comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facta est: Quid uͦ ꝑ cesariẽ capitis &
barbã. nͥ omnẽ pulchritudinẽ & uiri¬
litatẽ eiꝰdem ppłi demonstrat: Quȩ
omĩa iudei amittentes qͥq ex ipsis fa¬
me ac pestilentia & gladio remanset̃.
sub figura capilloꝵ in cunctis gentib
qͣsi in omnẽ uentũ dispersi st̃. Et
ut manifestiꝰ iuixta superiorẽ intelli
Et tu fili hominis sume tͥgladiũ acutũ
adentẽ pilos. & reliq̃ In hoc nãq facto
udiciũ redemptoris exprimit᷑. Qui in
arne apparens caput rasit. qͥa iuidaico
sacerdotio p̾ceptoꝵ suoꝵ sacramenta
abstulit. Unde ꝑ decisos capillos sacra.¬
mentoꝵ subtilitas. ꝑ caput uͦ summa
saccrdotii designat᷑: Barbã rasit. qͥa regnũ
isrłiticũ deserens decorẽ uirtutiꝰ ãputauit
urrens autẽ uir de beniamin ait ad
heli. Fugit isrł corã philistiim & ruina
magna facta est in ppło. insuꝑ & duofilii
tui mortui sunt ofni & finees. & archa
di capta est. Cũq ille nominasset ar-¬

Expanded text:
riem capitis et barbam, nisi omnem pulchritudinem et virilitatem ejusdem populi demonstrat? Quae omnia Judaei amittentes, quique ex ipsis fame ac pestilentia et gladio remanserunt, sub figura capillorum in cunctis gentibus quasi in omnem ventum dispersi sunt. Et ut manifestius juxta superiorem intelliEt tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum radentem pilos, » etc. In hoc namque facto judicium Redemptoris exprimitur, qui in carne apparens caput rasit, quia Judaico sacerdotio praeceptorum suorum sacramenta abstulit. Unde per decisos capillos, sacramentorum subtilitas; per caput vero, summa sacerdotii designatur. Barbam rasit, quia regnum Israeliticum deserens, decorem virtutis amputavit. « Currens autem vir de Benjamin, ait ad Heli: Fugit Israel coram Philisthiim, et rumagna facta est in populo. Insuper et duo filii tui mortui sunt, Ofni et Phinees, et arca dei capta est. Cumque ille nominasset ar
Abbreviated transcription (Latin):
caaht filii leui filii isrł: ut uerba dierũ
narrant. ita mediator dĩ & hominũ
ut eẽt nob̾ pontifex ñ de leui s de alia
aaron pontificatꝰ sui reliquit heredes.
filios uidelicet gr̃ẽ noui testam̃ti. ñ tantũ¬
ex iudeis s de uniuersa gentiũ natione
collectos. Qđ uͦ qͣsi humano more loques
d̃s dicit. qͥ iuxta cor meũ & animã meam
faciat. de samuhele quidẽ recte potest
intelligi. qͥa in om̃ib er uoluntati sic̃
homo d̾o paruerit: de dño autẽ salua¬
filiꝰ unigenitꝰ paternoꝵ in om̃ib sit
consciꝰ archanoꝵ: iuxta qđ de se ipso
manifeste testat᷑ dicens. & a meipso fa¬
cio nichil s sicut docuit me pat̾. hȩc

Expanded text:
Caath, filii Levi, filii Israel , ut verba Dierum Caath, filii Levi, filii Israel , ut verba Dierum narrant: ita Mediator Dei et hominum, ut esset nobis pontifex, non de Levi, sed de alia Aaron pontificatus sui reliquit haeredes, filios videlicet gratiae novi testamenti, de universa gentium natione collectos. Quod vero quasi humano more loquens Deus dicit: Qui juxta cor meum et animam meam faciat; de Samuele quidem recte potest accipi, quod in omnibus ejus voluntati sicut homo Deo paruerit; de Domino autem SalvaFilius unigenitus paternorum in omnibus sit conscius arcanorum, juxta quod de seipso manifeste testatur, dicens: « Et a me ipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec
Abbreviated transcription (Latin):
biles: ecce isti st̃ dies qͥ ꝓnuntiati st̃.
lam enĩ uenerunt: Nullꝰ enĩ sacer¬
dos est scd̃m ordinẽ aaron. Et qͥcunq
ex er genere est homo cũ uidet sacer¬
dotium ĩmo sacrificiũ xp̃ianoꝵ toto
orbe pollere & se abiectũ: deficiunt
oculi eiꝰ. & anima eiꝰ defluit p̾minie¬
tate meroris. Unde & sequitur
t suscitabo mͥ sacerdotẽ fidelẽ scđ̾m cormeũ.
uod ait ꝓpheta ad heli loquens ex ꝑso¬
na di. & suscitabo mͥ sacerdotẽ fidelem
qͥ iuxta cor meũ & animã meã faciat. &
ȩdificabo ei domũ fidelẽ. & ambulabit
corã xp̃o meo cunctis dieb subfigura
samuhelis de dño saluatore. sũmo uide¬
licet ac uero pontifice debet intelligi.
qͥa nimirũ sicut samuhel defuncto heli
successit in sacerdotiũ. ñ de stirpe aaron
s de alia leui familia electꝰ. fuit enĩ filiꝰ
helcana filii ieroam filii heliel filii tau.
filii asaph filii chorȩ filii ysachar filii

Expanded text:
biles; » ecce isti sunt dies qui praenuntiati sunt; biles; » ecce isti sunt dies qui praenuntiati sunt; jam enim venerunt: nullus enim sacerdos est secundum ordinem Aaron. Et quicunque ex ejus genere est homo, cum videt sacerdotium, imo sacrificium Christianorum, toto orbe pollere et se abjectum, deficiunt oculi ejus, et anima ejus defluit, prae nimietate moeroris. Unde et sequitur: « Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem secundum cor meum. » Quod ait Propheta ad Heli loquens ex persona Dei, « Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui juxta cor meum et animam meam faciet, et aedificabo ei domum fidelem, et ambulabit coram Christo meo cunctis diebus, sub figura Samuelis de Domino Salvatore, summo videlicet ac vero pontifice, debet intelligi, quod nimirum sicut Samuel defuncto Heli successit in sacerdotium, non de stirpe Aaron, sed de alia Levi familia electus: Fuit enim filius Elcana, filii Jeroham, filii Eliel, filii Thoufilii Abiasaph, filii Core, filii Isaar, filii
Abbreviated transcription (Latin):
altari meo. s ut deficiant oculi tui & tabe¬
ablaturũ. ex domo heli ab altari suo dicit ut
semꝑ de domo heli eẽt in domo dñi uir qͥm digni¬
tate sacerdotii aliũ substitutũ uideret.¬
& se eadẽ dignitate priuatũ uidens eiꝰ
oculi deficerent. & anima tabesceret prȩ
nimietate meroris. Uystice autẽ hȩc ꝓphe-¬
tia de mutatione sacerdotii ñ est in samu
adumbrata. Nlam post samuhelẽ ꝓpłam
post ea sacerdotes fuerunt de genere aaron
sicut sadoch & abiathar regnante dauid.
& alii deinceps anteqͣ tempꝰ ueniret ex
qͦ ista de sacerdotio mutando ꝑ xp̃mfieri
oportebat. Nam cũ diceret. loquens lo¬
cutus sũ ut domꝰ tua & domꝰ patris tui
id est aaron qͥ primꝰ sacerdos est institutꝰ.
de cuiꝰ ꝓgenie cȩteri sequerent᷑. ministra¬
ret in conspectu meo usq in sempit̾nũ.
nunc autẽ dicit dñs. absit hoc a me
s quicũq głificauerit me głificabo
eũ. qͥ autẽ contemnunt me ert̃ igno¬

Expanded text:
ri meo, sed ut deficiant oculi tui, et tabeablaturum virum ex domo Heli ab altari suo, dicit ut semper de domo Heli esset in domo Domini vir qui in dignitate sacerdotii alium substitutum et se eadem dignitate privatum videns, ejus oculi deficerent et anima tabesceret prae nimietate moeroris. Mystice haec prophetia de mutatione sacerdotii, non est in Samueladumbrata. Nam post Samuelem prophetam, postea sacerdotes fuerunt de genere Aaron, sicut Sadoch et Abiathar, regnante David, et alii deinceps: antequam tempus veniret ex quo ista de sacerdotio mutando, per Christum effici oportebat. Nam cum diceret: « Loquens locutus sum, ut domus tua et domus patris tui, » id est, Aaron, qui primus sacerdos est institutus, de cujus progenie caeteri sequerentur, « ministraret in conspectu meo usque in sempiternum. Nunc autem dicit Dominus: Absit hoc a me. Sed quicunque glorificaverit me, glorificabo eum. Qui autem contemnunt me, erunt igno
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis eiꝰ in terrã. significat qͥa nichil
ex his quȩ locutꝰ est irritũ fuit. s omĩa
st̃ reb completa quȩ dixit. Cadunt
nãq in terrã uerba suꝑuacua que pro
nichilo habenda & uniuersoꝵ st̃ cal¬
canda despectu: Sic & beatus iob dyeit.
& lux uultꝰ mei ñ cadebat in terrã. quia
nimirũ in tanta grauitate uultũ tenere
esueuerat. ut nunꝙͣ contemptibili lȩti
da solueret᷑. s quotiescũq hilariorẽ
se presentib ex hiberet. certa semꝑ hoc
causa utilitatis eoꝵ faceret.

Expanded text:
verbis jus in terra. Significat quia nihil ex iis quae locutus est irritum fuit, sed omnia sunt rebus completa quae dixit. Cadunt namque in terra verba supervacua, quae pro nihilo habenda, et universorum sunt calcanda despectu, sicut et beatus Job dixit: Et lux vultus mei non cadebat in terra; qui nimirum in tanta gravitate vultum tenere consueverat, ut numquam contemptibili letitia resolveretur, sed quotienscumque hilariorem se presentibus exhiberet, certa semper hoc causa utilitatis eorum faceret.
Abbreviated transcription (Latin):
Der terminos t̾rȩ iudeȩ descriptos uni¬
uersitatẽ plebis parit̾ cõprehendit.
Panuiculꝰ est in quarto miliario a
paneade euntib tỹrũ qͥ usq hodie.
terminꝰ est iudeȩ ꝓuinciȩ contͣsepten¬
trionẽ. de qͦ & iordanis flum̃ erũpens.
a loco sortitꝰ est nom̃. Bersabee similit̾
uicꝰ est in tribu uidȩ in uigesimo a chebron
miliario uergens ad austrũ. Sermo enĩ¬
esꝰ fuit ad uniuersũ isrł qd ꝑcutiendi
essent a philisteis ꝓpt̾ peccata filioꝵ heli.
Et hoc ex diuina reuelatione clarescebat
sibi fuisse reuelatũ sicut rei ꝓbauit euentꝰ.

Expanded text:
er terminos terrae Judaeae descriptos, universitatem plebis pariter comprehendit. Dan viculus est in quarto milliario a Paneade euntibus Tyrum, qui usque hodie terminus est Judaeae provinciae contra septentrionem. De quo et Jordanis flumen erumpens a loco sortitus est nomen. Bersabee similiter vicus est in tribu Judae in tricesimo ab Hebron milliario, vergens ad austrum. « Et eveniejus fuit ad universum Israel, quod percutiendi essent a Philisthaeis propter peccata filiorum Heli. Et hoc ex divina revelatione clarescebat sibi fuisse revelatum, sicut rei probavit eventus,
Abbreviated transcription (Latin):
est isrł. & fugit unꝰ quisq in taberna¬
Hic enĩ in hoc qđ ab alienis archa ca¬
p̾ta dicit᷑ prȩfigurabat᷑ agentib duo
testamenta accipienda esse quȩ per
archam significari diximus.
Duo qͦ filii heli mortui st̃. ofni & finees.
Per ofni enĩ qui discalciatꝰ & ꝑfineesqͥ¬
dicit᷑ os mutũ. ꝑ qͦs significari diximꝰ
longe superiꝰ sacerdotiũ iudeoꝵ qͥ mͦ
mortui referunt᷑. ipsiꝰ sacerdotii finis
intelligit᷑. Qui bene post qua archa
capta est mortui referunt᷑. qͥa postꝗͣ
duo testam̃ta ad sapientes istiꝰ scłi &
gentiles puenerunt. sacerdotiũ uideoꝵ
funditꝰ finẽ accepit. & exigentib pec¬
catis exterminatũ est. & ipsi sacerdo¬
tes a gentib int̾fecti sunt : Hinc ꝑ
iezechielem dñs ait: & tu fili hominiᷤᷤ
sume tͥ gladiũ acutũ radentẽ pilos

Expanded text:
 fugit unusquisque in tabernahic enim in hoc quod ab alienigenis arca capta dicitur, praefigurabat a gentibus duo Testamenta accipienda esse, quae per arcam significari diximus. « Duo quoque filii Heli mortui sunt, Ophni et Phinees. » Per Ophni enim, qui discalceatus; eos mutum, per quos significari diximus longe superius sacerdotium Judaeorum, qui modo mortui referuntur, ipsius sacerdotii finis intelligitur. Qui bene postquam arca capta est, mortui referuntur: quia postquam duo Testamenta ad sapientes istius saeculi et gentiles pervenerunt, sacerdotium Judaeorum funditus finem accepit, et exigentibus peccatis exterminatum est, et ipsi sacerdotes a gentibus interfecti sunt. Hinc ad Ezechielem Dominus ait: « Et tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum radentem pilos
Abbreviated transcription (Latin):
lapis uerus xp̃c inuenit᷑ de qͦ scriptũ est.
lapidẽ quẽ reꝓbauerunt ȩdificantes.
& cȩt̾a. Iuxta quẽ morant᷑ sideles. ut
xp̃m inuenire possint. ac dicere: esto
nob̾ in lapidẽ adiutorii. & in petrã re¬
fugii. Et illud. adiutoriũ nr̃m in nomi¬
ne dni. Sed dũ ipsi iuxta lapidẽ uersant᷑.
idest meditant᷑ in lege dñi die ac nocte.
ut saluatorẽ ampliꝰ in uenire ualeant
adiuitorẽ. philistiim in affec ueniunt
& aciẽ contͣ isrł instruunt. Affec qͥppe
furor nouus interpretat᷑. Et bene furor
nouus interpretat᷑. qͥa qͦ ampliꝰ fideles
immundi sp̃s diuinis legib insistere
conspiciunt & spem suã in xp̃m colloca¬
re. eo acriora ac noua certamina felle
suȩ maliciȩ abacti construere ñ cessant
Unde multos qͥ in suis uirtutib confidt̃
& humana sapientia głantur. aut legẽ
ꝓut iudei sentiunt carnalit᷑ accipe cu¬
piunt. & grãm ȩugłii contẽnere ñ me¬
tuunt. immundi sp̃s facile ꝓsternunt:

Expanded text:
est: « Lapidem quem reprobaverunt aedificantes , » etc. Juxta quem morantur fideles, ut Christum invenire possint, ac dicere, « Et nobis in lapidem adjutorii; et in petram refugii. » Et illud, « Adjutorium nostrum in nomine Domini . » Sed dum ipsi juxta lapidem versantur, id est, meditantur in lege Domini die ac nocte, ut salvatorem amplius invenire valeant adjutorem, Philisthiim in Aphec veniunt, et aciem contra Israel instruunt. Aphec quippe furor novus interpretatur. Et bene furor novus interpretatur, quia quo amplius fideles immundi spiritus divini legibus insistere conspiciunt, et spem suam in Christum collocare, eo acriora ac nova certamina felle suae malitiae abacti construere non cessant. Unde multos qui in suis virtutibus confidunt, et in humana sapientia gloriantur, aut legem prout Judaei sentiunt carnaliter accipere cupiunt, et gratiam Evangelii contemnere non metuunt, immundi spiritus facile prosternunt.
Abbreviated transcription (Latin):
istiꝰ scłi seu immundi sp̃s de qͥb superiꝰ
diximꝰ. extimuert̃. scilicet qͥa ceperuss
apłi uerbis pluere ex scientia utriꝰq te-¬
stamenti. miraculis choruscare. & qͣsi
tonitrua intonare clamore grandi.
& ꝑsonuit terra a uoce p̾dicationis. &
credidert̃ se suꝑandos. ingenuert̃q
dicentes: uȩ nobis. ñ enĩ fuit tanta

Expanded text:
seu ipsi immundi spiritus de quibus superius diximus extremuerunt, scilicet quia coeperunt Apostoli verbis pluere, ex scientia utriusque Testamenti miraculis coruscare, et quasi tonitrua intonare, « clamore grandi, et personuit terra » a voce praedicationis , et crediderunt se superandos. « Ingemueruntque dicentes: Vae nobis ! Non enim fuit tanta
Abbreviated transcription (Latin):
peccata filioꝵ heli ꝑpessi st̃ filii ifrahel:
Inde bene affec furor nouus siue app̃¬
hendens int̾pretat᷑. Qd merito c̃uenit
reb gestis. Qui enĩ irã dñi meruerus
ab hostib app̾hensi st̃. Uerũ iuxta anago¬
gen qͥd significet: breuit᷑ enucleandum:
Porro isrł qͥ interp̃tatur uir uidens dm̃.
siue fortis cũ do. significat credentes in dm̃
Philistiim uͦ qͥ interp̃tantur cadentes po-¬
culo. immundos significant sp̃s. qͥ poculo
suꝑbiȩ debriati & ipsi de cȩlestib cecidert̃.
& multos cotidie hominũ ꝑuertere festi¬
nant poculo sue maliciȩ. Cont᷑ qͦs isrł
fideles uidelicet ne uicti immundis spi¬
ritib cedant. s ut suꝑare possint iuxta

Expanded text:
t filii Israel. Unde bene Aphec furor novus, sive apprehendens interpretatur, quod merito convenit rebus gestis. Qui enim iram Domini meruerunt ab hostibus apprehensi sunt. Verum juxta anagogen quid significet, breviter enucleandum est. Porro Israel, qui interpretatur vir videns Deum sive fortis cum Deo, significat credentes in Deum, Philisthiim vero, qui interpretantur cadentes poculo, immundos significant spiritus, qui poculo superbiae inebriati, et ipsi de coelestibus ceciderunt, et multos quotidie hominum pervertere festinant, poculo suo malitiae. Contra quos Israel, fideles scilicet, ne victi immundis spiritibus cedant, sed ut superare pos
Abbreviated transcription (Latin):
archa dm̃ uenisset in castra timuert̃q
dicentes. Uenit ds in castra. Et reliqua.¬
rcha enĩ quã filii isrł de sylo in p̾lium
tulerunt. duo testam̃ta significat. quȩ
fideles ex iudaico ppło ad gentes tñstu¬
lerunt. Quȩ bene dicit᷑ dnĩ exercituũ
sedentis suꝑ cherubyn. Cherubr̃n nãq
plenitudo scientiȩ interpretat᷑ que in

Expanded text:
castra. Timueruntque, dicentes: Venit Deus in castra. » Arca enim quam filii Israel de Silo in praelium tulerunt, duo Testamenta significat, quae fideles ex Judaico populo ad gentes transtulerunt. Quae bene dicitur « Domini exercituum sedentis super Cherubim. » Cherubim namque plenitudo s
Abbreviated transcription (Latin):
ut cęteri sciebat. Axitq dñs ad samu¬
hel. Ecce ego facio uerbũ in isrł. qd̾ qui¬
cũq audierit. tinnient ambȩ aures erꝰ.
oc in loco cõminatio dĩ est suꝑ heli &
suꝑ domũ eiꝰ. eo qđ in peccato filioꝵ heli
archa dĩ caperet᷑. & isrł rueret & eiꝰ filii
interirent & domꝰ heli sacerdotio domꝰ
dñi priuaret᷑. & ob id factũ audientiu̾
aures tinnirent stupore uehementi.

Expanded text:
nus ad Samuel: Ecce ego facio verbum in Israel: quod quicumque audierit, tinnient ambae aures ejus. Hoc in loco comminatio Domini est super Eli, et super domum ejus: eo quod in peccato filiorum Eli, Arca Dei caperetur, et Israel rueret, et ejus filii interirent, et domus Eli sacerdotio domus Domini privaretur: et ob id factum, audientium aures tinnirent stupore vehementi.
Abbreviated transcription (Latin):
grauiꝰ ꝓlabit᷑. & etiã abstatu rectitudinis
cadens ad mortẽ animȩ ꝑtrahitur. & bonũ
qđ uidet᷑ habere amittit. Qđ de his filiis
heli in sequentib demonstrat᷑. qui ꝓpter
libidinẽ gulȩ ad maiꝰ peccatũ sui cumu¬
landũ ꝑuenerunt. ut dormirent cum
mulierib & tnͣsgredi facerent płm dñi
Unde ñ solũ a sacerdotio eiecti sunt. s
etiã morte multati. Nam sequitur.
eli autẽ senex erat ualde. Et audiuit
om̃a q faciebant filii sui uniu̾so ifraheli.

Expanded text:
gravius prolabitur. Et etiam ab statu rectitudinis gravius prolabitur. Et etiam ab statu rectitudinis cadens, ad mortem animae pertrahitur, et bonum quod videtur habere amittit. Quod de his filiis Heli in sequentibus demonstratur, qui propter libidinem gulae ad majus peccatum sui cumulandum pervenerunt, ut dormirent cum mulieribus et transgredi facerent populum Domini. Unde non solum a sacerdotio ejecti sunt, sed etiam morte mulctati. Nam sequitur: « Heli autem senex erat valde, et audivit omnia quae faciebant filii sui universo Israeli,
Abbreviated transcription (Latin):
escientiȩ degustamꝰ. Hic qͥppe que
diximꝰ esau pͥmatũ ꝑ lenticulã ꝑdi
dit. & helias in heremo uirtutẽ cor¬
poris carnes edendo seruauit.Unde
& antiquus hostis qͥa ñ cibũ sed cibi
concupiscentiã ẽẽ causã dãnationiᷤ
intellexit. & primũ sibi hominẽ ñ
carne s pomo subdidit. & scđ̃m non
carne s pane tẽptauit. Hinc est qd̾ plerũq
adȩ culpa committit᷑. etiã cũ abiecta & ui-¬
lia sumunt᷑. Neq enĩ adam solꝰ ut a uetito
se pomo suspenderet p̃ceptũ ꝓhibitionis
accepit. Nam cũ alim̃ta quȩdã saluti nr̃ȩ
d̃s contͣria indicat. ab his nos qͣsi ꝑsenten¬
tiã uetat. Et cũ concupiscent᷑ noxia at¬
tingimꝰ ꝓfecto qͥd aliud ꝗͣ uetita degusta¬
mus: Ea itaq sumenda st̾ quȩ naturȩ
necessitas quęrit. & ñ quȩ edendi libido
suggent. Nam si qͥs uoluptatib gulȩ inef¬
frenate deseruire studuerit. ad foueã uicioꝵ.

Expanded text:
conscientiae degustamus. Hic quippe, quem conscientiae degustamus. Hic quippe, quem diximus, primatum per lenticuldit, et Elias in eremo virtutem corporis carnes edendo servavit. Unde et antiquus hostis quia non cibum, sed cibi concupiscentiam esse causam damnationis intellexit, et primum sibi hominem non carne, sed pomo subdidit, et secundum non carne, sed pane tentavit. Hinc est quod plerumque Adae culpa committitur etiam cum abjecta et vilia sumuntur. Neque enim Adam solus, ut a vetito se pomo suspenderet, praeceptum prohibitionis accepit: nam cum alimenta quaedam saluti nostrae Deus contraria indicat, ab his nos quasi per sententiam vetat. Et cum concupiscentur noxia, attingimus profecto quod aliud quam vetita degustamus? Ea itaque sumenda sunt, quae naturae necessitas quaerit, et non quae edendi libido suggerit. Nam si quis voluptatibus gulae ineffrenate deservire studuerit, ad foveam vitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
patris ore Ionathan meruit. qͥ in gustu
mellis constitutũ edendi tẽpꝰantecessit᷑
Ex egrpto ppłs eductꝰ in heremo occu¬
buit. qͥa despecto manna cibos carniũ
petiit. qͦs lautiores putauit. Et pͥma
sicut hic textus hystoriȩ edocet filioꝵ
heli culpa suborta est. qđ ex eoꝵ uoto
sacerdotis puer ñ antiqͦ more coctas
uellet de sacrificio carnes accipere.s
erudas quȩreret qͣsaceuratiꝰ exhiberet
Et cũ ad ierłm dicit᷑. hȩc fuit iniqͥtas
sodomȩ sororis tuȩ suꝑbia. saturitas
qł iccirco salutẽ ꝑdidit qͥa cũ supbiȩ
uicio mensurã moderatȩ refectionis
excessit. It primogenitoꝵ głam esau
amisit. qͥ magno estu desiderii uilem
cibũ idest lenticulã concupiuit. quã
cũ uendendis etiã pͥmogenitis p̾tulit
qͦm illã appetitu anhelaret indicauit.
Ueq enĩ cibꝰ s appetitꝰ in uicio ẽ. Unde
& lautiores cibos plerũq sine culpa
sumimꝰ. & abiectiores ñ sine reatu

Expanded text:
patris ore Jonathan meruit, qui in gustu patris ore Jonathan meruit, qui in gustu mellis constitutum edendi tempus antecessit. Et Aegypto populus eductus in eremo occubuit, quia, despecto manna, cibos carnium petiit, quos lautiores putavit. Et prima sicut hic textus historiae edocet filiorum Heli culpa suborta est, quod ex eorum voto sacerdotis puer, non antiquo more coctas, vellet de sacrificio et carnes accipere, sed crudas quaereret, quas accuratius exhiberet. Et cum ad Jerusalem dicitur: « Haec fuit iniquitas Sodomae sororis tuae, superbia, saturitas quod idcirco salutem perdidit quia cum superbiae vitio mensuram moderatae refectionis excessit. Hinc primogenitorum gloriam Esau amisit, quia magno aestu desiderabilem cibum, id est lenticulam concupivit, quam, dum venditis etiam primogenitis praetulit, quo in illa appetitu anhelaret, indicavit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde et lautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu
Abbreviated transcription (Latin):
in tab̃naculo ante qua lux diurna fieret.
qnͣdo eadem extinguenda erat lucerna sic̃
ꝑ moysen precipit᷑. ut eadẽ lucerna luce¬
ret usq mane. Lege librũ exodi. Siue hoc
significat qđ in cecitate sua ipse heli ꝑma-¬
neret donec funditꝰ cũ ꝓle sua extingue¬
retur. hocͤ uita careret corporali.
Iystice autẽ cecitas heli significat ceci¬
dñs nr̃ intelligendꝰ est: Scimꝰ enĩ. qͥa in
lucerna testa exteriꝰ. & lumen interiꝰ est
Ipse nãq ꝑ ꝓpħam dicit: exaruit uelut
testa uirtꝰ mea. Quid ꝑ testã. nisi corpꝰ
ipsiꝰ accipimꝰ: In qua testa lum̃ diuini¬
tatis extitit. & flamina uirtutũ atq
miraculoꝵ effulsit: Cuiꝰ utiq uirtutes
atq mira cula pͥncipes seu sacerdotes
iudeoꝵ dũ credere contẽpserunt. ueri¬
tatis in eis lum̃ extinctũ est. Et bene ait.
ante ꝗͣ extingueret᷑. qͥa nec fulgorẽ mi¬
raculoꝵ quȩ ab eo fiebant ualebant in¬

Expanded text:
in tabernaculo antequam lux diurna fieret, in tabernaculo antequam lux diurna fieret, quando eadem exstinguenda erat lucerna, sicut per Moysen praecipitur, ut eadem lucerna luceret usque mane, legibus Exodi . Sive hoc significat, quod in caecitate sua ipse Heli permaneret, donec funditus cum prole sua exstingueretur, hoc est, vita careret corporali. Mystice autem caecitas Heli significat caeciDominus noster intelligendus est. Scimus enim quia in lucerna testa exterius, et lumen interius est. Ipse namque per Prophetam dicit: « Exaruit velut testa virtus mea . » Quid per testam, nisi corpus ipsius accipitur? in qua testa lumen Divinitatis exstitit, et flamma virtutum atque miraculorum effulsit. Cujus utique virtutes atque miracula, principes seu sacerdotes Judaeorum, dum credere contem pserunt, veritatis lumen in eis exstinctum est. Et bene ait, « antequam exstingueretur, » quia nec fulgore miraculorum, quae ab eo fulgebant, in
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi & eoꝵ qͥ p̾fuerunt ppło iã ñ manifeste¬
Ecce iuxta hystoriã. Ceterũ iuxta spiri-¬
tualẽ intelligentiã bene dicit᷑. puer
autẽ samuhel ministrabat dño coram
heli: quia unigenitꝰ filiꝰ d̾i patris qu̾e
ꝑ samuhelẽ significari diximꝰ qͥ interp̾tat᷑
nom̃ eiꝰ ds. in omnib uoluntatẽ patris
apparens in carne exhibuit sicut ipse ait:
ñ ueni facere uoluntatẽ meã. s eiꝰ qui
misit me. Unde bene dicit᷑. corã heli: qͥa
sacerdotiũ udeoꝵ mox noluit destruere.
ante ꝗͣ uerũ sacerdotiũ appareret. Unde
& subiungit᷑. & sermo eiꝰ erat preciosus.
qͥa p̾dicatio ciꝰ fidelib amabilis atq p̾cio¬
sa erat. in fidelibus uero despecta. De
quib per significationem subiungit᷑
actũ est gͦ in die quadã heli iacebat in loco
suo & oculi eiꝰ caligauerant. nec poterat ui-¬
dere lucernã dĩ ante quã extingueretur.
rȩ nimia senectute oculi eiꝰ caligauerant
nec potãt uidere lucernã di cũ arderet

Expanded text:
fuerunt populo, jam non manifestEcce juxta historiam. Caeterum juxta spiritualem intelligentiam bene dicitur. « Puer autem Samuel ministrabat Domino coram Heli. » Quia unigenitus Fper Samuelem significari diximus, qui interpretatur nomen ejus Deus, in omnibus voluntatem Patris apparens in carne exhibuit. Sicut ipse ait: « Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui misit me . » Unde bene agitur, « coram Heli, » quia sacerdotium Judaeorum mox noluit destruere, antequam verum sacerdotium appareret; unde et subjungitur, « et sermo ejus erat pretiosus, » quia praedicatio ejus fidelibus amabilis atque pretiosa erat, infidelibus vero despecta. De quibus per significationem subjungitur: « Factum est ergo in die quadam, Heli jacebat in loco suo, et oculi ejus caligaverant, nec poterat videre lucernam Dei antequam exstingueretur. » Prae nimia senectute oculi ejus caligaverant, nec poterat videre lucernam Dei, cum arderet
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in xp̃o ãmiserunt. uidelicet qͥa ñ solũ
contempsert̃ s etiã crucifirert̃ uictimis
atq sacrificiis legalib usq in eternũ expan
ñ potest. Samuhel autẽ dormiebat
in tẽplo dñi. ubi erat archa di. Et uoca¬
uit dñs samuhel. Qui respondens ait.

Expanded text:
in Christo admiserunt, videlicet quia non solum contempserunt, sed etiam crucifixerunt, victimis atque sacrificiis legalibus usque in sempiternum expiari non potest. « Samuel autem dormiebat in templo Domini, ubi erat arca Dei. Et vocavit Dominus Samuel. Qui respondens
Abbreviated transcription (Latin):
euͦ. Qui autẽ contemnunt me. erunt igno.¬
biles. Ecce dies ueniunt & p̾cidã brachiũ
tuũ & brachiũ domꝰ patris tui. idest digni¬
tatẽ & robur sacerdotii & summũ sacerdo¬
tem. Unde & dicit᷑: ut ñ sit senex in domo
abiathar a salomone sacerdotiũ suscepit.
quanꝗͣ de samuhele uelint intelligi sicut
in oralachim legit᷑. Proiecitq salomon abia¬
thar ne ẽẽt sacerdos dñi. ut impleret᷑ uer¬
bum dñi qđ locutꝰ est suꝑ domũ heli.¬

Expanded text:
em contemnunt me, erunt ignobiles. Ecce dies veniunt et praecidam brachium tuum domus patris tui, » id est dignitatem et robur sacerdotii et summum sacerdotem. Unde et dicitur: « Ut non sit senex in domo Abiatha r a Salomone sacerdotium suscepit: quanquam de Samuel velint intelligi, sicut in Malachim legitur: « Projecitque Salomon Abiathar ne esset sacerdos Domini, ut impleretur verbum Domini quod locutus est super domum Heli
Abbreviated transcription (Latin):
uindicare noluit. ñ solũ sacerdotiũ ꝑdidit.
sed etiã morte multatus est sicut diximꝰ.
& sacra hẏstoria in sequentib manifestis¬
sime ostendit. Nam sequit᷑. illi.¬
enit enĩ quidã ꝓph̃a dñi ad heli sacer¬
dotẽ. & dixit ei. Hȩc dicit dñs. Nunquid
ñ apte reuelatꝰ sum domui patris tui
cum esset in ȩgr̃pto:
Iomũ patris er aaron dicit. de cuiꝰ
stirpe successit in sacerdotiũ. Cui se reue¬
latũ dñs dicit. qnͣdo ait in egỹpto: uade
in occursũ moysi in desertũ. Hic pͥmum

Expanded text:
vindicare noluit, non solum sacerdotium perdidit, vindicare noluit, non solum sacerdotium perdidit, sed etiam morte mulctatus est, sicut diximus, et sacra historia in sequentibus manifestissime ostendit. Nam sequitur: « Venit enim quidam propheta Domini ad Heli sacerdotem, et dixit ei: Haec dicit Dominus: Nunquid non aperte revelatus sum domui patris tui, cum esset in Aegypto? » Domum principis sui Aaron dicit de cujus stirpe successit in sacerdotium. Cui se revelatum Dominus dicit quando ait in Aegypto: « Vade in occursum Moysi in de
Abbreviated transcription (Latin):
dura ac seuera increpatione corrigert
& emendare. ne si tacuerint peccata
filioꝵ idest scelera ppłoꝵ ipsi pereant
qͥa correcti ñ fuerant. & qͥ p̾sunt parit̃
cũ eis puniant᷑. qđ qͣuis sciꝰ sint culpi
tam̃ subditoꝵ ꝓpt̾ silentiũ & mollicie
inuectionis si ñ coherceant eis reputa¬
bitur. Eregione nãq si uixta modũ
culpȩ dura inuectione increpare stu¬
aduerint. & antidoto suȩ p̃dicationis
uulnera peccatoꝵ curare ñ neglexerils
coronã ȩt̾nȩ mercedis sciant se eẽ ꝑce¬
pturos. Scriptũ namq est: eui conues¬
ti fecerit peccatorẽ ab errore uiȩ sus
saluabit aminã erꝰ a morte. & opit mul
titudinẽ peccatoꝵ. Deniq in ueteri testa¬
mento legimꝰ qd̾ finees sacerdos ⁊elatꝰ
ut furorẽ dñi placaret peccantes coram
ppło pugione transfixit. & ꝓpt̾ea & nom̃
& sacerdotiũ ȩternũ sibi ꝓmeruit. Quod
qͥa heli animaduersione in filios peccatũ

Expanded text:
dura ac severa increpatione corrigere dura ac severa increpatione corrigere et emendare: ne si tacuerint peccata filiorum, id est scelera populorum, ipsi pereant qui correcti non fuerant, et qui praesunt pariter cum eis puniantur. Quod quamvis sancti sunt, culpa tamen subditorum propter silentium et mollitiem invectionis, si non coerceant, eis reputabitur. E regione namque si juxta modum culpae, dura invectione increpare studuerint, et antidoto suae praedicationis, vulnera peccatorum curare non neglexerint, coronam aeternae mercedis sciant se esse percepturos. Scriptum namque est: « Qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte, et otitudinem peccatorum . » Denique in Veteri Testamento legimus, quod Phinees sacerdos zelatus, ut furorem Domini placaret, peccantes coram populo pugione transfixit, et propterea et nomen et sacerdotium aeternum sibi promeruit. Quod quia Heli animadversione in filios peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ru̾nt etiã si digne. pęnitentiã gerant.
s qd difficilior sit uenia & maioragen¬
di penitentia his qͥ in reb do sacratis
offendunt. quã qͥ ꝓximũ suũ inuerbo
uł in facto aliqͥd leserit. qͥa qnͣto maior
gła tanto grauior fit offensa: Hic notan¬
dum est siquidẽ qͥa p̃sulib ac om̃ib qui
p̾sunt ppło xp̃iano considerandũ supti¬
liꝰ ẽ. qualit᷑ filii heli diuina sacrificia
temerantes peccabant corã dño. & deri¬
debant ꝑ eos multi sacrificium dñi.
Unde & heli sacerdos ꝓ eoꝵ iniquitate
damnatꝰ est. qđ eos peccantes minus
seuera animaduersione plectebat
Et quidẽ coercuit. & qͥdem corripuit.
s lenitate & mansuetudine. patris. ñ
seueritate & auctoritate pontificis.
Qua sententia discant sacerdotes ut
dicere cȩpimꝰ. qđ ñ debeant ꝓpt̃ ullos
humanos fauores aut cõmoda t̾rena
his qͥb p̾sunt in peccatis qͥb peccant
in dm̃ ñ solũ assentire & blandiri. s
nec lenitate aut mansuetudine immo

Expanded text:
i digne poenitentiam gerant, sed quod difficilior sit venia et major agenda poenitentia iis qui in rebus Deo sacratis offendunt, quam qui proximum suum in verbo vel in facto aliquid laeserit. Quia quanto major gloria, tanto gravior sit offensa. Hic notandum est siquidem quia praesulibus ac omnibus qui praesunt populo Christiano, considerandum est subtilius, qualiter filii Heli divina sacrificia temerantes peccabant coram Domino, et deridebant per eos multi sacrificium Domini, unde et Heli sacerdos per eorum iniquitatem damnatus est, quod eos peccantes minus severa animadversione flectebat. Et quidem coercuit, et quidem corripuit, sed lenitate et mansuetudine patris, non severitate et auctoritate pontificis: qua sententia discant sacerdotes ut dicere coepimus quod non debeant propter ullos humanos favores, aut commoda terrena iis quibus praesunt, in peccatis quibus peccant in Deum, non solum assentire et blandiri, sed nec lenitate, aut mansuetudine, imo
Abbreviated transcription (Latin):
suos in fine solliticiꝰ purgat. Hinc est
q& hic scriptũ est. dñs iudicabit fines
t̾rȩ. qͥa tanto ultimis nr̃is inuigilat.
qnͣto in ipsis inicia se quȩxentispensat.
Et qͥa nr̃a oꝑa atq intentiones diuer¬
sis modis sicut dictũ est ĩ extremitate
examinat. benedictũ est dñs iudica¬
bit fines t̾rȩ. idest extrema hominis:
qm̃ ñ inde iudicabunt᷑ quȩ in meliꝰ
uł in deteriꝰ medio tẽpore cõmutant᷑.
sed in quib extremis inuentꝰ fuerit
qui iudicabitur. Sequitur.
Et dabit imperium regi suo.
Dñs dat imperiũ regi suo. qͥa d̾s patꝰ
ubiq potestatẽ dedit unigenito suo.
iuxta qd̵ danihel in uisione sua loquit᷑
dicens: aspiciebã in uisione noctis. &
ecce cũ nubib celi qͣsi filiꝰ hominis ueni¬
ebat. & usq ad antiquũ dierũ puenit.

Expanded text:
ssquod hic scriptum est: « Dominus judicabit fines terrae, » quia tanto ultimis nostris invigilat, quanto in ipsis initia sequentis pensat. Et quia nostra opera atque intentiones diversis modis, sicut dictum est, in extremitate examinat, bene dictum est, « Dominus judicabit fines terrae; » est extrema hominis, quoniam non inde judicabuntur, quae in melius vel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis inventus fuerit qui judicabitur. Sequitur: « Et dabit imperium regi suo. » Dominus dat imperium regi suo, quia Deus Pater ubique potestatem dedit unigenito Filio suo: juxta quod Daniel in visione sua loquitur, dicens: « Aspiciebam in visione noctis, et ecce cum nubibus coeli, quasi filius hominis venit, et usque ad Antiquum di
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ debent accipi peccatores. qͥ oꝑib
diabolicis ñ uident᷑ exuti. Isti cũ iusti¬
cia iudicandi st̃. qͥa ꝓ factoꝵ suoꝵ sce¬
lere damnabunt᷑. Quib dicendũ est.
ite maledicti in ignẽ eternũ. Sic duob
nominib equitatis & iusticiȩ qualita¬
tẽ illã iudicii mirabili breuitate descn¬
psit. In qͦ uidicio ꝓut diximꝰ iniqͥ uid̃i aciꝰ
damnabunt᷑. qͥa dñs iudicabit fines c̾is
ȩterũ quantũ ad moralẽ ꝑtinet intil¬
ligentiã. fines t̾rȩ extrema hominũ atq
intentiones designant᷑. quȩ dñs iudicul
dicit᷑. Ipse quidẽ piꝰ conditor nr̃ factu-¬
ram suã ñ deserens mala hominũ &
insensibiles m̃tes respicit. mͦ easminis.
m uerberib. mͦ reuelationib terret. ut
quȩ pessima securitate duruerant sa¬
lubri timore molescant. qͣtinꝰ uł sero
redeant. & hoc ipsũ saltẽ qđ̃ expectati
st᷑ erubescant. Scit enĩ dñs qͥa extrema
uite nr̃e plꝰ iudicat. & iccirco electos

Expanded text:
autem debent accipi peccatores, qui operibus diabolicis non videntur exuti; isti cum justitia judicandi sunt, quia pro factorum suorum scelere damnabuntur, quibus dicendum est: « Ite, maledicti, in ignem aeternum. » Sic duobus nominibus aequitatis et justitiae, qualitatem illam judicii, mirabili brevitate descripsit. In quo judicio, ut diximus, iniqui Judaei acrius damnabuntur, quia Dominus judicabit fines terrae. Caeterum quantum ad moralem pertinet intelligentiam, fines terrae extrema hominum atque intentiones designantur, quae Dominus judicare dicitur. Ipse quidem pius Conditor noster, facturam suam insensibiles mentes respicit, modo eas minis, modo verberibus, modo revelationibus terret, ut quae pessima securitate duruerant, salubri timore mollescant, quatenus vel sero redeant, et hoc ipsum saltem quod diu exspectati sunt erubescant. Scit enim Dominus quia extrema vitae nostrae plus judicat, et idcirco electos
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ induebat᷑ pontifex ex quattuor colori¬
b & concessũ minorib gradib erat ad
utendum. & tunicam paruã faciebat
ei mater sua. & reliqua.
unica enĩ parua quã faciebat ei matꝰ
significat doctrinã facilẽ qͣimbuendi

Expanded text:
quo induebatur pontifex; ex quatuor coloriquo induebatur pontifex; ex quatuor coloribus et concessum minoribus gradibus erat, ad utendum. « Et tunicam parvam faciebat ei mater sua, » et reliqua. Tunica enim parva, quam faciebat ei mater, sign
Abbreviated transcription (Latin):
s om̃e iudiciũ dedit filio. Et illud: pote¬
statẽ dedit ei iudiciũ facere. quia filiꝰ ho¬
minis est. De qͦ etiã alibi ipse filiꝰ dicit.
ego autẽ constitutꝰ sũ rex ab eo suꝑ syon
mont̾ẽ scm eiꝰ. De qͦ etiã imꝑio adnectit
dicens: & sublimabit cornu xp̃i sui. hoc
ad corpꝰ eiꝰ qdđ est eccłia referri uoluit.
Om̃s qͥppe unctos eiꝰ crismate recte xp̃os
possumꝰ dicere. Qđ tam̃ totũ cũ suo ca
qnͣdo uͥq dilatauit. & in fide firmiter
stabiliuit. & regna mundi confregit. &
suꝑari fecit iuxta qđ ꝑ psalmistam ait.
& om̃ia cornua peccator confringam
idest regna. & exaltabunt᷑ cornua iusti.
Cornua iusti regnũ est popłi electi Hiꝰ
enĩ quanꝗͣ impolite ut intelligere po¬
ꝓphauerit expletis. dño fauente ad
alia tandem stilũ uertere conamur.
nterea samuhel erat ministrans .Ill.¬
in tẽplo dñi accinctꝰ ephotbath hoc est
suphumerali lineo. qd̾ distat ab illo ephot

Expanded text:
 omne judicium dedit Filio . » Et illud: « Potestatem dedit ei facere judicium, quia Filius hominis est . » De quo etiam alibi ipse Filius dicit: « Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus . » De quo etiam imperio annectit, dicens: « Et sublimabit cornu Christi sui. » Hoc ad corpus ejus, quod est Ecclesia, referri volunt. Omnes quippe unctos ejus chrismate recte christos possumus dicere, quod tamen totum cum suo capquantum ubique dilatavit, et in fide firmiter stabilivit, et regna mundi confregit, et superari ea fecit. Juxta quid per Psalmistam ait: « Et omnia cornua peccatorum confringam, » id est regna, « et exaltabuntur cornua justi . » Cornua justi, regnum est populi electi. His quanquam impolite, ut intelligere poprophetaverat expletis, Domino favente, ad alia tandem stylum vertere conamur. « Interea Samuel erat ministrans in templo Domini accinctus ephod, » hoc est superhumerali lineo, quod distat ab illo ephod,
Abbreviated transcription (Latin):
Suphumerale uͦ lineũ significat casti¬
tatẽ & continentiã cũ bonis oꝑib. quii
quisqͥs diuino ministerio fungi appetit
necesse est ut primũ caste continent᷑ꝙ
uiuat. acsic in bonis oꝑib semetipsum
exerceat. Porro filii heli filii beli al¬

Expanded text:
humerale lineum significat castitatem et continentiam cum bonis operibus. Quia quisquis divino ministerio fungi appetit, necesse est ut primum caste continenterque vivat, ac sic in bonis operibus semetipsum exerceat. Porro filii Heli divina
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̾m oꝑa sua. tunc scilicet qnͣdo congre¬
gabunt᷑ ante eũ om̃s gentes & segregabit
om̃s abinuicẽ tanqͣ segregat pastor oues
sarios suos ac eoꝵ iniusticiã hic patien¬
do ꝑtulit. ibi impiis ueracit᷑ dicit᷑ de¬
monstrare iusticiã. Orbẽ t̾rȩ scos uiros
debemꝰ accipere. qͥ de uniuersali ȩccłia

Expanded text:
 secundum opera sua . » Tunc scilicet quando congre secundum opera sua . » Tunc scilicet quando congregabuntur ante eum omnes gentes et segregabit omnes ab invicem, tanquam segregat pastor oves s qui adversarios suos, ac eorum injustitia, hic patiendo pertulit, ibi impiis veraciter dicitur demonstrare justitiam. Orbem terrae, sanctos viros debemus accipere, qui de universali
Abbreviated transcription (Latin):
uocabit dñs iudiciũ ad ignẽ. & deuo¬
rabit abyssũ multã. & comedet partẽ
iam ȩt̾nȩ concremationis ostendetur.
Et abyssũ deuorabit: qͥa iniquas atq
incomp̾hensibiles hominu̾ mentes
concremabit. quȩ nunc se hominib
etiã sub signoꝵ miraculis occultant.
iniquitatis. nescio qui estis. Cũ his etiã
pars domꝰ comedet᷑. qͥa iudȩos głantes
de suis cerimoniis legis. atq de electoꝵ
numero se ẽẽ iactantes. unde & dixert̃.
nos patrẽ habemꝰ abrahã. qͥ olim domꝰ
dĩ dicti st̃. tẽ gehennȩ flãma concrema¬
bit. Unde ñ immerito de utrisq sequit᷑
Dominus iudicabit fines terrȩ.
uod quauis iuxta hystoria possit
intelligi. qͥa ipse iudicabit om̃s fines t̾rȩ.
iuxta qd ꝑ psalmistã dicit᷑. qͥa in manu
eiꝰ om̃s fines t̾re. uidelicet sua potestate.
cuncta decernens. tam̃ de fut᷑o ut dixi¬
mus accipit᷑ iudicio. ubi iusta retributio
nal ipsiꝰ ut reddat unꝰ qͥsq rationẽ ꝓut

Expanded text:
ocabit Dominus judicium ad ignem et devorabit abyssum multam, et comedet partem jam aeternae concremationis ostenditur; et abyssum devorabit, quia iniquas atque incomprehensibiles hominum mentes concremabit, quae nunc se hominibus etiam sub signorum miraculis occultant, iniquitatis, nescio qui estis. » Cum his etiam pars domus comedetur, quia Judaeos gloriantes de suae caeremoniis legis atque de electorum numero se esse jactantes, unde et dixerunt. « Nos patrem habemus Abraham , » qui olim domus Dei dicti sunt, tunc gehennae flamma concremabit. Unde non immerito de utrisque sequitur: « Dominus judicabit fines terrae. » Quod quamvis juxta historiam possit intelligi, quia ipse judicat omnes fines terrae. Juxta quod per Psalmistam dicitur: « Quia in manu ejus omnes fines terrae , » videlicet sua potestate cuncta decernens, tamen de futuro, ut diximus, accipitur judicio ubi juxta retributio nal ipsius, ut reddat unusquisque rationem prout
Abbreviated transcription (Latin):
turba sacerdotũ obȩdiebat fidi. Per hos
xenĩ celos ĩmo ꝑ nubes qͣs spũ scõ reple¬
uit cũ ascendisset in cęlũ suꝑ aduersari¬
os intonuit. quanꝗͣ de fut᷑o iudicio ñ¬
nulli uelint intelligi. ubi infideles uidȩs
qͥ suã hic uoluert̾ statuere iusticiã et¬
głantes de obseruatione legis sine fide
candi st̃ ñ solũ a dño que contẽpsert̃.
uerũ etiã ab apłis qui cęli nomine intelli

Expanded text:
t fidei; » per hos etenim coelos imo per nubes, quas Spiritu sancto replevit, cum ascendisset in coelum, super adversarios intonuit: quanquam de futuro judicio nonnulli velint intelligi, ubi infideles Judaei qui suam hic voluerunt statuere justitiam, gloriantes de observantia legis, sine fide candi sunt, non solum a Domino quem contempserunt, veru
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ intͣueritis & ñ receperint uos
exeuntes de ciuitate exeutite puluerẽ
de pedib ur̃is. Puluis enĩ est leuitas ter¬
renȩ cogitationis. A quo ipsi etiã sũmi
p̾dicatores immunes ẽẽ nequeunt. cũ
ꝓ auditorib suis solliciti salubrib cu¬
ris incessant intendunt. & qͣsi ꝑ itinera
mundi imo uix calcaneo terrȩ puluerẽ
ligant. ed hunc puluerẽ leuitatis. co¬
tidie ꝑ effusionẽ doctores abluere festi¬
nant lacrimarũ. Hinc est qd̾ in canti¬
cis canticoꝵ cũ eccłia ad officiũ pdica¬
tionis surgere preciperet᷑. sponso respon¬
dit dicens: expoliaui me tunica mea.
quomͦ induar illa: Laui pedes meos.
qͦmͦ inquinabo illos: Ac si aꝑte. dicat:
deserui negocia scłaria tui causa. qͦmͦ
repetã illa: Etiã secretȩ cõpunctionꝰ
fletib ablui quicqͥd in incessu p̾dica¬
tionis. & in cogitationib t̾rens deliqu

Expanded text:
os, exeuntes de civitate, excutite pulverem de pedibus vestris . » Pulvis enim levitas est terrenae cogitationis, a quo ipsi etiam summi praedicatores immunes esse nequeunt, cum pro auditoribus suis solliciti salubribus curis incessanter intendunt, et quasi per itinera mundi imo vix calcaneo terrae pulverem lingant, sed hunc pulverem levitatis quotidie per effusionem doctores abluere festinant lacrymarum. Hinc est quod in Canticis canticorum cum Ecclesia ad officium praedicationis surgere praeciperetur, sponso respondit, dicens: « Exspoliavi me tunica mea, quomodo induar illa? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos ? » Ac si aperte dicat: Deserui negotia saecularia tui causa, quomodo repetam illa? Etiam secreta compunctionibus, fletibus ablui, quidquid in incessu praedicationis, et in cogitationibus terrenis reliqu
Abbreviated transcription (Latin):
contro uersia potest accipi. cũ qͦ uita
nr̃am apłs dixit absconditã. Ipse descen¬
dit ad inferos & ñ est anima ciꝰ in infer¬
no derelicta. s cito resurrexit a mortuiᷤ
& sedipxit cũ pater ad semetipsũ. de qͦ
inferendo dicitur. Dñs pauperem
facit & ditat. humiliat & subleuat.
¶Hanifesta est hystoria. cũ hoc nobiscer¬
tissimũ est. uidelicet qͥa humiliat suꝑ¬
bos & exaltat humiles. S altiori intel¬
ligentia de dño potest accipi. qͥ ꝓpt᷑ nos
pauꝑ factꝰ est uoluntate patris. qͥa sic¬

Expanded text:
controversia potest accipi, cum quo vitacontroversia potest accipi, cum quo vitam nostram Apostolus dixit absconditam. Ipse descendit ad inferos, et non est anima ejus in inferno derelicta, sed cito resurrexit a mortuis et reduxit eo Pater ad semetipsum . De quo inferendo dicitur. « Dominus pauperem facit et dicat, humiliat et sublimat. » Manifesta est historia cum hoc nobis certissimum est, videlicet quia humiliat superbos, et exaltat humiles . Sed altiori intelligentia de Domino potest accipi, qui propter nos pauper fact
Abbreviated transcription (Latin):
mysterio crucis redemit ex infidelitatt
sẏnagoge loquit᷑ dicens: sub arbore
malo suscitaui te. & reliq̃ Acsi dixisset.
sub arbore crucis a ppetua morte libe¬
raui te: S ibi corrupta est mater tua
ibi uiolata est genitrix tua. idest maior
pars plebis me negando & barraban
eligendo a me reꝓbata est atq infir¬
mata. De qua recte subsequitur.
Dñs mortificat & uiuificat. dedu¬
cit ad inferos & reducit.
¶Hortificat multã infiliis sẏnagoga
scilicet. uiuificat sterilẽ eccłiam gentiũ.
qu̾auis possit cõmodiꝰ intelligi eosdẽ
uiuificare qͦs mortificauerit: Idem
repetit dicendo. deducit ad inferos
& reducit. hoc est de qͥb apłs ait: mor¬
tui enĩ estis. & uita ur̃a abscondita ẽ.
cũ xp̃o in do. Et iterũ: si consurreil¬
stis cũ xp̃o quȩ sursũ sunt querite:
reliqͣ. Sed nunqͥd eosdẽ deduxit ad in¬
feros & reduxit: S hoc in capite ȩccłis

Expanded text:
mysterio Crucis redemit, ex infidelitate mysterio Crucis redemit, ex infidelitate Synagogae loquitur, dicens: « Sub arbore malo suscitavi te , » et reliqua; ac si dixisset: Sub arbore crucis a perpetua morte liberavi te. Sed « ibi corrupta est mater tua, ibi violata est genitrix tua, » id est major pars plebis, me negando et Barrabam eligendo, a me reprobata est atque infirmata. De qua recte subinfertur: « Dominus mortificat et vivificat, deducit ad inferos et reducit. » Mortificat multam in filiis Synagogam scilicet, vivificat sterilem, Ecclesiam gentium. Quamvis possit commodius intelligi eosdem vivificare, quos mortificaverit, idem repetit dicendo: « Deducit ad inferos et reducit. » Hoc est quod Apostolus ait: « Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . » Et iterum: « Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite , » et reliqua. Sed nunquid eosdem deduxit ad inferos et reduxit? Sed hoc in capite Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
In qͣ mox locusta impinguata est. qͥa sicca¬
gentilitatis sterilitas pinguedine ẽ gr̃ȩ
cȩlestis infusa. Sed statĩ capparis dissipat᷑.
sterilitate remanens bene uiuendi ordi-
nẽ amisit. De qua adhuc subdit᷑. & quȩ
multos habebat filios infirmata est. sci-
in occidente littera infirmata est. De
qͣ faulꝰ apłs ait: littera occidit. sp̃s aut̃
uiuificat. Et qͥa suꝑficiem littere sequi
uoluit. sp̃ualem intelligentiã in credu-¬
lis amisit. & infirma pinansit. Qd in
eugłio p̾figuratum est. ubi Petrus auri¬
culam serui pͥncipis sacerdotũ amputa¬
uit. qͥa uidelicet ppłs iudeoꝵ pͥncipib
sacerdotũ indebito mancipatꝰ obseqͥo
adeo ut suasu illoꝵ barraban dimitt
iũm uͦ peterent crucifigi. in dm̃ passio¬
ne dexterã auriculã idest sp̃ualem legis
intelligentiã ꝑdidit. ut totã litterę
intelligentiã audiat insinistra. Hinc
in canticis canticoꝵ sponsꝰ eccłiȩ quã

Expanded text:
in qua mox est locusta impinguata, in qua mox est locusta impinguata, gentilitatis sterilitas pinguedine est gratiae coelestis infusa. Capparis dissipatur,sterilitanem amisit. De qua adhuc subditur: « Et quae multos habebat filios, infirmata est. » Sciin occidente littera infirmata est de qua Paulus apostolus ait: « Littera occidit, spiritus autem vivfiicat . » Et quia superficiem litterae sequi voluit, spiritalem intelligentiam in incredulis amisit, et infirma permansit: quod in Evangelio praefiguratum est, ubi Petrus auriculam servi principis sacerdotum amputavit . Quia videlicet populus Judaeorum principis sacerdotum indebito mancipatus obsequio, adeo ut suasu illorum Barrabam dimitti, Jesum vero peterent crucifigi . In Domini passione dexteram auriculam, id est spiritalem legis intelligentiam perdidit, ut totam litterae intelligentiam audiat in sinistra. Hinc in Canticis canticorum sponsus Ecclesiae, quam