comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uia quetumq dixero uob̃. Nũqͥa¬
nam dicit filius et docet sp̃e sẽs.
ut dicente filio uerba capiamus.
docente autem spũ sco eacdem uer¬
ba intelligamus. quasi dicat fili
cit aliquid et docet trinitas ipsi
dicat et doceat : Sed qm̃ trinitas
est: oportebat eius singulas insi¬
nuare personas. eamq nos ilis¬
tincte audire. in separabiliter in¬
telligere. Ubi patrem dicentem le
gis dñs dixit ad me filius meus
es tu: audi et docentẽ ubi legis c̃s
qui audunt a patre et cdidicit ue¬
nit ad me. Filium uero dicentem
modo aulisti. cde se quippe ait que¬
cumq dixero uobis. Quem si et
docentem ius nosse. magistrum
modo audisti docentem ubi dic¬
tum est ipse uos docebit omnia.
audi etiam dicentem ubi legis in
actib apostoloꝵ beato petro dixis¬
se sp̃m sc̃m uade cum illis. qͥa ego
misi eos. Om̃is igitur et dicit et
docet trinitas. S nisi etiam si¬
gulatim commendaretur. cã nul¬
lomoddo humana caꝑe utiq posse

Expanded text:
nia quaecunque dixero vobis. Nunquidnia quaecunque dixero vobis. Nunquidnam dicit Filius, et docet Spiritus sanctus, ut dicente Filio verba capiamus, docente autem Spiritu sancto eadem verba intelligamus? quasi dicat Filiuquid dicit et docet, Trinitas ipsa dicat et doceat? Sed quoniam Trinitas est, oportebat ejus singulas insinuare personas, eademque nos distincte audire, inseparabiliter intelligere. Audi Patrem dicentem ubi legis, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu : audi et docentem ubi legis, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Filium vero dicentem modo audisti; de se quippe ait, Quaecumque dixero vobis: quem si et docentem vis nosse, magistrum modo audisti docentem ubi dictum est, Ipse vos docebit omnia, audi etiam dicentem, ubi legis in Actibus Apostolorum, beato Petro dixisse Spiritum sanctum, Vade cum illis, quia ego misi eos . Omnis igitur et dicit et docet Trinitas: sed nisi etiam singillatim commendaretur, eam nullo modo humana capere utique posset
Abbreviated transcription (Latin):
n precedenti lectione sc̃i ewan¬
gelii quam sequit᷑ ista que mͦ
recitata est. dñs iħ̾e dixerat se
et patrem ad dilectores suos es¬
se uenturos: et apud eos man¬
sionem esse facturos. lam uero
superius dixerat de spiritu
sc̃o uos autem cognoscetis eũ
qͥa apl̃ uos manebit. et in uo¬
bis erit. unde intelleximus in
sc̃is tanqͣ in templo suo simul ma¬
nere trinitatem deum: nunc au¬
tem dicit. hec locutus sum uob̃ a¬
pud uos manens. Illa itaq man¬
sio alia est quam promisit futa᷑m.
hiec uero alia quam presentem esse
testatur. Illa spiritualis est atq in¬
trusecus mentib redditur. hec cor¬
poralis formsecus oculis atq auri¬
bus exhibetur. Illa in eternũ bea¬
tificat liberatos. hec in temꝑe u
sitat liberandos. Scd̃m illam adñs
a suis dilectorib non receilit. se¬
cundum hanc it et recedit. Hec
inquit locutus sum uobis apud
uos manens. utiq presentia cor¬
porali: qua cum illis uisibilis lo-¬
quebatur. Paracłytus autem in¬

Expanded text:
n praecedenti lectione sancti Evangelii, quam sequitur ista quae modo recitata est, Dominus Jesus dixerat se et Patrem ad dilectores suos esse venturos, et apud eos mansionem esse facturos. Jamvero et superius dixerat de Spiritu sancto, Vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit : unde intelleximus in sanctis tanquam in templo suo simul manere Trinitatem Deum. Nunc autem dicit: Haec locutus sum vobis apud vos manens. Illa itaque mansio alia est, quam promisit futuram; haec vero alia, quam praesentem esse testatur. Illa spiritualis est, atque intrinsecus mentibus redditur: haec corporalis forinsecus oculis atque auribus exhibetur. Illa in aeternum beatificat liberatos; haec in tempore visitat liberandos. Secundum illam Dominus a suis dilectoribus non recedit; secundum hanc it et recedit. Haec, inquit, locutus sum vobis, apud vos manens: utique praesentia corporali, qua cum illis visibilis loquebatur. 2. Paracletus autem, in
Abbreviated transcription (Latin):
illi erant: s gentes etiam credi
derunt. Iec sunt sine dubitati¬
one maiora. Ne tamen quia ait
maiora horum facietis. solos a¬
postolos ea putaremꝰ ẽẽ facturos s
qͥ credit in me in me inquit o¬
pera que ego facio et ipse faciet.
et maiora horum faciet. Ita neqͥ¬
cumq crelit in xp̃m facit que
pretereunter ista tractanda sunt
nec debent festinatione precipita¬
ri. s ea cogit concludendus iam
sermo iste deferri

Expanded text:
illi erant, sed genilli erant, sed genderunt. Haec sunt sine dubitatione majora. Nec tamen ait: Majora horum facietis, ut solos apostolos ea putaremus esse facturos. Sed Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet. Itane quicumque credit in Christum, facit quae praetereunter ista tractanda sunt, nec debent festinatione praecipitari; sed ea cogit concludendus jam sermo iste differri
Abbreviated transcription (Latin):
nonune meo hec faciam lit glori¬
ficetur pater in filio: qͥd petieri¬
tis me in nomine raeo hoc faciã.
Ergo et illa maioa opera seipsũ
facturum esse . comisit. Non seex¬
tollat seruus upra dñm. et disci¬
pulus supri magistrum: maio¬
ra quam ose facit dicit esse factu¬
ros. s uis uel per eos se faciente
non ils tanquam ex semetipsis.
Siuppe cantat᷑. diligam te clñe
uicus mea. Sel que sunt ista rã
em maiora: An forte qđ egros ip¬
sis transeuntib etiam eorum um¬
bra sanabat: Mauis est enum ut
sanet umbra quam fimbria. Aloł
per se hoc per ipsos. s utrumq ip̃e.
Uerumptamen quando ista dice¬
bat. uerborum suorum opera com¬
mendabat. Sic enim dixerat. Uer¬
ba que ego loquor uobis. a meig¬
so non loquor. pater autem u
me manens. facit opera ipse Qui
opera tunc dicebat. nisi uerba q
loquebatur :ͤ Auliebant et ere¬
debant illi. et eoruindem uerbi¬
rum fructus erat fides illorum.
Uerumptamen ewangelirantil
discipulis. non tam pauct quan

Expanded text:
ne meo, haec faciam. Ut glorificetur Pater in Filio, si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam. » Ergo et illa majora opera seipsum facturum esse promisit. Non se extollat servus supra Dominum, et discipulus supra magistrum : majora quam ipse facit, dicit eos esse facturos; sed in eis vel per eos se faciente, non ipsis tanquam ex seipsis. Ei quippe cantatur, Diligam te, Domine, virtus mea . Sed quae sunt tandem ista majora? An forte quod aegros ipsis transeuntibus, etiam eorum umbra sanabat ? Majus est enim ut sanet umbra quam fimbria . Illud per se, hoc per ipsos; sed tamen utrumque ipse. Verumtamen quando ista dicebat, verborum suorum opera commendabat: sic enim dixerat, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor; Pater autem in me manens, ipse facit opera. Quae opera tunc dicebat, nisi verba quae loquebatur? Audiebant et credebant illi, et eorumdem verborum fructus erat fides illorum: verumtamen evangelizantibus discipulis, non tam pauci quam
Abbreviated transcription (Latin):
bis unus s duo unum Terum
quia sic equalis alter alla. ut
tamen alter ex altero. ideo niu lo¬
quitur a semetipso quia non ⁊
a seipso. et ileo pater in illo ma¬
nens facit opera ipse: quia ꝑ que
et cum quo facit non est nist ab ip¬
so: deniq adiungir et dicit. Non
creditis quia ego in paire. et pat̾
in me est Alioquin ꝓpter opera
ipsa credite. Antea solus philippꝰ
arguebatur. nunc autem ñ ibi
eum solum fuisse qui esset arguen¬
dus ostenditur. Propter opera in¬
quit ipsa credite: quia ego in patre
et pater in me est. Neq enim si sepa¬
rati essemus. inseparabiliter opera
ri ulla ratione possemus. Sed qͥd
est qd̃ sequitur amen amen dico
uobis qui credit in me opera qui
ego facio et ipse faciet. et maiora
horum faciet: quia ego ad pꝯtr̃e

Expanded text:
bis unus, sed duo unum. Verum bis unus, sed duo unum. Verum quia sic aequalis alter alteri, ut tamen alter ex altero, ideo non loquitur a semetipso, quia non est a seipso: et ideo Pater in illo manens facit opera ipse, quia per quem et cum quo facit, non est nisi ab ipso. Denique adjungit, et dicit: Non creditis quia ego in Patre, et Pater in me est? Alioquin propter opera ipsa credite. Antea solus Philippus arguebatur, nunc autem non ibi eum solum fuisse qui esset arguendus ostenditur. Propter opera, inquit, ipsa credite quia ego in Patre, et Pater in me est: neque enim si separati ri ulla ratione possemus, sed quid est quod sequitur: Amen amen dico vobis, qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet, quia e
Abbreviated transcription (Latin):
qualem asserat patri. Audi arri¬
ane.Usq: adeo filius equalis est
patri. ut sabellianus eundem es¬
sedicat et patrem. Tu adde quem
sillis. tu adimple quem minius.
it nobiscum ambo consentitis qͥa
nes tu tollis nec tu minus eum
qui et alter est apatre ut conuin¬
es sabellianũ. et equalis ẽ patͥ
ut conuincas arrianum. Utrisq
enu clamat. ego et pater unum
sumus. Quod ait unum auiliãt
arriani qđ̃ ait sumus audiãt sa¬
belliam. et nec illi equalem nec
illi alterum negando sint uant.
Si ergo qm̃ dixit uerba que ego
loquor uobis a meipso non loquor.
ꝓpterea putatur usq adeo impa¬
ris potestatis ut non qđ ipse uult
faciai. audiatur qł dixit. Sicut
pater siscitat mortuos et uiuifi¬
cat. sic et nus quos uult uiui¬
ficat. Item siim̃ dixit pater in
me manens fait opera ipse prop¬
terea putatur noi alius esse pat̾
alius ipse. audiat .r qł dixit. q̃¬
cumq pater facit he et filius si¬
militer facit. et intellatur non

Expanded text:
qualem asserat Patri. Audi, ariqualem asserat Patri. Audi, ariane: usque adeo Filius aequalis est Patri, ut sabellianus eumdem esse dicat et Patrem. Tu adde quem tollis, tu adimple quem minuis, et nobiscum ambo consistitis: quia nec tu tollis, nec tu minuis eum qui et alter est a Patre, ut convincas sabellianum, et aequalis Patri, ut convincas arianum. Utrisque enim clamat, Ego et Pater unum sumus . Quod ait, unum, audiant Ariani; quod ait, sumus, audiant Sabelliani: et nec illi aequalem, nec illi alterum negando sint vani. Si ergo quoniam dixit, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor, propterea putatur usque adeo imparis potestatis, ut non quod ipse vult faciat; audiatur quod dixit, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Item si quoniam dixit, Pater in me manens, ipse facit opera, propterea putatur non alius esse Pater, alius ipse; audiatur quod dixit, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit ; et intelligatur non
Abbreviated transcription (Latin):
riani quippe dicunt ecce inequa¬
lis est patri filius. non a seipso lo
quitur. Dicunt sabelliant contꝰ
idest patripassiani: ecce qui pas
est ipse et filius. Quul est enimn
parer in me manens ipse facit o¬
era nisi in me maneo ego qui
qio. Contraria dicitis. s non
molo sicut est falsum contra¬
num uero s sicut sunt inter se
quo falsa contraria. errando in
quiersa istis. in medio est uia qͣ
riliquistis. Inter uos ipsos longi¬
cre interuallo separati estis qũa
ab ipsa uia cuius desertores estis
cos hinc. uos autem illuic ue¬
nite. alteri ad alteros transire no¬
lite: s hinc atq illinc ad nos ue¬
menilo inuicem uos inuemite.
sabelliani agnoscite quem p̾ter¬
mutitis. arriani equate qũe sub¬
sitis. et in uia uera nobiscum am¬
hulabitis. Est enim quł inuicem
et uobis alteri ex alteris ammo¬
neri utriq debeatis. Audi sabel¬
lane. Usq: adeo non ipse pat̾ sed
al ẽ filiꝰ. ut eum arrianus in e¬

Expanded text:
riani quippe dicunt: Ecce inaequariani quippe dicunt: Ecce inaequalis est Patri Filius, a seipso non loquitur. Dicunt Sabelliani contra, id est Patripassiani: Ecce qui Pater est ipse et Filius; quid enim est, Pater in me manens, ipse facit opera, nisi, in me maneo ego qui facio? Contraria dicitis: sed non eo modo sicut est falsum contrarium vero, sed sicut sunt inter se duo falsa contraria. Errando in diversa istis, in medio est via quam reliquistis. Inter vos ipsos longiore intervallo separati estis, quam ab ipsa via cujus desertores estis. Vos hinc, vos autem illinc, huc venite: alteri ad alteros transire nolite, sed hinc atque illinc ad nos veniendo, invicem vos invenite. Sabelliani, agnoscite quem praetermittitis; Ariani, aequate quem subditis, et in via vera nobiscum ambulabitis. Est enim quod invicem ex vobis alteri ex alteris admoneri utrique debeatis. Audi, sabelliane: usque adeo non ipse Pater, sed alter est Filius, ut eum arianus inae
Abbreviated transcription (Latin):
dite aurib accipite
mentib ilectissi¬
mi. loquentibus
quulem nobis. s
ipso docente qui non recedit ane¬
bis. Dñs dicit qu modo cumlꝰ¬
geretur audistis. uerba que egn
loquor uob̾ a meipso non loquos
pater autem in me manens faci
opera ipse. Ergo et uerba oꝑast
Plane ita est. Nam profecto qui
proximum loquendo eilificat.
bonum opus operatur. S qui
est a meipso non loquor. nisi a ni
ipso non sum qui loquor: Et qͥr¬
pe tribuit qđ facit. de quo ẽ ipsi
qui facit. Pater enun cłs non ẽ
de aliquo. filius autem deus est
quidem patri equalis. s de patre
deo. Ideo ille deus sz non de cd̃o ⁊
lumen s non le lumine. iste ue¬
ro deus de leo. lumen de lumine.
Mam in hiis duab sententiis u¬
na qua dictum est non a meipso
loquor alia qua lictum est: paiꝰ
autem in me manens facit opera¬
ipse. singulas tenentes diuersi n¬
bis aduersantur heretici. qui ũ
ex una parte s in contraria conan¬
tes a uia ueritatis exorbitãt. Ar¬

Expanded text:
dite auribus, accipite mentibus, dilectissimi, loquentibus quidem nobis, sed ipso docente qui non recedit a nobis. Dominus dicit, quod modo cum legeretur audistis, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens ipse facit opera. Ergo et verba opera sunt? Plane ita est. Nam profecto qui proximum loquendo aedificat, bonum opus operatur. Sed quid est, a meipso ipso non sum qui loquor. Ei quippe tribuit quod facit, de quo est ipse qui facit. Pater enim Deus non est de aliquo, Filius autem Deus est quidem Patri aequalis, sed de Patre Deo. Ideo ille Deus sed non de Deo, et lumen, sed non de lumine: iste vero Deus de Deo, lumen de lumine. 2. Nam in his duabus sententiis, una qua dictum est, Non a meipso loquor: alia qua dictum est, Pater autem in me manens, ipse facit opera: singulas tenentes, diversi nobis adversantur haeretici, qui non ex una parte, sed in contraria conantes, a via veritatis exorbitant. A
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Si indesinent̾ lacrimas funiiꝰ
ipsos etiam oculos amittis. Si ꝓ
telatis iugiliis psalmoꝵ censũ per¬
soluis. insaniam capitis acquiris
Si cotidiano labore te conficis ac
opus spirituale. quando cõsurgeᷤ.
tis exercitium respondet. Quid
temporum ꝓponis spatia. immoe
dit qđ saluator in ewangelio di¬
cit uigilate quia nescitis diem
neq horam; Quappt̾ discute tor¬
poris iuertiam. semꝑq memento
quia regnum celorum non tepi¬
di non molles non desides sed ui¬
olenti iimq facientes diripiunt.¬

Expanded text:
ris; si indesinenter lacrymas fundis, ris; si indesinenter lacrymas fundis, ipsos etiam oculos amittis; si pro te latis vigiliis psalmorum censum persolvis, insaniam capitis acquiris; Si quotidiano labore te conficis, ad opus spiritale quando consurges? virtus respondet: Quid temporum proponis spatia? Numquidit quod Salvator in Evangelio dicit: Vigilate, quia nescitis diem neque horam ? Quapropter discute torporis inertiam, semperque memento quia regnum coelorum non tepidi, non molles, non desides, sed violenti, vimque facientes, ut inquit
Abbreviated transcription (Latin):
Sel spirituale gau¬
dium respondet. Geminam esse
tristiciam noui. inmo duas es¬
se tristicias noui. unam scilicet
que salutem alteram uero que
pernitiem operatur. unam que
ad penitentiam trahit. alteram
que ad desperationem perducit.
Tu quudem una ex illis esse cog¬
nosceris. s omnino que mortem
operaris. Non est igitur in hiis cõ¬
tristandum que suades. s est con-¬
tra magis gauilendũ in hiis que
nec dum intelligis. qͥa et dator gau¬
dii perhennis dixit. Cum perse¬
cuti uos fuerint homines ⁊ dix¬
eruit omne malum aduersum
uos mentientes ꝓpter nomen me¬
um. gaucdete in illa die et exul-¬
tate ecce enu merces ur̃a multa
est ui celo. Dlemento quia uostre
religionis apłi ibant gaudentes
a conspectu concilii. qm̃ digni ha¬
biti sunt ꝓ nomine iħu contunr¬
liam pati. Nullus ergo meroris
locus esse debet. ubi tanta lecieu
Torpor uel ignauia dicit. Si ler¬
tioni continuato studio semꝑ in¬
sistis. oculorum caliginem ineur¬

Expanded text:
 Spirituale gaudium:  Geminam esse tristitiam novi, imo duas esse tristitias novi; unam, scililicet, quae salutem, alteram quae perniciem operatur; unam quae ad poenitentiam trahit, alteram quae ad perditionem perducit. Tu quidem una ex illis esse cognosceris, sed omnino quae mortem operaris; non est igitur in his contristandum, quae suades, sed contra magis gaudendum in his quae necdum intelligis, quia et dator gaudii perennis dixit: Cum persecuti vos fuerint homines, et dixerint omne malum adversum vos, mentientes propter nomen meum, gaudete in illa die, et exsultate; ecce enim merces vestra copiosa est in coelis . Memento quia nostrae rela conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati ; nullus ergo moeroris locus esse debet, ubi tanta laetitia Torpor et ignavia:  Si lectioni continuato studio semper insistis, oculorum caliginem incur
Abbreviated transcription (Latin):
tur. cum per eos diuina miracu¬
la frequentarent᷑ et diuina elo-¬
quia spargerent᷑. etiam occisus
ita dilectus est xp̃c ut eius disci¬
puli expulsi a congregationibus
iudeorum. ex ipsis quoq iuudeis
ur gentem multitudinem cõgre¬
garent: et nullam solitulmem
frrmnilarent. Hinc ergo accensi ce¬
cri reprobi et ceci relum dei ha-¬
bentes s non scdłm scientiam ⁊ ob¬
sequium se deo prestare creden-¬
tes occidebant eos. s pro illis oc¬
cisus colligebat eos: qui de hiis
futuris anteqũa occideretur in-¬
struxerat eos. ne ignaros atq im¬
pararos animos mala inopinata
et in prouisa quamus cito tran¬
situra transitura turbarent: seidl
precognita et patienter accepta
al bona sempiterna perducerent.
hanc enim fuisse causam ut hec
us prenuntiaret: etiam ipse de¬
monstrauit adiungens. S hec
leutus sum uobis: ut cum uene¬
rit hora eorum reminiscamini qͥa
ego dixi uobis. Hora eorum hora
tenebrosa. hora nocturna: s in die

Expanded text:
tur, cum per eos divina miracutur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atque imparatos animos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura, turbarent, sed praecognita et patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiaret, etiam ipse demonstravit adjungens: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixitenebrosa, hora nocturna. Sed in die
Abbreviated transcription (Latin):
hiis uerbis. Extra synagogas fa¬
cient uos. s nolite solitudinẽ for¬
midare. Separati quippe a cõgre¬
gatione eorum tam multos in meo¬
nomine congregabitis. ut ilimi¬
tuentes ne templum qł erat ap
eos et om̃ia legis ueteris sacran¬
ta deserantur interficiant uos n
fundentes sanguinem uestrun.
ut deo se prestare arbitrentur as¬
sequium. Ecce est illiul qđ cle hs
dixit apls ⁊elum dei habent seu
non scłm scientiam obsequuim
se putant prestare deo interficin¬
do famulos dei. O error horrente
Itane ut placeas deo per cutis pu¬
centem deo. et dei templum inũ
te feriente ꝓsternitur: ne dei tem¬
plum lapudeum ileseratur: O ge¬
crabilis cecitas. s ex parte israel
facta est: ut plenitudo gentium
intraret. Ex parte in quam facta
est non ex toto. Non enum om̃s sel
aliqui ex ramis fracti sunt: ut in¬
sereret᷑ oleaster. Nam spiritu sc̃
implente discipulos xp̃i cum lin¬
gius omnium gentium loquern¬

Expanded text:
his verbis: Extra synagogas fahis verbis: Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare: separati quippe a congregatione eorum, tam multos in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum quod erat apud eos, et omnia Legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos; sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestare arbitrentur obsequium. Ecce est illud quod de his dixit Apostolus, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam : obsequium se putant praestare Deo, interficiendo famulos Dei. O error horrendus! Itane ut placeas Deo, percutis placentem Deo; et templum Dei vivum te feriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt, ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loqueren
Abbreviated transcription (Latin):
accipere. de quib dixerat extra sy¬
nagogas facient uos. Nam testes
idest martyres xp̃i etiam si occisi
sint a gentilibz non tamen illi arbi¬
trati sunt deo. s diis suis falsis ob-¬
sequium prestare cum hoc facerẽt.
Iudeorum autem omnis qui occi¬
dit predicatores xp̃i ileo se prestare
putauit obsequium credens queil
desererent deum israel quicumq:
conuerterent᷑ ad xp̃m. Ut enim et
ipsum xp̃m occiderent: ista ratio¬
ne commoti sunt. Nam eorum
de hac re etiam uerba conscripta
sunt. Uidetis quia totus mundus
post eum abiit. si dimittumus eũ
iuuere uenient romani et tollent
nobis et locum et gentem. ⁊ quod
cayphas dixit. expedit uob̃ ut unꝰ
homo propopulo moriatur: ⁊ non
tota gens pereat. Et in hoc ergo diᷤ
cipulos suos erexit exemplo qui¬
bus dixerat si me persecuti sunt
et uos persequentur. ut quemad¬
modum illum occidendo deo se preᷤ¬
titisse obsequium putauerunt. sic
etiam illos. Iste itaq sensus est in

Expanded text:
accipere, de quibus dixerit: Extra syaccipere, de quibus dixerit: Extra synagogas facient vos. Nam testes, id est, martyres Christi, etiam si occisi sunt a gentibus, non tamen illi arbitrati sunt Deo, sed diis suis falsis obsequium se praestare, cum hoc facerent. Judaeorum autem omnis qui occidit praedicatores Christi, Deo se praestare putavit obsequium, credens quod desererent Deum Israel, quicunque converterentur ad Christum. Ut enim et ipsum Christum occiderent, ista ratione commoti sunt; nam eorum de hac etiam re verba conscripta sunt: Videtis quia totus mundus post eum abiit ; si dimiserimus eum vivere, venient Romani, tollent nobis et locum, et gentem , et quod Caiphas dixit: Expedit ut unus homo pro populo moriatur, et non tota gens pereat . Et in hoc ergo suo discipulos exerit exemplo, quibus det vos persequentur ; ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestitisse obsequium putaverunt, sic etiam illos. 4. Iste itaque sensus est in
Abbreviated transcription (Latin):
la de synagogis separatio fuerat
turbatura ut mori mallent qũa
in hac uita sine uudeorum cõgre¬
gationib immorariͤ Absit ut sic
turbarentur. qui dei non homi¬
num głam requirebant. Quid
ergo est extra synagogas facient
uos: s uenit hora cum potius di¬
cere debuisse uideatur et uenit
hora ut omnis qui interficit uos
arbitretur obsequium se presta
re deoͦNeq enim saltem dictum
est s uenit hora ut interficiãt uos.
quasi ut eis mors pro consolatio¬
ne illius separationis accederet:
s uenit hora inquit ut omnis qͥ
interficit uos arbitret᷑ obsequiũ
se prestare deo. Prorsus non mͥui
detur aluuil significare uoluisse
nisi ut intelligerent atq gaude¬
rent tam multos se xp̃o adquisi¬
turos cum iudeorum congregati¬
onib pellerentur ut eos non suf¬
ficeret pellere. s non sinerent ui-¬
uere: ne omnes ad nomen xͥ sua
predicatione conuerterent: ⁊ ab
obseruatione uulaismi tamqͣ. di¬
uine ueritatis auerterent. Hoc

Expanded text:
la de synagogis separatio fuerat la de synagogis separatio fuerat turbatura, ut mori mallent, quam in hac vita sine Judaeorum congregationibus immorari? Absit ut sic turbarentur, qui Dei, non hominum gloriam requirebant. Quid ergo est, Extra synogogas facient vos: sed venit hora; cum potius dicere debuisse videatur, Et venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se prre Deo? Neque enim saltem dictum est, Sed venit hora ut interficiant vos, quasi ut eis mors pro consolatione illius separationis accideret: sed venit, inquit, hora, ut omnis qui interficit vos arbitretur obsequium se praestare Deo. Prorsus non mihi videtur aliud significare voluisse, nisi ut intelligerent atque gauderent tam multos se Christo acquisituros, cum de Judaeorum congregationibus pellerentur, ut eos non sufficerent pellere, sed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen Christi sua praedicatione converterent, et ab observatione Judaismi tanquam divinae veritatis averterent. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
flum. cui se in uobis occulendiᷤ
prestare arbitrant᷑ obsequiũ. Que
uerba ilñs ita subiecit. tanqͣ ex hoc
consolaret᷑ suos qui de synagogiᷤ
uulaicis pellerentur. Prenunti-¬
ans enim mala que essent ꝓ eius
testimonio perpessuri: extra syna-¬
gogas inquit facient uos.Hec a¬
it et uenit hora ut omis qui in¬
terficit uos arbitretur obsequiũ
seprestare deo. Quid ergo aitͤ S
uenit hora quemadmodũ liceret
si aliquud boni post mala ista pre¬
sicaret. Quid sibi ergo uult extͣ
synagogas facient uos: sed uenit
hora tanꝗͣ hoc dicturus fuisser: se¬
uos colligam. aut separabunt qͥ¬
dem illi uos: suenit hora leticie
uestre: Quid ergo ibi facit hoc
uerbum qł ait s uenit hora qͣsi
consolationem eis ꝓmitteret post
tribulationem cum magis dicere
debusse uidetur indicatiuo mo-¬
do et uenit horaᷤ S non ait ⁊ ue¬
nit. cum tribulationem super tͥ-¬
bulationem. non consolationem
post tribulationem uenturã illis
esse prediceret. An forte sic eos il¬

Expanded text:
um, cui se in vobis occidendis praestare arbitrantur obsequium. Quae verba Dominus ita subjecit, tanquam ex hoc consolaretur suos, qui de synagogis Judaicis pellerentur. Praenuntians enim quae mala essent pro ejus testimonio perpessuri, Extra synagogas, inquit, facient vos. Nec ait, Et venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Quid ergo ait? Sed venit hora: quemadmodum diceret, si aliquid boni post mala ista praediceret. Quid sibi ergo vult, Extra synagogas facient vos: sed venit hora? Tanvos colligam, aut separabunt idem illi vos, sed venit hora laetitiae vestrae. Quid ergo tibi facit hoc verbum quod ait, Sed venit hora, quasi consolationem eis promitteret post tribulationem; cum magis dicere debuisse videatur indicativo modo, Et venit hora? Sed non ait, Et venit, cum tribulationem super tribulationem, non consolationem post tribulationem venturam illis esse praediceret. An forte sic eos il
Abbreviated transcription (Latin):
multi principes iudeorum credi¬
derunt in eum. s ꝓpter metum
iudeorum ne repellerentur de fy¬
nagogis non audebant confiteri
eun: dilexerunt eñi głam hominũ
magis quam dei. Creduderunt
ergo in eum s non sic quomos
eos uolebat credere qui dicebea
quomodo potestis credere glous
ab inuicem expectantes ⁊ glora
que a solo deo est non querents
Uiscipulis ergo sic in eum cr¬
tib ut impleti spũ scõ hoc est u¬
no gratie dei non sint de nunes
eorum qui ignorantes dei uisi¬
am et suam uolentes constitu
iusticie dei non sunt subiect.
de illorum de quib dictum est u¬
lexerunt gloriam hominum ma¬
gis quam dei. illa congruit ꝓpue¬
tia que de ipsis inuenit᷑ impleta.
dñe in lumme uultus tui ambi¬
labunt: et in nomine tuo exula¬
bunt tota die. et in tua iusticiaci
rum tu es. Merito eis ddicit᷑ exia
synagogas facient uos: illi scilit
qui zelum dei habent s non sele

Expanded text:
Multi principes Judaeorum crediMulti principes Judaeorum crediderunt in eum; sed propter metum Judaeorum, ne pellerentur de synagogis, non audebant confiteri eum: dilexerunt enim gloriam hominum magis quam Dei . Crediderunt ergo in eum, sed non sic quomodo eos volebat credere, qui dicebat: Quomodo potestis credere, gloriam ab invicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes ? Discipulis ergo sic in eum credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei: illa congruit prophetia, quae de ipsis invenitur impleta, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt tota die, et in tua justitia exutis eorum tu es . Merito eis dicitur, Extra synagogas facient vos: illi scilicet qui zelum Dei habent, sed non secundum
Abbreviated transcription (Latin):
lum. Deide quul passuri eẽnt
iam expriens ait extra synago¬
gas facient uos. Quud aut̃e ma¬
li erat apłis expelli de synagogis
iudaicis. quasi non inde se fue¬
rant separaturi etiam si eos nul¬
lus expelleret ᷤ Seil iumirũ hoc
uoluit denuntiare quia iudei
xp̃m non fuerant recepturi a qͦ
isti non fuerant recepti. et uleo
futurum erat ut foras mutteren¬
tur cum illo ab eis qui esse nol¬
lent tn illo hii qui esse non pos¬
sent sine illo. Nam profecto qͥa
non erat ullus alius ppls cłi qũa
illud semen abrahe si agnoscerẽt
et reciperent xp̃m. tanqͣ ramina¬
turales ui olea permanerent: nec
alie fierent ecclesie xp̃i. alie syna-¬
goge iuideoꝵ. Fedem quippe eẽnt
si in eodem esse uoluissent. Quoil
quia noluerunt. quul restabat m¬
si ut remanentes extra xp̃m extͣ
synagogas facerent eos qui non
reliquerunt xp̃mͤ Accepto qͥppe
spiritu sco testes eius effecti. non
utiq tales essent de quib licit᷑

Expanded text:
lum. 2. Deinde quid passuri essent, lum. 2. Deinde quid passuri essent, jam exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat Apostolis expelli de synagogis Judaicis, quasi non inde fuerant se separaturi, etiamsi eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, quia Judaei Christum non fuerant recepturi, a quo isti non fuerant recessuri; et ideo futurum erat ut foras mitterentur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius populus Dei quam illud semen Abrahae, si agnoscerent et reciperent Christum, tanquam rami naturales in olea permanerent ; nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae Synagogae Judaeorum: eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent. Quod quia noluerunt, quid restabat nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales essent, de quibus dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ferre cernebat. Cum uero acce¬
pit donum spiritꝰ sc̃i quem nega¬
uerat predicauit. et quem confi-¬
teri timuerat: non timuit ꝓfite¬
ri. Prius enim exemplo quulem
fuerat edoctus ut qđ fieri cõue¬
nerat nosset. s nondum fuerat
uirtute fultus: ut qđ nouerat fa¬
ceret. Instructus erat ut staret. s
non erat firmatus ne caderet. ꝗuł
postea quam per sp̃m sc̃m factũ
est annuntiauit usq ad mortem:
quem negauerat timens mortem.
Ideo ilñs in hoc consequenti capi¬
tulo de quo nunc uobis loquen¬
dum est hec inquit locutus sũ
uobis: ut non scandaliremini.
Canitur quippe in psalmo. pax
multa diligentib legem tuam. et
non est eis scandalum. Merito
itaq promisso spũ sc̃o quo in eis
operante fierent testes eius sub¬
iunxit hec locutus sum uobis.
ut non scanlaliremini. Cũ enĩ
caritas dei liffundit᷑ in cordib
nr̃is per sp̃m sc̃m qui ilatus est
nobis fit pax multa diligentib
legem dei. ut non sit eis scanda¬

Expanded text:
ferre cernebat. Cum vere acceferre cernebat. Cum vere accepit donum Spiritus sancti, quem negaverat praedicavit; et quem confiteri timuerat, non timuit profiteri. Prius enim exemplo quidem fuerat edoctus, ut quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret: instructus erat ut staret, sed non erat firmatus ne caderet. Quod posteaquam per Spiritum sanctum factum est, annuntiavit usque ad mortem, quem negaverat timens mortem. Ideo Dominus in hoc consequenti capitulo, de quo nunc vobis loquendum est, Haec, inquit, locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Canitur quippe in Psalmo, Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum . Merito itaque promisso Spiritu sancto, quo in eis operante fierent testes ejus, subjunxit, Haec locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Cum enim charitas Dei diffunditur in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis , fit pax multa diligentibus legem Dei, ut non sit illis scanda
Abbreviated transcription (Latin):
n hiis que precedunt hoc ew̃a-¬
gelii capitulum dñs discipuloᷤ
suos ad inunicorum odia per¬
ferenda confirmans suo qͦ p̾pa
uit exemplo. ut eum imitando
fierent fortiores: addens et ꝓ-¬
mutens eis qł̃ uenturus esset
spiritus sanctus qui de illo
testimonium prehiberet. et
adiciens qił et ipsi fierent tes¬
tes eius: hoc utiq: in eis operante
spiritu sc̃o. Sic enim ait. Ille tes¬
nnonium perhibebit de me: et
uos testimonium ꝑhibebitis. Yti¬
q quia ille ꝑhibebit etiam uos ꝑ¬
hibebitis. ille in cordib ur̃is uos
in uocib uestris: ille inspirando
uos sonando. ut possit impleri in
onnem terram exiit sonus eorũ.
Parum quippe fuerat eos adhor¬
ari exemplo suo. nisi impleret spi¬
itu sc̃o. Ueniq apl̃s petrus cum
am uerba eius aulisset ubi lix¬
ert non est seruus maior domi¬
ho suo: si me persecuti sunt ⁊ uoᷤ
persequentur: et hoc in illo tam
uileret impleri in quo patienti
debuit imitari succubuit et ne¬
gauit. non utiq ferens qł illum

Expanded text:
n his quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et promittens eis quod venturus esset Spiritus sanctus, qui de illo testimonium perhiberet, et adjiciens quod et ipsi fierent testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. Utique quia ille perhibebit, etiam vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur ; et hoc in illo jam videret impleri, in quo patientiadebuit imitari: succubuit et negavit, non utique ferens quod illum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃e laua eos. Oimute nobis debi¬
ta nr̃a. qm̃ non est extincta caritas
m̃a: qua et nos ilimittimus debito¬
iib nr̃is. Quando te audimꝰ. exul¬
sant tecum in celestib ossa humi¬
liata:s quando te predicamus. ter¬
ram calcamus ut tibi aperiamus.
et ileo si reprehendimur perturba¬
mur. si laulamur inflamur. Laua
peles nrõs ante mundatos. s cum
ad aperiendũ tibi terram ꝑgimus
inquinatos. Hec uob̃ hodie satis
sint dilectissimi. siquul secus qũa
oportuit dicentes fortassis offendi-¬
mus. uel laudib ur̃is immoderati¬
us quam oportuit eleuati sumus.
impetrate mundationem pedib
nr̃is. ilo placentib orationib ur̃is.

Expanded text:
itte nobis debita nostra, quoniam non est exstincta charitas nostra: quia et nos dimittimus debitoribus nostris . Quando te audimus, exsultant tecum in coelestibus ossa humiliata . Sed quando te praedicamus, terram calcamus ut tibi aperiamus: et ideo si reprehendimur, perturbamur; si laudamur, inflamur. Lava pedes nostros ante mundatos, sed cum ad aperiendum tibi per terram pergimus, inquinatos. Haec vobis hodie satis sint, dilectissimi. Si quid secus quam oportuit dicentes fortassis offendimus, vel laudibus vestris immoderatius quam oportuit elevati sumus; impetrate mundationem pedibus nostris, Deo placentibus orationibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos qui predicare et populos
ad quirere ac regere. ac sic xp̃o af
ftrre. ut cumq possunt s in hiis
difficultatib actionum peccare
metuunt: laui inquit pedes me¬
is. quomodo inquinabo eos: Qͥs¬
quis enim in uerbo non offendit.
hic perfectus est uir. Et quis est
perfectus:Quis est qui non offen-¬
dit in tanta habunlantia iniqui¬
quitatis tanto frigore caritatis:
Laui pedes meos. quomodo inqͥ-¬
nabo eos: Quandoquidem lego ⁊
audio. nolite multi magistri fieri
fres. qm̃ maius iuditium sumitis.
in multis enim offendunus om̃s.
laui pedes meos. quomodo inqͥ

Expanded text:
ad eos qui praedicare, et populos ad eos qui praedicare, et populos acquirere ac regere, ac sic Christo aperire utcumque possunt, sed in his difficultatibus actionum peccare metuunt, Lavi, inquit, pedes meos; quomodo inquinabo illos? Quisquis enim in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Et quis est perfectus? quis est qui non offendit in tanta abundantia iniquitatis, tanto frigore charitatis? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Quandoquidem lego, et audio, Nolite multi magistri fieri, fratres, quoniam majus judicium sumitis: in multis enim offendimus omnes . Lavi pedes meos; quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
actionum eo qđ minius idoneos ai
hec ministranla et sine reprehen¬
sione agenda se seutiunt: mallent
si fieri posset apłos sc̃os et preilica¬
tores ueritatis antiquos excitari
aduersus habunilantiam iniqui¬
tatis. qua feruor friguit caritatis.
s in eis qui iam de corpore exier̃t
et carnis indumento spoliati sunt.
neq enim ab ea separati sunt: res¬
ponilet eccłia. Exuii me tunica mea.
quomodo induam eam: Recipie¬
tur quidem illa tunica. et in eis
qui iam exuti sunt: rursus carne
uescendi sunt frigidi: s tunc quan¬
do resurrecturi sunt mortui. Pas¬
sam ergo difficultatẽ ꝓpt̾ inopiam
predicatorum. recolens illa sua men¬
bra sana sermonib: sc̃a morib. sedl
iam exuta corporib. ingemit et di¬
cit eccłia. Exiii me tunica mea: quo¬
modo induam eam: Menbra illa
mea que xp̃o aꝑire errangłirando
xcellentissime potuerunt. quomo¬
ao ad corpora quib exuta sunt re¬
aire possunt: Deiuide respiciens

Expanded text:
actionum, eo quod minus idoneos ad actionum, eo quod minus idoneos ad haec ministranda, et sine reprehensione agenda se sentiunt; mallent, si fieri posset, sanctos apostolos et praedicatores veritatis antiquos excitari adversus abundantiam iniquitatis, qua fervor friguit charitatis. Sed in eis qui jam de corpore exierunt, et carnis indumento exspoliati sunt neque enim ab ea separati sunt, respondet Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Recipietur quidem illa tunica, et in eis qui jam exuti sunt, rursus vestiendo fervefaciendi sunt frigidi, sed tunc quando resurrecturi sunt mortui. Passa ergo difficultatem propter inopiam praedicatorum, et recolens illa sua membra sana sermonibus, sancta moribus, sed jam exuta corporibus, ingemit et dicit Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Membra illa mea quae Christo aperire evangelizando excellentissime potuerunt, quomodo ad corpora quibus exuta sunt, redire nunc possunt? 6. Deinde respiciens
Abbreviated transcription (Latin):
una mea. columba mea. perfecta
mea. quia capul meũ repletũ est
rore. et crines mei guttis noctis. Ie¬
lut si diceret. tu uacas et contͣ me
clausum est: tu studes otio paucoꝵ.
et habundante iniquitate refrigescre
caritas multorũ. Hox qͥppe iniqui¬
tas est: ros uero eius et guite. hii st̃
qui frigescunt et cadunt et faciũt
frigescere caput xp̃i. hoc est ut non
ametur deus. Oaput enim xp̃i cl̃s.
s portantur in crinib ul est in sa¬
cramentis uisibilib tolerant᷑. neqͣ¬
qũa interiora sensus attingunt.
Pulsat ergo ut excuniat quietem
scĩs otiosis et clamat. A peri michi
de sanguine meo soror mea. de ac-¬
cessu meo proxima mea. de sp̃u meo
columba mea. de sermone meo quẽ
plenius ex otio didicisti perfecta
mea. aperi michi predica me. Ad
eos quippe qui clauser̃t contra me.
quomodo intrabo sine aperiente:
Quomodo enum auilient sine pre¬
dicante: Hiuie fit ut etiam hii qui
amant otium studioꝵ bonoꝵ et no¬
lunt perpeti laboriosarũ molestias

Expanded text:
erfecta mea; quia caput meum repletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Velut si diceret, Tu vacas, et contra me ostium clausum est: tu studes otio paucorum, et abundante iniquitate refrigescit charitas multorum . Nox quippe, iniquitas est: ros vero ejus et guttae, hi sunt qui refrigescunt et cadunt, et faciunt refrigescere caput Christi, hoc est, ut non ametur Deus. Caput enim Christi Deus . Sed portantur in crinibus, id est, in sacramentis visibilibus tolerantur: nequaquam interiora sensus attingunt. Pulsat ergo ut excutiat quietem sanctis otiosis, et clamat, Aperi mihi, de sanguine meo soror mea, de accessu meo proxima mea, de spiritu meo columba mea, de sermone meo quem plenius ex otio didicisti perfecta mea; aperi mihi, praedica me. Ad eos quippe qui clauserunt contra me, quomodo intrabo sine aperiente? quomodo enim audient sine praedicante ? 5. Hinc fit ut etiam hi qui amant otium studiorum bonorum, et nolunt perpeti laboriosarum molestias
Abbreviated transcription (Latin):
ende sapientie: Ego dormio et cor
meum uigilat. uaco et u̾udeo qm̃
tu es dñs. qͥa sapientia scribe in tẽ¬
pore otii. et qui minoratur actu ip̃e
percipiet eam. Ego dormio et corme¬
um uigilat. ego requiesco a negotio¬
sis actib. et animus meus diuinis
se intendit affatib. Seil in hiis qui
isto modo suauiter et humilit̾ reqͥ¬
escunt dum otiose oblectat᷑ ecclesia.
ecce pulsat ille qui ait. Que dico uo¬
bis in teneb̾s dicite in lumine. et
qđ in aure auditis: predicate suꝑ
tecta. Uox ergo eius pulsat ad ianu

Expanded text:
endae sapientiae. Ego dormio, et cor endae sapientiae. Ego dormio, et cor meum vigilat: vaco, et video quoniam tu es Dominus : quia sapientia scribae in tempore otii; et qui minoratur actu, ipse percipiet eam . Ego dormio, et cor meum vigilat: ego requiesco a negotiosis actibus, et animus meus divinis se intendit affectibus. 4. Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter requiescunt, dum otiose oblectatur Ecclesia, ecce pulsat ille qui ait: « Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit et alius. Amicus aur̃e sponsi
stat et audit eum. ⁊ gaudio gauilet
ꝓpt̾ uocem sponsi. Eruamur auditu
sine strepitu. nobis loquente intrin¬
secus ueritate: quamꝙͣ etiam cum
foruisecus insonat perlegentẽ. per
annuntiantẽ. per predicantẽ. per
disputantem. per precipientẽ. per
consolantem. per exhortantem. per
ipsum etiam cantantem. atq psal¬
lentem. ipsi qui hec agunt inqͥnare
pedes suos timeant. cum placere
hominib surripienteamore huma¬
ne laudis affectant. Ceterum qui
eos audit libenter et pie. non habet
locum iactandi se in laborib alie¬
nis: et non inflatus ossib humi-¬
litatis. gaudio gaudet ꝓpt̾ uocem
dominice ueritatis. Proide in eis
qui libenter et humiliter audire
nouerunt. et uitam quietam in stu¬
sia et dicat. Ego dormio. et cor meũ
ugilat. Quid est ego dormio ⁊ cor
meum uigilat. nisi ita quiesco ut
audiam. otium meum non impen¬
ditur nutriende desidie s percipi¬

Expanded text:
Dicit et alius, Amicus autem sponsi Dicit et alius, Amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi . Fruamur auditu, sine strepitu nobis loquente intrinsecus veritate. Quanquam etiam cum forinsecus insonat per legentem, per annuntiantem, per praedicantem, per disputantem, per praecipientem, per consolantem, per exhortantem, per ipsum etiam cantantem atque psallentem; ipsi qui haec agunt, inquinare pedes suos timeant, cum placere hominibus subrepente amore humanae laudis affectant. Caeterum qui eos audit libenter et pie, non habet locum jactandi se in laboribus alienis; et non inflatis ossibus, sed humiliatis gaudio gaudet propter vocem dominicae veritatis. Proinde in eis qui libenter et humiliter audire noverunt, et vitam quietam in stusia, et dicat, Ego dormio, et cor meum vigilat. Quid est, Ego dormio, et cor meum vigilat; nisi, ita quiesco ut audiam? Otium meum non impenditur nutriendae desidiae, sed percipi
Abbreviated transcription (Latin):
lauit suorum discipuloꝵ pedes:
lumet certe quia ꝑ terram ueuit
as eum qui etiam in terra est: qͥa
suos hic constitutos non deserit. An
er angłos dei ascendentes et iles¬
anelentes ail filium homuns: Si
ascendunt ad eum ꝓpterea qͥa sur¬
sum est. quomodo ad eum descen¬
aunt si non etiam hic est: ici̾t
rrgo eccłia. laii pedes meos. quo¬
modo inquinabo eos: De eis hoc
aicit qui predicant xp̃m. et ape¬
riunt illi hostium ut habitet ꝑ
fidem in cordib omniũ. In eis hoc
dicit cum deliberant utrum mi¬
nisterium tale suscipiant. cui se
minus idoneos existimant ut si¬
ne culpa impleant. ne forte aliis
predicantes ipsi reprobi effician¬
predicat᷑ uix non subrepit cuius
hominũ quantulacũq iactantia.
in qua utiq inquinantur pedes.
Ergo ut apłs iacob dicit. sit om̃is
hono uelox ad auliendũ. tardus
et leticiam. et exultabunt ossa hu¬
miliata. Hoc est qł dixi. cum ue¬
bitas audit᷑. himulitas custodit᷑.

Expanded text:
lavit suorum discipulorum pedes? lavit suorum discipulorum pedes? Timet certe, quia per terram venit ad eum, qui etiam in terra est, quia suos hic constitutos non deserit. An et Angelos Dei ascendentes et descendentes ad Filium hominis ? Si ascendunt ad eum propterea quia sursum est, quomodo ad eum descendunt, si non etiam hic est? Dicit ergo Ecclesia: Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? In eis hoc dicit qui priunt illi ostium, ut habitet per fidem in cordibus hominum . In his hoc dicit, cum deliberant utrum ministerium tale suscipiant, cui se minus idoneos existimant, ut sine culpa impleant, ne forte aliis praedicantes, ipsi reprobi fianpraedicatur, vix non subrepit cuivis hominum quantulacumque jactantia, in qua utique inquinantur pedes. 3. Ergo, ut apostolus Jacobus dicit, Sit omnis homo velox ad audiendum, tardus itiam, et exsultabunt ossa humiliata . Hoc est quod dixi, Cum veritas auditur, humilitas custoditur.
Abbreviated transcription (Latin):
uis contrahit unde dicat. dimitte
nobis debita nr̃a. ac sic etiam inde
mundatur ab eo qui peles laui
discipulis suis: nec desinit uiter¬
pellare pro nobis. Hic occurrerũt
ex cantico canticoꝵ ecclie uerba dli¬
centis. laui pedes meos. quomͦ in¬
quinabo eos. Cum uellet ire. ⁊ a¬
perire ei qui uenerat ail eã et puu¬
sauerat. sibiq aperiri poposcerat.
ille speciosus forma pre filiis hom¬
num. hinc questionata est quam
coartare noliumꝰ angustiis tẽpis.
ideoq distulimus quonã modo ec¬
clesia timeat inquinare pedes slũ
pergit ad xp̃m: quos baptismate
lauerat xp̃i. Sic enim ait. Ego cor¬
mio. et cor meum uigilat. Uox fra¬
truelis mei pulsat ad ianuã. De¬
inde dicit etiam ipse. Aperi mͥ so¬
ror mea. proxuma mea. columba
um repletũ est rore. et crines mei
au eam: Laui pedes meos. quo¬
modo inquinabo eos: D ammi¬
rabile sacramentũ. o grande mys¬
terium. Ergo ne trmet inquina¬
re pedes ueniendo ad eum. qui

Expanded text:
jus, contrahit unde dicat, Dimitte jus, contrahit unde dicat, Dimitte nobis debita nostra . Ac sic etiam inde mundatur ab eo qui pedes lavit discipulis suis , nec desinit interpellare pro nobis . Hinc occurrerunt ex Cantico canticorum Ecclesiae verba dicentis, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? cum vellet ire, et aperire ei qui venerat ad eam, et pulsaverat, sibique aperiri poposcerat, ille speciosus forma prae filiis hominum . Hinc quaestio nata est quam coarctare noluimus angustiis temporis, ideoque distulimus, quonam modo Ecclesia timeat inquinare pedes, dum pergit ad Christum, quos baptismate laverat Christi. 2. Sic enim ait: « Ego dormio, et cor meum vigilat; vox fratruelis mei pulsat ad januam » Deinde dicit etiam ipse: « Aperi mihi, sosurge, proxima mea, columba um repletum est rore. Sicut enim ros am eam? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos » ? O admirabile sacramentum! o grande mysterium! Ergone timet inquinare pedes, veniendo ad eum qui