comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hiasoli regis auunculo mat̃terȩ suȩ filio. tonsura derico scordinatione tantũ medo
sab dla cono morib autẽ &uita ⁊fideli laico discrepaita donauit. Unde metus
iunihiaonos quicqđ de thes uro ȩcłi astico ÷ eadẽ ciuetate fuit residuũ auferens.
pomã iterũ ut omĩa hlotharii & sua figmenta decheut berga & uualdrada apłico ex
ordine pandat regredit᷑. sed & epĩ regm hlo tharii legatos suos cũ libellis penitentiat e.
& ꝓfessionib canonicis qm̃ ab euangelica ueritate & apłica auctoritate sacrisq regulis in
causa theutbgȩ ac uualdradȩ non mediocrit̾ deuiauerant ad apłicũ diriggunt. Hlothari
uero ratoldo argento ratensis urbis epõ. cũ scriptis falsa more suo desua excusatiorie
& uoluntaria correctione loquentib premisso ad apłicũ. ipse ꝑgundulsi uillã & rome¬

Expanded text:
Caroli regis avunculi, et materterae suae filio, tonsura clerico et ordinatione tantummodo Caroli regis avunculi, et materterae suae filio, tonsura clerico et ordinatione tantummodo subdiacono, moribus autem et vita a fideli laico discrepanti donavit; unde motus Guntharius, quidquid de thesauro ecclesiastico in eadem civitate fuit residuum auferens, Romam iterum, ut omnia Hlotharii et sua figmenta de Theutberga et Waldrada apostolico ex ordine pandat, regreditur. Sed et episcopi regni Hlotharii legatos suos cum libellis poenitentiae et professionibus canonicis, quoniam ab euangelica veritate et apostolica auctoritate sacrisque regulis in causa Theutbergae ac Waldradae non mediocriter deviaverant, ad apostolicum dirigunt. Hlotharius vero, Ratoldo Argentoratensis urbis episcopo cum scriptis falsa more suo de sua excusatione et voluntaria correctione loquentibus praemisso ad apostolicum, ipse per Gundulfi-villam et Rome
Abbreviated transcription (Latin):
Aao ut umis ibidẽ occisus fuerit. Iunc ipsũ scriptũ suꝑ corpus beati petri lactauit.
seq isdẽ & qͥtũ eo uenert̃ euaginatis gladiis seꝓtegentesde geła exiert̃ . & ad gun¬
chariũ ꝑacto lugendo negotio rediert̃. Imꝑatorꝰ autẽ post paucos dies. patratis
a comitatu suo multis depdationib: : & mansionũ destructionib: ae sci monialiũ ceterarũq
feminarũ cdons tuprationib atq hominũ cedibus: nec non & ecclarũ i fractionibus. roma
ferens rauenna uenit. ibiq pascha dominicũ cũ tali situt meruit dĩ & apl̃oꝵ grã celebraũ.
luireno uet homio sins deo presupsit. Theut gaudus uero aministerio sieut ui fuerati
pcertũ se bemo one abstiuit. Ceteris deniq epis apud llothariũ idl sat agentib
eoscopatũ agunthario hlotharius tulit. & suo tantũ consilio hagoni &e chuonrado

Expanded text:
adeo ut unus ibidem occisadeo ut unus ibidem occisseque isdem et qui cum eo venerunt evaginatis gladiis se protegentes, de aecclesia exierunt et ad Guntharium, peracto lugendo negotio, redierunt. Imperator autem post paucos dies, patratis a comitatu suo multis depraedationibus et mansionum destructionibus ac sanctimonialium ceterarumque feminarum constuprationibus atque hominum cedibus necnon et aecclesiarum infractionibus, Roma exiens, Ravennam venit ibique pascha dficere, ut homo sine Deo, praesumpsit; Theutgaudus vero a ministerio, sicut ei fuerat praeceptum, se reverenter abstinuit. Caeteris denique episcopis apud Lotharium id satagentibus, episcopatum a Gunthario Lotharius tulit, et suo tantum consilio Hugoni, Conradi,
Abbreviated transcription (Latin):
dentes. sed omnẽ nrĩ ordinis uniuersitatẽ cui cũ inferre conaris prae oculis habentes.
Quid nrãe specialis ꝓpositionis sũ ma fuerit. ĩ paucis replicamus. Lex diuina & canonica
aptissime ꝓbat. &iã & uenerandȩ scłi leges ad stipulantur. quod nulli lie& ĩ genuã ur¬
ginẽ alicui uiro tradere in concubinatũ. maxime sulla puella nũquã in licite ad sentir
copulȩ uoluit . & quia suo uiro parentũ consensu fide affectu ac dilectione coniugali
Sap̃ spriptus autẽ hilduinus. armatꝰ cũ hominib: guntharii. ȩccłam beati petri apli
sine ulla reuerentia intrans diabolicũ scriptũ sicut suus fr̃ guntharius ei p̃ceperat.
siaplicus illud noll& recipere suꝑ corpus beati petri iactare uoluit. Et acustodib
phibitus. eosdẽ custodes cũ fustib tã ipse quã & sui cõplices uerberare ceperuntu

Expanded text:
dentes, sed omnem nostri ordinis universitatem, cui vim inferre conaris, prae oculis habentes:dentes, sed omnem nostri ordinis universitatem, cui vim inferre conaris, prae oculis habentes: Cap. 7. Quid nostrae specialis propositionis summa fuerit, in paucis replicamus. Lex divina et canonica apertissime probat, etiam et venerandae seculi leges adstipulantur, quod nulli licet ingenuam virginem alicui viro tradere in concubinatum, maxime si illa puella numquam inlicitae adsentire copulae voluit; et quia suo viro parentum consensu, fide, affectu ac dilectione coniugali pere noluit. Suprascriptus autem Hilduinus armatus cum hominibus Guntharii ecclesiam beati Petri apostoli sine ulla reverentia intrans, diabolicum scriptum, sicut suus frater Guntharius ei praeceperat, si apostolicus illud nollet recipere, super corpus beati Petri iactare voluit, et a custodibus prohibitus, eosdem custodes cum fustibus tam ipse quam et sui complices verberare ceperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
frat̃no quasi maledictũ frustra ꝓlatũ contẽpnimꝰ atq. abicimus. le ipsũ quoq dãpnatis &
anathe mati ⁊̃ atis sacrãq religionẽ abicientib ac contẽpnentib fauentẽ & cõmunirantẽ
in prãm cõmunionẽ nrũmq consortiũ recipere nolumꝰ. contepti tocius ȩccłȩ cõmunionẽ
& frat̃nã societatẽ quantũ arrogant̃ te suꝑ exaltans despicis. teq abea elationis tumore¬
tu multi pliciter uiolare & uiolasse dinosceris. diuinas leges simul & sacros canones
quantũ inte .ẽ. euacuans. p̃decessoꝵ tuoꝵ. pontificũ romanoꝵ uestigia sequi nolens::
unc ergo qͥa fraudulentiã & calliditatẽ tuã exꝑti sum̃. non quasi ad illatã nobis contu¬
meliã ꝓuocati sum̃. sed c̃tratuã iniqͥtatẽ celo accensi. Nec nraẽ uilitatis ꝑsonã atten¬

Expanded text:
fraterno quasi maledictum frustra prolatum contempnimus atque abicimus. Te ipsum quoque, dampnatis et fraterno quasi maledictum frustra prolatum contempnimus atque abicimus. Te ipsum quoque, dampnatis et anathematizatis sacramque religionem abicientibus ac contempnentibus faventem et communicantem, in nostram communionem nostrumque consortium recipere nolumus, contenti tocius aecclesiae communionem et fraternam societatem, quam tu arroganter te superexaltans despicis, teque ab ea elationis tumotu multipliciter violare et violasse dinosceris, divinas leges simul et sacros canones, quantum in te est, evacuans, praedecessorum tuorum pontificum Romanorum vestigia sequi nolens. Cap. 6. Nunc ergo, quia fraudulentiam et calliditatem tuam experti sumus, non quasi ad illatam nobis contumeliam provocati sumus, sed contra tuam iniquitatem zelo accensi, nec nostrae vilitatis personam atten
Abbreviated transcription (Latin):
euocati. ad tuã p̃sentiã deducti sumꝰ. nihil aduersitatis suspicantes. Ibiq obser¬
ratis ostiis. conspiratione more latrocinali facta &exlerieis oclaicis turba
collecta & ꝑmixta nos opprimere int̃tantos uiolenter studuisti. atq sine sy nod
& canonieõ examine. nullo accusante. nullo testificante. nullaq dispitationis
discretione dirimente. uel auctoritatũ ꝓbatione c̃uincente. absq nr̃ĩ oris confessiont ab¬
sentib aliis metropolitanis & dyocesaneis coepĩs & confrĩb nr̃is. extra om̃iũ omino consensũ.
tuo solius arbitrio ixtrrannico furore dãpnare nos m& uoliusti. cap̃ iIII.
ed tuã maledictã sententiã apat̾na benignitate alienã a frat̾na karitate extraneã. aduersũ
nos iiuste & ĩ rationabilit̃ contra leges canonicas ꝓlatã nequaquã recipimꝰ immo om̃i cetu

Expanded text:
evocati, ad tuam praesentiam deducti sumus, nihil adversitatis suspicantes; ibique obseevocati, ad tuam praesentiam deducti sumus, nihil adversitatis suspicantes; ibique obseratis ostiis, conspiratione more latrocinali facta, et ex clericis et laicis turba collecta et permixta, nos opprimere inter tantos violenter studuisti, atque sine synodo et canonico examine, nullo accusante, nullo testificante, nullaque disputationis discretione dirimente vel auctoritatum probatione convincente, absque nostri oris confessione, absentibus aliis metropolitanis et dyocesaneis coepiscopis et confratribus nostris, extra omnium omnino consensum tuo solius arbitrio et tyrannico furore dampnare nosmet voluisti. Cap. 4. Sed tuam maledictam sententiam, a paterna benignitate alienam, a fraterna karitate extraneam, adversum nos iniuste et inrationabiliter contra leges canonicas prolatam, nequaquam recipimus, immo cum omni cetu
Abbreviated transcription (Latin):
udi dõne papa nicolae. patres & fr̃s corpiscopinrĩ adte nos direxert̃ & nos sponti
uenim̃ consulere uidelic& tuũ magisteriũ suꝑhis quȩ pariter ꝓut nobis uisũ fut
& adicientib & approbantib notũ esse potuit iudicauimꝰ. auctoritates rationesq
quas secuti fuim̃ seriptis ostendentes. ut tua sapientia ꝑscrutatis. omĩb quid inde
sentir& & qđ uell& nobis demonstrar&. Et simelius illud tua sc̃itas inuenir&
ut nos ĩ strueres & doceres. hoc humilit̃ postulamꝰ. parati quic quid rectius &
probabiliter insinuares una cum confratribus nr̃is sanis ad quiescere documentis
Sed nos ꝑtres ebdomadas tuũ exspectantes responsũ. nihilcertitudinis nihilq doc¬
trinȩ nobis expressisti. sed tantũ quodã die inpuplico dixisti. nos excusabiles aꝓp¬
parere & ĩ nocentes iuxta nrẽ ad sertionẽ libelli. Cap̃ .III. Adultimum nos

Expanded text:
udi, domne papa Nicolae. Patres et fratres coepiscopi nostri ad te nos direxerunt, et nos sponte udi, domne papa Nicolae. Patres et fratres coepiscopi nostri ad te nos direxerunt, et nos sponte venimus, consulere videlicet tuum magisterium super his quae pariter, prout nobis Visum fuit, et adicientibus et approbantibus notum esse potuit, iudicavimus, auctoritates rationesque, quas secuti fuimus, scriptis ostendentes, ut tua sapientia, perscrutatis. omnibus, quid inde sentiret et quid vellet, nobis demonstraret. Et si melius illud tua sanctitas inveniret, ut nos instrueres et doceres hoc, humiliter postulamus, parati, quicquid rectius et probabiliter insinuares, una cum confratribus nostris sanis adquiescere documentis. Cap. 2. Sed nos per tres ebdomadas tuum exspectantes responsum, nihil certitudinis nihilque doctrinae nobis expressisti, sed tantum quodam die in publico dixisti, nos excusabiles apparere et innocentes iuxta nostri adsertionem libelli. Cap. 3. Ad ultimum nos
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ nrm̃ tã ꝑ uosipsos quã ꝑurõs missos & litteras sepius uisitate & confortate . eio.
quocũq potestis amicos & fideles canciliate. maxime hludo uuicũ regẽ admonendo
sẽꝑ inuitate. & cũ illo de cõmuni utilitate diligent̃ inquirite. qm̃ in pace eoꝵꝵ regnum
erit pax nrã. Aequo animo estote & tranquillo corde domini fr̃s. qͥa dõ uolente talu
uolus nuntiare speramꝰ. in quib absq errore. poteritis aduertere spũ dnĩ docente.
quid & quomodo agere debeatis. Iantũ omĩ modis p̃fatũ regẽ cõmonere curate. ut im̃
uarias suggestiones it amaneat ĩ mobilis. donec & ipse rerũ causas cognoscat. Ceteri
desiderantissimi fr̃s necessariũ uobis .ẽ. & laude dignũ. ut promissã regi nrõ fidem
corã dõ & hominib: ĩ uio labilit̃ conferuemus. Os omp̃s uos ĩ suo scõseruitio conseruare dis¬

Expanded text:
regem nostrum tam per vos ipsos quam per vestros missos et litteras saepius visitate et confortate eique regem nostrum tam per vos ipsos quam per vestros missos et litteras saepius visitate et confortate eique quoscumque potestis amicos et fideles conciliate, maxime Hludowicum regem admonendo semper invitate et cum illo de communi utilitate diligenter inguirite, quoniam in pace eorum regum erit pax nostra. Aequo animo estote et tranquillo corde, domini fratres, quia Deo volente talia vobis nuntiare speramus, in quibus absque errore poteritis advertere, spiritu Domini docente, quid et quomodo agere debeatis. Tantum omnimodis praefatum regem commonere curate, ut inter varias suggestiones ita maneat immobilis, donec et ipse rerum causas cognoscat. Ceterum, desiderantissimi fratres, necessarium vobis est et laude dignum, ut promissam regi nostro fidem coram Deo et hominibus inviolabiliter conservemus. Deus omnipotens vos in suo sancto servitio conservare di
Abbreviated transcription (Latin):
tate . quia neq in regẽ nr̃ro neq innos opitulante dõ inimicoꝵ p̃ualebunt insidiat.
neq gaude bunt de nobis ad uersarii nr̃i. Nã quã uis dõnus nico laus qͥ dicitur papa
& qui se apłm inter apłos adnumerat. totiusq mundi ĩꝑatorẽ se facit ad illorũ in¬
ftinctũ & uotũ quib conspiratus fauere dinoscitur nos dãpnare uoluiss&. tamen
modis omĩb xpo propitio sue ĩsaniae renitentes ĩuenit. & quicqđ inde fecit. non me¬
diocriter illũ post modũ penituit. Misimꝰ uobis hȩc sub scripta capitula. quibus
cognoscatis npãm aduersus p̃fatũ pontifict̃ querimoniã. Hos autẽ egressi a roma
longiusq recedentes. iterũ ad romã reuocati sumꝰ. quonos incipientes reuerti. has¬
as uobis litterulas scripsimꝰ. ut nos miremini quod longiores agimꝰ moras. Dominun

Expanded text:
itate, quia neque in regem nostrum neque in nos, opitulante Deo, inimicorum praevalebunt insidiae, itate, quia neque in regem nostrum neque in nos, opitulante Deo, inimicorum praevalebunt insidiae, neque gaudebunt de nobis adversarii nostri. Nam, quamvis domnus Nicolaus, qui dicitur papa et qui se apostolum inter apostolos adnumerat totiusque mundi imperatorem se facit, ad illorum instinctum et votum, quibus conspiratus favere dinoscitur, nos dampnare voluisset, tamen modis omnibus Christo propitio suae insaniae renitentes invenit, et quicquid inde fecit, non mediocriter illum postmodum poenituit. Misimus vobis haec subscripta capitula, quibus cognoscatis nostram adversus praefatum pontificem querimoniam. Nos autem egressi a Roma longiusque recedentes, iterum ad Romam revocati sumus. Quo nos incipientes reverti, has vobis litterulas scripsimus, ut non miremini, quod longiores agimus moras. Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
gunthrariũ &e theut gaudũ degradatos ut secũ uenerant franciã redre paeciore
une gurnth arius hȩc diabolica capitula & actenus ĩ audita quȩ cũlae prefaitione¬
A quandio romã ut pmisimꝰ in hludoiuici obsequio pediit. episcopis regni hlothiarii
misit ꝑ hnlduuinĩ frem suũ clericũ. ad iunctis ei suis hominib: apłtco misit. dansilli
inmandatis. ut si apłicus illa noll& recipere. suꝑ torpus beati petri ea uctar&.
Dcĩs ac uenerandis frib & toepis guntharius atq theot gaudus indño salutẽ. Regamꝰ
suppliciter carissimã frat̾nitatẽ urãm ut nobis ꝓuobis assidue orantib scãrũ precũ
solatia instanter impendatis. & ne tur bemini neq terreamini ꝓhis quae fama
sorte de nobis a uobis sinisterius nuntiat. Confidimꝰ de dni nrĩ clementis sima bom¬

Expanded text:
Guntharium et Theutgaudum degradatos, ut secum venerant; Franciam redire praecepit. Guntharium et Theutgaudum degradatos, ut secum venerant; Franciam redire praecepit. Tunc Guntharius haec diabolica capitula et actenus inaudita, quae cum hac praefatione, quando Romam, ut praemisimus, in Hludowici obsequio rediit, episcopis regni Hlotharii misit, per Hilduvinum, fratrem suum, clericum, adiunctis ei suis hominibus, apostolico misit, dans illi in mandatis; ut, si apostolicus illa nollet recipere, super corpus beati Petri ea iactaret: Sanctis ac venerandis fratribus et coepiscopis Guntharius atque Theotgaudus in Domino salutem. Rogamus suppliciter carissimam fraternitatem vestram, ut nobis pro vobis assidue orantibus sanctarum precum solatia instanter impendatis, et ne turbemini neque terreamini pro his quae fama forte de nobis vobis sinisterius nuntiat. Confidimus de Domini nostri clementissima bon
Abbreviated transcription (Latin):
tumultu & cruxmirabilis & ueneranda ascȩ memorie helena decentissime fabricita
inqualignũ uiuifice crucis posuit & scõpetro munere maximo contulit coufraeta
cr mnlutu ꝙ ircta est : Vnde a quib: dã ut fertur anglorũ gentis homuuib colleora
a iustodib reddita est. Quȩ flagitia ut aplicus: lateranensi palatio dogens com¬
persto abpaulo post illũ capiendũ non incertonuntio didieit. Latenter naue intrauit
&ptberꝑ ad occłam sc̃i petri se contulit. ubi duob dieb ac noctib sine cibo aepotu
mansit Interea homo tuius p̃suptione p̃fata erux ueneranda confracta fuerat
moritur & imꝑator febre corripitur. qua propter coniugem ad aplicũ mitione
nors fidei lussione apłicus ad imꝑatorẽ uenit . & habita mutua sermoci nationeo
scut sunt pos conuenit aplicus romã ad lateranense palatiũ rediit. Iunc inꝑator

Expanded text:
tumultu et crux mirabilis et veneranda a sanctae memoriae Helena decentissime fabricata, tumultu et crux mirabilis et veneranda a sanctae memoriae Helena decentissime fabricata, in qua lignum vivificae crucis posuit et sancto Petro munere maximo contulit, confracta et in lutum proiecta est; unde a quibusdam, ut fertur, Anglorum gentis hominibus collecta et custodibus reddita est Quae flagitia ut apostolicus in Lateranensi palatio degens comperit et paulo post illum capiendum non incerto nuncio didicit, latenter navem intravit et per Tyberim ad ecclesiam sancti Petri se contulit, ubi duobus diebus ac noctibus sine cibo ac potu mansit. Interea homo cuius praesumptione praefata crux veneranda confracta fuerat moritur, et imperator febre corripitur. Quapropter coniugem ad apostolicum mittit. Cuius fideiiussione apostolicus ad imperatorem venit, et habita mutua sermocinatione, sicut inter eos convenit, apostolicus Romam ad Lateranense palatium rediit. Tunc imperator
Abbreviated transcription (Latin):
secũ eisdẽ legatis. dieut gaudo atq gunthario cũ coniuge. rbmã ea intentione ꝑgit.
quateñ aut papa romanꝰ idẽ restituerent᷑ ep̃i. aut hoc facere non uolenti. noxieꝰ
quodã modo manũ mitter&. Quod audiens apłicus. cũ lȩtanis generale ieiuniũ
sib ac romanis indixit. ut ds̃ apłorũ suffragus pfato imꝑatori mentẽ bonã & reuerentiã
erga diuinũ cultũ & apłicȩ sedis auctoritatẽ donar&. Imꝑatore autẽ ꝑueniente romã
& secus basilicã beati petri degente . clerus & populus romanus cũ crucibus & lȩtaniis
it iuniũ celebrantes. beati ẜt tri memoriã ad eunt. & ab hominib imꝑatoris cũ grad
ante basilicã beati petri ceperunt ascendere. interrã ꝓstrati eçuarus ictibus
flagellati. & crucib ac uexillis confractis. qui euadere potuert̃ fugati sunt . Inquo

Expanded text:
secum eisdem legatis Theutgaudo atque Gunthario, cum coniuge Romam ea intentione pergit, secum eisdem legatis Theutgaudo atque Gunthario, cum coniuge Romam ea intentione pergit, quatenus aut a papa Romano idem restituerentur episcopi, aut hoc facere non volenti noxie quodammodo manum mitteret. Quod audiens apostolicus, cum laetaniis generale ieiunium sibi et Romanis indixit, ut Deus apostolorum suffragiis praefato imperatori mentem bonam et reverentiam erga divinum cultum et apostolicae sedis auctoritatem donaret. Imperatore autem perveniente Romam et secus basilicam beati Petri degente, clerus et populus Romanus cum crucibus et laetaniis ieiunium celebrantes, beati Petri memoriam adeunt, et ab hominibus imperatoris, cum gradus ante basilicam beati Petri ceperunt ascendere, in terram prostrati et variis ictibus flagellati, et crucibus ac vexillis confractis, qui evadere potuerunt fugati sunt. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
ab aqͥtania receptũ conpendiũ secũ duxerat. noctu rediens deuenatione. in silua coti
iocari cũ aliis iuuenib & coeuis suis putans. operante diabolo ab albuino iuuene in
capite spatha ꝑcutit᷑ penȩ usq ad cerebrũ. quȩ plaga atimpore sinistro usq ad malũ
dexterȩ maxillȩ ꝑuenit. ħlotharius hlotharii filius de omi regno suo quattuor de¬
narios ex omĩ manso colligens. sũmã denarioꝵ cũ multa pensione farinȩ atꝙ pecorũ
nec non uini ac sicerȩ rodulfo nortmanno berioldi filio ac suif lacaru nomine tribuit
Iludouuicus ĩꝑator italiȩ nominatꝰ. incentore guathario ad suã uaiuriã referens.
qm̃ legatos sui fris hlotharii ꝑ ipsius fidutiã & interuentionẽ romã directos apos¬
tolicus ut supͣ monstrauimꝰ degradauit. seq ipsũ furore non capiens. comitantibus

Expanded text:
ab Aquitania receptum Compendium secum duxerat, noctu rediens de venatione in silva Cotia, ab Aquitania receptum Compendium secum duxerat, noctu rediens de venatione in silva Cotia, iocari cum aliis iuvenibus et coaevis suis putans, operante diabolo ab Albuino iuvene in capite spatha percutitur pene usque ad cerebrum; quae plaga a timpore sinistro usque ad malam dexterae maxillae pervenit. Hlotharius, Hlotharii filius, de omni regno suo quattuor denarios ex omni manso colligens, summam denariorum cum multa pensione farinae atque pecorum necnon vini ac sicerae Rodulfo Normanno, Herioldi filio, ac suis locarii nomine tribuit. Hludowicus, imperator Italiae nominatus, incentore Gunthario ad suam iniuriam referens, quoniam legatos sui fratris Hlotharii per ipsius fiduciam et interventionem Romam directos apostolicus, ut supra monstravimus, degradavit, seque ipsum furore non capiens, comitantibus
Abbreviated transcription (Latin):
gentis sux morem cũ eonegante armis corã rege contendens illũ incerta¬
mine int̃fecit . Interea tristinuntio cõperit qͦđ nort manni pietauis ue¬
nerant & subrecdẽptionis ciuitate feruata eccłam scĩhilarii magita n¬
confessoris incenderint. Natale autẽ dni in eodẽ loco fecus niuernũ cuntatẽ ubi filiũ
suũ ricipiiat celebrauit. Dccclxiiii. Karolus aquitanios hostilit̃ c̃tra nort mannos
qͥ eccłam scĩ hilarii incender̃ disposito exercitu ire p̃cipiens filiũ & ȩquicũ suũ harolũ sectĩ
ducens cõpendiũ rediit. missossuos ad recipiendos ciuitates & castella ingothiã misit. nort¬
mani aruernũ ciuitatẽ petunt. ubi stephanũ hugonis filiũ cũ paucis suorũ int̾fectũ.
impune ad suas naues redeunt. Pippinus pippini filius ex monado laicus & apostata
factus. se nortmannis coniungit. & ritũ eorũ seruat . Kafoł iuuenis quẽ pat̾ nuper

Expanded text:
gentis suae morem cum eo negante armis coram rege contendens, illum in certagentis suae morem cum eo negante armis coram rege contendens, illum in certamine interfecit. Interea tristi nuntio comperit, quod Nortmanni Pictavis venerant, et sub redemptione civitate servata, ecclesiam sancti Hilarii, magni confessoris, incenderant. Natale autem Domini in eodem loco secus Nivernum civitatem, ubi filium suum receperat, celebravit. DCCCLXIV. Carolus Aquitanos hostiliter contra Nortmannos, qui ecclesiam sancti Hilarii incenderant, disposito exercitu ire praecipiens, filium et aequivocum suum Carolum secum ducens, Compendium rediit, missos suos ad recipiendas civitates et castella in Gothiam misit. Nortmanni Arvernum civitatem petunt, ubi Stephanum, Hugonis filium, cum paucis suorum interfectum, impune ad suas naves redeunt. Pippinus, Pippini filius, ex monacho laicus et apostata factus, se Nort
Abbreviated transcription (Latin):
cessario insiluanectis ciuitate opos tum̃i tẽpus quoremitti honorifice. adregẽ
suũ poss& opperiri disposuit. Inleq cũ ualida manu adrecipiendũ uirtute
filiũ suũ karolũ sialit̃ noll& uenire hostilit̃ uersus aquitaniã ꝑgit. & adauti¬
siodorũ ciuitatẽ usq ꝓuenit. Ibiq. filiã suã uidith sicut dñs apłicus rũ p&iera
consilio ficheliũ suorũ balduino quẽ secuta fuerat legalit̃ coniugio sociari
ꝑmisit. Inde niuernũ ciuitatẽ ꝑrexit ubi filiũ suũ karolũ ad se uenientẽ
recepit. & sibi fidelitatẽ & debitã subiectione ꝓmitti sacram̃to p̃cepit. &
om̃s primores aquitaniȩ iterũ sibi uirari fecit. Duo quoq nort manni
quinuꝑ cũuur lando xp̃ĩanitatẽ dolo ut tunc dicebatur & post claruit
postulante cdenauib exierũ suꝑeũ infidelitatẽ miser̃. quoꝵ unꝰ secundũ

Expanded text:
cessario in Silvanectis civitate opportunum tempus, quo remitti honorifice ad regem cessario in Silvanectis civitate opportunum tempus, quo remitti honorifice ad regem suum posset, opperiri disposuit. Indeque cum valida manu ad recipiendum virtute filium suum Carolum, si aliter nollet venire, hostiliter versus Aquitaniam pergit, et ad Autisiodorum civitatem usque pervenit; ibique filiam suam Judith, sicut domnus apostolicus eum petierat, consilio fidelium suorum Balduino, quem secuta fuerat, legaliter conjugio sociari permisit. Inde Nivernum civitatem perrexit, ubi filium suum Carolum ad se venientem recepit, et sibi fidelitatem et debitam subjectionem promitti sacramento praecepit, et omnes primores Aquitaniae iterum sibi jurare fecit. Duo quoque Nortmanni, qui nuper cum Welando christianitatem dolo, ut tunc dicebatur et post claruit, postulantes de navibus exierunt, super eum infidelitatem miserunt; quorum unus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
iquis dogmata mandata. int̾dicta. sanctiones uel decreta ꝓcatholica fide ꝓ¬
eccł astica disciplina ꝓcorrectione ficdeliũ ꝓem̃datione sceleratoꝵ uelint̃¬
dictione imminentiũ. uel futuroꝵ malorũ asedis apłice p̃sule salubrit̃ ꝓ
mulgata contẽpserit. anatla masit. Optam̃ scĩtatẽ uram̃ in xp̃o bene ualaere.
Rarolus uiu kł noueb̾r synodũ inuermeria palatio habuit. ibiq abbatiã scĩ carilephi
suꝑ rotbertũ epm̃ cinomannicȩ urbis quieã ꝑ apostolicȩ cõmendationẽ iuri sui
ep̃o patus mancipatã tenere uolebat. legalit̾ eiundicauit. & rothadũ nuꝑ depo¬
sitũ sicut domnꝰ papari mandauerat cũ suis &ep̃orũ lit teris atq uicariis romã¬
misit. iudith filiã suã ꝑdep̃cationẽ domni apłici ad pacẽ. & legatũ mahomot hregis
sarracrnorũ cũ magnis & multis munerib ac litteris depace & federe amicali
loquentib sollẽni in ore suscepit. quẽ cũ honore & debito saluam̃to ac subsicdione¬

Expanded text:
quis dogmata, mandata, interdicta, sanctiones vel decreta pro catholicae fidei disciplina, pro correctione fidelium, pro emendatione sceleratorum, vel interdictione imminentium vel futurorum malorum a sedis apostolicae Praesule salubriter mulgata contempserit, anathema sit. « Optamus sanctitatem vestram in Christo bene valere. » Carolus 8. Kalend. Novembris synodum in Vermeria palatio habuit, ibique abbatiam sancti Carilephi super Rotbertum, episcopum Cinnomannicae urbis, qui eam per apostolicam commendationem juri sui episcopatus mancipatam tenere volebat, legaliter evindicavit, et Rothadum nuper depositum, sicut domnus papa ei mandaveratcationem domni apostolici ad pacem, et legatum Mahomet, regis Sarracenorum, cum magnis et multis muneribus ac litteris de pace et foedere amicali loquentibus solemni more suscepit; quem cum honore et debito salvamento ac subsidio ne
Abbreviated transcription (Latin):
N aroł missos fuos quos p̃cedenti anno cordubã ad mohom& direxerat cum
multis donis. camelis uidelic&. lecta & papiliones gestarites. & cũ diuersi ge¬
neris pannis & multis odoram̃tis ĩ cõpendio recipit. Inde ad rofiacũ uillamꝰ
ueniens. ad alardo cui custodiã contra nort mannos cõmiserat. fed & suis ꝓpinis
hugoni & berengario qͥ a nihil utilitatis contra nortmannos egerars. conlatos
honores tollit. & ꝑ diũ sos eosdẽ honores disponit. Nort manni qͥ p̃fatũ monasteri
dep̃dati st̃. uariomodo ĩ firmant᷑. & qͥdã ĩ rabiẽ uersi. qͥdã autẽ scabie correpti
quidã intestina cũ aqualiculo ꝑ annũ emittentes moriunt᷑. Raroł dimissis
custodib: contra eosdẽ nortmannos. siluanectis reũtit᷑. natiuitatis dominicȩ
sollẽnia celebratur᷑. ubi ei hlothariũ filius suus & abbas monast̃ scĩ germani
mortuus nuntiatus.

Expanded text:
unt. Karolus missos suos, quos praecedenti anno Cordubam ad Mohomet direxerat, cum unt. Karolus missos suos, quos praecedenti anno Cordubam ad Mohomet direxerat, cum multis donis, camelis videlicet, lecta et papiliones gestantes, et cum diversi generis pannis et multis odoramentis in Compendio recipit Inde ad Rofiacum villam veniens, Adalardo, cui custodiam contra Nortmannos commiserat, sed et suis propinquis Hugoni et Berengario, quia nihil utilitatis contra Nortmannos egerant, conlatos honores tollit et per diversos eosdem honores disponit. Nortmanni, qui praefatum monasterium depraedati sunt, vario modo infirmantur, et quidam in rabiem versi, quidam autem scabie correpti, quidam intestina cum aqualiculo per anum emittentes, moriuntur. Karolus, dimissis custodibus contra eosdem Nortmannos, Silvanectis revertitur, nativitatis dominicae sollemnia celebraturus. Ubi ei Hlotharius, filius suus et abbas monasterii Sancti Germani, mortuus nunciatur.
Abbreviated transcription (Latin):
coloniã pergit & in talia conlocutionũ suarũ uerba patrẽ &x filiũ deiã dieu
p̃ sumptioneꝰ pacificat. ea conditione ut iã ultra ad alardi filiȩ non conu¬
letur hludouuicus ad uuormatiã & lcarolus ad carisi acus reuertidus
cui nuntiat᷑ inuia quia nortmanni. tertia decima beł nouẽb monasberiũ
sci dronisii intrauert. ubi uiginti circit̃ dieb immorantes & cotidie p̃la
ex inde ad suas naues ducentes. post multã deꝑ̃dationẽ sine contradicuor
cuiusquã ad castra sua non longe ab eodẽ monasterio sunt reũsi. Intere
nort manni residentes ĩ ligerꝰi. cõmixti cũ brittonib: cinomannis ciuitas
petunt . & ĩ pune dep̃dantes eã ad suas naues reuertunt᷑. Aquitaru
confligentes cũ nort mannis qͥ in carento sigefrido duce resident. quadru¬
gentos circit̃ ex eis occidert̃. crteri autẽ fugientes adsuas naues redier¬

Expanded text:
Coloniam pergit, et inter alia conlocutionum suarum verba patrem et filium de iam dicta Coloniam pergit, et inter alia conlocutionum suarum verba patrem et filium de iam dicta praesumptione pacificat, ea conditione, ut iam ultra Adalardi filiae non copuletur. Hludowicus ad Wormatiam et Karolus ad Carisiacus revertitur. Cui nunciatur in via, quia Nortmanni tertia decima Kalend. Novembris monasterium Sancti Dyonisii intraverunt; ubi viginti circiter diebus immorantes et cotidie praedam exinde ad suas naves ducentes, post multam depraedationem sine contradictione cuiusquam ad castra sua non longe ab eodem monasterio sunt reversi. Interea Nortmanni residentes in Ligeri commixti cum Brittonibus Cinomannis civitatem petunt, et inpune depraedantes eam, ad suas naves revertuntur. Aquitani confligentes cum Nortmannis qui in Carento Sigefrido duce resident, quadringentos circiter ex eis occiderunt; ceteri autem fugientes, ad suas naves redier
Abbreviated transcription (Latin):
paonsoa s dnuc untt. Ci sn quad quȩ siant uinum non inuemsentes qdin suos quieo
pasesaus sie indepnitata siui i eueniunt. In deq amplrus cpaã quli ngetita ulo
sequana usqrd idias notũ predatum ire disponentes. a custodibus ripe iposuis
fluminis impetuntur & quibus dam suorum amissis. quibusdã & iam uil¬
neratis ad naues regrediuntur.
Uarolus hludous icum faliu siuu in neustriã dirigit. nebred dito nec inier¬
dicto sibi nomine regio: sea tantũ comitatũ ande gauensẽ & ablatid maur
monasteru & quasdã uillas illi donauit. Rodberto autẽ qui mardiuo ini linde¬
gauo fuerat. cũ aliis honorib quos habebat. comitatum autisiodo ⁊en sein
& comitetũ niuernen sẽ donauit : Hludo uuicus germaniorũ rex hosti
suam contra iuin edos directã & ꝓspere agenteꝰ recepit Qauus si lius
& e quiuocus contra patris uoluntatẽ filiã ad alardi despondit. unde satis anni
patris offendit. Karolus obui ã frĩ suo hludouuico eius conloquio fr utturis

Expanded text:
nt; ubi quod quaesierant vinum non invenientes, ad suos qui eos miserant sine indempnitate sui reveniunt. Indeque amplius quam quingenti ultra Sequanam usque ad Carnotum praedatum ire disponentes, a custodibus ripae ipsius fluminis impetuntur, et quibusdam suorum amissis, quibusdam etiam vulneratis, ad naves regrediuntur. Karolus Hludowicum, filium suum, in Neustriam dirigit, nec reddito nec interdicto sibi nomine regio, sed tantum comitatum Andegavensem et abbatiam Maioris – monasterii et quasdam villas illi donavit. Rodberto autem, qui marchio in Andegavo fuerat, cum aliis honoribus quos habebat comitatum Autisiodorensem et comitatum Nivernensem donavit. Hludowicus Germanorum rex hostem suam contra Winedos directam et prospere agentem recepit. Cuius filius et aequivocus contra patris voluntatem filiam Adalardi despondit, unde satis animum patris offendit. Karolus obviam fratri suo Hludowico, eius conloquio fruiturus,
Abbreviated transcription (Latin):
tempora inde quimine eosdem pontes refecerint in operaindo aalioc opus dlispea¬
dum qa iade quitum depsaans custo dib qui utras er ripas ceois coater noraeclodr nt¬

Expanded text:
tempora inde qui nunc eosdem pontes refecerint in operando ad hoc opus dispentempora inde qui nunc eosdem pontes refecerint in operando ad hoc opus dispendium patiantur; et deputatis custodibus qui utrasque ripas custodiren
Abbreviated transcription (Latin):
tione amissae fuert̃. Nort manm uero residentes in ligeri. liberepictauũ
ciuitatẽ pedestri ordine ꝑgunt. eandẽq ciuitatẽ incendunt . & impune ad
ues suas reueniunt. Rodb̾tus autẽ de eisdẽ nort mannis qͥ sedebant ĩ ligeri.
amplius quã quingentos sifie dãpno suorũ occidens. uexilla & arma nort maniuc
larolo mittit. Rarolus autẽ per ueniens usq ad locum qui dicitur pistis.
ubi in morabant᷑ nortmanni. fidelium suorũ consilio pontes super isaram
& matronam in locis quȩ dicuntur aluernis & carentom. qm̃ ab incolis quiex
antiquo ipsos pontes fecerant ꝓpter infestationem nort mannorum refici
non ualebant. Abeis ergo qui ex longinquiorib partibus ad operandum
deputati erant ut perficerent firmitates insequana. ea conditione refici
iub& propter imminentem necessitatẽ ipsos pontes. nec uinquã peruentura

Expanded text:
tione amissae fuerunt. Nortmanni vero residentes in Ligeri libere Pictavum tione amissae fuerunt. Nortmanni vero residentes in Ligeri libere Pictavum civitatem pedestri ordine pergunt eandemque civitatem incendunt et inpune ad naves suas reveniunt. Rodbertus autem de eisdem Nortmannis qui sedebant in Ligeri amplius quam quingentos sine dampno suorum occidens, vexilla et arma Nortmannica Karolo mittit. Karolus autem perveniens usque ad locum qui dicitur Pistis, ubi immorabantur Noet Matronam in locis quae dicuntur Alvernis et Carentom, quoniam ab incolis qui ex antiquo ipsos pontes fecerant propter infestationem Nortmannorum refici non valebant: ab eis ergo, qui ex longinquioribus partibus ad operandum deputati erant ut perficerent firmitates in Sequana, ea conditione refici iubet propter imminentem necessitatem ipsos pontes, ne umquam per Ventura
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quib ad eũ uenerat. ad gundulfi uillã cũ hlothario quo theodbga eũ p̃cesserat ꝑgit
bi quoq ꝑ aliquod dies morans ꝓpt̃ uualdradã quȩ illue ad eũ deduci & ab eo ĩ italiã
duci debebat. hlothario & theodbga regio cultu paratis & coronatis indie assũpti¬
onis scẽ marie missas celebrat. & inde cũ p̃fata uualdrada uersus urbã quo dicebat᷑
hludoiuueus italiȩ imꝑator obuiã hlothario uenturus ꝑgit. Indeꝑ alamanniam
baio ariã ꝓrecipiendis patrimonis eccłȩ scĩ petri ĩ eis dẽ regionib: coniacentib
romã redit. Karolus ab attiniaco conera nort mannos qui cũ nauib quinqua¬
ginta in sequanã uenerant hostiliter ꝑgit. In quo itinere custodũ neglegentia
es coronas optimas & armillas nobilissimas & quȩq: alia p̃tiosa ꝑuens. & post
non paucos dies omĩa reinuenit. exceptis paucis gẽmis quȩ tumuldiaria direp¬

Expanded text:
pro quibus ad eum venerat, ad Gundulfi-villam cum Hlothario, quo Theodberga eum praecesserat, pergit. pro quibus ad eum venerat, ad Gundulfi-villam cum Hlothario, quo Theodberga eum praecesserat, pergit. Ibi quoque per aliquod dies morans propter Waldradam, quae illuc ad eum adduci et ab eo in Italiam deduci debebat, Hlothario et Theodberga regio cultu paratis et coronatis, in die assumptionis sanctae Mariae missas celebrat, Hludowicus Italiae imperator obviam Hlothario venturus, pergit. Inde per Alamanniam et Baioariam pro recipiendis patrimoniis ecclesiae sancti Petri in eisdem regionibus coniacentibus Romam redit. Karolus ab Attiniaco contra Nortmannos, qui cum navibus quinquaginta in Sequanam venerant, hostiliter pergit. In quo itinere custodum neglegentia tres coronas optimas et armillas nobilissimas et quaeque alia pretiosa perdens; et post non paucos dies omnia reinvenit, exceptis paucis gemmis, quae tumultuaria direp
Abbreviated transcription (Latin):
Interea hlorhiorius missos suos adarolũ dirigit uolens & petens ietcmitua firmira te¬
intereos amicitia federarent᷑. quod & irmentrudȩ regina int̃ueniente optinuit
Et ur nens in attiniatũ amicabilit̃ & honorifice alcarolo est susceptus & i foederi
postulaterecept .s. Quo & arsenius rediens epłam nicolai pape plenã terribilibus¬
aamodestia seidis aplice antea in auditis maledictionib: detulit. suꝑ eos qͥ ante hos
annos eidẽ arsenio multã hes auri sũmã p̃dantes abst ulerant nisi satis faciendo
nȩ tulerant ei reddere ꝓcurarent. Ecrelecta eadẽ epistola. sed & altera de
ingiltrudis ex cõmuuitatione quȩ uirũ suũ bosonẽ reliquerat & cũ quodã adultero
ihlotharu regnũ aufugerat. ac recepta sub defensione laroli uilla quȩ uendopera
dicitur. quã pie memoriȩ hludo uuicus imꝑator scõ PETΟ tradiderat & uuido
quidã comes ꝑ plures annos tenuerat. Arsenius ep̃s impetratis apud icarolũ

Expanded text:
Interea Hlothinter eos amicitia foederarentur. Quod et Irmentrude regina interveniente obtinuit, et veniens in Attiniacum, amicabiliter et honorifice a Carolo est susceptus et in foedere postulato receptus. Quo et Arsenius rediens, epa modestia sedis apostolicae antea inauditis maledictionibus detulit super eos qui ante hos annos eidem Arsenio multam thesauri summam praedantes abstulerant, nisi satisfaciendo quae tulerant ei reddere procurarent. Et relecta eadem epistola, sed et altera de Ingiltrudis excommunicatione, quae virum suum Bosonem reliquerat et cum quodam adultero in Hlotharii regnum aufugerat, ac recepta sub defensione Karoli villa quae Vendopera dicitur, quam piae memoriae Hludowicus imperator sancto Petro tradiderat et Wido quidam comes per plures annos tenuerat, Arsenius episcopus, impetratis apud Karolum
Abbreviated transcription (Latin):
epłas apl̃ici ei tradidit. & inde ĩ gundulfi uillã adhlothariũ uenit. Cui & ep̃is acprimorib
regnisui epłas papȩ dedit continentes qͥa nisi uxorẽ suã theo dbergã reciper&s & iuids¬
dradã abicer &. penuntiante sibi arsenio illũ ab omĩ xp̃ĩanoꝵ. sotietate debuiss&
eicere. Quẽ inplurib epłis has p̃cedentib ex cõmunicatũ & a con sortioxpĩanorum
eiectũ multoties p̃dicauerat & sic de hlothario ad hearolũ cirra medũ iuliũ meis
mattiniacũ palatiũ arsenius ueniens. uniformes sicuti hludouuico &hlohario
regib eplas satis bonorifice tradidit & rothadũ canonice aquinq ꝓuintiarũ
epis deiectũ & anico lao papa ñ regularit̃ sed potentialit̃ restitutũ secũ reducens
harolo p̃sentauit. Et cũ saori canones dicant . ut si ep̃s agradũ deiec tꝰ ab ep̃is pro¬
tie ep̃is. ut ipsi om̃no diligent̾er oausa i quirant &x uxta fidẽ ueritatis dffiniar¬

Expanded text:
postolici ei tradidit, et inde in Gundulfi villam ad Hlotharium venit. Cui et episcopis ac primoribus regni sui epistolas papae dedit, continentes, qdradam abiceret, renunciante sibi Arsenio, illum ab omni Christianorum societate debuisset reicere, quem in pluribus epistolis has praecedentibus excommunicatum et a consortio christianorum eiectum multoties praedicaverat. Et sic de Hlothario ad Karolum circa medium Iulium mensem in Attiniacum palatium Arsenius veniens, uniformes sicuti Hludowico et Hlothario regibus epistolas satis honorifice tradidit, et Rothadum, canonice a quinque provinciarum episcopis deiectum et a Nicolao papa non regulariter, sed potentialiter restitutum, secum reducens, Karolo praesentavit. Et cum sacri canones dicant, ut, si episcopus a gradum deiectus ab episcopis proquae provinciae episcopis, ut ipsi omnino diligenter causam inquirant et iuxta fidem veritatis diffinian
Abbreviated transcription (Latin):
irritã fecissent. cũ exercitu ĩ saxoniã ingressus . ẽ. & usq ađ fluuium albium
puenit adlotũ qͥ dicit᷑ hiliuni. in quo tunc uuiz ⁊ in abodritorũ rex. asaxonib
occisus est. Ibi &iã uener t̃ missi tudun qͥ ingente & regno auaroꝵ magnam
potestatẽ habebant. qͥ dixert̃ qđ idẽ tudun cũ t̃ra & populo suo se regi dedere
uell& & eiꝰ ordinatione xpĩanã fidẽ suscipere uell&. Rexuero afflictis
magna ex parte saxonib eorũq t̾ra uastata. acceptis eorũ obsidib ĩ gallias
rediit & inpalatio qͥ uocat᷑ aquis natalẽ dni & pascha celebraũ. annod. dcc¬
drianꝰ papa obiit. & leo mox ĩ locũ eĩ successit. Misitq legatos cũ mune¬
rib ad regẽ.claues & iã confessionis scĩ petri & uexillũ romane urbis eidem
abdictis ccasuis occisis. thesauros priscoꝵ regũ multa scłoꝵ prolixitate collectĩ

Expanded text:
irritam fecissent, cum exercitu in Saxoniam ingressus est, et usque ad fluvium Albim irritam fecissent, cum exercitu in Saxoniam ingressus est, et usque ad fluvium Albim pervenit, ad locum qui dicitur Hliuni. In quo tunc Witzin Abodritorum rex á Saxonibus occisus est. Ibi etiam venerunt missi tudun, qui in gente et regno Avarorum magnam potestatem habebat; qui dixerunt, quod idem tudun cum terra et povellet, et eius ordinatione christianam fidem suscipere vellet. Rex vero, afflictis magna ex parte Saxonibus, eorumque terra vastata, acceptisque eorum obsidibus, in Gallias rediit, et in palatio quod vocatur Aquis natalem Domini celebradrianus papa obiit, et Leo, mox ut in locum eius successit, misit legatos cum muneribus ad regem, claves etiam confessionis sancti Petri et vexillum Romanae urbis eidem interempti sunt; thesaurum priscorum regum multa seculorum prolixitate collectum
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ patrũ in libro conscripsert̃. quẽ librũ omẽs sacerdotes manib: propruis
sub scripsert̃. Ibi obiit nõna fastrada regina & inscĩ albani monasterio
honorifice sepulta est. ꝑseudo synodus gretoꝵ quã falso septima uocitar
que adorandis imaginib fecerunt. reiecta est ab ipsis scis pontificibus.
Inde motꝰ exercitꝰ in partib saxoniȩ ꝑduas turmas. in unã fuit ipse donus lcarolus
autẽ congregantes se ĩ cãpo qͥdicit᷑ sinist felt p̃parantes se quasi ad pugnam.
Cũ uero audissent se ex duab partib esse circũdatos. dissipaũ ds̃ consilia ec. &
quãuis fraudobent̃ tam̃ sexpĩ anos & fideles dõno regi fore ꝓmiser. Rex inde¬
ad palatiũ qͦdaquis uocat᷑ rediit. ibiq. natalem dni & paschacelebraũ. annođ
mogontiacensis urbis. & ibi tenuit placitũ suũ. Mudiens autẽ qđ saxones more
solito ꝓmissionẽ suã quã de habenda xp̃i anitate & fide regis tenenda feceranł

Expanded text:
m sanctorum patrum in libro conscripserunt, quem librum omnes sacerdotes manibus propriis subscripserunt. Ibi obiit Fastrada regina et in Sancto Albano honorifice sepulta est. Pseudosinodus Grecorum, quam falso septimam vocabant, pro adorandis imaginibus fecerunt, reiecta est á pontificibus. Inde motus est exercitus partibus Saxoniae per duas turmas: in una fuit domnus Carolus t. congregantes se in campo, qui dicitur Sinistfelt, praeparantes se quasi ad pugnam; cum vero audissent se ex duabus partibus esse circumdatos, dissipavit Deus consilia eorum, et quamvis fraudulenter et Christianos se et fideles domno regi fore promiserunt. Rex ad palatium, quod Aquis vocatur, rediit ibique natalem Domini celebravit et Mogontiacensis urbis, et tenuit ibi placitum suum. Audiens vero, solito promissionem suam, quam de habenda christianitate et fide regis tenenda fecerant,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. & filiũ suũ pippinũ aditaliã misit. Ipse autẽ ad disponendã faxoniã totũ
hiemis tẽpus impendens. natalẽ dnĩ ibi & paschacelebraũ. annođ. dcc xx. UIII.

Expanded text:
fecit et filium suum Pippinum ad Italiam misit; ipse ad disponendam Saxoniam totum fecit et filium suum Pippinum ad Italiam misit; ipse ad disponendam Saxoniam totum hiemis
Abbreviated transcription (Latin):
tate cõmendaũ. Expeditione facta ĩ saxoniã. & usq ad oceanũ trans omnes
paludes & ĩ uia loco transitũ est. Et rex de haduloha regressus hoc enim
loco nom̃ ubi oceañ saxoniã adluit. tota saxonũ gente ĩ deditione per obsides
accepta trans rhenũ ĩgallias reuersus ẽ & ĩ aquis palatio addellã sarracenũ
filiũ ibi maure regis qui afratre regno expulsus ĩ mauritania exulabat. ipso
sem& ipsũ cõmendante suscepit. Illuc & legatꝰ nicete qͥ tunc siciliã regebat
nomine theoctistus uenit. imꝑatoris epistolã portans. Quẽ magnifice sus¬
cipiens. post paucos dies absoluit. & nouẽ briom̃se mediante. adhibernandũ
cũ exercitu saxoniã intrauit. positisq castris apud uusorã fluuiũ. locũ
castroꝵ haristelli uocari iussit. Illuc & legatigentis a uaroꝵ cũ munerib
magnis uenert̃. Inde addellã sarracenũ cũ filio suo hludo uuico ĩ hispanias reũti

Expanded text:
tate commendavit. Expeditio facta in Saxoniam, et usque ad oceanum trans omnes paludes et invia loca transitum est, et rex de Haduloha regressus --hoc enim loco nomen, ubi oceanus Saxoniam alluit. --tota Saxonum gente in dedicionem per obsides accepta, trans Renum in Gallias reversus est, et in Aquis palacio Abdellam Sarracenum filium IbinMaugae regis, qui a fratre regno pulsus in Mauritania exulabat, ipso semetipsum commendante, suscepit. Illuc et legatus Nicetae qui tunc Siciliam regebat, nomine Theoctistus, venit imperatoris epistolam portans, quem magnifice suscipiens, post paucos dies absolvit. Et Novembrio mense mediante ad hibernandum cum exercitu Saxoniam intravit, positisque castris apud Wisoram fluvium, locum castrorum Heristelli vocari iussit. Illuc legati gentis Avarorum cum muneribus magnis venerunt. Inde Abdellam Sarracenum cum filio suo Hludowico in Hispanias reverti
Abbreviated transcription (Latin):
dilectũ abbatẽ suũ. Porro reliquã partẽ optimatib: cdericis. siue monachis
ceterisq fidelib suis largit̾ꝰ est. In eodẽ annotudun scđm pollicitatione suã
cũ magna parte auarorũ adregẽ uenit. & se cũ populo suo & patria regi
dedit. ipseq & populus baptizatus est. & honori fice munerib donati redie¬
Rex uero collectis exercitib suis saxoniã ĩgressus est. filiũq suũ pippinum
regẽ italiȩ ĩ pannonias cũ exercitu misso. cuiꝰ legationes ad regẽ in eadẽ
saxonia uener̃. Vna. quȩ dix̃ occurrisse ei hagan. cũ ceteris optimatib
quẽ sibi auaris postĩ t̃fectionẽ priorẽ constituer̃. Altera quȩ dixit
pippinũ cũ exercitu ĩ hringo sedere. Dõnus rex lcaroł ꝑ agrata saxonia.¬
cũ in tegro exercitu ĩgallias se recepit. Et ĩ aquis palatio filiũ suum pippinũ
epannonia redeuntẽ & partẽ thes auroꝵ quȩ remanserat ꝑducentẽ lȩtꝰ aspex̃¬

Expanded text:
o reliquam partem obtimatibus, clericis sive laicis, ceterisque fidelibus suis largitus est. In eodem anno Tudun secundum pollicitationem suam cum magna parte Avarorum ad regem venit, se cum populo suo et patria regi dedit; ipse et populus baptizatus est, et honorifice muneribrunt. Rex collectis exercitibus suis Saxoniam ingressus est, filium suum Pippinum regem Italiae in Pannonias cum exercitu misit. Cuius legationes ad eum in eamdem Saxoniam venerunt, una, quae dixit occurrisse ei chagan cum ceteris optimatibus, quos sibi Avari post interfectionem priorum constituerunt; altera, quae dixit Pippinum cum exercitu suo in hringo sedere. Et domnus rex per in Franciam se recepit, et in Aquis palatio filium suum Pippinum a Pannonia redeuntem et partem thesauri quae remanserat adducentem laetus aspex
Abbreviated transcription (Latin):
nrã. & sit nobis pax & concordia.
ut ubi necessarin suerit ẽtra ini¬
pacificos cognoscentes t̃rantur
magis achuersarii qͥ incircuit. ob¬
strepunt. quã denrã cliscordia
grrtulent᷑. Pacifice hȩc gunth¬
chrã nꝰ rex uerba suscrpit. misitq
eos achepotẽ suũ childebertũ
regẽ. Dũ autẽ hȩc narieta in loco
cõmonerent᷑. uener̃ alii quimor¬
tuũ apta chariũ regẽ nuntiantes.
paulũq in loco rĩ sub stitutũ. eiꝰ¬
modi uerba quȩ diximꝰ cleferen¬
tes: chil clebert᷑ rexplacitũ cũ
risdẽ ponens. ut quid ei inposte¬
rũ conuenir& enutiar& ris.
abscechere iussit

Expanded text:
nostra, et sit nobis pax et concordia, nostra, et sit nobis pax et concordia, ut, ubi necessarium fuerit, contra inipacificos cognuscentes, terreantur magis adversarii, qui in circuitu obstrepunt, quam de nostra discordia gratulentur'. Pacifice haec Gunthchramnus rex verba suscepit misitque eos ad nepotem suum Childeberthum regem. Dum autem, haec narrata, in loco commorarentur, venerunt alii, qui mortuum Aptacharium regem nuntiantes Paulumque in locum eius substitutum, eiusmodi verba, quae supra diximus, deferentes. Sed Childeberthus rex placitum cum eisdem ponens, ut, quid ei in posterum conveniret, enuntiaret, eos abscedere iussit