comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um inuitatur. laqueo impi¬
etatis trahitur ad occasum.
genis consortia dissilirent. mu¬
tuis uuln̾ib ꝑeunt. ꝙ alt̾nis
gladiis ꝓst̾nuntur. Cresus max¬
inia regna. si alii tnsgredia-¬
tur. de oracłorum fide sͥ sub̾tũ
stratiis in seip̃m retorsit culpã. qͥ
amphibologiam oracłi minus
utiliter intellexit. Ad notiores
tͣnseatur historias. Apuis cũ
unica ꝙ singłaris ciuł belli tẽ¬
pestas orbem concuteret: docen¬
te phebo insimi euboico quie¬
tẽ querit. & mortẽ inuenit. Ora¬
culum qͥdem auctore lucano
celebre ẽ. Esfugis ingentes tan¬
ti discriminis experf.bellorum
romane minas. Solusq qͥeten
enboici lat̾is media conualle
tenebis. S ne falsitatis nota
in historias non oracła refun¬
dat᷑: canonicaꝙ cui fides in¬
columis ad qͥ escit. discutiat᷑
historia. Saul intirannũ uer¬
sus expͥncipe cum exigentibꝰ
culpis eẽt adño derelictus. &
adu̾sus popłm dñi eo duce in¬
ualesceret manus hostilis.sol¬

Expanded text:
um invitatur, laqueo impietatis trahitur ad occasum. generis consortia dissilirent, mutuis vulneribus pereunt, et alternis gladiis prosternuntur. Cresus maxima regna, si Halyn transgrediatur, de oraculorum fide sibi subjectum stratus, in se ipsum retorsit culpam, qui amphibologiam oraculi minus utiliter intellexit. Ad notiores transeatur historias. Appius cum unica et singularis civilis belli tempestas orbem concuteret, docente Phoebo in sinu Euboico quietem quaerit, et mortem invenit. Oraculum quidem auctore Lucano celebre est: Effugis ingentes tanti discriminis expers Bellorum, Romane, minas, solusque quietem Euboici lateris media convalle tenebis. Sed ne falsitatis nota in historias non oracula refundatur, canonica, et cui fides incolumis acquiescit, discutiatur historia. Saul in tyrannum versus ex principe, cum exigentibus culpis esset a Domino derelictus, et adversus populum Domini, eo duce invalesceret manus hostilis, sol
Abbreviated transcription (Latin):
Ego euenire posse ñ arbitrorut
cuiꝰcũq difficultatis articło liceat
ꝓpria auctoritate homini sͥ mor¬
tem inferre. nec etiã uͥ castitas
ꝑielitatur. licet hunc casum
indeatur exciꝑe doctor ille doc¬
toꝵ. cui in sacrario litt̾arum
m̃tis morte p̃mortui. animo
uiu̾e desierinit. Utiq ñ uiuoꝵ
s iam mortuoꝵ. mors ẽ. Infide¬
lium regum ꝑcurre seriem ie¬
robeam. acab. iezabel. nabu¬
godonosor. sennacherib. ꝙ alii
quoꝵ errores non sufficio enar¬
rare: quid lucrati sint ĩuatib
suis. qui uidebant eis falsa ꝙ
stulta. nec aꝑiebant miqͥtatẽ
eorum ut eos ad penitentiam
ꝓuocarent: Onĩs utiq euanu¬
erunt pꝰ pͥncipem uanitatis. &

Expanded text:
Ego evenire posse non arbitror, ut Ego evenire posse non arbitror, ut cujuscunque difficultatis articulo, liceat propria auctoritate homini, sibi mortem inferre, nec etiam ubi castitas periclitatur. Licet hunc casum videatur excipere doctor ille doctorum, cui in sacrario litterarummentis morte praemortui, animo vivere desierunt. Utique non vivorum, sed jam mortuorum mors est. Infidelium regum percurre seriem, Jeroboam, Achab, Jezabel, Nabuchodonosor, Sennacherib, et alii quorum errores non sufficio enarrare, quid lucrati sint in vatibus suis, qui videbant eis falsa et stulta, nec aperiebant eis iniquitatem eorum, ut eos ad poenitentiam provocarent? Omnes utique evanuerunt p
Abbreviated transcription (Latin):
titur samuelem. cui c̾tum ẽ
collatam ẽẽ inquiete sedema
dño. inter eos qui inuocant no¬
men eiꝰ. Quid gͦ sauli samuelis
sui ł pociꝰ phitonis ꝓfuere res¬
ponsa: Potuerat forte ñ p̃mu¬
nitus sꝑare meliora. ꝙ saltem
dum alieno confoderet᷑ gla¬
dio expectare. Oracłi uͦ uami¬
tate c̾tioratus gladio suo ĩ cu¬
buit. & inextremis agens dũ
mori potuisset inp̃lio. auram
u̾borum ꝑtimuit. ꝙ infirmi
q ꝓstrati animi consilio. corꝑis
ꝙ amie mortẽ asciuit. Głent᷑
gentes infortitudine sua. auc¬
tores earum dicant unꝰquisq
qd̾ sentit. dum heroum suoꝵ¬
suoꝵ titulos p̃dicant. dum
magnoꝵ uiroꝵ. fortitudinẽ¬
p̃conant᷑. bibat illis auctorib
cato uenenũ uult eiꝰ dextras
ꝙ m̃tes socioꝵ armet ad uolun¬
tariam mortẽ ꝑ manullas ad
cor uenenũ aspidum insanabi¬
le cleoꝑatra trahiciat. lucretia
alienam impudiciciã sangin¬
nis sui effusione condeminet.

Expanded text:
titur Samuelem, cui certum est, titur Samuelem, cui certum est, collatam esse in quiete sedem a Domino, inter eos qui invocant nomen ejus. Quid ergo Sauli Samuelis sui, vel potius Pythonis, profuere responsa? Potuerat forte non praemonitus sperare meliora, et saltem dum alieno confoderetur gladio exspectare. Oraculi vero vanitate certioratus gladio suo incubuit, et in extremis agens, dummori potuisset in praelio, auram verborum pertimuit, et infirmi et prostrati animi consilio, corporis et animae mortem ascivit. Glorientur gentes in fortitudine sua, auctores earum dicant, unusquisque quod sentit, dum heroum suorum titulos praedicant, dum magnorum virorum fortitudineaeconantur. Bibat illis auctoribus Cato venenum, Vulteius dextras et mentes sociorum armet ad voluntariam mortem. Per mamillas ad cor venenum aspidum insanabile Cleopatra trajiciat. Lucretia alienam impudicitiam sanguinis sui effusione condemnet.
Abbreviated transcription (Latin):
ci dm̃. neq fecisti iram furoris
eiꝰ mamalech. Iccirco qd̾ pat̾is
fecit tͥ dñs hodie. ꝙ dabit dñs
etiam tecũ isrł inmami philis¬
tinoꝵ. Cras autẽ tu ꝙ filii tui
mecum eritis. S ꝙ castra isrł tra¬
det dñs in manu philistiim.
Eritum qͥdem belli fideliter in¬
fidelis exposuit. s tñ u̾boꝵ ten¬
dicłis infidelem ꝙ infelicem
aĩam fraudulent̾ decepit. De¬
uiantis siqͥdem confirmat er¬
rorẽ. & impenitenti pꝰ exitum:
qͥetem repmittit. Cum enim
dicit dñm implet᷑um q̃ locutꝰ
ẽ in manu mea: se ꝓculdubio
simulat samuelẽ. ꝑ quẽ sauli
q̃ demuntiat: locutus ẽ dñs.
Cum autẽ subrungit cras tu
ꝙ filii tin mecũ eritis. ũum
qͥdem s fraudulent᷑ enunti¬
at. E rat enim die seq̃nti sibi
manum ex desꝑatione mici-¬
ens ad inferos tͣnsiturus. habi¬
turus partem cum eo q̃m ana¬
ricia. fastu. obstinatione m̃¬
tis fuerat insecutus. S falso
blanditur ingerenssꝑem qͥe¬
tis dum se gestu ꝙ uerbis men¬

Expanded text:
ci Domini, neque fecisti iram furoris ejus in Amalec. Idcirco quod pateris, fecit tibi Dominus hodie, et dabit Dominus, etiam tecum Israel in manu Philistinorum. Cras autem tu et filii tui mecum eritis. Sed et castra Israel tradet Dominus in manum Philisthiim . Exitum quidem belli, fideliter infidelis exposuit, sed tamen verborum tendiculis infidelem et infelicem animam fraudulenter decepit. Deviantis siquidem confirmat errorem, et impoenitenti, post exitum, quietem repromittit. Cum enim dicit Dominum impleturum quae locutus est in manu mea, se procul dubio simulat Samuelem, per quem Sauli, quae denuntiat, locutus erat Dominus. Cum autem subjungit: Cras tu et filii tui mecum eritis, verum quidem sed fraudulenter enuntiat. Erat enim die sequenti sibi manum ex desperatione injiciens, ad inferos transiturus, habiturus partem cum eo, quem avaritia, fastu, obstinatione mentis, fuerat insecutus. Sed falso blanditur, ingerens spem quietis, dum se gestu et verbis men
Abbreviated transcription (Latin):
me meẽ ut occidar: Et niraint
ei saul indño dicens. Uiuit dñs
quia non eueniet tͥ qͥcqͣm mali
ꝓpter hanc rem. Uerum qͥdem
sordescit amplus. & qͣm grã
deserit: fuint semꝑ nouissi¬
ma illiꝰ det̾iora pͥorib. Saclegii
⁊ͥ phitonissa conscia expaues¬
cit. ꝙ p̾otestas adño constituta
ad sacͥlegia euellenda. alias qͥ¬
dem timida cum negotia po¬
płi cũ dñi bella gerunt᷑ ydo¬
latris p̃stat audatiã. ꝙ saclegiis
regiam accõmodat auctorita¬
tẽ. Ariolos inquit dñs ⁊ magos
ne patieris iiuere. At ille ad
quẽ sermo dei dirigit᷑. ꝙ qͥ gla¬
dium portat ad uindictam ma¬

Expanded text:
ae meae, ut occidar? Et juravit ei Saul in Domino, dicens: Vivit Dominus, quia non veniet tibi quidquam mali propter hanc rem. Dixitque sordescit amplius; et quem gratia deserit, fiunt semper novissima illius deteriora prioribus. Sacrilegii igitur Pythonissa conscia expavescit, et potestas a Domino constituta ad sacrilegia evellenda alias quidem timida, cum negotia populi, cum domini bella geruntur, idololatris praestat audaciam, et sacrilegiis regiam accommodat auctoritatem. Ariolos, inquit Dominus, et magos ne patiaris vivere . At ille ad quem sermo Dei dirigitur, et qui gladium portat ad vindictam ma
Abbreviated transcription (Latin):
anaccepisti: S ut fidelius loqͣ¬
mur: ꝙ accepisti & app̾hendisti.
Non ẽ enim uolentis neq cur¬
rentis s miserentis dei. Qui scit
qͣndo ueniet. sero an media noc¬
te. angallicantu. an mane: Ut
enim ait ille. Nicħ morte c̾cius
ẽ nicħ hora inc̾tuis. Que utiq
ñ tim̾̃da ẽ qͣsi malũ. s qͣsi ma

Expanded text:
an accepisti? Sed, ut fidelius loquan accepisti? Sed, ut fidelius loquamur, et accepisti et apprehendisti. Non est enim volentis, neque currentis, sed miserentis Dei . Quis scit quando veniet, sero, an media nocte, an galli cantu, an mane? Ut enim, ait ille: « Nihil morte certius est, nihil hora incertius. » Quae utique non timenda est quasi malum, s
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ isrł infidelib sociaui. qi cum
regum uida alii bom alii ma¬
li fiu̾nt: reges isrł omnes reꝓbi
exitt̾unt. linque archana dei.
celumq inqͥrere qͥd sit. ait cato.
dire. E gregie qͥdem echicusdm¬
nẽ crede diem tͥ diluxisse supre¬
mũ. Grata suꝑueniet q̃ nõ sꝑa¬
bit᷑ hora. Ueritas autẽ ÷ͥ ubiq cõ¬
sona ẽ. nec ase licet amendacii
habitacło ꝓferat᷑ q̃nq discordat.
Sicut nec mundicia dum sui in¬
tegritate uiget: quarũcumq
sordiũ uicinitate polluit᷑. Ip̃a
mortẽ indicit ñ tumeri. ꝙ ad eã
excipiendam nos horis om̃ibus
p̃cipit p̃parari. ut quo minus
de diut᷑nitate uite p̃sumit᷑. in
cultum honestatis uirtutum
gradib auidius curratur. Mors
siqͥdem necc̃iũ munꝰ ẽ nature
iam corrupte. Corruptio nãq
mortis origo ẽ. Tolle corruptio¬
nẽ. sectare integͥtatem mundi¬
cie ꝙ uirtutis. iam in mortali¬
tatis uiam ingressus es: & qͣn¬
dam diuinitatis tue arram
app̃hendisti. App̃hendisti ĩqͣm.

Expanded text:
Israel infidelibus sociavi, quia cum regum Juda alii boni, alii mali fuerint, reges Israel omnes reprobi exstiterunt. Linque arcana Dei, coelumque inquirere, quid sit, ait Cato, dire. Egregie quidem ethicus: Omnem crede diem tibi diluxisse supremum, Grata superveniet quae non sperabitur hora. Veritas autem sibi ubique consona est, nec a se, licet a mendacii habitaculo proferatur, quandoque discordat. Sicut nec munditia, dum sui integritate viget, quarumcunque sordium vicinitate polluitur. Ipsa mortem indicit non timeri, et ad eam excipiendam, nos horis omnibus praecipit praeparari, ut quo minus de diuturnitate vitae praesumitur, in cultum honestatis virtutum gradibus avidius curratur. Mors siquidem necessarium munus est, naturae jam corruptae. Corruptio namque mortis origo est. Tolle corruptionem, sectare integritatem munditiae et virtutis, jam immortalitatis viam ingressus es; et quamdam divinitatis tuae arcam apprehendisti. Apprehendisti, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
enm ascło uatum ꝓfuere res¬
ponsan Cresci ne anpirro.
aut p̃cedentiũ aut sub seq̃n¬
tium cuiqͣm: Dux thebanus
dum de oracło sꝑat uictorrã.
fr̃is mucrone ꝑfoditur. Ei tñ
auiis laius successus belli ilꝰ
est polliceri. Quid enim aliud
significaret qd̵ post multas
ambages intulit. c̾ta ẽ uictoria
thebis: Cet̾um ne int̾empto
duce m̃dacii arguat᷑. ut falla¬
tiã ambigua u̾itatis nota obdu¬
c̾et. quo maliciam tueatur sub¬
iecit. hei mͥ ꝑ gladios uicit pa¬
ter. Sic gͦ dim quasi fatoꝵ.
consilio securus ad parricidi

Expanded text:
enim a saeculo vatum profuere resenim a saeculo vatum profuere responsa? Cresone, an Pyrrho, aut praecedentium aut subsequentium cuiquam? Dux Thebanus dum de oraculo sperat victoriam, fratris mucrone perfoditur. Et tamen avus Laius successus belli visus est polliceri. Quid enim aliud significaret, quod post multas ambages intulit: . . . Certa est victoria Thebis? Caeterum ne, interempto duce, mendacii arguatur, ut fallaciam ambigua veritatis nota obduceret, quo malitiam tueatur, subjecit: Hei mihi per gladios vicit pater. Sic ergo dum quasi fatorum consilio securus ad parricidi
Abbreviated transcription (Latin):
cubo uigili ue m̃datiorẽ. Item
chiromãticus adhibitus ꝙ con¬
sultus quid contulit: Llam sub
eo articło ut̾q quisqͥs hoc eg̾it:
consultus ẽ. Tu qͥdem paucis di¬
ebis elapsis. quasi stellam ma¬
tutinã gen̾is tui ñ p̃monitus ꝑ¬
didisti. Cetera que melius nos¬
ti scienter taceo cum istiuanita¬
it sua meruerint. ne nlt̾ius con¬
sulant᷑. Phitonicorum uͦ eo ꝑni¬
ciosior est consultatio: quo falłã
malignoꝵ. sp̃uum in his mami¬
festior ẽ. qͥ siue mentiant᷑ siue
non: inꝓpofico semꝑ hñt ut no¬
ceant. fallunt autem int̾dum
studio fallendi. int̾dum cectta¬
tis sue errore decepti. id tñ agñt
assidue. ut futuroꝵ. conscii per
omĩa uideant᷑. Inde ẽ. qd̾ ambi¬
guitate u̾boꝵ. obnubilare stu¬
dent oracła. ut ẽ m̃daces aut
fallaces inuenti fui̾nt aliquo
rationis uelam̃to suam q̃ant
tueri falłam. Sic utiq falłe nõ
desistunt: donec auditores su¬
os p̃cipitent inruinam. Qui

Expanded text:
cubo, vigilive mendacior est. Item cubo, vigilive mendacior est. Item chironomanticus adhibitus, et consultus quid contulit? Nam sub eo articulo uterque, quisquis hoc egerit, consultus est. Tu quidem paucis diebus elapsis, quasi stellam matutinam generis tui non praemonitus perdidisti. Caetera, quae melius nosti, scienter taceo; cum isti vanitate sua meruerint ne ulterius consulantur. Pythonicorum vero eo perniciosior est consultatio, quo fallacia malignorum spirituum in his manifestior est, qui sive mentiantur, sive non, in proposito semper habent ut noceant. Fallunt autem interdum studio fallendi, interdum caecitatis suae errore decepti: id tamen agunt assidue, ut futurorum conscii per omnia videantur. Inde est quod ambiguitate verborum obnubilare student oracula, ut cum mendaces, aut fallaces inventi fuerint, aliquo rationis velamento suam quaerant tueri fallaciam. Sic utique fallere non desistunt, donec auditores suos praecipitent in ruinam. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ parte inextis animaliũ diui¬
nare p̃dictum ẽ. Extorum qͥdem
censentur nomine omĩa que cu¬
tis extremitate tegunt᷑. Uñ ꝙ il¬
los qͥ in humerulis arietũ ł quoꝵ¬
cũq ossib ammaliũ uaticinan¬
tur. eis cõnumi̾andos ẽẽ mani¬
festũ ẽ. Chiromantici quoq u̾a
que irugis manuũ latent: se
nosse głantur. Quoꝵ erroremqi
rõne ñ nititur. ñ necesse ẽ rõnibꝰ
impugnare. licet eo ip̃o illos ex¬
pugnet ratio:. qd̾ deficiunt rõne.
Unum tũ est qd̾ ate sime patien¬
ter audias. attentissime quero.
Quid nugatores isti qm̃ eostͥ no¬
tos ẽẽ non ambigo. qndo de dubiis
interrogati sunt ꝓfuerunt:
Cũ adi̾sus micollin os britone̾ re¬
gia eẽt expeditio ꝓducenda. in
quo te consultus aruspex p̃mo¬
mut: Qmuis ab eo u̾itatis ar¬
chanũ ñ fu̾it inqͥrendum. qͥ ex¬
cubiali obsequio concinnator
qm occulte u̾itatis int̾pres. uulgo
siqͥdem cũ quis mentiendinota ĩ¬
uritur: dici solet. qr quonis ex¬

Expanded text:
 parte in extis animalium divinare praedictum est. Extorum quidem censentur nomine, omnia, quae cutis extremitate teguntur. Unde et illos, qui in humerulis arietum, vel quorumcunque ossibus animalium vaticinantur, eis connumerandos esse manifestum est. Chiromantici quoque vera, quae in rugis manuum latent, se nosse gloriantur. Quorum errorem quia ratione non nititur, non necesse est rationibus impugnare, licet eo ipso illos expugnet ratio, quod deficiunt ratione. Unum tamen est quod a te, si me patienter audias, attentissime quaero. Quid nugatores isti, quoniam eos tibi notos esse non ambigo, quando de dubiis interrogati sunt, proferunt? Cum adversus Nivicollinos Britones regia esset expeditio producenda, in quo te consultus aruspex praemonuit? Quamvis ab eo veritatis arcanum non fuerit inquirendum, qui excubiali obsequio concinnator quam occultae veritatis interpres. Vulgo siquidem eum quis mentiendi nota inuritur, dici solet, quia quovis ex
Abbreviated transcription (Latin):
3ͥ specularii blanduintur
qd nichil ĩmolant. nullinocent.
sepius ꝓsunt dum furta dete¬
gunt. maleficiis purgant or¬
bem. & solam utilem aut necẽi¬
am appetunt u̾itatem. Non
sic impii ñ sic. Qui ñ colligit in¬
quit mecũ disꝑgit. & qͥnon ẽ
mecũ: contra me ẽ. Dum hec
dño ꝓhibente ex̾cent impii. qͥd
aliud faciunt qͣm calcaneum
erigere adu̾sus ꝓhibentem:
Certe nimis ẽ qd̾ immolat. qͥ
eiecto sp̃u sc̃o. idolatrie m̃tem
ꝓstituit. Nimiũ est qd̾ ĩmolat. qͥ
pollutas aures demonioꝵ. solli¬
citat uoce dño consecrata. Ni¬
miũ ÷ qd̾ ĩmolat. qͥ motum
corꝑis accõmodat ad detestabi

Expanded text:
 specularii blandiuntur, quod nihil immolant, nulli nocent, saepius prosunt dum furta detegunt, maleficiis purgant orbem, et solam utilem aut necessariam appetunt veritatem. Non sic impii, non sic . Qui non colligit, inquit, mecum, dispergit; et qui non est mecum, contra me est . Dum haec Domino prohibente, exercent impii, quid aliud faciunt, quam calcaneum erigere adversus prohibentem? Certe nimis est quod immolat, qui, ejecto Spiritu sancto, idololatriae mentem prostituit. Nimium est quod immolat, qui pollutas aures daemoniorum sollicitat voce Domino consecrata. Nimium est quod immolat, qui motum corporis accommodat ad detestabi
Abbreviated transcription (Latin):
secum cͥmine saclegii. ꝙ pena dã¬
nationis inuoluant. Tranffign¬
rant etiã se int̾dum in angłos
lucis. honesta sola p̃cipunt il¬
licita ꝓhibent. mundiciã con¬
sectant᷑. utilitatib ꝓuident:
ut qͣsi boni & ꝓpicii familiariꝰ
admittant᷑. audiant᷑ benignins.
amentur artius. facilns exandi¬
antur. habitum quoq indiuit
uen̾abiliũ ꝑsonarũ: ut eis ma¬
ior ꝙ ꝓmptior reu̾entia impen¬
dat᷑. Et ait saul. Coartor nimis.

Expanded text:
secum crimine sacrilegii, et poena damsecum crimine sacrilegii, et poena damnationis involvant. Transfigurant etiam se interdum in angelos lucis, honesta sola praecipiunt, illicita prohibent, munditiam consectantur, utilitatibus provident, ut quasi boni et propitii familiarius admittantur, audiantur benignius, amentur arctius, facilius exaudiantur: habitum quoque induunt venerabilium personarum, ut eis major et promptior reverentia impendatur. Et ait Saul: Coarctor
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ꝙ ex eo ꝓbatur: qd̾ subiungit.
Et inclinauit se: ꝙ ad orauit.
Sienim fuisset samuel: nequa¬
qͣm se ꝑmisisset ab homine ado¬
rari qͥ scdm legem credidat ꝙ do¬
cuerat unum deum & dñm ad¬
orandũ. Pret̾ea scẽ anime apo-¬
testate malignoꝵ sp̃uum exẽ¬
pte sunt. Postremo decepti ho¬
minis ñ fouisset errorẽ qd̾ eũ
ex sub seq̃ntib fecisse colligit᷑.
Dixit autẽ samuel ad saulem.
Quare in quietasti me ut suscita¬
rer: hec ẽ enim fraudulentia
malignorum sp̃uum. ut qd̾ ultͦ
faciunt ꝙ dictant hominibꝰ fa¬
ciendum: oꝑose dissimulent. ut
hoc facere indeant᷑ inuiti. Si¬
mulant se coactos.ꝙ quasi exor¬
cismoꝵ uir tute extractos fing̃t.
ꝙ quominꝰ caueant᷑: ex orcismos
qͣsi in noĩe dm̃. aut infide tͥmta¬
tis. aut in carnationis & passionis
uirtute conceptos componunt.
eosdemq hominib tradunt. ex̾¬
centib eos obtemꝑant. donec cos

Expanded text:
quod et ex eo probatur quod subjungit: quod et ex eo probatur quod subjungit: Et inclinavit se, et adoravit. Si enim fuisset Samuel, nequaquam se permisisset ab homine adorari, qui secundum legem crediderat, et docuerat unum Deum et Dominum adorandum. Praeterea sanctae animae a potestate malignorum spirituum exemptae sunt. Postremo decepti hominis non fovisset errorem, quod eum ex subsequentibus fecisse colligitur. Dixit autem Samuel ad Saulem: Quare inquietasti me ut suscitarer ? Haec est enim fraudulentia malignorum spirituum, ut quod ultro faciunt, et dictant hominibus faciendum, operose dissimulent, ut hoc facere videantur inviti. Simulant se coactos, et quasi exorcismorum virtute extractos fingunt; et quo minus caveantur, exorcismos quasi in nomine Domini, aut in fide trinitatis, aut incarnationis, et passionis virtute conceptos componunt, eosdemque hominibus tradunt, exercentibus eos obtemperant, donec eos
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ sub t̾ra. ꝙ intenebris eẽ sig¬
nificat. Dixit gͦ saul. Qualis
ẽ forma eius: Que ait . uir se¬
nex ascencdit. ꝙ ip̃e amictus ÷
pallio. Intellexit itaq saul qd̾
samuel eẽt. ꝙ melinauit se suꝑ
faciẽ sua ĩcrã es ad orauit. formã¬
illius qui apparebit diligenter
inquirit. forte gentilium erro¬
re deceptus. eandem habitus
& negotiorum formam singłis
ap̃ inferos credens. qua suꝑsti¬
tes fuerant insigniti. Unde
illud. Que grã curruum armo¬
rũq fuit uiuis. que cura niten¬
tes pascere equos ead̾ seq̃r tellu¬
re repostos. S ñne potũat scĩ
uiri clarior eẽ gła. aut pꝰ mortẽ
inuentis habitus inmutari:
Et qͥdem ꝓuide & fideliter ñ
dicit scͥptura samuelem phitomᷤ
imꝑio suscitatũ. s cecitatẽ im¬
pii sensus prudent᷑ exp̃ssit. Ait
enim. Audita forma uiri & ha¬
bitu: inrtellexit saul qd̵ samu¬
el eẽt. Deceptus utiq intellexit.

Expanded text:
nem sub terra, et in tenebris esse signem sub terra, et in tenebris esse significat. Dixit ergo Saul: Qualis est forma ejus? Quae ait: Vir senex ascendit, et ipse amictus est pallio. Intellexit itaque Saul quod Samuel esset, et inclinavit se super faciem suam in terram, et adoravit . Formaillius qui apparebat diligenter inquirit, forte errore gentilium deceptus, eamdem habitus et negotiorum formam singulis apud inferos credens, qua superstites fuerant insigniti. Unde illud: Quae gratia curruum Armorumque fuit vivis, quae cura nitentes Pascere equos, eadem sequitur tellure repostos. Sed nonne potuerat sancti viri clarior esse gloria, aut post mortem viventis habitus immutari? Et quidem provide, et fideliter non dicit Scriptura Samuelem Pythonis imperio suscitatum, sed caecitatem impii sensus prudenter expressit. Ait enim: Audita forma viri et habitu, intellexit Saul quod Samuel esset. Deceptus utique intellexit;
Abbreviated transcription (Latin):
dictum articłm fidei sͥ seruet
in columen. Dm̃ ꝙ enim iustũ
usq ꝙͣ non credidit. opinans
etiam in scõs pꝰ exitum uite huiꝰ.
malignis spirrtib concessam
potestatem. Nouerat enĩ sc̃msa¬
inuelẽ phitonicis non obtem¬
ꝑasse dum uiueret. nec aliqd̾
cum eis mnite familiaritatis hũis
tit excitari. ¶ult etiam ad hoc
cogi defunctũ ad qd̾ uinusim¬
pelli ñ potuit. Regi siqͥdem
noluit indicare dum uiueret.
nͥ qd̾ indicandum dñs inspi¬
rabat. Cũ autẽ uidisset mulier
samuelem: exelamauit uoce
magna & dixit ad saulem.
Quare imposiusti michi: Tu
es enim saul. Se utiq deceptã
credidit. & etiã pꝰp̾stitum iura¬
m̃tum noticia ꝙ p̃sentia pͥnci¬
pis oneratam. Dixitq ei rex.
sloli timere. Quid uidisti: Et
ait mulier ad saulem. Deos uidi
ascendentes de t̾ra. Phitonisse
potuerat ab incepto uł tenuis
fidei inrum deterruisse respõ¬
sio. Deoꝵ. siqͥdem pluralitatẽ
inducit. ꝙ eorum habitatio¬

Expanded text:
dictum articulum fidei sibi servet dictum articulum fidei sibi servet incolumem. Deum etenim justum usquequaque non credidit, opinans etiam in sanctos post exitum vitae hujus, malignis spiritibus concessam potestatem. Noverat enim sanctum Samuelem Pythonicis non obtemperasse dum viveret, nec aliquod cum eis initae familiaritatis habuistit excitari. Vult etiam ad hoc cogi defunctum, ad quod vivus impelli non potuit. Regi siquidem noluit indicare dum viveret, nisi quod indicandum Dominus inspirabat. Cum autem audisset mulier Samuelem, exclamavit voce magna, et dixit ad Saulem: Quare imposuisti mihi? Tu es enim Saul . Se utique deceptam credidit, et etiam post praestitum juramentum, notitia et praesentia principis oneratam. Dixitque ei rex: Noli timere, quid vidisti? Et ait mulier ad Saulem: Deos vidi ascendentes de terra Pythonissae potuerat ab incoepto, vel tenuis fidei virum deteruisse responsio. Deorum siquidem pluralitatem inducit, et eorum habitatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicło discat qm ꝑ płexi sunt.
nerui testicłoꝵ leuiathan. cũ
sͥ tetenderit saq̃um ꝓpriioꝑis.
aquo si ne salutis dispendio.
ñ euadit. Ei iam arta complex¬
io ꝙ cornutꝰ qͥdam ĩminet sillo¬
gismus. Si phitom̾se parcitur.
dñi molatur imꝑirm p̃cipien¬
tis ut maleficia hunꝰmodi de
terra eradant᷑. Si non parcit᷑:
iram̃ti religio uiciatur. Quo¬
cũq se uertat impuis: comp̃¬
hendit᷑ in oꝑib suis. Dixit gͦ
mulier. Quem suscitabo tibi:
Qui ait. Samuelem. Omĩum
tempoꝵ una ẽ fides. deum eẽ.
eundemq iustũ ꝙ bonũ. & re¬
mun̾atorem sꝑantiũ inse. om¬
niũ plene m̾itis respondentẽ.
Ante legẽ. sub lege. sub grã. ne¬
mini rectum sapienti uenit
istud indubium.Sine ista ne¬
mo uiqͣm ingressus ẽ ad sa¬
lutem. Uerũ qͥ exat inminii.
paulatim ad maiora ꝓlabit᷑.
Sic iste pͥmo negligens. dernde
mobediens. pꝰmodũ contumax.
exinde obstinatꝰ. postremo ad
eã ꝓlapsus ẽ cecitatẽ: ut nec p̃¬

Expanded text:
iculo discat, quam perplexi sint nervi testiculorum Leviathan, cum sibi tetenderit laqueum proprii operis, a quo sine salutis dispendio non evadit. Ei jam arcta complexio, et cornutus quidam imminet syllogismus: Si Pythonissae parcitur, Domini violatur imperium, praecipientis ut maleficia hujusmodi de terra eradantur; si non parcitur, juramenti religio vitiatur. Quocunque se vertat impius, comprehenditur in operibus suis. Dixit ergo mulier: Quem suscitabo tibi? Qui ait: Samuelem . Omnium temporum una est fides, Deum esse, eumdemque justum, et bonum, et remuneratorem sperantium in se, omnium plene meritis respondentem, ante legem, sub lege, sub gratia: nemini rectum sapienti, venit istud in dubium. Sine ista nemo unquam ingressus est ad salutem. Verum qui errat in minimis, paulatim ad majora prolabitur. Sic iste primo negligens, deinde inobediens, postmodum contumax, exinde obstinatus, postremo ad eam prolapsus est caecitatem, ut nec prae
Abbreviated transcription (Latin):
monio. colloquio dorum ꝓnun¬
tiatus ẽ eẽ dignissimus. slec est
qd̃ sub exorcismoꝵ. p̃textu suñ
quis tueat᷑ errorem qͥ ad minu¬
endam demonũ potestatẽ. ꝙ dis¬
trahendũ qd̃ ħnt cũ homine
familiaritatis cõmerciũ institu¬
ti sunt carento ꝓprie uir tutis
effectu. nͥ indeidigito conuales¬
cant. Porro sp̃s sc̃s discipline
effugit fictum. & corpus pecc̃is
sub ditum sui eẽ habitałm declig¬
nat᷑. Quicqͥd uͦ huiꝰ modi agatur.
ficticiũ est ꝙ phantasticũ. & u̾ita¬
tis sub̾am nescit. Nidetur qͥdem
ad eẽ dum p̃cib ꝙ oblationib
inuocatur. ꝙ effectu petitionẽ
ꝓseq̃nte sacrilegum errantis
anime desid̾ium ad impletur.
Ab est autẽ tam longe ut subtc¬
ta tutela sui eos quos ꝑficdia tan¬
ta exagitat. uariis ludificatio¬
nib demonũ trahi sustineat
ad gehennam. Se siqͥdem ad
huuiꝰ mocti flagicia ꝓhibuit in¬
initari publica noce eccłe. adu̾

Expanded text:
monio, colloquio deorum pronunmonio, colloquio deorum pronuntiatus est esse dignissimus. Nec est quod sub exorcismorum praetextu, suum quis tueatur errorem, qui ad minuendam daemonum potestatem, et ad distrahendum, quod habent cum homine, familiaritatis commercium instituti sunt, carentque propriae virtutis effectu, nisi in digito Dei convalescant. Porro Spiritus sanctus disciplinae effugit fictum; et corpus peccatis subditum, sui esse habitaculum dedignatur. Quidquid vero hujusmodi agatur, fictitium est et phantasticum, et veritatis substantiam nescit. Videtur quidem adesse, dum precibus et oblationibus invocatur, et effectu petitionum persequente, sacrilegum errantis animae desiderium adimpletur. Abest autem tam longe, ut subtracta tutela sui, eos quos perfidia tanta exagitat, variis ludificationibus daemonum, trahi sustineat ad gehennam. Se siquidem ad hujusmodi flagitia prohibuit invitari publica voce Ecclesiae, a
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ pħie pͥncipes pitagoras &
plotinus ꝓhibitionis huiꝰ non
tam auctores st̃ qͣm p̃cones. om¬
nino illicitum eẽ dicentes qͣm¬
piam milicie seruentẽ ap̃sidio
& cõmissa sͥ statione discedere
citra ducis ł pͥncipis uissionẽ.
Rlane eleganti exemplo usi ft̃:
eo qd̾ milicia ẽ uita hominis
suꝑ terrã. Quid si contra iube¬
ant oracła natum ł responsa
phitonis: Sculdubio minune
centie nemo cuiqͣm debet fidẽ.
Si mͥ ñ credis: numã romanoꝵ
imꝑatorem fere innocentissi¬
mũ p̃ter titum si placet atten¬
de. Dum inuitaretur ad ho-¬
micidiũ petito capite ad sac̾¬
ficia: censuit cepam ẽẽ ceden¬
dam. reflectens ad ĩnotentiã
etiã ꝑu̾si numinis uolunta¬
tem. At cũ hominis adic̾et᷑
anumine: capillos se pollicitꝰ
ẽ oblaturũ. Cũ uͦ sp̃s ĩ mundꝰ
sitiret ꝙ sanguinẽ: piscem im¬
molandum ẽẽ respondit. Sic
itaq cũ ratio eiꝰ cͥcumueniri
non posset ut traheret᷑ ad cul¬
pam: inmundoꝵ spũum testi¬

Expanded text:
e principes Pythagoras et Plotinus prohibitionis hujus non tam auctores sunt quam praecones, omnino illicitum esse dicentes, quempiam militiae servientem a praesidio et commissa sibi statione discedere, citra ducis vel principis jussionem. Plane eleganti exemplo usi sunt, eo quod militia est vita hominis super terram . Quid si contra jubeant oracula vatum, vel responsa Pythonis? Procul dubio minime centiae, nemo cuiquam debet fidem. Si mihi non credis, Numam Romanorum imperatorem fere innocentissimum praeter Titum, si placet, attende. Dum invitaretur ad homicidium, petito capite ad sacrificia, censuit cepam esse caedendam, reflectens ad innocentiam etiam perversi numinis voluntatem. At cum hominis adjiceretur a numine, capillos se pollicitus est oblaturum. Cum vero spiritus immundus sitiret et sanguinem, piscem immolandum esse respondit. Sic itaque cum ratio ejus circumveniri non posset, ut traheretur ad culpam, immundorum spirituum testi
Abbreviated transcription (Latin):
plectenda. Unũ ÷ qd̾ totis m̃tis
ꝙ corꝑis uirib fugiendum ẽ.
Quid illudsit: queris. Turpitu¬
do ꝙ tocius sp̃es inhonesti. Hec
enim faciunt mortẽ t̾minum
ñ ẽẽ maloꝵ. s añcedentiũ ꝙ suc¬
cedentiũ copłam. Ad hanc fugi-¬
endam nõ oracła uatumaĩ phi¬
tonis consultatio necc̾ia ẽ. fid eliꝰ
&utilius ad hoc ratio cdata con¬
sulit᷑. Cato in libia extreme dif¬
ficultatis angustia coartatus.
hamonẽ iouem dedignatꝰ : con¬
sultare: ratus ⁊ͥ rationẽ suffice̾.
ut ꝑsuaderet seruandam lib̾ta¬
tẽ. ꝙ ñ mͦ dñationis cesaree iu¬
gum. s omnẽ notam turpitu¬
dinis fugiendam. licet ineo
errau̾it. qd̾ auctoritate ꝓpria
uite munꝰ abiecit. Qd̃ nõ mͦ
fideliũ institutis. s constituti

Expanded text:
uod totis mentis et corporis viribus fugiendum est. Quid illud sit quaeris? Turpitudo, et totius species inhonesti. Haec enim faciunt, mortem terminum non esse malorum, sed antecedentium et succedentium copulam. Ad hanc fugiendam non oracula vatum, non Pythonis consultatio necessaria est: fidelius et utilius ad hoc ratio data consulit. Cato in Libya extremae difficultatis angustia coarctatus, Ammonem Jovem dedignatus est consultare; ratus sibi rationem sufficere ut persuaderet servandam libertatem, et non modo dominationis Caesareae jugum, sed omnem notam turpitudinis fugiendam. Licet in eo erraverit quod auctoritate propria vitae munus abjecit: quod non modo fidelium institutis,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑnos mala: ẜpterea dicit dñs.
Syon qͣsi ager arabitur. ꝙ ierłm
ut custodia pomerii erit. Quigͦ
inpecunia diuinabant. ꝙ si ꝓ¬
pħarũ insultant nõie: sepe men¬
daces. semꝑ mendosi. aliem st̃
trocinet᷑ mͥ. Et suscita mͥ qͣm
dixero tͥ. Utiq falła fallatiam
trudit. Datus rex in senfum
ixpbum. qui sͥ ꝑsuaserat phi¬
tonẽ scĩe p̃sulem. p̃scrum fu¬
turoꝵ. archani consilii consci¬
um. u̾itatis int̾pretem. sͥ qͦ
ꝑsuasit eundem tanta p̃ditũ
potestate: ut posset etiã mor¬
tuos suscitare. & tante benig¬
nitatis ut etiam ieo qd̾ raris¬
simũ ẽ ꝙ difficillimũ. famili¬
arib suis morem gereret. ẜcal
dubio elapsum erat amemoria
eiꝰ aut inutiliter tenebat᷑ canti
facit ꝙ ditat. humiliat ꝙ sub¬
leuat. & qd̾ in se ip̃o impletum
uiderat saulꝰ suscitat depulu̾e
egenum. ut sedeat cum pͥnci¬
pib ꝙ solium głe deneat. Et qͥ
hec facit. ꝓculdubio scĩarum
dñs ẽ. Et ait mulier ad eum.

Expanded text:
supra nos mala. Propterea dicit Dominus: Sion quasi ager arabitur, et Hierusalem ut custodia pomoerii erit . Qui ergo in pecunia divinabant, etsi prophetarum insultant nomine, saepe mendaces, semper mendosi, alieni suntrocinetur mihi. Et suscita mihi quem dixero tibi. Utique fallacia fallaciam trudit. Datus rex in sensum reprobum, qui sibi persuaserat Pythonem scientiae praesulem, praescium futurorum, arcani consilii conscium, veritatis interpretem, sibi quoque persuasit, eumdem tanta praeditum potestate, ut posset etiam mortuos suscitare, et tantae benignitatis, ut etiam in eo, quod rarissimum est et difficillimum, familiaribus suis morem gereret. Procul dubio elapsum erat a memoria ejus, aut inutiliter tenebatur canticfacit et ditat, humiliat et sublevat, et quod in ipso impletum viderat Saul, suscitat de pulveut sedeat cum principibus et solium gloriae teneat . Et qui haec facit, procul dubio scientiarum Dominus est. Et ait mulier ad eum:
Abbreviated transcription (Latin):
rrant utiq ꝙ impudẽ¬
ter errant. qͥ pħiam
in solis uerbis consistere opi¬
nant᷑. Errant qui uͥtutem uer¬
ba putant: ut lucum ligna.
Nam uirtutis cõmendatio
12. Capⁿ. de meptie mugatorũ qui sayĩam uerba putant et ꝙ
aliter legendi sunt libri diuim aliter gentiles

Expanded text:
rrant utique, et impudenter errant, qui philosophiam in solis verbis consistere opinantur. Errant qui virtutem verba putant, ut lucum ligna. Nam virtutis commendatio. XII. De ineptiis ungatorum, qui sapientiam verba putant: et quod aliter legendi sunt libri divini, aliter gentiles
Abbreviated transcription (Latin):
gi exc̃itatione suerit solidata.
Obtinet hoc inlib̾alib. uiri¬
lib. ꝙ mecanicis. aut si que
sunt quarũ nondũ audie¬
rimꝰ m̃tionẽ: ut ars infecun¬
da sit sine nsu. ꝙ usus temariꝰ
sine arte. Milicia gͦ sine arte
inhers est: in officiosa sine usu.
Quo circa qui miles ẽẽ uolue¬
rit. p̃discat artem. eamq usu
ꝙ ex̃cicio firmet. ut cum electꝰ
fuerit ꝙ milicie sacͣmento ascͥp¬
tus: rei publice ꝙ sͥ utiliter ui¬
uat. & non sit ꝓut plutarchꝰ
ait manꝰ manca. His enim
uerbis ininstitutione traiani
nouissime usus ẽ: cum ama¬
nibꝰp lapsus: ad pedes. Seqͣmur
gͦ eum ꝙ sicut ipse ait quasi
soccos pedib faciamus. ut nõ
offendant᷑ ad lapidem obicem¬
ue aliũ quem multiplex inge¬
rit casus.

Expanded text:
gi exercitatione fuerit solidata. gi exercitatione fuerit solidata. Obtinet hoc in liberalibus, virilibus et mechanicis, aut si quae sunt, quarum nondum audierimus mentionem, ut ars infecunda sit sine usu, et usus temerarius sine arte. Militia ergo sine arte iners est, inofficiosa sine usu. Quocirca qui miles esse voluerit, praediscat artem, eamque usu et exercitio firmet, ut cum electus fuerit, et militiae sacramento ascriptus, reipublicae et sibi utiliter vivat, et non sit, prout Plutarchus ait, manus manca. His enim verbis in institutione Trajani novissime usus est, cum a manibus prolapsus est ad pedes. Sequamur ergo eum, et sicut ipse ait, quasi soccos pedibus faciamus, ut non offendantur ad lapidem, obicemve alium, quem multiplex ingerit casus.
Abbreviated transcription (Latin):
osissimũ. Qd̃ uͦ inp̃ceptis elo¬
quentre adherenniũ scribẽs
de arte dicendi asseruit. eã
scilicet in efficacem ꝙ inutilẽ
eẽ sine usu ꝙ ex̃citatione di¬
cendi. ad om̃s artes arbitror
tͣnsferendum. quatenꝰ ñ fir¬
mant᷑ usu. nec exercicio ro¬
borant᷑. Adeo qͥdem ut si ar¬
tem usumq dissocies. utili¬
or sit usus expers artis. qũã
ars que sui usum ñ habet.
Nam ꝙ dauid infunda & la¬
pide quoꝵ ꝑiciam & nsum
habebat. allophilum strauit.
ꝙ inbaculo suo aggredi aulꝰ
ẽ uir̾ cunctis terribilem. &
bellatorem ab adolescentia sua.
Reiecitq loricam regiam ꝙar¬
ma qͥb ex̃citatꝰ non fuerat ratꝰ
quoꝵ usus excicio ñ firmat᷑.
Cet̾m sicut arssterił ẽ usus
ignara. sic & usus imꝑfectus
÷ qͥ exarte ñ ꝓuenit. Est ergo
singłoꝵ unncium anatura.
qua reluctante & ut dici so¬
let inurta minerua: nicħ
recte agredimur:. Pgressus ab
usu. ab arte ꝑfectio. si tñ iu¬

Expanded text:
osissimum. Quod vero in praeceptis eloosissimum. Quod vero in praeceptis eloquentiae ad Herennium scribens, de arte dicendi asseruit, eam scilicet inefficacem et inutilem esse sine usu et exercitatione dicendi, ad omnes artes arbitror transferendum, quatenus non firmantur usu, nec exercitio roborantur. Adeo quidem ut si artem usumque dissocies, utilior sit usus expers artis, quam ars quae sui usum non habet. Nam et David in funda et lapide, quorum peritiam et usum habebat, allophylum stravit, et in baculo suo aggredi ausus est virum cunctis terribilem, et bellatorem ab adolescentia sua. Rejecitque loricam regiam et arma, quibus exercitatus non fuerat, ratus quorum usus exercitio non firmatur. Caeterum sicut ars sterilis est usus ignara, sic et usus imperfectus est, qui ex arte non provenit. Est ergo singulorum initium a natura, qua reluctante, et ut dici solet invita Minerva, nihil recte aggredimur. Progressus ab usu, ab arte perfectio, si tamen ju
Abbreviated transcription (Latin):
pocius ipse tecum. Raro enim
manet absconditum: qd̾ ad no¬
ticiam multitudinis uenit.
Milttaria ꝙ̃ p̃cepta ꝙ exempla
strenuoꝵ iuniorib sepe refe̾n¬
da sunt: ut his adscienciam in¬
struantur. illis accẽdant᷑ ꝙ ani¬
ment᷑ ad uirtutẽ. Nec tñ ꝓpositũ
meũ ẽ rei militaris hic artem
tradere. q̃ quidem maxima ẽ
& ꝑ necessaria. ꝙ sine qua ut
uerbis plutarchi utar: manchꝰ
qͥlibet intelligitur pͥncipatus.
Qũã siquis ediscere uoluerit:
adeat catonẽ censorinum.
legat & illa que cornelins
celsus. que uiluis iginus. q̃
uegecius renatꝰ. cuius eo qd̾
elegantissime ꝙ diligentissi¬
me rei militaris artem tra¬
did̾licet exempla ꝑstͥcerit plaĩseru¬
i: legat inqͣm que isti posteris
p̃scribenda duxerunt. Hoc
tñ momniũ artiũ utilitate
u̾satur. ut nequaquã p̃ceptis
exciciũ desit. ħam sicut ait
cicero. in unam quãq rem
dare p̃cepta facillimũ est s
eam efficaciter exequi labori¬

Expanded text:
potius ipse tecum. Raro enim potius ipse tecum. Raro enim manet absconditum, quod ad notitiam multitudinis venit. Militaria quoque praecepta et exempla strenuorum, junioribus saepe referenda sunt, ut his ad scientiam instituantur, illis accendantur et animentur ad virtutem. Nec tamen propositum meum est, rei militaris hic tradere artem, quae quidem maxima est, et pernecessaria, et sine qua ut verbis Plutarchi utar mancus quilibet intelligitur principatus. Quam si quis ediscere voluerit, adeat Catonem Censorium, legCelsus, quae Julius Hyginus, quae Vegetius Renatus; cujus, eo quod elegantissime et diligentissime rei militaris artem tradidit, licet exempla praestrinxit, plura inserui: legat, inquam, quae isti posteris praescribenda duxerunt. Hoc tamen in omnium artium utilitate versatur, ut nequaquam praeceptis exercitium desit. Nam, sicut ait Cicero, in unamquamque rem dare praecepta facillimum est, sed eam efficaciter exsequi labori
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur utiliter. cui stipendia ñ
ꝓcedunt. Si enim subtrahas ali¬
menta: tͥ miles obsequium nega-¬
bit aut fidem. fames enĩ ut di¬
ci solet: pugnat int̾ius. ꝙ sola
hec que tutissima uident᷑ expug¬
nat. Hescit plebes ieiuima time¬
re. Si uͦ alimenta ꝓcesserint. ñc
timore pene nc̃ p̃mioꝵ spe ad of¬
ficium incitetur. Sint ubiq cã¬
pidoctores ꝙ militariũ ex̃cicioꝵ
magistri. ꝙ his ipsis eraꝓueniãt.
& uidebis inbreui gentẽ in id
uirtutis eẽ reductam: quo uige¬
bat quando maximus imꝑatoꝵ
iulius cesar territa quesitis os¬
tendit terga britannis. S ꝙ de¬
lib̾ationes castrenses ficticie tñ
frequentiꝰ agitentur. ut in his
excitatus miles cum usus exege¬
rit: quid maxime expediat sci¬
at eligere. Siuͦ res fuerit seria:
lateat militem. eo qd̾ militare
p̃ceptũ ẽ. quid fieri debeat trac¬
tato cũ multis. quid uͦ factuiꝰ sis:
cũ pancissimis & fidelissimis. uł

Expanded text:
vocatur utiliter, cui stipendia non vocatur utiliter, cui stipendia non procedunt. Si enim subtrahas alimenta, tibi miles obsequium negabit, aut fidem. Fames enim, ut dici solet, pugnat interius, et sola haec, quae tutissima videntur, expugnat. Nescit plebs jejuna timere. Si vero alimenta processerint, nunc timore poenae, nunc praemiorum spe ad officium incitetur. Sint ubique campi ductores, et militarium exercitiorum magistri, et his ipsis aera proveniant, et videbis in brevi gentem in id virtutis esse reductam, quo vigebat quando maximus imperatorum Julius Caesar, Territa quaesitis ostendit terga Britannis. Sed et deliberationes castrenses, fictitiae tamen, frequentius agitentur, ut in his exercitatus miles, cum usus exegerit, quid maxime expediat, sciat eligere. Si vero res fuerit seria, lateat militem, eo quod militare praeceptum est: quid fieri debeat tractato cum multis, quid vero facturus sis, cum paucissimis et fidelissimis, vel
Abbreviated transcription (Latin):
tati que aureo nicedit tramite
iugiter insistendum. Hoc autẽ
uolo rre ꝑsuasum nr̃atib si exer¬
ceantur uirtutem ñ deesse. q̃
tñ freq̃nter int̾cidit: si nõ disci¬
plina firmatur. Artem uero rei
militaris: lacedemonii tradidisse
dicunt᷑. Inde ꝙ hanmnbal italiã
petiturꝰ lacedemoniũ quesinit
ductorem armoꝵ. Qui desid̾at
pacem p̃paret bellum. Qui uic¬
toriam cupit: diligenter inbuat
militẽ. Qui sccłos optat euentꝰ.
dimicet arte ñ casu. Nemo ꝓuo¬
care. nemo offendere quẽ scit
suꝑorem fore si pugnet. Athemen¬
ses unũ p̃cet̾is mancdasse militi¬
b: pͥsci loquunt᷑ annales. Miles
nondum en̾tus. ex̃cicio ꝙ labo¬
ri iugiter assuescat. Nam hec so¬
lent incastris saitatem. ꝙ in con¬
Nictu p̃stare uictoriam. Idem
etiam tradiderunt. quia inpe¬
ditib robur consistit ex̃citus: ꝙ
parũ ꝑaptũ ẽẽ milicie. qͥ nͥ eques
sit: pugnare non nouit. Nerũ¬
tam̃ nec ex̃ceri. nec ad pugnam

Expanded text:
itati, quae aureo incedit tramite, itati, quae aureo incedit tramite, jugiter insistendum. Hoc autem volo ire persuasum nostratibus, si exerceantur, virtutem non deesse, quae tamen frequenter intercidit, si non disciplina firmatur. Artem vero rei militaris, Lacedaemonii tradidisse dicuntur. Unde et Annibal Italiam petiturus, Lacedaemonium quaesivit ductorem armorum. Qui desiderat pacem, praeparet bellum. Qui victoriam cupit, diligenter imbuat militem. Qui secundos optat eventus, dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo offendere audeat, quem scit superiorem fore, si pugnet. Athenienses unum prae caeteris mandasse militibus, prisci loquuntur annales: Miles nondum emeritus exercitio et labori jugiter assuescat. Nam haec solent in castris sanitatem, et in conflictu praestare victoriam. Iidem eam tradiderunt, quia in peditibus robur consistit exercitus, et parumper aptum esse militiae, qui, nisi eques sit, pugnare non novit. Verumtamen nec exerceri, nec ad pugnam
Abbreviated transcription (Latin):
penus eludens ignauiam in¬
belliamsmilitũ eius p̃ciose ar¬
matoꝵ. plane inquit satis eẽ
credo ꝙ si romam auarissimi
sint. lepide qͥdem breuiter.
ꝙ acerbe. ham rex de numero
ex̾citus ꝙ de estimanda equi¬
ꝑatione quesiuerat. ꝙ illum
liquet respondisse de p̃da. Ue-¬
ut femina comptos. quis cre¬
dat eos ad robustam miliciam
admittendos: Opifices artium
singłarũ id rerũ suarum p̃ce
t̾is ornant. aquib se sciunt p̃
cet̾is honorari. Unde liquet
milites oportere armis quã
uestib nitidiores eẽ:. Eneas a
digitis gemmas ad ensem. nir¬
ro ad pocła legit᷑ tͣnstulisse.
Machabeos qͦ constat clipeos
in aurasse. ꝙ ex fulgore eoꝵ for¬
titudinẽ gentium dissipatã.
Cos tñ credibile ẽ ueste cõmu¬
n fuisse contemptos. Nicħ ẽ. qd̾
minus deceat militẽ quã cultꝰ
mollior & delicie uestium ex¬
qͥsite. nͥ forte eum trasone.
ad munitionẽ taidis expug¬
nandam: uen̾i deuouerit mili¬
ciam suam marte contempto.

Expanded text:
enus, illudens ignaviam, imbelliamque militum ejus pretiose armatorum: « Plane, inquit, satis esse credo, etsi Romani avarissimi sint. » Lepide quidem, breviter, et acerbe. Nam rex de numero exercitus, et de aestimanda aequiparatione quaesierat et illum liquet respondisse de praeda. Deut femina comptos, quis credat eos ad robustam militiam admittendos? Opifices artium singularum id rerum suarum prae caeteris ornant, a quibus se sciunt prae caeteris honorari. Unde liquet milites oportere armis, quam vestibus nitidiores esse. Aeneas a digitis gemmas ad ensem, Virro ad pocula legitur transtulisse. Machabaeos quoque constat clypeos inaurasse, et ex fulgore eorum fortitudinem gentium dissipatam. Eos tamen credibile est veste communi fuisse contentos. Nihil est quod minus deceat militem, quam cultus mollior, et deliciae vestium exquisitae, nisi forte cum Thrasone ad munitionem Thaidis expugnandam, Veneri devoverit militiam suam, Marte contempto.
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas cicins illucescat:
litigatores ipsos ꝑsonas uide¬
licet pͥncipales. non ante ad
litem uidex admittit. qu̾a ei
p̃stito sacramento faciant fidẽ:
qd̾ insticie sue insistent. ꝙ calũp¬
niam omnẽ facient ꝓcul. Actor
qͥdem uiret non calumpnian¬
di animo litem mouisse. s exis¬
timando bonã habere causam.
ꝙ qd̾ nicħ intota lite faciet calũ¬
pinose. ut nec ꝓbatio nec dila¬
tio frustratoria exigat᷑. s id so¬
lum qd̾ iusticia uidetur exige¬
re. Reus autẽ uirabit qd̾ putãs
se bona instancia uti ꝑuenit
ad reluctandum. ꝙ qd̾ in nul¬
lo tocius litis articło calumpni¬
ose uersabit᷑. id solum a iudice
uł aduersario exigens: qd̾ ꝓue
ritate putat ex necessitate ius¬
ticie exhibendum. Uterq uͦ
uiramenti sui extrema clau¬
sula hoc conplectetur. ut uirent
se nicħ dedisse aut ꝓmisisse

Expanded text:
eritas citius illucescat, litigatores ipsos, personas videlicet principales, non ante ad litem judex admittet, quam ei praestito sacramento faciant fidem, quod justitiae insistent, et calumniam omnem procul facient. Actor quidem juret, non calumniandi animo litem movisse, sed existimando bonam habere causam, et quod nihil in tota lite faciet calumniose, ut nec probatio, nec dilatio frustratoria exigatur, sed id solum quod justitia videtur exigere. Reus autem jurabit, quod putans se bona instantia uti, pervenit ad reluctandum, et quod in nullo totius litis articulo calumniose versabitur, id solum a judice, vel adversario exigens, quod pro veritate putat ex necessitate justitiae exhibendum. Uterque vero juramenti sui extrema clausula hoc complectetur, ut jurent se nihil dedisse, aut promisisse,
Abbreviated transcription (Latin):
siue aliis quib cũq ꝑsonis
ꝓ ea cansa. exceptis his que ad¬
uocatis ꝙ quibꝰdam aliis c̾tis
ꝑsonis de uiris indulgencia
p̃stari licet. Quod si actor sic
uirare recusau̾it.: exclusus a
lite cadit ab actione tanquã
imꝓbus litigator. Rens uͦ detre¬
ctans subire iuramentut̃ habe¬
tur ꝓ confesso. & sentenciam
dampnationis expectat. ¶S
& ipsi patrom causarũ quo
fidelior possit ẽẽ examinacio:
ab ipsa contestatione litis u¬
ramento artantur ad uerita¬
tẽ ꝙ fidem. iurantes qd̾ cũ om̃i
uirtute sua omniq ope. qd̾
iustũ ꝙ uerũ existimauerint

Expanded text:
sonis pro ea causa, exceptis his, quae advocatis, et quibusdam aliis certis personis de juris indulgentia praestari licet. Quod si actor sic jurare recusaverit, exclusus a lite cadit ab actione, tanquam improbus litigator. Reus vero detrectans subire juramentum, habetur pro confesso, et sententiam damnationis exspectat. Sed et ipsi patroni causarum, quo fidelior possit esse examinatio, ab ipsa contestatione litis, juramento arctantur ad veritatem et fidem, jurantes quod cum omni virtute sua, omnique ope, quod justum et verum examinaverint
Abbreviated transcription (Latin):
male utatur: ab uti aliena usque¬
quaq non licet. At cum ꝑ mi¬
tes sathane inros herodia nos
fuerit ex hausta ꝓuincia. si
necessitas in minet. quib ute¬
tur pͥnceps: Proide si sapit.
gluuies. uastare possint ꝙ la¬
cerare ꝓuinciã. ꝙ ininiuriã
pͥncipis quasi uires tocius rei¬
publice exhaurire. Alioquin:
ꝙ ipse inegestatẽ incicdet pro¬
uincialib om̃ib odiosus. red¬
diturus suo iudici rationem
indistricto examine de oꝑib
manuũ suarũ. ꝙ de lesione
ꝓuincialiũ qͦs iniuste ꝙ qͣsi
ꝑ fraudẽ sub umbra tucionis
manu spoliauit ꝙ lacerauit
in ermi.

Expanded text:
male utatur, abuti aliena usquemale utatur, abuti aliena usquequaque non licet. At cum per mites Satanae, viros Herodianos, fuerit exhausta provincia, si necessitas imminet, quibus utetur princeps? Proinde si sapit, gluvies, vastare possint, et lacerare provinciam, et injuriam principis, quasi vires totius reipublicae exhaurire. Alioquin et ipse in egestatem incidet, provincialibus omnibus odiosus, redditurus suo judici rationem in districto examine, de operibus manuum suarum, et de laesione provincialium, quos injuste, et quasi per fraudem sub umbra tuitionis manu spoliavit, et laceravit inermi.