comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ulciscente. nullo saltim reprehendere aud̾ẽ¬
te. insuꝑ & laudantib plurimis. q̃m sicut
ait scͥptura diuina laudatur peccator
in desid̾iis animȩ suȩ. & qui inqͣ gerit.
benedicit᷑: implet om̃s suas facinorosis.
id̾o beatum dicit. quia uiuit ut uult:
Cum ꝓfecto qͣmius & sic miser est: minus
tam̃ eẽt. si nicħ eoꝵ quȩ ꝑperam uoluisset
habere potuisset. Etiam mala enĩ uolun¬
tate uel sola quisq miser efficit᷑. s mise¬
rior potestate qua desideriũ malȩ uolimn¬
tatis impletur. Quaꝑpter qm̃ uerum est
qd̾ om̃s homines ẽẽ beati ueluit. idq unuĩ
ardentissimo amore appetant. & proptꝰ
hoc cetera querunq appetunt: nec quisꝙͥ
potest amare qd̃ ommino qͥd uel qͣle sit
nescit. nec potest nescire quid sit. quod
uelle se scit: sequitur ut om̃s beatã uttã
sciant. Om̃s autem beati habent qd̃ uolt̾:
qͣmuis ñ om̃s qui habent qd̵ uolunt. con¬

Expanded text:
ulciscente, et nullo saltem reprehendere audenulciscente, et nullo saltem reprehendere audente, insuper et laudantibus plurimis, quoniam sicut ait Scriptura divina, Laudatur peccator in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur , implet omnes suas facinorosissideo beatum dicat, quia vivit ut vult: cum profecto quamvis et sic miser esset, minus tamen esset, si nihil eorum quae perperam voluisset, habere potuisset? Etiam mala enim voluntate vel sola quisque miser efficitur: sed miserior potestate, qua desiderium malae voluntatis impletur. Quapropter, quoniam verum est quod omnes homines esse beati velint, idque unum ardentissimo amore appetant, et propter hoc caetera quaecumque appetunt; nec quisquam potest amare quod omnino quid vel quale sit nescit, nec potest nescire quid sit quod velle se scit; sequitur ut omnes beatam vitam sciant. Omnes autem beati habent quod volunt, quamvis non omnes qui habent quod volunt con
Abbreviated transcription (Latin):
uere. nͥ iuuere scłm delectationẽ suam:
& id̾o falsum ñ ẽẽ qd̾ omĩs beate uiuere
ueliit. quia om̃s ita uolunt ut quenq
delectat:. slam & hoc ppło si ꝓnunciatũ
eẽt in theatro: om̃s id in sius uoluntatib
inuenirent. S & hoc quoq cicero cũ sibi
ex adu̾so ꝓposuisset. ita redarguit: ut qͥ
hoc sentiunt erubescant. Ait enĩ. fcce
aũ ñ phylosophi quidẽ. s ꝓmpti tam̃
ad disputandũ om̃s aiuint ẽẽ beatos: qͥ
uiuant ut ipsi uelint. Hoc est quod nos
diximꝰ: ut quosq delectat. S mox ille sub¬
iecit. falsum id quid̾e. Uelle enim qd̃ ñ
deceat: id est ipsum miserrimũ. Nec tam
miserũ est ñ adipisci qd̾ uelis: qͣm adipisci
uelle qd̵ ñ oporteat. P reclarissime omĩno:
atq uerissime. Qͥs nanq ita sit m̃te oecꝰ.
& ab omĩ luce decoris alienus. ac tenebs
dedecoris inuolutꝰ. ut eum qui nequiter
uiuit ac turpit̾. & nullo ꝓhibente nullo

Expanded text:
vere, nisi vivere secundum delectationem suam, vere, nisi vivere secundum delectationem suam, et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Nam et hoc populo si pronuntiatum esset in theatro, omnes id in suis voluntatibus invenirent. Sed hoc quoque Cicero cum sibi ex adverso proposuisset, ita redarguit, ut qui hoc sentiunt, erubescant. Ait enim: Ecce autem non philosophi quidem, sed prompti tamen ad disputandum, omnes aiunt esse beatos, qui vivant ut ipsi velint: hoc est quod nos diximus, Ut quosque delectat. Sed mox ille subjecit: Falsum id quidem. Velle enim quod non deceat, idipsum miserrimum est: nec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat. Praeclarissime omnino atque verissime. Quis namque ita sit mente caecus, et ab omni luce decoris alienus ac tenebris dedecoris involutus, ut eum qui nequiter vivit ac turpiter, et nullo prohibente, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ multi nolunt. Ita ne falsum erit. un¬
de nec ipse cũ achademicis omĩa dubia
sint. achademicꝰ cicero dubitauit: qui cũ
uellet in hortensio dialogo ab aliqua re
certa de qua nullꝰ ambigeret. sumere suȩ
disputationis exordiũ: beati inqͥt certe
oñs ẽẽ uolumꝰ: Absit: ut hoc falsum eẽ
dicamꝰ. Quid gͥ: Andicendu est. etiam si
nicħ sit aliud beate uiuere. qͣm scđm
uurtutẽ anum uiuere: tam̃ & qui hoc ñ
uult. heate uult uiuere: Nlimis quidem
hoc uidetur absurdii: tale est enim acsi
dicamꝰ. & qui ñ uult beate iuiuere. beate
uult uiuere. Istam repugnantiã quis
audiat. qͥs ferat: Et tam̃ ad hanc contru¬
dit necessitas: si & om̃s beate uelle uiue¬
re uerum est: & ñ om̃s sic uolunt uiuere
illud ẽ quod nos ab his angustiis possit
eruere. ut qm̃ diximꝰ ibi quosq posuisse
beatã uitam qd̃ eos maxime delectauit.¬
ut uoluptas epycurũ. uirtꝰ denonẽ. sic ali¬
um aliqͥd aliud. nicħ dicamꝰ esse beate ui¬

Expanded text:
d multi nolunt. Itane falsum erit, unde nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo ab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium, Beati certe, inquit, omnes esse volumus? Absit ut hoc falsum esse dicamus. Quid igitur? an dicendum est etiamsi nihil sit aliud beate vivere, quam secundum virtutem animi vivere, tamen et qui hoc non vult, beate vult vivere? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult beate vivere, beate vult vivere. Istam repugnantiam quis audiat, quis ferat? Et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes sic volunt vivere, illud est quod nos ab his angustiis possit eruere, ut quoniam diximus ibi quosque posuisse beatam vitam quod eos maxime delectavit,ut voluptas Epicurum, virtus Zenonem; sic alium aliquid aliud, nihil dicamus esse beate vi
Abbreviated transcription (Latin):
tentes uocant᷑ in t̾ra. ridicula infirmi¬
tas inuenitur. Et ibi foditur peccatori
fouea: uͥ uident᷑ mali plurinũ posse.
Cantat aũ iustus & dicit. Beatꝰ homo
quẽ tu erudieris dne. & ex lege tua do¬
cueris eum: ut mitiges ei a dieb malis.
donec fodiat᷑ peccatori fouea. Qm̃ non
repellet dns plebem suã. & hereditatẽ¬

Expanded text:
tentes vocantur in terra, ridicula infirmitentes vocantur in terra, ridicula infirmitas invenitur, et ibi foditur peccatori fovea, ubi videntur mali plurimum posse. Cantat autem justus et dicit: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum: ut mitiges ei a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Quoniam non repellet Dominus plebem suam, et haereditate
Abbreviated transcription (Latin):
lo. Non au̾t diabolus potentia di: sed
iusticia suꝑandꝰ fuit. slam qͥd omĩpo¬
tente potentiꝰ: Aut cuiꝰ creaturȩ pote¬
stas. potestati creatoris comparari pot̃:
S cũ diabolus uitio ꝑuersitatis sue
factus sit amator potentiȩ. & desertor
oppugnatorq iusticie: sic enĩ & homi¬
nes eum tantomag̃ imitant᷑. qͣntoma¬
gis neglecta uel etiam ꝑosa iusticia
potentiȩ student. eiusq uł adeptione
letant᷑. uel infłamant᷑ cupiditate:
placuit d̾o. ut propt̾ eruendũ hominem
de diaboli potestate. ñ potentia diabolꝰ
s iusticia uinceret᷑ : atꝙ ita & homineᷤᷤ
imitantes xp̃m. iusticia q̃rerent diabo¬
lum uincere. ñ potentia. Non qd̾ potẽ¬
tia quasi mali aliquid fugienda sit: s
ordo seruandꝰ est quo pͥor est iusticia.
Nam qͣnta potentia potest ẽẽ mortali¬
um: Teneant gͦ mortales iusticiam:
potentia ĩmortalib dabitur: cui cõpa¬
rata quantũlibet eoꝵ hominũ qui po¬

Expanded text:
entia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere, non potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fugienda sit; sed ordo servandus est, quo prior est justitia. Nam quanta potentia potest esse mortalium? Teneant ergo mortales justitiam, potentia immortalibus dabitur. Cui comparata quantalibet eorum hominum qui po
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli potestate ẽẽ ꝑmisit: quia nec
ipse diabolus apotestate omĩpoten¬
tis alienꝰ est. sicut neq a bonitate. Na
& maligni angłi. unde qualicũq sub¬
sisterent uita: nͥ ꝑ eum qͥ uiuificat
omĩa: Si gͦ cominissio peccatoꝵ ꝑ iram
di iustã hominẽ subdidit diabolo.:

Expanded text:
diaboli potestate esse permisit: quia nec diaboli potestate esse permisit: quia nec ipse diabolus a potestate Omnipotentis alienus est, sicut neque a bonitate. Nam et maligni angeli unde qualicumque subsisterent vita, nisi per eum qui vivificat omnia? Si ergo commissio peccatorum per iram Dei justam hom
Abbreviated transcription (Latin):
ui desideriis carnis nr̃e. facientes uolũ¬
tates carnis & affectionũ: & eramꝰ nata
filii ire sicut & ceteri. Filii diffidentiȩ st̃.
infideles. Et quis hoc ñ est. anteqͣm fide¬
lis fiat: Quocirca om̃s hommnes ab ori¬
gine sub pͥncipe sunt potestatis aeris:
qͥ oꝑatur in filiis diffidentiȩ. Et quod
dixi ab origine. hoc est qd̾ dicit apłs
natura. & se fuisse sicut & ceteros: na¬
tura scilicet ut est deprauata peccato.¬
ñ ut recta creata est ab inicio. Modus
aũ iste quo traditus ẽ homo in
diaboli potestatem. ñ ita deber
intelligi. tamqͣm hoc ds fecerit aut sie¬
ri uisserit: s qd tantũ ꝑmiserit. iuste
tam̃. Illo enĩ deserente peccantẽ: pecca¬
ti auctor ilico inuasit. Nec ita sane ds
deseruit creaturã suam. ut ñ se illi ex¬
hiberet dm creantẽ & iuiuficantẽ. &
int̾ penalia mala etiã bona malis
multa prestantẽ. Non enĩ continuit
in ira sua miserationes suas: nec hoĩẽ
alege suȩ potestatis amisit. qͣndo in

Expanded text:
esideriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et affectionum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in
Abbreviated transcription (Latin):
sexus cõmixtione nascentes. originalit̾
tͣnseunte: & parentũ pͥmoꝵ debito um¬
u̾sos posteros obligante. Hec traditio
pͥus ingenesi significata ẽ: ubi cũ ser¬
penti dictum eẽt. terrã manducabis.
homini dictum est. terra es & in terrã
ibis. Eo qd̾ dictum est in terrã ibis. morᷤ
corporis p̾nunciata ẽ: quia nec ipsam
fuerat exꝑturꝰ. si ꝑmansisset ut factꝰ
ẽ rectus. Qd̃ uͦ uiuenti ait t̾ra es: osten¬
dit totũ hominẽ in deteriꝰ cõmutatũ.
Tale ẽ. terra es: quale illud. ñ ꝑ¬
manebit sp̃c m̃s in hominib istis
qm̃ caro sunt. Tunc gͦ demonstrauit
eũ ei traditum: cui dictum fuerat. ter
dicat: ubi dicit. Et uos cum essetis mor¬
tui delictis & peccatis ur̃is in quib ali¬
qͣndo ambulastis scdm scłm mundi hu

Expanded text:
sexus commistione nascentes originaliter sexus commistione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est: ubi cum serpenti dictum esset terram manducabis, homini dictum terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terrdicat, ubi dicit: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambul
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ donauit. Nunqͥd nͥ iam placatus
eẽt pater: ꝓpͥo filio ñ parcens. s ꝓ nob̃
eũ traderet: Nonne uidetur hȩc illi
uelut adu̾sa ẽẽ sententia: In illa
morit᷑ ꝓ nob̾ filius. & reconci¬
liat᷑ nob̾ pater ꝑ eius mort̾e: in
hac aũ tanqͣm prior nos dilex̾it pa¬
ter. ipse propt̾ nos filio ñ parcit: ipse
ꝓ nob̾ eum tradit ad mortẽ. S uideo qd̾
& antea pater dilexit nos: non solum
anteqͣm ꝓ nob̾ filius moreret᷑: s anteꝗͣ
conderet mundu: ipso teste apło qui di¬
xit. Sic̃ elegit nos in ipso: ante mundi
constitutionẽ. Nec filius patre sͥ ñ par¬
cente ꝓ nob̾ uelut inuitus est traditus:
qͥa & de ipso dictum est. qui me dilexit &
tradidit seipsum ꝓme. Omĩa gͦ simul.
& pater & filus & amboꝵ sp̃c parit̾ &¬
ut potero etiam hic quantũ satis uide¬
bitur explicabo.
boli traditum est genꝰ humanũ.
peccato pͥmi hominis in om̃s utͥusq

Expanded text:
nobis donavit ? Numquid nisi jam placatus nobis donavit ? Numquid nisi jam placatus esset Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ipse pro nobis eum tradit ad mortem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul et Pater et Filius ut potero, etiam hic quantum satis videbitur explicabo.boli traditum est genus humanum peccato primi hominis, in omnes utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
terat sicut potuit qͣndo uoluit. Hȩc
aũ apłi sententia precedens ubi ait.
ad huc cũ infirmi essemꝰ iuxta tempꝰ
ꝓ impiis mortuus ẽ : coheret his du¬
ab seq̃ntib quaꝵ in una dixit. pec¬
catores. in alia inimicos di. tanꝙͣ illis
singłis reddiderit singła: peccatores
ad infirmos. inimicos d̾i referens
obsecro: ut in eo iustificent᷑ credentes:
Et quid ẽ reconciliati ꝑ mortẽ filii eius:
Itane uͦ cum irasceretur nob̃ ds pater:
uidit mortẽ filii sui ꝓ nob̾. & placatꝰ est
nob̾: siunquid gͦ filius eius usq adeo
nob̾ iam placatꝰ erat. ut ꝓnob̾ etiã dig¬
naret᷑ mori: pater uͦ usq ad eo ad huc iraᷤᷤ¬
cebatur. ut nͥ filius ꝓ nob̾ moreret᷑ non
placaret᷑: Et quid est qd̾ alio loco idem
ipse doctor gentiũ. quid gͦ inqͥt dicemꝰ
ad hec: Si ds ꝓ nob̾. qͥs contra nos: Qui
ꝓprio filio ñ peꝑcit: s ꝓ nob̾ om̃ib tra¬
didit illũ. Quom ñ & cum illo oninia

Expanded text:
terat, sicut potuit quando voluit. Haec terat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens obsecro, ut in eo justificentur credentes? Et quid est, reconciliati per mortem Filii ejus? Itane vero, cum irasceretur nobis Deus Pater, vidit mortem Filii sui pro nobis, et placatus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inquit, ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui proprio Filio suo non pepercit, sillo omnia
Abbreviated transcription (Latin):
inuniqi essemꝰ reconciliati sumꝰ deo
ꝑ mortẽ filii eius: multomag̃ recon¬
ciliati. salui erimꝰ in uita ipsus. Qsͦ
peccatores dixit pͥus: hos posterius
inimicos di. Et qͦs prius iustificatos
in sanguine xp̃i: eos posteriꝰ reconci¬
liatos ꝑ mortẽ filii di. Et quos prius
saluos ab ira ꝑ ipsum: eos postea sal¬
uos ĩ uita. ipsius. Non gͦ aute istã
grãm quoqͦ mͦ peccatores: s in ta¬
lib peccatis fuimꝰ. ut inimici essemꝰ
di. Suꝑius aũ idem apłs nos peccato¬
res & inimicos di duob identide
nominib appellauit: uno uelut mi¬
tissimo. altero plane atrocissimo dicẽs.
Si eĩ xp̃c cũ infirmi essemꝰ adhuc
iuxta tempꝰ pro impiis mortuus est.
qͦs infirmos eosdem impios nuncupa¬
uit. Leue aliquid uidetur infirmitas:
s aliquando talis ẽ. ut impietas no¬
minet᷑. Nisi tam̃ infirmitas eẽt. me¬
dicũ necessariũ non haberet. qui est
locutione saluator: qd uerbũ latina
lingua ante ñ habebat. s habere po¬

Expanded text:
ciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est locutione Salvator. Quod verbum latina lingua antea non habebat, sed habere po
Abbreviated transcription (Latin):
se eũ breuit᷑ fuiss expositũ dicendo.
credentib in noĩe eius: quoq mͦ filii
dĩ fierent eẽt adiunctũ. qui ñ ex sangͥ¬
nib neq ex uoluntate carnis. neq ex
uoluntate uiri. s ex d̾o nati sunt:
ne ista hominũ quã uidemꝰ & gesta¬
mꝰ infirmitas tantã excellentiã des¬
ꝑaret. ilico annexũ est. & uerbũ caro
factũ est. & habitauit in nob̾: ut a cõ¬
trario suaderet᷑. qd̾ incredibile uide

Expanded text:
se eum, breviter fuisset expositum, dicendo, se eum, breviter fuisset expositum, dicendo, Credentibus in nomine ejus; quoque modo filii Dei fierent, esset adjunctum, Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt: ne ista hominum quam videmus et gestamus infirmitas tantam excellentiam desperaret, illico annexum est, Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; ut a contrario suaderetur quod incredibile vi
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinisq subtilissimis eruditi: ad inda¬
gandu solius animȩ immortalitatẽ
ꝑuenire potuert̃. Qͥ tam̃ animȩ beatã
uitã non muenert̃ stabilem: id est uerã.
Ad miserias quippe huiꝰ uitȩ: eam etiã
pꝰ beatitudinẽ redire dixerunt. Et qͥ
eoꝵ de hac erubuert̃ sententia. & aniña
purgatã in sempiternã beatitudinem
sie corpore collocandã putauert̃: talia
de mundi retrorsꝰ eternitate sentiunt:
ut hanc de anima sententiã suã ipsi re¬
darguant. Qd̃ hic longũ est demonstra¬
re: s in libro duodecimo de ciuitate di
satis a nob̃ est quantũ arbitror explica¬
tũ. fides aũ ista totũ hominẽ immorta¬
lem futurũ. qui utiq constat anima &
corpore. & ob hoc uere beatũ. ñ argum̃ta¬
tione humana. s diuina auctoritate
ꝓmittit. Et id̾o cũ dictum eẽt in eugłio.
qd̾ ih̃e dederit potestatẽ filios dei fieri.
his qui receꝑunt cũ. & quid sit recepis¬

Expanded text:
doctrinisque subtilissimis eruditi, ad indadoctrinisque subtilissimis eruditi, ad indagandam solius animae immortalitatem pervenire potuerunt. Cui tamen animae beatam vitam non invenerunt stabilem, id est veram: ad miserias eam quippe vitae hujus etiam post beatitudinem redire dixerunt. Et qui eorum de hac erubuerunt sententia, et animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeternitate sentiunt, ut hanc de anima sententiam suam ipsi redarguant: quod hic longum est demonstrare, sed in libro duodecimo de Civitate Dei, satis a nobis est, quantum arbitror, explicatum . Fides autem ista totum hominem immortalem futurum, qui utique constat ex anima et corpore, et ob hoc vere beatum, non argumentatione humana, sed divina um esset in Evangelio, quod Jesus dederit potestatem filios Dei fieri ui eum receperunt; et quid sit recepis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo illam ꝓpter quã solam istas amaui¬
mꝰ. ñ amamꝰ. Deinde qͦm erit uera illa
tam ꝑfecta tam examinata. ta eliquata.
tam certa sententia. beatos ẽẽ om̃s hoĩes
uelle: si ipsi qui iam beati sunt. beati ẽẽ
nec nolunt nec uolunt: Aut si uolũt
ut ueritas clamat. ut natura compellit.
cui sũme bonus & immutabilit̾ beatꝰ
creator indidit hoc: si uolunt in quã bea¬
consumi & ꝑire qd beati sunt: nec nisi
uiuentes beati ẽẽ possunt. Nolunt gͥ pe¬
rire qd̾ uiuunt. Immortales gͦ ẽẽ uolt̃:
quicũq uere beati uel sunt uł eẽ cupi¬
unt. Non aũ uiuit beate: cui ñ ad est qd̃
capiat humana natura. quã tam̃ de¬
siderabilẽ confitetur: ñ parua q̃stio ẽ.
S si fides assit quȩ in est eis quib dedit
potestatẽ iħc filios dĩ fieri: nulla q̃stio
est. Humanis quippe argum̃tationib
hȩc inuenire conantes. uix pauci ia¬
gno prediti ingenio. abundantes ocio.

Expanded text:
quando illam propter quam solam istas amaviquando illam propter quam solam istas amavimus, non amamus. Deinde quomodo erit vera tam illa perspecta, tam examinata, tam eliquata, tam certa sententia, beatos esse omnes homines velle, si ipsi qui jam beati sunt, beati esse nec nolunt, nec volunt? Aut si volunt, ut veritas clamat, ut natura compellit, cui summe bonus et immutabiliter beatus Creator indidit hoc; si volunt, inquam, beaconsumi et perire quod beati sunt. Nec nisi viventes beati esse possunt: nolunt igitur perire quod vivunt. Immortales ergo esse volunt, quicumque vere beati vel sunt vel esse cupiunt. Non autem vivit beate, cui non adest quodcapiat humana natura, quam tamen desiderabilem confitetur, non parva quaestio est. Sed si fides adsit, quae inest eis quibus dedit potestatem Jesus filios Dei fieri, nulla quaestio est. Humanis quippe argumentationibus haec invenire conantes, vix pauci magno praediti ingenio, abundantes otio,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa scre se nolentẽ consumi: ꝓpter qd̾ cet̾a
& qd̾ pre ceteris diligit. Non gͥ potest
uita & beata eẽ. & nolentẽ deserere: qͥa
beatus nolens nemo fit. Ac ꝑ hoc qͣnto
magis nolentẽ deserendo miserũ facit:
quȩ si nolenti presto eẽt. miserũ faceret:
Si aũ uolentẽ deserit: etiam sic quomͦ
Restat ut dicant neutrũ eẽ in animo
beati: id est eum deseri abeata uita. cũ
ꝑ mortẽ deserit tota uita: nec nolle nec
uelle. ad utrunq enĩ parato equo animo
consistere. S nec ista beata ẽ uita: quȩ
talis ẽ. ut quẽ beatum facit. amore enis
indigna sit. Quomͦ enĩ est beata uita:
quã ñ amat beatus: Aut qͣm amat᷑ qd̃
utrũ uigeat an ꝑeat indifferent̾ accipit᷑:
Nlisi forte uirtutes quas ꝓpter solam bea¬
titudinẽ sic amamꝰ. ꝑsuadere nob̾ audẽt:
ut ipsam beatitudinẽ ñ amiemꝰ. Quod
si faciunit: etiã ipsas utiq amare desistimꝰ.

Expanded text:
quia scit se nolente consumi propter quod caetera quia scit se nolente consumi propter quod caetera et quod prae caeteris diligit. Non igitur potest vita et beata esse, et nolentem deserere: quia beatus nolens nemo fit; ac per hoc quanto magis nolentem deserendo miserum facit, quae si nolenti praesto esset miserum faceret? Si autem volentem deserit, etiam sic quomodRestat ut dicant neutrum esse in animo beati; id est, eum deseri a beata vita, cum per mortem deserit tota vita, nec nolle nec velle, ad utrumque enim parato et aequo corde consistere. Sed nec ista beata est vita, quae talis est, ut quem beatum facit, amore ejus indigna sit. Quomodo enim est beata vita, quam non amat beatus? Aut quomodo amatur, quod utrum vigeat, an pereat, indifferenter accipitur? Nisi forte virtutes, quas propter solam beatitudinem sic amamus, persuadere nobis audent, ut ipsam beatitudinem non amemus. Quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desistimus,
Abbreviated transcription (Latin):
de beatitudine: om̃s eam se uelle respon¬
dent. S qualiscũq beatitudo quȩ potrꝰ
uocetur qͣm sit. in hac uita querit᷑ immo
uͦ fingitur: du immortalitas desꝑatur.
sine qua beatitudo uera eẽ non potest.
Iue quippe beate uiuit. qd̾ iam suꝑius
diximꝰ. & astruendo satis fiximꝰ: qͥuiuit
ut uult. nec male aliqͥd uult. Nlemo e¬
nĩ male uult immortalitatẽ: si eiꝰ hu¬
mana capax est do donante natura.
Cuiꝰ si capax ñ est: nec beatitudinis est.
Ut enĩ homo beate uiuat: oportet ut
uiuat. Porro quẽ morientẽ uita ipsa
deserit: beata uita cum illo manere q̃
potest: Cum autẽ deserit: aut nolentẽ
Cumq beatus nemo sit. aliqͥd uolendo
nec habendo: qͣntominꝰ beatus ẽ. quiñ
honore. ñ possessione. ñ qualibet alia
re. s ipsa beata uita nolens deseritur.
qͣndo ei nulla uita erit: Ande & si nullꝰ
sensꝰ relinquit᷑ quo sit misera: ꝓpterea
enĩ beata uita discedit. qm̃ tota uita
discedit: miser est tam̃ qͣmdiu sentit.

Expanded text:
elle respondent. Sed qualiscumque beatitudo, quae potius vocetur quam sit, in hac vita quaeritur, imo vero fingitur, dum immortalitas desperatur, sine qua vera beatitudo esse non potest. Ille quippe beate vivit, quod jam superius diximus, et astruendo satis fiximus, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Nemo autem male vult immortalitatem, si ejus humana capax est Deo donante natura: cujus si non capax est, nec beatitudinis capax est. Ut enim homo beate vivat, oportet ut vivat. Quem porro morientem vita ipsa deserit, beata vita cum illo manere qui potest? Cum autem deserit, aut nolentem Cumque beatus nemo sit aliquid volendo nec habendo, quanto minus est beatus qui non honore, non possessione, non qualibet alia re, sed ipsa beata vita nolens deseritur, quando ei nulla vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit misera propterea enim beata vita discedit, quoniam tota vita discedit, miser est tamen, quamdiu sentit,
Abbreviated transcription (Latin):
tione liberandas: qm ut demonstra¬
retur nob̾ quanti nos penderet ds̃.
qͣntumq diligeret: Quid uͦ huiꝰ rei
tanto indicio isto manifestiꝰ atq pre¬
clarius: qͣm ut dĩ filius immutabi¬
lit̾ bonꝰ. in se manens qd̃ erat. & a no¬
bis & ꝓ nob̾ accipiens quod ñ erat.
pret̾ suȩ nature detrimentũ. nr̃m
dignatus ẽ inire consortiũ : Prius
sine ullo malo merito suo. mala nr̃a
ꝑferret: ac sic iam credentib quantũ
nos diligat d̾s. & qd̾ desꝑabamꝰ iam
sꝑantib dona in nos sua sine ullis
bonis meritis nr̃is. unmo p̃cedentib
& malis mitis nr̃is. indebita largita¬
te conferret: quia & ea quȩ dicumn¬
tur merita nr̃a. dona sunt eiꝰ. Ut
ne głificatus. Tunc enĩ eum se mis¬
surũ ẽẽ ꝓmisit & misit: quia tunc
sic̃ de illo scͥptum ẽ & ante predictũ.
ascendit in altum. captiuauit cap¬
tuutatẽ: dedit dona hominib.
hec dona sunt merita nr̃a: quib ad sũ¬

Expanded text:
tione liberandas, quam ut demonstratione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut D erat, et a nobis pro nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus, dona in nos sua sine ullis bonis meritis nostris, imo praecedentibus et malis meritis nostris, indebita largitate conferret? 14. Quia et ea quae dicuntur merita nostra, dona sunt ejus. Utne clarificatus. Tunc enim eum se missurum esse promisit et misit : quia tunc, sicut de illo scriptum est, et ante praedictum, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Haec dona sunt merita nostra, quibus ad su
Abbreviated transcription (Latin):
grã filios di fieri. & habitare in deo.
in qͦ solo & de quo solo ẽẽ possint bea¬
ti. participes immortalitatis eiꝰ effecti:
ꝓpter qd suadendu. dĩ filius particepꝰ
nr̃e mortalitatis effectus ẽ: Eos itaq¬
q̃ dicunt. itane defuit do modꝰ alius
quo liberaret hoĩes a miseria morta¬
litatis huiꝰ. ut ungenitũ filiũ. dm
sͥ coeternũ. hominẽ fieri uellet. in¬
duendo humanã animã. & carnẽ.
mortalemq factũ mortẽ ꝑpeti. parũ
ẽ refellere sic. ut istũ mod̾u quo nos
iħm xp̃m d̾s liberare dignat᷑. assera¬
mꝰ bonũ. & diuinȩ congruũ dignita¬
ti: uerũ etiam ut ostendamꝰ non ali
ũ possibilem modi d̃o fuisse. cuius
potestati cuncta equalit̾ subiacent.
s sanandȩ nr̃e miseriȩ conuenienti¬
orẽ mod̾u alium ñ fuisse. nec eẽ opor¬
tuisse. Quid enĩ tam necessariũ fuit
ad erigendã spem nr̃am. m̃tesq mor¬
taliũ conditione ipsius mortalita¬
tis abiectas. ab ĩmortalitatis desꝑa¬

Expanded text:
gratia Dei filios Dei fieri, et habitare in Deo, in quo solo et de quo solo esse possunt beati participes immortalitatis ejus effecti; propter quod persuadendum Dei Filius particeps nostrae mortalitatis effectus estqui dicunt, Itane defuit Deo modus alius quo liberaret homines a miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coaeternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, mortalemque factum mortem perpeti? parum est sic refellere, ut istum modutum Jesum Deus liberare dignatur, asseramus bonum et divinae congruum dignitati: verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis despera
Abbreviated transcription (Latin):
uita. aut ñ ambo sciunt: Quomͦ gͦ ambo
amant eam: si nemo potest amare quod
nescit:. Anforte falsum est. qd̾ ꝓ uerissimo
certissimoq posiumꝰ. beate uiuere om̃s
homines uelle: Si enĩ beate uuiere ẽ uer¬

Expanded text:
vita, aut non ambo sciunt? Quomodo ergo ambo vita, aut non ambo sciunt? Quomodo ergo ambo amant eam, si nemo potest amare quod nescit? An forte falsum est quod pro verissimo certissimoque posuimus, beate vivere omnes homines velle? Si enim beate vivere est, ver
Abbreviated transcription (Latin):
atq aliis alibi atq alibi Ut enim eos q̃q
res maxime delectauit: ita in eam consti¬
tuert uitã beatam. Quomͦ gͥ feruentissi¬
me amant om̃s: quod ñ om̃s sciunt. Qͥs
potest amare qd̾ nescit. Sicut iam de hac
re in libris suꝑiorib disputaui. Cur ergo
beatitudo amat᷑ ab om̃ib: nec tam̃ scit᷑
ab om̃ib: An forte sciunt om̃s ipsa quȩ sit.
s ñ om̃s scuint ubi sit. & inde contentio ẽ :
Qirasi uͦ de aliquo mundi huiꝰ agat᷑ loco.
ubi debeat quisq uelle uiuere qui uult
beate uiuere: ac ñ ita queratur ubi sit bea¬
titido. sicut queritur quȩ sit. Nam utiq si
in corporis uoluptate. ille beatus ẽ qui
fruitur corporis uoluptate: si in uircute
animi ille qui hac fruitur: si in utraq ille
qͥ fruit᷑ ut᷑q. Cum itaq alius dicit. beate
uiuere est uoluptate corporis frui: alius
aũ. beate uiuere est iurtute animi frui:
nonne aut ambo nesciunt quȩ sit beata

Expanded text:
atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque res maxime delectavit, ita in ea constituerunt vitam beatam. Quomodo igitur ferventissime amant omnes, quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit? sicut jam de hac re in libris superioribus disputavi . Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes ipsa quae sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? Quasi vero de aliquo mundi hujus agatur loco, ubi debeat quisque velle vivere, qui vult beate vivere, ac non ita quaeratur ubi sit beatitudo, sicut quaeritur quae sit. Nam utique si in corporis voluptate est, ille beatus est qui fruitur corporis voluptate: si in virtute animi, ille qui hac fruitur: si in utraque, ille qui fruitur utraque. Cum itaque alius dicit, Beate vivere est voluptate corporis frui; alius autem, Beate vivere est virtute animi frui: nonne aut ambo nesciunt quae sit beata
Abbreviated transcription (Latin):
in aliis: & uidetur ꝓminciasse ommũ
hominũ uoluntatẽ. Demq si & mimꝰ
ille dixisset. laudari om̃s uultis. nemo
ur̃m uult uituꝑari: similit̾ quod eẽt
omniũ uoluntatis dixisse uideretur.
St̃ tam̃ qui uitia sua oderint. & in qͥb
sͥ displicent ipsi. nec ab aliis se lauda¬
ri uelint: gr̃asq agant obiurgantiũ
beniuolentiȩ. cũ id̾o uituꝑant᷑ ut corri¬
gant᷑. At si dixisset. om̃s beati esse
uultis. miseri eẽ ñ uultis: dixisset aliqͥd
qd̾ nullus in sua ñ agnosceret uoliuitate.
Quicqͥd enĩ aliud quisquã latent̾ uelit:
ab hac uoluntate quȩ om̃ib in om̃ib sa¬
capessende atq retinende beatitudinis
uoluntas una sit omniũ: unde tanta¬
rursꝰ existat de ipsa beatitudine uarie
eam nolit: s qd̾ ñ om̃s eam norint.
Si enĩ om̃s eam nossent: ñ ab aliis pu¬
taret᷑ eẽ in uirtute animi: aliis in cor¬
poris uoluptate: aliis in utroq: & aliis

Expanded text:
in aliis, et videtur pronuntiasse hominum in aliis, et videtur pronuntiasse hominum omnium voluntates. Denique si et mimus ille dixisset, Laudari omnes vultis, nemo vestrum vult vituperari; similiter quod esset omnium voluntatis dixisse videretur. Sunt tamen qui vitia sua oderint, et in quibus sibi displicent ipsi, nec ab aliis se laudari velint, gratiasque agant objurgantium benevolentiae, cum ideo vituperantur ut corrigantur. At si dixisset, Omnes beati esse vultis, miseri esse non vultis; dixisset aliquid quod nullus in sua non agnosceret voluntate. Quidquid enim aliud quisquam latenter velit, ab hac voluntate quae omnibus et in omnibuscapessendae atque retinendae beatitudinis voluntas una sit omnium, unde tanta existat de ipsa beatitudine rursuseam nolit, sed quod non omnes eam norint. Si enim omnes eam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corporis voluptate; aliis, in utraque; et aliis
Abbreviated transcription (Latin):
alteriꝰ uitii qd̾ huic contrariũ est. meur¬
rere pestilentiã. qua huic resistat & iun¬
cat. Nlam scio ipse hominẽ. cum uenalis
codex ei fuisset oblatus. precii ꝙ eiꝰ igna¬
rũ. & ideo. quiddã exiguũ poscentem
cerneret uenditorẽ: iustũ preciũ quod
multo amplius erat nec opinanti de¬
disse. Quid si etiam sit quisquã tanta¬
ne quitia possessꝰ. ut uili uendat quȩ
dimisert̃ parentes: & caro emat quȩ
consumãt libidines: Non est ut opmor
incredibilis ista luxuries: & si querant᷑
tales inueniant᷑. aut etiam ñ quesiti
fortassis occurrant. qͥ nequitia maiore
qͣm theatͥca. ꝓpositioni uel ꝓnuntiatio¬
ni theatͥcȩ insultent: magno precio
stupra emĩdo. paruo aut̃ rura uenden¬
do. Largitionis etiã gr̃a nouimꝰ quos¬
da emiisse frum̃ta carius : & uiliꝰ uen¬
didisse suis ciuib. Illud etiã quod uetꝰ
poeta dixit enniꝰ. om̃s mortales sese
laudari exoptant. ꝓfecto & dese ipso
& de his quos exꝑtus fuerat coniecit

Expanded text:
alterius vitii quod huic contrarium est incurrere pestilentiam, qua huic resistat et vincat. Nam scio ipse hominem, cum venalis codex ei fuisset oblatus, pretiique ejus ignarum et ideo quiddam exiguum poscentem cerneret venditorem, justum pretium quod multo amplius erat, nec opinanti dedisse. Quid, si etiam sit quisquam nequitia tanta possessus, ut vili vendat quae dimiserunt parentes, et caro emat quae consumant libidines? Non est, ut opinor, incredibilis ista luxuries: et si quaerantur tales, reperiantur, aut etiam non quaesiti fortassis occurrant, qui nequitia majore quam theatrica, propositioni vel pronuntiationi theatricae insultent, magno pretio stupra emendo, parvo autem rura vendendo. Largitionis etiam gratia novimus quosdam emisse frumenta carius, et vilius vendidisse suis civibus. Illud etiam quod vetus poeta dixit Ennius, Omnes mortales sese laudarier optant; profecto et de se ipso et de iis quos expertus fuerat, conjecit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ id quod potestis: s faciet cum tẽpta¬
tione etiam ꝓuentũ: ut possitis sustine¬
re. Prosunt aũ ista mala quȩ fideles iuste¬
ꝑferunt. uel ad em̃danda peccata. uel ad
exercenda ꝓbandamq iusticiã. uł ad de¬
monstrand̾a uite huiꝰ miseriã: ut illa
uͥ erit beatitudo uera atq ꝑpetua. & de

Expanded text:
supra id quod potestis; sed faciet cum tentasupra id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Prosunt autem ista mala quae fideles pie perferunt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ illis ipse mortuus ẽ xp̃c. carnis tantũ
carnis de peccato pͥmi hominis origina¬
lit̾ uenerit: tam̃ bonꝰ eius usus głosis¬
simos martyres fecit. Et id̾o ñ solum
ipsa. s omĩa mala huiꝰ scł̃i. dolores labo¬
res q hominũ. quanquã de peccatoꝵ
& maxime de peccati originalis m̾itis
ueniant. unde facta ẽ & ipsa uita uin¬
culo mortis obstricta. tam̃ & remissis
peccatis remauere debuerunt. cum
ta ista damnata sapient̾ tolerans. & qͥa
finiet᷑ prudent̾ gratulans: beatitudinẽ
uͦ quã liberata uita futura sine fine ha¬
bitura ẽ. fideliter & patient̾ expectans.
Diabolus enĩ adnatu & a cordib fidelium
foras missꝰ. in quoꝵ damnatione atq in¬
fidelitate licet damnatꝰ etiã ipse regnabat
tantũ ꝓ conditione mortalitatis huius
aduersari sinitur. quantũ eis expedire
nouit. de qͦsacrȩ litterȩ ꝑsonaut ꝑ os apłi¬
cũ. fidelis ds qui ñ patietur uos tẽptari

Expanded text:
pro illis ipse mortuus est Christus, carnis tantum pro illis ipse mortuus est Christus, carnis tantum carnis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala, dolores laboresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum ta ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatitudinem vero quam liberata vita futura sine fine habitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Litterae personant per os apostolicum: Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari
Abbreviated transcription (Latin):
primũ uocatus est: narrat apłs paulus.
Nam int̾ cetera quȩ audiuit: etiã hoc sͥ
dictum sic loquit᷑. Ad hoc enĩ tibi appa¬
riu. ut constituã te ministrũ & testem
coꝵ quȩ ame uides: quib etiã preeo tibi.
liberans te de ppło &e de gentib inquas ego
mitto te. aꝑire ocłos cecoꝵ ut auertantur
a tenebris & apotestate sathane ad dm:
ut accipiant remissionẽ peccatoꝵ. & sor¬
tẽ quȩ in scĩs. & fidem quȩ in me est. Unde
& exhortans idem apłs credentes ad gr̃a¬
rũ actionem do patͥ. qui eruit nos inqͥt
de potestate tenebraꝵ. & transtulit in
regnũ filii claritatis suȩ : in qͦ habemꝰ
redemptionẽ peccatoꝵ. In hac redẽpuio¬
debito liber. indebite fuso suo sanguine.
redemisset. peccatoꝵ retib iuolutũ tra¬
heret ad scd̾e ac sempit̾nȩ mortis exitiũ:
s hactenus morerent᷑ ad xp̃i gr̃ãm ꝑti¬
uentes. precoguiti & predestinati & ele¬
cti ante constitutionẽ mundi: quatinꝰ

Expanded text:
primum vocatus est, narrat apostolus Paulus. Nam inter caetera quae audivit, etiam hoc sibi dictum sic loquitur: Ad hoc enim tibi apparui, ut constituam te ministrum et testem eorum quae a me vides, quibus etiam praeeo tibi, liberans te de populo et de gentibus, in quas ego mitto te aperire oculos caecorum, ut avertantur a tenebris, et a potestate satanae ad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum, et sortem quae in sanctis, et fidem quae in me est . Unde et exhortans idem apostolus credentes ad gratiarum actionem Deo Patri: Qui eruit nos, inquit, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae, in quo habemus redemptionedebito liber indebite fuso suo sanguine redemisset, peccatorum retibus involutum traheret ad secundae ac sempiternae mortis exitium ; sed hactenus morerentur ad Christi gratiam pertinentes, praecogniti et praedestinati et electi ante constitutionem mundi , quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ se ꝓmisisset in theatro. quid in
animo haberent. & quid uellent om̃s
aliis ludis ẽẽ dicturũ: atq ad diem cõ¬
stitutũ ingenti expectatione maior
multitudo conflueret: suspensis & si¬
lentib om̃ib dixisse ꝑhibetur. Uili
uultis emere: & caro uendere. In quo
dicto leuissimi scenici om̃s tam̃ consci
ocłos omniũ constituta. & tam̃ ĩpro¬
usa dicenti. ãmirabili fauore plau¬
serunt. Cur aũ tam magna expecta¬
tio facta ẽ. illo ꝓmitente omniũ uo¬
luntatẽ se eẽ dicturũ: nisi qͥa latent
hominẽ alioꝵ hominũ uoliuitates:
quẽquã latet ͦ Qua tand̾e causa: nis
qͥa sunt queda quȩ ñ inconuenient̾
in aliis de se quisq coniciat. cõpatien
conicere alienã. Nam conditã romã
qd̃ aliis testib credidi. Et mimꝰ quid̾e
ille uel seipsum intuendo. uł alios
quoq exꝑiendo. uili uelle emere. &
caro uendere: om̃ib id credidit esse

Expanded text:
qui cum se promisisset in theatro quid in animo haberent, et quid vellent omnes, aliis ludis esse dicturum, atque ad diem constitutum ingenti exspectatione major multitudo conflueret, suspensis et silentibus omnibus, dixisse perhibetur: Vili vultis emere, et caro vendere. In quo dicto levissimi scenici, omnes tamen conscioculos omnium constituta, et tamen improvisa dicenti, admirabili favore plauserunt. Cur autem tam magna exspectatio facta est illo promittente omnium voluntatem se esse dicturum, nisi quia latent hominem aliorum hominum voluntates? quemquam latet? Qua tandem causa, nisi quia sunt quaedam quae non inconvenienter in aliis de se quisque conjiciat, compatienconjicere alienam. Nam conditam Romam quod aliis testibus credidi. Et mimus quidem ille vel se ipsum intuendo, vel alios quoque experiendo, vili velle emere, et caro vendere, om
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. głam quasi unigeniti a patre. plenũ
gr̃ȩ & u̾itatis. Hoc totũ quod ex eugłio
posui. in p̾cedentib sui partib habet
qd̾ ĩmutabile ac sempit̾num ẽ: cuiꝰ cont̾e¬
platio nos beatos facit. In conseq̃ntib uͦ
ꝑmixta cũ tẽporalib cõmemorant᷑ et̾na
ac ꝑ hoc aliqua ibi ad scientiã ꝑtinent.
aliqͣ ad sap̃iam: sicut in libro duodecimo
p̃cessit nr̃a distinctio. Nam in pͥncipio
erat u̾bum. & uerb̾u erat apd̃ d̾m. & ds erat
uerbũ. hoc erat in pͥncipio apud dm. omia

Expanded text:
iam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Hoc totum quod ex Evangelio posui, in praecedentibus suis partibus habet quod immutabile ac sempiternum est, cujus contemplatio nos beatos facit: in consequentibus vero permixta cum temporalibus commemorantur aeterna. Ac per hoc aliqua ibi ad scientiam pertinent, aliqua ad sapientiam, sicut in libro duodecimo nostra praecessit distinctio. Nam, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
N libro suꝑiore buiꝰ oꝑis duodecimo.
satis egimus discertiere rationalis
m̃tis officiũ. in temporalib reb. ubi
ñ sola cognitio. uerũ & actio nr̃a uersa¬
tur: ab excellentiore eiusdem m̃tis of¬
ficio. qd̵ contẽplandis ȩt̾nis reb ̃pendit.
ac sola cognitione finit᷑. Commodiꝰ autẽ
fieri puto. ut de scͥpturis scĩs aliqͥd inter¬
seram: qͦ faciliꝰ possit utrunq dinosci. Eũa¬
geliũ suũ ioħes eugłista sic orsus ẽ. In
pͥncipio erat uerb̃u. & uerb̾u erat apud

Expanded text:
n libro superiore hujus operis duodecimo satis egimus discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. Commodius autem fieri puto, ut de Scripturis sanctis aliquid interseram, quo facilius possit utrumque dignosci. 2. Evangelium suum Joannes evangelista sic exorsus est: In principio erat
Abbreviated transcription (Latin):
& reb falsis accommodat᷑ fides: loqͥm᷑
em̃ sic ut dicamꝰ. habita est ei fides. &
decepit. Qualis fides si tamen & ipsa
dicenda est fides. ñ culpabilit̾ de cordib
ꝑit: qͣndo eam inuenta ueritas pellit.
Optabilit̾ autẽ rerũ ueraꝵ in easdẽ res
fides transit. Non enĩ dicendũ est perit:
quando ea quȩ credebant᷑ uidentur. Nũ¬
quid enĩ adhuc fides dicenda est. cũ de¬
finita sit in epystola ad hebreos fides :
dictumq sit eam ẽẽ coniunctionẽ rerũ
quȩ ñ uident᷑: Deinde qd̾ sequit᷑. hic ueñ
in testimoniũ. ut testimoniũ ꝑhibe

Expanded text:
et rebus falsis accommodatur fides: loquimur et rebus falsis accommodatur fides: loquimur enim sic, ut dicamus, Habita est ei fides, et decepit. Qualis fides, si tamen et ipsa dicenda est fides, non culpabiliter de cordibus perit, quando eam inventa veritas pellit. Optabiliter autem rerum verarum in easdem res fides transit. Non enim dicendum est, Perit, quando ea, quae credebantur, videntur. Numquid enim adhuc fides dicenda est, cum definita sit in Epistola ad Hebraeos fides, dictumque sit eam esse convictionem rerum quae non videntur ? 4. Deinde quod sequitur, Hic venit in testimonium,
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ: nec sicut ea que ñ uidimꝰ. & exhis
quȩ uidimꝰ cogitatione utcunq for¬
mamꝰ. & memoriȩ commendamꝰ. quo
recurramꝰ cũ uoluerimꝰ: ut illic ea
uel potius qualescunq ymagines
eoꝵ quas ibi fiximꝰ similit̾ recordatiõe
cernamꝰ: nec sicut hominẽ uiuũ. cuiꝰ
& ex motib corporalib hominẽ niuũ
sicut uidendo didicimꝰ intuem᷑ etiam co¬
gitando: ñ sic uidetur fides in corde in qͦ est.
ab eo cuius ẽ. s eam tenet certissima sciẽ¬
tia. clamatq conscientia. Cum itaq prop¬
terea credere iubeamur. qͥa id qd̾ credere
iubem᷑ uidere ñ possumꝰ: ipsam tam̃ fid̾e
qͣndo inest. in nob̾ uidemꝰ in nob̾: qͥa & re¬
rũ absentiũ presens ẽ fides. & rerũ quȩ
foris sunt intꝰ est fides: & rerũ quȩ ñ uidẽ¬
tur iudetur fides: & ipsa tam̃ temporalit̾
sit in cordib hominũ. Et si ex fidelib m
sideles fiunt: ꝑit ab eis. Aliqͣndo autẽ

Expanded text:
mus; nec sicut ea quae non vidimus, et ex his mus; nec sicut ea quae non vidimus, et ex his quae vidimus, cogitatione, utcunque formamus, et memoriae commendamus, quo recurramus cum voluerimus, ut illic ea, vel potius qualescumque imagines eorum quas ibi fiximus, similiter recordatione cernamus; nec sicut hominem vivum, cujus et ex motibus corporalibus hominem vivum, sicut videndo didicimus, intuemur etiam cogitando. Non sic videtur fides in corde, in quo est, ab eo cujus est: sed eam tenet certissima scientia, clamatque conscientia. Cum itaque propterea credere jubeamur, quia id quod credere jubemur, videre non possumus; ipsam tamen fidem quando inest in nobis, videmus in nobis: quia et rerum absentium praesens est fides, et rerum quae foris sunt intus est fides, et rerum quae non videntur videtur fides, et ipsa tamen temporaliter fit in cordibus hominum; et si ex fidelibus, infideles fiunt, perit ab eis. Aliquando autem