comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
olta d tibi hodie dice̾ hũi q̃ sciẽs
mota hũc facigatis laborẽ digitis exi¬
met unũ diffri nolui qd̵ nõ tibi s am̃ito
cõi dictũ sit qui suo ⁊ pu ͨ ͦ more nñt me
suis nũt alienis lris excitat et ad cupidi

Expanded text:
lta tibi hodie dicere habui que sciens mota hunc fatigatis laborem digitis eximet. Unum differri noluit, quod non tibi sed amico comuni dictum sit, qui suo et publico more nunc me suis nunc ali
Abbreviated transcription (Latin):
cũ redieris digressum suuł xeu̾sũq te scupe¬
as plane sic est dice̾ soleo dilata parumꝑ
solutoĩs dies s nõ cassa rõ est debit nͣalis
anastẽte ꝯtracti a moriente soluend. uale
¶ Ad nitholaum Eỹm uiterbientem
egrotantem consolatio

Expanded text:
cum redieris, digressum simul reversumque te stupecum redieris, digressum simul reversumque te stupeas? Plane sic est ut dicere soleo: dilata parumper solutionis dies, sed non cassa ratio est debiti naturalis a nascente contracti a moriente solvendi. Vale. 6 Ad Nicolaum epyscopum Viterbiensem egrotantem, consolatio
Abbreviated transcription (Latin):
qui dñi multũq laborauiꝰ quiestaniꝰ tandẽ
i illo qui singularit᷑ nos ꝯstituit in spe que
ip̃o donante falsa nõ fuerit Ego quid bonã
tibi ualitudinẽ restitutã gaudeo nec adh
nos in hoc inite poilio separi cupio ꝙͣuis
ubitũq distraham eodẽ et̾m ducis auspi¬
nio uenendũ sit Cet̾um ut ẽ animꝰ hom
fortuue nultũ amititior ꝙͣ nateͤ gͣtulor me
nõ priꝰ in te ꝑiculũ ꝙͣ ꝑiculi finẽ nosse si
tam egrotare aut amor ꝑ iculũ et nõ ad ue¬
ram solidãq securitat᷑ẽ uia est lu tñ ea lege
te sanatũ scito ut nõ modo mortalis mãhis
s horis oñibꝰ intra ad mortẽ accesẜis. ho¬
risq nũt om̃ibꝰ ꝯtinus moriaris que xiũ
ꝓpud uulgue mors est apud phos mortis est
fiuis mira gtulandi mat̾ia mors longior qd
fieri metuamꝰ sit mõ dũ loqui ⁊ ostupor in-¬
gens suul et mortẽ et mortis exitũ formida¬
mus diutĩq diligimꝰ qd̵ momẽtaneum
ꝙͣdiu i̾xeris. quo ucͣcio redeundũ est quo ne

Expanded text:
qui diu multumque laboravimus, quiescamus tandem in Illo qui singulariter nos constituit in spe, que Ipso donante falsa non fuerit! 3 Ego quidem bonam tibi valitudinem restitutam gaudeo, nec adhuc nos in hoc vite exilio separari cupio, quamvis ubicunque distrahimur, eodem eterni ducis auspicio veniendum sit. Ceterum ut est animus hominum fortune multum amicior quam nature, gratulor me non prius in te periculum quam periculi finem nosse, si tamen egrotare aut mori periculum et non ad veram solidamque securitatem via est. 4 Tu tamen ea lege te sanatum scito, ut non modo mortalis manseris, sed horis omnibus interea ad mortem accesseris horisque nunc omnibus continue moriaris; que enim apud vulgus mors est, apud philosophos mortis est finis. Mira gratulandi materia, mors longior, quod fieri metuimus, fit modo dum loquimur, et o stupor ingens!, simul et mortem et mortis exitum formidamus diuturnumque diligimus quod momentaneum quandiu traxeris quo necessario redeundum est quo ve
Abbreviated transcription (Latin):
qͣiͣ qr una sacris mieratus aris postea ui¬
olatis aut neglectis eleusine cereris ar¬
chana uulgauerim. Ego quidẽ amite
illi scude̾o puer destinatus a pr̃e uix duo¬
decimũ etatis amiũ suꝑgressus ⁊ ad mõ¬
tem pessulanũ pͥmo Inde bononiã traus¬
missus Eeptimũ in eo in tegrũ assũpsi
eiusq quo ad petatem et ingẽmũ licuit
peniteat᷑ si rogem hrreã Nam et uidisse
omia si liceat uelim et tantã ꝑexigne
uite ꝑtem affluxisse iͥ doleo dñq aliqͥd
uite suꝑrrit dolebo aliud age̾ ꝑ eos an¬
nos potui sue nobilius sine nate mee ap¬
tius Uieq eiũ semꝑ in eligendo inte gne̾
pulcerrima rerũ s aptissima ꝑferunt᷑¬

Expanded text:
qui una sacris initiatus aris, postea violatis aut neglectis, Eleusine “Cereris archana vulgaverim”. Ego quidem, amice, illi studio puer destinatus a patre, vix duodecimum etatis annum supergressus et ad Montem Pessulanum primo, inde Bononiam transmissus, septennium in eo integrum absumpsi, eiusque quoad per etatem et ingenium licuit,peniteat si roger, heream; nam et vidisse omnia, si liceat, velim, et tantam perexigue vite partem effluxisse michi doleo dumque aliquid vite supererit dolebo. Aliud agere per eos annos potui sive nobilius sive nature mee aptius; neque enim semper in eligendo vite genere pulcerrima rerum sed eli
Abbreviated transcription (Latin):
etic nõ sola nob̃ actuũ s affectuũ libertas
eiũ ex negotio ierã Et si uenecias ex ocio
petiissem in ip̃o itine̾ formosissimas duas
ac gemellas qͣs nouissĩe partu uno fecu¬
dissimũ tuũ ꝓ ectus effuderat int̾ qͦrũdam
manꝰ reppi nõ maloꝵ quid̃ hõm s quos
mirari ista mag̾ scupeã ꝙͣ si talpa specu¬
lum mercet᷑ alas bos a sellus cycharam
Redimuicłmn sunua fucũ cornus ⁊ qͥd putas
letus abni qͣnde fanulie bertistunde iudicio
una illis alt̾a in cessit in ꝑtem qͥ tuo solus
elogio scriptus erã. En amite cãm pollicitꝰ
silencii cãs solui młta nũe ẽt scripturꝰ nͥ¬
cõis amiti suauissimꝰ cõnictus cui si breui¬
tas dempta ẽẽt p̃ter te unũ nichil defuit
nõ sensi blandos et tacitos dies labi ⁊ ed
audies plena fide qui omño qͥd cogitẽ et
qͥd agam que uita mea sit deniqz qui me
totũ et om̃s reculas ac speculas meas no¬
¶Ad xunden

Expanded text:
Sic non sola nobis actuum, sed affectuum quoque libertas Sic non sola nobis actuum, sed affectuum quoque libertas enim ex negotio ieram, etsi Venetias ex otio petiissem, in ipso itinere formosissimas duas ac gemellas, quas novissime partu uno fecundissimum tuum pectus effuderat, inter quorundam manus repperi, non malorum quidem hominum sed quos mirari ista magis stupeam, quam si talpa speculum mercetur, alas bos, asellus citharam, redimiculum simia, fucum corvus. Et quid putas? Letus abii quando familie herciscunde iudicio una illis, altera michi cessit in partem, qui tuo solus elogio scriptus eram. 7 En, amice, causam pollicitus, silentii causas solvi, multa nunc etiam scripturmunis amici suavissimus convictus, cui si brevitas dempta esset, preter te unum nichil defuit. Non sensi blandos et tacitos dies labi; sed audies plena fide, qui omnino quid cogitem et quid agam, que vita mea sit, denique qui me totum et omnes reculas ac speculas meas no7 Ad eunde
Abbreviated transcription (Latin):
nimis lib̾a uisa erant nicħ xiũ sc̃łis nrĩs
ĩuisius ꝙͣ duo hec u̾itas et lib̾tas staq pre¬
ferendũ duxi te unũ quo cũ eẽt mͥ facilli¬
mus semꝑ in g̾riã reditus silencio lede̾ ꝙͣ
uitas hostes fecit rursus infeste uoris acu¬
les uulnerare quorũq nõmillis cruente
cicattes nõdum herent nondũ uetustorum
dolor uuluerũ resedit uec illud iit̾ p̃tere¬
unda posiu̾m quo srpuis questi sumꝰ epłis
quid̃ tuis stili decus obstare ne ad me intat¬
te ne ue nisi post longũ tp̃us ueniãt nrec
stilo mer sed apicũ rarã et insolitã quãdã¬
formã huic rerũ et u̾borũ gcia cen natina
specie ingemi huic digitoꝵ aduẽticio orna
meis ad te ire uolentibꝰ qͥd obstet nescio
tñ id sciã płimas me misisse q̃ calle medio¬
me subsistẽ qͣi matrone seueriores a quibꝰ
nollent turpibꝰ uelut adult̾is uim passe

Expanded text:
nimis libera visa erant: nichil enim seculis nostris nimis libera visa erant: nichil enim seculis nostris invisius quam duo hec, veritas et libertas. 3 Itaque preferendum duxi te unum, quocum esset michi facillimus semper in gratiam reditus, silentio ledere, quam dem sola veritas hostes fecit, rursus infeste vocis aculeo vulnerare, quorumque nonnullis cruente cicatrices nondum herent, nondum vetustorum dolor vulnerum resedit. 4 Nec illud inter pretereunda posuerim, quod sepius questi sumus, epystolis quidem tuis stili decus obstare ne ad me intacte, neve nisi post longum tempus veniant; nec stili modo sed apicum raram et insolitam quandaformam, hinc rerum ac verborum gratia, ceu nativa specie ingenii, hinc digitorum adventitio ornatContra autem meis ad te ire volentibus quid obstet, nescio, cum id sciam plurimas me misisse que calle medio subsistere, quasi matrone severiores, a quibus nollent, turpibus velut adulteris, vim passe.
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc uł te meo iure rõm euocabo uł ipe ꝙ
pridẽ cupio ĩpelignos si qua dabit᷑ prnet᷑ bo
Intea conspicuũ illũ uirũ in cognonĩe nec
minus unaminẽ saluete. iube et uale ui
kil septembr¬
¶Ad franciscũ sanctorũ aplorum De
intceptõe lr̃arum querunonia
Ungeni silencii mei pro quo lrĩs
tus nescio an acrius an dulcius an
renerenciꝰ an liberiꝰ intrepidus sũ cũ
brembꝰ accipe. Multis pͥmũ me diebus tenuit
meoꝵ impetus studiorũ tui nichil int̾positũ
uellem ⁊ stribendi calor qui ut uehementis
sic delicatissiꝰ ẽe selet ñisq tepestere
Accessit et ꝑegrinatio tua que diũ me fecit
nctũ nec dĩ incertus ẽẽ desii ubi nam mee
te lr̃e reꝑture sint et nũciorũ raritas fami¬
liare incõmodũ mediis in urbibus dc̃u mirã
haud ałr ꝙͣ in silus solitarie degenti nͨ us
nõ censui nõ aliã obrem nnsi qr nius u̾a

Expanded text:
Tunc vel te meo iure Romam evocabo, vel ipse, quod Tunc vel te meo iure Romam evocabo, vel ipse, quod pridem cupio, in Pelignos, siqua dabitur, penetrabo. Interea conspicuum illum virum michi cognominem nec minus unanimem salvere iube, et Vale. VI Kal. SeptembrAd Franciscum Sanctorum Apostolorum, de interceptione literarum querimonia. 1 Longevi silentii mei, pro quo literis tuis nescio an acrius an dulcius an reverentius an liberius increpitus sum, causam brevibus accipe. Multis primum me diebus tenuit meorum impetus studiorum, cui nichil interpositum vellem, et scribendi calor, qui ut vehementissimus sic delicatissimus esse solet minimisque tepescere. Accessit et peregrinatio tua, que diu me fecit incertum — necdum incertus esse desii — ubinam mee te litere reperture sint, et nuntiorum raritas, familiare incommodum mediis in urbibus, dictu mirum, haud aliter quam in silvis solitarie degenti. 2 Nnon censui, non aliam ob rem nisi quia nimis vera
Abbreviated transcription (Latin):
diciis huiꝯcemodi hom̃ mã aꝑias actũ est
cito nõ mõ crumenã tibi exhaurient sed
artulã s domũ Ille quidẽ michi quẽ notũ
dixi si ad nos rediss baud dubis młtis ad
te nociuisq rumoribꝰ nos impless u̾mi his
absens ne sibi succẽseas qͥn pociꝯ unssrare
mopno ꝓrsus et nusero fure p̃urentus diem
obiit ꝓuide maũ eius ad te parthemas meꝯ
que pecreras ꝑuenisse debint hiis ix̃is digi¬
tis exharatus necno et carmẽ breue quod
int̾ epłas tibi inscriptas ꝓhemii locũ tens
De reliqͥs mõ quid mittã et qͥd nõ sꝑabam
ip̃e trahentẽ huic mexplebili oculorũ huic
ãmu uoluptate rõm pete pẽiturꝰ iã tandẽ
ꝑegͥnationibꝰ ne dicã erroribꝰ meis mo
Idiiam añ hoc biemum fc̃m ess insi me li¬
gurũ motus tͥnspadinis cõxedibꝰ temussẽt
Ibo tñ ut spero aliqͥd nngarũ nr̃aꝵ quarũ
semꝑ appetentissimũ te menũ mecũ ferens.

Expanded text:
ditiis huiuscemodi hominum viam aperias, actum est: ditiis huiuscemodi hominum viam aperias, actum est: cito non modo crumenam tibi exhaurient, sed archulam, sed domum. 3 Ille quidem michi quem notum dixi, si ad nos redisset, hauddubie multis de te votivisque rumoribus nos implesset; verum is absens — ne sibi succenseas, quin potius misereare nopino prorsus et misero fine preventus diem obiit. Proinde manu eius ad te Parthenias meus, quem petieras, pervenisse debuit his ipsis digitis exaratus, nec non et carmen breve, quod inter epystolas tibi inscriptas prohemii locum tenet. 4 De reliquis modo quid mittam et quid non? Sperabam ipse, trahente hinc inexplebili oculorum hinc animi voluptate, Romam petere, positurus iantandem peregrinationibus, ne dicam erroribus meis modum; idque iam ante hoc biennium factum esset, nisi me Ligurum motus transpadanis compedibus tenuissent. 5 Ibo tamen ut spero, aliquid nugarum nostrarum, quarum semper appetentissimum te memini, mecum ferens.
Abbreviated transcription (Latin):
sed defensor iusticie et rei pu ͤ ꝓpugnator.
s audacie t̾ror aduocatorũ et iudicũ auari
frenũ portus demq missorũ et scopulus
ut sir cautior ⁊¬
tue ꝙͣ uel gandio cumulũ ferant
Uel solamẽ curis ĩd cũ semꝑ tũ solito lar¬
gins nũt face familiares amantiũ cĩm me¬
tumq atq suspitõem quibꝰ absentia lon¬
gũq silentiũ uires dabant ex aĩo secludẽ¬
tes accessit ad gr̃am ꝙ cũ tuo suul illius
egregii et exoptatissui iuri nomẽ p̃fere¬
bant quo delector uince et nuira nestio quo
nõ usi hom̃is suauitate reficior nͥ quia te
uides aut cuguror illũ iudi sic amor e duobꝰ
unũ facit Eorũ sane qͦs amo altero sub ob¬
tenta meefamiliaritatis tibi obrepsisse me¬
morasti Alt̾um bonomeusẽ illũ .s. plaue no¬
ram alcum u̾o tnsalpinũ mĩme Ceueso añt
Ut denicepxs sis cantior ne passim singlis in
ore meũ nomen hñtibus peciũas largiaris
Tam late eiũ nr̃a amicicia nota ẽ ꝙ si blan¬

Expanded text:
e et reipublice propugnator, sed audacie terror advocatorum et iudicum avaritie frenum, portus denique miserorum et scopulus ut sit cautior. tue, quin vel gaudio cumulum ferant vel solamen curis; id cum semper, tum solito largius nunc fecere, familiares amantium omnium metum atque suspitionem, quibus absentia longumque silentium vires dabant, ex animo secludentes. Accessit ad gratiam, quod cum tuo simul illius egregii et exoptatissimi viri nomen preferebant, quo delector unice et mira nescio qua non visi hominis suavitate reficior, nisi quia te videns, ut auguror, illum vidi; sic amor e duobus unum facit. 2 Eorum sane quos anno altero sub obtentu mee familiaritatis tibi obrepsisse memorasti, alterum, bononiensem illum scilicet, plane noram, alterum vero transalpinum, minime. Queso autem ut deinceps sis cautior, neu passim singulis in ore meum nomen habentibus pecunias largiaris. Tam late enim nostra amicitia nota est, quod si blan
Abbreviated transcription (Latin):
fuit rarius quoq ꝙͣ portarũ excellen᷑
quoꝵ haud dubie raritas nota quãti
eiũ ingenii est nõ mõ ius ciule infinitũ
olim pͥusiꝙͣ ad certũ redige̾tur modum.
qd̾ quidẽ iulius cesar instituit s pre¬
uẽtus morte nõ potuit młtisq post
seculis iustumanꝰ nxleuit Nũt uero
latissimũ adhuc et multa casuũ tenuis¬
sime diffenti uarietate ꝓplexũ et intri¬
cabile confragesum u̾ni insuꝑ rerũ pe¬
ne om̃ noticiã de quibꝰ in indicio uel
ext̃ dicendũ oratori ẽcũ artificiose or̃o¬
nis copia ac suauitate cõuingere sũmũ
ni fallor et insigne miracłmm intellectꝰ
memorreq mortaliũ qñ quidẽ sciãm reꝵ
que siuisse nõ sufficit inisi ĩpuisos ac sub

Expanded text:
fuit, rarius quoque quam poetarum excellentium, fuit, rarius quoque quam poetarum excellentium, quorum hauddubie raritas nota est. Quanti enim ingenii est non modo ius civile — infinitum olim, priusquam ad certum redigeretur modum, quod quidem Iulius Cesar instituit sed preventus morte non potuit multisque post seculis Iustinianus implevit, nunc vero latissimum adhuc et multa casuum tenuissime differenti varietate perplexum, inextricabile, confragosum — verum insuper rerum pene omnium notitiam, de quibus in iudicio vel extra dicendum oratori est, cum artificiose orationis copia ac suavitate coniungere! 13 Summum, nisi fallor, et insigne miraculum intellectus memorieque mortalium, quandoquidem scientiam rerum quesivisse non sufficit, nisi p
Abbreviated transcription (Latin):
salubribus adoruass iam semor se ad poe¬
ticã tnstulisse legit᷑ qd̾ si librato iudicio
feciss pͣ deferto utdiaas studio p̃iudicium
pepisset tanti auc̾tas deẜtoris aut quis
p̃ferre uerrret᷑ ꝙ illũ tũc maxĩe pretu¬
lisse constaret qñ sibi nec amũ lumen
nec doctrine ubertas nec rerũ longiorũ
ulla s delectatõe et laboris fuga senez
p̃stantissimũ aĩo indulgentẽ suo durũ ⁊
gue negociũ dulai ocio ꝑmirtasse ut non
cam hinic ex ẽpla sumenda iuembꝰ eeñt
in rei puᶜ ͤ obsequie natis ꝙͣ ne sembus
emeritis si quid tłe tͣctassent uenia nega
nou̾it p̾sertĩ cũ et si multa de illo unde
antiqͣ suspitõem meã nullis certis sufful¬
tã rõuibus int̾posuisse ridiculũ itaq toͣ
res in dubio relmqͣnda est et ad id agẽ¬
Dñ de quo constat fuisse tp̃us quo iuris¬
consultis hiisdemq oratoribꝰ lans in¬
gens ẽẽt qd̵ genus c̾te rarissimũ semx

Expanded text:
salubribus adornasset, iam senior se ad poesalubribus adornasset, iam senior se ad poeticam transtulisse legitur. 9 Quod si librato iudicio fecisset, quantum deserto studio preiudicium peperisset tanti autoritas desertoris! Aut quis preferre vereretur quod illum tunc maxime pretulisse constaret, quando sibi nec animi lumen, nec doctrine ubertas, nec rerum longior ulla sed delectatione sola et laboris fuga, senem prestantissimum, animo indulgentem suo, durum et grave negotium dulci otio permutasse; ut non tam hinc exempla sumenda iuvenibus essent in reipublice obsequium natis, quam ne senibus emeritis, siquid tale tentassent, venia negarmoverit, presertim cum etsi multa de illo, undeantiqua, suspitionem meam nullis certis suffultam rationibus interposuisse ridiculum; itaque tota res in dubio relinquenda est, et id agendum de quo constat: fuisse tempus quo iurisconsultis iisdemque oratoribus laus ingens esset. 12 Quod genus certe rarissimum semper
Abbreviated transcription (Latin):
aut porticã aspirent qͥd aget nauiga ͦ
qͥd agricultura et reliq̃ quiba iunte mor¬
taliũ auxiliũ q̃ritur da om̃s platonas
aut homeros da cicones aut uirgilios.
quis erit arator qͥs mercator architector
faber sutor ⁊cͣ sine quibꝰ magna ingema
esurient cocto ciboq carentia ab ip̃is no¬
biliũ studiorũ altitudr̃e distra hentur uñ
ꝓuisũ est ut curarũ atq actiũ huãnorũ
uarietas tanta ẽẽt quo nõ solũ maiora
mioribꝰ s et minora maioribꝰ orna ͭ ͤ
p̃sidioq suit nõ sũ nescius amite de iuris
bat et si iam t̾ñt ꝓpter infinitã rerũ duuꝰ¬
sitatẽ labilemq memoriã nc̃carie leges
eẽtit que hodie ad frenandã audatiã
coherce dasq libidines/ et obid pocius
aut lex illa diligat᷑. in p̃cio sũt uaꝵ igit᷑
legũ cuuliũ reꝑtores et int̾pretes et ma¬
gr̃i multi diuersas apud gentes clari ha¬
bent᷑ de quibꝰ scrupulosius loqui uelle
longũ x̃ Clarissimũ iter om̃e nomẽ ht̃¬

Expanded text:
aut ad poeticam aspirent, quid aget navigatio, quid agricultura et relique quibus vite mortalis auxilium queritur? 6 Da omnes Platonas aut Homeros, da Cicerones aut Virgilios: quis erit arator, quis mercator, architectus, faber, sutor, caupo, sine quibus magna ingenia esurient tectoque ciboque carentia ab ipsa nobilium studiorum altitudine distrahentur? Bene provisum est ut curarum atque actuum humanorum varietas tanta esset, quo non solum maiora minoribus, sed et minora maioribus ornamento presidioque sint. 7 Non sum nescius, amice, de iuris bat», etsi iam tunc propter infinitam rerum diversitatem labilemque memoriam necessarie leges essent, que hodie ad frenandam audaciam coercendasque libidines, et ob id potiusaut lex ulla diligatur, in precio sunt. 8 Harum igitur legum civilium repertores et interpretes et magistri multi diversas apud gentes clari habentur; de quibus scrupulosius loqui velle longum est. Clarissimum inter omnes nomen hab
Abbreviated transcription (Latin):
satis sit qd idc̾to diligentiꝰ feti qr pars
magna legistarũ nr̃i tp̃ris de origine iuris
et conditoribus legũ nl aut parũ curant
Didicisse ꝯtenta Quid de cõtractibus de¬
q indicis ac testĩs inre sit tantũ ut q̃ stu¬
dii sui finẽ lucrũ fec̾it cũ tũ artiũ pͥmordia
et auctores nosce et delcãtione nõ uicet et
aid eius de quo agit᷑. notitiã intellectu opẽ
ferat cũ p̃terea ille methanctarũ ꝓpͥus libe¬
raliũ u̾o et honestarũ arciũ libalior quid
et honestror sit funs Iam tibi si p̃missis
cũm applicuisti studii descensus alt̾ eñdit᷑¬

Expanded text:
sit. 21 Quod idcirco diligentius feci, quia pars magna legistarum nostri temporis de origine iuris et conditoribus legum nichil aut parum curat, didicisse contenta quid de contractibus deque iudiciis ac testamentis iure sit cautum, ut que studii sui finem lucrum fecerit, cum tamen artium primordia et auctores nosse et delectatione animi non vacet et ad eius de quo agitur notitiam intellectui opem ferat; cum preterea ille mechanicarum proprius, liberalium vero et honestarum artium liberalior quidam et honestior sit finis. 22 Iam tibi, si premissis animum applicuisti, studii tui descensus alter ost
Abbreviated transcription (Latin):
sulti muuꝰ impleuit ⁊ docti uiri meruit
lucri et gr̃e exors est Rudis insuꝑ et infulsi
hom̃ĩs sit subiturus infamiã Ad hoc Iter tarde
susceptũ tibi qi difficultatis horeq cõscius ad¬
hortatõis mee caltar exigis nescio quibus
Uerbis id faciã faciã tñ Non sũt eium leges
male ꝙͣuis ad salutẽ pusͣ̃ inuẽte sepe in ꝑ¬
increm ꝯuertant᷑. Eicut nec aurũ ideo malũ
est qr młtis pc̃ti młtis ꝑiculi cã fuit n ͨ ma
culturã in tutela prĩe reꝑtũ sepe uł exicu
singuloꝵ ul belli cunlis occasis ẽ Ad sũma¬

Expanded text:
sulti munus implevisulti munus implevilucri et gratie exors est, rudis insuper et insulsi hominis sit subiturus infamiam. 27 Ad hoc iter tarde susceptum tibi, quasi difficultatis horeque conscius, adhortationis mee calcar exigis. Nescio quibus verbis id faciam; faciam tamen. Non sunt enim leges male, quamvis ad salutem publicam invente, sepe in perniciem convertantur; sicut nec aurum ideo malum est, quia multis peccati, multis periculi causa fuit; nec malculturam terre, in tutelam patrie repertum, sepe vel exitii singulorum vel belli civilis occasio est; alioqu
Abbreviated transcription (Latin):
celesti arte fecundis ad unã eqͥtatis et
tiuilis sciẽtie disciplinã sit secũdus ille ad¬
inde ad loqͣtem ignorantiã gradus fuit
unde iam cadendi amplius plena infalłor
securitas parata ẽ Quid eiũ iam inest
leges apr̃ibus tanta ul guitate ãĩ nel
ingemi facilitate descͥptas a non intelli¬
gunt aut obliquãt iusticiã tanto ab ilł
cultã studio de honestant ꝙͣ uenale merci¬
momiũ face̾ iingua illius manꝰ ingeniũ
aĩa decus fama tp̃us fides amucicie ad
postrenũ om̃u uenalia neq plur pc̃ii
ꝙͣ par est et ꝙͣ nulla ꝓportio ip̃oꝵ atq¬
moꝵ. Ill. iusticia sacris legibꝰ armabant.
hii eparmant midãq ꝓstituũt ap̾ illos
u̾itas in p̃cio fuit apud hos fraus flli
c̾ta et incõiulsa rñsa dabant ppłis hii
dolis ⁊ fallaciũtulis lites alunt et quibꝰ
indiciaria cuspide perimendis aciti sunt
quisqͥs hoꝵ ꝓmptã reluttantẽ et inuictã
legẽ ad libidinẽ suã traxit et iutꝭ cõ¬

Expanded text:
 ad unam equitatis ac civilis scientie disciplinam, sic secundus inde ad loquacem ignorantiam gradus fuit; unde iam cadendi amplius plena, ni fallor, securitas parta est. Quid enim iam infra est? leges a patribus tanta vel gravitate animi vel ingenii facilitate descriptas aut non intelligunt aut obliquant, iustitiam tanto ab illis cultam studio dehonestant. 24 Quam venale mercimonium fecere! lingua illis, manus ingenium anima decus fama tempus fides amicitie, ad postremum omnia venalia, neque pluris precii quam par est. Et quam nulla proport Illi iustitiam sacris legibus armabant, hi exarmatam nudatamque prostituunt; apud illos veritas in precio fuit, apud hos fraus; illi certa et inconvulsa responsa dabant populis, hi dolis et fallaciunculis lites alunt, et quibus iudiciaria cuspide perimendis asciti sunt, Quisquis horum promptius reluctantem et invitam legem ad libidinem suam traxit, is et iuriscon
Abbreviated transcription (Latin):
dentissimo pncipe claruisse noscũtur deci¬
mus us sub antonio bassiano cendelissiã
belua a quo tandẽ qr parriadiũ rius ex¬
et qui pãpimani asẜtorer furrant sub
iꝑatore aurelio alexandio młto in ho¬
norẽ uix̾unt tanta cũ laude atq op̃ione s̃¬
mũ ut ille quid sũn ĩꝑatoris nͥ hu̾it ob¬

Expanded text:
dentissimo principe, claruisse noscuntur, decidentissimo principe, claruisse noscuntur, decimus vero sub Antonino Bassiano, crudelissima belua, a quo tandem, quia “parricidium” eius “exet qui Papiniani assessores fuerant, sub imperatore Aurelio Alexandro multo in honore vixerunt tantaque cum laude atque opinione omnium, ut ille quidem summi imperatoris n
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ facilis descensus ad illos descendeu¬
do puentũ est qui fastigio eloq̃ncis dere¬
licto nudã iuris noticiã adepti in ea qͥdã
excellentissime floruerũt quo in gene̾
rome greciã cecisse notissimũ est hͨ nẽ¬
pe sũt illa tue ꝓfessionis uen̾anda nõia
que uos antissima soletis nõiari cũ ꝓpe¬
modũ nonã suit atq recentia iuluis
Celsus Etalustins Iulianꝰ Neracius pñs
undius uerus saliuꝰ ualens ualeruis
meciamꝰ uulpianꝰ marcellus ⁊ iabole¬
mis Ceuola Item ille breuiloquꝰ nũ alii
añ rñ hoc noĩe fu̾ant uel u̾tute añu uł
augurio uł pontificio clari Sub ħ sane
nouissĩo ꝓfessus ẽ ꝑ ãxinianꝰ que in si
rc̃e recolo iura ip̃a ciuilia acutissi inge¬
im uirũ dicũt Eluis aũt sparcianũs
historica uiris cõsilii et doct̾ue regalis
thesautũ appellant quoꝑ pͥmi tres sub
diuo adriauo quĩq pxnnii sub antonis
pio Nonus sub marco antonio Ih̃o pru¬

Expanded text:
semper facilis descensus, ad illos descendensemper facilis descensus, ad illos descendendo perventum est, qui fastigio eloquentie derelicto, nudam iuris notitiam adepti, in ea quidem excellentissime floruerunt; quo in genere Rome Greciam cessisse notissimum. 18 Hic nempe sunt illa tue professionis veneranda nomina, que vos antiquissima soletis opinari, cum propemodum nova sint atque recentia: Iulius Celsus, Salvius Iulianus, Neratius Priscus, Vindius Verus, Salvius Valens, Volusius Metianus, Ulpius Marcellus et Iabolenus, Scevola item ille breviloquus, nam alii ante eum hoc nomine fuerant vel virtute animi vel augurio vel pontificio clari. 19 Sub hoc sane novissimo professus est Papinianus, quem, si rite recolo, iura ipsa civilia “acutissimi ingenii virum” dicunt, Elius autem Spartianus historicus «iuris asylum et doctrine regalis thesaurum» appellat. Quorum primi tres sub divo Hadriano, quinque proximi sub Antonino Pio, nonus sub Marco Antonino philosopho, pru
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m satis est nisi quoq u ł ingenio studio¬
qr quesieris uł industria ineõriaq sua¬
ueris apposita ad ꝑsuadendũ. rethoricut
uocant ħ est accomodato rebꝰ ip̃is effi¬
caci et ornato ⁊ maturo aĩos elcquio ꝓ¬
ferãt᷑ ut nemo mirari debeat tanti ar¬
tificii ꝓfessoꝵ semꝑ magͣm fuisse penuri¬
am noq uñi unã rem s ĩmmn̾abi les ꝓfi¬
tent᷑᷑ easq non ut cet̾i hõim s alio si¬
gulari et ꝓprio quodãmodo et suꝑ omĩa
eloꝙ̃tia exquisita que si ꝑ se sola consi¬
derent᷑ magͣ et uaria res ẽ Rec si seue¬
ro captio credimꝰ/ adhuc nulli sic indul¬
sit ut tota ꝯtinge̾t In hac quidẽ crato.¬
ria facultate que tantis ex rebꝰ excellẽ
et potiri rerũ in dicendo et hr̃e in pt̃ate
Apud aũt nr̃os cico Crassus Antonius.
aliqui alii p̃terea Sed hñ tres facile pͥu¬
cipatũ tenent/ ¶t si iuliũ cesarẽ ad sũma
eius głie uel uenisse ꝙ ne hostes quid̾ sui
labor et poudus imꝑn distraxissent dem̃

Expanded text:
ipsum satis est, nisi quecunque vel ingenio studioque quesieris vel industria memoriaque servaveris, “apposite ad persuadendum”, ut rethorici vocant, hoc est accomodato rebus ipsis, efficaci et ornato et moturo animos eloquio proferantur; ut nemo mirari debeat tanti artificii professorum semper magnam fuisse penuriam; neque enim unam rem sed innumerabiles profitentur, easque non ut ceteri hominum, sed alio singulari et proprio quodam modo, et super omnia eloquentiam exquisitam. 15 Que si per se sola consideretur, «magna et varia res est nec» si Severo Cassio credimus, «adhuc ulli sic indulsit, ut tota contingeret». In hac quidem oratoria facultate, que tantis ex rebus constat,et potiri rerum in dicendo et habere in potesapud nostros autem Cicero Crassus Antonius; aliquot alii preterea, sed hi tres facile principatum tenent, etsi Iulium Cesarem ad summam eius glorie vel venisse, quod ne hostes quidem suilabor et pondus imperii distraxissent.
Abbreviated transcription (Latin):
una suĩa est postis ut ad ĩcexti
imꝑ cuulis studii ꝑseu̾antiã te cohortẽ ali¬
quã uim ꝓfecto mer uocis extimas ad fir¬
mandũ nouitate rei fluctuantẽ añm et
magnitudine deficientẽ qd̾ ut ex inẽspe¬
res hanc mei amor suadet tenie fateer

Expanded text:
poscis ut ad incepti nuper civilis studii perseverantiam te cohorter, aliquam vim profecto mee vocis extimans ad firmandum novitate rei fluctuantem animum et magnitudine diffidentem. Quod ut ex me speres, hinc mei amor suadet, hinc tua per
Abbreviated transcription (Latin):
sepe multa tecum egi ꝙͣq cũ me tãtillum
certatĩ due maxĩe urbes expostent roma
atq ꝑisius altera mundi caput ⁊ urbiũ
regnia untrix alt̾a nr̃i tp̃ris studioꝵ pꝯt
uarias delibationes ad ext̾mũ non alibi
ꝙ rome suꝑ cineribus antrquos uatũ inq
Alorũ sede ꝑcipe ingenti añ alios fr̃e tuo
suasore et ꝯ sultore disposui hoc ipso die
iter aggredior in quo pluscł̃m tꝑris exigit᷑
A deundus enĩ rex uidenda parthenope in de
iter erit Roniã Illis aliquot dierũ mora
Uideo deniq nisi falsit estimatio paschali
die ad ui. Idus aprilis in capitolio res age¬
tur Queris quo hic labor hoc studiũ hec¬
cura andoctiorẽ an meliorẽ fcura sit laurea
notitiorẽ forte et płium nundis expõitũ
Sc̃ĩe aũt et u̾tutis sedes est animꝰ ibiq
non in frondosis ramis auicularũ more
indificant. Quorsũ igit᷑ hic frondiũ appa¬
ratus. Quid rñdeam q̃ris quid putas nͥ

Expanded text:
sepe multa tecum egi; quamque, cum me tantillum sepe multa tecum egi; quamque, cum me tantillum certatim due maxime urbes exposcerent, Roma atque Parisius, altera mundi caput et urbium regina, nutrix altera nostri temporis studiorum, post varias deliberationes ad extremum non alibi quam Rome super cineribus antiquorum vatum inque illorum sede percipere, ingenti ante alios fratre tuo suasore et consultore, disposui —, hoc ipso die iter aggredi. 6 In quo plusculum temporis exigitur: adeundus enim rex; videnda Parthenope; inde iter erit Romam. Illic aliquot dierum moram video; denique, nisi fallit extimatio, pascali die ad. sexto Idus Aprilis in Capitolio res ageturcura; an doctiorem, an meliorem factura sit laurea. Notiorem forte et plurium invidie expositum; scientie autem et virtutis sedes est animus, ibique non in frondosis ramis avicularum more nidificant. ‘Quorsum igitur hic frondium apparatus?’ quid respondeam, queris. Quid, putas, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
pietas dũq suũ uenabile ac p̃dulce obiectũ
q̃runt ocłi nulla maris fastigia stomachus
taliũ impatientissimꝰ natura nulla brime
t̾req duriciem corpus nullas ꝑiculoꝵ mias
animꝰ sensit Sic ad te eñ totus totaq mẽ¬
te ꝑgebami ut te unũ cogitans pñtia non
ui derim te m̃ento nulla inͥ longe uie memo¬
ria suꝑess Ecce nuĩs aũt eundẽ illa laq̃um¬
altorsum licet obũtit ut me ronã petente
te nasconia ⁊ occidiũ lictoris extrema possi¬
deant et cũ maxĩe distrabam᷑. dñ maxĩe
te pñtem cuꝑem om̃is mee głie sũmũ deco
S sic eunt fere uota mortaliũ ut qd̾ uehe¬
mencio capiũt egrius asseqͣntur Ceterum
Ut meliore tui ꝑte illic in tp̃re pñs sis Ecito
me lauree delphice cupide q̃ olim clarorum
cesarũ et facroꝵ uatũ singulare et p̃cipnũ
uotũ fuit nũc ul sꝑuit᷑ uł nescit᷑ inͥ sane
noctes plunas insompnes fecit et de qua

Expanded text:
pietas; dumque suum venerabile ac predulce obiectum pietas; dumque suum venerabile ac predulce obiectum querunt oculi, nulla maris fastidia stomacus, talium licet impatientissimus natura, nullam brume terreque duritiem corpus, nullas periculorum minas animus sensit. Sic ad te enim totus totaque mente pergebam, ut te unum cogitans, presentia non viderem; te invento, nulla michi longe vie memoria sualiorsum licet, obvertit, ut me Romam petente, te Vasconia et occidui litoris extrema possideant, et tum maxime distrahamur dum maxime te presentem cuperem, omnis mee glorie summum decus. Sed sic eunt fere vota mortalium, ut quod vehementius cupiunt, egrius assequantur. 5 Ceterum ut meliore tui parte illic in tempore presens sis, scito me lauree delphice cupidine — que olim clarorum Cesarum et sacrorum vatum singulare et precipuum votum fuit, nunc vel spernitur vel nescitur, michi sane noctes plurimas insomnes fecit et de qua
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Dr tune insidias nõ hodre pͥmũ intel¬
ligere incipio non iuadit nos tñi
illa sed̾spargit ac seꝑat ne litis s et adu̾¬
sis in rebus alt̾ alti folatio sit norat iͣ
ꝙͣte olim meũ cor merent cure quibus ad
plenũ mederi te p̃ter nemo poterat Tunc
ergo mirũ in modum ꝯquisitis cãis te in iͦ
pectoris mei estu refrigeriũ unnitũ auectũ
ab archo rediens ĩuem Itaq tã et si romã
semꝑ tũc aũt et srip̃am et te ꝓptꝰ gemino
desiderio exoptata prĩam petiisses tũ ꝯse¬
q̃ndi difficultas mestũ atq deiectũ animũ
hẽbat ut cũ ubiq exul michi sine te uidear
tũ p̃fertim anpiuis atq amore ardens
et romã tibi mundem et te Rome quo i
statu eadem illa iuuenilem am̃ frenãte fortu¬
na panti ãni quibus ad inuice sic distracti
uiximꝰ młtorũ apud me uicem seculoꝵ tenu¬
erũt ueni tandem ut uidisti hyeme pelago
uelloq conantibus om̃is nempe difficultates
fregit amor utq ait maro uicit iter durũ

Expanded text:
rtune insidias non hodie primum intelligere incipio; non invadit nos tantum illa, sed spargit ac separat, ne letis scilicet et adversis in rebus alter alteri solatio sit. Norat illa quante olim meum cor urerent cure, quibus ad plenum mederi, te preter, nemo poterat; tunc ergo, mirum in modum conquisitis causis, te, in illo pectoris mei estu refrigerium unicum, avectum, ab Artho rediens inveni. 2 Itaque tametsi Romam, semper, tunc autem et se ipsam et te propter, gemino desiderio exoptatam patriam, petiisses, tamen consequendi difficultas mestum atque deiectum animum habebat, ut cum ubique exul michi sine te videar, tum presertim anxius atque amore ardens, et Romam tibi inviderem et te Rome; quo in statu eadem illa iuvenilem animum frenante fortuna, pauci anni quibus ab invicem sic distracti viximus, multorum apud me vicem seculorum tenuerunt. 3 Veni tandem, ut vidisti, hieme pelago belloque tonantibus; omnes nempe difficultates fregit amor, utque ait Maro, vicit iter durum
Abbreviated transcription (Latin):
Uistidentẽ nĩam impleat ñme Si eĩ ple-¬
ne desideras si sc̃e si sobrie aliter quippe
tanta res optari non potest iam qd pete¬
bas tecum est intus in aĩa illũ quẽ diligis
q̃re et muemes nõ est ut eo pociaris exte¬
rius enagandũ Et si quid forte Restat ad¬
huc quod amplius uelis aut cumũlatiũs
expectas/ erit expectatio illa suanis et io¬
cunda qui ad hanc regulam se forma bit so¬
lus e cunctis mortalibꝰ qͥciens exacta luce
cubiculũ intrabit de p̃terito quidẽ dice̾ poterit
securus u̾gilianũ illud a seneca relatũ uixi
et quẽ dederat cursũ n᷑a pegi Et de futuro
id oratianũ Eras uel atra nube celum pat̾
occupato uł sole puro nec uiꝙͣ uenturi stu¬
dio pñtium oblitus aut sibi aut alis muti¬
liter etatem aget Uale ⁊.
¶ Aeundem telleranda equo ammo

Expanded text:
desiderantem animam impleat?’. Minime; si enim pledesiderantem animam impleat?’. Minime; si enim plene desideras, si sancte, si sobrie — aliter quippe tanta res optari non potest —, iam quod petebas tecum est; intus in anima Illum quem diligis, quere et invenies; non est, ut Eo potiaris, exterius evagandum; et siquid forte restat adhuc quod amplius velis aut cumulatius expectes, erit expectatio illa suavis et iocunda. 16 Qui ad hanc regulam se formabit, solus e cuntis mortalibus, quotiens exacta luce cubiculum intrabit, de preterito quidem dicere poterit securus virgilianum illud a Seneca relatum: Vixi, et quem dederat cursum fortuna, peregi; et de futuro illud horatianum: cras vel atra Nube celum pater occupato Vel sole puro; nec unquam, venturi studio presentium oblitus, aut sibi aut aliis inutiliter etatem aget. Vale. 8 Ad eundem, toleranda equo animo
Abbreviated transcription (Latin):
insitus sapor s corruptus manducãtium gu¬
stus Quid dulce dicitis aut nichil senciẽte
conditio dũ uentura ꝓspiciũt que sũt ante
oculos non uident dampnũ certũ sub ambi¬
gua spe hec quid utiq tͣnsgunt illa añt
raro plenã fide succedunt adde ꝙ suꝑuacua
sura que cupimius ut sicut sepe spes reiectas
indignatio s ad libitũ ꝓuectas uł fastidiũ
uel inpuisa ꝑnicies seqͥuatur abdut igit᷑
onnẽ spem om̃e desideriũ auerte ab hiis
fallatibus Incipe unũ solũ et uerũ et sũmũ
bonũ appetere Si tñ usq ad hãc etatem
rẽ appͥmre ncͣtiam distulisti tñt disturrendi
libido cessabis/ et odiũ longioris more. tum
u̾o nõ modonicie s siita sors tulerit inter
libitas sirtes sine molestia stabis rebus tuis
ꝯtentus nichilq aliud requirens Dicet ali-¬
quis nuĩꝙͣ illud saltem unũ quod memoras
bonũ expectandũ erit ut pñs pñti gandio

Expanded text:
insitus sapor, sed corruptus manducantium guinsitus sapor, sed corruptus manducantium gustus. Quid dulce dicitis aut nichil sentienti conditio: dum ventura prospiciunt, que sunt ante oculos non vident; damnum certum sub ambigua spe; hec quidem utique transeunt, illa autem raro plena fide succedunt. Adde quod vel ssura, que cupimus; ut sicut sepe spes reiectas indignatio, sic ad libitum provectas vel fastidium vel improvisa pernicies sequatur. 14 Abduc igitur omnem spem, omne desiderium averte ab his fallacibus bonis; incipe unum solum et verum et summum bonum optare; si tamen usque ad hanc etatem rem apprime necessariam distulisti. Tunc discurrendi libido cessabit et odium longioris more; tum vero non modo Nicie, sed si ita sors tulerit, inter lybicas Syrtes sine molestia stabis, rebus tuis contentus nichilque aliud requirens. 15 Dicet aliquis: ‘Nunquid illud saltem unum, quod memoras, bonum expectandum erit, ut presens presenti gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
Aliqͥd agere Ian si quid tibi phye studiũ cõ¬
tulit uides ut arbitror ꝙ extra ytaliã geri
nequit magnũ ẽẽ non posse quotrẽs me ad
unũ locũ coartau̾is desunt ẽe magnus co¬
natus qui int̾ angustias cogitur sed uolo
in ytalia saltem mori et patria tellure ꝯte¬
gi cupio Qui hec dicit adhuc ytalicus est.
uir magͣnimꝰ nondũ est Quid enĩ puerilis
ꝙͣ curam gerẽ ubi capillorũ et ungnũ pur¬
gamenta uͥ sangnis suꝑuatui uastuli deponas
ubi ip̃e iaces non curate Certe si corpus cõ¬
sideras ta nichil int̾est ubi sit res a te
olim possessa nũc aũt derelicta si pateris
si reluctaris ablata Si u̾o anmũ respicis
nullus enũ locus aut stringit angustus aut
laxat augustus et siue ad celos ascenden¬
Dũ siue ad in feros destendendũ sit undecũq
discedat unus est labor. Seddulce ẽ suoꝵ
manibus sepeliri Muedã dultia facit non

Expanded text:
aliquid agere’. Iam, siquid tibi philosophie studium conaliquid agere’. Iam, siquid tibi philosophie studium contulit, vides, ut arbitror, quod extra Italiam geri nequit, magnum esse non posse; quotiens me ad unum locum coarctaveris, desinit esse magnus conatus qui inter angustias cogitur. 11 ‘Sed volo in Italia saltem mori et patria tellure contegi cupio’. Qui hec dicit, adhuc italicus est, vir magnanimus nondum est. Quid enim puerilius quam curam gerere, ubi capillorum et unguium purgamenta, ubi sanguinis supervacui vasculum deponas; ubi ipse iaceas non curare? Certe, si corpus consideras, tua nichil interest ubi sit res a te olim possessa, nunc autem derelicta si pateris, si reluctaris ablata; si vero animum respicis, nullus eum locus aut stringit angustus aut laxat augustus; et, sive ad celos ascendendum sive ad inferos descendendum sit, undecunque discedat, unus est labor. 12 ‘Sed dulce est suorum manibus sepeliri’. Quedam dulcia facit non
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe debuisset Idq potissimũ q̃relis inseruit.
una est aũt aduersus hunc morbũ mediciã.
pͥmo gustu fortassis amarior .h. austr añt
et dulcis et placida Aninũ a t̾rens abdu¬
tere si fieri pt si minꝰ auellere atq extrr¬
pare radicitus Quãnis enĩ hoc plerũqͣ
cũ dolore et offensione sensuũ fiãt raro tñ
ut uides amissa corpis sanitas absq mo¬
lestia restaurat᷑ qͣnto minꝰ aĩe salus in ꝙͣ
et uehementiores morbi et freq̃ntiores ĩ¬
cidunt hoc igit᷑ fac et pñti letus nulla fu
Sic dices si cor tuũ rebus mũdanis ad huc
Uisto ꝯsuete dilcionis inheret, Ac si sursum
nitit᷑ dices in ytaliam tnsire uolo et hic
ẽẽ nolo Nud eĩ magis expediat nouit deꝰ¬
homes ignorant A aniu aliqͣm s nõ minꝰ
aliquẽ expecto qui nauim non uenturã nũ¬
ciat et utrũq rumorem equis ꝯuribꝰ excipi
an Ced habeo inquies in ytalia magnum

Expanded text:
esse debuisset, idque potissimum querelis inseruit. 8 esse debuisset, idque potissimum querelis inseruit. 8 Una est autem adversus hunc morbum medicina, primo gustu fortassis amarior, haustu autem et dulcis et placida: animum a terrenis abducere, si fieri potest; si minus, avellere atque extirpare radicitus. Quamvis enim hoc plerunque cum dolore et offensione sensuum fiat, raro tamen, ut vides, amissa corporis sanitas absque molestia restauratur; quanto minus anime salus, in quam et vehementiores morbi et frequentiores incidunt! Hoc igitur fac, et presenti letus, nulla futSic dices, si cor tuum rebus mundanis adhuc visco consuete delectationis inheret; at si sursum nititur, dices: ‘In Italiam transire volo et hic esse volo. Quid enim magis expediat, novit Dehomines ignorant. Navim aliquam, sed non minus aliquem expecto qui navim non venturam nuntiet; et utrunque rumorem equis auribus excipiam’. 10 ‘Sed habeo’ inquies, ‘in Italia magnum
Abbreviated transcription (Latin):
u̾gilius om̃s explorat uentos atq auribꝰ
aera captat sydera cuncta notans tacito
labentia celo alt beati sens heres tabu¬
lis segnem mortẽ increpitat Alt̾ impti¬
as aut ꝑtum ꝯiuigis amice noctem alter
expectãs dies horas momẽta dinimerat
Suid multa menũsti credo ini philogia nr̃a
quã ob id solum ut curas tibi iocis excu
simos ĩuenies qui nõ toti ex int̾to pende¬
ant Alexander macedo Iulius cesar młti¬
qr alii uel nr̃i uel ext̾m duces ꝙ multa
parentes ab hac luce et subt̾cti sint et
mediis xorũ conatibus mors occ̃rit tãto
Ut in quidẽ indet᷑ difficilior ꝙͣto insꝑacior
hinc est ꝙ idem ille iulius cesar fragili
carma in ancipiti tempestate dep̃hensus
cũ mortẽ timere cexisset hoc unum uidet᷑
lamentari. ꝙ ingentes abruꝑit actus festi¬
nuta dies fatis/ uouerat poeta qͥd maxĩe
cali uiro aut molestũ fuiss in eo statu aut

Expanded text:
Virgilius, omnes Explorat ventos atque auribus Virgilius, omnes Explorat ventos atque auribus aera captat, Sidera cunta notans tacito labentia celo; alter, beati senis herens tabulis, segnem mortem increpitat; alter nuptias aut partum coniugis, amice noctem alter expectans, dies horas momenta dinumerat. 5 Quid multa? Meministi, credo, in Philologia nostra, quam ob id solum ut curas tibi iocis excutsimos invenies qui non toti ex incerto pendeant. Alexander Macedo, Iulius Cesar multique alii vel nostri vel externi duces, quam multa parantes ab hac luce subtracti sunt! et mediis eorum conatibus mors occurrit tanto, ut michi quidem videtur, difficilior quanto insperatior. 7 Hinc est quod idem ille Iulius Cesar fragili carina in ancipiti tempestate deprehensus, cum mortem timere cepisset, hoc unum videtur lamentari, quod ingentes abruperit actus Festinata dies fatis. Noverat poeta quid maxime tali viro aut molestum fuisset in eo statu aut
Abbreviated transcription (Latin):
feda est/ La itaq semor de te uideris Ego
iumor de me loquor qui adolestentia iam
exacta etatez tuam adhuc longe si quid hic
longũ est ante me uideo Cel̾um qͦ rarius
passionis huiꝯ molestias exꝑior eo freꝙ̃¬
cius uet̾is mali reliquias recuso/ eo quia
cercius in telligo uirũ ꝑfectũ nec pñtibus
frangi nec futuris augi ħed utrũq tẽpꝯ
equa fronte despicẽ et quid ꝓ secũ uł attu
mones de futuris institui que mentes ho¬
minũ uanis expectationibꝰ suspendunt
et in quibus nisi fallor ridiculosius errat᷑
Expectans alius ꝑegrine nauis aduentũ
totis diebus undas prospicit fluu tantia
longe ut est apud luchanũ semꝑ pͣ iudẽs
uemit̃tis uela carme alius iam moturus
alictore serenam celi tnquillitatẽ notis
oñibꝰ exposcit Iste milli honesto negotio
intentus id agi semꝑ qd agebat ołi classi
p᷑liace magr̃ surgit eñ ĩpiger Et ut ait

Expanded text:
feda est. 3 Tu itaque, senior, de te videris; ego, feda est. 3 Tu itaque, senior, de te videris; ego, iunior, de me loquar, qui, adolescentia iam exacta, etatem tuam adhuc longe — siquid hic longum est — ante me video. Ceterum, quo rarius passionis huiusmodi molestias experior, eo frequentius veteris mali reliquias incuso, eoque certius intelligo virum provectum nec presentibus frangi nec futuris angi, sed utrunque tempus equa fronte despicere et quicquid secum vel attumonem de futuris institui, que mentes hominum vanis expectationibus suspendunt, et in quibus, nisi fallor, ridiculosius erratur. Expectans alius peregrine navis adventum, totis diebus undas prospicit, fluitantia longe, ut est apud Lucanum, Semper prima videns venientis vela carine; alius, iamiam moturus a litore, serenam celi tranquillitatem votis omnibus exposcit; iste, nulli honesto negotio intentus, id agit semper quod agebat olim classis yliace magister: surgit enim impiger et, ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ in tua ptate ut am̃o et cogitatiomibꝰ p̃¬
sens sis hoc igit᷑ uno quo potes modo nos
Iugiter aspice lr̃arum identidẽ feequenti
ꝯmertio teip̃m nobis oñde et uale
¶ Ad eundẽ expectatões anxias am¬
putandas ut tnquille uiuatur
Clestissimã morã txisse te icie uo¬
lut indignando describis ꝑ mẽsem
ilteg̾ rũ expectantẽ nauem aca que te
in ytaliam ꝑferret At qui in ytalia tunt
eras dñ ad ytaliã suspirabas Ita dico. si
quod poetis atq cosinogͣphis placet yta¬
lie t̾iꝰ uariis est intra quẽ aꝑte italie ciui¬
tas illa sedet s utiq de re cõstat Int̾iorem
ytaliam in aĩo hẽas et ꝓ ytalia romam
dicere uoluisti Bencio iam morbi huiꝰ ori¬
gnnẽ ex pectationibus enĩ talibꝰ plena
eẽ soles adolestentia quarũ illi etati qͣlis¬
qualis uenia debet᷑ serectuti aũt que om̃s
spes suas iam post tgum spectare debet
om̃is longa uite huiq et anxia expectatõ

Expanded text:
esse in tua potestate, ut animo et cogitationibus preesse in tua potestate, ut animo et cogitationibus presens sis. Hoc igitur uno quo potes modo, nos iugiter aspice; literarum identidem frequenti commercio te ipsum nobis ostende, et Vale. 7 Ad eundem, expectationes anxias amputandas ut tranquille vivatur. Molestissimam moram traxisse te Nicie velut indignando describis, per mensem integrum expectantem navem aliquam, que te in Italiam perferret. Atqui in Italia tunc eras, dum ad Italiam suspirabas; ita dico, si, quod poetis atque cosmographis placet, Italie terminus Varus est, intra quem a parte Italie civitas illa sedet. Sed utique de re constat: interiorem Italiam in animo habebas, et pro Italia Romam dicere voluisti. 2 Sentio iam morbi huius originem: expectationibus enim talibus plena esse solet adolescentia, quarum illi etati qualisqualis venia debetur; senectuti autem, que omnes spes suas iam post tergum spectare debet, omnis longa vite huius et anxia expectatio
Abbreviated transcription (Latin):
occupatões ĩnum̾as explicet Quibꝰ etiã in
eadem domo nec dicam uibe degentsnet uul¬
tus aspico᷑ nec semꝑ uotes audire ꝑmittini᷑
Ita eni breuissumm reꝑꝑietum amicitia ꝙͣ lõ¬
gissime ite nõ equeuã mõ s ut dixit suꝑ¬
stitem ẽẽ decuerat. Quis aũt locus in ami¬
citia relinquet᷑. Appio ceco Cet̾os enĩ in eadẽ
conditione positos taceo ille mͥ pͥmꝰ occͣrit
quẽ omĩo credibłe non est ꝙ oculos nõ ha¬
buerit nec amicos habuisse qui unui̾se rei¬
pu ͬ tłis fuerit amicus Quid est ergo qd̾
tantop e lugeas absentiã quasi hec tibi pos¬
sit amicitiã subriꝑe cũ nichil illa nec in hc̃
neq in cet̾is rebus tuis nisi ꝙͣtũ tu sibi ꝓ¬
miseris possit wemento potiũs queso non
ꝙͣ longe sis corꝑe ꝙuis quid longinquĩ ui¬
deri p̃t in hac puncti breuitate cuius nos
hom̃es uix integrã ꝑticłam incolimꝰ sed

Expanded text:
occupationes innumeras explicet, quibus etiam in occupationes innumeras explicet, quibus etiam in eadem domo, ne dicam urbe, degentium nec vultus aspicere nec semper voces audire permittimur? 9 Ita evi brevissimi reperietur amicitia, quam longissime vite non equevam modo, sed, ut dixi, superstitem esse decuerat. Quis autem locus in amicitia relinquetur Appio Ceco? ceteros enim in eadem conditione positos taceo; ille michi primus occurrit, quem omnino credibile non est, quod oculos non habuerit, nec amicos habuisse qui universe reipublice talis fuerit amicus. 10 Quid est ergo quod tantopere lugeas absentiam, quasi hec tibi possit amicitiam subripere, cum nichil illa neque in hac neque in ceteris rebus tuis, nisi quantum tu sibi permiseris, possit? Memento potius, queso, non quam longe sis corpore — quamvis, quid longinquum videri potest in hac puncti unius brevitate, cuius nos homines vix integram particulam incolimus? — sed