comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inde ep̃i introductum. cum eum ep̃c recognouisset ut pote quẽ
in imꝑatoris curia multociens familiarit̾ conuersantem mag¬
nisꝙ diuitũs pollentem uiderat: ꝓtinus ammirando stupefa¬
ctus ubertimisq lacrimis ꝑfusus. O inquit dñe norb̾te. quis
cred̾e potuisset te tantas cdiuitias relinquere. ꝙ ad tantam
pauꝑtatem sponte uenire: Domine d̾s quid est qd̃ iideo de
clño norberto. quem olun tam suꝑbe indutum. tamq pompa¬
tico fastu uidebam inced̾e solitum: Cumq hugo capellanus ep̃i
uidens eum tam mirabiliter flentem. & pre mmo fletu uix lo¬
qui ualentem. int̾rogaret eum quisnam esset idem norb̾tus ꝓ
quo tantopere lacrimabat᷑: ep̃c respondens. si scires inquit quis
fu̾it. mirareris qd̾ nunc talis sit. Quando enim imꝑator de¬
dit mͥ ep̃atum camacensem: huic norb̾to prius eum obtulit.
sed ip̃e eum susciꝑe uł habere noluit. Hic enim inter cano¬

Expanded text:
inde episcopi introductum, cum eum episcopus recognovisset, utpote quem inde episcopi introductum, cum eum episcopus recognovisset, utpote quem in imperatoris curia multoties familiariter conversantem magnisque divitiis pollentem viderat, protinus admirando stupefactus uberrimisque lacrymis perfusus: O, inquit, domne Norberte, quis credere potuisset te tantas divitias relinquere, et ad tantam paupertatem sponte venire? Domine Deus, quid est quod video de domno Norberto, quem olim tam superbe indutum, tamque pompatico fastu videbam incedere solitum? Cumque Hugo capellanus episcopi videns eum tam mirabiliter flentem, et prae nimio fletu vix loqui valentem, interrogavit eum quisnam esset idem Norbertus, pro quo tantopere lacrymabatur, episcopus respondens: Si scires, inquit, quis fuerit, mirareris quod nunc talis sit. Quando enim imperator dedit mihi episcopatum Cameracensem, huic Norberto prius eum obtulit, sed ipse eum suscipere vel habere noluit. Hic enim inter cano
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectam uitam imitatores xp̃o acquisierit. Et siquidem in
p̾monstratensi cenobio diutius mansisset: forsitan multa
alia fecisset. sed diuine p̾destinationi placuit: ut honorem
quem in uita seculari fugiendo declinauit. assequeret᷑ in habi¬
tu religionis & qui ante conu̾sionem esse noluit ep̃e. post cõ¬
uersionem fieret archiep̃e.
rauit. qd̾̃ in principio conu̾sionis sue cum eccł̃iam coloni¬
ensem et parentes suos idem fo norb̾tus reliquisset. ualencentaᷤ
pedes et discalciatus uenit. ibiq domnum burcardum came¬
racensem ep̃m inuenit. Cum gͦ mane p̾fatum ep̃m missam ce¬
lebraturum audisset: ueniens ad eccliam rogauit eundem hu¬
gonem qui tunc ip̃ius capellanus ep̃i erat. ut se fac̾e̾t ep̃o col¬
loqui. hugo nesciens quis esset: ingressus nuntiauit ep̃o q̃¬
dam cłicum ꝑegrinum ꝓforib esse. ꝙ ei loqui uelle. Iussu de¬

Expanded text:
perfectae vitae imitatores Christo acquisierit. Et si quidem in perfectae vitae imitatores Christo acquisierit. Et si quidem in Praemonstratensi coenobio diutius mansisset, forsitan multa alia fecisset; sed divinae praedestinationi placuit ut honorem quem in vita saeculari fugiendo declinavit, assequeretur in habitu religionis, et qui ante conversionem noluit esversionem fieret archiepiscoravit quod in principio conversionis suae cum ecclesiam Coloniensem et parentes suos idem Norbertus reliquisset, Valencenias pedes et discalceatus venit, ibique domnum Burchardum Cameracensem episcopum invenit. Cum ergo mane praefatum episcopum missam celebraturum audisset, veniens ad ecclesiam, rogavit eumdem Hugonem, qui tunc ipsius capellanus episcopi erat, ut se faceret episcopo colloqui. Hugo nesciens quis esset, ingressus nuntiavit episcopo quemdam clericum peregrinum pro foribus esse, et ei loqui velle. Jussu de
Abbreviated transcription (Latin):
ngrum super caput portare. Et cum in tanta clistrictione &
ulitate cum silentio sciantur esse recluse: miro tñ modo xp̃i
operante urtute cotidie uidemus feminas ñ modo rusticas
uł pauꝑes. sed potius nobilissinias et ditissimas tam uidu¬
as quam iuuenculas quam etiam puellulas. ita conu̾sio¬
nis gr̃a spretis mundi uoluptatib ad illius institutionis
monasteria festinantes. & quasi ad mortificandam tenerã
carnem currentes. ut plus quam decem milia feminaꝵ in
eis hocdie credamus contineri. Si gͦ nichil aliuid domnus
norb̾tus fecisset. sed omissa conu̾sione uroꝵ tot feminas
seruitio clñi sua exhortatione attraxisset. nonne maxima
laude clignus fuisset: Nunc uͦ cum utriusq sexus eius tot¬
monasteria per orbem refulgeant: nescio quid alii sentiant.
mͥ uidetur uetum esse qd plurimi asserunt. a tempore aploꝵ nul¬
lum fuisse. qui tambreui temporis spatio sua institutione tot

Expanded text:
nigrum super caput portare. Et cum in tanta districtione et nigrum super caput portare. Et cum in tanta districtione et vilitate cum silentio sciantur esse reclusae, miro tamen modo, Christi operante virtute, quotidie videmus feminas non modo rusticas, vel pauperes, sed potius nobilissimas et ditissimas, tam viduas juvenculas quam etiam puellulas, ita conversionis gratia spretis mundi voluptatibus, ad illius institutionis monasteria festinantes, et quasi ad mortificandam teneram carnem currentes, ut plusquam decem millia feminarum in eis hodie credamus contineri. Si ergo nihil aliud domnus Norbertus fecisset, sed, omissa conversione virorum, tot feminas servitio divino sua exhortatione attraxisset, nonne maxima laude dignus fuisset? Nunc vero cum utriusque sexus emonasteria per orbem refulgeant, nescio quid alii sentiant, mihi videtur verum esse, quod plurimi asserunt, a tempore apostolorum nullum fuisse qui tam brevi temporis spatio sua institutione tot
Abbreviated transcription (Latin):
ori uita nouuus aut rusticos fuisse aut pauꝑes. ut in re¬
ligionis habitu quasi fastuose cernimus equitantes. Fe¬
minis autem mox ut conuerse fuerint ꝑpetua deinceps
lex manet semꝑintra domus ambitum causas retineri.
nusquam ulterius ꝓgredi. nulli uiro non mͦ extraneo. sed
nec germano aut ꝓpinquo loqui nisi ad fenestramin ec¬
cłia. luob uiris conuersis cum uiro exterius ꝙ luabꝰ
feminis cum illa interius residentib et quicquid dicit᷑ audien¬
tib In ip̃o etiam conuersionis initio mox ut suscipiuntur ad re¬
secandam omnem suꝑbiam ꝙ carnalem uoluptatem. eaꝵ etiã
capilli usq ad aures tondentur utq magis xp̃o celesti spon¬
so placeant. ꝓ eius amore infragili & illecebrosa carne om¬
nino deturpantur. Nulli deinceps preciosam uestem. nisi ex
lana uel ouinis pellib licet habere: nulli uelum sericum
more quarundam sc̃imonialium sed uilissimum panniculũ

Expanded text:
ori vita novimus, aut 548 rusticos fuisse, aut pauperes, in reori vita novimus, aut 548 rusticos fuisse, aut pauperes, in religionis habitu quasi fastuose cernimus equitantes; feminis autem mox ut conversae fuerint perpetua deinceps lex manet, semper intra domus ambitum clausas retineri, nusquam ulterius progredi, nulli viro, non modo extraneo, sed nec germano, aut propinquo loqui, nisi ad fenestram in ecclesia, duobus viris conversis cum viro exterius, et duabus feminis cum illa interius residentibus, et quidquid dicitur audientibus. In ipso etiam conversionis initio mox ut suscipiuntur, ad resecandam omnem superbiam et carnalem voluptatem, etiam capilli earum usque ad aures tunduntur, utque magis Christo coelesti sponso placeant, pro ejus amore in fragili et illecebrosa carne omnino deturpentur. Nulli deinceps pretiosam vestem nisi ex lana vel ovinis pellibus licet habere, nulli velum sericum more quarumdam sanctimonialium, sed vilissimum panniculum
Abbreviated transcription (Latin):
toe quidam magnus et ꝓpagator. sed non primus fuit pła¬
tator. Norb̾tus autem sue institutõis fuit primus frat plan¬
tatoꝵ primusq dei dono inceptor. qm̃ licet euis sequaces be¬
ati augustini dicant se tenere regulam. tñ ut eiusdem bea¬
ti augustim pace dicamꝰ multo rigidiorem. multoq seuerio¬
rem ꝙ aust̾iorem uidemꝰ esse norb̾ti quam augustini insti¬
tutionẽ. Preterea in cistellensi cenobio soli uiri suscipiuntur.
dominus u̾ norb̾tus cum sexu uirili etiam femineum ad
conu̾sionem suscipi constituit. ⁊ta ut etiam artiorem et
districtiorem ineius monasterus usdeamus esse conuersa¬
tionem feminaꝵ quam uiroꝵ. Illi enim tam ꝓ necessariis o¬
perib quam ꝓ aliis negotiis post conu̾sionem ad publicũ
ꝓgredrentes. eccliasticis frequenter aut etiam scłarib respõ¬
sis uel legationib implicantur: ꝙ multociens quos in pri¬

Expanded text:
tor quidem magnus, et propagator, sed non primus fuit plator quidem magnus, et propagator, sed non primus fuit plantator. Norbertus autem suae institutionis primus fuit plantator primusque Dei dono incoeptor, quoniam, licet ejus sequaces beati Augustini dicant se tenere regulam, tamen, ut ejusdem beati Augustini pace dicamus, multo rigidiorem, multoque severiorem videmus esse Norberti quam Augustini institutionem. Praeterea in Cistellensi coenobio soli viri suscipiuntur, domnus vero Norbertus cum sexu virili etiam femineum ad conversionem suscipi constituit, ita ut etiam arctiorem et districtiorem in ejus monasteriis videamus esse conversationem feminarum quam virorum. Illi autem tam pro necessariis operibus quam pro aliis negotiis post conversionem ad publicum progredientes, ecclesiasticis frequenter, aut etiam saecularibus responsis, vel legationibus implicantur et multoties quos in pri
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m domni norberti socium celesti uoce intellexit fuisse
denuntiatum.
lius post aplos conuersationem plurimi testantur
in sc̃a eccłia tantum fructum in tam breui temporis spa-¬
tio fecisse. Licet enim aliqui dicant domnum bernar¬
cdum abbatem clareuallensem eodem tempore non mi-¬
nus fructificasse: tamen siquis diligentus aitendat.
puto qd norb̾tum p̾cellere non negabit. Domnus si quidẽ
bernarlus illius religionis non fuit inceptor sed iam eadẽ
religio florebat in cistellensi cenobio in quo prefatus bernar¬
dus cum esset cłicus. audita eiusdem religionis fama mona-¬
sticum habitum sub abbate stephano sumpsit. de quo etiam
cenobio clareuallense monasterium ꝓcessit. cuius idember¬
nardus ꝓ sua scĩtate primus abbas est institutꝰ. Ip̃e gͦ qmuiᷤ
sua p̾dicatione plurimos conuerterit multaq monasteria
de clareuallensi grã dei genuerit: tñ ip̃ius religionis riga¬

Expanded text:
episcopum domni Norberti socium coelesti voce intellexit fuisse episcopum domni Norberti socium coelesti voce intellexit fuisse denuntiatum. lius post apostolos conversationem plurimi testantur in sancta Ecclesia tantum fructum in tam brevi spatio temporis fecisse. Licet enim aliqui dicant domnum Bernardum abbatem Clarevallensem eodem tempore non minus fructificasse, tamen si quis diligentius attendat, puto quod Norbertum praecellere non negabit. Domnus siquidem Bernardus illius religionis non fuit incoeptor, sed jam eadem religio florebat in Cistellensi  al., Cistertiensi coenobio, in quo praefatus Bernardus esset clericus, audita ejusdem religionis fama, monasticum habitum sub abbate Stephano sumpsit. De quo etiam coenobio Clarevallense monasterium processit, cujus idem Bernardus, pro sua sanctitate primus abbas est institutus. Ipse ergo, quamvis sua praedicatione plurimos converterit multaque monasteria de Clarevallensi gratia Dei genuerit, tamen ipsius religionis riga
Abbreviated transcription (Latin):
ysaie ꝓphete testimoĩm subiungit. qui inter cecdrum. oliuã.
abietem. ceterasq p̾ciosiores arbores. etiam ulmi facit mentio¬
nem. qui licet per se fructum non ferat. tñ dum uitem cũ
botro portat: etiam ip̃e a dño computat᷑ inter arbores fructi¬
feras. Quambeati gregorii sententiam siquis diligentius
uelit inspic̾e: puto qd̾ me non deridebit hec scripsisse. sed
fidenter etiam ip̃e ꝓnuntiabit. quod p̾fatus ep̃c bartholomeꝰ
licet eccl̃iasticis officiis occupatus. scłarib negociis impli¬
cari uisus fuerit tñ dum seruos dei mundanam uitam fu¬
gientes tantoꝑe semꝑ aduiuare studuit: etiam pie conuer¬
sationis eoꝵ dulci desiderio per grãm dei particeps extitit.
unde et in futuro mercede eoꝵ non carebit. Quod cum ita
sit: fateor merito laudari debere illam domni leonii abb̃is
scĩ bertini superius memoratam sententiam. qua eundem

Expanded text:
Isaiae prophetae testimonium subjungit, qui inter cedrum, olivam, Isaiae prophetae testimonium subjungit, qui inter cedrum, olivam, abietem, caeterasque pretiosiores arbores, etiam ulmi facit mentionem, quae licet per se fructum non ferat, tamen cum vitem cum botro portat, etiam ipsa a Domino computatur inter arbores fructiferas . Quam beati Gregorii sententiam, si quis diligentius velit inspicere, puto quod me non deridebit hoc scripsisse, sed fidenter etiam ipse pronuntiabit, quod praefatus episcopus Bartholomaeus licet ecclesiasticis officiis occupatus, saecularibus negotiis implicari visus fuerit, tamen dum servos Dei mundanam vitam fugientes tantopere semper adjuvare studuit, etiam piae conversationis eorum dulci desiderio per gratiam Dei particeps exstitit, unde et in futuro mercede eorum non carebit. Quod cum ita sit, fateor merito laudari debere illam domni Leonii abbatis S. Bertini superius memoratam sententiam, quia eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
et cooperatorem. Cum enim ueritas in euͣgłio dicat. qui re¬
cipit ꝓphetam in nomine ꝓphete mercedem ꝓphete accipiet: ꝓ
fecto liquet quod pontifex iste qui p̾fatum seruum dei non
solum recepit. sed etiam ut suprascriptum est int̾missis ep̃ali-¬
b negociis ꝑ tot siluaꝵ deuia ꝙ horrida loca circum ducere
ad ultimum in p̾monstratensi solitudine firmiter plantare.
plantatumq iugiter rigare studuit. fructus utiq illius dul¬
ci mercede non carebit. Beatus siquidem gregorius. in ome¬
lia enͣgłii anno quintodecimo p̾fatam sententiam subtilius ex¬
ponens: notanclum inquit qd̵̃ non ait dñs. mercedem de ꝓph̾a
accipiet sed mercedem ꝓph̾e. quia mercedem quam ꝓph̃a a d̾o de bo-¬
no opere suo accipit: eandem etiam ip̃e qui eum recipiendo ei
adiutor extitit se ꝑcepturum nouerit. Ad cuiꝰ rei certitiilinẽ
euidentius demonstrandam idem beatus gregorius etiam

Expanded text:
et cooperatorem. Cum enim Veritas in Evangelio dicat: « Qui reet cooperatorem. Cum enim Veritas in Evangelio dicat: « Qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet , » profecto liquet quod pontifex iste, qui praefatum servum Dei non solum recepit, sed etiam, ut supra scriptum est, intermissis episcopalibus negotiis, per tot silvarum devia et horrida loca circumducere, et ad ultimum in Praemonstratensi solitudine firmiter plantare, plantatumque jugiter rigare studuit, fructus utique illius dulci mercede non carebit. Beatus siquidem Gregorius in homilia Evangelii « anno quinto decimo » praefatam sententiam subtilius exponens: Notandum, inquit, quod non ait Dominus: Mercedem de propheta accipiet, sed mercedem prophetae, quia mercedem quam propheta de bono opere suo a Deo accepit, eamdem etiam ipse, qui eum recipiendo ei adjutor exstitit, se percepturum noverit . Ad cujus rei certitudinem evidentius demonstrandam, idem beatus Gregorius etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo domnus norbertus ꝑ supraclictum ep̃m ibi adductus
est: iam tamen diuina prestante gr̃a totexinde monasteria-
pullularunt ut fere centum abbates in p̾dicto festo ex eis
ibi conuenisse inuemiant᷑. non solum ex francia uel burgun¬
clia sed ex ip̃a quoq alemannia. saxonia. seu uuasconia. ut e¬
nim de aliis taceam. ex sola p̾dicta sc̃i martini eccł̃ia cui adhui
primus abbas dominus galterus preest iam .xii. alia ꝓces¬
serunt monasteria. Nec uero solum uicine tanto lumine ꝑ¬
lustrant᷑ ꝓuncie: sed etiam mare iam huius noui solis ra¬
dius transiuit. & urbem ihrłm transmissis aliquod claris¬
simis stellis racliando splenlificauit. Quod alui sentiant
ignoro: ego corde credo. ꝙ fideliter ore ꝓnuntio. omnium bono¬
rum que in tot p̾clictis monasteriis fiunt uel deinceps fient
Domnum bartholomeum ep̃m consortem esse. participemq

Expanded text:
ex quo domnus Norbertus per supradictum episcopum ibi adductus ex quo domnus Norbertus per supradictum episcopum ibi adductus est, jam tamen, divina praestante gratia, tot exinde monasteria pullularunt, ut fere centum abbates in praedicto festo ex eis ibi convenisse inveniantur, non solum ex Francia, vel Burgundia, sed ex ipsa quoque Alemannia, Saxonia seu Wasconia. Ut enim de aliis taceam, ex sola praefata Sancti Martini ecclesia, cui adhuc primus abbas domnus Gualterus praeest, jam duodecim alia processerunt monasteria. Nec vero solum vicinae tanto hoc lumine perlustrantur provinciae, sed etiam mare jam hujus novi solis radius transivit, et urbem Hierusalem transmissis aliquot clarissimis stellis irradiando splendificavit. Quid alii sentiant ignoro, ego corde credo, et fidenter ore pronuntio, omnium bonorum, quae in tot praedictis monasteriis fiunt, vel deinceps fient, domnum Bartholomaeum episcopum consortem esse, participemque
Abbreviated transcription (Latin):
ut in districtissimis cenobiis monachoꝵ uix similem reli¬
gionem possit aliquis inuenire. Nec contentus fuit intra
laudunensis cliocesis t̾minos fr̃m suoꝵ turmas coħceri: sed in¬
star apum que de uasculis in quib mellificauerint exeun¬
tes. ad alia loca mellificature transuolant. etiam ip̃e liuer-¬
sa ꝙ deserta loca cepit expet̾e directisq fr̃ib noua monaste¬
ria edificare. Constituit uero: ut ex omnib monasteriis que
uel in uita sua uł post obitum suum institutionis ac regule
sue normam ac ꝓpositum sequerent᷑. uniuersi abbates singuli
annis in festo sc̃i lionisii ad primam matrem de qua ꝓcesserãt
idest premonstratensem eccl̃iam quasi ad fontem potaturi cõ-¬
uenirent. ꝙ simul positi generale capitulum tenerent. ac si
quid uł cõmuniter uel in aliquo forte corrigendum esset.
ibidem corrigerent. Cum gͦ triginta necclum anni transierint.

Expanded text:
ut in districtissimis coenobiis monachorum vix similem reliut in districtissimis coenobiis monachorum vix similem religionem possit aliquis invenire. Nec contentus fuit intra Laudunensis dioecesis terminos fratrum suorum turmas coerceri, sed instar apum, quae de vasculis in quibus mellificaverint exeuntes, ad alia loca mellificaturae transvolant, etiam ipse diversa et deserta loca coepit expetere directisque fratribus nova monasteria aedificare. Constituit vero ex omnibus monasteriis, quae vel in vita sua, vel post obitum suum institutiones ac regulae suae normam ac propositum sequerentur, universi abbates singulis annis in festo S. Dionysii ad primam matrem, de qua processerant, id est Praemonstratensem ecclesiam, quasi ad fontem 547 potaturi convenirent, et simul positi generale capitulum tenerent, ac si quid vel communiter, vel in aliquo forte corrigendum esset, ibidem corrigerent. Cum ergo necdum triginta anni transierint,
Abbreviated transcription (Latin):
nante ꝓuecti sunt abundantiam: ut ex uineis suis tria mi¬
lia modios uini frequenter habeant. ꝙ tam in terraꝵ & molen¬
dinoꝵ quam R in pecoꝵ possessione cuncta pene laudunensiˢ
ep̃atus cenobia precellant. Caritatis etiam et hospitalitatiꝰ
tanta ibi affluentia repperit᷑ ut ꝓpter hospitium assiduam
susceptionem propter pauperum cotidianam releuationem.
mirum immodum uideat᷑ ibi d̾s omnia multiplicare ꝙ aug¬
mentare. a deo ut iam uter precipua & excellentia frantie mo¬
nasteria computet᷑.¬
ostmodum etiam in premonstratensi eccłia dominus
norb̾tus abbas quidem esse noluit: sed illum ex luobꝰ
socus suis qui cum eo remanserat nomine hugonem euisdẽ
loci abbatem constituit. Non solum autem iuroꝵ sed etiam
feminaꝵ cohortes idem norbertus ad dm̃ conu̾tere studuit:
ita ut hodie in diuersis eiusdem eccłie locis. plus quam mil¬
le uideamus conuersas. tanto rigore et silentio deo seriuire.

Expanded text:
nante provecti sunt abundantiam ut ex vineis suis tria minante provecti sunt abundantiam ut ex vineis suis tria millia modios vini frequenter habeant, et tam in terrarum et molendinorum quam et in pecorum possessione, cuncta pene Laudunensis episcopatus coenobia praecellant. Charitatis etiam et hospitalitatis tanta ibi affluentia reperitur ut propter hospitum assiduam susceptionem, propter pauperum quotidianam relevationem, mirum in modum videatur ibi Deus omnia multiplicare et augmentare, adeo ut jam inter praecipua et excellentia Franciae monasteria computetPostmodum etiam in Praemonstratensi ecclesia domnus Norbertus abbas quidem esse noluit, sed illum ex duobus sociis suis, qui cum eo remanserat, nomine Hugonem, ejusdem loci abbatem constituit. Non solum autem virorum, sed etiam feminarum cohortes idem Norbertus ad Deum convertere studuit, ita ut hodie in diversis ejusdem ecclesiae locis plusquam mille videamus conversas tanto rigore et silentio Deo servire
Abbreviated transcription (Latin):
filia tua. Similiter illam b̾i martini eccłiolam. cum plures
ab ep̃o regendam suscepissent. nullusq eoꝵ ibi ꝓfic̾e potuisset:
huic abbati galtero tam bona fortuna ꝑ diuinam grãm comeᷤ
adhesit. ut infra .xii. annos plusqͣm quingentoꝵ fr̃m deo ser-¬
uientium ibi conuentus inueniret᷑. unde non immerito di¬
xerim eam illi a deo reseruatam. Pauꝑtatem tñ tantam in pri-¬
mis ibi sustinuit: ut preter unum asinum burclinum nomĩe
nichil pene aliud haberent quem in ꝓtimam siluam uosagũ
mane ducentes lignaq cesa dorso eius imponentes laudunum
reclucerent: ꝙ ex uenclitis lignis panem sibi emerent. multoci¬
ens tam diu ieun manentes donec panis ille emptus post no¬
nam eis deferret᷑. Ipsi tñ consolante abbate galtero in tanta
penuria non deficientes sed assilue deo seruientes & manib
ꝓpriis laborando paulatim ꝓficientes ad tantam iam deo do¬

Expanded text:
filia tua . » Similiter eam beati Martini ecclesiolam cum plures filia tua . » Similiter eam beati Martini ecclesiolam cum plures ab episcopo regendam suscepissent, nullusque eorum ibi proficere potuisset, huic abbati Gualtero, tam bona fortuna per divinam gratiam comes adhaesit ut infra duodecim annos plusquam quingentorum fratrum Deo servientium ibi conventus inveniretur. Unde non immerito dixerim eam illi a Deo roser vatam. Paupertatem tamen tantam in primis ibi sustinuit ut praeter unum asinum, burdinum nomine, nihil pene aliud haberent, quem in proximam silvam Vosagum mane ducentes, lignaque caesa dorso ejus imponentes, Laudunum reducerent, et ex venditis lignis panem sibi emerent, multoties jam diu jejuni manentes, donec panis ille emptus post nonam eis deferretur. Ipsi tamen consolante abbate Gualtero in tanta penuria non deficientes, sed assidue Deo servientes, et manibus propriis laborando paulatim proficientes, ad tantam jam Deo do
Abbreviated transcription (Latin):
sedem et eccłiam in qua requiescas ꝙ fructum facias dabit. hec
mscrib̾e precepit domnus leonius abbas sc̃i bertini: & ego cre¬
dens eum reuera bene et fideliter intellexisse. libenter ei obecliui.
ostinodum gͦ uidens ep̃c in eodem loco
premonstratensi. lam non paruum numerum fr̃m reli-¬
giose uiuentium conuenisse: rogauit domnum norb̾tum.
ut aliques ex ip̃is in supta scripta bĩ martini eccłiola. in qͣ
ip̃e rogatus remanere noluerat poneret. qui eam ad dei hono¬
rem construere et augmentare studerent. Acquiescens ille p̾¬
cib pontificis: paucos ex fr̃ib sius ibi posuit. abbatemq eis
uirum religiosum domnum galterum p̃fecit. Cui d̾s orante
sicut creclimus beato martino tantam confestim grãm
contulit: ut dẽ ip̃o quoq illud uideatur posse dici qd̾ de
sarra puella ragueli patri eius angelus clixit. ꝓpterea nullꝰ
potuit habere eam. Qm̃ huic timenti deum debetur coniunx

Expanded text:
sedem et ecclesiam in qua requiescas, et fructum facias, dabit. Haec sedem et ecclesiam in qua requiescas, et fructum facias, dabit. Haec mihi scribere praecepit domnus Leonius abbas Sancti Bertini, et ego credens eum revera bene et fideliter intellexisse, libenter ei obedivi.Postmodum ergo videns episcopus in eodem loco Praemonstratensi jam non parvum numerum fratrum religiose viventium convenisse, rogavit domnum Norbertum, ut aliquos ex ipsis in supra scripta beati Martini ecclesiola, in qua ipse rogatus remanere noluerat, poneret, qui eam ad Dei honorem construere et augmentare studerent. Acquiescens ille precibus pontificiis, paucos ex fratribus suis ibi posuit abbatemque ejus virum religiosum domnum Gualterum praefecit. Cui Deus, orante, sicut credimus, beato Martino, tantam confestim gratiam contulit, ut de ipso quoque illud videatur posse dici, quod de sacra puella Ragueli, patri ejus angelus dixit: « Propterea nullus potuit habere eam, quoniam huic timenti Deum debetur conjux
Abbreviated transcription (Latin):
nuper hunc libellum legens. ꝓtinus aliter interpretatus est
illam uocem mͥq ut ex parte sua sententiam suam hic pone¬
rem p̾cepit: dicens ex ip̃a consid̾atione temporis et ꝑsone ap¬
propinquantis palam intelligi posse. qd̵ bartholomeum ep̃m
uox illa testata sit socium esse norb̾ti. Cum enim inquit trib
dieb rems demoratus & pape loqui non ualens tristis ac des¬
perans de urbe exisset. ꝙ quid iam agẽt uł quo uerteret nes¬
ciret. nullamq consolationem preter deum sibi habere uidet᷑
nisi in duob sociis suis quos sibi indiuisibiliter adhesuros
quocumq iret confidebat: uox desuꝑ ei sonuit. Hic est norb̾tꝰ
et sociꝰ eius ac si apertius ei dixisset. Noli desperare uł in cluobus
tantum sociis tuis confidere: quia ecce prope est ep̃c quem tͥ
d̾s socium dedit. qui te secum reducens faciet pape colloqui qͥ
in tribulationib tius consolator dulcissimus tͥ erit qui tibi

Expanded text:
nuper 546 hunc libellum legens protinus aliter interpretatus est nuper 546 hunc libellum legens protinus aliter interpretatus est illam vocem, mihique ut ex parte sua sententiam suam hic ponerem praecepit, dicens ex ipsa consideratione temporis et personae appropinquantis palam intelligi posse quod Bartholomaeum episcopum vox illa testata sit socium esse Norberti. Cum enim, inquit, tribus diebus Remis demoratus et papae loqui non valens, tristis ac desperans de urbe exisset, et quid jam ageret vel quo verteret nesciret, nullamque consolationem praeter Deum sibi habere videretur, nisi in duobus sociis suis, quos sibi indivisibiliter adhaesuros quocunque iret, confidebat, vox desuper ei sonuit: Hic est Norbertus, et socius ejus, ac si apertius ei dixisset: Noli desperare, vel in duobus tantum sociis tuis confidere quia ecce prope est episcopus, quem tibi Deus socium dedit, qui te secum reducens faciet papae colloqui, qui in tribulationibus tuis consolator dulcissimus tibi erit, qui tibi
Abbreviated transcription (Latin):
inp̃o principio ꝑturbare studuit: o sicut euam in paracliso se¬
cluxit. uidamq it̾ apłos deprauauit. ita etiam unum ex du¬
ob sociis eiꝰ qui cum eo uenerant corrupit. Hic namꝙ p̾fatam
pecuniam a scolasticis delatam. sibiq a magistro omendatam.
media nocte furtim sumens et de eccl̃ia fugiens. latenter dis¬
cessit: ꝙ p̾fatos scolasticos in multa penuria o necessitate re¬
liquit. Tuncq primum uir dei recordatus uocum quas prope
remoꝵ urbem eum audisse supͣdiximus: ꝙ ip̃e intellexit. &
domno ep̃o sese suꝑ hoc consolanti. exposuit. scd̃am uocem que
clamauerat hic est norb̾tus et sociꝰ eiꝰ hoc significasse: quod
ex duob sociis qui cum eouenerant. unus solumm esset re¬
mansurus. alter cum uida exiturus. Et ip̃equidem sic intel¬
lexerit. Domnus autem leonius abbas scĩ bertini uir religio¬
sissimus. Ꝙ tam gentilium qͣm liuinaꝵ litteraꝵ peritissimus

Expanded text:
in ipso principio perturbare studuit, et sicut Evam in paradiso sein ipso principio perturbare studuit, et sicut Evam in paradiso seduxit, Judamque inter apostolos depravavit, ita etiam unum ex duobus sociis ejus qui cum eo venerant corrupit. Hic namque praefatam pecuniam, a scholasticis delatam sibique a magistro commendatam, media nocte furtim sumens, et de ecclesia fugiens, latenter discessit, et praefatos scholasticos in multa penuria et necessitate reliquit. Tuncque primum vir Dei recordatus vocum quas prope Remorum urbem eum audisse supra diximus, et ipse intellexit, et domno episcopo sese super hoc consolanti exposuit, secundam vocem quae clamaverat: Hic est Norbertus et socius ejus, hoc significasse quod ex duobus sociis qui cum eo venerant, unus solummodo esset remansurus, alter cum Juda exiturus. Et ipse quidem sic intellexerat. Domnus autem Leonius abbas Sancti Bertini, vir religiosissimus, et tam gentilium quam divinarum litterarum peritissimus,
Abbreviated transcription (Latin):
delabra atq turribula ferentium: ip̃mq locum cantando cir¬
cuentium. Pontifex itaq magnifice letificatus. nec tñ iniuri¬
am uolens facere cenobio sc̃i uincentii. cuius iuris idem locus
utiliorem tunc temporis commutationem dedit ei. sicq locum
illum cum eccłia liberũ domno norberto priuilegii sui auctori¬
tate confirmauit. Seruus gͦ dei norb̾tus ibi remansit: ep̃c uͦ
laudunum quidem recliit. sed assuetam tam ip̃ius quam ip¬
socioꝵ eius curam habere non destitit. Post paucos lies uir
dei laridunum ueniens. scolam magr̃i Racdulfi qui germano
suo magr̃o anselmo defuncto successerat ingredit᷑: ꝙ scolasti¬
cis eius sermonem exhortatorium faciens ꝓtinus septem ex eiꝰ
ditissimos qui nuꝑ de lotharingia uenerant conu̾tit. ꝙ cũ
magna pecunia ad eccl̃iam suam cluxit. Sed antiqus hostis
qui semper seruoꝵ dei ꝓfectib inuidere consueuit. etlamhurns

Expanded text:
delabra atque thuribula ferentium, ipsumque locum cantando cirdelabra atque thuribula ferentium, ipsumque locum cantando circumeuntium. Pontifex itaque magnifice laetificatus, nec tamen injuriam volens facere coenobio Sancti Vincentii, cujus juris idem locus utiliorem tunc temporis commutationem dedit ei, sicque locum illum cum ecclesia liberum domno Norberto privilegii sui auctoritate confirmavit. Servus ergo Dei Norbertus ibi remansit. Episcopus vero Laudunum quidem rediit; sed assidue tam ipsius quam sociorum ejus curam habere non destitit. Post paucos dies vir Dei, Laudunum veniens, scholam magistri Radulphi, qui germano suo magistro Anselmo defuncto successerat, ingreditur, et scholasticus ejus sermonem exhortatorium faciens, protinus septem ex eis ditissimos, qui nuper de Lotharingia venerant, convertit, et cum magna pecunia ad ecclesiam suam duxit. Sed antiquus hostis, qui semper servorum Dei profectibus invidere consuevit, etiam hunc
Abbreviated transcription (Latin):
neret ab oratione surgẽ. qm̃ iam hora noctis suꝑuenientis ur¬
gebat. nullusq remanendi locus erat. uilla uero sua que a¬
no miliari ꝓculerat. seruus dei egressus rogauit eum ut cũ
hominib sius discederet. seq ibidem tota nocte sequenti ui¬
gilare ꝑnutteret. Tunc presul celerit̾ conscensis equĩs utpo¬
te iam nocte incumbente uelociter anisiacum uenit: nec tñ
domni norberti oblitus rursum ei ꝑ nuntium suum panem ꝙ
cetera necessaria transmisit. Facto mane ad eum reuersus: quid
ag̾e̾ uellet inquirit. Ille pre nimio gaudio exhilaratus: hic
destinatum. hic requies et sedes in erit. hicq ꝑ dei grãm salua¬
bunt᷑ multi. Nec tñ hec eccdesiola eis principalis sedes erit.
sed ex alia parte huuis montis. edificabunt sibi mansionẽ
in qua requiescent. Uidi enim hac nocte in uisu quasi maxi¬
mam multitudinem albatoꝵ uiroꝵ. cruces argenteas et can-¬

Expanded text:
neret ab oratione surgere, quoniam jam hora noctis supervenientis urneret ab oratione surgere, quoniam jam hora noctis supervenientis urgebat, nullusque remanendi locus erat, servus Deremanendi locus erat, servus Dei egressus rogavit eum ut cum hominibus suis discederet, seque ibidem tota nocte sequenti vigilare permitteret. Tunc praesul celeriter conscensis equis, utpote jam nocte incumbente, velociter Avisiacum venit, nec tamen Domini Norberti oblitus, rursum ei per nuntium suum panem et caetera necessaria transmisit. Facto mane ad eum reversus, quid agere vellet inquirit. Ille prae nimio gaudio exhilaratus, Hic, io a Deo esse destinatum. Hic requies et sedes mihi erit, hicque per Dei gratiam salvabuntur multi. Nec tamen haec ecclesiola eis principalis sedes erit, sed ex alia parte hujus montis aedificabunt sibi mansionem, in qua requiescent. Vidi enim hac nocte in visu quasi maximam multitudinem albatorum virorum cruces argenteas et can
Abbreviated transcription (Latin):
deuotionis hec legerit hic ep̃c fuerit qui relictis ep̃alib ne¬
gocus. hominem ignotum. ꝑ tot siluestria ꝙ inuia loca ñ
sine magno labore circuiducebat. que licet etiam hoclie cũ
iam a multis incolunt᷑ uideant᷑ horribilia: tunc tñ nimis erãt
asꝑiora ꝙ t̾ribiliora utpote ab omni hominũ inhabitatione
ꝓcul remota solisq lupis ꝙ apris congrua
ementes itaq ad p̾fatum locum premonstratum: in¬
gredunt᷑ orandi gr̃a quandam eccłiolam u honore
sc̃i iohamus baptiste ibidem constructam. Hec erat de iure
cenobii sc̃i uincentii laudunensis: & aliquis monacħ de eodẽ
cenobio illuc ꝓ agendo diuino officio non numquam dirigebat᷑.
sed quia finita missa panis ibi non inueniebat᷑ nisi aliunde
afferret᷑ iam cum ip̃a eccł̃iola locus idem pene renianserat deser¬
tus. Cum gͦ pontifex oratione finita exiens iurum dei ammo¬

Expanded text:
devotionis hic episcopus fuerit, qui, relictis episcopalibus nedevotionis hic episcopus fuerit, qui, relictis episcopalibus negotiis, hominem ignotum per tot silvestria, et invia loca, non sine magno labore circumducebat, quae, licet etiam hodie, cum jam a multis incoluntur, videantur horribilia, tunc tamen nimis erant asperiora et terribiliora, utpote ab omni hominum habitatione procul remota, solisque lupis et apris contiguaentes itaque ad praefatum locum Praemonstratum, ingrediuntur orandi gratia quamdam ecclesiam, in honore sancti Joannis Baptistae ibidem constructam. Haec erat de jure coenobii Sancti Vincentii Laudunensis, et aliquis monachus de eodem coenobio illuc pro agendo divino officio nonnunquam dirigebatur; sed quia finita missa panis ibi non inveniebatur, nisi aliunde afferretur, jam cum ipsa ecclesiola locus idem pene remanserat desertus. Cum ergo pontifex oratione finita exiens virum Dei admo
Abbreviated transcription (Latin):
plura uobis ostendam et ostensa conferam. Dixit: ꝙ post
dm̃i pape discessum. assumens eum ostendit ei non omia reg
na mundi ꝙ głam eoꝵ sed illam maximam cdiocesis sue siluã
que uocatur terrassea. Ouxit gͦ eum ad locum qui clicit᷑ fus¬
niacus: demonstrans ei aquaꝵ ꝙ pascuaꝵ silueq et t̾rarũ
congruam oportunitatem religioni. Tunc ille facta oratio¬
ne reuera inquit hic locus omnino religioni est congruus:
sed non est mͥ a deo destinatus. Ep̃c exinde cduxit eum ad ali¬
um eiusdem silue locum qui tenolias uocat᷑. q̃ sͥ ostensũ pꝰ fc̃am
or̃onẽ sicut priuꝰ cdixit idem norbertus reuera religioni satis¬
congruum. sed nec hunc a deo sibi destinatum. Tunc ep̃c lau¬
dunum rediens. cduxit eum in siluam uosagum: ostendit¬
ꝙ ei in ip̃a locum quendam qui pratum monstratũ. uł pre¬
monstratus uocat᷑. Uiderit gͦ quisquis hec legerit cuius

Expanded text:
plura vobis ostendam, et ostensa conferam. Dixit et post plura vobis ostendam, et ostensa conferam. Dixit et post domni papae discessum assumens eum, ostendit ei non omnia regna mundi, et gloriam eorum , sed illam maximam dioecesis suae silvam, quae vocatur Terrascea. Duxit ergo eum ad locum qui dicitur Fuisniacus, demonstrans ei aquarum, et pascuarum, silvaeque, et terrarum congruam opportunitatem religioni. Tunc ille facta oratione: Revera, inquit, hic locus omnino religioni est congruus, sed non est mihi a Deo destinatus. Episcopus exinde duxit eum ad alium ejusdem silvae locum, qui Telonias vocatur, quem sibi ostensum, post factam orationem, sicut prius dixit idem Norbertus, revera satis religioni congruum, sed nec hunc a Deo sibi destinatum. Tunc episcopus Laudunum rediens duxit eum in silvam Vosagum, ostenditque ei in ipsa locum quemdam, qui Pratum Monstratum, vel Praemonstratus vocatur. Viderit ergo quisquis haec legerit cujus
Abbreviated transcription (Latin):
admoneat. Quam dui gͥ postea remis fuerunt. semꝑ eos ep̃e
secum retinuit: deinde laudunum rediens. numqͣm eos a
suo consortio se parari ꝑmisit. uenientem postea sicut ꝓmi¬
serat. dñm papani officiosissime ut dignum erat suscepit.:
tuncꝙ dominum norb̾tum et socios eius colloquio ip̃ius a¬
bundantissimne satiauit.
rat tunc extra muros urbis laulunensis quedam
eccłiola. in honore sc̃i martini constructa. in qua iã
posuerat. sed nullo ibi ꝓficere ualente. eadem eccłiola in
ligiosam et pauꝑem uitam uelle sectari: suad̾e cepit ei ut
ut exinde eum ammoneret. Et norb̾tus intelligens eiꝰ conatus
non iccirco inquit maiores diuitias colonie reliqui. ut mi¬
nores modo queram lauduni. Non in urbib uolo remanere. s
potius in locis desertis ꝙ incultis. Cui ep̃c. deserta inquit q
inculta loca religioniq congrua in episcopatu isto quam¬

Expanded text:
admoneat. Quandiu ergo postea Remis fuerunt, semper eos episcopus admoneat. Quandiu ergo postea Remis fuerunt, semper eos episcopus secum retinuit, deinde Laudunum rediens, nunquam eos a suo consortio separari permisit. Venientem postea sicut promiserat dominum papam officiosissime, ut dignum erat, suscepit, tunc et demum Norbertum et socios ejus colloquio ipsius abundantissime satiavit. rat tunc extra muros urbis Laudunensis quaedam Ecclesiola in honore sancti Martini constructa, in qua jam posuerat; sed nullo ibi proficere valente, eadem Ecclesia in ertum religiosam et pauperem vitam velle sectari, suadere coepit ei, utut exinde eum admoneret. Sed Norbertus intelligens ejus conatus, Non idcirco, inquit, majores divitias Coloniae reliqui, ut minores modo quaeram Lauduni: non in urbibus volo remanere, sed potius in locis desertis, 545 et incultis. Cui episcopus: Deserta, inquit, et inculta loca, religionique congrua in episcopatu isto quam
Abbreviated transcription (Latin):
sicꝙ faciens eos ascend̾e ꝙ secum equitare: in itinere cdiligentiꝰ
eos sciscitans. audit eundem norb̾tum gen̾e nobili ortum. in
eccłia coloniensi maximas diuitias possedisse. sed pauꝑtatem
eligendo. cunctas ex integro reliquisse. Remis deinde pontifex ꝑ¬
ueniens ad papam ingredit᷑: modeste suggerit ei. non ẽe bonũ
quod ip̃e pater uniui̾salis eccłie existens. solis diuitib colloque¬
ret᷑. pauꝑes uͦ ab eius colloquio repellerent᷑. Statun annuen¬
te papa. norb̾tus et socii eius ab ep̃o introducunt᷑: ꝙ apłico
colloquio recreant᷑. Sed quia nimis papa ibidem occupatus
non ex integro desideriis eoꝵ uel colloquiis satifface̾ poterat:
ꝓmittit eidem ep̃c. sese finito concilio ꝓtinus laudunũ iturũ.
& per aliquot dies ibi requieturum sufficient̾ꝙ eis colloqu¬
turum. rogatq ut eos p̾mittat: ꝙ ut lauduni se oꝑiantur

Expanded text:
sicque faciens eos ascendere, et secum equitare, in itinere diligentius sicque faciens eos ascendere, et secum equitare, in itinere diligentius eos sciscitans, audit eumdem Norbertum genere nobili ortum, in Ecclesia Coloniensi maximas divitias possedisse, sed paupertatem eligendo cunctas ex integro reliquisse. Remis deinde pontifex perveniens ad papam ingreditur, modeste suggerit ei non esse bonum quod ipse Pater universalis Ecclesiae existens, solis divitibus colloqueretur, pauperes vero ab ejus colloquio repellerentur. Statim annuente papa, Norbertus et socii ejus ab episcopo introducuntur, et apostolico colloquio recreantur: sed quia nimis ibidem papa occupatus, non ex integro desideriis eorum vel colloquiis satisfacere poterat, promittit eidem episcopo, sese, finito concilio, protinus Laudunum iturum, et per aliquot dies ibi requieturum, sufficienterque eis collocuturum, rogatque ut eos praemittat, et ut Lauduni se opperiantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ex aeris sumniitate auditis: norb̾tus stupefactus itinere
declinauit. terreq cum duob sociis suis residens attonitus
sicut sacerdos uel leuita uiso illo a latronib uulnerato p̾teri¬
uit: sed ab itinere diuertens benigne illos salutauit. deinde
qui nam essent interrogauit. Respondit norb̾tus se de locha¬
ringia esse. ꝙ relictis parentib scłiq uanitate. religiosam
uitam sequi ꝓposuisse: huiꝰq religionis norma sedis apłi¬
ce consilio et auctoritate incipienda. iam ꝑ tres clies remis
demoratum fuisse. sed quia pre multitudine iugiter con-¬
fluentium diuitum. nullus sibi ad papam ingressus
patebat: tristem ac despantem urbe cligressum. quo diu̾teret ne¬
scire. Tunc ninia compassione ꝑmotus ep̃c. hortat᷑ eos ut secũ
remis redeant: ꝓmittens qd̾ eos ad papam introcluc̾et. Quia
uero pelites erant: precepit hominib suis de eouis descend̾e

Expanded text:
ex summitate aeris auditis, Norbertus stupefactus ex itinere ex summitate aeris auditis, Norbertus stupefactus ex itinere declinavit, terraeque cum duobus sociis suis residens attonitus sicut sacerdos vel levita, viso illo a latronibus vulnerato, praeterivit, sed ab itinere divertens, benigne illos salutavit; deinde quinam essent interrogavit. Respondit Norbertus se de Lotharingia esse, et, relictis parentibus saeculique vanitate, religiosam vitam sequi proposuisse, hujusque religionis norma sedis apostolicae consilio et auctoritate incipienda, jam per tres dies Remis demoratum fuisse, sed quia prae multitudine jugiter confluentium divitum nullus sibi ad papam ingressus patebat, tristem ac desperantem urbe digressum, quo diverteret nescire. Tunc nimia compassione permotus episcopus, hortatur eos ut secum Remis redeant, promittens quod eos ad papam introduceret. Quia vero pedites erant, praecepit hominibus suis de equis descendere,
Abbreviated transcription (Latin):
domnum widonem iuennensem archiep̃m. uirum nobilem
et industrium regine francoꝵ coniugis scił ludouici regis patru¬
um. eumq in eadem ꝓiuincia papam consetrantes. calixtum
appellauer̃t. Hic gͦ antequam romam ueniret in francia
generale ocilium tenere uoluit: uniui̾sosq pene tocius occi-
sonis ad urbem remoꝵ conuenire p̾cepit. cui concilio etiam pre-¬
fatus rex francoꝵ ludouicus interfuit. Huius itaq concilii
causa supradictus domnus bartholomeus ep̃c cum clericis
siuis. & hominib remoꝵ urbem expetens: cum iam monaste-¬
rium sc̃i theodorici p̾terisset. supramemoratũ uirum norb̾¬
tum cum duob clicis non longe ab itinere sedentes conspexit
Audierat siquidem ante paululum idem norb̾tus cluas uo-¬
ces sicut postea referre solitus erat: quaꝵ prior ex una parte
clamauerat. Hic est norbertus et socii eius Altera uͦ ex alia
parte subiuncerat. Hic est norbertus et sociꝰ eius. Quod
quid signauerit: posterius dicetur. Hiis gͦ duab uocibus

Expanded text:
domnum Guidonem Viennensem archiepiscopum, virum nobilem et industrium, reginae Francorum conjugis, scilicet Ludovici regis, patruum, eumque in eadem provincia papam consecrantes Calixtum appellaverunt. Hic ergo antequam Romam iret, in Francia generale concilium tenere voluit; universoque pene totius Occidesonis ad urbem Remorum convenire praecepit; cui concilio etiam praefatus rex Francorum Ludovicus interfuit. Hujus itaque concilii causa supradictus domnus Bartholomaeus episcopus cum clericis suis et hominibus, Remorum urbem expetens, cum jam monasterium Sancti Theodorici praeterisset, supra memoratum virum Norbertum cum duobus clericis non longe ab itinere sedentes conspexit. Audierat si quidem ante paululum idem Norbertus duas voces, sicut postea referre solitus erat, quarum prior ex una parte clamaverat: Hic est Norbertus et socii ejus; altera vero ex alia parte subjunxerat: Hic est Norbertus et socius ejus. Quod quid signaverit, posterius dicetur. His ergo duabus vocibus
Abbreviated transcription (Latin):
lelmus. in sc̃ĩ sepulchri cameracensis parunus. in scĩ
andreede nouo castello adam. in hasnoniensi fulco. ue
nerabiles hodie consistunt abbates. qui omnes laucdu¬
nensem eccl̃iam suam matrem: Bartholomeum uero e¬
piscopũ appellant patrem suum atq pastorem. Idem uͦ¬
anselmus cum ce nobio sci uincentii fere decem et septem
annis p̾fuisset. & ꝓ utilitate eiusdem cenobii cum germano
suo domino Galtero ip̃ius loci monacho romam ꝓfectus fuiss
a cłicis tornacensib qui iam quadringentis annis ꝓprio ep̃o ca-¬
git᷑. & a domno papa eugenio inuitus ꝙ reluctans. obeclientie
iunculo constrictꝰ. pontifex consecratur. sicq per eum torna¬
censi eccłie antiqua dignitas restituit᷑. anno ab incarnatione
dñi .mͦ.cͦ. xͦl. u̾. Dominica letare ihrłm. Recliens gͦ a Roma ꝙ cũ
magna ꝓcessione lauduni susceptus. nolens priores filios sc̃i
uincentii monachos relinquere orphanos unum ex eis domnũ¬

Expanded text:
lelmus; in Sancti Sepulcri Cameracensis Parvinus; Sancti Andreae de novo castello Adam; in Hanoniensi Fulco; in nerabiles hodie consistunt abbates, qui omnes Laudunensem Ecclesiam suam matrem, Bartholomaeum vero episcopum appellant Patrem suum atque pastorem. CAP. Anselmus cum coenobio Sancti Vincentii fere septemdecim annis praefuisset, et pro utilitate ejusdem coenobii cum Germano suo domno Gualtero, ipsius loci monacho, Romam profectus fuisset, a clericis Tornacensibus, qui jam quadringentis annis proprio episcopo caopum eligitur, et a domno papa Eugenio invitus et reluctans, obedientiae vinculo constrictus, pontifex consecratur; sicque per eum Tornacensi Ecclesiae antiqua dignitas restituitur, anno ab Incarnatione Domini 1145, Dominica Laetare Jerusalem. Rediens ergo a Roma et cum magna processione Lauduni susceptus, nolens priores filios Sancti Vincentii monachos relinquere orphanos, unum ex eis domnu
Abbreviated transcription (Latin):
uam tñ exinde undictam matri sue uistus iudex fe¬
cerit filius suus: aucliant omnes. qui sua deo dan¬
tes rursus ea auferunt. Cum enim tota pene anglia cir¬
cuita maximos lane aceruos emendo pecuniam suam ex¬
penclissent. ip̃aq lana quandam magnam domum suꝑ litus
sui diem p̾cedente. subito incendio domus eadem cum to¬
ta lana cremata est: sicq illi om̃ib amissis pauꝑes effecti. se¬
ro penitentes doluer̃t se iniuriam fecisse regine celi

Expanded text:
amen exinde vindictam Matri suae judex justus fecerit Filius suus, audiant omnes qui, sua Deo dantes, rursus ea auferunt. Cum enim tota pene Anglia circuita, maximos lanae acervos emendo pecuniam suam expendissent, ipsaque lana quamdam magnam domum super littsui diem praecedente subito incendio domus eadem cum tota lana cremata est; sicque illi, omnibus amissis pauperes effecti, sero poenitentes doluerunt se injuriam fecisse Reginae coeli
Abbreviated transcription (Latin):
ut siquis negotiatoꝵ eccliam ingrederet᷑. quinq solidos sociis
ꝑsolue̾t. Erat tunc sabbatum ante octauas pentecostes. Can¬
tam itaq hospitis nr̃i beniuolentiam: ꝓtinus ostendit dña
nr̃a se gratanter recepisse. Habebat siquidem idem hospes nost̾
ꝓpe oppiclum unam domum in qua boues eius et pecora serua¬
bant᷑: ibiq manebat quidam pauper rusticus eisdem pecoribꝰ
custodiendis deputatus. Huius rustici filia puella paruu¬
la. tortum pedem a natiuitate habebat: ita ut calcaneus in
anteriori parte. digiti uero pedis in posteriori positi ẽent. Ro¬
gatigͦ ab hospite nr̃o ut de aqua reliquiaꝵ lotaꝵ eiusdempu.¬
ellule pes debilis contingeret᷑: fecimus eam adcluci. Sibit
tro in eadem domo sollempnit̾ cantaremꝰ altare siquidem
portatile. ꝙ omĩa misse necessaria nob̾cum ferebamꝰ: ecce pu¬
ellula sanata. pedem suum rectum omnib ostendit. clñosq

Expanded text:
ut, si quis negotiatorum ecclesiam ingrederetur, quinque solidos sociis ut, si quis negotiatorum ecclesiam ingrederetur, quinque solidos sociis persolveret. Erat autem tunc Sabbatum ante octavas Pentecostes. Tantam itaque hospitis nostri benevolentiam protinus ostendit Domina nostra se gratanter recepisse. Habebat siquidem idem hospes noster prope oppidum unam domum, in qua boves ejus et pecora servabantur, ibique manebat quidam pauper rusticus, eisdem pecoribus custodiendis deputatus. Hujus rustici filia, puella parvula, tortum pedem a nativitate habebat, ita ut calcaneus in anteriori parte, digiti vero pedis in posteriori positi essent. Rogati ergo ab hospite nostro ut de aqua reliquiarum lotarum ejusdem puellulae pes debilis contingeretur, fecimus eam adduci. Bibit tro in eadem domo solemniter cantaremus altare siquidem portatile, et omnia missae necessaria nobiscum ferebamus ecce puellula sanata, pedem suum rectum omnibus ostendit, dominosque