comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris fene au ͤ uitare potuerunt. aut
omnino nasci cũsole ex urered fi¬
gus astringeret. Non erãt inprin
ꝓpetua temꝑies. et uer equale. Cur
gͦ nichil hoꝵ fieri etiã nunc uidemꝰ
quia semel fieri necessariũ fuit. ⁊¬
ut animalia nascerentur. Post¬
quã ũo ẽẽ ceperunt ꝯcessa his
facultate gñandi. et terra pare¬
re desiit. et tẽporis ꝯditio muta¬
ta est. Oꝙͣ facile est redarguere
m̃datia pͥmũ ꝙͦ nichil potest eẽ
in hoc mundo ꝙͦ nõsic ꝑmaneat
ut cepit. Nec enisol et luna et
astra tunc nõ erant. aut cũ ẽent.
meatus nõ habebant. At non
diuina moteratio que cursus
eoꝵ temperat et gubernat eu
itasit. ut dicunt ẽẽ ꝓuidentia¬
dei necesse ẽ. et in idip̃m ince̾dũt.
quod maxime fugiunt. Nodũ
em natis aĩalib aliquis: utiq
prouidit ut nascerentur ne or¬
bia tenre deẜtus atq ĩcultus lõ¬
retͤ. Ut aũt de terra sine officio
parentũ nascipossent necesse ẽ.

Expanded text:
ris ferre aut vitare potuerunt, aut ris ferre aut vitare potuerunt, aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus astringeret? Non erant, inquiuperpetua temperies et uer aequabile. cur ergo nihil horum fieri etiamnunc uidemus? \'quia semel fieri necessarium fuit ut animalia nascerentur; postquam uero esse coeperunt, concessa. his facultate generandi et terra parere desiit et temporis condicio mutata est. o quam facile est redarguere mendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut coepit. nec enim sol et luna et astra. tunc non erant aut cum essent, meatus non habeba-ut ac non diuina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ita sit ut dicunt, esse prouidentiam necesse est, et in id ipsum incidunt quod maxime fugiunt. nondum enim natis animalibus aliquis utique prouidit ut nascerentur, ne orbis terrae desertus atque incultus horreret. ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
quod negari nõ potest. ad reꝑan¬
dos homines reẜuatus ẽ. appar̃
ĩ dei potestate ẽẽ /uł uitã ułinte¬
accitere intotũ. quia ꝑ partes
accidit apparet aliquando cͦi
ciiiii. et fragilitas et initiũ. sic
declarat et t̾minũ. Que si uera
sunt: uopoterit defendere ansto¬
toni et anstotili. qui semꝑfore
mundũ putauennt. licet sint
eloquentes ingratis tam̃ epicu¬
fius i dem enpiet. quia sequitur
ut habeat et finẽ. Q hrc mnul¬
uensibnib celi et astrorur¬
motib. maturitatẽ quãdam ⁊¬
extitisse auimaliũ serentorum.
itaq terrã nouã semen genita¬
le retinẽtẽ folliculos ex se mte
quib lucrecius. Crescebant ute¬
riterre radicib apti. eosq cũ ma¬
tiuissent natura cogente. ruptoᷤᷤ
animalia tenera profudisse. dein¬
de t̾ram ip̃am humore quodau
qui ẽet lactisimilis exuberasse.
eoq alim̃to animantes ẽẽ uutri¬
tos. Quomͦgͥ uini frigoris uł calo¬

Expanded text:
quod negari non potest, ad reparanquod negari non potest, ad reparandos homines reseruatus est, apparet in dei potestate esse uel uitam uel inteoccidere in totum, quia per partes occidit, apparet aliquando esse ortum; et ut fragilitas initium, sic declarat et terminum. Quae si vera sunt, non poterit defendere Aristotoni et Aristoteli, qui semper fore mundum putaverunt, licet sint eloquentes, ingratis tamen idem Epicurus eripiet, quia sequitur, ut habeat et finem. Sed haec in ulsionibus coeli, et astrorbus maturitatem quamdam extitisse animalium serendorum; itaque terram novam, semen genitale retinentem, folliculos ex se quosquibus Lucretius: Crescebant uteri terrae radicibus apti; eosque, cum maturassent, natura cogente ruptos, animalia tenera profudisse. Deinde terram ipsam humore quodam, qui esset lacti similis, exuberasse, eoque alimento animantes esse nutritas. Quomodo igitur vim frigoris aut calo
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ordinatur alteram
que cõtexat. tertiã que iũpat
et finiat In toto aũt genere
hominũ quia totuͫp̃sens tẽpꝰ
apparet. ex eotam̃ et pretentu
idest origo colligit᷑ et futurum.
roest dissolutio. Nam qm̃ est i
apparet aliquando ceyisse esse¬
ẽẽ enĩ nullares sine exordio põt.
et quia cepit apparet quandop
desiturũ. Nlec em̃potest id totũ
ẽẽ mortale. quod ex mortalib
cõstat. Namsicut uniu̾si ꝑsin¬
gulos interimꝰ fien potest. ut ali¬
quo casu omes simul uł steri¬
litate terraũ que accitere par¬
ticulatim solet uł pestilentia uͥ¬
q diffusa: que singulas urbes
ac regiones pleriiq populatis. uł
incendio in orbẽ ĩmisso. quale
iam fuisse sub fetonte dicitur.
uł diluuio aquari. quale sub
deucalione traditur. cũ preter
unu hominẽ genus om̃e dele¬
tum . Quod diluuiũ si casu ac¬
croit ꝓfecto potuit accidere. ut
et ille unus qui suꝑfuit ĩteret
Si aũt diuine ꝓuidentie nutu

Expanded text:
hominis ordiatur, alteram hominis ordiatur, alteram quae contexat, tertiam quae rumpat ac finiat. in toto autem genere hominum quia solum praesens tempus apparet, ex eo tamen et praeteritum id est origo colligitur et futurum id est dissolutio. nam quoniam est, apparet aliquando coepisse — esse enim nulla res sine exordio potest - et quia coepit, apparet quandoque desiturum; nec enim potest id totum esse inmortale quod ex mortalibus constat. nam sicut uniuersi per singulos interimus, fieri potest ut aliquo casu omnes simul, uel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet, uel pestilentia, ubique diffusa, quae singulas urbes aut regiones plerumque populatur, uel incendio in orbem inmisso, quale iam fuisse sub Phaethonte dicitur, uel diluuio aquarum, quale sub Deucalione traditur, cum praeter unum hominem genus omne deletum est. quod diluuium si casu accidit, profecto potuit accidere ut et ille unus qui superfuit interiret. si autem diuinae prouidentiae nutu,
Abbreviated transcription (Latin):
ego gͦ nunc rocirco p̃tereo. quia nupꝰ
de ea re librũ ad demetrianũ audi¬
torẽ meũ scripsi Ilio hoc loco p̃¬
t̾ire no possũ. quod errantes qͦq qͥdã
philosophi aiunt. homines cet᷑a¬
q animalia sine ullo artifice orta
ẽẽ de t̾ra. Unde illud ẽ uirgilianũ.
uirũq terrea progenies duris ca¬
put extulit aruis. Et hi maxĩe
inea fuere sententia. quiẽe proui¬
dentia negant. Na m stoici ani¬
mantiũ fabricã. diuine solertiet
tribuunt. arstotiles aũt labore
se ac molestia liberauit diceus sẽ¬
per fuisse mundũ. itaq et huma¬
nũ genus.et cetera que ĩ ea sũt
initiũ nõ ħre s fuisse semꝑ ac
semꝑ fore. S cũ uideamꝰ singła
queq animalia. que ante non
necesse est totũ genus aliquan¬
doẽẽ cepisse. et aliquando desi¬
porib contineri necesse ẽ. pre¬
senti p̃terito et futuro. Prete¬
riti ẽ origo. Presentis substan¬
tia. Futuri dissolutio. Que oĩa
insingulis hom̃ib apparent.

Expanded text:
ego nunc idcirco praetereo, quia nuper proprium de ea re librum ad Demetrianum auditorem meum scripsi. illut hoc loco praeterire non possum quod errantes quidam philosophi aiunt, homines ceteraque animalia sine ullo artifice orta. esse de terra,. unde illud est Vergilianum uirumque terrea progenies duris caput extulit aruis. et u maxime in ea fuere sententia qui esse prouidentiam negant: nam Stoici animantium fabricam diuinae sollertiae tribuunt. Aristoteles autem labore se ac molestia liberauit dicens semper fuisse mundum: itaque et humanum genus et cetera quae in eo sunt initium non habere, sed fuisse semper ac semper fore. sed cum uideamus singula quaeque animalinecesse est totum genus aliquando esse coepisse, et aliquando desiporibus contmen necesse est, praeterito praesenti futuro. praeteriti est origo, praesentis substantia, futuri dissolutio. quae omnia in singulis hominibus apparent :
Abbreviated transcription (Latin):
inuentorib suis immortali¬
tatẽ peperisse dicuntur. Ut es¬
cu lapio medicina. uulcano r¬
fabrica colamꝰ gͥ et illos qui
fullonicã sutimã ue docuert.
Curaũt figuͣline reptoꝵ honoᷤ
nõ habetur: an qr isti diuites
uasa samia cõtẽnuntꝰ Sunt
et alie artes quañĩ reptores
humane uite plinimũ ꝓfuer.¬

Expanded text:
inventoribus immortaliinventoribus immortalitatem peperisse dicuntur, ut Aesculapio medicina, Vulcano fabrica. Colamus igitur et illos, qui fullonicam sutrinamque docuerunt. Cur autem figulinae repertori honos non habetur? an quia isti divites vas Samia contemnunt? Sunt et aliae artes, quarum repertores humanae vitae plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
in homines seuire nõ dabitur.
s istiͫͥ qui euersiones urbium
popłorũq sũmã głiam cõpu¬
tant. otiũ publicũ nõ ferent.
rapient. seuient. et in iuriis
insolent illatis. humane so¬
cietatis fedus irrumpentuit
habere hostem possint quen
sceleratius deleant quẽ laces¬
serint. Nunc ad reliqua ꝑaga¬
mus. Nom̃ deoꝵ cereriacs.¬
bero traditio. munem̃ fecit. doᷤᷤ¬
sumus diuinis docere lictis.
uinũ atq fruges ante ꝓgeniẽ
cereris atq saturi fuisse in
usum hominũ. s abhis sane
inuenta ẽẽ fingamꝰ. Num
potest plus aut minus uide¬
ri collegisse fruges his que
fractis pane facere dociuusse
aut uuas de uitib lectas ex¬
pressisse uinũq fecisse. Quã
fruges ip̃as aut uites gnͣasse
ac ꝓtulisse de t̾ra ᷑ reliquerit
hec sane deus humanis inge
niis eruenda. tam̃ fieri non
potest quin ip̃ius sint omĩa.
qui et sapientia tribuit hõi.
ut inueniret et illa ip̃a quei
possent inueniri. Artes quo

Expanded text:
in homines saeuire non dabitur? sed isti qui euersiones urbium populorumque summam gloriam conputant, otium publicum non ferent, rapient saeuient et iniuriis insolenter inlatis humanae societatis foedus inrumpent, ut habere hostem possint, quem non sceleratius deleant quam lacessierint. Nunc ad reliqua pergamus. nomen deorum Cereri ac Libero traditio munerum fecit. possum diuinis docere litteris uinum atque fruges ante progeniem Caeli atque Saturni fuisse in usu hominum, sed ab his sane inuenta esse fingamus. num potest plus aut maius uideri collegisse fruges iisque fractis panem facere docuisse aut uuas de uitibus lectas expressisse uinumque fecisse quam fruges ipsas aut uites generasse ac protulisse de terra? reliquerit haec sane deus humanis niis eruenda: tamen fieri non potest, quin ipsius sint omnia, qui et sapientiam tribuit homini, ut inveniret, et illa ipsa, quae possent inveniri. Artes quoque suis
Abbreviated transcription (Latin):
regi mundũ tale ẽ qualesi
quis affirmet in uno corpo¬
re multas ẽe m̃tes. qm̃i mł¬
ta et uaria sinͣt ministeria
mbroꝵ. ut singulos corpoͬis
sensus: singule mͣtes regere
credantur. Itẽ multi affectꝰ
quib cõmoueri solemꝰ uel
adiram uł adcupiditatẽ uł
adletitiã uł admetũ uł ad
mĩfationẽ. ut iu his omnib
totitẽ m̃tes putent᷑ operari.¬

Expanded text:
regi mundum tale est, quale si quis adfirmet in uno corpore multas esse mentes, quoniam multa et uaria sint ministeria membrorum, ut singulos corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi adfectus, quibus commoueri solemus uel ad iram uel ad cupiditatem uel ad laetitiam uel ad metum uel ad miserationem, ut in his omnibus totidem mentes putent
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ĩfuturũ sed ne ĩ diẽ quidem
laborarent. ꝯtenti extẽporali
çibo quẽ ḋs subministrasset
et hi qui nõ mͦ questũ nullũ
habueruit. s etiã cruciatus ⁊¬
atq mortẽ Amara sut eĩ uicio¬
sis ac male iuuentib p̃cepta
iusticie. Itaq hĩ quoꝵ pectata
et arguebant᷑ et ꝓhibebantur.
excruciatos eos acerbissime ne¬
cauerunt ergo quib abfuit
studiũ lucri ab fuit etiã uolũ¬
tas et causa fallerroi. Quidqd̾
aliqui eoꝵ principes aut etiã
reges fuerunt. In quos cadere
nõ põt suspicio eupiditatis ac
fraidis. Et tam̃ p̃coniũ deisi¬
gularis.eatẽ qua ceteri diuina¬
tione fecerunt.¬

Expanded text:
modo in futurum, sed ne in diem quidem modo in futurum, sed ne in diem quidem laborarent contenti extemporali cibo quem deus subministrasset. et hi non modo quaestum nullum habuerunt, sed etiam cruciatus atque mortem. amara sunt enim uitiosis ac male uiuentibus praecepta iustitiae. itaque ii quorum peccata et arguebantur et prohibebantur excruciatos eos acerbissime necauerunt. ergo a quibus afuit studium lucri, afuit etiam uoluntas et causa fallendi. quid quod aliqui eorum prmcipes aut etiam reges fuerunt, in quos cadere non potest suspicio cupiditatis ac fraudis, et tamen praeconium dei singularis eadem qua ceteri diuinatione fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
umũ deũ predicant. unũ loquũ¬
tur quippe qui uniꝰ dei sp̃u ple¬
ni. que futura ẽent pari ⁊ ꝯso¬
na uoce predixerunt. At eniz
ueritatis exꝑtes nõ putant i¬
his ẽe credendũ/ illas eñi nou
diumnas s humanas uoces ⁊¬
fuisse aiunt. Uidelicet quia
de inio deo preconiũ faciũt aut
ĩsani aut fallaces fuerunt.At
qui impleta ẽe impleriq coti
nõ fuisse furiosos. Quis enim
m̃itis semote nõ mͦ futura pre¬
cinere. s etiã colxitia loqui pos¬
sit: Num gͦ fallaces erant n
quã ratio fallendi cũ ceteros
aboni fraude cohiberent. Io¬
circo eĩ adeo mittebant᷑ ut et
p̃cones ẽẽnt maiestatis eius
et correctores prauitatis hũa¬
ne. Preterea uoluntas fingen¬
di ac m̃tiendieoꝵ ẽ qui opes
appetunt qui lucra desiderãt.
Queres ꝓcul abillis scĩs uinᷤ¬
⁊ fuit. Ita enĩ delegato sibi offi¬
cio functi sunt. ut derelictis oĩ¬
b adtutelã uite necessariis ñ

Expanded text:
unum Deum praedicant, unum loquununum Deum praedicant, unum loquuntur: quippe qui unius Dei spiritu pleni, quae futura essent, pari et consona voce praedixerunt. At enim veritatis expertes non putant his esse credendum. Illas enim non divinas, sed humanas voces fuisse aiunt. Videlicet quia de uno Deo praeconium faciunt, aut insani, aut fallaces fuerunt. At quin impleta esse implerique quotidnon fuisse furiosos. Quis enim mentis emotae, non modo futura praecinere, sed etiam cohaerentia loqui possit? Num ergo fallaces erant, qquam ratio fallendi, cum ab omni fraude cohiberent? idcirco enim a deo mittebantur, ut et praecones essent maiestatis eius et correctores prauitatis humanae. praeterea uoluntas fingendi ac mentiendi eorum est qui opes adpetunt, qui lucra desiderant: quae res procul ab illis sanctis uiris afuit. ita enim delegato sibi officio functi sunt, ut derelictis omnibus ad tutelam uitae necessariis non
Abbreviated transcription (Latin):
Nod siquis ꝓfecto dicat:
Sie ip̃a quidẽ que una
ehabere uideatur. Nõsi ĩuno
corpore tantaꝵ rerũ gub̾nati¬
onẽ mens una possitet. ⁊ uni¬
uersis se mel intenta ẽ:cur a¬
liꝗs existimet mundũ nõ pos¬
se ab umo regi aplurib posse.⁊
Qd ꝗa ĩtellegunt isti asẜtores
deoꝵ ita eos p̾esse singuł reb
ac ꝑtib dicunt. ut t̾am̃ imiꝰ
sit rector eximiꝰ. Iam gͦ ceteri
ño dii ennit. s satellites acn
ministi. quos ille im̃marimꝰ
ac potens om̃ium his officiis
p̃fecerit: et ip̃i eiꝰ imꝑio ac nu¬
tib ẜuiu̾t. Si uniu̾si pares
nõsunt. nõgͥ dii om̃s sunt.
et qd̾ dominatur.⁊ Iam si d̃s
nom̃ est sũme potestatis in¬
corruptibił ẽe debet ꝑfectus ĩ¬
pãbił nullirei subiectus. ergo
dii nõsunt. quos parere unit
maximo d̾o necessitas cogit.
sed qr nõ frustra fallunt᷑ qui lxe
ita putant: causa huiꝰ erroris
piulopost apiemꝰ. Nunc uni¬
tatẽ diuine potestatis testĩo¬
niis cõprobemꝰ. ¶Prophete

Expanded text:
od si quis profecto dicat, ne ipsam quidem, quae una est, habere videatur. Quod si in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet, et universis simul intenta est; cur aliquis existimet mundum non posse ab uno regi, a pluribus posse? Quod quia intelligunt isti assertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, ut tamen unus sit rector eximius. Jam ergo caeteri dii non erunt sed satellites ac ministri, quos ille unus maximus et polens omnium his officiis praefecerit; et ipsi ejus imperio ac nutibus servient. Si universi pares non sunt, non igitur dii omnes sunt. et quod dominatur. Nam si Deus est nomen summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus, impassibilis, nulli rei subjectus. Ergo dii non sunt, quos parere uni maximo Deo necessitas cogit. Sed quia non frustra falluntur ii qui hoc ita putant, causam hujus erroris paulo post aperiemus. Nunc unitatem divinae potestatis testimoniis comprobemus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Eus gͥ machinator con¬
stitutorq rerii. sicut in
seciudo libro diximꝰ ante qͣm
preclarũ hoc opus miuidi ad¬
oreret᷑ sc̃m et incormptibilez
sp̃m genuit quẽ filiũ nuncu¬
paret. et quãuis alios postea
ĩnumerabiles creauisset qͦs
angłos dieimꝰ. hune tam̃est
solũ pͥmogenitũ diuininoĩs
appellatione dignatus ẽ pͥa¬
tria scilicet uirtute ac maiesta¬
te pollente: esse aũt sũmi dei
filiũ qui sit potestate maxima

Expanded text:
ur machinator constitutorque rerum, sicuti in secundo libro diximus, antequam praeclarum hoc opus mundi adoriretur, sanctum et incorruptibilem spiritum genuit, quem filium nuncuparet. et quamuis alios postea innumerabiles creauisset, quos angelos dicimus, hunc tamen solum primogenitum diuini nominis appellatione dignatus est, patria scilicet uirtute ac maiestate pollentem. esse autem summi dei filium, qui sit potestate maxima
Abbreviated transcription (Latin):
fefellit ꝙͦ resurgent de functi
nõ post mille annos mortis sue.
s restituti rursus ĩuitã nille
annis cũ deo regne̾nt/ deus
eni ueniet. ut orbe hoc abonũ
labe purgato. rediuiuaa usto¬
rum aĩas corporily ĩ muutataᷤ
adet̾nã beatitudinẽ suscitet
Itaq p̾t̾ a quã obliuionis ue¬
ra sunt cetera. Quã idento ⁊¬
finxerunt. nequis il li id oppo¬
neret Cur gͦ nõ menmerint.
se aliquanto iuxisse qͣui fueñt.
aut quid gessernt. S nichilo¬
minus tam̃ uenssumile. nõpu

Expanded text:
fefellit, quod resurgent defuncti non post mille annos mortis suae, sed ut restituti rursus in uitam mille annis cum deo regnent. deus enim ueniet, ut orbe hoc ab omni labe purgato rediuiuas iustorum animas corporibus innouatis ad sempiternam beatitudinem suscitet. itaque praeter aquam obliuionis uera sunt cetera; quam idcirco finxerunt, ne quis illis opponeret: \'cur ergo non meminerint se aliquando uixisse aut qui fuerint aut quae gesserint?\' sed nihilominus tamen ueri simile non pu
Abbreviated transcription (Latin):
et fictos mortuorũ regñ uultuᷤ
et ornatos exquisita pulchri¬
tudine staiꝰ sacrariq fecerunt.
et illoꝵ sibi nomina quasi ꝑso¬
nas aliquas urouerunt. S eos
magi. et hiꝰ. quos uere maleficoᷤᷤ
uulgus appellat. cũ artes suas
execrabiles exercerent. ueris sui
nominib scient illis celestibꝰ
que in lictens sanctis legunt᷑.
Hi porro inceiti ac uagi sp̃s
ut turbent omĩa. et errores
humanis etrorib effimdat
serunt ac miscent falsa cum
uens: Ipsi uo celestes multos
ẽẽ finxerunt.Unũq. om̃i¬

Expanded text:
et fictos mortuorum regum vultus, et ornatos exquisita pulchritudine statui consecrarique fecerunt, et illorum sibi nomina, quasi personas aliquas, induerunt. Sed eos magi, et ii quos vere maleficos vulgus appellat, cum artes suas execrabiles exercent, veris suis nominibus cient, illis coelestibus, quae in litteris sanctis leguntur. Hi porro incesti ac vagi spiritus, ut turbent omnia, et errores humanis pectoribus offundant, serunt ac miscent falsa cum veris. Ipsi enim coelestes multos esse finxerunt, unumque omni
Abbreviated transcription (Latin):
oĩum deus. S ueritatẽ m̃ti¬
tis nominib in uolutã ex
oculis abstulerunt. Nam
deus ut ĩpͥncipio docui. neq
nomine cũ solus sit eget.n
neq angeli cũsint ĩ mortalẽ
dicise deos. aut patiunt᷑ aut
uolunt. Quoꝵ unũ solũ offici¬
uniẽ ẜuire nutib dei. nec oĩno
quicquã nisi uissu eiꝰ fac̾e. Sic
ut a rectore prouinciã. cuius
apparitores nemo socios esse
in regenda ꝓuincia dixemnt.
quãuis illoꝵ ministerio res
gerat᷑. Et hiͥ tam possunt ali¬
quid p̾ter iussa rectoris ꝑ ip̃iꝰ
ignorantiã que ẽ ꝯditionis
humane. Ille aũt p̃ses mũdi
et rector mundi uniu̾si ꝗ sit
omĩa cuiꝰ diuinis oculis nicb̾
septũ est. solus habet rerum
om̃ium potestatẽ. Nec ẽ in
angelis quicquã nisi parendi
necessitas. Itaq nullũ sibi
honorẽ tribui uolunt. quoꝵ
honor omĩa indeo est. Illi aũt
qui desinerunt a dei mĩster̾o.

Expanded text:
ium Deus: sed veritatem mentitis nominibus involutam ex oculis abstulerunt. Nam Deus, ut principio docui , neque nomine, cum solus sit, eget; neque angeli, cum sint immortales, dici se deos aut patiuntur, aut volunt: quorum unum solumque officium est, servire nutibus Dei, nec omnino quidquam nisi jussu facere. Sic ut a rectore provinciam: cujus apparitores nemo socios esse in regenda provincia dixerit, quamvis illorum ministerio res geratur. Et hi tamen possunt aliquid praeter jussa rectoris, per ipsius ignorantiam, quae est conditionis humanae: ille autem praeses mundi et rector uniuersi, qui scit omnia, cuius diuinis oculis nihil saeptum est, solus habet rerum omnium potestatem nec est in angelis quicquam nisi parendi necessitas. itaque nullum sibi honorem tribui uolunt, quorum honor omnis in deo est, illi autem qui desciuerunt a dei ministerio
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quis uł tã ineptus uł tam
ociosus. ut aggrediat᷑ aliquid
facere frustra. ex quo nulla
tari. Qui nauẽ fabricat. non uͥ
ĩsumit opã. ut tm̃ nauis ap¬
pareat. s ut ĩea nauigetur.
Itẽ qui uas aliquod ĩstituit
lud effectũ capiat aliquoͬd ne
cessariũ. Silif cetera que¬
cũq fiunt. ũo utiq ĩ suꝑ ua¬
cuũ. s adusus aliquos uti¬
les laborant. Mlundus gͥ a
deo factus ẽ. nõ utiq pp̃ ip̃m
nuntoũ. neq ẽi aut calore

Expanded text:
est enim vel tam ineptus, vel tam otiosus, ut aggrediatur aliquid facere frustra, ex quo nullam tari. Qui navem fabricat, non ideo insumit operam, ut tantum navis appareat: sed ut in ea navigetur. Item qui vas aliquod instituit lud effectum cessarium. similiter cetera quaecumque fiunt, non utique in sucuum, sed ad usus aliquos utiles laborantur. mundus igitur a deo factus est non utique propter ipsum mundum: neque enim aut calore
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ est ĩscriptũ antiquis li¬
tteris grecis. ⁊ ANteponoy.
roest latine iuppit saturni.
hoc certe nõ poete tradunt.
s antiquarũ rerũ scriptoreᷤ.
que a deo uerasunt. ut sibil¬
linis u̾sib ꝯfirmant᷑. qui sũt

Expanded text:
eius est inscriptum antiquis lieius est inscriptum antiquis litteris Graecis ZAN KPONOT id est Latine Iuppiter Saturni. hoc certe non poetae tradunt, sed antiquarum rerum scriptores. quae adeo uera sunt, ut ea Sibyllinis uersibus confirmentur, qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mur illuminam̃. Qui no¬
bis uitã imꝑtit. salutẽ tri¬
buit / uictũ multiplicẽ sub¬
ministrat. Non intellegit
beneficia diuina. qui setm̃
imperitus mͦ s etiã impiꝰ ẽ.
qui noĩe iouis uirt tẽ sũme
potestatis imminuit. qua¬
re si iouẽ exrebo gestis etex
morib hoĩe fuisse in terraq
regnasse dep̃hendimꝰ. suꝑẽ¬
ut in mortẽ quoq eius ĩue¬
stigemiꝰ. Ennius ĩ sacra hy¬
storia tescriptis ominibus
que ĩuita sua gessit. adul
piter post quã qnquies
amicis atq cognatis suiꝰ
imꝑia diuidit. reliquid¬
q hoĩb leges: mores fru¬
m̃taq parauit. multaq
alia bona fecit immortali
gła memoriaq affectus sẽ¬
pit̾na monum̃ta suis reli¬
quid. etate pessimmacta in
ĩ cretauitã cõmutauit. et
ad deos abiit. eũq curetẽ
filii sui curauerunt. deco¬
rauerũtq eũ. et sepulchrũ
eiꝰ est increta moppido nos¬
so. et dr uesta hanc urbem
creauisse. inquosepulchror

Expanded text:
mur, illuminamur; qui nomur, illuminamur; qui nobis vitam impertit, salutem tribuit, victum multiplicem subministrat. Non intelligit beneficia divina, qui se juvimperitus modo, sed etiam impius est, qui nomine Jovis virtutem summae potestatis imminuit. Quare si Jovem et ex rebus gestis et ex moribus hominem fuisse, in terraque regnasse deprehendimus, superest ut mortem quoque ejus investigemus. Ennius in sacra Historia, descriptis omnibuque in vita sua gesserat Iupppiter postquam quinquies amicis atque cognatis suis imperia divisit, reliquitque hominibus leges, mores frumentaque paravit, multaque alia bona fecit, immortali gloria, memoriaque affectus, sempiterna monimenta suis reliquit: aetate pessum acta, in Creta vitam commutavit, et ad deos abiit, eumque Curetes filii sui curauerunt decoraueruntque eum; et sepulchrum eius est in Creta in oppido Gnosso et dicitur Vesta hanc urbem creauisse; inque sepulchro
Abbreviated transcription (Latin):
qui ut supra diximꝰ qr solu̾
ẽ. nõ in diget nomine. Ionẽ
aũt illũ ẽẽ qui sit ex ope sa¬
unt. Solent eñ quidã erro¬
res suos hac excusatione de¬
fencere. qui ꝯuicti de uno ⁊¬
deo cũ ronegare nõ possũt
ip̃m se colere affirmant. ue¬
rũ hoc sibr placere ut iuppit
nominetur. quoquid absũ¬
dius iuppiter enĩ sine ꝯtuber¬
nio ꝯiugis filieq coli non
solet. Tirce qui sit apparet.
nec fas ẽ ro nom̃ eo trasfen
ubi nec minerua ẽ ulla. qd
n̾ hoĩs oͣpis aliquid ꝯferen¬
tis in eũ qui sit alienꝰ et exi
qui beneficii. nemosic deu
p̾catur ut seadinuet sedut
ẜuet iitã. salutẽq tribuat
qd̾ multo plus ac maius ẽ
quã uuiare. et qm̃ de patre
loquim̃ iillus pater dicit᷑
filios iuuare.cũ eos gen̾at
aut eoucat/ illiro eĩ leuius
ẽ quã ut eo u̾bo magnitudo
pat̾ni beneficii exprimatur
quanto idmagis in ꝯueĩ¬
ens ẽ deus qui uerus pat̾¬
mus aquo fingim̃. anima¬

Expanded text:
qui ut supra diximus quia solus qui ut supra diximus quia solus est, non indiget nomine. Iouem autem illum esse qui sit ex Ope Saunt. solent enim quidam errores suos hac excusatione defendere: qui conuicti de uno deo cum id negare non possunt, ipsum se colere adfirmant, uerum hoc sibi placere ut Iuppiter nominetur. quo quid absurdius? Iuppiter enim sine contubernio coniugis filiaeque coli non solet. unde qui sit apparet, nec fas est id nomen eo transferri ubi nec Minerua est ulla necre hominis est opis aliquid conferentis in eum gui beneficii. Nemo sic Deum precatur, ut se adjuvet; sed ut servet, ut vitam salutemque tribuat: quod multo plus ac majus est quam juvare. Et quoniam de patre loquimur, nullus pater dicitur filios juvare, cum eos generat, aut educat. Illud enim levius est, quam ut eo verbo magnitudo paterni beneficii exprimatur. Quanto id magis inconveniens est Deo, qui verus est patemus, a quo fingimur, anima
Abbreviated transcription (Latin):
eatẽ historia que dicit. Ea
tẽpestate iuppiter in mõte
olympo maximã partẽ uite
colebat eo ad eũ inius ueĩ
ebant. Si queres ĩ ꝯ trouer¬
sia erant. Itẽ siquis quio
noui ĩ uenerat qd̾ aduitã
humanã utile ẽet eo ueni¬
ebant atq ioui ostendebãt
¶multa ĩ hunc modũ poete
transferunt. nõ ut in deos
ñitiantur quos colunt. sed
ut figuris uariisq colorib
uenustatẽ ac leporẽ carnii¬
nib suis adclant. qui aũt
nõ intellegunt quomͦ aut
quare quidq fingatur poe¬
tas uelut m̃daces et sacrile¬
gos in sequinit. Hoc errore
decepti etiã phylosophi qd̾
ea que de ioue feruntur mi¬
nime ꝯuenire ind̾muide¬
bantur. duos ioues fecer̃t
unũ naturalẽ alterũ fabu¬
losũ. uiterunt exparte qud̃
erat uersũ. eñ scilicet dequo
poete loquantur hominem
fuisse. Inillo aũt naturaliio¬
ue uulgari ꝯsuetudine religi¬
onis in ducti errauerunt. qd̾
in d̾m nom̃ hoĩs transtuler̾

Expanded text:
eadem historia, quae dicit: ea eadem historia, quae dicit: ea tempestate Iuppiter in monte Olympo maximam partem uitae colebat et eo ad eum in ius uenie-, bant, si quae res in controuersia erant. item si quis quid noui inuenerat quod ad uitam humanam utile esset, eo ueniebant atque loui ostendebant. multa in hunc modum poetae transferunt, non ut in deos mentiantur, quos colunt, sed ut figuris uersicoloribus uenustatem ac leporem carminibus suis addant. qui autem non intellegunt quomodo ant quare quidque figuretur, poetas uelut mendaces et sacrilegos insecuntur. hoc errore decepti etiam philosophi, quod ea quae de Ioue feruntur minime conuenire in deum uidebantur, duos Ioues fecerunt, unum naturalem alterum fabulosum. uiderunt ex parte quod erat uerum, eum scilicet de quo poetae loquantur hominem fuisse, in illo autem naturali Ioue uulgari consuetudine religionis inducti errauerunt, quod in deum nomen hominis transtulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tius ore maritime potesta¬
tẽ senatus decreuerat. ut
p̃dones ꝑsequeretꝰ ac ma¬
re om̃e pacaret. sic neptu¬
sulis obuenerunt. Quomͦ
id ꝓbari põt nimirũ uet̾es
historie docent. Antiquiᷤ
auctor euhemerus ꝗ fuit
exciuitate messene. res ge¬
stas iouis et ceteroꝵ qui
dii putantur collegit. hi¬
storiãq ꝯtexuit extituliᷤ
et inscriptionib sacris qͦ
ĩ antiquissimis tẽplis ha¬
bebantur. maxime que in
fano iouis triphili ubi a¬
ureã colũnam positam ẽe
ab ip̃o iouetitulis indica¬
bat. in qua colĩna sua ge¬
sta ꝑscripsit. ut iometu
posteris eet rerii suaꝵ. Hãc
historiã et int̾pretatus ẽ
eninius et secutus. cuius
u̾ba hec sunt. Ibi iuppiter
tur poete s obtentu aliqͦ
specieq uelata. Potest et
mous olimpus figurã poe¬
tis dedisse ut iouẽ dicerent
celi regnũ ẽẽ sortitũ. quod
olỹppus ambignũ nom̃ ẽ
et mõtis et celi. In olympo
aut iouẽ habitasse docet

Expanded text:
tius orae maritimae potestatius orae maritimae potestatem Senatus decreverat, ut praedones persequeretur, ac mare omne pacaret. Sic Neptusulis obvenerunt. Quomodo id probari potest? Nimirum veteres historiae docent. Antiquus auctor Euhemerus, qui fuit ex civitate Messene, res gestas Jovis, et caeterorum qui dii putantur, collegit, historiamque contexuit ex titulis, et inscriptionibus sacris, quae in antiquissimis templis habebantur, mafano Iouis Triphylii, ubi auream columnam positam esse ab ipso Ioue titulus indicabat, in qua columna sua gesta perscripsit, ut monumentum posteris esset rerum suarum. hanc historiam et interpretatus est Ennius et secutus. cuius haec uerba sunt : ubi Iuppiter tur poetae, sed optentu aliquo specieque uelata. potest et mons Olympus figuram poetis dedisse, ut Iouem dicerent caeli regnum esse sortitum, quod Olympus ambiguum nomen est et montis et caeli. in Olympo autem Iouem habitasse docet
Abbreviated transcription (Latin):
aquile cũ ante pedes iouis
ponunt᷑ intemplis et cum
ip̃o parit̾ adorant᷑. nisi ut
nefandi sceleris ac stupri
memoria maneat met̾nũ:
fictũ est. aliquio fortasse:
traductũ et obliqua fign¬
ratione obscuratũ: quo ue¬
ritas ĩ uoluta tegeret᷑. sic
illiro de sortitione regnoꝵ.
Aiunt enĩ ioui celũ obtigi¬
se. neptimo mare in ferna
plutoni. cur nõ t̾ra potius
ĩsortẽ t̾ciam uenit. nisi qd̾
int̾ra gestares ẽ gͦ illiro in
uõ ẽ qd̾ regnũ orbis ita par¬
titi sortiͦq sunt. ut oriẽtis
imꝑiũ ioui cederet. plutoni
cui cogm hagesylao fuit pãs
occitentis obtingeret. eo
qd̾ plaga orientis exqua
lux mortalib dat suꝑior.
occidentis aũt in ferior⁊
ẽẽ uideaf.sic ueritatẽ mẽ¬
datio uelarunt. ut ũtas
ip̃a ꝑsuasioni publice ni¬
chil derogaret. De neptu¬
ni sorte mainfestũ est ciuꝰ
reguũ tale fuisse dicimꝰ
quale .iii. antonii fuit in¬
finitũ illudimꝑiũ cuito¬

Expanded text:
aquilae, cum ante pedes Iouis aquilae, cum ante pedes Iouis ponuntur in templis et cum ipso pariter adorantur, nisi ut nefandi sceleris ac stupri memoria maneat in aeternfictum est, aliquid fortasse traductum et obliqua figuratione obscuratum, quo ueritas inuillud de sortitione regnorum. Aiunt enim Jovi coelum obtigisse, Neptuno mare, inferna Plutoni. Cur non terra potius in sortem tertiam venit; nisi quod in terra gesta res est. Ergo illud in vero est, quod regnum orbis ita partiti sortitique sunt, ut Orientis imperium Jovi cederet; Plutoni, cui cognomen Agesilao fuit, pars Occidentis obtingeret: eo quod plaga Orientis, ex qua lux mortalibus datur, superior; Occidentis autem inferior esse videatur. Sic veritatem mendacio velaverunt, ut veritas ipsa persuasioni publicae nihil derogaret. De Neptunii sorte manifestum est, cujus regnum tale fuisse dicimus, quale Marci Antonii fuit infinitum illud imperium; cui to
Abbreviated transcription (Latin):
decore aliquo ꝯu̾sa traducãti
totũ aũt qd̾ referas fingere.
io est iueptũ eẽ et mͣdacem
potius ꝙͣ poetã. s finxerunt
istaq̃ fabulosa creduntur.
Nametiã illa que de diis
feminis deoꝵq comibiis
dictasinit: cur gͥ sic sigurã¬
tur sic coluntur. nisi forte
nõ tantũ poete sed pictores
etiam fictoresq imaginu
m tiunt. si em̃ hic ẽ iuppiter
qui a uob̾ d̾r deus si nõ is
ẽ qui ex satumo et ope natꝰ
ẽ. nd oportuit nisi solus simu¬
lacrũ intemplis oĩb colloca¬
ri.Quio sibi muliere erre¬
gies uolunt:quid sexus ĩ¬
firmꝰ. in quẽ si cecidit hic
iuppit᷑. eũ ũe ip̃i lapides
hominẽ fabunt᷑ mtitos
ẽẽ poetas aiunt. et his
tam̃ credunt. In imꝰ ũor
nõ ẽẽ m̃titos reip̃a ꝓbãt.
Ita em̃deoꝵ simulacra cõ¬
fingunt. ut ex ip̃a diu̾sita¬
te sexus appareat uera ẽe
que dicunt poete. Nam
qd̾ alid argum̃tũ habet
ymago catamiti et effigie̾

Expanded text:
decore aliquo conuersa traducat. decore aliquo conuersa traducat. totum autem quod referas fingere, id est ineptum esse et mendacem potius quam poetam. sed nnxennt ista. quae fabulosa creauntur: num etiam illa quae de diis feminis deorumque conubiis dicta sunt? cur igitur sic figurantur, sic coluntur? nisi forte non tantum poetae, sed pictores etiam fictoresque imaginum mentiuntur. si enim hic est Iuppiter qui a uobis dicitur deus, si non is est qui ex Saturno et Ope natus est, non oportuit nisi solius simulacrum in templis omnibus conlocari. quid sibi mulierum effigies uolunt? quid sexus infirmus? in quem si cecidit hic Iuppiter, eum uero ipsi lapides hominem fatebuntur. mentitos esse poetas aiunt et his tamen credunt: immo uero non esse mentitos re ipsa probant. ita enim deorum simulacra confingunt, ut ex ipsa diuersitate sexus appareat uera esse quae dicunt poetae. nam quod aliud argumentum habet imago Catamiti et effigies
Abbreviated transcription (Latin):
catur. quo gͥ argum̃to ꝓbari
põt / nec europa intauro sedi¬
se. nec yo bouẽ factã. qd̾ certiuos
dies habeat᷑ infastis: quo y¬
siois nauigiũ celebrat᷑. que
res docet. nõ transna̾sse illam
s nauigasse. Igif̃ qui sapere.
sibi uitẽf qr intellegunt iniu
t̾renũq corpus incelo ẽẽ nõ
posse totã ganimeteã fablaz
ꝓ falso repirdiant nec senti¬
ut ĩt̾ra ro ẽẽ factũ qr res ac
librto ip̃a t̾rena ẽ nõgͦ res
ip̃as gestas finxerunt poete
qõsi facerent eẽnt uanissi¬
mi.s reb gestis atcliterũt
quendã colorẽ. nõ enĩ obtre¬
ctantes illiͥ dicebant s orna¬
re cupientes. hinc hommes
decipiunt᷑ maxime qd̃ dũ
hec omĩa ficta ẽẽ apoetis arbi¬
trant᷑ colunt qdõ ignorant
nesciunt enĩ qui sit poetice
Licentie modus. quousq ꝓ¬
gredi fingendo liceat. cũ offi¬
⁊ ciũi poete meosit. ut ea que ⁊
uere gestasunt malias sp̃es¬
s obliquis figurationib eu

Expanded text:
catur. quo igitur argumento probari catur. quo igitur argumento probari potest nee Europam in tauro sedisse nec Io bouem factam? quod certus dies habetur in fastis quo Isidis nauigium celebratur: quae res docet non tranasse illam, sed nauigasse. igitur qui sapere sibi uidentur, quia intellegunt uiuum terrenumque corpus in caelo esse non posse, totam Ganymedeam fabulam o falso repudiant nec sentiunt in terra id esse factum, quia res ac libido ipsa terrena est. non ergo res ipsas gestas finxerunt poetae, quod si facerent, essent uanissimi, sed rebus gestis addiderunt quendam colorem. non enim obtrectantes illa dicebant, sed ornare cupientes. hinc homines decipiuntur, maxime quod dum haec omnia ficta esse a poetis arbitrantur, colunt quod ignorant. nesciunt enim qui sit poeticae licentiae modus, quousque progredi fingendo liceat, cum officium poetae in eo sit, ut ea quae uere gesta sunt in alias species obliquis figurationibus cum
Abbreviated transcription (Latin):
deos ẽẽ dixerunt. Itaq illa
potiꝰ fictasunt. que tanqua
de dizs. nõ illa quetãquam
de hoĩb sunt locuti. qd̾ clarũ
fiet exẽplo. qd̾ inferemꝰ. Da¬
naͣen uiolaturus aureos nũ¬
mos largiter insi nũ eiꝰ infu¬
dit. hec stupri merces fuit ⁊
at poete qͣuasi de d̾o loquebã¬
tur. ne auctoritatẽ crediter
maiestatis infringerent fin¬
xerunt ip̃m in aureo imbre
delapsũ. Eatẽ figura quaum¬
bres ferreos dicunt cũ mul¬
titudinẽ teloꝵ sagittaruq
describunt. Rapiusse dicit᷑
color ẽ s aut ꝑ legionẽ rapu¬
it cuiꝰ insigne aquila ẽ. Aut
nauis ĩ qua ẽ impositus tut¬
telam habuit in aquila fi¬
guratã. sicut taurũ cũ rapu¬
it et transuexit europam
Eotẽ mͦ cõu̾tisse in bouem
traditur .yo. In achi filiam.
que ut iram iunonis effu¬
geret ut erat iamsetis obsi¬
ta iam bos transnatasse dr̃
mare inegyptũq uenisse.
atq ibi recepta pͥstina specie
dea facta que nuncisis uo¬

Expanded text:
deos esse dixerunt. itaque illa deos esse dixerunt. itaque illa potius ficta sunt quae tamquam de diis, non illa quae tamquam de hominibus sunt locuti: quod clarum fiet exemplo quod inferemus. Danaen uiolaturus aureos nummos largiter in sinum eius infudit, haec stupri merces fuit. at poetae, qui quasi de deo loquebantur, ne auctoritatem creditae maiestatis infringerent, finxerunt ipsum in aureo imbre delapsum eadem figura qua imbres ferreos dicunt, cum multitudinem telorum sagittarumque describunt. rapuisse dicitur color est. sed aut per legionem rapuit cuius insigne aquila est aut nauis in qua est inpositus tutelam habuit in aquila figuratam, sicut taurum, cum rapuit et transvexit Europam. eodem modo conuertisse in bouem traditur lo Inachi filiam, quae ut iram Iunonis effugeret, ut erat iam saetis obsita., iam bos, tranasse dicitur mare in Aegyptumque uenisse atque ibi recepta pristina specie dea facta quae nunc Isis uo
Abbreviated transcription (Latin):
lud qd̾ omiẜam: redeo ĩ una
itaq sola fuit ꝯtinentior. cũ
cã tepiret. Nõ uirtute ꝗli¬
quas metii sucçessoria qͤ
formito utiq eiꝰ est.quisit
et mortał et imbecilł. et ni¬
chili quippe qui potuit et
tunc cũ nasceret᷑ extinguin
sicut fr̃eiꝰ antegenitꝰ extin¬
ctus ẽ. quisi uiuere potuiss
nũquã minori ꝯcessiss im¬
timq mtritus. Leis. sine i¬
zen appellatus ẽ. nõ ut istipu¬
tant aferuore celestis ignis.
uł qd̾ uite sit dator et ani¬
mantib ĩspirat animnasque
uirtus solius dei ẽ / quã enĩ
posset ĩspirare animã qui ip̃e
accepit aliunde: s qd̾ primꝰ
exliberis saturni marib ui¬
xerit. potuerunt gͥ homines
aliũ d̾m habere regẽ si satur¬
nus nõ fuisset abuxore delu¬
sus. At enĩ poete ista finxe¬
runt. ercat quisquis hoc pu¬
tat. illi enĩ de hoĩb loquebã¬
turs ut eos ornarent. quoꝵ
memoriã laudib celebrabãt

Expanded text:
lud quod omiseram redeo. in una lud quod omiseram redeo. in una itaque sola fuit continentior, cum eam deperiret, non uirtute aliqua, sed metu successoris. quae formido utique eius est qui sit et mortalis et inbecillus et nihili, quippe qui potuit et tunc cum nasceretur extingui, sicut frater eius ante genitus extinctus est, qui si uiuere potuisset, numquam minori concessisset imtimque nutritus Zεύς siue Zήν appellatus est, non ut isti putant a feruore caelestis ignis uel quod uitae sit dator et animantibus inspiret animas, quae uirtus solius dei est — quam enim possit inspirare animam qui ipse accepit aliunde? —, sed quod primus ex liberis Saturni maribus uixerit. potuerunt igitur homines alium deum habere rectorem, si Saturnus non fuisset ab uxore delusus at enim poetae ista finxerunt. errat quisquis hoc putat. illi enim de hominibus loquebantur, sed ut eos ornarent quorum memoriam laudibus celebrabant,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽse maximũ quando ꝗder
põt aliquro maiꝰ existere. Idẽ
ꝑstigiã paludẽ scissime iurat
Una suꝑstitio supis que red¬
dita diuis. Que ista supsti¬
tio ẽ. aut aquo redclita. Est.
gͦ aliqua potestas maxima ẽ¬
que pẽierantis deos puniat
que tanta formido ẽ palurdis
ĩferne.sisunt ĩmiortales ꝗd
metuunt eã quã uisuri non
sunt nisi quos mori necesse
suos ĩcelũ tollunt: quid su
peros deierant. cũ ip̃i supi ad
ĩferos deuoluant᷑. ibiq hñit
qd̾ uenerent᷑ et adorent᷑ il¬
liro uo quale ẽ esse facta ꝗͥb
dii om̃s et ip̃e iuppit̾ peat.
si parcaꝵ tantaiuus ẽ ut plꝰ
possint quã celestes uniu̾si
quãq ip̃e rector ac dñs. cur
nõ ille potius regnare dicant
quaꝵ legib et statutis pare¬
re õs dos necessitas cogit. nũ
dubiũ est cuiẽ quin his qui
alicui rei obsequif maximꝰ
nõsit. cũ aliꝰ sit qui nõ accipi¬
at facta s faciat: nunc ad il¬

Expanded text:
esse se maximum, quandoquidem esse se maximum, quandoquidem potest aliquid maius existere. idem per Stygiam paludem sanctissime iurat, una superstitio superis quae reddita diuis. quae ista superstitio est aut a quo reddita? est ergo aliqua potestas maxima quae perierantes deos puniat? quae tanta formido est paludis infernae, si sunt inmortales? quid metuant eam, quam uisuri non sunt nisi quos mori necesse suos in coelum tollunt? quid per superos dejerant, cum ipsi superi ad inferos revolvantur, ibique habeant quod venerentur et adorent? Illud vero quale est? esse fata, quibus dii omnes, et ipse Jupiter pareat. Si Parcarum tanta vis est, ut plus possint quam coelestes universi, quamque ipse rector ac dominus, cur non illae potius regnare dicantur, quarum legibus ac statutis parere omnes deos necessidubium est quin is qui alicui rei obsequitur maximus non sit? nam si sit, non accipiat fata, sed faciat. — nunc ad il
Abbreviated transcription (Latin):
cõfitent. Quom põt deus
uiteri: aut ut ait poeta.ho
sunt potiti: uiteo alũid̃m
regẽ fuisse pͥmis t̃prib. aliũ
cõsequẽtib. põt g fieri. uti
alius postea sit futurus. si eĩ
priꝰregnũ mutatũ est. Cur
despeniꝰ etiã posterꝰ posse mu¬
tari: nͥforte saturnꝰ generare
potuit fortiorẽ. iuppit non
potuit. At qui diuinũ impe¬
rĩ aut semꝑ immutabile
ẽ. Aut si ẽ mutabile ẽ qd̾ fi¬
eri nõ põt. semꝑutiq muta¬
bile ẽ. Põt gͦ iuppiter regnͫꝰ
amttere sic̃ pater eiꝰ amisit
ita plane. Nam cũ itẽ neq
uirginib neq maritatis ⁊¬
unquã pepcisset abstinuit
se. tam̃ una thetite qd̾ res¬
ponsũ fuit maiorẽ patre suo
futurũ quisquis ex illa natꝰ
eet. Primũ in priidentia ĩeo
nõ dei. ciunisi thenis futura
dixiss ip̃e nesciret. si aut diui¬
nũ nõ sit ne deus quidẽ sit.a
Unde ip̃a diuinitas noĩatur:
ut abhomine humanitas.t
qui timuit utiq maiore.

Expanded text:
confitentur. quomodo potest deus confitentur. quomodo potest deus uideri aut, usunt potiti. Video alium Deum regem fuisse primis temporibus, alium consequentibus. potest ergo fieri ut alius postea sit futurus. si enim prius regnum mutatum est, cur desperemus etiam posterius posse mutari? nisi forte Saturnus generare potuit fortiorem, Iuppiter non potest. atquin diuinum imperium aut semper inmutabile est aut si est mutabile, quod fieri non potest, semper utique mutabile est. potest ergo Iuppiter regnum amittere, sicut pater eius amisit? ita plane. nam cum idem neque uirginibus neque maritatis umquam pepercisset, abstinuit se tamen una Thetide, quod responsum fuit maiorem patre suo futurum quisquis ex ilia natus esset. et primum mprudentia in eo non dei, cui nisi Themis futura dixisset, ipse nesciret; si autem diuinus non sit, ne deus quidem sit, unde ipsa diuinitas nominatur, ut ab homine humanitas; qui timuit utique maiorem.
Abbreviated transcription (Latin):
Uis est gͥ tam excors q
hunc regnare in celo pu¬
tet. quine int̾ra quidẽ debu¬
it. Nõ insule quidã poeta tri¬
ũphũ cuproinis scripsit. qͦĩ
libro nõ mͦ potentissimum
deoꝵ cupidinem s etiã uicto¬
rẽfacit. enu̾atis enĩ amorib
singłoꝵ quib in potestate
cuprdinis dicionẽq uenis¬
sent. Instruit pompã inqua
iuppiter cũ ceteris diis ante
currũ triuphantis ducitur
catenatus: elegant ro qui¬
dẽ apoeta figuratũ. s tam̃ ñ
multũ distat auero: quieĩ
uirtutis ẽ expers. qui cuproi¬
tate ac libromib malis uin¬
citur. nõ cuproini utͫ^  fixit
s morti subiectus ẽ sepit̾ne.
Sedomittamꝰ de moribus
dicere rem cõsiteremꝰ ut in¬
telligant homines inquib
iniẜiuersentur errorib. Re¬
gnare incelo iouẽ iuilgus
existimat. roet doctis parit̾
et in toctis ꝑsuasũ est. Qd̃
et religio ip̃a et p̃cationes.
et hymni. et delubra. et si¬
mulacra demõstrant. Eñtẽ
tam̃ saturno et ope natum

Expanded text:
uis est igitur tam excors qui hunc regnare in caelo putet, qui ne in terra quidem debuit? non insulse quidam poeta triumphum Cupidinis scripsit, quo in libro non modo potentissimum deorum Cupidinem, sed etiam uictorem facit. enumeratis enim amoribus singulorum, quibus in potestatem Cupidinis dicionemque uenissent, instruit pompam, in qua Iuppiter cum ceteris diis ante currum triumphantis ducitur catenatus. eleganter id quidem a poeta figuratum, sed tamen non multum distat a uero. qui enim uirtutis est expers, qui cupiditate ac libidinibus malis uincitur, non Cupidini ut ille finxit, sed morti subiectus est sempiternae. sed omittamus de moribus dicere, rem consideremus, ut intellegant homines in quibus miseri uersentur erroribus. regnare in caelo Iouem uulgus existimat: id et doctis pariter et indoctis persuasum est, quod et religio ipsa et precationes et hymni et delubra et simulacra demonstrant. eundem tamen Saturno et Rhea genitum
Abbreviated transcription (Latin):
tam adoleuit. nec hic tan¬
tũ sacrificasse iuppit̾ in ue¬
nitur. Cesar quoq mara¬
to refert. agla osthennen
dicere iouem cũ ex insula
naxo adu̾sus tytanas pro¬
ficisceretur. et sacrificium
faceret ĩlitore Aquilamei
inauspiciũ ad uolasse quã
uictor bono homine accep¬
tã tutele sue subiugarit.n
Sacra uo hystoria etiã ante
cõsedisse illi aquilã in ca¬
pite. atq ei regnũ ptͣendis¬
se testatur. Cui gͦ sacrifica¬
re iuppiter potuit nisi celo
euo quẽ dicit euhemerus ĩ
occeania mortuũ et inoꝑ¬
pito aulatia sepultũ ¶r
stoici figm̃ta poetaꝵ adphy¬

Expanded text:
tam adoleuit. nec hic tantam adoleuit. nec hic tantum sacrificasse Iuppiter inuenitur. Caesar quoque in Arato refert Aglaosthenen dicere, Iouem cum ex insula Naxo aduersus Titanas proficisceretur et sacrificium faceret in litore, aquilam ei in auspicium aduolasse, quam uictor bono omine acceptam tutelae suae subiugarit. Sacra uero Historia etiam ante copite, atque illi regnum portendisse, testatur. Cui ergo sacrificare Jupiter potuit, nisi coelo avo? quem dicit Euhemerus in Oceania mortuum, et in oppido Aulacia sepultum. stoici figmenta poetarum ad phi
Abbreviated transcription (Latin):
req attributa ẽent. qui re¬
ges genuerint potentissĩos.
Apparet gͦ nõ ex celo ẽe natũ
qd̾ fieri nõ põt. s ex eo hoĩe
cui nom̃ urano fuit qd̃ esse
uerũ Trimegistus auctor ẽ.
qui cũ diceret admodum
paucõs extitisse inquibus
eẽt ꝑfecta doctrina in his:
uranũ saturnũ mercuriũ
nominauit cognatos suos
Hec ille quia ignorauit alio
traduxit hystoria. qui qũo
argum̃tari potuerit osten¬
di Nunc dicamꝰ quomͦ
ubi. aquosit hoc factum.
nõ enĩ satumꝰ hoc. s iuppit̾
fecit. ĩ sacra hystoria sic en¬
nius tradit. Deinde pane¬
um deducit in montẽ qui
uocat᷑ celi stella. Postquã
eo ascendit ꝯtemplatus
te aramcreat celo. Primꝰ¬
q mea ara iuppit̾ sacrifica¬
uit. ineo loco suspexit ĩ celũ
qd̾ nuumc nos nominamus.
ether uocabatur desui aui
nomine celũ nom̃ inrdidit.
idq iuppiter qd̾ etheruo¬
catur pͥrecans primꝰ celu
nominauit. eamq hosti¬
am quã ibi sacrificauit to¬

Expanded text:
rraeque attributa essent, qui rerraeque attributa essent, qui reges genuerant potentissimos. apparet ergo non ex caelo esse natum, quoa fieri non potest, sed ex eo homine cui nomen Urano fuit. quod esse uerum Trismegistus auctor est, qui cum diceret admodum paucos extitisse in quibus esset perfecta doctrina, in his Uranum Saturnum Mercurium nominauit cognatos suos. haec ille quia ignorauit, alio traduxit historiam: qui quomodo argumentari potuerit, ostendi. nunc dicam quomodo, ubi, a quo sit hoc factum: non enim Saturnus hoc, sed Iuppiter fecit. in Sacra Historia sic Ennius tradit: deinde Pan eum deducit in montem, qui uocatur Caeli stela. postquam eo ascendit, contemplatus te aram creat Caelo primusque in ea ara Iuppiter sacrificauit. in eo loco suspexit in caelum quod nunc nos nominamus, aether uocabatur, de sui aui nomine caelum nomen indidit idque Iuppiter quod aether uocatur placans primus caelum nominauit eamque hostiam quam ibi sacrifiauit, to