comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intumuit et cor suũ ad suꝑbiam eleua¬
uit. Angłi semꝑ in dõ gaudent. nõ ĩ se
Malus uero id est. cliabolus: qr nõq d̾i
s ea que sua sunt requisunt. Nulla a̾
iaior iiquitas ꝙͣ nõ in d̾m: s in se
uelle ꝙ̃ piam głiari. ¶ Angłi: in u̾bo
dei cognoscunt omña aute ꝙͣ in re fiant
Et que apud homines ad huc futura
st̃. ¶ Angłi iam reuelante dõ nouerũt
preuancatores angłi etiam scĩtate amiᷤ¬
sa. Nontũ amiserũt uiuacem creatu¬
te angłice sensum. Tnpliciem̃ modo
p̾sciencie a cumme uigent. Id est sb̾tili¬
tute nature expenencie tp̃ꝵ reuelatõe
ministrent mundi et regna oĩa iuissu di
qui hereclitatem capiũt salutis. Angłi
corpora in quibꝰ honimib apparent de
suꝑno aere sumũt solidamq spẽm ex ce¬
lesti elemento inducũt ꝑ qua humant
obtutib manifestius demostrent᷑. Sin¬
gule gentes p̃positos angłos h̾ere cte¬
damieli loquentis. Ego inqͥd ueni ut

Expanded text:
intumuit, et cor suum ad superbiam elevaintumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero inde est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas quam non in Deo, sed in se velle quempiam gloriari. Angeli vero Dei cognoscunt omnia antequam in re fiant: et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli jam revelante Deo noverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo praescientiae acumine vigent, id est, subtilitate naturae, experientia temporum, revelatione ministrent mundi, et regant omnia jussu Dei, qui haereditatem capiunt salutis? Angeli corpora in quibus hominibus apparent in superno aere sumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento inducunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstrentur. Singulae gentes praepositos angelos habere creDanieli loquentis: Ego, inquit, veni ut
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩm supplebitur. Qͥ mimero soli d̾o̾ ẽ
cognitus. Int̾ angłos distancia potes¬
tatum est. et ꝓgraduũ dignitate nuĩs¬
teria eisdem sut distributa. Alusq alii
ꝓferuntur: tam culmine potãtis qua
sciencia uirtutis sb̾minstrant. ¶ Legit᷑
alii alioꝵ preceptis: atq obediũt uissis.
tit. & quecunq ad nũciare debeat p̃cipit.
¶Nouem ee clistinctiones. sordines
angłoꝵ sacre scripture testantur. Id est
tutes. pͥncipatus. potestates. cherubin
seraphin. Hoꝵ ordinũ: nueꝵ etiã
ezechiel ꝓpħa describit sb̾totidem nõĩb
lapidum. cũ de pͥmatu apostate. iugłi
loqueretur. Oinĩs inquid lapis p̾ciosuꝰ¬
operimentũ. Sarclus. topaciꝰ. ouix. be¬
rillus. Saphinuis. carbũculꝰ et smarag¬
dus. Sͦ minuũ lapid̾ ip̃i orclines desig¬
natisunt angłoꝵ: quos apostata ãgłs
añ lapsum ꝗͣsi in uestimento oruamẽti
sui ad fixos hũnt. Ad quoꝵ se ꝯparatõe
dum se clariorẽ cunctis aspexit: ꝯfestim

Expanded text:
ur, qui numerus soli Deo est cognitus. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignitate, ministeria eisdem sunt distributa. Aliisque alii praeferuntur tam culmine potestatis, quam scientia virtutis. Subministrant igitur alii aliorum praeceptis, atque obediunt jussis. ecunque annuntiare debeat praecipit. Novem esse distinctiones vel ordines angelorum sacrae Scripturae testantur, id est, tutes, principatus, potestates, cherubin, et seraphin. Horum ordinum numerum etiam Ezechiel propheta describit sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur: Omnis, inquit, lapis operimenturillus, saphyrus, carbunculus, et smaragdus. Quo numero lapidum, ipsi ordines designati sunt angelorum. Quos apostata angelus ante lapsum quasi in vestimento ornamenti sui affixos habuit: ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa statimi ut fcũs est cendit. fuit qͥdẽ
in uentate conditꝰ. S nõ stando ꝯfes¬
tim aueritate est elapsus. Uno suꝑ¬
bie lapsu: clum dõ ꝑ tumorẽ se ꝯfer̾
et hõ ceadit et diabolus. S hõ reu̾sus
ad pmĩam. deo se infenorez ẽẽ cognouit
Diabolus u̾o nõ solũ in hoc ꝯtentus qd̾
se dõ eqͣlem existimans cecidit. In suꝑ
uersatur et excolli supͣ o̾tãe ꝙ dr deꝰ¬

Expanded text:
a statim ut factus est, cecidit. Fuit quidem in veritate conditus, sed non stando confestim a veri tate est lapsus. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et homo cecidit, et diabolus. Sed homo reversus ad poenitentiam Deo se inferiorem esse cognoscit; diabolus vero non solum hoc contentus quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuperversatur, et extollitur supra omne quod d
Abbreviated transcription (Latin):
te ea infra ip̃m sũt paciatur adu̾sa. uñ
et in sapiencia legit᷑ ꝓ deo. Pugnabit
pro co orb t̾raꝵ ꝯtra insensatos ¶Me¬
ato ergo p̾catoꝵ ħ actũ est: ut natura¬
lit̾ ꝓspera imutent᷑ honiini inaduersa
uñ et salomon. Creatura exartescit
in torm̃tũ adu̾sus iiustos: et leuior
est. ad bñfaciend̾. huis qui in d̾m ꝯfidũt
recte subiciuntur nob̾ omĩa q̃ sb̾ nos st̾.
sinos sb̾iom ei a quo nob̾ illa sb̾iecta sũt
¶Nam et que uident᷑ ẽẽ sb̾iecta. ei qͥ
dosbiectꝰ nõ est: Ille pocuis sbicit᷑ eis qͥ

Expanded text:
quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tormentum, adversus injustos, et lenior est ad benefaciendum his qui in Deo confiduntrecte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non est, ille potius subjici
Abbreviated transcription (Latin):
d̾r. ib hrticis mentẽ a dõ: incia adiabolo fu¬
isse creata. Uñet. ab ip̃is due nature bo¬
na et mala putant᷑: S uciũ natura ñ ẽ
Et dũ u̾o a diabolo sit: nõ tñ creatũ est.
Non qr alicubiaut aliqũ erat malũ uñ
fieret diabolus malus: s qr uiciũ ẽ. Dũ
eẽt angłs malꝰ bonus: suꝑbiendo effec¬
tus est malus. Et id̾o recte dr: ab eo m
lũ u̾o ido natura est nulla. qr accedendo
in bonã naturã efficit cam iiciosã. Que
dũ discedit natura manet. et malũ qd̃
merat nusꝙͣ est. ¶ Ex eo ꝙ uciũ nocet
na dampnatur ꝓpt̾ uolũtutẽ malã: Ip̃a
ui tanto testatur e.ami ẽe bonã. ut illam
deusꝓ malo: nõ relinqͣt multam.
¶Credr ab hrticis mentẽ a d̾e uicia.a dia¬
bolo fuisse creata. ¶Iude et ab ip̃is due

Expanded text:
r ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata. Unde et ab ipsis duae naturae, bona et mala putantur. Sed vitium natura non est; et dum vere a diabolo sit, non tamen creatum est. Non quia alicubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset angelus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab elum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet na damnatur propter voluntatem malam, ipsa in tantum testatur eam esse bonam, ut illam Deus pro malo non relinquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tib eclificiũ qͣlis est. apud cre¬
tam a dedalo factus uͥ fuit mi¬
notaurus inclusus. In qͦ si qͥs ĩ¬
troierit sine glom̾e liui exitũ
inuenire nõ ualz. Cuiꝰ eclificii
tał sitꝰ est: ut aꝑientib fores
tonitruũ uitus tertibile aucduas
Descendit᷑ centenis ult᷑ graeis
Intꝰ simulacra et monstufice
fizies in ꝑtes diu̾sas. transitus
in numen ꝑ tenebras. et cet̾a. Io
errore ingredienciũ fc̃a: ita ut
de tenebris eius. I lucez euenir
impossibile iude.at̾. Q uatuor t¬
ticus. Cercius in lemno. qͣitꝰ ute
lia. om̃s ita constructi ut cdisol¬
turris est maxina ꝙͣ greci ac la¬
tini in ꝯmune ex ip̃iꝰ rei usu fu¬
rũ appellauerũt. eo qd̾ flamina
niclito longe uideat᷑. A naiugãti

Expanded text:
tibus aedificium, qualis est apud Cretibus aedificium, qualis est apud Cretam a Daedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus; in quo si quis introierit sine glomere lini, exitum invenire non valet. Cuius aedificii talis est situs ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur: descenditur centenis ultra gradibus; intus simulacra et monstrificae effigies, in partes diversas transitus innumeri per tenebras, et cetera ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris eius ad lucem venire inpossibile videatur. Quattuor Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes ita constructi, ut dissolturris est maxima, quam Graeci ac Latini in commune ex ipsius rei usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum indicio longe videatur a naviganti
Abbreviated transcription (Latin):
locus. tñ apd̾ athenas locus e¬
rat. ubi discebatur philosop¬
hia. et sapiencie ex̾cebatur stu¬
dium. Nam gimnasiũ gre¬
ce uocatum. qd latine exciciũ
cłr. Hoc est meditatõ. sicut
et balnea loca cursoꝵ ⁊ athleta¬
rũ gininasia. eo qd illic om̃s
in sue artis stucliũ exercitẽtur
¶Capitolui tome uocatũ: eo
qd fuerit romane urb̾ ⁊ teligio¬
nis capud sũmũ. Alii dñt eũ
tarqͥniꝰ pͥscus capitolii fũdamẽ¬
tarome.aperiret in loco fũcla¬
menti capd̃ hoĩs litteris tuscis
notatũ inuenit. ⁊ proinde capi¬
toliũ appellauit. Arces st̃ urb̾
ꝑtes excelse ato muntte. Nã
quecũq tutissima urbiũ st̃ ab
arcendo hostez aices uocantur
uñ et artus. ⁊ arca. ¶Circum
romani clictũ putãt: a cretuitu
eqͦꝵ. eo qd̾ ibi equi circũ metas
dos scenicos contemplarẽt᷑.
amphitheatrũ totũcdũ est. the¬
atrũ u̾o ex medio amphiteatri
est semi circuli figurã hñs.
¶Laberinthus est ꝑplexis parie¬

Expanded text:
locus. Ta men apud Athenas locus erat, ubi discebatur philosophia, et sapientiae exercebatur studium. Nam Gymnasium Graece vocatur, quod Latine exercitium dicitur, hoc est, meditatio. Sed et balnea et loca cursuum athletarum gymnasia sunt, eo quod illic homines in suae artis studium eCapitolium Romae vocatum eo quod fuerit Romanae urbis et religionis caput summum. Alii aiunt, cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit. Arces sunt partes urbis excelsae atque munitae. Nam quaecumque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantur. Unde et arcus et arca. Circum Romani dictum putant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas dos scenicos contemplaretur. Amphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuram habens. Labyrinthus est
Abbreviated transcription (Latin):
hoternin enĩ grece exu̾e cłi.
Spina grecus ẜmo est. q̃ apd̾
od cormupte ꝓpinna cłr. Est ãt
locus nixͣ balnea publica: uͥ post
imaciũ. a fame et siti reficiũtur
iñ et ꝓpinna et ꝓpinnare dr. Pĩ¬
n eniꝰ groce: fam̃ significat. eo
oħ locus fam̃ tollat. ¶Caberne¬

Expanded text:
in enim Graece exuere dicitur. Popina Graecus sermo est, qui apud nos corrupte propina dicitur. Est autem locus juxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame et siti reficiuntur. Unde et propina et propinare dicitur. Peina enim Graece famem significat, eo quod hic locus famem tollat. CA
Abbreviated transcription (Latin):
cam et potũ. Scĩ quã lui in hinꝰ scli
uita hicant desideno superni roris cor
mea. Caro enĩ tunc deu sicit qũ per ie¬
iuniũ abstinet et arescit abstinencia et
ruuificat et occidit. uiuficat aĩa i cor¬
pus uecat. Seꝑe abstinencia agit᷑ ieu
ma per ypocrisin ex̾centur. Qͥ dam enĩ
mim in eclia corpus suũ laniant exter¬
minantes sicut ait euangł̾iũ. facies
suas ut appareant hominib icumãtes
Ore namq pallescus et corpore atterũt
Cordis alta suspina clucunt añmortẽ
quoq mortiferis se suppliciis tradunt
tantũq miseri laboris exaciũ si ꝓ dei a¬
more s pro sola humana laudis admi¬
ratone sectantur. Qͥdam incredibiliter
abstinent ut hominib curiosis scĩ appa¬
reant. S hoc bonũ abstinencie talib nõ
est iuitus reputanda. s uiciũ: q bono mͣ¬
le utuntur ieuiniũ et helemosina in abs¬
conclito se amant: ut solus deus qui ins¬
Nam ꝙ ea sb̾ populari manifestatõe

Expanded text:
cam et potum. 4. Sancti, quandiu in hujus saeculi vita habitant, desiderio superni roris corpmea . Caro enim tunc Deum sitit, quando per jejunium abstinet, et arescit. Abstinentia et vivificat, et occidit: vivificat animam, corpus necat. 5. Saepe abstinentia simu per hypocrisim exercentur. Quidam enim mira inedia corpus suum laniant, exterminantes, sicut ait Evangelium, facies suas, ut appareant hominibus jejunantes . Ore namque pallescunt, corpore atteruntur, cordis alta suspiria ducunt. Ante mortem quoque mortiferis se suppliciis tradunt; tantumque miseri laboris exercitium, non pro Dei amore, sed pro sola humanae laudis admiratione sectantur. 6. Quidam incredibiliter abstinent, ut hominibus curiosis sancti appareant; sed hoc bonum abstinentiae talibus non est virtus reputanda, sed vitium, quia bono male utuntur. 7. Jejunium et eleemosyna in abscondito esse amant, ut solus Deus, qui insNam qui ea sub populari manifestatione
Abbreviated transcription (Latin):
reficitur. Ncq eiũ reputanda est a¬
abstinencia: uͥ fuerit uentos saturitas
sb̃secuta. Spernnitur iciunuũ:ꝙ ĩues¬
pcrũ deliciis conpensatur dicente ysaia
ꝓpħa. Ecce in die ieiuni nr̃i: iuenit᷑
uoluptas nm̃. uoluptas enĩdinicie in¬
telligũtur. Sicut enĩ tepetitõ debiti: et
litos et contentõ et ꝑaissio ita: et deli¬
cie implinitur a ꝓpħa in ieiunio. To
ta cnuim die epulas in cogitatone ru¬
minat: qui ad explendaz gulaz uespere
sͥ delicias p̃parat. Nõ est corpori ad hi¬
benda: imoderata abstinencia ne dũ
amplius grauatur caro pondere medie
uec malũ agat: postea: uec bñ face̾ in¬
cipiat: atq ad dicitur: ut usu malicr¬
reat simł et boni offrñ clũ plus p̾mit᷑
ꝑdat. Sollicita igitur discretõne car¬
is est moderanda matenes. silz ne aut
integre exfiguatur: aut iinoderate la¬
retur. Infurmitace carnus minia p̾ualẽ¬
te ad ꝑfectõne ꝑtinge̾ nemo põt. Na
quãuis sc̃itatis amorez quisq h̾eat ere¬

Expanded text:
reficitur. Neque enim reputanda est abstinentia, ubi fuerit ventris saturitas subsecuta. Spernitur jejunium quod in vespero deliciis compensatur. Cum nostrace in die jejunii vestri invenitur voluptas vestra ; voluptas enim deliciae intelliguntur. Sicut enim repetitio debiti, et lites, et contentio, et percussio, ita et deliciae improbantur a propheta in jejunio. 12. Tota enim die epulas in cogitatione ruminat, qui ad explendam gulam vespere sibi delicias praeparat. 13. Non est corpori adhibenda immoderata abstinentia, ne dum amplius gravatur caro pondere inediae, nec malum agat postea, nec bene facere incipiat, et quae addicitur ut usu mali careat, simul et boni officium, dum plus premitur, perdat. Sollicita igitur discretione carnis est moderanda materies, scilicet, ne aut integre exstinguatur, aut immoderate laxetur. 14. Infirmitate carnis nimia praevalente, ad perfectionem pertingere nemo potest. Nam qua
Abbreviated transcription (Latin):
nua etiam uires uĩc frangit: mẽtis qͦ
ingeniũ fucit marcesc̾e : nec u qͥcquã
bom per mbecillicate ꝑfice̾. ue quid nu¬
to fit: salutare est. quicquid aũt niuiᷤ
et ultra mod ẽ ꝑuitõsũ fit: studiũ q su¬

Expanded text:
nimia vires animae frangit, mentisque ingenium facit marcescere, nec valet quidquam boni per imbecillitatem perficere. Quidquto fit, salutare est. Quidquid autem nimis et ultra modum est, perniciosum fit, studiumque su
Abbreviated transcription (Latin):
tinent et praue agũt: demones imitan¬
tur: quib esca nõ est et nequicia semꝑ
est. Ille aut bñ abstinet aibis. qui et a
malicie actib et a mũdi ieumat ambi¬
tõnib. Qͥ ercecratõnis studio abstinẽ¬
cie uoto ab escis carniũ se suspendunt
Dii pocuis excecrandi sunt: qr dei creatu¬
ram usib humanis concessa teiciunt
Nich enĩ fidelib inquinatũ: nich̾ꝙ ẽẽ
iuclicatur i mũdũ paulo actestate aplo

Expanded text:
et prave agunt, daemones imitantur, quibus esca non est, et nequitia semper est. Ille enim bene abstinet a cibis, qui et a malitiae actibus, et a mundi jejunat ambitionibus. 9. Qui exsecrationis studio, non abstinentiae voto ab escis carnium se suspendunt, hi potius exsecrandi sunt, quia Dei creaturam usibus humanis concessam rejiciunt. Nihil enim fidelibus inquinatum, nihilque esse judicatur immundum, Paulo
Abbreviated transcription (Latin):
per icuimũ: oratõ penetrat celũ. Tunc
enĩ homo sp̃uał effectu angłis ꝯuini¬
git deoq libenꝰ copulatur. Per ieiui¬
niũ etiam occulta mist̾ioꝵ celestul re¬
uelantur cdiumiꝙ sacramenti archau᷑

Expanded text:
per jejunium oratio penetrat coelum. Tunc enim homo spiritalis effectus, angelis conjungitur, Deoque liberius copulatur. Per jejunium etiam occulta mysteriorum coelestium revelantur, divinique sacramenti arcana
Abbreviated transcription (Latin):
uire fcm̃ dr ꝙ aliqͥs ante u̾una
lacessitꝯ sit. Sonꝑato est cũ a¬
luid aliqd̾ alciꝰ fcm̃ honestũ ant
utile ꝯtenditur qd̾ ut fieret illõ
qd̾ arguitur d̾r ẽẽ ꝯmissũ. Pur¬
grito est cũ fcm̃ quid ꝯceditui
S culpa remouetur. Hec ꝑtes
ht tres. Inprudençiã cam necc¬
sicatem. Deprecatõ est cũ ⁊ per¬
casse et ꝯsultu peccasse postulat
Item ex legali statu ħ oriũt᷑. id
est. scͥptũ et uolũtris leges ꝯͣrie
ambiguitas collectõ. sũ ratio¬
nato et cliffinitõ legał. Scͥptũ
et uolũtas est: qͣndo uerba iu
dentur. Cum suia scͥptoris dis¬
sid̾e. Legis ꝯͣrie statꝰ est qͣndo
ꝯͣ se due leges aut plures dis¬
crepare noscũtur. Ambiguitas
est ꝙͣdo id qd̾ scͥptũ est cluas aut
plures tes significare uidetur
collectõ uł rõnatõ est qͣndo ex¬

Expanded text:
s ante iniuria lacessitus sit. Comparatio est cum aliud aliquod alterius factum honestum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud quod arguitur dicitur esse commissum. Purgatio est cum factum quidem conceditur, sed culpa remouetur; haec partes habet tres: inprudentiam, casum, necessitatem. Deprecatio est, cum et peccasse et consultu peccasse reus confItem ex legali statu haec oriuntur, id est scriptum et voluntas, leges contrariae, ambiguitas, collectio sive ratiocinatio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere. Legis contrariae status est, quando inter se duae leges aut plures discrepare noscuntur. Ambiguitas est, cum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare videtur. Collectio
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. Iudiciał est in qͣ equi
et recti natura ⁊ p̃mii aut pene
racõ queritur. Regociał est in
qͣ quid iuris ex cunli more et eqͥ¬
tate sit ꝯsideratur. Assũptiua ẽ
aue ex ip̃a re nich̾ dat firmi ad
reus omĩs nõ id qd̃ fc̃m est de¬
fendit. S ut ignoscatur postu¬
lat: qd̾ nos ad penitẽtes ꝓlubi¬

Expanded text:
videtur. Iudicialis est, in qua aequi videtur. Iudicialis est, in qua aequi et recti natura et praemia aut poenae ratio quaeritur. Negotialis est, in qua quid iuris ex civili more et aequitate sit consideratur. Adsumptiva est, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad reus non ad id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur postulat. Quod nos ad poenitentes prob
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝯtentone istasin dicũt. Lati¬
gnent ꝓpositõnem aduersarii.
fit enĩ ex intentõne et depulsio¬
ne. Status aũt cãꝵ sũt luo. ra¬
tonał et legalis. De rõnali oriũ¬
tur ꝯiectura. Finis qͣlitas. tͣnsłõ
De fine iudiciał et negocialis
Se iuliciali: absoluta. et assup¬
tiua. De assũptiua ꝯcessio. iemo¬
tõ criminis. relatõ criminis. ꝯ¬
pensat̾o. De ꝯcessione. purgatõ
et deprecatõ. Coniectural sta¬
tus est cũ fcm qd̾ alio obicitur ab¬
alio pnegatur. D iffinitiuꝰ statꝰ
est. cũ id ꝙ obicitur nõ hoc ẽẽ
contenclitur. S qͥd illd̾ sit ad hi¬
bitis. cdiffinitõnib approbatur.
qͣlitas est dũ qł res sit. q̃ritur
et qr de ui et gen̾e negocii ꝯtro¬
uersia agitur ꝯstitutõ generał
appellatur. Transło est cũ ca ex
eo pendet ꝙ nõ aut is agere inde¬
atur que oportet aut nõ apud
quos quo tp̃r qua lege quocri¬
mine qua pena oporteat. Grãs¬
latõnis et ꝯmutatõnis indigere

Expanded text:
icunt. Latignent propositionem adversarii, Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et legalis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et negotialis. De iudiciali absoluta et adsumptiva. De adsumptiva concessio, remotio criminis, relatio criminis, conpensatio. De concessione purgatio et deprecatio. Coniecturalis status est cum alio pernegatur. Definitivus status est, cum id quod objicitur, non hoc esse contenditur, sed quid illud sit, adhibitis definitionibus, approbatur. Qualitas est, dum qualis sit res quaeritur; et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. 4. Translatio est, cum causa ex eo pendet, quod aut non is agere videtur quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translationis et commutationis indigere
Abbreviated transcription (Latin):
mis. Inicliosus est qͥ ab alio pa¬
titur inuicliã. Inuiosus odiosus
ob inuiclia et zelum clictus. In¬
testabił curꝰ testimoniũ nõ ualet.
Infamis nõ bone fame. Imꝓbus
clictus : qd̾ instas etia ꝓhibento.
Importumis inquictus: qd̾ non
ħt portũ id est quiete. Uñ et ĩ¬
portuni: qͣi in naufragiũ cito fe¬
cunt᷑. Infrenis est qui frenis ñ
et noracitate clictus. Ingłiosus:¬
ꝙ sit sũ głia: id est sñ triũplus.
Item ingłiosus mumemor głie.
Informis ingens nõ ꝙ nõ ħ̾eat
forͣm. S qd̾ ultra forma mag¬
nitudine heat. Inueterator q̃d̾
Immanis ꝙ nõ bonus s crucelis
atq t̾ribił manũ enĩ bonũ dicit᷑
minime boni. Inimimis mini¬
me mnunificuis. ut est in ꝓu̾bio
uet̾i. Inmuinẽ ciues odere sui
Item immunis: qui nõ facit mu¬
nia .i. officio nõ fũgitur est enĩ
onũ pͥuilegio uacuus. Indẽpniᷤᷤ
qd sñ clãpno uiuat et sine ulla
culpa atq piculo. Iners sũ arte.

Expanded text:
s. Invidiosus est qui ab alio patitur invidiam. Invisus, odiosus, ob invidia et zelo dictus. Intestabilis, cuius testimonium non valet et Infamis, non bonae famae. Inprobus dictus, quod instat etiam prohibenti. 137. Importunus, inquietus, quia non habet portum, id est, quietem. Unde et importuni, quia in naufragium cito feruntur. Infrenis est qui frenis nonet voracitate dictus. quod sit sine gloria, id est sine triumphis. Item inglorius inmemor gloriae. Informis, ingens, non quod non habeat formam, sed quod ultra formam magnitudinem habeat. Inveterator, eo quod Inmanis, quia non bonus sed crudelis, atque terribilis. Manum enim bonum dicitur. minime boni. Inmunis, minime munificus, ut est in proverbio veteri: 'Inmunem cives odere sui.' Item inmunis, qui non facit munia, id est officio non fungitur. Est enim omni privilegio vacuus. Indemnis, eo quod sine damno vivat, et sine ulla culpa atque periculo. Iners, sine arte,
Abbreviated transcription (Latin):
pigmentis hñtes simulacha o¬
ris lintea gipsata.ꝙ uario co¬
lore clistincta. Non nũꝙͣ ⁊ col¬
la et manis crẽta ꝑungentes
uti ad persone colorez ꝑuenret
et ppłmn clũ in luclis agerẽt fal¬
lerent mͦ in sp̃e uiri. mͦ in fem̃t
mͦ tonsi. mͦ criniti auili et uirg¬
cliuerso ut fallant ppłm dum
in luclis agũt. Que sp̾es argu¬
m̃ti tnͣslata est in hiis qͥ fło ui¬
tu mocclũt et simulãt qd̾ no
st̃. Nam hipocrite clici nõ pͥst
nͥ qui foras exierũt. Humato¬

Expanded text:
pigmentis, habentes simulacra oris lintea gipsata et vario colore distincta, nonnumquam et colla et manus creta perungentes, ut ad personae colorem pervenirent et populum, dum in ludis agerent, fallerent; modo tonsi, modo criniti, anuli et virgdiverso, ut fallant populum, dum in ludis agunt. Quae species argumenti translata est in his qui falso vultu incedunt et simulant quod non sunt. Nam hypocritae dici non possunt, ex quo foras exier
Abbreviated transcription (Latin):
oiens contrarit sangͥs. Nam
o: sangunie gelat: qui core¬
dis diguit formidine. Uñ ẽ illd̾
Gelilusq coit formidinc sãguis
Formidolosus aũt est ꝙ sit timi¬
clus: et tunencdũ significat. Ea
tuus idõ cristimatur dictus. qͥa
ueq qd fatur ip̃e neq qd alii di¬
cũt intlłit. Eatuosꝯ originẽ clu¬
ci qͥda putant amiratorib fa¬
tue. fauni uxoris fatidice cosq
pͥmũ fatuos appellatos ꝙr pret̾
modũ obstũpefacti st̃ uaticimus
qd faueat atq consenciat. Fictor
appellatus a fingendo et cõponẽ¬
do aliqͥd ficut capillos mulicrum
lenit et ꝑ tractat ungit et inti¬
dut. Fallar. qr faudo id est loꝙ̃ do
decipiat. Feruilus. iracũclus. id
est ira inflãmato. Frendens quod
numuando confrnngat dentes et ꝯ¬
pͥmat p̃mens. feror eo ꝙ ferita¬
tem exerdeat ut bestia. Fur a fur¬
ue dictus. id est a fusco na noctis
utitur tp̃r. factiosus int̾ opprob̾a
cũ seliciosũ accipi uolumr. Cũ

Expanded text:
ns contrahit sanguis; nam timor sanguinem gelat, qui coactus gignit formidinem, unde est illud: Gelidusque coit formidine sanguis. Formidolosus autem cum sit timidus, et timendum significat. 104. Fatuus ideo existimatur dictus, quia neque quod fatur ipse, neque quod alii dicunt, intelligit. Fatuus originem ducere quidam putant a miratoribus Fatuae Fauni uxoris fatidicae, eosque primum fatuos appellatos, quod praeter modum obstupefacti sunt vaticiniis quod faveat et consentiat. Fictor appellatus a fingendo et conponendo aliquid, sicut capillos mulierum lenit et pertractat, unguit et nitidat. Fallax, quod fando, id est loquendo, decipiat. Fervidus, iracundus. Ira enim inflammat. Frendens, quod minando frangat dentes et conprimat. Fremens. Ferox, ab eo quod feritatem exerceat, ut bestia. Fur a furvo dictus est, id est a fusco. Nam noctis utitur tempore. Factiosus, inter opprobria, cum seditiosum accipi
Abbreviated transcription (Latin):
adunclus clictus qͥ facile
⁊ pocest. Facetus qui iot
et lusus gestis et factis om̃dil
fesie qui accipit et felre per ꝙ̃
ditur felicitas. ut felix tempus
nĩ. Facił. i faciendo dicto uec tur¬
ais. Firmꝰ uñ et formosus. for¬
tis qui feit aduersa uł quecũq
nec molliat᷑. Formosus a formo
dictus: formũ eiũ uet̾es calidu
e feruens clixerũt. Feritor enĩ
sangius mouet. et sanguis ꝓul¬
hir̃ido et hedo .F. lr̃a addita hũc
ueteres in graui significatõne
rocest. Fessus qͣi fisso uec iam:

Expanded text:
acundus dictus, quia facile fari possit. Facetus, qui iocos et lusus gestis et factis conmendfelix, qui accipit: et felix, per quem datur felicitas, ut felix tempusnum. Facilis, a faciendo, nec tardus. Firmus, unde et formosus. Fortis, quia fert adversa vel quaecumque nec molliatur. Formosus a forma dictus. Formum enim veteres calidum et fervens dixerunt. Fervor enim sanguinem movet, et sanguis pulhirco et haedo, F littera addita. Hunc veteres in gravi significatione ppotest. Fessus, quasi fissus, nec iam
Abbreviated transcription (Latin):
M ꝙ int̾pretatur et hoĩes qͥ¬
ns diuina indicat mist̾ia ĩter
uocatur. qr int̾ ea q̃ tͣnsfert¬
fiture iurtutis. Iustus dicto: qͥ il
ui custodit. et sccłm legez ui¬
uit. Innor q nõ noceat. In nocuꝰ
an nocitũ nõ sit. s apd̾ ueteres
itu inlifferens est. Ilaris letꝰ
semꝑ iocis aptus. Ilaritas a fre¬
q̃naa sicut iracundia. Iocosus io¬
est. Nam clyton grece: głiosũ
dñt. Illustris nom̃ noticie ẽ qd
clarcat mltis splendore generis
ul sapiencie uł uirtutis cui ꝯtra¬
nis est obscure natꝰ. Incolumiᷤ¬

Expanded text:
m interpretatur et hominum quibus divina indicat mysteria, interpres vocatur quia inter eam quam transferfuturae virtutis. Iustus dictus quia iura custodit et secundum legem vivit. Innox, quod non noceat: innocuus, cui nocitum non sit. Sed apud veteres utrumque indifferens est. Ilaris Graecsemper iocis aptus et hilaritati; a frequentia, sicut iracundus. Iocosus, ioest. Nam κλυτὸν Graeci gloriosum dicunt. Inlustris nomen notitiae est, quod clareat multis splendore generis, vel sapientiae, vel virtutis; cuius contrarius est obscure natus. Ido
Abbreviated transcription (Latin):
est. Si cigo intento euis bonaest
⁊̃ opus in centonis ip̃iꝰ bonũ est. alioqum
male intentõnis ip̃iꝰ etiam si bonũ i fac¬
ex sua intentõne aut ꝓlutur bomĩ: aut
replatur inclignũ. Bona est ergo ui
tento: q̃ ꝓpt̾ łm est. Mala uero que pro
t̾reno lucrd aut uanagłia est. ¶ Qͥ opꝰ
bonũ bona intentõne nõ facũit: per h
magis cecantur opere: perq illumina¬
n potucrũt. ¶Unis quisq bonũ opus
apud eramencdiligentissimi: et accutis¬
sum iidias replu deteguntur. Id̾oq oĩs
sanctus ueretur: ne forte bonũ ꝙ agit.
ꝑ aliqua amimi intent̾one mocłis dei re¬
ꝓbus sit.¬

Expanded text:
o ejus bona est, et opus intentionis ipsius bonum est. Alioquin malae intentionis etiam si bonum in facex sua intentione aut probatur bonum, aut reprobatur indignum. Bona est ergo iero, quae pro terreno lucro aut vana gloria est. 227 2. Qui opus bonum bona intentione non faciunt, per hoc magis caecantur opere per quod illuminari potuerant. 3. Unusquisque bonum opus, apud examen diligentissimi et acutissimi judicis reproba deteguntur. Ideoque omnis sanctus veretur ne forte bonum quod agit, pro aliqua animi intentione in oculis Dei reprobum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
cursus. iactꝰ uͥtꝰ. atq luctatõ. Uñ
ferit ꝙ̃ dã regez tot filios adolescẽ¬
tes hñtẽ totidẽ gn̾ibꝰ de regno iussis¬

Expanded text:
cursus, iactus, virtus, atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem, totidem generibus de regno iussis
Abbreviated transcription (Latin):
inde uis genciũ. qr co iure fere
om̃s gentes utũt᷑. .uii. qͥd sitꝰ
us militare est militare
belli inferendi sollẽnitas fe¬
deris faciencli nexus signo date
ꝯgressio in hostẽ uł ꝯmissio. It
signo duto recepto ¶ It̾ flagia
mlitaris clisciplina: si locꝯ de¬
seratur ¶ It̾ stipenclioꝵ modis
dignitatis gradus p̃mioꝵ ho¬
nor. ueluti cũ corona uł torq̃s do
donantur. Itẽ prede decisio ⁊ pro
ꝑsonaꝵ qͣlitatibꝰ et laborĩb uis¬
ta cliuisio ac pͥncipis portõ. uil
us pblicũ
a sacris ⁊ sac̾cotibꝰ uius

Expanded text:
e ius gentium, quia eo iure omnes fere gentes utuntur. Quid sit ius militare . Ius militare est belli inferendi sollemnitas, foederis faciendi nexus, signo dato egressio in hostem vel commissio. Item signo dato receptio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, praemiorum honor, veluti cum corona vel torques donantur. Item praedae decisio, et pro personarum qualitatibus et labori iusta divisio; item principis portio. Quid sit ius publicum sacris et sacerdotibus
Abbreviated transcription (Latin):
uocant. Cuiꝰ plerũq latentes
me sr̃posita cuncta concuciunt
Terre quoq luatus aut motu ĩ
ferioris aq̃ fit. aut crebris aut to¬
uitruis. aut de concauis t̾re ens¬
pentibꝰ uentis.¬
.ii. de orbe

Expanded text:
unt, cuius plerumque latentes ruinae superposita cuncta concutiunt. Terrae quoque hiatus aut motu aquae inferioris fit, aut crebris tonitruis, aut de concavis terrae erumpentibus ventis. De orbe
Abbreviated transcription (Latin):
ues eꝓfundo petat᷑. ⁊ cariuis iͣ te¬
naciter adhereat: ut nͥ abrasa ꝑ¬
te ligni uix sepret᷑. ¶ Mirrites
uicta est. ꝙ inea mirre color est
lompressꝰ aũt usq ad colorẽ nar¬
h spiuat suauitate. ¶ Ardmatitis
t urielis: ex altera melli simił
soispites a flumine ꝑsar clic
et. ex uriclitate fulgoris au¬

Expanded text:
ves e profundo petat, et carinis ita teves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat ut nisi abrasa parte ligni vix separetur. Myrrhites dicta est quod in ea myrrhae color est. Conpressus autem usque ad calorem nardi spirat suavitatem. Aromatitis arte viridis, ex altera melli similis. Choaspitis a flumine Persarum dicta est, ex viridi fulgoris au
Abbreviated transcription (Latin):
aut amplissuũ gẽmaꝵ eadẽ ol
nobilũ liniã sentit. Generi
duo. ¶Gallaica colore uir ll
pislens et inmis crassa. nͭ iocũclus
tin mdia uł germama. ĩ rupibꝰ
geliclis. ocłi mͦ exułuns. ¶ Molo¬
ates spissiꝰ uirens ⁊ crassior qͣm
miragelus. a colore malue nom̃
asepͣm redtẽdis landatei signis
psatur in arabia. ¶ Electropia
undi colore et nubilo stilł pu¬
niceis suꝑ sparsa. cũ sanguine¬
suenis. Causa nois de effectu
lapidis est. N.mi cleiecta aqͣĩ
libris ex eis radios soł mutat sã¬
guineo aere reꝑcusso. Eetra acͣ
aũt: spẽculi m sole accipit dep̾¬
lenditq clefectꝰ eiꝰ. ibeuntẽ lu¬
nã ostendẽs. Alagoꝵ impuden¬
ae manifestissimũ ĩ hoc qͦ extẽ¬
plũ est. qm̃ admixta herba elio¬
topia qͥbdã additis precationi¬
h hoĩez gerẽtẽ conspici negent.
¶Gignit᷑ in cipro et affrica: s
melior ĩ ethiopia. Sagela gẽma
passini coloris apd̾ caldeos. Cuiꝰ
anta uis est: ut ꝑmeantes na¬

Expanded text:
autem amplissima gemmarum; eadem sola nobilium limam sentit. Genera eius duo. Callaica colore viridi, sed pallens et nimis crassa; nihil iucundius in India vel Germania in rupibus gelidis, oculi modo extuberans. Molochites spissius virens et crassior quam smaragdus a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Arabia. Heliotropia viridi colore et nubilo, stellis puniceis supersparsa cum sanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est; nam deiecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu; extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus eius subeuntem lunam ostendens. Magorum inpudentiae manifestissimum in hoc quoque exemplum est, quoniam admixta herba heliotropio quibusdam additis precationibus gerentem conspici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cuius tanta vis est ut permeantes na
Abbreviated transcription (Latin):
tis uł similes sał notas bñt.
Smarageli aũt mero ⁊ iuricdi ꝓ¬
ficiũt gleo: ꝙͣuis uatura imibuã¬
tur. ¶Calcosmaragelꝰ clicta. ꝙ
uiricłis sit et turbitla ereis ue¬
la nascitur. Prassiꝰ: ꝓ uriddi ca¬

Expanded text:
 similes notas habent. Smaragdi autem mero et viridi proficiunt oleo, quamvis natura inbuantur. Chalcosmaragdus dicta quod viridis sit et turbida aereis veula nascitur. Prasius pro
Abbreviated transcription (Latin):
tꝯ. Om̃e enĩ satis uiride: amaꝵ
dicitur. Nullis enĩ gẽmis uł her¬
b̾ maior. huic austeritas ẽ. Na
herbas uirentes: frondesq exupe¬
rant: inficiens circa se uiriclita¬
te reꝑcussũ aerẽ. Sculpẽtibꝰ qͦ gẽ¬
mas. ullã gratior ocłoꝵ refectio ẽ
Cuiꝰ corpus si ertentũ ẽ: sic̾ specu¬
lũ ĩ imagies redcet. Qppe uero
cesar glacdiatoꝵ spugnas ĩ sinͣrag¬
do spectabat. Genera eiꝰ .xii. s no¬
biliores scithici: qͥ in satica gente
reperũtur. Sccl̃m locũ tenẽt bri¬
ctiam. Colligũt᷑ eñĩ: ĩ ꝯmissuris
saxoꝵ flante aqͥlone. Cuc eĩ tel¬
lure deoꝑta int̾micãt: q his uẽ¬
tis arene maxĩe mouẽtur. Ter¬
ciũ egypcii hñt. Beliqͥ in metal
łerarus inueniũt᷑. s uiciosi. Nã

Expanded text:
nim satis viride amarum dicitur. Nullis enim gemmis vel herbis maior huic austeritas est; nam herbas virentes frondesque exsuperat, inficiens circa se viriditate repercussum aerem. Sculpentibus quoque gemmas nulla gratior oculorum refectio est. Cuius corpus si extentum est, sicut speculum ita imagines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum pugnas in smaragdo spectabat. Genera eius duodecim, sed nobiliores Scythici, qui in Scythica gente reperiuntur. Secundum locum tenent Bactriani: colliguntur enim in commissuris saxorum flante Aquilone; tunc enim tellure deoperta intermicant, quia his ventis arenae maxime moventur. Tertium Aegyptii habent. Reliqui in metallis aerar
Abbreviated transcription (Latin):
rauit. Uñ in co simulacrũ ferreũ
ĩ aere pencłe uid̾et᷑. ¶ Ferrũ accen
¶ Aceto uł aluine illitũ fertũ
fit eris simile. ¶Purgam̃ta fe¬
rri: tubigo et scoria. ¶ Rubigo
est uiciũ rodens ferrũ uł segetes
q̃si rocligo mutata una lia. Hex
et crugo: ab erodendo. Nam eru¬
go uiciũ est ferri ab erodendo dic¬
ta nõ ab eramento. ¶Scoria uero
purgamenta et sordes st̃: q̃ igne
excoquũt᷑. Et clicta coria q de fer¬
ro excutit᷑. Eubigine. nĩt curet
ferrũ: si cersa et gipso: et liqͥda
pice ꝑungit᷑. Item rubigo ferra¬
menta nõ uiciat. Si eadẽ medul¬
la ceruma uł cerusa mixta rosa

Expanded text:
ravit, ut in eo simulacrum ferro ravit, ut in eo simulacrum ferro in aere pendere videretur. Ferrum accens: aceto vel alumine inlitum ferrum fit aeris simile. Purgamenta ferri, rubigo et scoria. Robigo est vitium rodens ferrum, vel segetes, quasi rodigo mutata una littera; haec et aerugo ab erodendo; nam aerugo vitium est ferri ab erodendo dicta, non ab aeramento. Scoria vero purgamenta et sordes sunt quae igne exquoquuntur: et dicta scoria quia de ferro excutitur. Rubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mixta rosa
Abbreviated transcription (Latin):
inĩ p̾dem tellꝰ tractabat᷑: inde modo
densis int̾ se coherẽtib et implicitiꝰ
elem̃tis: ꝙͣ ferrũ: Uñ ĩ ẽ illi cluricia
il frigore. ¶Ferri aũt metallũ pe
adi ꝑtico: neq alia gn̾a ferri ex
molle plũboq uicinũ rotaꝵ et
aloꝵ usib aptũ. elliud fragile
beuitate sola placet clauisq cali¬
guriis. Aliꝰ rubiginẽ celenꝰ sentit
metalł ad stringenlũ apte uocai¬
bulo impõito. ¶Aqͣꝵ u̾o sũmͣ cliffe¬
qͦ utilior fiat: sic̾ bubiłꝰ in hisꝑeña
et tirason acomiꝰ in italia. ¶In a¬
cueundo ferto oleo: delectatior fit
acies. Uñ et tenuiora ferrañita:
oleo restringi mos est. ne aqͣ ĩ fra¬
gilitate clurent᷑. ¶ A ferro sãgnis
humanꝰ sese ulascitur. Contactu
namq celeriꝰ rubigine trabit.¬
¶ Cum ferro inagues lapis ꝯcorcli¬
am h̾t. Sola enĩ hec iuateria uim
ab hoc lapide accep᷑ retiu lõgo tẽ¬
pore. E x coclez lapidẽ arclitectus
quidã alexanclrie templũ ꝯcame¬

Expanded text:
 tellus tractabatur, inde 293 modo densis inter se cohaerentibus et implicitis elementis quam ferrum; unde inest illi duritia cum frigore. Ferri autem metallum penda Parthico; neque alia genera ferri ex aliud molle plumboque vicinum, rotarum ut clavorum usibus aptum; aliud fragile brevitate sola placet clavisque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit. gendo apte vocabulo inposito. Aquarum vero summa diffequo utilior fiat, sicut Bilbilis in Hispania et Tirassona, Comus in Italia. In acuendo ferro oleo delectatior fit acies; unde et tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. A ferro sanguis humanus sese ulciscitur; contactum namque celerius rubiginem trahit. Cum ferro magnes lapis concordiam habet; sola enim haec materia vim ab hoc lapide accipit retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus quidam Alexandriae templum concame
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ miscuit corintho cũ capetur
incensa. Nam dũ hãc ciuitatez
hannubul cepiss. et õs statuas¬
rogũ ꝯgessit. et cas incenclit.
ta ex hac ꝯmixtione fab̾ sustiule¬
rtũt a fecer̃t parapside. Sicp
rnthea nata st̃ ex om̃ibꝰ in unum
nͣ hoc nec illd̾. Uñ et usq in hocłi¬

Expanded text:
primum miscuit, Corintho, cum caperetur, primum miscuit, Corintho, cum caperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Annibal cepisset, omnes staturogum congessit, et eas incendit. Ita ex hac commixtione fabri sustulerunt et fecerunt paropsides: sic Corinthia nata sunt ex omnibus in unum, nec hoc, nec illud. Un
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra et c̾tamina belli gerebãt. erat¬
q ĩ p̃cõ mag̾ es. Aurũ u̾o et argẽ¬
tũ: ꝓpt̾ mutilitatẽ reicielunt᷑. nc̃
uersa uice iacet es: aurũ sũmo cͤs¬
cit honore. Sic uoluenda etas cõ¬
mutat tp̃ra.rr̾: et qd̾ fuit ĩ p̃cio¬
młto: fit nullo cleniq honore.U¬
sus eris pꝰea tnͣsiit. in simulacris ĩ
uasis. in edificoꝵ structuris. maxi¬
me et ad ppetuitate monum̃toꝵ
etiam pb̃lice in eis constitutõnes
scͥpture st̃. ¶Cipriũ es incipro ĩ¬
sula pͥus reꝑtũ est. Uñ et uocat᷑
fcm̃ ex lapicle eroso ꝙ̃ cacliniam
uocãt. et ẽ luctile. Hiuc si adda¬
tur plũbũ: colore purpurco fit.
¶ Auricalcũ clictũ: ꝙ et splendore
.auri. et cluricia eris possideat. Est
a̾t nom̃ cõpositũ ex lingͣ latina ⁊
greca. ¶Aes enĩ ẜmone grecoꝵ.
mlto: ac meclicaminib ꝑclucit᷑
ad aureũ colorer. ¶ Soritheũ ẽ
ꝯmixtio om̃iũ metalloꝵ. ꝙ casus

Expanded text:
erram, aere certamina belli gerebant, eraterram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et argentum propter inutilitatem reiciebantur. Nunc versa vicesit honorem: sic volvenda aetas commutat tempora rerum, et quod fuit in pretio fit nullo denique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris; maxime et ad perpetuitatem monumentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. Cyprium aes in Cypro insula prius repertum, unde et vocatum: factum ex lapide eroso, quam Cadmiam vocant, et est ductile; huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. 3. Aurichalcum dictum, quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem nomen compositum ex lingua Latina et Graeca. Aes enim sermone Graecorum ac medicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corinthium est commixtio omnium metallorum, quod casus
Abbreviated transcription (Latin):
gentũ uiuũ clictũ: qd excedat ma¬
t̾ias in qͥb ũcit᷑. Hoc est et liqͥdũ:
sũ inargentariis fornacib gutta¬
rũ cõcretione tectis inherẽs. Sepe
etia et in st̃core uetutissimo clo¬
uio imposito cõcule fertee pate¬
na testea sĩposita. tum circũlito
uasculo circũdant᷑ carbones. sictp
argentũ uiuũ ex inimio distil¬
lat. Sñ ħ neq argentũ: neq a¬
es maurari pot. Cante at urtu¬
tis est. ut si si sextaꝵ argenti ui¬
uicentenariũ sarũ siponas.
oneri statim resistit Sm uͦ au¬
ri scripłm: leuitatẽ eiꝰ raptim si¬
un recip̃. ex quo intlłr nõ ponclus¬
s eẽ naturã cui cedit. Seruat᷑ at
meliꝰ in uitreis uascłis nã cet̾as
mat̾ias ꝑforat. Potui aũt clatũ
argenti. appellamꝰ. Eit enĩ ex ar¬
gento et plubo ita .xix. de a̾s.
es a splendore aeris uocatũ.
sicut aurũ et argentũ. apd̾ ã¬
tiqͦs aũt pͥor eris ꝙͣ fem cognitus
usus: ere qͥppe pͥmi ꝓscinclebãt t̾¬

Expanded text:
d excidat materias in quibus inicitur; hoc et liquidum, sive in argentariis fornacibus guttarum concretione tectis inhaerens, saepe etiam et in stercore vetustissimo clomineo inposito conchulae ferreae patena testea superposita; tum circumlito vasculo circumdantur carbones, sicque argentum vivum ex mineo distillat; sine hoc neque argentum neque aes inaurari potest. Tantae autem virtutis est ut, si super sextarium argenti vivi centenarium saxum superponas oneris, statim resistit. Sin vero auri scripulum, levitatem eius raptim sinu recipit; ex quo intellegitur non pondus, sed naturam esse cui cedit. Servatur autem melius in vitreis vasculis; nam ceteras materias perforat. Potui autem datum umam argenti appellamus. Fit enim ex argento et plumbo ita. § 20 De aere. Aes ab splendore aeris vocatum, sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prior aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe primi proscindebant t
Abbreviated transcription (Latin):
liuisũ: et ꝑ angustias scissũ.
Tapson insula stadus .e. a sicla
remota iacens ⁊ planior: uñ et
nũcupata. De qͣ uirgiliꝰ. Tapsũ¬
q iacente ¶Eolide insule scib
appellate ab eolo ippote filio qui
poete finxerũt regem fuisse uẽ
toꝵ. s ut uario dicit rector fuit
lis et fumo futuro predicabat
flatus uentoꝵ ab imꝑitis uisꝯ ẽ
uentos sua potestatẽ retinuist
Eedem insule uulcane uocantur
qd et ip̃e sic̾ ethna ardent. Sunt

Expanded text:
divisum, et per angustiamscissum. 35. divisum, et per angustiamscissum. 35. Tapsus insula stadiis decem a Sicilia remota jacens, et planior, unde et nuncupata. De qua Virgilius: Tapsumque jacentem. 36. Aeoliae insulae Siciliae appellatae ab Aeolo Hippotae filio, quem poetae finxertorum: sed ut Varro dicit, rector fuit lis et fumo futuros praedicebat flatus ventorum, ab inperitis visus est ventos sua potestate retinuisse. Eaedem insulae et Vulcaniae vocantur, quod et ipsae sicut Aethna ardeant. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
inde a siculo itali fre cicilia. Priꝰ
aut trinacria dictam. ꝓpt̾ tria
acra id est ꝓmõtoria pelor pa¬
chinũ et libeũ. Trmnacria eĩ gre¬
cum est. qd̾ latine triqͣdra clicit᷑
qͣsi in tres qͣdiais cliuisa. hec ab
italia exigno freto liscreta. Af¬
fricũ mare ꝓspectans t̾ris frugi¬
fera auro habundans. cau̾nis ta¬
mẽ et fistuł penetralibꝰ uentisq
et sulphure plena. Uñ ibi echne
montis exestuant incendia. in
cuiꝰ freto. scilla est et cariblis. qͥ¬
bus nauigia aut obsorbẽt᷑ aut
tił. ac pͥmo t̾ris om̃ib cõmissis
semmib aratro procissa. Pnci¬
pem urbiũ siracus ht fontẽ are¬
tusam et alfeũ fluuiũ magno¬
rũ generatͥx eqͦꝵ. In ea insula pͥ¬
mũ est inuenta comedia. Acha¬
tem lapidẽ ip̃a pͥmũ ex achate
flumine declit. parturit ⁊ mar
eiꝰ corallũ gignit. & sales agnos¬
tmos: in igne solubiles crepita¬
S et mediũ spaciũ impetu map

Expanded text:
inde a Siculo Itali fratre Sicilia. Prius inde a Siculo Itali fratre Sicilia. Prius autem Trinacria dicta propter tria ἄκρα, id est, promontoria, Pelorum, Pachynum, et Lilybaeum. Trinacria enim Graecum est, quod Latine triquetra dicitur, quasi in tres quadras divisa. Haec ab Italia exiguo freto discreta, Africum mare prospectans, terris frugifera, auro abundans, cavernis tamen, et fistulis penetrabilis, ventisque, et sulphure plena. Unde et ibi Aetnae montis exstant incendia: in cujus freto Scylla est, et Charybdis, quibus navigia aut absorbentur, aut tilis, ac primum terris omnibus commissis seminibus aratro proscissa. Principem urbium Syracusas habet: fontem Arethusam, et Alphaeum fluvium magnorum generatorem equorum. In ea insula primum est inventa comoedia. 34. Achaten lapidem ipsa primum ex Achate flumine dedit. Parturit et mare ejus coralium; gignit et sales Agrigentinos in igne solubiles, crepitased medium spatium impetu maris
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi dionaxon ꝙ fertilitate uici¬
um uincat ceteras. Est at a de¬
separata: ex qua olim iouis fꝰ¬
tur aduersus titanas fusse pro¬
fectus. ¶Melos ex num̾o cicla¬
clum una oĩm insulaꝵ rotũdis¬
sima: Uñ et nũcupata. ¶ Histo¬
ria licit er iasone natũ fiusse
philomenũ et plutũ ex philo¬
meno: parcanta genitũ qͥ de
suo noĩe paron oppiclũ ⁊ ĩsula
appellanit. Prius at inioia:
clemide piros clicta de q̃ uirgiliꝰ
nueumq paron. Gignit enĩ mͣr¬
mor cancliclissimũ qd pariũ cli¬
cũt. Mittit et sarclũ lapidem
mas uilissimũ ¶Chion insula
greta lingͣ appellatur eo qd ibi
mastit gignitur. Syrenĩ mas¬
ticen chion uocant. ¶Simos ĩ¬
sula in mari egeo. ubi nata est
uino. ex q̃ fuit sibilla samia et
pitugoras samiꝰ.aqͦ plulosop¬
hie nom̃ inuentũ ẽ. In hac ĩsu¬
la reꝑta prius fictilia uasa tra¬
cluntur. uñ et uasa samia ap¬
pellata st̃. ¶Cicilia a sicano re¬
ge sicania cognominata ẽ. De¬

Expanded text:
si Dionaxos, quod fertilitate vitium vincat ceteras. Est autem a Deseparata, ex qua olim Iovis fertur adversus Titanas fuisse profectus. Melos ex numero Cycladum, una omnium insularum rotundissima; unde et nuncupata. Historia dicit ex Iasione natum fuisse Philomelum et Plutum, ex Philomelo Pareantum genitum, qui de suoappellavit. Prius autem Minoia, deinde Paron dicta, de qua Virgilius: Niveamque Paron; gignit enim marmor candidissimum, quod Parium dicunt: mittit et sardam lapidem, mas vilissimum. 30. Chios insula Syra lingua appellatur, eo quod ibi mastix gignitur. Syri enim Masticem Chio vocant. 31. Samos insula est mari Aegaeo, ubi nata est Juno; ex qua fuit sibylla Samia, et Pythagoras Samius, a quo philosophiae nomen inventum est. In hac insula reperta prius fictilia vasa traduntur. Unde et vasa Samia appellata sunt. 32. Sicilia a Sicano rege Sicania cognominata est, de
Abbreviated transcription (Latin):
istrioꝵ p̃b. Uñ et appellatũ. ¶ Si¬
ropũ igneꝰ color uocaut. Nãq i
singłas uncias eris abclitis aurise¬
puł senis p̃tenui bractea ignesat
tile appellat᷑ qͣle om̃e cipͥũ est.

Expanded text:
appellatum. 6. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias aeris, additis auri scrupulis senis, praetenui bractea ignescittile appellatur, quale omne Cyprium est.