comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
niti a patre. plenũ gr̃e & ueritatis:
Qdaũt ait uerbũ caro factũ ẽ. hoc
di a patre. hoc plenũ est ueritatis.
Ueritas qͥppe ipse unigenitꝰ dĩ filiꝰ
ñ grã s natura: grã suscepit hominẽ.
tanta unitate. ꝑsone: ut idem ipse
tus idem unicus dñs nr̃. natꝰ ẽ de
sc̃s dei donũ est: qd quidẽ & ipsum
est equale donanti: & icło d̾s ẽ etiã
sp̃c sc̃s:. patre filioq ñ minor. Ex hoc
gͦ qd̾ de spũ scõ est scdm hominem
natiuitas xp̃i: quid aliud quã ipsa
grã demonstrat᷑: Cum enĩ uirgo
quesiss ab angło. quomͦ fieret qd̾ ei

Expanded text:
niti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Quod ait: Verbum caro factum est, hoc nigeniti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus Dei Filius non gratia, sed natura. Gratia suscipit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse tus, idem unicus Dominus noster natus est de s Dei donum est, quod quidem et ipsum est aequale donanti: et ideo Deus est etiam Spiritus sanctus, Patre Filioque non minor. Ex hoc ergo quod de Spiritu sancto est secundum hominem nativitas Christi, quid aliud quam ipsa gratia demonstratur? Cum enim virgo quaesivisset ab angelo, quomodo id fieret q
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o meruit: ut in unitate ꝑsonȩ
unici filii dĩ singularit̾ eẽt assũpta:
Quȩ bona uoluntas. cuiꝰ boni ꝓpositi
studium. quȩ bona oꝑa p̃cesserunt:
quib mereret᷑ iste homo una fieri
ꝑsona cũ do Nunqͥd antea fuit ho¬
mo: ce hoc ei singulare beneficium
p̃stitum ẽ. ut singłariter ꝓmereret᷑.
dm̃. Nempe ex quo homo ẽẽ cȩpit.
illo suscepto caro factũ est utiq cħs̃.
ut quemadmodu ẽ una ꝑsona qui¬
libet homo. anima scilicet rationa¬
lis &e caro: ita sit. xp̃c una ꝑsona uer¬
bum &e homo Unde naturȩ huma¬
nȩ tanta gła. nullis p̃cedentib me¬
ritis sine dubitatione gratuita:
nisi qͥa magna hic ce sola łi gr̃ã fide¬
liter &e sobrie considerantib euiden¬
ter ostenditur: ut intelligant homi¬
nes ꝑ eandẽ grãm se iustificari a pec¬
catis. ꝑ qͣm factũ est. ut homo xp̃e
nullũ poss habere peccatũ: Sic ce en
matrẽ angłs salutauit. qnͣdo ei futu¬
rum nuntiauit hunc partũ. aue. in¬

Expanded text:
t, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, cujus boni propositi studium, quae bona opera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Numquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, cum singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo esse homo coepit, illo suscepto caro factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde naturae humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis, per quam factum est ut homo Christus nullumatrem angelus salutavit, quando ei futurum annuntiavit hunc partum: Ave, in
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃c sc̃s suꝑueniet in te: & uirtus altis¬
simi obumbrabit tͥ. Idõq & qd̾ nasce¬
tur ex te sc̃m: uocabit᷑ filius dĩ. Et
ioseph cũ uellet eam dimittere. suspi¬
catus adulterã qm sciebat ñ de se gra¬
uidam. tale responsũ ab angło accepit:
noli timere accipere mariã coniugẽ.
tuam. qd̾ enĩ in ea natũ est de sp̃u sc̃o
ẽ: id est qd̾ tu ẽẽ de uiro alio suspicariͤ.

Expanded text:
us Altissimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est : id est, quod tu esse
Abbreviated transcription (Latin):
non subsequatur. manet tam̃ in illsᷤᷤ
ordinatis sacram̃tum ordinationis.
Et̃ si aliqua culpa quisqmͣ ab offitio
remoueatur: saeram̃to dñi semel
imposito ñ carebit. qmuis ad iudi¬
cium ꝑmanente. Generationis ita¬
ꝙ causa fieri nuptias: apłs ita testiᷤͤᷤ
est. Uolo inquit iuniores nubere. Q¬
quasi ei diceret᷑ ut quid: continuo
subiecit. filios ꝓereare. matresfami¬
lias eẽ. Ad fidem castitatis illud ꝑti¬
net. Uxor aũt non habet. potestatẽ
corporis sui: s uir. Similit̾ et uir ñ
habet potestatẽ corporis sui: s mu

Expanded text:
non subsequatur, manet tamen in illis non subsequatur, manet tamen in illis ordinatis sacramentum ordinationis; et si aliqua culpa quisquam ab officio remoueatur, sacramento domini semel inposito non carebit, quamuis ad iudicium permanente. generationis itaque causa fieri nuptias apostolus ita testis est. uolo, inquit, iuniores nubere. quasi ei diceretur: Ut quid? continuo subjecit: Filios procreare, matres familias esse , ad fidem castitatis illud pertinere: Uxor autem non habet potestatem corporis sui, sed vir: similiter et vir non hab
Abbreviated transcription (Latin):
patrib scĩs: qui nuptiis ut ita dic̃a¬
non nuptialit̾ usi sunt. Earum qͥppe
usus ita se habet: ut si qͥd in eis per
carnis cõmixtionem quod excedat
generandi necessitatẽ. qmuis ueni¬
aliter factum fuerit. contaminatio
sit. Nam quid expiat. uenia. si oĩno
non contaminat illa ꝓgressio: A qͦ
contaminatione mirum summuneᷤ
eent pueri sequentes agnũ: nͥ uir¬
gines ꝑmanerent. Donũ gͥ nuptia¬
rum ꝑ om̃s gentes atq om̃s homi¬
nes in causa generandi ẽ: & in fide
castitatis. Quod aũt. ad ppłm dĩ ꝑ¬
tnet etiam in scĩtate sacram̃ti: ꝑ ꝙͣ
nefas est etiã repudio discedentẽ
alteri nubere dum uir eius uiuit.
nec saltem ipsa causa pariendi. Qe
cum sola sit. qua nuptiȩ fiunt: nec
eare ñ subsequente ꝓpt̃ qͣm fiunt.
soluitur uincułu nuptiale nͥ con¬
iugis morte: quẽ admodum sifiat.
ordinatio cleri ad plebem congre¬
gandam: etiã si plebis congregatio

Expanded text:
patribus sanctis, qui nuptiis, ut ita dicapatribus sanctis, qui nuptiis, ut ita dicam, nuptialiter usi sunt. earum quippe usus ita se habet, ut, si quid in eis per carnis conmixtionem, quod excedat generandi necessitatem, quamuis uenialiter factum fuerit, contaminatio sit. nam quid expiat uenia, si omnino non contaminat illa progressio? a qua contaminatione mirum si inmunes essent pueri sequentes agnum, nisi uirgines permanerent. Bonum igitur nuptiarum per omnes gentes atque omnes homines in causa generandi est et in fide castitatis; quod autem ad populum dei pertinet, etiam in sanctitate sacramenti, per quam nefas est etiam repudio discedentem alteri nubere, dum uir eius uiuit, nec saltem ipsa causa pariendi: quae cum sola sit qua nuptiae fiunt, nec ea re non subsequente propter quam fiunt soluitur uinculum nuptiale nisi coniugis morte. quemadmodum si fiat ordinatio cleri ad plebem congregandam, etiamsi plebis congregatio
Abbreviated transcription (Latin):
unico filio &e a se occiso paratus fuit.
Unicum enĩ non immerito dixerim:
de. quo ñ audiuit a dño. In ysaac
uocabitur tͥ semen. Qnͣto gͦ eitius
ut etiam sine uxore ẽẽt.si hoc iube.¬
retur audiret: nde non frustra
sepe miramur. ñ nullos utriusq sex¬
us ab omni concubitu continentes.
negligenter obedire p̃ceptis: cũ tam
ardenter arripuerint ñ uti concessis.
Unde quis dubitet. excellentiȩ sc̃oꝵ
illoꝵ patrum atq matrũ filios ge¬
nerantium. ñ recte comparari ma¬
tres ac feminas nr̃i temporis. quã¬
uis ab om̃i concubitu immunes. in
uirtute obedientiȩ minores: etiam-¬
si illis hominib &e in habitu animi
defuiss. quod in istoꝵ oꝑe manifestũ
est. Sequantur gͦ pueri agnũ can¬
tantes canticũ notrũ. sicut in apoca¬
lipsi scriptum ẽ. qui cũ mulierib
se ñ contaminauerunt᷑. ñ ob aliud
nisi quia uirgines ꝑmanser unt. nec
ido se arbitrentur meliores ẽẽ pͥmis

Expanded text:
unico filio et a se occiso paratus fuit. unico filio et a se occiso paratus fuit. Unicum enim non immerito dixerim, de quo audivit a Domino, In Isaac vocabitur tibi semen . Quanto ergo citius, ut etiam sine uxore esset, si hoc juberetur, audiret? Unde non frustra saepe miramur nonnullos utriusque sexus ab omni concubitu continentes, negligenter obedire praeceptis, cum tam ardenter arripuerint non uti concessis. Unde quis dubitat et excellentiae sanctorum illorum patrum atque matrum filios generantium non recte comparari mares et feminas nostri temporis, quamvis ab omni concubitu immunes, in virtute obedientiae minores; etiamsi illis hominibus et in habitu animi defuisset, quod in istorum opere manifestum est? Sequantur ergo Agnum ticum nouum, sicut in Apocalypsi scriptum est, qui cum mulieribus se non contaminauerunt, non ob aliud nisi quia uirgines permanserunt. nec ideo se arbitrentur meliores esse primis
Abbreviated transcription (Latin):
de: quia uirgmitas ex consilio est.
non ex p̃cepro. Obedientiã uͦ illam
dico: qua p̾ceptis obtemꝑat᷑. Idoq
obedientia p̃ceptoꝵ sine. uirginita¬
te quidem potest: s sine castitate ẽẽ
non potest. Ad castitatem nãq ꝑtinꝙ̧
ñ fornicari. ñ mechari: nullo illici¬
do concubitu maculari. Quȩ qui
non obseruant. contra di p̃ceptum
faciunt: &e ob hoc extoeres sunt a
uirtute obedientię. Uirginitas aũ
ꝓꝑte̾a potest ẽẽ sine obedientia: qͥa
potest femina consilio uirginitatis
accepto. &e custodita uirginitate p̾¬
cepta contempnere: sicut multas sa¬
cras uirgines nouimus uerbosas. eu¬
riosas ebriosas. litigiosas auaras
suꝑbas. Quȩ omĩa contra p̾cepta st̃.
&e sicut ipsam euam inobedientiȩ
crimine occidunt. Quaꝑpt̃ ñ sołu
obediens mobedienti. s obedientior
coniugata minus obedienti uirgini
p̃ponenda est. Ex hac obedientia pa
ter ille qui sine uxore ñ fuit: ẽẽ sine

Expanded text:
te, quia uirginitas ex consilio est, te, quia uirginitas ex consilio est, non ex praecepto. oboedientiam uero illam dico, qua praeceptis obtemperatur. ideoque oboedientia praeceptorum sine uirginitate quidem potest, sed sine castitate esse non potest. ad castitatem namque pertinet non fornicari, non moechari, nullo inlicito concubitu maculari: quae qui non obseruant, contra praecepta dei faciunt et ob hoc extorres sunt a uirtute oboedientiae. uirginitas autem propterea potest esse sine oboedientia, quia potest femina consilio uirginitatis accepto et custodita uirginitate praecepta contemnere: sicut multas sacras uirgines nouimus uerbosas, curiosas, ebriosas, litigiosas, auaras, superbas: quae omnia contra praecepta sunt et sicut ipsam Euam inoboedientiae crimine occidunt. quapropter non solum oboediens inoboedienti, sed oboedientior coniugata minus oboedienti uirgini praeponenda est. ter ille qui sine uxore non fuit, esse sine
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ: quis dubitet eandem ferre sen
tentiam: Nuptiȩ quippe ce uirgi¬
nitas duo bona sunt: quorũ alte¬
rum maius. Sobrietas aut̃ &e e¬
briositas sicut obedientia c&e contuma¬
cia:. illa bona sunt. hȩc mala. Melius
est aũt̃ habere omia bona uł minora
qmͣ magnũ bonũ cum magno malo:
quia & in corporalib bonis melius ẽ
habere ⁊achei staturam cũ sanitate:
qmͣ goliȩ cum febre. Recte plane.
queritur. non utrũ inobediens uir¬
go conuigatȩ obedienti. s minus obe¬
diens obedientiori comparanda sit:
quia &e illa nuptialis castitas ẽ. et
omnino bonum ẽ. s minus qm uir¬
ginalis. Tanto gͦ minor in bono obe¬
dientiȩ. qͣnͣto maior in bono castita¬
dis. si altera alteri comparet᷑: quȩ p̃po¬
nenda sit iudicat. qui primo ipsam
castitatem & obedientiã comparans.
uidet om̃ium uirtutũ quodammͦ
matrem ẽẽ obedientiã. Ae ꝑ hoc idõ
potest ẽẽ obedientia sine uirginita¬

Expanded text:
tae, quis dubitet eamdem ferre sentae, quis dubitet eamdem ferre sententiam? nuptiae quippe et uirginitas duo bona sunt, quorum alterum maius; sobrietas autem et ebriositas, sicut oboedientia et contumacia, illa bona sunt, haec mala. melius est autem habere omnia bona uel minora quam magnum bonum cum magno malo, quia et in corporis bonis melius est habere Zachaei staturam cum sanitate quam Goliae cum febre. Recte plane quaeritur, non utrum omnimodis inoboediens uirgo coniugatae oboedienti, sed minus oboediens oboedientiori conparanda sit, quia et illa nuptialis castitas est et ideo bonum est, sed minor quam uirginalis. tanto ergo minor in bono oboedientiae, quanto maior in bono castitatis, si altera alteri conparetur, quae praeponenda sit iudicat qui primo ipsam castitatem et oboedientiam conparans uidet omnium uirtutum quodam modo matrem esse oboedientiam. ac per hoc ideo potest esse oboedientia sine uirginita
Abbreviated transcription (Latin):
id quod ẽ amplius ñ utiq habet.
In sexaginta enim sunt et triginta.
non in triginta et sunt sexaginta.
Non oꝑari aut ex eo quod habet in
distributione offitioꝵ positum est.
ñ in egestate uirtutũ: quia nec bo¬
no miscdiȩ caret qui non inuenit
miseros. quib possit misericordit̃
subuenire. Hue accedit. quia ñ re¬
c̃te comparant᷑ homines hominibꝰ
ex uno aliquo bono: fieri enĩ potest.
ut alius ñ habeat aliquid qd̾ aliuˢ
habeat: s aliud habeat qd̾ pluris
estimandum ẽ. Maius enĩ ẽ bonũ
obedientiȩ: qmͣ continentię. Nam
conubium nusquã nr̃arũ seriptu¬
rarum auctoritate dampnatur:
inobedientia uͦ nusqmͣ absoluit᷑.
Si gͦ ꝓponat᷑ uirgo ꝑmansura. s tam̃
inobediens: & maritata quȩ uirgo
ꝑmanere ñ poss. s tam̃ obediens. ꝙͣ
meliorem dicamꝰ. minus laudabiłẽ
qmͣ si uirgo eẽt. an condepnabiłẽ
sicut uirgo est.Ita si conferas e¬
briosam uirginem sobriȩ conuga¬

Expanded text:
id quod est amplius non utique habet. id quod est amplius non utique habet. In sexaginta enim sunt et triginta, non in triginta sunt et sexaginta. Non operari autem ex eo quod habet, in distributione officiorum positum est, non in egestate virtutum: quia nec bono misericordiae caret, qui non invenit miseros quibus possit misericorditer subvenire. 29. Huc accedit quia non recte comparantur homines hominibus ex uno aliquo bono. Fieri enim potest ut alius non habeat aliquid quod alius habet, sed aliud habeat quod pluris aestimandum est. Majus enim bonum est obedientiae quam continentiae. Nam connubium nusquam nostrarum Scripturarum auctoritate damnatur, inobedientia vero nusquam absolvitur. Si ergo proponatur virgo permansura, sed tamen inobediens, et maritata quae virgo permanere non posset, sed tamen obediens, quam meliorem dicamus? Minus laudabilem quam si virgo esset, an damnabilem sicut virgo est? Ita si conferas ebriosam virginem sobriae conjuga
Abbreviated transcription (Latin):
nentiȩ uirtus in animo eiꝰ qui ñ
utitur nuptiis: quib ẽ usus abra¬
qmͣ in animo eius: qui ꝓꝑt̾ea tenu¬
it coniugii castitatem: quia ñ potu¬
it ampliorem. Sic & femina innup¬
ta quȩ cogitat. ea quȩ sunt dñi.
ut sit scã et corpore ce spu: cum
audierit impudentem illu pecca¬
torem dicentem. tu gͦ melior qm sa¬
ra : respondeat. Ego melior sum:
s his quȩ uirtute huius continen¬
tiȩ carent. Quod de sara ñ credo.
fecit gͦ illa cum ista uirtute quod
illi tempori congruebat: a qͦ ego
sum immunis: ut in meo etiã cor¬
pore appareat: quod illa in animo
conseruabat. Res gͦ ipsas si compa¬
remus: nullomͦ dubitandu est me¬
liorem ẽẽ castitatem continentiȩ.
qm castitatem nuptialem: cũ tam̃
utrũq sit bonum. Homines uͦ cũ
comparamꝰ: ille ẽ melior qui bonũ¬
amplius qm alius habet. Porro qui
amplius eiusdem generis habet: &
id quod minus est habet. Qui autẽ
tantummꝰ quod minus est habet:

Expanded text:
nentiae uirtus in animo eius, qui non nentiae uirtus in animo eius, qui non utitur nuptiis quibus est usus Abram in animo eius, qui propterea tenuit coniugii castitatem, quia non potuit ampliorem. sic et femina innupta. quae cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, cum audierit inprudentem illum percontatorem dicentem: tu ergo melior quam Sarra? respondeat: ego melior sum, sed his, quae uirtute huius continentiae carent, quod de Sarra non credo. fecit ergo illa cum ista uirtute, quod illi tempori congruebat, a quo ego sum inmunis, ut in meo etiam corpore appareat quod illa in animo conseruabat. Res ergo ipsas si comparemus, nullo modo dubitandum est meliorem esse castitatem continentiae quam castitatem nuptialem, cum tamen utrumque sit bonum; homines uero cum comparamus, ille est melior, qui bonuamplius quam alius habet. porro qui amplius eiusdeid quod minus est habet: qui autem tantummodo quod minus est habet,
Abbreviated transcription (Latin):
si tunc agendum eẽt. Quod aũt illi
egerunt: sic ego non agerem. & si nẽ
agendum eẽt. Et si se talem iste sen¬
tit &e nouit. ut. salua ce ꝑmanente.
in habitu sui uirtute continentiȩ.
si ad usum nuptiarum ex aliquo
religionis offitio descendiss. talis
maritus &e talis pat̾ eẽt qualis fu¬
it abraham: audeat. plane respon¬
dere illi captioso int̾rogatori. et
dicere. Non sum quidem melior
qmͣ abraham: in hoc dumtaxat.
genere continentiȩ. quo ille ñ ca¬
rebat. & si ñ apparebat. s sũ talis ñ
aliud habens: s aliud agens. Dicat
plane. ista quia ce si uoluerit głari.
non erit insipiens. Ueritatẽ enĩ dicae:
Si aũt parcit ne. quis eũ existimet suꝑ
id qd̾ eum uidet. aut audit aliqͥd ex
illo: auferat a ꝑsona sua nodu que¬
stionis: &e non de homine.s de re
ipsa respondeat et dicat. Qui tantu
potest: talis ẽ qualis fuit abraham.
Potest aũt fieri. ut minor sit conti¬

Expanded text:
si tunc agendum esset; quod autem illi si tunc agendum esset; quod autem illi egerunt, sic ego non agerem, et si nunc agendum esset. aut si talem se iste sentit et nouit, ut salua et permanente in habitu animi sui uirtute continentiae, si ad usum nuptiarum ex aliquo religionis officio descendisset, talis maritus et talis pater esset. qualis fuit Abraham, audeat plane respondere illi captioso interrogatori et dicere: non sum quidem melior quam Abraham, in hoc dumtaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non apparebat; sed sum talis non aliud habens, sed aliud agens. dicat plane ista, quia et si uoluerit gloriari, non erit insipiens; ueritatem enim dicit. si autem parcit, ne quis eum existimet super id quod eum uidet aut audit aliquid ex illo, auferat a persona sua nodum quaestionis et non de homine, sed de re ipsa respondeat et dicat: qui tantum potest, talis est, qualis fuit Abraham. potest autem fieri, ut minor sit conti
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari noluerit: ñ se habere mentia¬
tur. Ae ꝑhoc ab eis qui corrumpunt
bonos mores colloquiis malis. ina¬
ni ce uana uersutia dicit᷑ homini
xp̃iano continenti: &e nuptias recusan¬
d. Tu gͦ melior qmͣ abraham: Qs̾ ille.
cum audierit: ñ ꝑturbetur. Nec au¬
deat dicere melior:. nec aꝓposito dila
batur. Ilud enĩ non uere dicit: hoc
non recte facit. S dicat. Ego qͥdem
non sum melior qm abraham: sed
melior est castitas cęlibum: qmͣ ca¬
stitas nuptiarum. Quarũ abrahã
unam habebat in usum: ambas
in habitu. Caste quippe coniugalit̃
uixit. Esse aũt castus sine. coniugio
potuit: s tunc ñ oportuit. Ego uͦ fa¬
cilius non utor nuptiis quib ẽ usꝰ
abraham: qm sic utor nuptiis. quẽ¬
admodu est usus abraham. Et ido
melior sum illis. qui ꝑ animi incon¬
tinentiam non possunt. quod ego:
non illis qui ꝓꝑter temporis diffe¬
rentiam non fecerunt qd̃ ego. Quod
ego nunc ago: melius illi egissent.

Expanded text:
operari noluerit, non se habere mentiaoperari noluerit, non se habere mentiatur. ac per hoc ab eis, qui corrumpunt bonos mores conloquiis malis, inani et uana uersutia dicitur homini christiano continenti et nuptias recusanti: tu ergo melior quam Abraham? quod ille cum audierit, non perturbetur nec audeat dicere: melior, nec a proposito dela batur — illud enim non uere dicit, hoc non recte facit - sed dicat: ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas celibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. caste quippe coniugaliter uixit; esse autem castus sine coniugio potuit, sed tunc non oportuit. ego uero facilius non utor nuptiis, quibus est usus Abraham, quam sic utor nuptiis, quemadmodum est usus Abraham; et ideo melior sum illis, qui per animi incontinentiam non possunt quod ego, non illis, qui propter temporis differentiam non fecerunt quod ego. quod enim ego nunc ago, melius illi egissent,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ ñ uidẽt continentiã uirtutũ in
habitu animi semꝑ eẽ. debere. in oꝑe
aũt ꝓ rerum ac tempoꝵ oportunitate
manifestari. Sicut uirtus patientiȩ
sc̃oꝵ martyrũ in oꝑe apparuit. cȩte
circa sicut non est impar meritũ pa¬
tientiȩ in petro qui passus ẽ. et in
ioħe. qui passus non ẽ: sic ñ impar
meritum continentiȩ in ioħe. qui
nullas exꝑtus est nuptias: c&e in abra¬
ham qui filios generauit. Et illius
enim cęlibatus. & illius conubium:
ꝓ tempoꝵ distributione. xp̃o milita¬
uerunt. S continentiã ioh̾es et in
oꝑe: abraham uͦ in solo habitu habebat.
Illo itaq tempore cum lex dies patri¬
archarum subsequens. maledictum
dixit. qui ñ excitaret semen in isrł.¬
&e qͥ ñ poterat. ñ ꝓmebat. s tam̃ habe¬
bat. Ex quo aũt uenit plenitudo tẽ¬
poris ut. diceret᷑. qui potest capere
capiat: ex illo usq adhuc ce deincepͤ
usq in finem qui habet oꝑetur. Qͥ

Expanded text:
qui uident continentiae uirtutem in qui uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum oportunitate manifestari, sicut uirtus patientiae sanctorum martyrum in opere apparuit, ceterocirca sicut non est inpar meritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui passus non est, sic non est inpar meritum continentiae in Iohanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro temporum distributione Christo militauerunt; sed continentiam Iohannes et in opere, Abraham uero in solo habitu habebat. Illo itaque tempore, cum et lex dies patriarcharum subsequens maledictum dixit, qui non excitaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo usque adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Demonium habet. Uenit. filiꝰ
hominis manducans ae bibens: & dix
erunt. Ec̃ce homo uorax ae potator
uiui: amicus publicanoꝵ ce peccato¬
rum. Nũquid ñ talia dicuntur in
domesticos eius patres nrõs: ex alio
genere utendi terrenis. qͣntum ad
concubitum ꝑtinet Eoce homines
libidinosi &e immundi: amatores fe¬
minarum &e lasciuiarum. Et tam̃ sic̃
in illo illud ñ erat uerũ. qmͣuis ue¬
rum eẽt quod non sicut ioħ̃es ab¬
stineret a manducando &e bibendo
ipse enim aptissime uerissimeq ait.
uenit ioh̾es ñ manducans neq bibeis.
uenit filius hominis manducans ce bi¬
bens. sic nec hoc in illis patrib uerũ
gatus nec generans. quẽ dicant pa¬
gani magus erat: uenerit aũt tunc
creans. quem dicant manichei mu¬
lierosus erat: & iustificata est sapientia
a filiis sius. Quod dñs ibi subiecit. cũ
de. iohanne ac de se illa dixiss. Iustifi¬
cata est inquit sapientia: a filiis suis.

Expanded text:
runt: daemonium habet. uenit filius runt: daemonium habet. uenit filius homerunt, Ecce vorax et potator vini, amicus publicanorum et peccatorum. Numquid non talia didomesticos eius, patres nostros, ex alio genere utendi terrenis, quantum ad concubitum pertinet: ecce homines libidinosi et inmundi, amatores feminarum et lasciuiarum? et tamen sicut in illo illud non erat uerum — quamuis uerum esset, quod non sicut Iohannes abstineret a manducando et bibendo; ipse enim apertissime uerissimeque ait: uenit Iohannes non manducans neque bibens. uenit filius hominis manducans et bibens - sic nec hoc in illis patribus uerum gatus nec generans, quem dicant pagani: magus erat; uenerit autem tunccreans, quem dicant Manichaei: mulierosus erat. et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi subiecit, cum de Iohanne ac de se illa dixisset, iustificata est, inquit, sapientia a filiis suis,
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ce quo possent eis etiã non uti. si ñ
opus eẽt. Nec quisqm eis bene utit᷑.
nisi qui ce non uti potest. Multi qͥdẽ
facilius se abstinent. ut ñ utantur:
quam temꝑant ut bene utantur.
Nemo tam̃ eis sapient̃ potest uti. nͥ
qui potest &e continenter non uti.
Ex hoc habitu &e paulus dicebat. Scio
&e abundare: & penuriam pati. Pe:¬
nuriam quippe pati: quorũcumq
hominum ẽ. S scire penuriã pati:
magnoꝵ ẽ. Sic ce abundare:. quis ñ
potest. Scire aũt abundare: non nͥ
eoꝵ est. quos abundantia ñ corrũpit.
Uerũ ut aꝑtius intelligat᷑. quomͦ
sit uirtus in habitu. etiã siñ sit in oꝑe:¬
loquor de exemplo de quo nullus
carnis esurierit ac sitierit. mandu¬
cauerit ce biberit: nullus ambigit
eoꝵ qui ex eius euangłio fideles st̃.
Non gͥ non erat in illo uirtus conti
nentis a cibo et potu: qnͣta erat in
iohanne baptista: Wenit enĩ ioħes
non manducans neq bibens: ce dixe¬

Expanded text:
tur et quo possent eis etiam non uti, si non tur et quo possent eis etiam non uti, si non opus esset. nec quisquam eis bene utitur, nisi qui et non uti potest. multi quidem facilius se abstinent, ut non utantur, quam temperant, ut bene utantur; nemo tamen potest sapienter uti, nisi qui potest et continenter non uti. ex hoc habitu et Paulus dicebat: scio et abundare et penuriam pati. penuriam quippe pati quorumcumque hominum est; sed scire penuriam pati magnorum est. sic et abundare quis non potest? scire autem abundare nonnisi eorum est, quos abundantia non corrumpit. Verum ut apertius intellegatur, quomodo sit uirtus in habitu, etiamsi non sit in opeloquor de exemplo, de quo nullus carnis esurierit ac sitierit, manducauerit et biberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes non manducans neque bibens, et dixe
Abbreviated transcription (Latin):
cus: ꝑ ea quȩ forinsecus illata sunt.
non natum. s manifestatum ẽ. Ha¬
bebat. utiq &e timotheus uirtutem
continendi a uino: qmͣ ñ ei abstulit.
paulus. monendo ut uino modico
uteretur ꝓpt̃ stomachum. ae frequen¬
tes suas infirmitates. Alioquin ꝑni¬
tiose docebat: ut ꝓpt̃ salutẽ corporis.
fieret in animo dampnũ uirtutis.
S quia poterat. ea uirtute salua fie¬
ri quod monebat: ita relarata ẽ corꝑi¬
utilitas bibendi:. ut maneret in ani¬
mo habitus continendi. Ipse ẽ enim
habitus: quo aliquid agitur eũ opꝰ
est. Cum aut agitur potest agi s non
opus est. Hunc habitum circa con¬
tinentiam quȩ fit a concubitu. ñ
habent hi de quib dicit᷑. si se ñ con¬
tinent nubant. Hunc uͦ habent:
quib dicit᷑. Qui potest caꝑe. capiat.
Sic usi sunt ꝑfecti animi bonis t̃re¬
nis ad aliud necessariis. ꝑ hunc habi¬
tum continentie. quo eis ñ obligaren¬

Expanded text:
cus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, cus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. habebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri quod monebat, ita relaxata est corutilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi. Ipse est enim habitus, quo aliquid agitur, cum opus est; cum autem non agitur, potest agi, sed non opus est. Hunc habitum circa continentiam quae fit a concubitu non habent illi quibus dicitur, Si se non continent, nubant . Hunc vero habent quibus dicitur, Qui potest capere, capiat . Sic usi sunt perfecti animi bonis tnis ad aliud necessariis per hunc habitum continentiae, quo eis non obligaren
Abbreviated transcription (Latin):
mortali om̃ium naturȩ datũ. s ho¬
mines qui nuptiis iituntur. illis ho¬
minib qui longe aliter nuptiis usi
sunt. quos conferam qm̃ ñ inuenio:
quinã continentes illis comugatis
conferendi sunt. requirendũ ẽ. Nisi
forte abraham continere se ñ poss. a
nuptiis ꝓꝑter regnũ cȩloꝵ: qui uini¬
cum ꝓlis pignus ꝓꝑt̾ quod nuptiȩ
care sunt. potuit intrepidus immo¬
quippe. non corporis s animi uirtus
estͤ Uirtutes aũt animi aliqnͣdo
in oꝑe manifestant᷑: aliqnͣdo in ha¬
bitu latent. Sicut martyrii uirtuᷤ
emicuit apparuitq tolerando pas¬
siones. S quam multi sunt in eadẽ
uirtute animi. quib temptatio de¬
est: qua id quod intus ẽ in conspectu
dĩ. etiam in hominum pcedat: nec
tunc ẽẽ incipiat. s tẽ innoteseat. Iã
enim erat in iob patientia qͣm no¬
uerat ds̃. &e cui testimoniũ ꝑhibebat:
s hominib innotuit tẽptationis
examine: & quod latebat intrinse¬

Expanded text:
mortali hominum naturae datum; sed homortali hominum naturae datum; sed homines qui nuptiis utuntur, aliis hominibus qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam quoniam non invenio, quinam continentes illis conjugatis conferendi sint requirendum est. Nisi forte Abraham continere se non posset a nuptiis propter regnum coelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiae charae sunt, potuit intrepidus immoquippe non corporis, sed animi uirtus est. uirtutes autem animi aliquando in opere manifestantur, aliquando in habitu latent, sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque tolerando passiones. sed quam multi sunt in eadem uirtute animi, quibus temptatio deest, qua id, quod intus est in conspectu dei, etiam in hominum procedat nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine; et quod latebat intrinse
Abbreviated transcription (Latin):
& solita menstruaꝵ peccata st̃ femi¬
narum: A quib tam̃. eas eadem
legis uetustas p̃cepit expiari: ñ nisi
ꝓpter ilła ipsam materialem informi¬
tatem. quȩ facto conceptu tanqͣm in
edificationem corporis addit᷑. Ac ꝑħ
cum informit᷑ fluit: significari per
illam lex uoluit animũ. sine discipli¬
nȩ forma indecenter fluidum ac
dissolutum. Quẽ formari oportere
significat: cum talem fluxum corꝑiᷤ
iubet purificari. Postremo ñ qͥdem¬
& mori peccatum ẽ. aut sepelire ñ
etiam bonũ opus humanitatis est.
&e tam̃ purificatio & inde mandata
est: quia et mortuum corpus uita
deserente ñ peccatum est. s peccatũ
significat. animȩ desertȩ a iusticia.
Bonum inqm sunt nuptiȩ: ce cont᷑
om̃s calupnias possunt sana ratio
ne defendi. Nuptiis tam̃ sc̃oꝵ patrũ:
ñ quas nuptias. s qm̃ continentiam
comparem quero. Immo ñ nuptias
nuptiis: nam par in om̃ib munus ẽ.

Expanded text:
et solita mensuum peccata sunt femiet solita mensuum peccata sunt feminarum? a quibus tamen eas eadem legis uetustas praecepit expiari non nisi propter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificationem corporis additur. ac per hoc cum informiter fluit, significari per illam lex uoluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis iubet purificari. postremo numquid et mori peccatum est aut mortuum sepelire non etiam bonum opus humanitatis est? et tamen purificatio et inde mandata est, quia et mortuum corpus uita deserente non peccatum est, sed peccatum significat animae desertae a iustitia. Bonum, inquam, sunt nuptiae et contra omnes calumnias possunt sana ratione defendi. Nuptiis tamen sanctorum patrum, non quas nuptias, sed quam continentiam comparem quaero: imo non nuptias nuptiis; nam par in omnibus munus est
Abbreviated transcription (Latin):
coniugati. quanto castiores ac fide.¬
liores dm timent: maxime si filios
quos carnaliter desiderant: etiam
spũaliter nutriant. Neͦ qd̾ purifica¬
ri lex hominẽ ce post coniugalem
concubitũ iubet. peccatũ ẽẽ decla¬
rat: si ñ est ille qui scdm ueniã con¬
ceditur: qui etiam nimius impedit.
orationes. S sicut multa lex ponit
insacramentis ce umbris futuroꝵ:
quȩdã in semine quasi materialis
informitas. quȩ formata corpꝰ homi¬
nis redditura ẽ. in significatione
posita est uitȩ informis & ineruditȩ.
Aqua informitate. quia oportet homi¬
nem doctrina et forma ce eruditione
mundari: in huius rei signũ illa pu¬
rificatio precepta ẽ. post seminis emiˢ¬
sionem. Neq enim ce in sompnis pec¬
catum fit: & tam̃ etiam ibi p̃cepta
est purificatio. Aut si ce hoc peccatũ
quisqm putet. ñ arbitrans accidere
nisi ex aliquo huiusmodi desiderio.
quod ꝓculdubio falsum ẽ. numqͥd

Expanded text:
coniugati, quanto castiores ac fideconiugati, quanto castiores ac fideliores deum timent, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, etiam spiritaliter nutriant. Nec quod purificari lex hominem et post coniugalem concubitum iubet, peccatum esse declarat, si non est ille, qui secundum ueniam conceditur, qui etiam nimius inpedit orationes. sed sicut multa lex ponit in sacramentis et umbris futurorum, quaedam in semine quasi materialis informitas, quae formata corpus hominis redditura est, in significatione posita est uitae informis et ineruditae: a qua informitate quoniam oportet hominem doctrinae forma et eruditione mundari, in huius rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. neque enim et in somnis peccato fit; et tamen etiam ibi praecepta est purificatio. aut si et hoc peccatum quisquam putat, non arbitrans accidere nisi ex aliquo huius modi desiderio, quod procul dubio falsum est, numquid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcreandũ atꝙ nutrienłu. S illi homi¬
nes istum nature mortalis affectum.
cuius in suo genere castitas. accedente
dĩ cultu sieut quidã intellexerunt.
in tricenario fructu ponitur. longe
sanctiore mente suꝑabant: qui de
suis nuptiis filios ꝓpter. xp̃m quere¬
bant ad genus eius secdm carnẽ di¬
stinguendu ab omnib gentib sicut
dõ disponere placuit: ut hoc p̃ cȩt̾is
ad eum ꝓpħandum ualeret qd̾ pre¬
nuntiabatur: ex quo etiã genere ce
ex qua gente eẽt in carne uenturuᷤ.
Ualde gͦ nr̃oꝵ fidelium castis nup¬
tiis amplius bonũ erat. quod pater
abraham in suo femore. nouerat: cũ
manũ subdere famulũ iussit. ut
de uxore quȩ filio eẽt ducenda iu¬
raret. Ponens enĩ manũ sub femore
hominis. & uirans ꝑd̃m cęli. qͥd ali¬
ud significabat: nͥ ea carne quȩ ex
illo femore originem duceret. dm
celi ẽẽ uenturum⁊ Bonum gͦ sunt
nuptiȩ: in quib tanto meliores st̃

Expanded text:
procreandum atque nutriendum. sed illi homiprocreandum atque nutriendum. sed illi homines istum naturae mortalis adfectum, cuius in suo genere castitas accedente dei cultu, sicut quidam intellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente superabant, qui de suis nuptiis filios propter Christum quaerebant ad genus eius secundum carnem distinguendum ab omnibus gentibus, sicut deo disponere placuit. ut hoc prae ceteris ad eum prophetandum ualeret, quod praenuntiabatur, ex quo etiam genere et ex qua gente esset in carne uenturus. ualde ergo nostrorum fidelium castis nuptiis amplius bonum erat, quod pater Abraham in suo femore nouerat, cui manum subdere famulum iussit, ut de uxore, quae a filio esset ducenda iuraret. ponens enim manum sub femore hominis et iurans per deum caeli quid aliud significabat nisi in ea carne, quae ex illo femore originem duceret, deum caeli esse uenturum? bonum ergo sunt nuptiae, in quibus tanto meliores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
immolare iussus abraham. intrepidꝰ
ac deuotus quẽ de tanta desꝑatione
susceꝑat unico ñ peꝑcit. nͥ eo ꝓhiben¬
de manũ deponeret. quo uibente le¬
uauerat: restat ut uideamꝰ utrum
saltem continentes nr̃i. coniugatiᷤ illiᷤᷤ
patrib comparandi sint. nͥ forte iam
isti preferendi sunt eis. quib ñdum
quos conferamꝰ inuenimꝰ Maius enĩ
bonũ erat. in illoꝵ nuptiis. qm ẽ bonũ
ꝓprium nuptiarũ: cui ꝓculdubio bo¬
num continentiȩ p̃ferendum ẽ: qͥa
non tali officio querebant. illi filios
ex nuptiis: quali ducunt᷑ isti ex qͦdam
sensu naturȩ. mortalis successionem
decessionis requirentis. Quod qͥs qͥs
bonum negat: ignorat d̾m omniũ
bonoꝵ. a celestib usq ad t̾rena. ab im¬
mortalib usq ad mortalia creatorem.
Hoc aũt sensu generandi nec bestiȩ
penitus carent: & maxime alites qͣrũ
in promptu ẽ cura nidificandi: & quȩ¬
dam coniugatoꝵ similitudo. ad simul

Expanded text:
immolare iussus Abraham intrepidus immolare iussus Abraham intrepidus ac deuotus, quem de tanta desperatione susceperat, unico non pepercit, nisi eo prohibente manum deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inuenimus. maius enim bonum erat in illorum nuptiis quam est bonum proprium nuptiarum, cui procul dubio bonum continentiae praeferendum est, quia non tali officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali ducuntur isti ex quodam sensu naturae mortalis successionem decessioni requirentis. quod quisquis bonum negat, ignorat deum omnium bonorum a caelestibus usque ad terrena, ab inmortalibus usque ad mortalia creatorem. hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi et quaedam coniugiorum similitudo ad simul
Abbreviated transcription (Latin):
saeram̃tum pluralium nuptiarum
illius temporis. significauit futurã
multitudinem do subiectam. in t̾re¬
nis omnib gentib: sic sacram̃tum
nuptiarum singularium nr̃i tem¬
poris. significat unitatem omnium
nr̃m subiectam dõ futuram. in una
cȩlesti ciuitate. Itaq sicut duobus
pluribue seruire. sic a uiro iuuo in
alterius transire conubium. nec tẽ
licuit: nec nunc licet. nec unꝙͣ. licebit.
Apostatare quippe ab uno do. et ire
in alterius adultermiã suꝑstitionem:
semꝑ malum ẽ. Nec causa gͦ nume¬
rosioris ꝓlis fecerunt sc̃i nr̃i. qd̾ cato
dicitur fecisse romanus: ut traderae.
unius uxorem. etiã alterius domũ
filiis impleturã. In nr̃arum qͥppe nuptus
plus ualet scĩtas sacram̃ti: qm̃ fȩcun¬
ditas uentris. Si gͦ & illi ꝓꝑter solam¬
generationem ꝓꝑt̾ quã sunt institu¬
de nuptiȩ coniungunt᷑. non comparan¬
tur patrib. multo aliter ipsos filios
qmͣ isti querentib: qndoquidẽ filiũ

Expanded text:
sacramentum pluralium nuptiarum sacramentum pluralium nuptiarum illius temporis significauit futuram multitudinem deo subiectam in terrenis omnibus gentibus, sic sacramentum nuptiarum singularum nostri temporis significat unitatem omnium nostrum subiectam deo futuram in una caelesti ciuitate. itaque sicut duobus pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. nec causa ergo numerosioris prolis fecerunt sancti nostri, quod Cato dicitur fecisse Romanus, ut traderet uiuus uxorem etiam alterius domum filiis inpleturam. in nostrarum quippe nuptiis plus ualet sanctitas sacramenti quam fecunditas uterigenerationem, propter quam sunt institutae nuptiae, coniunguntur, non conparantur patribus multo aliter ipsos filios quam isti quaerentibus — quandoquidem filium
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Propt̾̃ sacram̃ti aũt scĩtatem.
sicut femina etiã si cathecumina fu¬
erit uiciata. ñ potest post baptismũ
int̾ dĩ uirgines consecrarr̃ta non
absurde uisum est. eũ qui excessit
uxorum numerũ singularẽ. ñ pecca¬
tum aliquod cõmisisse. s normã qnͣ¬
dam sacram̃ti amisissemñ ad uitȩ bonȩ
meritum: s ad ordinationis eccłiasti¬
cȩ signaculum necessarum. Ae ꝑ hoc
sicut plures uxores antiquoꝵ patrũ.
significauerunt futuras nrãs ex oĩb
gentib eccłias. uni uiro subditas xp̃o:
ita nr antistes unius uxoris uir. sig¬
nificat ex om̃ib gentib unitatẽ uni
uiro subditam xp̃o. quȩ tunc ꝑficie.¬
tur eum reuelauerit occulta tenebra¬
rum. & manifestauerit cogitationes
cordis: ut tunc laus sit unicuiq adõ
Nunc aũt manifestȩ sunt latentes
dissensiones etiã salua caritate. inter.
eos qui unum & in uno futuri suñ.
quȩ tunc utiq nullȩ erunt. Sic̃ gͦ

Expanded text:
tum. propter sacramenti autem sanctitatem tum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse. non ad uitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut plures uxores antiquorum patrum significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro subditas Christo, ita noster antistes unius uxoris uir significat ex omnibus gentibus unitatem uni uiro subditam Christo, quae tunc perficietur, cum reuelauerit occulta tenebrarum et manifestauerit occulta cordis, ut tunc laus sit unicuique a deo. nunc autem sunt manifestae, sunt latentes dissensiones etiam salua caritate inter eos, qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique nullae erunt. sicut ergo
Abbreviated transcription (Latin):
piorum uis: sicut multȩ animȩ unidõ
recte subdunt᷑. Idõq non est d̾s uerꝰ
animarũ: nisi unus. Una uͦ anima
post multos falsos deos fornicari
potest: non fecundari. S qm̃ ex mul¬
tis animis una ciuitas futura ẽ. ha¬
bentium aniña unam ce cor unũ in
dm̃: quȩ unitatis nr̃e ꝑfectio ptꝰ hane
ꝑegrinationem futura ẽ. ubi om̃ium
cogitationes nec latebunt inuicem.
nec int̾ se in aliquo repugnabunt:
poris. sic ad unũ uirũ ce ad unã uxo¬
rem redactum ẽ: ut eccłiȩ dispensa¬
torem ñ liceat ordinari. nisi uniris
uxoris uirũ. Quod acutius intellex¬
erunt: qui nec eũ qui cathecumuꝰ
uł paganus habuerit alter̃ã. ordinan¬
dum ẽẽ censuerunt. De sacram̃to enĩ
agitur: ñ de peccato. Nam in baptis¬
mo peccata omĩa dimittunt᷑. S qui
dixit si acceperis uxorem ñ peccasti.
ce si nupserit uirgo ñ peccat: &e quod
uult faciat. ñ peccat si nubat. satis
declarauit nuptias nulłu ẽẽ pecca¬

Expanded text:
piorum uis - sicut multae animae uni deo recte subduntur. ideoque non est uerus deus animarum nisi unus, una uero anima per multos falsos deos fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis animis una ciuitas futura est habentium animam unam et cor unum in deum — quae unitatis nostrae perfectio post hanc peregrinationem futura est, ubi omnium cogitationes nec latebunt inuicem nec inter se in aliquo repugnabunt — nostri sic ad unum uirum et unam uxorem redactum est, ut ecclesiae dispensatorem non liceat ordinari nisi unius uxoris uirum. quod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus uel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. de sacramento enim agitur, non de peccato. nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposito adiungant: ut de p̃pollenti
premio certam securitatẽ gerant:
scientes sibi atq om̃ib fidelib dile¬
ctis & electis. xp̃i membris. multis
ab oriente et occidente uenientib.
et si int̾ se distante ꝓ meritis głiȩ
luce fulgentib. hoc tam magnum
in commune prestarĩ ut cũ abrahã
et ẏsaac ce iacob recumbant. in reg

Expanded text:
proposito adiungant, ut de praepollenti proposito adiungant, ut de praepollenti praemio certam securitatem gerant, scientes sane sibi atque omnibus fidelibus dilectis et electis Christi membris multis ab oriente et occidente uenientibus, etsi inter se distante pro meritis gloriae luce fulgentibus, hoc tamen magnum in commune praestari, ut cum Abraham et Isaac et Iacob recumbant in regno
Abbreviated transcription (Latin):
bant. non solũ pro sũo ꝓposito ñ con¬
tempnant: uerũetiam suo ꝓposito
sine dubitatione p̾ponant. Pueros
quoq ac uirgines integritatẽ ipsam
dõdicantes. multo maxime cõmone¬
mus: ut tanta norint humilitate
tuendum ẽẽ. qd̾ int̾a interim ui-¬
uunt: qnͣtomagis cęli ẽ qd uouer̃t.
Nempe scͥptum ẽ. Qnͣto magnus es:
tanto humilia te. inomnib. Nr̾m̃
gͦ est de magnitudine eoꝵ aliqͥd di¬
cere: illoꝵ de magna humilitate. co¬
gatis patrib &e matrib scĩs. quib
ido isti meliores non sunt qmͣiuis con¬
iugati non sint. quia si coniugati
eeñt pares ñ eeñt: cȩteros om̃ino hꝰ
temporis coniugatos uł ptꝰ exꝑtum
concubitũ continentes. a se suꝑari ñ
dubitent: ñ qnͣtum ab auna susanna:
s qͣntum a beata maria suꝑabatur.
Quod ad ipsam ꝑtinet scãm carnis
integritatem loquor. Nam quȩ alia
sint mariȩ merita quis ignorat:
Mores itaq congruos huic tanto

Expanded text:
bant, non solum prae suo proposito non conbant, non solum prae suo proposito non contemnant, uerum etiam suo proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirgines integritatem ipsam deo dicantes multo maxime commonemus, ut tanta norint humilitate tuendum esse, quod in terra interim uiuunt, quanto magis caeli est quod uouerunt. nempe scriptum est: quanto magnus es, tanto humila to in omnibus. nostrum ergo est de magnitudine eorum aliquid dicere, illorum de magna humilitate cogatis patribus et matribus sanctis, quibus ideo isti meliores non sunt, quamuis coniugati non sint, quia si coniugati essent, pares non essent, ceteros omnino huius temporis coniugatos, uel post expertum concubitum continentes, a se superari non dubitent, non quantum ab Anna Susanna, sed quantum ambae a Maria superantur. quod ad ipsam pertinet sanctam carnis integritatem, loquor; nam quae alia sint Mariae menta, quis ignorat? mores itaque congruos huic tanto
Abbreviated transcription (Latin):
parantes ut ait apłs semet ipsos sibi¬
met ipsis: et idõ ñ intelligentes. qͣn¬
tas uires habeat. animus. iusticie
contra libidines seruiens. ne carna¬
lib huniscemod motib acquiescat:
eosq inconcubitũ ultra generandi ne¬
cessitatem ꝓlabi. aut ꝓgredi ñ sinat:
qnͣtum ordo naturȩ. qñtũ morũ con-¬
suetudo. qͣntum legum scita p̾scrib̾t.
Hȩc quippe idõ de illis patrib homi¬
nes suspicantur: quia ipsi ꝑ incontinen¬
tiam uł nuptias elegerunt. uł connu¬
gib intemꝑanter utuntur. At uͦ coi¬
tinentes. uł mares qui defunctis
uxorib. uł feminȩ quȩ defunctis
uiris. uł utriq qui pari consensu
continentiam do uouerunt. sciant
sibi quidem mercedis amplius debe¬
ri. quã coniuigalis castitas poscit. s
sc̃oꝵ patrũ nuptias qui ꝓpheticȩ coi¬
ingebantur. qui neq in concubitu
nisi ꝓlem. neq in ipsa ꝓle. nisi qd̾ in
carne uenturo.xp̃o ꝓficeret require¬

Expanded text:
parantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibiparantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi motibus adquiescat eosque in concubitum ultra generandi necessitatem prolabi aut progredi sinat, quantum ordo naturae, quantum morum consuetudo, quantum legum scita praescribunt. hoc quippe ideo de illis patribus homines suspicantur, quia ipsi per incontinentiam uel nuptias elegerunt uel coniugibus intemperanter utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, quae defunctis uiris, uel utrique, qui pari consensu continentiam deo uouerunt, sciant sibi quidem mercedis amplius deberi, quam coniugalis castitas poscit; sed sanctorum patrum nuptias, qui prophetice coniungebantur, qui neque in concubitu nisi prolem neque in ipsa prole nisi quod in carne uenturo Christo proficeret require
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓlem cui uni ꝓpagandȩ concum¬
bendo seruiebant: obediendo poterañ
immolare:. Quȩ cũ ita sint: hereticis
quidem atq manicheis. siue qͥcumq
alii patrib ueteris testam̃ti de pluri¬
bus calumpniant᷑ uxorib. hoc ẽẽ ar¬
gum̃tum deputantes. quo eoꝵ con¬
uincant incontinentiam. satis suꝑq
responsum ẽ. si tam̃ capiunt non eẽ.
peccatum. quod neq contra natur̃ã
committit᷑. quia non lasciuendi s
gignendi causa illis feminis uteban¬
tur: neq contra morem. quia illis tẽ¬
porib ea factitabant᷑. neq contͣ p̃cep¬
tum. quia nulla lege ꝓhibebantur.
Illos uͦ qui illicite feminis usi sunt
uł argui ᷤ in seripturis illa diuina sen¬
dentia. uł nob̾ lectio iudicandos atq
uitandos. ñ approbandos mmutandoᷤᷤ¬
ue ꝓponit. Nrõs aũt qui coniuges
habent. qnͣtum possum admonemꝰ:
ne scd̾m suam infirmitatẽ de illis
scĩs patrib audeant iudicare. com¬

Expanded text:
qui prolem, cui uni propagandae concumqui prolem, cui uni propagandae concumbendo seruiebant, oboediendo poterant inmolare! Quae cum ita sint, haereticis quidem, siue Manichaeis siue quicumque alii patribus ueteris testamenti de pluribus calumniantur uxoribus, hoc esse argumentum deputantes, quo eorum conuincant incontinentiam, satis superque responsum est: si tamen capiunt non esse peccatum, quod neque contra naturam committitur, quia non lasciuiendi, sed gignendi causa illis feminis utebantur; neque contra morem, quia illis temporibus ea factitabantur; neque contra praeceptum, quia nulla lege prohibebantur. illos uero, qui inlicite feminis usi sunt, uel arguit in scripturis illis diuina sententia uel nobis lectio iudicandos atque uitandos, non adprobandos imitandosue proponit. Nostros autem qui coniuges habent, quantum possumus, admonemus, ne secundum suam infirmitatem de illis sanctis patribus audeant iudicare, con