comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auritur & quoore suauitas eius gustatur. ipsis oculis & auribus &
manibus contrectatur. Deniq dicit ad eum ecclesia. Vnguentum
qm̃ suauis est dñs. credereergo infilium dĩ. hoc est uidere hoc est au¬
dire hoc estodorart hoc est gustare hoc est contrectare eum: In
tactũ autem infirmitas credulitatis insinuatur.: Cuisensui praect¬
teris sensibus maiorfides habeatur nam & oculi fantasmate & au¬
res mendacio saepe salluntur. Hoc ergo sensu a postolus ita eum teti¬
gerat id est ita in eum fundatissime crediderat . ut num quam de eo
pos sit aliquando dubitare: & ideo ait. quod oculis nostris uidimꝰ
& manus nostrae palpauerunt : Nam uiderunt utiq & contret¬
tauerunt &iam increduli filium dĩ pernaturam carnis eus. sed soli
a postoli agnouerunt naturam diuinitatis eius quod ut noueris apłm
ihannem tactum ueluisionem promentis credulitate posuisse

Expanded text:
hauritur, et quo ore suavitas ejus gustatur, ipsis oculis et auribus et hauritur, et quo ore suavitas ejus gustatur, ipsis oculis et auribus et manibus contrectatur. Denique dicit ad eum Ecclesia: Unguentum quoniam suavis est Dominus . Credere ergo in Filium Dei, hoc est videre, hoc est audire, hoc est odorari, hoc est gustare, hoc est contrectare eum. In tactu autem firmitas credulitatis insinuatur, cui sensui prae caeteris sensibus major fides habeatur. Nam et oculi phantasmate, et aures mendacio saepe falluntur. Hoc ergo sensu Apostolus ita eum tetigerat, id est ita in eum fundatissime crediderat, ut nunquam de eo posset aliquando dubitare. Et ideo ait: Quod oculis nostris vidimus, et manus nostrae palpaverunt . Nam viderunt utique et contrectaverunt etiam increduli Filium Dei, per naturam carnis ejus; sed soli Apostoli agnoverunt et naturam divinitatis ejus. XXIII. Quod ut noveris apostolum Joannem, tactum vel visionem pro mentis credulitate posuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
one impium quid sacrilegumerit undenostantae perfidiae & temeri¬
tatis detestantes errorem o hannis a postoli uerba quacisti ad patro¬
cinium prauitatis suae pessimae abutuntur non alio quam eius deri apor¬
toli sensutractemus. Constringentes prius & coartantes istorum impe¬
rutarestqespun deunt uonodo sin natura diuintatis suae uisur &
tracta uerint & uiderint & perhoc patrem quoq: uidere patue runt
quia ipseait. Quimeuidet ud& & patrem. quod quid hac professio¬
ne impium erit. deinde quid necesse fuit apostolodicere quod uidun
ad nuntiamus uobis cum omnes illi qui tunc erant & non in eum credi¬
derant similiter uiderint eum. Quod cum ita sentire ab surdum & ua¬
nitate plenum sit spiritalia a postoli uerba spiritaliter aduertamꝰ :
Quibus se non oculis & manibus corporeis sed interioris hominis membris
uidisse & palpasse uerbum dĩ testatur quia quibus naribus odor eius

Expanded text:
one 54 impium, quid sacrilegum erit, unde nos tantae perfidiae et temerione 54 impium, quid sacrilegum erit, unde nos tantae perfidiae et temeritatis detestantes errorem, Joannis apostoli verba, quae isti ad patrocinium pravitatis suae pessime abutuntur, non alio quam ejusdem apostoli sensu tractemus, constringentes prius et coarctantes istorum imperitiam, ut respondeant, quomodo si in natura divinitatis suae visus et trectaverint et viderint: et per hoc Patrem quoque videre potuerunt; quia ipse ait: Qui me videt, videt et Patrem ? Quid hac professione impium erit? Deinde quid necesse fuit Apostolo dicere: Quod vidimus annuntiamus, cum omnes illi qui tunc aderant, et in eum crediderant, similiter viderint eum? Quod cum ita sentire absurdum et vanitate plenum sit, spiritalia Apostoli verba spiritaliter advertamus, quibus se non oculis et manibus corporeis, sed interioris hominis membris vidisse, et palpasse Verbum Dei testatur. Quia quibus naribus odor ejus
Abbreviated transcription (Latin):
serere quod uerbumdĩpernaturam diuinitatis noa pernaturam incar¬
nationissuae palpabilem scipsum & uisibilem dignatus es decionsari
haec enim uerbu sunt uestra quod is qui in principio erat q̃ uerbun qutu
per prophetas nuntiatus carofactus est : superterran uisus est & cũ
hominibus conuersatus uisibilis & palpabilis factus uita aeterna & na¬
tura dũ sit. At testatur beatus iohannes dicens quoderat ab initio quod
iuduuimus quodudimus oculis nostris quod aspeximus. & manus nrae
tracta uerunt de uerbo uitae quantum ego in his uerbs intelle gere
potut hoc mihiuidemini uelle ladstruere quod trinitatis natura. q m̃¬
ipsa est uerbi natura quac in uisibilis semper & in contrectabilis per¬
manet in ipsa se uerbumdĩ uisibile & pal pabile praebuerit non innatura
carnis quam sibi in utero matris uniuit. quod sita est quidhac pro fesse¬

Expanded text:
sserere, quod Verbum Dei per naturam divinitatis, non per naturam incarsserere, quod Verbum Dei per naturam divinitatis, non per naturam incarnationis suae, palpabile seipsum et visibile dignatum est demonstrare. Haec enim sunt verba vestra: Quod is qui in principio erat Verbum, qui per prophetas nuntiatus, caro factus est, super terram visus est, et cum hominibus conversatus, visibilis et palpabilis factus, vita aeterna et natura Deus sit, attestatur beatus Joannes, dicens: Quod erat ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod aspeximus, et manus nostrae tractaverunt de Verbo vitae . Quantum ego in his verbis intelligere potui hoc mihi videmini velle astruere, quod Trinitatis natura, quoniam est Verbi natura, quae invisibilis semper et incontrectabilis permanet, in ipsa se Verbum Dei visibile et palpabile praebuerit, non in natura carnis, quam sibi in atero matris univit. Quod si ita est, quid hac professi
Abbreviated transcription (Latin):
qua es exmuliere infine temporum factus. Vnamiqua est patri coacter¬
nus aliam in qua est tem pore posterior inuentus. Vnam quae cum osten¬
dit patriae qualem aliam quaedocet patrees sem inorem. quae cũ
tasin qura inue toritart̃ adetis ad serere non posse in ueniribi xp̃o aliquid
mauis & minus. cumipsedicat pater maiormneest : & ego & pater untun
sumus & lucas euan gelista deipso referebut: pueratoemi presenar
& confortabatur. qua euos uidentes professid ni unius naturae conira¬
na esse quia non potest unanatura & mixine diuina de trimentum
augmentumq. recipere & maior & minor pariter appellari: Ele¬
gistis apertatm padentia contrafidem scripturarum dexpo menti: ⁊ quã
duas eum habere naturas catholiaie consiteri per quas idem inagnus
dem minor non potest denegari Illud etiam ld& permatiaretapi¬
tulum in quo tota effrenat furoris uestrierupit imsania idntentesul¬

Expanded text:
qua est ex muliere in fine temporum factus. Unam qua est Patri coaeterqua est ex muliere in fine temporum factus. Unam qua est Patri coaeternus, aliam in qua est tempore posterior inventus. Unam quae eum ostendit Patri aequalem, aliam quae docet Patre esse minorem. Quae cum ita sint, qua auctoritate audetis asserere, non posse inveniri in Christo aliquid majus et minus, cum ipse dicat: Pater major me est ; et: Ego et Pater unum sumus ? Et Lucas evangelista de ipso referat: Puer autem crescebat et confortabatur : Quae vos videtis professioni unius naturae contraria esse; quia non potest una natura, et maxime divina, detrimentum augmentumque recipere, et major vel minor pariter appellari. Elegistis aperta impudentia, contra fidem Scripturarum de Christo mentiri, quam duas eum habere naturas catholice confiteri, per quas idem magnus, idem minor non potest denegari. XXII. Illud etiam libet pertractare capitulum, in quo tota effrenati furoris vestri erupit insania, id nitentes a
Abbreviated transcription (Latin):
sleq enim arriani naturum carnis xp̃i exnihilo factã ad serebant. quam
exuirgine procreatam nonutiq nesciebant. Deniq. postea quam suf¬
ficientet de haciliuima filiidinatura disputauerunt religio sissimi patres
insequentibus etiam naturae carniseius commemorationem recerunt
dicentes eum descendis so& in carnatum esse : Noner gosicuttueos accustre
uoluisti prae postero ordine posuerunt ut prius diceretit in carnatum
& postea unius cum patresubstantiae. sed prius unus sub stantiae uocabu¬
lum posuerunt. quod pertinet ad illam uerbinaturim dequa quȩstio
uertebatur . & postea in carnatum dixerunt quod pertinet ad carnis
eius naturam . dequanbil euerat mutilatum: Quia ergo & tem pus
& ordinem & distinctionem interusiam & in carnationem seruaue¬
runt. Vsiam dicentes toaeternam patri. In carnationem autem ex
tempore factam : euidenter in uno eodemq: dĩfilio duas confessi sunt
essenaturas. Vnam qua e est depatre antetem pora genitus. & aliam

Expanded text:
Neque enim Ariani naturam carnis Christi ex nihilo factam asserebant, quam ex Virgine procreatam non utique nesciebant. Denique posteaquam sufficienter de hac divina Filii Dei natura disputaverunt religiosissimi Patres, in sequentibus etiam, naturae carnis ejus commemorationem fecerunt, dicentes eum descendisse et incarnatum esse. Non ergo sicut tu eos accusare voluisti praepostero ordine posuerunt, ut prius dicerent incarnatum, et postea unius cum Patre substantiae; sed prius unius substantiae vocabulum posuerunt, quod pertinet ad illam Verbi naturam, de qua quaestio vertebatur; et postea incarnatum dixerunt, quod pertinet ad carnis ejus naturam, de qua nihil fuerat mutilatum. 53 Qui ergo et tempus et ordinem et distinctionem inter Usiam, et incarnationem servaverunt: Usiam dicentes coaeternam Patri, incarnationem autem ex tempore factam, evidenter in uno eodemque Dei Filio, duas confessi sunt esse naturas; unam qua est de Patre ante tempora genitus, et aliam
Abbreviated transcription (Latin):
no sunt nimigis sibi aduersari Inquo
dupliciter
guculisuntꝰ. Primum quaerendum U ab hisubisit¬
ano iuam pollicebantur. ubi obiurgatio temeritatis ubi prae¬
amn ios untiae. Sienim turpe estsineratione cuiquam credere
uidocotis quidsatagis ut aliciu sineratione predani. quo facili
sceiaiune ducipossim Anfirmumaliquid superedifisabit
numastsdamentotemeritatis : secundum illos loquor quib
tedindo displicemus Nam ego creddertun uerosionu quib
periipuendaerationi nonsis idoneus & ipsa fide animum ex colere
euipuitdis seminibus ueritatis. non solum saluberrimum iudico
stiltale orimno sine quo egris animus saliiss redirenauaiudu
quodillis cumderidendum & plenum temerita tis uidau er÷ pro¬
facto ut xp̃o erudamusagunt in puddentit deindfateor mpr
le qrepo credidisse & n animum induxisse i disseuerum quod il

Expanded text:
possuntne magis sibi aduersari? in quo possuntne magis sibi aduersari? in quo dupliciter urgendi sunt. primum quaerendum ab his,ratio quam pollicebantur, ubi obiurgatio temeritatis, ubi praesumptio scientiae. si enim turpe est sine ratione cuiquam credere, quid expectas, quid satagis, ut alicui sine ratione credam, quo facilius tua ratione duci possim? an firmum aliquid superaedificabit ratio tua fundamento temeritatis ? secundum illos loquor, quibus credendo displicemus. nam ego credere ante rationem, cum percipiendae rationi non sis idoneus, et ipsa fide animum excolere excipiendis seminibus ueritatis non solum saluberrimum iudico, sed tale omnino, sine quo aegris animis salus redire non possit. quod illis cum deridendum et plenum temeritatis uidetur, profecto ut Christo credamus, agunt inpudenter. deinde fateor me iam Christo credidisse et in animum induxisse id esse uerum, quod il
Abbreviated transcription (Latin):
lestimtibus loquor: Quid ipsos egrotantes. nonneur guemus ut
uusumant: In quo profecto nobis cumtanta molestia non ob¬
mpitarent. si se illum morbum euasuros esse non crederent.
niur mergotetu ope rosissimȩ ac laboriosis simae in quisitioni
i: quandotantam ipsares dignaest curam nego tium que tibi
simponere. cumid quod quaeris esse non credas. Recte igit᷑
suciutusciplinae maiestate institutum est. ut accedentibus ad¬
espersuadeatur ante omnia. Itaque ille her&icus
quae sote Quid est undeme a credendo ueluti
ulam in rebus humanis esse non eredo. quancum esse
non quaero: Atilleut opinor. quaerenti monstratu
utueredere nonuenirem nisi aliquidcrederem Ese neulla
aementia quam ut eissola qua enulla scientia subnixa est
dispatam. qua eadeum ipsum me sola
perduxit.
hortantur.

Expanded text:
lescentibus loquor. quid? ipsos aegrotantes nonne urgemus, ut lescentibus loquor. quid? ipsos aegrotantes nonne urgemus, ut aliquid sumant ? in quo profecto nobis cum tanta molestia non obtemperarent, si se illum morbum euasuros esse non crederent. quando ergo tu te operosissimae ac laboriosissimae inquisitioni dabis ? quando tantam, quanta ipsa res digna est, curam negotiumque tibi audebis inponere, cum id, quod quaeris, esse non credas ? recte igitur catholicae disciplinae maiestate institutum est, ut accedentibus ad religionem fides persuadeatur ante omnia. Itaque ille haereticu rationem adferat, quaeso te? quid est, unde me a credendo ueluti  religionem ullam in rebus humanis esse non credo: quam cum esse non credo, non quaero. at ille, ut opinor, quaerenti monstraturme uetat credere, non uenirem, nisi aliquid crederem. estne ulla maior dementia quam ut ei sola, quae nulla scientia subnixa est, fide displiceam, quae ad eum ipsum me sola perduxit? hortantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Quidenim tandem tanto molimine inuestigare cupimus. quid obtam
at ungere quo peruenire desideramus. eo nequodesse aut aduos per¬
tinere non credimus nihil est talimente peruersius. Tunecumbene¬
ficium amep& ere non auderes. autcerte inpudenter audere. Inuent
rare nosputes : quid sitanta resest quaenisi sedulo atque omnibus
uiribus quaesita niqueat repperiri : Quidsi ipsa diffallima inuen¬
tio ad capiendum quodinuentum erit mentem qua erentis exeru
uidenim oculis nostris acluce iocundias & familiarius quã tamen
erpoi at que tolerare. post diuturnas tenebras nequeunt. Quid ex¬
usto egrotatione corpori ac commodatius. quam cibus & potio. :
iuleimus tamen conualescentes refrenari atque cohiberi nesaturi¬
t ualentium committere sese audeant. cibisque ipsis a gereut
udilmi morbum quo eos repudiabat reuertantur. De conua¬

Expanded text:
quid enim tandem tanto molimine inuestigare cupimus? quid optamus quid enim tandem tanto molimine inuestigare cupimus? quid optamus adtingere? quo peruenire desideramus? eone quod esse aut ad nos pertinere non credimus ? nihil est tali mente peruersius. tune, cum beneficium a me petere non auderes aut certe inpudenter auderes, nisi dcurare nos putes ? quid ? si tanta res est, quae nisi sedulo atque omnibus uiribus quaesita nequeat reperiri? quid? si ipsa difficillima inuentio ad capiendum ac proferendum. quod inuentum erit, mentem quaerentis exercet? quid enim oculis nostris hac luce iucundius et familiarius? quam tamen perpeti atque tolerare post diuturnas tenebras nequeunt. quid exhausto aegrotatione corpori adcommodatius quam cibus et potio ? uidemus tamen conualescentes refrenari atque cohiberi, ne saturitati ualentium committere sese audeant. cibisque ipsis agere, ut ad illum morbum, quo eos repudiabant. reuertantur. de conua
Abbreviated transcription (Latin):
cipiomnino non uideo. Neque enim signis quibus lib& cos
stultus ignorit Nonenim ut aurum &argentum cr¬
nus & cognoscere cum iudeas & non habere concessumer. it ip¬
tiam mentis eius oculo qui eam careat uiderifas est: Sensiim ner¬
ris quae rumq
adtingimus forinsecus nobis oftintui.
ideo lic& quo¬
que tes alienas oculiscernere cum in
eius generis
est aliud quam uidere. careat autem stultus sapientiam uem
tur nouit sapientiam. non enim oculis eamposs& uidere
gitur & dum nescit in alio loco cognoscere non potest. noni op
qͥuam dui stultus est quisquam cettissima cognitione inuenire sari¬
entem cui obtemperando tanto stultitiae malo liber&ur. Huie
igitur tam in mani difficultati quoniam dereligione quaerimus ds̃ so¬
lus mederi potest quem nisi & esse & humanismentibus opitulari
credimus nequaerere quidem ipsamueram religionem debemus

Expanded text:
percipi, omnino non uideo. neque enim quibuslibet signis cognpercipi, omnino non uideo. neque enim quibuslibet signis cognstultus ignorat. non enim ut aurum et argentum cnus et cognoscere, cum uideas. et non habere concessum est, ita sapientiam mentis eius oculo qui ea careat, uideri fas est. sensu enim corporis quaecumque adtingimus, forinsecus nobis offeruntur, et ideo licet quoque res alienas oculis cernere, cum earum uel eius generis est aliud quam uidere. caret autem stultus sapientia; non igitur nouit sapientiam non enim oculis eam posset uiderigitur, et dum nescit, in alio loco cognoscere non potest. non ergo fotest quamdiu stultus est, quisquam certissima cognitione inuenire sapientem, cui obtemperando tanto stultitiae malo liberetur. Huic igitur tam inmani difficultati, quoniam de religione quaerimus, deus solus mederi potest: quem nisi et esse et humanis mentibus opitulari credimus, nec quaerere quidem ipsam ueram religionem debemus.
Abbreviated transcription (Latin):
quampeccaroe melius est cornis prosto tolus tonpresanit¬
rent si serui possent esse sapientium at que hoc si in rebus eninori¬
bus ut in mertando uel colendo a gro inux ore ducenda insuscipiem
edo candis que liberis in ipsadenique refamiliari a dmihistaciput¬
dire nemo ambigit multo magis in religione Nrmgreebit
nae promptiores addmoscendum sunt quam diuinat. &in
cum que sanc tioribus & prestantioribus quomaius eis obsem
tum que debemus. eo sceleratius periculosiusque perta ous
igitur nobis restare ammodum uides. quam diustulti sumusb
uita obtima & religiosa cordi est. nisiut quaeramussipie
dum in est nobis. & euadere aliquando posiimus cr
poterimus. Cum hoc nomentam & sinemo fere auda
rique tamen ex obliquo sibi uindicant. Cum derehusm
cum abstulto requiratur quo pacto quaeat dinosti planou

Expanded text:
quam peccare melius est, melius profecto stulti omnes uiuequam peccare melius est, melius profecto stulti omnes uiuerent, si serui possent esse sapientium. atque hoc si in rebus minoribus, ut in mercando uel colendo agro, in uxore ducenda, in suscipiendis educandisque liberis, in ipsa denique re familiari administranda expedire nemo ambigit, multo magis in religione. nam et res humanae promptiores ad dinoscendum sunt quam diuinae et in quibuscumque sanctioribus et praestantioribus, quo maius eis obsequium cultumque debemus, eo sceleratius periculosiusque peccatur. nihil igitur nobis restare admodum uides, quamdiu stulti sumus, si nobis uita optima et religiosa cordi est, nisi ut quaeramus sapi sentire, dum inest nobis, et euadere aliquando possimus. Him inuenire poterimus, cum hoc nomen, tametsi nemo fere audeat palam, plerique tamen ex obliquo sibi uindicant. cum de rebus nam iste sit, cum ab stulto requiratur, quo pacto queat dinosci plane atque
Abbreviated transcription (Latin):
suo co non cordatos & ingeniosos homines. sed eos quibus
in esse homini potest . Ipsius hominis dĩque firmis sime per
o. at que huic cognitioni uita moresque congruentes
umita sint quis medio criter intellegens nonplaneuiderit stultis
uiiufatiqui salubrius essepra eceptis op temperare sapientium qua
mudicio uitam degere. Namomne factum sirecte factum
nonestipeccatum est non recte factum esseullo modo potest quod
nosiarecta ratione proficiscitur Porro recta ratio esto ipsadur¬
susultitiia utom hominum uirtus : nisi sapientis animo presdettr
solustitur sa piens nonpeccat. stultus etdomnis peccat. nisi inbis
factis iquibus sapient optem perauerit Arrota pumiit tsiribi
talia fscin proficiscuntr nec ut ita dicam dominus sui factiscul¬
tus tristinandus est. cumest dmquata in forimus fuis musitit¬
riumque sapentis. quare siominisus hnsinun entuni ministe

Expanded text:
em sapientes uoco non cordatos et ingeniosos homines, sed eos, quibusem sapientes uoco non cordatos et ingeniosos homines, sed eos, quibus inest, quanta inesse homini potest, ipsius hominis deique firmissime percepta cognitio atque huic cognitioni uita moresque congruentes:cum ita sint. quis mediocriter intellegens non plane uiderit stultis utilius atque salubrius esse praeceptis obtemperare sapientium quam suo iudicio uitam degere? nam omne factum, si recte factum non est, peccatum est; nec recte factum esse ullo modo potest, quod non a recta ratione proficiscitur. porro recta ratio est ipsa uirtus. cui autem hominum uirtus nisi sapientis animo praesto est? solus igitur sapiens non peccat. stultus ergo omnis peccat. nisi in iis factis, in quibus sapienti obtemperauerit; a recta enim ratione talia facta proficiscuntur nec, ut ita dicam, dominus sui facti stultus existimandus est, cum est tamquam instrumentum ministeriumque sapientis. quare si omnibus hominibus non peccare
Abbreviated transcription (Latin):
intelugeremusnos r enta fide. illarum etiam serum quas non¬
conprehendimus a temeritate opinantium uindicari. Namqui
coniinles ss credendum nisi quod scimus. idunum cauent nomenopina¬
iquod a tendum est turpe acmi serrimum. sed si diligenter conside
lurimum interes se utrumse scire quis put&. an quod nescire se in
credat aliqua auctoritate commotus. profecto erroris & in
diliant. quosparentes suos essenon credant. Non enimra
gro matre. plerum que nec matri sed obste tricibus nu
Nam cui furari filius potest. aliusque subponi. Non
erri. quibus ostendatur nihil omnino humanae soci&a
perceptum. sed nunc accipe quodiam facilius metibi
esseconfido. Cum de religione idest cum de colen
es homines. aut stultos aut sapientes esse: Nunc au

Expanded text:
intellegeremus nos retenta fide illarum etiam rerum, quas nonintellegeremus nos retenta fide illarum etiam rerum, quas nonconprehendimus. a temeritate opinantium uindicari. nam qui dicunt nihil esse credendum nisi quod scimus, hi unum cauent nomen opinationis, quod fatendum est turpe ac miserrimum; sed si diligenter considerent plurimum interesse, utrum se scire quis putet, an quod nescire se intellegit. credat aliqua auctoritate commotus, profecto errores et ina pietate diligant, quos parentes suos esse non credant. non enim raeditur; de ipsa uero matre plerumque nec matri, sed obstetricibus, nutricibus, famulis. nam cui furari filius potest aliusque subponi, nonn multa possunt adferri, quibus ostendatur nihil omnino humanae societassumus tenere perceptum. Sed nunc accipe, quod iam facilius me tibi persuasurum esse confido. cum de religione, id est cum de colendbium est omnes homines aut stultos aut sapientes esse. nunc aut
Abbreviated transcription (Latin):
liter creditur: In primo autemuitiosorum id est eorumqui ꝓia
sescire quod nesciant est profectouitiosa credulitas. c& eraduoun¬
banda genera nihil credunt. & illiquiuerum quaerunt cumdesp¬
ratione inueniendi. & illi quiomnino non quaerunt. & hoc dumi¬
taxat in rebus ad aliquam pertinentibus disciplinam. Namma
ouita eactu prorsus nescio quopacto possit. homo nihilcredere
Quam quam in illis etiam quiseinagendo probabilia sequidicunt
cire potius nihil posse quamnihil ctedere uolunt uideri Quinor
quod probat non credit: aut quomodo est illud quod secunti sinon
probatur probabile Quareduo genera possunt esse aden fidem
ueritati . Vnum eorum quiscientiam tantum oppugnan non fidem
Alterum eorum qui utrum que condeminant. Quitam nutrum inre¬
bus humanis inueniri possint. rursusignoro: Ha dicta sunt un

Expanded text:
laudabiliter creditur. in primo autem uitiosorum, id est eorum, qui opinantur laudabiliter creditur. in primo autem uitiosorum, id est eorum, qui opinantur se scire quod nesciant, est profecto uitiosa credulitas. cetera duo inprobanda genera nihil credunt: et illi qui uerum quaerunt cum desperatione inueniendi, et illi qui omnino non quaerunt. et hoc dumtaxat in rebus ad aliquam pertinentibus disciplinam. nam in alio uitae actu prorsus nescio quo pacto possit homo nihil credere. quamquam in illis etiam qui se in agendo probabilia sequi . dicunt, scire potius nihil posse quam nihil credere uolunt uideri. quis enim quod probat non credit? aut quomodo est illud quod sequuntur, si non probatur, probabile? quare duo genera possunt esse aduersantium ueritati: unum eorum, qui scientiam tantum obpugnant, non fidem, alterum eorum, qui utrumque condemnant: qui tamen utrum in rebus humanis inueniri possint, rursus ignoro. haec dicta sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tellegere autem super flua nihil noc&. sed fortasse discere
cum tempus necessariorum occuparent Ipsa etiam noxia noni¬
gere sed facere aut patimiserum est. Nonenim siquis inte
quo modo pos sit inimicus sin esuo periculo occidi. intelleru
ac non cupiditate reus est. quaesi absit. quid innocentius di
simos coniuratos uirtute ciceronis quondam interfectes
lumnescio. sed etiam nullo pacto mescire posse certosci
cerone dixi scire sequisquam arbitratur. quam quan
diant adiscendo. quia resipsa nulla scientia tenerip
errori. Sed in tellegens omnis etiam credit. credi
pinatur. non omnis qui credit intellegit. nullus qu
priora posuimus. & triareliqua uitiosa inuenimus: Pri
rum genus ipsi ueritaticredere: secundum autem̃studio¬
rum que ueritatis auctoritati. In quibus duorum generau

Expanded text:
intellegere autem superflua, nihil nocet, sed fortasse discere intellegere autem superflua, nihil nocet, sed fortasse discere nocuit, cum tempus necessariorum occuparent. ipsa etiam noxia non intellegere, sed facere aut pati miserum est. non enim si quis intellegat. quomodo possit inimicus sine suo periculo occidi, intellegentia ipsa, a cupiditate reus est; quae si absit, quid innocentius dico enim sceleratissimos coniuratos uirtute Ciceronis quondam interfectos: atqui id non solum nescio, sed etiam nullo pacto me scire posse certo scicerone dixi, scire se quisquam arbitratur, quamquam nihil eum inpediat a discendo, quia res ipsa nulla scientia teneri p quod opinamur, errori. sed intellegens omnis etiam credit, credit omnis et qui opinatur; non omnis qui credit intellegit; nullus quibanda, quae priora posuimus, et tria reliqua uitiosa: inuenimus primum beatorum genus ipsi ueritati credere, secundum autem studiosorum amatorumque ueritatis auctoritati. in quibus duobus generibus
Abbreviated transcription (Latin):
st. alia eorum qui studiosissime & rectissime inqsurunt
ergo sunt etiam in ipsa possessione alteri inuia quatamen
ime peruenitur. Iria sunt alia hominum genera pro
uinprobanda ac detestanda. Vnumest opinantium i desteo
iquisearbitrantur serre quod nesciunt. alterum eorum qui
ntiunt quidem senescire.: sed nonita quaerunt ut in uenire
bossint Ter tium eorum quineque sescire ex istimant. nec quaerere
uoliuat nTria sunti tem ueliit finitima sibim& manimis hominũ
distinatione dignissima. intellegere credere opinani tm
pese ipsa consi derentur. Primum sempersine iutio est. secundũ
aliquando conuitium Tertium num quam sineuitio Et hou
adeandem beatitudinem referredebemus In hac enimita
quantum cumque id sciatur nondum est beatis simum qmim
conparabiliter longeest amplius quod indenescitur. Nan
legere magna & honesta. uel etiam diuina beatissimum et

Expanded text:
st; alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. st; alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. tria sunt alia hominum genera, profecto inprobanda ac detestanda. unum est opinantium, id est eorum, qui se arbitrantur scire quod nesciunt; alterum eorum, qui sentiunt quidem se nescire. sed non ita quaerunt, ut inuenire possint; tertium eorum, qui neque se scire existimant nec quaerere uolunt. tria sunt item uelut finitima sibimet in animis hominum distinctione dignissima: intellegere, credere, opinari. quae si per se ipsa considerentur, primum semper sine uitio est, secundum aliquando cum uitio, tertium numquam sine uitio. nam ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et legere magna et honesta uel etiam diuina, beatissimum est;
Abbreviated transcription (Latin):
uur an religionem sacrilegamui am quaerere. quod qui faciunt. necsi
ust madat quod uolunt possunt quo intendunt peruenire . cuius¬
mindienim lib& excellant ingenio nisids̃ assit humorepunt Iunc
utmadest si soci&atihumanae in dm̃ tendentibus curaesit. quo
grdumbil firmius incaelum repperiripotest : Ego quidem huic
acuinom possum resistere. namnihilsi ne cognitione esse creden¬
uno quipos sum dicere cum & amititia nisi aliquidcredatur quod
Postremo quae potest esseuia saluibrior quamido
um & ad praecurandum ammum sunt diuinitus con
am prorsus idoneussis circuire potius aliquantum
m est in grediquam & tibi esse auctorem periculi &
o hi sequendi non sint. qui sepollicentur ratione docta
quomodo sineculpa possimus sequi eos quicredereiu
ictum est. ad hosautem sponsores rationis non modo

Expanded text:
ueram religionem sacrilegam uiam quaerere. quod qui faciunt, nec si ueram religionem sacrilegam uiam quaerere. quod qui faciunt, nec si eis concedatur quod uolunt, possunt quo intendunt peruenire. cuiusmodi enim libet excellant ingenio, nisi deus adsit, humo repunt. tunc autem adest, si societas humana in deum tendentibus curae sit. quo gradu nihil firmius in caelum reperiri potest. ego quidem huic rationi non possum resistere; nam nihil sine cognitione esse credendum qui possum dicere? cum et amicitia, nisi aliquid credatur, quod olimus credere ? postremo quae potest esse uia salubrior quam idoe ad praecolendum et ad praecurandum animum sunt diuinitus constituta? aut si iam prorsus idoneus sis, circuire potius aliquantum qua tutissimum est ingredi, quam et tibi esse auctorem periculi etus, quo pacto hi sequendi non sint, qui se pollicentur ratione ducturos. nam quomodo sine culpa possimus sequi eos, qui credere iubent, iam dictum est; ad hos autem sponsores rationis non modo
Abbreviated transcription (Latin):
aliter illa quaepure uera sunt adepturum censes profecto. Quid
ergoistis quorum de genere teess eiamcredo: qui facillimȩ diuina
secr&aratione certa capere possunt. si hacuia ueniant qua illiqui
primitus credunt: Numquid tandem oberit non arbitror sed
tamenars Quid eos morariopus est . quia &si faeto sibi ni hil no¬
cebunt nocebunt tamem exemploc&eris Uixenimest. qui
desetantum sentiat quantum potest. sed quiminus excitandus est qui
amplius reprimendus ut neque ille disperatione frangatur. neque iste
precipetetur audacia. Quod facile fit sietiam hi quiualent uolare.
isint periculoso inuita mentum paulis percogantur incedere.
quietiam c&eristutum est. Haec est prouidentia uerȩ religionis. Hoc
uistim diuinitus. hocbeatis maioribus traditum hoc adnos usque serua¬
tum hoc pertur bare uelle atque peruertere. nihilest aliud quamad

Expanded text:
aliter illa, quae pure uera sunt, adepturum? censes profecto. quid aliter illa, quae pure uera sunt, adepturum? censes profecto. quid ergo istis, quorum de genere te esse iam credo, qui facillime diuina secreta ratione certa capere possunt. si hac uia ueniant, qua illi qui primitus credunt, numquid tandem oberit? non arbitror. sed tamen, ais. quid eos morari opus est? quia etsi facto sibi nihil nocebunt, nocebunt tamen exemplo ceteris. uix enim est, qui de se tantum sentiat, quantum potest; sed qui minus, excitandus est, qui amplius, reprimendus, ut neque ille desperatione frangatur, neque iste praecipitetur audacia. quod facile fit, si etiam ii, qui ualent uolare, ne cui sint periculoso inuitamento, paulisper cogantur incedere. qua etiam ceteris tutum est. haec est prouidentia uerae religionis, hoc iussum diuinitus, hoc beatis maioribus traditum, hoc ad nos usque seruatum: hoc perturbare uelle atque peruertere, nihil est aliud quam ad
Abbreviated transcription (Latin):
sciaris. homo homini aperirepossis At ille si dixerit eeirenqu
res ut ea quocum que meducer& sineulla sequerer
sit omnes neputas idoneosesse percipiendis rationi
diuinam intellegentiam mensducitur humana. a
Paucos ais existimo. horumne innumero esse tecri
se tibi in certa dicenti te illi religiosae ammonenti. nes
ones quibus ad certam cognitionen ius diuina perdu
sunt: neganda religionemputas. an eospedetemtum quibu
gradibus ad illa summa pen&ralia esseducendos. Videsplani
sit religiosius : Neque enim tibi quiius homo in reitantae cui¬
te ullo modo deserendus aut respuendus uideri potest. sed noni
cens es nisi primo credat se adidquodinstituit peruenturum. me¬
que supplicem praebeat & quibusdam magnis necessariis que prari¬
tis optemperans: quadamuita eactionẽ perpurg&. non eum esse

Expanded text:
sciaris, homo homini aperire possis. at ille si dixerit: ecce cresciaris, homo homini aperire possis. at ille si dixerit: ecce cre mihi redderes. ut ea quocumque me duceret, sine ulla sequerer ognoscendus sit, omnesne putas idoneos esse percipiendis rationibus, quibus ad diuinam intellegentiam mens ducitur humana. an plures, an paucos ? paucos, ais, existimo. horumne I n numero esse te cre bis credidisse tibi incerta dicenti, te illi religiose admonenti ne serationes. quibus ad certam cognitionem uis diuina perducediti non sunt, negandam religionem putas? an eos pedetentim quibusdam gradibus ad illa summa penetralia esse ducendos? uides plane, quid sit religiosius. neque enim tibi quiuis homo in rei tantae cupiditate ullo modo deserendus aut respuendus uideri potest. sed nonne censes, nisi primo credat se ad id, quod instituit, peruenturum. mentemque subplicem praebeat et quibusdam magnis necessariisque praeceptis obtemperans quadam uitae actione perpurget, non eum esse
Abbreviated transcription (Latin):
credit aut nihil amico credens. quomodo amicum uel ipsum
uel se appell& non uideo. Hic fortasse dicas concedo aliquid aliq¬
do esse credendum. Nuncexpedi quomodo inreligione uir pli
sit credere antequam scire. faciam si potero. Quo circaexte qua¬
ro quid existimes in grauiore culpa esse religionem traderin
digno ãnid quod ab eis qui illam tradunt dicitur credere. sinuen
dicam in dignum non intellegis. Eumdico quificto pector
Concedis ut arbitror magisculpandum esse talihomini pand
sunt sc̃a secr&a qua mreligiosis uiris deipsa religione: aliquid m¬
tibus credere: Neque enimte aliud respondere deeuer
nunc facputes eum adesse qui tibi religionem sit tradiuris. m
modo illifidem facturus es uero animote accedere
natua conscientia. nihilte fingere quantis poterũ idrn
uerbis sed tamen uerbis. Non enim animitui latebras. ittu int

Expanded text:
credit, aut nihil amico credens quomodo amicum uel ipsum credit, aut nihil amico credens quomodo amicum uel ipsum uel se appellet. non uideo. hic fortasse dicas : concedo aliquid aliquando esse credendum; nunc expedi, quomodo in religione turpe non sit credere antequam scire. faciam, si potero. quocirca ex te quaero, quid existimes in grauiore culpa esse, relidigno, an id quod ab eis qui illam tradunt dicitur, credere. Si quem dicam indignum, non in accedit. concedis, ut arbitror, magis culpandum esse tali homini pandere si qua sunt sancta secreta quam religiosis uiris de ipsa religione aliquid adfirmantibus credere. neque enim te aliud respondere decuerit. quare nunc fac putes eum adesse, qui tibi religionem sit traditurus: quonam modo illi fidem facturus es uero animo te accederes esse? dices bona tua conscientia nihil te fingere, quantis poteris id ipsum adserens uerbis, sed tamen uerbis. non enim animi tui latebras, ita ut intime
Abbreviated transcription (Latin):
ns illius reicuram cumlibenter audire profecto uider&ur
ter etiam curiosi definitio ea regula quae studiosi emendan
Videigitur utrum & illa superiora emendanda sint: cur
li non & suspiciosi nomine. indignus sit. qui aliquando aliquid
spicatur. & creduli qui aliquando aliquideredit. Itaque ut
aterstudentem alicuius tri & omnino studiosum rursumque in ter
ruram habentem atque curio sum. ita inter credentem & cre¬
dulum plurimuminter est. sed nunui de in quies utrum inreligi¬
one credere debeamus : Neque enim si concedimus aliud essecre¬
dere aliud eredulum esse : Sequitur ut nulla culpasit in reli¬
gionibus credere: Quidsi enim & credere & credulum esse uitio¬
sum est. que madmodum & ebrium & ehriosum es se. quod qui
certum existimat nullum mihi habere posse amicum uid&ur
Si enim turpe est aliquid credere. aut turpiter facit quia mico

Expanded text:
 certe habens illius rei curam, cum libenter audiret, profecto uideretur.  certe habens illius rei curam, cum libenter audiret, profecto uideretur. quapropter etiam curiosi definitio ea regula. qua studiosi, emendanda est. uide igitur, utrum et illa superiora emendanda sint. cur enim non et suspiciosi nomine indignus sit, qui aliquando aliquid suspicatur, et creduli, qui aliquando aliquid credit? itaque ut inter studentem alicuius rei et omnino studiosum rursumque inter curam habentem atque curiosum, ita inter credentem et inter credulum plurimum interest. Sed nunc uide, inquies, utrum in religione credere debeamus. neque enim si concedimus aliud esse credere, aliud credulum esse, sequitur, ut nulla culpa sit in religionibus credere. quid? si enim et credere et credulum esse uitiosum est, quemadmodum et ebrium et ebriosum esse? quod qui certum existimat, nullum mihi habere posse amicum uidetur. si enim turpe est aliquid credere, aut turpiter facit, qui amico
Abbreviated transcription (Latin):
a coniux acliberi. omnes aduenientes sedulo percont&ur
quȩ ducitur cupiditate noscendi. & tamen hunc studiosum
uareiam in tellegis eouacillare istam diffinition̾em studi
mnis quiid agit studiosus uocandus est. sedis qui ea quae
e requirit. tamen studentem recte appellamus presertĩ
quidstudeat audire: Nam etiam suorum studiosum pos
ppellare si suos tantum diligit. Nontamen ad runctione nul
ini nomine studiosorum dignum putamus. Audiendiautẽ
quem ad modum sesuihaberent non appellarem studio
ndi. Nisi gaudens famabona idipsum saepe uell& audire.
uero etiamsisemel. Refernunc animum adcurio sum
utrumsiquis fabellam libenter audir&. nihil sibi omni no
nidest rerum ad senon pertinentium. Neque idodioseat
sedrarissime ac modestissime. uel in conuiuio uel in aliquo

Expanded text:
e agant sua coniux ac liberi. omnes aduenientes sedulo perconteture agant sua coniux ac liberi. omnes aduenientes sedulo percontetur, magna utique ducitur cupiditate noscendi. et tamen. hunc studiosum quare iam intellegis eo uaccillare istam definitionem studios, non tamen omnis. qui id agit. studiosus uocandus est, sed is. qui ea, quae inpensissime requirit: tamen studentem recte appellamus praesertim addentes, quid studeat audire. nam etiam suorum studiosum possumus appellare, si suos tantum diligit. non tamen adiunctione nulla communi nomine studiosorum dignum putamus. audiendi autem cupidum, quemadmodum se sui haberent, non appellarem studiosum audiendi, nisi gaudens bona fama id ipsum saepe uellet audire; studentem uero, etiamsi semel. refer nunc animum ad curiosum et dic mihi, utrum si quis fabellam libenter audiret nihil sibi omnino profuturam, id est rerum ad se non pertinentium, neque id odiose atque crebro, sed rarissime ac modestissime uel in conuiuio uel in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
sedut commode fiat suolo quasi respondeas interrogant. & ini¬
modicas mihi quare tibiuideatur non esse credendum quodipsa
in quis credulita saqua creduli nominantur uitiun quod dam
mibiuidocur esse : Alio quin hoc nomen non procon iutio obut¬
tafi soleecinus: Namsisuspiciosus inuitio est eo quod non
erta suspicatur. quanto magis credulus quihoc a fuspicioso dif
quodulo incognitis aliquamiste nullam triburt dabitatiorie
imacciuio hanc opinionem ac distinctionem sed scis etiam curiosu
mossolere appellare si neconuitio. Studiosum uero etiam cum
ioquam obrem attende siplac& etiam in terhaec duo. qued tibidis
uudeatur Id certe respondes quod quamui s uterque agitur magna
uiate noscendi. curio sustamen ea requirit quae nihil adse at̾ti
udiosus autem contra quaeadsese attinent requirit. sed
ipuspiam peregre positus quemadmodum ualeant ac se

Expanded text:
sed ut commode fiat, uolo quasi respondeas interroganti et prised ut commode fiat, uolo quasi respondeas interroganti et primo dicas mihi, quare tibi uideatur non esse credendum. quod ipsa, inquis, credulitas, a qua creduli nominantur, uitium quoddam mihi uidetur esse, alioquin hoc nomen non pro conuicio obiectare soleremus. nam si suspiciosus in uitio est, eo quod non erta suspicatur, quanto magis credulus, qui hoc a suspicioso differt. quod ille incognitis aliquam, iste nullam tribuit dubiationem. interim accipio hanc opinionem ac distinctionem. sed scis etiam curiosum non nos solere appellare sine conuicio, studiosum uero etiam cum laude. quamobrem adtende, si placet. etiam inter ' haec duo quid tibi distare uideatur. id certe respondes. quod quamuis uterque agatur magna cupiditate noscendi, curiosus tamen ea requirit. quae nihil ad se adtinent. studiosus autem contra quae ad sese adtinent requirit. sed um salutem, si quispiam peregre positus, quemadmodum ualeant ac ses
Abbreviated transcription (Latin):
minantur quod illis qui ad eamueniunt praecipitur uts u
seautem noniugum credendi inponere sed docendifonter
gloriantur: Quidinquis dicipotuit quod ad eorum lan
mepertiner& nonita est. Hoc enim faciunt nullo robi
diti sedut aliquam concilient multitudinem nominere
qua promissa naturaliter anima gaud& humana. nec uirca
ualitudinem que considerans sanorum escasapp&endo quat
committuntur nisiualentibus in ruit inuenena fallentium
&lamuere religionis credantur ea quae quis que postea siseao¬
negesserit dignus que fuerit as sequatur atque percipiat. &om¬
nino sine quodam graui auctoritatis imperio iniri recte nullosa¬
topotest sed quaeris fortasse uel de hoc ipso aliquam accipere
tationem quatibi persuadeatur non prius ratione qua mfide te
esse docendum quod facile potest. simodo aequum tepraebas

Expanded text:
criminantur, quod illis, qui ad eam ueniunt, praecipitur, ut credant, criminantur, quod illis, qui ad eam ueniunt, praecipitur, ut credant, se autem non iugum credendi inponere, sed docendi fontem aperire gloriantur. quid, inquis, dici potuit, quod ad eorum laudem maxime pertineret? non ita est. hoc enim faciunt nullo robore praediti, sed ut aliquam concilient multitudinem nomine rationis: qua promissa naturaliter anima gaudet humana nec uires suas ualetudinemque considerans sanorum escas adpetendo, quae male committuntur nisi ualentibus, inruit in uenena fallentium. nam uera religio, nisi credantur ea. quae quisque postea, si se bene gesserit dignusque fuerit, adsequatur atque percipiat, et omnino sine quodam graui auctoritatis imperio inire recte nullo pacto potest. Sed quaeris fortasse uel de hoc ipso aliquam accipere rationem, qua tibi persuadeatur non prius ratione quam fide te esse docendum. quod facile potest, si modo aequum te. praebeas.
Abbreviated transcription (Latin):
deserere posueram. restabat autem aliud. Nihil in tantis periadis
quamut diuinam prouidentiam lacrimosis & miserabilibis uou
ut opemmihi ferr& deprecarer. At que id sedulo faciebam
fere me commouerant non nullae disputationes medi
ut non sine spe aliqua de ipso u& eretestamento multa qu
cuperem quaeut scis male nobis commendata exsecrabam
creueramque tam diu esse cathecuminus in ec desia ei tradu
parentibus eram. donec aut in uenirem quod uellem
& sam satistibi iactatus uideris. finemque huius modili lotibi
uis imponere. sequere uiam aatholicae disciplinae qua
pera postolos ad nosusque manauit & abhinc ad postrros
raes. Nidiculum in quis istue est cumomnes hancse pisu¬
tur tenere acdocere profitentur. Hoc omnes herocic
mis rebus polliceantur reddituros. eoque catholicam max

Expanded text:
deserere proposueram. restabat autem aliud nihil in tantis periculis, deserere proposueram. restabat autem aliud nihil in tantis periculis, quam ut diuinam prouidentiam lacrimosis et miserabilibus uocibus. ut opem mihi ferret, deprecarer. atque id sedulo faciebam; et iam fere me commouerant nonnullae disputationes Mediolanensis episcopi, ut non sine spe aliqua de ipso uetere testamento multa quaerere cuperem, quae, ut scis, male nobis commendata execrabamur. decreueramque tamdiu esse catechumenus in ecclesia, cui traditus a parentibus eram, donec aut inuenirem, quod uellem,m uides; et si iam satis tibi iactatus uideris finemque huiusmodi laboribus uis inponere, sequere uiam catholicae disciplinae, quae ab ipso Christo per apostolos ad nos usque manauit et abhinc ad posteros manatura est. Ridiculum, inquis. istuc est, cum omnes hanc se profiteantur tenere ac docere. profitentur hac omnes haereticimis rebus polliceantur reddituros, eoque catholicam maxime
Abbreviated transcription (Latin):
liberationem iaminitalia constitutus Nonutrum manere
in illa secta in quamme incidisse poenitebat. sed quonam modo
u erum inueniendum ess& in cuius amorem sus piriamea nul¬
limelius quam tibinota sunt: Saepemihiui debatur non posse
inueniri. magniq fluctus cogitationũ mearũ inacademicorum
suffragiũ ferebantur. Saeperur sus intuens quantũ poterãmentẽ
humanã. tamuiuace: tam sagacẽ. tamper spicacẽ. Nonputabam
latere ueritatẽ. nisi quod in ea quaerendimodus later&. eundẽq
ipsum modum ab aliqua diuina auctoritate esse sumendum. u¬
bat quaerere quae namilla es s& auctoritas cumintantis dis¬
nibus sequisque illam traditurum pollicer&ur. Occurreba
igitur in explicabilis silua. cuidemum inserimultumpigebau
que interhaec sineulla requie cupiditate repperiendi ueriarimu
agitabatur. Dis suebam metam en magismagisque ab istisquena

Expanded text:
liberationem iam in Italia constitutus. non utrum manerem liberationem iam in Italia constitutus. non utrum manerem in illa secta, in quam me incidisse paenitebat, sed quonam modo uerum inueniendum esset. in cuius amorem suspiria mea nulli melius quam tibi nota sunt. saepe mihi o uidebatur non posse inueniri magnique fluctus cogitationum mearum in academicorum suffragium ferebantur. saepe rursus intuens, quantum poteram, mentem humanam tam uiuacem, tam sagacem, tam perspicacem, non putabam latere ueritatem, nisi quod in ea quaerendi modus lateret, eundemque ipsum modum ab aliqua diuina auctoritate esse sumendum. restabat quaerere, quaenam illa esset auctoritas, cum in tantis dissensionibus se quisque illam traditurum polliceretur. occurrebat igitur inexplicabilis silua, cui demum inseri multum pigebat; atque inter haec sine ulla requie cupiditate reperiendi ueri animus agitabatur. dissuebam me tamen magis magisque ab istis. quos iam
Abbreviated transcription (Latin):
osfulcire debeat fulciendus esseuideatur. sedcer te per
elicitatis est. si poterit ibi uerum inueniri. ubi & in qui
s& &entio securissima est: si nonpotuerit tum de
quocumque periculo adeunda atq rimanda sunt
constitutis quae ut opinor ita iusta sunt . ut optinere
stam causam quouis aduersario debeam. edam tibi
icuius modiuiam usus fuerim. cumeo animo quae
ram religionem quo nunc exposui es sequaerendam
ia nobis trans meare abscessi iã in cunctabundus atque
s. quid mihi tenendum quid dimit tendum ess&
nihi cunctatio in diesmaior oboriebatur. ex quo illum
minem cuius nobis aduentus ut nostiadex plĩcanda omni
qua e nos mouebant: quae si decaelo promit tebatur audiui.
cum que excepta quadam eloquentia talem qualesceteros
esseco gnõui: Rationem ipsemecum habui. magnamque de¬

Expanded text:
eis. quos fulcire debeat, fulciendus esse uideatur; sed certe perfectae eis. quos fulcire debeat, fulciendus esse uideatur; sed certe perfectae felicitatis est, si potuerit ibi uerum inueniri, ubi et inquisitio eius et retentio securissima est: si non potuerit, tum demum alia quocumque periculo adeunda atque rimanda sunt. His igitur constitutis, quae, ut opinor. ita iusta sunt, ut obtinere apud te istam causam quouis aduersario debeam, edam tibi, ut possum, cuiusmodi uiam usus fuerim, cum eo animo quaererem ueram religionem, quo nunc exposui esse quaerendam. ut enim a uobis trans mare abscessi, iam cunctabundus atque haesitans. quid mihi tenendum, quid dimittendum esset — quae mihi cunctatio in dies maior oboriebatur, ex quo illum hominem, cuius nobis aduentus, ut nosti, ad explicanda omnia, quae nos mouebant, quasi de caelo promittebatur, audiui eumque excepta quadam eloquentia talem quales ceteros esse cognoui — rationem ipse mecum habui magnamque de