comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o: fr .B. dictus abbas de cla-¬
raualle salutẽ &e orationes. Peccatori
huic quẽ ad nos peccatores ob anime
suȩ consiliũ. ur̃a ut ipse ꝑhibuit di¬
rigere curauit dignatio. nichil ad p̾¬
sens sanius consulere in ꝓmꝑtu ha¬
biumus: quã ut ad sinum paternȩ
pietatis rediret: &e ex ore sacerdotis le¬
gem requireret. Nos enĩ nr̃e paruita¬
nos ultra nos extendentes. dare pemi¬
tentiam maxime in criminalib. nul¬
li hominũ p̾sumere om̃ino solemus:
nͥ solis quos in nr̃ãm curã suscepimꝰ.
Qua namq temeritate tractanda
ep̃ors negotia. & huiꝰmodi negotia
peccatores & imꝑiti suscipiemꝰ: qui
ipsi quoq sicut & cȩt̾i hominũ. qͦti¬
ens grauior aliqua causa inter nos
oborit᷑. quã ꝑ nos diffinire aut nesci¬
mus aut nequimꝰ. aut ñ audemuˢ
ep̃ali ut dignũ ẽ sententiȩ reseruamꝰ:
& nͥ summi pͥus sac̾dotis uł iudicio
uł ꝯsilio ꝯfirmati. securi ñ sumus :. ꝓ¬
uideat᷑ gͥ morbidȩ oui a ꝓpͥo pastore::

Expanded text:
ERNARDUS dictus abbas de Clara-Valle, salutem et orationes. Peccatori huic, quem ad nos peccatores ob animae suae consilium vestra, ut ipse perhibuit, dirigere curavit dignatio - nihil ad praesens sanius consulere in promptu habuimus, quam ut ad sinum paternae pietatis rediret, et ex ore sacerdotis legem requireret. Nos enim nostrae parvitanos ultra nos extendentes, dare poenitentiam, maxime in criminalibus, nulli hominum praesumere omnino solemus, nisi solis, quos in nostram curam suscepimus. Qua namque temeritate tractanda episcoporum negotia, et hujusmodi negotia, peccatores et imperiti suscipiemus, qui ipsi quoque, sicut et caeteri hominum, quoties gravior aliqua causa inter nos oboritur, quam per nos definire aut nescimus, aut nequimus, aut non audemus; episcopali, ut dignum est, sententiae reservamus: et nisi summi prius Sacerdotis vel judicio vel consilio confirmati, securi non sumus? Provideatur igitur morbidae ovi a proprio pastore,
Abbreviated transcription (Latin):
noris precio ñe benigna sus¬
ceptio: p̾bet ampliora sꝑandi fudutiã.
Premissa itaq deuotissimaꝵ. gr̃arũ
actione. pro exꝑta beniuolentia ite¬
rum audeo petere. qͦd iterandis gra¬
tiis scd̾o me faciat debitorẽ. quatinus
uidelicet molismensi eccliȩ. ipsam ec¬
clesiam ꝓ qua se ur̃ãm serenitatẽ. qͦqͦ
mͦ obnubilasse dolebat. eadem lib̾ta¬
te tenere concedatis: qua p̾decessorũ
ur̃oꝵ temporib eam certũ ẽ tenuisse.

Expanded text:
oris precis nostrae benigna susceptio praebet ampliora sperandi fiduciam. Praemissa itaque devotissimarum gratiarum actione pro experta benevolentia, iterum audeo petere quod iterandis gratiis secundo me faciat debitorem: quatenus videlicet Molismensi Ecclesiae ipsam ecclesiam, pro qua se vestram Serenitatem quoquo modo obnubilasse dolebat, eadem libertate tenere concedatis, qua praedecessorum vestrorum temporibus eam certum est tenuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
neas cũ ipsa: ꝓpt̾ te ꝑeat & ipsa. Alio¬
quin male meruit de te que tẽ pepit:
si ꝓpt̾ te ꝑit. Quomͦ enim ñ ꝑit: que
ipsum quẽ peꝑit ꝑimnit: Et hec dix¬
erim: ut tuo aliquo mͦ carnali conde ᷤᷤ¬
cendam consulamq affectui. Cet̾m
fidelis sermo & om̃i acceptione dignꝰ.
&& si impium ẽ ꝯtemnere matrẽ: contẽ
qui dixit honora patrẽ &e matrẽ. ipse
etiam dixit. qui amat patre aut ma¬
trem plus quã me. ñ est me dignus.¬

Expanded text:
neas cum ipsa, propter te pereat et ipsa. Alioneas cum ipsa, propter te pereat et ipsa. Alioquin male meruit de te quae te peperit, si propter te perit. Quomodo enim non perit, quae ipsum quem peperit, perimit? Et haec dixerim, ut tuo aliquo modo carnali condescendam consulamque affectui. Caeterum fidelis sermo, et omni acceptione dignus: etsi impium est contemnere matrem, contemnqui dixit, Honora patrem et matrem ; ipse etiam dixit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus
Abbreviated transcription (Latin):
& cogitationib p̾sumere audeas. Sin
autẽ: attende quid merratur iniquitaᷤᷤ.
si sola sufficit inutilitas ad damnatio¬
tribulus. uͥ securis infructuosȩ arbori
poni uidebit᷑: nec parcet pungenti qui
de quo dicetur. Expectaui ut faceret
uuas: & fecit labruscas. S noui ego ꝗͣ
liquido &e copiose hec me quoq tacen¬
te cogitare sufficias: mat̾no uͦ deuinctꝰ
amore necdum possis abicere quod
iam contemnere noris. Et quid ego
ad hec respondebo tͥ: Ut matrem dese¬
rasꝰ S inhumanũ uidet᷑. Ut cũ ipsa
maneas: S nec ipsi expedit. ut sit fi¬
lio causa ꝑditionis. forte ut &e mundo
simul milites & xp̃os S nemo potest
duob dominiᷤᷤ seruire. Mater tua
uult contraria tuȩ ac ꝑ hoc suȩ ip¬
suis saluti. Elige gͦ tu e duob quod
uis: aut unius uidelicet satiffacere
uoluntati: aut utriꝰq saluti. Uerum
si multum eã diligis. desere potiꝰ ipsã
ꝓpt̾ ipsam: ne si xp̃m deseras ut ma¬

Expanded text:
et cogitationibus praesumere audeas; sin et cogitationibus praesumere audeas; sin autem, attende quid mereatur iniquitas, si sola sufficit inutilitas ad damnatiotribulus, ubi securis infructuosae arbori poni videbitur; nec parcet pungenti, qui de quo dicetur: Exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas! 3. Sed novi ego quam liquido et copiose haec me quoque tacente cogitare sufficias; materno vero devinctus amore, necdum possis abjicere quod jam contemnere noris. Et quid ego ad haec respondebo tibi? Ut matrem deseras? sed inhnmanum videtur. Ut cum ipsa maneas? sed nec ipsi expedit ut sit filio causa perditionis. Forte ut et mundo simul milites, et Christo? sed nemo potest duobus dominis servire. Mater tua vult contraria tuae, ac per hoc et suae ipsius saluti. Elige ergo tuae duobus quod vis, aut unius videlicet satisfacere voluntati, aut utriusque saluti. Verum si multum eam diligis, desere potius ipsam propter ipsam: ne, si Christum deseras ut ma
Abbreviated transcription (Latin):
uano animã tuam: & animã tałe:
si tam̃ inueniaris nil egisse ampliuᷤ
de immortali & rationabili sp̃u tuo.
quã qͦduis pecus de suo: eum brutuᷤ
parit᷑ desinat & uiuere. Quid queso
dignum te iudicabis. qui ad factoris
imagniẽ factus tantȩ in te maiestatiᷤᷤ
ñ defendis dignitatẽ: & tu homo cum
eẽs. honorẽ tuũ ñ intelligenꝰ comparatꝰ¬
es ium̃tis insipientib ce similis factus
sis illis. dum nil sp̃uale uidelicet aut
et̾uum elaborau̾is. s instar beluini sp̃c.
qui ut a corpore ita cum corpore dissol¬
uitur. solis fueris contentus corporali¬
b ac temporalib bonis: euangłici illiꝰ
surdus auditor consilii. oꝑamini ñ ci¬
bum qui ꝑit. s qui ꝑmanet in uitam
ȩt̾nam: S cͥꝑtum ẽ autẽ. qͦd ñ ascendit
in montẽ dñi. nͥ qui ñ accepit in uano
animã suã. S ne is quidẽ: nͥ etiã fue¬
rit innocens manib & mundo corde.
Uideris tuian de tuis hoc oꝑib simul

Expanded text:
vano animam tuam, et animam talem: vano animam tuam, et animam talem: si tamen inveniaris nihil egisse amplius de immortali et rationali spiritu tuo, quam quodvis pecus de suo; cum brutus pariter desinat et vivere. Quid, quaeso, dignum te judicabis, qui, factus ad imaginem factoris, tantae in te majestatis n defendis dignitatem; et tu, homo cum esses, honorem tuum non intelligens, comparatus jumentis insipientibus, et similis factus sis illis! dum nil spirituale videlicet aut aeternum elaboraveris, sed instar belluini spiritus, qui ut a corpore, ita cum corpore dissolvitur, solis fueris contentus corporalibus ac temporalibus bonis, evangelici illius surdus auditor consilii: Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam . Scriptum est autem quod non ascendit in manimam suam. Sed ne is quidem, nisi etiam fuerit innocens manibus, et mundo corde . Videris tu an de tuis hoc 109 operibus simul
Abbreviated transcription (Latin):
rit: om̃e qͦd te in patͥa tua pomposis
s ꝑiculosis fauorib nobilitare uidet᷑.
Genus clarũ. corpus aptum. forma
elegans. ingeniũ uelox. eruditionis
utilitas &e honestas moꝵ. głosa qui¬
dem sunt: s ei a quo sunt. Si tͥ usur¬
pas: ẽ qui querat &e uidicet. Esto tam̃.
Liceat tͥ hȩc interim ascribere nomin̾i
tuo. & głari in laude tua: & uocari
ab hominib rabi: & facere tͥ nomen
grande dumtaxat suꝑ t̾ram. Quid
tͥ post mortẽ de his om̃ib nͥ sola. for¬
tasse memoria relinquet᷑: &e hoc qͦq
solumm suꝑ t̾ram: Scriptũ qͥppe ẽ.
Dormierunt soninũ suũ: & nichil in¬
uenerunt om̃s uiri diuitiaꝵ in mani¬
b sus. Quod si hic ẽ finis omniũ la¬
boꝵ tuoꝵ: ut pace tua dixerim quid
habes amplius ium̃to: Siqͥdem ce
de tuo palefrido cum mortiuis fuerit:
ꝑhibebit᷑ quia bonus fuit. Simul ui¬
de quid tͥ ante tribunal illud t̾rificũ
respondendu sit. de. eo qͦd acceꝑis in

Expanded text:
rit omne, quod te in tua patria pomposis, rit omne, quod te in tua patria pomposis, sed periculosis favoribus nobilitare videtur. Genus clarum, corpus aptum, forma elegans, ingenium velox, eruditionis utilitas, et honestas morum, gloriosa quidem sunt, sed ei a quo sunt. Si tibi usurpas, est qui quaerat et judicet. 2. Esto tamen: liceat tibi haec interim ascribere nomini tuo, et gloriari in laude tua, et vocari ab hominibus rabbi, et facere tibi nomen grande duntaxat super terram: quid tibi post mortem de his omnibus, nisi sola fortasse memoria relinquetur? et hoc quoque solummodo super terram. Scriptum quippe est: Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis . Quod si hic est finis omnium laborum tuorum, ut pace tua dixerim, quid habes amplius jumento? Siquidem et de tuo palefrido, cum mortuus fuerit, perhibebitur quia bonus fuit. Simul vide quid tibi ante tribunal illud terrificum respondendum sit de eo quod acceperis in
Abbreviated transcription (Latin):
epe meũ animũ dulcissima
tui subeunte memoria. doleo
illud tuȩ nuientutis decus & ingenii
acum̃: scientie & eruditionis ornatu.
quodq his omĩb excellentiꝰ ẽ in xp̃i¬
ano tuos illos mores ingenuos quã
manib studiis atteras: dum de tan¬
tis munerib ñ auctori xp̃o. s rebuᷤᷤ
deseruias transitoriis. O si qͦd au̾tat
d̾s. mors inopinata subripiens ista
concusserit: heu subito cuncta ue¬
lut ad impulsũ uientis & furentis u̾ẽ¬
ti tanquã fenum uelocit̾ arescent: &
quẽadmodũ holera herbaꝵ. cito de¬
cident. Quid gͦ tecũ tolles de oñi la¬
bore tuo: quẽ oꝑatus es suꝑ t̾ram: Qd
retͥbues dño pro om̃ib quȩ retribuit.
tͥ Quid inquã lucri pro tot tͥ credi¬
tis talentis: referes creditori: O si ua¬
cuam manũ inuenerit ille: ille dono
rum quide ꝓmptꝰ actor. s importu¬
nus exactor. ueniet enĩ ueniet & ñ
tardabit: ad requirendu utiq qͣd
suum ẽ cum usura. Suũ nempe asse¬

Expanded text:
epe meum animum dulcissima tui subeunte memoria, doleo illud tuae juventutis decus, et ingenii acumen, scientiae et eruditionis ornatum, quodque his omnibus excellentius est in christiano, tuos illos mores ingenuos quam inanibus studiis atteras, dum de tantis muneribus, non auctori Christo, sed rebus deservias transitoriis. O si quod avertat Deus! mors inopinata subripiens ista concusserit, heu! subito cuncta. velut ad impulsum urentis et furentis venti, tanquam fenum velociter arescent, et quemadmodum olera herbarum cito decident. Quid ergo tecum tolles de omni labore tuo, quem operatus fueris super terram? quid retribues Domino pro omnibus quae tribuit tibi? quid, inquam, lucri pro tot tibi creditis talentis referes creditori? O si vacuam manum invenerit ille, ille donorum promptus quidem auctor, sed importunus exactor! Veniet enim, veniet, et non tardabit, ad requirendum utique quod suum est cum usura. Suum nempe asse
Abbreviated transcription (Latin):
solebam. Sedebo & silebõ. si forte exꝑi¬
ar qͦd de plenitudine intimȩ suauita¬
tis sc̃s ꝓpħa eructuat: bonũ ẽ inqͥens
expectare dñm in silentio. Et ne solus
debitis me de hoc silentio meo rep̾hendẽ.
& more ur̃o appellaie soporem. qͦd ut
puto congruentiꝰ ac magis ꝓprie sc̃s
ysaias cultũ iusticie nominat: & de qͦ
legitis in hoc ipso ꝓpħa dicente dño
In silentio & spe. erit fortitudo ur̃a.
Cõmendate me orationib scĩ conuentꝰ
cluniacensis: salutato ex me priꝰ ser¬
uo ommũ si dignũ iudicatis. Ad¬

Expanded text:
solebam. Sedebo & silebo, si forte experisolebam. Sedebo & silebo, si forte experiar quod de plenitudine intimæ suauitatis sanctus Propheta eructuat, Bonum est, inquiens, expectare Dominum cum silentio. Et ne solus debitis hoc nostrum silentium reprehendere, & more vestro appellare soporem: quod, vt puto, congruentius ac magis proprie, Esaias cultum iustitiæ nominat: & de quo legitis in hoc ipso Propheta, dicente Domino, In silentio & in spe erit fortitudo vestra. Commendate me orationibus sancti Conuentus Cluniacensis, salutato prius ex me, seruo omnium, si dignum iudicatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Placet fattor iocus. Est enim & iocun¬
ditate gratus: & seriuis grauitate. Ne¬
scio siquide quomͦ int̾ iocandum.
ita disponitis sermones ur̃os in iudi¬
cio: ut & iocus leuitatẽ ñ redoleat: et
auctoritas conseruata. hylaritatis ñ
minuat grãm. Porro auctoritas ita ser¬
uatur: ut illud scĩ uiri m̾ito uobis pos¬
sit aptari. Si quando ridebam: ñ cre¬
debant mͥ. Eia rescͥpsimus: & puto iam
iure exigimꝰ & ampliora quȩ ꝓmisi¬
stis. Dignum ẽ ut sciatis: que penes noᷤ
sunt. Decietum ẽ mͥ ultra ñ egredi de
monastĩo: nͥ ad conuentũ abb̃m apd̾
cist̾cium semel in anno. Hic fultus
orationib urĩs & benedictionib con¬
solatus: paucis dieb quib nc̃ milito.
expecto donec ueniat immutat̾o iea.
Dropitiꝰ sit mͥ d̾s: ut ñ amoueat orõnẽ
ur̃am & miscdiam suam a me. fractꝰ
sum uirib. & legitimã habeo excusati¬
onem. ut iam ñ possim discurrere ut

Expanded text:
Placet, fateor, jocus. Est enim et jucunPlacet, fateor, jocus. Est enim et jucunditate gratus, et serius gravitate. Nescio siquidem quo modo inter jocandum ita disponitis sermones cio, vt & iocus leuitatem non redoleat, & auctoritas conseruata hilaritatis non minuat gratiam. Porro auctoritas ita conseruatur, vt illud sancti viri vobis merito posset aptari, Si quando ridebam, non credebant mihi. Eia rescripsimus, & puto iam iure exigimus ampliora, quæ promisistis. Dignum est vt sciatis quæ penes nos sunt. Decretum est mihi, vltra non egredi de Monasterio, nisi ad Conuentum Abbatum apud Cistercium semel in anno. Hic fultus orationibus vestris, & benedictionibus consolatus: paucis diebus, quibus nunc milito, expecto donec veniat immutatio mea. Propitius sit mihi Deus, vt non amoueat orationem meam, & misericordiam suam a me. Fractus sum viribus, & legitimam habeo excusationem: vt iam non possim discurrere vt
Abbreviated transcription (Latin):
se: sine culpa ꝓfecto ñ erit noluisse. ne
dicam contempsisse rescribere. En
in quo ꝓ me faceret iusticia. qͥa id a
me flagitatis: nͥ mallem occurrere gr̃ȩ
redcunti quã tardare eam m. dũ uł
me mutilit̾ excusare uolo. uł aliũ ac¬
cusare. S hoc dixi. nequid clausum
in mente retinerẽ. qͦd ore ñ ꝓmerem:
quia id uera recuset amicitia. De ccto
qͥa caritas om̃ia credit: iam omis suᷤ¬
picio de medio fiat. Gaudeo qͦd reca¬
liustis prisce amiciciȩ recordari: & uł
lesum reuocare amicũ. Libent̾ redeo
reuocatꝰ. fclix qui reuocor. Nullarum
iam meinor sum. iniuriarum. En ego
qui fueram uĩe ꝓfecto sc̃itatis seruus:
& nunc & ante. Grãs ago. optime lo¬
catus sum. intimus uob̾ denuo factꝰ:
sicut dignamini scribere. Si forte in¬
tepueram ut arguitis: haud dubiũ
quin uelocit᷑ irralescam. fotus ur̃e cari
bere. obuiis manib suscepi. legi auide:
libent̾ relego: & placet sepiꝰ repetitum.

Expanded text:
se, sine culpa profecto non erit noluisse, ne se, sine culpa profecto non erit noluisse, ne dicam contempsisse, rein quo pro me faceret justitia quia id a me flagitatis, nisi mallem occurrere gratiae redeunti, quam retardare eam mihi, dum vel me inutiliter excusare volo, vel alium accusare. Sed hoc dixi, ne quid clausum in mente retinerem quod ore non promerem, quod id vera recuset amicitia. De caetero quia charitas omnia credit , jam omnis suspicio de medio fiat. Gaudeo quod recaluistis priscae amicitiae recordari, et vel laesum revocare amicum. Libenter redeo revocatus. Felix qui revocor. Nullarum jam memor sum injuriarum. En ego, qui fueram vestrae profecto Sanctitatis servus, et nunc, et ante, gratias ago: optime locatus sum, intimus vobis denuo factus, sicut dignamini scribere. Si forte intepueram, ut arguitis, haud dubium quin velociter recalescam, fotus vestrae vibere obviis manibus suscepi. Legi avide, libenter relego, et placet saepius repetitum.
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Peto gͦ supplicit̾: peto instant̾.
peto oportune importune. Nec enim
illud peto qͦd uos ñ deceat dare: aut
me postinodu peniteat accepisse: &¬
si ita petere mͦ minꝰ me deceat. Nam si
liberatis pauꝑem a potente. in hoc no¬
bis multum p̾stabitis: uob̃ płimum.
Eia monstrauimꝰ affectum: iem uos
scitis: fructum p̾stolantur afflicti. Ad
tem quod ei non seriberet. cexxxuiii.
amicabilit̾: s si ita luditis ut ñ illuda¬
tis. Nolite mirari hoc. Nam suspectũ
id mͥ facit: ur̃a ipsa tam subita &e mo¬
pinata dignatio. Non enĩ multũ tem¬
poris ẽ. quod seribens ad uos debita re¬
uerentia uram magnitudinẽ saluta¬
ui: & ñ respondistis mͥ uerbum. Nec
multo ante ru rsum seripseram ad
uos ex urbe roma: & nec tunc quid̃e
uł unũ iota reccpi. Modo miramini:
qͥd reu̾tenti nuꝑ de hyspania nugas me¬
as denuo ingerere ñ p̾sumpsi: Quod¬
si culpa ẽ quacunq ex causa ñ scripsis¬

Expanded text:
dum. Peto ergo suppliciter, peto instanter, dum. Peto ergo suppliciter, peto instanter, peto opportune, importune. Nec enim illud peto, quod vos non deceat dare, aut me postmodum poeniteat accepisse: etsi ita petere modo minus me deceat. Nam si liberatis pauperem a potente, in hoc nobis multum praestabitis, vobis plurimum. Eia, monstravimus affectum, rem vos scitis, fructum praestolantur afflicti. EPITEM QUOD EI NON RESCRIBERET. Reverendo amicabiliter: sed si ita luditis ut non illudatis. Nolite mirari hoc. Nam suspectum id mihi facit vestra ipsa tam subita et inopinata dignatio. Non enim multum temporis est, quod scribens ad vos debita reverentia vestram Magnitudinem salutavi, et non respondistis mihi verbum. Nec multo ante rursum scripseram ad vos ex urbe Roma, et nec tunc quidem vel unum iota recepi. Modo miramini uod revertenti nuper de Hispania nugas meas denuo ingerere non psi culpa est quacunque ex causa non scripsis
Abbreviated transcription (Latin):
emꝑ quide egui officiis amicoꝵ:
homo nimirũ mente semꝑ &e
corpore miserandus: s nc̃ maxime
opus & tempꝰ miserendi: cũ urgente
conscientia & aggrauata manu dñi
suꝑ me. duro me carceri mancipaui:
durus iudex in memet apsum. Si ad¬
huc pat̾ estis nam fuisse uos fateor sen¬
ciat filius: & ille filius in quo usq ad
hanc diem filialis erga uos affectus ñ
tepuit. Scio scio difficile posse extorq̃¬
ri clauam de manu herculis: & ido mł¬
tum insto. qͥa rem peto difficile. At qͣn¬
to difficilior: tanto uolentior ad ꝓ¬
merendam redibitionẽ. Grandis me
fatebor bñficii debitorẽ: grandis ꝓr¬
sus si optimero. Nec ignoro dare qͣm
acciꝑe cẽ beatius: s cedo nocessitati. oc¬
curro ꝑicłis. angustiis consulo: honesti
planc nunc aut dissimulator aut im¬
memor. Cedens itaq honorabiłe uob
ut dignũ ẽ partt̃. mͥ ueircundiorem
assumo: ñ mͦ ad accipiendum inuere¬
cundior. s & inoportunior ad peten¬

Expanded text:
er quidem egui officiis amicorum, homo nimirum mente semper et corpore miserandus: sed nunc 211 maxime opus et tempus miserendi, cum, urgente conscientia et aggravata manu Domini super me, duro me carceri mancipavi durus judex in memetipsum. Si adhuc pater estis nam fuisse vos fateor, sentiat filius, et ille filius, in quo usque ad hanc diem filialis ergo vos affectus non tepuit. Scio, scio difficile posse extorqueri clavam de manu Herculis: et ideo multum insto, quia rem peto difficilem. At quanto difficilior, tanto violentior ad promerendam redhibitionem. Grandis me fatebor beneficii debitorem, grandis prorsus, si obtinuero. Nec ignoro dare quam accipere beatius esse : sed cedo necessitati, occurro periculis, angustiis consulo, honesti plane nunc aut dissimulator aut immemor. Cedens itaque honorabiliorem vobis, ut dignum est, partem, mihi verecundiorem assumo, non modo ad accipiendum inverecundior, sed et importunior ad peten
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tanquã de cet̾is. s uere pre
cȩtis unum. Idq tam secure: quã se¬
curi sinnus de sua erga uos fideli
deuotione. sincera dilectione: uolun¬
tate subdita atq obedientissima. Ho¬
noretur: qm̃ uas ẽ in honorẽ. Senti¬
at qͦd in uob̾ ẽ. ñ frustra se honorifi¬
care ministium suum: ñ frustra
pollere his morib. quib honorẽt᷑
d̾̃s. ornet᷑ ȩccł̃ia: qui deniq deceant
Dñi sacerdotem:

Expanded text:
non tanquam de caeteris, sed vere prae caeteris unum: idque tam secure, quam securi sumus de sua erga vos fideli devotione, sincera dilectione, voluntate subdita atque obedientissima. Honoretur, quoniam vas est in honorem. Sentiat, quod in vobis est, non frustra se honorificare ministerium suum: non frustra pollere his moribus quibus honoretur Deus, ornetur Ecclesia, qui denique deceant Domini sacerdotem.
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o: fr̃ .s. clareuallis abbas
seipsum. Audito obitu domini gar¬
nerii archidiaconl. necessariũ duxi¬
mus urãm pat̾nitatẽ p̾cib p̾uenire.
simmo pͥmunsre
consilio: si tam̃ dignũ putatis moni¬
tis nĩe acquiescere paruitatis: qͣtinꝰ
uidelicet de reb sc̃ĩ stephani diuionẽ¬
sis quas tenebat. placeat liberalitati
pitulo linguonensi dispositũ & sc̃ꝑ¬
to firmatũ fuisse etiã nos meminimꝰ:
qͣndo filius ur̃ harbartꝰ in illa ȩccle
sia pͥmus abbas regularis ꝯstitutuᷤ
ẽ. S qͥa canonicis grauis scandali.
& abbati magni imꝑpii occasionẽ
fore cognouimꝰ. si ad ea quȩ tenuit¬
diu illa ȩccłia quacunq occasione
manũ urãm extend̾itis. conqͣrentib
quippe illis de illo. quasi qui malu
pͥncipium dederit adueniens. cum
eiꝰ causa & ad eiꝰ introitũ tam grande
eccłie damnũ incurrerit: pietati ur̃ꝑe
supplicamꝰ & supplicando ꝯsulimuᷤ.
ut &e tot pusillis xp̃i a tanto scanda¬
lo parcatis: & hunc uicarium xp̃i

Expanded text:
ERNNARDUS Clarae-Vallis abbas, seipsum. Audito obitu domini Garnerii archidiaconi, necessarium duximus vestram Paternitatem precibus praevenire, imo praemunire consilio, si tamen dignum putatis monitis nostrae acquiescere parvitatis: quatenus videlicet de rebus sancti Stephani Divionensis, quas ten ebt, placeat liberalitati pitulo Lingonensi dispositum, et scripto firmatum fuisse etiam nos meminimus, quando filius vester Harbertus in ecclesia illa primus abbas regularis constitutus est. Sed quia canonicis gravis scandali, et abbati magni improperii occasionem fore cognovimus, si ad ea quae diu tenuit illa ecclesia, quacunque occasione manum vestram extenderitis; conquerentibus quippe illis de illo, quasi qui malum principium dederit adveniens, cum ejus causa et ad ejus introitum tam grande ecclesia damnum incurrerit: pietati vestrae supplicamus, et supplicando consulimus, ut et tot pusillis Christi a tanto scandalo parcatis, et hunc vicarium Christi
Abbreviated transcription (Latin):
intro ducti st̾ in abundantiã rerum.
edium & amicoꝵ: in t̾ram deniq fer¬
tilem. & locũ amene habitationis. Le¬
tos itaq & in pace reliquimꝰ: leti et
nos in pace reu̾si sumus: pret qͦd ego
ꝑaucis dieb s ñ parũ febre redeunte.
ita ut mori timerẽ aggrauatꝰ fui. S
rursum do miserante cito conualui:
ita ut n̾c fortiorẽ saniorẽq me sentiã
pꝰt pactam uiã: quã ante inchoatam¬

Expanded text:
ntiam rerum, aedium et amicorum; in terram denique fertilem, et locum amoenae habitationis. Laetos itaque et in pace reliquimus, laeti nos et in pace reversi sumus; praeter quod ego paucis diebus, sed non parum, febre redeunte, ita ut mori timerem, aggravatus fui. Sed rursum, Deo miserante, cito convalui, ita ut nunc fortiorem sanioremque me sentiam post viam peractam, quam ante inchoatam
Abbreviated transcription (Latin):
uci &e ducissȩ lotharin cxxi.
gie .s. abbas de claraualle:sic
suis ad inuicẽ caris ac castis delectari
amplexib. ut solus amor xp̃i suꝑet
in ambob. Ex quo cȩpimꝰ mittere ꝓ
nr̃a necessitate in t̾ram ur̃am: multã
semꝑ inuenimꝰ in ocłis uĩe dignitatiᷤᷤ

Expanded text:
UCI et DUCISSAE Lotharingiae, BERNARDUS abbas de Clara-Valle, sic suis ad invicem charis et castis delectari amplexibus, ut solus amor Christi superet in ambobus. Ex quo coepimus mittere pro nostra necessitate in terram vestram, multam semper inven
Abbreviated transcription (Latin):
mor tue deuotionis studiũ:
tuȩ erga nos dilectionis affe¬
ctum. Obona dña. quid tͥ &e nobis:
Unde tanta tͥ sollicitudo de nob̾ꝰ si
filii. si nepotes. si uł aliqua extremȩ
ꝓpinquitatis linea tͥ iuncti eẽmus:
tua erebra beneficia. frequentes salu¬
tationes. innumera deniq tui amo¬
ris insignia quȩ cotidie exꝑimur. ñ
tam nob̾ miranda uidentur. quã ex
debito suscipienda. Nunc autẽ cũ ge¬
nere tantũ dominã te ñ matr̃e eognoᷤᷤ¬
camus: ñ mirũ si miram᷑. s mirũ si
satis mirari possumꝰ. Quis enĩ noto¬
rũ uł cognatoꝵ. nr̃oꝵ curam habet
de nobisͦ. Quis unquã de nr̃a salute.
int̾rogat: Quis in quã ñ dico sollicitꝰ.
s uł memor nr̃i ẽ in scło: Amicis ꝓ¬
pinquis. uicinis nr̃is facti sumꝰ tanqͣ
uas ꝑcditum: sola nos obliuisci ñ poteᷤ.
Inquins de eẽ & statu sanitatis nĩe. de¬
uia quã nuꝑ egimꝰ: de monachis qͣs
ad aliũ locũ transtulimꝰ: de quib¬

Expanded text:
or tuae devotionis studium, tuae erga nos dilectionis affectum. O bona domina, quid tibi et nobis? unde tanta tibi sollicitudo de nobis? Si filii, si nepotes, si vel aliqua extrema propinquitatis linea tibi juncti essemus, tua crebra beneficia, frequentes salutationes, innumera denique tui amoris insignia, quae quotidie experimur, non tam nobis miranda viderentur, quam ex debito suscipienda. Nunc autem cum genere tantum dominam, non matrem te cognoscamus, non mirum si miramur, sed mirum si satis mirari possumus. Quis enim notorum vel cognatorum nostrorum curam habet de nobis? quis unquam de nostra salute interrogat? quis, inquam, non dico sollicitus, sed vel memor nostri est in saeculo? Amicis, propinquis, vicinis nostris facti sumus tanquam vas perditum: sola nos oblivisci non potes. Inquiris de esse et statu sanitatis nostraevia quam nuper egimus, de monachis, quos ad alium locum transtulimus. De quib
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ã multa ẽ in cęlis: si tam̃ uerũ ẽẽ
credimꝰ qͦd dñs in euangłio ꝓmittit.
Quamdiu fecistis uni exminimis
meis: hoc mͥ fecistis. S quid ẽ quod
ministios uĩos quȩ uos donastis exi¬
gere rursum ꝑmittitis: Dignũ est
uob̾ & honorificũ. ut qͦd uob̾ pro sa¬
lute animaꝵ ur̃aꝵ̃ placuit donare:
nemo ur̃m repetere audeat. Si g uoᷤ
donũq qͦd in beneplacito ur̃o a uob̃
sepe recepimus. eque adhuc ut ha¬
beamus utriq ur̃m complacet: in¬
bete ita firmit̾ &e inconcusse teneri:
disturbari. Alioquin ñ rennumiuᷤ
dm̃ nr̃i sequi exempłu. qui ꝓse non
dedignatꝰ e soluere censum: parati ce
nos libent̾ que sunt cesaris cesari red¬
dere. & uectigal cui uectigal &e tribu¬
tum cui tributũ: p̾sertim qͥa iuixta
apłm. ñ tam debemus requirere da¬

Expanded text:
lta est in coelis, si tamen verum esse credimus quod Dominus in Evangelio promittit: Quandiu fecistis uni ex minimis meis, hoc mihi fecistis . Sed quid est quod ministros vestros, quae vos donastis, exigere rursum permititis? dignum est vobis et honorificum, ut quod vobis pro salute animarum vestrarum placuit donare, nemo vestrorum repetere audeat. Si ergo vos donumque quod in beneplacito vestro a vobis saepe recepimus, aeque adhuc ut habeamus, utrique vestrum complacet; jubete ita firmiter et inconcusse teneri, disturbari. Alioquin non renuimus Domini nostri sequi exemplum, qui pro se non dedignatus est solvere censum , parati et nos libenter quae sunt Caesaris Caesari reddere, et vectigal cui vectigal, et tributum cui tributum : praesertim quia juxta Apostolum non tam debemus requirere da
Abbreviated transcription (Latin):
nos nouẽ. &e prb̃ios undecim consen¬
tire. Duodecimꝰ qui & archip̾sbit̾ est.
ꝓ neutra parte uelle se subscribere
ꝓ neutra scͥpsisse testabat᷑: quãquã pͥ¬
orem plus uellet: Sigilłu eccl̃iȩ p̾fatꝰ
hugo tenebat:. homo ñ pacis. s partiᷤᷤ
alienȩ: nec considerauit in tradendo
qͦd debuit. s quod uoluit. Sie se res
habet. Et ego solita p̾sumptione unũ
infero. Nec maliciam głari oportet:
nec sapientiã decipi decet: nec eccł̃iam
suspendi diutius expedit

Expanded text:
nos novem, et presbyteros undecim consennos novem, et presbyteros undecim consentire. Duodecimus, qui et archipresbyter est, pro neutra parte velle se subscribere, pro neutra scripsisse testabatur: quanquam priorem plus vellet. Sigillum Ecclesiae praefatus Hugo tenebat, homo non pacis, sed partis alienae: nec consideravit in tradendo quod debuit, sed quod voluit. Sic se res habet. Et ego solita praesumptione unum infero: nec malitiam gloriari oportet, nec sapientiam decipi decet, nec Ecclesiam suspendi diutius expedit
Abbreviated transcription (Latin):
um pͥmum uob̃ ꝓ authisiodo¬
rensi ȩccłia scͥsi. de pͥma audie¬
ram electione: de scda nichil. Et ecce
me ueluti ꝓpħante obꝓbriũ qͦd suspi¬
catus sum secutum ẽ: & timor quem
timebam euenit. Al ementote quomͦ
actum sit nu̾mnis: & uidete si ñ simili
arte immo fraude ñ dissimili. eodeq
auctore ut aiunt. & nunc scd̾a electio
p̾sumpta ẽ: ut scilicet uno nominato
duos deiciant: & sic demũ tercium qͦ
uolunt subinducant. Miserunt et
isti ad me ut ꝓ sua parte scriberem:
meo: qui de utraq certiꝰ actione cognoᷤ¬
ceret. nosq certificaret. Qui intrans
eccłiam. & de oraĩib diligent̾ ex plo¬
rans. testimonio omniũ qui conuene.
di hugonẽ. nullum de diaconib p̾t᷑
stephanum solum ex parte illa cẽ ex¬
ceptis his qui actores extiterant ꝑso¬
nis eccliȩ. cantore. archidiacono. & ut
dicebatur thesaurario. neq enĩ ipse
p̾sens tunc affuit: porro in parte al¬
tera p̾ter alios infioris ordinis diaco¬

Expanded text:
um primum vobis pro Antissiodorensi Ecclesia scripsi, de prima audieram electione, de secunda nihil. Et ecce me veluti prophetante, opprobrium quod suspicatus sum, secutum est: et timor quem timebam, evenit. Mementote quomodo actum sit Nivernis, et videte si non simili arte, imo fraude non dissimili, eodemque auctore, ut aiunt, et nunc secunda electio praesumpta est: ut scilicet uno nominato duos ejiciant, et sic demum tertium, quem volunt, subinducant. Miserunt et isti ad me, ut pro sua parte scriberem, meo, qui de utraque certius actione cognosceret, nosque certificaret. Qui intrans ecclesiam, et de omnibus diligenter explorans, testimonio omnium qui conveneradi, Hugonem; nullum de diaconibus praeter Stephanum solum, ex parte illa esse: exceptis his, qui auctores exstiterant, personis ecclesiae, cantore, archidiacono, et, ut dicebatur, thesaurario: neque enim ipse praesens tunc adfuit. Porro in parte altera, preter alios inferioris ordinis, diaco
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpfisse ꝓ iuuene illo: cel¬
&e uelim si fieri possit reuocari
p̃cem: ꝑ quã uideor approbasse udi¬
cium amici. suꝑ collata & male col¬
locara ab eo p̾positura. Quod utiq
nec facio: nec feci unquã. S uicit me
fateor ut sic scriberẽ dilectio. qua te¬
nebar uehement̾ astrictus auuncło
adolescentis. affectu grandi nimis. s
minꝰ sp̾ali in hac parte. Urgebat ma¬
xime ꝑlaga rerens de morte illiꝰ. Ui¬
dear leuitate usus: s malo pielitari a¬
pud dñm meũ p̾cipitatione scͥbendi:
quã apud d̾m suspitione mendacii.
Quãquã caute ac ꝓuide de p̾positura
scͥpsi nicħ ad ipsum: qͦd indubitanter
scirem duos ut memini p̾decessores eiꝰ.
eam alitͥ ordinasse atq alias: & suo
confirmasse pͥuilegio. Tu autẽ si effi¬
cere potis apud ipsum. ut eccłiȩ pͥui¬
legium & pͥuilegio efficatiam reddat:
bonum opus oꝑatus es. Utinã a neuo
sanguinis huiꝰ scm̃ purgaret ep̃m:
&e adolescenti in aliis ꝓuideret. Ad¬

Expanded text:
scripsisse pro juvene illo; et velim, si fieri possit, revocari precem, per quam videor approbasse judicium amici super collata et male collocata ab eo praepositura, quod utique non facio, nec feci unquam. Sed vicit me, fateor, ut sic scriberem, dilectio qua tenebar, vehementer astrictus avunculo adolescentis, affectu grandi nimis, sed minus spirituali in hac parte. Urgebat maxime plaga recens de morte illiusdear levitate usus: sed malo periclitari apud dominum meum praecipitatione scribendi, quam apud Deum suspicione mendacii. Quamquam caute ac provide de praepositura scripsi, nihil ad ipsum; quod indubitanter scirem duos ut memini, praedecessores ejus ipsam aliter ordinasse, atque alias suo confirmasse privilegio. Tu autem si efficere potueris apud ipsum, ut Ecclesiae privilegium, et privilegio efficaciam reddat, bonum opus operatus es. Utinam a naevo sanguinis hujus sanctum purgaret episcopum, et adolescenti in aliis provideret!
Abbreviated transcription (Latin):
ator p̾sentiũ ad petitionẽ cecxi.¬
nr̃am dudum susceptꝰ in ꝯsortiũ ur̃m:
stulticia & leuitate sua reiecto habi¬
tu suo a uob̃ exiit. S quia ductus pe¬
nitentia. ut uidetur redire cupit. &
se iterum recipi humilit̾ petit: petimꝰ
& nos ut iterũ recipiat᷑: penitentiq a
more d̃i &e nr̃o. introitus & habitus ñ
negetur.

Expanded text:
ator praesentium, ad petitionem nostram dudum susceptus in consortium vestrum, stultitia et levitate sua rejecto habitu sancto a vobis exiit. Sed quia ductus poenitentia, ut videtur, redire cupise iterum recipi humiliter petit, petimus et nos ut iterum recipiatur, poenitentique, amore Dei et nostro, introitus et habitus non negetur.
Abbreviated transcription (Latin):
cuitu ur̃o sunt. De uicinis si placet ec¬
clesiis sumite exꝑimentũ: & illarum
ueratio det intellectum auditui. in cau¬
sa p̾senti. Grandis quippe ẽ res in ma¬
nib: nobili senonensi ecdiȩ instaura¬
re pastorem. Grandis prorsus: nec sine
grandi adorienda consilio. Expectan
qui sunt in ep̃atu: atq in cõmune tra¬
ctandum cõmune negociũ. Alioquin
dilectissuni. moleste credite intuebim᷑
tribulationẽ eccłie uĩe: moleste ur̃ãm
ipsoꝵ confusionẽ: quod utrunq con¬
tinget facile. si illud contingat effici.
quod oporteat reuocari. Ergo indicat᷑
ieiumũ. conuocent᷑ ep̃i. religiosi ascis¬
cantur: nec sua qͦd absit sollemnita¬
te fraudet᷑. tanti sacerdotis rite. celebnͣ¬
da electio. Aderit ut confidimꝰ sp̃c sc̃s̃¬

Expanded text:
cuitu vestro sunt. De vicinis, si placet, Eccuitu vestro sunt. De vicinis, si placet, Ecclesiis sumite experimentum; et illarum vexatio det intellectum auditui in causa praesenti. Grandis quippe res est in manibus, nobili Senonensi Ecclesiae instaurare pastorem. Grandis prorsus, nec sine grandi adorienda consilio. Exspectanqui sunt in episcopatu, atque in commune tractandum commune negotium. Alioquin, dilectissimi, moleste, credite, intuebimur tribulationem Ecclesiae vestrae, moleste vestram ipsorum confusionem. Quod utrumque continget facile, si illud contingat effici, quod oporteat revocari. Ergo indicatur jejunium, convocentur episcopi, Religiosi adsciscantur: nec sua quod absit! solemnitate fraudetur tanti sacerdotis rite celebranda electio, Aderit, ut confidimus, S
Abbreviated transcription (Latin):
petitionis in ęuangłio. de pascendis
ouib. In hoc noueris illius trinitatiᷤᷤ
sacram̃tum in nullo frustratũ a te. si
pascas u̾bo. pascas exemplo. pascas &
scãrum fructu orationũ. Manent
itaq tria hȩc: u̾bum exempłu oratio.
Al aior autẽ his ẽ oratio. Nam & si
ut dictũ ẽ uocis uirtꝰ sit opus: & oꝑi
tam̃ & uoci grãm efficatiãq ꝓmere¬
tur oratio. Hen auellor abripior: ñ
licet ultra. Illud tam̃ bituit̾ ammo¬
nitus sis. ut quã citiꝰ poteris graui
me cures soluere cura: & quid sͥ uult
qd int̾ alia quectꝰ es. uulnꝰ a quo ñ sꝑa¬
bas te ꝑtulisse: ñ negligas manifestiꝰ
aꝑire. Id enim anxie me sollicitat. Ad
clerum senonensem. cca
ẽ km̃i ut de substituendo alio¬
sollicitt satagatis. S sane id ñ p̃cipitant᷑
agendum: ñ tumłtuose aut inconsulte:
ne forte euacuct᷑ quod purt̾ rationẽ &
ordinem p̾sumet᷑ : & uos intrare incipi¬
atis curuitũ quorũdam. qui in cir¬

Expanded text:
petitionis in Evangelio de pascendis petitionis in Evangelio de pascendis ovibus . In hoc noveris illius trinitatis sacramentum in nullo frustratum a te, si pascas verbo, pascas exemplo, pascas et sanctarum fructu orationum. Manent itaque tria haec: verbum, exemplum, oratio: major autem his est oratio. Nam etsi, ut dictum est, vocis virtus sit opus; et operi tamen et voci gratiam efficaciamque promeretur oratio. Heu avellor, abripior! non licet ultra. Illud tamen breviter admonitus sis, ut, quam citius poteris, gravi me cures solvere cura; et quid sibi vult, quod inter alia questus es, vulnus a quo non sperabas te pertulisse, non negligas manifestius aperire: id enim anxie me sollicitat. EPISTOLA CCII. AD CLERUM SENONENSEM. Elecus est, charissimi, ut de substituendo aliosollicite satagatis. Sed sane id non praecipitanter agendum, non tumultuose aut inconsulte, ne forte vacuetur quod praeter rationem et ordinem praesumetur et vos intrare incipiatis circuitum quorumdam qui in cir
Abbreviated transcription (Latin):
noci tue dare uocẽ uirtutis. Quid illud
inquis: Ut oꝑa tua u̾bis concinant. i¬
mo u̾ba oꝑib: ut ciures pͥus uidelicet
facere quã docere. P ulcherrimus ordo
ẽ ce saluberrimꝰ. ut onus qͦd portandu
imponis tu pͥor portes: & ex te. discas
qualit̾ oporteat aliis mod̾ar. Alioqͥn.
subsannabit te sapiens. iitpote pigrũ
illum cui labor sit manũ porrigere ad
os: arguet te apłs dicens.: tu qui alios
doces te ipsum ñ doces. S & notabis
uicio phariscoꝵ: qui alligant onera
grauia & importabilia. & imponunt
ea in humeros hominũ: digito autẽ
suo nolunt ea moucre. Sermo quide
uiuus & efficax exemplũ ẽ oꝑis: facile
faciens suadibile qͦd dicitur: du monsit
factibile quod suadet᷑. Eigo in his duob
mandatis u̾bi scilicet atq erempli:
summã tui officii ad conscientiȩ scci¬
tatẽ pendere intellige. Tu tam̃ si saptᷤᷤ
ad complementũ utiq trine illiuᷤᷤ re¬

Expanded text:
voci tuae dare vocem virtutis. Quid illud, voci tuae dare vocem virtutis. Quid illud, inquis? Ut opera tua verbis concinant, imo verba operibus, ut cures videlicet prius facere quam docere. Pulcherrimus ordo est et saluberrimus, ut onus quod portandum imponis, tu portes prior; et ex te discas qualiter oporteat aliis moderari. Alioquin subsannabit te sapiens, utpote pigrum illum cui labor sit manum porrigere ad os: arguet te et Apostolus dicens: Tu qui alios doces teipsum non doces; sed et notaberis vitio Pharisaeorum, qui alligant onera gravia et importabilia, et imponunt ea in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere. Sermo quidem vivus et efficax exemplum est operis, facile ffactibile quod suadetur. Ergo in his duobus mandatis, verbi scilicet atque exempli, summam tui officii ad conscientiae securitatem pendere intellige. Tu tamen, si sapisad complementum utique trinae illius re
Abbreviated transcription (Latin):
& prudens: conseruis tuis celeste tri¬
ticum cõmunicare absꝙ inuidia. & abs¬
ꝙ desidia erogaro: & noli frustra assu¬
mere ercusationẽ. quasi de tui nouita¬
te aut de imꝑitia. qͦd putas forte uel
simulas. Nam nec sterilis uerecun¬
dia grata ẽ: nec humilitas p̾ter u̾itatẽ
laudabilis. Officium gͦ tuũ attende.
Pelle pudorem consideratione officii:
age ut magist̾. Nouus es: s debitor.
Et ex tunc te nou̾is debitorem : ex quo
te alligasti. Nunquid nouitas excusa
patitur fenerator: S ñ sum inquies
ad ista sufficiens. Quasi uͦ deuotio ttra
acccpta ñ sit ex eo qͦd habes: ñ ex eo qͦd
ñ habes. De solo tͥ credito talento re¬
spondere tͥ para: securus de reliquo Si
multũ accepisti. multum da. Qd̃ si
modicum ẽ: & id tribue. Etenim qui
in modico fidelis ñ est: nec in maximo.
Totum da. quia totũ repetendus esus¬
q ad nouissimũ quadrantẽ: s sane qͦd
habes ñ quod ñ habes. Alemento etiam

Expanded text:
et prudens, conservis tuis coeleste triet prudens, conservis tuis coeleste triticum communicare absque invidia, et absque desidia erogare; et noli frustra assumere excusationem, quasi de tui novitate aut de imperitia, quod putas forte, vel simulas. Nam nec sterilis verecundia grata est, nec humilitas praeter veritatem laudabilis. Officium ergo tuum attende. Pelle pudorem consideratione officii, age ut magister. Novus es, sed debitor: et ex tunc te noveris debitorem, ex quo te alligasti. Numquid novitas excusabpatitur fenerator? Sed non sum, inquies, ad ista sufficiens. Quasi vero devotio tua accepta non sit ex eo quod habes, non ex eo quod non habes. De solo tibi credito talento respondere tibi para, 193 securus de reliquo. Si multum accepisti, da multum. Quod si modicum est, et id tribue. Etenim qui in modico fidelis non est, nec in maximo. Totum da, quia totum repetendus es usque ad novissimum quadrantem: sed sane quod habes, non quod non habes. 3. Memento etiam
Abbreviated transcription (Latin):
płã quã misisti affectum tuũ
redolet:. mouet meũ: & doleo
qͦd ꝓut moueor ñ possum rescri¬
bere. Nec immoror inexcusandis excu¬
sationib: sciens quod scienti me loqͦꝵr.
Nosti inquã sub qua sarcina gemo:
& gemitus meus a te ñ ẽ absconditꝰ.
Tu uͦ ꝓ scedulȩ breuitate affectum ne
estimes: quẽ nulla sui ꝓlixitate expli¬
care posset oratio. Et malicia quidem
occupationũ potest facere ut paucis
scribam: s ñ ut parum diligam. Ac¬
tum sane excludat uł impediat actꝰ:
s nunqͥd affetum: Sicut mat̾ unicũ
amat filium ita te diligebam: heren¬
tem lateri meo: placentẽ cordi meo. Di¬
ligam & absentẽ: ne solatium meum
ex te. & ñ te uidear dilexisse. Eras mͥ
quã sincere te diligam. Hodie nempe
ñ te caruissem: si quesissem quȩ mea
sunt. Nunc autẽ uides qͦd spietis uti¬
litatib meis. tuis compendiis ñ iui¬
di: ponens te utq ibi. unde aliqͣndo
transponaris suꝑ omia bona dm̃ tui.
Tu autẽ cura inueniri fideł seruus

Expanded text:
a quam misisti, affectum tuum redolet, movet meum. Et doleo quod prout moveor non possum rescribere. Nec immoror in excusandis excusationibus, sciens quod scienti me loquor. Nosti, inquam, sub qua sarcina gemo: et gemitus meus a te non est absconditus. Tu vero pro schedulae brevitate affectum non aestimes, quem nulla sui prolixitate explicare posset oratio. Et malitia quidem occupationum potest facere ut paucis scribam, sed non ut parum diligam. Actum sane excludat, vel impediat actus: sed numquid affectum? Sicut mater unicum amat filium, ita te diligebam, haerentem lateri meo, placentem cordi meo. Diligam et absentem, ne solatium meum ex te, et non te videar dilexisse. Eras perquam sincere te diligam. Hodie nempe non te caruissem, si quaesissem quae mea sunt. Nunc autem vides quod, spretis utilitatibus meis, tuis compendiis non invidi, ponens te utique ibi, unde aliquando transponaris super omnia bona Domini tui. 2. Tu autem cura inveniri fidelis servus
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit peccatorẽ ab errore uie suȩ. sal¬
uabit animam eiꝰ a morte: & oꝑit
multitudinẽ peccatoꝵ. Errat ansel¬
lus nr̃ errat:. cui dubium: Si dimit¬
timus eum sic: ñ errabit solus. Quan¬
tos trahet post se suo exemplo illustriᷤ¬
simus iuuenis: Nec mͦ sequaces: s &
om̃s qui poterunt eũ reuocare nec re¬
uocabunt. eodem errore uidicamus
muolui. Mundus ego sum a sangui¬
ne eius. Et ei p̾dixi ꝑ epłam. & uobiᷤ
nunc dico: quia rem illicitam p̾su¬
mit. Nec cł̾ici ẽ pugnare armis mi¬
litarib: nec subdiaconi uxorẽ duce̾.
Annunciate peccatori opus eiꝰ. ne ille
in peccato suo moriat᷑. sanguinẽ uͦ eiꝰ
de manu ur̃a iequirat. qui suo eum
redemit sanguine p̾tioso. En de cȩlo
clamat. Uirgo isrł corruit: & ñ ẽ qui
subleuet eam. Quousq in luto aurũ
iacet: Tollite margaritã tollite: leua¬
te splendidissimã atq p̾tiosissimã
geminã de sterquilinio: leuate eam
ante quã porcoꝵ idest spurcoꝵ sp̃uũ

Expanded text:
fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte, et operit multitudinem peccatorum . Errat Ansellus noster, errat: cui dubium? Si dimittimus eum sic, non solus errabit. Quantos trahet post se suo exemplo illustrissimus juvenis? Nec modo sequaces, sed et omnes qui poterunt eum revocare, nec revocabunt, eodem errore judicamus involvi. Mundus ego sum a sanguine ejus. Et ei praedixi per epistolam, et vobis nunc dico, quia rem illicitam praesumit. Nec clerici est pugnare armis militaribus, nec subdiaconi uxorem ducere. Annuntiate peccatori opus ejus, ne ille in peccato suo moriatur, sanguinem vero ejus de manu vestra requirat qui suo eum redemit sanguine pretioso. En de coelo clamat: Virgo Israel corruit, et non est qui sublevet eam . Quousque in luto aurum jacet? Tollite margaritam, tollite, levate splendidissimam atque pretiosissimam gemmam de sterquilinio: levate eam, antequam porcorum, id est spurcorum spirituum,
Abbreviated transcription (Latin):
Sic alios quã plures nouimꝰ. de uita ce
habitu scłari utiliter extitisse ꝑmotos.
Deniq ñne multociens uͥ suꝑauerunt
delictã uidet᷑ suꝑabundare &e gr̃a: Et
tu gͥ km̃e his atq huiusmodi aĩatꝰ
exemplis. p̾cinge sicut uir lumbos
tuos: bonas facito deinceps uias tuas
&e studia tua: quatinus nouissima tu-¬
a antiqua sopiant: & delicta iuuentu¬
tis tuȩ deleat uesꝑtina correctio. Paulũ
imitari curato: in honorificando mi¬
nistĩum tuũ. Honorificabis autẽ gra¬
uitate moꝵ: maturitate consilioꝵ:
actuum honestate. Hec sunt quȩ of¬
ficium ep̃ale maxime nobilitant &e or¬
nant. Omĩa fac cum consilio: nec ta¬
men omniũ aut quoꝵcunq s tantũ
bonoꝵ. Bonos in consilio. bonos in
obsequio. bonos habeas contubnales:
qui uitȩ & honestatis tue custodes
sint & testes. In hoc enim te bonũ pro¬
babis: si testimoniũ a bonis habueriᷤ.
de bono monte: &e illi de alta cumba.

Expanded text:
Sic alios quamplures novimus de vita et Sic alios quamplures novimus de vita et habitu sæculari utiliter exstitisse promotos. Denique, nonne multoties, ubi superbundaverunt delicta, videtur superbundare et gratme, his atque hujusmodi animatus exemplis, praecinge sicut vir lumbos tuos, bonas facito deinceps vias tuas, et studia tua: quatenus novissima tua antiqua sopiant, et delicta juventutis tuae deleat vespertina correctio. Paulum imitari curato in honorificando ministerium tuum. Honorificabis autem gravitate morum, maturitate consiliorum, actuum honestate. Haec sunt quae officium episcopale maxime nobilitant et ornant. Omnia fac cum consilio, nec tamen omnium aut quorumcunque, sed tantum bonorum. Bonos in consilio, bonos in obsequio, bonos habeas contubernales, qui vitae et honestatis tuae et custodes sint, et testes. In hoc enim te bonum probabis, si testimonium a bonis habueris. de Bono-Monte, et illi de Altacumba.
Abbreviated transcription (Latin):
nus apponere: & ꝓ nr̃o exiguo posse
iuuare. potius ad id quod decet &
expedit.
rebet audatiam caritas:
ut fiducialius loquar tibi.
Cathedra kiñe quã nuper
sortitus es hominẽ multoꝵ. expetit
meritoꝵ: quȩ in te aut nulla aut
ñ quantũ satis ẽ p̃cessisse dolemus.
Siꝗͥdem & facta tua & studia tua p̾¬
terita: in nullo prorsus uisa sunt ep̃a¬
li conuenire officio. Quid tamen: Nõ
potest d̾s de lapide hoc suscitare filiũ
abrahe: Non potest facere ds. ut quȩ
p̾ire debuerant bona uł subsequant᷑:
Quod utiq &e libentius accipimus:
si contingat. Nescio enim quo pacto
plus placebit subita hec mutatio de¬
.rterȩ excelsi: quã si uitȩ pͥoris merita
suffragarentur. Dicemus nempe qͥa
a dño factũ est istud: &e est mirabile in
oculis nr̃is. Sic paulus ex ꝑsecutore
doctor gentiũ factus ẽ. Sic matheus de
theloneo uocatus: sic ambrosiꝰ de pala¬
t̾oassũptꝰ ẽ: iste ad ep̃atũ ille ad apłatum.

Expanded text:
nus apponere, et pro nostro exiguo posse, nus apponere, et pro nostro exiguo posse, juvare ad id potius quod decet et expedit.RÆBET audaciam caritas, ut fiducialus loquar tibi. Cathedra, carissime, quam super sortitus es, hominem multorum expetit meritorum, quæ in te aut nulla, aut non quantum satis est, præcecisse dolemus. Siquidem et facta tua, et studia tua præterita in nullo prorsus visa sunt espiscopali convenire officio. Quid tamen ? Non potest Deus de lapide hoc suscitare filium Abrahæ ? Non potest facere Deus, ut quem praeire debuerant bona, vel subsequantur ? Quod utique et libentius accipimus, si contingat. Nescio enim quo pacto plus placebit subita HÆC MUTATIO DEXTERÆ EXCELSI, quam si vitæ prioris merita suffragarentur. Dicemus nempe quia a DOMINO FACTUM EST ISTUD, ET EST MIRABILE IN OCULIS NOSTRIS. Sic Paulus ex persecutore doctor gentium factus est, sic Matthæus de telonio vocatus, sic Ambrosius de palatio assumptus est, iste ad apiscopatum, ille de apostolatum.