comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui illa douarunt.
sicilie tyrãnus pꝰ
bictoria g̾c̃ia potitꝰ deos ta¬
les ꝯtẽpsit spoliauit illusit
¶Si quid satͥlegia sua io¬
cularib ec̃ dc̃is ꝓseq̃bat᷑.
Nã cũ ioui olĩpio aureũ
amictũ detraxisset laneũ
iussit ĩponi dicẽs estate õe
graue aurũ hyeme frigid̾
laneũ uõ utriq tp̃ri aptũ
Idem aureã barbã detra¬
hens estulapio ĩ ꝯgruẽs et
ĩ iquũ ẽẽ ait cñ appollo pr̃
cius ĩ berbis ad huc esset
ac leiuis pͥorẽ filiũ ꝙͣ prẽm
barbatũ bideu Itẽ pathe¬
mãib tenebant᷑ detrahe¬
bat et acciꝑe se illa nou
auferre dicebat ¶ ꝑ quã
em̃ stultũ esse et ĩ gratũ nol¬
le acciꝑe ab hiis ultro porri¬
gẽtib a quibus bona sibi
homĩes p̃carent. ¶ Hec il¬
le fecit ĩpune qr rex et uit¬
tor fuit qn et̾ secuta est eũ
solita felicitas uixit enim
tẽ regnũq ꝑ manus filio
tͣdidit ¶ In eo gͦ quia ho¬
mines sacrilegia uiudica¬
re nõ potuerũt opportuit de

Expanded text:
arunt. Siciliae tyrannus, post victoriam Graecia potitus, deos tales contempsit, spoliavit, illusit: siquidem sacrilegia sua jocularibus etiam dictis prosequebatur. Nam cum Jovi Olympio aureum amiculum detraxisset, laneum jussit imponi, dicens, aestate grave esse aureum, hyeme frigidum, laneum vero utrique tempori aptum. idem auream barbain detrahens Aesculapio incongruens et inicum esse ait, cum Apollo pater eius inberbis adhuc esset ac leuis, priorem filium quam patrem barbatum uideri. item patemanibus tenebantur, detrahebat: et accipere se illa, non auferre dicebat; perquam enim stultum esse et ingratum, nolle accipere ab his ultro porrigentibus, a quibus bona sibi homines precarentur. Haec ille fecit impune, quia rex et victor fuit. Quin etiam secuta est eum solita felicitas: vixit enim tem, regnumque per manus filio tradidit. In eo igitur, quia homines sacrilegia vindicare non poterant, oportuit deo
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ad deũ deferat. ¶ Eror¬
sus igit᷑ deus fabricã mũ¬
di illũ p̾mũ ⁊ marimũ
filiũ p̃fecit oꝑi bniu̾so eo¬
q simł ⁊ cõsiliatore usus
ẽ et artifice ĩ cogitand̃ or¬
nãd̃is ꝑficiendis q reb
ne et pt̃ate ꝑfc̃us ẽ de qͦ
enarranda nob̾ erit.
Emo q̃rat ex qͥb is¬
ta materiis tã ma¬
gna ꝙͣ mirifica oꝑa deus
fecerit oĩa em̃ fecit ex nichͦ
net audiẽdi sũt poete qui
aiĩt chaos ĩ pu̾cipio fiuis
se .i. cõfusionẽ reꝵ atq ele¬
mẽtoꝵ ¶ Postea uõ deum

Expanded text:
, ad Deum deferat. Exorsus igitur Deus fabricam mundi, illum primum et maximum Filium praefecit operi universo, eoque simul et consiliatore usus est, et artifice in excogitandis, ornandis, perficiendisque rebus, ione, et poteenarranda nobis erit. Nemo quaerat, ex quibus ista materiis tam magna, tam mirifica opera Deus fecerit; omnia enim fecit ex nihilo. Nec audiendi sunt poetae, qui aiunt chaos in principio fuisse, id est, confusionem rerum, atque eleme
Abbreviated transcription (Latin):
nõ hẽrent qͥs dubitat sẽ¬
S ut diei ac noctis bices
eeñt moiu̾ ea uoluit ⁊ tã
uarie moiu̾ ut nõ mõ lucis
atq tenebrarũ mutue ui¬
assicudĩes fierẽt qͥb labo¬
ris et qͥetis alt̾na spacia cõ¬
starẽt sed etiã frigoris et
caloris ut diu̾soꝵ tẽꝑm bis

Expanded text:
non haberent, quis dubitet semnon haberent, quis dubitet semSed ut diei ac noctis vices essent, moveri ea voluit: et tam uarie moueri, ut non modo lucis atque tenebrarum mutuae uicissitudines fierent, quibus laboris et quietis alterna spatia constarent, sed etiam frigoris et caloris, ut diuersorum temporum uis
Abbreviated transcription (Latin):
uomõ igitur rios
ĩ ꝯficiẽdis icinerib¬
ꝯstanciã suã seruãt ¶Ni¬
mirũ deus uiũsi artifex
sic illa disposuit sic machi¬
natus ẽ ut ꝑspacia celi dĩ¬
na et admirabili rõne de¬
current ad efficiẽdas succe¬
dentiũ sibi tp̃m barietates
Au archimenides siculus
ꝯcauo ere sili̾tudinẽ mũdi
et figurã potuit machina¬
ri ĩ quo ita solem luuãq qͥ¬
posuit ut ĩequales motus
et celestib siles ꝯũsionib
singlis qͣsi diebus efficerẽt
et nõ mõ accessus solis ac
cursus orbis ille dũ bertit᷑
exhiberet ¶Deus gͦ illa ba
nõ potuit solercia hoĩs im
stoycus si astroꝵ figuras ĩ
illo ere pictas effictasq bi¬
disset suo illa ꝯsilio mouen
dicẽt hac nõ pocius artificis
ĩgenio ¶In est gͦ sẏderib
rõ ad ꝑagendos meatus su¬
os cpta s dei ẽ illa rõ qͥ et
fecit et regit omia nõ ip̃oꝵ
siderũ q̃ mouẽt᷑. Nã si solẽ
stare uoluisset ꝑpetuus utiq
dies eẽt ¶ Itẽ si motus astͣ

Expanded text:
uomodo igitur in conficiendis itineribuconstantiam suam servant? Nimirum Deus, universi artifex, sic illa disposuit, sic machinatus est, ut per spatia coeli divina et admirabili ratione decurrerent, ad efficiendas succedentium sibi temporum varietates. An Archimedes Siculus concavo aere similitudinem mundi ac figuram potuit machinari, in quo ita solem ac lunam composuit, ut inaequales motus, et caelestibus similes conuersionibus singulis quasi diebus efficerent et non modo accessus solis ac cursus orbis ille dum uertitur exhiberet, deus ergo illa uera non stoïcus, si astrorum figuras in illo aere pictas effictasque vidisset, suo illa consilio moveri diceret, ac non potius artificis ingenio? Inest ergo sideribus ratio ad peragendos meatus suos apta: sed Dei est illa ratio, qui et fecit, et regit omnia, non ipsorum siderum, quae moventur. Nam si solem stare voluisset, perpetuus utique dies esset. Item, si motus astra
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scribit ¶Si aũt pietas
maiores seqͥ suadet face gͦ
et illos stultos fuisse qͥ ex¬
cogitatis contͣ roẽm religi¬
onib ẜuierũt et te ĩ eptũ
qͥ id colas qd̃ falsũ ẽẽ cõ¬

Expanded text:
scribit: si autem pietas maiores sequi suadet., fatere igitur et illos stultos fuisse, qui excogitatis contra rationem religionibus seruierunt, et te ineptum, qui id colas quod falsum esse co
Abbreviated transcription (Latin):
fimꝰ affinitate dignos iu¬
dicauit. QQuare oportet
ĩ ea remaxime ĩ qua bite
rõ bersat᷑ sibi quẽq cõfide̾
suoq iudicio ac ꝓpͥis sensi¬
b uti ad ĩuestigandã et

Expanded text:
fimus adfinitate dignos iudicauit. Quare oportet in ea re maxime in qua uitae ratio uersatur, sibi quemque confidere suoque iudicio ac propriis sensibus niti ad muestiga-ndam
Abbreviated transcription (Latin):
Ed qm̃ nobis tãtoꝑe
uideamꝰ tandẽ qͥ fuu̾nt ma¬
iores illi a quoꝵ auctori ͭ ͤ
discedi ne fas ducit. ¶ Ro¬
mulus urbẽ cõditurꝰ pasto¬
res int̾ quos adoleu̾at cõ¬
uocauit ¶Cũq is nũs
ꝯdende br̃bi paꝵ ydoneus
bide̾tur cõstituit asilũ eo
passĩ ꝯfugerũt ex finitĩs
locis pessum quiqz sine ul¬
lo cõdicionis discrimĩe
Ita cõflauit ex hiis om̃ib
ppłm legitq ĩ senatũ eos
qui etate aiũ ibant et prẽs
appellauit quoꝵ cõsilio ge¬
reret oĩa de quo senatu ꝓ¬
perciꝰ elegiarũ scͥptor ħ elo¬
quit ¶ Buciua cogelat
pristos ad b̾ba qͥrites ¶e ẽ¬
tũ illi ĩpyato sepe seuãtus
erat Curia p̃texto nũc q̃
initet alta senatu pellitos
hũit rustica corda prẽs.¬
¶ Hii st̃̾ prẽs quoꝵ decretis
eruditi ac prudẽtes uiri de¬
atq ĩ nuitabilẽ omĩs pos¬
teritas iudicet ꝙ centũ pel¬
liti seues statutũ ẽẽ dolue

Expanded text:
m nobis tanto opere uideamus tandem qui fuerint. maiores illi, a quorum auctoritate discedi nefas ducitur. Romulus urbem conditurus pastores inter quos adoleuerat conuocauit cumque is numerus condendae urbi parum idoneus uideretur, constituit asylum. eo passim confugerunt ex finitimis locis pessimi quique sine ullo condicionis discrimine. ita conflauit ex his omnibus populum legitque in senatum eos qui aetate anteibant et patres appellauit, quorum consilio gereret omnia. de quo senatu Propertius elegiarum scriptor haec loquitur: bucina cogebat priscos ad uerba Quirites, centum illi in prato saepe senatus erat. curia, praetexto nunc quae nitet alta senatu, pellitos habuit, rustica corda, patres. hi sunt patres quorum decretis eruditi ac prudentes uiri deatque inmutabile omnis posteritas iudicet quod centum pelliti senes statutum esse uolue
Abbreviated transcription (Latin):
etiã felix ĩ eo ip̃o fuit ꝙ añ
suã mortẽ crudelissimũ ex¬
itũ sui accusatoris audiuit
diis bidelicet ꝓuidẽtib ut
saculegiis ac predo religio¬
nũ suaꝵ nõ ante moreret᷑
ꝙͣ solaciũ deultione cepiss.
Uanto igr̃ rectius ẽ
omisẜ in sensibilib
et bains oculos eo tendere
ubi sedes bbi hĩtacio ẽ dĩ be¬
ri qͥ terrã stabili firmitate
suspendit qͥ celũ distiuxit as¬
tris fulgentib qͥ solẽ rebus
hũanis clarissimũ ac sigu¬
lare luiẽ ĩ argumentũ sue
buice maiestatis accẽdit t̾¬
ris autẽ maria cͥcũfudit flu¬
mĩa sẽꝑituo lapsu fluere p̃¬
cepit. ¶ussit et extẽdit cã¬
pos subsidere balles fronde
tegi siluas lapidosos surge̾
Iup̃r nõ fecit qͥ añ annos
mille septĩgẽtos natus est
s ille opifex reꝵ mũdi me
¶ Satis ẽ honui ad plenã
ꝑfcãm q prudẽtiã si deũ ẽe
ĩ telligai ¶Cuius ĩtelligẽ¬
cie bis et sũma hec ẽ ut sus

Expanded text:
etiam felix in eo ipso fuit, quod ante etiam felix in eo ipso fuit, quod ante suam mortem crudelissimum exitum sui accusatoris audiuit, diis uidelicet prouidentibus ut sacrilegus ac praedo ille religionum suarum non ante moreretur quam solacium de ultione cepisset. Quanto igitur rectius est omissis insensibilibus et uanis oculos eo tendere ubi sedes, ubi ha.bitatio est dei ueri, qui terram stabili firmitate suspendit, qui caelum distinxit astris fulgentibus, qui solem rebus humanis clarissimum ac singulare lumen in argumentum suae unicae maiestatis accendit, terris autem maria circumfudit, flumina sempiterno lapsu fluere praecepit, iussit et extendi campos, subsidere ualles, fronde tegi siluas, lapidosos surgere Iuppiter fecit, qui ante annos mille septingentos natus est, sed ille opifex rerum, mundi . Satis est homini ad plenam perfectamque prudentiam, si Deum esse intelligat: cujus intelligentiae vis et sum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ad hoĩem siculi ꝯfugerũt
qm̃ trienno sic̃ exꝑti deos
illos iichil balere Essent
em̃ stultissim si ad eos ob
deffendẽdas ĩ iurias hõim
ꝯfugissent qͥ gayo uerri nͤ
ꝑ se ip̃is irati ẽẽ potuerũt
Alt em̃ ueires ob ħ̃ facĩo¬
ra dãpnatus ẽ nõ g ͦ dii bĩ¬
dicauerũt s cicõnis ĩdus¬
tria q̃ uł deffensores eius
opp̃ssit uł gr̃e restitit.
fuit illa dãpnatio s baca¬
tio ut ꝙ̃admodũ dyonisio
deoꝵ spolia gestãti dii in¬
mortales bonã dederãt naui¬
gacõem sic eã ferri bonam
sacrilegiis suis tnͣsquille
frui posset ¶Nã fremẽti¬
b postea bellis cuilib sb̃
obtentu dãpnacõis ab om̃i
ꝑiculo ac metu remotis a¬
lioꝵ graues casus et miẜa¬
biles exitus audiebat Et qͥ
cecidisse solus uinũsis stã¬
tib bidebat᷑ ¶Hiis bero
tit donec illũ et opib sacri¬
legio ꝑtis et uita saciatũ ac
senectute ꝯfectũ. p̃scriptio
auferret ea
maiestatis ultorẽ. Quin

Expanded text:
est, ad hominem, Siculi confugerunt; quoniam triennio sunt experti deos illos nihil valere. Essent enim stultissimi, si ad eos ob defendendas injurias hominum confugissent, qui Caio Verri nec pro seipsis irati esse potuerunt. At enim Verres ob haec facinora damnatus est. non ergo du uindicauerunt, sed Ciceronis industria, qua uel defensores eius oppressit uel gratiae restitit. fuit illa damnatio, sed uacatio, ut quemadmodum Dionysio deorum spolia gestanti dii inmortales bonam dederant nauigationem, sic etiam Verri bonam sacrilegiis suis tranquille frui posset? nam frpmentibus postea bellis ciuilibus sub obtentu damnationis ab omni periculo ac metu remotus aliorum graues casus ac miserabiles exitus audiebat et qui cecidisse solus uniuersis stantibus uidebatur, is uero us, donec illum et opibus sacrilegio partis et uita satiatum ac senectute confectum proscriptio auferret, eaae deorum maiestatis ultorem. quin
Abbreviated transcription (Latin):
ude quid̃ hebetes ob¬
et fc̃a st̃ et carẽt sensu tãꝙͣ
deos adorãt qͥ cũ dei opera
mirarentͤ io ẽ celũ cũ bariis
liũib terrã cũ cãpis ⁊ mõci¬
b maria ꝯflĩib ⁊ stagnis
et fontib eaꝵ rerũ admira¬
cõez obstupefcĩ ⁊ ip̃iꝰ arcifi¬
as obliti quẽ bidẽ nõ pote¬

Expanded text:
de quidam hebetis obet facta sunt et carent sensu, tamquam deos adorant. Qui cum Dei opera mirarentur, id est coelum cum variis luminibus, terram cum campis et montibus, maria cum fluminibus et stagnis et fontibus, earum rerum admiratione obstupefacti, et ipsius artificis obliti, quem videre non pote
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ Qͥd façies/. Maiores¬
ne pocius an rõem seq̃ris
q̃ quid̃ tibi nõ ab alio in¬
sinuata s a te ip̃o ĩuẽta
et elcã ẽ cũ om̃s religio¬
nes radicitus eriust. ¶ Si
rõnẽ maus discede te ncõe
ẽ ab institutis et au ͭ ͤ ma

Expanded text:
deorum. Quid facies? majoresdeorum. Quid facies? majoresne potius, an rationem sequeris? quae quidem tibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inventa et electa est, cum omnes religiones radicitus eruisti. Si rationem mavis, discedere te necesse est ab institutis et auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
nlła pt ẽẽ ĩ reb male ꝑtis
et corruptibilib ꝙͣ ut aurũ
oculis hauriant uitorẽ leui¬
gati marmoris a eboris aspi¬
ciãt ut ĩ signes lapillis et co¬
lorib uestes uł distincta gẽ¬
mis fulgentib pocula ĩ sa¬
nabili ꝯtẽplacõe ꝯtrectent
⁊ ꝙͣto fuerĩt ornacõra tem¬
pla et pulchriora siłacrã tã¬
to plus maiestatis hr̃e cre¬
dũtur ¶ deo religio eoꝵ
mana miratur he sũt reli¬
giones qͣs sibi a maioribz
sius traditas ꝑcinacissĩas
tueri ac deffend̾e ꝑseuant
nec ꝯsid̾ant qͣles sint s ex
fidũt ꝙ eas bete̾s tradide¬
rũt tanta q ẽ auctoritas
betustatis ut ĩ qͣrere in eã
scelus ẽẽ ducat itaq credi¬
lio hẽs bale qͥd cocta qͥd põ¬
tifex sẽciat fac nuĩc ego ĩ¬
telligã qͥd tu sencias a te
acciꝑe debeo ¶ MNaiorib
aũt nris etiã ulła rõe red¬
reqͥris ut eã sequãe cũ ĩ¬
uenĩs ¶ Pocet gͦ ecce te
rõ nõ eẽ beras religiones

Expanded text:
t esse in rebus male partis et corruptibilibus, quam ut aurum oculis hauriant, nitorem leuigati marmoris aut eboris aspiciant, ut insignes lapillis et coloribus uestes uel distincta gemmis fulgentibus pocula insatiabili contemplatione contrectent. et quanto fuerint ornatiora templa et pulchriora simulacra, tanto plus maiestatis habere creduntur: adeo religio eorumana miratur. hae sunt religiones, quas sibi a maioribus suis tra<ditas pertinacissime tueri ac defendere perseuerant, uec considerant quales sint, sed ex onfidunt, quod eas ueteres tradiderunt, tantaque est auctoritas uetustatis, ut inquirere in eam scelus esse ducatur. itaque credilio: habes, Balbe, quid Cotta, quid pontifex sentiat. fac nunc ego intellegam quid tu sentias: a te accipere debeo, maioribus autem nostris etiam nulla ratione rederis, ut eam sequaris, cum inveneris. Docet ecce te ratio non esse veras religiones
Abbreviated transcription (Latin):
ex nichilo qͥ cũ bideant di¬
urns legib obseꝙ̃cia ꝯmo¬
dis atq bisib hũanis ppe¬
tua ncc̃itate famłari tñ il¬
la deos existimãt eẽ ingrati
adũsus bñficia dĩna qr dõ
et pr̃i ĩdulgẽtissĩo sua sibi
opera p̃culerunt.
ed qͥd mirũ si ã bar¬
bari ã imꝑiti hoĩes
errãt cũ etiã phi stoyce dis¬
cipline ĩ eadẽ sint opĩone¬

Expanded text:
hilo. quae cum uideant diuinis legibus obsequentia commodis atque usibus hominis perpetua necessitate famulari, tamen illa deos existimant esse, ingrati aduersus beneficia diuina, qui deo et patri indulgentissimo sua sibi opera praetulerunt. sed quid mirum si aut barhari aut inperiti homines errant, cum etiam philosophi Stoicae disciplinae i
Abbreviated transcription (Latin):
tescũt Cuiꝰ gͦ rei sili̾tudi¬
nẽ gerat mũdus nniniꝵ
ip̃i docẽt cũ fc̃m ẽẽ nõ diffi¬
tent᷑. ut eẽt diis et homĩb
ip̃e deus ẽ n ͨ clemẽta q̃ st̃
ꝑtes eius qr neq domus
hr̃e dĩnũ sui pt neq illa
de qͥb domus cõstat ¶Nõ¬
tm̃ l gͦ uĩtate s eciã ubis
suis reuĩcũt᷑ sicut etiã do¬
mus ĩ bsũ habitãda fc̃a ꝑ
se nichil sentit dño q sb̾¬
iecta qͥ etiã fecit ã colit ita
suo subiacet qͥ eñ ĩ usum
sũu fecit ¶ Duplici gͦ rõe
pc̃cat᷑ ab ĩsipientib pͥmo
ꝙ elemẽta id ẽ dei oꝑa deo

Expanded text:
escunt. cuius igitur rei similitudinem gerit mundus? nimirum ipsi docent, cum factum esse non diffitentur, ut esset diis et hominibuipse deus est nec elementa, quae sunt partes eius, quia neque domus habere dominium sui potest neque illa de quibus domtur ucritate, sed etiam uerbis suis reuincuntur. sicut enim domus in usum habitandi facta per se nihil sentit dominoque subiecta est, qui eam fecit aut incolit, ita deo subiacet, qui eum in usum sui fecit. Duplici ergo ratione peccatur ab insipientibus, primum quod elementa id est dei opera d
Abbreviated transcription (Latin):
deo quẽ ir̃e colas ĩferre ꝓ
aĩo scõs q recessus. Mẽtis
⁊ ĩ coctũ gu̾oso pectus hoẽs¬
t ¶Egregie lapiẽterqz len¬
sit beꝵ illud ridicule sb̾didͭ
hoc ẽẽ auꝵ ĩ tẽplis ꝙ fuit¬
bemi̾ donate a b̾gine pupe
qͣs ille ab ĩnuititiã fortasse
ꝯtẽpserit nõ bidebat enĩ si¬
młachra ip̃a et effigies de¬
oꝵ policleti et euframoris
et fidie manu ex auro at¬
q ebore ꝑfc̃as nichil aᵈ eẽ
ꝙͣ grandes pupas nõ a uͥ¬
ginib quaꝵ lusib uenia
dau p̃t s a barbatis hoĩb
nos ludimꝰ gͦ hiis ludicͥs
et ornatis et grandib pu¬
pis unguẽta ⁊ thura ⁊ odo¬
res inferũt hiis opimas
et pingues hostias ĩmo¬
lãt quib ẽ quid̃ os s carẽs
officio dentiũ hiis peplos ⁊
ĩdumẽta p̃ciosa qͥb usus
uelam̃s ulłs ẽ ¶ Hiis au¬
rũ et argentũ ꝯsecrãt q̃¬

Expanded text:
quem recte colas, inferre pro animi, sanctosque recessus Mentis, et incoctum generoso pectus honesto. Egregie, sapienterque sensit. Verum illud ridicule subdidit: hoc esse aurum in templis, qui donatae a virgine pupae: quas ille ob minutiem fortasse contempserit. Non videbat enim, simulacra ipsa et effigies deorum, Polycleti, et Euphranoris, et Phidiae manu ex auro atque ebore perfectas, nihil aliud esse quam grandes pupas, non a virginibus, quarum lusibus venia dari potest, sed a barbatis hominibus nos ludimus. Ergo his ludicris, et ornatis, et grandibus pupis et unguenta, et thura, et odores inferunt: his opimas et pingues hostias immolant, quibus est quidem os, sed carens officio dentium: his peplos et indumenta pretiosa, quibus usus velaminis nullus est: his aurum et argentum consecrant, q
Abbreviated transcription (Latin):
intatẽ ¶ Dm̃ hii qͥ faciũt
seriã rem facere se opinãt᷑
¶Deniq poeta maximus
hͦ ĩ cetĩs prudẽs ĩ hoc solo
nõ poetice s auiliter desipu¬
it cũ ĩ illis emendatissimis
libris et̃ fier hoc iubet ⁊ cu¬
stos fuꝵ atq auiũ cũ falce
sua ligna hellesponciati ẜ¬
uet tutela pͥapi.
Dorãt igr̃ morta¬
lia ut a mortalib
fc̃a frangi em̃ cremau ꝑire
pũt ¶Nã et tectis betusta¬
te labentib sepe quinuiso¬
lent et ꝯsũpta ĩcendio di¬
labũt᷑ ĩ ciue̾m et plerũq
nisi sua illis magtudo sub¬
uemĩt ã custodia diligens
sepsi̾t in p̃dã furibus cedũt
uiere ꝓ qͥbz aut ruine ã ig¬
nes a furta timeant᷑ Quo

Expanded text:
itatem. Verum ii qui faciunt, itatem. Verum ii qui faciunt, seriam se facere rem opinantur. Denique poeta maximus, homo in caeteris prudens, in hoc solo non poetice, sed aniliter desipuit; cum in illis emendatissimis libris etiam fieri hoc jubet: Et custos furum atque avium, cum falce saligna, Hellespontiaci servet tutela Priapi. Adorant ergo mortalia, ut a mortalibus facta. Frangi enim, cremari, perire possunt. Nam et tectis vetustate labentibus saepe comminui solent, et consumpta incendio dilabuntur in cinerem, et plerumque nisi sua illis magnitudo subvenerit, aut custodia diligens sepserit in praedam furibus cedunt. mere, pro quibus aut ruinae, aut ignes, aut furta timeantur? Quae
Abbreviated transcription (Latin):
cie assecuti lũt ut ĩtellige¬
rent qͥd nõ fit illud asseqͥ
neqͥuerũt ut discẽnt qͥd sit
Mota cico̾nis uox est u¬
tinã tã facile uã ĩuenire
uires hũane cõdicõius ex¬
cedit eius officii facultas
nob̾ actbuta ẽ. qͥb tradid ͤ
deus sciãm bĩtatis. Cui ex¬
plicande qͣtuor lib̾ postĩores
mꝰ detegamꝰ. Quid
igr̃ maiestatis pũt habe̾
siłachra q̃ fuerũt ĩ homũ¬
culi pc̃ate uł aliud fierent
uł ut oĩo nõ fierent Id¬
cco apud oratiũ p̾apus ita
loqͥtur ¶ Olim trũcus erã
ficulnus ĩ utile lignũ Cũ
faber inc̾tus stãnũ facẽt¬
ne pͥapũ maluit ẽẽ dm̃i.
¶eus inde gͦ furũ aui¬
ũ q maxĩa formido ¶Q̾s
nõ sit hoc tãto custode securꝰ¬
¶ Iures em̃ tã stulti st̃ ut
pͥapi tentiginẽ timeãt cũ a¬
ues ip̃e quas t̾rore falsis a
ing̾nis abigi estĩant siłacͥs
fabrestes idest hoĩ plane¬
¶ Ded flactus ut saciriti car¬
mĩs sc̃ptor derisit hoĩm un¬

Expanded text:
e adsecuti sunt, ut intellegerent quid non sit: illud adsequi nequiuerunt, ut dicerent quid sit. nota Ciceronis uox est: utinam tam facile uera inuenire uires humanae condicioiiis excedit, eius officii facultas nobis adtributa est, quibus tradidit deus scientiam ueritatis. cui explicandae quattuor posteriores mus detegamus. Quid igitur maiestatis possunt habere simulacra, quae fuerunt in homunculi potestate uel ut aliud fierent uel ut omnino ne fierent? idcirco aput Horatium Priapus ita loquitur: olim truncus eram ficulnus, inutile lignum cam faber incertus scamnum faceretne Priapum, maluit esse deum. deus inde ego, furum auiumque maxima formido. quis non sit hoc tanto custode securus? fures enim tam stulti sunt, ut Priapi tentiginem timeant, cum aues ipsae, quas terrore falcis aut inguinis abigi existimant, simulacris fabre factis id est ho. Sed Flaccus, ut satyrici carminis scriptor, derisit hominum van
Abbreviated transcription (Latin):
bant aĩalia ẽẽ sid̾a puta¬
uerũt tãꝙͣ pedib et spõte
nõ dĩna rõne ꝓcederent.
ur autẽ illa excogi
cedente miniũ ceca nox ce¬
tris atq horrentib tenebs
ingrauescẽt noceret q bi¬
mira barietate distĩxit ⁊
tenebͣs ip̃as multis minu¬
to gͦ uaso prudẽcius ꝙͣ il¬
li qͥ sapĩe studẽ se putant
¶Qui seusit a deo luĩa il¬
la ut horrorẽ tenebrarũ de¬
pellerent destitut ¶Is eñ
ꝯp̃hendit hiis trib usib
tĩauit ¶Tot nuo taliq
deus silacra figuat᷑ Impo¬
suit celo ꝑ que atras sꝑsa
tenebras ¶Clara prui¬
nose iussit dare lũia nocti

Expanded text:
bant, animalia esse sidera putaverunt; tamquam pedibus, et sponte, non divina ratione procederent. Cur autem illa excogitcedente, nimium caeca nox tetris atque horrentibus tenebris ingravesceret, noceretque vimira varietate distinxit, et tenebras ipsas multis minuto igitur Naso prudentius, quam illi, qui sapientiae studere se putant, qui sentit a Deo lumina illa, ut honorem tenebrarum depellerent, instituta! Is eum hendit his tribus uersibus terminauit: tot numero talique deus simulacra figura inposuit caelo perque atras sparsa tenebras clara pruinosae iussit dare lumina nocti
Abbreviated transcription (Latin):
a colentib bindicẽt᷑ bbi gͦ
uĩtas ẽ bbi ulła uis adhi¬
beri pt̃ religiomi ubi nichil
qd̃ biolari possit aꝑꝑet bbi
sacrilegiũ fieri nõ p̃t ¶Qͥt¬
qͥd aũt oculis manib sb̾iec¬
tũ est id u̾o qr fragile ẽ ab

Expanded text:
a colentibus uindicentur? ubi ergo ueritas est? ubi nulla uis adhiberi potest religioni, ubi nihil quod uiolari possit apparet, ubi sacrilegium fieri non potest. quidquid autem oculis manibusque subiectum est, id uero quia fragile
Abbreviated transcription (Latin):
terram nati sũt hoĩes e
terra tanꝙͣ ex draconis
alicus dentib ꝑ semĩati
ut poete Rerũt s bnus ho¬
mo a deo fictus ẽ ab eo¬
rõne qua rursus post di¬
lumũ quod certe nega¬
cipio facta eiꝰ modi
congregacõ nec uinquã
fuisse hoĩes in terrã q̃
preter infanciã nõ loꝙ̃¬
tur intelligit cui rõ nõ
deest Rinigamꝰ tñ illa be¬
ra ẽẽ q̃ ociosi et mepti se¬
nes fabulant᷑ ut eorũ
potissimũ sensib et su¬
is rõnibus refellamus¬
¶ Si hac de cã sũt hoĩ¬
nes congregati ut mu¬
tius auxiliis ĩ becillita¬
tẽ suã tuerent᷑ Suctur¬
rendũ ẽ gͦ hoĩ qui ege¬
at auxilio Cũ emĩ presi¬
dii cã hoĩes societatẽ cũ
homĩb ĩ ierint et sauxe¬
ruit fedus iᵈ a pn̾cipio
sui ortus inter hoĩnes
tutũ ã biolare ã nõ con¬
seruare sũmũ uefas pu
mouet etiã ab accipiẽdo
remoueat ncc̃e est qr nul¬
lius opera ĩ digere se pu¬
tat qͥ alteri suam deue¬
gat huic uõ qui se ip̃e dis¬

Expanded text:
terram nati sunt homines e terra, tanquam ex draconis alicujus dentibus proseminati ut poetae ferunt sed unus homo à Deo fictus est, ab eolicet ratione, qua rursus post diluvium: quod certe negaincipio facta est ejusmodi congregatio; nec unquam fuisse homines in terra, qui praeter infantiam non loquerentur, intelleget cui ratio non deest. fingamus tamen illa uera esse quae otiosi et inepti senes fabulantur, ut eos suis potissimum sensibus et suis rationibus refellamus. si hac de causa sunt homines congregati, ut mutuis auxiliis inbecillitatem suam tuerentur, succurrendum est igitur homini qui egeat auxilio. cum enim praesidii causa homines societatem cum hominibus inierint et sanxerint., foedus illut a principio sui ortus inter homines tutum aut uiolare aut non conseruare summum nefas putmouet, etiam ab accipiendo remoueat necesse est, quia nullius opera indigere se putat qui alteri suam denegat. huic uero, qui se ipse dis
Abbreviated transcription (Latin):
ti detestanda sm̃a male
meret᷑ qͥ mẽdico dat qd̾ e¬
dat ¶Nõ et illd̾ qd̾ dat
perit et illi ꝓducit bitã
ad miseriã ¶At eñ poe¬
ta fortasse ꝓ ꝑsona locu¬
tus ẽ ¶Duid marcus
tullius ĩ sius officialib
libris nõne hoc idẽ suad
nõ ẽẽ om̃o largiendum
Sic em̃ dixit largicõ q̃
fit ex re familiari fontẽ
ip̃m benignitatis exhau¬
rit Ita benignitate beni¬
gnitas tollitur ¶Qua
quo ĩ plures usus sis eo
minꝰ ĩ multos uti possis
¶ Et idẽ paulo post Qͥd
ter facias c᷑are ut id diu¬
cius fate̾ nõ possis bide¬
licet ꝓfessor sapĩe refre¬
uat hoĩes ad hũanita¬
te mouet q ut rẽ famlĩ¬
arẽ diligent̾ custodiant
cõseruare ¶d̾ cũ ĩcel¬
ligeret ĩ hũanũ ẽẽ ac ne¬
fariũ ex alio capite qͣsi

Expanded text:
ti detestanda sententia: Male ti detestanda sententia: Male meretur, qui mendico dat, quod edat. Nam et illud, quod dat, perit; Et illi producit vitam ad miseriam. Atenim poeta fortasse pro persona locutus est. Quid Marcus Tullius in suis Officialibus libris, nonne hoc idem suadet, non esse omnino largiendum? Sic enim dixit: « Largitio quae fit ex re familiari, fontem ipsum benignitatis exhaurit; ita benignitate benignitas tollitur, qua quo in plures usus sis, eo minus in multos uti possis. » Et idem paulo post: « Quid ter facias, curare ut id diutius facere non possis? » Videlicet professor sapientiae refrenat homines ab humanitate, monetque ut rem familiarem diligenter custodiant; conservare. Quod cum intelligeret inhumanum esse, ac nefarium, mox alio capite, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ne succurrendũ putent
an minime ¶õ tã
sũt imprudentes ut ne¬
gent fieri opporte̾ quod
flagitat qd̃ exposcit hũai¬
nitas Ite si aliqͥs c̾cũue¬
mergatur mari flu̾̃e ra¬
piatur ¶ Nũ putẽt hoĩ¬
nes ẽẽ nõ auxiliari Nõ
pũt ip̃i hoĩes si se putẽt
Nemo emĩ p̃t c̃ẽ eiꝰ mõi
ꝑiculis nõ ẽẽ subiectus
Immo uo̾ et hoĩs et fortis
uiri cẽ dicent seruare ꝑi¬
turũ Si gͦ in huiꝰ modi
afferũt succurr̾e̾ hũam¬
tatis ẽẽ concedũt qd cẽ
ẽ cur si homo esuriat et
sciciat algeat succurrẽdũ
eẽ nõ putent Que cum
suit ꝑia ña cũ illis casi¬
bus fortuit et unã ean¬
dẽ q hũauitatẽ desiderẽt
tñ illa discermũt qr non
re ip̃a ba sed btilitate p̃¬
senti omĩa metiũtur ¶
Illos eni qͦs ꝑiculo sb̾u¬
puĩt sperant sͥ gratiam
relaturos egẽtes autem
nõ sperant ꝑue arbitrã¬
tur quidqͥd eiꝰ dͥ hoĩbus
ĩ ꝑciant huic ẽ illa plau¬

Expanded text:
ne succurrendum putent ne succurrendum putent an minime. non sunt tam inpudentes, ut negent fieri oportere quod flagitat, quod exposcit humanitas. item, si aliquis circumuemergatur mari, flumine rapiatur, num putent hominis esse non auxiliari. non sint ipsi homines, si putent — nemo enim potest eiusmodi periculis non esse subiectus —, immo uero et hominis et fortis uiri esse dicent seruare periturum. si ergo in eiusmodi adferunt, succurrere humanitatis esse con cur, si homo esuriat, sitiat, algeat, succurrendum esse non putent? Quae cum sint paria natura cum illis casibus fortuitis, et unam eamdemque humanitatem desiderent, tamen illa discernunt, quia non re ipsa vera, sed utilitate praesenti omnia metiuntur. Illos enim, quos periculo surripiunt, sperant sibi gratiam relaturos. Egentes autem, quia non sperant, perire arbitrantur quidquid ejusmodi hominibus impertiant. Hinc est illa Plau
Abbreviated transcription (Latin):
illi alii disputant hũca¬
tatis ip̃ius cã facta est
hom̃ cõgregacõ hõ certe
hoĩem d agnoscere qd̃
si fecerũt illi rudes ⁊ ad¬
huc feri hoĩes Et fece¬
rũt nũdũ cõstituta lo¬
quẽdi rõne qͥd putemꝰ
hom̃ĩb expolitis et ẜmo¬
nis rerũq oĩm cõmercõ
interse copulatis ẽẽ fa¬
ciendũ qͥ assueti homĩb
solitudinẽ ferre nõ pñt¬
tas si hoĩes recte dici ueli
et idẽ quod uos sinmus
Miscordia atq dissẽtio
nõ ẽ scd̃m hom̃is rõnem
uerũ qd̃ est illud cyconuis
quod ait hoĩem nature
obedientẽ hoĩ noce̾ nou
posse Ergo si nocere hõi
contͣ naturã ẽ ꝓdesse gͦ¬
hoĩ scd̃m naturã sit ncc̾e
¶ Quod qͥ nõ facit hoĩs
se appellacõne dispoliat
qr hũauitatis officiũ ẽ
necessitati hoĩs ac peri¬
culo subuenire . co. S¬
Uero gͦ ab hiis qͥ
Electi ac mmiẜeri ñ
putant ẽẽ sapiẽtes li hõ
ab aliqͣ bestia cõprehen¬
sus auxiliũ sͥ armatr
homĩs imploret utrum¬

Expanded text:
utant humanitatis ipsius causa facta est hominum congregatio, homo certe hominem debet agnoscere. Quod si fecerunt illi rudes et adhuc feri homines, et fecerunt nondum constituta loquendi ratione, quid putemus hominibus expolitis, et sermonis rerumque omnium commercio inter se copulatis esse faciendum, qui assueti hominibus solitudinem ferre non possuntitas, si homines recte dici uelimet idem quod nos sumus? -discordia igitur ac dissensio non est secundum hominis rationem uerumque illut est Ciceronis, quod ait hominem naturae oboedientem homini nocere non posse. ergo si nocere homini contra naturam est, prodesse i secundum naturam sit necesse est. Quod qui non facit, hominis se appellatione dispoliat; quia humanitatis officium est, necessitati hominis ac periculo subvenire. Quur ab iis qui flecti et misereri non putant esse sapientis, si homo ab aliqua bestia conprehensus auxilium sibi armati hominis inploret, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ea munimẽtis ob ĩ cursꝰ
et ꝑicula tuciora gn̾auit
hoĩem u̾o qr nidũ fragi¬
lem q forͣuit ut eũ sapi¬
entia pocius instrueret
dedit ei p̃ter cet̾a hunc
ꝑietatis affectũ ut homo
tueatur diligat foueat cõ¬
tra omĩa ꝑicula et acci¬
piat et prestet auxilium
pit nefariꝰ et parricida ex¬
istimandus ẽ¶Lã si
ab uno honnẽ quẽ deus
fiuxit om̃s orimi c̾te con¬
sanguinei sumꝰ Et ideo
maximũ scelus putãdũ ẽ
odisse hoĩez uł nocentem
ꝓPt̾ea deus p̃cepit ĩnui¬
cicias ꝑ nos nũꝙͣ facien¬
ut eos qui sĩt nobis ĩnn¬
ci uecessitudĩs ad moĩtos
deo iuspirati om̃s et aĩati

Expanded text:
ursu et periculo tutiora generavit. Hominem vero quia nudum fragilemque formavit, ut eum sapientia potius instrueret, dedit ei praeter caetera hunc pietatis affectum ut homo hominem tueatur, diligat, foveat, contraque omnia pericula et accipiat, et praestet auxilium.pit, nefarius et parricida existimandus est. Nam si ab uno homine, quem Deus finxit, omnes orimur, certe consanguinei sumus; et ideo maximum scelus putandum est, odisse hominem, vel nocentem. Propterea Deus praecepit inimicitias per nos nunquam facienut eos, qui sint nobis inimici, necessitudinis admonitos Deo inspirati omnes et animati
Abbreviated transcription (Latin):
bestias ẽẽ tutã opida te
pisce nuire ut uł qͥetẽ
noctis tutã sibi facerent
uł ut int̾siones atq impe¬
tus bestiarũ nõ pugnã¬
do sed obiectis aggeribus
arce̾nt ¶Dĩ genia hoĩ¬
bus ĩ digna q̃ has ĩepti¬
as protulerũt o miseros
li cauendi uł cubilia sibi
discere potuisse quid me¬
tuere ¶Quid cauere
qͥd facere deberent ã mĩ¬
ꝙͣ cõuenturos int̾ se fu¬
isse nec loꝙ̃di rõnẽ re¬
ꝑturos nͥ eos bestie con¬
medissent hec aliis deli¬
ramenta uisa sũt ut
fuerũt dixerũt q feraꝵ¬
nõ lamatus cãm fuisse¬
non coeũdi s ip̃am pociꝰ
hũanitatẽ ¶ Itaq int̾

Expanded text:
bestias esse tutandabestias esse tutandapisse munire; vel ut quietem noctis tutam sibi facerent, vel ut incursiones atque impetus bestiarum non pugnando, sed objectis aggeribus arcerent. O ingenia hominibus indigna quae has ineptias protulerunt! miseros,li cavendi, vel cubilia sibi discere potuisse, quid metuere, quid cavere, quid facere deberent; aut nunquam conventuros inter se fuisse, nec loquendi rationem reperturos, nisi eos bestiae comedissent. Haec aliis delira visa sunt ut fuerunt dixeruntque, non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, sed ipsam potius hu
Abbreviated transcription (Latin):
capti mĩam de hom̃e sus¬
tulerũt et dũ bolunt sa¬
nare uiciauerũt ¶ Et cũ
idẽ plerũ q fateant̃ socie¬
tatis hũane coĩonem esse
retinendã ab ea plana se
ip̃cs ĩ hũane uirtutis sue
rigore dissociant ¶Con¬
uincendus gͦ etiã hic er
eos hõmes qui suit ex ter¬
ra p̃mitus nati cũ ꝑ sil¬
uas et campos erraticã
degerent bitã nec ullo ĩ¬
ter se sermonis aut nuiris
uinculo coherce̾nt s fron¬
des et herbã pro cubilib
spelũcas autͣ ꝓ domibus
habe̾nt bestiis et fortiorib
aĩalib prede fuisse cõme¬
morant. ¶Cũ eos qͥ aut
lamati effug̾ant ã lama¬
ri ꝓximos uiderãt admõi¬
tos ꝑiculi sui ad a ͦ ͦ hoĩes
de currisse p̃sidiũ ĩ ploras¬
se et pͥmo mitib uolũta¬
tem suã significasse ¶De¬
iude sermoĩs ĩ icia temp¬
tasse ac singulis quibus¬
q rebus noĩa ĩ pͥmendo
paulatĩ loquẽdi ꝑfecisse
rõnem Cũ aũt nec młti¬
tudinẽ ip̃am bide̾ut contͣ

Expanded text:
cordiam de homine sustulerunt et dum uolunt sanare, uitiauerunt. et cum idem plerumque fateantur societatis humanae communionem esse retinendam, ab ea plane se ipsos inhumanae uirtutis suae rigore dissociant. conuincendus ergo etiam hic erreos homines qui sint ex terra primitus nati, cum per siluas et campos erraticam degerent uitam, nec ullo inter se sermonis aut iuris uinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. tum eos qui aut laniati effugerant aut laniari proximos uiderant, admonitos periculi sui ad alios homines decucurrisse, praesidium inplorasse et primo nutibus uoluntatem suam significasse, deinde sermonis initia temptasse ac singulis quibusque rebus nomina inprimendo paulatim loquendi perfecisse rationem. cum autem multitudinem ipsam uiderent contra
Abbreviated transcription (Latin):
bus ¶Itaq nõ errat lu¬
cretiꝰ cũ dicit. ¶enq
celesti sumꝰ om̃s seĩe orm̃¬
di om̃ib ille idẽ pater ẽ.
Ergo ꝓ beluis immanib
sũt hñdi qui hom̃i nocẽt
qui contͣ ius hũanitatis
et fas om̃e spoliãt cruciãt
occidũt ext̾minãt Ob hãc
necessitudinẽ g̾manita¬
tis docet nos deus malum
at̃ ip̃m beneface̾ quid sit
idẽ ip̃e p̃scribit p̃stareɨ
auxiliũ depressis et labo¬
rantib imꝑtiri uictũ nõ
sociale Itaq ĩ aliis hoĩ¬
bus nos ip̃os cogitare de¬
benius. ¶on merem̃
ĩ ꝑiculo lib̾ari si nõ succ᷑ri¬

Expanded text:
rrat Lucretius, cum dicit: Denique, coelesti sumus omnes semine oriundi: Omnibus ille idem pater est. Ergo pro belluis immanibus sunt habendi, qui homini nocent, qui contra jus humanitatis et fas omne spoliant, cruciant, occidunt, exterminant. Ob hanc necessitudinem germanitatis docet nos Deus, malum autem ipsum bene facere quid sit, idem ipse praescribit: praestare auxilium depressis et laborantibus; impertiri victum non sociale. Itaque in aliis hominibus nos ipsos cogitare debemus. Non meremur in periculo liberari si non succurri
Abbreviated transcription (Latin):
solitudims lugiens et
cõmumonis ac societatiꝰ
appetens est nõ magna
inter eos disceptacõ est
Si quidẽ cẽ disꝑes
sũt res eadẽ es ¶PPo¬
tuit gͦ utrũq qr non re¬

Expanded text:
solitudinis fugiens, et communionis ac societatis appetens esset. Non magna inter eos disceptatio est. Siquidem causae dispares sunt, res eadem est. Potuit igitur utrumque, quia non re
Abbreviated transcription (Latin):
qui dĩms muerib ꝑfru¬
am ¶Que bona ut habe¬
amꝰ scelerate impie q bi¬
uendũ ẽ quia birtutẽ id
est iusticiã pauꝑtas seqͥ¬
tur ¶Sanus gͦ nõ est
qͥ nuilla spe maiora ꝓposi¬
ta hiis bonis quib ceteri
utũtur ĩ bita labores et
cruciatus et miserias añ¬
ponat ¶Si aũt uirtus
ãt ab hiis rcĩssime dicit᷑
capessenda ẽ qr cõstet ad
eã nasci hoĩem sub ẽẽ d
spes aliqͣ maior q̃ maloꝵ
et laboꝵ qͦs ꝑferre uirtu¬
tis ẽ magnũ afferat p̃cla¬
rũq solaciũ ¶Nec alit̾
uirtus cũ ꝑ se dura sit ha
bitatẽ suã maxĩo bono
penset eaq nõ aliter hiis
bonis pñtib abstinendũ
est ꝙͣ si sint alia maiora
pp̃ que tanti sit et uolup¬
tates omitte et mala oĩa
sustinere Ea uõ nulla st
alia ut ĩ 3 ͦ docui nͥ ꝑpetue
re quis pt̃ nͥ deus qͥ uir ͭ ͤ
ip̃am ꝓposuit gͦ in dei cog¬
nncõne et cultu rerũ sũ¬
ma uersatur. In hoc est
spes omis ac salus hoĩs¬

Expanded text:
qui divinis muneribus perfruqui divinis muneribus perfruamur? Quae bona ut habeamus, scelerate impieque viuendum est, quia uirtutem id est iustitiam paupertas sequitur. sanus igitur non est qui nulla spe maiore proposita iis bonis quibus ceteri utuntur in uita, labores et cruciatus et miserias anteponat. si autem uirtus, ut ab ns rectissime dicitur, capessenda est, quia constet ad eam nasci hominem, subesse debet spes aliqua maior, quae malorum et laborum, quos perferre uirtutis est, magnum adferat praeclarumque solacium. nec aliter uirtus cum per se dura sit, habitatem suam maximo bono penset. aeque non aliter his bonis praesentibus abstinendum est, quam si sint alia maiora, propter quae tanti sit et uoluptates omittere et mala omnia sustinere. ea uero nulla sunt alia, ut in tertio docui, nisi perpetuae re quis potest nisi deus, qui uirtutem ipsam proposuit ? ergo in dei agnitione et cultu rerum summa uersatur: in hoc est spes omnis ac salus hominis
Abbreviated transcription (Latin):
Uare nõ ẽ dubiũ
quin ip̃ius sit qͥs¬
quis dm̃ nõ agnoui̾t õs¬
q birtutes eius quas ha¬
bere aut tenere se putat
in illa mortifera uia re¬
ꝑuintur que est tota te¬
nebrarũ ¶Qua ꝓpter
nichil est quod sibi aliqͥs
gratuletur si has manes
uirtutes adeptus ẽ quia
non tantũ miser qͥ bonis
presentibus careat sed
qui labores in bita sua
maxĩos suscipiet ĩ casũ
¶Nã dempta spe ĩ mor¬
talitatis ꝙͣ deus pollicet᷑
ĩ sua religione u̾santib
cuiꝰ asseꝙ̃de gracia uir¬
tus appetenda est et quid¬
quid malorum acciderit
perferendum maxima
erit profecto banitas ob¬
sequi uelle uirtutibus
q̃ frustra hom̃i calamita¬
tes afferũt et labores ¶
NLã si birtus ẽ egestatẽ
exiliũ dolorẽ mortẽ q̃ ti¬
mẽtur a ceti̾s pati fortit̾
et ĩ anib penis delectan¬
tur quib licet ag̾e̾ trãs¬
quille Si em̃i moͣrles st̾
aĩe si uirtus dissoluto nͤ
mus actributa nobis bo¬
na qͣsi ã iugͣti aut ĩ digni

Expanded text:
uare non est dubium quin impius sit quisquis deum non adgnouerit, omnesque uirtutes eius, quas habere aut tenere se putat., in illa mortifera uia reperiuntur, quae est tota tenebrarum. quapropter nihil est quod sibi aliquis grvirtutes adeptus est; quia non tantum miser, qui bonis praesentibus careat, sed qui labores in vita sua maximos suscipiat incassum. Nam dempta spe immortalitatis, quam Deus pollicetur in sua Religione versantibus, cujus assequendae gratia virtus appetenda est, et quidquid malorum acciderit perferendum, maxima erit profecto vanitas, obsequi velle virtutibus, quae frustra homini calamitates afferunt et labores. Nam si virtus est, egestatem, exilium, dolorem, mortem, quae timentur a caeteris, pati fortiter et inanibus poenis delectantur, quibus licet agere tranquille. Si enim mortales sunt animae, si virtus dissoluto cormus attributa nobis bona, quasi aut ingrati, aut indigni
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝓposita ẽ ¶Quomodo
aũt hee bie uł ĩ celũ tol¬
lant uł ad inferna p̃cipi¬
tant explicabo et aꝑꝑiaz
q̃ sic̃ birtutes quas phĩ
nescierũt tñ earũ q̃ sũt
p̃mia simł etiã q̃ sic̃ uici-¬
a que ne eoꝵ supplicia ⁊¬
monstrabo ¶am for¬
tasse aliqͥs expectet ut se¬
peratim de uiciis ac bͥtu¬
tib dicã cũ de bono ã ma¬
lo disserentib nobis etiã
qd̾ ẽ contͣriũ possit intel¬
ligi siue eñi u̾tutes inse¬
ras bicia sua sponte dece¬
dent siue bicia eximuas
p̾cutes ultro subibunt
¶Dic bonoꝵ ac maloꝵ cõ¬
stituta natura ẽ ut scĩu¬
expellant ¶Ita sit ut ne¬
q uicia retrahi sũ uirtu¬
tibus possint nec uͥtutes
niseri sñ detractõne bicio¬
ge aliter ĩ ducimꝰ ꝙͣ ĩ du¬
ti a phĩs solent pͥmũ qd̾¬

Expanded text:
quomodo autem hae uiae uel in caelum tollant uel ad inferna praecipitent explicabo, aperiamque quae sint uirtutes quas philosophi nescierunt; tum earum quae sint praemia, simul etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia monstrabo. nam fortasse aliquis expectet ut separatim de uitiis ac uirtutibus dicam, cum de bono aut malo disserentibus nobis etiam quod est contrarium possit intellegi. sine enim uirtutes inseras, uitia sua sponte decedent, siue uitia eximas, uirtutes ultro subibunt: sic bonorum ac malorum constituta natura est, ut se inuexpellant. ita fit ut neque uitia detrahi sine uirtutibus possint nec uirtutes inseri sine detractione uitioge aliter inducimus quam induci a phi
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ spẽ suã porrexent lõ¬
gius et meliora malue¬
rit carebit hiis terrestri¬
bus boiis ut expeditus
ac leuis difficultatẽ bie
suꝑet ¶ec eñ potest
qͥ se apꝑatu regio tirtũde¬
derit aut diuiciis ornaue¬
rit angustias illas uł in¬
gredi uł tene̾ uñ intelli¬
gitur id circo malis et ĩ¬
iuistis facilius ꝑuenire q̃
cupiant qr ꝓua et decli¬
iuis ẽ eoꝵ uia bonis autẽ
q̃ optant difficile ꝓcedere
qr difficili et arduo itine¬
sui odio sic uccẽ est Om̃s
eni quos cupiditas ã bo¬
luptas p̃cipites trahit
ĩ uident ei qui uirtutem
caꝑe potuit et imq ferũt
id hr̃e aliquẽ qd̃ ip̃i nõ
hñt ¶ Erit itaq pauper
hũilis ignobilis subiet¬
amara sũt ꝑferens Et
si pacĩam nĩgẽ ad sũmũ
illũ gradũ finẽq ꝑdux¬
erit dabitur ei corona bͣ¬
tutis et a deo ꝓ laborib
quos ĩ uita ꝓpter iustiai¬
am ꝑtulit ĩ mortalitate

Expanded text:
im spem suam porrexerit longius, et meliora maluerit, carebit his terrae bonis, ut expeditus ac levis difficultatem viae superet. Nec enim potest, qui se apparatu regio circumdederit, aut divitiis oneraverit, angustias illas vel ingredi, vel tenere. Unde intelligitur, idcirco malis et injustis facilius provenire quae cupiant, quia prona et declivis est eorum via: bonis autem, quae optent, difficile procedere, quia difficili et arduo itinesui, odio sit necesse est. Omnes enim quos cupiditas, aut voluptas praecipites trahit, invident ei qui virtutem capere potuit; et inique ferunt id habere aliquem, quod ipsi non habent. Erit itaque pauper, humilis, ignobilis, subjecamara sunt, perferens. Et si patientiam jugem ad summum illum gradum finemque perduxerit, dabitur ei corona virtutis; et a Deo pro laboribus, quos in vita propter justitiam pertulit, immortalitate
Abbreviated transcription (Latin):
teriore tm̃ bia ducẽ po¬
nũt neq unũ neq ꝑpetu¬
ui ¶ Si qͥdẽ ꝙ̃libet doc¬
torẽ bone artis ĩ ducũt
qr desidia reuocet hoĩes
et frugi ẽẽ doceat s neq
ingredi faciũt ĩ eã uiã
nͥ pu̾os et adolescentes
bidelicet ꝙ artes discãt᷑
forma quoq ip̃arũ uiaꝵ
nõ ita ẽ ut illi putaue¬
rũt ¶uid eñ opus ẽ
.y. lr̃a in reb contͣriis
atq dũsis ¶ Sed altã
illa melior ꝯu̾sa ẽ ad so¬
lis ortũ Alt̾a illa det̾ior
ad occasũ qm̃ qͥ ueritatẽ
ac iusticiã sequit᷑ is ac¬
cepto ĩ mortalitatis pre¬
mio ꝑhenuui luce pociet᷑¬
¶ Qui aũt ab illo ma¬
lo duce illectus p̃tulerit
bicia uͥtutib mẽdaciũ ue¬
ritati ncc̃e est ad occasũ
et tenebras deferat᷑.
una ẽ itaq uirtutis ac bo¬
noꝵ uia q̃ fert nõ eliseos
cãpas ut poete loqũt᷑ sed
ad ip̃am mũdi artẽ at le¬
ua maloꝵ ex̾cet penas ⁊

Expanded text:
m uia ducem ponunt neque unum neque perpetuum, siquidem quemlibet doctorem bonae artis inducunt, qui a desidia reuocet homines et frugi esse doceat. sed neque ingredi faciunt in eam uiam nisi pueros et adulescentes, uidelicet quod artes in his forma quoque ipsarum uiarum non ita est ut illi putauerunt. quid enim opus est Y littera in rebus contrariis atque diuersis? sed altera illa melior conuersa est ad solis ortum, altera illa deterior ad occasum, quoniam qui ueritatem ac iustitiam sequitur, is accepto immortalitatis praemio perenni luce potietur, qui autem ab illo malo duce inlectus praetulerit uitia uirtutibus, mendacium ueritati, necesse est ad occasum et tenebras deferatur Una est itaque uirtutis ac bonorum uia, quae fert non in Elysios campos, ut poetae loquuntur, sed ad ipsam mundi arcem, at laeua malorum exercet
Abbreviated transcription (Latin):
añ quis frandẽ ꝑspicere
possit ꝙ̃ p̃cipitatus ĩ alti¬
tudinẽ ꝓfundã cadat qͥs¬
quis enĩ pñtiũ bonoꝵ sp̃e
captus et ĩ hiis cõseꝙ̃dis
ac fruendis aucupatus nõ
ꝓuidĩt ea q̃ post mortẽ
secutura sũt seq a deo a¬
uert̾ĩt is uõ ad inferos de¬
iectus ĩ eternã dãpnabi¬
illa et difficilis et clino¬
sa ẽ ꝓposita uł spiuis hor¬
rentib asꝑã uł saxis ex¬
tantib ĩ pedita ut cũ sũ¬
mo labore ac pedũ t̾tu ꝯ¬
q magna cadendi solici¬
tudine sit cuiq gradien¬
dũ ¶In hac posuit ius¬
ticiã temꝑanciã paciẽtiã
fidem castitatẽ abstinen-¬

Expanded text:
fraudem prospicere possit quam praecipitatus in altitudinem profundam cadat. quisquis enim praesentium bonorum specie captus et in his consequendis ac fruendis occupatus non praeuiderit ea quae post mortem secutura sunt seque a deo auerterit, is uero ad inferos deiectus in aeternam damnabicaelestis difficilis et cliuosa proposita est uel spinis horrentibus aspera uel saxis extantibus impedita, ut cum summo labore ac pedum tritu cumque magna cadendi sollicitudine sit cuique gradiendum. in hac posuit iustitiam temperantiam patientiam fidem castitatem abstinen
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ praiuis religionib ĩsti¬
tutis aũtit hoĩes ab iti¬
nere celesti et ĩ biã ꝑdi¬
cõus ĩ ducit Cuiꝰ uie spe¬
cies et fig̾ã sic ẽ cõposita
ĩ aspectu ut plana et pa¬
tens om̃i genere floꝵ atq
fructuũ delectabilis ẽẽ ui¬
deatur In ea eñ posuit
bent̾ in t̾ra Opulentiã
dico honorẽ quietẽ bolup¬
tatẽ illecebras om̃ĩs s cũ
hiis ꝑiter ĩ iusticiã crude¬

Expanded text:
is religionibus institutis, avertit homines ab itinere coelesti, et in viam perditionis inducit. Cujus viae species et figura sic est composita in aspectu, ut plana et patens, omni genere florum atque fructuum delectabilis esse videatur. In ea enim posita bentur in terra: opulentiam dico, honorem, quietem, voluptatem, illecebras omnes; sed cum his pariter injustitiam, crude
Abbreviated transcription (Latin):
cũ pͥme a dolescencie limẽ
acting̾it et ĩ eũ locũ ue¬
nerit ubi se bia fudit in
ãbas hereat nuͣbũdus ac
nesciat ĩ quã se ꝑtẽ pociꝰ
inclinet si ducẽ nactus
fuerit qͥ dirigat ad meli¬
ora titubantẽ hoc est si ã
ciã aut aliquid honeste
artis quo euadat ad bonã
frugẽ qd̾ fieri sñ labore
maxĩo nõ pt̃ honestã et
copiosã bitã disputãt ꝑ¬
acturũ ¶ Si u̾o doctorẽ¬
ĩ sustrã biã que melio¬
ris spẽm mẽtiatur ince¬
dere id ẽ desidie mertie
luxurie se tradere q̃ sua¬
uia quidẽ bident᷑ ad tp̃s
uera bona ignoranti post
autẽ amissa omi digni¬
tate aut refamiliari in
omibus miseriis ignõi¬
pus gͦ et ad hanc bitã ꝙͣ
in t̾ra ducimꝰ fines eaꝵ
uiaꝵ retulerũt poete for

Expanded text:
primae adolescentiae limen attigerit, et in eum locum venerit, Partes ubi se via findit in ambas, haereat nutabundus, ac nesciat in quam se partem potius inclinet. Si ducem nactus fuerit, qui dirigat ad meliora titubantem, hoc est, si aut tiam, aut aliquid honestae artis, quo evadat ad bonam frugem, quod fieri sine labore maximo non potest, honestam ac copiosam vitam disputant peracturum. Si in sinistram uiam quae melioris speciem mentiatur incidere, id est desidiae inertiae luxuriae se tradere, quae suauia quidem uidentur ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignomipus ergo et ad hanc uitam quam in terra ducimus fines earum uia
Abbreviated transcription (Latin):
Muis gͦ hec de du¬
labus biis disputa¬
tio ad fragilitatẽ ac lux¬
uriã spectat dicunt enĩ
humane bite cursũ lictẽ¬

Expanded text:
mnis ergo haec de duabus viis disputatio, ad frugalitatem ac luxuriam spectat. Dicunt enim humanae vitae cursum Y litte