comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cad& mnanimalia rationis expertia ut beata sint.
DE MA LO
mne quod est aut corporeum est aut incorporeũ
Corporeum sensibili. incorporeum autẽ intelligibili
specie continetur. Omne igitur quod est :sine aliqua
specie non est. Vbi autem aliqua species neccessario est
aliquis modus. & modus aliquid boniest. Summum ergo
malum nullum modum hab&: car& enim omnibono:
nonigitur est quod nulla Specie contin&ur. Totum¬
que hoc nomen mali despeciei priuatione reꝑtum est
hominem exanima & corpore constare. Aliquando ita
ut excepta mente dicatur: sed cum excepta m̃te dicitur
exͥis operibus intelligitur quȩ abemus cũ bestis cõmunia:¬
ouerperse animam sentit. quisentit insẽ esse uoluntatẽ
Namsi uolumus non alius de nobis uult. &iste motis animȩ
sponta nelus est. Hoc enim ei tributum est adeo qui tamen
motis non deloco llocum est tanquã corporis:

Expanded text:
cadit in animalia rationis expertia ut beata sint. VI. cadit in animalia rationis expertia ut beata sint. VI. De malo. Omne quod est, aut est corporeum, aut incorporeum. Corporeum sensibili, incorporeum autem intelligibili specie continetur. Omne igitur quod est, sine aliqua specie non est. Ubi autem aliqua species, necessario est aliquis modus, et modus aliquid boni est. Summum ergo malum nullum modum habet; caret enim omni bono. Non est igitur; quia nulla specie continetur, totumque hoc nomen mali de speciei privatione repertum est. imus hominem ex anima et corpore constare: aliquando ita, ut excepta mente dicatur. Sed cum excepta mente dicitur, ex iis operibus intelligitur quae habemus cum bestiis communiaMoveri per se animam sentit, qui sentit in se esse voluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vult. Et iste motus animae spontaneus est; hoc enim ei tributum est a Deo: qui tamen motus, non de loco in locum est, tanquam corporis.
Abbreviated transcription (Latin):
ni hilũ. sinalio aliquo utrum ĩdeo. aninalio quolib&
homnie. anin eo quod neque ds̃ neque homosit
sed non indeo: Bonorum enim ds̃ causa est: siergo.
inomine : aut ura ut sua sionȩ sedumullo modonesit dẽ ualentior:
siquidem ds ita hominem optime fecit. ut si uell&
manere optimus nullo resitente in pedir&. Suasione aut̃
alterius homines: si concedimus hominẽ de prauari. rursũ
quȩrendum erit ipse suasor a quo deprauarissit. non enim
potest prauus non esse talium suasor. Restat nescio quid
quod necds nechomo sit sed etã hoc quicquid est
aut uim intulit aut susit. Deuihoc respond&ur quod supra.
Desua sione autem quicquidest quãsuasio non cogit
inuitum: ad eius deihominis uoluntatẽ causa de prauationis
eius reddit. siue aliquo siue nullo suadente de prauatusit
mmal quod car& ratione : car& scientia. Nullum autem
animali quod scientia car& beatum esse potest. honigit᷑

Expanded text:
nihilum. Si in alio aliquo, utrum in Deo, an in quolibet alio nihilum. Si in alio aliquo, utrum in Deo, an in quolibet alio homine; an in eo quod neque Deus, neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deus, nec homo sit: sed tamen hoc quidquid est, aut vim intulit, aut suasit. De vi hoc respondetur quod supra: de suasione autem quidquid est, quia suasio non cogit invitum, ad ejusdem hominis voluntatem causa depravationis ejus redit, sive aliquo, sive nullo suadente depravatus sit. Animal quod caret ratione, caret scientia. Nullum autem animal quod scientia caret, beatum esse potest. Non igitur
Abbreviated transcription (Latin):
mne quod sit eia quosit par esse non potest: alio quin iustitia
quae sua cunq tribuere deb& derebus auferatur necesse est.
hominem ergo ds̃cum fecit quanquam optimum. fecerit.
non tamen id fecit quod erat ipse: melior autẽ homo est
qui uoluntate quam qui necessitate bonus est: uoluntas
ullo sapiente homine auctore fit homo d&erior non enim
parua ista culpaest. immo tanta est quȩ insapientẽ
quamuis hominem cadere neqat. est autem ds omi
homine sapiente prestantior. M ulto minus igitur deo aucto¬
refit homo d&ĩor. multo eni prestantior deiuoluntas¬
est quam hominis sapientȩͥs. Illo autem auctore cũ dicitur
illo uolente dicitur est ergo utium uoluntatis ꝙ est homo
d&fior quod uitium silonge ab est adei uoluntate utratio
inchilo: Simnihilo: nulla causa est. aut sita accipitur
irni inlo quod homo ex nichilo factus est. uel exͥis que exni hilo
facta sunt: rursum in ipso erit causa. quod eiꝰ quasi materies sit

Expanded text:
r esse non potest. Alioquin justitia, quae sua cuique tribuere debet, de rebus auferatur necesse est. Hominem ergo Deus cum fecit, quanquam optimum fecerit; non tamen id fecit quod erat ipse. Melior autem homo est qui voluntate, quam qui necessitate bonus est. Voluntas o deterior. Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior. Non enim parva ista culpa est, imo tanta est, quae in sapientem quemvis hominem cadere nequeat. Est autem Deus omni homine sapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quod vitium si longe abest a Dei voluntate, ut ratio nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Aut si ita accipitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel ex iis quae ex nihilo fac
Abbreviated transcription (Latin):
illius hominis cruce ostendendum fuit nichil enimerat
inter ominia genera mortis illo genere execrabilis
& formi dolosus. DEDIFIEREΝTIΑ ΡECCΑTΟ RUM
lia sunt peccata infirmitatis alia inperitiȩ
alia malitiȩ Infirmitas &mperitia contrania

Expanded text:
illius hominis cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat illius hominis cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat inter omnia genera mortis illo genere exsecrabilius et formidolosius. XXVI. De differentia peccatorum. Alia sunt peccata infirmitatis, alia imperitiae, alia malitiae. Infirmitas contraria
Abbreviated transcription (Latin):
diuinids geratur partim nr̃a uoluntate. Ds enim
quouishomine optimo & iustisimo longe atque
incorporaliter melior et iustior est. iustus autem
regetus & gubernans uniuersa nullam penam cuiquã
sinit in merito infligi. Nullum premium in merito
aut recte factum imputari cuiquã iuste potest
quini hil propria fecent uoluntate. est igitur
peccatum et recte factum in libro uoluntatis arbitno
apientia dei hominẽ adexem plum quorecte¬
or uiuerimus suscepit. Pertinet autem aduitam
rectam ea quȩ non sunt metuenda non in& uere.
Mors autem metuenda non est. oportuit ergo id ipsum
illius homnis quȩ̃ dei sapientia suscepit morte monstrari
sunt autẽ bmines qui quamuis mortem ipsam nontimeant
genus tamen aliquod mortis : orrescunt. nichil ominis autẽ
ut ipsa morsita nullumgenus mortis bono & recte
uuentihonini metuendum est nchil ominꝰ hoc quȩͦ que

Expanded text:
divinitus geratur, partim nostra voluntate. Deus enim divinitus geratur, partim nostra voluntate. Deus enim quovis homine optimo et justissimo longe atque imcomparabiliter melior et justior est. Justus autem regens et gubernans universa, nullam poenam cuiquam sinit immerito infligi, nullum praemium immerito  recte factum imputari cuiquam juste potest, qui nihil fecerit propria voluntate. Est igitur et peccatum et recte factum in libero voluntatis arbitrio. Sapientia Dei hominem ad exemplum, quo recte viveremus, suscepit. Pertinet autem ad vitam rectam, ea quae non sunt metuenda non metuere. Mors autem metuenda non est. Oportuit ergo idipsum illius hominis quem Dei Sapientia suscepit, morte monstrari. Sunt autem homines qui quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen aliquod ipsius mortis horrescunt. Nihilominus autem, ut ipsa mors metuenda non est, ita nullum genus mortis bene et recte viventi homini metuendum est. Nihilominus igitur hoc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nam sinon una. reciperet dissimili tudinem
simili tudo. quod fieri posse ominis uerissima
negat ratio: UIRU ET PECCATUM ETRECTE
EACTUM INUBERO SIT UOIUNTATIS ARBITRIO
uic quid casu fit temere fit. qͥcqͥl temere fit ñ fit ꝓuidentia
Siergo casu aliqua fiunt in mundo non prouidentia umu¬
sumnundus ad ministratur sinon pro uidentia unu¬
susmundus ad ministratus est aliqua natura atq
substantia quȩ adopus prouidentiȩ non pertin&
Oine autem quod est in quantũ est bonũ est sume
enim illud interbonum cuius particpatione sunt
bona cetera etomne quod motabile est
nom perse ipsum sed immotabilis bom pardicipati¬
one in quantum est bonum est. Porro illud honũ
cuius participatione sunt bona cetera quantũ oũ que
sunt non peraliud sed perse ipsum bonum est
quã diuinam esse prouidentiam uocamus Nichil
igitur casu fit inmundo hoc constitũo. Consequens¬
ergo uidetur ut quicquid inmundo geritur partim

Expanded text:
Nam si non una est, recipit similitudinem Nam si non una est, recipit similitudinem similitudo; quod fieri posse omnis verissima negat ratio. XXIV. Utrum peccatum et recte factum in libero sit voluntatis arbitrio. Quidquid casu fit, temere fit: quidquid temere fit, non fit providentia. Si ergo casu aliqua fiunt in mundo, non providentia universus mundus administratur. Si non providentia universus mundus administratur, est ergo aliqua natura atque substantia quae ad opus providentiae non pertineat. Omne autem quod est, in quantum est, bonum est. Summe enim est illud bonum, cujus participatione sunt bona caetera. Et omne quod mutabile est, non per se ipsum, sed boni immutabilis participatione, in quantum est, bonum est. Porro illud bonum, cujus participatione sunt bona caetera quaecumque sunt, non per aliud, sed per se ipsum bonum est, quam divinam etiam providentiam vocamus. Nihil igitur casu fit in mundo. Hoc constituto, consequens videtur ut quidquid in mundo geritur, partim
Abbreviated transcription (Latin):
qua sapiens dicitur sapientiam. Item illa quȩ partici¬
patione sunt uel casta uel ȩterna uel pulchra
uelbona uel sapientia recipiunt ut dictuest
ut possint nec casta esse nec ȩterna nec pulchra
nebona nec sapientia. At ip̃sa castitas ę̧ternitas
pulchritudo honitas sapientia nullo modo recipiunt
aut corruptionẽ aut ut ita dicam tem poralitatẽ
aut turpitudinẽ aut malitiam. ergo etiam illa
quȩ participatione similia sunt recipiunt
dissimilitudinem at ipsa similitudo nullo modo
exaliqua parte potest esse dssimilis. Indei
fit ut cum similitudo patris filius dicitur. quia ei
partici patione similia sunt quȩq sunt uel
interse uel deo similia sunt: ipsa est enim
species prima qua sunt ut ita dicam speciata.
& firma qua firmata sunt omnia exnulla parte
patri potest esse desimilis. Idem igitur quod pater.
ita ut istae sit filius ille pateridest᷑ iste similitudo

Expanded text:
qua sapiens dicitur, sapientiam. Item illa quae particiqua sapiens dicitur, sapientiam. Item illa quae participatione sunt vel casta, vel aeterna, vel pulchra, vel bona, vel sapientia, recipiunt, ut dictum est, ut possint nec casta esse, nec aeterna, nec pulchra, nec bona, nec sapientia: at ipsa castitas, aeternitas, pulchritudo, bonitas, sapientia, nullo modo recipiunt aut corruptionem, aut, ut ita dicam, temporalitatem, aut turpitudinem, aut malitiam. Ergo etiam illa quae participatione similia sunt, recipiunt dissimilitudinem: at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo Patris Filius dicitur, quia ejus participatione similia sunt quaecumque sunt vel inter se vel Deo similia ipsa est enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciata, et forma qua formata sunt omnia; ex nulla parte Patri potest esse dissimilis. Idem igitur quod Pater, ita ut iste Filius sit, ille Pater, id est, iste similitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
indõ: nulla ergo necessitas. DEPATRE ET EIUO
bonitate. ergo et omne sapiens sapientia
x omne simile similitudine sed duobus modis
castum castitate dicitur uel quod eam gignit
ut easit custum caftitate quã gignit. & cui
principium atque causa est ut sit aliter autem
cum partici patione castitatis quid que castum.
quod potest aliquando esse non castum atque
ita deceteris intelligendum. Nam & anima ȩternitatõ
uel intelligitur uel creditur consequo sed ȩterna
ȩternitatis participatione fit. non autem ita
ȩternus ds̃. sed quod ipsius ȩ̨ternitatis est auctor
hoc & de pulchri tudine & bonitate licet intelligi¬
Quam obrem cum sapiens ds̃ dicitur sapientia fapiens
dicitur sine quaeum uel fuisse aliquando uel esse
posse nefas est credere: non participatione
sapientiȩ sapiens dicitur sicut amima quȩ & esse
& non esse sapiens potest. sed quod eam ipse genuerit

Expanded text:
in Deo: nulla ergo necessitas. XXIII. De Patre et Filio. in Deo: nulla ergo necessitas. XXIII. De Patre et Filio. bonitate. Ergo et omne sapiens sapientia, et omne simile similitudine. Sed duobus modis castum castitate dicitur: vel quod eam gignat, ut ea sit castum castitate quam gignit, et cui principium atque causa est ut sit; aliter autem cum participatione castitatis quidque castum est, quod potest aliquando esse non castum; atque ita de caeteris intelligendum est. Nam et anima aeternitatem vel intelligitur vel creditur consequi, sed aeterna aeternitatis participatione fit. Non autem ita aeternus Deus, sed quod ipsius aeternitatis est auctor. Hoc et de pulchritudine et de bonitate licet intelligQuamobrem cum sapiens Deus dicitur, et ea sapientia sapiens dicitur, sine qua eum vel fuisse, aliquando, vel esse posse nefas est credere, non participatione sapientiae sapiens dicitur, sicuti anima, quae et esse et non esse sapiens potest: sed quod ipse eam genuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
abusiue dicitur templum dei non quod contin&ur¬
eoised quoder presens sit idautem ni hil melius
quamamma munda intelligitur.
UTRUM DS MALI ANCTOR NONSIT.
uisquis. omnium quȩ sunt auctor est & adcuius bonitatẽ¬
ł id tantum pertinet ut sit onme quod est. non esse
adeum pertinere nullo pacto potest. Omne autẽ
quod defecit ab eo quod est. esse defecit & tendit
ad non esse: esse autem & innullo dificere bonũ: & malũ
est disficere. at ille adquẽ nonesse non pertinet
non est causa deficiendiidest tendendi adnon esse
quiaut ita dicam essendi causa est. Boni igitur tantum¬
modo causa est & propterea ipse sum mum bonũ est
quo circa mali auctor non est. quiomnium quȩ sunt
auctor est. quȩ in quantum sunt intantum bonas tent
IDM NONPATI NE CESSITA TEM
bi nulla indigentia nulla necessitas. ubi nullus
defectus nulla indigentia. nullus autem defectus

Expanded text:
Dei abusive dicitur templum Dei, non quod eo contineaturDei abusive dicitur templum Dei, non quod eo contineatur, sed quod ei praesens sit. Id autem nihil melius quam anima munda intelligitur. XXI. Utrum Deus auctor mali non sit. Quisquis omnium quae sunt auctor est, et ad cujus bonitatem id tantum pertinet ut sit omne quod est, non esse ad eum pertinere nullo pacto potest. Omne autem quod deficit, ab eo quod est esse deficit, et tendit in non esse. Esse autem et in nullo deficere bonum est, et malum est deficere. At ille ad quem non esse non pertinet non est causa deficiendi, id est, tendendi ad non esse; quia, ut ita dicam, essendi causa est. Boni igitur tantummodo causa est: et propterea ipse summum bonum est. Quocirca mali auctor non est, qui omnium quae sunt auctor est: quia in quantum sunt, in tantum bona sunt. XXII. Deum non pati necessitatem. Ubi nulla indigentia, nulla necessitas: ubi nullus defectus, nulla indigentia. Nullus autem defectus
Abbreviated transcription (Latin):
semper eiusdem modi est: quam uis in mortale quia
semper uiuit recte dici potest: Uocatur tamen ȩternũ
interdum quod in mostale . illud uero & quod motationẽ
patitur & animȩ presentia cum anima non sit uiuere
dicitur. neque inmortale ullo modo. & multo minus
ȩternum intelligi potest ȩternum enim cum proprie
dicitur neque quicquam preteritum quasi transierit
neque quicquam futurum quasi nondum sit: sed quicquid
est tantum modo est. de loco di
Os̃ non ali cubi est quod alicubi ẽnim est continetur loco:
quod continocur loco corpus est: ds̃ autem non corpus est
non igitur alicubi est. & tamen quia est &inloco
non est millo sunt potuusõma qua ipsealicubi. nec tamen
ita millo ut ipse sit locus locus enim inspatio est
quod longitudine latitudine altitudine corporis
occupatur. Nec ds̃ tale aliquid est. &omma
igitur impso sunt & locus non est. Locus tamen

Expanded text:
semper eiusdem modi est, quamuis immortale, quia semper eiusdem modi est, quamuis immortale, quia semper uiuit, recte dici possit. uocatur tamen aeternum interdum etiam quod immortale est. illud uero quod et mutationem patitur et animae praesentia, cum anima non sit, uiuere dicitur, neque immortale ullo modo et multo minus aeternum intellegi potest. in aeterno enim, cum proprie dicitur, neque quicquam praeteritum, quasi transierit, neque quicquam futurum, quasi nondum sit, sed quidquid est, tantummodo est. DE LOCO DEI. Deus non alicubi est. quod alicubi enim est, contiquod continetur loco, corpus est. Deus autem non est corpus: non igitur alicubi est. Et tamen quia est, et in loco non est, in illo sunt potius omnia, quam ipse alicubi. Nec tamen ita in illo, ut ipse sit locus: locus enim in spatio est quod longitudine et latitudine et altitudine corporis occupatur; nec Deus tale aliquid est. Et omnia igitur in ipso sunt, et locus non est. Locus tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quoque eius trinam esse oportet quasit qua ali ud
hoc sit quasibi amicasit. Creaturę autem causã iest
auctorem dm̃ dicimus. O port& ergo trinitatem.¬
esse quanichil prestantiũ intelligentiusque & beatiũ
inuenire perfecta ratio potest. Idõque etiam
cumueritas quęritur plus quam treͥa questionũ¬
genera esse non possunt. utrum omnino situtrum
hoc añ aliud sit utrum approbandum
improbandum uesit. De DO ETCREANRA
uod in comind tabile est ȩternũ est sẽpem̃ eiusdẽ
modi est: quod autem cõmotabile est. tempori ob noxiũ est:
non enim semper eiusdem modi est. & idõ ȩternum
nonrecte dicitur. quod autem motatur non manet.
quod nonman&. non est ȩternũ. Id que intermostale
& ȩternum est. Quod omne ȩternũ in mostale est:
non omne in mostale satis subtiliter ȩternũ dicitur.
quia & sisemper aliquid uiuat: tamen motabilitatẽ
patitur & non proprie ȩternum appellatur. quia non

Expanded text:
quoque ejus trinam esse opquoque ejus trinam esse ophoc sit, qua sibi amica sit. creaturae autem causam, id est auctorem, deum dicimus. oportet ergo esse trinitatem, qua nihil praestantius, intellegentius et beatius inuenire perfecta ratio potest. ideoque etiam, cum ueritas quaeritur, plus quam tria genera quaestionum esse non possunt, utrum omnino sit, utrum hoc an aliud sit, utrum approbandum improbandumue sit. DE DEO ET CREATVRA. Quod incommutabile est, aeternum est; semper enim eiusdem modi est. quod autem commutabile est, tempori obnoxium est; non enim semper eiusdem modi est et ideo aeternum non recte dicitur. quod enim mutatur, non manet; quod non manet, non est aeternum. idque inter immortale et aeternum est, quod omne aeternum immortale est, non omne immortale satis subtiliter et aeternum dicitur, quia, etsi semper aliquid uiuat, tamen, si mutabilitatem patiatur, non proprie aeternum appellatur, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
Omne quod intelligt. De ITΕUCCrU
compre hendit sȩ quod seautẽ comp̃hendit finitũ est
sibi: & intellectus intelligit se.ergo finitus est sibi nec infinitꝰ
esse uult quam ins possit. qua notus sibi esse uult:
amat enimse
rerũ causa est etiam sapientiȩ suȩ causa est sẽpiterna
necumquam ds̃ sine sapientia̧ sua igitur sempiternaȩ
sapientiȩ causa est sempiterna: nec tempore pͥor est
quam sua sapientia. Deinde si patrem esse sempit̃nũ
in est deo nec fuit aliquando non pater: nunquam
si nẽ filio fuit. DE ESSENTIA DI
mne p̾t̾itum iam non est. omne futurũ nondum est.
omne igitur& preteritũ & futurũ de est: apud autẽ¬
deumnihi uldeest: nec preteritũ igitur nec futurũ. sedomne
presens est apuddm̃. D&rina unitate . Omne quod est
aliud est quod constat. Aliud quod discernitur¬
hiad diseermur aliud quod congruit. Vniuersa igitur
creatura si&ẽ qiis quo smodo &abeo quod omnino nichi
plurimum distat & suis partibus congrurt. causam

Expanded text:
Omne quod se intelligit, comprehendit se. Quod autem se comprehendit, finitum est sibi. Et intellectus intelligit se. Ergo finitus est sibi. Nec infinitus esse vult, quamvis possit; quia notus sibi esse vult, amat enim sererum causa est, etiam sapientiae suae causa est: nec unquam Deus sine sapientia sua. Igitur sempiternae sapientiae suae causa est sempiterna: nec tempore prior est quam sua sapientia. Deinde si Patrem sempiternum esse inest Deo, nec fuit aliquando non Pater, nunquam sine Filio fuit. XVII. De scientia Dei. Omne praeteritum jam non est; omne futurum nondum est: omne igitur et praeteritum et futurum deest. Apud Deum autem nihil deest: nec praeteritum igitur nec futurum, sed omne praesens est apud Deum. XVIII. De Trinitate. Omne quod est, aliud est quo constat, aliud quo discernitur, aliud quo congruit. Universa igitur creatura si et est quoquo modo, et ab eo quod omnino nihil est plurimum distat, et suis partibus sibimet congruit, causam
Abbreviated transcription (Latin):
geste cognitio uocatio eius fuit ut populũ israheł miseri¬
cordit̃ tractans nonesset ingratus: quod autẽ huic
uocationi obtemperare noluit  exercunit crudelitatẽ
i eis quib humanitas & misericordia debebat᷑ meruit
penam ut in durar&ur illicor. Etantã cȩcitatẽ mentis
pateret᷑ ut tot & tantis tamque manifestis dĩ signis
non ceder& quo posset eius suplicio siue obdurationis
siue ultime uisibilis sũ mersionis erudiri populus. cuius
afflictione ille & occultȩ obtussionis & manifestȩ
sub mersionis meritum conpararat. Hȩc autẽ uocatio
quȩsiue insingulis hominib siue inpopulis adque
in ipso genere humano pertẽporũ oportunitates
operatus. Alte & profundȩ ordinationis est: quo ꝑtin&
etiam illud inutero scĩficauite : Et cum esses inerenib¬
patris tui udite. Et ia cob dilexi es auͣte odioł abui

Expanded text:
gestae cognitio, vocatio ejus fuit, ut populum Israel miserigestae cognitio, vocatio ejus fuit, ut populum Israel misericorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi compararet . 6. Haec autem vocatio, quae sive in singulis hominibus, sive in populis, atque in ipso genere humano per temporum opportunitates operatur, altae et profundae ordinationis est. Quo pertinet etiam illud, In utero spatris tui, uidi te, et: Iacob dilexi, Esau autem odio habui
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis: adillam enĩ cenã quã dñs dic& ineuangelio
preparatam. nec homines quiuocati sunt uenire uoluerunt.
illidebent sibi tribuere qui uenerunt quoduocati
uenerunt. nec illi qui noluerunt uenire debent alteri
tribuere sed tantum sibi Qm̃ ut uenirent uocati
erant in libera uoluntate: uocatio ergo ante meritũ
uoluntatẽ operatur ꝓpterse &siquis quam sibi tribuit
quod uenit uocatus. non sibi potest tribuere quod
uocatus est: quiautẽ uocatꝰ nonuenit: sicut non abuit
meritum prȩemi  ut uocar&ur. sic inchoat meritũ
supplicii cum uocatus uenire neglggit: Ita erunt
illa duo misericordiam &iudicium cantabo tibi
dñe admiseri cordiam pertinet uocatio. adiudiciũ
pertinet beatitudo eorum quiuenerunt uo cati.
& supplicium eorum quiuenire noluerunt: nũ quid
ergo latebat pharaonẽ quantũ bonũ consecute
fuerut illa terra peraduentum ioseph: illius ergo rei

Expanded text:
in nobis . Ad illam enim coenam, quam Dominus dicit in Evangelio in nobis . Ad illam enim coenam, quam Dominus dicit in Evangelio praeparatam, nec omnes qui vocati sunt, venire voluerunt; illi debent sibi tribuere qui venerunt; quia vocati venerunt: nec illi qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi; quoniam ut venirent, vocati erant in libera voluntate. Vocatio ergo ante meritum voluntatem operatur. Propterea et si quisquam sibi tribuit quod venit vocatus, non sibi potest tribuere quod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habuit meritum praemii ut vocaretur, sic inchoat meritum supplicii cum vocatus venire neglexerit. Ita erunt duo illa: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Ad misericordiam pertinet vocatio: ad judicium pertinet beatitudo eorum qui venerunt vocati, et supplicium eorum qui venire noluerunt. Numquid ergo latebat Pharaonem quantum boni consecutae fuerint terrae illae per adventum Joseph ? Illius ergo rei
Abbreviated transcription (Latin):
digni efficiantur iustificatione. & itẽ prȩcedit in aliͥs
peccatorib: quo d igni sint obtussione ab es eundem
a postolum alibi dicentẽ . qm̃ non ꝓbauerunt dm̃
illi non probauerunt dm̃ habere innotitiam.
hoc est quod digni extiterunt quidarentur inreꝓbũ
sensum. tamen uerũ ẽ quia non uolentis neque currentis
sed miserentis ẽ dĩ quia etiam sileuiorib quisque peccatis.
aut certe quamuis graui oribus & multis. tamen magno
genitu & dolore pęnitendi miseri cordia dignus fuerit.
non ipsius est. quisi relinque r&ur. Interir&. sed miserentis :
qui eius precib dolori que subuenit paruum est enĩ uelle
nisi ds̃ misereatur. sed ds̃ non miseret᷑ qui ad pacẽ uocat
nisi uoluntas precesserit. quia in terra paxominibus
ad monitus & uocatus. siue intrinsecus ubinullus hominũ
uidet. siue extrinsecus persermonẽ sonantem. aut aliqͣ
signa usibilia. efficitur ut etiam ipsum uelle ds̃ operaet᷑

Expanded text:
digni efficiantur justificatione; et item praecedit in aliis digni efficiantur justificatione; et item praecedit in aliis peccatoribus quo digni sint obtusione. Habes eumdem apostolum alibi dicentem, Quoniam non probaverunt Deum illi non probaverunt Deum habere in notitia, hoc est, quod digni exstiterunt qui darentur in reprobum sensum. 5. Tamen verum est quia non volentis neque currentis, s deo? ubi dixi: quia etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paenitendi misericordia dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus minisi voluntas praecesserit ; quia in terra pax hominibuadmonitus et vocatus, sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia; efficitur ut etiam ipsum velle Deus operetur
Abbreviated transcription (Latin):
ut eis subueniret : Aliter illi quorum iniustis oͥnerib
ingemuerant: ꝑtulit ergo inmulta patientiȩ uassa
irȩ quȩ perfecta sunt inperditionẽ. & eo ipso quoait
in multa patientia sa satis significauit. priora eorũ
peccata in quibus eos pertulit ut oportune tunc
uindicaret quando de illorũ uindicta subueniendũ¬
erat: his quiliberantur & ut notas faceret diuitias
gloriȩ suȩ inuasa misericordiȩ quȩ p̃parauit ingloriã.
hic fortasse conturbatus ad illam questionẽ redis
cuius uult miseretur & quȩ uult obdurat quid adhuc
conqueritur uoluntati enim eius quis resistit. prsus
cuius uult miseretur & quȩ uult obdurat sed hȩc uolun¬
tas dĩ iniustitia esse non potest. uentt deoccultissimis
meritis. quia & ipsi peccatores cum propter generale
peccatum unam massam fecerint non tamen nulla
est inter illos diuersitas. prȩcedit ergo aliquid
in peccatoribus quo quamuis nondum sint iustificati

Expanded text:
ut eis subveniret: aliter illi, quorum injustis oneribus ut eis subveniret: aliter illi, quorum injustis oneribus ingenuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso quo ait, in multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum erat iis qui liberabantur: ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloria. Hic fortasse conturbatus ad illam quaestionem rediisti: Si cui vult miseretur, et quem vult obdurat, quid adhuc conqueritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Prorsus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; sed haec voluntas Dei injusta esse non potest. Venit enim de occultissimis meritis; quia et ipsi peccatores cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati,
Abbreviated transcription (Latin):
figulus luti exeadẽ consparsione facere: Aliud quidẽ
uas inonorẽ. aliud in contumiliã expurgata uet̾ ferm̃tũ
ut sis noua consparsio. & mea ipsa non ahuc paruulũ
in xp̃o ut lacte potandus sis sed perueni aduirum
perfectũ ut sis inter illos de quib dicitur. sapientiam
loquimur inter perfectos : tumdmurette & non p̃postere
audies. Siquam sunt deanimarum occultissimis
meritis & degratia uel iustitia secreta Omnipotentis
dĩ: nam depharaone facile respondet᷑ prioribus
meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos
dignũ effectum cui obduraret᷑ corut nec manifestis¬
simeis signis iubentis dĩ cederet. ex eadẽ ergo massa
id est peccataorum. & uassa misericordiȩ ꝓtulit
quibus subuenr& cumeũ de precarentur filii is rahel
& uassa irȩ quorum supplicio illos erudret id est phara
onẽ & populum eius quia quamuis essent utrique
peccatores & prostersa ad unã massam pertinerent
aliter tamen tractandi erant quiuni dõ in genuerit

Expanded text:
aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id est, peccatorum, et vasa misericordiae protulit, quibus subveniret, cum eum deprecarentur filli Israel; et vasa irae, quorum supplicio illos erudonem et populum ejus, qui quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent, aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
retur nam uoluntati eius quis resistit. cumhis ergo uerbis
aut columnian iscripturis autlatebram peccatorum
suorum quȩrere ceperint ut prȩcepta contẽpnant
quibus aduitam bonam inuitantur respondeamꝰ fidentissi¬
me : Ohomotum quises qui respondeas dõ. nec eos reueriti
scm canib: demꝰ. aut proiciamꝰ margaritas nr̃as ante porcos.
Sitamen iam ipsi canes & porci nonsumꝰ & demeritis animarũ
reuelante spu sc̃o sublime aliquid & auulgari coniecturare¬
motissimum uel exparte adq: inemate suspicemur: ñ enĩ
apostolus hocloco scõs prohibuit aquerendo sed eos quiñdũ
sunt incaritate radicati & fundati. ut possint c̃p̃hendere
cum omnibus scĩs latitudinẽ longitudinẽ altitudinem

Expanded text:
ritur? nam voluntati ejus quis resistit ? cum his ergo verbis ritur? nam voluntati ejus quis resistit ? cum his ergo verbis aut calumniari Scripturas, aut latebram peccatorum suorum quaerere coeperint, ut praecepta contemnant, quibus ad vitam bonam pervenitur, respondeamus fidentissime, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Nec eos reveriti sanctum canibus demus, aut projiciamus margaritas nostras ante porcos : si tamen jam ipsi canes et porci non sumus, et de meritis animarum revelante Spiritu sancto. sublime aliquid et a vulgari conjectura remotissimum, vel ex parte atque in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos prohibuit a quaerendo, sed eos qui nondum sunt in charitate radicati et fundati, ut possint comprehendere cum omnibus sanctis latitudinem, long
Abbreviated transcription (Latin):
inseruit falsa &acoruptoribus in missaesse crȩminant᷑
etiam hoc inter ipsa quȩ interpolluta dicunt nume¬
rare maluerunt & negare paulum dixisse : õ homo
tuquis es quirespondeas dõ. qm̃ si in ipsis dicatus ad
decipiendos homines calũ mantibus proculdubio
tacebunt. ne audebunt ulla de uoluntate omnipotentis
dĩ inperitis quos decipere cupiunt scientiã polliceri.
quidam autẽ boni & piamente scripturas legentes
quȩrunt quid bic possit uel maledicentib uel calũni¬
antib: responderi sed nõs & auctoritati a postolicȩ
salubriter inherentes & librosquos catholica
disciplina custodit infalsatos esse nequa quã
existimantes sentiamus quod uerũ ẽ. indignos
& infirmos esse & intellegenda diuma secreta qͥb
ista claudantur. & eis murmurantibus & indignantib
quod consilia dĩ nondiscunt cuindicere ceperint ergo
cuius uult miser&us &quȩ uult obdurat quid adhuc quȩ¬

Expanded text:
inseruit, falsa et a corruptoribus immissa esse criminantur, inseruit, falsa et a corruptoribus immissa esse criminantur, etiam hoc inter ipsa quae interpolata dicunt, numerare maluerunt, et negare Paulum dixisse, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Quoniam si ipsis dicatur ad decipiendos homines calumniantibus, procul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omnipotentis Dei imperitis quos decipere cupiunt, scientiam polliceri. Quidam autem bona et pia mente Scripturas legentes quaerunt quid hic possit vel maledicentibus vel calumniantibus responderi. Sed nos et auctoritati apostolicae salubriter inhaerentes, et libros quos catholica disciplina custodit falsatos esse nequaquam existimantes, sentiamus quod verum est, indignos et infirmos esse ad intelligenda divina secreta quibus ista clauduntur: et eis murmurantibus et indignantibus quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conque
Abbreviated transcription (Latin):
alio modo intellegi. ut desummis angelis quam diu
nr̃e infirmitati iusu dñi nr̃i opitulantur ñ impia¬
possit existimari sed siue illaȩ quã ex sequuti sum
siue ala aliqua huius capituli expossitio ꝓferarunt᷑
id tantum cauendum . ẽ neuiolet aut uilner& catho¬
licam. fidem. scio enĩ uanos hereticos dehoc capitulo
multa impia & inepta iactasse. Qmo tuquisesqui
respondetis dõ. Cumuideatur a postolus corripuisse
curosos dicendo Ohomo tuquis es quires pondeã dõ de hoc
ipso illi questionẽ mouent & in ea sententia nondesi¬
nunt esse curosus qua obiurgata ẽ ipsa curositas.
&impii quidẽ cum contumelia utdicant a postolum
in soluenda questione defecise & obiurgasse q̃ rentes
qͥa non poterat ꝙ quȩrebatur exponere: non nulli
autẽ heretici quia non de cipiunt nisi cũ scientiã
quam non exhibent pollicentur. & aduersantes legi
& profetis. quȩ cumque deillis a postolus sermoni suo

Expanded text:
modo alio intelligi, ut de summis Angelis, quamdiu modo alio intelligi, ut de summis Angelis, quamdiu nostrae infirmitati jussu Domini nostri opitulantur, non impipossit existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta jactasse. LXVIIrespondeas Deo ? 1. Cum videatur Apostolus corripuisse curiosos, dicendo, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua objurgata est ipsa curiositas: et impii quidem cum contumelia, ut dicant Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et objurgasse quaerentes, quia non poterat quod quaerebatur exponere. Nonnulli autem haeretici quia non decipiunt, nisi cum scientiam quam non exhibent pollicentur, et adversantes Legi et Prophetis, quaecumque de illis Apostolus sermoni suo
Abbreviated transcription (Latin):
sublimes que uirtutes in dolore & gemitibus esse ante¬
quam nos penitus liberemur qm̃dictũ est . Omnis creatura
congemescit &dolet. quamuis enĩ adiuuent nõs prosua
sublimitate dũ optẽperant dõ qui pronobis etiã unicum
filium suum dignatus est mitere tamen sine geniͥtu: n¬
& doloribus id facere credenti sunt nemiseri exiftim̃t᷑
feliciorque sit denumero nr̃o lactarus ille quiamu
inbrahe sinu requiescit presertim quia dixit eandẽ
creaturam quȩ congemescit & dol& uanitati esse subiectã
quod desummis & excellentibus uirtutum potestatũq
creaturis nefas. ẽ credere deinde liberari eam
dixit a seruitute in teritus quo illos cecidisse quȩ incęlis
agunt uitam beatissimã non possumꝰ credere: tamen
nichil temere confirmandũ est. & pia diligentia etia adq.
etiam uerba diuina tractanda sunt. neforte con¬
gemescit & dolet &uanitati subiecta est possit aliqͦ

Expanded text:
sublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antesublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur, quoniam dictum est, Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, sed pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt; ne forte quae congemiscit et dolet et vanitati subjecta est, possit aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc dicit infelix ergo homo quisme liberabit
decorpore mortis huius adhuc talib: dicitur uiuifi¬
cauit & mortalia corpora uestra propter sp̃m
manentem in uobis nondũ ẽ. holo caustum erit autẽ
cum obsoluebitur mors inuictoriã cũ ei dicetur ubi
mors contensio tua ubimors aculeus tuus: nunc ergo
ipsis congemescimꝰ. id est p̃ter corpus adoptionẽ exspec¬
tantes redẽptionẽ corporis nr̃i. id est ut &ipsum corpus
accipiens beneficium adoptionis filiorum quauocati sumꝰ
totus nõs liberos transactis omnibus molestis ex omni
parte dĩ filios esse manifestum &sit. sp̃e enĩ salui facti
sumꝰ. spͥs autẽ quȩ uideatur non est spes. Tunc ergo erit
res quȩ nunc spes est. cuma paruerit quid erimꝰ idest simi¬
les illi qm uidebimꝰ eum sicut est hoc capitulus. Si oc modo
ut tractatum est aperiatur non incidimꝰ. Inillas molesti
as quibus plerique humines dicere coguntur omines angłs

Expanded text:
adhuc dicit, Infelix ego homo, quis me liberabit adhuc dicit, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? et adhuc talibus dicitur, Vivificabit et mortalia corpora vestra propter Spiritum manentem in vobis ; nondum est holcum absorbebitur mors in victoriam, cum ei dicetur: « Ubi est mors contentio tua? Ubi est mors aculeus tuus? » « Nunc aipsis congemiscimus, id est, praeter corpus adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri, id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberos transactis omnibus molestiis ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res, quae nunc est spes, cum apparuerit quid erimus similes illi, quoniam videbimus eum sicuti est. Hoc capitulum si hoc modo, ut tractatum est, aperitur, non incidemus as, quibus plerique homines dicere coguntur, omnes Angelos
Abbreviated transcription (Latin):
congemescit & dolet omnis creatura congemescit & dol&
usque adhũc usque adhuc autẽ recte dixit Quia etiã
si sunt aliqui iam insinu abrahe & latro ille cũ dño in para¬
diso constitutus ipso die quo credidit dolere distiterit
tamen adhuc usque omnis creatura congemescit & dolet.
quia in his quȩ nondum liberati st̃. omnis est ꝓpter sp̃m
& animam & corpus non solũ autẽ inquid om̃is creatura
conge mescit &dolet sed & nos ipsi id est non solum inomine
corpus & anima & sp̃ssimul dolent ex difficultatib corporis
tamquam sacrificium oblati sunt dõ & diuino caritatis
igne conprehensi sunt & sunt primitiȩ s ominis quia
conp̃hendantur. lam ergo hab& primitias oblatas dõ
qͥ dicit mente seruio legi dĩ. Carne autẽ legi peccati
& qui dicit testis enĩ ẽ. ds̃ cui seruio inspũ meo & de quo
dicitur sp̃s quidem prumptus caro autẽ infirma sed qm̃

Expanded text:
congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Usque adhuc autem recte dixit: quia etiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso constitutus , illo die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum liberati sunt, omnis est, propter spiritum et animam et corpus. 6. Non solum autem, inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, sed et nos ipsi: id est, non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, tanquam sacrificium oblati sunt Deo, et divino charitatis igne comprehensi sunt. Hae sunt primitiae hominis; quia comprehendantur. Jam ergo habet primitias oblatas Deo, qui dicit: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Et qui dicit: Deus cui servio in spiritu meo . Et de quo dicitur: Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma . Sed quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
coherc& intramitas naturalis ordinis. Quia & ipse señ
subdit regendum dõ quiautẽ sp̃u animã regit & per
animam corpus quod facere non potest nisi dm̃ habeat
uiri xp̃s est uocatus spĩtͥalis quȩ uita cum aliqua molestia
nunc agitur post autẽ nullam patietur. & qm̃ sum mi
angeli sp̃italiter uiuunt infirmi autẽ ammaliter
bestiȩ uero & omnia pecora carnaliter corpus autẽ
nonuiuit seduiuificatus omnis creatura ĩ homine. ẽ
Quia & intellegit spũ. & sentit anima & localiter corpore
inouetur omnis itaque creatura in homine
congemescit & dolet non enim tota sed omne
dixit tam quam siquis dicat quod solem omnes
homnes uident qui sunt in columes. sed non toti
uident quitantum oculis uident. Ita in omine omnis
creatura est. quia & mnllegit & uiuit  corpus uter ht̃
sed nontota creatura inipso ẽ quia sunt p̃t̃ ipsã & an¬
sit quã sine intellectu uiuere: cumergo miser homo

Expanded text:
coercet intra metas naturalis ordinis; quia et ipse se non coercet intra metas naturalis ordinis; quia et ipse se non subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam coviri Christus est, vocatur spiritalis, quia et vita cum aliqua molestia nunc agitur: post autem nullam patietur. Et quoniam summi angeli spiritualiter vivunt, infimi vero animaliter, bestiae vero et omnia pecora carnaliter, corpus autem non vivit, sed vivificatur; omnis creatura in homine est, quia et intelligit spiritu, et sentit anima, et localiter corpore movetur. Omnis itaque creatura in homine congemiscit et dolet. Non enim totam, sed omnem dixit: tanquam si quis dicat, quod solem omnes homines vident qui sunt incolumes, sed non toti vident, quia tantum oculis vident: ita in homine omnis creatura est, quia et intelligit et vivit et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et Ansit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ idest erunt & ip̃si exseruis liberi & ex mortus
gloriosi inuita perfecta. Quiã habebunt filii dĩ
scimus enim quia omnis creatura congemescit
& dol& usque adhuc. omnis creatura inomine numerat᷑.
Ion quia in eo st̾ om̃s angeli& suꝑeminentes uirtutes
acpotestates aut cȩlum & terra & mare & om̃ia q̃ in eis
sunt sed quia omnis creatura partim sp̃italis est partĩ
animalis partim corporalis . Quod ut inferiorib: con¬
sideremꝰ corporalis creatura ꝑ locos tenditur. Animalis
autem uiui ficat corporalẽ spiritalis animalẽ regit
&tũ bene regit cum ipsã regendam sesubicit dõ. Cũ autẽ
trans greditur precepta eius laboribus. & ȩternis
pereandem ipsa quȩ regere poterat inplicatus qui ergo
uiuit excorpore casnalis homo uel animalis uocatur
carnalis quia carnalia sectatur animalis autẽ qui aufertꝰ
dissolata lasciuia animȩ suȩ quã non regit sp̃s neque

Expanded text:
Dei: id est, erunt ipsi ex servis liberi, et ex mortuis Dei: id est, erunt ipsi ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. Scimus enim quod omni. Omnis enim creatura in homine numeratur: non quia in eo sunt omnes angeli et supereminentes virtutes ac potestates; aut coelum et terra et mare, et omnia quae in eis sunt, sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur; animalis autem vivificat corporalem; spiritualis animalem regit, et tunc bene regit, cum ipsa regendam se subjicit Deo: cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat implicatur. Qui ergo vivit ex corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque
Abbreviated transcription (Latin):
facere ueritatis peccati autẽ poena subici falla ciȩ
sed propter eum qui sub iecit eam in spe idest ꝓpt̃
eius iustitiam atque lementiam qui nece ipunitũm
peccatum reliquid nec insanabilem uoluit esse peccantẽ:
quia & ipse creatura id est ipse homo cũ iam signaculo
imaginis propter peccatum amisso remansit tantũ¬
modo creatura. ipsa itaque creatura. id ẽ & ipsa quȩ ñdũ
uocatur filiorum forma perfecta sed tantũ uocatur
creatura liberabitur a seruite interitus quoditaq ait
&ipsa liberabitur facit intelligi& ipsa quẽ ammodum
nos Id est &de ipsis non est dis pandum qui nondum
uocatur filiidĩ quia non crediderunt sed tantũ creatura
quia & ipsi creditusi s ed & liberabuntur a seruitute
interitus. Quẽ am modum nõs quiiam filii deisumꝰ
quamuis nondum apparuerit qui derimus liberabit̃
ergo a seruitute interitus in libertate gloria filioꝵ

Expanded text:
facere veritatis: peccati autem poena, subjici fallaciae. facere veritatis: peccati autem poena, subjici fallaciae. sed propter eum qui subjecit eam in spe; id est, propter ejus justitiam atque clementiam, qui neque impunitum reliquit peccatum, neque insanabilem voluit esse peccantem. 4 Quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura: et ipsa itaque creatura, id est, et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa, quemadmodum et nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura: quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui jam filii Dei sumus, quamvis nondum apparuerit qergo a servitute interitus in libertatem gloriae filiorum