comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rerum impetus inhiberi nec potest nec deb
quia necessario est insitus ad tuenda officia
uite. dirigetur pocius in uiam rectam ubi ea¬
am cursus offensione ac ꝑiculo careat. Caͫ xbii..
guis cum sit michi ꝓposicum ostend̾ẽ ea que
uitia philosophi putauerunt non tantum
uitia non esse uerum eciam magnas esse
uirtutes Ex hiis docendi gr̃a sumã que
ꝑtinere ad rem maxime puto metũ. S
tiorem in maximo uitio ponũt sũmami¬
q imbecillitatem ẽẽ annini putant cui sit
contraria fortitudo que si sit in homme lo¬
cum timoris eẽ nullum credunt. rieget
ergo aliquis fieri posse ut idem metus suc
sũma fortitubo ninime. Neq enim uidet᷑
caꝑe natura ut aliquid in contrariũ recidat
at qͥn ego non arguta aliqua conclusione
ut apud platonem docrates facit qui eos
contͣ quos disputat cogit ea que negane¬
rant confiteri s simplicit̾ ostendam sũmũ
metum sũmam ẽẽ uirtutem Nemo dubi¬

Expanded text:
rerum impetus inhiberi non potest, nec debet, rerum impetus inhiberi non potest, nec debet, quia necessario est insitus ad tuenda officia tae, dirigeretur potius in viam rectam, ubi etiam cursus offensione ac periculo careat. CAPUT XVII.gius; cum sit mihi propositum, ea, quae vitia philosophi putaverunt, ostendere non tantum vitia non esse, verum etiam magnas esse virtutes. Ex aliis docendi gratia sumam, quae pertinere ad rem maxime puto. Metum, seu timorem in maximo vitio ponunt, summamque imbecillitatem esse animi putant; cui sit contraria fortitudo, quae si sit in homine, locum timori esse nullum. Creditne ergo aliquis, fieri posse, ut idem metus summa sit fortitudo? Minime. Neque enim videtur capere natura, ut aliquid in contrarium recidat. Atqui ego non arguta aliqua conclusione, ut apud Platonem Socrates facit, qui eos, quos contra disputat, cogit ea, quae negaverant, confiteri; sed simpliciter ostendam summum metum summam esse virtutem. Nemo dubi
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is affectibus licet Sic̾e̾. ẜ ut dixi non in hos
moderandis sapiencie ratio uersatur s in causis
corum qm̃ extrinsecus cõmonentur. Nec ip̃is
potissimum frenos imponi oportuit qm̃ et
exigui possunt cẽ in maximo cͥmmne et maxi¬
mi possunt c̃ẽ sine cͥmine s assignandi fue¬
runt certis temporibus et rebus et locis ne
uitia sint quibus uti recte licet. Sicut enĩ
recte ambulare bonum est errare aũt malũ
Sit moueri affectibus in rectum bonũ. In pͣ¬
uum malum riam libido si extra legitimũ
thorum non enagetur licet sit uehemens tñ
culpa caret. Sin u̾o appetit alienũ licet sit me-¬
diocris uicium tamen maximũ est Non est
enim rotundus est. etiam cui non deb aut
cum non oꝑtet irascitur. Qui cupidus eciã
qd̃ non opus est concupiscit Qui libidinosus
eciam qd legibus necatur affectat. Omĩs
igitur ratio in eo uersari debuit ut qm̃ eaꝵ

Expanded text:
caeteris affectibus dicere licet. Sed, ut dixi, non in his caeteris affectibus dicere licet. Sed, ut dixi, non in his moderandis sapientiae ratio versatur, sed in causis eorum: quoniam extrinsecus commoventur; nec ipsis potissimum fraenos imponi oportuit, quoniam et exigui possunt esse in maximo crimine, et maximi possunt esse sine crimine. Sed assignandi fuerunt certis temporibus, et rebus, et locis; ne vitia sint, quibus uti recte licet. Sicut enim recte ambulare bonum est, errare autem malum: sic moveri affectibus in rectum, bonum est; in pravum, malum. Nam libido, si extra legitimum torum non evagetur, licet sit vehemens, tamen culpa caret. Sin vero appetit alienum, licet sit mediocris, vitium tamen maximum est. Non estenim iracundus est, etiam cui non debet, aut cum non oportet, irascitur. Qui cupidus, etiam quod non opus est, concupiscit. Qui libidinosus, etiam quod legibus vetatur, affectat. Omnis igitur ratio in eo versari debuit, ut quoniam earum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ego ne ꝑipateticos quidem accessisse.
ad u̾tatem puto qui uicia ẽẽ concedunt B¬
ea que mediocriter temperant Carendum
est enm uiciis eciam mediocribus quin po¬
si male ntantur affectibus iurtutes. Si bene
derandas ẽẽ. non est inquiũt mimia leticia¬
gestiendum s modice at temꝑate. hoc u̾o ta¬
le est quale si dic̾e̾nt non cẽ curendum cõ-¬
citate s gradiendum quiete. at põt et qui gͣ¬
ditur eruare et qui curret rectam mam tene̾
quid si ostendo aliquid eẽ ubi non tantũ mo-¬
dicum s nel pũctum gaude̾ uitiosum sit. et
aliud contͣ in quo uel exultare letitia iini-¬
me cͥminosum Quid tandem nobis ista me-¬
diocritas ꝑderit Quero utrũ ne sapienti le¬
tandum putent si quid mimico suo mali ui¬
deat accide̾. Utrum ne leticie refrenare debe¬
at si uictis hostibus aut oppresso tpraio¬
libertas et salus ciuibus parata sit nemo du-¬
bitat quin et in illo exiguũ letari et in hoc pa¬
rum letari sic maximum crimen Eadem de

Expanded text:
 ego ne Peripateticos quidem accessisse ad ueritatem puto, qui uitia esse concedunt, sed ea mediocriter temperant. carendum est enim uitiis etiam mediocribus. quin posi male utamur adfectibus, uirtutes, si bene; derandas. \'non est\' inquiunt \'nimia laetigestiendum; sed modice, ac moderate. Hoc vero tale est, quale si dicerent, non esse currendum concitate, sed gradiendum quiete. At potest et qui graditur, errare; et qui currit, rectam viam tenere. Quid si ostendo esse aliquid, ubi non tantum modicum, sed vel punctum gaudere, vitiosum sit; et aliud contra, in quo vel exultare laetitia minime criminosum? Quid tandem nobis ista mediocritas proderit? Quaero utrumne sapienti laetandum putent, si quid inimico suo mali videat accidere; aut utrumne laetitiam fraenare debeat, si victis hostibus, aut oppresso tyralibertas et salus civibus parta sit? Nemo dubitat quin et in illo exiguum laetari, et in hoc parum laetari sit maximum crimen. Eadem de
Abbreviated transcription (Latin):
uplici ergo rõne peccant ab insipientib
hũanum in modum formant. Item ignis ⁊
t̾re et maris que illi mulcanũ uestam neptu¬
nũq nocant nec elementis ip̃is in aꝑto litãt
tanta homines magnũ cupiditas tenet ut
eciam iuliora ducantur illa que n̾a sunt au-¬
io scil gemimis ⁊ ebore delectantur horum
pulcritudo ac intor p̾stringit oculos nec ullã
religionem putant ubicũqz illa non fluxut
itaq sub optenptu deoꝵ auaritia et cupiditas
colitur credunt enm deos amare quitqͥd ip̃i
concupistunt quitquid est ꝓpt̾ qd furta et
homicidia uel lacrocima cotidie seuiũt ꝓpt̾
qd bella ꝑ totum orbem pplo̾s ubicũq subu̾-¬
tunt consecñt ergo diis marbras et rapiãs
suas quos cͥ̾te ncce est in becillos ẽẽ ac sume
uirtutis ex ꝑtes si subietti sunt cupiditatib¬

Expanded text:
uplici ergo ratione peccatur ab insipientibus: humanum in modum formant; item ignis, et terrae, et maris, quae illi Vulcanum, Vestam, Neptunum vocant; nec elementis ipsis in aperto litant. Tanta homines imaginum cupiditas tenet, ut jam viliora ducantur illa quae vera sunt: auro scilicet, gemmis, et ebore delectantur. Horum pulchritudo ac nitor praestringit oculos: nec ullam religionem putant ubicumque illa non fulserint. Itaque sub obtentu deorum avaritia et cupiditas colitur. Credunt enconcupiscunt, quidquid est propter quod furta et homicidia et latrocinia cottidie saeuiunt, propter quod bella per totum orbem populos urbesque subuertunt. consecrant ergo diis manubias et rapinas suas, quos certe necesse est inbecillos esse ac summae uirtutis expertes, si subiecti sunt cupiditatib
Abbreviated transcription (Latin):
non aurem p̾canti s sit largus bñficus libe-¬
ralis quas regias eẽ landes tullius existima¬
uit hoc est profecto iustĩa et hoc aureum se¬
culum ꝙ ioue pͥmum regnante coruptũ mox
et ip̃o et om̃i eius progenie consecrata deoꝵ¬
quante ulcano tempore nuncium

Expanded text:
non aurem precanti; sed sit largus, beneficus, libenon aurem precanti; sed sit largus, beneficus, liberalis, quas regias esse laudes Tullius existimavit. Haec est profecto justitia, et hoc aureum saeculum, quod Jove primum regnante corruptum, mox et ipso, et omni ejus progenie consecrata, deorquante ultimo tempore, nuntium
Abbreviated transcription (Latin):
lus indentur si pie miuerent sic assidua imi¬
tatõe coruptum dññ fas reliquerunt et
paulatim male uiuendi consuetudo mos
factus est nec iam quitꝙͣ ex antesedentis
seculi pio atq optimo statu mansit s ex¬
pl. sa iusticia et u̾tate secum trahens reli-¬
quid homĩbus errorem ignorantiam ceci-¬
tatem. Imprudent᷑ gͥ poete qui eam confu-¬
gisse cecinerant ad ioiis regnũ. si enim secu-
lo ꝙ notant aurea insticia in terra fuit. a
ioue utiq pulsa est qui aureum seculum cõ-¬
mutanit. seculi autem ꝯmutatõ et expulsio
iusticie nichil aliud ut dixi quia deẜtio dĩne¬
religiomio putanda est que sola efficit ut hunt
hominem carum hẽat Cum ꝙ sibi frat̾nitatis
uiniculo stiat eẽ constrictum si quidem pat̾ idem
om̃ib deus est ut dei patris q cõmĩa bñficia
cum hiis qui nĩc hunc parciantur nulli noce-¬
at nullum p̾mat non fores claudat hospite

Expanded text:
lus viderentur, si pie viverent. Sic assidua imilus viderentur, si pie viverent. Sic assidua imitatione corrupti, divinum fas reliquerunt; et paulatim male vivendi consuetudo mos factus est. Nec jam quidquam ex antecedentis saeculi pio atque optimo statu mansit: sed explosa justitia, et veritatem secum trahens, reliquit hominibus errorem, ignorantiam, caecitatem. Imprudentes igitur poetae, qui eam confugisse cecinerunt ad Jovis regnum. Si enim saeculo, quod vocant aureum, justitia in terra fuit, a Jove utique pulsa est, qui aureum saeculum commutavit. Saeculi autem commutatio, et expulsio justitiae, nihil aliud, ut dixi, quam desertio divireligionis putanda est; quae sola efficit ut homo hominem carum habeat, eumque sibi fraternitatis vinculo sciat esse constrictum: siquidem pater idem omnibus Deus est, ut Dei, patrisque communis beneficia cum iis qui non habent, partiatur, nulli noceat, nullum premat, non fores claudat hospiti,
Abbreviated transcription (Latin):
huic et purpuras sibi et fasces iuenerunt
ut securium gladioꝵ q terrore subnixi quasi
uire dñoꝵ ꝑculsis ac panentib imꝑarent.
In hac conditõe hũanam uitam rex ille consti-¬
tuit quid bellato ac fugato parente non reg-¬
tis occupant et aureum illud iuscumꝙ secun-¬
uum sustulit cogit homines malos et impios
ꝙ terror insolentissime potestatis expresserat
quis enim non metuerit eum quem arma
cingebant quem ferri et gladioꝵ fulgor insu-¬
etus cricundabat aut cui parceret a lieno qͥ
ne patie suo quidem pepercerat quem non
metueret qui tytannium robustam et excel-¬
lentem iurib gentem bello iicerat occisi cõe
deleuerat quid mirum si omnis multitudo
insolito metu pressa in huiꝰ adulatõne con¬
cesserat hunc uenabantur, huic honorem
maxinũ defebant et qm̃ mores ac uitia re¬
gis inuuctari geniis obsequi iudicatur abie¬
cerunt omẽs pretate ne exprobare regis sce-¬

Expanded text:
sibi et purpuras et fasces inuenerunt, sibi et purpuras et fasces inuenerunt, ut securium gladiorumque terrore subnixi quasi iure dominorum perculsis ac pauentibus imperarent. in hac condicione humanam uitam rex ille constituit, qui debellato ac fugato parente non regtis occupavit; et aureum illud justumque saeculum sustulit, coegitque homines malos et impios d terror insolentissimae potestatis expresserat. Quis enim non metueret eum, quem arma cingebant, quem ferri et gladiorum fulgor insuetus circumdabat? aut cui parceret alieno, qui ne patri quidem suo pepercerat? Quem vero metueret, qui Titanum robustum et excellentem viribus gentem bello vicerat, occidione deleverat? Quid mirum, si omnis multitudo, insolito metu pressa, in unius adulationem concesserat? Hunc verebantur, huic honorem maximum deferebant. Et quoniam mores ac vitia regis imitari, genus obsequii judicatur, abjecerunt omnes pietatem, ne exprobrare regi sce
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ex hñano sanguine cõparare.
Iuoꝵ oñn maloꝵ fons cupiditas erat que
stilic ex contemptu nature maiestatis eripit
non tamen enĩ non ꝑticipabant alios quibus
aliquid affluebat ẜ aliena quoq rapiebant
in p̾uatum lucrum trahentes om̃a et que aña
in usus hoĩm ec̃ singuli laborabant in paucoꝵ
domos conferebantur ut enĩ ẜuicio cet̾os subiũ¬
garent in pͥmis nccͣia uite subduc̾e et collig̾e̾
ceperunt ea que firmit̾ conclusa seruant ut bene¬
ficia celestia face̾n̾t sua non ꝓpter humanitatẽ
que nulla in cis erat ẜ ut onña cupiditatis
et auaricie instr̃a contrad̾ent. leges eciam sibi
uisticie nom̃e iniquissimas iiustissimas ꝙ
sanxerunt quib rapimus et anaritiam suam
contrarut̃ ium multitudinis tuerentur tm̃ gͥ
p̾ualebant et qm̃ nullum in hiis uestigium
altiores q cet̾is homĩb sacelli cum comitatu
et ferro et insigniri ueste faciebant honores

Expanded text:
sibi ex humano sanguine conparare. sibi ex humano sanguine conparare. Quorum omnium malorum fons cupiditas erat, quae scilicet ex contemptu uerae maiestatis erupit. non tantum enim non participabant alios quibus aliquid afluebat, sed aliena quo- » que rapiebant in priuatum lucrum trahentes omnia, et quae antea in usus omnium etiam singuli laborabant, in paucorum domos conferebantur. ut enim seruitio ceteros subiugarent, in primis necessaria uitae subducere et colligere coeperunt eaque firmiter conclusa seruare, ut beneficia caelestia facerent sua, non propter humanitatem, quae nulla in eis erat, sed ut omnia cupiditatis et auaritiae instrumene nomine iniquissimas iniustissimasque sanxerunt, quibus rapinas et auaritiam suam contra uim multitudinis tuerentur. tantumpraeualebant. et quoniam nullum in iis uestigium altioresque se ceteris hominibus satellitum comitatu et ferro et insigni ueste faciebant. hinc honores
Abbreviated transcription (Latin):
desissent ignemq pro deo habẽ cepisẜ. cum ip̃e ꝓpe¬
modum paricida exempla cet̾is esẜ ad molandam
pietatem deẜuit ꝓprie terras iustissima nirgto set
non ut ait Cicero et iouis in regno in regno celiq
in ꝑte resedit quomodo enm poterat in cuiꝰ regni
residere aut cõmorari qui prẽm regno expulit
bello ꝓsecutus est et exulem toto orbe iactauit ille
ille malum nrus ẜpentibus addidit acris p̾dcãi¬
ꝙ lupos uissit idem odium et in uidiam et dolum
paces quam lupi qd quidem uere facunt hni
qui iuistos ac fideles deo ꝑsecuntur dedit indicib
semendi aduersus ninoxios potestatem fortasse
aliquid eiusiomi iup̃r fecit ad exꝑugnandam tol-¬
lendamq iusticiam et idcirco efferasse serpentes
ac lupos accuisse tradidit tradatur cum rabies
et amor successit habendi neq in m̾ito sublata
enm dei religione bomq ac mali stientiam ꝑ¬
manus conserẽ ceperunt et insidiari et gliam

Expanded text:
desisset regemque pro deo habere coepisset, cum ipse propedesisset regemque pro deo habere coepisset, cum ipse propemodum parricida exemplo ceteris esset ad uiolandam pietatem, deseruit propere terras iustissima uirgo, sed non, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parte resedit. quomodo enim poterat in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuidiam et dolum paces quam lupi. quod quidem uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo persecuntur dantque iudicibus saeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid eiusmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendamque iustitiam et idcirco efferasse serpentes ac lupos acuisse tradatur. tum belli rabies et amor successit habendi. neque inmerito. sublata enim dei religione boni quoque ac mali scientiam pmanus conserere coeperunt et insidiari et gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
infidiaretur aut de ꝑuicie alt̾ius cogitaret cum nc̃o
quicꝙͣ concupisc̾et malebant tenui contenti uiu̾e̾
ne signare quidem aut partiri luinte campum
fas erat in medium querebant quippe cum deus
cõmunem omibus t̾ram dedissi ut ꝯẽm degerent
nitam non ut rapida et fures auaricia sibi omĩa
mendicaret nec ulli docent ꝙ om̃ib nasteretur ꝙ
poete dc̃m fit accipi oꝑtet non ut existimemus ul
om̃o cũ fuisse priuatum ẜ more poetico figuratum
ut intelligamus tam liberales fuisse homines
ut natas sibi fruges non includerent nec soli ab-¬
ibant nec mirum cum ꝑmptuaria iustoꝵ berig¬
na paterent om̃ib nec auaritia int̾cipiens bene-¬
large copioseq donare s postꝙͣ saturnus a filio pul-¬
sus in laciũq delatus est arma iouis fugiens et
regnis exul ademptis cũ iam populis uel noui
regis metu uel sua sponte damptiatus deum colẽ¬

Expanded text:
insidiaretur, aut de pernicie alterius cogitaret, cum nemo insidiaretur, aut de pernicie alterius cogitaret, cum nemo quicquam concupisceret? malebant tenui contenti uiuere ne signare quidem aut partiri limite campum fas erat: in medium quaerebant, quippe cum deus communem omnibus terram dedisset, ut communem degerent uitam, non ut rabida et furens auaritia sibi omnia uindicaret, nec ulli deesset quod omnibus nasceretur. quod poetae dictum sic accipi oportet, non ut existimemus nihil omnino tum fuisse priuati, sed more poetico figuratum, ut intellegamus tam liberales fuisse homines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli abtaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum benigne paterent omnibus nec auaritia intercipiens benelarge copioseque donarent. sed postquam Saturnus a filio pulsus in Latiumque delatus est arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum co
Abbreviated transcription (Latin):
ab ẽẽ hanc a rebus humanis eamq fmxerũt
offensam uiciis hõm cessisse in t̾ram in celũ ꝙ
migrasse acq ut doceant quid sit iuste uiu̾e̾
solent enĩ p̾cepta ꝑambageis dare plane a
saturin temporibus que illi uocant aurea re¬
pecunt et exempla iusticie narrant ꝙ in quo
statu fu̾it humana uita dum illa in terra mo¬
raretur ꝙ quidem non ꝑro poetica fictõe sed
pro u̾o habendum est ¶Saturno enĩ regnãte
nõdum deoꝵ cultib institutis nec adhuc illa
gente a diuinitatis opinione. consecrata deus
utiq colebatur et ideo non erant neq defen
tões neq inmititie neq bella non dum uesa¬
nas rabies innudau̾at nec germannucus cesor mara¬
tisteo loquitur carmie nec consangiuncis fuerat dis¬
cortia nota ide nnio ne aligenis quidam sex neq ulli
omĩno gladii qui nudarentur fuerunt. quis enum
pñte ac iugente iusticia aut de tutela sui cum nẽo

Expanded text:
abesse hanc a rebus humanis, eamque finxerunt abesse hanc a rebus humanis, eamque finxerunt offensam vitiis hominum, cessisse e terra, in coelumque migrasse; atque ut doceant, quid sit juste vivere, solent enim praecepta per ambages dare a Saturni temporibus, quae illi vocant aurea, repetunt exempla justitiae, narrantque in quo statu fuerit humana vita, dum illa in terra moraretur. Quod quidem non pro poetica fictione, sed pro vero habendum est. Saturno enim regnante, nondum deorum cultibus institutis, nec adhuc ulla gente ad divinitatis opinionem consecrata, Deus utique colebatur. Et isiones nequp inimicitiae neque bella, nondum uesanos rabies nudauerat enses, ut Germanicus Caesar in Arateo loquitur carmine, nec consanguineis fuerat discordia nota, immo ne alienigenis quidem, sed neque ulli omnino gladii qui nudarentur fuerunt. quis enim praesente ac uigente iustitia aut de tutela sui, cum nemo
Abbreviated transcription (Latin):
ac mollitudinent alitur donec firmatis iurib
nesti fortiorib possit ita et huic oportebat qr
nũdum poterat capere dĩna prius humana
testimonia offerri Idem philosophoꝵ et histori-¬
coꝵ ut suis potissimũ refutaretur auctoritati-
bus ꝙ quia ille non fecit raptus eximia eru-
quilus fides constat accessi deo inspirante ut
ego facorem et simul ut biam cet̾io adiitandũ
pararem ac si hec statu nr̃o docti homines ac diẜti
huc se conferre ceꝑuit et ingenia sua nĩq dicen¬
di in hoc u̾itatis campo iactare maliu̾t euanitu¬
ram breui religiones falsas et occasuram esse
cõem philosophophiam uer̃ dubitau̾it si fu̾it oĩb
ꝑsuasum. cum hanc solam religionem tum ecã
ꝓposita disputatio que aut ip̃a est summa u̾tus
aut fons est ip̃a u̾tatis uirtutis. qͣmͣ non mõ
philo ͬ que sierunt nec poete ꝙ qui et pores
multo fuerunt et aute natum phĩe nomen
pro sapientib hẽbantur hn plane intelleyer̃t

Expanded text:
ac mollitudine alitur, donec firmatis uiribus ac mollitudine alitur, donec firmatis uiribus uesci fortioribus possit, ita et huic oportebat, quia nondum poterat capere dtestimonia offerri, id est, philosophorum et historicorum, ut suis potissimum refutaretur auctoribus. Quod quia ille non fecit, raptus eximia erudiquibus fides constat, accessi Deo inspirante, ut ego facerem, et simul ut viam caeteris ad imitandum pararem. Ac si hortatu nostro docti homines ac diserti huc se conferre coeperint, et ingenia sua vimque dicendi in hoc veritatis campo jactare maluerint, evanituras brevi religiones falsas, et occasuram esse omnem philosophiam nemo dubitaverit, si fuerit omnibus persuasum, cum hanc solam religionem, tum etiaproposita disputatio: quae aut ipsa est summa virtus, aut fons est ipsa virtutis; quam non modo philosophi quaesierunt, sed poetae quoque, qui et priores multo fuerunt, et ante natum philosophiae nomen pro sapientibus habebantur. Hi plane intellexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
est tamen qm̃i aliud est accusantibus responde ꝙ
in defensione aut negõe sola positum est aluid
nstituere ꝙ nos fecimus in quo necesse est doc-
trine totius substantiam ꝙ nos feciurꝰ. contine¬
ri non defugi hunc laborem ut implebam ma¬
t̾iam quam opp̾amꝰ non est executus in ea orõe
qua demet̾amem sicut ip̃e aut oblactantem atz
obstrepentem u̾tati redarguere conatur qua
mat̾ia non est usus ut debuit non enĩ scͥpture
testimoniis ꝙͣ mentis et rõe ille uanam ficta
com̃ticiam putabat. s argumentis et ratõe fu¬
erat refellendus nam cum et age̾t contra ho¬
minem u̾tatis ignarum dilatis paulisper diui¬
nis lectõnib formare hñc a p̾ncipio tanquam
rudem debuit ciq paulacim lucis p̾nciͣ monstra-¬
te nam toto lumĩe abiecto caligaret nam sic̃
infans salidi ac fortis cibi caꝑe iũ non potest
ob scomachi temeritudinem s liquorem lactiꝰ

Expanded text:
est: tamen, quoniam aliud est accusantibus respondere, quod est: tamen, quoniam aliud est accusantibus respondere, quod in defensione aut negatione sola positum est, aliud instituere, quod nos facimus, in quo nectrinae totius substantiam contineri, non defugi hunc laborem, ut inplerem materiam, quam Cyprianus non est exsecutus in ea oratione, qua Demetrianum sicut ipse ait oblatrantem atque obstrepentem ueritati redarguere conatur. qua materia non est usus ut debuit: non enim scripturae testimoniis, quam ille utique uanam fictam commenticiam putabat, sed argumentis et ratione fuerat refellendus. nam cum ageret contra hominem ueritatis ignarum, dilatis paulisper diuinis lectionibus formare hunc a principio tamquam rudem debuit eique paulatim lucis principia monstrare, ne toto lumine obiecto caligaret. nam sicut infans solidi ac fortis cibi capere uim non potest ob stomachi teneritudinem, sed liquore lactis
Abbreviated transcription (Latin):
cipas deo cuiꝰ religionem conaris eu̾t̾e̾.
niigit᷑ de quibus dixi cum pũte me ac dolete
sacrilegas suas lr̃as explicassent et illor suꝑba¬
impietate stimulatus et iu̾tatis ip̃ius constien ͨ.
ut et ego arbitror deo sustepi hoc munius ut
om̃ibus mei ingenii iurib actu sartores iusticie
refutarem non ut contra hos striberem qui pancis
uerbis obtineri poterant s ut om̃es qui ubiq
idem oꝑis efficiunt aut offecerunt uno semel
impetu profligarem non dubito emi qui et alii
plurimi et multis in locis non modo grecis sec
etiam locis lrĩs monumentum inuisticie sue
strux̾int quibus singulis qm̃ responde̾ non po-¬
teram sit agendam michi hanc cam̃ putaui
ut pͥores eum suis om̃ĩb stͥptis ꝑuerterem et
futuris omẽm facultatem stribendi aut respõ¬
dendi amputarem p̾beant modo aures efficiã
ꝓfecto ut quicꝙͣ iste cognou̾it aut sustcipiat
ꝙͣ ante dampnauit auc ꝙ est ꝓximũ deridere
plene ꝑorauit in eo libro cui apologetico nom̃¬

Expanded text:
cipas ei deo cuius religionem conaris euertere. Hi ergo de quibus dixi cum praesente me ac dolente sacrilegas suas limpietate stimulatus, et veritatis ipsius conscientia, et ut ego arbitror Deo, suscepi hoc munus, ut omnibus ingenii mei viribus accusatores justitiae refutarem: non ut contra hos scriberem, qui paucis verbis obteri poterant; sed ut omnes, qui ubique idem operis efficiunt, aut effecerunt, uno semel impetu profligarem. Non dubito enim, quin et alii plurimi, et multis in locis, et non modo graecis, sed etiam latinis litteris, monimentum injustitiae suae struxerint: quibus singulis quoniam respondere non poteram, sic agendam mihi hanc causam putavi, ut et priores cum omnibus suis scriptis perverterem, et futuris omnem facultatem scribendi aut respondendi amputarem. Praebeant modo aures: efficiam profecto ut quicumque ista cognoverit, aut suscipiat quod ante damnavit, aut, quod est proximum, deridere plene peroraverit in eo libro cui Apologetico nom
Abbreviated transcription (Latin):
distractus equis p̾stantissimũ medicũ ascle¬
pium curando iuueni aduocauit eumq se¬
natum secretis alina recondit sedibus et
mymphe egerie nemoriq relegat solus nͥ
in siliuis ytalie ignobilis euũ exige̾t u̾soq ĩ
diligens tam solicita curatio quid secrete se-¬
des quid relegatio uel tam longe uel ad mu-¬
lierem nel ad solitudinem quid deinde no-¬
minis cõmutatio. ¶Postremo quid eorum
uginalem erat plane cur tancum laborem
pro tam fideli iuuene susciꝑet qui amanti
nouerte obsequium ꝑne garat. Capͣ. xu¬

Expanded text:
distractus equis, praestantissimum medicum Ascledistractus equis, praestantissimum medicum Asclepium curando iuueni aduocauit eumque sanatum secretis alma recondit sedibus et nymphae Egeriae nemorique relegat, solus ubi in siluis Italis ignobilis aeuum exigeret uersoque ubi diligens, tam sollicita curatio? quid secretae sedes? quid relegatio vel tam longe, vel ad mulierem, vel in solitudinem? quid deinde nominis commutatio? Postremo, quid equorum virginalem? Erat plane cur tantum laborem pro tam fideli juvene susciperet, qui amanti novercae obsequium pernegarat. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
batam castitatem ẜuare potuerunt unde enĩ
putennis erichtoniũ ẽe natum an ex terra
ut poete inderi nolunt ac res ip̃a clamat
Nam cum nilcanus dĩis arma feciss eiq
iupit̾ optõm dedisẜ pͥmii quid uellet postu¬
landi iurassq ut solebat ꝑ infernam palu¬
dem se nichil negaua̾t tamẽ fab̾ clandus
minerue nptias postulauit. hic supiter
optimus maximꝰ tanta religione cristrictꝰ
abimere non potuit mineruam tamẽ ad¬
monuit repugnaret pudiciciamq defẽde̾¬
¶ Tum in illa colluctatõe uulcanũ int̾ia
ꝓfudisse semen aiunt unde sic erychtomus
natus idꝙ illi nomen impositum grecum
grecum Idem c̾tamĩe atq humo. Qur igitur¬
uirgo eum puerum cum diticone niclusum et
obsignatum cribus uirginib Citro podis con-¬
mendauit euidens ut opinior incestum ꝙ nul¬
lo modo possit colorari que alt̾a cum pene a¬
matorem suum ꝑdidiss qui erat curbatus

Expanded text:
batam castitatem seruare potuerunt. unde enim batam castitatem seruare potuerunt. unde enim putemus Erichthonium esse natum? an ex terra, ut poetae uideri uolunt? at res ipsa clamat. nam cum Vulcanus diis arma fecisset eique Iuppiter optionem dedisset praemii quod uellet postulandi iurassetque ut solebat per infernam paludem se nihil negaturum, tum faber claudus Mineruae nuptias postulauit. t hic luppiter Optimus Maximus tanta religione constrictus abnuere non potuit, Mineruam tamen monuit repugnare pudicitiamque defendere. tum in illa conluctatione Vulcanum in terram effudisse aiunt, unde sit Erichthonius natus, idque illi nomen iest ex certamine atque humo. cur igituuirgo eum puerum cum dracone conclusum et obsignatum tribus uirginibus Cecropidis commendauit? euidens ut opinor incestum, quod nullo modo possit colorari. altera cum paene amatorem suum perdidisset, qui erat turbatis
Abbreviated transcription (Latin):
ait iͥ q eciã ꝙ ioui impẜit itaq nobilissi¬
mum et antiquissimũ templum est eius sa-¬
nu et simulacrum in hĩtu imbentis sig̾atũ
et sac eius einu̾saria imptiaꝵ ritu celebrãt᷑
dig adoleuit si fuit u̾go pͥmo postea mu¬
lier honnẽm fuisse qui non intelligit pecu
dem se facetur quid loquatur obsenitatem
uenis oĩm libidinib ꝓstitute non deoꝵ tãtũ
s et hominũ. hec enum ex famoso marte¬
stupro genuit ermeonem ex merturio hmofra¬
ditum qui est natus androgenus ex Ioue cu-¬
pidinem ex anchisa eneam ex bute eeitem
exadonio quidem nullum potuit ꝙ eciam¬
cum puer ab apro occisus est que ꝓͥma ut
historia sacra continetur artem metritiam
instituit auctorq mulierib in cipro fuit uti
uulgo corpore questum facent qd id circo
imꝑauit ne sola p̾t̾ alias mulieres impudica
et coirorum appetens iudeatur eciam ne ħ
ht̃ aliquid minimis cuiꝰ pla̾ nim̾ant᷑ adu¬

Expanded text:
rit ibique etiam Ioui nupserit. itaque nobilissirit ibique etiam Ioui nupserit. itaque nobilissimum et antiquissimum templum eius est Sami et simulacrum in habitu nubentis figuratum et sacra eius anniuersaria nuptiarum ritu celebrantur. si ergo adoleuit, si fuit uirgo primo, postea mulier, hominem fuisse qui non intdem se fatetur. Quid loquar obscoenitatem Veneris omnium libidinibus prostitutae, non deorum tantum, sed et hominum? Haec enim ex famoso Martstupro genuit Harmoniam; ex Mercurio Hermaphroditum, qui est natus Androgynus; ex Jove Cupidinem; ex Anchise Aeneam; ex Bute Erycen; ex Adonio quidem nullum potuit, quod etiamtum puer ab apro ictus occisus est: quae prima, ut in Historia Sacra continetur, artem meretriciam instituit, auctorque mulieribus in Cypro fuit, uti vulgato corpore quaestum facerent: quod idcirco imperavit, ne sola praeter alias mulieres impudica, et virorum appetens videretur. Etiamne habet haec aliquid numinis? cujus plura numerantur adu
Abbreviated transcription (Latin):
bus ꝙ turbulentis implicato eẽ honnĩes queri᷑.¬
¶ Nai totus liber tercus de natura deorum
õs funditus religiones eu̾tit ac del quid
gͦ a nobis ex pectatur amplius unde eloquẽ¬
cia suꝑare possumus ciceronem minime id
quidem s fiducia illi defuit ignoranti n̾tatẽ
ꝙ ip̃e simplicit̾ in eodem oꝑe confitet᷑ ait enĩ¬
facluis posse se dice ꝙ non fit ꝙ̃ qui sit hoc est
falsa se incelligere uera nestire. ¶Cla̾rum est
gͥ hommes fuisse illos qui dii putantur et
eoꝵ memoriam post mortem consecratã. ¶ deo
rum ꝙ in eo hĩtu et etate simulacra eorum
deoꝵ ysis filium ꝑdidit. ¶ eces filiam expul
mat̾ adamaiit formosum adolestentem et
enuidem cum pelice dep̾hensum ex sextis
uirilib seminitũ reddidit et ideo nũc sacra
enis agalł sac̾dotibus celebrantur. iuo pol-¬
lices a cerimio ꝑsecuta est quia ꝑere ip̃a nõ
potuit ex fr̃e insulam somũ scribit uaero

Expanded text:
busque turbulentis implicatos esse homines queritubusque turbulentis implicatos esse homines queritur. nam totus liber tertius de natura deorum omnes funditus religiones euertit ac delet. quid ergo a nobis expectatur amplius? num eloquentia superare possumus Ciceronem? minime id quidem, sed fiducia illi defuit ignoranti ueritatem, quod ipse simpliciter in eodem opere confitetur. ait enfacilius posse se dicere quid non sit quam quid sit, hoc est falsa se intellegere, uera nescire. clarum est igitur homines fuisse ieorum memoriam post mortem consecratam esse. Irum, quod in eo habitu, et aetate simulacra eorum deorum. Isis filium perdidit; Ceres filiam; expulmater et amavit formosum adolescentem, et eumdem cum pellice deprehensum exsectis virilibus semivirum reddidit; et ideo nunc sacra ejus a Gallis sacerdotibus celebrantur. Juno pellices acerrime persecuta est, quia parere ipsa non potuit ex f
Abbreviated transcription (Latin):
liores ant non cadit in deum gͦ nec femmne sexus
huic addicus supioris argumenti extrema
illa conclusio ut dii non fint qmi in diis et fe¬
mine sunt. ¶Ob has rationes stoici alios u̾sus
deos int̾pretantur et quia non p̾ndent quid
sit in untͦ conantur eos tum reꝵ naͣliũ rõne
comũgẽ quos cicero secutus de diis ac rłioĩb
corum hanc sñam tulit uidetis gͥ utaficis a
fisicis rebus bñ atq utilr̾ iuiuẽtis tracta ratõ
est ad comenticõs et fictos deos que res stĩt
falsas opiniones errores turbulentos ⁊ sup¬
stitões pene aules ⁊ forme enm nobis deoꝵ
et etates et uestitus ornatusq uoti sunt. ¶Ge¬
nera p̾t̾ea conugia cognatões omĩaq traduc¬
ta ad similitudinem in becillitatis hũane qͥd
planius quid uerius dici potest Romane phye
pͥnceps et amplissimo sacerdotio p̾dico cõmẽticõs
ac fictos deo arguit quoꝵ clcꝰ supsticõnes pe¬
ne auiles ẽẽ testatur falsis opimonib errori¬

Expanded text:
litas autem non cadit in deum, ergo nec feminae sexus. huic additur superioris argumenti extrema illa conclusio, ut dii non sint, quoniam in diis et feminae sunt. Ob has rationes Stoici aliouersus deos interpretantur, et quia non peruident quid sit in uero, conantur eos cum rerum naturalium ratione coniungere. quos Cicero secutus de diis ac religionibus eorum hanc sententiam tulit: uidetisne igitnr, ut a physicis rebus bene atque utiliter inuentis tracta ratio est ad commenticios ac fictos deos? quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. et formae enim nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea, coniugia cognationes omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. quid planius, quid uerius dici potest? Romanae philosophiae princeps et amplissimo sacerdotio praeditus commenticios ac fictos deos arguit, quorum cultus superstitiones paene aniles esse testatur, falsis opinionibus errori
Abbreviated transcription (Latin):
cuiss scĩam futuri quam gerebat et repellere
cadem urtute qua mirabilia faciebat sustini
gͦ cruciatus et uerbera et spias postremo eci¬
am mortem suscipe non recusait ut homo
illo duce subactam et tacenatam mortem tũ
ss terrorib triumpharet. cur autem sũmus
pat̾ is potissimum genus mortis degerit qͥ
affici eum sineret. hec ratio est dicit enĩ fortas¬
se aliquis. cur si deus fu̾it et mori uoluit nõ
saltem aliquo honesto mortis gen̾e̾ affectus
est. cur potissimum cruce cur infami gen̾e
supplicii ꝙ eciam hõĩ libero ꝙͣuis nocente ui-¬
deatur indignũ. p̾mũ ꝙ is qui humilis ad¬
uenãt uͭ humilib et infiniis opem ferret et
omĩb spem salutis oñde̾t eo gene̾ ad ficiẽdꝰ
fuit quo humiles et infuni solent ne quis
esset om̃o qui eum non posset imitari deinde
ut integrum corpus enis conẜnaretur quem
cuiqmͣ ignorandum est ꝙ ip̃e ante de sua pas-¬

Expanded text:
tuisset scientia futuri quam gerebat et repellere tuisset scientia futuri quam gerebat et repellere eadem uirtute qua mirabilia faciebat. sustinuit ergo cruciatus et uerbera et spinas. postremo etiam mortem suscipere non recusauit, ut homo illo duce subactam et catenatam mortem cum suis terroribus triumpharet. cur autem summus pater id potissimum genus mortis elegerit quo adfici eum sineret, haec ratio est dicat enim fortasse aliquis: \'cur si deus fuit et mori uoluit, non saltem honesto aliquo mortis genere adfectus est? cur potissimum cruce? cur infami genere supplicii, quod etiam homine libero quamuis nocente uideatur indignum?\' primum, quod is qui humilis aduenerat, ut humilibus et infimis opem ferret et omnibus spem salutis ostenderet, eo genere adficiendus fuit quo humiles et infimi solent, ne quis esset omnino qui eum non posset imitari. deinde, ut integrum corpus eius consernaretnr, quem cuiquam ignorandum est, quod ipse ante de sua pas
Abbreviated transcription (Latin):
mus quia cõuocati ab ip̃o et circũfusi undiq ad
eum magr̃o et doctori deo assistimus regemq
eum mũdi et oĩm uiuentiũ dñm coronamꝰ.
Q u̾o ad trucem spectat magna in ea uis et
ratõ est quã nũc conabor ostende̾. Deus namq
sicut supuis exposui cum statuisẜ hominem la-¬
borare magr̃m uirtutis legauit in terram qui
et p̾ceptis salutarib formaret honnẽs ad inno¬
cenciam et oꝑibus factis ꝙ p̾sentib insticie uiã
pandẽt qua gradiens homo et doctorem suum
sequens ad uitam et̾nam ꝑueniret. is igitur cor-¬
poratus est et ueste carnis indutus ut homini
ad quem docendum uenerat u̾tutis exempla¬
et incitamenta p̾be̾t ss cum in omĩb inte officuis
iustitie specinũ prebuisset ut dolorio quoq pa¬
cientiam mortisq contemptam quibus ꝑ fec¬
ta et consummata sit uirtus ira dei et hommũ
uenit in manus impie natoĩs cũ et uitare po¬

Expanded text:
mus, quia conuocati ab ipso et circumfusi undique ad mus, quia conuocati ab ipso et circumfusi undique ad eum magistro ac doctori deo adsistimus regemque illum mundi et omnium uiuentium dominum coronamus. quod uero ad crucem spectat, magna in ea uis ac ratio est: quam nunc conabor ostendere. deus namque, sicut superius exposui, cum statuisset hojninem liberare, magistrum uirtutis legauit in terram, qui et praeceptis salutaribus formaret homines ad innocentiam et operibus factisque praesentibus iustitiae uiam panderet, qua gradiens homo et doctorem suum sequens ad uitam aeternam perueniret. is igitur corporatus est et ueste carnis indutus, ut homini, ad quem docendum uenerat, uirtutis exemplaet incitamenta praeberet. sed cum in omnibus uitae officiis iustitiae specimen praebuisset, ut doloris quoque patientiam mortisque contemptum, quibus perfecta et consummata fit uirtus, traderet homini, uenit in manus inpiae nationis, cum et uitare po
Abbreviated transcription (Latin):
rib u̾tatis pollicebatur et qm̃iqm̃ passio ip̃a
ꝓ se acerba et amara specuũ nobis futuroꝵ
tormentoꝵ dabat que morantib in hoc seculo
uirtus ip̃a ꝓonit tam̃ illius modi potus et
cib in os doctoris nr̃i uemiens pressurarum¬
nobis atc laboram et mfiur p̾belut exemplumn q
omĩa tollerare ac ꝑpeci ncc̃e est eos qui u̾itatem se¬
cuntur qm̃ ueritas a cerba est et iniusa om̃ibus
qui uirtutis exꝑtes uitam suam mortiferis uo-¬
luptatibus dedunt ⁊ iam corona spinea capiti
eus imposita id declamabat fore ut diuinam
sibi plebem de nocentib congregaret. corana eĩ¬
enĩ dicitur circunistans in orbe ppłi. Nos autem
qui ante cognitõnem dei fiumꝰ imiusti spine. idẽ
mali et nocentes erãmus. ignorantes quid eẽt
bonũ et a iusticie notione atq oꝑibus aliem
eciam scelere et libidine polluebamus elti gͦ
ex diuinis et sencibus semen dei caput cuigi-¬

Expanded text:
ribus ueritatis pollicebatur. et quamquam passio ipsa ribus ueritatis pollicebatur. et quamquam passio ipsa per se acerba et amara specimen nobis futurorum tormentorum dabat, quae morantibus in hoc saeculo uirtus ipsa proponit, tamen illiusmodi potus et cibus in os doctoris nostri ueniens pressurarumnobis et laborum et miseriarum praebebat exemplum. quae omnia tolerare ac perpeti necesse est eos qui ueritatem secuntur, quoniam ueritas acerba est et inuisa omnibus qui uirtutis expertes uitam suam mortiferis uoluptatibus dedunt nam corona spinea capiti eius inposita id declarabat, fore ut diuinam sibi plebem de nocentibus congregaret. corona enim dicitur circumstans in orbem populus. nos autem, qui ante cognitionem dei fuimus iniusti, spinae id est mali ac nocentes eramus, ignorantes quid esset bonum, et a iustitiae notione atque operibus alieni omnia scelere ac libidine polluebamus. electi ergo ex dumis et sentibus sanctum dei caput cingi
Abbreviated transcription (Latin):
signasse compltis hominũ temporibuo ad iecisse
archana mͣtis reuelass ẜ hec menarrabilis po¬
cestas ymago u̾tutis maioris fuit que demons-¬
trabat tantam im hĩturam ẽẽ doctrinam su-¬
am ut gentes in orbe toto que aliene a deo sub-¬
iecte morti fuerunt cogitatõne ueri lumĩs am-¬
mate adminortalitatis pͥmia puenirent eos
tamen recte mortuos estimauis qui datorem
uite dm̃ nescientes atq ammas suas a celo in
Que igit᷑ cum faciebat in p̾sens ymagines
erant futuror que lesis affectis ꝙ corꝑib ex¬
hibebat ea spiritalium figuram gerebant
ut et in p̾senti uirtute terrena oꝑa eius sig-¬
inficantiam quoq maioris potestatis hũerũt
sta eciã passio non simplex nec suꝑ natura
nec fortuita p̾cessit ẜ ut illa que fecit magnã
iurtutem ac potestatem doctrine eius significa-¬
bant sic ca que passus est odio futura ẽẽ sapĩa
mintiabant. aceti enĩ potus ac pe fellis cibꝰ
ac̾bitates et amaritudines in hac uita sectato¬

Expanded text:
signasse, conpletis hominum temporibus adiecisse, arcana mortis reuelasse? sed haec inenarrabilis potestas imago uirtutis maioris fuit, quae demonstrabat tantam uim habituram esse doctrinam suam, ut gentes in orbe toto, quae alienae a deo subiectae morti fuerunt, cognitione ueri luminis animatae ad inmortalitatis praemia peruenirent. eos enim recte mortuos aestimaueris, qui datorem uitae deum nescientes atque animas suas a caelo in Quae igitur tum faciebat in praesens, imagines erant futurorum; quae in laesis affectisque corporibus exhibebat, ea spiritalium figuram gerebant, ut et in praesenti virtutis non terrena opera mificantiam quoque maioris potestatis habuerunt, ita etiam passio non simplex nec superuacua nec fortuita praecessit. sed ut illa quae fecit magnam uirtutem ac potestatem doctrinae eius significabant, sic ea quae passus est odio futuram esse sapientiam nuntiabant. aceti enim potus ac fellis cibus acerbitates et amaritudines in hac uita sectato
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m deum dicunt quomodo pt̃ ex mltoꝵ de¬
oꝵ ac̾no. mꝰ deus confici si astͣ dii sunt gͦ
mũdus non deus s domiciliũ deoꝵ est si nͦ
mundus deus est ergo illa omĩa que sunt
in eo non dii sunt s dei membra homr̃s que
utiq sola dei nomen acciꝑe non possunt nec
enĩ rc̃e quis dix̾it inenbra homĩs uniꝰ młtos
homies ẽẽ s tũ non ost siłis comꝑatõ aĩa-¬
lis ⁊ mũdi animal enm quia sensu p̾ditũ
est eciam menbra eis hñt sensum nec nisi
corpora diuulsa brucestunt cuiꝰ igitur rei
similitudinem gerit mũdus Nimꝵ ip̃i do¬
cent cum factum oẽ non diffitencur ut essec
diis et homĩb qͣi cominus domus si gͦ est
constructus ut domus nec ip̃e deus est nec
elementa que sunt ptes eius quia neq domꝰ
habere dominiũ suũ potest neque illa de quib
domus constat Non tantum igitur iũtate sed¬
si eciam uerbis suis reuincuntur sicut enĩ domꝰ

Expanded text:
ipsum deum dicunt! quomodo potest ex multorum deipsum deum dicunt! quomodo potest ex multorum deorum aceruo unus deus confici? si astra dii sunt, mundus ergo non deus, sed domicilium deorum est. si uero mundus deus est, ergo illa omnia quae sunt in eo non dii sunt, sed dei membra, quae utique sola dei nomen accipere non possunt.. nec enim recte quis dixerit membra. hominis unius multos homines esse. sed tamen non est similis comparatio animalis et mundi. animal enim quia sensu praeditum est, etiam membra eius habent sensum nec nisi a corpore diuulsa brutescunt. cuius igitur rei similitudinem gerit mundus? nimirum ipsi docent, cum factum esse non diffitentur, ut esset diis et hominibus quasi communis domus. si ergo est constructus ut domus, nec ipse deus est nec elementa, quae sunt partes eius, quia neque domus habere dominium sui potest neque illa de quibus domus constat. non tantum igitur ucritate, sed etiam uerbis suis reuincuntur. sicut enim domus
Abbreviated transcription (Latin):
inmortales sunt gͦ et homo. deus est quia
ꝑs est ut dicitis mundi si ergo mundt homo
et iumenta et pecudes et cet̾a gn̾a bestiaꝵ
et auium et pistim qm̃ ⁊ illa eodem modo
senciũt et mundi ꝑtes sunt ac hoc tollera-¬
bile est nam et ħ colunt egyptii s res eo ꝑ¬
uenit ut et rane et culices et formice dñ eẽ
indeantur qui et ip̃is inest sensus et ex ꝑte
mũdi sunt ita semꝑ argumenta a flõ petita
meptos et ab surdos exitus hñt. Quid ꝙ ip̃i
aũt auint deor et hominũ causa mundum ẽẽ
constructum quasi cõem domum ergo mundus
nec deus est nec ammans si constructus est
aminans enu non construitur s nascitur
et si est edificatus sit utiq utiq tanꝙͣ domꝰ
tanꝙͣ nanis est ergo aliquis artifex mundi
deus et seorsum erit mundus qui factus est
seorsum ille qui fecit Iam illud qmͣ repugnãs
et absursum ꝙ cum celestes ignes ceta̾q mũ-¬
di elementa deos ẽẽ affirment iidem mũd

Expanded text:
inmortales sunt, ergo et homo deus est, quia inmortales sunt, ergo et homo deus est, quia pars est ut dicitis mundi. si homo, ergo et iumenta et pecudes et cetera genera bestiarum et auium et piscium, quoniam et illa eodem modo sentiunt et mundi partes sunt. at hoc tolerabile est; nam et haec colunt Aegyptii. sed res eo peruenit ut et ranae et culices et formicae dii esse uideantur, quia et ipsis inest sensus et ex parte mundi sunt. ita semper argumenta ex falso petita ineptos et absurdos exitus habent. quid quod idem ipsi aiunt deorum et hominum causa mundum esse constructum quasi communem domum? ergo mundus nec deus est nec animans, si constructus est: animans enim non construitur, sed nascitur, et si est aedificatus, sic utique tamquam domus, tamquam nauis. est ergo aliquis artifex mundi deus et seorsum erit mundus qui factus est, seorsum ille qui fecit. iam illut quam repugnans et absurdum, quod cum caelestes ignes ceteraque mundi elementa deos esse adfirment, idem mundum
Abbreviated transcription (Latin):
est etiam mũdo cꝯ pars est homo mẽe sensũ
ꝓpositões n̾e quidem sunt et sensibile ẽẽ qd
sensu p̾ditum grgnat et hr̃e sensuem cuis
pars sensu aucta sit sz assumptões fle̾ quib
argumenta concdudunt quia neq mundus g̾u̾at
homiem neq mundi homo ꝑs est Nam hoĩez
a pͥncipio idem deus fecit qui et mundum et
non est ꝑs mundi homo sicut copis menbrũ
pt̃ et enum mundus ẽẽ sine homine sicut urbs
et domus ac ꝙ ut domus unrꝰ homĩs hĩta¬
culum est et uebs umꝰ ppłi sic et mũdus do¬
nucilium est tocius gn̾is hñam et aliuid est
qd in colitur aliud ꝙ incolit S illi dũ stu¬
deut id ꝙ flõ suscepunt confirmare ⁊ sẜiblem
ꝑs est homo et sẜibil est mũdus quia homo
sentit gͦ quia mortal est homo mortał sic r
mundus ncc̃e est nec tantum mortalis s
et om̃ib morbis passionib ꝙ subiectus. ¶ Et
eꝯͣrio si deus est mundus et ꝑtes eius utiq

Expanded text:
est, etiam mundo cuius pars est homo inesse sensum. est, etiam mundo cuius pars est homo inesse sensum. propositiones quidem uerae sunt, et sensibile esse quod sensu praeditum gignat et habere sensum cuius pars sensu aucta sit, sed adsumtiones falsae quibus argumenta concludunt, quia neque mundus generat hominem neque homo mundi pars est. nam hominem a principio idem deus fecit qui et mundum, et non est pars mundi homo sicut corporis membrum: potest enim mundus esse sine homine sicut urbs et domus. atquin ut domus unius hominis habitaculum est et urbs unius populi, sic et mundus domicilium est totius generis humani: et aliut est quod incolitur- , aliut quod incolit. sed illi dum student id quod falso susceperant confirmare, et sensibilem pars est homo et sensibilis est mundus, quia homo sentit, ergo quia mortalis est homo, mortalis sit et mundus necesse est nec tantum mortalis, sed et omnibus morbis passionibusque subiectus. et e contrario si deus est mundus et partes eius utique
Abbreviated transcription (Latin):
si hu non sunt gͥ ne tellus quidem uniu̾sa de
uderi potest Item si aqua que ẜuit ammãtib
ad usum bibendi aut lauandi deus non est
ne fontes quidem ex quib aqua profluit si
fontes non sunt ne flumĩa quidem que defũt
fontibus colliguntur si flumiã quoq du nõ
sunt ergo et mare ꝙ ex flumĩb constat deus
hr̃i non potest ꝙ si neq celum neq t̾ra neq
mare que mundi ꝑtes sunt du esse possũt
ergo ne mũdus quidem totus deus est quẽ
idem ip̃i stoia et ammantem et sapientem
esse contendunt Et ꝓpt̾ea dm̃ in quo tam in¬
constantes fuerunt ut nichil ab hus dc̃m sit
ꝙ non ab hisdem fu̾it eu̾sum sit emm argu-¬
mentantur fieri non posse ut sensu careat
ꝙ sensibilia ex se gn̾at mundus autẽ gn̾at
homĩem qui est sensu p̾ditus ergo et ip̃m eẽ
senstbilem Item sine sẜu eẽ non posse cuius
pars hẽat sensum gͥ quia homo sensibilis

Expanded text:
si hi non sunt, ergo ne tellus quidem universa Deus si hi non sunt, ergo ne tellus quidem universa Deus videri potest. Item si aqua, quae servit animantibus ad usum bibendi aut lavandi, deus non est, nec fontes quidem, ex quibus aqua profluit. Si fontes non sunt, nec flumina quidem, quae de fontibus colliguntur. Si flumina quoque dii non sunt, ergo et mare, quod ex fluminibus constat, Deus ri non potest. quodsi neque caelum neque terra neque mare, quae mundi partes sunt, dii esse possunt, ergo ne mundus quidem totus deus est, quem idem ipsi Stoici et animantem et sapientem esse contendunt et propterea deum. in quo tam inconstantes fuerunt, ut nihil ab iis dictum sit quod non ab isdem fuerit euersum. sic enim argumentantur: fieri non posse ut sensu careat quod sensibilia ex se generat; mundus autem generat hominem, qui est sensu praeditus: ergo et ipsum esse sensibilem; item, sine sensu esse nou posse cuius pars habeat sensum: igitur quia homo sensibilis