comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tera tua. Oues in parte uis¬
toꝵ stare uibentur ad clexte¬
ram: hedi hoc ẽ pecc̃ores ad
sinistram. qui semꝑ ꝓ pecc̃o
que possĩt hab̾e fetus. ⁊ ton¬
se egrediuntur de lauacro: õs
gemellis fetibꝰ ⁊ sterilis nul¬
la uit̾ eas: s cͥ dos. lasciuũ¬

Expanded text:
 3. Oves in parte justorum stare jubentur ad dexteram: haedi, hoc est, peccatores, ad sinistram, qui semper pro pecquae possunt habere fetus, et tonsae egrediuntur de lavacro, omnes gemellis fetibus, et sterilis nulla i
Abbreviated transcription (Latin):
excusabiles. quibꝰ lex data nõ
qr ꝑ creaturã poterant cognos¬
cere creatorẽ: cuiꝰ in usibilia
a constitutione mũdi ꝑea q̃
facta sunt intellecta conspici¬
untur. Unde huic ẜuo ꝓtinꝰ

Expanded text:
x data non quia per creaturam poterant cognoscere creatorem, cujus invisibilia a constitutione mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur . Unde huic servo protinus
Abbreviated transcription (Latin):
docentis magr̃i. Et sequenti¬
bus se dixit. Am̃ dico uob: non
inueni tantã fidẽ inisrł. Nõ
de om̃ibꝰ retro patriarchis ⁊
ꝓpħis: s de p̾sentis eii loqui¬
tur hominibꝰ. Quibꝰ ideo
centurionis fides ante fertur
qd̾ illis legis ꝓpharũq moni¬
tis edocti. hic aũt nemine do¬
cente sponte creclidit. Et ideo
incenturione. fides gentrũ p̾¬
ponitur incredulo isrłi. lxi
Dico. aũt uob qd̾ multi ab ho¬
nente ⁊ occidente uenient.¬
orig. Dico uob̾. testor uob. an¬
nuntio uob: p̾dico nob̃. Mul¬
tiuement illi. de quibꝰ dictũ
ẽ: ut ⁊ filii dĩ qui disꝑsi sunt
congregentur ĩ unu̾. Isti gͦ
om̃s uenient. Unde uenient:
Aboriente ⁊ oocidente. hoc est
ex om̃i gente que ẽ sub sole:
gentibꝰ uenturi sũt ad regnũ
celoꝵ. Iel adhuc aboriente.
hii qui statĩ illum iuati tran¬
seunt. ⁊ ab occidente. hii qͥ pas¬
siones & ꝑsecutiones usq ad
mortẽ tolerauer᷑ ꝓfide. Et re¬

Expanded text:
docentis magistri. Et sequentidocentis magistri. Et sequentibus se dixit, Amen dico vobis non inveni tantam fidem in Israel. Non de hominibus retro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus. Quibus ideo centurionis fides antefertur quia illi legis prophetarumque monitis edocti, hic autem, nemine docente, sponte credidit. Unde et in centurione fides gentium praeponitur incredulo Israeli. Dico autem vobis quod multi ab Orïente et Occidente venient. Dico vobis, testor vobis, annuntio vobis, praedico vobis; multi venient, illi de quibus dictum est: Ut et filii Dei, qui dispersi sunt, congregarentur in unum. Isti ergo omnes venient. Unde venient? Ab Oriente et Occidente, hoc est ab omni gente quae est sub sole, gentibus venturi sunt ad regnum coelorum: vel adhuc ab Oriente hi qui statim illuminati transeunt, et ab Occidente hi qui passiones et persecutiones usque ad mortem toleraverunt pro fide. Et re
Abbreviated transcription (Latin):
errore eoꝵ dm̃i nõ cognoscentiũ.
tanta manifestata ẽ iusticia:
Quomodo ex ore stultoꝵ ydo¬
lis seruientiũ. tam limpidissi¬
ma effulsit fides : Hominem¬
se sub potestate. uł tribuni. uel
p̾sidi subditũ dic̾: imꝑare ta¬
m̃ posse minoribꝰ ut sub audi¬
atur eum multomagis q̃ ds̃
sit ⁊ suꝑ om̃ia potõs: in nume¬
ram uirtutis anglice. que ad
imꝑata obtẽꝑet habere milici¬
am: ⁊ discere infirmitati ut
recedat.⁊ recedet: ⁊ sanitati
ut ueniat .x ueniet. Om̃ia eĩ
potes. qrꝰ potens es. Deinde se¬
tus ẽ. MDiratus ẽ qͥd uidit
centurionẽ. suã intellige̾ ma¬
iestatẽ s quis in illo fecerat ipsã
fidem uł intelligentiã nisi ipse
qui eã mitabat᷑᷑ Qd̃ ⁊ si aliꝰ
eam feciss. quid miraret᷑ qui
p̾scius erat: Notandũ ergo
qr qd̾ miratur diis. nob̃ mirã¬
dum ẽẽ significat: quibꝰ adhͦ
opus ẽ sic moneri. Dñs enim¬
tales motus cũ de deo dent᷑.
nõ ꝑturbati amĩ signa sũt: s

Expanded text:
errore eorum Deum non cognoscentium, tanta manifestata est justitia? Quomodo ex ore stultorum idolis servientium tam limpida effulsit fides? Audiese et potestati vel tribuni, vel praesidis subditum dicit, imperare tamen posse minoribus; ut subaudiatur eum multo magis qui Deus sit et super omnia potens, innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam; et dicere infirmitati ut recedat, et recedet, et sanitati ut veniat, et veniet; omnia enim potes, quia omnipotens es? Inde setus est. Miratus est quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset, quid miraretur qui praescius erat? Notandum ergo, quia quod miratur Dominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est sic moneri. tales motus, cum de Deo ducuntur, non perturbati animi signa sunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uerũt. ⁊ egent gła di. illa sciliez
ut extenta manu saluatoris.
hoc ẽ incarnato dĩuerbo: humͣ¬
namq contingentẽ naturam.
ab erroris p̾sci uarietate mũdẽ¬
tur. possintq cum apłis audi¬
re. iam uos mundi estis ꝓꝑter
ẜmonẽ quẽ loquutus sũ uobis.
& quidintiꝰ ab hominabiles a
popło dĩ erant castris sequestra¬
ti. iam aliqñ templo reddi et
sac̾doti queant offerri. illi uti¬
audientes ab apło. templũ eĩ

Expanded text:
verunt, et egent gloria Dei . Illa, scilicet, verunt, et egent gloria Dei . Illa, scilicet, ut, extenta manu Salvatoris, hoc est incarnato Dei Verbo, humanamque contingente naturam, ab erroris prisci varietate mundentur, possintque cum apostolis audire: Jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis , et qui diutius abominabiles a populo Dei erant castris secreti, jam aliquando templo reddi, et sacerdoti queant offerri, illi utiaudientes ab Apostolo: Templum enim
Abbreviated transcription (Latin):
cepit moyses intestimonium
illis. Ostendere se sac̾doti u¬
betur: ut intelligeret sac̾dos
cũ nõ legis ordine. s grã dei.
sup̃ lege̾m eẽ curatum. Offẽur
aũt sacrificiũ. ut ostendet do¬
minꝰ qr legẽ nõ solueret s im¬
pleret: qui scđm legem gradi¬
ens. supͣ legem sanaret eos qͦs
remedia segis nõ sanauerant.
Et bene addidit intestimoniũ
illis. hoc ẽ si dño credant: si mm¬
pietatis lepra ab illis discedat.
Qͦd si quẽ mouet. quomͦ dñs
mosaycũ uideatur approbare sa¬
cificuur: cum id nõ receꝑit ec¬
clefia. memmerit nõdũ cepisse
sione holocaustum suũ. Nõ ãt
oportebat auferri significantia
sacrificia: priꝰ qmͣ illud qd̾ signi¬
ficabatur confirmatũ eẽt con¬
testatione apłoꝵ p̾dicantium:
⁊ fide credentiũ ppłoꝵ. Quia uͦ
cipice uir iste poccatis languid̾.
genus designat humanũ: rec¬
te nõ solum leꝓsiis. uerũ etiam
uirta eu̾głm luche plenus lepͣ
fuisse describit᷑. Om̃s enĩ pecca¬

Expanded text:
cepit Moyses in testimonium illis . Ostendere se sacerdoti jubetur, ut intelligeret sacerdos eum non legis ordine, sed gratia Dei supra legem esse curatum. Offerre autem sacrificium, ut ostenderet Dominus quia legem non solveret, sed impleret; qui secundum legem gradiens supra legem sanaret eos, quos remedia legis non sanaverant. Et bene addidit in testimonium illis, hoc est, si Deo credant, si impietatis lepra discedat. Quod si quem movet, quomodo Dominus Mosaicum videatur approbare sacrificium, cum id non receperit Ecclesia, meminerit nondum esse coepisse sione holocaustum suum. Non autem oportebat auferri significantia sacrificia, priusquam illud quod significabatur, confirmatum esset contestatione apostolorum praedicantium et fide credentie peccatis languidum genus designat humanum, recte non solum leprosus, verum etiam, juxta Evangelium Lucae, plenus lepra fuisse describitur. Omnes enim pecca
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ille beatꝰ centuno fec̾. & ait
illi iħs. Ego ueniã ⁊ curaboe¬
um.B̾. Magna dñi subli¬
mitas qui solo uerbo curare ua¬
lebat. s nõ minor humilitas qͥ
seruũ dignatꝰ ẽ uisitare lãguẽ¬
tem. Nam quasi potens ⁊ beni¬
gnus. ⁊ rogatus saluare ꝑge¬
bat: ⁊ itineris medio rogatus
dictis saluauit. ne uidelicet ob
inpotentiã uiriũ ⁊ nõ obhumi¬
litatis exemplũ. corporalit̾ ire
putaret᷑. Alibi. ad sanandum
rogli filiũ uenire noluit: ne
cliuicias honorasse uideretur
Hic ne conditionẽ sp̾uisse ser¬
uilẽ. ad centurionis famulum
mox ire cousensit. Et respon¬

Expanded text:
et ille beatus centurio fecit. Et ait et ille beatus centurio fecit. Et ait illi Jesus: Ego veniam, et curabo eum. Magna Domini sublimitas, qui solo verbo curare valebat; sed non minor humilitas, qui servum dignatus est visitare languentem. Nam quasi potens et benignus et rogatus salvare pergebat, et itineris medio rogatus dicto salvavit, ne videlicet ob impotentiam virium, et non ob humilitatis exemplum corporaliter ire putaretur. Alibi ad sanandum reguli filium venire noluit, ne divitias honorasse videretur ; hic ne conditionem sprevisse servilem, ad centurionis famulum mox ire consensit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
sit u̾e nõ dimidius. s totus: nõ
aspectu corporis tantũ. s ⁊ anĩe
pleninidine. ñ facie tantũ. s ⁊
in macłato corde. Accessit centu¬
rio. aliengena generatione: s
domesticus corde. Alienꝰ natio¬
ne: s alacer fide. Militũ prin¬
ceps: ⁊ socius angłoꝵ. Multi
in illo tp̃re ꝓdiuersis rogabant¬
beatitudinis. ad coronam gle
erat. qd̾ ꝓ seruo tam humilit̾
dnn interpellabat dicẽs. Pu¬
er m̃s iacet in domo. Naniin
una retancũ miserabil qd̾ ia¬
cet: s ⁊ malia qd̾ paraliticus.
t̾cia qd̃ male torquetur. Onña
enĩ ista dolore cõnominat: ⁊ ia¬
centẽ. ⁊ paraliticũ: ⁊ dure detẽ¬
cum. ideo ut sue anĩe ⁊ angus¬
tias demonstraret: ⁊ dñm cõ¬
mouiss. quatenꝰ ⁊ illiꝰ crucia¬
tũ mõstraret. ⁊ dm̃ beniuolen¬
tiam inuitaret. Sic debẽt õs
qui famlos hñt ⁊ famłas cogi¬
tare. sic miseri. sic condolereeiᷤͤ
sic supplicare. sic curã habere
de seruis suis. uł de ancillis: sic̃

Expanded text:
sit vere, non dimidius, sed totus. Non aspectu corporis tantum, sed et animae plenitudine. Non facie tantum, sed et immaculato corde. Accessit centurio, aliendomesticus corde; alienus natione, sed alacer fide, militum princeps, et socius angelorum. Multi in illo tempore beatiterat, quod pro servo tam humiliter Dominum interpellabat, dicens: Puer meus jacet in domo; non in una re tantum miserabilis, quod jased et in alia, quod paralyticus, tertia quod male torquetur. Omnia enim ista cum dolore cognominavit, et jacentem, et paralyticum, et dure detentum; ideo ut suae animae angustias demonstraret, et Dominum commoveret, quatenus et illius cruciatum monstraret, et Domini benevolentiam invitaret. Sic debent omnes qui famulos habent et famulas, cogitare, sic misereri, sic condolere eis, sic supplicare, sic curam habere de servis suis, vel de ancillis, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tatis causa dixit ipsũ accessi¬
se : cuiꝰ desid̾ium ⁊ uoluntas
ad am̃ ueratit᷑̾ aliis licet de¬
ferentibꝰ ẽ ꝑlata. S Distice
etiam nob̾ ꝯmendãs. hoc qd̾
scriptũ est. accedite ad eũ et
illuminamini. Namqr fi¬
dem centurionis q̃ uere acce¬
ditur ad iħm: ipse ita lauda¬
uit ut diceret non inuenitã¬
tam fidem in ifrł: ipsũ potiꝰ
accessisse ad xp̃m. dic̾e̾ uolu¬
it prudens eũgłista: qm illoᷤᷤ
ꝑ quos uerba sua miserat..
Porro aũt luchas id eo totũ
quẽ admodum sit aꝑuit. ut
ex hoc intelligere cogeremus.
quẽ ad modum eum accessisse
dixerit aliꝰ qui m̃tiri non po¬
tuit. Sic enim ⁊ illa mulier
que fluxũ sanguinis patie¬
batur. qmͣuis fimbriã uesti¬
mentieiꝰ tenuerit. Sagis
qmͣ ille turbe a quibꝰ p̾meba¬
tur. Ut enĩ hec quo magis
credidit. comagis tetigit do¬
minũ: ita ⁊ centurio quo ma¬
gis credidit. co magis accessit

Expanded text:
tatis causa dixerit ipsum accessisse, cujus desiderium et voluntas ad Dominum veraciter aliis licet deferentibus est perlata, mystice etiam nobis commendans hoc, quod scriptum est: Accedite ad eum, et illuminamini . Nam quia fidem centurionis qua vere acceditur ad Jesum, ipse ita laudavit ut diceret: Non inveni tantam fidem in Israel, ipsum potius accessisse ad Christum dicere voluit prudens evangelista, quam illos per quos verba sua miserat. Porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum sit aperuit, ut ex hoc intelligere cogeremur, quemadmodum eum accessisse dixerit alius qui mentiri non potuit. sic enim et illa mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, quamuis fimbriam uestimenti eius tenuerit, magis quam illae turbae, a quibus premebatur. ut enim haec, quo magis credidit, eo magis tetigit dominum, ita et centurio, quo magis credidit, eo magis accessit
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ suoꝵ quasi ustas ꝓtẽdat
occasiones. ut qd̾ uoluntate de¬
linquũt. uideant᷑ necessitate
reccare. Dñs scrutator cordis
⁊ renũ futuras cogitationes in
singłis contuet᷑ dixerat qui re¬
cipit uos me recip̃. S hoc pre¬
ceptũ młti ꝑseudo ꝓpħe ⁊ falsi
y̾dicatores. poterant impedire.
Medicatus ẽ quoq huic scan¬
dalo dicẽs. Qͥ recipit iustum
in noĩe iusti. mcedẽ iusti acci¬
piet. Rursꝰ poterat aliꝰ causa¬
ni ⁊dicere. Pauꝑtate ꝓhibeor.
cenuitas me retinet: hospita¬
lis ẽẽ nõ possũ. Et hanc excu¬
sacionẽ leuissimo p̾cepto dilu¬
it: ut calicẽ aque frigide to to
m̃io porrigamꝰ. Frigide inqͥt
aq̃ non calide: ne ⁊ in calida.
pauꝑtatis penuria ⁊ lignoꝵ
modũ fieriputo: ut hic lector
tam longo uolumine fatigatꝰ
respiret aliqnͣtulũ: ⁊ ad oete
ratranseat in alio libro consi¬
deranda.

Expanded text:
ccatorum suorum quasi justas praetendant occasiones, ut quod voluntate delinquunt, videantur necessitate peccare: Dominus scrutator cordis et renum, futuras cogitationes in singulis contuetur. Dixerat: Qui recipit vos, me recipit. Sed hoc praeceptum multi pseudoprophetae et falsi praedicatores poterant impedire; medicatus est huic quoque scandalo, dicens: Qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet. Rursus poterat alius causari et dicere: Paupertate prohibeor, tennitas me retinet, ut hospitalis esse non possim. Et hanc excusationem levissimo praecepto diluit, ut calicem aquae frigidae toto animo porrigamus. Frigidae, inquit, aquae, non calidae, ne et in calida, paupertatis et penuriae lignorum mode fieri puto, ut hic lector tam longo volumine fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio libro consideranda.
Abbreviated transcription (Latin):
cedẽ ꝓphe ⁊ mercedem iusti acci¬
piet. Aliud ẽ enĩ merces de ꝓ¬
liud m̾ces de iusto. aliuid mer¬
ces iusti. Quid ẽ enĩ mercedẽ
ustus ẽ: ⁊ qñ in hoc mundo
nicħ possid. tanto loquendi
ꝓuisticia fiduciã maiorẽ hab.
Hunc dũ ille sustentat qui in
hoc mundo aliqͥd possid. ⁊ for¬
tasse adhuc ꝓ iusticia loqui li¬
bere nõ p̾sumit: iusticia illiꝰ
lib̾tatẽ sibi participẽ facit. ut
cum eo parit̾ usticie p̾ͥmia re¬
cipiat: quẽ sustentando uiuat.

Expanded text:
et 'mercedem iusti / accipiet'. Aliud est enim merces de pliud merces de iusto, aliud merces iusti. Quid est enim dicere 'iustus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro iustitia fiduciam maiorem habet. Hunc dum ille sustentat, qui in hoc mundo illiquid possidet et fortasse adhuc pro iustitia loqui libere non praesumit, iustitiae illius libertatem sibi participem facit et cum eo pariter iustitię pręmia recipiet, quem sustent
Abbreviated transcription (Latin):
illam. Duobꝰ modis hec sen¬
tentia recte põt intelligi: s ad
unũ om̃ino finẽut̾q intellec
enĩminante mortẽ ꝑsecutore
si nõ negau̾it xp̃m. magis eli¬
git ad tempꝰ saluare aĩam su¬
am negando: et̾ne hanc ꝓcul
dubio ꝑditioni pͥparat. Itẽ qͥ
salutẽ aĩe sue querit eternam.
tp̃ralit̾ eam int̾ ꝑsecutoꝵ manꝰ
ꝑdere. hoc ẽ in mortẽ dare non
dubitat. Ytriq aũt sensui cõ¬
gruit apte qd sequit᷑. Et qui
ꝑdiderit aĩam suã ꝓpt̾ me. inue¬
eam ut ouẽ occisionis: exurgen¬
te tũc ⁊ aduuante xp̃o. liberã
eam inueniet ꝓpt̾ nom̃ xͥ.¬
Qui recipit uos. me recip̃. Et qͥ
me recip̃. recip̃ eum qui me mi¬
sit. ¶hil. Inuersis doctime:
asfectũ ⁊ p̾ceptoꝵ sedulitatem
impende: ⁊ qui ꝑicłm nõ recipi¬
entiũ aplos excussi pulueris
testimonio denuntiass: reci¬
pientiũ meritũ ultra grãm sꝑ¬
ati officii cõmendat. docetq in
se etiã mediatoris officiũ: qui

Expanded text:
illam. Duobus modis haec sententia recte potest intelligi, sed ad unum omnino finem uterque intellectenim, minante mortem persecutore, si non negaverit Christum, magis eligit ad tempus salvare animam suam negando, aeternae hanc procul dubio perditioni praeparat, item qui salutem animae suae qporaliter eam inter persecutorum manus perdere, hoc est in mortem dare, non dubitat. Utrique autem sensui congruit apte quod sequitur: Et qui perdiderit animam suam propter me, inveeam ut ovem occisionis, exsurgente tunc et adjuvante Christo, liberam eam inveniet propter nome recipit: et qui me recipit, recipit eum qui me misit . Universis doctrinae affectum et praeceptorum sedulitatem impendit. Et qui periculum non recipientium apostolos excussi pulveris testimonio denuntiasset, recipientium, meritum ultra gratiam sperati officii commendat: docetque in se etiam mediatoris officium, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ordo pulchertims ad p̾dicati¬
onẽ mittit: docz ꝑicula nõ ti¬
menda. affectus subiecit reli¬
lerat aes de zona excusserat.
dura eu̾głistaꝵ conditio. U
gͦ sumptꝰ unde uictꝯ necessa¬
ria: Austeritatẽ mandatoꝵ.
spe temꝑat ꝓmissoꝵ. qui re¬
cipit inquiens uos. me recip̃.
⁊ qui me recip̃. recip̃ eum qui
me misit. Et ut in suscipien¬
dis apłis unꝰ quisq credentiũ
xp̃m se suscepisse arbitraretꝰ¬

Expanded text:
Ordo pulcherrimus. Ad praedicationem mittit, docet pericula non timenda, affectum subjicit relilerat, aes de zona excusserat. Dura Evangelistarum conditio. Unde ergo sumptus, unde victus necessaria? Austeritatem mandatorum spe temperat promissorum. Qui recipit, inquiens, vos, me recipit; et qui me recipit, recipit eum qui me misit, ut in suscipiendis apostolis, unusquisque credentium Christum se suscepisse arbitre
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: s tam̃ corporeo eget alim̃to.
Et si corpꝰ non reficit᷑. certum
ad loquendũ dedit. Cũ ꝓpħa
ligit eũ de futuris loquentem:
hic m̾cedem ꝓpħe accipiet. Igit᷑
uidei carnaliter intelligentes
ꝓphas: m̾cedẽ nõ accipient pro
pħaꝵ. Alit̾. inom̃i ꝓfessione zi¬
zanioꝵ nuxtũ tritico p̾miserat.
qui recipit uos merecipit. Et
qui me rocipit: recip̃ eum qui
me misit. Ad susceptionẽ ma¬
gr̃oꝵ discipłos ꝓuocauerat. po¬
terat occulta cẽ credentiũ res¬
ponsio. Ergo ⁊ pseudo ꝓpħas.
tudam traditorẽ debemus re¬
ciꝑe: ⁊ illis alimoniã ministͣre.
hoc dñs ante ꝓcurãs dic̃ nõ ꝑ¬
sonas suscipiendas eẽ. s noĩa.

Expanded text:
est, sed tamen corporeo eget / alimento; et si corpus non reficitur, certum ad loquendum dedit. Cum prophligit eum de futuris loquentem, hic mercedem prophetae accipiet. Igitur Judaei, carnaliter intelligentes prophetas, mercedem non accipient prone zizanium mixtum est tritico. Praemiserat: Qui recipit vos, me recipit: et qui me recipit, recipit eum qui me misit. Ad susceptionem magistrorum discipulos provocaverat. Poterat 66 occulta esse credentium responsio; ergo et pseudoprophetas et Judam proditorem debemus recipere, et illis alimoniam ministrare. Hoc Dominus ante procurans dicit, non personas suscipiendas esse, sed nomina
Abbreviated transcription (Latin):
ui sunt infide. ne occasione nr̃i
offendantur ⁊ recedat afide: ac¬
ac decidant a salute.I G. Notã¬
dum sane qr in nr̃o bono opere
aliqnͣdo cauendum ẽ scanda¬
chilo contẽpnendũ. Inqnͣtũ
enĩ sine pecc̃o possumꝰ unitrare
ꝓximoꝵ scandalum debemus.
Si aũt de uentate scandalum
oritur. utilus ꝑmittit᷑ scanda¬
lum nasci: quã ut ueritas relĩ¬
quatur. Itẽ ꝑmolam asinari
ris extrema dampnatio desig¬
natur. Quig ad scĩtatis speci¬
em deductus. uł uerbo ceceros
destruit uł exemplo: meliꝰ ꝓ¬
fecto erat ut hune ad mortẽ sub
exteriori habitu t̾rena acta cõ¬
stringerent. quã sacra officia
inculpa ceteris inimitabilem

Expanded text:
vi sunt in fide, ne occasione nostri vi sunt in fide, ne occasione nostri offendantur, et recedant a fide, ac decidant a salute. Notandum sane, quod in nostro bono opere, aliquando cavendum est scandaihilo contemnendum. In quantum enim sine peccato proximorum scandalum, debemus; si autem de veritate scandalum oritur, utilius permittitur scandalum nasci, quam veritas relinquatur. Item per molam asinariaris extrema damnatio designatur. Qui ergo ad sanctitatis speciem deductus, vel verbo caeteros destruit, vel exemplo, melius profecto erat ut hunc ad mortem sub exteriori habitu terrena acta constringerent, quam sacra officia in culpa caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
tur mola a sinatia incollo eiꝰ¬
Quãquã hec generalis pos¬
sit eet sententia. adu̾sus om̃s
qui aliquẽ scandalizant. tam̃
uixta consequentiam ẜmonis
etiã contra apłos dictum ĩ tel¬
ligi potest. qui int̾ se disputã¬
ces quis eẽt illoꝵ maior. uide¬
bantur iuicem de dignitate
contendere. ⁊ si in hoc uicio ꝑ¬
mansissent: poterãt eos quos
ad fidem uocabant ꝑ suum
suspendatur mola asinatria in¬
loquitur. quo maioꝵ criminũ
ista ap̃ ueteres uideos pena fu¬
ent: ut in ꝓfundo ligato saxo
dem̾gerentur. Et reu̾a meliꝰ
ẽ norium pena quãuis atrocis¬
sima. tp̃ralem tam̃ uitã finire
corporcam. quã ledendo frẽm.
mortẽ amme mereri ꝑpetuam.
Recte aũt qui scandalizari pͭ.
pusillus appellatur. Qui enĩ
magnus ẽ: quodcũq uiderit.
qd̾cumq passꝰ fuerit. nõ decli¬
nat a fide. Qui aũt pusillus
ẽ añio ⁊ paruus: occasiones q̃¬
rit quomodo scandalizetur.
Propterea deniq oportet nos
maxime his confulere qui par¬

Expanded text:
tur mola asinaria collo ejuQuanquam haec generalis possit esse sententia adversum omnes qui aliquem scandalizant, tamen juxta consequentiam sermonis, etiam contra Apostolos dictum intelligi potest, qui inter se disputantes, quis esset illorum major, videbantur invicem de dignitate contendere, et si in hoc vitio permansissent, poterant eos, quos ad fidem vocabant, per suum etur mola asinaria loquitur, quo majorum criminum apud veteres Judaeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo demergerentur. Et revera melius est innoxium, poena quamvis atrocissima temporali, tamen vitam finire corpoream, quam laedendo fratrem, mortem animae mereri perpetuam. Recte autem qui scandalizari potest, pusillus appellatur. Qui enim magnus est, quaecunque viderit, quaecunque passus fuerit, non declinat a fide. Qui autem pusillus est animo et parvus, occasiones quaerit quomodo scandalizetur. Propterea denique oportet nos maxime iis consulere, qui par
Abbreviated transcription (Latin):
bitis in regnũ celoꝵ. Non p̾¬
cipitur aplis ut etatẽ habeant
paruuloꝵ: s ut innocentiam.
⁊ qͦd illi ꝑ annos possidẽt. hii
sapientia paruuli sint. Qui¬
cumq humiliauerit se sic̃
paruulus iste: hic ẽ maiorin
regno celoꝵ. Sic̃ iste paruu¬

Expanded text:
in regnum coelorum. Non praecipitur apostolis, ut aetatem habeant parvulorum, sed ut innocentiam, et quod illi per annos possident, hi psapientia parvuli sint. Quicumque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno coelorum. Sicut iste parvu
Abbreviated transcription (Latin):
nutti ingehennã ignis. In oc¬
culo q̃q ꝓpt̾ scandalũ eruen¬
do.adem nr̃i carnales amici:
sp̃ualit̾ u̾o aduersarii desig¬
nant᷑. S cum nos eoꝵ cõsul¬
tu ac ꝓuisione opꝰ habemꝰ
illi uͦ consilio nos prauo deci¬
lum uł ruinã ⁊ in pactionẽ
pedis dicere possumꝰ. Qdã
scandalũ grece.latine scru¬
pulũ dicunt. Ille gͦ scanda¬
lizat frẽm. qui ei dicto facto¬
ue minus recto: occasionem
ruine dederit. Potest ⁊ sim¬
plicit̾ dici. Si quis ita neces¬
pes. ocłs. utilis uidelic acq
sollicitus ⁊ acutꝰ ad ꝑspicien
dum. Scandalũ aut nobis
facit. ⁊ ꝑ dissonantiã moꝵ
nos trahit in gehennã. ne si ͤ¬
quidẽ tpr̃alibus eiꝰ comodis

Expanded text:
gehennam ignis. In oculo quoque propter scandalum eruendo iidem nostri carnaliter amici, spiritaliter vero adversarii designantur. Sed cum nos eorum consultu ac provisione opus habemus, illi vero consilio nos pravo decilum, vel ruinam et impactionem pedis dicere possumus. Quidam scandalum Graece, Latine scrupulum, dicunt. Ille ergo scandalizat fratrem, qui ei dicto factove minus recto occasionem ruinae dederit. Potest et simpliciter dici: Si quis ita necespes et oculus, utilis, videlicet, atque sollicitus et acutus ad pdum, scandalum autem nobis facit, et per dissonantiam morum nos trahit in gehennam, ne siquidem temporalibus ejus commodis,
Abbreviated transcription (Latin):
tram appellat necessanium a¬
micũ. cuiꝰ oꝑe atq auxilio
cotidiano opo habemꝰ. s tał
si uos ledere in causa añie uo¬
luent. ex claudendus ẽ a nr̃a
societate. ne sicũ ꝑdito in ac
uita. partẽ habere uolumus:
simł infuturo cũ illo ꝑeamꝰ.¬
In pede sic̃ ⁊ inmanu. caros in¬
cuiendabiles docz alienãdos
a nob̃. ne ꝑ inmundiciã eoꝵ
qͦs castigare nequimꝰ ⁊ ipsi
polluti ꝑeamꝰ. S manꝰ ꝓpt̾
opꝰ necessariũ nobis pes sũt
dicti tales ꝓpt̾ ministerium
discurso q innrĩs usibꝰ aͦco¬
modis. Et si ocłs tuus scanda¬
lizat te: erue eum ⁊ ꝓice abs¬

Expanded text:
tram appellat, necessarium amicum. Cujus opere atque auxilio quotidiano opus habemus. Sed talis si nos laedere in causa animae voluerit, excludendus est a nostra societate, ne si cum perdito in hac vita partem habere volumus, simul in futuro cum ipso peIn pede sicut et in manu, charos inemendabiles docet alienandos a nobis, ne per immunditiam eorum, quos castigare nequimus, et ipsi polluti percamus. Sed manus propter opus necessarium nobis: pes, sunt dicti tales propter ministerium discursisque nostris usibus accommodos. Quod si oculus tuus scandalizat te, erue eum; bo
Abbreviated transcription (Latin):
cecis ocłis frequenti errore cͥ¬
cũcunt. Cecos inquã dixerĩ
coꝵ ocłos. qui putant se iud̾e
quod nõ uident. aspicientes
enĩ saxum. dm̃ se uidere con¬
fidunt. At tam̃ qui molã ue¬
lut consũmandi aliqñ finem
oꝑis habet. exeudi spẽ gerit
laboris. Cii uͦ mola asinaria
ad collum suspenditur. portat
lapidem: qui portare debuerat
lam. cecꝰ ad lapidan: gentił
ad saxum. qui ad orat eũ: quẽ
non uidet nec agnoscit. Deus
enĩ nõ in manufactis habitat:
nec in metallo aut saxo cognoᷤ
na plectitur: ut cum sua sac̾¬
lega mola iudicandi scłi fluc¬
abscandalis. Necesse ẽ enim.
ut ueniant scandala. Uerũp¬
tam̃ ue homini: ꝑ quẽ scan¬
dalumuenit.h. Nonquo
necesse sit uenire scandala a¬
lioqͣn absq culpa ceñt qui
scanclalum faciunt. s cũ ne¬
cesse sit inisto mundo fieri scã¬
dala: unꝰquisq suo initio scan¬
dalis patitur. simulq ꝑ gene¬
ralem sententiã ꝑcutitur iu¬

Expanded text:
caecis oculis frequenti errore cicaecis oculis frequenti errore circumeunt. Caecos, inquam, dixerim eorum oculos qui putant se videre quod non vident; aspicientes enim saxum Deum se videre confidunt. Attamen qui molam volvit, consummandi aliquando finem operis habet, exeundi spem gerit laboris: cui vera mola asinaria ad collum suspenditur, portat lapidem, qui portare debuerat lam, caecus ad lapidem, gentilis ad saxum, qui adorat eum quem non videt nec agnoscit. Deus enim non in manufactis habitat, nec in metallo aut saxo cognoscna plectitur, ut cum sua sacrilega mola judicandi saeculi flucandalis. Necesse est enim ut veniant scandala; verumtamen vae homini per quem scandalum venit. Non quo necesse sit venire scandala alioquin absque culpa essent qui scandalum faciunt, sed cum necesse sit in isto mundo fieri scandala, unusquisque suo vitio scandalis patet; simulque per generalem sententiam percutitur Ju
Abbreviated transcription (Latin):
scandali antibꝰ xp̃ianos ista
pena decreta sit: aut qͥd uelit
sibi ipsa sententia. Pduto enĩ¬
misteriũ continere. Quasi
uͦ nõ sufficeret in mare homi¬
n demergendo saxum quale¬
cumq nõ magnũ aut enorme
s mole asinaue lapis ei reli¬
getur ad collum. ut cũ ꝑituro
homine. ꝑeat res usui necessa¬
na. S puto hoc magis eẽ qd
inscripturis asim figura ppłs
gentiliũ nuncupatur. qui
clausis ocłis circa ignorantie
molã erroris sui giro ꝑtrahit.
⁊ sine ulla cursꝰ directione
uestigus in se sepe redeuntibꝰ
inuitus usin laborat alieno.
Nonne enĩ t̾ uidetur molã
uincłis alligatus. ut uerbũ
dĩ molat. dñm celi querat:
s oꝑte m̃tis cecitate suffusus.
uultum animi erigere ad dm̃:
cordis ocłos leuare nõ possit
ad celum. S qm̃ mola asi¬
naria saxum eẽ constat: uide¬
amꝯ si ⁊ paganoꝵ talis est¬
mola. Talis ẽ plane. saxea enĩ
mola ẽ paganoꝵ: iupit̾ her¬
culesq lapideris. circa quos

Expanded text:
scandalizantibus Christianos ista poena decreta sit, aut quid sibi velit ipsa sententia; puto enmysterium continere: quasi vero non sufficeret in mare homini demergendo saxum qualecumque non magnum aut enorme, sed molae asinariae lapis ei relegetur ad collum, ut cum perituro homine pereat res usui necessaria. Sed puto hoc magis esse, quod in Scripturis asini figura populus gentilium nuncupatur, qui clausis oculis circa ignorantiae molam erroris sui gyro pertrahitur, et sine ulla cursus directione vestigiis in se saepe redeuntibus invitus usui laborat alieno. Nonne enim tibi videtur molam vinculis alligatus, ut verbum Dei molat, Dominum coeli quaerat, sed opertae mentis caecitate subfusus vultum animi erigere ad Deum, cordis oculos levare non possit ad coelum. Sed quoniam mola asinaria saxum esse constat; videamus si et paganorum talis estmola. Talis est plane; saxea enim mola est paganorum Jupiter, Herculesque lapideus, circa quos
Abbreviated transcription (Latin):
Uidens cogitationes discipn¬
ligens: curat desid̾ium głie
humilitatis contẽtione sana¬
re. pͥmatumq nõ eẽ querendũ.
⁊ priꝰ simplici humilitatis cõ¬
monet imꝑio. ⁊ mox puerilis
innocentie docet exemplo: uł
ut etatẽ quereret. ⁊ similicu¬
dinẽ innocentie demonstrarz
Uel certe paruulũ statuit ĩ
medio feoꝵ. seipsum qui non
ministrari uenerat s minis¬
trate: ut eis humilitacis tri¬
bueret exemplũ. Amen dico¬

Expanded text:
Videns cogitationes discipuus, curat desiderium gloriae humilitatis contentione sanare, primatumque non esse quaerendum, et prius simplici humilitatis commonet imperio, et mox puerilis innocentiae docet exemplo. Quod ut aetatem quaereret, et similitudinem innocentiae demonstraret, vel certe parvulum statuit in medio eorum seipsum, qui non ministrari venerat, sed ministrare. Ut eis humilitatis tribueret exemplum. Ali
Abbreviated transcription (Latin):
andam. De isto qui manum
habebat andam: eciã marchꝰ
⁊ luchas nõ tacent. Poss aũt
putari eo die factum. ⁊ de spi¬
cis ⁊ isto sanato: qm̃ sabbm

Expanded text:
anato, qui manum habebat aridam, etiam Marcus et Lucas non tacent . Posset autem putari eo die factum et de spicis et de isto sanato, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sine cuimine sũt I iħ. Calũp¬
niamini inqͥt disciplos meos
cur ꝑsegetes transeuntes spi¬
cas iriuerint. ⁊ hoc feceruit
famis necessitate cogente: cũ
ipsi salb̃m uoletis intemplo
unmolantes uetimas ceden¬
tes tauros. holocausta super
lignoꝵ stiuẽ incendio concre¬
mantes. Et iuxta alterius
euglii fidem circumcidentes
paruulos insalbo. ut dũ aliã
legẽ seruare cupitis: salbatũ
destiuatis. Numꝙͣ enĩ leges
dei sibi contratie sũt. ⁊ pruden¬
cet ubi transgressionis discipli
sin argui poterant. dđ ⁊ abima¬
lech dic̃ exempla sectatos. Ue¬
rum aũt ⁊ absq nocessitatis
obtentu. sabbati pͥuaricationẽ
in ipsos refert qui calũpniã
fecerant. Dico aũt uob̃ qr tem¬
plo maior ẽ hic. Hic: non ꝓ¬
ẽ: qd̾ maior templo sit: locus
qui dm̃n templi teneat. hił.
Seipsum scilicet indicans. in
quo aplicam doctuinã ppło le¬
gis infidelit̾ ociante: salus gẽ¬
tibus datur. qr maioripse sit

Expanded text:
et sine crimine sunt? Calumet sine crimine sunt? Calumniamini, inquit, discipulos meos, cur per segetes transeuntes, spicas triverint, et hoc fecerint famis necessitate cogente, cum et ipsi sabbatum violetis in Templo, immolantes victimas, caedentes tauros, holocausta super lignorum struem incendio concremantes: et juxta alterius Evangelii fidem , circumcidentes parvulos in sabbato, ut dum aliam Legem servare cupitis, sabbatum destruatis. Numquam autem Leges Dei sibi contrariae sunt. Et prudenter ubi transgressionis discipuli sui argui poterant, David et Achimelech dicit exempla sectatos: veram autem et absque necessitatis obtentu, sabbati praevaricationem in ipsos refert, qui calumniam fecerant. Dico autem vobis, quia templo major est hic. Hic, non pquod major templo sit locus, qui Dominum templi teneat. Si se ipsum scilicet indicans, in quo per apostolicam doctrinam, populo legis infideliter otiante, salus gentibus datur: quia major ipse sit
Abbreviated transcription (Latin):
tis inceteris: Quamꝙͣ ⁊ in ħ
multa distantia sit. isti spi¬
cas in sabbato manu confri¬
cant. illi panes comederũt
leuiticos: ⁊ ad salbati sollẽp¬
nitatẽ accedebant.Sũ. Co¬
quebantur enĩ panes ꝓposi¬
tionis ante sabbatum: ⁊ sab¬
bato mane oblati suꝑ sactã
m̃sam ponebantur. bis seni
ad alt̾utros conu̾si: duabus
patenis aureis suꝑ positis cͥu¬
re plenis. que ꝑmanebant
ad aliud salbatũ: ⁊ tunc ꝓ
illis alii deportabant᷑. Illi
uͦ sacerdotibꝰ exibebantur:
⁊ ture incenso migne sacro ĩ
quo om̃ia holocausta fieri sole¬
bant. aliud thus suꝑ alios. xii.
panes adhitiebatur. Qua ho¬
ra suꝑ ueniens dauid panes:
secratos accipiens. Ia. osten¬
dit figurate sacerdotalẽ cibũ¬
adusum transiturũ eẽ ppłoꝵ
siue qd̾ om̃s uitam sacerdotalẽ
demus imitari. siue qr om̃s fi¬
lii eccłie sacerdotes sũt. U n¬
ginur enĩ in sac̾dotium scm̃.
offerentes nos metipsos deo
dotos intemplo sabbatũ uiolãt.

Expanded text:
tis in caeteris? Quamquam et in hoc multa distantia sit, isti spicas in Sabbato manu confricant, illi panes comedere Leviticos, et ad Sabbati solemnitatem accedebant. Coquebantur enim panes propositionis ante Sabbatum, et Sabbato mane oblati super sacram mensam ponebantur, bis seni ad alterutros conversi, duabus pateris aureis superpositis thure plenis. Quae permanebant ad aliud Sabbatum, et tunc pro illis alii deportabantur, illi vero sacerdotibus exhibebantur. Et thure incenso in igne sacro in quo omnia holocausta fieri solebant, aliud thus super alios duodecim panes adjiciebatur. Qua hora superveniens David, panesque consecratos accipiens, ostendit figurate sacerdotalem cibuad usum transiturum esse populorum, siue quod omnes uitam sacerdotalem debemus imitari siue quia omnes filii ecclesiae sacerdotes sunt? unguimur enim in sacerdotium sanctum offerentes nosmet ipsos deo erdotes in templo sabbatum violant,
Abbreviated transcription (Latin):
eris in uineam aut segetem
amici tui. comede qnͣtum a
nima tua: falcẽ nõ mittas.
nec foris eicias. Et id circo
de solo salbato calumꝑniam¬
Mistice aũt discipli ꝑsata

Expanded text:
eris in vineam aut in segetem amici tui, comede quantum vult anima tua; falce autem non metas, neque foras ejicias . Idcirco de solo sabbato calumniaMYSTICE discipuli per sata
Abbreviated transcription (Latin):
de sauitate aride manꝰ. Idro¬
inde qd̾ ait matħs.⁊ cũ inde
transiss uenit in synagogam
coꝵ. Non quidemuenit nisi
cum inde transiss: s post di¬
es insy nagoga eoꝵ uenerit.
post ea ꝙͣ a segete illa tr̃asit.
an recta p̾continuo que il¬
luc ierit non exp̾ssũ est. Ac ꝑ
hoc locus datur narrationi
luche: qui dic̾ alio salbato h¬
uiꝰ manũ sanatam. Eigura¬
liter hoõ qui manũ habebat
aridam. humanũ genꝰ in¬
dicat. infecunditate boni
atione curatũ. Cuꝰ dext̾a
que in pͥmo parente dũ ue¬
tite arboris poma decerperz
aruerat: ꝑ redẽptoris grãm
dum in sonces manꝰ incruciͦ
arbore tenderet. bonoꝵ oꝑũ
sucis ẽ restituta saluti. Et
bñ insynagoga manꝰ erat a¬
rida. qr ubi scientie donum
marꝰ: ibi grauiꝰ ẽ mnexcusa¬
bilis noxe ꝑiculũ. Et int̾ro¬
eum.s ih. Quia destructionẽ
salbi quã indisciplis argue¬
bant. ꝓbabili magr̃ excusa¬
uerat exemplo: nũc ipsum
obseruando magrm calũp¬

Expanded text:
de sanitate aridae manus. proinde quod ait Mattheus: et cum inde transisset, uenit in synagogam eorum, non quidem uenit nisi cum inde transisset, sed post quot dies in synagogam eorum uenerit, posteaquam a segete illa transiit, an recta continuoque illuc ierit, non expressum est. ac per hoc locus datur narrationi Lucae, qui dicit alio sabbato huius manum sanatam. e qui manum habebat aridam, humanum genus indicat infecunditate boni eratione curatum. Cujus dextera quae in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet, aruerat, per Redemptoris gratiam, dum insontes manus in crucis arbore tenderet, bonorum operum succis est restituta saluti. Et bene in synagoga manus erat arida, quia ubi scientiae donum majus, ibi gravius est inexcusabilis noxae periculum. Obserillum. Quia destructionem Sabbati quam in discipulis arguebant probabili magister excusaverat exemplo, nunc ipsum observando magistrum calumn
Abbreviated transcription (Latin):
datum ẽ regie potestatis de
dd̾: alterũ sacerdotalis. de hiᷤᷤ
qui ꝑ ministeriũ templi sab¬
batum iuolant: ut multo mi¬
questione cõmemoratur: et
amarcho ⁊ a lucha. S illi nõ
dicũt i illo tp̃re. Unde fortaᷤ¬
sis magis magis matħs rri geᷤᷤ¬
te hic ordinẽ tenuit : illi aũt
recordationis sue. nͥ latiꝰ accipi¬
cur qd̾ dictum ẽ in illo ip̃re:
id est qd̾ hoc multa ⁊ diuersa

Expanded text:
datum est regiae potestatis de David: aliud sacerdotalis, de his qui per ministerium templi sabbatum violant, ut multo miquaestione commemoratur et a Marco et a Luca : sed illi non dicunt, In illo tempore. Unde fortassis magis Matthaeus rei gestae hic ordinem tenuit, illi autem recordationis suae: nisi latius accipiatur quod dictum est, In illo tempore, id est, quo haec multa et di
Abbreviated transcription (Latin):
uilitate littere. regunt᷑ dona
diuine dilectionis. que m̃tos
fideliũ esurientos sicientesq
iusticiã. suauitatis int̾ne da¬
pibꝰ pascant. Uerũ hec mẽ¬
tuim refectio. stultis quid ẽ
salbi defensoribꝰ displicet: s
a dño sabbati ꝓbatur. qr qui
solam lite suꝑficie secuntur:
nec uerã mñtium refectionẽ
nosse. nec ad int̾nam ꝑueni¬
re anmaꝵ requiẽ uolunt.¬
Ande temeritas eoꝵ meritoue¬
titatis ore confiniditur: dum
subditur. Atille dixit eis. Nõ
legistis quid focerit dã qnͣdo
esuriit ⁊ quicum co erant. qͦ¬
modo intrauit in domũ dĩ. ⁊¬

Expanded text:
vilitate litterae, teguntur dona vilitate litterae, teguntur dona divinae dilectionis, quae mentes fidelium esurientes sitientesque justitiam suavitatis internae dapibus pascant. Verum haec mentium refectio stultis quidem sabbati defensoribus displicet, sed a Domino sabbati probatur: quia qui solam litterae superficiem sequuntur, nec veram mentium refectionem nosse, nec ad internam pervenire animarum requiem norunt.nde temeritas eorum merito Veritatis ore confunditur, dum subditur: At ille dixit eis: Non legistis quid fecerit David, quando esuriit, et qui cum eo erant: quomodo intravit in domu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsata ambulabant cũ dũo. qͥ
diuinis obtemꝑare studen¬
ces imꝑiis: solert̾ eloqͥa sacra
meditare delectantur. Esu
nunt in satis: cum in eisdem
sacris eloquiis que lugendo
ꝑtranseunt. panẽ uite inue¬
nire desid̾ant. hoc ẽ ad illa-
curant uerba ꝑuenire: quibꝰ
ampliorẽ in se sui conditoris
amorẽ incendant. Et hoc in
sabbatis. cũ sopita m̃te a tur¬
bulentis cogitationibꝰ uacca
rat ineo. Assumptoq picta¬
tis ⁊ humilitatis habitu: ad
requiem auimarũ suarum
attingere concendũt. Uel¬
lunt spicas que forte occurit̃.
⁊ tamlui uersant manibus
contritasq purgant donec
ad escam ꝑueniant: cũ cestiõ¬
uia scripturaꝵ acq logentos
ꝑueniunt. meditando assu¬
munt. ⁊ tãdui scrutatione
sedula discutiunt. donocin
eis medullam dilectionis q̃
lacere uidebatur: inuenien¬
ces extrahant. Sic̃ enĩ asꝑi¬
tate anstaꝵ que horrent ue
lantꝰ grana triticiq reficiut̃.
ita sepe sub ea que uidebatur

Expanded text:
per sata ambulant cum Domino, qui per sata ambulant cum Domino, qui divinis obtemperare studentes imperiis solerter eloquia sacra meditari delectantur. Esuriunt in satis, cum in eisdem sacris eloquiis, quae legendo pertranseunt, panem vitae invenire desiderant, hoc est ad illa curant verba pervenire quibus ampliorem in se sui Conditoris amorem incendant. Et hoc in sabbatis, cum, sopita mente a turbulentis cogitationibus, vacarrat in eo , assumptoque pietatis et humilitatis habitu, ad requiem animarum suarum attingere contendunt: vellunt spicas quae forte occurrunt, et tandiu versant manibus contritasque purgant, donec ad escam perveniant: cum testimonia Scripturarum, ad quae legentes perveniunt, meditando assumunt, et tandiu scrutatione sedula discutiunt, donec in eis medullam dilectionis, quae latere videbatur, invenientes extrahant. Sicut enim asperitate aristarum, quae horrent, lantur grana tritici quae reficiunt, ita saepe sub ea quae videbatur
Abbreviated transcription (Latin):
quã si ueteribꝰ abdicatis concu¬
piscentus: nouo dilectionis
mandato. nouus homo fu̾it
factus. Uellere itaq spicas
ẽ. hmines a t̾rena intentione.
qua solũ m̃tis quasi radicẽ fixe¬
rant eruere. Fricare aũt maĩ¬
bus. exemplis uirtutũ ab ipsa
etiã carius concupiscentia: qͣsi
folliculis acq integum̃tis aris¬
tarũ: puritatẽ mentis exuere
Grana uͦ manducare ẽ: enrun¬
datũ quẽq a sordibꝰ uitioꝵ.
pora p̾dicantium eccłie m̃bris
incorporari. Et bene hoc disci¬
płi pͥgredientes aute dũm fe¬
cisse memorantur. qr doctoris
necesse ẽ sermo p̾cedat. ⁊ sic cor
auditoris subsequens gr̃e suꝑ¬
ne uisitationis illustret. Be¬
ne salbatis: qr scĩ doctores. ⁊
ipsi inp̾dicando ꝓ spe future
quietis laborant. Et auditoreᷤ
eque suos ãmonent. nõ ꝓꝑter
amorẽ scłi suꝑuacuis insistere
negotiis: s potiꝯ ꝓeterna reqͥ¬
e bonis insudare laboribꝰ. Itẽ

Expanded text:
quam si, veteribus abdicatis concuquam si, veteribus abdicatis concupiscentiis, novo dilectionis mandato novus homo fuerit factus. Vellere itaque spicas, est homines a terrena intentione qua solum mentis quasi radicem fixerant eruere; fricare autem manibus, exemplis virtutum ab ipsa etiam carnis concupiscentia quasi folliculis atque integumentis aristarum puritatem mentis exuere. Grana vero manducare, est mundatum quemque a sordibus vitiorum per ora praedicantium Ecclesiae membris incorporari. Et bene haec discipuli praegredientes ante Dominum fecisse memorantur, quia doctoris necesse est sermo praecedat, et sic cor auditoris subsequens gratia supernae visitationis illustret. Bene Sabbatis, quia sancti doctores et ipsi in praedicando pro spe futurae quietis laborant, et auditores aeque suos admonent non propter amorem saeculi supervacuis insistere negotiis, sed potius pro aeterna requie bonis insudare laboribus. Item
Abbreviated transcription (Latin):
tet. mercedẽ accip̃. Cum doc¬
tores scĩ quos in fide ueritatiᷤᷤ
instruere quer̃. cura pie solli¬
citudinis inspiciunt: ⁊ qua¬
liter unũquẽq quo ue ordi¬
ne ad salutẽ attrahere clebe¬
ant. sedula consid̾atione ꝑ¬
pendunt. Atq id̾o nicħ me¬
lius esurire. quã salutẽ in¬
telligunt᷑ hominũ: quã ipse
messoꝵ pͥmus qͦndam int̾
p̾ces esuriens. mox oblatis s̃
eis qͣs desid̾abat dapibꝰ au¬
diuit. Surge petre: occide
⁊ manduca. Et mira sacra¬
m̃ti concordia. qr ⁊ibi mac¬
tani ac manducari uibent᷑
anĩalia celitꝰ missa: ⁊ hic spi¬
cas dño lustrante consecrataᷤᷤ
uulsisse discipli. Atq uixta
alioꝵ nairationẽ eugłistaꝵ
confricantes in anibꝰ. mandu¬
casse ꝑhibent᷑. Hoc est enĩ qͦd
ait apłs mortificate membra
ur̃a que sũt suꝑ t̾ram: ⁊ exuite
uos ueterem hominẽ cum ac¬
tibꝰ eiꝰ qr nõ alit̾ transit quis¬
q incorpꝰ xp̃i: non alit̾ docto¬
rem ꝓfectus sui fructibꝰ pasc̾.

Expanded text:
tit, mercedem accipiet, cum doctores sancti eos quos in fide veritatis instituere quaerunt, cura piae sollicitudinis inspiciunt, et qualiter unumquemque quove ordine ad salutem attrahere debeant, sedula consideratione perpendunt: atque ideo nihil melius esurire, quam salutem intelligunt hominum. Quam ipse messorum primus quondam inter preces esuriens, mox oblatis sibi eis, quas desiderabat, dapibus, audivit, Surge, Petre, occide et manduca . Et mira sacramenti concordia. Quia et ibi mactari ac manducari jubentur animalia coelitus missa, et hic spicas Domino lustrante consecratas evulsisse discipuli, atque juxta aliorum narrationem evangelistarum, confricantes manibus manducasse perhibentur. Hoc est etificate membra vestra quae sunt super terram, et exuite vos veterem hominem cum actibus ejus . Quia non aliter transit quisque in corpus Christi, non aliter doctorem profectus sui fructibus pascit,
Abbreviated transcription (Latin):
non licebat ei edere. neq his
qui cumeo erant: nͥ solis sacer¬
dotibꝰ. Ad confutandã calũp¬
niam pharseoꝵ. ueteris recor¬
datur hystorie: qñ dauid fu¬
giens saulem. uenit in nobe:
⁊ ab abimelech sacerdote sus¬
ceptos postulauit cibos. qui¬
cum panes laicos nõ haberet:
dedit ei ꝯsecratos. quibꝰ non
licebat uesci. nͥ solis sacerdoti¬
bus ⁊ leuitis. Et hoc tantum
int̾rogauit: si mundi eeñt
pueri a mulieribꝰ. ⁊ illo respõ¬
dente ab heri ⁊ nudiꝰ t̾cius:
nõ dubit auerit panes dare.
meliꝰ. arbitratꝰ ꝓpħa dicente.
Miscłiam uolo ⁊ nõ sacrifi¬
um. de famis ꝑicło homine̾
libare: qmͣ dõ offerre sactifi¬
um. Hostia enĩ deo placabił
hominũ salus ẽ. O pponit
⁊ abimaloch pontifex a uob̾

Expanded text:
at ei comedere, neque his qui cum eo erant, nisi solis sacerdotibus? Ad confutandam calumniam Pharisaeorum, veteris recordatur historiae, quando David fugiens Saulem, venit in Nobe, et ab Achimelech sacerdote susceptus, postulacum panes laicos non haberet, dedit ei consecratos, quibus non licebat vesci nisi solis sacerdotibus et Levitis . Et hoc tantum interrogavit, si mundi essent pueri a mulieribus, et illo respondente ab heri et nudius tertius, non dubitaverit panes dare, melius arbitratus, propheta dicente: Misericordiam volo, et non sacrificium , de famis periculo homines liberare quam Deo offere sacrificium. Hostia enim Deo placabilis hominum salus est. Opponit et Achimelech pontife
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse uͦ illis de oue ꝓposuent si¬
militudinẽ dicẽs. quis erit ex
nob hõõ qui habeat ouẽ unã.
⁊ si cecid̾it hec sabbatis infoue¬
am. nonne tenebit ⁊ leuabit
eam: Qnͣto melior ẽ hoõ oue:
Itaq licet sabbato benefacere.
cum marchꝰ ⁊ luchas illos po¬
cius a dño int̾rogatos eẽ ꝑhi¬
beant: lic sabbato benefac̾e̾
an male. animam saluam fa¬
cere anꝑdere. Itaq intelligẽ¬
dum ẽ: qd̾ illi int̾rogauer̃t᷑¬
dñm. si licet sabbato curare:
deide qd̾ intelligens cogica¬
tiones eoꝵ. aditum accusan¬
di querentiũ. constituerit
in medio illoꝵ quẽ fuerat
sanaturꝰ: ⁊ interrogauent
que marchus ⁊ luchas cum
int̾rogasse cõmemorant. At
tunc illis tacentibꝰ ꝓposuisse
similitudinẽ deoue: ⁊ conclu¬
sisse qd̾ licet salbato bñfacere
Postremo circun spectis eis
cum ira. sic̃ marchꝰ dic̃ con¬
cuistatum suꝑ cecitate cordiᷤᷤ
eoꝵ clixisse̾ homini: excen¬
de manũ tuam.

Expanded text:
ipse uero illis de oue proposuerit siipse uero illis de oue proposuerit similitudinem dicens: quis erit ex uobis homo qui habeat ouem unam, et si ceciderit haec sabbatis in foueam, nonne tenebit et leuabit eam? quanto melior est homo oue? itaque licet sabbatis bene facere, cum Marcus et Lucas illos potius a domino interrogatos esse perhibeant: licet sabbato bene facere an male? animam saluam facere an perdere? itaque intellegendum est quod illi Dominum, si licet sabbato curare? Deinde quod intelligens cogitationes eorum, aditum accusandi quaerentium, constituerit in medio illum quem fuerat sanaturus, et interrogaverit quod Marcus et Lucas eum interrogasse commemorant. At tunc illis tacentibus proposuisse similitudinem de ove, et conclusisse quod liceat sabbato benefacere. Postremo circumspectis eis cum ira, sicut Marcus dicit, contristatum super caecitatem cordis eorum dixisse homini, Extende manum tuam.
Abbreviated transcription (Latin):
nis ut predixi cessans oꝑi¬
bus: aridam quod ammͦ dex¬
teram habere uidebat᷑. Tuc
cum saluatoris. arida manꝰ
insynagoga uideoꝵ fuit: et
dĩ oꝑa non fiebant uea. Poꝰ¬
ꝙͣ ille uenit int̾ra. reddita
est in apłis credentibꝰ dexte¬
ra: ⁊oꝑi pristino resticuta.
betur extendi: qr infructuo¬
se debilitas anĩe. nullo me¬
liꝰ ordine quã elemosmnaꝵ
largitate curatur. Uude
ioħs baptista turbis sciscitan¬
tibꝰ quid facerent ut nõ ulut
arbores aride mitterentur in
igne̾: hoc solum p̾cepit. qui
habet duas tunicas. det non
habenti.⁊ qui habet escas
similit̾ faciat. Et in eccłiasti¬
co dr̃. Eili nõ sit manꝰ tua ad
accipiendum porrega: ⁊ ad
dandum collecta. Frustra eĩ
manꝰ ad dm̃ ꝓ pec̾cis rogatur
expandit: qui nõ has ad indu¬
am rogantem beneficiũ latu¬
mouere qͦm matħs dixerit. qͥ
ipsi inc̾rogauerant dñm: si li¬
cet sabbato curare. uolentes
inuenire accusandi occasionẽ

Expanded text:
nis ut praedixi cessans operinis ut praedixi cessans operibus, aridam quodam modo dextram habere videbatur. Et ctum Salvatoris arida manus in synagoga fuit Judaeorum, et Dei opera non fiebant in ea: postquam ille venit in terras, reddita est in apostolis credentibus dextera, et operi pristino restituta. betur extendi, quia infructuosae debilitas animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur. Unde Joannes Baptista turbis sciscitantibus quid facerent, ut non velut arbores aridae mitterentur in ignem, hoc solum praecepit: Qui habet duas tunicas, det non habenti, et qui habet escas, similiter faciat . Et in Ecclesiastico dicitur: Fili, non sit manus tua ad accipiendum porrecta, et ad dandum collecta . Frustra enim manus ad Deum pro peccatis rogaturus expandit, qui non has ad viduam rogantem beneficium latumouere, quomodo Mattheus dixerit, quod ipsi interrogauerant dominum, si licet sabbato curare, uolentes inuenire accusandi occasionem,