comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sps̃ facti: Itaet uos ex estimate uos qui¬
tat moriturum seesse : non pec cat
Verbi gratia si me concupiscentia mu¬
lieritrahit. si argenti si auri. si prę¬
dia si cupiditas pulset . et ponam in
cor demeo quod mortuus sim in xp̃o:
extinguitur. continuo concupistentia
et effugatur peccatum Extinguitur
furor : cessat ira . odium conqui escit:
Et hoc modo : quis mori inuenitur peccato.
etiuueredõ. quidem aliud quod dicit
entia. in iustitia. in pace. in soi ficatione. quae
om̃a xp̃sest: Siue existimateuos mortuos eẽ
peccato : idẽ sicut capud urm̃ semel est mortu¬
um. sic et uos membra illius effecti. uitae eius
exempla sec tamini. ut nihil morti ulterius
debeatis : hoc est : ut in uobis locum morssec¬
tanda non habeat: Ille aut̃ uiuitdõ. quixp̃i
uestigia humilitate scĩ ficatione. pietate
sectatur¬

Expanded text:
spiritus facti. Ita et vos existimate, spiritus facti. Ita et vos existimate, tat moriturum se esse non peccat, verbi gratia, si me concupiscentia mulieris trahit, si argenti, si auri, si praedia, si cupiditas pulset, et ponam in corde meo, quod mortuus sum in Christo, exstinguetur continuo concupiscentia et effugatur, peccatum exstinguitur, furor cessat, ira, odium conquiescit, et hoc modo quis mori invenitur peccato et vivere Deo. Quid est aliud, quod dicit: entia, in justitia, in pace, in sanctificatione, quae omnia Christus est? Sive existimate vos mortuos esse peccato, id est, sicut caput vestrum semel est mortuum, sic et vos membra illius effecti vitae, ejus exempla sectamini, ut nihil morti ulterius debeatis, hoc est, ut in vobis locum mors sectanda non habeat. Ille autem vivit Deo, qui Christi vestigia humilitate, sanctificatione, pietate, sectatur
Abbreviated transcription (Latin):
uit in quotres dies et tres ex emploionȩ
facturum esse filium hominis dicit ut
eos qui in ibi amorte detinebantur exi¬
meret : Vnderecte a postolus in praesenti
locodicit : qui a mors e i ultra non domina¬
bitur : Non enimultra dabit semet ipsũ
indominationem trranni. neque iterũ
ex in aniet se ut formam serui accipiet et
fia tobediens usq: ad mortem : nerur fum
informaseriu quamuis uoluntate . et non
neces sita te positus. dominationẽ tantum
trranni mortisq: patiatur Et hoc est.
quod ait. QUODENIMOR TUUS EST
PECCATO. MORTUUS T̃. SEMEL QUOD
AT̃ VIVIT UIUIT DÕ Uiuere aut̃ dõ.
ita intellegendum est : qua si ex pleto eo
quod informa dĩpositus ex inaniuit sȩ¬
met ipsum. et formam serui accepit.
et factus est obediens usq: ad mortem.
rur sumpermaneat informadĩ atq: e¬
qualis patri : Vn demerito : in consequen¬
Quo scilicet imitationexpĩpec catomo¬
riamur. alieni ab eo affecti : et dõ uiua¬
mus iungentes nos et unus cum ipso

Expanded text:
it, in quo tres dies et tres noctes exemplo Jonae futurum esse filium hominis dicit , ut eos qui inibi a morte detinebantur, eximeret, unde recte Apostolus in praesenti loco dicit: quia mors ei ultra non dominabitur. Non enim ultra dabit semetipsum in dominationem tyranni, neque iterum exinaniet se, ut formam servi accipiat, et fiat obediens usque ad mortem , ne rursum in forma servi, quamvis voluntate, et non necessitate positus, dominationem tantum tyranni mortisque patiatur, et hoc est quod ait: Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel. Quod autem vivit, vivit Deo. Vivere autem Deo, ita intelligendum est, quasi expleto eo, quod in forma Dei positus, exinanivit semetipsum, et formam servi accepit, et factus est obediens usque ad mortem, rursum permaneat in forma Dei, atque aequalis patri, unde merito in consequenquo scilicet imitatione Christi peccato moriamur, alieni ab eo effecti, et Deo vivamus jungentes nos, et unus cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
rogationibus : nunc conuertantur
ad audiendũ uerbũ dĩ. ad explana
tionem legis. et ad capiendã sapientiȩ
disciplinam. Lingua quae conuiciis
maledictis. et tur piloqui is assueta est
conuertatur nunc ad bene dicendum dnm
in omnitempore. Sermonem sanũ profe¬
rat et honestum : ut decgratiam audienti

Expanded text:
rogationibus, nunc convertantur rogationibus, nunc convertantur ad audiendum verbum Dei, ad expltionem legis, et ad capiendam sapientiae disciplinam. Lingua quae conviciis, maledictis et turpiloquiis assueta est, convertatur nunc ad benedicendum Dominum in omni tempore: sermonem sanum proferat, et honestum, ut det gratiam audienti
Abbreviated transcription (Latin):
SERUIRE IN MUN DITIE. ET INI QUI¬
TATI AD INIQUITATẼ: ITANUNC EX¬
HIBETEMẼ BRA URA SERUIREIUSTI¬
TIE IN SC̃I FICATIONẼ
Pudorem quendam ꝑ haec in cutit
apostolus auditoribus : ut hoc saltem de¬
pendant iustitiȩ et scĩ ficationi. quod pri¬
us in munditie iniquitatiq detulerunt
Quid ergo tamhumanam. hoc est quid
tam leue. quid tam sine onere : et quod
nulla prorsus pos sit carnis infirmitas
excusare : Multo enim amplius. et mul¬
tointentius: honoranda iustitia est. Sed
ego inquid humane. et communiterago:
eadem postulo similia requiro. Dudũ
currebant pedes urĩ ad demonũ tem¬
pla: nunccurrant ad ec desiamdĩ.
Cur rebant prius ad effundendum: nunc
adliberandum sangui nei currant.
Proten debantur prius manus ut aliena
diriperent : nunc ꝓtendantur. ut pro¬
pria largiantur. Circum spiciebant
prius oculimulierem ad concupiscendũ:
nunc circum spiciant pauperes. debiles.
egenos ad miserandum. Aures delec¬
tabantur audituuano. uelbonorũ de¬

Expanded text:
e et iniquitati ad iniquitatem, ita nunc exhibete membra vestra servire justitiae in sanctificationem. Pudorem quemdam per haec incutit Apostolus auditoribus, ut hoc saltem dependant justitiae et sanctificationi, quod prius immunditiae, iniquitatique detulerunt. Quid ergo tam humanum, hoc est, quid tam leve, quid tam sine onere, et quod nulla prorsus possit carnis infirmitas excusare? multo enim amplius, et multo intentius honoranda justitia est. Sed ego, inquit, humane et communiter ago, eadem postulo, similia requiro: dudum currebant pedes vestri ad daemonum templa, nunc currant ad Ecclesiam Dei, currebant prius ad effundendum, nunc ad liberandum sanguinem currant; protendebantur prius manus, ut aliena diriperent, nunc protendantur, ut propria largiantur. Circumspiciebant prius oculi mulierem ad concupiscendum, nunc circumspiciant pauperes, debiles, egenos ad miserandum. Aures delectabantur auditu vano vel bonorum de
Abbreviated transcription (Latin):
ud spiritalium donorum aliquid occurrerit
lta enim etiam si prae sens sit poteris eum
non simulato animo lenire. adque in
gratiam reuocare. ueni am postulan¬
do : si hoc prius coramdõ feceris. pergens
ad eum non pigromotucorporis. sed et
celerrimo dilectionis affectu: Adq:
in deueniens idẽ intentionem reuo¬
cans adid quod age recoeperas: offer¬
munustuumLx
EB̃O UIII POST PENTE COS TEN

Expanded text:
ud spiritalium donorum aliquid occurrerit. ud spiritalium donorum aliquid occurrerit. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire atque in gratiam revocare, veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed et celerrimo dilectionis affectu, atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offermunus tuum. HEBDOMADA VIII POST PENTECOST.
Abbreviated transcription (Latin):
non possumus: nescio an consequenter mu¬
nera prã offeramusdõ: Docet utiq: eum qui
in fratrem in pacificus est : pacis hostiamius¬
te dñõ offerrenon posse Sunmentemue¬
nerit quod aliquid habeat aduersum nos
frater id est sinos eum in aliquo lesimus:
tunc enim ipsebabet ad uersum nos. Nam
nos habemus aduersus illum. siillenos lesit:
ubi non opus est pergere adreconciliatio¬
nem Non enimueniam postulabis a¬
beo quitibi fecit in iuriam : sed tantum di¬
mittis : sicut tibi dimitti ad nõ cupis. quod
ip se commiseris Pergendum est ergo
ad reconciliationem : cum inmentẽ uene¬
rit quod nos forte fratrem in aliquolesi¬
mus Petgendum aut̃ non pedibus corpo¬
ris sed motibusanimi: ut te humiliaffec¬
tu prosternas fratri. atquem cara cogi¬
tatione cucurreris in conspectue ius cui
munus oblaturus es Spiritalitertem OR¬
plũ nr̃m interior homo est: Altare fi¬
des Munus: prophetia doctrina ora¬
tio hymnus psalmus et si quid taleali¬

Expanded text:
non possumus, nescio an consequenter munera nostra offeramus Deo. Docet utique eum qui in fratrem impacificus est, pacis hostiam juste Domino offerre non posse. Si in mentem venerit, quod aliquid habeat adversum nos frater, id est, si nos eum aliquo laesimus, tunc enim ipse habet adversus nos, nam nos habemus adversum illum, si ille nos laesit, ubi non opus est pergere ad reconciliationem. Non enim veniam postulabis ab eo, qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittis, sicut tibi a Domino dimitti cupis, quod ipse commiseris. Pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit, quod nos forte fratrem in aliquo laesimus. Pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus, cui munus oblaturus es. Spiritaliter, templum nostrum interior homo est, altare fides, munus, prophetia, doctrina, oratio, hymnus, psalmus, et si quid tale ali
Abbreviated transcription (Latin):
uidiciumesse soleat . tamenquia inter. H¬
esise aliquid hoc lo co fateri cogit ipsadistinc¬
tio uidetur ad concilium ꝑtinere sententiȩ
probatio quando non iam cumipsoreo a¬
gitur utrumdamnandus sit. sed inter
se qui iudicant conferunt. quo supliciodam¬
nari oporteat. quemconstat esieddam nan¬
dum: Gehenna uero ignis nec damnatio¬
nem habet dubiam. sicut iudicium : necdam
nanti poenam. sicut concilium. Ingeheona
quippe : certa est damnatio et penamdam nati
Gehenna nomen conposi tumest : exge ethenna
Gcenim : uallis inter pretatur. Gchenna aut̃
uallis gratuita Euit enim uallis filiorum
ennon iuxta hierusalem. in qua multa ia cu¬
ere cada uera mortuorum : unde et in fer¬
ni. gehenne congruit nomine. SIERGO I¬
PERES MUNUSTUŨ ADMTARE ET IBI
RECORDATUS PUERIS. QUIA PRATER
TUUS HABET ALIQUIDAO UER SŨTE

Expanded text:
judicium esse soleat, tamen quia interjudicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio; quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut junati poenam sicut consilium. In gehenna quippe certa est et damnatio et poena damnati, gehenna nomen compositum est ex ge et henna; ge enim vallis interpretatur, gehenna autem vallis gravida; fuit enim vallis filiorum Ennon juxta Jerusalem, in qua multa jacuere cadavera mortuorum: unde et inferni gehenna congruit nomini. Si ergo offeres munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid adver
Abbreviated transcription (Latin):
re : co quo modo eam inter prȩtaretus p̃
inueniret. Gradusitaquesunt in istis pec¬
catis : ut primoquis que iras catur . et eũ
motum retineat corde conceptum lam
siextor serit uocemin dignantis ipsa com¬
motio non signi ficantemaliquid. sed illum
animitotum. ipsa eruptione testante qua
feriatur illecui irascimur : plus est utiq:
quam si surgens ira. silentio prȩmeretur
Si uero non solum uox in dignantis audiatur.
sed etiam uerbum quod iamcertam eius ui łꝰ¬
tuperationem inquem profertur desig¬
net et notet. quis dubitet amplius hoc eẽ.
quam si solus in dignationis sonus ederet᷑
Itaq: in primo unum est: idẽ ira sola. In
secundo duo. Etira et uox. quae iram sig¬
nificat. Intertio tria. Et ira et uox.
que iram significat : et in uoce ipsa certe
uituperationis expressio. Videnunc etiã
tresreatus : iudicii concilii. gehenneig¬
nis. Nam inui dicio: adhuc defensioni
datur locus. in concilio aut̃. quam quã &

Expanded text:
re, cum quomodo eam interpretaretur, non re, cum quomodo eam interpretaretur, non inveniret. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit vocem indignantis, ipsa commotio non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quod jam certam ejus vituperationem, in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc equam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola; in secundo duo, et ira, et vox quae iram significat; in tertio tria, et ira, et vox quae iram significat: et in voce ipsa, certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, judicii, concilii, gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus: in concilio autem quanquam et
Abbreviated transcription (Latin):
nam ignis ueniretur Et ideo sileuiuse:
reum esse uidicio. quã eẽ. concilio. item
leuius est essereum concilio quã reũ ẽẽ:
gehen neignis: Oportecleuius eẽ intel¬
legatur irasci si necausa fratri. quamdice¬
reracha : ecrursus leuius essedicere racha
quam dicere fatuȩ Non enimireatiis ipse
haberet gradus: nisi gradatim etiam peccata
commemorarentur : Racha enim obscurũ
est: qui anec grecum est. nec latinum Non¬
nulli aut̃ degreco trahere uoluerunt eius in¬
ter prȩtationem : putantes panno sum dici
Grece enim pannus : rachos dicitur. Proba¬
bilius aũt dicitur uocem esse non significan¬
tem aliquid aliud nisi in dignantis animi
motum ex primentem : ut sunt apud gra ma¬
ticos interiectiones. cum dicitur adolente
heu. uel ab irascente hem: quatuoces
quarumq: linguarum sunt propriȩ. Nec
in aliam linguam faciletrans feruntur
Quae causa utiq: coegit tamgrecum in ter¬
pretem quam latinum. uocem ipsam pone¬

Expanded text:
nam ignis veniretur: et ideo si levius est, nam ignis veniretur: et ideo si levius est, reum esse judicio, quam esse reum concilio, item levius est esse reum concilio, quam reum esse gehennae ignis, oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere racha, et rursus, levius esse racha, quam dicere fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemorarentur. Racha enim obscurum est, quia nec Graecum est nec Latinum, nonnulli autem de Graeco trahere voluerunt ejus interpretationem, putantes pannosum dici, Graece enim pannus, rachus dicitur. Probabilius autem dicitur vocem esse, non significantem aliquid aliud, nisi indignantis animi motum exprimentem, ut sunt apud grammaticos interjectiones, cum dicitur a dolente, heu, vel ab irascente, hem, quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur; quae causa utique coegit tam Graecum interpretem, quam Latinum vocem ipsam pone
Abbreviated transcription (Latin):
AT DICOUOBIS Id ẽ ego nouus homo
uebis nouis: noualo quor. QUIAOMIS
QUIIRASCITUR PRATRISUO REUSE¬
RIT IU DECIΟ Videndum est. quantum
inter sit. inter iustitiam pharisae orũ
et xp̃i anorum : que introducit in regnũ¬
cielorum. Ibi enimoccisio reum facit iu¬
dicio: Incaut̃ ira. reum nibil hominus fa¬
cit iudicio QUIΛUT DIXERIT PRATRISU¬
ORACTIA REUSERIT CONCILIO HoC
uerbum: propriȩ hebre um est Racha
enimdicitur Κ ΝNΟC Idẽ. in aniset ua¬
cuus : quemnos possumus uulgata in iuria.
absq cerebro nuncuparȩ. Sideotio soser¬
mone reddituri sumusrationem. quanto
magis decontumelia sed et signanter ad¬
ditur : quidixerit fratrisuo racha: Prater
enim noster nullus est: nisi quieundem
nobis cum habet patrem. Cumergo simili¬
Aripotest Cuid inter est interͣeum uidi¬
cio etreum concilio et reum gehenneig¬
nis Nam hoc postremum grauis si mũ
sonat : et ad monet gradus quosdam factos.
a leuo ribus ad graiuora. donec ad gehen¬

Expanded text:
autem dico vobis. Id est, ego novus homo, autem dico vobis. Id est, ego novus homo, vobis novis nova loquor. Quia omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio. Videndum est, quantum intersit inter justitiam Pharisaeorum et Christianorum, quae introducit in regnuoelorum. Ibi enim occisio reum facit judicio. Hic autem ira reum nihilominus facit judicio. Qui autem dixerit fratri suo racha, reus erit concilio. Hoc verbum proprie Hebraeorum est, Racha enim dicitur κενός, hoc est,inanis et vacuus, quem nos possumus vulgata injuria absque cerebro nuncupare. Si de otioso sermone reddituri sumus rationem, quanto magis de contumelia? Sed et signanter additur, qui dixerit fratri suo racha. Frater enim noster nullus est, nisi qui eumdem nobiscum habet patrem; cum ergo similiri potest? Quid interest inter reum judicio, et reum concilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehen
Abbreviated transcription (Latin):
Id ẽ nisi non solum illa minima legis prȩ¬
cepta impleueritis quae in coat hominẽ.
sed etiam istaquae ame adduntur. qui non
ueni soluere legẽ sedimplere : non intra¬
bitis in regnũ caelorum Iustitia pha¬
risaeorum ẽ. ut non occidant. Iustitia
eorum qui intraturi sunt in regnũ dĩ ẽ:
ut non iras cantur sine causa: Minimũ
est ergo nonoccidere. Et qui illud sol¬
uerit : minimus uocabitur in regnom
caelorum Quiaut̃ illud impleuerit ut
non occidat : non continuo magnus erit
et ido neus regno caelorum. sed tamen as¬
cendit aliquemgradum Perficietir
aut̃ sine irascitur sine causa Quod
siper fecerit : multoremotior erit ab
omicidio Qua propter qui docet ut p̃
iras camur. non soluit legem ne occida¬
mus: sedimplet potius. ut et foris dum non
occidimus et in cor dedumnon irasti mur
in nocentiam custodiamus. AUDIStIS
QUIADICTŨ EST ANTIDVS NONOCCI¬
DES QUIÃT OCCIDERIT. REUSERITIU¬
dicio. Inlege enim iudi cabatur: ut
quioccidebat . ut et ipse occideretus EGo

Expanded text:
orum, etc. Id est, nisi non solum illa minima legis praecepta impleveritis, quae inchoant hominem, sed ista quae a me adduntur, qui non veni solvere legem, sed adimplere, non intrabitis in regnum coelorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt in regnum Dei est, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo et non occidere, et qui illud solverit minimus vocabitur in regno coelorum. Qui autem illud impleverit ut non occidat, non coet idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum. Perficietur autem, si non irascitur sine causa, quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit legem, ne occidamus, sed implet potius, ut et foris, dum non occidimus, et in corde, dum non irascimur, innocentiam custodiamus. Audistis, quia dictum est antiquis: Non occides. Qui autem occiderit, reus erit judicio. In lege autem judicabatur, ut et qui occidebat, et ipse occideretur. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
PERES MUNUSTUŨ Non dixit situ
habes aliquid aduersus fratremtuum. sed
si fratertuus habet aliquid aduersumte
ut durior re conciliationis tibi imponatur
necessitas. Quam diuergo illum placare

Expanded text:
altare, etc. Non dixit, si tu habes aliquid adversum fratrem tuum, sed si frater tuus habet aliquid adversum te, ut durior reconciliationis tibi imponatur necessitas. Quandiu ergo illum placare
Abbreviated transcription (Latin):
i meliorem partem interpretemur
Quod enim scriptum est. ex fructibus eo¬
rum cognoscetis eos: demanifesas dictũ
est. quae non possunt bono animo fieri
sicuti sunt stupra uł blas phemiȩ uł fur¬
ta uł ebrietas. et si qua sunt alia. de
quibus nobis iu dicare permittitur
Degenere aut̃ ciborum. qui apossunt
bono animo et simplicicorde. si neui¬
tio concupistentiȩ. qui cũq: humani
cibi in differentur sumi : prohibeta¬
postolus iudicari eos. qui car nibus ues¬
cebantur. et uinumbibebant ab eis
qui se ab huius modi alimentis tempe¬
rabant. Quiman ducat inquiqd̃ man¬
ducantem non spernat : et qui non
manducat. manducantem noniu¬
dic& Ad hoc pertinet etiam illud: quod alio

Expanded text:
in meliorem partem interpretemur. in meliorem partem interpretemur. Quod enim scriptum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos, de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri, sicuti sunt stupra, vel blasphemiae, vel furta, vel ebrietas, et si qua sunt talia, de quibus nobis judicare permittitur. De genere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine vitio concupiscientiae quicunque humani cibi indifferenter sumi, prohibet Apostolus judicari eos qui carnibus vescebantur, et vinum bibebant, ab eis qui se ab hujusmodi alimentis temperabant. Qui manducat inquit non manducantem non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet . Ad hoc pe
Abbreviated transcription (Latin):
omnicreaturae : Non solum aut̃
illa idest angelica. quae nobis benig¬
nior est. uel illa hominum quaeple¬
be .ẽ et in docta sed etiam nos ipsidis¬
cipuli xp̃i qui sumus primitiȩ ad quisiti¬
onis et praeclara carismata. uel ut pri¬
mitie sp̃s unde mundum dita remus aes¬
cepimus. Expecta mus redemptio¬
nem corporis prĩ. id est totius haec¬
clȩsiȩ quae in aeternum est regna¬
turacum xp̃o¬
Misericors estds̃ super in gratos et malos :
uel multiplici scilicet suami serigordia.
qua etiam iumenta saluat. tempora¬
liabona largiendo uel ad celestia dona
singula rigratia qua electos solum glo¬
rificat in spirando. Sed siue hoc. siue
illud siue utrumq: intellegas : mag¬
nadi bonitate fit. que nobis imitanda
praecipitur. si filiidi es seuo lumus
NOLTE IUDICARE IT NON IUDICABI¬
MINI NOUITE CONDEMNARE ET
NONCON DẼSHADIMINI Hoc loconi¬
hil aliud nobis precipi ex istimo : nisi ut ea
facta quae dubium ẽ. quo animofiant.

Expanded text:
omni creaturae. Non solum autem omni creaturae. Non solum autem illa. Id est, angelica, quae nobis benignior est, vel illa hominum quae plebeia est et indocta, sed etiam nos ipsi discipuli Christi, qui sumus primitiae adquisitionis, et praeclara charismata, velut primitiae spiritus, unde mundum ditaremus, accepimus, exspectat redemptionem corporis nostri, id est totius Ecclesiae, quae in aeternum est regnatura cum Chrienignus est Deus super ingratos et malos, vel multiplici scilicet, sua misericordia, qua etiam jumenta salvat, temporalia bona largiendo, vel ad coelestia dona singulari gratia, qua electos solum glorificat, inspirando. Sed sive hoc, sive illud, sive utrumque intelligas, magna Dei bonitate fit, quae nobis imitanda praecipitur, si filii Dei esse volumus. Nolite judicare, et non judicabimini; nolite condemnare et non condemnabimini. Hoc loco nihil aliud nobis praecipi existimo, nisi ut ea facta quae dubium est quo animo fiant,
Abbreviated transcription (Latin):
humana : prȩuaricationi est pec cando sub¬
iecta Non uolens idest non propia uolun¬
tate : sed serpente decepta. spe illa qua au¬
dit̾rat eritis sicut dii scientes bonum et
malum Sed propter eum: qui subiecit in spe
Que estipsa spes audi sequentia quia et ip¬
sacre atura liberabitur a corruptione ser¬
uitutis quam audiuit. quandoe idñs ait. ter¬
raes et interram ibis : que intellegitur cor¬
ruptio mortis In libertate : ut dñs ait Si
uos filius liberauerit. uere liberieritis.
Gloriȩ filiorumdĩ : solienim homines non a¬
lia in rationabilis creatura gloriam filiorũ
dĩ merebitur obtinere Scimus enim : qm̃
adhuc. Non caelum non terra. non ma¬
re. non aliqua in rationabilis creatura : sed
angeli Qui sicut gaudent superpęniten¬
tiamagentes : it adolent supercmnuertino¬
lentes. Siue etiam omis creatura. promis¬
cui ec clȩsiȩ fidelium populi intelleguntur
ut illud Praedicate euangelium

Expanded text:
humana praevaricationi est peccando subhumana praevaricationi est peccando subjecta. Non volens. Id est, non propria voluntate, sed a serpente decepta, spe illa qua audierat: Eritis sicut dii, scientes bonum et malum . Sed propter eum qui subjecit in spe. Quae est ipsa spes, audi sequentia, quia et ipsa creatura liberabitur a corruptione servitutis, quam audivit quando ei Dominus ait: Terra es, et in terram ibis, quae intelligitur corruptio mortis. In libertate. Ut Dominus ait: Si vos filius liberaverit, vere liberi estis . Gloriae filiorum Dei. Soli enim homines, non alia inrationabilis creatura gloriam filiorum Dei merebitur obtinere. Scimus enim quod c. Non coelum, non terra, non mare, non aliqua irrationabilis creatura, sed angeli, qui sicut gaudent super poenitentiam agentes, ita dolent super converti nolentes. Sive etiam omnis creatura promiscui Ecclesiae fidelium populi intelliguntur, ut illud: Praedicate Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
uifactisumus quamius quae multi cupiert̃
iustiuidere uiderimus ITẼALIA IXPO¬
SITIO
Existimo : quod non sunt condigne passio nis¬
et cetr. Hinc uult futuram gloriam cõ¬
mendare : ut presentes praesuras facili us
toleremus Ad futuramgloriam : quȩ re¬
ue labitur in nobis. Ideo dicit reuelabitur
quia modo abs condita est cum xp̃o indõ et
nondum apparuit quiderimus. Scimuse¬
nĩ : quiacum apparuerit similes ei erimus
qm̃ uidebimus eum sicut tiest. Nam ex¬
pectatio creature : Diuersi hunc locum: di¬
uersis modis exponunt Siue om̃s creatura
re surrectionem tempus expectat: quia
tunc in melius cõmutabitur. quando erit
celum nouum et terra noua. et tunc idem
intempore resurrectionis. reuelatio ap¬
parebit filiorum dĩ. Siue omis creatura
id est rationalis angelica : hoc in hominib: om̃is
expectat impleri Petrus enim dicit ange¬
los gloriam desiderare scõrum Vanitati
emmcreatura subiec ta estIdest creatura

Expanded text:
vi facti sumus, quamvis quae multi cupierunt vi facti sumus, quamvis quae multi cupierunt justi videre, viderimus. ALIA EXPOSITIO. Existimo enim quod non sunt condignae passiones, etc. Hinc vult futuram gloriam commendare, ut praesentes pressuras facilius toleremus. Ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Ideo dicit revelabitur, quia modo abscondita est, cum Christo in Deo, et nondum apparuit quid erimus, scimus enim quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Nam exspectatio creaturae. Diversi hunc locum diversis modis exponunt: sive omnis creatura resurrectionis tempus exspectat, quia tunc in melius commutabitur, quando erit coelum novum, et terra nova, et tunc, id est, in tempore resurrectionis, revelatio apparebit filiorum Dei. Sive omnis creatura, id est rationalis angelica, hoc in hominibus exspectat impleri. Petrus enim dicit angelos gloriam desiderare sanctorum. Vanitati enim creatura subjecta est. Id est, creatura
Abbreviated transcription (Latin):
seruitute liberabitur quia in singulis omis ẽ
Itsi quo alio modo melius potest idem locusa¬
postolicarum littera rum in tellegi: non
tamen ex isdem uerbis consequens est ut
solemet iunam et sidera congemis cere
credamus donec in scđi finem a corrup¬
tionis seruitute liberentur : Quidam
etiam sic dicunt. adam et euam esse crea¬
turam ꝑ quos primitiȩ humanigeneris
ꝓcreate sunt : quos serpens olim spediuini¬
tatis uanitatis subiectos. corruptioni fe¬
cerit deseruire non per semet ipsos solũ
peccantes sed et perserpentis in stinctum:
Et ipsi in quiunt liberabuntur : ut corrup¬
tioni mortis ultra non seruiant Omnẽ
etiam creaturarum dicuntes seeos qui¬
cum que ante aduentum xp̃i iustifuert̃.
quia et ipsi non dumaccipientes expectaNT
dõ pro nobis melius aliquid pro uidente :
Non solum aut̃ illi : sed et nos ipsi. inquo¬
rum diebus redemptionis sacramenta com¬
pleta sunt : qui nec dumtenemus sed in spesal¬

Expanded text:
servitute liberabitur, quia et singulis omnis est; servitute liberabitur, quia et singulis omnis est; et si quo alio modo potest idem locus apostolicarum litterarum intelligi, non tamen ex iisdem verbis consequens est, ut solem et lunam et sidera congemiscere credamus, donec in saeculi finem a corruptionis servitute liberentur. Quidam etiam sic dicunt Adam et Evam esse creaturam, per quos primitiae humani generis procreatae sint, quos serpens olim spe divinitatis, vanitati subjectos corruptioni fecerit deservire, non per semetipsos solum peccantes, sed et per serpentis instinctum, et ipsi, inquiunt, liberabuntur, ut corruptioni mortis ultra non serviant. Omnem etiam creaturam dicunt esse eos, quicunque ante adventum Christi justi fuerunt, quia et ipsi nondum accipientes, exspectant Deo pro nobis melius aliquid providente, non solum autem illi, sed et nos ipsi in quorum diebus redemptionis sacramenta completa sunt, quia necdum tenemus, sed in spe sal
Abbreviated transcription (Latin):
cepimusergo adoptionem : sed istam que ẽ
perspeculum et ineniginate : Cum aut ue¬
nerint quae perfecta sunt : tunc ad optio¬
nem faciem ad faciem consequemur
REDETIONEM COREORIS NRI IN
redemptionem corporis pri ego arbitros
quod totius ȩc elȩsiȩ in dicetur corpus. sicut
mendum sperat apostolus: nec putatposse
quae perfecta sunt dari singulis quibusq
mẽbris ni siuniuersum corpus in unũ fu¬
erit congregatum Potest aũt et sic intelle¬
gi. ut redemptionem corporis nr̃i dixe¬
ritillam que in resur rectione futura est :
cum non solumanimȩ. sed etcorpora ue¬
nient ante tribunal xp̃i. ut reportet un:¬
quis que propriacorporis pro utges sit
EXPLI CIT IXPOSITIO ORIO ENIS
ullum est craeature genus : quod ñ
Uin homine possit agnosci Acsic: om̃is
creatura in eo congemis cit et dolet.¬
Reue lationem filiorumdi ex pectans : que ꝑ
corporis et iamre surrectionẽ etsi non inom¬
nibus hominibus. om̃is tamena corruptionis

Expanded text:
cipimus ergo adoptionem, sed istam quae est cipimus ergo adoptionem, sed istam quae est per speculum in aenigmate, cum autem venerint quae perfecta sunt, tunc adoptionem facie ad faciem consequemur. Redemptionem corporis nostri, redemptionem corporis nostri, ego arbitror quod totius Ecclesiae indicetur corpus, sicut mendum sperat Apostolus, nec putat posse quae perfecta sunt, dare singulis quibusque membris, nisi universum corpus in unum fuerit congregatum. Potest autem et sic intelligi, ut redemptionem corporis nostri dixerit illam quae in resurrectione futura est, cum non solum animae, sed et corpora venient ante tribunal Christi, ut reportet unusquisque propria corporis prout gessit . Explicit expositio Origenis. Nullum est creaturae genus quod non in homine possit agnosci, ac si omnis creatura in eo congemiscit et dolet,revelationem filiorum Dei exspectans, quae per corporis etiam resurrectionem et si non in omnibus hominibus, omnis tamen a corruptionis
Abbreviated transcription (Latin):
prophetas. tertio doctores: Istiergo primolo¬
co constituti sunt : competenter primitias gra¬
tiae spiritalis habere credentur ADOCTIO¬
NE FILIORŨ DĨ EXPECTANTES Nunciam
uideamus : quo modo ad optionẽ filiorum ex pec¬
taresedicat. qui in superioribus dixit. quia ipse
sp̃s testimonium reddit spiritui nr̃o quia sum:
filidĩ Et iterũ Quomodo redemptionẽ corpo¬
ris sperat : qui in aliis dixit xp̃s nosredemit
Sed ut mihiuidetur : ipse hoc eo sermone quiincon¬
sequentibus habetur ab soluit: Aitenĩ Spe sal¬
uifactisumus. Quod ergo filii sumus et quod re¬
demti sumus et quod sal usumus: inspe consistit:
Nuncenim : uidemus perspeculum in enigmate
Perspeculumergo et in enigmate : accepimus et ad¬
optionem redemtionem Adue niergo pletudotẽ¬
porum : et misit ds̃ filium suum factum ex muliere
factum sub lege ut eosqui sub legeerant redimeret:
ut ad optionẽ filiorum reciperemus. Re

Expanded text:
prophetas, tertio doctores . Isti ergo primo loprophetas, tertio doctores . Isti ergo primo loco constituti sunt, competenter primitias gratiae spiritales habere credentur. Adoptionem filiorum Dei exspectantes. Nunc jam videamus quomodo adoptionem filiorum exspectare se dicat, qui in superioribus dixit: Quia ipse spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quia sumus filii Dei. Et iterum: Quomodo redemptionem corporis sperat; qui in aliis dixit: Christus nos redemit; sed ut mihi videtur, ipse hoc eo sermone qui in consequentibus habetur absolvit: ait enim: Spe salvi facti sumus; quod ergo filii sumus, et quod redempti sumus, et quod salvati sumus, in spe consistit. Nunc enim videmus per speculum in aenigmate , per speculum ergo, et in aenigmate accepimus, et adoptionem et redemptionem, advenit enim plenitudo temporum, et misit Deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adop
Abbreviated transcription (Latin):
uacat : ut et iam nos ipsi qui sũma ab spũ scõ et
electadona percipimus. tamen expectantes
adoptionem fili orum. id est perfectione mȩo
rum quos docere et in seruere missi sumus. donec
uideamus eo sintantum proficere ut adopta ri
mereantur infilios. necessa riodo lemus et ge¬
mimus Adhuctamen : addimus et tertium
quia sit primogenitus omis creaturȩ Nefor¬
teergo ut ille primogenitus dicitur omĩs creatu¬
rȩ ad quandam rationem : et iam multorum spi
dixit et nos ipsi primitias ip̃s habentes. deomnib:
dictum quigratiambaptis mi consecuti uidentur
accipies : sperandumest illud quodidem a pos¬
colus dixit. Quod siprimiti ȩ scẽ. et massa
Et si radix scã : etrami. Quod et suta sit : tamen
ipsius mas sȩ inqua uidetur indicari multicudo
fidelium. primitiȩ necessario uidebantur in a¬
postolis collo cate Sic enim scriptumest: quia
in ecdesia posuit ds primũ apostolos. secundo

Expanded text:
vacet, ut etiam nos ipsi, qui summa ab spiritu sancto et vacet, ut etiam nos ipsi, qui summa ab spiritu sancto et electa dona percepimus, tamen exspectantes adoptionem filiorum, id est, perfectionem, eos quos docere et instruere missi sumus, donec videamus eos in tantum proficere, ut adoptari mereantur in filios, necessario dolemus et gemimus. Adhuc tamen addimus et tertium. quia sit primogenitus omnis creaturae, ne forte ergo ut ille primogenitus dicitur omnis creaturae ad quamdam rationem etiam multorum spirdixit: Et nos ipsi primitias spiritus habentes, de omnibus dictum, qui gratiam baptismi consecuti videntur, accipies, sperandum est illud, quod idem apostolus dixit: Quod si primitiae sanctae et massa, et si radix sancta et rami , quod et si ita sit, tamen ipsius massae, in qua videtur indicari multitudo fidelium, primitiae necessario videbantur in Apostolis collocatae, sic enim scriptum est: Quia in Ecclesia posuit Deus, primum apostolos, secundo
Abbreviated transcription (Latin):
nudumeẽ sque pascimneis et indui profitet᷑:
id circo et in illis ipsedicitur esse subiectus.
Sed haec ꝑ excessum quendam dicta sint : nunc
aut adpropositum redeamus. Donaergo
diuersa spus a paulo multisps apellantur
horum hoc multorum donorum. quiquid
est summũ et magnũ. si ne dubio a postoli
consecuti sunt ut idonei essent : sicut et
ipse paulus dicit. ministri no uitesta m̃¬
ti : et ut replerepos sint euangelium ab hie¬
rusalẽ incircuitu usq: adrliricum hoc
ergo quod in eos praeceris sublimius
et praeclarius collatũ est sci sp̃s donum:
merito primitias scĩ sp̃s appellauit: Et ideodicit
sed etnos ipsi: in quo specialiter designare uidet᷑
a postolicam dignitatem Nosergo inquid ipsi
hoc esta postoli primitias sp̃s habentes. qui electi
sumus ad hoc ut primitias sp̃s acciperemus : et
iam ipsi in tranos gemimus intantum in quid
nullacreatura est. quaedo loribus et gemitibus

Expanded text:
nudum esse, seque pasci in eis, in eis indui, profitetur. nudum esse, seque pasci in eis, in eis indui, profitetur. Idcirco et in illis ipse dicitur esse subjectus, sed haec per excessum quemdam dicta sint. Nunc autem ad propositum redeamus. Dona ergo diversa spHorum autem multorum donorum quidquid est summum et magnum sine dubio apostoli consecuti sunt, ut idonei essent, sicut et ipse Paulus dicit, ministri Novi Testamenti, et ut replere possint Evangelium ab Jerusalem in circuitu usque ad Illyricum. Hoc ergo quod in eos prae caeteris sublimius et praeclarius collatum est sancti Spiritus donum, merito primitias sancti Spiritus appellavit. Et ideo dicit: Sed et nos ipsi. In quo specialiter designare videtur apostolicam dignitatem. Nos ergo, inquit, ipsi, hoc est apostoli, primitias Spiritus habentes, qui electi sumus ad hoc ut primitias Spiritus acciperemus, etiam ipsi intra nos gemimus. In tantum, inquit, nulla creatura est, quae doloribus et gemitibus
Abbreviated transcription (Latin):
habundetis. Et itemalibi Sp̃s prophe¬
tarũ ꝓphetis subiecti sunt. Sub iec cosdi¬
cens sp̃s prophetarum: non quasi meliori in¬
feriores : sed ꝓeo qđ habens quis ꝓphetiȩ spm̃
non inuitus loqui cogitur ut illi qui ha¬
bent sps inmundas. sed cum uult etrati¬
opostulatdicit Cum uero dicere opor¬
tunũ non uidebitur : scilet benesciens.
quia tempus sit loquendi et tempusta¬
cendi : It ideo non ad iuri amdicitur. quia
prophetis subnectisunt sp̃s : sed ad dispensatio¬
nem. Sicut et illud dictum accipimus desal¬
uatore Quiatunc et ipsefilius sub iectus
eritei: quisibi subdiditoma Et hic eni
sub iectus non quasi inferior dicitur Quo¬
modo enim inferior dicipotest qui filius est
et om̃a ẽ quae pater Onĩa enĩ in quid pa¬
ter tua mea sunt. Sed in his quos pater sub¬
dit credentes in se. qm̃ in uno quoq: ipsorũ
seeẽ dicit. et se in eis dicit esurire . et sitire. et

Expanded text:
abundetis . Et item alibi: Spiritus propheabundetis . Et item alibi: Spiritus prophetarum prophetis subjecti sunt , subjectos dicens spiritus prophetarum, non quasi meliori inferiores, sed pro eo quod habens quis prophetiae spiritum, non invitus loqui cogitur, ut illi, qui habent spiritus immundos, sed cum vult et ratio postulat, dicit, cum vero dicere opportunum non videbitur, silet, bene sciens quia tempus sit loquendi et tempus tacendi. Et ideo non ad injuriam dicitur, quia prophetis subjecti sunt spiritus, sed ad dispensationem, sicut et illud dictum accipimus de Salvatore: Quia tunc et ipse filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia ; et hic enim subjectus, non quasi inferior dicitur: quomodo enim inferior dici potest, qui filius est, et omnia est quae pater: Omnia enim, inquit, pater, tua mea sunt; sed in his quos patri subdit credentes in se, quoniam in unoquoque ipsorum se esse dicit, et se in eis dicit esurire, et sitire et
Abbreviated transcription (Latin):
gens unus quis que credentium uel ut subtu¬
toribus et procuratoribus instituitur . usq:
ad prefinitum tempus apatre. hoc estusq¬
quo ad legitimã aetatem animȩ perfecti¬
onis aduenerit ubi quis iam supergressus
spm̃ seruitutis quem ac ceperat intimore. a
quo uelud apedagogo seruaretur. dignusef¬
ficitur accipere adoptionis sp̃m primitie spĩ
perquem adoptatus infilium. possit primi¬
tiuorum ȩc dȩsiae quae incȩlis ẽ. sociari :
Itsicut multum differt filium esse quam
seruum : it a multũ differt a minusteria¬
libus spiritibus sp̃s sc̃. Cuius primitias
paulus cum suis similibus habere sedicit :
Vnus hic modus sit : quo sermonis huius
intellegentiam potuimus indagare:
Vide amus nunc et alium. Legimus apud
ipsum a postolum paulum. dona uel gratias
scĩ sp̃s multos sp̃s nominari : cumdicit
Nunc aut̃ qm̃ emulatores estis spirituũ :
ad edificationem ecclȩsiae quaerite ut

Expanded text:
gens unusquisque credentium, velut sub tugens unusquisque credentium, velut sub tutoribus et procuratoribus instituitur, usque ad praefinitum tempus a patre, hoc est, usquequo ad legitimam aetatem animae perfectionis advenerit, ubi quis jam supergressus spiritum servitutis, quem acceperat in timore, a quo velut in paedagogo servaretur, dignus efficitur accipere adoptionis spiritum primitiae spiritus, per quem adoptatus in filium possit esse primitivorum Ecclesiae, qui in coelis est sociari. Et sicut multum differt filium esse quam servum, ita multum differt a ministerialibus spiritibus Spiritus sanctus, cujus primitias Paulus cum suis similibus habere se dicit. Unus hic modus sit, quo sermonis hujus intelligentiam potuimus indagare. Videamus nunc et alium. Legimus apud ipsum apostolum Paulum, dona vel gratias sancti Spiritus, multos spiritus nominari, cum dicit: Nunc autem, quoniam aemulatores estis spiritalium, aedificationem Ecclesiae quaerite, ut
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatem capiant salutis ut caelestium
et terrestrium fiat unus grex et unus pastor
et sit ds̃ oma in omnibus SCIM ENI QUOO
OMNIS CRE ATURA INOEMIS CIE IT EARTU¬
RΙTVSΑ ΑΟHVC Creatura enim licet nonuo¬
lens sub iecta sit : tamentm̃ uoluntati caedit
eius qui subiecit. etiam affectum quendam
et caritatẽ circaeos ex hibet proqui busuidetius
esse subiecta et prodo loribus corum dolet etꝓ
ge mittibusgemit. Siuero in aluis exemplari¬
bus inuenitur. italegamus congemiscit et par¬
turit : scdm̃ illum sensum accipiemus quod dic̃
a postolus. genuis sesȩ pereuangelium eos qos
ꝑfidem xp̃ĩ perduxit adlucem uł sicut dea¬
liis dixit filioli mei quositerum parturio. do¬
nec formetur xp̃s in uobis. Parcuritergo
et creatura eos : quos regenerat ad salutem
NON SOLUAUT ILIA SIT ET NOS IPSI PRI¬
superius disseruimus. multisint sp̃s minis¬
teri ales in ministerium missi proptereos
quihereditatem capiunt salut is : subquibus a¬

Expanded text:
haereditatem capiant salutis, ut coelestium haereditatem capiant salutis, ut coelestium et terrestrium fiat unus grex, et unus pastor, et sit Deus omnia in omnibus. Scimus enim, quod omnis creatura ingemiscit, etc. Creatura enim licet non volens subjecta sit, tamen quoniam voluntati cedit ejus, qui subjecit eam, affectum quemdam et charitatem circa eos exhibet, pro quibus videtur esse subjecta, et pro doloribus eorum dolet, et pro gemitibus gemit. Si vero, ut in aliis exemplaribus invenitur, ita legamus, congemiscit et parturit, secundum illum sensum accipiemus, quod dicit Apostolus, genuisse se per Evangelium, eos, quos per fidem Christi perducit ad lucem. Vel sicut de aliis dixit: Filioli mei, quos iterum pario, donec formetur Christus in vobis . Parturit ergo et creatura eos quos regenerat ad salutem. Non solum autem illa, sed et nos ipsa, quae superius disseruimus, multi sint spiritus ministeriales, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis, sub quibus a
Abbreviated transcription (Latin):
tienim illius quis resistet ego etiã
de ar changelis tale aliquid intellegere
propheticis inuitor eloquus quid enĩ
tantȩ uani tatis ec tantecor ruptionis inue¬
nias quambella gerere in hoc mundo.
pugnas aduersum seregum et gentiũ cõ¬
mouere: Videergo quod etinhis precipuum ar¬
changelicioperis habetur officium: sicut da niel
propheta testatur cumdicit. quia archangelus
loquitur ad eum quidiceret ei. quod pugnauerit
aduersum principem persarum. It ne mom
quidͥ fuit mihi in aduitorium : nisi michael prin¬
ceps urt Perhaecergo singula. deprehendit᷑
rationabilis creatura. uanitatiesse subiec¬
ta non uolens : sed propter eum qui subiecit
in spe. Spes namque est : ab his rebus corpo¬
ralibus et corruptibilibus. aliquando cessan¬
dum. hanc enĩ habet expectationem creatu¬
ra ista rationabilis: ut reuelatio fiat filiorũ
dĩ. propter quos angeli mittuntur in ministe¬
rium : ut et ipsi cum his quibus minis trauert̃

Expanded text:
ti enim illius quis resistet, ego etiam ti enim illius quis resistet, ego etiam de archangelis, tale aliquid intelligere propheticis invitor eloquiis. Quid enim tantae vanitatis et tantae corruptionis invenias, quam bella gerere in hoc mundo, pugnas adversum se regum et gentium commovere. Vide ergo, quod et in his praecipuum archangelici operis habetur officium, sicut Daniel propheta testatur cum dicit, quia archangelus loquitur ad eum, qui dicet ei, quod pugnaverit adversum principem Persarum, et nemo, inquit, fuit mihi in adjutorium, nisi Michael princeps vester. Per haec ergo singula deprehenditur, rationabilis creatura vanitati esse subjecta, non volens, sed propter eum, qui subjecit in spe, spes namque est ab his rebus corporis et corruptibilibus aliquando cessandum. Hanc enim habet exspectationem creatura ista rationabilis, ut revelatio fiat filiorum Dei, propter quos angeli mittuntur in ministerium, ut et ipsi cum his quibus ministraverunt
Abbreviated transcription (Latin):
et talis animaeius sub iecta est seruitu¬
ti corruptionis corporis : et uanitatieĩ
deuincta est. Considera enim neces
sitates corporis. appetentia tibi diges¬
tionem pudorem. posteritatis reparan¬
de uerecundiam. ut seritur saboles
uteditur et nutritur : et uidequanta in
his uanitas habetur. quanta corruptio cu¬
icreatura anime nobilis etrationabilis li¬
cet non uolens subiecta est. sub iectatamex
inspe. Tempus uidelicet sperans. quo libe¬
retur : cumfiliorumdĩ tempus liberta¬
tis aduenerit: hocestergo : quod et in ali
is apertius descipsedicebat apostolus
Quiadum sumus in habitaculo hoc inge¬
miscimus. Ipso quoq: angelos si ad sen¬
tentiam pauli respicias quadicit. quia
om̃s minis teriales sp̃s adminis terium
missi. propter eos quibereditatem capi¬
unt salutis : in telleges tale aliquidge¬
rere. et huic rationi eẽ subiectos.
credo etiam ipsos non uolentes. sed prop¬
tereum qui subiecit in spe Volunta¬

Expanded text:
et talis anima ejus subjecta est servituet talis anima ejus subjecta est servitute corruptionis corporis, et vanitati ejus devincta est. Consitates corporis, appetentiam cibi, digestionum pudorem, posteritatis reparandae verecundiam, ut seritur soboles, ut editur, ut nutritur; et vide quanta in his vanitas habeatur, quanta corruptio, cui creatura animae nobilis et rationabilis licet non volens subjecta est, subjecta tamen in spe, tempus videlicet sperans quo liberetur, cum filiorum Dei tempus libertatis advenerit. Hoc est ergis apertius de seipso dicebat Apostolus, quia dum sumus in habitaculo hoc, ingemiscimus . Ipsos quoque angelos si ad sententiam Pauli respicias qua dicunt, quia omnes ministeriales spiritus ad ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis , intelliges tale aliquid gerere, et huic rationi esse subjectos. Credo etiam ipsos non volentes, sed propter eum qui subjecit in spe. Volunta
Abbreviated transcription (Latin):
scđm propriam suirationem. et iam in corporeus
dicipotest. Exceri oruero homo et corporeus et
corruptibilis dicitur. Propter quod et paulus dice¬
bat. Nam etsiis quideforis est homo nostercor¬
rumpitur : sed qui intus estrenouatur:
Interioris aut̃ hominis renouatio. ut po¬
te quiestrationabilis : et mens in cognitio¬
nedĩ et capacitate sci sp̃s. Constat uero
ut aliqua detampro fundis rebus breui¬
ter et strictim. &iam cartulis committa¬
mus et ex ipsa interioris hominis. hoc ẽ ani¬
mȩ mentis que sub stantia colligamus i¬
maginem : q̃ modo uanitati creatura sub¬
iecta est non uolens. sed propter eum qui sub¬
iecit in spe. Et ipsum si uidetur paulum
ponamus in medio : cuius utiq: anima
uel mens quiest interior eĩ homo super¬
greditur : et ascenditomne quod cor¬
poreum est. quod uisibile. quod sensui
subiacet et aspectu i. et ipsius diuinȩna¬
turȩ efficitur capax. Sed haectanta

Expanded text:
secundum propriam sui rationem etiam incorporeus secundum propriam sui rationem etiam incorporeus dici potest, exterior vero homo et corporeus, et corruptibilis dicitur, propter quod et Paulus dicebat: Nam etsi is qui deforis est, homo noster corrumpitur, sed qui intus est, renovatur. Interioris autem hominis renovatio, ut pote qui est rationalis, et mens in cognitione Dei et capacitate sancti Spiritus. Constat vero, ut aliqua de tam profundis rebus breviter et strictim etiam chartulis committamus, ex ipsa interioris hominis, hoc est, animae mentisque substantia colligamus imaginem. Quomodo vanitati creatura subjecta est, non volens, sed propter eum qui subjecit in spe, et ipsum, si videtur, Paulum ponamus in medium, cujus utique anima vel mens, quae est interior ejus homo, supergreditur et ascendit omne quod corporeum est, quod visibile, quod sensui subjacet et aspectui, et ipsius divinae naturae efficitur capax Sed haec tanta