comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfectus est redeat. Quasi ꝑegre
qͥppe abiit: qͥ de hac terra
in qua natꝰ est longe disce¬
sit. Sed ꝓfecto reuertitur.
ut de talentis rationes ponat.
qͥa si a bona actione torpes¬
cimꝰ: de ipsis donis que con¬
tulit nos districtiꝰiudicat.
Consideremꝰ gͦ que accepi¬
mus. atq in ẽoꝵ erogatio¬
ne uĩgi lemꝰ. Nulla nos a
sp̃ali oꝑe terrena cura im¬
pediat. ne si in t̾ra talentũ
abscondit᷑. talenti dñs ad i¬
racundiã ꝓuocet᷑. Piger et¬
pas examinat. talentũ de
terra leuat. qͥa sũt pleriq
qͥ tunc se a t̾renis oꝑibꝰ sub¬
trahunt. qͣndo ĩam ꝑ ani¬
madu̾sionem udicis ad et̾¬
nũ suppliciũ trahunt᷑. Ante
gͦ de talenti nr̃i ponenda ra¬
tione uigilemꝰ : ut cũ ĩam
iudex ad feriẽndũ imminet.
lucrum nos qͦd fecimꝰ excuset:¬

Expanded text:
profectus est redeat. Quasi quippe profectus est redeat. Quasi quippe peregre abiit qui de hac terra in qua natus est longe discessit; sed profecto revertitur, ut de talentis rationes ponat, quia si a bona actione torpescimus, de ipsis donis quae contulit nos districtius judicat. Consideremus ergo quae accepimus, atque in eorum erogatione vigilemus. Nulla nos a spiritali opere terrena cura impediat, ne si in terra talentum absconditur, talenti dominus ad iracundiam provocetur. Piger etdex examinat, talentum de terra levat, quia sunt plerique qui tunc se a terrenis destrahunt, quando jam per animadversionem judicis ad aeternum supplicium trahuntur. Ante ergo de talenti nostri ponenda ratione vigilemus, ut cum jam judex ad feriendum imminet, lucrum nos quod fecimus excuset
Abbreviated transcription (Latin):
affiuentiã accepit: sed tam̃
didicit artẽ qua pascitur:
ipsa ars ei in talenti accepti-¬
one reputabit᷑. Aliꝰ nichil
hoꝵ assecutꝰ ẽ. sed tam̃ for-¬
tasse familiaritatis locum
apud diuitẽ meruit. talen¬
tũ ꝓfecto familiaritatis ac¬
cepit. Si gͦ nichil ei ꝓ indi¬
gentibꝰ loquit᷑: ꝓ talenti re¬
centione damnat᷑. Habens
gͥ intellecꝰtũ.curet omnino
ne taceat. Habens rerum
affluentiã uigiletꝰ. ne a mĩe
largitate torpescat. Habenᷤ
artem qua regit᷑. magnoꝑe
studeat: ut usum atq utili¬
tatem illiꝰ cũ ꝓximo partiat᷑.
Habens loquendi locũ apud
diuitẽ. damnationẽ ꝓ re¬
tento talento timeat. si eũ
ualet ñ apud eũ ꝓ pauꝑibꝰ
intercedat: Tantũ qͥppe ab
uno quoq nr̃m uentitriis
iudex exiget:. quantũ dedit.
Ut gͦ de talenti sui rationi¬
bꝰ redeunte dño qͥsq securꝰ
sit: cũ tremore penset coti¬
die qͦd accepit. Ecce nãq
iam iuxta ẽ: ut ille qͥ ꝑegre

Expanded text:
affluentiam accepit, sed tamen affluentiam accepit, sed tamen didicit artem qua pascitur, ipsa ars ei in talenti acceptione reputatur. Alius nihil horum assecutus est, sed tamen fortasse familiaritatis locum apud divitem meruit, talentum profecto familiaritatis accepit. Si ergo nihil ei pro indigentibus loquitur, pro talenti retentione damnatur. Habens ergo intellectum curet omnino ne taccat, habens rerum affluentiam vigilet ne a misericordiae largitate torpescat, habens artem qua regitur magnopere studeat ut usum atque utilitatem illius cum proximo partiatur, habens loquendi locum apud divitem damnationem pro retento talento timeat, si, cum valet, non apud eum pro pauperibus intercedit. Tantum quippe ab unoquoque nostrum venturus judex exiget quantum dedit. Ut ergo de talenti sui rationibus, redeunte Domino, quisque securus sit, cum tremore penset quotidie quid accepit. Ecce namque jam juxta est ut ille qui peregre
Abbreviated transcription (Latin):
mei: ut ꝑ omne qͦd agitis er¬
ga caritatis custodiã ingile¬
tis. Caritas aũt uera ẽ.⁊⁊ ami¬
cũ diligere indeo: ⁊ mnimicũ
diligere ꝓpt̾ dm̃. Quã qͥsqͥs
ñ habet: omne bonũ amit¬
tit qͦd habet. Calento quod
sententiã in exteriores tẽne¬
bras mittit᷑. Per penã qͥppe
ĩores tenebras cecidit. Illic
coactꝰ patit᷑ tenebras ultio¬
nis: qͥ hic libẽter sustinuit
tenebras uoluptatis. Scien¬
dum uͦ ẽ. qͦd nullus piger
ab hac talẽti acceptione se¬
curus ẽ. Nullus nãq ẽ:. qͥ ue¬
racit̾ dicat. Talentũ mini¬
me accepi:. ñ ẽ unde ponere
rationẽ cogar. Talenti enĩ
nomine cuilibet pauꝑi etiã
hoc ipsum reputabitur. qͦd
uel minimũ accepĩt. Alius
nãq accepit intelligentie¬
dom̃m. predicationis mi¬
nisteriũ debet ex talento.
Aliꝰ terrenã substantiã ac¬
cepit. erogationẽ talenti
debet ex rebꝰ. Aliꝰ nec inter¬
noꝵ intelligentiã nec rerũ

Expanded text:
mei, ut per omne quod agitis ermei, ut per omne quod agitis erga charitatis custodiam vigiletis. Charitas autem vera est amicum diligere in Deo, et inimicum diligere propter Deum. Quam quisquis non habet omne bonum amittit quod habet, talento quod sententiam in exteriores tenebras mittitur. Per poenam quippe iores tenebras cecidit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis. 7. Sciendum vero est quod nullus piger ab hac talenti acceptione securus est. Nullus namque est qui veraciter dicat: Talentum minime accepi, non est unde rationes ponere cogar. Talenti enim nomine cuilibet pauperi etiam hoc ipsum reputabitur, quod vel minimum accepit. Alius namque 1487 accepit intelligentiam, praedicationis ministerium debet ex talento. Alius terrenam substantiam accepit, erogationem talenti debet ex rebus. Alius nec internorum intelligentiam, nec rerum
Abbreviated transcription (Latin):
tio expͥmit᷑. Plus gͦ habuit
qͥ duo. quã qui qͥnq talenta
accepit. qͥa qͥ ꝑ talenta qͥnq¬
exterioꝵ administrationẽ
meruit: ab intellectu inter¬
noꝵ adhuc uacuus fuit.
Snum gͦ talentũ qͦd intel¬
lectũ significari diximꝰ. illi
dari debuit: qͥ bene ext̾io¬
ra que acceperat ministra¬
uit. Quod cotidie in scã ec¬
cesia fieri cernimꝰ qͥa ple¬
riq dũ bene ministrant ex¬
teriora que accipiunt: per
adiunctam grãm ad intelle¬
ctum quoq mysticũ ꝑdu¬
euntur: ut etiã de interna
intelligentia polleant: qui
exteriora fidelit̾ administrãt.
Generalis etiã mox sententia
subilit᷑. qua dicit᷑. Omni e¬
nĩm habenti dabit᷑. ⁊ abun¬
dabit. Ei aut̃ qͥ ñ habet:
et qͦd uidet᷑ habere aufe¬
ret᷑ ab eo. Habenti namq
dabit᷑ ⁊ abundabit. quia
qͥsquis caritatẽ habet: etiã
dona alia ꝓcipit. Quisquis
caritatẽ non habet : etiam
dona que ꝓcepisse uidebat᷑
amittit. Unde necesse ẽ fr̃s

Expanded text:
habuit qui duo quam qui quinque talenta percepit: quia qui per talenta quinqexteriorum administrationem meruit, ab intellectu internorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intellectum significari diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia cernimus, quia plerique dum bene ministrant, exteriora quae accipiunt per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur, ut etiam de interna intelligentia polleant qui exteriora fideliter administrant. 6. Generalis etiam mox sententia subditur, qua dicitnim habenti dabitur et abundabit: ei autem qui non habet, et quod videtur habere, auferetur ab eo ; habenti namque dabitur, et abundabit, quia quisquis charitatem habet etiam dona alia percipit. Quisquis charitatem non habet etiam dona quae percepisse videbatur amittit. Unde necesse est, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
bemꝰ : tangat memoriã cõmiiniꝰᷤ
infirmitas: ut rep̃hensionẽ illã¬
aut obiurgationẽ ñ odnũ sed
miscłia precedat. Ut siue ad
correctionẽ eiꝰ ꝓpt̾ quẽ id facimꝰ.
siue ad ꝓu̾sionẽ ualuerit: nam
incertꝰ ẽ exitꝰ: nos tam̃ de simpli¬
citate ocłi nr̃i securi simꝰ. Si aũt
cogitantes nos met iysos inuem̾¬
mus in eo ẽẽ uitio in quo ẽ ille
quẽ rep̃hendere parabamꝰ: neq
scamꝰ: ⁊ ñ illũ ad obtẽperandũ
nob̾ sed ad parit̾ conandũ inui

Expanded text:
gat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem aut objurgationem non odium, sed misericordia praecedat, ut sive ad correctionem ejus propter quem id facimus, sive ad perversionem valuerit nam incertus est exitus, nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. Si autem cogitantes, nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio in quo est ille quem reprehendere parabamus, non scamus; et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invi
Abbreviated transcription (Latin):
labis ab eo qͥ tibi fecit iniuriã. sed
tantũ dimittes sic̾ tibi dimitti a
dño cupis qͦd ipse cõmiseris: ꝑgen¬
dũ ẽ gͦ ad reconciliationẽ: cũ in
mentẽ uenerit qͦd nos forte frẽm
in aliquo lesimꝰ. Pergendũ aut̃ nõ
ꝑedibꝰ corporis sed motibꝰ animi. ut
te humili affectu ꝓsternas fratri.
ad quẽ cara cogitatione cucurre-¬
ris. in conspec̾tu eiꝰ eui munꝰ obla¬
turus es. Ita enĩ etiã si p̃sens sit po¬
teris eũ ñ simulato animo lenire.
atq in gr̃ãm reuocare ueniam
postulando. si hoc pͥus corã des
feceris: ꝑgens ad eũ ñ pigro moni
corporis: sed celerrimo dilections
affectu. Aiq in de ueniens. id ẽ inte¬
tionẽ reuocans ad id qͦd agere cepe¬
ras. offeres munꝰ tuũ. Quis hoc aut
facit. ut fr̃i suo uel ñ irascat᷑ sine cau¬
sa: uel racha ñ dicat sine causa. uel
eũ fatuũ ñ appellet sine causa. qͦd
totũ suꝑbissime admittitur: uel si¬

Expanded text:
labis ab eo qui tibi fecit injuriam, sed labis ab eo qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittes, sicut tibi dimitti a no cupis, quod ipse commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres munus tuum. 28. Quis autem hoc facit, ut fratri suo vel non irascatur sine causa, vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa, quod totum superbissime admittitur; vel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetiã. siue doctrinã: siue oratio¬
nẽ  siue hẏmnũ: siue psalmũ. et
siqͥd tale aliud spiritaliũ donoꝵ a
nimoᷤꝰ ecurrit. acceptũ ẽẽ ñ potest
deo. nisi fidei sinceritate fulciatur:
et ei fixe atq immobili tanquam are¬
imponat᷑. ut possit integrũ atq il¬
libatũ ẽẽ qͦd loqͥm᷑. Nam multi he¬
retici ñ habentes altare id ẽ u̾ã
fidẽ: blasphemias ꝓ laude dixer̃:
terrenis iudelicet opiniomibꝰ aggra¬
uati. uotũ suũ tanquã in t̾ram ꝓ¬
hicientes. Sed debet ẽẽ sana enã
offerentis intentio. Et ꝓpt̾ea cum
tale aliqͥd oblaturi sumꝰ in corde
nr̃o. id ẽ in int̾iore dei tẽplo:. tẽplũ
in int̾iore homine habitare. xp̃m ꝑ
fidẽ in cordibꝰ ur̃is :ͥ si in mentẽ ue¬
nerit qͦd aliqͥd habeat aduersum
nos frat̾: id ẽ si nos eũ in aliquo lesi¬
mus : tunc enĩ ipse habet adu̾sum
reconciliationẽ: ñ enĩ ueniã postu¬

Expanded text:
prophetiam, sive doctrinam, sive oratioprophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tale aliud spiritualium donorum animo occurrit, acceptum esse non potest Deo, nisi fidei sinceritate fulciatur, et ei fixe atque immobiliter tanquam imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi hretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt, terrenis videlicet opinionibus aggravati votum suum tanquam in terra projicientes. Sed debet esse sana etiam offerentis intentio. Et propterea cum tale aliquid oblaturi sumus in corde nostro, id est in interiore Dei templo; Templum In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibus nostris; si in mentem venerit, quod aliquid habeat adversum nos frater, id est si nos eum in aliquo laesimus; tunc enim ipse habet adversumreconciliationem, non enim veniam postu
Abbreviated transcription (Latin):
indignatio comitat᷑. Quo ꝑtinet e¬
liã quod in alio loco dicit᷑. Non oc-¬
cidat sol suꝑ iracundiã urãm. Iubem᷑
gͦ illaturi munꝰ in altare. si recordati
fuerimꝰ aliqͥd adu̾sũ nos habere frẽm.
muꝰ ante altare relinquere. et ꝑge¬
re ac reconciliari frĩ. deinde uenire
et munꝰ offerre. Quod si accipiatur
ad litterã. fortassis aliqͥs credat ita
fieri oportere: si presens sit frat. Nõ
enĩ diutius differri potest. cũ munꝰ
Si gͦ de absente ⁊ qͦd fieri potest e
tiã trans mare constituto. aliqͥd tale
uemat in mentẽ: absurdũ ẽ crede¬
re ante altare munꝰ relinquendũ
qͦd post terras ⁊ maria ꝑagrata of¬
feras deo. Et ideo ꝓrsus intro ad
spiritalia refugere cogim᷑. ut hoc
qͦd dictũ ẽ sine absurditate possit
intelligi. Altare itaq spiritaliter
in int̾iore tẽplo dei ipsã fidẽ accipe
possumꝰ. cuiꝰ signũ ẽ altare uisibile.
Quodliber eñ munꝰ offerimꝰ deo. siue

Expanded text:
indignatio convertatur. Quo pertinet eindignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sogo illaturi munus in altare, si recordati fuerimus aliquid adversum nos habere fratrem, munus ante altare relinquere, et pergere, ac reconciliari fratri; deinde venire, et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortassis aliquis credit ita fieri oportere, si praesens sit frater: non enim diutius differri potest, cum munus Si ergo de ab sentt, trans mare constituto, aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus relinquendum, quod post terras et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritalia refugere cogimur, ut hoc quod dictum est sine absurditate possit intelligi. Altare itaque spiritaliter in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Q
Abbreviated transcription (Latin):
dicere etiã ille: qͥ nec uult nec in-¬
telligit qͦd dicit. Sed ille ꝓprie dicitꝰ.
qͥ uoluntatẽ ac mentẽ suã sono uo-¬
cis enuntiat. Siẽ paulo ante quod
dictũ ẽ gaudiũ in fructibꝰ sp̃s: ꝓprie
dictũ ẽ. Non eo modo quo alibi diẽ
de gestientis: ñ gaudiũ. Nam hoc so¬
li boni habent. Ergo dicere ui dẽt᷑
etiã illiꝰ. qͥ ñ hoc qͦd sonant ⁊ intel¬
lectu cernunt ⁊ uoluntate agunt.
dicit michi duẽ dñe: intrabit in re¬
gnũ celoꝵ Aere aut̃ ac ꝓprie illi
dicunt. a quoꝵ uoluntate atq m̃te
ñ abhorret ꝓlatio sermonis sui. Seđ̾m
quã significationẽ dixit apłs. Nemo
potest dicere dñm iħm. nisi in syũ scõ:¬

Expanded text:
 qui nec vult, nec intelligit quod dicit: sed ille proprie dicit, qui voluntatem ac mentem suam sono vocis enuntiat. Sicut paulo ante quod dictum est gaudium in fructibus Spiritus, proprie dictum est; non eo modo quo alibi dicitde gestientis, non gaudium; nam hoc soli boni habent. Ergo dicere videntur etiam illi qui non hoc quod sonant et intellectu cernunt et voluntate agunt, dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum. Vere autem ac proprie illi dicunt, a quorum voluntate ac mente non abhorret prolatio sermonis sui, secundum quam significationem dixit Apostolus: Nemo potest dicere, Dominum Jesum, nisi in S
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ celoꝵ  ͥ sed is qͥ facit uoluntatẽ
patris mei qͥ in celis ẽ: ipse intrabit
in regnũ celoꝵ. Ne putemꝰ ad illos fru
et ex eo nob̾̃ arbor bona uideat᷑. Sed
illi sũt fructꝰ. facere uoluntatẽ patͥs
qͥ ẽ in celis: cuiꝰ faciende se ipsũ ex̃plũ
p̃bere dignatꝰ ẽ. Sed merito potest
mouere quomͦ hiũc señtencie con¬
ueniat illud apłi ubi ait. nemo in
spũ dei loquens dicit anathema
iħu. et nemo potest dicere dñm iħm

Expanded text:
 sed is qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum: ne putemus ad illos frucet ex eo nobis arbor bona videatur. Sed illi sunt fructus, facere voluntatem Patris qui est in coelis, cujus faciendae seipsum exemplum praebere dignatus est. 83. Sed merito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere, Dominum Jesum,
Abbreviated transcription (Latin):
adhibende sũt. ita tam̃ ut etiã
in his ipsis ñ nobis sed deo ut serui¬
at᷑ instemꝰ. Ipse ẽ enĩ finis. ut ni¬
chil duplici corde faciamus: aufe¬
rentes trabẽ de oculo nr̃o inuiden¬
tie uel malicie. uel simulationis:
ut uideamꝰ eicere festucã de ocb
lumbe. quales in sponsa xp̃i p̃di¬
cant᷑ quã sibi elegit ds̃. E legrt go¬
riosã eccłam. ñ habentẽ maculan
neq rugã : id ẽ mundã ⁊ simplicẽ.

Expanded text:
adhibendae sunt, ita tamen, ut etiam adhibendae sunt, ita tamen, ut etiam in his ipsis non nobis, sed deo ut seruiatur instemus. ipse est etiam, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro inuidentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus eicere festucam de oculo lumbae, quales in sponsa Christi praedicantur , quam sibi elegit Deus gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam neque rugam , id est mundam et simplicem.
Abbreviated transcription (Latin):
lucrifacerẽ eos qͥ sine lege sũt:
factꝰ sũ infirmis infirmꝰ ait infir¬
mos lucrifacerẽ: omnibꝰ omĩa
factꝰ sũ. ut om̃s luerifacerem
ñ utiq simulatione faciebat:
quẽadmodũ qͥdã intelligi uo¬
lunt. ut eoꝵ ãetestanda simu¬
latio tanti exẽpli auctoritate
muniat᷑  sed hoc faciebat ca¬
ritate. qua eiꝰ infirmitatẽ eui
uolebat subuenire tanquã suã
cogitabat. Hoc enĩ ⁊ p̃struit
dicendo. Cũ enĩ liber sim ex om¬
mbꝰ. omniũ me seruũ feciut
plures lucrifacerẽ. Eͦd ut intel¬
ligas ñ simulatione sed carita¬
te fieri : qua infirmis homini
ita monet alio loco dicens. Uoᷤᷤ
in libertatẽ uocati estis frẽs:
tantũ ne lihertatẽ in occasionẽ
carnis detisꝰ. sed ꝑ caritatem
seruite imucẽ. Quod fieri nõ
potest. nisi alteriꝰ infirmitatẽ
qͥsq habeat qͣsi suã: ut eã equa¬
nimit̾ ferat. donec ab ea liberet᷑
ille cuius curat salutẽ. Raro gͦ et
magna necessitate obiurgationes

Expanded text:
ege sunt; factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucri facerem; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, non utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intellegi uolunt, ut eorum detestanda simulatio tanti exempli auctoritate muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius infirmitatem cui nolebat subuenire tamquam suam cogitabat. hoc enim et praestruit dicendo: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucri facerem. quod ut intellegas non simulatione, sed caritate fieri, qua infirmis hominibr, ita enim monet alio loco dicens: uos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasione carnis detis, sed per caritatem seruite in inuicem. quod fieri non potest nisi alterius infirmitatem quisque habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cuius curat salutem. Raro ergo et magna necessitate obiurgationes
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gaudere impiis dicit dñs. Ita qͦq
posita ẽ fides: ñ quecũq utiq sed u̾a
fides. Et cet̾a que hic posita sũt. ha¬
bent quad ã imagines suas in malis
hominibꝰ deceptoribꝰ: lit omnino fal-¬
lant nisi quispiã mundũ oculũ ⁊ sim¬
ylicẽ habuerit: quo ista cognoscant᷑.
Optimo ordine pͥmo actũ ẽ de ocło¬
mundando: ⁊ deinde dicta sũt que
de uiuat. ñ tam̃ potest cor alterus
intueri. quecũq in factis uel dictis
apparere ñ potuert̃:. tẽptatiombus
apiunt᷑. Tẽptatio aut̃ duplex ẽ. aut
in spe adipiscendi aliquod cõmodũ
tẽporale. aut in tunore amittendi:
Et maxime cauendũ ẽ ne tenden¬
tes ad sapientiã que in solo. xp̃o m-¬
ueniri potest: in quo sũt om̃s tehes¬
auri sapientie ⁊ scientie absconditi:
cauendũ gͦ ẽ:. ne ipso in xp̃i nomine
ab hereticis uel qͥbꝰ libet male intel¬
ligentibꝰ ⁊ seculi huiꝰ amatoribꝰ deci¬
piam᷑. Nam ideo sequit᷑ ⁊ monet. Nõ¬

Expanded text:
gaudere impiis, aicit Dominus . Ita quoque posita est fides, non quaecumque utique, sed vera fides: et caetera quae hic posita sunt, habent quasdam imagines suas in malis hominibus et deceptoribus; ut omnino fallant, nisi quisque jam mundum oculum et simplicem habuerit, quo ista cognoscat. Optimo itaque ordine primo actum est de mundando oculo, et deinde dicta sunt quae de vivat, non potest tamen cor alterius intueri; quaecumque in factis vel dictis apparere non potuerint, tentationibus aperiuntur. Tentatio autem duplex est; aut in spe adipiscendi aliquod commodum temporale, aut in terrore amittendi. Et maxime cavendum est ne tendentes ad sapientiam, quae in solo Christo inveniri potest, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi ; cavendum ergo est, ne ipso Christi nomine ab haereticis vel quibuslibet male intelligentibus et saeculi hujus amatoribus decipiamur. Nam ideo sequitur, et mo
Abbreviated transcription (Latin):
par. longanimitas: benignitas.
bonitas: fides: mansuenido. conti-¬
nentia. Sane sciendũ ẽ. hic gaudi¬
um ꝓprie positũ. Mali enĩ homines
sitã quã ñ habent mali: ubi dictũ ẽ
omnia quecũq uultis ut faciant uo¬
bis homines:. hec uos facite illis. Ex

Expanded text:
pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Sane sciendum est, hic gaudium proprie positum; mali enim homines sitam, quam non habent mali, ubi dictum est, Omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
git ipsa distinctio udet᷑ ad conciliũ
ꝑtinere sententie ꝓlatio. quando ñ
iam cũ ipso reo agitur utrũ damnã¬
dus sit. sed mnt̾ se qͥ iudicant confe¬
runt. quo supplicio damnari oporte¬
at quẽ constat eẽ damnandũ. Geh¬
enna uͦ ignis nec damnationẽ habet
dubiã sic̃ iudiciũ. nec dainnati pe¬
nã sic̃ conciliũ. In gehenna qͥppe ce¬
ta ẽ ⁊ damnatio ⁊ pena damnati

Expanded text:
git ipsa distinctio, videtur ad concilium git ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio, quando non jam cum ipso reo agitur utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum. Gehenna vero ignis nec damnationem habet dubiam, sicut judicium, nec damnati poenam sicut concilium. In gehenna enim ignis certa est dam
Abbreviated transcription (Latin):
radus itaq sũt in¬
istis peccatis: ut pͥmo qͥsq irascat᷑.
et eũ motũ retineat corde concep-¬
tum. Iam si extorserit uocẽ indigi¬
nantis ipsa cõmotio ñ significantẽ
aliqͥd. sed illũ animi motũ ipsa erup¬
tione testantẽ: qua feriat᷑ ille ciuu
iracit᷑ : plus ẽ utiq quã si surgens
ira silentio p̃meret᷑. Si uͦ ñ solũ uox
indignantis audiat᷑. sed etiã u̾bum
qͦd iam certã uituꝑationẽ eiꝰ in quẽ
ꝓfert᷑ designet ⁊ notet. qͥs dubitet
ampliꝰ hoc ẽẽ quã si solus indignati¬
onis sonus ederet᷑. Itaq in pͥmo imũ
ẽ. id est ira sola. In scdo duo. ira. et
uox que irã significat. In t̾cio tria.
et ira. ⁊ uox que irã significat. ⁊ in
uoce ipsa certe uituꝑationis exp̃ssio.
Side nunc etiã tres reatꝰ: iudicii.
conxilii: gehenne ignis. Nam in iudi¬
cio adhuc defensioni dat᷑ locus. In cõ¬
cilio aut̃ quãquã ⁊ iudiciũ eẽ soleat:
tam̃ qͥa int̾esse aliqͥd hoc loco faterico¬

Expanded text:
radus itaque sunt inistis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit vocem indignanti ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum, quod certam ejus vituperationem in quem profertur designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse quam si solus indignationis sonus ederetur. Itaque in primo unum est, id est ira sola, in secundo duo, et ira et vox, quae iram significat, in tertio tria, et ira et vox, quae iram signifieat, et in voce ipsa certa vituperationis expressio. Unde nunc etiam tres reatus, judicii, concilii et gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus; in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri co
Abbreviated transcription (Latin):
dicere: Audiendũ ẽ itaq quantum
int̾sit inter iusticiã phariseoꝵ. et
istã maiorẽ que in regnũ celoꝵ intro¬
ducit. Quod cũ sit graunius occide¬
re quã uerbo irrogare conuitiũ: ibi
occisio reũ facit iudicio. hic autem
ira reũ facit iudicio. Quod triũ illoꝵ
peccatoꝵ leuissimũ ẽ. Ca illie quefi¬
onẽ homicidii int̾ homines agita¬
bant: hic aut̃ omnia diuino iudi¬
cio dimittunt᷑. ubi finis damnatoꝵ
ẽ gehenna ignis. Qiisqͥs aut̃ dixenit
quo grauiore supplicio in maiore ul¬
ticia puniat᷑ homicidiũ: si gehen¬
na ignis punit᷑ conuitiũ. cogit intell¬
gi ẽẽ differentias gehennaꝵ. Sane
in tribꝰ istis sententiis sub auditio uer¬
boꝵ intuenda ẽ. Habet enĩ pͥma sen¬
tentia oĩa u̾ba necessaria. ut nchil
subaudiat᷑. Iui irascit᷑ inqͥt fratri spo
sine causa. reus erit iudicio. In sold
uͦ cũ ait qͥ aut̃ dixerit fr̃ĩ suo racha.

Expanded text:
diendum est itaque quantum intersit inter justitiam Pharisaeorum, et istam majorem quae in regnum coelorum introducit, quod cum sit gravius occidere quam verbo irrogare convicium, ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damnatorum est gehenna ignis. Quisquis autem dixerit quod graviore supplicio in majore justitia punitur homicidium, si gehenna ignis punitur convicium, cogit intelligi esse differentias gehennarum. 25. Sane in tribus istis sententiis subauditio verborum intuenda est. Habet enim prima sententia omnia verba necessaria, ut nihil subaudiatur: Qui irascitur, inquit, fratri suo sine causa, reus erit judicio. In secunda vero cum ait, Qui autem dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
tores accep̾is. Et ẽ uere multũ
cauendũ ⁊ molestũ simulatoꝵ.
genus . qͥcũ omniũ uitioꝵ. accu¬
sationes odio ⁊ liuore suscipiãt:
etiã consultores se uideri uolũt.
Et ideo pie cauteq iugilandũ
ẽ ut cũ aliquẽ rep̃hendere uel
obiurgare necessitas coegerit.
pͥnũ eogitemꝰ utrũ tale sit uiti¬
um qͦd nunquã habuimꝰ. Et¬

Expanded text:
tores acceperis. et est uere multum canendam et molestum simulatorum genus, qui cum omnium uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium, quod numquam habuimus u
Abbreviated transcription (Latin):
sine eitiã festucã de oculo tuo.ͥ
et ecce trabes ẽ in ocło tuo.ͦ
Ypocrita. eice pͥmũ trabẽ de
ocło tuo:. ⁊ tunc indebis eicere
festucã de ocło fr̃is tui. Id ẽ pͥ¬
mo abs te expelle odiũ. ⁊ de¬
inde poteris iã eũ quẽ diligis
em̃dare. Et bene ait ypocri¬
sa. Accusare enĩ uitia. officiũ
Quod cũ mali factunt. alienaᷤᷤ
partes agunt: sic̃ ypocrite
qͥ regunt sub ꝑsona qͦd st̃. ⁊ otẽtãt

Expanded text:
sine eiciam festucam de oculo tuo, sine eiciam festucam de oculo tuo, et ecce trabes est in oculo tuo? hypocrita, eice primum trabem de oculo tuo, et tunc uidebis eicere festucam de oculo fratris tui: id est primo abs te expelle odium, et deinde poteris iam eum quem diligis emendare. et bene ait: hypocrita. accusare enim uitia officium equod cum mali faciunt, alienas partes agunt sicut hypocritae, qui tegunt sub persona quod sunt et ostentant
Abbreviated transcription (Latin):
E qm̃ de temeri¬
rio ⁊ miquo iu¬
dicio nos hoc lo¬
co dñs monet.
uult enĩut simplici corde ⁊ ĩ
unũ intento faciamꝰ quecũq
facimꝰ : et multa incertũ ẽ quo
corde fiant. de qͥbꝰ idicare te¬
merariũ ẽꝰ. maxime aut̃ hite¬
mere uidicant de incertis ⁊ fa¬
cile rep̃hendunt. qͥ magis amãt
uituꝑare ⁊ damnare quã em̃¬
dare atq corrigere: ͥ qͦd uitiũ
uel suꝑbie ẽ uel inuidentie. cõ¬
sequẽt subicit ⁊ dicit. ¶d aũt
uides festucã in oculo fr̃is cui
trabẽ aut̃ in oculo tuo ñ uides ͤ
Et si forte u̾bi grã ira ille pecca¬
uit. tu odio rep̃hendas. Quan¬
tũ aut̃ int̾ festucã ⁊ trabẽ. qll
tantũ int̾ irã cdistat atq odiũ.
Odiũ ẽ emĩ ira inueterata. qͣl
que uetustate ipsa tantũ ro-¬
dur acceꝑit: ut merito awel¬
les nabes. fieri aũt̃ potest.
ut si rascaris homini: uelis
eũ corrigi. Si aut̃ oderis ho-¬
minẽ. ñ potes eũ uelle corri-¬
gere. Quomõ enĩ dicis fr̃ĩ tuo.

Expanded text:
m de temerario et iniquo iudicio nos hoc loco dominus monet — uult enim, ut simplici corde et in unum deum intentione faciamus quaecumque facimus; et multa incertum est quo corde fiant, de quibus iudicare temerarium est. maxime autem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae est uel inuidentiae — consequenter subicit et dicit: quid autem uides festucam.in oculo fratris tui, trabem autem in tuo oculo non uides? ut si feruenti uerbi gratia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corrigere. Quomodo enim dicis fratri tuo:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dona diuina. Et quo plus meru¬
eratꝰ. hoc p̃sumebat minꝰ. Dic ⁊ tu.
exi a me dñe qͥa peccator sũ. ut res¬
pondeat tͥ dñs. noli timere. Noli ti¬
mere indulgenti dño peccatũ fare¬
ri. Noli timere etiã que tua sũt dño
deferre:. qͥa que sua sũt nobis ille
conce ssit. Nescit inuidere. neseit
eripere. nescit auferre. Uides quã
bonꝰ dñs: qͥ tantũ tͥbuit hominibus:.
ut uiuificandi habeant potestatẽ:¬

Expanded text:
enim dona diuina et quo plus meruenim dona diuina et quo plus meruerat hoc praesumebat minus. dic et tu: exi a me, domine, quia peccator sum, ut respondeat tibi dominus: noli timere. <noli timere> indulgenti domino peccatum fateri, noli timere etiam quae tua sunt domino deferre, quia quae sua sunt nobis ille concessit. nescit inuidere, nescit eripere, nescit auferre. uides quam bonus dominus, qui tantum tribuit hominibus, ut uiuificandi habeant potestate
Abbreviated transcription (Latin):
qͥerant in alia naui. Que ẽ illa nauiᷤ
alia. nisi forte uidea. ex qua iohãnes ⁊
lacobꝰ digunt᷑. facta ẽ enĩ iudea
sc̃ificatio eiꝰ. ħi gͥ de sẏnagoga ad
nauẽ petri hoc ẽ ad eccłam conuene-¬
runt. ut implerent ambas nauti¬
culas. Om̃s enĩ in nomine iħu genu
flectunt: siue uideus siue grecus:
oĩa ⁊ in omnibꝰ xp̃s. Sed mͥ cumuluᷤ
iste suspectꝰ ẽ: ne plenitudine sui na-¬
ues pene mergant᷑. Oportet enĩ et
hereses eẽ. ut ꝓbent᷑ boni. Possumꝰ
tam̃ ⁊ aliã eccłam intelligere nauẽ
alt̾ius. Ab una enĩ plures eccłe diri¬
uant᷑. Ecce alia sollicitudo petriꝰ.
cui sui iam preda suspecta ẽ. Sed
nouit ꝑfectꝰ quẽ admodũ seruare poᷤᷤ¬
sit reconditos: qͥ scit quẽad modum
possit capere disꝑsos. Quodin u̾bo ca-¬
pitꝰ:. uerbo credit. Negat suã p̃dam.
negat sium munꝰ. Exi inqͥt a me dñe.
qͥa homo peccator sum. Admirabat᷑

Expanded text:
qui erant in alia naui. quae est illa alia qui erant in alia naui. quae est illa alia nauis nisi forte Iudaea, ex qua Iohannes et Iacobus adleguntur? facta est enim Iudaea sanctificatio eius. hi igitur de synagoga ad nauem Petri, hoc est ad ecclesiam conuenerunt, ut inplerent ambas nauiculas; omnes enim in nomine Iesu genu flectunt, siue Iudaeus siue Graecus; omnia et in omnibus Christus. sed mihi cumulus iste suspectus est, ne plenitudine sui naues paene mergantur; oportet enim et haereses esse, ut probentur boni. possumus tamen et aliam ecclesiam intellegere nauem alterius; ab una enim plures ecclesiae deriuantur. ecce alia sollicitudo Petri, cui sua iam praeda suspecta est. sed nouit perfectus quemadmodum seruare possit reconditos, qui scit quemadmodum possit capere dispersos. quos in uerbo capit uerbo reddit; negat suam praedam, negat suum munus. exi inquit a me, domine, quia homo peecator sum. ammirabatur
Abbreviated transcription (Latin):
hie piscis pͥmꝰ ẽ martẏr.an ore habenᷤ
Adragma. hoc ẽ prectũ census. Didra-
martyr stephanꝰ scilieet in ore thes¬
aurũ. cũ xp̃m in passione loqueret᷑.
Sed reu̾tam᷑ ad ꝓpositũ locũ: ⁊ disca¬
mꝰ apłicã humilitatẽ. Preceptor inqͥt
ꝑ totã noctẽ laborantes nichil cepimꝰ:
sed inu̾bo tuo layabo retia. Et ego
dñe scio. qͥa nox mͥ ẽ quando ñ in¬
peras. Nemo adhuc dedit nom̃ suũ.
adhuc noctẽ habeo. Misi iaculũ uo¬
cis ꝑepiphaniã. et adhuc nichil ce¬
piꝰmisi ꝑ diẽ. exsyecto ut ibeas: in
uerbo tuo larabo retia. O uacua p̃¬
sũptio. o humilitas fruc̾tuosa. Qui
nichil ante ceperant. Magnã in u̾bo
dñ concludunt pisciũ multitudinem.
Non hoc humane facũdie opus:. sed
suꝑne uocationis ẽ munus. Cedunt
disputationes hominũ. fide plebs
sua credit. Rũpunt᷑ retiaꝰ. nec labit᷑
pseis.  ocant᷑ ad adiuuandũ socii.

Expanded text:
hic piscis primus est martyr in ore habens hic piscis primus est martyr in ore habens didragma, hoc est pretium census. didragmmartyr, Stephanus scilicet, in ore thesaurum, cum Christum in passione loqueretur. sed reuertamur ad propositum locum et discamus apostolicam humilitatem. Praeceptor, inquit per totam noctem laborantes nihil cepimus; sed in uerbo tuo laxabo retia. et ego, domine, scio quia nox mihi est, quando non imperas. nemo adhuc dedit nomen suum, adhuc noctem habeo. misi iaculum uocis per epifania et adhuc nihil cepi, misi per diem. exspecto ut iubeas; in uerbo tuo laxabo retia.s o uacua praesumtio, s o humilitas fructuosa! qui nihil antea ceperant magnam in uerbo domini concludunt piscium multitudinem. non hoc humanae facundiae opus, sed supernae uocationis est munus. cedunt disputationes hominum, fide plebis sua credit. rumpuntur retia, nec labitur piscis. uocantur ad adiumentum socii
Abbreviated transcription (Latin):
st et aliud apłieũ
piscandi genꝰ. quo gi¬
nere solũ petrũ psea¬
ri dñs iub̃et dicens. Mitte hamumꝰ
et eũ piscẽ qͥ pͥmus ascenderit tolle
Magnũ qͥdẽ ẽ ⁊ spiritale docum̃¬
tũ. quo xpĩam uiri sublimioribus
potestatibꝰ docent᷑ debere ẽẽ subie¬
c̃tiꝰ. neqͥs constitutionẽ regis t̾rem
putet ẽẽ soluendã. Si enĩ censum
filiꝰ dei soluit: qͥs tu tantꝰ es qͥ ñ puteᷤᷤ
ẽẽ soluendũ . Et ille censũ solurt.
qͥ nichil possidebat. Tu aut̃ qͥ scl̃i
sequeris lucrũ: cur scłi obseqͥum
ñ recognoseas. Cur te suyͣ scłumqͥ¬
dã animi arrogantia feras: cum
scło sis misera cupiditate subiectꝰ:
Pendit᷑ gͥ didragina quod erat re-¬
ciũ nr̃e redẽptionis ⁊ corporisꝰ. inle¬
ge premissum:. in euangelio ꝓsolutuil
ñ ociose in ore piscis inuentũ. Et
ore enĩ tuo iustific ab eris. Etemim
preciũ immortalitatis ẽ nob̾ nĩa
confessio. Quia scriptũ ẽ. Ore con
fesio fit ad salutẽ. Et fortasse pͥmꝰ

Expanded text:
st et aliud apostolicum piscandi genus , quo genere solum Petrum piscari Dominus jubet dicens: Mitte hamum, et eum piscem qui primus ascenderit, tolle . Magnum quidem est et spiritale documentum , quod christiani viri sublimioribus potestatibus docentur debere esse subjecti, ne qui constitutionem regis terreni putet esse soluendam. si enim censum filius dei soluit, quis tu tantus ea, qui non putes esse soluendum? et ille censum soluit, qui nihil possidebat; tu autem, qui saeculi sequeris lucrum, cur saeculi obsequium non recognoscas ? cur te supra saeculum quadam animi adrogantia feras, cum saeculo sis misera cupiditate subiectus? penditur . igitur didragma, quod erat pretium nostrae redemtionis et corporis, in lege praemissum, in euangelio persolutum, non otiose in ore piscis inuentum; ex ore enim tuo iustificaberis. etenim pretium inmortalitatis est nobis nostra confessfessio fit ad salutem. et fortasse primus
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ erat u̾bũ. ⁊ uita erat lux
hominũ. Ipse uita et̾na. dedit
et carm suscepte uitã eternã.
Mori uenit: sed die t̾cio resur¬
rexit. Inter uerbũ suscipiens ⁊
carnẽ resurgentẽ. mors media
unde superbitis. Manducauer
manna. ⁊ mortui sũt. Quare
manducauert̃. et morti sũt.
Quia qͦd iudebant credebant:
qͦd ñ iudebant ñ intelligebant.
Ideo patres ur̃i. qͥ a similes estis

Expanded text:
Deus erat Verbum et vita erat lux Deus erat Verbum et vita erat lux hominum . Ipse vita aeterna, dedit et carni susceptae vitam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mors media unde superbitis? Manducaverunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis
Abbreviated transcription (Latin):
Ego noui patrẽ: ab illo sum.
Sed quomͦ u̾bũ ab illo cinꝰ est
uerbũ: ñ qͦd sonat ⁊ transit:
sed qͦd manet cum dicente. et
trahit audientẽ. Admoneat
qͦd seqͥtur. Amen am̃ dico uobͣ.
qͥ credit in meꝰ. habet uitam
et̾nã. Reuelare se uoluit qͥd
me. Ipse enĩ xp̃s uerus d̃s ẽ. et
uta et̾na. Qui gͦ credit in me
inqͥt. it in me. Et qͥ it in me
habet me. Quid ẽ aũt habere
me. Habere uitã et̾nã. Uita
etͥna mortẽ assũpsit: uita et̾¬
na mori uoluit: ͥ sed de tuoꝰ. ñ
de suo. Accepit a te. ubi more¬
ret᷑ ꝓ te. Ab hominibꝰ enĩ carnẽ
assũpsit: sed ñ more hominũ.
llam patrẽ habens incelo:. ma¬
trẽ elegit in t̾ra. Et illie est¬
natꝰ sine matre: ⁊ hic sine ꝑa¬
tre. Assũpsit gͦ uita mortem:.
ut uita occideret mortẽ. Nã
qͥ in me credit inqͥt: habet
uitã et̾nã. ñ qͦd patet. sed qͦd
latet Mita enĩ ei̾na uerbum
in pͥncipio erat apud dm̃. et

Expanded text:
Ego novi Patrem, ab illo sum: Ego novi Patrem, ab illo sum: sed quomodo verbum ab illo cujus est verbum; non quod sonat et transit, sed quod manet cum dicente, et trahit audientem. 10. Admoneat quod sequitur: Amen, amen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. Revelare se voluit quid me. Ipse enim Christus verus Deus est et vita aeterna. Qui ergo credit in me, inquit, it in me; et qui it in me, habet me. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Vita aeterna mortem assumpsit, vita aeterna mori voluit; sed de tuo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. Ab hominibus enim carnem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem habens in coelo, matrem elegit in terra: et illic natus sine matre, et hic sine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. Nam qui in me credit, inquit, habet vitam aeternam: non quod patet, sed quod latet. Vita enim aeterna Verbum: in principio erat apud Deum, et
Abbreviated transcription (Latin):
cipio erat uerbũ. Non factum
ẽ. sed erat. Et uerbũ erat a¬
pud dm̃. ⁊ as̃ erat uerbũ. Quo¬
modo homines in carne con¬
stituti audiant tale uerbumͤ
Quia u̾bũ caro factũ ẽ: ⁊ habi¬
tauit in nob̾. Exponit hoc et
ipse  et ostendit nob̾ qͥd dixerit
qͥ audiuit a patre ⁊ didicit
uenit ad me. Continuo enĩ sub¬
iecit: qͦd cogitare possimꝰ. Non
qͥ a patrẽ uidit qͥsquã: nisi is qͥ
ẽ a deo. hic uidit patrẽ. Quid
ẽ qͦd ait ego iudi patrẽ. uos nõ
uidistis patrẽ: et tam̃ ñ ad me
uenitis nisi trahamini a patre:
Quid ẽ aũt uos trahi a patre.
nisi discere a patre ͦ. Quid ẽ dis¬
cere a patre: nnsi audire a pa¬
tre ᷤ. Quid ẽ audire a patre:
nisi audire uerbũ patͥs id ẽ mne
Ne forte gͦ cũ dico uob̾ om̃is qͥ
audiuit a patre ⁊ didicit. dica¬
tis apud uos: sed nunquã udi¬
mꝰ patrẽ: quomͦ discere potu¬
im̃ꝰ a patre. a me ipso audite.
Nonqͥa patrẽ uidit qͥsquam:
sed qͥẽ a deo. hic uidit patrẽ.

Expanded text:
non factum est, sed erat: Et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quomodo homines in carne constituti audiant tale Verbum? Quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 9. Exponit hoc et ipse, et ostendit nobis quid dixerit, Qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Continuo subjecit quod cogitare possemus: Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Quid est quod ait? Ego vidi Patrem, vos non vidistis Patrem; et tamen non venitis ad me, nisi trahamini a Patre. Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? quid est discere a Patre, nisi audire a Patre? quid est audire a Patre, nisi audire Verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum dico vobis, Omnis qui audivit a Patre et didicit, dicatis apud vos, Sed nunquam vidimus Patrem; quomodo discere potuimus a Patre? a meipso audite: Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem.
Abbreviated transcription (Latin):
tuo . Respondet omĩs qͥ uiuit.
Qui aut̃ hoc ñ potest respon¬
dere. nescio si uiuit. Qd res¬
pondet omĩs qͥ uiuit: Corpꝰ
utiq meũ uiiit de syũ meo.
Incorpore esto xp̃i. Nunqͥd enĩ
corpꝰ meũ iuit de syũ tuoͦ. Me-¬
um uiuit de spũ meo. ⁊ tuum
de tuo. Non potest uiuere cor¬
ẽ qͦd exponens nob̃ apłs pau-¬
lus hunc panẽ. imꝰ panis in qͥt.
unũ corpꝰ multi sumꝰ. O sacra¬
mentũ pietatis: o signũ uni¬
tatis:. o uinculũ caritatis. Qui
uult uiu̾e habet ubi uiuat:
habet unde iuuat. Accȩdat:.¬
credat uniat in deo.deo
incorporet᷑. ut uificet᷑. Nõ
abhorreat a compage m̃ebroꝵ.
ñ sit putre mẽbrũ quod rese¬
cari mereat᷑: ñ sit distortum¬
de qͦ erubescat᷑. Sit pulchrũ
sit aptũ: sit sanũ. Hereat cor¬
pori. uiuat deo de deo. Nũc
laboret in t̾ra. ut postea reg¬
net in celo.

Expanded text:
tuo? Respondet omnis qui vivit: tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum vivit de spiritu meo. In corpore esto Christi. Numquid enim corpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, et tuum de tuo. Non potest vivere corest quod exponens nobis apostolus Paulus hunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus . O Sacramentum pietatis! o signum unitatis! o vinculum charitatis! Qui vult vivere, habet ubi vivat, habet unde credat, vivat in Deo. De Deo incorporetur, ut vivificetur. Non abhorreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatde quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuus: qͥ de celo descendi. Ideo
uiuus: quia de celo descendi
De celo descendit ⁊ manna.
sed manna umbra erat. iste
ueritas ẽ. Siqͥs manducaue¬
rit ex hoc pane: uiuet met̾¬
nũ. Et panis quẽ ego dabo.
caro mea ẽ: ꝓ mundi uita. Hoc
qͣndo caꝑet caro. qͦd dixit pa¬
nẽ carnẽ. S ocat᷑ caro. qͦd
ñ capit caro. Et ideo magis
ñ capit caro. qͥa uocat᷑ caro.
Hoc enĩ exhorruert. hoc ad
se multũ ẽẽ dixert: hoc ñ pos¬
se fieri putauert̃. Caro mea
ẽ inqͥt: ꝓ mundi uita. Nort̃
fideles corpus xp̃i. si corpus
xp̃i eẽ ñ negligant. fiant cor-¬
pus. xp̃i: si uolunt uiuere de
mei qͥd dixerĩ. Homo es. es. ⁊¬
sp̃m habes: ⁊ corpꝰ habes. Sp̃m
dico que anima uocat᷑. qua
constat qͦd homo es. Constaᷤᷤ
enĩ ex anima ⁊ corpore. Habeᷤᷤ
itaq sp̃m inuisibilẽ. corpus
uisibile. Dic mͥ qͥd ex quo in¬
uat. Sp̃s tuus uiuit ex cor-¬
pore tuo: an corpꝰ tuũ ex spũ

Expanded text:
vivus qui de coelo descendi . Ideo vivus qui de coelo descendi . Ideo vivus, quia de coelo descendit. De coelo descendit et manna; sed manna umbra erat, iste veritas est. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum: et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem, carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim exhorruerunt, hoc ad se multum esse dixerunt, hoc non posse fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fideles corpus Christi, si corpus Christi esse non negligant. Fiant corpus Christi, si volunt vivere de mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
et in mariꝰ. ⁊ om̃s eandẽ escam
spiritalẽ manducauert. Spi¬
ritalẽ utiq eandẽ:. nã corpora¬
lẽ alterã. Quia illi manna. noᷤ
aliud. Spiritalẽ uͦ quã nos:
sed patres nr̃i. ñ patres illoꝵ.
Quibꝰ nos similes sumꝰ: ñ qͥbus
illi similes fuert̃. Et adiungit.
Et om̃s eundẽ potũ spãtalem
biber̃t. Aliud illi᷑  aliud nos. sed
specie uisibili. qͦd tam̃ hoc idẽ
significaret uͥtute sp̃ali. Quo¬
modo enĩ eundẽ potũ sỹalem
de sp̃ãli. sequenti petra. Petra
aũt erat. xp̃s. Inde panis: in de
potus. Petra xp̃s in signo. uerꝰ
xp̃s in uerbo ⁊ in carne. Et
quomͦ bibertͦ Pcussa ẽ petra
de uirga bis. Gemina ꝑciissio:
uo ligna crucis significat:
Hie ẽ gͦ panis de celo decendẽs:
ut siqͥs ex ipso manducaue
rit:. ñ moriat᷑. Sed qͦd ꝑtinet
ad uirtutẽ sacram̃ti: ñ qͦd
pertinet ad iusibile sacram̃¬
tum. Qui manducat intꝰ nõ
foris : qͥ manducat corde: ñ
qͥ premit dente. Ego sũ panis

Expanded text:
 omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt. Spiritualem utique eamdem; nam corporalem alteram, quia illi manna, nos aliud: spiritualem vero, quam nos. Sed patres nostri, non patres illorum: quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus . Inde panis, inde potus. Petra Christus in signo, verus Christus in Verbo et in carne. Et quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis mandurit, non moriatur ; sed quod pertinet ad virtutem sacramenti, non quod pertinet ad visibile sacramentum; qui manducat intus, non foris; qui manducat in corde, non qui premit dente. Ego sum panis
Abbreviated transcription (Latin):
hat. Quare uoluit dicere.
quẽ trayerit pat̾. Si trahen¬
di sumꝰ: ͥ ab illo traham᷑. cuidi¬
cit que dã que diligit. Crahe¬
toꝵ tuoꝵ. curremꝰ. Sed qͥd
intelligi uoluit adu̾tamꝰ. et

Expanded text:
hat? Quare voluit dicere, Pater quem traxerit? Si trahendi sumus, ab illo trahamur cui dicit quaedam quae diligit, torum tuorum curremus . Sed quid i
Abbreviated transcription (Latin):
a patre ⁊ didieit uenit ad me:
trẽ magistrũ om̃s ñ uider̃t᷑
filiũ uider̃tꝰ. Filius dicebat: sed
pat̾ docebat. Ego cũ homo
sim quẽ doceoͦ. Quẽ fr̃es : insi
eũ qͥ audit u̾bũ meũ ͦ Si ego
cũ homo sim illũ doceo qͥ au¬
dit uerbũ meũ. illũ docet ⁊
pater qͥ audit uerbũ eiꝰ. Si illũ
docet pater qͥ audit uerbum

Expanded text:
a Patre et didicit, venit ad me: a Patre et didicit, venit ad me: trem magistrum homines non viderunt, Filium viderunt? Filius dicebat, sed Pater docebat. Ego cum homo sim, quem doceo? quem, fratres, nisi eum, qui audivit verbum meum? Si ego cum homo sim, illum doceo qui audit verbum meum; illum docet et Pater, qui audit Verbum ejus: si illum docet Pater qui au
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ. qͥa ego resuscitabo eũ
in nouissimo die. Scriptũ ẽ enĩ
in ꝓpħis. Et erunt om̃s docibi¬
les dei. Quare hoc dixi ꝯ udeiͤ
Pat̾ uos ñ docuit: ͥ quomͦ me po¬
cestis agnosce reᷤ. Om̃s regnu il-
lius. docibiles dei erunt. Non
ab hominibꝰ audient. Et si ab¬
hominbꝰ audiunt. tam̃ qͦd intel¬
ligunt intꝰ dat᷑ : Iintꝰ choriiscat:
intus reuelat᷑. Quid faciunt ho¬
mines forie̾cus annuncianteᷤ :
Quid facio ego modo cũ loquorͦ
Strepitũ uerboꝵ. ingero auri¬
bus uestris. Nisi gͦ reuelet ille
qͥ intus ẽ. qͥd dico aut qͥd loqͦr.
Exterior cultor arboris: int̾ior
ẽ creator. Qui plantat ⁊ rigat.
extrinsecus oꝑat᷑. Hoc facimꝰ
nos. Sed neq qͥ plantat ẽ ali¬
qͥd: neq qͥ rigat. sed qͥ mere-¬
mentũ dat ds̃. Hoc ẽ: om̃s erũt
pat̾. Docendo: ñ necessitatẽ
imponendo. Ecee quomͦ trah¬
it. Erunt om̃s docibiles dei:
trahere dei ẽ. Omĩs qͥ audiuit

Expanded text:
mortuorum, quia ego resuscitabo eum mortuorum, quia ego resuscitabo eum in novissimo die. Scriptum est enim prophetis: Et erunt omnes docibiles Dei. Quare hoc dixit? O Judaei, Pater vos non docuit quomodo potestis me cognoscere? Omnes regni illius homines docibiles Dei erunt. Non ab hominibhominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aatat, non necessitatem imponendo. Ecce quomodo trahit. Erunt omnes docibiles Dei: trahere Dei est. Omnis qui audivit