comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aũt qͣntum int̾sit int̃ id qd̾ dico: & qd tu
me. existimabas dicere. Ego enĩ nec ae-¬
riȩ substantiȩ animã dico: alioqͥn corpꝰ
ẽẽ confiteor. Aer qͥppe corpꝰ est. scdm om̃s
qui de corporib cũ loquunt᷑. qͥd loquart᷑
sciunt. Tu aũt ꝓpt̃ id qd incorporeã dixi
animã. ñ solũ cassȩ inanitatis s obhoc
aeriam me putasti eã dixisse substantiã:
cum & corpꝰ eam ñ eẽ dixerim. qd̾ est aer÷
& qd̾ aere implet᷑ in ane ẽẽ ñ posfit: qͦd
nec utres tui te ammonere potuerunt.
Qͥ enĩ aliud in eos nisi aer qͣndo inflant᷑
artat᷑: qͥ usq adeo inanes ñ sunt. ut ea¬
dem plenitudine etiã pondera sufferant:
Qd̃ si forte aliud tͥ uidetur ẽẽ flatus aliud
aer. cũ aer motus ipse sit flatꝰ. qd̾ ce fla¬
bello agitato doceri pot̾.certe uasa que¬
libet concaua quȩ putas inania. ut ple¬
na ẽẽ cognoscas. ab ea parte qua implen¬

Expanded text:
autem quantum intersit inter id quod dico, et quod tu autem quantum intersit inter id quod dico, et quod tu me existimas dicere. Ego enim nec aeriae substantiae animam dico; alioquin corpus esse confiteor. Aer quippe corpus est, secundum omnes qui de corporibus cum loquuntur, quid loquantur sciunt. Tu autem propter id quod incorpoream dixi animam, non solum cassae inanitatis, sed ob hoc aeriam me putasti eam dixisse substantiam: cum et corpus eam non esse dixerim, quod est aer; et quod aere impletur, inane esse non possit. Quod nec utres tui te admonere potuerunt. Quid enim aliud in eos, nisi aer, quando inflantur, arctatur? Qui usque adeo inanes non sunt, ut eadem plenitudine etiam pondera sufferant. Quod si forte aliud tibi videtur esse flatus, aliud aer; cum aer motus ipse sit flatus, quod et flabello agitato doceri potest: certe vasa quaelibet concava quae putas inania, ut plena esse cognoscas, ab ea parte qua implen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aer. corpꝰ lux ista uisibilis: a& omĩa sicut
dicit apłs. corꝑa cȩlestia &e corꝑa t̾restria.
S utrũ tale aliqͥd sit anima: serupulo¬
sissime ac subtilissime querit᷑. Uerũtam̃
tu unde tͥ maxime gratulor d̾m corpꝰ ñ
eẽ confirmas: s me. rursus sollicitũ facis.
ubi dicis. Sic anima caret corꝑe: ut sit
sicut quibdã placet casse manitatis ae¬
ria futilisq substantia. His enĩ tuis u̾bis
uideris eredere: om̃e qd̾ caret corpore.
mansꝰ eẽ substantiȩ. Qd̃ si ita ẽ. quomͦ c̃m¬
audes dicere carere corꝑe:. nec times ne. se¬
quat᷑ in anis eũ ẽẽ substantiȩ Porrosi ce
corꝑe caret ds̃. qd̾ iam confessus es: & eũ ma¬
nis ẽẽ substantis absit ut dicas. Non gͦ in
anis substantiȩ ẽ qͥcquid corꝑe caret: &
idõ qui incorpoream dicis ẽẽ animã: ñ ẽ
consequens. ut eã uelit uideri inanis fu¬
tilisq substantiȩ: qͥa & d̾m qui ñ ẽ in ane.
aliqͥd simul incorporeũ confitet᷑. Uidet

Expanded text:
ia, sicut dicit apostolus, corpora caelestia et corpora terrestria. Sed utrum aliquid tale sit anima, scrupulosissime ac subtilissime quaeritur. uemm tamen tu, unde tibi maxime gratulor, deum corpus non esse confirmas; sed me rursus sollicitum facis. ubi dicis: si anima caret corpore, ut sit, sicut quibusdam placet, cassae inanitatis aeria futilisque substantia. his enim tuis uerbis uideris credere omne quod caret corpore inanis esse substantiae. quod si ita est, quomodo daudes dicere carere corpore nec times, ne sequatur inanis eum esse substantiae ? porro si et corpore caret deus, quod iam confessus es, et cum inanis esse substantiae absit ut dicas, non anis substantiae est, quidquid corpore caret. Et ideo qui incorpoream dicit esse animam, non est consequens ut eam velit videri inanis futilisque substantiae: quia et Deum, qui non est inane aliquid, simul incorporeum confitetur. Vide
Abbreviated transcription (Latin):
Anforte etiã hoc qͥa dixi qͥd oremꝰ sic̃ opor¬
tet nescimꝰ irridendũ me arbitraris: &
irrationabilib similem animantibꝰ iu¬
dicas: Et forte tolerabiltꝰ. Cum enĩ rec¬
to sanoq iudicio futura nr̃a p̃teritis
ꝓpt̾ qd̃ erimꝰ sit necessaria: multo est
utiq molestiꝰ nescire qͥd oremꝰ qũa quẽ¬
admodũ exorti fuerimꝰ S ueniat. tͥ in
mentẽ ubi hoc legeris. uł relegendo reco¬
le. & noli in me hurꝰ conuicii lapidem ia¬
cere: ne ad quẽ ñ uis ꝑueniat. Ille ipse
qͥppe doctor gentiũ apłs. dixit. Qd enim
orem ⁊ sicut oportet nescimꝰ. Qd̾ ñ tantũ
uerbo docuit: s suo qͦq demonstrauit
exemplo. Dam contra utilitatẽ ce salutis
suȩ ꝑfectionem nesciens orabat. ut disce¬
deret ab eostimulus carnis quẽ sͥ datũ
dixit. ne magnitudine reuelationum
suarũ extolleret᷑: & qͥa illũ dñs diligebat
ñ fecit qd̾ ignorant̃ petebat: s tam̃ uͥ ait.

Expanded text:
An forte etiam hoc quia dixi, Quid oremus, sicut oportet, nescimus; irridendum me arbitraris, et irrationalibus similem animantibus judicas? Et forte tolerabilius. Cum enim recto sanoque judicio futura nostra praeteritis propter quod erimus sit necessaria, multo est utique molestius nescire quid oremus quam quemadmodum exorti fuerimus. sed ueniat tibi in mentem, ubi hoc legeris, uel relegendo recole et noli in me huius conuicii lapidem iacere, ne ad quem non uis perueniat. ille ipse quippe doctor gentium apostolus dixit: quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, quod non tantum uerbo docuit, sed suo quoque demonstrauit exemplo. nam contra utilitatem et salutis suae perfectionem nesciens orabat, ut discederet ab eo stimulus carnis, quem sibi datum dixit, ne magnitudine reuelationum suarum extolleretur. et quia eum dominus diligebat, non fecit quod ignoranter petebat
Abbreviated transcription (Latin):
chana rimantes. int᷑ se ipsos tractatus
sui deuorasse iudiciũ: neq se posse ex hinc
aliqͥd det̾minare. ꝓfessos. S mͥ crede. satiᷤ
suꝑq uidet᷑ absurdĩi atq incongruum
rationi. ut homo ipse expers sui sit: aut
is qͥ rerũ om̃ium credit᷑ adeptꝰ ẽẽ noti¬
ciam: sibi ipsi habeat᷑ ignotꝰ. Eͥd aũt dif¬
fert homo a pecore: si nescit de sua qua.¬
litate naturaq disquirere atq dissere¬
re: Ut merito in illũ conueniat qd scͥp
xit: assimilatꝰ est ium̃tis: &e cõparatus ẽ
eis. Uam cũ ds bonꝰ nicħ ñ ratione coi¬
diderit. ipsũq hominẽ animal rationa

Expanded text:
cana rimantes intra se ipsos tractatus cana rimantes intra se ipsos tractatus sui deuorasse iudicium neque se posse exhinc aliquid determinare professos. sed mihi, crede, satis superque uidetur absurdum atque incongruum rationi, ut homo ipse expers sui sit aut is, qui rerum omnium creditur adeptus esse notitiam, sibi ipsi habeatur ignotus. quid autem differt homo pecore, si nescit de sua qualitate naturaque disquirere atque disserere, ut merito in illum conueniat quod scrxit; assimilatus s est ium entis et conp ar atus est eis? nam cum deus bonus nihil non ratione condiderit ipsumquehomine
Abbreviated transcription (Latin):
sius carnalib cogitationib tanꝙͣ
de femorib exeunt:Nam illiꝰ ma¬
ledicti qd̃ iste uelut turpe rep̾hen¬
dit: rarus effectus ẽ. Uix enĩ aliqnͣ¬
do tam magnum flagelłu ẽ famis:
ut ad nefanda illa compellat. Ista
uͦ fame qua miseroꝵ animȩ inoyes
ueritatis. ea ꝓ ueritate comedunt
quȩ carnalib sensib pariunt. usq¬
quaq plena sunt omĩa: tanto infe¬
licius. quanto nocet ampliꝰ & horre¬
tur minꝰ. S puto me uni libro illiꝰ
quem misistiꝰ: nr̃o non uno ne nimi¬
um ꝓlixus sit. respondere debere.
ut ex his quȩ discutienda restant.
alius inchoetur. Nescio quo enĩ mͦ
Pita libri termino reficitur lectoriᷤ
intentio: sicut labor uiatoris hos¬

Expanded text:
suis carnalibus cogitationibus, tanquam suis carnalibus cogitationibus, tanquam de femoribus exeunt? Nam illius maledicti, quod iste velut turpe reprehendit, rarus effectus est; vix enim aliquando tam magnum est flagellum famis, ut ad nefanda illa compellat: ista vero fame, qua miserorum animae inopes veritatis ea pro veritate comedunt, quae carnalibus sensibus pariunt, usquequaque plena sunt omnia, tanto infelicius, quanto nocet amplius, et horretur minus. 53. Sed puto me uni libro illius quem misistis, nostro non uno, ne nimium prolixus sit, respondere debere: ut ex his quae discutienda restant, alius inchoetur. Nescio quo enim modo ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hos
Abbreviated transcription (Latin):
intelligebant. ñ in maledictione s
in benedictione horribilia ñ ferebañ.
Mirum enĩ non ẽ. si maledictũ qnͣdo
auditur horretur: nec exigendũ ẽ
ut uerbis ñ horrendis dicat᷑: qd ad
hoc dicit᷑. ut ab exhorrente timeat᷑.
Dñs aũt talia dicebat: quȩ amari
p̃ciperet ñ timeri. Et tam̃ quȩ infi¬
delitas sufferat. caro mea uere ẽ cib᷑
& sanguis ms uere est potꝰ:. & nisi
manducaueritis carnẽ meã ce bibe¬
ritis sanguinẽ meũ: ñ habebitis ui¬
tam in uobis: Si gͦ dĩ sapientia uer¬
bis sacram̃to congruis pascens ani¬
man credentem. ñ curauit insipi¬
entiam nausiantẽ: quantomagis e¬
adem ipsa sapientia. uͥ locus &e tẽpꝰ
timoris fuerat ñ amoris. salubrem
uolens importare t̾rorem. ñ eurauit
usipientis errorem. quãuis eiꝰ p̃uide¬
ret horrorem: Qs aũt istoꝵ sp̃uale
nouit horrere anime feditatem:
cũ uelut sua quadam fame atq ege¬
state cõpellitur comedere. quȩ de

Expanded text:
intelligebant, non in maledictione, sed intelligebant, non in maledictione, sed in benedictione horribilia non ferebant. Mirum enim non est, si maledictum quando auditur, horretur; nec exigendum est ut verbis non horrendis dicatur, quod ad hoc dicitur, ut ab exhorrente timeatur: Dominus autem talia dicebat, quae amari praeciperet, non timeri; et tamen quae infidelitas sufferat, Caro mea vere cibus est, et sanguis meus vere potus est; et, Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis ? Si ergo Dei Sapientia, verbis sacramento congruis pascens animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto magis eadem ipsa Sapientia, ubi locus et tempus timoris fuerat, non amoris, salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis errorem, quamvis ejus praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit horrere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque egestate compellitur comedere, quae de
Abbreviated transcription (Latin):
publicam. S si hoc uerbũ ipse qd̾ uita¬
ri uolebat. ut uitandum ostenderet
non uitauit. & qd̃ dici noluit. coact
est dicere: qnͣtomagis res quȩ eodẽ
uerbo recte significat᷑. ut ab audien¬
te possit intelligi suo u̾bo enuntiat᷑. Atq
ut ad illud redeamꝰ qd̾ iste in deute¬
ronomio rep̾hendit. si cicero uir
eloquentissimꝰ & uerboꝵ uigilantis¬
simus appensor e mensor qd̾ dici nolu¬
it dixit ne diceretur. qnͣtomeli ds
magis moꝵ quã uerboꝵ pulchritu¬
dinem querens atq mundiciam.
turpe aliqͥd ñ turpiter sminacit̃
dixit. ut hoc horreretur. nec aliud
aures infidelitas claudit. auertit
faciem. exasꝑat uultũ: linguã uibrat.
blasphemias iaculat᷑: uidete si ñ st̃
isti de illo genere hominũ. qͥ loquen¬
te. xp̃o de sacram̃to corꝑis & sangui¬
nis sui dixerunt. durus ẽ hic sermo.
quis potest eũ audire. nͥ qd̃ excusabi¬
liores sunt. qͥ uerba diuina quȩ ñ

Expanded text:
publicam . Sed si hoc verbum ipse quod vitapublicam . Sed si hoc verbum ipse quod vitari volebat, ut vitandum ostenderet, non vitavit, et quod dici noluit, coactus est dicere; quanto magis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo verbo enuntiatur? Atque ut ad illud redeamus, quod iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero vir eloquentissimus et verborum vigilantissimus appensor et mensor, quod dici noluit, dixit, ne diceretur; quanto melius Deus magis morum quam verborum pulchritudinem quaerens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hoc horreretur, ne illud cm legitur, aures infidelitas claudit, avertit faciem, exasperat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte si non sunt isti ex isto genere hominum, qui loquente Christo de Sacramento corporis et sanguinis sui dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Nisi quod excusabiliores sunt, qui verba divina quae non
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽẽ quibdã reb turpibꝰ nomi¬
natis. ostendere cauendã turpitudinẽ.
misericorᷤᷤiudicat ueritas: & uecors uin¬
citur uanitas. Nam de turpi maledie¬
to. potest a uerbosis impiis rep̃hendi
& apłs paulus: uͥ ait. utinã & abscidan¬
tur qui uos conturbant. Qd ce si be¬
ne intelligentib benedictio magis ap¬
paret. ut fiant spadones ꝓpt̃ regnum
debuerit. rem honestam turpi uerbo
enuntiare: possunt & ipsũ dm̃. qͥ eiꝰdẽ
continentiȩ donũ cõm̃dans ait. st̃ qui
se ipsos castrauerunt ꝓꝑt̾ regnũ celoꝵ
Legunt qͥppe isti litteriones. sic enĩ po¬
tius quã litterati appellandi st̃. qͥ legẽ¬
do litteratos nichil saꝑe didicerunt:
legunt gͦ apud ciceronem tale aliqͥd
unde sibi uideantur docte xꝑi u̾ba
culpare: ꝑditi potiꝰ quã ꝑiti. Ille nãq
cum doceret & in trauslatione u̾boꝵ
obͤcenitatem ẽẽ uitanda: nolo inquit
dici. morte affricani castratã ẽẽ rem¬

Expanded text:
non esse, quibusdam rebus turpibus nominon esse, quibusdam rebus turpibus nominatis cavendam ostendere turpitudinem, misericors indicat veritas, et vecors vincitur vanitas. Nam de turpi maledicto potest a verbosis impiis reprehendi et apostolus Paulus, ubi ait, Utinam et abscindantur qui vos conturbant ! quod etsi bene intelligentibus benedictio magis apparet, ut fiant spadones propter regndebuerit rem honestam turpi verbo enuntiare. Possunt et ipsum Dominum, qui ejusdem continentiae donum commendans ait, Sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum . Legunt quippe isti litteriones: sic enim potius quam litterati appellandi sunt qui legendo litteratos, nihil sapere didicerunt: legunt ergo apud Ciceronem tale aliquid, unde sibi videantur docte Christi verba culpare, perditi potius quam periti. Ille namque cum doceret, in translatione verborum obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit, dici, morte Africani castratam esse rem
Abbreviated transcription (Latin):
aeriter dolet. s facit qd̾ turpit libet:
&e ey eui talia uidicia displicent u̾ba
insana contempnit: qͥa ae m ipso pȩnã
pharaonis hoc est indurati cordis ag¬
noscit. Si enĩ quoscła qui ñ ꝓbauer ud̃
dm̃ habere innoticia. tradidit ds̃ in re¬
ꝓbam mentem. ut faciant quȩ ñ con¬
ueniunt: quid mirũ si ce istũ qui diui¬
in repbam mentem. ut dicat quȩ nos
conueniunt: Sic enĩ oportet hereses
ẽẽ: ut ꝓbati inquit apłs manifesti fi¬
ant in uobis. Sic uasa irȩ locis congru¬
is & temporib ordinant᷑: ut etiã de
ipsis notas faciat ds diuitias głȩ suȩ.
in uasa miscdiȩ. quȩ de massa eiꝰdem
dampnationis fiunt in honorẽ: grã
illius. ñ meritis suis. Ille qͥppe donat.
ꝓdesse nobis. ñ sołu qd docet ueritas.
uerum qd̾ obstrepit uanitas. ut cũ
respondetur inquietissime uanitati:
auscultetur sincerissimȩ ueritati. De
turpi maledicto arguit uanitas: s t̾pe

Expanded text:
acriter dolet, sed facit quod turpiter libet; acriter dolet, sed facit quod turpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso poenam Pharaonis, hoc est, indurati cordis agnoscit. Si enim quosdam qui non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; quid mirum, si et istum qui diviin reprobam mentem, ut dicat quae non conveniunt? Sic enim oportet haereses esse, ut probati, inquit Apostolus, manifesti fiant in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veritati. 52. De turpi maledicto arguit vanitas: sed turpe
Abbreviated transcription (Latin):
recipientes. Si quisquã inimicꝰ apł
uellet ex his uerbis talia dicere. qͣlia
dicit ex libroꝵ ueterũ quibda locis
iste blasphemꝰ: ñne haberet amplam
materiam in qua loquacit̃ insanirae.
& quanto sͥ uiderent᷑ disertiora dic¬
ta. tanto detestabiliora maledicta
iactaret: maxime qͥa dictũ ẽ. merce¬
dem mutuam quã oportuit erroris
sui in semet ipsis recipientes: Opor¬
tuisse qͥppe non ẽ ueritus dicere
apłs: ut qͥ creaturȩ potiꝰ quã ereato¬
ri seruierunt. erroris sui mercedem ñ
inuiti hȩc turpia patiendo.s libenter
faciendo reciꝑent: iudicio scilicet ñ
alicuius hominis immundissimi quẽ
talia delectarent. s iustissimi dĩ qui
tradidit eos in passiones ignominiȩ.
ut crimina criminib undicentur:
&e supplicia peccantiũ ñ sint torm̃ta.
s increm̃ta uitioꝵ. Sapiens aũt cũ
hȩc audit. ipsam magis in hac uita i¬
ram cdi timet. qua homo ñ patitur qd̃

Expanded text:
recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli vellet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; maxime quia dictum est, Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes? Oportuisse quippe non est veritus dicere Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua homo non patitur quod
Abbreviated transcription (Latin):
feditas pęnas meritoꝵ exhorrere:
plane sp̃c sẽs intaminatus ce intami¬
nabił. qd̃ audire anima recusat ĩnũdas
⁊eẽ ñ recusat ĩ mũda Immũclierã qͥppe au̾sat᷑
carnis. offensis sensib carnis: & ĩmun¬
diciam diligit suã extinctis sensibꝰ cor
mala patiendi. incutiat. timorẽ ma¬
le faciencdi. Idem namq sp̃c etiã per
apłm loquens. sensus impios non est
uerecundatus offendere. dum pios
uellet instruere: uͥ cõmemorata im¬
pietate quoꝵdã. qua coluerunt ceser¬
uierunt creaturȩ potiꝰ quã creatori:
subiunxit atq ait. Ppt̾ hoc tradidit.
illos ds: in passiones ignominiȩ. Sã
feminȩ eoꝵ immutauerunt natura¬
lem usum: in eũ usum qui ẽ contra
naturam. Similit̃ & masculi relu-¬
quentes naturalem usum feminȩ.
ex arserunt in appetitũ suũ inuicẽ.
masculi in masculos deformitatem
oꝑantes: & mercedem mutuã quã
oportuit erroris sui in semet ipsis

Expanded text:
foeditas, poenas exhorrere mfoeditas, poenas exhorrere mplane Spiritus sanctus intaminatus et intaminabilis, quod audire anima recusat immunda, et esse non recusat immunda. Immunditiam quippe aversatur carnis offensis sensibus carnis, et immunditiam diligit suam exstinctis sensibus cordmala patiendi, incutiat timorem malefaciendi. 51. Idem namque Spiritus etiam per Apostolum loquens, sensus impios non est verecundatus offendere, dum pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos Deus in minae eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam: similiter autem et masculi, relinquentes naturalem usum feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes, et mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis
Abbreviated transcription (Latin):
lam fractam. & cõprimat lingũa. Ed
in eo qd̃ dñs ait. arbor mala fructꝰ ma¬
los facit: &e rursus dicere ñ facit mala
s creat. qͥa si faceret aliena ab illo eeñt
eiq forinsecus acciderent: cũ uͦ creat.
ipse illa de se ipso tanquã radicitus
at mala iste ñ facit. Ecce qui audet
pura exhorrescens impirus exagitat:
quasi ds uerecundari debuerit pu¬
denda impiis irrogare. uł p̾nuntia¬
re torm̃ta. nec eo cõminari mͦ ut di¬
ceret. quȩ mollis in uobis ae tenera
nimis fuerit. cuiꝰ exꝑim̃tum ñ acce¬
pit pes eiꝰ ambulare suꝑ terrã. pre
teneritudine &e mollicie: ⁊elabit ocło
suo uirum suũ. & filiũ & filiam suam
& scd̃as suas: & qd̾ exierit ꝑfemora
eius comedet. Inmo uͦ quanto est
do. ut hec homines facerent. s ne illa
facerent. quȩ sensus ꝑuersus exercet.
ce ad hȩc ꝑuenirent quȩ sensus huma¬
nus exhorret. Qͥs aut̃ digne eloqui
possit. quã sit mentis execrabilior

Expanded text:
lam fractam, et comprimat linguam. Quid lam fractam, et comprimat linguam. Quid in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos facit: et rursus dicere, Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinsecus accederent; cum vero creat, ipse illa de seipso tanquam radicitus at mala iste, non facit. Ecce qui audet pura exhorrescens, impurus exagitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare vel praenuntiare tormenta, nec eo comminari modo, ut diceret, Quae mollis in vobis et tenera nimis fuerit, cujus experimentum non accepit pes ejus ambulare super terram prae teneritudine et mollitie, et zelabit oculo suo virum suum, et filium suum, et filiam suam, et secundas suas, et quod exierit per femora ejus comedet . Imo vero quanto est non ut haec homines facerent; sed ne illa facerent quae sensus perversus exercet, et ad haec pervenirent quae sensus humanus exhorret. Quis autem digne eloqui possit, quam sit mentis exsecrabilior
Abbreviated transcription (Latin):
confitente ipso utiq bona. ab eo erea¬
tam noluit confiteri: quẽ ñ uult crea¬
re nͥ mala. Magis gͦ indifferent̃ id
positum debemꝰ acciꝑe: creare & fa¬
cere. Distinctionis tam̃ quã s̾ iste fecit
ex eugłio. nempe nobis tanquã plu¬
rimũ suis partib faueret. opposuit
qd̃ dñs ait. arbor bona bonos fructꝰ
facit: & arbor mala malos fructꝰ facit.
Cur gͦ non scd̾m istũ creat dixit. ñ facit:
si uera ẽ eiꝰ differentia qua facientẽ
a creante distinguit dicens. qd fit
alienum ẽẽ a faciente qm̃ deforis ac¬
cidit: qd aũt nascitur. ꝓpriũ eiꝰ esse
qui generat: Hinc enĩ existimat dm
generatorem maloꝵ. qͥa dictũ ẽ creais
mala: putans qd̃ &e arriani putauer̃t.
in scriptis suis illis nichil int̾esse. u¬
trum generari dicat᷑ aliqͥd an crea¬
ri. S certe in eo qd̃ dñs arborẽ fructꝰ
bonam bonos. malam malos. ñ dixit
creare s facere: uideat iste suã regu¬

Expanded text:
confitente ipso utique bona, ab eo creaconfitente ipso utique bona, ab eo creatam noluit confiteri, quem non vult creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum debemus accipere, creare et facere: distinctionis tamen, quam sibi iste fecit, ex Evangelio. Nempe nobis tanquam plurimum suis partibus faveret, opposuit quod Dominus ait, Arbor bona bonos fructus facit, et arbor mala malos fructus facit . Cur ergo non secundum istum, Creat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a creante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui generat? Hinc enim existimat Deum generatorem malorum, quia dictum est, creans mala; putans quod et Ariani putaverunt, in Scripturis illis nihil interesse, utrum generari dicatur aliquid, an creari: sed certe in eo quod Dominus arborem bonam fructus bonos, malam malos non dixit creare, sed facere, videat iste suam regu
Abbreviated transcription (Latin):
salui fiunt. & in his qui ꝑeunt: quib¬
dam qͥdem odor uitȩ in uitã: qͥbdã
uͦ odor mortis in mortẽ. S cũ conti¬
nuo sequatur &e dicat. & ad hȩc qͥs i¬
doneus ẽ. ñne importuni quodammͦ
sumꝰ ing̾ere ista carnalib ñ studiosis
sed contentiosis: nullomͦ idoneis ea ca¬
pere. quȩ utinã saltẽ desinerent carꝑe:
Quantꝰ qͥppe conflictꝰ adu̾sus arrianoᷤ
fuerat excitatꝰ. ne unigenitũ filium
dicerent ẽẽ creaturã idem putanteᷤ
creatũ esse qd̃ genitũ: iste fortassis
ignorat. S ut eiꝰ regula fallax atq
gatu. sic d̾s loquitur ꝑ ꝓph̾am. fgo ereais
lucem & faciens tenebras: faciens pacẽ.
&e creans mala. Qd̾ ipse nec totũ: nec sic̃
illic legitur posuit. Atq illud qͥdem faci¬
le dissimulandũ ẽ. qd̃ ꝓ pace posuit
bona. qm̃ pax bona ẽ: s illud p̃tereun¬
dum ñ est. qͥa huiꝰ sententiȩ partem
suꝑiorem dolo potuit p̃terire. ne di¬
ceret creans lucem: quia cũ sit lux cẽ

Expanded text:
in iis qui pereunt: quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, et dicat, Et ad haec quis idoneus ? nonne importuni quodam modo sumus ingerere ista carnalibus non studiosis, sed contentiosis, nullo modo idoneis ea capere, quae utinam saltem desinerent carpere? 49. Quantus quippe conflictus adversus Arianos fuerat excitatus, ne unigenitum Filium dicerent esse creaturam, idem putantes creatum esse quod genitum, iste fortassis ignorat. Sed ut ejus regula fallax atquegatur; sic Deus loquitur per prophetam: Ego creans lucem et faciens tenebras, faciens pacem et creans mala . Quod ipse nec totum, nec sicut illic legitur, posuit. Atque illud quidem facile dissimulandum est, quod pro pace posuit bona; quoniam pax bona est. Sed illud praetereundum non est, quia hujus sententiae partem superiorem dolo potuit praeterire, ne diceret, creans lucem: quia cum sit lux etiam
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando condere interp̃tant᷑: qd̾
sepissume idem significat in illis littis.
qd̾ est facere. Nam & fecit ds hominẽ
ad imaginẽ di: & d̾s ereauit hominẽ
mext̾minabilem ut legimꝰ. Et si aliqͣn¬
do cũ aliqua differentia dicit᷑. hoc re¬
ctius potest int̾esse qd̃ dixi. ut facere
sit id qd̾ omnino ñ erat: creare aũt ex
eo qd̃ iam erat. ordinando aliqͥd con¬
stituere. Idõq hoc loco dictus ẽ ds
ereans inala. qm̃ peccantib ea conu̾¬
tit in malũ. dispositione seueritatis suȩ:
quȩ bonitatis eiꝰ largitate. bona facta

Expanded text:
aliquando condere interpretantur, quod aliquando condere interpretantur, quod saepissime idem significat in illis Litteris quod est facere. Nam et fecit Deus hominem ad imaginem Dei, et Deus creavit hominem inexterminabilem , legimus: et si aliquando cum aliqua differentia dicitur, hoc rectius potest interesse quod dixi, ut facere sit quod omnino non erat; creare autem, ex eo quod jam erat ordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccantibus ea convertit in malum dispositione severitatis suae, quae bonit
Abbreviated transcription (Latin):
leant ꝑscrutem᷑. aut hoc ẽ facere qd̃
creare. a quo tam̃ distinguit᷑ gignere.
&e uariandi uerbi causa ñ ad aliꝙͣ
rerum differentiam dici potuit.
faciens bona &e creans mala. cũ dici
etiam poss creans bona &e faciens
mala: aut si ullam uoluiss ꝓpħicus
sensuis hic ẽẽ distantiam. multo accõ¬
modatius sic acciꝑent᷑ hȩc uerba. ut
intelligeremꝰ id fieri qd̃ si ñ fieret om¬
nino non ess: ereari aũt ex eo qd̃ e¬
rat condi aliqͥd atq constitui: sicut
diximꝰ creari magistratꝰ atq urbes.
Nam &e illi ex his qui iam homines e¬
rant constituunt᷑ in honorib. cũ
magistratꝰ creantur: ce ligna ce lapi¬
des quib construunt᷑ urbes. utiq
iam erant: s ñdum in ilła rerum
faciem quã uidemꝰ in urbib. qͦd̃a
ordine &e cõpositione uenerant. Qd
cum fit: creari urbes dicunt᷑. Qd̾ enĩ
grece appellant oñ yriii. hoc nr̃i ali¬
quando ereare. aliqndo constituere.

Expanded text:
leant, perscrutemur, aut hoc est facere quod leant, perscrutemur, aut hoc est facere quod creare, a quo tamen distinguitur gignere; et variandi verbi causa, non ad aliquam rerum differentiam dici potuit, faciens bona et creans mala; cum dici etiam posset, creans bona et faciens mala: aut si ullam voluisset propheticus Spiritus hic esse distantiam, multo accommodatius sic acciperentur haec verba, ut intelligeremus id fieri, quod si non fieret, omnino non esset; creari autem, ex eo quod erat condi aliquid vel constitui, sicut diximus creari magistratus atque urbes: nam et illi ex iis qui jam homines erant constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur; et ligna et lapides quibus construuntur urbes, utique jam erant, sed nondum in illam rerum faciem, quam videmus in urbibus, quodam ordine et compositione venerant; quod cum fit, creari urbes dicuntur. Quod enim Graeci appellant κτίζειν, hoc nostri aliquando creare, aliquando constituere,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas eiꝰ dampnabilib mala ẽ:
quia malũ illis dampnationis im-¬
portat. Nam qͥa iusta ẽ: alio modo
reꝑitur bona. Omne enĩ iustũ bo¬
num. Quã uͦ eleganter sͥ uidetur
iste uerba discutere atq discerne̾.
nesciens qͥd loquat᷑. qndo qͥdẽ hoc ipsũ
qd̾ ita posuit hoc testimoniũ. ut ñ dic̃e¬
tur faciens bona &e mala. aut creans
bona ae mala. aut creans bona ⁊ facienͤ ma¬
la. s faciens bona ce creans mala.
uult uertere in crim̃: & conatur
ostendere qd̾ fit. forinsecꝰ fieri. qͦd
aũt creatur. apud ipsũ ẽẽ creatorẽ
atq inde ꝓcedere: ut uidelicet ds
ꝓpħaꝵ. tanquã extranei a se bonifac¬
tor aliquando fuisse uideat᷑: ereator
aũt mali tanquã natura malus.
de se ipso ꝓferens qd̃ creauit. Quȩ
uerba si ex consuetudine considere¬
mus locutionis humanȩ. & fieri &
creari ñ solũ filii. quos de semet ip¬
so quisꝙ generat. uerũetiam magi¬

Expanded text:
veritas ejus damnabilibus mala est, veritas ejus damnabilibus mala est, quia malum illis damnationis importat. Nam quia justa est, alio modo reperitur bona: omne enim justum bonum. Quam vero eleganter sibi videtur iste verba discutere atque discernere, nesciens quid loquatur? Quandoquidem hoc ipsum quod ita posuit hoc testimonium, ut non diceretur, Faciens bona et mala; aut, creans bona et mala; aut, creans bona et faciens mala; sed, faciens bona et creans mala: vult vertere in crimen; et conatur ostendere, quod fit, forinsecus fieri; quod autem creatur, apud ipsum esse creatorem, atque inde procedere: ut videlicet Deus Prophetarum tanquam extranei a se boni factor aliquando fuisse videatur, creator autem mali tanquam natura malus de se ipso proferens quod creavit. Quae verba si ex consuetudine consideremus locutionis humanae, et fieri et creari, non solum filii quos de semetipso quisque generat, verum etiam magi
Abbreviated transcription (Latin):
appellauit arborem mala: facientẽ
fructus malos. Immo uͦ huiꝰ talia.
sentientis: tanquã malȩ arboris iste
ipse sermo blasphemꝰ fructus ẽ malꝰ.
Nam hominẽ malũ dixisse dnm̃ arbo¬
rem mała. cuiꝰ fructus mali eeñt oꝑa
mala. & hominẽ bonũ arborẽ bonã
cuius fructus boni eent oꝑa bona:
id est ipsas hominũ uoluntates. uł
malam mali homuris. uł bonã boni
hominis: diuersas ẽẽ arbores diu̾sos
fructus ferentes. satis euident̃ ipse
testatur dicens. Donus homo de bo¬
no thesauro cordis sui ꝓfert bona:
&e malus homo de malo thesauro
cordis sui ꝓfert mala. Quomͦ aũt
diceret. aut facite arborem bonã.
&e fructum eiꝰ bonũ. aut facite arbo¬
rem mala &e fructũ eiꝰ malũ: nisi
homo poss nẽ in hoc. nunc in illud
mutata uoluntate conuertrꝰ S
tur &e dicit. Ego sũ ds faciens bona:
ce creans mala. Ita plane. Ipse enĩ ẽ
ds̃: de quo dicit apls. Uides gͦ boni¬
tatem ce seueritatẽ d̃i. Hȩc aũt se¬

Expanded text:
appellavit arborem malam facientem fructus malos. Imo vero hujus talia sentientis tanquam malae arboris, iste ipse sermo blasphemus, fructus est malus. Nam hominem malum dixisse Dominum arborem malam, cujus fructus mali essent opera mala; et hominem bonum arborem bonam, cujus fructus boni essent opera bona ; id est, ipsas hominum voluntates, vel malam mali hominis, vel bonam boni hominis diversas esse arbores diversos fructus ferentes, satis evidenter ipse testatur, dicens: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala. Quomodo autem diceret, Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, fructum ejus malum ; nisi homo posset nunc in hoc, nunc in illud mutata voluntate converti? CAPtur, et dicit, Ego sum Deus faciens bona et creans mala . Ita plane: ipse est enim Deus, de quo dicit Apostolus, Vides ergo bonitatem et severitatem Dei . Haec autem se
Abbreviated transcription (Latin):
si accipiant᷑ sicut in hominib intelli¬
gi solent. nullomꝰ congruunt diumita¬
testimoniũ ꝑhiberet de homine. ipse
enĩ sciebat quid eẽt in homine.: cur
ipse quibꝰdã dicet nescio nos: Ipsos de¬
niq scõs suos cũ p̾scierit. & elegerit
ante mundi constitutionẽ: qͥd ẽ qͦd
dicit apłs. nunc aũt cognoscentes d̾m.
umo agniti a dõ. quasi nc̃ eos agno¬
uerit quos antea nesciebat: Qd uͦ
ea prudent̃ intelligit: Nõne in eũgło
scriptum ẽ. qͥ credit infiliũ habet ui¬
tam eternã: qui aũt incredulus ẽ
filio ñ uidebit uitã. s ira di manae
suꝑ eum: Calũpnietur gͦ & huic u̾bo
iste blasphemꝰ. & dicat qualis ẽ qͥ iraᷤ¬
citur: cũ scriptũ sit. iracundia uiri
uisticiam dĩ ñ oꝑatur. Calupnietur
isto mͦ &e apło dicenti. nunqͥd iniquiᷤᷤ
ds̃ qui infert iram: Iam porro si qͥs¬
quam diceret confundetur. xp̃c. &
hoc eo tp̃re quo iudicaturus ẽ iniuoᷤᷤ

Expanded text:
si accipiantur sicut in hominibus intellisi accipiantur sicut in hominibus intelligi solent, nullo modo congruunt divinitatestimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine ; cur ipse quibusdam dicit, Nescio vos ? Ipsos denique sanctos suos cum praescierit et elegerit ante mundi constitutionem: quid est quod dicit Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo ; quasi nunc eos cognoverit, quos antea nesciebat? Quod vea prudenter intelligit? Nonne in Evangelio scriptum est: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam; qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum ? Calumnietur ergo et huic verbo iste blasphemus, et dicat: Qualis est qui irascitur, cum scriptum sit, Iracundia viri, justitiam Dei non operatur ? Calumnietur isto modo et Apostolo dicenti, Numquid iniquus Deus qui infert iram ? Jam porro si quisquam diceret, Confundetur Christus, et hoc eo tempore quo judicaturus est vivos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentissime scͥptura diuina de illo
ineffabilia. loquens. ad quecda etiam
uerba descendit. quȩ iam hominib
& ipsis carnalib cũ de do sermo ẽ. ui¬
dentur absurda &e indigna: ut cũ ti¬
mentur ista sic accipi quomͦ in homi¬
nib solent. & discutiunt᷑ quẽadmodũ
de dõ bene accipi possint: ibi discat᷑
etiam illa quȩ humanis sensib in eis¬
dem scͥpturis dõ digna uidebantur
non scdm hominũ mores intelligi uł
credi oportere. Cito enĩ uidetur pem¬
tentia sicut abhominib agit᷑. ñ eade¬
re in dm̃: s ñ cito uidetur etiã miscđia
sicut homines miserent᷑. ñ cadere in
dm̃. Ex illo gͦ qd̾ requirendũ fatet᷑:
discit homo & hoc requirere. qd̾ iam
sufficere arbitrabat᷑. Sic gͦ quando
eum penitet ñ mutatur & mutat᷑. si¬
cut quando irascit᷑ ñ mouet᷑ & iun¬
dicat: & quando miseret᷑. ñ dolet et
liberat: & qnͣdo ⁊elat. ñ eruciatur &¬
ui testamenti desunt hȩc uerba: Quȩ

Expanded text:
identissime Scriptura divina de illo ineffabili loquens ad quaedam etiam verba descendit, quae jam hominibus et ipsis carnalibus, cum de Deo sermo est, videntur absurda et indigna: ut cum timentur ista sic accipi, quomodo in hominibus solet, et discutiuntur quemadmodum de Deo bene accipi possint, ibi discatur etiam illa quae humanis sensibus in eisdem Scripturis Deo digna videbantur, non secundum hominum mores intelligi vel credi oportere. Cito enim videtur poenitentia, sicut ab hominibus agitur, non cadere in Deum: sed non cito videtur etiam misericordia, sicut homines miserentur, non cadere in Deum. Ex illo ergo quod requirendum fatetur, discit homo et hoc requirere, quod jam sufficere arbitrabatur. Sic ergo quando eum poenitet, non mutatur, et mutat; sicut quando irascitur, non movetur, et vindicat; et quando miseretur, non dolet, et liberat; et quando zelat, non cruciaturTestamenti novi desunt haec verba, quae
Abbreviated transcription (Latin):
miseret᷑. nec sicut homo relat: s omĩa
sicut ds̃. Penitentia dĩ nulla ẽ pꝰ errorẽ:
ira dĩ ñ habet ꝑturbati animi ardo¬
rem: miscdia di ñ ħ̾t cõpatientis mi¬
serum cor. unde in latina lingua nom̃
accepit: zelus dĩ ñ habet m̃tis liuorẽ.
S penitentia dĩ dicit᷑. rerũ in eiꝰ pote¬
state constitutaꝵ hominib inopinata
mutatio: ira dĩ est uindicta peccati:
misecłia di est bonitas opitulandi: ⁊e¬
lus di est ꝓuidentia. qua ñ sinit eos
quos subditos habet impiie amare
qd̾ ꝓhibet. Unde iste qui tam loquacit
exagitauit di pęnitentiã discat pͥmo uix
inueniri aliquid qd̾ digne de dõ dici
possit: s plurima & pęne omĩa nos de
illo dicere loquendi de necessitate. qͣnꝙͣ
magis homines ex hominib metiunt᷑.

Expanded text:
nec sicut homo zelat; sed omnia sicut Deus. Poenitentia Dei non est post errorem: ira Dei non habet perturbati animi ardorem: misericordia Dei non habet compatientis miserum cor, unde in latina lingua nomen accepit: zelus Dei non habet mentis livorem. Sed poenitentia Dei dicitur, rerum in ejus potestate constitutarum hominibus inopinata mutatio: ira Dei est vindicta peccati: misericordia Dei est bonitas opitulandi: zelus Dei est providentia, qua non sinit eos quos subditos habet, impune amare quod prohibet. Unde iste qui tam loquaciter exagitavit Dei poenitentiam, discat primo, vix inveniri aliquid quod digne de Deo dici possit; sed plurima et pene omnia nos de illo dicere loquendi necessitate, quae magis homines ex hominibus metiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
diuem melchisedech. Incensũ enĩ qd̃ ẽ
grece thumama. sicut exponit ioh̾es
pe ille sicut canit᷑ in psalmo. qͥ uocauit
terram a solis ortui usq ad occasũ: cui
terrȩ id ẽ eui popło diffuso ab ortu solis
usq ad occasum diceret. ñ accipiã de
domo tua uitulos. immola dosaerifi¬
cium laudis: ipse ꝑ hunc ꝓpħ̾am qd cer¬
tissiie futurũ sciebat. ĩa uelut. factũ
p̃dicans ait: ab ortu solis usq ad occasũ
glificatum est nom̃ meũ in gentib.
& in omi loco incensũ offert᷑ nomini

Expanded text:
dinem Melchisedec. Incensum enim quod est graece θυμίαμα, sicut exponit Joannes pe ille, sicut canitur in Psalmo, qui vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; cui terrae, id est, cui populo diffuso a solis ortu usque ad occasum, diceret, Non accipiam de domo tua vitulos; immola Deo sacrificium laudis : ipse per hunc prophetam quod certissime futurum erat jam velut factum praedicans ait, Ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomini
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ. Iurauit dñs & ñ penitebit
eum: tu es sacerdos in ȩternũ scd̾m
ordinem melchisedech. Nouerunt qͥ
legunt. qͥd ꝓtulerit melchisedech qͣn¬
do benedixit abraham: & si iam sunt
participes eiꝰ uident tale sacrificiũ
nunc offerri dõ toto orbe terrarũ.
Dei aũt iuratio. increduloꝵ ẽ increpa¬
tio: ce qd̃ eũ non pęnitebit. significati¬
o est. qͥa hoc sacerdotiũ non mutabit.
Mutauit qͥppe sacerdotiũ. scdm ordinẽ
aaron Unde alius ꝓpħa: dicit ad eũ
qui carnalit̾ est isrł. Non ẽ mͥ uolun¬

Expanded text:
n poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benedixit Abraham : et si jam sunt participes ejus, vident tale sacrificium nunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quippe sacerdotium secundum ordinem Aaron. Unde alius propheta dicit ad eum qui carnaliter est Israel: Non est mihi volun
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris testam̃ti. etiã si cȩtã quȩ com¬
memoraui de hoc psalmo minus in¬
telligunt: sufficiat. eis qͣntum ad p̃¬
sentem questionẽ attinet. qͥa ds ꝓ¬
ducat tauroꝵ carnes:. nec sanguinẽ
potat hẏrcoꝵ. Talem qͥppe eũ nou̾ait
scĩ: qui pleni ei spũ ista dicebant. un¬
de illud qd̾ dauid optulit ut ppło
parceret᷑ umbra erat. futuri: qua
cuiꝰ illa figura erat. saluti ppłi sp̃u¬
aliter pareitur. Ipse est enĩ xp̃c ih̾e.¬
aũt iste ꝓbare conatus ẽ euident᷑
seruisse dȩmoniis. qͥ sacrificiis ea ꝓ¬
meruit. uolens hoc intelligi de sc̃o
dauid: ibi euidentiꝰ qͣnta fraude
imꝑitoꝵ animis insidiet᷑ ostendit.
Adhibuit enĩ apłm testem: eo qd̾ dix¬
erit.Uide. ifrł carnalit̾. Nonne qui
edunt hostias: participes st̃ altariᷤ.:
Qd gͦ dico: Qd̾ idolum sit aliquid:

Expanded text:
Veteris Testamenti, etiam si caetera quae comVeteris Testamenti, etiam si caetera quae commemoravi de hoc psalmo minus intelligunt, sufficiat eis quantum ad praesentem quaestionem attinet, quia Dducat taurorum carnes, nec sanguinem potat hircorum. Talem quippe eum noverant sancti, qui pleni ejus Spiritu ista dicebant. Unde illud quod David obtulit, ut populo parceretur, umbra erat futuri, qua m, cujus illa figura erat, saluti populi spiritualiter parcitur. Ipse est enim Chrisautem iste probare conatus est, evidenter servisse daemoniis, qui sacrificiis ea promeruit, volens hoc intelligi de sancto David, ibi evidentius quanta fraude imperitorum animis insidietur ostendit. Adhibuit enim Apostolum testem, eo quod dixerit, Videte Israel carnaliter: nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris? Quid ergo? dico
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ semꝑ. Non accipiam de domo tua
uitulos. neq de gregib tuis hyrcos.
qm̃ meȩ sunt. om̃s bestiȩ siluȩ. peco¬
ra in montib ce boues. Cognoi oĩa
uolatilia cȩli: &e species agri mecũẽ
Si esuriero ñ dicam tͥ: m̃s est enim
orbis terrȩ ce plenitudo erꝰ. Nunqͥd
manducabo carnes tauroꝵ: aut
sanguinẽ hẏrcoꝵ potabo: Immola
deo sacrificiũ laudis: & redde altis¬
simo uota tua. Et iterũ in fine Pal¬
mi eiꝰ Sacrificiũ inquit laudis ho¬
norificabit me: & ibi uia qua osten¬
dam illi salutare dĩ. Iam de hoc sa¬
lutari dĩ qd ipse sit xp̃s: supra cõme¬
moraui atq monstraui. Qd̾ ẽ autẽ
sacratius laudis sacrificiũ. quã in ac¬
tione gr̃arum: Et unde maiores agen¬
dȩ sunt dõ grẽ: quã ꝓ ipsiꝰ grã ꝑ ih̾m¬
xp̃m dñm nr̃m: Qd̾ totũ fideles in
eccłiȩ sacrificio sciunt: cuiꝰ umbrȩ
fuerant omĩa prioꝵ genera sacrifici¬
oꝵ. Isti aũt uaniloqui rep̃hensores

Expanded text:
er. Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos. Quoniam meae sunt omnes bestiae silvae, pecora in montibus et boves. Cognovi omnia volatilia coeli, et species agri mecum est. Si esuriero, non dicam tibi: meus est enim orbis terrae et plenitudo ejus. Numquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et iterum in fine psalmi ejusdem: Sacrificium, inquit, laudis honorificabit me, et ibi via qua ostendam illi salutare Dei . Jam de hoc salutari Dei, quod ipse sit Christus, supra commemoravi atque monstravi . Quod est autem sacratius laudis sacrificium, quam in actione gratiarum? Et unde majores agendae sunt Deo gratiae, quam pro ipsius gratim nostrum? Quod totum fideles in Ecclesiae sacrificio sciunt, cujus umbrae fuerunt omnia priorum genera sacrificiorum. Isti autem vaniloqui reprehensores
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. sui corꝑis tempłu: nec de. illo
templo eicienᷤ eos qͥ bones & colũbas
criphis iste posuit testimonia: quȩ
tissimas usq ad nr̃a &e deinceps tẽ¬
pora ꝑseuerat: & immolat dõ in
corꝑe xp̃i sacrificiũ laudis. ex qͦ ds̃¬

Expanded text:
verat sui corporis templum. Nec de illo verat sui corporis templum. Nec de illo templo ejiciens eos qui boves et columbas cryphis iste posuit testimonia, quae stissimas, usque ad nostra et deinceps tempora perseverat, et immolat Deo in corpore Christi sacrificium laudis, ex quo D
Abbreviated transcription (Latin):
socii sunt altaris: ut intelligerent
admodu illi socii st̃ altaris. Et qͥa ut
hoc diceret ab ydolatria ꝓhibebat.
unde locus iste sermonis eiꝰ sicut me¬
moraui sumpsit exordium: ne pui¬
tarent uło non ẽẽ curandũ si de sa¬
crificiis ederent ydoloꝵ. qͥa ydołu
nichil ẽ. existimantes sibi hȩc uelut
suꝑflua ñ nocere: confirmauit qͥdẽ
& ipse nichil eẽ ydolum. nec idõ se
ista ꝓhibere. quia ydolis immolant᷑
quȩ non habent sensũ: s qͥa quȩ im¬
molant inquit. id ẽ ydoloꝵ cultoreᷤ.
demoniis non dõ immolant: nolo
uos socios demonioꝵ fieri. Istũ sen¬
sum ueritas ipsa declarat: quia in
templo cui seruiebat carnalit̃ isrł.
non utiq ydolum colebat᷑. Nam si
sacrificia quȩ in illo templo scdm
ueterem legem offerebant᷑ dõ. tanꝙͣ
ydoloꝵ sacrificia dampnarent᷑. uł
tanquã dȩmoniis immolata: nullo
enim dederat ꝓsacrificiis illis om̃ib
sui corꝑis sacrificiũ: ñdum suscita¬

Expanded text:
socii sunt altaris? Ut intelligerent socii sunt altaris? Ut intelligerent  quemadmodum illi socii sunt altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus, sicut commemoravi, sumpsit exordium: ne putarent ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non habent sensum; sed quia quae immolant, inquit, id est, idolorum cultores, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Istum sensum veritas ipsa declarat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique idolum colebatur. Nam si sacrificia quae in illo templo secundum veterem Legem offerebantur Deo, tanquam idolorum sacrificia damnarentur, vel tanquam daemoniis immolata, nullo lis . Nondum enim dederat pro sacrificiis illis omnibus sui corporis sacrificium, nondum suscita
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe ab ydolatria ꝓhibebat: ꝓpt̃ qd̃
eis ostendere uoluit ita illos fieriso¬
cios dȩmonioꝵ. si ydolotita sac̾ficia.
manducauer ñ quomꝰ isrł car nalis socꝰ¬
erat altaris in templo. qͥ de sacrisiei¬
is manducabat. Idõ qͥppe addidit.
umbras iam ñ sequitur: s eam conse¬
quentem quȩ illis umbris p̃cedenti¬
bus significata ẽ ueritatẽ. Hinc enĩ
cepit ut hoc diceret. ꝓpt̃ qd̾ dilectissi¬
mi mͥ: fugite ab ydoloꝵ cultura. Dein¬
de secutus ostendit: ad qd̾ sacrificiũ
ĩa debeant ꝑtinẽ dicens. Quasi pruden¬
tib dico: iudicate uos qd̾ dico. Calix
benedictionis quẽ benedicimꝰ: ñne
cõmunicatio est sanguinis xp̃i: l̾a¬
nis quem frangimꝰ: nonne cõmu¬
nicatio ẽ corꝑis dñi: Quia unꝰ pamꝰ.
unum corpꝰ multi sumꝰ: om̃s enĩ de
uno pane participamꝰ. Et ꝑpt̃ hoc
subiunxit. uidete isrł sedm carnẽ:
nonne qui de sacrificiis manducans

Expanded text:
quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere voluit, ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia manducaverint, quomodo Israel carnalis socerat altaris in templo, qui de sacrificiis manducabat. Ideo quippe addidit, umbras jam non sequitur, sed eam consequentem quae illis umbris praecedentibus significata est veritatem. Hinc enim coepit, ut hoc diceret: Propter quod, dilectissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Deinde secutus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: Quasi prudentibus dico, judicate vos quod dico. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio est sanguinis Christi? Panis quem frangimus, nonne communicatio est corporis Domini? Quia unus panis et unum corpus muicipamus . Et propter hoc subjunxit, Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis manducant,
Abbreviated transcription (Latin):
re. ut scd̾m int̾pretationũ uarietatẽ
non in reb s in uerbis qd ego dixi
scd̾m carnẽ. alii codices habeant car¬
naliter: ae qd̃ ego dixi de sacrificiis
manducant. aliqui habeant. edunt.
hostias qd̾ iste posuit: & qd̾ ego socii st̃
altaris. habeant aliqui participes st̃
altaris: & qd posui. qͥd gͦ dieo qͥa idolis
immolatum ẽ aliquid minꝰ ille posue¬
rit. aut minꝰ codex erꝰ habuerit: et
ido tantummꝰ posuit. qͥa idołu ẽ aliqͥd.
Qd̾ uͦ sequit᷑. multũ ad rem ꝑtinet. qͥa
id alit̾ posuit. Ait enĩ apls. s quia q̃
immolant. demoniis &e ñ do immolaii:
iste aũt dixit. s qͥ sacrificant demoni¬
is sacrificant: quasi om̃s qͥ sacͥficant.
non sacrificent nͥ demonib. Non enĩ
ait apłs qui sacrificant.s quȩ saeri¬
ficant. uł sicut a me positũ ẽ immo¬
lant: illi scilicet qͥ ydola colunt. quȩ
sacrificant dȩmoniis ae ñ dõ sacrifi¬
cant. siue immolant. Et ido subiunx̃.
Nolo uos socios demonioꝵ fieri. Eos

Expanded text:
t secundum interpretationum varietatem non in rebus, sed in verbis, quod ego dixi, secundum carnem; alii codices habeant, carnaliter: et quod ego dixi, qui de sacrificiis manducant; aliqui habeant, edunt hostias; quod ipse posuit: et quod ego, socii sunt altaris; habeant aliqui, participes sunt altaris: et quod ego posui, Quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid? minus ille posuerit, aut minus codex ejus habuerit; et ideo tantummodo posuit, quia idolum est aliquid. Quod vero sequitur multum ad re quia quae immolant, daemoniis, et non Deo, immolant. Iste autem dixit, Sed qui sacrificant, daemonibus sacrificant: quasi omnes qui sacrificant, non sacrificent nisi daemonibus. Non enim ait Apostolus, Qui sacrificant; sed, quae sacrificant; vel, sicut a me positum est, immolant: illi scilicet qui idola colunt; quae sacrificant, daemoniis, et non Deo, sacrificant, sive, immolant. Et ideo subjunxit, Nolo vos socios daemoniorum fieri: eos