comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adiutoria tribuunt᷑. Proinde sicut
in uerbis ꝓpriis de quib suꝑius dis¬
putauimus. uͥ res ut dicunt᷑ intelli¬
gendȩ sunt. sic in ganslatis quȩ facius
tropicas locutiones. ubi aliud ex alio
intelligendu ẽ. de quib huc usq qnͣ¬
tum uisũ est satis egimꝰ. ñ sołu iam mo¬
nendi sunt studiosi uenerabiliũ litt̾arũ.
ut inseripturis scĩs genera locuitio¬
num sciant. & quomͦ apud eas dici
aliqͥd solet uigilant̃ aduertant. me.¬
morit̃q retineant: ueru̾etiam qͦd est
p̃cipuum & maxime necessariũ oreĩ
ut intelligant. In eis qͥppe litteris qͣ¬
rum studiosi sunt legunt. qm̃ d̾ns
dat sapientiã: & a facie eiꝰ scientia &
intellectus: a quo &e ipsũ studiũ si
pietate p̃ditum ẽ acceꝑunt. S hec
satis etiam de signis qnͣtum ad uer¬
ba ꝑtinet dicta sint. Restat ut de
ꝓferendis eis quȩ sentimus: sequen¬
t uolumine quȩ dñs donauerit

Expanded text:
adiutoria tribuuntur. proinde sicut adiutoria tribuuntur. proinde sicut in uerbis propriis, de quibus superius disputauimus, ubi res ut dicuntur intellegendae sunt, sic in translatis, quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intellegendum est, de quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non solum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sanctis genera locutionum sciant et quomodo apud eas dici aliquid soleat uigilanter aduertant memoriterque retineant, uerum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent, ut intellegant. in eis qarum studiosi sunt, legunt quoniam Dominus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus. ; a quo et ipsum studium, si pietate praeditum est, acceperunt. Sed haec satis etiam de signis, quantum ad verba pertinet dicta sint. Restat ut de proferendis eis quae sentimus, sequenti volumine, quae Dominus donaverit
Abbreviated transcription (Latin):
de diabolo utiq intelligunt᷑ & tñ
qͦd ibi dictũ est. contritus ẽ in t̾ra
qui mittit ad om̃s gentes. ñ totum
ipsi capiti congruit. Nam cesi mittit
ad om̃s gentes diabolus angłos suoᷤ.
tam̃ in t̾ra corpus erꝰ ñ ipse conteri¬
tur: nisi qͥa ipse ẽ in corpore suo qͦd
contritũ fit ut puluis. quẽ piciat
uentus a facie t̃rȩ. Hȩ aũt om̃s re¬
gulȩ. excepta una quȩ uocat᷑ de ꝓ¬
missis ce lege. aliud ex alio faciunt
intelligi: quod ẽ ꝓpriũ tropice locu¬
tionis: quȩ latius patet. quã ut pos
sit ut mͥ uidet᷑ ab aliquo uniuersa
comp̃hendi. Nam ubicũq uelut
aliud dicit᷑ ut aliud intelligat᷑. ce si
nom̃ ipsius tropi in loquendi arte
ñ inuenit᷑: tropica locutio ẽ. Quȩ cũ
fit ubi fieri solet. sine labore sequit᷑
intellectus. Cum uͦ ubi ñ solet. labo¬
ratur ut intelligat᷑. ab aliis magis
ab aliis minus: sicut magis miniisue.
dona cli st̃ in ingeniis hominũ. uel

Expanded text:
de diabolo utique intelleguntur, et tamen de diabolo utique intelleguntur, et tamen quod ibi dictum est: contritus est in terra qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. nam etsi mittit ad omnes gentes diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit puluis, quem proiciat uentus. a facie terrae. Hae autem omnes regulae excepta una, quae uocatur "de promissis. et lege", aliud ex alio faciunt intellegi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet, quam ut pos-j sit, ut mihi uidetur, ab aliquo uniuersa comprehendi. nam ubicumque uelut aliud dicitur, ut aliud intellegatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non inuenitur, tropica locutio est. quae cum fit, ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus; cum uero, ubi non solet, laboratur, ut intellegatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusue dona dei sunt in ingeniis hominum uel
Abbreviated transcription (Latin):
eptima ticonii regula ẽ eadẽq
postrema. de diabolo &e er corpore.
Est enĩ ce ipse caput impioꝵ. qui st̃
eius quodammͦ corpus. ituri cum
illo in suppliciũ ignis ȩt̾̃ni: sicut xp̃c
na. Sicut gͦ in pͥma regula qm uo¬
cat de dño &e eiꝰ corpore uigilandũ
ẽ. ut intelligat᷑ cũ de una eademq
ꝑsona scͥptura loquit᷑. qͥd conueniat
capiti qͥd corpori: ita & in ista nouiˢ¬
sima aliquando in diabołu dicit᷑.
qͦd ñ in ipso s potius in eiꝰ corpore
possit agnosci qd̾ habet: ñ sołu in eis
qui manifestissime foris sunt. s in eiͤ
etiã quicũ ad ipsũ ꝑtineant. tam̃ ad
tempus miscent᷑ eccłiȩ: donec unꝰqͥsq
de hac uita exeat: uł a frum̃to palea
uentilabro ultimo separet᷑. Qd̃ enim
scͥptum ẽ apud ysaiam. quomͦ cecidit
de cȩlo lucifer mane oriens. &e cȩtera.
quȩ sub figura regis babylonie de ea¬
dem ꝑsona. uł ad eandẽ ꝑsonã dicta
sunt. in ipsa contextione sermonis

Expanded text:
eptima Tyconii regula est eademque postrema "de diabolo et eius corpore". est enim et ipse caput impiorum, qui sunt eius quodam illo in supplicium ignis aeterni; sicut Chrisna. Sicut ergo in prima regula, quam vocat de Domino et ejus corpore; vigilandum est ut intelligatur, cum de una eademque persona Scriptura loquitur, quid conveniat capiti, quid corpori, sic et in ista novissima aliquando in diabolum dicitur, quod non in ipso, sed potius in ejus corpore possit agnosci; quod habet non solum in eis qui manifeetiam qui, cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur ecclesiae, donec unusquisque de hac uita exeat uel a frumento palea uentilabro ultimo separetur. quod enim scriptum est apud Esaiam: quomodo de caelo cecidit Lucifer mane oriens et cetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona uel ad eandem personam dicta sunt, in ipsa contextione sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
ed de peccatis alioꝵ parentũ.
quib ab ipso adam usq ad pa¬
trem suũ ꝓgenitorib suis quisq
succedit. ñ immerito disceptari po¬
test. utrũ om̃ium malis acꝰtib &
multiplicatis delictis originalib.
qui nascitur implicet᷑ : ut tanto pe¬
ius. qͣnto posterius quisq nascatur:.
an ꝓꝑte̾a ds̃ in terciã & quartã ge¬
nerationem. de peccatis parentum
eoꝵ posteris cõminetur: quia iram
suam qnͣtum ad ꝓgeneratoꝵ culpas.
ñ extendit ulterius moderatione
miserationis suȩ. ne. illi quib rege¬
nerationis grã ñ confertur. nimia
sarcina in ipsa ȩt̃na sua dãpnatione
premerent᷑. si cogerent᷑ ab initio ge¬
neris humani. om̃ium p̃cedentium
parentũ suoꝵ originalit᷑ peccata con¬
trahere. e penas peis debitas pende.¬
re: an aliquid aliud de re tanta in
scripturis scĩs diligentius ꝑserutatiᷤᷤ
atq tractatis. ualeat uł ñ ualeat.

Expanded text:
ed de peccatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem suum progeneratoribus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest: utrum omnium malis actibus et multiplicatis delictis originalibus qui nascitur implicetur, ut tanto pejus quanto posterius quisque nascatur; an propterea Deus in tertiam et quartam generationem de peccatis parentum eorum posteris comminetur, quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. In aqua gͦ baptizari uoluit a ioħe.
non ut en iniquitas ulla dilueret᷑:
s ut magna comm̃daret᷑ humilitas.
Ita qͥppe nicħ in eo baptismꝰ qd̾ ablu¬
eret. sicut mors nicħ qͦd puniret in¬
uenit. ut diabolus ueritate iusticiȩ.
ñ uiolentia potestatis oppressus et
uictus. qm̃ ipsum sine ullo peccati
merito miquissime occiderat: ꝑ ipsũ
iustissime amitteret. quos peccati me¬
rito detinebat. Utrũq gͥ ab illo id ẽ
& baptismũ ce mors. certȩ dispensati¬
onis causa ñ miseranda necessitate.
s miserante potius uoluntate. suscep¬
mundi. sicut unus peccatũ misit
in mund̾ui: hoc est in uniuersum
genus humanum.

Expanded text:
est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, invenit; ut diabolus veritate justitiae, non violentia potestatis oppressus et victus, quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime occiderat, per ipsum justissime amitteret quos peccati merito detinebat. Utrumque igitur ab illo, id est, et baptismus et mors, certae dispensationis causa, non miseranda necessitate, sed miserante potius voluntate suscepmundi, sicut unus peccatum misit in mundum, hoc est, in universum genus humanum.
Abbreviated transcription (Latin):
llud tam̃ unũ peccatũ. qd̾ . xluiii.
tam magnũ in loco &e in habitu tantȩ
felicitatis admissũ est. ut in uno homi¬
ne originalit̾. atq ut ita dixerim radi¬
cabiliter totũ genus humanũ dãpna¬
retur. ñ soluitur ac diluit᷑. nͥ ꝑ unum
mediatorẽ di & hominũ hominẽ xp̃m
iħm: qui solus potuit. ita nasci:᷑ ut ei
non opus eẽt renasci
on enĩ renascebant᷑ qui bapti¬
⁊ abantur baptismate ioħis.
solo renasci poterant. parabantur.
tantũ sicut fuit ioħis: uerũetiam
in spũ scõ: ut de illo spũ sc̃o regeneret᷑
qͥs quis in xp̃m credit: de quo xp̃e¬
generatus regeneratione non eguit.
Unde uox illa patris quȩ suꝑ baptira¬
tum facta ẽ. ego bodie genui te. ñ unũ
illũ temporis diem quo baptizatꝰ est.
s immutabilis ęt̾nitatis ostendit.
ut. illũ hominẽ ad unigeniti ꝑsonam
ꝑtinere monstraret. Wbi enĩ dies nec
hesterni fine inchoatur. nec initio
crastini terminat᷑: semꝑ hodier nus

Expanded text:
llud tamen unum peccatum, quod tam magnum, in loco et habitu tantae felicitatis admissum est, ut in uno homine originaliter, et, ut ita dicam, radicaliter totum genus humanum damnaretur non solvitur ac diluitur, nisi per unum mediatorem Dei et hominum hominem Christum Jesum, qui solus potuit ita nasci, ut ei non opus esset renasci: non enim renascebantur qui baptizabantur baptismate Joannissolo renasci poterant, parabantur. tantum, sicut fuit Joannis, verum etiam in Spiritu sancto: ut de illo Spiritu regeneretur, quisquis in Christum credit, de quo generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est, Ego hodie genui te ; non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis aeternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus
Abbreviated transcription (Latin):
atur. ꝑ id qd̾ ẽ u̾bum d̃s: ita etiã
paruulos ab eo saluos fieri fateat᷑
ꝑ id qd est iħc: si uult catholicus
ẽẽ xp̃ianus. Sic enim scͥptum ẽ. in
eungłio. Et uocabunt nom̃ eius
iħm. Ipse enĩ saluum faciet ppłm
suuura peccatis eoꝵ. Ideo gͦ iħm. q̃m¬
faciet ppłm suum: in quo ppło sunt
utiq & paruuli. Saluum faciet
ipsorum.

Expanded text:
tur per id quod est uerbum deus, ita etiam tur per id quod est uerbum deus, ita etiam paruulos ab eo saluos fieri fateatur per id quod est Iesus, si uult catholicus esse christianus. sic enim scriptum est in euangelio: et uocabunt nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum. ideo ergo Iesum, quofaciet populum suum, in quo populo sunt utique et paruuli, saluum faciet ipsorum.
Abbreviated transcription (Latin):
receꝑunt: &e in nos ꝓpagine trans¬
fuderunt. Neq enim ad eoꝵ nutũ
s utiq inordinate mouebatur.
quando membra pͥus głanda tẽ
iam pudenda texerunt. S ut di¬
xi iam de ista libidine iste qdlibet
p̃dicet ut libet: laudet qͣntu̾libet.
Sicut enim multis locis significat.
multum libet: ut eiꝰ siñ usib saltẽ
laudib pelagiami oblectent᷑. qui¬
cumq eoꝵ ꝓposito continentiȩ car¬
ne conuigum ñ fruunt᷑. Tantũ par¬
uulis parcat: ñ eos laudet mutilit̾. defen¬
datq crudelit̃: saluos eẽ. ñ dicat. Non
ad laudatorẽ pelagium. s ad sal¬
uatorẽ xp̃m: uenire ꝑmitat. Nam
ut iam liber iste claudat᷑ qm̃ ita
sermo illiꝰ terminatꝰ ẽ. qui in cartu¬
la quã misisti scͥptus ẽ. ut diceret
uere credito qͥa ꝑ iħ̾m xp̃m facta st̃
omĩa. ce sine ipso factum ẽ nichil:
concẽdat iħm etiam paruulis eẽ
iħm: ce ut ꝑ eum facta omĩa fate¬

Expanded text:
receperunt et in nos propagine transreceperunt et in nos propagine transfuderunt. neque enim ad eorum nutum, sed utique inordinate mouebatur, quando membra prius glorianda, tunc iam pudenda texerunt. Sed, ut dixi, sentiat de ista libidine iste quodlibet, praedicet utlibet, laudet quantumlibet — sicut enim multis locis significat, multum libet — ut eius si non usibus, saltem laudibus Pelagiani oblectentur, quicumque eorum proposito continentiae carne coniugum non fruuntur, tantum paruulis parcat, ut non eos laudet inutiliter defendatque crudeliter, saluos esse non dicat, non ad laudatorem Pelagium, sed ad saluatorem Christum uenire permittat. nam ut iam liber iste claudatur, quoniam ita sermo illius terminatus est, qui in chartula quam misisti scriptus est, ut diceret: \'uere credito quia per Iesum facta sunt omnia, et sine ipso factum est nihi' ? , concedat Iesum etiam paruulis esse Iesum et, ut per eum facta omnia fate
Abbreviated transcription (Latin):
felicitatis illius. tantũq ordinemin
his reb ẽẽ potuisse. ut nunqͣm car¬
nis concupiscentia uoluntatẽ illoꝵ
hominũ preueniret: s cum ipsi uel¬
lent tunc illa consurgeret.tunc aũ
uellent qͣndo ad seminandos filioᷤ
opus ẽẽt̾ita ut nullus seminis eẽt
irritus iactus. nullus fieret ꝯcubitꝰ.
quẽ ñ sequeret᷑ conceptꝰ & partus.
ad nutum seruiente carne. ad nu¬
tum seruiente libidine: hoc si dici
saltem consideret nunc in hominib
ñ eẽ qd̾ dicit: & siñ uult concẽdere
uitium eẽ libidinẽ: dicat saltẽ ꝑ illoꝵ
hominũ inobedientiã. etiã ipsam
uitiatã eẽ carnis concupiscentiam:
cis ad nutum ñ optemꝑet comu¬
gatis. s cẽ quando ñ ẽ necessaria
moueat᷑: ce quando necessaria ẽ.
aliquando citius aliqͣndo tardiꝰ.¬
ñ eoꝵ sequat᷑ nutum. s suos exe¬
rat motus. Hanc gͦ eiꝰ in obẽdien¬
tiam inobẽdientes illi tunc hoĩes

Expanded text:
felicitatis illius tantumque ordinem in felicitatis illius tantumque ordinem in his rebus esse potuisse, ut numquam carnis concupiscentia uoluntatem illorum hominum praeueniret, sed, cum ipsi uellent, tunc illa consurgeret, tunc autem uellent, quando ad seminandos filios opus esset, ita ut nullus seminis esset inritus iactus, nullus fieret concubitus, quem non sequeretur conceptus et partus ad nutum seruiente carne, ad nutum seruiente libidine: hoc si dicit, saltem consideret nunc in hominibus non esse quod dicit. et si non uult concedere uitium esse libidinem, dicat saltem per illorum hominum inoboedientiam etiam ipsam uitiatam esse carnis concupiscentiam, cis ad nutum non obtemperet coniugatis, sed et quando non est necessaria moueatur et, quando necessaria est, aliquando citius, aliquando tardius, eorum sequatur nutus, sed suos exerat motus. hanc ergo eius inoboedientiam inoboedientes illi tunc homines
Abbreviated transcription (Latin):
animo sentire qd nollet. Ac ꝑ hoc
si motus libidinis uoluntatẽ hõĩũ
p̾ueniret. uoluntas continuo seqͤre¬
tur: uxorq ꝓpter hoc nunqͣm ab¬
sens eẽ deberet. s siue conceptura.
siue iam grauida ilico admoueret᷑:
ce aut ꝓles seminaret᷑. aut uolup¬
tas naturalis ce laudabilis exple¬
retur: &e ꝑiret sem̃ hominis. ne appe¬
titus tam bonȩ concupiscentiȩ frau¬
daret᷑. Tantum ñ se conũterent ꝯiu¬
ges in eum usũ qui ẽ contra naturã.
s quotiens delectaret membris
ad hoc creatis. & genitalib uteren¬
t᷑. uerũptam̃ quid si ce ille usus ꝯtͣ
naturam forsitan delectaret: Qͥd
si et in hanc uoluptatẽ laudabilis
illa libido adhinniret: Utrũ seque¬
rentur eam qm̃ suauis ẽẽt: an repu¬
gnarent q̃mturpis ẽẽt: Si sequeren¬
t᷑: ubi ẽ cogitatio qualcũq ho¬
nestatis: Si repugna rent: ubiẽ
pax tantȩ felicitatis: Hinc si forte
erubuerit. et dixerit tantã pacem

Expanded text:
animo sentire quod nollet ac per hoc animo sentire quod nollet ac per hoc si motus libidinis uoluntatem hominum praeueniret, uoluntas continuo sequeretur, uxor, quae propter hoc numquam absens esse debebat, siue conceptura siue iam grauida, ilico admoueretur et aut proles seminaretur aut uoluptas naturalis et laudabilis expleretur et periret semen hominis, ne adpetitus tam bonae concupiscentiae fraudaretur: tantum non se conuerterent coniuges in eum usum, qui est contra naturam, sed quotiens delectaret, membris ad hoc creatis et genitalibus uterentur. uerumtamen quid si et ille usus contra naturam forsitan delectaret, quid si et in hanc uoluptatem laudabilis illa libido adhinniret? utrum sequerentur eam, quoniam suauis esset, an repugnarent, quoniam turpis esset? si sequerentur, ubi est cogitatio qualiscumque honestatis? si repugnarent, ubi est pax tantae felicitatis? hinc si forte erubuerit et dixerit tantam pacem
Abbreviated transcription (Latin):
generantib. originalẽ culpam ineẽ
nascentibus : que ñ aboleat᷑ nsi in
renascentibꝰ. Que cum ita sint: de ista
carnis concupiscentia. &e de libidine
imꝑiosa impudicis. domanda pudi¬
cis. pudenda tñ & pudicis &e impu¬
dicis. sentiat iste qdlibet: quia eisicut
uideo multum placet. Non eam lau¬
dare cunctetur: quã nominare con¬
funditur. Appellet eam sicut appella¬
uit membroꝵ uigorẽ: nec castarũ
aurium reuereat᷑ horrorẽ. Appellet
membroꝵ potentiã: ne caueat im¬
pudentiã. Dicat si ñ erubescit. in pa¬
radiso si ñ peccasset homo. huncibi
ugorem uelut florem uirere pocu¬
isse. nec opus fuisse ut tegeret᷑: qd̾
ita moueret᷑. ut inde nemo confun¬
deretur: s parata coniuge semper
exerceret᷑: nunqͣm repͥmeret᷑: ne ali¬
quando uoluptas tanta felicitati¬
tante negaretur. Absit enim. ut illa
beatitudo posset aut in loco illo ñ
hr̃e qd̾ uellet: aut in suo corpore ul

Expanded text:
generantibus, originalem culpam inesse generantibus, originalem culpam inesse nascentibus, quae non aboleatur nisi renascentibus? Quae cum ita sint, de ista carnis concupiscentia et de libidine imperiosa inpudicis, domanda pudicis, pudenda tamen et pudicis et inpudicis, sentiat iste quodlibet, quia ei, sicut uideo, multum placet; non eam laudare cunctetur, quam nominare confunditur; appellet eam, sicut appellauit, membrorum uigorem nec castarum aurium reuereatur horrorem; appellet membrorum potentiam nec caueat inpudentiam; dicat, si non erubescit, in paradiso si nemo peccasset, hunc ibi uigorem uelut florem uirere potuisse nec opus fuisse, ut tegeretur, quod ita moueretur, ut inde nemo confunderetur, sed parata coniuge semper exerceretur, numquam reprimeretur, ne aliquando uoluntas tantae felicitati negaretur. absit enim, ut illa beatitudo posset aut in loco illo non habere quod uellet aut in suo corpore uel
Abbreviated transcription (Latin):
nascente trahit᷑: nec nisi in renas¬
cente remittit᷑: ita ut etiam de pa¬
rentib iam renatis. in quib remis¬
sum atq tectum ẽ. trahat᷑ in rea¬
tum nascentiũ filioꝵ. nisi ce ipsos
quos pͥma carnalis natiuitas ob¬
ligauit. sccl̃a sp̃ualis absoluat. Cuiꝰ
rei mirabilis mirabile creator in
oliua &e oleatro ꝓduxit exemplũ.
ubiñ solum ex oleastri uerũ etiam
ex oliuȩ semine. ñnisioleaster exo¬
ritur. Quappt̃ qͣmuis &e in homini¬
b natura generatis gr̃a regenera¬
tis. sit ista carnaliᷤ concupiscentia
repugnans legi m̃tis: tam̃ quia re-¬
missa ẽ in remissione peccatorum.
ñ iam illis in peccatũ reputatur:
ua qͥdam nr̃i generis oleaster. sic
inde reatum nascendo trahit: ut
nisi renascendo ab illa peste lib̾ari¬
ñ possit. Quomͦ gͦ affirmat iste noᷤᷤ
ascribere scĩtatem nascentib ce cul¬
ꝑam generantib: cum potuis ue¬
ritas monstret. & si fuerit scĩtas in

Expanded text:
nascente trahitur nec nisi in renasnascente trahitur nec nisi in renascente remittitur, ita ut etiam de parentibus iam renatis, in quibus remissum atque tectum est, trahatur in reatum nascentium filiorum, nisi et ipsos, quos prima carnalis natiuitas obligauit, secunda spiritalis absoluat, cuius rei mirabilis mirabile creator in oliua et oleastro produxit exemplum, ubi non solum ex oleastri, uerum etiam ex oliuae semine nonnisi oleaster exoritur. quapropter quamuis et in hominibus natura generatis, gratia regeneratis sit ista carnalis concupiscentia repugnans legi mentis, tamen, quia remissa est in remissione peccatorum, non iam illis in peccatum reputatur ua quidam nostri generis oleaster sic inde reatum nascendo trahit, ut nisi renascendo liberari ab illa peste non possit. quomodo ergo adfirmat iste nos adscribere sanctitatem nascentibus et culpam generantibus, cum potius ueritas monstrat, etsi fuerit sanctitas in
Abbreviated transcription (Latin):
membra s uitiat. S uulnera quȩ
corporib infligunt᷑ membra faciuił
claudicare uł egrotare: ñ eam uircu¬
tem qua iustꝰ est homo. Uuulnꝰ autẽ
qd̾ peccatũ uocat᷑. ipsam uitã uulne¬
rat. qua recte inuebat᷑. Hoc autem
ualde tunc maiꝰ atq altuis diabolꝰ
inflixit: qͣm sunt ista hominib nota
peccata. Unde magno illo pͥmi hoĩs
peccato. natura nr̃a in deceriꝰ cõmu¬
tata ñ solum ẽ facta peccatrix: uer̃
etiam generat peccatores. Et tamen
ipse languor quo bene iuuendi uir¬
tus ꝑiit. ñ ẽ utiq natura s uitium:
sicut &e mala in corpore ualitudo. ñ
ẽ ulla substantia uł natura. s ui¬
tium. Et licet ñ semꝑ. tam̃ plerunq
malȩ ualitudines parentũ. ingene¬
rantur quodã modo &e apparent
in corporib filioꝵ. Hoc autẽ peccatũ
qd̾ ipsum hominẽ in paradiso mu¬
tauit in peiꝰ quia multo ẽ grauius
qmͣ indicare nos possumꝰ. ab omni

Expanded text:
membra, sed uexat. sed uulnera, quae membra, sed uexat. sed uulnera, quae corporibus infliguntur, membra faciunt claudicare uel aegre moueri, non eam uirtutem qua iustus est homo; uulnus autem, quod peccatum uocatur, ipsam uitam uulnerat, qua recte uiuebatur. hoc autem ualde tunc maius atque altius diabolus inflixit. quam sunt ista hominibus nota peccata. unde illo magno primi hominis peccato natura ibi nostra in deterius commutata non solum est facta peccatrix, uerum etiam genuit peccatores. et tamen ipse languor, quo bene uiuendi uirtus periit, non est utique natura, sed uitium, sicut certe mala in corpore ualitudo non est ulla substantia uel natura, sed uitium, et licet non semper, tamen plerumque malae ualitudines parentum ingenerantur quodam modo et adparent in corporibus filiorum. Hoc autem peccatum, quod ipsum hominem in paradiso mutauit in peius, quia multo est grandius quam iudicare nos possumus, ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto & paruuli delicta originalia.
sanet qui sicut ipse ait: ñ ẽ opꝰ sanis
medicus s male habentib. Habet cur
sangumẽ se fudisse testat᷑ in remissi¬
onem peccatoꝵ. Habet ꝓpter quod
eos querat: qui uenit ut dicit qͦͤrere
& saluum facere qd ꝑierat. Habet
qd̾ in eis soluat filiꝰ dĩ qui ꝓpterea
uenit sicut dicit apłs ioħes. ut sol¬
uat oꝑa diaboli. Huic gͦ paruuloꝵ
saluti mnimicꝰ ẽ. qui sic asserit in no¬
centiã: ut sauciatis et uulneratis
neget necessariã medicinã. Iam qd̾
sequit᷑ et adiungit: attende. Si ante
unde parentes cominouerent᷑: Ascri¬
bit᷑ sine dubio scĩtas nascentib. ce cul¬
pa generantib. Qd̾ quia manifestis¬
sume nuptias damnat. amoueto hẽ
hoc dicit: quasi nos dicamꝰ ꝑ diabolũ
aliquid subsistẽ creatũ in hominib.
ꝑsuasit malum diabolus tanqͣm per¬
catum: & credit tanqͣm naturam.
S plane nature ꝑsuasit. qͥa ho
tiauit. Qui enim uulnerat: ñ creat

Expanded text:
fecto et paruuli delicta originalia, sanet, qui, sicut ipse ait, non est opus sanis medicus, sed male habentibus; habet cur sanguinem se fudisse testatur in remissionem peccatorum; habet propter quod eos quaerat, qui uenit, ut dicit, quaerere et saluum facere quod perierat; habet quod in eis soluat filius dei, qui propterea uenit, sicut dicit apostolus Iohannes, ut soluat opera diaboli. huic ergo paruulorum saluti inimicus est, qui eorum sic adserit innocentiam, ut sauciatis et uulneratis neget necessariam medicinam. Iam quod sequitur et adiungit, adtende. \'si ante unde parentes commouerentur, adscribetur sine dubio sanctitas nascentibus et culpa generantibus. quod quia manifestissime nuptias damnat, amoueto hunc hoc dicit, quasi nos dicamus per diabolum aliquid substantiae creatum in hominibus. persuasit malum diabolus tamquam peccatum, non creauit tamquam naturam. sed plane naturae persuasit, quia homtiauit. qui enim uulnerat, non creat
Abbreviated transcription (Latin):
gignunt᷑ ꝓpter quos in hac questi¬
one. tantis adũsus nouos hereticoᷤ
disputationib laboramꝰ & occulto
di compulsus instinctu dicit aliqͥd:
ubi totum istum nodum sua confeᷤ¬
sione dissoluit. Uolens enim nobis
maiorẽ inuidiam cominouere. qͥa
dicimus etiam de legitimis nupti¬
is sub peccato paruulos nasci. illos
gͣ inquit qui nunqͣm nati sunt bo¬
nos potuisse eẽ dicis. Istos uͦ qui¬

Expanded text:
gignuntur, propter quos in hac quaestigignuntur, propter quos in hac quaestione tantis aduersus nouos haereticos disputationibus laboramus, et occulto dei conpulsus instinctu dicit aliquid, ubi totum istum nodum sua confessione dissoluit. uolens enim nobis maiorem inuidiam commouere, quia dicimus etiam de legitimis nuptiis sub peccato paruulos nasci, \'illos ergo\', inquit, \'qui numquam nati sunt, bonos potuisse esse dicis, istos u
Abbreviated transcription (Latin):
nemo peccasset ẽẽ potuisse. ñ scđm
eaꝵ naturã. s scdm quandã interiꝰ
mutatã dicit᷑ qualitatẽ: sicut aliꝰ
dicitur qͣmuis idem ipse sit homo
qui mutau̾it uitam. siue in meluis
siue in deterius. Alius ẽ enim pecca¬
mo. Sic aliȩ nuptiȩ sine pudenda
aliȩ cum pudenda libidine: cũ tam̃
scđm constitutionẽ suam qua legi¬
time coniungit᷑ mulier uiro. & fi¬
des carnalis debiti ab adult̾iorũ
seruatur peccato immunis. et hoc
more legitimo filii seminant᷑. ȩedẽ
ipse sint nuptiȩ. quas ds instituit:
quamuis diabolus ñ ipsas s hoĩes
ex quib nuptiȩ fiunt. antiqua
peccati ꝑsuasione sauciaũit. in obe¬
dientiȩ ꝑsuadendo peccatũ: cui ꝑ
diuinum iudigum. inobẽdientia
membroꝵ recipca redderet᷑. In qua
conuigati qͣmnis erubuerint nudi¬
tatẽ suam.nuptiaꝵ tam̃ ideo
institutã ñ omnimodo potuert̃
amutere bonitatẽ. Hinc iste ꝑgit
ab eis qui comungunt᷑ ad eos qui

Expanded text:
nemo peccasset, esse potuisse, non secundum nemo peccasset, esse potuisse, non secundum earum naturam, sed secundum quandam in deterius mutatam dicitur qualitatem. sicut alius dicitur, quamuis idem ipse sit homo, qui mutauerit uitam siue in melius siue in deterius — aliud est enim iuso — sic aliae nuptiae sine pudenda libidine, aliae cum pudenda libidine, cum tamen secundum constitutionem suam, qua legitime coniungitur mulier uiro et fides carnalis debiti ab adulteriorum peccato seruatur inmunis et hoc more legitimo filii seminantur, eaedem ipsae sunt nuptiae, quas deus instituit, quamuis diabolus non ipsas, sed homines, ex quibus nuptiae fiunt, antiqua peccati persuasione sauciauerit inoboedientiae persuadendo peccatum, cui per diuinum iudicium inoboedientia membrorum reciproca redderetur, in qua coniugati. quamuis erubuerint nuditatem suam, nuptiarum tamen a deo institutam non omnimodo potuerunt amittere bonitatem. Hinc iste pergit ab eis, qui coniunguntur, ad eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
trices uerum etiã comuges amant:
de hoc supplicio carnis grauiore sup¬
plicio m̃tis exultant. Absit gͦ ut di¬
cam qd nos dicere iste confingit:
ista comugia que nunc agunt᷑ a
diabolo inuenta. Prsus ipsȩ sunt
nuptiȩ: quas ab initio d̾s instituit.
hoc enĩ bonũ suũ ad hominũ generati¬
onẽ institutũ. etiam damnatis ho¬
minib ñ decraxit: quib ñ detraxit
etiamsensus carnis et membra. ꝓcul
dubio munera sua: qͣmuis iam de¬
bita damnatione moritura. Iste inꝗͣ
sunt nuptiȩ de quib dictum ẽ. excep¬
to qd hic figuratum ẽ magno illo
relinquet ħo patrem &e matrem:
& adherebit uxori suȩ: & erunt duo
in carne una. Hoc enĩ ante peccatũ
dictum ẽ: &e si nemopeccasset. sine
pudenda libidine posset fieri in cor¬
illa ñ fiat in corpore mortis hunis:
ipsumẽ tam̃ qd ñ cessat fieri ut ad¬
hereat homo uxori sue: &e sint duo
in carne una. Quã obrẽ ce sidicitur
nunc alias ẽẽ nuptias. alias uͦ si

Expanded text:
trices, uerum etiam coniuges amant, trices, uerum etiam coniuges amant, de hoc supplicio carnis grauiore supplicio mentis exultant. Absit ergo, ut dicamus, quod nos dicere iste confingit. ista coniugia, quae nunc aguntur, a diabolo inuenta prorsus ipsae sunt nuptiae, quas ab initio deus instituit. hoc enim bonum suum ad hominum generationem institutum etiam damnatis hominibus non detraxit, quibus non detraxit etiam sensus carnis et membra, procul dubio munera sua, quamuis iam debita damnatione moritura. istae, inquam, sunt nuptiae, de quibus dictum est — excepto, quod hic figuratum est, magno illo relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. hoc enim ante peccatum dictum est et, si nemo peccasset, sine pudenda libidine posset fieilla non fiat in corpore mortis huius, ipsum est tamen quod non cessat fieri, ut adhaereat homo uxori suae et sint duo in carne una. quamobrem etsi dicitur nunc alias esse nuptias, alias uero, si
Abbreviated transcription (Latin):
qui tuȩ lectioni cartulã misit. Con¬
tra eos inquit qui nuptias damnan:
ce fructꝰ nuptiaꝵ diabolo assignant.
Non gͥ ꝯtra nos. qui neq nuptias dã¬
namus. qͣs etiã in ordine suo debita
predicatione laudamꝰ: nec eaꝵ fru¬
ctus diabolo assignamꝰ fructus qͥppe
nuptiaꝵ hoies st̃ qui ordinate inde
generant᷑: ñ peccata cũ qͥb nascun¬
tur. Nec ideo sunt hoĩes sub diabo¬
lo. qͥa hoĩes st̃. ubi ẽ fructus nuptiaꝵ:
s qͥa peccatores st̃. ubi ẽ ꝓpago uitioꝵ.
Diabolus enĩ culpȩ auctor ẽ: ñ nat᷑e.
Aitende cet̾a. quecũq existimat ad¬
u̾sus nos. huic p̾misso titulo ꝯsona
fuerat fabricatus: euam ꝯstruxit
enim accidere. ut memoria fallatur
in uerbis: dum tam̃ sententia tene¬
ut appellaret᷑ uita d̾s imposuit. s
maritꝰ. Sic enĩ legitur. Et uocauit
adam. nom̃ uxoris suȩ uita: qm̃ ip¬
sa mater ẽ omĩim uiuengũ. S hoc
appellata ẽ uita materq uiuentiũ.

Expanded text:
qui tuae dilectioni chartulam misit: \'conqui tuae dilectioni chartulam misit: \'contra eos\', inquit, \'qui nuptias damnant et fructus earum diabolo adsignant\'. non igitur contra nos, qui neque nuptias damnamus, quas etiam in ordine suo debita praedicatione laudamus, nec earum fructus diabolo adsignamus; fructus quippe nuptiarum homines sunt, qui ordinate inde generantur, non peccata, cum quibus nascuntur. nec ideo sunt homines sub diabolo, quia homines sunt, ubi sunt fructus nuptiarum, sed quia peccatores sunt, ubi est propago uitiorum; diabolus enim culpae auctor est, non naturae. Adtende cetera, quibus se existimat aduersus nos hoc praemisso titulo consonfuerat fabricatus, Euam construxit e enim accidere, ut memoria fallat in uerbis, dum tamen sententia teneut appellaretur uita, deus inposuit, sed maritus. sic enim legitur: et uocauit Adam nomen uxoris suae uita, quoniam ipsa mater est omnium uiuentium. sed hoc appellatur uita materque uiuentium,
Abbreviated transcription (Latin):
ret: quia &e tͥ &e aliis a te timet. Et si
ꝑfilios suos in aliqͣ pofitos potesta¬
te agit ut ti meas. ñ ĩd agit crude¬
litate s caritate. Tu autẽ uir for¬
tissimꝰ: tim̾e hoĩes ignauũ putas.
Dm̃ gͦ time: & noliantiqͣ fidei catho¬
licȩ fundam̃ta conari tanta obstina¬
tione subũtere. Qͣmqͣm iste tuus
animꝰ animosꝰ: utinã saltẽ in hac
causa hoĩes timeret. utinã in qͣm sal¬
in qͥb a tramite u̾itatis exorbitat:
& heresim pelagianã tanqͣm uene¬
nosa uirgulta fruticib catholicis
meo lecto. & ñ lectis omnib que ab il¬
lo dicta sunt. existimet ea me ꝓpo¬
nere noluisse: ex qͥb ista eiꝰ pendert:
& ex qͥb quasi ꝯsequent̃ uera ẽẽ mon¬
strant᷑ quȩ falsa redarguo. Non itaq
pigeat utͣq huic opusculo nr̃o indi¬
ta. & ea scilicet qͦ ille dixit. & ea qͦ ipse
respondeo. uniu̾sa attend̾e & ꝯsid̾are
lectorẽ qͦ sequunt᷑. Ergo ita p̃notauit:

Expanded text:
ret, quia et tibi et aliis a te timet, et si ret, quia et tibi et aliis a te timet, et si per filios suos in aliqua potestate positos agit ut timeas, non id agit crudelitate, sed caritate. tu autem uir fortissimus timere homines ignauum putas. deum ergo time et noli antiqua fidei catholicae fundamenta conari tanta obstinatione subuertere. quamquam iste tuus animus animosus utinam saltem in hac causa homines timeret, utinam, inquam, salin quibus a tramite ueritatis exorbitat et haeresim Pelagianam tamquam uenenosa uirgulta fruticibus catholicis meo lecto et non lectis omnibus, quae ab illo dicta sunt, existimet ea me proponere noluisse, ex quibus ista eius pendent et ex quibus quasi consequenter uera esse monstrantur, quae falsa redarguo. non itaque pigeat utraque huic opusculo nostro indita, et ea scilicet, quae ille dixit, et ea, quae ipse respondeo, uniuersa adtendere et considerare lectorem. Quae sequuntur ergo, ita praenotauit
Abbreviated transcription (Latin):
sti:. ad paruulos ñ uenisti: Isti nec
ꝑierant: & salui nati sunt. Uade
ad maiores. De uerbis tuis tibi pre¬
scribimus. Non ẽ sanis opus mẽdi¬
cus. s male habentib. Ita fit. ut ma¬
nicheus qui homini cõmixtã dicit
ẽẽ naturam malam. uelit saltem
saluari a xp̃o animã bonan: tuuͦ
in paruulis cum salui sint corpore
nichil a xp̃o saluandũ ẽẽ contendaᷤ.
Ac ꝑ hoc manicheus qͥdem naturã
bonam detestabiliter intuꝑat: sed
tu crudeliter laudas. Quicumq enĩ
tibi crediderint laudatori: infantes
suos ñ offerent saluatori. Tam scele¬
rata sentienti quid tͥ ꝓdest ñ metu¬
ere. qd tibi fit ut salubriter metuas:
&e te hominẽ facis eẽ ñ bestiam. qͤ
circuimdat᷑ pennis ut cogat᷑ in retaͦ
Opuserat ut ueritatem teneres: eiꝰ¬
q studio ñ timeres. Nunc uͦ ita non
times. Quod si timeres: euãderes
potius retia maligna qͣm incur¬
ieres. Mater catholica te ideo ter¬

Expanded text:
sti, ad paruulos non uenisti — isti nec sti, ad paruulos non uenisti — isti nec perierant et salui nati sunt — uade ad maiores; de uerbis tuis tibi praescribimus: non est opus sanis medicus, sed male habentibus. ita fit, ut Manicheus, qui homini commixtam dicit esse naturam malam, uelit inde saltem saluari a Christo animam bonam; tu uero in paruulis, cum salui sint corpore, nihil a Christo saluandum esse contendis. ac per hoc Manicheus quidem naturam humanam detestabiliter uituperat, sed tu crudeliter laudas. quicumque enim tibi crediderint laudatori, infantes suos non offerent saluatori. tam scelerata sentienti quid tibi prodest non metuere quod tibi fit, ut salubriter metuas, et te hominem facis esse, non bestiam, quae circumdatur pennis, ut cogatur in retia? opus erat, ut ueritatem teneres eiusque studio non timeres; nunc uero ita non times, ut, si timeres, euaderes potius retia maligna quam incurreres. mater catholica te ideo ter
Abbreviated transcription (Latin):
creatum. Pelagrani et celestiani di¬
no conditam bonam s ita ẽẽ in
nascentib paruulis sanam: ut
xp̃i ñ habeant necessariam in illa¬
etate medicinam. Agnosce gͥ in tuo
dogmate nom̃ tuum: & catholiciᷤᷤ
a quib confutaris desine obicere.
ce dogina ce nom̃ alienum. Nam
ueritas utrosq redarguit: &e man¬
cheos & uos. Manicheis enĩ dicit.
Non legisti quia qui ab initio fe¬
cit hominem. mascłm et feminã
fecit eos et dixit: ꝓpter hoc relin¬
quet homo patrẽ & matrẽ. & adhe¬
rebit uxori sue. & erunt duo in car
ne una: Itaq iam ñ sunt duo sed
una caro. Qd̃ gͦ d̾s conunxit: homo
ñ separet. Ita quippe ostendit ho
minũ conditorẽ. et comugũ copu¬
latorem dm̃ adũsus manicheos. qͥ
utrumq hoꝵ negant. Uobis autẽ
dicit. Uenit filiꝰ hominis querere
& saluum facere. q̃d ꝑierat. S uos
egregii xp̃iani. respondete xp̃o. Si
qd ꝑierat querere ce saluare uem¬

Expanded text:
creatum. Pelagiani et Coelestiani dicreatum. Pelagiani et Coelestiani diDeo conditam bonam, sed ita esse in nascentibus parvulis sanam, ut Christi non habeant necessariam in illa aetate medicinam. Agnosce igitur in tuo dogmate nomen tuum, et Catholicis a quibus confutaris, desine objicere et dogma et nomen alienum. Nam Veritas utrosque redarguit; et Manichaeos, et vos. Manichaeis enim dicit: Non legistis quia qui ab initio fecit hominem, masculum et feminam fecit eos? et dixit, Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori sune una. itaque iam non sunt duo, sed una caro. quod ergo deus coniunxit, homo non separet. ita quippe ostendit et hominum conditorem et coniugum copulatorem deum aduersus Manicheos, qui utrumque horum negant. uobis autem dicit: uenit filius hominis quaerere et saluare quod perierat. sed uos, egregii christiani, respondete Christo: si quod perierat quaerere et saluare ueni
Abbreviated transcription (Latin):
um conditorẽ. ut paruuloꝵ neget
a potestate diaboliredemptorẽ: ip¬
se pelagiamis et celestiams uocat᷑.
tis celestiani et pelagiani. liberum
autẽ eẽ quẽq ad agendum bonum
sine aduitorio di. & ñ erui paruu¬
los a potestate tenebraꝵ. & sic tͣns¬
ferri in regnum dei: hoc uos dici¬
tis. Hinc estis celestiani et pelagi¬
ani. Quid obtendis ad fallendũ
cominunis dogmatis tegnien: ut
oꝑias ꝓpͥum crim̃. unde uobis in¬
clitum ẽ nom̃ : Atq ut nefario
uocabulo terreas imꝑitos: dicis: ne
gͥ uocentur hereciei. fiunt mani¬
chei. Audigͦ breuiter: quid in ista
questione uersetur. Catholici dicũt
humanã naturã a creatore do bo¬
no conditã bonam: s peccato u
tiatam medico xp̃o indigere. Ma¬
nichei dicunt humanã naturam.
ñ a do bono conditam bonam pec¬
catoq uitiatam: s ab eternaꝵ pͥnei¬
pe tenebraꝵ. de commixtione du¬
arum naturaꝵ. quȩ semꝑ fueruil.
una bona et una mala. hominem

Expanded text:
um conditorem, ut paruulorum neget um conditorem, ut paruulorum neget a potestate diaboli redemptorem, ipse Pelagianus et Caelestianus uocatur. tis Caelestiani et Pelagiani; liberum autem esse quemquam ad agendum bonum sine adiutorio dei et non erui paruulos a potestate tenebrarum et sic transferri in regnum dei, hoc uos dicitis, hinc estis Caelestiani et Pelagiani. quid obtendis ad fallendum communis dogmatis tegmen, ut operias proprium crimen, unde uobis inditum est nomen? atque ut nefario uocabulo terreas inperitos, dicis: \'ne igitur uocentur haeretici, fiunt Manichei\'. Audi ergo breuiter, quid in ista quaestione uersetur. catholici dicunt humanam naturam a creatore deo bono conditam bonam, sed peccato utiatam medico Christo indigere. Manichaei dicunt humanam naturam, non a Deo conditam bonam peccatoque vitiatam, sed ab aeternarum principe tenebrarum de commixtione duarum naturarum, quae semper fuerunt, una bona et una mala, hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ctus ẽ sicut dicit scͥptura. huic ce¬
seruus addictus ẽ. Nec quisq nisi ꝑ
giãm liberatoris isto soluitur uin¬
culo seruitutis: a quo hominum
nullus immunis. P unũ quippeho¬
minẽ peccatum intrauit in mun¬
dum: & ꝑ peccatum mors: & itain
cauerunt. Sic ẽ gͦ ds nascentiũ con¬
ditor. ut omnes ex uno eant inꝯ
demnationẽ. quoꝵ ñ fuerit renas¬
centium liberator. Ipse quippe di¬
ctus ẽ figulus. ex eadem massa faci¬
ens aliud uas in honorẽ scdm mise¬
ricordiã: aliud in contumeliã scdm
iudicium: cui cantat eccł̃ia miseri¬
cordiã & iudiciũ. Non itaq sicut
te atq alios fallens loqueris. siqͥs
aut liberum in hominib arbitͥũ
aut dm ẽẽ nascentium conditorẽ
dixerit: celestianus &e pelagianus
uocatur. Ista quippe catholica fi¬
des dicit. S siquis ad colendũ recte
deum. sine ipsus aduitorio dicit ẽẽ
in hominib liberum arbitrium:
& quisquis ita dicit dm̃ nascenti¬

Expanded text:
ctus est, sicut dicit scriptura, huic ctus est, sicut dicit scriptura, huic seruus addictus est nec quisquam nisi per gratiam liberatoris isto soluitur uinculo seruitutis, a quo est hominum nullus immunis; per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in caverunt . Sic est ergo Deus nascentium conditor, ut omnes ex uno eant in condemnationem, quorum non fuerit renascentium liberator. Ipse quippe dictus est figulus, ex eadem massa faciens aliud vas in honorem secundum misericordiam, aliud in contumeliam secundum judicium : cui cantat Ecclesia, Misericordiam et judicium . Non itaque sicut te atque alios fallens loqueris, « Si quis aut liberum in hominibus arbitrium aut deum esse nascentium conditorem dixerit, Caelestianus et Pelagianus uocatur\' — ista quippe catholica fides dicit — sed si quis ad colendum recte deum sine ipsius adiutorio dicit esse in hominibus liberum arbitrium et quisquis ita dicit deum nascenti
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs studiis uruntur contumelias et
exitium. decreuerunt ꝑ rumã totiꝰ
eccł̃iȩ ꝑuenire: ñ intelligentes qͣntũ
is contulerint honoris. quoꝵ osten¬
derunt glam. nisicum catholica re¬
ligione ñ potusse: conuelli. Lam si
quis aut liberum in hominib ar¬
bitrium. aut dm̃ ẽẽ nascentiũ con¬
ditorem dixerit: celestianus & pela¬
gianus uocatur Negͥ uocentur he¬
recici fiunt manichei: & dum falsã
uerentur in famiam: uerum crimen
incurrunt: instar ferarum quecir¬
cumdant᷑ pennis ut cogantur in
retia. Quib qm̃ deest ratio: in uerũ
exitium uana formidine ꝯtrudun¬
tur. Non ẽ ita ut loqueris. quicũq
ista dixisti: ñ ẽ ita. Multum falleris:
uł fallere meditaris. Non liberum
negamꝰ arbitum: s si uos filius libe¬
rauerit ait ueritas. tunc uere lib̾i
eritis. Hunc uos inuidetis liberato¬
rem: quib captiuis uanam tͥbuistiꝰ
libertatem. Aquo enim quis deui-¬

Expanded text:
sanctis studiis uruntur, contumelias et sanctis studiis uruntur, contumelias et exitium decreuerunt per ruinam totius ecclesiae peruenire non intellegentes quantum his contulerint honoris, quorum ostenderunt gloriam nisi cum catholica religione non potuisse conuelli. nam si quis aut liberum in hominibus arbitrium aut deum esse nascentium conditorem dixerit, Caelestianus et Pelagianus uocatur. ne igitur uocentur haeretici, fiunt Manichei et dum falsam uerentur infamiam, uerum crimen incurrunt instar ferarum, quae circumdantur pennis, ut cogantur in retia, quibus quoniam deest ratio in uerum exitium uana formidine contruduntur\'. Non est ita ut loqueris, quicumque ista dixisti, non est ita; multum falleris uel fallere meditaris. non liberum negamus arbitrium, sed, si uos filius liberauerit, ait ueritas, tunc uere liberi eritis. hunc uos inuidetis liberatorem, quibus captiuis uanam tribuistis libertatem. a quo enim quis deui
Abbreviated transcription (Latin):
corpore gͥ mortis huiꝰ. quale in pa¬
radiso ante peccatũ ñ fuit. ꝓfecto¬
ñ erat alia lex in membris nr̃is.
nolumus. & qͣndo ñ consentimus.
nec ei membra nr̃a ut impleat qd̾
appetit exhibemus. Habitat tñ
ut ipse ꝯflictꝰ etiã si ñ sit damna¬
bilis. quia ñ ꝑficit iniquitatẽ sit
tam̃ miserabilis. qͥa ñ ht̃ pacẽ. Satiᷤ
gͥ ãmonuerim sic istum uerba mea.
uelut refellenda sibiꝓponere uolu¬
isse: ut alicubi mediis detractis
sententiis interrumꝑet alicubi.
extremis ñ additis decurtaret: et
cur hoc fecerit sufficient᷑ ostende¬
rim. Nunc ad ea que sieut uoluit
nr̃a ꝓposuit: quȩ sua apposuerit
uideamꝰ. Sequunt᷑ enim iam ũba
eiꝰ ce sicut iste insinuauit qui tibi
cartulam misit. pͥus aliquid de p̃¬
fatione conscͥpsit. ꝓculdubio libroꝵ
illorum: de quib pauca decerpsit.
Id autem ita se habet. Doctores in¬
quit nr̃i temporis frat̃ beatissime.
&e nefariȩ que adhuc feruet sedi¬
tionis auctores: ad hominũ quorũ

Expanded text:
corpore igitur mortis huius, quale in paradiso ante peccatum fuit, profecto non erat alia lex in membris nostrisnolumus et quando non consentimus nec ei membra nostra ut impleat quod appetit exhibemus, habitat tameut ipse conflictus, etiamsi non sit damnabilis, quia non perficit iniquitatem, sit tamen miserabilis, quia non habet pacem. satis igitur admonuerim sic istum uerba mea uelut refellenda sibi proponere uoluisse, ut alicubi mediis detractis sententias interrumperet, alicubi extremis non additis decurtaret, et cur hoc fecerit sufficienter ostenderim. Nunc ad ea, quae sicut uoluit nostra proposuit, quae sua opposuerit uideamus. sequuntur enim iam uerba eius et, sicut iste insinuauit, qui tibi chartulam misit, prius aliquid de praefatione conscripsit procul dubio librorum illorum de quibus pauca decerpsit. id autem ita sese habet: \'doctores\\ inquit, \'nostri temporis, frater beatissime, et nefariae quae adhuc feruet seditionis auctores ad hominum, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
tulatio ẽ nisi forte libidinosoꝵ. &
suũ uas in morbo ꝯcupiscentiȩ qd
uetat apłs possidentiũ. si sem̃ extͣ
coeundi uoluptate fundat᷑: nec se¬
quat᷑ ꝯceptꝰ aut partꝰ. ubi nuptiaꝵ
uerus ẽ fructus: Neq hoc ideo dixe¬
rim: qd̾ aliꝰ putandꝰ sit p̾t̾ summũ
ce uerũ dm̃. uł humaniseminis ul
ipsiꝰ hominis creator ex semine. Sed
hoc tranqͥlla de hoĩe obedientia mem¬
broꝵ ad nutũ uoluntatis exisset: si pec¬
catũ ñ p̃cessisset. Neq nc̃ agit᷑ de nat᷑a¬
humani seminis: s de uitio. Illa qͥppe
ht̃ auctorẽ dm̃: ex isto autẽ trahit᷑
originale peccatũ. Nam sem̃ ipsũ nul¬
lũ ht̃ uitium. Quid ẽ qd̾ scͥptũ ẽ in
libro sapientiȩ ñ ignorant q̃m neq
ẽ natio illoꝵ naturalis malitia ipso
ctũ ab initio: Nẽpe de qͥbcũq dicat
iste: de hoĩb dicit. Quomͦ ẽ gͦ ciuꝰlibet
hoĩs malicia nat᷑ał. & sem̃ malẽdictũ

Expanded text:
tulatio est nisi forte libidinosorum et tulatio est nisi forte libidinosorum et suum uas in morbo concupiscentiae, quod uetat apostolus, possidentium, si semen extrema coeundi uoluptate fundatur nec sequatur conceptus aut partus, ubi nuptiarum uerus est fructus? Neque hoc ideo dixerim, quod alius putandus sit praeter summum et uerum deum uel humani seminis uel ipsius hominis creator ex semine; sed hoc tranquilla de homine oboedientia membrorum ad nutum uoluntatis exisset, si peccatum non praecessisset. neque nunc agitur de natura hominis, sed de uitio. illa quippe habet auctorem deum; ex isto autem trahitur originale peccatum. nam si semen ipsum nullum habet uitium, quid est quod scriptum est in libro Sapientiae: non ignorans quoniam n equam est natio illorum et naturalis malitia ipsorctum ab initio? nempe de quibuscumque dicat ista, de hominibus dicit. quomodo est ergo cuiuslibet hominis mal
Abbreviated transcription (Latin):
potestate: Genuit adã filios. hac
ut iste dicit mẽbroꝵ suoꝵ potentia:
de qͣ pͥusqͣm illos gigneret erubuit
post peccatũ. Si autẽ ñ peccasset:
ñ eos genuisset mẽbroꝵ potentia:
s mẽbroꝵ obedientia. Ipse qͥppe po¬
tens ẽẽt. ut eis subiectis uoluntate
imꝑaret: si potentiori ce ipse subie¬
ctus eadẽ uoluntate seruiret. Post
Cognouit adam euã uxorẽ suam:
& concepit & peꝑit filiũ & uoca¬
uit nom̃ eiꝰ setͥ dicens. Suscitauit
mͥ dñs sem̃ aliud ꝓ abel: quẽ occi¬
dit caim. Deinde addit & dicit.
Ad docum̃tum instituti coitꝰ ipsũ
sem̃ duuinitꝰ dr excitasse. Non in¬
dellexit homo iste: qd scͥptũ ẽ. Pu¬
tauit ad hoc ẽẽ dictũ. suscitauit
mͥ dñs sem̃ aliud ꝑ abel. ut cred̾e¬
t᷑ d̾s illi excitasse libidinẽ coeun¬
di: cuiꝰ motu excitat᷑ sem̃ ut gre¬
mio femine possit infundi. Nescit
dixit post coitũ suũ quo sem̃ emisit:
s post conuigis partũ. quo filium
do donante suscepit. Nam quȩ gra¬

Expanded text:
potestate. genuit ergo Adam filios hac, ut iste dicit, membrorum suorum potentia, de qua priusquam illos gigneret, erubuit post peccatum. si autem non peccasset, non eos genuisset membrorum potentia, sed membrorum oboedientia. ipse quippe esset potens, ut eis subiectis uoluntate imperaret, si potentiori et ipse subiectus eadem uoluntate seruiret. Post inquit, \'cognouit Adam Euam uxorem suam et concepit et peperit filium. et uocauit nomen eius Seth dicens: suscitauit mihi dominus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain\\ deinde addit et dicit: \'ad documentum instituti coitus ipsum semen diuinitas dicitur excitasse\'. non intellexit homo iste quod scriptum est; putauit enim ad hoc esse dictum: suscitauit mihi dominus semen aliud pro Abel, ut crederetur deus illi excitasse libidinem coeundi, cuius motu excitaretur semen, ut gremio feminae possit infundi. nescit c Adam non dixit post coitum suum, quo semen emisit, sed post coniugis partum, quo filium deo donante suscepit. nam quae gra
Abbreviated transcription (Latin):
cente. s uoluntariũ peccatũ hominꝰ
pͥmi originał ẽ causa peccati. Dicis
iterum inquit. Nam sicut pecca¬
tum siuie hinc siue inde aparuul
trahitur. opus ẽ diaboli: sic homo
siue hinc siue inde nascit᷑ opus est

Expanded text:
cente, sed uoluntarium peccatum hominis cente, sed uoluntarium peccatum hominis primi originalis est causa peccati. \'dicis iterum\', inquit, \'nam sicut peccatum, siue hinc siue inde a paruulis trahatur, opus est diaboli, sic homo, siue hinc siue inde