comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũ clam saturno ops parit.
eũq clanculo abscondit. Ad
eiundẽ modũ t̾cio partu ops
parit geminos. plutoneme
et glancã. pluto latinee on
espit̾ alii orcũ uocant ibi fi¬
liã glaucã satumo ostẽoũt
At filiũ plutonẽ celant at¬
q abscondunt. De inder
Glauca paru̾e morif. Hec
ut scriptasunt. ioui fr̃mq
eius strips atq cognatio
ĩ hunc modũ nob̾s acrascͥp¬
tione traditũ. Itẽ paulop̾t
hec infert. Deinde tytan
postquã resciuit satumo si¬
lios ꝓereatos atq educatoᷤᷤ
ẽe clanisese ducit filios su¬
os qui tytani uocabantur
frẽmq suũ saturnũ atqt
opem comphendit eosq mu¬
ros circuegit et custocliam
his apponit. Hec hystoria
quo uera sit docet sibilla
ericthea eadem dicens. uisi
qd̾ in paucis que adre non
attinent discrepat. Lib̾atũ
gͦ iuppiter sũmisceleris cri¬
mine qd̾ ꝑatrẽ uinxisse cõpe¬
patnuus fecit. ꝙ ille ꝯtra pa¬
ctionẽ iusq iurandũ mares

Expanded text:
num clam Saturno Ops parit num clam Saturno Ops parit eumque clanculum abscondit. ad eundem modum tertio partu Ops parit geminos Plutonem et Glaucam. Pluto Latine est Dis pater, alii Orcum uocant. ibi filiam Glaucam Saturno ostendunt, at filium Plutonem celant atque abscondunt. deinde Glauca parua emoritur. haec, ut scripta sunt, Ionis fratrumque eius stirps atque cognatio: in hunc modum nobis ex sacra scriptihaec infert: « Deinde Titan, postquam rescivit Saturno filios procreatos, atque educatos esse clam, seducit secum filios suos qui Titani vocantur, fratremque suum Saturnum, atque Opem comprehendit, eosque muro circumegit, et custodiam his apponit. » Haec historia quam vera sit, docet Sibylla Erythraea, eadem fere dicens; nisi quod in paucis, quae ad rem non pertinent, discrepat. Jupiter ergo liberatur summi sceleris crimine, quod patrem vinxisse compepatruus fecit quod ille contra pactionem jusque jurandum mares
Abbreviated transcription (Latin):
Unc qm̃ ab his que ret¬
tuli aliquantũ sacra hy¬
storia dissentit. apiamꝰ ea qͤ
ueris lict̾is ꝯtinentur. ne po¬
etaꝵ ineptias mnaccusã dis
religionib sequi ac ꝓbare
uideam̃. Hec eñi u̾ba sut.
ex u saf̾nus uxorẽ duxit
opem. Litan qui maior na¬
tuerat postulat ut ip̃e regͣ¬
ret ibi. Uesta mater eoꝵ et so¬
rores ceres atq opisuatent
saturno. uti de regno ne con¬
cedat fr̃i. ibi tytanqui facie
detĩor ẽẽt quã saturꝰ. rocinto et qd̾
uidebat matrẽ atq sorores.
suas opamdare ut saturnus
regnaret. ꝯcessit ei ut is regꝰ¬
ret. Itaq pactus ẽ cũ saf̃no
utisiquis liberu᷑ uirile sexꝰ
ei natu eẽt ne educaret id
eiꝰ rei causa fecit uti ad suos
natos regnũ rediret. Tũ sa¬
tinno filius quipͥmꝰ natus
ẽ. eĩ necauerunt. Deinde
postenꝰ natisunt gemini iu¬
ppiter atq iuno. Tum iuno¬
ne saf̾no. in ꝯspectũ dedere. at¬
q iouẽ clam abscoidunt:
Dantq eũ ueste educãdũ
celantes saturno. Itẽ neptu¬

Expanded text:
niam ab ns quae rettuli aliquantum Sacra Historia dissentit, aperiamus ea quae ueris litteris continentur, ne poetarum ineptias in accusandis religionibus sequi ac probare uideamur. haec Ennii uerba sunt: exim Saturnus uxorem duxit Opem. Titan, qui maior natu erat, postulat ut ipse regnaret. ibi Vesta mater eorum et sorores Ceres atque Ops suadent Saturno, uti de regno ne concedat fratri. ibi Titan, qui facie deterior esset quam Saturnus, idcirco et quod uidebat matrem atque sorores suas operam dare uti Saturnus regnaret, concessit ei ut. is regnaret. itaque pactus est cum Saturno, uti si quid liberum uirile secus ei natum esset, ne quid educaret. id eius rei causa fecit, uti ad suos gnatos regnum rediret. tum Saturno filius qui primus natus est, eum necauerunt. deinde posterius nati sunt gemini, Iuppiter atque Iuno. tum Iunonem Saturno in conspectum dedere atque Iouem clam abscondunt dantque eum Vestae educandum celantes Saturnum. item Neptu
Abbreviated transcription (Latin):
supauit. et om̃s restirit stellã
exortus ut etherius sol. quos⁊
equide uersus nunquã sinerisu
legere possum. nõ eñ de socratei
hoc salte aut platone dicebat. ꝗ
uelut reges habent᷑ philosophoꝵ.
s de homine quo sano uigente.
nullus eger ineptius delirauit.
Itaq poeta in anissimꝰ. leoĩs lau¬
dib mure nõ ornauit s obruit
et obtriuit. At itẽ nos liberat
metu mortis. de qua hec ipsius
expressa uerba sunt. quando nos
sumꝰ. nors nõ est. quando mors ẽ.
nos nõ sumꝰ mors gͦ nichil adnoᷤ.
quã argute nos fefellit. quasi uͦ
transacta mors timeat̾ qua sensꝯ
ereptus ẽ/ac nõ ip̃m mori: quo
sensus eripitur. ẽ em̃ temyus
aliquod quoet nos iam nẽ su¬
mus. et mors tam̃ nodũ est. It¬
q ip̃m uitetur ẽẽ miserũ: cumiꝰ
et mors eẽ incipit. et nos ẽe de¬
sinimꝰ: nec frustra dictũ est mor
misera nõ est. aditus ad mortẽ
est miser: hoc ẽ morbo tabescere.
ictũ ꝓpeti.ferrũ corpore excipere.

Expanded text:
superauit et omnes restinxit, stellas exortus ut aetherius sol. quos equidem uersus numquam sine risu legere possum. non enim de Socrate hoc saltem aut Platone dicebat, qui uelut reges habentur philosophorum, sed de homine, quo sano ac uigente nullus aeger ineptius delirauit. itaque poeta inanissimus leonis laudibus murem non ornauit, sed obruit et obtriuit. at idem nos liberat metu mortis, de qua haec ipsius expressa uerba sunt: quando nos sumus, mors non est: quando mors est, nos non sumus. mors ergo nihil ad nos. quam argute nos fefellit! quasi uero transacta mors timeatur, qua iam sensus ereptus est, ac non ipsum mori, quo sensus eripitur. est enim tempus aliquod quo et nos iam non sumus et mors tamen nondum est, idque ipsum uidetur esse miserum, quod et mors esse incipit et nos esse desinimus; nec frustra dictum est: mors misera non est, aditus ad mortem est miser: hoc est, morbo tabescere, ictum perpeti, ferrum corpore excipere,
Abbreviated transcription (Latin):
librosecundo ꝓpħa uathan mis¬
sus ẽ ad clauro uolentẽ deotẽ¬
plum fabricare et fuit uerbu
dñ ad nathan diceus. Tade
et dic ẜuo meo dauid. Hec di¬
cit dominus deus omĩpotẽs.
ño tu edificab mͥ domũ ad ĩ
habitaudũ: s cũ impleti fu¬
erint. dies tui et dormiegͥ ᷤ eũ
patrib tuis. suscitabo semen
tuũ postite: et parabo regnum
eiꝰ. hie edificabot mͥ domũ ĩno¬
mine meo. et erigã thronum
eiꝰ usq inseculũ. et ego ero ei ĩ
patrẽ. et ip̃e mͥ erit ĩ filioͣ. et fidẽ
cõsequet᷑ dom̾eius: et regnũ
eius usq insecłm. S hec ut
iudei nõ intelle̾gerent. illa fuit
causa ꝙ salomon filius dauid
tẽplũ deo edificauit et ciuita¬
tẽ quã desuo nomine ierosoli¬
mã nuncupauit. Itaq ad ip̃m
que a ꝓpħa dicta sunt retuler̃.
salomon aũt abip̃o patre suo
impii regim accepit. Prophe
ũo de eo loquebant̾: quitum
nasceref᷑ postquã dauro cum
patribsuis requieuisset p̾t̾ea

Expanded text:
libro secundo propheta Nathan missus est ad Dauid uolentem deo templum fabricare. et fuit uerbum domini ad Nathan dicens: uade et dic seruo meo Dauid: haec dicit dominus deus omnipotens: non tu aediftandum, sed cum inpleti fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te et parabo regnum eius. hic aedificabit mihi domum in nomine meo et erigam thronum eius usque in saeculum, et ego ero ei in patre et ipse erit mihi in filio. et fidem consequetur domus eius, et regnum eius usque in saeculum. sed haec ut Iudaei non intellegerent, illa fuit causa, quod Solomon filius Dauid templum deo aedificauit et ciuitatem, quam de suo nomine Hierosolymam nuncupauit. itaque ad ipsum quae a propheta dicta sunt rettulerunt. Solomon autem ab ipso patre suo imperii regimen accepit. prophetae uero de eo loquebantur qui tum nasceretur, postquam Dauid cum patribus suis requieuisset. praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ nõ didicerunt ab eoqui
eiꝰ potens eẽt. Nec sane magn
aliquid efficiemꝰ. qd̾ illos igͦ¬
rantie redarguimnꝰ. quã ip̃i se¬
pissime ꝯfitent᷑ . inͥqͣuo solo ⁊
qm̃ his nõ credit᷑ in quo solo
credi debuit conabor ostentͣe.
nũquã illos tã ueridicos fuis¬

Expanded text:
tatem non didicerant ab eo, qui ejus potens esset. Nec sane magnum aliquid efficiemus, quod illos ignorantiae redarguemus, quam ipsi saepissime confitentur. in eo solo his quoniam non creditur in quo solo credi debuit, conabor ostendere numquam illos tam ueridicos fuis
Abbreviated transcription (Latin):
de legibi sicut unauiquit
eatẽ uiatura inuidus om̃ib
partib int̾ se ꝯgruentib eole¬
ret ac nitit᷑. sic om̃s homines
int̾ se uatura ꝯfusi. prauitate
dissentiunt neq seĩtellegũt
ẽẽ ꝯsanguineos et subiectos⁊
omĩis subunã eãdẽq tutelam.
ꝙͦ si teneret᷑ t̾oꝵ profecto iutã
homines uiuerent. Uiuu̾sa
gͥ mala quibꝰ humanĩi genꝰ
se ip̃m inucẽ ꝯficit iniustust
atq imꝑius d̾oꝵ eultus indii¬
xit nec eni poterant retniere pi¬
etatẽ. qui cõmunẽ oĩump̾rem
deñ tãquã ꝓdigiac rebelles lib̾
abnegassent

Expanded text:
de legibus sicut una inquit de legibus sicut una inquit eademque natura mundus omnibus partibus inter se congruentibus cohaeret ac nititur, sic omnes homines inter se natura confusi prauitate dissentiunt neque se intellegunt esse consanguineos et subiectos omnes sub unam eandemque tutelam: quod si teneretur, deorum profecto uitam homines uiuerent. uniuersa igitur mala, quibus humanum genus se ipsum inuicem conficit, iniustus atque inpius deorum cultus induxit. nec enim poterant retinere pietatem qui communem omnium patrem +deum tamquam perfidi ac rebelles liberi abnegassent.
Abbreviated transcription (Latin):
appetit ultra guͣandi cupidi¬
tatẽ nec feminã necessitas co¬
geret putorẽ suũ profanare.
ut uictũ sibi obscenissimum
querat. cũ et mares libidinẽ
cõtirent. et hutiupia et reli¬
giosa collatio. nõ hũtib sub¬
ueniret. Non ẽent gͥ ut dixi
hec omĩa in fris mala. si aboibꝰ
in legẽ dei ꝯuurarefͤsi ab uniu̾si
fierent que imus ñr populus
oꝑaf̾ quã beatus eet quamq¬
aureus humiariarũ rem̾̃statꝰ
si ꝑ totũ orbem. mansuetudo ⁊
pietas et pax et mocentia et
equitas et tẽpantia et fides mo¬
raref teniq ad regendos lxĩes
nõ opus ẽẽt tam multis ⁊ tã
uarus legib cũ ad ꝑfectãin¬
nocentia dei lex una sufficeͣt
ueq cartenb neq gladis p̃¬
sioũ neq t̾rore poenani. cum
p̃ceptoꝵ celestiũ salubritas
hunianis pectorib i fusa. ultꝰ
adiustitie oꝑa homines erurdi¬
ret. Nunc aũt malisunt: igno¬
ratione recti achoni. ꝙͦ quidẽ
ecero uidit disputans enim

Expanded text:
adpetitur ultra generandi cupidiadpetitur ultra generandi cupiditatem, nec feminam necessitas cogeret pudorem suum profanare, ut uictum sibi obscenissimum quaerat, cum et mares libidinem continerent et habentium pia et religiosa conlatio non habentibus subueniret: non essent igitur, ut dixi, haec omnia in terris mala, si ab omnibus in legem dei coniuraretur, si ab uniuersis fierent quae unus noster populus operatur. quam beatus esset quamaureus humanarum rerum status, si per totum orbem mansuetudo, et pietas, et pax, et innocentia, et aequitas, et temperantia, et fides moraretur! Denique ad regendos homines non opus esset tam multis et tam variis legibus, cum ad perfectam innocentianeque carceribus neque gladiis praesidum neque terrore poenarum, cum praeceptorum caelestium salubritas humanis pectoribus infusa ultro ad iustitiae opera homines erudiret. nunc autem mali sunt ignoratione recti ac boni. quod quidem Cicero uidit. disputans enim
Abbreviated transcription (Latin):
homo ipe qui figurã deigestat
qo̾ templũ nõ aui et gẽmaꝵ
donis corruptibilib. s et̾uis
uirtutũ muneribornatur⁊
Uiscite gͥ si quid uob̃ reliꝙ.
mentis ẽ homines ideo maloᷤᷤ
et iniustos ẽẽ. quia dii colũt᷑.
et ideo malaomĩa reb huma¬
nis cotroie in grauescere: quia
deus huiꝰ mintoi effector ⁊gu¬
berator derelictus ẽ. quiasu¬
scepte sunt cõtra quã fas est
impie religiones. Postremo
quia necoli quidẽ. uł a paui
deũ sinitis. ꝓsi solus coleref᷑.
no eent dissensiones et bella
eñscirent homines uuuus se
dei filios eẽ. Ideqq diuine ⁊
necessitudinis sacro et inui¬
olabili unculo copulatos.
nulle fierent insroie. cũ sci¬
rent euiꝰmocli penas deus a¬
nimam̃ int̾fectorib p̃paret
qui clandestinata scelera. et
ip̃aetia cogitationes ꝑuicet
te didicissent᷑ suo panio esse
contenti. ut fragilib et eadu¬
muliem prostitutiones. si eẽt
omib notũ danari a deo ꝗcꝙ

Expanded text:
homo ipse, qui figuram Dei gestat. homo ipse, qui figuram Dei gestat. Quod templum non auri et gemmarum donis corruptibilibus, sed aeternis virtutum muneribus ornatur. Discite igitur si quid vobis reliquae mentis est homines ideo malos et injustos esse, quia dii coluntur; et ideo mala omnia rebus humanis quotidie ingravescere, quia Deus hujus mundi effector et gubernator derelictus est; quia susceptae sunt, contra quam fas est, impiae religiones; postremo, quia ne coli quidem, vel a paucis, Deum sinitis. Quod si solus Deus coleretur, non essent dissensiones et bella, cum scirent homines unius se Dei filios esse; ideoque divinae necessitudinis sacro et inviolabili vinculo copulatis, nullae fierent insidiae, cum scirent cujusmodi poenas Deus animarum interfectoribus praepararet, qui clandestina scelera, et ipsas etiam cogitationes pervidet. te didicissent et suo et paruo esse contenti, ut fragilibus et cadumulierum prostitutiones, si esset omnibus notum damnari a deo quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
stũ ẽẽ neminẽ. ante oculoᷤᷤ
hñt iustitiã. s eam nolunt cer
bant. cõquerentes eiꝰ abscentiã.
cũ sit facillimũ bones ẽẽ si uelĩt:
Quro uob̾inanẽ iustitia depin¬
git ^ et optatis cadere decelo. tã¬
quã in aliquo simulacro figu
ratã: ecce in ꝯspectu uro ẽ. sus¬
scite si potestis eãq ĩ domicilio
un pectoris collocate. Nee dif¬
ficile aut alienũ atemporib
existimetis. estote equi ac bo¬
ni et sequetur uos suasponte
iustitia quã quentis. deponi¬
te omĩem malã cogitationẽ
decordib ur̃is et stafiuobis
tur. ꝙ alit cõsequi nõ potestis.
quã si deũ uerĩi colere ceꝑitis.
Uos aut manente cultu doꝵ
iusticiã desideratis in terra ꝙͦ
fien nullo pacto potest. s ne
tũ quidẽpotuit. cũ putatis.
quia nõdũ natis diis istis qͦa
impie colitis necesse ẽ unius
dei cultũ fuisse ꝑ t̾rameiusi
scilicet qui execraf᷑ malitia.
exigitq bonitatẽ cuiꝰ templũ
est nõ lapides. aut lutũ secl

Expanded text:
stum esse neminem, ante oculos habent iustitiam, sed eam nolunt cernbant conquerentes eius absentiam, cum sit facillimum bonos esse, si uelint? quid nobis inanem iustitiam depingitis et optatis cadere de caelo tamquam in ratam? Ecce in conspectu vestro est: suscipite, si potestis, eamque in domicilio vestri pectoris collocate; nec difficile, aut alienum a temporibus existimetis. Estote aequi ac boni; et sequetur vos sua sponte justitia, quam quaeritis. Deponite omnem malam cogitationem de cordibus vestris; et statim vobis tur: quod aliter consequi non potestis, quam si Deum verum colere coeperitis. Vos autem, manente cultu deorum, justitiam desideratis in terra; quod fieri nullo pacto potest: sed ne tum quidem potuit, cum putatis; quia nondum natis diis istis, quos impie colitis, necesse est unius Dei cultum fuisse per terram: ejus scilicet qui execratur malitiam, exigitque bonitatem; cujus templum est, non lapides, aut lutum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
faciat. et edificabo er doniũ frcele.
et transibit inconspectumeo oi¬
b dieb. quis aũt futurus esset
cui deus etnũ sac̾dotiũ polliceba¬
tur. Cacharias etiã noĩe posito
aꝑtissume docuit sic em̃ dixͣit. Et
ostendit mͥdũs ĩħm sac̾dotem
magnũ stantẽ ante faciẽ angłi
dm̃. et diabolus stabat addex

Expanded text:
faciet, et aedificabo ei domum fidelem, et transibit in conspectu meo omnibus diebus. quis autem futurus esset cui deus aeternum sacerdotium pollicebatur, Zacharias etiam nomine posito apertissime docuit. sic enim dixit: et ostendit mihi dominus Iesum sacerdotem magnum stantem ante faciem angeli domini, et diabolus stabat ad dex
Abbreviated transcription (Latin):
tabamꝰ. quia malo caruuit. Ab
hac uanitate nõ longe fuit ꝗ
om̃ino nichil dolere sũmuni
dixit. Iam p̾ter qd̾ omne ⁊¬
aiimal doloris ẽ fugiens. ꝗs
potest sibi hoc bonũ p̾stare: qd̾
nob̾ ut no eueniat. nichil ali¬
ird possumꝰ ꝙͣ oꝑare. Summũ
aũt bonĩ nõ potest efficere quẽ¬
quã beatũ nisi semꝑ fuerit in
ip̃ues potestate. hoc aũt no uir¬
tus homini nõ doctrina nõ la¬
bor. ẜ natura ip̃a cunctis anĩa¬
lib p̾stat. Qui uoluptatẽ cũ
honestate careat necesse ẽ. qui
honestatistudet uoluptate. Pe

Expanded text:
tabamus, quia malo caruit. ab tabamus, quia malo caruit. ab hac uani- tate non longe afuit qui omnino nihil dolere summum bonum dixit, nam praeter quod omne animal doloris est fugiens, quis potest sibi hoc bonum praestare, quod nobis ut eueniat, nihil aliut possumus quam optare? summum autem bonum non potest efficere quemquam beatum, nisi semper fuerit in ipsius potestate: hoc autem 11011 uirtus homini, non doctrina, non labor, sed natura ipsa cunctis animantibus praestat. qui uoluptatem cum hohonestati studet, uoluptate. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
ullũ necuulniera nec mortẽ
ipsam recusandã putent. Ib
hiꝰa ne igit᷑ precepta uiuẽdi
petemus. qui hoc quidẽ senti¬
unt qd̃ anime rationis expts¬
tutẽ ip̃am exeoẽe lauoandam
ꝙͦ sit efficieus ᷤᷤ uoluptatis ue¬
rum ĩ quit obscenis. Aut sus
ille luculentus.nã ideo cu
aduersario sũma uiriũ ꝯten¬
tione depugno ut uirtus ⁊¬
mea pariat mͥ uoluptate cuiꝰ
expers sim necesse ẽ si uittus
abscessero. Abhis gͦ saꝑe di¬
scamꝰ. quos apecudib ac be¬
luis nõ sententia. s lingua
discernit. Priuationẽ doloͬis
sũmũ bonũ putare.nõ pla¬
ne peripateticoꝵ aut stoicoꝵ
Echinicoꝵ philosophoꝵ est.
Quis eni nõ intellegat ab
egrotis et maliquo dolore po¬
sitis ẽe hoc disputatũ. Quid
tani ridiculũ id habere per
sũmo bono quod medicus
possit daredolendũ est ergo
ut fruam̃ bono. et qͦuice graui¬
ter ac sepeut sit postea nõ do
caret quẽ nos felicissimũ pu¬

Expanded text:
ullum, nec vulnera, nec mortem ullum, nec vulnera, nec mortem ipsam recusandam putent. Ab hisne igitur praecepta vivendi petemus, qui hoc idem sentiunt, quod animae rationis expertutem ipsam ex eo esse laudandam, quod sit efficiens uoluptatis. \'uero\' inquit obscenus canis aut sus ille lutulentus; \'nam ideo cum aduersario summa uirium contentione depugno, ut uirtus mea pariat mihi uoluptatem, cuius expers sim necesse est, si uictus abscessero’. ab his ergo sapere discamus, quos a pecudibus ac beluis non sententia, sed lingua discernit? priuationem doloris summum bonum putare non plane Peripateticorum aut Stoicorum, sed clinicorum philosophorum est. quis enim non intellegat ab aegrotis et in aliquo dolore positis esse hoc disputatum? quid tam ridiculum quam id habere pro summo bono, quod medicus possit dare? dolendum est ergo, ut fruamur bono, et quidem grauiter ac saepe, ut sit postea non dolcaret: quem nos felicissimum pu
Abbreviated transcription (Latin):
miuoluptatẽ. Qm̃ siue illa
securitas siue gaudiũ est. co¬
mune ẽ omib. Anstippo ne
respondendũ quidẽ duco quẽ
semꝑ corporis uoluptate tu¬
entẽ̾ nichilq aluro qͣm uen¬
tri et ueneri ẜuientẽ/ nemini¬
dubiĩ est hominẽ nõ fuisse.
sic eñi uixit ut nichil int̾ eũ¬
et pecudẽq distaret nisi unur
qd loquebat᷑. Quod si asinor
aut sui aut cani facultas lo¬
quenditribuatur. querasq
ab his quid sibi uelit qdͣfe¬
minas tã rabide ꝯsecttantur
ut uix diuelli queant cibos
etĩa potũq negligant. Curͣ ⁊
alios mares uiolent᷑ ambrg¬
gant. aut ne uicti quidẽ assistãt
.S afortiorib sepe ꝯtriti eo ⁊¬
magis in sectent᷑. Curnec ym¬
bres nec frigora ꝑtimesciat.
laborẽ suscipiant ꝑiculũ nõ
recusent. Quid aliud respon¬
debũt nisi sũmũ bonũ ẽe cor¬
poris uoluptatẽ. Eamͣse appe¬
tere ut afficiant᷑ suauissimis
sensib eosq ẽe tanti ut asseq̃n¬
dorũ causa nec laborẽ sibi ⁊¬

Expanded text:
mi uoluptatem, quoniam siue illa securitas siue gaudium est, communis est omnibus. Aristippo ne respondendum quidem duco, quem semper in corporis uoluptates ruentem nihilque aliut quam uentri et Veneri dubium est hominem non fuisse; sic enim vixit, ut nihil inter eum pecudemque distaret, nisi unum, quod loquebatur. Quod si asino, aut cani, aut sui facultas loquendi tribuatur, quaerasque ab his, quid sibi velint, cum feminas tam rabide consectantur, ut vix divelli queant, cibos etiam, potumque negligant? cur aut alios mares violenter abigant, aut ne victi quidem absistant, sed a fortioribus saepe contriti, eo magis insectentur? cur nec imbres, nec frigora pertimescant, laborem suscipiant, periculum non recusent? Quid aliud respondebunt, nisi summum bonum esse corporis voluptatem? eam se appetere, ut afficiantur suavissimis sensibus; eosque esse tanti, ut assequendorum causa, nec laborem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
quãius adpaucos redactum
tam̃ uimsuã retineret. Possẽt
eñi fortasse pauci illi uł inge¬
miosuł auctoritate. uł assidius
hortam̃tis: lib̾are popłm uieiis
et errorib. S a deo intotũ sapi¬
entia occiderat: ut ex ip̃a noĩs
arrogantia nullũ eoꝵ qui uoca¬
rent᷑ appareat fuisse sapientei
diit᷑. qui primi oĩum quia te
reb naturalib querere ac dis¬
putaresunt ausi: sapientes ha¬
beri appellariq meruͣnt. Omiẜ̾ũ
calamitosũq seculũ: quo porbẽ
totũ septẽ soli fuerunt qui ho¬
minũ uocabulo cierent. Neo

Expanded text:
quamuis ad paucos redactum quamuis ad paucos redactum tamen uim suam retineret. possent enim fortasse pauci illi uel ingenio uel auctoritate uel adsiduis hortamentis liberare populum uitiis et erroribus. sed adeo in totum sapientia occiderat, ut ex ipsa nominis adrogantia nullum eorum qui uocarentur appareat fuisse sapientem.duntur, qui primi omnium quia de rebus naturalibus quaerere ac disputare sunt ausi, sapientes haberi appellarique meruerunt. o miserum calamitosumque saeculum, quo per orbem totum septem soli fuerunt qui hominum uocabulo cierentur! ne
Abbreviated transcription (Latin):
bonis corporalib quesierunt.
quia morti corpus om̃e subie¬
ctũest. In secutaẽ gͥ huiꝰ modi
religiones: in iusticia. et impie¬
tas sicuti fuerat necesse Hesie¬
runt eñiuuiltus suos in celum
tollere. s deorsũ mentes hominũ
dep̾sse trenis ut religionib sic
etiã bonis in herebãt. secutũ est
dissi diũgñis humani. et fraus
et nefas om̃e. quia sp̃tis eternis
atq incorruptis bonis: que sola
cebent abhonine ꝯcupisci: tẽpo¬
ralia et breuia maluerunt. ma¬
iorq hominib ad malũ fides
fuit. qui prauũ recto. qͣmi᷑ p̃sen¬
tius fuerat pretulerunt. sic hu¬
manã uitã pͥorib secłis in cla̾is¬
sima luce uersatã: et caligor
ac tenebre cõp̾henderunt. ⁊ ꝙͦ
huic prauitati ꝯgruens erat:
Postquã sublata sapientia est.
tum demũ sibi homines sapiẽ¬
tiũ nom̃ uindicare ceperunt.
tũ aũt nemo sapiens uocaba¬
tur cũ om̃s erant. utinãq no¬
men illud aliquando publicũ

Expanded text:
bonis corporalibus quaesierunt; bonis corporalibus quaesierunt; quia morti corpus omne subjectum est. Insecuta est igitur hujusmodi religiones injustitia et impietas, sicuti fuerat necesse. Desierunt enim vultus suos in coelum tollere: sed deorsum mentes hominum depressae, terrenis ut religionibus, sic etiam bonis inhaerebant. Secutum est dissidium generis humani, et fraus, et nefas omne; quia spretis aeternis atque indebent ab homine concupisci, temporalia et breuia maluerunt maiorque hominibus ad malum fides fuit, qui prauum recto, quia praesentius fuerat, praetulerunt. sic humanam uitam prioribus saeculis in clarissima luce uersatam caligo ac tenebrae conprehenderunt: et quod huic prauitati congruens erat, postquam sublata sapientia est, tunc demum sibi homines sapientium nomen uindicare coeperunt. tum autem nemo sapiens uocabatur, cum omnes erant: utinamque nomen illut aliquando publicum
Abbreviated transcription (Latin):
Sorẽ illũ generis
humam statũ et mirũparit̾.
et indignũ uideri solet ꝙͣ unius
secłi stultitia rełiones uarias
suscipientis deosq multos ẽẽ
credentis intantã subito igno¬
rationẽ sui uentũest: ut ablata
ex oculis ueritate neq religio
dei ueri. ne humanitatis raf̃o
teneref᷑ hominib. ñõ incelu̾m
sĩmũ bonũ querentib. s ĩt̾ra.
Quã obeausam ꝓfectoseculorũ
ueterũ mutata feliꝰtas ẽ. Cepe¬
riuit enĩ relicto parente et con¬
stitutore oĩum deo: insensibilia
digitoꝵ suoꝵ figm̃ta uenerari:
que prauitas quid effecerit. aut qͥd
maloꝵ attulerit. res ip̃a declãt.
Au̾si nãq asũmo bono. ꝙ ideo
beatũ ac sempit̾nũ est. quia ui¬
den tangi cõprehendino potest. ut
a iurtutib et bono ꝯgiuentib
que sunt eque in mortales: ad
hos corruptos et fragiles dos
lapsi: et stictentes his reb. qͥb
solũ corpꝰ ornat᷑. alit᷑ delectatur:
mortẽ sibi ꝑpetuã cũ diis et cũ

Expanded text:
illum generis humani statum et mirum pariter et indignum uideri solet, quod unius saeculi stultitia religiones uarias suscipientis deosque multos esse credentis in tantam subito ignorationem sui uentum est, ut ablata ex oculis ueritate neque religio dei ueri neque humanitatis ratio teneretur, hominibus non in caelo summum bonum quaerentibus, sed in terra. quam ob causam profecto saeculorum ueterum mutata felicitas est. coeperunt. enim relicto parente et constitutore omnium deo insensibilia digitorum suorum figmenta uenerari. quae prauitas quid effecerit aut quid malorum adtulerit, res ipsa declarat. auersi namque a summo bono, quod ideo beatum ac sempiternum est, quia uideri tangi conprehena virtutibus ei bono congruentibus, quae sunt aeque immortales, ad hos corruptos et fragiles deos lapsi, et studentes iis rebus, quibus solum corpus ornatur, alitur, delectatur, mortem sibi perpetuam cum diis et cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ideamus nunc quid ĩso¬
rate ip̃o tã magnũ fuei̾t.
ut homosapiens merito gr̃as
ageret illius se tẽporib ẽẽ n᷑a¬
tum/ nõ inficior fuisse illũ pau¬
lo cordatiorẽ quã ceteteros qui
naturã rerũ putauerunt inge¬
nio posse ꝯp̃hendi. ĩ quo illos ñ
ex cordes tm̃ fuisse arbitror sed
etiã impios. ꝙͦ ĩ secreta celestis
illius prouitentie curiosos o¬
oculos uoluerint inmitere.
Rome et inplerisq urbib sem᷑
ẽẽ quedã sacra. que aspici uinꝰ
nefas habeat᷑. abstinent gͥ aspe¬
ctu. quib cõtaminare illa nõ
licet et si forte uł errore uł casu⁊
quispia uir aspexerit. pͥmo pena
eius. teinde instauratione sac¬
fici scelus expiat᷑. ꝙͥ his facias
qui ĩ ꝯcessa scrutari uoluit .ii.¬
mirsi multo sceleratiores qui ar¬
chana mundi et hae celeste tem¬
plũ ꝓfauare impiis disputati¬
onib querunt. quã qui edem
ueste aut bone dee aut cereris ĩ¬
trauerit que penetralia quãuis
tam auiris fabricata. Hiuͦ

Expanded text:
Videamus nunc, quid in Socrate ipso tam magnum fuerit, ut homo sapiens merito gratias ageret, illius se temporibus esse natum. Non inficior fuisse illum paulo cordatiorem, quam caeteros, qui naturam rerum putaverunt ingenio posse comprehendi. In quo illos non excordes tantum fuisse arbitror, sed etiam impios; quod in secreta coelestis illius providentiae curiosos oculos voluerint immittere. Romae, et in plerisque urbibus scimus esse quaedam sacra, quae aspici a viris nefas habeatur. Abstinent igitur aspectu, quibus contaminare illa non licet: et si forte, vel errore, vel casu quopiam vir aspexerit, primo poena ejus, deinde instauratione sacrificii, scelus expiatur. Quid his facias, qui inconcessa scrutari volunt? Nimirum multo sceleratiores, qui arcana mundi et hoc caeleste templum profanare inpiis disputationibus quaerunt quam qui aedem Vestae aut Bonae Deae aut Cereris intrauerit. quae penetralia quamuis tamen a uiris fabricata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ in probo. quinetiã laudabo.
si ip̃e ꝙͦ ẽ melius ĩ uenerit. Ueñ
idem ꝑ canẽ et anserẽ deiereͣbat.
O hominẽ scura ut ait çeno epi¬
cureus ineptũ ꝑclitũ cespatun
si cauillan uoluit religionẽ. de¬
mͣtẽ si hoc seno fecit ut animali
turpissimũ pro deo haberet: qͥs
iam slipstitiones egyptioꝵ aude¬
at rep̾hendere. quas athenis so¬
crates autoritate sua ꝯfirmainit
Illud u̾õ nõne sũme uanitatis
ꝙ̾ ante mortẽ familiares suos
rogauit. ut esculapio gallum
quẽ uouerat᷑ ꝯsecrarent. timu¬
it uidelicet neapiro Radaman¬
thũ receꝑatorẽ. reus uoti fieret
ab escuepio. dem̃tissimũ hominẽ
putarẽ. si morbo. afectus ꝑisset.
Cũ uosanꝰ hoc fecerit. ẽ⁊p̃e insa¬
nus qui eũputat fuisse sapientẽ.
En cuiꝰ tẽporib uatũ eẽ sehomo
sapiens gratuletur.¬

Expanded text:
non improbo, quin etiam non improbo, quin etiam si ipse quod est melius inuenerit. uerum idem per canem et anserem deierabat. o hominem scurram, ut ait Zeno Epicureus, ineptum perditum desperatum, si cauillari uoluit religionem, dementem, si hoc serio fecit, ut animal turpissimum pro deo haberet! quis iam superstitiones Aegyptiorum audeat reprehendere quas Athenis Socrates auctoritate sua confirmauit? illut uero nonne summae uanitatis, quod ante mortem familiares suos rogauit, ut Aesculapio gallum quem uouerat prosecarent? timuit uidelicet ne aput Rhadamanthum reciperatorem reus uoti fieret ab Asclepio. dementisse hominem putarem, si morbo adfectus perisset. cum uero sanus hoc fecerit, est ipse insanus qui eum putat fuisse sapientem. en cuius temporibus natum esse se homo sapiens gratuletur
Abbreviated transcription (Latin):
cõu̾tamꝰ in pedes nichiladnos ⁊¬
celũ ad cuiꝰ. tẽplationẽ sumꝰ ex¬
citati. nichil deniq lux ipa ꝑti¬
neat. certe uictꝰ nr̃i causa decelo
ẽ. ꝙ si lar sensit nõ eẽ te reb cele¬
stib disputandũ. ne illoꝵ quidẽ
rationẽ poterat ꝯp̃hendere quesb̾
pedib habebat. Quid gͦ niĩerra¬
uit ĩ u̾bis uen sinule nõ est. s nimi¬
rum rosensit ꝙͣ locutus ẽ religio¬
ni minime ẜuiendũ ꝙsi apte di¬
ceret. nemo pateret᷑. quis erãno
sentiat hunc mundũ tã murabi¬
li ratione ꝑfectũ aliqua prourcẽ¬
tiagubemari. quanto quidẽ ui¬
chilẽ qd̾ possit sine ullo modera¬
tore ꝯsistere. Sic comus ab ha¬
bitatore teẜ̾ta dilabit̾ naius sin
qubernatore abit pessũ et corpus
relictũ ab anima defluit. nedũ
putemꝰ tantã istã molẽ. aut cõ¬
struisine artifice aut stare tãdui
sine rectore potuisse: ꝙͦ si publicaᷤ
illas religiones uoluit euert̾e.

Expanded text:
conuertamus in pedes, nihil ad nos cconuertamus in pedes, nihil ad nos caelum, ad cuius contemplationem sumus excitati, nihil denique lux ipsa pertineat. at certe uictus nostri causa de caelo est. quodsi hoc sensit, non esse de rebus caelestibus disputandum, ne illorum quidem rdibus habebat. Quid ergo? num erravit in verbis? Verisimile non est: sed nimirum id sensit, quod locutus est, religioni minime serviendum: quod si aperte diceret, nemo pateretur. Quis enim non sentiat, hunc mundum tam mirabili ratione perfectum, aliqua providentia gubernari? quandoquidem nihil est, quod possit sine ullo moderatore consistere. Sic domus ab habitatore deserta dilabitur; navis sine gubernatore abit pessum; et corpus, relictum ab anima, diffluit: nedum putemus, tantam illam molem aut construi sine artifice, aut stare tamdiu sine rectore potuisse. Quod si publicas illas religiones voluit evertere,
Abbreviated transcription (Latin):
famã et ĩgenĩ gloriã cõsequũt᷑:
quro si aliquro inuestigare poᷤ¬
sent. siunt enĩ tã stulti masseue¬
rando qua iͣ probi inqueren¬
do. cũ neq inuenire quicqua
possint. nec defendere etia simue
neunt. Nam si ueni uł fortui¬
tuuiderint. ꝙͦ sepius ꝯtingit⁊
cõmittunt ut ab aliis ro ꝓ fal¬
so refellat᷑. nõ eni descendit a li¬
quis ecelo qui sententiã desu¬
guloꝵr opĩoi ferat. Qua propt̾¬
nemo dubitauerit eos quii
ista ꝯquirant. stultos ineptoᷤ
ĩsanos ẽẽ. aliquio gͦ locrates
habuit cordis humani. qui
cũ intellegeret nõ posse ĩ ueĩri.
ab eiꝰ modi questionib se remo¬
uit. Uereorꝰ ne meo solo. mul¬
ta enĩ sunt que nõ mͦ laute in¬
digna. s etiã rephensione digͥs¬
sima ĩ quib fuit suoꝵ sinullmꝰ
ex his unũeligã ꝙͦ ab om̃bus
sit probatũ. Celebre hoc ꝓu̾biũ
socrates habuit. ꝙ supra nos ni¬
chiladnos. procũbamꝰ gͥ int̾rani
et manꝰ adpclara oꝑa nob̾ datas

Expanded text:
amam et ingenii gloriam consecuntur. quid si aliquid inuestigare possent? sunt enim tam stulti in adseuerando quam inprobi in quaerendo, cum neque inuenire quicquam ponerint. Nam si verum vel fortuito viderint, quod saepius contingit, committunt, ut ab aliis id pro falso refellatur. Non enim descendit aliquis de coelo, qui sententiam de singulorum opinionibus ferat: quapropnemo dubitaverit, eos, qui ista conquirant, stultos, ineptos, insanos esse. Aliquid ergo Socrates habuit cordis humani, qui cum intelligeret haec non posse inveniri, ab ejusmodi quaestionibus se removit; vereorque ne in eo solo. Multa enim sunt ejus non modo laude indigna, sed etiam reprehensione dignissima, in quibus fuit suorum simillimus. Ex his unum eligam, quod ab omnibus sit probatum. Celebre hoc proverbium Socrates habuit: « Quod supra nos, nihil ad nos. » Procumbamus igitur iet manus ad praeclara opera nobis datas
Abbreviated transcription (Latin):
stultitia qua uerũ deũ nõ iu¬
tellegunt. quos sibilla entha
surdos scilicet excortes. qui
nec audiunt diuina nec sen¬
tiant. s t̾rim digatis siuis yina¬
ginatã metuant et adorẽt.

Expanded text:
unt qua uerum deum non intellegunt: quos Sibylla Erythraea surdos scilicet et excordes, qui nec audiant diuina nec sentiant, sed terram digitis suis imaginatam metuant et adorent.
Abbreviated transcription (Latin):
uelim nõ colendi: quid iam
nob̃ ulterius relinquet᷑. si etiã
hoc ꝙͦ uoluntate fieri oportet
libido extorquet aliena.Ne¬
mo istiro efficiet. siquid nob̾
ad cõtẽpuendã mortẽ dolorẽ¬
q uirtutis ẽ.Quã cõstãtia
sitenemꝰ curstulti iudicam̃ᷤ
facientes ea que pħ̾i laudant s
Recte gͥ seneca ĩ cõgruentia
hominib obiectans ait sum¬
mauirtus illis uidet᷑ magnꝰ
animꝰ. et roem eũ qui cõt̾epnit

Expanded text:
velim non colendi? Quid jam velim non colendi? Quid jam nobis ulterius relinquetur, si etiam hoc quod uoluntate fieri oportet libido extorqueat aliena? nemo istut efficiet, si quid nobis ad contemnendam mortem doloremque uirtutis est. quam constantiam si tenemus, cur stulti iudicamur facientes ea quae philosophi laudant? recte igitur Seneca incongruentiam hominibus obiectans ait: summa uirtus illis uidetur magnus animus, et idem eum qui contemnit
Abbreviated transcription (Latin):
nabundi. nõres uerbis ĩ ani¬
b iactant. disserentes uichil
ẽe taincõgruens ir sapien¬
tis grauitati atq cõstantie:
quam nullis t̾roribꝰ desentẽ¬
tis pposito posse depelli. s tan¬
tiẽe cruciaret emori: ne fidẽ
prodat ne ab officio discedat.
ne metu mortis. aut dolore
a cerbosubactus: aliquio faci¬
at iniustũ nisi forte delirare
illis uitef᷑ flaccus in liricis:
cũ dicit iustũ et tenace posi¬
ti uiru nõ eiuiũ arlor praua
uiuentiũ nõ uultus iustãtis
tpranni mentẽ quatit solida:
.quo nichiluenus dici potest:
si hoc a deos referat᷑ quinullos
cruciatus nullã mortẽ recu¬
sant ne afide iustitiaq decli¬
nent / qui nõ tyrãniças ius¬
siones nõ p̾sidũ gladios tre
munt. quominus uerã ⁊ so¬
lroã lib̾tatẽ cõstantimente
defendant. que in hoc solotu¬
enda saprentiaẽ. Quis eniz
tam in solens tamelatus est
quiinietet oculos incelũ tolle¬
re. qui amponat mͥnecessit a¬
tẽ uł colendi qui nolim uł ꝙͦ

Expanded text:
riabundi non re, sed uerbis inanibus iactant disserentes nihil esse tam congruens uiri sapientis grauitati atque constantiae quam nullis terroribus de sententia et proposito posse depelli, sed tanti esse cruciari et emori, ne fidem prodat, ne ab officio discedat, ne metu mortis aut dolore acerbo subactus aliquid faciat iniustum: nisi forte delirare illis uidetur Flaccus in lyricis, cum dicit: iustum et tenacem propositi uirum non ciuium ardor praua iubentium, uon uultus instantis tyranni mente quatit solida. quo nihil uerius dici potest, si hoc ad eos referatur qui nullos, cruciatus, nullam mortem recusant, ne a fide iustitiaque declinent, qui non tyrannicas iussiones, non praesidum munt, quominus veram et solidam libertatem constanti mente defendant; quae in hoc solo tuenda sapientia est. Quis enim tam insolens, tam elatus est, qui me vetet oculos in coelum tollere? Quis imponat mihi necessitatem, vel colendi quod nolim, vel quod
Abbreviated transcription (Latin):
deant huic argum̃ito qd̾̃ infe¬
remꝰ. si duosunt sexis deorũ.
sequit᷑ ꝯcubitus. si coeunt. et
comos habeant necesse ẽ. nec
enĩ carent uirtute ac putore
ut hoc ꝓmiscue aut in propa¬
tulo faciant. sicut muta ui¬
denius facere animalia. Si
tomos habent. ꝯsequens ẽ
ut et urbes habeant. Et ꝗ¬
dem auctore nasone qui ait.
Plebs habitat diuersa lociᷤᷤ
hac fronte potentes. Celico¬
le clanq suos posuere pena¬
tes. Si habent urbes et agroᷤ
Igitur habebunt. iã quis nõ
uideat que sequant᷑. arare
fit. Ergo mortales sunt. Qd̃
argumentũ retrouersu itẽ
ualet si agros nõ hñt necur¬
bes quide. si urbes nõ. nec do¬
mos quidẽ si domib carent
gͦ et cõcubitu. si et ꝯcubitus
ab his abest. et sexus gͥ feĩ

Expanded text:
deant huic argumento quod infedeant huic argumento quod inferemus: Si duo sunt sexus deorum, sequitur concubitus; et si coeunt, et domos habeant necesse est, nec enim carent virtute ac pudore, ut hoc promiscue aut in propatulo faciant, sicut muta videmus facere animalia. Si domos habent, consequens est ut et urbes habeant, et quidem auctore Nasone qui ait: Plebs habitat diversa locis; hac fronte potentes Coelicolae clarique suos posuere penates. Si habent urbes, et agros igitur habebunt. Jam, quis non videat quae sequantur? arare fit. Ergo mortales sunt. Quod argumentum retroversum idem valet. Si enim agros non habent, ne urbes quidem: si urbes non habent, ne domos quidem. Si domibus carent, ergo et concubitu. Si concubitus ab his abest, et sexus i
Abbreviated transcription (Latin):
biliũ plenasunt omĩa. nuillor
scilz moriente/ nãcũ hominu¬
uis ĩcredibilis numerus sit
mestimabilis: quos tam̃ sicu¬
tinascunt᷑ mori necesse ẽ qͥd
deoꝵ ẽe tandẽ putemꝰ. qui tot
scłis uatisinit in mort alesq
manserunt. Curgͦ tam pauci
coluntur nisi forte arbitrãm̃
nõ generandi causa s tm̃mo
capiente uoluptatis duos eẽ
sexus deoꝵ. et ea exercere que
homunculos et facere et pati
putet.Cũ uõ dicant᷑ aliquiex
scire nos ꝯuenit: curaut quã¬
do desienint. ño in lepide seneca
ĩlibris morał phylosophie. n
Quio gͦ ẽinquit quare apud
poetas falacissimꝰ iuppiter de¬
sierit liberos tollere. Utrũ sexa¬
genarius factus ẽ et illi lex pa¬
piã fibulã imposiut᷑. An impe¬
trauit uis triũ libroꝵ. Antan¬
dem illi uenit inmentẽ ab a¬
lio expectes alteri qd fecers. et
timet nequis sibi faciat quod
ipe saturno . At isti qui deos as¬
serunt uideant quomͦ respõ¬

Expanded text:
bilium plena sunt omnia, nullo bilium plena sunt omnia, nullo scilvis incredibilis, numerus sit inaestimabilis, quos tamen, sicuti nascuntur, mori necesse est; quid deorum esse tandem putemus, qui tot saeculis nati sunt, immortalesque manserunt? Cur ergo tam pauci coluntur? nisi forte arbitramur, non generandi causa, sed tantummodo capiendae voluptatis duos esse sexus deorum; et ea exercere, quae homunculos et facere et pati pudet. Cum vero dicantur aliqui exscire nos convenit, cur aut quando desierint. Non illepide Seneca in libris moralis Philosophiae: « Quid ergo est, inquit, quare apud poetas salacissimus Jupiter desierit liberos tollere? Utrum sexagenarius factus est, et illi lex Papia fibulam imposuit? an impetravit jus trium liberorum? an tandem illi venit in mentem: Ab alio expectes, alteri quod feceris, et timet, ne quis sibi faciat, quod ipse Saturno? » At isti, qui deos asserunt, videant quomodo respon
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria. Nam quãqͣuã i p̃o
religionis capite destructo
uniu̾sa sustulerimꝰ. Libet⁊
tam̃ ꝑsequi cetera. et redar¬
guere pleniꝰ inueteratã ꝑsu¬
asionẽ. ut tantẽ hoĩes suoꝵ
pudeat ac peniteat errorum
Mlagnũ hoc opus et homine
dignũ religionũ animos no¬
dis ex soluere pergo ut ait lu¬
crecius qui quidẽ hoc efficer̃
nõ poterat. qui nichil ueri af¬
ferebat. Nostrũ est hoc offici¬
um: qui et uerũ deũ asserimꝰ
et falsos refutamꝰ. Illi enim
qui poetas finxisse de diis fa¬
uoluuntur inprudentes ad
ro quod negauerant. coire
illos ae parere. Nec enĩ fieri
potest quin duo sexus gignẽ¬
dicausa sint instituti. Recep
tano sexuti diu̾sitate. nõ ĩtel¬
legunt ꝯsequens ẽẽ ut ꝯcipiãt.
qd̾ in deũ cadere nõ põt./ ẜ isti
putant. Nam et iouis ẽẽ fili¬
os dicunt. et cet̾oꝵ deoꝵ ⁊ las¬
cunt᷑ gͦ et cotidie quitem dii
noui. nec eni uincunnt᷑ ab hõi¬
bfecunditategͥ deoꝵ ĩnumera¬

Expanded text:
cessaria. nam quamuis ipso religionum capite destructo uniuersas sustulerim, libet tamen persequi cetera et redarguere plenius inueteratam persuasionem, ut tandem homines suorum pudeat ac paeniteat errorum. magnum hoc opus et homine dignum, religionum animos nodis exsoluere pergo, ut ait Lucretius, qui quidem hoc efficere non poterat, quia nihil ueri adferebat. nostrum est hoc officium, qui et uerum deum adserimus et falsos refutamus. illi ergo qui poetas finxisse de diis fauoluuntur inprudentes ad id quod negauerant, coire illos ac parere. nec enim fieri potest quin duo sexus generandi causa sint instituti. recepta uero sexuum diuersitate non intellegunt consequens esse ut concipiant: quod in deum cadere non potest. sed isti putant: nam et Iouis esse filios dicunt et ceterorum deorum. nascuntur ergo et cotidio quidem dii noui: nec enim uincuntur ab hominibus fecunditate. igitur deorum innumera
Abbreviated transcription (Latin):
furor ille mutabit᷑. Da iustum
in sipientẽ. peccatorẽ. cõtinuo
et equus et prudens et ĩnocẽs
erit. Uno em̃ lauacro malitia ⁊¬
omis abolebitux. tanta diuine
sapientie uis ẽ. ut in hominis
pectus infusa matrẽ delictorum
stulticiã. uno semel impetu expel¬
lat. ad ꝙͦ efficiendũ: nõ mercete
nõ libris aut lucubrationiM opuᷤ
ẽ. gratis ista fuerint. facile cito .⁊
pateant mͦ aures. et pectus sapi¬
entiã sitiat. nemo uereat᷑ nos
aquã nõ uendimꝰ nec solẽ mer¬
cete p̾stamꝰ. dei fons uberriuius
atq plenissimꝰ patet cunctis. et
or celeste liñ uuu̾sis oritur qͥ¬
cũq oculos habent. Num quis
hec philosophoꝵ aut iuiquam
p̾stititꝰ aut p̾stare si uelit potest:
quicũ et etates suas in studio
lum obstitit possunt facere me¬
liores. itaq sapientia illoꝵ ut
plurimũ efficiat. nõ ex cudit ⁊¬
uitia. s abscondit. ꝓauca uͦ dei
pcepta si totũ homiinẽ ininuitãt

Expanded text:
furor ille mutabitur. da iniustum furor ille mutabitur. da iniustum insipientem peccatorem, continuo et aequus et prudens et innocens erit: uno enim lauacro malitia omnis abolebitur. tanta diuinae sapientiae uis est, ut in hominis pectus infusa matrem delictorum stultitiam uno semel inpetu expellat: ad quod efficiendum non mercede, non libris, non lucubrationibus opus est. gratis ista fiunt, facile, cito, pateant modo aures et pectus sapientiam sitiat. nemo uereatur: nos aquam non uendimus nec solem mercede praestamus. dei fons uberrimus atque plenissimus patet cunctis et hoc caeleste lumen uniuersis oritur quicumque oculos habent. num quis haec philosophorum aut umquam praestitit aut praestare si uelit potest? qui cum aetates suas in studio lum obstitit, possunt facere meliores. itaque sapientia illorum, ut plurimum efficiat, non excindit uitia, sed abscondit. pauca uero dei praecepta sic totum hominem inmutant
Abbreviated transcription (Latin):
faciendũ ẽẽ senserunt. s
tam̃ neq ip̃i facere potuerũt.
neq a pħis fieri posse uidersit.
sola hec efficit doctrina celestis.
quia sola sapientia ẽ. illi scilic̃
ꝑsuadere cui quã potuerunt.
qui nichil ꝑsuadent etiãsibis
aut cuiꝰquã cuprortates oppri¬
ment. iram tẽpeabunt libidi¬
neᷤᷤ coercebunt. cũ ipsi et cedãt
uiciis et fateant᷑ plus ualere
naturaᷤ dei aũt p̾cepta quia et
simplicia et uera sunt quantum
ualeant manims honunum.
cotidiana expim̃ita demõstrãt.
Da mͥ uirũ qui sit iracundus
maledicus effrenatus. paucissi¬
mis dei u̾bis. tam placidũ qͣn
ouẽ redelam. da cupidũ auaru
tenacẽ iamtibieum liberalem
dabo. et pecunianisuã plenis ma¬
iub largientẽ. Da timidũ dolo¬
ris ac mortis. iam cruces ⁊ igne̾
et pbalaris tauris ꝯtẽpnet. Da
libidinosũ adulterũ ganeone
iam sobriũ castũ cõtinentẽ ui¬
debis. Dacrirdelem ac saugiũs
appetentẽ. iam in uerã clem̃tiã

Expanded text:
ciendum esse senserunt, sed tamen neque ipsi facere potuerunt neque a philosophis fieri posse uiderunt, sola haec efficit doctrina caelestis, quia sola sapientia est. illi scilicet persuadere cuiquam potuerunt, qui nihil persuadent etiam sibi, aut cuiusquam cupiditates oppriment, iram temperabunt, libidinem cohercebunt, cum ipsi et cedant uitiis et fateantur plus ualere naturam? dei autem praecepta quia et simplicia et uera sunt, quantum ualeant in animis hominum, cottidiana experimenta demonstrant. da mihi uirum qui sit iracundus maledicus effrenatus, paucissimis dei uerbis tam placidum quam ouem reddam. da cupidum auarum tenacem, iam tibi eum liberalem dabo et pecuniam suam plenis manibus largientem. da timidum doloris ac mortis, iam cruces et ignes et Perilli taurum contemnet. da libidinosum adulterum ganeonem, iam sobrium castum continentem udebis. da cruaeiem et sanguinis aapetenteIll, lam in meram clementiam
Abbreviated transcription (Latin):
lis quibq reb nomina impri¬
mendo paulatim ꝑfecisse ratio¬
nẽ. Cum aut multitudinemt
ip̃amuitent cõtra bestias ẽe tu¬
tam oppida. et̃ cepisse miurire
rt uł quietẽ noctis titã sibi fa¬
cerentsuł incursiones atq impe¬
tus bestiaꝵ no pugnando ẜob
iectis agerib arcerent. Ouige

Expanded text:
lis quibusque rebus nomina inprilis quibusque rebus nomina inprimendo paulatim loquendi perfecisse rationem. cum autem multitudinem ipsam uiderent contra bestias esse tutandam, oppida etiam coepisse munire, ut uel quietem noctis tutam sibi facerent uel ut incursiones atque impetus bestiarum non pugnando, sed obiectis aggeribus arcerent. o inge
Abbreviated transcription (Latin):
quippequi false uitutis spẽ capti.
inẜicordrã dehomine substuler̃.
et dũ nolunt sanareꝰ icla auicei.
Et cũ itẽ plerũq fateant᷑ socde¬
tatis humane cõionẽ ẽẽ retiuen¬
dam abea. plane se ip̃os ĩ humano
uirtutis sue rigorẽ dissociant.⁊
Conuincendus ẽ gͦ hicerror illo
rũ quinichil cuiquã in ꝑtiendũ
putant iubis ꝯtende originem
atq causam: ño una utuleriuit.
S alii eos hoĩes qui sunt detia
primitus naticũpsiluas et cam¬
pos erraticã agerent uiã. nullo
int̾ se ẜmonis. aut iuris uincło
coherent. s frondes et herbani
pro cubilib. spelunoas et antrͬa
pro donub haberent bestiis for¬
tiorib auimalib pre defuisse cõ¬
memorant. Tumeos qui aut la¬
niati effugerant aut laniari pro¬
ximos uiteant amonitos picli
sui. Adalios homines deciurisse
presidiũ implorasse. Et primo mi¬
tib uolutatẽ suã sigͥficass. de iñ
ẜmonis initia tẽptasse. ac singu¬

Expanded text:
epta sunt, quippe qui falsae uirtutis specie capti epta sunt, quippe qui falsae uirtutis specie capti misericordiam de homine sustulerunt et dum uolunt sanare, uitiauerunt. et cum idem plerumque fateantur societatis humanae communionem esse retinendam, ab ea plane se ipsos inhumanae uirtutis suae rigore dissociant. conuincendus ergo etiam hic error illorum est qui nihil cuiquam inpertiendum putant. urbis condendae originem atque causam non unam intulerunt, sed alii eos homines qui sint ex terra primitus nati, cum per siluas et campos erraticam degerent uitam, nec ullo inter se sermonis aut iuris uinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. tum eos qui aut laniati effugerant aut laniari proximos uiderant, admonitos periculi sui ad alios homines decucurrisse, praesidium inplorasse et primo nutibus uoluntatem suam significasse, deinde sermonis initia temptasse ac singu