comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitoꝵ altitudinis. Dĩstat a
portu asie .xx. milibꝰ pas¬
suuim. ¶ Regiũ: ciuitas
sicilie maritima .xx. mili¬
bus passuũ a ꝓniunctorio
peloro secieta. cuius nom̃
grecũ int̾pretat᷑ discretio.
eo ꝙ hec sicilie pars quon¬
dam brutio agro italie cohe¬
rens. mox int̾fuso mari sit
auulsa .xu. passuũ longi¬
tudine freto. in lacitudĩe
autẽ modo iuxta colump¬
nam regio. Iu quo freto e
scopulus scilla. item carib¬
dis. mare u̾ticosu. ambo
amaria: ciuitas rega¬
lis in isrł. in u̾tice mõ¬
tis somer posita. Eed ⁊ oĩs
regio que circa eam fuit.
a ciuitate quondã nomẽ
acceꝑat. Media int̾ uideã
⁊ galileam iacet. Hec ab
hẽrode antipatris filio. in
honorem auig listi cesaric
Ereco nouñe sebaste. id est au¬
grusta uocata est. ¶ Sichem:
ciuitas iacob nũc nea połis
dicra. iuxta sepulcrũ ioseph
que a filio emmor regis sui
uocabulũ sumpsit. uix ꝙͣ
ad puteum loquit᷑ ubi
nũc eccłia fabricata e
ex late̾ montis garizim. ⁊¬

Expanded text:
um altitudinis: distat a portu Asiae viginti millibus passuum. Rhegium , civitas Siciliae maritima, viginti millia passuum a promontorio Peloro secreta: cujus nomen Graecum interpretatur discretio: eo quod haec Siciliae pars quondam Bruttio agro Italiae cohaerens, mox interfuso mari sit avulsa, quindecim passuum longitudine freto, in latitudine autem modo juxta columnam Rhegiam , in quo freto est scopulus Scylla, item Charybdis mare verticosum, ambo amaria , civitas regalis in Israel in vertice montis Somer posita. Sed et omnis regio, quae circa eam fuit, a civitate quondam nomen acceperat: media inter Judaeam et Galilaeam jacet. Haec ab Herode Antipatri filio in honorem Augusti Caesaris Graeco nomine Sebaste, id est, Augusta, vocata est. Sichem , civitas Jacob, nunc Neapolis dicta, juxta sepulcrum Joseph, quae a filio Emvocabulum sumpsit, juxta qulieri ad puteum loquitur, ubi nunc ecclesia fabricata est ex latere montis Garizim.
Abbreviated transcription (Latin):
est in regione gabalitica.
Ohinon. castra filioꝵ israel
in deserto. Fuit auten quondã
ciuitas principũ edom. nũc ui¬
culus in deserto. ubi eris metal¬
la dampnatoꝵ supplicus effodi¬
unt̾. int̾ ciuitatem petram et
zoaram. de quo ⁊ supra diximꝰ¬
De exodo.

Expanded text:
est in regione Gabalitica. est in regione Gabalitica. Fenon, castra filiorum Israel in deserto. Fuit autem quondam civitas principum 214 Edom, nunc viculus in deserto, ubi aeris metalla damnatorum suppliciis effudiuntur, inter civitatem Petram et Zoaram de quo et supra diximDE EXODO.
Abbreviated transcription (Latin):
gen uocant. de ꝑadiso exiens
⁊ ꝑgens ad indie regiones. pͦ
quas erũpit in pelagus. Di¬
cit autem scriptura circũiri
ab hoc uniu̾sam regionem
ciula. ubi aurũ p̾cipuũ nas¬
cit᷑. ⁊ carbũcłs lapis ⁊ prassinꝰ
aran. nũc oppidum tranc
arabiam. iũctum sarracenis
qui in solicudiẽ uagi errãt.
Per hoc iter fecunt filu isrl.
cum de monte syna castͣ mo¬
uissent. Est ergo ut diximus
trans arabiam contͣ australẽ
plagani.⁊ distat ab aila cõtͣ
orientem itin̾e triũ dierum.
In deserto autem faran scrip¬
tura cõmemorat hĩtasse hys¬
maelem. Unde ⁊ hysmnaelite
qui nũc sarraceni. Legimꝰ qͣr
chodorlagomior regem ꝑcussis¬
se eos qͥ erat᷑ in deẜto faran.
Philistum. que nũc dicit᷑ ac¬
calon. ⁊ cuta eam regio pales¬
tine. nuel. locus ĩ quo iacob¬
Ha tota nocte cõluctans. as¬
raelis uocabłm meruit. iuxta
torrentem iacob. Eanuel autẽ
int̾pretat̾ facies dei. ab eo ꝙ i
bi deum uiderit.
Fogo. ciuitas adad regis. q̃

Expanded text:
gen vocant, de paradiso exiens, et pergens ad Indiae regiones, post quas erumpit in pelagus. Dicit autem Scriptura circumiri ab hoc universam regionem Evila, ubi aurum praecipuum nascitur et Carbunculus lapis et Prasinus. Faran, nunc oppidum trans Arabiam junctum Saracenis, qui in solitudine vagi errant Per hoc iterfecerunt filii Israel, cum de monte Sina castra movissent. Est ergo, ut diximus, trans Arabiam contra australem plagam, et distat ab Aila contra Orientem, itinere trium dierum. In deserto autem Pharan Scriptura commemorat habitasse Ismaelem. Unde et Ismaelitae qui nunc Saraceni. Legimus quoque Chodorlagomor regem percussisse eos, qui erant in deserto Pharan. Fitistiim, quae nunc dicitur Ascalon, et circa eam regio palaestinae. Fanuel, locus in quo Jacob tota nocte colluctans, Israelis vocabulum meruit, juxta torrentem Jaboc Fanuel autem interpretatur facies Dei, ab eo quod Jacob ibi Deum viderit. Fogo, civitas Adad regis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
casam.⁊ post ludorum lupanar. di¬
n̾sorium. mane. ⁊ speluncam sil¬
uatoris asperi. Itaq mi paulia¬
ne fr̃. quia supradictus pontifer
damasus quime ad hec opus primꝰ
impułat dormiuit in domino: tã¬

Expanded text:
udorum lupercal, diversorium Mariae et speluncam Salvatoris aspexi. Itaque, mi Pauliniane frater, quia supradictus Pontifex Damasus, qui me ad hoc opus primus impulerat, jam dormivit in Domino, ta
Abbreviated transcription (Latin):
multo locum existimas qui salua¬
torem mundi. quam qui fris gen¬
uit panicidam: Et ut auctorem¬
titulo fatear malin auem opis ĩt¬
pres existẽ. quam ut quidam faci¬
mt ułut informis cormeła aliẽis
me colorib adornare egi dudum
de sp̃usc̾o ciuusdam libellos et uixͣ
tum. qđ lectore uł ingratum in as¬
sensum trabat. s totum flaccidur.
molle. intidum. atq formosum.⁊
exquistis hiic inde odorib pig¬
mentarũ. Diclimꝰ uero m̃s cculũ
habens sponse derantico canticor
et illa lumnia q̃ incandentes sege
tuetur. Et anticum nob̾ morem
redlit: ut uidens uocetur ꝓpha. n
Ceite quibunc legenit latinoruz
furta cegngret. Et contempnet ti¬
nulo. cum ceꝑit haniire defontibꝰ.

Expanded text:
; augustiorem multo locum existimans, qui Salvatorem mundi, quam 106 qui fratris genuit patitulo fatear, malui alieni operis interpres existere, quam ut quidam faciunt, quasi informis cornicula, alienis me coloribus adornare. Legi dudum de Spiritu Sancto cujusdam libellos, et juxta ictum, quod lectorem vel ingratis in assensum trahat: sed totum flaccidum, molle, nitidum, atque formosum, et exquisitis hinc inde odoribus pigmentatum. Didymus vero meus, oculum habens sponsae de Cantico canticorum: et illa lumina quae in candentes segettuetur : et antiquum nobis morem reddidit; ut Videns vocetur Propheta. Certe qui hunc legerit, Latinorum furta cognoscet: et contemnet rivulos, cum coeperit haurire de fontibus.
Abbreviated transcription (Latin):
omin babilone u̾¬
sarer et pmrpurate
meretricis eẽm col¬
onus. ⁊ uire quiitũ
inuerem uoliui ali¬
quid gauire de sp̃u
sco. ⁊ceptum opocu¬
lum eiuidem urbis potifici dedicre.
Et ecce olla illa que mniheremia pꝰt
bucuium ceritur a facie cepit aqͥ¬
lonis ardere. ⁊ phanzeorum cocla¬
mauit senatus .⁊ Et millus scriba
uł fictus. s omnis quasi in dc̃o
sibi prelio daccrinaꝵ adu̾summe
impetits factio coniuraut. Ilico
ego uluit post limimo iherosoli

Expanded text:
in Babylone versarer, et purpuratae meretricis essem colonus, et jure Quiritum viverem, volui aliquid garrire de Spiritu Sancto, et ceptum opusculum ejusdem urbis Pontifici dedicare. Et ecce olla illa quae in Jeremia post baculum cernitur, a facie cepit Aquilonis ardere, et Pharisaeorum conclamavit senatus, et nullus scriba vel fictus, sed omnis, quasi indicto sibi praelio, adversum me imperitiae factio conjuravit. Illico ego velut postliminio Jer
Abbreviated transcription (Latin):
amattara. ad quem lo¬
cum ionathan iacula
dirigebat. pro quo aqͥ
erat memphibosech.
Lodobar. unde fuit machir.
Tibanus. mons phenicis altis
uit ysaias. Et est usq hodie
uicus int̾ areopolim et zoarã
nomũe luitha.
De genest.

Expanded text:
amatthara, ad quem locum Jonathan jacula dirigebat, pro quo Aquierat Miphibosthe. Lodabar, unde fuit Machir. Libanus, mons Phoenicis altissimus. nit Isaias: et est usque hodie vicus inter Areopolim et Zoaram nomine Luitha. DE GENESI.
Abbreviated transcription (Latin):
se eam tribui ioseph. ẜiqͥ¬
dem eodem loco sepultꝰ est
ioseph: et mausoleun eiꝰ
ib hodieq cerint᷑.
ulen pͥmogenitꝰ me¬
us. tu fortĩtudo mea:
⁊ principiũ filioꝵ meorũ.
durus ad ferendũ.⁊ durus
procacitate ⁊ inuiria: sic̃ a¬
qua non ebullias. Ascen¬
disti enim suꝑ lecculũ pa¬
trie tui. Guno uiolasti stra¬
tum: cum ascendisti. In
hebreo ita scriptũ est. Ru¬
ben pͥmogenitus meus. tu
fortitudo mea: et capitulũ
in liberis meis. maior ad⁊
portandũ: et maior robore.
Effusus es quast aqua: ne
adiciac. Ascendisti enim
cubile patris tui: ⁊ conta¬
mminasti stratum in ascen¬
su. Est autem sensus hic.z
Bu es pͥmogenitus mens:
maior in liberis. ⁊ debebas
iuxta ordĩem natiuitatis
tue. ⁊ hereditate que pri¬
mogrnitis uire delebat᷑.¬
et sacerdotiũ acciꝑe et reg¬
num. Hoc quoq in portan
demonstrat᷑. urrum quiã
pectasti.⁊ quasi aqua que
suro precipio tibi ut ultra

Expanded text:
se eam tribui Joseph. Siquise eam tribui Joseph. Siquidem eodem loco sepultus est 374 Joseph, et mausoleum ejus ibi hodieque cernitur. Ruben primogenitus meus, tu fortitudo mea et principium filiorum meorum, durus ad ferendum et durus procacitate, et injuria, sicut aqua non ebullias. Ascendisti enim super lectulum patris tui. Tunc violasti stratum, cum ascendisti. In Hebraeo scriptum est: Ruben primogenitus meus, tu fortitudo mea, et capitulum in liberis meis. Major ad portandum, et major robore. Effusus es sicut aqua, ne adjicias. Ascendisti enim cubile patris tui, et contaminasti stratum in ascensu. Est autTu es primogenitus meus, major in liberis, debebas juxta ordinem nativitatis tuae, haereditatem, quae primogenitis jure debebatur, sacerdotium accipere et regnum. Hoc quippe in portanddemonstratur. Verum quia peccasti, et quasi aqua quaecirco praecipio tibi, ut ultra
Abbreviated transcription (Latin):
iurta grecam et latinam
consuetudĩem: decliuata
est. Allioquin hebraice sy¬
chen dicit᷑. ut iohãneᷤ quo¬
qr euangelista testatur:
licet uitiose ut sichar le¬
gatur error moleuit.⁊ est
iuinc neapolis urbs sama¬
ricanoꝵ. Quia igit̾ sichen
liugua hebrea transfert᷑
in unũ: pulcre allusit ad
uom̃ dicens. et ego dabo
tibi unum. Pro precipuo
scribit᷑ in hebreo. Quod au¬
tem dicit se eam in archu
et in gladio possedisse : ar¬
chum̃ hic et gladium iu¬
sticiau uocat. ꝑ qua me¬
nit ꝑegrinus et aduena
int̾fecto sychem et emor
de ꝑiculo lib̾ari. Tumnuite¬
uim ut supra legimꝰ: ne
uicina oppida atq castella.¬
ob euersione federate ur¬
bis adũsum se consurge̾nt.
⁊dñs non dedit eis ut noc̾e̾nt
iii. uel certe sic intelligen¬
dũ. Dabo tibi sichima qui¬
ciui in fortitudine mea. i
est in peccuna qmͣ multo
ialore ⁊ sudore quesiui. Qd
autem ait suꝑ fre̾s tuos.
ostendit absq sorte dedisse¬

Expanded text:
juxta Graecam et Latinam juxta Graecam et Latinam consuetudinem declinata est, alioquin Hebraice Sichem dicitur, ut Joannes Evangelista testatur. Licet vitiose ut Sichar legatur, error inolevit, et est nunc Neapolis, urbs Samaritanorum. Quia igitur Sichem lingua Hebraea transfertur in humerum, pulchre allusit ad nomen, dicens: Et ego dabo tibi humerum unum; pro praecipuo scribitur in Hebraeo. Quod autem dicit, se eam in arcu et in gladio possedisse, arcum hic et gladium justitiam vocat, per quam meruit peregrinus et advena interfecto Sichem et Emor de periculo liberari. Timuit enim, ut supra legimus, ne vicina oppida atqob eversionem foederatae urbis adversum se consurgerent, et Dominus non dedit eis ut nocerent illi. Vel certe sic intelligendum: dabo tibi Sichimam, quam in fortitudine mea, hoc est, in pecunia, quam multo labore et sudore quaesivi. Quod autem ait: super fratres tuos, ostendit, absq
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus est iacob nõ no¬
uem sed duos tm̃ filioᷤ ha¬
buerit: presenti capło con¬
firmat᷑. Eiquidem ip̃e ia¬
cob loquit᷑ duos eum fili¬
os habuisse: non nouem.
Quod autem dicit. efframi
⁊ manasse sicut ruben et
sicut symeon erũt michi:¬
illud significat. eicut ru¬
ren et symeon duc tribus
erunt. ⁊ ex suis uocabłis
appellabunt᷑: sic effrrum
⁊ in auasse due tribus erunt.
duosq ppłos ꝓcreabunt. et
sic hereditabunt repromis¬
sionis t̾ram: sicut et filii
mei. Reliquos autem ait
filios quos post mortez me¬
am genueris. ostendens
neodũ illo tempore procre¬
atos: tui erunt.⁊ nomĩe
fratrũ suoꝵ uocabunt᷑ in
hereditate sua. Nõ inquit
accipient seꝑatim terram:
nec funicłos habebunt ꝑ¬
prios ut relique tribus. sed
in tribubꝰ effraim et ma¬
nasse : quasi appendice ᷤ po
nam p̾cipuam suꝑ
frẽs tuos. plusqmͣ frĩb tu¬
is: quam accepi de mani¬
bus amorreoꝵ in gladio
meo et sagitra. Sichimã

Expanded text:
ingressus est Jacob, non noingressus est Jacob, non novem, sed duos tantum filios habuerit, praesenti capitulo confirmatur. Siquidem ipse Jacob loquitur, duos eum filios habuisse, non novem. Quod autem dicit, Ephraim et Manasse, sicut Ruben et Simeon erunt miillud significat: Sicut Ruben et Simeon duae tribus erunt, et suis vocabulis appellabuntur, sic Ephraim t Manasse duae tribus erunt, duosque populos procreabunt, et sic haereditabunt repromissionis terram, sicut et filii mei. Reliquos autem, ait, filios, quos post mortem meam genueris, ostendens necdum illo tempore procreatos, tui erunt. In nomine fratrum suorum vocabuntur in haereditatem suam. Non, inquit, accipient separatim terram, nec funiculos habebunt proprios, ut reliqui tribus, sed in tribubus Ephraim et Manasse quasi appendices popumam praecipuam, super fratres tuos, plus quam fratribus tuis: quam accepi de manibus Amorrhaeorum in gladio meo et sagitta. Sichimam,
Abbreviated transcription (Latin):
os secum: manassen. ⁊ ef¬
fraim. Ex ex hoc illud qd̾:
supra dixiniꝰ demonstrat᷑.¬
qua quia ioseph ad id loca¬
ium duos tantũ filios ha¬
buerit. efframi et manassen.
Mi eiim post multos annos
moriente iacob patre suo du¬
os tm̃modo filios duxit ad
bñdicrione: utiq illo tem¬
pore cum filii eius genera¬
re non quiuant. parnuli
atq lacrantes in ingressu
patric ⁊ fr̃m: nepotes ex e¬
is hale non potuit.
t confortatus israel:
sedit supra lecrulum.
Cau̾sam cur septuaginta
int̾pretes idem uerbũ ałr
atq alit̾ edid̾int: nescio.
Hoc unũ audact̾ dico. ꝙ id
in lecrulum transtułunt:
supra ubi diximꝰ adorasse
tuluĩ nomĩau̾nt.
t mĩc ecce duo filu tui¬
ciceuinati sint tuin¬
uenirem ad te in egipto.
mei sunt: esfraim et ma-¬
nasse. Quasi ruben ⁊ qua¬
si sỹmeon. erunt michi.
Quos autem generaueris
post hec : tui erunt. et no¬
mĩe frm suoꝵ uocabunt᷑.
Si quis ambigebat ꝙ sep

Expanded text:
os secum, Manassen et Epos secum, Manassen et Ephraim. Et ex hoc illud quod supra diximus, demonstratur, quia Joseph ad id locorum duos tantum filios habuerit, Ephraim et Manassen. Si enim post multos annos, moriente Jacob patre suo, duos tantummodo filios duxit ad benedictionem, utique illo tempore, cum filii ejus generare non quiverant, parvuli atque lactentes, in ingressu patris et fratrum, nepotes ex eis habere non potuit. Et confortatus Israel, sedit super lectulum. Causa, cur Septuaginta Interpretes idem verbum aliter atque aliter ediderint, nescio; hoc unum audacter dico, quod in lectulum transtulerunt, supra ubi diximus, adorasse tulum nominaverunt. Et nunc ecce duo filii tui, qui nati sunt tivenirem ad te in Aegypto, mei sunt, Ephraim, et Manasse, quasi Ruben, et quasi Simeon erunt mihi. Quos autem generaveris post haec, tui erunt. In nomine fratrum suorum vocabuntur. Si quis ambigebat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ramesse. In hebreo nec ur¬
lem habet heroum. nec t̾¬
raui ramesse: sed tm̃ mo¬
do gessen. lon nulli iu¬
deoꝵ asserunt. gosen nũc¬
thebaidem uocari. ⁊ id qd̾
postea sequit᷑. dedit eis ut
arsenoitem sic olim uoca¬
tum aucumant.
t dixit ei. Iura michi.
Et iurauit ei. Et ado¬
rault israel: contra sũmi¬
tatem uirge eius. Et in ħ
loco quidam frustra simu¬
lant adorasse summitatẽ
sceptri ioseph. quo uidelic
honorans filium. potesta¬
tem eius adorauit: cum
in hebreo multo aliter le¬
gat᷑. Et adorauit inquit
israel ad capud lectuli. qd̾
scilicet postqmͣ iurauit ei
filius. securus de petitõne
quam rogau̾at: adoraue¬
rit deum contra capud lec¬
tuli sui. Mancrus quippe ⁊
deo deditus uir oppressus se¬
nectute. sic habebat lecru¬
lum positum: ut ipse ia¬
centic habitus absq diffĩ¬
cultate ulla ad oratione
esset paratus.
t nũciatũ est ioseph:
ecce pater tuus egro¬
tatꝰ. Et tulit duos filios su¬

Expanded text:
Ramesse. In Hebraeo nec urRamesse. In Hebraeo nec urbem habet heroum, nec terram Ramesse, sed tantummodo Gosen. Nonnulli Judaeorum asserunt Gosen nuThebaidem vocari. Et id quod postea sequitur: Dedit eis, utArsenoitem sic olim vocatum autumant. Et dixit ei, jura mihi. Et juravit ei: et adoravit Israel contra summitatem virgae ejus. Et in hoc loco quidam frustra simulant adorasse Jacob summitatem sceptri Joseph, quod videlicet honorans filium, potestatem ejus adoraverit, cum in Hebraeo multo aliter legatur: Et adoravit, inquit, Israel ad caput lectuli: quod scilicet, postquam ei juraverat filius securus de petitione, quam rogaverat, adoraverit Deum contra caput lectuli sui. Sanctus quippe, et Deo deditus vir, oppressus senectute, sic habebat lectulum positum, 372 ut ipse jacentis habitus absque ulla difficultate ad orationem esset paratus. Et nuntiatum est Joseph, Ecce pater tuus aegrotat: et tulit duos fili
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis ioit᷑ nr̃e senten¬
tie refrag̾at᷑: scripturam
int̾ se contraria faciet. Ip¬
si enim septuaginta inter¬
pretes qui hic sẽꝑtuagin¬
ta quinq auimas. it poã
posteris sis egiptum in¬
gressas esse dixerunt: in
deutononnio septuaguita
tĩ introisse memorarunt.
Quod si econtrario illd̾ no¬
bis opponit᷑. quomodo in ac
phani dicat᷑ ad ppłm sep¬
tuaginta quinq animas
ingressac esse egiptum:
facilis excusatio est. Non
enim debuit scũs luchas
qui ip̃ius scriptor ystorie
adu̾sum eam scripturam
que iam fuerat gentibus
diuulgata. Et utiq maio¬
ris opinionis illo dum ta¬
rat tempore septuaginta
int̾pretum habebat᷑ aucto¬
ritas: qmͣ luchas qui ig¬
notus et ulis ⁊ non mag¬
ne fidei in natõnibꝰ duce
apłi aut apłici uiri loqun¬
tur ad ppłos: hus plerũq
testimonus abutunt᷑. que
iam fuerant gentibꝰ diuil¬
gata. licer pleriq tradant
lucham euanglistam ut
proselicum: hebreas licte¬
ras ignorasse.

Expanded text:
Si quis igitur nostrae sententiae refragatur, Scripturam inter se contrariam faciet. Ipsi enim Septuaginta Interpretes, qui hic septuaginta quinque animas per posteris suis Aegyptum ingressas esse dixeDeuteronomio septuaginta tantum introisse memorarunt. Quod si e contrario bonis illud opponitur, quomodo in Actphani dicatur ad populum, septuaginta quinque animas ingressas esse Aegyptum , facilis excusatio est. Non enim debuit sanctus Lucas, qui ipsius scriptor historiae ere adversum eam Scripturam quae jam fuerat gentibus divulgata: et utique majoris opinionis, illo duntaxat tempore, septuaginta Interpretum habebatur auctoritas, quam Lucas, qui ignotus et vilis, et non magnae fidei in nationibus ducei aut apostolici viri loquuntur ad populos, his plerumque testimoniis abutuntur, quae jam fuerant gentibus divulgata, licet plerique tradant Lucam evangelistam ut proselytum Hebraeas litteras ignorasse.
Abbreviated transcription (Latin):
tur autem unus ex posteris
abrahe qui appellabat᷑ aser.
duxisse adu̾sum lybiam ex̃¬
citum: ⁊ ibi uictis hostib con¬
sedisse: eiusq posteros ex no¬
m̃e ataui affricã nũcupas¬
se. Huius rei testis est alexã¬
der qui dicit᷑ polyhistor. ⁊ deo¬
demus cognomento malchis.
greco ẜmone barbaram his¬
toriam texentes. Quod autẽ
ait. ⁊ filu dadan fuerunt as¬
assuri. in negociatores trans¬
ferri putant latosim.eris ⁊¬
ferriq metalla cudentes. lao¬
principes multaꝵ tribuũ at¬
qr ppłoꝵ. Alii ab hoc assurim
uocatos syros esse ꝯtendunt:
⁊ a plerisq filus abrahe ex ce¬
thura occupatas indie regio¬
in septuaginta int̾pretib ad¬
ditũ est. ⁊ deficiens mortuus
est abraham: quia non ꝯue¬
uit abrahe defic̾e et ĩminui.
Illud quoq qd̾ nos posuimꝰ
in senectute bona senex ⁊ ple¬
nus: in grecis codicib ponit᷑
plenus dierũ. Quod cũ sensum
uideat᷑ expon̾e. eo ꝙ luce ⁊ diei

Expanded text:
os. Dicitur autem unus ex posteris os. Dicitur autem unus ex posteris Abrahae, qui appellabatur Apher, duxisse adversus Libyam exercitum, et ibi, victis hostibus, consedisse: ejusque posteros ex nomine atavi Aphricam nuncupasse. Hujus rei testis est Alexander, qui dicitur Polyhistor, et Cleodemus cognomento Malchus, Graeco sermone barbaram historiam retexentes. Quod autem ait, Et filii Dadau fuerunt AAsurim in negotiatores transferri putant: Latusim, aeris ferrique metalla cudentes: Laoprincipes multarum tribuum atque populorum. Alii ab hoc Asurim vocatos, Syros esse contendunt, et a plerisque filiis Abrahae ex Cetura occupatas Indiae regiin Septuaginta interpretibus additum est: Et deficiens mortuus est Abraham, quia non convenit Abrahae deficere et imminui. Illud quoque quod nos posuimus, in senectute bona, senes et plenus: in Graecis codicibus ponitur, plenus dierum. Quod cum sensum videatur exponere, eo quod luce et diei
Abbreviated transcription (Latin):
arabici uestimenti: quo mu¬
lieres prouincie illius uelãt᷑.
t adiecit abra¬
ham. ⁊ accepit uxorem:
⁊nomen eius cethura. Et pe¬
perit ei zamram. ⁊ iecxan.
⁊ madan. ⁊ madian. ⁊ iesboe.
⁊ sue. Et iecxan. genit sã¬
ba. ⁊ dadan. Et filu dadan:
fuerunt asurim. ⁊ latosim.
⁊ laomim. Et filii madian
⁊ abida. ⁊ aledea. Onĩs hu fi¬
lu cethure. Et dedit abiahã
umũsa que habuit ysaae:
filus autem ꝯcubinaꝵ quas
habuit dedit mun̾a. Et diui¬
sit eos ab ysaac filio suo cũ
ad huc uii̾et: in oriente ad
t̾ram orientalem. Cethura
hebreo ẜmone copulata int̾pre¬
tat᷑ aut iuncta quam ob cau¬
sam suspicant̾ hebrei mutato
nouũe candem esse agar: que
sara mortua de ꝯcubina tran¬
sierit in uxorem: ⁊ uidetur de po¬
siti iam abrahe excusari etas:
ne seuex post mortem uxoris
uetule. nouis arguat̾ nuptus
lasciuisse. Nos qd̾ incertũ est
relinqñtes. hoc dicimꝰ: ꝙ de
cethura nati filui abraham.z

Expanded text:
Arabici vestimenti, quo muArabici vestimenti, quo mulieres provinciae illius velantur. Et adjecit Abraham, et accepit uxorem, et nomen ejus Cetura: et peperit ei Zamram, et Jecsan, et Madan, et Madian, et Jesboc, et Sue. Et Jecsan genuit Saba et Dadan. Et filii Dadan fuerunt Asurim, et Latusim, et Laomim. Et filii Madian, et Abida, et Aledea. Omnes hi filii Ceturae. Et dedit Abraham universa quae habuit Isaac. Filiis autem concubinarum, quas habuit, dedit munera, et dimisit eos ab Isaac filio suo, cum adhuc viveret in Oriente, ad terram orientalem. Cetura Hebraeo sermone copulata interpretatur, aut juncta . Quam ob causam suspicantur Hebraei, mutato nomine, eamdem esse Agar, quae, Sara mortua, de concubina transierit in uxorem. Et videtur decrepiti jam Abrahae excusari aetas, ne senex post mortem uxoris suae vetulae, novis arguatur nuptiis lascivisse. Nos quod incertum est relinquentes, hoc dicimus, quod de Cetura nati filii Abraham, 344
Abbreviated transcription (Latin):
cam sororẽ suam ⁊ sb̾̃stã¬
clam eius. ⁊ seruũ abraham:
breo halet. et dimiserunt re¬
leccã sororẽ suam ⁊ mitricem eiꝰ.
⁊ seruũ abrahe.⁊ uiros illiꝰ. De¬
cens quippe erat. ut ad nuptias
absq parentib uirgo ꝓficiscẽs:
nugicis solacio foueret᷑.
t ipẽ hĩtabat in t̾ra austͥ.
et egressus est ysaac ex¬
ceri in campo ad uesꝑam. T¬
ram austri gerarã significar:
unde a patre ad ĩmolandu
quondã fuerat abductꝰ. Qd̾
autem ait. ⁊ egressus est ut
exerce̾tur in campo. qd̾ gre¬
breo legit᷑. Et egressus est
ysaac ut loqueret᷑ in agro:
melinante iam uespera. Sig¬
inficat autem scdm illud ꝙ
dñs solus orabat in monte
eciam ysaac qui in typo dni
fuit. ad orationẽ quasi uiru
iustum domũ egressum. ⁊
uel nona hora. uel ante solis
occasum: sꝑitales deo uictĩas
obtulisse.¬
t tulit theristrũ: et ope¬
ruit se. Theristrũ palli¬
um dicit᷑. genus etiam nũc

Expanded text:
cam sororem suam, et substancam sororem suam, et substantiam ejus, et servum Abraham, braeo habet: Et dimiserunt Rebeccam sororem suam, et nutricem ejus, et servum Abrahae, et viros illius. Decens quippe erat, ut ad nuptias absque parentibus virgo proficiscens, nutricis solatio foveretur. Et ipse habitabat in terra Austri: et egressus est Isaac exerceri in campo ad vesperam. Terra Austri, Geraram signat, unde a patre ad immolandum quondam fuerat adductus. Quod autem ait, Et egressus est, ut exerceretur in campo, quod Graebraeo legitur: Et egressus est Isaac, ut loqueretur in agro, inclinante 343 jam vespera. Significat autem secundum illud, quod Dominus solus orabat in monte, etiam Isaac, qui in typo Domini fuit, ad orationem, quasi virum justum domo egressum: et vel nona hora, vel ante solis occasum, spirituales Deo victimas obtulisse. Et tulit theristrum, et operuit se. Theristrum pallium dicitur, genus etiam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
scondit᷑: in hebreo ꝓpter decli¬
natõem uerbi ałr figuratũ
est. naoalina dicit᷑. huic quod
simile. licet masculino gene̾
declinent̾. Et in regnorũ li¬
bris scriptũ est: ⁊ ex ꝑsona
helysei loquentis ad gyezi.
Et dũc abscondit a me. Ergo
aalma qd̾ int̾pretat᷑ abscon¬
dita. id est uirgo nimia dili
uirgo quippe iuxta apłm po¬
test esse corpore ⁊ non sꝑitu.
abscondica uero que uͥgo est:
ut ⁊ u̾go sit. et abscondita. ⁊
que abscondita est. iuxta ydi¬
oma lingue hebree ꝯsequen¬
ter ⁊ iurgo est: que autem uͥ¬
go. non statim sequit᷑ ut et
abscondita sit. Hoc idem uer¬
bum ⁊ in exodo de maria so¬
rore moysi u̾gme leginꝰ
ꝯstendant igit̾ idei in scrip¬
turis alicubi positũ aasma.
ubi adolescentulam tm̃ ⁊ nõ
uginem sonet: ⁊ concedimͤ
eis illud qd̾ in ysaia apd̾ nos
dicit᷑. ecce uirgo concipiet ⁊¬
pariet. non absconditam uir¬
ginem: sed adolescentulam
significare iam nuptam.

Expanded text:
sconditur, in Hebraeo, propter declisconditur, in Hebraeo, propter declinationem verbi aliter figuratum est, Naalma dicitur huic quid simile, licet masculino genere declinetur. Et in Regnorum libris scriptum est ex persona Elisei loquentis ad Giezi: Et Dominus abscondit a me. Ergo alma quod interpretatur abscondita, id est, virgo nimia dilig. Virgo quippe juxta Apostolum potest esse corpore, et non spiritu: abscondita vero, quae virgo est, ut virgo sit et abscondita. Et quae abscondita est, juxta idioma linguae Hebraeae, consequenter et virgo est: quae autem virgo, non statim sequitur ut et abscondita sit. Hoc idem verbum et in Exodo de Maria sorore Moysi virgine legimus. Ostendant igitur Judaei in Scripturis alicubi positum Alma, ubi adolescentulam tantum, et non virginem sonet: et concedemus eis illud quod in Isaia apud nos dicitur: Ecce Virgo concipiet et pariet, non absconditam virginem, sed adolescentulam significare jam nuptam.
Abbreviated transcription (Latin):
iutatis egredient᷑ ad hauriẽ¬
dam aquam: ⁊ erit u̾go cui
ego dixero. da michi bib̾e̾ pau¬
lulũ aque de ydria tua: ⁊ ce¬
tera. In hebreo scriptũ est.
Ecce eg̾o stans suꝑ fontem a¬
que: ⁊ eric adolescentula q̃ e
grediet᷑ ad hauriendũ: et di¬
xero ei da michi bił̾e paulu¬
lum aque de ydria tua: et ce¬
tera. Pro adolescentula quoq
que greco ẜmone. Nea ruc di¬
cit᷑. ibi legimꝰ a alma. quod
quidem ⁊ in ysaia habet᷑ no¬
mine hoc: loco ubi in nrĩs co¬
dicibus scriptũ est. ecce u̾go
concipiet ⁊ pariet. ⁊ aquila
transtulit. ecce adolescentula
concipiet ⁊ pariet: in hebreo
legit᷑. ecte aalma concipiet et
pariet. Notandũ ergo ꝙ u̾bũ
aalma. nĩqmͣ nisi in uirgĩe
scribit᷑. ⁊ habet. et oi moaotia
dita. Ecriptũ est siquidem et¬
in iob. Sapientia unde inue
met᷑ ⁊ quis locus intellectus
Et abscondit᷑ ab oculis omnis
uiuentis. ubi nũc diximꝰ ab¬

Expanded text:
vitatis egredientur ad haurienvitatis egredientur ad hauriendam aquam: et erit virgo, cui ego dixero, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, etc. In Hebraeo scriptum est: Ecce ego stans juxta fontem aquae, et erit adolescentula, quae egredietur ad hauriendum: et dixero ei, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, et caetera. Pro adolescentula quoque, quae Graeco sermone νεανὶς dicitur, ibi legimus ALMA  , quod quidem et in Isaia habetur. Nam in eo loco ubi in nostris codicibus scriptum est: Ecce virgo concipiet, et pariet , Aquila transtulit: Ecce adolescentula concipiet, et pariet. In Hebraeo legitur: Ecce alma concipiet, et pariet. Notandum ergo, quod verbum alma, numquam nisi de virgine scribitur, et habet etymologiadita. Scriptum est siquidem in Job, Et sapientia unde invenitur, et quis locus intelligentiae, et absconditur ab oculis omnis viventis. Ubi nunc diximus, Ab
Abbreviated transcription (Latin):
.a. legit᷑. ablata de eius noĩe
est. ⁊ pro ephron appellatꝰ est¬
ephran. significante scriptu¬
ra non eum fuisse ꝯsũmate
ꝑfecteq u̾tutis: qui poti̾ͣt¬
ant igit̾ qui sepulcra uẽdicat.¬
⁊ non cogunt̾ ut accipiant pre¬
cium. sed a nolentib quoq ex¬
torquent: ĩmutari nomẽ su¬
um ⁊ perire. Quid de meritoe¬
orũ: cum eciam ille reprehen¬
dat᷑ occulte qui ĩuitꝰ acceꝑit
t posuit seruus
manũ suam sb̾ femore
abrahe diũ sui: ⁊ iurauit ei sr̃
uerbo hoc. Tradunt hebrei. ꝙ
in scificatõne eius. hoc est in
circũcisione iurau̾it. Nos aũt
dicemꝰ iurasse eum in semi¬
ne abrahe. hoc est in xp̃o qui
ex illo nasciturꝰ erat: iuxta
euangłistã matheũ loquen
ream: didragnũ pondꝰ
eius. Bace. qd̾ in hoc loco pro
didragmo scribit᷑. semiuntia
est: secel. uero qui latino ser¬
mone siclus corrupte appella¬
tur. uncie pondus habet.
cce ego sto suꝑ fontem a¬
que: ⁊ filie hominũ ci¬

Expanded text:
a legitur, ablata de ejus nomine a legitur, ablata de ejus nomine est: pro eo Ephron appellatEphran, significante scriptura, non eum fuisse consummatae perfectaeque virtutis, qui potueant igitur qui sepulcra venditant, nec coguntur ut accipiant pretium, sed a nolentibus quoque extorquent, immutari nomen suum, et perire quid de merito eorum, quum etiam ille reprehenocculte, qui invitus acceperit. Et posuit servus manum suam sub femore Abrahae domini sui, et juravit ei super verbo hoc. Tradunt Hebraei, quod in sanctificatione ejus, hoc est, in circumcisione juraverit. Nos autem dicimus, jurasse eum in semine Abrahae, hoc est, in Christo, qui ex illo nasciturus erat, juxta Evangelistam Matthaeum, loquentream, didrachmum pondus ejus. BACE  , quod in hoc loco pro didrachmo scribitur, semiuncia est: SECEL   vero qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, unciae pondus habet. Ecce ego sto super fontem aquae, et filiae hominum ci
Abbreviated transcription (Latin):
ra chanaan. Hoc quod hic po¬
sicum est que est in ualle: ĩ
autenticis codicib non habet᷑.
Nomen quoq cuutatis arboe:
paulatim a scribentib legen¬
tibq corruptũ est. Neq enĩ
putand̾ septuaginta interpre¬
tes nomen ciuitatis hebree.⁊
barbare atq corrupte.⁊ alit̾
ꝙͣ in suo dicit᷑ tnͣstulisse. Ar¬
boc. enim nichil oĩno signifi¬
tuor. quia ibi abraham. ⁊ y¬
saac.⁊ iacob. conditus est. et
ip̃e princeps humani gene¬
ris adam: ut in ihesu libro
aꝑtis demonstrabit᷑.
ũdi nos dñe. Rex a dõ es
tu nobis: in electo sepł¬
cro nr̃o sepeli mortuũ tuum.
pro rege: principem hab. si
ue ducem. Nasin quippe: nõ
rex sed dux dicit᷑.
argentũ qd̾ locutus est in au¬
rib filioꝵ ceth. In hebreo sic̃
luic posuimꝰ pͥmũ nomẽ eius
scribit᷑ ephron. scd̾m ephran.
Postqmͣ eium precio uictꝰ est
ut sepulcrũ uend̾et.⁊ accipet
argentũ. licet cogente abhã:
uau. littera que apud illos ꝓ

Expanded text:
ra Chanaan. Hoc quod hic pora Chanaan. Hoc quod hic positum est, quae est in valle, in authenticis codicibus non habetur. Nomen quoque civitatis Arboc paulatim a scribentibus legentibusque corruptum est. Neque enim putandum, Septuaginta Interpretes nomen civitatis Hebraeae, barbare atque corrupte, et aliter quam in suo dicitur, transtulisse. Arboc enim nihil omnino signifituor, quia ibi Abraham, et Isaac, et Jacob conditus est: et ipse princeps humani generis Adam, ut in Jesu libro apertius demonstrabitur. Audi nos, Domine, rex a Deo tu es nobis, in electo sepulcro nostro sepeli mortuum tuum. Pro rege principem habet ive ducem. Nasin quippe non rex, sed dux dicitur.rgentum, quod locutus est in auribus filiorum Het. In Hebraeo sicut hic posuimus, primum nomen ejus scribitur Ephron, secundum Ephran. Postquam enim pretio victus est ut sepulcrum venderet, et acciperet argentum, licet cogente Abraham, vau littera, quae apud illos pro
Abbreviated transcription (Latin):
esse esau. Siquidem illud qd̾
in fuie libri illius habet᷑. eo q
de syro ẜmone translatꝰ est. ⁊¬
quartus sit ab esau. ⁊ reliqua
que ibi continent᷑: in hebre¬
is uolumĩb non habent᷑. Ee¬
cundus natus est de melcha.
bu: queni septuaginta bau.
transferre uoluerunt. Et exi
huius gen̾e est balaam: ille di¬
uinus ut hebrei tradunt. qui
in libro iob dicit᷑ helius. pͥmũ
uir scũs ⁊ ꝓphetes dei postea
ꝑ inobedĩam ⁊ desiderium mu¬
nerũ. dum israeli maledicere
cupit: diuini uocabulo nũcu¬
patus. Dicit᷑q in eodem libro.
Et iratus helui filiuc barachi¬
el. burites: de huius uidelicet
buzi radice descendens. Camuel
uero pater est damasci. Ip̃e eiĩ
uocat᷑ aran. que hic pro syria
scripta est: ⁊ ip̃o nonnĩe legit᷑
in ysaia. Casce h quoq quar¬
tus est: a quo chasdim. id est
chaldei postea uocati sunt.
t mortua est sara
in cuutate arboc. que est
in ualle. hec est cebron in ter¬

Expanded text:
esse Esau: siquidem illud quod esse Esau: siquidem illud quod in fine libri ipsius habetur, Eo quod de Syro sermone translatus est, et quartus sit ab Esau, et reliqua, quae ibi continentur, in Hebraeis voluminibus non habentur. Secundus natus est de Melcha Buz, quem Septuaginta Bauz transferre voluerunt. Et ex hujus genere est Balaam ille divinus , ut Hebraei tradunt, qui in libro Job dicitur Eliu: primum vir sanctus, et prophetes Dei, postea per inobedientiam et desiderium munerum, dum Israel maledicere cupit, divini vocabulo nuncupatur: diciturque in eodem libro: Et iratus Eliu filius Barachiel Buzites , de hujus videlicet Buzi radice descendens. Camuel vero pater est Damasci. 340 Ipsa enim vocatur Aran, quae hic pro Syria scripta est: et ipso nomine legitur in Isaia. Chased quoque quartus est, a quo Chasdim, id est, Chaldaei postea vocati sunt. Et mortua est Sara in civitate Arboc, quae est in valle: haec est Chebron, in ter
Abbreviated transcription (Latin):
aquila posuit ⁊ symachus. ꝑ
sin. litreram scribi. hic uero
samech litt̾am positam. E x
quo manifestũ esse non nter¬
pretatõnes uepriũ condensaꝵ.
⁊in modũ rethis int̾ se uir¬
gulta contexta u̾bũ sabech:
sed nom̃ sonare uirgulti. qd̃
ita hebraice dicit᷑. Ego uero
diligent᷑ inquireus. cryne¬
bi crebro reperi.
t uocauit abraham nom̃
loci illius dũs uidit: ut di¬
autem apud hebreos exiuit ĩ
prou̾biũ. ut si qũ in augustia
consticuti sunt. ⁊ diũ optant
auxilio subleuari: dicant in
stri. Unde ⁊ in signũ dati arie¬
tis: solent etiam nunc cormi
clangere.
t nũciauerũt abrahe dicẽ¬
tes. Ecce pepit melcha et
ip̃a filios nachor frĩ tuo. us
p̾mogenitũ eius. ⁊ bu frẽ¬
Et caseh pͥmogenitꝰ nachor
frĩs abraham. dẽ melcha uyo¬
re eius filia aram. uatꝰ est us.
de cuius iob stirpe descendit:
sicut scriptũ est in exordio uo¬
lumĩs eius. uir fuit in t̾ra
quidam estimant. iob de gen̾e̾

Expanded text:
Aquila posuit, et Symmachus per Aquila posuit, et Symmachus per sin litteram scribit, hi vero samech litteram positam. Ex quo manifestum esse, non interpretationem stirpium condensarum, et in modum retis inter se virgulta contexta verbum sed nomen sonare virgulti, quod ita Hebraice dicitur. Ego vero diligenter inquirens, συχbi crebro reperi. 339 Et vocavit Abraham nomen loci illius, Dominus videt: ut diautem apud Hebraeos exivit in proverbium, ut si quando in angustia constituti sunt, et Domini optant auxilio sublevari, dicant, Instri. Unde et in signum dati arietis solent etiam nunc cornu clangere. Et nuntiaverunt Abraham, dicentes: Ecce peperit Melcha et ipsa filios Nachor fratri tuo: Us primogenitum ejus, et Buz fratret Cased. Primogenitus Nafratris Abraham de Melcha uxore ejus filia Aram natus est, Huz de cujus Job stirpe descendit: sicut scriptum est in exordio voluminis ejus: Vir fuit in terra quidam aestimant, Job de genere
Abbreviated transcription (Latin):
dum᷑ ꝙ de geraris usq ad mõ¬
tem moriã. id est sedem tẽpli.
iter trium dieꝵ sit: ⁊ cõsequẽ¬
cum hĩtasse manbre : cum in¬
de usq ad montem moria. iux
unuis dici iter plenũ sit.
t eleuauit abra¬
hani ocłos suos: et ecce
aries post tergum eius tene¬
bat᷑ in uirgulto sabech. corni¬
bus suis. Ridiculam rem in
hoc loco emisemis eusebius ẽ
locutus: sabech inquiens di¬
cit᷑. yrtus qui recris cornb.⁊
ad carpendas arboris frondes
sublums actollit᷑. Rursus aqͥ¬
est: quem nos ueprem possu¬
mus dice̾. uel spinetum ⁊ ut
u̾bi uim int̾pretem̃: conden¬
sa ⁊ int̾ se implexa uirgulta.
Unde ⁊ symachiis in eandem
ductus opinionẽ: ⁊ apparuit
ait aries post hoc retentus in
rethe cornib suis. Uerũ qui¬
busdam in hoc dun taxat lo¬
co melius uident᷑ int̾pretati
esse seꝑtuaginta ⁊ theodocion.
qui ip̃m nõmen sabech. po¬
suerunt. dicences in uirgul¬
to sabech cornib suis. Et enĩ

Expanded text:
dum quod de Geraris usque ad mondum quod de Geraris usque ad montem Moria, id est, sedem templi, iter dierum trium sit, et consequencum habitasse Mambre: cum inde usque ad montem Moria, vix unius diei iter plenum sit. Et elevavit Abraham oculos suos: et ecce aries post tergum ejus tenebatur in virgulto Sabech cornibus suis. Ridiculam rem in hoc loco Emisenus Eusebius est locutus: Sabech, inquiens, dicitur hircus, qui rectis cornibus et ad carpendas arboris frondes sublimis attollitur. Rursum Aquest, quem nos veprem possumus dicere, vel spinetum: et ut verbi vim interpretemur, condensa et inter se implexa virgulta. Unde et Symmachus in eamdem ductus opinionem, Et apait, aries post hoc retentus in rete cornibus suis. Verum quibusdam in hoc duntaxat loco melius videntur interpretati esse Septuaginta et Theodotion, qui ipsum nomen sabech posuerunt dicentes: In virgulta Sabech cornibus suis. Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
tura cestis est: que ait. Et
hĩtauit abraham in terra phi¬
listinoꝵ.
t dixit ei deus. Tolle filuĩ
tuũ unigentũ quem di¬
ligis ysaac: ⁊ uade in t̾ram
excelsam. ⁊ offer illum ibi in
holocaustũ. suꝑ unũ de mon¬
tibus quem ego tibi dicam.
Difficile est: ỹdioma lingue
hebree. in lacinũ ẜmone u̾¬
tere. ubi nũc dicit᷑.⁊ uade in
t̾ram excelsam: in hebreo ha¬
bet. moria. quod aquila trans¬
est lucidam. symachus.ttico
it taciac. hoc est uisionis. A¬
iunc ergo hebrei. hunc mon¬
tem esse in quo postea tẽplũ
conditũ est in area orne iebu¬
sei : sicut ⁊ in paralipomenis
scriptũ est. Et ceꝑunt edifica¬
re templũ mense secundo in se¬
cunda die mensis in monte mo¬
ria. qui idcuto illuĩans int̾pre¬
tat᷑ ⁊ lucens: quia ibi ẽ dabir.
hoc est oracł̾m dei: et ley et
spt̃ scũs qui docet hoĩes uerica¬
tem. ⁊ inspirat ꝓphetas.
t ab ut in locũ quem diỹ
ei deus: in die t̾cia. Notã¬

Expanded text:
tura testis est, quae ait: Et tura testis est, quae ait: Et habitavit Abraham in terra Philistinorum . Et dixit ei Deus: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis, Isaac, et vade in terram excelsam, et offer illum ibi in holocaustum super unum de montibus quem ego dicam tibi. Difficile est idioma linguae Hebraeae in Latinum sermonem vertere. Ubi nunc dicitur, vade in terram excelsam, in Hebraeo habet, MORIA  , quod Aquila transest, lucidam: Symmachus, τῆς ὀπτασίας, hoc est, visionis. Aiunt ergo Hebraei hunc montem esse in quo postea templum conditum est in area Ornae Jebusaei, sicut et in Paralipomenis scriptum est: Et coeperunt aedificare templum in mense secundo, in secunda die mensis, in monte Moria . Qui idcirco illuminans interpretatur et lucens, quia 338 ibi est DABIR  , hoc est, oraculum Dei: et Lex et Spiritus sanctus, qui docet homines veritatem, et inspirat prophetias. Et abiit in locum, quem dixit ei Deus, in die tertia. Notan
Abbreviated transcription (Latin):
accipies a me: ut sint
in festimoniũ michi qr ego
fodi puteũ istum. Ido cogno¬
nmauit nomen loci illiꝰ pu¬
teus iuramenti: quia ibi uu¬
rauant ambo. ubi hic legit᷑
puceus iuramenti: ĩ hebreo
halrt bersabee. Duplex autem
est causa cur ita applłatꝰ sit:
siue quia septein aguas aby¬
melech de manu abrahe accepe¬
rit. septem enim dicũt̾ sabee.
siue ꝙ ibi iurau̾int. quia ⁊ u¬
ramentũ sabec siłit̾ appellat᷑.
Quod si ante hanc causam supͣ
nom̃ hoc legimꝰ: sciamꝰ ꝑ pro¬
lempsim dictũ esse: sicut et be¬
chel ⁊ galgala. que utiq us¬
q ad tempus quo ita appella
te sunt : alit̾ uocabant᷑. No¬
tandũ autem ⁊ ex priorib ⁊
ex p̃senti loco: ꝙ ysaac nõ sit
natus ad quercũ manbre. siue
in aulone manbre ut in he¬
breo habet᷑: sed in geraris.i
bi ⁊ bersalre usq hodie oppi¬
dum est: que ꝓuincia ante
non grande tempus ex diui¬
sionẽ presidũ palestine. salu¬
taris est dicta. Huiꝰ rei scrip¬

Expanded text:
sint in testimonium mihi, quia 337 ego fodi puteum istum. Ideo cognominavit nomen loci illius puteus juramenti, quia ibi juraverunt ambo. Ubi hic legitur, puteus juramenti, in Hebraeo habetur BERSABEE  . Duplex autem est causa cur ita appellatus sit: sive quia septem agnas Abmelech de manu Abrahae acceperit: septem enim dicuntur SABEE: sive quod ibi juraverint: quia et juramentum SABEE similiter appellatur. Quod si ante hanc causam supra nomen hoc legimus, sciamus per prolepsim dictum esse: sicut et Bethel et Galgala, quae utique usque ad ttae sunt, aliter vocabantur. Notandum autem et ex prioribus et ex praesenti loco quod Isaac non sit natus ad quercum Mambre, sive in Aulone Mambre, ut in Hebraeo haberetur, sed in Heraris, ubi et Bersabee usque hodie oppidum est, quae provincia ante non grande tempus, ex divisione praesidum Palestinae, Salutaris est dicta. Hu
Abbreviated transcription (Latin):
lr̃am copulauerũt.
t respondit ioseph phara¬
omi dicens. Sine deo nõ
respondebit᷑ salutare phara¬
oni. In hebreo alit̾ habet. si¬
ne me deus respondebit pacẽ
pharaoni. Deniq symachus
more suo aꝑtius transtulit.
Non ego sed deus respõdebit
pacem pharaoni.
cre septem auni ueĩent
huñdantie magne: in
omni t̾ra egipti. Miror quõ
ũbum hebraicũ. sale. qd̾ nos
supra hundantiam siue saci¬
etatem in puteo quem fode¬
runt extremũ ẜui ysaac. in¬
t̾pretati sumus : nũc seꝑtua¬
ginta reccissime tnͣsferẽtes
ibi iuramentũ int̾pretati sc̃.
cum ⁊ iuramentũ.⁊ septem.
⁊ sacietas ⁊ huñdancia. ꝓut

Expanded text:
ram copulaverunt. Et respondit Joseph Pharaoni, dicens: Sine Deo non respondebitur salutare Pharaoni. In Hebraeo aliter habet: Sine me Deus respondebit pacem Pharaoni. Denique Symmachus more suo apertius transtulit: Non ego, sed Deus respondebit pacem Pharaoni. Ecce septem anni venient abundantiae magnae in omni terra Aegypti. Miror quomodo verbum Hebraicum   SABEE, quod nos supra, abundantiam, sive satietatem, in puteo quem foderunt extremum servi Isaac, interpretati sumus: nunc Septuaginta rectissime transferentes, ibi juramentum interpretati sunt, cum et juramentum, et septem, et satietas, et abund
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. ut in libro ꝑaliponie¬
non continet᷑: zara. id est ori¬
eus appellatus est.
ost uerba hec pecrauit
princeps uiuarioꝵ regis
egipti. ubi nos posumꝰ pͥn¬
tĩpem umnariorũ: in hebreo
scriptũ habet masech. illud u̾¬
bum quod in nomine serui a¬
braham dudũ legimiꝰ. quem
nos possumꝰ more uulgi uo¬
care pincernã. Nec uile puce¬
tur officiũ: cum apd̃ reges
barbaros usq hodic maxime
dignitatis sit. regi pocłm por¬
rexisse poete quoq de catanu¬
co ⁊ ioue scriptitent: ꝙ ama¬
siũ suũ huic officio mancipa
t ecce uitis¬
in conspectu meo et in
uite tres fundi: ⁊ ipsa g̾mi¬
nans. Tres fundos tria flagel¬
la. ⁊ tres ramos siue ꝓpagĩes
bebreus sermo significat: q̃
ab illis uocant̾ sariagim.
t uidebar michi tria ca¬
instra condricoꝵ portare
in capite meo. Pro tribus ca¬
nstris condricoꝵ: tres cophi¬
nos farme in hebreo habet.
t ecce de Fluuio
ascendebant seꝑtem bo¬
ues speciose ad uidendũ. ⁊ ełc¬

Expanded text:
ti sunt, ut in libro Paralipomenon continetur, ZARA  , id est, oriens appellatus est. Post verba haec, peccavit princeps vinariorum regis Aegypti. Ubi nos posuimus, principem vinariorum, in Hebraeo scriptum habet MASEC  , illud verbum quod in nomine servi Abraham dudum legimus, quem nos possumus more vulgi 366 vocare pincernam. Nec vile putetur officium, cum apud reges barbaros usque hodie maximae dignitatis sit, regi poculum porrexisse: Poetae quoque de Catamitho et Jove scriptitent, quod amasium suum huic officio mancipat ecce uitisin conspectu meo, et ecce in uite tres fundi? Tria nans tres fundos. Tria flagella, et tres ramos, sive propagines, Hebraeus sermo significat, quae ab illis vocantur SARIGIM  . Et videbar mihi tria canistra chondritorum portare in capite meo. Pro tribus canistris chondritorum, tres cophinos farinae in Hebraeo habet. Et ecce de fluvio ascendebant septem boves, speciosae ad videndum, elec
Abbreviated transcription (Latin):
debant oues eius: ip̃e et thi¬
ras pastor eius odollamites.
pro pastore amicus legit᷑. sed
u̾bum ambiguum est: quia
husdem litteris utrumq no¬
men scribit᷑. uerũ amicus. rẽ.
pastor. rõe. legit᷑.
t sedit ad portam enan:
que est in tnͣsitu tham¬
na. Sermo hebraicꝰ. enaim.
transfert̾ in oculos. Non est
igit̾ nomen loci. sed est seu¬
sus. sedit in biuio siue in cõ¬
pito. ubi diligentius debet
uiator aspic̾e quod iter gra¬
diendi capiat.
ognouit autem iudas:
et dixit. Iustior est qmͣ
filio meo. In hebreo habet.
iustificata est ex me. Non ꝙ
iusta fuerit : sed ꝙ comꝑati¬
one illius minus mali fecit.
nequaꝙͣ uagam turpitudse
sed lib̾os requirendo.
t ecce egressus est frat̾
eius : ⁊ dixit. ut quid di
uisa est propter te maceria:
maceria diuisionem aquila ⁊ sy¬
machus transtulerunt: quod he¬
braice dicit᷑ phares. Ab eo igit᷑
ꝙ diuiserit menbranulam se¬
cundaꝵ: diuisionis nomen ac¬

Expanded text:
debant oves ejus: ipse, et Hidebant oves ejus: ipse, et Hiras pastor ejus Odollamites. Pro pastore, amicus legitur. Sed verbum ambiguum est, quia iisdem litteris utrumque nomen scribitur: verum amicus REE  , pastor ROE legitur. Et sedit ad portam Enam, quae est in transitu Thamna. Sermo Hebraicus ENAIM  , transfertur in oculos. Non est igitur nomen loci; sed est sensus: Sedit in bivio, sive in compito, ubi diligentius debet viator aspicere, quod iter gradiendi capiat. Cognovit autem Judas, et dixit: justior est illafilio meo. In Hebraeo habet, justificata est ex me: non quod justa fuerit, sed quod comparatione illius minus mali fecerit, nequaquam vagam turpitudinem, sed liberos requirendo. Et ecce egressus est frater ejus, et dixit, ut quid divisa est propter te maceria? maceria divisionem Aquila et Symmachus transtulerunt, quod Hebraice dicitur Phares. Ab eo igitur quod diviserit membranulam secundarum, divisionis nomen ac
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citus scriptura ꝯmemorat.
t̾pretat᷑ occid̾e. uenditus est
igit᷑ ioseph principi exercit᷑
bellatoꝵ. non petesse ut in la¬
tino scriptum est: sed phu¬
tiphar eumicho. ubi queri¬
tur quomodo postra uxore
habere dicat᷑. Tradunt heb ͤ¬
i emptum ab hoc ioseꝓh ob
nuimam pulcritudĩem ĩ tur¬
pe ministeriũ.⁊ a dño uiri¬
łctum esse iuxta morẽ ihe
helyopoleos. ⁊ huius filiam eẽ
assenech: quã postea ioseph ⁊¬
uxorem acceꝑit.
t adiecit ⁊ peꝑit filium:
⁊uocauit nomen eiuᷤ se¬
lomi. Hec autem erat in chãz¬
bi. quando peperit eos. uerbũ
hebreũ hic pio loci uocabulo
positũ est: qd̾ aquila pro re
transtulit dicens. Et uocaũ
nomen eius selom. Et fcm̃
est ut mentiret᷑ in partu. Post
tit partus eius. Chazib. ergo
non nomen loci: sed mendaci¬
um dicit᷑. Unde ⁊ in alio loco
scriptũ est. Menciet᷑ opꝰ oliue:
id est fructũ oliua nõ faciet.
t consolatꝰ iudas
ascendit ad eos qui ton¬

Expanded text:
exercitus Scriptura commemorat: exercitus Scriptura commemorat: terpretatur occidere. Venditus est igitur Joseph principi exercitus et bellatorum, non Petephre, ut in Latino scriptum est, sed Phutiphar eunucho. Ubi quaeritur, quomodo postea uxorem habere dicatur. Tradunt Hebi emptum ab hoc Joseph ob nimiam pulchritudinem in turpe ministerium, et a domino, viriectum esse juxta morem hierHeliopoleos: et hujus filiam esse Aseneth, quam postea Joseph uxorem acceperit. Et adjecit, et peperit filium, et vocavit nomen ejus Selom; haec autem erat in Chazbi, quando peperit eum. Verbum Hebraeum hic pro loci vocabulo positum est, quod Aquila pro re transtulit, dicens: Et vocavit nomen ejus Selom. Et factum est ut mentiretur in partu postqutit 365 partus ejus. Chazbi ergo non nomen loci, sed mendacium dicitur. Unde et in alio loco scriptum est: Mentietur opus olivae, id est, fructum oliva non faciet . Et consolatus Judas ascendit ad eos, qui ton