comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necessario aduersa nocte in altum puecte ꝯtiuẽtẽ
petierunt. Cadem nocte acadit ut rõt lima plrã
qui dies estus maritumos maximos in ocrrano
effirẽ ꝯsueuit. nrĩsq id erat in cognitũ Ita q¬
uno trixe. et longas nauesz quibus resar ex̾citũ
transportandũ curauerat. quasq in arridum
subduxirat. estus complouerat et ouerarias
que ad auchoras crant deligate temprstas affat¬
tabat. Ieq ulla urĩs facultas. aut ãmũstiand.
aut auxiliandi dabatur. Compluribu nambm
fractia relique cum erũt. fuubus anchorier R¬
liquisq armanẽtis amissiet ad naigand̾ ĩntibex
magna ad id. quod uccẽ erat accidera totus ep̾citꝰ
ꝑturbatio facta est. Neq eñi naues alie. quibꝰ
reportari prossent et oña deerant q̃ ad r̃ficẽ¬
das uanex erant usui. Et quod om̃ibus ꝯstabat
hyemare in gallia oportere frumẽtum hyin locig
in hyeiion prouisum non erat. Quibuss robuy

Expanded text:
necessario adversa nocte in altum provectae continentem necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus
Abbreviated transcription (Latin):
Regatis istt᷑ patem ꝙd se petissent. Bellũ siut
causa intulissent ignostere Iuprudencie dixit
obsuesq Imixauit. Quorum ille statun ꝓtom
dederunt. ꝑte mn ex longinquioribus locis arcesfica
pancis diebus sese daturos dixerũt Interea suos
reungrare in agros Iusserunt. Porncixesq undiq
cõuonire. et se cinitatea q suas cesare cõmendare
ceperunt. Hns rebus pate ꝯfirmata post diõ
quartũ. quã est in britamã uentum naues xuiii.
de quibua supͣ demõstratum est. que equites
sustulerant ux suxiore portu. leni uento solure¬
runt. Qui cum apprepinquarẽt britãme et
ex castris unurentur. tanta tempestas subito
rohorta est. ut nulla earu cursum tenere posset
Sed alie eodem uine erant ꝓfecte d̃ferent᷑: Alit
ad inferiorem ꝑtem insule. que est proxius polig
ocrasum. magno sui cum piculo deicerẽtur Qur
tamen anchoris iactis cum fluctibus ꝯplerẽtun

Expanded text:
legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites erant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
Iussit et ques laborãtes ꝯspepriate huis subsidia
subiuittebat. Mostri sunul in arido. ꝯstiterũt. suis
unũbus ꝯfecutis. in hostes Impetum feterũt at rõs
In fugam dederiuit. Ieq longnis prõredi potuert
ꝙ rquites cursum beuere at insulã caꝑe nõ potur.¬
runt hoc unũ ad p̾stuiã fortinã cesari de fuit. hostes
p̃lio suꝑati sunul at ex fuga. se receperunt. statim
ad cesarem legatoer de pace iuiserunt, obsides da
turos queq Imꝑasset futuros ẽẽ pollicit sunt
unacum hys legatis cõminꝰ attrebas uenit quem
suxͣ demonstranerã a tesare in britãniã premissũ
hunt illi e naui egressum. cum ad ros oratoris mõ
cesaris mandata de ferret comp̃hemberunt atz in
Uincula cõiecerunt tum plio facto remuserunt In
petenda pate eius rei culxam in multitudiurin
ꝯiecerũt et poroptir Iuxrudenciã.ut ignosteretur
petierunm iesar questus. ꝓcũ ultio incõtiuẽtem

Expanded text:
iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem
Abbreviated transcription (Latin):
omoi a quilã ferebat contestatus deos ut ea regꝰ
legioni feliciter uuenret. Desilite inquit auilites
nisi uultiã aquilam hestibus prodẽ. Ego t̾te meum
copit Cumurĩ cohortati intor se ne tantũ dedocus ad¬
nutteretur. uniuersi ex naui desilierunt. hos item
ex proxit pͥmis nambius cũ ꝯspexissent subsecuti
hostibus appropinquarent. pnquatũ est. ab ut̾sq
acriter. Nostri tamẽ. ꝙ neq ordiure suare neq
firmiter insistere. neq signa subequi poterantat
alius. alia ax uaui quibustũq signis occurrerat
se aggerebat. magnope ꝓturbabautur. hostes uero
notis omibue uadis. ubi ex lictore aliquos siungula,¬
res ex nam egredientos conspexerant incitatis eq̾s
Impeditos adorrebantur. pluras paucos c̾cuustes¬
bant a lii ab latere aptor in unũsos tela couinebat᷑
Ꝙ cum aĩiduertifset᷑ rosar. scaphas longnarum
naui̾ũ. Item speculatoria naigia mlitibus ꝯpleri

Expanded text:
onis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res onis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum erre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsistend̾ et cum hostibus erat puguãd̾. Cum illi aut
ex arido. aut paulum in aquã progressi. oñibꝰ mẽbrix
expediti: uotissinus locia. audacta rela conicerẽt et eqͦss
Iusuefactor incitarẽt. Quibus rebus nũ xtirriti
atq huius uĩno quis pugut imꝑiti: nõ rad̾ alac̾tate
at studis quo iñ prdestribus un p̃liis ꝯsuerãt utebã.
¶ ubi cesar aĩaduertit. naues longas. quarũ et
spes̃ at barbaris musitatior. et motus ad usum ix¬
peditior. paulum rmoueri ab oucrariis nambꝰ et re-¬
mis nnicitari. et ad latus eppetm aptum hostium
ꝯsritui. at inde fundis. sagittis. tormẽtus. hostes xpelli
et sũmoneri iussit. Que res nrũs magno usui fuit
Iam et nauiũ figura. et r̾iuoꝵ motu. et ĩusitato.
qne᷑ tormẽtorum ꝓmoti uarbari ꝯstiterũt. At paulũ
nnõ pedem retulerunt. at nrĩa nulitibius cũctãtibꝰ
maxime propter altitudiune̾ maris. qui decie logi¬

Expanded text:
consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactatque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et rum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legi
Abbreviated transcription (Latin):
suxioribus in lictus telum adigi posfet. hunc ad
egrediend̾ ne quaꝙ̃ idoneum locum arbitratus dum
relique nanes es ꝯuenrent. ad horã nouã in auchoriy
exspectauit. Interĩ legatis tribunus q mlitũ cõueoratꝭ
et que ex uelusano cognosteret. et q̃ firr uellet osteu
dit. RRonuitq. ut rei nulitaris rõ maxĩe ut maritĩs
res postularent ut ꝙͣ celerem at instauile̾ motum
haberent. Ad mitũ et ad tempus ⁊os ab hiis adnũstra¬
rontur. hiis dimissis et uentum et estũ uno temxe
nactus fecũd̾. dato signo. et sublatus auchoris c̾citer
milia passiui uii. ab ro loco progressus. ac plano lit¬
que un ꝯsuerunt. reliquus copiir subsecuti. nostrois
nauibus egredi prohibebant. Erat ob haiz causas
sũma dificultas ꝙ naues propter magnitudinẽ insi
in alto ꝯstitu nõ poterant nulitibus aut̾ iquotix loax
Imxeditis mambuiz. maguo et grau ouere armoꝵ
oppressis suuul et de nambue siliend̾. et in fluctibꝰ

Expanded text:
ioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Volusenoit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litin proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibmagno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus
Abbreviated transcription (Latin):
randi facultas daretur. si Romanos castris expulissẽt
deurr̃strauerunt hiis Rebus celeriter magna multᷝͥͫ
peditatus equitatusq poacta. ad castra uenerunt
Cesar et siidem. quod suꝑioribus diebus accidirat
fore uidebat. et si essent hostes pauce celiritatexin¬
culum effugerent tamen naccus equites c̾citrrꝰ
.xxx. quos cominus attrabas. de quo aute dictũ
est socum trãsportauerat. legiones in acie pro.
castris constituit. Cõmisfo płio diucius Impetum
urõrum nlitum. hostes ferie nõ potuerũt ac t̾ga
dederunt. Quos tanto spacio sequnti. ꝙͣtum cursu
et uiribus xotuerunt effitere. complures ex hiis
ocriderunt. Deinide. om̃ibus late lougeq edifitiis
iicensis se in castris Dceperunt. Codem die legati
ab hostibus missi ad cesarem uenecunt. hiis Cesar

Expanded text:
randi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, randi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace vener
Abbreviated transcription (Latin):
receptum heaũt. Ita mobilitatem equitũ. stabilitatẽ
peditum. in p̃liis p̃stant. ac tantum usu cotidiauo
et ex̾citatione efficuĩt. uti indecliui ac p̃cipiti loco
Incitatos equos sustuere. et breuimoderari ac flectẽ
et ꝑ temonẽ ꝑcurrẽ. et in iugo iusistere. et seinde
in tuorus citissuue r̾cixe ꝯsuerint. Quibus rebꝰ
pturbatis nris. nouitate pugne. Iꝑe oportuissiõ
Tesar auxͭ tulit. Nam eis aduẽtu. hostes cõstiter̃t
nri se extimore r̃ceperunt Quo facto ad lacessend̾
et ad cõmuttendum plũ. alienũ esse tempus a rbit¬
cus. suo se loco ꝯtiunt / et breui tempore Intermisss.
omĩbus occuxatis. qui erant in agris. reliqui distesse
et urõs in castris ꝯtuierent. et hostem a pugna
prohiborent Interun barbari iuĩtios ꝑ om̃s partes
dimiserunt. pancitatem q urõꝵ nulitũ suis pdicane¬
runt et quãte prede fatiende atzin ꝑpetuũ sui libe¬

Expanded text:
receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesseruet nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui libe
Abbreviated transcription (Latin):
batur septima. Itrq ulla ad id temxns belli supi¬
lione interposita. Cum pari honi in agris rͥmanri.¬
Reti ipars etiam in castro uentitaret. hn qmi pori
maiorem ꝙͣ ꝯsuetudo ferret in ra ple uideu quã
reliquas armari. et ꝯfesstim sose ꝯe qui iussit Cũ
paulo lougius a tastris protessisfet suos ab hostsq
p̾mi atz egre sustinere. et confrua legiont exi
om̃ibua ꝑtibiar tola coma aĩaduerctit Nam qd oto
ex iliquis ꝓtibus demesso frmuẽto pars una rrat
reliqua. suspitati hostes. huc nr̃õs esse uenturos
noctu in siluas delituerant Tum dispirsos dispõde
ariis. in metendo occupatos. subito adorti. pancis
Interfectis reliquos in c̾tis ordiuibus ꝑturbauerãt
suuul equitatu. atz essidis c̾cundedirant Benus
hoc est ex essidis pugue. p̾mo ꝑ om̃s ꝑtes peqꝰtant
et tela cõnciuut atz ixpõ terrore equorum ꝑuat¬
et screpitu ⁊otarum ordiues pleru̾q xturbat etꝭ
si illi a multitudiue hostiũ p̾mãtur. expeditũ ad suos

Expanded text:
batur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro pmaiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant,si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos
Abbreviated transcription (Latin):
io hor sibi Cosar optuue accidisse arbitiatus. ꝙ ueq
post tergum hotem relinquere uolebat urq delli gez¬
rendi proptir ãni trmupus. facultatem hẽbat. Arꝙ
has tantarũ rerum occupationes britame aũ pontu¬
das inditabat. magnũ hiis nm obsidum Iiuꝑat. qͣsꝯ
adductism fidom recepit. Ilanibus tatie octuige lix¬
duait teausportandas legioney oxifamatat. qd pmuea
narĩ longarum he̾bat. questori legatu ỹfettisas
distubuit. huc accedebant xuiii ouerateuaues
que ex loco. ab nulitibus. passiũ octo. ueuto tẽdaug
quoiuꝰ in euud̃ portum uenie possent. has iq.¬
tibus discribuit. Reliquũ ep̾citum . M. diturio sa¬
biuo ut lucio aurũtuloro cote legatis. in menagios
uon ueuerant ducendum dedit. publũ Gulpitĩ
Rufum legatum. cum eo yrdio quod satis arbit᷑dat᷑
portũ teuore iussit ¶ hiis coustitutis rebus uactur

Expanded text:
satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. Navibus duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus
Abbreviated transcription (Latin):
cerent. que hoc naut enã angustiora ꝙ siuceꝰ
Imprdinẽtia tesar legiones suxportauoiat ex¬
tuũ factu ẽẽ dixerunt. rebellione facta fruue¬
to ꝯuiratu. q nrõs prohibire et Rom In hiemem
producere. Qꝑ hns suxatis. aut reditu mt̾tlusig
ner̾uem postea. belli inferendu causa in britamã
trãsiturum ꝯfidebant Ita ⁊ursuse quiratrõe fecta
paulatim ex castris distedire. aut suos clam ex
agrir dedurere ceperunt. At Cesar acsi nondle
suarum. et ex eo ꝙ obsides. dare intirmiserãt. fore
id qued accidit suspitabatur Ĩtaq ad ome casuy
subsidia ꝯxabat. Iam et fruẽtum ex agrut totie
In rastra conferebat et gͣuissunt afflicte irant
nanes rarum ma᷑ at ere ad reliquas r̾ficiendas
utebatur et que ad rasi ros erant usui ix ꝯtiuẽt
ꝯportari iubebat. Itaq cum sũmo studio a militbus
adiĩstrarotur .xii. namubus amissie ediqtibu

Expanded text:
e hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut
Abbreviated transcription (Latin):
tiones inicolerent neqz quẽ usum belli hr̃rent. aut
quibus institutis uterentur. neq qui essent ad ma¬
aorum nauũ mulutudiut ydoues portus ĩ ꝑire potdat
ad het cegnostenda. x̾nsꝙ̃ ꝑiculum faceret ydoncũ
esse abitratus. Banĩ uolusonũ cum nani honga
p̃mictit. huic mandat ut exploratis onũbꝯ rebus
ad se qpp̾uiũ reuertatur. Ipe cum omibus coxns I
morines proficistitur. ꝙ inde erat brenissunꝰ tra
bellum effecerat. classem Iubet cõuenire Interun
ꝯ solio enus cognito. et ꝑ mi̾catores plato. ad b̾tãnos
a cõpluribus Insule cinita tibusr. ad eum legati ue¬
niut᷑. qui polliceantur. obsides dare. atz Imꝑior
eos domũ r̾muttit et cũ una cõi. quẽ ixẽ attrebatibꝰ
suꝑatis regem ibi ꝯstituerat. cuius et u̾tutẽ et ꝯsin¬
lium probabat. et quẽ sibi fubelom ẽẽ arbitrabat᷑
cuiu̾sq au̾ctas. in hiis regionibus iaqua habebat᷑

Expanded text:
tiones incolerent, neque quem usum belli haberent aut tiones incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in eticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides dare atque imperieos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
hit romanorum aduc̾tum exspectare. at ibi detertae
ꝯstituerat ut germauis motum initeret. ut figã ¶¬
bnos ulaisceretur. Ut ubios obsadiome liberaret die¬
us ad laud̾ et utilitatem oro fertiua siouplui satig
In galliaui recepit pontẽq rostidit E xiguarye se
estatis reliqua Cosar et si io hnis loni ꝙ om̃is
gallia ad sextenitaono uergit. mature sunt hiemes
tamẽ in britaniã proficisti ꝯtigit ꝙ om̃ibus fere gul¬
linis uellur hosubus nr̃is inde subuũstrata aupilia
Intelligebat. Et si remxus anut. ad bellã garndũ
defigciat tamẽ magno sibi usu fore arbitiabatur
si md infulam adisset et genus hom̃ xpepisset lota
portus. aditus cognouisset. que onũa fere gallig
Incoguita. neq tm̃ temere p̃tir i̾catores illos adiit
quisꝙͣ. neq hiis ipĩs. quitꝙͣ preter orã maritiuã
atz eas regiones. que sunt contra gallias notũ est
Itaq uocatis. ad se undiq mircatoribus urq quãta
usset insule magnitudo. urq que. aut quãte na¬

Expanded text:
m adventum expectare atque ibi decertare ucere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, dieet ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae na
Abbreviated transcription (Latin):
postraq per exploratorest poutem fieu gerrissent
more sus ꝯsilio habito nũcios in onĩa ꝑtes dimisissu
uti de opidis demngiarent. liberos uxores sua qz
omĩa in silii pourrent. atz om̃o qui arma forre
possent unũ in locum ꝯueiirent. hunc rx̃ debectum

Expanded text:
postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delec
Abbreviated transcription (Latin):
porepter latitudinẽ. ⁊ apatitatom. altitudiuẽꝙ fliuẽ
tauiẽ id sibi ꝯtendendumm. aut ałr non traducendum
exnitum existuuabat. Rationem poutis hang iustituit
tigna biua. sissmpedalia paulum as ym̃o p̾acuta
dimnẽsa ad altitudiuẽ fluis Interuallo pedum
duorum into se Inugebat. hoc cum machinacõibus
Iuiuissa in flumẽ de fixrrat fuscusisq adegerat non
sublice nõ. Directe ad ꝑpendiculum. sed proue. at
cõtraria. duo ad enudem mod̾ imcta. Interuallo xid.
quadragruũ ab inferiore ꝑte contia uimi at Impun¬
tum flũo. rõurisa statuebat. hec utraq in supbixoda¬
libus trabibus ĩmuissis q̃ tum uorum tignoꝵ Innctura
distabat. bnus utrimq sibulia. ab uxtiema xle dest¬
nebantur. Quibus disclusis. atz in cõtrariam ꝑtem
remuctis. tanta erat xxis firmitudo. atz eaꝵ rerum
natura. ut quo maior una aque Inctanisset hot arnꝰ
illigato teuerẽtur hot diecta ma yrita ꝯe gebanrt¬
ac longurra caribus& ꝯtermbantt muosino

Expanded text:
propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fiis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta con
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicebatur sui purgandi cansa. q̵ coutra at iẽd
dictum. et ip̃i petissent preliũ pridie quiisi sent
sunul ut si quid posseñ de Induciis fallendo Imxe¬
trarent. Quos sibi lerar oblatos grauius il loy
retiuneri iussit ppẽ oiit copias castas eduxit eꝯtatũsi
ꝙ reccuti p̾lio ꝑtirritum eẽ exist nuabat agnie
subsequi iusit Acie triplici iustituta. et relir itri
octo iuiliũ itiuere ꝯfecto p̃ns ad hostiũ tastra pui ͭ
ꝙ quĩd ageretur g̾maui sentior possent Tr
duũdus rebus subito ꝑtirriti: at releritate aduentũs
urĩ et distessi suorum. Ilrq ꝯelu habendi luq arna
capiendi spacio dato xturbebantur. copias ne aioã
hostem ducere. an tastra defendere an fuga salutem
uetore p̃staret. Quorum tiuor tũ fremitu et ꝯtire sa
signifita retur. uulites ur̃i pristiui diei pfidia ititati
Iu castra eruperunt Quo loro qui relerito arma cape

Expanded text:
ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra
Abbreviated transcription (Latin):
Cum uenuhetus multis uulueabus acceptia ceadisset
at id fr̃. qui iam prelio exresserat procul aĩadidtisfet
Incitatorquo se hostibusz obtulit. at iuter fectus est
hoc facto plio cesar. ueq Iam sibi legatos audiendos
ueq conditõnes accixiendas arbitrabat᷑. ab hiis qui
ꝑ dolum at iusidiasi petita pate ultro bellum Intu¬
lissent. Expectare uero. dum hotiũ copie augrrẽt¬
e equitatusq reuerteretur sũme dementie esse indita¬
bat. et coguita gallorum inferuntate. quãtum Iam
apud uos hotes. uno prelio. auquieto᷑ essent ꝯsetutiꝰ
senciebat. Quibus ad consilia capienda. ichil spam
Daudum existimabat. hiis ꝯstitutis rebus. et ꝯsilio
cum legatuz. et questore coĩcato ne quẽ dirin pugne
p̾teruntteret oporturissune res accidit ꝙ postridie
hiius diep. maut eciam et ꝑfidiei et simulatione
usi g̾mani. frequẽtibus oñibus p̾ntipibus. maioribꝰ¬
q uatis adhibitis ad eum in castra uenerũt siuius

Expanded text:
cumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul,
Abbreviated transcription (Latin):
Renus autẽ oretur .ux lexonciist qmi alpre incoliuit
ut longo spacio. ꝑ fuies mãtuantiũ hiluetioꝵ  qua¬
uorum medio matracum. trbutorum. Hreueroꝵ ntatꝯ
fectur. ot ubi ocrrauo axpropruquat In plures deflut
ꝑtes multisq ingentibus insulis effctis Quaꝵ
pars magna a frris. barbarisq natiomibus Iupolitur
Ex quibus sunt. quis pistibius at oñs autũ unis
existunantur multu ꝓ capitibus In orcerinũ influt
Cusar cum ab hoste nõ amp̃. passim̃ xii. mlibꝰ abter
ut rrat ꝯstitutum ad rum logati ⁊erirtutur. qui yn
It mo re ꝯgressi. magnope nug tat᷑ ur lougius
peregiedoretur orabant Cun id no̾ Impetrassent¬
ꝑo erebant uti : ad ros ⁊ quitos qui agiũe̾ au̾cessist
xuutteret. rosqi pugna prohibrret sibiq ut ptãtrm
faceret In ubios legatos nuctendi. Quoriun si po¬
pes. at srnatus. sibi Iuremoando fidem fecissent ea
ꝯdicõue que a cestrre ferretur. se usuros osteudetdt
Ad has res ꝯficiciuas si bi tridui spaciũ daret hit

Expanded text:
utem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
in gallia uatare agios. qui daru taute xẜ̾tim muti¬
tũdini sure Iuuroia possuit. Bi licere si ueltent io
ubierum ficbus considere/ quoꝵ sut legati apud e
et suenorum iurtonis querãtur et a se auxͧ  petant
hͦ suouis Imxatiũ. Legan hoc ad suos rolatur os dix.¬
erinat / et ro drliberata xq diom hrrium̃. ad curaĩ ⁊cua¬
ros. Interea ue propiur se castra mouerẽt potieruue
Nat id quid̃ cesar ab su rmpetiari possi dixit/ cogno/¬
uerat em̃ magna̾ ꝑtem equitatus. ab hiis aͥ quod dub̾ꝰ
ante / predandi frmuẽtandi ꝙ tausa. ad ambmarites
tiaus mosam mussam hos expectari equitos atzeis
rei cansa moram interponi arbitrabatur. Mosa poslui
ex monte uosego qui in fibus est lugonũ e

Expanded text:
 qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, e
Abbreviated transcription (Latin):
pestulatio cognosteret Interim ad põfectos qui taum
uin equitatu. auteresserant nutit qui rͥnũnatent
ne hostes p̃lio laresserent et si ix̃i lacesserẽtur sustunan¬
dent / quiad ipo cum exͥcitu propius accessispot At
hrẽt. ꝙ hni qui fruuẽtandicã. ierant. trans mosam
nondum redierant. nchil tnue̾tibus nria. ꝙ legani
eorum. paulo aute a Cesare distesserãt᷑. atł is diex
Iuenciis erat ab hiis petitus Impotu facto ieleris
nrõs ꝑturbauerunt. Ruosus resistentibus ꝯ suetudiã¬
qͣ in ꝯspectum agnue nr̃i ueuissent In no prelio eꝭ
equitibus nr̃is interficu̾tur aii et lxx ⁊ In his fertu¬
ssuĩus uir. piso aquitanus amplissimo gñe natus
cuius auis In cunctate sua Regnũ obtinuerat. Amicꝰ
as senatu nc̃o appellatus. hic cum frĩ iut̾cluso ab hosti-

Expanded text:
postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. Athaberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudinquam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibu
Abbreviated transcription (Latin):
ad uolurtatem rorum ficta reppondorant qrua ꝯsuetⁿ.
cognira Cosar ne gramor bello occurrerẽt matu¬
uenisset ya que fore suspitat us rrat facta ꝯguonit
missas legionea a nẽ nullis cuntatbus ad gremanos
Iuuitos iỹ moa: uti al Reuo destendirent. oia queeo
postulassent. ab se fore pata Qrua syr ad̃duct qͣmũ
larius uagabantur. ut in fines eburiorĩ et ted¬
souũ. qui sunt treueroꝵ. clentes puenerãt. ppru¬
pibus gallie uitatis resar ra que roguonorat diise¬
muland̾a. sibi existimauit rorumq ais xnulsis
et ꝯfirmatis. equitatuq Imꝑato belliin tu g̃uatã
qr delectis Itr in ra lota fare re repxit quibus in lons
ad gͦmauos audrebat. a quibus cum pantoꝵ diter
per abesset. legatr ab his uencrunt. Quoꝵ hur
fuit xrõ. girianos ueq priores po Ro bellũ infrie
uectauien ⁊ tesare. s laressantur. quin armĩa qͣnẽdãt
ꝙ gͦͥmanorum ꝯsuetudo hec sit a maioribu tiadidat
quitũo dellur infraut resistite uq¬

Expanded text:
ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, matuvenisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovitiones ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis que delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neque priores populo Romano bellum inferre neque tamen recusare, si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere n
Abbreviated transcription (Latin):
uero ꝙͣ equitatus noster in ꝯspectum ueuĩt hostes
acceptis ariis terga uerterunt magnus ꝙ roꝵ
legatum. tum huis legioiubus. quas ex btaia
reduperat In mornios qui rebellionẽ fecerãt misit
tis frumr̃tis succensis edificiis iicens ꝙ menaxn
se om̃e in densissimas siluas abdiderunt. st ad.
lesarem d ceprrunt. Cesar in uelgis oñ legionũ
hiberua ꝯstituit. Eo due uiuo cuitatos. ex britã᷑
obsides mniscrunt ⁊elique negleperunt. hiis rebuy
gestis ex lris Cosaris dierum uiniguiti. supplita ͦ

Expanded text:
vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorulegatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. tis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Ca
Abbreviated transcription (Latin):
rosq in cõtinẽtom adduci iubẽt. Ꝙ propiuqua die
equiuoccii infirnus nambis hiemis naigationẽ
subenudam non existunabat. Ipẽ ydoneã tempestatẽ
uactus. paulo post mediam noctem naues soluit q̃
oiñs incolumex ad cõtiẽtem ꝑuenerũt Sed up
cape nõ potuerunt et paulo infra delate sunt
Quibus ex nambus cum essent expositi nu lites
c̾niter tricents. at in castra contenderent. Moriu
quos Cerar in brita̾niam proficistens pacatos Dli-¬
querat. spe prode adducti. p̾mo nõ ita magno suoꝵ
mio c̾cuusteterunt ac si se Interfiti uollent. arma
ponere Insserut᷑. lum illi orbe facto soye dofendotẽt
teleriter ad clamorẽ hom̃ creater nulia rep tõueue¬
runt. Qua re nũtiata losar oem̃ ex tastus eq̃tan¬
tum suis auxilio misit Iuterim nostu nlitos Iiuxa/¬
tum hostrũ sustumerũt. atq amplius horis quatã¬
or fortissiie puguauoñt et pautis uulueribux¬
acceptis. cõplures ex hiis occiderunt Postraꝰ

Expanded text:
 in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaex iis occiderunt. Postea
Abbreviated transcription (Latin):
quia Renũ artingnnt ꝙ gallicis sunt moribus assuefacti
hos cum sueui iuultis ixe bellis expirti ꝓte amiplitti¬
diue̾ granitatemq crtatier fuibus etet expeller
uon potussent tamen uectigales sibi feceriuit ac mul¬
to hũibiores infirmioresq rẽdegerunt In rad̃ ar san
ofuerunt usixetes et tenctheri quos sugra dixiius
Qui cum ꝑlures ãuos suenorum uoñꝰ sustimieriu
ad extreniũ tamen. agris exxulsi. et iultis lonci qͣnia¬
ne taenind̃ uagati. ad Reuui xuenerint quos regio¬
ues menaon incolebant. et ad utramq ⁊ ipan feluo

Expanded text:
quod Rhenum attingunt quod Rhenum attingunt Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incoleb
Abbreviated transcription (Latin):
desiderent. Quin unam iuiẽtur. quibus maxie grlli
delectentur. queq imxenso parent p̃nio. grriuauis
Importatis ls. nõ utunt : fed que sut ap̃ud eogiata
praua at doforia. hot potidiaua upntatione. suiui ut
suit laberes efficiunt/ Equestubuus p̃liis seper ex oo¬
equis desiluĩt ac pedibus p̃liantur. Cosq ropbnᵒ
remauere uestigio assue fecerunt ad quos seleritrr¬
se. cum usus est ĩ cipudt. neq rorum moribus trosiq
Itaq ad queuis num ephiapxata torum ⁊ quitũ : qͣuĩs
non sum̃t ¶ ea re ad laborem ferend̾ remolester
hoĩẽs atz effem̃ari arbitrantur. publite maxin̾a pũ:¬
tant eẽ landem quã latissime. a sius fmbus uatar
agros. hac resignifitari. magnũ nm cuntatẽ suã
uimi sustinere non possu. Itaq ex una ꝑte a sueiuis
eͥniter milia passuũ. sexcenta. agri uaciore dicuntur.
ad alteram ꝓtem succodunt ubii. quoꝵ fuit ciutax

Expanded text:
desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parantuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis  patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas
Abbreviated transcription (Latin):
pomxrir gsliur marco crasso ꝯsulilun
usixetesz germamiꝰ et item tanctheri cum
magna multitudine honii. flumen Rout
trausierunt, non longe a mari. quo reuus inpluit
Causa trauseundi fuit ꝙ a suemer complutes ãuod
centum pagos hrẽ dicuntur/ Ex quibus quot ãuis
singula nulia armatorum. bellauda causa. e fibus
educuntur. Reliqui qui doun manserunt. se atz alios
alunt Iin ruosus Inucẽ. ãno pͥmo m̃ arinis sunt illi
doni remauent. Sic neq acricultura. int ratio
aiz usus belli intrruuctitur. Bed pͥuati at suꝑati
aga. apud ros nichil sunt. neq longis deno dmanẽ
uno in loto intolendi causa licet. nrq multã fruũto¬
sed maxiina xte lacte. at petore uiuũt. nultũq sunt
In uenatiomibus, Que res et n bi que. et cotidianae
ex̾ntatione. et libirtate uit. ꝙ a puerisaullo ño
aperta et lauãtur in plm̃bus. Nturcatoribus est¬
ad nos aditus magis eo ut que bello ceperuit q̃sꝰ
uendant hraut᷑ q quo ullam rem ad se importate

Expanded text:
Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari
Abbreviated transcription (Latin):
nullo ordine cõmintato adusũ oĩã paratꝰ
ibidẽ oꝑit᷑ Ita ingͣthe spes frust᷑ est / qui co¬
pias in quatuor partes discribueat ratꝰ ex
oibꝰ ił partibꝰ aliquos ab t̾go hostibs uẽtines
Interi sella quẽ p̾mũ hostes actingirãt cohor¬
tati suos turmathim et ꝙͣ maxiẽ ꝯfertꝭ
equis ip̃e aliiq maures ĩuadũt. Ceteri ĩ loca
manẽtes as iacĩ eminꝰ emissi corpora tege.

Expanded text:
nullo ordine conmutato advorsum omnia paratus nullo ordine conmutato advorsum omnia paratus ibidem opperitur. ita Iugurtham spes frustrata, qui copias in quattuor partis distribuerat, ratus ex omnibus aeque aliquos ab tergo hostibus venturos. interim Sulla, quem primum hostes attigerant, cohortatus suos turmatim et quam maxume confertis equis ipse aliique Mauros invadunt, ceteri in loco manentes ab iaculis eminus e
Abbreviated transcription (Latin):
cũ expedit./ ãpliꝰ t̾uios locauerat ꝑfugi minĩe
cari et regionũ sciẽtissimi hostiũ it explorabãt
ꝓniul qsul quasi millo ĩposito oiã piude᷑. apᵉ
om̃s ẽẽ landare, as iñ crepare merẽtes ipse
armatꝰ ĩtẽt ꝰꝙ itẽ milites cogebat neq secꝰ
atq iter face̾t castra munire excubitũ ĩpocta
cohortes ex legionibꝰ ꝓro castrꝭ equites auxi-¬
tbꝰ exequat᷑ cũ imꝑatore laber uelentibi
eẽt / Et sane mariꝰ illo q ilł tẽporibꝰ Ing̃¬
thimi bellũ pudore mags ꝙͣ malo excitio co-¬
ercebat militũ młti ꝑ ambitionẽ fieri aie-¬
bãt alii ꝙ a pueritia ꝯsuetã dimiͣtia  et
alia q̃ ceteri miserias uocãt uoluptati habu-¬
mul speculato res siti sese ostẽdũe Quare hos¬
tis adesse ĩtelligit᷑ Ez quia diusi redemi-¬
cis aliꝰ ab alia ꝑte atq om̃s idẽ significa¬
bãt cõsul icertꝰ quonãmõ aciẽ ĩstrueret

Expanded text:
cum expeditis manipulis tribunos locauerat. Perfugae, minime cum expeditis manipulis tribunos locauerat. Perfugae, minime cari et regionum scientissimi, hostium iter explorabant. Simul consul quasi nullo imposito omnia prouidere, apud se, laudare et increpare merentis. ipse armatus intentusque, item milites cogebat. neque secus atque iter facere, castra munire, excubitum in porta cohortis ex legionibus, pro castris equites auxitibus exaequatus cum imperatore labor volentibus esset. et sane Marius illoque aliisque temporibus Iugurthini belli pudore magis quam malo exercitum coercebat. quod multi per ambitionem fieri aiebant: quod a pueritia cousuetam duritiam et alia, quae ceteri miserias vocant, voluptati habumul speculatores citi sese ostendunt, qua re hostis adesse intellegitur. sed quia divorsi redeuntes alius ab alia parte atque omnes idem significabant, consul incertus, quonam modo aciem instrueret,
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ ꝯfirmatꝰ ꝙͣ inaxinũ silentiũ haberi in¬
bet nec signa quidẽ uti ꝑ uigilias solebãt cane
Dein ubi iux aduẽcabat defessis iã hoscibꝰ ic
paulo ãte somꝑno captꝭ De impuiso lectigales
stẽ cohortũ turmarũ legionũ tubitines iuũl
oẽs tuba cane milites clamorẽ tolle, aut port
erũpe nb Manri atq getuli ignoto atq hor-¬
Cribili repẽte exciti soiitu neq fuge neq arma
cape neq õnino sace aut puide quitꝙͣ poterãt¬
Ita cũctol Etrepitir cla more. nullo subuemẽ¬
uecordia acceꝑat Deniq om̃s fusi fugati q arma
et signa militaria pleraq capta pluresq
maritinis age decrenerat Neq tanie uictoria
secors aut insolens factꝰ S paritͭ ac ĩ ꝯspectu
hostiũ quadrato agmine incede Silla cũ equi:¬
tatu apud dextrinos in sinistra parte aulus
maulii cũ fũditoribꝰ et sagittariis po retea
cohortes ligurũ curabat. Primos et extremes

Expanded text:
tium confirmatus quam maxumum silentium haberi iutium confirmatus quam maxumum silentium haberi iubet, ne signa quidem, uti per vigilias solebant, canere. deinde ubi lux adventabat, defessis iam hostibus ac paulo ante somno captis, de inproviso vigiles, item cohortium turmarum legionum tubicines simul omnis signa canere, milites clamorem tollere atque portis erumpere iubet. Mauri atque Gaetuli, ignoto et horribili sonitu repente exciti, neque fugere neque arma capere neque omnino facere aut providere quiita cunctos strepitu clamore, nullo subuenienvecordia ceperat. Denique omnes fusi fugatique arma et signa militaria pleraque capta, pluresqumaritimis agere decreverat; neque tamen victoria socors aut insolens factus, sed pariter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere. Sulla cum equitatu apud dextimos, in sinistra parte A. Manlius cum funditoribus et sagittariis, praeterea cohortis Ligurum curabat. Primos et extremos