comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipãm oderit oportet aut metuat nͥ forte
enus ꝑtem altera amplecti licitũ et lau¬
dare respue alteraz ac dampnaͬe/ quo
nichil est ĩsolencius non solũ homĩ cu
deo s homĩbus int̾ se. Itaq uel totũ
r̾cipis uel totũ reicis amicũ ne si tãtũ
grata de cerpis non equus amicitie cul¬
tor atq arbiter uidearis. O Mortẽ
horreo. Riẽ di quid in morte mali ẽ id
ip̃m metꝰ mortis ex asꝑat. ac si nichil
magnu ip̃e metus est malũ. stulticia
est maluz suñ uel augẽ uel face
Nomen ip̃m mortis exhorreo QdNomẽ
mortis infanne mortaliu fecit ĩfirim¬
tas. si quid aĩ uiriu ĩ esset non plus ter¬
roris ĩesset in morte ꝙ in ceteris q̃ per
naͣm fiunt Quid enĩ magis mori ti¬
meas ꝙͣ nasti. adolescere senesce̾ esu¬
rire sitire uigilare consopiri qd̾ uitim
plane similiu morti est. Atq ideo sõp ͫ
Ali uero ꝯsang̾mũ alii uero mortis y¬

Expanded text:
ipsam oderit oportet aut metuat; nisi forte ipsam oderit oportet aut metuat; nisi forte partem eius alteram amplecti licitum et laudare, respuere alteram ac damnare, quo nichil est insolentius, non solum homini cum Deo, sed hominibus inter se; itaque vel totum recipis, vel totum reicis amicum, ne, si tantum grata decerpseris, non equus amicitie cultor atque arbiter videare. Mortem horreo. Si quid in morte mali est, id ipsum metus moris exasperat; at, si nichil, magnum ipse metus malum est. Stultitia est malum suum vel augere vel facere. Nomen ipsum mortis exhorreo. Nomen mortis infame mortalium fecit infirmitas. Si quid animi viriumve inesset, nichilo plus terroris esset in morte quam in ceteris, que per naturam fiunt. Quid enim magis mori timeas quam nasci, adolescere, senescere, esurire, sitire, vigilare, consopiri? quod ultimum plane simillimum morti est, atque ideo somnum, alii consanguineum, alii vero mortis i
Abbreviated transcription (Latin):
timor s cogitatus esse deb qui
si nouus incipit nec a pͥma etate te¬
ruz creuit. s ꝑ ĩtualla rediens, non
assiduus fuit ĩprouide uixisti. In hesisse
medullitus utilissimũ illud flacti car¬
men debuit inter spem curã q timo¬
res inf̾ et iras omnẽ crede diem tibi
diluxisse sup̃mũ ut is eẽs de quo idẽ
alibi ille potens sui letusꝙ deget in
lũ occupato uel sole puro hoc est nẽpe
illud a pħis laudatu s per paucis da¬
tũ uiu̾e uita ꝑacta O Mori tneo.¬
Nõ Et nasci timuisces et uiu̾e uite li¬
men iniciũ mortis est uita ip̃a cursꝯ
ad mortem leu uerius mors qued̾ ui¬
uendo uel ad morienduz ibas uel qd̃
sapientibꝰ uisu est ignorans terte mo¬
riebaris. Quid nuc igitur times si
2mͫ ut arbitror non tineres. hicanam
quippe nãm. duo hec in unũ iuc̃ta ꝑfici
hec corpus. s inopia rõis metũ mort
induxit D mortem taneo. Rõ Nich̾
est metuendu quod affert ncc̃ĩtas nẽ
Qui naͣlia enĩ odit aut metuit naͣm

Expanded text:
timor sed cogitatus esse debet, qui, si novus incipit, nec a prima etate tecum crevit, si per intervalla rediens non assiduus fuit, inprovide vixisti. inhesisse medullitus utilissimum illud Flacci carmen debuit: Inter spem curamque, timores, inter et iras omnem crede diem tibi diluxisse supremum. Ut is esses, de quo idem alibi: Ille potens sui letusque deget, pater occupato, vel sole puro. Hoc est nempe illud a Philosophis laudatum, sed perpaucis datum vivere vita peracta. Mori timeo. Et nasci timuisses et vivere. Vite limen initium mortis est, vita ipsa cursus ad mortem, seu verius mors quedam; vivendo vel ad moriendum ibas, vel quod sapientibus visum est, in horas certe moriebaris. Quid nunc igitur times, sisecundum, ut arbitror, non timeres, humanam quippe naturam duo hec in unum iuncta perfichec corpus, sed inopia rationis metum mortis induxit. Mortem metuo. Nichil est metuendum quod affert necessitas nature; qui naturalia enim odit aut metuit, naturam
Abbreviated transcription (Latin):
Uiue ita laud abilis mortem spermit
sepe eciã cupit deniq hec t̾ribiliu
oĩm sũma est. si quid labor dolor ad¬
uersitas ĩfamia carcer ex iliũ dap̃¬
nũ bellũ ẜuitus orbitas pauꝑtas
semiũ egritudo et mors fortibꝰ uiris
nil sunt aliud nisi exꝑiencie scola
campꝰ patiencie et glorie palestra

Expanded text:
vive: vita laudabilis mortem spernit, vive: vita laudabilis mortem spernit, sepe etiam cupit. Denique hec terribilium omnium summa est, si quidem labor, dolor, adversitas, infamia, carcer, exilium, damnum, bellum, servitus, orbitas, paupertas, senium, egritudo et mors, fortibus viris nichil sunt aliud, nisi experientie schola, campus patientie, glorie palestra.
Abbreviated transcription (Latin):
coruz decretis obtẽꝑaret quos sectã¬
batur suũq nomen grandi aliquo fa¬
cinore clarificaret cui quid mali po¬
tuerit accide si uiue̾t non ĩueio
Gayus eñ cesar, ut erat clemens
nil aliud effice̾ uolebat eciã in ipõ
belli ciuilis ardore ꝙͣ ut bñ merẽi
de re publica uide̾tur duobꝰ optimis
ciuibꝰ cicerone et cathone ẜuatis. En
tibi p̃ter ĩuidiã cãm moriendi uan¬
tas stulta utraq nec cathone digna
nec ulla prorsus ꝓticipande ie mor¬
cis sufficiens causa eẽt. D Moi mal¬
lem ꝙͣ sic uiuere Rõ Quidsis anh
tibi tam tristis uita multis optabilis
multis ĩudiosa sit s ĩpacientiarͥs
cuctas exasperat Do. Mori opto¬
Nõ Ut timidis metũ mortis sic
desꝑatis uite odiu extorquẽ diffi¬
cile est uitam tamen equaĩt᷑ ꝑfo¬
renda mortem fortiter expectandã
hec urĩ remẽdii sũma sit uis ne
aũt mali huiꝰ ultimũ remedit uis
mortis metu ꝑpetuo liber esse bene

Expanded text:
corum decretis obtemperaret quos sectacorum decretis obtemperaret quos sectabatur, suumque nomen grandi aliquo facinore clarificaret. cui quid mali potuerit accidere, si viveret, non invenio; Gaius enim Cesar, ut erat clemens, nichil aliud efficere volebat, etiam in ipso belli civilis ardore, quam ut bene mereri de Republica videretur, duobus optimis civibus Cicerone et Catone servatis”. En tibi alia preter invidiam causa moriendi, vanitas stulta; utraque nec Catone digna, neque ulla prorsus anticipande mortis sufficiens causa est. Mori malim quam sic vivere. Quid scis an hec tibi tam tristis vita, multis optabilis, multis invidiosa sit? sed impatientia res cunctas exasperat. Mori opto. Ut timidis metum mortis, sic desperatis vite odium extorquere difficile est, vitam tamen equanimiter perferendam, mortem fortiter spectanda: hec nostri remedii summa sit. 119 DEautem mali huius ultimum remedium? vis mortis metu perpetuo liber esse? bene
Abbreviated transcription (Latin):
nu iudicauit qui filio uitam daret᷑
At qui sibi uel ĩdignũ censuit uel ĩui¬
dit. et ad sũmã illius mortis causam
solam fuisse dephendit ĩuidiam quod
nec cesar ip̃e dissimilauet ut mõdix¬
imꝰ. Aliud enĩ tim̾e quid poterat aut
quid pn̾cipem non tulisset a quo p̾de
ꝯsule curia eiectus fuerat et cõiectii
in carcerem qui se tanta tam pñti ĩui¬
ria non occidit quo ĩani metu quo
se falsa opinione suꝑbie et crudelita¬
tis occidẽt quid tam horrifiã uultũ
cesaris habuit ut eẽt morte eciã fugi¬
endꝮ. uni oñn non tyrãnorũ mõ sed
pn̾cipũ clemẽtissimi atq mitissimi et
si potencõrem nullũ multos c̾te fero¬
ciores forciores sua ille uiderat etate
ỹmo uero nullũ uiderat mitiorem. Iu¬
re ergo alf quidã scͥptor egregius
et fide clarus et eloquio mͥ inquit ca¬
cho uidetur causam quesisse moriendi
non tam ut cesarem fugeret ꝙͣ utston¬

Expanded text:
num iudicavit, qui filio vitam daret, num iudicavit, qui filio vitam daret, atqui sibi vel indignum censuit, vel invidit? et ad summam, mortis illius causam solam fuisse deprehenditur invidiam, quod nec Cesar ipse dissimulavit, ut modo diximus. Aliud enim timere quid poterat, aut quid principem non tulisset, a quo pridem Consule curia eiectus fuerat, et coniectus in carcerem. Et qui se tanta tamque presenti iniuria non occideret? quo inani metu, qua se falsa opinione superbie aut crudelitatis occiderit, quid tam horrificum vultus Cesaris habuit, ut esset morte etiam fugiendus, viri omnium non tyrannorum modo, sed principum clementissimi atque mitissimi? et si potentiorem nullum, multos certe ferociores sua ille viderat etate; immo vero nullum viderat mitiorem. Iure igitur alter quidam scriptor egregius, et fide clarus et eloquio, “Michi, inquit, Cato videtur causam quesisse moriendi, non tam ut Cesarem fugeret, quam ut Stoi
Abbreviated transcription (Latin):
igitur obstat aut quid prohibet sapiẽtꝭ¬
uiri mortem ĩuidiosam sũmo homĩ excli¬
satam sapientibꝰ et laudatam sequi ui¬
teq difficultates ĩnumeras. auxilio spõ¬
canee mortis euadẽ D Moi uolo Ro
Uide ne te manis spes rerũ fallat sũt
nempe alii quasi pares eloquio nich̾
ad rem ac certe siña potiores qui ca¬
thonis hanc mortem neqz laudent neq
excusent. sz grauissime dep̃hendant.
non hanc fuisse illi arcessende mortis u¬
causam disputat ne sub cesaris ĩperio
uiuet cũ filio suo ipe fuerit auetor ad
cesarem ꝯfugiendi. deq illius clemen¬
cia sꝑandi õma. Neq fefellit. Ꝙ si tur¬
pe credidisset cur non filiũ secũ uel ue
curpitudine liberass cu maulius torqͣ¬
tus sit laudatus ꝙ filiũ ip̃e suũ qͥ cont᷑
pr̃t imperiũ pugnasset ac uicisset
occiderat neq enĩ turpius uici põt
.ꝑtatis hostis esse uictorem ꝙͣ suꝑbo
pare uictor. Quid ergo cesarẽ dig¬

Expanded text:
igitur obstat igitur obstat viri mortem invidiosam, summo hominum, et excusatam sapientibus ac laudatam, sequi, viteque difficultates innumeras auxilio spontanee mortis evadere? Mori volo. Vide ne te inanis spes rerum fallat: sunt nempe alii quam pares eloquio nichil ad rem, at certe sententia potiores, qui Catonis hanc mortem neque laudent, neque excusent, sed gravissime reprehendant, tis acerrimus, non hanc fuisse illi arcessende mortis causam, disputat, ne sub Cesaris imperio viveret, cum filio suo ipse auctor fuerit, ad Cesarem confugiendi, deque illius clementia sperandi omnia, nec fefellit; quod si turpe credidisset, cur non filium secum vel veniusmodi turpitudine liberasset? Cum Manlius Torquatus sit laudatus, quod filium ipse suum, qui contra patris imperium pugnasset ac vicisset, occiderat neque enim turpius dici potest, procacis hostis esse victorem, quam superbo parere victori Quid ergo? Cesarem dig
Abbreviated transcription (Latin):
lius fide ꝯmiẜat que dũ cuniculis sb̃¬
fossa latentibus tremeret/ ac ruinaz
minaretur fugiẽtibꝰ sociis atq hor¬
tantibus ut saluti sue descendendo
ꝯsuleret cum iam ad nichil utilis mot̾a
turꝰ eccure̾t t̾ris fũdamẽtis fatiscen¬
tibus magno corruit fragore. Sic fi¬
delis custos oppressus est quẽ cuz uix
erutũ ruinis dñs suus mestus ac la¬
cͥmans sepeliuit eũq dũ uixit et pie
desiderauit et fidem eius sepe meritis
laudibꝰ ĩ familiari colloquio ꝑsecutus
deo qualis hic credite sibi fris dño
suo fuit. fuisse tñ nichiloĩꝰ non me la¬
cet mortem cathonis illa etate lauda¬
tam a multis et opinione hoĩm glosã.
Notũ q est illud Iulii cesaris qui dum
uictor uticã ꝓperaret ubi se ille ꝑmie¬
rat audita eius morte catho mee gloie
inquit inuidit et ego sue ĩuideo p̃cla¬
ris aliquid haud dubie uidebatur cui uir
maximꝰ et glo̾sissimꝰ ĩuideret.¶ Q

Expanded text:
lius fide, commiserat, que dum cuniculis suflius fide, commiserat, que dum cuniculis suffossa latentibus tremeret ac ruinam minaretur, fugientibus sociis atque hortantibus, ut saluti sue descendendo consuleret, cum iam nichil utilis mora turus accurreret, turris fundamentis fatiscentibus magno corruit fragore; sic fidelis custos opppressus est, quem vix erutum ruinis, dominus suus mestus ac lacrimans sepelivit; eumque, dum vixit, et pie desideravit, et fidem eius sepe meritis laudibus in familiari colloquio prosecutus Deo, qualis hic credite sibi turris domino suo fuit. Fuisse tamen nichilominus, non me latet, mortem Catonis illa etate laudatam a multis, et opinione hominum gloriosam. Notumque est illud Iulii Cesaris, qui dum victor Uticam properaret, ubi ille se peremerat, audita eius morte “Cato mee glorie, inquit, invidit, et ego sue invideo”; preclarum aliquid haud dubie videbatur, cui vir maximus et gloriosissimus invideret. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
liberauit huc tibi aditꝰ prĩe non pot
homĩes enĩ sunt hac lege generati qͥ
tuerent᷑ illu globũ quẽ in hoc tẽplo
mediũ uides. que t̾ra dicit᷑ quae tibi
pub ͭ ͤ inquit et piis om̃ĩbꝰ retinendꝰ
aĩmꝰ in custodia corporis. nec in iussu
eius a quo ille est uobis datus ex õm
uita migrandi est. ne humanũ munꝰ
assignatũ a deo diffugisse uideamĩ An
non satis Cyceromana hec excusatu
arguut̃ cathonez. Et plane si ab ĩꝑa¬
tore freno ad custodiã loci cuiuspiam
deputatus nõ auderes iniussꝰ te mo¬
ue. ferretq ille hoc guiter si cõtrariũ
fecisses. Quid celestis putas imꝑator
cui tanto plus obediencie debetur ꝙͣ¬
to maior deus est homine. fuit nuper
prisce uirtutis. S tephanꝰ colupinẽ¬
sis non hoc solu s omni etate uir cla¬
rissimꝰ futrrꝰ. hic ab ingenti suo il¬
lo hoste cui potençia impar erat obses¬
sus turrim ubi plimu ꝑiculi uideba

Expanded text:
liberaverit, huc tibi aditus patere non potest. liberaverit, huc tibi aditus patere non potest. Homines enim sunt hac lege generati, qui tuerentur illum globum, quem in hoc templo medium vides, quae terra dicitur, iiPubli, inquit, et piis omnibus retinendus est animus in custodia corporis nec iniussu eius a quo ille vobis est datus, ex hominum vita migrandum est, ne munus humanum assignatum a Deo diffugisse videamini.” An non satis Ciceroniana hec excusatum arguunt Catonem? et plane si ab Imperatore terreno, ad custodiam loci cuiuspiam deputatus, non auderes iniussus te movere, ferretque ille hoc graviter si contrarium fecisses. Quid celestis putas imperator, cui tanto plus obedientie debetur, quanto maior Deus est homine? Fuit nuper prisce virtutis Stephanus Columnensis, non hac solum sed omni etate vir clarissimus futurus; hic ab ingenti illo suo hoste, cui potentia impar erat obsessus, turrim ubi plurimum periculi videbatur,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uiri opus hoc femine qua tñ ĩ re
cathonis mortem miris laudibꝰ sene¬
ca id effert sua illa peculiari opimoe
de qua diximꝰ Non sic titero excusas¬
se contentus laudibꝰ abstinet. At e¬
nĩ cathoni ĩcreduli gͣuitate nẽ ꝑꝑe¬
tuaq constancia moriend pocius
ꝙͣ tyrãni uultũ aspiciendu fuisse ꝙ̃
cu brutꝰ aspexit et illius pocius mor¬
tẽ tollendu ꝙͣ sua morte fugiendu
laboro fecit tamen. ¶ Cycero autez
dum cathonez excusasset suĩe illuis
siue melioris obliuiscitur quã añ an¬
nos plurimos libero sexto rei pub ͭ ͤ po¬
suerat. Ea uero est huiꝯmodi duz pub¬
liu affricanũ menorem in celo cũ prẽ
atq auo colloqui sompmiãtem et audi¬
ta ĩmorͣlitate aĩe ac felicitate uite al¬
terius ad moriendi auidũ ĩduxisset
pr̃ mox ĩutile desideriu castitatẽ fecit
hiis uerbis non est ita inquit ille insi
enĩ deus is cuiꝰ hoc templũ est omne
quod cõspicis istis te corporis custodiis

Expanded text:
enim viri opus, hoc femine. Qua tamen in re, Catonis mortem miris laudibus Seneca idem effert, sua illa peculiari opinione de qua diximus; non sic Cicero, excusasse contentus, laudibus abstinet; ait enim Catoni, incredibili gravitate nature, perpetuaque constantia moriendum potius quam tyranni vultum aspiciendum fuisse; quem tamen Brutus aspexit, et illius potius morte tollendum, quam sua morte fugiendum laboro; fecit tamen. Cicero autem dum Catonem excusat, sue illius sententie melioris obliviscitur, quam ante annos purimos, libro sexto Rei Publice posuerat. Ea vero est huiusmodi. Dum Publium Africanum minorem, in celo cum patre atque avo colloqui somniantem, et audita immortalitate anime ac felicitate vite alterius, moriendi avidum induxisset, patrem mox inutile desiderium castigantem, fecit ero? Non est ita, inquit ille. Nisi enim deus is, cuius hoc templum est omne, quod conspicis, istis te corporis custodiis
Abbreviated transcription (Latin):
in scalmo uel sicco de littore ĩsi dias pis¬
sibus tetendisses ꝙͣ classe armata uĩ
gẽtibus ĩtulisses. Mult qd clasẜ exi¬
mia noxiã dedit audaciã eoq ĩpulit
ut optarent domi esse. hoc est gran tͦ¬
a reduces caͣphr eũ ad mõtem. Noĩati
uero lacedemones argunisis cyraciso
athemenses ĩ littore. et carthaginẽses
ad egates ĩsulas didice̾ multa st̃ classi¬
bus ꝑicula nõ ab hostibꝯ tñi. s ab ip̃o ma¬
ri. deniq cũ moriendi gn̾a plura eẽnt
hoc unũ genꝰ est additũ. O ceri uiteq
ꝙͣ maxĩe diligi prodigi. mortẽ undiq

Expanded text:
in scalmo vel sicco de litore insidias pisin scalmo vel sicco de litore insidias piscibus tetendisses, quam classe armata vim gentibus intulisses. Multis quidem classis eximia noxiam dedit audaciam eoque impulit, ubi optarent domi esse. Hoc et Graii Troia reduces Caphareum ad montem, nominatim vero Lacedemones Arginusis, Syracusio Athenienses in litore et Carthaginenses ad Egates insulas didicere. Multa sunt classibus pericula, non ab hostibus tantum, sed ab ipso mari, denique cum moriendi genera plura essent, hoc unum genus est additum. O ceci viteque quam maxime diligitis prodig
Abbreviated transcription (Latin):
lassem habeo nstructa Ro Et in¬
structos aer uentos. ĩstructos eqͦr
fluctus. et ĩstructos scopulos. Terrestre
al ꝙ tibi cũ pelago O Instructa ẽ clasẜ.¬
Rõ Instructe tẽpestates ĩstructa naufra¬
gia ꝑiculis tuis gaudes et laboi̾bꝰ et ĩ
Classis ĩstructa est Nõ hant celi et ma¬
ris iradesmet et quãlib ĩstructã spar¬
get. et destruet ĩopinata tẽpestas. de
qua cogitare dũ nauiges stulti est
pͥmi hoĩes tãtũmodo mirabãt᷑ maria
penetrastis ubiq laborẽ ubiq ꝑiculũ
ꝯqͥrentes inq hoc unũ uigiles atq sol¬
liciti segnes ad reliqua. E Magna
cuz classe maria sũ ĩgressus Riõ De re¬
gressu cogita. Ingredi nãq ꝑfacile est.
Solet equor itrãtibus plenũ eẽ pro¬
gresẜ sepe montuosũ ac difficile uerãtu
int᷑ hoĩes natus int̾ delphinos ac t̾to¬
nes uitam age mira uasti aĩ uoluptas¬
¶ Magna mͥ class ac ualida est. Nõ¬
At fortassis utiliꝰ et tutiꝰq uel breui

Expanded text:
lassem habeo instructam. Et instructos aer ventos, instructos equor fluctus et instructos scopulos: terrestre animal, quid tibi cum pelago? Instructa est classis. Instructe tempestates, instructa naufragia! periculis tuis gaudes et laboribus et imClassis instructa est. Hanc celi et maris ira disiciet et quamlibet instructam sparget ac destruet inopina tempestas, de qua non cogitare dum naviges stulti est.primi homines tantummodo mirabantur maria penetrastis, ubique laborem, ubique periculum conquirentes inque hoc unum vigiles atque solliciti, segnes ad reliqua. Magna cum classe maria sum ingressus. De regressu cogita, ingredi nempe perfacile est. Solet equor intrantibus planum esse, progressis sepe monstruosum ac difficile; tamen inter homines natus inter delphines et tritones vitam age: mira vasti animi voluptas! Magna michi classis et valida est. At fortassis utilius tutiusque vel brevi
Abbreviated transcription (Latin):
plus spectator ualuit ꝙͣ uirtus. et hii
hercle qꝵ ꝓxie mẽĩm Et actitus cu¬
rius Numa pompiliꝰ corduba ꝓfectꝰ
seneca leptiq ueniens seuerus, młti
alii ex aliis locis ubi futiͥ magni uiri
ut aliquãto maiores rome eeñt enui¬
lacio uirtutis. et illustriũ copia exẽ¬
ploru prestitit./ Etude ergo qd uni¬
cum bonu est in hac tua rõmigtioe
ne pereat neu nil aliud migrãdo q̃¬
sieris ꝙͣ ut tũ corã płi̾bus noue pa¬
trie fulgor mdet
De Origine

Expanded text:
plus spectator valuit quam virtus. Et hi plus spectator valuit quam virtus. Et hi hercle quorum proxime memini et accitus Curibus Numa Pompilius, Corduba profectus Seneca Leptique veniens Severus multique alii ex aliis locis, ubique futuri magni viri, ut aliquanto maiores Rome essent emulatio virtutis et illustrium copia exemplorum prestitit. Stude ergo quod unicum bonum est in hac tua commigratione ne pereat, neu nil aliud migrando quesieris quam ut te coram pluribus nove patrie fulgor nudet. 16 DE ORIGINE
Abbreviated transcription (Latin):
nas iam grandis natu queritur hee
ꝑ uo in opido molestie cessant omnes
et quidꝙ queritur iuxͣ est. E E ꝑuo
opido ĩ ĩmẽsam urbem cõmigraui. R
Etrãquillo portu ꝓcellosum sponte pe¬
lagus ingredi temeĩtas est nec mi¬
ror ideo qr leti euentus. fecit hoc tñ
et gens claudia e sabnus romãpetẽs
e tusculo marcus catho ex arpino. Ma¬
rius ac Cicero successitq feliciter b
ubi nã tales uiri: nõ tuto quidẽ ĩ ex¬
emplũ trahitur ꝙͥꝙͥ raris et sũmis in¬
geniis actẽptatu est. Postꝙͣ tamen
soluisti fimem om̃i studio inter difficul¬
tates enitere inter alta consurge ꝯ¬
silio ceptũ regens quod hic bomi dax¬
erim plures erũt ad uirtutem stimu¬
li. erunt forte quos ad gloriam sequi
uelis erit ubi ce excerceas. ubi cum
paibꝯ possis de laude contend̾e pu¬
debitq testiũ tantorus Multis sepe
qd̾ uis aĩ non dabat cõtulit uis pudo¬
ris. Et ad ignauiã ꝓfligendã sepe

Expanded text:
nas iam grandis natu queritur. He nas iam grandis natu queritur. He parvo in oppido molestie cessant omnes, quicquid queritur iuxta est. E parvo oppido in immensam urbem commigravi. E tranquillo portu procellosum sponte pelagus ingredi temeritas est, nec minor ideo quia leti eventus. Fecit hoc tamen et gens Claudia e Sabinis Romam petens, e Tusculo Marcus Cato, ex Arpino Marius ac Cicero successitque feliciter. Sed ubinam tales viri? Non tuto quidem in exemplum trahitur quicquid raris et summis ingeniis attemptatum est. Postquam tamen solvisti funem, omni studio inter difficultates enitere, inter alta consurge, consilio ceptum regens; quod hic boni dixerim, plures erunt ad virtutes stimuli. Erunt forte quos ad gloriam sequi velis, erit ubi te exerceas, ubi cum paribus possis de laude contendere pudebitque testium tantorum. Multis sepe quod vis animi non dabat, contulit vis pudoris, et ad ignaviam profligandam sepe
Abbreviated transcription (Latin):
um tegas errorem s ut accuratiꝰ il¬
lu uites cui succabuisse sũma ec̃ tͥnis
ĩgenia p Ampla tr patria uitã ago¬
R Multa sunt ample urbis ĩcõmoda
distat templũ distat forum illud aĩo no¬
cet hoc corpori distant opifices atq a¬
mici. qua nulla quidẽ durior distanꝰ
quos laboriosũ uisere neglige̾ ĩ hũaͫ¬
est Audis ut de hoc queritur. flactas
Cubat hic in colle qͥrimi hic extremo
in auẽtiuo uisendis uterq. Quocũq
ire decreue̾is, ceu ꝑegre ꝓfecturꝰ do¬
mui tue dispone. qũ et an redeas ĩ¬
certũ et ip̃e reditus tuiz labore est sepe
eciam cu errore ferro ac magnete i¬
ter agitur hac eͥas  facilius hac rectiꝰ
hac curiã hac theatrũ hac balneũ effui¬
gias hac macellũ hii et mille ahi st
quasi alteruz orbem petis uix te adiaz
ꝑuẽtur ã sperans hoc quoq apud ip̃m
Nactũ legis ut philippus orator domũ
du redit atq foro mimiũ distãe cari¬

Expanded text:
um tegas errorem, sed ut accuratius ilum tegas errorem, sed ut accuratius illum vites cui succubuisse summa etiam cernis ingenia. Ampla in patria vitam ago. Multa sunt ample urbis incommoda: distat templum, distat forum — illud animo nocet, hoc corpori —, distant opifices atque amici, qua quidem nulla durior distantia, quos laboriosum visere, negligere inhumanum; audis ut de hoc queritur Flaccus: Cubat hic in colle Quirini, hic extremo in Aventino, visendus uterque. Quocunque ire decreveris, ceu peregre profecturus domui tue dispone, quando et an redeas incertum et ipse reditus cum labore est, sepe etiam cum errore; ferro ac magnete iter agitur: hac eas facilius, hac rectius, hac curiam, hac theatrum vites, hac balneum effugias, hac macellum. Hi et mille alii sunt quasi alterum orbem petis, vix te ad illam perventurus sperans. Et hoc quoque apud ipsum Flaccum legis ut Philippus orator, domum dum redit foro, nimium distare Cari
Abbreviated transcription (Latin):
age̾ decuit tam auxie doctũ uirũ illi
deo qui hec issi dederat non socrates
non athene cuiꝰ in scola et ĩ qua urbe
quot et inqui fuerint et indocti opi¬
nari ꝓmptius sit ꝙͣ nosse et ut urbem
sileam habuit scola illa int multos al¬
tibiadem et triciam illuni patrie hostẽ
hũc senissimũ tyrãnoru quibas quid
p̃ceptor sotrates cõcuberit ꝑlato ipe rñ¬
deat/ uel sic intelligens ꝙͣ ĩane est qd̾
tͥrem doct̾ua p̃ceptoris discipuloꝵ auri¬
bus ĩstrepit nͥ grã magistri celesţis as¬
piret sũ qua nichil oĩo socratem po
dictu est sapientissimu iudicatũ intͣ
duas tñ simul uxores ꝓcacissimasꝙͣ¬
uis anus ip̃e uel alius ꝙͣtũlib rem ex¬
cuset ĩeptissime cõuersatu E hͨ et
reliqua incident᷑ p̃ter unũ illud quo
platonẽ talem uiru hac eadem uaĩta¬
te gloĩose prĩe ĩplicitu fuisse cognos¬
ceres non ut magni comitis clipeo tu¬

Expanded text:
agere decuit tam anxie doctum virum illi agere decuit tam anxie doctum virum illi Deo qui hec ei dederat, non Socrates, non Athene, cuius in schola et in qua urbe quot et iniqui fuerint et indocti opinari promptius sit quam nosse. Et ut urbem sileam, habuit schola illa inter multos Alcibiadem et Critiam, illum patrie hostem, hunc sevissimum tyrannorum, quibus quid preceptor Socrates contulerit Plato ipse respondeat, vel sic intelligens quam inane est quod terreni doctrina preceptoris discipulorum auribus instrepit, nisi gratia magistri celestis aspiret, sine qua nichil omnino Socratem potdictum est, sapientissimum iudicatum, inter duas tamen simul uxores procacissimas anus — ipse vel alius quantumlibet rem excuset — ineptissime conversatum. Sed hec et reliqua incidenter, preter unum illud quo Platonem talem virum hac eadem vanitate gloriose patrie implicitum fuisse cognosceres, non ut magni comitis clipeo tu
Abbreviated transcription (Latin):
ludarus quẽ imitatõi ꝓrsus ĩ occessibi¬
lem flactus ait. Si rerũ clai̾tas gescaꝵ
liber pater atq hercules tam famosi ut
Alex auder macedo cõtemptor om̃ fei̾¬
ne mortaliuz illos duos ut altissimu
atq ultimu signu glorie sibi ꝓponẽt
imutandos Sni utrũq nõne r̾centi me¬
moria et pene aute oculos thebanꝰ e
grecoruz q oĩm rc̃o sub iudice õns
eni princeps hic est qui lacedemones
pene funditus euertit. Et athemẽses
plonis sic excerant ĩstitutꝭ ut eo mor¬
tuo quai sũmo terrore liberati illico se
in luxum ignauiamq resoluerent quo
adhuc eciã apud thebas florente qt
athenis ĩerciũ et stulcoꝵ milia fuerĩt
quis facile aĩõ metiatur Non igitur
ꝙ athenis lz ꝙ talis genitus esset ac
natus hoc est tali ĩgenio taliq aĩo
taliq deniq et parentũ indulgẽcia et
reru tꝑalu facultate ut erudiri pos¬
set et ad om̃e opus bonũ institui grãs

Expanded text:
indarus, quem imitatione prorsus inaccessibiindarus, quem imitatione prorsus inaccessibilem Flaccus ait? si rerum claritas gestarum, Liber pater atque Hercules tam famosi, ut Alexander Macedo contemptor omnium ferme mortalium illos duos ut altissimum atque ultimum signum glorie sibi proponeret imitandos? sin utrunque, nonne recenti memoria et pene ante oculos erat ThebaGrecorumque omnium recto sub iudice omnis evi princeps? Hic est qui Lacedemones pene funditus evertit et Athenienses Platonis sic exterruit, ut eo mortuo, quasi summo terrore liberati, illico se in luxum ignaviamque resolverent. Quo adhuc etiam apud Thebas florente, quot Athenis inertium et stultorum milia fuerint quis facile animo metiatur? Non igitur quod Athenis, sed quod talis natus esset ac genitus, hoc est tali ingenio talique animo, tali denique et parentum indulgentia et rerum temporalium facultate ut erudiri posset et ad omne bonum opus institui, gratias
Abbreviated transcription (Latin):
tute et ĩgenio meliores extiterũt.
An non fẽme alique et reruz gloria
et ĩuẽcõne artiũ quibꝯlibet uiris obta¬
biliores. Quid deniq sibos si azmꝰ
nasc̾etur quid ad hunc ip̃m de quo loqͥ¬
mur platonẽ: qui iam non plato esset
s id potius qd̾ natura parens edidiss
Hisi forte pictagorice credebat in sam¬
e e corpore in corpus aĩas cõmigͣre
quo nichil umꝓ certe stulti ꝰ nichil
ĩpudencus nõ dicã a pħo sed ab homĩe dic¬
tũ fuit nichil magi uei̾tati dissonũ ac pi¬
etati uel demũ qdͦ religiose aures mͣgr
abhorreant Quid deinde athemensem
clarũ nasci adeo ut non eque clarus esse
posset alibi thebis eciã natũ esse An nõ
homerus et pithagoras ip̃e democritus
et anaxagoras et arꝑ ᷝ ͤ ᷤ et mille alira¬
libi ꝙͣ athenis nati clariq habiti nõ miꝰ
ꝙͣ qui nati sunt athenis. At ne thebis
abeã quas sperue greci solent An nõ uõ
si ĩgeniuz quentur thebis natus est ꝑ¬

Expanded text:
irtute et ingenio meliores extiterunt? irtute et ingenio meliores extiterunt? An non femine alique et rerum gloria et inventione artium quibuslibet viris optabiliores? Quid denique si bos, quid si asinus nasceretur? Quid ad hunc ipsum de quo loquimur Platonem, qui iam non Plato esset, sed id potius quod natura parens edidisset? Nisi forte pythagorice credebat insanie, e corpore in corpus animas commigrare, quo nichil unquam certe stultius, nichil impudentius, non dicam a philosopho, sed ab homine dictum fuit, nichil magis veritati dissonum ac pietati, nichil demum a quo religiose aures magis abhorreant. Quid deinde? An Atheniensem nasci clarum adeo, ut non eque clarum esse posset alibi, Thebis etiam, natum esse? An non Homerus et Pythagoras ipse et Democritus et Anaxagoras et Aristoteles et mille alii alibi quam Athenis nati clarique habiti, non minus quam qui nati sunt Athenis? Ac ne a Thebis abeam, quas spernere Graii solent, an non, si ingenium queratur, Thebis natus est P
Abbreviated transcription (Latin):
Recte id quidẽ mõ intelligat cui qͥbꝰ¬
ue pro donis gr̃ẽ sunt agende. Iue
uero ne gracias agebat/ pͥmo ꝙ hoĩez
eũ et nõ nutũ aĩal ꝙ marem et non
feĩa ꝙ grecũ et non barbarũ. O
athemẽsem et non thebanũ Deniq
de etate soiratis et nõ alio tꝑe genu¬
isset ut .s. esset a quo doceri poss atz
ĩstrui uides int̾ gratulandi gloriãdi¬
q tãs ut athemẽsem qͦ ponat originẽ
Quid hic dicam forsan exsp̾tas. Ego
uero et si de hoc uno ẜmone sim ĩstitu¬
uiri mentio incidit quid de hoc toto
uliꝰ sermone et aliis uisuz sit et mͥ e
ciam uideatur dicam silꝰ Etio qͦsdã
claros at disertos uiros ĩcũctãt᷑ asse¬
rere nichil uniꝙͣ ab aliquo dictũ esse
dilirius quoꝵ in sentẽ ͣ qũ ut diciso¬
let eaniͦ pedibꝰ paru abest. Nã quid
queso attinet hiis gaud̾e. Quẽo eĩz
qͥd si barbarus quid si mulier natꝰ eẽt.
An non multi barbai multis grec et u¬

Expanded text:
recte id quidem, modo intelligat cui quiburecte id quidem, modo intelligat cui quibusve pro donis gratie sint agende: ille vero nature gratias agebat primum quod hominem eum et non mutum animal, quod marem et non feminam, quod Grecum et non Barbarum, quod Atheniensem et non Thebanum, denique quod etate Socratis, non alio tempore genuisset, ut scilicet esset a quo doceri posset atque instrui. Vides inter gratulandi gloriandique causas ut Atheniensem quoque ponat originem. Quid hic dicam, forsan expectas. Ego vero, etsi de hoc uno sermo sit instituviri mentio incidit, quid de hoc toto illius sermone et aliis sit visum et michi etiam videatur dicam simul. Scio quosdam claros ac disertos viros incunctanter asserere nichil unquam ab aliquo esse dictum delirius, quorum in sententiam quin, ut dici solet, eam pedibus parum abest. Nam quid, queso, attinet his gaudere? Quero enim: quid si barbarus, quid si mulier natus esset? An non multi barbari multis Grecis et v
Abbreviated transcription (Latin):
allatura est: Miatos habuit claritas
magna uerbis obsturos quos habũde
claros ꝑui ruris obscuritas habuisset¬
G Inclita michi est patria R Et que
suas sibi laudes habeat tuasq ꝑticipet
laus erit fuit qui themistodis gloriã
athenis asscͥ̾b̾e inte̾tur Qui plane ꝑ¬
graniter et ut talem uirũ decuit rñ¬
dit Cũ enĩ sibi stripho anguste et igno¬
bilis insule quedã incola inter iurgia
obietisset non eũ sua sed prĩe gloria
clarĩ esse neq hercle ait aut ego obscr¬
rus si striphius aut tusis athemẽsis
clarius esses Non splendori patrie sẽd
uirtuti ꝓp̾e fidebat uirilius plane ꝙͣ pli¬
to maior licet ille philosophꝰ S ex¬
iscũt int̾du in magnis eciã ĩgemiis
magni et mirabiles errores. Is ergo
inter cetra magne sue felicitati clai̾¬
tatem prĩe asscribebat ut enĩ totũ no¬
ris hac in parte excellentis uiri aĩm
Aiebat plato se pro miltis gr̃as age̾

Expanded text:
allatura est? Multos habuit claritas allatura est? Multos habuit claritas magne urbis obscuros, quos abunde claros parvi ruris obscuritas habuisset. Inclita michi patria est. Est que suas sibi laudes habeat tuasque participlaus erit. Fuit qui Themistoclis gloriam Athenis ascribere niteretur, qui plane pergraviter et ut talem virum decuit respondit: cum enim sibi Seriphi anguste et ignobilis insule quidam incola inter iurgia obiecisset non eum sua, sed patrie gloria clarum esse, “Neque hercle, ait, aut ego obscurus si Seriphius, aut tu si Atheniensis clarus esses”: non splendori patrie, sed virtuti proprie fidebat, virilius plane quam Plato, maior licet ille philosophus. Sed existunt interdum in magnis etiam ingeniis magni et mirabiles errores; is ergo inter cetera magne sue felicitati claritatem patrie ascribebat. Ut enim totum noris hac in parte excellentis viri animum, aiebat Plato se pro multis gratias agere;
Abbreviated transcription (Latin):
tis dignatus altinge̾ unã urbis et ĩperii
magnitudinẽ atq altitudinẽ attigit᷑
aĩoꝵ felicẽ demiq ꝓle uirũ dixit Ea¬
est enĩ uera urbiũ felicitas uerã nobili¬
tas D p̾clara ciuibꝰ bonis patria est
a Qd si tu obscurus quidsi clai̾tas
ip̃a te ꝓdet eq latebris eruet et ĩ aꝑ¬
tum trahet ꝓmpcius in luce notaberis
ssamosissima est prĩa Ri Nontam
ĩ famis eẽt Catilina insi tam famosa
ĩ prĩa natus esset Gaio enĩ et neroni
alteri infamie acerius alteri ĩꝑiũ ac¬
cessit Et mũdi natos in uertice for¬
tune fauor extulit quo lacius nosce¬
rentur G Nobilissima in patria uiuo¬
R Multoru ã cõtemptui pateus aut
ĩuidie sñ altero ĩ magna urbe uix ui¬
uitur. Illud tucius hos clarius malũ
Ut̾usq aut̃ hec ip̃a quã p̃dicas natalis
soli nobilitas. causa est tot int̾ oculos
mille sunt latebre. S Notissima ex
ris quid tibi lux pat̾ie p̃ter tenebras

Expanded text:
tis dignatus attingere, unam urbis et imperii tis dignatus attingere, unam urbis et imperii magnitudinem atque altitudinem attigit animorum. Felicem deniqest enim vera urbium felicitas, vera nobilitas. Preclara civibus bonis patria est. Quid si tu obscurus? Quid si claritas ipsa te prodet eque latebris eruet et in apertum trahet? Promptius in luce notaberis. Famosissima est patria. Non tam infamis esset Catilina nisi tam famosa in patria natus esset. Gaio etiam et Neroni alter infamie acervus imperium accessit et mundi: natos in vertice fortune favor extulit, quo latius noscerentur. Nobilissima in patria vivo. Multorum aut contemptui patens aut invidie: sine altero in magna urbe vix vivitur. Illud tutius, hoc clarius malum, utriusque autem hec ipsa quam predicas natalis soli nobilitas causa est. Tot inter oculos nulle sunt latebre. Notissima ex ris, quid tibi lux patrie preter tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
loriosa in prĩa natus sum. R plꝰ
negocii habes ut in lucẽ uenias
ffulgent minutiora etiã astra ꝑ nocte
et boothes ad solis radios habet et lutĩ¬
fer U Clarissime patrie ciuis sum. R¬
Dene si uirtutũ hospes et uicioru hostis
fortuẽ enĩ illud hoc tuũ est D Patria
michi felix ac nobilis est. R Refert qͣ
nobilitate haut numerus incolarũ
haut insignis opum magnitudo haut
spectata fertilitas haut situs ip̃e nobi¬
litat salubris aer clari fontes/ ma̾e ꝓxͫ
tuti portus oportumi anmesł nobilis pa¬
tria uulgo dicitur uiniferax olei frum̃¬
Yti/ frequẽs armentis ac gregibꝰ auri
statebris et argenti bonã t̾ram dicitis
ubi fortes equi ubi pingues boues ubi
teneri edi. ubi dultia demũ poma nas¬
cũtur ubi aut̃ bom uiri id nͨ q̃rit nec
curatis nec quesitu dignũ ducitis ex¬
timatores egregii At qͥ sũma patriẽ
laus sola urrtus est ciuiuz. Recte ergo
uirgilius gloriam ac felicitatem cũ desc̃¬
beret roͣnã nichil horũ adsola respici¬

Expanded text:
loriosa in patria natus sum. Plus negotii habes ut in lucem venias. Fulgent minutiora etiam astra per noctem, et Bootes ad solis radios hebet et Lucifer. Clarissime patrie civis sum. Bene si virtutum hospes, vitiorum hostis. Fortune enim est illud, hoc tuum. Patria michi felix ac nobilis est. Refert qua nobilitate. Hanc numerus incolarum, hanc insignis opum magnitudo, hanc spectata fertilitas, hanc situs ipse nobilitat, salubris aer, clari fontes, mare proximum, tuti portus, opportuni amnes. Nobilis patria vulgo dicitur vini ferax, olei, frumenti, frequens armentis ac gregibus, auri scatebris et argenti. Bonam terram dicitis ubi fortes equi, ubi pingues boves, ubi teneri hedi, ubi dulcia demum poma nascuntur: ubi autem boni viri, id nec queritis quidem nec quesitu dignum ducitis: extimatores egregii! Atqui summa patrie laus sola virtus est civium. Recte ergo Virgilius gloriam ac felicitatem cum describeret Romanam, nichil horum ad que sola respici
Abbreviated transcription (Latin):
tollũt tĩniunt interim campane stre¬
punt tube uolant auuli figunt᷑ oscula
u̾tici rotũdus et niger pãnꝯ ĩpͥmitur
Hiis ꝑ actꝭ descendit sapiens, qui stul¬
tus ascende at mira ꝓrsus tñsforma ͦ
nec naͣsom᷑ cognita sic fiũt hõdie sa¬
pientes/. Uerus sapiens fit alit̾ G
piens sum. R Solent qui de se magͬ¬
fice senciũt confident᷑ maiora uiribꝰ
aggredi inq uisu medio plapsi suo r̾
ꝑ iculo uel pudore cõdisce̾ ꝙͣ inscñ reꝵ
extimatores fuerint suaꝵ. Pre̾st᷑at
igit᷑ crede mͥ falsas opiõnes abice ĩso¬
lenciã depone insipiencia cͥcũspic̾e et
optare. ne qua exꝑiende sapiẽcie ne¬
cessitas incidat que declaret te d̾ u ᷝ ᷤ
gloriatũ hoc rectior tutiorq q̃rende
sapiẽ uia est M Credo et ego ad sa¬
pien ͣ ꝑueĩsse. R at si mͥ obseq̃ris
ad illam pocius assurgendo nitendo¬
ꝙ ꝑ ueĩes ꝙͣ credendo Nichil altius¬
ascendit ꝙͣ huilitas operoso

Expanded text:
tollunt, tinniunt interim campane, stretollunt, tinniunt interim campane, strepunt tube, volant anuli, figuntur oscula, vertici rotundus et niger pannus imprimitur. His peractis descendit sapiens qui stultus ascenderat. Mira prorsus transformatio nec Nasoni cognita! Sic fiunt hodie sapientes; verus sapiens fit aliter. Sapiens sum. Solent qui de se magnifice sentiunt prefidenter maiora viribus aggredi inque nisu medio prolapsi suo vel periculo vel pudore condiscere quam iusti rerum extimatores fuerint suarum. Prestat igitur, michi crede, falsas opiniones abicere, insolentiam deponere, insipientiam circumspicere et optare ne qua experiende sapientie necessitas incidat, que declaret de te nichilo gloriatum. Hec rectior tutiorque querende sapientie via est. Credo ego ad sapientiam pervenisse. At si michi obsequeris, ad illam potius assurgendo nitendoque pervenies quam credendo. Nichil altiusascendit quam humilitas operosa. 13
Abbreviated transcription (Latin):
fuit sua ꝓfessione suoq sapiens iude¬
cio stultissimꝰ oĩm epycurus quẽ ty¬
tulũ tũ metrodoro ꝑticipare uoluit nͨ
honoificũ aĩci donũ ille respuit se qe
cia sapĩentem dici equanimitẽr tulit
ut sua illa qͥlisqualis gloria error eẽt
alteiꝰ. Unus quoq sapiens socͣtes
oraculo dictus appolinis forsan iõ ut
uirũ illu sapienti ꝓximũ falso testio ͦ¬
falsus deus ad amentiã aiq ĩsolõtiã
nritaret.¶ Hec de antiquis sapiẽtibꝰ
dixerim ffelicior etas nr̃a que nõ u¬
nũ duos / ue uel septẽ sed in su igułis
urbibus. ceuͣ pecudũ greges numerat
sapientes/ nec miruz sane multos esse
qui facile fiant/ Uennt iuuenis stults
seu amore seu errore, tumet ille uia¬
gus scupet plaudũt affines et amici-
Ipẽ iussus in cathedrã scandit cuc̃ta
iam ex alto despiciens et nescio ꝙͥ cõ¬
fusũ murmurans. tũc maiores certa¬
tim ceu dĩna locutũ laudibꝰ ad celum

Expanded text:
fuit sua professione suoque sapiens iudifuit sua professione suoque sapiens iudicio, stultissimus omnium Epicurus, quem titulum cum Metrodoro participare voluit; nec honorificum amici donum ille respuit seque etiam sapientem dici equanimiter tulit, ut sua illa qualisqualis gloria error esset alterius. Unus quoque sapiens Socrates oraculo dictus Apollinis, forsan ideo ut virum illum sapienti proximum falso testimonio falsus deus ad amentiam atque insolentiam irritaret. Hec de antiquis sapientibus dixerim. Felicior etas vestra, que non unus duosve vel septem, sed in singulis urbibus ceu pecudum greges numerat sapientum! Nec mirum sane multos esse, qui tam facile fiant. Venit iuvenis stultus seu amore seu errore; tumet ille, vulgus stupet, plaudunt affines et amici, ipse iussus in cathedram scandit, cuncta iam ex alto despiciens et nescio quid confusum murmurans. Tunc maiores certatim ceu divina locutum laudibus ad celum
Abbreviated transcription (Latin):
aberraueis quociens offenso pede ce¬
cideris quot pudenda/ quot dolenda
quot peĩtenda cõmiseris, tũc si au-¬
des te dicito sapientem/ credo autez
non audebis. D. Scio me sapientez
ROlrãtu forte uis dice̾ sunt enĩ pla¬
in lr̃ati aliqui. ue licet pauci sapiẽtes
aut̃ pene nulli, aliud est sapient loꝙͥ
aᵈ sapient᷑ uiue̾ aliud dici aliud esse sa¬
prentez fuere qui dicent sapientem
nullũ ꝙͣ uerũ falsũ ue sic non disputo
c̾te ninis p̃rupta sentencia est/ et ad
desꝑacõnem prona/ et studio adu̾sa
sapĩe habrei sapiẽtem salamonez suũ
p̃dicant qui ꝙͣ sapiens esset turba cõ-¬
iugũ pelicũq testatur młtoq maxĩe
diis alienis cultus exhibitꝰ. Romaĩ
sapiẽtem leliũ et catonẽ/ Grecia ip̃a
duz floruit septem habuisse dicit᷑ sapi¬
entes hiiq hoc titulo indigni uisi e
eos illũ sibi assũpsisse sed ab errãtibꝰ
populis traditu possedisse/ Un ꝯ t̃

Expanded text:
oberraveris, quotiens offenso pede ceoberraveris, quotiens offenso pede cecideris, quot pudenda, quot dolenda, quot penitenda commiseris: tunc, si audes, te dicito sapientem; credo autem, non audebis. Scio me sapientem. Literatum forsan vis dicere. Sunt enim plane literati aliqui, verum licet pauci; sapientes autem pene nulli. Aliud est sapienter loqui, aliud sapienter vivere; aliud dici, aliud esse sapientem. Fuere qui dicerent sapientem nullum; id quam verum falsumve sit non disputo: certe nimis prerupta sententia est et ad desperationem prona et studio adversa sapientie. Hebrei sapientem Salomonem suum predicant — qui quam sapiens esset turba coniugum pellicumque testatur multoque maxime diis alienis cultus exhibitus —, Romani sapientem Lelium et Catonem. Grecia ipsa dum floruit septem habuisse dicitur sapientes: hi quoque hoc titulo indigni sequenteos illum sibi titulum absumpsisse, sed ab errantibus populis traditum possedisse. Unus tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a OSapiens uulgo dicorsul¬
gus ĩsanos sa pientes dic̾e et sapi¬
entes ĩsanos, iure suo didicit quod
est ut falsa pro ueris/ uera pro fal¬
me p̃dicant sapientem E Ad famã
fortasse aquid ad sapiẽciam nilaio
oĩo. Sencio autem suꝑsc̾ptiombꝰ
ĩnitei̾s lr̃aru quibꝰ nichil est libe¬
ralius, non satis est face sapientes qͥ
non sunt sz egregios et insignes faci¬
unt ac uerecũdos se̾nssimos ĩsuꝑ et
illustres ut iam simplex sapiẽ titulꝰ
sit pudori qui ꝙͣ paucis cõueĩat stupor
est obsolent tñ int̾ tytulos clariores
quos qui scͥbendo sic accumulant sci¬
mit se mentiri s urbani mendacõ fid̾i
uolunt uos qui legitis non ueros mõ
s cit᷑ ueru sistere illos rati publico
errore fallimini Nemo est quise de
suis rebus int̾roget om̃s aliis de se
credũt Dis aũt nosse ꝙͣ sis sapiens
uerte oculos retro recordare quotiẽs
ĩ hoc uite cursu cespitaueris, quociẽs

Expanded text:
ipsa. Sapiens vulgo dicor. Vulipsa. Sapiens vulgo dicor. Vulgus insanos sapientes dicere et sapientes insanos iure suo didicit, quod est ut falsa pro veris veraque pro fales predicant me sapientem. Ad famam fortasse aliquid, ad sapientiam nichil omnino. Sentio autem: superscriptionibus inniteris litterarum, quibus nichil est liberalius; non satis est facere sapientes qui non sunt, sed egregios et insignes faciunt ac verendos, serenissimos insuper et inlustres, ut iam simplex sapientie titulus sit pudori, qui quam paucis conveniat stupor est; obsolevit tamen inter titulos clariores, quos qui scribendo sic accumulant sciunt se mentiri, sed urbani vel mendacio fieri volunt. Vos qui legitis non veros modo, sed citra verum sistere illos rati, publico errore fallimini. Nemo est qui se de suis rebus interroget, omnes aliis de se credunt. Vis autem noscere quam sis sapiens? Verte oculos retro, recordare quotiens in hoc vite cursu cespitaveris, quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
ta p̃clarissimũ qdͦ ticeroni placet et
m̾ beatũ cui ecia ĩ senectute contige̾i̾t
ut sapĩãm uerasqz opiõnes assequi
possit/ has tu an calle medio obuias
habueris/ an nescio quo pẽnato eqͦ
uectus ante tempꝰ attigeris ĩcertũ
tam cito sapiens euasisti O Sapiẽ
ꝑfcõne celitꝰ acceprl Est fateor
celeste donũ sapĩa s magnꝰ certe
uir erat et celi anucus qui dicebat
non ꝙ iam acceperim aut ꝑfectꝰ sim
Sapientia cupida mente cõp̃hẽ¬
di.¶ ut periñe reruq młtara
mala sic sapiencie cupiditas bona
est s au tu tante rei capax sis uide¬
to Certe ille idem Ego me inquit ñ
arbitror cõprehendisse. Et ille quo¬
q ꝑmagnꝰ erat qui cũ deo de se ip̃o
loquens. sic aiebat/ In ꝑfectu uide¬
rũt oculi tui hoc est ꝓp̾uz sapientis
ĩꝑfectionẽ suã nosse ac fateri OEn¬
piens dicorly Non tue neqz aliene
uoces umiꝙͣ sapientem fecerũt s r̃s

Expanded text:
ta, preclarissimum, quod Ciceroni placet et ta, preclarissimum, quod Ciceroni placet et michi: “Beatum, cui etiam in senectute contigerit ut sapientiam verasque opiniones assequi possit!”. Has tu an calle medio obvias habueris an nescio quo pennato equo vectus ante tempus attigeris, incertum: tam cito sapiens evasisti! Sapientie perfectionem celitus accepi. Est, fateor, celeste donum sapientia; sed magnus certe vir erat et celi amicus qui dicebat: “Non quod iam acceperim aut perfectus sim”. Sapientiam cupida mente comprehendi. Ut pecunie rerumque multarum mala, sic sapientie cupiditas bona est. Sed an tu tante rei capax sis videto: certe ille idem “ego me” inquit “non arbitror comprehendisse”. Et ille quoque permagnus erat, qui cum Deo se ipso loquens sic aiebat: “Imperfectum meum viderunt oculi tui”. Hoc est proprium sapientis, imperfectionem suam nosse ac fateri. Sapiens dicor. Non te tue neque aliene umquam voces sapientem fecerunt, sed res
Abbreviated transcription (Latin):
Apienciã consecutus sumi
Rem magnã si uera esset et ĩ¬
seꝑabilem a uirtute. Si illam igit᷑ app¬
basses hec probata esset sed utraq opi¬
mone aliqũ facilior est ꝙͣ reG Sa¬
piens sunsiꝵ Crede aut̃ michi. Nũꝙͣ
si ue eẽs hoc dice̾s sapiens enĩ ꝙͣtu
est quod sibi desit ĩtelligit non gloria᷑
itaq s suspirat  Sapientẽ me ꝓfite¬
or E bene irent res, si tot eeñt sapiẽ¬
tes quot sapiencie ꝓfessores nũc illud
ꝑ difficile est illud uero facilimũ Ẽ
Sum sapiensl.  Si ue̾ sapiens ẽẽ uis
noli id quidẽ opinai Crede se sapiẽtẽ
pͥmus ad stulticiã gradus est ꝓximꝰ
profiter U Studio ad sapientiã ꝑue¬
in ẜ̾ Utiq sis ad illam ꝑuenit᷑ sed
an tu ꝑueneris recogita non est einz
studii breuis e gens aͥquot ãnoꝵ ut
relique artes tota uel longissima o¬
pus est uita Si quis ut aũa tota die
cirrrens ꝑuenit ad uesperã satis est
Notu est illud ꝑlatonis ut alia ml¬

Expanded text:
apientiam consecutus sum. Rem magnam, si vera esset, et inseparabilem a virtute: si illam igitur approbasses, hec probata esset. Sed utraque opinione aliquanto facilior est quam re. Sapiens sum. Crede autem michi, numquam, si vere esses, hoc diceres. Sapiens enim quantum est quod sibi desit intelligit; non gloriatur itaque sed suspirat. Sapientem me profiteor. Bene irent res, si tot essent sapientes, quot sapientie professores; nunc illud perdifficile est, hoc vero facillimum. Sum sapiens. Si vere sapiens esse vis, noli id quidem opinari. Credere se sapientem primus ad stultitiam gradus est, proximus profiteri. Studio ad sapientiam perveni. Utique sic ad illam pervenitur; sed an tu perveneris recogita. Non est enim res studii brevis, egens aliquot annorum ut relique artes: tota vel longissima opus est vita. Si quis, ut aiunt, tota die currens pervenit ad vesperam, satis est. Notum est illud Platonis, ut alia mul
Abbreviated transcription (Latin):
r̾ẜuare satage factis pis nõ lamẽtis ẽ
ubi sit ip̃a eciã fuga laudabilis audisti
ut terrentio uarroni/ cui ꝯ culpa et teme¬
ri ͭ ͤ pene ruea̾t ĩꝑiũ roͣ̃nu pub ͨ ͤ ab ho¬
mĩbꝰ gracie acte sũt ꝙ de re pub ͨͣ nõ
desꝑass qd̾ fecisse collega uir clarissimꝰ
et culpe oĩs illiꝰ exꝑs uidebatur. Si at̃
mͥ est relinqui actũ saltẽ cũ biante bona
cadentis egrede̾ et ad illã prĩam aspira
cuiꝰ regñi non erit finis. Quo cũ tãdẽ
deo te uocante ꝯscenderis nec obsidionẽ
De metu ꝑdendi
Ello uiici metuo Et pacez quero.
Ualde uinci times. Tior mo¬

Expanded text:
reservare satage, factis prius, non lamentis. Opus est reservare satage, factis prius, non lamentis. Opus est ubi sit etiam ipsa fuga laudabilis audisti ut Terentio Varroni, cuius culpa ac temeritate pene ruerat imperium Romanum, publice ab omnibus gratie acte sunt, quod de Republica non desperasset; quod fecisse collega eius, vir clarissimus, et culpe omni illius expers, videbatur si aliud nil est reliqui. At tu saltem cum Biante bona cadentis egredere, et illam patriam aspira, cuius regni non erit finis. Quo cum tandem, Deo te vocante, conscenderis, non obsidionem DE METU PERDENDI lo vinci metuo. Pacem quere. Valde vinci