comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iu repͥmendo timores contingentes crͣ
in aggrediendo cos qdẽ autẽ ꝑtrula
lellica suit dofficiͥoͥra ad sustiuend̾
qm̃ prricuia alia crplici uia ostenda
nõ cĩ sic aꝑce app̾hendamus mortẽ cil̃
egro tamur qr egretudines in tͥnsetus
lacent nec sic stntimus pericuia maris
sicut percule pellica noc ex castu aq̃
sic sentuus ⁊ ymaginam lesiauẽ
sicut ex tactu gladii. ꝑicula tigo belli¬
ca cum qr mnainfesta sunnit tum ⁊̃ qr
in auime sentunit᷑᷑ ⁊ ymaganamur
ea maxĩe dolorẽ infr̾e difficiliora sũt
ad sustinend̾ qmͣ alia godo̾ talia da¬
fficiluis sustinemus qmͣ alia nõ so¬

Expanded text:
in reprimendo timores contingentes circa in aggrediendo eos. Quod autem pericula bellica sint difficiliora ad sustinendum, quam pericula alia: triplici via ostendi Non enim sic aperte apprehendimus mortem, cum agrotamur: quia aegritudines intrinsecus latent; nec sic sentimus pericula maris, sicut pericula bellica. nec ex tactu aquae sic sentimus et imaginamur laesionem, sicut ex tactu gladii, pericula ergo bellica tum quia manifesta sunt, tum etiam, quia maxime sentiuntur, et imaginamur ea maxime dolorem inferre, difficiliora sunt ad sustinendum, quam alia. Secundo, talia difficilius sustinemus, q
Abbreviated transcription (Latin):
Gursus i pentulis belloy haĩes da¬
u̾simode se hñt. uam quidã tument
quidã audent aũdentes caiã diu̾sifi¬
cantur. nam de lciu aggredut᷑ bel¬
loꝵ pericula. s cum agressi sunt ea:
si inuem̾ut resistenciam nõ sustiuẽt
s fugam arripunit. quidã autẽ nõ
de leui agg̾dimt᷑ bellum s cũ agg̾¬

Expanded text:
Rursus in periculis bellorum homines diversimode se habent. Nam quidam timent: quidam audent. Audentes etiam diversificantur. Nam quidam de levi aggrediuntur bellorum pericula: sed, cum aggressi sunt ea, si invenerit resistentiam, non sustinent, sed fugam arripiunt. Quidam autem non de levi aggrediuntur bellum
Abbreviated transcription (Latin):
ncaĩtamur eo qdẽ ꝑ fugam ea uitare
nõ possinnus dasficilius sustinentur
ꝑicuia bellica qmͣ alia ¶ctio ꝑacula
talia dafficilius sustinent᷑ qr ꝑ ea
mapiẽ app̾headamus mortẽ uialentã
cũ mors ibi illata sit ꝑ mucilacionẽ
maxiẽ app̾hendamus uiolentã mor¬
cẽ. mori eĩ ꝑ egbtudinẽ uel ꝑ alium
aliquẽ mad̾ nõ sit urͣ repugͣre nt᷑

Expanded text:
mur, eo quod per fugam ea vitare non possumus; difficilis sustinentur pericula bellica, quam alia. Tertio pericula talia difficilius sustinentur: quia per ea maxime apprehendimus mortem violentam, cum mors ibi illata sit per mutilationem maxime apprehendimus violentam mortem. Mori enim per aegritudinem, vel per aliquem alium modum, non
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tutẽ aliqmͣ ccͣ timores ⁊ audatias.
ã cridit ei aliquos tunere timenda. ⁊
uõ cunenda. sunt eĩ aliqui adeo pa-¬
uidi qd̾ cursitances mures timent.
a li qui uero adoo fatue audent ut ⁊̃
deũ nõ trmcant qd̃ nõ ẽ forcitudauis

Expanded text:
tutem aliquam circa timores, et audacias. Accidit enim aliquos timere timenda, et non timenda. Sunt enim aliqui adeo pavidi, quod circunstantes muros timent. Aliqui vero adeo fatue audent, ut etiam Deum non timeant, quod non est Fortitudinis,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sic ita pulchͣ uec ita prelara si¬
cut est iusticia. pulcritudo stellaꝵ
nõ ẽ ita ad mira bilis siut pultritu¬
do eins. stelle ei pollent pultricud̾ie
poliz pulcatudaue honesta. ⁊ spũali ⁊¬

Expanded text:
non sit ita pulchra, nec ita praeclara, sicut est Iustitia. Pulchritudo stellarum non est ita admirabilis, sicut pulchritudo eius. Stellae enim pollent pulchritudine pollet pulchritudine honesta et spi
Abbreviated transcription (Latin):
¶deci qui quodam modo solum hũt
iegere se ipõs st hñt ad pͥnaipẽ cusꝰ
bouitas. ⁊ regnũ ad alios se extena ᷤ
sicut crgo in pͥtcipe magis manise¬
statur ꝑfrio bonitatis qmͣ iii aliis.
sic ex insticia magis mainfestat᷑
ꝑfño bonitatis qmͣ ex a lis u̾tutib
inoralib. decet ergo reges ⁊ pͥnipes¬

Expanded text:
t regere seipsos, se habent ad principem, cui bonitas, et regimen ad alios se extendit. Sicut ergo in principe magis manifestatur perfectio bonitatis, quam in aliis: sic ex Iustitia magis manifestatur perfectio bonitatis, quam ex aliis virtutibus moralibus. Decet ergo reges et p
Abbreviated transcription (Latin):
cpinut ĩmo ħ iustͣ quodã medo
cepͣtiata ẽ ut płunũ eĩ hoĩes a cce¬
ptores sunt ꝑsoꝵ distribuentes
honors ⁊ bona indagͥs. ⁊ repellen¬
ces dignos Erit igitͫ duplex sp̃ał

Expanded text:
cipiunt: immo haec Iustitia quodammodo depravata est, ut plurimum enim homines acceptatores sunt personarum, distribuentes honores indignis, et repellentes dignos. Erit igitur dupliciter
Abbreviated transcription (Latin):
portat eum. nͥ ig mẽbia sic sue indi¬
gencie sb̾u tairent ut nͥ manus pur¬
atret pedes coiꝰ nͣle nõ poss sb̾sistẽ.¬
¶ Sic qr ulłus homo sufficit sibi ad ui¬
uendum nͥ ciues ꝑ cõmutatiuam in

Expanded text:
portat eum. Nisi igitur membra sic suae indigentiae subvenirent: ut nisi manus purgeret pedes: corpus naturale non posset subsistere. Sic quia nullus homo sufficit sibi ad vivendum, nisi cives per commutativa
Abbreviated transcription (Latin):
net urbaitaces .i. tiuitaces ⁊ regna
qr siue ea dissalit᷑ auitas ⁊ nõ possũt
regna ib̾sistere. Ualde eigo inuiiat᷑
regno ⁊ regi qui iusticiam us obsu̾at.
¶Si gͥ iustina est tantũ bonũ regis ⁊
repxni sũmo opere rex studere d utĩ
suo regno suetur inisticia nõ solum
hiis qui ni regno nati sunt s ⁊̃ pere¬
ginns. ⁊ adneins. cuicũq eĩ neget᷑

Expanded text:
et regna, quia sine ea dissolvitur civitas, et non possunt regna subsistere. valde igitur iniuriatur regno et regi, qui Iustitiam non observet. Si igitur Iustitia est tantum bonum regis, et regni, summo opere rex studere debet, ut in suo Regno, servetur Iustita, non solum iis, qui in regno nati sunt, sed etiam peregrinis, et adven
Abbreviated transcription (Latin):
crit cũ oĩa per regłam regłarentur. sit
si reges sunit nunsti dispouunt regñ
utiu co nõ obstractur iustieia marie
ergo studere debent ne suit iniusti ⁊
incquales qr eoꝵ ininsticia. ⁊ ineqͣ¬
litas tollit ali eis regiam digͥtatẽ.
uam reges iuinsti. ⁊ si dũantur per
ciulem po̾m nõ tamẽ digni suit
ut sint reges. cum eĩ deceat regłai

Expanded text:
r regulam regulentur. Sic si reges sint iniusti, disponunt regnum, ut in eo non observetur Iustitia. Maxime ergo studere debent, ne sint iniusti, et inaequales: quia eorum iniustitia, et inaequalitas tollit ab eis regiam dignitatem. Nam reges iniusti et si dominentur per civilem potentiam, non tamen digni sunt ut sinti reges. Cum e
Abbreviated transcription (Latin):
bale gͥ eẽt iliud regnum. ⁊ durare nõ
poss illa ciuitas cuiꝰ ciues eent integͤ
urali. ⁊ in ulło uellent implere legẽ ue
uellent in aliquo ꝑticipare legaiẽ in¬
sticiam. Ex ꝑte igͣ ipĩns legalis usts¬
fecta maliua ꝓbaripõt qd̃ abs legali
iusticia nõ ualent regna sb̾sistere.
ex ꝑte ipĩns regni. regnũ ei ⁊om̃is
politicia ẽ quidã ordo ⁊ quidã pͥncipa¬
tus. Cum gͥ oido ⁊ pͥncipatus sit ip̃õꝵ
su̾datoꝵ ꝑ respectum ad ieges ⁊ ad
pͥncipem cuius ẽ leges fr̾e ut declara¬
ri ht̃ in politias. Si tiues nõ ꝑticipa¬
rent legalẽ insticiam nõ resu̾aret᷑
in eis ordo noc ad lexes nec ad pͥnci¬
pem. nõ ergo ult̾ius resu̾aretur uicis
policicia nec eẽt ult̾ius regnũ Facile

Expanded text:
esset illud regnum, et durare non posset illa civitas, cuius cives integre essent mali, et in nullo vellent implere legem, nec vellent in aliquo participare legalem Iustitiam Ex parte igitur ipsius legalis Iusterfecta malitia, probari potest quod absque legali Iustita non valent regna subsistere. ex parte ipsius regni. Regnum enim et omnis politia est quidam ordo, et quidam principatus. Cum igitur ordo, et principatus sit ipsorum subditorum per respectum ad leges, et ad principem, cuius est leges ferre, ut declarari habet in Politicis: si cives non participarent legalem Iustitiam, non reservaretur in eis ordo nec ad leges, nec ad principem. Non ergo ulterius reservaretur in eis politia, nec esset ulterius regnu
Abbreviated transcription (Latin):
ad alios se extrudit ¶Inde ẽ ergo ꝙ
nõ cogͦstitur ꝑfr̃a bonitas hoĩm uͥ
nõ plene apparet qualis sit nec ꝑfrẽ
cogͦscitur bonitas eiꝰ s qñ constitu¬
uitas sua ad alios se ertendat. t̃
meluis apparet qualis sit eo qd̵ oꝑa
sua ad oxtariora se exceudant. si cigo
uab̾ extiora magis nota sunt qnͣto
as iu maiori pͥnicipatu constituit᷑
qr oꝑa sua ad plura se extendinnit.
mag̃ apparet quar sit Ido̾ diͣ .u. eth̾.¬
qd̾ pͥncipatus uirũ ostendit pp̃ ꝙ¬

Expanded text:
ad alios se extendit. Inde est ergo, quod non cognoscitur perfecta bonitas hominum, non plene apparet qualis sit, nec perfecte cognoscitur bonitas eius. Sed quando constituortet, quod bonitas sua ad alios se extendat, tunc melius apparet qualis sit, eo quod opera sua ad exteriora se extendant. Si ergo nobis exteriora magis nota sunt, quanto aliquis in maiori principatu constituitur; quia opera sua ad plura se extendunt, magis apparet qualis sit. Ideo dicitur 5. Ethicorum principatus virum ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
ium uͥtutũ s det̾ĩat sibi spãlẽ ma¬
t̾iam in eo qd in oaintendat᷑ spã¬
ie bonum. nã lioet qualit̾cumq ci¬
uis bonus sit ex hec resulcet cõe uo¬
mun. ⁊ sit in de melior cuntas ⁊ qͣ¬
lit̾cumq malus sit: fit inde peior
citas nẽ tamẽ ex quacũq boita
inst̾ malũ altĩ ciui s si in bonis ex-¬
t̾iorib aliquis malus sit ut ꝙ ue¬
lit plus hĩe de cis qmͣ deceat. ex ħ
inft̾ur nocumentũ aliis ciuib qr si
ille ht̃ inde plus alii hñt inde minꝰ.
Iusticia cippo sp̃alis ꝑ qmͣͣ uitatur
malum a liqd̾ sp̃ale ut ꝓut ex ua¬
licia uiius cius inft̾ur nocumãtũ

Expanded text:
 determinat sibi specialem Iustitiam, eo quod in ea intenditur speciale bonum. Nam licet qualitercunque civis bonus sit, ex hoc resultet commune bonum, et sit inde melior civitas, et qualitercunque malus sit, inde peior civitas: non tamen ex quacunque bonitatinfert malum alteri civi. Sed si in bonis exterioribus aliquis malus sit, ut qure plus de iis, quam eum deceat: ex hoc infertur nocumentum aliis civibus: quia si ille habet inde plus, alii habent inde minus. Iustitia ergo specialis, per quam vitatur malum aliquod speciale, prout ex malitia unius civis infertur nocumentum
Abbreviated transcription (Latin):
modo resu̾atur ieis iusticia distribu¬
insticia qr unus hũndat in uno ĩ qͦ
alter deficit. ⁊ defirit ui alio in quo illt
in peccuma in qͣ alter deficit. ⁊ defict̾
infcumento in quo ille habundat. ꝑ
cõmutacĩam eigo iusticiam hiꝰ suꝑ¬
habundatia ⁊ defectus reducitur ad
cqualitacẽ qr unus dat pecriuĩ am
qͣhabundat. ⁊ recipit frum̃cum quo
in dagxet. alt̾ uero tribuit fru m̃tũ quo
asflnebat ⁊ suscipet porriũam q̃ caret.¬
¶ Est igͣ cõmucatiua iusticia ꝓut orda-
uat unus bona sua in utilitatẽ alaiꝰ¬

Expanded text:
modo reservatur in ipsis Iustitia distribuIustitia; quia unus abundat in uno, in quo alter deficit: et deficit in alio, in quo illein pecunia, in qua alter deficit: et deficere in frumento, in quo ille abundat. Per commutativam ergo iustitiam huiusmodi superabundantia, et defectus reducitur ad aequalitatem: quia unus dat pecuniam qua abundat, et recipit frumentum quo indiget. Alter vero tribui frumentum qu affluebat, et suscipit pecuniam qua caret. Est igitur commutativa Iustitia, prout unus ordinat bona sua in utilitatem al
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa forcia qr delestatur in talib for¬
tis ẽ ⁊ ageus temꝑata qr delectat᷑
in ipĩs temꝑatus ẽ. q agens talia
nõ qr delestetur in eis s qr ea lex p̃¬
apit. ⁊ uult implere legẽ iustus
legal̾ ẽ. iustus ergo legalis ẽ ꝑse
legis. si aucẽ delestatur in oꝑibi
cepta. fortis aucẽ ⁊ temperatus r¬

Expanded text:
a fortia, quia delectatur in talibus, fortis est, et agens temperata, quia delectatur in ipsis, temperatus est. Sed agens talia, non quia delectatur in eis, sed quia ea lex praecipit, et vult implere legem, iustus legalis est. Iustus ergo legalis, per selegis. Si autem delectatur in operibcepta. Fortis autem, et temperatus
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipõ pͥncipe. ⁊ sunt tradite ip̃ĩs
ciuitatibi sb̾dicis imperio pͥnapis
cinꝰ ẽ leges fr̃e ꝑfĩci gͥ in ordane
ad ieges ẽ ꝑfici in ordine ad pͥnci¬
pem tinꝰ ẽ legẽ fĩr uł̾ in ordine ad
totam cuntatẽ cun lex impouit᷑.
Iusticia ergo legał licet faciat illa
eadẽ oꝑa que facit temꝑancia ⁊ fin¬
titudo ꝑficit tam̃ ip̃m hũcẽ in cudi¬
ne ad alium ut in ordine ad pͥna¬
pẽ uł in ordine ad cuntatẽ nõ ob¬
stante qd̃ temꝑancia ⁊ sintitudo
⁊ alie u̾cutes hiꝰ ꝑficiunt hñtẽ ẜ¬

Expanded text:
itae ipsis civitatibus subditis imperio principis, cuius est leges facere. Perfici ergo in ordine ad leges, est perfici in ordine ad principem, cuius est legem ferre, vel in ordine ad totam Civitatem, cui lex imponitur. Iustitia ergo legalis licet faciat illa eadem opera, quae facit Temperantia, et Fortitudo: perficit tamen ipsum habentem in ordine ad alium, ut in ordine ad principem, vel ordine ad Civitatem: non obstante quod Temperantia, et Fortitudo, et aliae virtutes h
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑ cõe lonum sic ẽ in tis instͣ
legalis. si antẽ querat᷑ in ipĩs bo
num aͦd priuatum erit in eis iustiͣ
eqͣl. bonum eĩ cõe resuleat ex omĩ
bouo ciunĩ¶Res es̃ publica ⁊ tota a¬
uitas inclior qualit̾cũq ciues boĩ
sint sine eĩ cares sint bom ui se si¬
ue in ordine ad alios semꝑ ciuitas
melior est que ex meliorib cunliz ꝯ
stat. ⁊ qnͣto płib modus sunt boĩ
ciues tanco mag̃ ẽ bona ruutas. le¬

Expanded text:
quaeritur commune bonum: sic est in eis Iustitia legalis. Si autem quaeritur in ipsis aliquod bonum privatum: erit in eis Iustitia aequalis. Bonum enim commune resultat ex omni bono civium: res enim publica, et tota civitas melior est, qualitercunque cives boni sint. Sive enim cives sunt boni in se, sive in ordine ad alios, semper civitas melior est quae ex melioribus civibus constat: et quanto pluribus modis sunt boni Cives, tanto magis est bona Civitas. Le
Abbreviated transcription (Latin):
liquid̃ polsetis nõ instinstu humano s
potius d̾ino hiꝰ petitio postuiatur ui᷑ ei
deus oĩpotens in cuiꝰ frmore stribit᷑.¬
dicam ac uenabłem infancram inclina¬
u̾it ut sequens suoꝵ patrũ ac p̃decesso¬
ig᷑ renuisitione laudabł. ⁊ honesta ꝙͣ
mͥ reputo in prcciputõ. necnõ ⁊ sust᷑gã¬
te bouo gentis ⁊ cõi qd̃ ẽ dĩuius qmͣ
bonum aliqd̃ singłare. irrecusabłr au
xiliante altissimo delectabi lit̾ opus
aggrediar.: ut ur̃a reuerenda nobłitas
requisuint¬
.c.a. quis sit modus pro¬

Expanded text:
liquidum, non instinctu humano, sed potius divino, huiusmodi petitio postulatur. Videtur enim Deus omnipotens, in cuius foemore scribitdicam, ac venerabilem infantiam inclinavit, ut sequens suorum patrum, ac praedecessoigitur requisitione laudabili et honesta, quam mihi reputo in praeceptum, necnon et suffragante bono gentis et communi, quod est divinius quam bonum aliquod singulare, irrecusabiliter inclinatus auxiliante altissimo delectabiliter opus aggrediar, ut vestra reverenda nobilitas requisivit. Quis modus pro
Abbreviated transcription (Latin):
luuo coĩ uõ uaccarent nõ aporteret eos
possent qr si nou consideraco coĩ bouo
quis periculo se gxpouz daco qd̃ nõ tras¬
grediatur qi in discrete agit sinĩ men¬
tum nõ augm̃cat t̾rio magnum ẽ
m̃itum pͥucipum considerato actu ꝑ
quẽ calt m̾̃itum ht̃ eẽ nã ex hioc actꝰ

Expanded text:
non oportet eos possent, quia non considerato communi bono, si quis periculo se exponat, dato quod non transgrediatur, quia indiscrete agit, suum meritum non augmentatur. Tertio, magnum est meritum principis, considerato actu, per quem tale meritum habet esse. Nam ex hoc actus
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ cãmissã ex oꝑib eoꝵ conseqũ¬
tur m̾itum m̾oedem magnã q ꝓ bono
gentis. ⁊ pro bono totali totalit̾ se ex¬
ponuut. ¶qrͣto magna ẽ m̾ces regũ
m̾̃itum. uam minor u̾tus reqͣ ad rept̃¬
dinu st ip̃m qmͣ ad regendã famili¬

Expanded text:
gentem sibi commissam, ex operibus eorum consequenter mercedem magnam: quia pro bono gentis. et pro bono totali, totaliter se exponunt. Quarto magna est merces Regum meritum: nam minor virtus requiritur ad regendum seipsum, quam ad regendum famili
Abbreviated transcription (Latin):
iniũ regis ⁊ magnã eius cẽ
celicitatẽ si per prudenciã ⁊ logẽ rece
iegat ppłm sib cõmissii. ex qͥiq ue¬
uan possumus uã m̾ces regis ut ad
reem cin cribut ad astum ex quo
consurgit ad u̾tucem ꝑ quiͣ esficitur
insi ex amore. cũ struꝑ amor sit ad
eis ⁊ plus se conformat ci gaius
status requirit ut ipẽ sit do̾ consortmi

Expanded text:
um regis, et magnam eius esse felicitatem, si per prudentiam, et legem recte regat populum sibi commissum, ex quinque venari possumus. Nam merces regis ut adregem, cui tribuitur: ad actum, ex quo consurgit: ad virtutem, per quam efficiturnisi ex amore, cum semper amor sit ad eius, et plus se conformat ei, maius status requirit, u
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Quod de testabile est om̃ibus cuu¬
bus et maxiine inregibus ⁊ pñ¬
cipib ĩetate niuus u̾iueiuli uti
copula ꝯuigali.

Expanded text:
 Quod detestabile est in omnibus civibus, et maxime in regibus et principibus in aetate nimis iuvenili uti copula coniugali.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uxoris dũi ⁊ su̾i coustat doius
pͥma. Dicit autẽ doium pͥmã ex
his dualii coĩtatibi canstare qi sal¬
tem ad consticucionẽ domus hec
dne cuĩtates requirunt᷑. Ex illis
cĩ dicit᷑ domns constare sine quib
congrue eẽ non põt. qd̾ uar sine ui¬
io ⁊uxore. ⁊ dño ⁊ seruo domus de
qua hic loquimur congrue nõ pos¬
sit existere sic põt astendi. Na in do¬
mus ut superius dii cebatur. ⁊ ut ĩ
ꝓsequendo plemius declarabitur ẽ

Expanded text:
uxoris, domini et servi, constat domus prima. Dici autem domum primam ex his duabus communitatibus constare. quia saltem ad constitutionem domus hae duae communitates requiruntur. Ex illis enim dicitur domus constare, sine quibus congrue esse non potest. Quod vero sine viro et uxire, et domino et servo, domus de qua hic loquimur congrue non possit existere, sic potest ostendi. Nam domus ut superius dicebatur, et ut in prisequendo melius declarabitur est
Abbreviated transcription (Latin):
phm. ex eis constare diꝰ domus. pͥma
de leui uideu põt quõ ad constitucõm
hinꝰ domus saltẽ requirunt᷑ ibi ta
gencra ꝑsouaꝵ. uideret᷑ ẽ force ali¬
cui qd̃ cum domnus pͥma constet ex
quirat ouas ꝑsonas uł duo grn̾a

Expanded text:
phum ex eis constare dicitur domus prima: de levi videri potest, quomodo ad constitutionem huius domus saltem requiruntur ibi tria genera personarum. Videretur enim forte alicui, quod cum domus prima constet ex quirat duas personas vel duo genera
Abbreviated transcription (Latin):
hec due coĩtaces unͣr con stitu̾e do¬
mũ pͥmam qr siue ea domus congͥe
⁊ uxoris sit pp̃ gen̾ationẽ uid̾e̾ ũ ht̃
dubium. Nam pp̃ bonum ꝓlis pͥn¬
cipalit̾ iustituta ẽ socictas maus ⁊

Expanded text:
entur constituere domum primam: quia sine eis domus congrue et uxoris sit propter generationem, videre non habet dubium: nam propter bonum prolis principaliter instituta est societas maris et
Abbreviated transcription (Latin):
encia in coca uita in c̾cio libeo plemꝰ
ostendetur q̃re si dec̾iare de coĩtate cun¬
um nõ spectat ad hunc librum uͥ age¬
tur de reginiue domnus s ad tr̾ium
uͥ agetur de regimine cuntacis uide¬
mur crausgressi fuisse limites huiꝰ
arcis dec̾iando in precedenti capło ali¬
qͣ ꝑtinencia ad coĩtacem ciuitatis. s
si culigenter aspicunus quõ coĩtas
uincstica se ht̃ ad coĩtaces alias cuui
quelib coĩtas includat coĩtacẽ dome¬
sticam nec possit eẽ cuntas nz uicus
cam cũ oĩs alia coĩtas caĩtatẽ illã
p̾supponat. ¶ Adu̾cendum ergo qde si
dista politica diligenter considercmꝰ
apparelit quadrupli cẽ eẽ crĩtatẽ ui¬
delicet domus uici cuntacis ⁊ regni.
nam sicut ex plurib ꝑsonis fic domꝰ.

Expanded text:
entia in tota vita, ut in tertio libro plenius ostendetur. Quare si determinare de communitate civium non spectat ad hunc librum, ubi agitur de regimine domus; sed ad tertium, uibi agitur de regimine civitatis: videmur transgressi fuisse limites huius artis, determinando in praecedenti capitulo aliqua pertinentia ad communitatem civitatis. Sed si diligenter aspicimus, quomodo communitas domestica se habet ad communitates alias: cum quaelibet communitas includat communitatem domesticam, nec possit esse civitas, neque vicus, cam: cum omnis alia communitas communitatem illam praesupponat. Advertendum ergo quod si dicta politica diligenter consideremus, apparebit quadruplicem esse communitatem. videlicet, domus, vici, civitatis, et regni. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
modo existit qr pͥmo ftã fuit una ali¬
qua domus s crescentib filiis ⁊ filia¬
re ui domo illa construxerunt sibi do¬
mos annepas. ⁊ sic qe multis domnbi
friĩs fuit uitus. unde ⁊ pͥmo poł. diͣ¬
qd̃ uicus ẽ uicua domoꝵ quas qͥdã¬

Expanded text:
modo existit, quia primo facta fuit una aliqua domus: sed crescentibus filiis et filiare in domo illa, construxerunt sibi domos annexas: et sic ex multis domibus factus fuit vicus. Unde et I. Poodo existit, quia primo facta fuit una aliqua domus: sed crescentibus filiis et filia
Abbreviated transcription (Latin):
ctius ꝓirit qmͣ biffa. rõne uo̾ põd̾is
mobilit̾ se u̾tencis longuis emicait
lapidem qmͣ tributium ¶ Qrtũ u̾o̾
genus machiue ẽ qd̃ loco ꝯͣpond̾is
chinã sicut iu machiuis p̾fatis ita

Expanded text:
m Biffa: ratione vero ponderis mobiliter se vertentis longius emittit lapidem quam Trabutium. Quartum vero genus machinae est, quod loco contraponderis machinam, sicut in machinis praefatis, ita
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sufficit contrapondus s ult̾uis
cum fuib eleuatur uͥga machi¬
ne qua eleuata iacunitur lapides.
uł ẽ mobile uł ẽ compositum ex u¬
troq. Di᷑ autẽ contrapondus eẽ fixũ
qñ in u̾ga infixa ẽ quedã cassa ĩmo¬
błit̾ adħens u̾ge pleua lapidil ⁊
harena uł plena plumbo uł aliqͦ
alio gram corpore qd̃ genus ma¬
chine ueteres trabutuun uocare uo¬
luerunt. ¶iter cet̾as autẽ machi¬
in odo impellit. cũ ħͣ eĩ machina qͣ
acus ꝑruti posset. nã cum aͦd signũ

Expanded text:
non sufficit contrapondus, sed ulterius cum funibus elevatur virga machinae, qua elevata iaciuntur lapides. velest mobile, vel est compositum ex utroque. Dicitur autem contrapondus esse fixum, quando in virga infixa est quaedam cassa immobiliter adhaerens virgae plena lapidibus et arena, vel plena plumbo, vel aliquo alio gravi corpore: quod genus machinae veteres Trabutium vocare voluerunt. Inter ceteras autem machimodo impellit, cum hac enim machina quasi acus percuti posset. Nam cum aliquod signum
Abbreviated transcription (Latin):
Ou tigit ancẽ płies innuntiones
aliquas obsessas suꝑ lapides forcis¬
simos eẽ constructas uł eẽ aquis cir¬
ciudatas uł hrẽ ꝓfundissimas foue¬
as ur aliquo alio modo ec̃ inuuitas
nũqmͣ uł ualde de facili optu possĩt
euemt ⁊̃ plures ut si inuincio obsessa
ꝑ uias su̾t̾raneas capi possit obsessi tñ
ꝓirdences fossionem impediunt eã ne
ꝑ ip̃am frudulent̾ ⁊ ꝑ insidias deuin¬
pugna. cum eĩ trastabiuins qualit̾ ob¬
sessi se deffendere debeant declarabuitur
qualit̾ obsessi cunirulos ⁊ alia machi¬
namenta obsidentium debeãt ꝓmocre
qͣre si modus artis d ĩmitari n᷑am q̃
semꝑ faciliai uia res ad effectum ꝓs¬
ducit cũ ꝑ cuiculos nõ ita de facil
unintiones implgnari possunt¬

Expanded text:
ontingit autem pluries, munitiones aliquas obsessas super Lapides fortissimos esse constructas, velesse aquis circumdatas, vel habere profundissimas foveas, vel aliquo alio modo esse munitas. nunquam, vel valde de dietiam pluries ut si munitio obsessa per vias subterraneas capi possit, obsessi tamen providentes fossionem impediunt eam, ne per ipsam fraudulenter et per isidias devinpugna. cum enim tractabimus qualiter obsessi de defendere debeant, declarabitur qualiter obsessi per cuniculos et alia machinamenta obsidentium debeant providere. Quare si modus artis debet imitari naturam quae semper faciliori via res ad effectum producit: cum per viculos non ita de facili muni
Abbreviated transcription (Latin):
nã ꝓut uiderit expedne oĩb p̾dcĩs ia¬
chuns uł om̃ib prefatis modis ꝓhia¬
machinaꝵ castrum uł tiuitatẽ ob¬
sessam pot̾it impugnare. Si eĩ pleua
uoticia hãtur de machinis de quib
mentionẽ faͤtunus safficient̾ scietur
rias pot̾it quelibȩ munitio impugͣ¬
ri. nã om̃e genus machine lapida
mar ex predcis. ¶ Est ⁊̃ adu̾teadum
qd̾ die ⁊ noste ꝑ lapidarias machi¬
nas impugnari possunt unumntões
obsesse. ta uren ut uideatur qͣlit̾ ĩ uo¬
ste ꝑucuint lapides emissi a machi¬
nis semꝑ cum lapide alligandus ẽ
ignis uł titio ignitus. nam ꝑ titio¬
nẽ ignitum lapidai alligatũ appere
pot̾it qualit̾ machina ꝓicit ⁊ quał
sine qmͣ pouderosus lapis ẽ in funda
machine imponendus.
edificia lignea uupulsa ad muros
cuntatis uł castri impuguari possũt

Expanded text:
Nam prout viderit expedire omnibus praedictis machinis, vel omnibus praefatis modis proiimachinarum, castrum, vel civitatem obsessam poterit impugnare. Si enim plena notitia habeatur de machinis, de quibus mentionem fecimus, sufficienter scietur, rias poterit quaelibet munitio impugnari. Nam omne genus machinae lapidamere ex praedictis. Est etiam advertendum quod die et nocte per lapidarias machinas impugnari possunt munitiones obsessae. Tamen, ut videatur qualiter in nocte percutiunt lapides emissi a machinis, semper cum lapide alligandus est ignis, vel ticio ignitus. Nam per ticionem ignitum lapidi alligatum apparere poterit qualiter machina proiicit, et qualis sive quam ponderosus lapis est in funda machinae imponendus. edificia lignea impulsa ad muros civitatis, et castri, impugnari possint
Abbreviated transcription (Latin):
chine romam pugnator es applła¬
uerunt biffam. difft̾ autt̃ ħ a tra¬
dutio. uã qr ꝯͣpondus mobilit ad¬
hecet u̾pe machine li cet plus tra¬
hat r̃ne motus. nõ tam̃ sic unifor¬
mit̾ trahit. Idõ plus ꝓrrit nõ cũ sic¬

Expanded text:
chinae Romani pugnatores appellaverunt Biffam. Differt autem haec a Trabutio. Nam quia contrapondus mobiliter adhaeret virgae machinae, licet plus trahat ratione motus, non tamen sic uniformiter trahit, ideo plus proiicit quam bi
Abbreviated transcription (Latin):
dioma tam noͣles morales scĩe ꝙͣ
alie facilius tradinitur. ĩ mo si mĩ¬
qmͣ gramatica desuret negocio mo¬
rali decet reges ⁊ pͥmpes sare litr̾a
le y dioma ut possint serreta sua a¬
liis scribere ⁊ legere absz alioꝵ sacu.
silii ergo nobi lũ qnͣtuincũ intendãt
eẽ nilites. ⁊ uacare negocio pol ͫ
debent in sudare ut saaut y dioina
Iitaerale¶ Debent ⁊ ałiquid addistẽ
de dyacica ⁊ rechorica ut ꝙ hac sba¬
liores siant ad intłłigend̾ queciuin
posita. quo tc̃õ cotum sium ingemi¬
un debenit exponcir ut debent lene¬
nclligant moralia ⁊ ut ssiant se ⁊
alios regere. nani ⁊ oe mustca ẜ pħ
strr expedit ab hiis qui cupintit pͥn¬
apan ut si om̃s alias stiãs iguora¬
reat ad huc studere deberent ut cis
qualit̾ debeat pͥncipan. ⁊ qũo se ⁊
aiues iuducere debeat ad u̾cutes.

Expanded text:
dioma tam morales scientiae quam aliae facilius traduntur. Immo si nunquam grammatica deserviret et negocio morali, decet reges, et principes scire idioma literale, ut possint secreta sua alii scribere et leger absque aliorum scitu. Filii ergo nobilium quantumcunque; intendant esse milites, et vacare negocio politico, debent insudare, ut sciant idioma literale. Debent etiam aliquid addiscere de dialectica et rhetorica, ut ex hoc subtiliores fiant ad intelligendum quaecunque; proposita: quo facto totum suum ingenium debent exoponere, ut bene intelligant moralia et ut sciant se et alios regere. Nam et de musica secunscire expedit ab iis qui cupiunt principari: ut si omnes alias scientias ignorarent, adhuc studere debent, ut eis mqualiter debeat principari, et quo se et cives inducere debeat ad virtutes.
Abbreviated transcription (Latin):
honoraᷤ sunt icquencib nõ reddenti¬
b cãm cuĩ tanto cales honorabsio¬
res sunt iiis. ¶ Ex ħ ⁊ apparere p̃t
qui scierices magis sunt hororãdi.
nã pͥmo honorande sunt d̾iui ⁊ sa¬
entes theo logiam qi sicut deus ipẽ
c̃ deus oĩm entrũ. sic theologia q̃

Expanded text:
ores sunt loquentibus et non reddentibus causam dicti: tanto tales honorabiliores sunt illis. Ex hoc autem apparere potest, qui scientes magis sint honorandi. Nam primo honorandi sunt divini et scientes theologiam; quia sicut Deus ipse, est Deus omnium entium; sic theologia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
force anciquitus filii uoblium idõ
insudebant qr genciles crͣ indacia a¬
stroꝵ minis trant curiosi. innquiͣ
eĩ uolebant bella nichoare noc aliqͣ
oꝑa incipere insi cousiderato gradu
ascrudente. ⁊ ispocte con dc̃ĩotre celi.
⁊ qr hoc ꝑ astro nomnam cognostit᷑:
Idõ filii liberoꝵ. ⁊ nobilium uolebãt
in astronoinicis eẽ insttucti ¶ Sic gͦ
antiqui de liberalib seustrunt. ⁊ has
seprem arces ninũi extollebant. uer̃¬

Expanded text:
forte antiquitus filii nobilium ideo insudabant, quia gentiles circa iudica astrorum nimis erant curiosi. Nunquam enim volebant bella inchoare, nec aliqua opera incipere, nisi considerato gradu ascendente, et inspecta conditione caeli: et quia hoc per astronomiam cognoscitur, ideo filii liberorum et nobilium volebant in astronomicis esse instructi. Sic ergo antiqui de liberalibus senserunt, et has septem artes nimium extollebant. Veru
Abbreviated transcription (Latin):
b̾alis scĩa dicit᷑ e ẽ dyalctica que docet a¬
scienda nẽ e̾. ut ꝑ debita argumentat
ꝑ debitas rõnes maiisesteuꝰ ꝓposicum.
opportint ergo iueĩre aliqmͣ stĩam do¬
centẽ mod̃ quo dexxuds firmanda sut̾
argumenta. ⁊ rõnes nam insi modũ
arguendi scuemus. possainus margue¬
do parare. ⁊ ꝑ consequens decin. creteaꝰ¬
cĩ aliqũ bene concludere. ⁊ conclad̾euiꝰ
fsu eo qd̃ iguorareinus aiguenda mo¬
oũ. sicut ig᷑ n criͣa ẽ gramatica que ẽ
direstia lingue ue c̾retur in loquendo
sic ẜ alpharabium uocia ẽ dialeaica
que ẽ darestio intlłectus ne c̾retur in
arguendo. ¶ t̾tia scĩa lib̾alis dri ec̃ re¬

Expanded text:
lis scientia dicitur esse dialectica,quae docet msciendi noster, est ut per debita argumenta, et per debitas rationes manifestemus propositum. Oportuit ergo invenire aliquam scientiam docentem modum, quo formanda sunt argumenta, et rationes. Nam nisi modum arguendi sciremus, possemus in arguendo peccare, et per consequens decipi. Crederemus aliquando bene concludere et concluderemus falsum: eo quod ignoraremus arguendi modum. Sicut igitur necessaria est grammatica, quae est directio linguae, ne erremus in loquendo: sic secundum Alpharabium necessaria est Dialectica, quae est directio intellectus, ne erretur in arguendo. Tertia scientia liberalis dic
Abbreviated transcription (Latin):
hiridem alia rõ adduci nam nͥ pͥncepꝰ
uigeat prudentia. ⁊ iutllestu de facili
comu̾titur n tyraiũ. qr nõ curabit
de operib u̾tutum s preciabitur muĩ¬
inisinata. ⁊ extĩora bona ultra ꝙͣ de¬
lrat. Ent ergo tyrãmus. ⁊ ppłi cepre¬
dacor. ne igͣ siii regum ⁊ pͥncipum cũ
pommtur in aliquo diño tyrãinz et̃
decet ipõs. ĩ ab ip̃a infancia insudare
Aitt̾is ut uigxre possint prudentia ⁊
iuclłectu. c. uiii. Qs scientias addis¬
cere debent filii nobalium ⁊ maxi¬
disrebant eĩ pͥmo filii nobillum gͣma.¬

Expanded text:
alia ratio adduci. Nam nisi princeps vigeat prudentia et intellectu, de facili convertitur in tyrannum: quia non curabit de operibus virtutum, sed appretiabitur nummismata, et exteriora bona ultra quam debeat. Erit ergo Tyrannus, et populi depraedator. Ne ergo filii regum, et principum cum ponuntur in aliquo dominio tyrannizent, decet ipsos etiam ab ipsa infantia insudere literis,ut vigere possint prudentia et intellectu. Quas scientias addiscere filii nobilium, et maxidiscebant enim primo filii nobilium gra
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ distinste. ꝓfi̾e aliqd̾ ydiomia nͥ sit
in ꝑo ab ip̃a infanci a assuestũs qͥ
eĩ in etatt ꝓfista tnͣfferunt st adꝑ
tes longinqs uͥ ydyoutata diffe¬
runt a mac̾no ⁊̃ si ꝑ multa tẽpora
in ꝑtib illis existat uix aut mĩqmͣ
põt ieste loqui bingã illã s abmco¬
lis iluis t̾re scinꝑ cognosaitur ip̃m fu¬
ise aduenam. ⁊ nõ fuisse in illis ꝑtib

Expanded text:
e aliquod idioma, nisi sit in eo in ipsa infantia assuefactus, qui enim in aetate perfecta trasferre se ad partes longinquas ubi idiomata differunt a materno, etiam si per multa tempora in partibus illis existat, vix aut nunquam potest recte loqui linguam illam; et ab incolis illius terrae semper cognoscitur ipsum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
dionia ẽ adõ complecũ. ⁊ ala ỹdioma¬
ta uõ possumus reste ⁊ distiucte lo qui
insi ab ip̃a in faucia assueseamus ad
illa e ꝑte eloquencie. uidelicet ut re¬
ste ⁊ distincte loquam᷑ ydiom a la¬
tuium si uolumus lict̾as distere de¬
lrmus ab ipã inf̾ancia litteris uisu¬
dare. ¶ Md̾a uia ad iuuestigand̾ ħ id̾
siñtur ex ꝑte atrentions. ⁊ fu̾oris
qui ẽ in studio adhibendus. miquͣ
autẽ quis bene stud uisi sit fu̾ens
⁊ aitentus ccͣ studumi ¶ Cum cigo cõ¬
suetudo sit qiͣ altrra naͣ. ⁊ cũ ẜ ph̾m

Expanded text:
 completum, et alia idiomata non possumus recte et distincte loqui, nisi ab ipsa infantia assuescamus ad illa: ex parte eloquentiae, videlicet ut recte et distincte loquamur idioma latinum, si volumus literas discere, debemus ab ipsa infantia literis insudare. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte attentionis et fervoris, qui est in studio adhibnedus: nunquam autem quis bene studet, nisi sit fervens, et attentus circa studium. Cum ergo consuetudo sit quasi altera natura, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qͣsͣ oftendi poss qd̃ filios nobeluun
decet ad dicere musicam s de hiis for¬
er infra tangetur ¶ Qnta scĩa lib̾ar
dicitur eẽ arismetica doceus ꝓporcio¬
nes nu̾cꝵ ad quiͣ forte filii liberoꝵ iõ
tradebautur qr sine ea mnsica ꝑ fr̃e¬
sciri nõ pot̃ ¶ Sexta stĩa ubalis ẽ geo¬
metrra que docet dognostere mẽsuras¬

Expanded text:
 quas ostendi posset, quod filios nobilium decet addiscere musicam: Sed de his forte infra tangetur. Quinta scientia liberalis dicitur esse arithmetica , docens proportiones numerorum, ad quam forte filii liberorum ideo tradebantur, quia fine ea musica sciri non potest. Sexta scientia liberalis est geometria, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ncciͣa uita qui si retrahantur a libe¬
ralib disaipluns ut querant sibi
ncc̃ia uire uidentur excusabiles eẽ.
stunt si nõ sic sollicitant᷑ ciga regi¬
men filioꝵ us eciã ab ip̃a infantia
tradan cur lib̾alib disciplums ¶Nd̾
aucẽ in studio litreraꝵ sit ab ip̃a ĩ¬
fancia incohandum. possumus tri
quirenda ¶ Decet ei uolentes. litt̾as
disdere litterales sinones stire duistĩ¬
cbe ꝓfr̾e. decet ⁊̃ aos eẽ attentos ⁊ stu¬
diosos ctͣ eos que in lict̾is tradũt᷑.

Expanded text:
ia vitae:qui si retrahantur a liberalibus disciplinis, ut quaerant sibi necessaria vitae; videntur excusabiles esse.stunt, si non sic solicitantur erga regimen filiorum, ut etiam ab ipsa infantia tradantur liberalibus disciplinis. Quod autem studium literarum sit ab ipsa infantia inchoandum, possumus tripquirenda. Decet enim volentes literas discere, literales sermones scire distincte proferre. Decet etiam eos esse attentos, et studiosos circa ea, quae in literis traduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ioet deceret oũs hoĩes rognos¬
cere litt̾as ut ꝑ eas prudentiores
effci magis possent illi cita p̾cautre.
uisr tamen aliqui licitam excusani¬
ouem hr̃e si nõ insudent studio iuto¬

Expanded text:
Licet deceret omnes homines cognoscere literas; ut per eas prudentiores effecti, magis possent illicita praecavere: videntur tamen aliqui licitam excusationem habere, si non insudant studio lit
Abbreviated transcription (Latin):
runt siba tiues miuas. ⁊ contie¬
lias in ꝓpriis ꝑsonis fiunt aucẽ in
cuntace furta rapine ⁊ hanncidia
pp̃ cupiditatẽ possidendi diuicias.
quare si cues non possent se extolłe
uia siñtur ex hiis que uidebat in ai¬
uitatib aliis naut in mułtis politiciis
bene ordmnatis magna cura fuit le¬
gis latorib de possõnb ciuiur. Iõ
felicas frrer motus ex hiis que uide¬
bat in politiciis aliis statuit potissi¬
me curaudum eẽ de possõnib ciuiũ
uolens eos equatas possõnes hr̃e .c.¬
xuii. Quod non oportet passiones

Expanded text:
runt sibi cives iniurias et contumerunt sibi cives iniurias et contumelias in personis propriis. fiunt autem in civitate furta, rapinae et homicidia propter cupiditatem possidendi divitias. quare si cives non possent se excellervia sumitur ex his quae videbat in civitatibus aliis. nam in multis politiis bene ordinatis magna cura fuit legislatoribus de possessionibus civium: ideo Phalas forte motus ex his quae videbat in politiis aliis, statuit potissime curandum esse de possessionibus civium, volens eos aequatas possessiones habere. Quod non oporte
Abbreviated transcription (Latin):
potuit ut cessarent licigia. Sidõ ut
rem ouerentur iuiurie ⁊ con cranelie
t̾c̾io ex hiis que uidebat in poli a¬
de litigant ꝓ possõnib. sunt eĩ coĩt̾
minis capidi ad hñdum redditus ⁊
possõnes unde ⁊ ꝓpt̾ hir multa litigia
oruntar quare si cuies haberent pos¬
sõnes equales ⁊ scirent se nõ posse ex¬
cedere suos couciues in possõnib fru¬
stra pp̃ hoc insingerent lites ⁊ placita.
nam dato qd̾ alter litigantium cãm
opcuieret nõ multum ex hoc graudere
poss qr o porteret ip̃m ꝑ dationẽ do¬
tium equari in possõnib aliis cun¬
b. sic etiam ꝑdens placitum nõ muł¬
cum amitteret. qr accipiendo dotes e¬
quaretur aliis in dauiciis. uiderẽt᷑
possoñes equatas. ¶ Sod̾a uia siñtur¬
cuinelie Faii ex eo qd̃ cues libent
sibi possõnes appriant decentes ħ ẽ¬
in eum nõ solum insurgunt lites ⁊
placita s eriam mure ⁊ concumelie.
nam ꝓ acquireudis possõuib infe-¬

Expanded text:
potuit, ut cessarent litigia. Secundo, ut potuit, ut cessarent litigia. Secundo, ut removerentur iniuriae et contumeliae. Tertio, ex his quae videbat in polilitigant pro possessionibus: sunt etiam comiter nimis cupidi ad habendum redditus, et possessiones; unde et propter hoc multa litigia oriuntur. quare si cives haberent possessiones aequales, et scirent se non posse excedere suos concives in possessionibus, frustra propter hoc insurgerent lites et placita. nam dato quod alter litigantium causam obtineret, non multum ex hoc gaudere posset quia oporteret ipsum per dationem dotium aequari in possessionibus aliis civibus. Sic etiam perdens placitum, non multum amitteret: quia accipiendo dotes, aequaretur aliis in divitiis. viderentur possessiones aequatas. Secunda via stumeliae. nam ex eo quod cives libenter sibi possessiones appropriant, dicente, Hoc est meum, non solum insurgunt lites et placita; sed etiam iniuriae et contumeliae. nam pro acquirendis possessionibus infe
Abbreviated transcription (Latin):
misit se de ordine ciuitatis statuens
quõ poss optime politicia ordinari.
Dicebat autẽ qd̾ inter cetera ad q̃¬
d intendere leges lator ⁊ rector poliͤ.¬
ẽ quõ ciues hant possõnes equatas.
uolebat eẽ eĩ tunc eẽ ciuitatẽ optime
ordiuatam si nullus cunum hr̃et
ples redditus uł maiores possõues
quͣ alter. qr ut dicebat a pruicipio
qũ ciuitas ainstitintur facilit̾ fĩ pode¬
rat qi uiso munero rium. ⁊ compu¬
tata multitudine sampoꝵ de facili
recbor riuitatis poss diuidere equalr
rat hac ad oqualitatẽ reducere. sta¬
tuit tanien felleas ciuitatis resborẽ
hoc modo reducere hnͣt inequalitatẽ
ad eqnalicatẽ mediantib dotib sta¬
tuendo qd̾ pauperes contrahant cũ
duntib. ⁊ in contrahendo acriprant¬
dotes ⁊ non dent. pauperes ergo accipi¬
endo magnas dotes a diuitib pode¬
runt equari ei in possõnib ¶ potuit
autẽ felleas tuplici uia moueri ad
hoc statuendum. pͥmo quidẽ mou̾

Expanded text:
misit se de ordine civitatis, statuens quomodo posset optime politia ordinari. Dicebat autem, quod inter caetera quae debet intendere legislator et rector polio cives habeant possessiones aequatas. Volebat enim tunc esse civitatem optime ordinatam, si nullus civium haberet plures redditus, vel maiores possessiones, quam alter. quod ut dicebat a principio quando civitas constituitur, faciliter fieri poterat: quia viso numero civium et computata multitudine camporum, de facili rector civitatis posset dividere aequaliter rat hoc adaequalitatem reducere. Statuit enim Phaleas civitatis rectorem hoc modo reducere hanc inaequalitatem ad aequalitatem mediantibus dotibus statuendo quod pauperes contrahant cum divitibus: et in contrahendo accipiantdotes, et non dent pauperes ergo accipiendo magnas dotes a divitibus poterunt aequari eis in possessionibus. Potuit autem Phaleas triplici via moveri ad hoc statuendum. Primo quidem moveri
Abbreviated transcription (Latin):
silii i põs qr plus sbllicit antur imagt̃
assidue cogitant de utilitace filioꝵ
quĩ filii de honore ⁊ iruerenia ip̃oꝵ¬
.c.u. Qd̾ decet om̃s cuies ⁊ maxine
reges ⁊ prurcipes sic sollicitari ccͣ re¬

Expanded text:
filii ipsos: quia plus solicitantur, et magis filii ipsos: quia plus solicitantur, et magis assidue cogitant de utilitate filiorum, quam filii de honore et reverentia ipsorum. Quod decet omnes cives, et maxime reges et pr
Abbreviated transcription (Latin):
gucnd̾ ẽ de ip̃o bono. iã si loquaus
de bouo utali. Ut de nũnismare ⁊ de
aliis que ordiuant᷑ ad sufficienciã
uite. sic parentes magis diligũt
ẽ honor ⁊ reu̾encia sit filii magis
rentum sustinere nõ possint. nã ñ¬
sie indignant᷑ poutes de contume
as bona cum cong̾gare aliis bona
⁊ sollititar crͥa eoꝵ uitam. sic cos re¬
gere ⁊ gub̾uare ex amorẽ quẽ hñt
patres ad filios debent eos irgere ⁊
gub̾nare. s cum filii afficiantur
ad parentes tanqmͣ ad eos quos
uolunt cẽ in honore. ⁊ in reu̾encia
cũ hanorare ⁊ reuereri. aliũ sit qͦdã¬
modo ib̾tri ilłi sicut ex amort quẽ hñt
prẽs ad filios debent eos regerr. ⁊ gu¬
u̾nare. Sic ex dilectionc qnͣt filii hñt
ad prẽs debent sis obedire ⁊ dẽ sb̾iecti.
¶ p igitur qd̾ qnͣtum ad bonum ꝙ
ẽ utile patres in agis daligant filios
qmͣ filii ip̃os. s qnͣtum ad borium ꝙ
ẽ houor ⁊ relierencia filii plus dili
pences plus dicunt᷑ diligere filios ꝙͣ

Expanded text:
o bono. Nam si loqueris de bono utili, ut de numismate et de aliis quae ordinantur ad sufficientiam vitae: sic parentes magis diligunt est honor et reverentia: sic filii magis rentum sustinere non possint. Nam sic indignantur parentes de contumeleis bona: et congregare aliis bona, et solicitari circa eorum vitam, sit eos regere et gubernare, ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare. Sed cum filiis afficiantur ad parentes, tanqvolunt esse in honore et reverentia: cum honorari et revereri alium sit quodammodo subiici illi; sicut ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare, sic ex dilectione quam filii habent ad patres, debent eis obedire et esse subiecti. Pater igitur quod quantum ad bonum quod est utile, patres magis diligunt filios, quam filii ipsos. Sed quantum ad bonum, quod est honor et reverentia, filii plus diligr tamen parentes plus dicuntur diligere filios, quam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ue cong̾gent eis bona ut possõues
⁊ mũnisiata ꝑ que sufficiant sibii
ad uitam. ⁊ consu̾entur in eẽ. pentes
ergo cong̾gant. ꝓ filiis nõ autẽ enͦ.
ĩmo filii cum possunt surautur ⁊
rapiniit bona ꝑencum Infĩora uo̾
reuerentur. ⁊ sunt sb̃iesta superiorib

Expanded text:
ngregent eis bona, ut possesiones et numismata, per quae sufficiant sibi ad vitam, et conserventur in esse. Parentes ergo congregant pro filiis, non autem econverso, immo filii, cum possunt, furantur, et rapint bona parentum. Inferiora vero reverentur, et sunt subiecta superioribus,
Abbreviated transcription (Latin):
tib ꝓles eĩ c̾tificari nõ põt qui fue¬
rint parentes eins insi ex quili dã
ꝑsouas aliqͣs magis effici ad eum
eẽ putat ¶Ĩ pͥncipio tamẽ natiuita¬
tis euis nõ ẽ illius cognitionis ut
possit cognossere a qua inrẽ ꝓredit
uł a quo patre. parentes tamẽ statĩ
cognitionẽ hñt de ip̃a prole. ⁊dõ ma¬
gis possunt c̾tificari de ea qmͣ cn. pp̃¬

Expanded text:
qui fuerint parentes eius, nisi ex quibusdam personas aliquas magis affici ad eum esse putat. In principio tamen nativitatis eius non est illius cognitionis ut possit cognoscere a qua matre procedit, vel a quo patre. Parentes tamen statim cognitionem habent de ipsa prole: ideo magis possunt certificari de ea, quam
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Et hiis auten phi ut uidetur
sufficcent̾ arguere possumus qd̾
ad pentes spectat sollicitar itͣ re¬
gunen filioꝵ. qr quilib sollicitus
cẽ d ccͣ ea que uehcmenti amore
diligit ad filios ꝑtinz alidire ꝑt̃¬

Expanded text:
em viis Philosophi ut videtur sufficienter arguere possumus, quod ad parentes spectat solicitari circa regimem filiorum, quia quilibet solicitus esse debet circa ea quae vehementi amore diligit. Ad filios vero pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
cꝯͦ. uã si int̾ parentes ⁊ filios ẽ amor
naturał. tanto hiꝰ amor erit ualidi¬
or qnͣto apud parentes ẽ maior c̾ti¬
tudo de ꝓle. Er hac autẽ rõne oñdi
potest qd̃ ⁊ matres plus diligunt si¬
lios qm̃ patres qr de illis c̾tiores exi¬
ex unione parentũ ad filios nã
filiz sunt magis ꝓpinqui ⁊ mages

Expanded text:
. nam si inter parentes et filios est amor naturalis, tanto huiusmodi amor est validior, quanto apud parentes est maior certituido de prole. Ex hac autem ratione ostendi potest, quod et matres plus diligunt filios, quam patres: quia de illis certiores exiex unione parentum ad filios. Nam filii sunt magis propinqui et magis
Abbreviated transcription (Latin):
nõ statim ꝑ amorẽ efficiunt᷑ ad illos
s ꝑ excessum temporis qñ possunt dis¬
tn ere parentes ab aliis inripuint eos
diligere. Diu turnior ergo ẽ amor pa¬
rentum ad filios qmͣ eqͦ. quare uche

Expanded text:
 amorem efficiuntur ad illos; sed per processum temporis, quando possunt discernere parentes ab aliis, incipiunt eos diligere. Diuturnior est ergo amor parentum ad filios, quam e
Abbreviated transcription (Latin):
crbaturin precedenti capło pat̾¬
ualt regunen sumere originem
ꝙ amore uidendum ẽ igitur qnͣtꝰ
sit amor patrum ad filios ⁊ filioꝵ
ad patres. ⁊ nob̾ ĩuotescat quõ pa¬
tate temporis. scd̾a ex c̾titudine ꝓlis. tr̾i¬
a e unone parentum qd filios ¶ pͥ¬
ma uia sic p. uam qnͣto a mor ma¬

Expanded text:
cebatur in praecedenti capitulo, paternale regimen sumere originem ex amore. Videndum est igitur quantus sit amor patrum ad filios, et filiorum ad patres, ut nobis innotescat, quomodo paitate temporis. Secunda, ex certitudine prolis. Tertia, ex unione parentum ad filios. Prima via sic p
Abbreviated transcription (Latin):
intendunt bonumni aiẽ qi incendunt
ciues inducere ad u̾cutẽ ¶ Ut crax a¬
ppareat quid tenend̾ sit de quesito
sciend̾ qd̾ lex positiua si recta sit o qd̃
ñnitatur legi naturali ⁊ qde dec̾i̾et gxe¬
sta ꝑticularia hoĩmi dupliciter ergo
põt lxꝰ lex hr̃e defecstum. pͥmo si sit cõ¬
tria naturali legi. oodũ si nõ sufficient̾
det̾iet ꝑticularia gesta. Si pͥmo modo
deficiant leges prĩe. ⁊ positine nã sũt
leges s corruptiones legum pp̃ qd̃
obs̾uari nõ debent. nã leges positiue

Expanded text:
intendunt bonum animae; quia intendunt intendunt bonum animae; quia intendunt cives inducere ad virtutem. Ut ergo appareat quid tenendum sit de quae sito, sciendum quod lex positiva si recta sit, oportet quod innitatur legi naturali, et quod determinet gesta particularia hominum. Dupliciter ergolex habere defectum. Primum si sit contraria legi naturali. Secundo si non sufficienter determinaret particularia gesta. Si primo modo deficiant leges paternae et positivae, non sunt leges sed corruptiones legum, propter hoc observari non debent: Nam leges positivae