comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
OMMUAICABAUT
igitur nicęno concilio. ex
apostolicis quidẽ sedibus ma¬
charius hicrosolymitanus.
custathius iã presidens anti¬
ochenȩ apud orontẽ ȩcłȩ̃
& alexandor alexandrinȩ. quȩ
est apud stagnũ mariã. Tulius autẽ romanus ep̃s
propt̃ senectutẽ defuit. erantq pro eo presentes.
& ali plurimi boni & optimi. & diuersis gentibus:
conuenerunt. Alii qͥdẽ ad intelligendũ & discendu
nimis idonei. scientiaq sacrorũ librorũ. & alia
eruditione disciplinati. uitȩq uirtute predari
alii uͦ mutroq probatissimi uiri. Quorũ utile u¬
dico &iã nomina memorare. TNc. ODORI¬

Expanded text:
Communicabant igitur Nicaeno concilio ex apostolicis quidem sedibus Macarius Hierosolymitanus, Eustathius jam praesidens Antiochenae apud Orontem Ecclesiae, et Alexander Alexandriae, quae est apud stagnum Mariam. Julius autem Romanus episcopus propter senectutem defuit; erantque pro eo praesentes r hos autem et alii plurimi boni et optimi ex diversis gentibus convenerunt. Alii quidem ad intelligendum et dicendum nimis idonei, scientiaque sacrorum librorum, et alia eruditione disciplinati, vitaeque virtute praeclari. Alii vero in utroque probatissimi viri, quorum utile judico
Abbreviated transcription (Latin):
tota funditus legione insidus circum¬
uentos interfecit.Ambio rex hac
uictoria elatus. aduatucos & neruios
plurimosq alios raptim in arma con¬
trahit. atq ad ciceronẽ legatũ qui si¬
milit̾ tunc inhibernis preerat conten¬
dit. Multitudo hostiũ ex hoc colligi
potuit. quia cũ in obsidione castrorum
uallũ circũdandũ esse acaptiuis roma¬
nis docerentur. & instrumenta ruralia
non haberent. gladiis concidendo t̃rã
& sagulis exportando uix tribus horis
uellum pedum decem. & fossã pedũ.¬

Expanded text:
tota funditus legione insidiis circumtota funditus legione insidiis circumuentos interfecit. Ambiorix hac uictoria elatus Aduatucos et Neruios plurimosque alios raptim ad arma contrahit atque ad Ciceronem legatum, qui similiter tunc legioni in hibernis praeerat, contendit. multitudo hostium ex hoc colligi potuit, quia cum in obsidione castrorum uallum circumdandum esse a captiuis Romanis docerentur et instrumenta ruralia non haberent, gladiis concidendo terram et sagulis exportando uix tribus horis uallum pedum decem et fossam pedu
Abbreviated transcription (Latin):
hostiũ multitudo consederat. ripamq flu¬
minis ac pene totũ sub aqua uadũ acutis¬
simis sudibus prestruxerat. Quod ubi
a romanis apprehensum ac uitatũ est.
barbari legionũ impetũ nonferentes.
siluis sese abdidere. unde crebris crup¬
tionib romanos grauit̾ ac sepe lacerabant
Interea trinouantũ firmissima ciuitas
sari sese dedit. Quod exemplũ secute
urbes alie cõplures. infędus romanorũ
uenerunt᷑. Hisdemq dlemonstrontibus
cesar oppidũ casso bella unumnter
duas paludes sitũ obtentu insuꝑ silua¬
rũ munitũ. om̃ibq rebus confertissimũ
tandem graui pugna cępit. Ex inde
cȩsar abrittannis reuersus ingalliam.
post quã legiones inhibernia misit. re¬
pentinis bellorũ tu multibus undiq cir¬
cũuentꝰ & conflictatꝰ ẽ. Namq ambio¬
rex cũ euburo natibus & aduatucis conspi¬
rans. animatꝰ treuerorũ consilio. cotam
& sabinũ legatos apud eburonas  cũ

Expanded text:
hostium multitudo consederat ripamque fluhostium multitudo consederat ripamque fluminis ac paene totum sub aqua uadum acutissimis sudibus praestruxerat. quod ubi a Romanis deprehensum ac uitatum est, barbari legionum impetum non ferentes siluis sese abdidere, unde crebris eruptionibus Romanos grauiter ac saepe lacerabant. interea Trinobantum firmissima ciuitas sari sese dedidit. quod exemplum secutae urbes aliae conplures in foedus Romanorum uenerunt isdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassouellauni inter duas paludes situm, obtentu insuper siluarum munitum omnibusque rebus confertissimum tandem graui pugna cepit. Exim Caesar a Britannis reuersus in Galliam postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumuentus et conflictatus est. namque Ambiorix cum Eburonibus et Aduatucis conspirans, animatus Treuerorum consilio Cottam et Sabinum legatos apud Eburonas cum
Abbreviated transcription (Latin):
atq actũriis.Lxxx. preparatis. inbrit¬
tanniã transgreditur. Ubi a cerba primũ
pugna fatigatꝰ. deinde ad uersa tem¬
pestate correptꝰ. plurimã classis par¬
tem & non paruũ numerũ militũ. eqͥ¬
tũ uero pęne omnẽ disꝑdidit. Regres¬
sus ingalliã legiones inhiberna dimisit.
ac sexcentas naues ut riusq cõmodi fie¬
ri imperauit. Quib iterũ inbrittanni¬
am primo uere transuectꝰ. dũ ipse in
hostem cũ exercitu ꝑgit. naues inan¬
choris stantes tempestate correpte. uel
conlise inter se. uł arenis inlise aͦc disso
terę cũ magna difficultate reparate
sunt. Caesaris equitatꝰ primo congressu
arbritannis uictus. ibiq labienꝰ tribunꝰ
occisus ẽ. Secundo proelio cũ magno
suorũ discrimine. uictos brittannos in
fugam uertit. Inde ad flumen tamen¬
sem profectus. quẽ unotantũ loco uadis
trans meabilem ferunt. In huius ulterio¬
re ripa casso bella uno duce. immensa

Expanded text:
atque actuariis octoginta praeparatis in Briatque actuariis octoginta praeparatis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hiberna dimisit ac sescentas naues utriusque commodi fieri imperauit. quibus iterum in Britanniam primo uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae inter se uel harenis inlisae ac dissoluterae cum magna difficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo congressu a Britannis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum discrimine uictos Britannos in fugam uertit. inde ad flumen Tamsim profectus, quem uno tantum loco uadis transmeabilem ferunt. in huius ulteriore ripa Cassouellauno duce immensa
Abbreviated transcription (Latin):
lixouiosq. qui primates suos cur aucto¬
res belli resuscitandi nollent et̾. int̃¬
fecerant. eruptione facta incredibili
gde deleuit. Puplius uero crassus cũ
copus preualidis romanos adoru. diugra
nari uiderent. armis traditis indeditionẽ
recepti sunt. Acquitani clade ꝑ moti
undiq exercitũ contrabunt. decęteriore
quoq hyspania auxilia arcescunt.
Duces bello eos preficiunt. qui cũ sertorio
so obruente deleti sunt. Nam exequi¬
cũ in mensis copus trans miserant. simul
& totas gallias subicere sibi parabant
bello adortos usq adint̾nitionẽ cicidit.
greditur. sicͦ ambros & cubios obsidione
lberat. sueuos maximã & ferocissimã
gentẽ quorũ esse pagos centũ & popu¬
los multi prodidere. totãq germaniã
aduentu suo terr&. mox ingalliã sciso pon¬
te concedit. Inde ad morinos uenit. un¬
de adbrittanniã proximꝰ & breuissimꝰ
transitꝰ est. Nauibus circit̃ oneratis

Expanded text:
Lixoviosque, qui primates suos cum auctoLixoviosque, qui primates suos cum auctores belli resuscitandi esse nollent, interfecerant, eruptione facta, incredibili caede delevit. Publius vero Crassus cum copiis praevalidis Romanos adorti, diu grnari viderent, armis traditis in deditionem recepti sunt. Aquitani, clade hac permoti, undique exercitum contrahunt, de interiore quoque Hispania auxilia accerserunt, duces bello maxime eos praeficiunt qui cum Sertorio so obruente, deleti sunt. Nam ex Aquicum immensis copiis transmiserant, simul et totas Gallias subjicere sibi parabant, bello adortus, usque ad internecionem cecidit. greditur, Sicambros et Utubios obsidione liberat, Suevos maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos et populos multi prodidere, totamque Germaniam aduentu suo terret; mox in Galliam rescisso ponte concedit. inde ad Morinos uenit, unde in Britanniam proximus et breuissimus transitus est. nauibus circiter onerariis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ conflictũ. quia barbarorũ nanes soli¬
rostrarũ ictꝰ retundebant. Hõc primũ
auxiliũ fuit. quod falces acutissimas non
ꝑtinacit̃ contis prȩfixas. funibus autẽ
sub nixas parauerat. quib cũ opus ess&
apprehensos eminus redentes. sub ductis
hastilibus ꝑfunem falcem retrahendo
succiderent. His celerit̃ expeditis. disrum¬
pi hostiliũ antempnarũ armamenta pre¬
cipit. An tompnis ruentib cõplures
ilico naues uelut captas immobiles red¬
didit. Illi hoc periculo territi. suspensis
uelis qua uentus intenderet fugere
conati. cessante mox uento destituti.
ludibrio fuere romanis. Itaq incensis
om̃ib nauib in t̾fectisq his qui pugnaue¬
çosar maxime ob iniuriam legatorũ.
& ut genti adomĩa consilia mobili ter¬
ribilisꝰ exempli nõtã inurer& cunctis
principibus ꝑ tormenta int̃fectis. reli¬
quos sub corona uendidit. Hisdem dieb
titurios. sabinos. aluercos. eburos. uices¬

Expanded text:
esse conflictum, quia barbarorum naves soliesse conflictum, quia barbarorum naves solirostratarum ictus retundebant, hoc primum auxilio fuit quod falces acutissimas non pertinaciter contis praefixas, funibus autem subnexas paraverat, quibus, cum opus esset, apprehensos eminus rudhastilibus per funem falcem retrahendo succiderent. his celeriter expeditis disrumpi hostilium antemnarum armamenta praecepit : ita antemnis ruentibus conplures ilico naues uelut captas immobiles reddidit. alii hoc periculo territi, suspensis uelis qua uentus intenderet fugere conati, cessante mox uento destituti ludibrio fuere Romanis; itaque incensis omnibus nauibus interfectisque his qui pugnaueerunt. sed Caesar maxime ob iniuriam legatorum et ut genti ad omnia consilia mobili terribilis principibus tormentis interfectis, reliquos sub corona vendidit. His diebus Titurius Sabinus l
Abbreviated transcription (Latin):
rũ uincunt eosq ita demũ se reddituros
si obsides suos recipiant. romanis indicunt.
ocios. sibi ad bellũ osismos. lux obios. nan¬
netes. ambibaritos marinos. diablintes
& menapos adsciscunt auxilia quoq ab¬
rittannia arcescunt. Caesar ꝑ crassum
de rebellione dediciarũ gentiũ certior
factus. quam uis intelliger& quanta ine¬
undi belli difficultas esso. tamen rem
tanti negotu non negglegendã ratus.
ne ceteris exemplo cius modi audendi li¬
centia laxaretur. Itaq terrestri pręlio
psequi hostes frustra aggressus ẽ quip¬
pe cũ hostes ꝑ int̾fusa ex oceano pelagi¬
a estuaria. atq in accessos recessus tutisꝰ
terrarũ finibus munirentur. naues longas
edificari inligoro fluuio iub&. Perquẽ
in oceanũ ductȩ. mox ut hostibus uise
genere armorũ instructissime progres¬
sȩ portu ex ad uerso constriterunt. Bru¬
tͦo circũspicienti imparẽ longe nauiũ

Expanded text:
rum vinciunt, eosque ita demum se reddituros, rum vinciunt, eosque ita demum se reddituros, si obsides suos recipiant, Romanis indicant. Socios sibi ad id bellum Ossismos, Lixovios, Nannetes, Ambivaritas, Morinos, Menapios et Diablutes asciscunt; auxilia quoque a Britannia arcessunt. Caesar per Crassum de rebellione praedictarum gentium certior factus, quamvis intelligeret quanta ineundi belli difficultas esset, tamen rem tanti negotii non negligendam ratus est, ne caeteris exemplo ejusmodi audendi licentia laxaretur. Itaque terrestri praelio persequi hostes frustra aggressus; quippe cum hostes per interfusa ex Oceano aestuaria atque inaccessos recessus, tutis terrarum finibus munirentur, naves longas aedificari in Ligero flumine jubet, per quem in Oceanum deductae, mox ut hostibus visaegenere armorum instructissimae, progressae portu, ex adverso constiterunt. Bruto circumspicienti imparem longe navium
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. finitimosq suosꝰ in hanc cȩdis
ac prede societatem uocauerunt
giturꝰ galba tam presentibus pericu¬
Olis circũ septo ac trepido atq inter
uarias consulationos certi consilii incei¬
to. ropente galli descensu montis ef¬
fusi. castra inꝑfecta circũdant. raros
ꝑ uallũ repugnatores saxis telisq¬
onerant. Cumq iam castra in rumpe¬
rentur pacubu primi pilaris & uolu¬
seni tribuni consilio. cuncti romani
portis eruperunt. in cautosq subito
aggressi hostes ꝑturbauerunt. de iñ¬
de infugã uersos miserabili strage
fuderunt. Nam amplius .xxx. milio
barbarorũ. tunc cȩsa refcruntur.
gitur cȩsar cũ iam pactas uni uersas
gallia rum gentes putaraȩ. ad nouum
& maximũ bellũ retractus est. Nam¬
dũ publius crassus adulescens cũ legio¬
ne septima oceanotenꝰ apud andocauol
hiemat. ueneti ceteriq confines re¬
pente inarma comurant. legatos romano¬

Expanded text:
bantur finitimosque suos in hanc caedis bantur finitimosque suos in hanc caedis ac praedae societatem uocauerant. igitur Galba tam praesentibus periculis circumsaepto ac trepido atque inter uanas consultationes certi consilii incerto, repente Galli descensu montis effusi castra inperfecta circumdant, raros per uallum propugnatores saxis telisqonerant. Cumque jam castra irrumperentur Pacuvii primipilaris, et Voluseni tribuni consilio, cunctis Romani portis eruperunt, incautosque subito aggressi hostes primum perturbaverunt: deinde in fugam versos miserabili strage fuderunt: nam amplius quam XXX millia barbarorum tunc caesa referuntur. Igitur Caesar, cum jam pacatas universas Galliarum gentes putaret, ad novum et maximum bellum retractus est. Namque cum P. Crassus adolescens cum legione septima Oceano vicinus apud Andegavos hiemaret, Veneti, caeterique confines repente in arma co
Abbreviated transcription (Latin):
casses & ueromandi aeq .x. milia. adua¬
tuci .x. & .uii. milia condurses eborone
caerosi. caemani qui uno nomine ger¬
referuntur .cçlxxxii. milia armato¬
rũ letissima. His repente silua crum¬
pentibus exercitꝰ cȩsaris perturbat᷑
atq infugã actꝰ plurimis suorũ amis¬
sis. tande ortatu ducis resticit. uicto¬
rosq aggressus. usq ad int̾nitionẽ pe¬
ne deleuit. Igitur cȩsar magnis in
gallia rebus gestis. cũ initaliã prosi¬
cisci de crouiss&e. galbã cũ legione duo¬
decima adberagros durosq misit
Qui cũ hiemandi causa in uco beragro¬
rũ cui nomen erat octodorus consedis¬
s& mediamq oppidi partem quȩ tor¬
rente distinguebatur accolis concessisse
quadam die eosdem discessisse ꝑ nocꝰ¬
tom ac proximo in sedisse colli uid&
quippe illi paucitatẽ uix medię legio¬
nis despecta habentes. ultroneam sibi
predã nullo cessuram negotio arbitra¬

Expanded text:
casses et Veromandi aeque decem milia, Aduacasses et Veromandi aeque decem milia, Aduatuci decem et octo milia; Condurses Eborones Caerosi Caemani, qui uno nomine Ger fuisse referuntur CCLXXII milia armatorum lectissima. his repente silua erumpentibus exercitus Caesaris perturbatus atque in fugam actus, plurimis suorum amissis, tandem hortatu ducis restitit uictoresque adgressus usque ad internecionem paene deleuit. Igitur Caesar magnis in Gallia rebus gestis cum in Italiam proficisci decreuisset, Galbam cum legione duodecima ad Veragros Sedunosque misit. qui cum hiemandi causa in uico Veragrorum, cui nomen erat Octodurus, consedisset mediamque oppidi partem, quae torrente distinguebatur, accolis concessisset, quadam die eosdem discessisse per noctem ac proximo insedisse colli uidet. quippe illi paucitatem uix mediae legionis despectui habentes ultroneam sibi praedam nullo cessuram negotio arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
dis adurũ pendã romanorũ aciem tuti
undiq prestruxerant. Sed postquã
audaciaq insignes. supra addictã sꝗl.¬
uere testudinem scutisq singillatime
uelut squamis deuulsis. de suꝑ nudos
de prehensorũ de tectorũq humeros
ꝑfoderunt. territi hostes nouo mor¬
tis periculo terribilẽ dissolue̾re cõpa¬
neq conici numerus potuit germa¬
norũ. uel quantus pugnȩ ad fuerit
ud quantꝰ fuerit occisorũ. Post hȩc
belgͥarũ gens quȩ t̾tia pars galliarũ
est aduersũ cȩsarem exarili. quarũ
distributm copia hoc fuit. Bellobagui
qui ceteris numero & uirtute presta¬
re uiderentur. habuere lectissima.
Ix. milia armatorũ. suessones ex .xii.
indomita feritas predicabatur. ut
nũquã inid temporis morcatores
ad sc̃ ad miserint. una ceteraq uenalia de¬
ferre. quib inducta iocunditas torporẽ
uirtutis afferr&. habuerunt similiter
quinquaginta milia. Atrabates & iã

Expanded text:
tis, ad irrumpendam Romanorum aciem tuti, tis, ad irrumpendam Romanorum aciem tuti, undique praestruxerant. Sed postquam audaciaqere testudinem scutisque singillatim uelut squamis reuulsis desuper nudos deprehensorum detectorumque humeros perfoderunt, territi hostes nouo mortis periculo terribilem dissoluere conpaneque conici numerus potuit Germanorum uel quantus pugnae adfuerit uel quantus fuerit occisorum. Post haec Belgarum gens, quae tertia pars Galliarum est, aduersus Caesarem exarsit: quorum distributim copia haec fuit. Bellouagui, qui ceteris numero et uirtute praestare uiderentur, habuere lectissima sexaginta milia armatorum; Suessones ex duodecindomita feritas praedicabatur, ut numquam in id temporis mercatores ad se admiserint uina ceteraque uenalia deferre, quibus inducta iucunditas torporem uirtutis adferret, habuerunt similiter quinquaginta milia; Atrebates etiam
Abbreviated transcription (Latin):
exspe reuertendi for& profecti sunt.
Quos dũ apud rhodanũ flumen obuios
eȩsar habuiss&. magno difficiliq: bel¬
lo bis uicit. uictosq ad deditionẽ coc¬
git. Horũ fuit cum primũ progressã
est omĩs multitudo beluitiorũ. tulin.¬
giorũ. latobogiorũ. rauracorũ & boi¬
ceciderunt. cetera in t̾ras proprias
remissa sunt. Postea cesar contra
ariobistũ regẽ congrossus. excitan¬
tẽ inuehentomq secũ incredibiles
germanorũ copias. quibus nup uni
uersos galliarũ populos se sub Egisse
iactabat apud sequanos uicit
ũ diu exercitꝰ cȩsoris germanorũ mul¬
titudine & uirtute pt̾ritꝰ pugnã de¬
reꝑta nauicula rhenuꝰ transuectus
esfugit. uxoros eius duȩ totidemq filiȩ
oapte sunt. Euerunt autẽ in exercitu
ariobusti. a rodes. marcomones tribotu
blangiones nemites. eduses & sueui.
pugn̾a maxime grauis exphalange
germanorũ fuit. Quã coacto inino
agmine scutisq supra capita contex¬

Expanded text:
ex spe reuertendi foret, profecti sunt. ex spe reuertendi foret, profecti sunt. quos cum apud Rhodanum lumen obuios Caesar habuisset, magno difficilique bello bis uicit uictosque ad deditionem coegit. horum fuit, cum primum progressa est, omnis multitudo Heluetiorum Tulingorum Latobogiorum Rauracorum et Boicecidere: caeteri in terras proprias remissi sunt. Postea Caesar contra Ariovistum regem pugnans, excitantem, invehentemque secum incredibiles Germanorum uersos Galliarum populos se subegisse iactabat, apud Sequanos uicit, cum diu exercitus Caesaris Germanorum multitudine et uirtute perterritus pugnam derepta navicula Rhenum transvectus aufugit. Uxores ejus duae, totidemque filiae captae sunt. Fuerunt autem in exercitu Ariovisti, Arudes, Marcomanni, Triboci, Vangiones, Nemetes, Sebusii, et Suevi. Pugna maxime gravis ex phalange Germanorum fuit, quam coacto in unum agmine, scutisque supra capita contex
Abbreviated transcription (Latin):
cõpꝰressus ẽ & de utroq ꝑbibulũ inpelig¬
nis ꝑ ciceronẽ inbrutis uindicatũ.
o aburbe condita. ocxiiii. gaio
cesare & lucio bibulo consulibus lege
uatinia cesari tres prouintiȩ cũ legi¬
onib septẽ inquin quenniũ date. gallia
trans alpina & cisalpina & illiricus. gal¬
leã cõmatã postea senatꝰ adiecit.
anc historiã suetonius tranquillus
plenissime explicuit. Quius nos cõpe¬
tentes portiunculas decepsimꝰ. Helui¬
tiorũ animos fortissimȩ gallorũ omĩ¬
ũ gentis. ea uel maxime causa qđ ꝑpe¬
tuoi pene cũ germanis bello alterca¬
bantur  A quib rheno tantũ flumine
dirimunt᷑. orgeto rex quidã princeps
gentis spe totas inuadendi gallias
in arma accenderat. quo ceteri opti¬
mates correpto & ad mortẽ coacto.
cohibere tam̃ semel animatas inpre¬
dã plebes nequiuerunt. Qui con iuro¬
tione facta ac die dicta. exustis
uicis ac domibus suis. ne quođ desideriũ

Expanded text:
compressus est, et de utroque per Bibulum in Paeligcompressus est, et de utroque per Bibulum in Paelignis, per Ciceronem in Bruttiis uindicatum est. Anno ab Vrbe condita DCXCIII C. Caesare et L. Bibulo consulibus lege Vatinia Caesari tres prouinciae cum legionibus septem in quinquennium datae Gallia Transalpina et Cisalpina et Illyricus; Galliam Comatam postea senatus adiecit. Hanc historiam\' Suetonius Tranquillus plenissime explicuit, cuius nos conpetentes portiunculas decerpsimus. Heluetiorum animos, fortissimae Gallorum omnium gentis ea uel maxime causa quod perpetuo paene cum Germanis bello altercabantur a quibus Rheno tantum flumine dirimuntur, Orgetorix quidam princeps gentis spe totas inuadendi Gallias in arma accenderat. quo ceteri optimates correpto et ad mortem coacto cohibere tamen semel animatas in praedam plebes nequiuerunt. qui coniuratione facta ac die dicta, exustis uicis ac domibus suis, ne quod desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
nes ꝑdies noctesq succedere sine requie
coger& uix t̃tio mense expugnauit
Predeuim milia ibi iudeorũ cȩsa narran¬
tur. cetera multitudo infidem uenit
ompeius muros ciuitatis euorti. equario
solo impetrauit. Et cũ aliquantos prin¬
cipes udeorũ securi ꝑ cussiss&. hyrca¬
nũ sacerdotio restituit. ariftobolũ
captiuũ romã duxit. Hoc bellũ orien¬
tis cũ .xx. & duob regib se gessisse
ipse pompeius pro contentione narra¬
uit. Interea coniuratio catillinȩ ad¬
uersus patriã. ꝑ eosdẽ dies in urͦ be ha¬
bita ac proditã inetruria uero ciuili
bello extincta est. Rome uero conseu
coniurationis occisi sunt. Sed hanc hysto¬
riã agente cicerone. & describente salus¬
tio satis om̃ib notã. nunc anobis breuit̃
fuisse ꝑstrictã sat est. Motꝰ & iã in
pelignis ortꝰ. amarcellis patre & filio
ꝑluciũ uestiũ proditꝰ. pate facta cattil¬
linȩ coniuratione quasi succisa radice

Expanded text:
nes dies noctesque succedere sine requie nes dies noctesque succedere sine requie cogeret, uix tertio mense expugnauit. tredecim milia ibi Iudaeorum caesa narrantur, cetera multitudo in fidem uenit. Pompeius mnros ciuitatis enerti aequarique. solo imperauit et, cum aliquantos principes Iudaeorum securi percussisset, Hyrcanum sacerdotio restituit, Aristobulum captiuum Romam duxit. hoc bellum Orientis cum uiginti et duobus regibus sese gessisse ipse Pompeius pro contione narrauit. Interea coninratio Catilinae . aduersus patriam per eosdem dies in Vrbe habita et prodita, in Etruria uero ciuili bello extincta est; Romae conscii coniurationis occisi sunt. sed hanc historiam agente Cicerone et describente Sallustio satis omnibus notam nunc a nobis breuiter fuisse perstrictam sat est. motus etiam in Paelignis ortus a Marcellis patre et filio per L. Vettium proditus patefacta Catilinae coniuratione quasi succisa radice
Abbreviated transcription (Latin):
lentiorẽ notitiã mitridatis. alt̃nis
ad utrũq pro ut quẽq sors belli at¬
tollebat. & incertis satis factionib
tions ferebant᷑. augendo pericula quȩ
ius homo romanorũ moderatissimus. ꝑ
plurimas partes orientis finito metri¬
datico bello egerit paucis proferã.
NNO aburbe
condita. clxxxuiii. marco tullio
cicerone & gaio antonio consulibus.
pompeius occisi metridatis nuntio accep¬
to. syriã coelen & fenicẽ bello aggres¬
sus. iturcos primũ arabasq ꝑdomuit.
urbẽ quoq eorũ quã petrã nominant
coepit. Hinc adiudeos quib ariftobo¬
bus expulso fratre hircano primus ex
sacerdote rex pracerat. atq ad hie¬
rosolimã urbẽ eorũ gabiniũ cũ exerei¬
tu mittit. Ipse continuo subsecutus.
& a patribus urbe susceptꝰ sed ad ple¬
be muro templi repulsus. expugnatio¬
nẽ eiꝰ intendit. Id non solũ natura
loci uerũ &iam ingentib muris fossaq
maxima munitũ. cum alias aliis legio¬

Expanded text:
lentiorem notitia Mithridaten, alternis lentiorem notitia Mithridaten, alternis ad utrumque, prout quemque sors belli attollebat, et incertis satisfactionibus transferebantur angendo pericula quae ius homo Romanorum moderatissimus per plurimas partes Orientis finito Mithridatico bello egerit, paucis proferam. Anno ab vrbe condita DCLXXXVIIII M. Tullio Cicerone et C. Antonio consulibus Pompeius occisi Mithridatis nuntio accepto Syriam Coelen et Phoenicen bello adgressus, Ituraeos primum Arabasque perdomuit urbemque eorum, quam Petram nominant, cepit; hinc ad Iudaeos, quibus Aristobulus expnlso fratre Hyrcano primus ex sacerdote rex praeerat, atque ad Hierosolymam urbem eorum Gabinium cum exercitu mittit. ipse continuo subsecutus et a patribus urbe susceptus sed a plebe muro templi repulsus expugnationem eius intendit. id non solum natura loci, uerum etiam ingenti muro fossaque maxima munitum, cum alias aliis legio
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Ego sentiens esse suꝑ hominẽ
potentiorem ipso homine potestatem.
precandi necessitate cõmotus cõmendo
diligentiã. & excuso ignorantiã. In uo¬
co qui ẽ. dũ conuenio qui non est. Qua¬
propt̃ cũ dolore & timore consideran-¬
dũ ẽ. qua poena quoue iuditio digni
erunt. qui contra int̃dictũ iam pro pa¬
latȩ & puplice ueritatis eos sectantur
& colunt deos: de quibus & iam illi iã
tunc dubitare poterant. qui adhue p̃t̃
eosdẽ scire nihil poterant. Uerũtam
breuit̃ consulo qualia tunc toto orien¬
ti tempora uidebantur. cũ ꝑ .xl. annos
misere nationes alt̃nis tantorũ ducũ
uastationibus tenebantur Cũ quȩq
ciuitas tantis concursibus media: ine¬
uitabilit̃ periclitabat᷑. inde accensura
alterũ. unde alterũ temperass&. Hoc
mox habitura supplicu quod remedu
ad tempus habuiss&. Cũ trepidȩ diuer¬
sarũ prouintiarũ legationes int̾ suc¬
cedentes romanorũ duces. & trucu-¬

Expanded text:
dicere: ego sentiens esse super hominem dicere: ego sentiens esse super hominem potentiorem ipso homine potestatem, precandi necessitate motus commendo diligentiam et excuso ignorantiam meam; inuoco qui est, dum conuenio qui non est. quapropter cum dolore et timore considerandum est: qua poena quoue indicio digni erunt, qui contra interdictum iam propalatae et publicae ueritatis eos sectantur et colunt deos, de quibus etiam illi iam tunc dubitare poterant, qui adhuc praeter eosdem scire nil poterant. uerumtamen breuiter consulo: qualia tunc toto Orienti tempora uidebantur, cum per quadraginta annos miserae nationes alternis tantorum ducum uastationibus terebantur; cum quaeque ciuitas tantis concursibus media ineuitabiliter periclitabatur, inde accensura alterum unde alterum temperasset, hoc mox habitura supplicii quod remedii ad tempus habuisset; cum trepidae diuersarum proninciarum legationes inter succedentes Romanorum duces et trucu
Abbreviated transcription (Latin):
sius audiat. Statimq discedens aduxores
pelices ac filias suas uenenũ om̃ibus dedit
Q uod cũ ipse nouissimꝰ hausiss&. nec tam̃
propt̃ remedia quibus uitalia sua ad uer¬
sus noxios sucos sepe struxerat ueneno
confici posit. frustraq spartiaretur. si quo
tandẽ modo infusa pestis ꝑuenas uegeta¬
tione corporis acta discurrer&. gallũ
quendã militẽ iam fracto muro discurre¬
tẽ inuitauit. eiq ugulũ prebuit. Hunc
exercitũ uitȩ mitridates habuit. nobisa
sententiȩ suȩ fortissimũ argum̃tũ reli¬
quit. homo omĩũ ut ferunt suꝑstitio
i estis dii inquit patrii. Ita ille diu colendo
ꝑsenserat hos non esse certos deos. qui esse
putabant᷑. Rex multg oxperientiȩ atq
aeuo grauis. uerũ dm̃ ad cuiꝰ notitiam non
nisi au̾ditu ꝑfidẽ uenit᷑. non intelligebat.
os autẽ falsos esse rationis ipsuis luce ꝑ-¬
uiderat. aliud consuetudini. aliud men¬
ti suȩ tribue̾s. siestis inquit du. Hoc ẽ.

Expanded text:
suis audiat. Statimque descendens ad uxores, suis audiat. Statimque descendens ad uxores, pellices, ac filias suas, venenum omnibus dedit. Quod cum ipse novissimus hausisset, nec tamen propter remedia, quibus vitalia sua adversus noxios succos saepe obstruxerat, veneno confici posset, frustraque quateretur, si quo tandem modo infusa pestis tione corporis acta discurreret, Qallum quendam militem iam fracto muro discurrentem inuitauit eique iugulum praebuit. hunc exitum uitae Mithridates habuit nobisque sententiae suae fortissimum argumentum reliquit homo omnium, ut ferunt, superstitiosSi estis, inquit, dipatrii. ita ille diu colendo ac diu quaerendo persenserat hos non esse certos deos, qui esse putabantur. rex multae experientiae atque aeuo grauis uerum Deum, ad cuius notitiam non nisi auditu per fidem uenitur, non intellegebat. hos autem falsos esse rationis ipsius luce peruiderat, aliud consuetudini aliud menti suae tribuens. si estis, inquit, di, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
mouens deponto in parthiã acbathanam
urbẽ caput parthici regni. quinquagesi¬
mo die uenit. In bosforo mitridate cerea¬
lia sacra celebrante. terrȩmotꝰ adeo grauis
repente exortꝰ ẽ. ut magna clades exco
urbiũ atq agrorũ secuta narretur. Gode
tempore castor metridatis prefectꝰ quifa¬
nagorio prȩerat int̾fectis amicis regis arcẽ
romana trans misit. Mitridates accenso
ira. inscelere exarsit. Nam cõplures tunc
amicos suos & exipodrũ filiũ sũ int̾fecit.
cũ antea alio iã macharẽ parricidio tru¬
cidass&. Pharnaces alt̃ filius eius exemplo
fratrũ t̃ritꝰ. exercitũ ad ꝑsequendũ sẽ missi
sibi conciliauit. & mox aduersũ patrẽ duxt
Mitridatis diu exaltissimo muro filiũ frastra
precatꝰ. ubi in exorabilẽ uidit moriturus
exclamasse fertur. Qm̃ pharnaces inquit
mori iub&. uos siestis dn patriȩ. prȩcor uos
ut quando cũq & ipse hanc uocẽ aliberis

Expanded text:
mouens de Ponto in Parthiam ad Ecbatanam mouens de Ponto in Parthiam ad Ecbatanam urbem caput Parthici regni quinquagensimo die uenit. In Bosporo Mithridate Cerealia sacra cerepente exortus est, ut magna clades ex eo urbium atque villarum secuta narretur. Eodem tempore Castor Mithridatis praefectus, qui Phanagoriae praeerat, interfectis amicis regis, arcemaesidia Romana transmisit. Mithridates accensus ira in scelera exarsit. Nam cum plures tunc amicos suos, necnon Hypodran filium suum interfecisset, cum antea iam alio Macharem parricidio trucidasset; Pharnaces alter filius eius exemplo fratrum territus exercitum ad persequendum sese missum sibi conciliauit et mox aduersus patrem duxit. Mithridates diu ex altissimo muro filium frustra precatus exclamasse fertur: Quoniam Pharnaces, inquit, mori jubet, vos, si estis, patrii dii, precor, ut quandoque et ipse hanc vocem a filiis
Abbreviated transcription (Latin):
ta mirritũ tela fuderunt. Romani uelut
mermes postea aggressi. sine labore ui¬
cerunt. Namq de exercitu regio .xl.mi
ti mille. uix autẽ .xl. milia int̾fecti.
Rex inter multos belli fuga lapsus. ad ui¬
tus & iam beneficio sub lustris noctis eua¬
sit. Relictꝰq ab omib amicis. filosofis. scrip¬
toribus rerũ uel carminũ ac medicis. solus
ꝑ deuia equũ manu trahens. atq ad om̃s
nocturnos strepitꝰ trepidans in quod dam
castellũ deuertit. atq inde in armenam
perrexit. Pompeius regc̃ insecuturꝰ inter
duo flumina. quȩ abuno monte diuersis
specubus exoriuntur. hoc ẽ. cufraten & ar¬
axen. urbe̾ nicopolim senib lesis & aegris
uoluntatibus condidit. Oranti tigram ue¬
niã dedit exercitũ horodis albanorũ regi
prefcctosq cius. ter prelio uicit. Postea
stauranda libent̃ accepit . Artacen regẽ
hiberiȩ bello fudit. totãq hiberiã inde¬
ditionẽ accepit. Inde cũ armeniã. colchos

Expanded text:
ta in inritum tela fuderunt. Romani uelutta in inritum tela fuderunt. Romani uelutinermes postea aggressi sine labore vicerunt. Namque de exercitu regio quadragti mille, vix autem quadraginta interfecti. Rex inter tumultus belli fuga elapsus, adjutus autem beneficio sublustris noctis, evasit: relictusque ab omnibus amicis, philosophis, scriptoribus rerum per deuia equum manu trahens atque ad omnes nocturnos strepitus trepidans, in quoddam castellum deuertit atque inde in Armeniam perrexit. Pompeius regem insecuturus inter duo flumina, quae ab uno monte diuersis specubus exoriuntur, hoc est Euphraten et Araxen, urbem Nicopolim senibus, lixis et aegris uolentibus condidit. oranti Tigrani ueniam dedit; exercitum Horodis Albanorum regis praefectosque eius ter proelio uicit; postea stauranda libenter accepit; Artacem regem Hiberiae bello fudit totamque Hiberiam in deditionem accepit. inde, oum Armeniam Colchos
Abbreviated transcription (Latin):
in me sopotamiã regressus. nisi urbemi tc̃¬
locis & iam nontantũ int̾cipientes nauiũ
cõmeatꝰ. sed & iam insulas prouinciasq uas¬
tantes. impunitate sceleris & auiditate
prȩde. uulgo sẽ ad sociantib in immensũ
augebant᷑. Quos gneus pompeius post mul¬
tã quidẽ uastationẽ quã terra mariq diu
egerant. mira tamen celeritate cõpressit.
Eodem tempore cretã insulã ꝑbienniũ me¬
tellus euertit. diuturnoq bello domi¬
mĩ in potestate redegit. legesq minois roma¬
nis legibus ꝑmutauit. Pompeius postea suc¬
cessor luculli. in minore armenia iuxta
montẽ ddastracũ castra  obsidione conclusit
Rex cũ om̃ib copiis eruptione ꝑ noctẽ facta
in suꝑ & iam ꝑsequentes bello repellere
statuit. Pompeius fugientes ꝑsequi inten¬
dit. Itaq bellũ nocte cõmissũ ẽ. Huna tẽ
orta a tergo romanis erat. Regu longitu¬
dine ũbrarũ proximitatẽ hostium rati cunc¬

Expanded text:
in Mesopotamiam regressus, Nisibin urbem, iin Mesopotamiam regressus, Nisibin urbem, iia et iam non tantum intercipientes nauium commeatus sed etiam insulas prouinciasque uastantes, inpunitate sceleris et auiditate praedae uulgo sese adsociantibus in inmensum augebantur: quos Cn. Pompeius post multam quidem uastationem, quam terra marique diu egerant, mira tamen celeritate conpressit. Eodem tempore Cretam insnlam per biennium Metellus euertit diuturnoque bello domitam in potestatem redegit legesque Minois Romanis legibus permutauit. Pompeius postea, successor Luoulli, in minore Armenia iuxta montem Dastracum castra regis obsidione conclusit. rex cum omnibus copiis eruptione per noctem facta, insuper etiam persequentem bello repellere statuit. Pompeius fugientes persequi intendit. itaque bellum nocte commissum est. luna tunc orta a tergo Romanis erat. regii longitudinem umbrarum proximitatem hostium rati cunc
Abbreviated transcription (Latin):
sera ciuitas uersa uice hostiũ sociorũq
unde defendenda disꝑdita. & unde dis¬
ꝑdenda seruata est. At uero marcus lu¬
cullus qui curioni inmacedonia successe¬
rat. totã bessorũ gentẽ bello appetitã
indeditionẽ recep̾it. Godẽ tempore me¬
tellus sicilie. pretor. cũ foedissima illa ga¬
i uerris pretuia si ciliam  afflictã inuenis¬
s&. maxime purgatione archi pirata ne¬
fariis predis & cedibus lacerante. qui puł¬
sa classe romana siracusanũ portũ optinue¬
rat. quẽ mox nauali terrestriq prelio cõ¬
minutũ sicilia decedere copulie. Prȩte¬
rea cũ lucullus trans gressus eufraten &
tigrim. apud tigra nocerẽ urbẽ cũ metri¬
date & tigrane congressus. paruissima
suorũ manũ. magnũ hostiũ numerũ occi¬
dit. Nam .xx. milia hominũ. in eo bello
ne agnosceretur abiectis. Tunc adlucul¬
lũ totius pene orientis supplices uene¬
re legati. imminente hieme ꝑ armeniã

Expanded text:
sera civitas, versa vice hostium sociorumque, sera civitas, versa vice hostium sociorumque, unde defendenda, disperdita, et unde disperdenda, servata est. At vero M. Lucullus, qui Curioni in Macedonia successerat, totam Bessorum gentem bello appetitam, in deditionem recepit. Eodem tempore Metellus, Siciliae praetor, cum foedissima illa C. Verris praetura Siciliam afflictam invenisset, maxime Pyrganione archipirata nefariis praedis et caedibus dilacerante, qui pulsa classe Romana, Syracusanum portum obtinuerat, quem mox navali terrestrique praelio comminutum, 377 Sicilia decedere compulit. Praeterea Lucullus, transgressus Euphratem et Tigrim, apud Tigranocertam urbem cum Mithridate et Tigrane congressus, parvissima suorum manu magnum hostium numerum occidit. Nam triginta millia hominum in eo bello ne agnosceretur abjectis. Tunc ad Lucullum totius pene Orientis supplices venere legati: is, imminente hieme per Armeniam
Abbreviated transcription (Latin):
interempti sunt. Marius postera die de
spelunca ubi latebat extractꝰ. meritas
hostilis animi poenas luit. Eodẽ uero
lucullus impetu a pamiã uastauit. & sub
monte olimpo prius munitissimã ciuita.¬
tẽ captã expugnatãq diripuit. Mitrida¬
tes aduersũ bizantium instructa classe
nauigans. tempestate correptꝰ .Lxxx. ros¬
tratas naues ꝑdidit. Ipse cũ quassa iam na¬
ui mergeretur. in mio pͥaronẽ seleuei pi¬
rate. ip̾so pirata iuuante transiliuit.
nde sinopem ac post amissã cũ magna dif¬
ficultate puenit. Eodem anno apud ro-
mã catilina incefti accusatꝰ. quod cũ fabia
uirgine uestali cõmisisse arguebatur.
catulli gr̃a fultꝰ euasit. Lucullus si nopen
expugnaturꝰ obsederat. Hanc seleucus
archi pirata & cleo chares spado. qui
prȩsidi causa preerant. exͣpilatã satq
incensam reliquerunt. Lucullus misero¬
rũ hostiũ intestina clade ꝑ motꝰ celebri
cursu immissũ restinxit incendiũ. Eta mi¬

Expanded text:
interempti sunt. Marius, postera die de interempti sunt. Marius, postera die de spelunca ubi latebat extractus, meritas hostilis animi poenas luit. Eodem vero Lucullus impetu Apamiam vastavit, et sub monte Olympo, Prusam, munitissimam civitatem, captam expugnatamque diripuit. Mitridates adversus Bizantium instrunauigans tempestate correptus octoginta rostratas naues perdidit; ipse cum quassa iam naui mergeretur, in myoparonem Seleuci piratae ipso pirata iuuante transiluit. inde Sinopem ac post Amisum cum magna diffioultate peruenit. Eodemam Catilina incesti accusatus, quod cum Fabia virgine Vestali commisisse arguebatur, Catuli gratia fultus evasit. Lucullus Sinopen expugnaturus obsederat. Hanc Seleucus archipirata, et Cleochares spado, qui praesidii causa praeerant, expilatam atque incensam reliquerunt. Lucullus miserorum hostium intestina clade permotus, celeri occursu immissum restinxit incendium. Ita mi
Abbreviated transcription (Latin):
tes isti uel saxa quasi quadã fuligine of¬
fuscata cernuntur. uerũ & iam campi am¬
& pendulo inprofundũ cinere putres ia.
cent. tribus &iam locis torridę uoragines
ostendunt᷑. quas greci phiras uocant.In-
quib diu oberrantes. inopinatis tandẽ pe¬
riculis exempti sunt. & clã in regis castra
uenerunt De iotarus rex gallo greciȩ. prȩ¬
fectos regis bello trucidauitꝰ. Interea metri¬
dates apud cicicũ eadẽ mora qua obsidebat
obsessus. in magnã penuriã pestilentiãq
exercitũ sunĩ coartauit. Namplusquã
ccc milia hominũ fame & morbo in eadẽ
obsidione amisisse fertur. ipse cũ paucis ar¬
repta naui clam fugit ecastris. Lucullꝰ¬
incruento milite spectator cladis alienȩ
lia marianorũ militũ int̾fecta referunt᷑.
Tucullus postea cũ eodẽ mario nauali prȩlio
congressus . xxx. & .ii. naues regias. & cõplu¬
res onerarias aut demersit aut coepit
Multi ibi. ex his quos illa proscripserat.

Expanded text:
tes usti, vel saxa quasi quadam fuligine oftes usti, vel saxa quasi quadam fuligine offuscata cernuntur, verum etiam campi amet pendulo in profundum cent; tribus etiam locis torridae uoragines ostenduntur, quas Graeci physas uocant. in quibus diu oberrantes inopinatis tandem periculis exempti sunt et clam in regis castra uenerunt. Deiotarus rex Gallograeciae praefectos regis bello trucidauit. Interea Mithridates apud Cyzicum eadem mora, qua obsidebat, obsessus in magnam penuriam pestilentiamque exercitum suum coartauit. nam plus quam trecenta milia hominum fame et morbo in eadem obsidione amisisse fertur; ipse cum paucis arrepta naui clam fugit e castris. Lucullincruento milite, spectator cladis alienae lia Marianorum militum interfecta referuntur. Lucullus postea cum eodem Mario navali praelio congressus, triginta et duas naves regias et complures onerarias, aut demersit aut cepit. Multi ibi ex his quos Sylla proscripserat,
Abbreviated transcription (Latin):
anus & cumachus duces ametridati aduer
lucullũ missi. magno exercitu breui
igregato. cũ puplio rutilio apud thal¬
oniã congressi sunt. eũq cũ plurima
creitus ipsius parte ciciderunt.
ullus metridatẽ cẏricenos obsidentẽ
sa cinxit. cũq quod faciebat pati cõ-¬
lit. atq adipsos cẏricenos ut bono
uino essent nuntiũ misit unũ exmili¬
us natandi peritũ. qui duob utrib
pensus mediã ipse regulã tenens. plan¬
q sub remigans .uii. milia passuũ trans¬
auit. Mitridates in opia laborans.
tẽ copiarũ structã armis domũ abi.
precipit. Quã lucullus excipiens. u.¬
ersam disꝑdidit. Nam amplius quã
ndecim milia hominũ tunc int̾fecis
narratur. Tunc & iam fannius qui
se metridati iunxerat. & metrofanes re¬
gis pixtor. a mamerto uicti cũ duobus
milibus equitũ in moseam fugerunt. atq
ita inmeniã digressi. in colles cãposq in
marinos inciderunt. Ubi non solũ mon¬

Expanded text:
Marius et Eumachus duces a Mitridate adversus Marius et Eumachus duces a Mitridate adversus Lucullum missi, magno exercitu brevi congregato, cum P. Rutilio apud Chalcedonam congressi sunt, eumque cum plurima exercitus ipsius parte ceciderunt. Lucullus Mitridatem Cizicenos obsidentem fossa cinxit, eumque quod faciebat pati compulit. Itaque ad ipsos Cizicenos, ut bono animo essent, nuntium misit, unum ex militibus nandi peritum: qui duobus utribus suspensus, mediam ipse regulam tenens, plantis subremigans, septem millia passuum transmeavit. Mitridates, inopia laborans, partem copiarum instructam armis domum abire praecepit. Quam Lucullus excipiens, universam disperdidit. Nam amplius quam quindecim millia hominum tunc interfecisse narratur. Tunc etiam Fannius, qui se Mitridati junxerat, et Metrofanes, regius praetor, a Mamerco victi, cum duobus millibus equitum in Mesiam profugerunt: atque inde Maeoniam digressi, in colles camposque arenosos inciderunt; ubi non solum mon
Abbreviated transcription (Latin):
ergamo pellit fugientemq insecutꝰ. Apud
mtanã obsedit. Et profecto cȩpiss&. si luci
lucullus ciuilib discordus curã rei pu¬
Ncȩ prȩculiss&. eũq mari coartare ab¬
Ea classe uoluiss&. Inde fimbria ilien¬
sibus iratꝰ. aquib prosillane partis studio
obiectu portarũ repulsusͦ uidebatur. ipsam
urbẽ ilium antiquã romȩ parentẽ. fundi¬
tꝰ cede incendioq deleuit. sed eã silla conti¬
nuo reformauit. Idem fimbria apud thia¬
tirã cũ ab exercitu sillȩ obsideretur. despe¬
rationẽ ad actꝰ. intemplo esculapii manu
sua int̾fectꝰ. Fannius & magius de exerei
tu profugi. metridati sese adunxerunt.
quorũ ortu metridatis cũ sertorio ꝑlega¬
tos in hispaniã missos foedꝰ pepigit. serto¬
rius ad eũ marcũ mariũ firmandi foede¬
ris causa misit. Quẽ rex apud se̾ reten¬
tũ. breui ducẽ fecit in locũ archelai. qui
se ad sillã cũ uxore liberisq contulerat.

Expanded text:
Pergamo pellit fugientemque insecutus apud Pergamo pellit fugientemque insecutus apud Pitanam obsedit, et profecto cepisset, si L. Lucullus ciuilibus discordiis curam reipublicae praetulisset eumque mari coartare obiecta classe uoluisset. inde Fimbria Iliensibus iratus, a quibus pro Sullanae partis studio obiectu portarum repulsus uidebatur, ipsam urbem Ilium, antiquam illam Romae parentem, funditus caede incendioque deleuit. sed eam Sulla continuo reformauit. idem Fimbria apud Thyatiram cum ab exercitu Sullae obsideretur, desperatione adactus in templo Aesculapii manu sua interfectus est. Fannius et Magius de exercitu Fimbriae profugi Mithridati sese adiunxerunt: quorum hortatu Mithridates cum Sertorio per legatos in Hidpaniam missos foedrius ad eum M. Marium firmandi foederis causa misit. Quem rex apud se retentum, brevi ducem fecit in locum Archelai, qui se ad Syllam cum uxore liberisque contulerat.
Abbreviated transcription (Latin):
us trucidatꝰ ẽ. Tertio bello. om̃s copię
quas archelaus habebat extinctȩ sunt
am .xx. milia militũ eiꝰ inpaludẽ cõpul¬
sa. cũ sille fidem implorarent. insacia.¬
bili uictoris ira int̾fecta sunt. totidẽs
alia influmen coacta a enecata. reb¬
qui miserorũ passim trucidati sunt
rro autẽ metridatis inasia nobilissimarũ
rbiũ principes occidere. bonaq eorũ pu¬
licare ammo intenderat. Qũq iã mille
exgentos int̾feciss& ephesi exemplũ ueren¬
es excluso presidio eius portas obiecerunt.
nilit̃ sinirnei sardu. colofinu : traillianiq fe¬
erunt. Perturbatꝰ metridates perarchelaũ
ucẽ suũ sillã depace pepigit. Intere fimbri
marianorũ scelerũ satelles homo om̃iũ
udacissimꝰ. Flaccũ consulẽ eui legatꝰ ierat.
pud nicomediã occidit. Ac mox arrepto
cercitu. mitridatis filiũ exasia ad meleto¬
lim fugat. stationẽ regis inuadit. ipsũq

Expanded text:
us trucidatus est. Tertio bello omnes copiae, us trucidatus est. Tertio bello omnes copiae, quas Archelaus habebat, exstinctae sunt. Nam viginti millia militum ejus in paludem pulsa, cum Syllae fidem implorarent, insatiabili victoris ira interfecta sunt, totidemque alia in flumen coacta ac necata, reliqui miserorum passim trucidati sunt. Porro autem Mithridates in Asia nobilissimarum urbium principes occidere, bonaque eorum publicare animo intenderat. cumque iam mille sescentos ita interfecisset, Ephesii exemplum uerentes excluso praesidio. eius portas obiecerunt; similiter Smyrnaei Sardi Colophonii Trallianique fecerunt. perturbatus Mithridates per Archelaum ducem suum cum Sulla de pace pepigit. interea Fimbria Marianorum scelerum satelles, homo omnium audacissimus, Flaccum consulem, cui legatus ierat, apud Nicomediam occidit; ac mox arrepto exercitu Mithridatis filium ex Asia ad Miletopolin fugat, stationem regis inuadit ipsumque
Abbreviated transcription (Latin):
essent ciues romani. sub una die om̃s
necarent᷑. Et factũ est. nec explica dir
cõprehendi ullomodo uerbis potest. quȩ
tune multitudo romanorũ ciuiũ cȩsa
sit. Quis meror plurimarũ prouintia¬
rũ. quis gemitꝰ occidendorũ parit̃ atq
occidentiũ fuerit. cũ singuli quiq ar
prodere in nocentes hospites & amicos.
aut ipsi periclitari poena hospitũ co¬
gerentur.Archelaus quoq dux me
tione optinuit. Silla ci post consula¬
tũ metridaticũ bellũ obuenerat arche¬
laũ apud pireũ athemensiũ portũ sep¬
templici muro cõmunitũ dui obsedit.
ipsam atheniensiũ urbẽ cępit. Postea
iusto proelio. eũ archelao conflixit.
entũ .x. milia de exercitu archelai int̾¬
fecta .uix .x. milia suꝑ fuisse referunt᷑
õꝑta clade mitridatis. lectissima .Lxx
milia militũ archelao insubsidiũ misit
ex asia. Secundo proelio .L. milia ex his
int̾fecta sunt. ibiq diogenꝰ archelai fili¬

Expanded text:
essent cives Romani, sub una die omnes essent cives Romani, sub una die omnes necarentur. Et factum est. Nec explicari aut comprehendi ullo modo verbis potest quae tunc multitudo Romanorum civium caesa sit. Quis moeror plurimarum provinciarum, quis gemitus occidendorum pariter atque occidentium fuerit, cum singuli quique aut prodere innocentes hospites et amicos, aut ipsi periclitari poena hospitum cogerentur. Archelaus quoque, dux Mtione obtinuit. Sylla, cui post consulatum Mitridaticum bellum obvenerat, Archelaum apud Pyreum Atheniensium portum, septemplici muro communitum, diu obsedit, ipsamque Atheniensium urbem vi cepit; postea justo praelio cum Archelao conflixit. Centum et decem millia de exercitu Archelai interfecta, vix decem millia superfuisse referuntur. Comperta clade, Mitridates lectissima septuaginta millia militum Archelao in subsidium misit ex Asia. Secundo praelio quinquaginta millia ex his interfecta sunt, ibique Diogenes Archelai fili
Abbreviated transcription (Latin):
metridatict cladis. multas simul in uol¬
uens prouincias. tractũ & protentũ¬
condita. quo & iã primũ cuule bellũ
coeperat. mardescens erat. Consula¬
tu uero ciceronis & antonii. ut uerbis po¬
te optimi loquar barbaricã uix consuno¬
ta uenono. sed in his temporib trigintan
rendi belli inueniunt᷑ anni. Qualit̃ ai
quadraginta aplerisq diftincti sunt. nor
facile discernitur
menie. post quã ni comedẽ bit hiniȩ reg
amicũ populi romani regno priuare mo¬
litꝰ est. atq asenatu monitꝰ si facore
tar& bellũ sibi apopulo romano infen¬
dũ fore. iratꝰ capadotiã continuo puas
atq expulso habea ario barzane regi
cunctã prouintiã igni ferroq uastaun
Dithiniã deinde pariꝰ clade corripuit. pa¬
flagoniã simili exitu afflixit. pulsi
exea philemene & nicomede regib¬
Post cũ ueniss& ephesũ. crudeli precepit
edicto ut ꝑ totã asiam qui cũq inuenti

Expanded text:
Mithridatici clades multas simul inuolMithridatici clades multas simul inuoluens prouincias tracta et protentcoudita, quo etiam primum ciuile bellum coeperat, inardescens, consulatu uero Ciceronis et Antonii, ut uerbis poetae optimi loquar, barbarico uix consummata ueneno est. sed in his temporibus triginta gerendi belli inueniuntur anni. qualiter autem quadraginta a plerisque dicti sint non facile discernitur. rmeniae, postquam Nicomedem Bithyniae regem amicum populi Romani regno privare molitus est, atque a senatu monitus, si id facere tentaret, bellum sibi a populo Romano inferendum fore: iratus, Cappadociam continuo pervasit, atque expulso ab ea Ariobarzane rege cunctam provinciam igni ferroque vastavit. Bithyniam deinde pari clade corripuit. Paflagoniam simili exitu afflixit, pulsis ex ea Philomene et Nicomede regibus. Cum venisset Ephesum, crudeli praecepit edicto ut per totam Asiam quicunque inventi