comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bore atq exemploso qua cunctis clarus es. omissis
&iam quibus pugnare solebas crisippeis argumen¬
tis. post posita paululum dialectica quae neruorũ
suorum luctamine nihil certi cuiquam relinquere
nititur ipsa re approbes qui sit iste ds̃ quem uobis
xp̃iani quasi proprium uindicatis. & in locis abditis
praesentem uos uidere componitis: nos enim deos
nostros luce palam ante oculos atque aures omni¬
um mortalium piis prȩcibus ad oramus. & per
suaues hostias propitios nobis efficimus & a cunctis
haec cerni & probari contendimus: sed ulterius
huic certamini me senex inualidus subtraho. & in
sententia mantuani rethoris libenter pergo. trahat
sua quemq uoluntas: post haec non dubito uir eximi e
quia mea secta deuiasti hanc epistolam aliquorum
furto de tractam flamiis pacto perituram quod
si acciderit erit damnum cartulae. non nostri ser¬
monis cuius exemplar poenes omnes religiosos

Expanded text:
bore atque exploso, qua cunctis clarus es, omissis bore atque exploso, qua cunctis clarus es, omissis etiam, quibus pugnare solebas, Chrysippeis argumentis postposita paululum dialectica, quae neruorum suorum luctamine nihil certi cuiquam relinquere nititur, ipsa re adprobes, qui sit iste deus, quem uobis Christiani quasi proprium uindicatis et in locis abditis praesentem uos uidere componitis. nos etenim deos nostros luce palam ante oculos atque aures omnium mortalium piis precibus adoramus et per suaues hostias propitios nobis efficimus et a cunctis haec cerni et probari contendimus. Sed ulterius huic certamini me senex inualidus subtraho et in sententiam Mantuani rhetoris libenter pergo: Trahat sua quemque uoluptas. post haec non dubito, uir eximie, qui a mea secta deuiasti, hanc epistulam aliquorum furto detractam flammis uel quolibet pacto perituram. quod si acciderit, erit damnum chartulae, non nostri sermonis, cuius exemplar penes omnes religiosos
Abbreviated transcription (Latin):
erroris dissimulare non possum quisenim ferat
ioui fulmina uibranti praeferri ignem idnoni mi¬
neruae. ueneri uestaeq sana mente & cunctis pro
ne fas diis immortalibus. arcimartrrem. Nam paho¬
nem interquos lucitas &iam aut minore cultu sus¬
cipitur atq alii interminato numero dus hominibusq
odiosa nomina qui conscia nefandorum facinorum
specie gloriosae mortis scelera sua sceleribus cumu¬
lantes dignum moribus factisque suis exitu macula¬
ti repperiunt. horum busta simemoratum dignum
ẽ relictis templis neglegentis maiorum suorum ma¬
nibus stulti frequentãt. itaut praesagium uatis illi¬
us indignae ferentes emincat. Inque dm̃ templis iu¬
rabitroma perumbras sed mihi hac tempestate
prope modum uidetur bellum attiaticum rursus
exortum quo a egrptia monstra in romanorum deos
audeant tela uibrare minime duratura sed illud
quaeso uirsapientissime utere mot̾o facundiae ro¬

Expanded text:
erroris dissimulare non possum. quis enim ferat erroris dissimulare non possum. quis enim ferat Ioui fulmina uibranti praeferri Migginem, Iunoni, Mineruae, Veneri Vestaeque Sanamem et cunctis, pro nefas ! diis inmortalibus archimartyrem Namphamonem ? inter quos Lucitas etiam haud minore cultu suspicitur atque alii interminato numero, diis hominibusque odiosa nomina, qui conscientia nefandorum facinorum specie gloriosae mortis scelera sua sceleribus cumulantes dignum moribus factisque suis exitum maculati reppererunt. horum busta, si memoratu dignum est, relictis templis, neglectis maiorum suorum manibus stulti frequentant, ita ut praesagium uatis illius indigne ferentis emineat: Inque deum templis iurabit Roma per umbras. sed mihi hac tempestate propemodum uidetur bellum Actiacum rursus exortum, quo Aegyptia monstra in Romanorum deos audeant tela uibrare minime duratura. Sed illud quaeso, uir sapientissime, uti remoto facundiae ro
Abbreviated transcription (Latin):
UENS CREBRO TUIS AFFATIBUS LACTIFICARI
& instincto tui sermonis quod me pauloante
iocundissime salua caritate pulsasti paria redibere
non destiti ne silentium meum paenitudinem appel¬
lasses: sed quaeso ut sihaec quasi seniles artus esse
duxeris benignarum aurium indulgentia prose¬
quaris. Olrmpium montem deorum esse habita¬
culum deorum sub incerta fide graecia fabulatur
At uero nostrae urbis forum salutarium numinũ
frequentia possessum nos cernimus & probamus
Et quidem unum esse dm̃ summum sine initio sine
prole naturae seu patrem magnum atq magnifi¬
cum quistam demens tammente captus neget
esse certissimum. huius nos uirtutes permundanũ
opus diffusas multis uocabulis inuocamus. qnm no¬
men eius cuncti proprium uidelicet ignoramus
nam ds̃ omnibus religionibus commune nomen ẽ
Ita fit ut dum eius quasi quaedam membra capti
uariis supplicationibus prosequimur totum colere
profecto uideamur: sed inpatientem me esse tanti

Expanded text:
uens crebro tuis affatibus laetificari et instinctu tui sermonis, quod me paulo ante iucundissime salua caritate pulsasti, paria redhibere non destiti, ne silentium meum paenitudinem appellasses. sed quaeso, ut, si haec quasi seniles artus esse duxeris, benignarum aurium indulgentia prosequaris. Olympum montem deorum esse habitaculum sub incerta fide Graecia fabulatur. at uero nostrae urbis forum salutarium numinum frequentia possessum nos cernimus et probamus. et quidem unum esse deum summum sine initio, sine prole naturae ceu patrem magnum atque magnificum quis tam demens, tam mente captus neget esse certissimum ? huius nos uirtutes per mundanum opus diffusas multis uocabulis inuocamus, quoniam nomen eius cuncti proprium uidelicet ignoramus. nam deus omnibus religionibus commune nomen est. ita fit, ut, dum eius quasi quaedam membra carptim uariis supplicationibus prosequimur, totum colere profecto uideamur. Sed inpatientem me esse tanti
Abbreviated transcription (Latin):
uel figuris uaria operaquaetera fimuocantur intellegi Nã
et in exodo et ceteris locis ubidis cribuntur uestes plumaria
arte contextae cherubimid ẽ uariũ atq depictũ factũ eẽ discri¬
bitꝰ Itatamenunã .v. lec̃t cherubim ñ habebant. qui a ubicũq
cum hac littera scribunt anim alia magis quã opera scribtura¬
significat. iuxta huncigitur sensũ et michacũ uestes acerdo¬
tali et cetera quoq: quae ad sacerdo tale ꝑtinent ornamentũ.
ꝑtera fim fecis semons tratꝰ quã uellẽ hunctibi omnẽ habitum¬
sacerdotis exponere. et persingulas uestiũ species diuina
ostenderes a cramenta. uerũ quia et in hoc ipsũ breuita¬
tẽ epistolae excessimus et iosephus ac filouiri doctissi¬
lectione detenti. in latina lingua rubiginẽ obduximus
in tantum ut loquentib nobis stridor quidã non latinus
interstrepat. unde ignosce ariditate et inperitus inqͥid
et unũ humiliter rennuebat. nobis utrumq: de est.
cuti sumus hisopici canis fabula dum magna secta¬

Expanded text:
uel \'figuris\', uaria opera, quae teraphim uocantur, intellegi. nam et in Exodo ceterisque locis, ubi describuntur uestes plumaria arte contextae, \'opus cherubim\', id est \'uarium atque depictum\', factum esse describitur, ita tamen, ut uau litteram cherubim non habeant, quia, ubicumque cum hac littera scribuntur, animalia magis quam opera significant. iuxta hunc igitur sensum et Micha cum ueste sacerdotali cetera quoque, quae ad sacerdotale pertinent ornamentum, per teraphim fecisse monstratur. Quam uellem nunc tibi omnem habitumsacerdotis exponere et per singulas uestium species diuina ostendere sacramenta! uerum, quia et in hoc ipso breuitatem epistulae excessimus et Iosephus ac Philo, uiri doctissilectione detenti, in Latinin tantum, ut loquentibus quoque nobis stridor quidam non Latinus interstrepat. unde ignosce ariditati: etsi inperitus sum,et unum humiliter rennuebat; nobis utrumque deest, cuti sumus — Aesopici canis fabula —, dum magna secta
Abbreviated transcription (Latin):
et irruerunt illuc et sumpserunt sculptile et confla¬
tile et efod et therasim. et sexcenti uiri qui cinctierant
uasis bellicis et hi ingressi sunt domum michae et
sumpserunt sculptile atq: conflatile et efodet thera

Expanded text:
et inruerunt illuc et sumpserunt sculptile atque conflaet inruerunt illuc et sumpserunt sculptile atque conflatile et ephod et teraphim. et sexcenti uiri, qui cincti erant uasis bellicis, ingressi sunt domum Micha et sumpserunt sculptile atque conflatile et ephod et tera
Abbreviated transcription (Latin):
Et addis hoc post modicum uocare efoth et therasin.
Cum utiq: si tona es set aut uestimenti genus sculpti¬
leatq: conflatile uestimentum eẽ non pos sit. Agnos¬
co errorem pene omniũ latinorũ putantiũ efod et
therasim quae postea nominantur dehoc argento
quod micha matritradiderat fuis sec onflatũ cum
scriptura sic referat. et accepit mater eius. Aut dubiũ
insacerdotẽ ꝓsi autem putas eaquae superius appel¬
lata sunt sculptile atq: conflatile efod et theras in
deinceps nominare. disce eẽ non eadem si quidem
post matris idolũ quod dicitur sculptile atq: con¬
flatile. fecit micha efod et therasim. sicut ex seqͣentib
ad probatur. et responderunt quinq: uiriqui abierunt
considerare terram. et dixerunt ad fratres suos. ecce
nostis quod .ẽ indomibus istius. efodet therasim et
sculptile et conflatile. Et post multa qnm̃ in medio
praetermittimus. Et ascenderunt inquit quinq: uiri

Expanded text:
et addis haec post modicum uocari ephod et teraphim, et addis haec post modicum uocari ephod et teraphim, cum utique, si zona sit aut uestimenti genus, sculptile atque conflatile esse non possit. agnosco errorem paene omnium Latinorum putantium ephod et teraphim, quae postea nominantur, de hoc argento, quod Micha matri dederat, fuisse conflatum, cum scriptura sic referat: et accepit mater eius — haud dubium, in sacerdotem. si autem putas ea, quae superius appellata sunt sculptile atque conflatile, ephod et teraphim deinceps nominari, disce esse non eadem, siquidem post matris idolum. quod dicitur sculptile atque conflatile, fecit l\'licha ephod et teraphim, sicut ex consequentibus adprobatur: et responderunt quinque uiri, qui abierant considerare terram, et dixerunt ad fratres suos: ecce nostis, quia est in domibus istis ephod et teraphim et sculptile et conflatile. et post multa, quae in medio praetermisisti: et ascenderunt, inquit, quinque uiri
Abbreviated transcription (Latin):
usq: ad mulierẽ ab infante usq: ad nutrientẽ et uitulũ
et asinũ et ouem in oregladii. et saluatus ẽ unus filius
abi melech fili acithob et nomenei abiathar et fugit
post dauid: Non me teneo quin probles matis ordinem
res ponsionem p̃uenia ubinos legimus et omnes portan¬
tes ephod. In hebreo habet omnes portantes efothbad.
hoc quaredixerim in sequentib: discis. Illud quoq: quod
sequitur ad didisti. et factũ ẽ cum fugeret abiathar¬
filius achimelech ad dauid. et ipsecum dauid in caeila
descendit habens efothinmanu sua. Et renuntiatum ẽ
saulquod dauiduenit in caeila. Ibiq: cum regis aduen¬
tus et ciuitatis timeretur obsidium. dixit dauid ad
abiathar. Deferefoth dnĩ. haec sunt qua ederegno¬
rum libro excerpta proponens. Et uolumen iudicum
transcendistis in quomichademonte efraim scribitur
millecentũ argenti siclos matriquos illa uouerat red¬
didisse eamq: sculptile inde fecisse atq: conflatile.

Expanded text:
usque ad mulierem. ab infante usque ad nutrientem et uitulum usque ad mulierem. ab infante usque ad nutrientem et uitulum et asinum et ouem in ore gladii. et saluatus est unus filius Achimelech, filii Achitob, et nomen ei Abiathar et ! fugiit post Dauid. Non me teneo, quin- problematis ordinem responsione praeueniam, ubi nunc legimus: et omnes portantes ephod, in Hebraeo habere: et omnes portantes ephod bad. hoc quaresequitur, addidisti: et factum est, cum fugiretAbiatharfiliusAchimelechadDauid etipse cumDauid inCei- i la descendit habens ephod in manusua. etrenuntia- i tum est Saul. quia uenit Dauid in Ceila. ubi cum regis aduentus et ciuitatis timeretur obsidio, dixit Dauid ad Abiathar: \' defer ephod domini. haec sunt, quae de Regnorum libro excerpta proponens ad uolumen Iudicum transcendisti, in quo Micha de monte Ephraim scribitur mille centum argenti siclos matri, quos illa uouerat, reddidisse eamque sculptile inde fecisse atque conflatile.
Abbreviated transcription (Latin):
quod in regnorum libro scribtum .ẽ. et samuhel sem ꝑ
seruiebat ante conspectum dnĩ cinctus efothbar et
cum ascenderet cum uiro suo sacrificares acrificium
dierum. Deniq: quaeris quidsit efothbad quo futurus
propheta p̃cingitur utrum netona. anut quidã putant
tabularium uel genus aliquod uestimenti. Et siuestis ẽ
quo modo eacingitur. et postipsum ephod quareadiun¬
gitur ei bad. Insequentib: quoq: legis semes cribis. ubi
uenit homo dĩ adheli. Dicit ei. haec dicit dñs. manifes¬
te ostendime ad domum patris tui. cumes sent in terra
aegypti seruientes indomopharaonis. et elegidomum
patris tui ex omnib: tribub: isrł mihi insacerdotium.
ut ascenderent ad altaremeũ et incenderent incensũ
et portarent efoth Totum libri ordinẽ pers ecutaetiã
exillo loco exempla sũpsisti. in quodo ech id omeus iussu
et nobã ciuitatẽ sacerdotũ occidit in ore gladii. a uiro

Expanded text:
quod in Regnorum libro primo scriptum est: et Samuhel puer quod in Regnorum libro primo scriptum est: et Samuhel puer seruiebat ante conspectum domini cinctus ephod bad et cum ascenderet cum uiro suo ad sacrificare sacrificium dierum. itaque quaeris, quid sit ephod bad, quo futurus propheta praecingitur, utrumne zona an, ut quidam putant, turabulum uel genus aliquod uestimenti sit. et si uestis, quomodo ea cingitur? et post ipsum ephod quare adiungitur ei bad? in sequentibus quoque legisse te scribis, ubi uenit homo dei ad Heli et dicit ej: haec dicit dominus: manifeste ostendi me ad domum patris tui, cum essent in terra Aegypti seruientes in domo Pharaonis, et elegi domum patris tui ex omnibus tribubus Israhel mihi in sacerdotium, ut ascenderent ad altare meum et incenderent incensum et portarent ephod. totum libri ordinem persecuta etiam de illo loco\' exemplar sumpsisti. in quo Doec Idumaeus iussu et Nonbat, ciuitatem sacerdotum, occidit in ore gladii a uiro
Abbreviated transcription (Latin):
PIS TOLARE OEFICIUM EST DEREFAMILIARI
Aut cotidiana dormitatione aliquid scribere. Et quo¬
dam modo absentes interp̃tes fieri. dum mutuo quidã
uellent ut gestum sit nuntiare. licet inter dum
confabulationis tale conubium doctrinae quoq: sale
condiatur. uerum tu tota intractatib: occuparis nihil
mihi scribens nisi quod met orqueat. et scribturas lege¬
re conpellat. Deniq: heri famosissima quaestionẽ
ꝓposita postulasti ut quid sentirẽ statim scriberem.
Quasi uero faris a eorũ teneã cathedrã ut quoties cũq:
de uerbis hebraeis iurgium ẽ. ego arbiter et litis
sequester exposcar. non sunt suaues epistolaeqñm
rem grandem celerius dicto quam debeo. licet de
scribturis disputanti non tam neces saria sint uerbo¬
quã sensus quaeri eloquentiã Quaerimus et demoste¬
nis legendus aut tullius ẽ. si sacramenta diuina nr̃i
codices quidehebraeo in latinũ non bene resonant ꝑ hi¬
bendae. infronte epistolaetuaeposueras. quid sibi uellet

Expanded text:
pistolare officium est de re familiari aut de cotidiana conuersatione aliquid scribere et quodammodo absentes inter se praesentes fieri, dum mutuo, quid aut uelint aut gestum sit, nuntiant, licet interdum confabulationis tale conuiuium doctrinae quoque sale condiatur. uerum tute in tractatibus occuparis, nihil mihi scribis, nisi quod me torqueat et scripturas legere conpellat. denique heri famosissima quaestione proposita postulasti, ut, quid sentirem, statim rescriberem; quasi uero pharisaeorum teneam cathedram, ut, quotienscumque de uerbis Hebraicis iurgium est, ego arbiter et litis sequester exposcar. non sunt suaues epulae, rem grandem celerius dicto, quam habeo: LICET DE SCRIPTURIS sanctis disputanti, non tam necesquam sensus, quia, si eloquentiam quaerimus, Demosthenes legendus aut Tullius est, si sacramenta diuina, nostri codices, qui de Hebraeo in Latinum non bene resonant, peruidendi. In fronte epistulae tuae posueras, quid sibi uelit,
Abbreviated transcription (Latin):
et xii lapidib: ornatum qui innumero utroq resi¬
debant sed lineum et simplex et totocandore
purissimũ Verũ quia supra promis erãme sispatiũ
dictandi fuis set deterasim quoq: breuiter disertu¬
rum nec quis quã interim interpellator aduenit.
sciotera fim ab aquila MopΦo mata interp̃tari quas
nos figuras siue figurationes possum dicere. Nãet in eo loco
quando mittit saulnuntios ut accipiant dauid et responder
uexareillũ grauit̃. et mitait rursũ dicens. ad ferte illũ inlecto
adme ut occidã eũ . et uener̃ nuntii et eccecinothafia in lecto.¬

Expanded text:
et duodecim lapidibus ornatum, qui in humero utroque resiet duodecim lapidibus ornatum, qui in humero utroque residebant, sed lineum et simplex et toto candore purissimum. Verum, quia supra promiseram me, si spatium dictandi ! fuisset, de teraphim quoque breuiter disserturum nec quisquam interim interpellator aduenit, scito teraphim ab Aquila μορφώματα interpretari, quas nos \'figuras\' siue \'figurationes\' possumus dicere. nam et in eo loco, quando misit Saul nuntios, ut accipiant Dauid, et responderunt uexari illum grauiter et misit rursum dicens: adferte illum in lecto ad me, ut occidam eum. et uenerunt nuntii, et ecce cenotaphia in lecto
Abbreviated transcription (Latin):
quae in hebraeo dicitur efoth superior pallium
significat. et quotota sacerdotalis protegatur
ambitio. Quaeras forsitansie fothsacerdo talesit¬
pallium. quare inquibusdam locis addatur bad.
Nudiens bar risum tenere non possum. Nam cum
tes sic transtulis se manifestum eꝰ est probas utbar
scribatur error obtinuit. enaayie nraic̃. bad aut̃
lingua hebrea linum dicitur. licet linum restrim
significantius exprimatur. Deniq ubinos legimus
et facies femorale linũ ut operiant carnis turpitudi¬
nem a lumbis usq: ad crura eorum. In hebraeo ꝓlino
bad ponitur quas pecie uirquoq ille quid anihelo
mons tratur indutus ẽ. et extuli ait oculos meos un¬
et uidi et ecceuir unus uestitus baddim. quod plura¬
linumero uestes lineae nuncupanturs propterea
magnus solus habebat licentiã efoth non lin eo ues¬
tiendi uerum ut scriptura cõmemorat. auro et¬
iacincthopurpura coccino bissoquoq contexto.
Ceteri habebant efoth non illa uarietate distinctũ

Expanded text:
quod Hebraice dicitur ephod, \'superius pallium\' significet, quo tota sacerdotalis protegatur ambitio. Quaeras forsitan, si ephod sacerdotale sitpallium, quare in quibusdam locis addatur \'bar\'? audiens \'bar\' risum tenere non possum. nam cum nta interpretes sic transtulisse manifestum sit, pro \'bad\' ut \'bar\' scribatur, error obtinuit; bad autem lingua Hebraica \'linum dicitur, licet linum \'phestim5 significantius exprimatur. denique, ubi nos legimus: et fac eis femorale lineum, utoperianturcarnis turpitudines a lumbis usque ad crura eorum, in Hebraeo pro lineo \'bad\' ponitur. qua specie uir quoque ille, qui Dauihelo monstratur, indutus est: et extuli oculos meos et uidi; et ecce uir unus uestitus baddim, quo plurali numero \'usstes lineae\' nuncupantur. propterea magnus solus habebat licentiam ephod non lineo uestiendi, uerum, ut scriptura commemorat, auro, hyacintho, purpura, coccino byssoque contexto. ceteri habebant ephod, non illa uero uarietate distinctum
Abbreviated transcription (Latin):
Haec scribo quiate pure & xp̃ianae diligere cupio. Nec quicquã
in meamente retinere quod distetalabiis : ñenim conuenitut
aba oliscentia usq ad banc aetatẽ in monasterialocũ sc̃is fratrib:
labore desud ansa liquid contra ep̃m communiõnis me scribere
Audeam & eum ep̃m quemante cepiamare quã nosse. qui me
primus ad amicitias ꝓuocauit. quem postme orientẽ scriptura¬
nũ eruditione lactatussum: Igitur aut̃ negato librũ si forte

Expanded text:
haec scribo, quia te pure et Christianae diligere cupio, nec quidquam haec scribo, quia te pure et Christianae diligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere. quod distet a labiis. ab adulescentia usque ad hanc aetatem in monasteriolo cum sanctis fratribus labore desudans aliquid contra episcopum communionis meae scribere audeam et eum episcopum, quem ante coepi amare quam nosse, qui me primus ad amicitias prouocauit, quem post me orientem in scripturarum eruditione laetatus sum. igitur aut tuum negato librum, si forte
Abbreviated transcription (Latin):
haec ad petere ñ debere nec oblata suscipere : Quod autem
iura stea duersumme librũ ñ scripsisse. neq romã misisse
quem ñ scripseris sedsi forte aliqua intuis scriptis reppe¬
riantꝰ q̃ a meo sensu discerpent ñ mex telaesũ sed a te scriptũ
tꝙtibi rectũ uidebatur: quae so ut me patienter audias p̃ scripsist
sibru eqͣuomodo mibi rep̃bensioñistiueate mexe palios scripta delitis
cur habet italia quod tu ñ scripsisti : quaratione poscisut
rescribã ad ea q̃scripsisse tenegas. nectam hebessum ut si di
uersa senseris me laesũ putẽ : sed simea comminus dicta rep̃hen¬
das & rationẽ scriptorũ expetas. & q̃scripserĩ emendare com¬
pellas. & adpalinodian ΠΛΛΥΝΩΑΥΛΝ prouoces & oculos
mihi reddas in hoc lieditur amicitia. in hoc nec essitudinis iura
uiolantur . ne uid eamur certarepueriliter & fautorib: inuicẽ
uel obtrectatorib nr̃is tribuere materiã contendendi:

Expanded text:
haec appetere non debere nec oblata suscipere. Quod autem haec appetere non debere nec oblata suscipere. Quod autem iuras te aduersum me librum non scripsisse neque Romam misisse, quem non scripseris, sed si forte aliqua in tuis scriptis reperiantur, quae a meo sensu discrepent. non me a te laesum, sed a te scriptum, quod tibi rectum uidebatur, quaeso, ut me patienter audias. non scripsisti librum. et quo modo mihi reprehensionis a te meae per alios scripta delata cur habet Italia, quod tu non scripsisti? qua ratione poscis, ut rescribam ad ea, quae scripsisse te denegas? necversa senseris, me a te laesum putem. Sed si mea cominus dicta reprehendas, et rationem scriptorum expetas, et quae scripserim, emendare compellas, et ad παλινωδίαν provoces, et oculos mihi reddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi;
Abbreviated transcription (Latin):
aut mitte eandemepistula tua subscriptã manuraut senẽ
la  tantẽ incella lacessere desine : sin aut̃ tuamuis uel
ostendere uel exercere doctrinã : quaere iuuenes: et
disertos & nobiles quorũ romae dicuntur esse quã plu¬
rimi q̃ui possunt & audeant tecum congredi & in disputa¬
tione scarũ scriptur arũ iugũ cume p̃oducere : ego quõda
miles nunc ueteranus : & tuas & aliorũ debeo laudare uic¬
torias. ñ ipse rursus effeto corpore dimicare: ne sime adscri¬
bendũ frequenter inpuleris illius recorder historiae qđ han¬
nibalẽ iuueniliter exultantẽ : quintus maximus patientia sua
fregerit : Omnia fertactasi animum quoq: sa e pe ego longos
cantando puerum memini me condere solus: nunc oblitamihi
tot carmina: uox quoq: moerim iamfugit : &ut magis descrip¬
turis sc̃s loquar. bertella ille galaditides regisdauid bene¬
ficiõ omnesq delicias iuueni delegans. fili& ostendit senec tutẽ

Expanded text:
aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem latitantem in cellula lacessere desine. sin autem tuam uis uel ostentare uel exercere doctrinam, quaere iuuenes et disertos et nobiles, quorum Romae dicuntur esse quam plurimi, qui possint et audeant tecum congredi et in disputatione sanctarum scripturarum iugum cum episcopo ducere. ego quondam miles nunc ueteranus et tuas et aliorum debeo laudare uictorias, non ipse rursus effeto corpore dimicare, ne, si me ad scribendum frequenter inpuleris, illius recorder historiae, quod Hannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua fregerit. Omnia fert aetas, animum quoque. saepe ego longos cantando puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque Moerim iam fugit. et, ut magis de scripturis sanctis loquar, Berzelli ille Galaadites regis Dauid beneficia omnesque delicias iuueni delegans filio ostendit senectutem
Abbreviated transcription (Latin):
magna copia est suggerebant ũ simplicianimoate
factum sed laudem atq rumusculoss & glortamo po¬
puli requirentẽ ut demobis cresceres ut multicognos¬
cerent teꝑuocare metimer e tescribere ut doctũ :
me tacereut in peritum: et tandem repperisseu¬
qui garrulitate nrã e modum in poneretue goauit̃
ut simpliciter fatear dignationituae. primum id¬
circores pondere noluiquiatuã liquido epistalã
p̃cre deba Necut uulgi de quibus da prouerbium ẽ:
litum melle gladium: deinde illud cauebã ne ep̃o
communioni meae uiderer procacit respondoser
& nliqua in repbendentis epistula rep̃bendere pser¬
timcum qua edã in illa heretica iudicarẽ dederedrentũ
tertuiustelex postulares &ediceres. quidenimepistala
meamuideras. & notae tibimanus in subscriptione signa
dep̃henderdes uit tam facile amicum lederes & alterius mali¬
tiã in meã conuerteres contumelia : Igitur ut ante ã scripsi

Expanded text:
magna copia est, suggerebant non simplici a te animo magna copia est, suggerebant non simplici a te animo factum sed laudem atque rumusculos et gloriolam populi requirente, ut de nobis cresceres, ut multi cognoscerent te prouocare, me timere, te scribere ut doctum, me tacere ut inperitum et tandem repperisse,qui garrulitati meae modum inponeret. ego autem, ut simpliciter fatear, dignationi tuae primum idcirco respondere nolui, quia tuam liquido epistulam non credebam nec, ut uulgi de quibusdam prouerbium est, litum melle gladium; deinde illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in reprehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa haeretica iudicarem; ad extremum, ne tu iure expostulares et diceres: \'Quid enim? epistulam meam uideras et notae tibi manus in subscriptione signa deprehenderas, ut tam facile amicum laederes et alterius malitiam in meam uerteres contumeliam?\' igitur, ut ante iam scripsi,
Abbreviated transcription (Latin):
Iomino uere scõacbeatissimopapa eaugustino hieron imꝰ in xp̃osalutẽ
Crebras ad me epistalas dirigis & sȩpe compellis ũt respondeã cuidã epistu¬
lȩtuae cuiꝰ ad meutante ia scripsi ꝑsi sinniũ diaconũ exemplaria ꝑuener
absq subscriptione tua : & q̃ pͥmũ ꝑ fratrẽ ꝓfuturũ secundo ꝑquendã aliũ
te misisse significas. &interĩ ꝓfuturũ retractũ deitenere & epis copũ
constitutum ulocimorte subtractũ : Illũ cuius nom̃ retices maris
timuis sẽ discrimia : & nauigationis mutas se consiliũ
quaeumita sintsatis mirari ne queo quomodo ipiss
episcola & roma & in italia aberi a plerisq dicitur
es udme solũ uonperuenerit cui solimis saest. ꝑsestun
cum idem frater si sinnius inter ceteros traetatustuos
diperiteam seđ inafrico nonapudte sed mar fodo
adriae ante boc ferme quinquennium ⁊eppermse
de amicitia omnistollenda suspicioest: et sicuma mico
quasicum adters ẽeloquendũ: Ñnulli familuresmei

Expanded text:
OMINO VERE SANCTO ET BEATISSIMO PAPAE AUGUSTINO HIERONVMUS. Crebras ad me epistulas dirigis et saepe compellis, ut respondeam cuidam epistulae tuae, cuius ad me, ut ante iam scripsi, per Sisinnium diaconum exemplaria peruenerunt absque subscriptione tua et quae primum per fratrem Profuturum, secundo per quendam alium te misisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere et episcopum constitutum ueloci morte subtractum, illum, cuius nomen retices, maris timuisse discrimina et nauigationis mutasse consilium. quae cum ita sint, satis mirari nequeo, quo modo ipsa epistula et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur et ad me solum non peruenerit, cui soli missa est, praesertim cum idem frater Sisinnius inter ceteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Hadriae ante hoc ferme quinquennium repperisse. De amicitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares me
Abbreviated transcription (Latin):
Obpribria hominum nolite metuere. et detractione eorũ
nesuper emini nec quod sperant magni duxeritis. sicut
enimuestimentum itapertempus absumentur : et sicut
lana atine comedentur iustitia autem mea in aeternum
manet. Legant tamen haec nostra sidignaentur . cumad
nos contraditiones corum peruenerint: quantum dñs
adiuuat respondemus.

Expanded text:
obprobrium hominum nolite metuere, et detractatione eorum obprobrium hominum nolite metuere, et detractatione eorum ne superemini, nec quod uos spernant, magni duxeritis. sicut enim uestimentum ita per tempus absumentur et sicut lana a tinea comedentur, iustitia autem mea in aeternum manet. legant tamen haec nostra, si dignantur. cum ad nos contradictiones eorum peruenerint, quantum dominus adiuuat, respondebimus.
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixum iu dacis quidem scandaclum gentibus autemstultitiã
ipsi uero uocatis iudaeis et graccis xp̃m̃dĩ uirtutem et dĩ sapien¬
ticem : quoniam quod stultum ẽ dĩ sapientius ẽ hominib: et
quod infirmum .ẽ. dĩ fortius ẽ hominibus: Inridecontergo
quantum possunt tam quam imperitiam et stultiti c̃nram¬
et iactent doctrinamet sapienti am suã illud scio quod isti in¬
risores nostripauciores sunt hocannoquac̃ fuerunt priore
anno. Ex quo enim fremuerunt gentes et populi meditati
sunt in ania aduersus dnm̃ et aduersus xpmeius. Quando
ab eis fundebatur sanguis scõrum et uastabatur etclesia usq
ad hoc tempus et de inceps cotidiem in uuntur: nos autem aduer¬
suseorum obprobria et superbas inrisi ones fortissimos
reddunt oracula dĩ nr̃i quaede hacquoq: reuidemus et gau¬
demus impleri sic enimnos alloquitur ꝑprophetã cuditeme
quiscitis iudicium poplilus meus. in quorum corde lexmea ẽ

Expanded text:
crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis uero uocatis, Iudaeis et Graecis, Christum dei uirtutem et dei sapientiam; quoniam quod stultum est dei, sapientius est hominibus, et quod infirmum est dei, fortius est hominibus. inrideant ergo, quantum possunt, tamquam inperitiam et stultitiam nostet iactent doctrinam et sapientiam suam. illud scio, quod isti inrisores nostri pauciores sunt hoc anno, quam fuerunt priore anno. ex quo enim fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania aduersus dominum et aduersus Christum eius, quando ab eis fundebatur sanguis sanctorum et uastabatur ecclesia, usque ad hoc tempus et deinceps cotidie minuuntur. nos autem aduersus eorum obprobria et superbas inrisiones fortissimos reddunt oracula dei nostri, quae de hac quoque re uidemus et gaudemus inpleri. sic enim loquitur propheta: audite me, qui scitis iudicium, populus meus, in quorum corde lex mea est;
Abbreviated transcription (Latin):
etciuitates destruxisti. periit memoria eorum cumstrepitu. et
dñs in ae ternum manet. nec esse ẽ ergo ut impletntur hac com¬
nia : nec quod adhuc audent ipsi pauciquireman serunt uaniloquas
suas ostenta redo ctrinas et xpĩ anos tam quam imperitissimos in¬
ridere moueri debemus dum in eis impleri ea quae praedicatas
humilib: et scĩs eius quediligenter studiosis apparet excel¬
sa et solccuera sapientia ipscinquam uelut stultitia xpĩa no¬
rum eos ad istam paucitatem redegitꝰ quoniam sicut dicit
a postolus stultam fecit ds̃ sapientiam huius mundi de in¬
de subiungit remmirabilem siquis intellegat et ista sequitꝰ:
Nam quonicm in dĩ sapientia non cognouit mundus per
sapienti cmdm̃ placuit dõ perstultitiam praedicationis
saluos facere credentes . quoniam quidam iudxei signa peturt
et graecisapienti cm quaerunt. Nos autem praedicamus xpm̃

Expanded text:
et ciuitates eorum destruxisti: periit memoria eorum cum strepitu. et et ciuitates eorum destruxisti: periit memoria eorum cum strepitu. et dominus in aeternum manet. necesse est ergo, ut inpleantur haec omnia; nec quod adhuc audent ipsi pauci, qui remanserunt, uaniloquas suas ostentare doctrinas et christianos tamquam inperitissimos inridere, moueri debemus, dum in eis inpleri ea, quae praedicta sunt, humilibus et sanctis eiusque diligenter studiosis adparet excelsa et sola uera sapientia, ipsa, inquam, uelut stultitia christianorum eos ad istam paucitatem redigit, quoniam, sicut dicit apostolus, stultam fecit deus sapientiam huius mundi. deinde subiungit rem mirabilem, si quis intellegat, et ita sequitur: nam quoniam in dei sapientia non cognouit mundus per sapientiam deum, placuit deo per stultitiam praedicationis saluos facere credentes; quoniam quidem Iudaei signa petunt et Graeci sapientiam quaerunt, nos autem praedicamus Christum
Abbreviated transcription (Latin):
et dabotibigentes hereditatemtucom ec possessionem tuam
finesterrae. Ecceundedictum .ẽ inalio psalmo quod superi¬
us interposui. Commemorabuntur et conuertentur addnm̃
uniuersi finesterrae. hisatq: huius modiin propheticis do¬
cumentis praedictum ostenditur. quoduidemus impleriꝑ
xpm̃ futurum fuis seut ds i srłquem unum uerum dm̃ in¬
tellegimus non inuna ipsa gentequa eappellacta ẽ isr ł. sed in
omnib gentibus coleretur. et omnes stlsosdeosgentium et atẽ¬
plis eorum eta cordibus cultorum suorum aboleretur: EanT
nunc istiet adhuc contrax pĩ anam religionẽ contrauerbũ
dĩcultum uanitates pristinas defensitare audecent ut cum
st repitu pereant : Nam et hocdeillis praedictum ẽ in psalmis
dicente propheta sed isti superthronum qui iudicas a equitatẽ
increpastigentes et periit impius nomen eorum delistiinaeter¬
num et insacculum sacculi. in imici defecerunt framea ein finẽ

Expanded text:
et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. ecce unde dictum est et in alio psalmo, quod superius interposui: commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae. his atque huius modi propheticis documentis praedictum ostenditur, quod uidemus inpleri per Christum, futurum fuisse, ut deus Israhel, quem unum uerum deum intellegimus, non in una ipsa gente, quae appellata est Israhel, sed in omnibus gentibus coleretur et omnes falsos deos gentium et a templis eorum et a cordibus cultorum suorum amoliretur. Eant nunc isti et adhuc contra christianam religionem, contra uerum dei cultum uanitates pristinas defensitare audeant, ut cum strepitu pereant. nam et hoc de illis praedictum est in Psalmis dicente propheta: sedisti super thronum, qui iudicas aequitatem. increpasti gentes, et periit inpius; nomen eorum delesti in aeternum et in saeculum saeculi. inimici defecerunt frameae in finem,
Abbreviated transcription (Latin):
finesterrae et ceter aquam quam et illud testimonium
quod prius adhibuidictum .ẽ. pracudebit dñs aduersis
eos et ex terminabitomnes deos gentium terraqͥneo quod posi.¬
tum .ẽ. praeualebit satis eostenditur etiam hoc praenuntiatũ
quod pagani prius obpugnaturies sent ecclesiam nomenq
xp̃ianum quantum ualerent persecutori ut sifieripos sec
deterra omninodelerctur : Et quia eos patientia martrrum
et magnitud inemiraculorum et consequente fidepopulorũ.
erat superaturus : Ideo sic dictum ẽ. praeualebit dñs aduer¬
suseos Nonenim diceretur praeualebit aduersus cos. nisiop¬
pugnando illi resisterent undeet in psalmoita prophetatũ ẽ.
ut quid fremuerunt gentes et populi meditati sunt in ania
Adstiterunt regesterraeet principes conuenerunt in unum
aduersus dnm̃ et aduersus xp̃meius et paulo postdicit . Dñs
dixitad me filius incus estu ego hodiegenuite. postulaa me

Expanded text:
fines terrae et cetera. quamquam et illud testimonium, fines terrae et cetera. quamquam et illud testimonium, quod prius adhibui, ubi dictum est: praeualebit dominus aduersus eos, et exterminabit omnes deos gentium terrae, in eo, quod positum est \'praeualebit\', satis ostenditur etiam hoc praenuntiatum, quod pagani prius oppugnaturi essent ecclesiam nomenque christianum, quantum ualerent, persecuturi, ut, si fieri posset, de terra omnino deleretur. et quia eos patientia martyrum et magnitudine miraculorum et consequente fide populorum erat superaturus, ideo sic dictum est: praeualebit dominus aduersus eos. non enim diceretur: praeualebit aduersus eos, nisi oppugnando illi resisterent. unde et in psalmo ita prophetatum est: ut quid fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? adstiterunt reges terrae, et principes conuenerunt in unum aduersus dominum et aduersus Christum eius. et paulo post dicit: dominus dixit ad me: filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me,
Abbreviated transcription (Latin):
terrae et ad orabunt eum unusquisq: delocosuo omnes in¬
sulaegentium : nequeenim solae insulae sedita omnes
gentes ut etiam omnes insulae gentium quando quidemali¬
bi Non isulas nominat sed uniuersum arbem terrarum.
dicens commemorabuntur et conuertentur addnm̃ uni¬
uersi finesterrae. Et adorabunt inconspectueius uniuer¬
saepatriaegentium : quonicmdnĩ ẽ regnum et ipsed omi¬
nabitur gentium. haec autem perx pm fuis secomplendaet
aliis pluribus testimoniis inedem ipsopsad mounde hoc com¬
memoraui satis apparçcum enimpcculo superius futurã
passionem suam perprophetam ipseloquitur dicens.
foderunt manus meas et pedes dinumerauerunt omnia
os samea ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me
diui serunt sibi uestimentamea et suꝑ uestimentum meũ
miserunt sortem. Paulo post infert illud quod posui.
commemorabuntur et conuertentur addnm̃ uniuersi

Expanded text:
terrae, et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes interrae, et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium. neque solae insulae, sed ita omnes gentes, ut etiam omnes insulae gentium, quandoquidem alibi non insulas nominat, sed uniuersum orbem terrarum dicens: commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae, et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium, quoniam domini est regnum, et ipse dominabitur gentium. haec autem per Christum fuisse conplenda et aliis pluribus testimoniis et in eodem ipso psalmo, unde hoc commemoraui, satis adparet. cum enim paulo superius futuram passionem suam per prophetam ipse loqueretur dicens: foderunt manus meas et pedes meos, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me. diuiserunt sibi uestimenta mea, et super uestimentum meum miserunt sortem, paulo post infert illud, quod posui: commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi
Abbreviated transcription (Latin):
omnia illa legere acnos se potuerunt magis quaesiue¬
runt quis ds̃ esset quam dm̃ negarepotuerunt. porro
autem ds̃ istequemnullus queorum negare ausus ẽ uerũ
dm̃ quiaet sinegaret non solum subiaceret debitis poenis
uerum eticm certis conuinceretur effectis: isteer gods
falsos eẽ deos et omninode serendosi corumque templa et
simula craet et sacra euertenda persuos uates hoc. est
prophetas a perta denuntiatione praedixit᷑ a perta po¬
testate praecepit aperta uerita te conpleuit: undequisq
adeodesipiaat qui non eum potius colendum eligatquem¬
colinon prohibent. quos colebat quem proculdubio cum colere
coeperit illos utiq non. ẽ coliturbs. quos prohibet coliquem
colit quod autem ipsum essent culturae gentes ex termina¬
tis disfalsis quos antea colebant a prophetis eius . eẽ praedic¬
tum paulo ante commemoraui et nuncrepeto praeuadebit
inquit dñs aduersus eos et ex terminabit omnes deos gentium

Expanded text:
omnia illa legere ac nosse potuerunt, magis quaesieomnia illa legere ac nosse potuerunt, magis quaesierunt, quis deus esset quam deum negare potuerunt. porro autem deus iste, quem nullus eorum negare ausus est uerum deum, qui et si negaret, non solum subiaceret debitis poenis, uerum etiam certis conuinceretur effectis: iste ergo defalsos esse deos et omnino deserendos eorumque templa et simulacra euertenda per suos uates, hoc est prophetas, aperta denuntiatione praedixit, aperta potestate praecepit, aperta ueritate conpleuit. unde quis usque adeo desipiat, qui non eum potius colendum eligat, quemcoli non prohibent, quos colebat? quem procul dubio cum colere coeperit, illos utique non est culturas, quos prohibet coli quem colit. Quod autem ipsum essent culturae gentes exterminatis diis falsis, quos antea colebant, a prophetis eius esse praedictum paulo ante commemoraui et nunc repeto. praeualebit, inquit, dominus aduersus eos et exterminabit omnes deos gentium
Abbreviated transcription (Latin):
quibus damlibris haec praccognita contineri quam quã
exrebus completis conficta putanda siN qua e incorum
templis tamlongo ante a temporepulis eorum siuera
essent in notesceredebuerunt sicut contra nonsolum
inecclesiis nostris. uerum eticm quodad grauius testimo¬
nium contra omnes inimicos ualet . iniuda corum sinago¬
gis antiquissimaet notissima recitantur. tamen necistis
ipsa quaeabeis uixraro et clanculo proferuntur. moue¬
renos debet sicuiquam daemonum extortum ẽ id pro¬
derecultoribus suis quod didicerat exeloquiis propheta¬
rum uel ex oraculis angelorum: quod quur non fieret
cumet ista non sit obpugnatio sed ad testatio ueritatis il¬
lud enim quod solum ab eis flagitandum .ẽ. Nec num¬
quam ante a proculerunt necumquam posteanisi for¬
te confictum conferre conabuntur. aliquid deos suos
peruates suos contradnm̃ is rahel ausos fuis se praedi¬
cere. adicerede quodõ doccissimeeorum auctores qui

Expanded text:
quibusdam libris haec praecognita contineri, quamquam quibusdam libris haec praecognita contineri, quamquam ex rebus inpletis conficta putanda sint, quae in eorum templis tam longo antea tempore populis eorum, si uera essent, innotescere debuerunt, sicut nostra non solum ecclesiis nostris, uerum etiam — quod ad grauius testimonium contra omnes inimicos ualet — in iudaeorum synagogis antiquissima et notissima recitantur: tamen nec ipsa ista, quae ab eis uix raro et clanculo proferuntur, mouere nos debent, si cuiquam daemonum extortum est id prodere cultoribus suis, quod didicerat ex eloquiis prophetarum uel ex oraculis angelorum, quod cur non fieret, cum et ista non sit oppugnatio, sed adtestatio ueritatis? illud enim, quod solum ab eis flagitandum est, nec umquam antea protulerunt nec umquam postea nisi forte confictum proferre conabuntur, aliquid deos suos per uates suos contra deum Israhel ausos fuisse praedicere aut dicere. de quo deo doctissimi eorum auctores, qui
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ potestates aeriae dubitaban et propterea praedictionẽ
eorum celebnare noluerunt: et hinc intellegendum .ẽ. qua¬
les sint aut cumeauentura certissime scirent ideo persua
templata cuerunt : neiam tunc inciperent ab hominibus
intellegentibus deseriat que contemni quodde templo¬
rum et simulacrorum suorum futura euersione eis
prophetis ad testarentur qui eos coliprohibebant: Nunc
uero postea quai tempus aduenit quo conplerentur
uaticinia prophetarum dĩ unius. quiistos falsos deos
dicitet necolantur uehementis sime praecepit. quur
non hocetiam ipsui compertum praedicere sinerentur¬
ut indeclarius appareret eos haec ante a uel minime
credidisse uelsuis cultoribus enuntiare timuis se infine
autem tam quamnihilamplius habentes quoda ge¬
rent etiam ibi uoluis sesuam ostenta rediuinationem:
ubuicm produntur diusimulas sediuinitatem : quod
autem dicunt reliqui eorum cultoreseticm suorum

Expanded text:
hoc est potestates aeriae, dubitabant et propterea praedicationem hoc est potestates aeriae, dubitabant et propterea praedicationem eorum celebrare noluerunt — et hinc intellegendum est quales sint — aut, cum ea uentura certissime scirent, ideo per sua templa tacuerunt, ne iam tunc inciperent ab hominibus intellegentibus deseri atque contemni, quod de templorum et simulacrorum suorum futura euersione eis prophetis adtestarentur, qui eos coli prohibebant. nunc uero, posteaquam tempus aduenit, quo conplerentur uaticinia prophetarum dei unius, qui istos falsos deos dicit et. ne colantur, uehementissime praecipit, cur non hoc etiam ipsi completum praedicere sinerentur, unde clarius adpareret eos haec antea uel minime credidisse uel suis cultoribus enuntiare timuisse, in fine autem, tamquam nihil amplius habentes quod agerent, etiam ibi uoluisse suam ostendere diuinationem, ubi iam produntur diu simulasse diuinitatem? Quod autem dicunt reliqui eorum cultores etiam suorum
Abbreviated transcription (Latin):
pracdita ignora renon possent postea quam ad propinqua¬
recoeperunt uoluerunt qͣuasi praedicere neignariuictq:
putarentur: Cumigitur tam longepraedictumes set atq
conscribtum ut alia interim taceam illud quod sophonias
prophetadicit. praeualebit dñs aduersus eos et extermi¬
nabitomnes deos gentium terrtie : et adorabunt eum
unus quisq: delocosuo omnes in sulccegentiũ . aut non cre¬
debant ista sibi euentuna qui in templis gentium colebantꝰ et
haec ideo persuos uates acfanaticos frequenta re noluerunt
sicut eorum poeta iunonem inducit non omnimodocre¬
dentem qua ed e turnimorte iuppiter dixerat iunoautem
abistis potestas aeria praedicatur quae apud uirgilium
sic loquitur. nuncmanet in sontem grauis exitais aut ego
ueriuana feror quodut potius formidinem falsalcudaret
in meliustua qui potesorsa reflectas : aut ergo ista sibi quae per
prophetas praedicta nouerant posseadcederedaem ones

Expanded text:
praedicta ignorare non possent, posteaquam adpropinquapraedicta ignorare non possent, posteaquam adpropinquare coeperunt, uoluerunt ea quasi praedicere, ne ignari uictique putarentur. cum igitur tam longe ante praedictum esset atque conscriptum, ut alia interim taceam, illud, quod Sophonias propheta dicit: praeualebit dominus aduersus eos et exterminabit omnes deos gentium terrae, et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium, aut non credebant ista sibi euentura, qui in templis gentium colebantur, et haec ideo per suos uates ac fanaticos frequentare noluerunt — sicut eorum poeta Iunonem inducit non omni modo credentem, quae de Turni morte Iuppiter dixerat: Iuno autem ab istis potestas aeria praedicatur, quae apud Virgilium sic loquitur: nunc manet insontem grauis exitus, aut ego ueri uana feror. quod ut o potius formidine falsa ludar et in Melius tua, qui potes, orsa reflectas! — aut ergo ista sibi, quae per prophetas praedicta nouerant, posse accidere daemones,
Abbreviated transcription (Latin):
culpatribuatur quan do uel decepti fuerins uel mentiti:
Quidergomirum suam imminente temporum et simu¬
lacrorum e uersionem quam prophetaedĩ summi tanto ante
promiserantserapis daemonalicuicultorum suorum. hoc
deproximopro didit. ut sucm qua sidiuinitate mrecedens uel
fugiens commendaret÷ fugantur etiamistuel eti amiussis
superioribus conligati. abstruduntur et alienantur alo¬
cis suis ut derebus quibus dominabantur quib:q colebantꝰ.
fiat uoluntas dĩ quihoctanto ante peromnes gentes futurũ
eẽ praedixit et ut persuos fideles fieret imperauit. Quur
autem hocnon sineretur da emonpraedicere cumsibiiamp̃¬
nosceret imminere :. Cumhaec praedictio et prophetis ad tes¬
tarctur a quibus sunt ista conscribta et prudentibus daretꝰ
intellegi quamuigilanter eẽ daemonum cauenda fallacia
cultusq fugiendus quicum ante pertam longum tempus
intemplissuis haec futurata cuissent quaeper prophetas

Expanded text:
culpa tribuatur, quando uel decepti fuerint uel mentiti. culpa tribuatur, quando uel decepti fuerint uel mentiti. Quid ergo mirum, si iam inminente templorum et simulacrorum euersione, quam prophetae dei summi tanto ante praedixerant, Serapis daemon alicui cultorum suorum hoc de proximo prodidit, ut suam quasi diuinitatem recedens uel fugiens commendaret? Fugantur enim isti uel etiam iussis superioribus conligati abstrahuntur et alienantur a locis suis, ut de rebus, quibus dominabantur quibusque colebantur, fiat uoluntas dei, qui hoc tanto ante per omnes gentes futurum esse praedixit et, ut per suos fideles fieret, imperauit. cur autem hoc non sineretur daemon praedicere. cum sibi iam praenosceret inminere, cum haec praedictio et prophetis adtestaretur, a quibus sunt ista conscripta, et prudentibus daretur intellegi, quam uigilanter esset daemonum cauenda fallacia cultusque fugiendus? qui cum ante per tam longum tempus in templis suis haec futura tacuissent, quae per prophetas