comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dione. ⁊ fame popłs intus necetur. et
repente contra omniũ suspitionem
inueniri uirũ humilẽ & pauperem qͥ
haber& sapientiã maiorẽ cunctis diuta
bus magnis. ⁊ potentib. ⁊ suꝑbis. inꝑi¬
culo positis. & obsidionẽ pauentib cogi¬
tat ⁊ inquirit ut inueniat quomodo
a malis eruat ciuitatẽ: & ingrata ho¬
minũ obliuio postquã fuer int libertati
dediti ⁊ soluta captiuitas. ⁊ reddita
patriȩ lib̾tas. nemo meminit sapientis
illius pauꝑis. nemo pauꝑi refert gr̃as
ꝓ salute. s om̃s honorant diuites. qui
inꝑiculo nichil sub uenire poterant.
Alicer. Parua ciuitas & iuri in ea pauei.
ad cõparationẽ totius mundi ȩccłia ẽ.
Aduersus eã sepe consurgit rex magnus
diabolus ñ quod magnus sit. s quod
magnũ se .eẽ. iact&. ⁊ circundat eam
obsidione. siue ꝑsecutionis siue alio
angustiarum genere. ⁊ in uenit in ea

Expanded text:
dione et fame populus intus necetur; et dione et fame populus intus necetur; et repente contra omnium suspicionem inveniri virum humilem et pauperem, qui haberet sapientiam majorem cuncbus, magnis, potentibus et superbis in periculo positis, et ad obsidionem paventibus, cogitat, ia malis eruat civitatem. Et ingrata hominum oblivio, postquam fuerint libertati dediti et soluta captivitas, et reddita patriae libertas, nemo meminit sapientis illius pauperis, nemo pauperi refert gratias pro salute, sed omnes honorant divites, qui in periculo nihil subvenire poterant. Aliter: Parva civitas, et viri in ea pauci, ad comparationem totius mundi, Ecclesia est. Adversus eam saepe consurgit rex magnus diabolus non quod magnus sit, sed quod magnum se esse jactitet et circumdat eam obsidione, sive persecutione, sive alio angustiarum genere, et invenit in ea
Abbreviated transcription (Latin):
nia. uestis humilis. uirtutũ imitatio.
ꝑ quȩ laqueũ ponunt animab simpli¬
cium ut capiant eas. sic̃ pisces sage¬
na rapuntur & aues laqueo. Sciendũ
hominũ appellantur. & sunt modice
fidei cito posse corruere. Notandum
etiã qđ ꝑ totũ librũ ubicũq dicit᷑
filii hominũ. in hebreo hab& filii
hominis. hoc ÷ filii adã. & omnis pene
scriptura hoc idiomate plena ÷ uni¬
uersum genus hominũ adam filios
& ꝓbaui maximã. ciuitas parua et
pauci uiri in ea. ⁊ uenit rex contra
munitiones ꝑgirũ. ⁊ ꝑfecta ẽ. obsi¬
dio. inuentusq in ea uir pauꝑ. et
lib̾auit eã ꝑ sapientiã suã.⁊ nullus
deinceps recordatus ẽ. hominis illuis
pauꝑis. Aliis omnia incerta dicentib
& iustũ ab in iusto ãplius nichil habere.
ego fapientiã in hoc maximã cõpbaui.
qđ crebro euenit ut parua sit cuitas
& habitatores in ea pauci: ⁊ innumera¬
biliũ hostiũ eingatur exercitu ⁊ obsi¬

Expanded text:
nia, vestis humilis, virtutum imitatio, nia, vestis humilis, virtutum imitatio, per quae laqueum ponunt animabus simplicium, ut capiant eas, sicut pisces sagena capiuntur, et aves laqueo. Sciendum hominum appellantur, et sunt modicae fidei, cito posse corruere. Notandum etiam, quod per totum librum ubicumque dicitur, filii hominum, in Hebraeo habet   filii hominis, hoc est, filii Adam. Et omnis pene Scriptura hoc idiomate plena est, universum genus hominum, Adam filios et probavi maximam. Civitas parva, et pauci viri in ea, et venit rex contra munitiones per gyrum, et perfecta est obsidio, inventusque est in ea vir pauper, et liberavit urbem per sapientiam suam, et nullus deinceps recordatus est hominis illius pauperis. Aliis omnia incerta dicentibus et justum ab injusto amplius nihil habere, ego sapientiam in hoc maximam comprobavi, quod crebro evenit, ut parva sit civitas, et habitatores in ea pauci, et innumerabilium hostium cingatur exercitu, et obsi
Abbreviated transcription (Latin):
hamo. ⁊ sic̃ aues cõprehendentur
laqueo. sic capiuntur homines tẽpore
malo : cũ eis extimplo suꝑ uenerint.
Nesciunt homines sic̃ supradictũ ẽ.
tribulationes uł repentinas miseriaᷤᷤ
quȩ suꝑueniunt eis ex in certo dĩ ui¬
dicio sepe occulto. sxnũquã in iusto.
Nec etiã ipsius mortis horã nosse poter̃t.
quȩ sic̃ fur ueni& ut uastet domũ
ꝑegrinationis nr̃ȩ. sic̃ pisces capiun¬
tur rete. uł aues laqueo: ita filios
hominũ. repentine inuoluent an-¬
gustiȩ. Porro scđm allegoriã sciendũ
ẽ. regnũ cȩlorũ simile ẽẽ. sagene
misse in mari. hoc ÷ euuangłica p̃di¬
catione missa in huius mundi fluc¬
tiuagas tẽpestates. Unle ⁊ dñs inuo¬
catione apłorũ ait. Uenite post me
faciã uos fieri piscatores hominum.
& econtrario sagenã habent heretici
male p̃dicationis qua capiunt atu¬
mas innocentes ad interitũ. Sagena
eorũ ẽ. sermo affabilis. blandũ elo¬
quiũ. simulata aut coacta ieui¬

Expanded text:
sicut aves comprehenduntur laqueo, sic capiuntur homines tempore malo, cum eis extemplo supervenerit. Nesciunt homines, sicut supra dictum est, tribulationes vel repentinas miserias, quae superveniunt eis incerto Dei judicio, saepe occulto, sed nunquam injusto; nec etiam ipsius mortis horam nosse poterunt, quae sicut fur veniet, ut vastet domum peregrinationis nostrae. Sicut pisces capiuntur reti, vel aves laqueo, ita filios hominum repentinae involvent angustiae. Porro secundum allegoriam sciendum est, regnum coelorum simile esse sagenae missae in mare: hoc est, evangelica praedicatione missa in hujus mundi fluctivagas tempestates, unde Dominus in vocatione apostolorum ait: Venite post me, faciam vos fieri piscatores hominum . Et e contrario, sagenam habent haeretici malae praedicationis, qua capiunt animas innocentes ad interitum. Sagena eorum est sermo affabilis, blandum eloquium, simulata aut coacta jeju
Abbreviated transcription (Latin):
potest. quare ista facis: de eo siqͥdẽ
iudetur dicere rege: de qͦ inpsalmo
canitur. Dñe in uirtute tua letabit᷑
rex. & in alio loco. ut patris & filii
regnũ unũ significetur: scriptura
cõmemorat. S̾s uidicium tuũ regi
da: ⁊ iusticiã tuã filio regis. Non enĩ
iudicat pat̾ quẽquã: s om̃e iudiciũ
dedit filio. Qui rex filius dĩ: regis ẽ.
filius. Huius itaq custodienda sunt
p̃cepta : qui ait.Si uis uitã ingredi:
serua mandata. Ammonet quoq

Expanded text:
De eo siquidem videtur dicere, de quo in Psalmo cantatur: Domine in virtute tua laetabitur rex . et in alio loco, ut Patris et Filii regnum unum significetur, Scriptura commemorat: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Non enim judicat Pater quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Qui rex filius, Dei Patris regis est filius. Hujus itaque custodienda sunt praecepta, qui ait: Si vis vitam ingredi, serva m
Abbreviated transcription (Latin):
tes tẽporũ habere. Quondã fuit
neris humani. quia ad laborẽ hõ
poeta ait. Hescia mens homiNns
mo sit conscius futuroꝵ tamen
scire deb& qđ om̃ia ado ad utilita¬
tẽ hominũ fieri. ⁊ ñ absq eius
uoluntate disponi. sine cuiꝰ dispo¬
sitione. ne unus passer cadet it

Expanded text:
tem habere: quondam fuit neris humani, quia ad laborem homopoeta ait: Nescia mens hominis mo sit conscius futurorum, tamen scire debet omnia a Deo ad utilitatem hominum fieri, et non absque ejus voluntate disponi, sine cujus dispositione nec unus passer in
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit solutionẽ uerbi : Sapieni¬
tia hominis lucet in uultu eiꝰ. et
potentissimus faciẽ illius cõmuta-¬
uit. Supra docuerat difficile bo¬
nũ hominẽ inueniri & uenientem
contra eliserat questionẽ dicens. adõ
bonos homines conditos. s sponte
sua inpeccatũ lapsos: nunc quid
boni homini dederit ds̃ quasi głabun¬
dus enumerat. Sapientiã scilicet.
rationẽ prudentie. occulta di nosse
misteria. ⁊ archana eiꝰ sensu cordis
intrare. Oblique autẽ de se loquit᷑.
quod nemo ita fuerit sapiens ut
ipse: & nullus sic scir& ꝓblismatũ
solutiones. & sapientia eius acunc¬
to laudata sit popło. quȩ non solũ
intrinsecus latuerit. s & insuꝑfi¬
cie corporis ⁊ speculo uultus eluxe¬
rit: ultraq om̃s homines pruden¬
tiã mentis infacie sua pinxerit.
Multi st̃ qͥ ꝓmittunt sapientiã et
solutionẽ se scire duunȩ seripturȩ:
s pauei sunt qͥ uerã inueniat it
solutionẽ in ea. S & hoc sciendũ

Expanded text:
solutionem verbi? Sapientia hominis lucet in vultu ejus, et potentissimus faciem ejus commutavit. Supra docuerat difficile bonum hominem inveniri, et venientem contra eluserat quaestionem dicens, a Deo bonos homines conditos, sed sponte sua in peccatum lapsos. Nunc quid bono homini dederit Deus, quasi gloriabundus enumerat, sapientiam scilicet, rationem prudentiae, occulta Dei nosse mysteria, et arcana ejus sensu cordis intrare. Oblique autem de se loquitur quod nemo ita fuerit sapiens ut ipse, et nullus sic sciret problemata et solutiones; et sapientia ejus a cuncto laudata sit populo, quae non solum intrinsecus latuerit, sed et in superficie corporis et speculo vultus eluxerit, ultraque omnes homines prudentiam mentis in facie sua pinxerit. Multi sunt qui promittunt sapientiam et solutionem se scire divinae Scripturae, sed pauci sunt qui veram inveniant solutionem me
Abbreviated transcription (Latin):
suũ uirũ habeat. Uxori uir debitũ red¬
dat: similiter et uxor uiro. Mulier
sui corporis potestatẽ ñ habet: sed uir.
Similiter autẽ et uir sui corporis nͣ¬
habet potestatẽ: sed mulier. Nolite¬

Expanded text:
scriptum est: uxori uir debitum reddat, similiter autem et uxor uiro. mulier sui corporis potestatem non habet, sed uir; similiter autem et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. nolit
Abbreviated transcription (Latin):
optimi: ut eorũ tantũ uitã qͦs cõmemo¬
raui arbitrer. e̾ẽ. laudandã. Quã enim
multos episcopos optimos uiros scĩssi¬
mosq cognoui: Quã multos presbiteros.
quã multos diaconos. et huiꝰcemodi
ministros diuinorũ sacram̃torũ qͦrũ
uirtꝰ eo michi mirabilior et maiore p̃di¬
catione dignior uidet᷑. quo difficilius. ẽ.
eã inmultiplici hominu genere et in
ista uita turbulentiore seruare. Non
enĩ sanatis magis quã sanandis homi¬
nibus prȩsunt. Perpetienda sunt uitia
multitudinis ut curent᷑. et prius to¬
leranda q̃ sedanda est pestilentia. Dif¬
ficillimũ ẽ. hic tenere optimũ uitę
modũ & animũ pacatũ atq tranquil¬
lum. Quippe ut breui explicẽ. hi agunt
ubi uiuere discit᷑: illi ubi uiuitur. Nec

Expanded text:
optimi, ut eorum tantum vita, quos commemooptimi, ut eorum tantum vita, quos commemoravi, arbitrer esse laudandos. Quam enim multos episcopos optimos viros, sanctissimosque cognovi, quam multos presbyteros, quam multos diaconos, et cujuscemodi ministros divinorum Sacramentorum, quorum virtus eo mihi mirabilior et majore praedicatione dignior videtur, quo difficilius est eam in multiplici hominum genere, et in ista vita turbulentiore servare! Non enim sanatis magis quam sanandis hominibus praesunt. Perpetienda sunt vitia multitudinis ut curentur, et prius toleranda quam sedanda est pestilentia. Difficillimum est hic tenere optimum vitae modum, et animum pacatum atque tranquillum. Quippe, ut breviter explicem, hi agunt ubi vivere discitur, illi ubi vivitur. C
Abbreviated transcription (Latin):
notissima dicere. Hȩc etiã uita femi¬
narũ deo sollicite castȩq seruientiũ.
quȩ habitaculis segregatȩ ac remotȩ
a uiris quã longissime decet pia
tantũ illis caritate iunguntur. et
imitatione uirtutis. ad quas iuue-¬
num nullus accessus est: neq ipsorũ
quãuis grauissimorũ et ꝓbatissimo¬
rũ senũ. nisi usq ad uestibulũ neces¬
saria p̾bendi qͥbꝰ indigent gr̃a. Lani¬
ficio nant corpꝰ exercent atq susten
tant. uestesq ipsas fr̃ibꝰ tradunt. Abhis
inuicẽ qđ uictui opus. ẽ. p̃sumentes Hos
mores. hanc uitã. hunc ordinẽ. hoc insti¬
tutũ. si laudare uelim neq digne ualeo:
et uereor ne iudicare uidear. ꝑse ipsũ
tantũ modo expositũ placare non posse.
si suꝑ narratoris simplicitatẽ coturnũ
etiã laudatoris addendũ putauero.
Hȩc manichei rep̾hendite si potestis.
Nolite cȩtis hominibꝰ et discernere inua¬

Expanded text:
notissima dicere. 68. Haec est etiam vita feminotissima dicere. 68. Haec est etiam vita feminarum Deo sollicite casteque servientium, quae habitaculis segregatae ac remotae a viris quam longissime decet, pia tantum illis charitate junguntur et imitatione virtutis: ad quas juvenum nullus accessus est, neque ipsorum quamvis gravissimorum et probatissimorum senum, nisi usque ad vestibulum necessaria praebendi quibus indigent gratia. Lanificio namque corpus exercent atque tant, vestesque ipsas fratribus tradunt, ab iis invicem quod victui opus est resumentes. Hos mores, hanc vitam, hunc ordinem, hoc institutum si laudare velim, neque digne valeo, et vereor ne judicare videar per seipsum tantummodo expositum placere non posse, si super narratoris simplicitatem cothurnum etiam laudatoris addendum putavero. Haec, Manichaei, reprehendite, si potestis. Nolite caecis hominibus et discernere inva
Abbreviated transcription (Latin):
et salubritati satis est ad cohercendũ
uno qͦq concupiscentiã ne ꝓfundat.
uł inea ipsa quȩ prȩsto sunt parta et
uilissima. Ita ñ solũ a carnibus et a¬
uino abstinent ꝓsufficientia doman¬
darũ libidinũ. sed ab his etiã quȩ tan¬
to concitatius uentris et gutturis ꝓ.¬
uocant appetitũ: quanto quasi mundi¬
ora nonnullis uident᷑. Quo nomine
solet turpe desideriũ exquisitorũ
ciborũ qđ a carnibꝰ alienũ ẽ: ridicu¬
le turpit᷑q defendi. Sane quicquid
necessario uictui redundat. nam
redundat plurimũ ex oꝑibꝰ manuũ
et epularũ restrictione. tanta cura
egentibꝰ distribuit᷑. quanta cura ñ
ab ipsis qͥ distribuunt cõparatũ ẽ.
Hullo modo nanq satagunt ut hȩc si-¬
bi abundent. sed om̃i modo agunt.
ut ñ apud se remaneat qđ abunda-¬
uerit. usq ad eo ut oneratas etiam
naues in ea loca. mittant quȩ in opes
incolunt. Non opus est plura de re

Expanded text:
et salubritati satis est, coercente et salubritati satis est, coercente unoquoque concupiscentiam, ne se profundat vel in ea ipsa quae praesto sunt parca et vilissima. Ita non solum a carnibus et vino abstinent pro sufficientia domandarum libidinum, sed ab iis etiam quae tanto concitatius ventris et gutturis provocant appetitum, quanto quasi mundiora nonnullis videntur: quo nomine solet turpe desiderium exquisitorum ciborum, quod a carnibus alienum est, ridicule turpiterque defendi. Sane quidquid necessario victui redundat nam redundat plurimum ex operibus manuum, et epularum restrictione, tanta cura egentibus distribuitur, quanta non ab ipsis qui distribuunt comparatum est. Nullo modo namque satagunt, ut haec sibi abundent, sed omni modo agunt ut non apud se remaneat quod abundaverit, usque adeo ut oneratas etiam naves in ea loca mittant, quae inopes incolunt. Non opus est plura de re
Abbreviated transcription (Latin):
citudine om̃ia disponentes et presto
facientes. quicqͥd illa uita ꝓpter im¬
becillitatẽ corporis postulat. tradi¬
tionẽ tam̃ etiã ipsi reddunt uni
quẽ patrẽ uocant. Hi uero patres
ñ solũ scĩssimi moribꝰ. sed etiam di¬
uina doctrina excellentissimi: om̃i¬
bus rebꝰ excelsi. nulla suꝑbia consu¬
lunt his qͦs filios appellant. magna
sua in iubendo auctoritate. magna
illorũ in obtẽꝑando uoluntate. Con¬
ueniunt autẽ diei tẽpore extremo
de suis quisq habitacuł dũ ad huc
ieiuini sunt ad audiendũ illũ patrẽ.
& conueniunt ad singulos patres terna
ut minimũ hominũ milia. Nam etiã
multo numerosiores subuno agunt.
Audiunt autẽ incredibili studio. sũ mo
silentio. affectiones animorũ suorũ
ꝓ ut eos pepulerit disserentis oratio:
uł gemitu. uł fletu. uł modesto et om¬
ni clamore uacuo gaudio significan¬
tes. Corpꝰ deinde reficit᷑. quantũ saluti

Expanded text:
citudine omnia disponentes, et praesto citudine omnia disponentes, et praesto facientes quidquid illa vita propter imbecillitatem corporis postulat, rationem tamen etiam ipsi reddunt uni, quem patrem appellant. Hi vero patres non solum sanctissimi moribus, sed etiam divina doctrina excellentissimi, omnibus rebus excelsi, nulla superbia consulunt iis quos filios vocant, magna sua in jubendo auctoritate, magna illorum in obtemperando voluntate. Conveniunt autem diei tempore extremo de suis quisque habitaculis, dum adhuc jejuni sunt, ad audiendum illum patrem, et conveniunt ad singulos patres terna, ut minimum, hominum millia: nam etiam multo numerosiores sub uno agunt. Audiunt autem incredibili studio, summo silentio; affectiones animorum suorum, prout eos pepulerit disserentis oratio, vel gemitu, vel fletu, vel modesto et omni clamore vacuo gaudio significantes. Corpus deinde reficitur, quantum saluti
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs non illos miret᷑ et pͣdicet qͥ contẽptis
atq desertis mundi huiꝰ illecebris in
cõmune̾ uitã scĩssimã et castissimã
congregati simul etatẽ agunt uiuen¬
tes in orationibꝰ. in lectionibꝰ. in dispu¬
tationibꝰ. nulla suꝑbia tumidi. nulla
ꝑuicatia turbulenti. nulla inuiden¬
tia liuidi: sed modesti. ueretundi. pa¬
cati. concordissimã uitã et intentis¬
simã in deũ gratissimũ munus ipsi
offerunt: a quo ista posse meruert.
Nemo qͥcꝙͣ possidet ꝓpriũ: nemo cuiꝙͣ
honerosus est. Oꝑant᷑ manibꝰ ea qͥbꝰ
& corpus pasci possit: et a deo mens
impediri ñ possit. Opus autẽ suũ
tradunt eis qͦs decanos uocant. eo qđ
sint denis pͣpositi: ut nemine̾ illo.¬
rũ cura sui corporis tangat. neq
in cibo. neq in uestimento. neq siqͥd
aliud opus est: uł cotidianȩ necessi¬
tati. uł mutatȩ ut assolet ualitudi¬
ni. Illi autẽ decani cũ magna solli¬

Expanded text:
quis non illos miretur et praedicet, qui contemptis quis non illos miretur et praedicet, qui contemptis atque desertis mundi hujus illecebris, in communem vitam castissimam sanctissimamque congregati, simul aetatem agunt, viventes in orationibus, in lectionibus, in disputationibus; nulla superbia tumidi, nulla pervicacia turbulenti, nulla invidentia lividi: sed modesti, verecundi, pacati, concordissimam vitam et intentissimam in Deum, gratissimum munus ipsi offerunt, a quo ista posse meruerunt? Nemo quidquam possidet proprium, nemo cuiquam onerosus est. Operantur manibus ea quibus et corpus pasci possit, et a Deo mens impediri non possit. Opus autem suum tradunt eis quos decanos vocant, eo quod sint denis praepositi, ut neminem illorum cura sui corporis tangat, neque in cibo, neque in vestimento, neque si quid aliud opus est, vel quotidianae necessitati, vel mutatae, ut assolet, valetudini. Illi autem decani cum magna solli
Abbreviated transcription (Latin):
inheserunt. et eiꝰ pulchritudinis con¬
tẽplatione beatissimi: q̃ nisi scõrũ in¬
tellectu ꝑcipi ñ potest. Nichil inꝗͦ
de his loquar. Uident᷑ enĩ non nullis
res humanas plusquã oporteret de¬
seruisse. ñ intelligentibꝰ quantũ nob̃
eorũ animꝰ inorationibꝰ ꝓsit et uita
ad exemplũ quorũ corpora uidere
ñ sinimur. Sed hinc disputare lon¬
gũ et suꝑuacaneũ puto. Nã hoc tã
excellens fastigiũ scitatis. cui ñ sua
sponte mirandũ et honorandũ uide¬
tur. oratione nr̃a uideri cui potest.
Cantũ isti admonendi st̃ qͥ sese ina¬
niter iactant. intantũ ꝓcessisse
temꝑantiã et continentiã sc̃ĩssimorũ
catholicȩ fidei xp̃ianorũ. ut restrin¬
genda nonnullis et quasi ad humanos
fines reuocanda uideant᷑: usq ad eo
supra homines illorũ animos euasisse
abhis etiã quibꝰ id displicet iudicat᷑.
Sed si hoc excedit nr̃ãm tolerantiam.

Expanded text:
inhaeserunt, et ejus pulchritudinis coninhaeserunt, et ejus pulchritudinis contemplatione beatissimi, quae nisi sanctorum intellectu percipi non potest. Nihil, inquam, de his loquar: videntur enim nonnullis res humanas plus quam oporteret deseruisse, non intelligentibus quantum nobis eorum animus in orationibus prosit, et vita ad exemplum, quorum corpora videre non sinimur. Sed hinc disputare longum et supervacaneum puto: nam hoc tam excellens fastigium sanctitatis, cui non sua sponte mirandum et honorandum videtur, oratione nostra videri qui potest? Tantum isti admonendi sunt, qui sese inaniter jactant, in tantum processisse temperantiam et continentiam sanctissimorum catholicae fidei christianorum, ut restringenda nonnullis, et quasi ad humanos fines revocanda videatur: usque adeo supra homines illorum animos evasisse, ab iis etiam quibus id displicet, judicatur. 67. Sed si hoc excedit nostram tolerantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
men possunt hominẽ ñ uidere: Po¬
stremo quicqͥd illud est prestantius
in rebꝰ humanis cuiꝰ contẽplatione
potest homo sine homine uiuere.
Iam enĩ accipite manichei ꝑfectorũ
xp̃ianorũ quibꝰ summa castitas ñ
laudanda tantũ sed etiã capessenda
uisa est mores et continentiã singu¬
larem. ne uos impudenter iactare
apud animos imꝑitorũ quasi dif¬
ficillima rerũ abstinentia siqͥd in
uobis est pudoris audeatis. Nec ea
dicã quȩ uos ignoratis: sed quȩ nob̾
occultatis. Quis enĩ sũmȩ continen¬
tiȩ hominũ xp̃ianorũ multitudi¬
nem ꝑ totũ orbẽ indies magis ma-¬
gisq diffundi. et inoriente maxime
atq egẏpto qđ uos nullomodo po¬
test latere. Nichil de his dicã quos
paulo ante cõmemoraui: qͥ secretis¬
simi penitꝰ ab om̃i homitiũ conspe¬
ctu pane solo qđ eis ꝑcerta inter¬
ualla tẽporũ affertur et aqua con¬
tenti desertissimas t̾ras incolunt. ꝑ¬
fruentes colloqͥo dei cui puris m̃tibꝰ

Expanded text:
possunt hominem non videre? Profecto illud, quidquid est, praestantius est rebus humanis, cujus contemplatione potest homo sine homine vivere. Jam enim accipite, Manichaei, perfectorum Christianorum, quibus summa castitas, non laudanda tantum, sed etiam capessenda visa est, mores et continentiam singularem; ne vos impudenter jactare apud animos imperitorum, quasi difficillima rerum abstinentia, si quid in vobis pudoris est, audeatis. Nec ea dicam quae vos ignoratis, sed quae nobis occultatis. Quis enim nescit summae continentiae hominum christianorum multitudinem per totum orbem in dies magis magisque diffundi, et in Oriente maxime atque Aegypto, quod vos nullo modo potest latere? 66. Nihil de iis dicam quos paulo ante commemoravi, qui secretissimi penitus ab omni hominum conspectu, pane solo, qui eis per certa intervalla temporum affertur, et aqua contenti, desertissimas terras incolunt; perfruentes colloquio Dei, cui puris mentibus
Abbreviated transcription (Latin):
confiteri. Sed rursus cauere debet
ne ab ipsius dei caritate qua scificat᷑ ut
beatissimꝰ maneat. alterius creaturȩ
id est huiꝰ sensibilis mundi amore sepa¬
retur. Non gͥ ñ separat nos alia creatu¬
ra. siqͥdem et nos creatura sumꝰ: a cari¬

Expanded text:
confiteri. Sed rursus cavere debet, confiteri. Sed rursus cavere debet, ne ab ipsius Dei charitate, qua sanctificatur ut beatissimus maneat, alterius creaturae, id est hujus sensibilis mundi amore separetur. Non igitur separat nos alia creatura, siquidem et nos ipsi creatura sumus, a chari
Abbreviated transcription (Latin):
lis quantũ datũ est. dũ illustrandũ
illi atq illuminandũ se subicit. et
si ei maxime ꝓpinquat subiectione¬
ista qua similis fit. longe ab eo fiat nec esse
est audacia qua uult. eẽ. similior. ipsa est
qua legibꝰ dei obtẽperare detractat: dum
suȩ potestatis. e̾ẽ. cupit ut ds̃ est. Quanto
gͦ magis longe discedit a deo ñ loco sed
affectione atq cupiditate ad inferiora
quã est ipse: tanto stulticiȩ miserieq
cõplet᷑. Dilectio gͥ redit in dnm. qua se
illi ñ cõponere sed subponere affectat.
Qđ quanto fecerit instantius aut studio¬
sius: tanto erit beatior atq sublimior.
et illo solo dñante liberrimꝰ. Quã obrẽ
nosse debet se e̾ẽ creaturã. Debet enĩ
creatorem suũ credere ficuti est: in¬
uiolabili et incõmutabili semꝑ mane¬
re natura. ueritatis atq sapientia. In
se autẽ cadere posse stulticiã atq falla¬
ciã uł ꝓpter errores qͥbꝰ exui desiderat

Expanded text:
lis quantum datum est, dum illustrandum lis quantum datum est, dum illustrandum illi atque illuminandum se subjicit. Et si maxime ei propinquat subjectionista qua similis fit, longe ab eo fiat necesse est audacia qua vult esse similior. Ipsa est qua legibus Dei obtemperare detrectat, dum suae potestatis esse cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis longe discedit a Deo, non loco, sed affectione atque cupiditate ad inferiora quam est ipse, tanto magis stultitia miseriaque completur. Dilectione igitur redit in Deum, qua se illi non componere, sed supponere affectat. Quod quanto fecerit instantius ac studiosius, tanto erit beatior atque sublimior, et illo solo dominante liberrimus. Quamobrem nosse debet se esse creaturam. Debet enim creatorem suum credere sicuti est, inviolabili et incommutabili semper manere natura veritatis atque sapientiae: in se autem cadere posse stultitiam atque fallaciam, vel propter errores quibus exui desiderat,
Abbreviated transcription (Latin):
contentꝰ dicere creatura. sed alia in¬
quit creatura. admonens etiã idipsũ
quo diligimꝰ dm̃. et qͦ inheremꝰ deo.
id est animũ atq m̃tẽ creaturã e̾e. Alia
gͦ creatura corpus est: et si animꝰ quȩdã¬
res est intelligibilis id est quȩ tantum
intelligendo innotescit alia creatura
est om̃e sensibile. id est qͦ ꝑ oculos uł au¬
res uł olfactũ uł gustũ uł tactũ quasi
quandã noticiã sui prebet. atq id dete¬
rius sit necesse est. quã qđ intelligen¬
tia sola capiat᷑. Ergo cũ etiã ds̃ dignis
animis notꝰ. ñ nisi ꝑ intelligentiã pos¬
sit. ẽẽ. cũ tam̃ sit ipsa qua intelligitur
m̃te prȩstantior. qͥppe creator eiꝰ atq
auctor est: uerendum erat ne animꝰ
humanꝰ eoqđ inter inuisibilia et in¬
telligibilia numerat᷑ eiꝰdẽ se naturȩ
arbitraret᷑ esse cuiꝰ. ẽ ipse qͥ creauit.¬
& sic abeo suꝑbia deciderat cui cari¬
tate iungendus est. Fiat enĩ deo simi¬

Expanded text:
contentus dicere, creatura; sed, alia, incontentus dicere, creatura; sed, alia, inquit, creatura, admonens etiam idipsum quo diligimus Deum, et quo inhaeremus Deo, id est animum atque mentem creaturam esse. Alia ergo creatura corpus est: et si animus res quaedam est intelligibilis, id est quae tantum intelligendo innotescit, alia creatura est omne sensibile, id est quod per oculos, vel aures, vel olfactum, vel gustum, vel tactum, quasi quamdam notitiam sui praebet; atque id deterius sit necesse est, quam quod intelligentia sola capitur. Ergo cum etiam Deus dignis animis notus non nisi per intelligentiam possit esse, cum tamen sit ipsa qua intelligitur mente praestantior; quippe qui creator ejus atque auctor est; verendum erat ne animus humanus, eo quod inter invisibilia et intelligibilia numeratur, ejusdem se naturae arbitraretur esse, cujus est ipse qui creavit; et sic ab eo superbia decideret, cui charitate jungendus est. Fit enim Deo simi
Abbreviated transcription (Latin):
sentimꝰ. qͦ ei unde nos separare mo¬
liunt᷑ artius inheremꝰ. Non sepa¬
rat ꝓmissio futurorũ. Nã & qͥcquid¬
boni futurũ ẽ. certiꝰ ꝓmittit ds̃. et nichil
est ipso deo melius: qͥ ia ꝓfecto bene sibi
herentibꝰ p̾sens ẽ. Non sẽparat altitudo:
neq ꝓfundũ. Et enĩ si hȩc uerba scien¬
tiȩ forte altitudine̾ uł ꝓfundũ signi¬
ficant. ñ ero curiosus ne seiungar a
deo. nec cuiusꝙͣ doctrina me ab eo se¬
parat. ut quasi depellat errorem: a qͦ
prorsus nemo nͥ separatꝰ erraret. Si
uero altitudine et ꝓfundo supera et
infera huiꝰ mundi significant᷑. qͥs mͥ
cęlũ polliceat᷑. ut a cęli fabricatore
seiungar: Aut qͥs terreat infernꝰ ut
dm̃ deserã. quẽ si nunꝙͣ deseruissem
inferna nescirẽ: Postremo qͥs me lo¬
cus ab eiꝰ caritate diuellet. qͥ ñ ubiq
totꝰ esset. si ullo contineretur loco:
simorũ mysteriorũ uirũ. Non fuit

Expanded text:
sentimus, quo ei unde nos separare mosentimus, quo ei unde nos separare moliuntur, arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum: nam et quidboni futurum est, certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est. Non separat altitudo neque profundum: etenim si haec verba scientiae forte altitudinem vel profundum significant, non ero curiosus, ne sejungar a Deo; nec cujusquam doctrina me ab eo separat, ut quasi depellat errorem, a quo nemo prorsus nisi separatus erraret. Si vero altitudine et profundo superna et inferna hujus mundi significantur, quis mihi coelum polliceatur, ut a coeli fabricatore sejungar? Aut quis terreat infernus, ut Deum deseram, quem si nunquam deseruissem, inferna nescirem? Postremo, quis me locus ab ejus charitate divellet, qui non ubique totus esset, si ullo contineretur loco? simorum mysteriorum virum! Non fuit
Abbreviated transcription (Latin):
tem si nulla res abeiꝰ caritate nos se¬
parat. qͥd ẽẽ. ñ solũ meliꝰ sed etiã cer-¬
tius hoc bono potest: Sed singula bre.¬
uiter attendamꝰ: nemo nos inde sepa¬
rat. minando mortẽ. Id ipsũ enĩ quo
diligimꝰ dm̃ mori ñ potest. nisi dũ
ñ diligit dm̃: cũ mors ipsa sit ñdili¬
gere dm̃. Qđ nichil est aliud quã ei
qͥcꝗͣ indiligendo atq sequendo p̾po¬
nere. nemo inde separat pollicen¬
do uitã. Nemo enĩ: ab ipso fonte se¬
parat aqu̾a pollicendo. Non separat
angłs: ñ enĩ ẽ. angłs cũ inheremꝰ deo
nra mte potentior. Non separat uir¬
tus. Nã si uirtꝰ hic illa nominata. ẽ.
quȩ aliquã potestatẽ in hoc mundo
habet. toto mundo. ẽ. om̃mno subli¬
mior mens inherens deo. Si illa
uirtꝰ dicta. ẽ q̃ ipsius animi nr̃i re¬
ctissima affectio ẽ. si in alio ẽ: fauet
ut conuingam᷑ deo. si in nob. ẽ ipsa
coniungit. Non separant instan¬
tes molestiȩ. hoc eni leuiores eas

Expanded text:
quam Deum? Item si nulla res ab ejus charitate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? 19. Sed singula breviter attendamus. Nemo nos inde separat, minando mortem. Id ipsum enim quo diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum; cum mors ipsa sit non diligere Deum, quod nihil est aliud quam ei quidquam in diligendo atque sequendo praeponere. Nemo inde separat pollicendo vitam: nemo enim ab ipso fonte separat pollicendo aquam. Non separat angelus: non enim est angelus, cum inhaeremus Deo, nostra mente potentior. Non separat virtus: nam si virtus hic illa nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo habet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens Deo. Sin virtus illa dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est: si in alio est, favet ut conjungamur Deo; si in nobis est, ipsa conjungit. Non separant instantes molestiae: hoc enim leviores eas
Abbreviated transcription (Latin):
dep̾dati: ꝓ suo quisq captu uiribꝰq
nutriunt᷑. ꝑducunt᷑q alius sic: alius
autẽ sic. Primũ in uirũ ꝑfectũ de¬
inde ad maturitatẽ canitiẽq sapien¬
tiȩ ꝑueniunt. ut eis quantũ uolunt
uiuere ac beatissime uiuere liceat.
tio autẽ ipsa beatitas. Sed cũ sequim᷑
diligendo: conseqͥm᷑ uͦ ñ cũ hoc om̃ino
efficim᷑ qđ ẽ. ipse. sed ei ꝓximi eũq
mirifico et intelligibili modo con¬
tingentes. eiꝰq ueritate & sc̃itate pęnitꝰ
illustrati atq cõp̃hensi. Ille nanq
ipsũ lum. ẽ: nob̾ autẽ ab eodẽ illumi¬
nari licet. Maximũ gͦ qđ ad beatam
uitã ducit. ꝓximũq mandatũ est.
Diliges dñm dm̃ tuũ ex toto corde
tuo: et anima et mente. Diligentibꝰ
enĩ dm̃: om̃ia ꝓcedunt in bonum.
Q u̾a obrem paulo post idem paulus. Certus
sũ inquit qđ neq mors. neq uita. neq an¬
głs. neq uirtꝰ. neq instantia. neq futura.

Expanded text:
depraedati, pro suo quisque captu viribusque depraedati, pro suo quisque captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemque sapientiae perveniunt, ut eis quantum volunt, vivere ac beatissime vivere liceat. tio autem, ipsa beatitas. At eum sequimur diligendo, consequimur vero, non cum hoc omnino efficimur quod est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet. Maximum ergo quod ad beatam vitam ducit, primumque mandatum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et anima et mente. Diligentibus enim Deum omnia procedunt in bonum. Quamobrem paulo post idem Paulus: Certus sum, inquit, quod neque mors, neque vita, neque Angeli, neque virtus, neque instantia, neque futura,
Abbreviated transcription (Latin):
quã sit stultũ docet᷑ et de loco in locũ:
uł ipsũ uł aliquã eiꝰ parte̾ moueri
atq transire arbitrari nefas habet᷑.
Iam uero aliqͥd eiꝰ substantiȩ atq na¬
turȩ cõmutationẽ uł conuersionẽ
quolibet mͦ pati posse siqͥs opinetur.
mirȩ dementiȩ impietatisq damna¬
bitur. Ita fit ut apud nos inueniant᷑
pueri qͥdam. qͥ humana forma dm̃
cogitent: atq ita se habere suspicent᷑.
Qua opinione: nichil. ẽ. abiectius. Sed
inueniunt᷑ itẽ multi senes. qͥ eiꝰ maie¬
statẽ ñ solũ suꝑ humanũ corpus. sed
etiã suꝑ ipsam mentẽ manere inuio¬
labilẽ atq in cõmutabilẽ eadẽ ipsa
m̃te conspiciant. Quas ȩtates: ñ tẽpo¬
re sed uirtute atq prudentia discer¬
nendas. e̾ẽ. iã dictũ. ẽ. Apud uos autẽ
nemo qͥdem repꝑiet᷑ qͥ dei substantiã
humani corporis figuratione descri¬
bat: sed rursus nemo qͥ ab humani
erroris labe seiungat. Itaq illi quos
sustentant. si abhereticis ñ fuerint

Expanded text:
quam sit stultum docetur: et de loco in locum, vel ipsum, vel aliquam ejus partem moveri atque transire, arbitrari nefas habetur. Jam vero aliquid ejus substantiae atque naturae commutationem vel conversionem quolibet modo pati posse si quis opinetur, mirae dementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum super humanum corpus, sed etiam super ipsam mentem manere inviolabilem atque incommutabilem, eadem ipsa mente conspiciant. Quas aetates, non tempore, sed virtute atque prudentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, nemo qui ab humani erroris labe sejungat. Itaque illi quos sustentant, si ab haereticis non fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
citis. cũ uob̾ familiarius iungi cȩpe.¬
rint multa inuenturos q̃ inuob̾
ee cũ alios accusaretis nemo suspi¬¬
cabatur quȩ tanta impudentia. ẽ. ꝑfecti¬
onẽ incatholicis imbecillioribꝰ quęrere
ne qͥd inuos temere ia uideam̃ effun-¬
dere: iste sit huiꝰ uoluminis modus.
Ad demonstranda pͣcepta uitȩ ur̃ȩ moresq
memorabiles: aliquando ueniamus.

Expanded text:
citis, cum vobis familiarius jungi coepecitis, cum vobis familiarius jungi coeperint, multa inventuros quae in vobis esse, cum alios accusaretis, nemo suspicabatur; quae tanta impudentia est, perfectionem in catholicis imbecillioribus quaerere,ne quid in vos temere jam videamur effundere, iste sit hujus voluminis modus, ut ad demonstranda praecepta vitae vestrae, moresque memorabiles aliquando veniamus.
Abbreviated transcription (Latin):
licere uti coniugibꝰ: fidelibꝰ autẽ ñ li¬
cere. Cathecuminis licere habere pe¬¬
cuniã: fidelibꝰ autẽ ñ licere. Nã et
multi sunt qͥ utunt᷑ tanꝙͣ ñ utentes.
et illo sacroscõlauachro inchoat᷑ in¬
nouatio noui hominis: ut ꝓficiendo
ꝓficiat᷑. In aliis citius: in aliis tardius.
Amultis tam̃ ꝓcedit᷑ in nouã uitã si
qͥs ꝙͣ ñ inimico sed diligent̾ intendat.
Ipse qͥppe sic ait apłs. Et si exterior
homo nr̃ corrũpit᷑. sed interior reno¬
uatur de die indiẽ. Apłs de die indiẽ
interiorẽ hominẽ renouari dicit ut
ꝑficiatur. et uos a ꝑfsctione uultis in¬
cipiat: Qđutinã uelitis. sed queritis
potiꝰ ñ unde erigatis inualidos: sed un¬
de fallatis incautos. Hoc enĩ ñ debuistis
tanta dicere audacia. nec siuos in eis
nugatoriis mandatis ur̃is ꝑfectos e̾e
constaret. Cũ uero nouerit ur̃a con-¬
scientia eos qͦs in sectã ur̃am introdu¬

Expanded text:
licere uti conjugibus, fidelibus autem non lilicere uti conjugibus, fidelibus autem non licere; catechumenis licere habere pecuniam, fidelibus autem non licere. Nam et multi sunt qui utuntur tanquam non utentes. Et illo sacrosancto lavacro inchoatur innovatio novi hominis, ut proficiendo perficiatur, in aliis citius, in aliis tardius: a multis tamen proceditur in novam vitam, si quisquam non inimice, sed diligenter intendat. Ipse quippe, sicut ait Apostolus, etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Apostolus de die in diem interiorem hominem renovari dicit ut perficiatur, et vos a perfectione vultis incipiat. Quod utinam velitis: sed quaeritis potius, non unde erigatis invalidos, sed unde fallatis incautos. Hoc enim non debuistis tanta dicere audacia, nec si vos in eis ipsis nugatoriis mandatis vestris perfectos esse constaret. Cum vero noverit vestra conscientia eos quos in sectam vestram introdu
Abbreviated transcription (Latin):
me ipsũ. Sed unꝰ qͥsq ꝓpriũ habet do¬
nũ ex deo. alius qͥdem sic: alius uerosic.
Satisne uob̾ uidetur apłs et fortibus
demonstrasse qͥd sũmũ sit: et imbe¬
cillioribꝰ ꝑmisisisse qđ ꝓximum est.
Nã ñ attingere mulierẽ sũmũ osten¬
dit. ẽẽ. cũ ait: uolo om̃s homines e̾e
sicut me ipsũ. Huic autẽ sumo con¬
iugalis castitas ꝓxima. ẽ: ne homo
fornicatione uastet᷑. Nunqͥd ꝓpterea
istos dixit adhuc fideles ñ e̾e̾ qͥa utun
tate coniungit et exse inuicẽ ipsos
qͥ conuincti st̃ si alter eorũ fuerit
infidelis. et ea quȩ inde nascit᷑ ꝓlẽ
scificari dixit. Sc̃ificatꝰ ẽ. enĩ inquit
uir infidelis: inmuliere fideli. Et
scĩficata est mulier infidelis: ꝑuirũ
fidelẽ. Alioquin: filii ur̃i immundi.
e̾ent. nc̃ autẽ scĩ sunt. Qd obstrepitis
ꝑtinatia tantȩ ueritati. qͥd lucẽ scriptu¬
rarũ uanis umbris obnubilare cona-¬
mini : Nolite iã dicere cathecuminis

Expanded text:
ed unusquisque proprium habet donum ex Deo, alius quidem sic, alius vero sic . 79. Satisne vobis videtur Apostolus, et fortibus demonstrasse quid summum sit, et imbecillioribus permisisse quod proximum est? Nam non attingere mulierem, summum ostendit esse, cum ait, Vellem omnes homines esse sicut meipsum. Huic autem summo conjugalis castitas proxima est, ne homo fornicatione vastetur. Numquid propterea istos dixit adhuc fideles non esse, quia cotate conjugii, et ex se invicem ipsos qui conjuncti sunt, si alter eorum fuerit infidelis, et eam quae inde nascitur prolem sanctificari dixit: Sanctificatus est enim, inquit, vir infidelis in muliere fideli, et sanctificata est mulier infidelis per virum fidelem: alioquin filii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Quid obstrepitis rtinacia tantae veritati? quid lucem Scripturarum vanis umbris obnubilare conamini? 80. Nolite jam dicere, catechumenis
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus om̃ibꝰ qͥ sine illo nequeunt
salutẽ corporis obtinere humanissi¬
me ac modestissime p̾beri faciunt.
S tulte non nullos recusantes fraternȩ
admonent. ne uana suꝑstitione debili¬
ores citius ꝙͣ sanctiores fiant. Legunt
mitates suas. Ita pietatẽ sedulo exer¬
cent: corporis uero exercitationẽ ut
ait idem apłs. ad exiguũ tẽpus ꝑtinie¬
re nouerunt. Continent se gͥ hi qui¬

Expanded text:
prorsus omnibus qui sine illo nequeunt prorsus omnibus qui sine illo nequeunt salutem corporis obtinere, humanissime ac modestissime praeberi faciunt. Et stulte nonnullos recusantes, fraterne admonent, ne vana superstitione debiliores citius quam sanctiores fiant. Legunt quentes infirmitates suas . Ita pietatem sedulo exercent: corporis vero exercitationem, ut ait idem Apostolus, ad exiguum tempus pertinere noverunt . 73. Continent se
Abbreviated transcription (Latin):
ista contemnere id est firmioribꝰ et
securioribꝰ. Ideo tam̃. e̾ẽ. tẽꝑandũ ne
offendantur illi qͥbꝰ ad huc ꝓ sua imbe¬
cillitate huiꝰcemodi opus est tẽꝑantia.
Hȩc illi de qͥbꝰ agebã norunt et tenent.
Xp̃iani enĩ sunt: ñ heretici. Intelligunt¬
enĩ scripturas scđm apłicã disciplinã:
Non manducantẽ nemo spernat: man¬
ducantẽ nemo iudicet. Qui infirmꝰ ẽ
holus manducet. Multi tam̃ firmi
ꝓpt̾ infirmos idem faciunt. Multis
ñ ẽ caula ista faciendi. sed qđ uiliore ui¬
ctu uiuere placet minimeq sũptuoso
corporis sustentaculo ȩtatẽ tranquil
sed ego ñ redigar sub potestate ullius.
Ita multi neq uescunt᷑ carnibꝰ. neq
tam̃ eas immundas suꝑstitiose putant.
taq idem ipsis qͥ aliis imꝑant si ratio
ualitudinis cogat. egroti sine ulla for¬
midine accipiunt. Multi uinũ non
bibunt. nec tam̃ eo coinqͥnari arbi¬
trant᷑. Nã et qͥbꝰdã languidioribꝰ et

Expanded text:
ista contemnere, id est firmioribus et ista contemnere, id est firmioribus et securioribus, ideo tamen esse temperandum, ne offendantur illi quibus adhuc pro sua imbecillitate hujuscemodi opus est temperantia. Haec illi de quibus agebam norunt et tenent: christiani sunt enim, non haeretici; intelligunt Scripturas secundum apostolicam disciplinam, antem nemo spernit, manducantem nemo judicat: qui infirmus est, olus manducat. Multi tamen firmi propter infirmos idem faciunt: multis non est causa ista faciendi, sed quod viliore victu vivere placet, minimeque sumptuoso corporis sustentaculo aetatem tranquill, inquit, sed ego non redigar sub potestate ullius . Ita multi neque vescuntur carnibus, neque tamen eas immundas superstitiose putant. Itaque iidem ipsi qui sani temperant, si ratio valetudinis cogat, aegroti sine ulla formidine accipiunt. Multi vinum non bibunt, nec tamen eo se coinquinari arbitrantur: nam et quibusdam languidioribus, et
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ. Potens. ẽ. enĩ ds̃ statuere eũ. Et pau¬
lo post. Qui manducat dño manducat:
& gr̃as agit deo. Et qͥñ manducat dño
ñ manducat: et gr̃as agit deo. Et item
in consequentibꝰ. Itaq unꝰquisq nr̃m¬
ꝓse rationẽ reddet. Non gͦ amplius u¬
Scio et confido in dño iħu: qͥa nichil com¬
mune ꝑ ipsũ nͥ ei qͥ existimat qͥd cõmune
ẽẽ. illi cõmune.ẽ. Potuit ne magis osten¬
dere ñ ipsis rebꝰ qͥbꝰ uescim᷑ sed inanimo
e̾e. uim quandã q̃ ad eũ ualeat macu¬
landũ. et ꝓpterea his etiã qͥ ad hȩc con¬
temnenda sunt idonei.certoq sciunt
ñ se pollui siqͥd ciborũ sine turpi cu¬
piditate altitudine m̃tis assũpserint:
caritatẽ tam̃ ee̾ intuendã. Uide quid
sequat᷑. Nã si ꝓpter escam fr̃ tuus contri¬
statur: iã ñ scd̾m caritatẽ ambulas.
Lege cȩtera. Nã longũ ẽ. om̃ia interpo.¬
nere. Inuenies pͣceptũ his qͥ possunt

Expanded text:
autem; potens est enim Deus statuere eum. Et pauautem; potens est enim Deus statuere eum. Et paulo post: Qui manducat, Domino manducat, et gratias agit Deo: et qui non manducat, Domino non manducat, et gratias agit Deo. Et item in consequentibus: Itaque unusquisque nse rationem reddet Deo. Non ergo amplius iScio et confido in Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum, nisi ei qui existimat quid commune esse, illi commune est. Potuitne magis ostendere, non in ipsis rebus quibus vescimur, sed in animo esse vim quamdam, quae ad eum valeat maculandum; et propterea iis etiam qui ad haec contemnenda sunt idonei, certoque sciunt non se pollui, si quid ciborum sine turpi cupiditate altitudine mentis assumpserint, charitatem tamen esse intuendam? Vide quid sequatur: Nam si propter escam frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas . 72. Lege caetera; nam longum est omnia interponere; et invenies praeceptum iis qui possunt
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt. om̃ia mundis m̾unda. Et ñ qđ
intrat in os ur̃m uos coinquinat: sed qđ
exit. Itaq ñ reiciendis generibꝰ ciborũ qͥsi
pollutis. sed concupiscentiȩ ꝑdomandȩ et
dilectioni fr̃m retinendȩ in uigilat om¬
tus industria. Meminerunt esca uentri
et uenter escis. ds̃ autẽ et hunc et has
destruet. Et alibi. Neq si manducaueri¬
mus abundabimꝰ: neq si ñ manducaueri¬
mus egebimꝰ. Et illud pͣceteris. Donũ est
fr̃s ñ manducare carne̾ neq bibere ui¬
nũ: neq in qͦ fr̃ tuus offendit᷑. Hic enim
ostendit quã sint ad finẽ caritatis hȩc
om̃ia dirigenda. Alius enĩ credit man-¬
ducare om̃ia. Qui autẽ infirmꝰ est: ho¬
lus inquit manducet. Qui manducat:
ñ manducantẽ ñ spernat. Et qͥ ñ man¬
ducat: manducantẽ ñ iudicet. Ds̃ enĩ
illũ assumit. Tu qͥs es qͥ uidicas alienum
seruĩi:. Suo dño stat: aut cadit. Stabit

Expanded text:
nerunt, Omnia munda mundis ; et, Non quod nerunt, Omnia munda mundis ; et, Non quod intrat in os vestrum vos coinquinat, sed quod exit . Itaque non rejiciendis generibus ciborum quasi pollutis, sed concupiscentiae perdomandae, et dilectioni fratrum retinendae invigilat omnis industria. Meminerunt: Esca ventri, et venter escis; Deus autem et hunc et illas destruet ; et alibi, Neque si manducaverimus, abundabimus; neque si non manducaverimus, egebimus ; et illud prae caeteris, Bonum est, fratres, non manducare carnes, neque bibere vinum, neque in quo frater tuus offenditur. Hic enim ostendit quam sint ad finem charitatis haec omnia dirigenda. Alius enim credit manducare omnia; qui autem infirmus est, olus, inquit, manducet. Qui manducat, non manducantem non spernat: et qui non manducat, manducantem non judicet; Deus enim illum assumit. Tu quis es, qui judices alienum servum? Suo Domino stat aut cadit: stabit
Abbreviated transcription (Latin):
scientia p̃pollentes. cȩteris secũ habitan¬
tibꝰ p̾sunt xp̃iana caritate. scĩtate. lib̾ta¬
te uiuentibꝰ. Necipsi qͥdem cuiq onerosi
sunt: sed orientis more et pauli apłi
auctoritate manibꝰ suis se transigunt.
Ieuinia etiã prorsus incredibilia multos
exercere didici ñ cotidie semel sub nocte
reficiendo corpꝰ qđ est usquequaq usita-¬
tissimũ sed continuũ triduũ uł amplius
sepissime sine cibo acpotu ducere. Neq:
hoc inuiris tantũ: sed etiã infeminis.
Quibꝰ item uiduis et uirginibꝰ simul habi¬
tantibꝰ et lana ac tela uictũ queritanti¬
bus p̃sunt: singulȩ grauissimȩ ac ꝓba¬
tissimȩ ñ tantũ instruendis mentibus¬
ꝑitȩ ac paratȩ. Atq inter hȩc nemo urge.¬
tur in aspera quȩ ferre ñ potest. Nulli
qđ recusat imponit᷑. nec ideo condemna¬
tur a ceteris qđ in eis imitandis se facet᷑
in ualidũ. Meminert̃ enĩ quantoꝑe scri¬
pturis om̃ibꝰ cõmendata sit caritas. Memi

Expanded text:
eris secum habitantibus praesunt, christiana charitate, sanctitate et libertate viventibus: ne ipsi quidem cuiquam onerosi sunt, sed Orientis more, et Pauli apostoli auctoritate manibus suis se transigunt. Jejunia etiam prorsus incredibilia multos exercere didici, non quotidie semel sub noctem reficiendo corpus, quod est usquequaque usitatissimum, sed continuum triduum vel amplius saepissime sine cibo ac potu ducere. Neque hoc in viris tantum, sed etiam in feminis; quibus item multis viduis et virginibus simul habitantibus, et lana ac tela victum quaeritantibus, praesunt singulae gravissimae probatissimaeque non tantum inperitae ac paratae. 71. Atque inter haec nemo urgetur in aspera quae ferre non potest, nulli quod recusat imponitur, nec ideo condemnatur a caeteris, quod in eis se imitandis fatetur invalidum: meminerunt enim quantopere Scripturis omnib
Abbreviated transcription (Latin):
redarguat᷑. sed tua tantũ uerba pͣponat:
Proferendus nanq tibi. ẽ alius codex eadẽ
continens. sed tam̃ incorruptꝰ et uerior
ubi sola desint ea quȩ hic immissa. e̾e cri¬
minaris. ut si uerbi causa pauli epłam
quȩ ad romanos scripta.ẽ. corruptã eͥeͥ.
contendis. aliã ꝓferas incorruptã uel
aliũ codicẽ potius inqͦ eiꝰdẽ apłi eadem
epła sincera et incorrupta conscripta
sit. Non faciã inquis. ne corrupisse ipse
credar. Hoc enĩ soletis dicere: et uerũ di¬
citis. Nichil ꝓrsus aliud suspicabuntur
uł medrocriter cordati homines: si hoc
feceris. Nide gͦ tu ipse qͥd de auctoritate
tua iudicaueris. et intellige utrũ tuis
uerb̾ contra illas scripturas credere de¬
beant. si codici obhoc solũ qđ abste ꝓfert᷑
magne temeritatis. ẽ. credere. Sed quid
hinc plura: Qͥs enĩ ñ uideat eos qͥ con¬
tra scripturas xp̃ianas hȩc audent di¬
cere ut illud ñ sint qđ homines suspi¬

Expanded text:
redarguantur, sed tua tantum verba praeponat? redarguantur, sed tua tantum verba praeponat? Proferendus est namque tibi alius codex eadem continens, sed tamen incorruptus et verior, ubi sola desint ea quae hic immissa esse criminaris. Ut si, verbi causa, Pauli Epistolam, quae ad Romanos scripta est, corruptam esse contendis, aliam proferas incorruptam, vel alium codicem potius, in quo ejusdem Apostoli eadem Epistola sincera et incorrupta conscripta sit. Non faciam, inquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis dicere; et verum dicitis: nihil prorsus aliud suspicabuntur vel mediocriter cordati homines, si hoc feceris. Vide ergo tu ipse quid de auctoritate tua judicaveris; et intellige utrum tuis verbis contra illas Scripturas credere debeant, si codici, ob hoc solum quod abs te profertur, magnae temeritatis est credere. hinc plura? Quis enim non videat eos qui contra Scripturas christianas haec audent dicere, ut illud non sint quod homines suspi