comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nati dimittebant᷑. Quodã
uͦ temꝑe qͥngentos simul
gelensium equites ui tem¬
pestatis inpossessiones suas
compulsos: aluit. ac uesti¬
uit. Quid multa: Nõ mor¬
talem aliquẽ. s ꝓpicie for¬
tune benignũ esse diceres
sinũ. Ergo qd̃ gillias possi¬
debat: omĩum quasi ꝯmu¬
ne patͥmoniũ erat. ꝓ cuius
salute ꝙ increm̃tis tum agͥ¬
gentina ciuitas. tum etiã
claustris obseratas nonne
p̃stantiorẽ aliqͣnto existi¬
mes illam impensam. ꝙͣ
hanc custodiam: Deniq
quicqͥd sap̃ĩa disponit ap¬
ꝓbatur. qd̃ teni̾itas p̃sumit:
u̾e laud̾ fructũ nequaꝙͣ
asseqͥtur.

Expanded text:
nati dimittebantur. Quodam nati dimittebantur. Quodam vero tempore, quingentos simul Gelensium equites, vi tempestatis in possessiones suas compulsos, aluit ac vestivit. Quid multa? Non mortalem aliquem, sed propitiae fortunae benignum esse diceres sinum. Ergo quod Gillias possidebat, omnium quasi commune patrimonium erat, pro cujus salute et incrementis, tum Agrigentina civitas, tum etiam claustris obseratas, nonne praestantiorem aliquando existimes illam impensam, quam hanc custodiam? Denique quidquid sapientia disponit, approbatur; quod temeritas praesumit, verae laudis fructum nequaquam assequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cruentam retulerunt. quã
imꝓbando exultant gaudio
cognoscent. Si diligenter
senatus consultũ quo con¬
sidio grẽ acte sunt: legere
non fastidierint. Sub nectit
huic agrigentinũ gilliam.
quẽ ꝓpe modũ ipsius lib̾a¬
litatis p̃cordia constat habu¬
isse. Erat opib excellens. s
multo etiam animo ꝙͣ di¬
uiciis locupletior. Semꝑq
meroganda potius quam
incorripienda pecunia
occupatus. adeo: ut domꝰ
eius quasi quedã munifi¬
centie officina credetur.
Iilic enĩ publicis usib ap¬
ta monumĩta extruebant᷑.
illinc grata publicis ocłis
spectacła edebant᷑. illinc epu¬
larum magnifici appara-¬
tus. lab̾ntiq annone sub¬
sidia oriebant᷑. Et cum ħ
uniu̾sis: pͥuatim alim̃ta
in opia laborantil. dotes
uirginib. pauꝑtate p̃ssis
subsidia. detͥmentoꝵ in¬
cursu quassatis. solatia
erogabant᷑. hospites qͦ tum
urbanis penatib. tũ ⁊̃ rus¬
ticis tectis benignissime
excepti. uariis mun̾ib hor¬

Expanded text:
cruentam retulerunt, quam cruentam retulerunt, quam improbando exsultent gaudio, cognoscent, si diligenter senatusconsultum, quo Considio gratiae actae sunt, legere non fastidierint. Subnectit huic Agrigentinum Gilliam, quem propemodum ipsius liberalitatis praecordia constat habuisse. Erat opibus excellens, sed multo etiam animo, quam divitiis, locupletior. Semperque in eroganda potius, quam in corripienda pecunia occupatus, adeo ut domus ejus quasi quaedam munificentiae officina crederetur. Illinc enim publicis usibus apta monumenta exstruebantur, illinc grata publicis oculis spectacula edebantur, illinc epularum magnifici apparatus, labentique annonae subsidia criebantur. Et cum haec universis, privatim alimenta inopia laborantibus, dotes virginibus, paupertate pressis subsidia, detrimentorum incursu quassatis solatia erogabantur: hospites quoque tum urbanis penatibus, tum etiam rusticis tectis benignissime excepti, variis muneribus or
Abbreviated transcription (Latin):
mentis. uł solatium carita¬
tis. Int̾dum tñ increpare
pigrũ meretͥcem uł histri¬
onẽ confunde salubrius ::
quã qd̾ exigunt elargiri.
Quid moror: Quicqͥd kari¬
tas erogat remun̾atur adño.
Quod dispensat uanitas:
euanescit. Inquinto considio
salub̾imi exempli nec sine
paruo ipsius fructu lib̾ali¬
tas referente ualerio adno¬
tata ẽ: qui catheline furore
ita const̾nata republica ut¬
ne alocupletib quidem de¬
bite pecume ꝓpt̾ cumulũ
p̃cii possessionũ diminuti.
solui creditorib possent. cũ
centies atq quinquagiessex¬
t̾cii sũmam infenore habe¬
ret: neq de sorte quẽquã de¬
bitoꝵ suoꝵ neq de usura a
sui pasiꝰ ẽ conueniri. qͣntum ꝙ
ipso furt amaritudinẽ pub¬
lice confusioniᷤ pͥuata tͣnqͥl¬
litate mitigauit. Oportune
mirificeq testatus. se nũmo¬
rũ suoꝵ non cruilis sangui¬
ns ẽẽ fen̾atorem. Nam qͥ nẽ
p̃cipue negotiationi delec-¬
tantur. cũ pecuniã domum

Expanded text:
mentis vel solatium charitamentis vel solatium charitatis. Interdum tamen increpare pigrum, meretricem, vel histrionem confundere salubrius est, quam quod exigunt elargiri. Quid moror? Quidquid charitas erogat remuneratur a Domino. Quod dispensat vanitas, evanescit. In Quinto Considio saluberrimi exempli, nec sine parvo ipsius fructu, liberalitas, referente Valerio, adnotata est: qui, Catilinae furore ita constne a locupletibus quidem debitae pecuniae propter tumultum pretiis possessionum deminutis solui creditoribus possent, cum centies atque quinquagies sestertii suret, neque de sorte quemquam debitorum suorum, neque de usura a suis passus est conveniri, quantumque in ipso fuit, amaritudinem publicae confusionis, privata tranquillitate mitigavit. Opportune, mirificeque testatus se nummorum suorum, non civilis sanguinis esse feneratorem. Nam qui nunc praecipue nundinatione delectantur, cum pecuniam domum
Abbreviated transcription (Latin):
tiores erunt. ꝙ tanquã ex̾cita¬
tiores ad bene de multis ꝓm̾en¬
dum. Si tñ archa suppeteret.
nichil głosius ẽ. ea lib̾alitate
que consistit indonis. maxi¬
me cum ꝙ socrates ut dicit᷑
interrogatus q̃ nam ẽẽt
sub̾a beatitudinis: dignis
donare. respondit. Ego qͥdem
socraticã diffinitionẽ fic in¬
tͥp̃tandam arbitror. ut dig¬
nitas in accipientiũ necĩtate
credatur eẽ. uł m̾itis. Illis em̃
qͥ p̃m̾uerunt donare iustũ
ẽ: ꝙ eis qui indigent subue¬
nire pium. ita tũ ut id respi¬
ciatur insingłis:. qd̃ in facie
sapientis sine rubore ꝙ nota
ualeat denudari: si qͥdem
unitari debemus eũ qͥ solem
suum facit oriri suꝑ bonos
q malos. ꝙ plurt suꝑ iustos
ꝙ iniustos. Si enim pauꝑeni
histrionẽ uideamꝰ aut mi¬
mũ. non debemꝰ utiq fou̾e
maliciã. s correpta ꝙ si fieri
potest emendata. frat̾ne cari¬
tatis iure oportet sustentari
naturã. Expedit qͥdem om̃i
petenti tribuere. uł effectũ

Expanded text:
tiores erunt, et tanquam exercitatiores ad bene de multis promerendum. Si tamen arca suppeteret, nihil gloriosius est ea liberalitate, quae consistit in donis: maxime cum et Socrates, ut dicitur, interrogatus quaenam esset substantia beatitudinis, dignis donare respondit. Ego quidem Socraticam definitionem sic interpretandam arbitror, ut dignitas in accipientium necessitate credatur esse, vel meritis. Illis enim qui promeruerunt, donare justum est; et eis qui indigent, subvenire pium: ita tamen ut id respiciatur in singulis, quod in facie sapientis sine rubore et nota valeat denudari. Siquidem imitari debemus eum, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Si enim pauper histrionem videamus, aut mimum, non debemus utique fovere malitiam, sed correptam, et si fieri potest emendatam, fraternae charitatis jure oportet sustentari naturam. Expedit enim omni petenti tribuere, vel affectum
Abbreviated transcription (Latin):
cepspͣ. ita ado ẽ. ũ potesta ᷤ adño
ñ recedat. s ea utitur ꝑ sub¬
positã manũ. in om̃ib doc¬
trinam faciens clementie
ant iusticie sue. Qui gͦ resistit
potestati: dei ordinationi resi¬
stit. penes quem ÷ auctoritas
conferendi eam. & cum nult:
auferendił minuendi eam.
Neq enim potentis ẽ. cum uult
seuire in subditos. s diuine dis¬
pensationis ꝓ bñplacito suo pu¬
nire ł exercere subiectos. Unde
ꝙinꝑsecutione hunoꝵ. athila
int̾rogatus areligioso cuiꝰdam
ciuitatis ep̃o quis ẽẽr. cũ respon¬
disset ego sum athila flagellũ
dei: uen̾atus in eo ut scribitur
diuinam maiestatẽ ep̃e. bene
inquit uen̾it minister dei ꝙ
illud benedictus qͥ uenit ĩ noĩe
dñi ingeminans reseratis eccłie
forib ꝑsecutorem admisit. ꝑ
quẽ ꝙ assecutus ẽ. martirii
palmam. fsagellum enĩ dñ
excludere non audebat. sciens
quia dilectus filius flagellatur.
et nec ipsuis flagelli ẽẽ nͥ adño

Expanded text:
est, ita a Deo est, ut potestas a Domino non recedat, sed ea utitur per suppositam manum, in omnibus doctrinam faciens clementiae, aut justitiae suae. Qui ergo resistit potestati, Dei ordinationi resistit , penes quem est auctoritas conferendi eam, et cum vult, auferendi vel minuendi eam. Neque enim potentis est, cum vult saevire in subditos, sed divinae dispensationis, pro beneplacito suo punire, vel exercere subjectos. Unde et in persecutione Hunnorum, Attila interrogatus a religioso cujusdam civitatis episcopo, quis esset; cum respondisset: « Ego sum Attila, flagellum Dei, » veneratus in eo, ut scribitur, divinam majestatem episcopus: « Bene, inquit, venerit minister Dei; » et illud: Benedictus qui venit in nomine Domini ingeminans, reseratis ecclesiae foribus persecutorem admisit, per quem et assecutus est martyrii palmam. Flagellum enim Domini excludere non audebat, sciens quia dilectus filius flagellatur, et nec ipsius flagelli esse nisi a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
st ergo tiranni ꝙ pͥn¬
cipiꝰ hec diffr̃a sola nł
ꝙ eiꝰ arbitrio popłm regit cuiꝰ
se credit ministrum. & in rei¬
publice mun̾ib exercendis ꝙ
on̾ibus subeundis. legis bene¬
ficio sͥ pͥmum uendicat locũ.
In eoꝰ p̃fertur cet̾is qd̾ eñ singłi
teneant᷑ ad singła. pͥncip/ on̾a
inminent uniu̾sa. Uñ m̾ito
in eũ omĩũ subditoꝵ potestas
conferturut inutilitate sin¬
głoꝵ & om̃ĩũ exqͥrenda ꝙy faci¬
enda s ipse sufficiat. & humane
rei publice status optime dis¬
ponatur dum sunt alter alt̾iꝰ
diminoris. hominis .s. sensus
uniu̾sos incapite collocauit.
ꝙ ei sic imnnersa menbra subie¬
cit: ut omĩa recte moueantur.
dum sani capitis sequunt᷑ ar¬
bitrium. Tot gͦ & tantis pͥuile-¬
pͥuilegiis apex pͥncipalis extol¬
litur & splendescit. quot & qn¬
ta sͥ ipse necessaria credidit. Rec¬
te qͥdem qi popło nicħ utilius
ẽ. quam ut pͥncipis necessitas
expleatur. Quippe. cum nec uo¬
luntas eiꝰ nusticie inueniat᷑ ad¬

Expanded text:
Est ergo tyranni et principis haec differentia sola, et ejus arbitrio populum regit, cujus se credit ministrum, et in reipublicae muneribus exercendis, et oneribus subeundis, legis beneficio sibi primum vindicat locum, in eoque praefertur caeteris, quod cum singuli teneantur ad singula, principi onera imminent universa. Unde merito in eum omnium subditorum potestas confertur, ut in utilitate singulorum et omnium exquirenda et facienda, sibi ipse sufficiat, et humanae reipublicae status optime disponatur, dum sunt alter alteriudi minoris, hominis scilicet, sensus universos in capite collocavit, t ei sic universa membra subjecit, ut omnia recte moveantur, dum sani capitis sequuntur arbitrium. Tot ergo et tantis privilegiis apex principalis extollitur, et splendescit, quot et quanta sibi ipsi necessaria credidit. Recte quidem, quia populo nihil utilius est, quam ut principis necessitas expleatur? quippe cum nec voluntas ejus, justitiae inveniatur ad
Abbreviated transcription (Latin):
Rdua qͥdem res est ꝓfes¬
sio ueritatis. & que in¬
cursantib errorũ tene¬
bris. aut negligentia
ꝓfitẽntis freq̃ntissime uiciatur.
Quid. Nãtũ sit qͥs recte examinat
rel incognitis: Noticia autem
rerum eo qd̾ uias non dirigit con¬
temptoris iusticie aculeos exacer¬
bat inpenam delinq̃ntis. Est gͦ
pͥmꝰ philosophandi gradus: ge¬
na rerum ꝓpͥetatesq discutere.
ut qͥd in singłisuũ sit prudent̾
agnoscat. Scd̾s: ut qͥsq id u̾ita¬
tis qd̃ ei illux̾it fideliter asseqͣt᷑.
ħ autẽ philosophantiũ strata
illi soli ꝑuia ẽ. qui de regno uam¬
tatis ꝓclamat inlib̾tatẽ. qualił i
fiunt quos ueritas lib̾auit. ꝙ sp̃ui
seruientes. colla iugo iniqͥtatis
& iniusticie sub duxerunt. Ubi
.N. sp̃c dei: ibi lib̾tas. metq serui¬
lis uiciisq consentiens: ext̾mina
eqͥtatem in conspectu pͥncipum.
nͨ erubescit. ꝙ pauꝑes sp̃u regibꝰ
anteponit aut equat. & quos
÷ͥ fec̾it coherere: docet scire loqͥ.

Expanded text:
rdua quidem res est, professio veritatis, et quae incursantibus errorum tenebris, aut negligentia profitentis frequentissime vitiatur. Quid enim verum sit, quis recte examinat rebus incognitis? Notitia autem rerum, eo quod vias non dirigit contemptoris, justitiae aculeos exacerbat in poenam delinquentis. Est ergo primus philosophandi gradus, genera rerum, proprietatesque discutere, ut quidquid in singulis verum sit, prudenter agnoscat. Secundus, ut quisque id veritatis, quod ei illuxerit, fideliter assequatur. Haec autem philosophantium strata, illi soli pervia est, qui de regno vanitatis proclamat in libertatem, qua liberi flunt, quos veritas liberavit, et spiritui servientes, colla jugo iniquitatis et injustitiae subduxerunt. Ubi enim Spiritus Dei, ibi libertas ; metusque servilis, vitiisque consentiens, exterminaaequitatem, in conspectu principum non erubescit, et pauperes spiritu regibus anteponit, aut aequat, et quos sibi fecit cohaerere, docet scire loqui,
Abbreviated transcription (Latin):
edes qͥdem qui humili¬
ora exercent officia ap¬
pellant᷑. quoꝵ obsequio tocus¬
rei publice menbra ꝑ terram
gradiunt᷑. In his qͥdem agrico¬
larũ racio uertitur qui terre
semꝑ adherent. siue insationa¬
bilib siue inconsitiuis siue in
pascuis suie in floreis agitent᷑.
his etiam aggiegant᷑ multe spe¬
cies lanficii artesq mecanice.
que inligno ferro. ere. metallisq¬

Expanded text:
edes quidem, qui humiliora exercent officia, appellantur, quorum obsequio reipublicae membra per terram gradiuntur. In his quidem agricolarum ratio vertitur, qui terrae semper adhaerent, sive in sationalibus, sive in consitivis, sive in pascuis, sive in floreis agitentur. His etiam aggregantur multae species lanificii, artesque mechanicae, quae in ligno, ferro, aere, metallisq
Abbreviated transcription (Latin):
sacietatẽ reficienda sunt: & hãc
ex necessitate & usu habita rati¬
one ꝑsonarum oportet inter¬
p̃tari. Si enim reficiant᷑ auidiꝰ
ꝙminus digerant: genant mor¬
bos aut incurabiles aut aut dif¬
ficiles. In possibile si qͥdem ẽ quẽ¬
quã iusticiã ꝙ pecuniã sequi.
Aut enim uni istoꝵ qͥlibet ad¬
herebit ꝙ alt̾um contempnet:
aut torquebit᷑ altero. melioris
expers. Auaro namq teste sapi¬
entia nicħ scelestius est. & inicħ
iniquius qũã amare pecuniã.
hac enĩ anmã suã uenalẽ ht.
& inuita sua ꝓiecit intima
sua. Et forte ideo crates pectoriᷤ
costarũq soliditatẽ & extreme
cutis claustrũ natura diligen¬
tissima parens circũposuit in¬
testinis: quo adu̾sus omnẽ ex¬
t̾iorem iuolenciam fierent
tuciora. & eis qd̾ neceẽ ÷ minis¬
trat aiumquam sine salutis
sue dispencdio ext̾iorib exponun¬
tur. Oportet aut̾ in re publica
hanc nature opificis seruari

Expanded text:
satietatem reficienda sunt, et hanc satietatem reficienda sunt, et hanc ex necessitate, et usu, habita ratione personarum, oportet interpretari. Si enim reficiantur avidius, et minus digerant, generant morbos, aut incurabiles, aut difficiles. Impossibile siquidem est, quemquam justitiam et pecuniam sequi. Aut enim uni istorum quilibet adhaerebit, et alterum contemnet, aut torquebitur altero, melioris expers. Avaro namque, teste sapientia, nihil scelestius, et nihil iniquius quam amare pecuniam. Hic enim animam suam venalem habet, et in vita sua projecit intima sua. Et forte ideo crates pectoris, costarumque soliditatem, et extremae cutis claustrum, natura diligentissima parens, circumposuit intestinis, duo adversus omnem exteriorem violentiam fierent tutiora, et eis, quod necesse est, ministrat, nec unquam sine salutis ae dispendio, exterioribus exponuntur. Oportet autem in republica hanc naturae opificis servari
Abbreviated transcription (Latin):
tum non fec̾it. s quẽ peccare
non iuuat. qui peccatũ oderrt.
uirtute gaucdeat. ꝙ eam mag¬
no desiderio concupiscat. ho¬
minẽ s. bone uoluntis. S nec
istud. ad unguẽ resecandum
ẽ benigniori pocius ut dicit᷑
minerua qͥ ñ simpliciter s
aliorum collatione innocens
uideat᷑. Quis enĩ głabitur se
usqueqͣ castum habere cor: cũ
& astra munda non sint in
conspectu illius. qͥ in angłis
suis repperit pͣuitatem: Iniqui
ergo arcendi sunt. suꝑbi ꝙ a¬
uari. ꝙ om̃is huiꝰ modi pestis
hominũ. Nicħ enim ꝑniciosiꝰ
ẽ. iniquo diuitis consiliario.
Om̃i inquit custodia serua
cortuum. qm̃ exipso uita ꝓce¬
dit. Est itaq ꝓuidendũ potes¬
tati: ne consiliarii eiꝰ indige¬
ant. ne aliena in mocłatius
concupiscant. Qd̃ etiam ad eos
usq ꝓtenditur qͥ in corpore rei¬
publice int̾ioꝵ optinent uicẽ.
quos questores & cõmentarienseᷤᷤ
p̃diximus. hec enim omĩa ad

Expanded text:
tum non fecerit, sed quem peccare tum non fecerit, sed quem peccare non juvat, qui peccatum oderit, virtute gaudeat, et eam magno desiderio concupiscat, hominem scilicet bonae voluntatis. Sed nec istud ad unguem resecandum est, benigniori potius ut dicitur Minerva, qui non simpliciter, sed aliorum collatione innocens videatur. Quis enim gloriabitur, se usquequaque castum habere cor, cum et astra munda non sint in conspectu illius, qui in angelis suis reperit pravitatem? Iniqui ergo arcendi sunt, superbi et avari, et omnis hujusmodi pestis hominum. Nihil enim perniciosius est iniquo divitis consiliario. Omni, inquit, custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit . Est itaque providendum potestati, ne consiliarii ejus indigeant, ne aliena immoderatius concupiscant. Quod etiam ad eos usque protenditur, qui in corpore reipublicae, interiorum obtinent vicem, quos quaestores et commentarienses, praediximus. Haec enim omnia ad
Abbreviated transcription (Latin):
que agenda sunt p̃termitere.
hoc irtiq p̃termiititur qd̾ nec
oꝑe nec uoluntate impletur.
Quicqͥd enim uis ꝙ ñ potes.n
factũ ds reputat. eo qd uolun¬
tas plena tocius oꝑis mercedem
conseqͥtur. Certum ẽ autẽ qͥã
qͥ d̾m timet nicħ negligit. ꝙ
bona facit. Qui uͦ diligenter
omĩa inuestigat. ꝙ cognitis
reb que st̃ agenda exequit᷑.
ꝓculdubio sapiens ÷ & aptissi
tanta morum grauitas inno¬
tuerit: etatem corporis frus¬
tra quisq causat᷑. Hic ẽ enim
senex que p̃eligendũ consiliis:
sapiencie monita docent. Ait
enim. Senectus uen̾abilis ẽ
ñ diut᷑na neq num̾o annoꝵ
computata. Gła senũ canici¬
es. Cani st̾ sensus hominis.
ꝙ etas senectutis uita in ma¬
culata. Beatus plane qͥ hanc
app̃hendit etatem. ut de inno¬
cencia uite consciencie sue
testimonio gaudeat. S dicis
forte. qͥs ẽ hic & laudabimꝰ eũ:
Utiq ñ eum arbitror expectan¬
dum dandis consiliis qͥ pecca-¬

Expanded text:
quae agenda sunt, praetermittere. quae agenda sunt, praetermittere. Hoc utique praetermittitur, quod nec opere, nec voluntate impletur. Quidquid enim vis, et non potes, factum Deus reputat, eo quod voluntas plena totius operis mercedem consequitur. Certum est autem, quia qui Deum timet, nihil negligit, et bona facit. Qui vero diligenter omnia investigat, et cognitis rebus, quae sunt agenda exsequitur, procul dubio sapiens est, et aptissimtanta morum gravitas innotuerit, aetatem corporis frustra quisque causatur. Hic est enim senex, quem praeeligendum consiliis, sapientiae monita docent. Ait enim: Senectus venerabilis est, non diuturna, neque numero annorum computata . Gloria senum canities . Cani sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata . Beatus plane qui hanc apprehendit aetatem, ut de innocentia vitae, conscientiae suae testimonio gaudeat. Sed dicis forte: Quis est hic, et laudabimus eum? Utique non eum arbitror exspectandum dandis consiliis, qui pecca
Abbreviated transcription (Latin):
git. que penarũ nescit aculeoᷤ.
cũ non sit metꝰ in karitate
qui penam habet. & sit timoris
indicium qd̾ bona oꝑa iugiter
facit. ꝙ iisticie continens eandẽ
a pp̃hendit. Modus ergo uidet᷑
cedere dum grã ꝓficit ad uirtu¬
tem. qr iam ñ timet seruili¬
ter: qͥ filiali affectu ad reu̾enciã
ꝙ bona oꝑa incitatur. Semꝑ
dubitas. cui ipsins dñi testimo¬
mo uir similis non erat inter¬
ra. Nec eui metu penarũ cari¬
tate deducta credibile÷ amalis
temꝑasse. quẽ inꝑfectione iusti¬
cie fuisse non ambigis consum¬
matũ. Iam incõmendatione
timoris sermo ꝓcessit: ꝙ nondũ
innotuit qͥd fit timor. S utinã
consistat incorde: cuiꝰ apellatio
tociens u̾satur in ore. Si enim
mentẽ ille tetig̾it. lingua ef¬
ficatius ꝙ s̾ salubrius dispu¬
tabit. Nam in ore frustra uol¬
uunt᷑ uerba. si uirtutis defi¬
ciunt oꝑa. Est autẽ timor
dei sicut beatissimus papa
gregorius asserit. nicħ eorum

Expanded text:
git, quae poenarum nescit aculeos, git, quae poenarum nescit aculeos, cum non sit metus in charitate, qui poenam habet, et sit timoris indicium, quod bona opera jugiter facit, et justitiae continens eamdem apprehendit. Metus ergo videtur cedere, dum gratia proficit ad virtutem; qui jam non timet serviliter, qui filiali affectu ad reverentiam, et bona opera incitatur. Sempedubitas, cui ipsius Domini testimonio, vir similis non erat in terra. Nec eum metu poenarum, charitate deducta, credibile est a malis temperasse, quem in perfectione justitiae fuisse non ambigis consummatum. Jam in commendatione timoris sermo processit, et nondum innotuit, quid sit timor. Sed utinam consistat in corde, cujus appellatio toties versatur in ore. Si enim mentem ille tetigerit, lingua efficacius, et sibi salubrius disputabit. Nam in ore frustra volvuntur verba, si virtutis deficiunt opera. Est autem timor Dei, sicut beatissimus papa Gregorius asserit, nihil eorum
Abbreviated transcription (Latin):
uersam᷑ in fine illius. cuiꝰ inici¬
um nondũ agnouimꝰ. qd̾ in
reb om̃ib potentissima pars
et̃ censetur. Heruintũ qͥ finem
nouit. inicium ignorare non
potest. cum radix micii ꝑ mul¬
tiplices uirtutis tramites usq
ad coronam finis fructusq
dulcedinẽ iniuacitatis sue soli¬
ditate ꝑtranseat. Ecce inquit
beatꝰ iob timor dñi ipsa ẽ sa¬
pientia: & recedere amalo in¬
telligentia. Aliam uͦ radicẽ sapi¬
encie nusquam inuenio. eum
ineo consenti ant om̃s qd̾ inici¬
um sapientie timor dñi. Timor
ergd initium. ꝙ intimore ꝓ¬
cessus ẽ: & omĩũ uirtutum
culmen. siue illud caritatem
siue sap̃iam dicas: ñ usqueqͣ
alienũ ẽ atimore: a filiali serui¬
ꝯstitue ꝓfectũ. ⁊ ex in ꝑfectionem:
quocũq mͦ se luxus u̾borum
extollat: uerũ est qr sapientia
mentis grẽ inualescens in ramos
uirtutum ꝓficit. ꝙ uis eiꝰ ad fruc¬
tum ꝑfecte caritatis usq ꝑtin¬

Expanded text:
versamur in fine illius, cujus initiversamur in fine illius, cujus initium nondum agnovimus, quod in rebus omnibus potentissima pars esse censetur. Verumtamen qui finem novit, initium ignorare non potest, cum radix initii, per multiplices virtutis tramites, usque ad coronam finis, fructusque dulcedinem, vivacitatis suae soliditate pertranseat. Ecce, inquit beatus Job, timor Domini ipsa est sapientia, et recedere a malo intelligentia . Aliam vero radicem sapientiae nusquam invenio, cum in eo consentiant omnes, quod initium sapientiae timor Domini . Timor ergo initium, et in timore processus est, et omnium virtutum culmen, sive illud charitatem, sive sapientiam dicas, non usquequaque alienum est a timore. A filiali serviconstitue profectum, et exinde perfectionem. Quocunque modo se luxus verborum extollat, verum est, quia sapientia mentis gratiae invalescens in ramos virtutum proficit, et vis ejus ad fructum perfectae charitatis usque pertin
Abbreviated transcription (Latin):
indeat᷑ eẽ origo: hanc ego
arbitror tam corporis eẽ qũa
mentis. Etas namq mentis
sapĩa ẽ. in qua omniũ offici¬
oꝵ consistit distributio. ꝙ ar¬
tificiũ tocius uite. Ars nãq
recte niuendi ut stoicis placet:
ars artium ẽ. Hullã uͦ eẽ ar¬
tẽ maximarũ rerũ cũ inmi¬
ninis qͦ artẽ ẽẽ nullus igno¬
ret i opimo ẽ hõminũ parum
considerate loquentiũ. ꝙ. in
maximis reb errantiũ omĩa
magis ꝓlibito statuentium
quã ꝓueritate. Est autẽ ut
antiquis philosophis placet
sapientia rerũ diuinarum¬
& humanarũ pͥnceps. ꝙ geren¬
doꝵ omittendoꝵq sciencia.
huic uͦ insistere philosophari
est. eo qd̾ philosophia sit studi¬
um sapientie. Ut gͦ antiquis
placuit ad hostium sapientie
pħa pulsat. ꝙ cum ei aꝑtum
fuerit anima rerũ luce dul¬
nescit. aut sicut ꝑ spicatioribꝰ
uisũ ẽ. noluntatis appetitus¬
impletur.cũ flos studii uergit
ẽ. S nescio quo uam pacto iam

Expanded text:
videatur esse origo, hanc ego videatur esse origo, hanc ego arbitror tam corporis esse quam mentis. Aetas namque mentis sapientia est, in qua omnium officiorum consistit distributio, et artificium totius vitae. Ars namque recte vivendi ut Stoicis placet ars artium est. Nullam vero esse artem maximarum rerum, cum in minimis quoque artem esse nullus ignoret, opinio est hominum parum considerate loquentium, et in maximis rebus errantium, omnia magis pro libito statuentium, quam pro veritate. Est autem, ut antiquis philosophis placet, sapientia, rerum divinarum humanarumque princeps, et gerendorum omittendorumque scientia. Huic vero insistere philosophari est, eo quod philosophia sit studium sapientiae. Ut ergo antiquis placuit, ad ostium sapientiae philosophia pulsat, et cum ei apertum fuerit, anima rerum luce dulnescit. Aut, sicut perspicacioribus visum est, voluntatis appetitusimpletur, cum flos studii vergit est. Sed nescio quonam pacto jam
Abbreviated transcription (Latin):
it officii nom̃ ẽ. & habet eta¬
tis notam. Si qͥdem sic dicit᷑
a senectute. Cum uͦ athenien¬
ses ariopagum dicebant.
eo qd̾ iilłis tocuis popłi
uirtus consisteret. Et cum
ab eis p̃clara plurima inuen¬
ta sint. nicħ salubrius nicħ
głosius institutum ẽ.ꝙͣ. sena¬
tus. Quid enĩ nobilius÷ ce¬
tu senum. qͥ enĩti auulgari¬
b officiis ad consilii ꝙ regimi¬
nis officiũ tͣnseunt. & ĩ mar¬
cido corpore exerunt m̃tis
uires. eo sapiencie magis ap¬
ti negociis: quo in exerciciis
corporis minus possunt:
Corũ utiq tantus honor ex¬
titit apud greces ut duces
rei publice nisqͣm ꝓcedent.
nicħ egregiũ ageretur. qd̾
senes instituti non induc̾ent
aut apꝓbarent. ꝙ qd̃ magis
ẽ: ab imcio urbis condite
nomina eoꝵ aureis litt̾is
scͥpta st̃. Ipsiq patres conscͥp.¬
sap̃ra. etate. ꝙ affectu pater¬
no p̃cedebant. Penes istos con¬
silioꝵ erat auctoritas. ꝙ om¬
nium publice gerendoꝵ. Ce¬
terum licet ab etate nominis

Expanded text:
it, officii nomen est, et habet aetatis notam. Siquidem senatus dicitur a senectute. Eum vero Athenienses Areopagum dicebant, eo quod in illis totius populi virtus consisteret, et cum ab eis praeclara plurima inventa sint, nihil salubrius, nihil gloriosius institutum est quam senatus. Quid enim nobilius est coetu senum, qui emeriti a vulgaribus officiis, ad consilii et regiminis officium transeunt, et in marcido corpore exerunt mentis vires? Eo sapientiae magis apti negotiis, quo in exercitiis corporis minus possunt. Eorum utique tantus honor exstitit apud Graecos, ut duces reipublicae nusquam procederent, nihil egregium ageretur, quod senes instituti non inducerent, aut approbarent, et quod magis est ab initio urbis conditae, nomina eorum aureis litteris scripta sunt. Ipsique patres conscripsapientia, aetate, et effectu paterno praecedebant. Penes istos consiliorum erat auctoritas, et omnium publice gerendorum. Caeterum licet ab aetate nominis
Abbreviated transcription (Latin):
posse nesciebat. eo qd̵ erat pec¬
cati m̾ito moriturus. neq
eum mori necesse erat: qm̃ħ.
ture ꝯdicio non inuexit. Essetq
ab ea iumortalitate qua ñ mo¬
ripot̾at ineam qua mori non
posser tranfferendꝰ: nͥ culpa in¬
obedientie p̃scisa iusticie semi
sisset. Itaq peccare ꝙ nõ peccare
Mpotuit mera p̃ditꝰ
lib̾tate arbitrii qͥ nulla disposi¬
tionis uiolentia. nullo fatoꝵ
mnpulsu. nullo ꝯditionis stimu¬
lo. nullo adhuc nat᷑e defectu
urgebatur ad culpam. que in¬
dubitat a parens pene hominẽ
sponte lapsum inpegit in mor¬
tem. Nerũ quia iniusticia fre¬
na laxauit arbitrii. sic in eo
opp̾ssus & obrutus iacet. ut iusto
dei indicio qr tunc nolui apec¬
cato abstinere cũ potuit mͦ neqͣ¬
at abstinere cũ uelit. In eo tam̃
solo adhuc ei liberũ inget arbi¬
tͥum. ut sͥ ad opus iniqͥtatis sus¬
ficiat. ꝙ si ad bonunt ñ nͥ agrã¬

Expanded text:
posse nesciebat, eo quod erat pecposse nesciebat, eo quod erat peccati merito moriturus. Neque eum mori necesse erat, quoniaturae conditio non invexit. Essetque ab ea immortalitate qua non mori poterat, in eam qua mori non posset, transferendus; nisi culpa inobedientiae, praecisa justitiae semitsisset. Itaque peccare et non peccare potuit mera praeditus libertate arbitrii, qui nulla dispositionis violentia, nullo fatorum impulsu, nullo conditionis stimulo, nullo adhuc naturae defectu urgebatur ad culpam, quae indubitata parens pene hominem sponte lapsum impegit in mortem. Verum quia in injustitia frena laxavit arbitrii, sic in ea opDei judicio, quia tunc noluit a peccato abstinere cum potuit, modo nequeat abstinere cum velit. In eo tamen solo adhuc ei liberum viget arbitrium, ut sibi ad opus iniquitatis sufficiat, etsi ad bonum non nisi a gra
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ rerum euentus necessitas co-¬
mitet᷑. Preterea pͥuilegium di¬
uine maiestatis irrumpunt.
scĩam uendicantes qua tẽpora
p̃udeant ꝙ mom̃ta. que filii
testimonio ꝓr̃ĩs reseruata ft̃
potestati. Adeo qͥdem ut abscõ¬
dita sint ab ocłis eoꝵ. qͥb di filiꝰ
cit. Deinde mentes hominũ
tumore elationis extollunt. ant
desꝑationis pusillanimitate
ꝓsternunt: dũ uł uitã dutt᷑nã.
aut mundi ꝓsꝑa deitiendis ꝓ-¬
mittunt.ł econtra ĩminentia
fata. aut scłi adu̾sa minant᷑
erigendis. Certe suꝑiorem timo¬
ris ł infi̾orem spei molam qͥb
fidelis anima marea mundi
teritur. tolle̾ ꝓhibent᷑. Tollunt
tñ tam in suam & clientele sue
ꝑnitiem. qͣm in ꝯtumeliã phi¬
bentis. U erum sicut series re¬
rum dei ꝓudentiã nõ inmu¬
tat. sic ꝙ et̾na dispositio rertĩ
care ñ poterat quia eũ d̾s p̃no¬
uerat peccaturũ. aut quia il¬
le ñ peccare pot̾at. eũ peccatu¬
rũ dñs ignorabat. Neq ñ mori

Expanded text:
 rerum eventus necessitas comitetur. Praeterea privilegium divinae majestatis irrumpunt, scientiam vindicantes, qua tempora praevideant et momenta, quae Filii testimonio, Patris reservata sunt potestati, adeo quidem ut abscondita sint ab oculis eorum quibus Dei Filius cit. Deinde mentes hominum tumore elationis extollunt, aut desperationis pusillanimitate prosternunt, dum vel vitam diuturnam, aut mundi prospera dejiciendis promittunt, vel econtra imminentia fata, aut saeculi adversa minantur erigendis. Certe superiorem timoris, vel inferiorem spei molam, quibus fidelis anima in area mundi teritur, tollere prohibentur. Tollunt tamen tam in suam, et clientelae suae perniciem, quam in contumeliam prohibentis. Verum sicut series rerum Dei providentiam non immutat, sic et aeterna dispositio rerum care non poterat, quia eum Deus praenoverat peccaturum, aut quia ille non peccare poterat, eum peccaturum Dominus ignorabat. Neque non mori
Abbreviated transcription (Latin):
icia potestatũ ferenda st̃. eo qd̾ in
As auspicia. publice salutis ꝯstant.
⁊ qd̾ dispensatores salutis ft̃. sic̃ stoma¬
cus ĩ corꝑe animali nutͥtiua disꝑtit
hoc ex sentencia dñi ad riam pp̃e. ⁊ qͥnti serem.¬

Expanded text:
itia potestatum ferenda sunt, eo quod in eis auspicia publicae salutis constant, et quod dispensatores salutis sunt, sicut stomachus in corpore animalis nutritiva dispertit, et hoc ex sententia domini Adriani papae. Vade
Abbreviated transcription (Latin):
dem ħ uniu̾sa con¬
currunt ut ostendat᷑ qͥe¬
tũ statũ inreb publicis
aut p̾uatis nͥ afonte sapĩe
quic qͥd senciat epieurus
ꝓuenire non posse. Hanc
enĩ eẽ ortũ deliciarũ ub̾ri¬
mum suꝑiꝰ dictum ẽ dde qͥ
quatuor uirtutũ flumina
oriunt᷑. Ediu̾so ꝙ epicure¬
orũ ortus fontẽ suum ħt
libidinẽ qui ꝙ ipse partu¬
rit flumina q̃ irrigant
uniu̾sã hanc uallẽ lac̾ma¬
rũ ꝙ miserie inꝙͣ eiectus
⁊ exul qui qd̾ libuit ꝙͣ qd̾
licuit face̾ p̃elegit. W. qͥdẽ
quasi unus riuus : amor
habendi quo ad sufficien

Expanded text:
ec universa concurrunt, ut ostendatur quietum statum in rebus publicis aut privatis nisi a fonte sapientiae, quidquid sentiat Epicurus, provenire non posse. Hanc enim esse hortum deliciorum uberrimum, superius dictum est, de quo quatuor virtutum flumina oriuntur. E diverso et Epicureorum hortus fontem suum habet libidinem, qui et ipse parturit flumina, quae irrigant universam hanc vallem lacrymarum et miseriae, in quam ejectus est exsul, qui quod libuit, et quod licuit, facere praeelegit. Et quidem quasi unus rivus est amor habendi, quo ad sufficien
Abbreviated transcription (Latin):
.A.capͫ E timorem dei distere debet et humilie eẽ, et sic seruare
humlitatem ꝙ auctas principis non minuatur et ꝙ preceptoꝵ

Expanded text:
. Quod timorem Dei doceri debet, et humilis esse, et sit servare humilitatem, quod auctoritas publica non minuatur: et quod praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝙ ipsa ueraciter głetur:
qd̾ inomni gente ꝙ popło a
pͥncipio pͥmatũ tenuit. suꝑ¬
boꝵ &sublimiũ colla ꝓpria
uirtute calcans. Salomon
q̃ se eam suꝑ salutẽ & omĩa
pulcra dilexisse fatetur. ꝙ ad
ip̃m cũ ea bona omĩa accessis¬
deum suum. ꝙ custodire ũba
eius que in lege p̃cepta sunt.
Causam legittime. obseruati¬
onis lex ipsa subiungit. Ut
discat inquit. Diligens nãq
lector. legis discipłs ẽ: ñ ma¬
gister. Nec ad sensum suum
captiuatã retorquet legem.
s menti eiꝰ ꝙ integritati sen¬
sus suos accomodat. S discipłs
iste qͥddiscit: Utiq timere
dñm dm suum. Recte qͥdem.
eo qd̾ sapientia parit ꝙ firmat
pͥncipatũ. At qui initium
sap̃ie timor dñi. Qui gͦ timo¬
ris non iniciatur gradu. fru¬
stra ad legittimi p̾ncipatꝰ cul¬
men aspirat. legritimi ĩ quã.
Quia de qͥbdam dum alleuã¬
tur deiectis ꝙ miseriꝰ deicien¬
dis scriptum ẽ. isti regnauert.

Expanded text:
cum et ipsa veraciter glorietur, cum et ipsa veraciter glorietur, quod in omni gente et populo a principio primatum tenuit, superborum et sublimium colla propria virtute calcans. Salomon quoque se eam super salutem, et omnia pulchra dilexisse fatetur, et ad ipsum cum ea omnia bona accessisDeum suum, et custodire verba ejus quae in lege praecepta sunt. Causam legitimae observationis, lex ipsa subjungit: Ut discat, inquit. Diligens namque lector, legis discipulus est, non magister: nec ad sensum suum captivatam retorquet legem, sed menti ejus et integritati sensus suos accommodat. Sed discipulus iste quid discit? Utique timere Dominum Deum suum. Recte quidem, eo quod sapientia parit, et firmat principatum. Atqui initium sapientiae timor Domini . Qui ergo timoris non initiatur gradu, frustra ad legitimi principatus culmen aspirat. Legitimi, inquam, quia de quibusdam dum allevantur, dejectis et miserius dejiciendis scriptum est: Isti regnaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tarum udicii. ut ditem dili¬
gentes me. ꝙ thesauros illorum
repleam. Item. Meum÷ consili¬
um & equitas. mea ÷ pruden¬
cia. mea ÷ fortitudo. Et alibi.
Accipite disciplinam ꝙ nõ pe-¬
cuniã. doct̾nam magis quam
aurũ eligite. Melior ⁊ enĩ sap̃ia
cunctis opib p̃ciosissimis.
& omne desiderabile ei ñ po¬
test comparari. Cum gentiles
nicħ sine mitu numinum
crederent faciendum: unũ
tñ quasi deum deorũ ꝙ omĩ¬
um pͥncipem excolebant .s.
teres imaginẽsapientie ꝓ fo¬
rib ominũ temploꝵ puigi.
ꝙ hec uerba scribi debere cen¬
suerunt. Usus me genuit.
peꝑit memoria. sophiam me
uocant graii. uos sapientiã.
Et ħ item. Ego odi homines
stultos ꝙ ignaua oꝑa⁊ philosophi¬
cas sentencias. Et qͥdem ele¬
ganter illi ista finxerunt. li¬
cet ueritatẽ ip̃am plene non
nouerint. ad eam tñ aliqͣ¬
tenus accedentes: dum sapi¬
entiã omniũ que recte fiunt
ducem ꝙ pͥncipem arbitͣnt᷑.

Expanded text:
tarum judicii, ut ditem dilitarum judicii, ut ditem diligentes me, et thesauros eorum repleam . Item: Meum est consilium et aequitas, mea est prudentia, mea est fortitudo . Et alibi: Accipite disciplinam, et non pecuniam, doctrinam magis quam aurum eligite. Melior est enim sapientia cunctis opibus pretiosissimis, et omne desiderabile ei non potest comparari . Cum gentiles nihil sine nutu numinum crederent faciendum, unum tamen quasi Deum deorum, et omnium principem excolebant, sciteres imaginem Sapientiae pro foribus omnium templorum pingi, et haec verba scribi debere censuerunt: Usus me genuit, peperit Memoria: Sophiam me vocant Graii, vos Sapientiam. Et haec item: « Ego odi homines stultos, et ignava opera, et philosophicas sententias. » Et quidem eleganter illi ista finxerunt, licet veritatem ipsam plene non noverint: ad eam tamen aliquatenus accedentes, dum sapientiam omnium, quae recte fiunt, ducem et principem arbitrantur,
Abbreviated transcription (Latin):
extitisse non memini. Et nescio
quomͦ contigit. qd̾ ex quo in
pͥncipib uirtus languit lit¬
terarũ: armate qͦ milicie in¬
firmata ÷ manus. ꝙ ipsius
pͥncipatus quasi p̃scisa radix.
Nec mirũ. cum sine sapientia
oracło sapientissimꝰ iudicatus
est ꝙ qui sine contradictione
septem illos qui dicti sunt sa¬
pientes in cõparabiliter ante¬
cessit. ñ inopinione sap̃ie s
uirtute. tunc demum res¬
publicas fore beatas asseruit:
si eas pħi regerent. aut recto¬
res earum studere sap̃ie conti¬
gisset. Et sitͥ socratis indetur
contẽpnenda auctoritas. ꝑ me
inquit sapientia reges regnãt.
ꝙ conditores legum iusta de¬
cernunt. Per me pͥncipes im¬
ꝑant. ꝙ potentes dec̾nunt nis¬
ticiam. Ego diligentes me di¬
ligo. & qͥ mane uigilant ad
me. inuenient me. Mecum ft̃
iusticia. N elior ⁊ fructus m̃s
auro ꝙ lapide p̃cioso. genimi¬
na mea argento electo. In uiis
iusticie ambulo. in medio semni¬

Expanded text:
exstitisse non memini. Et nescio exstitisse non memini. Et nescio quomodo contigit, quod ex quo in principibus virtus languit litterarum, armatae quoque militiae infirmata est manus, et ipsius principatus quasi praecisa radix. Nec mirum, cum sine sapientia, oraculo sapientissimus judicatus est, et qui sine contradictione septem illos, qui dicti sunt sapientes, incomparabiliter antecessit, non in opinione sapientiae, sed virtute, tunc demum respublicas fore beatas asseruit, si eas philosophi regerent, aut rectores earum studere sapientiae contigisset. Et si tibi Socratis videtur contemnenda auctoritas: Per me, inquit Sapientia, reges regnant,  conditores justa decernunt: Per me principes imperant, et potentes decernunt justitiam. Ego diligentes me diligo: et qui mane vigilant ad me, invenient me. Mecum sunt justitia. Melior est fructus meus auro, et lapide pretioso, et geniminjustitiae ambulo, in medio semi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ philippi macedonis moꝵ
legantur insignia: inter cet̾a
littatorium studium. quasi
belli negocia ꝙ inctoriarum
tͥumphos. liberalitatẽ mense.
humanitatis officium. ꝙ q̃¬
cumq lepide comit̾q dicta
ł facta sunt: colorauit. Uerũ
& hoc ipsum in quo se aliis
excellentiorẽ nouerat. quasi
bonoꝵ hereditarioꝵ fundam̃¬
tũ. ad unicum q̃m sꝑabat
regni ꝙ felicitatis futurum
heredem tͣnsmitt̾e curauit.
Ob hanc causam epła eiꝰ destiia¬
ta aristotiliamꝑnati alexandri
ut sꝑabatur magrõ uisa ẽ ex
scribenda. Est igitur concepta
adhanc ferme sentenciã. shi¬
lippus aristotili sałt dicit.
filium mͥ genitum scito quo
equidem diis habeo grãm ñ
ꝓinde qr natus ẽ. quam ꝓ eo
qd̾ eum nasci contigit tempo¬
rib uite tue. Spero etenim fo¬
re. ut educatus eruditusq ateꝰ
dignus existat ꝙ nobis t̾erum
istarum susceptione. Romanoᷤ
imꝑatores aut duces dum eoꝵ
res publica uiguit. illit̾atos

Expanded text:
cum Philippi Macedonis morum cum Philippi Macedonis morum legantur insignia, inter caetera litteratorium studium, quasi belli negotia, et victoriarum triumphos liberalitatem mensae, humanitatis officium, et quaecunque lepide, communiterque dicta vel facta sunt, coloravit. Verum et hoc ipsum in quo se aliis excellentiorem noverat, quasi norum haereditariorum fundamentum, ad unicum quem sperabat regni et felicitatis futurum haeredem, transmittere curavit. Ob quam causam epistola ejus destinata Aristoteli nuper nati Alexandri, ut sperabatur, magistro visa est hic scribenda. Est igitur concepta ad hanc ferme sententiam. « Philippus Aristoteli salutem dicit. Filium mihi genitum scito, quo equidem diis habeo gratiam, non proinde quia natus est, quam pro eo quod eum nasci contigit temporibus vitae tuae. Spero etenim fore, ut educatus eruditusque a te, dignus existat et nobis et rerum istarum susceptione. » Romanos imperatores aut duces, dum eorum respublica viguit, illitteratos
Abbreviated transcription (Latin):
mens pͥncipis inlingua sacerdoci.
uen̾etur. Hã uita ⁊ lingua sac̃dotũ:
qͣi qͥdã uite ub est in facie ppłoꝵ: Eo
forte spectat. qd̾ exemplar legiᷤ
a sac̾lotib leuitice trib iubet᷑
assumi. qr p̃dicatione eorum
debet potestas cõmissi magis¬
tratus gub̾nacła mod̾ari. Nec
expers omĩo lectionis ẽ. qui ꝙ¬
siipse non legit. que legunt᷑
ab aliis fideliter audit. Qui
uͦ neutrum facit: quomͦ in
contemptui p̃cepti qd̾ p̃cipit᷑
fideliter ad implebit: Concur¬
sus namq desidabilium om¬
niũ sapientie accessio ẽ.Tħo¬
lomeus ad cumulũ beatitu¬
dinis nonne sͥ aliquid de eẽ
credidit. donec accitis septu¬
agurta interp̃tib licet gen¬
tilis ẽẽt. legem dñi grecis com¬
municauit: Nicħ enim re¬
fert an interp̃tes in eadem
cellula clausi contulerint.
constet regem inu̾itatis inqͥ¬
sitione sollicitũ legem dñi in
greciam traiecisse. Inathicis
noctib legisse me memini qd̾

Expanded text:
mens principis in lingua sacerdotis, mens principis in lingua sacerdotis, veneretur. Nam et vita et lingua sacerdotum, quasi quidam vitae liber est in facie populorum. Eo forte spectat, quod exempla legis a sacerdotibus Leviticae tribus jubetur assumi; quia praedicatione eorum debet potestas commissi magistratus gubernacula moderari. Nec exspers omnino lectionis est, qui, etsi ipse non legit, quae leguntur ab aliis, fideliter audit. Qui vero neutrum facit, quomodo, in contemptu praecepti, quod praecipitur fideliter adimplebit? Concursus namque desiderabilium omnium sapientiae accessio est. Ptolomaeus ad cumulum beatitudinis, nonne sibi aliquid deesse credidit, donec accitis septuaginta Interpretibus licet gentilis esset, legem Domini Graecis communicavit? Nihil enim refert, an Interpretes in eadem cellula clausi contulerint, constet regem in veritatis inquisitione sollicitum, legem Domini in Graeciam trajecisse. In Atticis Noctibus legisse memini, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie reuoluere lectione iuben¬
tur. Et forte quod sac̾dotes legem
cotidie legere iubeantur. nõ fre¬
quent̾ inuenies. Princeps uͦ co¬
qua die non leg̾it legem. ei non
dies uite s mortis est. Hoc utiq
sine difficultate illit̾atus non¬
faciet. Unde ꝙ inlitt̾is quas re¬
gen romanoꝵ ad francoꝵ. re¬
gem tͣnsmisisse recolo. quibus
hortabatur ut liberos suos libe¬
ralib disciplinis institui ꝓcu¬
raret. Hoc inter cetera eleganter
adiecit. qi rex illit̾atus ÷ quasi
asmus coronatus. Si tñ ex dis¬
pensatiõe ob egregie uirtutis
m̾itum pͥncipem contingat
ẽẽ illit̾atum:. eundem agi lit¬
t̾atoꝵ consiliis. ut ei res recte
ꝓcelat necesse ẽ. Asistant gͦ ei
hathan ꝓpħa. ꝙ sadoch sac̾dos.
ꝙ fideles filii ꝓpħarum. qͥ eum
alege dei diuertere non pacian¬
tur. ꝙ quã ipse ocłis animo ñ
ostencdit. linguis suis intro¬
ducant quasi quodam auri¬
unm hostio littãti. legat itaq

Expanded text:
quotidie revolvere lectione jubenquotidie revolvere lectione jubentur. Et forte quod sacerdotes legem quotidie legere jubeantur, non frequenter invenies. Princeps vero quoqua die non legerit legem, ei non dies vitae, sed mortis est. Hoc utique sine difficultate illitfaciet. Unde et in litteris, quas regem Romanorum ad Francorum regem transmisisse recolo, quibus hortabatur ut liberos suos liberalibus disciplinis institui procuraret, hoc inter caetera eleganter adjecit, quia rex illitteratus est quasi asinus coronatus. Si tamen ex dispensatione ob egregiae virtutis meritum, principem contingat esse illitteratum, eumdem agi litteratorum consiliis, ut ei res recte procedat, necesse est. Assistant ergo ei Nathan propheta, et Sadoc sacerdos, et fideles filii prophetarum, qui cum a lege Domini divertere non patiantur, et quam ipse oculis et animo non ostendit, linguis suis introducant, quasi quodam aurium ostio, litterati. Legat ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ab eccłia ꝙ penitenciã coactus
est explere sollemnẽ. S quid
eum tante necessitati subiec̾at:
Uoluntas utiq sub̾ta iusticie
der & legi eiꝰ usq qͣ ob temꝑans.
Et nͥ que metͥta leuitate scribun¬
tur duxeris habenda contem¬
ptui. ex his quib filium in¬
struit apud claudium claudi¬
anum. qͥs ipse in sacrario mo¬
rum extiterit: paucis agnosceᷤ.
Cet̾m cũ p̃misse legis uerba re¬
uoluo: singła mͥ uident᷑ onusta.
& quasi sp̃u intelligentie fecun¬
data menti occurrunt. habe¬
bit gͦ inquit secum legem. ꝓui¬
dens ne ad clampnationẽ suam
cum eam habere necesse sit. ha¬
beat contra se. Potentes etemmn
potenter tormenta pacient᷑. Et
adiecit. legetq illud. legem si qui¬
dem habere inmantica parum
ꝓdest. nͥ fideliter custodiatur in
amma. legenda gͦ est om̃ibꝰ die¬
bus uite sue. Ex quib liquido
constat qͣm necĩa sit pͥncipib
ꝑicia litt̾arum. qͥ legem dñi

Expanded text:
ab ecclesia, et poenitentiam coactus ab ecclesia, et poenitentiam coactus est explere solemnem. Sed quid eum tantae necessitati subjecerat? Voluntas utique subjecta justitiae Dei, et legi ejus usquequaque obtemperans. Et nisi quae metrica levitate scribuntur, duxeris habenda contemptui, ex his quibus filium instruit apud Cl. Claudianum, quis ipse in sacrario morum exstiterit, paucis agnosces. Caeterum cum praemissae legis verba revolvo, singula mihi videntur onusta, et quasi spiritu intelligentiae fecundata menti occurrunt. Habebit ergo, inquit, secum legem, providens ne ad damnationem suam, cum eam habere necesse sit, habeat contra se. Potentes etenim potenter tormenta patientur. Et adjecit: Legetque illud. Legem siquidem habere in mantica parum prodest, nisi fideliter custodiatur in anima. Legenda est ergo omnibus diebus vitae suae. Ex quibus liquido constat, quam necessaria sit principibus peritia litterarum, qui legem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
uitam uiciis subiugatisꝙ cap¬
tiuatis quasi arcũ tͥumphalem
consecratum posteritati mag¬
nisice uirturis titulis erexert̃.¬
fideli confessione p̃clicantes in
om̃ib qr non manus nr̃ã excelsa.
s dñs fecit ħ omĩa. Et qͥdem con¬
stantinus romana eccłia funda¬
ta & dotata ut cetera eiꝰ taceant᷑
insignis est. Iustiamis. & leo. qͥ
fuerint: exeo claret qd̾ totũ orbem
sacratissimis legib enucleatis
quasi qd̾ dam templum iusticie
sacrare studuerunt. Nam de the¬
odosio qͥd dicam. quem isti uir¬
tutis habuerunt exemplar. ꝙ
eccłia dei ob religionis ꝙ iusticie
uen̾abilem notam & sacerdoti¬
bus pacientissime tñ ꝙ humil¬
lime indignantẽ: non mͦ ut
imꝑatorem uenerata ẽ. s ut
antistitem: Qui leges tulerat.
quam pacienter tulit sentenciã
sacerdotis mediolanensis: Et ne
sentenciã emolliti p̃sbiteri. ꝙ
pͥncipib aplaudentis fuisse
teneram putes: a regaliũ usu
suspensus ⁊ pͥnceps. ex clusus

Expanded text:
vitam, vitiis subjugatis et capvitam, vitiis subjugatis et captivatis, quasi arcum triumphalem consecratum posteritati, magnificae virtutis titulis erexerfideli confessione praedicantes in omnibus, quia non manus excelsa, sed Dominus fecit haec omnia. Et quidem Constantinus Romana Ecclesia fundata et dotata, ut caetera ejus taceantur insignis est. Justinianus et Leo qui fuerint ex eo claret, quod totum orbem sacratissimis legibus enucleatis, quasi quoddam templum justitiae sacrare studuerunt. Nam de Theodosio quid dicam, quem isti virtutis habuerunt exemplar, et Ecclesia Dei ob religionis et justitiae venerabilem notam, et sacerdotibus patientissime tamen et humillime indignantem, non modo ut imperatorem venerata est, sed ut antistitem? Qui leges tulerat, quam patienter tulit sententiam sacerdotis Mediolanensis. Et ne sententiam emolliti presbyteri, et principibus applaudentis fuisse teneram putes, a regalium usu suspensus est princeps, exclusus
Abbreviated transcription (Latin):
cultu. ꝙ fidei ꝓfessione aliqͣn¬
tisꝑ uidem᷑ abscede. licet nob̾¬
i.
ꝙ illis eadem fides sit: ita tñ ut
qd̾ illi futurum expectabant.
nos ex parte magna gaudeamꝰ
& uen̾emur impletum. abiectis
tantũ umbris figurarũ ex quo
ueritas de terra orta ẽ. ꝙ incon¬
spectu gentium reuelata. ne
in quam illorum quasi alie¬
na aut ꝓhana contẽpnantur
exempla: constantinus noster.
t heodosius. iustinianꝰ. ꝙ leo.
ꝙ alii xp̃ianissimi pͥncipes. pͥn¬
cipem possunt instruere xp̃ia¬
num. Ineo namq p̃cipuam
oꝑam dabant. ut sacratissime
leges que constringunt om̃iĩ
uitas. scirentur ꝙ ten̾ent᷑ ab om¬
nib. nec illarum eẽt qͥsquam
ignarus. nͥ aut publica utilita¬
te erroris dispendium conpensa¬
ret aut miseratione etatis. aut
sexus infirmitate legittume a¬
cerbitatis euitet aculeos. Illoꝵ
utiq gesta: uirtutum incita¬
menta sunt. Uerba quot sunt.
tot institutiones morũ. Deniq

Expanded text:
cultu, et fidei professione, aliquancultu, et fidei professione, aliquantisper videmur abscedere: licet nobis et illis eadem fides sit, ita tamen ut quod illi futurum exspectabant, nos ex parte magna gaudeamus et veneremur impletum, abjectis tantum umbris figurarum ex quo veritas de terra orta est, et in conspectu gentium revelata. Ne, inquam, illorum quasi aliena, aut profana contemnantur exempla, Constantinus noster, Theodosius Justinianus, et Leo, et alii Christianissimi principes, principem possunt instruere Christianum. In eo namque praecipuam operam dabant, ut sacratissimae leges, quae constringunt omnium vitas, scirentur et tenerentur ab omnibus, nec illarum esset quisquam ignarus, nisi aut publica utilitate erroris dispendium compensaret, aut miseratione aetatis, aut sexus infirmitate legitimae acerbitatis evitet aculeos. Illorum utique gesta, virtutum incitamenta sunt; verba quot sunt, tot institutiones morum. Denique