comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ solum pͥmȩ uel secunde
nuptiȩ sunt licite: sed etiã t̾cie
& quarte non sunt dampnande
terciis autem & quartis ⁊ de ultͣ
plurib nuptiis: solent homineᷤᷤ
mouere questionem. Sed quis au¬
deat diffinire: quod nec apłm ui
deo diffinisse: Ait enim. Si dormi¬
erit uir eius: cui uult nubat. Ni
dicit pͥmus uel scd̾s uel terciꝰ
uel quotus libet: nec nob̾ diffi¬
niendum ẽ quod ñ diffinit a¬
postolus. Tnde ut breuiter re¬
spondeam. nec ullas nuptias de¬
beo dampnare nec eis uerecundi¬
am numerositatis auferre: nec
contra humane uerecundie sen¬
sum audeo dicere. ut quotiens
uoluerint nubant: nec ex meo
corde preter scͥpturȩ auctoritatẽ.
quotas libet nuptias dãpnare.
in eccłã digamam immo nec tri¬
gamam: & ita licere quinto &
sexto quemammõdũ scd̃o ma¬
rito nubere.
płs tamen bigamos a sacer¬
dotali honorẽ excludit. Sed
hoc ñ facit ꝓuitio digamie. in¬
mo ꝓ sacramenti uirtute: ut u¬
na unius sit. sicut unica uniq.

Expanded text:
non solum primae vel secundae nuptiae sunt licitae, sed etiam tertiae et quartae non sunt damnandae.tertiis autem et quartis, et de ultra pluribus nuptiis, solent homines movere quaestionem. Sed quis audeat definire quod nec Apostolum video definisse? Ait enim: Si dormierit vir ejus, cui vult nubat. Non dicit, primus, vel secundus, vel tertius, vel quotuslibet; nec a nobis definiendum est quod non definit Apostolus. Unde, ut breviter respondeam, nec illas nuptias debeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis auferre; nec contra humanae verecundiae sensum audeo dicere ut quoties voluerint nubant; nec ex meo corde, praeter Scripturae auctoritatem, quotaslibet nuptias damnare. in Ecclesia bigamam, imo nec trigamam; et ita licere quinto et sexto, quemadmodum secundo, marito nubere. Apostolus tamen bigamos a sacerdotali honore excludit; sed hoc non facit pro vitio bigamiae, imo pro sacramenti virtute, ut sit una unius, sicut unica unici.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑior ẽ. gerit timentis affectum.
ut homo flet: ut homo crucifi¬
gitur. ꝑnaturam hominis: & te¬
diauit & resurrexit. Non turbat᷑
eius uirtus: ñ turbatur eius diui¬
pitanimam: suscepit etiam ani
me passionem. Non enim eo qd̾̃
deus erat aut turbari aut mori
tristiciam meam Confidenter tͥs¬
ticiam nomino: qui crucem pre¬
dico. Ut homo habuit tristiciã.
quam meo suscepit affectu: mi¬
chi compatitur. michi tristisẽ.
michidolet: ergo ꝓ me & in me
dolurt: qui pro se nichil habute.
quod doleret. Doles igitur d̃ne ihu¬
mea uulnera non tua: quia tu
ait. Nos ita dicimus hominẽ pas¬
sibilem adei filio susceptum: ut
deitas impassibilis ꝑmaneret.
Passus est enim filius di ñ pu¬
tatiue sed uere omnia quȩ scrip¬
tura testaturꝰ. scd̾m illud quod pa
sumptam. licet ergo ꝑsona filii
susceꝑit passibilem hominẽ: ita
tamen eius habitatione scđm¬
suam substantiam nil passa ẽ.
ut tota trinitas: quam impassib¬
lem necesse est confiteri. Huis aliis¬

Expanded text:
superior gerit timentis affectum. ut homo flet, ut homo crucifigitur, per naturam hominis et taediavit et resurrexit. Non turbatur ejus virtus, non turbatur ejus diviuscepit animam, suscmae passionem. Non enim eo quod Deus erat, aut turbari aut mori tristitiam meam; et confidenter tristitiam nomino, qui crucem praedico. Ut homo habuit tristitiam, quam meo suscepit affectu, mihi compatitur, mihi tristis est, mihi dolet. Ergo pro me et in me doluit, qui pro se nihil habuit quod doleret. Doles igitur, Domine Jesu, vulnera mea, non tua, quia nonait: Nos ita dicimus hominem passibilem a Dei Filio susceptum, ut deitas impassibilis permaneret, Passus est enim Filius Dei non putative, sed vere, omnia quae de illo Scriptura testatur, sed secundum illud quod patsumptam. Licet ergo persona Filii susceperit passibilem hominem, ita tamen ejus habitatione secundum substantiam suam nil passa est, ut tota Trinitas, quam impassibilem necesse est confiteri. His aliis
Abbreviated transcription (Latin):
& peccatis. s humanis nialis idẽ
doloribus. repleta fuit anima xp̃i:
quib ipsa compatitur carni. N
enum dolor corporis potest esse
sine anima. dolere autem ani¬
autem humane infirmitatis af¬
fectus. sicut ipsam carnem ac mor¬
tem: non conditionis necessitate
sed miserationis uoluntate susce¬

Expanded text:
 peccatis, sed humanis malis, id est, doloribus repleta fuit anima Christi, quibus ipsa compatitur carni. Non enim dolor corporis potest esse sine anima. Dolere autem aniautem humanae infirmitatis affectus, sicut ipsam carnem, ac mortem, non conditionis necessitate, sed miserationis voluntate susce
Abbreviated transcription (Latin):
negantes
ed quia nonnulli de sensu
in passione humanitatis
xp̃i. male sensisse inueniuntur.
asserentes similitudinem atq
imaginem passionis & doloris
xp̃m hominem ꝑtulisse: s nul¬
lum omnino dolorem uel passi¬
onem sensisse auctoritatum des¬
timoniis eos conuincentes. indu¬
bitabile faciamus quod supra
diximus. Propheta ysaias dicit.
Uere languores nr̃osip̃ẽ tulit. ⁊ do¬
lores nr̃os ipse portauit. Et ueri¬
tas ipsa in euangelioait. Tristis
ubi etiam legitur. Cepit iħc pa

Expanded text:
negantes. Sed quia nonnulli de sensu in passione humanitatis Christi male sensisse inveniuntur, asserentes similitudinem atque imaginem passionis et doloris Christum hominem pertulisse, sed nullum omnino dolorem vel passionem sensisse; auctoritatum testimoniis eos convincentes, indubitabile faciamus quod supra diximus. Propheta Isaias dicit, c. 53: Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit. Et Veritas ipsa in Evangelio, Matth. 26, ubi etiam legitur, Marc. 14: Coe
Abbreviated transcription (Latin):
excipiende ad illicitos concubi¬
tus deuitandos. mutuã quo¬
dammodo seruitutẽ: ut & si al¬
teri eoꝵ continentia placeat.
nisi ex alteriꝰ consensu ñ possit.
Ad hoc enim neuter habet po¬
testatem sui corporis: qd̃ ad eo
uerum ẽ. ut etiam quod non
filioꝵ ꝓcreandoꝵ. sed infirmi¬
tatis & incontinentiȩ causa ex¬
petit uel ille de matͥmonio uel
illa. non sibi alterutrũ negent:
ne ꝑ hoc incidant in dãpnabileᷤᷤ
corruptelas. Reddere enim debi¬
tum coniugale nulliꝰ ẽ cͥminiᷤᷤ:
exigere autẽ ultra generandi
necessitatẽ culpe ẽ uenialis: for¬
nicari uero uel mechari puni¬
endi ẽ criminis
Quod neuter
continere ualeat nͥ ex consensu ꝯmuni

Expanded text:
excipiendae ad illicitos concubiexcipiendae ad illicitos concubitus devitandos, mutuam quodammodo servitutem, ut etsi alteri eorum continentia placeat, nisi ex alterius consensu non possit. Ad hoc enim neuter habet potestatem sui corporis; quod adeo verum est, ut etiam quod non filiorum procreandorum, sed infirmitatis et continentiae causa expedit, vel ille de matrimonio, vel illa, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas. Reddere enim debitum conjugale nullius est criminis; exigere autem ultra generandi necessitatem, culpae est venialis. Fornicari vero vel moechari, puniendi est criminis. 2. Quod neuter continere valeat, nisi excommuni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quia cum in om̃ib aliis
uir presit mulieri ut caput cor¬
pori est enim uir caput mulie
debito pares sunt. Ideo apłs¬
utriq pariter precipit: in hac
causa sibi inuicem subici ĩ qͥens.
Uir debitũ reddat uxori simiłr
& uxor uiro: quia mulier ñ h̃t̃
potestatẽ sui corꝑis s uir. similit̃
lier ad alium uirum. nec uir ad
aliam mulierem potestatẽ ht̃¬
sui corporis: nec uir ad continẽ¬
dum nec mulier potestatẽ ha¬
bet sine mutuo consensu: s alt̃
alterius potestatem habet cor¬
poris. ut poscenti alteri ñliceat
alteri negare debitũ. In hoc e¬
nim pares sunt: quia nec uiro
nec mulieri corpꝰ suũ licet alii
tradere. sed sibi inuicem debi¬
tores sunt in hac causa. ne pec¬
candi detur occasio: ꝑ quod ñ
dominium tollitur uiro s ui¬
tium. Debent enim s conuiga¬
ti ñ solum ipsius sexus sui cõ¬
miscendi fidem liberoꝵ ꝓcre¬
andorum causa. quȩ pͥma est
in ista mortalitate societas: ue¬
rum etiam infirmitatis inuicẽ

Expanded text:
 quia, cum in omnibus aliis vir praesit mulieri ut caput corpori est enim vir caput mulierdebito pares sunt. Ideo Apostolus utrique praecepit in hac causa invicem subjici, dicens: Vir debitum reddat uxori: similiter et uxor viro; quia mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir. Similiter lier ad alium virum, nec vir ad aliam mulierem potestatem sui corporis habet; nec vir ad continendum, nec mulier potestatem habet sine mutuo consensu, sed alter alterius potestatem habet corporis, ut poscenti alteri non liceat alteri negare debitum. In hoc enim pares sunt, quia nec viro, nec mulieri corpus suum licet alii tradere; sed sibi invicem debitores sunt in hac causa, ne peccandi detur occasio. Per quod non dominium tollitur viro, sed vitium. Debent enim sibi conjugati non solum ipsius sexus sui commiscendi fidem liberorum procreandorum causa, quae prima est in ista mortalitate societas; verum etiam infirmitatis invicem
Abbreviated transcription (Latin):
sicut bõnum appetat uiramen¬
tum: & assiduitate uirandi laba
bonum ẽ & appetendum: quod
autem amplius est. a malo est:
idest si iuirare cogeris. scias de ne¬
cessitate uenire infirmitatis eoꝵ
quib aliquid suades: quȩ infir¬
mitas utiq malumẽ. Unde
nos cotidie liberari precamuR
dicentes: libera nos a malo. Ĩoq
non dixit: quod amplius ẽ ma¬
lumẽ. Tuenim non facis ma¬
lum qui bene uteris iuratione:
sed amalo ẽ illius qui aliter ñ
credit: id est ab infirmitate quȩ
aliquando pena ẽ. aliquando
pena & culpa. Ibi ergo dominꝰ
prohibuit malum: suasit bonũ:
indulsit necessarium. De uira¬
to quod fit per creaturas:
ueritur etiam utrũ liceat
in lege scͥptum sit. Reddeie aũ¬

Expanded text:
sicut bonum appetat juramensicut bonum appetat juramentum, et assiduitate jurandi labatbonum est et appetendum. Quod autem amplius est, a malo est: id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades; quae infirmitas utique malum est. Unde nos quotidie liberari precamur dicentes, libera nos a malo. Ideoque non dixit, quod amplius est, malum est. Tu enim non facis malum, qui bene uteris juratione; sed a malo est illius qui aliter non credit, id est, ab infirmitate, quae aliquando poena est, aliquando poena et culpa. Ibi ergo Dominus prohibuit malum, suasit bonum, indulsit necessarium. 4. De juramento quod per creaturas fit. Quaeritur etiam utrum liceat in lege scriptum sit, Deu
Abbreviated transcription (Latin):
queritur. utrum uirare sit
malum. dicimus aliquando ma¬
lum esse: aliquando non. Spõ¬
te enim & sine necessitate iurare.
uel falsum uirare:. peccatũ gran¬
de est. Ex necessitate autẽ uira¬
re scilicet ad asserendam inno¬
centiam uel ad federa pacis con¬
firmanda. uel ad ꝑsuadendum
auditorib quod ẽ eis utile. ma¬
lum non est: quia necessarium.
faciendum ẽ in necessariis: cum
pigri surt homines credere quod
est eis utile. Iuratio non ẽ bona:
non tamen mala cum ẽ necessa¬
ria: idest non est appetenda sic̃t
bonã non tamen fugienda tam¬
quam mala. cum est necessaria.
Non est enum contra preceptũ
dei iuratio. Sed ita intelligitur
dominus prohibuisse a uiram̃
to: ut quantum in ipso ẽ. quisq
non uiret. Quod multi faciunt:
in ore habentes uirationem. tan¬
quam magnum aut suaue ali¬
hibemur ergo uirare cupidita¬
te uel delectatione uirandi. Qd̃
ergo xp̃c ait in euangelio. ego di¬
co uob non uirare omnino.ita
intelligitur precepisse. ne quisꝗͣ

Expanded text:
quaeritur utrum jurare sit malum, dicimus aliquando malum esse, aliquando non. Sponte enim et sine necessitate jurare, vel falsum jurare, peccatum grande est. Ex necessitate autem jurare, scilicet, vel ad asserendam innocentiam, vel ad foedera pacis confirmanda, vel ad persuadendum auditoribus quod est eis utile, malum non est, quia necessarium faciendum est in necessariis, cum pigri sint homines credere quod eis est utile. Juratio non est bona; non tamen mala enim necessaria, id est, non est appetenda sicut bona, nec tamen fugienda tanquam mala, cum est necessaria. Non est enim contra praeceptum. Dei juratio. Sed ita intelligitur Dominus prdo, ut, quantum in ipso est, quisque non juret; quod multi faciunt, in ore habentes jurationem tanquam magnum aut suave alihibemur enim jurare vel cupiditate, vel delectatione jurandi. Quod ergo Christus ait in Evangelio: Ego dico vobis, non jurare omnino, ita intelligitur praecepisse ne quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
rare omnino nec ꝑ celum nec ꝑ
terram nec ꝑ ierosoluam. nec
ꝑ caput tuum. Iudeis quasi par¬
uulis concessum ẽ iurare ꝑ crea¬
torem: & preceptũ ut si uirare ꝯ¬
tingeret. non nisi ꝑ creatorem
urarent. non ꝑ creaturam: qͥa
iurantes ꝑangelos & elementa.
creaturas uenerabant᷑ honore:
& melius erat hoc exhiberi deo.
quam creaturis. Infirmis ergo
ilud prohibuit. scĩs uero qui
in creaturis creatorem uenerabã¬
tur tantum non prohibuit. Uñ
ioseph ꝑ salutem pharaonis ui-¬
rauit. dei iudicium in eo uenera¬
tus: quo positus erat in infimis.
Xꝑi uͦ ita ꝑ creaturas prohibuit¬
uirare: neuł aliquid diuinum in
eis crederetur. pro quo reuerentia
eis deberetur: uel ne ꝑ ea iurãtes
falsum homines. se uiramento¬
non teneri putarent.
ratio magis teneat᷑: an qͦ fit ꝑde

Expanded text:
rare omnino, nec per coelum, nec per terram, nec per Hierosolymam, nec per caput tuum. Judaeis quasi parvulis est concessum jurare per Creatorem, et praeceptum ut si jurare contingeret, non nisi per Creatorem jurarent, non per creaturam, quia jurantes per angelos et elementa, creaturas venerabantur honore; et melius erat hoc exhiberi Deo, quam creaturis. Infirmis ergo illud prohibuit; sanctis vero, qui in creaturis Creatorem venerabantur tantum, non prohibuit. Unde Joseph per salutem Pharaonis juravit, Dei judicium in eo veneratus, quo positus erat in infimis.vero ita per creaturas jurare prohibuit, ne vel aliquid divinum in eis crederetur, pro quo reverentia eis deberetur; vel ne per eas jurantes falsum, homines se juramento teneri non putarent. 5. ratio magis teneatur, an quae fit pe
Abbreviated transcription (Latin):
randum adiutrix. nec uir¬
tittum possessio. uel augm̃¬
tum ibi prestabatur ut in
baptismo: ubi non modo ab¬
olentur peccata: sed etiam
gracia adiutrix confertur.
& uirtutes augentur. Unde
aqua refectionis dicitur. quȩ
audos fecundat: & iam fructi¬
ficantes ampliori ubertate do¬
nat: quia quantũcũq ꝑ fidẽ
& caritatem ante habatam. a¬
liquis iustus ad baptis mum
accedit. uberiorem ibi recipit
grãm: sed non ita in circumq¬
sione. Unde abrahe ꝑ fidem
iam iustificato signaculum tã¬
tum fuit. nichil ei intꝰ ꝯtulit.
De paruuliᷤᷤ defunctᷤᷤ añ diẽ .uiii.

Expanded text:
randum adjutrix, nec virtutum possessio vel augmentum ibi praestabatur, ut in Baptismo, ubi non tantummodo abolentur peccata, sed etiam gratia adjutrix confertur, et virtutes augentur. Unde aqua refectionis dicitur, quia aridos fecundat, etiam fructificantes ampliori ubertate donat: quia quantumcumque per fidem et charitatem ante habitam aliquis justus ad Baptismum accedit, uberiorem ibi recipit gratiam; sed non ita in circumcisione. Unde Abrahae per fidem jam justificato signaculum tantum fuit, nihil ei intus contulit. 11. De parvulis defunctis ante diem
Abbreviated transcription (Latin):
bus ñ sit imponenda satis fac¬
do sed innotes cenda.
olet etiam queri. utrũ sa¬
tis factionis lex morituris
sit imponenda. de quo theodo¬
rus chaturiensis ẽp̃c in peni¬
tentiali suo sic ait. Ab infirmiᷤᷤ
inquirenda confessio peccatoꝵ:
non tamen ẽ illis imponenda
quantitas penitentiȩ. sed inno¬
tescenda: & cum amicoꝵ orati¬
onibus & elemosinaꝵ largitio¬
nibus. pondus penitentie sub¬
leuandum siforte migrauerint.
Siuero conualuerint: penitentiȩ
modum a sacerdote impositũ
diligenter obseruent. Aliis
uerõ pro qualitate peccati: pre
Tempora penitudinis habita
moderatione constituenda st̃
tuo iudicio: prout conuersoꝵ
animos ꝓspexeris eẽ deuotos.
Pariter etiam habere debes eta.¬
tis senilis intuitum: & respicere
ꝑiculorum quorumcũq uł egri.¬
tudinum necessitates
In necessi

Expanded text:
bus non sit imponenda satisfactio, sed innotescenda. Solet etiam quaeri utrum satisfactionis lex morituris sit imponenda. De quo Theodorus Cantuariens. episcopus in Poenitentiali suo sic ait, 26, q. 7: Ab inquirenda est confessio peccatorum; non tamen est illis imponenda quantitas poenitentiae, sed innotescenda, et cum amicorum orationibus, et eleemosynarum largitionibus, pondus poenitentiae sublevandum, si forte migraverint. Si vero convaluerint, poenitentiae modum a sacerdote impositum diligenter observent. Aliis vero, pro qualitate peccati, poenTempora poenitudinis habita moderatione constituenda sunt tuo judicio, prout conversorum animos perspexeris esse devotos. Pariter etiam habere debes aetatis senilis intuitum, et respicere periculorum quorumcumque, vel aegritudinum necessitates. 5. In necessi
Abbreviated transcription (Latin):
sic peccat qui consulendi. ut qui
nocendi uoluntate mentitur: nec
tantum nocet qui uatorem men¬
tiendo in diuerso itinere mittit:
quantum qui uiam uitȩ menti¬
endo deprauat. P orro omne m̃¬
dacium ideo dicendũ ẽ eẽ pecca¬
tum: quia hoc debet loqͥ homo
quod animogerit: siue ulud ue¬
rum sit. siue p̃utetur & non sit.
Uerba enim ideo sunt instituta.
non it ꝑ ea homines inuicem
fallant: sed ꝑea in alterius no¬
ticiam suas cogitationes ferãt.
Uerbis enim ũti ad fallaciam
non ad quod sunt instituta:
peccatum est. Nec ideo etiã ul¬
lummendacium ẽ putandũ ñ
eẽ peccatum. quia possumus a¬
licui aliquando prodeẽ mentiẽ¬
Do. Possumus enim ut predictũ
est furando. & adulterando ꝓ¬
desse. Mendacium quoq non
tunc tantum eẽ. possumus di¬
cere: quando aliquis leditur.
Cum enim a sciente dicitur fal¬
sum. mendacium est: siue quis
siue nemo ledat᷑. Eece ex his cõ¬
stat. omne mendacium eẽ pec¬
catum: non tamen de omni m̃¬

Expanded text:
sic peccat qui consulendi, ut qui nocendi voluntate mentitur; nec tantum nocet qui viatorem mentiendo in diverso itinere mittit, quantum qui viam vitae mentiendo depravat. Porro omne mendacium ideo dicendum est esse peccatum, quia hoc debet loqui homo quod animo gerit, sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Verba enim ideo sunt instituta, non ut per ea homines invicem fallant, sed per ea in alterius notitiam suas cogitationes ferant. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod sunt instituta, peccatum est. Nec ideo etiam ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus alicui aliquando prodesse mentiendo; possumus enim, ut praedictum est, et furando et adulterando prodesse. Mendacium quoque non tunc tantum esse possumus dicere, quando aliquis laeditur. Cum enim a sciente dicitur falsum, mendacium est sive quis, sive nemo laedatur. Ecce ex his constat omne mendacium esse peccatum: non tamen de omni men
Abbreviated transcription (Latin):
& soluendi potestatem. His ali¬
isq testimoniis innituntur. qͥ
asserunt potestatem ligandiac
soluendi. illis solis concessam
sacerdotibus. qui uita & doctͥna
fateor. cunctis sacerdotibꝰ hãc
clauem dari. scilicet ligandi &
soluendi: sed non eam recte ac
digne habent: nisi qui uitam &
doctrinam apłicam seruant.
Nec premisse auctoritates ma¬
los sacerdodes hanc potestatẽ
digne ac recte hac potestate ut
significant. qui prediti st̃ uita
& doctrina apłica. quia soli a
postolorum imitatores. digne
recteq possunt ligare & solue:
& recte fit remissio uel retentio
peccatorum. fit tamen & ꝑ il¬
los qui scĩ non sunt: sednõ dig¬
ne uel recte. Dat enim d̾s bene¬
dictionem digne poscenti: etiã
ꝑ indignum ministrum. Quod
uero hanc potestatem babeãt
omnes sacerdotes. ieronimus

Expanded text:
et solvendi potestatem. His aliet solvendi potestatem. His aliisque testimoniis innituntur, qui asserunt potestatem ligandi ac solvendi illis solis concessam sacerdotibus, qui vita et doctrina fateor, cunctis sacerdotibus hanc clavem dari, scilicet, ligandi et solvendi; sed non eam recte ac digne habent, nisi qui vitam et doctrinam apostolicam servant. Nec praemissae auctoritates malos sacerdotes hanc potestatem digne ac recte hac potestate uti significant, qui praediti sunt vita et doctrina apostolica, quia soli ipsorum apostolorum imitatores digne recteque possunt ligare et solveret recte fit remissio vel retentio peccatorum. Fit tamen et per illos qui sancti non sunt, sed non digne vel recte. Dat enim Deus benedictionem digne poscenti, etiam per indignum ministrum. Quod vero hanc potestatem habeant omnes sacerdotes, Hieronym.
Abbreviated transcription (Latin):
stet non omnes sacerdotes
ulas duas habere. quia scientia
discernendi pleriq carent: de
altera idest potentia ligandi &
soluendi queritur. utrum sacer¬
quo dotes omnes eam habeant. Qͥ¬
dam enim putant hanc potesta
tem illis solis eẽ concessam: qͥ
doctnam simul ac uitam apłoꝵ
seruant. Illas enim claues pro¬
misit dominus petro. & imita¬
torib eius tantum: ut auint. Qͥ
etiam auctoritatib utuntur.
in munimentũ suȩ opinionis:
hoc enim dicunt augustinum
sionem peccatorum uel ꝑ se ip¬
sum facit deus. uel per colum¬
bȩ membra. Dicit etiam idem
peccata dimitti uel teneri a scĩs.
na aurea legitur. Erit autem
lamina aurea semꝑ in fronte
sacerdotis: hec inquit significa
fiduciam bone uite. Quam qͥ
uere ꝑfecteq non significatione
sed ueritate sacerdos habet: so
ilorum exempla simul cũ doc¬
trina tenent. Item ex dictis o¬
rigenis. Hec potestas soli petro
concessa ẽ: & imitatorib petri.
Nam quicumq uestigia petͥ
imitantur: habent rectẽ ligandi

Expanded text:
stet non omnes sacerdotes illas duas claves habere, quia scientia discernendi plerique carent; de altera, id est, potentia ligandi et solvendi, quaeritur utrum omnes sacerdotes eam habeant. Quidam enim hanc potestatem putant illis solis esse concessam, qui doctrinam simul ac vitam apostolorum servant. Illas enim claves promisit Dominus Petro, et imitatoribus ejus tantum, ut aiunt; qui etiam auctoritatibus utuntur in munimentum suae opinionis. Hoc enim dicunt Aug. sionem peccatorum vel per seipsum facit Deus, vel per columbae membra. Dicit etiam idem peccata dimitti vel teneri a sanctisna aurea legitur: Erat autem lamina aurea semper in fronte sacerdotis: Haec, inquit, significat fiduciam bonae vitae, quam qui vere perfecteque, non significatione, sed veritate sacerdos habet, soli, qui illorum exempla simul cum doctrina tenent. Item ex dictis Origen.: Haec potestas soli Petro concessa est, et imitatoribus Petri. Nam quicumque vestigia Petri imitantur, habent recte ligandi
Abbreviated transcription (Latin):
rorum & cinis uitule asꝑsus.
inquinatos sc̃ificabat ad e¬
mundationem carnis: non aĩe.
Nam inquinatio illa erat:con¬
tactus mortui. Unde augustinꝰ
tionem quam lex mundat. nisi
contactum mortui hominis. q̃
qui tetigerat immundus erat
septem diebus. sed purificaba¬
templum. Mundabant etiam
interdum a corporali lepra il¬
la legalia: sed numquam exoꝑi¬
posuit ea d̃s in seruitutem non
in iustificationem: & ut figura
futuri eẽnt: uolens ea sibi po¬
tius offerri quam idolis. Illa
ergo signa erant. sed tamen &
sacramenta. licet minus propͥe
in scͥpturis sepe uocantur: quia
signa erant rei sacre quã utiq¬
non prestabant. Iua autem
apłs oꝑa legis dicit. quȩ tan¬
tum significandi gr̃a uel in o¬
nus instituta sunt. De causa
institutionis sacramentoꝵ.

Expanded text:
rorum et cinis vitulae aspersus, inquinatos sanctificabat ad emundationem carnis, non animae. Nam inquinatio illa erat contactus mortui. Unde Aug., Quaetionem quam lex mundat, nisi contactum mortui hominis, quem qui tetigerat immundus erat septem diebus, sed purificaba intraret in templum. Mundabant etiam interdum a corporali lepra illa legalia. Sed nunquam ex operiposuit ea Deus in servitutem, non in justificationem, et ut figura futuri essent, volens sibi ipsi potius offerri ea, quam idolis. Illa ergo signa erant, sed tamen et sacramenta, licet minus proprie in Scripturis saepe vocantur, quia signa erant rei sacrae quam utique praestabant. Illa autem Apostolus opera legis dicit, quae tantum significandi gratia, vel in onus instituta sunt. 3. De causa institutionis sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
mitate baptirantur. ut scilicet
moriantur uetustati peccati. si¬
cut xp̃c uetustati pene: indu¬
bitantem habent. Potest &
aliter solui. Duobus enim mo
dis induere xp̃m dicimur: uel¬
ꝑ assumptionem sacramenti. uł
rei ꝑceptionem. Unde augusti¬

Expanded text:
mitate baptizantur, sicut moriuntur vetustati peccati, sicut Christus vetustati poenae, indubitantem habent. Potest et aliter solvi. Duobus enim modis Christum induere dicimur: vel assumptione sacramenti, vel rei perceptione. Unde Aug
Abbreviated transcription (Latin):
ad uite scĩficationem: atꝙ ind̾
primum bonis & malis potesteᷤᷤ¬
se cominune.: hoc autem ꝓpriũ
bonorum ẽ & pioꝵ. Omnes er¬
go qui in xp̃i nomine baptirã¬
tur xp̃m induunt: uel scd̾m
sacramenti ꝑceptionem: uel se¬
cundum sc̃ificationem. Ed passi¬

Expanded text:
ad vitae sanctificationem; atque illud primum bonis et malis potest esse commune, hoc autem est proprium bonorum et piorum. Omnes ergo qui in Christi nomine baptizantur, Christum induunt vel secundum sacramenti perceptionem, vel secundum vi
Abbreviated transcription (Latin):
dyxit. Quod ostendit᷑ exeo. qđ
ait in eodem libro sic. Si ad
baptismum fictus accedit. di¬
missa sunt ei peccata. aut non
sunt diissa: Eligat quod
uoluerit. Rece aꝑtẽ cernis. si ta¬
men intendis id dixisse augus¬
tinum. non asserendo sed que¬
rendo: & alioꝵ opinionem re¬
ferendo. Idem enim ait. Tc̃
tismus cum illa fictio ueraci cõ¬
fessione recesserit: quȩ corde in
malicia ꝑseuerante. peccatoꝵ
ablutionem non sinebat fieri.
Non ergo ficte accedenti pecca¬
ta dimittuntur. Querit ergo¬
quotquot in xp̃o baptirati estiꝰ¬

Expanded text:
dixit; quod ostenditur ex eo quod dixit; quod ostenditur ex eo quod ait in eodem libro sic: Si ad baptismum fictus accedit, dimissa sunt ei peccata, aut non sunt dimissa; eligant quod voluerint. Ecce aperte cernis, si tamen attendis id dixisse Aug. non asserendo, sed quaerendo, et aliorum opinionem referendo. Idem enim ait ibidetismus, cum illa fictio veraci confessione recesserit; quae corde in malitia perseverante, peccatorum ablutionem non sinebat fieri. Non ergo ficte accedenti peccata dimittuntur. 3. Quotquot in Christo baptizati esti
Abbreviated transcription (Latin):
tratur. omnia condonent᷑:
Sed non hoc asserendo dicit:
immo hanc opinionem & pre¬
missam sententiam conferendo:
baptriantur. aut peccata nul¬
latenus dimittuntur: quia sp̃c
sc̃s disciplinȩ effugiet fictum:
aut in ipso temporis puncto ꝑ
ium sacramenti dimissa. iterũ
ꝑ fictionem replicantur: ut eti¬
am illud uerum sit. Quotqͦt
giet fictum: ut induat eũ xp̃m
ꝑnities fictionis. Nam redire di¬
missa peccata ubi fraterna cari
in illo seruo. a quo dns dimissũ
debitum petiit: quia ille con¬
impeditur baptismi gr̃a. quo¬
minus omnia peccata dimittã¬
tur: etiam si fraternum odium
in eius cui dimittunt᷑ animo
ꝑseuerat. Soluitur enim hest̾¬
nus dies: & quicquid suꝑ est sol¬
uitur etiam ipsa hora: momen¬
tumq ante baptismum. & in
baptis mo. Deinceps autem con¬
tinuo reus ẽẽ incipit. non solum
consequentium. sed etiam prete¬
ritorum dierum. horarum mo¬
mentoꝵ. redeuntib omnibꝰ
quȩ dimissa sunt. Hoc autem
ut prediximus ñ sub assertiõe

Expanded text:
zatur, omnia condonentur Sed non hoc asserendo dicit, imo hanc opinionem et praemissam sententiam conferendo, baptizantur, aut peccata nullatenus dimittuntur, quia Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum; aut in ipso temporis puncto per vim sacramenti dimissa, iterum per fictionem replicantur; ut etiam illud verum sit: Quotquot giet fictum: id est, ut induat eum Chrisum Christo pernicies fictionis. Nam redire dimissa peccata, ubi fraterna chariin illo servo, a quo Dominus dimissum debitum petivit, eo quod ille conimpeditur baptismi gratia quominus omnia peccata dimittantur, etiamsi fraternum odium in ejus cui dimittuntur, animo perseveret. Solvitur enim hesternus dies, et quidquid superest; et solvitur etiam ipsa hora momentumque ante baptismum, et in baptismo. Deinceps autem continuo reus incipit esse non solum consequentium, sed etiam praeteritorum dierum, horarum, momentorum redeuntibus omnibus quae dimissa sunt. Hoc autem, ut praediximus, non sub assertione
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis qui iam suȩ uoluntatis
arbiter constitutus ẽ: cũ accedit
ad sacramentũ fideliũ. nisi pe
niteat eum ueteris utte: nouã
non potest inchoare. Ab hac
penitentia cum baptirantur
soli pariuili immunes sunt.¬
Hiis aliisq testimoniis aꝑte
ostenditur. aduttis sine fide &
penitentia uera. in baptis mo
non conferri grãm remissio¬
nis: quia nec paruulis sine fide
aliena. qui propriã habere ne¬
queunt. datur in baptismo re¬
missio. Siquis ergo ficte acce¬
dat non habens cordis ueram
contritionem: sacramentũ sine
re accipit. Nidetur tamen augꝰ¬
tinus dicere quod ficte accedenti
qui: etiam habet odium frat̃¬
num. in ipso momento qͦ bap

Expanded text:
Omnis qui jam suae voluntatis arbiter constitutus est, cum accedit ad sacramentum fidelium, nisi cum poeniteat vitae veteris, novam non potest inchoare. Ab hac poenitentia cum baptizantur soli parvuHis aliisque testimoniis aperte ostenditur, adultis sine fide et poenitentia vera in baptismo non conferri gratiam remissionis, quia nec parvulis sine fide aliena, qui propriam habere nequeunt, datur in baptismo remissio. Si quis ergo ficte accedit, non habens veram cordis contritionem, sacramentum sine re accipit. Videtur tamen Aug. dicere quod etiam ficte accedenti, qui etiam habet odium fraternum, in ipso momento quo bap
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbatio: ut in ira sua. idest
manentẽ ira sua ñ contineat
miserationes suas. ñ et̾no sup¬
plicio finem dando s leuam̃
adhibendo. uel int̾ponendo
cruciatib quia nec psalmꝰ ait.
ad finiendam iram suã uel pꝰ
iram suam. sed in ira sua. Que
si sola eẽt alienari a regno d̃i.
carere magna multitudine dul¬
ceduus di.tam grandis tam̃
ẽ pena. ut ei possint nulla tor¬
menta quȩ nouimus compa¬
rari: si ula sit eterna: ista au¬
tem sint quamilibet multis se¬
culis longa. Manebit ergo
cominunis: sicut manebit
communtter omniũ uita et̾¬
na scõrum. Roce ita asserit ħͥ
penas repboꝵ ñ eẽ finiendaᷤ.
quod non improbat si dicat᷑
eorum supplicio aliquod le¬
uamen ad hiberi. Unde non

Expanded text:
perturbatio, ut in ira sua, id est, perturbatio, ut in ira sua, id est, manente ira sua, non contineat miserationes suas, non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus; quia nec psalmus ait ad finiendam iram suam, vel post iram suam, sed in ira sua. Quae si sola esset, alienari a regno Dei, et carere magna multitudine dulcedinis Dei, tam grandis tamen est poena, ut ei possint nulla tormenta quae novimus comparari; si illa sit aeterna, ista autem sit quamlibet multis seculis longa. Manebit ergo rit communis, sicut manebit communiter omnium vita aeterna sanctorum. Ecce ita asserit hic poenas reproborum non esse finiendas, quod non improbat, si dicatur eorum supplicio aliquod levamen a
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Hec duo mutua societate
sibi uingunt᷑: in his breuiter
omnia oꝑa dei includit. Au
habitura contendunt: ita illoꝵ
repellit opinionẽ. asserens re¬
probos ꝑpetuo puniendos:
inquit non nuili et̃nam damp¬
nandorum penam. & cruciatꝰ
sine intermissione ꝑpecuos hu¬
mano misereantur affectu: atq
ita futurum ẽẽ non credunt: ñ
quidem scͥpturis aduersando
diuinis: sed ꝓ suo motu dura
queq molliendo. & in leniorẽ
flectendo sententiam: quȩ pu¬
tant in eis terribilius eẽ dicta
legitur. Sed de his intelligitur
Aut si hoc ad omnes estimant
ꝑtinere: non ideo necesse ẽ ut
dampnationẽ oppinent᷑ finiri
modo putẽt᷑ habitura finem
felicitas illoꝵ de quib econt᷑¬
rio dictum ẽ. iustiautẽ in uitã
et̾nam. Sed penas dampna¬
toꝵ certis temporib estiment
si hoc eis placet aliquatenus
mitigari: etiam sic quippe in¬
telligi potest manere ira d̾i in il¬
lis .i. ipsa dampnatio. Hec enĩ
uocatur ira dei. ñ diuini anims

Expanded text:
ait: Haec duo mutua societate sibi junguntur. In his breviter omnia opera Dei includit. Aughabitura contendunt, ita illorum repellit opinionem, asserens reprobos perpetuo puniendos, inquit, nonnulli aeternam damnandorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt; non quidem Scripturis adversando divinis, sed pro suo motu dura quaeque molliendo, et leviorem flectendo sententiam; quae putant in eis terribilius esse dictalegitur; sed de his intelligitur Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur finiri modo putetur habitura finem felicitas eorum de quibus e contrario dictum est: Justi autem in vitam aeternam. Sed poenas damnatorum certis temporibus existiment si hoc his placet aliquatenus mitigari. Et sic quippe intelligi potest manere ira Dei in illis, id est, ipsa damnatio. Haec enim vocatur ira Dei, non divini animi
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ peccata meruerint. scilicet
cum medioeriter malis: qui suf
ed querit᷑ hic de ualde mał.
utrum & ipsi in aliq̃ pe¬
narum mitigatione dei muise¬
ricordiam sentiant. ut muiꝰ quã
meruerint puniant᷑. Quidam
autumant eos nullam releua¬
tionem pene habituros: quod
confirmant iacobi auctoritate
dicentis. Iudicium sine miscdia
fiet illi: qui ñ fecit miscđiam.

Expanded text:
rum peccata meruerint, scilicet, rum peccata meruerint, scilicet, cum mediocriter malis, qui suffSed quaeritur hic de valde malis, utrum et ipsi in aliqua poenarum mitigatione Dei misericordiam sentiant, ut minus quam meruerint puniantur. Quidam autumant eos nullam relevationem poenae habituros; quod confirmant Jacobi auctoritate dicentis, c. 2: Judicium sine misericordia fiet illi qui non fecit misericordiam.
Abbreviated transcription (Latin):
i autem angeli a deo ꝑ uer
bum eus discunt peticioneᷤ
nrãs. & quid de eis implendũ sie
uel ñ. cur ñ credamꝰ & animaᷤᷤ
scõꝵ di faciem contemplantiũ.
in eius ueritate intelligere p̾ces
hominum: & quȩ implende sĩt
uel non. Inde est quod ds di¬
citur exaudire preces quorumdã.
ñ solum quando effectui man¬
cipat: s etiam quando innoteᷤᷤ¬
cit curie angeloꝵ & scãꝵ ani¬
marum. quid inde futurũ sit
uel non: & quod cognoscunt
in dei uoluntate ẽẽ. uolunt &¬
ipsi. Adeo enim suꝑne ueritati
addicti sunt: ut nichil preter¬
Intercedunt igitur ꝓ nobis ad
merita suffragant᷑ nob̾. & af¬
fectu. dum uota nr̃a cupiunt
impleri: quod tamen non fa-¬
ciunt nisi in uoluntate di im¬
plenda didicerint. O ramus er¬
go ut intercẽdant pro nobis:
idest ut merita eoꝵ nobis suf¬
fragentur: & ut ipsi uelint bo¬
num nr̃m: quia eis uolentib
deus uult & ita fiet. Ex p̃mis¬
sis constat. quod cum quibdã
misericordius agit ds. quã aliqͣ¬

Expanded text:
i autem angeli a Deo per ejus Verbum discunt petitiones nostras, et quid de eis implendum sit vel non, cur non credimus animas sanctorum Dei faciem contemplantium, in ejus veritate intelligere preces hominum, et quae implendae sint, vel non? Inde est quod Deus dicitur exaudire quorumdam preces, non solum quando effectui mancipat, sed etiam quando innotescunt curiae angelorum et sanctarum animarum, quid in futurum sit vel non; vel quod cognoscunt in Dei voluntate esse, volunt et ipsi. Adeo enim supernae veritati addicti sunt, ut nihil praeterIntercedunt igitur ad merita suffragantur nobis, et affectu, dum vota nostra cupiunt impleri; quod tamen non faciunt, nisi in voluntate Dei implenda didicerint. Oramus ergo ut intercedant pro nobis, id est, ut merita eorum nobis suffragentur, et ut ipsi velint bonum nostrum, quia eis volentibus Deus vult, et ita fiet. Ex praemissis constat quod cum quibusdam misericordiis agit Deus quam eo
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas: quia & in udicando
subuenit. & ita non deest mise¬
ricordia: & in miserando idexhi¬
bet quod ꝓmisit ne desit u̾itaᷤ.
frga omnes autem quos lib̾at
& dampnat. omnes uie st̃ mise¬
ricordia & ueritas: quia ubi ñ
miseretur: iundicte ueritas dat᷑.
Dicens ubi ñ miseret᷑ dat intel¬
ligi aliquid adeo fieri ubi ipse
non miseretur.S his occurrte
quod ait cassiodorus suꝑ psal¬
de miscd̾ia &̃ pietate di. Hee due

Expanded text:
: quia et in judicando subvenit, et ita non deest misericordia; et in miserando id exhibet quod promisit, ne desit veritas. Erga omnes autem quos liberat et condemnat, omnes viae sunt misericordia et veritas; quia ubi non miseretur, vindictae veritas datur. Dicens ubi non miseretur, dat intelligi aliquid a Deo fieri, ubi ipse non miseretur. Sed his occurrit quod ait Cassiod. super psalde misericordia et piet
Abbreviated transcription (Latin):
t licet dicatur homo d̾s: ñ
tamen congrue dicitur ho¬
mo dominicus. Unde augusti
uideo utrum recte dicat᷑ homo
dominicus. qui est mediator
cum situtiq dominꝰ. Et hocqͥ¬
dem ut dicerem apud quosdam
ubicumq hoc dixi: dixisse me
nollem. Postea quippe uidi non
duabꝰ exist̾e nat᷑is. s dm adh̾entiã
altera inest. Qo p̃dicta non suf¬
ficiũt ad ognoscendã hãc ꝯstionẽ.
atis diligenter iuxta diuer¬
sorum sententias. suprapo¬
sitã absq assertione & preuidi¬
cio tractauimus questionẽ. Ue¬
rum tamen nolo intanta retãq
ad dinoscendum difficili putare
lectorem. istã sͥ nr̃am deb̾e fuffi¬
cere disputationem: sed legat. &
alia melius forte considerata atq
tractata: & ea que hic mouere poᷤ¬
sunt. uigilantiore atq intelligen¬
tiore si potest mente discutiat. hoc
firmiter tenens. quod d̾s homi¬
nem assumpsit: homo in deum
transiuit. non nature uersibilita¬
te. sed di dignatione: ut nec deus
mutaretur in humanam substã¬

Expanded text:
t licet dicatur homo Deus, non tamen congrue dicitur homo dominicus. Unde Aug., in. 19: Non video utrum recte dicatur homo dominicus, qui est mediator cum sit utique Dominus; et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. Postea quippe vidi non duabus existere naturis, secundum adhaerentiam altera inest. 13. Quod praedicta non sufficiunt ad cognoscendam hanc quaestionem. Satis diligenter juxta diversorum sententiam supra positam absque assertione et praejudicio tractavimus quaestionem. Verumtamen nolo in tanta re, tamque ad cognoscendum difficili, putare lectorem istam sibi nostram debere sufficere disputationem: sed legat et alia forte melius considerata atque tractata, et ea quae hic movere possunt, vigilantiore atque intelligentiore, si potest, mente discutiat; hoc firmiter tenens, quod Deus hominem assumpsit, homo in Deum transivit, non naturae versibilitate, sed Dei dignatione; ut nec Deus mutaretur in humanam substan
Abbreviated transcription (Latin):
d quid ergo utilis erat bap¬
tismus iohannis: Quia ho¬
mines usu baptizandi: prepa¬
rabat ad baptismum xp̃i. Sed
queritur quare dictus ẽ iohan
lauantis: non inuisibilis grã
dei interius oꝑantis: sed tamen
& ula iohannis oꝑatio adeoerat:
& baptismus ille adeo erat. ñ
ab homine. Sed hominis dict᷑
est: quia ibi nichil gerebatur
quod non ageret homo. Siue¬
ro queritur an sacramentum
fuerit. satis potest concedi: ex
eo sensu. quo legalia signa di¬
cuntur sacramenta. Signaba
enim baptismus iohannis rẽ
sacram. scilicet baptismũ xp̃i.
qui non tantum ẽ penitentiȩ:
sed & remissionis peccatorum.

Expanded text:
d quid ergo utilis erat baptismus Joannis? Quia homines usu baptizandi praeparabat ad Baptismum Christi. Sed quaeritur quare dictus est baptilavantis, non invisibilis gratia Dei interius operantis. Sed tamen et illa Joannis operatio a Deo erat, et baptismus ille a Deo erat, non ab homine tantum; sed hominis dictus est, quia nihil ibi gerebatur quod non ageret homo. Si vero quaeritur an sacramentum fuerit, satis potest concedi, ex eo sensu quo legalia signa dicuntur sacramenta. Significabat enim baptismus Joannis rem sacram, scilicet Baptismum Christi, qui non tantum est poenitentiae, sed et remissionis peccatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendis atq ꝑtractandis.
que ad uerbi incarnati misteriũ
ꝓtinent. inttegra mentis considera¬
tonc intendamus: ut de mest.¬
bilib uel modicum aliquid pa
deo reuelant naleamusꝰ

Expanded text:
intelligendis atque pertractandis, quae ad Verbi incarnati mysterium pertinent, integra mentis consideratione intendamus, ut de ineffabilibus vel modicum aliquid fari, Deo revelante, valeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
pientia uero non modo capimꝰ
suꝑiora sed etiam in cognitis
delectamur. Sic ergo distingui
potest inter illa tria. scilicet sei¬
entiam intellectum & sapien¬
amministrationem rerum tẽ¬
los conuersationem: intelligen¬
tia ad creatoris & creat᷑aꝵ inui¬
sibilium speculationem: s api¬
entia uero ad solius eterne ueri¬
tatis contemplationem & delec¬
tationem.
Quod intellectus &
scĩa de quib hic agit: ñ illa sunt¬

Expanded text:
pientia vero non modo capimus superiora, sed etiam incognitis delectamur. Sic ergo distingui potest inter illa tria, scilicet intellectum, scienadministrationem etlos conversationem. Intelligentia vero ad Creatoris et creaturarum invisibilium speculationem. Sapientia vero ad solius aeternae Veritatis contemplationem et delectationem. 3. Quod intellectus et scientia de quibus hic agit
Abbreviated transcription (Latin):
factio ibi relaxetur ambrosius
uocatio. dicens. Grã dei in bap¬
tismo non requirit gemitum
uel planctum uel aliquod opꝰ.
& omnia gratis condõnat. Qd̃
quidem dẽ exteriori gemitu uł
planctu accipiendum ẽ. Nam
sine intertori nemo adultus re¬
nouatur: sed exteriores satis fac¬
tiones & afflictiones. scilicet sor¬
des penitentium ibi dimittunt᷑.
Multum ergo confert baptismꝰ
etiam iam ꝑ fidem iustificato:
qui accedens ad baptismũ qua¬
si ramus a columba portatur
in archam: anteintus erat uidi¬
cio di: sednunc etiam usdicio ec¬
clesie intꝰẽ. Cum uero in bap¬
tismo peccatum deleatur. &
satis factio exterior ñ imputet᷑:
queritur cur penalitas cui pro
peccato addicti sumus ñ tollat᷑.
si a pena homines ꝑ baptĩmu
liberarentur:. ipsam putarẽt ba¬
ptismi preciũ: ñ et̾num regnum
Id̃o soluto reatu pecc̃ĩ tp̃ralis pena
tamen manet: ut illa uita stu¬
diosius queratur. que erita pens
omnibus aliena. Ideo etiã ma¬

Expanded text:
factio ibi relaxetur, Ambros. ofactio ibi relaxetur, Ambros. odona Dei et vocatio, dicens: Gratia Dei in Baptismo non requirit gemitum vel planctum, vel aliquod opus; sed et omnia gratis condonat. Quod quidem de exteriori gemitu vel planctu accipiendum est. Nam sine interiore nemo adultus renovatur; sed exteriores satisfactiones et afflictiones, scilicet, sordes poenitentium, ibi dimittuntur. Multum ergo confert Baptismus, etiam jam per fidem justificato; quia accedens ad Baptismum, quasi ramus a columba portatur in arcam; qui ante intus erat judicio Dei, sed nunc etiam judicio Ecclesiae intus est. Cum vero in Baptismo peccatum deleatur, et satisfactio exterior non imputetur, quaeritur cur poenalitas cui pro peccato addicti sumus non tollatur. si a poena homines per Baptismum liberarentur, ipsam putarent Baptismi pretium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut illa vita studiosius quaeratur, quae erit a poenis omnibus aliena. Ideo etiam ma
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ificati sp̃u. cum fide & carita.¬
te ad baptismum accedunt:
quid eis conferat baptismus.
Nichil enim uidetur eis prestare.:
cum ꝑfidem & contritionem iã
remissis peccatis iustificati ft̃.
Ad quod sane potest dici. eos qͥ¬
dem ꝑ fidem & contritionem
iustificatos.idest a macula pec¬
cat purgatos. & a debito et̾ne
penȩ absolutos:tamen adhuc
teneri satis factione temporali.
qua penitentes ligantur in ec¬
clesia. Cum autem baptismũ
ꝑcipunt. & a peccatis si qua
interim post conuersionem con¬
traxerunt mundantur: & ab
exteriori satisfactione absoluũ
homo tunc̃ dici possit. Fõmes qͦ
peccati in eo amplius debilitat᷑.
Ideo ieronimus dicit. quod fideᷤ
quȩ fideles facit in aquis bap¬
tismi datur uel nutritur: qͥa
non habenti aliquando ibi
datur: &iam habenti ut plenꝰs
habeatur. Sic &̾ de aliis intelli¬
gendum ẽ. Qui uero mundꝰ
accedit. ibi fit mundior: &̃ oĩ
habenti ibi amplus datuR.
Quod uero omnis exterior satis¬

Expanded text:
ctificati Spiritu cum fide et charitate ad Baptismum accedunt, quid eis conferat Baptismus. Nihil enim eis videtur praestare, cum per fidem et contritionem jam remissis peccatis justificati sunt. Ad quod sane dici potest eos quidem per fidem et contritionem justificatos, id est, a macula peccati purgatos, et a debito aeternae poenae absolutos; tamen adhuc teneri satisfactione temporali, qua poenitentes ligantur in Ecclesia. Cum autem Baptismum percipiunt, et a peccatis, si quae interim post conversionem contraxerunt, mundantur, et ab exteriori satisfactione absolvunthomo tunc dici possit. Fomes quoque peccati in eo amplius debilitatur. Ideo Hier. dicit quod fides quae fideles facit, in aquis Baptismi datur vel nutritur: quia non habenti aliquando ibi datur, et jam habenti ut plenius habeat datur, sic et de aliis intelligendum est. Qui ergo mundus accedit, ibi fit mundior, et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satis
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiam queri. an ualeat
duci in conuigiũ: que priꝰ
ẽ polluta ꝑ adulterium. De hoc
matrimonium: quam prius pol¬
luit adulterio. Item. Relatumẽ¬
aurib scõrum sacerdotum. quẽ¬
dam alterius uxorem stupro
uiolasse. & insuꝑ meche iuiram̃tũ
dedisse. quod post legitimi mari¬
ti mortem si suꝑuiueret. ducẽt
eam uxorem: quod & factum ẽ.
Tale ergo conubiũ prohibemꝰ
&̃ anathematiramus. Hiis aliĩq
auc̃toritatib uetantur in con¬
iugium copulari: qui se prius
uerum conubium. fieri potest
conuigium: cum qua precessit
adulterium. Idem. Posse fieri sa¬
ne licitas nuptias ex ꝑsonis il¬
licite coniunctis. honesto placito
subsequente. manifestum ẽ.¬
Determinatio.

Expanded text:
olet etiam quaeri an valeat duci in conjugium quae prius est polluta per adulterium. De hoc matrimonium quam prius polluit adulterio. Item, eauribus sanctorum sacerdotum, quemdam alterius uxorem stupro violasse, et insuper moechae juramentum dedisse, quod post legitimae uxoris mortem, si superviveret, duceret eam in uxorem; quod et factum est. Tale ergo connubium prohibemus et anathematizamus. His aliisque auctoritatibus vetantur in conjugium copulari, qui se prius verum conjugium, fieri potest conjugium cum qua praecessit adulterium. Item: Posse fieri sane licitas nuptias, ex personis illicite conjunctis honesto placito subsequente manifestum esDeterminatio.
Abbreviated transcription (Latin):
cũꝙ penitentis publicũcrim̃ ẽ qd̃
uniu̾sã cõmou̾it urbẽ añ absidã
scił intitũ eccle manꝰ eu mponat᷑.
diuinis altarib petierit. si ep̃c ab¬
⁊ sic ꝑielitatẽ eiꝰ p̃cepto recõciliare.
Inconsulto uͦ eꝑo. ñ potest excõmu¬
nicatos uł publice penitentes pres¬
biter reconciliare. Unde in car¬
thaginensi concilio scd̃o sta.¬
tutum est: ut crisma uel recon¬
ciliatio penitentium & puel¬
larum consecratio. a presbiteri
non fiat. Item reconciliare quẽ¬
quam in publica missa. p̃sbito
non liceat. Puellaꝵ tamen cõ¬
secratio: consulto ep̃o ꝑ presbite¬
rũ fieri ualet. Unde in carthagi
inconsulto ep̃o uirgines non cõ¬
secret: crisma uero numquam
conficiat. Sicit preceptõ ep̃i po¬
test pres biter consecrare uirgi¬
nes sic & reconciliare penitenteᷤ.
An obło eiꝰsit recipienda: qͥ cur¬
rens ad penitentiã p̃uenit᷑ morte

Expanded text:
s publicum crimen est, quod universam commoverit urbem, ante absidam, scilicet, introitum ecclesiae manus ei imponatur. divinis altaribus petierit, si episcopus abpto reconciliare. Inconsulto vero episcopo non potest excommunicatos, vel publice poenitentes presbyter reconciliare. Unde in Carthaginensi concilio II, ibid., statutum est ut chrisma vel reconciliatio poenitentium, et puellarum consecratio a presbyteris non fiat. Item, reconciliare quemquam in publica missa presbytero non liceat; puellarum tamen consecratio, consulto episcopo, per presbyterum fieri valeat. Unde in eodem inconsulto episcopo virgines non consecret; chrisma vero nunquam conficiat. Sicut praecepto episcopi potest presbyter consecrare virgines, sic et reconciliare poenitentes. 7. An oblatio ejus sit recipienda, qui currens a
Abbreviated transcription (Latin):
nes suo baptismo prenuntiauit
qui primus baptirasse legitur:
sed in aqua non in spu: sicut ip¬
se ait. Ego baptiro uos inaqua:
inpenitentiam. Sola enim cor¬
pora abluebat: a peccatis uero
non mundabat. Baptismus
iohannis erat in penitentiã: ñ
in remissionem. Baptismus ue
roxp̃i in remissionem: quia io¬
hannes baptiians homines ad
penitentiam uocabat. ⁊ quos
baptizabat penitere docebat se¬
cundum illud. ueniebant adꝰ
iohannem in iordanem confi¬
tentes peccata sua. & in bap¬
tismo iohannis non dabatur
peccatorum remissio: quȩ data
est in xp̃i baptismo.

Expanded text:
nes suo baptismo praenuntiavit; qui primus baptizasse legitur, sed in aqua, non in Spiritu, sicut ipse ait: Ego baptizo vos in aqua, in poenitentiam. Sola enim corpora abluebat, a peccatis vero non mundabat. Baptismus Joannis erat in poenitentiam, non in remissionem; Baptismus vero Christi, in remissionem. Quia Joannes baptizans homines, ad poenitentiam vocabat; et quos baptizabat, poenitere docebat; secundum illud: Veniebant ad Joannem in Jordanem, confitentes peccata sua. Sed in baptismo Joannis non dabatur peccatorum remissio, quae data est in Christi Baptismo.