comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dio mundi usq nunc: sic sunt quasi non
fuerint. Et quidem neq plantato. neq sato.
neq radicato: hoc ⁊ firmato int̾ra trunco
eorũ. id est in prȩsenti uita statuarũ. re-¬
pente flauit in eos &r aruerunt: hoc est
xp̃i sententia uenit suꝑeos & mortui funt
&e turbo quasi stipulã auferet eos: reges
uidelicet & principes ac potentes. astatu
uitȩ pͣsentis qui non habuerunt semꝑ. e̾ẽ &
posse: caro enĩ fuerunt. Quidã codices hñt.
neq plantatꝰ neq radicatꝰ truncus eorũ. sed
melius ÷ ut dicamꝰ ꝑ ablatuũ. neq sato
neq radicato. Sicut tempestas aufert sti¬
pulã. sicds̃ om̃ps sua potentia dollit ab
hac uita reꝑbos. Ꝙ cui assimilastis me &
increpatiua tã ad uideos quã ad gentiles
idola colentes. Cui assimilastismẽ inquit
Leuate in excelso hoc ÷ in celũ oculosurõs.¬

Expanded text:
dio mundi usque nunc? Sic sunt quasi non dio mundi usque nunc? Sic sunt quasi non fuerint. « Et quidem neque plantato, neque sato, neque radicato, » hoc est firmato « et in terra trunco eorum, » id est in praesenti vita statuarum « repente flavit in eos, et aruerunt, » hoc est, Christi sententia venit super eos, et mortui sunt « et turbo quasi stipulam auferet eos, » reges videlicet, et principes, ac potentes a statu vitae praesentis, qui non habuerunt semper esse et posse: caro enim fuerunt. Quidam codices habent: Neque plantatus, neque radicatus truncus eorum: sed melius est ut dicamus per ablativum: neque sato, neque radicato. Sicut tempestas aufert stipulam, sic Deus omnipotens sua potentia tollit ab hac vita reprobos. « Et cui assimilastis me, et increpativa, tam ad Judaeos quam ad gentiles idola colentes. Cui assimilastis me inquit, Levate in excelso, » hoc est in coelum, « ocul
Abbreviated transcription (Latin):
stȩ Consideremꝰ aboriente usq ad occi-¬
dentẽ: & a meridie usq septentrionẽ
omĩa genera hominũ int̾ hȩc climata
habitantia & uidebimis qr ad compara¬
tionem dĩ qui om̃ia implet & ubiq
est: parua sunt & modica. Qui excendit
uelut nichilũ cȩlos subaudis subcilissimos.
& tenuissimos sicut fumũ: & expandit
eos sicut tabnaculũ ad in habitandum
Sic sunt celi a dõ parati ut desuꝑ habitet
multitudo angłorũ & hominũ electorum:
subtꝰ uͦ multitudo hominũ quasi subtab̾na.¬
culo. Quidat secretorũ scrutatoresquasi non
sint: iudices t̾rȩ uelut in ane fecit. Scruta¬
tores secretorũ uocat philosophos: qui scru-¬
tati sunt statũ uitȩ pͣsentis. naturas anima.¬
liũ & arborũ. t̾rȩ marisq ludices uͦ t̾rȩ
reges & principes huiꝰ scłi intelligunt᷑ qͦs
onis adnichilũ redigit. Ubi est illa multitudo
hebreoꝵ. quȩ fuit in hȩremo: Ubi sunt tot
reges. qui fuerunt cũ exercitib suis a pͥmor.¬

Expanded text:
nsideremus ab oriente usque ad occidentem, et a meridie usque ad septentrionem, omnia genera hominum inter haec climata habitantia: et videbimus quia, ad comparationem Dei, qui omnia implet et ubique est, parva sunt et modica. « Qui extendit velut nihilum coelos, » subaudis subtilissimos, et tenuissimos, sicut fumum, « et expandit eos sicut tabernaculum ad inhabitandum. » Sic sunt coeli a Deo parati, ut desuper habitet multitudo angelorum et hominum electorum: subtus vero multitudo hominum, quasi sub tabernaculo. « Qui dat secretorum scrutatores quasi non sint, judices terrae velut inane fecit. » Scrutatores secretorum vocat philosophos, qui scrutati sunt statum vitae praesentis, naturas animalium et arborum, terrae marisque. Judices vero terrae, reges et principes hujus saeculi intelliguntur: quos omnes ad nihilum redigit. Ubi est illa multitudo Hebraeorum, quae fuit in eremo? Ubi sunt tot reges, qui fuerunt cum exercitibus suis a primor
Abbreviated transcription (Latin):
lem oꝑationẽ facite ut dõ placeat: recte
credendo &e bene oꝑando. ut ipse possit
uenire aduos. Rectas facite in solitudi¬
ne id indeserto gentiliũ semitas dĩ
nri. P ossunt non in congrue ꝑ semitas
cogitationes intelligi: sicut &e ꝑuiam
actiones. & sit sensus: ut illi qui xp̃m
ad se uenire optant non solũ sint mun¬
di corpore. uerum etiã corde. Preci¬
pitur aut̃ hoc illis qui in deserto udex
credebant in xp̃m. ł qui in solitudine
gentilium degebant. Omĩs uallis ex¬
altabitur. id ÷ simplices iudei creden.¬
tes uł gentiles. in fide recta & oꝑatio¬
ne scã magnificati sunt. Ꝙom̃is mons
& collis hũmiliabitur. hoc ÷ scribȩ &
pharisei. & reges ꝑuersi. ut nero &
qui ante & post fuerunt. uelut col¬
les humiliati sunt: in ꝓfundũ laci
ruentes. & hoc ÷ qđ dñs dixit. Omnis
qui se exaltat humiliabitur. Qerunt
praua indirecta. Praua id ÷ tortuosa

Expanded text:
lem operationem facite ut Deo placeat, recte credendo et bene operando, ut ipse possit venire ad vos. « Rectas facite in solitudine, » id est, in deserto gentilium « semitas Dei nostri. » Possunt non incongrue per semitas cogitationes intelligi, sicut et per viam actiones, et sit sensus: ut illi qui Christum ad se venire optant, non solum sint mundi corpore, verum etiam corde. Praecipitur autem hoc illis qui in de serto Judaeae credebant in Christum, vel qui in solitudine gentilium degebant. « Omnis vallis exaltabitur, » id est simplices Judaei credentes, vel gentiles, in fide recta et operatione sancta magnificati sunt, « et omnis mons et collis humiliabitur, » hoc est scribae et pharisaei, et reges perversi ut Nero, et qui ante et post fuerunt, velut colles humiliati sunt, in profundum laci ruentes. Et hoc est quod Dominus dixit: « Omnis qui se exaltat, humiliabitur . » « Et erunt prava in directa. » Prava, id est, tortuosa
Abbreviated transcription (Latin):
sitꝰ in angustia. ẜgo dixi subaudis temp̃re
angustiȩ m eȩ. In dimidio dierũ meoꝵ.
uadam ad portas inferr H on complebo
numerum dierũ meorũ : ut ꝑueniã
ad senectutẽ bonã sicut patres mei. sub¬
audis potius moriar: & ibo ad infernũ.
lluc enĩ uouerat om̃s aute aduentũ dnĩ
siui orando sublatos michi obpeccatum
suꝑbiȩ anuos adõ. Dixi apud me: positꝰ
mninfirmitate. Hon uidebo dñm dnĩm
in t̾ra uiuentiũ. Hon aspiciam hominẽ
ultra. & habitatorem quietis. Quidam
codices habent dñm dm̃: sed falso scri¬¬
ptum est. Bis enim repeti debet dñm¬
dñm. sicut beatꝰ ieronimꝰ dicit. Quidã
etiam diuidunt ita Hon aspiciam ho-¬
minẽ ultra & habitatorem. t̃minantes
ibi uersum: & ad sequentia iungunt.
quieuit generatio mea. Ꝙbeatꝰ quidem iero¬
nimiꝰ ꝓpt̾ ambiguitatẽ uerbi primũ ita
transtulit: sed postea correxit habitatorẽ
quietis. Sensus huiꝰ uersiculi talis est.

Expanded text:
situs in angustia. « Ego dixi, » subaudis tempore situs in angustia. « Ego dixi, » subaudis tempore angustiae meae. « In dimidio dierum meorum: vadam ad portas inferi. » Non complebo numerum meorum dierum, ut perveniam ad senectutem bonam sicut patres mei: subaudis potius moriar, et ibo ad infernum. Illuc enim noverat omnes ante adventum Domini id est, quaesivi orando sublatos mihi ob peccatum superbiae annos a Deo. « Dixi » apud me, positus in infirmitate. « Non videbo Deum Deum in terra viventium. » « Non aspiciam hominem ultra, et habitatorem quietis. » Quidam codices habent Dominum Deum: sed falso scriptum est. Bis enim repeti debet Deum, sicut beatus Hieronymus dicit. Quidam etiam dividunt ita: Non aspiciam hominem ultra, et habitatorem, terminantes ibi versum; et ad sequentia jungunt: Quievit generatio mea. Et beatus quidem Hieronymus propter ambiguitatem verbi primum ita transtulit, sed postea correxit habitatorem quietis. Sensus hujus versiculi talis est:
Abbreviated transcription (Latin):
iciam suꝑ dies tuos quindecim annos¬
In prȩdestinatione dĩ primũ dati sunt illi: sed
ꝓsuꝑbia & peccatis suis impedientib sub¬¬
tracti sunt ei. ꝓpt̾ humilitatẽ suã uem re-¬
stituti. Dicunt quidã qđ duob modis potest
homo anticipare t̾minũ uitȩ suȩ. uł male
uiuendo ut ꝓpt̾ peccata sua ñ mereat᷑ ꝑue¬
nire ad illum: uel etiam ut bene & u¬
ste uiuendo & se ipsũ affligendo. ante
tempꝰ uitȩ suȩ ob premia meritoꝵ suoꝵ
uocari meretur ad ñõ ad gaudia uitę
ȩt̾nȩ. Hoc tͥ erit signũ. Iudei semꝑ signa
quęrunt & reuersus ÷ sol decemlineis.
Abundecima uł decima hora subito redi it
in pͥmã: & pene duplicata est dies. Scri¬
ptura etechiȩ cũ egrotasset. &e conualu-¬
grãs ꝑ munere sibi collato ñ retulisset. in
infirmitatem deuenit: ut qui noluit de ꝓ¬¬
speritate decautare laudes. de ꝓmeret po¬¬
stinodũ de sua calamitate: Q postquam
conualuit: dixit quid secũ cogitaret . po¬

Expanded text:
iciam super dies tuos quindecim annosIn praedestinatione Dei primum dati sunt illi, sed superbia et peccatis suis impedientibus subtracti sunt ei, propter humilitatem suam vero restituti. Dicunt quidam, quod duobus modis potest homo anticipare terminum vitae suae, vel male vivendo ut propter peccata sua non mereatur pervenire ad illum: vel etiam ut bene et juste vivendo et seipsum affligendo ante tempus vitae suae, ob praemia meritorum suorum vocari mereatur a Domino ad gaudia vitae aeternae. « Hoc tibi erit signum. » Judaei semper signa quaerunt. « Et reversus est sol decem lineis. » Ab undecima vel decima hora subito rediit in primam, et pene duplicata est dies. « Scriptura Ezechiae, cum aegrotasset et convalugratias pro munere sibi collato non retulisset, in infirmitatem devenit ut qui noluit de prosperitate decantare laudes, depromeret postmodum de sua calamitate. Et postquam convaluit, dixit quid secum cogitarit po
Abbreviated transcription (Latin):
dit orantes. &aꝑire oculos dr̃: quandomi¬
seretur. & dederunt deos earũ igni: idest
idola ꝓpt̾ quȩ perierunt: nonenĩ erant
dii E aponit quare perierinit. Desperit eos sen¬¬
nacherib Sub sannauit te. id ÷ irrisit te uir¬
go filia sion. Post te capit mouit filia ierłm.¬

Expanded text:
dit orantes. Et aperire oculos dicitur, quando midit orantes. Et aperire oculos dicitur, quando miseretur. « Et dederunt deos eorum igni, » id est, idola propter quae perierunt, « non enim erant dii. » Exponit quare perierint. Despexit eos Sennacherib. « Subsannavit te, » id est irrisit, te virgo filia Sion. « Post te caput movit filia Hier
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm: sed iã recesserat inde secutꝰq est eũ
in lobnam. & audiuit sennacherib de ta¬
racha rege. Iste ÷ nuncius de quodictũ est
suꝑuis. Eoce tu audisti omĩa quȩ fecerunt
reges assiriorũ patres mei. qui multas dõ ꝑ¬
mittente uastauerunt regiones Goran &
aran: & reges assiriorũ fuerunt potentissi¬
mi. & filios eden subaudis subuerterunt
E den regio ÷ orientis Ana & aua: gentes ł
ciuitates nobilissimȩ. Ꝙ tulit et echias lr¬
bros id ÷ epłas quas miserat ad eũ sennacherib
& ascendit in domũ dñi: & orauit dicens ldeo
dr̃ ascendisse indomũ dñi: ꝙr in suꝑiorib
erat Primũ quando ascendit in domũ dnĩ
scissa ueste. obsessa ciuitate: ñ legimꝰ eum
euenire lamuero securior de liberatione:
orat dicens. Dnẽ exercituũ. qui es dñsom̃i
um hominũ. & angłoꝵ inclina aurẽ tuã
&e audi. aꝑi oculos tuos & uide &e uindica

Expanded text:
Hierusalem: sed jam recesserat inde secutusque est eum Hierusalem: sed jam recesserat inde secutusque est eum in Lobnam. « Et audivit Sennacherib de Taracha rege. » Iste est nuntius de quo dictum est superius. « Ecce tu audisti omnia quae fecerunt reges Assyriorum » patres mei, qui multas Deo permittente vastaverunt regiones, « Bozan, et Aran, et reges Assyriorum » fuerunt potentissimi, « et filios Eden, » subaudis subverterunt. Eden regio est orientis. Ana et Ava gentes vel civitates nobilissimae. « Et tulit Ezechias libros, » id est, epulas quas miserat ad eum Sennacherib. « Et ascendit in domum Domini, et oravit dicens. » Ideo dicitur ascendisse in domum Domini, quia in superioribus erat. Primum quando ascendit in domum Domini scissa veste, obsessa civitate, non legimus eum evenire. Jam vero securior de liberatione orat, dicens: « Domine exercituum qui es Domiet hominum, « inclina aurem tuam et audi, aperi oculos tuos et vide, et vindica.
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑtȩ sunt. E uenerunt serui regis ez echiȩ ad
isaiam. lamdicti uiri serui uocantur. Reuer
enĩ om̃s duces: serui uocant᷑. exceptis consili.¬
ariis qui amici regis uocantur. Unde cusi dr̃
Quare non isti cũ amico tuo: Q dixit ad eos
isaias. Preuenit ꝓpħa nuncios illius. qr ꝑ
sp̃m quo futura prȩdicebat cognouit quid
actũ ẽẽt. quid rapsaces dixerat. & quid ei
iex mandabat. Hȩc dicetis dño urõ subaudis
ñ meo. Hȩc dicit dñs m̃s. Pueri uocant᷑ duces
regũ qui obsecunt᷑ regib suis. foce ego daboei
sp̃m & reuertet᷑ ad t̾ram suã hoc s inchaldeã
dabo ei sp̃m ñ sc̃m sed malignũ: & audire
faciã ei nunciũ In sub sequentib uidebimus.
quia de tarachã rege ethiopum dixit Re¬
uersus est aut̃ rapsaces dño ꝑmittente ue¬
nit: & illo precipiente recessĩt. Ꝙ inuenit re¬
gem suũ preliantẽ aduersus lohͣam suꝑata
iam lachis P nam ciuitas fuit iudeȩ. Nam
in lachis creditũ. ẽẽ. unde missus fuerat ad

Expanded text:
regis Ezechiae ad Isaiam. » Jam dicti viri servi vocantur. Revera enim omnes duces servi vocantur, exceptis consiliariis qui amici regis vocantur. Unde cum dicitur: Quare non isti cum amico tuo? « Et dixit ad eos Isaias. » Praevenit propheta nuntios illius, quia per spiritum quo futura praedicebat cognovit quid actum esset, quid Rapsaces dixerat, et quid ei rex mandabat. « Haec dicetis Domino vestro, » subaudis, non meo. « Haec dicit Dominus meus. » Pueri vocantur duces regum qui obsequ revertetur ad terram suam, hoc est, in Chaldaeam, dabo ei spiritum non sanctum sed malignum, « et audire faciam ei nuntium. » In subsequentibus videbimus, quia de Taracha rege Aethiopum dixit. « Reversus est autem Rapsaces. » Domino permittente venit, et illo praecipiente recessit « Et invenit regem suum praeliantem adversus Lobnam, superata jam Lachis. » Lobna civitas fuit Judaeae. Nam in Lachis creditum esse, unde missus fuerat ad
Abbreviated transcription (Latin):
des neq retulit ei grãs de uictoria sibi
ab illo collata. sed in suꝑbia seͤ nexit
Dispone domuituȩ. id ÷ ordina qui tibi
succedere debeat in regnũ. & conuertit
faciẽ suã ad parietẽ domꝰ suȩ ł templi ne
a circumstantib audiretur gemitꝰ eius
& uiderentur lacrimȩ. Inueritateam¬
bulaui coram tẽ: hoc ⁊ in cultu religionis
in corde ꝑfecto. ñ claudicans post idola
Qđ bonũ fuit in oculis dñi feci: qr idola quȩ
pat̾ eꝰ fecerat destrux̃. & ostia domꝰ dñi
quȩ clauserat impius genitor eiꝰ ipse apur¬
it. & serpentẽ ȩneũ quiꝰ erat ingabaoN.
que iudei adorabant minitatim confre-¬
git & in uentũ sparsit. & fleuit fletu
magno ex echias Idõ flebat: quia sine fili¬
iserat. & uidebat in se deperire ꝓptꝰ
peccata sua ꝓmissionẽ illã. quã ad dauid
adño facta est. Cũ dormieris cũ patrib
tuis: suscitabo sementuũ quod egrediet᷑

Expanded text:
des neque retulit ei gratias de victoria sibi des neque retulit ei gratias de victoria sibi ab illo collata, sed in superbiam se erexit . « Dispone domui tuae, » id est, ordina, qui tibi succedere debeat in regnum. « Et convertit faciem suam ad parietem, » domus suae vel templi, ne a circumstantibus audiretur gemitus ejus, et viderentur lacrymae. « In veritate ambulavi coram te, » hoc est, in cultu religionis « in corde perfecto, » non claudicans post idola. Quod bonum fuit in oculis Domini feci, quia idola quae pater ejus fecerat destruxit. Et ostia domus Domini, quae clauserat impius genitor ejus, ipse aperuit, et serpentem aeneum qui erat in Gabaon, quem Judaei adorabant, minutatim confregit et in ventum sparsit. « Et flevit fletu magno Ezechias. » Ideo flebat, quia sine filiis erat. Et videbat in se deperire propter peccata sua promissionem illam, quae ad David a Domino facta est: « Cum dormieris cum patribus tuis, s
Abbreviated transcription (Latin):
sed insua & corã dõ suo a filiis suis int̾fier
Sic & pharaho int̾ decẽ plagas reseruatꝰ est:
ut dñs amplius głificaretur. Quȩri etiã
potest quȩ causa extiterit: ut a fili is suis
int̾ficeret᷑. Hebreoꝵ traditio est. habuis.¬
se eũ plurimas uxores. ex quib tres fili.¬
os habebat: ad ramelech. & sarasan & sarad:¬
don. Sed qr matrẽ assa radon p̾cȩteris dili¬
gebat: decreuit illũ in regnũ succedere sibr
Uidentes aut̃ illi duo se ex hȩ redatos: int̾¬
fecerunt patrẽ suũ. Ꝙ qr iam gubnacula
regni tenebat assaradon fr̃ ẽoꝵ: fugert
in t̾ram ararad. quȩ est regio armeniȩ.
In dieb illis quib int̾fectus est assirius:
egrotauit et echias grauissima infirmi¬
tate. Hic non manifestatur qua re egiota.¬
uerit uł quare infirmatꝰ sit Sed inlibro
regũ & paralipomenon aꝑtius ostenditur.
idõ eũ egrotasse: qđ non cantauit dño lau¬

Expanded text:
sed in sua, et coram deo suo a filiis suis interfici. sed in sua, et coram deo suo a filiis suis interfici. Sic et Pharao inter decem plagas reservatus est, ut Dominus amplius glorificaretur. Quaeri etiam potest, quae causa exstiterit, ut a filiis suis interficeretur? Hebraeorum traditio est habuisse eum plurimas uxores, ex quibus tres filios habebat: Adramelech, et Sarasan, et Assaradon. Sed quia matrem Assaradon prae caeteris diligebat, decrevit illum in regnum succedere sibi. Videntes autem illi duo se exhaeredatos, interfecerunt patrem suum. Et quia jam gubernacula regni tenebat Assaradon frater eorum, fugerunt in terram Ararad, quae est regio Armeniae.In diebus illis » quibus interfectus est Assyrius, « aegrotavit Ezechias gravissima infirmitate. » Hic non manifestatur, quare aegrotaverit, vel quare infirmatus sit. Sed in libro Regum et Paralipomenon apertius ostenditur ideo eum aegrotasse, quod non cantavit Domino lau
Abbreviated transcription (Latin):
non intrabit in illã. Hon iaciet ibi sagto:¬
tam: ut int̃ficiat ibi aliquem. Ce ꝓtegã
riti & fidei dauid. & ꝑ hoc datur inr¬
telligi qr ꝓbonis patrum miseretur
asuirioꝵ octoginta quinq milia Non
Nactio materiali int̾fecit eos: sed dei
potentia. Sine uulnere interfecti sunt.¬
& redacti in cinerem. & surrexerunt
mane iudelicet sennacherib cũ ꝑaucis
dece scilicet uiris tantũ modo ut uidei
traclunt. & ecce om̃s illi intfecti erant
cadauera mortuorũ. & egressus : sen¬
nacherib de finib uideȩ̃: & ab iit iti
tram suã inniniuen ciuitatẽ magnã¬
& factũ ÷ cũ adoraret intemplo sennesar
dm̃ suũ. ad ramelech & sarasar filueiꝰ
ꝑcusserunt eum. Quȩritur quare non
periit cũ popło cui prȩerat: cũ illoꝵ
malitia ob quam perierunt iussu illeꝰ
facta esset: Ad qđ dicendũ. quia in hoc nequior
ostensus est qđ non fuit dignꝰ mori int̾ra dñi:

Expanded text:
non intrabit in illam. « Non faciet ibi sagitnon intrabit in illam. « Non faciet ibi sagittam » ut interficiat ibi aliquem. « Et protegam riti et fidei David, et per hoc datur intelligi, quia pro bonis patrum miseretur Assyriorum octoginta quinque millia. » Non gladio materiali interfecit eos, sed Dei potentia. Sine vulnere interfecti sunt, et redacti in cinerem. « Et surrexerunt mane, » videlicet Sennacherib cum paucis, decem scilicet viris tantummodo, ut Judaei tradunt, « et ecce omnes » illi interfecti erant « cadavera mortuorum. » « Et egressus est Sennacherib de finibus Judae, et abiit in terram suam Niniven civitatem. Et factum est cum adoraret in templo Nesrach deum suum, Adramelech et Sarasar filii ejus percusserunt eum. » Quaeritur, quare non periit cum populo cui praeerat, cum illorum malitia ob quam perierunt jussu illius facta esset. Ad quod dicendum, quia in hoc nequior ostensus est, quod non fuit dignus mori in terra Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
onem uastatis segetibus quod post mnodũ
exgranis reparatum est. habuerunt pͥmo
anno inuictũ: similit̾ anno scdo. quia anno
obsessionis serere ñ potuerunt: quȩ reppere¬
runt ex frugib &e pomis sumpserunt. In
anno aut̃ tercio fugato iã assirio cũ securi¬
tate seminate & metite & plantate uineas
iterũ quas uastauerunt & eradicauert̃
assirii. & mittet subaudis genꝰ hominum
quod saluatũ fuerit a dño de domo iuda
& quod reliquum est mittet radicem de-¬
orsũ: & faciet fructũ sursũ. Sicut arbor
deor sum mittit radicem suo tempore. &
pomisrepletur sursũ: sic omĩs t̾ra duarũ
tribuũ exparuo popło repleta est. Idõ aũt
addit de sion & de ierłm exibunt reliquiȩ.
quia decemtrib & om̃s ciuitates iudȩ ua¬
statȩ erant. Telus dñi id ÷ feruor amoris¬
& misccłiȩ faciet istud qđ suꝑius dictum
est: non illorũ meritũ. Non intrabit ci¬
uitatem hanc. Ob sedit quidem eam: sed

Expanded text:
onem vastatis segetibus, quod postmodum onem vastatis segetibus, quod postmodum ex granis reparatum est habuerunt primo anno in victum, similiter anno secundo: quia anno obsessionis serere non potuerunt quae repererunt ex frugibus et pomis sumpserunt. « In anno autem tertio, » fugato jam Assyrio cum securitate, « seminate et metite, et plantate vineas » iterum quas vastaverunt et eradicaverunt Assyrii. « Et mittet, » subaudis genus hominum, « quod salvatum fuerat » a Domino « de domo Juda, et quod reliquum est mittet radicem deorsum, et faciet fructum sursum. » Sicut arbor deorsum mittit radicem suo tempore, et pomis repletur sursum: sic omnis terra duarum tribuum ex parvo populo repleta est. Ideo autem addit: « De Sion et de Hierusalem exibunt reliquiae » quia decem tribus et omnes civitates Judae vastatae erant. « Zelus Domi « faciet istud » quod superius dictum est, non illorum meritum. « Non intrabit civitatem hanc. » Obsedit quidem eam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mortis eoꝵ aduenisset traditi in manus
sennacherib. Habitationẽ tuã babilone
uidelicet cognoui o sennacherib: &r egressũ
tuum inde &e introitũ tuũ int̾ram repmis¬
sionis: & insaniã tuã hoc ÷ dementiam
contiamẽ Iunc insaniuit: quando dixt
Quis dĩ poterit uos liberare de manu meae
Ponã gͦ cutulũ in narib tuis Per frenũ &
curulũ : potentiã diuinitatis debem intel¬
ligere. Aesi diceret aliis uerbis. Ostuum
blasphemũ potentia urtutis mȩȩ infrena:¬
bo: & reducamtȩ abierł m in t̾ram tuam
cũ ignominia. Tibi aut̃ o ezechia hocerit
signum salutis tuȩ Auloquit᷑ ꝓphaecer¬
chiam regem: quidagere debeat. Comede
hoc anno tu &e popłs quus quȩ spontenas¬
cuntur. id: quȩ prius seueras quã ueniret
Iuotẽ pore cũ iam tempꝰ messiouis instaret.
uenerunt assirii ce concine aueru trsteres
uineta & oliueta eoꝵ. &obnimia obesss¬

Expanded text:
mortis eorum advenisset, traditi in manus mortis eorum advenisset, traditi in manus Sennacherib. « Habitationem tuam. » Babylonem videlicet, cognovi, o Sennacherib, « et egressum tuum » inde « et introitum tuum nis « et insaniam tuam » hoc est dementiam « contra me. » Tunc insanivit, quando dixit: Quis Deus poterit vos liberare de manu mea? « Ponam ergo circulum in naribus tuis. » Per frenum et circulum, potentiam divinitatis debemus intelligere. Ac si diceret aliis verbis: Os tuum blasphemum potentia virtutis meae infrenabo, et reducam te ab Hierusalem in terram tuam cum ignominia. « Tibi autem, » o Ezechia. « Hoc erit signum » salutis tuae. Alloquitur propheta Ezechiam regem, quid agere debeat. « Comede hoc anno, tu et populus tuus, quae sponte nascuntur, » id est, quae prius severas quam veniret Illo tempore cum jam tempus messionis instaret, venerunt Assyrii et conculcaverunt messes, vineta, et oliveta eorum. Et ob nimiam obsessi
Abbreviated transcription (Latin):
ges er principes qui abinuicẽ int se dimicant
debemꝰ intelligere illos quos uenieris semaat¬
cherib dũo ꝑmittente non ꝓpt istuisinera¬
ta sed ꝓeorũ peccatis eracdicauto Ineradira¬
tione etiã ciuitatũ munitarũ fuit Paba¬
tatores earu t̾rarũ łciuitatũ: breuiata
manti contremuerunt id ÷ non pbente
me more solito illis auxiliũ &e recrac to
meo adiutorio ab illis: confusi sut in
suis malis consumpti. Iło non comparant᷑
oliuȩ &e uineȩ fructuosisq arboriba seo
foeno & gramini herbisq quȩ fuigib inc¬
pedimenta prestant. ante manescunt qua ad
maturitatẽ ꝑueniant. Facti sunt habitatores
scilicet earũ cuutatũ sicut foenũ agri &egramꝰ
pascuȩ: & sicut herba tectorũ. Grameti
in hocloco herba est quȩ apud nosternua
uocat᷑ Per foenũ & reliqua quȩ hac ddicunt᷑:
debenꝰ intelligere popłos. qui cito peccatis
impedientib perierunt: antequã tempus

Expanded text:
ges et principes qui ab invicem inter se dimicant, ges et principes qui ab invicem inter se dimicant, debemus intelligere illos quos veniens Sennacherib Domino permittente, non propter istius merita, sed pro eorum peccatis eradicationem etiam civitatum munitarum fuit. « Habitatores earum » terrarum vel civitatum « breviata manu contremuerunt, » id est, non praebente me more solito illis auxilium, et retracto meo adjutorio ab illis, « confusi sunt » et in suis malis consumpti. Ideo non comparantur olivae et vineae fructuosisque arboribus: sed feno et gramini herbisque, quae frugibus impedimenta praestant, et ante marcescunt quam ad maturitatem perveniant. « Facit sunt » habitatores scilicet earum civitatum « sicut fenum agri et gramen pascuae, et sicut herba tectorum. » Gramen in hoc loco herba est, quae apud nos trinua vocatur. Per fenum et reliqua quae hic dicuntur, debemus intelligere populos, qui cito peccatis impedientibus perierunt, antequam tempus
Abbreviated transcription (Latin):
meli: popłs ierosolimttanꝰ Ego fodi ce
bibi aquam. & exiccaui uestigio pedis mei
om̃s riuos aggerũ: lanta fuit mulatudo
exeritꝰ illus. ut omĩa fluenta t̃re iudex
exiccauerit: & idõ compulsi puteos sibi
foderunt. Metaphorice aut̃ ꝑ riuos alue¬
orũ. & ꝑ aquã debemꝰ intelligere regna. &
regiones quasipse exiccauit: habitat̾orib
earũ int̾fectis. Hunquid non audisti idest
nunquid ñ intellȩxisti o isaia quȩ olim fe¬
cerimei hoc ÷ quod ei predestinauerim:
Uardĩ ad ꝓpħam de sennacherib ex dieb
antiquis. id a principio creaturarũ. ego
plasmani illud subaudis malũ: qđ senna¬
cherib abuniuersis gentib illatũ est
Q ninc quod in prȩdẽ stinatiorie mea erat
acdiduri suꝑeũ: ut qualia fecit talia recipiat.
F actu est illud malũ in eradicationẽ colluũ im¬
pugnantiũ & ciuitatũ munitarũ. ł colles. re¬

Expanded text:
meli, populus Hierosolymitanus. « Ego fodi et meli, populus Hierosolymitanus. « Ego fodi et bibi aquam, et exsiccavi vestigio pedis mei omnes rivos aggerum. » Tanta fuit multitudo exercitus illius, ut omnia fluenta terrae Judaeae exsiccaverit: et ideo compulsi puteos sibi foderunt. Metaphorice autem per rivos alveorum et per aquam debemus intelligere regna et regiones quas ipse exsiccavit, habitatoribus earum interfectis. « Nunquid non audisti, » id est nunquid, non intellexisti, o Isaia, « quae olim fecerim ei, » hoc est, quae ei praedestinaverim? Vox Dei ad prophetam de Sennacherib. « Ex diebus antiquis, » id est, a principio creaturarum « ego plasmavi illud, » subaudis malum, quod Sennacherib ab universis gentibus illatum est. « Et nunc » quod in praedestinatione mea erat « adduxi » super eum, ut qualia fecit, talia recipiat. « Factum est » illud malum « in eradicationem collium impugnantium, et civitatum munitarum. » Per colles re
Abbreviated transcription (Latin):
castitatẽ religionis dĩ. & uniusdĩ cultum.
Hirginitas enĩ ñsolũ corporis. uerũ etiam
&e mentis est. Iunc despex̃ & irrisit ille popłs
sennacherib &e assirios quando eliachim &
çteri missi ez echiȩ ñ responderunt nun¬¬
ciuis illius. Post ea aut̃ interfectis assiri is
& redeunte sennacheribcũ ignominia. ca¬
ptuiauit filia sion siue ierłm. subsannan¬
do & inculcando ei. Cui exphrasti. & quẽ
blasphemasti ꝑ seruos tuos. Uox ee echiȩ
sub irrisione ad sennacherib Suꝑquem
leuasti altitudinẽ oculoꝵ tuoꝵ ad scm̃ isrł.¬
id ÷ contra dm̃ omĩpotente non contra
gant Dixisti o sennacherib ascendam
altitudinẽ montiũ. iuga libani. & succi¬
dam excelsa & thronum eiꝰ: &e electas
abietes illius. Ecedros metaphorice & abi¬
etes. suꝑba regna & reges diuersarũ gen¬
tium qui sub eiꝰ dominio consisterunt
designantur Per libanũ aut̃ &e suminita¬
tem uł altitudinẽ eiꝰ ierłm & tẽplũ: ad
qđ ipse uoluit ascendere. Per saltum car¬

Expanded text:
em religionis Dei, et unius Dei cultum. Virginitas enim non solum corporis, verum etiam et mentis est. Tunc despexit et irrisit ille populus Sennacherib et Assyrios, quando Eliachim et caeteri missi Ezechiae non responderunt nuntiis illius. Postea autem interfectis Assyriis, et redeunte Sennacherib cum ignominia, captivavit filia Sion sive Hierusalem, subsannando et inconculcando ei. « Cui exprobasti, et quem blasphemasti, » per servos tuos? Vox Ezechiae sub irrisione ad Sennacherib. « Super quem levasti altitudinem oculorum tuorum ad sanctum Isr contra Deum omnipotentem, non contra gant. « Dixisti, » o Sennacherib, « ascendam Altitudinem montium, juga Libani, et succidam excelsa, et thronum ejus, et electas abietes illius. » Per cedros metaphorice et abietes, superbia, regna, et reges diversarum gentium qui sub ejus dominio constiterunt, designantur. Per Libanum autem et summitatem vel altitudinem ejus Hierusalem et templum, ad quod ipse voluit ascendere. Per saltum Car
Abbreviated transcription (Latin):
iudicii:. sed suꝑ om̃s repbos. Qd aut̃ addit
& furor suꝑ uniuersam militiã eorũ idest
rphoru: de anglis malignis intelligendũ
est qͦ ꝑspacia aeris istius discurrunt. er
cũ quib apłs dicit nos habere luctamen.
int fecit eos axp̃e sententia sua dicens ite
Nioue hoc est ire ꝑmisit in ȩt̾nam damna¬
aAcadauerib eoru ascendet feror: Quos
diab olus uatdendo &e mali homines mnale
diuendo sa prauis ȩremplis docendo uet¬
teuencis &in corpore s in anima ꝓicient᷑
indieuidiciũ paritꝰ cum is aquib decepti
suat ineiniam damnationẽ ctuciand¬

Expanded text:
ed super omnes reprobos. Quod autem addit: « Et furor super universam militiam eorum, » id est, reproborum, de angelis malignis intelligendum est, qui per spatia aeris istius discurrunt, et cum quibus Apostolus dicit nos habere luctamen . Interfecit eos Christus sententia sua dicens: « Isionem, » hoc est ire permisit in aeternam damnade cadaveribus eorum ascendet fetor. » Quos diabolus suadendo et mali homines male vivendo, et pravis exemplis docendo interfecerunt non in corpore sed in anima, projicientur in die judicii pariter cum his a quibus decepti sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ omp̃s omĩa uisibilia & inuisibilia
cognoscit. & cuncta innumero & ponde¬¬
re &e m̃sura fecit. Quare dicisiacob. id est
duȩ trib & loqueris isrł: hoc ⁊̃ deçem
trib Abscondita est uia mea adño: &¬

Expanded text:
otens omnia visibilia et invisibilia cognoscit, et cuncta in numero, et pondere, et mensura fecit. « Quare dicis Jacob, » id est duae tribus « et loqueris Israel, » hoc est decem tribus, « abscondita est via mea a
Abbreviated transcription (Latin):
& principes. Potentes uͦ amici & consiliari i
regum: & nobiles quiq Regesemĩ t̃rene
uiuentes cũ suis principib & amicis suis
similib in inferno descendent: ut sicut fu¬
erunt uniti in malis. sic sint coniuncti
in poenis Inebriabitur t̾ra id÷ infer nͦ¬

Expanded text:
et principes. Potentes vero, amici et consiliarii et principes. Potentes vero, amici et consiliarii regum, et nobiles quique. Reges enim terrene viventes cum suis principibus et amicis sui similibus in infernum descendent: ut sicut fuerunt uniti in malis, sic sint conjuncti in poenis. « Inebriatur terra, » id
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitate impiorũ. id ÷ de sanguine agnoꝵ
& hitrorũ: subaudis repletꝰ est: Agni uocant᷑
misto loco ñ mansueti & iusti: sed impotentes
possumꝰ intelligere libidinosos Dies eni iu¬
dicii suꝑ om̃s conditiones &e suꝑ omĩagenera
ueniet suꝑ liberos & seruos suꝑ reges prin¬
cipesq ac subiectos. suꝑ potentes & impoten¬
tes: &e suꝑ om̃s qui in sua iniquitate mortui
ra: & int̾fectio magna in t̾ra edom. Bosta
quȩ int̃pretat᷑ munita ł circundata siue
firmata: & edom qui interpretat᷑ t̾renus
siue sanguineus. significat hunc mundũ
qui munitꝰ ÷ & circundatꝰaquis. subaudis
plenꝰ sanguine & malicia hominũ. Edes¬
cendent ininfernũ unicornes. cũ eis de
quib suꝑius dictũ est. & tauri cũ poten-¬
tib Unicornes appellant᷑ reges & imꝑatores.
qui monarchiam totius mundi habuerunt:
ut fuit octouianꝰ. nero. cȩteriq imꝑatores
romanorũ. Lauri uocantur reguli: comites

Expanded text:
iniquitate « Impiorum, » id est, « de sanguine agnorum et hircorum, » subaudis repletus est. Agni vocantur in isto loco non mansueti et justi, sed impotentes possumus intelligere libidinosos. Dies enim judicii super omnes conditiones, et super omnia genera veniet super liberos et servos, super reges principesque ac subjectos, super potentes et impotentes, et super omnes qui in sua iniquitate mortui ra, et interfectio magna in terra Edom. » Bosra, quae interpretatur munita vel circumdata sive firmata, et Edom, qui interpretatur terrenus sive sanguineus, significat hunc mundum qui munitus est et circumdatus aquis, subaudis plenus sanguine et malitia hominum. « Et descendent » in infernum « unicornes cum eis » de quibus superius dictum est, « et tauri cum potentibus. » Unicornes appellantur reges et imperatores, qui monarchiam totius mundi habuerunt: ut fuit Octavianus, Nero, caeterique imperatores Romanorum. Tauri vocantur reguli: comites,
Abbreviated transcription (Latin):
& uia: hoc ÷. xp̃c qui dixit Ego sum uia
ueritas & uita. Ꝙ illa uia scã uocabitur.
Non transibit ꝑ eam subaudis eccłam pollutꝰ
diabolus. qui inquinatꝰ ÷ sanguine multoꝵ
& omi spurcicia. & hec erit uobis discreta
uia hoc ÷ plana fides. xp̃i: ita ut stulti qͦndã
gentiles qui ꝓcreatore adorabant creaturã
ñ errent ꝑ eam. conuersi ad fidẽ xp̃i Hor
erit ibi leo princeps scilicet demonũ de quo
fessione᷑ fidei expulsus est. & ambulabunt
de uirtute inuirtutẽ qui liberati fueruit
a uinculis peccatoꝵ & aberrore. & redem¬
pti a dño sanguine ueri agni. ac deinde
conuertentur ad poenitentiam. & postea
uenient insion: hoc ÷ in ierł m cȩlestem.
cũ laude creatoris sui &e lȩticia semꝑit̃na

Expanded text:
 est Christus, qui dixit: « Ego sum via, veritas, et vita . » « Et illa via sancta vocabitur. Non transibit per eam, » subaudis Ecclesiam, « pollutus » diabolus, qui inquinatus est sanguine multorum et omni spurcitia. « Et haec erit vobis discreta via, » hoc est plana fides Christi, « ita ut stulti » quondam gentiles, qui pro Creatore adorabant creaturam, « non errent per eam » conversi ad fidem Christi. « Non erit ibi leo, » princeps scilicet daemonum de quofessionem fidei expulsus est. « Et ambulabunt » de virtute in virtutem, « qui liberati fuerint » a vinculis peccatorum, et ab errore « et redempti a Domino » sanguine veri agni, ac deinde « convertentur » ad poenitentiam, et postea « venient in Sion, » hoc est, in Hierusalem coelestem « cum laude » Creatoris sui, « et laetitia sempiterna
Abbreviated transcription (Latin):
Sstellas & om̃s scõs uł stellas ex nomine
Suocat. subaudis ille creauit hec Mili¬
ciam cȩ̨li : duob modis intelligimus.
uł angłos uł sidera. ꝑ salmista ẽnim
de hod dicit. Qui numerat multitudinẽ
stellarũ: & danihel. Milia miliũ mi¬
nistrabant ei. Piȩ multitudine forti¬
tudinis & ioboris eiꝰ id ÷ dĩ omĩpotentis.

Expanded text:
es » sanctos, vel stellas « ex nomine vocat, » subaudis ille creavit haec. Militiam coeli duobus modis intelligimus, vel angelos, vel sidera. Psalmista enim de hoc dicit: « Qui numerat multitudinem stellarum . » Et Daniel: « Millia millium ministrabant ei . » « Prae multitudine fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
Idõ aꝑta ÷ lingua mutoꝵ: qr aꝑte sunt inꝰ
deserto quondã gentiliũ aquȩ baptismi sa-¬
lutaris: & torrentes in solitudine gentiũ
subaudis conuersa est: id ÷ inscientiã ueteris
& noui testam̃ti & sitiens in fentes aquarũ
conuersa est hoc ÷ in doctrinã diuinorum
eloquiorum. In cubilib id ÷ incordib gen¬
tiliũ inquib prius dracones id ÷ demones
hahitabant: orietur uuor calami & iunci
ꝑcalamũ quo scriptura antiquitꝰ complebat᷑.
significat᷑ doctoꝵ pͣdicatio ł iuncũ: intenta
subditorũ auditio. Calamꝰ enĩ &e iuncus sup
aquas nascuntur: & uiriditatẽ retinent.
Sic & corda gentiliũ intenta ad audiendũ uer.¬
bũdĩ tunc uiriditatẽ habent: quando qͦd¬

Expanded text:
Ideo aperta est lingua mutorum, quia apertae sunt in deserto quondam gentilium aquae baptismi salutaris, « et torrentes in solitudine » gentium subaudis conversa est, id est, in scientiam Veteris et Novi Testamenti. « Et sitiens in fontes aquarum » conversa est, hoc est in doctrinam divinorum eloquiorum. « In cubilibus, » id est, in cordibus gentilium « in quibus prius dracones, » id est, daemones « habitabant, orietur viror calami et junci. » Per calamum quo Scriptura antiquitus complebatur, significatur doctorum praedicatio. Per juncum intenta subditorum auditio. Calamus enim et juncus super aquas nascuntur, et viriditatem retinent. Sic et corda gentilium intenta ad audiendum verbum Dei, tunc viriditatem habent, quando q
Abbreviated transcription (Latin):
ineis delicta maloꝵ. De huiuscemodi sibris
dani hel dicit. ludiciũ sedit. & libri aꝑti
sunt: in quib descripta erant oꝑa singu.¬
loꝵ Hȩo aut̃ om̃ia fient qr in ebriatus est
isto aere ad ꝑdendos demones &e om̃s rep¬
bos. Gladuis inquit m̃s in ebriatꝰ ÷ mali¬
cia hominũ. hoc ÷ sententia ł ultio siue
uuindicta ad ꝑdendos reꝓbosconsumata
est scce suꝑ idumeam descendet gladius
meus. & suꝑ popłm int̾fectionis meȩ ad
iuidiciĩ subaudis damnationis ueniet
Idumea quȩ int̃pretat᷑ t̾rena: significit
hune muncdum: Damnatis enĩ detionlis
in aere ueniet uindicta suꝑ reꝓbos in t̾ra. bladiꝰ¬

Expanded text:
in eis delicta malorum. De hujuscemodi libris in eis delicta malorum. De hujuscemodi libris Daniel dicit : « Judicium sedit, et libri aperti sunt, in quibus descripta erant opera singulorum. » Haec autem omnia fient quia inebriatus est,isto aere, ad perdendos daemones et omnes reprobos. Gladius inquit meus inebriatus est malitia hominum, hoc est sententionsummata est. « Ecce super Idumaeam descendat gladius meus, et super populum interfectionis meae ad judicium, » subaudis damnationis veniet. Idumaea, quae interpretatur terrena, significat hunc mundum. Damnatis enim daemonibus in aere, veniet vindicta super reprobos in terra. « Gladi
Abbreviated transcription (Latin):
folium de uinea & de ficu. apꝓpinquante
hieme: qm̃ inebriatus est in cȩlo gladius
meus. ꝑluxalem numerũ posuit ꝓsingula¬
nicũ dixit celi: qr de isto aere hoc intelli¬
gendum est. Celũ enĩ appellaturaer: usi¬
tatomore. Qunde uolucres cȩli dicimus
Milicia cęli defluet. id÷ sol & luna & stellȩ
ułeciam maligni sp̃s Nonenĩ defluent ita
sidera ut caclant. sed adueniente uera luce
Ap̃o. obtenebrabunt᷑ illa: unde &e saluator
dicit Stellȩ cadent de cȩlo: id ÷ cadere ui¬
debantur. Sp̃s uero maligni defluent. &
amuttent om̃em potestatem: & recludent᷑
ininferno. Complicabitur enĩ iste aer. qr
igne inuoluetur: & uidebit᷑ complicari
licut liber. Uideamꝰ & alit̃ de cõplicatione
celoꝵ. Non dicit interire cȩlos. sed compli¬
cari quasi librũ: ut post quã omĩa pecata
apta fuerint. complicentur qui priusapti
fuerant: ut nequaquã ultra scribantur

Expanded text:
folium de vinea et de ficu, » appropinquante folium de vinea et de ficu, » appropinquante hyeme, « quoniam inebriatus est in coelo gladius meus. » Pluralem numerum posuit pro singulari cum dixit coeli, quia de isto aere hoc intelligendum est. Coelum enim appellatur aer usitato more. Unde et volucres coeli dicimus. Militia coeli defluet, id est, sol et luna et stellae, vel etiam maligni spiritus. Non enim defluent ita sidera ut cadant, sed adveniente vera luce Christo obtenebrabuntur illa: unde et Salvator dicit; « Stellae cadent de coelo , » id est, cadere videbuntur. Spiritus vero maligni defluent, quia amittent omnem potestatem, et recludentur in inferno. Complicabitur enim iste aer, quia igne involvetur, et videbitur complicari sicut liber. Videamus et aliter de complicatione coelorum. Non dicit interire coelos, sed complicari quasi librum: ut postquam omnia peccata aperta fuerint, complicentur qui prius aperti fuerant, ut nequaquam ultra scribantur
Abbreviated transcription (Latin):
pore anti anina cinciabunt labescent
mortes a sanguiue eorũ: detabescet omũs
molicia celos Montes appellat inisto
hord sia s a principes ae tirannos istius scłi
ut fuit nabuchodonosor qui muldsum
geistuim songuane suꝑ iectũ sibi popłm
fuattum suesunt interfectores scoanm
marti rum. Miliciam uero deli anglłos
ius aeris qui singulis regnus principan¬
E sicut indanihelis libro cognoscere
possuntu. in quo legitur. de principe
ꝑsarũ &e principe grecorum. Eegregiis preui¬
cator. non est inquit nob colluctatio aduerso
carnem & sanguinem. sed aduersus prin¬
cipes & potestates: aduersus mundi rec̾tores.
Deficient eni reges ꝓ malis subiectorũ suorũ
uposi fuerunt auctores iniquitatũ eorũ. &
deficieit. demones principes diuersarũ gen¬
tui quoꝵ malo confilio & deceptu & reges
peccauerunt & subiecti perieruut. Rcom.¬
plicabunturr sicut liber celi. & om̃ĩs milicia
coru subaudis çloꝵ defluet: sicut defluit

Expanded text:
re et in anima cruciabuntur. « Tabescent montes a sanguine eorum, et tabescet omnis militia coelorum. » Montes appellat in isto loco reges et principes et tyrannos istius saeculi, ut fuit Nabuchodonosor, qui multarum gentium sanguinem super subjectum sibi populum fudit: ut fuerunt interfectores sanctorum martyrum. Militiam vero coeli angulos istius aeris qui singulis regnis principantur, sicut in Danielis libro cognoscere possumus, in quo legitur de principe rsarum et principe Graecorum. Et egregius praedicator: Non est inquit nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, adversus micient enim reges pro malis subjectorum suorum quia ipsi fuerunt auctores iniquitatum eorum: et deficient daemones principes diversarum gentium, quorum malo consilio et deceptu et reges peccaverunt et subjecti perierunt. « Et complicabuntur sicut liber coeli, et omnis militia eorum, » subaudis coelorum, « defluet, sicut defluit
Abbreviated transcription (Latin):
lationissnrĩ & correptionis dĩ &e blasphemiȩ
hostiũ dies hȩc. Quia uenerunt fili iusq
ad partũ. & uirtꝰ non est pariendi: siquo¬
tionis cũ nequit emittere partũ angustat᷑
carens consilio quid facere possit: sic nos mͦ
obsessi undiq ignoramꝰ quid agere debeamꝰ
UEetiã aliomͦ filii nr̃ĩ consilia sunt nrã. &
quando concipimꝰ consiliũ & illud oꝑe non
ualemꝰ adimplere : grauit̃ angustamur.
Sic illi consiliũ quidem pariebant: sed oꝑe
implere minime ualebant. Leuagͦ oratione
addñm dm̃ tuũ ꝓ reliqui is quȩ rẽꝑtȩ sunt

Expanded text:
correptionis Dei et blasphemiae, » hostium « dies haec. Quia venerunt filii usque ad partum, et virtus non est pariendi: si quotionis cum nequit emittere partum, angustatur carens consilio quid facere possit: sic nos modo obsessi undique ignoramus quid agere debeamus. Vel etiam alio modo: Filii nostri consilia sunt nostra, et quando concipimus consilium et illud opere non valemus adimplere, graviter angustiamur: sic illi consilium pariebant, sed opere implere minime valebant. « Leva ergo orationem ad Dominum Deum tuum pro reliquiis, quae repertae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
naturalẽ legẽ: & ꝓpt̾ idolatriam. In uia
erat: qr ñ erat in xp̃o quidixit. ego sũ uia. ue¬
ritas & uita. Inuia etiã erat: qr non transie
uiam ueritatis ei ostendens Relicta gͦ iudea
lȩtabitur gentilitas: & gaudebit &e florbit
quasi liliũ Sicut liliũ dũ emitait flores bo¬
nũ odorem reddit: sio gentilitas ueniens
ad fidem. odorem uirtutũ ex se ꝓtulit Sic
enĩ dicit egregius p̾dicator:. Ep̃i bonꝰ odor
sumꝰ dõ inomĩloco Germinans subaudis
fidem & spem: germinabit oꝑationẽ. & ex
ultabit lȩtabunda & laudans creatorẽ suũ
Quȩ antea in merorẽ peccatorũ consistebãt.
conuersa ad fide cepit exultare te gaudere in
dño. Sio dicit apłs. lȩtare sterilis̃ quȩ not
paris. erumpe inlȩticiã &e clama. Gła libaNi
data estei: decor carmeli & saron Templũ ap.¬
pellat hic libanũ: sicut suꝑius dictum est
Carmelũ uͦ &e saron: fertilitatẽ t̾rȩ reꝑmissi¬
onis. Gła enĩ quȩ quondã erat in illo tẽpo.

Expanded text:
iam. Invia erat, quia non erat in Christo qui dixit: « Ego sum via, veritas, et vita . » Invia etiam erat, quia non transierviam veritatis ei ostendens. Relicta ergo Judaea laetabitur gentilitas, et gaudebit et florebit quasi lilium. Sicut lilium dum emittit flores, bonum odorem reddit: sic gentilitas veniens ad fidem, odorem virtutum ex se protulit. Sic enim dicit egregius praedicator: Christi bonus odor sumus Deo in omni loco . « Germinans, » subaudis fidem et spem, « germinabit » operationem, « et exsultabit laetabunda et laudans » Creatorem suum. Quae antea in moerore peccatorum consistebat, conversa ad fidem coepit exsultare et gaudere in Domino. Sic dicit Apostolus: « Laetare sterilis quae non aris, erumpe in laetitiam et clama . » « Gloria Libani data est ei, decor Carmeli et Saron. » Templum appellat hic Libanum, sicut superius dictum est, Carmelum vero et Saron, fertilitatem terrae repromissionis. Gloria enim quae quondam erat in illo templo
Abbreviated transcription (Latin):
sermo diuinus iustũ. ubi sit litteratꝰ idest
grãmaticus iudeorũ uł gentiũ. philosophi
humanȩ sapientiȩ. & ubi sit legis uerba
ponderans scriba &e phariseus. qui sua in-¬
terpretatione falsa lege onerabant & pon¬
derabant. & uhi sit modo doctor ꝓaruuloꝵ
id÷ scriba insipientiũ iudeorũ Populum
impudentem non uidebis o iuste in cȩlesti

Expanded text:
sermo divinus justum, ubi sit litteratus, id est sermo divinus justum, ubi sit litteratus, id est grammaticus Judaeorum, vel gentium philosophi humanae sapientiae, et ubi sit legis verba ponderans scriba et Pharisaeus, qui sua interpretatione falsa legem onerabant et ponderabant, et ubi sit modo doctor parvulorum, id est, scriba insipientium Judaeorum. « Populum impudentem non videbis, » o juste, in coelesti
Abbreviated transcription (Latin):
fundata. quorum ȩtemplis & dictis instru¬
imur: ut celestia & sullimia petamꝰ. Panis
ei datus est: aquȩ eiꝰ fideles sunt: ꝓpt̾ mexi¬
ta sua datus est panis & aqua. hoc ÷ doctri¬
na diuinarũ scripturarũ quȩ in obscuris
locis ÷ panis. & aqua in aꝑtioribus Aquȩ
aut̃ eius fideles sunt: quia doctrina diuina
uera est Regẽ scilicet dñmom̃ipotentem
indecore hocꝰ ÷ insplendore diuinitatis suȩ
uidebunt oculi eiꝰ: id ÷ oculi om̃iũ scõrum
post diem iudicii. Cernent terram oculieiꝰ.
hoc ÷ soliditatẽ et̾nȩ quietis. nunc in spe
tunc aut̃ in re. De hac t̾ra licit psalmista
Credo uidere bona dñi. in t̾ra uiuentium:
timorem Difficile scĩtas sine timore custo¬¬
ditur. Unde dr̃ Sapientia est timere dm̃:
& Simeon iustus legitur fuisse & timoratꝰ
shbi est litteratus. ubi est uerba legis ponde¬
rans. ubi doctor paruulorum: Int̾rogat

Expanded text:
fundata, quorum exemplis et dictis instrufundata, quorum exemplis et dictis instruimur, ut coelestia et sublimia petamus. « Panis ei datus est, aquae ejus fideles sunt. » Propter merita sua datus est panis et aqua, hoc est doctrina divinarum Scripturarum, quae in obscuris locis est panis, et aqua in apertioribus. Aquae autem ejus fideles sunt, quia doctrina divina vera est. « Regem » scilicet Dominum omnipotentem, « in decore, » hoc est in splendore divinitatis suae « videbunt oculi ejus, » id est, oculi omnium sanctorum post diem judicii. « Cernent terram oculi ejus, » hoc est soliditatem aeternae quietis nunc in spe, tunc autem in re. De hac terra dicit Psalmista: Credo videre bona Domini in terra viventium .timorem. » Difficile sanctitas sine timore custoditur; unde dicitur: Sapientia est timere Deum . Et Simeon justus legitur fuisse et timoratus. « Ubi est litteratus, ubi est verba legis ponderans, ubi doctor parvulorum? » Interrogat