comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catũ nonfecit nec dolus inuentꝰ ÷ in ore eius
Accedite ad me gentes & audite hoc: Uaox filiidĩ
Non aprincipio in abscondito locutꝰ sũ subaudis
Imoisi : loquens adeũ in monte sina ꝑ angłm.
qr multi audierunt uerba mea. Er tempore
Santequã fierent eaquȩ facta sunt: ibieram
Subaudis in patre filiusdĩcũ pacre locutꝰ est
moisi. cũ patre fecit om̃ia & disposuit om̃ĩa:
sicut ipse loquit᷑ ꝑ sapientiam. Dñs possedit
me^ intcio uiarũ suarũ. ante quã quicquã
faceret a principio & cȩtera: usq cũ eo compo¬
nens om̃ia. & tterũ. Omĩs sapientia ad ñodõ
est: &cũ illo fuit semꝑ. & est ante ȩuũ. Et nunc
dit᷑ sacram̃tũ. Homo assumptꝰ a potestate uer¬
bi loquitur quod ds̃ pat̾ & sp̃s eiꝰ miserit eũ:
id÷ incarnari constituerit. Hȩc dicit dñs
ds̃ redemptor tuus sc̃s isrł. Chorũ apłorum
isto in loco alloquitur. Redemptor eius dr̃:
qr redemit eũ p̃cio id ÷ sanguine suo Ego dñs

Expanded text:
catum fecit nec dolus inventus est in ore ejus . » « Accedite ad me, » gentes, « et audite hoc. » Vox Filii Dei. « Non a principio in abscondito locutus sum, » subaudis Mosi, loquens ad eum in monte Sina per angelum, quia multi audierunt verba mea. « Ex tempore antequam fierent ea » quae facta sunt « ibi eram. » Subaudis in Patre. Filius Dei cum Patre locutus est Mosi, cum Patre fecit omnia et disposuit omnia: sicut ipse loquitur per Sapientiam: « Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Et iterum: « Omnis sapientia a Domino Deo est, et cum illo fuit semper, et est ante aevum . » « Et nunc ditur sacramentum. Homo assumptus a potestate Verbi, loquitur quod Deus Pater et Spiritus ejus miseritur eum, id est incarnari constituerit. « Haec dicit Dominus Deus redemptor tuus sanctus Israel. » Chorum apostolorum isto in loco alloquitur. Redemptor ejus dicitur, quia redemit eum pretio, id est sanguine suo. « Ego Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
isrł: ad contemptibilem animã ad abho¬
minatã gentẽ. ad seruũ dominorũ Uox ꝓpħ ȩ
ad filiũ exꝑsona patris. Redemptor isrł hoc
est uirorum uidentiũ dm̃ dicitur dĩ filius:
qr ipse nos redemit cruore sanguinis sui
h crucifige eũ: & talia huiꝰcemodi multa.
Abhominatam gentẽ appellat. xp̃m & nata¬
reos eiꝰ: qui in tantũ sunt abhominabiles &
detestabiles acrespuendi apud iudeos. ut co¬¬
tidie ter in sinagogis eorũ maledicant᷑ dicen¬
tes. qđ ꝓpt̾ illos amiserunt regnũ. locũ &
qui quasi seruus non ⁊ dedignatꝰ stare ante
pilatũ: annã & caipham. & diuidicari ab
illis ut latro & malefactor. cũ esset unicus
filius dĩ patris Reges uidebunt uenientẽ ad
iudiciũ ingła magna & maiestate. & consur¬
gent principes subaudis ȩccłarũ de soliissuis
adhonorandũ te: & ad orabunt te ꝓpt̃ dñm

Expanded text:
 ad contemptibilem animam, ad abominatam gentem, ad servum dominorum. » Vox Prophetae ad Filium ex persona Patris. Redemptor Israel, id est virorum videntium Deum, dicitur Dei Filius: quia ipse nos redemit cruore sanguinis sui.« Crucifige eum , » et talia hujuscemodi multa. Abominatam gentem appellat Christum et Nazaraeos ejus, qui in tantum sunt abominabiles et detestabiles ac respuendi apud Judaeos, ut quotidie ter in synagogis eorum maledicantur dicentes: quod propter illos amiserunt regnum, locum, eChristum, qui quasi servus non est dedignatus stare ante Pilatum, Annam, et Caiphan, et dijudicari ab illis ut latro et malefactor, cum esset unicus Filius Dei Patris. « Reges videbunt » venientem ad judicium in gloria magna et majestate; « et consurgent principes, » subaudis, ecclesiarum de soliis suis ad honorandum te, « et adorabunt te propter Dom
Abbreviated transcription (Latin):
lis peccatorũ: de quib salomon loquitur.
U inculis peccatorũ suorũ unusquisq con¬
stringitur. & iis qui intenebris morant᷑.
subaudis diceres reuelamini: hoc ÷ illu¬¬
minamini ł isqui intenebris inquit
erant. hoc ÷ in infidelitate. & qui inte¬
nebris ce umbra mortis sedebant & lucẽ¬

Expanded text:
um, de quibus Salomon loquitur: Vinculis peccatorum suorum unusquisque constringitur. « Et his qui in tenebris morantur, » subaudis diceres « revelamini, » hoc est illuminamini. His qui in tenebris, inquit, erant, hoc est in infidelitate, et qui in tenebris et in umbra mortis sedebant et luce
Abbreviated transcription (Latin):
Dedi tẽ in lucem gentium: id÷ ut om̃s gentes il¬
lumines quȩ ad fide meã uenerint. & sis salus
mea usq ad extremũ t̾rȩ. hoo ÷ ut salutẽ ꝑ quã
aluandi surt popłi ꝑ apłos annuncies. Salus

Expanded text:
« Dedi te in lucem gentium, » id est, ut omnes gentes il« Dedi te in lucem gentium, » id est, ut omnes gentes illumines quae ad fidem meam venerint. « Et sis salus mea usque ad extremum terrae, » hoc est, ut salutem per quam salvandi
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ isrł ñ congregabit᷑ id ÷ ñ conuertet᷑ ad sidẽ.
licet ꝓpterea uenerim. Hinc dat᷑ intelligi
cũ dicit formans me exutero seruũ sibi: il¬
lũ appellasse suꝑius & istoi loco seruũ qͥ
formatꝰ est. Ideouenit filuis dĩ. ut reduce¬
ret iacob errantẽ ad creatorẽ suũ: sicut dicit
apłis Ite addomũ isrł. Ꝙ. ħonsũ missus nͥ
dixi resurgens a mortuis. Data ÷ mͥ omĩs
potestas: ingelo & int̾ra. Acsi diceret. ꝑdidi
unã gentẽ: & ecce totꝰ mundus in mecredet.
Ds m̃s factusest fortitudomea: qr t̾cia die re¬
surrexi. Licet enĩ diceret pendens incruce
ctione: appellant᷑ feces. Ꝙe sensus. Parũ
⁊ tibi ut puna gente solũ modo isrł mor¬
tem sustineas: sed ꝓ omĩb gentibus. Tale
quid & ipse filiusorauit. Pat̾ inquiens.
si possibile : transeat a me calixiste
Nidelicet si possibile est ut sine interitu iudeorũ
salusgentiũ fiat: transeat a me calix passionis.

Expanded text:
« Et Israel non congregabitur, » id est non convertetur ad fidem, licet propter ea venerim. Hinc datur intelligi cum dicit, formans me ex utero servum sibi, illum appellasse superius et isto in loco servum qui formatus est. Ideo venit Filius Dei, ut reduceret Jacob errantem ad Creatorem suum, sicut dicit apostolis: Ite ad domum Israel. « Et non sum missus nisi a mortuis: « Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . » Ac si diceret: Perdidi unam gentem, et ecce totus mundus in me credet. « Deus meus factus est fortitudo mea, » quia tertia die resurrexi. Licet enim diceret pendens in crucectione appellantur feces, et est sensus: Parum est tibi ut pro una gente solummodo Israel mortem sustineas, sed pro omnibus gentibus. Tale quid et ipse Filius oravit: « Pater inquiens, si possibile est, transeat a me calix iste . » Videlicet si possibile est, ut sine interitu Judaeorum salus gentium fiat, transeat a me calix passionis.
Abbreviated transcription (Latin):
aliis uerbis. Dicente mͥ patre ista quȩ retuli:
ego respondiei. Quomͦ teglorificaui pat̾: In
uanũ laboraui. & magnã partẽ iudeorũ adte
reuocare ñ potui. Hȩc aut̃ dicunt᷑ : ut liberum

Expanded text:
aliis verbis: Dicente mihi Patre ista quae retuli, aliis verbis: Dicente mihi Patre ista quae retuli, ego respondi ei: Quomodo te glorificavi, Pater? In vanum laboravi, et magnam partem Judaeorum ad te revocare non potui. Haec aut
Abbreviated transcription (Latin):
quod ÷ uerbũ dĩ. Inumbra manussuȩ ꝓtȩx̃
me: hoc ÷ in ꝑtectione diuinitatis suȩ ut
sine peccato manerem & miracula facerem:
ne ipsa caro assumpta a uerbo uilesceret.
Idõq dicit in umbra: qr ipsa diuinitas inui¬
discurrunt: de quib dr̃. Sagitȩ tuȩ acutȩ:
potentissimi popłi subte cadent In phare¬
tra sua abscondit me: hoc ÷ incorpore
humano Ex ꝑsona diuinitatis mͦloquitur.
haretra dr̃: eo qđ ferat mortẽ Alio locodns
hanio cõparatur: quia sicut ab hamo laten¬¬
te mȩsca capit᷑ piscis. sic diabolusa diuinitate
quȩ latuit in humanitate. captꝰ est. Unde
adheatũ iob dñs loquit᷑ Nunquid capies le-¬
ipse filius di : eo quod in omĩb uoluntati dĩ patris
paruerit Isrł aut̃: qr ex isrł originẽ carnis
Pat̾ in me manens: ipse facit oꝑa. Ꝙ ego dixi sub.¬
audis ad patrẽ: Inuacuũ laboraui. fine causa &
uane fortitudinẽ meã consumpsi. Acsidiceret

Expanded text:
quod est verbum Dei . » « In umbra manus suae protexit me, » hoc est in protectione divinitatis suae, ut sine peccato manerem et miracula facerem, ne ipsa caro assumpta a Verbo vilesceret. Ideoque dicit in umbra, quia ipsa divinitas invidiscurrunt, de quibus dicitur: « Sagittae tuae acutae, potentissimi populi sub te cadent . » « In pharetra sua abscondit me, » hoc est in corpore humano. Ex persona divinitatis modo loquitur. Pharetra dicitur, eo quod ferat mortem. Alio in loco Dominus hamo comparatur, quia sicut ab hamo latente in esca capitur piscis, sic diabolus a divinitate quae latuit in humanitate captus est. Unde ad beatum Job Dominus loquitur: « Nunquid capies leipse Filius Dei, eo quod in omnibus voluntati Dei Patris paruerit. Israel autem, quia ex Israel originem carnis  me manens, ipse facit opera . » « Et ego dixi, » subaudis ad Patrem: « In vacuum laboravi, sine causa et vane fortitudinem meam consumpsi. » Acsi diceret
Abbreviated transcription (Latin):
ri uersu. Hȩc dicit dñs. xp̃o meo cirocuius
app̃hendi dexterã ut subiciã ante faciem
eiꝰgentes. babilonios. chaldeos. egiptios. me¬
dos &terasq incircũitu suo. E dorsa regum
ueita: ad fugiendũ ante eũ. Multi reges
dorsa uerterunt ante eũ: dnõ illi tribuente
iudeorũ. quẽ admodũ apud romanos diadema
faciebant &regẽ. Sic crismate punc̾ti
efficiebantur reges & sacerdotes. ut aaron a
moise. & dauid a samuhel. Qua re gͦ appella¬¬
t᷑ cirus xp̃c. cũ ñ sit ꝑunctus de oleo benedicti¬
te ibo ocire: & gloriosos t̃rȩ humiliabo. hoc :
babilonios & chaldeos qui głosi habebantur
in toto mundo. Portas ȩreas conterã ante te o
cire: & uectes ferreos confringã. Quȩ ciuitas
illi ñ patuit in qͥt beatꝰ ieronimꝰ: qͥs ñ regum
terga subiecit illi: qͥ muri prius in expugna¬
biles ñ illius obsidione subuersi sunt: Hȩc
qui plenius cognoscere uult: legat istoriam
xenophontis de ciro maiore. & inueniet ea esse

Expanded text:
o meo Cyro, cujus apprehendi dexteram ut subjiciam ante faciem ejus gentes, » Babylonios, Chaldaeos, Aegyptios, Medos, caeterasque in circuitu suo, « et dorsa regum vertam » ad fugiendum ante eum. Multi reges dorsa verterunt ante eum, Domino illi tribuente Judaeorum, quemadmodum apud Romanos diadema faciebant et regem. Sic chrismate peruncti efficiebantur reges et sacerdotes, ut Aaron a Mose, et David a Samuel. Quare ergo appellatur Cyrus christus, cum non sit perunctus de oleo benedictite ibo, » o Cyre, « et gloriosos terrae humiliabo, » hoc est Babylonios et Chaldaeos, qui gloriosi habebantur in toto mundo. « Portas aereas conteram » ante te, o Cyre, « et vectes ferreos confringam. » Quae civitas illi non patuit inquit beatus Hieronymus? Quis non regum terga subjecit illi? Qui muri, prius inexpugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Haec qui plenius cognoscere vult, legat historiam Xenophontis de Cyro majore, et inveniet ea esse
Abbreviated transcription (Latin):
stendi a t̾ra non amplius: qđ spatiũ crassi¬
tudine aeris aliquando nob splendorẽ solis
abstrahit. Non cȩlũ gͦ sacco obuoluit᷑. sed in¬
t̾dum sol in medio cli positꝰ aer nob obscu¬
rat᷑. Allegorice aut̃ hic ÷ sensus. Induã cȩlos

Expanded text:
stendi a terra non amplius: quod spatium crassitudine aeris aliquando nobis splendorem solis abstrahit. Non coelum ergo sacco obvolvitur, sed interdum sole in medio coeli posito, aer nobis obscuratur. Allegorice aut
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ ⁊ uenient. uidelicet & chaldeorum
subuersio ur̃aq reuersio. Scio enĩ qr durus
estu id ÷ incredulus. & neruus ferreus cer¬¬
uixtua. hoc ÷ irreuocabilis est suꝑbiatua:
& frons tua ęxea subaudisqr noluisti eru-¬¬
hescere. Ad eos ista loquit᷑ sermo diuinꝰ. qui
de aquis uida exierant:. & in uidea adhuc mo¬
rabant᷑. uidelicet iudȩ & beniamin: Quod
dura ceruice semꝑ essent. testatur ꝓthoma¬
itir stephanus. Dura ceruice inquit & in¬
circuncisi corde: uos semꝑ spui scõ restitistis.

Expanded text:
est venient, videlicet et Chaldaeorum subversio vestraque reversio. « Scio enim quia durus es tu, » id est incredulus, « et nervus ferreus cervix tua, » hoc est irrevocabilis est superbia tua, « et frons tua aerea, » subaudis, quia noluisti erubescere. Ad eos ista loquitur sermo divinus, qui de aquis Juda exierant, et in Judaea adhuc morabantur, videlicet Judae et Benjamin. Quod dura cervice semper essent, testatur protomartyr Stephanus. Dura cervice inquit et incircumcisi corde, vos semper Spiritui Sancto restitisti
Abbreviated transcription (Latin):
pħas de aduentu filii mei. & redemptione
humani generis. & adducam illud subau.¬
dis consiliũ meũ ꝑ incarnationis misteri.¬
um. filiũ uidelicet meũ qui est magni
ipso & spũ scõ quomodo illud impleatur.
&e faciam illud consiliũ iuxta uoluntatẽ
meã. Audite me duro corde: qui longe estis
a iusticia. Quib supradixerat sine p̾riui¬
legio honoris. audite me domꝰ iacob. & om̃e
residuũ domꝰ isrł. & illud. redite p̃uari¬
catores adcor:ad eosdem modo loquitur.
Audite me inquiens durocorde: hoc ÷ incre-¬
martir stephanꝰ in agone constitutꝰ: dix̃. Dura
ceruice & incircuncisi cordib & aurib: uos

Expanded text:
as de adventu Filii mei, et redemptione humani generis, « et adducam illud, » subaudis consilium meum, per incarnationis mysterium, Filium videlicet meum, qui est magni ipso et Spiritu sancto, quomodo illud impleatur, « et faciam illud » consilium juxta voluntatem meam. « Audite me duro corde, qui longe estis a justitia. » Quibus supra dixerat sine privilegio honoris, audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel. Et illud: Redite praevaricatores ad cor: ad eosdem modo loquitur: Audite me inquiens duro corde, hoc est, incremartyr Stephanus in agone constitutus dixit: « Dura cervice et incircumcisi cordibus et auri
Abbreviated transcription (Latin):
ut mitta filiũ meũ ꝑ incarnationis misteriũ.
ñ elongabit᷑ subaudis qr in te nascet᷑. & ad tuũ
opꝰ ueniet: & salus mea id ÷ filius ms qͥ saluabit
sꝑante sinse: ñ morabit᷑ Ista ÷ enĩ salus: de qua
dicit angłs ad mariã. Ipse saluũ faciet popłm
suũ: a peccatis eorũ. Dabo in sion salutẽ. uel ut
septuaginta dixer̃ salutarẽ. Ꝙ in isrł głam meã
Sẏon ce ifrł: unũ significant. Dabo inquit in
sion salutẽ. ł salutarem: filiũ meũ de qͦ iam
suꝑius diximꝰ angłm admariã. ẽt̃. locutũ. &
de quo simeon: uiderunt inqͥt oculi mei sa¬
lutare tuũ. Qđ aut̃ addit. & in isrł głam me-¬
am. idem est: qr gła dĩ patris filius est: qr
omĩa quȩ fecit ad laudẽ & głamdĩ patris
egit dicens Pat̾ in me manens ipse facit oꝑa
Hȩc aut̃ referri possunt specialit̾ ad ierłm &¬

Expanded text:
ut mittam Filium meum, per incarnationis mysterium: non elongabitur, subaudis, quia in te nascetur, et ad tuum opus veniet; et salus mea, id est, filius meus, qui salvabit sperantes in se, non morabitur. Ista est enim salus, de qua dicit angelus ad Mariam: « Ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum . » « Dabo in Sion salutem, » vel, ut Septuaginta dixerunt, salutarem. « Et in Israel gloriam meam. » Sion et Israel unum significant. Dabo inquit in Sion salutem, vel salutarem, filium meum de quo jam superius diximus angelum ad Mariam esse locutum. Et de quo Simeon: « Viderunt inquit oculi mei Salutare tuum . » Quod autem addit: Et in Israel gloriam meam, idem est, quia gloria Dei Patris Filius est: quia omnia quae fecit ad laudem et gloriam Dei Patris egit, dicens: « Pater in me manens ipse facit opera . » Haec autem referri possunt specialiter ad Hier
Abbreviated transcription (Latin):
abexordio mundi nouissimũ ͤ abinitio
creaturarũ quȩ necdũ facta sunt: subau¬
disego annunciaui. Ac sidiceret aliis uer¬
bis. Sunt dii manufacti: sed nequeunt
annunciate futura. At uͦ ego annuncio
abexorlio nouissimũ. hoc ÷ aduentũ filii
mei. electionẽ apłorũ : uocationẽ gentium:
Abexordio annunciauit aduentũ filii dĩ. &
uocationẽ gentiũ: loquensad abra ham:

Expanded text:
ab exordio » mundi « novissimum et ab initio ab exordio » mundi « novissimum et ab initio » creaturarum « quae necdum facta sunt, » subaudis ego annuntiavi. Acsi diceret aliis verbis: Sunt dii manufacti, sed nequeunt annuntiare futura. At vero ego annuntio ab exordio novissimum, hoc est adventum Filii mei, electionem apostolorum, vocationem gentium. Ab exordio annuntiavit adventum Filii Dei, et vocationem gentium loquens ad Abraham: «
Abbreviated transcription (Latin):
aurificem hoc ÷ statuariũ ut faciat uob̾dm̃:
& ꝓcidant ante illũ om̃s qui eũ ꝑpexerunt.
&e adorant illudꝰ portant illud simulacͥrum
sacerdotesde loco adlocũ: qr non ualet se ip¬
su mouere: & stabit in eo loco ubi positũ fue¬
rit acde loco suo ñ mouebitur sua uirtute.
Sed & cũ clamauerint ad eũ sacerdotes &
cultores eiꝰ: non audiec eos. Mem̃tote is¬
poenitentiã. Alloquitur mͦ eos dñs ce ꝓuo¬
cat adpoenitentiã: nolens mortẽ eorũ sed
magis uult ut sanent᷑. Redite pͣuaricatores
adcor: hoc ÷ admentẽ urãm & intellectũ
iusticie recordamini prioris scłi. id ÷ ad
memoriã reducite om̃ia bona quȩ uob̾sum.¬
ministraui ꝑ seruos meos ꝓpħas & iudices
a die qua eduxi uos de squalore carceris
exiptiorũ. qm̃ egosũ dĩ uerus qui uob̾ ista
prestiti. nec ⁊ similis mei. Annuncians

Expanded text:
aurificem, » hoc est statuarium « ut faciat vobis deum: aurificem, » hoc est statuarium « ut faciat vobis deum: et procidant » ante illum omnes qui eum perspexerint « et adorent illud, et portant illud » simulacrum sacerdotes de loco ad locum, quia non valet seipsum movere, « et stabit in eo loco » ubi positum fuerit « ac de loco suo non movebitur » sua virtute. « Sed et cum clamaverint ad eum » sacerdotes et cultores ejus, « non audiet eos. Mementote ispoenitentiam. Alloquitur modo eos Dominus et provocat ad poenitentiam: nolens mortem eorum, sed magis vult ut salventur . « Redite, praevaricatores, ad cor, » hoc est ad mentem vestram et intellectum justitiae. « Recordamini prioris saeculi, » id est ad memoriam reducite omnia bona, quae vobis subministravi per servos meos prophetas et judices, a die qua eduxi vos de squalore carceris Aegyptiorum, « quia ego sum Deus » verus qui vobis ista praestiti « nec est similis mei. » « Annuntians
Abbreviated transcription (Latin):
Usq ad senecꝰtã subaudis urãm ñ meã. ego ip.
se subaudis sum qui dixi olim moisi ego
sũqui sum : uł etiam usq ad senectam
urãm ego ipse ꝓtegam uos. & usq ad canos
urõs non meos id ÷ usq ad diem iudicu
ego portabo uos & sustineho: ut cũ pleni¬
tudo gentiũ intrauerit. uos salue mini
credendo inme. Ego feci uos & ego feram.
id ÷ ego expectabo uos ad poenitentiã. &
saluabo si in me credere uoluerttis Cui
subaucdis dõ manu facto assimilastis me:
N unc maxime contra illos loquit᷑. quitem¬
porib achar & ez echiȩ idola coluerunt
statuentes ea in om̃ib angulis platearũs
in ortis nemorib ꝙ &e suꝑdomos. Qui
confertis aurũ de sacculo. sicut tẽporib
aaron in deserto: & argentũ statera pon¬
deratis. uolentes scire quantũ unusqͥsꝙ
afferat: Conducentes id ÷ conuo cantes

Expanded text:
« Usque ad senectam, » subaudis vestram, non meam, « ego ipse, « Usque ad senectam, » subaudis vestram, non meam, « ego ipse, » subaudis sum, qui dixi olim Mosi: « Ego sum qui sum ; » vel etiam usque ad senectam vestram ego ipse protegam vos « et usque ad canos » vestros non meos, id est usque ad diem judicii « ego portabo, » vos sustinebo: ut cum plenitudo gentium intraverit, vos salvemini credendo in me. « Ego feci vos, et ego feram, » id est, ego exspectabo vos ad poenitentiam « et salvabo » si in me credere volueritis. « Cui, » subaudis deo manufacto, « assimilasti me? » Nunc maxime contra illos loquitur, qui temporibus Achaz et Ezechiae idola coluerunt, statuentes ea in omnibus angulis platearum, et in hortis, nemoribusque, et super domos. « Qui confertis aurum de sacculo » sicut temporibus Aaron in deserto, « et argentum in statera ponderatis » volentes scire quantum unusquisque afferat : « conducentes, » id est convocantes «
Abbreviated transcription (Latin):
dea. decem uͦ iã ductȩ erant in assirios: uliq
dix̃ residuũ domꝰ isrł. Qđ aut̃ addit qͥ pora¬
mini a meoutero. qui gestamini amea iil¬
ua: ñ debemꝰ putare dm̃ omĩpotentẽ qͥ sp̃s est
habere uuluã aut uterũ. sed ꝑuuluã &
uterũ clementiam & miscdiam illiuis de-¬
bemꝰ intelligere qua ꝓtegim᷑. E quantũ ab
litterã ꝑtinet. instarꝰ puerorũ aclataentus
ille popłs ita adõ quasi matris in uteroa
uulua pregnantis exegipto portatꝰ ÷ in
tram repmissionis. Qu̾antũ uero al altiorẽ
intellectũ attinet. portatus ⁊ adĩ nriscdia
lens statim tantã multitudinẽ delere.
Similit̾ postquam introduxit eũ in t̾ram
omib meliorẽ. & ille abeo sȩpe recessissit
irritans eũ ad iracundiam ad orando idola:
dui sustinuit & portauit iniquitatemeius.
prestolans eũ ad poenitentiam: sicuo & post
passionẽ suã ꝑ annos quad raginta duos

Expanded text:
daea, decem vero jam ductae erant in Assyrios: ideoque daea, decem vero jam ductae erant in Assyrios: ideoque dixit residuum domus Israel. Quod autem addit « qui portamini a meo utero, qui gestamini a mea vulva, » non debemus putare Deum omnipotentem, qui spiritus est, habere vulvam aut uterum: seuterum, clementiam et misericordiam illius debemus intelligere qua protegimur. Et quantum ad litteram pertinet, instar puerorum ac lactentium, ille populus ita adeo quasi matris in utero et vulva praegnantis ex Aegypto portatus est in terram repromissionis: quantum vero ad altiorem intellectum attinet, portatus est a Dei miserilens statim tantam multitudinem delere. Similiter postquam introduxit eum in terram omnibus meliorem, et ille ab eo saepe recessisset irritans eum ad iracundiam adorando idola, diu sustinuit et portavit iniquitatem ejus, praestolans eum ad poenitentiam: sicut et post passionem suam per annos quadraginta duos.
Abbreviated transcription (Latin):
nera urã id÷ simulacra urã graui ponde-¬
re sunt: hoc ÷ magna pondera metalloꝵ
in se habent uł etiam alio modo simtila¬
chra urã nichil sunt aliud nisi onera
sacerdotĩ & portantiũ: deprimentia
usq ad lassitudinẽ Contabuer̾ ipsa si¬
mulachra id ÷ defecerurit. annichilata
sunt post dnĩ ascensionẽ. Italoquit᷑ ꝓ¬
pħa de futuro quasi de pͣterteo Honpo-
tuerunt illa simulachra saluare portan.¬
tẽ se de tribulatione. & anima eorũ id:
fabricantiũ. portantiũ colentiũ in cap¬
tiuitatem demonũ ibit ħon ÷ putandii
qđ simulachra muta & insensibilia
animã habeant: sed de anima colentiũ
dictũ constat. Audite me domꝰ ĩacob &
omẽ residuũ domꝰ isrł. Hon dix̃ audite
me serui mei. & electi mei cũ adiectione
ame recedentes. & omẽ residuũ domꝰ isrł hoc
reliquiȩ decẽ tribuũ. quȩ similit ꝑidolatiȩ
culturã a me recessistis. Quando ꝓpħa ista h.¬
quebatur. trestrib adhuc morabant᷑ inui.¬

Expanded text:
nera vestra, id est simulacra vestra gravi pondere sunt, hoc est magna pondera metallorum in se habent. Vel etiam alio modo: Simulacra vestra nihil sunt aliud nisi onera sacerdotum et portantium: deprimentia usque ad lassitudinem. Contabuerunt ipsa simulacra, id est defecerunt, annihilata sunt post ascensionem. Ita loquitur Propheta de futuro quasi de praeterito. « Non potuerunt illa » simulacra « salvare portantem » se de tribulatione, « et anima eorum, » id est fabricantium, portantium, colentium « in captivitatem » daemonum « ibit. » Non est putandum, quod simulacra muta et insensibilia animam habeant; sed de anima colentium dictum constat. « Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel. » Non dixit: audite me, servi mei, et electi mei, cum adjectione a me recedentes: et omne residuum domus Israel, hoc est reliquiae decem tribuum, quae similiter per idololatriae culturam a me recessistis. Quando Propheta ista loquebatur, tres tribus adhuc morabantur in Ju
Abbreviated transcription (Latin):
sed postea aquas doctrinȩ ȩuangłicȩ iuxta
se habens. quȩ antea infructuosa erat qua¬
si contra naturã ꝓtulit fructũ uirtutum.
Possumꝰ etiam ꝑ herbas & salices geminam
uocationẽ intelligere. gentium uidelicet
ac iudeorũ: ut ꝑherbas intelligamꝰ mul¬
atudinẽ gentiũ uenientiũ ad sidem. ꝑ sa¬
licesuero primitiuã eccłam ex uideis. ꝗ̃
predicantib apłis cito creuit Iste subau¬
disunus credens& fidelis dicet. Dñi ego
sum seruus ꝑfidem & oꝑationẽ non idolo.¬
rũ: quia abillo sum redemptus. & ille
alius fidelis. uocabit peccatores ad poeni¬
tentiam innomine iacob: hoc est ut sup-¬
plantet uicia sicut &e ille fecit. & hic id ÷
ille aliꝰ scribet mani sua. dnĩ ego sũ seruus. uł¬

Expanded text:
sed postea aquas doctrinae evangelicae juxta sed postea aquas doctrinae evangelicae juxta se habens, quae antea infructuosa erat, quasi contra naturam protulit fructum virtutum. Possumus etiam per herbas et salices geminam vocationem intelligere gentium, videlicet ac Judaeorum: ut per herbas intelligamus multitudinem gentium venientium ad fidem, per salices vero primitivam ecclesiam ex Judaeis, quae praedicantibus apostolis cito crevit. « Iste, » subaudis unus credens et fidelis, « dicet: Domini ego sum » servus per fidem et operationem, non idolorum, quia ab illo sum redemptus. « Et ille » alius « fidelis vocabit » peccatores ad poenitentiam « in nomine Jacob, » hoc est ut supplantet vitia, sicut et ille fecit. « Et hic, » id est ille alius, « scribet manu sua: Domini ego sum servus,
Abbreviated transcription (Latin):
pem eorũ: qr nisi ipse illustrasset corda gen¬¬
tium. incassũ expenderent p̃dicationẽ suã
Nisi enĩ dñs cor illustrauerit auditoris: in
uanũ laborat lingua doctoris. Ꝙ germi¬
nabunt int̾ herbas. quasi salices iuxta
prȩt̾fluentes aquas. Herba uiriditate
gaudet. Illi gͦ qui renouantur inbaptisma.¬
te. & benedictionẽ dñi merent᷑ accipere
herbis uirentib comparant᷑: qr habentes
uiriditatẽ fidei bonorumq oꝑum gerii.¬
nabunt fructꝰ bonȩ oꝑationis int̾ creden¬¬
tes. qͥ iã firmati radicib. uiriditatẽ et
ipsi plenã possident. Per salicem quȩ in-¬
fructuosa est. &e cito accrescit. maxime si
iuxta prȩter fluentes aquas sita sit: hoc ÷
si hinc inde aquis uallatur & quȩ etiã si
sumpta fuerit in cibo uel potu. sicut phisi¬
ci dicunt sterilem reddit a quo sumitur:
significatur gentilitas quȩ sterilis ante ad¬
uentũ dnĩ exticit a fructib bonorũ oꝑum.

Expanded text:
pem eorum, quia nisi ipse illustrasset corda genpem eorum, quia nisi ipse illustrasset corda gentium, incassum expenderent praedicationem suam. Nisi enim Dominus cor illustraverit auditoris, in vanum laborat lingua doctoris. « Et germinabunt inter herbas, quasi salices juxta praeterfluentes aquas. » Herba viriditate gaudet; illi ergo qui renovantur in baptismate, et benedictionem Domini merentur accipere, herbis virentibus comparantur: quia habentes viriditatem fidei bonorumque operum, germinabunt fructus bonae operationis inter credentes, qui jam firmati radicibus viriditatem et ipsi plenam possident. Per salicem quae infructuosa est et cito accrescit, maxime si juxta praeterfluentes aquas sita sit, hoc est si hinc inde aquis vallatur, et quae etiam si sumpta fuerit in cibo vel potu, sicut physici dicunt, sterilem reddit a quo sumitur significatur gentilitas, quae sterilis ante adventum Domini exstitit a fructibus bonorum operum:
Abbreviated transcription (Latin):
audi manclata mea: & oꝑe ad imple.
Hȩc dicit dñs faciens te incorpore & for-¬
mans te inanima. abutero auxiliator tuus:
Iquia cũ ñ esses feci te. Noli tunere serue m̃s
Iiacob: & rectissimequem elegi. Dicit beatus
pretatur. Hoc aut̃ quod uir uidens dm̃
dicitur. non in scriptione litterarũ est:
sed in sono uocis consistit. Unde quod hic dr̃
noli timere serue meus iacob & rectissime
que elegi : tale : ac si diceretur. & isrł que
elegi. Effundã enĩ aquã hoc ÷ doctrinã ue
teris & noui testam̃ti suꝑsitientẽ gentilita¬
tẽ: & fluenta diuinorũ eloquiorũ suꝑari¬
dam: Gentilitas quȩ erat sitiens. ipsa erat &
arida: qr ñ habebat humorẽ dilectionis dĩ¬
pem tuam. Semen spuale apłorum & stirps.
om̃s credentes sunt: qui eorũ predicatione.
exemplis. miraculis uł scriptis illuminati:
ad fidem uenerunt . ł futuri sunt usq ad
ei tribuit Benedictionẽ etiã fudit suꝑstir.¬

Expanded text:
audi mandata mea et opere adimple. audi mandata mea et opere adimple. « Haec dicit Dominus faciens te » in corpore « et formans te » in anima, « ab utero auxiliator tuus » quia cum non esses feci te. « Noli timere, serve meus Jacob et Rectissime, quem elegi. » Dicit beatupretatur. Hoc autem quod vir videns Deum dicitur, non in scriptione litterarum est, sed in sono vocis consistit; unde quod hic dicitur: Noli timere, serve meus Jacob et Rectissime, quem elegi: tale est ac si diceretur: et Israel quem elegiteris et Novi Testamenti « super sitientem » gentilitatem « et fluenta » divinorum eloquiorum « super aridam. » Gentilitas quae erat sitiens, ipsa erat et arida: quia non habebat humorem dilectionis Dpem tuam. » Semen spirituale apostolorum et stirps omnes credentes sunt, qui eorum praedicatione, exemplis, miraculis, vel scriptis illuminati ad fidem venerunt, vel futuri sunt usque adei tribuit. Benedictionem etiam fudit super stir
Abbreviated transcription (Latin):
tuus ⁊ indeserto peccando contra dnm. Int̃¬
pretes aut̃ dicunt᷑ quasi int̾ partes. qui int̃
duos discurrunt pacẽ ferentes: quos in hoc
loco moi sen & aaron possumꝰ intelligere.qͥ
prȩuaricati sunt ad aquas contradictionis.
hoc ⁊ a uoluntate dĩ recesserunt. & conta¬
minaui principes scõs: id ÷ contaminari
ꝑmisi moisen ce aaron. Quosiccirco conta¬¬
minasse dicit: qr t̾ram reꝓmissionis non
intrauerunt. Dedi ad int̾netionẽ iacob:
hoc ÷ ad int̾fectionẽ. Ꝙisrł inblasphemi.¬
am: ut nullus prȩt̃ duos ex iisqui de egipto
egressi sunt. intrarent int̾ram reꝓmissionis.
secl cadauera eorũ iacerent in solitudine p̃t̃
de isrł & iacob carnali: nunc aut̃ alloqͥt᷑
chorũ apłorum. & credentes exiudeis cũ
priuilegio nominis & dignitate honoris.
Ꝙ nunc o chorus apłorũ. quia isrł carna.¬
lis ininfidelitate ꝑmanet. & ñ uult me
audire: Tu qui es seruus meus. electu s m̃s.

Expanded text:
tuus est in deserto peccando contra Dominum . Intetuus est in deserto peccando contra Dominum . Interpretes autem dicuntur, quasi inter partes, qui inter duos discurrunt pacem ferentes: quos in hoc loco Mosen et Aaron possumus intelligere, qui praevaricati sunt ad aquas contradictionis , hoc est, a voluntate Dei recesserunt. « Et contaminavi principes sanctos, » id est contaminari permisi Mosen et Aaron. Quos idcirco contaminasse dicit, quia terram repromissionis non intraverunt. « Dedi ad internecionem Jacob, » hoc est ad interfectionem. « Et Israel in blasphemiam, » ut nullus, praeter duos ex his qui de Aegypto egressi sunt, intraret in terram repromissionis; sed cadavera eorum jacerent in solitudine, praede Israel et Jacob carnali: nunc autem alloquitur chorum apostolorum et credentes ex Judaeis, cum privilegio nominis et dignitate honoris. Et nunc, o chorus apostolorum, quia Israel carnalis in infidelitate permanet et non vult me audire, tu qui es servus meus, electus meus,
Abbreviated transcription (Latin):
ultra ñ recordabor: postquã fructꝰ dignos poe¬¬
nitentiȩ feceris. Reduc me in memoriam: &
uidicem᷑ simul. Hoc ÷ recordare om̃iũ bonoꝵ
quȩ tͥ. feci. quomͦ eduxi te de domo seruitutis.
& introduxi in t̾ram omĩb meliorẽ: insignis
& miraculis & potentia magna. & quẽ admo¬
dũ deleui a facie tua gentes multas & fortes.
Ꝙ iudicemur simul: id ÷ discernamꝰ quid facere
tibi debueram qđ non feceram: & argue me.
Qui sensus. plenius habetur in michea. Popłs
meus quid feci tibi. aut quid molestus fui
tibi: responde mͥ. Harra siquid habes: ut iusti¬
ficeris Loquere tu prior si quid boni fecisti:
ne si ego coepero loqui. dicas qł ꝓpt̾ mea multi¬
loquia nequeas respondere:. Pat̃ tuus primus
peccauit. & interpretes tui prȩuaricati st̃
inme. Pat̾ eorũ uł abraham intelligendus
est qui peccauit dubitans in reꝓmissionẽ.
& petens signũ: uł omĩs ille popłs qui mor¬

Expanded text:
ultra non recordabor, postquam fructus dignos poeultra non recordabor, postquam fructus dignos poenitentiae feceris. « Reduc me in memoriam, et judicemur simul. » Hoc est recordare omnium bonorum quae tibi feci, quando eduxi te de domo servitutis, et introduxi in terram omnibus meliorem in signis et miraculis et potentia magna, et quemadmodum delevi a facie tua gentes multas et fortes. Et judicemur simul, id est, discernamus quid facere, tibi debueram quod non fecerim, et argue me. Qui sensus plenius habetur in Michea: « Popule meus, quid feci tibi, aut quid molestus fui tibi, responde mihi . » « Narra si quid habes, ut justificeris, » loquere tu peccator si quid boni fecisti, ne si ego coepero loqui dicas, quod propter mea multiloquia nequeas respondere. « Pater tuus primus peccavit, et interpretes tui praevaricati sunt in me. » Pater eorum vel Abraham intelligendus est, qui peccavit dubitans in repromissione, et petens signum: vel omnis ille populus qui mor
Abbreviated transcription (Latin):
tenent. & omĩa quȩ offerre dño uidentur ꝓ
nichilo ducunt: licet idolis ñ imnmolent ea.
Dicit gͦ dñs iacol. & israheli carnalit̾ agenti
N on me inuocasti iacoh: neo laborasti in me
isrł. Q est sensus. Besti is agri. draconibus.
strutionib. hoc ÷ gentilib me laudantibus
tu nequaquã me inuocare uoluisti nec labo¬¬
rare ut peccatũ negationis poenitentia deleres.
& licet uideat᷑ tͥ qđ holocausta & uictimȩ atq
incensa quȩ offers placeant michi. nec delector
ineis: qr adhuc inuetustate peccati ꝑ manes.
nonuis transire ad nouitatẽ euangłi i Ego
sũ. ego ipse qui deleo iniquitates tuas ꝓpt̾ me:
& peccatorũ tuoꝵ ñ recorlabor. Alloquitur
mͦ iudeos & hortat᷑ ad poenitentiã : ꝓmittens
eis ueniã delictorũ. Ego sũ inquã pius & miseri¬
cors. qui deleo iniquitates tuas. Si poenitentiã
egeris: ꝓpt̾ me non ꝓpt̾ te. Ꝙ peccatorũ tuorũ

Expanded text:
tenent, et omnia quae offerre Domino videntur, pro tenent, et omnia quae offerre Domino videntur, pro nihilo ducunt, licet idolis non immolent ea. Dicit ergo Dominus Jacob et Israeliti carnaliter agenti: Non me invocasti, Jacob, nec laborasti in me, Israel. Et est sensus: Bestiis agri, draconibus, struthionibus, hoc est gentilibus me laudantibus, tu nequaquam me invocare voluisti, nec laborare ut peccatum negationis poenitentia deleres. Et licet videatur tibi quod holocausta et victimae atque incensa quae offers placeant mihi: nec delector in eis, quia adhuc in vetustate peccati permanens, non vis transire ad novitatem Evangelii. « Ego sum, ego ipse, qui deleo iniquitates tuas propter me: et peccatorum tuorum non recordabor. » Alloquitur modo Judaeos et hortatur ad poenitentiam, promittens eis veniam delictorum. Ego sum, inquit, pius et misericors, qui delebo iniquitates tuas si poenitentiam egeris, propter me, non propter te. Et peccatorum tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
idõ non feci te seruire. qr suscipiebã sacrif¬
cia tua Non emisti mͥ argento calamũ. &
adipe uictimarũ tuarũm non inebriasti
me: id ⁊ ñ sum delectatꝰ. Calamꝰ. surculus
pignĩtis posuit. Non emisti inqͣt angento
calamũ.: hoc ÷ non precepi t̾ dare aurũ aut argen¬
tũ tuũ ut emeres exinde uaria genera & p̾ciosa
odoramentorũ & pigmentoꝵ adofferendum
mͥ quia non placebant oculis maiestatis meȩ.
eo qđ cõmunia essent idolis Heruntam̃ seruire
me fecisti inpeccatis tuis Seruire facimꝰ dm̃
omĩpotentẽ in peccatis nr̃is quando nolumus
conuerti abiniquitatib: & ille pius ce mise¬
ricors expectat nos ad poenitentiã. Prebuisti
mͥ lahoremin iniquitatib tuis: id ÷ sensus
Potest hoc & ad iudeos referri. qui post dñi as¬
censionẽ noluerunt conuerti. & ad eos qui huc¬
usq in infidelitate ꝑmanentes. sacrificium
uerũ quod iã impletũ est. infigura ad huc

Expanded text:
ideo non feci te servire, quia suscipiebam sacrifiideo non feci te servire, quia suscipiebam sacrificia tua. « Non emisti mihi argento calamum, et adipe victimarum tuarum non inebriasti me, » id est, non sum delectatus. Calamus, surculus pigmentis posuit. Non emisti, inquit, argento calamum, hoc est, non praecepi tibi, dare aurum et argentum tuum, ut emeres exinde varia genera et pretiosa odoramentorum et pigmentorum ad offerendum mihi, quia non placebant oculis majestatis meae, eo quod communia essent idolis: « Verumtamen servire me fecisti in peccatis tuis. » Servire facimus Deum omnipotentem in peccatis nostris, qui nolumus converti ab iniquitatibus, et ille pius et misericors exspectat nos ad poenitentiam. « Praebuisti mihi laborem in iniquitatibus tuis. » Idem est sensus. Potest hoc et ad Judaeos referri, qui post Domini ascensionem noluerunt converti, et ad eos qui hucusque in infidelitate permanentes, sacrificium verum quod jam impletum est, in figura adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
in me solũmodo. Non obtulisti mͥ arietẽ holo¬
caustitui: & uictimis tuis ñ glorificasti me.
Sȩpe quidẽ uidebat᷑ offerre dño holocausta sed
non suscipiebat ipse: eo quod cõmunia essent
illi & idolis. Dnõ offerebat manu. & idolis
immolabat corde. Acsidiceret aliis uerbis lr¬
bitraris quidẽ obtulisse te mͥ uictimas. & im.¬
molasse arietes: Sedscias ame ñ ẽẽ susceptos.
qr mͥ &e idolis cõmunes erant. Illumq sensũ
repetit de quo suꝑuis dixit. Ut quid mͥ offertis
carnali sed sp̃uali: de quo psalmista dicit
Sacrificiũ dõ sp̃s contribulatꝰ: cor contritũ &x
humiliatũ ds non sꝑnit. Hon te seruire feci
in oblatione: nec laborem tibi prebui in
sabbata. Quare gͦ nunc ista dicit: Ac sidicert
aliis uerbis Ideo non te feci seruire. qr non
exquisiui ate prȩciosũ quippiam ut inpͣ¬
parandis eis laborare te facerem: uł etiam

Expanded text:
in me solummodo. « Non obtulisti mihi arietem holoin me solummodo. « Non obtulisti mihi arietem holocausti tui, et victimis tuis non glorificasti me. » Saepe quidem videbatur offerre Domino holocausta, sed non suscipiebat ipse, eo quod communia essent illi et idolis. Domino auferebat manu, et idolis immolabat corde. Ac si diceret aliis verbis: Arbitraris quidem obtulisse te mihi victimas, et immolasse arietes: sed scias a me non esse susceptos, quia mihi et idolis communes erant. Illumque sensum repetit de quo superius dixit: « Ut quid mihi offertis carnali, sed spirituali de quo Psalmista dicit: « Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non spernit . » « Non te servire fecit in oblatione, nec laborem tibi praebuit isabbata. Quare ergo nunc ista dicit? Ac si diceret aliis verbis: Ideo non te feci servire, quia non exquisivi a te pretiosum quippiam, ut in praeparandis eis laborare te facerem. Vel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
me inuocasti i acob: nec laborasti in me
isrł. Sicuti iã suꝑius diximꝰ. duo sunt ia.¬
cob: carnalis & sp̃ualis &e duo sunt isrł.
& ubicunq ponitur isrł uł iacob sine no¬
mimis int̃p̃tatione. ut iacobelecte meus.
& rectissime quẽ elegi: de sp̃uali est intelligendii
Non me inuocasti inquit iacob Possumꝰ hoc refer¬
re ad illos qui ante aduentũ dnĩ idola coluert᷑.
uł ad illos qui post dnĩ ascensionẽ credere nolu¬
erunt: ꝑmanentes in infidelitate sua. Dicamꝰ
pͥmũ de eis. qui ante aduentũ dnĩ piȩuarica¬
ti sunt in idolis. Sȩpe inuocauit isrł dñm: &
ȩxaudunit eũ. Iilo aut̃ tempore quando istalo.¬
quebat᷑ isaias exꝑsona dnĩlicet inuocasset
ore: ñ inuocabat oꝑe. Non inuocasti inquit
me iacob: sicut inuocandus erã qr me inuoca¬
sti ore. idola uͦ mente & oꝑe Nec laborasti in
me isrł: id ÷ ñ feci laborare in adquirenda
preciosa quȩq ad offerendũ mͥ. ł non laborasti

Expanded text:
me invocasti, Jacob, nec laborasti in me, Israel. » Sicuti jam superius diximus, duo sunt Jacob, carnalis et spiritualis, et duo sunt Israel. Et ubicunque ponitur Israel vel Jacob sine nominis interpretatione, ut Jacob electe meus, et rectissime quem elegi, de spirituali est intelligendum. Non me invocasti, inquit, Jacob. Possumus hoc referre ad illos qui ante adventum Domini idola coluerunt, vel ad illos qui post Domini ascensionem credere noluerunt, permanentes in infidelitate sua. Dicamus primum de eis, qui ante adventum Domini praevaricati sunt in idolis. Saepe invocavit Israel Dominum et exaudivit eum. Illo autem tempore, quando ista loquebatur Isaias ex persona Domini, licet invocasset ore, non invocabat opere. Non invocasti, inquit, me, Jacob, sicut invocandus eram: quia me invocasti ore, idola vero mente et opere. Nec laborasti in me, Israel, id est, non feci laborare in acquirendo pretiosa quaeque ad offerendum mihi: vel non laborasti
Abbreviated transcription (Latin):
cito decucurrit longe lateq ꝑuniuersum
orbẽ. in tantũ ut ante deficeret eis t̾ra
quã lingua: sicut dicit psalmista. lnom.¬
nẽ t̾ram exiuit sonus eorũ: & cetera Abo¬
riente gͦ uocauit ds̃ pat̾ auem dm̃ uidelicet
iħ m xp̃m ꝑ incarnationis misteriũ: quia
t̾ra repmissionis in qua dñs natꝰ ÷ in par¬
tib orientis est. & ipse uir oriens appel¬
lat᷑ dicente ꝓpħa. Ecce uir oriens nomĩ eiꝰ.
De t̾ra etiam longinqua uirũ uoluntatis suȩ
uocauit: quando. xp̃m ꝑ assumptionis
misteriũ de hac t̾ra peregrinationis quȩ

Expanded text:
cito decucurrit longe lateque per universum cito decucurrit longe lateque per universum orbem: in tantum ut ante deficeret eis terra quam lingua, sicut dicit Psalmista: « In omnem terram exivit sonus eorum , » etc. Ab oriente ergo vocavit Deus Pater avem, Dncarnationis mysterium: quia terra repromissionis in qua Dominus natus est, in partibus orientis est: et ipse vir oriens appellatur, dicente Propheta: « Ecce vir oriens nomen ejus . » De terra etiam longinqua virum voluntatis suae vocavit, quando Christum per assumptionis mysterium, de hac terra peregrinationi
Abbreviated transcription (Latin):
uissimum: Quia cũ plenitudo temporis
iatrauit. misit ds̃ filiũ suũ factũ exmu¬
liere. Ꝙ ioħs de hacultua ȩtate Filioli
inqͥt: nouissima hora est. & egregius
p̃dicator. Nos sumꝰ. in quos fines scłoꝵ
deuenerunt. Consiliũ meũ subauctis qđ
statui: stabit. Uidelicet ut ꝑ filiũ meũ
recdimã genus humanũ: & omĩs uoluntas
mea fiat. Holuntas dĩ patris fuit. ac to-¬
tius trinitatis: ut filius dĩ carnẽ assume¬¬
ret. & genus humanũ quod captiuum
tenebatur. sua morte redimeret. Uocans abori¬
ente auẽ: & de t̾ra longinqua uirũ uoluntatis
meȩ. Hebrei referunt hoc ad cirũ regẽ ꝑ sarũ
siue dariũ regẽ medorũ. comparantes eos
aui qui cito aboriente uenerunt: & dñi
uoluntatẽ contra babilonẽ impleuerunt
Nos aut̃ uerius affirmantes dicamꝰ dñm nr̃m
iħm xp̃m a dõ patre aui assimilatũ: quia
sicut auis uelocit᷑ de loco adlocũ transit
sic dnĩ predicatio ꝑ apłos incipiens ab ierłm:

Expanded text:
Quia cum plenitudo temporis intravit, misit Deus Filium suum factum ex muliere . » Et Joannes de hac ultima aetate: « Filioli, inquit, novissima hora est . » Et egregius praedicator: « Nos sumus, in quos fines saeculorum devenerunt . » « Consilium meum, » subaudis quod statui, « stabit. » Videlicet, ut per Filium meum redimam genus humanum « et omnis voluntas mea fiet. » Voluntas Dei patris fuit ac totius Trinitatis, ut Filius Dei carnem assumeret, et genus humanum, quod captivum tenebatur, sua morte redimeret. « Vocans ab oriente avem, et de terra longinqua virum voluntatis meae. » Hebraei referunt hoc ad Cyrum regem Persarum, sive Darium regem Medorum, comparantes eos avi, qui cito ab oriente venerunt, et Domini voluntatem contra Babylonem impleverunt. Nos autem, verius affirmantes, dicamus Dominumistum a Deo patre avi assimilatum: quia sicut avis velociter de loco ad locum transit, sic Domini praedicatio per apostolos incipiens ab Jerusalem,
Abbreviated transcription (Latin):
bunt genu om̃ia subaudis genera hominũ.
quȩ antea incuruabant᷑ ante idola. &e non
solũgenua corporis sed uoluntas mentis
De hocdicit apłs In nomine dni omẽ genu
lingua subaudis mͥ. Inloco hoc maxime
fides gentiũ ostenditur. Honicttico sermo
diuinus ista loquit᷑ qđ iurare nos pͣcipiat:
sed omĩs sermo. xp̃ia norũ firmꝰdebet. ẽẽ.
quasi sub iuramento. ut qui filios ueritatis
se conficent᷑ esse. ueritatẽ excordea ort
dent᷑ quidem id ÷ erubescent de suis ma-¬
lis. non ut ꝑeant sed ut poenitentiam
Uł certe illi qui in suo errore ꝑmanserint.
confundentur indie iudici i: audientes
ad nõ. Ite maledicti in ignẽ ȩt̾nũ lndno¬
nitentiam. & laudabicur omẽ sem̃ iłrł: hoc
÷ omĩs chorꝰ apłorũ. uł qui de eorũ stirpe
pullulauer̃. & credider in xp̃o habentes
iusticiã & głam semptt̃nã. De hac laudati¬

Expanded text:
bunt genu omnia, » subaudis genera hominum, bunt genu omnia, » subaudis genera hominum, quae antea incurvabantur ante idola: et non solum genua corporis, sed voluntas mentis. De hoc dicit apostolus: « In nomine Domini omne genu lingua, » subaudis mihi. In hoc loco maxime fides gentium ostenditur. Non idcirco sermo divinus ista loquitur, quod jurare nos praecipiat: sed omnis sermo Christianorum firmus debet esse, quasi sub juramento: ut qui filios veritatis se confitentur esse, veritatem ex corde et ore dentur quidem, id est erubescent de suis malis, ut non pereant, sed ut poenitentiam bescitis ? » Vel certe illi qui in suo errore permanserint, confundentur in die judicii, audientes a Domino: « Ite, maledicti, in ignem aeternum nitentiam, « et laudabitur omne semen Israel, » hoc est omnis chorus apostolorum, vel qui de ecorum stirpe pullulaverunt, et crediderunt in Christo habentes justitiam et gloriam sempiternam. De hac laudati
Abbreviated transcription (Latin):
patre : filius. & infilio subaudis pat̃ Con¬
uertimini ad me & saluieritis: om̃s fines t̾rȩ
Conuertimini ad fidẽ meã abidolatria om̃s
gentes. & saluabo uos ab interitugehennȩ
mpleo illud: qͦd pat̾ filio reꝑmisit dicens
Postula ame & dabot̾ gentes hȩreditatẽtuã.
& possessionẽ tuã t̾minos tre: addidit de
semet ipso. luraui ego dĩ pat subaudis qđ
sententia oris mei & uerbũ qđ semel ꝓtuli
de salutegentiũ nequaquã irritũ fiet. sed ope
illius firmissimꝰ & immutabilis est Egrediet᷑
deore meo iusticiȩ uerbũ: hoe ÷ filius meus
in carnabit᷑ qui : uerbũ meũ uł etiã senten¬
tia iustificationis ꝑ quã iustificandȩ sunt
gentes. & ñ reuertetur ad me filius meus cum
assumpta carne: donec redimat genꝰ humanũ
uł sermo & sententia pͣdicationis ñ reuercet᷑
adme sine fructu. Quare : Quia mͥ curua¬

Expanded text:
Patre est Filius, et in Filio subaudis Pater. « ConPatre est Filius, et in Filio subaudis Pater. « Convertimini ad me, et salvi eritis, omnes fines terrae. » Convertimini ad fidem meam ab idololatria, omnes gentes, et salvabo vos ab interitu gehennae. Impleo illud, quod Pater Filio repromisit dicens: « Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . » Addidit de semetipso: « Juravi » ego Deus Pater, subaudis quod sententia oris mei et verbum quod semel protuli de salute gentium, nequaquam irritum fiet: sed opere illius firmissimus et immutabilis est. « Egredietur de ore meo justitiae verbum, » hoc est Filius meus incarnabitur, qui est Verbum meum, vel etiam sententia justificationis per quam justificandae sunt gentes, « et non revertetur ad me » Filius meus cum assumpta carne, donec redimat genus humanum. Vel sermo et sententia praedicationis non revertetur ad me sine fructu. Quare? Quia mihi curva
Abbreviated transcription (Latin):
rtune annuncient ueritatẽ. & in iant consi¬
liũ gentiũ Annunciate inquit o apłi & cre¬
dentes. gentib ad huc in errore manentib:
sidem quã ꝑcepistis. & consiliamini simul
de salute eorũ: Hoc ad impletũ est quando
antequã diuiderent᷑ ꝑ uniuersũ mundũ:
commune consiliũ elegerunt ut unitatem
annunciarent. ñ dissentiente sab inuicem.
Tunc etiam & simbolũ composuerunt de tri.¬
nitate & unitate : de cõmunione eccłȩ & re-
surrectione generali. Quis auditũ fecit hoc
abinitio. de salute gentiũ. nisi egoquilo¬
cutꝰ sũ ad abraham. in semine tuo benedi-¬
centur om̃s gentes &e plurima his similia
modo. quis auditũ fecit abinitio qđ idolum
qđ nichil ÷ non debeat ad orari. nisi ego qui
dixi. non erunt tͥ dii alieni. nec facies tͥ
sit Hunquid ñ ego dñs. & ñ ÷ ultra ds̃ absꝙ
me. Ds̃ iustus ce saluans ñ ÷ prȩt̾ me In

Expanded text:
rtune annuntient veritatem, et iniant concirtune annuntient veritatem, et iniant concilium gentium . « Annuntiate, » inquit, o apostoli et credentes, gentibus adhuc in errore manentibus fidem quam percepistis, « et consiliamini simul » de salute eorum. Hoc adimpletum est, quando antequam dividerentur per universum mundum, commune concilium elegerunt ut unitatem annuntiarent, non dissentientes ab invicem. Tunc etiam et symbolum composuerunt de Trinitate et unitate, de communione Ecclesiae, et resurrectione generali. « Quis auditum fecit hoc ab initio » de salute gentium, nisi ego qui locutus sum ad Abraham: « In semine tuo benedicentur omnes gentes , » et plurima his similia,modo. Quis auditum fecit ab initio, quod idolum quod nihil est non debeat adorari, nisi ego qui dixi: « Non erunt tibi dii alieni, nec tibi faciesit. « Nunquid non ego Dominus, et non est ultra Deus absque me? Deus justus et salvans non est praeter me. » In