comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stitucõis ẽẽ deliberao ex¬
istimauerĩt et sese ueteri
Itẽ exͣneus
heres testamẽto institutꝰ
aut ab intestato ad legnti¬
mã he̾ditatẽ nocatus pt̃
aut pro herede gerẽdo
uel eciã nũda uolũtate sus¬
cipiende hẽditatꝭ heres
at̃ gerere quis uidet᷑ si

Expanded text:
et deliberandum existimaverint et sese veteri Item extraneus heres testamento institutus aut ab intestato ad legitimam hereditatem vocatus potest aut pro herede gerendo vel etiam nuda voluntate suscipiendae hereditatis heres autem gerere quis vi
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃pcõe diui adriami eciã
⁊ ueterains ꝯcessũ est
Itaq si quid̃ feceruit de
castrensi peculio testamẽ¬
tũ ꝑtinebit hoc ad cum
quẽ hc̾dẽ r̾liq̃rint
di uero intestati decessernt
lige̾ possuntꝰ ꝙ in castris
acquisierit miles qui in
ptãte prĩs est nqi ip̃m
prem̃ admie̾ posse noq
prĩs crcditores id uẽdere
uel alit inquietae̾ noꝵ pr̃e

Expanded text:
i Hadriani etiam t veteranis, concessum est. itaque si quidem fecerint de castrensi peculio testamentum, pertinebit hoc ad eum quem heredem reliquerint: si vero intestati decesserint,legere possumus, quod in castris adquisierit miles qui in potestate patris est, neque ipsum patrem adimere posse neque patris creditores id vendere vel aliter inquietare
Abbreviated transcription (Latin):
res gͣdus hedũ facere
Utpũ si ille heres nõ erit ille
Pt̃ et nouissmo loco in sub¬
dem institueͬ
Et pli¬
ĩes in umꝰ locũ pñt substi¬

Expanded text:
radus heredum facere, ut puta ‘ si ille heres non erit, illepotest et novissimo loco in subedem instituere. Et plures in unius locum possunt substi
Abbreviated transcription (Latin):
tot uncie assem efficũe qͥt
testator uoluerit Et si unũ
tm̃ quis ex semisse uͦ gr̃a
hẽdẽ sc̃osert totus ãs in
semisse erit neq enĩ idẽ ex
ꝑte testatus et ex ꝑte ĩtesta¬
tus decedẽ pt̃ nisi sit miles
cuus sola uolũtas intestã¬
ditatẽ diuide Se
EUequis ꝑtibꝰ hedes esse
d̾itis enĩ ꝯstat millis pti¬
bue noĩat equis ex ptibꝰ
s heredes eẽ Par¬
tibus at in quoꝵdã ꝑsoĩs
ex pressis si quis alius sine
ꝑ̾te noĩatus erit si quid
aliqͣ ps ussis deerit ex ca
ꝑte heres fit et si
plures sine ꝑte sc̃pti suit
Si nõ totus as ꝯpletꝰ
sit in ꝑtẽ dnndiã uocãt᷑¬

Expanded text:
tot unciae assem efficiunt quot testator voluerit, et si unum tantum quis ex semisse verbi gratia heredem scripserit, totus as in semisse erit: neque enim idem ex parte testatus et ex parte intestatus decedere potest, nisi sit miles, cuius sola voluntas in testanditatem dividere. ex aequis partibus heredes esse: satis enim constat, nullis partibus nominatis aequis ex partibus eos heredes esse. partibus autem in quorundam personis expressis, si quis alius sine parte nominatus erit, si quidem aliqua pars assi deerit, ex ea parte heres fit, et si plures sine parte scripti sunt, si vero totus as completus sit, in partem dimidiam
Abbreviated transcription (Latin):
potẽ neptẽ ne ex filio ncce
est ei uel hẽdẽ institue̾ uł
exheͬdae ne forte uiuo eo
filio mortuo sucedẽdo ĩ lo¬
tũ eius nepes nedis ne qͣi
agnacõe rũpat testamẽtũ
Idq lege iulia uellia puisũ
est in qua simul ex hẽdacõnis

Expanded text:
potem neptemue ex eo necesse est mihi uel heredem instituere uel exheredare, ne forte, me uiuo filio mortuo, succedendo in locum eius nepos neptisue quasi adgnatione rumpat testamentum: idque lege Iunia Vellaea prouisum est, in qua simul exheredationis
Abbreviated transcription (Latin):
sime sũt donacões tñ si
ingͣti existãt hoĩes in qͥs
bñficium collatũ est do
ne qui suas res in aliũ cõ¬
ĩuiriã uel iacturã scd̾m emi¬
meratos in nr̃a ꝯstitucõne
modos¬
gems intͣ᷑ uiuos donacõ¬
nũ quod ueteribꝰ qͥdẽpru

Expanded text:
simae sint donationes, tamen si ingrati existant homines in quos beneficium collatum est, done, qui suas res in alios coniniuriam vel iacturam, secundum enumeratos in nostra constitutione modosgenus inter vivos donationum, quod veteribus quidem pru
Abbreviated transcription (Latin):
nat ut si quid huãnitꝰ ei
cõtigiss hr̃ẽt is qui accepit
dinãt suꝑinxiss qui dona¬
uit reciꝑet uel si eñ dona¬
cõmis penituissz a prior
Decesserit is ciu donatũ
plũ legatorũ rẽdacte st
per om̃ma llã cũ prũdẽ¬
tibus ãb ignũ fuerat utz
donacõmis an legati ĩstar
eũ oꝑtine oporte̾t et uta¬
usq cẽ quedã habebãt in¬
signia et alii ad aliũd ge¬
nũs eã r̾trahebãt a nob̃
cõstitutũ est ut ꝑ oĩa fe¬
re legati ꝯmĩet᷑ et sic ꝓ¬

Expanded text:
nat, ut, si quid humanitus ei contigisset, haberet is qui accepit: sin autem supervixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donatum plum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobis constitutum est, ut per omnia fere legatis connumeretur: et sic
Abbreviated transcription (Latin):
heredes scpti sũt et ꝯstat ua¬
cantẽ ꝑtẽ singulis tacite pro
heditatia ꝑie actide̾ et per¬
inde hr̃i ac̾ si ꝑto terciis ꝑti¬
bus hẽdes sc̃pti ceñt
Teo diuerso si plures

Expanded text:
heredes scripti sunt. et constat, vacantem partem singulis tacite pro hereditaria parte accedere et perinde haberi ac si ex tertiis partibus heredes scripti essent: et ex diverso si plus
Abbreviated transcription (Latin):
ad missurũ se hereditatẽ
eius qui litis cã pñcipẽ
tas in quibus ip̃e ob eã
cam̃ heres institutꝰ ea̾t
probatuꝵ neq ex nuda
noce heredis nomẽ ad¬
missuꝵ neq ex ulla sc̃s¬
tura ciu iuris anctoritas
desit aliquis adoptir¬

Expanded text:
admissurum se hereditatem eius qui litis causa principtas in quibus ipse ob eam causam heres institutus erat probaturum, neque ex nuda voce heredis nomen admissurum, neque ex ulla scriptura cui iuris auctoritas desit aliquid adeptur
Abbreviated transcription (Latin):
tuliano placuisse paulus
sius lihris quos tã ad
massuriũ sabinũ ꝙͣ ad
planciũ sc̃psit refert
Prop̾us at seruus etiã
ĩs intelligit in quo nu¬
dam ꝓp̾etatẽ testator hab
alio usũfructũ hñte
Est ãt casus in quo nec cũ
lib̾tate ualiter seruus a
Dña heres instituat᷑ ut cõ¬
stitutõe duni seueri et an¬
st̃ seruũ adultt̃o macu¬
mimissũ añ sentẽciam
ab ea muliere uidori q̃
res fuerat eusdẽ c̾mĩs
postulata rõme est qͣre
sequit᷑ ut in cũdẽ a do¬
mina collata ĩstitucõ nul¬
lius momiẽti habeat᷑
Alienus seruꝰ et ł is intel¬
ligit᷑ in quo usumfructũ
testator ht̃ Setiuis
at a dño suo hes insti

Expanded text:
tilicino placuisse Paulus suis libris quos tam ad Masurium Sabinum quam ad Plautium scripsit refert. proprius autem servus etiam is intellegitur in quo nudam proprietatem testator habet, alio usum fructum habente. est autem casus in quo nec cum libertate utiliter servus a domina heres instituitur, ut constitutione divorum Severi et An Servum adulterio macumanumissum ante sententiam ab ea muliere videri quae rea fuerat eiusdem criminis postulata, rationis est : quare sequitur, ut in eundem a domina collata institutio nullius momenti habeatur. ’Alienus servus etiam is intellegitur, in quo usum fructum testator habet. Servus autem a d
Abbreviated transcription (Latin):
certã induximus diuisiõe
¶ Sed si in eopedicõe oc¬
cũpatus miles testamẽtũ
faciat et liberos suos ian
ignorãs an habeat liberos
silẽtiũ eus pro ex hẽda ͦ ͤ
noĩatim ftã ualerẽ ꝯstitu¬
cõibus pͥncipũ cantũ est
MMatee nel auus mat᷑

Expanded text:
nduximus divisionem, . Sed si in expeditione occupatus miles testamentum faciat et liberos suos iam ignorans an habeat liberos, silentium eius pro exheredatione nominatim facta valere constitutionibus principum cautum est. Mater vel avus
Abbreviated transcription (Latin):
Ĩberis siue in¬
Puberibus
inpuberes mortui fuerint
fit eis aliqͥs heres Ueluti
si quis dicat hoc mõ titius
filius meus heres ñ esto si
filius meus hẽs ni nõ esset
siue hes erit ut pͥꝰ moriat᷑
quã in suã tutelã uenerit.
extiterit hẽs filius it̃ substi¬
tutus pr̃i fit hẽs Si ucre ex¬
titorit heres filius et añ pn¬
btatẽ decesserit ip̃o filio fit
heres substitutus nã moribꝰ
institutũ est ut eiꝰ etatis sĩc
in qua ip̃i sibi testamẽtuni
face nõ pñe parẽtes eiꝰ faci
ꝯstuatõnẽ in nr̃o posiminꝰ
codice qua ꝓspectũ est ut¬
si qui mẽte captos habe¬
bãt filios uel nepotes uel
ueptes cumscũq sexus uł
gdus liceat eis ut si pube¬
res sint ad ex ͫͥ pupillaris
subititucõins cͥtas ꝑsonas
sũt testamẽta altmn prĩs
altrũ filni tãꝙͣ si ip̃e filius
sibi heredes instituiss aut
c̾te unũ est testamẽtũ du

Expanded text:
iberis nostris inpuberibus,inpuberes mortui fuerint, sit eis aliquis heres. veluti si quis dicat hoc modo: ‘ Titius filius meus heres mihi esto: si filius meus heres mihi non erit, sive heres erit et prius moriatur quam in suam tutelam venerit extiterit heres filius, tunc substitutus patri fit heres: si vero extiterit heres filius et ante pubertatem decesserit, ipsi filio fit heres substitutus. nam moribus institutum est, ut, cum eius aetatis sunt in qua ipsi sibi testamentum facere non possunt, paretutionem in nostro posuimus codice, qua prospectum est, ut, si mente captos habeant filios vel nepotes vel pronepotes cuiuscumque sexus vel gradus, liceat eis, etsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas personas sunt testamenta, alterum patris, alterum filii, tamquam si ipse filius sibi heredem instituisset: aut certe unum est testamentum du
Abbreviated transcription (Latin):
filia sine eũ eã ue he̾dẽ nẽ
instituat exhe̾dae̾ ncc̃e est
siue de iuire cili q̃ramꝰ suie
de ẽdicto p̃toris quo p̃tor¬
p̃teritis liberis cõtͣ tabulas
bonorũ possessionẽ ꝓmitta
Sed aliud eis ãminiculũ
seruat᷑ quod paulo post
nobis̃ maĩfestũ fiet

Expanded text:
filia, si eum eamve heredem non instituat, exheredare necesse est, sive de iure civili quaeramus, sive de edicto praetoris, quo praeteritis liberis contra tabulas bonorum possessionem promittit. sed aliud eis adminiculum servatur, quod paulo post vobis manifestum fiat
Abbreviated transcription (Latin):
m᷑ ꝑtes in substitucõẽ de¬
disse qͣs n mstitucõe exp̃s¬
sit et ita diuꝰ pius r̾scpsit
Sed si instituto herẽdit
cohedi suo substituto dato
alius sub strtutꝰ fui̾t Diuus
senerus et ancomus sme d̾s¬
tinctiõe r̾ scͥpserũt ad utiãq
ꝑtẽ substitutũ adiuitti
÷ seruũ alienũ quis prẽ far
arbitratus hedem sc̃pserti
et si hẽs nõ eẽt meniũ ei sub¬
scituerit is̃ q seruus uissi do¬
mun aderit heditatẽ meniꝰ¬
si hẽs nõ erit in eo quidẽ q̃
alieno iuri subiectũ ẽẽ testa¬
tor scit sic accpiũt᷑ si neq
ip̃e heres erit ueq aliũ he¬
redẽ effecerit In co hõ quẽ

Expanded text:
tes in substitutione dedisse quas in institutione expressit: et ita divus Pius rescripsit. Sed si instituto heredi et coheredi suo substituto dato alius substitutus fuerit, divi Severus et Antoninus sine distinctione rescripserunt, ad utramque partem substitutum admitti. Si servum alienum quis patremfamilias arbitratus, heredem scripserit et, si heres non esset, Maevium ei substituerit, isque servus iussu domini adierit hereditatem, Maevisi heres non erit ’, in eo quidem quem alieno iuri subiectum esse testator scit, sic accipiuntur: si neque ipse heres erit neque alium heredem effecerit: in eo vero quem
Abbreviated transcription (Latin):
furiosi at si ꝑ id tpe fece¬
rint testa ͭͬ quo furor corũ
uit̾missus est iue̾ testati ẽẽ
uidẽt᷑ c̾it eo ꝙ añ furorem
fecerint testamẽto ualẽte
nõ neq testamẽta rca frã n¬

Expanded text:
furiosi autem si per id tempus fecerint testamentum quo furor eorum intermissus est iure testati esse videntur, certe eo quod ante furorem fecerint testamento valente: nam neque testamenta recte fa
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ quibusdã ꝑmissũ
eãt cciã in ꝑtãte degen¬
tibus testari cd nr̃a cõsti¬
tuc̃o lacius extendẽs ꝑna¬
sit om̃ibus in hiis tmũ ͦ pe¬
culiis testari quidẽ sed

Expanded text:
um quibusdam permissum erat etiam in potestate degentibus testari. quod nostra constitutio latius extendens, permisit omnibus in his tantummodo peculiis testari quidem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
biis licet fate testam̃¬
tum Satun emĩ hii qui ahe¬
no iuri subiecti sunt testa¬
mẽti faciendi ius nõ ha-
exceptis hiis quos antea
enu̾auimꝰ et p̃cipue mili¬
tibus qui in ptãte ꝑentũ
sunt quibꝰ deo ꝙ in castris
acq̃sierint ꝑmissũ ẽ ex cõ¬

Expanded text:
bus licet facere testamentum. statim enim hi qui alieno iuri subiecti sunt testamenti faciendi ius non habeexceptis his quos antea enumeravimus, et praecipue militibus qui in potestate parentum sunt, quibus de eo quod in castris adquisierint permissum est ex con
Abbreviated transcription (Latin):
Ad co quidã ut et si ui-¬
no prẽ filius mortun sit
nrmo ex eo testamẽto hẽs
de filiabus uel aliis ꝑ iurilẽ
tamẽtũ quidem nõ ĩfirma¬
batꝰ Ius ãt accressendi eis
ad cͥtam porcionẽ p̃stabat᷑¬

Expanded text:
adeo quidem ut, etsi vivo patre filius mortuus sit, nemo ex eo testamento heresde filiabus vel aliis per viriletamentum quidem non infirmabatur, ius autem adcrescendi eis ad certam portionem praestabat
Abbreviated transcription (Latin):
domo plures testes diliẽo
negotio adhiberi Ii
tensi peculio postmis¬
sionẽ faciat testa niẽtum
nec pr̃ eiꝰ ⁊c̃e testis ad¬
hibet᷑ uec is qui ĩ ptãte
eiusdẽ prĩs est peprobatũ
est em̃ in ea re domesticm
in eiusdẽ pr̃ĩs pt̃ate sunt
testes adhiberi pñt quia
totũ hot negociũ quod a¬
git᷑ testamẽti ordinãdi
gratia credit᷑ hodie inter
he̾dẽ et testatorẽ agi licet
fur̾at autta et uete̾s quid̃
familie emptorẽ et cos qͣ
ꝑ ptãtẽ ei coadunati fue
re licet hni qui id ꝑmitte¬
debere eos suadebũt at¬
tũ nos candẽ obseruatõe
corrigẽtes et ꝙ ab ilł sua¬
sũ est in legis nccitẽ trãs¬
ferẽtes ad mutatõe p̃stine
familie emptoris merito
nec herẽdi qui ymagniẽ
uetustissum familie emp¬
toris obtinz nc aliis ꝑ¬
soms q̃ ei ut dictũ est

Expanded text:
ocet ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi. Intrensi peculio post missionem faciat testamentum, nec pater eius recte testis adhibetur nec is qui in potestate eiusdem patris est: reprobatum est enim in ea re domesticumin eiusdem patris potestate sunt, testes adhiberi possunt, quia totum hoc negotium quod agitur testamenti ordinandi gratia, creditur hodie inter heredem et testatorem agi. licet turbatum fuerat, et veteres, qui familiae emptorem et eos qui per potestatem ei coadunati fuerre, licet hi qui id permittedebere eos suadebant: tamen nos, eandem observationem corrigentes et quod ab illis suasum est in legis necessitatem transferentes, ad imitationem pristini familiae emptoris merito nec heredi, qui imaginem vetustissimi familiae emptoris optinet, nec aliis personis quae ei, ut dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
bitꝰ Quid gͥ si intͣ ã¬
nũ quidẽ decesẜit lõdicõ
aut here di asseꝑta post ãnũ
ex titerit an qi militis ces¬
et placet nalere qͣ militis
Sed et si quis añ milicã
nõ me fr̃ĩt testamẽtũ et im¬
les factus et in eopedicõe
degens resignauit illud et
q̃dã adient siue detraxit al
alias mãifesta est malitis
dicend est h ͦ uale̾ testamẽ¬

Expanded text:
bit. quid igitur, si intra annum quidem decesserit, condicio autem heredi adscripta post annum extiterit? an quasi militis teset, valere quasi militis. Sed et si quis ante militiam non iure fecit testamentum et miles factus et in expeditione degens resignavit illud et quaedam adiecit sive detraxit vel alias manifesta est militis dicendum est
Abbreviated transcription (Latin):
famile emptor dicebat᷑
Ged illa quid priora duo
gnaͬ testamẽtoꝵ ⁊ ex uete¬
ribus temporibus in dis¬
sur tudinẽ abierũt Quod
nõ ꝑ es et librã fiebt lu¬

Expanded text:
familiae emptor dicebatur. sed illa quidem priora duo genera testamentorum ex veteribus temporibus in desuetudinem abierunt: quod vero per aes et libram fiebat, l
Abbreviated transcription (Latin):
sed ht̃ us utendi fiuẽdi de¬
inde qr sit seruũ alienũ ẽẽ
¶INon solũ at ꝓp̾etas per
eos seruos in quibus usum
fructũ hẽte uel quos bona
fide possidetis uel ꝑ liberã
ꝑsonã que boͣ fide uobis
seruit acq̃rit᷑ nobis sed eniã
possessio loquim᷑ at̃ ĩbtri¬

Expanded text:
sed habet ius utendifruendi, deinde quia scit, servum alienum esse. non solum autem proprietas per eos servos in quibus usum fructum habetis vel quos bona fide possidetis, vel per liberam personam, quae bona fide vobis servit, adquiritur vobis, sed etiam possessio
Abbreviated transcription (Latin):
Cecus ãt nõ p̃t face̾ testa¬
quã lex diu iustini pris
mei introduxit e E¬
ius qui apud hostes est
siue redierit uiz me post¬
limimii sie illic decesẜit¬

Expanded text:
ecus autem non potest facere testaquam lex divi Iustini patris mei introduxit. Eius, qui apud hostes est,sive redierit, valet iure postliminii, sive illic deces
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sas cãs nõ acquirũt᷑
Pret̾ hos ergo qui castrense
peculiũ ua quasi castrẽse hñt
si quis alius filiuffa testamẽ¬
tũ fecerit utae est licet sue po¬

Expanded text:
diversas causas non adquiruntur. praeter hos igitur qui castrense peculium vel quasi castrense habent, si quis alius filiusfamilias testamentum fecerit, inutile est, licet suae po
Abbreviated transcription (Latin):
mõ Quicũq iñ filius genitꝰ
fuit exheres esto ¶ Post¬
humoꝵ at̃ loco sunt et hni
potem neptẽ ue ini ptãte
habeat qr filius gradu pre¬
cedit is solus mra sui he᷑¬

Expanded text:
‘ quicumque mihi filius genitus fuerit, exheres esto ’. Postumorum autem loco sunt et hi qpotem neptemve in potestate habeat, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui he
Abbreviated transcription (Latin):
et cũ hẽdicariis seruis est
tessamẽti factio Nlodũ em̃
adita hẽdicas ꝑsone uitẽ
sustiu nõ hẽdis futuri sed
dierit ꝓ pes portiõe domi
hominẽ et plures usq ĩ
infuntũ qd quis uelit hc̃¬
des face̾ lic Hẽditas
plerũq diuidit᷑ in duode¬
tus uextãs qͣdrans triens

Expanded text:
et cum hereditariis servis est testamenti factio: nondum enim adita hereditas personae vicem sustinet, non heredis futuri, seddierit pro portione domihominem et plures in infinitum, quot quis velit, heredes facere licet. Hereditas plerumque dividitur in duodeia, sextans, quadrans, triens
Abbreviated transcription (Latin):
partũ suũ ẽẽ credens uendi¬
derit aut donauerit furtũ nõ
ꝯmittit furtũ eñ sine affectu
furandi nõ ꝯmittit᷑ Aliis
quoq mõĩe accĩde̾ pt̃ ut qͣs
sure uicio fueti rẽ alienã ad a¬
liquẽ tͣnͣfferat et efficiat ut

Expanded text:
am suum esse credens uendiderit aut donauerit, furtum non committit; furtum enim sine affectu furandi non committitur. aliis quoque modis accidere potest, ut quis sine uitio furti rem alienam ad aliquem transfe
Abbreviated transcription (Latin):
dicta diligens obserua
remissa est Ilam ꝙͣuis hni
neq legitti ͫ mĩm testiũ ad¬
quod meito nr̃a ꝯstitucõ in-¬
trodiit Quoqͦ eñi modo
uolũtas eius sup̃ma siue sc̃o¬
tu̾a ualet testamẽtũ ex no¬
lũtate eius efta m̃ilis uũt
ncͣi ͭ  in aliis locis uel ĩ suis¬
edibus degũt mĩme ad
uẽdicãdũ tale p̾uilegium
adiuuãt᷑ Sed testari quidẽ
ad hibẽda quã in testamẽte
paganoꝵ ronne exposui¬
mũs Plane de mi
tũ est ut quoqmõ fcã ab hiis
testa ͭ iata sint sic intelligi
dẽt ut utiq p̾us ꝯstaĩ debe
honis apud te q̃rit᷑ signo¬
catis ad hoc homibꝰ ut
uolũtatẽ suã  estaret᷑ italo¬
cutus est ut decaret quẽ
scpto hoc mõ testatus et
Ceterũ si ut plerũq ẜmo¬
nibus fieri solet dixi aĩcii
ego te he̾dẽ facio aut tibi bõ
mea tlinquo nõ oz hoc pro
testamẽto obẜuari Nec ullo
oquĩ non difficult᷑ pmor
tus et surdus miles testa¬
mẽtũ face̾ pt̃ sõd hactẽꝰ

Expanded text:
dicta diligens observatremissa est. nam quamvis hi neque legitimum numerum testium adquod merito nostra constitutio induxit. quoque enim modo voluntas eius suprema sive scritura, valet testamentum ex voluntate eius. illis aunecessitatem in aliis locis vel in suis sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur: sed testari quidem, adhibenda quam et in testamentis paganorum proxime exposuimus. Plane de miltum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeabonis apud te quaeritur, si convocatis ad hoc hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quscripto hoc modo esse testatus, et ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi bona mea relinquo ’, non oportet hoc pro testamento observari. nec ulloroquin non difficulter posttus et surdus miles testamentum facere potest. Sed hactenus
Abbreviated transcription (Latin):
olim et alius mõdus ãlis
acq̃sicõnis prr ius accres¬
sendi quod est tale oĩ cõ
solus libtatem ei ĩposuit
uel uindicta uel testa  eo
cuũ ꝑs eiꝰ amittebat᷑ et so¬
cio accrescebat sed cũ pes¬
simũ fuerat ex ͫ et lib̾tate
seruũ defraudari et ex ea
hũamoribus quidẽ dñis
Dampnũ inferri seueriori¬
bus ãt dñs lucrũ accres¬
ce̾ hoc qĩ ĩuidie plenum
pio remedio ꝑ ura ꝯsti¬
tucõnẽ mederi ncͣtiũ dux¬
et maĩmissor et socuis eiꝰ
et qui lib̾tatẽ accepit nr̃o
fruãt᷑ bñficõ lib̾tate cũ ef¬
sectu procedẽte Ciuus
fauore et ãtiqui legisla
et socio indem̃pni ꝯser¬
uato p̃liũ quidẽ seri ẜm¬

Expanded text:
olim et alius modus civilis adquisitionis per ius adcrescendi, quod est tale: si commsolus libertatem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate servum defraudari et ex ea humanioribus quidem dominis damnum inferri, severioribus autem lucrum adcrescere: hoc quasi invidiae plenum pio remedio per nostram constitutionem mederi necessarium duxet manumissor et socius eius et qui libertatem accepit nostro fruantur beneficio, libertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatet socio indemni conservato pretiumque servi
Abbreviated transcription (Latin):
ab mitio ꝯtrattꝰ pactꝰ est
Ut liceat creditori prgnꝰ
uẽdere s ꝑacuma nõ soluat᷑
Sed ne creditores suũ Ius
ꝑsequi impedirẽt᷑ neq debito
dus inpositus est ꝑ quem
pignoꝵ distractio possit pro¬
cede̾ Cuiꝰ tenori utriq ꝑti
creditoꝵ et debitoꝵ suttha¬
bunde qz puisũ est
Nunc admone di sumus n

Expanded text:
tractus pactus est, ut liceret creditori pignus vendere, si pecunia non solvatur. sed ne creditores ius suum persequi impedirentur neque debitordus impositus est, per quem pignorum distractio possit procedere, cuius tenore utrique parti creditorum et debitorum satis abundeque provisum est. Nunc admonendi sumus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aliquis ex testibus testa¬
mẽti quidẽm faciẽdi tpe
liber estimabatur Postra
uoͣ sernus apparuit tã diuꝰ
adrianus cathomo uõ quã
postra diuꝰ seueri et ãcho¬
mus r̃scõꝑsedũt subuenire
se ex sua liberalitate testa¬
mẽto ut sic habeat᷑ timum¬
ac si ut oportẽt fcm̃ eẽt cũ¬

Expanded text:
cum aliquis ex testibus testamenti quidem faciendi tempore liber existimabatur, postea vero servus apparuit, tam divus Hadrienus Catonio Vero quam postea divi Severus et Antoninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento, ut sic habeatur atque si ut oportet factum esset, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ut inchil. ãtiqͥtatis penita
ignoret᷑ sciend̾ est olimi qͥd̾
duo gnͬa testamẽtoꝵ ĩnsu
fusse quoꝵ altero in pace
et in ocio utebant᷑ qd̾ ca¬
lachiis comiciis appella bãt
õinro cũ in p̃lio exituri es¬
sent qd ꝑcũtũ dicebatur¬
¶ Accessit dem̃ et t̾ciũ ge¬
mis testamẽtoꝵ qd̾ dice¬
bat᷑ ꝑ es et liberã sq per¬

Expanded text:
ut nihil antiquitatis penitus ignoretur sciendum est, olim quidem duo genera testamentorum in usu fuisse, quorum altero in pace et in otio utebantur, quod calatis comitiis appellabatur, altero, cum in proelium exituri essent, quod procinctum dicebatur. accessit deinde tertium genus testamentorum, quod dicebatur per aes et libram,
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ singuls diligẽtius
dispiciamus ¶ Igitur
liberi ur̃i ut̾usq sexus qͦs
culiis hoc ꝑentibus suis cc¬
quire bãt sme ulla diftrncti-¬
one Et hoc ita pentũ fiebͣt
ut eeñt eis licẽtia quod ꝑ
unũ uel unã eoꝵͣ q̃sitũ est
appolicaẽ qd̾ nob̾ in hũanũ
susũ est
stitucõ ẽ emissa et libetis pe¬
dẽ a nobis. est ut si quid ex
re prĩs ei obuerãt hoc ẜm¬
est quõd ex prĩs occasioẽ
usũfructũ quidẽ pr̃i acqͥret
diñũ ãt aput eũ r̾maneat
ne qd̾ ex suis ei laboribus
uł ꝓsperã fortũa. accessit hoc
in aliũ pueniẽs luctuo sum
ei ꝓcedat Hoc quoq
a nob dispositũ est et in
ea sp̃e ubi parẽs emãtipã¬
do liberũ suũ ex rebꝰ que at¬
nbus hẽbat qͣi pro p̃tro
quodãmõ emãcipacõnis
et inhũanũ quodd̾ acade¬
additus est ꝙ sui iuꝵ effec¬
tus est hoc ꝑ rezi dinua¬
tacte apũd filiũ r̃manebũt
et pr̃ ãpliore sũma fruat᷑
pro t̾ca dĩdia potiturus
Item uobis acquiritur

Expanded text:
quibus singulis diligentius dispiciamus. Igitur liberi vestri utriusque sexus, quos culiis, hoc parentibus suis adquirebant sine ulla distinctione: et hoc ita parentum fiebat, ut esset eis licentia quod per unum vel unam eorum adquisitum est applicare. quod nobis inhumanum visum est stitutione emissa et liberis peenim a nobis est, ut, si quid ex re patris ei obveniat, hoc est, quod ex patris occasione usum fructum quidem patri adquirat, dominium autem apud eum remaneat, ne, quod ei suis laboribus vel prospera fortuna accessit, hoc in alium perveniens luctuosum ei procedat. Hocque a nobis dispositum est et in ea specie ubi parens, emancipando liberum, ex rebus quae adnibus habebat, quasi pro pretio quodammodo emancipationis, et inhumanum quiddam accideadditum est, quod sui iuris effectus est, hoc per rerum deminuttactae apud filium remanebunt et pater ampliore summa fruetur, pro tertia dimidia potiturus. Item vobis adquiritur
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uobis acquiri posse et᷑
hoc est quod dici᷑ ꝑ exͣne
se excepto eo ꝙ ꝑ liberã
ꝑsonã ueluti ꝑ ꝓcũatorẽ pla¬
cet nõ soñĩ scẽtibꝰ sed eciam
ignorãtibus uob̾ acqri pos

Expanded text:
causa vobis adquiri posse. et hoc est quod dicitur, per ese: excepto eo quod per liberam personam, veluti per procuratorem, placet non solum scientibus, sed etiam ignorantibus vobis a
Abbreviated transcription (Latin):
ed si petoꝵ uel ontũ usus le¬
gatus sit neq lacte n ag̃¬
nis noq lana utet᷑ usufia ꝰ
qr ea in fructust Plane
ad st̾corãd̾ agrũ suũ peco¬
ribus uti p̃t̃
Ged si
cui hĩtatio legata siue aliqͦ
nõ ꝯstitita sit nec usus bĩ¬

Expanded text:
ed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti potest. Sed si cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus vi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃toꝵ alia for faciendoꝵ
testamẽtoꝵ introducta est
Iure enĩ honorario milla
emãcipatio de sideabat sid
septẽ testiũ signa sũfficiebũt
cũ iure cĩli signa testiũ nõ
erãt nccͣia Sed cum
paulatim cã ex usu hõm

Expanded text:
praetoris alia forma faciendorum testamentorum introducta est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure civili signa testium non erant necessaria. Sed cum paulatim tam ex usu hom
Abbreviated transcription (Latin):
de possidet qr intelligit se
alienũ fundũ occupasse tñ si
alii boͣ fide accipiẽti trãdi¬
detit poteit ci longa posses¬
sione res acquiri q̃r neq fur¬
tiuũ neq ui possessũ accepit
Abolita est eñi quorũdã ue
eorũ q̃ res soli possidẽt pnci
ne cui longa et indubitata
possessio auserei deãt
Aliqñ eciã furtiua uel ui pos¬
sessa ⁊es usucapi p̃t ueluti
tunc em̃ uicio ⁊ei purgato erꝰ
procedit usucapio Les
fisci nr̃i usucapi nõ pt̃t h̃
papimanus sẽp sit bonis
uacãtibus fisco m̃cd denũai¬
atis boͣ fide ẽptorẽ sibit᷑¬
ditã dẽ ex hiis bonis usuca
pi possit uel qui ex alia
iusta cã possidet. Er¬
ror ãt false cẽ usucapionẽ
nõ ꝑit ueluti si quis cũ nõ
emerit emisse se ex istimãs
possideat uel cũ ei donatũ
nõ fuit qĩ ex donaciõe possi

Expanded text:
de possidet, quia intellegit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradiderit, poterit ei longa possessione res adquiri, quia neque furtivum neque vi possessum accepit; abolita est enim quorundam veteorum qui res soli possident princne cui longa et indubitata possessio auferri debeat. Aliquando etiam furtiva vel vi possessa res usucapi potest: veluti tunc enim, vitio rei purgato, procedit eius usucapio. Res fisci nostri usucapi non potest. sed Papinianus scripsit, bonis vacantibus fisco nondum nuntiatis, bona fide emptorem sibi traditam rem ex his bonis usucappi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. Error autem falsae causae usucapionem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existimans possideat: vel cum ei donatum non fuerat, quasi ex donatione possi
Abbreviated transcription (Latin):
nebt᷑ cũ añ nuptias qͥdã
uocabat᷑ p imuptias ãt tle̾
accipieb̾t ingremẽtũ
Sed nos plenssimo fine
tracte sanctiones cupiẽtes
et ꝯsequẽtia noĩa rebꝰ in¬
eẽ scudẽtes ꝯsticuimnꝰ ut
tales donacões nõ augeãt᷑¬

Expanded text:
nebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donationes non augeant
Abbreviated transcription (Latin):
sed
u̾tilitãtis cã senatus cen-¬
suit posse eciã eaꝵ reꝵ
usumfructũ ꝯstitui ut tnĩ
eo nomme heredi utiliter
caueat᷑ Itaq si peciñe ysꝰ
finictus legatus sit irada-
legatario ut eius fiat et le
euis fiãt sed estiãt hiis

Expanded text:
sed utilitatis causa senatus censuit, posse etiam earum rerum usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et les fiant: sed aestimatis his
Abbreviated transcription (Latin):
dere uidenĩi Uñ etiã ꝑ cos
usucapio sed Iongitꝑis pos¬
sessio nobis accẽdit ¶ De
hiis ãt seruis in quibus tũ
si is seruꝰ hẽs ĩsticutꝰ sit le¬
gatũ ue ꝙ̃ ei ã donatũ fuit
nõ usu fructuario s dño ꝓpͥ

Expanded text:
dere videmini. unde etiam per eos usucapio vel longi temporis possessio vobis accedit. De his autem servis, in quibus tantum si is servus heres institutus sit, legatumve quid ei aut donatum fuerit, non
Abbreviated transcription (Latin):
uos trãseũt Ac p̾us
de heditatibꝰ dispiciamꝰ
quaꝵ duplex qͥdicio est
Nã uel ex testamẽto uel
ab instestato ad uos ꝑtinẽt
Et p̾us est ut de hies des¬
piciamꝰ que nob̾ extesta ᶜ ͤ

Expanded text:
nos transeunt. Ac prius de hereditatibus dispiciamus, quarum duplex condicio est: nam uel ex testamento uel ab intestato ad nos pertinent. 100 Et prius est, ut de his dispiciamus, quae nobis ex testamento
Abbreviated transcription (Latin):
unii̾so⁊ negotioꝵ admis¬
is que ex eis negociis rẽ
uendiderit et trãdiderit
Ifacit eam accipiẽte
quis ꝯmiodauit aut locauit
aut apud tedeposuit uẽ¬
dideĩt tibi a donauerit ꝙͣ¬
ius em̃ ex ea cã tibi eã nõ
t̾dideit eo tñ ip̃o quo pa¬
tit᷑ tuã eẽ statim acqͣritur
tibi ꝓp̾etas ꝑñde ac sieo
si quis merces i horreo tu¬
ꝯ depõitas uẽdiderit simul
atq claues horrei tradide¬

Expanded text:
negotiorum adminisisque ex his negotiis rem vendiderit et tradiderit, facit eam accipientisquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tradide
Abbreviated transcription (Latin):
corporales gtinẽt᷑ Nlam
et fructus qui ex fundo
pmpiũt᷑ corporales sunt
et id qd ex aliqͣ obligatõr
nobis debet̾ plerũq corpora

Expanded text:
corporales continentur: nam et fructus qui ex fundo percipiuntur corporales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corpora
Abbreviated transcription (Latin):
Sed si gregis
tere det Ut et Iuliand ui.¬
sũ est et uineaꝵ demor¬
tuaꝵ uel arborũ locũ ali¬
as dẽt substitue icẽ em̃i to¬
le dẽt et ꝙiͣ bonus pr̃fa

Expanded text:
Sed si gregis tere debet, ut et Iuliano visum est, et in vinearum demortuarum vel arborum locum alias debet substituere. recte enim colere debet et
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis boͣ fide emerit uel
ex alia cã acceꝑit usucapi¬
endi ius habcat Uñ et in
rebus mobilibus nõ facile
procẽdit ut bone fidei pos¬
sessori usucapio ꝯpetat Nlã
uel ex alia cã trididit fuetũ

Expanded text:
ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam vel ex alia causa tradidit, furtum
Abbreviated transcription (Latin):
cubi exstent sed si mr̃m
quos mutuo minor dedit
aib eo qui accepit bõ fide
ꝯsup̃ti st condici pñt si ma¬
rẽs pupillo et pupille sine
ris acictoritas alioquĩ nõ
libẽabit᷑ Sedetiam
hoc eiudẽtissima rõe statu¬
tũ est in ꝯstitu ͦ ͤ quã ad ce¬
sairienses aduocitos ex
suggestiõe tribumam uiri
enurẽtissimi questoris sacri
tutori uel curatori debito¬
rẽ pupilladẽ solue̾ ut p̾us
sinã iudicialis sine oĩ dãp¬
no celebrã hoc ꝑmittat Quo
subsecuto si iudex ꝓmicia¬
uerit et debitor solueĩt seqͣt¬

Expanded text:
cubi extent: sed si nummi, quos mutuos dedit, ab eo qui accepit bona fide consumpti sunt, condici possunt, si mares pupillo et pupillae sineris auctoritas: alioquin non liberabitur. sed etiam hoc evidentissima ratione statutum est in constitutione, quam ad Caesarienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminentissimi, quaestoris sacri tutori vel curatori debitorem pupillarem solvere, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc permittat. quo subsecuto, si et iudex pronuntiaverit et debitor solverit, seq
Abbreviated transcription (Latin):
mulgata ꝑimisimꝰ nõ solã
in ẽa dege᷑ sed eciã aliis eã¬
locae Hec de ẜuituti¬
bus et usũfructu ẽt usu et
hĩtacõe ⁊ ixisse sufficiat de
heditate ãt et obligacõib q̃¬

Expanded text:
mulgata permisimus non solum in ea degere sed etiam aliis locare. Haec de servitutibus et usu fructu et usu et habitatione dixisse sufficiat. de hereditate autem et de obligationib
Abbreviated transcription (Latin):
Ure ciuili cõstitutũ est¬
fuetat ut qui bona fide
ab eo qui dñs non
erat cũ credĩderit eũ dnni
cẽ rẽ emerit uel ex donacõ¬
ne alia ne iusta causa acce¬
ꝑit is eã rẽ si mobilis erat
oribus dñis suffice̾ ad ĩqui¬
defraudarẽt᷑ Neq c̾to loco
bñficiũ hoc ꝯcludat᷑ et iõ
gaͬmus qͣ cautũ ẽ ut res

Expanded text:
ure civili constitutum fuerat, ut, qui bona fide ab eo qui dominus non erat, cum crediderit eum dominum esse, rem emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat,oribus dominis sufficere ad inquidefraudentur neque certo loco beneficium hoc concludatur. et ideo gavimus, qua cautum
Abbreviated transcription (Latin):
locũ hẽbat que ytaliae fuerãt
et alienacõnes ĩ hibebͣt que
nuita muliere fiebãt ypo¬
te utriq remediũ ĩposiũꝰ
Ut eciã et eas res que in
prouĩciali solo põite sũt
interdicta sit alienatio et
obligatio et neutꝵ eorũ

Expanded text:
locum habebat quae Italicae fuerant, et alienationes inhibebat quae invita muliere fiebant, hypote: utrisque remedium imposuimus, ut etiam in eas res quae in provinciali solo positae sunt interdicta fiat alienatio vel obligatio, et neutrum eorum
Abbreviated transcription (Latin):
briams uetius carmẽ uel
historiã aͥ oĩonẽ tiaus scͥpse¬
rit huiꝰ corporis nõ ticiꝰ sed
tu dñs eẽ iuderis sed si ati¬
cio petas tuos libros tuas¬
ue mẽbranas eẽ nec ĩpẽsa
sc̾rtue̾ solue̾ ꝑ atus sis po¬
cepcõm dol mali utiq sibo¬
na fide eaꝵ cutaꝵ mẽbra¬
naꝵ ue possessionẽ nactus
et Si quis n aliena
tabula pĩent quidã pu¬
tãt tabulam pictuẽ cedere
Aliis uide᷑ picturã qualiscũ¬
sidente sed nobis iudetũr
meluis eẽ tabulã picture
cede̾ Ridiculũ ẽ enĩ pictu¬

Expanded text:
uis carmen vel historiam vel orationem Titius scripserit, huius corporis non Titius, sed tu dominus esse videberis. sed si a Titio petas, tuos libros tuasve membranas esse, nec impensam scripturae solvere paratus sis, poexceptionem doli mali, utique si bona fide earum chartarum membranarumve possessionem nanctus est. Si quis in aliena tabula pinxerit, quidam putant tabulam picturae cedere: aliis videtur pictura, qualiscumcedere. sed nobis videtur melius esse, tabulam picturae cedere: ridiculu
Abbreviated transcription (Latin):
hec om̃ fatẽ  Itẽ is qui e¬
diũ usum ht̃ hactemis iuz
hr̃e intelligit᷑ ut ip̃e tm̃ ntͣ
habitet Net hoc ius ad aliat
uide᷑ ut hospitẽ ei recipe li¬
ceat et cũ uxore sua liberis¬
q suis Itt lib̃tis nec
nõ aliis liberis ꝑ sonis qͥbus
bitandi ius habeat Et cõ¬
uemẽt᷑ si ad mulierẽ usus
ediũ ꝑtineat cũ marito ei¬
habitac̾ liccat Itẽ is

Expanded text:
ec omnia facere. Item is qui aedium usum habet hactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad alium ur ut hospitem ei recipere liceat et cum uxore sua liberisque suis, item libertis nec non aliis liberis personis, quibus bitandi ius habeat, et convenienter, si ad mulierem usus aedium pertineat cum marito habitare ei liceat. Item is
Abbreviated transcription (Latin):
edibus uerũ ec i serus et
mnẽte ceterisq rebus exte¬
ꝑtis hiis que ip̃o usu con¬
naͣli roͣe neq c̃li r̃cipiunt
usũ fructũ quo nũo sunt

Expanded text:
edibus, verum etiam in servis et iumentis ceterisque rebus, exceptis his quae ipso usu connaturali ratione neque civili recipiunt usum fructum. quo numero sunt
Abbreviated transcription (Latin):
la edificata sint Itẽ
p̃dioꝵ urbanoꝵ seruitutes
sũt hec ut uicinꝰ onẽa uici¬
in sustineat ut in ꝑietẽ eiꝰ
liceat uicino tigna ĩmitteᷤ
ut stillicidiũ uel flumẽ iecipi
lat quis edes suas ne lũi¬
inbus uiam sin officiat in
rusticoꝵ p̃dioꝵ⁊ seruitu.¬
tant aque haustũ pecoris
ad aquã appulsũ us pascẽ¬
di caltis coquede arene fo¬
diende Ideo ãt pre¬
tutes qr sine p̃diis qͣstitui

Expanded text:
la aedificata sunt. item praediorum urbanorum servitutes sunt hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen recipialat quis aedes suas, ne luminibus vicini officiatur. In rusticorum praediorum servituttant aquae haustum, pecoris ad aquam adpulsum, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae. Ideo autetutes
Abbreviated transcription (Latin):
plius ꝯstat siedes incẽdio
ꝯsup̃te fuerint uel etiam
terre motu aut uicio suo
corruerint ex tingui usũ
fructũ et nec atee quidẽ usũ
fructũ deberi Cũ
Cũ autẽ¬
modis quibus
ususfrrictus ꝯstituitur
etiã mĩdus usus qͥstitiui solet
Isdẽ q illis modis funt᷑
quibuso et usiffructus defint
ponus floribus feno stramẽ¬
tis lignis ad usũ cofidiamam
utat᷑ In co q fundo hac¬
tenus ei morari licet ut neq
dño fandi molestus sit negi
hiis per ques oꝑa rustica n¬
llet ulli aln ius quod ht ã

Expanded text:
plius constat, si aedes incendio consumptae fuerint vel etiam terrae motu aut vitio suo corruerint, extingui usum fructum et ne areae quidem usum fructum deberi. Cum autemodis quibus usus fructus constituitur etiam nudus usus constitui solet, iisdemque illis modis finitur quibus et usus fructpomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica nec ulli
Abbreviated transcription (Latin):
relicto a dño hĩtã occuza¬
uerit quis statim eũ dñm
effici Pro der̾licto autẽ
hẽt᷑ quoq dñs ea mente
abiecerit Ut idrerũ sua
eẽ nollet Ĩdeoq statim
dñs eius ẽẽ desinit
Alia sane cã est eaꝵ rerum
que in tẽpestate maris le
wit sed quo magl cũ ip̃a
nam ꝑiculũ maĩcis effu¬
giat qua de cã si quit
eas in fluctibꝰ expulsas
uel eciã nactus in ipso
mari lucrãdi aĩo abstulit

Expanded text:
relicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelicto autem habetur quod dominus ea mente abiecerit ut id rerum suaram esse nollet, ideoque statim dominus esse desinit. Alia causa est earum rerum quae in tempestate maris levuult, sed quo magis cum ipsa naue periculum ‹maris› effugiat. qua de causa si quis eas fluctibus expulsas uel etiam in ipso mari nanctus lucrandi animo abstulerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Snfructus
est ius aliems relꝰ
utendi fruẽdi salua
rerũ substaricia est enĩ ius
in corpore quo sublato et
alicui usufructũ legauerit
nã heres nudã ht̃ ꝓp̾etatẽ
Iegatarius usũ fructũ
t eꝯͣ si fundũ legauerit de¬
ducto xsufructu legatariꝰ
usum fructũ Itẽ alii
usũfructũ alii deducto eo

Expanded text:
s fructus est ius alienis rebus utendi fruendi salva rerum substantia. est enim ius in corpore: quo sublato et alicui usum fructum legaverit; nam heres nudam habet proprietatem, legatarius usum fructum: et contra si fundum legaverit deducto usu fructu, legatarius usum fructum: item alii usum fructum, alii deducto eo
Abbreviated transcription (Latin):
fue̾at insecutũ Ideoq mñte
nupaas appellabat᷑ quod
Pꝰ nuptias celebratus tã¬
lis donacõ piocedebat S
p̾mꝰ quid diuꝰ iustinꝰ p̃r
nr̃ cũ augeri dotes post

Expanded text:
insecutum: ideoque ante nuptias appellabatur, quod post nuptias celebratas talis donatio procedebat. sed primus quidem divus Iustinus, pater noster, cum augeri dotes et
Abbreviated transcription (Latin):
pncipũ dispõnes insinũ¬
ari eas octis int̾uemẽtibꝰ
uolebãt si maiores ducẽto¬
rũ fuerint solidoꝵ
usq ad qnͣgẽtos solidos
ãpliauit quã stare et sine
se plenissimã hẽãt firmm¬
tate Et alia insuꝑ multa
ad uberiorẽ exitũ dõcõnũ

Expanded text:
ncipum dispositiones insinuari eas actis intervenientibus volebant, si maiores ducentorum fuerant solidorum, usque ad quingentos solidos ampliavit, quam stare et sine se plenissimam habent firmitatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum donationum
Abbreviated transcription (Latin):
ter uenditorẽ quoq et e¬
seuerus et ãtonius iscͥose
Edicto diui mer¬
ci cauet᷑ eñ qui a fisco rẽ ali¬
enã ennt si post nedicõnẽ
nẽ uel donacõnẽ uel aliũ
titulũ aliꝙͣ accipiũt Ut ip̃i
quid̃ securi fratĩ fiãt et uicto¬

Expanded text:
torem quoque et eSeverus et Antoninus rescripserunt. Edicto divi Marci cavetur, eum qui a fisco rem alienam emit, si post venditionem nem vel donationem vel alium titulum aliquid accipiunt, ut ipsi quidem securi statim fia
Abbreviated transcription (Latin):
sit flumẽ Denĩ infra u¬
incũ agcrũ ailienũ in forma
inisule redegeĩt enisdẽ ꝑma¬
net is ager̃ auꝰ etiã añ fue¬
rat E si na᷑li alueo ĩ
uinu̾sum derelicto alia ꝑte
fluere ceperit por quidẽ¬

Expanded text:
sum flumen, deinde infra unitum agrum alicuius in formam insulae redegerit, eiusdem permanet is ager cuius et fuerat. Quodsi naturali alveo in universum derelicto alia parte fluere coeperit, prior quide
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃i Et iõ cuiscũq gnis
sit corporalis res tr̃adip̃t
et a dño tͣdita alienatur
st int̾ que nec nõ et ytali¬
ca p̃dia ex nr̃a ꝯstitucõne

Expanded text:
ri. et ideo cuiuscumque generis sit corporalis res, tradi potest et a domino tradita alienatur.t, inter quae nec non Italica
Abbreviated transcription (Latin):
na̾lẽ equitatẽ ꝯsetutꝰ et
ꝯcessit qui ĩuenerit eos Ĩ¬
dẽq statuit Si quis in facro
a religioso loco fortuito ca¬
su m̃uenerit Aut si quis
in alieno loco nõ data ad
hoc oꝑa sed fortuito casu¬
diũ inuẽtoris dĩdiũ cesaris

Expanded text:
naturalem equitatem secutus ei concessit qui invenerit. Idemque statuit si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu invenerit. At si quis in alieno loco, non data ad hoc opera, sed fortuito invedium inventor
Abbreviated transcription (Latin):
s eciã in uicm fundũ ra¬
ices egerit qĩs fit
ua ratione at plante que
interra coalescũt solo cẽdunt
eno solo edificauerit si ab

Expanded text:
si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae quae terra coalescunt solo cedunt, eno solo aedificaverit si ab
Abbreviated transcription (French):
tis acqͥrunt᷑ Eadẽ fere et
de colons dicũt
penuidũ fuictu ecã fetus est
siciti lac et pili et lana itaq
agni et edi et uituli et succul¬
sũt fructuarii Pratis

Expanded text:
tis adquiruntur. eadem fere et de colono dicuntur. In pecudum fructu etiam fetus est, sicuti lac et pilus et lana: itaque agni et haedi et vituli et equusunt fructuarii
Abbreviated transcription (Latin):
dicae̾ et ad exhibẽd̃ de ca¬
Et ex diuer¬
so si quis in alieno solo de¬
sua m̃a domiũ edificanerit
illius sit domꝰ cuius et solũ
intelligit᷑ utiq si nõ ignora¬
bat nĩ alieno solo se edificare
si in possessione ꝯstituto

Expanded text:
dicare et ad exhibende. Ex diverso si quis in alieno solo sua materia domum aedificaverit, illius fit domus, cuius et solum intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificaresi in possessione constituto
Abbreviated transcription (Latin):
sius mumictũ ex ie̾ cogat᷑
sed duplũ pro eo prestet
Pactionẽ que uotat᷑ de
tigno ũũcto Appella¬
Se aũt tug̃m om̃is mãte¬
ria significat᷑ ex qua ede¬
ficia fuĩt qd ideo proui¬
sum est ne edeficia rescii¬
di ncc̃e sit sci si eu aliqͣ
cã dirutũ sit edificiũ pote

Expanded text:
cogatur, sed duplum pro eo praestat per actionem quae vocatur de tigno iuncto appellatione autem tigni omnis materia significatur ex qua aedificia fiunt: quod ideo provisum est, ne aedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, pote
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯĩs eẽ intelligit᷑ si pecora
tyci tuis pecoribus imita
fuerint Sed si ab altor
pro modo frumenti cuuis¬
Cum in suo solo aliquis ex¬
aliena maͬ domũ edificaue¬
rit ip̃e dñs intelligit᷑ ẽdi-¬
ficii qr om̃e quod in solo¬
edificat᷑ solo cedit nec tñ
tisq neq uendicae̾ eã p̃t neq
ad exhibẽdũ de ea re age

Expanded text:
is esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterupro modo frumenti cuiusCum in suo solo aliquis aliena materia aedificauerit, ipse dominus intellegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit. nec tamtisper neque uindicare eam potest neque ad exhibendum de ea age
Abbreviated transcription (Latin):
furtiuã siue ip̃e est fua qui
nestimẽtũ fecit siue alius
ri nõ possint cũ dici a fu¬
ribus et a quibusdã aliis
possessoribꝰ pñt
id corꝰ quõd ex ꝯfusione
fit utriusq ꝯẽ est ueluti
si qui unia sua ꝯfuderĩt
aut massas argẽti uel au¬
id ꝓp̾as spẽs fcã sit ut for¬
te ex umo ⁊ melle mulsũ

Expanded text:
pse est qui vestimentum fecit, sive alius. ri non possint, condici tamen a furibus et a quibusdam aliis possessoribus possid corpus quod ex confusione fit utriusque commune est, veluti si qui vina sua confuderint aut massas argenti vel auid propria species facta sit, forte ex vino et melle mulsum
Abbreviated transcription (Latin):
mĩ at̃ aͥ oleũ aͥ frumẽtũ
ad uuas et oliuas et spi
spem̃ aliquã fece̾it quisq ne¬
luti ex suo uino et aliens
melle mulsũ ã ex sis et a

Expanded text:
m aut oleum aut frumentum ad uvas et olivas et spicspeciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et a
Abbreviated transcription (Latin):
dato Qd cauet᷑ quid le
Sed si is qui¬
uendiderit fidẽ emptoris
secutus est dicẽdũ est sta¬
tiin rẽ emptoris firi¬
an uolũtate eiꝰ alius trad̾t

Expanded text:
e sed et si is quvendidit fidem emptoris secutus fuerit, dicendum est, statim rem emptoris fierian voluntate eius alius.
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ut ecce si quis ex alie¬
mns uius. aut oluus aut
spicis uniũ ã olcũ ã frumẽ¬
tũ facei̾t aut ex alieno au¬
ro uel argẽto uel ere uas
dicamẽt̃ emplaustrũ uel
coliriũ ꝯposu̾it uel exo alie¬
na luna uestimẽtũ fecit uł
& alieis tabulis nauem
nel armariũ uel subselluem
Et post
multas sabimanorũ uel en¬
am procuhsaoꝵ ãbiguita¬
tes ꝑ lacait media sm̃a ex¬

Expanded text:
it: ut ecce si quis ex alienis uvis aut olivis aut spicis vinum aut oleum aut frumentum fecerit, aut ex alieno auro vel argento vel aere vas dicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium et post multas Sabinianorum et Proculianorum ambiguitates placuit media se
Abbreviated transcription (Latin):
nu pt̃atem et ad suos re¬
uersi fuerint p̾stinũ statũ
⁊ ecipiũt Item lapil¬
n et genime et cetera q̃ ni
nãli statim ĩuẽtoris frunt
Itẽ ea q̃ ex aiãlibus do¬
mimo tuo subrectis nata sc̃
codẽ me̾ tibi acquirũt᷑
agro tuo flmẽ adiecit ue
gentiũ tibi acqrit᷑ Est

Expanded text:
tatem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt. Item lapilli gemmae et cetera quae in naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi adquiruntur. agro tuo flumen adiecit, iure gentium tibi adquiritur. est