comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
feminarũ. &e desua impunitate senten¬
commune ꝑicułu. cõmue uulnꝰ. com¬
munis salus fidelit̾ ae humilit̃ cogita¬
tur: ñ erit turpis neq difficilis etiã
ptꝰ ꝑpetrata atq purgata adulteria
reconciliatio coniugum: ubi ꝑ elaues
regni cȩloꝵ ñ dubitat᷑ fieri remissio
peccatoꝵ: ñ ut ptꝰ uiri diuortium ad¬
adultera ñ uocet᷑. Uerũ ecce ñ fiat:
nemo cõpellit qͥa forte lex aliqua hꝰ
scłi uetat. scd̾m t̾renȩ ciuitatis modũ:
ubi cogitata ñ ẽ abolitio eriminũ ꝑ
sanguinẽ scm̃. Suscipiat᷑ gͦ continen¬
tia. quã nulla lex ꝓhibet: in alia ñ
eatur adulteria. Et qͥd ad nos si nec
saltem diuina miseratione mundata
marito reconciliet᷑ adultera: dũ tñ
ñ reconciliatis adulteris ñ alia fiant
q̃si conubia. quȩ conuincunt᷑ ẽẽ adulteria:
Mulier enĩ alligata ẽ: qm̃diu uir eiꝰ uiuit.
Ergo consequent̃ ꝯ uir alligatꝰ ẽ: qm̃dn mu¬

Expanded text:
feminarum et de sua impunitate sentenfeminarum et de sua impunitate sentencommune periculum, commune vulnus, communis salus, fideliter et humiliter cogitetur; non erit turpis, neque difficilis, etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciregni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post uiri diuortium adadultera non uocetur. uerum ecce non fiat, nemo conpellit, quia forte lex aliqua huius saeculi uetat secundum terrenae ciuitatis modum, ubi cogitata non est abolitio criminum per sanguinem sanctum. suscipiatur ergo continentia, quam nulla lex prohibet, in alia non eatur adulteria. et quid ad nos, si nec saltem diuina miseratione mundata marito reconcilietur adultera, dum tamen non reconciliatis adulteris non alia fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter et uir alligatus est, quamdiu mu
Abbreviated transcription (Latin):
lendi auctor fuisti. Piniquum enim mͥ
uidet᷑ ẽẽ: ut pudiciciã uir ab uxore
exigat. quã ipse ñ exhibet. Quȩ res po¬
test & uirũ dãpnare: ñ ob cõpensationẽ
mutui eriminis rem int̃ utruq cõpo¬
nere. uł causã facti tollere. Si hȩc obser¬
uanda st̃ ꝓpt̃ decus t̾renȩ ciuitatis: qn¬
to castiores querit cȩlestis patria. &e so
cietas angłoꝵ. Quȩ cũ ita sint. ñqͥd
idõ mminor ẽ ac ñ potiꝰ maior ce peior
uiroꝵ impudicitia: qͥa in est illis suꝑba
aelicentiosa iactantia. Nongͥ exhorre¬
ant uiri qd̾ adulterȩ. xp̃c ignouit᷑. s po¬
tiꝰ cognoscant etiã ꝑiculũ suũ cesimilz
morbo laborantes. ad eundẽ saluatorẽ
supplici pietate consugiant: &e qd in illa
factũ legunt.: etiã sibi necessar iũ ẽẽ fate
ant᷑. Adulterioꝵ suoꝵ medicinã susci¬
piant: adulterare ĩa desinant. Laudes
in se di patientiã: agant penitentiã:
sumant indulgentiã. Mutent de pena

Expanded text:
lendi auctor fuisti. periniquum enim mihi lendi auctor fuisti. periniquum enim mihi uidetur esse, ut pudicitiam uir ab uxore exigat, quam ipse non exhibet. quae res potest et uirum damnare, non ob conpensationem mutui criminis rem inter utrumque conponere uel causam facti tollere. si haec obseruanda sunt propter decus terrenae ciuitatis, quanto castiores quaerit caelestis patria et sosint, numquid ideo minor est, ac non potius maior et peior uirorum inpudicitia quam inest illis superba et licentiosa iactantia? non igitur exhorreant uiri, quod adulterae Christus ignouit; sed potius agnoscant etiam periculum suum et simili morbo laborantes ad eundem saluatorem supplici pietate confugiant et quod in illa factum antur, adulteriorum suorum medicinam suscipiant, adulterare jam desinant, laudent in se Dei patientiam, agant poenitentiam, sumant indulgentiam, mutent de poena
Abbreviated transcription (Latin):
se agnoseunt duces. illas aũt comites
ẽẽ debere. Et ido cauendu uiro. illue
ire uiuendo: qua timet ne uxorseq̃t᷑
imitando. S isti quib displicet ut int̃
uirũ &e uxorem par pudicitiȩ forma ser¬
uetur. & potiꝰ eligunt maximeq in
nas pudicitiȩ nexib uiros uidentur
erit: ubi maritus uxorem de adulterii
crimine accusare ñ sintur. cui morib
suis ñ p̃buit castitatis exempłu: ita ut
ambo dampnent᷑. si ambos parit impu¬
dicos conflictus ipse conuicerit. Nam
supͣdicti imꝑatoris hȩc uerba st̃: quȩ
apud gregorianũ leguntur. Sane in¬
quit litterȩ mee: nulla parte causȩ p̃iu¬
dicabt̃. Neq enĩ si penes te culpa fuit
ut matrimoniũ solueret᷑. &e scd̾m legẽ
iuliani eupasia uxor tua nuberet:. ꝓp̃t
hoc rescriptũ meũ adulterii dapnata
erit: ubi constet ẽẽ commnissũ. Habebt̃
aũt ante ocłos hoc inquirere: ancũ tu
pudice uiueres. illi qͦq bonos mores co¬

Expanded text:
se agnoscunt duces, illas autem comites se agnoscunt duces, illas autem comites esse debere. et ideo cauendum uiro iliac ire uiuendo, qua timet, ne uxor sequatur imitando. sed isti, quibus displicet, ut inter uirum et uxorem par pudicitiae forma seruetur, et potius eligunt, maximeque in nas pudicitiae nexibus uiros uidentur erit, ubi maritus uxorem de adulterii crimine accusare non sinitur, cui moribus suis non praebuit castitatis exemplum, ita ut ambo damnarentur, si ambos pariter inpudicos conflictus ipse conuinceret. nam supra dicti imperatoris haec uerba sunt, quae apud Gregorianum leguntur. sane, inquit, litterae meae nulla parte causae praeiudicabunt. neque enim, si penes te culpa fuit, ut matrimonium solueretur et secundum legem Iuliam Eupasia uxor tua nuberet, propter hoc rescripto meo adulterii damnata erit, nisi constet esse commissum. habebunt autem ante oculos hoc inquirere, an, cum tu pudice uiueres. illi quoque bonos mores co
Abbreviated transcription (Latin):
chil uolunt detrahere seueritati. s iraᷤ¬
cuntur insuꝑ ueritati: & locunt᷑ atq
respondent. s nos uiri sumꝰ. An uͦ sexuͤ
nr̃i dignitas hanc sustinebit in iuriã.
ut cũ aliis feminis p̃ter uxores nrãs
siqͥd ãmittimꝰ. in luendis penis mulie¬
rib cõparemur: quasi ñ ꝑꝑt̾ea magis
debeant illicitas concupiscentias uiri¬
lit̃ frenare qͥa uiri st̃. quasi ñ ꝓꝑt̾ea ma¬
gis debeant mulierib suis ad uirtutiͤ
huiꝰ exemplũ se p̃bere qͥa uiri st̃. qͣsi
ñ ꝑꝑte̾a minꝰ debeant libidines suꝑare
qͥa uiri st̃. quasi ñ ꝑꝑt̾e̾a minꝰ debeant
lasciuienti carni seruire qͥa uiri sunt.
Et tam̃ indignant᷑ si audiant adultos
uiros. pendere similes adulteris femi¬
nis pęnas: cũ tanto grauiꝰ eos puniri
oportuerit: qnͣtomagis ad eos ꝑtinet.
ce uirtute uincere. & exemplo regere fe¬
minas. Aꝑianis eqͥdem loquor: qͥ fide¬
liter audiunt caput mulieris uir: ubi

Expanded text:
hil uolunt detrahere seueritati, sed irashil uolunt detrahere seueritati, sed irascuntur insuper ueritati et loquuntur atque respondent: sed nos uiri sumus. an uero sexus nostri dignitas hanc sustinebit iniuriam, ut, cum aliis feminis praeter uxores nostras si quid admittimus, in luendis poenis mulieribus comparemur? quasi non propterea magis debeant inlicitas concupiscentias uiriliter frenare, quia uiri sunt; quasi non propterea magis debeant mulieribus suis ad uirtutis huius exemplum se praebere, quia uiri sunt; quasi non propterea minus debeant a libidine superari, quia uiri sunt; quasi non propterea minus debeant lasciuienti carni seruire, quia uiri sunt et tamen indignantur, si audiant adulteros uiros pendere similes adulteris feminis poenas, cum tanto grauius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et uirtute uincere et exemplo regere feminas. christianis equidem loquor, qui fideliter audiunt: caput mulieris uir, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ꝑmissionẽ peccandi tribuerit. qͥ
dixit deinceps noli peccare: aut idõ ñ
debuerit mulier a medico dõ illiꝰ pec¬
cati remissione sanari. ne offenderent᷑
insani. Neq enĩ quib illud factũ dnĩ dis¬
plicet ip̃si pudici st̃. e eos seueros castitaᷤ
facit᷑ s potiꝰ ex illo st̃ hominũ numero¬
quib dñs ait. qui sine peccato ẽ ur̃m
prior in ilła lapidem iaciat: nͥ qd illi
conscientia t̾riti recesserunt. & tẽptare
xp̃m. atq adulterã ꝑsequi destiteruit:
isti aũt & egroti medicũ rep̃hendunt.
ce in adulteras adulteri seuiunt: quibͦ
si diceret᷑ ñ qd̾ illi audierunt qͥ sine pec¬
cato ẽ. quis enĩ sine peccato.s qͥ sine isto
peccato ẽ prior in ilła lapidẽ mittat:
tum uͦ forsitan cogitarent qͥ indigna¬
bant᷑ qd̾ adulterã ñ occiderent. qñta
illis di̾ miscdi̾a parceret᷑ ut adulteri
uiuerent. S cũ hȩc eis dicimꝰ ñ sołu ni¬

Expanded text:
quasi permissionem peccandi tribuerit qui quasi permissionem peccandi tribuerit qui dixit: iam deinceps noli peccare, aut ideo non debuerit mulier a medico deo illius peccati remissione sanari, ne offenderentur insani. neque enim quibus illud factum domini displicet, ipsi pudici sunt et eos seueros castitas facit; sed potius ex illo sunt hominum numeroquibus dominus ait: qui sine peccato est uestrum, prior inconscientia territi recesserunt, et tentare Christum atque adulteram persequi destiterunt ; isti autem et aegroti medicum reprehendunt, et in adulteras adulteri saeviunt: quibus si diceretur, non quod illi audierunt, Qui sine peccato est; quis enim sine peccato? sed, Qui sine isto peccato est, prior in illam lapidem mittat; tum vero forsitan cogitarent, qui indignabantur quod adulteram non occiderent, quanta illis Dei misericordia parceretur, ut adulteri uiuerent. Sed cum haec eis dicimus, non solum ni
Abbreviated transcription (Latin):
quos uł baptismate ablutos. uł peni¬
tentia credimꝰ ẽẽ sanatos: Hȩc eͥmina
in uetere di lege nullis sacrificiis mui¬
dabant᷑: quȩ noui testam̃ti sanguine
sine dubitatione mundant᷑. Et ido tẽ
omnim᷑ phibitũ ẽ ab alio contamina¬
tam uiro reciꝑe uxorem: quãuis dauid
saulis filiam quã pat̃ eiꝰdẽ mulieris
ab eo separatã dederat alteri. tanquam
noui testam̃ti p̃figurator sine cuncta
ait adulterȩ. nec ego te dãpnabo uade
deinceps noli peccare: qͥs ñ intelligat
debere agnoscere maritũ. qd̃ uidet.
ignouisse dñm amboꝵ. nec ĩa se debe¬
re adulterã dicere. cuiꝰ penitentiꝰ eri¬
men diuina credit miseratione dele¬
tum: S hoc udelicet infideliũ sensꝰ
exhorret:. ita ut ñnulli modicȩ fidi uł
potiꝰ inimici uerȩ fid̃i. credo metuen¬
tes peccandi impunitatẽ dari mulieri¬
b suis. illud qd̾ de adulterȩ indulgentia
dñs fecit. auferrent de codicib sius:

Expanded text:
quos uel baptismate ablutos uel paeniquos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus esse sanatos? haec crimina in uetere dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae noui testamenti sanguine sine dubitatione mundantur; et ideo tunc omni modo prohibitum est ab alio contaminatam uiro recipere uxorem, quamuis Dauid Saulis filiam, quam pater eiusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri, tamquam noui testamenti praefigurator sine cunctatristus ait adulterae: nec ego te damnabo; uade, deinceps iam noli peccare, quis non intellegat debere ignoscere maritum, quod uidet ignouisse dominum amborum nec se iam debere adulteram dicere, cuius paenitentis crimen diuina credit miseratione deletum? Sed hoc uidelicet infidelium sensus exhorret, ita ut nonnulli modicae fidei uel potius inimici uerae fidei, credo, metuentes peccandi inpunitatem dari mulieribus suis, illud, quod de adulterae indulgentia dominus fecit, auferrent de codicibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
ut e mulier ꝑ impudicitiã soluat᷑ hoc
uinculo: quȩ si soluitur libera erit a le¬
ge uiri. Et ido qd̾ insipientissime dicit᷑.
ñ erit adultera si fuerit cũ alio uiro:
qͥa ꝑ adulteriũ lib̾ata ẽ a priore uiro.
Q d siita ẽ a ueritate deuium. ut nulluᷤ
mittat: ꝓfecto mulier alligata ẽ quãdiu
uir er uiuit: qd̾ ut aꝑtiꝰ dicã. quãdiu
uir eiꝰ in corꝑe ẽ. Pari gͦ forma ce uir
alligatus ẽ: quãdiu mulier erꝰ in corꝑe
ẽ. Unde si uult dimittere adulterã. ñ
ducat alterã: ne qd in illa culpat. ipse
cõmittat. Similit̃ &e mulier si dimittat.
adulterũ: ñ sibi copulet alterũ. Alliga¬
da ẽ enĩ quãdiu uir eiꝰ uiuit: nec ale¬
ge uiri nͥ mortui liberat᷑ ut ñ sit adulta
si fuerit cũ alio uiro. Qd̾ aũt tͥ durũ ui¬
detur ut post adulteriũ reconcilietur
coniugi coniunx: si fides assit. ñ erit
durũ. Cur enĩ adhuc deputamꝰ adultos:

Expanded text:
ut et mulier per inpudicitiam soluatur hoc ut et mulier per inpudicitiam soluatur hoc uinculo, quae si soluitur, libera erit a lege uiri, et ideo, quod insipientissime dicitur, non erit adultera, si fuerit cum alio uiro, quia per adulterium liberata est a priore uiro. quod si ita est a ueritate deuium, ut nullus mittat, profecto mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, quod ut apertius dicam, quamdiu uir eius in corpore est. pari ergo forma et uir alligatus est, quamdiu mulier eius in corpore est. unde si uult dimittere adulteram, non ducat alteram, ne quod in illa culpat, ipse committat. similiter et mulier, si dimittit adulterum, non sibi copulet alterum; alligata est enim, quamdiu uir eius uiuit nec a lege uiri nisi mortui liberatur, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. Quod autem tibi durum uidetur, ut post adulterium reconcilietur coniugi coniux, si fides adsit, non erit durum. cur enim adhuc deputamus adulteros,
Abbreviated transcription (Latin):
xerit. etiã ob causam fornicationis.
Sicut enĩ manente in se sacram̃to re¬
generationis excõmunicat᷑ euiusꝙͣ
reus criminis. nec illo sacram̃to carce
etiã si nunquã reconciliet᷑ do̾. ita ma¬
nente in se uineulo federis diugalis.
uxor dimittit᷑ obcausam fornicationis:
nec carebit illo uinculo. etiã si nunꝙͣ.
reconciliet᷑ uiro. Carebit aũt: si mortuuꝰ
fuerit uir eiꝰ Reus uͦ ex cõmunicatus.
ido nunꝗͣ carebit regenerationis sacra
apłm uolumꝰ. ñ dicamꝰ uirũ adulterũ
ꝓ mortuo deptitandũ: & ido licere uxo¬
ri erꝰ alteri nubere. Quãuis enĩ sit morꝰ
adulterrũ ñ corꝑis s qd̾ peius ẽ animȩ:
ñ tam̃ hȩc de ipsa morte loquebat᷑ apłs
cũ dicebat: qd̃ si mortuus fuerit uir eiꝰ
cui uult nubat: s de illa sola qua de cor¬
pore exitur: qm̃ si ꝑ coniuigis adult̾ium
conugale soluitur uinculũ. sequit᷑ illa
ꝑuersitas. quã cauendã ẽẽ monstraui:

Expanded text:
xerit etiam ob hanc causam fornicationis. xerit etiam ob hanc causam fornicationis. Sicut enim manente in se sacramento regenerationis excommunicatur cuiusquam reus criminis nec illo sacramento caret, etiamsi numquam reconcilietur deo, ita manente in se uinculo foederis coniugalis uxor dimittitur ob causam fornicationis nec carebit illo uinculo, etiamsi numquam reconcilietur uiro; carebit autem, si mortuus fuerit uir eius. reus uero excommunicatus ideo numquam carebit regenerationis sacramm uolumus, non dicamus uirum adulterum pro mortuo deputandum et ideo licere uxori eius alteri nubere. quamuis enim sit mors adulterium non corporis, sed, quod peius est, animae, non tamen et de ista morte loquebatur apostolus, cum dicebat: quodsi mortuus fuerit uir eius, cui uult nubat, sed de illa sola, qua de corpore exitur, quoniam, si per coniugis adulterium coniugale soluitur uinculum, sequitur illa peruersitas, quam cauendam esse monstraui,
Abbreviated transcription (Latin):
rem hoc loco debere intelligi. etiã forni¬
cantem. Quãobrem scđm doctrinam
sanã. mulier alligata ẽ quã diu ur
ei uiuit: id ẽ ñdum ẽ corꝑe abscessit.
Mulier enĩ sub uiro. uiuo marito iun¬
cta ẽ legi: hoc ẽ in corꝑe constituto. Si
aũt mortuus fuerit. hoc ẽ de corpore
exierit: euacuata ẽ a lege uiri. Igit᷑¬
uiuente uiuente uiro uocabit᷑ adult̾a
si fuerit cũ alio uiro: si aũt mortuuᷤ fu¬
erit uir eiꝰ liberata ẽ a lege. ut ñ sit
adultera si fuerit cũ altero uiro. hȩc
uerba apl̃i totiens repetita tociens
inculcata. uera st̃. uiua st̃. sana sunt.
plena st̃ nulliꝰ uiri posterioris muli¬
er uxor ẽẽ incipit. nisi pͥoris eẽ desie¬
rit. fsse aũt desmet uxor prioris: si
moriatur uir eiꝰ ñ si fornicet᷑. licite i¬
daq dimittit᷑ eoniunx ob causã forni¬
cationis: s manet uincułu pͥoris: ꝓꝑt̾
qd̃ fit reus adulterii qͥ dimissam du¬

Expanded text:
rem hoc loco debere intellegi etiam fornirem hoc loco debere intellegi etiam fornicantem. quamobrem secundum doctrinam sanam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, id est nondum corpore abscessit; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi, hoc est in corpore constituto. si autem mortuus fuerit, hoc est de corpore exierit, euacuata est a lege uiri. igitur uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro. si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. haec uerba apostoli totiens repetita, totiens inculcata uera sunt, uiua sunt, sana sunt, plana sunt. nullius uiri posterioris mulier uxor esse incipit, nisi prioris esse desiuerit. esse autem desinet uxor prioris, si moriatur uir eius, non si fornicetur. licite itaque dimittitur coniux ob causam fornicationis; sed manet uinculum pudoris, propter quod fit reus adulterii, qui dimissam du
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ morte uis deputari: & tam̃ ei mulier
alligata iã nonẽ. Nonne attendis ꝙͣ
sit hoc contͤ apłm dicentẽ: mulier alliga¬
ta ẽ quãdiu uir eiꝰ uiuit: Anforte dic¬
turus es. uiuit qͥdem s uir ex iã ñ est.
qm̃ tunc ẽẽ destitit. qnͣdo illa ꝑ adulte¬
rium coniugale uincułu soluit. O mͦ
gͥ uiuente uiro uocabit᷑ adultera si fu¬
erit cũ alio uiro: qͣndoqͥdẽ uir er ille
iam ñ est. coniugali uinculo ꝑmuliersˢ
adulteriũ iam soluto: Quo enĩ inuente
uiro. nͥ suo: uocabit᷑ adultera si fuerit
cum alio uiro Ae si uir er ille ẽẽ iam
destitit. ñ utiq uiuente uiro uocabit᷑
adultera si fuerit cũ alio uiro: s nullũ
habens uirũ nubendo erit cũ uiro suo.
Hoc qui sentit: ñne cernis quã contra
apłm sentiat: Qd̃ qͥdem ñ ipse sentis:
s hoc sequit᷑. illa quȩ sentis. Muta gͦ an¬
decedentia. si uis cauere sequentia: & no¬
li dicere. mortuũ uirũ uł mortuã uxo¬

Expanded text:
pro morte uis deputare; et tamen ei mulier pro morte uis deputare; et tamen ei mulier alligata iam non est. nonne adtendis, quam sit hoc contra apostolum dicentem: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit? an forte dicturus es: uiuit quidem, sed uir eius iam non est, quoniam tunc esse destitit, quando illa per adulterium coniugale uinculum so uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro? quandoquidem uir eius ille iam non est coniugali uinculo per mulieris adulterium iam soluto. quo enim uiuente uiro nisi suo uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro? at si uir eius esse ille iam destitit, non utique uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, sed nullum habens uirum nubendo erit cum suo uiro. hoc qui sentit, nonne cernis quam contra apostolum sentiat? quod quidem non ipse sentis, sed hoc sequitur illa quae sentis. muta ergo antecedentia, si uis cauere sequentia, et noli dicere mortuum uirum uel mortuam uxo
Abbreviated transcription (Latin):
P orro si morte cuiuslibet eoꝵ. int̾ mari¬
tum & uxorem hoc uinculũ soluitur:
&e ꝓ morte habenda ẽ sicut dicis etiã for¬
nicatio: ꝓculdubio erit abhoc & mulier
soluta. qñdo fuerit fornicata. Neq enĩ
dici poterit hȩc alligata uiro: qnlo ab
illa fuerit solutꝰ. Ac ꝑ hoc pt᷑ea quã for¬
nicando alligata uiro ẽẽ destiterit: qͥs¬
quis eã duxerit adult̾ ñ erit. Et uide
quã sit absurdũ: ut ido ñ sit adulter.
qͥa duxit adulterã. Immo uͦ qd̾ ẽ mon¬
struosius. nec ipsa mulier erit adulte¬
ra: q̃m non erit posteriori uiro uxor ad¬
ultera s sua. Soluto enĩ ꝑ adulteriũ pͥo¬
re coniugali uinculo: cuicũq iã nupse¬
rit coniugem ñ habenti. ñ adultera
cũ adultero. s uxor erit potiꝰ cũ marito.
Q uomͦ gͦ erit uerũ: mulier alligata ẽ. ꝙͣ.¬
diu uir eiꝰ uiuit ⁊ fece uir eiꝰ uiuit. qͥa
nec de corꝑe excessit. nec fornicatus ẽ qd̵

Expanded text:
porro si morte cuiuslibet eorum inter mariporro si morte cuiuslibet eorum inter maritum et uxorem hoc uinculum soluitur et pro morte habenda est, sicut dicis, etiam fornicatio, procul dubio erit ab hoc et mulier soluta, quando fuerit fornicata. neque enim dici poterit haec alligata uiro, quando ab illa fuerit uir solutus. ac per hoc posteaquam fornicando alligata uiro esse destiterit, quisquis eam duxerit, adulter non erit. Et uide, quam sit absurdum, ut ideo non sit adulter. quia duxit adulteram. immo uero, quod est monstrosius, nec ipsa mulier erit adultera, quoniam non erit posteriori uiro uxor aliena, sed sua. soluto enim per adulterium priore coniugali uinculo cuicumque iam nupserit coniugem non habenti non adultera cum adultero, sed uxor erit potius cum marito. quomodo ergo erit uerum: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit? ecce uir eius uiuit, quia nec de corpore excessit nec fornicatus est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
iunctus: iã eũ nullo p̃cepto ut se conti¬
neat detineri. nec om̃ino mechari si ui¬
ua illa alterã duxerit: qm̃ id qd̾ ait
idem apłs mulier alligata ẽ quãdiu uir
ei uiuit. qd̾ si mortuus fuerit uir eiꝰ
lib̾ata ẽ cui uult nubat. sic intelligen¬
dum existimas: ut si uir fuerit formeatꝰ
ꝓ mortuo deputet᷑. & uxor ꝓ mortua.
& icdõ liceat cuilibet. hoꝵ. tanquã post
mortẽ ita post fornicationem coniugis
deratis: abs te quero. utrũ quicũq du¬
xerit mulierẽ quȩ uiro alligata ẽẽ de¬
stiterit. adulter habendus sit. Qd̃ tͥ exi¬
stimo ñ iuideri. Ido enĩ mulier iuuente
uiro uocabit᷑ adultera. si fuerit cũ alio
iuiro: qm̃ mulier alligata ẽ quãdu uir
er uiuit. Hoc aũ uinculũ. si ei cũ uiro
uiuente. ñ eẽt: sine ullo adulterii crimi¬
ne alteri nuberet. Finde si alligata ẽ.
quã diu uir eiꝰ uiuit: nullo mͦ nͥ mortuo
iuro soluta dicenda s̃ ab hoc uineulo.¬

Expanded text:
junctus, jam eum nullo praecepto ut se contijunctus, jam eum nullo praecepto ut se contineat detineri, nec omnino moechari, si viva illa alteram duxerit: quoniam id quod ait idem apostolus, Mulier alligata est, quamdiu vir ejus vivit; quod si mortuus fuerit vir ejus, liberata est; cui vult nubat ; sic intelligendum existimas, ut si vir fuerit fornicatus, pro mortuo deputetur, et uxor pro mortua; et ideo liceat cuilibet illorum, tanquam post mortem, ita post fornicationem conjugis deratis, abs te quaero, utrum quicumque duxerit mulierem quae viro alligata esse destiterit, adulter habendus sit? Quod tibi existimo non videri. Ideo enim mulier vivente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est. quamdiu uir eius uiuit; hoc autem uinculum si ei cum uiro uiuente non esset, sine ullo adulteri crimine alteri nuberet. proinde si alligata est quamdiu uir eius uiuit, nullo modo nisi uiro mortuo soluta dicenda est ab hoc uinculo.
Abbreviated transcription (Latin):
si discesserit ut a uiro fornicante dis¬
cessisse intelligat᷑. qua sola causa dis¬
cedere licitum ẽ. s potiꝰ existimas a
pudico: & ido uissam manere. innup¬
tam. ut possit ei reconciliari si conti¬
nere ille noluiss. ne uirũ fornicandũ
id ẽ ad aliã se uiuente ducendã ipsa
ñ reconciliata cõpelleret. Cȩterũ si a
uiro foenicante discesserit. putas ei ñ
p̃cipi ut innupta ꝑmaneat: s eã facere
si continens ẽẽ uoluerit. ñ ut p̃cepti ui¬
olatrix inueniatur ẽẽ si nupserit. Quȩ
tͥ uidetur forma & a uiro ẽẽ seruanda:
ut uxorem ñ dimittat excepta causa
fornicationis. Si aũt dimiserit. maneat.
sine coniugio ut pudicȩ reconciliari pos¬
sit uxori. nisi forte continentiã illa dilex¬
erit: ne uxoris caste reconciliationẽ re¬
fugiens. ipse ilła cogat mechari. si se ñ
continens uiuente illo nupserit alteri.
Si aũt fuerit abuxore fornicante dis¬

Expanded text:
si discesserit\', ut a uiro fornicante dissi discesserit\', ut a uiro fornicante discessisse intellegatur, qua sola causa discedere licitum est; sed potius existimas a pudico, et ideo iussam manere innuptam, ut possit ei reconciliari, si continere ille noluisset, ne uirum ad fornicandum, id est ad aliam se uiuente ducendam ipsa non reconciliata conpelleret. ceterum si a uiro fornicante discesserit, putas ei non praecipi, ut innupta permaneat, sed hoc eam facere, si continens esse uoluerit, non ut praecepti uiolatrix inueniatur esse, si nupserit. quae tibi uidetur forma et a uiro esse seruanda, ut uxorem non dimittat excepta causa fornicationis; si autem dimiserit, maneat sine coniugio, ut pudicae reconciliari possit uxori, nisi forte continentiam illa delegerit, ne uxoris castae reconciliationem refugiens ipse illam cogat moechari, si se non continens uiuente illo nupserit alteri; si aut
Abbreviated transcription (Latin):
d ea quȩ mͥscripseras
fr̃ religiose pollenti. ĩa
reseripseram ñ paruĩ
uolum̃: de his qͥ ui¬
uentib conugib
suis aliis copulast᷑.
Qd̾ cũ innotuiss dilectioni tuȩ: addidi¬
sti aliqua ad libellũ tuũ. etiã his me re¬
spondere desiderans. S cũ facere dispo¬
nerem: addendo & ego ad meũ ita ut unꝰ
liber eẽt etiã responsionis meȩ. repente
illud editum ẽ qd̾ absolueram priꝰ flagi¬
tantib frĩb &enescientib nrĩs. qd̃ ad¬
huc aliqͥd eẽt addendũ. Hinc factũ est:
ut altero seorsus opusculo. ad ea quȩ ad¬
didisti respondere cõpellerer. Non aũt
quȩ ad didisti adiuncta sunt sini opus¬
culi tui: s ubi uisum ẽ eiꝰ int̾iecta st̃
corꝑi. Hoꝵ primũ illud ẽ cuiqͥdẽ ar-¬
bitror me respondere debere: qd̾ in his
apłi uerbis ubi ait. cętis aũt ego dico
ñ dñs. mulierem a uiro ñ discedere. qd¬
si discesserit manere innuptã aut uiro
suo reconciliari: ñ putas ita dictũ eẽ.¬

Expanded text:
d ea, quae mihi scripseras, frater religiose Pollenti, iam rescripseram non paruum uolumen de his, qui uiuentibus coniugibus suis aliis copulantur. quod cum innotuisset dilectioni tuae,. addidisti aliqua ad libellum tuum, etiam his me respondere desiderans. sed cum facere disponerem, addendo et ego ad meum, ita ut unus liber esset etiam responsionis meae, repente illud editum est, quod absolueram prius, flagitantibus fratribus et nescientibus, quod adhuc aliquid esset addendum. hinc factum est, ut altero seorsum opusculo ad ea, quae addidisti, respondere conpellerer. non autem quae addidisti, adiuncta sunt fini opusculi tui; sed ubi uisum est, eius interiecta sunt corpori. Horum primum illud est — cui quidem arbitror me respondere debere — quod in his apostoli uerbis, ubi ait: ceteris autem ego dico, non dominus, mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari, non putas ita dictum esse
Abbreviated transcription (Latin):
guini uxoꝵ qd̾ scͥptum ẽ eis dicimꝰ. dunit¬
de iniusticiã ꝓximo tuo. & tc̃ p̾canti tͥ
peccata soluent᷑: homo homini conser¬
uat iram. & a dño querit medelam:
suꝑ hominẽ similem sibi ñ habet miscdiã.
&e de peccatis suis dep̃cat᷑ cum ipse
caro sit conseruat iracundiã. qͥs ꝓpitia¬
bitur peccatis illiꝰ: ce de. eũagłio dimit.¬
tite & dimittet᷑ uob̾. ut possimꝰ dicere
dimitte. nob̃ debita nr̃a sic̃ & nos .d.d.
nr ĩs: & de apło. nulli malũ ꝓ malo red¬
dentes: &e si qua st̃ huiusmodi in scͥpturiᷤ
scĩs. quib adulciscendũ qñto humanꝰ
animꝰ excitat᷑. qͥa xꝑianus ẽ mitigat᷑:¬
dicamus tantũ adulteras istas dimitti¬
te. & earũ nolite sanguinẽ querere. qͥc¬
qͥd doloris ex earũ flagitiis habetis. cor¬
solabunt᷑ uos aliȩ quas duxeritis. Me¬
rito enĩ uelletis istas de uiuentiũ nu¬
mero auferre. si earũ uita impedim̃to
eẽt quo minus alias duceretis: nẽ uͦ

Expanded text:
uod scriptum est eis dicimus, Dimitte injustitiam proximo tuo, et tunc precanti tibi peccata solventur. Homo homini conservat iram, et a Domino quaerit medelam? Super hominem similem sibi non habet misericordiam, et de peccatis suis deprecatur? Cum ipse caro sit, conservat iracundiam? quis propitiabitur peccatis illius ; et de Evangelio, Dimittite, et dimittetur vobis ; ut possimus dicere, Dimitte nobis debit; et de Apostolo, Nulli malum pro malo reddentes : et si qua sunt hujusmodi in Scripturis sanctis, quibus, ad ulciscendum quando humanus animus excitatur, quia christianus est, mitigatdicamus: tantum adulteras istas dimittite, et earum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur uos aliae, quas duxeritis; merito enim uelletis istas de uiuentium numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. nunc uero
Abbreviated transcription (Latin):
custodiretis officium. repente conu̾si
ad impetrandas uires a dño. de quibꝰ
nunquã antea cogitastis: S illos in¬
quiunt honor plurimũ consolatur.
R espondemꝰ. Et uobis timor multo am¬
plius moderetur. Si enĩ hoc multi dĩ
ministri repente atq inopinate im¬
positum susceꝑuint. sꝑantes se illustriꝰ
in xꝑi hereditate fulgere: qntomagis
uos adulteria cauendo uiuere conti¬
nentes debetis. metuentes ñ in regno
dĩ minus lucere. s in gehenna ignis ar-¬
dere: Hec atq huiusmodi eis ut possu¬
mus dicimꝰ qui quo quomͦ a se disceden¬
tib uł ꝓꝑt̾ adulterium dimissis con¬
iugib suis. alias uolunt ducere: et
cum ꝓhibentur. infirmitatem nobis
carnis opponunt. S iam liber etiã
iste claudendus est: & rogandus ds
ut aut eos temptari ñ sinat separati¬
onib coniugum: aut ita sanet. ut ti¬
mor ꝑiclitantis salutis: fiat illis am¬
plioris siue ꝓbatioris occasio castita

Expanded text:
custodiretis officium, repente conuersi custodiretis officium, repente conuersi ad impetrandas uires a domino, de quibus numquam antea cogitastis? sed illos, inquiunt, honor plurimum consolatur. respondemus: et uos timor multo amplius moderetur. si enim hoc multi dei ministri repente atque inopinate inpositum susceperunt, sperantes se inlustrius in Christi hereditate fulgere, quanto magis uos adulteria cauendo uiuere continenter debetis, metuentes non in regno dei minus lucere, sed in gehenna ignis ardere! haec atque huius modi eis, ut possumus, dicimus, qui quoquo modo a se discedentibus uel propter adulterium dimissis coniugibus suis alias uolunt ducere et. cum prohibentur, infirmitatem nobis carnis obponunt. sed iam liber etiam iste claudendus est et rogandus deus, ut aut eos temptari non sinat separationibus coniugum aut ita sinat, ut timor periclitantis salutis fiat illis amplioris siue probatioris occasio castita
Abbreviated transcription (Latin):
nant᷑. uelint eas ab adulterino con¬
cubitu intaminatas feruorem tnͣsi¬
gere iuuentutis: &e plurimȩ pudi¬
cissime transigunt. maxime sẏrȩ qͦ¬
rum mariti negociando questib oc¬
cupati iuuenes adolescentulas dese¬
runt: &e uix aliqndo senes ad anieu¬
las reuertunt᷑: eo ipso euidentius
conuincunt᷑ non eẽ impossibile. qd̾
se ñ posse causant᷑. Si enĩ hȩc ñ poss
infirmitas hominũ: multominꝰ id
poss sexus infirmior feminarũ. Un¬
de istos qui uirilem ñ putant excel¬
lentiam nisi peccandi licentiã. qñdo
t̾remus ne adulterinis comugiis he¬
rendo ꝑeant in ȩt̃num:. solemꝰ eis ꝓ¬
ponere etiã continentiã clericoꝵ: qͥ
plerũq ad eandẽ sarcinam subeun¬
dam capiuntur inuiti: eamq suscep¬
dam usq ad debitũ finem dño adiu¬
uante ꝑdueunt. Dicimꝰ gͦ eis. Qd si
et uos ad hoc subeundũ ppłoꝵ uio¬
lentia caꝑemini: ñne susceptũ caste

Expanded text:
nantur, uelint eas ab adulterino connantur, uelint eas ab adulterino concubitu incontaminatas feruorem transigere iuuentutis — et plurimae pudicissime transigunt, maxime Syrae, quarum mariti negotiandi quaestibus occupati iuuenes adulescentulas deserunt et uix aliquando senes ad aniculas reuertuntur — eo ipso euidentius conuincuntur non esse inpossibile, quod se non posse causantur. si enim hoc non posset infirmitas hominum, multo minus id posset sexus infirmior feminarum. Ynde istos, qui uirilem non putant excellentiam nisi peccandi licentiam, quando terremus, ne adulterinis coniugiis haerendo pereant in aeternum, solemus eis proponere etiam continentiam clericorum, qui plerumque ad eandem sarcinam subeundam capiuntur inuiti eamque susceptam usque ad debitum finem domino adiuuante perducunt. dicimus ergo eis: quid? si et uos ad hoc subeundum populorum uiolentia caperemini, nonne susceptum caste
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere parum ẽ. ad accipienda illiꝰ q̃
liberius eligit᷑ continentis p̾mia: sed
sufficit ad cauenda adulteria. Hȩc aũt
me de utroq sexu memineris dicere:
s maxime ꝓpt̾ uiros qui ꝓꝑt̾ea se femi¬
nis suꝑiores ẽẽ arbitrantur. ne pudici¬
dia pares ẽẽ dignent᷑. in qua etiã preire
debuerunt. ut eos illȩ tanquã sua ca¬
pita sequerent᷑. Qñdo aũt lex phibae
adulteria: si obtentu in continentiȩ
carnalis infirmitatis admittat᷑ ex¬
cusatio: multis sub nomine falsȩ im¬
punitatis pereundi aꝑitur occasio.
Neq enĩ carnem ñ habent femine. qͥ¬
bus uiri aliqͥd tale nolunt. licere:
quasi eis qͥa uiri st̃ liceat. S absit
ut melioris sexus tanquã honori de¬
beatur qd̾ pudori detrahit᷑: eũ honor
iustus uirtuti ñ uicio debeat᷑. Quin
imnio cũ a feminis utiq habentib
carnem. tantã flagitant castitatem:
ut qͣndo ab uxorib diutissime ꝑegri¬

Expanded text:
uiuere parum est ad accipienda illius quae uiuere parum est ad accipienda illius quae liberius eligitur continentiae praemia, sed sufficit ad cauenda adulteria. Haec autem me de utroque sexu memineris dicere. sed maxime propter uiros, qui propterea se feminis superiores esse arbitrantur, ne pudicitia pares sese dignentur: in qua etiam praeire debuerunt, ut eos illae tamquam sua capita sequerentur. quando autem lex prohibet adulteria, si obtentu incontinentiae carnalis infirmitatis admittatur excusatio, multis sub nomine falsae inpunitatis pereundi aperitur occasio. neque enim carnem non habent feminae, quibus uiri aliquid tale nolunt licere, quasi eis, quia uiri sunt, liceat. sed absit, ut melioris sexus tamquam honori debeatur, quod pudori detrahitur, cum honor iustus uirtuti, non uitio debeatur. quin immo cum a feminis utique habentibus carnem tantam flagitant castitatem, ut, quando ab uxoribus diutissime peregri
Abbreviated transcription (Latin):
re diligant. fieri enĩ potest. ut dõ t̾ren¬
de & horrente. conu̾tente. & implente.
humanꝰ in melius mutet᷑ affectus: atq
ita uoueant sine coniugiis. & sine ullo
concubitu atq immunda libidinis at¬
trectatione ꝑseuerantissime uiuere:
ut etiã si separata coniugia locũ du¬
cendi alias moriendo apꝑuerint. clau¬
datur ex uoto. qd pateret ex licito: et
qd̾ erat necessitate ceptũ. fiat carita¬
de ꝑfectum. Talib ꝓfecto id retribue¬
tur: qd̃ illis qui uł pari consilio cum
coniugib hoc uouerunt. uł nullis
coniugiis alligati ꝓpt̃ maiꝰ bonũ coi¬
tinentiã delegerunt. Si aũt ita se coi¬
tinent. ut si moriant᷑ quarũ uita cos¬
iugali impediunt᷑ alias ducere: cogi¬
dent ꝓfecto. etiã si priꝰ ipse in tali coi¬
tinentia de corꝑe abscedant. ñ eis im¬
putat᷑ nisi ad pudicitiam coniugalem:
ꝓpt̾ quã ñ faciunt qd̃ facerent si lice¬
ret. Hac qͥppe intentione continent᷑

Expanded text:
re diligant. fieri enim potest, ut deo terrenre diligant. fieri enim potest, ut deo terrente et hortante, conuertente et inplente humanus in melius mute-I tur affectus, atque ita uoueant sine coniugiis et sine ullo concubitu atque inmunda libidinis attrectatione perseuerantissime uiuere, ut etiamsi separata coniugia locum ducendi alias moriendo aperuerint, claudatur ex uoto, quod patet ex licito et quod erat ex necessitate coeptum, fiat caritate perfectum. talibus profecto id retribuetur, quod illis, qui uel pari consensu cum coniugibus hoc uouerunt uel nullis coniugiis alligati propter maius bonum continentiam delegerunt. si autem ita se continent, ut, si moriantur quarum uita coniugari inpediuntur, alias ducere cogitent, profecto, etiamsi prius ipsi in tali continentia de corpore abscedant, non eis inputatur nisi ad pudicitiam coniugalem, propter quam non faciunt. quod facerent, si liceret. hac quippe intentione continenter
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationis: omĩs tñ qui dimiserit.
uxorem suã & aliã duxerit mechat᷑.
Non eos t̾reat sarcina continentiȩ. le
erit. quȩ impetrat iubente qd̾ uisserit.
Non eos frangat qd uidet᷑ eoꝵ ꝯtinentia
necessitatis eẽ ñ uoluntatis: qͥa ce illi
qͥ uoluntate eã dilexert. fecert eã cẽ
necessitatis: qm̃ ĩa sine dãpnatione
ab illa deuiare ñ possunt: & qui in eam
necessitatẽ contrusi st̃. faciunt eam ẽẽ
uoluntatis. si ñ de se ipsis s de illo a qͦ
ẽ bonũ om̃e ꝯfidunt. Illi ad eã conscen¬
derunt causa maioris głe. ut aliqͥd am¬
plius inuenirent: isti ad eã confugert̃
cura salutis nouissimȩ. ne ꝑirent. Htri¬
q ꝑmaneant: utriq in qd ꝑuener̃t
ambulent usq in fine. ferueant stu¬
duis supplicent uotis: qͥa &e illis salus
cogitanda ẽ. ut ab eo qd̾ uoluntas arripu¬
it cadere timeant: & istis gła despanda
ñ est. si in eo qd̾ necessitas intulit ꝑsiste.¬

Expanded text:
fornicationis, omnis tamen, qui dimiserit fornicationis, omnis tamen, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. non eos terreat sarcina continentiae; lenerit, quae impetrat a iubente quod iusserit. non eos frangat, quod uidetur eorum continentia necessitatis esse, non uoluntatis, quia et illi, qui eam uoluntate delegerunt, fecerunt eam esse necessitatis, quoniam iam sine damnatione ab illa deuiare non possunt, et qui in eam necessitate contrusi sunt, faciunt eam esse uoluntatis, si non de se ipsis, sed de illo, a quo est bonum omne, confidunt. illi ad eam conscenderunt causa maioris gloriae, ut amplius aliquid inuenirent; isti ad eam confugerunt cura salutis nouissimae, ne perirent; utrique permaneant, utrique in quod peruenerunt ambulent usque in finem, ferueant studiis, supplicent uotis, quia et illis salus cogitanda est, ut ab eo quod uoluntas arripuit cadere timeant, et istis gloria desperanda non est, si in eo quod necessitas intulit, persiste
Abbreviated transcription (Latin):
de: quã gesserunt illi a quib continen¬
dia ꝓ munere dilecta ẽ ampliore. Tunc
qͥppe ibi erunt: si adulteri ñ erunt.
Si aũt ñ continent adulteri er̃t: qͥa
uiuentib coniugiis pͥstinis. ñ coniugi¬
b adulteris. s alteris adherebunt.
E tsi a regno çeloꝵ aberunt: ubi eruñ.
nisi ubi salui ñ erunt. Hos gͥ allo qͦr.
ut qd facere deberent si haberent col¬
iuges diuturno languore marcentes.
uł loco sibi in accessibili absentes. uł a¬
nimositate illicita continentes: hoc fa¬
ciant si habuerint coniuges adultina
inquinatione sordentes. & ꝓpt̾ hoc a
suo consortio diuortientes: ñ aliqua
querant coniugia: qͥa ñ erunt diugia
s adulteria. Cum enĩ par forma sit in
hoc uinculo uiri ce uxoris: sic̃ uxor
uiuente uiro uocabit᷑ adultera si fu¬
erit cũ alio uiroita &e uir uuente ux¬
ore uocabit᷑ adult̃. si fuerit cũ alia mu¬
liere. Et si enĩ grauiꝰ qui p̃ter causam

Expanded text:
te. quam gesserunt illi, a quibus continente. quam gesserunt illi, a quibus continentia pro munere dilecta est ampliore. tunc quippe ibi erunt, si adulteri non erunt; si autem non continent, adulteri erunt, quia uiuentibus coniugibus pristinis non coniugibus alteris, sed adulteris adhaerebunt. et si a regno caelorum aberunt, ubi erunt, nisi ubi salui non erunt? Hos igitur alloquor, ut quod facere deberent, si haberent coniuges diuturno languore marcentes uel loco sibi inaccessibili absentes uel animositate inlicita continentes, hoc faciant, si habuerint coniuges adulterina inquinatione sordentes et propter hoc a suo consortio diuortientes, non alia quaerant coniugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum enim par forma sit in hoc uinculo uiri et uxoris, sicut uxor uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, ita et uir uiuente uxore uocabitur adulter, si fuerit cum alia muliere. etsi enim grauius, qui praeter causam
Abbreviated transcription (Latin):
ta s iusta. S in his qͥ se ipsos castraue.¬
runt ꝓꝑt̃ regnũ cȩloꝵ: alii st̃ qui in
utroꝙ sexi concubitũ nesciunt: alii
qui in exꝑti ce auersi st̃. partim qͥdẽ
illicite. partim uͦ licite exꝑti. Porro hi
qui licite exꝑti st̃: qͥdam sunt qͥ ñ nͥ
licite. qͥdam & illicite ce licite. St̃ qͥpe
in eis qͥ conuigia sua tantũ sciunt: st̃
aũt qui & alias feminas ac stupra
quelibet. S qui post concubitũ con¬
iugum se ipsos castrant ꝓpt̃ regnum
cȩloꝵ: aut morte ammittunt ꝯiuges.
aut ex consensu cũ eis ꝯtinentiam ꝓ¬
fitent᷑: aut necessitate diuortioꝵ ne
uiuis coniugib se aliis copulando
adult̾ia ppetrent. castrant. se ipsos ꝓpt̃
regnũ cȩloꝵ: ñ ut clariores ibi ẽe pos¬
qui ñ ista necessitate se continent: s
boni appetitione melioris. posst̃ ibi eẽ
etiã seruata pudicitia conugali: ꝙ̃¬
gib uiius timent aliis coniugari:
maiorem curã debent gerere ꝓsalu¬

Expanded text:
ta. sed in his omnibus, qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. alii sunt, qui in utroque sexu concubitum nesciunt, alii, qui experti et auersi sunt, partim quidem inlicite, partim uero licite experti. porro in his, qui licite experti sunt, quidam sunt, qui nonnisi licite, quidam et licite et inlicite. sunt quippe in eis, qui coniugia sua tantum sciunt; sunt autem, qui et alias feminas ac stupra quaelibet. sed qui post concubitum coniugum se ipsos castrant propter regnum caelorum, aut morte amittunt coniuges aut ex consensu cum eis continentiam profitentur aut necessitate diuortiorum, ne uiuis coniugibus se aliis copulando adulteria perpetrent, castrant se ipsos propter regnum caelorum, non ut clariores ibi esse posqui non ista necessitate se continent, sed boni adpetitione melioris, possent ibi esse etiam seruata pudicitia coniugali, qugibus uiuis timent aliis coniugari, maiorem curam debent gerere pro salu
Abbreviated transcription (Latin):
adulteris. cupiunt uiuere continent̃.
Tanto qͥppe debent ẽẽ miscdiores. qͣnto
uolunt ẽẽ sanctiores: ut ad castitatẽ in
seipsis seruandã diuinitꝰ aduuentur:
dum castitatẽ ab uxorib uolat̃a. ne ip¬
si humanitꝰ ulciscunt᷑. Et maxime uox
illa dn̾̃ca eis ẽ in memoriã reuocanda:
qui sine peccato ẽ. prior in ilła lapidẽ
depudicis uiris: s qͥ sine peccato ẽ. Qͦd
se eẽ si dixerint. se ipsos seducunt: & ueri¬
das in eis ñ est. Porro si se ñ sediicunt. & ẽ
in eis ueritas: ñ ẽ in eis cruenta seueri¬
tas. Scientes enĩ se ñ esse sine peccato. di¬
mutunt ut dimittat᷑ eis: nec ab eis be¬
nignitas ce pietas excludit᷑. Magis enim
hec excludunt᷑ si peccatis coniuigũ ab eiꝰ
impetret ueniam licentia libidinis. ñ
cura pietatis: id ẽ ut ꝓpt̾ea parcant. qͥa
licet eis alteras ducere: & ñ potrꝰ ꝓpt̾ ea
qͥa uolunt & sibi dñm parcere. Qñto

Expanded text:
adulteris cupiunt uiuere continenter. adulteris cupiunt uiuere continenter. tanto quippe debent esse misericordiores, quanto uolunt esse sanctiores, ut castitate in se ipsis seruanda diuinitus adiuuentur, dum castitatem ab uxoribus uiolatam nec ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime uox illa dominica eis est in memoriam reuocanda: qui sine peccato est, prior in illam lapidem am loquimur de pudicis uiris, sed qui sine peccato est: quod si esse se dixerint. se ipsos seducunt, et ueritas in eis non est. porro si se non seducunt et est in eis ueritas, non erit in eis cruenta seueritas. scientes enim se non esse sine peccato, dimittunt, ut dimittatur eis, nec ab eis benignitas et pietas excluditur. magis enim haec excluduntur, si peccatis coniugum ab eis impetret ueniam licentia libidinis, non cura pietatis; id est ut propterea parcant, quia licet eis alteras ducere, et non potius propterea, quia uolunt et sibi dominum parcere. Quanto
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentia. si amore ñ eligit᷑ con¬
tinentia. Si enĩ ubi ẽ timor oꝑet᷑ la¬
bor: ubi erit labor erit & amor. Non
enĩ confidendũ ẽ de. nrĩs uirib s ora¬
tio adiungenda conatib: ut & imple¬
at bonis. qui det̾ret a malis. Respon¬
deamꝰ etiã ad illud. ubi putas maritoᷤ
ad puniendas adulteras sine ulla mise¬
ratione cõpelli. cũ uolunt eas mori. si
eis iuuentib ñ eis licet alteras du¬
cere. Quã crudelitatẽ uolens exagge¬
rare dixisti. Non mͥ uidet᷑ amantissime
pat̾ hic diuinꝰ ẽẽ sensus: ubi benignitaᷤᷤ
&e pietas excludit᷑. Ita istud dicis quasi
ꝓꝑte̾a mariti parcere debeant adulte¬
ris feminis. qͥa licet eis adulteras du¬
cere: ut siñ licet. ñ parcant ut liceat.
Quinimino ꝓꝑt̾ea debent peccatricib
p̾bere miscdiam: ut &e ipsi ꝓ suis pecca¬
tis miscd̃iam consequant᷑. Et multoma¬
gis hoc faciendũ est: qͥ dimissis uxorib

Expanded text:
concupiscentia, si amore non eligitur conconcupiscentia, si amore non eligitur continentia. si enim, ubi est timor, operetur labor, ubi erat labor, erit et amor. non enim confidendum est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas maritos ad puniendas adulteras sine ulla miseratione conpelli, cum uolunt eas mori, si eis uiuentibus non eis licet alteras ducere. quam crudelitatem uolens exaggerare dixisti: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas exclupropterea mariti parcere debeant adulteris feminis, quia licet eis alteras ducere; ut si non licet, non parcant ut liceat. Quinimo propterea debent peccatricibus praebere misericordiam, ut et ipsi pro suis peccatis misericordiam consequantur. et multo magis hoc eis faciendum est, qui dimissis uxoribus
Abbreviated transcription (Latin):
& eam ñ uult reciꝑe post penitentiã.
custodiat continentiã: &e siũ ex uolu¬
tate eligendi potioris boni̾ certe ex
necessitate uitandi ꝑnitiosi mali. Ad
hoc exhortarer etiã si uxor eẽt in lan¬
guore insanabili atq diuturno: etiã¬
si alicubi eẽt corꝑe separata. qͦ maritꝰ
ñ poss accedere. Postremo ad hoc exhor¬
tarer: etiã si mulier uolens uiuere
continent̃. quãtus contra discipliñã
qͥa ñ ex consensu. tam̃ pudicũ pudica
dimitteret. Puto enĩ xꝑianũ neminẽ
reluctari adulterũ ẽẽ: qui uł diu
languente uł diu absente. uł continen¬
ter uiuere cupiente sua uxore. alteri
cõmixtus ẽ femine. Sic gͦ & dimissa ad¬
ultera adult̾ ẽ cum adultera: qm̃ noi
ille aut ille. s omĩs qui dimittit uxo¬
rem suã &e ducit alterã mechat᷑. Qua¬
ꝑpt̃ si a comugali uinculo immunis
minus appetit᷑ uita sc̃oꝵ: exhorreatur
pęna mechoꝵ: ce timore saltim frenet᷑

Expanded text:
et eam non uult recipere nec post paenitentiam, et eam non uult recipere nec post paenitentiam, custodiat continentiam, etsi non ex uoluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitate uitandi perniciosi mali. ad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languore insanabili atque diuturno, etiamsi alicubi esset corpore separata, quo maritus non posset accedere; postremo ad hoc exhortarer, etiamsi mulier uolens uiuere continenter, quamuis contra disciplinam, quia non ex consensu, tamen pudicum pudica dimitteret. puto enim christianum neminem reluctari adulterum esse, qui uel diu languente uter vivere cupiente sua uxore, alteri commistus est feminae. Sic ergo et dimissa adultera, adulter est cum adultera, quoniam non ille aut ille, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. quapropter si a coniugali uinculo inmunis minus adpetitur uita sanctorum, exhorreatur poena moechorum et timore saltem frenetur
Abbreviated transcription (Latin):
Unde si eligit᷑ continentia ut bonũ
nuptiarũ meliꝰ aliqͥd capessat᷑. qnͣto
potiꝰ eustodienda ẽ. ut ad ulterium
nubere quã uri. Non dixit melius ẽ
mechari quã uri. Non ẽ gͥ ad qd ex hor¬
demur eos qui reconciliari timent cor¬
iugib adulteris penitendo sanatis. nͥ
ad custodiendã continentiã: qm̃ mu¬
lier alligata quãdui siue mechus siue
castus uir eiꝰ uiuit. mechat᷑ si alteri
nupserit: & uir alligatus quã diu siue
mecha siue casta uxor eiꝰ uiuit. mecha¬
tur si alta̾m duxerit. Hȩc nãq alliga¬
tio qnͣdoquidem ñ soluit᷑. etiam si ꝑ
repudium coniuux casto coniuge se¬
paretur: multominꝰ soluit᷑. si ñ separa¬
ta mechet᷑. Ac ꝑ hoc ñ eam soluit nisi
mors conuigis: ñ in adulteriũ corruen¬
tis. s de corꝑe exeuntis. Quappt̃ si re¬
cesserit mulier ab adultero uiro. & ei
reconciliari ñ uult: maneat mnnupta.
Et si dimiserit uir adulterã mulierẽ.

Expanded text:
unde si eligitur continentia, ut bono unde si eligitur continentia, ut bono nuptiarum melius aliquid capessatur, quanto potius custodienda est, ut adulterium nubere quam uri, non dixit \'melius est moechari quam uri\'. Non est igitur, ad quod exhortemur eos qui reconciliari timent coniugibus adulteris paenitendo sanatis nisi ad custodiendam continentiam, quoniam mulier alligata, quamdiu siue moechus siue castus uir eius uiuit, moechatur, si alteri nupserit, et uir alligatus, quamdiu siue moecha . siue casta uxor eius uiuit, moechatur, si alteram duxerit. haec namque alligatio quandoquidem non soluitur, etiamsi per repudium coniux a casto coniuge separetur, multo minus soluitur, si non separata moechetur. ac per hoc non eam soluit nisi mors coniugis non in adulterium corruentis, sed de corpore exeuntis. quapropter si recesserit mulier ab adultero uiro et ei reconciliari non uult, maneat innupta; et si dimiserit uir adulteram mulierem