comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
igiter increniss gr̃as ago et oblatõrm tuã
fident᷑ accipio in tp̃re rebus tuis usurus ut x¬
priis EExcusatõem accusatorm nreã arbitror.
non eĩ tu ad me st ego ad te uenire debui. si
⁊ longiorẽ morã traperis ueniã quẽ femper
inde insurus plura scribe est aĩꝰ s nuncii
tui qͦs facunde licet epłe in auxiliũ misisti ta¬
citi expectãt et lr̃as in silentio suspirãtes mi¬
merãt celũq suspicũt et sol fugit et uereor
tebris decimantem
srũ ualde audies uin tñ nestio quid
alii. ego aũt hac rtate nondũ qͥd uelĩ
strmaremetũ ualeo nõ ꝙ mea mn uoluntas
ignota sit s qd̵ desiderio multa obstãt non
plene igit᷑ uelle possũ qd̾ frust᷑me uelle
uide. huic in labor ⁊ rerũ infinita ꝑplexitas
cotidirq magis exꝑior illud hebreoꝵ sapi¬
entis dictũ brene suul et guidũ qd legentes
pberũq sicco pede p̃tereunt ego semꝑ rele¬

Expanded text:
iugiter increvisset. Gratias ago et oblationem tuam iugiter increvisset. Gratias ago et oblationem tuam fidenter accipio, in tempore rebus tuis usurus ut propriis. Excusationem tuam accusationem meam arbitror; non enim tu ad me sed ego ad te venire debui; et si longiorem moram traxeris, veniam quem semper video visurus. 2 Plura scribere est animus, sed nuntii tui, quos facunde licet epystole in auxilium misisti, taciti expectant et literas in silentio suspirantes numerant celumque suspiciunt; et sol fugit, et vereor tebris declinandam. 1 Mirum valde audies, verum tamen: nescio quid alii, ego autem hac etate nondum quid velim firmare mecum valeo, non quod mea michi voluntas ignota sit, sed quod desiderio multa obstant. 2 Non plene igitur velle possum quod frustra me velle video; hinc michi labor et rerum infinita perplexitas, quotidieque magis experior illud Hebreorum Sapientis dictum, breve simul et gravidum, quod legentes plerique sicco pede pretereunt, ego semper rele
Abbreviated transcription (Latin):
loca scĩssima ferrẽ ut ꝓphana ꝑtreat actid
cepi ext̾nos tumłtos minasq nõ metuo.
nec si successit qd cogito carpeyã rupem
in qua hĩtem elegi nõne ppło sim suspectꝰ
qd fecisse legunꝰ publicolã s ne tedio af¬
fc̃us iid̾ qd fuge̾ est aĩmꝰ sponte recedam
Nosti aũt e septẽ collibris qui oĩbꝰ monti¬
bus ac uallibꝯ p̃ferũt qui suã louge gͣtissi¬
mus sit mn scudiisq meis aptissimꝰ iaq¬
Ut ad ꝓpositũ redrã Itaq ꝯcludã nõ moneor
siña magno u̾bis desiderio teneor enẽtus
in manibꝰ dei esti c̾te si nũꝙͣ sc̃am eiuitatẽ
int̾uero u̾m dices qd̵ suꝑior spondet epła
¶ Ad Pontiũ sampsonẽ
Ccensa caritas frenĩ nescit Id si nuꝙͣ
muit p̃cipue in dulcissius atq huma¬
issimis lr̃is tuis sensi murarer si iste tius
erga me plusey fratuꝰ affcũs nonꝰ ess et
nõ a ten̾is ãnis incepta usq ad hanc etatẽ

Expanded text:
loca sanctissima ferire ut profana perterreat. loca sanctissima ferire ut profana perterreat. cepi, externos tumultus minasque non metuo. Nec si successerit quod cogito, Tarpeiam rupem in qua habitem elegi, non ne populo sim suspectus, quod fecisse legimus Publicolam, sed ne tedio affectus in id quod fugere est animus, sponte recidam; nosti autem e septem collibus qui omnibus montibus ac vallibus prefuerunt, quisnam longe gratissimus sit michi studiisque meis aptissimut ad propositum redeam atque concludam, non moveor sententia, magno Urbis desiderio teneor; eventus in manibus Dei est. Certe si unquam sanctam civitatem intravero, verum dices quod superior spondet epystola. 0 Ad Pontium Samsonem. 1 Accensa caritas frenum nescit: id si unquam, nunc precipue in dulcissimis atque humanissimis literis tuis sensi. Mirarer si iste tuus erga me plusquam fraternus affectus novus esset, et non a teneris annis inceptus usque ad hanc etatem
Abbreviated transcription (Latin):
dii odii signũ pñtem de capite t̾rarũ orbis
etate flãmis absũptũ nũc ẽt młto labore in¬
finitaq reficit᷑ ĩprusa u̾m id nõ dei edm̃ dic
aliqͥs s⁊ culpa hom fuit. Quartꝰ ãnꝰ agit᷑
ex quo t̾remotu t̾ribili et apłi pauli tempłũ
prne funditꝰ ruit ⁊ uirgnuis domꝰ su pmo
colle ꝯsistens guiter ꝯcussa est nͥ forte dicat
quispiã non tam clarũ celestis iracundie inde
collapsam uidit Incredibłe quid̾ dcũ ut uix
tanti edificii fastigiũ extet turrĩq ibi fuis
pores religiõe q młtoꝵ u̾tit cãpana illa ꝑ¬
celebris bonifacii octaui opꝰ ⁊ nomẽ ita liq̃¬
eñ fame credidimꝰ que tu c̾ms ego pꝯt iubi¬
leũ amiũ rome non sui qui nũt t̾rius reteo
enciũ una uox loquit᷑. q̃ mentiri nõ sols t̾te
mĩꝙͣ rupes carpeya tale aliꝙ passa ẽ Cre¬
do ego ego deũ nicħ om̃n odisse que fecit sui
locũ unũ alto plus amat arbitror eũ plus
amare ubi se plus amari nouit int̾dũ uero

Expanded text:
divini odii signum putem — de capite terrarum orbis etate flammis absumptum, nunc etiam multo labore infinitaque reficitur impensa; verum id non Dei odium dicet aliquis, sed culpa hominum fuit. Quartus annus agitur ex quo terremotu terribili et apostoli Pauli templum pene funditus ruit et Virginis domus supremo colle consistens graviter concussa est; nisi forte dicat quispiam non tam clarum celestis iracundie indicium collapsam vidit — incredibile quidem dictu — ut vix tanti edificii vestigium extet turrimque ibi fuisporem religionemque multorum vertit, campana illa percelebris, Bonifacii VIII opus et nomen, ita liquenim fame credidimus que tu cernis; ego post iubileum annum Rome non fui, qui nunc tertius retro uitur, que mentiri non solet, certe nunquam rupes Tarpeia tale aliquid passa est. Credo ego Deum nichil omnium odisse que fecit; sin locum unum altero plus amat, arbitror Eum plus amare ubi se plus amari novit, interdum vero
Abbreviated transcription (Latin):
mũdo caput ẽ regno quid̾ assirio sine funũ
spacio breuiore suie rudi et ibeli doman¬
darũ gennũ barbarie ut angustiuꝰ idem
płib uerb̾ oñdit facile ꝯting̾at nõ ut orb̃
s ut asye caput ess Romano aũt imperio
qr maiora quedã ⁊ difficiliora restabant tłe
illud decus ẽx̃ uoluit quale qͣntitas laborũ
et cõplanandarũ rerũ asꝑitas exigebat.
In hiis om̃ĩbꝰ adhuc nicħ ut puto p̃ter nomẽ
babilonis obscurũ est quo nulti s in pͥmis
Angustinũ seq̃ns in historia utit᷑ ille mũdi
maloꝵ coaceruator orosius certe Ionimꝰ ĩ
epła quadã ociũ suũ beclee mititumq silex ͫ

Expanded text:
mundo caput; et regno quidem Assyrio sive finium spatio breviore sive rudi et imbelli domandarum gentium barbarie, ut Augustinus idem pluribus verbis ostendit, facile contigerat non ut orbis, sed ut Asie caput esset. 10 Romano autem imperio quia maiora quedam et difficiliora restabant, tale illud Deus esse voluit quale quantitas laborum et complanandarum rerum asperitas exigebat. In his omnibus adhuc nichil, ut puto, preter nomen Babilonis obscurum est, quo multi, sed in primis, Augustinum sequens, in historia utitur ille mundi malorum coacervator Orosius. 11 Certe Ieronimus in epystola quadam otium suum Bethleemiticumque sile
Abbreviated transcription (Latin):
puenissi ne młtis inquit morer condita est
ronia uelut alt̾a in occidẽte babylon Etee nõ
tũi qd dix̾at suxͣ rexeciit s ꝓcessit ult̾ius
et uelut prioris in qͥt filia babilonis uerĩ
enĩuero hoc loco tacitũ mllo mõ uellem esse
bellare t̾rarũ et in unã societatẽ rei puᶜ ͤ
legũq ꝓductũ longe lateq pacare ecte
audis almã urbẽ et noĩe babilonis infaurẽ
sic cã orignus et dignatõe p̃cipua celestis
ꝓuidrncie gliosa dñ dicit ꝑ quã deo placuit
orbẽ debellare t̾rarũ pot̾at nẽpe ꝑ alia
sed ꝓ hiaus uoluit qua s. tanti oꝑi p̃tunt

Expanded text:
pervenisset, «ne multis» inquit, «morer, condita est pervenisset, «ne multis» inquit, «morer, condita est Roma velut altera in occidente Babilon». Ecce non tantum quod dixerat supra repetiit, sed processit ulterius: «et velut prioris» inquit, «filia Babilonis». 7 Verum enimvero hoc loco tacitum nullo modo vellem esse bellare terrarum et in unam sotietatem reipublice legumque perductum, longe lateque pacare». Ecce audis almam urbem ut nomine Babilonis infamem, sic causa originis et dignatione precipua celestis providentie gloriosam, dum dicit: «per quam Deo placuit orbem debellare terrarum». Poterat nempe per aliam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptates longe lateq regntes nõ uolup¬
tuosũ q̃ro domiciliũ s honestũ memorãs scipi¬
onem exilio suo lit̾minũ horrore baianis
p̃tulisrẽ deliciis. et de hoc laudatũ ad illud
rapior ut audisti occurrit eiũ lcĩoni mee mł¬
torũ sũas aduersari apud qͦs babilon noma
et ut ita stomacer feda u̾tus infanus ẽ glia
nec negãte ẽẽ huis quoq sine magnos du¬
ces Nam et Angustinꝰ cuntatẽ dei edificãs
quodã loco dum natiuitatis abrahe tempꝰ
actinget quẽ natũ constat regnãte apud
assyrios Nmo hẽbat inquit in regno annos
quadraginta tres qñ natus ẽ abrahã qͥ erat
amꝰ circit̾ nullesimꝰ ducẽtesimꝰ añ ꝯdita
Romã uellem qd sequit᷑ tacuiss ueluti lte¬
rã inqͥt in occidente babilomiã nec semł hoc
dixisse ꝯtentus alio quodã loco dũ ꝑ albano¬
rum successionẽ ac ꝓgemẽ regũ ad romulũ

Expanded text:
voluptates longe lateque regnantes; non volupvoluptates longe lateque regnantes; non voluptuosum quero domicilium sed honestum, memorans Scipionem exilio suo literninum horrorem baianis pretulisse delitiis, et de hoc laudatum; ad illud rapior ut audisti. 4 Occurrit enim electioni mee multorum sententias adversari, apud quos Babilon Roma et, ut ita stomacer, feda virtus, infamis est gloria; nec negaverim esse huius quoque sententie magnos duces. 5 Nam et Augustinus, civitatem Dei edificans, quodam loco dum nativitatis Abrahe tempus attingeret, quem natum constat regnante apud Assyrios Nino, «habebat» inquit, «in regno annos quadraginta tres quando natus est Abraham, qui erat annus circiter millesimus ducentesimus ante conditam Romam». Vellem quod sequitur tacuisset: «veluti alteram» inquit, «in occidente Babiloniam». 6 Nec semel hoc dixisse contentus, alio quodam loco, dum per Albanorum successionem ac progeniem regum ad Romulum
Abbreviated transcription (Latin):
amicĩ tuã dulcedine captũ trahit p̃sitim cũ
uul impediat nõ etas nõ prĩa non iꝑitas¬
⁊ studioꝵ Confabulari tecũ hactenꝰ iocũdum
aĩo mes fuit hunic iam in manũ solite occupa¬
tões mitiãt tu u̾o uale ⁊ qͦcieus amicos tuos
mĩabis caue q̃so ne meũ sileas nom̃e. patani
tius incognitus p̃maturis frodibꝰ laureatus
su ꝑ quibusdã que ꝯtra urbis rome glia
dc̃a uidentur a multis
Am ualedixam Signatoq die epłam
cõplicabã dum noua claui obrepens co¬
gitatio scrixte longioris admonuit
quid fac̾e̾m pͥor papirus plena nec audiendi
aliqͥd locus erat sũmis qz in margine uersus
adheserat ut ait nase Certe qd̾ illi obmissũ
fuit hic exequar tanto quid̾ nõb accuracius
agenda sũt om̃a qͥnto plurũ subitura iundiciũ
siderio romã trahi Cilrs bella cuułia ⁊ im¬
placate semꝑ pbebis ardore omitto multa q̃
illi urbi cũ toto orbe corã mala sũt p̃tereo

Expanded text:
amicitiam tuam dulcedine captum trahit, presertim cum amicitiam tuam dulcedine captum trahit, presertim cum nichil impediat, non etas, non patria, non imparitas studiorum? Confabulari tecum hactenus iocundum animo meo fuit; hinc iam michi manum solite occupationes iniciunt; tu vero vale et quotiens amicos tuos numerabis, cave, queso, ne meum sileas nomen. Sub intle tuus incognitus prematuris frondibus laureatussuper quibusdam que contra urbis Rome gloriam dicta videntur a multis. 1 Iam vale dixeram signatoque die epystolam complicabam, dum nova clam obrepens cogitatio scripture longioris admonuit. Quid facerem? prior papirus plena nec addendi aliquid locus erat, summusque in margine versus adheserat, ut ait Naso; certe quod illic omissum fuit, hic exequar. 2 Tanto quidem nobis accuratius agenda sunt omnia, quanto plurium subitura indicium siderio Romam trahi. 3 Sileo bella civilia et implacate semper plebis ardorem, omitto multa que illi urbi cum toto orbe comunia mala sunt, pretereo
Abbreviated transcription (Latin):
lacius hec enĩ q̃ odiis in amorẽ u̾sis p̃ualidas
sepe bella cõfecit Et catulo quid̃ ferreas fe¬
listorum portas aperuit. pirrũ regẽ ducto
hostes ẽt potuit faĩliari ͭ ͤ deuixit. Porsẽne
supbũ iͫ etrurie regtore ab obstinata rapłi
obsidione distxit Sec
multos oriẽtis ppłos uiꝰ uidue subiecit arbe¬
trio hec ad genua cesaris iulii adhuc forsã
gͣnde aliqͥd ausuros gallorũ regulos melma
hec magnũ pompeĩ ad possidomii fores l
alexandrũ macedonẽ ad diogenis dolĩ direx
in ꝑsonã lic ĩmerẽtis filiĩ restitut pͥncipatũ
atq ut aliꝙͦ de hebreorũ hinstoriis attingam.
huic qͦ miratx illa salomionis regnia de
tam longinqͤ ierosolinã uenit uisura qd au¬
dierat Et legatio machabei maria tͣnsit
amicia expetens rõnoꝵ Inmr̾abelia huiꝰ ge¬
neris ex ͣ se ingerunt s ut iã longuiscłam
epłam breui fine ꝯcludã Wund hͦ miri ẽ si u̾tꝰ
ta et fama u̾tutis comes indiuĩdua młtorum

Expanded text:
latius. Hec est enim que odiis in amorem versis, prevalidas sepe bella confecit, et Camillo quidem ferreas Faliscorum portas aperuit; Pyrrum regem ductorhostes esse potuit familiaritate devinxit; Porsennam superbum illum Etrurie regnatorem ab obstinata raptim obsidione distraxit. multos Orientis populos unius vidue subiecit arbitrio; 10 hec ad genua Cesaris Iulii adhuc forsan grande aliquid ausuros Gallorum regulos inclinavit; hec Magnum Pompeium ad Possidonii fores, hec Alexandrum Macedonem ad Dyogenis dolium direxin personam licet immerentis filii restituit principatum. 11 Atque ut aliquid de Hebreorum historiis attingam, hinc quoque miratrix illa Salomonis regina de tam longinquo Ierosolimam venit visura quod audierat; et legatio Machabei maria transivit amicitiam expetens Romanorum. Innumerabilia huius generis exempla se ingerunt; 12 sed ut iam longiusculam epystolam brevi fine concludam, quid hic miri est si virtus tua et fama, virtutis comes individua, multorum
Abbreviated transcription (Latin):
esse suiceria sepe admonuit ut te meis
lrĩs uisitarẽ Excusaui nũt occupationũ uari¬
arũ turbã adẽẽ dictit᷑ãs nũt scribendi de esse
rentimi senatus lr̃as huãnitatis ex inue no¬
uo quodã et insolito et mandito gene honor
pu crͣ erga me testantes affc̃m̃ tibi mitt̾em
cõmoda et honores meos cordialit̾ gauisuro
digna res uisa ẽ in qua sibi morẽ ge̾rem mitto
igit᷑ et illoꝵ exẽplar epłe et rũsi mei ut in¬
telligas ꝙͣto adhuc eẽt in p̃cio u̾a u̾tus si usꝙͣ¬

Expanded text:
esse sincerius, sepe admonuit ut te meis litteris visitarem. Excusavi nunc occupationum variarum turbam adesse dictitans, nunc scribendi deesse mrentini Senatus litteras humanitatis eximie, novo quodam et insolito et inaudito genere honoris, publicum erga me testantes affectum tibi mitterem, commoda et honores meos precordialiter gavisuro. Digna res visa est, in qua sibi morem gererem. Mitto igitur et illorum exemplar epistole, et responsi mei, ut intelligas quanto adhuc esset in pretio vera virtus, si us
Abbreviated transcription (Latin):
poterat interdũ optĩe ꝙͣ ualens in srip̃a nõ¬
nũꝙͣ alienis egrotare cogatur morb cõpati
mederi ꝯsule succurre laborare nõ tand̾ plene
felix ibi est ubi nec suis net alienis torquet᷑
angoribꝰ quĩrtiã sua ingens crescit ex alie¬
na felicitate felicitas unũ est ut arbitror
Quid in tantis gandiis doleat amãtissimus
parẽs ꝙ ecc̃iam uiduã et nos abiens lnquit
atexhalos Quid inͥ deinceps scripturarũ no¬
dos fando dissoluet qͥs archana reserabit.
qͥs explicabit enigniata ds tenebs illust bit.
quis p̃terea formabit mores extupabͭ uicia.
uirtutes insiet qͥs eriget laxsos trepidos
firmabit stantes hortabit᷑ qͥs huiles attol¬
let cõprimet suꝑbos t̾rebit audates cõfun¬
det infamnes midabit ypocͥtas celebrabit
dignis laudibꝰ honestos qͥs p̃miabit enũ¬
tos puniet sontes centẽt scelatos qͥs ca¬
tholicos solidabit errantes diriget steruet
heticos arcebit ab oubꝰ xp̃i fures postͤmo

Expanded text:
in se ipsa nonnunquam alienis egrotare cogebatur morbis, compati mederi consulere succurrere laborare. Nunc tandem plene felix ibi est ubi nec suis nec alienis torquetur angoribus; quin etiam sua ingens crescit ex aliena felicitate felicitas. 10 Unum est, ut arbitror, quod in tantis gaudiis doleat amantissimus parens, quod Ecclesiam viduam et nos abiens liquit acephalos. Quis michi deinceps scripturarum nodos fando dissolvet? quis archana reserabit? quis explicabit enigmata? quis tenebras illustrabit? quis preterea formabit mores, extirpabit vitia, virtutes inseret? quis eriget lapsos, trepidos firmabit, stantes hortabitur? 11 quis humiles attollet, comprimet superbos, terrebit audaces, confundet infames, nudabit ypocritas, celebrabit dignis laudibus honestos? quis premiabit emeritos, puniet sontes, conteret sceleratos? quis catholicos solidabit, errantes diriget, sternet hereticos, arcebit ab ovilibus Cristi fures? postremo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s sͥ difficultates atot ardua queq compla¬
nau̾at durũq malleo fuide u̾tutis it strau̾a̾t.
et nicħ om̃o qd prdem gradiẽtis offenderet
occurrisse rear. Iuit aũt sumo gaudio feliciũ
aĩarum dulcisonis cantibꝰ angelorũ astra en
celũ om̃e młcentibꝰ in suui ex ceptꝰ abhe
uel ip̃m pociꝰ in gremio ihu x. si qua spes

Expanded text:
ua queque complanaverat durumque malleo fervide virtutis iter straverat, ut nichil omnino quod pedem gradientis offenderet occurrisse rear. Ivit autem summo gaudio felicium animarum, dulcisonis cantibus angelorum astra et celum omne mulcentibus, in sinu exceptus Abrahe vel ipsius potius in gremio Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
gandeo itaq mͥ ip̃i testimonio tuo ꝓbabilior
paduane ecc̃ie dictaui suꝑ tͥnsitu sacre me¬
morre Il debrandim ep̃i quẽ te sciebã laudare
solitũ et murari ꝙͣꝙͣ ip̃e me iudice omne
huana admiratõrm miracłose dĩne u̾tutis
eotessit amabas tu illũ ymo u̾o u̾tutẽ eius
secũ emĩ tibi ut puto inchil rei fu̾at nͥ quod
ncͣtio ꝯsrq̃ns est ut peccati osor idẽ ⁊ u̾tutꝭ
extimabis si qua huiꝰ calanu ns ẽ ad actus
int̾ea meminis qͥd utraq defectuũ ht̃ inge¬
ii crimẽ ẽẽ si qͥd aũt forte qd̾ placeas laudẽ
ẽẽ mat̾ie nõ stili quis eũ uel hũc laudare uł
illu uituꝑare nesciat aut qͥs usq ẽ tã hebes
in reliquis qui nõ hic ad utridl sit disitus

Expanded text:
gaudeo; itaque michi ipsi testimonio tuo probabilior gaudeo; itaque michi ipsi testimonio tuo probabilior paduane Ecclesie dictavi super transitu sacre memorie Ildebrandini epyscopi, quem te sciebam laudare solitum et mirari, quanquam ipse, me iudice, omnem humanam admirationem miraculo sue divine virtutis excesserit. Amabas tu illum, imo vero virtutem eius; secum enim tibi, ut puto, nichil rei fuerat nisi quod necessario consequens est ut peccati osor idem et virtutis extimabis siqua huius calami vis est ad actus d utraque defectuum habet, ingenii crimen esse; siquid autem forte quod placeat, laudem esse materie non stili: quis enim vel hunc laudare vel illum vituperare nesciat, aut quis usquam est tam hebes in reliquis qui non hic ad utrumlibet sit disertus?
Abbreviated transcription (Latin):
se saporẽ ꝙͣ nomẽ hunc uillici me filius
suus tuus in hiis hodie liucidissimis undis
cepit Ĩtẽ pnignis auas amem dudũ fõtis
incolã cui aaduersus rarã indolẽ egregii ca¬
ns nec libas aer uias nec tutas fluiuis
latebras dedit nec natãti fuga patuit n ͨ.
uolanti adhͨ epła quedã recens. quã in
rure tuo iꝑ hamo debilis ingenii inter
q̃nni mei fluctꝰ et rerũ scopulos ip̃e qͦ
at scis cãm qr uitas odiũ parit qd̾ si nam
tũt erate t̾rencii uerũ erat qd̾ hodie arbi¬
traris ꝑlege ergo si libet idq secreciꝰ ac
remitte doner scia quid mũdo deus aut for-¬
tuina ꝑanit Tunc ꝯsultabimꝰ qͥd huic fiat
epłe an donanda sit flamis an sororibus
asscribenda Iut̾i scito ⁊ huic fid fidẽ motire
nea nullis nre ocłis hãt aliis ostensurũ fuisse
ꝙͣ tuis uale decꝰ meũ ad fontẽ sorgie .xix.
kl Iañ. silentio noctis intẽpeste
Ribꝰ hestins mumiscłis ꝙͣtũ adde̾ in
eplam tibi inscripta et ꝙ te capitalẽ hostẽ

Expanded text:
se quam nomen. Hunc villici mei filius servus tuus in his hodie lucidissimis undis cepit. Item pinguis anas ameni dudum fontis incola, cui adversus raram indolem egregii canis nec liberas aer vias nec tutas fluvius latebras dedit, nec natanti fuga patuit nec volanti. Ad hec epystola quedam recens, quam in rure tuo nuper hamo debilis ingenii inter animi mei fluctus et rerum scopulos ipse quoque at. Scis causam? quia veritas odium parit; quod si iam tunc etate Terrentii verum erat, quid hodie arbitraris? perlege ergo si libet, idque secretius, ac remitte donec sciamus quid mundo Deus aut fortuna paraverit; tunc consultabimus quid huic fiat epystole, an donanda sit flammis an sororibus ascribenda. Interim scito, et hinc fidem metire meam, nullis me oculis hanc aliis ostensurum fuisse quam tuis. Vale, decus meum. Ad fontem Sorgie, XIX Kal. Ianuarias, silentio noctis intempeste. Tribus hesternis munusculis quartum addere in i epystolam illam tibi inscriptam eo quod te capitalem hostem
Abbreviated transcription (Latin):
im ut nosip̃os quos nũꝙͣ uidinmꝰ amenius
natura est ut u̾o alios u̾tus efficit ⁊ fama
Regẽ masinssã oblitũ pr̃ie ac pignorã tãtorã
Affricam mei cõgressũ corgit expete̾ ac pñtia
tam sui quidã hostis s u̾tutũ amiti hõrificen¬
tissime dec̾to et supplici ac uen̾abunda p̃donũ
acie absentis honestauit exiliũ demq dine
eius orignus in pectoribꝰ hõim oppimonem
genuit et nedũ hiis laudibo s ẽt fabuł locũ
fecit, Hec ẽ que bñ mi̾to et uiuẽtes in terris
celebrat ⁊ extiuctos ad celũ offert et que
et̾nitate uicturos elicit e sepulcris Credibi¬
liora recenseo Eutũ sane ꝙͣq accensũ sti.
ꝙͣta int̾ legẽtes audiẽtesq heroñ solet esse¬

Expanded text:
quoniam ut nos ipsos quos nunquam vidimus, amemus, quoniam ut nos ipsos quos nunquam vidimus, amemus, nregem Masinissam oblitum patrie ac pignorum tantorum Africani mei congressum coegit expetere, ac presentia causam, sui quidem hostis sed virtutum amici honorificentissimo decreto, et supplici ac venerabunda predonum acie absentis honestavit exilium; denique divine eius originis in pectoribus hominum opinionem genuit, et nedum veris laudibus, sed etiam fabulis locum fecit. Hec est que benemeritos et viventes in terris celebrat et extinctos ad celum effert cumque eternitate victuros elicit e sepulcris. 6 Credibiliora recenseo; quantum sane quamque accensum studium, quanta inter legentes audientesque
Abbreviated transcription (Latin):
stoito sũmo scudio institit ut tibi aliꝙ scribe
aut quib ꝰ u̾bis hoĩem solius fame testimoĩo
cognitũ alloq̃rer Euicit tñ ut calamũ arriꝑẽ
scripturꝰ quidꝙ occurre̾t qd̾ cũ fecissẽ letus
et uoti cõpos abscessit Michi aũt in sibẽtio
cogitãti quo nã artificio familiaris epła de
nichilo texetur mirantiq et inͥ reqͥrenti ꝙ
mͥ tecũ rei ẽẽt que ue scribendi matia ncħ
pͥus in aĩm ueuit ꝙͣ ciceronis illa uulgata
ulq qd mag̾ alliciat tantãq eius ẽẽ uim
ut eos quoq quos mĩꝙͣ uidmꝰ diliganus
I̾taq cõfestim uenit ꝑtusa ualido aquilone
mibila et cunctatõ et admuiratõ oĩs enami ͭ
Iam latũ scribendi campũ uideo Ĩamiq ncħ
facies eis mͥ hactenꝰ quidẽ ne iusa sit Si
eñ insi qd ocłis uidimꝰ amare nõ possumꝰ
pͥniꝰ et maximꝰ amandi gradus euertit᷑.
Semetip̃m nullus amabit nemo nãq suũ
ami nemo faciẽ suã udet hoc minirũ int̾est

Expanded text:
starum, summo studio institit ut tibi scriberem. seu quibus verbis hominem solius fame testimonio cognitum alloquerer, evicit tandem ut calamum arriperem scripturus quicquid occurreret; quod cum fecisse meet voti compos abscessit. 2 Michi autem in silentio cogitanti quonam artificio familiaris epystola de nichilo texeretur, mirantique et mecum requirenti quid michi tecum rei esset que ve scribendi materia, nichil prius in animum venit quam Ciceronis illa vulgata nichilque quod magis alliciat», tantamque eius esse vim ut “eos” quoque “quos nunquam vidimus, diligamus”. Itaque confestim, veluti percussa valido aquilone nubecula, et cuntatio et admiratio omnis evanuit; iam latum scribendi campum video, 3 iamque facies eius michi hactenus quidem ne visa sit. Si enim nisi quod oculis vidimus, amare non possumus, primus et maximus amandi gradus evertitur: semet ipsum nullus amabit; nemo namque suum animum, nemo faciem suam vidit. Hoc nimirum interest,
Abbreviated transcription (Latin):
res colloquentes nos sumꝰ ego siluꝰ tu
monicꝰ Nõm rõ hec est pͥmi quid̾ tũ qd in
silius res acta est tũ ꝓpter insitũ ab meñte
etate urbis odiũ amorẽq siluarũ ꝓpter
q̃m mlti ex nr̃is in om̃i hmous sepuus me
siluanũ ꝙ franciscũ uocant C ecũdi autẽ¬
qr cũ unũ exciclotibꝰ mouitũ dicant mo
noculũ id quod̾ respectu ꝓprie tͥ ꝯuenire
respicimꝰ tu t̾rena cernentẽ abiecisti gcu¬
lo meliore ꝯtentus Antrũ ubi solitarie degit
monicus monasteriũ est ubi tu nunc mo¬
nasticã intã agis int̾ spelũtas et nemora.
et ip̃m autrũ in quo maria magdalene pe¬
nitẽtia egit. qd monastio tuo uicinũ est.
ibi riũ in hoc sc̃o ꝓposito de quo młta metã
pͥus agitan̾as deo cor lubricũ subbenante
fuisse genitricẽ amborũ. qm̃ utrũq insup
parentẽ nõ allegoria s uitas mida est

Expanded text:
res colloquentes nos sumus; ego Silvius, tu res colloquentes nos sumus; ego Silvius, tu Monicus. Nominum ratio hec est: primi quidem tum quod in silvis res acta est, tum propter insitum ab ineunte etate urbis odium amoremque silvarum, proptere quem multi ex nostris in omni sermone sepius me Silvanum quam Franciscum vocantquia cum unum ex Cyclopibus Monicum dicant quasi monoculum, id quodam respectu proprie tibi convenire respicimus, tu terrena cernentem abiecisti oculo meliore contentus. 21 ”Antrum” ubi solitarie degit Monicus, Mons Rivi est, ubi tu nunc monasticam vitam agis inter speluncas et nemora, vel ipsum antrum in quo Maria Magdalena penitentiam egit, quod monasterio tuo vicinum est. Ibi enim in hoc sancto proposito de quo multa mecum prius agitaveras, Deo cor lubricum sublevante, fuisse genitricem” amborum, quin utrunque insuper parentem, non allegoria sed veritas nuda est
Abbreviated transcription (Latin):
ruditate nõ nomẽ reddit s describit pr̃ia
et more ruraliũ sepe in uerbis erranciumm
duorũ fluminã mentõrmn facit uno fonte na¬
scenciũ ac statĩuelut errore recognito u̾ba
p̃uertit et qd̾ de duobꝰ inceꝑat de uno flu¬
m̃e duobꝰ ex fontibꝰ descendente ꝓsequit᷑.
utrũq sane in asia est Eiluius aũt se nosse¬
signũ afferens ꝙ in eo quid̃ puer hispidꝰ
lauit appollinez Inde refert monicus oriũ¬
dũ osse creatorẽ Qd̾ audiens siluꝰ mox
hoĩem recognostit et nocem mo dũq ca¬
nendi depͥmit attollens suos Ex aduerso
monicus suũ mitis landibus accuniulat Ita¬
sestinatõis cãm querit et audit siluiũ mn¬
tentũ cantilene quã de quodã egregio in¬
uene cuiꝰ acta mlta breuitate ꝑstringit
ꝯpone cexit non posse nũc aliis uacare.
Quã obeem moitꝰ colloquiũ hoc ꝯludit
uale dicens siluio ⁊ in finez hortat᷑ ut di¬

Expanded text:
ruditate non nomen reddit, sed describit patriam ruditate non nomen reddit, sed describit patriam et more ruralium sepe in verbis errantium, duorum fluminum mentionem facit uno fonte nascentium, ac statim velut errore recognito, verba prevertit et quod de duobus inceperat, de uno flumine duobus ex fontibus descendente prosequitur; utrunque sane in Asia est. 18 Silvius autem sesignum afferens quod in eo quidam puer hispidus lavit Apollinem. Inde refert Monicus oriundum esse cantorem. Quod audiens Silvius, mox hominem recognoscit et vocem modumque canendi deprimit attollens suos; ex adverso Monicus suum meritis laudibus accumulat. Itafestinationis causam querit et audit Silvium intentum cantilene, quam de quodam egregio iuvene cuius acta multa brevitate perstringit, componere ceperit, non posse nunc aliis vacare; quamobrem Monicus colloquium hoc concludit vale dicens Silvio et in finem hortatur ut di
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc totam frat̾i laboris culpã in eñdẽ
retorquet nulla iicoactũ diceus spõte sua
errare ꝑ dema siluarũ montiũq cacumiã
Cui rñdet siluiꝰ erroꝵ tãm ẽe amorem et
amorẽ musce nõ aliũ qd̾ ut pateat longi¬
se se memorat altum postea eorũ se captũ
illecebris cet̾a om̃i neglige̾ qͦs dũ ꝑ mõtes
auidissime sequit᷑. iam cane didicisse Ita
ut laudet᷑ ab aliis licet ip̃s sibi nõdũ pla¬
ceat itaq ꝓpositũ sibi ẽẽ ad sũmũ niti uł
puenire uel int̾nitendũ mori Contͣ moni¬
cus ut antrũ suũ silues ingrediat᷑ suadere
incipit dulciorẽ ibi cantũ auditurꝰ mox
ceptũ suonẽ inexpletũ linquit qi signã
turbati anũ in ore silui agnoscens. Ille aũt
se excusat Icaq monicꝰ or̃orem ꝑagit/ Gona
audita mirabũdus biluiꝰ ꝑcunctat᷑. qͥs ille
pastoe tam dulatꝰ canens cuiꝰ ñt nouerit
mentõrm audit Ad qd̾ monicꝰ qi pastoru

Expanded text:
ad hec totam fraterni laboris culpam in eundem ad hec totam fraterni laboris culpam in eundem retorquet, nulla vi coactum dicens sponte sua errare per devia silvarum montiumque cacumina; cui respondet Silvius errorum causam esse amorem, et amorem muse non alium. 15 Quod ut pateat, longise se memorat, alterum postea, eorumque se captum illecebris cetera omnia negligere; quos dum per montes avidissime sequitur, iam canere didicisse, ita ut laudetur ab aliis, licet ipse sibi nondum placeat. Itaque propositum sibi esse ad summum niti et vel pervenire vel inter nitendum mori. 16 Contra Monicus ut antrum suum Silvius ingrediatur suadere incipit, dulciorem ibi cantum auditurus; mox ceptum sermonem inexpletum linquit, quasi signa turbati animi in ore Silvii agnoscens. Ille autem se excusat; itaque Monicus orationem peragit, qua audita mirabundus Silvius percontatur quis ille pastor tam dulciter canens, cuius nunc noviter mentionem audit. 17 Ad quod Monicus quasi pastoria
Abbreviated transcription (Latin):
guidũ lux oriens urgebat et uñ me sola
mox rediens pellebat ut siluestre aliquid
cane̾m suasere Quoddã gͦ p̾drm in am̃o
habuerã bucolicũ carmen .xii. eglogis
distinctũ scrib̾e orsus incredibile est ꝙͣ pa¬
erat. eglogarũ pͥma de nobis ambobꝰ scͥp¬
ta est Ideoq potissimũ ut tibi mitteretur
optiuut Nescio quid an pro solacio an ꝓ
ĩprdimẽto solacii tui dicã Sed qm̃ id genꝰ
est qd̾ insi ex ix̃o qui condidit auditũ in¬
telligi non possit ne te inutilitate fati¬
ges pͥmo qͥd dicã dem̃ quid intendã brenbꝰ
explicabo/ Duo pastores inducũt᷑. pastoriꝰ
monicũ alloquit᷑ qi fortimã illius adiuirãs
et suã deflens ꝙ ille grege ac rurexꝯ ha¬
bito requiẽ muemi̾t Ip̃e u̾o aspos colles
multa labore tircũeat ꝙ eo magis mirat᷑
tantã ẽe diuersitatẽ fortune qm̃ ut dicit
una rademq fu̾at amborũ mr̃ ut det.
intelligi germanos ẽe pastores, moiitꝰ

Expanded text:
gravidum lux oriens urgebat et unde me sola gravidum lux oriens urgebat et unde me sola nox radiens pellebat, ut silvestre aliquid canerem suasere. Quod ergo pridem in animo habueram, bucolicum carmen XII eglogis distinctum, scribere orsus, incredibile est quam paerat, eglogarum prima de nobis ambobus scripta est, ideoque potissimum ut tibi mitteretur obtinuit, nescio quidem an pro solatio an pro impedimento solatii tui dicam. Sed quoniam id genus est quod nisi ex ipso qui condidit auditum, intelligi non possit, ne te inutiliter fatiges, primo quid dicam, deinde quid intendam brevibus explicabo. 13 Duo pastores inducuntur; pastorius m, alloquitur quasi fortunam illius admirans et suam deflens, quod ille grege ac rure posthabito requiem invenerit, ipse vero asperos colles multo cum labore circumeat; quod eo magis miratur, tantam esse diversitatem fortune, quoniam, ut dicit, una eademque fuerat amborum mater, ut detur intelligi germanos esse pastores. 14 Monicus
Abbreviated transcription (Latin):
sinre nõ posse pati pusilli aui esti / nõ fit
auro melior cibus certe nec det̾ior ꝓfecto
aũt sicut aurũ sic carmen in suo genere
nobilius Non nego ꝙͣto s. rectiora sũt que
ad regulam fuint ꝙͣ que tenie̾ nõ ꝙi deo
carmen expetendũ censrã uesꝑnendum
quidẽ hec pro stili excusatõe p̃missa sut.
ulut ad ꝓpositũ smo u̾tendus est Tertia
retro estas metunc in galliis agentẽ ad
fontẽ sorgie cõpulerat quã sedẽ uite nr̃e
quondã delegimꝰ ut nosti Eed tͥ diuino¬
ia uni quidẽ licuit raptante me altius for¬
tuna ꝙͣ sat est Illit ergo tũt xrã eo am̃o
qui sicut sub tanta rerũ mole magnũ aliqͥd
aggredi nõ aud̾e̾t sic omĩo nichil agere
nesciret Ab infantia mea bono utinã sed
certe in actu ꝑpetuo enutritꝰ mediã uia gͥ
electa est ut maioribꝰ dilates aliqͥd ꝓ sola¬
tio illius tp̃as mrditarer Ip̃e aũt loci ha¬
bitus et recessus nemoꝵ quo me sepe curis

Expanded text:
sitire, non posse pati pusilli animi est; non fit sitire, non posse pati pusilli animi est; non fit auro melior cibus certe, nec deterior. Profecto autem sicut aurum sic carmen in suo genere nobilius non nego, quanto scilicet rectiora sunt que ad regulam fiunt, quam que temere. Non quod ideo carmen expetendum censeam; ne spernendum quidem. Hec pro stili excusatione premissa sint; nunc ad propositum sermo vertendus est. 10 Tertia retro estas me tunc in Galliis agentem ad fontem Sorgie compulerat, quam sedem vite nostre quondam delegimus, ut nosti; sed tilla quidem uti licuit, raptante me altius fortuna quam sat est. Illic ergo tunc eram eo animo qui, sicut sub tanta rerum mole magnum aliquid aggredi non auderet, sic omnino nichil agere nesciret, ab infantia mea bono utinam, sed certe in actu perpetuo enutritus. 11 Media via igitur electa est, ut maioribus dilatis, aliquid pro solatio illius temporis meditarer. Ipse autem loci habitus et recessus nemorum, quo me sepe curis
Abbreviated transcription (Latin):
heroito atꝯ aliis tarminũ gen̾bꝰ usi sũt
morses iob dauid salomon iennas psal¬
teriũ ip̃m dauiticũ qd̵ die noctuq canitis
apud hebreos metro ꝯstat ut nõ ĩmerito
neq melegantꝰ hũc xp̃ianorũ portã nũ¬
cupare ausim quippe qd res ip̃a suggerit
et si nichil hodis in sine teste crediturꝰ
nascentẽ morientẽ descendentẽ ad infe¬
ros resurgentẽ ascendentẽ reuersurũ in
nũ adhuc nestio qͥd mecte legis in est ⁊ psal¬
⁊ de antiquis hactenꝰ Noui aũt testa mẽti
duces ambrosiũ angustiũ Ionimũ carnũ¬
bus et richinis usos ostende non oposus
labor est ut prudrnciũ prosperũ atq se¬
Sulus et tet̾os p̃termittã quorũ soluta rõ¬
ne nich õm̃o metrita u̾o passim cernãtur
pensibus intende qui si uĩ salubresqz sunt
quolib stilo illos amplecte̾ laudare dapẽ
fictilibus appositã eandẽ in auro fastidire.
aut demẽtis aut ypocͥte est auari ẽ aurũ

Expanded text:
heroyco atque aliis carminum generibus usi sunt: heroyco atque aliis carminum generibus usi sunt: Moyses Iob David Salomon Ieremias; Psalterium ipsum daviticum, quod die noctuque canitis, apud Hebreos metro constat, ut non immerito neque ineleganter hunc Cristianorum poetam nuncupare ausim; quippe quod et res ipsa suggerit et, si nichil hodie michi sine teste crediturus nascentem morientem descendentem ad inferos resurgentem ascendentem reversurum, in amen adhuc nescio quid metrice legis inest et PsalEt de antiquis hactenus. 8 Novi autem Testamenti duces, Ambrosium Augustinum Ieronimum, carbus ac rithmis usos ostendere non operosus labor est, ut Prudentium Prosperum atque Sedulium et ceteros pretermittam, quorum soluta oratione nichil omnino, metrica vero passim cernuntur sensibus intende, qui si veri salubresque sunt, quolibet stilo illos amplectere. 9 Laudare dapem fictilibus appositam, eandem in auro fastidire, aut dementis aut ypocrite est. Avari est aurum
Abbreviated transcription (Latin):
pellent᷑ id sane nõ uulgari forma sed
artificiosa quadã ⁊ exquisita et noua fiꝰ
optuit que qm̃ greto ẜuone poetes dicta
est ros quoni qui hac utebant᷑ portas dix¬
erũt Genisuã inquies eorũ est auctor po¬
feras frater absq fideuissoribꝰ fidei mee
stare merui forte ut u̾a et ueri frontem
hĩtia refenti sine testibꝰ crederet᷑ Ted
si cautiꝰ agere mens est locuple tissimos
fi deuissores ac fidedignissimos testes dabo.
primꝰ ẽ marcꝰ uarro doctissimꝰ rõnorũ.
ꝓxiꝰ tranquillꝰ rerũ curiosissimꝰ inda¬
gator Terciũ uo̾ adde̾m nisi qr is ut reor
familiarior est tibi horũ igit᷑ et ysidorus
breniter licet et ip̃o teste tͥnquillo menunit
et himo logiarũ libro octauo E ed occ̾res et
possũ dices sc̃o sultem doctori crede̾ cũ rigo¬
ri meo carm̃s tui dulcedo nõ ꝯueuit noli
hoc frater opinari. uet̾is testamẽti pr̃es

Expanded text:
pellerentur. Id sane non vulgari forma sed pellerentur. Id sane non vulgari forma sed artificiosa quadam et exquisita et nova fieri oportuit, que quoniam greco sermone ‘poetes’ dicta est, eos quoque qui hac utebantur, poetas dixerunt. 5 ‘Quisnam’ inquies, ‘horum est auctor?’ Poteras, frater, absque fideiussoribus fidei mee stare; merui forte ut vera et veri frontem habentia referenti sine testibus crederetur; sed si cautius agere mens est, locupletissimos fideiussores ac fide dignissimos testes dabo: primus est Marcus Varro, doctissimus Romanorum; proximus Tranquillus, rerum curiosissimus indagator; tertium non adderem nisi quia is, ut reor, familiarior est tibi. Horum igitur et Ysidorus, breviter licet et ipso teste Tranquillo, meminit Ethimologiarum libro octavo. 6 Sed occurres et: ‘Possum’ dices, ‘sancto saltem doctori credere, tamen rigori meo carminis tui dulcedo non convenit’. Noli hoc, frater, opinari: et Veteris Testamenti Patres
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o aliud pabole saluatoris in yuãͦ sonant
nsi suonẽ a sensibꝰ alieñ siure ut uno
U̾bo expͥmã aliemloquiũ ꝙͣ allegoriã usi¬
tatiori uocabulo nũcupamꝰ/ atqz ex huiq¬
cemodi monis gñe poetita omis intexta
est Ced subirctũ aliud Mud urgat illit
de deo deq dĩnis/ huic de diis homãbꝰ q
tͣctat᷑ uñ et apũd aristotile pmos theo
sed noscendi ueri p̃cipueq uestigande
u̾mitatis studio qd̾ nataliter mest homine
flagrãtes cogitare cepissent ẽẽ supiorem
aliqͣm ptatem ꝑ qͣm mortalia reg̾ent᷑ dig
nũ sũt illam oi plusꝙͣ humano obse¬
quis et eultu angustiore uenari Itaq et
edes amplissimas meditati sũt que tẽpla
dixiuit et mũstros sacros qͦs sacerdotes
dici placuit et magnificas statuas ⁊ uasa
aurea et marmoreas mensas ⁊ purpu¬
reos amictus as ne mutꝰ honos fieret
uisũ est ⁊ u̾bis altisonis d̾iuitatem placere
et ꝓcul ab omĩ plebeio ac publico loq̃ndi
hibitis quibꝰ amenitas messet et tedia

Expanded text:
is in Evangelio sonant, nisi sermonem a sensibus alienum sive, ut uno verbo exprimam, alieniloquium, quam allegoriam usitatiori vocabulo nuncupamus? Atqui ex huiusce sermonis genere poetica omnis intexta est. Sed subiectum aliud. Quis negat? illic de Deo deque divinis, hic de diis hominibusque tractatur, unde et apud Aristotilem primos theolsed noscendi veri precipueque vestigande divinitatis studio — quod naturaliter inest homini — flagrantes, cogitare cepissent esse superiorem aliquam potestatem per quam mortalia regerentur, dignum rati sunt illam omni plusquam humano obsequio et cultu augustiore venerari. 4 Itaque et edes amplissimas meditati sunt, que templa dixerunt, et ministros sanctos, quos sacerdotes dici placuit, et magnificas statuas et vasa aurea et marmoreas mensas et purpureos amictus; ac ne mutus honos fieret, visum est et verbis altisonis divinitatem placare et procul ab omni plebeio ac publico loquendi ris insuper adhibitis quibus et amenitas inesset et tedia
Abbreviated transcription (Latin):
dens a u̾gilio a lucano ignea u̾tus dicit᷑
siue ꝓpter oppinionẽ celestis orignus q̃
admiratõe uiri illur tũt apud rõnos erat
hũc ytali laudant de litore adu̾so Est riũ
affricano litori aduersũ litus ytalitũ nõ
ãorũ mõ discordia s terrarũ situ directe
añt opponit᷑ roma carthagin Red de hoc
tam laudato uiuene nemo cauit qd̾ ides
dc̃m est qm̃ et si oñĩs hystoria landabilis
et rebus riꝰ plena sit enmũ de eo multa
scrixsisse nõ sit dubiũ rudi et impolito ut
ualerius ait stilo cultior tñ de illius rebus
liber metricꝰ nõ appet. De hoc g̾ utrũq

Expanded text:
dicitur, sive propter opinionem celestis originis, que admiratione viri illius tunc apud Romanos erat. Hunc Itali “laudant” de “litore adverso”; est enim africano litori adversum litus italicum, non animorum modo discordia sed terrarum situ; directe autem opponitur Roma Carthagini. 34 Sed de hoc tam laudato iuvene nemo canit; quod ideo dictum est quoniam etsi omnis historia laudibus et rebus eius plena sit, et Ennium de eo multa scripsisse non sit dubium «rudi et impolito» ut Valerius ait, «stilo», cultior tamen de illius rebus liber metricus non apparet. De hoc igitur utcunque
Abbreviated transcription (Latin):
cedinẽ canenciũ ualgus incultũ ⁊̃ pͥncipes
eminẽtes destensus e montis uertice ad
yuras ualles et ab ymis uallibus ascẽsus
in mõtes quẽ de srix̃o loq̃us silmꝰ refert
est ab altitudine thecrice ad pratite ex̾ci¬
cuĩ et ecõnerso ꝓ uarietate affectuũ alter¬
na digressio fous qui cauẽti plandit est
studiosorũ chorus Arentes cantos ydiote
in quibꝰ qͣi etho ĩ tantibus idus uocis ẽ
usus et ꝯ̃sonaus sine discretõe rũsio mñ¬

Expanded text:
cedinem canentium, vulgus incultum est et principes cedinem canentium, vulgus incultum est et principes eminentes. Descensus “e montis vertice ad imas valles” et ab imis vallibus ascensus in montes, quem de se ipso loquens Silvius refert, est ab altitudine theorice ad practice exercitium et e converso pro varietate affectuum alterna digressio. 28 ”Fons qui canenti plaudit”, est studiosorum chorus; “arentes cautes” ydiote, in quibus, quasi echo in cautibus, nude vocis est usus et consonans sine discretione respon
Abbreviated transcription (Latin):
dem̃ non sine mĩsterio dc̃m est qt uirgilium
pirer iam idest nõ iam infans deinde añt
etate ꝓuectior homerũ attigi Ĩs enĩ qͥ ho-¬
merus uulgo dr̃ alt̾ius nescio cuiꝰ scolasti¬
ci opusculũ scias/ licet ab homerita yliade
sub bremloquio decerptũ ꝑegrinis aũt ab
oris qͣi nec ytalicus nec or̃o lingue pticeps
latine. unĩ nec nr̃o nimure caneꝰ eum dixi
ut qui grece cauat gn̾osi sane pastoris
epithetũ iure occupat qͥd riũ uel bngna
uel ingenio gnosius homeri uescio aut̃
qua de ualle Ideo est additũ qr de loco ori¬
cinis rius opiniones uarie sũt qͥs locus iste
nõ capit/ postremo de fente homerico lib̾e
uirgiliũ om̃ibus ẽ notũ qui in poetitis ex
fana ẽ ꝓpter quã poete sinit ꝓpt̾ꝰ amitas
suas amatores camĩt Silua horrida ⁊ aerii
montes quos mirat᷑ silurꝰ nõ sequi dul-¬

Expanded text:
deinde, non sine mysterio dictum est, quia Virgilium deinde, non sine mysterio dictum est, quia Virgilium “puer iam”, idest non iam infans, deinde autem etate provectior Homerum attigi; is enim qui Homerus vulgo dicitur, alterius nescio cuius scolastici opusculum scias, licet ab homerica Yliade sub breviloquio decerptum. 26 ”Peregrinis” autem “ab oris”, quasi nec italicus nec omnino lingue particeps latine; unde “nec nostro murmure canere” eum dixi, ut qui grece canat. “Generosi” sane “pastoris” epythetum iure occupat; quid enim vel lingua vel ingenio generosius Homeri? “nescio” autem “qua de valle” ideo est additum quia de loco originis eius opiniones varie sunt, quas locus iste non capit; postremo “de fonte” homerico “bibere” Virgilium, omnibus est notum qui in poeticis exefama est, propter quam poete, sicut propter amicas suas amatores, canunt. “Silva horrida et aerii montes” quos “miratur” Silvius non sequi dul
Abbreviated transcription (Latin):
eñ celũ me nisi missia subueu̾it tartarꝰ
manet uł simplicit᷑ qd uerbũ sonat ĩtel¬
ligi p̃r. tibi eĩ iam c̾ta sedes eoq certior
spes sepulcri michi aũt adhuc uagus er
brando obicit fame uagari Siluꝰ dr̃ sũt
ne delicta uel ingeniorũ desꝑata segnie
Mustosi scopuli sũt potentes ac diuites
prĩmonio uelut musco obsiti fontes sonã¬
ingemi scatebris disciplinarũ riuuli ꝓde¬
les eiũ est pastorũ dea poss apud nos in¬
telligi maria non dea sed dei mr̃. Parthe¬
mas ip̃e est u̾gilius nõ ame fictũ nomen
In uita eiũ eius legimꝰ ꝙ parthemas qĩ
om̃i uita ꝓbatus dici meruit quod ut x
sripm lector intellige̾t locꝰ est additꝰ uba
uidelicet laco cisalpine gallie uenatꝰ ual¬
de sibi sibem filiũ ex se gigut/ filus aũt¬
hic m̃cius est mantue fluiꝰ que u̾gilii pr̃ia
ꝯdam homerũ significat in quo singula fe
uerba aliqͥd important nã ⁊ inde hoc est.

Expanded text:
me nisi misericordia subvenerit, Tartarus manet; vel simpliciter quod verbum sonat intelligi potest: tibi enim iam certa sedes eoque certior “spes sepulcri”, michi autem adhuc vagus errbrando obicit, fame rarioris et ad quam ne derelicta vel ingeniorum desperata segnitie. “Muscosi scopuli” sunt potentes ac divites, patrimonio velut musco obsiti; “fontes sonanuorum ex ingenii scatebris disciplinarum rivuli prodeles enim est pastorum dea; posset apud nos intelligi Maria, non dea sed Dei mater. “Parthenias” ipse est Virgilius, non a me modo fictum nomen; in vita enim eius legimus quod Parthenias quasi “omni vita probatus”, dici meruit; quod ut per se ipsum lector intelligeret, locus est additus, ubi videlicet lacus Cisalpine Gallie “Benacus” valde sibi similem filium ex se gignit; filius authic Mintius est, Mantue fluvis, que Virgilii patria  Homerum significat, in quo singula fere verba aliquid important. Nam et “inde”, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtis est hoc aũt loco sũmati inserit᷑ de
quibo poete quos siluius p̃ferre nitit᷑ canãt
excusins danititã rancitatẽ et pari breui¬
loquio ꝑcurrens de quibꝰ apud illũ agitur
Iunenis de quo cantilenã texere silmus
cepit affricus Scipio est qui ĩ littore
poliphenũ strauit hoc ẽ hanbale penorũ
ducẽ Sicnt em̃ poliphemus sic ⁊ hanbal
moneculus fuit post oculũ in ytaliã amissũ
libici leones quibꝰ hundare affricã ꝯstat
Reliqui carthagniensiũduces sũt quos ide̾
uictor ab imiꝑio deietit iustraincensa sunt
cõbuste nanes in quibꝰ omis carthaginẽ¬
sum spes fuerat e quibꝰ quĩgentas sb̾ ocłis
eorũ ꝯbussisse illũ rõna narrat hystoria
Et hic quidẽ iuuenis sydereꝰ dr̃sue ꝓpter¬

Expanded text:
mentio est. Hoc autem loco summatim inseritur de mentio est. Hoc autem loco summatim inseritur de quibus poete quos Silvius preferre nititur, cananexcusans daviticam raucitatem et pari breviloquio percurrens de quibus apud illum agitur. “Iuvenis” de quo cantilenam “texere” Silvius “cepit”, Africanus Scipio est, qui “in litore afro Poliphemum” stravit, hoc est Hanibalem Penorum ducem; sicut enim Poliphemus, sic et Hanibal monoculus fuit post oculum in Italia amissum. “Lybici leones”, quibus abundare Africam constat, reliqui Carthaginiensium duces sunt, quos idem victor ad imperio deiecit. “Lustra incensa” sunt combuste naves, in quibus omnis Carthaginiensium spes fuerat; e quibus quingentas sub oculis eorum combussisse illum, romana narrat historia. 33 Et hic quidem “iuvenis sidereus”
Abbreviated transcription (Latin):
ma lue intra qd siluũ monitus mutãt
Cirthusiensiũ ordeo est, quẽ nemo certe est¬
deceptus ut mltos ex aliis ordinibꝰ ño
ntrat inuitus pastor cuiꝰ cantũ monicus
p̃fert homero u̾gilioq et ip̃e dad cui
pprie ꝯuenit u̾bũ psallere pp̃ psalmos sĩe
opus media aũt nocte pp̃ matutinã psal¬
modiã que illo p̃sertĩ tempe in ecc̃iis ur̃is
mĩa fonciã ior etdan e quibꝰ Iordanus
Ut flumẽ sit ip̃m nomen efficit᷑ qui quid̾
in mare sodomorũ fert᷑ descende̾ ubi cine¬
reos campos p̃p̃ incendia ciuitatũ esse
narrat᷑. In hoc ane xp̃us a Iohanne ꝑ
purus ĩnocens yspidus incultꝰ hirto teg¬
mĩe ĩpexo capillo facie solibꝰ adusta apol
gos notũ est intͦ attributa ꝑsonarũ sũme
⁊ indim̃due tͥnitatis sapĩa filio attribuit᷑
nomẽ iosolime obici᷑ ꝓptet asperũ prima
facie et flebile stilũ et qr reuera in xsalmis
crebra illus urbis uel historita uł allegorica

Expanded text:
men” intra quod Silvium Monicus invitat, Cartusiensium ordo est, quem nemo certe deceptus, ut multos ex aliis ordinibus, nemo intrat invitus. “Pastor” cuius cantum Monicus prefert Homero Virgilioque, est ipse David, cui proprie convenit verbum “psallere” propter Psalmos, suum opus; “media” autem “nocte” propter matutinam psalmodiam, que illo presertim tempore in ecclesiis vestris mina fontium Ior et Dan, e quibus Iordanis ut flumen sic ipsum nomen efficitur, qui quidem in mare Sodomorum fertur descendere, ubi “cinereos campos” propter incendia civitatum esse narratur; in hoc amne Cristus a Iohanne per purus innocens hispidus incultus, hirto tegmine impexo capillo facie solibus adusta; “Apogos notum est, inter attributa personarum summe et individue Trinitatis sapientia Filio attribuiturnomen “Ierosolime” obicitur propter asperum prima facie et flebilem stilum et quia revera in Psalmis crebra illius urbis vel historica vel allegorica
Abbreviated transcription (Latin):
claudendus seni ꝙ magno aĩo ceptus ẽ
uiueni Etũ sane piculũ semꝑ fuit in di¬
latõs ꝯsili falutaris et ꝙͣ uary atq mopi¬
nabiles pñtis uite casus quos circũspiteᷤ
sompnia moiiti iubet allocutõs dici quid̃
expedit reliqͣ cogitatio ꝑcipies uale pa¬
tam .iiiiͦ non decembr̃ ad uesꝑam
Ad xundẽ gtulatio de illiꝯ ꝓuectu
mltiplexq uarretas ac discordia
studioꝵ atq actim̃ huãnoꝵ

Expanded text:
no animo ceptus est iuveni. Quantum sane periculum semper fuerit in dilatione consilii salutaris et quam varii atque inopinabiles presentis vite “casus”, quos “circumspicere” suprema Monici iubet allocutio, ne dici quidem expedit. Reliqua cogitando percipies. Vale. Patavi, IV Non. Decembris, ad vesperam. 5 Ad eundem, gratulatio de illius provectu multiplexque varietas ac discordia studiorum atque actuum humano