comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
des lecti. fenixe. ⁊ dirꝰ ulixes p̃dam adseruabant hue
undiq troia gata incensis erepta aditis. menseq dor.
crateresq auro solidi captiuaq uestis cõgerit᷑. pueri
⁊ pauide longo ordine matres stant circũ. Electus ẽ
uidelic: locus tante dee consecratꝰ: non un captiuos ñ
licet duce: s. uͥ captiuos lib̾et inelud̾e. Compara nẽ asi¬
lũ illud nõ euiꝰ libet dee g̾gał uł de turba pleb̾.s iouis
spolia portabant᷑: nõ donanda uictis .s. diuidenda
uictoribꝰ. hue aut̃ ⁊ qd̾ alibi ad ea loca ꝑtiu̾e comꝑtũ ẽ
cum honore ⁊ obsequio religiosissimo reportatũ ẽ: Ibi
anussa: hic seruata lib̾tas. Ibi clausa: hic int̾dicta
captiuitas. Ibi possidendi a dominantibꝰ hostibꝰ p̾r¬
bant᷑ huc lib̾andi amiserantibꝰ ducebant᷑. Postrem.
õx inmaniũ barbaroꝵ. nͥ forte g̾ei quidẽ in illa sua
uictoria templis doꝵ cõmunuĩ peꝑcerunt: atq illo

Expanded text:
des lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc des lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouspolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus ducebantur: postremo etiam inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo
Abbreviated transcription (Latin):
eneas ipse. piꝰ tociens appellatꝰ: Nonne ita narrat:
Panthꝰ otͥades. arris febiq sac̃dos⁊ sac̾ manu uictosq
dos. paruũq nepotẽ: ipse trahit. cursuq ãnes ad
limina tendit. Nonne dos ipsos quos uictos nõ du¬
bitat dicẽ: sibi pocius qͣm se illis ꝑhibet cõmendatoᷤ:
eĩ ei dicitur. sacra suosq tibi cõm̃dat troia penates:
euaderent homini cõm̃datos: que dem̃cia ẽ existima¬
re his tutoribꝰ roma sapient̾ fuisse cõmissam ⁊ ⁊ nͥ eos
amisisset non potuisse uastari: Inmo u̾o uictos
dos tanqͣm p̾sides ac defensores colere: quid ẽ aliud
quam teñe nõ numina bona s om̃ia mala: Quãto
t illic tuti ẽent atq muniti uͥ ꝓpt̾ eum illei̾ asb us¬
stibꝰ fuer̃. inde ineii maledictis hostilibꝰ ꝓsilirent. Ip̃a¬
munire nõ potuit eiues suos ab ignibꝰ ferroq grecoꝵ:
eosde ipsos dos colentiũ. Qui ⁊̃ uinonis asilo. custo¬

Expanded text:
Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? uoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quantout illic tuti adque muniti, ubi propter eum inlaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum maledictis hostilibus prosilirent. CAPmunire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custo
Abbreviated transcription (Latin):
tes a fide ꝑerrauerunt: ⁊ inseruerut se doloribꝰ młtis.
Qb̾ gͦ t̾rene diuiciȩ milla uastatione ꝑierunt⁊ se ens
sic habebant. quẽadinodũ abisto foris pauꝑe intus
diuite audier. id est sic mũdo utebant᷑ tanqͣm nõ utẽ¬
tes: potuerunt dice̾ qd̃ ille grauit̾ temptatꝰ ⁊ minime

Expanded text:
errauerunt et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minim
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ ꝑ ꝓpħam diettur. Ille quidẽ in peceo suo morietur
sanguinem aut̃ eius de manii speculatores requirã.
Aoħ enim speculatores. hoc ẽ ppłoꝵ p̃positi constituti
sunt ineccłiis: ut non parcant obiurgando pecc̃a. Nec
sda tam ab ħ modi culꝑa penitus alienus ẽ. qui licet
spositus nõ sit. in eis tũ quibꝰ uite hui necessitate
coniungit᷑ multa monenda uł arguenda nouit ⁊¬
neglegit deuitans eorum offensiones ꝓpt̾ illa quibꝰ
inhac uita ñ indebite utitur: s plusqͣm debuit
delectat᷑. deisi hñt aliam causam bont. quare tpra¬
libꝰ affligant᷑ malis. qualem habuit iob. ut sibi
ipsi humanus anĩs sit ꝓbatus ⁊ cognitus. quanta
untute pietatis dm̃ gratis diligat: quibꝰ recte cõ¬
sidatis atq ꝑspectis. aitendite utrum aliquid ma¬
li acciderit fidelibꝰ ipus quod eis non in bonum utte
ciam uͭ ait. Scunus qm̃ diligentibꝰ ami: omia co opan¬
tur uibonum. amiserunt ominia quȩ habeb ant llui¬

Expanded text:
Ille e quidem in suo peccato morietur, sanguinem autem eius de manu speculatoris requiram. Ad hoc enim speculatores, hoc est populorum praepositi, constituti sunt in ecclesiis, ut non parcant obiurgando peccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praepositus non sit, in eis tamen, quibus uitae huius necessitate coniungitur, multa monenda uel arguenda nouit et neglegit, deuitans eorum offensiones propter illa quibus in hac uita non indebitis utitur, sed plus quam debuit delectatur. Deinde habent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratis Deum diligat. CAPUT sideratis adque perspectis adtende utrum aliquid mali acciderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum uertentiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae habebant Num
Abbreviated transcription (Latin):
eid atoris furor: illo ducebant᷑ amiserantibꝰ hostibꝰ.
uibꝰ etiam ext ipsa loca peꝑcer̃ ne in eos meurre¬
tent qui similem miscd̾ia non habebant. Qui tñ
eẽ ipsi alibi truces atq hosti li more seuientes: pca¬
qͣm adloca illa ueniebant. ubi fierat int̾dictũ. qd̾

Expanded text:
oris furor: illo ducebantur a miserantibus hostibus quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces atque hostili more saevientes, posteaquam ad loca illa veniebant, ubi fuerat interdictum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
s. ds adiutor nr̃ ẽ. Nam scio quibꝰ uiribꝰ opus sit. ut
ꝑsuadeat᷑ suꝑbis quanta sit uirtus humilitatis. qͣ
fit ut omnia trena cacununa t̃p̃rali mobilitate nutã¬
tiat non humano. usurpata fastii. s diuina gr̃a do¬
nata celsitudo transcend.t. Rex enim ⁊ conditor ei¬
uitatis huius de qͣ loqui instituimꝰ ⁊ inse̾ptura ppłi
sui sententiam diuiue legis aꝑuit: qr dictum ẽ ds̃

Expanded text:
ibus opus sit, ut persuadeatur superbis quanta sit virtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina, temporali mobilitate nutantia, non humano usurpata fastu, sed divina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor civitatis hujus, de qua loqui instituimus, in Scriptura populis suis sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaras sanguine fedante quos ipse saerauerat ignes:
diomedes ⁊ulixes cesis sũme custodibꝰ areis. corri¬
ere sac̾m effigiem: manibꝰq eruentis. uirgineas
ausi diue continge untas: Nec tam̃ qd̃ sequit᷑ ueꝵ ẽ.
Ex illo fluere ac retro sublapsa refferri. spes dam um.
pꝰea quippe uicer̃. postea troiam ferro ignibꝰq deler̃
postea confugientẽ ad aram pͥamum obtruncauer̃
Nec tõo troia ꝑiit: qr iniueruam ꝑdidit. Quid enim
pͥꝰ ip̃a minerua ꝑdiderat ut ꝑiret : An forte custo¬
des suos: Hoc sane uerum ẽ. illis quippe interemp¬
tis. potuit auferri. Neq enim homines a simulacto.

Expanded text:
ine foedantem quos ipse sacrauerat ignes? Nonne Diomedes et Ulixes caesis summae custodibus arcis Corripuere sacram effigiem manibusque cruentis Virgineas ausi diuae contingere uittas? Nec tamen quod sequitur uerum est: Ex illo fluere ac retro sublabsa referri Spes Danaum. Postea quippe uicerunt, postea Troiam ferro ignibusque dele. uerunt, postea confugientem ad aram Priamum obtruncauerunt. Nec ideo Troia periit, quia Mineruam perdidit. Quid enim prius ipsa Minerua perdiderat, ut periret? an forte custodes suos? Hoc sane uerum est; illis quippe interemtis potuit auferri. Neque enim homines a simulacro,
Abbreviated transcription (Latin):
occid̾ẽ. cum in eo quod scriptum ẽ non oceides. uichilo
deinde addito. nullus nee ppse utiq eui p̾cipitur in¬
telligatur exceptus: Uñ quidã ħ p̾ceptum ȩtiam
inbestias ac peccora conant᷑ extende: ut ꝑ hoc nul¬
lum ȩtiam illoꝵ liceat occide. Cur nõ gͦ. ⁊ erbas. et
quiequid humo radicitus alit᷑ ac figit᷑ : Nam et
hoc genus rerum qͣmus non sentiat. dicit᷑ uiuere:
loqueret᷑. tu inquid quas seminas nõ uiuificat᷑.¬
isi prius moriatur. & in psalmo scriptum est.
n u̾ uates cortim ingrandine. Nuĩ gͥ abhoc eũ audi¬
uis ñ oseides iurgustum uellere nefis aueimus. et
lanicheoꝵ ertori insanissimȩ ad quiescrr slis gͥ¬

Expanded text:
occidere, cum in eo, quod scriptum est: Non occides, nihilo occidere, cum in eo, quod scriptum est: Non occides, nihilo deinde addito, nullus, nec ipse utique cui praecipitur, intellegatur exceptus! Unde quidam hoc praeceptum etiam in bestias ac pecora conantur extendere, ut ex hoc nullum etiam illorum liceat occidere. Quur ergo non et herbas et quicquid humo radicitus alitur ac figitur? Nam et hoc genus rerum, quamuis non sentiat, dicitur uiuere loqueretur: Tu, inquit, quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et in psalmo scriptum est: Occidit uites eorum in grandine. Num igitur ob hoc, cum audimus: Non occides, uirgultum uellere nefas ducimus et Manichaeorum errori insanissime adquiescimus?
Abbreviated transcription (Latin):
talitatis uł illiꝰ cauendi carendi ue mali causa nob¬
metipsis necẽ inferamꝰ. Nam ⁊ ꝓhibitos nos ẽẽ intelli¬
gendum ẽ ubilex ait non occides. presertim quia nõ
addidit ꝓxrimum tuum: sic̃ falsum testimoniũ eum
uetaret. falsum inquit testimonium nõ dices adu̾¬
sus ꝓximum tuum. H ͤideo tam̃ si aduersus seipsũ
quisqͣm falsum testimonium dioeit. ab hoc erimine
se putau̾it alienum⁊ quĩ reglam diligendi ꝓximum
a semet ipso dilector accepit: quando quide scriptum
ẽ diliges ꝓximum tuũ sic̃ te ipsum. Porro si falsi testi¬
monii nõ minus reus ẽ qui de se ipso falsum fatetur.
qͣm si aduersus parimum ħ facet. eum in eo p̾cepto quo
falsum testimonium ꝓhibet᷑ adu̾sus pocunum ꝓhi¬
beatur possicq non iecte intelligentibꝰ uid̾i non ẽẽ pro¬
lubitum. ut adu̾sus se ipsum quisq falsus testis assistat:
qͣntomagis intelligelidũ ẽ n licere homini seipsum

Expanded text:
talitatis uel ullius cauendi carendiue mali causa nobtalitatis uel ullius cauendi carendiue mali causa nobismet ipsis necem inferamus. Nam et prohibitos nos esse intellegendum est, ubi lex ait: Non occides, praesertim quia non addidit: \'proximum tuum\', sicut falsum testimonium cum uetaret: Falsum, inquit, testimonium non dices aduersus proximum tuum. Nec ideo tamen si aduersus se ipsum quisquam falsum testimonium dixerit, ab hoc crimine se putauerit alienum, quoniam regulam diligendi proximum a semet ipso dilector accepit, quando quidem scriptum est: Diliges pro x i mum tuum tamquam te ipsum. Porro si falsi testimonii non minus reus est qui de se ipso falsum fatetur, quam si aduersus proximum hoc faceret, cum in eo praecepto, quo falsum testimonium prohibetur, aduersus proximum prohibeatur possitque non recte intellegentibus uideri non esse prohibitum, ut aduersus se ipsum quisque falsus testis adsistat: quanto magis intellegendum est non licere homini se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtulit ȩtia nõ adulta occidit: nõ ẽ pudiciciȩ caritas
s pudoris infirmitas. Puduit enim ea turpitudimꝰ
alienȩ inse comissȩ oe si non secũ: et romana muli¬
er laudis auida iuimui uertta ẽ ne putaret᷑ quod
uiolenter ẽ passa cum aiueret libeat̾ ꝑ
non potuit. Sociam quipe facti se credi erubuit.
si quod alius in eam fecerat turpit̾. ferret ip̃a pacieiͭ
tam̃. nec inse ulte sunt cirm̃ alienum. ne alioꝵ sce¬
leribus adderent sua⁊ si quĩ hostes in eis coneupiscen¬
do stupͣ cõmiserant. ille inse ipsis homicidia erubes¬
cendo cõmitterent. habent quippe iitꝰ głam castita¬
tis testimonium conscientię: hñt aut corã ocłis di sui
ħͤfequirunt amplius uͭ quid recte faciant non hñt aim¬
pliꝰ ne deuient ab auctorę legis diuinȩ cũ male deuitat
offensionem suspitionis humane. Noq eni frustra in¬
missũue repperiri pot̾: ut uł ipsiꝰ adipiscendȩ inmor¬

Expanded text:
pertulit, etiam non adultera occidit, non est pudicitiae caritas, pertulit, etiam non adultera occidit, non est pudicitiae caritas, sed pudoris infirmitas. Puduit enim eam turpitudinis alienae in se commissae etiamsi non secum, et Romana mulier, laudis auida nimium, uerita est ne putaretur, quod uiolenter est passa cum uiueret, libenter non potuit. Sociam quippe facti se credi erubuit, si, quod alius in ea fecerat turpiter, ferret ipsa patienter. iuunt tamen nec in se ultae sunt crimen alienum, ne aliorum sceleribus adderent sua, si, quoniam hostes in eis concupiscendo stupra commiserant, illae in se ipsis homicidia erubescendo committerent. Habent quippe intus gloriam castitatis, testimonium conscientiae; habent autem coram oculis Dei sui nec requirunt amplius, ubi quid recte faciant non habent amplius, ne deuient ab auctoritate legis diuinae, cum male deuitant offensionem suspicionis humanae. CAPUT XX. Nullam esermissumue reperiri potest, ut uel ipsius adipiscendae inmor
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ adult̾ium unuif adinisit: s potuis ambo adult̾ium
cõmiserunt. unus manifesta inuasione. alta latente
consensione: non se oceidit insontem. Xid̾̃o pot̾ alitt̾a¬
tis ens defensoribꝰ dici. non eẽ ap̃d inferos int̾ illos: qui
sibi letum insontes p̃pere mami. S ita hec causa ece
utroq latẽ coartatur ⁊ ut si extenuat᷑ homicidium.
adult̾ium confirmet᷑. si purgat᷑ adult̾ium uniꝰ homi¬
cidium cumuletur. Nec omnino inuenit᷑ exitꝰ ubi dr
Si adulterata ⁊ eur laudata: Si pudica cur occisa:
Nob̾ tamen in hoc tam nobili fun̾e hꝰ exemplo ad istos
refutandis qui x̾anis feminȩ incaptiuitate cõpressis.
alienis ab omni contagione scitatis insultant: suffic̃
qd̃ in predaris euis laudibꝰ dictum ẽ. duo fuerunt. &
adult̾iũ unis admisit. Talis enim ab eis lucretia
magis eredita ẽ.: quę se nullo adult̾ino potuerit
maculare consensu. Quod ergo se ipsã qm̃ adult̾iũ

Expanded text:
et adulterium unus admisit, sed potius ambo adulterium et adulterium unus admisit, sed potius ambo adulterium commiserunt, unus manifesta inuasione, altera latente consensione, non se occidit insontem, et ideo potest a litteratis eius defensoribus dici non esse aput inferos inter illos, <qui sibi letum insontes peperere manu.\' Sed ita haec causa ex utroque latere coartatur, ut, si extenuatur homicidium, adulterium confirmetur; si purgatur adulterium, homicidium cumuletur; nec omnino inuenitur exitus, ubi dicitur: Si adulterata, quur laudata; si pudica, quur occisa? Nobis tamen hoc tam nobili feminae huius exemplo ad istos refutandos, qui Christianis feminis in captiuitate conpressis alieni ab omni cogitatione sanctitatis insultant, sufficit quod in praeclaris eius laudibus dictum est: Duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Talis enim ab eis Lucretia magis credita est, quae se nullo adulterino potuerit maculare consensu. Quod ergo se ipsam, quoniam adulterum
Abbreviated transcription (Latin):
qui id feciss seu̾itate congrua plecteretis: hoc fec̃ illa
lucretia. Illa illa sie p̾dicata lucretia: innocentẽ cas¬
tam. uim ꝑpessã lucretiã. luexetia insuꝑ uit̾emit.
Pferte sententiã. Qd̃ si ꝓpt̾ea non potestis. quia ñ astat
qͣni punire possitis: cur int̾fectricem innocentis et
caste.tanta p̃dicatione laudatis: Quã certe apud in
scilicet int̾ ilłos. ui sibi letum insontes peꝑere manu
faça obstant: t̾stisq palꝰ innabilis unda alligat:
Anfogge ido ibi nõ ẽ. qr non insontem. s male sͥ consciam
se ꝑemit: Quidsienim qd̾ ipsa tantũmͦ nosse pot̾at.¬
qͣmius iuuemni uolent̾ irruenti. õe sua libidine illecta
consensit: ioq inse puniens ita doluit. ut morte pu¬
taret expiandũ: quãqͣm nec sic quidẽ se oceidẽ debuit:
si fructuosam poss apud dos falsos age̾ penitenciã.
U erumptamen si forte ita ẽ. falsumq illud ẽ. qd̾ duo fuer̃

Expanded text:
qui id fecisset, seueritate congrua plecteretis? Hoc fecit illa qui id fecisset, seueritate congrua plecteretis? Hoc fecit illa Lucretia; illa, illa sic praedicata Lucretia innocentem, castam, uim perpessam Lucretiam insuper interemit. Proferte sententiam. Quod si propterea noquam punire possitis; cur interfectricem innocentis et castae tanta praedicatione laudatis? Quam certe apud infscilicet inter illos, qui sibi letum Insontes peperere manu,Fata obstant, tristique palus innabilis unda Alligat An forte ideo ibi non est, quia non insontem, sed male sibi consciam se peremit? Quid si enim quamuis iuueni uiolenter inruenti etiam sua libidine inlecta consensit idque in se puniens ita doluit, ut morte putaret expiandum? Quamquam ne sic quidem se occidere debuit, si fructuosam posset aput deos falsos agere paenitentiam. Verum tamen si forte ita est falsumque est illud, quod duo fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ait mirabile dictu. duo fuer̃: adult̾iũ uuꝰ admisit.
Splendide atq u̾issime. Intuens enĩ induoꝵ corpoꝵ
cõmiatione. unius inquinatissimã eupiditatẽ. altiꝰ
castissima uoluntatẽ.⁊ ñ quid coniunctione m̃broꝵ.
s. quid amoꝵ diu̾sitate ag̾et᷑ actendens: duo inquit
fuerunt. ⁊ adult̾um unꝰ admisit. S quid ẽ ħ qd̃ in
eam gͣuiᷤꝰ uindicat᷑. quȩ ad ult̾ium ñ admisit: Nani
ille patria cum patre pulsus ẽ: hec summo ẽ mactata
supplicio. Si nõ est illa inpudicicia qua inuita com¬
pͥmitur: non est ħ iusticia qua casta punit᷑. Uos
appello leges. iudicesq romani: nempe post ꝑpetrata
facinora. nec quemqͣm scelestũ indempnatũ impune
uoluistis occidi. Si gͦ ad ur̃m iudieui quisqͣm defeiree.
hoc crim̃ uob̾q ꝓbaret᷑. non solum indempnatã. ueꝵ
ȩtiã castam ⁊ innocentẽ int̾fectam eȩ mulierẽ: ñ eũ

Expanded text:
ait: \'Mirabile dictu, duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' ait: \'Mirabile dictu, duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Splendide adque uerissime. Intuens enim in duorum corporum commixtione unius inquinatissimam cupiditatem, alterius castissimam uoluntatem, et non quid coniunctione membrorum, sed quid animorum diuersitate ageretur adtendens: Duo., inquit, fuerunt, et adulterium unus admisit.\' Sed quid est hoc, quod in eam grauius uindicatur, quae adulterium non admisit? Nam ille patria cum patre pulsus est. haec summo est mactata supplicio. Si non est illa inpudicitia qua inuita obprimitur, non est haec iustitia qua casta punitur. Vos appello, leges iudicesque Romani. Nempe post perpetrata facinora nec quemquam scelestum indemnatum inpune uoluistis occidi. Si ergo ad uestrum iudicium quisquam deferret hoc crimen uobisque probaretur non solum indemnatam, uerum etiam castam et innocentem interfectam esse mulierem, nonne eum,
Abbreviated transcription (Latin):
rationi qua dicimus corꝑe opp̃sso neqͣꝗͣ. ꝓposito eastitatiꝰ ulla
ĩmalũ osensionȩ mutato. illiꝰ tantũ eẽ flagium qͥ
oppͥmens concubuerit. nõ illiꝰ quę opp̾ssa cõcũbenti
nulla uoluntate consenserit: contͣdice̾ audebunt hi
contͣ quos feminaꝵ xep̃ianaꝵ in captiuitate opp̾ssaꝵ.
non tantuni m̃tes. uerum etia corꝑa scã defendimus:
Lucretiã certȩ matronã nobilem. uet̾emq romanã: pu¬
diciciȩ magnis efferunt laudibꝰ. huiꝰ corꝑe cũ uiolent̾
opp̃sso tarquinii regis filius libidinose potitus eẽt. illa
scelus imꝓbissimi iuuenis marito clacino ⁊ ꝓpinquo
bruto uiris clarissimis aefortissimis indicanit: eosq
ad uindictam constrinx̃. deĩ fedi inse comissi eg̃ atq
impaciens se ꝑemit. Quid dicemꝰ: Adult̾a ħ. an casta
iudicanda ẽ: Quis in hac controuersia laborandum
putau̾it: Egregie quidã exħ uericitq declamans.

Expanded text:
rationi, qua dicimus corpore obpresso nequaquam proposito castitatis ulla rationi, qua dicimus corpore obpresso nequaquam proposito castitatis ulla in malum consensione mutato illius tantum esse flagitium, qui obprimens concubuerit, non illius, quae obpressa concumbenti nulla uoluntate consenserit, contradicere audebunt hi, contra quos feminarum Christianarum in captiuitate obpressarum non tantum mentes, uerum etiam corpora sancta defendimus? Lucretiam certe, matronam nobilem ueteremque Romanam, pudicitiae magnis efferunt laudibus. Huius corpore cum uiolenter obpresso Tarquinii regis filius libidinose potitus esset, illa scelus inprobissimi iuuenis marito Collatino et propinquo Bruto, uiris clarissimis et fortissimis, indicauit eosque ad uindictam constrinxit. Deinde foedi in se commissi aegra adque inpatiens se peremit. Quid dicemus? Adultera haec an casta iudicanda est? Quis in hac controuersia laborandum putauerit? Egregie quidam ex hoc ueraciterque declamans
Abbreviated transcription (Latin):
scĩtate ꝗͣ uis m̃bri illiꝰ integͥtate iã ꝑdita. Q cͥca ꝓpo¬
sito atñi ꝑmanente. ꝑ q̃d et̾ corpꝰ scĩficari meruitꝰ. nͦ
ipsi corpori aufert sc̃itatẽ uiolentia libidinis alienȩ:
quam seruat ꝑseuerantia continentiȩ suȩ Anuͦ si aliqͣ
femina mente corrupta uiolatoq ꝓposito qd̾ do uouerat
ꝑgat uicianda ad deceptorem suum ⁊ adhuc eam ꝑ¬
gentem scãm uł corꝑe dicimus. ea scĩtate amĩ ꝑqͣm cor¬
pus sc̃ificabitur amissa atq destructa: absit herror:
⁊ hine potius ad moneamur. ita non ammitti corꝑis
scĩtatem. manente amĩ scĩtate. &x corꝑe opp̾sso sic̃ amit¬
tituroe corꝑis scĩtas. uolata amĩ scĩtate ꝯe corꝑe uitacto
Quam obrem non ht̃ qd̾ in se morte spontanea puniat
femina sine ulla sua consensione uiolent̾ opp̾sa.⁊ alieno
opp̾ssa peccõ ⁊ qͣntominus añ qͣm hoc fiat. ne admittat᷑
homicidium certum. cum ip̃m flagitium qͣminis alie¬

Expanded text:
lius integritate iam perdita. Quocirca proposito animi permanente, per quod etiam corpus sanctificari meruit, nec ipsi corpori aufert sanctitatem uiolentia libidinis alienae, quam seruat perseuerantia continentiae suae. An uero si aliqua femina mente corrupta uiolatoque proposito, quod Deo uouerat, pergat uitianda ad deceptorem suum, ad hoc eam pergentem sanctam uel corpore dicimus, ea sanctitate animi, per quam corpus sanctificabatur, amissa adque destructa? Absit hic error et hinc potius admoneamur ita non amitti corporis sanctitatem manente animi sanctitate etiam corpore obpresso, sicut amittitur et corporis sanctitas uiolata animi sanctitate etiam corpore intacto. Quam ob rem non habet quod in se morte spontanea puniat femina sine ulla sua consensione uiolenter obpressa et alieno conpressa peccato; quanto minus antequam hoc fiat! ne admittatur homicidium certum, cum ipsum flagitium, quamuis alie
Abbreviated transcription (Latin):
miei de corpribꝰ occisoꝵ facẽ uoliussent. nͥ forte qͥspiã
sic absurdus ẽ. ut contendat eos qui corpꝰ occidunt. nõ
deb̾e tim̾e añ mortem. ne corpꝰ occidant ⁊ timeri
deb̾e pꝰ mortem ne corpus o^ cisum sepeliri ñ sinant.
Absit ut falsum sit: qd̾ u̾itas dixit. dictum ẽ enĩ aliqͥd
cos facẽ eum occidunt: q in orpore sensꝰ ẽ occidendo.
lum eorum quisqͣm acelo ⁊t̾ra separauit. qd̾ totũ un¬
ori mii escas uolatilibꝰ celi. carnes scõꝵ tuorii bestiis

Expanded text:
mici de corporibus occisorum facere voluissent. Nisi forte quispiam mici de corporibus occisorum facere voluissent. Nisi forte quispiam sic absurdus est, ut contendat eos qui corpus occidunt, non debere timeri ante mortem, ne corpus occidant; et timeri debere post mortem, ne corpus occisum sepeliri non sinant. Absit ut falsum sit quod Veritas dixit. Dictum est enim aliquid eos facere cum occidunt, quia in corpore sensus est occidendo; lum eorum quisquam a coelo et terra separavit, quam totam imtuorum escam volatilibus coeli, carnes sanctorum tuorum bestiis
Abbreviated transcription (Latin):
t̾̃re ht̃ geminam ium.⁊ masculinã quod semina ꝓ¬
ducat. ⁊ femininam qd̃ recipiat atq nutriat. Inde
a ui feminȩ dictam ẽẽ tellurem. a mascłi tellumonẽ
Cur pontifices ut ipse indicat additis quoq aliis
duobꝰ .iiii. diis faciunt rem diuinam. telluri. tel¬
lumoni. altori. rusom. De tellure ⁊ tellumone.
iam dictum ẽ. Altori quare: Qd̾ exc t̾ra inquit
aluntur omnia quȩ nata sunt. Rusoni quare :
Q uod rursus inquit cuncta eodem reuoluunt᷑. De¬

Expanded text:
terra habet geminam uim, et masculinam, quod semina pterra habet geminam uim, et masculinam, quod semina producat, et femininam, quod recipiat adque nutriat; inde a ui feminae dictam esse Tellurem, a masculi Tellumonem. Quur ergo pontifices, ut ipse indicat, additis quoque aliis duobus quattuor dis faciunt rem diuinam, Telluri, Tellumoni, Altori, Rusori? De Tellure et Tellumone iam dictum est. Altori quare? Quod ex terra, inquit, aluntur omnia quae nata sunt. Rusori quare? Quod rursus, inquit, cuncta eodem reuoluuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
illo u̾sari cogitans eum etiam inde respeaẽit: ⁊ ħ
ꝓptea ne maiores eius siuȩ aliȩ ciuitates tellurẽ
atq neptunum in anit̾ coluisse credant᷑. S ħ dico
rem. Qd̃ suta fecit. ubi erit oreus fr̃ iouis atq
neptum. quem ditẽpatrẽ uocant. Ubi eiꝰ conuix
ꝓserpia. quȩ scad̃m aliam in eisdem libris posi¬
tam opinionem. non t̾re fecunditas. s pars in¬
ferior phibetur Qd̃ si dicunt anumi mundan
parẽ eum ꝑmeat tĩȩ partem supiorem diten pa¬
trem fasere d̃m cũ uo inferiorem ꝓserpina dei.
cellus ala qͥd ent: Ita enim totum qs ipsai enit
aut duos. S tamen tres dicunt᷑. ⁊ tres hñt᷑. tres
coluntur aris suis. delubris suis. sacris simulacͥs.
sac̃dotibꝰ suis. ⁊ hec ętiam fallacibꝰ ꝓstitutã animã
constup̃ntibus demonibꝰ sins. adhue respondeat᷑
qͣm partem t̾re ꝑmeet pars mundani animi. ut
dm̃ faciat tellumonẽ. Non inquit. s una eademq

Expanded text:
illo uersari cogitans, eum etiam inde respexerit et hoillo uersari cogitans, eum etiam inde respexerit et hoc propterea dixerit, ne maiores eius siue aliae ciuitates Tellurem adque Neptunum inaniter coluisse credantur. Sed hoc dico: rem? Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Iouis adque Neptuni, quem Ditem patrem uocant? ubi eius coniunx Proserpina, quae secundum aliam in eisdem libris positam opinionem non terrae fecunditas, sed pars inferior perhibetur? Quod si dicunt animi mundani partem, cum permeat terrae partem superiorem, Ditem patrem facere deum; cum uero inferiorem, Proserpinam deam: Tellus illa quid erit? Ita enim totum, quod ipsa erat, aut duos; et tamen tres dicuntur, tres habentur, tres coluntur aris suis, delubris suis, sacris, simulacris, sacerdotibus suis, et per haec etiam fallacibus prostitutam animam constuprantibus daemonibus suis. Adhuc respondeatur, quam partem terrae permeet pars mundani animi, ut deum faciat Tellumonem? Non, inquit, sed una eademque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmanat sensus. ut ossa. ut ungues dĩ. solem u̾o
sumnam. stellasq sentimus qͥbꝰ quȩ ipsȩ sentit sensꝰ ẽ
lurem. quod aut̃ iñ ꝑmanat in mare atq oceantũ
dm̃ cẽ neptunum. Redeat ergo ab hac quã theo¬
logiam naturalem putant. quidẽ ułut requiescen¬
di causa ab his ambagibꝰ atq anfractibꝰ fatigat᷑:¬
Post quȩ egressus ẽ : redeat inqͣm redeat ad euulẽ. ħ
enim adhuc teneo tantisꝑ de hac ego nondũ dico.
Si t̾ra ⁊ lapides nr̃is sunt ossibꝰ ⁊ unguibꝰ similes.
similit̾ eos intelligentiam non hr̃e. sic̾ sensu carent.
dic̃ quam stultus: qui in nob̾ ossa ⁊ ungues hoĩes
dicit. Sed hȩc cum philosophis fortassis agenda
sunt. Nunc aut̃ istum adhuc politicum uolo.
Fieri enim potest. ut licet uulla naturalis theolo¬
giȩ. ułuti lib̾tatem caput erige paululũ uoluisse
uideatur. adhuc tam̃ hẽ librum uersans ⁊ se in

Expanded text:
permanat sensus, ut ossa, ut ungues Dei; solem uero, permanat sensus, ut ossa, ut ungues Dei; solem uero, lunam, stellas, quae sentimus quibusque ipse sentit, sensus esse lurem; quod autem inde permanat in mare adque oceanum, deum esse Neptunum. Redeat ergo ab hac, quam theologian naturalem putat, quo uelut requiescendi causa ab his ambagibus adque anfractibus fatigatus egressus est; redeat, inquam, redeat ad ciuilem; hic eum adhuc teneo, tantisper de hac ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus et unguibus similes, similiter eos intellegentiam non habere, sicut sensu carent; dicit, quam stultus est qui in nobis ossa et ungues homines dicit. Sed haec cum philosophis fortassis agenda sunt; nunc autem istum adhuc politicum uolo. Fieri enim potest, ut, licet in illam naturalis theologiae ueluti libertatem caput erigere paululum uoluisse uideatur, adhuc tamen hunc librum uersans et se in
Abbreviated transcription (Latin):
fit questio. ⁊ tam̃ homines dii n hntur.⁊ quod ẽ
uiter dolendum. his qui dii non sunt ⁊ quibꝰ ipsi¬
meliores sunt colendis ⁊ ad orandis mirabili ⁊ n¬
serabili enore subdunt᷑. Et c̾te idem uaio in mꝰꝰ
de diis selectis libro. tres eẽ affirmat am̃e gradͥ̾ ᷤ¬
in omni uniu̾saq natura. unum quod om̃s pard̃
corporis quȩ uiuunt transit ⁊ ñ ht̃ sensum. i. tabl
ad iuuendum ualitudinẽ. Hanc uim in nĩs &
pore ꝑmanare dicit in ossa ungues. capillos. ficus
in mundo arbores sine sensu alunt᷑ ⁊ crescunt:
mͦ quodã suo unuint. Sca̾m graduĩ am̃ȩ. in qll
sensus ẽ. hanc iñ ꝑuenire modos. aures. nares
os. tactum. Tercium gradum am̃ȩ eẽ sũmũ q̃ uo¬
eat᷑ animus. in quo intelligentia p̾minet. ħ p̾t̾ hoĩe
om̃s earere mortales. hanc partem am̃ȩ mundi dic̃
dm̃. in nob̾ aut̃ genium uocari. Esse aut̃ in mũ¬
do lapides ac t̾ram quam uidemus. quo non

Expanded text:
fit quaestio; et tamen homines dii non habentur: et quod est fit quaestio; et tamen homines dii non habentur: et quod est graviter dolendum, his, qui dii non sunt, et quibmeliores sunt, colendis et adorandis mirabili et miserabili errore subduntur. Et certe idem Varro in eodem de dis selectis libro tres esse adfirmat animae gradus in omni uniuersaque natura: unum, qui omnes partes corporis, quae uiuunt, transit et non habet sensum, sed tantum ad uiuendum ualetudinem; hanc uim in nostro corpore permanare dicit in ossa, ungues, capillos; sicut in mundo arbores sine sensu aluntur et crescunt et modo quodam suo uiuunt: secundum gradum animae, in quo sensus est; hanc uim peruenire in oculos, aures, nares, os, tactum: tertium gradum esse animae summum, quod uocatur animus, in quo intellegentia praeminet; hoc praeter hominem omnes carere mortales. Hanc partem animae mundi dicit Deum, in nobis autem genium uocari. Esse autem in mundo lapides ac terram, quam uidemus, quo non
Abbreviated transcription (Latin):
di: Quis ur̃m tta desipiat. ut ħ sapiat: Curgͦ
uob̾ duas deas fecerunt. msi qr ꝓuisum ẽ asapie¬
tibꝰ maioribꝰ ur̃is. ñ ut dii plures uos regerent.
s ut ea quȩ istis uanitatibꝰ ⁊ falsitatibꝰ gaudent.
plura uos demonia possid̾ent: Cur aut illa sala¬
cia ꝑ hanc int̾p̃tationẽ. inferiorem maris partẽ
qͣm uiro erat subdita ꝑdidit: Lamq illam mͦ cu
refiuentem fluctum eẽ ꝑhibetis. insuꝑficiȩ posin¬
stis. An quia ueniliã pelicem accepit. irata suu
maritũ. de suꝑnis maris exclusit: Nempe unai¬
U erumptam̃ ipsam magnum corpꝰ in elem̃tis mundi¬
mundiq infiã partẽ. cur eam uolunt deam:
An quia fecunda ẽ: Curgͦ ñ magis homines dii sint
qui eam fecundiorem faciunt excolendo. s cum
arant̾. ñ cum ad orant: S pars am̃e mundi in¬
quiunt. quę ꝑ illam ꝑmeat. fecit deam. quasi n
euidentior sit in hominibꝰ am̃a quȩ utrũ sit mll

Expanded text:
di? Quis uestrum ita desipiat, ut hoc sapiat? Quur ergo di? Quis uestrum ita desipiat, ut hoc sapiat? Quur ergo uobis duas deas fecerunt, nisi quia prouisum est a sapientibus maioribus uestris, non ut di plures uos regerent, sed ut ea, quae istis uanitatibus et falsitatibus gaudent, plura uos daemonia possiderent? Quur autem illa Salacia per hanc interpretationem inferiorem maris partem, qua uiro erat subdita, perdidit? Namque illam modo, cum relluentem fluctum esse perhibetis, in superficie posuistis. An quia Veniliam pellicem accepit, irata suum maritum de supernis maris exclusit? CAPUT XXIuerum tamen ipsam magnum corpus in elementis mundique infimam partem, quur eam uolunt deam? An quia fecunda est? Quur ergo non magis homines di sunt, qui eam fecundiorem faciunt excolendo; sed cum arant, non cum adorant? Sed pars animae mundi, inquiunt, quae per illam permeat. deam facit. Quasi non eu
Abbreviated transcription (Latin):
ratione compescat. Uenilia inquit unda ẽ quȩ ad
litus uenit. salatia quȩ in salũ redit. Cur gͦ deȩ
fiunt duȩ. cum sit una unda quȩ uenit ⁊ redit:
Nempe ipsa ẽ exestuans in multa numina libido ue¬
sana. Quamus enĩ aqua ñ geminet᷑ quȩ it ⁊ redit
huiꝰ tam̃ occasione uanitatis duobꝰ demonibꝰ inui¬
tatis. amplus cõmałatur am̃a quȩ it ⁊ nõ redit.
Queso te uairo uł uos qui tam doctorum hominũ
talia scͥpta legistis. ⁊ aliquid magnum uos didicis
iactatis. int̾p̃tamini ħ nolo dic̾e scd̾m illam ęt̾nã
incõmutabilẽq naturam qui solus ẽ ds̃. s saltem
scđ̾m amãm mundi ⁊ partes eius quos dos eẽ ueni
existimatis. Partem am̃ȩ mundi qua mare ꝑmeat
dm̃ uob̾ fecisse neptunũ ut cumq tolerabilioris er¬
roris ẽ. Ita neunda ad litus ueniens.⁊ in salũ redien.
due sunt partes mundi. aut duȩ partes am̃ȩ mũ¬

Expanded text:
ratione conpescat. \'Venilia, inquit, unda est, quae ad ratione conpescat. \'Venilia, inquit, unda est, quae ad litus uenit; Salacia, quae in salum redit. Quur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae uenit et redit? Nempe ipsa est exaestuans in multa numina libido uesana. Quamuis enim aqua non geminetur quae it et redit, huius tamen occasione uanitatis duobus daemoniis inuitatis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. Quaeso te, Varro, uel uos, qui tam doctorum hominum talia scripta legistis et aliquid magnum uos didicisse iactatis, interpretamini hoc, nolo dicere secundum illam aeternam incommutabilemque naturam, qui solus est Deus, sed saltem secundum animam mundi et partes eius, quos deos esse ueros existimatis. Partem animae mundi, quae mare permeat, deum uobis fecisse Neptunum utcumque tolerabilioris erroris est. Itane unda ad litus ueniens et in salum rediens duae sunt partes mundi aut duae partes animae mun
Abbreviated transcription (Latin):
familias honestissimã palã coronam necesse erat
impon̾e. Sic uidelicet lib̾ ds̃ placandus fuerat ꝓ
uentibꝰ seminum sic ab agͥs fascinatio repellenda.
ut matrona fac̾e̾ cog̾etur in publico. quod nec me¬
retrici m̾etͥx si matronȩ spectarent ꝑmitti debuit
in theatro. ꝓpt̾ ħ saturnꝰ solus creditus ñ ẽ suffic̾e
posse seminibꝰ. ut occasiones multiplicandoꝵ dõꝵ
inmunda anima reꝑiret.⁊ ab uno dõ uero merito
inmundicia destituta. ac ꝑmultas falsas auidita¬
te maioris inmunditię ꝓstituta. ista sac̾legia sac̃
nominaret. seseq spurcoꝵ demonũ tͣbis ꝯuiolandã
neptimnꝰ uxcorẽ. qͣm inferiorem aqͣm maris c̾ȩ dixer̃
Ut quid illi adiuncta ẽ ⁊ uenilia. nͥ ut sine ulla cau¬
sa necessarioꝵ sacroꝵ sola libidine am̃e ꝓstitutȩ mł¬
tiplicaret᷑ inuitatio demonioꝵ : S ꝓferat᷑ int̾ptacio
pblare theologiȩ.quȩ nos ab ista rephensione reddita

Expanded text:
familias honestissimam palam coronam necesse erat familias honestissimam palam coronam necesse erat inponere. Sic uidelicet Liber deus placandus fuerat pro euentibus seminum, sic ab agris fascinatio repellenda, ut matrona facere cogeretur in publico, quod nec meretrix, si matronae spectarent, permitti debuit in theatro. Propter haec Saturnus solus creditus non est sufficere posse seminibus, ut occasiones multiplicandorum deorum inmunda anima reperiret, et ab uno uero Deo merito inmunditiae destituta ac per multos falsos auiditate maioris inmunditiae prostituta ista sacrilegia sacra nominaret seseque spurcorum daemonum turbis conuiolandam Neptunus uxorem, quam inferiorem aquam maris esse dixerunt: ut quid illi adiuncta est et Venilia, nisi ut sine ulla causa necessariorum sacrorum sola libidine animae prostitutae multiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio praeclarae theologiae, quae nos ab ista reprehensione reddita
Abbreviated transcription (Latin):
fructuũ quorum qͦdãmꝰ pͥmatum uinum tenet ueꝵ
ȩtiam seminibꝰ animaluĩ p̾fecerunt. ad qͣntam turpi¬
tudinem ꝑuen̾int. piget quidẽ dice ꝓpt̾ sermonis
longitudinẽ. s. ꝓpt̾ istorum suꝑbã hebitudinẽ non
piget. Int̾ cet̾a quȩ p̃t̾mittere qm̃ multa sunt cogor.
initaliȩ comiciis quedã dicit sacra libi cęlebrata. cũ
tanta licentia turpitudinis. ut in eius honorẽ pudẽ¬
da uirilia cołentur. nõ saltem aliqͣntum uerecũdiore
secreto. s in ꝓpatulo eccultante nequitia. Nã ħ t᷑pe
m̃brum ꝑlib̾i dies festos cum honore magno postel¬
lis impositum. pͥus rure incõpetis. ⁊ usq in urbẽ p̾ea
uectabat᷑. In oppido aut̃ lamuno unꝰ lib̾o totus m̃sis
tͥbuebatur. cuiꝰ diebꝰ om̃s uerb̃ flagitiosissimis u¬
terent᷑ donec illud membrũ ꝑfoꝵ transuectum eẽt.
atq in loco suo quiesce̾t. cui m̃bro in honesto matrẽ

Expanded text:
fructuum, quorum quodam modo primatum uinum tenet, uerum fructuum, quorum quodam modo primatum uinum tenet, uerum etiam seminibus animalium praefecerunt, ad quantam turpitudinem peruenerint, piget quidem dicere propter sermonis longitudinem; sed propter istorum superbam hebetudinem non piget. Inter cetera, quae praetermittere, quoniam multa sunt, cogor, in Italiae compitis quaedam dicit sacra Liberi celebrata cum tanta licentia turpitudinis. ut in eius honorem pudenda uirilia colerentur, non saltem aliquantum uerecundiore secreto, sed in propatulo exultante nequitia. Nam hoc turpe membrum per Liberi dies festos cum honore magno plostellis inpositum prius rure in compitis et usque in urbem postea uectabatur. In oppido autem Lauinio unus Libero totus mensis tribuebatur, cuius diebus omnes uerbis flagitiosissimis uterentur, donec illud membrum per forum transuectum esset adque in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto matrem
Abbreviated transcription (Latin):
ficeret. quid ad ħ dii alii requirunt᷑. maxime lib̾. i lib̾a
id est ceres: De quibꝰ rursus qd̾ ad señ attinet tanta diẽ.
ma fuer̃. De quibꝰ iste nicħ int̾p̾tatiir. nisi qd̾ attinet
ad frum̃tum qd̾ ceres inuenit: ⁊ ad ꝓserpinam qͣm ra¬
piente oreo ꝑdidit: ⁊ hanc ipsam dicit significare fe¬
cunditatẽ seminĩ. Quȩ cum de fuisset quodã tp̃re.
eademq sterelitate tra areret exortam eẽ opinionem
quod filiam cereris idẽ ipsam fecunditatem quȩ a
ꝓserpendo ꝓserpina dicta ẽ ⁊ orcus abstułat. i apud
inferos detinuerat. Quȩ tes cum fuisset luctu publico
celebrata. quia rursus eadem fecunditas redit. ꝓser¬
pina reddita ex ortam eẽ leticiam.⁊ ex ħ sollempnia
constituta. Dicit deiñ multa in misteriis eius tradi.
quȩ nisi ad frugum inuentionẽ ñ ꝑtineant. Iam u̾o¬
lib̾i sacra quẽ liquidis seminibꝰ ac ꝑħ nõ solum liqͦribꝰ

Expanded text:
ficeret; quid ad haec di alii l\'equiruntur, maxime Liber et Libera, ficeret; quid ad haec di alii l\'equiruntur, maxime Liber et Libera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen adtinet, tanta dicit, ma fuerunt. De quibus iste nihil interpretatur, nisi quod adtinet ad frumentum, quod Ceres inuenit, et ad Proserpinam, quam rapiente Orco perdidit; et hanc ipsam dicit significare fecunditatem seminum; quae cum defuisset quodam tempore eademque sterilitate terra maereret, exortam esse opinionem, quod filiam Cereris, id est ipsam fecunditatem, quae a proserpendo Proserpina dicta esset, Orcus abstulerat et aput inferos detinuerat; quae res cum fuisset luctu publico celebrata, quia rursus eadem fecunditas rediit, Proserpina reddita exortam esse laetitiam et ex hoc sollemnia constituta. Dicit deinde multa in mysteriis eius tradi, quae nisi ad frugum inuentionem non pertineant. CAPULiberi sacra, quem liquidis seminibus ac per hoc non solum liquoribus
Abbreviated transcription (Latin):
p̾tationes ñ referri add̾m ueꝵ iuã incorporeã incõ¬
mutabilẽq nat̾a. a quo uita in et̾num bã poscenda ẽ.
s carum eẽ fines in rebꝰ corp̃ralibꝰ. tp̃ralibꝰ. mutabilibꝰ.
atq mortalibꝰ Qd̾ celum inquit patre̾ saturnꝰ eastrasse¬
in fabulis dr̃. ħ si significat penes saturiũ ñ penes
cęlum senĩ eẽ diuinum. ħ ꝓpte̾a qͣntũ intelligidat᷑. qu
ncħ in celo de seminibꝰ nascitur. S ecce saturnꝰ si celi
ẽ filius. iouis ẽ filius. cęlum eni eẽ iouẽ innumerabilit̾
⁊ diligent̃ affirmant. Ita ista quȩ a u̾itate ñ ueniunt.
plerĩ ⁊ nullo impellente se ipsa subu̾tunt. Chronon
appellatũ dic̃. quod greco uecabulo significat tp̃ris
spatium. sine quo sem̃ inquit ñ pot̾ ȩẽ fecundũ. hec
⁊ alia de saturno multa dicunt᷑. ⁊ ad sem̃ om̃ĩa referũt᷑.
S saltem saturnus seminibꝰ cũ tanta ista potestate suf

Expanded text:
rpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incomrpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incommutabilemque naturam, a quo uita in aeternum beata poscenda est; sed earum esse fines in rebus corporalibus, temporalibus, mutabilibus adque mortalibus. \'Quod Caelum, inquit, patrem Saturnin fabulis dicitur, hoc significat penes Saturnum, non penes Coelum, semen esse divinum. Hoc propterea, quantum intelligi datur, quia nihil in coelo de seminibus nascitur. Sed ecce, Saturnus si Coeli est filius, Jovis est filius. Coelum enim esse Jovem, innumerabiliter et diligenter affirmant. Ita ista, quae a veritate non veniunt, plerumque et nullo impellente se ipsa subvertunt. Κρόνον appellatum dicit, quod graeco vocabulo significat temporis spatium: sine quo semen, inquit, non potest esse fecundum. Haec et alia de Saturno multa dicuntur, et ad semen omnia referuntur. Sed saltem Saturnus seminibus cum tanta ista pote
Abbreviated transcription (Latin):
ablatum iouẽ. ac nõ potius gleba sem̃ oꝑiendo fecerit
illud diligentius deuorari. dem̃ isto mͦ sem̃ ẽ iuppit̾.
nõ seminis causa. quod paulo ante dicebat᷑. S quid
faciant homines. qui cum res stultas int̾p̾tant᷑. non
inueniunt quid sapient̾ dicat᷑ : Falcẽ ht̃ inquit. ꝓpt̾
agri culturam. Certe illo regnante nõdũ erat agricul¬
tura : ⁊ idõ pͥora eiꝰ tp̃ra ꝑhibent᷑ sic̃ idẽ ipse fabellas
int̃p̃tatur. quia pͥmi homines ex his inuebant semi¬
nibꝰ quȩ t̾ra sponte gignebat. An falces sceptro ꝑdito
accepit. ut qui pͥmis tpribꝰ rex fuerat ociosus. regnãte
filio fieret oparius laboriosus: Deiñ iõ dic̃ aquibꝰdã
pueros ei solutos immolari sic̃ apenis.⁊ aquibdã ȩciã
maiores sic̃ agallis. quia om̃ĩũ seminuꝰ optimũ ẽ genꝰ
humanũ. De hac eredelissima uanitate. quid opꝰ est
plura dice: hoc pociꝰ adu̾tamꝰ atq teneamꝰ. has int̾¬

Expanded text:
ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto modo semen est Iuppiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui, cum res stultas interpretantur, non inueniunt quid sapienter dicatur? Saturnum habet, inquit, propter agriculturam.\' Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora eius tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his uiuebant seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temporibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam maiores, sicut a Gallis, quia omnium seminum optimum est genua humanum. De hac crudelissima uanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius aduertamus adque teneamus, has inte
Abbreviated transcription (Latin):
ad iouem. qͣm sem̃ qd̾ ꝑtinet ad saturnũ. Si enĩ ħ ita
conant᷑ uanissimas fabulas siue hominiĩ res gestas
usut naturalibꝰ intp̃tacionibꝰ honorare ȩtiam homine
acutissimi tantas paciunt᷑ angustias. ut eoꝵ q uani¬
ex eo ẽnt solitum deuorare. qd̾ eo semina uñ nasc̾ent᷑
redirent. E quod illi ꝓioue g̾eba obiecta e deuoranda.
siguificat inquit manibꝰ humanis obrui ceptas seren¬
do fruges. añ qͣm utailitas arandi eẽt inuenta Sat̾i
g̃ dici debiuit ipsa tĩa. ñ semia. Ipla eni quo dam
deuorat que genuerit. cum ex ea nata semina in eã rur¬
sus recipienda redierint. & qd̾ ꝓ ione accepisse dr̃ glebã.
quid ħ ad id ualet qd̾ manibꝰ hominum sem̃ gleba co¬
oꝑtum ẽ: Nũqͥd in eo ñ ẽ ut cet̾a deuoratũ. q gleba
cooꝑtũ ẽ: Ita enim ħ dictum ẽ. quasi qui glebam
opposuit sem̃ abstułit. sic̃ saturno ꝑhibent obła gleba

Expanded text:
ad Iouem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita ad Iouem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita conantur uanissimas fabulas siue hominum res gestas uelut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque uaniex eo essent, solitum deuorare, quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et quod illi pro Ioue gleba obiecta est deuoranda, significat, inquit. manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina; ipsa enim quodam modo deuorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod pro Ioue accepisse dicitur glebam, quid hoc ad id ualet, quod manibus hominum semen gleba coopertum est? Numquid ideo non est, ut cetera, deuoratum, quod gleba coopertum est? Ita enim hoc dictum est, quasi qui glebam obposuit semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba
Abbreviated transcription (Latin):
sidĩbꝰ fulgidum. t̾ra seminibꝰ fertilẽ. atq huimodi
cȩtã sic̃ hanc totam molẽ atq naturã in quadã inuisi¬
bili. ac p̃potenti regi atq administrari certa animi
stabilitate credebat. ita poterat affirmare de iano q̃
mundꝰ ipse eẽt. aut de saturno unuenire quomͦ ⁊ iouiᷤ
pat̾ ȩẽt.⁊⁊ ioui regnanti subditus factus eẽt. ⁊ cet̾a
homines fuisse. ⁊ uncuiq eoꝵ ab his qui eos adu¬
lando dos eẽ uoluerunt. ex eus ingemo moribꝰ.
actibus casibꝰ. saera et sollempnia constituta. atq ħ
paulatim ꝑ amĩas hominum demonibꝰ similes. ⁊
ludieraꝵ rerum aiudas. urependo longe lateq uul¬
gata. ornantibꝰ ea m̃daciis poetarum :⁊ ad ea fallacibꝰ
spibꝰ seducentibꝰ. Facilius enim fieri potuit. ut uiueniᷤ
impuis uł impio patre int̾fici metuens: iauidꝰ regni.
patrẽ pelleret regno. qͣm id qd̾ iste int̾p̾tat᷑ idõ satnũ
patrẽ a ioue filio suꝑatum. qd̾ ante ẽ causa quȩ ꝑtinet

Expanded text:
sideribus fulgidum, terram seminibus fertilem, adque huius modi cetera, sicut hanc totam molem adque naturam ui quadam inuisibili ac praepotenti regi adque administrari certa animi stabilitate credebat: ita poterat adfirmare de Iano, quod mundus ipse esset, aut de Saturno inuenire, quo modo et Iouis pater esset et Ioui regnanti subditus factus esset et cetera homines fuisse et unicuique eorum ab his, qui eos adulando deos esse uoluerunt, ex eius ingenio moribus, actibus casibus sacra et sollemnia constituta adque haec paulatim per animas hominum daemonibus similes et ludicrarum rerum auidas inrependo longe lateque uulgata, ornantibus ea mendaciis poetarum et ad ea fallacibus spiritibus seducentibus. Facilius enim fieri potuit, ut iuuenis inpius uel ab inpio patre interfici metuens et auidus regni patrem pelleret regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum patrem a Ioue filio superatum, quod ante est causa quae pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
uult piam. talibus sacris querat et̾nam. Qui aut̃
cum malignis demonibꝰ non uult hr̃e societatem. ñ
suꝑstitionem qua coluntur noxia ꝑtimescat. s uerã
religionem qua ꝓduntur ⁊ iuncunt᷑ agnoscat.¬

Expanded text:
uult piam, talibus sacris quaerat aeternam; qui autem uult piam, talibus sacris quaerat aeternam; qui autem cum malignis daemonibus non uult habere societatem, non superstitionem, qua coluntur, noxiam pertimescat, sed ueram religionem, qua produntur et uincuntur, agnoscat.