comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad docendũ fuit alter h̃as toto orbe colle¬
git qͣs toto orbe refunde̾t biis ex ẽxlis
fretus et hoc iter ingressus fieri nõ pot̾
quĩ d sũmas quoq diuicias prouehare.
Quod ad nugas meas actinet desideris
tuo ⁊ mei et mearũ rerũ amor accedit
amor cecus ut dixi et semꝑ obliquus rex
arbiter uulgo diti solet placeus histo
semꝑ placitũ cauit ꝓft̃o aũt nõ in me
neqz in meis septis ut placeant sz in te
in maioribꝰ si qua soes fauerit tibi ebseqͥ
cupiam Et rursũ qͣdi si uacet ex te uelĩ
eius ex ore audres cuiꝰ emainbo ista ꝑci¬
pies Quid uir musita suauitate mulcere
aures et digito potens est ingeniũ exti¬
gio thetidis maiorẽ se genuit Nũt ambo
quietis ainidi de toto orbe s uenecias dele¬
gre̾ adesto illis ero qua potes mei sũt eoq
mag̾ esse cupiũt tui ꝙ eẽ sibi nõ alt̾uus ui¬
debunt᷑ Nouissimũ est ut noris epła

Expanded text:
“ad docendum” fuit; alter literas toto orbe “colle“ad docendum” fuit; alter literas toto orbe “collegit” quas “toto orbe” refunderet. His exemplis fretus et hoc iter ingressus, fieri non potest quin ad summas quoque divitias provehare. 9 Quod ad nugas meas attinet, desiderio tuo etiam mei et mearum rerum amor accedit. Amor cecus, ut dixi, et semper obliquus rerum arbiter; vulgo dici solet: placens histrio semper placitum canit. Profecto autem non in me neque in meis scriptis est ut placeant, sed in te; in maioribus, siqua sors faverit, tibi obsequi cupiam, et rursum quid, si vacet, ex te velim, eius ex ore audies cuius e manibus ista percipies. 10 Qui vir musica suavitate mulcere aures et digito potens est ingenium excigio Thetidis, maiorem se genuit; nunc ambo quietis avidi de toto orbe sibi Venetias delegere. Adesto illis, oro, qua potes; mei sunt eoque magis esse cupiunt tui quod esse sibi non alterius videbuntur. 11 Novissimum est ut noris epystolam
Abbreviated transcription (Latin):
noui ad quas si nõ manis emolumẽti flup¬
a rõ si honestas allice̾t ĩortates exse ge¬
nitas mortales ẽẽ nõ fue̾t Ego fateor ad
neundas amicitias tardus ad fimiendas ini-¬
mobilis ad hans ꝯtrabeudã utiq xronus
sũ ac ne id fortuitũ putes de te inͥ diu añ
ꝓuisũ prat quẽ ne in amicis hr̃em ⁊ dignꝰ
destissimũ amiticie notũ et descriptis fãĩ¬
liaribꝰ que uaria exigente mati᷑a totidie
in emanibꝰ excidunt partẽ postulare dig¬
natus sis miror qͥd ita cũ uinũ fontẽ domi
hẽas et lucidũ fenarẽtes ac turbidos uicino¬
rũ riuulos sitibundus ambias insi p̾dem in¬
tellcus mͥ sit añui tui ardor qui tantus est
ut ingemi liquore uñcũq fastidiat neq sͥ
suffecturũ arbitret᷑ quidꝙͣ ꝑhepnibꝰ scate
dices ꝑge age hẽs quos sequaris duces seu
soctem maius seu platonẽ quoꝵ alter ut
criptũ udes ad discendũ pauꝑ ditissimus

Expanded text:
novi, ad quas si non inanis emolumenti fluxnovi, ad quas si non inanis emolumenti fluxa ratio sed honestas alliceret immortalis, ex se genitas mortales esse non sineret. Ego, fateor, ad ineundas amicitias tardus sed ad finiendas immobilis; ad hanc contrahendam utique pronus sum; ac ne id fortuitum putes, de te michi diu ante provisum erat; quem ut in amicis haberem, et dignus destissimum amicitie votum, etiam de scriptis familiaribus, que varia exigente materia quotidie michi e manibus excidunt, partem postulare dignatus sis, mirer quid ita cum vivum fontem domi habeas et lucidum, semiarentes ac turbidos vicinorum rivulos sitibundus ambias, nisi pridem intellectus michi sit animi tui ardor, qui tantus est ut nullum ingenii liquorem undecunque fastidiat, neque sibi suffecturum arbitretur quicquid perennibus scatebdices. 8 Perge, age, habes quos sequaris duces, seu Socratem mavis seu Platonem, quorum alter ut scriptum vides, “ad discendum pauper”, ditissimus
Abbreviated transcription (Latin):
mre nreus si sit isi amens ridicalusqz non
qua si nõ extins flatibus auulsus fu̾s. non
facile corruã Illic rñi nõ insi aura purissia
ueriqz flant sp̃us denq sic hẽto posse me tͥ
omĩa crede̾ insi que de me scribis que si aliã
deꝓced̾ent qua putas froute lc̃ũrus fuerim
ac nũt in notissuꝰ candor tuus quiap agis
aut loqrit sensibꝰ meis approbat et que ex
ore alt̾ius illustria uide̾nt᷑ e tus labiis gͣta
fc̃ĩt ⁊ dulcia Ad sumã quisqͥs sũ tuꝰ sũ et
amiciͤ nr̃e fores quas eloq̃ucie tue clambꝰ
tanto studio apire satagis apte sũt ut libe
exoptato ingrede̾ crede mͥ nullo nisu ulła
opus est arte ultͦ ãnus p̃sto sũ teq in li¬
mine letus excipio nõ priꝰ exclusurꝰ ꝙͣ
hanc inde aĩam mors excludat Idq sit ẽẽ
Ut dico tibi penitꝰ ꝑsua sum uelim panea sũt
quibꝰ glier ĩnq hus iõis hesitare soleo unũ
hoc intrepide dix̃im tp̃rales amuticias nõ

Expanded text:
mie, meus, si sit, nisi amens ridiculusque non mie, meus, si sit, nisi amens ridiculusque non qua si non externis flatibus avulsus fuero, non facile corruam; illic enim non nisi aura purissima verique flant spiritus. Denique sic habeto, posse me tibi omnia credere, nisi que de me scribis. Que si aliunde procederent, qua putas fronte lecturus fuerim? at nunc michi notissimus candor tuus, quicquid agis aut loquers, sensibus meis approbat, et que ex ore alterius illusoria viderentur, e tuis labiis grata facit et dulcia. 5 Ad summam, quisquis sum, tuus sum, et amictanto studio satagis, aperte sunt: utlibet exoptatus ingredere; crede michi nullo nisu, nulla opus est arte, ultro animis presto sum teque in limine letus excipio, non prius exclusurus quam hanc inde animam mors excludat; idque sic esse ut dico, tibi penitus persuasum velim. 6 Pauca sunt quibus glorier inque his ipsis hesitare soleo; unum hoc intrepide dixerim: temporales amicitias non
Abbreviated transcription (Latin):
Od benenitenda tantellariũ uenetorũ ei
qui laude pulsat᷑ aliena ratõis ad art
Ene michi accidit ꝙ in urbe licet fure¬
q̃ntissima tua me solitariũ epła rep¬
perit Erubuissẽ coram młtis de p̃hyusus in
publito nũc solus xrubui et dixi imꝑiose
diciũq ꝑst̾ugis in lr̃is quidẽ tuis optime uiri
dũas siuł uet̾um siñas recognoiĩ ⁊ amoris
s. et eloq̃ucie magnã uimi nẽc de nichilo dc̃m
u̾el amantũ cera ee indina ul oratorem posse
omĩa pͥmũ te annee in extimatõe rerũ mearũ
fallit haud dubie scdm uome paulomimꝯ fe¬
fellisset ut tlis michi uideri inciꝑem qualem
tu me facis sic corda legentiũ in manu habes
mellifluo dic̾ent᷑. Ecio quid mnͥ intus in silẽ¬
tio sit rñsum puide oro post has pudori meo ut
ꝑcas ne ne me nõ meis laudibꝰ honores nõ
pcor errorem exuas quo delector tñi ne me
facundie mito trahas in errorẽ mlto ĩparẽ
tus eñi error ingenuꝰ et amicicie testis exi¬

Expanded text:
ancellarium Venetorum, ei qui laude pulsatur aliena, rationis ad arcem Bene michi accidit quod in urbe, licet frequentissima, tua me solitarium epystola repperit; erubuissem coram multis deprehensus in publico, nunc solus erubui et dixi: ‘Quid ndiciumque perstringis?’ In literis quidem tuis, optime vir, duas simul veterum sententias recognovi, et amoris scilicet et eloquentie magnam vim, nec de nichilo dictum vel «amantum ceca esse iudicia» vel «oratorem posse omnia». 2 Primum te, amice, in extimatione rerum mearum fallit hauddubie; secundum vero me paulominus fefellisset ut talis michi videri inciperem qualem tu me facis — sic corda legentium in manu habes, mellifluo, dicerentur. 3 Scio quid michi intus in silentio sit responsum; proinde oro posthac pudori meo ut parcas, neve me non meis laudibus honeres; non precor errorem exuas quo defector, tantum ne me facundie unco trahas in errorem multo imparem: tuus enim error ingenuus et amicitie testis exi
Abbreviated transcription (Latin):
crede E qͥd ambigui rerũ tempestas actulerit
sum̃a consiliũ ab arce et ab illa sup̃ma parte
ãmi postendũ erit quo t̾renis turbinbus
in accessa serena semꝑ atq tͥnquilla ẽ de fiẽ
oꝑum nl tibi penitꝰ arrogans omnẽ spei
auchorã in deo qdqs ait psalmistu Reuela
dñs mã tuã et spera in eo et ip̃e faciet hͨ

Expanded text:
crede; siquid ambigui rerum tempestas attulerit, crede; siquid ambigui rerum tempestas attulerit, summa consilium ab “arce” et ab illa suprema parte animi poscendum erit, que terrenis turbinibus inaccessa, serena semper atque tranquilla est. De fine operum nil tibi penitus arrogans, omnem spei anchoram in Deo fige quodque ait Psalmista, «revela Domino viam tuam et spera in Eo et Ip
Abbreviated transcription (Latin):
gubernãcłis inter ꝓcellosi officii fluctꝰ oc sto¬
pulos utendũ sit nec ego sũ ꝯsultor y doneus
nec tu consilii eges ut qui in hiis disciolinis
que maxĩe hũc deceant statũ tp̃s om̃e conti¬
nieris iꝑ quid̾ pontifex sed pontificii uris
ac c̾imomatũ om̃ a iiuẽtũte ꝑitissumꝰ uñ que
multis ardua tibi ꝓna sũt atq facilia Re
U̾o tam diltũs olim frat mũs et pr̃ tantũ
equor ingressus non dicã consilio nõ hortatu
s mee saltẽ uotis honie careat funẽ soluẽti
oratianũ iᵈ exclamo .I. bone quo u̾tus tua
te uocat .i. pede fausto Rempe quo iux a¬
lios longe ad hortationis calcar uigẽt nãt᷑a
te ducet tua non es cogendus non urgendus
net rogandus quid̾ admonitio ip̃a ꝓpe suꝑna¬
tua est insi qua mouẽtis fidei fidẽ facit ad
sũmã ut portu gaudeas optato naturã tuam
bonã seq̃re illi sultãtis freta nauigi lauũ

Expanded text:
gubernaculis inter procellosi officii fluctus ac scogubernaculis inter procellosi officii fluctus ac scopulos utendum sit, nec ego sim consultor ydoneus nec tu consilii eges, ut qui in his disciplinis que maxime hunc deceant statum, tempus omne contriveris, nuper quidem pontifex, sed pontificii iuris ac cerimoniarum omnium a inventute peritissimus, unde que multis ardua tibi prona sunt atque facilia. 4 Ne vero tam dilectus olim frater, nunc et pater, tantum equor ingressus non dicam consilio, non hortatu, sed mee saltem vocis omine careat, funem solventi horatianum illud exclamo: I bone quo virtus tua te vocat, i pede fausto. Nempe quo vix alios longe adhortationis calcar urgeret, natura te ducet tua; non es cogendus, non urgendus nec rogandus quidem; admonitio ipsa prope supervacua est nisi qua monentis fidei fidem facit. 5 Ad summam, ut portu gaudeas optato naturam tuam bonam sequere; illi sulcantis freta navigii clavum
Abbreviated transcription (Latin):
dend̃ an dolendũ sibi sit dubie
Uccessibus tiuis mestior ne an letior
ad extreniũ tẽm di dubiꝰ mansi.
Tangebat am̃ huic quies huis głia alterã
tus erepta dũ maoĩs ncͣcia eẽt alt̾a̾m illi
etati cui p̃cipue dẽ be̾tur suꝑ additã tribur¬
bam głiosũ tibi laborẽ impositũ nõ dolebã
sciens absqz labore uam nec qͣu gliam net
feruari Ilud horrebam ꝙ libertas quã sꝑ
amian̾as in disc̾men agt uidebat᷑ et haud du¬
bie honori omis impositũ erat quo altior eĩ
status est eo durius inte frenũ hiis qui in¬
fanuã tunent semꝑq conspectior rerũ u̾tex
Qd uis amor libertates atq ocii uincebat.
latendiq cõmoditas dolere iam ceꝑat insi ꝙ
in mentẽ uenit te neq liberũ hactenꝰ ⁊ qd̾
est pessimũ siuicii genꝰ in quo siuił ac młti¬
plici p̃ssum ingo nũs de suo hõm młtorum
serilũ dei uniꝰ effc̃m felix ꝑunitatio gauden¬
dũ ẽ in quo statu quid agendũ tibi seu qͥbꝰ

Expanded text:
dendum an condolendum sibi sit, dubie. Successibus tuis mestior ne an letior ad extremum essem, diu dubius mansi; tangebat animum hinc quies hinc gloria; alteram tunc ereptam dum maxime necessaria esset, alteram illi etati cui precipue deberetur, superadditam cernebam; gloriosum tibi laborem impositum non dolebam sciens absque labore veram nec queri gloriam nec servari. Illud horrebam quod libertas, quam semper amaveras, in discrimen agi videbatur et hauddubie honori honus impositum erat. 2 Quo altior enim status est, eo durius vite frenum his qui infamiam timent, semperque conspectior rerum vertex. Quid vis? Amor libertatis atque otii vincebat latendique commoditas; dolere iam ceperam, nisi quod in mentem venit te neque liberum hactenus et, quod est pessimum servitii genus, iniquo simul ac multiplici pressum iugo; nunc de servo hominum multorum servum Dei unius effectum: felix permutatio; gaudendum est. 3 In quo statu quid agendum tibi seu quibus
Abbreviated transcription (Latin):
płimũ se semꝑ excuit ꝑgat instat p̃miet¬
p̃facuncula qi magne mesticie index amã¬
tem et amore pauidũ atq sollicitũ aũm tnũ
forte turbau̾it pone metũ pͥuatĩ nicħ ada̾¬
si est c̾te sicut pu ͨ ͤ nichil est ꝓsperi Ciud¬

Expanded text:
plurimum se semper exercuit; pergat instet premplurimum se semper exercuit; pergat instet premprefatiuncula quasi magne mestitie index, amantem et amore pavidum atque solicitum animum tuum forte turbaverit; pone metum: privatim nichil adversi est certe, sicut publice nichil est prosperi
Abbreviated transcription (Latin):
Rumoribus Italis nomĩatuin de ue
Uunores italicos cotidie nisi fallor
Uad sacietatẽ audis qui ul uiinam
Ririores ẽẽnt uł mun ĩmiites nũc crebri
Uehemẽtesq sũt et sonori adeo ut nõ tñ
n galliis uicina regione s apud iudos
atqz araber audiri queant Magni sunt
rerũ motus magni bellorũ strepitꝰ magͣ
ĩpiorũ uigisq collisio Magna demq fame
uox queq non mõ alxes prĩas sed maria
tͥnsilit et cũ magͣ suit semꝑ mala pñtia
futuroꝵ appatur ꝯtinuo maior ẽ ĩta nobis
qdͥ in oñi adu̾sitate durissimũ est extͣmũ
loqͣtur ita ne nõ etati tm̃ sue s om̃ibꝰ sc̃lis
uere ait flactꝰ Auidũ medis hesperie som¬
tũ ruine agat mõ forguia ꝑficiat qd̵ incepͭ.¬
sure ulla suis uiribꝰ suie nr̃a ignauia potens
est qũ solis obstari illi pot̾at arma rõnis ab¬
recimꝰ agat inꝙͣ semat touet ac fulminet ĩ
hoc p̃cipue mũdi latus ubi in utͣmiq ꝑtem

Expanded text:
rumoribus italis, nominatim de Venrumoribus italis, nominatim de Ventruncato. 1 Rumores italicos quotidie, nisi fallor, ad satietatem audis, qui vel utinam rariores essent vel minus immites! Nunc crebri vehementesque sunt et sonori adeo ut non tantum in Galliis, vicina regione, sed apud Indos atque Arabes audiri queant. 2 Magni sunt rerum motus, magni bellorum strepitus, magna imperiorum ingisque collisio, magna denique fame vex queque non modo alpes patrias sed maria transilit; et cum magna sint semper mala presentia, futurorum apparatus continuo maior est. Ita nobis, quod in omni adversitate durissimum est, extremuloquatur? Ita ne non etati tantum sue sed omnibus seculis vere ait Flaccus: auditum... Medis Hepperie sonitum ruine? Agat modo fortuna, perficiat quod incepsive illa suis viribus sive nostra ignavia potens est, quiecimus; agat, inquam, seviat tonet ac fulminet in hoc precipue mundi latus ubi in utranque partem
Abbreviated transcription (Latin):
illum regia cepit qͣi dicẽt ne despicias pau¬
ptatẽ nr̃am neq dedigneris hĩtacłin quod
dig̃tus est hercules ego idem̃ tibi amicisq
aliis et om̃s mõ tetũ alloquor quoꝵ nõĩa
scriptis in serui cestatus sũ partite ⁊ eqͣne¬
mit᷑ forte p̃c̃or si non par głie nr̃e locꝰ est
Ubi nos includo neq sordes egestatemq ser¬
qd̾ nemo ambigit nobiliori in ꝑte me̾nũ
aut non meritũ nr̃m ymo facultas ext̾iẽt᷑
mra non ubi decet s ubi possũ uos excipio
amor amplissimꝰ domo angusta ẽ di ei¬
cero ẽẽm locarẽ uos in cic̾onis epłis nũc
uos in meis loco alienis neq si uelim queo
et scio uos nõ hospitis claritate̾ s aĩciciã
extimare demq ut obscuritatẽ loci comi¬
tato splendore solẽpmn ubi uos pono duces
ubi reges ubi cesares ubi pontifices postre¬
mo ꝙ hiis me iudice maius ẽ ubi pħos
posiu uale.
¶ Ad euinde in galliis agentem de

Expanded text:
illum regia cepit, quasi diceret: ‘Ne despicias pauillum regia cepit, quasi diceret: ‘Ne despicias paupertatem nostram neque dedigneris habitaculum quod dignatus est Hercules’. 5 Ego idem tibi amicisque aliis, ut omnes modo tecum alloquar, quorum nomina scriptis inserui, testatus sum. Parcite et equanimiter ferte, precor, si non par glorie vestre locus est ubi vos includo, neque sordes egestatemque ser quidem, quod nemo ambigit, nobiliori in parte meremini; at non meritum vestrum imo facultas extimetur mea. 6 Non ubi decet sed ubi possum vos excipio; amor amplissimus, domus angusta est; si Cicero essem, locarem vos in Ciceronis epystolis, nunc vos in meis loco; in alienis neque si velim queo, et scio vos non hospitis claritatem sed amicitiam extimare. Denique ut obscuritatem loci comitatus splendore solemini, ibi vos pono ubi duces ubi reges ubi cesares ubi pontifices, postremo, quod his me iudice maius est, ubi phiposui. Vale. 9 Ad eundem in Galliis agentem, de
Abbreviated transcription (Latin):
in exlis meis poni facis ut reliqua
nõ eiũ id meriti mei s indulgencie tue eft
neq ideo me ingeniosũ arbitror s te aĩcũ
Ceneca lucilico suo scribẽs Oe libros inqͥt
mers mitti tibi desid̾as nõ magis ideo me
disitũ puto ꝙͣ formosũ putarem si ymagi¬
nẽ mẽa peteres elegantꝰ id quidẽ quis ẽ
eiũ qui nõ deformis amiti ꝙ formosi hostis
hospiciũ ube hĩtes s quid hospes et ꝓfecto
ninus ambitiosus ẽ qui nõ libentis uel
ꝓpriũ uł pauꝑis amiti lunen ꝙͣ ignoti reg̾
atriũ ingredit᷑ cuit ut cuxide tuguriũ saũ
pastor. Nidũ uolucris cuniculo fere stabula
greges petant utqz ip̃e memores redeãt
in tecta capelle qd ait Maro q̃rentes non
pulcriora s ꝓpria ut quẽ nõ honũ tñi sed
cũctis amãtibꝰ insitũ uidemꝰ nature non
et feci ut si uita tomes erit faciã p̃fatꝰ
tibi ꝙ hospiti olim suo Rex euandr ꝯ qui
cũ inopem maular ĩitaret eneã magnũ
tibi hospitez aliũ iam fuisse ꝯmeniorant.

Expanded text:
eliqua; non enim id meriti mei sed indulgentie tue est, neque ideo me ingeniosum arbitror sed te amicum. Seneca Lucilio suo scribens: «Quod libros» inquit, «meos tibi mitti desideras, non magis ideo me disertum puto quam formosum putarem, si imaginem meam peteres». Eleganter id quidem; quis est enim qui non deformis amici quam formosi hostis hospitium ubi habites sed quis hospes; et profecto nimis ambitiosus est qui non libentius vel proprium vel pauperis amici limen quam ignoti regis atrium ingreditur. 3 Cernis ut cupide tugurium suum pastor, nidum volucris, cuniculos fere, stabula greges petant, utque “ipse memores redeant in tecta” capelle, quod ait Maro, querentes non pulcriora sed propria, ut quem non homini tantum sed cuntis animantibus insitum videmus, nature non et feci et, si vita comes erit, faciam, prefatus tibi quod hospiti olim suo rex Evandrus, qui cum inopem in aulam invitaret Eneam, magnum ibi hospitem alium iam fuisse commemorat:
Abbreviated transcription (Latin):
et miserũ librate mortua ⁊ sepulta ꝓ qua
multa sepe intã mag᷑ cũ uolup ͭ ͤ et gloria
ꝓfudere p̃sertĩ cum nõ libertas sola ꝑierit
sĩ cũ illa siuił fides pietas pudicitia ꝓcessi¬
niis iam diebus late regͥntibꝰ nullus usqt
insticis ant modestie lotus sit Ueue qͣm suie
stomachosus et indignas c̃mo nõ mag suã
ꝙͣ pucã sorte̾ luget huic sepe nũo dolor
neus husq nulli hõmi ꝓsunt m ẽt nocent
friuolis q̃rimomiis enaporãt/ Et hoc genere
pͥnti istud ẽe noueris. uͥuns ne te ampliꝯ
expretatõs torq̃am qd destmauam expedio
et omiss rumoribꝰ qui assidue aures tuas
fana uocif̾ante cireusonant quos nullis
cunalibꝰ comphendi posse credidim Qui
psis et qui senis pploꝵ motꝰ Sed in latus
Renoluta bonomã Quis nã pr̃ie mee status
Utuã ut florentis semꝑ sit aliq̃ñ fructifere
Seͥd flrat Rona quid ꝑthenope metuat ut
rebus ip̃is cognomẽ suũ t̾ra laboris eqͣuiꝰt

Expanded text:
ate mortua et sepulta, pro qua multi sepe vitam magna cum voluptate et gloria profudere, presertim cum non libertas sola perierit sed cum illa simul fides pietas pudicitia, pessimisque iam moribus late regnantibus, nullus usquam iustitie aut modestie locus sit? 6 Que quonistomacosus et indignans animus non magis suam quam publicam sortem luget. Hinc sepenumero dolor meus his, que nullievaporat; ex hoc genere principium istud esse noveris. 7 Nunc ne te amplius expectatione torqueam, quod destinaveram expedio, et omissis rumoribus qui assidue aures tuas fama vociferante circumsonant, quos nullis annalibus comprehendi posse crediderim, 8 qui Pisis et qui Senis populorum motus, quod in latus revoluta Bononia, quisnam patrie mee status, utinam ut florentis semper sic aliquando fructifere, quid fleat Roma, quid Parthenope metuat, ut rebus ipsis cognomen suum Terra Laboris equaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
eũ in statu dei pul ͤ a maioribꝰ tradito neftio
qͥd nuire atq ita cuͣcta ꝯueniũt ut ꝙ aiti
flactꝰ pͥmo ne mediũ medio ne discrepet
ymũ uam qd̾ uix clli unꝙͣ arbit᷑r ene¬
nisse ad ripõ rodam dũ pro negocio pacis
ꝑ me pͥmũ et mox ꝑ rũ frustra tẽptato
apud rõnui pontifice legatõis officio fũ¬
git᷑ ducatꝰ honor nõ prtenti ymo quid̾
ignaro sibi obtigit reusus in pr̃iam cogi¬
tanit qd̾ ut puto nemo unꝙͣ cogitat pas¬
sus ẽ qd̾ nemo unꝙͣ in loco celeberrimo
om̃iq clarissimo atq yulcerumo eorũq
ego uidim ubi marores sui sepe betissimos ho¬
nores pompis tͥumphalibꝰ dedux̾unt Illit
ip̃e ꝯcursu nobiliũ protͣctus et ducalia exu¬
tus insignia caput trũto occubuit Templiq
fores et palacu aditũ scalasq marmoreas
sepe uel sollẽpinba festis uł hostilibꝰ spoliis
honestatas sangiuẽ fedauit ꝓprio locũ sigui

Expanded text:
eum in statu reipublice a maioribus tradito nescio eum in statu reipublice a maioribus tradito nescio quid mutare; atque ita cunta conveniunt, ut, quod ait Flaccus, Primo ne medium medio ne discrepet imum. Nam quod vix ulli unquam arbitror evenisse, ad ripam Rodani dum pro negotio pacis per me primum et mox per eum frustra tentato apud Romanum Pontificem legationis officio fungitur, ducatus honor non petenti imo quidem ignaro sibi obtigit. 24 Reversus in patriam, cogitavit quod, ut puto, nemo unquam cogitarat; passus est quod nemo unquam, in loco celeberrimo omniumque clarissimo atque pulcerrimo eorum que ego viderim, ubi maiores sui sepe letissimos honores pompis triumphalibus deduxerunt. 25 Illic ipse concursu nobilium protractus et ducalia exutus insignia, caput truncus occubuit templique fores et palatii aditum scalasque marmoreas, sepe vel solemnibus festis vel hostilibus spoliis honestatas, sanguine fedavit proprio. Locum signavi;
Abbreviated transcription (Latin):
lent et a rõne nõ abrũtibꝰ rerũ elicerent
arguͭ ͦ Eed nõne ego fedifragus sũ qui
noua pollicitꝰ antiqua ꝑ soluo Expecta
aut in fundo ẽ uñ mn ꝓmissi fides constet
hactenꝰ audieras quod sequit᷑ nomen au¬
dis huic equid taliduci niueni semor succes¬
serat et ad prĩe gubnaculũ sero licet aute
ab olim familiarit in notus s in quo falle¬
bat opino ani ꝙ consilii maioris. Marini
phalerius uiro nomẽ explere añii in sũma
dignitate nõ potuit smistro pede palaciũ
ingressus nãq hũc uerreti ducẽ suũ sacre¬
sc̃m̃ om̃ibꝰ scłis magr̃atũ quẽ in illa urbe
semꝑ ut nunẽ aliqd̃ antiqͥtas coluit midia¬
itius in ip̃ius palaci uestibulo decollarũt
Causas rerũ ut poete solent in p̾mordiis
opum suorũ explicare si cõpta loqui uelun
nequeo tã ambigno et tam uarie referũ¬
tur rremo illũ excusat om̃s auĩt noluisse

Expanded text:
lent et a ratione non ab eventibus rerum elicerent lent et a ratione non ab eventibus rerum elicerent argumenta. Sed nonne ego fedifragus sim, qui nova pollicitus antiqua persolvo? Expecta autem: in fundo est unde michi promissi fides constet. Hactenus audieras; quod sequitur novum audis. 21 Huic equidem tali duci iuveni senior successerat, et ad patrie gubernaculum, sero licet, ante ab olim michi familiariter notus, sed in quo fallebat opinio, animi quam consilii maioris; Marinus Phalerius viro nomen. Explere annum in summa dignitate non potuit, sinistro pede palatium ingressus. 22 Namque hunc Veneti ducem suum, sacrosanctum omnibus seculis magistratum, quem in illa urbe semper ut numen aliquod antiquitas coluit, nudiustertius in ipsius palatii vestibulo decollarunt. Causas rerum, ut poete solent in primordiis operum suorum, explicare, si comperta loqui velim, nequeo, tam ambigue et tam varie referuntur. 23 Nemo illum excusat; omnes aiunt voluisse
Abbreviated transcription (Latin):
in fior sis oꝑtet sexe falleratã eloq̃ntiã nu¬
da uitas uincit Itaq cũ se multũ frustra
torsiss septimno denũ die nuĩtiũ meũ sũ lr̃is
dimusit rũsũ ꝓpriũq nunciũ pollicitꝰ ꝙ non
misit nec dem rñdit seu morbo corꝑis seu aĩ
quã penitꝰ uictã atq extritã extimabat
Ianuensiũ classis accessit tui tumultui dux
ip̃e p̃ter morẽ armatus int̾fuit nec põst
xum drem u̾e aliqͥd gessit qͣi festinans ĩpen¬
dentibꝰ caput malis matura morte subduce̾
et si quid ferant rũdisse eũ nestio quidqd
sapiẽtie nomẽ est uencti ab ead illa naga
classe ianuensiũ depħrusi ingentiq p̃lio
fusi sũt cũ honorẽ duci optimo defente for¬
tima ut sicut dixi dilatã pr̃ĩe sue cladẽ in
carne positus nõn uidet Certe ut ibi potis
quo .s. uocabulo loci faltẽ reliqui duces ad¬
monent᷑ ut sapĩam quã fortunã fequ mal¬

Expanded text:
inferior sis oportet; sepe phaleratam eloquentiam nuinferior sis oportet; sepe phaleratam eloquentiam nuda veritas vincit. 17 Itaque cum setorsisset, septimo demum die nuntium meum sine literis dimisit, responsum propriumque nuntium pollicitus, quem non misit nec deinde respondit, seu morbo corporis seu anquam penitus victam atque exterritam extimabat, Ianuensium classis accessit, cui tumultui dux ipse preter morem armatus interfuit. 18 Nec post eum diem fere aliquid gessit, quasi festinans impendentibus caput malis matura morte subducere, etsi quidam ferant respondisse eum nescio quid, quod Sapientie nomen est, Veneti ab eadem illa vaga classe Ianuensium deprehensi ingentique prelio fusi sunt, eum honorem duci optimo deferente fortuna, ut, sicut dixi, dilatam patrie sue cladem in carne positus non videret. 20 Certe ut ibi potissderim, quo scilicet vocabulo loci saltem reliqui duces admonerentur ut sapientiam quam fortunam sequi mal
Abbreviated transcription (Latin):
affricani dc̃m usurpabat qui loq̃us cũ haui¬
bale dii inqt testes sũe qui et illiꝰ belli ex¬
itũ scdm ius fasq dederũt et huiꝰ dant et
dabũt Ilłud quoq cesareũ hec fato q̃ teste
ꝓbes quis iustuis arma Induit hec acies uic¬
tum factura nocentẽ Et ꝙͣtũ illi uiuendũ
erat ut in xundẽ ista reflecte̾m nocentẽ fato
teste quincens q̃ teste fato ĩnocentiã obstru¬
ebat pancis añ obitũ diebꝰ lr̃as meas accẽ¬
ꝑar aculrosas fateor plenas tñ effectuũ op¬
enorũ quibꝰ se torsit ita iñsionis scudio
efernuuit sic postea retulerũt qui p̃sentes
erãt ꝙͣ sũmo pudori duce̾t nõ equasse stilũ
qdͥ unũ facillimũ illi erat lr̃ato in pmis diss¬
uerbis yquid atq ex̾citio dicendi armatus
uerborũ certamĩa nõ timebat s qd̾ ⁊ rebꝰ¬
nisi ut taceas aut confmnes uerba enĩ com¬
pares aut par aut suꝑior ẽẽ potes rebꝯ

Expanded text:
Africani dictum usurpabat, qui loquens cum HaniAfricani dictum usurpabat, qui loquens cum Hanibale: «Dii» inquit, «testes sunt, qui et illius belli exitum secundum ius fasque dederunt et huius dant et dabunt» illud quoque Cesareum: Hec, fato que teste probet quis iustius arma Induit, hec acies victum factura nocentem. Et quantulum illi vivendum erat ut in eundem ista reflecterem, nocentem fato teste convincens, qui teste fato innocentiam astruebat! 15 Paucis ante obitum diebus literas meas acceperat, aculeosas, fateor, plenas tamen affectuum optimorum, quibus ita se torsit, ita responsionis studio effervuit — sicut postea retulerunt qui presentes erant — quasi summo pudori duceret non equasse stilum, quod unum facillimum illi erat, literato in primis diseverbis equidem atque exercitio dicendi armatus, verborum certamina non timebat. 16 Senisi ut taceas aut confirmes? Verba enim compares: aut par aut superior esse potes; rebus
Abbreviated transcription (Latin):
nũ tetus ytaliã uascent ut qr iam de pro¬
minciarũ dña suorũ sit fc̃a ꝓuincia ad ue¬
netorã ut liii u̾bo utar angulũ et ad xa
que uix dũ potes audisse festino s bello
cũ iamuensibo suscepto dicã an de tecto latẽs
eiũ bellũ defuisse nnꝙ pnto int̾ bne tp̃us
pͥmũ uicti mox uictores rursũ maiore pre¬
despicio Reitioq s p̃sagio quodã mentis ⁊
p̃erat hodie uiue̾t exagitare eñ lr̃is et õ¬
nes acubeos incute̾m ac tota ute̾r lib̾tate bo
offendebat ꝙ belli studio ardentior erat ꝙͣ
nat᷑e ac suis moribꝰ cõueniret uiuenti eqͥd̾
non peꝑci et p̃sens uerbo et absons lrĩs
que ille de am̃o meo paciẽtissime ferebat.
s recenti uictoria elatus consiliũ respuebt.
cõsuluit illi mens ut acerbissinũ pat̾e sue
luctũ ⁊ mordatões meas lr̃as non uideret.
Uti xiũ fortune testimonio solebat nec du¬
bitare qui sic ꝓsperior uideret᷑ sic iustior

Expanded text:
tus Italiam vastent, ut que iam de “provinciarum domina” servorum sit facta provincia, ad “Venetorum”, ut Livii verbo utar, “angulum” et ad ea que vixdum potes audisse, festino. 10 Qui bello cum Ianuensibus suscepto — dicam an detecto? latens enim bellum defuisse nunquam puto — intra breve tempus primum victi, mox victores, rursum maiore predespicio reicioque, sed presagio quodam mentis et preerat, hodie viveret! exagitarem eum literis et omnes aculeos incuterem ac tota uterer libertate; offendebar, quod belli studio ardentior erat quam nature ac suis moribus conveniret. 13 Viventi equidem non peperci et presens verbo et absens literis, que ille de animo meo certus patientissime ferebat; sed recenti victoria elatus, consilium respuebat. Consuluit illi mors ut et acerbissimum patrie sue luctum et mordaciores meas literas non videret: uti enim fortune testimonio solebat nec dubitare quin sicut prosperior videretur, sic iustior
Abbreviated transcription (Latin):
bitor manes Siquidẽ int̾ nigellas meas
quas epłas quidã uocant quasq nunit
maxime cuiusdã ingeniosi hõis ⁊ amiti
digitis coaceruo nulliꝰ ferme ꝙͣ tuũ cre¬
brius nomẽ erit licet uł tua uł mea uel
amboꝵ sors sumł intemꝑans ⁊ inepta
nec sui potus appetẽs quorũd scolastico¬
rum sitis multas ut audio tuas huc et
neas illuc pperantes auert̾it Unie uale
Mediolam .iii. ĩdus aprilis ꝓpere
¶agapitũ de columpna umorez

Expanded text:
bitor manes. 6 Siquidem inter nugellas meas, bitor manes. 6 Siquidem inter nugellas meas, quas epystolas quidam vocant quasque nunc maxime cuiusdam ingeniosi hominis et amici digitis coacervo, nullius ferme quam tuum crebrius nomen erit, licet vel tua vel mea vel amborum sors, simul intemperans et inepta nec sui potus appetens quorundam scolasticorum sitis, multas, ut audio, tuas huc et meas illuc properantes averterit. Vive et Vale. Mediolani, III Idus Aprilis, propere. 8 Ad Agapitum de Columna
Abbreviated transcription (Latin):
stͣrem sibi. Qudo ius nõ aũt licomedose
neoptholemũ aut in fabulis fetentẽ febo
mestior dimisit S ed qͥd ag̾e̾m cũ amico qñ
nec hoꝵ alt̾ꝰ cũ nepote aliqͥd nec alter tũ
filio potuiss cessi igit᷑ et dimissa aĩ mei
ꝑte auxiuo substiti. donec lr̃is suis illũ nõ
exignã ancipitis mei ꝑtem emẽsũ padiũ
et comites supͣ solitũ tumdo nĩt ore fer¬
uentes enasisse didici non añ cũ am̃o quie¬
turus ꝙͣ cũ suis aut tuis lr̃is in prĩa per¬
uenisse didic̾o t̾nsiisso enũ rege fluminũ
suꝑ est monciũ appẽnimꝰ cuiꝰ sibi iuga
substrau̾it oro illũ qui solus respicit ter¬
ram et fc̃it eam treme qui tangit mõtes
et fũ̃gant Restat ut fateor te pro hiis
nouissimis diebus iure silentiũ meũ q̃ri
ꝙͣuis ad hanc ip̃am q̃rimoniã satre ut
arbitror epla suꝑiore rũsum siti ꝙ si totũ
simncitie nr̃e tp̃us ad calculũ trahis auti

Expanded text:
strarem sibi. Quid vis? Non aut Lycomedes strarem sibi. Quid vis? Non aut Lycomedes Neoptholemum, aut in fabulis Phetontem Phebus mestior dimisit; sed quid agerem cum amico, quando nec horum alter cum nepote aliquid, nec alter cum filio potuisset? 4 Cessi igitur, et dimissa “animi mei” parte, anxius substiti, donec literis suis illum non exiguam ancipitis vie partem emensum Padumque et comites supra solitum tumido nunc ore ferventes evasisse didici; non ante tamen animo quieturus quam cum suis aut tuis literis in patriam pervenisse didicero. Transmisso enim rege fluminum, superest pater montium Apenninus, cuius sibi iuga substraverit, oro, Ille qui solus «respicit terram et facit eam tremere, tangit montes et fumigant». 5 Restat ut fatear te pro his novissimis diebus iure silentium meum queri, quamvis ad hanc ipsam querimoniam satis, ut arbitror, epystola superiore responsum sit. Quodsi totum amicitie nostre tempus ad calculum trahis, aut
Abbreviated transcription (Latin):
On tuã fateor ler̾e iusus epłam sũ
sed flacti cũ quo iocans cesar ue̾ri
inqͥt mn uideris ne maiores libelli tui sint
ꝙͣ iõe es Sane que illi defuit tibi adest
mediocris et elegans statura Sibi ergo
uel ludicra tibiq nã tante breuitatis ex¬
cusatio iusta est Sed qͥd loquor ꝓuidisti
eñ ut oẽm hant calũpia in angustias
tp̃ris reiecisti Credo edepol Nam ⁊ ego
ꝑsepe idem patior ut cũ multa scrib̾e cu-¬
piam pauca sinar ꝓoinde qd queris an ad
meis absolutũ legeris et uia illuis nr̃i
uoce cognonis quẽ salue iubeo cuusq.
m̃e longã ad laboris historiã ml aliud̃
dico nͥ ꝙ penitet et pudet et miseret ta¬
lem uirũ a me et meis ĩmo suis laribus
tam auso tp̃re dimisse Sed urgebat uolũ¬
tas xius cui prorsus obniti nefas credidi ⁊¬
si minaces auras guidũ celũ. turbida nubila
herbisq et floribus gandere soliti uellus
arietis ymbribꝰ hũdũ uide̾m uicissimq mõ¬

Expanded text:
on tuam, fateor, legere visus epystolam sum, sed Flacci, cum quo iocans Cesar: «Vereri» inquit, «michi videris ne maiores libelli tui sint quam ipse es». Sane que illi defuit, tibi adest, mediocris et elegans statura; sibi ergo vel ludicra, tibi quenam tante brevitatis excusatio iusta est? Sed quid loquor? providisti enim et omnem hanc calumniam in angustias temporis reiecisti. Credo edepol, nam et ego persepe idem patior, ut cum multa scribere cupiam, pauca sinar. 2 Proinde quod queris, an admeis absolutum legeris, et viva illius nostri voce cognoveris, quem salvere iubeo, cuiusque nunc longam ad laboris historiam nil aliud dico, nisi quod penitet et pudet et miseret talem virum a me et meis, imo suis, laribus tam adverso tempore dimisisse. 3 Sed urgebat voluntas eius, cui prorsus obniti nefas credidi, etsi minaces auras, gravidum celum, turbida nubila, herbisque et floribus gaudere soliti vellus arietis imbribus uvidum viderem vicissimque mon
Abbreviated transcription (Latin):
mis exquiirendũ reor qͥd me ad nocendiẽ
tibi possit impellere qd si nicħ ẽx̃ ꝯstiterit
nec nocuisse me ostet nec noce uoluisse nec
alienã pnciẽ moluĩt᷑ hõies ul ex odio pre¬
cõcepto uł ex repentina ira uł ex ñudia uł
ex spe ul ex metu aliquo ꝓcedũt p̃tir hec
feritas uoluptasq missrima delmꝙ̃di qͣm¬
sus te uñ mnͥ queso si quibꝰ a radicibꝰ exor¬
tũ quid tu inͥ dignũ odio fecisti nẽpe prius
mlto ꝙͣ pͥmã post te locũ in ec̃c̃ra tenerẽ.
ultĩo forsan indignꝰ cu me nõ m̃õ nulla-
offensa q̃ odii nĩ est s młto semꝑ honore
ꝓsecutꝰ młtis sepe maioribꝰ et in altiore
Iigͥtatis gdu positis ptulisti banc igit᷑
odn cãm affre ridiculũ atq alia quam ego
quedẽ nouam nulla est nõ de ira qͥd actin
loqui cũ et de odio dc̃m sit qd̾ occultiꝯ est
malũ ⁊ ꝯu̾satio rarior et post longũ leti
sꝑ seremq cõgressus nullũ ire locũ fecerit.

Expanded text:
imis exquirendum reor quid ad nocendum imis exquirendum reor quid ad nocendum tibi possit impellere; quodsi nichil esse constiterit, nec nocuisse me constet nec nocere voluisse nealienam perniciem moliuntur homines, vel ex odio preconcepto vel ex repentina ira vel ex invidia vel ex spe vel ex metu aliquo procedunt; preter feritas voluptasque miserrima delinqrsus te unde michi, queso, seu quibus a radicibus exortum? quid tu michi dignum odio fecisti? Nempe prius multo quam primum post te locum in ecclesia tenerem, ultimo forsan indignus, tu me non modo nulla offensa, que odii mater est, sed multo semper honore prosecutus, multis sepe maioribus et in altiore dignitatis gradu positis pretulisti. Hanc igitur odii causam afferre ridiculum; atqui alia quam ego quidem noverim, nulla est. 22 Nam de ira quid attinet loqui, cum et de odio dictum sit, quod occultius est malum, et conversatio rarior et post longum leti semper serenique congressus nullum ire locum fecerint?
Abbreviated transcription (Latin):
omĩo dix̾is qd̾ non intelligant qui nicħ intel¬
ligant ꝙͣꝙͣ est id quidẽ lenius magus ego
dici malim ꝙͣ maledicus ꝙͣq maleficꝰ et se se¬
ponant᷑ hͨ onĩo maior est uolũtatis ꝙͣ in¬
tellcus exhorbitatio morũq ꝙͣ studiorũ gͣ¬
mor infamia mich qd uescrebã ut̾q parta
ẽ. ita dico si qͥs pot ab infanubꝰ in famari
Satis ne oro igit᷑ digne breue illud ⁊ hospe¬
dũ poema non aliunde ꝙͣ ab exclamatio¬
nbꝰ orsus ẽ ꝑsuis O curas hõm e ꝙͣ tũ est
in rebus mane ymo u̾o ꝙͣ uil solidi nicħ certi
q̃n foneã quã maxĩe semꝑ fugi in rã maxe᷑
madu̾tens incidi nulloq studio ꝯtigit caui¬
nũ dentẽ mordacissini decͣctores euadere.
fugi enõ silui latui sed olfaciẽs gressꝰ meos
in ip̃as intimas ac silentes latebs ierupit
dio s ex suspitõibꝰ agit᷑ ⁊ in ea quã ꝯiectu¬
ralez uocãt causcrũ constitutõs u̾sami. In pͥ¬

Expanded text:
omnino dixeris quod non intelligant qui nichil intelomnino dixeris quod non intelligant qui nichil intelligunt. Quanquam est id quidem levius: magus ego dici malim quam malidicus quamque malificus; et si seponantur hec, animo maior est voluntatis quam intellectus exorbitatio morumque quam studiorum gravior infamia; michi, quod nesciebam, utraque parta est. 18 Ita dico siquis potest ab infamibus infamari. Satis ne, oro, igitur digne breve illud et hispidum poema non aliunde quam ab exclamationibus orsus est Persius: O curas hominum, o quantum est in rebus inane? imo vero quam nil solidi nichil certi! quoniam foveam quam maxime semper fugi, in eam maxime inadvertens incidi, nulloque studio contigit caninum dentem mordacissimi detractoris evadere. Fugi enim, silui, latui; sed olfaciens gressus meos in ipsas intimas ac silentes latebras irrupidio, sed ex suspitionibus agitur et in ea quam coniecturalem vocant, causarum constitutione versamur, in pr
Abbreviated transcription (Latin):
cle nil est ueris qͥd nã aginiꝰ mortales
ut uoluimꝰ ingenia nr̃a rerũ ꝯt̾riaeũ uici¬
nitate fallunt᷑:. I dampnũ sepe labor uer¬
ego unde nomẽ ĩnocentie quesisse debue¬
rã quid q̃ siui nẽpe nouarũ rerũ male¬
fice caliditatis aduersus oxtimũ quẽq sus¬
pitõrm et fortasse ad nescio qualit̾ uenit
ad aures meas int̾ magnos sepe iactatũ.
s fortuna magnos nõ ingeno fortasse in¬
ꝙͣ młtis iã ing̾mãticꝰ ac magus appareo
uiri dicũt ut ego nõ inficiar legi. Eñ suspi¬
tionis causã en infamiã studioꝵ minus
miror apulero madamẽsi cͥmen magice
obiectũ qd̾ ille quid̾ elegantissimo uolum̃e
Diluit iͥ tã oꝑosa defensione nõ est opus.
nondũ trahor ad indiciũ tenui miure fus¬
cis carpor in angulis Et ludũ putas facilẽ
fame cuubã hiis ignorãtie scopulis freꝙ̃t᷑
scribe aliqͥd qd̾ moxinter censorras cadat
manꝰ uñ magi cognonẽ mereare si quid̃

Expanded text:
es ut volumus? ingenia nostra rerum contrariarum vicinitate falluntur, in damnum sepe labor verego unde nomen innocentie quesisse debueram, quid quesivi: nempe novarum rerum malificeque calliditatis adversus optimum quemque suspitionem; et fortasse — quod nescio qualiter venit ad aures meas inter magnos sepe iactatum, sed fortuna magnos non ingenio — fortasse, inquam, multis iam nigromanticus ac magus appareo,viri dicunt et ego non infitior: legi. 16 En suspitionis causam, en infamiam studiorum. Minus miror Apuleio Madaurensi crimen magie obiectum, quod ille quidem elegantissimo volumine diluit. Michi tam operosa defensione non est opus; nondum trahor ad iudicium, tenui murmure fuscis carpor in angulis. Et ludum putas facilem fame cimbam his ignorantie scopulis frequentscribe aliquid quod mox inter censorias cadat manus, unde magi cognomen mereare, siquid
Abbreviated transcription (Latin):
erat ext̾na uinia ꝓrgrine epule obseqͥosi
hospites leti uultꝰ deniq urbana dĩa p̃ter
locũ qui qualis hyenis sit estris iudicio est.
mĩs quidẽ mustarũ domꝰ ac culicũ quorũ
mmur admonuit matũriꝰ e cõnino fugiẽ¬
dũ. et ranarũ excitus accesẜat quas int̾
cenã caueis egressas et ꝑ cenaculũ nundi¬
nãtes cerne̾s euasi in cubitulũ non quid̾
solis fabulis ut apud nulonẽ ypate olim a¬
pulenis s lantissimis cenatus cibis ⁊ ꝙͣꝙͣ
sompnũ nox breuissima ꝑsuade̾t egit tamẽ
uiri huiꝰ amor ut gͣues ocłos ac defessos
digitos ad hec scribenda ꝯpellem Est h enĩ
mͥ carissimꝰ ut nosti tui quoq auidus mira¬
torq qͥ ad te tñ ꝓmendũ se amiti᷑ nr̃e uiribꝰ
adiutum putet huic de te spans et tui ñt
nn digno fauoris fac oro mi leli ut qd̵ opina¬
tur sciat qd sꝑat iueniat qd̾ petit accipi¬
at qd̵ indiget ꝑfruat᷑ et uale nr̃i mẽor

Expanded text:
erat; externa vina, peregrine epule, obsequiosi erat; externa vina, peregrine epule, obsequiosi hospites, leti vultus, denique urbana omnia preter locum, qui qualis hieme sit, estas indicio est; nunc quidem muscarum domus ac culicum, quorum murmur admonuit maturius e convivio fugiendum; et ranarum exercitus accesserat, quas inter cenam caveis egressas et per cenaculum nundinantes cerneres. 4 Evasi in cubiculum non quidem solis fabulis, ut apud Milonem Ypathe olim Apuleius, sed lautissimis cenatus cibis, et quanquam somnum nox brevissima suaderet, egit tamen viri huius amor ut graves oculos ac defessos digitos ad hec scribenda compellerem. Est hic enim michi carissimus, ut nosti, tui quoque avidus miratorque, qui ad te tamen promerendum se amicitie nostre viribus adiutum putet; hinc de te sperans et tui nunc indigus favoris, fac oro, mi Leli, ut quod opinatur sciat, quod sperat inveniat, quod petit accipiat, quo indiget perfruatur. Et vale, nostri memor.
Abbreviated transcription (Latin):
tua u̾tutis admiratõ ut̾usq de me iudicium
fortassis ĩinuat Ez mõ ne amor detinentic̃
senciat tuiꝰ mag̾ anginentũ spero de indiͦ
utlibet tauti est fides uale mantue iiiͦ kl
iulii
¶ Ad leliũ siũ ꝯmendatio amiti
abli carissime si sares q̃n et ubi hec
scribo ip̃a tpris ac loti facies calianẽ
excusaret et tbi meis semꝑ uotis spõte obli¬
uio calcan aderit Intempestate nox est ego
añt luciarie sũ quo ad uesꝑam ueni ad man¬
tua digressus u̾gente iam ad occasũ die Estas
N est et leomi canter pharetratũ hospitem
mittere cogitat tñ ꝙͣ mirabi̾s flante ꝑ hos
dies austro solutisq muibꝰ alpiũ tum̃tes
parũꝑ padi uicima pene nobis maccessibi¬
lis locus fuit oĩa ciraĩlumo obsita qñ sus¬
pecta et̾ scatebris uia est unĩ uix equos a¬
cũdissiẽ excipior nũciꝰ dñorũ me p̃tiene¬
rat quoꝵ sepe et magnificẽtie ip̃a rerum
natura succubuit apparata opipare cena

Expanded text:
tua virtutis admiratio utriusque de me iudicium tua virtutis admiratio utriusque de me iudicium fortassis imminuat, sed modo ne amor detrimentum sentiat, cuius magis augmentum spero, de iudicio utlibet; tanti est fides. Vale. Mantue, IV Kal. Iulias. 10 Ad Lelium suum, commendatio amici. 1 Leli carissime, si scires quando et ubi hec scribo, ipsa temporis ac loci facies calamum excusaret et tibi, meis semper votis sponte obvio, calcar adderet. 2 Intempesta nox est, ego autem Luciarie sum, quo ad vesperam veni Mantua digressus vergente iam ad occasum die. Estas anni est et Leoni Cancer pharetratum hospitem mittere cogitat; tamen, quod miraberis, flante per hos dies austro solutisque nivibus Alpium, tumentis parumper Padi vicinia pene nobis inaccessibilis locus fuit; omnia circum limo obsita, quin suspecta etiam scatebris via est, unde vix equos acundissime excipior; nuntius dominorum me prevenerat, quorum sepe magnificentie ipsa rerum natura succubuit. Apparata opipare cena
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑstitibꝰ obxunt amicis cũ maxĩe uiuere
fingat᷑ amici libalitas ac largitas sed tñ
Uarr huiꝰ boni tenax est si ilłłi siłis qͥ seu ꝓprio
son qd ait satiricꝰ gentis uitio nũꝙͣ partitur
anntũ solus hr plenã amicitie głiam nõ usur¬
pet ĩd nĩt ego reputans amicũ quẽ nõ in
meũ mitũ sed sua fecit u̾tus ꝑtiri tecũ optĩe
frat institui is est ut tibi illũ brenibꝰ explicẽ
petrus noĩe pr̃ia aluernꝰ religiõe monachꝰ
officio abbas hitu nger am̃o candidꝰ ingenio
uelox eloquio dulcis scĩa doctus iudicio tircũ¬
sorctꝰ ꝯuictu affabilis etate inuenis g̾uitate
seuex honestate uen̾abilis adi xũ queso duce
hoc quẽ ob id ip̃m maxĩe ad temisi agnostet
ille illico socratẽ meũ de quo młta sexe secũ
tu gaudebis hõiem ĩnenisse qualez frust diu
ꝯ̃rimꝰ et in gr̃am hẽbis qui ꝯsortẽ te tante
rei fetim et si plane uideã ꝙͣ incerutus sum
qui duos tles uiros uniã quoꝵ qusatio ⁊ mu¬

Expanded text:
 obeunt amicis, tum maxime vivere fingatur amici liberalitas ac largitas, si tam rari huius boni tenax est, si illi similis qui seu proprio seu, quod ait Satyricus, gentis vitio nunquam partitur amicum, Solus habet, plenam amicitie gloriam non usurpet. Id nunc ego reputans, amicum quem non michi meum meritum sed sua fecit virtus, partiri tecum, optime frater, institui. 6 Is est, ut tibi illum brevibus explicem, Petrus nomine, patria Alvernus, religione monachus, officio abbas, habitu niger, animo candidus, ingenio velox, eloquio dulcis, scientia doctus, iudicio circumspectus, convinctu affabilis, etate iuvenis, gravitate senex, honestate venerabilis. Adi eum, queso, duce hoc quem ob id ipsum maxime ad te misi. 7 Agnoscet ille illico Socratem meum, de quo multa sepe secum; tu gaudebis hominem invenisse qualem frustra diu querimus, et michi gratiam habebis, qui consortem te tante rei fecerim; etsi plane videam quam incautus sim, qui duos tales viros uniam quorum conversatio et mu
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtatũ qͣnta uix in uno eodẽq am̃o sit.
rarũ genus nõ inficior sed sit esti non in
hoc solũ s in om̃ibꝰ ferme que sub celo sunt
Ut p̃tia rerũ freq̃ntia ac raritas alternent
Itaq ui ꝓpe nl rariꝰ amicitial u̾a ĩta quoq
nnl cariꝰ que ubi celesti mune̾ ꝯtigit una
ꝓcellose iute anchora una requies est la¬
borã qͣ et leta dulcius ⁊ eͥstia fortiꝰ ferũtur
⁊ ad sumã amitꝰ est alt̾ idẽ statꝰ nr̃i basis.
añ lux ꝯsilii dux studii fax dissidencium
pax curarũ negociorũ ꝑticeps ꝑrgrinatõ¬
nũ comes refrigeriũ domestitũ neq domi
tm̃ st ruri milicieq assiduꝰ ⁊ t̾ris ⁊ pelago.
neq solũ spacio uite pari s xost busta

Expanded text:
voluntatum quanta vix in uno eodemque animo sit? voluntatum quanta vix in uno eodemque animo sit? rarum genus, non infitior, sed sic est non in hoc solum, sed in omnibus ferme que sub celo sunt, ut precia rerum frequentia ac raritas alternent. Itaque ut prope nil rarius amicitia vera, ita quoque nil carius, que ubi celesti munere contigit, una procellose vite anchora, una requies est laborum, qua et leta dulcius et tristia fortius feruntur. 4 Et ad summam amicus est alter idem, status nostri basis, animi lux, consilii dux, studii fax, dissidentum pax, curarum negotiorum particeps, peregrinationum comes refrigeriumque domesticum, neque domi tantum sed ruri militieque assiduus et terris et pelago, neque solum spatio vite pa
Abbreviated transcription (Latin):
non sũ anucꝰ ergo insi partior auuicũ uetꝰ
est u̾bũ amitoꝵ cõia esse oĩa. Setula autẽ
sũt que uident᷑ maxĩa quibꝯ uulgus inhi-¬
At aurũ argentũ monilia amli armille
signa tormẽta uasa chorithia fulgentes
tẽme uotundissie margarite marmoreũ¬
mueũ sculptũ ebur picte tabule uine ac
spirantes statue radiantes purpure cet̾a¬
q id genus fex ac purgamẽta trarũ uel
su liginosorũ decus artificũ amicꝰ singlare
ꝯddã ⁊ mextimabile bonũ est qd̾ nõ feriãt
uenti nõ urant pruine nõ frangãt ꝓcelle.
s ut purũ aurũ flãme ꝓbent ꝑsecutionũ
ac laborũ bonũ qd non suꝑficie tenus de¬
lectet ut plima sed in ip̃m aĩm dulcedine
intendens flaccꝰ anĩe sue dimidiũ uirgiliũ
dixit Et apud lucaniũ uxoriꝰ ille dux di¬
boctã ꝯingem ꝑtem sui optinã appellare
idẽ nolle requirit᷑ ut sit amicitie um nomẽ.
ꝯͥs dubitet e duobꝰ unũ fieri tanta ꝯcordia

Expanded text:
partiar amicum. Vetus est verbum: «amicorum comunia esse omnia». Quantula autem sunt que videntur maxima, quibus vulgus inhiat, aurum argentum monilia anuli armille signa toreumata, vasa chorintia, fulgentes gemme, rotundissime margarite, marmor niveum, sculptum ebur, picte tabule, vive ac spirantes statue, radiantes purpure ceteraque id genus, fex ac purgamenta terrarum vel fuliginosorum decus artificum! 2 Amicus singulare quoddam et inextimabile bonum est, quod non ferant venti, non urant pruine, non frangant procelle, sed ut purum aurum flamme probent persecutionum ac laborum; bonum quod non superficietenus delectet ut plurima, sed in ipsum animum dulcedine intendens Flaccus “anime” sue “dimidium” Virgilium dixit, et apud Lucanum uxorius ille dux dilectam coniugem “partem” sui “optimam” appellare idem velle atque” idem “nolle” requiritur ut sit amicitie verum nomen, quis dubitet e duobus unum fieri tanta concordia