comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& oꝑamiscd̃ie. ceteraq uirtutum exercitia:
ꝑ que utiq constat interiorem nrm hoĩnẽ
renouari dedie indiem: dum ⁊ intentio
terrenis incuruata curis. de imis paulatĩ
ad suꝑna resurgit: & affectio cuca carnis
desideria sanguens. sensim in amorẽ sꝑc cõ¬
ualescit: & memoria ueterum oꝑum turpi¬
tudine sordens. nouis bonisq actib can¬
dida indies hilarescit. In his nempe trib
interior renouatio consistit: rectitudine sci¬
licet intentionis. puritate affectionis. recor¬
datione bone oꝑationis: ꝑ qͣ bene sibi consci¬
a memoria enitescit. Uerum hec cum cer¬
tum sit diuino innobis actitarisꝑudĩ st̃
inquit qui loquimini: s sꝑe patris ur̃i qui¬

Expanded text:
cordiae, caeteraque virtutum exercitia, per quae utique constat interiorem hominem nostrum renovari de die in diem: dum et intentio terrenis incurvata curis, de imis paulatim ad superna resurgit; et affectio circa carnis desideria languens, sensim in amorem spiritus convalescit; et memoria veterum operum turpitudine sordens, novis bonisque actibus candidata in dies hilarescit. In his namque tribus interior renovatio 623 consistit: rectitudine scilicet intentionis, puritate affectionis, recordatione bonae operationis, per quam sibi bene conscia memoria enitescit. 50. Verum haec cum certum sit divino in nobis actitari Spiritu, Dinquit, qui loquimini, sed Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum queratur damnationis causa
quod iam nondamnat nͥ ꝓpriaculpa:
nec ab ipso salutis merita: quod sola
saluat miscdĩa. Cuius quippe conatꝰ
adbonum. & cassi sunt si agrã ñ ad¬
iuuentur: & nulli si non excitentur.
seterum in malum. dicente scͥptura
pni sunt sensus & cogitationes hoĩs.
Finde non eia se ut dictum ẽ. s de sur¬
sum potius apatre luminum descen¬
dere merita putentur: si tñ inter data
optima & dona ꝑfecta. ipsa merito ꝑ qͣ
salus eterna conquiritur deputent᷑.
dona sua quȩ dedit hominib. in merita
diuisit & premia: ut & presentia ꝑ lib̃a
possessionẽ nr̃a interim fierent merita:
& futura ꝑ gratuitam sponsionẽ expet¬
taremus. immo expe teremus ut debi¬
ta. Utraq paulus cõmemorans. habetiᷤᷤ
et̃nã. Itẽ. Et nosipsi ait pͥmitias sp̃c habentes.
ĩgemiscimꝰ ad optionẽ expectãtes filioꝵ di᷑ pͥmiti¬

Expanded text:
ipsum quaeratur damnationis causa, ipsum quaeratur damnationis causa, quod jam non damnat nisi propria culpa; nec ab ipso salutis merita, quod sola salvat misericordia. Cujus quippe conatus ad bonum, et cassi sunt, si a gratia non adjuventur; et nulli, si non excitentur. Caeterum in malum, dicente Scriptura, Proni sunt sensus et cogitationes hominis . Proinde non ei a se, ut dictum est, sed desursum potius a Patre luminum descendere merita putentur: si tamen inter data optima et dona perfecta, ipsa merito per quae salus aeterna conquiritur, merita depdona sua quae dedit hominibus, in merita divisit et praemia: ut et praesentia per liberam possessionem nostra interim fierent merita, et futura per gratuitam sponsionem exspectaremus, imo expeteremus ut debita. Utraque Paulus commemorans: Habetis, aeternam : item: Et nos ipsi, ait, primitias spiritus habentes, ingemiscimus adoptionem exspectantes filiorum Dei ; primiti
Abbreviated transcription (Latin):
dendo de uirtute in uirtutem. appre¬
hendere culmen: s &̃ de uicio semꝑ
in uicium suo ipsius pondere deuo¬
luta ruat inpreceps: pregrauata ni¬
mirũ non solum lege peccati origina¬
liter menbris insita. uerum etiam
consuetudine terrene inhabitatio¬
nis usualiter affectionib inolita.
Quod humane uoluntatis iudelicet
utrumq grauam̃: uno breuit̾ uersi
exercent ñ consentientes: sic non ex¬
cusant. s damnant consentientes:
ut neo salus nec damnatio. ulla ratio¬
ne sine precedenti consensu uolun¬
tario possit haberi: ne qua forte ex par¬
te prescribi uideat᷑ libertate arbitͥ¬
Quamobrẽ id quod increatura dieit̃
liberum arbitrium. aut iuste ꝓfecto
damnatur. dum ei ad petcatũ nulla ui
preiudicetur extrinseca: aut misodit̃
saluatur. cui ad iusticiam nulla suffi¬
cit sua. Sane in his omĩb. cogitet lec¬
tor originalis peccati ꝓrsus excipi ra¬
tionẽ. Decet̾o. libero arbitrio nec extͣ

Expanded text:
dendo de virtute in virtutem, appredendo de virtute in virtutem, apprehendere culmen: sed etiam de vitio semper in vitium suo ipsius pondere devoluta ruat in praeceps; praegravata nimirum non solum lege peccati originaliter membris insita, verum et consuetudine terrenae inhabitationis usualiter affectionibus inolita. Quod humanae voluntatis videlicet utrumque gravamen uno breviter versicexercent non consentientes: sic non excusant, sed damnant consentientes, ut nec salus, nec damnatio ulla ratione sine praecedenti consensu voluntario possit haberi; ne qua forte ex parte praescribi videatur libertati arbitQuamobrem id quod in creatura dicitur liberum arbitrium, aut juste profecto damnatur, dum ei ad peccatum nulla vi praejudicetur extrinseca: aut misericorditer salvatur, cui ad justitiam nulla virtus sufficit sua. Sane in his omnibus cogitet lector 620 originalis peccati prorsus excipi rationem. De caetero, libero arbitrio nec extra
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mutabunt. Seuient in carnem: aĩe
aũ non habebunt quid faciant. Sit
licet corpus patientis in potestate tor¬
quentis: s uoluntas ẽ lib̾a. Infirma si
fuerit seuiendo cognoscent: non esse
cogent si non fuerit. Sane infirmitaᷤ
eius a seipsa est: sanitas ñ a se. s ado¬
mini sꝑu. Sanat᷑ autem cũ renouat᷑.
Porro renouatur. cum quẽ admodum
docet apłs. speculando gloriam dei
ineandem imaginẽ transformat̃ a
claritate inclaritatem: hoc ẽ de iur¬
tute in uirtutem: tanquã ad nĩ sp̃u.
ꝯter quẽ utiq diuinum sꝑm ⁊ car¬
nis appetitum. tenet medium quen¬
dam locum. id quod dicitur in hoĩe
liberum arbitrium. id ẽ humana
uoluntas: & tanquã in deuero lat̾e
montis ad modum ardui inter u¬
trũq pendens. ita in appetitu infir¬
matur ꝑ carnem: ut nisi sedulo sꝑc
adiuuet᷑ infirmitatẽ eius ꝑ grãm.
non solum ñ ualeat iusticiȩ que ẽ
iuxta ꝓpħam sicut montes dĩ. ascen¬

Expanded text:
non mutabunt: saevient in carnem, animae non mutabunt: saevient in carnem, animae autem non habebunt quid faciant. Sit licet patientis corpus in potestate torquentis, sed voluntas est libera. Infirma si fuerit, saeviendo cognoscent; non esse cogent, si non fuerit. Sane infirmitas ejus a se ipsa est, sanitas vero non a se, sed a Domini Spiritu. Sanatur autem, cum renovatur. 41. Porro renovatur, cum, quemadmodum docet Apostolus: Speculando gloriam Dei in eamdem imaginem transformatur a claritate in claritatem, hoc est de virtute in virtutem, tanquam a Domini Spiritu . Inter quem utique divinum spiritum, et carnis appetitum, tenet medium quemdam locum id quod dicitur in homine liberum arbitrium, id est, humana voluntas: et tanquam in devexo latere montis admodum ardui inter utrumque pendens, ita in  al. ita appetitu infirmatur per carnem, ut nisi sedulo spiritus adjuvet infirmitatem ejus per gratiam, non solum non valeat justitiae, quae est juxta prophetam sicut montes Dei , ascen
Abbreviated transcription (Latin):
tario patientis: s actiua num quã. Pro¬
inde malũ quod fit in nos. sue de nob̃
non ẽ imputandum nobis: si tamen
inuitis. Cȩterum quodfit & a nobis: iã
ñ sine culpa ẽ uoluntatis. Uelle plane
conuincimur: quod non fieret si nol¬
lemus. Est gͦ compulsio quedam etiã
aftiua:. s ñ habet excusationem. cũ sit
& uoluntaria. Cogebatur xꝑianus ne¬
gare xꝑm & quidẽ dolens: ñ tam̃ nisi
tare ferientis: atq illa talis uoluntas
intus presidens os aꝑiebat: non gladiꝰ
qui foris apparebat. Porro talem illã eẽ
uoluntatẽ conuincebat gladius: non
cogebat. Ipsagͥ se inculpam: ñ gladiꝰ
impellebat. Deniq in quib sana erat¬
illa uoluntas: occidi poterant. flecti ne¬
quibant. Hoc ẽ quod eis predictũ fuerat.
facient in uos quecũq uoluerint: s in
menbra. non corda. Non uos facietis que
uoluerint. s ipsi facient: uos patiemin.
Nenbra cruciabunt: s uoluntatem

Expanded text:
tario patientis, sed activa nunquam. Protario patientis, sed activa nunquam. Proinde malum quod fit in nos, sive de nobis, non est imputandum nobis, si tamen invitis. Caeterum quod fit a nobis, jam non sine culpa est voluntatis. Velle plane convincimur, quod non fieret, si nollemus. Est ergo compulsio quaedam etiam activa: sed non habet excusationem, cum sit et voluntaria. Cogebatur christianus negare Christum, et quidem dolens, non tamen nisi tare ferientis; atque illa talis voluntas intus praesidens os aperiebat, non gladius qui foris apparebat. Porro talem esse illam voluntatem convincebat gladius, non cogebat. Ipsa igitur se in culpam, non gladius impellebat. Denique in quibus sana erat voluntas, occidi poterant, flecti nequibant. Hoc est quod eis praedictum fuerat, Facient in vos quaecunque voluerint ; sed in membra, non corda. Non vos facietis quae voluerint: sed ipsi facient, vos patiemini. Membra cruciabunt, sed voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
amittere ibi & reciꝑe uisa ẽ libertatem.
ion quippe quam ipsa sibi intulit:
a se ꝑtulit. Porro qͦd ase uoluntas¬
ꝑtulit: ex uoluntate fuit. Quod ex uolũ¬
tate fuit: iam non ex necessitate s uolun¬
tarium fuit. Si autem uoluntarium: &
liberum. Quẽ sua deniq ad negandum
uoluntas compulit. compulsus ẽ quia
uoluit immo ñ cõpulsus ẽ. s consensit:
& ñ aliene potentiȩ. s ꝓprie uolunta
ti: illi utiq quamortem omnimodis
euadere uoluit. Auoquin quando uox
muliercule. linguam sacram in uerba
formare nefanda ualuisset. si ñ lingue
dña uoluntas abnuisset: Deniꝙ cum se
a sui postinodum nimio illo temꝑauit
de. tota anima. tota uirtute diligere nui
tati. s potius audacter accommodans ue¬
compulsio. scđm qd aut pati aliqͥd
aut agere contra ꝓpͥam cogimur uo-¬
luntatem. Quaꝵ passiua quidem. sic
enim prior illa recte nominatur. potest
non ñquam fieri absq consensu uolũ¬

Expanded text:
amittere ibi et recipere visa est libertatem. amittere ibi et recipere visa est libertatem. Vim quippe, quam ipsa sibi intulit, a se pertulit, ex voluntate fuit: quod ex voluntate fuit, jam non ex necessitate, sed voluntarium fuit, si autem voluntarium, et liberum. Quem sua denique ad negandum voluntas compulit, compulsus est quia voluit; imo non compulsus est, sed consensit; non alienae potentiae, seti, illi utique, qua mortem omnimodis evadere voluit. Alioquin quando vox mulierculae linguam sacram in verba formare nefanda valuisset, si non linguae domina voluntas annuisset? Denique cum se a sui postmodum nimio illo temperavit de, tota anima, tota virtute diligere; jamitati, sed potius audacter accommodans vecompulsio, secundum quod aut pati aliquid, aut agere contra propriam cogimur voluntatem. Quarum passiva quidem sic enim prior illa recte nominatur potest nonnunquam fieri absque consensu volun
Abbreviated transcription (Latin):
talis erat s nesciebat: quando ab illoquẽ
latere non poterat audiuit Priusquam
gallus cantet. ter me negabis. Illa itaꝙ
uoluntatis infirmitas. ꝑ incussum timorẽ
nota non orta notum fecit. quatenꝰ se
quatenus xꝑmamauerit. Notum aũ ñ
eẽt in homine. Quadenus gͦ xꝑm dilige¬
bat uim ꝓrsus quod negandũ non ẽ. passa
est ila uoluntas ut contra se loqueretur:
quatenus uͦ se uoluntarie ꝓculdubio cõ¬
sensit. ut ꝓ se loqueretur. Sixꝑmnon a¬
masset: non negasset inuitus Uerui si se
amplius non amasset: non negasset ali
compulsum. uoluntatem ꝓpriam & si ñ
mutare: occultare tñ. Compulsum inquã.
ñ quidem recedere ab amoredĩ: cedere tam̃
aliquantulũ amore sui. Quid gͦ: Forte
dissoluta ẽ tota suꝑior assertio de lib̾tate
uoluntatis: quia nimirum inuenta est
cogi potuisse uoluntas. Est plane. s si co¬
gi abaho potuit quam ascipsa. Qd si sese
ipsa coegit compulsa & compellens ubi

Expanded text:
talis erat, sed nesciebat, cum ab illo quem talis erat, sed nesciebat, cum ab illo quem latere non poterat, audivit: Priusquam gallus cantet, ter me negabis . Illa itaque voluntatis infirmitas per incussum timorem nota, non orta, notum fecit quatenus se, quatenus Christum amaverit. Notum autem nesset in homine. Quatenus ergo Christum diligebat, vim prorsus quod negandum non est passa est illa voluntas, ut contra se loqueretur: quatenus vero se, voluntarie procul dubio consensit, ut pro se loqueretur. Si Christum non amasset, non negasset invitus: verum si se amplius non amasset, non aliquatenus ncompulsum, voluntatem propriam etsi non mutare, occultare tamen: compulsum, inquam, non quidem recedere ab amore Dei; cedere tamen aliquantulum amore sui. 39. Quid ergo? forte dissoluta est tota superior assertio de libertate voluntatis, quia nimirum inventa est cogi potuisse voluntas? Est plane: sed si cogi ab alio potuit quam a se ipsa. Quod si sese ipsa coegit, compulsa, et compellens; ubi
Abbreviated transcription (Latin):
& non uoluntate loqui ħo cõpulsus ẽ
quodnolebat: non tñ uelle aliud quã
uolebat. Lingua mota ẽ contra uolũta¬
tem: s nũquid ⁊ mutata uoluntas:
Quid enĩ uolebat: Prorsus qd̾ erat: xp̃i
eẽ discipłs. Quid loquebat᷑. Non noui
hominem. Cur ita. Mortẽ uolebat eua
dere. S quid istud criminis fuit:
uas apłi tenemus uoluntates:
unam qua uoluit non mori. pe¬
nitus inculpabilẽ: alteram & multũ
laudabilẽ qua sibi complacebat qd̃ eẽt
xꝑranus. In quo gͦ culpabit᷑. An in eo
quod mentiri. quam mori maluit:
Hec plane uoluntas reprehensione dig
uoluit seruare uitam. Os nempe qd m̃ti¬
tur: occidit animã. Et peccauit gͦ & ñ absq
consensu ꝓprie uoluntatis: infirmȩ qui¬
dem & misere: s plane liberẽ. Peccauit aũ
non sꝑnendo aut odiendo xꝑm: s se nimis
amando. Nec in hunc ꝑuersũ amorẽ sui
uoluntatem metus ille subitus compu¬
lit: s ẽẽ conuicit. Iam tunc ꝓculdubio

Expanded text:
et non voluntate loqui homo compulsus est et non voluntate loqui homo compulsus est quod nolebat: non tamen velle aliud quam volebat. Lingua mota est contra voluntatem: sed nunquid et mutata voluntas? Quid enim volebat? Prorsus quod erat, Christi esse discipulus. Quid loquebatur? Non novi hominem . Cur ita? Mortem evadere volebat. Sed quid istud criminis fuit? Duas apostoli tenemus voluntates: unam, qua voluit non mori, penitus inculpabilem; alteram, et multum laudabilem, qua sibi complacebat quod esset christianus. In quo ergo culpabitur? An in eo quod mentiri, quam mori maluit? Haec plane voluntas reprehensione dignvoluit servare vitam. Os nempe quod mentitur, occidit animam . Et peccavit ergo, et non absque consensu propriae voluntatis, infirmae quidem et miserae, sed plane liberae. Peccavit autem, non spernendo aut odiendo Christum, sed se nimis amando. Nec in hunc perversum amorem sui, voluntatem metus ille subitus compulit; sed esse convicit. Jam tunc procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
tuum miseria: liberum se ẽẽ in bono
ꝑfiteri nondubitat. Unde & fidens
generaliter infert. Nichil gͦ damnatio¬
nis ẽ his qui sunt inxꝑo iħii. S ui¬
deamus de his.qui penaꝵ mortisue
timore fidem uerbotenus negare com¬
pulsi sunt: ne forte iuxta hanc asseitio¬
nem aut culpa non fuerit. quod uł uoce
negauerunt: aut cogi inculpam & uo¬
luntas potuerit. ut uellet uidelicet ho.
quod eum & nolle constiterit & pierit
lib̾um arbitrium. Quod quia impossi¬
bile erat: uelle quippe ⁊ nolle idẽ eodem
tempore non poterat: querit᷑ unde malũ
nequaqͣ uolentib malum debuit impu¬
tari. Neq enim taleẽ hoc. quale originale
peccatum. quo nonsolum ñ consentiens.
uerum plerumq ⁊ nesciens. alia ratione
constringitur. necdum renatꝰ baptisma¬
negare aut mori. necẽe erat. Moritimers
negauit. Negare nolebat: s magis nole¬
bat mori. Itaq inuitus quide. s nega¬
uit tamen ne moreretur. Qdsi lingua

Expanded text:
tivum miseria, liberum se in bono tivum miseria, liberum se in bono profiteri non dubitat. Unde et fidens generaliter infert: Nihil ergo damnationis est his qui sunt in Christo deamus de his qui poenarum mortisve timore fidem verbo tenus negare compulsi sunt: 618 ne forte juxta hanc assertionem, aut culpa non fuerit, quod vel voce negaverunt; aut cogi in culpam et voluntas potuerit, ut vellet videlicet homo quod eum et nolle constiterit; et sic perierit liberum arbitrium. Quod quia impossibile erat velle quippe et nolle idem eodem tempore non poterat, quaeritur unde malum nequaquam volentibus malum debuit imputari. Neque enim tale est hoc, quale originale peccatum: quo non solum non consentiens, verum plerumque et nesciens, alia ratione constringitur necdum renatus baptismaquidem aut negare, aut mori necesse erat. Mori timens negavit. Negare nolebat, sed magis nolebat mori. Itaque invitus quidem: sed negavit tamen, ne moreretur. Quod si lingua,
Abbreviated transcription (Latin):
illud apłi. uideo aliam in menbris meiᷤ
repugnantẽ legi mentis me& & captuiũ
me ducentẽ in legẽ peccati quȩ ẽ inm̃bͥs
meis: hec omĩa putari possunt cogere
uoluntatẽ: & preriꝑe lib̾tatem. At uero
quantis libet quis intus forisue temp¬
tationib urgeatur: libera ꝓfecto semꝑ
quantum ad arbitrium spectat. uolun¬
tas erit: libere quippe de suo nichilomi¬
nus consensu udicabit. Quantum aũ
ꝑtinet ad consiliũ siue complacitũ. carniᷤᷤ
interim concupiscentia uiteq miseria
reluctante. minus quidẽ se liberã sen¬
tit. s ꝓrsꝰ ñ malam dũ malo ñ ꝯsentit.
emq paulus qui captuiñ se trahi¬
in legempeccati conqueritur. haut
dubium quin ex minus plena lib̾tate
consilii. consensũ tam̃ sanum. atq inbo¬
no quoq iam ex magna parte se habere
lib̾um głatur: iam ñ ego inqͥens oꝑor
illud. Unde hoc confidis opaule: Qm̃
corpus lucidum ẽẽ presumit. Sano
consensu tractũ licet peccato. uł cap¬

Expanded text:
eis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in legem peccati, quae est in membris meis ; haec omnia putari possunt cogere voluntatem, et praeripere libertatem. At vero quantislibet quis intus forisve tentationibus urgeatur, libera profecto semper, quantum ad arbitrium spectat, voluntas erit: libere quippe de suo nihilo minus consensu judicabit. Quantum autem pertinet ad consilium, sive complacitum, carnis interim concupiscentia, vitaeque miseria reluctante, minus quidem se liberam sentit: sed prorsus non malam, dum malo non consentit. Denique Paulus, qui captivum se in legem peccati trahi conqueritur, haud dubium quin ex minus plena libertate consilii: consensum tamen sanum, atque in bono quoque jam ex magna parte se habere liberum gloriatur, Jam non ego, inquiens, operor illud. Unde hoc confidis, o Paule? Qucorpus lucidum esse praesumit. Sane consensu tractum licet peccato, vel cap
Abbreviated transcription (Latin):
uelle & ꝑficere ꝓbona uoluntate. Ds̃
ergo auctor est meriti: qui & uolunta¬
dem applicat oꝑi: & opus explicat uo¬
luntate. Alioquin si ꝓprie appellent᷑.
ea quȩ diximus nr̃a merita. spei sunt
quedam seminaria: caritatis incen¬
tiua. occulte predestinationis indi¬
ciaꝰ. future felicitatis presagia: uia re

Expanded text:
velle, et perficere pro bona voluntate. Deus velle, et perficere pro bona voluntate. Deus igitur auctor est meriti, qui et voluntatem applicat operi, et opus explicat voluntate. Alioquin si recte appelletur, ea quae nostra dicimus merita, spei sunt quaedam seminaria, charitatis incentiva, occultae praedestinationis indicia, futurae felicitatis praesa
Abbreviated transcription (Latin):
iuste iam & ex debito requirit᷑: qd̾cũꝙ
uł gratis ꝓmitctur: Deniq ait. Scio
cui credidi. & certus sũ quia potens est
depositum meum seruare.
ei ꝓmissum. suũ appellat depositũ:
& quia credidit ꝓmittenti. fident̃
ꝓmissum repetit. Amissũ quidẽ ex miscd̃ia.
s iam ex iusticia ꝑsoluendum. Est gͦ qͣm
paulus expectat corona iusticie: s iusti¬
ciȩ di non sue. Iustum quippe ẽut red¬
dat quod debet. Debet autem quod pol
nens suam uelit statuere. iusticie d̃i
non sit subiectus. Cuius tñ sue iusticiȩ
ds̃ ipsum uoluit habere consortẽ: ut
sibi iusticie consortem & corone statu¬
it ꝓmeritorẽ: cum oꝑum quib illa
erat repmissa corona. habere dignatꝰ
ẽ coadiutorẽ. Porro coaduitorẽ fecit.
cum fecit uolentem: hoc ẽ suȩ uolun¬
tati consentientem. Itaq uoluntas
in auxilium: auxilium reputatur in
meritum. Si gͦ adõ uoluntas ẽ & me¬
ritum. Nec dubium quod adõ sit &

Expanded text:
juste, jam et ex debito requiritur, quodcunque juste, jam et ex debito requiritur, quodcunque vel gratis promittitur? Denique ait: Scio cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare . Dei promissum, suum appellat depositum: et quia credidit promittenti, fidenter promissum repetit. Promissum quidem ex misericordia, sed jam ex justitia persolvendum. Est ergo quam Paulus exspectat, corona justitiae: sed justitiae Dei, non suae. Justum quippe est ut reddat quod debet: debet autem quod pollnens, suam velit statuere, justitiae Dei non sit subjectus, cujus tamen suae justitiae ipsum Deus voluit habere consortem, ut sibi justitiae consortem, et coronae statuit promeritorem; cum operum, quibus erat illa repromissa corona, habere dignatus est coadjutorem. Porro coadjutorem fecit, cum fecit volentem, hoc est suae voluntati consentientem. Itaque voluntas in auxilium, auxilium reputatur in meritum. Si ergo a Deo voluntas est; et meritum. Nec dubium quin a Deo sit et
Abbreviated transcription (Latin):
Sigͦ xꝑc uł sꝑc sc̃s loquit᷑ in paulo: ñ etiã
itidem oꝑatur in ipso: Non enĩ loqͦr ait
quȩ ꝑme non efficit d̃s. Quid gͥ Si non
pauli. s d̃i loquentis in paulo. uł oꝑantiᷤ
ꝑ paulum. & uerba sunt & oꝑa: ubi iam
pauli meritã. Ubi ẽ quodtam fidenter ai¬
ebat. bonum certamen certaui. cursũ consũ¬
maui. fidem seruaui: de reliquo reposita est
mͥ iusticiȩ. quãreddet mͥ dñs in illa die iustꝰ
iudex. Anm eo forte confidit coronã sibi¬
ẽẽ repositam: quod ꝑipsum illa fiebant:
S multa ꝑ malos suie angłos siue hoĩes
funt bona. nec tñ reputant᷑ illis in me¬
rita. An quia potius & cum ipso: hoc ẽcũ
bona uoluntate eius fiebant: Nam si
inuitus inquit euangłirauero: dispen¬
satio mͥcredita ẽ. Si aũ uolens: gła mͥ ẽ.¬
Cȩterum siuł ipsa uoluntas dequa om̃e
meritum pendet. ab ipso paulo non ẽ
quopacto ẽam quam sibi repositã presu-¬
mit. coronam uocat iusticie: An qm̃

Expanded text:
itus sanctus loquitur in Paulo, non etiam itidem operatur in ipso? Non enim loquor, ait, quae per me non efficit Deus . Quid ergo? si non Pauli, sed Dei loquentis in Paulo, vel operantis per Paulum, et verba sunt, et opera; ubi jam Pauli merita? ubi est quod tam fidenter aiebat: Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de reliquo reposita est justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex? An in eo forte confidit sibi coronam esse repositam, quod per ipsum illa fiebant? Sed multa per malos, sive angelos, sive homines, fiunt bona; nec tamen reputantur illis in merita. An quia potius et cum ipso, hoc est cum ejus bona voluntate, fiebant? Nam si invitus, inquit, evangelizavero, dispensatio mihi credita eeterum si vel ipsa voluntas, de qua omne meritum pendet, ab ipso Paulo non est; quo pacto eam, quam sibi repositam praesumit, coronam vocat justitiae? An quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑinsensibilem & item ꝑ irrationalẽ cre¬
aturam: quȩ idcuro dixi fieri sine ipsa: qd̾
non queat intellectu carens ẽẽ uł conscra.
Alulta quoq multoꝵ saluti utilia facit
ds̃. ꝑ malos siue homines siue angłos. s
qm̃ inuitosideo contra ipsos. Nam dũ
nocere cupientes iuuant: quantũ aliis
ualet utilis actio: tantum ipsis ꝑuersa
nocet intentio. Porro ꝑ quos & cum qͥb
oꝑatur ds. bonisunt angłi uł homineᷤ.
qui qd d̃s uult & agunt parit & uolunt.
Qui enim bono quod oꝑe complent uolũ¬
tate consentuint: opus omnino qd̾ ꝑ eos
õs explicat. ipsis cominunicat. Unde
paulus. cum bona plurima quȩ d̃s ꝑ
illum fecerat enarrasset: non aũ ego ait.
s gr̃a deimecum. Potuit dicere ꝑ me. s
quiaminus erat. maluit dicere metũ.
presumens se non solum oꝑis eẽ mini¬
strum ꝑeffectum: s & oꝑantis quodã¬
mͦ socium ꝑ consensum. Uideamꝰ sed̾m¬

Expanded text:
per insensibilem, et item per irrationalem creper insensibilem, et item per irrationalem creaturam: quae idcirco dixi fieri sine ipsa, quod non queat, intellectu carens, esse vel conscia. Multa quoque multorum saluti utilia facit Deus per malos, sive homines, sive angelos: sed quoniam invitos, ideo contra ipsos. Nam, dum nocere cupientes juvant, quantum aliis valet utilis actio, tantum ipsis perversa nocet intentio. Porro per quos et cum quibus operatur Deus, boni sunt vel angeli, vel homines, qui quod vult Deus, et agunt pariter, et volunt. Qui enim bono, quod opere complent, voluntate consentiunt, opus omnino quod per eos Deus explicat, ipsis communicat. Unde Paulus, cum bona plurima, quae Deus per ipsum fecerat, enarrasset: Non autem ego, ait, sed gratia Dei mecum . Potuit dicere: Per me, sed quia minus erat, maluit dicere, mecum: praesumens se non solum operis esse ministrum per effectum; sed et operantis quodammodo socium per consensum. 45. Vid
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ udr̃ centuplũ actipit & iuitã ȩt̃nã possidebit
Itaq ñ lib̾i arbiti. s dñiẽ salꝰ. Immo ip̃e salꝰ ip̃e
& uia est ad salutẽ qui ait. salus populi
ego sum: quutem ꝑhibet ego sum uia
Se fecit uiam qui & salus erat & uita: ut
non glorietur omnis caro. Sigͥ bonauie st̃
merita. sicut & patriȩ salus & uita: ⁊ uerũ
ẽ quod ait dauid. ñ est qui faciat bonum
non est usq ad unum. illũ uidelicet unũ.
dequo item dicit᷑. nemobonus nͥ solus d̃s:
dĩ sunt ꝓculdubio munera tam nr̃a oꝑa
quam eius premia. & qͥ se fecit debitorẽ
in illis: fecit & nos ꝓmeritores ex his. Ad
quȩ tamencondenda merita dignat᷑ sibi
adhibere creaturaꝵ ministeria: ñ quib
egeat: s quib ꝑhoc uł de quib ꝓsit.
ꝑatur gͦ illoꝵ salutẽ quoꝵ noĩa sunt
in libro uite. aliquando ꝑcreaturã
sine ipsa: aliquando ꝑcreaturam contra
ipsam: aliquando ꝑcreaturam cum ipsa.
Multa ꝓfecto fiunt hominib salubria

Expanded text:
tur: Centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit . Itaque non liberi arbitrii, sed Domini est salus; imo ipse salus, ipse et via est ad salutem, qui ait: Salus populi ego sum : qui item perhibet: Ego sum via . Se fecit viam, qui et salus erat et vita, ut non glorietur omnis caro. Si ergo bona viae sunt merita, sicut et patriae salus et vita, et verum est quod ait David: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum , illum videlicet unum de quo item dicitur: Nemo bonus, nisi solus Deus : Dei sunt procul dubio munera tam nostra opera, quam ejus praemia; et qui se fecit debitorem in illis, fecit et nos promeritores ex his. Ad quae tamen condenda merita dignatur sibi adhibere creaturarum ministeria, non quibus egeat, sed quibus per hoc, vel de quibus prosit.atur ergo illorum salutem, quorum nomina sunt in libro vitae, aliquando per creaturam sine ipsa, aliquando per creaturam contra ipsam, aliquando per creaturam cum ipsa. Multa profecto fiunt hominibus salubria
Abbreviated transcription (Latin):
angłi possident incelo. Interim uͦ
sufficiat in hoc corpore. mortis. atq
in hoc scło nequam. ex lib̾tate quidẽ
consilii. peccato non obedire inconcu¬
piscentia: ex lib̾tate aũ complaciti. ad¬
uersa non formidare ꝓ iusticia. Est aũ
in hac carne peccati. & hac indiei malicia
ñ mediocre saꝑe: peccato & si ñ ex toto
carere. certe non consentire. & ẽposse ñ
paruum. aduersa & sineccłu omnino
feliciter ñ sentire: iuriliter tam̃ ꝓueri¬
tate contemnere. Discendũ sane hic
interim nobis ẽ ex lib̾tate consilii. ia
ub̃tate arbitrii non abuti: ut plene
quandoq frui possimus lib̾tate cõ¬
placiti. Sic ꝓfecto dĩ in nobis reparam
imaginem: sic antiquo honori illi ca¬
pessendo quẽ ꝑpectatum amisimus. ꝑ
gram p̃paramur. Et beatus qui de se
audire merebitur. Quis ẽ hic & lau¬
dabimus eum: fecit enim mirabilia
in uitasua. Qui potuit transgredi &
non ẽ transgressus: facere mala ⁊ ñ fecit

Expanded text:
angeli possident in coelo. Interim vero angeli possident in coelo. Interim vero sufficiat in hoc corpore mortis, atque in hoc saeculo nequam ex libertate quidem consilii peccato non obedire in concupiscentia, ex libertate autem complaciti adversa non formidare pro justitia. Est autem in hac carne peccati, et in hac diei malitia non mediocre sapere, peccato, etsi non ex toto carere, certe non consentire, et est posse non parvum adversa, etsi necdum omnino feliciter non sentire, viriliter tamen pro veritate contemnere. Discendum sane hic interim nobis est ex libertate consilii jam libertate arbitrii non abuti, ut plene quandoque frui possimus libertate complaciti. Sic profecto Dei in nobis reparamus imaginem, sic antiquo honori illi capessendo, quem per peccatum amisimus, per gratiam praeparamur, et beatus qui de se audire merebitur: Quis est hic, et laudabimus eum, fecit enim mirabilia in vita sua, qui potuit transgredi, et non est transgressus, facere mala, et non fecit
Abbreviated transcription (Latin):
illaꝵ gradib ad suꝑiores ascendere:
hoc ẽ deposse non peccare. & de posse ñ
durbari. ad non posse peccare. & ñposse
turbari. Quod si lib̾tatib illis etiam
utcum ꝙ adiutum. ñ preualuit tam̃
de bono se inmelius extendere: quanto
minus eisdẽ ꝓrsus destitutum. de ma¬
lo iam inid quod fuit bonum. pot̾it
ꝑseipsum emergere: Habet gͥ homo
necessariũ dĩ uirtutẽ & dĩ sapientiam
xꝑm: qui ex eo quod sapientia ẽ. uerũ
ei saꝑe remfundat in restaurationem
liberi consilii: & ex eoquod uirtus est.
plenum posse restituat in reparationẽ
liberi complaciti: quatinus ex altero
ꝑfecte bonus. peccatum iã nesciat: ex
attero ꝑlene beatus. aduersũ nil senti¬
at. S sane ista ꝑfectio infutura uita
expectetur: quando utraq nunc amissa
libertas. libero arbitrio plenarie restau¬
rabitur: ñ quomͦ iusto ciiiuis in hoc
ipsis primis hominib datum fuit
eas habere inparadiso. s sicut iã nc̃

Expanded text:
illarum gradibus ad superiores ascendere, illarum gradibus ad superiores ascendere, hoc est, de posse non peccare, et de posse non turbari ad non posse peccare, et non posse turbari. Quod si libertatibus illis etiam utcunque adjutum, non praevaluit tamen se de bono in melius extendere, quanto minus eisdem prorsus destitutum de malo jam in id, quod fuit bonum, poterit per se ipsum emergere. Habet ergo necessarium homo Dei virtutem, et Dei sapientiam Christum, qui ex eo, quod sapientia est, verum ei sapere reinfundat in restaurationem liberi consilii, et ex eo, quod virtus est, plenum posse restituat in reparationem liberi complaciti, quatenus ex altero perfecte bonus peccatum jam nesciat, ex altero plene beatus adversum nil sentiat. Sed sane ista perfectio in futura vita exspectetur, quando utraque nunc amissa libertas libero arbitrio plenarie restaurabitur, non quomodo justo cuivis in hoc ipsis primis hominibus datum fuit habere eas in paradiso, sed sicut eam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑisse arbitriũ. Si ergo lib̃um arbitͥũ
penitus eẽ desinat. isto ñ careat: uolũ¬
tas uͦ sicut in bono. ita etiã eque ꝑdu¬
rat in malo: eque ꝓfecto ⁊ liberum ar
bitrium tam in malo quã in bono in¬
tegrũ ꝑseuerat. Et quomͦ uoluntas &̃
posita in miseria. ñ desinit ẽẽ uolũtas. s
dicit᷑ & ẽ misera uoluntas. sic̃ ⁊ beata
uoluntas: ita nec liberũ arbitͥũ destru¬
ere. siue quantũ in se ẽ aliquatenus
imminuere poterit. quec̃ꝙ adu̾sitas
uł necessitas. S licet ubiq parit̃ sine
sui diminutione ꝑduret: ñ tam̃ pari¬
der sicut de bono potuit ꝑ se in malũ
corruere: ita quoq ꝑ se de malo in bo¬
num poterit respirare. Et qͥd mirũ si
iacens non ualet ꝑse resurgere. qͦd stans
in aliquo melius nullo suo conatu uale¬
at ꝑficere: Deniq dum adhuc alias
duas libertates ex aliqua parte secum
haberet: non potuit de inferioribus

Expanded text:
periisse arbitrium. Si ergo liberum arbitrium periisse arbitrium. Si ergo liberum arbitrium penitus esse desinat, ipso non careat. Voluntas vero sicut in bono ita et in malo aeque perdurat: aeque profecto liberum arbitrium tam in malo, quam in bono integrum perseverat. Et quomodo voluntas etiam posita in miseria non desinit esse voluntas, sed dicitur, et est misera voluntas, sicut et beata voluntas: ita nec liberum arbitrium destruere, sive, quantum in se est, aliquatenus imminuere poterit quaecunque adversitas vel necessitas. 25. Sed licet ubique pariter sine sui diminutione perduret; non tamen pariter sicut de bono potuit per se in malum corruere, ita quoque per se de malo in bonum poterit respirare. Et quid mirum si jacens non valet per se resurgere, quod stans in aliquod melius nullo suo conatu valebat proficere? Denique, dum adhuc duas alias libertates ex aliqhaberet, non potuit de inferioribus
Abbreviated transcription (Latin):
liberum arbitrium: ⁊ si mise¬
rum. tamen integrum: & qͦd se ꝑ se
homo ñ sufficit ercutere aꝑeccato si¬
ue miseria: non liberi arbitrii signat
destructionem. s duaꝵ reliquaꝵ lib̾¬
tatum priuationẽ. Neq enim ad lib̃¬
um arbitrium quantũ in se ẽꝑtinet.
aut aliquando ꝑtinuit posse uł saꝑe s
tantum uelle: nec potentẽ facit creat᷑ã
nec sapientem: s tantũ uolentẽ. Non
gͦ si potens aut sapiens. s tantũ si uo¬
lens ẽẽ desierit. liberum arbitrium
amisisse putanda erit. Ubi enim ñ ẽ
uoluntas: nec libertas. Don dico si uel¬
le bonum. s si uelle omnino creatura
desierit. fatendum sine contradictioe.
ubi non iam ex uoluntate bonitas. s
ipsa ex toto uoluntas ꝑit: &̃ liberum
deꝑire arbitrium. Quod si uelle bonũ
desit lib̾um ñ arbitrium. s consiliũ.
Si autẽ nonquidẽ uelle. s ad id qͦd iã
deẽẽ lib̃̾um complacitum: ñ liberum

Expanded text:
liberum arbitrium; etsi miseliberum arbitrium; etsi miserum, tamen integrum. Et quod se per se homo non sufficit excutere a peccato sive miseria, non liberi arbitrii signat destructionem. sed duarum reliquarum libertatum privationem. Neque enim ad liberum arbitrium, quantum in se est, pertinet, aut aliquando pertinuit posse, vel sapere, sed tantum velle: nec potentem facit creaturam, nec sapientem, sed tantum volentem. Non ergo si potens, aut sapiens, sed tantum si volens esse desierit, liberum arbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico si velle bonum, sed si velle omnino creatura desierit; fatendum sine contradictione, ubi non jam ex voluntate bonitas, sed ipsa ex toto voluntas periit, etiam liberum deperire arbitrium. Quod si velle bonum desit liberum, non arbitrium, sed consilium. Si autem non quidem velle, sed ad id quod jam deesse liberum complacitum, non liberum
Abbreviated transcription (Latin):
utentis : qui ipsam u delicet facultatẽ
conuertit in usum peccandi: quã acce¬
ꝑat ad gloriam non peccandi. Nã ⁊ si
peccauit ex posse qͦd accepit: non tam̃
quia potuit. s quia uoluit. Nec enĩ
preuaricante diabolo ⁊ angłis eius.
&̃ alii preuaricati sunt: ñ quia ñ potu¬
erunt: s quia noluerunt. Pectantis gͥ
lapsus. ñ dono ascribendꝰ ẽ potestatis:
s uicio uoluntatis. Lapsus tam̃ ex uo¬
luntate. non eque ex uoluntate resurge¬
re iam liberum habet: quia ⁊ si datũ
fuit uoluntati posse stare ne caderet.
ñ tamen resurgere si caderet. Non enĩ
tam facile quis ualet exire de fouea.
quam facile ineam labi. Cecidit sola
uolũtate homo in foueam peccati: s ñ
ex uoluntate sufficit. & posse resurg̾e:
ñ ualet utiq ñ turbari. inde misero
accidit. quod complaciti quoq lib̾tatẽ
amiserit: ꝑ quã & ante habuit posse
¶ñ turbaRi:¬
Anet gͦ etiam post ꝑeccatum

Expanded text:
utentis, qui ipsam videlicet facultatem utentis, qui ipsam videlicet facultatem convertit in usum peccandi, quam acceperat ad gloriam non peccandi. Nam, etsi peccavit ex posse quod accepit, non tamen quia potuit, sed quia voluit. Nec enim praevaricante diabolo et angelis ejus, etiam alii praevaricati sunt, non quia non potuerunt, sed quia noluerunt. Peccantis ergo lapsus, sed vitio voluntatis. Lapsus tamen ex voluntate non aeque ex voluntate resurgere jam liberum habet: quia, etsi datum fuit voluntati posse stare ne caderet, non tamen resurgere si caderet. Non enim tam facile quis valet exire de fovea, quam facile in eam labi. Cecidit sola voluntate homo in foveam peccati: sed non ex voluntate sufficit ei posse resurgere, non valet utique non turbari, inde misero accidit, quod complaciti 613 quoque libertatem amiserit, per quam et ante habuit posse non turbarianet ergo, etiam post peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
sese priuauit. In eo aũ abusus ẽ. qd̃
illam cum accepisset ad głam. conu̾¬
at sibi in contumeliam: iuxta testi¬
monium scͥpture dicentis. Homo
cum in honore eẽt ñ intellexit. com¬
paratus ẽ iumentis insipientib. &
similis factus est illis. Soli inter ani¬
mantia datum ẽ homini posse pec¬
care: ob prerogatiuam liberi arbi¬
trii. Datum aũ non ut ꝑinde pecca¬
ret: s ut głosior appareret. si ñ pec¬
caret. cum peccare posset. Quid nãꝙ
głosius ei eẽ poterat. quam si de ipso
diceretur quod scriptura ꝑhibet dicens.
quis hie ẽ & laudabimus eum. Unde
ita laudandus: fecit enim mirabilia
in uita sua. Que Qui potuit inquit¬
transgredi & non est transgressus: &
facere mala & non fecit. hunc gͦ hono¬
rem quandiu absq peccato fuit serua
quia liberum ei fuit. Nec aliunde ꝓ¬
fecto lib̾um nisi ex libertate arbitrii.
de qua utiq inerat ei possibilitas pec¬
candi. Nec fuit tam̃ culꝑa dantis s ab¬

Expanded text:
sese privavit. In eo autem abusus est, quod sese privavit. In eo autem abusus est, quod illam cum accepisset ad gloriam, convertit sibi in contumeliam, juxta testimonium Scripturae dicentis: Homo cum in honore esset, non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Soli inter animantia datum est homini posse peccare, ob praerogativam liberi arbitrii. Datum est autem, non ut proinde peccaret, sed ut gloriosior appareret si non peccaret, cum peccare posset. Quid namque gloriosius ei esse poterat, quam si de ipso diceretur quod Scriptura perhibet, dicens: Quis est hic, et laudabimus eum? Unde ita laudandus? Fecit enim mirabilia in vita sua . Quae? Quia potuit transgredi, et non est transgressus , malum facere et non fecit. Hunc ergo honorem quandiu absque peccato fuit, servatem, quia liberum ei fuit, nec aliunde profecto liberum, nisi ex libertate arbitrii, de qua utique inerat ei possibilitas peccandi. Nec fuit tamen culpa dantis, sed ab
Abbreviated transcription (Latin):
abet siquidẽ unaqueq illaꝵ
duos gradus: suꝑiorem ⁊ in¬
feriorem. Suꝑior libertas consilii ẽ
ñposse peccare: inferior posse non
peccare. Item suꝑior lib̾tas cõplaciti
non posse turbari: inferior posse ñ
turbari. Itaq inferiorem utriusq li¬
bertatis gradum simul cum plena
lib̾tate arbitrii. homo insui condi¬
tione accepit: & de utroq corruit
cum peccauit. Corruit aũ de posse
non peccare. in non posse ñ peccare.
amissa ex toto consilii libertate. itẽ¬
ꝙ de posse ñ turbari. in non posse ñ
turbari. amissa ex toto complaciti
lib̾tate. Sola remansit ad peniã lib̃
tas arbitrii. ꝑ quam utiq cȩteras a¬
misit: ipsam tam̃ amittere ñ potuit.
ꝑꝓpriam quippe uoluntatem seruus
factus peccati: merito ꝑdidit lib̾tatẽ
consilii. forro ꝑ peccatum factus de¬
bitor mortis: quomͦ iam detinere ua¬
lebat libertatem complaciti De tͥb
do illa quȩ dicitur arbitrii: reliqui

Expanded text:
Habet siquidem unaquaeque illarum Habet siquidem unaquaeque illarum duos gradus, superiorem et inferiorem. Superior libertas consilii est, non posse peccare: inferior, posse non peccare. Item superior libertas complaciti, non posse turbari: inferior, posse non turbari. Itaque inferiorem utriusque libertatis gradum simul cum plena libertate arbitrii homo in sui conditione accepit, et de utroque corruit cum peccavit. Corruit autem de posse non peccare in non posse non peccare, amissa ex toto consilii libertate. Itemque de posse non turbari in non posse non turbari, amissa ex toto complaciti libertate. Sola rrtas arbitrii, per quam utique ceteras amisit; ipsam tamen amittere non potuit. Per propriam namque uoluntatem seruus factus peccati, merito perdidit libertatem consilii, porro per peccatum factus debitor mortis, quomodo iam retinere ualebat libertatem complaciti? -- De tdo illa quae dicitur arbitrii, reliquis
Abbreviated transcription (Latin):
habuerint: antantũduas: anunã so¬
lũmodo. Et deprima quidẽ nulla iã
questio ẽ si meminerimus quã aꝑte
& iustis eam & peccatorib inẽe equa¬
liter. ratio suꝑior edocuerit. De duab
quam eas adam habuerit. aut ambas
uł unam. Nam si nullam habuit: qͥd
amisit. Arbitrii utiq lib̾tatem: tam
post peccatum quã ante semꝑtenuit
inconcussam. Si gͦ nil amisit: quid ei
obfuit eiectum fuisse de paradyso: Qd̾
si unam quãlibet illaꝵ habuit: quomͦ
amisit: Nam certũ ẽ quia ex quo pec¬
cauit. nec apeccato ꝓesus nec amiseria
manens in corpore liber fuit. Cȩterũ
nullatenus quãcũq illaꝵ semel acce¬
ꝑit: amittere potuit. Alioquin ꝑfec¬
tum nec saꝑe. nec posse iurta quod qui¬
dem duo hec suꝑus diffinita sunt.
habusse conuncitur: qui nimirũ ⁊
uelle potuit quod ñ debuit:. & reciꝑe
qd noluit. An dicendus ẽ aliqͦ quidẽ
mͦ illas habusse: s quia ñ plenarie.
potusse amittere:

Expanded text:
habuerint: an tantum duas, an unam sohabuerint: an tantum duas, an unam solummodo. Et de prima quidem nulla jam quaestio est, si meminerimus quam aperte et justis eam et peccatoribus inesse aequaliter, ratio superior edocuerit. De duabus quam eas Adam habuerit, aut ambas, aut vel 612 unam. Nam si nullam habuit, quid amisit? Arbitrii utique libertatem tam post peccatum, quam ante semper tenuit inconcussam. Si ergo nil amisit, quid ei obfuit ejectum fuisse de paradiso? Quod si unam quamlibet illarum habuit, quomodo amisit? Nam certum est quia ex quo peccavit, nec a peccato prorsus, nec a miseria manens in corpore, liber fuit. Caeterum nullatenus, quamcunque illarum semel acceperit, amittere potuit. Alioquin perfectum nec Sapere, nec Posse, juxta quod quidem duo haec superius definita sunt, habuisse convincitur; qui nimirum et velle potuit quod non debuit, et recipere quod noluit. An dicendus est aliquo quidem modo illas habuisse, sed quia non plenarie, potuisse amittere?
Abbreviated transcription (Latin):
inquam ut faciant mala: alterũ ad illoꝵꝵ
differentiã de quib dr. potentes poten¬
ter tormenta patient᷑. Nam uerũ saꝑe
aut plenum posse. omnino non inue¬
niuntur. nisi ubi libero arbitrio iam
duo illa coniuncta sunt quȩ itẽ suꝑuis
memorauimus. liberũ u delicet consiliũ
lib̾umq complacitũ. Solum ꝓfecto dixe¬
rim uere sapientem. pleneq potentẽ. cui
iam nontantum uelle adiacet exlibero
arbitrio. s ex reliquis quoꝙ duob inuenit
& ꝑficere dum nec uelle ualeat quod
qui in hocgletur: aut ubi aut quando
istud obtinetur: Nũquidnã in hoc scło:
S siquis ẽẽt eiusmodi. maior eẽt paulo:
qui confitetur dicens. ꝑficere aũ non
inuenio. Nunquidadam in paradiso:
S si habuisset: ñ quamexul eẽt aparadiso¬
ocus ẽ ꝑuidendi quod supradistulimꝰ.
utrum scilicet totas tres illas qͦs diximꝰ
libertates. idẽ arbitrii. consilii. cõplaciti.
uł aliis nominib. a necessitate. apecc̃o.
amiseria: primi homines inparadiso

Expanded text:
alo : alterum ad illorum differentiam, de quibus dicitur: Potentes potenter tormenta patientur . Nam verum Sapere, aut plenum Posse omnino non inveniuntur, nisi ubi libero arbitrio jam illa duo conjuncta sunt, quae item superius memoravimus, liberum videlicet consilium, liberumque complacitum. Solum profecto dixerim vere sapientem, pleneque potentem, cui jam non tantum velle adjacet ex libero arbitrio, sed ex reliquis quoque duobus invenit et perficere; dum nec velle valeat quod qui in hoc glorietur? Aut ubi, aut quando istud obtinetur? Nunquidnam in hoc saeculo? Sed si quis esset hujusmodi, major esset Paulo, qui confitetur dicens: Perficere autem non invenio. Nunquid Adam in paradiso? Sed si habuisset, nunquam exsulasset  aocus est pervidendi quod supra distulimus; utrum scilicet totas tres illas quas diximus libertates, id est, arbitrii, concilii, complaciti; vel aliis nominibus, a necessitate, a peccato, a miseria, primi homines in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
quia sic se comitantur duo ista. ut nec iusti¬
cie possit haberi ꝑfectio. nisi in plena gła:
nec głe plenitudo. absq ꝑfecta iusticia
Merito itaq talis iusticia ñ erit sine gła
cumgła uera non sit nisi detali iusticia.
Unde ⁊ recte dr̃. Beati qui esuriunt ⁊ siti¬
unt iusticiam: qm̃ ipsi saturabunt᷑. hȩc¬
aũ sunt duoilla quȩ supra nominauimꝰ.
uerum saꝑe.⁊ plenuim plenũ posse: ut sa¬
ꝑe ad iusticiam. posse referatur ad gl̃am.
S uerum & ꝑlenum addita sunt. alt̾um
ad distinctionem sapientie carnis quȩ
mors ẽ. itemq sapientiȩ mundi q̃ stul¬
ticia ẽ apud dm. qua & sapientes sunt

Expanded text:
quia sic se comitantur duo ista, ut nec justiquia sic se comitantur duo ista, ut nec justitiae possit haberi perfectio, nisi in plena gloria; nec gloriae plenitudo, absque perfecta justitia. Merito denique talis justitia non erit sine gloria, cum gloria vera non sit, nisi de tali justitia. Unde recte dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur autem sunt illa duo quae supra nominavimus, verum Sapere, et plenum Posse: ut Sapere ad justitiam, Posse referatur ad gloriam. Sed Verum et Plenum addita sunt, alterum ad distinctionem sapientiae carnis, quae mors est ; itemque sapientiae mundi, quae stultitia apud
Abbreviated transcription (Latin):
dem inbono confirmatiõ. Porro ꝑfecta
conuersio est adbonum. ut nil libeat
nisi quod deceat uł liceat: ꝑfecta inbo¬
no confirmatio. ut nil desit iam quod
libeat. Tunc demum ꝑfecta erit uolun¬
tas: cum plene fuerit bona.⁊ bene ple¬
nã. habet siquidem duplex insebonũ
ab inicio sui: unum quidem generale
ex sola creatione. quoda bono scilicet dõ¬
ñ potuit creari nisi bona: scdm qd uidit
d̃s cuncta quȩ fecerat & erant ualde bona
alterum speciale ex libertate arbitrii. inqͦ
adimaginẽ utiq ipsius qui creauit ẽ con¬
dita. Quod si his duob bonis accedat &
tercium. conuersio ad creatorem:. reputa¬
bit᷑ non immerito ꝑfecte bona. Bona
nimirum inuniuersitate: melior in suo
genere: optima ex sui ordinatione. Est aũ
ordinatio. omnimoda conuersio uolun¬
tatis ad dm: & ex tota se uoluntaria deuo.¬
taꝙ subiectio. Huic uͦ tamꝑfectȩ iusticiȩ
debetur. inmo iungitur głe plenitudo:

Expanded text:
dem in bono confirmatio. Porro perfecta dem in bono confirmatio. Porro perfecta conversio est ad bonum, ut nil libeat nisi quod deceat vel liceat; perfecta in bono confirmatio, ut nil desit jam quod libeat. Tunc demum perfecta erit voluntas, cum plene fuerit bona, et bene plena. Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum quidem generale ex sola creatione, quod a bono scilicet Deo non potuit creari nisi bona, secundum quod vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ; alterum speciale ex libertate arbitrii, in qua ad imaginem utique ipsius qui creavit, est condita. Quod si duobus his bonis accedat et tertium, conversio scilicet ad Creatorem; reputabitur non immerito perfecte bona: bona nimirum in universitate, melior in suo genere, optima in sui ordinatione. Est autem ordinatio, omnimoda conversio voluntatis ad Deum, et ex tota se voluntaria devotaque subjectio. Huic vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur gloriae plenitudo:
Abbreviated transcription (Latin):
deo creata. ꝑfectatam̃ non erit: qͦusq suo
creatori ꝑfecte subiectasit. Absit aũ ut ipsi
suiipsius ꝑfectionem. deo aũ tantum cre¬
ationem tribuamus: cũ longenimirum
meluis sit eẽ ꝑfectã. quam factam: ⁊ dictu
ipso nefas uideatur. deo qd minus. nobis
quod excellentius sit attribiere. Sentieas
deniq apłs quid exnatura ẽẽt. qͥd exgr̃a
expectaret: aiebat. Uelle adiacet mͥ: ꝑfic̾e
non inuenio. Sciebat ꝓfecto uelle qui¬
dem sibi mẽe ex libero arbitrio:. sut ipsũ
uelle ꝑfectum haberet. grãm se habere
necessariã. Si enim uelle malũ defectus
quidam ẽ uoluntatis: utiq bonũ uelle
ꝓfectus eiusdem erit: sufficere aũ ad õe
quod uolumus bonum. ipsius ꝑfectio.
Ut gͦ uelle nr̃m quod ex libero arbitͥo
habemus. ꝑfectum habeamus. dupli¬
cigrẽ munere indigemus: & uero ui¬
delicet saꝑe. quod ẽ uoluntatis ad bonẽ
conuersio: & pleno posse ⁊̃. quod ẽ eus¬

Expanded text:
Deo creata, perfecta tamen non erit, quousque suo Deo creata, perfecta tamen non erit, quousque suo Creatori perfecte subjecta sit. Absit autem, ut ipsi sui ipsius perfectionem, Deo autem tantum creationem tribuamus; cum longe nimirum melius sit esse perfectam, quam factam: et dictu ipso nefas videatur, Deo quod minus, nobis quod excellentius sit attribuere. Sentiens denique Apostolus quid ex natura esset, quid ex gratia exspectaret, aiebat: 611 Velle adjacet mihi, perficere non invenio . Sciebat profecto, velle quidem sibi inesse ex libero arbitrio. sed ut ipsum velle perfectum haberet, gratiam se habere necessariam. Si enim velle malum, defectus quidam est voluntatis; utique bonum velle, profectus ejusdem erit: sufficere vero ad omne quod volumus bonum, ipsius perfectio. 19. Ut ergo velle nostrum, quod ex libero arbitrio habemus, perfectum habeamus; duplici gratiae munere indigemus, et vero videlicet Sapere, quod est voluntatis ad bonum conversio; et pleno etiam Posse, quod est ejus