comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
larissimi patris nr̃i b̃nardi
clareuallensis abbatis memo¬
riam: uiri insignes. ad laude
xp̃i & multoꝵ edifications̃ lit¬
teris commendant. Inuenta sane mat̾ia ub̃i: ꝓ¬
ut cuiq licuit. & certior ei gestoꝵ innotuit ueri-¬
tas: ñ eam totã. s partes aliquas digessere. uidet᷑
autẽ ñ nullis: quod multominꝰ eum silere debeat.
puer scĩtatis ipsius. dignationis filius. benigni-¬
tatis alumnus. Quẽ ab eiꝰ ub̃ib pꝰt annos curi-¬
t̾ tredecim. qͦd sine singultu nec meminisse de¬
beo. nec ꝓferre queo: sola tandem que sola po¬
tuit mors auulsit. In quo tͥ utinã sic cõplaceat
etiã nunc pater sc̃e: sicut aliquando uidebat᷑
& aliquandu complacere. Et quis alter tͥ tam de¬
bitor:quis tam obnoxius: quis tam tuus: Mo¬
mordit fateor & dure momordit mors imꝓba:
s ñ totũ parit̾ deglutiuit. Amputauit ñ extir¬
pauit: sine miscdia portionẽ quȩ se contingebat
accepit. Tulit aspectum. tulit eloquiũ. corpora¬

Expanded text:
larissimi patris nostri Bernadi Clarae-Vallensis abbatis memoriam viri insignes, ad laudem Christi et multorum aedificationem, litteris commendarunt. Inventa sane materia uberi, prout cuique licuit, et certior ei gestorum innotuit veritas, non eam totam, sed partes aliquas digessere. Videtur autem nonnullis, quod multo minus eum silere debuerat  al. debeat puer sanctitatis ipsius, dignationis filius, benignitatis alumnus: quem ab ejus uberibus post annos circiter tredecim quod sine singultu nec meminisse debeo, nec proferre queo sola tandem, quae sola potuit, mors avulsit. In quo tibi utinam sibi complaceat etiam nunc, Pater sancte, sicut aliquando videbatur et aliquandiu complacere! Et quis alter tibi tam debitor, quis tam obnoxius, quis tam tuus? Momordit, fateor, et dure momordit mors improba; sed non totum pariter deglutivit. Amputavit, non exstirpavit; sine misericordia portionem, quae se contingebat, accepit. Tulit aspectum, tulit eloquium, corpora
Abbreviated transcription (Latin):
pideo conquadtabant ali muios struetant᷑ ali
diffusis limitib partiebant᷑ fluuiũ. & ex¬
tollebant saltus aquarũ ad molas: s & ful¬
lones. & pistores. &e coriarii. & fabri. aliiq arti¬
fices congruas aptabant suis oꝑib machinas:
ut scaturiret & ꝓdiret ubicunq oportunũ eẽt
in om̃i domo. subt̾raneis canalib deductuᷤᷤ ri¬
uus ultro ebulliens: & demũ congruis mini¬
steriis ꝑ om̃s officinas expletis. purgata domo.
ad cardinałe alueum reu̾terent᷑ quȩ diffusa

Expanded text:
pides conquadrabant, alii muros struebant, alii pides conquadrabant, alii muros struebant, alii diffusis limitibus partiebantur fluvium, et extollebant saltus aquarum ad molas. Sed et fullones, et pistores, et coriarii, et fabri, aliique artifices, congruas aptabant suis operibus machinas, ut scaturiret et prodiret, ubicunque opportunum esset, in omni domo subterraneis canalibus deductus rivus ultro ebulliens; et demum congruis ministeriis per omnes officinas expletis, purgata domo ad cardinalem alveum reverterentur quae diffusae
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicet:aut repellendi sunt qͦs mittit:
aut ꝓuidenda mansio in qua suscipiant᷑. Nec
dubiũ ẽ. qui parat mansores: quin p̾paret man-¬
siones. Absit autẽ ut pro diffidentia sũptuum:
confusionis huius incurramꝰ discrimina. Audi¬
ens hȩc abbas. fide &e caritate eoꝵ delectatus ẽ
x aliqͣndo tande consiliis acquieuit: plurimiˢ
tamen prius super hoc ad deum precibus
fusis: ñ nullis quoq reuelationib p̾ostensis.Ga¬
uisi sunt fr̃s: uͥ effusum ẽ u̾bum in publicum.
Audiuit hoc scẽ memoriȩ nobilissimus pͥncepᷤ
theobaldus: & multa in sumptꝰ dedit: e ampli¬
ora spopondit subsidia. Audierunt ep̃i regio¬
num. & uiri incliti. & negociatores terre: et
hylari animo sine exactore. ultro ad opus dei.
copiosa contulere suffragia. Abundantib sũp¬
tib. conductis festinant᷑ oꝑariis. ip̃si fr̃s ꝑ oĩa
incũbebant oꝑib: alii cedebant ligna: alii la¬

Expanded text:
multiplicet, aut repellendi sunt quos mittit, multiplicet, aut repellendi sunt quos mittit, aut providenda mansio in qua suscipiantur. Nec 1104 dubium est, qui parat mansores, quin praeparet mansiones. Absit autem ut pro diffidentia sumptuum confusionis hujus incurramus discrimina! » Audiens haec Abbas, fide et charitate eorum delectatus est, et aliquando tandem consiliis acquievit; plurimis tamen prius super hoc ad Deum precibus fusis, nonnullis quoque revelationibus praeostensis. Gavisi sunt fratres, ubi effusum est verbum in publicum. 31. Audivit hoc sanctae memoriae nobilissimus princeps Theobaldus, et multa in sumptus dedit, et ampliora spopondit subsidia. Audierunt episcopi regionum, et viri inclyti, et negotiatores terrae, et hilari animo sine exactore ultro ad opus Dei copiosa contulere suffragia. Abundantibus sumptibus, conductis festinanter operariis, ipsi fratres per omnia incumbebant operibus. Alii caedebant ligna,  alii la
Abbreviated transcription (Latin):
gulta &e uineas: & si siluȩ uideat᷑ deeẽ clausura.
facile hoc parietib lapideis. quoꝵ ingens ibi co¬
pia ẽ. posse suppleri. In pͥmis uir di ñ ad quieuit
consilio. Uidetis inquit. quia multis expensis ce
sudorib. iam domus lapideȩ consummatȩ sunt:
aqueductus cum maximis sumptib ꝑ singulas
officinas traducti. Si hȩc omĩa confregerimus:
poterunt homines scłi male de nobis sentire:
quod aut leues sumus & mutabiles: aut ni¬
miȩ quas tam̃ ñ habemus diuitiȩ nos faciunt
insanire. Cumq certissimũ uob̾ sit penes nos
ñ eẽ pecunias : u̾bo euangłico uobi dico: qͥa
edificaturo turrim. futuri oꝑis necesse ẽ suppu¬
tare expensas. Alioquin cum ceꝑit &e defecerit:
consummatis his quȩ ad monast̾ium ꝑtinent.
habitatores cessasset mittere d̾s: stare posset sen¬
tentia: & cessandũ ab oꝑib rationabilis eẽt
censura. Nuncuͦ cum cotidie gregem suum ds

Expanded text:
gulta et vineas: et si silvae videatur deesse clausura, gulta et vineas: et si silvae videatur deesse clausura, facile hoc parietibus lapideis, quorum ingens ibi copia est, posse suppleri. In primis Vir Dei non acquievit consilio. « Videtis, » inquit, « quia multis expensis et sudoribus jam domus lapideae consummatae sunt, aquaeductus cum maximis sumptibus per singulas officinas traducti. Si haec omnia confregerimus, poterunt homines saeculi male de nobis sentire, quod aut leves sumus et mutabiles; aut nimiae, quas tamen non habemus, divitiae nos faciunt insanire. Cumque certissimum vobis sit, penes nos non esse pecunias; verbo evangelico vobis dico, quia aedificaturo turrim, futuri operis necesse est supputare expensas: alioquin cum coeperit, et defecerit, consummatis iis quae ad monasterium pertinent, habitatores cessasset mittere Deus, stare posset sententia, et cessandum ab operibus rationabilis esset censura. Nunc vero cum quotidie gregem suum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
religionis & prudentiȩ m̾ito. postea in eccł̃ia-
lingonensi factus ep̃c. & scĩtatis formam reti-¬
nens. & dignitatis in qua ẽ honorẽ ñ minuenss
usq hodie ingrediens e egrediens laudabilit̾¬
ꝑseuerat. Hic gͥ atq alii plures uni ꝓuidi. & de
cõmuni utilitate solliciti. uirũ di cuiꝰ ꝯu̾satio
in cęlis erat aliquando descendere compellebait¬
& indicabant ei quȩ domus necessitas exigebat.
Insinuant itaq ei locũ angustũ & incõmodđu.
in quo consederant: nec capacẽ tante multitu¬
dinis: & cum cotidie cat̾uatim aduentantiũ nu¬
merus augeret᷑ : non posse eos intra constructas
recipi officinas: & uix oratoriũ soł fufficere mona¬
chis. Addunt᷑ se considerasse inferiꝰ aptã plani¬
ciem. & oportunitatẽ fluminis qui infra illa¬
bitur: ibiq locum eẽ spaciosum ad om̃s mona¬
sterii necessitates ad prata. ad colonias ad uir¬

Expanded text:
religionis et prudentiae merito, postea in Ecclesia religionis et prudentiae merito, postea in Ecclesia Lingonensi factus episcopus, et sanctitatis formam retinens, et dignitatis in qua est honorem non minuens, usque hodie ingrediens et egrediens laudabilitat. Hic ergo atque alii plures viri providi, et de communi utilitate solliciti, Virum Dei, cujus conversatio in coelis erat, aliquando descendere compellebant, et indicabant ei quae domus necessitas exigebat. Insinuant itaque ei locum angustum et incommodum in quo consederant, nec capacem tantae multitudinis; et cum quotidie catervatim adventantium numerus augeretur, non posse eos intra constructas recipi officinas, et vix oratorium solis sufficere monachis. Addunt etiam se considerasse inferius aptam planitiem, et opportunitatem fluminis quod infra illabitur, ibique locum esse spatiosum ad omnes monasterii necessitates, ad prata, ad colonias, ad vir
Abbreviated transcription (Latin):
trita in p̾sentia uidicis eruperunt. Nichil u¬
niores adu̾sus pͥores de austitate uł duricia: ni¬
chil pͥores adu̾sus iuniores. de dissolutione ali¬
qua uł remissione causati sunt. Integer uni¬
u̾soꝵ status: consors societas: mera unitas: om̃s
unius moris in domo di. in pace & scĩmonia
inuenti sunt. ascendentes scalam iacob. et festi¬
nantes ad intuitũ di: cuiꝰ delectabilis aspectus
in suꝑiorib eminebat. Abbas itaq ñ imme¬
mor eiꝰ qui ait. uidebam sathanam sicut ful¬
gur cadentẽ de celo:eo humilior erat. & subie¬
ctior deo: quo intelligebat desidiis suis d̃m ad¬
eẽ ꝓpitiũ. Nec de hoc in se głabat᷑. qͦd subicieban¬
tur ei demonia: quin potiꝰ in dño gaudebat.
qͥd nomina frm suoꝵ seripta uidebat in cȩlo:
Aderant ei in consiliis uenerabiles frẽs sui: ade¬
rat Godefridus pͥor eiusde loci. ꝓpinquus eius
in carne & sp̃u. uir sapiens &e constans : qͥ etiã

Expanded text:
trita in praesentia judicis eruperunt. Nihil jutrita in praesentia judicis eruperunt. Nihil juniores adversus priores de austeritate vel duritia, nihil priores adversus juniores de dissolutione aliqua vel remissione causati sunt. Integer universorum status, concors societas, vera unitas; omnes unius moris in domo Dei, in pace et sanctimonia inventi sunt, ascendentes scalam Jacob, et festinantes ad intuitum Dei, cujus delectabilis aspectus in superioribus eminebat. Abbas itaque non immemor ejus qui ait: Videbam Satanam sicut fulgur cadentem de coelo ; eo humilior erat, et subjectior Deo, quo intelligebat desideriis suis Deum adesse propitium. Nec de hoc in se gloriabatur, quod subjiciebantur ei daemonia: quin potius in Domino gaudebat, quod nomina fratrum suorum scripta videbat in coelo, todiret. 29. Aderant ei in consiliis venerabiles fratres sui; aderat Godefridus Prior ejusdem loci, propinquus ejus in carne et spiritu, vir sapiens et constans, qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
grãm accepissent. Tandem crisopolim ueniens.
surgunt ad oscula: &e uicissim ei colloquentes
claramualłẽ eum deducunt alacrit̾. Ad sunt fis̃
congregati in unũ: & mira deuotione dilectum
patrem suscipiunt. Agitur sine tumultu. cum
om̃i grauitate leticia. facies qͥdem purior. hyla¬
ritatẽ dissimulare ñ poterat: s castigatus actio¬
num &e locutionũ modus. metas ꝓpͥas ñ trans gre¬
diebatur: &e cohibebant se affectiones ipsẽ. ne qͥd
agerent. in quo dissolutionis nota. religionis
maturitatẽ offenderet. In tanta abbatis mora.
nicħ in claraualle potuit diabolus texere:nich̾
mt̾m rubiginis sue. merisaffricuit men¬
tib: nec in aliqua parte. domus dĩ supra pe¬
tiam fundata mota ẽ. Ita opus suũ seruus di
absenscorpore.p̾sens spũ. orationũ instantia
munierat & solidarat: ut nec rima aliqua in
tantis constructionib dehiscere uideretur. Nul¬
le in aduentu eiꝰ lites seruatȩ sunt: ñ odia enu¬

Expanded text:
gratiam accepissent. Tandem Chrysopolin veniens, gratiam accepissent. Tandem Chrysopolin veniens, surgunt ad oscula; et vicissim ei colloquentes, Claram-Vallem eum deducunt alacriter. Adsunt fratres congregati in unum, et mira devotione dilectum Patrem suscipiunt. Agitur sine tumultu cum omni gravitate laetitia. Facies quidem purior hilaritatem dissimulare non poterat: sed castigatus actionum et locutionum modus metas proprias non transgrediebatur, et cohibebant se affectiones ipsae, ne quid agerent, in quo dissolutionis nota religionis maturitatem offenderet. In tanta Abbatis mora nihil in Clara-Valle potuit diabolus texere, nihil interim rubiginis sinceris affricuit mentibus; nec in aliqua parte domus Dei supra petram fundata mota est. Ita opus suum Servus Dei absens corpore, praesens spiritu, orationum instantia munierat et solidarat, ut nec rima aliqua in tantis constructionibus hiscere videretur. Nullae in adventum ejus lites servatae sunt, non odia nu
Abbreviated transcription (Latin):
le ꝓuisum ẽ. si oleo nr̃o effuso. clausis ianuis sic̃
fatui mendicemꝰ. Prouidant etiam sibi ex con¬
silio scissimi frr̃es. & dñi pp̾ auctoritate muniti
erant. nequis gaudiũ suũ tollere posset ab eis:
e alioꝵ consolatio eis fieret tribulatio: & eorum
in opia. alioꝵ plenitudinẽ cumularet. His ali¬
isq rationib serui dĩ expugnauerant petitores:
& iam diuulgatũ erat ubiq abb̃em sic statutũ¬
a do in eccłia. sicut in hebreoꝵ ppło moyses fuit:
qui cũ ñ eet̾ pontifex: a aron tam̃ unxit & sacra¬
uit pontificẽ: & dispositionib eiꝰ tota leuitica
om̃i tp̃r successio paruit:
eiꝰ de summis rupib pastores &e armentarii. et
agreste hominũ genus: &e conclamabant alonge
benedictionẽ petentes: & reptabant ꝑ fauces mõ¬
tium regredientes ad caulas suas colloquentes
ad inuicẽ &e gaudentes qͦd scm̃ dñi uidissent:
&e manu eiꝰ suꝑ se extensa. optatȩ benedictionis

Expanded text:
le provisum est, si oleo nostro effuso, clausis januis sicut le provisum est, si oleo nostro effuso, clausis januis sicut fatui mendicemus. » Providerant etiam sibi ex consilio sanctissimi fratres, et domini Papae auctoritate muniti erant, ne quis gaudium suum tollere posset ab eis, et aliorum consolatio eis fieret tribulatio, et eorum inopia aliorum plenitudinem cumularet. His aliisque rationibus servi Dei expugnaverant petitores, et jam divulgatum erat ubique, Abbatem sic statutum in Ecclesia a Deo, sicut in Hebraeorum populo Moyses fuit, qui cum non esset pontifex, Aaron tamen unxit et sacravit pontificem; et dispositionibus ejus tota Levitica omni tempore successio paruit. ejus de summis rupibus pastores, et armentarii, et agreste hominum genus, et conclamabant a longe benedictionem petentes: et reptabant per fauces montium, regredientes ad caulas suas, colloquentes ad invicem 1103 et gaudentes, quod Sanctum Domini vidissent, et manu ejus super se extensa optatae benedictionis
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt. E legit eum domestica lingonensis
eccłia: elegit cathalaunensis. Intra italiam
ciuitas ianuensis: &e mediolanũ metropo¬
lis ligurũ: hunc optauerunt pastorẽ. & ma¬
gistrum. Remis. nobilissima franciȩ ciuitas.
sedę belgice ꝓuinciȩ caput: eiꝰ dominationẽ
am biuit. Omĩb his uocationib postpositiᷤ.
ñ sollicitauit animã eiꝰ honor oblatus: nec
motus ẽ pes eiꝰ ut inclmaret se ad gł̾am: nec
magis eum delectabat thyara ce anulus:
quã rastrũ & sairulus. Petentib se nͨ annuers
aliq̃ndo nec insolent̾ aut imꝓbe renuens:di¬
cebat se ñ eẽ suũ: s alioꝵ seruitio deputatum.
Quȩ res cũ referretur ad fratres: respondebant.
Nosom̃ib que possidebamꝰ uenditis: inuentã
p̃tiosam margaritã comparaiumꝰ. Ad patͥmo¬
nia distracta: redire ñ possumus. Quod si et p̾¬
cium & adp̾ciatũ nob̃ pierit. & substantiis &
margarita pͥuati fuerimꝰ: expectationi nr̃e ma¬

Expanded text:
gerunt? Elegit eum domestica Lingonensis gerunt? Elegit eum domestica Lingonensis Ecclesia, elegit Catalaunensis. Intra Italiam civitas Januensis, et Mediolanum metropolis Ligurum, hunc optaverunt pastorem et magistrum. Remi, nobilissima Franciae civitas, secundae Belgicae provinciae caput, ejus dominationem ambivit. Omnibus his vocationibus postpositis, non sollicitavit animam ejus honor oblatus, nec motus est pes ejus ut inclinaret se ad gloriam; nec magis eum delectabat tiara et annulus, quam rastrum et sarculus. 27. Petentibus se nec annuens aliquando, nec insolenter aut improbe renuens, dicebat se non esse suum, sed aliorum servitio deputatum. Quae res cum referretur ad fratres, respondebant: « Nos omnibus quae possidebamus venditis, inventam pretiosam margaritam comparavimus: ad patrimonia distracta redire non possumus. Quod si et pretium et appreciatum nobis perierit, et substantiis, et margarita privati fuerimus; exspectationi nostrae ma
Abbreviated transcription (Latin):
animã sp̃c sc̃s ornauerat: & quia sinceritatẽ
eius nulla maculabat duplicitas: nec in t̾rũ¬
pebat bonũ eius quelibet consperfio falsitatiᷤ.
in loco suo idem sp̃c manebat immobilis. Q
ut semꝑsplendidior eet̾ & purior. cotidie in for¬
nace ꝓbabat᷑. & nequid ei rubiginis obreperet.
crebris malleoꝵ ictib in incude tundebatur:
flagellabat᷑. & arguebat᷑ ñ ad penã ꝓ crimine:
s ad głam pro uirtute. Nunquã ei defuit sti¬
mulus egritudinis. Et cum sciret uirtut᷑ẽ
in infirmitate ꝑfici:. sufficientẽ sibi in hoc ex¬
ꝑiebatur grãm: qͦd uideret suos om̃s quantu¬
lumcũq extra ordinarios motus. lima illius
cotidiane afflictionis abradi. Erat qͥdem caro
re poterat delectari. ampliꝰ delectabatur in do¬
mino: nec aliqua scłi huiꝰ ambitione pulsa-¬
batur: qui solis cȩlestib inhiabat. Quot ec¬
clesiȩ destitute pastorib: eum sibi in ep̃m ele¬

Expanded text:
animam Spiritus sanctus ornaverat: et quia sinceritatem animam Spiritus sanctus ornaverat: et quia sinceritatem ejus nulla maculabat duplicitas, nec interrumpebat bonum ejus quaelibet conspersio falsitatis, in loco suo idem spiritus manebat immobilis. 26. Qui ut semper splendidior esset et purior, quotidie in fornace probabatur, et ne quid ei rubiginis obreperet, crebris malleorum ictibus in incude tundebatur, flagellabatur, et arguebatur; non ad poenam pro crimine, sed ad gloriam pro virtute. Nunquam ei defuit stimulus aegritudinis. Et cum sciret virtutem in infirmitate perfici, sufficientem sibi in hoc experiebatur gratiam, quod videret suos omnes quantulumcunque extraordinarios motus lima illius quotidianae afflictionis abradi. Erat quidem caro re poterat delectari, amplius delectabatur in Domino; nec aliqua saeculi hujus ambitione pulsabatur, qui solis coelestibus inhiabat. Quot Ecclesiae destitutae pastoribus, eum sibi in episcopum ele
Abbreviated transcription (Latin):
eet̾ uas electionis. & nom̃ xp̃i coram gentib
& regib ferret intrepidus. cũ obedirent ei
pͥncipes mundi. & ad nutum eiꝰ in om̃i natio¬
ne starent ep̃i: cum ipsa romana ȩccłia sin¬
gulari pͥuilegio eiꝰ ueneraret᷑ consilia: ce qͣsi
generali legatione concessa. subiecisset ei gen¬
tes &e regna: cũ eniã qͣd glosius iudieat̃. facta eiꝰ
&e u̾ba confirmarent᷑ miracłis: nunq̃m ex¬
cessit. nunquã supra se inmirabilib ambu¬
lauit: s semꝑ de se humilit̾ sentiens. uen̾abi¬
lium oꝑum ñ se auctorẽ credidit. s ministrũ:
& cum ect̃ omniũ iudicio summꝰ: suo sibi u¬
dicio constitit infimus. Soli dõ quiequid fec̃
ascripsit: immo se nicħ boni aut uelle aut
posse. nͥ inspirante & oꝑante deo. & sensit et
dixit. S aderat uis diuina in tempore accepto¬
c&e in die salutis. segregans in ȩuangłium suũ
seruum suũ:. cuiꝰ humilitatẽ respexerat. cuiꝰ

Expanded text:
esset vas electionis, et nomen Christi coram gentibus esset vas electionis, et nomen Christi coram gentibus et regibus ferret intrepidus, cum obedirent ei principes mundi, et ad nutum ejus in omni natione starent episcopi; cum ipsa Romana Ecclesia singulari privilegio ejus veneraretur consilia, et quasi generali legatione concessa subjecisset ei gentes et regna; cum etiam, quod gloriosius judicatur, facta ejus et verba confirmarentur miraculis; nunquam excessit, nunquam supra se in mirabilibus ambulavit: sed de se semper humiliter sentiens venerabilium operum non se auctorem credidit, sed ministrum; et cum esset omnium judicio summus, suo sibi judicio constitit infimus. Soli Deo quidquid fecit ascripsit: imo se nihil boni aut velle, aut posse, nisi inspirante et operante Deo, et sensit, et dixit. Sed aderat vis divina in tempore accepto, et in die salutis, segregans in Evangelium suum servum suum, cujus humilitatem respexerat, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
lissime & diutissime coram omĩb uexata est.
Compassus abbas mulieri: iam sepe in talib
erꝑtus dĩ clementiã: imꝑat diabolo ut recedat.
Ille ad imꝑium serui dĩ tremebundꝰ euanuit:
mulier uͦ ñ solum a uexatione. s etiã a ner-¬
uoꝵ contractione in momento conualuit.
Hec &e alia multa intra alpes constitutus.oꝑa¬
tus ẽ uir di: & diu̾sa loca plustrans. benefacie¬
bat his qui infirmabant᷑: illuminando cȩ¬
cos: erigendo debiles: curando febricitantes: ma¬
xime opp̾ssos a diabolo. diligentiori studio p̾¬
gans: & que malignus fedauerat sp̃c pectora:
templa do acceptabilia consecrabat. P lurima
autẽ in eum ꝓbabilia & laude digna concur¬
runt. Alii namq doctrinã: alii mores: alii mi¬
rant᷑ miracła. Ego qͥdem congruũ his õib ho¬
norem defero: s pre omib quantũ in me est.
hoc sublimiꝰ duco. hoc ꝓpensius p̾dico: qͦd cũ

Expanded text:
lissime et diutissime coram omnibus vexata est. lissime et diutissime coram omnibus vexata est. Compassus Abbas mulieri, jam saepe in talibus expertus Dei clementiam, imperat diabolo ut recedat. Ille ad imperium Servi Dei tremebundus evanuit: mulier vero non solum a vexatione, sed etiam a nervorum contractione in momento convaluit. Haec et alia multa intra Alpes constitutus operatus est Vir Dei, et diversa loca perlustrans benefaciebat iis qui infirmabantur: illuminando caecos, erigendo debiles, curando febricitantes, maxime oppressos a diabolo diligentiori studio purgans; et quae malignus foedaverat spiritus pectora, templa Deo acceptabilia consecrabat. 25. Plurima autem in eum probabilia et laude digna concurrunt. Alii namque doctrinam, alii 1102 mores, alii mirantur miracula. Ego quidem congruum his omnibus honorem defero: sed prae omnibus, quantum in me est, hoc sublimius duco, hoc propensius praedico, quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r aberat: quo pͥmũ uir dĩ ciuitatẽ p̾dictã
sua illustrauit p̾sentia. Hanc possidebat de¬
moniũ. quod mͦ italica. mͦ hib̾a lingua lo¬
quebatur: nec satis certũ utrũ unus eẽt bi¬
linguis an duo. sin quisq sermonis idio¬
mate utens: s tam ꝓpͥe mͦ hec. mͦ illa sonabat:
ut diceres hic qui loquit᷑ ligur ẽ. hic hispanꝰ
Hec ȩtiã genu passione. &e poplitis tremore
ꝑturbabat᷑. Quȩ cũ ad uirũ di adducta fuis¬
set: saltu concito scamnũ in quo sedebat. ino¬
pinata celeritate transiliit. Reducta & inter¬
rogata quid sibi uellet & saltus & fuga: et
unde egrotanti & uetule tanta uirtꝰ &e uelo¬
citas aduenisset: respondit hanc sibi agilitatẽ
ex p̾sentia incẽ diaboli: ut currentes cõprehen-¬
deret equos: & eoꝵ dorso sine ullo ãminiculo
insiliret. Hec sequenti die. dum in ȩccl̃ia di¬
uinis quȩ ille celebrabat officiis int̾eẽt: crude¬

Expanded text:
tempore aberat, quo primum Vir Dei civitatem praedictam tempore aberat, quo primum Vir Dei civitatem praedictam sua illustravit praesentia. Hanc possidebat daemonium, quod modo Italica, modo Ibera lingua loquebatur; nec satis certum, utrum unus esset bilinguis, an duo, sui quisque sermonis idiomate utens: sed tam proprie modo haec, modo illa sonabat, ut diceres: Hic qui loquitur, Ligur est, hic Hispanus. Haec etiam genuum passione, et poplitis tremore perturbabatur. Quae cum ad Virum Dei adducta fuisset, saltu concito scamnum in quo sedebat inopinata celeritate transiliit. Reducta et interrogata quid sibi vellet et saltus, et fuga, et unde aegrotanti et vetulae tanta virtus et velocitas advenisset: respondit hanc sibi agilitatem ex praesentia inesse diaboli, ut currentes comprehenderet equos, et eorum dorso sine ullo adminiculo insiliret. Haec sequenti die dum in ecclesia divinis quae ille celebrabat officiis interesset, crude
Abbreviated transcription (Latin):
daret: collo eiꝰ alligari cartuła hȩc u̾ba conti¬
contingere. Quod mandatũ sic expauit diabol.
ut mulieri regresse ad ꝓpͥa. nunquã deinceps
appiopinquare p̾sumpserit. Eat etiã in
eadem ciuitate demoniacꝰ qͥdam. cuiꝰ passio
multos ad risum mouebat: cum alii qui seue¬
rioris animi erant clem̃tissimo ei compat̾ent᷑
affectu. Hic ita latrabat: ut si audires nec uide¬
res ꝑsonam :ͤcanem crederes. Quẽ sibi exhibitũ
uir di cum latrantẽ audisset ingemuit: qui
eo modo latrabat quo solent ꝑcussi uł obru¬
solito turbabat᷑. Increpato itaq diabolo. et
in uirtute xp̃i expulso: homini imꝑat ut
loquatur. Purgatus homo intrat ȩccl̃iam:
intest sacramentis: crucis signo se munit:
audit ęuangłia: confitet᷑ ce orat: &e cȩt̾a sane
mentis officia do reddit & consecrat. Cum
scdo ꝑ mediolanũ eodem anno pater sc̃s tͣn¬
siret: oblata ẽ ei demoniaca mulier. Nam eo

Expanded text:
daret, collo ejus alligari chartulam haec verba contidaret, collo ejus alligari chartulam haec verba conticontingere. » Quod mandatum sic expavit diabolus, ut mulieri regressae ad propria nunquam deinceps appropinquare praesumpserit. 23. Erat etiam in eadem civitate daemoniacus quidam, cujus passio multos ad risum movebat, cum alii qui severioris animi erant, clementissimo ei compaterentur affectu. Hic ita latrabat, ut si audires, nec videres personam, canem crederes. Quem sibi exhibitum Vir Dei cum latrantem audisset, ingemuit: qui eo modo latrabat, quo solent percussi vel obrusolito turbabatur. Increpato itaque diabolo, et in virtute Christi expulso, homini imperat ut loquatur. Purgatus homo intrat ecclesiam, interest sacramentis, crucis signo se munit, audit Evangelia, confitetur et orat, et caetera sanae mentis officia Deo reddit et consecrat. 24. Cum secundo per Mediolanum eodem anno Pater sanctus transiret, oblata est ei daemoniaca mulier. Nam eo
Abbreviated transcription (Latin):
um u̾titur in merorẽ: quia uͥ domus suȩ limi¬
na mulier attigit. rursus intrat diabolus: ce
infestior solito. miseram decerpit atrociꝰ. Quid
faceret miser maritus: quose uerteret nescie¬
bat. Cohabitare cũ demoniaca molestissimũ:
relinquere impiũ uidebat᷑. Surgit gͥ: c& assũp¬
ta secũ muliere. rursum papiam reu̾titur.
Ubi cũ uirũ di ñ inuenisset: usq cremonam
ꝓsequit᷑ abeuntẽ. Indicat qͥd factum sit: & ut
grãn inueniat lacͥmabilit̾ dep̾catur. Nec de¬
ẽ piȩ peticioni abb̃is clem̃tia: s p̾cipit ut ec
donec ipse sequat᷑. Itaq memor ꝓmissi. cura
noctis crepuscułii. cȩt̾is dormitũ euntib. ipse
uno tantũ ꝓsequente eccl̃iam ingreditur: ce
tota nocte illa orationi uacans. obtinuit a do¬
mino qͦd petebat: &e impetrata mulieri sanitate.
iubet eam securam reu̾ti ad ꝓpͥa. S cũ illa redi¬
tum ad se diaboli. sicut iam exꝑta fuerat formi¬

Expanded text:
um vertitur in moerorem: quia ubi domus suae limium vertitur in moerorem: quia ubi domus suae limina mulier attigit, rursus in eam intrat diabolus, et infestior solito miseram discerpit atrocius. Quid faceret miser maritus, quo se verteret, nesciebat. Cohabitare cum daemoniaca molestissimum, relinquere, impium videbatur. Surgit igitur, et assumpta secum muliere, rursum Papiam revertitur: ubi cum Virum Dei non invenisset, usque Cremonam prosequitur abeuntem. Indicat quid factum sit: et ut gratiam inveniat, lacrymabiliter deprecatur. Nec deest piae petitioni Abbatis clementia; sed praecipit ut eccdonec ipse sequatur. Itaque memor promissi, circa noctis crepusculum, caeteris dormitum euntibus, ipse uno tantum prosequente ecclesiam ingreditur, et tota nocte illa orationi vacans, obtinuit a Domino quod petebat: et impetrata mulieri sanitate, jubet eam securam reverti ad propria. Sed cum illa reditum ad se diaboli, sicut jam experta fuerat, formi
Abbreviated transcription (Latin):
quã libens inquit egrederer ab hac camcula. gra¬
uit̾ molestatus in ea. quã libens egrederer: s ñ
possum. Int̾rogatus causam: quia necdii uult
d̾i. Unde enim iħm nosti:aut si unquã uidisti
eum: Uidi inquit.Ubi nam eum uidisti: In
gła. Et tu i gła finsti: fui qͥdem. Et quomo¬
do inde existi: Cum lucifero inquit. multi ceci¬
dimus. hec autẽ om̃ia. uoce lugubri ꝑ os uetu¬
lȩ audientib om̃ib loquebat᷑. R espondente
autẽ abb̃e scõ. nunquid ñ in illam redire głam
uelles. & restitui in gradum pͥstinũ: Rursum
uoce mutata & miro modo cachinnans. hoc in¬
attentiꝰ uiro di. nequissimꝰ ille uictus abscessit:
& mulier sibi reddita. quantas potuit grãs egit.
Reu̾titur gͥ uir cum muliere: & ꝑ totam uiã
incolumitati eius congaudens. expectantib
amicis domui suȩ redditur. Letabant᷑ om̃s qui
ordinem rei geste audierant: s repente gaudi-¬

Expanded text:
« Quam libens, inquit, egrederer ab hac canicula, gra« Quam libens, inquit, egrederer ab hac canicula, graviter molestatus in ea, quam libens egrederer! sed non possum. » Interrogatus causam: « Quia necdum vult Dei: « Unde enim Jesum nosti, aut si unquam vidisti eum?--Vidi, » inquit. « Ubinam eum vidisti?--In gloria.--Et tu in gloria fuisti? --Fui quidem.--Et quomodo inde existi?--Cum Lucifero, inquit, multi cecidimus. » Haec autem omnia voce lugubri per os vetulae audientibus omnibus loquebatur. Respondente autem Abbate sancto: « Nunquid non in illam redire gloriam velles, et restitui in gaudium pristinum? » rursum voce mutata, et miro modo cachinnans: « Hoc, » inattentius Viro Dei, nequissimus 1101 ille victus abscessit, et mulier sibi reddita quantas potuit gratias egit. 22. Revertitur igitur vir cum muliere, et per totam viam incolumitati ejus congaudens, exspectantibus amicis domui suae redditur. Laetabantur omnes qui ordinem rei gestae audierunt; sed repente gaudi
Abbreviated transcription (Latin):
sicas deuorans pellet. Multa in hunc modum
in uirũ di iaculabant᷑ conuitia: ut blasphemiiᷤ
ꝓuocatus. impatient̾ ferret obꝓbria: & confun¬
deretur in p̾sentia ppłi: cum indignis se audiret
sermonib lacessiri. S uir di astum eiꝰ intelligenᷤ.
irrisorem irrisit: & ultionẽ ñ ipse expetens s ad
dm̃ remittens: ad eccłiam sci syri demoniacam
duci p̾cepit. Uoluit quippe curationis illiꝰ glam
dare sc̃o: & pͥmitias oꝑationũ uirtuti eiꝰ asscribi.
At uͦ sẽs syrus ad hospitẽ suũ remisit negocium:
nec in ȩccłia sua quippiam sibi deferens: intactũ
opus rediici uoluit ad abbatem. Reducit᷑ gͥ mu¬
lier ad abbatis hospiciũ: garriente ꝑ os eiꝰ diabo¬
lo & dicente. Non me syrulus eiciet: ñ expellet
bernardiuꝰ. Ad hec seruus dĩ respondit. Nec syrꝰ.
ad orationẽ: pro salute mulieris dño supplicabat.
Tum uͦ sp̃c nequã uelut pͥori imꝓbitate mutata.

Expanded text:
ssicas devorans pellet. » Multa in hunc modum ssicas devorans pellet. » Multa in hunc modum in Virum Dei jaculabatur convicia, ut blasphemiis provocatus, impatienter ferret opprobria, et confunderetur in praesentia populi, cum indignis se audiret sermonibus lacessiri. Sed Vir Dei astutias ejus intelligens, irrisorem irrisit, et ultionem non ipse expetens, sed ad Deum remittens, ad ecclesiam sancti Syri daemoniacam duci praecepit. Voluit quippe curationis illius gloriam dare Martyri, et primitias operationum virtuti ejus ascribi. At vero sanctus Syrus ad hospitem suum remisit negotium, nec in ecclesia sua quidpiam sibi deferens, intactum opus reduci voluit ad Abbatem. Reducitur igitur mulier ad Abbatis hospitium, garriente per os ejus diabolo, et dicente: « Non me Syrulus ejiciet, non expellet Bernardulus. » Ad haec servus Dei respondit: « Nec Syrus, ad orationem, pro salute mulieris Domino supplicabat. Tum vero spiritus nequam, velut priori improbitate mutata:
Abbreviated transcription (Latin):
infantulȩ uir di: & signaculum crucis facienᷤ
suꝑ eam tranquilliorẽ dimittit: & dum domũ
referret᷑ ultro aꝑit ocłos: & pedes sine uectore
ipsa reu̾titur. Et ipso in loco. mulieri a demo¬
nio uerate multis astantib: a patre miscdiaꝵ.
idem sc̃s obtinuit sanitatẽ.
ao papiam aduenerat: & fama uirtutũ ad¬
uentũ eius p̾cesserat: & cũ debito gaudio & ap-¬
paratu. tante gle uirũ. ciuitas letabunda sus-¬
cepit. Et ne diu ppli desid̃ium dilatio suspende-¬
ret: qui sicut mediolani miracła facta audierat.
signum optabat ab eo uidere: aduenit repente
post eum rusticus qͥdam. qui de mediolano se¬
cutus eum fuerat. uxorem demoniacã secum ad¬
ducens: quã ante pedes eiꝰ lacͥmabili uoce in¬
trinsecas ꝑtestans anxietates deposuit. Nec mo-¬
ra. in contumelia abb̃is ꝑ os miserȩ mulicris di¬
abolus locutus ẽ: & irridens seruũ di. ñ inqͥt
me de canicula mea hie porrulos edens. & bra¬

Expanded text:
infantulae Vir Dei, et signaculum crucis faciens infantulae Vir Dei, et signaculum crucis faciens super eam, tranquilliorem dimittit: et dum domum referretur, ultro aperit oculos, et pedes sine vectore ipsa revertitur. Et ipso in loco mulieri a daemonio vexatae, multis astantibus, a Patre misericordiarum idem Sanctus obtinuit sanitatem.am Papiam advenerat, et fama virtutum adventum ejus praecesserat, et cum debito gaudio et apparatu tantae gloriae Virum civitas laetabunda suscepit. Et ne diu populi desiderium dilatio suspenderet, qui sicut Mediolani miracula facta audierat, signum ab eo optabat videre; advenit repente post eum rusticus quidam qui de Mediolano secutus eum fuerat, uxorem daemoniacam secum adducens, quam ante pedes ejus lacrymabili voce intrinsecas protestans anxietates deposuit. Nec mora, in contumeliam Abbatis per os miserae mulieris diabolus locutus est, et irridens servum Dei: « Non, » inquit, « me de canicula mea hic porrulos edens et bra
Abbreviated transcription (Latin):
dum: huc aduehere ne cuncteris. Cumq ille
obtulisset allatum: infunde inquit aquã in
eo: & panis exiguas buccellas concide. Quod
cum factũ eẽt: confidens in dño. & abb̃is p̾cib
se comm̃dans. comedit & bibit: & absq ulla
dilatione conualuit: Aygebat᷑ aduentanti¬
um numerꝰ & mirifica oꝑa ad se ppłos inuita¬
bant: nec usquã uiro di dabatur requies: du
ex eiꝰ lassitudine. alii sibi requiem ꝓcurarent.
Abcuntib occurrebant aduenientes: & succe¬
debant sibi bñficia m̾dicantes. Inter qͦs miles
quida in ulnis suis puellam ad uirum di attu¬
lit: quȩ ita exosam lucẽ habebat: ut semꝑ clau¬
sis palpebris. etiam brachiũ opponeret ocłis: ne
aliquo mͦ aliqua lucis particula se ei ingereret.
Auellebant᷑ aliquando opposita brachia uo¬
lent̾: & cum se ei lum̃ infunderet. clamabat &
flebat: & erat ei claritas pro cruciatu: &e lux in¬
sa. quasi aculeos. eiꝰ cerebro infigebat. Benedicit

Expanded text:
dum, huc afferre ne cuncteris. Cumque ille dum, huc afferre ne cuncteris. Cumque ille obtulisset allatum: « Infunde, » inquit, « aquam in eo, et panis exiguas buccellas conscinde. » Quod cum factum esset, confidens in Domino, et Abbatis precibus se commendans, comedit et bibit, et absque ulla dilatione convaluit. 20. Augebatur adventantium numerus, et mirifica opera ad se populos invitabant; nec usquam Viro Dei dabatur requies, dum ex ejus lassitudine alii sibi requiem procurarent. Abeuntibus occurrebant advenientes, et succedebant sibi beneficia mendicantes. Inter quos miles quidam in ulnis suis puellulam ad Virum Dei attulit, quae ita exosam lucem habebat, ut semper clausis palpebris etiam brachium opponeret oculis, ne aliquo modo aliqua lucis particula se ei ingereret. Avellebantur aliquando opposita brachia violenter, et cum se ei lumen infunderet, clamabat et flebat, et erat ei claritas pro cruciatu, et lux visa quasi aculeos ejus cerebro infigebat. Benedicit
Abbreviated transcription (Latin):
edito. nerui qui obriguerant extensi sunt: c
unte sospitate ignita. mobilis facta ẽ. & flexi¬
bilis: & dicto cicius. languidu diu m̃brũ con¬
ualuit. Obstupint ep̾c. tam repente uirtutis
ammirans effectum: & ampliori etiã ex tunc
ueneratione uirum dĩ coluit: & miraculoꝵ
illius ipse testis extitit & relator. Compulit
autẽ eum: ut ibidem ea nocte cȩnaret. Cuiꝰ rei
assensũ cũ magna difficultate obtinuit: ea
dumtaxat ratione suasum. qͦd intolerabilis
undiq ppłs expectaret: nec sine ꝑicło posse
egredi uideret᷑. Int̾ cenandu uͦ parapsidẽ in qͣ
abbas comederat. ep̃c ministro familiari ser¬
uandam tradidit:. &e p̾cepit ut seorsũ recondi¬
tam. cũ om̃ĩ diligentia custodiret. Elapsis ex¬
inde aliquib dieb: ep̾c idem febriũ uehe-¬
menti arcdo re corripitur. Et mordatꝰ hominiᷤ
dei : familiarẽ iubet accersiri ministrũ. Dis¬
cum inquit abb̃is quẽ nuꝑ tͥ tradidi conseruã¬

Expanded text:
edito, nervi qui obriguerant, extensi sunt, etedito, nervi qui obriguerant, extensi sunt, etunte sospitate ingenita, mobilis facta est et flexibilis, et dicto citius languidum diu membrum convaluit. Obstupuit episcopus tam repentinae virtutis admirans effectum, et ampliori etiam extunc veneratione Virum Dei coluit, et miraculorum illius ipse testis existit et relator. Compulit autem eum, ut ibidem ea nocte coenaret. Cujus rei assensum cum magna difficultate obtinuit, ea duntaxat ratione suasum, quod intolerabilis undique populus exspectaret; nec sine periculo posse egredi videretur. Inter coenandum vero paropsidem, in qua Abbas comederat, episcopus ministro familiari servandam tradidit, et praecepit ut seorsum reconditam cum omni diligentia custodiret. Elapsis exinde aliquot diebus, episcopus idem febrium vehementi ardore corripitur: et recordatus 1100 Hominis Dei, familiarem jubet accersiri ministrum. « Discum, » inquit, « Abbatis, quem tibi nuper tradidi conservan
Abbreviated transcription (Latin):
negocioꝵ intrauerat: & de his quȩ iniuncta fu¬
erant conferebant: cum repente irruit suꝑ eoᷤ
brachium: & aduolutus pedib euis. supplicit̾
postulat sanitatẽ. Ille alias occupatꝰ. bñdixit
quide & abire precepit: & ne ampliꝰ sͥ molestiã
faceret. u̾bis solito seueriorib int̾dixit. Recede¬
bat ille ñ consecutꝰ qͦd quesierat: cũ uenerabił
ep̃c sub omni celeritate eum regredi iubet: et
manu arreptũ tradit abbati. Huic inquit
qui minime bñficiũ consecutus. tͥ ut discedẽt
obediuit: tu ne claudas uiscera miscdie: quin
potius tu obedi: &e iurtute obedientiȩ me iu¬
bente astrictus. fac qͦd postulat. largire qͦd pe-¬
tit: &e confidens in eiꝰ uirtute ꝑ quẽ expetit sa¬
nitatẽ. postula &e impetrabis: ut &e nos de dei
muere &e ille de optata gletur salute. Ad pre¬
ceptum ep̃i abbas app̾hensa pueri manu. in¬
uocauit dñm & eraudiuit eũ: & signo crucis.

Expanded text:
negotiorum intraverat, et de his quae injuncta funegotiorum intraverat, et de his quae injuncta fuerant conferebant: cum repente irruit super eobrachium; et advolutus pedibus ejus suppliciter postulat sanitatem. Ille alias occupatus, benedixit quidem, et abire praecepit, et ne amplius sibi molestiam faceret, verbis solito severioribus interdixit. Recedebat ille non consecutus quod quaesierat: cum venerabilis episcopus sub omni celeritate eum regredi jubet, et manu arreptum tradit Abbati. « Huic, inquit, qui minime beneficium consecutus, tibi, ut discederet, obedivit, tu ne claudas viscera misericordiae: quin potius tu obedi, et virtute obedientiae me jubente astrictus, fac quod postulat, largire quod petit; et confidens in ejus virtute, per quem expetit sanitatem, postula, et impetrabis; ut et nos de Dei munere, et ille de optata glorietur salute. » 19. Ad praeceptum episcopi Abbas, apprehensa pueri manu, invocavit Dominum, et exaudivit eum; et signo crucis
Abbreviated transcription (Latin):
mo quasi torientis impulsu. festina p̾cipita¬
tione rotatus. cũ ingenti contumelia demõ
exiuit. Repente qui uidebat᷑ mortuus ui¬
uit.: & de lecto abbatis quietus & incolumis
sanus sum inquit. Grãs agunt om̃s cõmunit̾
d̾o. & qui mͦ flebant letantur. foras clamor ef¬
fundit᷑: res intus gesta. suꝑ tecta sollẽpniter
p̾dicat᷑: tota ad spectaculũ conuenit ciuitas:
benedicit᷑ ds: gaudet ppłs: in abb̃e tanti oꝑis
patratore. tociꝰ plebis requiescit affectus.
ebricitantib multis idem sc̃s manꝰ impo¬
nens. & aquã bñdictã porrigens ad bibendr̃.
sanitatẽ obtinuit: aridas manꝰ & m̃bra para¬
lisi dissoluta tangens. incolumitati restituit:
ceci etiã sub multoꝵ testimonio in ead̃ẽ ei¬
uitate ut uiderent. imposito signo crucis.a
patre luminũ potent̾ obtinuit. Per idem tp̃s
hosꝑiciũ albanensis ep̃i. quẽ dñs papa in eadẽ
legatione sibi collegam dederat. gr̃a tractandoꝵ

Expanded text:
mo, quasi torrentis impulsu, festina praecipitamo, quasi torrentis impulsu, festina praecipitatione rotatus cum ingenti contumelia daemon exivit. Repente qui videbatur mortuus, vivit: et de lecto Abbatis quietus et incolumis sanus sum, » inquit. Gratias agunt omnes communiter Deo, et qui modo flebant, laetantur. Foras clamor effunditur, res intus gesta super tecta solemniter praedicatur, tota ad spectaculum convenit civitas, benedicitur Deus, gaudet populus, in Abbate tanti operis patratore totius plebis requiescit affectus. 18. Febricitantibus multis idem Sanctus manus imponens, et aquam benedictam porrigens ad bibendum, sanitatem obtinuit: aridas manus, et membra paralysi dissoluta tangens incolumitati restituit: caeci etiam sub multorum testimonio in eadem civitate ut viderent, imposito signo crucis, a patre luminum potenter obtinuit. Per idem tempus hospitium Albanensis episcopi, quem dominus Papa in eadem legatione sibi collegam dederat, gratia tractandorum
Abbreviated transcription (Latin):
turbatꝰ ingemuit. Iubet gͥ abbas: suꝑ ꝓpͥum
lectulum eũ poni. At ille quasi ex iniuria of¬
fensus. reiecit se in pauim̃tũ: & stridebat den¬
tib & mordebat ꝓcuratorẽ suũ: & capilł eoꝵ
qui aderant manus iniciens. quo potat cona¬
tu se ab eoꝵ manib abstrahebat: & ab eis teni¬
uix poterat. Eia inquit abbas: ad lectũ nr̃m
eum reducite. Orante itaꝙ abb̃e. & frrib in ora¬
tione ꝓstratis. qͣsi ardentib paleis que in lecto
continebant᷑ diabolus uieret᷑. torm̃ti estuantẽ
ui diuina ꝓpinquante. passionẽ clamorib
testabatur. Iubet gͥ sc̃s: aquã bñdictã in os pa¬
tientis infundi. Quam ille p̾ssis labiis & den¬
tib ñ admittens: uix tande cuneo infixo dissol¬
uente pͣsuram. uellet nollet intra fauces et
guitur recepit. C onfestimq ut penetrans sc̃ifi¬
catio ad intiora descendit: quasi infuso antido¬
to. uis maligna erupit: & uomitu sordidissi¬

Expanded text:
turbatus ingemuit. Jubet igitur Abbas super proprium turbatus ingemuit. Jubet igitur Abbas super proprium lectulum eum poni. At ille quasi ex injuria offensus rejecit se in pavimentum, et stridebat dentibus, et mordebat procuratorem suum: et capillis eorum qui aderant, manus injiciens, quo poterat conatu se ab eorum manibus abstrahebat, et ab eis vix teneri poterat. « Eia, » inquit Abbas, « ad lectum nostrum eum reducite. » Orante itaque Abbate, et fratribus in oratione prostratis, quasi ardentibus paleis, quae in lecto continebantur, diabolus ureretur, tormenti aestuantis, vi divina propinquante, passionem clamoribus testabatur. tientis infundi: quam ille pressis labiis et dentibus non admittens, vix tandem cuneo infixo dissolvente pressuram, vellet, nollet, intra fauces et guttur recepit. Confestimque ut penetrans sanctificatio ad interiora descendit, quasi infuso antidoto vis maligna erupit, et vomitu sordidissi
Abbreviated transcription (Latin):
uitalẽ sp̃m int̾eluddit. S & ipse puer cũ audi¬
ta eet̾ apud nos grẽ quã a do accepisti opinio:
ex alioꝵ eurationib suam sꝑans salutẽ: rogauit
me. ut ad te eum adducerem. Obsecro gͥ ꝑ mi¬
sericordiã di: ut & laborib meis. qui in enis
custodia oꝑam damnosam & ꝑiculosam mmi¬
pendo. & illius miseriȩ que tanta ẽ. qͣntam ip¬
se ocłis ꝓbas. pio & consucto affectu subuenias:
&e rabiem demonis ñ usꝙ quaꝙ ꝓcedere patia¬
ris. flebat gͥ: & lacͥmis ora ꝑfusus. p̾sentes qͦsq
cõmouit: ut om̃s parit̾ supplicarent. Tum uir
cui innitebat᷑. collum pueri leuit̾ tangit.
ẜ ce fr̃ eius gurardus. uolens expiri que ab
homine dicta fuerant: latent̾ dorso eiꝰ signũ
crueis impressit. Cumq prius sine motu &
sensu. nec uidens nec audiens ante pedes
abbatis dui extensus pauim̃to hesisset: ad ta¬
ctum baculi. & ad signũ crucis infremuit: &

Expanded text:
vitalem spiritum intercludit. Sed et ipse puer, cum audivitalem spiritum intercludit. Sed et ipse puer, cum audita esset apud nos gratiae, quam a Deo accepisti, opinio, ex aliorum curationibus suam sperans salutem, rogavit me ut eum ad te adducerem. Obsecro igitur per misericordiam Dei, ut et laboribus meis, qui in ejus custodia operam damnosam et periculosam impendo, et illius miseriae, quae tanta est, quantam ipse oculis probas, pio et consueto affectu subvenias, et rabiem daemonis non usquequaque procedere patiaris. » Flebat igitur, et lacrymis ora perfusus praesentes quosque commovit, ut omnes pariter supplicarent. 1099 cui innitebatur collum pueri leniter tangit. Sed et frater ejus Gerardus volens experiri quae ab homine dicta fuerant, latenter dorso ejus signum crucis impressit. Cumque prius sine motu et sensu nec videns, nec audiens, ante pedes Abbatis diu extensus pavimento haesisset; ad tactum baculi et ad signum crucis infremuit, et
Abbreviated transcription (Latin):
Dant gͥ cet̾i locum ut posset ꝓcedere. & admit¬
ti ad uirũ di seminecis pueri baiuilus: & atto¬
nita multitudo. tam miserabił casus p̾stola¬
bat᷑ euentuĩ. Ingressus gͥ ad uirũ di homo est:
&e ꝑuerũ stupidũ nec aliquid sentientẽ. ante
pedes abbatis exposuit & ant. P uer iste dñe pat̾
quẽ ante tuos posui pedes: iam ꝑtriennium
a demonio acerrime ueratus ẽ. Et quotiens
uł eccłiam ingredit᷑ uł salib exorcitatis asꝑ¬
gitur. uł signũ ei erucis imponit᷑: uł euangli¬
um audire compellit᷑. uł diuinis int̾est saera¬
m̃tiᷤ: offendit᷑ habitator diabolus eius: & tor¬
quetur atrociꝰ. Dumq mͦ cum cęt̾is ego ꝓ forib
expectarẽ. signũ sc̃e erucis figurante te. & exten¬
dente in popłos manũ. sacram̃ taliũ signoꝵ
uirtute exacerbatus diabolus. uehementꝰ soli¬
to totus ad pueri uerationẽ se contulit: & ficut
indes totũ corpus eius occupans. fere ei etiam

Expanded text:
Dant igitur caeteri locum ut posset procedere, et admitDant igitur caeteri locum ut posset procedere, et admitti ad Virum Dei seminecis pueri bajulus; et attonita multitudo tam miserabilis casus praestolabatur eventum. Ingressus igitur ad Virum Dei homo est, et puerum stupidum, nec aliquid sententiam ante pedes Abbatis exposuit, et ait: « Puer iste, domine pater, quem ante tuos posui pedes, jam per triennium a daemonio acerrime vexatus est: et quoties vel ecclesiam ingreditur, et salibus exorcizatis aspergitur, vel signum ei crucis imponitur, vel Evangelium audire compellitur, vel divinis interest Sacramentis, offenditur habitator ejus diabolus, et torquetur atrocius. Dumque modo cum caeteris ego pro foribus exspectarem, signum sanctae crucis figurante te, et extendente in populos manum sacramentalium signorum virtute exacerbatus diabolus, vehementius solito totus ad pueri vexationem se contulit: et sicut vides, totum corpus ejus occupans, fere ei etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sidebant. oppressiones uulgi pre corporis imbe¬
cillitate ñ ferens: ad fenestras domus ꝓcedens.
se eis conspiciendu p̾bebat: & eleuata manu
benedicebat eis. Panes quoq & aquã deuche¬
bant secũ quib bñdictioni eius suppositis. pro
bñficiis ea sacramentalib referebant. Ex uicimᷤ
sane castellis & uicis & urbib multi conflure¬
rant: & cõmunia tam aduenaꝵ. quã ciuiũ
in mediolano studia erant ꝓsequi sc̃m: expe¬
tere beneficiũ: audire u̾bum: uidere signum.
& doctrina &e miraculis. ultra quã credibile ẽ
delectabant᷑. N derat int̾ eos qͥdam ex sub¬
urbanis: qui ꝑuerũ demoniacũ illuc aduere¬
rat. Qui repente coram om̃ib ad signũ crucis
qͥd uir sc̃s edidit. de baiuli sui brachiis ruit: &¬
elisus humi. quasi mortuus sine ullo sensu im¬
mobił uisus e: neq uox neq alitus erat in eo:
tantũ cura p̾cordia exiguus ei suꝑerat uapor.

Expanded text:
sidebat, oppressionem vulgi prae corporis imbesidebat, oppressionem vulgi prae corporis imbecillitate non ferens, ad fenestras domus procedens, se eis conspiciendum praebebat, et elevata manu benedicebat eis. Panes quoque et aquam devehebant secum, quibus benedictioni ejus suppositis, pro beneficiis ea sacramentalibus referebant. Ex vicinis sane castellis, et vicis, et urbibus multi conflurant, et communia tam advenarum, quam civium in Mediolano studia erant prosequi Sanctum, expetere beneficium, audire verbum, videre signum; et doctrina et miraculis ultra quam credibile est, delectabantur. 16. Aderat inter eos quidam ex suburbanis, qui puerum daemoniacum illuc advexerat: qui repente coram omnibus ad signum crucis, quod Vir sanctus edidit, de bajuli sui brachiis ruit, et elisus humi quasi mortuus sine ullo sensu immobilis visus est: neque vox, neque halitus erat in eo, tantum circa praecordia exiguus ei supererat vapor.