comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
set uxorẽ filiosq ꝓcrecisset: creditur em̃ nõ
habuisse quia hoc sc̃ꝑtura nõ dixit ꝙ̃us
et de celibatu eius nichil dixerit: quid de e¬
noch respondebit. qui filiis geritis deo pla¬
tens nõ mortuus sed trãslatus ẽ. Curergo
et adã et eua si iuste uiuẽtes si caste filios
ꝓcreassent nõ eis possent trallatione non
lorte cuccedentib nõ cedere: Nã si enoch
et helias ĩ adã moitui mortis q ꝓpagiiẽ¬
⁊̃ carne gestantes quod debitũ utꝰ soluãt
credũtiũ. etiã redituri ad hac̃ uitã et ꝙ
tamdm dilatũ ẽ morituri nt tamẽ ĩ ałia
uita sũt ubi ante resurrectionẽ carms
anteꝙ aiãle corpus ĩ spũale mutet᷑. uec¬
morbo nec senectute deficuit: qnto iustius
atqs ꝓbabilius pͥmis illis hoĩbus p̃stare¬
tur siue ullo pabentũ ue ꝑcc̃o uiuentib⁊
ut ĩ meliorẽ aliquẽ statũ filiis genitis

Expanded text:
set uxorem, filiosque procreasset creditur enim non set uxorem, filiosque procreasset creditur enim non habuisse, quia hoc Scriptura non dixit, quamvis et de celibatu ejus nihil dixerit, quid de Enoch respondebit, qui filiis genitis Deo placens, non mortuus, sed translatus est? Cur ergo et Adam, et Eva, si juste viventes, caste filios procreassent, nonne eis possent translatione, non morte succedentibus cedere? Nam si Enoch, et Helias in Adam moin carne gestantes, quod debitum ut solvant, creduntur etiam redituri ad hanc vitam, et, quod tandiu dilatum est, morituri, nunc tamen in alia vita sunt, ubi ante resurrectionem carnis, antequam animale corpus in spirituale mutetumorbo, nec senectute deficiunt: quanto justius, atque probabilius primis illis hominibus praestaretur, sine ullo suo, parentumve peccato viventibus, ut in meliorem aliquem statum filiis geni
Abbreviated transcription (Latin):
hoiẽs genitis filiis ꝑfectaq hũam officro
susticiti huic ad meliora transferri nõ pei
moite sed ꝑ aliquã cõmutationẽ aut ilã
lumã qua receptis corꝑibus fient sci sicut
langeli i celis: aut si illã dari nõ oꝑtet msi
sraiul ꝯͣibuis ĩ seculi sine aliquã sferiorẽ
qmilla erit: q̃ tñ haberet meliorẽ scctũ qm̃
uel hoc corpus habet nel illa etiũ q̃ pima¬
tus facta sũt uiri ex limo terre mulieres
kã uel sis ẽe iã sicut erũt scĩ qñ pacto o¬
pero ue denariũ ꝑiter accepturi sut ꝯdei
hc quenomodũ sc̃i hoiẽs qui ex ista uita nũ¬
Dũ emigrarũt. de qua ille tã nõ morte sed
tiuslatiorie migrauit. Iã itaq aliquid me¬
liuis ht̃ ꝙ ĩ hac iuta posset. q̃tius nũdũ
habeat quod ex hac uita recte ge̾sta ĩ fine
ne sine nobis ꝑfecti ꝑficerẽtur Aut si quisꝙͣ
putait hoc heliã metiri nõ potuisse si dixis¬

Expanded text:
homines genitis filiis perfectaque humani officii homines genitis filiis perfectaque humani officii iustitia hinc ad meliora transferri non per mortem, sed per aliquam commusummam qua receptis corporibus fient sancti sicut Angeli in coelis ; aut si illam dari non oportet, nisi omnibus simul in saeculi fine, aliquam inferiorem quam illa erit: quae tamen haberet meliorem statum, quam vel hoc corpus habet, vel illa etiam quae primitus facta sunt, viri ex limo terrae, mulieris liam uel sic esse iam, sicut erunt sancti, quando peracto operis die denarium pariter accepturi sunt, uel sic, quemadmodum sunt homines, qui ex ista uita nondum emigrarunt, de qua ille tamen non morte, sed translatione migrauit. iam itaque aliquid melius habet, quam in hac uita posset, quamuis nondum habeat, quod ex hac uita recte gesta in fine ne sine nobis perfecti perficerentur. aut si quisputat hoc Heliam mereri non potuisse, si duxis
Abbreviated transcription (Latin):
mento ĩdigeret Et si opus eẽt melius cid¬
iutoriũ masculus fieret Hoc et de solatio
dici ptͣ. a solitudnus fortaste tedebat Eũ¬
toem̃ cogruẽtius ad cõiuuendũ et colloquẽ¬
pũ duo anici ꝑiter: ꝙ̃ ur et mulier habita¬
rẽt. Quod si oportebat aliũ iubendo aliũ
obsequẽdo ꝑiter uiuere. ne cõtrarie uolũtai¬
tes pacẽ cohabitantiũ ꝑturbarẽt nec ad hoc
retinendũ oido defuissẽt quo p̾or unꝰ alter
posterior. maxume si posterior ex puore
trearetur. sicut femiria creata ẽ Rln aliqͥb
drierit de costa hoĩs deũ feminã toĩ nõ etiã
mascusũ si hoc ueliet fatere potuisse
alicipt nõ ĩuemo ad quod adiutonũ e
facta iłt mulier uiro: si pariendi causa
subtrahitur Nã si ꝑcuẽtes fil iis sus cede¬
u ex hac uita oportebat. ut ita omẽ huã¬
nũ genus ꝑ decessiones et suctessiones
certa nũositate ĩpleretur: potueriũ. etiã

Expanded text:
mento imento ijutorium masculus fieret: hoc et de solatio dici potest, si solitudinis fortasse taedebat. Quanto enim congruentius ad conuiuendum et conloquendum duo amici pariter quam uir et mulier habitarent? quodsi oportebat alium iubendo, alium obsequendo pariter uiuere, ne contrariae uoluntates pacem cohabitantium perturbarent, nec ad hoc retinendum ordo defuisset, quo prior unus, alter posterior, maxime si posterior ex priore crearetur, sicut femina creata est. an aliquis dixerit de costa hominis deum feminam tantum, non etiam masculum, si hoc uellet, facere potuisse? quapropter non inuenio, ad quod adiutorium facta sit mulier uiro, si pariendi causa subtrahitur. Nam si parentes filiis suis cedere ex hac uita oportebat, ut ita omne humanum genus per decessiones et successiones certa numerositate inpleretur, potuerunt etiam
Abbreviated transcription (Latin):
suogn̾e statũut ꝑ amnos quadragĩta
nulla uetustatis detͥmẽta pate̾ntur: Quo
gͦnõ coiẽrũt insi cũ exissent de padisõ
cito respondi pt quiã mox creata nuili¬
ere priusꝙ̃ coirent facta ẽ illa trãsq̃res¬
sio cuius merito in mortẽ destinati eti¬
ã de loco illius felicitatis exiert Nõ .ii.
fuerit ĩter eos frictos et ex eis niatũ cãm pt̃
etiã dici quia nũdũ deus usserat ut colrẽt
Cui em̃ nõ ad hanc rẽ diuitia expectaret᷑
biuctoritas ubi nulla cõcupiscẽtia tãꝙ̃ stictu¬
lus ĩobedientis caruis urgebat. Ideo cũt
hoc nõ uisserat deus quia scd̾ra suã p̃scien¬
tã disponebat oiã ĩ qua et eoꝵ casũ pro¬
culdubio p̃sciebat unde iã mortale getuis
apagandũ estet huãnũ ⁊l ut si aid hot adiu¬
torĩt gignendi filios nõ ẽ facta ituliei uiro.
eto quod ergo ad iutoriũ fcã ẽ Si q simul
oꝑciretur terrã tũdũ erat labor ut adiu¬

Expanded text:
suo genere statum, ut per annos quadraginta suo genere statum, ut per annos quadraginta nulla uetustatis detrimenta paterentur? Cur ergo non coierunt, nisi cum exissent de paradiso? cito responderi potest: quia mox creata muliere, prius quam coirent, facta est illa transgressio, cuius merito in mortem destinati etiam de loco illius felicitatis exierunt. fuerit inter eos factos et ex eis natum Cain. potest etiam dici, quia nondum deus iusserat, ut coirent. cur enim non ad hanc rem diuina expectaretur auctoritas, ubi nulla concupiscentia tamquam stimulus inoboedientis carnis urgebat? ideo autem hoc non iusserat deus, quia secundum suam praescientiam disponebat omnia, in qua et eorum casum procul dubio praesciebat, unde iam mortale genus propagandum esset humanum. Aut si ad hoc adiutorium gignendi filios non est facta mulier uiro, ad quod ergo adiutorium facta est? si, quae simul operaretur terram, nondum erat labor, ut adiu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ erat corꝑalem uigorẽ sũmẽtib ⁊ illiqͣ
giinerẽtũ ad eundem perducerẽtur sta¬
tum donec eerto nũo impleto si iuste om̃
obediẽter unierẽt cũc sieret illa cõmuta¬
tiõ ut sine ulla morte aĩalia corꝑa cõuer¬
sa in aliã qualitatẽ eoꝙ ad om̃e mitum
regẽti se spiũ deseruirent et solo spũ unu¬
sicante ẜine ullis aliẽtoꝵ corꝑalib sñ¬
stẽtadie uiu̾ent spũaliã uocarẽtur pe¬
tuit hoc fieri si non p̃cepti transg̃ressĩo
mortis sũppliaũ mere̾tur Qui eñ hõc
fieri potuisse nõ credunt nichil aliud ꝙͣ
cõsuetudine nature iam post ptr̃m penã¬
ꝙ humanã sic ciurẽtiõ actendunt Non
autẽ in eorũ qne nos eẽ debemꝯ qui nõ
credũt nsi qd̾ uidere confuerũt. Quis eĩ
dubitãt hoĩ obediẽter et piẽ uiuẽti pre¬
stare potuissẽ qd̾ diximꝰ qui nõ dubitat
uestib ifraelitarũ imꝑtitũ eẽ quẽdã in

Expanded text:
tum erat, corporalem uigorem sumentibus et illi, qui tum erat, corporalem uigorem sumentibus et illi, qui gignerentur, ad eundem perducerentur statum, donec certo numero inpleto, si iuste omnes oboedienterque uiuerent, tunc fieret illa commutatio, ut sine illa morte animalia corpora conuersa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deseruirent et solo spiritu uiuificante sine ullis alimentorum corporalibus sustentaculis uiuerent, spiritalia uocarentur. potuit hoc fieri, si non praecepti transgressio mortis subplicium mereretur. Qui enim hoc fieri potuisse non credunt, nihil aliud quam consuetudinem naturae iam post peccatum poenamque humanam sic currentis adtendunt; non autem in eorum genere nos esse debemus, qui non credunt, nisi quod uidere consuerunt. quis enim dubitet homini oboedienter et pie uiuenti praestari potuisse, quod diximus, qui non dubitat uestibus Israhelitarum inpertitum esse quendam in
Abbreviated transcription (Latin):
inilla hot audit qui pt̃ mea cognoscẽ
ad quã rem fieri oꝑtuerit hoc aduitoriũ
t̾ia est ut uirgultũ exutroq nasc̃atur
Hoc enĩ et ñ p̾mareꝵ conditõe doñ e
rat aasculũ ⁊ feĩam fẽcit eos ⁊ benedi
cit eis dicens Cresãte ⁊ multiplicariĩ
⁊ implete t̾ram et dñamini eius Que
ratio conditõis et cõiuĩctois mascule et
femine atq benedictio nec pꝰ pccm ho¬
minis penã ꝙ defecit ip̃a enĩ est ẜ quã
nũc t̾ra hoĩbus plena est dñantib ei ꝯͥ
Quãꝙͣ eñ ĩam missĩde ꝑadisõ cõuenis¬
se et genuissẽ cõmemorent᷑ tamẽ nõ
uideo quid ꝓhibere potuit ut eẽnt eic
etiã in ꝑadiso honoiabłes nuptie ⁊ thora
ĩmaculatꝰ Hoc deo p̃stante fidelit̾ iuste¬
q uiuẽtib eiq obodienter sante q ser¬
endi fẽtus ex eorũ sẽmine gignerẽtur nõ
ut morientib ꝑentib silii succederent s̃
ut illis qui gemussent in aliquo formesta¬
tu manẽtib et ex ligno uite qd̾ibi plãta¬

Expanded text:
in illa hoc audit qui potest in ea cognoscere ad quam rem fieri oportuerit hoc adjutorium,terra est, ut virgultum ex utroque nascatur: hoc enim et in prima rerum conditione dictum erat, Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram et dominamini eius. quae ratio conditionis et coniunctionis masculi et feminae atque benedictio nec post peccatum hominis poenamque defecit. ipsa enim est, secundum quam nunc terra hominibus plena est dominantibus eius. Quamquam enim iam emissi de paradiso conuenisse et genuisse commemorantur, tamen non uideo, quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabiles nuptiae et torus inmaculatus hoc deo praestante fideliter iusteque uiuentibus eique oboedienter sancteque serendi fetus ex eorum semine gigneretur; non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis, qui genuissent, in aliquo formae statu manentibus et ex ligno uitae, quod ibi planta
Abbreviated transcription (Latin):
liquid in corꝑtib mũdisẽũ celestib
seu t̾restribus anin ea erat h uatãs
ocioseq mest ratiõ gn̾andi q̃ nõ õꝑaͬ
nisi ꝑ concubitũ ⁊ ꝯceptũ. Anetiꝰ
creatura spũalis in qua latẽter erat
ratio hec nichil agebat sũi oꝑĩs Etut
quid creata erat: Anut contineretra¬
tionẽ future aĩe humane uel fũturaꝵ
aĩarũ tãꝙͣ iñ sẽ ipis ẽẽ nõ possent ẜ̃ iĩ
aliqua creaturauita ꝓpͥa iã uiuẽte sit̃
generãdi iatiõ nõ pt̃ eẽ nisĩ ĩ aliqui¬
b ĩam existentib ꝑfẽctisq naturid:
parens gͦ aiẽ insticuta ẽ aliqua creat̾ã
sꝑũalis in qua sit ratio future aĩe q̃ ñ
inde existat nisi cũ eam deꝯ hoĩ ispi¬
randam facit Neq emĩ et ex hoĩe sẽcũ
uel semĩs uel ipũis iã ꝓlis̾ dreat ⁊ for¬
mat isi de ꝯ ꝑ sapĩam actingẽtẽ ubiq

Expanded text:
liquid in corporibus mundi, seu coelestibus, liquid in corporibus mundi, seu coelestibus, seu terrestribus? An in ea erat haec vacans otioseque inest ratio generandi, quae non operatur nisi per concubitum atque conceptum. an et illa creatura spiritalis, in qua latenter erat haec ratio, nihil agebat sui operis? et ut quid creata erat? an ut contineret rationem futurae animae humanae uel futurarum animarum, tamquam in se ipsis esse non possent, sed in aliqua creatura uita propria iam uiuente, sicut generandi ratio non potest esse nisi in aliquibus iam existentibus perfectisque nParens ergo animae instituta est aliqua creatura spiritualis, in qua sit ratio futurae animae, quae non inde existat, nisi cum eam Deus homini inspirandam facit. Neque enim et ex homine fetum vel seminis vel ipsius jam prolis creat et format nisi Deus, per Sapientiam attin
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ aĩam nõ recte intelligit᷑ ueren¬
dũ est autẽ ne cũ dicimꝰ nõ ip̃as tc̃
naturas atq sbãs que future fuerant
anĩa quedã dicere Que st̾ eĩ iste cãle ᷤ¬
rões ẜ quas possĩt iam diũ de us fecii¬
se hoĩem ad ymaginẽ suã cui ꝰ corpꝰ
nondũ de lino finxerat cui nondum
aĩam flandofecerat Et corpꝰ quidẽ
humani etiã si fuit aliqua occulta ra¬
tio qua futurũ eiat ut formaretur
erat ⁊ mat̾ies de qͣ formaret᷑ ĩdẽ terra
ĩ qua uideri pt illa ratio uelut ĩ seĩẽ
latussẽ dliẽ autẽ faciende id ẽ flacus
faciendi qui ẽẽt aĩa hoĩs q̃ ibi ratiõ cã¬
lĩs pͥmitꝰ condita est cũ diceret deꝰ
faciamꝰ hoĩem ad ymagĩe ⁊ siłitudiẽ¬
atura nondũ ergo erat condita Quo¬
modo ergo dcm est fecit deꝰ hoĩem ad
ymagin̾em dec Si autẽ iã i creatura
erat hoc. ẽ in hiis q̃ sił omĩa creau̾at
deus iiĩ qua creatura erat utꝵ spũa¬
li an corꝑali Si spũali agebat nea¬

Expanded text:
m animam non recte intellegitur. uerendum est autem, ne, cum dicimus non ipsas tunc naturas atque substantias, quae futurae fuerant, ania quaedam dicere. quae sunt enim istae  quas posset iam dici deus fecisse hominem ad imaginem suam, cuius corpus nondum de limo finxerat, cui nondum animam flando fecerat? et corporis quidem humani etiamsi fuit aliqua occulta ratio, qua futurum erat, ut formaretur, erat et materies, de qua formaretur, id est terra, in qua uideri potest illa ratio uelut in semine latuisse; animae autem faciendae, id est flatum faciendi, qui esset anima hominis, quae ibi ratio causalis primitus condita est, cum diceret deus: faciamus hominem ad imagiatura; nondum ergo erat condita: quomodo ergo dictum est, Fecit Deus hominem ad imaginem Dei ? Si autem jam in creatura erat, hoc est, in iis quae simul omnia creaverat Deus, in qua creatura erat? utrum spirituali, an corporali? Si spirituali, agebatne a
Abbreviated transcription (Latin):
illo cõcra uetitũ tacto fuerat sẽqnutura
¶luniẽ autẽ exiit de eden qd irrigabat
totã tͥhã eiulath ubi ẽ aurũ ⁊iurũ autͥ
t̾re illis bonũ et ibi ẽ carbõculꝯ ⁊ lapiẽ¬

Expanded text:
illo contra uetitum tacto fuerat secutura. illo contra uetitum tacto fuerat secutura. Flumen autem exiit de Eden, quod inrigabat totam terram Euilat, ubi est aurum; aurum autem terrae illius bonum et ibi est carbuncul
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ p̾cepti Oꝑtebat autõ ut homo sb dño
deo poĩus alicunde ꝓhibe̾tur ut ei pro
merendi dñn suũ uirtꝰ eẽt ip̃a obediẽci¬
a quã possum uissime dice̾ solã eẽ u̾tutẽ
om̃i creature rationali agẽti sub deiptã¬
te pͥmũq eẽ et maximnũ uiciũ tumoris
ad runã sũa ptãte uolle uti cuiꝰ uiciĩno¬
mẽ est mobediẽcia Niõ eẽt ergo uñ se homo
dñm hẽre cogitaret atq sentiret nisi eĩa¬
liquid iubetur Arbor itaq illa nõ erat
mala s appellata ẽ scie dignosc̃endi bonũ
⁊ malũ quia msĩ pꝯ ꝓhibitõem ex illa hõ¬
ederet milla ẽẽt precepti futura trãsgs¬
sio ĩ qua hõ ꝑ epꝑimẽtũ pene disceret
quid intesset nnter obedien ͤ bonũ ⁊ m̾o¬
bediẽtie malũ Proinde ⁊ hoc nõ ĩ fĩgura
dnniĩ s uere quodd̾ lignũ accipiendũ est
cui nõ de fructu uel pomo qd̾ inde nascẽ¬
retur s ex ip̃a re nomẽ mmpoĩtã est que

Expanded text:
nem praecepti. oportebat autem ut homo sub domino nem praecepti. oportebat autem ut homo sub domino deo positus ainum suum virtus esset ipsa obedientia, quam possum verissime dicere solam esse virtutem omni creaturae rationali agenti sub Dei potestate; primumque esse et maximum vitium tumoris ad ruinam sua potestate velle uti, cujus vitii nomen est inoboedientia. non esset ergo unde se homo dominum habere cogitaret atque sentiret, nisi ei aliquid iuberetur. arbor itaque illa non erat mala, sed appellata est scientiae dinoscendi bonum et malum, quia si post prohibitederet, in illa erat praecepti futura transgressio, in qua homo per experimentum poenae disceret, quid interesset inter obedientiae bonum, et inoedientiae malum. proinde et hoc non in figura dictum, sed uere quoddam lignum accipiendum est, cui non de fructu uel pomo quod indidem nasceretur, sed ex ipsa re nomen inpositum est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
aut ĩ occasum etiã laberet qui ipĩ cibo
hũano p̃stitit tã mirablem̃ statũ ut ĩfic¬
tilib uascalis farnia ⁊ oleo defĩciẽtes re¬
ficeret ne deficerẽt Iã hit de gneͣ cõtẽtio¬
soꝵ quisꝙͣ existat ⁊ dicat deũ in t̾rio no¬
stris miraciã talia faco̾ debiuss ẽ in ꝑadi¬
sõ ãt nõ dobuissẽ Quasi uero nõ uelde
pulu̾e hoĩem uel de latore uirĩ inliẽrem
maius ibi miraculũ fẽcit᷑ ꝙ ꝙ hic mor¬
tuos sũscitauĩt Seqnitur ut uideamꝰ
de ligno scie dignoscendi bonũ et malũ
Prorsũs et hͦ lignũ eiat uisibłe ⁊ corꝑale
sic̾ arbores cet̾e Qd̾ ergo lignũ ẽẽt nõ est
dubitandũ s cur hͦ nom̃e acceꝑit requi
nõ pt̃ ꝙͣtũ placet illa sẽntẽcia nõ fuissẽ
illam arborẽ cibo noxiã Neq eĩ qui fece¬
rac oĩa bona ualde in ꝑadisõ institueret
aliquid mali s malũ suisse hoĩ trãs gressĩo¬

Expanded text:
aut in occasum etiam laberetur, qui ipsi cibo aut in occasum etiam laberetur, qui ipsi cibo humano praestitit tam mirabilem statum, ut in fictilibus uasculis farina et oleum deficientes reficeret nec deficeret? iam hic de genere contentiosorum quisquam existat et dicat deum in terris nostris miracula talia facere debuisse, in paradiso autem non debuisse: quasi uero non uel de puluere hominem uel de latere uiri mulierem maius ibi miraculum fecit, quam quod hic mortuos suscitauit.- Sequitur, ut uideamus de ligno scientiae dinoscendi bonum et malum. prorsus et hoc lignum erat uisibile et corporale sicut arbores ceterae. quod ergo lignum esset, non est dubitandum; sed cur hoc nomen acceperit, requintum placeat illa sententia, non fuisse illam arborem cibo noxiam — neque enim qui fecerat omnia bona ualde in paradiso institueret aliquid mali — sed malum fuisse homini transgressio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uix ferendũ quẽ admodũ ueliñt hoĩes
ꝑadisum sigurate dc̃mñ et noliu̾t etiã fĩ¬
gurate factũ. O si concedũt sit̾ de a¬
gar et sara et sunt de hismaeb ⁊ ysãac
h quoq et facta ⁊ tamẽ etiã figurata
cur nõ admittãt eniã lusnũ uite ⁊ u̾e a¬
liqd̾ lignũ fuissẽ ⁊ tamẽ sapĩam sĩgiuris¬
se nõ iudeo Ilłud quoq addo ꝙͣꝙͣ corꝑa¬
lẽ cibũ talẽ tamẽ illam arborẽ prestitis¬
se quo corpꝰ hoĩs sanstate stabili sir̾¬
maret᷑ nõ sicut ex aliq̾uo cibo s nõnul¬
la inspir̃atõe salubritatis occulta Pro¬
fectoem licet usĩtatꝰ panis aliquid ta¬
mẽ ampliis hiũt cui ꝯ una colliride
hoĩem dens ab indigẽtia samis. diẽꝙ
quadragĩta spaciõ uĩdicauit᷑ Anforte
crede dubitamꝰ ꝑ alicꝰ arboris cibum
cuiusdã altioris signficatoĩs gr̃am ho ł
deũ p̃stitissẽ ne corpꝰ eius uel infirmi¬
tate ueletate ñ deterius mutaretur

Expanded text:
 uix ferendum, quemadmodum uelint homines paradisum figurate dictum et nolint etiam figurate factum. quodsi concedunt sicut de Agar et Sarra, sicut de Ismahel et Isaac haec quoque et facta et tamen etiam figurata, cur non admittant etiam lignum uitae et uere aliquod lignum fuisse et tamen sapientiam figurasse non uideolem cibum talem, tamen illam arborem praestitisse, quo corpus hominis sanitate stabili firmaretur: non sicut ex alio cibo, sed nonnulla inspiratione salubritatis occulta. Profecto enim licet usitatus panis aliquid tamen amplius habuit, cujus una colliride homine Deus ab indigentia famis dierum quadraginta spatio uindicauit. an forte credere dubitabimus per alicuius arboris cibum cuiusdam altioris significationis gratia homini deum praestitisse, ne corpus eius uel infirmitate uel aetate in deterius mutaretur
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ Non tamẽ minis ẽ de noĩe labo¬
randũ. Nã et nos dicimꝰ quicquida
mna ẽ nõ eẽ horũ quatuor notissi¬
mor elem̃torũ q̃ manifesta sł corꝑa
s neq hoc eẽ qd̾ deus est Quid sit at̾
nõ dic̾itur meliꝰ ꝙͣ aĩa uel spũs uĩte
Ideo enĩ additiu uite qr et iste aer ple
appellauerũt ut iã nõ possit iueĩ¬
ri nomẽ quo propͥe distriguat᷑ ista
natura q̃nec corpus nec deꝰ est n uita
Ime sẽnsũ qualis pt̾ credi mn arborib
nͣ uita sm̃e rationali mẽte qualis e
Un sĩt autẽ id ẽ de q̃ ueluti mat̾ie fcã
stt uelde qͣ ꝑfectabtãq nã defluxerit
uelutꝵ omino ex nchilo facta sit᷑ eti¬
anisĩ dũbitat᷑ et querit᷑ illud tñ mim¬
me dubitandũ est et si aliquid antea
fuit᷑ adeo fcm̃ essẽ qd̾ fuit et eã nĩc
adeo factã ut aĩa unuia sit aut eĩ m¬

Expanded text:
 non tamen nimis est de nomine laborandum. Nam et nos dicimus, quidquid anima est, non esse horum quatuor notissimorum elementorum, quae manifesta sunt corpora; sed neque hoc esse quod Deus est. Quid sit autem, non dicitur melius quam anima vel spiritus vitae. Ideo enim additur, vitae, quia et iste aer pleappellaverunt, ut jam non possit inveniri nomen, quo proprie distinguatur ista natura, quae nec corpus, nec Deus est, nec vita sine sensu, qualis potest credi in arboribus, nec vita sine rUnde sit autem, id est de qua uelut materie facta sit uel de qua perfecta beataque natura defluxerit uel utrum omnino ex nihilo facta sit, etiamsi dubitatur et quaeritur, illud tamen minime dubitandum est et, si aliquid antea fuit, a deo factum esse, quod fuit, et eam nunc a deo factam, ut anima uiua sit; aut enim n
Abbreviated transcription (Latin):
sĩcan uerũ ẽẽ possit qd̾ c̾te hũane opim¬
om̃ tolerabilius michi iudetir dinĩm il¬
lis pͥmis oꝑib q̃ sił omĩa crecuit aĩam
etiã humanã creassẽ quã sũo tꝑe mẽbris
ex limno formati corꝑis insp̃paret E lu ꝯ
corꝑis in illis sił condit̾is reb rõem coe¬

Expanded text:
sitan verum esse possit, quod certe humanae opinioni tolerabilius mihi videtur, Deum in illis primis operibus quae simul omnia creavit, animam etiam humanam creasse, quam suo tempore membris ex limo formati corporis inspiraret, cujus corporis in illis simul conditis rebus rationem cre
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ne iuberet qd̾ mutile ẽẽ possit Nec fi¬
eti p̃t ut uolũtas ꝓpͥa nõ grandi ruine
pond̾e sũꝑ hoĩem cadat si eã polũtati
sũꝑiõ ris extollendo p̃ponat Hoc exꝑtꝰ
e homo contẽpnẽs ꝓceptũ dei ⁊ ħ epꝑi¬

Expanded text:
est, ne iubere quod inutile est possit. Nec fiest, ne iubere quod inutile est possit. Nec fieri potest ut uoluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam uoluntati superioris ex- . tollendo praeponat. hoc expertus est homo contemnens praeceptum dei et e
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽq cum quisq̃ prohibet landẽrẽtãgi
q̃ non quidẽ tangẽti sed illi ꝓhibẽt o̾bes¬
sẽt uelut si quisꝙ̃ͣ in alienam peciũam
misissẽt manũ prohibitꝰ ab eocuiꝰ euat
quia prohibẽti pot̾at essẽ dãnosũm
Cũ uero illd̾ tangit̾ur qd̾ noc tãgẽti ob¬
esset si nõ ꝓ hiberetu uec cuiꝙͣ alt̾i
insi nõ eẽ sũb dñatõe dei qñ illud admis¬
sũmẽ iñ quo ne admittetur sola deberet
uissiõ dñantis attendi Que sĩ iola cit¬
tenderetur quid aliud ꝙ̃ dei uolũtas
humane uoluntati p̃pon̾e̾tur dñs qͥ¬
dõ cr uisserit uidi̾t fãciendũ ẽ a sẽrui¬
ẽte qd̾ iussĩt ⁊ tũc forte uidendũ ẽ a pro¬
merẽte criusserit Sedtamẽ lit tañ
iussĩoni̾s huiꝰ nõ d̾nitus requaramꝰ
si hec ip̃a. ẽ magna utilitas hom̃ qd̾
deoseruit iubendo deus utile fãcit Nc̃¬
quidinb̾e̾ uoluĩt de quo metuendũ ñ

Expanded text:
item cum quisque prohibet eam rem tangi, item cum quisque prohibet eam rem tangi, quae non quidem tangenti, sed illi, qui prohibuit, obesset, uelut si quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus ab eo, cuius erat quia prohibenti poterat essCum vero illud tangitur, quod nec tangenti obesset si non prohiberetur, nec cuiquam alteri nisi non esse sub dominatione Dei, quando illud admissum est, in quo ne admitteretur, sola deberet jussio dominantis attendi. Quae si sola attenderetur, quid aliud quam Dei voluntase uoluntati praeponeretur? dominus quidem cur iusserit, uiderit; faciendum est a seruiente quod iussit, et tunc forte uidendum est a promerente, cur iusserit. sed tamen ut causam iussionis huius non diutius requiramus, si haec ipsa magna est utilitas homini quod deo seruit, iubendo deus utile facit quidquid iubere uoluerit, de quo metuendum non
Abbreviated transcription (Latin):
moriẽmim Si aliquid mali eẽt lignũ
illud uiĩ pr̃ohibuit hoĩem deꝰ eius ip̃¬
sius mali natura uenenatꝰ uide̾t᷑ ad
mortẽ Quia uero omĩa ligna iñ padi¬
so bona plãtauerat qui fecit om̃ia bo¬
na ualde nec ulla ibi natura mali erat
qr nusꝙ̃ est mali blła natura qd̾ dili.¬
gẽtius si dñs uolu̾t dissẽrem qͥcũ de il¬
lo sẽrpẽte dicere ceꝑm̃iꝰ ab eoligno qd̾
malũ nõ erat ꝓhibitꝰ ẽ ut ip̃a ꝑsẽ p̃
cepti conẜũatio bonũ illi essi r transq¬
sĩo malũ Nec potuit melius ⁊ dilihõniꝰ
die mr̃ari qp̃tulii malum sit sola mobo¬
dientia cum ideo recs inquitatis factus
est homo quia eam remtetigit ꝯtra pro¬
hibitoẽm quã si nõ ꝓhibitꝰ tetigisset nõ
utiq̃ peccassẽt Nam qui dicit uerbi gr̃a
noli tangere hant harbain si forte uene¬
nosã est mortẽq p̃nũciãt si tetigerit᷑
sẽquitur quidẽ mors cõtẽptorẽ p̃cepti s
tamẽ si nemo ꝓhibuiss atq ille tetigiss

Expanded text:
moriemini. si aliquid mali esset lignum illud, unde prohibuit hominem deus, eius ipsius mali natura uenenatus uideretur ad mortem. quia uero ligna omnia in paradiso bona plantauerat, qui fecit omnia bona ualde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura — quod diligentius, si dominus uoluerit, disseremus, cum de illo serpente dicere coeperimus —, ab eo ligno, quod malum non erat, prohibitus est, ut ipsa per se praecepti conseruatio bonum illi esset et transgressio malum. Nec potuit melius et diligentius demonstrari, quantum malum sit sola inoboedientia, cum ideo reus iniquitatis factus est homo, quia eam rem tetigit contra prohibitionem, quam si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. nam qui dicit uerbi gratia: .,noli tangere hanc herbam — si forte uenenosa est mortemque praenuntiat, si tetigerit — sequetur quidem mors contemtorem praecepti; sed etiam, si nemo prohibuisset atque ille tetigisset,
Abbreviated transcription (Latin):
de seipo eiit in flatu. Huic potiꝰ ãmo¬
nendi sumꝰ hãc ũmicam fidei batho ͭ ͤ
reprobare sentẽciã Nos eĩcredimꝯ dei
ĩcõmutablem Porio at aĩe naturam
in detuĩs suie in meluis cõmutari pos¬
se quis ambigit Ac ꝑ hoc sacrilega
tabłis creditur Credendũ itaq ẽ et
ĩtelligendũ neq ullo modo dubitandũ
ꝙ rcã fides h aĩam sĩt eẽ adeo tãꝙͣrẽ¬

Expanded text:
de seipso ejicit in flatu; hinc potius admonendi sumus, hanc inimicam fidei catholicae reprobare sententiam. Nos enim credimus Dei incommutabilem. porro autem animae naturam uel in deterius uel in melius commutari posse quis ambigit? ac per hoc sacrilega tabilis creditur? credendum itaque est et intellegendum neque ullo modo dubitandum, quod recta fides habet, animam sic esse a deo ta
Abbreviated transcription (Latin):
iã formatꝰ ex limo et dei flatu aĩatꝰ
sicut fenũ exortũ alit̾ iñ semĩb ĩ quĩ¬
b rursus qͣi primordiales causẽ repe¬
exo t̾ra semẽ ex herba in quib om̃ib
ea iã facta modos ⁊ actus sui tꝑis acte¬
ꝑunt q̃ ex occultis atq ĩuisibłib ra¬
tionib que ĩ natura cãlit̾ latĩt ma
nifestas fors naturasq prodierũt
Sicut herba epoita suꝑt̾rã et homo

Expanded text:
atu animatus sicut faenum exortum; aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repeex terra, semen ea jam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque invisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt: sicu
Abbreviated transcription (Latin):
taras uisum ẽ disseruanꝰ Sed quia
de aĩa hũana nõ ꝑua q̃stio est adht̃
eã librũ differendam putauiiꝰ ne¬
sciẽtes ꝙͣ tũ nos dñs aduiturꝰ eẽt rcẽ
loqͥ cupidos illud tam̃ sc̃iẽtes nisi ꝙͣ¬
nĩ ipe adiuuaxet rc̃e nõ eẽ socuturoᷤ
Recte ẽ ãt u̾atit᷑ atq congruẽter nich

Expanded text:
turas visum est, disseruimus. Sed quia de anima humana non parva quaestio est, ad hunc eam librum differendam putavimus, nescientes quantum nos Dominus adjuturas esset recte loqui cupidos; illud tamen scientes, nisi quantum ipse adjuvaret, recte non esse locuturos. Recte est autem veraciter atque congruenter
Abbreviated transcription (Latin):
aduc feruescat ex pressum et quadã
uetustate firmatũ ad usum bibendi
utilius iõcundius q ꝑueniat: sũc
cõuiua laudaret Nũquid adiutorio
nasc̃itur roboratui Nũquid expectati
sũt hiĩ dies ut in draconẽ uirga cõuer¬
teretur de manu moysi r aaron sieci¬
stacũ fuĩt contra naturã fuũt insĩno¬
bis quib alit̾ nature cursus ĩnotuit
Nõ ãt deo cui hoc ẽ natura qd̾ fecerit
Queri at merito p̃t causales ille ra¬
tões quas mũdo indidit cũ pͥmũ oĩa
sił creauit quomodo sint ĩstitute ut
ut ꝙ̃admodũ uidem ꝯ cũcta nascẽntia
uel fruticũ uel aĩaliũ in sius cõforma¬
toĩb atq incremẽtis suoꝵ prodiũsĩ¬
tate generũ diu̾saspacia ꝑagerẽt tꝑm
Anut quẽ admodũ creditur sactus a¬
damsine ullo progressũ neremẽtorũ
uirili etate cõtimo sormaretur. Ec̃
nõ utrũq illas credimꝰ hũisse ut ex
eis futurũ ẽẽt qd̾ facturo placuisset.

Expanded text:
adhuc feruescat expressum et quadam adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum bibendi utilius iucundiusque perueniat? num conuiua laudaret ? numquid adiutorio nascitur, roboratur? Num exspectati sunt hi dies, ut in draconem virga converteretur de manu Moysi et Aaron ? Nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit, non autem deo, cui hoc est natura, quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit. quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam. sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur. sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset, quod facturo placuisset?
Abbreviated transcription (Latin):
fõrmarẽ iis utero nouite et illd̾ niĩ pro
tus ẽ s factus ex terra eo tamẽ mo
nature humam generis accributos
uidemꝯ an potius hoc nõ ẽ requiren¬
dũ: Utrũlibet . n fecĩt hoc fecit ꝙ dñi
et om̃ipotẽtẽ ⁊ sapiẽtẽ posse ac facere
cõgruebat Ita enĩ c̾tas tꝑni leges
gñib qualitatib q reꝵ iñ manifẽ¬
stũ ex abdito producendis atcbi¬
buit ut euis uolũtas sit sr̃ oĩa potẽtiã
quippe sua nu̾os cͤate̾ ded nõ ip̃am po¬
tẽtiã eis dẽ mu̾s alligauit. Nã spũs eiꝰ
ita faciendo mundo suꝑ serebatur ut
et scõ suꝑferatur nõ corꝑalib locis s
excellentia ptãtis Quis enĩ nessĩt a¬
quã concretam tre cũ ad radĩces uitu
uenerit duci in sagmãlignilliꝰ atq
ĩ eo sũm̾e qualitatẽ qua in unã ꝑted ͭ
paulatĩ erũpẽtẽ atq̃ ea grãde ᷤ cente
uinũ fiat maturũ q dulcescat quod

Expanded text:
formarem in utero, noui te; ut illud tantum proformarem in utero, noui te; ut illud tantum protus est, sed factus ex terra, eo tamen modnaturae humani generis adtributos uidemus. an potius hoc non est requirendum ? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit, quod deum et omnipotentem et sapientem posse ac facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis adtribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris adligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superferebatur, ut et facto superferatur, non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in saginam ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque . in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ deꝰ hoĩem de limo t̾re finxerit dicit᷑
etiã ꝙ bestias agri de t̾rasixerit qñ eas
cũ uolatilib cełi adduxit ad adã ut ui¬
deret quidea uocaret Sic enĩ scriptũẽ
Et fixit deus adhuc de t̾ra om̃s besti¬
as Sigͦet hoĩem de c̾ra ⁊ bestias de t̾ra
ip̃e sormauit quidht̃ hõ excellẽtuis ĩ
hac re nisi ꝙ ip̃e ad ymagmiẽ dei creatꝰ
ẽ; Nectamẽ hoc s corpꝰs scdm̃ ĩtellec
tũ mẽtis de quo post loq̾tur ꝙͣꝙͣ et in
ip̃o corpore hẽ at quãdã ꝓprietatẽ que
hoc indicet ꝙ erecta statura factꝰẽ ut
hoc ip̃o ãmon̾etur nõ sibi t̾rena sectã¬
da uelut pecora quoꝵ uoluptas omis
ex t̾m ẽ uiĩ in alium crĩcta prona atq
prostrata sunt Cõgruit ergo ⁊ corpus
erectũ est ad intuenda q̃iii corꝑe ip̃ius
mundi suꝑna sũt sicut aĩa rationalꝰ
ĩea debet erigi q̃ nĩ spũalib natura ma
uinie exc̃ellunt ut q̃ sursu sũt sapiat
mo t̾re utꝵ repẽte in etate ꝑfecta hoc

Expanded text:
 deus hominem de limo terrae finxerit, dicit etiam quod et bestias agri de terra finxerit, quando eas cum uolatilibus caeli adduxit ad Adam, ut uideret quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed tum mentis, de quo post loquemur. Quanquam et in ipso corpore habeat quamdam proprietatem quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, velut pecora, quorum voluptas omnis ex terra est, unde in alvum cuncta prona atque prostrata sunt. Congruit ergo et corpuserectum est, ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicut anima rationabilis in ea debet erigi, quae in spiritalibus naturaliter nunc excellunt, ut quae sursum sunt sapiatmo terrae, utrum repente in aetate perfecta, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
p̾mis reꝵ causis quas mũdo creator
p̾mitoinseruit nõ tñ pofuit ꝙ de li¬
moformaturus erat hoĩem s eciã
ꝙ̃ admodũ fõr̾turus utrũ sĩcut ĩ mũis
uto an ĩforma iuuenili ꝓtuldubiõ
sit fecit ut ille p̃fĩxerat Neq n cõtra
quo fieret ut et sic ⁊ sic possẽt id ẽnt
id quoq ibi eẽt quia ⁊ sit ⁊ sũ posset
unũ ãt ip̃m modũ quo erat scũcus ĩ¬

Expanded text:
primis rerum causis, quas mundo primitus Creator inseruit, non tantum posuit quod de limo formaturus erat hominem, sed etiam admodum formaturus, utrum sicut in matris utero an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra t, quoquo modo fieret, ut et sic et sic posset, id est ut id quoque ibi esset, quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum, quo erat
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtate ẜuabat Nõgͦ id fẽcit qd̾ fũ¬
turũ nõ erat Hoc em̃ magis fũturũ¬
illi ãmi additi recte dicerẽtur isĩad
aliquid adderẽtur qd̾ se alit̾ in aliĩs
initate nouerat quid illo tꝑe facturꝰ
uit uitã Quia ⁊ si orãti cõcessũmẽ eti¬

Expanded text:
ervabat. Non ergo id fecit quod futurum non erat: hoc enim magis erat futilli anni additi recte dicerentur, nisi aliquid adderetur, quod se aliter in aliis nitate nouerat quid illo tempore factuit uitam. quia etsi oranti concessum e
Abbreviated transcription (Latin):
ut senescat s utrũ etiã hoc sĩt in dei uo¬
lũtate nescimꝰ Sednet ĩ natura ẽẽt
nisi in dei uolũtate prius fuiss qui con
ĩ puero puericia sicut iuuẽtꝰ ĩ iuuene
S alia quadã notitia colligitur ĩ ẽe
ĩ natura ratio quedã latẽs qua educũ¬
tur in prõptu mũ occulti uel inuẽtute
a puicia uel senectutis a iuuẽtute Q¬
culta ẽ gͦ ista rõ qua fit ut hꝰ eẽ possit
s oculis mẽti autẽ nõ est occulta utr
ãt hoc etiã nc̃ce sĩt om̃mo nestimꝰ r il¬
lam quidẽ qua fit ut eẽ possit ĩ natura
ip̃ius corꝑis nouimꝰ illam uero qua
fit ut nc̃ce sit maĩfestũ ẽ ulic noͣ ẽẽ
S fortasẜ ĩ mũdo est ut nec̃e sit istum
hoĩem senescere Si autẽ nec ĩ mũdo
ẽ in deo est HHoc n nccio futurũ est qͥ
ille uolt et ea uere futura sũt q̃ ille p̃¬
futura sunt Si autẽ ibi alit̾ sũnt ita
potius futura sunt sicut ibi sũt ubi
qui p̃scit falli nõ pt̃ nã futura dicit᷑

Expanded text:
ut senescat; sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui coin puero pueritia, sicut iuuentas in iuuene, sed alia quadam notitia colligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentatis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta. utrum autem hoc etiam necesse sit omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est ut necesse sit istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est quod ille uult, et ea uere futura sunt quae ille pfutura sunt; si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
uidendũ est excellẽcia uolũtatis bo¬
ne quã nõ impediat᷑ ãd recte uiuenid̃
⁊ deo placendũ ꝙ ignarꝰ sut̾i̾ uiuit
ex fide Huiͣ ergo creaturã quisq̃s
ẽẽ noll in reb cõncradicit dei boĩtati
Quisquis ãt penas eã nõ uolt luere
fit aĩa ut mittatur ĩ corp ꝯ̃ queri pt̃
utꝵ si nolui̾t cõpellat᷑ S meliũs cre¬
ditur hoc naͣlitet uelłe id ẽ in eatre
ari natuta ut uelit sĩcut nale nob̃
ẽ uelle uiu̾e bene Maleãt uiu̾e iam
nõ est nature si ꝑuerse uolũtatis qͣm
iuste pena consẽquit᷑ ffrustragiã

Expanded text:
uidendum est, excellentia uoluntatis bouidendum est, excellentia uoluntatis bonae quam non inpediatur ad recte uiuendum et deo placendum, quod ignarus futuri uiuit ex fide. huiusmodi ergo creaturam quisquis esse nollet in rebus, contradicit dei bonitati; quisquis autem poenas eam non uult luere fit anima, ut mittatur in corpus, quaeri potest, utrum, si noluerit, conpellatur. sed melius creditur hoc naturaliter uelle, id est in ea natura creari, ut uelit, sicut naturale nobis est uelle uiuere; male autem uiuere iam non est naturae, sed peruersae uoluntatis, quam iuste poena
Abbreviated transcription (Latin):
denda ẽ miudiciõ dei recepturo uno
et illd̾ credatur qd̾ dei nulu ad corpꝰ
uenerit ubi si uellet scdmĩ eiꝰ pre¬
ceptũ agere mercedem acciꝑet uite
eterne acq angelorũ sociẽtatis sĩ
autẽ cõtẽneret penas iustissimas
lueret sĩue laberis diuturm suie
gnis eterni din quia hoc ip̃m deo
uolenti obtemꝑassẽ ã utiq actio
bona est et eut contrariũ nondum
natos nichil egissẽ uel boni uel ma¬
li: Que si ita sũt facebimur etiã nõ
iniqui Nimis quippe inicredibile ẽ eã
plicio puniretur Iuste sane creator
laudat᷑ in om̃ib qa fecit omĩa bona ual
quia pecora creauit quib ẽ natura
humana p̃stantior etiã in ip̃ĩs pec¬
cãtib Natura quippe hoĩs ex deo est
nõ iniquitas quia sese inuoluit ma¬
le utendo libero arbitrio Qd̾ tiĩ si
nõ hẽret ĩ natura reꝵ minꝰ excelle¬
ret. Cogitandꝰ ẽ quippe hõ iuste ui¬
uens etiam nõ prescuis futuro ⁊⁊ibi

Expanded text:
ddenda est in iudicio dei recepturo unoqddenda est in iudicio dei recepturo unoqet illud credatur, quod dei nutu ad corpus uenerit, ubi, si uellet secundum eius praeceptum agere, mercedem acciperet uitae aeternae atque angelorum societatis; si autem contemneret, poenas iustissimas lueret siue laboris diuturni siue ignis aeterni? an, quia hoc ipsum, deo uolenti obtemperasse, iam utique actio bona est, et erit contrarium nondum natos nihil egisse uel boni uel mali? Quae si ita sunt, fatebimur etiam non iniqui. nimis quippe incredibile est eam petuo puniretur. iuste sane creator laudatur in omnibus, qui fecit omnia bona ualdquia pecora creauit, quibus est natura humana praestantior etiam in ipsis peccantibus. natura quippe hominis ex deo est, non iniquitas, qua se ipse inuoluit male utendo libero arbitrio: quod tamen si non haberet, in natura rerum minus excelleret. cogitandus est quippe homo iuste uiuens etiam non praescius futurorum et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelligimꝰ C redat᷑ ꝯͣ sĩ nullã sc̃p¬
turarũ auctoritas seu uicatiã rõ cõtra¬
dicit᷑ hoĩem ita fc̃m septo die ut corꝑi
quidẽ hũam ratio causalis̃ inelemẽnte
mũdi aĩa u̾o̾ Iam ip̃a crearetur sĩc pti¬
mitꝰ ẽ condicꝰ diẽs et creatalateret ĩ
aꝑibus dei doi eã suo tꝑe sufflan¬
do hoc ẽ inspuando formato exli¬
mo corꝑi insereret S hic̃ rursũs
nõ saernenda oritur questiõ Si enĩ
iã facta erat aĩa ⁊ latebat u̾bi ei pos¬
sẽt ẽẽ melius ꝙͣ ibi Quid gͦ fuit cau¬
se ut aĩa ĩocẽter uiuene insẽre̾tu ui¬
te huiꝰ carnis in qua peccando ipm
qui eãcreauit offẽnderet uñ eã me¬
rito sequetur laboris erũna dãnati¬
qd̾ ad corpus admĩstrandũ uolũtate
ꝓpria fuit indnata In qua uita cor¬
pis quĩ i iuste ⁊ inique uiui p̃t qd̾ e
mali: Illa quippe inclinatio uolũta¬
tis ad corpus nondũ ẽ actiõ uelustr¬
cie uel iniquitatis de qua ratio cre¬

Expanded text:
recte intellegimus. credatur ergo, si nulla scripturarum auctoritas seu ueritatis ratio contradicit, hominem ita factum sexto die, ut corporis quidem humani ratio causalis in elementis mundi, anima uero iam ipsa crearetur, sicut primitus conditus est dies, et creata lateret in operibus dei, donec eam suo tempore sufflando, hoc est inspirando, formato ex limo corpori insereret. Sed hic rursus non spernenda oritur quaestio. si enim iam facta erat anima et latebat, ubi ei posset esse melius quam ibi? quid ergo fuit causae, ut anima innocenter uiuens insereretur uitae huius carnis, in qua peccando ipsum, qui eam creauit, offenderet, unde eam merito sequeretur laboris aerumna damnatiquod ad corpus administrandum uoluntate propria fuerit inclinata, in qua uita corporis, quoniam et iuste et inique uiui potest, qumali? illa quippe inclinatio uoluntatis ad corpus nondum est actio uel iustitiae uel iniquitatis, de qua ratio re
Abbreviated transcription (Latin):
uit hoĩem nimiũ puerilis cogitatiõ est
ita ut si hoc sc̃ptura dixiss magis eũ
qui scͥpsit trãslato u̾bo usum cred̾e dẽreꝰ
ꝙͣ deũ talibus membroꝵ limamẽtis de¬
termĩatũ qualia uideniꝯ ĩ corꝑib nrĩs¬
et eduxisti ꝓpliĩ tuũ ĩ manu forti et
brachio excelso Sed ꝓ pt̃ate ⁊ uirtute
dei poĩtũ huiꝰ membri nomẽ quis us
adeo desiꝑit ut nõ intelligat . Nec
illd̾ audiendũ ẽ qd̾ nõnulli putãtideo
p̃cipuũ opus dei ẽẽ hoĩem quia cetera
dixit et factasũt hũc ãt ip̃e fecit. s ĩ

Expanded text:
rit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut si hoc Scriptura dixisset, magis eum qui scripsit translato verbo usum credere deberemus, quam Deum talibus membrorum lineamentis determinatum qualia videmus in corporiet eduxit populum tuum in manu forti et brachio excelso; sed pro potestate et virtute Dei positum hujus membri nomen, quis usque adeo desipit, ut non intelligat? Nec illud audiendum est, quod nonnulli putant, ideo praecipuum Dei opus esse hominem, quia caetera dixit et facta
Abbreviated transcription (Latin):
Nã illa que dixit et facta st̃ ideo sic sc̃p¬
tũ ẽ quia ꝑ ubum euis facta sũt sicut ꝑ
hoĩem hõib dici potuit u̾bis que tꝑã¬
liter cogitantur ⁊ uoce proferũtur Nõ
sic ãt loquitur deus nisi cũ ꝑ creaturã
corꝑalẽ loquitur sicut abrahe sicut mo¬
ysi sicut ꝑ nubẽ de filio suo Ante omnẽ
uocreaturã ut eẽt ip̃a creatura eo ubo
Scriptũ ẽ tamẽ et oꝑa mannũ tuarũ
st̾ celi Et de hoc imo quasifudo mũdi

Expanded text:
eo sic scriptum est, quia per uerbum eius facta sunt, sicut per hominem hominibus dici potuit uerbis, quae temporaliter cogitantur et uoce proferuntur. non sic autem loquitur deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitur. sicut Abrahae, sicut Moysi, sicut per nubem de filio suo. ante omnem uero creaturam, ut esset ipsa creatura, eo uerscriptum est tamen, Et opera manuum tuarum sunt coeli . Et de hoc imo quasi fundo mundi
Abbreviated transcription (Latin):
Inchoasse ãt ut qd̾ hic presiperat cau¬
sie post impleret effectis Proiide for¬
uit deꝯ hoĩem pulu̾em t̾re uel limũ cͤ¬
re hoc ẽ de pulu̾e uel bimo t̾re ⁊ spirauͭͤ
siue sufflauit in eius faciẽ spm̃ uite et
neq tũc cãliter uel ꝯsũmate ĩchoatus
uel nchoate ꝯsuminatꝰ hͦ enĩ a sclõ in
ratõib pͥmordialib cũ sił oĩa crearẽt᷑
S creatꝰ in tꝑe suo uisibl̾ter ĩ corꝑe in

Expanded text:
inchoasse autem, ut quod hic praefixerat causis, post impleret effectis. Proinde formavit Deus hominem pulverem terrae, vel limum terrae, hoc est de pulvere vel limo terrae; et inspiravit sive neque tunc causaliter uel consummate inchoatus uel inchoate consummatus; hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur: sed creatus in te
Abbreviated transcription (Latin):
ueus face Hit igitur si quianiquirat
quõ cõsumauit et quõ nichoauit neq
enĩ alia ꝯsũmauit alia ĩchoau̾ sĩ eade̾
ip̃a utiq̃ a quib in die .uii. requienit
exhiis que supra diximꝰ clarũ est Cõ

Expanded text:
deus facere. hic igitur si quis inquirat, quomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique a quibus in die septimo requieuit — ex his quae supra diximus clarum est. co
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo cognoscet quid eẽt deo postea faciẽdũ
idipm̃ etiã cõsequẽter uesꝑi cognitura si pͥus
et posterius nichil fcm̃ẽ. quia oĩa simul fcã
sũt. Inimo uero et pͣus et posteriꝯ ꝑ sex dies
q̃ cõmemorata sũt fcã sũt. et simul oĩa fcã st̾.
quia et hec sc̃ptura q̃ ꝑ meõratos dies narrat
oꝑa dei. et ula q̃ simũl eũ dicit fecisse oĩa ue¬
rax ẽ. et utraq una ẽ. quia uno spn uerita¬
tis ĩspirãte cõstpta sũt ẽ Sed ĩ hiis reb. ĩ
quib quid p̾us sit uel posteriꝰ ĩtualla tꝑ̃m nõ
demõstrãt. ꝙius utrũq dici possit id est et si¬
mul et p̾us et postetius. faciliꝰ tñ ĩtelligitur

Expanded text:
uerbo cognosceret, quid esset deo postea faciendum, id ipsum etiam consequenter uespere cognitura, si prius et posterius nihil factum est, quia omnia simul facta sunt? immo uero et prius atque posterius per sex diquae commemorata sunt facta sunt, et simul omnia facta sunt: quia et haec Scriptura, quae per memoratos dies narrat opera Dei, et illa quae simul eum dicit fecisse omnia, verax est; et utraque una est, quia uno Spiritu veritatis inspirante conscripta est. Sed in his rebus, in quibus quid prius sit uel posterius, interualla temporum non demonstrant, quamuis utrumque dici possit, id est et simul et prius atque posterius, facilius tamen intellegitur
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝯseq̃ntib euoluenda tꝑib p̾mitꝯ
deus oĩa sił creauit cũ suce̾t mũdũ
ꝯsũmata quidẽ qr nichil hñt illa in
futuroꝵ ꝑsclĩ tractũ ex occulto ĩ ma¬
nisestũ locis cõgruis exherẽda ip̃ius
otiã scripture uerba satis ad hoc am¬
monendũ insigniter uig̃ent si quia
Teis euigiet Nãet ꝯsuinata ea
dĩcit ⁊ inchoata Nisi ecũ consũmata

Expanded text:
entibus evolvenda temporibus primitus Deus omnia simul creavit, cum faceret mundum: consummata quidem quia nihil habent illa in futurorum per saeculi tractum ex occulto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata. nisi enim consummata
Abbreviated transcription (Latin):
rem nõmulla siłitudo ꝑꝑ illa que ĩ
eis fũtura cõserta sũnt Uerũtamẽ
ãte om̃ia uisibilia semina sũt ille
tẽ s nõ nitelligit Quidg faciã nisi
ꝙͣtũ possũm salubrit᷑ moneã ut scͥp¬
ture dei credat ⁊ tũc fcm̃ hoĩem qñ
deus cũ factus ẽ dies fecit telũ ⁊ ter¬
rã de quo alibi scriptura dicit qui ui
finxit eũ de limo t̾rẽ et ex eius os¬
se mlierẽ Nãnec isto mͦ eos septo
illo die factos nec tamẽ eos illõ. uiͦ.

Expanded text:
rem nonnulla similitudo propter illa, quae in rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae dei credat et tunc factum hominem, quando deus, cum factus est dies, fecit caelum et terram, de quo alibi scriptura dicit: qui uifinxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto