comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
laudẽ. ñ lucra tẽporalia: sed głam ⁊ honorem
xp̃i p̃dicamꝰ &e querimꝰ: & ut ab illo remunerem:
Ille enĩ se ipsũ p̃dicat. qui culto sermone loquit᷑
sapiens eẽ. et laudet᷑ Et qͥ potius ꝓ lucris tẽpora¬
libus p̃dicationi insistit: quã ꝓ uta ęt̾na Qm̃¬
deus qui dixit. sub̃ in pͥncipio creaturarũ de te¬
nebris lumen splendescere: dicens. cũ adhuc tene¬
brȩ ẽẽnt suꝑ faciẽ abissi. fiat lux & facta est lux:
ipse illuxit in cordibus nr̃is lumen fidei & do¬
ctrinȩ. qui tenebrȩ antea eramus Ad illumina¬
tionem scientiȩ claritatis dei in nob: in facie
xp̃i iħu Ordo est: Deus qͥ dix̃ fiat lux cum
adhuc tenebrȩ ẽẽnt. & facta ÷ lux: infudit¬
in cordib nr̃is lum̃ fidei ⁊ doctrinȩ in facie

Expanded text:
laudem, non lucra temporalia, sed gloriam et honorem Christi praedicamus et quaerimus, et ut ab illo remuneremur. Ille enim seipsum praedicat, qui a culto sermone loquitur, sapiens esse et laudetur, et qui potius pro lucris temporalibus praedicationi insistit, quam pro vita aeterna. QDeus qui dixit, subaudis in principio creaturarum, de tenebris lucem splendescere, dicens cum adhuc tenebrae essent super faciem abyssi, Fiat lux, et facta est lux , ipse illuxit in cordibus nostris, lumen fidei et doctrinae, qui tenebrae antea eramus, ad illuminationem scientiae claritatis Dei in nobis in facie Christi Jesu. Ordo est: Deus qui dixit: Fiat lux, cum adhuc tenebrae essent, et facta est lux, illuxit cordibus nostris lumen fidei et doctrinae in facie
Abbreviated transcription (Latin):
credentes: omnesq qui libertatem auunȩ
et facultatẽ diuinȩ legis consecuti surnus:
reuelata facie corcdis .i. manifestato intellectu
mentis ꝑ fidẽ xp̃i & incelligentiã scriptu¬
rarum głam dñi quã ostendit tribus di¬
scipulis. & quã ꝑcepturi sc̃ om̃s electi sum̃
fidẽ ⁊ spem cernentes. Iuter speculam et
speculũ hoc int̾z: qr specula est turris in
ciuitatib ⁊ locus un speculator a longe iu¬
det ex qua parte suꝑueniant hostes S pełm
tusq suos. ⁊ alioꝵ de qͦ hic dr̃ Speculũ
ergo nr̃m mens nr̃a est: qr sic̃ in speculo con

Expanded text:
credentes, omnesque qui libertatem animae et facultatem divinae legis consecuti sumus, revelata facie cordis, id est, manifesto intellectu mentis per fidem Christi et intelligentiam Scripturarum, gloriam Domini quam ostendit tribus discipulis, et quam percepturi sunt omnes electi sumusfidem et spem cernentes. Inter speculam et speculum hoc interest, quia specula est turris in civitatibus, et locus unde speculatur a longe ex qua parte superveniant hostes: speculutusque suos et aliorum, de quo hic dicitur: Speculum ergo nostrum, mens nostra est: quia
Abbreviated transcription (Latin):
baptismatis incipit nr̃i habitator ẽẽ: Dñs
autem spiritus est: Ubi autem sp̃s domini:
ibi libertas: N emo qui fidem sc̃ȩ trinitatis
ht̃ dubitat sp̃m sc̃m dñm eẽ: qui tercia
ꝑsona est trinitatis: Tam̃ ñ st̃ tres dñl: sed
unus dñs: Et scitut ab om̃ib fidelib sp̃u sc̃o¬

Expanded text:
baptismatis incipit nostri habitator esse. Dominus autem spiritus est. Ubi autem spiritus Domini, ibi libertas. Nemo qui fidem sanctae Trinitatis habet, dubitat Spiritum sanctum Deum esse, quia tertia persona est Trinitatis, et tamen non sunt tres Domini, sed unus Dominus: et sci
Abbreviated transcription (Latin):
et efficiet᷑ iustus: G ła deniq eugłii quȩ datur
ministratorib eiꝰ ⁊ obseruatorib maior ÷ gla legis
quȩ splenduit in facie morsi: qr illa fuit tẽpo¬
ralis. ⁊ utcunq ferri pot̾uit ⁊ uidi ab aliis: ista
aut̃ ȩt̃na erit: nec potuit ferri ab apłis qͣndo a
dũo ostensa ẽ. in monte: qr statĩ lapsi sunt in
t̃ram uelut mortui: Qua ꝓpt̾ laborandũ est oĩb
ut obseruatores simus eugłii: quatiriꝰ ad illam
głam digni simus ꝑtingere quã ꝓmittit. Nam
nec glorificatum est. quod claruit in hac parte.
ꝓpter excellentem głam: In hac parce dic̃ in moy-¬
se: uł qd̾ narrat᷑ in hac parte libri exodi. de splen-¬
dore uultus eiꝰ Excellentẽ głam appellat qua
dñs goͦrificat᷑ ÷ in monte. ⁊ q̃ głificandi sunt õs
paratione istius głiȩ: quȩ ȩt̃nalit̾ manebit: &
multo amplior erit: In hoc enĩ qd̵ nulli ꝓfuit
gła uult̾ eius. quasi ñ fuit gła: qr ñ habuit
fructum gloriȩ: Aliter: Quod dicit in hac parte

Expanded text:
i quae datur ministratoribus ejus et observatoribus, major est gloria legis quae splenduit in facie Moysi, quia illa fuit temporalis, et a quocunque ferri potuit et videri, ista autem aeterna erit, nec potuit ferri ab apostolis quando a Domino ostensa est in monte, quia statim lapsi sunt in terram velut mortui. Quapropter laborandum est omnibus ut observatores simus Evangelii: quatenus ad illam gloriam digni simus pertingere quam promittit. Nam nec glorificatum est quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam. In hac parte dicit in Moyse , vel quod narrat in hac parte libri Exodi de splendore vultus illius, excellentem gloriam appellat, qua Dominus glorificatus est in monte, ex qua glorificandi sunt omnes paratione istius gloriae, quae aeternaliter manebit, et multo amplior erit. In hoc enim quod nulli profuit gloria vultus ejus, quasi non fuit gloria, quia non habuit fructum gloriae. Aliter: Quod dicit in hac parte,
Abbreviated transcription (Latin):
igitur talem spem uidendi &. ꝑcipiendi głam.
non calem qualis fuit in uultu morsi: sed eã
quã uider̃ tres apłi in monte reuelante se dño:
multa fiducia ticumͣ in p̾dicatione: securi de
p̃mio: Et non sicut morses ponebat uelam̃
su ꝑ faciẽ suam ut non intendent ineum:
gentiȩ litterał in eugłio ⁊ obscuritatẽ ut ñ
possint fideles głam sp̃uał intelligentiȩ penit᷑re.
sic̃ morses ponebat nẽ in głam uultus eius
intendent: Quod uelam̃ significat obscuritatẽ
& ũbrationẽ legis. qd̵ euacuat᷑ q̃ndo axp̃o¬

Expanded text:
igitur talem spem, videndi et percipiendi gloriam, non talem qualis fuit in vultu Moysi, sed eam quam viderunt tres apostoli in monte revelante se Domino, multa fiducia utimur in praedicatione, securi de praemio. Et non sicut Moyses ponebat velamen super faciem suam, ut non intenderent in eum, gentiae litteralis in Evangelio et obscuritatem, ut non possint fideles gloriam spiritalis intelligentiae penetrare sicut Moyses ponebat, ne in gloriam vultus ejus intenderent, quod velamen significat obscuritatem et obumbrationem legis, quod evacuat
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝑficlia ⁊ ignorantia: qr nolunt in xp̃m
credere. sed semꝑ litterã sequi uolunt Usq
in hodiernum enim cdiem id ipsum uelam̃
.i. ipsa obscuritas ⁊ ignorantia in lectione
ueteris testam̃ti manet sub apud uideos
incredulos: non reuelacum sub ab illis
qr infidelitas et peccata reuerberant sen¬
sum corũ: nec ualent ꝑse penitrare illam
Quoniam in xp̃o euacuatur: .i. ꝑ fidem¬
xp̃i auferet᷑ uelam̃ ignorantiȩ: non ꝑ eorũ
scientiã reuabit᷑ illis. nisi crecdlant: Sed usq
in hocdiernum diem cum legitur a uideis in¬

Expanded text:
tis perfidia et ignorantia, quia nolunt in Christum credere: sed semper litteram sequi volunt. Usque in hodiernum enim diem idipsum velamen, id est ipsa obscuritas et ignorantia, in lectione Veteris Testamenti manet, subaudis apud Judaeos incredulos, non revelatum, subaudis ab illis, quia infidelitas et peccata reverberant sensum eorum, nec valent per se penetrare illam: quoniam in Christo evacuatur, id ei auferetur velamen ignorantiae, non per eorum scientiam, nec revelabitur illis nisi credant. Sed usque in hodiernum diem cum legitur a Judaeis in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. qr ueniens in mundui ꝑ incarnationis
misteriũ ñ quęsiuit quȩ suaerant .i. non
quęsiuit uistos sed peccatores. qui sub diaboli
imꝑio tenebant᷑. unde ipse dicit: N on ueni
uocare uistos sed peccatores: Dicamꝰ ⁊ tercio
modo: k aritas .i. ipse deus ueniens in mundũ
ñ quesiuit quȩ sua erant: Quid erat suum:
Ut ab omni creatura adoraretur: glorifi¬
caret᷑: ueneraret᷑: sicut ds ⁊ creator omniũ:
Sed iste ñ quęsiuit ista quȩ sua erant ⁊ sibi
cõpetebant: qi ñ quęsiuit honorẽ: ñ regnũ:
ñ cimorẽ ab hominibus: sed quȩ erant latronũ.
homicidarũ. atq maleficoꝵ hominũ. spu¬
ta uidelicet: colaphos. alapas: irrisiones.
uerba. cruce. ⁊ mortẽ: Et sicut ipse ñ quęsi¬
lesa fuerit ñ ꝓuocat᷑ ad iracundia. siue furo¬
rem: uec cogit᷑ ad uindictã. ut malii pro
malo readat: N on cogitat malum: idest

Expanded text:
in mundum per incarnationis mysterium non quaesivit quae sua erant, id est non quaesivit justos, sed peccatores, qui sub diaboli imperio tenebantur, unde ipse dicit: Non veni vocare justos, sed peccatores . Dicamus et tertio modo: Charitas, id est, ipse Deus veniens in mundum, non quaesivit quae sua erant. Quid erat suum? Ut ab omni creatura adoraretur, glorificaretur, veneraretur, sicut Deus creator omnium. Sed ipse non quaesivit ista quae sua erant et sibi competebant, quia non quaesivit honorem, non regnum, non timorem ab hominibus, sed quae erant latronum, homicidarum, atque maleficorum hominum, sputa videlicet, colaphos, alapas, irrisiones, verbera, crucem et mortem. Et sicut ipse non quaesietiamsi laesa fuerit, non provocatur ad iracundiam sive furorem; non cogitur ad vindictam, ut malum pro malo reddat. Non cogitat malum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ui honorẽ debetis
reddere: illũ honorate: non solum conqui¬
escendo ⁊ humiliando: sed munera dando:
e Moiii quicꝗͣ debeatis: nisi ut inui¬
cem diligatis Io ÷ sic om̃ibus serui¬
dicis ur̃ȩ obsequia et debita reddite: ut
nemini quicꝗ̃ pro quo uob̃ irascat᷑ debe¬
acis: nisi ut inuicem diligatis: Reddice.
debitũ et obsequiũ qd̃ om̃nibus potestatib
et p̾ncipibus ꝑsoluere debemꝰ: eos enim qui
nob p̃positi sunt diligere debemꝰ: hoc debi¬
tum caritatis quandui in p̃senti scło uiuit᷑

Expanded text:
m, honorem, debetis, reddite illi, non solum in conquiescendo et humiliando, sed etiam munera dando. Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Sic omnibus servitutis vestrae obsequia et debita reddite, ut nemini quidquam pro quo vobis irascatur, debeatis, nisi ut invicem diligatis. Reddite debitum et obsequium, quod omnibus potestatibus et principibus persolvere debetis, id est, eos qui nobis praepositi sunt, diligere debetis. Hoc debitum charitatis quandiu in praesenti saeculo vivitur,
Abbreviated transcription (Latin):
rentibus quid agere deberent: respondit:
Neminẽ concutiatis: nemini calumniam
faciatis: s concenti estote stipendiis ur̃is ubi
nocandũ: qd̃ non dixit nolite militare: quia
milites ad eo constituunt᷑: ut ab eis patrię sibi
cõmissȩ tueant᷑: Reddite om̃ĩb debita : id ÷
consuetũ obsequiũ: S ic̃ & dñs ait: Reddite quȩ
sunt cesaris cesari: &x quȩ sunt deidõ Cui
tributũ debetis reddere: reddite ei tributum:
sicut & ipse conditor ꝓse ⁊ petro didragma:
Tributũ dt̃ a tribunis: ⁊ tribuni a tribus:
Siquidem romulus conditor ⁊ auctor romȩ:
in tres partes popłm sibi subditũ diuisit rati¬
onabili distributione: in senatores uidelicet. qui
& sena  uocabantur: in milites: & agricolas:
Et unicuiq parti pͥncipem unũ constituit:
qui tribunus dicebatur: eo quod uni exꝰ partib
tributũ dicebatur: Cui uectigal: uectigal:¬
Uectigal est tributũ piscale: & dr̃ a uehen¬

Expanded text:
rentibus quid agere deberent, respondit: rentibus quid agere deberent, respondit: Neminem concutiatis, nemini calumniam faciatis, sed contenti estote stipendiis vestris . Ubi notandum est, quia non dixit: Nolite militare, quia milites a Deo constituuntur, ut ab eis patriae sibi commissae tueantur. Reddite ergo omnibus debita, id est consuetum obsequium; sicut Dominus ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo : cui tributum, debetis reddere, reddite ei tributum, sicut et ipse Conditor pro se et Petro didrachma . Tributum dicit a tribunis, et tribuni a tribus. Siquidem Romulus conditor et auctor Romae, in tres partes populum sibi subjectum divisit rationabili distributione: in senatores videlicet, quae et consules vocabantur, in milites et agricolas, et unicuique parti principem unum constituit, qui tribunus dicebatur, eo quod uni ex tribus "tributum" dicebatur. CUI VECTIGAL. "Vectigal" est tributum fiscale, et dicitur a uehen
Abbreviated transcription (Latin):
debetis: inundam an dilectione eiꝰ cui subdi¬
ti estis: maxime ꝓpt̾ hoc qr a deo c̃sticutꝰ ẽ.
cuius ordinationi reluctari non debes:
Uerbigr̃a: Es subditꝰ illi. tunens damnũ
tẽporale: dum seruis ad ocłm: esto subditus
ꝓpt̾ conscientiã mentis: ut in ipsa conscientia
quã d̃s intuet᷑. non habeas illũ odio eui p̃stas
obsequiũ: sed tua mens ꝑhibeat tͥ testi moni¬
um qd̃ ex corde diligas illũ: Ideo enĩ et tri¬
buta prestatis: sub̃ qr a deo p̃positi sunt uob̾.
uł quia defendunt uos ab hostibus. ⁊ suo timo¬
re constringunt inimicos ur̃os ne interfici¬
amini ab illis. neq ur̃a bona diripiant: ułetiã
ne in uos suã uindictã exerceant si in aliquo
rebelles fueritis. ⁊ eorũ iram patiamini sicut
passi st̃ iudei: qui noluerunt romanis tribu¬
tum dare: Unde & sequit᷑ Ministri enm.
dei sunt: in hoc ipsũ seruientes : sub̃ ut uos
defendant: reos puniant: tributũ a uobis
accipiant: Sic ce ioħs baptista militib quȩ¬

Expanded text:
ere mundam in dilectione ejus cui subditi estis, maxime propter hoc quia a Deo constitutus est, cujus ordinationi reluctari non debetis. Verbi gratia: Es subditus illi timens damnum temporale, dum servis ad oculum: esto subditus propter conscientiam mentis, ut in ipsa conscientia quam Dominus intuetur, non habeas illum odio cui praestas obsequium, sed tua mens perhibeat tibi testimonium quod ex corde diligas illum. Ideo enim et tributa praestatis. Subaudis quia a Deo praepositi sunt vobis, vel quia defendunt vos ab hostibus, et suo timore constringunt inimicos vestros, ne interficiamini ab illis, neque vestra bona diripiant, vel etiam ne in vos suam vindictam exerceant, si in aliquo rebelles fueritis: et eorum iram patiamini, sicut passi sunt Judaei, qui noluerunt Romanis tributum dare. Unde et sequitur: Ministri enim Dei sunt, in hoc ipsum servientes. Subaudis ut vos defendant, reos puniant, tributum a vobis recipiant. Sic et Joannes Baptista militibus quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ uxorẽ deserunt creatorẽ. et ei displi¬
cent: immoderate seruientes uxori: Tam
caro gͦ p̃cio empti sumꝰ. ut nullo alio re
Qua ꝓpt ^ ille qui emit᷑ magis seruire debet
ei aquo einit᷑:: ut aliqͣndo uicem reddat
emptori: ita et nos omni studio atq instan-¬
tia seruire debemꝰ xp̃o a quo empti sumus
Unusquisq frater .i. fidelis in quo uocatꝰ
est ut crederet in hoc ꝑmaneat: uidelicet
si cum uxore uocatus est non dimittat illam:
si liber ab uxore: si potest se continere. utatur
illa libertate: De uirguinibus autem precep¬
tum dñi non habeo: quia dñs uirgiritatem
laudauit. ñ tamen p̃cepit: ne uideretur nuptias
dãpnare: sed dixit: sunt enunuchi qui se castra¬
uerunt ꝓpt̃ regnũ cȩlorũ: atq sub intulit: Qui
potest capere capiat: C onsilium autem do.
quod ñ dispiceat aliis: tanquã miscđiam con-¬

Expanded text:
deserunt Creatorem, et ei displicent immoderate servientes uxori. Tam charo ergo pretio empti sumus, ut nullo alio redter sicut ille qui emitur, magis servire debet illi a quo emitur, ut aliquando vicem reddat emptori, ita et nos omni studio atque instantia servire debemus Christo a quo empti sumus. Unusquisque frater, id est fidelis, in quo vocatus est ut crederet, in hoc permaneat: videlicet si cum uxore vocatus est, non dimittat illam; si liber ab uxore, si se potest continere, utatur illa libertate. De virginibus praeceptum Domini non habeo, quia Dominus virginitatem laudavit; non tamen praecepit, ne videretur nuptias damnare, sed dixit: Sunt eunuchi qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum , atque subintulit: Qui potest capere capiat . Consilium autem do quod non displiceat aliis, tanquam misericordiam con
Abbreviated transcription (Latin):
non sit tibi curȩ .i. noli diffidere. neq di¬
mictas eam: qr non ideo amictes regnum dĩ
licet coniugatus sis: si ita seruieris uxori
ut ñ displiceas creatori: Sed et si potes li¬
ber fieri sub̃ ab uxore: i. si cua conurxobi
erit. aut etiam in castitate manere decreu̾it:
a peccati iugo: & quandam lib̃tatulam
habet a dño: ut seruiat uxori. ita ut non
displiceat creatori: Suniliter quiliber uo¬
catus est .i. sine uxore. seruus est xp̃i: id:
non debet occupari seruicio terreno &¬

Expanded text:
non sit tibi curae, noli deficere neque dinon sit tibi curae, noli deficere neque dimittere eam: quia non ideo amittes regnum Dei, licet conjugatus sis, si ita servieris uxori, ut non displiceas Creatori, sed et si potes liber fieri, subaudis uxore, id est si tua conjux erit, aut etiam in castitate manere elegerit, a peccati jugo, et quamdam libertatulam habet a Domino, ut serviat uxori, ita ut non displiceat Creatori. Similiter qui liber vocatus est, id est sine uxore, servus est Christi, id est, non debet
Abbreviated transcription (Latin):
ciatũ uxorẽ habentẽ: Circumcisus
inquit uocatꝰ est quis .i. ñ habens ux orẽ:
ñ adducat p̃puci ũ .i. ñ ducat uxorem.
ut ñ sic p̃puciatꝰ: sed alienus a coniugio
In prepucio. quis uocatus est .i. non hñs
uxorem: non circuincidatur .i. non¬
illa casta ꝑmanene decreuerit: Circiu¬
cisio nichil est .i. castitas sine bonis oꝑib
nichil est : & insuꝑ fides sine operibus
ociosa est: et prepucium nichil ẽ. id :
coniugiũ absq oꝑe bonꝰ: Sifuerit quis
circuicisus .i. castus. siue celibatus qd̃
est sine uxore: carueritq bonis oꝑibus:
nichil ei ꝓd÷ castitas: Si iam fuerit con¬
iũgatus. ⁊ habuerit bona oꝑa: coniu
gium nec ꝓdest nec obest ei: sed obseruati¬
tia mandatoꝵ dĩ prodest: Unus quisq
in qua uocatione uocatus est ad fidem: in
ea ꝑmaneat: siue cum uxore. siue sine
uxore Seruus sub̃ uxoris uocatus es.
cuius uoluntati seruire ⁊ parere debes:

Expanded text:
tiatum, uxorem habentem. Circumcisus, tiatum, uxorem habentem. Circumcisus, inquit, vocatus est quis, id est, non habens uxorem, non adducat praeputium, id est non ducat uxorem, ut non sit praeputiatus, sed alienus a conjugio. In praeputio aliquis vocatus est? id est non habens uxorem, non circumcidatur, id orte casta permanere decreverit. Circumcisio nihil est, id est, castitas sine bonis operibus nihil est, et insuper fides sine operibus otiosa est, et praeputium nihil est, id est conjugium absque opere bono. Si fuerit quis circumcisus, id est castus, sive caelibatus, quod est sine uxore, carueritque bonis operibus, nihil ei prodest sua castitas. Si etiam fuerit conjugatus, et non habuerit bona opera, conjugium illius nec prodest, nec obest ei. Sed observatio mandatorum Dei, prodest. Unusquisque in qua vocatione vocatus est, ad fidem, in ea permaneat, sive cum uxore, sive sine uxore. Servus, subaudis uxoris, vocatus es, cujus voluntati servire et parere debes,
Abbreviated transcription (Latin):
Sillũ rececdat a se: N on est enim seruituti
subiectus fr̃ aut soror in eiusiodi .i. intali
subiectus illi. ut debeat illũ sequi: neq
subiectus est culpȩ ꝓpt̾ hoc si ille discedit:
mat nom̃ dei recedat: ut pacem possit hab̾e
fidelis: Nec oportet litigare cum eo qui dis¬
cedit Unde enim scis mulier aut uir. si
unus alterum saluum faciet: nisi sicut
unicuiq uiro. ⁊ mulieri diuisit. siue dis¬
posuit dñs. sub̃ tempora credendi: ut
primũ credat uir. deinde mulier: aut
pͥmum mulier deinde uir: Unum quẽq
sicut uocauit ds ad fidem ita ambulet: id:¬
ica maneat: Id÷ si habeas uxorẽ teneto ȩam:
si non habeas ducere ũ compelleris Cir¬
cumcisus aliquis uocatus est: non addu¬
cat prepuciũ: Quid ÷ qd̃ loquens apłs
de uxoriis atq coniugatis: sic subi do
qd̃ precisũ est: Notandũ ui hoc loco qr
ñ de circumcisione.i. expoliatione pellis
genicalis menbri loquitur: sed circum¬
cisum appellat liberũ ab uxore : ⁊ p̃pu¬

Expanded text:
iscedat non est enim servituti subiectus frater aut soror in eiusmodi in pace subjectus illi ut debeat illum sequi, neque subjectus est culpae propter hoc si ille discedit: mat nomen Domini, recedat ut pacem possit habere fidelis, id est, non oportet litigare cum eo qui discedit. Unde enim scis, mulier aut vir, si unus alterum salvum faciet, nisi sicut unicuique, viro et mulieri, divisit, sive disposuit, Dominus, subaudis tempora credendi, ut primum credat vir deinde mulier, aut primum mulier, deinde vir. Unumquemque sicut vocavit Dominus ad fidem, ita ambulet, ita maneat, id est, si habes uxorem, tene eam: si non habes, ducere non compelleris. Circumcisus aliquis vocatus est? non adducat praeputium. Quid est quod loquens Apostolus de uxoribus atque conjugatis, sic subito tquod praecisum est? Notandum in hoc loco quia non de circumcisione, id est exspoliatione pellis genitalis membri loquitur, sed circumcisum appellat liberum ab uxore, et praepu
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare: omp̃is dei gr̃a ꝓtectus. euadet
laqueos incentiuȩ delectationis Empti
etum estis precio magno.i. ñ auro neq ar¬
gento: sed sanguine xp̃i: Ille qui emicur
siue redunit᷑ captuius teuebat᷑: et seruus est
illius a quo redimit᷑ Sic genus humanum
captiuum tenebat᷑ adiabolo: seruusq erat
diaboli: qm̃ accipiendo dulcedinẽ pomi uetiti.
uendidit semet ipsũ illi: Redemptꝰ uͦ sanguiue
xp̃i illius seruus ẽ: eiusq uoluntati obtem¬
perare debet. O lorificate ⁊ portate deuin

Expanded text:
cogitare, omnipotentis Dei gratia protectus evadet cogitare, omnipotentis Dei gratia protectus evadet laqueos incentivae delectationis. Empti enim estis pretio magno, non auro, neque argento, sed sanguine Christi. Ille qui emitur sive redimitur, captivus tenetur, et servus est illius a quo redimitur. Sic genus humanum captivum tenebatur a diabolo, servusque erat diaboli, quoniam accipiendo dulcedinem pomi vetiti, vendidit semetipsum illi. Redemptus vero sanguine Christi, illius servus est, ejusque voluntati obtemperare debet. Glorificate et portate D
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i: Suꝑius dixit tẽplum dei: hic sp̃sscĩ:
quia un substantia idem est spiritus sc̃s qd̃
et deus: et in quo habitat sp̃s sc̃s. habitat
pater.:⁊ habitat & filius: qr sic̃ sunt uniꝰ
substantię uniꝰ deicatis: ita inseparabibes st̃:
Quando cunq animꝰ ⁊ delectatio trahit
nos ad libidinẽ uł aliqd̃ uiciũ: debemꝰ
considare qd̃ ũ sumꝰ nr̃i: neq nr̃ȩ pote¬
statis: sed xp̃i serui sumꝰ cuius uoluntati
obȩdire debemꝰ: cuiꝰ sanguine redempti
sumus. sicut sequentia manifestant: Pul¬
satur quartus .i. corpus delectatione. uel
anima Consentire. debet racionabilitas
anuȩ : & ad se redire acdicere: Quid cogitas:
Quid estuaris: Quo uis ire: Non es tuȩ
pocestatis: sed xp̃i seruus es: qui te redemit
p̃ciosissimo sanguine suo a diaboli captiui¬
tate: Ut quid iter̃ uis captiuari a diabolo.
et eiꝰ potestati subdi: qͥ tibi in pͥmo paren¬
te om̃ẽm głam abstulit: Dũ talia ceperit

Expanded text:
vestri? Superius dixit, templum Dei, hic Spiritus sancti, vestri? Superius dixit, templum Dei, hic Spiritus sancti, quia in substantia idem est Spiritus sanctus quod et Deus. Et in quo habitat Spiritus sanctus, habitat Pater, habitat et Filius: quia sicut sunt unius substantiae, uniusque Deitatis, ita inseparabiles sunt. Quandocitium, debemus considerare quod non sumus nostri, neque nostrae potestatis, sed Christi servi sumus, cujus voluntati obedire debemus, cujus sanguine redempti sumus, sicut sequentia manifestant. Pulsatur corpus delectatione, vult anima consentire, debet rationabilitas animae ad se redire ac dicere: Quid cogitas? quid aestuaris? quo vis ire? Non es tuae potestatis, sed Christi servus es, qui te redemit pretiosissimo sanguine suo a diaboli captivitate: utquid iterum vis captivari a diabolo, et ejus potestati subdi, qui tibi in primo parente omnem gloriam abstulit? Dum talia coeperit
Abbreviated transcription (Latin):
fornicatio. homicidiũ ceteraq talia : et cum
nullũ fiat peccatũ nisi corpore delectante. et
anuna consentiente: quare apłs dicat. omnia
peccata extra corpus esse: solumq peccatũ for¬
nicationis in corpore consistere: Quȩ hoc modo
soluitur. qr adͤaggerandũ tantũ malum hoc
peccata quasi extra corpus funt: Dumenim
facit furtum. homicidrũ. aut tale aliquid:
dũ illud agit aliud potest cogitare: Uerbigra:
Uult facere furtũ: cogitat se acturũ peniten
tiam: Profert falsum testimoniũ: forsitan
de penitentia quã agere debet cogitat: Dum
aut̃ fornicat᷑. ita p̃ om̃ib peccatis tota mens ab¬
sorbetur in coitu: tocũq animũ uoluptas corporiꝰ
ita facit captiuũ atq seruũ sibi: ut totus sit hõ
carneus: nichil ualens cogitare. p̃ter qd̃ delecta¬
tio corporis agit. An nescitis qm̃ menbra
ura templum est sp̃s scĩ. qui in uob est a tẽpore
baptismatis quem habetis a deo: et non estis

Expanded text:
fornicatio, homicidium, furtum, caeteraque talia et cum fornicatio, homicidium, furtum, caeteraque talia et cum nullum peccatum fiat nisi corpore delectante et anima consentiente, quare Apostolus dicat omnia peccata extra corpus esse, solumque peccatum fornicationis in corpore consistere? Quae hoc modo solvitur, quia ad exaggerandum tantum malum, hocpeccata quasi extra corpus sunt. Dum enim facit furtum, homicidium, aut aliquid tale, dum illud agit, aliud potest cogitare, verbi gratia: Vult facere furtum, cogitat se poenitentiam acturum: profert falsum testimonium, forsitan de poenitentia quam agere debet, cogitat. Dum autem fornicatur, ita prae omnibus peccatis tota mens absorbetur in coitu, totumque animum voluptas corporis ita facit captivum atque servum sibi, ut totus sit homo carneus nihil valens cogitare, propter quod delectatione corporis agit. An nescitis quoniam membra vestra templum sunt Spiritus sancti qui in vobis est? a tempore baptismatis, quem habetis a Deo et non estis
Abbreviated transcription (Latin):
sps qui spiritaliter un uit. ⁊ uoluntatẽ
dei adimplet. per fidem et dilectionem adheren¬
do summo sp̃ui: efficit᷑ cum eo unus sp̃s: Fu¬
gite fornicationem: Non dixit pugnate contra
fornicationẽ: sed fugite Cum enĩ multa sint
uicia contra quȩ pugnare debeamꝰ: uerbi gr̃a
sic̃ contra ebrietatem ⁊ gulositatẽ abstinendo
a nuia potatione uini. ⁊ ꝑceptione ciborũ: simi¬
liq modo contra alia. contͣ fornicationẽ non p̃ci¬
pitur nob pugnare. sed fugere: qr nullo modo
melius uitari potest: Debemꝰ enim fugere locũ
& declinare ꝑsonas quib facile fornicatio sugge¬
ritur: et quęrere inultitudinẽ bonorũ hominum.
quoꝵ reuerentia timeamus forncationẽ ꝑ petrare:
licet concupiscentia nob̃ suggerat: Omne
peccatum qd̃ cunq fecerit homo extra corpuse
est: Qui autem fortucatur: in corpus suum
peccat: Quęstio oritur in hoc loco: cũ dñsdicat.
de corde exeunt cogitationes malȩ. adulteriũ.

Expanded text:
spiritus cum spiritualiter vivit, et voluntatem Dei adimplet per fidem et dilectionem adhaerendo summo Spiritui, efficitur cum eo unus spiritus Fugite fornicationem. Non dixit, pugnate contra fornicationem, sed fugite. Cum enim multa sunt vitia contra quae pugnare debeamus, verbi gratia, sicut contra ebrietatem et gulositatem, abstinendo a nimia potatione vini, et perceptione ciborum, similique modo contra alia, contra fornicationem non praecipitur nobis pugnare, sed fugere, quia nullo modo melius vitari potest. Debemus enim fugere locum et declinare personas, quibus facile fornicatio suggeritur, et quaerere multitudinem bonorum hominum, quorum reverentia timeamus fornicationem perpetrare, licet concupiscentia nobis suggerat. Omne enim peccatum, quodcunque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur in corpus suum peccat. Quaestio oritur in hoc loco: Cum Dominus dicat: De corde exeunt cogitationes malae, adulterium,
Abbreviated transcription (Latin):
sathanas siue diabolus ꝓpt̾ incontinentiã ur̃ãm:
uidelicet ne uno subtrahente alter formcet᷑: et
sathanas locum temptandi inuemat: Hoc aut̃
dico scdm indulgentiã non scđm imꝑiũ: quia
ñ p̃cipio.s ꝑmicto: Uolo autem omnes homines
esse ficut me ipsum: idest si fieri posset uellẽ
om̃s homines eẽ uirgines sicut ego sũ: ⁊ ama¬
re uirginitatẽ sicut ego amo Sed qr non pot̾
fieri concedo scđm indulgentiã tufirmis. qui
ñ possunt se continere: non tam̃ p̃cipio ꝑfectis

Expanded text:
vos Satanas, sive diabolus, propter incontinentiam vestram; vos Satanas, sive diabolus, propter incontinentiam vestram; videlicet ne uno subtrahente, aliter fornicetur, et Satanas locum tentandi inveniat. Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium, quia non praecipio, sed permitto. Volo enim omnes homines esse sicut meipsum, id est, si fieri posset, vellem omnes homines esse sicut ego sum, et amare virginitatem sicut ego amo. Sed quia non potest fieri, concedo secundum indulgentiam infirmis, qui se non possunt continere, non tamen praecip
Abbreviated transcription (Latin):
siue genitalis menbri non habet potestatem:
ut mulieri coitum ꝓ hibeat: sed in mulieris
potestate est: Sic sibi sunt inuicẽ debitores.
&e qd̃ maius est serui: et una debet esse
uoluntas. in lege naturȩ: Diehus festis die¬
busq purgationis. ⁊ ipsa ratione conceptus
& partus iuxta legem cessaris temporib¬
his debere demonstrãt᷑. U olite fraudare
inuicem: id÷ nolite uos subtrahere ab
inuicem. ne forte dissentio generet fornica¬
tionem: nisi forte et consensu .i. cõmuni
uoluntate. ⁊ tonfilio: ut uacetis orationi
ad tempus: Om̃i quidẽ tempore orandũ est
nob̃: orationiq debemꝰ insistere: sed cunc acce
fertur: Cum enĩ quis eciã concessa ñ tangit:
ostendit se uelle acciꝑe qd̵ p̃catur: Et iter̃
reuertimini in id ipsum : i. ad licitũ coitũ:
Consilium dat coniugatis. ut post dies oratio¬
nis ad usum naturalem reuertant᷑: ex ponens cau¬
sam quare pcipiat: Ne temptet uos inquit

Expanded text:
sive genitalis membri, non habet potestatem, sive genitalis membri, non habet potestatem, ut mulieri prohibeat coitum, sed in mulieris potestate est. Sic sibi sunt invicem debitores, et quod majus est, servi, ut una debeat esse voluntas in lege naturae. Dies festi, diesque purgationis, et ipsa ratio conceptus et partus juxta legem cessari his debere monstrantur. Nolite fraudare invicem, id est nolite vos subtrahere ab invicem, ne forte discessio generet fornicationem, nisi forte ex consensu, id est communi voluntate et consilio, ut vacetis orationi ad tempus. Omni quidem tempore orandum est nobis, orationique insistere debemus, sed tunc accepe et corpore profertur. Cum enim quis etiam concessa non tangit, ostendit se velle accipere quod precatur. Et iterum revertimini in idipsum, id est ad licitum coitum. Consilium dat conjugatis, ut post dies orationis ad usum naturalem revertantur, exponens causam quare hoc praecipiat: Ne tentet, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
cdata eius seruando alios ad laudẽ dei exci¬
tat: iuxta qd̃ dñs ait: Uideant oꝑa ur̃a bo¬
na: et glorificent patrẽ ur̃m: Deum eciam
portat. qui eiꝰ noticiã p̃ceptaq in mente
gerendo. oꝑibq implendo. scẽ uiuit ⁊ iuste:¬
scđm qd deus p̃cipit: Scĩ estote: qr ⁊ ego sc̃s
sum: Quicunq gͦ sc̃e uiuendo sc̃s est: dm̃
mulierem non tangere. siue non accipere:
ł seudo apłis dicentib ad chorintios. non
res debetis dimittere: scripser chorintii apło
in coitu. necne: Quib apls respondit: bo¬
num quidẽ ẽẽ ab uxore abstinere: sed
melius eẽ acciꝑe. ꝗͣ cum alterius ꝑpetrare
adulteriũ: aut aliquo modo fornicatio
sed uolente uiro concũbere det locum ⁊
licentiam mulier: Similit̾ ⁊ uir seruiat
mulieri: reddens ei debitũ concubendi
illa uolente: Mulier sui corporis .i. sui ge¬
nitalis menbri potestatem non habet. ut
ꝓhibeat uiro coitũ: sed in uiri potestate est:
Suiliter uir sui corporis ad ÷ sui uerendi

Expanded text:
laudem Dei excitat, juxta quod Dominus ait: Videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum . Deum etiam portat, qui ejus notitiam praeceptaque in mente gerendo, operibusque implendo, sancte vivit et justes praecipit: Sancti estote quia et ego sanctus sum . Quicunque ergo sancte vivendo sanctus est, Deum mulierem non tangere, sive non accipere. Pseudoapostoli dicentibus ad Corinthios: Non res debetis dimittere, scripserunt apostolo Corin coitu necne. Quibus Apostolus respondit: Bonum quidem esse ab uxore abstinere, sed melius esse accipere, quam cum alterius perpetrare adulterium aut aliquo modo fornication volente viro concumbere, locum det et licentiam mulier. Similiter et vir serviet mulieri, reddens ei debitum concumbendi, illa volente Mulier sui corporis, id est sui genitalis membri, potestatem non habet, ut prohibeat viro coitum, sed in viri potestate est. Similiter vir sui corporis, id est sui verendi
Abbreviated transcription (Latin):
aucem scĩ sunt: Io ÷ si ambo infideles essetis:
uł ille qui fidelis factus ÷ iterũ reuerteretur
ad paganisinũ ꝓpt̃ ilbã qu i noluit credere:
utiq filii uos initarent᷑ Uel etiã si fidelis
dimitteret soctum suum infidelem: e̾entq
separati ab inuicem: filii forsitan immundi
ẽẽnt: qr idolis deseruirent. patre infideli ul
matre infideli ad orante: et immundi essent
ex cibis quos comederent idolis consecratis:
Uunc aut̃ dum sunul morant᷑ fidelis cum
infideli: forsican filii illorũ fidelem imitantꝰ.
& scĩ sunt: Quod si infidelis uir aut muli¬
er a socio fideli discedit nolens credere: dis¬

Expanded text:
autem sancti sunt, id est, si ambo infideles essetis, autem sancti sunt, id est, si ambo infideles essetis, vel ille qui fidelis factus est, iterum reverteretur ad paganismum propter illum qui noluit credere, utique filii vos imitarentur: vel etiam si fidelis dimitteret socium suum infidelem, essentque separati ab invicem, filii forsitan immundi essent, quia idolis deservirent, patre infideli, vel matre infideli adhortante, et immundi essent etiam ex cibis quos comederent idolis consecratis. Nunc autem dum simul morantur fidelis cum infideli, forsitan filii illorum fidelem imitantur, et sancti sunt. Quod si infidelis, vir aut mulier, a socio fideli discedit, nolens credere, dis
Abbreviated transcription (Latin):
unupta: aut uiro suo recone iliet᷑ Main
ceteris ego dico non dominus: Locutus est
suꝑius cum innuptis.i uiduis atq coniugatis
fidelibus Modo dicit de ceteris .i. ꝑ mixtis fide¬
libus cũ infidelibus Quare dicit ego dico non
dñs: Nunquid dñs loquebat᷑ ꝑ eum: Utiq:
qd̃ ñ debeat uir dimittert uxorem suã. excepta
causa fornicationis: Siquis frater fidelisht̃
uxorem infidelem. siue non credentem: si consen
nou detrahit: non dimictat eam: Quia accidẽ
solebat ut uiro credente mulier infidelis ꝑs iste¬
ret: & plerunq uxore credente uir infidelis
maneret: ideo talia p̾cepit apłs: ut si nomini
xp̃iano non degraheret. ñ dinitteret aliquis so¬
ciam suã: Sc̃ificatus est uir ĩfidelis per
mulierem fidelem: Iam hoc eienerat in mul¬
tis post dñi ascensionẽ: ut ꝑ mulierem fidelẽ
erat humilis ⁊ subiecta uiro: et per uiruin fide¬
Alioquin filii ur̃i unmundi essent: Nunc

Expanded text:
maneat aut viro suo reconcilietur. Nam maneat aut viro suo reconcilietur. Nam caeteris ego dico, non Dominus. Locutus est superius cum innuptis et viduis atque conjugatis fidelibus, modo dicit caeteris, id est permistis infidelibus cum fidelibus. Quare dicit, ego dico, non Dominus? Nunquid Dominus non loquebatur per eum? Utique. quod non debeat vir dimittere uxorem suam nisi causa fornicationis. Si quis frater fidelis habet uxorem infidelem, sive non credentem, et haec uxnon detrahit, non dimittat illam: quia accidere solebat, ut viro credente mulier infidelis persisteret, et plerumque uxore credente, vir infidelis maneret. Ideo talia praecepit Apostolus, ut si nomini Christiano non detraheret, non dimitteret aliquis sociam suam. Sanctificatus est enim vir infidelis per mulierem fidelem. Jam hoc evenerat in multis post Domini ascensionem, ut per mulierem fidelem, erat humilis et subjecta viro, et per virum fideAlioquin filii vestri immundi essent: nunc
Abbreviated transcription (Latin):
unitari.⁊ in incegritate corporis manere: qui
scio quantũ ualet castitas apud dm̃ Sed unꝰ
sicut uirgo maneat. alius uero sic ut sit
cũ coniuge. Melius est nubere quam uri:
Non dixit ideo comparatiuo modo melius ẽ.
nubere ꝗͣ. uri. quasi bonũ sit uri: ideoq
inelius nubere: sed scđm consuetudinẽ ꝓsecutꝰ ẽ:
Solemꝰ enim dicere melius ÷ lucrũ facere quã
dãpnum: melius ÷ unũ ocłi hab̾e quam
nullũ: melius ÷ uno pede inniti.⁊ ex altera
parte sustentari baculo. ꝗͣ. fractis cruribus
repere: S ic melius: nubere et uxorem
ducere ꝗͣ uri: qd est ꝓprie calore corporis co¬
gente libidinẽ explere: ⁊ quoc̃q modo nefas
ꝑpetrare: His autem qui matrimonio iun¬
cti sunt .i. uxori legitimȩ: quȩ coniunctio
matrimoniũ dr a matrona eo qd̃ sit mat̾
filiorũ: precipio non ego.i. ex mea senten¬
tia. sed dominus. sub in eugłio: uxorẽ auiro
ñ discedere. excepta fornicationis causa:
Si discesserit causa fornicationis. maneat

Expanded text:
 quia scio quantum valeat castitas apud Deum, ut virgo maneat, alius vero sic, ut sit cum conjuge. Melius est enim nubere quam uri. Non dixit ideo comparativo modo melius est nubere quam uri, quasi bonum sit uri, ideoque est melius nubere, sed consuetudinem secutus est. Solemus enim dicere: Melius est lucrum facere quam damnum. Melius est unum oculum habere quam nullum. Melius est uno pede inniti, et ex altera parte baculo sustentari, quam fractis cruribus repere. Sic melius est nubere et uxorem ducere, quam uri, quod est proprie, calore corporis cogente, libidinem explere, et quocunque modo nefas perpetrare His autem qui matrimonio juncti sunt, id est uxori legitimae, quae conjunctio matrimonium dicitur a matrona, eo quod sit mater filiorum, praecipio non ego, ex mea sententia, sed Dominus in Evangelio, uxorem a viro non discedere, excepta causa fornicationis. Quod si discesserit, causa fornicationis, innupta
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s enĩ qͥ unã fidem habent. ⁊ uno baptisma¬
te st̃ abluti: ita se inuicẽ dilig̾e scđ̾m dm̃ de¬
bent: ueluti fr̃s. ex uno matris utero egressi:
Honore inuicẽ p̃uenientes Id: in uicẽ hono¬
rem uob̃ imꝑ endite: p̃laci subiectis. ⁊ subiecti
p̾latis: qr humilitatis uirtꝰ etiã ethncis placet:
Sollicitudine ñ pigri sitis Id: in cura sub¬
dicorũ ñ sitis pigrit .i. desides et torpentes: ne
forte cũ seruo inutili dãpnemini: qͥ ligatis
manib & pedib. missus ÷ in tenebras Et non
solũ qͥ preest: uerũ etiã om̃is subiectus. stu¬

Expanded text:
Omnes enim qui unam fidem habent et uno baptismate sunt abluti, ita se invicem diligere secundum Deum debent, veluti fratres ex uno matris utero egressi; honore invicem praevenientes, id est: invicem honorem vobis impendite, praelati subjectis, subjecti praelatis, quia humilitatis virtus, etiam ethnicis placet. Sollicitudine non sitis pigri, id est, in cura subditorum non sitis desides et torpentes, ne forte cum servo inutili damnemini, qui, ligatis manibus et pedibus, missus est in tenebras. Et non solum qui praeest, verum etiam omnis subjectus, stu
Abbreviated transcription (Latin):
latione  ad implenda est: O m̃is dilectio quȩ scd̃m
dm̃ non ẽ. ⁊ ꝓ dĩ amore ñ agitur: simulatio. et
fictio uocanda est: Ideoq qui fr̃em dilig̾e dr̃
si ñ correxerit cũ eum errare uiderit: simulatã
caritatẽ erga ꝓximũ hab̾e conuincet᷑. O di

Expanded text:
latione, subaudis adimplenda est. Omnis dilectio quae secundum Deum non est, et pro Dei amore non agitur, simulatio et fictio vocanda est. Ideoque qui fratrem diligere dicitur, si non correxit cum eum errare viderit, simulatam charitatem erga proximum
Abbreviated transcription (Latin):
bona optatis sic ⁊ aliss Et sic̃ uos diligitis. sic
alios diligite Uel ita estimate uos diligi a fr̃e
ueluti a uiob̃ ipsis: Pon sitis alta sapientes .i.
suꝑba: sed humilib consentientes: ut &e uos
humiles exhibeatis: discice inqͥt dñs: qr micis

Expanded text:
bona optatis, sic et aliis; et sicut vosipsos diligitis, sic bona optatis, sic et aliis; et sicut vosipsos diligitis, sic alios diligite; vel, ita aestimate vos diligi a fratre veluti a vobismetipsis. Non alta sapientes, id est superba, sed humilibus consentientes, ut et vos humiles exhibeatis. Discite a me, inquit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
gaude suꝑ questu peccuniȩ aut possessionũ
lacicudine: ñ debemꝰ congratulari illis: qr istoꝵ
gaudia. luctus sequunt᷑ ⁊ lacrimȩ. Unde dñs
ñ solum de talib sed etiã de hoc admonuit apłos
ñ ẽẽ gaudendũ qd̃ demonia eis subiecta eran.
sed potiꝰ de hoc qd̵ noĩa eorũ scripta ẽẽnt in
cȩlo: Et ÷ sensus: Si uiderits hominẽ digna
oꝑa agentẽ. quȩ mereant᷑ scribi incelis: de illiꝰ
salute congaudete: Elere cũ flentib curate:
n cũhis qͥ lugent & deflent amissionẽ rerũ
tẽporaliũ: s potius cũ his qui sua aut ꝓximoꝵ
defient peccata: sic̃ samuel deflebat saul. eo qd
orũ. qͥ post fornicationẽ ñ eger̃ penitentiam:
Siue etiã cum his lugere p̃cipit: qͥ lugent
qd̾ differunt᷑ a regno cȩlorũ: securi iam de
pͥmio: De quib om̃ib dñs dic̾it Beati qͥ lugeñ.
qͣm ipsi consolabunt᷑: Id ipsũ inuicẽ sentien¬
ces H ic sermo aꝑtiꝰ habet᷑ in greco: E st autem

Expanded text:
super quaestum pecuniae, aut possessionum latitudinem, non debemus congratulari illis, quia istorum gaudia luctus sequuntur et lacrymae. Unde Dominus non solus de talibus, sed etiam de hoc admonuit Apostolus non esse gaudendum quod daemonia eis subjecta erant, sed potius de hoc quod nomina eorum scripta essent in coelo, et est sensus: Si videritis hominem digna opera agentem, quae mereamur scribi in coelis, de illius salute congaudetote. Flere cum flentibus curate: non cum his qui lugent et deflent amissionem rerum temporalium, sed potius cum his qui sua aut proximorum deflent peccata, sicut Samuel deflebat Saul, eo quoorum, qui post fornicationem non egerant poenitentiam. Sive etiam cum his lugere praecipit, qui lugent quod differtur a regno coelorum, securi jam de praemio, de quibus omnibus Dominus dicit: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur . Idipsum invicem sentientes. Hic sermo apertius habetur in Graeco. Est autem
Abbreviated transcription (Latin):
et benedicimꝰ: Gaudere cũ gaudentib studete:
Non p̃cipit gaudere cũ his qui gaudent
de transitoriis. & caducis rebus: sed cũ hisqͥ
gaudent qd̃ nomina eorũ scripta st̃ in cęlis:
Neq enĩ quib cunq gaudiis. xp̃ianoꝵ gau

Expanded text:
et benedicimus . Gaudere cum gaudentibus studetote. et benedicimus . Gaudere cum gaudentibus studetote. Non praecipit gaudere cum his qui gaudent de transitoriis et caducis rebus, sed cum his qui gaudent quod nomina eorum scripta sunt in coelis. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debent fieri pͥuata: Hospitalitatẽ sec tan¬
tes: Non dix̃. hospitales estote: uł hospitalicatẽ
seqͥmini: s dix̃. hospicalitatẽ sec tamini: P lus
enimdix̃ Sequit᷑ nanq hospitalitatẽ. qͥ rogan¬
tes suscipit: Sec tat᷑ uͦ qui etiã ñ rogantes cogit &
quȩrit: ne forte in biuiis & plateis extra tectũ
remaneant: Magna et enĩ uirtꝰ ÷ hospicalitas:
ꝑ quã multi placuer̃ deo: angłis hospicio susce¬
ptis: sic abrabã.⁊ loch. aliiq multi: Benedi¬
cite ꝑ sequentib uos Id ÷ benedicite illos. ⁊ bene
lo quimini cũ illis: qͥ uob̃ uim infer̃ Henedi¬
cite & nolite maledicere: Maledicere ẽ malũ di¬
de uob̃. dicentes uos magos ẽẽ ⁊ discipłos seducto¬
ris hominis: nolite ideo illis maledicere s patien¬
ter ferte illorũ oppbria: Q uod apł̃s in semet ipso
iplebat: hoc utiq suis auditoribus imple.¬
re precipiebat: Dicit enĩ alibi: Maledicimꝰ:

Expanded text:
non debent fieri privata. Hospitalitatem sectannon debent fieri privata. Hospitalitatem sectantes. Non dixit, Hospitales estote, vel hospitalitatem sequimini, sed dixit: Hospitalitatem sectamini. Plus enim dixit; sequitur namque hospitalitatem, qui rogantes suscipit: sectatur vero qui etiam non rogantes cogit et quaerit, ne forte in vicis et plateis extra tectum remaneant. Magna etenim virtus est hospitalitas, per quam multi placuerunt Deo. Angelis hospitio susceptis, sicut Abraham et Loth, et alii multi. Benedicite persequentivus vos, id est, benedicite illos, et bene loquimini cum illis qui vobis vim inferunt; benedicite, et nolite maledicere, id est malum dide vobis, dicentes vos magos esse et discipulos seductoris hominis, nolite ideo illis maledicere, sed patienter ferte illorum opprobria Quod apostolus in semetipso implebat, hoc utique suis auditoribus implere praecipiebat. Dicit enim alibi: Maledicimur,
Abbreviated transcription (Latin):
Inde dic̃ apłs mͦ s pe siue expectatione p̾mi¬
orũ cȩlestiũ sitis gaudentes: etiam in angustiis:
In tribulatione quȩ uob illata ẽ a ꝑsecutorib
tes: Quia qd̃ humanis auxiliis neq nr̃is uirib
optinere ⁊ agere ñ possumꝰ : necesse ÷ ut oratio¬
nib adeo impetremꝰ: sic̃ de daniele & sociis eiꝰ
legimꝰ: Necessitatib sc̃orũ cõmunicantes: N on
dix̃. scĩs elemosinã ꝓ̃bete aut facite: s honesti¬
ori u̾bo usus ẽ: ura bona scĩs participate: E o
tẽpore qͦ apłs ista scribebat: credentes suis fa¬
cultatib pͥuabant᷑: Unde laudando dic̃ in
epła ad hebreos: iudeis credentibꝰ: Et rapinã
bonoꝵ ur̃orũ: cum gaudio suscepistis: Ideoq
illos qͥ facultatib ꝓpriis adhuc ñ erant pͥuati
hortatur apłs: ut ex poliatis ꝓ xp̃i nomine.
subsidia temporalia administrarent: illorũ indi¬
gentiã suam putantes: bonis tẽporalibus cũ eis
in cõmune utentes: E tenĩ dei dona cõmunia:

Expanded text:
it Apostolus modo: Spe sive exspectatione praemiorum coelelestium sitis gaudentes etiam in augustiis; in trib ulatione, vobis illata a persecutoribus, tes, quia quod humanis auxiliis neque nostris viribus obtinere et agere non possumus, necesse est ut orationibus a Deo impetremus, sicut de Daniel et sociis ejus legimus. Necessitatibus sanctorum communicantes. Non dixit, sanctis eleemosynam praebete aut facite, sed honestiori verbo usus est: Vestra bona sanctis participate. Eo tempore quo Apostolus ista scribebat, credentes suis facultatibus privabantur; unde laudando dicit, in Epistola ad Hebraeos, Judaeis credentibus: Et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis . Ideoque illos qui facultatibus propriis adhuc non erant privati hortabatur Apostolus, ut exspoliatis pro Christi nomine subsidia temporalia administrarent, illorum indigentiam suam putantes, bonis temporalibus cum eis in commune utentes. Dei etenim dona communia
Abbreviated transcription (Latin):
dictus factus ÷ uerus in om̃ib quȩ ꝓmisit bonis.
uł que minatꝰ est malis. qͣnto magis erit firmꝰ
ctam dei si tantã neglexerimꝰ salutẽ. fidem
scilicet eugłii. uitamq ȩt̾nam tam magnam.
ut pote ꝑ filiũ dei nob annuntiatã atq ꝓmis¬
sam: S ub nullo mͦ. his uerbis manifestat
apłs ñ fuisse tantã salus in lege quantã it

Expanded text:
dictus, est factus verus in omnibus quae promisit bonis, dictus, est factus verus in omnibus quae promisit bonis, vel quae minatus est malis: quanto magis erit firmus ctam Dei, si tantam neglexerimus salutem? fidem scilicet Evangelii vitamque aeternam, tam magnam, ut pote per Filium nobis annuntiatam atque promissam? Subaudi, nullo modo. His verbis manifestat Apostolus non fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ subiectam creaturã locutꝰ est morsi &e ꝓpħis.
iuxta qd̃ beatus stephanꝰ in conͣcione sua manife¬
stat dicens de morse. Hic est morses cum angło
qͥ fuit. qui loquebat᷑ ei in monte sina. F actusq
est firmus.i. uerus idem sermo ꝑ angłm dictus.
q̃m sic̃ ibi p̃dictum est. ita omnia uener̃. siue bona
siue mala. om̃is p̃ uaricatio siue trans gressio
legis. atq inhobedientia. contͣ illũ sermonem
contigit qͥ murmurantes in obȩdientes exciter̃.
Notandũ atitẽ. qr cum merces in bonã partem
accipiat᷑. hic ꝓ malo posuit apłs more solito noti
curatis de ꝓprietatib uerboꝵ. sed in differenter
unũ ꝓ altero ponens. sic̃ hic mercedẽ in malo.
& alibi captiuitatẽ in bono. ubi dicit. In capti¬
uitatẽ redigite omnẽ sensũ ad obȩdiendũ xp̃o.
Facit gͦ apłs comparationẽ ex sermone legis
qͥ ꝑ angłm dictus est. ad gr̃am euangelii ꝑfiliũ
datam. et dicit. Si enim sermo legis ꝑ angłos

Expanded text:
per subjectam creaturam locutus est Moysi et prophetis, juxta quod beatus Stephanus in contentione sua manifestat, dicens de Moyse: Hic est Moyses qui fuit cum angelo, qui loquebatur ei in monte Sina. Factusque est firmus, id est verus idem sermo per angelum dictus, quoniam sicut ibi praedictum est, ita omnia evenerunt, sive bona sive mala, omnisque praevaricatio sive transgressio legis, atque inobedientia contra illum sermonem contigit, qui murmurando inobedientes exstiterunt. Notandum autem quia cum merces in bonam partem maxime accipiatur, hic pro malo posuit Apostolus more solito, non curans de proprietatibus verborum, sed indifferenter unum pro altero ponens, sicut hic mercedem in malo, et alibi captivitatem in bono, ubi dicit : In captivitatem redigite omnem sensum, ad obediendum Christo. Facit ergo Apostolus comparationem a sermone legis, qui per angelum dictus est ad gratiam Evangelii per Filium datam, et dicit: Si enim sermo legis per angelos