comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut certꝰ sit deꝓmisso: ut qd̃ minꝰ est impleatur:
Nos gͦ arram siue pignꝰ accepimꝰ. gr̃am uidelicet
scĩ sp̃s in baptismate: ut securitatẽ et certitudinẽ
de promissione ȩternȩ patriȩ habeamus Testem
Testem
inuoco contͣ me. qd̃ parcens uob non ueni ultra chorin¬
peperci uobis ne uenirẽ corintũ ultra: i. postꝗͣ a uob̃
recessi: Non qͣsi dominamur fidei uĩxȩ. sic̃ imꝑa¬
tores: qr uniꝰ fidei iam sumꝰ nos ⁊ uos: Sed adutt
Sed adiuto¬
res sumus gaudii ur̃i :i. congaudemꝰ uob in fide bo¬
nisq oꝑib Nam fide statis: et iccirco ñ dñam᷑ ur̃i:
Sic debent p̾lati ag̾e: quos uident concordare sibi
in bona conu̾satione. Non debent se illis p̃ferre:
sed quoequare: Quos aut̃ a uia rectitudinis uideñ
deiuare: in illos debent auctoritatẽ ⁊ potentiã suȩ
p̃positurȩ ostencłe: Q uod utrunq petrus ostendit in
cornelio ⁊ auania. humilians se erga corneliũ: et

Expanded text:
ut certus sit de promisso, et quod minus deest, compleatur. Nos ergo arrham sive pignus accepimus, gratiam videlicet sancti Spiritus in baptismate, ut securitatem et certitudinem de promissione aeternae patriae habeamus. Testestem quod parcens nobis non ueni ultra Corinpeperci vobis ne venirem Corinthum, ultra, id est postquam a vobis recessi. Non quasi dominamur fidei vestrae, sicut imperatores, quia unius fidei jam sumus vos et nos, sed adjutores sumus gaudii vestri, id est gaudemus in fide bonisque operibus. Nam fide statis, et idcirco non dominamur vobis. Sic debent praelati agere; quos vident concordare sibi in bona conversatione non debent se illis praeferre, sed coaequare. Quos autem a via rectitudinis vident deviare, in illos debent auctoritatem et potentiam suae praepositurae ostendere, quod utrumque Petrus ostendit in Cornelio et Anania, humilians se erga Cornelium: et
Abbreviated transcription (Latin):
est qͥ me letificet nͥ ille qͥ ꝯtristat᷑ ꝑ meã ad moniti¬
onẽ de reatu suo: ꝓmouendo ad penitentiã: Dum
enĩ ille contristat᷑ de peccato suo. et agit pęniten¬
tiam: cunc me letificat: Sic unꝰ quisq p̃latus &
de reatu suo: et lugere peitentiã agendo: eo ãpliꝰ
letificat᷑ certus de salute illorũ: Ne cristiciam
super cristiciam habeam: Modo quicdẽ audiens uos
uariis errorib implicatos tristiciã habeo: sed si ue¬
nero ⁊ uiscorrectos uos inuenero. tunc habebo tristi

Expanded text:
istatur per meam admonitionem de reatu suo promovendo ad poenitentiam? Dum enim ille contristatur de peccato suo, et agit poenitentiam, tunc me laetificat. Sic unusquisque praedicatde reatu suo, et lugere poenitentiam agendo, eo amplius laetificatur certus de salute illorum. Ne tristitiam super tristitiam habeam. Modo quidem audiens vos variis erroribus implicatos, habeo tristitiam, sed si venero ad vos et incorreptos vos i
Abbreviated transcription (Latin):
est .i. ii xp̃o adimplete sunt ueraciter: qͥ habet
semꝑ ẽẽ. et in illo ÷ ueritas illarũ ꝓmissionum:
Unde ipse d̃t̃ pendens in cruce: Consũmatum ẽ.
.i. cõpleta st̃ om̃ia quȩ de me p̃dicta erant: Ideo
et ꝑ ipsum amen deo ad głam nostram: Ideo qr

Expanded text:
est, in Christo adimpletae sunt veraciter, qui semper esse habet, et in illo est veritas promissionum. Unde ipse dicit pendens in cruce: Consummatum est , id est, completa sunt omnia quae de me praedicta erant. Ideo et per ipsum Amen Deo ad gloriam nostram. Ideo quia
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ xp̃s uise cõpleuit. ipse p̾dicauit. et apłis tradidit:
& apłis p̃dicantib ds pater miracula faciendo
ostendebat uerũ eẽ qd̵ ipse ꝓmiserat & qđ ipsi
p̃dicabant: et in hoc gła erat illorum Qui
angulari duos popłos: et qui unxit nos

Expanded text:
 in se complevit, et ipse praedicavit, et apostolis tradidit, et illis praedicantibus Deus Pater miracula faciendo, ostendebat verum esse quod ipse promiserat, et quod illi praedicabant, et in hoc gloria erat illorum. Qui angulari duos populos, et qui unxit nos,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ: deus sub ÷ uerus In ueteri testam̃to
om̃s fideles ungunt᷑. ñ tantũ oleo uisibili. qͣntũ
inuisibili: grã iudelicet scĩ sp̃s in baptismate.
& ꝑ manꝰ impositionẽ fiunt quoq reges ani¬
uit nos .i. qͥ ad signauit nos sibi: dando signũ suũ

Expanded text:
s, subaudis est verus. In Veteri Testamento ovo autem omnes fideles unguntur non tantum oleo visibili quantum invisibili gratia videlicet sancti Spiritus in baptismate; et per manus impositionem, fiuntque reges anivit nos, id est qui assignavit nos, dando signum suum
Abbreviated transcription (Latin):
melo melota. Quibus dignus non erat mun¬
dus. M undi noĩe hic sub una significatione
possumus intellig̾e̾ amatores mundi: qui t̃re¬
na solummodo appetentes. ab amore creatoris
sui longe remoti erant. ac ꝓptẽa ñ erant digni
tales socios hab̾e quales fuerunt illi. quorum
magnalia apłs sup̃ descripsit. S uie mundi
nomine possunt accipi omĩa. quȩ continentur
int̃ celũ ⁊ trã. aurũ uidelicet argentum. gem¬
re mundanar̃ rerum decepti. Istis gͦ scĩs. noN
erat dignus mundꝰ. h si totus redigeret᷑ iN
precio: non pocerat uni eorum recte comparari.
neq eciã si omnia illa in p̃ciũ dari potuissent.
talem aliqndo uirũ emere pocuissent. Ut gͥ ex

Expanded text:
melo melota. Quibus dignus non erat munmelo melota. Quibus dignus non erat mundus. Mundi nomine hic sub una significatione possumus intelligere amatores mundi, qui, terrena solummodo appetentes, ab amore creatoris sui longe remoti erant, ac propterea non erant digni tales socios habere, quales fuerunt illi quarum magnalia Apostolus supra descripsit. Sive mundi nomine possunt accipi omnia quae continentur in coelo et in terra, aurum videlicet, argentum, gemre mundanarum rerum decepti. Istis ergo sanctis non erat dignus mundus, hoc est, si totus redigeretur pretio, non poterat uni illorum recte comparari, neque etiam si omnia illa in pretium dari potuissent, talem aliquem virum emere poterant. Ut ergo ex
Abbreviated transcription (Latin):
C emptati sunt ut ab raham ⁊ alii multi non
ad deceptionẽ sed potius ad ꝓbationẽ: illa scilicet
temptatione. de qua dr̃ te̾mptat uos dñs ds̃ uĩ
N occisione gladii mortui sunt: ut urias.
&e iosias. aliiq multi Circumierunt iN
melotis: in pellibus caprinis egentes: angusti¬
ati. afflicti. H eliam in hoc loco debemus et
penuriis ⁊ tribulationib angustiati. fide su¬
stinuer̃ omnia ut ad desideriũ suꝑnoꝵ pos¬
sent ꝑting̾e. Om̃is aut̃ indigentia et egestas
angustia uocat᷑ qua angustiat᷑ homo .i. affli¬
gitur. seu fame. seu alia in opia. Melocam
dicunt quidã genus eẽ uestim̃ti ex pellib capri¬
nis ex uno late̾re dependens. Q uo genere ue¬
stim̃ti ꝓpt̾̃ asꝑitatẽ in egypto monachi dicunt᷑
uti: helias quoq legitur illo usus fuisse. At
ũ quidã dicunt de pellib taxi genus uesti¬
menti eẽ compositũ. E st enim animal quod
nomine diriuat᷑ uocabulũ istus uestis .i. a

Expanded text:
Tentati sunt. Ut Abraham et alii multi non Tentati sunt. Ut Abraham et alii multi non ad deceptionem, sed potius ad probationem, illa scilicet tentatione de qua dicitur: Tentat vos Dominus Deus In occisione gladii mortui sunt, ut Urias et Josias, et alii multi. Circumierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angusti, afflictati. Eliam in hoc loco debemus intpenuriis et tribulationibus, angustiati fide sustinuerunt omnia, ut ad desiderium superiorum possent pervenire. Omnis autem indigentia et egestas angustia vocatur; quia angustiatur homo, id est affligitur seu fame, seu alia inopia. Melotam dicunt quidam genus esse vestimenti ex pellibus caprinis, ex uno latere dependens, quo genere vestimenti propter asperitatem in Aegypto monachi dicuntur uti. Elias quoque legitur usus illo fuisse; etvero quidam dicunt ex pellibus taxi, genus vestimenti est compositum. Est enim animal quod nomine derivatur vocabulum hujus vestis, id est a
Abbreviated transcription (Latin):
ut meliorẽ atq gloriosiorẽ inuenirent resur¬
rectionẽ in futurũ: qm̃ quo ampliora quis
torm̃ta ꝓdeo in p̃senti sustinebit. eo gloriosior
in resurrectione apparebit. Alii uero ludi¬
bria et uerbera experci: insuꝑ et uincula &
carceres. Ludibria dicunt᷑ aludo. ħz irrisi¬
one. Primo enĩ scĩ martires ludibriis atq
irrisionib ludebant᷑. deinde u̾b̾ib afficiebant̾.
sicq uinculis astricti ponebant᷑ in carcerem.
ad postremũ uͥ int̾ficiebant᷑ diu̾sis et exqui¬
sitis corm̃tis. Lapidati sunt ut naboth.
hieremias in egẏpto a reliquiis transmigra¬
coꝵ: ezechiel in babilone. aliiq quã plures
in nouo testam̃to. Secti sunt. Hic plurał¬
numerus. pro singulari numero positus est.
Neminẽ enĩ legimꝰ scõꝵ in ueteri testam̃to
sectum. nisi isaiam ꝓpħam. quẽ fec̃ secari serra
lignȩa manases rex. cuiꝰ filiã babebat in uxorẽ.

Expanded text:
ut meliorem atque gloriosiorem invenirent resurut meliorem atque gloriosiorem invenirent resurrectionem in futurum, quoniam quo ampliora quis tormenta pro Deo in praesenti sustinet, eo gloriosior in resurrectione apparebit. Alii vero ludibria et verbera experti, insuper et vincula, et carceres. Ludibria dicuntur a ludo, hoc est irrisione: primo enim sancti martyres ludibriis atque irrisionibus ludebantur, deinde verberibus afficiebantur: sicque vinculis astricti ponebantur in carcerem; ad postremum vero interficiebantur diversis et exquisitis tormentis. Lapidati sunt. Ut Naboth, Jeremias in Aegypto, a reliquiis transmigratorum; Ezechiel in Babylone, aliique quamplures in Novo Testamento. Secti sunt. Hic pluralnumerus pro singulari positus est: neminem enim legimus sanctorum in Veteri Testamento sectum, nisi Isaiam prophetam, quem fecit secari serra lignea Manasses rex, qui filiam ejus habebat in uxorem.
Abbreviated transcription (Latin):
eres ducant. Duo quondã pͥncipes t̾rȩ cum
comitatu uxoꝵ ꝑrexer̃ ad bellũ. darius uide¬
licet atq antonius: sed uterq in ibi corruit.
Darius quidẽ suꝑatꝰ est ab alexandro. anco¬
nius uͦ ab octouiano augusto. Ncceperunt
mulieres de resurrectione morcuos suos.E¬
as mulieres dicit. quar̃ filii ab helia ⁊ eliseo
in morte receꝑunt uiuos. Alii autem disten¬
ti sunt non suscipientes redemptioneni: ut
meliorem inuenirent resurrectionẽ. Nurimi
scõꝵ distenti sunt. ħ⁊ in cruce extensi. funibq
colligati. sic̃ beatꝰ andreas. seu distenti.b ad
capita duar̃ arboꝵ colligati ac disrupai. uel
etiã ad capita equoꝵ indomitoꝵ extenti sicq
ab eis disrupti uł certe distena ħ⁊ decolla¬
ti. quȩ om̃ia in scĩs matarib uident̾ esse
compleca. Non susceper̃ redẽptionẽ. ħ: lib̾a¬
tionẽ in p̾senti ad hoc ut saluarent᷑ a torm̃tis

Expanded text:
secum ducant. Duo autem quondam principes terrae cum secum ducant. Duo autem quondam principes terrae cum comitatu uxorum perrexerunt in bellum, Darius videlicet et Antonius, sed uterque inibi corruit. Darius quidem superatus est ab Alexandro, Antonius vero ab Octaviano Augusto Acceperunt mulieres de resurrectione mortuos suos. Eas mulieres dicit quarum filii ab Elia et Eliseo in morte, receperunt vivos. Alii autem distenti sunt, non suscipientes redemptionem, ut meliorem invenirent resurrectionem. Plurimi sanctorum distenti sunt, hoc est in cruce extensi, funibus colligati, sicut beatus Andreas; seu distenti, hoc est ad capita duarum arborum colligati ac disrupti; vel etiam ad brachia equorum indomitorum extincti, ab eis disrupti; vel certe distenti, hoc est decollati: quae omnia in sanctis martyribus videntur esse completa. Non susceperunt redemptionem, hoc est liberationem in praesenti, ad hoc ut salvarentur a tormentis,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil molestiȩ intulit. Effugauerunt
aciem gladii.i. repuler̃ fortitudinẽ hostiũ
a se ualide pugnando: sic̃ iosue. gedeon. dđ.
tasset usq ad mortẽ dño sibi ꝓpicibar eddicus ÷
pͥstinȩ sanatati. ꝑ spaciũ .xu. annoꝵ. Possu¬
mus et infirmitatis nomine malũ captiuita¬
tis intelligẽ. de qua liberati st̃ dño uolente.
ciro iubente. hesdia.i neͣmia ꝓcurante. For¬
tes facti sunt in bello. ut iħs naue successor
moysi. samson. qͥ mandibula asini multos
philistinoꝵ int̾̃fec̃: dauid qͦ rex. ludas ma¬
chabeus ⁊ fr̃s eus. quoꝵ temporib etiam
.iiͤ. milia iudeoꝵ int̾fecer̃ centũ milia hostiũ.¬
&e tria milia missi ancio chiã in auxili um
dem̾etrii peremerunt centum uigina milia.
C astra uerterunt exttrorum in fugã. freq̃nt̃
coeger̃. Castra aut̃ dicunt᷑ a castrando. eo qd̵
ibi castret᷑ libido. Non est enĩ mos milicaris
ut ꝑgentes in p̃lium. uxores aut alias muli

Expanded text:
nihil molestiae intulit. Effugaverunt nihil molestiae intulit. Effugaverunt aciem gladii. Id est repulerunt fortitudinem hostium a se valide pugnando, sicut Josue, Gedeon, Davitasset usque ad mortem, Domino sibi propitio redditus est pristinae sanitati per spatium 15 annorum: possumus et infirmitatis nomine malum captivitatis intelligere, de qua liberati sunt Domino volente, Cyro jubente, Esdra et Nehemia procurante. Fortes facti sunt in bello. Ut Jesus Nave successor Moysi; Samson, qui mandibula asini multos Philistinorum interfecit; David quoque rex; Judas Machabaeus et fratres ejus, quorum temporibus etiam sex millia Judaeoet tria millia missa Antiochiam in auxilium Demetrii, peremerunt centum viginti millia. Castra verterunt exterorum in fugam. Frequenter hoc egerunt. Castra autem dicuntur a castrando, eo quod ibi castretur libido. Non est enim mos militaris ut per gentes in praelium uxores aut feminas alias
Abbreviated transcription (Latin):
philisteũ. et int̾fec̃ eum: et q̃m deo credidic
multas ꝓmissiones de xp̃o ꝓmeruit. Samud
ꝓpħa et sac̾dos fidem habuit ꝑfectã. qͣ unexit
dauid in regẽ ad u̾bũ dñi. ⁊ occidendo agag¬
regem a malech. Operati sunt iusticiam. qr
qd̾ credider̃ oꝑe impleuer̃. exornantes eandem
fidem Nde pci sunt repromissiones dexpo
ul dẽ patria cȩlesti. Abraham enim de xp̃o
patrib tuis suscitabo sem̃ tuũ qd̵ egrediẽtua
de lumbis tuis. ⁊ firmabo thronũ eius suꝑ
thronũ tuũ. & alibi. De fructu lũbi tui
ponã suꝑ sedẽ imcã:⁊ cũ iure uirando se¬
mel in qͥt uiraui in scõ meo. si dauid mentiar.
sem̃ eius in ȩc̾nũ manebit. Opturauer unt¬
.i. clauser̃ ora leonum ut sainson dauid ⁊ da¬
niel bismissus in lacum. Eixtin. xerunt
impetum ignis. sic̃ tres pueri danielis socii.¬
qͥ iussu nabucho donosor caldaica urgente ue¬
sania: missi st̃ in fornacẽ ignis ardentis. qͥb

Expanded text:
Philisthaeum, et interfecit eum . Et quoniam Deo credidit, Philisthaeum, et interfecit eum . Et quoniam Deo credidit, multas promissiones de Christo promeruit. Samuel a et sacerdos fidem habuit perfectam, quia unxit David in regem ad verbum Domini, et occidendo regem Amalech. Operati sunt justitiam. Quia quod crediderunt opere compleverunt, exornantes eamdem fidem. Adepti sunt repromissiones. De Christo, vel de patria coelesti. Abraham enim de Christo patribus tuis suscitabo semen tuum, quod egredietur de lumbis tuis, et fithronum tuum . Et alibi: De fructu lumbi tui ponam super sedem tuam . Et cum jurejurando semel, inquit, juravi in sancto meo, si David mentiar, semen ejus in aeternum manebit. Obturaverunt ora leonum. Ut Samson, David, Daniel bis missus in lacum. Exstinxerunt impetum ignis. Sicut tres pueri Danielis socii, jussu Nabuchodonosor, Chaldaica urgente vesania, missi sunt in fornacem ignis ardentis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sisaram om̃sq currus ȩeiꝰ. Samson fide
qua credidit impetrare adeo qd̃ orabat. plureᷤ
int̾fecit moriens ꝗͣ uiiens. Dixit enim. Dñe
ds mem̃co mei. ⁊ redde mͥ nunc pͥstinã forti¬
tudinẽ. ds m̃s. ut ulciscar me de inimicis meiꝰ
⁊ ꝓ amissione duoꝵ luminũ unã ultionẽ
recipiã. Lepte fidẽ habuit pugnando contra
filios amon. cet infiliã suã offerendo. licet in
hoc stulte egisset qd̃ omĩpi deo sanguinẽ huma¬
nũ fundens putauit placare. Uouit siqͥdẽ
ut si ei uictoriã daret de filiis amon: immolaret
er̃ quic̃q pͥmꝰ occureret ei de domo sua. Quod
& ita fecit. Nam occurit ei filia sua. quã post
deploratã uirginȩ̃ occidit. Sed potest quęri
quare mos inoleuerit ut om̃i anno uirgines
hebreoꝵ plorent filiã iepte. quę ista cognoscit᷑
esse ratio ut dũ cernĩrt illã deplorari a filia¬
fundat. Dauid fide plenus ꝓcessit contra

Expanded text:
Sisaram omnesque currus ejus, Samson fide Sisaram omnesque currus ejus, Samson fide qua credidit impetravit a Deo quod orabat, plures interfecit moriens quam vivens. Dixit enim: Domine Deus, memento mei et redde nunc mihi pristinam fortitudinem, Deus meus, ut ulciscar me de inimicis meis, et pro amissione duorum luminum unam ultionem accipiam . Jephte fidem habuit pugnando contra filios Amon, et filiam suam offerendo, licet in hoc stulte egisset, quod omnipotenti Deo sanguinem humanum fundens putavit placere. Vovit siquidem ut si ei Dominus victoriam daret de filiis Amon, immolaret ei quicunque primus occurreret de domo sua. Quod et ita fecit. Nam occurrit ei filia sua, quam post deploratam virginitatem occidit . Sed potest quaeri qua de causa mos inoleverit, ut omni anno virgines Hebraeorum plorent filiam Jephte. Quae ista cognoscitur esse ratio, ut dum cernunt deplorari illam a filianem fundat. David fide plenus processit contra
Abbreviated transcription (Latin):
corpora eoꝵdẽ p̃dicatoꝵ infirma. de quib idem
egregius p̃dicator dicit. Habemꝰ chesaurũ istũ
in uasis fictilib. Sonus tubar̃: uocẽ p̃dicatoꝵ
exprimit. Firactis ergolaguenis reolendu¬
it ignis hostesq in fugã uersi st̃. inlianitȩ¬
scĩ marcires ab hoc scło deficiunt: crescunt
mitaculo. sicq uircuce miraculoꝵ concussi
in fugã uercunt᷑ scił aut fidei se subdendo
aut etiã a corm̃tis cessando. uicti timore
miraculoꝵ. Illud quoq ñ uacat a myste¬
rio. qd gedeone orante uellus pͥmo madidũ
fuit ce tota terra sicca. scđo uͦ: uellus siccũ.
&e tota t̃ra madida. Uellus enĩ figurã tenet
gͦ uellus pͥmo madidũ fuit t̾ra manente
sicca: qr quando iudaicus popłs rore suꝑnę
sapientiȩ fuit umecatꝰ ante dñi ad uentũ:
om̃s gentes siccitate fictei ⁊ sapientię. exctc̃a¬
aridicate ꝑiit. Barac ipse est lapidoch maritꝰ
deborȩ qͥ fide qua credidit ꝓpħasse suꝑ auit

Expanded text:
corpora eorumdem praedicatorum infirma, de quibus idem egregius praedicator dicit: Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus . Sonus tubarum voces praedicatorum exprimit. Fractis ergo lagenis resplenduit ignis, hostesque in fugam versi sunt. Madianitsancti martyres ab hoc saeculo deficiunt, crescunt miraculo; sicque virtute miraculorum concussi in fugam vertuntur: scilicet, aut fidei subdendo eos, aut etiam a tormentis cessando, victi timore signorum. Illud quoque non vacat a mysterio, quod Gedeone orante vellus primo madidum fuit, et tota terra sicca: secundo vero vellus siccum, et tota terra madida. Vellus enim figuram tenet ente sicca, quia quando Judaicus populus rore supernae sapientiae fuit humefactus ante Domini adventum, omnes gentes siccitate fidei et sapientiae exsiccaariditate periit. Barac ipse est Lapidoch maritus Debborae, qui fide, qua credidit prophetissae superavit
Abbreviated transcription (Latin):
ut inea p̃dicatione qd minus habetis in fide ꝑci¬
piatis: ⁊ uirtuce miraculorũ quȩ apud uos
oꝑ abor. roboremini in eadem fide. ⁊ maiorem
gr̃am xp̃i in meo aduentu ꝑciꝑe mereamini:

Expanded text:
ut mea praedicatione quod minus habetis, in fide, percipiatis ex virtute miraculorum, quae apud vos operabor, roboremini in eadem fide, ut majorem gratiam Christi in meo adventu percipere mereamini.
Abbreviated transcription (Latin):
filio: Et est sensus: Ideo quia nemo potest
penitrare intellectum ⁊ sapientiam dĩ nisi
ipso douante: idcirco nemo debet dubitare.
qr ista uera non sint quȩ dicimꝰ de natiuitate
mei p̃peticus: Necdum enim poteratis. sub
mysteriũ diuinitatis xp̃i capere: Et ne illi
dicerent modo possumus: subdidit: Sed¬
nec nunc quidem potestis: In futurũ tam̃
diio donante poceritis: Ideoq quia non po¬
teratis alt̾a capere: lat uobis potum dedi
non escam: id est simplicẽ doctrinã de hurna¬
nitate xp̃i: non solidum cibum de diuini
ego sum parili baptismate baptizatꝰ: et eius
filius sum: alius ego apollo: nonnȩ homines
estis.i. nonne carnaliter sapitis: Fidelium
apłorum nomina ꝓ falsorum ponit. ob
causam supra memoratã: Quid igitur¬
est apollo: quid uero paulus: s ub. nichil
Ministri inquit xp̃i cui credidistis Idõq
Qui recte p̃dicat Et unicuiq sicut conue¬
nit ministrare: id÷ sicut dñs ministeriũ

Expanded text:
Filio; et est sensus: ideo quia nemo potest Filio; et est sensus: ideo quia nemo potest penetrare intellectum et sapientiam Dei, nisi ipso donante, idcirco nemo debet dubitare quin ista vera sint quae dicimus de nativitate mei praepeditus. Nondum enim poteratis, subaudis mysterium Divinitatis Christi capere. Ne illi dicerent: modo possumus, subdidit: Nec nunc quidem potestis: in futurum tamen Deo donante poteritis. Ideoque quia non poteratis capere, addo: Lac vobis potum dedi, non escam, id est, simplicem doctrinam de humanitate Christi, non solidum cibum de divinitEgo quidem sum Pauli baptismate baptizatus, et ejus filius sum; alius autem: Ego Apollo; nonne homines estis? id est: nonne carnaliter sapitis? Fidelium apostolorum nomina pro falsorum ponit ob causam supra memoratam. Quid est Apollo? quid vero Paulus? subaudis nihiMinistri, inquit, ejus cui credidistis: ideoquequi recte praedicat, et unicuique sicut convenit ministrat, sicut Dominus ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhat omnia quȩ audit Uidet¬
& cogitat qͥd sit uerũ & falsũ:
quid sit bonũ ⁊ malũ: ⁊ co¬
gnoscit uera eẽ quȩ p̾dicam:¬
U el. discernit om̃ia geuera hoĩum
carnaliũ: Ipse aucem a nemine
udicatur :i. neq aspiritalib uiris suis simi¬
lib ueq a deo damnatur uł rep̾hendicur:
Quis enim cognouit sensum domini: aut
quis instruat eum: Id÷ quis hominũ pocest
intelligere ⁊ penitrare incellectũ ⁊ sapientiam
domini. ꝑ quẽ om̃ia fecit: qui sub homo
instruat ⁊ doceat. siue corrigat ipsum deum.
& dicat. hoc ⁊ illud ñ benefecisti: ita debes cor¬
rigere istud. ⁊ ita meliorare illuo: Sub nullus.¬
Seo insuꝑ magnificabit ⁊ laudabit sensum
et intellectum domini atq potentiam. si
cognouerit ab illo omnia esse facta: dicens
eum sapienter cuncta fecisse: Hos autem
sensum xp̃i habemus: i. intellectum xp̃i
habemus: et sentimus uera de illo ꝑsc̃m sp̃m
illuminati: qui omnia nouit cum patre &

Expanded text:
probat omnia quae audit, videt, etprobat omnia quae audit, videt, et cogitat: quid sit verum et falsum, quid sit bonum et malum, et cognoscit vera esse quae praedicamus, vel discerncarnalium: ipse autem a nemine judicatur, id est, neque a spiritalibus viris sui similibus, neque a Deo damnatur vel reprehenditur. Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis instruxit eum? id est, quis hominum potest intelligere et penetrare intellectum et sapientiam Domini quo omnia fecit? quis, subaudis homo, instruat, et doceat, sive corrigat ipsum Dominum, et dicat: Hoc et illud non bene fecisti, ita debes corrigere istud, et ita meliorare illud? subaudis nullus. Insuper magnificabit et laudabit sensum et intellectum Domini atque potentiam, si cognoverit ab illo omnia esse facta, dicens eum sapienter cuncta fecisse. Nos autem sensum Christi habemus, id est, intellectum Christi habemus, et sentimus vera de illo per Spiritum sanctum illuminati, qui omnia novit cum Patre et
Abbreviated transcription (Latin):
misteriis dei: et non potest intelligere. quia
spiritaliter examinatur .i. discutitigue eb
catur & condem natur: Philosophi mundana
sapientes. et heretici apud chorintos degentes:
ut facilitis animos auditorũ ꝑuertere possent.
& a rectitudinis statu deicere: sua praua dog¬
mata honesto sermone polibant: Ideoq dixit
parũ suꝑius: ñ loquimur nos in uerb doctis
huinanȩ sapientię: Dicebant enĩ culto sermo¬
ne qd̾ humana nacura non reciꝑet. ut deus
in cõp̃hensibilis ⁊ incorporeus. homo fieri
posset: nec ẽẽ credibile ut uirgo hominẽ
sine semine uirili conciꝑet: aut post par¬
tum uirgo eẽ posset: nec posse fieri ut homo
pꝰ mortẽ de puluere t̾re ͤ surgeret: Et alia¬
huius modi luculentissimo sermone. ꝓfereban:
quȩ ut credant᷑ stultũ esse dicebant: ideo quia.
ipsi ꝑ humanam sapientiain penitrare non
ualebant: Spiritalis autem uir
diiudicat omnia: id÷ discernit &

Expanded text:
mysteriis Dei; et non potest intelligere, quia mysteriis Dei; et non potest intelligere, quia spiritaliter examinatur, id est, discutitur catur et condemnatur. Philosophi mundana sapientes, et haeretici apud Corinthios degentes, ut facilius animos auditorum pervertere possent, et a rectitudinis statu deficere, sua prava dogmata honesto sermone poliebant. Ideoque dixit parumper superius: Non loquimur nos in verbis doctis humanae sapientiae. Dicebant enim culto sermone quod humana natura non reciperet ut Deus incomprehensibilis et incorporeus homo fieri posset, et nec esse credibile ut virgo hominem sine virili semine conciperet, aut post partum virgo esse posset, nec posse fieri ut homo post mortem de pulvere terrae resurgat, et alia luculentissimo sermone proferebant: et ut hoc credatur stultum esse dicebant, ideo quia ipsi per humanam sapientiam penetrare non valebant. Spiritalis autem vir dijudicat omnia, id est discernit et
Abbreviated transcription (Latin):
nitas impassibilis mansit: U ideamꝰ ex hoc
aliquam similicudinẽ: Rutilance sole.
ꝑ sp̃m sc̃m: quod non reuelauit deinonibus
neq philosophis humana sapientibus S p̃s
enim sanctus qui est in nob̃ omnia scrutatur:
.i. om̃ia secreti inuestigat: non solũ secreta cordiũ:
sed etiam ꝓfunda sub misteria dei & p̃sentiam
illius: qr unius substantiȩ ÷ cum patre &. filio:
Quis enum scit hominum quȩ sunt in corde
hominis: nisi sp̃s hominis qui in ipso est: Sub
nullus: Et est sensus Sicut quȩ sunt homunis¬
sp̃s sc̃s reuelare dignatur. Nos autem apłi &.
credentes non sp̃m huius mundi accepimus:
sp̃m qͣui ex deo est: Et in doctrina sp̃s loquim̃.
id: sumplici sermone: & sicut sp̃s sc̃s nos docet in¬
terius cum miraculorũ uirtute: sp̃ialib uiris
qui possunt penitrare quȩ dicimus spiricalia
mrsteria cõparantes: Quod tunc fit: quando capi¬
tioribus diuina cõmictuntur misteria Animi
dictus ẽ ab anua: carnalis a carne. eo

Expanded text:
nitas impassibilis mansit. Videamus ex hoc aliquam similitudinem. Rutilante sole, aliquam similitudinem. Rutilante sole, et ex clara lampade fundente lumen, radius et splendor ejus illustrat et perfundit arborem; dum ergo adeunt eamdem arborem homines sed etiam profunda, subaudis mysteria Dei, et praescientiam illius, quia unius substantiae est cum Patre et Filio. Quis enim scit hominum quae sunt in corde hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? subaudis nullus. Est sensus: sicut quae in homiSpiritus sanctus revelare dignatur. Nos autem, apostoli et credentes, non spiritum hujus mundi accepimus, id Spiritum qui ex Deo est, iid est simplici sermone, et sicut Spiritus sanctus nos docet interius, cum miraculorum virtute, spiritalibus viris qui possunt penetrare quae dicimus, spiritalia mysteria comparantes. Quod tunc fit, quando capacioribus divina committuntur mysteria. Animadictus est ab anima, carnalis a carne, eo
Abbreviated transcription (Latin):
corpora. sed deus peccata dimisit: Deus
omnia ex se ⁊ a se habet: Nos autem ex illo
non potest neq infunde: neq peccata dimit¬
tere si os auxiliũ ñ dederit: Qui plantat
et qui rigat unum sunt: id÷ unius dei
ministri ⁊ serui sunt: et unius naturȩ st̃:
quia homo iste ⁊ homo ille: In ꝑsonis qͥdẽ
duo sunt: sed in natura ⁊ in officio unum:
Unus quisq propriam mercedem acci¬
iucores: In greco melius habet᷑ Pei operis
participes sumus Deus oꝑat᷑ fidem in p̃di¬
catione: et selarit peccata in baptismate:

Expanded text:
corpora, sed Deus peccata dimisit. Deus omnia ex se et a se habet, nos autem et ex ilnon potest fidem infundere, neque peccata dimittere, si Deus auxilium non dederit. Qui autem plantat et qui rigat, unum sunt, id est unius Dei ministri et servi sunt et unius naturae, quia homo iste et homo ille in personis quidem duo sunt, sed in natura et officio unum. Unusquisque autem propriam mercedem accijutores. In Graeco melius habetur: Dei operis participes sumus. Deus operatur fidem in praedicatione, et solvit peccata in baptismate
Abbreviated transcription (Latin):
poterit crucifigi: x p̃s filius dei ex duabus
substantiis consistit: diina scilicet & huia¬
na: in unitate ꝑsonȩ: Diuinitas gͦ uerbi quȩ
genita est a deo patre ante omnia scła. a tp̃r
conceptionis illius hominis quẽ assumpsit
in utero uirginali: in eodem homine plenis¬
sune mansit: ⁊ eadem gła ⁊ potestas quȩ
erat in uerbo cepit habitare in homine: &
factus ÷ ipse homo głoria dĩ patris: sicut ei
deus pat̾ dicit: Exurge gła mea: de sepul¬
chro: Et non solui gła dei patris ÷ ipse homo:
s etiam d̃s est: Si etum uerbũ caro factum est
.i. si deus homo factus est: utiq ⁊ homo ds
factus est: Et tamen hoc ÷ diligentissime
attendendũ: qr licet iudei ⁊ principes huiꝰ¬

Expanded text:
potuit crucifigi? Christus Filius Dei ex duabus substantiis consistit, divina scilicet et humana in unitate personae. Divinitas ergo Verbi quae genita est a Deo Patre ante omnia saecula, a tempore conceptionis illius hominis quem assumpsit in utero virginali, in eodem homine plenissime mansit, et eadem gloria et potestas, quae erat in Verbo, coepit habitare in homine, et factus est ipse homo gloria Dei Patris, sicut ei Deus Pater dicit: Exsurge, gloria mea de sepulcro . Et non solum gloria Dei Patris est ipse homo, sed etiam Deus est. Si enim Verbum caro factum est, id est, si Deus homo factus est, utique et homo Deus factus est. Et tamen hoc est diligentissime attendendum, quia licet Judaei et principes hu
Abbreviated transcription (Latin):
tantȩ potentiȩ eet futurus: Q uaꝓpter
subiungit apłs de utroq ordine principũ:
gloriȩ crucifix issent: Dñs gloriȩ u̾bum¬
est uerbum dei pactis: ꝑ quod glorificatur
ds pater: qr ꝑ illud omĩa fecit: Sed quęren

Expanded text:
tantae potentiae esset futurus. Quapropter subjungit Apostolus de utroque ordine principum. gloriae crucifixissent. Dominus gloriae Verbum Dei Patris est, per quod glorificatur Deus Pat
Abbreviated transcription (Latin):
& miscđia p̾standa Ideoq securꝰ sit de mercede
qͥ huic oꝑi insistit: quia parua tribuit ac
temporalia. et recepturus est maxuna pre¬
mia ȩterna: q̃m elemosina quȩ pauꝑi largit᷑
in t̾ta: a dño recipit᷑ in cȩlo: sic̃ beatꝰ ambrosius
dic̃: Ipse deniq dicturꝰ : electis in die iudicii
Quãdiu uni exhis meis minimis fecistis: mͥ
fecistis: At qui de mercede ȩt̃nȩ retributionis

Expanded text:
 praestanda. Securus sit de mercede  praestanda. Securus sit de mercede qui huic operi insistit, quia qui parva tribuit ac temporalia, recepturus est maxima praemia et aeterna; quoniam eleemosyna quae pauperi largitur in terra, a Domino recipitur in coelo, sicut beatus Ambrosius dicit: Ipse idemque dicturus est electis in die judicii: Quandiu uni ex his minimis meis fecistis, mihi fecistis . At qui de mercede aeternae retributionis
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ter. dicens ñ noui illũ: Et tam̃ pius dñs
postea p̃fecit illũ eccłiȩ suȩ: Nunqͥd ⁊ latro non
meruit audire. hodie mecũ eris in paradisos
Talib u̾bis exortatoriis illũ alloquens. qui in
desꝑationẽ ruerat: in spem ueniȩ sistit E cce
quomͦ exortatio speties ÷ p̃dicationis Quitri¬
buit: in sumplicitate: Io ÷ qͥ elemosinã pauperi
largit᷑: .&. doctrinã socio: ideo faciat. ut deo &
ñ hominib placeat: Et sub audiendũ ita: Qui
tribuit : insimplicitate tribuat: Qui p̃est. in
sollicitudine sub debet p̃esse: ut sibi cõmissos
ñ negligat: H ec sollicitudo.i. ma gna cura: circa
animas maxime debet eẽ: Qui mise¬
retur suib̃ pauꝑi. cibũ esurienti por¬
rigendo. ⁊ potũ sicienti : uestim̃tũm
algenti: ⁊ tectũ uaganti : in hilaritate:¬
& in gaudio m̃tis hoc faciat: qr hilarẽ datorẽ
diligit ds Cũ gaudio ⁊ enĩ m̃tis elemosina ÷ danda.

Expanded text:
illum ter dicens: Non novi illum ? et tamen pius Dominus illum ter dicens: Non novi illum ? et tamen pius Dominus postea praefecit illum Ecclesiae suae. Nunquid et latro non meruit audire: Hodie mecum eris in paradiso ? Talibus verbis exhortaturus illum alloquens qui in desperationem ruerat, in spem veniae sistit. Ecce quomodo exhortatio species est praedicationis. Qui tribuit in simplicitate, id est, qui eleemosynam pauperibus largitur, et doctrinam inscio, ideo faciat, ut Deo et non hominibus placeat, et est subaudiendum: Ita qui tribuit, in simplicitate tribuat. Qui praeest in sollicitudine, subaudis debet praeesse, ut sibi commissos non negligat. Haec sollicitudo, id est magna cura, circa animas maxime debet esse. Qui miseretur, subaudis pauperis, cibum esurienti porrigendo, et potum sitienti, vestimentum algenti, et testum vaganti, in hilaritate et gaudio mentis hoc faciat, quia hilarem datorem diligit Deus. Cum gaudio etenim mentis eleemos
Abbreviated transcription (Latin):
tione inferni: & ꝓtelato sermone usq ad solis
occubitũ. exemplũ consolationis lapsis minime
proferunt: Interim uero dum audit aliqͥs
ex circũstantib penas inferni quȩ ab illis
minant᷑ his qͥ criminalib delictis tenent᷑ obno¬
xii. et recolit se aliqd̃ facinꝰ grauissimũ ꝑpetrasse:
homicidiũ uidelicet: ad ulteriũ: aut aliqd̃ horũ:
ob inmanitatẽ sceleris sui tristicia desꝑationis per¬
fundit᷑: qr non audiuit uerbũ consolationis
a p̃dicatoribꝰ Quẽ si inuenerit quilibet simplex
p̃dicator. statim ꝑcuntando ꝑquirit ab eo: cuiꝰ
rei causa tristetur: mestusq incedat: Comꝑta
causa. consolat᷑ illũ u̾bis simplicib quib ualet.
suulq hortat᷑ ne desꝑet de uenia salutis: dans
parit̾ exẽpla consolatoria. ac dic̃s: Quid inde¬
sꝑationis malũ laberis: Considera si uales mi¬
teriũ cũ homicidio: Et tam̃ ueniã meruit:
Nunqͥd petrus pꝰquã electꝰ est a dño: ñ negaũ

Expanded text:
tione inferni: et protelato sermone pene usque ad solis occubitum, exemplum consolationis lapsis minime proferunt. Interim vero dum audit aliquis ex circumstantibus poenas inferni, quae ab illis minantur his qui criminalibus delictis tenentur obnoxii, et recolit se aliquod facinus gravissimum perpetrasse, homicidium videlicet, adulterium, aut aliquid horum: ob immanitatem sceleris sui tristitia desperationis perfunditur, quia non audivit verbum consolationis a praedicatoribus; quem si invenerit quilibet simplex praedicator, statim percontando perquiri ab eo cujus rei causa tristetur, moestusque incedat: et comperta causa consolatur illum verbis simplicibus, quibus valet, simulque hortatur ne desperet de venia salutis, dans pariter exempla consolatoria, ac dicens: Quid in desperationis malum laberis? Considera si mavis miterium cum homicidio? et tamen veniam meruit. Nunquid Petrus postquam electus est a Domino, non negavit
Abbreviated transcription (Latin):
sabbatũ intrauerit. requiescet ꝑpetuo ab omni
labore et opere: sieut ds̃ requiescit acreatione
nouar̃ rerum. Lestinemus ergo ingredi iN

Expanded text:
sabbatum intraverit, requiescit perpetuo ab omni labore et opere, sicut Deus requiescit a creatione novarum rerum. Festinemus ergo ingredi in
Abbreviated transcription (Latin):
licite ingrediebant᷑. statũ p̃sentis ȩcdię significat.
ubi sunt plura candelabra. scĩ uidelicet ap̃dicatores
qͥ sibi ⁊ aliis lucent u̾bo & exemplis. uł eẽ ubi sunt
dona sp̃s sc̃i quib fideliũ corda illuminant᷑ qui
ꝑ fidem in ȩccłia consistunt. Est ⁊ mensa. diuina
uidelicet scriptura: de qua psalmista dic̃. Parasti
in conspectu meo meusã. Est ⁊ ꝓposicio panũ in
mensa. intellectꝰ uidelicet sacrȩ scripturȩ quo cibo
reficiunt᷑ animȩ fideliũ. Possumꝰ & ꝑ ꝙ anem
intellig̾e corpꝰ ⁊ sanguinẽ dĩi qd̵ in eccłia consecrat᷑.

Expanded text:
licite ingrediebantur, statum praesentis Ecclesiae significat, licite ingrediebantur, statum praesentis Ecclesiae significat, ubi sunt plura candelabra, sancti videlicet praedicatores, qui sibi et aliis lucent verbo et exemplis, vel etiam ubi sunt dona Spiritus sancti, quibus fidelium corda illuminantur, qui per fidem in Ecclesia consistunt. Et de mensa, divina videlicet Scriptura, de qua Psalmista dicit: Parasti in conspectu meo mensam. . Est et propositio panum in mensa, intellectus videlicet sacrae Scripturae, quo quotidie reficiuntur animae fidelium. Possumus et per panem intellige
Abbreviated transcription (Latin):
tab̾ nacłm uult intelligi scã scõꝵ. illam uidelicet
partẽ templi quȩ diuidebat᷑ pariete uigina cubi¬
coꝵ. &. uel uͭ qd̾ pendebat ante parietẽ ubi intrin¬
secus archa erat mor̃si contitens inse tabulas legis.
urnã aureã in qua erat manna. uirgã quoq
aaron quȩ fronduerat. Ipsa aut̃ archa plano
scemate erat facta. ideoq suꝑ ipsã erat tabula aurea
quȩ appellabat᷑ ꝓpiciatoriũ eo qd̃ inde loqueretur
añs morsi ⁊ sac̾dotibꝰ. ⁊ suꝑ ipsã archã erant duo
cherubim quȩ alis suis obumbrabant tabulam ꝓpi¬
ciatorii. uersisq uultib respiciebant iti ꝓpiciatoriũ.
In istud scđm tab̾nacłm .i. in sc̃a scõꝵ: ne mo
audebat ingredi nisi solus pontifex semel in antio
accepto sanguine in uasculo ingrediebat᷑ intꝰ oraturꝰ
uitate pascali. quȩ dies quidẽ appellabat᷑ ꝓpiciatiõĩs.¬
In crastinũ aut̃ sequebat᷑ festiuitas taber naculoꝵ
Sp̃ũalit̾ aut̃ illud pͥmũ tabnacłm ubi sac̾dotes

Expanded text:
lligi Sancta sanctorum, illam videlicet partem templi quae dividebatur pariete viginti cubitorum et velo, quod pendebat ante parietem ubi intrinsecus erat arca Moysi, continens in se tabulas legis et urnam auream, in qua erat manna, virga quoque Aaron quae fronduerat. Ipsa autem arca plano schemate erat facta, ideoque super ipsam erat tabula aurea quae appellabatur propitiatorium, eo quod inde loqueretur Dominus Moysi et sacerdotibus, et super ipsam arcam erant duo cherubin quae alis suis obumbrabant tabulam propitiatorii, versisque vultibus respiciebant in propitiatorium, In istud secundum tabernaculum, hoc audebat, nisi solus pontifex semel in anno, qui accepto sanguine in vasculo ingrediebatur intus oraturvitate paschali, quae dies appellabatur quidem propiin crastinum autem sequebatur festivitas tabernaculorum. Spiritualiter autem illud primum tabernaculum ubi sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
aaron quȩ fronduerat: sac̾dotii dignitas. quȩ
semꝑ floret in xp̃o. siue potentia imꝑialis ÷.
Duȩ cab ulȩ testam̃ti in archa. duo sunt testa¬
umbrantia ꝓpiciatorium. Duo cherubin te¬
genuia atrebam que in t̃p̾cant᷑ plenitudo scien
duo s̃ testam̃ta ĩ qͥb ÷ plenicudoi sep̃
nr̃is. q in diuina scriptura latet. De quib¬
sub om̃ib quid ms̃ sterii in se habeant norq
est modo dicendũ ꝑ singła. Fortassis ideo
reticuit. qr multis sermonib opus habe¬
bant. siue qr necdũ erant capaces ad om̃ia
caꝑe. Hisͤita compositis ⁊ ordinatis quę

Expanded text:
dotii dignitas est, quae semper floret in Christo, sive potentia imperialis. Duae tabulae testamenti in arca duo sunt testaumbrantia propitiatorium. Duo cherubin tegentia arcam, quae interpretantur plenitudo scientiae, duo sunt testamenta, in quibus plenitudo est quia in divina Scriptura latet. De quibus omnibus. Quid mysterii in se habeant. Non est modo dicendum per singula. Fortassis ideo reticuit, quia multis sermonibus opus habebant: sive quia necdum erant capaces omnia portare. His vero ita compositis
Abbreviated transcription (Latin):
illa parce templi uͥ altare incensi erat. et ante
cꝰ etiã fores erat altare holo calstoꝵ. semꝑ introibant
sic̃dotes sacrificiorum officui consum mances.
Non est ita incelligendum. qd̾ in templo suꝑ
altare incensi hostias offerrent. aut ubi ꝑfic̾e̾nt
acciꝑe incensũ. ad qd̾ offerendũ semꝑ ingredie¬
bant᷑ sac̾doces mane ⁊ uesꝑe: siue consumato

Expanded text:
illa parte templi ubi et altare incensi erat, et ante cujus etiam fores erat altare holocaustorum. Semper introibant sacerdotes sacrificiorum officia consummantes. Non est ita intelligendum, quod in templo super altare incensi hostias offerrent aut ibi perficerentaccipere incensum, ad quod offerendum semper ingrediebantur sacerdotes mane et vespere; sive consummato
Abbreviated transcription (Latin):
locũ. Diuidit enim illud templũ salomo¬
nis beatꝰ apłs in duo tab̾nacła. Et pͥmũ
quidẽ tab̾nałm: appellat illã partẽ tẽpli
ubi erant candelabra ⁊ mensa suꝑ quã pone¬
bant᷑.xii. panes calidi. sex hinc. ⁊ sex inde. &
suꝑ panes duȩ patenȩ aureȩ plenȩ cure. una

Expanded text:
locum: dicit enim illud templum Salomolocum: dicit enim illud templum Salomonis beatus Apostolus duo tabernacula; et primum quidem tabernaculum appellat illam partem templi ubi erant candelabra et mensa super quam ponebantur duodecim panes calidi, sex hinc, et sex inde; et super panes duae paterae aureae plenae thure, una
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. ostendit eum iam liquidiꝰ eẽ finiendum.
uetustũ ostendit illud qd̾ erat prius. Unde et
subiungit. Quod autem anoquatur &e sene¬
scit: ꝓpe interitum est. Quasi diceret. Q ua ser¬
finemq accipiat. H oc uͦ intelligendũ est non de
p̃ceptis uitȩ ac morũ in qͥb lex concordat cum
eugłio. sed de mandatis sacͥficioꝵ carnalium in
qͥb ad ueniente xp̃o quẽ p̃figurabat finẽ acceptu
tiones culturȩ ce scm̃ seculare. Prius inquit
testam̃tũ habuit iustificationes culturȩ.qr
ꝑ diuinũ cultũ iustificabant᷑ homines aleui¬
tes recipiebat. Patebat enim ñ solũ geiudeis
atrioꝵ ubi gentiles stabant ad orandũ post iudõs.
ABERNACUIUO ENIM FACTUMEST. ꝯ¬
primum. in quo erant caudelabra &
mensa. quȩ sub mensa uł ꝓpositio panum¬
dicitur sancta. Non de illo tabnacło disputa¬
turꝰ ÷ hic apłs qd mosses fecit in heremo ubi
tantũmͦ unũ candelabrũ fuit. sed de templo
pͥmũ. ñ est referendũ ad tempꝰ. sed potius ad

Expanded text:
Israel, ostendit illud jam liquidius esse finiendum. vetustum ostendit illud quod erat prius. Unde et subscit, prope interitum est, quasi diceret: Quia serfinemque recipiat. Hoc vero intelligendum est non de praeceptis vitae ac morum, in quibus lex manet concordans cum Evangelio, sed de mandatis sacrificiorum carnalium, in quibus adveniente Christo quem figurabant, finem accepturtiones culturae et sanctum saeculare. Prius quidem testamentum habuit justificationes culturae, quia per divinum cultum justificabantur homines a levites recipiebat. Patebat enim non solum Judaeis,atriorum, ubi gentiles stabant ad adorandum post Judaeos. Tabernaculum enim factum est primum, in quo candelabra, et mensadicitur. Non de illo tabernaculo disputaturus hic Apostolus, quod Moyses fecit in eremo, ubi tantummodo unum candelabrum fuit: sed de templo primum dicit, non est referendum ad tempus, sed potius ad
Abbreviated transcription (Latin):
offeruntur adhuc ibi a sac̾dotibus. quȩ mu¬
nera ⁊ hostię ñ possunt facere ꝑfectũ seruien¬
tem uixta conscientiam. Conscientia dr̃ cordis
scientia. ꝑ quã intelligit᷑ mens hominis. Illa
inqͥt munera carnalia ñ poterant ꝑfectum
reddere ser uientẽ in lege iuxta ꝑfectionem
mentis. qr ñ ualebant mentẽ iustificare
dum ñ tollebant grauia peccata. Neminẽ
enĩ ad ꝑfectũ adduxit lex. Sed in quibus
ex maxima parte mundatio legis constabat.
subsequent̃ ostendit inquiens. Solum mͦ
in cibis & potibus ⁊ uariis baptismatibus &
uistitiis carnis sub̃ uidebat᷑ ꝑfectũ facere
seruientẽ usq ad tempus correctionis .i. iN

Expanded text:
ibus, quae, muibus, quae, munera vel hostiae, non possunt perfectum facere servientem juxta conscientiam. Conscientia dicitur cordis scientia per quam intelligitur mens hominis; illa, inquit, munera carnalia non poterant perfectum reddere servientem in lege, juxta perfectionem mentis, quia non valebant mentem justificare dum non tollebant graviora peccata. Neminem enim ad perfectum adduxit lex. Sed in quibus ex maxima parte mundatio legis constabat, subsequenter ostendit, inquiens solummodo in cibis et potibus et variis baptismatibus et justitiis carnis, subaudis videbatur perfectum facere servi
Abbreviated transcription (Latin):
ceret aliis u̾bis. Ideo cisolus pontifee cũ sangui
nob ianuam patriȩ cęlestis reserato uelo .i. celo.
Non dũ erum erat manifestata sc̃oꝵ uia ingre¬
diendi ad patriã celestẽ. siue ñ manifestata uia¬
incelligentiȩ. qr ignorabant homines qͥd signific̾
illa mrsteria. Nec putemꝰ illuc nos ñ posse in¬
gredi. quo pontfex nr̃ prius ingressus est.
Ipse nanq dicit ad patrem. Pater uolo ut ubi
ego sum. ⁊ isti sint mecũ. Etalibi. Ubi ego sum
illie ⁊ minister meus erit. Et q adhuc tem¬
plũ stadat q̃ndo apłs ista loquebat᷑. ⁊ muncra
legalia quamuis sine çausa offecebant᷑: idõq
subiunxit dicens. Ndhuc priore tab̾nacło
habente statum quȩ sub res parabola est ħr
figura ⁊ similitudo temporis instantis siue
p̃sentis. Quod enĩ agebat᷑ in tẽplo tunc temporiꝰ
figura erat ⁊ similitudo istius ueritatis quȩ
iam in ȩccłia cõplebat᷑. Sequit᷑. uxta quã
sub̾ parabolã siue figurã munerã & hostiȩ

Expanded text:
ntifex cum sanguinnobis januam patriae coelestis, reserato velo, id est coelo. Nondum enim erat manifestata sanctorum via ingrediendi in patriam coelestem; sive non manifestata intelligentia: quia ignorabant homines quid significarent illa mysteria. Nec putemus illuc nos non posse ingredi, quia pontifex noster prior ingressus est: ipse namque dicit ad Patrem: Pater, volo, ubi ego sum, et isti sint mecum. Et alibi: Ubi ego sum, illic et minister meus erit. Et quia adhuc templum stabat, quando Apostolus ista loquebatur, et munera legalia, quamvis sine causa, ibi offerebantur, ideo subjuhabente statum quae, subaudis res, parabola est, hoc est figura et similitudo temporis instantis sive praesentis. Quod enim agebatur in templo tunc temporis, figura erat et similitudo istius veritatis, quae jam in Ecclesia completur. Sequitur, juxta quam, subaudis parabolam sive figuram, muner
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ popło. Et dñs pontifex ur̃ cũ sanguine passio¬
nis suȩ eadẽ passione ꝑ acta reserato cȩlo sca scõꝵ
penitrauit. ubi assidue deũ patrẽ exorat pro
secretis patriȩ cęlestis consistit. ꝑ quẽ orationes
nr̃as ad dm̃ patrẽ dirigimꝰ. Archa testam̃t
circũ texta ex om̃i parte auro. caro est dm̃ salua
plenꝰ erat diuinicate ⁊ exteriꝰ refulgebat uirtuce
miraculoꝵ uerboꝵꝙ cȩlestiũ. In auro enim solec
claritas sermonis designari. sic̃ sapientia dic̃. Con¬
cupiscite sapientiã sic̃ aur̃. Urna aurea spłs.
manna: xp̃s est in qͥ manna diuinitatis. qui dix̃

Expanded text:
 noster pontifex cum sanguine passionis suae, eadem passione peracta, reserato coelo, Sancta sanctorum penetravit, ubi assidue Deum patrem exorat pro ristus in secretis patriae coelestis consistit per quem orationes nostras ad Deum Patrem dirigimus. Arca testamenti circumtecta ex omni parte auro, caro est Domini nosplenus erat Divinitate, et exterius refulgebat virtute miraculorum verborumque coelestium. In auro enim solet claritas sermonis designari, sicut Sapientia dicit: Concupisce sapientiam sicut aurum. Urna aurea habens manna, Christus est, in
Abbreviated transcription (Latin):
posui te. Quod autẽ subiungitur et semim eiꝰ sub̃
dictȩ sunt ꝓmissiones. ꝗͣuis apłs specaliter sem̃
abrahȩ xpm̃ intelligat:. Possumus tam̃ simplici
mͦ semen illius accipere isaac filiũ eiꝰ. et iacob ne¬
pocen ᷑ ad quos etiã repmissiones legimus factas.
Nam legitur ingenesi ꝙ dormiente iacob quo¬
dã loco apparuit ei ds dicens. Terrã inqua dor¬
mis tͥ dabo et semini tuo. Dicamus mͦ et scđ̾m a

Expanded text:
ubjungitur, et semini ejus, subaudis dictae sunt promissiones; quamvis Apostolus specialiter semen Abrahae Christum intelligat, possumus tamen simplici modo semen illius accipere Isaac, filium ejus, et Jacob, nepotem ejus, ad quos etiam repromissiones legimus factas. Nam legitur in Genesi quod, dormiente Jacob, quodam loco apparuerit ei Deus, dicens: Terram in qua dormis tibi dabo et
Abbreviated transcription (Latin):
De hoc numero quadringencoꝵ et xxx. an¬
noiũ. uario mͦ doctores disputant ꝑlongas am¬
bages et circiuciones illum colligentes S nos
om̃na illa succincte ꝑ stringentes compendio¬
so utamur exitu. computantes ipsos annos
auocatione abrahȩ deterra chaldeoꝵ usq¬

Expanded text:
De hoc numero quadringentorum et triginta anDe hoc numero quadringentorum et triginta annorum, vario modo doctores disputant, et per longas ambages circuitum illum colligentes; sed nos omnia illa succincte perstringentes, compendioso utamur exitu, computantes ipsos annos. A vocatione Abrahae de terra Chaldaeorum usq