comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit petrus: ingressus ẽ & iohannes.
Posterior intrauit: qui prior uenerat.
Notandum fr̃s ẽ quod infine mun¬
di ad redemptoris fidem etiam uidea
colligitur. paulo atcestante qui ait.
donec plenitudo gentium intraret.
ꝙ sic omnis ifrł saluus fieret. Et ui¬
dit ꝙ credidit. Quid fr̃s. quid estimã¬
dus ẽ credidisse: Nunquid quia do¬
minus resurrȩxerat quen querebat.
Non utiq. Quia adhuc tenebre erãt
ad monum̃tum. & subiuncta quoq
uerba contra dicunt cum dicitur.
Nondum enim sciebant scriptu-¬
ras. quia oportuit eum amortius
resurgere Quid gͦ uidit. & quid̃
credidit: Uidit linteamina posita
& credidit qđ mulier dixerat: de
monumento dñm fuisse sublatũ.
Qua inre diuinȩ dispensationis ma¬
gnitudo pensanda ẽ qđ discipłoꝵ
corda & accendunt᷑ ut querant. & dif¬
feruntur ne inueniant: quatinus in¬
firmitas animi ipso suo merore cruei¬
ata. purgatior ad inueniendum fiat.
Et tanto ualidius teneat cum inuene

Expanded text:
ivit Petrus, ingressus est et Joannes. ivit Petrus, ingressus est et Joannes. Posterior intravit, qui prior venerat. Notum est quod in fine mundi, ad Redemptcolligetur, Paulo attestante, qui ait: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret . Et vidit et credidit. Quid, fratres, quid aestimandus est credidisse? Nunquid quia Dominus resurrexerat, quem quaerebat? Non utique, quia adhuc tenebrae erant ad monumentum, et subjuncta quoque verba contradicunt cum dicitur: Nondum enim sciebant Scripturas, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Quid ergo vidit, et quid credidit? Vidit linteamina posita, et credidit quod mulier dixerat, de monumento Dominum fuisse sublatum. Qua in re divinae dispensationis magnitudo pensanda est, quod discipulorum corda et accenduntur ut quaerant, et differuntur ne inveniant, quatenus infirmitas animi ipso suo moerore cruciata, et purgatior ad inveniendum fiat, et tanto validius teneat cum invener
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Laboraui sustinens. D̾s autem
apparuit in carne: laborauit ex nr̃a
infirmitate. quem laboram passionis
eus dum increduli uiderunt: eum ue¬
nerari noluerunt. Quem enim uide¬
bant carne mortalem: dedignati sunt
credere immortalem ẽẽ diuinitate. un-¬
de etiam ieremias ait. Reddes eis ui¬
cem domine: iuxta oꝑa manuum sua¬
rum. Dabis ei seutum cordis: laborẽ
tuum. Ne enim p̃dicationis spicula
eorum corda penetrarent. dum passio¬
nis eius laborem dedignati sunt. qua¬
si eundem laborem illius pro scuto
tenuerunt. ut eo transire eius uerba
ñ ꝑmitterent. quo eum laborare usq
ad mortem uiderent. Sudarium ergo¬
qd suꝑ caput eius fuerat. seorsum in¬
uenitur. quia ipsa redemptoris nr̃i
passio. longe a nr̃a passione disiuncta
cum culpa toleramus. Ipse sponte fuc
cumbere uoluit. ad quam nos ueni¬
mus inuiti. Sequitur. Tunc enim
introiuit ꝙ& ille discipłs qui uenerat
prior ad monum̃tum. Postquam intra¬

Expanded text:
dicit: Laboravi sustinens . Deus autem dicit: Laboravi sustinens . Deus autem apparuit in carne, laboravit ex nostra infirmitate. Quem laborem passionis ejus dum increduli viderunt, eum venerari noluerunt. Quem enim videbant carne mortalem, dedignati sunt credere immortalem esse divinitate. Unde etiam Jeremias ait: Reddes eis vicem, Domine, juxta opera manuum suarum, dabis eis scutum cordis laborem tuum . Ne enim praedicationis spicula eorum corda penetrarent, dum passionis ejus laborem dedignati sunt, quasi eumdem laborem illius pro scuto tenuerunt, ut eo ad se transire ejus verba non permitterent, quo eum laborare usque ad mortem viderquod super caput ejus fuerat seorsum invenitur, quia ipsa Redemptoris nostri passio longe a nostra passione disjuncta cum culpa toleramus. Ipse sponte morti succumbere voluit, ad quam nos venimus inviti. Sequitur: Tunc ergo introivit et ille discipulus, qui venerat prior ad monumentum. Postquam intro
Abbreviated transcription (Latin):
cum linteaminib positum: sed sepa¬
ratim inuolutũ in unum locum. Qd¬
tis domini cum linteaminib non in¬
uenit᷑ in monum̃tũ. nͥ quia atcestan-¬
ab infirmitatis nr̃e cognitione disiun¬
cta sunt: eiusq potentia creaturȩ tranᷤ¬
cendit naturam: Et notandum: qđ¬
non solum separatim. sed etiam inuo¬
lutum inuenire d̃r inunum locum.
Linteum quippe qđ inuoluitur: etꝰ
nec initium nec finis aspicitur. Rec¬
te ergo sudarium capitis in uolutũ
inuentum ẽ: quia celsitudo diuini¬
tatis. nec cepit ẽẽ nec desinit. nec ꝑ ini¬
tium nascitur. nec termino coangusta
inscissuris mentium d̾s non ẽ. Deus
quippe inunitate ẽ: & illi eiꝰ habere
grãm merent᷑ qui se ab inuicem per
sectarum scandala non diuidunt. S
quia solet ꝑsudarium laborantium
sudor detergi: potest etiam sudarii
nomine exprimi labor dei. qui in se
tabilis ꝑmanet: sed tamen laborare
se denuntiat. cum duras hominum
prauitates portat. Unde & ꝑ ꝓpham

Expanded text:
um linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. Qtis Domini cum linteaminibus non invenitur in monumento, nisi quod attestanab infirmitatis nostrae cognitione disjuncta sunt, ejusque potentia creaturae transcendit naturam. Et notandum qnon solum separatim, sed etiam involutum inveniri dicitur in unum locum. Linteum quippe quod involvitur, ejus nec initium nec finis aspicitur. Recte ergo sudarium capitis involutum inventum est, quia celsitudo divinitatis nec coepit esse, nec desinit; nec per initium nascitur, nec termino coangustatin scissura mentium Deus non est. Deus quippe in unitate est, et illi ejus habere gratiam merentur, qui se ab invicem per sectarum scandala non dividunt. Sed quia solet per sudarium laborantium sudor detergi, potest etiam sudarii nomine exprimi labor Dei, qui in se tabilis permanet, sed tamen laborare se denuntiat cum duras hominum pravitates portat. Unde et per prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
sticum requirentis signatur intelligen¬
tia. Maria ecenu auctorem omnium
quem incarne uiderat. mortuum que¬
rebat inmonumento. Et quia hunc
minime inuenit. friratum credidit. Ad¬
hue ergo erant tenebre cum uenit ad
cipłis nuntiauit: sed illi precetis eucur¬
rerunt. qui precet̃is eueurrerunt. qͥ

Expanded text:
sticum requirentis signatur intelligensticum requirentis signatur intelligentia. Maria etenim auctorem omnium, quem carne viderat mortuum, quaerebat in monumento; et quia hunc minime invenit, furatum credidit. Adhuc ergo erant tenebrae cum venit ad cipulisque nuntiavit. Sed illi prae caeteris cucurre
Abbreviated transcription (Latin):
machus: dui me caritati urẽ
de lectionis euuangłicȩ loqͥ
ex positione prohibuit. Uox
namq ipsa. a clamoris uir¬
tute subcumbit: & quia a multis
audiri non ualeo: loqui fateor inter
multos erubesco. Sed hane in me ue¬
recundiam. & ipse rep̃hendo. Quid
enim: Nunquid si multis ꝓdesse ne¬
queo. nec paucis curabo: Et si exmesse
manipulos multos portare non possũ
numquidnam debeo ad aream uacu¬
us redire: Quamuis enim quantos
debeo ferre non ualeo. certe uel paucos
certe uel duos. certe uel unum. feram.
Habet namq ipsa infirmitatis inten¬
tio mercedis suȩ certitudinẽ: quia suꝑnꝰ
arbiter nr̃. & si pondꝰ considerat in re¬
tributione: tamen uires pensat in
pondere. Lectio scĩ euuangłii quam
mͦ fr̃s audistis. ualde insuꝑficie hysto¬
riȩ ẽ aꝑta: sed eius nobis sunt mysteria
sub breuitate requirenda. Maria mag¬
dalenȩ cum adhuc tenebre eẽnt: uenit
ad monum̃tũ. Iuxta hystoriam nota¬
tur hora uixta intellectum uero my¬

Expanded text:
machus diu me charitati vestrae de lectionis evangelicae expositione loqui prohibuit. Vox namque ipsa a clamoris virtute succumbit; et quia a multis audiri non valeo, loqui, fateor, inter multos erubesco. Sed hanc in me verecundiam et ipse reprehendo. Quid enim? Nunquid si multis prodesse nequeo, nec paucis curabo? Et si ex messe portare manipulos multos non possum, nunquidnam debeo ad aream vacuus redire? Quamvis enim quantos debeo ferre non valeo, certe vel paucos, certe vel duos, certe vel unum feram. Habet namque ipsa infirmitatis intentio mercedis suae certitudinem, quia supernus arbiter noster, etsi pondus considerat in retributione, tamen vires pensat in pondere. 2. Lectio sancti Evangelii quam modo, fratres, audistis valde in superficie historica est aperta, sed ejus nobis sunt mysteria sub brevitate requirenda. Maria Magdalene, cum adhuc tenebrae essent, venit ad monumentum. Juxta historiam notatur hora, juxta intellectum vero my
Abbreviated transcription (Latin):
synagoga cucurrit. Uenit sẏnagoga
prior ad monum̃tum. sed minime in¬
trauit: quia legis quidem mandata
p̃cepit: prophetias de incarnatione
ac passione dominica audiuit: sed ere¬
dere in mortuum noluit. Uidit eiam
lobannes posita linteamina non tam̃
intrauit. quia udelicet sẏnagoga. et
seripturȩ sacram̃ta cognouit. & tam̃
ad fidem passionis dominicȩ creden¬
do intrare distulit. Quemdiu longe¬
q ꝓphetauit. p̃sentem uidit & ren¬
nuit. hominem ẽẽ despexit. dm̃ car¬
ne mortalem factum crede noluit.
Quid ergo ẽ nisi quia & citiꝰ cucur¬
rit: & tamen ante monumentũ ua¬
cua stetit. Uenit autẽ symon petriꝰ
sequens eum. & introuut in monum̃¬
tum. quia sequuta posterior ecclesia
gentium mediatorem d̃i & hominũ

Expanded text:
Synagoga cucurrit. 3. Venit Synagoga Synagoga cucurrit. 3. Venit Synagoga prior ad monumentum, sed minime intravit, quia legis quidem mandata percepit, prophetias de incarnatione ac passione Dominica audivit, sed credere in mortuum noluit. Vidit enim Joannes posita linteamina, non tamen introivit, quia videlicet Synagoga et Scripturae sacrae sacramenta cognovit, et tamen ad fidem passionis dominicae credendo intrare distulit. Quem diu longeque prophetavit, praesentem vidit, et renuit; hominem esse despexit, Deum carne mortalem factum credere noluit. Quid ergo est, nisi quia et citius cucurrit, et tamen ante monumentum vacua stetit: Venit autem Simon Petrus sequens eum, et introivit in monumentum, quia secuta posterior Ecclesia gentium, mediatorem Dei et hominum
Abbreviated transcription (Latin):
duo simul: sed iohannes precueurrit
citius petro. Uenit pͥor ad monumen¬
tum: &e ingredi non p̃sumpsit. Uenit
ergo posterior petrus: & intrauit. Od
fr̃s quid cursus iste significat. Nun¬
quid hec tam subtilis euuangłistȩ de¬
scriptio: a mysteriis uacare credenda ẽ:
Minime. Neq enim se iohannes & p̃¬
isse & non intrasse diceret. si in ipsa sua
trepidatione mysterium defuisse cre-
tur:: Nec mirum ẽẽ uideat᷑. qđ ꝑ uni¬
orem synagoga. ꝑ seniorem uero eccłia
signari ꝑhibetuꝵ: quia & si ad dei cul¬
tum pͥor ẽ synagoga quam eccłia gen¬
tium: ad usum tamen scłi. prior ẽ mul¬
titudo gentium quam synagoga pau-¬
lo atcestante qui ait. Quia non prius
qd sp̃itale ẽ sed qđ animale. Per seni¬
orem gͦ petrum. significatur eccłia gen-¬
tium: ꝑ iuniorem iohannem. synagoga
iudeorum. Cucurrerunt ambo simul.
quia abortus sui tempore usq ad occa¬
sum. pari & communi uia. & si non
pari & communi sensu gentilitas cũ

Expanded text:
annes praecucurrit citius Petro, et venit prior ad monumentum, sed ingredi non praesumpsit. Venit vero posterior Petrus, Et intravit. Quid, fratres, quid cursus iste significat? Nunquid haec tam subtilis evangelistae descriptio a mysteriis vacare credenda est? Minime. Neque enim se Joannes et praeisse et non intrasse diceret, si in ipsa sua trepidatione mysterium defuisse creditur? Nec mirum esse videatur quod per juniorem Synagoga, per seniorem vero Ecclesia signati perhibetur, quia etsi ad Dei cultum prior est Synagoga quam Ecclesia gentium, ad usum tamen saeculi prior est multitudo gentium quam Synagoga, Paulo attestante, qui ait: Quia non prius quod spiritale est, sed quod animale . Per seniorem ergo Petrum significatur Ecclesia gentium, per juniorem vero Joannem Synagoga Judaeorum. Cucurrerunt ambo simul, quia, ab ortus sui tempore usque ad occasum, pari et communi via, etsi non pari et communi sensu, gentilitas cum
Abbreviated transcription (Latin):
bat passim ꝑdiuexa montis latera
pascerentur: contigit taurum arm¬
ti gregis consortia sꝑnentem singła¬
rem incedere solitum ꝙ ad extremi
redeuntib pecorib domum non et
regressum. Quem dominus collecta
multi tudine seruorum ꝑ deuia ꝗͥb
reqͥ  rens iiuenit stantem muer¬
tice montis  forib cuiusda¬
assistere speluncȩ. Itaq ꝑ motus cur
soliuagus incederet: arrepto arcu
appeciit illum sagitta toxicata. Quȩ
uelut flamine retorta: eum a quo
iacta ẽ mox reu̾sa ꝑcussit. Turbati
cuies & stupefacti qualiter res fie¬
ret effecta ignorabant. non enim ac¬
cedere ꝓpus audebant. consulentes¬
ep̃m quid facto opꝰ eẽt. Ꝙ indicto ie¬
tunio triduano. a do̾ monuit ẽẽ que¬
rendum. Quo ꝑacto. ses̃ domini ar-
dicens. Iam benefecistis: quod homi¬
nes latebat ad̾s querendo mysteriũ
uidelicet hominẽ suo telo ꝑcussum:
sciatis hoc mea gestum uoluntate.
Ego sum michael archangłs qui in

Expanded text:
bat, passim per divexi montis latera bat, passim per divexi montis latera pascerentur, contigit, taurum, armenti congregis consortia spernentem, singularem incedere solitum et extremum, redeunte peccore, domum non esse regressum. Quem dominus, collecta multitudine servorum, per devia quaeque requirens, invenit tandem in vertice montis foribus cuiusdaadsistere speluncae, iraque permotus, cur solivagus incederet, arrepto arcu appetit illum sagitta toxicata. Quae velud venti flamine retorta, eum a quo iecta est mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti, qualiter res fieret effecta – non enim accedere propius audebant –, consulunt episcopum, quid facto opus esset. Qui, indicto ieiunio triduano, a Deo monuit esse quaerendum. Quo peracto, sanctus Domini archdicens: 'Iam bene fecistis, quod homines latebat a Deo qucausam videlicet hominis suo telo percussi. Sciatis hoc mea gestum voluntate. Ego enim sum Michael archangelus, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
archangłi toto orbe uens¬
randam: ipsius & oꝑe
condita & consecrata
nomine demonstrat ȩccłia. quȩ non
metalloꝵ fulgore. sed pͥuilegio e eõ¬
mendata signorum. uili facta scema¬
te sed celesti p̾dita uirtute. ut pote
quam fragilitatis humane memor
archangłs ecȩlo ueniens. ad ꝓmeren¬
dam ibi mortalib suꝑnoꝵ societatẽ
ꝓpͥa sua condere dignatus ẽ. Uerti¬
ce siquidem montis excelsi posita.
de corpore eiusdem saxi. speluncȩ
instar p̃cauata ostenditur. Est au¬
tem locus in campaniȩ finib ubi
inter sinum adriaticum & montẽ
garganum ciuitas sepontus posita
ẽ qui amenib ciuuitatis ad duode¬
cim milia passuum p̃ruptus inea¬
cumine supp̃mo. beati archangłi
quam p̾fatus sum gestat ȩccłiam.
Hanc mortalib hoc mͦ cognitam
libellus in eadem eccłia positus in¬
dicat. Erat in eadem ciuitate pre¬
diues quidam nomine gargauus.
qui & exeuentu suo monti uocabi¬
lum indidit. Huius dum peccora
quorum infinita multitudire polle¬

Expanded text:
archangeli toto orbe venerandam ipsius et opere condita et consecrata nomine demonstrat ecclesia. Quae non metallorum fulgure, sed privilegio commendata signorum, vili facta scaematę, sed caelesti predita virtute, utpute quam fragilitatis humanae memor archangelus ę celo veniens, ad promerendam ibi mortalibus supernorum sociaetatem, propria manu condere dignatus est. Vertice siquidem montis excelsi posita, de corpore eiusdem saxi speluncae instar precavata ostenditur. Est autem locus in Campaniae finibus, ubi inter sinum Adriaticum et montem Garganum civitas Sepontus posita est, qui a moenibus civitatis ad 12 milia passuum preerectus, in cacumine suppremo beati archangeli, quam prefatus sum, gestat ecclesiam. Hanc mortalibus hoc modo cognitam libellus in eadem ecclesia positus in2. Erat in eadem civitate predives quidam nomine Garganus, qui et ex eventu suo monti vocabulum indidit. Huius dum peccora, quorum infinita multitudine polle
Abbreviated transcription (Latin):
tur salutis. Innumeris quoq &
aliis modis ibi crebro sanantur
&e ꝓuintiis circumpositis plus soli¬
to confluentes turbȩ recurrant. &
angłice uirtutis maior quodaminͦ
credatur ad eẽ frequentia. ut quȩ
spiritualit dixit apl̃s. corporalit̾¬

Expanded text:
tur salutis. Innumeris quoque et tur salutis. Innumeris quoque et aliis modis ibi crebro sanantur t de provinciis circumpositis plus solito conflua turba occurrat, et angelicae virtutis major quodammodo credatur adesse frequentia, ut quod spiritaliter dixerunt apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
mini non ornatꝰ lapidum. sed cordi
montis extrinsecus partim corea
silua tegitur. partim uirenti pla¬
nitie dilatatur. M: issarum itaq
celebratione completa. magno at¬
toniti gaudio. quiq redierunt in
sua. Ep̃s autem delegato ministio
cantoꝵ sacerdotumq officio. ꝙ
mansione constructa: omnẽ ibi de
Nullus autem huc nocturno ausis¬
e dempore ingredi. sed aurora trans¬
acta ibidem matutinos cantant
hymnos. Ex ipso autem saro quo
sacro contegitur edes. ad aquilonem
altaris dulcis & nunium lueida
guttatim aqua dilabitur. quam
incole ftille uocant. Ob hoc & uitre¬
um uas eiusdem receptui prepara¬
tum argentea pendet catena sus¬
pensum: morisq est popło cum
communicant singłos ad hoc ual¬
culum ascendere ꝑ gradꝰ donumꝙ
celestis degustare liquoris. Nam
& gustu suauis ẽ. & tactu salub̾s
Deniq ñnulli post longas febri¬
um. flammas hac hausta stilla. et¬
leri confestim refrigerio potun¬

Expanded text:
mini, non ornatus lapidum, sed cordismini, non ornatus lapidum, sed cordismontis extrisylva tegitur, partim virenti planitie dilatatur. Missarum itaque celebratione completa, magno attoniti gaudio quique redierunt in sua. Episcopus autem delegato ministrorum, cantorum, sacerdotumque officio, et mansione constructa, omnem ibidem Nullus autem huc nocturno est tempore ausus ingredi, sed aurora transacta matutinos ibi decantavit hymnos. Ex ipso autem saxo quo sacra tegitur aedes, ad aquilonem altaris, dulcis et nimium lucida guttatim aqua dilabitur, quam incolae stillam vocant. Ob hoc et vitreum vas ejusdem receptui praeparatum argentea pendet catena suspensum, morisque est populo communicato singulos ad vasculum ascendere per gradus, donumque coelestis degustare liquoris. Nam et gustu suavis et tactu salubris; denique nonnulli per longas febrium flammas hac hausta stilla, leri confestim refrigerio potiun
Abbreviated transcription (Latin):
condidi etiam dedicaui. Uos tantũ
intrate. & me astante patrono precib¬
locum frequentate. Et te quidem cras
ibi missas celebrante. popłs uirta
morem communicet meũ autem erit
ostendere. quomͦ ꝑmemet ipsum lo¬
ueniens mane cum oblationib suis¬
& magna instantia p̃cum. intrantes
regiam australem. & ecce longa por¬
ticus in aquilone porrecta. atq illã
attingens posterulam. extra quam
Sed pꝰquam huc ꝑuenias. apparet
ad orientẽ basilica ꝑ grandis. qua
ꝑ gradꝰ ascenditur: Hȩc ipsa cum¬
porticu sua quingentos fere ho-¬
mines capere uidetur. Altare ue¬
nerandum. rubroq contectum pal¬
liolo: ꝓpe medium parietis meriq¬
ani ostendens. Erat autem ipsado¬
mus angulosa. ñ in more oꝑis hu¬
mani parietib erectis. sed instar e¬
luncȩ preruptis & sepius eminent¬
b asꝑata scopulis. Culmina quoi
tangi. alibi uix manĩ possint atuini¬
gi. Credo docentem archangłm do¬

Expanded text:
condidi etiam dedicavi. Vos tantum condidi etiam dedicavi. Vos tantum intrate et me adstante patrono preciblocum frequentate; et te quidem cras ibi missam celebrante, populus juxta morem communicet: meum autem erit ostendere quomodo per memetipsum loveniunt mane cum oblationibus, et magna instantia precum intrant portam australem. Et ecce longa porticus in aquilonem porrecta, atque illam attingens posterulam januam extra quam Sed priusquam huc pervenias, apparet ad orientem basilica praegrandis, ad quam per gradus ascenditur. Haec cum ipsa porticu sua quingentos fere homines capere videbatur altare venerandum, rubroqliolo prope medium parietis meridiani ostendens. Erat autem ipsa domus angulosa, non in morem operis humani parietibus erectis, sed instar speluncae preruptis et sepius eminentibus asperata scopulis, culmine quoqutangi, alibi manu vix posset adtingi; credo docente archangelo Do
Abbreviated transcription (Latin):
onia ẽ uocata. Interea mota dubi¬
tatio inter sepontinos quid deloco
agerent. & utrum intrare uel dedi¬
care illic debeant ȩccłiam. Unde col¬
latione facta. adorientem loci illius
beati petri apłorum pͥncipis no¬
mine condunt ȩccłiam & dedicant
in qua etiam beatȩ semꝑ uirginis
ria statuunt. Candem antistes salu¬
bri reꝑto consilio. romanum ponti¬
ficem quid de his agendum sit ꝑnũ¬
tios sciscitat᷑. qui t̾c forte in monte qͥti
quinquagesimo miliario ab urbe
serapti. talia mandata remittit. Si
hominis e̾ dedicare eccłiam: hoc die
quo uictoria data ẽ. fieri oportet. Sin
autem alias scõ ꝓuisori placuerit.
eodem p̃cipue die illius in hoc uo¬
luntas ẽ querenda. Hoc gͦ tempore
dis ministrum conferre dignatus
e̾ ad certum usq finẽ ꝑducat. fac¬
tumq e̾ ut suggesserat antistes. No¬
cte uero constituti ieiunii supprema.
archangłs dñi michael ep̃o sepon
dedicare basilicam. ipse enim qui

Expanded text:
Appodonia est vocata. Multa dubiAppodonia est vocata. Multa dubitatio inter Sepontinum et Beneventanum quid de loco agerent, utrum intrare et dedicare ibi debeant ecclesiam. Unde collatiobeati Petri apostolorum principis nomine condunt ecclesiam et dedicant. In qua etiam beatae semper virginiria statuunt. Tandem antistes, salubri reperto consilio, Romanum episcopum, quid de his agendum sit, per nuntios sciscitabatur. Qui tunc forte in monte fere quinquagesimo miliario a Romanamonte, taliaque mandata remittit: 'Si hominis est illam dedicare basylicam, hoc maxime die quo victoria data est fieri oportet; sin autem alias provisori placuerit, eodem precipue die illius in hoc voluntas est quaerenda. Hoc ergo et tempore dis ministrum conferre dignatus est, ad certum usque finem perducat'. Factumque est ut suggesserat antistes. Nocte vero instituti ieiunii supprema angelus Domini Michael episcopo Sepontdedicare basylicam. Ipse enim qui
Abbreviated transcription (Latin):
mo belli paratu garganus immen¬
so tremore concutitur. Fulgura cre
bra uolant &e caligo tenebrosa totũ cul
men obduxit: impleta ꝓphetia quȩ
dñm laudans dicit. Q facit angłos
suos sp̃e & ministros suos flammã
ignis. fugiunt pagani partim fer¬
ro hostium: partim igniferis impul¬
si sagutis: neappolim usq sequentib
atq extrema queq cedentib adusa¬
riis: menia tandem suȩ urbis mori¬
bundi subintrant. Q autem euasere
ꝑiculum: comꝑto qđ angłs di in
teremptos: regi regum xp̃o conti¬
nuo colla submittentes armis in¬
duuntur fidei. Cumq demuni re¬
uersi uictores. uota dño gr̃arum
ad templum referrent archangło.
uident mane iuxta ianuam septẽ¬
trionalem quam p̃dixi. instar po¬
sterule pusillȩ. quasi hominis ue¬
stigia marmori arcius imp̃ssa. as¬
noscuntꝙ beatum michaelem hoc p̃¬
sentiȩ sue signum uoluisse monstra¬
re. Ubi postea culmen appositum
ipsaq eccłia obsigna uestigia

Expanded text:
imo belli apparatu Garganus inmenimo belli apparatu Garganus inmenso tremore cobra volant, et caligo tenebrosa totum montis cacumen obduxit, impleta prophetia quae Dominum laudans ait: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis . Fugiunt pagani, partim ferro hostium, partim igniferis impulsi sagittis, ad Neapolim usque sequentibus, atque extrema quaeque caedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis moribundi subintrant. Qui autem evasere periculum, comperto quod angelus Dei in debant interemptos, Regi regum Christo continuo colla submittentes, armis induuntur fidei. Cumque domum reversi victores, vota Domino gratiarum ad templum referrent archangeli, vident mane juxta januam septentrionalem quam praedixi instar posterulae pusillae quasi hominis vestigia marmori arctius impressa, agnoscunt beatum Michaelem hoc praesentiae suae signum voluisse monstrare. Ubi postea culmen appositum et altare impositum, ipsa ecclesia ob signa vestigiorum
Abbreviated transcription (Latin):
cib scmq deposcere michaelem. Du¬
as quidem ibi ianuas cernentes. qua¬
rum australis quȩ &e maior erat
aliquot gradib in occasum uergen¬
tib adiri poterat: sed ne ultra crip¬
tam intrare ausi sunt preforib coti¬
die orationib uacabant. Inter hec
neapolitani paganis adhuc ritib
oberrantes. sepontinos & beneuen¬
tanos qui ducentis quinquaginta
milib a seponto distant. bello laces
sere temptant. Qantistitis sui mo¬
nitis edocti. triduo petunt induci¬
as. ut triduano ieuinio ibi liceret
quasi fideli patrocinio scĩ michaelis
implorare p̃sidium. Quo tempore
pagani ludiᷤᷤ scenicis: falsoꝵ inui¬
tant auxilia dorum. Ecce autem
nocte que belli precederet diem
adest inuisione sc̃s michael: antisti¬
tis p̃ces dixit exauditas. spondet se
affuturum. & quarta diei hora bellũ
p̾monet hostib occurrendum. Leti gͦ
mane de angłica certi uictoria nea¬
politanis demoniaco redactis sp̃u.
obuiant xp̃iani paganis: atq in pͥ¬

Expanded text:
ctum deposcere Michaelem. Duas quippe januas ibi cernentes, quarum australis, quae et major erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus, adiri poterat, sed nec ultra cryptam intrare ausi, prae foribus quotidie orationi vacabant. Inter haec Neapolitani paganis adhuc ritibus aberrantes, Sepontinos et Beneventanos, qui centum quinquaginta milliaribus a Seponto distant, bello lasere temptant. Qui antistitis sui monitis edocti, triduo petunt indutias, ut triduano ieiunio liceret eis quasi fideli patrocinio sancti Michaelis implorare presidium. Quo tempore pagani ludis scenicis falsorum invitant auxilia deorum. Ecce autem nocte ipsa quae belli precederet diem adest in visione sanctus Michael antistiti, preces dixit exauditas, spopondit se affuturum, et quarta diei hora bello premonet hostibus occurrendum. Laeti ergo mane et de angelica certi victoria, Neapolitani demoniaco redacti spiritu, obviant christiani paganis, atque in pr
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłiȩ menbra ꝓuexit. ut eos in cor¬
pore cui caput xp̃c ẽ: quasi ge¬
minum constitueret lumen ocu¬
lorum: de quoꝵ meritis atq uir¬
tutib quȩ omnẽ loquendi suꝑant
facultatem. nichil diuersum. ni-¬
chil debemus sentire discretum.
quia illos & electio pares. & la-¬
bor similes. & finis fecit equales.

Expanded text:
Ecclesiae membra provexit, ut eos in corEcclesiae membra provexit, ut eos in corpore, cui caput est Christus , quasi geminum constituerit lumen oculorum. De quorum meritis atque virtutibus, quae omnem loquendi superant facultatem, nihil diversum, nihil debemus sentire discretum: quia illos et electio pares, et labor similes, et finis fecit aequales.
Abbreviated transcription (Latin):
ralis ꝑsequutionis inferret. qua¬
si ꝑ scorum neces gr̃a dei possit
extingui: cuius hoc ipsum erat
maximum lucrum. ut contemp¬
tus uitȩ huius occidue ꝑceptio fi¬
eret felicitatis ȩternȩ. Preciosa gͦ
ẽ in conspectu dñi mors scorum etꝰ.
Nec ullo crudelitatis genere de¬
strui potest: sacram̃to crucis xp̃i
fundata religio. Non minuitur
ꝑ sequutionib eccłia sed augetur.
& semꝑ dominieus ager segete
ditiore uestitur: dum grana quȩ
singula cadunt. multiplicata nas¬
cuntur. Unde duo ista preclara
diuini seminis germina. in quan¬
tam sobolem pullularint. beatoꝵ
& quasi ex multarum honore gẽ¬
marum conserto: uno diadema¬
lectissimi. diuinitus nobis ad ex¬
emplum patientiȩ & cõfirmatio¬
nem fidei p̃parato: uniu̾saliter
quidem in omniũ scorum cõme¬
moratione letandum ẽ. Sed in
horum excellentia patrum me¬
rito ẽ exultantius głandum: qͦs
grã dĩ intantum apicem inter oĩa

Expanded text:
ralis persecutionis inferret, quaralis persecutionis inferret, quasi per sanctorum neces gratia Dei posset exstingui: quibus hoc ipsum erat maximum lucrum, ut contemptus vitae hujus occiduae, perceptio fieret felicitatis aeternae. Pretiosa est ergo in conspectu Domini mors sanctorum ejus ; nec ullo crudelitatis genere destrui potest sacramento crucis Christi fundata religio. Non minuitur persecutionibus Ecclesia, sed augetur; et semper Dominicus ager segete ditiori vestitur, 326 dum grana, quae singula cadunt, multiplicata nascuntur. Unde duo ista praeclara divini seminis germina in quantam sobolem pullularint, beatoru quasi ex multarum honore gemmarum conserto uno diademalectissimi, divinitus nobis ad exemplum patientiae et confirmationem fidei praeparato, universaliter quidem in omnium sanctorum commemoratione laetandum est, sed in horum excellentia patrum merito est exsultantius gloriandum, quos gratia Dei in tantum apicem inter omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quesitum ẽ: quam ut pascenlis eiꝰ
quem diligeres ouib eybum quo
ipse eras opimatus impenderes
Augebarit quoꝙ fiduciam tuam
tot signa iuraculoꝵ. tot dona cha¬
rismatum: atq exꝑimenta uirtu¬
tum.Iam popłos qui ex cireumci¬
sione crediderunt erudieras. iam
antio chenam ȩccłiam ubi pͥmum
xp̃iani nominis dignitas ẽ orta
fundaueras. iam pontum galathi¬
am. capadotiam. atq bithiniam.
legib euuangelicȩ predicationis
impleueras. Nec ut dubius de
ꝓuentu oꝑis. aut de spacio tuȩ ig¬
narus etatis. tropheum crucis
xp̃i romanis arcib inferebas: quo
cuus uas electionis & specialis
magister genuum paulus occur¬
rens. eoderi tibi consociatus anno.¬
quo omnis innocentia. omnis pu¬
dor. omnisq lib̃tas. sub neronis
laborabat imꝑio. Cuius furor pre
omniũ uicioꝵ in flammatus ex¬
cessu. in hunc eum usq torrentẽ
suȩ p̾cipitauit insaniȩ. ut primꝰ
nomine.xpiano. atrocitatẽ gene¬

Expanded text:
quaesitum est, quam ut pascendis ejus quaesitum est, quam ut pascendis ejus quem diligeres, ovibus, cibum, quo ipse eras opimatus, impenderes. CAP. V. Augebant quoque fiduciam tuam tot signa miraculorum, tot dona charismatum, tot experimenta virtutum. Jam populos, qui ex circumcisione crediderant, erudieras; jam Antiochenam Ecclesiam, ubi primum Christiani nominis dignitas est orta , fundaveras; jam Pontum, Galatiam, Cappadociam, Asiam atque Bithyniam legibus 325 evangelicae praedicationis imbueras; nec aut dubius de proventu operis, aut de spatio tuae ignarus aetatis, tropaeum crucis Christi Romanis arcibus inferebas, quo tuus, vas electionis , et specialis magister gentium Paulus occurrens, eo tibi consociatus  omnis innocentia, omnis pudor, omnisque libertas sub Neronis laborabat imperio. Cujus furor per omnium vitiorum inflammatus excessum, in hunc eum usque torrentem suae praecipitavit insaniae, ut primus nomini Christiano atrocitatem gene
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ uanitates. Hie confutandi
demonum cultus: hic omniũ
sacrificioꝵ impietas destruen¬
da: ubi diligentissima habebat᷑
usquam fuerat uanis errorib
institutum. Ad hane ergo tu ur-
bem beatissime petrre aple ueni¬
re non metuis: ꝙ consorte głȩ
tuȩ paulo apło aliarum adhuc
eccłiarum ordinationib occupa¬
to. siluam istam frementium be¬
stiarum. turbulentissimȩ ꝓfun¬
ditatis oceanum. constantia qua
suꝑ mare gradiebaris ingrede¬
ris: nec mundi dominã times
romam.qui in cayphȩ domo ti¬
miusti sacerdotis ancillam. Nũ¬
quid aut iudicio pylati. aut se¬
uitia iudeorum minor ẽ. uel in¬
inclaudio potestas. uel in nero¬
ne crudelitas: Uincebat ergo
materiã formidinis uis amoris.
quos susceperas diligendos. Hune
autem intiepidȩ caritatis affec
tum tunc iam ꝓfecto conceperas
quando ꝓfessio tui amoris in do¬
minum trinȩ interrogationis
ẽ solidata mysterio nec aliud
ab hac mentis tuȩ intentione

Expanded text:
entiae vanitates, hic confutandus entiae vanitates, hic confutandus daemonum cultus, hic omnium sacrificiorum impietas destruenda, ubi diligentissima superstitusquam fuerat variis erroribus institutum. CAP. IV. Ad hanc ergo urbem tu, beatissime Petre apostole, venire non metuis, et consorte gloriae tuae Paulo apostolo aliarum adhuc Ecclesiarum ordinationibus occupato, silvam istam frementium bestiarum et turbulentissimae profunditatis oceanum, constantior quam cum supra mare gradereris, ingrederis . Nec mundi dominam 324 times Romam, qui in Caiphae domo expaveras sacerdotis ancillam . Numquid aut judicio Pilati, aut saevitia Judaeorum minor erat vel in Claudio potestas, vel in Nerone crudelitas? Vincebat ergo materiam formidinis vis amoris; quos susceperas diligendos. Hunc autem intrepidae charitatis affectum jam tunc profecto conceperas quando professio tui amoris in Dominum trinae interrogationis est solidata mysterio . Nec aliud ab hac mentis tuae intentione
Abbreviated transcription (Latin):
enim diuinitus oꝑi maxime cõ-¬
gruebat. ut multa regna uno
confederarentur imꝑio. ꝙ cito
ꝑuios haberet popłos p̃dicatio¬
ne generali. quos unius teneret
regimen ciuitatis. Hȩc autem
cuuitas ignorans suȩ ꝓuectiõis
auctorem cum pene omnib do-¬
muraretur gentib. omniũ gen-¬
tium seruiebat errorib. & mag¬
nam sibi uidebatur suscepisse
religionẽ quia nullam respu-¬
eret falsitatem. Unde quantũ
erat ꝑ diabolum tenacius illi
euuangłio mundum par¬
tib distributis sibi ter¬
beatissimus petrus pͥn¬
ceps apłici ordinis ad areem ro¬
ma destinatur imperii ut lex
ueritatis quȩ in omnium gendi¬
um reuel abatur salutem. effie¬
tius se ab ipso capite ꝑ totum
mundi corpus effunderet. Cut
autem nationis homines in hae
tune urbe non eent. aut quȩ us¬
quam gentes ignorarent: quod
roma didicisset Hic colluctin¬
tes philosophie opiniones. hie
dissoluendȩ erant terrenȩ sapi¬

Expanded text:
namque divinitus operi maxime connamque divinitus operi maxime congruebat, ut multa regna uno confoederarentur imperio, et cito pervios haberet populos praedicatio generalis, quos unius teneret regimen civitatis. Haec autem civitas ignorans suae provectionis auctorem, cum pene omnibus dominaretur gentibus, omnium gentium serviebat erroribus, et magnam sibi videbatur suscepisse religionem, quia nullam respuerat falsitatem. Unde quantum erat per diabolum tenacius illigEvangelio mundum, distributis sibi terbeatissimus Petrus pceps apostolici 323 ordinis, ad arcem Romani destinatur imperii: ut lux veritatis quae in omnium gentium revelabatur salutem, efficacius se ab ipso capite per totum mundi corpus effunderet. Cujus autem nationis homines in hac tunc urbe non essent? aut quae usquam gentes ignorarent quod Roma didicisset? Hic conculcandae philosophiae opiniones, hic dissolvendae erant terrenae sapi
Abbreviated transcription (Latin):
beati petrri sedem. caput orbis
effecta. latius p̃sideres religio¬
ne diuina. quam dominatione
terrena. Quamuis enim multis
aucta uictoriis. ius imperii tui.
terra mariq ꝓtuleris. minus
tamen ẽ quod tibi bellicus la¬
bor subdidit. quam quod
ricordiam suam humano generi
nunquam negauit: omnesq in
commune mortales ad cogniti¬
onẽ sui. habundantissimis sẽꝑ
beneficiis erudiuit. uolunta¬
riam errantiũ cecitatẽ & pro¬
cliuem indeteriora nequitiam
secretiore consilio. ꝙ altiore pieta¬
de miseratus est:mittendo uer¬
bum suum. equale sibi atq co¬
eternum. qđ caro factum ita di¬
uinam naturam naturȩ uniuit
humanȩ. ut illius ad infima in¬
clinatio: nr̃a fieret ad summa ꝓ¬
uectio. Ut autẽ huius in enarra
effectus romanum regnum di-¬
uina ꝓuidentia p̃ꝑauit: cuius
ad eos limites incrementa per¬
ducta sunt. quib cunctarum
unde gentium. uicina & conti.¬
gua eẽt uniu̾sitas. Disposito

Expanded text:
beati Petri sedem caput orbis beati Petri sedem caput orbis effecta, latius praesideres religione divina quam dominatione terrena. Quamvis enim multis aucta victoriis jus imperii tui terra marique protuleris, minus tamen est quod tibi bellicus labor subdidit quam quod  qui misericordiam suam humano generi numquam negavit, omnesque in commune mortales ad cognitionem sui abundantissimis semper beneficiis erudivit, voluntariam errantium caecitatem et proclivem in deteriora nequitiam secretiori consilio et altiori pietate miseratus est, mittendo Verbum suum aequale sibi atque coaeternum. Quod caro factum ita divinam naturam naturae univit humanae, ut illius ad infima inclinatio, nostra fieret ad summa provectio. Ut autem hujus inenarrabiunderetur effectus, Romanum regnum divina providentia praeparavit; cujus ad eos limites incrementa perducta sunt, quibus cunctarum undique gentium vicina et contigua esset universitas. Disposito
Abbreviated transcription (Latin):
MNIUM Cuidẽ
scãrum sollemp¬
utatum dilectis¬
simi totus mundꝰ
particeps & uniꝰ
fidei pietas exigit
ut quicquid ꝓ salute uniũsorum
gestum recolitur. communib
ubiq gaudiis celebretur: ue¬
rumtamen hodierna festiuitas.
preter illam reuerentiam quã
toto terrarum orbe ꝓmeruit: spe¬
ciali q&r ꝓpria nr̃o u̾rbis exulta¬
tione ueneranda ẽ ut ubi pre¬
cipuorum apłoꝵ glorificatus ẽ
exitus: ibi indie martyrii eorũ
sit leticiȩ principatus. Isti enĩ
sunt uiri ꝑ quos tͥ euuangłium
xp̃i roma resplenduit. ꝙ quȩ
eras magistra erroris facta es
discipula ueritatis. Isti sunt
scĩ patres tui ueriq pastores. qͥ
te regnis cȩlestib inserendam.
multo melius multoq felicius
condiderunt. quam illi quoꝵ¬
pͥma stͣudio meniorum turum
fundam̃ta locata sunt: equib
is qui tibi nom dedit: frater¬
na te cȩde fȩdauit. Isti sunt qui
te ad hanc głam ꝓuexerunt. ut
gens sc̃ã. p̾opłs electus. ciuitas
sacerdotalis & regia. ꝑ saeram

Expanded text:
mnium quidem sanctarum solemnitatum, dilectissimi, totus mundus est particeps, et unius fidei pietas exigit ut quidquid pro salute universorum gestum recolitur, communibus ubique gaudiis celebretur. Verumtamen hodierna festivitas, praeter illam reverentiam quam toto terrarum orbe promeruit, speciali et propria nostrae urbis exsultatione veneranda est: ut ubi praecipuorum apostolorum glorificatus est exitus, ibi in die martyrii eorum sit laetitiae principatus. Isti enim sunt viri per quos tibi Evangelium Christi, Roma, resplenduit; et quae eras magistra erroris, facta es discipula veritatis. Isti sunt sancti patres tui verique pastores, qui te regnis coelestibus inserendam multo melius multoque felicius condiderunt, quam illi quorum studio prima moenium tuorum fundamenta locata sunt: ex quibus is qui tibi nomen dedit fraterna te caede foedavit. Isti sunt qui te ad hanc gloriam provexerunt, 322 ut gens sancta, populus electus, civitas sacerdotalis et regia, per sacram
Abbreviated transcription (Latin):
dem ac dilectionem habere disci¬
mus. quam legalib preceptis
edocti patres habuisse ꝓbantur.
Hoc ꝑfectissimum sc̃ȩ ęccłiȩ decus
ẽ: cum eadem quȩ illos intrasse
constat. suꝑnę pacis gaudia sus¬
piramus: atq ut hȩc etiam nos
intrare mereamur cȩlestem in ter¬
ris exercere uitam contendimus:
cum eorum exemplo nulla quȩ fa¬
cimus uel quȩ ꝑcepimus bona.
nr̃is meritis ascribimus. sed ad
auctoris nr̃i ꝑ omnia gr̃ãm respi¬
cimus. Dequo illoꝵ quoq testi¬
moniis edocemur quia ipse est
ds: ipse fecit nos & non ipsi nos.
Non solum scilicet ut homines
simus. uerum etiam ut scĩ & be¬
at homines simus. Cuius dona
gr̃e si puro semꝑ & in fatigabi¬
li corde sectamur. ipse uixta coꝵ¬
dem patrum promissa ꝓpitius¬
strum. ipse non inoꝑib iusticie
quȩ ex nobis habere potiumus.
sed in miseratione & miscđia ꝗͣ¬

Expanded text:
dem ac dilectionem habere discidem ac dilectionem habere discimus, quam legalibus praeceptis edocti patres habuisse probantur. Hoc perfectissimum sanctae Ecclesiae decus est, cum ad eadem quae illos intrasse constat supernae pacis gaudia suspiramus, atque ut haec etiam nos intrare mereamur, coelestem in terris exercere vitam contendimus, cum eorum exemplo nulla quae facimus vel percipimus bona nostris meritis ascribimus, sed ad auctoris nostri per omnia gratiam respicimus. De quo illorum quoque testimoniis edocemur, quia ipse est Deus, ipse fecit nos et non ipsi nos, non solum scilicet ut homines simus, verum etiam ut sancti et beati homines simus. Cujus dona gratiae si puro semper et infatigabili corde sectamur, ipse juxta eorumdem patrum promissa pstrum, ipse non in operibus justitiae quae ex nobis habere potuimus, sed in miseratione et misericord
Abbreviated transcription (Latin):
uocantur. Conuertit autem io-¬
hannes corda patrum infilios.
quia sapientiam quam habue¬
runt patres. xp̃m credentes ac
desiderantes in carne uenire. tranˢ¬
fudit infilios. docendo credere
& gaudere. xp̃m in carne uenisse.
Conuertit incredibiles ad pruden¬
tiam uistorum. quia eos quos si¬
ne fide. xp̃i inuenit. de oꝑib le¬
gis frustra głantes. docuit cre-
intentione submittere ac p̃ceden¬
tium iustoꝵ imitari prudentiã:
qui & legem ꝑficere diligentissi¬
me studebant. & nichilominus
ingr̃a domini iħu. non autem
inoꝑum suoꝵ iustitia salutẽ
spare didicerant. Binc namq
unus exeis dicit: iustus autem ex
fide uiuuit. Unde & apte subiun¬
gitur: parare dño plebem ꝑfectã.
Hȩc enim pulcherrima domini¬
cȩ plebis ꝑfectio ẽ. quam & ioħ̃s
suo tempore predicando parabat.
ꝙ nunc dñs ipse donando ꝑ or¬
bem latius ad implet. cum nos
euuangelicis &e uerbis instituti
q imbuti mysteriis eandem fi¬

Expanded text:
vocantur. Convertit autem Jovocantur. Convertit autem Joannes corda patrum in filios, quia sapientiam quam habuerunt patres Christum credentes ac desiderantes in carne venire, transfudit in filios docendo eos credere et gaudere, Christum in carne venisse. Convertit incredibiles ad prudentiam justorum, quia eos quos sine fide Christi invenit de operibus legis frustra gloriantes, docuit credeae tota intentione submittere, ac praecedentium justorum imitari prudentiam, qui et legem perficere diligentissime studebant, et nihilominus in gratia Domini Jesu, non autem in operum suorum justitia, salutem sperare didicerant. Hinc namque unus ex eis dicit, Justus autem ex fide vivit; unde et aperte subjungitur: Parare Domino plebem perfectam. Haec etenim pulcherrima Dominicae plebis perfectio est, quam et Joannes suo tempore praedicando parabat, et nunc Dominus ipse donando per orbem latius adimplet, cum nos evangelicis et verbis instituti et imbuti mysteriis eamdem fi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c scđm eius aduentum preue¬
niet ita & iohannes non mino¬
re sp̃c potentia preditus. preue¬
nit pͥmũ. Sicut ille precursor
futurus ẽ iudicis. ita iste precur¬
sor factus ẽ redemptoris. Nec so¬
lum aduentus ordine. sed doctrinȩ
quoq similitudine: iohamnee res
su slam sieut de iohanne angls
subiungit ut conũtat corda pa¬
trum infilios. & incredibiles ad
prudentiam iustorum: ita dñs
ꝑ propħham non disparem de be¬
le predicatione sententiã protu¬
lit dicens. Ecce ego mittam uobis
helam ꝓphetam antequam ueniat
dies ddñi magnus & horribilis:
gͥ atq idem utrus q opus est.
fidem seilicet atq intellectum. qͦm
habuere patres: filioꝵ mentib p̃¬
dicando infundere. Nam patres
ꝙ iusti appellantur ueteres scĩ:
de quib saluator ait discipłis. Mul
t ꝓphetȩ & iusti cupierunt uide¬
re quȩ uos iuidetis. & non uidert̃
filii uero & incredibiles illius eui
homines. quo uel helyas predica¬
turus ẽ: uel iohannes predicabat

Expanded text:
secundum ejus adventum praeveniet, ita Joannes non minore spiritus potentia praeditus praevenit primum. Sicut ille praecursor futurus est judicis, ita iste praecursor factus est Redemptoris. Nec solum adventus ordine, sed doctrinae quoque similitudine Joannes in sit. Nam sicut de Joanne angelus subjungit. Ut convertat corda patrum in filios, et incredibiles ad prudentiam justorum. Ita et Dominus per prophetam non disparem de Eliae praedicatione sententiam protulit, dicens: Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis, igitur atque idem utriusque opus est, fidem scilicet atque intellectum, quem habuere patres, filiorum mentibus praedicando infundere. Nam patres et justi appellantur veteres sancti, de quibus Salvator ait discipulis: Multi prophetae et justi cupierunt videre quae vos videtis, et non viderunt. Filii vero et incredihomines, quo vel Elias praedicaturus est, vel Joannes praedicabat,
Abbreviated transcription (Latin):
dem gr̃ȩ munere ꝑfudit: ita ut
officium sue precursionis dño ad¬
huc inutero positus. quia loquen¬
do necdum poterat iam gratulan¬
do p̃beret: quando sicut sequentia
scĩ euuangłii testantur. intrante be¬
ata dei genitrice & salutante elisa¬
beth: exultauit ingaudio infans
inutero eius. S ed & in eo quod
illum multos filioꝵ isrł ad dñm
dmn ipsorum conũsurum asseue¬
rat. manifeste angłs quam mag¬
nus coram domino ẽẽt futurus
indicat: quȩm optimo genere õ¬
uersandi uitam ꝑacturum ẽẽ de¬
clarat. Quȩ enim int̾ homines
sublimior. & dõ gratior ẽẽ conũsa¬
tio potest quam eorum qui se cas
diis animum subiungant: insuꝑ
etiam alios cotidiano exercitio ad
auctoris sui gr̃am student conuer¬
tere & crebra animarum fidelium
ad quisitione gaudium semꝑ pa¬
triȩ cȩlestis augere.: Et ipse prece¬
det ante illum: in sp̃u & uirtute
helye Iohannes in sp̃u & uirtute
helye dñm precedere dicitur. qͥa

Expanded text:
sdem gratiae munere perfudit, ita ut sdem gratiae munere perfudit, ita ut officium suae praecursionis Domino adhuc in utero positus, quia loquendo nondum poterat, jam gratulando praeberet, quando sicut sequentia sancti Evangelii testantur, intrante beata Dei genitrice, et salutante Elizabeth, exsultavit in gaudio infans in utero ejus. Sed et in eo quod illum multos filiorum Israel ad Dominum Deum ipsorum conversurum asseverat, manifeste angelus quam magnus coram Domino esset futurus indicat, quem optimo genere conversandi vitam peracturum esse declarat. Quae enim inter homines sublimior, et Deo gratior esse conversatio potest, quam eorum qui se castdiis animum subjugant, insuper etiam alios quotidiano exercitio ad auctoris sui gratiam student convertere, et crebra animarum fidelium acquisitione gaudium semper patriae coelestis augere? Et ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae. Joannes in spiritu et virtute Eliae Dominum praec
Abbreviated transcription (Latin):
tris suȩ & multos filioꝵ isrł cõ¬
uertet ad dñm dm̃ ipsoꝵ. Siqͥ¬
dem in eo quod illum auino &
sicera id est ab omni quo in ebri¬
ari potest. continentiam habitu¬
rum asseruit. patent indicauit:
quia abominib uiciis & mundi
illecebris quȩ statum mentis so
nis. In eo autem quod illum ad¬
huc exutero matris sp̃u scõ rep¬
lendum ẽẽ memorauit. ꝓfecto
quia natus inmundum cunctis
uirtutum fructib ẽẽt clarifican¬
dus ostendit. Quid enim uiuenti
& conu̾santi inter homines poterat
deesse uirtutis. qui &e si ut homo
ininiquitatib conceptus ẽ: contra
morum tamen humane conditio¬
nis. non indelictis eum preuari¬
cationis. sed in gr̃a remissionis ma¬
uit: etiam a peccatis omnib exse¬
uit. Constat quippe ueridica pa¬
trũ sententia quia lege non stri¬
qui cornelium ac domum eus
ante ꝑceptionem baptisimi sua
gr̃a consecrauit ipse utiq iohan¬
nem non solum ante circumcisio¬
nem. sed & ante natiuitatem eiꝰ¬

Expanded text:
tris suae, et multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum. Siquidem in eo quod illum a vino et sicera, id est ab omni quod inebriare potest, continentiam habiturum asseruit, patenter indicavit, quia ab omnibus vitiis et mundi illecebris, quae statum mentis solnis; in eo autem quod illum adhuc ex utero matris Spiritu sancto replendum esse memoravit, profecto quia natus in mundum, cunctis virtutum fructibus esset clarificandus ostendit. Quid enim viventi et conversanti inter homines poterat deesse virtutis, qui etsi ut homo in iniquitatibus conceptus est, contra morem tamen humanae conditionis non in delictis eum praevaricationis, sed in gratia remissionis mai eum replevit etiam a peccatis omnibus absolvit. Constat quippe veridica Patrum sententia quia lege non striqui Cornelium et domum ejus ante perceptionem baptismi sua gratia consecravit, ipse utique Joannem non solum ante circumcisionem, sed et ante nativitatem eju
Abbreviated transcription (Latin):
nis mundo auctor ostenditur.
Erit enim magnus coram domino.
Notandum quod idem laudis
p̃conium iohanni ab angło qđ
ab euuangelista parentib fertur
illiuis. & illi enim iusti ante dm̃.
& hic coram dño magnus ẽẽ ꝑhi-¬
betur. Quam magnus autem co¬
ram dño fuerit ip̃se qui solus uir¬
tutem magnitudinis etꝰ & dona-¬
uit & nouit dñs insinuat dicens.
Non surrexit inter natos muli¬
erum maior iohanne baptista.

Expanded text:
nis mundo auctor ostenditur. nis mundo auctor ostenditur. Erit enim magnus coram Domino. Notandum quod idem laudis praeconium Joanni ab angelo quod ab evangelista parentibus fertur illius. Et illi enim justi ante Deum, et hic coram Domino magnus esse perhibetur. Quam magnus autem coram Domino fuerit, ipse qui solus virtutem magnitudinis ejus et donavit et novit, Dominus insinuat, dicens: Non surrexit inter natos mulierum major Joa