientia nr̃a ex dõ¬
c̾. Scribis itaq quendã assere̾ nescio quẽ.
nã ñ nominas. ex quo pͥmũ dictũ a dño
leg̃r. nͥ quis renatus fuerit ex aqua ⁊ sp̃u
sc̃o ñ intrabit in regnũ celoꝵ. ex eo nemi¬
nẽ absꝙ eodem ꝑcepto actuałr uisibili sa¬
cram̃to uł eius uice martyrio. ullatenꝰ pos¬
tuisse saluari. S & si illud quispiã forte¬
cũ uera fide ⁊ ꝯtritiõe cordis expet̾et. s p̃¬
uentꝰ mortis articło assequi qd̾ euꝑet ñ ua¬
leret. tñ om̃ino dampnari. Ubi pͥmo de tẽ¬
ꝑis quid̾̃ p̃fixione durũ nimis austerũq
uidet᷑. ut uidelicet uerbũ ad huc abscondi¬

Expanded text:
tum opponimus sententias, ac verba proferimus, et non nostra: nec enim sapientiores sumus quam patres nostri. Abundet sane in suo sensu qui vult quantum vult, dummodo nos patiatur in Scripturarum sensibus abundare, quomodo dicit Apostolus: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobis; sed sufficientia n. Scribis itaque quemdam asserere nescio quem nam non nominas ex quo primum dictum a Domino legitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum , ex eo neminem absque eodem percepto actualiter visibili sacramento, vel ejus vice martyrio, ullatenus potuisse salvari; sed etsi forte illud quispiam cum vera fide et contritione cordis expeteret, sed praeventus mortis articulo assequi quod cuperet non valeret, tamen omnino damnari. Ubi primo de temporis quidem praefixione durum nimis austerumque videtur, ut videlicet verbum adhuc abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͦ tarde accepisse ad qͦd rescͥbem.
Nam qͦd miseras ñ continuo ad
me usq ꝑlatum ẽ. s pontiniaci dui añ re¬
tentũ. Porro uͥ accepi. morã minime fecim
rescribendo. Cet̾um id breuiꝰ ꝗͣ tua forte pos¬
cebat intentio. s ñ plane qͣ mea sin̾et occu¬
patio. Curaui tam̃. ne te utcũq lat̾et qͥcqͥd
suꝑ interrogatis ego sentirem. tuo sane ea¬
dẽ mea sensa ⁊ ocio ⁊ ingenio plemꝰ astruen¬
da relinquens. si ita oportere cognou̾is. Nec
dubito ad manũ t̾ esse rõnes certas. ⁊ ꝯgru¬
as auctoritates. quib facile id possis. Is gͦ¬
euiꝰ me assertionib responde iubes ⁊ nom̃
taces. t nou̾it ã me suꝑ consuttis qd̃ sen¬
tio dictũ ñ sibi ꝯtradictũ. etiam si qͥd alit̾
ab ipso sapimꝰ. Nlã si uerũ nos sapimꝰ. ue¬
ritas ei ꝯtradicit ñ nos. S enĩ si ñ ꝯfun-¬
dit᷑ acquiesc̾e ueritati. ⁊ ueritas cũ eo sapit

Expanded text:
e accepisse ad quod rescriberem. Nam quod miseras, non continuo ad me usque perlatum est, sed Pontiniaci diu ante retentum. Porro ubi accepi, moram minime feci in rescribendo. Caeterum id brevius, quam tua forte deposcebat intentio: sed non plane quam mea occupatio sineret. Curavi tamen ne te utcunque lateret quidquid super interrogatis ego sentirem, tuo sane eadem mea sensa et otio, et ingenio plenius astruenda relinquens, si ita oportere cognoveris. Nec dubito ad manum tibi esse rationes certas, et congruas auctoritates, quibus facile id possis. Is ere assertionibus jubes, et nomen taces, tibi noverit a me super consultis quod sentio dictum, non sibi contradictum, etiamsi quid aliter ab ipso sapimus. Nam si verum nos sapimus, veritas ei contradicit, non nos. Sed enim si non confunditur acquiescere ver
Abbreviated transcription (Latin):
nam nͨ p̃miũ ea agere que in secreto trade¬
bat indicaret. donec de medio fierent. &
ꝓdirent in lumine. Deniq & dicebat. qd̃
dico uob̃ in tenebͥs dicite in lumine. ut m̃i¬
to uidelicet iã audientib. obedientie uel

Expanded text:
nam, nec praemium ea agere quae in secreto tradenam, nec praemium ea agere quae in secreto tradebat, judicaret, donec de medio fierent, et prodirent in lumine. Denique et dicebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine ; ut merito videlicet jam audientibus obedie
Abbreviated transcription (Latin):
forte tale est hoc. qd̃ inquisitũ humano pos¬
sit ad dici magistio: Homo hominis ñ ñ ip¬
so indicantẽ cogitatũ intelligit. quanto
minꝰ diuinũ quis pot̾it inuestigare consi¬
liũ. nͥ ciu ip̃e uoluerit reuelaree audide¬
iq ipsũ. Si ñ uenissem inquit. ⁊ loquutꝰ
cis ñ fuissem: pecc̃m̃ ñ hab̾ent. Non dicit
simplicit̾. ⁊ loquutꝰ ñ fuissem s int̾serens
eis. ⁊ loquutꝰ eis inquit ñ fuissem. ostñdens
sine dubio ñ ante censeri inexcusabiles de.
ꝯtemptu. qͣm ad ipsoꝵ usq noticiam mis¬
sio ꝑueniret. Nã ⁊ si loquitꝰ quid̾ fuisset.
s ñ eis inobedientie culpam ignorantia
nichominꝰ excusaret. Nunc aut̃ inquit
nẽ ñ habent de pecc̃o. Uñ ⁊ aiebãt. Ego
palam loquutꝰ sũ mundo. ⁊ in occulto
loquutꝰ sũ nichil. ñ qd̃ suos domesticos
multa in occulto p̾uatimq ñ docuerit.
s qd̃ tanꝗͣ nichilũ int̾im reputaret. ⁊ nͨ pe¬

Expanded text:
forte tale est hoc, quod inquisitum humano posforte tale est hoc, quod inquisitum humano possit addisci magisterio? Homo hominis nonnisi ipso indicante cogitatum intelligit: quanto minus divinum quis poterit investigare consilium, nisi cui ipse voluerit revelare? Audi denique ipsum. Si non venissem, ait, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Non dicit simpliciter. Et locutus non fuissem; sed interserens eis, et locutus eis, inquit, non fuissem: ostendens sine dubio non ante censeri inexcusabiles de contemptu, quam ad ipsorum usque notitiam jussio perveniret. Nam si locutus quidem fuisset, sed non eis; inobedientiae culpam ignorantia nihilominus excusaret. Nunc autem, inquit, nem non habent de peccato suo . Unde et aiebat: Ego palam locutus sum mundo, et in occulto locutus sum nihil . Non 627 quod suos domesticos multa in occulto privatimque non docuerit: sed quod tanquam nihilum interim reputaret; et nec poe
Abbreviated transcription (Latin):
ditio. Neq enĩ tale est hoc qd̃ & absꝙ ꝓ¬
mulgatione naturalis lex ignorare ñ si¬
ñet. quale uerbigrã illud ẽ. Qd̾ t ñ uis
fieri: alt̾i ne fec̾is. Facticiũ magis ẽ quodã
mͦ ⁊ ñ naturale mandatũ. Quenã enĩ natura
di altissimi ẽ suscipiendũ ñ discutiendũ.
uen̾andũ ñ diudicandũ. fide sortitũ ñ inna
Porro fidem necesse ẽ uͭ auditus p̃cesserit di¬
exigidebeat etiã ante ꝗͣ audiret᷑ : uide
aut̃ quom̾ huc refugit apłs. ⁊ de solo audi-¬
tu comuncit incredulos. S dico inquit. Nũ¬
qͥd ñ audiert̃: Ac sidicat. Excusari pot̾ant.
si ñ audissent. Ubi enĩ ñ est lex: nͨ p̃uarica¬
tio. Nc uͦ cũ in omnẽ terram exierit sonꝰ eoꝵ
contemptꝰ. Multa ꝓfecto scienda nesciunt᷑:
aut sciendi incuria. aut discendi desidia.
aut u̾ecundia inquirendi. Et quid̾ huiꝰ mo¬
di ignorantia ñ ht̃ excusationẽ. S nunqͥd

Expanded text:
ditio. Neque enim tale est hoc, quod et absque pditio. Neque enim tale est hoc, quod et absque promulgatione naturalis lex ignorare non sineret, quale, verbi gratia, illud est: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Factitium magis quoda non naturale mandatum. Quaenam enim natura Dei Altissimi est suscipiendum, non discutiendum; venerandum, non dijudicandum; fide sortitum, non innPorro fidem necesse est ut auditus praecesserit, diexigi debeat et antequam audiretur? Vide autem quomodo huc refugit Apostolus, et de solo auditu convincit incredulos. Sed dico, inquit, Nunquid non audierunt? ac si dicat: Excusari poterant, si non audissent. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Nunc vero cum in omnem terram exierit sonus pracontemptus. 3. Multa profecto scienda nesciuntur, aut sciendi incuria, aut discendi desidia, aut verecundia inquirendi. Et quidem hujusmodi ignorantia non habet excusationem. Sed numquid
Abbreviated transcription (Latin):
centib quo ⁊ nescientib adhuc uoluntatẽ
dñi suiͤ Nũ gentẽ ignorantẽ & iustã ut
cũ ethnico loq̃ uamꝰ debuit int̾ficere ds̃ :¬
Quis ita sapiate slon equid̃ uite ꝯcoe¬
dat auctori mor te nmirũ quã ext̾mina¬
re uenerat: uti mox in inicio iuaꝵ suaꝵ ad
centissimũ edictum. Nefas ẽ ꝓfecto sen¬
tire de om̃nũ largitore bonoꝵ: qd̾ tã ma-¬
ut sagitaret in obscuro rectos corde. Quan¬
ti namq int̾im toto orbe ñ baptiratimo¬
riunt᷑. ꝑfecto ignorantes qͥd cũ nchode¬
mo noctu sħc secretoq confabulet᷑. Qd gͦ:
Necdũ lex ꝓmulgat᷑. ⁊ iam p̃uaricantes
dita p̃dicatio ẽ. ⁊ iuxta pigri ac neꝗͣ serui
sententiã tam durus ẽ dñs. ut necdũ sata
iã met̾e uelit. ⁊ ñ sparsa collig̾ee absit.
S audi magis hꝰ rei ueritatẽ. Qui unus
ẽ magister in celo ⁊ in terra. ei qui magis¬
ter tm̃ in isrł erat familiari pͥuatoq collo¬
iuste exigit᷑ obeditio. ũ ñ precesserit au¬

Expanded text:
huc voluntatem Domini sui? Num gentem ignorantem et justam ut cum etnicho loquamur debuit interficere Deus? Quis ita sapiat? Non equidem vitae concordat Auctori, morte nimirum, quam exterminare venerat, uti mox in initio viarum suarum ad ignorantis edictum. Nefas est profecto sentire de omnium largitore bonorum, quod tam maut sagittaret in obscuro rectos corde. 2. Quanti namque interim toto orbe non baptizati moriuntur, profecto ignorantes, quid cum Nicodemo Jesus noctu secretoque confabuletur? Quid ergo? necdum lex promulgatur, et jam praevaricantes dita praedicatio est: et juxta pigri ac nequam servi sententiam tam durus est Dominus, ut necdum sata jam metere velit, et non sparsa colligere? Absit. Sed audi magis hujus rei veritatem. Qui unus est Magister in coelo et in terra, ei qui magister tantum in Israel erat, familiari privatoque collojuste exigitur obeditio, ubi non praecessit au
Abbreviated transcription (Latin):
ignoratis: lator p̃sentiũ ꝑnos uobis.
&ẽ ꝑ uos aliis om̃ib quos offendisse uidet᷑.
esficaciter firmitq reconciliet᷑ Auoquin
offenditis quẽ ur̃m ñ negatis: qd̾ om̃ino
facere ñ audetis. Ex quo epãri cepistis.

Expanded text:
ignoratis, lator praesentium per nos vobis, et per vos aliis omnibus, quos offendisse videtur, efficaciter firmiterque reconcilietur. Alioquin offenditis, quem vestrum non negatis: quod omnino facere non audetis. Ex quo episcopari coepistis,