comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lo. ñ recte dicerentur ꝓcuratores uł
actores diuinȩ ꝓuidentiȩ: ñ dñs ma¬
gistratũ huiꝰ mundi diabolũ diceret:
nec uteretur illo ad correptionẽ ho¬
minũ ipsa potestas apłiea. eodem pau¬
lo alibi dicente:. qͦs tradidi sathanȩ. ut
discant ñ blasphemare. & alio loco ad
salutẽ. Ait enĩ. Ego qͥdem sieut abseis
corpore presens autẽ spũ. iam iudica¬
ui quasi presens eũ qui sic oꝑatus est.

Expanded text:
ecte dicerentur procuratores vel actores divinae providentiae, non Dominus magistratum hujus mundi diabolum diceret; nec uteretur illo ad correptionem hominum ipsa potestas apostolica, eodem Paulo alibi dicente, Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare : et alio loco ad salutem; ait enim, « Ego quidem sicut absens corpore, praesens autem spiritu, jam judicavi quasi praesens, eum q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfuit eniꝰ quantũ diciñ pot̾. Que enĩ
gentiũ eccliȩ uenditarũ rerũ suaꝵ
p̃cia ad pedes apłoꝵ posuerunt: qͦd tot
milia hominũ tam repente fecerunt.
Nec turbȩ infideliũ osidandȩ sunt. Dĩs
Absit. Nam & ego ifrłita sum ex se¬
mine abraham: de tribu beniamin.
Non reppulit ds plebem suam.ꝙ p̾sci¬
uit. Cum aut̃ laudaret p̾cet̾is eccł̃iis
gentiũ eccł̃iam tessalonicensiũ. simi¬
les eos factos eccłiis udeȩ:. qui multa
a contribulib suis ꝓ fide passi erant:
quomͦ & illi aiuideis. hinc ẽ & illud
qd̾ paulo ante ꝯmemoraui: qd̃ ait
lege custodiebam. ꝯclusi. in eam fidẽ
quę postea reuelata ẽ. Ut enĩ tam

Expanded text:
e enim Gentium Ecclesiae venditarum rerum suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, quod tot millia hominum tam repente fecerunt ? Nec turbae infidelium considerandae sunt: omnis Absit. Nam et Ego Israelita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit . Cum autem laudaret prae caeteris Ecclesiis Gentium Ecclesiam Thessalonicensium, similes eos factos ait Ecclesiis Judaeae; quia multa a contribulibus suis pro fide passi erant, quomodo et illi a Judaeis . Hinc est et illud, quod paulo ante commemoravi, quod ait Lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae postea revelata est. Ut enim t
Abbreviated transcription (Latin):
S micidia. ebrietates. commessationes.
& his similia: q̃ p̃dico uobis sic̃ p̃dixi.
q̃m qͥ talia agunt regnũ dei non pos¬
sidebunt. Agunt enĩ hȩc qͥ cupiditatib
carnalib ꝯsentientes. facienda ẽẽ decer¬
nunt: etiã si adimplendũ facultas ñ
datur. Ceterũ qͥ tangunt᷑ huiꝰ modi mo-¬
tib & inmobiles in maiori caritate con¬
sistunt: ñ solũ ñ eis exhibentes menbra
corporis ad male oꝑandũ. s neq nutum
ꝯsensionis ẽxhibendũ ꝯsentientes:. non
agunt. & ideo regñ dei possidebunt.

Expanded text:
comessationes, et his similia; quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt. » Agunt autem haec qui cupiditatibus carnalibus consentientes facienda esse decernunt, etiam si ad implendum facultas non datur. Caeterum qui tanguntur hujusmodi motibus, et immobiles in majore charitate consistunt, non solum non eis exhibentes membra corporis ad male operandum, sed neque nutu consensionis ad exhibendum consentientes; non haec agunt, et ideo regnum Dei possidebun
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ꝯgruentib illi popło: eui adhucta¬
lis seruitꝰ utilis erat. ut sub timore ct¬
stodiret᷑. Nichil enĩ tam pie t̾ret aĩam:
qmͣ sacmentũ ñ intellectũ. Intellectũ
aut̃ gaudiũ piũ parit. & celebrat᷑ lib̾e si

Expanded text:
sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc tasunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudi
Abbreviated transcription (Latin):
sacͣmentis: partim uͦ in morib accipiun¬
t᷑. Ad sacͣmenta ꝑtinet circumcisio car¬
nis. sabbatũ temꝑale. hoĩs sacͥficia. atq
om̃s hmodi m̃numerabiles obseruatiões:
ad mores aut̃. ñ occides. ñ mechab̾i. non
falsum testimoniũ dices. & cetã talia.Nũ¬
xp̃ianus homicida. aut mechus sit.
aut castꝰ aut innocens: quẽ admodũ
ñ curat utrum circũcisus carne an p̃¬
putiatꝰ sit: Nc̃ gͦ dehis oꝑib maxime
tractat q̃ sunt in sacmentis. ꝙͣquã & illa
int̾lum se admiscere significet. Ppe aut̃
sunt in morib. & illud breuit᷑. hoc aut̃
diutiꝰ. Hec enĩ onera potiꝰ imponit gen¬
tib: qͦꝵ utilitaᷤ in inrellectu est Nam hec
omĩa exponunt᷑ xp̃ianis: ut quid uale¬
ant tm̃ intelligant᷑ ñ & fac̾e cogantur.
In obseruationib aut̃ siñ intelligant᷑.
seruitꝰ sola ẽ: qualis erat in popło iu¬
sic̃ ab ipso moyse ꝓpħis quoq obseruatȩ

Expanded text:
sacramentis, partim vero in moribus accipiunsacramentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes hujusmodi innumerae observationes. Ad mores autem, Non occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , et taliachristianus homicida aut moechus sit, an castus atque innocens; quemadmodum non curat utrum circumcisus carne, an praeputiatus sit? Nunc ergo de his operibus maxime tractat, quae sunt in sacramentis, quanquam et illa interdum se admiscere significet. Prope finsunt in moribus: et illud breviter, hoc autem diutius. Haec enim onera potius imponi Gentibus quorum utilitas in intellectu est: nam haec omnia exponuntur Christianis, ut quid valeant, tantum intelligant, non etiam facere cogantur. In observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola est; qualis erat in populo Jusicut ab ipso Moyse Prophetisque observata
Abbreviated transcription (Latin):
oculos eoꝵ ꝯtigit: qm qd̾ in ipsis conti
ẽ addidit crucifixꝰ ut hinc eos maxime
moueret. cũ osidarent quo p̃cio emerit
possessionẽ. quã in eis amittebat: ne pa¬
rum eẽt gratis eum mortuũ. qd̾ suꝑius
dix̃at. Illud enĩ ita sonat tanꝗͣ ñ ꝑuen̾it
ad possessionẽ. ꝓ qua sanguinẽ dedit.
ꝓscriptio aut̃ & que tenebat aufert᷑. S
hec ꝓscriptio ñ obest xp̃o. qͥ &̃ sic ꝑ diui¬
nitatẽ dñs ẽ omĩũ: s ipsi possessioni quȩ
hꝰ grẽ cult᷑a caret. Hinc iam incipit de¬
monstrare. quẽ admodũ gr̃a fidei suffi¬
ciat ad iustificandũ sine oꝑib legis. ne
qͥs dic̾et. ñ se quidẽ oꝑib legis tm̃ totã
hominis iustificationẽ tribiere. s neq
tm̃ grẽ fidei: ex utraq autẽ ꝑfici salu¬
tem. so hec questio ut diligent̾ tractet᷑
nequis fallat᷑ ambiguo. scire priꝰ debet
oꝑa legis biꝑtita eẽ. Hꝰam partim in

Expanded text:
oculos eorum contigit, quam quod in ipsis contigoculos eorum contigit, quam quod in ipsis contigoscriptus est, addidit, crucifixus: ut hinc eos maxime moveret, cum considerarent quo pretio emerit possessionem, quam in eis amittebat; ut parum esset gratis eum mortuum, quod superius dixerat. Illud enim ita sonat, tanquam non pervenerit ad possessionem, pro qua sanguinem dedit. Proscripto autem etiam quae tenebat, auferuntur: sed haec proscriptio non obest nitatem Dominus est omnium; sed ipsi possessioni, quae hujus gratiae cultura caret. 19. Hinc jam incipit demonstrare quemadmodum gratia fidei sufficiat, ad justificandum sine operibus Legis; ne quis diceret non se quidem operibus Legis tantum totam hominitiae fidei, ex utroque autem perfici salutem. Sed haec quaestio ut diligenter tractetur, ne quis fallatur ambiguo, scire prius debet opera Legis bipartita esse. Nam partim in
Abbreviated transcription (Latin):
iustificaret: Et dicit hoc qͥ iudeus natꝰ
& educatꝰ eratiꝰ habundantiꝰ emulator
extiterat pat̾naꝵ suaꝵ traditionũ. G
tores erant. Nongͦ m̃itis iusticiȩ suȩ da¬
tum dicant. qd̾ non opꝰ erat iustis dari.
Non enĩ ueni uocare iustoᷤᷤ ait dñs. sed
peccatores: ad hoc utiq ne sint peccato¬
res. Sigͦ xp̃c me dilexit & tradidit se¬
ipsum ꝓ me: ñ irritam facio gr̃am dĩ
ut dicam ꝑ legem ẽẽ iusticiã. Nam si ꝑ
legem iusticia:. gͦ xp̃e gratis mortiuis ẽ:
fidebant. posset eẽ iusticia in hoĩb. Gra¬
tis aut̃ mortuũ xp̃m nec illidicunt qͦs
Ostulti galathȩ: quis uos fascinauit.
Qd non recte diceret᷑ de his qui nũqͣ
ꝓfecissent: s de his qui ex ꝓfectu dese¬
tib. qui ex grã fidei ꝑ quã xp̃c possidet
gentes. ad legis oꝑa eos qui crediderant
reuocabant: auferendo illi possessionem
bitabat. Qͦd in his galathis accidisse uult
uideri apłs. Nam ad hoc ꝑtinet quid
ait: ante quoꝵ oculos. Qd enĩ tam ante

Expanded text:
justificaret? Et dicit hoc qui Judaeus natus, et educatus erat, et abundantius aemulator exstiterat paternarum suarum traditionum. Ergo tores erant. Non ergo meritis justitiae suae datum dicant, quod non opus erat justis dari. Non enim veni vocare justos, ait Dominus, sed peccatores : ad hoc utique, ne sint peccatores. Si ergo Christus me dilexit, et tradidit seipsum pro me; non irritam facio gratiam Dei, ut dicam per Legem esse justitiam. Nam si per Legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est: fidebant, posset esse justitia in hominibus. Gratis autem mortuum Christum nec illi dicunt quos O stulti Galatae, quis vos fascinavit? Quod non recte diceretur de his qui nunquam profecissent, sed de his qui ex profectu defetibus, qui ex gratia fidei per quam Christus possidet Gentes, ad Legis opera eos qui crediderant revocabant, auferendo illi possessionem bitabat. Quod in ipsis Galatis accidisse vult videri Apostolus: nam ad hoc pertinet quod ait, Ante quorum oculos. Quid enim tam ante
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ĩ. Ceꝑant enĩ iam uidei credẽ. cum
int̾ris adhuc filiꝰ mortalẽ honunẽ ge¬
reret: sic̃ in eugłio scriptũ ẽ. Ubi ꝗͣqͣm
& chananeȩ mulieris fidem ipse lau¬
dau̾it. ⁊ illiꝰ centurionis de quo ait.
ñ se muenisse talem fidem in isrł. tñ
dep̃cationi dixit. ñ se eẽ missum nͥ ad
oues que ꝑierunt domꝰ isrl. & discipu¬

Expanded text:
ncti. Coeperant enim jam Judaei credere, cum in terris adhuc Filius Dei mortalem hominem gereret, sicut in Evangelio scriptum est: ubi quanquam et Chananaeae mulieris fidem ipse laudaverit , et illius Centurionis, de quo ait non se invenisse talem fidem in Israel ; tdeprecationem dixit non se esse missum nisi ad oves quae perierunt domus Israel
Abbreviated transcription (Latin):
caritas benedictonis abrahe ꝓpt̾ exemplũ
fidei ꝑmanet ad gentes. Ut annuntiationẽ
tionem facit: qd̾ utiq ẽ multo infirmius
ꝙͣ diuinũ. Tñ hoĩs ofirmatũ testam̃tũ in¬
quit nemo irritum facitꝰ aut suꝑordinat.
Qa cum testator mutat testamentũ: ñ confir¬
matũ mutat. Cestatoris enĩ morte confirma¬
tur. Qd̃ autẽ mors testatoris ualet ad confir¬
mandum testamentũ eiꝰ. qͥa consiliũ mutare
iam ñ potest. Hoc immutabilitas ꝓmissionis
dĩ ualet ad confirmandã hereditatẽ ab he

Expanded text:
charitas benedictionis Abrahae propter exemplum charitas benedictionis Abrahae propter exemplum fidei permanet ad Gentes. Ut annuntiationem,tionem facit, quod utique multo est infirmius quam divinum. Tamen hominis confirmatum testamentum, inquit, nemo irritum facit, aut superordinat. Quia cum testator mutat testamentum, non confirmatum mutat: testatoris enim morte confirmatur. Quod autem mors testatoris valet ad confirmandum testamentum ejus, quia consilium mutare jam non potest; hoc incommutabilitas promissionis Dei valet ad confirman
Abbreviated transcription (Latin):
dñi moysen fecisse aliquis dix̾it: cum tan-¬
tam in ea cruce salutẽ hoĩũ eẽ cognosc̾et:
ut non obaliud ad eiꝰ indiciũ serpentẽ
illũ erigere uide̾tur: nͥ ut eum intuenteᷤᷤ
qui morsi a serpentib morituri erant.
continuo sanarentur. Nec ꝓpt̾ aliudille
serpens ȩneus factus erat: nͥ ut ꝑmansu¬
re passionis dñi fidem significaret. Etiam
uulgo quippe dñr ęnea: quoꝵ numerꝰ
manet. Si enim obliti eẽnt homines. &
oblriteratum eẽt de memoria temꝑis. qd̾¬
xp̃c ꝓ hominib mortuus ẽ: uere more¬
rentur. Nc̃ autẽ tanquã ȩnea ꝑmanet
crucis fides: ut cum alii moriantur alii
nascant᷑: ipsam tñ sublimem ꝑmanere
inueniant: quã intuendo sanentur. Non
gͥ mirũ si de maledicto uicit maledictũ:
qͥ uicit de morte mortẽ: ⁊ de peccato pecca-¬
tũ: de serpente serpentẽ. Naledicta autẽ
mors. maledictum peccatũ. maledictꝰ
inse. timor maledictiomiꝰ erucis ablatꝰ ẽ

Expanded text:
Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tanDomini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec propter aliud ille serpens aeneus factus erat, nisi ut permansurae passionis Domini fidem significaret. Etiam vulgo quippe dicuntur aenea, quorum numerus manet. Si enim obliti essent homines, et obliteratum esset de memoria temporis, qpro hominibus mortuus est, vere morerentur: nunc autem tanquam aenea permanet crucis fides, ut cum alii moriantur, alii nascantur, ipsam tamen sublimem permanere inveniant, quam intuendo sanentur. Non igitur mirum si de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictusin se, timor maledictionis crucis ablatus est:
Abbreviated transcription (Latin):
timuit apłs. dicere peccatum eum fac̾e
ꝓ nobis: addens ut de peccato odẽpnar
peccatũ. Non enĩ & uetus homo nr̃ si¬
mul crucifigeret᷑. sic̃ idem apłs alibi dic̾
nͥ in illa morte dñi peccati nr̃i figura
penderet: ut euacuaret᷑ corpus pecca¬
tr:. ut ultra non seruiamꝰ peccato. In eiꝰ
peccati & mortis figura: &̃ moyses in
heremo suꝑ lignum exaltauit serpen¬
tem. ꝑsuasione quippe serpentis. homo
in dampnationẽ mortis cecidit. Itaq
serpens ad significationẽ ipsius mortis:
conuenient̃ in ligno exaltatꝰ ẽ. In illa
enim figura: mors dñi pendebat in ligno.
Quis autẽ abhorreret si diceret: male¬
dictꝰ serpens quipendet in ligno: Et ta¬
men mortem carnis dñi figurans ser¬
pens: pendebat in ligno. Cui sacramen¬
to: ipse dñs attestatꝰ ẽ dicens. Sicut mo¬
yses exaltauit serpentẽ in deserto: i ta
exaltari oportet filium hominis suꝑ
t̃ram. Non enim & hoc in contumeliam

Expanded text:
timuit Apostolus dicere, peccatum eum fecisse timuit Apostolus dicere, peccatum eum fecisse pro nobis, addens, Ut de peccato condemnaret peccatum . Non enim et vetus homo noster simul crucifigeretur, sicut idem apostolus alibi dicit, nisi in illa morte Domini peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebat in ligno. Quis autem abhorreret, si diceretur, Maledictus serpens qui pendet in ligno? Et tamen mortem carnis Domini praefigurans serpens pendebat in ligno, cui sacramento ipse Dominus attestatus est, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis super terram . Non enim et hoc in contumeliam
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc ꝑ moysen dixit utrumq ꝓuidit:
ut ⁊ timore uisibilis penȩ custodirent᷑. qͥ
s̃dum poterant ex inuisibiliũ fide uiu̾e:
& ipse timorem istũ solueret suscipiendo
qd̾ timebat᷑. qui timore ablato donũ dare
pot̾at caritatis. Nec in hoc qd̾ maledictꝰ
appellatꝰ ẽ qui pendet in ligno: otume¬
lia in dñm putanda ẽ. Ex parce qͥppe
mortali: pependit in ligno. Mortalitas
autem unde sit: notum ẽ credentibꝰ.
Ex pena quippe ẽ & maledictio peccati
pͥmi hominis qmͣ dñs suscepit: & pecca¬
ta nr̃a ꝑtulit in corꝑe suo suꝑ lignum.
Sigͦ dic̾etur mors maledicta ẽ: nemo
ex horresceret. Qͥd autẽ nͥ mors dñi pepen¬
dit in ligno ut mortem moriendo suiꝑa¬
ret:. Eadem gͥ maledicta: quȩ uicta ẽ.
Item si diceret᷑ peccatum maledictum
ẽ: nemo miraret᷑. Qͥd autẽ pependit
in ligno nͥ peccatum uet̾is hominis:
qd̾ dñs ꝓ nobis in ipsa carnis mortali¬
tate suscepit: Unde nec erubuit nec

Expanded text:
qui hoc per Moysen dixit, utrumque providit, ut et timore visibilis poenae custodirentur qui nondum poterant ex invisibilium fide vivere; et ipse timorem istum solveret suscipiendo quod timebatur, qui timore sublato donum dare poterat charitatis. Nec in hoc quod maledictus est appellatus qui pendet in ligno, contumelia in Dominum putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno: mortalitas autem unde sit, notum est credentibus; ex poena quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisi peccatum veteris hominis, quod Dominus pro nobis in ipsa carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit nec
Abbreviated transcription (Latin):
cesari quȩ cesaris st̃: & d̃o quȩ dĩ sunt
Alia sunt enĩ que seruamꝰ in unitatẽ fid̃i
sine ulla distantia:. & alia in ordine.
uite huiꝰ tanquã in uiaꝰ ne nomendĩ
& doctrina blasphemet᷑. & hoc non solũ
ad oculos hominũ ita faciamꝰ: s pura
dilectionis ꝯscientia ꝓpt̾ dm̃: qui om̃s
homines uult saluos fieri. & ad agnitio¬
Sestis in xp̃o iħ̃ii. & addidit. Si autẽ ut
hic subdistinguat᷑ & subaudiat᷑ uos
unum estis in xp̃o iħ̃u. ac deuide infe¬
ratur. gͦ abrahe sem̃ estis ut iste sit
sensus. Oñs gͦ uos unũ estis in x ihu.

Expanded text:
Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim quae servamus in unitate fidei sine ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus tanquam in via, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur. Et hoc non solum ad oculos hominum ista faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, estis in Christo Jesu. Et addidit, Si autem, ut hic subdistinguatur et subaudiatur, vos unum estis in Christo Jesu, ac deinde inferatur, Ergo Abrahae semen estis: ut iste sit sensus, Omnes ergo vos unum estis in Christo Jesu;
Abbreviated transcription (Latin):
gre ꝑceꝑunt: implent scõꝵ beatissi¬
mum ciuitatis sempit̾nę statũ. Suꝑ¬
bienti gͦ ppło̾ lex posita ẽ: ut qm̃ gr̃ã
s. ⁊ sine hac gr̃a nullo mͦ p̃cepta legiꝰᷤ
impleret: tnsgressione humiliaret᷑
ut quereret gram: nec se suis m̃itis
saluum fieri qd̾ suꝑbũ ẽ opmaret᷑: ut
eẽt ñ in sua potestate & uirib iustus:
s inmanu mediatoris iustificantis impiũ.
Pangłos aũ ministrata ẽ oĩs dispensatio
uet̾is testam̃ti: agente in eis sp̃u scõ. & ip¬
so u̾bo u̾itatis ñdum incarnato. s nũꝗͣ.
ab aliqua ueridica ãministratione rece

Expanded text:
gratiae perceperunt, implent sanctorum beatissigratiae perceperunt, implent sanctorum beatissimum civitatis sempiternae statum. Superbienti ergo populo Lex posita est, ut quoniam set, et sine hac gratia nullo modo praecepta Legis impleret, transgressione humiliaretur, ut quaereret gratiam, nec se suis meritis salvum fieri, quod superbum est, opinaretur; ut esset non in sua potestate et viribus justus, sed in manu Mediatoris justificantis impium. Per Angelos autem ministrata est omnis dispensatio Veteris Testamenti, agente in eis Spiritu sancto, et ipso Verbo veritatis, nondum incarnato, sed nunquam ab aliqua veridica administratione rec
Abbreviated transcription (Latin):
unicꝰ filiꝰ dĩ mediator dĩ ⁊ hoĩum factꝰ
statẽ suam usq ad humana deposuit::
& humilitatẽ humanã usq ad diuina
subuexit: ut mediator cẽt int̾ dm̃ &
homines. hõ ꝑ dm̃ ultͣ homines.
Ipse ẽ enĩ speci. osus forma p̃ filiis
hominũ: &Tunctꝰ oleo exul¬
tationis p̃ participib suis. Sanati st̃
gͥ ab impietate suꝑbiȩ. ut reconcilia¬
rentur d̃õ: quicũq hoĩes humilitatẽ¬
xͥ & ꝑ reuelationẽ anteqͣ. fieret. & ꝑ
eu̾angłiũ postea quã facta ẽ. creden¬
do dilexert̃: diligendo mutati st̃. S
hec iusticia fidi. quia ñ ꝑ merito data
popularis: anteꝗͣ. dñs hõ int̾ hoĩes
nasceret᷑. Sem̃ autẽ cui ꝓmissũ ẽ ppłm
significat: ñ illos paucissimos qui re¬
uel ationibꝰ ea futura cernentes. qͣuis
tam̃ saluũ facere ñ poterant. Qui po¬
pls sane qui ꝑ totum orbem ꝯsideret᷑.
Namtoto orbe eccłiam ierłm celestem
congregat. pauci st̃. quia uia angusta

Expanded text:
nicus Filius Dei, mediator Dei et hominum factus statem suam usque ad humana deposuit, t humilitatem humanam usque ad divina subvexit, ut mediator esset inter Deum et homines homo per Deum ultra homines. Ipse est enim speciosus forma prae filiis hominum, et unctus oleo exsultationis prae participibus suis . Sanati sunt ergo ab impietate superbiae, ut reconciliarentur Deo, quicumque homines humilitate per revelationem antequam fieret, et per Evangelium posteaquam facta est, credendo dilexerunt, diligendo imitati sunt. Sed haec justitia fidei, quia non pro merito data popularis antequam Deus homo inter homines nasceretur. Semen autem cui promissum est, populum significat; non illos paucissimos qui revelationibus eam futuram cernentes, quamvis tamen salvum facere non poterant. Qui populus sane, si per totum orbem consideretur nam de toto orbe Ecclesiam Jerusalem coelestem congregat, pauci sunt, quia via angusta
Abbreviated transcription (Latin):
cato: ut ꝓmissio ex fide ih̾u xp̃i dare¬
tur credentib. Nongͦ lex data ẽ ut
peccatũ auferret: s ut sub peccato oĩa
concluderet. lex enĩ ostendebat eẽ pec¬
catũ. qͦd illi ꝑ consuetudinẽ cecati pos¬
sent putare iusticiã: ut hoc mͦ humi¬
liati ognoscerent ñ in sua manu ẽẽ
salutẽ sua: s in manu mediatoris.
Maxime quippe humilitas reuocat

Expanded text:
cato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Non ergo Lex data est ut peccatum auferret, sed ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostendebat esse peccatum, quod illi per consuetudinem caecati, possent putare justitiam: ut hoc modo humiliati, cognoscerent non in sua manu esse salutem suam, sed in manu Mediatoris. Maxime quippe humilitas revocat,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ illo temꝑe in nouitate inuitationis ad
fidem & sensibilibꝰ miraculis p̃sentia
legitur. Hoc aut̃ factum erat apudga¬
lathas: anteqͣ isti ad eos ꝑuertendos &
circũcidendos uenissent. Iste gͦ sensus ẽ.
Sim illis oꝑib legis eẽt salus ur̃a. non
spũ ceꝑitis. nc̃ carne ꝯsũmamini. Hoc
contraria ẽ. Ordo ẽ aut̃ acarnalib ad
spualia surg̃e: non ab sp̃ualib ad car¬
nalia cadẽ. sic̃ istis accid̾at. U hec ẽ eũ¬
głii conuersio retrorsum. Qͦd quia bo¬
Qd̃ aut̃ dic̃ tanta passi estis: multa iam
ꝑ fide tolerauerant ñ timore tanquã
sub lege positi. s magis in ipłis passioni¬
bus caritate timorẽ uicerant: qm̃ ca
ritas dĩ diffula ẽ in cordib eoꝵ ꝑ spm̃

Expanded text:
 invitationis ad fidem etiam sensibilibus miraculis praesentia legitur . Hoc autem factum erat apud Galatas antequam isti ad eos pervertendos et circumcidendos venissent. Iste ergo sensus est: Si in illis operibus Legis esset salus vestra, non spiritu coeperitis, nunc carne consummemini. Hoc contraria est: ordo est autem a carnalibus ad spiritualia surgere, non ab spiritualibus ad carnalia cadere, sicut istis acciderat. Et haec est Evangelii conversio retrorsus: quod quia boQuod autem dicit, Tanta passi estis; multa jam pro fide toleraverant, non timore, tanquam sub Lege positi, sed magis in ipsis passionibus charitate timorem vicerant: quoniam charitas Dei dif
Abbreviated transcription (Latin):
abraham: qd̾ ad singularitatẽ redigit. cõ¬
mendando qd̃ ñ dictũ ẽ & seminibꝰ s semi¬
ni tuo: quia ⁊ una ẽ fides: & ñ posst̃ similit̾
iustificari qͥ uuunt ex oꝑib carnalit̾: c̃ũ
hiis qui uuiunt ex fide spiritalit̾. Uin¬
cunt᷑ aut̃ qd̾ infert. lex ñdũ data erat:
nͦ poss pꝰ tot annos ita dari. ut antiquas
abrahe ꝓmissiones irritas faceret. Si enĩ
lex iustificat : ñ ẽ iustificatꝰ abraham: qͥ
multo ante legem fuit. Qd̃ quia dicere ñ
possunt: cogunt᷑ fateri ñ legis oꝑib iusti¬
ficari hoĩem. s fide. Simul &̾ nos cogit in¬
telligere om̃s antiquos qui iustificati sunt:
ex ipsa fide iustificatos. Qͦd enim nos ex par-

Expanded text:
Abrahae. Quos ad singularitatem redigit commendando, quod non dictum est et seminibus, sed semini tuo. Quia una est fides, et non possunt simul justificari, qui vivunt ex operibus carnaliter, cum his qui vivunt ex fide spiritaliter. Vincibiliter autem quod infert, lex non nata erat, nec posset post tot annos ita dari, ut antiquas Abrahae promissiones irritas faceret. Si enim lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos patres, qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
filii dĩ fr̃sq eiꝰ mediatoris effecti st̃.¬
Inqua fide ñ ẽ distantia uidei neq
greci: ñ serui neq lib̾i: ñ masculi & femi¬
ne. In qͣntum enĩ om̃s fideles sunt: õs
ꝑfectius atq cumulatiꝰ id species ipsa
factura ẽ. cũ uidebimꝰ facie ad faciem:
Nam nc̃ qͣmuis pͥmitias spͣc habentes qͥ¬
uita ẽ ꝓpt̾ iusticiã fidĩ. tñ qr adhuc mor¬
tuũ ẽ corpꝰ ꝓpt̾ pecc̃m. differentia ista
qͥdem ablata ẽ ab unitate fidei. s ma¬
net in conuersatione mortali: eiꝰq or¬
dinem in huiꝰ uitȩ itin̾e seruandũ ẽẽ

Expanded text:
filii Dei fratresque ejus Mediatoris effecti sfilii Dei fratresque ejus Mediatoris effecti sn est distantia Judaei, neque Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim omnes fideles sunt, omneperfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ? Nam nunc quamvis primitias habentes vita est propter injustitiam fidei, tamen quia adhuc mortuum est corpus propter peccatum, differentia ista, quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali, ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
tiem s ad utilitatẽ ualuit eis qui cre¬
diderunt. Cognitio enĩ maioris egri¬
tudinis: & desiderari medicum uehe¬
xp̃o. Hoc ẽ qd̾ ait. sub lege custodieba¬
mur ꝯclusi in ea. Postea quã uenit
fides: iam non sumꝰ sub pedagogo. Eos
gͥ nc̃ rep̃hendit qui faciunt irritam
caret in lib̾tatem:̃ s adhuc uolunt ẽẽ
sub pedagogo. Qd̃ autẽ filios dĩ dic̃
ẽẽ om̃s ꝑ fidem. quia ĩduerunt xp̃m
quicũq in xp̃o baptitati sunt: ad hoc
ualet ne gentes de se desꝑarent. qͥ a ñ
custodiebant᷑ sub pedagogo: & ideo se
filios ñ putarent. S ꝑ fidem induen¬
Do xp̃m. om̃s funt filii ñ natura. sic̃
habendam nat᷑alit᷑ & agendã ꝑsonam
sapĩȩ. sicut ipse mediator unũ cũ ip̃a
sapiente sapĩa. smne int̾positiõe alicuiꝰ
mediatoris effectꝰ s filu fiunt parti¬
cipatione sapĩę. io p̾parante atq p̃stan¬
te meditoris fide: qmͣ fidei grãm nẽ
indumentũ uocat: ut xp̃m induti
sint qui in eũ crediderunt: & ideo

Expanded text:
ciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt: cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum veheChristo: hoc est, quod ait, Sub Lege custodiebamur conclusi in ea . Posteaquam venit fides, jam non sumus sub paedagogo. Eos ergo nunc reprehendit, qui faciunt irritam caret in libertatem, sic adhuc volunt esse sub paedagogo. Quod autem filios Dei dicit esse omnes per fidem, quia induerunt Christum, quicumque in Christo baptizati sunt; ad hoc valet, ne Gentes de se desperarent, quia non custodiebantur sub paedagogo, et ideo se filios non putarent: sed per fidem induendo Christum, omnes fiunt filii; non natura, sicut habendam naturaliter, et agendam personam sapientiae, sicut ipse mediator unum cum ipsa suscipiente sapientia sine interpositione alicujus mediatoris effectus: sed filii fiunt participatione sapientiae, id praeparante atque praestante Mediatoris fide: quam fidei gratiam nunc indumentum vocat, ut Christum induti sint, qui in eum crediderunt, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
det in ligno. Quȩ sententia sp̃ualit̾ intel¬
ligentib sacramentũ ẽ lib̾tatis: carnalit̾
autẽ sentientib si iudei st̃ iugum ẽ serui¬
tutisͥ. si pagani aut heretici. uelamentũ
ẽ cecitatis. Nam qd̾ quidã nr̃i minꝰ in scͥp¬
turis eruditi. sententiã istam nimis tim̃¬
tes. & scͥpturas ueteres debita pietate ap¬
probantes. non putant hoc de dño ẽẽ dic¬
tum. s de iuda traditore eiꝰ aiunt enĩ
ꝓptẽa ñ eẽ dictũ. malidictꝰ om̃is qui figi¬
tur in ligno. s qui pendet in ligno: qͥa ñ
hic dñs significatꝰ ẽ. s ille qui se laqueo
suspendit. nimis errantꝰ. nec attendunt
se contra apłm disputare qui ait. xp̃c
nos redemit de maledicto legis factus
ꝓ nob̃ maledictũ : quia scͥptũ ẽ maledichꝰ
om̃ĩs qͥ pendet in ligno. Qui gͦ ꝓ nobis

Expanded text:
iter intelligentibus sacramentum est libertatis: carnaliter autem sentientibus, si Judaei sunt, jugum est servitutis; si pagani aut haeretici, velamentum est caecitatis. Nam quod quidam nostri minus in Scripturis eruditi, sententiam istam nimis timentes, et Scripturas veteres debita pietate approbantes, non putant hoc de Domino esse dictum, sed de Juda traditore ejus: aiunt enim propterea non esse dictum, Maledictus omnis, qui figitur in ligno; sed, qui pendet in ligno; quia non hic Dominus significatus est, sed ille qui se laqueo suspendit: nimis errant, nec attendunt se contra Apostolum disputare, qui ait, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; quia scriptum est, Maledictus omnis
Abbreviated transcription (Latin):
bitrabant᷑: ita & iudeis dici pot̾at. fal¬
sam fuisse iusticiã patris abraham.
Itaq illis dicit᷑ facite gͦ fructum dig¬
nũ penitentie. ⁊ ne dixeritis uobis
patrem habemꝰ abraham. potens ẽ enĩ
ds̃ de lapidib istis suscitare filios abra¬
ham: istis autẽ dicit᷑. ꝓpt̾ qͦd memores
estis. quia uos aliqñ gentes in carne qui
dicimini p̾putiũ. ab ea que dicit̾ circũ¬
cisio in carne manufacta. qui eratis illo
tempore sine xͦ alienati a societate isrł.
& ꝑegͥni testamentoꝵ. & ꝓmissionis spẽ
ñ habentes. ⁊ sine dõ in hoc mundo. De¬
niq illic infideles de oliua sua fracti:
hic aut̃ fideles de oleastro in oliua
illoꝵ inserti eẽ monstrant᷑. Illoꝵ gͥ erat
de legis tranꝰgressione atterenda suꝑbia:
sic̾ ad romanos cũ scͥpturarũ uerbis
peccata eoꝵ exaggerassent scitis autẽ
inquit. qͥa quodcumq lex dicit his qͥ
in lege sunt loquit᷑. ut om̃e os obstrua¬

Expanded text:
bitrabantur: ita etiam Judaeis dici poterat, falbitrabantur: ita etiam Judaeis dici poterat, falsam fuisse justitiam patris Abraham. Itaque illis dicitur: Facite ergo fructum dignum poenitentiae, et ne dixeritis vobis, patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus, de lapidibus istis suscitare filios Abraham . Istis autem dicitur: Propter quod memores estis, quod vos aliquando gentes in carne. qui dicimini praeputium ab ea, quae dicitur circumcisio in carne manufacta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo . Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in oliva illorum inserti esse monstrantur. Illorum ergo erat de legis transgressione atterenda superbia, sicut ad Romanos, cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset: Scitis autem, inquit, quoniam quaecunque lex dicit, his qui in lege sunt, loquitur, ut omne os obstrua
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ morbos ostendentẽ non auferentẽ. &̃
p̾uaricationis crimine ꝯtrita suꝑbia ẽ
Dispositum ẽ ꝑ angłos s in manu media¬
toris. ut ipse lib̾aret a peccatis. iam ꝑ
tͣnsgressionẽ legis coactos ꝯfiterisͥ opꝰ eẽ¬
grãm ⁊ miscdiã diui. ut sͥ peccata di¬
mitt̾ent᷑: & in noua uita ꝑ eum qui pro
eis sanguinẽ fudisset reconciliarent᷑.
In istis enĩ ꝑ transgressionẽ legis confrin¬
genda suꝑbia: qui glantes de patre a¬
braham quasi naturalẽ se iactabant
hab̾e iusticiã: & merita sua in cͥcũcisi¬
one cet̾is gentibꝰ tanto ꝑniciosius. qͣnto
arrogantius p̾ferebant:. gentes autẽ fa¬
cillime & sine huiꝰcemodi legis tͣngres¬
sione humiliarent᷑. Hoĩes enĩ nullã
ex parentib originem iusticiȩ se trahe¬
re p̾uidentes: simulachroꝵ & seruos
inuenit euũgłica gr̃a. Non enĩsic̃ istis
dici pot̾at. ñ fuisse illam iuisticiã paren¬
tum eoꝵ incolendis ydolis.qm ẽẽ ar¬

Expanded text:
tem, non auferentem, etiam praevaricationis crimine contrita est superbia: dispositum est per Angelos semen in manu Mediatoris, ut ipse liberaret a peccatis, jam per transgressionem Legis coactos confiteri opmisericordia Domini, ut sibi peccata dimitterentur, et in nova vita per eum, qui pro se sanguinem fudisset, reconciliarentur Deo. In istis enim erat per transgressionem legis confringenda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim sicut istis dici poterat, non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse ar
Abbreviated transcription (Latin):
andẽ tũ adoptionẽ filioꝵ ꝑtinere osten¬
docet. Yñ se &̃ petrꝰ de baptitato incir¬
cũciso centurione cornelio. defendit ap̃
udeos qui credid̾ant: dicens ñ se potu¬
pisse claruerat. Nam ipso grauissimo
documento & suꝑiꝰ usus ẽ paulꝰ: cum
diceret. Hoc solum uolo discere auob̾
Exoꝑib legis spm̃ accepistisͥ an ex au

Expanded text:
iliorum pertinere ostendocet. Unde se etiam Petrus de baptizato incircumciso Centurione Cornelio defendit apud Judaeos qui crediderant, dicens non se potupisse claruerat . Nam et ipso gravissimo documento etiam superius usus est Paulus, cum diceret, Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, a
Abbreviated transcription (Latin):
Suob̾ sp̃m. & uirtutes oꝑat᷑ in uob̾. ex oꝑibys
legis. an ex auditu fidei: Respondetur
utiq ex auditu fider. sic̃ suꝑiꝰ tractatum ẽ
Deinde adhibet exemplum patris ab ham̃:
dequo in epła ad romanos uberiꝰ aꝑtiꝰꝙ
dissertum ẽ. Hoc enĩ maxime in eo uictori¬
osum. qd̾ anteꝗͣ. curumcid̾etur deputata
ẽ fides eiꝰ adiusticiã. & ad hoc rectissime
refertur qd̾ ei dictum ẽ. quia benedicent᷑
in te om̃s gentes unitatione utiq fidei eiꝰ
quia iustificatꝰ ẽ etiam ante sac̃mentum¬
ciruicisionis. qͦd ad fidei signaculũ acce¬
pit: & ante omnẽ seruitutẽ legis quȩ mul¬

Expanded text:
 ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Respondetur, Utique ex auditu fidei, sicut superius tractatum est. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, de quo in Epistola ad Romanos uberius apertiusque dissertum est . Hoc enim maxime in eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imitatione utique fidei ejus, qua justificatcircumcisionis, quod ad fidei signaculum accepit, et ante servitutem legis, quae mul
Abbreviated transcription (Latin):
gistratus sub statuto imperatore ñ fa¬
eit. nͥ qͣntũ illi ꝑmittit᷑. & ꝓeuratores
actoresq huiꝰ mundi nichil faciunt.
n quantũ dñs sinit. NIon enĩ later
eũ aliqͥd sicut hominẽ: aut in aliq̃
ẽ minꝰ potens. ut ꝓcuratores atq acto¬
res qͥ sunt in eiꝰ potestate. aliqͥd ipso si¬
ue ñ ꝑmittente siue nesciente in sub¬
iectis sibi ꝓ suo gradu reb efficiant.
Non eis tñ rependit᷑ qͦd de ipsis iuste
sit. s q̃m ipsi faciunt:. qͥa neq liberã
uoluntatẽ rationali creature sue deus

Expanded text:
stratus sub statuto imperatore non facit, nisi quantum illi permittitur; et procuratores actoresque hujus mundi nihil faciunt, nisi quantum Dominus sinit. Non enim latet eum aliquid, sicut hominem; aut in aliquo est minus potens, ut procuratores atque actores, qui sunt in ejus potestate, aliquid ipso sive non permittente, sive nesciente, in subjectis sibi pro suo gradu rebus efficiant. Non eis tamen rependitur, quod de ipsis juste fit, sed quo animo ipsi faciunt: quia neque liberam voluntatem rationali
Abbreviated transcription (Latin):
subtimore uult intelligi. ñ in lib̾tatem:
ut scilicet corꝑali p̾sentiq uindicta uindi¬
caret᷑ in eos. qui ñ ꝑmanerent in om̃ibꝰ
quȩ scripta sunt in libro legis. ut face¬
rent ea. Huc qͦ acced̾ẽt. ut in ipsa corꝑum
pena. etiam maledicti ignominiã formi¬
darent. Ille autẽ iustificatur apud dm̃
qui eum gratis colit: ñ scilicet cupidi¬
tate appetendi aliqͥd ab ipso p̾ter ipsum:
aut timore amittendi. In ipso enĩ solo:
qͣmͣdiu in hac carne uiuimꝰ. sic̃ supͣ dixit.
Qd̃ aut̃ ait. nunc uiuo in carne. in fide
uiuo filii dĩ: & ipła ẽ iustiera quo ꝑtinet¬

Expanded text:
lt intelligi, non in libertate: ut scilicet corporali praesentique vindicta vindicaretur in eos qui non permanerent in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut facerent ea; huc quoque accederet, ut in ipsa corporum poena etiam maledicti ignominiam formidarent. Ille autem justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vquamdiu in hac carne vivimus, sicut supra dixit, Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei ; et ipsa e
Abbreviated transcription (Latin):
tate spũali tm̃mͦ legit᷑ & tractat᷑. Om̃e
aut̃ sac̾mentũ cũ intelligit᷑: aut adꝯ
templationẽ ueritatis refertͥ: aut ad
bonos mores. C ontemplatio ueritatis
in soliꝰ dĩ dilectione fundata ẽ. boni
mores in dilectione dĩ & ꝓximi. In qͥbi
duobꝰ p̃ceptis: tota lex pendet & ꝓpħe.¬
Nẽ gͥ quẽ admodũ cirrũcisio carnis. &¬
cet̾a huiͦ modi legis oꝑa uͥ iam gr̃a fidei ẽ ñ
uolo discere a uob̾. Ex oꝑib legis spm̃ acce¬
pistis. an ex auditu ficd̃ & Respondet᷑ utiq:

Expanded text:
 legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut ad contemplationem veritatis refertur, aut ad bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione fundata est: boni mores in dilectione Dei et proximi, in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet e quemadmodum circumcisio carnis, tera hujusmodi Legis opera, ubi jam gratia fidei est, non svolo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Respondetur: Utique
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ suã. pꝰ resurrectionẽ suã. etiã
ad gentes discipłos misit.⁊ cũ eos it̾in
ierosolue manere iussisset. donec eis
scd̃m ꝓmissionẽ suã spm sc̃m mitte¬
ret: Cũ gͦ dixisset apłs. misit ds̾

Expanded text:
cationem suam? Post resurrectionem autem etiam ad Gentes discipulos misit, cum eos interim Jerosolymae manere jussisset, donec eis secundum promissionem suam Spiritum sanctum mitteret . Cum ergo dixisset Apostolus, Misit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
qui mediatore suꝑbo diabolo suꝑbiam
ꝑsuadente deiectus ẽ. mediatore humili
xp̃o humilitatẽ ꝑsuadente erigat᷑. Nam
si filius di innaturali ȩqualitate patͥs
manere uellet. nec se exinaniret formã
serui accipiens: ñ eẽt mediator dĩ & ho¬
munũ: qͥa ipsa tͥnitas unꝰ ẽ ds: eadem
in tͥbus. patͤ ⁊ filio ⁊ spũ scõ. dĩtatis et̃

Expanded text:
qui mediatore superbo diabolo superbiam qui mediatore superbo diabolo superbiam persuadente dejectus est, mediatore humili Christo humilitatem persuadente erigatur. Nam si Filius Dei in naturali aequalitate Patris manere vellet, nec se exinaniret, formam servi accipiens ; non esset mediator Dei et hominum: quia ipsa Trinitas unus Deus est, eadem in tribus, Pat
Abbreviated transcription (Latin):
scõ ut saluifierent. U nde &̃ illud. Abraham
Sienim fides iustificat: & pͥores scĩ. qͥ ap̃
dm̃ iustificati sunt. ꝑ ipsam iustifica¬
tisunt. qͥd opꝰ erat lege dari: Qmͣ questio¬
nem tractandã sic intulit: int̾rogans & dicẽs.
Qͥd gͦ. huc usq enĩ interrogat̾o ẽ. Dem̃ infer¬
Stur responsio. lex tͣngressionis gr̃a posita ẽ:
Sdonec ueniret inquit sem̃ cui ꝓmissum ẽ
dispositũ ꝑ angłos in manu mediatoris. Me¬
diator autẽ uniꝰ non ẽ: ds autẽ unus ẽ.
Mediatorem dñm iħm xp̃m scd̃m homi¬
nem dici: ex illa enisdẽ aplĩ sententia fit
planiꝰ. cum ait. Unꝰ ẽ enĩ d̾s: unꝰ & medi¬
⁊ dm̃ eẽ ñ potest: quia unꝰ ẽ ds̃. M ediator
aut̃ uniꝰ ñ ẽ: quia int̾ aliquoᷤᷤ mediꝰ est.
Angłi porro qui ñ lapsi sunt a conspectu
dĩ : mediatore ñ opus hñt. ꝑ quem recon¬
cilient᷑. Item angłi qui nullo suadente
spontanea p̃uaricatione sic lapsisunt.:
ꝑ mediatorẽ ñ reconciliant᷑. Restat gͦ. ut

Expanded text:
o, ut salvi fierent. Unde est etiam illud: Abraham Si enim fides justificat, et priores sancti, qui apud Deum justificati sunt, per ipsam justificati sunt, quid opus erat Legem dari? Quam quaestionem tractandam sic intulit, interrogans, et dicens, Quid ergo? Hucusque enim interrogatio est: deinde infertur responsio, Lex transgressionis gratia proposita est, donec veniret, inquit, semen cui promissum est, dispositum per Angelos in manu Mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Mediatorem Jesum Christum secundum hominem dici, ex illa ejusdem apostoli sententia fit planius, cum ait: Unus enim Deus, unus et mediDeum esse non posset, quia unus est Deus: mediator autem unius non est, quia inter aliquos medius est. Angeli porro, qui non lapsi sunt a conspectu Dei, mediatore non opus habent, per quem reconcilientur. Item angeli qui nullo suadente spontanea praevaricatione sic lapsi sunt, per mediatorem non reconciliantur. Restat ergo ut
Abbreviated transcription (Latin):
legis nẽ posuit: qd̾ deposterioribꝰ manife¬
stat᷑. Ait enĩ. Lex autẽ non ẽ ex fide:. s qͥ
fecerit ea uiuet in illis. Non ait qui fece¬
rit ea uiuet in ea: ut intelligas legem
in hoc loco ꝓ ipsis oꝑib positam. Qui aut̃
uiuebant in his oꝑib timebant utiq.
siñ ea fecissent. lapidationẽ uł crucem
uł aliqͥd huiꝰmodi paterent᷑. Ergo qui fe¬
cerit ea inquit uiuet in illis: .i. habebit
p̃miũ ne iniusta morte puniat᷑. Nongͦ
apud dm̃: euiꝰ ex fide siquis in hac uita
uxerit. cum hinc excesserit. tẽ eũ magi
habebit p̾stantissimũ p̃miũ. Non utiq
ex fide uiuit. quisqͥs p̾sentia quȩ uident᷑.
p̃ponit his quȩ post dabunt᷑. Nam ẽ ista
quedã moꝑib legis iusticia: qñ sine suo
p̃mio relicta ñ ẽ. ut qui fecit uiuat in ers.
Uñ ⁊ ad romanos dicit. Si enĩ abraham
ad dm̃. Aliud ẽ gͦ ñ iustificari: aliud ñ

Expanded text:
suit, quod de posterioribus manifestatur. Ait enim: Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, qui fecerit eam, vivet in ea, ut intelligas legem in hoc loco pro ipsis operibus positam, qui autem vivebant in his operibus, timebant utique, ne si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujus modi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis, id est, habebit praemium, ne in ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide, si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non utique ex fide vivit, quisquis praesentia, quae vidennet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus legis justitia, quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit, vivat in eis. Unde ad Romanos dicit: Si enim Abraham apud Deum . Aliud est ergo non justificari, aliu
Abbreviated transcription (Latin):
erunt dic̃ ꝓscultare libertatẽ eoꝵ uehem̃t̾
obseruabant. & cupiebant circũ cidititũ:
ut iam cͥcumcisionẽ &̃ ipsiꝰ pauli actestatione
& ꝯfessione tanꝗͣ saluti necessariã p̃dicarẽt¬
& sic eos ut ait. inseruitutẽ redigerent .i.
sub oña legis seruilia reuocarent. Qͥb se
nec ad horam .i. nec ad tempꝰ cessisse dic̃ sub¬
iectioniꝰ: ut ueritas eũ głii ꝑmaneret ad

Expanded text:
erunt, dicit, proscultare libertatem eorum, vehementer erunt, dicit, proscultare libertatem eorum, vehementer observabant, et cupiebant circumcidi Titum, ut jam circumcisionem, etiam ipsius Pauli attestatione et consensione, tanquam saluti necessariam praedicarent; et sic eos, ut ait, in servitutem redigerent, id est, sub onera Legis servilia revocarent. Quibus se nec ad horam, id est, nec ad tempus cessisse dicit subjectioni, ut veritas Evangelii permaneret ad
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ ẽꝰ ut ex eo appareret ñ eũ
inuacuũ curr̾e̾ aut eucurrisse: qͥa iã oẽ
attestatione cet̾õꝵ nich̾ ab eũgłii u̾itate
dissentire aꝓꝓbat᷑. S neq titꝰ qͥ mec̃ erat inqͥt.
cum eẽt gentilis: cõpulsus ẽ curumcidi
Quãuis titꝰ grecꝰ eẽt. & nulla eũ ꝯsuetudo
aut ognatio parentũ circumcidi cog̾et
sic̃ timotheũ: facile tñ etiã istũ circum¬
cidi ꝑmisiss apłs. Non enĩ tali circumei¬
sione salutẽ docebat auferri: s si in ea
ostitueret᷑ spes salutis: hoc ẽẽ contͣ salu¬
tem ostendebat. Pot̾at gͦ ut suꝑfluam
equo aĩo tolerare: scd̾m sententiã qmͣ
alibi dix̃ Circumcisio nicħ ẽ. & p̃putium¬
nicħ ẽ: s obseruatio mandatoꝵ d̃. Prop¬
t̃ subintroductos aut̃ falsos frs. ñ est
Sꝯpulsus titꝰ eircũcidĩ .i. ñ ei potuit extor¬
queri ut cirtũcid̾et᷑. qͥa illi qͥ subintroi¬

Expanded text:
intelligendum est; ut ex eo appareret non eum intelligendum est; ut ex eo appareret non eum in vacuum currere aut cucurrisse, quia jam etiam attestatione caeterorum nihil ab Evangelii veritainquit, cum esset Graecus, compulsus est circumcidi. Quamvis Titus Graecus esset, et nulla cum consuetudo aut cognatio parentum circumcidi cogeret, sicut Timotheum, facile tamen etiam istum circumcidi permisisset Apostolus. Non enim tali circumcisione salutem docebat auferri, sed si in ea constitueretur spes salutis, hoc esse contra salutem ostendebat. Poterat ergo ut superfluam aequo animo tolerare, secundum sententiam quam alibi dixit: Circumcisio nihil est, bservatio mandatorum Dei . Propter subintroductos autem falsos fratres non est compulsus Titus circumcidi: id est, non ei potuit extorqueri ut circumcideretur, quia illi qui subintroi
Abbreviated transcription (Latin):
tuordecĩ it̾um ascendi iherosolimã cũ
barnaba: assumpto & tito. Tanquã testi¬
moniis plurib agit: cũ &̃ istos nomina¬
uit. Ascendi aut̃ scd̾m reuelationẽ. N̾e
ascend̾it: quo tamdiu ñ ascend̾at. Qua¬
ꝓpt̾ si ex reuelatione ascendit: tẽ pro¬
derat ut ascendet. Et exposui illis eũ¬
glium qd̾ p̃dico in gentib seorsum aũ
exposuit eũgłiũ eis qui eminebãt in ec¬
dĩa. cũ iam illud exposuiss coram om̃ib:
ñ ideo factum ẽ. qd̾ aliqua falsa dix̾at. ut
seorsum pariciorib uera diceret: s aliqua
tacuerat. quȩ adhuc paruili portare ñ
pot̾ant: qualib se ad corinthios lac dicit
dedisse ñ escam. Falsum dic̃e nicħ licet:
aliqñ aũ aliquid ueri tacere utile ẽ. ꝑfecti¬
onem ipliꝰ opus erat ut scirent cet̾i apli:
ñ enĩ sequebat᷑ ut si fidelis eẽt. ueramq
uacuũ curro aut cucurri: ñ ad illos cum
quib seorsum ꝯtulit eũgłium. s ad istos
quib sebit. quasi ꝑ int̾rogationẽ dictum.

Expanded text:
atuordecim iterum ascendi Jerosolymam cum Barnaba, assumpto etiam Tito. Tanquam testimoniis pluribus agit, cum etiam istos nominat. Ascendi autem secundum revelationem: ne ascenderit, quo tam diu non ascenderat. Quapropter si ex revelatione ascendit, tunc proderat ut ascenderet. Et exposui illis Evangelium quod praedico in Gentibus; seorsum autem exposuit Evangelium eis qui eminebant in Ecclesia, cum jam illud exposuisset coram omnibus, non ideo factum est, quod aliqua falsa dixerat, ut seorsum paucioribus vera diceret: sed aliqua tacuerat, quae adhuc parvuli portare non poterant; qualibus se ad Corinthios lac dicit dedisse, non escam . Falsum enim dicere nihil licet; aliquando autem aliquid veri tacere, utile est. Perfectionem ipsius opus erat ut scirent caeteri Apostoli. Non enim sequebatur ut, si fidelis esset, veramque vacuum curro, aut cucurri, non ad illos cum quibus seorsum contulit Evangelium, sed ad istos quibus scribit, quasi per interrogationem dictum
Abbreviated transcription (Latin):
saluos facit. hoc dedisse paulo ut mini¬
straret gentibꝰ. qd̾ &̃ pet᷑ ded̾at ut mi¬
nistraret iudeis. Nongͦ inuenti st̃ in
aliqͦ dissentire ab illo: ut cũ ille se ꝑfe¬
ctum eũgłiũ accepisse dic̾et. illi negarẽt.
& aliqͥ uellent tanꝗͣ. inꝑfecto ad dere. s
econtrario ꝓ rephensorib inꝑfectionis.
approbatores ꝑfectionis fuerunt. Et de¬
derunt dextras societatis .i. osenserunt
in societatẽ & paruerunt uoluntati
dñi. osentientes ut paulus & baruabasirent
ad gentesꝰ. ipsi aut̃ in circumcisione. quȩ
p̃putio .i. gentib contraria uidet᷑. Nam ã
sic pot̾ intelligi qd̾ ait econtrario: ut ordo
iste sit. Michi enĩ qui uident᷑ aliqͥd nichil
apposuerunt: s ẽ contrario. ut nos quidẽ
in gentes iremus. quȩ sunt contrariȩ cir¬
cumcisioni. ipsi autẽ incircuincisione. con¬
senserunt mͥ & barnabȩ. hoc ẽ dextras
societatis nobis dederunt. Neq in contu¬

Expanded text:
salvos facit, hoc dedisse Paulo ut ministraret Gentibus, quod etiam Petro dederat ut ministraret Judaeis. Non ergo inventi sunt in aliquo dissentire ab illo, ut cum ille se perfectum Evangelium accepisse diceret, illi negarent, et aliquid vellent tanquam imperfecto addere: sed e contrario pro reprehensoribus imperfectionis, approbatores perfectionis fuerunt. Et dederunt dexteras societatis, id est, consenserunt in societatem, et paruerunt voluntati Domini, consentientes ut Paulus et Barnabas irent ad Gentes, ipsi autem in circumcisionem, quae praeputio, id est, Gentibus contraria videtur. Nam etiam sic potest intelligi, quod ait, e contrario, ut ordo iste sit: Mihi enim qui videntur aliquid, nihil apposuerunt, sed e contrario, ut nos quidem in Gentes iremus, quae sunt contrariae circumcisioni, ipsi autem in circumcisionem, consenserunt mihi et Barnabae; hoc est, dexteras societatis nobis dederunt. 13.