comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nondũ sedm rẽ s seđ̾m spe nemine nouerat
scđm carnẽ. qͥa illiꝰ grã sicut idẽ adephesios
dicit sumꝰ salui facci. Nam & ipse loctis huie
Qđ eni. hie dixit. conuiuficauit nos xp̃o. hoc
dit ad corinthios. ut qͥuiuunt iã ñ sibi uiuant.
s ei qui ꝓiosis mortuus ẽ. & resurrex̃. sqͦd
hic dicitꝰ Cuiꝰ grã sumꝰ salui facti ĩ uelut ꝑ¬
ftitũ sit loquit qͥd itspe tenet. Nã qͥdi paule
ante comemoraui. aꝑte alibi dicit. Spe enĩ sal¬
ui facti sumꝰ. Ideoq & hic sequit᷑. & tanquã ꝑ¬
fectũ enumerat qͥd futurũ ẽ. & simul mnꝗtͥ
excitaiuit. & simul sedere fecit incelestibꝰ
noncũ aut nos. S qͥa spe certa qͥdͥ futurũ. ẽ iã
toiem: sinul sedere nos dixit incȩlestibꝰ ñdũ
in nob sria in illo. Nanq ne putares iã nc̃ esse
ꝑfectũ. qd inspe ita dr̃ tanquã ꝑfectũ sit. acꝙs
ut intelligas adhuc futurũ. sequit᷑ & dicit.
Ut ostenderet insuꝑ uenientibꝰ scłis suꝑ abun¬

Expanded text:
ndum rem, sed secundum spem neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumussalui facti. nam et ipse locus huic quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur, quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat, quod futurum est: et simul, inul sedere fecit in coelestibus nondum autem nos: sed quia spe certa, quod futurum est, jam tenemus, simul sedere nos dixit in coelestibus, nondum in nobis, sed jam in illo. Namque ne putares jam nunc esse perfectum, quod in spe ita dicitur, tanquam perfectum sit, atque ut intelligas adhuc futurum, sequitur et dicit: Ut ostenderet in supervenientibus saeculis superabun
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq nẽ uetera transiert̃ scđm spe. qͥa mͦ iã
ñ .e. tẽpus ueceris testam̃ti. quo tẽporale atq
carnale regnũ expectet᷑ a dõ. & facta funt
omĩa noua scđm eandẽ spẽ: ut regnũ cȩlo¬
rũ ubi nulla erit mors atq corruptio. ꝓ¬

Expanded text:
aque vetera transierunt secundum spem, quia modo jam non tempus Veteris Testamenti, quo temporale et carnale regnum exspectetur a Deo: et facta sunt omnia nova secundum eamdem spem, ut regnum coelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, p
Abbreviated transcription (Latin):
opat᷑ t̾renã circuncisionẽ. trenũ sabbatũ.
t̾renũ azimũ. t̾renũ pascha. quȩ om̃is t̾̃re¬
na oꝑatio habet occultã uirtutẽ intelli
tate & infidelitate ꝑseuerantibꝰ: quȩ a no¬
uo testam̃to reuelata. ẽ. & ñ transcuntibꝰ
addum ñ eis auferet᷑ uelamen. qͥd in lectione ue¬
teris cestam̃ti manet. Quia insolo. xp̃õ euaeu¬
atur. ñ ipsa lectio ueteris testam̃ti quȩ habet
abscondita turtutẽ: s uelam̃ qͦ abscondit᷑. Un¬
de aopo incruce passo uelũ templi scusũ ẽ.
torũ fidelibꝰ adbibendũ eiꝰ sanguinẽ ore
apto inconfessione transeuntibꝰ. dꝑterea
popłis illo sicut cam adhuc oꝑatͥ t̾ram: ad¬
huc exercet oꝑationẽ legis carnalit̃. Quȩ ñ
eidit uirtuce suã qͥa inea ñ intelligit grãm¬

Expanded text:
atur terrenam circumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam uirtutem intellegtate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in lectione ueteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio ueteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen. quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscissum ntorum fidelibus ad bibendum eius sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea non intellegit gra
Abbreviated transcription (Latin):
paret: ꝓpt̾ resur rectionẽ xp̃i hoc dixisse
apłm. quando qͥde ista uerba illud p̃cessit
ut qui uiuunt iã ñ sibi uiuant: s ei qͥ pipsis
mortuus . ẽ. & resurrexit. Quid ẽ. enĩ aliud
ñ sibi ẜ. illi uiuant. nͥ ut ñ scđ̾m carnẽ uiuant
sp̃m inspe resurrectionis quȩ iã exipsis in
neminẽ scđm carnẽ apł̃s nouerat ꝓpt̃ spem
futurȩ immortalitatis. ucuiꝰ expectatione
uiuebat. quȩ in xp̃o iuã ñspes s reserat. Quẽ
& si nouerat scđ̃m carnẽ cũ adhuc moriturꝰ
esset: iã tam̃ ñ nouerat. qͥa eũ resurrexisse
nouerat. & ultra ei mortẽ ñ dominaturã.
& quia õs in illo & si noncũ re iã tam spe hoc
sumꝰ: sequit᷑ & dicit. Siqua gͥ inxp̃o noua cre¬

Expanded text:
paret propter resurrectionem Christi hoc dixisse apostolum, quando quidem ista uerba illud praecessit: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliud: non sibi, sed illi uiuant, nisi ut non secundum carnem uiuant ecundum spiritum in spe resurrectionis, quae iam ex ipsis in neminem secundum carnem apostolus nouerat propter spem futurae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae in Christo iam non spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: si qua
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. s. iã nẽ ñ nouuã. Illud enĩ eiꝰ mortale
iñ induit immortalitatẽ: unde scđm pristinã
mortalitatẽ iã caro appellari ñ possit. Igͥ ipsiꝰ
loci contextionẽ ubi hȩc sententia .ẽ. de q̃ ista
caluniant᷑ consideremꝰ. ut hoc qͥa dico magis
eluceat. Raritas inqͥt xp̃i cõpellit nos. iudi¬
mortui sunt. & ꝓ omĩb mortuus. e: ut qui

Expanded text:
sed iam nunc non nouimus; illud enim eius mortale iam induit immortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi compellit nos indimortuu
Abbreviated transcription (Latin):
resurrexisse testatus . ẽ Vnde etiã dicit. Seđm
nerationis. Quis aut̃ ñ intelligat. inlauacro
regenerationis spẽ nob̃ datã salutis futurȩ. ñ
iam salutẽ ipsã quȩ ꝓmittit᷑ : & tam̃ quia cer¬
ta spes. ẽ: tanquã laudata esset eadẽ salus.
saluos nos inquit fecit. Alio quippe loco di¬
lucidissime dicit. Nos in nob̾ ipsis ingemisci¬
mꝰ. adoptionẽ expectantes redẽptionẽ corpo¬
ris nr̃i. Spe enĩ salui facti sumꝰ. Spes aut̃

Expanded text:
rexisse testatus est. unde etiam dicit: secunrum regenerationis. quis autem non intellegat in lauacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non iam salutem ipsam, quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tamquam iam data esset eadem salus, saluos nos, inquit, fecit. alio quippe loco dilucidissime dicit: nos in nobis ipsis ingemescimus adoptionem exspectantes, redemtionem corporis nostri. spe enim salui facti su
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas. In hoc aut̃ paulũ aliquando
errasse. & ꝓficiendo mutasse sententiã.:
absit ut dicamꝰ. Quod etiã ipse faustꝰ sen¬
sit. quã imꝓhe atq impie diceret᷑. ma¬
bere ñ consonũ. fortasse occultiori & ad
dinoscendũ difficiliori ueritate. qͦd aut
sic remanserit. aut inposterioribꝰ correc¬
tũ sit : qͥa ñ p̃cipiendi auctoritate. s ꝓ¬
ficiendi exercitatione scribunt᷑ a nobis
uit. Qd genꝰ litterarũ. ñ cũ credendi ue¬
cessitate: s cũ iudicandi libertate legen-¬
dũ ẽ. Cui tam̃ ne int̾cluderet᷑ locus. & ad¬
imeret᷑ posteris adquęstiones difficiles
tractandas atq uersandas. linguȩ ac stili
saluberrimꝰ labor: distincta. ẽ a posteriorp
libris excellentia canonicȩ auctoritatis.
ueteris & noui testam̃ti. Quȩ apłorũ con¬
firmata tẽporibꝰ. ꝑsuccessiones epõrũ &.
ꝓpagationes ȩccłarũ tanquã insede
quadã sullimit̃ consti tata ẽ. curi

Expanded text:
auctoritas. In hoc autem Paulum aliquando auctoritas. In hoc autem Paulum aliquando errasse, et proficiendo mutasse sententiam, absit ut dicamus. Quod etiam ipse Faustus sensit quam improbe atque impie diceretur; mabere non consonum fortasse occultiori, et ad dignoscendum difficiliori veritati, quod aut sic remanserit, aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione scribuntur a nobisbit . Quod genus litterarum non cum credendi necessitate, sed cum judicandi libertate legendum est. Cui tamen ne intercluderetur locus, et adimiretur posteris ad quaestiones difficiles tractandas atque versandas linguae ac stili saluberrimus labor, distincta est a posteriorum libris excellentia canonicae auctoritatis Veteris et Novi Testamenti, quae Apostolorum confirmata temporibus per successiones episcoporum et propagationes ecclesiarum tamquam in sede quadam sublimiter constituta est, cui
Abbreviated transcription (Latin):
gens amortuis iã ñ morit᷑. & mors ei ultra
ñ dominabit᷑. Nã si te aduerborũ ꝓpͥetatẽ
cundũ carnẽ s noueramꝰ. Ueruntam̃ ut uerbo ñ
p̃mã. ne qͥs affirmet ꝑ abusionẽ locutũ apłm. ut
ꝓeo qͦd .ẽ. putabamꝰ diceret noueramꝰ: illud mi¬
ror ñ attendere homines cȩcos. uł potiꝰ ñ miror
illi habuert̃ carnẽ de quib meodẽ loco dicit. Itaq
nos amodo neminẽ nouimꝰ scđm carnẽ. Neq
enĩ desolo xpo id uolens intelligi posset dicere
neminẽ nouimꝰ scđ̾m carnẽ. S qͥa illorũ secũ ui¬
tã futurã tanquã p̃sentẽ meditabat᷑. qui resur
gentes cõmutabunt᷑: Amodo inquit neminẽ
nouimꝰ scđm carnẽ. Id ẽ. tã certã spẽ tenemꝰ fu¬
turȩ nr̃ȩ incorruptionis. & immortalitatis:
ut amodo iã inipsa uoticia gaudeamꝰ. Unde
alio loco dicit. Si aut̃ resurrexistis cũ xp̃o:
quȩ sursũ sunt quęrite. ubi xp̃s ẽ. addexterã
dĩ sedens. Quȩ sursũ sunt sapice. ñquȩ suꝑ t̃

Expanded text:
gens a mortuis iam non moritur et mors ei ultra non dominabitur. Nam si te ad uerborum proprietatem cundum carnem, sed noueramus. uerumtamen ut uerbo non premam, ne quis adfirmet per abusionem loceo quod est "putabamus" diceret noueramus, illud miror non attendere homines caecos uel potius non miror illi habuerunt carnem de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id nolens intellegi posset dicere: neminem nouimus secundum carnem, sed quia illorum secum uitam futuram tamquam praesentem meditabatur qui resureminem nouimus secundum carnem, id est: tam certam spem tenemus futurae nostrae incorruptionis et immortalitatis, ut amodo iam in ipsa notitia gaudeamus. unde alio loco dicit: si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram dei sedens; quae s
Abbreviated transcription (Latin):
cabitur tͥ sem̃. hoc est ñ ii qui filii carnis
ii filii dĩ s fili ĩ ꝓmissionis deputant᷑ inse¬
men. qͥd adhȩc responsuri st̃. cũ aꝑte alio
loco de hoc semine ad abraham dicat᷑. in se¬
mine tuo benedicent᷑ om̃s gentes t̾rȩ Nã si
eo tẽpore hinc disputaremꝰ qͥ tẽpore hoc ex¬
ponebat apłs dicens: abrahe dicte st̃ ꝓmissi¬
ones & semini eiꝰ. ñ dicit. & seminib tanꝗͦ
inmultis s tanquã in uno & semini tuo¬
qͥt e. xpc̃ fortasse aliqͥs ñ ta impudent̃ nol¬
let hoc credere. antequã uideret om̃s gs
ham. Nc̃ uͦ cũ hoc impleri uideamꝰ qͦd tan¬
toante pͥnunciatũ legimꝰ cũ om̃s gsiã be
nedicant᷑ insemine abrahȩ cui dictũ . ẽ. ante
annorii milia. insemine tuo benedicent᷑
aucere uł de isto uero xp̃o. ꝓphetias hebre¬
as cuiꝰ gentis pat̾ ẽ abraham. nichil existi¬
net pnunciasse: Quis aut pocest. n dico
nea hrrui responsione quales in hoc oꝑe
habere coartam s quolibet ingenti uolu¬

Expanded text:
carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: In semine tuo benedicentur omnes gentes terrae ? Nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat Apostolus dicens, Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus: non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, tus ; fortasse aliquis non tam impudenter nollet hoc credere, antequam videret omnes geham. Nunc vero cum hoc impleri videamus, quod tanto ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes jam nedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo benedicentur ducere, uel de isto uero Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur, sed quolibet ingenti uolu
Abbreviated transcription (Latin):
ossa & carnẽ n habet sicut me uidetis habere:
s corruptionẽ mortalitatẽq carius uult in¬
resurrectione satis euident̃ loqueret᷑. & dicer&
qͦd iã supra cõmemoraui. Caro & sanguis regnũ
dĩ possidere ñ possunt. neq corruptio incor¬
ruptionẽ possidebit. Cũ gͦ factũ fuerit qͦdibi

Expanded text:
n habet, sicut me uidetis habere — sed corruptionem mortalitatemque carnis uult inresurrectione satis euidenter loqueretur et diceret, quod iam supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo fact
Abbreviated transcription (Latin):
quã int̾rogantẽ & dicentẽ. accipis apłm
paulũ. respondit. & maxime. Cur enĩ ñ
potiꝰ respondit. & minime. nͥqͥa fallax ali¬
ud quã id qͦd falsi erat respondere ñ potu¬
it: Quid enĩ accipit apłi pauli: Non pͥmũ ho¬
minẽ. quẽ ille dicit det̾ra t̾renũ. De quo itẽ
dicit. Factus. ẽ pͥmꝰ homo adam inanimã ui

Expanded text:
quam interrogautem et dicentem: accipis apostolum quam interrogautem et dicentem: accipis apostolum Paulum? respondit: et maxime. cur enim non potius respondit: et minime, nisi quia fallax aliud quam id. quod falsum erat, respondere non potuit? quid enim accepit apostoli Pauli? non primum hominem, quem ille dicit de terra terrenum. de quo item dicit: factus est primus homo Adam in an
Abbreviated transcription (Latin):
sibimet eporũ serie & tot popłorũ consen¬
sione firmat᷑. Itaq si defide exemplariũ
quęstio uerteret᷑. sic̃ in nonnullis quȩ & pau¬
cȩ st̃ & sacrarũ litterarũ studiosis notissi¬
mȩ sententiarũ uarietates: uł ex aliarũ
regionũ codicibꝰ unde ipsa doctrina cõme¬
auit: nr̃a dubitatio dnudicaret᷑. ⁊ uł si
ipsi quoq codices uariarent. plures paucio¬
ribꝰ. aut uetustutiores tecentioribꝰ. pͣfer¬
rentur. si adhuc esset ucerta uarietas:
p̾cedens lingua unde illud int̾p̃tatũ .ẽ. con¬
suleret᷑. Hoc mͦ quęrunt : qͥ qͦđ eos mouet
inscripturis scĩs tanta auctoritate fir¬
matis. inuenire uolunt. ut habeant un
li epła ꝓfertur. filiũ dĩ exsemine dauid
esse scđm carne. om̃s codices & noui & ue¬
teres habent. om̃s eccłiȩ legunt. om̃s lia¬
guȩ consentiunt. Exiuimmnigͦ pallio falla¬
ciȩ. quo faustꝰ indutꝰ cũ sibi ꝓposuisset tan¬

Expanded text:
sibimet episcoporum serie et tot populorum consensibimet episcoporum serie et tot populorum consensione firmatur. itaque si de fide exemplarium quaestio uerteretur. sicut in nonnullis, quae et paucae sunt et sacrarum litterarum studiosis notissimae sententiarum uarietates, uel ex aliarum regionum codicibus, unde ipsa doctrina commeauit, nostra dubitatio diiudicaretur, uel si ibi quoque codices uariarent. plures paucioribus aut uetustiores recentioribus praeferrentur: et si adhuc esset incerta uarietas, praecedens lingua, unde illud interpretatum est, consuleretur. hoc modo quaerunt, qui, quod eos mouet in scripturis sanctis tanta auctoritate firmatis, inuenire uolunt. ut hala profertur, filium dei ex semine Dauid esse secundum carnem, omnes codices et noui et ueteres habent, omnes ecclesiae legunt, omnes linguae consentiunt. exuimini ergo pallio fallaciae. quo Faustus indutus. cum sibi proposuisset tam
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ esse. illud ñ esse.: qͥa hoc ꝓme sonat᷑. illud
contra me. Tues gͦ regula ueritatis. qͥcqͥd con¬
tra te fuerit ñ e uerũ. Quid si aliꝰ simili in¬
sania. s tam̃ qͥa tua duricia confringat᷑ ex¬
istat & dicat. immo illud qͦd ꝓte sonat fal¬
sũ.ẽ. hoc aut̃ qͦd contra te est uerũ.ẽ. quid
acturꝰ es. nͥ forte aliũ librũ ꝓlaturꝰ ubi qͥc¬
quid legeris scđm tuã sententiã possit in¬
telligi: Hoc si fecetis: ñ de aliqua eiꝰ parti¬
cula s de toto audies contradicentẽ & cla¬
mante. falsus. ẽ. Quid ages. qte conuertes:
Quã libri ate ꝓlati originẽ quã uetustatẽ.
quã seriẽ successionis testẽ citabis:. Nã si hoc
facere conaberis: & nichil ualebis. & ui¬
des in hac re qͥd ȩccłiȩ catholicȩ ualeat au¬
ctoritas. quȩ abipsis fundatissimis sedibꝰ
apłorũ usq adhodiernũ diẽ. succedentiũ

Expanded text:
illius esse, illud non esse. quia hoc pro me sonat, illud illius esse, illud non esse. quia hoc pro me sonat, illud contra me. tu es ergo regula ueritatis? quicquid contra te fuerit, non est uerum? quid? si alius simili insania. sed tamen qua tua duritia confringatur, existat et dicat: immo illud, quod pro te sonat, falsum est, hoc autem, quod contra te est, uerum est, quid acturus es? nisi forte alium librum prolaturus. ubi quicquid legeris. secundum tuam sententiam possit intellegi. hoc si feceris, non de aliqua eius particula, sed de toto audies contradicentem et clamantem: falsus est. quid ages ? quo te conuertes? quam libri a te prolati originem, quam uetustatem, quam seriem successionis testem citabis? nam si hoc facere conaberis, et nihil ualebis et uidebis in hac re quid ecclesiae catholicae ualeat auctoritas. quae ab ipsis fundatissimis sedibus apostolorum usque ad hodiernum diem succedentium
Abbreviated transcription (Latin):
uox admittit᷑. si alicuiꝰ ponderis existimat᷑.
Aliud . ẽ. enĩ ipsos libros ñ accipe. & nullo
eoru uinculo detineri. qͦd pagani de om̃ib¬
libris nr̃is. qͦd iudei de nouo testam̃to faci¬
unt. qͦd deniq nos ipsi de urĩs & aliorũ he¬
reticorũ. siqͦs suos & ꝓpͥos habent. uł de iis
qui appellant᷑ apochriphi. ñ qͦd habendi sint
inaliqua auetoritate secreta. s qͥa nulla
testificationis luce declarati: de nescio qͥ se¬
creto. nescio qͦrũ p̃sũptione ꝓlati st̃. aliud
est gͦ auctoritate aliquorũ uł librorũ uł
hominũ n teneri : & aliud . ẽ. dicere. iste
quide uir ses omĩa uera scripsit. & ista epl̃a
ipsꝰ est s in ea ipsa hoc eiꝰ .ẽ. hoc ñ ẽ. eiꝰ. Ubi
cũ exaduerso audieris. proba: ñ confugias ad
exemplaria ueriora uł pluriũ codicũ. uł an
tiquiorũ. uł linguȩ p̃cedentis unde hoc in
aliã linguã int̃p̃tatũ. ẽ. s dicas. Inde ꝓbo. hoc

Expanded text:
uox admittitur, si alicuius ponderis aestimatur? uox admittitur, si alicuius ponderis aestimatur? aliud est ipsos libros non accipere et nullo eorum uinculo detineri, qLibris nostris, quod Judaei de Novo Testamento faciunt, quod denique nos ipsi de vestris et aliorum haereticorum, si quos suos et proprios habent, vel de iis qui appellantur apocryphi: non quod habendi sint in aliqua auctoritate secreta, sed quia nulla testificationis luce declarati, de nescio quo secreto, nescio quorum praesumptione prolati sunt: aliud est ergo auctoritate aliquorum vel librorum vel hominum non teneri, et aliud est dicere, Iste quidem vir sanctus omnia vera scripsit, et ista epistola ipsius est, sed in ea ipsa hoc ejus est, hoc non est ejus. Ubi cum ex adverso audieris, Proba; non confugias ad exemtiquorum uel linguae praecedentis, unde hoc in aliam linguam interpretatum est. sed dicas: inde probo hoc
Abbreviated transcription (Latin):
urãm ita responderĩ. Alioqͥn. absit apłm dĩ qͦd
ȩdificauit unquã destruere. ne se ip̃se p̾uari¬
catorẽ constituat ut contestatꝰ. ẽ. Ueruntam̃
si eiꝰ. ẽ. & prior illa sententia: nc̃ em̃data est.
Sin fas ñ .ẽ. paulũ inem̃datũ dixisse aliqͥd un¬
quã: ipsiꝰ non est. AUGꝰ¬
oc est qͦd paulo ante dixi. qͥa ubi sic ma¬
nifesta ueritate isti p̾focant᷑. ut obsessi di¬
lucidis uerbis scãrũ scxipturarũ: exitũ ineis
fallaciȩ suȩ reꝑire ñ possint: id testimoniũ
qͦd ꝓlatũ. ẽ. falsũ esse respondeant. Quocẽ a
ueritate fugacẽ. inamentia ꝑtinacẽ. Usq adeo
inuicta sc̃ quȩ aduersꝰ uos de diuinis codicibꝰ
ꝓferunt᷑: ut ñ sit aliud ꝗͦd dicatis. nͥ eos e̾ẽ fal¬
satos. Quȩ auctoritas litterarũ apiri. qͥsacer
liber euolui. qͦd docum̃tũ cuiꝰ libet scripturȩ
ad conuincendos errores exeri potest. si hȩc

Expanded text:
uestram ita responderim. alioquin absit apostolum dei, quod uestram ita responderim. alioquin absit apostolum dei, quod aedificauit, umquam destruere. ne se ipse praeuaricatorem constituat. ut contestatus est. uerumtamen si eius est prior illa sententia, nunc emendata est; sin fas non est Paulum inemendatum dixisse aliquid umquam, ipsius non est. AUGoc est. quod paulo ante dixi. quia ubi sic manifesta ueritate isti praefocantur, ut obsessi dilucidis uerbis sanctarum scripturarum exitum in eis fallaciae suae reperire non possint, id testimonium. quod prolatum est. falsum esse respondent. o uocem a ueritate fugacem, in amentia pertinacem! usque adeo inuicta sunt, quae aduersus uos de diuinis codicibus proferuntur, ut non sit aliud, quod dicatis nisi eos esse falsatos. quae auctoritas litterarum aperiri. qui sacer liber euolui, quod documentum cuiuslibet scripturae ad conuincendos errores exeri potest, si haec
Abbreviated transcription (Latin):
hec duo capitula. equib unĩ ꝑhibet iħm
filiũ dauid scđ̃m carne. alterũ uͦ ia se ne¬
minẽ nosse scđdm carnẽ. Quȩ si utraq st̃ pauli: aut
hac ratione erunt qua dixi. aut unũ ipsorũ ñ
erit pauli. Proseqͥtur deniq Itas inqͥt siqua est
in xp̃o noua creatura: uetera transiert̃. ecce facta
sunt omia noua. Uides gͦ eũ ueterẽ appellare.
& transitoriã fidẽ illã priorẽ. idest iħm credi¬
disse exsemine dauid. scđm carne: nouã uͦ hanc
scdam & ꝑmanentẽ. quia neminẽ iã nouerit
scđm carne: Qua ꝓpt̃ & alibi cũ essẽ inqͥt par¬
uulus: ut paruulus loquebar. ut paruulꝰ
erant euacuaui. Qͦdsi ita . ẽ.: qͥd gͣ & nos indig¬
nũ facimꝰ. si nouã & meliorẽ pauli tenentes
confessionẽ. ueterẽ illã ac deteriorẽ ꝓicimꝰ
Aut si uob scđm qͦd adromanos scribit. credere
cordti. ẽ. nob quare licitũ ñ sit scđm qͦd adcho¬
rinthios dogmatitare: Quãuis & hoc adduritiã

Expanded text:
hibet Iesum filium Dauid secundum carnem. alterum uero iam se neminem nosse secundum carnem. quae si utraque sunt Pauli. aut hac ratione erunt. qua dixi. aut unum ipsorum non erit Pauli. prosequitur denique: itaque, inquit. si qua est in Christo noua creatura. uetera transierunt, ecce facta sunt omnia noua. uides ergo eum ueterem appellare et transitoriam fidem illam priorem, id est Iesum credidisse ex semine Dauid secundum carnem, nouam uero hanc secundam et permanentem, quia neminem iam nouerit secundum carnem. quapropter et alibi. cum essem, inquit, paruulus, ut paruulus loquebar, ut paruuluserant euacuaui. quod si ita est, quid ergo et nos indignum facimus, si nouam et meliorem Pauli tenentes confessionem ueterem illam ac deteriorem proicimus? aut si uobis secundum quod ad Romanos scribit credere cordi est, nobis quare licitum non sit secundum quod ad Corinthios dogmatizare? quamuis et hoc ad duritiam
Abbreviated transcription (Latin):
as benedictꝰ in scła. Quid potest abundan¬
tiꝰ dici. qͥd expressius declarari. qͥd sanctiꝰ cõm̃¬
dari: Que est enĩ adoptio israhelitarũ. nͥ ꝑfi
liũ di: Vnde adgalathas dicit. Cũ aut̃ uenitꝰ
plenitudo tẽporis: misit ds̃ filiũ suũ faccũ
idẽ paulus adeosde romanos dicit: Quid gͦ
ampliꝰ. ẽ. iudeo. aut quȩ utilitas circuncisi¬
onis. Multũ ꝑomne modũ. Primũ qͥdem:
qͥa credita st̃ illis eloquia dĩ. Quęrant isti
quȩ sint eloquia di credita iudeis. & osten¬
dant nob̾ alia pͣter hebreorũ ꝓphetarũ.
ã uͦ testam̃ta cur dixit adisrahelitas p̾ci¬
pue ꝑtinere. nͥ qͥa uetꝰ testam̃tũ illis est
datũ. & nouũ inuetere figuratũ: Le¬
gis aut̃ constitutionẽ quȩ isrłitis data est.
n intelligentes eiꝰ dispensationẽ qͥa iã ñ uult
nos ds̃ esse sublege s subgrã. rep̃hendere isti
solent imꝑitia furiosa. Cedant gͦ auctori¬
tati aplicȩ quȩ laudans atq cõm̃dans isra¬

Expanded text:
deus benedictus in saecula. quid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari ? quae est enim adoptio Israhelitarum nisi per filium dei? unde ad Galatas dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: Quid ergo amplius est Judaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per omnem modum. primum quidem, quia credita sunt illis eloquia dei. quaerant isti, quae sint eloquia dei credita Iudaeis, et ostendant nobis alia praeter Hebraeorum prophetarum. iam uero testamenta cur dixit ad Israhelitas praecipue pertinere, nisi quia et uetus testamentum illis est datum et nouum in uetere figuratum? legis autem constitutionem, quae Israhelitis data est, non intellegentes eius dispensationem, quia iam non uult nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendere isti solent inperitia furiosa. cedant ergo auctoritati apostolicae, quae laudans atque commendans Isra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ segetẽ transeuntes & esurientes uel¬
lere spicas sabbato ñ ꝓhibuit. unde conuince¬
ret & p̾sentes iudeos: & futuros manicheos.
Illos quia sabbato fiebat. illos quia fiebat. S
plane manicheus p̾cepit. ut otiosis manib
ur̃is de homicidiis uiuatis alienis. & illa qͥdẽ
tis. In est tam̃ ille hereticus typus. intole¬
rabilisq suꝑbia. Uides in me inqͥt xp̃i be¬
atitudines illas quȩ euangłm faciunt . &.
int̾rogas utrũ illud accipia: Uides paupe

Expanded text:
per segetem transeuntes et esurientes uelper segetem transeuntes et esurientes uellere spicas sabbato non prohibuit, unde conuinceret et praesentes ludaeos et futuros Manichaeos: illos, quia sabbato fiebat, illos, quia fiebat. sed plane Manichaeus praecepit, ut otiosis manibus uestris de homicidiis uiuatis alienis. et illa quidem tis. Inest tamen ille haereticus typhus intolerabilisque superbia. uides in me, inquit, Christi beatitudines illas, quae euangelium faciunt, et interrogas, utrum illud accipiam? uides paupe
Abbreviated transcription (Latin):
mitas cederet dispsi estis quisq inuiã suã.
Unde illi qͥ ineis ꝑdurare uoluerunt. a urã
societate scisma fecert̃. & quia inmattis
dormiunt mattari i appellant᷑: aquorũ
stratis longe dissimiles fuerunt plumȩ
fausti & caprinȩ lodices. Qua deliciarũ
affluentia ñ solũ mactarios fastidiebat. sed
etiã domũ patris sui hominis pauꝑis mi¬
leuitani. Auferte gͦ ꝑditã simulationẽ
si de morib ñ uultis saltẽ de litteris ur̃is.
ne lingua ur̃a cũ uita ur̃a tanquã ille
pͥmꝰ hõ cũ gente tenebrarũ. mendacib
ñ elem̃tis s uerbis pugnare uideatur.
S ne inhomines potius ñ implentes ea
quȩ sibi pͣcipiuntur. quã in ipsã sectam
uanissimi erroris me ista dicere qͥsquã
rep̃hendat : hoc dico. Talia sunt ista p̃cep¬
ta manichei: ut si ea ñ faciatis decepto¬
res. si aut̃ faciatis decepti sitis. Neq enĩ
homicidiũ ꝑpetretis. qͥ discipulos suos

Expanded text:
mitas cederet, dispersi estis quisque in uiam suam. mitas cederet, dispersi estis quisque in uiam suam. unde illi, qui in eis perdurare uoluerunt, a uestra societate schisma fecerunt, et quia in mattis dormiunt, Mattarii appellantur; a quorum stratis longe dissimiles fuerunt plumae Fausti et caprinae lodices, qua deliciarum adfluentia non solum Mattarios fastidiebat, sed etiam domum patris sui hominis pauperis Mileuitani. auferte ergo perditam simulationem, si de moribus non uultis, saltem de litteris uestris, ne lingua uestra cum uita uestra tamquam ille primus homo cum gente tenebrarum mendacibus non elementis, sed uerbis pugnare uideatur. Sed ne in homines potius non inplentes ea, quae sibi praecipiuntur, quam in ipsam sectam uanissimi erroris me ista dicere quisquam reprehendat, hoc dico: talia sunt ipsa praecepta Manichaei, ut si ea non faciatis, deceptores, si autem faciatis, decepti sitis. neque enimhomicidium perpetretis, qui discipulos suos
Abbreviated transcription (Latin):
dicatis. & ipsiĩ xp̃m qui dicit ego sũ ueritaᷤᷤ
speciẽ carnis. mortẽ crucis. uulnera passi:¬
onis. cicatrices resurrectionis. mentitũ ẽẽ
suadetis: Prouide uos xp̃o ur̃o ante poni
uultis. si illo mentiente uos annunciatis
ueritatẽ. Si aut̃ xp̃m ur̃m sectari uultis
qͥs ñ in uob̾ caueat falsitatẽ. ut iniis quoq
mandatis quȩ uos implere dicitis. ñ sit nͥ
sola fallatia: Quippe cũ ausus sit faustus
dicere. qd hȩs inzonis ñ portetis. Nisi forte
ideo uerũ dixit: quia ñ hes inzonis. s au
rũ in arcellis & insacculis habeatis. Nec
rep̃henderent᷑ ista in uob: nͥ qͥa ꝓficemini
aliud. & alit̃ uiuitis. Adhuc inrebꝰ huma¬
nis .ẽ. ille constantiꝰ. mͦ iã fr̃ nr̃ catholicꝰ¬
xp̃ianꝰ: qͥ multos ur̃m romȩ indomũ suã
congregauerat. ꝓpt̃ implenda pͣcepta ma¬
nichei satis quidẽ uana & inepta s tam̃
quȩ magna existimatis. quibꝰ cũ ur̃a infir¬

Expanded text:
dicatis; et ipsum Christum qui dicit, Ego sum veritas , dicatis; et ipsum Christum qui dicit, Ego sum veritas , speciem carnis, mortem crucis, vulnera passionis, cicatrices resurrectisuadetis P proinde uos Christo uestro anteponi uultis, si illo mentiente uos adnuntiatis ueritatem. si autem Christum uestrum sectari uultis, quis non in uobis caueat falsitatem, ut in his quoque mandatis, quae uos inplere dicitis, non sit nisi sola fallacia? quippe cum ausus sit Faustus dicere, quod aes in zonis non portetis — nisi forte ideo uerum dixit, quia non aes in zonis, sed et aurum in arcellis et in sacculis habeatis — nec reprehenderentur ista in uobis, nisi quia profitemini aliud et aliter uiuitis. adhuc in rebus humanis est ille Constantius, modo iam frater noe in domum suam congregauerat propter inplenda praecepta Manichaei, satis quidem uana et inepta, sed tamen quae magna existimatis: quibus cum uestra infir
Abbreviated transcription (Latin):
tis. qͥd ea quȩ ineuangłio p̃cepta st̃ oꝑemi¬
niꝰ Quid enĩ illa ꝓdessent ubi n ẽ. fides
uera. etiã si uere implerent᷑ a uobꝰ Nlon¬
ne audistis apłm dicente. si distribuã oĩa
mea pauꝑibꝰ & tradã corpus meũ ut ar¬
deã. caritate aut̃ ñ habeã. nichil mͥ ꝓd. ẽ
Quid gͦ uos tanquã de xp̃iana pauꝑtate
iactatis. cũ xp̃iana caritate careatis: ha¬
bent enĩ int̾se quã caritatẽ uocant etiã
latrones. sibi debentes facinorosã flagi¬
tiosãq conscientiã. S caritatẽ quã cõm̃¬
andisq se cerneret: ait alio loco. Finis
aut̃ p̾cepti est caritas de corde puro et
conscientia bona. a fide ñ ficta. Unde gͦ ha¬
bere pocestis caritate uerã. exfide ñ ficta
surgentẽ: Aut qͥndo uos pigebit fidẽ uram
fugare mendaciis. qͣndo & pͥmũ hominẽ
ur̃m cũ suis hostibꝰ insuę naturę ueritate
manentibꝰ. mutabili fallacia dimicasse prę¬

Expanded text:
tis, quod ea quae in euangelio praecepta sunt operamitis, quod ea quae in euangelio praecepta sunt operamini? quid enim illa prodessent, ubi non est fides uera, etiamsi uere inplerentur a uobis ? nonne audistis apostolum dicentem: si distribuam omnia mea pauperibus et tradam corpus. meum, ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest? quid ergo uos tamquam de christiana paupertate iactatis, cum christiana caritate careatis ? habent enim inter se quam caritatem uocant etiam latrones sibi debentes facinorosam flagitiosamque conscientiam, sed non caritatem, quam commeandisque secerneret, ait alio loco: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Unde ergo habere potestis veram charitatem ex fide ficta surgentem? Aut quando vos pigebit fidem vestram fucare mendaciis, quando et primum hominem vestrum, cum suis hostibus in suae naturae veritate manentibus, mutabili fallacia dimicasse prae
Abbreviated transcription (Latin):
nis filiꝰ. qd utrunq de se ipse testat᷑: & de dõ
uero diuinitatis ȩt̾nitatẽ. & de uero homi¬
ne carnis originẽ duxit. Non nouit apłica
doctrina pͥmũ hominẽ ur̃m. Audite apłm
paulũ. Primꝰ hõ inqͥt det̾ra t̾renꝰ scds hõ de¬
Qualis cȩlestis: tales & cęlestes. Sicut porta¬
uimꝰ imaginẽ t̾reni: portemꝰ & imaginẽ
eiꝰ qui decęlo .ẽ. Primꝰ itaq homo det̾ra t̃renꝰ:
ille adam de limo formatus. Seds aut̃ h̾o
ad carnẽ. qua suscepta & homo exteriꝰ fieret:
& as interiꝰ ꝓmaneret. Ut & dĩ filiꝰ uerꝰ e̾e̾t¬
ꝑquẽ facti sumꝰ: & hominis filiꝰ uerus fier
ꝑquẽ refecti sumꝰ. Cur gͦ primũ hominẽ
urm cõmenticiũ nescio unde ꝓducitis. et
primũ hominẽ quẽ doctrina aplica docet.
ñ uultis agnoscere: An ut cõpleat᷑ inuob
qͦd ipse apł̃s ait. aueritate quidẽ auditũ su¬
um suũ auertent. adfabulas autẽ conuer¬

Expanded text:
nis filius, quod utrumque de se ipse testatur, et de uero nis filius, quod utrumque de se ipse testatur, et de uero deo diuinitatis aeternitatem et de uero homine carnis originem duxit. non nouit apostolica doctrina primum hominem uestrum. audite apostolum Paulum: primus homo, inquit, de terra terrenus; seportavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est . Primus itaque homo de terra terrenus, ille Adam de limo formatus; secundus autemad carnem, qua suscepta et homo exterius fieret, et Deus interius permaneret; ut et Filius Dehominis filius uerus fieret, per quem refecti sumus. cur ergo primum hominem uestrum commenticium nescio unde producitis et primum hominem, quem doctrina apostolica docet, non uultis agnoscere? an ut compleatur in uobis, quod ipse apostolus ait: a ueritate quidem auditum suum auertentes, ad fabulas autem conuer
Abbreviated transcription (Latin):
licis alienatis. s & uos ipsos talia sentienꝰ¬
tes atq suadentes. maxime inde separare
debetis. Si enĩ hȩc uanitas ad fidẽ euange¬
licã ptineret : ñ debuit dicere dñs. esu¬
riui & dedistis mͥ manducare: s esuri¬
stis & manducastis me. aut esuriui &.

Expanded text:
licis alienatis; sed et uos ipsos talia sentienlicis alienatis; sed et uos ipsos talia sentientes atque suadentes maxime inde separare debetis. si enim haec uanitas ad fidem euangelicam pertineret, non debuit dicere dominus: esuriui et dedistis mihi manducare, sed: esuristis
Abbreviated transcription (Latin):
innomine ꝓpħȩ: mercedẽ ꝓpħȩ accipiet
Unde ñ tantuꝰ qui modicũ uin̾i timotheo de¬
derit ꝓpt̾ stomachũ & frequentes infirmi¬
tates etus. s etiã qͥsaniori atq fortiori cali¬
cẽ aquȩ frigidę porrexerit tantũ innomi¬
ne discipłi: sicut ibi sequit᷑ ñ ꝑdet merce¬
dẽ suã. Quid aut̃ fallitis auditõres ur̃os. qͥ
cũ suis uxoribꝰ & filiis & familiis & domib
& agris uob seruiunt. si quisqͥs ista om̃ia ñ
dimiserit ñ accipiet euangłiũ: S qͥa eis
ñ resurrectionẽ s reuolutionẽ ad istam
mortalitatẽ ꝓmictitis. ut ruysus nascan¬
tur & uita electorũ ur̃oꝵ unant. tam
uana & inepta & sacrilega qua uos uiui¬
tis quando ualde laudamini. aut si me¬
lioris meriti sunt. in melones & cucume¬
res uł inaliqͦs alios cibos ueniant qͦs uos
manducaturi estis ut ur̃is ructatibꝰ cito
purgent᷑: merito eos a mandatis euange¬

Expanded text:
in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet. in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet. unde non tantum qui modicum uini Timotheo dederit propter stomachum et frequentes infirmitates eius. sed etiam qui saniori atque fortiori calicem aquae J'rigidae porrexerit tantum in nomine discipuli, sicut ibi sequitur non perdet mercedem suam. Quid autem fallitis auditores uestros, qui cum suis uxoribus et filiis et familiis et domibus et agris uobis seruiunt, si quisquis ista omnia non dimiserit, non accipiet euangelium? sed quia eis non resurrectionem, sed reuolutionem ad istam mortalitatem promittitis, ut rursus nascantur et uita electorum uestrorum uiuant, tam uana et inepta et sacrilega, quam uos uiuitis, quando ualde laudamini; aut si melioris meriti sunt, in melones et cucumeres uel in aliquos alios cibos ueniant, quos uos manducaturi estis, ut uestris ructatibus cito purgentur: merito eos a mandatis euange
Abbreviated transcription (Latin):
Qualibꝰ etiã idem apłs dicit. lam quidẽ om̃i¬
no delictũ. ẽ. qͥa iudicia habetis uobcũ.
tepribiles sunt ineccła collocate. Neq eni
titudo. cui dicet᷑ infine. Esuriui. & de¬
distis mͥ manducare. & cȩtera. Alioqͥn. dam¬
nandi erunt illi: quorũ domos tã diligenti
& sollicita cura cõponit apłs. monens mu¬
lieres subditas esse uiris suis. uiros dilige¬
re uxores suas. filios obtẽperare parentibꝰ.
parentes filios nutrire indisciplina & cor¬
reptione dñi. seruos oboedire cũ metu do¬
minis carnalibꝰ. dños qͦđ iustũ. ẽ. & equũ
serus pręstare. S absit ut istos a manda-¬
tis euangłicis alienos. & auita ȩt̾̃na sepa¬
randos iudicet. Quia ubi ait dñs. siquis
ñ tulerit crucẽ suã & secutꝰ me fuerit
ñ potest nis esse discipłs. exhortans firmi¬
ores adpfectionẽ: ibi statĩ & istos consolatꝰ ẽ.
dicens. Qui receꝑit iustũ in nomine iusti.
mercede iusti accipiet. & qui receꝑit ꝓpħam

Expanded text:
qualibus etiam idem apostolus dicit: iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. temptibiles sunt in ecclesia hos conlocate. neque enim titudo, cui dicetur in fine: esuriui et dedistis mihi manducare et cetera. alioquin damnandi erunt illi, quorum domus tam diligenti et sollicita cura conponit apostolus monens mulieres subditas esse uiris suis, uiros diligere uxores suas; filios obtemperare parentibus, parentes filios nutrire in disciplina et correptione domini; seruos oboedire cum metu dominis carnalibus, dominos quod iustum est et aequum semis praestare. sed absit, ut istos a mandatis euangelicis alienos et a uita aeterna separandos iudicet, quia ubi ait dominus: si quis non tulerit crucem suam et secutus me fuerit. non potest esse discipulus meus, exhortans firmiores ad perfectionem, ibi statim et istos consolatus est dicens: qui receperit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet; et qui receperit prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
Lineis uestibꝰ ñ inserere purpuras. in adulte¬
rũs ponere uestẽ linostimã bouẽ & asinũ
iungere sinecesse sit insacrilegiis numera¬
re. caluũ aut reburrũ & similis notȩ ho¬
minẽ ñ constituere sacerdotẽ qͥa st̃ huiꝰ mo¬
di apud dm̃ immundi: ut̃q contẽpsimꝰ. risi¬
mꝰ. nec inscđis habuimꝰ nec inpͥmis. Quȩ
om̃ia. p̃cepta sunt & iustificationes uet̾is
testam̃ti. Ed gͦ obicis. tͥ mecĩ cõmune . ẽ.
siue crimen putandũ seu recte factũ.
Utexq enĩ nr̃m. uetus respuit testam̃tũ.
Ergo siqͥd int̾sit int̾ meã fidẽ quęris & tu¬
am: hoc quia tͥ mentiri libet & illibera¬
lit̃ agere. ut qͦd mente oderis uerbo col¬
laudes: ego fallere ñ didici. qͦd sentio lo¬
quor. tam turpiũ odisse me fateor p̃-¬
mentũ abheredib noui testam̃ti: iã
supra diximꝰ. S qͥa paulo ante de ꝓmissis
eiꝰ faustus egit. nc̃ autẽ de p̾ceptis agere

Expanded text:
Lineis vestibus non inserere purpuras. In adulteLineis vestibus non inserere purpuras. In adulteriis ponere vestem linostimam. Bovem et asinum jungere, si necesse sit, in sacrilegiis numerare. Calvum ac reburrum, et similis notae hominem non constituere sacerdotem, quia sunt hujusmodi apud Deum immundi, uterque contempsimus, risimus, nec in secundis habuimus, nec in primis: quae omnia praecepta sunt et iustificationes ueteris testamenti. quod ergo obicis, tibi mecum commune est, siue crimen putandum seu recte factum; uterque enim nostrum uetus respuit testamentum. ergo si quid intersit inter meam fidem quaeris et tuam, hoc, quia tibi mentiri libet et inliberaliter agere, ut quod mente oderis, uerbo conlaudes, ego fallere non didici; quod sentio, loquor, tam turpium odisse me fateor pramentum uetus ab heredibus testamenti noui, iam supra diximus. sed quia paulo ante de promissis eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sunt uani sunt. Ubi enĩ fides ipsa ficta ẽ. de
qͥea simulate utit᷑ fallit. & qͥeã uerã existi¬
mat. fallitur. Nec exea potest existere bona
uita: quia examore suo quisq uiuit uł bene
uł male. Uos aut̃ si spũalis atq intelligibilis
boni caritate. ac ñ corporaliũ phantasma¬
tii cupiditate arderetis: ut cito dicã qͦd de
uob̾ notissimũ .ẽ. solẽ istũ corporeũ ñ ꝑdiui¬
na substantia & ꝓsapientiȩ luce coleretis.
quia nec tu. Nam peritomen ego ut puden¬
dã despui. Ac siñ fallor: & ti. Tessationem
sabbatorũ: ut suꝑuacuã. Credo qͦd &tu. Sa¬
crificia: ut idolatriã. Non dubito qͦd & tu
orcina certe: ñ ego sola abstineo. Tu itẽ ñsolã
comedis. Ego quidẽ quia omnẽ carnẽ im¬
utroq abutroq nrm uetus destruit᷑ testa¬
m̃tũ. At imophegiȩ epdomadas. scenophegia.
ut̃q nr̃m tanquã inutilia & uana contepsit

Expanded text:
non sunt, uani sunt. ubi enim fides ipsa ficta est, et non sunt, uani sunt. ubi enim fides ipsa ficta est, et qui ea simulate utitur, fallit et qui eam ueram existimat, fallitur; nec ex ea potest existere bona uita, quia ex amore suo quisque uiuit uel bene uel male. uos autem si spiritalis atque intellegibilis boni caritate, ac non corporalium phantasmatum cupiditate arderetis, ut cito dicam, quod de uobis notissimum est, solem istum corporeum non pro diuina substantia et pro sapientiae luce coleretis. quia nec tu; nam peritomen ego ut pudendam despui, ac, si non fallor, et tu; cessationem sabbatorum ut superuacuam, credo. quod et tu; sacrificia ut idolatriam, non dubito, quod et tu; porcina certe non ego sola abstineo, tu item non solam comedis. ego quidem, quia omnem carnem inutroque, ab utroque nostrum, Vetus destruitur Testamentum. Azimophagiae hebdomadas, scenopegiam, uterque nostrum tanquam inutilia et vana contempsit.
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã recipiet᷑ inregnũ dĩ qͥa mandu¬
care scĩs dedit. s qͥa uł manducauit. quos
anhelaret : uł manducatꝰ . ẽ. aquibꝰ anhe¬
laretur incȩlũ. Nec illi dicerent. dñe.
qͣndo te uidimꝰ esurientẽ & dedimꝰ tibi
manducare: s dicerent. qͣndo te uidimꝰ
esurientẽ & manducasti nos: Quibꝰ ille
ñ responderet. ꝗͦd uni exminimis meis
dedistis mͥ dedistis: s cũ unꝰ exminimis
meis uos manducauit: ego uos manduca¬
ui. Hȩc portenta sentientes & docentes
& scđm hȩc uiuentes: audetis uos dicere
euangłica p̾cepta seruare. & catholicȩ ȩc¬
clesiȩ derogare. inqua sunt tã multi
pusilli cũ maioribꝰ quos utrosq dñs be¬
nedicit. ꝓsuis gradibꝰ euangłica manda-¬
ta seruantes &e euanglica ꝓmissa speran¬
tes: S ur̃m oculũ. maliuolus error inso¬
lã paleã nr̃ȩ segetis ducit. Nã & triticũ ibi
cito uideretis. si & esse uelletis. Inuob̾ aut̃. &¬
qui manichei ficti sunt. mali sunt: & qͥ ficti

Expanded text:
quisquam recipietur in regnum dei, quia manducare sanctis dedit, sed quia uel manducauit, quos anhelaret. uel manducatus est, a quibus anhelaretur in caelum. nec illi dicerent: domine, quando te uidimus esurientem, et dedimus tibi manducare? sed dicerent: quando te uidimus esurientem, et manducasti nos? quibus ille non responderet: cum uni ex minimis meis dedistis, mihi dedistis, sed: cum unus ex minimis meis uos manducauit, ego uos manducaui. Haec portenta sentientes et docentes et secundum haec uiuentes audetis uos et dicere euangelica praecepta seruare et catholicae ecclesiae derogare, in qua sunt tam multi pusilli cum magnis, quos utrosque dominus benedicit pro suis gradibus euangelica mandata seruantes et euangelica promissa sperantes. sed uestrum oculum maleuolus error in solam paleam nostrae segetis ducit; nam et triticum ibi cito uideretis, si et esse uelletis. in uobis autem et qui Manichaei ficti sunt, mali sunt; et qui ficti
Abbreviated transcription (Latin):
mine. quẽ ñ t̾renũ s fallacib elem̃tis in¬
dutũ contra apłm pͣdicant dicentẽ. pͥmꝰ
hõ det̾ra terrenꝰ. & quanta cura nos idẽ
monuerit apłs dicens. siquis uob annun¬
ciauerit prȩt quã qͦd annunciauimꝰ uob:
anathema sit. Qua ꝓpt̾ restat ut filium
hominis xp̃m ita credamꝰ sicut apłica ue¬
ritate p̃dicat᷑. ñ sicut manicheorũ falsi¬
tate confingit᷑. Cũ gͥ eũ euangłistȩ an¬
nuncient natũ exfemina de domo dauid
hoc. ẽ. de familia dauid. paulusq ad timo¬
theũ scribat diceus. memor esto xp̃m iħm
resurrexisse a mortuis exsemine dauid
scđm euangłiũ meũ: satis apparet quẽ

Expanded text:
mine, quem non terrenum, sed fallacibus elementis inmine, quem non terrenum, sed fallacibus elementis indutum contra apostolum praedicant dicentem: primus homo de terra terrenus, et quanta cura nos idem monuerit apostolus dicens: si quis uobis adnuntiauerit praeterquam quod adnuntiauimus uobis, anathema sit. quapropter restat, ut filium hominis Christum ita credamus, sicut apostolica ueritate praedicatur, non sicut Manichaeorum falsitate confingitur. cum igitur eum euangelistae adnuntient natum ei femina de domo Dauid, hoc est de familia Dauid, Paulusque ad Timotheum scribat dicens: memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum: satis adparet, qu
Abbreviated transcription (Latin):
atũ esse regnũue ꝑcepturũ. aut ȩternã
habiturũ uitã. qͥ eu fassus fuerit natũ
exfemina. Interĩ tam̃ si & hȩc pars. ẽ. fidĩ.
beatitudinẽ ñ habet. Cũ uͦ eã tec partẽ
fidei ꝓbauerimꝰ. qͥd fiet Nempe eritis uoᷤᷤ
manes Qc̾ e ipsũ utiq monstrabit᷑.  interĩ
hoc satis nob. ẽ. ad ꝓpositũ: qͥa portio hȩc nr̃a
beatitudinib coronata sit. Cui tam̃ accidit¬
trũ: beatus es symoñ bariona qͥa ñ tͥ hoc
caro & sanguis reuelauit. s pat̾ m̃s qͥ incęlis
est. Qua ꝓpt̃. ñ iã ut putabatis unã. s duas
easdẽq ratas fidei partes tenemꝰ. & inutͣq
parit̾ beati appellamͣ a xp̃o. qͥa alterã eariĩ
oꝑibꝰ exercentes. alterã sine blasphemia
prȩdicamus: AU Gꝰ¬
xp̃s filiũ hominis dicat. & quanta uani¬
tate manichei fabulã nefandi sui erroris
inducant. de nescio quo com̃ticio primo ho¬

Expanded text:
atum esse regnumue percepturum aut aeternam atum esse regnumue percepturum aut aeternam habiturum uitam, qui eum fassus fuerit natum ex femina. interim tamen, si et haec pars est fidei, beatitudinem non habet. cum uero eam nec pafidei probaverimus, quid fiet? Nempe eritis vos inanes, quod et ipsum utique monstrabitur. Sed interim hoc satis nobis est ad propositum, quia portio haec nostra beatitudinibus coronata sit. Cui tamen accedit ettrum, Beatus es, Simon Bar-Jona, quia non tibi hoc caro et sanguis reuelauit, sed pater meus, qui in caelis est. quapropter non iam, ut putabatis, unam, sed duas easdemque ratas fidei partes tenemus et in utraque pariter beati appellamur a Christo, quia alteram earum operibus exercentes alteram sine blasphemia praedicamus. AUGtus filium hominis dicat et quanta uanitate Manichaei fabulam nefandi sui erroris inducant de nescio quo commenticio primo ho
Abbreviated transcription (Latin):
si feceritis quȩ pcipio uob. Non dixit. si
natũ me credideritis. Rursũ. Si feceritis
mandata mea. manebitis inmea carita¬
te. & alia multa. Hec non & in monte cũ
doceret. beati pauꝑes dicens. beati mi¬
tes. beati pacifici. beati puro corde. qui
lugent. beati qui esuriunt. beati qui ꝑse¬
cutionẽ patiunt᷑ ꝓpt̾ iusticiã: nusquã
dixit. beati qͥ me confessi fuerint natũ.
Xuidiscretione agnorũ abhedis. in iudicio
dicturũ se dicit iis qui addexterã sunit.
Esuriui &e cibastis me. sitiui & potastis me.
& cȩtera: ꝓpt̃ea ꝑcipite regnũ. Non dix̃.
quia natũ me credidistis: regnũ ꝑcipite.
Necnon & diuiti quęxenti uitã ȩternã.
uade inqͥt. uende omĩa quȩ habes & se¬
quere me. Non dixit. crede me natũ ut
inetnũ uiuas. Ecce gͥ portioni meȩ quã
mͥ de gemina ut uultis fide delegi. ubiq
regnũ. uita. beatitudo ꝓmittit᷑. ur̃ȩ uͦ
nusquã. Aut docete sicubi scriptũ ẽ. be¬

Expanded text:
si feceritis, quae praecipio uobis, non dixit: si si feceritis, quae praecipio uobis, non dixit: si natum me credideritis. rursum: si feceritis mandata mea, manebitis in mea caritate et alia multa. necnon et in monte cum doceret: beati pauperes, dicens, beati mites, beati pacifici, beati puro corde, beati qui lugent, beati qui esuriunt, beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, nusquam dixit: beati, qui me confessi fuerint natum. et in discretione agnorum ab haedis in iudicio dicturum se dicit iis, qui ad dexteram sunt: esuriui, et cibastis me; sitiui, et potastis me et cetera; propterea recipite regnum. non dixit: quia natum me credidistis, regnum percipite. necnon et diuiti quaerenti uitam aeternam, uade. inquit, uende omnia, quae habes, et sequere me; non dixit: crede me natum, ut in aeternum uiuas. ecce igitur portioni meae, quam mihi de gemina, ut uultis, fide delegi, ubique regnum, uita, beatitudo promittitur, uestrae uero nusquam. aut docete sicubi scriptum est be