comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ caritate diffusa in cordib nrĩs
fit. ut qd̃ lex p̃cepit impleatur. Qd̾
enim ꝑ litteram iubetur: ñ littera
s spũ impletur. Uynde illud qd̃ scͥptũ
est. ñ concupisces. ꝑ moysen lex ẽ qͥa
legis sunt ꝓmissa: quia in xp̃o emi¬
manos. quomͦ inuocabunt in quẽ
non crediderunt. aut quomͦ credes
quẽ ñ audierunt. de gentib dixit.
non de uideis. sicut hic sompniat.
Eos enĩ uolebat refellere doctor gen¬
tium: qui putabant genti tantũmͦ
iudeoꝵ. ñ etiam incircũcisis gentibꝰ
eugłium p̃dicandum. Qd uolens os¬
tendere ñ ad uidȩos tantũ h ad om̃s
gentes ꝑtinere. prius posuit testimo¬
cum dixiss. quomͦ aũt inuocabunt
in quem ñ crediderunt. aut quomͦ
credent. quẽ non audierunt: conti¬
nuo subiunxit. quomͦ aũt audient.
sine p̃dicante. aut quomͦ p̃dicabunt
nisi mittantur: ita refiitans eos qui
negabant ad incircũcisas gentes. p̃¬
dicatores xp̃i ẽẽ mittendos. Illud qͦq

Expanded text:
m charitate diffusa in cordibus nostris , fit ut quod Lex praecipit, impleatur. Quod enim per litteram jubetur, non littera, sed Spiritu impletur. Unde illud quod scriptum est, Non concupisces ; per Moysen Lex est, quLegis sunt promissa, quia in Christo emimanos, Quomodo invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? de Gentibus dixit, non de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam incircumcisis Gentibus Evangelium praedicandum. Quod volens ostendere, non ad Judaeos tantum, sed ad omnes gentes cum dixisset, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse mittendos. 12. Illud quoque
Abbreviated transcription (Latin):
commutaret utrosq in uno corꝑe
dõ. ꝑ erueem int̾ficiens mimiciciaᷤᷤ
in semet ipso: & ueniens eugłirauit
pacem uobis qui eratis longe. ae pacẽ
his qui ꝓpe: quia ꝑ ipsũ habemꝰ ac¬
cessum ambo in uno spũ ad patrem.
Igitur iam non estis ꝑegrini &e inqui¬
lini. s estis ciues sc̃oꝵ & domestici di:
suꝑedificati suꝑ fundam̃tum apłoꝵ

Expanded text:
rosque in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitias in semetipso: et veniens evangelizavit pacem vobis qui eratis longe, et pacem his qui prope; quia per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem. Igitur jam non estis peregrini et inquilini: sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati supra funda
Abbreviated transcription (Latin):
nitas. Cum gͦ sit corpꝰ aliqua substantia:
quantitas eiꝰ ẽ in magnitudine molis
eiꝰ sanitas uͦ ei. ñ quantitas s qualitaᷤᷤ
eiꝰ est. Nongͦ potuit optinere qnͣtitas
corꝑis: qd̃ potuit qualitas. Nam ita di
nores minora. & maiora maiores. ñ po¬
tuit ẽẽ in singulis quibꝰq partib tota
uł tanta: s amplior ẽ quantitaᷤᷤ in am¬
pliorib partib. breuior inbreuioribꝰ.
& in nulla parte tanta. qnͣta ꝑ totum.
Qualitas uͦ corꝑis que sanitas dicit᷑:
eũ sanũ eorpꝰ est totũ. tanta ẽ in maio¬
rib qnta in minorib partibꝰ. Non enĩ
quȩ minꝰ magne st̃ ido minꝰ sane st̃.
aut quȩ ampliores. idõ saniores. Absit
gͦ ut qd̾ potest in corpore qualitaᷤ crea¬
ti corꝑis: ñ possit inseipsa substantia cre¬
atoris. Est gͦ ds̃ ꝑ cuncta diffusꝰ. Ipse qͥp¬
pe ait ꝑ ꝓpħam. Celũ &e terrã ego impleo.

Expanded text:
nitas. ! Com ergo sit corpus aliqua substantia, nitas. ! Com ergo sit corpus aliqua substantia, quantitas eius est in magnitudine molis eius. sanitas uero eius non quantitas sed qualitas eius est. non ergo potuit obtinere quantitas corporis, qnores minora, et majora majores, non potuit esse in singulis quibusque partibus tota uel tanta, sed amplior est quantitas in amplioribus partibus, breuior in breuioribus et in nulla parte tanta quanta per totum; qualitas uero cor- Pons, quae sanitas dicitur, cum sanum corpus est totum, tanta est in maioribus quanta in minoribus partibus: non enim quae minus magnae sunt, ideo minus sanae sunt aut quae ampliores ideo saniores. absit ergo, ut, quod potest in corpore qualitas creati corporis, non possit in se ipsa substantia creatoris. Est ergo deus per cuncta diffusus. ipse quippe ait per prophetam: Caelum et terram ego impleo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est ꝓfecto mole magna: s licet corpo¬
raliter habeat᷑. in corporea quadã excel¬
lentia ẽ. Nã cũ ipsũ immortale corpꝰ mi¬
nus sit in parte quã in toto: immortali¬
tas eiꝰ tam plena ẽ in parte. quã in toto.
Et cũ sint aliis alia maiora. ñ tam̃ aliis
alia immortaliora st̃ m̃bra: sicuti nẽ qnͣ¬
do om̃i ex parte sani sumꝰ scdm mocdu p̃¬
sentis in corpore sanitatis. ñ qr maior
est manꝰ tota quã digitꝰ. ido manꝰ to¬
cius sanitatẽ maiorẽ. dicimꝰ ẽẽ quam
digiti. S in illis inȩqualib ȩqualis
est ipse: qnͣdo ita breuuora grandioribꝰ
comparant᷑. ut qd̃ tam magnũ ẽẽ ñ
potest quã est aliud: possit tam̃ esse
tam sanũ. E s aũt̃ maior sanitas in ma¬
iorib m̃bris: si essent maiora saniora.
Cum uͦ ñ ita est. s maiora atq minora
tam sana st̃: dispar est ꝓfecto in m̃broꝵ
molib qnͣtitas: s par est in disparibꝰ sa¬

Expanded text:
n est profecto mole magna sed, licet corpon est profecto mole magna sed, licet corporaliter habeatur. incorporea quadam excellentia. nam cum ipsum inmortale corpus minus sit in parte quam in toto, inmortalitas eius tam plena est in parte quam in toto et, cum sint aliis alia maiora, non tamen aliis alia inmortaliora sunt membra, sicuti nunc, quando omni ex parte sani sumus secundum modum praesentis in corpore sanitatis. non, quia maior est manus tota quam digitus. ideo manus totius sanitatem maiorem dicimus esse quam digiti. sed in illis inaequalibus aequalis est ipsa, quando ita breuiora grandioribus comparantur, ut. quod tam magnum esse non potest quam est aliud, possit tamen esse tam sanum. esset autem maior sanitas in maioribus membris, si essent maiora saniora: cum uero non ita est. sed maiora atque minora tam sana sunt, dispar est profecto in membrorum molibus quantitas. sed par est in disparibus sa
Abbreviated transcription (Latin):
quãquã &e in eo ipso qd̃ dicit᷑ ds̃ ubi¬
q diffusus. carnali resistendu ẽ cogi¬
tationi. & mens a corporis sensib auo¬
canda: ne quasi spatiosa magnitudi¬
ne opinemur dm ꝑ cuncta diffundi.
sicut humꝰ aut. humor. aut aer. aut
lux ista diffundit᷑: omĩs enĩ huiꝰcemo¬
di magnitudo. minor ẽ in sui parte.ꝙͦ.
in toto: s ita potiꝰ sicut ẽ magna sapi¬
entia etiã in homine. cuiꝰ corpꝰẽ paruñ.
&e si duo st̃ sapientes. quoꝵ sit alt̃ corꝑe
grandior. neuter sapientior non ẽ illa
in maiore maior minor in minore. aut
minor in uno quã in duob. s tanta
in hoc qnͣta in illo: & tanta in unoqͦq.
quanta in utroq. Neq enĩ si ȩqualit᷑
st̃ omĩno sapientes. plus sapiunt ambo
quã singuli: queadmodũ si ȩqualiter
sint immortales. ũ plus uiuunt ambo
quã singłi. Ipsa deniq immortalitaᷤ cor¬
poris que in xp̃i carne p̾cessit. nobisq
in fine futura ꝓmittit᷑. eũ magna sit ros.¬

Expanded text:
Quanquam et in eo ipso quod dicitur Deus ubique diffusus, carnali resistendum est cogitationi, et mens a corporis sensibus avocanda, ne quasi spatiosa magnitudine opinemur Deum per cuncta diffundi, sicut humus, aut humor, aut aer, aut lux ista diffunditur omnis enim hujuscemodi magnitudo minor est in sui parte quam in toto; sed ita potius sicuti est magna sapientia etiam in homine, cuius corpus est paruum. et, si duo sint sapientes, quorum sit alter corpore grandior neuter sapientior, non est illa in maiore maior, minor in minore aut minor in uno quam in duobus, sed tanta in hoc quanta in illo et tanta in unoquoque quanta in utroque: neque enim. si aequaliter sunt omnino sapientes, plus sapiunt ambo quam singuli, quem ad modum, si aequaliter sint inmortales, non plus uiuunt ambo quam singuli. Ipsa denique inmortalitas corporis, quae in Christi carne praecessit nobisque in fine futura promittitur, cum magna sit r
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ est. uͥ felicit̾ uiuit᷑. Neq enĩ quia
paradysꝰ est appellatꝰ. ubi adam fuit
ante pecratũ ipt̾ea seriptura phibita ẽ
etiã eccłiam uocare paradysũ cũ fruc¬
tu pomoꝵ. Est aũt sensus multo expe¬
ditior. & ab his om̃ib ambiguitatib li¬
ber: si ñ scdm id qd̾ homo erat. s scd̃m
id qd̾ d̾s erat. xp̃c dixisse accipiat᷑. ho¬
die mecũ eris in paradyso. Homo qͥppe
animã in inferno futurus erat: ds̃ uͦ
que lucet etiã in tenebris. quãuis eã
tenebre ñ cõprehendant: ẽ uirtꝰ & sa¬
pientia dĩ de qua scriptũ ẽ. qd attin¬
gat a fine. usq ad finẽ fortiter. &e dispo¬
nat omĩa suauiter: &e attingat ubiq ꝑpt̃
suã mundiciã: & nicħ inquinatũ in eã
dicit. ego & pat̾ unũ sumꝰ. homo aũt
unde dicit. pat̾ maior me ẽ.idemq filiꝰ
di unigenitꝰ a patre. & filiꝰ hominis ex
semine dauid sedm carnẽ: utrũq inil¬

Expanded text:
nomen est, ubi feliciter uiuitur. neque enim quia nomen est, ubi feliciter uiuitur. neque enim quia paradisus est appellatus, ubi Adam fuit ante peccatum, propterea scriptura prohibita est etiam ecclesiam uocare paradisum cum fructu pomorum. Est autem sensus multo expeditior et ab his omnibus arabiguitatibus liber, si non secundum id. quod homo erat, sed secundum id. quod deus erat. Christus dixisse accipiatur: Hodie mecum eris in paradiso. homo quippe animam in inferno futurus erat: Deus vet enim lux quae lucet etiam in tenebris, quamvis eam tenebrae non comprehendant . Est Virtus et Sapientia Dei, de qua scriptum est quod attingat a fine usque ad finem fortiter, et disponat omnia suaviter ; et attingat ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam dicit: Ego et pater unum sumus: homo autem, unde dicit: Pater maior me est — idemque filius dei unigenitus a patre et filius hominis ex semine Dauid secundum carnem, utrumque in il
Abbreviated transcription (Latin):
ferri ab angłis insinũ abrabȩ. Deinde
ardenti diuit dicit abrahã. Int̾ nos &
uos chaos magnũ firmatũ est: tanꝙͣ.
int̾ inferos sedesq beatoꝵ. Non enĩ faci¬
le alicubi scͥpturax. inferoꝵ nom̃ positũ
inuenit᷑ in bono Unde etiã queri solet:
si ñ nͥ penalia recte intelligunt᷑ infer
fuisse in inferno. S bene respondet᷑
ido descendisse: ut quibꝰ oportuit subue¬
niret. Unde beatꝰ petrꝰ eũ dicit soluisse
dolores inferni: in qͥb impossibile erat
teneri eũ. Porro si utraq regio &e dolen¬
tium &e requiescentiũ. idẽ suͥ dues il¬
le torquebat᷑. & uͥ pauꝑ ille letabat᷑.
in inferno ẽẽ credenda ẽ: qͥs audeat
dicere dñm iħm ad pęnales inferni par¬
tes uenisse tantũmͦ: nec fuisse apud eoᷤ
qui in abrahe sinu requieseunt. ybi si
fuit: ipse. est intelligendꝰ paradysꝰ. quẽ
latronis animȩ illo die dignatus ẽ pol¬
liceri. Que. si ita st̃: generale paradysi

Expanded text:
ferri ab angelis in sinum Abrahae. deinde ferri ab angelis in sinum Abrahae. deinde ardenti diuiti dicit Abraham: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est tamquam inter inferos sedesque beatorum: non enim facile alicubi scripturarum inferorum nomen positum inuenitur in bono. unde etiam quaeri solet, si nonnisi poenalia recte intelleguntur infernfuisse in inferno. sed bene respondetur ideo descendisse, ut, quibus oportuit, subueniret. unde beatus Petru eum dicit soluisse dolores inferni, in quibus inpossibile erat teneri eum. porro si utraque regio et dolentium et requiescentium, id est et ubi diues ille torquebatur et ubi pauper ille laetabatur, in inferno esse credenda est, quis audeat dicere dominum legum ad poenales inferni partes uenisse tantum modo nec fuisse apud eos, qui in Abrahae sinu requiescunt?ubi si fuit, ipse est intellegendus paradisus, quem latronis animae illo die dignatus est polliceri. quae si ita sunt, generale paradisi
Abbreviated transcription (Latin):
Et si quisquã ita ess absurdꝰ ut hoc sape
conaret᷑. eo qd̾ illud sepulchrũ in hor¬
to erat: certe hinc ab ista opinione re¬
uocaret᷑. qd̾ ille. cui dictũ ẽ hodie me¬
cum eris in paradyso. nullo die fuit eũ
xp̃o in illo sepulchro: nec etꝰ fidĩ ꝓ mag¬
no munere offerret᷑ sepultura carnis.
nicħ gaudii uł doloris in morte senti¬
entis: cũ ille de requie uͥ sensꝰ est cogi¬
taret. Restat gͥ ut si scd̾m hominẽ dic̃¬
tum ẽ hodie mecũ eris in paradyso:
in inferno intelligat᷑ ẽẽ paradys uͥ erat
cũ in torm̃tis ess inferni requiescentẽ
pauꝑem uidit. uł paradysi censendus
uocabulo. uł ad inferos ꝑtinere existimã¬
dus sit: ñ facile dixerim. De illo qͥppe.
diuite. legimꝰ dictũ eẽ. Mortuuis ẽ autẽ
pud inferos in torm̃tis ess. In pauꝑiᷤ aũt
morte uł requie. ñ st̃ inferi nominati.
s contigit inquit mori in opem ilłu. ⁊ au¬

Expanded text:
et si quisquam ita esset absurdus, ut hoc sapere et si quisquam ita esset absurdus, ut hoc sapere conaretur eo. quod illud sepulcrum in horto erat, certe hinc ab ista opinione reuocaretur, quod ille. cui dictum est: Hodie mecum eris in paradiso, nullo die fuit cum Christo in illo sepulcro. nec eius fidei pro magno munere offerretur sepultura carnis nihil gaudii uel doloris in morte sentientis, cum ille de requie, ubi sensus est, cogitaret. Restat igitur, ut, si secundum hominem dictum est: Hodie mecum eris in paradiso, in inferno intellegatur esse paradisus, ubi erat cum in tormentis esset inferni, requiescentem pauperem uidit, uel paradisi censendus uocabulo uel ad inferos pertinere existimandus sit, non facile dixerim. de illo quippe diuite legimus dictum esse: Mortuus est autem pud inferos in tormentis esset. in pauperis autem morte uel requie non sunt inferi nominati, sed: Contigit, inquit, mori inopem illum et au
Abbreviated transcription (Latin):
Non est aũt̃ homo ꝑfectꝰ. si uł anima car¬
ni. uł anime ipsi mens humana defuerit.
S gͦ scd̾m hominẽ quẽ uerbũ ds suscepit
putamꝰ dictũ eẽ. hodie mecũ in parady¬
so: ñ ex eis uerbis incȩlo existimandꝰ ẽ
ẽẽ paradysus. Neq enĩ ipso die. in cȩlo
no secundũ animã: in sepulchro autem
scđm carnẽ. Et de carne quidẽ qd̾ eo
die in sepulchro sit posita manifestissi¬
mũ est ȩuangłiũ. Qd̃ uͦ illa anima in
infernũ descenderit. apłica doctrma
p̃dicat: qñdoquidẽ beatus petrꝰ ad
hanc rem testimoniũ de psalmis adhi¬
bet: iuͥ de ipso predictũ esse demonstrat.
qm̃ ñ derelinques animã meã in in¬
ferno: neq dabis scm̃ tuũ uidere corrup¬
tionem. Illud de aiuima dictũ ẽ. qͥa ñ
ibi ẽ derelicta: unde tam cito remea¬
uit. illud de corpore. qd̾ in sepulero cor¬
rumpi celeri resurrectione ñ potuit:
s in sepulchro paradysũ nullꝰ intellig̃.

Expanded text:
non est autem homo perfectus, si uel anima carnon est autem homo perfectus, si uel anima carni uel animae ipsi mens humana defuerit. Si ergo secundum hominem, quem uerbum deus suscepit, putamus dictum esse: Hodie mecum eris in paradiso. non ex his uerbis in caelo existimandus est esse paradisus: neque enim ipso die in caelo no secundum animam, in sepulcro autem secundum carnem. et de carne quidem, quod eo die in sepulcro sit posita, manifestissimum est euangelium; quod uero illa anima ia infernum descenderit, apostolica doctrina praedicat, quando quidem beatus Petrus ad hanc rem testimonium de psalmis adhibet, ubi de ipso praedicatum esse demonstrat: Quoniam non derelinques animam meam in infernum neque dabis sanctum tuum uidere corruptionem. illud de anima dictum est. quia non ibi est derelicta, unde tam cito remeauit; illud de corpore, quod in sepulcro corrumpi celeri resurrectione non potuit. sed in sepulcro paradisum nullus intellegit.
Abbreviated transcription (Latin):
latroni eredenti dix̾it. hodie mecum
eris in paradyso. Et hĩc fortasse intelli¬
gendũ dicis paradysũ quasi in aliqua
celi parte positum: aut qͥa ubiq d̾s sit.
hominẽ qͦq ilłũ qui in dõ sit ubiq dif¬
fusum: & ex hoc nimirũ intelligi uoleis
etiã in paradẏso eẽ potuisse. qui uͥq sit.
Ubi ego quero uł potiꝰ agnosco. quẽad
modu accipias hominẽ. xp̃m. ñ utiq
sicut quidã heretici uerbũ di &e carnẽ.
hoc ẽ sine anima humana: ut uerbũ es¬
s carni ꝓ anuima: uł uerbũ di ⁊ animã
ce carnẽ. s sine m̃te humana: ut uerb̾u
di ess anima ꝓm̃te humana. Non utiq
sic accipis hominẽ. xp̃m: s sicut suꝑiꝰ
locutꝰ es: uͥ aisti xp̃m om̃ipotentẽ d̃m
ea te ratione credulitatis acciꝑe: ut d̾m
ñ crederes. nͥ ꝑfectũ etiã hominẽ credi¬
disses. ꝓfecto cũ dicis hominẽ ꝑfectũ:
totã illic naturã humanã uis ĩtelligi.

Expanded text:
latroni credenti dixerit: Hodie mecum latroni credenti dixerit: Hodie mecum eris in paradiso. et hinc fortasse intellegendum dicis paradisum quasi in aliqua caeli parte compositum aut, quia ubique deus sit. hominem quoque illum, qui in deo sit, ubique diffusum ex hoc nimirum intellegi uolens etiam in paradiso esse potuisse, qui ubique sit. Ubi ego quaero uel potius agnosco, quem ad modum accipias hominem Christum. non utique sicut quidam haeretici uerbum dei et carnem, hoc est sine anima humana, ut uerbum esset carni pro anima, uel uerbum dei et animam et carnem sed sine mente humana, ut uerbum dei esset animae pro mente humana. non utique sic accipis hominem Christum. sed sicut superius elocutus es, ubi aisti Christum omnipotentem deum ea te ratione credulitatis accipere, ut deum non crederes, nisi perfectum etiam hominem credidisses. profecto. cum dicis hominem perfectum, totam illic naturam humanam uis intellegi;
Abbreviated transcription (Latin):
auiclitati religiosi animi ułamoriᷤi nuenio.
Huc accessit. qd̾ pret̾ mutue caritatiᷤ fłam̃a.¬
qua sit ut etiã eos quos nunquã uidimꝰ
diligamꝰ. dũ eos habere qd̃ diligimꝰ ere¬
dimꝰ. uͥ me utiq p̾uenisti. fecistiq ut.¬
uerear in me decipi opinionẽ atꝙ ex¬
pectationẽ tuã: preter hoc gͦ tales mͥ
a quolibet. ꝓposite forent. ocio ꝙͥ meo
qd̾ mͥ deest ñ paruũ negociũ fierent.
Cũ uͦ abs te ꝓponunt᷑. cui ꝓfunda riman¬
ti solutionis earũ suꝑficies nequaquã
sat est. & ꝓponunt᷑ occupatissimo. ali¬
arũq curarũ molib uallato ce obstri¬
cto: tue prudentie ẽ e beniuolentie co¬
gitare. qua te placidũ habere debeam.
uł qd̾ diui ñ respondĩuł si etiã nẽ ñ ꝓ
tuȩ intentionis granditate respondeo.
Queris gͥ mediator dĩ &e hominũ homo
xp̃c iħc. quomͦ nunc ẽẽ credat᷑ in celo:
cũ pendens in ligno iamq moriturus.

Expanded text:
auiditati religiosi tui amoris, inuenio. auiditati religiosi tui amoris, inuenio. Hae accessitqua fit ut etiam eos, quos nunquam vidimus, diligamus, dum eos habere quod diligimus credimus, ubi me utique praevenisti, fecistiquerear in me decipi opinionem atque expectationem tuam. praeter hoc ergo tales mihi a quolibet propositae forent, otio quod mihi defit, non paruum negotium fierent; cum uero abs te proponuntur, cui profunda rimanti solutionis earum superficies nequaquam sat est, et proponuntur occupatissimo aliarumque curarum molibus uallato et obstricto, tuae prudentiae est et beniuolentiae cogitare, quam te placidum habere debeam, uel quod diu non respondi uel si etiam nunc non pro tuae intentionis granditate respondero. Quaeris igitur, mediator dei et hominum homo quo modo nunc esse credatur in caelo. cum pendens in ligno iamque moriturus
Abbreviated transcription (Latin):
ateor me fr̃ dilectissi¬
me dardane. illustri¬
or mͥ in caritate. xp̃i
quã in huiꝰ scłi digni¬
tate. litteris tuis tar¬
dius respondisse ꝙͣ.
debui: cuiꝰ rei causas nollem q̃rereᷤ:
ne molestius me feras diutrꝰ excusan¬
tem. quã ꝑtulisti tardiuis rescribentẽ:
cũ ego te. mallem offensioni meȩ facile.
ignoscere: quã de mea offensione iudi¬
care. Quecũq ille causȩ fuerint: cre¬
de nulłu tui apud me ẽẽ potuisse con¬
temptũ. Inmo enĩ uert citissime re¬
scripsissem: si te contemptissem. Nec mͦ
quia tandem aliqñdo reseripsi. ideo
saltim tamdẽ aliqnͣdo dignũ aliqͥd te
lectore molitꝰ sũ. & qd̃ merito possim
tuo nomine p̾notare: s rescribere ut¬
cũq iam malui. quã patiar hanc ȩstatẽ
me huiꝰ officii debitore transire. Nec
tua me dignitas terruit. fecitq cun¬
ctantẽ: cũ sit humanitas tua gratior:
quã illa suspectior.S unde te magis
amo: inde difficiliꝯ unde sufficiã tante.

Expanded text:
ateor me. frater dilectissime Dardane inlustrior mihi in caritate Christi quam in huius saeculi dignitate, litteris tuis tardius respondisse. quam debui. cuius rei causas nollem quaereres, ne molestius me feras diutius excusantem. quam pertulisti tardius rescribentem, cum ego te malim offensioni meae facile ignoscere quam de mea defensione iudicare. quaecumque illae causae fuerint, crede nullum tui apud me esse potuisse contemptum. immo enim uero citissime rescripsissem, si te contempsissem. nec modo quia tandem aliquando rescripsi. ideo saltem tandem aliquando dignum aliquid te lectore molitus sam et quod merito possim tuo nomine praenotare: sed rescribere utcumque iam malui quam pati et hanc aestatem me huius officii debitore transire. nec tua me dignitas tenuit fecitque cunctantem, cum sit humanitas tua gratior quam illa suspectior. sed unde te magis amo, hinc difficilius, unde sufficiam tantae
Abbreviated transcription (Latin):
insimilitudine hominũ factꝰ. Itẽ qͥa
in homine duo st̃ anima ce caro: scdm̃
mus dm̃. Sed̃m hominẽ nãq in t̾ra erat.
ñ in celo ubi nunc ẽ: qnͣdo dicebat. nemo
ascendit incełu. nͥ qui descendit de. celo.
filiꝰ hominis qͥ est in celo. Quãuis sed̾m
id qd̾ fili dĩ erat ess in celo: scłm id uͦ qd̾¬

Expanded text:
in similitudinem hominum factus . Item quia in homine duo sunt, anima et caro; secundum mus Deum. Secundum hominem namque in terra erat, non in coelo ubi nunc est, quando dicebat, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo : quamvis secundum id quod Fili
Abbreviated transcription (Latin):
alii ampliꝰ alii minꝰ. quos ipse sibi dile¬
ctissimũ tempłu grã suȩ bonitatiᷤ ȩdifi¬
cat. Et donationũ qͥdẽ aliȩ dictȩ st̃ diui¬
siones. tanꝗͣ ꝑ partes ae m̃bra uniꝰ cor¬
poris. ubi ae simul om̃s unũ tempłu.
&e singłi singła templa sumꝰ: qͥa ñ ẽ ds̃
in om̃ib quã in singłis maior: & fit ple.¬
rũq ut plures eũ minꝰ capiant:. unus¬
ampliꝰ. S cũ dixiss apłs diuisiones aũ
donationũ st̃: continuo subiecit. idẽ
aut spc. Item cũ ipsas donationũ di¬
uisiones cõmemorass: omĩa aũt hec
inquit oꝑat᷑ unꝰ atq idẽ sp̃c. diuideis

Expanded text:
alii amplius, alii minus, quos ipse sibi dilealii amplius, alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedifificat! 20. Et donationum quidem dictae sunt divisiones tanquam per partes et membra unius corporis, ubi et simul omnes unum templum, et singuli singula templa sumus; quia non est Deus in omnibus quam in singulis major: et fit plerumque ut plures eum minamplius. sed cum dixisset apostolus: Diuisiones autem donationum sunt, continuo subiecit: Idem autem spiritus; item cum ipsas donationum diuisiones commemorasset, omnia autem haec, inquit, operatur unus atq
Abbreviated transcription (Latin):
babitat totꝰ est p̃sens: quãuis ñ ex toto
eũ capiat. Neq enĩ ad habitandũ diui¬
dit se per hominũ corda seu corꝑa. aliam
sui partẽ huic tribuens. illi aliã sieut lux
ista ꝑ aditus & fenestras domoꝵ. s potius
si quẽlibet sonum cũ corporea res sit
ac transitoria. surdus ñ capit. surdast̃
ñ totũ capit. atq in his qͥ audiunt
cũ parit̃ ei ꝓpinquent. tantomagis aliuᷤs
alio capit. quanto ẽ acutioris. tanto aũ
minꝰ quanto ẽ obtunsioriᷤ audit᷑. cũ ille
sonꝰ ñ uarie magis minꝰue insonet. s in
eo loco in quo st̃. om̃ib ȩqualit̾ p̾sto sit:
qnͣto excellentiꝰ d̾s natura incorporea
moras tẽpoꝵ tendi ce diuidi potest. nec
spacio aerio tanquã loco suo indiget. uͥ
presentib p̾sto sit. s et̾na stabilitate in
se ipse manens. totꝰ ad esse reb om̃ibꝰ pot̃.
& singłis totꝰ: quãus in quibꝰbabitat
habeant eũ psuȩ capacitatis diu̾sitate

Expanded text:
habitat, totus est praesens, quamuis non ex toto habitat, totus est praesens, quamuis non ex toto eum capiat. Neque enim ad habitandum diuidit se per hominum corda seu corpora aliam sui partem huic tribuens illi aliam sicut lux ista per aditus et fenestras domorum, sed potius, si quemlibet sonum, cum corporea res sit ac transitoria, surdus non capit, surdaster non totum capit atque in his, qui audiunt, cum pariter ei propinquent, tanto magis alius alio capit, quanto est acutioris, tanto autem minus, quanto est obtunsioris auditus, cum ille non uarie magis minusue insonet, sed in eo loco, in quo sunt, omnibus aequaliter praesto sit, quanto excellentius deus natura incorporea moras temporum tendi et dividi potest, nec spatio aerio tanquam loco suo indiget, ubi praesentibus praesto sit, sed aeterna stabilitate in seipso manens, totus adesse rebus omnibus potest, et singulis totus, quamvis in quibus habitat, habeant eum pro suae capacitatis diversitate,
Abbreviated transcription (Latin):
liter candid̾u᷑ ñ est in ulla quã in alia
parte eiꝰ sanitas maior aut candor.
nec maior in toto quã in parte: qͥa ñ
saniuᷤᷤ aut candidius totũ constat eẽ.
quã partẽ. Si aũt in ȩqualit̃ sit sanũ
aut inȩqualit̾ eandicłu: fieri potest
ut in minori parte sit sanitas maior
aut candor: cũ minora quã maiora. sa¬
niora uł candidiora st̃ m̃bra . Ysq adeo¬
ñ mole constat. qd̵ in qualitatib ma¬
gnũ dicit᷑ esse uł paruũ. Uerũptam̃
si moles ipsa corꝑis qntacũq uł quan¬
tulacũq sit penitꝰ auferat᷑. qualitateᷤᷤ
esꝰ non erit ubi sint: quãuis ñ mole
metiende sint. At uͦ ds̃ ñ si minꝰ capi¬
tur ab illo cui p̾sens ẽ. ido ipse minor
est: totus enĩ in seipso ẽ. Nec in quib
est. ita ẽ. ut indigeat eis: tanquã nõ
possit esse nͥ in eis. Sicut aũt nec ab illo
uis eũ ille ñ habeat: ita & illi in quo

Expanded text:
aliter candidum, non est in ulla quam in alia aliter candidum, non est in ulla quam in alia parte eius sanitas maior aut candor nec maior in toto quam in parte, quia non sanius aut candidius totum constat esse quam partem. si autem inaequaliter sit sanum aut inaequaliter candidum, fieri potest, ut in minore parte sit sanitas maior aut candor, cum minora quam maiora saniora uel candidiora sunt membra: usque adeo non mole constat, quod in qualitatibus magnum dicitur esse uel paruum. uerum tamen si moles ipsa corporis, quantacumque uel quantulacumque sit, penitus auferatur, qualitates eius non erit ubi sint, quamuis non mole metiendae sint. at uero deus non, si minus capitur ab illo, cui praesens est, ideo ipse minor est. totus enim in se ipso est nec, in quibus est, ita est, ut indigeat eis, tamquam non possit esse nisi in eis. sicut autem nec ab illo  ita et illi, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
nem pie uiuendo recipiunt: sic̃ recte
dicunt᷑ ocłi tanto ẽẽ ab hac luce longiꝰ
quanto fuerint. cȩciores. Qd enĩ tam lon¬
ge est a luce quã cecitas: etiã si lux p̾sto
sit atq oculos ꝑfundat extinctos.ꝓ
pinquare aũt luci merito ꝑhibent᷑ ocħ.
qͥ sanitatis accessu aciem recipiendo ꝓsi¬
eiunt Porro aũ qd̾ parũ distincte pu¬
tauimꝰ posse intelligi. eũ diceremꝰ dm̃
ẽẽ ubiq totũ. nͥ adderemꝰ in seipso: ui¬
deo diligentiꝰ exponendũ. Quomͦ enĩ
ubiq: si in seipso: Ubiq sciliea. qͥa nusꝙͣ
est absens: in seipso aũt. qͥa ñ continet᷑
eis quib ẽ p̾sens. tanquã sine his esse
ñ possit. Nam spacia locoꝵ tolle corpo¬
rib. nusquã erunt: et qͥa nusquã er̃t.
nec erunt. Tolle ipsa corꝑa qualitati¬
bus corpoꝵ. ñ erit ubi sint: & ido ne¬
cesse est ut ñ sint. Etenĩ cũ ꝑ suã totã
molem corpꝰ equalit̃ sanũ est. aut eqͣ¬

Expanded text:
nem pie uiuendo recipiunt, sicut recte nem pie uiuendo recipiunt, sicut recte dicuntur oculi tanto esse ab hac luce longius, quanto fuerint caeciores; quid enim tam longe est a luce quam caecitas, etiamsi lux praesto sit atque oculos perfundat extinctos? propinquare autem luci merito perhibentur oculi, qui sanitatis accessu aciem recipiendo proficiunt. Porro autem, quod parum distincte putauimus posse intellegi, cum diceremus deum esse ubique totum, nisi adderemus in se ipso\', nideo diligentius exponendum. quo modo enim ubique, si in se ipso? ubique scilicet, quia nusquam est absens; ia se ipso autem, quia non continetur ab eis. quibus est praesens, tamquam sine his esse non possit. nam spatia locorum tolle corporibus, nusquam erunt et, quia nusquam erunt, nec erunt. tolle ipsa corpora qualitatibus corporum, non erit, ubi sint, et ideo necesse est, ut non sint. etenim cum per totam suam molem corpus aequaliter sanum est aut aequ
Abbreviated transcription (Latin):
est ppłs angłoꝵ. quib aggregandi : co¬
equandi sumꝰ. cũ finita peregrinatiõe
ubiq est ñ in om̃ib habitat: etiã in
quib habitat. ñ ȩqualit̃ habitat. sã
unde ẽ illud qd̾ helyseus poposeit. ut du¬
liã. et unde in om̃ib scĩs sunt alii aliis¬
sanctiores. nͥ habundantiꝰ habendo ha
plius. in aliis minꝰ. S ñ est negligent᷑
intuendũ: qd̾̃ diximꝰ inseipso ẽẽ ubiq
totũ. Nongͦ in eis: qͥa alia plus eũ capi¬
unt. alia minꝰ. Ido̾ enĩ ubiꝙ ẽẽ dicit᷑:
quia nulli parti rerũ absens ẽ: idõ totꝰ:
quia ñ parti rerũ partẽ suã presentẽ
prebet. & alteri parti alterã partẽ.s
quales ȩqualib. minori uͦ minorem.
maioriq maiorẽ: s ñ solũ uniu̾fitati
creature. uerũetiã euilibet parti eiꝰ
totꝰ parit̃ ad est. Hũq ab eo longe eẽ.
dicunt᷑. qͥ peccando dissimillimi fa¬
cti st̃. & hi ei ppinquare. qͥ er similitudi¬

Expanded text:
est populus Angelorum, quibus aggregandi et coaest populus Angelorum, quibus aggregandi et coaequandi sumus, cum, finita peregrinatione, ubique est non in omnibus habitat; etiam in quibus habitat non aequaliter habitat. Nam unde est illud quod Eliseus poposcit ut dulia? Et unde in omnibus sanctis sunt alii sanctiores nisi abundantius habendo habplius, in aliis minus? Sed non est negligenter intuendum, quod diximus in se ipso esse ubique totum, non ergo in eis, quae alia plus eum capiunt alia minus. ideo enim ubique esse dicitur, quia nulli parti rerum absens est, ideo totus, quia non parti rerum partem suam praesentem praebet et alteri parti alteram partem, aequales aequalibus, minori uero minorem maiorique maiorem, sed non solum uniuersitati creaturae uerum etiam cuilibet parti eius totus pariter adest. hique ab eo longe esse dicuntur, qui peccando dissimillimi facti sunt, et hi ei propinquare, qui eius similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ seĩ est. quẽ habetis ado: nec dici nisi
pleuerit: quanto stultius dicit᷑ ulliᷤ an¬
gustiis impediri alicubi trinitatem.
sint: Suerũ illud ẽ multo mirabiliꝰ qd̃
eũ d̾s ubiꝙ sit totꝰ: ñ tam̃ in om̃ib ha¬
citis qͥa tempłu dĩ estis. &e sp̃c dĩ habitat
in uobis Unde e contrario de. qͥbid̃a
possit pater &e filiꝰ in quo ñ habitat.
&e pater &e filiꝰ: Unde fatendu ẽ ubiqꝙ
esse dm̃ ꝑ diuinitatis presentiã. s ñ
enĩ habitationẽ. ubi ꝓculdubio grã dile¬
ctionis eiꝰ agnoscit᷑. ñ dicimꝰ pat̾ nr̃ qui
es ubiq. cũ ae hoc uerũ sit: s pat̃ nr̃ qͥ
es in celis: ut tempłu eiꝰ potiꝰ in oratio¬
ne cõmemoremꝰ. qd̾ & nos ipsi ẽẽ debemꝰ:
&e inqnͣtum sumꝰ in tantũ ad eiꝰ societa¬
tem & adoptionis familiã ꝑtinemꝰ. Si enĩ
ppłs dĩ nondũ factus ȩqualis anglis eꝰ
adhuc in ista peregrinatione dr tẽpłu

Expanded text:
cti est, quem habetis a Deo ; nec dici nisi cti est, quem habetis a Deo ; nec dici nisi tra anima impleverit: quanto stultius dicitur ullis angustiis impediri alicubi Trinitatem, s. Verum illud est multo mirabilius quod cum Deus ubique sit totus, non tamen in omnibus hacitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Unde e contrario de quibusdampossit Pater, aut Filius, in quo non habitat et Pater et Filius? Unde fatendum est ubique esse Deum per divinitatis praesentiam sed non enim habitationem, ubi procul dubio gratia dilectionis ejus agnoscitur, non dicimus, Pater noster qui es ubique, cum et hoc verum sit, sed, Pater noster qui es in coelis ; ut templum ejus potius in oratione commemoremus, quod et nos ipsi esse debemus, et in quantum sumus, in tantum ad ejus societatem et adoptionis familiam pertinemus. Si enim populus Dei nondum factus aequalis Angelis ejus adhuc in ista peregrinatione dicitur te
Abbreviated transcription (Latin):
aea facie tua quo fugiã. Si ascendero
in cęłu tu illic es: si descendero ad infer¬
num ades. S sic ẽ d̾s ꝑcuncta diffusꝰ.
ut ñ sit qualitas mundi. s substantia
creatrix mundi: sine labore regens.
&e sine onere continens mundu. non
tam̃ ꝑspacia locoꝵ quasi mͦ diffusa. ita
ut in dimidio mundi corꝑe sit dimidiꝰ.
&e in alio dimidio dimidiꝰ atq ita ꝑ
totũ totꝰ. s in solo celo totꝰ. & in sola t̾ra
totꝰ. & in celo &e in tra totꝰ: & nullo con¬
tentus ẽ loco. s in seipso ubiq totus.
partes diuisert̃. quas singłas singul
pater: ñ ita se habet uera incorpore a im¬
mutabilisq diuinitas. Non enĩ corpa
st̃. quoꝵ amplior sit in trib quã insm¬
gulis magnitudo: nec loca siuis molib
tenent. ut distantib spaciis simul esse
ñ possint. Si enĩ anima in corꝑe ꝯstituta:
non sołu nullas angustias. uerũetiã qͣn¬
dam latitudinẽ inuenit. ñ corporaliũ
locoꝵ s spiritaliũ gaudioꝵ. cũ sit qd ait

Expanded text:
ro in coelum, tu ibi es; si descendero ad infernum, ades . Sed sic est Deus per cuncta diffusus, ut non sit qualitas mundi; sed substantia creatrix mundi, sine labore regens, et sine onere continens mundum. Non tamen per spatia locorum, quasi mole diffusa, ita ut in dimidio mundi corpore sit dimidius, et in alio dimidio dimidius, atque ita per totum totus, sed in solo caelo totus et in sola terra totus et in caelo et in terra totus et nullo contentus loco sed in se ipso ubique totus._partes diuiserunt, quas singulas singuli pater. non ita se habet uera incorporea inmutabilisque diuinitas. non enim corpora sunt, quorum amplior sit in tribus quam in singulis magnitudo, nec loca suis molibus tenent, ut distantibus spatiis simul esse non possint. si enim anima in corpore constituta non solum nullas angustias uerum etiam quandam latitudinem inuenit non corporalium locorum sed spiritalium gaudiorum, cum fit, quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
nuo: etiã scilicet cõputans primã nati¬
uitatẽ que fit matre pariente ñ con¬
cipiente atq pregnante: que. fit ex ea.
ñ que fit in ea. sleq enĩ renatũ dicimꝰ
hominẽ quẽ mat̾ pepit. tanquã iterũ

Expanded text:
nuo ; eam scilicet computans primam natinuo ; eam scilicet computans primam nativitatem, quae fit matre pariente, non concipiente atque praegnante, quae fit ex ea, non quae fit in ea. Neque enim renatum dicimus hominem quem mater peperit, t
Abbreviated transcription (Latin):
nec ne. donari posse aliquo sc̃ificationis
modo. uł ꝓpt̃ ioħ̾em qui ñdum in hãe
editus lucẽ. tam̃ exultauit ingaudio
qd̾ utiq nͥ oꝑatione sp̃c scĩ fieri potuis¬
se qͥs credat: uł ꝓꝑt̃ iheremiã cui dñs di¬
cit priusquã exires de uulua sc̃ificaui
te: tam̃ illa scĩficatio qua efficim᷑. ⁊ sin¬
guli templa di. & inunũ om̃s tempłu
d̾i. ñ est nisi renatoꝵ: qd̾ nͥ nati homines
esse ñ posst̃. Nullus aũt uitã inqua na¬
tus est. bene finiet: nͥ renat᷑ aute quã fi¬
niat. Qd̃ si quisq dicit. iã natũ esse
hominẽ. etiã eũ adhuc ẽ in utero mat̾s:
testimoniũq adbibet ex euangłio. qͥa
dictũ est ad ioseph. de pregnante uir¬
gine dñi matre. qd̃ enĩ in ea natũ ẽ
de sp̃u scõ ẽ. nunqͥd nã huic natiuitati
accedit scda natiuitas: Alioqͥn: ñ erit
iam sccłã s tercia. Dñs aũt cũ hinc loq̃¬
retur. nͥ quis inquit. renatꝰ stierit de¬

Expanded text:
necne donari posse aliquo sanctificationis necne donari posse aliquo sanctificationis modo; vel propter Joannem, qui nondum in hanc editus lucem, tamen exsultavit in gaudio: que nisi operatione spiritus sancti fieri potuisse quis credat? — uel propter Hieremiam, cui dominus dicit: Priusquam exires de uulua, sanctificaui te, tamen illa sanctificatio, qua efficimur et singuli templa dei et in unum omnes templum dei, non est nisi renatorum, quod nisi nati homines esse non possunt nullus autem uitam, in qua natus est, bene finiet nisi renatus, antequam finiat. Quod si quisquam dicit iam esse natum hominem, etiam cum adhuc est in utero matris, testimoniumque adhibet ex euangelio, quia dictum est ad Ioseph de praegnante uirgine domini matre; Quod enim in ea natum est, de spiritu sancto est, numquidnam huic natiuitati accedit secunda natiuitas? alioquin non erit iam secunda sed tertia. dominus autem cum hinc loqueretur, n
Abbreviated transcription (Latin):
tali que. data ẽ ꝑ scdm hominẽ. qͥ ẽ xp̃c.¬
Quapꝑt̾ si ad illũ nascendo ꝑtinemꝰ: ad hẽ
renascendo. Nec renasci quisqũa potest:
ante. quã natꝰ sit. ꝓfecto ille singularit᷑
natus ẽ. cui renasci ñ opꝰ fuit: quia ñ
ex peccato in quo nũquã fuit transitũ
fecit. neq in iniquitate. conceptꝰ ẽ. aut
eũ in delictis mater eiꝰ in utero aluit:
ex ea scm̃: uoeabit᷑ filiꝰ dĩ. Nuptiarũ enĩ bonũ
ñ extinguit s modificat in obȩdientiũ
m̃broꝵ malũ: ut liminata quodammͦ
concupiscentia carnalis. fiat saltim pu¬
dicitia coniuigalis. Uirgo aũt mania
umbraculo. nullo ardore concupiscen¬
tiȩ huiꝰ estuauit. hoc gͦ excepto lapi¬
de angulari. ñ uideo quomͦ edificent᷑
homines in domũ dĩ ad habencłu in se
inhabitantẽ dm. nisi cũ fuerint renati:
hominib habeamꝰ. adhuc intra mat̾na
uiscera constitutis. utrũ existimemꝰ eos

Expanded text:
tuali, quae data est per secundum hominem, qui est Ctuali, quae data est per secundum hominem, qui est Cquapropter si ad illum nascendo pertinemus, ad hunc renascendo nec renasci quisquam potest, antequam natus sit profecto ille singulariter natus est, cui renasci non opus fuit, quia non ex peccato, in quo numquam fuit, transitum fecit neque in iniquitate conceptus est aut eum in delictis mater eius in utero aluit, ex ea sanctum, uocatur filius dei. nuptiarum enim bonum non extinguit, sed mmembrorum malum, ut limitata quodammodo concupiscentia carnalis, fiat saltem pudicitia conjugalis. Virgo autem Maria sub tali umbraculo nullo ardore concupiscentiae hujus aestuavit. Hoc ergo excepto lapide angulari, non video quomodo aedificentur homines in domum Dei ad habendum in se inhabitantem Deum, nisi cum fuerint renati; hominibus habeamus adhuc intra materna viscera constitutis, utrum existimemus eos
Abbreviated transcription (Latin):
nullo peccõ ad iusticiã tͣnsitũ fecit. S in eo
qd̾ baptiratꝰ ẽ nr̃e regenerationis sac̃m̃tũ
sua humilitate. altiꝰ cõm̃dauit: ueterẽ tam̃
hominẽ nr̃m passione. nouũ aut̃ re¬
surrectione significans. In obȩdientia
nãq concupiscentie q̃ habitat in car¬
ne mortali. qua fit ut eadẽ m̃bra etiã
pret̃ uoluntatis moueant᷑ arbitriũ.
ad eũ modũ redigit᷑ iusticia diugali:
ut licite copulatis parentib generent᷑.
quib sit necessariũ regenerari. Non
tam̃ ꝑ huiusmodi conuenientiã maris
& femine uenire uoluit carnẽ suã xͦ s
similitudinẽ carnis peccati sũpsit ille
a nobis: qua caro peccati mundaret᷑ in
nobis. Sicut enĩ ꝑ uniꝰ delictũ ait apłs
in om̃s homines ad condẽpnationem:
ita & ꝑ uniꝰ iustificationẽ. in õs hoĩes
ad iustificationẽ uite. Plemo enĩ nascit᷑
nisi oꝑante concupiscentia carnali. q̃
tracta ẽ ex pͥmo homine. qui ẽ adam:
& nemo renascit᷑ nisi oꝑante gr̃ã spiri¬

Expanded text:
transitum fecit; sed in eo, quod baptizatus est, nostrae regenerationis sacramentum sua humilitate altius commendauit ueterem tamen hominem nostrum passione, nouum autem resurrectione significans. Inoboedientia namque concupiscentiae, quae habitat in carne mortali, qua fit, ut eadem membra etiam praeter uoluntatis moueantur arbitrium, ad eum modum redigitur iustitia coniugali, ut licite copulatis parentibus generentur, quibus sit necessarium regenerari. non tamen per huius modi conuenientiam maris et feminae uenire uoluit carnem suam Christsimilitudinem carnis peccati sumpsit ille pro nobis, qua caro peccati mundaretur in nobis. sicut enim per unius delictum. ait apostolus, in omnes homines ad condemnationem, ita et ad justificationem vitae . Nemo enim nascitur, nisi operante concupiscentia carnali, quae tracta est ex primo homine qui est Adam; et nemo renascitur, nisi operante gratia spiri
Abbreviated transcription (Latin):
dulitatis fidẽ ꝓ puero mater ioħis bap¬
tiste responderit. Hec st̃ certe uerba
elirabeth matris ioħ̾is. Beata tu inter
mulieres: &e benedictꝰ fructꝰ uent̾s tui.
Et unde hoc mͥ. ut ueniat mat̾ dñ mei
ad me. Ecͥce enĩ ut facta ẽ uox saluta¬
tionis tue in aurib meis: exultauit.
in gaudio infans in utero meo. Hoc aũ
ut diceret sicut ȩuangłista p̃locutus
est. repleta est spũ sc̃o: quo ꝓculdubio
reuelante. cognouit qͥd illa exultatio
significass infantis d ẽ illiꝰ uenisse ma¬
trẽ. euiꝰ ipse p̾cur sor &e demonstrator
ess futurus. Potuit gͦ esse ista significa¬
tio rei tante a maiorib cognoscende:
ñ apar uulo cognite. Nam neq eũ hoc ante
in euãgłio narraret᷑. dictũ est. credidit.
infans in utero eiꝰ. s exultauit. Neq ip¬

Expanded text:
dulitatis fidem pro puero mater Iohannis Bapdulitatis fidem pro puero mater Iohannis Baptistae responderit\'. Haec sunt certe uerba Elisabeth, matris Iohannis: Beata tu inter mulieres et beatus fructus uentris tui. et unde hoc mihi, ut ueniat mater domini mei ad me? ecce enim, ut facta est uox salutationis tuae in auribus meis, exultauit in gaudio infans in utero meo. hoc autem ut diceret, sicut euangelista praelocutus est, repleta est spiritu sancto, quo procul dubio reuelante cognouit, quid illa exultatio significasset infantis, id est illius uenisse matrem, cuius ipse praecursor et demonstrator esset futurus. potuit ergo esse ista significatio rei tantae a maioribus cognoscendae, non a paruulo cognitae. nam neque, cum hoc ante in euangelio narraretur, dictum est: \'Credidit infans in utero eius\', sed \'exultauit\', neque ip
Abbreviated transcription (Latin):
centiũ d̾m sit inhabitator ds: & quoꝵ¬
dam cognoscentiũ ñ sit. Nec illi enĩ ad
tempłu dĩ ꝑtinent. qͥ cognoscentes d̃m
ñ sicut d̾m glorificauer̃t aut gr̃ãs ege.¬
runt: & ad tempłu dĩ ꝑtinent paruuli
scificati sacram̃to xp̃i. regenerati spũ¬
cere dm. ynde quẽ potuert illi nosse
nec habere: isti potuer̃t habere anteꝙ̃¬
nosse. Beatissimi st̃ aũt quib hoc ẽ dm̃
habere qd̃ nosse. ipsa qͥppe noticia plenis¬
sima. uerissima felicissima ẽ.¶ Hic iã opor¬
tet etiã ilła quã post epłȩ tuȩ subserip¬
tionẽ addidisti. ꝑtractare q̃stionẽ: si sic
adhuc ignorant paruuli dm̃. quomͦ io¬
hannes etiã ante quã nasceret᷑. ad aduen¬
tum & presentiã matris dñi. in suȩ mat̾s
utero potuit exultare. Cũ enĩ cõmemo¬
rasses legisse te librũ meũ de baptiᷤmo
par uuloꝵ: addidisti & aisti. de pregnan¬
tib qͥd sentias opto cognoscere: cũ cre¬

Expanded text:
centium Deum sit inhabitator Deus, et quorcentium Deum sit inhabitator Deus, et quorumdam cognoscentium non sit. Nec illi enim ad templum Dei pertinent, qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; et asanctificati sacramento Christi, et regenerati Spcere Deum. Ergo quem potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunt habere antenosse. Beatissimi autem sunt, quibus hoc est Deum habere quod nosse: ipsa quippe notitia plenissima, verissima, felicissima est. CAPtet etiam illam, quam post epistulae tuae subscriptionem addidisti, pertractare quaestionem: \'Si adhuc ignorant paranti deum, quo modo Iohannes, etiam antequam nasceretur, ad aduentum et praesentiam matris domini in suae matris utero potuit exultare?\' cum enim commemorasses legisse te librum meum de baptismo paruulorum, addidisti et aisti: De praegnantibus quid sentias opto cognoscere, cum cre
Abbreviated transcription (Latin):
ipse diuisus qͥa ipse unꝰ atq idẽ. Ile uͦ di¬
uisiones dicte st̃. sicut m̃broꝵ in corꝑe:
quia ñ idẽ ualent. aures qd̾ ocłi. Atqita
m̃bra cȩtera diuersis officiis concordit
distributa: que tam̃ cũ sani sumꝰ unaq̃q
diuersa. nec alibi maiore. alibi minore:
s cũ sint ipsa disparia. cõmuni &e paril
cio cõmendat᷑: qd̾ breuit̃ significauit apłs
dicens. Unus panis. unũ corpꝰ. multi sumꝰ.
ꝑ caput nrm̃ reconciliam᷑ dõ: qͥa inillo ẽ.
diuinitas unigeniti facta particeps
mortalitatis nr̃e: ut &e nos participes
ei immortalitatis essemꝰ. Hoc sacram̃tũ
tium: illoꝵ etiã dico sapientiũ. qui eogno¬
uerunt d̃m. qͥa cognoscentes dm sicut
dicit apłs. ñ sicut dm głificauer̃t aut
grãs egerunt. Nosti aũt in qͦ sacrificio
dicatur grãs agamꝰ d̾no do nr̃o a cuiꝰ sacͥ¬
ficii humilitate. longe abest typꝰ & co¬
turnus illoꝵ: & ido multũ mirabiliᷤ res
est queadmodu quoꝵd̾a ñdu cognos¬

Expanded text:
e diuisus, quia ipse unus atque idem. illae uero diuisiones dictae sunt sicut membrorum in corpore, quia non idem ualent aures quod oculi atque ita membra cetera diuersis officiis concorditer distributa. quae tamen, cum sani sumus, una neque diuersa nec alibi maiore alibi minore sed, cum sint ipsa disparia, communi et parili cio commendatur, quod breuiter significauit apostolus dicens: Unus panis is, unum corpus multi sumus. per caput nostrum reconciliamur deo. quia in illo est diuinitas unigeniti facta particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes eius inmortalitatis essemus. ; Hoc sacramentum tium, illorum etiam dico sapientium, qui cognouerunt deum, quia cognoscentes deum, sicut dicit apostolus, non sicut dgratias egerunt . Nosti autem in quo sacrificio dicatur, Gratias agamus Domino Deo nostro. A cujus sacrificii humilitate longe abest typhus, et cothurnus illorum. Et ideo multum mirabilis res est quemadmodum quorumdam nondum cognos
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ cognouissent: nunquã dñm głe cru¬
cifixissent. Ac ꝑhoc & filiꝰ hominis scdm
dm̃ erat in cęlo: & filiꝰ dĩ scdm̃ hominẽ
crucifigebat᷑ in t̾ra. Sicut gͦ potuit re¬
cte dici dñs głe crucifixus. cũ ad solam
carnẽ illa passio ꝑtineret᷑. ita recte dici
potuit. hodie mecũ eris in paradyso.
cũ iuxta humilitatẽ humanã ꝑ carnẽ
in sepulchro. ꝑ anim̾ã in inferno illo
die futurus ess. iuxta diuinã uͦ immu¬
tabilitatẽ. numquã de paradyso qͥa uͥq
semꝑ ẽ recessiss. Noli itaq dubutare.

Expanded text:
Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Ac per hoc et filius hominis secundum deum erat in caelo et filius dei secundum hominem crucifigebatur in terra. sicut ergo potuit recte dici dominus gloriae crucifixus, cum ad solam carnem illa passio pertineret, ita recte dici potuit: Hodie mecum eris in paradiso, cum iuxta humanam humilitatem per carnem in sepulcro, per animam in inferno illo die futurus esset, iuxta diuinam uero inmutabilitatem numquam de paradiso, quia ubique semper est, recessisset. Noli itaq
Abbreviated transcription (Latin):
traris qd̾ adhuc nescis: ñ plane didicisti
s temere credidist. qd̾ libent̃ audisti:
et subrepsit łͥ falsiloquiũ ꝑsuauiloqͥũ.
Qd̾ ñ ido dico. quia falsũ esse ĩa certꝰ sũ
animas poti insufflari nouas: quã de.
origine parentũ trahi. Hoc enĩ adbuc ab
eis qui docere id possunt: existimo reqͥ¬
rendũ. S qͥa iste de hac re ita disseruit.
ut ñ solũ eam quȩ adhuc discutienda
ẽ non solueret questionẽ: uerũetiam
talia diceret. quȩ falsitatis ñ habeant
dubitationẽ. Cum enĩ uellet. ꝓbare. du¬
bia: ausus ẽ dicere sine dubio repbanda.
An uͦ tu reꝓbare dubitabis: qd̾ cũ de a¬
nima loqueret᷑. ñ uis inqͥt anim̃ã ex
carne peccati contrahere ualitudinẽ.
ad quã uicissim scĩficationem uideas
transire ꝑcarnẽ: ut ꝑ ipsam reparet sta¬
tum. ꝑ quã ꝑdiderat meritũ : Aut ñqͥd
quia baptismo corpꝰ abluit᷑: non tͣnsit

Expanded text:
traris quod adhuc nescis, non plane didicisti, traris quod adhuc nescis, non plane didicisti, sed temere credidisti quod libenter audisti et subrepsit tibi falsiloquium per suauiloquium. quod non ideo dico, quia falsum esse iam certus sum animas potius insufflari nouas quam de origine parentum trahi — hoc enim adhuc ab eis qui docere id possunt existimo requirendum —, sed quia iste de hac re ita disseruit, ut non solum eam, quae adhuc discutienda est, non solueret quaestionem, uerum etiam talia diceret, quae falsitatis non habeant dubitationem; cum enim uellet probare dubia, ausus est dicere sine dubio reprobanda. An uero tu reprobare dubitabis, quod, cum de anima loqueretur: non uis, inquit, animam ex carne peccati contrahere ualetudinem, ad quam uicissim sanctificationem uideas transire per carnem, ut per ipsam reparet statum, per quam perdiderat meritum? aut numquid quia baptismo corpus abluitur, non transit