comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bari nichil retineᷤᷤ atq uti reges p̾ceperãt noc-¬
tẽ prose rati acrius instare Tũ mariꝰ ex co-¬
pia rerũ cõsiliũ tͥħit atq utisuis receptui locꝰ
eẽt colles duos ꝓpĩquos ĩt se occupat quer ũ
in uno castris patũ amplesons aque magnꝰ
erat alt. usui oportuni quia magͣ pro parte
editꝰ et p̾ceps pauca munimẽta gerebat ceterũ¬
apud aquã sylla cũ equitibꝰ noctẽ agitare.
hostibꝰ ꝯt᷑ batis ĩ unũ ꝯtͣhĩt den cũctos pleõ
gradu ĩ collẽ subducit / Ita reges. loci difficulꝰ¬
tate coacti p̾lio det̾rent᷑ neq tamẽ suos lõtriꝰ
abire sinũt S ut᷑q colle multitudine sioͥcũda¬
to effusi cõsede De in rebꝰ iguibꝰ fact plerũq
noctt barbari more suo letari exultare strepe
uocib̾i et ipsi ducos feroces ꝙͣ nõ fuge̾ aut ꝓ uis¬
torib age Bed ea cũcta romanis extenebris
et edicoribꝰ loc facilia uisu magnoq hor¬
tam̃to erãt plurimũ uero mariꝰ imꝑitia hos-¬

Expanded text:
bari nihil remittere atque, uti reges praeceperant, noctem pro se rati acrius instare. tum Marius ex copia rerum consilium trahit atque, uti suis receptui locus esset, collis duos propinquos inter se occupat, quorum in uno castris parum amplo fons aquae magnus erat, alter usui opportunus, quia magna parte editus et praeceps pauca munimenta quaerebat. ceteruapud aquam Sullam cum equitibus noctem agitare hostibus conturbatis in unum contrahit, dein cunctos pleno gradu in collem subducit. ita reges loci difficultate coacti proelio deterrentur, neque tamen suos longius abire sinunt, sed utroque colle multitudine circumdato effusi consedere. dein crebris ignibus factis plerumque noctis barbari more suo laetari, exultare, strepere vocibus; et ipsi duces feroces, quia non fugerant, pro victoribus agere. sed ea cuncta Romanis ex tenebris et editioribus locis facilia visu magnoque hortamento erant. plurumum vero Marius inperitia hos
Abbreviated transcription (Latin):
barbarias amic flexiꝰ quos ing̾tha cognita
legatione sille et maulnĩ metuẽs id quod
parabat᷑ donĩs corruꝑat mariꝰ intẽa go-¬
ircitu ĩ hilernacũł ꝯposito cũ eppeditꝭ co¬
hertibꝰ et parte equitatꝰ ꝓficistis ĩ loca

Expanded text:
barbari ab amicis flexus, quos Iugurtha, cognita barbari ab amicis flexus, quos Iugurtha, cognita legatione Sullae et Manli metuens id, quod parabatur, donis corruperat. Marius interea exercitu in hibernaculis conposito cum expeditis cohortibus et parte e
Abbreviated transcription (Latin):
parẽtes habũ de habemii amicorũ neꝙ nobis
neq cuiꝙͣ̃ om̃i sacꝭ fuit atq hoc utinã a pͥnci¬
pre tibi placuisset profecto e populo l adho
tempꝰ m̃ito plura bona accepisses ꝙͣ mala ꝑ.¬
pleraq regit cuiscilitz placuit et uiniet
grañ nram te euperiti uñc qñ ꝑ illa licet¬
festina atq unde cepisti ꝑge mlta atq opor¬
tuna habes quo faciliꝰ offitiis errata superes
postremo hoc in pect ꝰ tnũ dimute nũꝙͣ po¬
pulũ r beneficiis uictũ ẽẽ/ Nã bello quid ua-¬
leat tute scis Ad ea bocꝰ placide et benigue¬
ͦ siml pauca pro delicto suo uerba facit se non
hostili aĩo s ob regnũ tutãdĩ arma cepisse
nã mimudie ꝑtẽ unde ui Ing̾chã expulem̃t
iure belli suã factã eã uastari A mariõ
pati nequisse p̾te̾a missis antea romã le-¬
gate repulsũ ab amicitia Ceterũ uetera
omitte Ac tũ si ꝑmariũ licet legatos ad
senatũ missurũ dein copia facta animꝰ

Expanded text:
s abunde habemus, amicorum neque nobis neque quoiquam omnium satis fuit. atque hoc utinam a principio tibi placuisset: profecto ex populo Romano ad hoc tempus multo plura bona accepisses, quam mala pepleraque regit, quoi scilicet placuit et vim et gratiam nostram te experiri, nunc, quando per illam licetfestina atque, uti coepisti, perge. multa atque opportuna habes, quo facilius errata officiis superes. postremo hoc in pectus tuom demitte, numquam populum Romanum beneficiis victum esse. nam bello quid valeat, tute scis.' Ad ea Bocchus placide et benigne, simul pauca pro delicto suo verba facit: se non hostili animo, sed ob regnum tutandum arma cepisse. nam Numidiae partem, unde vi Iugurtham expulerit, iure belli suam factam; eam vastari a Mario pati nequivisse. praeterea missis antea Romam legatis repulsum ab amicitia. ceterum vetera omittere ac tum, si per Marium liceret, legatos ad senatum missurum. dein copia facta animus
Abbreviated transcription (Latin):
ueuerant seu ãmouitus ab aliis amicis quosz
Incormuptos ingnota liquerat ex oĩ copia necesse¬
riorũ ꝯũqr delegit ꝯuorũ ⁊ fides cognita et
Ingeiã ualidissima erant eos ad mariũ at
deinde si plactat romã legatos ire Iubet g̃t
tiã ipsis ꝑmittit Illi smaturt adhibtona
Romanoꝵ/ proficistutur Dtinde in iuere
a getulis latronib noci̾uenti fpoliatiq Iaudi
sine decore ad sillã profugiñt quẽ cousul In
expedicioe proficisteus in rastia pro pretore
religuerat Eos uelt mon pro uaiis hostibus
uti liuerti trant sed accurate at liberalit̾ hm̃t
Quare barbari et famã ⁊ omanorũ auaritie
faesam et fillã os munificentiam in sse anurã
Rati ilam etĩa tũ largitio multis Ignota trat
munifitus nemo putabatur insi pariter uolet̃
dona oma in beiignitate habebant᷑ Igitus
yctunt uti factor ꝯsultorq adset sibi ropias fide
magnitudinem Regis sui et alia que utitia
et sentuolentia esse credebant , rationt extollut

Expanded text:
venerant, seu admonitus ab aliis amicis, quos incorruptos Iugurtha reliquerat, ex omni copia necessariorum quinque delegit, quorum et fides cognita et ingenia validissima erant. Eos ad Marium ac deinde, si placeat, Romam legatos ire iubet, agendarum ntiam ipsis permittit. Illi mature ad hiberna Romanorum proficiscuntur, deinde in itinere a Gaetulis latronibus circumventi spoliatique pauidi sine decore ad Sullam profugiunt, quem consul in expeditionem proficiscens pro praetore reliquerat. Eos ille non pro uanis hostibus, uti meriti erant, sed accurate ac liberaliter habuit. Qua re barbari et famam Romanorum auaritiae falsam et Sullam ob munificentiam in sese amicum rati. Nam etiam tum largitio multis ignota erat; munificus nemo putabatur nisi pariter volens; dona omnia in benignitate habebantur. igitur petunt, uti fautor consultorque sibi adsit; copias fidem magnitudinem regis sui et alia, quae aut utilia aut benevolentiae esse credebant, oratione extollunt.
Abbreviated transcription (Latin):
saxis nxus ligur castelli planiciẽ instabit quod
cũcti inuunde intẽti p̾liãtisi aderãt Exploratꝭ
Oĩb q̃ mox usui fore ducebat eodẽ regͥredit᷑.
nõ temie uti ascẽderat S tẽptãs oiã et circũ¬
spiciẽs ita q mariũ ꝓꝑe adit acta docet hortat᷑¬

Expanded text:
saxis nisus Ligus in castelli planitiem pervenit, quod cuncti Numidae intenti proeliantibus aderant. exploratis omnibus, quae mox usui fore ducebat, eadem regreditur, non temere, uti ascenderat, sed temptans omnia et circumspiciens. itaque Mariu
Abbreviated transcription (Latin):
partem quã nnt peteret tũ ultro aduẽturã
Rex ỹmo negare cognationẽ affinitatẽ
pretea fecius Int̾utnsse Ad hoc metuẽ
ne feupa fice usus populariã animos
aduerteret quis ⁊ Ingurtha carus etꝭ
Romani inuisi erant otinq sepiuis fatigatꝰ
leniter et ex uolinitatt sille oĩã se factinũ
pxonuttit Ecterũ ad simulandã pace̾ tuꝰ
iuiida diffessus bello amdissimus exatq
otilra uisa constituũt. Ita composiro dello
Digrediñt᷑ Ast rex postero dĩe aspart ingur¬
it legatũ appellati Auit ꝙ sibi per rlabaĩt
ex sibea rognitũ posse conditionib uellĩ pomi¬

Expanded text:
quam nunc peteret, tum ultro adventuram. Rex primo negitare: cognationem, affinitatem, praeterea foedus interuenisse; ad hoc metuere, ne fluxa fide usus popularium animos auerteret, quis et Iugurtha carus et Romani inuisi erant. Denique saepius fatigatus lenitur et ex voluntate Sullae omnia se facturum promittit. ceterum ad simulandam pacem, quoius Numida defessus bello avidissumus erat, quae utilia visa constituunt. ita conposito dolo digrediuntur. At rex postero die Asparem, Iugurthae legatum, appellat dicitque sibi per Dabarem ex Sulla cognitum posse condicionibus bell
Abbreviated transcription (Latin):
Ibiꝙ sillã fibi traueret cũ talem uriũ un
Uoreftart habuisset tũ fore uti inssu seuat᷑
non sua ignamiã sed ob rem publitã in
hestũ poteffart relictũ iri hec mauuꝰ sccũ
dolo an ueit ndtatꝰ uarũ rõynaꝰ Qad

Expanded text:
ibi Sullam traderet. quom talem virum in potestatem habuisset, tum fore uti iussu senatus non sua ignavia sed ob rem publicam in hostium potestate relictum iri. haec Maurus secum dolo a
Abbreviated transcription (Latin):
tañ mrtute meniores aut arma capiebant aut
capiẽtes alios ab hostibꝰ defensabãt, pars equos
pedites q ꝑmiyti / Cede alios alios abtrũtare mlł.
tos ꝯtͣ adu̾sos acerrime pugnãtes ab tgo cirtũ¬
uenire Neq uirtꝰ neq arma sate tege᷑ ꝙ hostes
nimo plures et undiq circũfusi erãt demq
romani ueteres nomi et obea sciẽtes belli Ii quos
locꝰ aut casꝰ quixerat orbes face atq ita ab oĩbꝰ
ꝑtibꝰ sĩl recti et instructi hostiũ uĩ sustẽta¬
bant lleq ĩ eo tã aspero negotio mariꝰ territ Iaut
magꝭ ꝙͣ ãtea demisso aĩo fuit e cũ tͬmasua
ꝙͣ ex fortissims mage ꝙͣ ex familiarissimis pa-¬
rauerat uagari passim ac mõlaboratibꝰ suis

Expanded text:
tamen virtutis memores aut arma capiebant aut tamen virtutis memores aut arma capiebant aut capientis alios ab hostibus defensabant; pars equos peditesque permixti cedere alius, alius obtruncari, multi contra aduersos acerrime pugnantes ab tergo circumveniri; neque virtus neque arma satis tegere, quia hostes numero plures et undique circumfusi erant. Denique Romani ueteres novique ... Et ob ea scientes belli, si quos locus aut casus coniunxerat, orbis facere atque ita ab omnibus partibus simul tecti et instructi hostium vim sustentabant. Neque in eo tam aspero negotio Marius territus aut magis quam antea demisso animo fuit, sed cum turma sua, quam ex fortissimis magis quam familiarissimis parauerat, uagari passim ac modo laborantibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
rio it militibꝰ carissimꝰ factꝰ At iug̃tha paͣ
oppidũ capsã alios q locos munitos et sibi uiles
grꝭe suis finibꝰ bellũ ꝓpositũ soret Eo p̾mio
itellectꝰ uochꝰ cũ magͣ muititudine ing̃chã¬
accedit/ Ĩta amborũ exercitu quĩcto manũ iã
in hĩbna ꝓficiscẽtẽ uix decima ꝑte diei reliqua
ĩnadut rati noctẽq̃ iãdaderat uictꝭ sibi nimim̃to
fore et si uicissent nullo ĩ pedimẽto qd lecorũscũtes
erãt Cõtͣ romanis utrũq casũ in tenbris diffi.¬
cilẽ fore Igit᷑ simł aut qsul ex multꝭ de hostiũ
aduẽtu cognouit et ip̃i hostes aderãt et pͥꝰ yͣ
exertitꝰ aut instrui aut sarcinas collige deinq
ãte ꝙͣ signũ aut imꝑiũ ullũ acciꝑe qui iusset
equites mauri atq gctuli nõ acie neq ulło more
pliĩ s cat̾natĩ uti quosqꝙ sors ꝯglobauerat ĩ nr̃os
coturrũt Qui om̃s trepidi impuiso metu at

Expanded text:
rio militibusque carissumus factus. At Iugurtha, postquam rio militibusque carissumus factus. At Iugurtha, postquam oppidum Capsam aliosque locos munitos et sibi utilisgris suis finibus bellum conpositum foret. eo praemio illectus Bocchus cum magna multitudine Iugaccedit. Ita amborum exercitu coniuncto Marium, iam in hiberna proficiscentem, vix decima parte die relicua invadunt, rati noctem, quae iam aderat, et victis sibi munimento fore et, si vicissent, nullo impedimento, quia locorum scientes erant, contra Romanis utrumque casum in tenebris difficiliorem fore. Igitur simul consul ex multis de hostium adventu cognovit, et ipsi hostes aderant, et prius quam exercitus aut instrui aut sarcinas colligere, denique ante quam signum aut imperium ullum accipere quiuit, equites Mauri atque Gaetuli, non acie neque ullo more proeli sed cateruatim, uti quosque fors conglobauerat, in nostros incurrunt. Qui omnes trepidi improuiso metu ac
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝙͣ suꝑ industriã fortunafuit multiq du-¬
bitaue ͤ forcior an felicior eẽs/ nã postea ĩ fercͥ
fecerit ĩcertũ habeo pudet magꝭ an piget dis
sere. Igit silla ut supͣdictũ est Pꝰ in affricã¬
atq in castͬ marii cũ equitatũ uerĩt rudis ãtea
et iguarꝰͥ belli solertissimꝰ õmiũ ĩ pancꝭ tẽ¬
pestatibꝰ factꝰ est Adhoc nilites benigie appel.¬
lare mults rogãtibꝰ aliĩs ꝑse ip̃e dare bñficia
ĩuitꝰ accipe᷑ Ded ea properãn ꝰ ꝙͣ es mutusi red¬
dere ip̃e a millo rape magꝭ id laborarent
illi ꝙͣ plarimi deberẽt Ioca atq seria cũ hu-¬
millimĩs age̾ ĩ oꝑisꝰ in agiie atꝙ ad ugi¬
lias ml̃tꝰ adẽẽ / Req ĩterĩ quod ꝑua ãbitio sol
ꝯsulis aut cuiꝰq boni famã ledc̾ tãtũ modo
ne ꝯsilio neq manu priorẽ aliũ pati pleros¬
q antenenire/ Quibꝰ rebꝰ et artibꝰ brem ma-¬

Expanded text:
numquam super industriam fortuna fuit, multique dunumquam super industriam fortuna fuit, multique dubitauere, fortior an felicior esset. Nam postea quae fecerit, incertum habeo pudeat an pigeat magis disserere. Igitur Sulla, uti suptu venit, rudis antea et ignarus belli, sollertissimus omnium in paucis tempestatibus factus est. Ad hoc milites benigne appellare, multis rogantibus, aliis per se ipse dare beneficia, inuitus accipere, sed ea properantius quam aes mutuum reddere, ipse ab nullo repetere, magis id laborare, ut illi quam plurimi deberent, ioca atque seria cum humillimis agere, in operibus, in agmine atque ad vigilias multus adesse, neque interim, quod praua ambitio solet, consulis aut cuiusquam boni famam laedere, tantummodo neque consilio neque manu priorem alium pati, plerosque antevenire. Quibus rebus et artibus brevi Ma
Abbreviated transcription (Latin):
iqͥtatu ĩ castͣ uenit qui uti ex latio et a sotiss mi S¬
lites coget rome reme relictz erat S quĩ nos
tãti uiri res admonuit idoneũ uisũ est de natur¬
ra cultu q eiꝰ parcs dice Reqz enĩ aliõ loco de sille
resꝰ dicturi sumIet .l. sisennia optime et diligẽ¬
tissime õmũ qui eas res dixe. historia ꝑsecutꝰ
parũ ĩ libero ore locutꝰ uidet Igit᷑ silla gente
patricie nbił fuit familia prope iã extiicta
maiorũ ignania litterꝭ grecꝭ atq latinis ixta
atq doctissime eruditꝰ dinimo ĩgẽti cupidꝰ uolup-¬
tatũ s glotie cupidior Ocio luxurioso ẽẽ tñ ab
negociis nuũꝙͣ uoluptas remorata nisi ꝙ de uxo-¬
re potuit honescius ꝯsuli facũdꝰ calłidꝰ et ami-¬
citia facil̃ ad sumĩada negotia altitudo ingeniĩ
nicre dibil mltarũ rerũ er mapĩe peciue larꝰ¬
gitor atq illi felicissimo õmũ ante ciuilẽ uictoriã

Expanded text:
equitatu in castra venit, quos uti ex Latio et a sociequitatu in castra venit, quos uti ex Latio et a sociis cogeret, Romae relictus erat. Sed quoniam nos tanti viri res admonuit, idoneum visum est de natura cultuque eius paucis dicere. neque enim alio loco de Sullae rebus dicturi sumus tissime omnium, qui eas res dixere, persecutus, parum mihi libero ore locutus videtur. Igitur Sulla gentis patriciae nobilis fuit, familia prope iam extincta maiorum ignavia, litteris Graecis atque Latinis iuxta atque doctissime eruditus, animo ingenti, cupidus voluptatum, sed gloriae cupidior; otio luxuriose esse, tamen ab negotiis numquam voluptas remorata, nisi quod de uxore potuit honestius consuli; facundus, callidus et amicitia facilis, ad simulanda negotia altitudo ingeni ncredibilis, multarum rerum ac maxime pecuniae largitor. Atque illi felicissimo omnium ante civilem victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ltũ q fatigati tãde̾ in cascellũ ꝑuemũt de¬
sertũ ab ea ꝑte quod om̃s sicut aliis dubꝰ adu̾sũ
hostes aderãt mariꝰ ubi ex mõciĩs q̃ lig ẽgerat
cognouit ꝙͣ ꝙͣ tota die ĩtẽtos plerio inuumdas
habuerat tũ uero cohortatꝰ milites et ip̃e extra
uinieas egressa testudine acta succide et suul hostẽ
tormẽt sagictariisq et funditoribꝰ eminꝰ t̾rere
At nuiunde sepe autea uinois romanorũ subu̾sis
Itẽ incẽsi nõ castelli menibꝰ sese tutabãt᷑ s pr̃o
muro dies noctesq agitare maledice romanis
nõ mario necordiã obiectare Atilitibꝰ nr̃is iñ¬
certãtibꝰ repente at̾go signa caue̾ a pͥmo mulie¬
res et pueri qui isũ ꝓcesserãt fuge Deide uti
quisq muro pximꝰ erat pͥostremo cũcti armati
repta marii temeritas gloriã ex culpa ĩuemĩt
eeterũ dũ ea res agit᷑ .l. silla questor cũ magͦ

Expanded text:
dedesertum ab ea part, quod omnes sicut aliis diebus advorsum hostis aderant. Marius ubi ex nuntiis quae Ligus egerat cognovit, quamquam toto die intentos proelio Numidas habuerat, tum vero cohortatus milites et ipse extra vineas egressus testudine acta succedere et simul hostem tormentis sagittariisque et funditoribus eminus terrere. at Numidae, saepe antea vineis Romanorum subvorsis, item incensis, non castelli moenibus sese tutabantur, sed pro muro dies noctisque agitare, male dicere Romanis ac Mario vecordiam obiectare, militibus nostris Iucertantibus, repente a tergo signa canere; ac primo mulieres et pueri, qui visum processerant, fugere, deinde uti quisque muro proxumus erat, postremo cuncti, armati recta Mari temeritas gloriam ex culpa invenit. Ceterum, dum ea res geritur, L. Sulla quaestor cum magno
Abbreviated transcription (Latin):
misit quoꝵ uti ł cuiꝰ iq ĩgemũ erat Ita rẽ diffi-¬
cie aut facile̾ iñciane᷑ cõsul anim tñ paulũ
aprectꝰꝰ Ita ex copia tubicinũ et cornicinũ q̃iq
qui forẽt quatuor cc̃turiones om̃s ꝙ liguri pa-¬
rare Iub et negocio ꝓximũ dĩẽ ꝯstituit Eubi
ex p̾cepto tẽpꝰ uisũ paratł ꝯpositisꝙ dĩb  ad locũ
ꝑgit ceterũ illi qui sentuciis perãt p̾docti ab
suꝑ tͥga g̃ladii᷑ et scuta uerũ ea numidica excor¬
riis poder grã sinil et offesa quo lemistreperẽt
q̾git᷑ p̾grediẽs ligur saxa et si q̃ uetustate radi¬
ces eminebãt laqueis uinciebat quibꝰ allencti
milites faciliꝰ ascendãt Int̾dũ trumdos insolẽtia
itinet lauãre manu ubi pauls asꝑior ascẽsiierat
singulos ꝑ se mermes mite Deinde ip̃e cũ illoꝵ
armis sequi q̃ dubia uisu uidebat᷑ potẽtissimꝰ
tẽptare ac sepiꝰ eadẽ ascende̾s et discendẽs. dẽi
statĩ dirrediẽs ceteis audaciã adde̾/ Ĩgit᷑ diu

Expanded text:
quoiusque ingenium erat, ita rem difficilem aut facilem nuntiavere; consulis animus tamen paulum adrectus. itaque ex copia tubicinum et cornicinum numeroqui forent, quattuor centuriones, omnisque Liguri parere iubet et ei negotio proxumum diem constituit. sed ubi ex praecepto tempus visum, paratis copergit. Ceterum illi, qui escensuri erant, praedocti ab super terga gladii et scuta, verum ea Numidica ex coriis, ponderis gratia simul et offensa quo leuius streperent. Igitur praegrediens Ligus saxa et si quae uetustate radices eminebant, laqueis vinciebat, quibus alleuati milites facilius escenderent, interdum timidos insolentia itineris leuare manu; ubi paulo asperior ascensus erat, singulos prae se inermos mittere, deinde ipse cum illorum armis sequi; quae dubia nisui videbantur, potissimus temptare ac saepius eadem ascendens descendensque, dein statim di
Abbreviated transcription (Latin):
fempore et loco coustituto In roloquiũ uti
de part neuiret᷑ Bochus sillã modo/
modo ingurthe legatũ appellare benigus
Hre idem amibobus pollitti Illi yarũ leti at spei
bont pltui esse Sed nocte ea ꝙr proyria fuit
añ ditin colloq̾o de cictũ Rausꝰ ad hibitꝭ amitꝭ
at statim inutata uolũᵗ. ⁊ motꝭ ceteis Teit᷑¬
secũ ipe smmulta agitanisse uultu tolore motu
occulta pectous pate fecissent Tamt̾ postero
sillã arcessi inbet ⁊ ex Illmꝰ sentẽr̃ muuude
Insidias tenditꝰ eptinde ubi dnes adictuit
⁊ ei nñtiatũ est ingnithã haud pcil colisse
rũ paucis amicis ⁊ questort nõo qͣsi obmus
honoris causa procedit in tumulũ facillimũ
insu syeculantib Codem muida cũ plerisq
necessariss suis meriis uti dictũ erat accedᵗ
ac statim signo datoꝰ undiq simul ex Insscis
tradi᷑ ⁊ ab eo ad marũt de ductꝰ est Iteridẽ tpẽ¬

Expanded text:
ore et loco constituto, in conloquium uti de pace veniretur, Bocchus Sullam modo, modo Iugurthae legatum appellare, benigne ere, idem ambobus polliceri. illi pariter laeti ac spei bonae pleni esse. Sed nocte ea, quae proxuma fuit ante diem conloquio decretum, Maurus adhibitis amicis ac statim inmutata voluntate secum ipse multum agitauisse, uultu colore motu occulta pectoris patefecisse. Tamen postremo Sullam accersi iubet et ex illius sententia Numidae insidias tendit. Deinde ubi dies advenit et ei nuntiatum est Iugurtham haud procul abesse, cum paucis amicis et quaestore nostro quasi obvius honoris causa procedit in tumulum facillimum visu insidiantibus. Eodem Numida cum plerisque necessariis suis inermis, uti dictum erat, accedit, ac statim signo dato undique simul ex insidiis traditur et ab eo ad Marium deductus est. Per ide
Abbreviated transcription (Latin):
rlabar ex gente masfiuisse cettrũ mat̾uo hent
nmpar Ilam pater cius ex cõcubina ortus erat
mauro obingenia multa bona carus acceptusꝙ
ꝯñt bochꝰ fidũ esse romanis multis tepytstatib
Insidiis euis alit̾ canta nequisse Sid igo
cõꝑior bochũ magl ynuta fide ꝙͣ ob ra qut
p̃dicabat simul Romanos ⁊ inuũdam syt pacis
attimisse multũq cũ animo suo noluere solitũ
inguithã romanis an ibli sillã tradtret libidiñt
aducisũ nos inctũ pro nobis suassse Igit᷑
siela Respondit se pauca cora aspart locutĩũ
retera occulte nullo aut ꝙͣ pantissimus pñtib
simul edocet que sibi Responderent᷑ Iostꝙͣ
sicuti uoluerant congressi Tncit silla se nissat
a consule nenisse quesitũ a boco uatiꝰ an belluã
agitaturꝰ foret Tũ uti rex yceytũ fuerat post
diem decimũ redire Iubet ac nl et ia rã
ani̾no decieuisse sed pblo dit Responsurũ
Dtinde ambo Iu sua castra digressi Edo

Expanded text:
us, ex gente Masinissae, ceterum materno genere us, ex gente Masinissae, ceterum materno genere inpar — nam pater eius ex concubina ortus erat —, Mauro ob ingeni multa bona carus acceptusque. quem Bocchus fidum esse Romanis multis ante tempestatibus insidiis eius aliter caueri nequiuisse. Sed ego comperior Bocchum magis Punica fide quam ob ea, quae praedicabat, simul Romanos et Numidam spe pacis attinuisse multumque cum animo suo voluere solitum, Iugurtham Romanis an illi Sullam traderet; libidinem aduersum nos, metum pro nobis suasisse. Igitur Sulla respondit se pauca coram Aspare locuturum, cetera occulte nullo aut quam paucissimis praesentibus. Simul edocet, quae sibi responderentur. Postquam, sicuti voluerat, congressi, dicit se missum a consule venisse quaesitum ab eo, pacem an bellum agitaturus foret. tum rex, uti praeceptum fuerat, post diem decumum redire iubet, ac nihil etiam nunc decrevisse, sed illo die responsurum. deinde ambo in sua castra digressi. sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯm̃ facĩt hostilia ionẽ mapuinuis obtestatus
ut steleus atꝙ ꝑfioit bolri lestis Acesset ox
a bire mbet Ille lat̾mant orare nt ea cuderetꝭ
nichil dolo factum sed magis calliditate ingurret
mi uidelicet speculanti Iter suũ cognitũ esset
Ecttrũ qm̃ neqr ingentem multitudinẽ haberet
et syes opesqz tuns ex patit suo penderent caede
tũ nichil palam ausurũ cum Ip̃ẽ filiuꝰ testis
adeẽt Quare optimũ factu uides per inddĩa
eius castoa yalain trãsire sese uil p̃missis
uel Ibidem relictis mauris solũ cũ silla
ltiũ . Eeterũ res uti in taliꝰ uegotio probata
dic statim profecti Ex de in ꝓniss accederant
dubio atq hesitante ingurtha ducolinnes
traseunt Dtinde paucis diebus quo Ire
Intenderant ꝑuẽtũ est Ibr cũ bocho mnunda
ꝯuidam aspar uoĩe multum ⁊ familiariter
agebat ũmissus ab inguitha Postꝙͣ sillã
accitũ auditrat / orator et sub dols speculatũ
bochi consilia itrat Preteã massug̃tht filiꝰ¬

Expanded text:
tus, ut sceleris atque perfidiae Bocchi testis adesset, ex castris abire iubet. Ille lacrimans orare, ne ea crederet: nihil dolo factum, ac magis calliditate Iugurthae, cui videlicet speculanti iter suum cognitum esset. ceterum quoniam neque ingentem multitudinem haberet et spes opesque eius ex patre suo penderent, credere illum nihil palam ausurum, quom ipse filius testis adesset. qua re optumum factu videri per media eius castra palam transire; sese vel praemissis vel ibidem relictis Mauris solum cum Sulla iturum. ea res, uti in tali negotio, probata; ac statim profecti, quia de inproviso acciderant, dubio atque haesitante Iugurtha incolumes transeunt. deinde paucis diebus, quo ire intenderant, perventum est. Ibi cum Boccho Numida quidam Aspar nomine multum et familiariter agebat, praemissus ab Iugurtha, postquam Sullam accitum audierat, orator et subdole speculatum Bocchi consilia; praeterea Dabar, Massugradae fili
Abbreviated transcription (Latin):
boche magna leticia nob est cũte talẽ uirã
Ddnĩ monne. uti aliqñ pacẽ ꝙͣ bellũ malles
nente optimũ cũ pessio omiĩ Inghurtha
miscẽdo ꝯmaculares sumił nob̃i de meres
acerbã necessitudinẽ parit᷑ te eerãtẽ atꝙ
illũ sceleratissimũ ꝑsequi adhͦ popule x
iã a pͥncipio mopł meliꝰ uisũ amicos ꝙͣ

Expanded text:
te talem virum di monuere, uti aliquando pacem quam bellum malles neu te optumum cum pessumo omnium Iugurtha miscendo conmaculares, simul nobis demeres acerbam necessitudinem, pariter te errantem atque illum sceleratissumum persequi. ad hoc populo Romano iam a principio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsul hant dubie iã uictor ꝑuenit ĩ appdũ
cirthã quo ñtio ꝓfectũ intenderat Ex p
diem quĩtũ ꝙ iterũ bacbari male pug.¬
nauerãt legati a bocco ueniũt qͥrege ubis
as mario petine dios ꝙͣr fidiffĩcs ad eũ eunt¬

Expanded text:
ubie iam victor pervenit in oppidum Cirtam,quo initio profectus intenderat. eo post diem quintum, quam iterum barbari male pugnaverant, legati a Boccho veniunt, qui regis verbis ab Mario petivere, duos quam fidissumos ad eum mitt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe ĩtẽdͬ sea res forte ꝙͣ ꝯͥsiliõ meliꝰ gesta Nã
castello uirorũ atq atmorũ sate mag̃ uis et
frimẽti et fons aque aggeribꝰ turribꝰq et
altis machinatiõibꝰ locꝰ importimꝰ castellaꝵ.¬
ĩ gẽti ꝑiculo frust agebãt᷑ Nã cũ hee uinee pan-¬
rius m̃lte diebꝰ et laboribꝰ cõsũptꝭ auxiꝰꝰ tͫ¬
here cũ aĩo suo omitteret ne ĩceptũ qm̃ frust
.ret forte quidã ligur/ ex cohortitꝰ aupiliariꝰ
miles gregariꝰ castris aqͥtũ egssi hant ꝓcil
ab late castelli quod adu̾sũ p̾liãtib erat aĩad
utit ĩt saya repẽtes cocleas Quarũcũ unã atq
alterã dein plures peteret studio legũdi
do difficilia faciẽdi ainĩadutit Et forte ĩ eo loco
grandosilex coaluerat ĩt᷑. saxa paulũ mͦ ꝓna
deinde flexa atq aucta ĩ altitudĩe quo cũcta
gignĩtiũ natura feit Cuiꝰ ramis mõ enmẽtib¬

Expanded text:
pere intendit. sed ea res forte quam consilio melius gesta. nam pere intendit. sed ea res forte quam consilio melius gesta. nam castello virorum atque armorum satis magna vis et frumenti et fons aquae; aggeribus turribusque et aliis machinationibus locus inportunus; iteingenti periculo frustra agebantur; nam quom eae paurius multis diebus et laboribus consumptis anxius trahere cum animo suo, omitteretne inceptum, quoniam frustra ret, forte quidam Ligus, ex cohortibus auxiliariis miles gregarius, castris aquatum egressus haud procul ab latere castelli, quod avorsum proeliantibus erat, animum advortit inter saxa repentis cocleas, quarum quom unam atque alteram, dein plures peteret, studio legundi do difficilia faciundi animum adorta. et forte in eo loco grandis ilex coaluerat inter saxa, paulum modo prona, deinde inflexa atque aucta in altitudinem, quo cuncta gignentium natura fert. quoius ramis modo, m
Abbreviated transcription (Latin):
modo ꝑegͥ magnꝰ et clar / antea minor
aro larior haberi cepit oia ꝯsulta nor¬
bant. Nilites modesto imꝑio habiti
Dunul et loclupletes ad celũ ferre / mi¬
postre mo om̃s socii atq hostes crede illi
aut mẽte diuinã eẽ aut deorũmitu cũcta
portẽdi S ꝯsul ubi ea ros bẽ enenit ad aͣ
oppida ꝑgit panca repugnãtibꝰ iimudis
capit plura deserta ꝓpt̾ capsensũ miserias
igni torrũpit luctur atq cede oĩa ꝯplent᷑ ẽpeniq
multe locꝭ potitꝰ ac plerisq exercitu ⁊̃cruento¬
aliã re aygredit᷑ nõ eadẽ asꝑitate q̃ capsensiũ
ceterũ haud secus difficilẽ/ Nlamq hand lõire
a flumẽ mulucha ꝙͥ ing̃the bocchiq regnũ
disiũgebat erat ĩt ceterã planiciẽ mõs sqeꝰ
mediocri castello satꝭ patẽs in imensũ edit Iuno
Nã oñn natura uelut oꝑe atq ꝯsulto p̃ceps. Quẽ
locũ mariꝰ ꝙ ibi regꝭ thẽsauri ecãt / sũma uica¬

Expanded text:
modo, magnus et clarus antea, maior atque clarior haberi coepit. omnia nobantur: milites, modesto imperio habiti simul et locupletes, ad caelum ferre; Numpostremo omnes, socii atque hostes, credere illi aut mentem divinam esse aut deorum nutu cuncta portendi. sed consul, ubi ea res bene evenit, ad alia oppida pergit, pauca repugnantibus Numidis capit, plura deserta propter Capsensium miserias igni corrumpit: luctu atque caede omnia conplentur. denique multis locis potitus ac plerisque exercitu aliam rem aggreditur, non eadem asperitate qua Capsensium, ceterum haud secus difficilem. Namque haud longe a flumine Muluccha, quod Iugurthae Bocchique regnum diiungebat, erat inter ceteram planitiem mons saxeus, mediocri castello satis patens, in immensum editus, uno mnis natura uelut opere atque consulto praeceps. Quem locum Marius, quod ibi regis thesauri erant, summa vi ca
Abbreviated transcription (Latin):
potestaite toege uti deditionẽ facent geterũ
oppidũ ĩ tẽsũ mundie puberes ĩt̾ fecti alii
oprs uenadati p̃da militis ͥ dimsa id fati¬
m̃is ꝯt Ius uelli nõ auantia neꝙ scele̾
cosĩ admissũ Red quia locꝰ ing̃the opertu-¬

Expanded text:
potestate coegere, uti deditionem facerent. ceterum potestate coegere, uti deditionem facerent. ceterum oppidum incensum, Numidae puberes interfecti, alii omnes venundati, praeda militibus divisa. id facinus contra ius belli non avaritia neque scelere consulis admissu
Abbreviated transcription (Latin):
mox usui forẽt Deniq sexto die cũ ad flumẽ
uentũ est maxiã ius utriũ effecta est ibi
castrꝭ leui iniũmẽto posit milites cibũ ca-¬
po atꝙ uti sĩl cũ occasu solis egrederẽt᷑
paratos ẽẽ iub oĩb ꝰsarcinis abiectꝭ aqua
mõ seq et iumẽta honorare dein ꝑayͣ
tẽps uisũ castrx agredit᷑ nocte̾ q totã iti¬
nere facto ꝯcedit idẽ facit ꝓxĩa demi tercia
multo ante lug̃ adue̾tũ ꝑuenit ĩ locũ tum̃ltosũ
ac capsa nõ amplii dnũ miliũ ĩt᷑ nalło Iiꝙ qͣtũ
occuitissime potest cũ oĩbꝰ copim̃ oͣꝑit᷑ Eed ubi¬
Sies copit et nuuide nichil hostile metuẽtes
mĩti oppido egͥssi repẽte õnẽ equitatũ et cũ
hiis uelotissimos pedites cursugede ad capsar
et portas abside ͬ mõet Deinde ip̃e intẽt pe
dam tognone res trepide met Iiges malã
⁊ piusũ ad he pars cimuũ exͣ menia ĩ hostiũ

Expanded text:
mox usui forent. Denique sexto die, cum ad flumen mox usui forent. Denique sexto die, cum ad flumen ventum est, maxima vis utrium effecta. Ibi castris leui munimento positis milites cibum capere atque, uti simul cum occasu solis egrederentur, paratos esse iubet, omnibus sarcinis abiectis aqua modo seque et iumenta onerare. dein postquam tempus visum, castris egreditur, noctemque totam itinere facto consedit; idem proxuma facit; dein tertia multo ante lucis adventum pervenit in locum tumulosum ab Capsa non amplius duum milium intervallo, ibique quam occudies coepit et Numidae nihil hostile metuentes multi oppido egressi, repente omnem equitatum et cum iis uelocissimos pedites cursu tendere ad Capsam et portas obsidere iubet; deinde ipse intentus propere dani cognovere, res trepidae, metus ingens, malum inprovisum, ad hoc pars civium extra moenia in hostium
Abbreviated transcription (Latin):
ratꝭ oĩbꝰ ordinibꝰ credo diĩs fret̾ꝰ nã ꝯtͣ tãtas
difficultates ꝯsuio satꝭ ꝓuideͬ nõ poterat qͦp¬
pe etiã fiuiuẽti iõpia temptabat᷑ quia mimi¬
de pabulo pectoris magꝭ ꝙͣ aruo studẽt et qd¬
cũq natũ fuerat iussu rege ĩ loca muruita
ꝯtulerãt ager autẽ aridꝰ et frugũ uacuus
a tempestate nã estatꝭ exc̾mũ erat tamẽ ꝓ
rei copia satꝭ ꝓuidẽt  exornat pdect Iomẽ qd
suꝑioribꝰ diebꝰ prede fuerat equitibꝰ anuilia.¬
riis aged actribiit Aulũ mantũ legatũ
cũ cohortibꝰ expeditꝭ ad oppidũ laris ubisti-¬
pendiũ es cõmeatũ locauerat ire nb dicit¬
qz se predabũd̃ post pauces dies eod̃ uẽturũ
Sit ĩcepto suo occultato ꝑgit ad flumẽ tanã
Ceterũ ĩ itine cotidie pect ꝰ exercitui ꝑ cẽtu-¬
rias itẽ t̾mas equalit᷑ distribuerat et ex
coriis utres utifierẽt curabat simł iõpiã
frumẽti lenire et iguaris oĩbꝰ parare que

Expanded text:
edo dis fretus — nam contra tantas difficultates consilio satis providere non poterat, quippe etiam frumenti inopia temptabatur, quia Numidae pabulo pecoris magis quam arvo student et, quodcumque natum fuerat, iussu regis in loca munita contulerant, ager autem aridus et frugum vacuos ea tempestate, nam aestatis extremum eratrei copia satis prouidenter exornat. Pecus omne, quod superioribus diebus praedae fuerat, equitibus auxiliariis agendum attribuit, A. Manlium legatum cum cohortibus expeditis ad oppidum Laris, ubi stipendium et commeatum locauerat, ire iubet dicitque se praedabundum post paucos dies eodem venturum. Sic incepto suo occultato pergit ad flumen Tanain. Ceterum in itinere cottidie pecus exercitui per centurias, item turmas aequaliter distribuerat et, ex coriis utres uti fierent, curabat; simul inopiam frumenti lenire et ignaris omnibus parare quae
Abbreviated transcription (Latin):
sent Is cõmunis utriiq ppu finiis habe̾t egit᷑¬
de cartagine duo fr̃ẽs missi quibꝰ nomẽ phi¬
diꝰ iere id socordia ne an casu occiderit parã
cognoni Ceteruõsol ĩ ułł loce tẽpestas ant̾seci
acq ĩ mari retine Nam uõi ꝑ loca equalia.
et nuda gignẽtiũ uentꝰI ort̾ꝰ harenã humo
exagitauit ea magnã ui agitata oca oculos q
implere solz Itaq profectu impedito sos mo¬
rari iter pꝰꝙ̃ syre nẽses aliquãto posteriotes. se
ẽẽ uidẽt et ob rem coruptã doii penas me-¬
tuũt crumãi cartaginẽses ãte tepꝰ domo di¬
gsses ꝯturbare rẽ deniꝙ otã malle ꝙͣ uicti¬

Expanded text:
sent, is communis utriusque populi finis haberetur. Igitsent, is communis utriusque populi finis haberetur. Igitur Carthagine duo fratres missi, quibus nomen Phises tardius iere. Id socordiane an casu acciderit, parum cognovi. Ceterum solet in illis locis tempestas haud secus atque in mari retinere. Nam ubi per loca aequalia et nuda gignentium ventus coortus harenam humo excitauit, ea magna vi agitata ora oculosque implere solet: ita prospectu impedito morari iter. Postquam Cyrenenses aliquanto posteriores se esse vident et ob rem corruptam domi poenas metuont, criminari Carthaginiensis ante tempus domo digressos, conturbare rem, denique o
Abbreviated transcription (Latin):
plera ꝙ sidonita Que eo ficilii retiebant
ꝙ procul ab imꝑio Rege etatẽ ag ebãt ĩt᷑ illos
et frequẽtẽ minudiã multi uastiq loci erãt. B
quĩ in has regiones ꝑ leptitanorũ negotiã ue¬
miui/ nõ ĩdignũ uides egregiũ atq misera.¬
bile facinꝰ duorũ carthagiensiũ memorare
Eã rem locꝰ nos admonuit Qua tẽpestate
cartagniẽses plereq affrice imꝑitabant srẽn ẽ
ses ꝙͦ magni atq opulenti fuere ager ĩ medio
arenosus una spetie neq flumẽ neq mõs erat
qui fines eorũ discerneret Que res eos ĩmag¬
nodint̾no q bello ĩt se habuit/ Postꝙͣ utrĩq
legiones Itẽ ciasses sepe fuse fugateq et alteri
alteros aliquãtũ attriuerãt ueriti ne mox uit/¬
tos uictoresq defessos alius agg̾det: ꝑ ꝓfinꝭ
per inducias spõsionẽ faciũt uticerto die lega¬
tia domo ꝓficiscerẽt᷑ quo ĩ loco int̾ se obun fuis¬

Expanded text:
pleraque Sidonica; quae eo facilius retinebant, pleraque Sidonica; quae eo facilius retinebant, d procul ab imperio regis aetatem agebant. Inter illos et frequentem Numidiam multi vastique loci erant. Sed quoniam in eas regiones per Leptitanorum negotia venimus, non indignum videtur egregium atque mirabile facinus duorum Carthaginiensium memorare; eam rem nos locus admonuit. Qua tempestate Carthaginienses pleraque Africa imperitabant, Cyrenenses quoque magni atque opulenti fuere. Ager in medio harenosus, una specie; neque flumen neque mons erat, qui finis eorum discerneret. Quae res eos in magno diuturnoque bello inter se habuit. Postquam utrimque legiones, item classes saepe fusae fugataeque et alteri alteros aliquantum attriueret. veriti, ne mox victos victoresque defessos alius aggrederetur, per indutias sponsionem faciunt, uti certo die legati domo proficiscerentur: quo in loco inter se obvii fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ret ⁊̃ sũmo ꝑiculo suã salutẽ et illorũ socios fore
Nã leptitam iã inde a pͥncipio belli ing̾thimiad
bestiã ꝯfulem et posteai Romã miserat amicĩ¬
tiã societatẽ q rogatũ Deñ uliea impetta
sũt semꝑ boni fideles ꝙ mãse̾ et cũcta a bes¬
ta albino metelio q im̃ꝑata gnauefecerãt Ita¬
q ab imꝑatore facile q̃ petebãt adepti E mise
fugos os discordias ciuiles nauis. Inreos locos
uenisse Ceterũsitũ it daͣs sirtes quib rorõt
ex n mditũ Nam duo sũt sunꝰ prope ĩ extͤ¬
ma affrica impares magnitudine paritiuo
sors tulit alta alia ĩ tempestate uadosa/ Nã
ubi mare magnũ ẽẽ et senire uentꝭ cepit / li¬
mũ arenãq et saxa ingentia fluat ꝰ tͥ hũt
Ĩta facies locotũ cũ uentꝭ sim̃ muitat᷑ Sntes
as prtu sũt noĩate Euĩs ciuitas luigua mõ
cõu̾sa est comibio mumidarũ legũ cult᷑ ꝙ

Expanded text:
ret, in summo periculo suam salutem, illorum socios fore. ret, in summo periculo suam salutem, illorum socios fore. nam Lepcitani iam inde a principio belli Iugurthini ad Bestiam consulem et postea Romam miserant amicitiam societatemque rogatum. deinde ubi ea imta, semper boni fidelesque mansere et cuncta a Bestia, Albino Metelloque imperata naue fecerant. Itaque ab imperatore facile quae petebant adepti. Emissarofugos ob discordias civilis nauibus in eos locos venisse, ceterum situm inter duas Syrtis, quibus nomen ex re inditum. Nam duo sunt sinus prope in extrema Africa, impares magnitudine, pari natetera uti fors tulit alta alia, alia in tempestate uadosa. Nam ubi mare magnum esse et saevire ventis coepit. limum harenamque et saxa ingentia fluctus trahunt: ita facies locorum cum ventis simul mutatur. Syrtes ab tractu nominatae. Eius civitatis lingua modo conuersa conubio Numidarum, legum cultusque
Abbreviated transcription (Latin):
loco munitũ uidet uallo fossa ꝙ menĩa cͥqueĩt
Deinde nib locꝭ ex copia maxiẽ ideneis ui.¬
neas age suꝑ q eas aggerẽ iace̾ et suꝑ ag¬
gerẽ imposit tribꝰ opꝰ et administros tũ-¬
cari ꝯtͣ hec oppidani festiuare parare proisq
as utrisq nichil reliqui fieri demq romani
a ꝑfuge correpta est sni postꝙ murũ arietib
feriri res q suas afflictas uident aurũ ꝙarr
gentũ et alia q pͥma dicũt᷑ domiũ regiã ꝯpor.¬
tãt p̃biq uinio et epulis honerati illa ꝙ et do¬
mũ et semet igni corrũpũt Et quas uicti ab
hostibꝰ penas metuerãt eas ip̃i uolentes pendeᷤ
Red paritͤ cũ capta thala legati ex oppido lep-¬
ti aduenerãt metellũ orãtes uti p̃sidiũ p̃fectũ¬
q eo mitteret amiltarẽ quẽdã hoĩe nobilẽ fac
tigsũ nonis reb scude. adu̾sũ quẽ neq imꝑia
magist tuũ neq leges ualerẽt Ni do festina¬

Expanded text:
loco munitum videt, vallo fossaque moenia circumvenit. loco munitum videt, vallo fossaque moenia circumvenit. Dein duobus locis ex copia maxime idoneis vineas agere, superque eas aggerem iacere et super aggerem impositis turribus opus et administros tutari; contra haec oppidani festinare, parare; prorsus ab utrisque nihil relicuum fieri. Denique Romani,ab perfugis corrupta. Ii postquam murum arietibus feriri resque suas afflictas vident, aurum atque argentum et alia, quae prima ducuntur, domum regiam comportant. Ibi vino et epulis onerati illaque et domum et semet igni corrumpunt, et quas victi ab hostibus poenas metuerant, eas ipsi volentes pependere. Sed pariter cum capta Thala legati ex oppido Lepti ad Metellum venerant orantes, uti praesidium praefectumque eo mitteret: Hamilcarem quendam, hominem nobilem e imperia magistratuum neque leges valerent; ni id festina
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti pleriq in noua deditione officia ĩtẽde¬
rant Ceterũ milites pro religione pluuia
mage usi Ea q res m̃itũ animuis eorũ addid ͭ
llain Rati sũt sese diĩs ĩmortalib I cure eẽ Deĩde
postero die ꝯtͣ opimonẽ ing̃the ad thalã ꝑue-¬
int Appidani qui se locorã asꝑitate munitos
crediderãt magna atq ĩsolita re ꝑculsi nichilo
segniꝰbellũ parare idem nr̃i fece . Red rex
nichil iã infectũ metelio credens quippe qui
oĩa arma tela locos tempora Benĩq naturã
ipãm ceteris imꝑitantẽ indust̾a infferat cũ
libere magna ꝙ ꝑte petinẽ ex oppido noctu ꝓfu.¬
git neq postea in ulło loco ampliꝰ una die
aut una nocte morat᷑. Emuilabat sese ne¬
gocii grã ꝓꝑare ceterũ proditionẽ timebat quã
uitare posse celeritate putabat/ Ranitaliaꝯsiͣ
oppidanos p̃liõ nitẽtos sinũ oppidũ et oꝑibꝰ et

Expanded text:
sicuti plerique in nova deditione, officia intendesicuti plerique in nova deditione, officia intenderant. ceterum milites religione pluvia magis usi, eaque res multum animis eorum adnam rati sese dis immortalibus curae esse. Deinde postero die contra opinionem Iugurthae ad Thalam perveniunt. Oppidani, qui se locorum asperitate munitos crediderant, magna atque insolita re perculsi, nihilo segnius bellum parare; idem nostri facere. Sed rex, nihil iam infectum Metello credens, quippe qui omnia, arma tela, locos tempora, denique naturam ipsam ceteris imperitantem industria vicerat, cum liberis et magna parte pecuniae ex oppido noctu profugit. Neque postea in ullo loco amplius uno die aut una nocte moratus, simulabat sese negoti gratia properare, ceterum proditionem timebat, quam vitare posse celeritate putabat: nam talia consoppidanos proelio intentos, simul oppidum et operibus et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣꝙͣ intͤ thalã fluiẽq ꝓximũ ẽspacio mi-¬
liũ quĩ qͣgunta loca arida atꝙ uasta eẽ cogno/¬
nerat tamẽ spe patͣndi uelli si eius oppidipo¬
titꝰ foret om̃s asꝑitates suꝑuade̾. ac natu-¬
rã etiã uince aggredit. Igit᷑ oiã iumẽta
sarcinis leuari nib nͥ frumẽto x dierũ Ce
cerĩ ut res mõ et alia aque idonea portãde
pcoa ꝯquirit ex agris ꝙͣ plurimũ potest
domiti peccoris eoq ĩ pouit uasa cuisq modi
si pleraq iguea collecta ex tuguriis nu¬
midarũ Ad hoc finitimis imꝑat quise pꝰ
rege sugã metello dediderãt ꝙͣ plurinũ
quisq aq̃ portaret diẽ locũq ubi prestoforẽt
p̃dicit ip̃e ex fluiie quã ppnnã oppido ẽẽ
iustruit Iad thalã proficisct᷑. Seinde ubiad id
loci uentũ quo munidis p̃ceperat et cast᷑ po-¬
fita munita q sũt tãta repente celo missa uis
aque dicis᷑ ut ea mõ exercitui satꝭ suꝑ ꝙ foret
prece̾a cõmeatꝰ spe amplior/ Quia miunde

Expanded text:
 inter Thalam flumenque proximum in spatio milium quinquaginta loca arida atque vasta esse cognoverat, tamen spe patrandi belli, si eius oppidi potitus foret, omnis asperitates superuadere ac naturam etiam vincere aggreditur. Igitur omnia iumenta sarcinis leuari iubet nisi frumento dierum decem, ceterum utris modo et alia aquae idonea portari. Praeterea conquirit ex agris quam plurimum potest domiti pecoris eoque imponit vasa cuiusque modi, sed pleraque lignea collecta ex tuguriis Numidarum. Ad hoc finitimis imperat, que se post regis fugam Metello dederant, quam plurimum quisque aquae portaret; diem locumque, ubi praesto forent, praedicit; ipse ex flumine, quam proximam oppido aquam instructus ad Thalam proficiscitur. deinde ubi ad id loci ventum, quo Numidis praeceperat, et castra posita munitaque sunt, tanta repente caelo missa vis aquae dicitur, ut ea modo exercitui satis superque foret. praeterea commeatus spe amplior, quia Numidae,
Abbreviated transcription (Latin):
une uerũ etiã mĩto magꝭ locorũ asꝑitate
egentia aque ĩfista serpẽtibꝰ quorũ uis ficuti
om̃i ferarũ ĩdpia cibi asꝑior Ad hoc natura
serpentiũ ip̃a ꝑuitiosa siti magl ꝙͣ alia ie
accendit᷑ Quis potiũdi mariũ maxĩã cupĩ¬
do ĩuaserat cũ ꝓptͤ usũ belli tũ quia res.

Expanded text:
 verum etiam multo magis locorum asperitate.  verum etiam multo magis locorum asperitate. egentia aquae, infesta serpentibus, quarum vis sicuti omnium ferarum inopia cibi acrior. ad hoc natura serpentium ipsa perniciosa siti magis quam alia re accenditur. eius potiundi Marium maxuma cupido invaserat, quom propter usum belli tum qui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidiĩs nudatũ siea pateret᷑ aut p̃lio tẽptatu-¬
rũ Nã boechq nũtios ad eũ sepe miserat uelle
populi romani amicitiã ne quid ab se hostile ti¬
meret, id simulauerit ne quo impnisi gͣuior
accede̾t/ an nobilitate ĩgenii pacẽ atq billũ
mutae solitꝰ parũ exploratũ est S qͥsul uti
statuerat oppida cascella q nimita adire ꝑtĩ
iralia metu aut pͥmĩa estẽtãdo auerte ab. hos¬
tibi Ac pͥmo mediocria agebat / existimas iug̃¬
thã ab sues tuta dos in umn^ uenturũ E ubi illũ
procul abẽẽ et aliis negotiĩs ĩtẽtũ accepit
maiora et magl asꝑa adgredĩ tẽpꝰ uisũ õ Erat
ĩt ĩcgẽtes solitudines oppidũ magnũ atq ualẽs
noĩe capsa cuiꝰ cõditor hercules libiĩs me moꝰ¬
rabat᷑ Quis ciues apud Ing̃thã mimunes
leui imꝑio et ob ea fidelissimi habebat᷑ ranĩ¬
tũ adu̾sũ hastes nõ membꝰ mõ et armĩs atq

Expanded text:
praesidiis nudatum iri, si ea pateretur, aut proelio certatupraesidiis nudatum iri, si ea pateretur, aut proelio certaturum. Nam Bocchus nuntios ad eum saepe miserat: velle populi Romani amicitiam; ne quid ab se hostile timeret. Id simulaueritne, quo improuisus grauior accideret, an mobilitate ingeni pacem atque bellum mutare solitus, parum exploratum est. Sed consul, uti statuerat, oppida castellaque munita adire, partim vi, alia metu aut praemia ostentando auertere ab hostibus. Ac primo mediocria gerebat, existimans Iugurtham ob suos tutandos in manus venturum. Sed ubi illum procul abesse et aliis negotiis intentum accepit, maiora et magis aspera aggredi tempus visum est. Erat inter ingentis solitudines oppidum magnum atque valens nomine Capsa, cuius conditor Hercules Libys memorabatur. Eius ciues apud Iugurtham immunes, leui imperio et ob ea fidelissimi habebantur, muniti aduersum hostis non moenibus modo et armis atque
Abbreviated transcription (Latin):
et u̾tus oñii equat facta At regẽs ubi de aduẽ.¬
tu marii cognonerũt diu̾si ĩ locos difficiles
abent/ Ĩca ing̾the placuetat sperãti mox ef¬
susos hostes nuadi posse comanes sicuti plea¬
ros remoto metu lactiꝰ licẽtiusq fututos
Metell I ĩti̾a romã ꝓfectꝰ qtͣ spẽ suã letisi¬
discesserat iuxta carꝰ E mariꝰ ĩpigre
prudet᷑ qꝙ suorũ et hostiũ ies parit̾ adcẽde᷑
cognosce quid boni utrisq aut ꝯtͣ esset expło¬
rare itined regũ cõsilia et ĩsidias errũ ãte¬
uenioe nichil apud se remissũ neꝙ apudilles
tutũ pati Itaq et getulos et ing̾thã exsociĩs
nrĩs p̃dã agẽtes sepe ad gͤssꝰ ĩ uinẽ fuderat¬
ip̃m ꝙ regẽ hand procul ab oppido cirtha
belli patrãdi copiã cognouit statuit urbes¬
que ui aut loco ꝓ hostibꝰ et adu̾sũ se oportu¬
nissiẽ erãt singulas cir quenire Ita Ingͣtgã aut

Expanded text:
et virtus omnium aequalis facta. At reges, ubi de advenet virtus omnium aequalis facta. At reges, ubi de adventu Mari cognoverunt, divorsi in locos difficilis abeunt. ita Iugurthae placuerat, speranti mox effusos hostis invadi posse, Romanos sicuti plerosque remoto metu laxius licentiusque futuros. Metellus interea Romam profectus contra spem suam laetissdecesserat, iuxta carus. Sed Marius inpigre prudenterque suorum et hostium res pariter attendere: cognoscere, quid boni utrisque aut contra esset, explorare itinera regum, consilia et insidias eorum antevenire, nihil apud se remissum neque aqud illos tutum pati. itaque et Gaetulos et Iugurtham ex sociis nostris praedas agentis saepe agipsumque regem haud procul ab oppido Cirta odo neque belli patrandi cognovit, statuit urbisquae viris aut loco pro hostibus et aduersum se opportunissimae erant, singulas circumvenire: ita Iugurtham aut
Abbreviated transcription (Latin):
quiq oportunssimꝰ cui neq sua cara quĩppe
q̃ nulla sũt et oĩa cũ p̃tio honesta uidẽt᷑
ꝯ̃git᷑ mariꝰ cũ aliquãto maiore nuniero
ꝙͣ decretũ erat in africã ꝓfectꝰ ꝓfeccꝰ panc¬
dubꝰ uticã aduehit᷑ exercitꝰ ei tradit᷑ a p
rutilio legato Nã meteleꝰ ꝯspectũ mariĩ suge¬
rat ne uidẽt ea q̃ audita aĩmꝰ tolerare nequi¬
nerat ‸S ꝯul expletꝭ legionibꝰ cohortibꝰ ꝙ
auxiliariis ĩ agrũ fertile̾ et p̃da honestũ ꝓficis¬
cit᷑ Giã ibi capit militibꝰ donat deni castella
et oppida natura et uiris parũ munita ad¬
gredit᷑. prelia m̃lta ceterũ alia lenia aliis
los face̾ interĩ noui milites fine metu pug¬
ne adeẽ uide̾ fugrẽtes capi aut occidi fortisi¬
simũ quẽs tutissimũ armis lib̾tatẽ patriã
parẽtesq et alia oĩa tegi gloriã atꝙ dinitias
queri Sic breui spacio nour ueteresq coalus

Expanded text:
quisque opportunissumus, quoi neque sua cara, quippe quisque opportunissumus, quoi neque sua cara, quippe quae nulla sunt, et omnia cum pretio honesta videntur. Igitur Marius cum aliquanto maiore numero, quam decretum erat, in Africam profectus paucis diebus Uticam advehitur. exercitus ei traditur a P. Rutilio legato; nam Metellus conspectum Mari fugerat, ne videret ea, quae audita animus tolerare nequiverat. sed consul expletis legionibus cohortibusque auxiliariis in agrum fertilem et praeda onustum proficiscitur, omnia ibi capta militibus donat; dein castella et oppida natura et viris parum munita aggreditur, proelia multa, ceterum levia, alia aliis locis facere. interim novi milites sine metu pugnae adesse, videre fugientis capi aut occidi, fortissumum quemque tutissumum, armis libertatem patriam parentisque et alia omnia tegi, gloriam atque divitias quaeri. sic brevi spatio novi veteresque coaluere,