comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do qͥdẽ hoc gentes nat᷑alit᷑ habeant ẜ¬
tractanda gͥ hȩc questio quȩ ñ medio cͥs
exorta ẽ. Dic& enĩ aliquis. Si ds hinc
discernit autere testam̃to nouũ qͦd i
uetere legẽ suam scripsit in tabulis. in
nouo aut̃ scripsit in cordibꝰ fideles non
testam̃ti. uñ discernunt᷑ qͣuȩ habent os¬
legis scriptũ ĩ cordibꝰ suis. qͦͥ nat᷑alit᷑ qu
legis sunt faciunt. quasi iã illo ppło ue¬
tere potiores. qͥ legẽ accep̃ in tabulis. &
eas gentes. cõmorauit apłs. scriptã in co¬
dibꝰ habere legẽ: que ad nouũ ꝑtinent
testam̃tũ: Ad hoc enĩ uñ uenerit.
intuendũ ẽ. Primo euangłium em̃dans

Expanded text:
s naturaliter habeant. pertractanda igitur haec quaestio, quae non mediocris exorta est. dicet enim aliquis: \'si deus hinc discernit a uetere testamento nouum. quod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordibus, fideles noni testamenti unde discernuntur a gentlegis scriptum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunt; quasi jam illo populo vetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et eas gentes commemoravit Apostolus, scriptam in cordibus habere legem, quae ad Novum pertinent Testamentum? Ad hoc enim unde venerit, intuendum est. Primo Evangelium commendans
Abbreviated transcription (Latin):
in ecclesia uenir&. ad gentes. & pͥusquã
euangłium eiꝰ audirent. uitȩ huiꝰ fi¬
ne pͣuenti sunt: seu pͣ̃uemiunt᷑: possint
habere hanc excusationẽ. Possumt pla¬
ne. S ñ idõ possunt effugere dãpna-¬
tionẽ. Quicũq enĩ. sine lege peccaue¬
utrũ hii qͥ cũ audierint contẽpserunt
uł etiã restiterunt. nec tantũ contradi¬
cendo. s eos a qͥbꝰ audierunt odiis ꝑse¬
s om̃ino legẽ xpͣi acciꝑe noluerunt. &
eã quantũ ad ipsosattin& om̃ino nullã
ẽẽ uoluerunt. Illi aũ peccant in lege
qͥ sunt in lege. id ẽ qui eam suscipiunt.
nũ fatent᷑: s in infirmatate ñ ĩplent.
quod ab ea rectissime pͣcipi dubitare ñ

Expanded text:
in Ecclesia veniret ad Gentes, et priusquam Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaveutrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persesed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, num fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non
Abbreviated transcription (Latin):
in eo saluatore saluarentur saluentur
qui uenit querere quod ꝑierat. ad ꝑ¬
ditionẽ sine dubio ꝑtinebunt. quãuis
dici possit. alios grauiꝰ alios leuiꝰ ꝑ ituroᷤ.
id est alios grauior es. alios leuiores pę¬
nas in sua ꝑditione passuros. Ille enĩ ꝑi.¬
re. dõ dicit᷑. quisquis ab illa beatitudine
quã dat scĩs suis ꝑsuppliciũ seꝑatur.
Tanta ẽ aut̃ supplicioꝵ. quanta est diu̾¬
sitas peccatorũ: que quo quo mͦ sese ha¬
beat. altiꝰ iudicat sapientia diuina. quã
cõiectura scrutat᷑. aut affatur humana.
ũ habent de magno infidelitatis pecca¬
toallã excusationẽ. qua possint dicere:
nͣ uidimꝰ. ñ audiuimꝰ. Siue ñ accepta¬
ratur ista excusatio. ab illo cuꝰ uscru¬
tabilia sunt iudicia. siue acceptaret᷑:
& si ñ ut ab om̃i dãpnatione. libera¬
rent᷑. certe aliquanto leniꝰ damyna

Expanded text:
re salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, ce
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd animal rationale. & sentit. & fa¬
cit. s pietas quȩ in aliã uitã tranffert
beatã & ȩtͣnam legẽ hab& ĩmaculataͣ.
conu̾tentẽ anĩmas. ut ex illo lumine
renouentur. fiatq in eos. signatũ ẽ
au̾si obsolescere meruerunt. renouari
int̾cessione ñ possunt. Unꝰ enĩ ds̃ unꝰ
& mediator di. & homuiũ. homo xp̃c.¬

Expanded text:
aliquid animal rationale d sentit et faaliquid animal rationale d sentit et facit; sed pietas, quae in aliam uitam transfert beatam et aeternam, legem habet inmaculatam, conuertentem animas. ut ex illo lumine renouentur fiatque in eis: signatum esti n c. unde auersi obsolescere meruerunt; renouari intercessione, non possunt. unus eni m d eni, unus et mediator dei et hom i n II m homo C
Abbreviated transcription (Latin):
lex: & scriptũ legis opꝰ habent in cor¬
dibꝰ suis. id ẽ ñ om̃imͦ deletũ. qͦd ibi ꝑ
imaginẽ dĩ. cũ crearent᷑ inp̃ssũ ẽ: etiã
sic illa differentia ñ ꝑturbabit᷑. quadis¬
tat a ueteri testam̃to nouũ. eo qͦd ꝑ
nouũ scribitur. in cordibus fidelium¬
lex dĩ. quȩ ꝑ uetus in tabulis scripta
ẽ. Hoc enĩ illic scribitur. ꝑ renoua¬
tionẽ. quod nͣ omĩmodo deletũ est
ꝑ uetustatẽ. Nã sic̃ imago dĩ reno¬
uat᷑ in m̃te credentiũ. ꝑ testam̃tũ no¬
uũ. quã ñ penitꝰ impietas aboleuerat.
naͣ remanserat utiq id quod anima
hominis. nͥ rationalis eẽ nͣ potest: ita
etiã ibi lex dĩ. ñ ex om̃i parte deleta.
ꝑ iniustitiã. ꝓfecto scribitur reno¬
uata. ꝑ grãm. Nec istã inscriptio¬
nẽ quȩ iuistificatio ẽ. poterat efficere in
iudeis. lex in tabulis scripta: s solã pͣua¬
ricationẽ. Nã & ipsi homines. erant.
& ius illa nat᷑e in erat eis. qua legitimũ

Expanded text:
in cordibus suis, id est non omni modo deletum est, quod ibi per imaginem dei cum crearentur inpressum est —, etiam sic illa differentia non perturbabitur, qua distat a uetere testamentum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dei renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat — nam remanserat utique id quod anima hominis nisi rationalis esse non potest — ita etiam ibi lex dei non ex omni parte deleta per iniustitiam profecto scribitur renouata per gratiam. nec istam scriptionem, quae iustificatio est, poterat efficere in Iudaeis lex in tabulis scripta, sed solam praeuaricationem. nam et ipsi homines erant et uis illa naturae inerat eis, qua legitimum
Abbreviated transcription (Latin):
guitur. in eo de quo dicit᷑: noluit intelli-¬
gere ut bene ager&. Si & illaignoran¬
tia que ñ ẽ eorum qui scire nolunt. s eo-
excusat. ut in sempit᷑ no igne non arde¬
at. si ꝓyterea ñ credidit. quia non audi¬
uit. qͥa ñ audiuit om̃ino qͥd creder&. s:
fortasse ut mitiꝰ ardeat. Non enimsi¬
ne causa dictũ ẽ: effunde irã tuã in gen¬
tes quȩ te ñ nouerunt: & illut qͦdait

Expanded text:
guitur in eo de quo dicitur: noluit intelleguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorexcusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ita dixisse. tãquã peius aliquis
significauerit ẽẽ passuros qͥ lege̾ nes¬
ciunt in peccatis suis: quã illos qͥ si¬
unt. Peiꝰ enĩ uidet᷑ ẽẽ ꝑire quã iuo¬
ri.S. cũ hoc de gentibꝰ & iudeis loq¬
retur: quia illisine lege sunt: isti ai
legẽ acceperunt: quis audeat dicers¬
iudeos qui in lege peccauerunt. no¬
eẽ perituros. cũ in x p̃m ñ credide¬
xp̃i. nemo liberari potest: ac ꝑ hoc ita iudi
cabunt᷑ ut ꝑeant. Nam si peior est con¬
ditio nascentiũ. quã scientiũ lege̾ dei: qͦmͦ
uerũ erit quod in euangłio dñs ait: ser-¬
uus qui nescit uoluntatẽ dñi sui. m facit
digna. plagis uapulabit pauca seris aũ
qui scit uoluntatẽ dm̃ sui. & facit. digna.
plagis uapulabit multa: Ecce uͥ ostendit
grauiꝰ peccare hominẽ scientẽ: quã nes¬
cientẽ. Nec tam̃ ido confugiendũ ẽ ad
ignorantiȩ tenebras: ut in eis quisq re¬
quirat. excusationẽ. Aliud ẽ enĩ nescisse:
aliud scire nolusse.Uoluntas ꝗꝗ ar¬

Expanded text:
s ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat Iudaeos, qui in lege peccant, esse perituros, cum in Christo non credideisti nemo liberari potest, ac cabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe ar
Abbreviated transcription (Latin):
ed quod adiunx̃ atq ait. nunc autẽ simi.
excusationẽ non habebunt de peccatou̾i
suo potest mouere querentes: utrũ hii
ad qͦs ñ uenit xp̃c. nec locutꝰ ẽ eis. habe.¬
ant excusationẽ de peccato suo. Si enim
ñ habent: cur hic dictum ẽ. ꝓpterea is¬
tos ñ habere. qͥa uenit. & locutꝰ ẽ eis:
Si aũ habent. utrũ ad hoc habeant. ut a pe¬
nis alientnt᷑: an mitiꝰ puniant᷑: Ad hec
inquisita. ꝓ meo captu dño donante res¬
pondeo. habere illos excusationẽ ñ de om̃i
peccato suo.s de hoc peccato suo quo in
ñ ẽ locutꝰ. s ñ ĩ eo sunt num̾o. ad qͦs in
quod munc facit. Nã ꝑ eccłam suam
uenit ad gentes: & ꝑ eccłam suam. loqͥt᷑
gentibus. Ad hoc enĩ ꝑtin& qͦd ait. Qui
uos recipit me recipit: & qui uos sꝑnit
me sꝑnit. An uultis in qͥt apłs paulus¬

Expanded text:
ed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in quod et tunc facit, nam per Ecclesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos spernit, me spernit . An vultis, inquit apos
Abbreviated transcription (Latin):
ris eẽ potuissent: multomagis gͦ p̃.¬
uaricatores facti sunt lege diumna.
quã naturali illa. siue instaurata.
siue aucta. siue firmatasit. Iam uͦ
gruȩ deputant᷑ & paruuli. ꝑ ꝑ origi.¬
nalis uincła peccati: & sã ipsi insimili.¬
tudinẽ ỹuaricationis ade. ad illã p̃ua¬
ricationẽ ꝑtinere monstrant᷑. quȩ da¬
ta lege in paradiso. pͥma cõmi̾sa est.
Ac ꝑ hoc recte nullo ꝓrsus exceyto: pͣua.¬
ricatores. estimant᷑ om̃s peccatores
terrȩ. Om̃s aũ peccauerunt: & eget᷑
gla d̃i. Om̃s gͥ pͣuaricantes. gr᷑a xpͣi
inuenit. alios maius. alios minꝰ. Quã¬
to eniͣ legis maior in qͦcunq cognitio:
danto mitior peccati excusatio. Quan¬
to minor peccati excusatio: tanto ma¬
festior pͣuaricatio. Restabat gͦ: ut on¬
bus. ñ sua. s dĩ: idẽ a dõ donata uistio
subuenir&. Unde ait apłs: ꝑ legen
cognitio peccati. Non gͦ ablatio: s. co

Expanded text:
ris esse potuissent. Multo magis ergo praris esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamgrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. «Omnes» autem «peccaverunt, et egent glinvenit, alios magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto minor peccati excusatio: quanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «Per legem cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo dictũ eẽ. pͣuaricantes repu.¬
taui om̃s peccatores terrȩ: nͥ intelliga¬
mus forte legẽ. ñ ꝑ moysen datam.
scdm quã sunt pͣuaricantes. cetera.¬
rũ gentiũ peccatores : Ubienim
lex ñ ẽ: nec pͣuaricatio. Quȩ ista
lex est: nͥ forte illa de qua ide dic̃
apłs: gentes quȩ legẽ ñ habent na¬
turaliter quȩ legis sunt faciunt:
Hii legẽ ñ habentes: ipsi sibi sunt lex.
Scđm hoc gͦ quod dic̃ lege̾ ñ habentes.
sine lege peccauerunt: sine lege
ꝑibunt. Scd̃m iduͦ quodait. ipsi sibi
sunt lex: ñ immerito pͣuaricatores
estimant᷑. om̃s peccatores terrȩ. Nul¬
lus enĩ ẽ qui faciat alt̾i iniuriã. nͥ qui
fieri nolit sibi: & in hoc trans gredit᷑
naturalẽ legẽ. quã ñ sint᷑ ignorare.
dũ id quod facit. ñ uult pati: nũ¬
qͥd añ lex ista naturalis. ñ erat inpo¬
pło isrł. Erat plane: qͣm & ipsihomi¬
nes erant. Sine lege aut̃ naturali
essent: si pͣter naturã humani gene¬

Expanded text:
mo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi intelligamus aliquam legem non per Moysen datam, secundum quam sunt praevaricantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit apostolus, «Gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex» ? Secundum hoc ergo quod dicit, «Legem non habentes;» sine lege peccaverunt, et sine lege peribunt: secundum id vero quod ait, «Ipsi sibi sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani gene
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit ñ ꝑire iuidesĩ si ñ credit in
ipse ad eandẽ gentẽ. pꝑoues quȩ in.
de pexierant. se missũ eẽ testetur.
& tolerabilius dicat futursi sodomi¬
tis in die iudicii. qͥ utiq sine lege ꝑie¬
runt: quã ciuitati uidee quȩ in eum
ñ credidit. tanta uirtute mirabilia

Expanded text:
si non credat in ipse ad eamdem gentem, propter oves qua inde perierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute
Abbreviated transcription (Latin):
punit. nͥ credant in eũ. qui uenit que¬
rere qͦd ꝑierat. Non nulli ꝗꝗ etiã
catholici tractatores. in his apłi u̾bis
alit᷑ quãm se res hab&. parũ at tenden.¬
do sapuerunt. ut dicerent illos peri¬
re. qui sine lege peccauerunt. hos aut̃
qͥ in lege peccauerunt. iudicari tantũ¬
mͦ ñ perire : tãquã ꝑ pęnas transitori.¬
as. credant᷑ ẽẽ purgandi. sicut ille de
qͦ dictũ ẽ: ipse aũ saluus erit. sic tam
quasi ꝑ ignẽ: s hoc merito fundam̃ti
architectꝰ fundamͣtũ posui fundam̃¬

Expanded text:
unt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantummodo, non perire: tanquam per poenas transitorias credantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti architectus fundamentum posui; a
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ suꝑ hunc fundam̃tũ aurũ argentũ.
lapides pͣciosos .s. ligna. fenũ stipulã
edificat: ñ tam̃ respuit ne recipiat.
nec receptũ deserit fundam̃tũ. idq
om̃ibꝰ carnalibꝰ suis. quibꝰ capitur.
atq succũbit. delectationibꝰ ante po¬
nit. cũ ad huncarticłm uentũ fue¬
m̃tũ: om̃ibꝰ ꝗꝗ structurȩ posterioribus
partibus ante ponit᷑ fundamentũ. Nec
cogitasse existimo eos qui senserunt ñ
perire de quibꝰ dictũ ẽ ꝑ legẽ iudicabun¬
rũ gͦ attenderunt. qđ demonstraut

Expanded text:
 super hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuementum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabunrum ergo attenderunt quod demonst
Abbreviated transcription (Latin):
tes. incipientibꝰ ab iherusalẽ: hec om̃i¬
no impenitentia. ñ hab&. remissionem
neq in hoc scło. neq infuturo: qͥa peni¬
tentia ĩpetrat remissionẽ in hoc scło.
que ualeat in futuro: s ista peniten¬
tia: uł cor ĩpenitens quã diu qͥsq in hac
carne uiuit ñ potest iudicari. De nul¬
lo enĩ desꝑandũ ẽ. quãdiu patientia
dĩ ad penitentiã adducit: nec de hac
uita rapit impiũ. qͥ ñ uult mortem
impii. tantũ reu̾tat᷑ & uiuat. Paganꝰ
ẽ hodie. unde scis. utrũ sit futurus
crastino xp̃ianꝰ: Iudeus infidelis
ẽ hodie. qͥd si cras credit in xp̃m:
cras amplect̾it᷑ catholicã pacẽ: Quid
siisti qͦs inqͥcũq genere. erroriꝰ notas.
& tãquã desꝑantissimos mͦ dãpnas: an¬
tequã finiant. istã uitã agant periten¬
tiã. & inuemãt uerã uitã. Ot oinde

Expanded text:
: haec omnino impaenitentia non habet remissionem neque in hoc saeculo neque in futuro, quia paenitentia impetrat remissionem in hoc saeculo, quae ualeat in futuro. Sed ista impaenitentia uel cor impaenitens quamdiu quisque in hac carne uiuit non potest iudicari. de nullo enim desperandum est, quamdiu patientia dei ad paenitentiam adducit nec de hac uita rapit impium; qui non uult mortem impii, quantum reuertatur et uiuat. paganus est hodie; unde scis, utrum sit futurus crastino christianus? Iudaeus infidelis est hodie; quid, si cras credit in Christum? cras amplectitur catholicam pacem? quid, si isti quos in quocumque genere erroris notas et tamquam desperatissimos modo damnas, antequam finiant istam uitam, agunt paenitentiam et inueniunt ueram uitam ? proinde
Abbreviated transcription (Latin):
Soli enĩ paruuli qͥ nundũ habent oꝑa
ꝓpͥa. uł bona uł mala. scd̾m̃ solum ori¬
gin̾ale peccatũ dãpnabuntur. quibꝰ
ꝑ lauacrũ regenerationis nͣ subuenit
gr̃a redẽptoris. cet̾i aũ om̃s qͥ iã uten¬
tes lib̃o arbitrio. sua ꝓpͥa peccata. ori¬
ginali peccato insuꝑ posuerunt: si de
potestate tenebrarũ ꝑ grãm dĩ ñ eru¬
unt᷑ nec tranferunt᷑ ad regnũ xp̃i:
reportabunt. honi uͦ etiã iꝑsi qͥdẽ scđm
bonȩ uoluntatis suę pͣmia merita con¬
sequent᷑. s etiã ipsã bonã uoluntatẽ

Expanded text:
soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam b
Abbreviated transcription (Latin):
illos aũ grecos uolens intelligi: qͣm
de his agebat᷑. utrosq sub percato
ẽẽ demonstrans: ut egere se gr̃a.
utͥq fateant᷑. Ppt qͦd dic̃. ñ enĩ est
distinctio: om̃s enĩ peccauerunt. &
egent gła dĩ: iustificati gratis. ꝑ gri

Expanded text:
em Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, et egent g
Abbreviated transcription (Latin):
penitentia cruciabilis. ñ sanabilis
habere utilẽ penitentiã: Modohi
Si eni mͦ habueris: corrigeris. C ũ
rectus fueris: fundet᷑ thesaurus tus
ubi colligebant᷑ mala oꝑa tlia. S sif¬

Expanded text:
poenitentia cruciabilis, non sanabilis. Vis habere utilem poenitentiam? Modo habe. Si enim modo habueris, corrigeris: cum correctus fueris, fundetur ille thesaurus tuus, ubi colligebantur mala opera tua, et i
Abbreviated transcription (Latin):
auruas tͥ irã in die irȩ. & reuelationis
iusti iudicii d̾ĩ: qͥ redd& unicuiq scd̾m
oꝑa sua Ille gͦ aug& longanimitatẽ:
& tu auges iniqͥtatẽ. Erit illiꝰ thesan¬
ris in sempit᷑na miscdĩa. s in eis qui
ñ contẽ pserunt miscdĩã: tuus aũ thes¬
aurus. in ira inuenit᷑. Et qͦd ponis coti¬
die ꝑ modicũ: postea massã inuenturꝰ
es. Minutatim ponis: s multũ inue¬
mes. Nonuis attendere minuta pec¬
cata tua: cotidiana. De minutissimiᷤᷤ
guttis. flumina implent᷑.¬

Expanded text:
 revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua» . Ille ergo auget longanimitatem, et tu auges iniquitatem. Erit illius thesaurus in sempiterna misericordia in eos qui non contempserunt misericordiam; tuus autem thesaurus in ira invenietur, et quod ponis quotidie per modicum, postea massam inventurus es: minutatim ponis, sed cumulum invenies. Noli attendere minuta peccata tua quotidiana; de minutissimis guttis flumina implent
Abbreviated transcription (Latin):
nulla inueniunt᷑ in illo thesauro:
pax in t̾ra hominibꝰ bone uoluntut
ds ñ adnotat facultatẽ: s coronb
uoluntatẽ. S qͥa uoluisti: & ñ pal¬
ti: sic ad notat quasi feceris qͦd uol
Ergo opꝰ ẽ ut conu̾taris: ne differeno
subito moriaris: & omĩno nichil inu¬
atur quod in pͣsenti habeas. & in fis¬
ro possideas.
de blasphemia spiritus saneti.¬
cata om̃ia dimittunt᷑. & quẽ accipit ec¬
desia. ut cui dimiserit peccata dimittan¬
tur ei. uerbũ ualde malũ & minis im¬
piũ. siue cogitatione. siue lingia sua
dic̃. quẽ patientia dĩ ad penitentiam
adducit. Ipse scdm̃ duritiã cordis sui
& cor impenitens thesaurizat sibi irã.
in die ire & reuelationis iusti iudicii
ec gͦ impenitentia. sic enĩ uno aliqͥ
nomine possumꝰ ut cũq appellar eblas-¬
phemiã & u̾bũ contra sp̃m sc̃m. quod
remissionẽ ñ hab& in ȩt̾rnũ: hec inꝗͣ.
impenitentia contra clamabãt & pͣco
& udexdicentes. penitentiã agite.:

Expanded text:
in illo thesauro? Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Deus non annotat facultatem, sed coronat voluntatem. Scit quia voluisti, et non potuisti; sic te annotat, quasi feceris quod voluisti. Ergo opus est ut convertaris, ne differendo subito moriaris, et omnino nihil inveniatur quod in praesenti habeas, et in futuro possideas. spiritum sancata omnia dimittuntur et quem accepit ecclesia, ut cui dimiserit peccata dimittantur ei, uerbum ualde malum et nimis impium siue cogitatione siue etiam lingua sua dicit. quem patientia dei cum ad paenitentiam adducit, ipse secundum duritiam cordis sui et cor impaenitens thesaurizat sibi iram in die irae et reuelationis iusti haec ergo impaenitentia — sic enim uno aliquo nomine possumus utcumque appellare blasphemiam et uerbum contra spiritum sanctum, quod remissionem non habet in aeternum — haec, inquam, impaenitentia, contra quam clamabat et praeco et iudex dicentes: paenitentiam agite;
Abbreviated transcription (Latin):
rũ mittit: in theaurũ cęlestẽ. Boni
qͥd colligant sciunt: mali qͦd colligat et ipa
nesciunt. Bonꝰ enĩ ponit in thesau o¬
ro cȩlesti om̃ia oꝑa miscdiȩ.: quȩ facit
circa homines qͥbꝰ subuenit. & scit qͣm
fidelis ẽ custos. qͥ illi seruat om̃ia. quȩ
reponit. & ñ ea uid&. s thesauro suo

Expanded text:
 contra in thesaurum coelestem boni quid colligant sciunt, mali quid colligant, nesciunt. Bonus enim ponit in thesauro coelesti omnia opera misericordiae, quae fecit circa homines quibus subvenit; et scit quoniam fidelis est custos, qui illi servat omnia quae reponit. Et non ea videt
Abbreviated transcription (Latin):
S qm seruat᷑ qͥcqͥd mali faciunt: nesi
Ubi uenerit ds nr̃ manifestꝰ. & ñ sile
ad dexterã & quosdã ad sinistrã: a
cipiet iã tractare thesauros utͦri¬
ut qͥd qͥsq posuit inueniat. Iunc d¬

Expanded text:
m servatur quidquid mali faciunt, et nesciunt: ubi venerit Deus noster manifestus, et non silebit, ad dexteram, quosdam ad sinistram: et incipiet jam tractare thesauros utrorumque, quid quisque posuit ut inveniat. Ven
Abbreviated transcription (Latin):
neq ab hoste inuadit᷑. neq ab inimico
& in ꝓbo & potenti. quasi euicꝰto tollit᷑:
s sẽꝑ manebit: qͥ a dũo potentissimo
custodit᷑. Si enĩ homines pec unias fi¬
deli seruo cõmodant & securisunt:
miscd̃ias suas cõmodant oim̃potenti

Expanded text:
nvaditur, neque ab inimico et improbo et potente quasi e victo tollitur; sed semper manebit, quia a Domino potentissimo custoditur. Si enim pecunias homines fideli servo commendant, et securi sunt; misericordias suas commendant potenti
Abbreviated transcription (Latin):
icit apłs: exponit consiliũ patientiȩ
dĩ. Existimas in qͥt qui talia agis: qͥa
tu effugies iudiciũ dĩ. An diuitias
benignitatis & longanimitatis eiꝰ con¬
tẽpnis: ignorans. qͥa patientia dei ad¬

Expanded text:
icit Apostolus, exponit consilium patientiae Dei: «Existimas,» inquit, «qui talia agis, quia tu effugies judicium Dei? An divitias benignitatis et longanimitatis ejus contemnis, ignorans
Abbreviated transcription (Latin):
diendũ sit. ñ. id ẽ ñ conutant᷑. conexa
desuꝑ sententia. uͥ dictũ ẽ. ut ñ uide¬
ant oculis. ⁊ intelligant corde qͥa &.
de suꝑne medicine misccłia factũ
intelligendũ ẽ: ut qm̃ peru̾se & su
ꝑbe uoluntatis erant. & suã iustitiã
constituere uolentes. ad hoc desererent᷑
ut excȩcarentur: ad hoc excecarent᷑. ut
offenderent in lapidẽ offensionis. & im¬
pleret᷑ facies eorũ ignominia: atq ita
humiliati quererent nom̃ dñi. & ñ suã
qua inflat᷑ suꝑbꝰ.s iustitiã clĩ qua iusti-¬
sicat᷑ impiꝰ. Hoc enĩ multis eorũ ꝓfec̃.

Expanded text:
sit, non, id est, non convertantur, connexa desuper sententia, ubi dictum est, ut non videant oculis et intelligant corde; quia ede supernae medicinae misericordia factum intelligendum est, ut quoniam sue voluntatis erant, et suam justitiam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qua inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur impius? Hoc enim multis eoru
Abbreviated transcription (Latin):
subiecti. Quia ent̃ ñ ex fide. s tãquã
ex oꝑibis tumuert̃ ipso suo tumore ei¬
cati: offendert̃ in lapicłẽ offensionis.
Sic aũ dictũ ẽ ñ poterant. uͥ iutelligen¬
dũ ẽ qͦs nolebant. quẽ admocdũ ẽ a dño

Expanded text:
ecti . Quia enim non ex fide, sed tanquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant; que
Abbreviated transcription (Latin):
fides ex auditu: auditꝰ aũ ꝑ u̾bũ xp̃i.¬
Quamuis eñ cds doceat intrinsecꝰ. tamen¬
fides ex auditu ẽ. Et qͦmͦ audient sine
p̃dicante : Neq enĩ qͥa ds dat incre¬
m̃tũ. idõ ñ ẽ plantandũ atq rigandũ :¬
Fides quã habent fideles uocant᷑. & qui
auditu in nobis facta sit. ñ tam̃ ad eũ
sensũ corꝑis ꝑtin& qͥ appellat᷑ auditus:
qm̃ ñ ẽ sonꝰ. nec ad oculos huiꝰ carnis.
q̃m ñ ẽ coloꝵ aut corꝑis forma. nec

Expanded text:
fides ex auditu: auditus autem peQuamvis enim Deus doceat intrinsecfides ex auditu est: et quomodo audiunt sine praedicante ? Neque enim quia Deus dat incrementum , ideo non est plantandum et riganduquam qui habent, fideles vocantur, et qui auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; nec
Abbreviated transcription (Latin):
hanc abyssũ discutiendã. ad inscruta¬
bilia scrutanda:. expectatio ur̃e cari¬
tatis inpinguat. Agnosco modulum
meũ. sentire mͥ uideor etiã modulũ
ur̃m. Aitiꝰ ẽ hoc incrementis meis.
& fortiꝰ uiribꝰ meis: puto qͥa & ur̃is.
Simul gͦ audiamꝰ. amonentẽ scͥpturã
atq dicentẽ. Altiora te ne quesieris:
& fortiora te ne scrutatꝰ fueris. Non
qͥa istane grata sunt nobis. cũ ds̃ ma¬
gister dicat: nichil ẽ ocultũ qͦd ñ reue-¬
letur. Sed si in ed̾ ꝑuenimꝰ in eͦ am¬

Expanded text:
hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulum meum, sentire mihi videor etiam modulum vestrum. Altius est hoc incrementis meis, et fortius viribus meis; puto go audiamus admonentem Scripturam atque dicentem, Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . Non quia ista negata sunt nobis, cum Deus magister dicat, Nihil est occultum quod non revelabitur : sed si in quod pervenimus, in eo am
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥt rogamꝰ cłm. ne uincam᷑ tẽpta¬
tione. qͦd in nr̃a ẽ epotestate: isti di¬
cunt. ut qͥd conam bene uiuere. qͦd
in dĩ ẽ poistate. O dñe. o pater qͥ es
in cęlis. ne nos inferas in quã lib&
istarũ temptionũ: s lib̃a nos a malo.
Audiamꝰ dñm dicentẽ. Rogauii ꝓpter.
te ut ñ deficaat fides cua. ne sic exis¬
timenꝰ ficlẽ nr̃am eẽ in lib̃o arbitͥo it
diuino ñ egeat acluitorio. Audiamꝰ
euangłistã clicentẽ. Detlit eis potestiaĩ
filios clĩ fieri: ne omĩno ñ existimemꝰ
in nr̃a potestate eẽ qͦd creclimꝰ. Uerũ¬
tam̃ in utroq illiꝰ benefitia agnosea

Expanded text:
Utquid rogamus Deum ne vincamur tentaUtquid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Utquid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o Pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo ! Audiamus Dominum dicentem, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ; ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et Evangelistam dicentem, Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus: verumtamen in utroque illius beneficia cogn
Abbreviated transcription (Latin):
aũ in uiã ficłĩ. Hanc ꝑ seuerantissime
teneamꝰ. ipsa ꝑducit ad cubiculũ re¬
gisinq̃ st om̃s thesauri sapientie. &¬
Multa habeo uobis dicere: & ñ potestis
portare mͦ. Ambulandũ ẽ ꝓficien-¬
dũ ẽ. crescendũ ẽ. ut sint corda nr̃a¬
capacia earũ rerũ: quas capere mͦ
ñ possumꝰ. Quod si nos ultimꝰ dies ꝓ-¬
ficientes inuenerit: ibi discimꝰ. qͥt. hic
ñ possumꝰ. Si qͥs aũ istã questionẽ.
liqͥdiꝰ & meliꝰ nouit se posse. & con¬
fidit exponere: absit ut ñ sim para-¬
tior discere quã docere. Tantũ ne ua-¬
l& qͥsquã liberũ arbitͥum sic defende¬
re: ut nob̃̾ orationẽ qua dicimꝰ ne nos
inferas in temptationẽ. conetur aufer¬
re. Rursus ne qͥsquã negos uolunta¬
tis arbitͥũ. & audeat excusare pecca-¬
beamꝰ: &. aliuuantẽ ut implere pos-¬
simꝰ. Nã qͦsclã. nimia suȩ uoluntatis
fiducia extulit in suꝑbiã. & qͦsdam
nimia sue uoluntatis diffindencia.
deiecit in negligentiã. Illi dicunt.

Expanded text:
 in viam fidei, hanc perseverantissime teneamus. Ipsa perducit ad cubiculum regis, in quo sunt omnes thesauri sapientMulta habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambulandum est, proficiendum est, crescendum ecapacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discimus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur auferre: rursus, ne quisquam neget voluntatis arbitrium, et audeat excusare peccabeamus, et adjuvantem ut implere possimus. Nam et quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit in superbiam; et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
tanclam. hoc ꝓpheticũ cõmemorar&.
testimoniũ: continuo subietit. Quo¬
mͦ aũ inuocabunt: in quẽ ñ cre¬
diderunt : Propt̾ hoc sẏmbolum:
in his duobꝰ intuere tria illa: fides cre¬
dit. spes. caritas orant. s sine fide
eẽ ñ possunt: ac ꝑ hoc. & fides orat.
Propterea qͥppe dictũ est. Quomodo¬
gͦ inuocabunt: in quem in quem¬
non crediderunt: Ex libro con¬
De gentibus namq dix̃. non de iudeu
sicut hic somniat. Eos enĩ uolebat
refellere doctor gentiũ qͥ putabant
genti tantũmͦ uideoꝵ. ñ etiã incir-¬
cuncisis gentibus. euangłm p̃clicandũ:
qͦd uolens ostendere ñ ad iudeos tantũ.¬

Expanded text:
ommemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non crediderunt? CAPUT VIII. Gende Gentibus dixit, non de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam incircumcisis Gentibus Evangelium praedicandum. Quod volens ostendere, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdixit:. qͥa ds̃ hoc futurũ ẽẽ p̃sciuit.
Q uare aũ ñ poterant. si a me queratur.
cito respondeo qͥa nolebant. Malam
tura ñ possunt. S. aliã causam inquis
Qua dedit illis ds̃ sp̃m cõpunctionis¬
oculos ut ñ uideant. & aures ut ñ
audiant. & excecauit oculos eoꝵ. & in
durauit eorũ cor. Etiã hoc eorũ uolun¬
tatẽ meriusse respondeo. Sic enĩ exce¬
cat. sic obdurat ds̃. deserendo & non
adiuuando. Quod occulto iudicio face¬
re potest: iniqͦ non potest. Hoc omĩ¬
no pietas religiͦ sorũ inconcussũ. deb&.
inuiolatũq seruare. sicut apłs. cum
eandẽ ipsã tractar& dificillimã ques

Expanded text:
dixit, quia Deus hoc futurum esse praescivit. Quare autem non poterant, si a me quaeratur, cito respondeo, quia nolebant: malam tura non possunt. Sed aliam causam, inquis, ia dedit illis Dn audiant, et excaecavit oculos eorum, et obduravit cor eorum . » Etiam hoc eorum voluntatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo, et non adjuvando, quod occulto judicio facere potest, iniquo non potest. Hoc omnino pietas religiosorum inconcussum debet inviolatumque servare. Sicut Apostolus, cum eamdem ipsam tractaret difficill
Abbreviated transcription (Latin):
rusta sunt: quantomagis scĩficantis. &.
iustificantis dĩ : lusta gͦ sunt. s. occulta.
Icdo cũ questiones huiꝰ modi in medio ue¬
nerint. qͣre aliꝰ sic. qͣre aliꝰ sic. qͣre ille dõ
deserente excecet᷑. ille dõ acliuuante illu¬
minet᷑. ñ nobis iudiciũ. de iudicio tanti
udicis urseipemꝰ. s contremiscentes. ex¬
clamemꝰ cũ apłõ. O altitudo diuitiarũ
sapientie. & scientie clĩ. quã inscruta¬
bilia sunt iudicia eiꝰ: & in uestigabiles

Expanded text:
justa sunt, quanto magis sanctificantis et justificantis Dei? Justa ergo sunt, sed occulta. Ideo cum quaestiones hujusmodi in medium venerint, quare alius sic, alius autem sic; quare ille Deo deserente excaecetur, ille Deo adjuvante illuminetur: non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia e
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam inter se musitant. & ubi possunt
aliquando ꝓclamant & turbulenta dis¬
putatione. contendunt dicentes.
Quid fecerunt uicdĩ. uł que culpa
fuit. si necesse erat ut sermo isa¬
credidit auditui nr̃o: & brachiũ dñi¬
p̃sciũ futurorũ. ꝑ ꝓpħam p̃clixisse infi¬
delitatẽ iudeoꝵ: p̃dixisse tam̃ ñ fecis¬
se. Non enĩ ꝓpterea quẽ quẽ ds ad
peccandũ cogit: quia futuroꝵ homi¬
num peccata iã nouit. Ipsoꝵ enĩ nouit¬

Expanded text:
Quidam ergo inter se mussitant, et ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isacredidit auditui nostro? et brachium Dpraescium futurorum praedixisse infidelitatem Iudaeorum, praedixisse, non tamen fecisse. Non propterea enim quemquam Deus ad peccandum coegit, quia futura hominum peccata iam nouit." -- Et pau
Abbreviated transcription (Latin):
uera .S. qͥa illiꝰ p̃scientia falli ñ potest.
sine dubio ñ aliꝰ s ipsi peccant: quos
ds̃ peccaturos p̾sciuit. Fecerunt gͦ
peccatũ iudei. qͦd eos facere ñ cõpu-¬
lit. cui peccatũ ñ plac&: s facturos
eẽ p̃dix̃. quẽ nichil lat&. & idõ si¬

Expanded text:
. Sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio non alii, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit, cui peccatum non placet, sed facturos esse praedixit, quem nihil latet. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
um apłs dicat. idõ ex fide. ut scđmꝰ
grãm firma sit ꝓmissio: miror ho-¬
mines infirmitati suȩ se male cõmit¬
tere. quã firmitati ꝓmissionis dĩ. S.
incerta ẽ mͥ inquit. de me ipso. uo-¬
luntas dĩ. Quidgͦ. Tua ne tͥ uo¬
luntas. de te ipso certa ẽ: Hec ti-¬
mes: qͥ uidetur stare timeat ne ca-¬
dat: Cũ gͥ utraq incertasit: cur-
n homo firmiori. ꝙͣ infirmiori. fidẽ
suã. spẽ. caritatẽq õmittit: Sed
cũ dicit᷑ inquiunt: si credideris. sal¬
uuseris: unũ horũ exigit᷑. alterum
offertur. Quod̃ exigit᷑ in hominis:
qͥd offert᷑ indĩ ẽ potestate. Gur ñ
Rogatur enĩ: ut dee qͦd uib& suss
Rogant credentes. ut sibi augeati.
fides: rogant ꝓñ credentibus. in
eis donet᷑ fides. E in suis gͥ incren¬
tis. & in suis initiis. dĩ donũ ẽ fic¬

Expanded text:
us dicat, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio; miror homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. « Sed incerta est mihi, » inquit, « de me ipso voluntas Dei. » Quid ergo? tuane tibi voluntas de te ipso certa est, nec times, Qui videtur stare, videat ne cadat ? Cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem, charitatemque committit? 22. « Sed cum dicitur, » inquiunt, « Si credideris, salvus eris ; unum horum exigitur, alterum offertur. Quod exigitur, in hominis; quod offertur, in Dei est potestate » . Cur non Rogatur enim ut det quod jubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides; rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides: et in suis igitur incrementis, et in suis initiis Dei donum est fi
Abbreviated transcription (Latin):
UR ñ attenditis rogo: idđo ñ esse
heredes ex lege. quia lex irã oꝑat᷑: Ubi
enĩ ñ ẽ lex nec p̃uaricatio. Ido aut̃ ex
ꝓmissione quia d̾s quod ꝓmisit ipse
facit. Qui enĩ p̃cepta legis implere
se putat. ꝑ arbitͥriũ ꝓpͥe uoluntatꝰ.
sine spũ gr̃e. suã iustitiã uult consti.¬
tuere. ñ iustitiã dĩ sumere. Ldo exfi¬

Expanded text:
ur non attenditis, rogo, ideo non esse aeredes ex lege, quia lex iram operatur? ubi enim non est lex, nec praevaricatio: ideo autem ex promissione, quia Deus quod promisit ipse facit, qui enim praecepta legis implere se putat, per arbitrium proprie voluntatis sine spiritu gratiae, suam justitiam vult constituere, non justitiam D
Abbreviated transcription (Latin):
malꝰ potest. id ẽ xp̃ĩanꝰ uocari. & ma¬
lus ẽẽ potest. De qͥbꝰ dictũ ẽ: polluebat
nom̃ dñi. Ergo habere sacram̃ta ista
om̃ia. & malus ẽẽ potest. habere aũ
caritatẽ. &. malus ẽẽ ñ potest. Hoc
ẽ gͦ ꝓpͥũ donũ: ipse ẽ singłaris fons.
Ad hunc bibendũ. uos hortat᷑ sp̃c di.
ad se bibendũ uos hortat᷑ sỹc dĩ.¬

Expanded text:
 potest, id est, Christianus vocari et malus esse potest. De quibus dictum est: Polluebant nomen Dei sui . Ergo habere sacramenta ista omnia et malus potest; habere autem charitatem, et malus esse, non potest. Hoc est ergo proprium donum; ipse est singularis fons. Ad hunc bibendum, vos hortatur Spiritus Dei; ad se bibendum vos hortatur Spi
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽ ille fons de qͦ dic̃ script᷑a. Fons
aquȩ tuȩ sit tͥ ꝓͥus: & nemo alienꝰ
cõmunic& tͥ. Om̃s enĩ qͥ ñdiligunt
trent basilicas. ñ posst̃ numerari
ĩt filios di. Non ad illos ꝑtin&. fons
ille uitȩ. Et habere baptis mũ &
malus potest. habere ꝓꝓhetiã. & ma¬
lus eẽ potest. Inuenimꝰ saulẽ regem

Expanded text:
lle fons de quo dicit Scriptura, Fons aquae tuae sit tibi proprius, et nemo alienus communicet tibi . Omnes enim qui non diligunt trent basilicas, non possunt numerari inter filios Dei; non ad illos pertinet fons ille vitae. Habere Baptismum et malus potest; habere prophetiam et malus potest
Abbreviated transcription (Latin):
Cominuis ẽ om̃ibꝰ nat᷑a: ñ gr̃a. Nat᷑a
saxũ factꝰ ẽ: s factꝰ ẽ ad imaginẽ
creatoris. Hoc beneficiũ qͥs dedit:
D s̃ qͥ erat: & ex et̾noerat.C ui dedit:
Homim qͥ ñdũ erat. dedit qͥ erat: ac¬
cep̃. qͥ ñ erat. Quis aũ hoc facere po-¬
tuit: nͥ qͥ uocat ea que ñ st̃ tãqͣ sint:¬
mũdi constitutionẽ: Flegit aut̃
mũdi c̃stitutionẽ. In mund̾e isto
factisumꝰ: nec mũdus erat quan-¬
do electisumꝰ. Ineffabilia mirabilia
fres mei. Quis hoc ex plicare suffe¬
cerit: Quis saltẽ qͦd explic& cogi¬
tare : Eligunt᷑ qͥ ñst̃: nec errat qͥ
eligit. nec uane eligit: eligit tam̃
& hab& electos. qͦs creat᷑s ẽ eligendos.
Hab& aũ apudse ipsũ: ñ ĩnat᷑a sua .s.

Expanded text:
Communis est omnibus natura, non gratia. Natura saxum factus est; sed factus est ad imaginem Creatoris. Hoc beneficium quis dedit? Deus qui erat, et ex aeterno erat. Cui dedit? Homini qui nondum erat. Dedit qui erat, accepit qui non erat. Quis autem hoc facere potuit, nisi qui vocat ea quae non suntmundi constitutionem . Elegit ante mundi constitutionem: in mundo isto facti sumus, nec mundus erat quando electi sumus. Ineffabilia, mirabilia, fratres mei! Quis hoc explicare suffecerit? quis saltem quod explicet, cogitare? Eliguntur qui non sunt: nec errat qui eligit, nec vane eligit. Eligit tamen, et habet electos, quos creaturus est eligendos: habet autem apud se ipsum, non in natura sua, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dũ d̾m. iyse fac̃ ut illi faciant quȩ pͣ¬
cipit: ñ illi faciunt. ut ipse faciat qͦd
ꝓmisit. Alioquin. ut di ꝓmissa cõple¬
antur. ñ ĩ di . s in hominũ ẽ potesta.¬
te: a. qͦd a dno ꝓmissũ ẽ. ab ipsis reddit᷑
abrahȩ. Non aũ sic credidit abraham.
s: credidit dans głam dõ: qm̃ quȩ ꝓmi

Expanded text:
dum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit; non illi facpromisit; alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate: et quod a Deo promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit, Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
in yͣputio. deputata ẽ abrahe fid
ad iustitiã: & signũ accepͣ circun¬
pͣputio ut deputet᷑ et illis ad sͦt
ut sit pat᷑ circ̃cisionis. his qͥ ñ sol
enĩ carnalit᷑ circuncise genti tanti
gntiũ posuite. multarũ aũ ñ qu¬

Expanded text:
eputata est Abrahae fides ad justitiam, et signum accepit circumpraeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum enim carnaliter circumcisae genti tantummodo gentium posui te. Multarum» autem,
Abbreviated transcription (Latin):
pascuȩ eiꝰ. lpse nosfec̃ ppłm suũ: ipie noᷤ
fec̃ oues pascuȩ suȩ. Qui misit yu¬
gͣllandã ouẽ innoxiã: fec̃ oues de
lupis. Hȩc ẽ gr̃a. excepta illa cõmu¬
ni grͣa nat᷑e. qͥ homines facti sumus:
nec digni fuimꝰ qͥ ñ fumꝰ. Excepta illa
gr᷑a. hec ẽ maior gr̃a. qua facti sumꝰ

Expanded text:
se nos fecit populum suum, ipse nos fecit oves pascuae suae. Qui misit jugulandam ovem innoxiam, fecit oves de lupis. Haec est gratia. Excepta illa communi gratia naturae, qua homines facti sumus, nec digni fuimus, quia non fuimus: excepta illa gratia, haec est major gratia qua facti sumus
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptũ ẽ in epła ad hebreos. fidi
ipsa sarra uirtutẽ accepͣ ad emi¬
nẽ seminis. Ambo aut̃ semores en
sic̃ script᷑atestat᷑. s: illa eti ã stn
&. cruore menstruo iã destituta
Propt̾ qͦd iã parere ñ poss etiã sil
rilis ñ fuiss Porro si femina ita
adhuc fluant. de iuuene parei
potest. de seniore ñ potest. quã
adhuc possit ille senior. s de adi¬
lescentula gignere: sic̃ abrahan
post mortem a sare. de cettun
hotuit. quia uiuidã eiꝰ inuenis
tatẽ. Hoc gͦ ẽ qͦd mirũ cõmendis
apłs: & adhoc dic̃ abrahȩ iã ful¬
se corpꝰ emortuũ. Qm̃ ñ ex om̃
femina. cui adhuc eẽt aliqͥd pa¬
rienditẽpꝰ extremũ. generare is¬
se inilla ȩ tate adhuc poss&. As¬

Expanded text:
scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et cruore menstruo iam destituta, propter quod iam parere non posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si femina ita adhuc fluant, de iuuene parere potest, de seniore non potest; quamuis adhuc possit ille senior, sed de adulescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sanae de Cettura potuit, quia uiuidam eius inuenit aetatem. Hoc ergo est, quod mirum commendat apostolus, et ad hoc dicit Abrahae iam fuisse corpus emorfemina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. A
Abbreviated transcription (Latin):
Nec hic apłs dicer&. qͥ uocat ea que ñ
pe  factũ ẽ: qͦd eiꝰ dispositione fut᷑m
ẽ: qͥa de illo alibi dicit᷑. qͥ fec̃ que fut᷑a
st̃. Et quando fames facta ẽ: t̾c dicta
ẽ uocata: idẽ ut adẽẽt. quȩ iã fuerat
in eiꝰ occulta gub̃natione disposita.

Expanded text:
s dixit, «Qui vocat ea quae non pe jam factum est quod ejus dispositione futurum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita.
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ. Simul itaq peccato. &. mor¬
ti. pͥmi hominis. ob noxii nascunt᷑
in carne. & simul ustitiȩ uitȩq
ȩterne. scdĩ hominis sociati. renas¬
cuntur in babtismo. Sicar ĩe¬

Expanded text:
tur. simul itaque peccato et morti primi hominis obnoxii nascuntur in carne et simul iustitiae uitaeque aeternae secundi hominis sociati renascuntur in baptismo; sic e
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cerultur. &. seminat᷑ de corpe mor
cuo. ꝑꝑ peccatũ: Opꝰ hoc castũ in con¬
uige. ñ hab& culpã: s origo peccati
trahit secũ debitã penã. Non enim
maritꝰ. qͥa maritꝰ ẽ mortalis ñ ẽ: aut
aliunde. nͥ peccato mortalis ẽ: E rat
enĩ & dñs mortalis: s: ñ de peccato.

Expanded text:
tur et seminatur de corpore mortuo propter peccatum? Opus hoc castum in conjuge non habet culpam, sed origo peccati trahit secum debitam poenam. Non enim maritus, quia maritus est, mortalis non est, aut aliunde nisi peccato mortalis est. Erat enim et Dominus mortalis,
Abbreviated transcription (Latin):
tentur. scĩ eiꝰ. Legatur mͥ tale aliqͥd
de his qui scõs eiꝰ imitati st̃: utrũ
qͥsꝙͣ dictꝰ sit nistificatꝰ in paulo. aut
in petro. aut in quolib& hoꝵ. qͦrũ
in popło d̾̃i magna excellit auctori¬
tas. nͥ qͦd in abrahã didim᷑ benedici.
sic̃ ei dictũ ẽ. bene dicent᷑ in te oñĩs
hoc idẽ ita dicitur insemine tuo
om̃s gentes. Dictũ aũ quẽqͣ. diuiniᷤ
eloquiis peccasse. uł pecare.ii
Quod tam̃ cũ apłs de pͥmo homi
rit: attende etiã quȩ sequntiir
enĩ dixisset in quo om̃s peccaue
sequtꝰ adiunxit. usq enĩ adla
peccatũ in mundo fuit: hoce
nec lex potuit auferre peccat
Si enuĩ data eẽt lex que posset uisi¬
re. om̃ino ex lege eẽt iustitia.s
conclusit scriptura omia sub peis

Expanded text:
i eius. legatur mihi tale aliquid de his, qui sanctos eius imitati sunt, utrum quisquam dictus sit iustificatus in Paulo aut in Petro aut in quolibet eorum, quorum in populo dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur benedici, sicut ei dictum est: benedicentur in te omnes : benedicentur in semine tuo omnes gentes. dictum autem quemquam diuinis eloquiis peccasse uel peccare inquod tamen cum apostolus de primo homir. Adtende etiam quae secuntur. cum enim dixisset: in quo omnes peccauerunt, secutus adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, si enim data esset lex, quae posset uiuificare. omnino ex lege esset iustitia. sed conclusit scriptura om