comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ cause arbitrabatur. Quare in eũ. aut ipẽ
aĩadũteret. aut ciuitatem aĩadu̾tere iube̾t.
¶Lis omĩbus rebus unũ repugnabat: ꝙ
diniciaci frĩs sũmũ in populũ ro. studium
sũmam in se bolũtatem egregiam fidem
iusticiam temperãciam. cõgnouerat. Nam
tibus remotis: per Cauuĩ baleriũ troancillũ
pͥncipem gallie promĩtie familiarem suumn
cui sũmam oñn reꝵ fidem habebat cum eo
colloquitur. simul cõmonefacit. que iyso
pñte in consilio galloꝵ de dũnorige sint
dicta. Et oñdit que seꝑatim, quisq de eo
apud se dixerit ¶Petit atq hortatur. ut
sine eius offensione aĩ nł ipẽ de eo cansa
cognita statuat. al ciuitatem statuere in¬
beat. diuitiatus multis cũ lac̾mis cesarem
complexus obsecrare cepit. ne quid ĩ fr̃em
granius scatueret. scire se illa eẽ bera. nec quẽ¬
ꝓ̃ ex eo plusꝙͣ se doloris capere. piopt̾ea ꝙ
cum ip̃e gratia plurim domi atqr ĩ reliqua

Expanded text:
esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris summum in populum Romanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam etibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
affimtatem. Odisse eciam suo nomie cesa¬
rem et romanos. ꝙ eoꝵ aduentu potentia
eiusdem minuta. Et dimciatus frater in
ãtiquũ locum gracie atq honoris su restitu᷑¬
tus. Si quid accidãt romanis: sũmã in spẽ
per heluetios regi obtinendi benire. Impe¬
pio populi ro. non modo de regno. sed egam
de ea quam habebatꝰ gratia desperare ¶e¬
periebat eciam in querendo cesar ge preliũ eq̃s¬
tre adn̾sũs paucis ante diebus ẽẽ factũ miciũ
eius fuge factum a dũnorige. atq eiꝰ equiti¬
bus. Nam equitatim quem auxilio cesari
hediui miserunt dũnorx p̃erat. eorũ fugitꝰ
reliquũ ẽẽ equitatũ ꝑtritum ¶Quibus reb
cognitis. cum ad has suspitiones ctissime
res accederent. ꝙ yer fines sequanoꝵ helue¬
cios traduxisset. ꝓ obsides int̾ eos daudos
curasset ꝙ ea oĩa non modo in iussu suo. et
ciuitatis: sed egam inscientibus ip̃is fecisset.
Ꝙ a magr̃atu heduoꝵ accusaretur. satis

Expanded text:
adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesaadfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis
Abbreviated transcription (Latin):
periculo fecerit. et ob eam cãm. ꝙͣdñi potue¬
rit tãtiusse. Cesar hãc orõne lisci diĩnori¬
gem. diuiciaci fratrem designari sencĩebat.
Sed qod pluribus pñtibus cas res iattari no¬
lebat. celeriter consiliũ dinictit. Liscum re¬
tinet. q̃rit ex solo ea que in cõuentu dixerat.
dicit liberius atq audatius ¶ tadem secrẽto.
ab aliis querit. repperit eẽ bera. Ipsum cẽr
dũnorigem sũma audacia magna apus ple¬
þem ꝓpt libertatem grãcia. cũpidũ rerum
nonarũ. compluris annios portoria reliqua¬
deat nemo ¶Lis rebus et suam rem famili¬
arem auxisse. et facultates ad largiandum
magnas comparasse. Magnũ numerum
equitatus suo sumytũ semper alere. et ciͫ¬
rum se hr̃e. Neq solum doni sed eciã apud
fintimas ciuitates largiter posse. Atqr hu¬
iis potencie causa matrem in biturigibus
pinquas suas mptum in alias cuutates tol¬
locasse. fauere et cuꝑere heluecus ꝓpt̾eam

Expanded text:
periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuepericulo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquadeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus pinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam
Abbreviated transcription (Latin):
sumi posset /tam necessario epẽ tam ppinquis
hoscibus.: ab his non subleuetur. Presertim
cũ magna ex parte eorũ p̃cibus adductus.
bellum susceperit. multo eciam grauius. ꝙ
sit descieutus. q̃ritur. Tunc demũ liscus or̃one
cesaris adductus: quod antea tacuerat ꝓpõĩt.
esse nõ nullos. quoꝵ auctoritas apud plebem
plurimũ baleat. qui pͥuatim plus possent. ꝙ̃
ip̃i magrãtus ¶Hos sediciõsa atq improba᷑
orõne multitudinẽ det̾rere ne frumentum
conferant quod p̃stare debeant. Si iam pͥn.¬
cipatum gallie obtinere non possent: qͥal¬
loꝵ ꝙͣ romanoꝵ imperia perferre satiũs¬
ec̃. Neq dubitare debeant quim si helueci¬
os superauerint romami: bna cũ reliqua
gallia hediuis libertatem sint erepturi. Ab
iisdem nõna consilia queq in castris gerãt᷑᷑
hostibus enũciari. Hos ase coherceri non
posse. quineciã quod necessario rem coactus
cesari enũciant. In telligere sese quantos

Expanded text:
sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum
Abbreviated transcription (Latin):
mine p̃lio nr̃os lascescere ceperunt. Cesar
suos a prelio continebat. ac satis habebat in p̃.¬
Ita dies circiter quindecim iter fecerũt. uti int̾
nouissimũ hosciũ agmen et nr̃m pͥmũ non
amplius quinis aut senis milibus passuũ int̾¬
esset¶Interim quonidie cesar heduos frumen¬
tum quod essent publite polliciti fiagitare.
Nam propt̾ frigora ꝙ gallia sub septemtrio¬
nibus bt ante dictum est posita est nõ modo
frumenta in agris matura non erant. sed ne
pabuli quidem satis magna copia suppetebat.
Eo autem frumenti quod fiumiẽ arare naui¬
cere hedui conferri comportari. adesse dicere.
Ubi se diucius duci intellexit et id̾em instares
quo die frumentũ militibus metiri oportebat.
cõuocatis eoꝵ pͥncipibus quorũ magnam
copiam in castris habebas In his dauiciaco
tum appellant hedui qui ereatur ãnuis
et uite necisq in suos hẽat ptãtem grauit᷑
eos accusat. Ex cum neq eini neq ex agris

Expanded text:
mine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar mine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praIta dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navicere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco tum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris
Abbreviated transcription (Latin):
si obsides ab his sibi dentur: uti ea que polli¬
ceantur facturos intelligat. et si heduis de
Iniuriis quas ipĩs socũsq eoꝵ intulerant
Item si allobrogibus satisfacerent. sese cũ
ipĩs pacem eẽ factuꝵ. Duncs ita respondit.
Ita heluccios a maioribus suis institutos eẽ.
nti obsides accipere non dare consuerint. et
rei p ͣ .ro. esse testem. Hoc responso dato dis¬
cessit. ¶Postero die castra ex eo loco mouẽt.
Idem facit cesar. equitatũq om̃em ad numie¬
rũ quatuor miliũ quem ex oĩ prouĩcia. et
hedius atq eõrum sociis cractum habebatꝰ
p̃mictit. qui bideant quas in partes hostes
Iter faciant. Qui cupidius nouissimũ aginen
insecuti: alieno loco cum eguitatu heluecioꝵ
p̾lium cõmictunt. et pauci de nrĩs cadunt.
Quo p̃lio sublati heluecii. ꝙ qͥngentis equiti¬
bus tantam multitudinẽ equitũ ꝓpulerant
audacius subsistere. nõnũꝙͣ et nouissimo ag¬

Expanded text:
si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae pollisi obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo ag
Abbreviated transcription (Latin):
sarita respondit. eo sibi minus dubitatioms
dari. ꝙ eas res quas legati heluecii cõmemo¬
rassent memoria teneret. atqr eo granius
ferre. quo minus merito .p.r. accidisset.
Qui si alicuis iniurie sibi conscius suillet.
non fuisse difficile canere. Sed eo deceptũ
ꝙ neq cõmissum a se intelligeret quare time¬
ret neq sine cansa timendũ ꝓutaret. Quod
si bet̾is contumelie obliuisci bellet. nũ eciã
recentium  ꝙ eo inuito iter per prouniciam
per bim temptassent. ꝙ heduos ꝙ ambar¬
ros ꝙ allobrogas bexassent. menioria depo¬
ncre possee O sua bictoria tam insolenter
gloriarentur: ꝙqr tam duu se impune min¬
rias tulisse admirarentur. eodem pertinere.¬
¶ Con suesse enĩ deos ĩmortales quo granius
hioĩs ex cõmutatione reꝵ doleant: quos pro
scelere corum uleisci belint. his secundiores
int̾dum res et diuturmorem ĩpunitatem¬
mldum concedere. Cum ea ita sint. tamen

Expanded text:
sar ita respondit: eo sibi minus dubitationis sar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
traducit. Heluecii repentino eius aduentu
cõmoni cum id quod ipĩ diebus bigniti eger¬
rime confecerant ut flumen transirent illum
uno die fecisse intelligerent: legatos ad eum
mictũt. Cuius legationis diuico pͥnceps fuit.
qui bello cassiano dux heluecioꝵ fuerat ¶Sita
cum cesare egit. si pacem populus .ro. cũ helue¬
ciis faceret: in eam partem ituros atq ibi fu¬
turos heluecios. Ibi eos cesar conscituisset at
esse uoluisset. Si bello persequi perseueraret re¬
miniscẽtur et uet̾is incõmodi populi .ro. et
p̾stine ẜtutis heluccioꝵ. Ꝙ improniso unũ
pagum adortus cẽt. cum hi qui flumen trã¬
sissent siuis auxiliũ ferre nõ possent. ne ob eã¬
uem aut sue magnoꝑe ututi tribueret ant
ip̃os despiceret. Seita a patribus maioribusq
Ut is locus bbi conscituissent ex calamita¬
te populi .ro. et int̾nitione exc̾citus nomen
caperet aut memoriam proderet. ¶Lis ce¬

Expanded text:
traducit. Helvetii repentino eius adventu traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi perseveraret, reminisceretur et veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum. Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob earem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Cae
Abbreviated transcription (Latin):
de t̾cia uigilia cum legionibus tribus e castris
profectus ad eam partem ꝑuenit. que nondũ
flumen transierant ¶Eos impeditos et mopi¬
nantes agressus. magnam partem eoꝵ conci¬
dit. Reliqui sese fuge mandarũt. atqr in pro¬
ximas siluas abdiderunt. Is pagus appellat̾᷑.
tigurinus. Nam om̃is ciuitas heluetia ĩ qua¬
tuor pagos diuisa est. Hic pagus unus cũ do¬
mo exisset. patrum nr᷑oꝵ memoria L. cassiũ
conslilem int̾fecerat. et eius exẽcitum sub ingũ
miserat. Ita siue casu siue consilio deoꝵ ĩmor¬
faliũ que pars ciuitatis heluecis insignem ca¬
lamitatem .pͦ.rͦ. intulerat ea p̾nceps penas ꝑ¬
soluit ¶Qua in re noͣn solum publicas sed eciã
pͥnatas iniurias ultus est. ꝙ eius soctri l. pi¬
soms auũ l. pisonem legatũ tigurini eodem
p̃lio quo eassium int̾fecerant ¶ Noc p̃lio facto
reliquas copias heluecioꝵ ut consequi rosset.
pontem in arare facere curat. itq ita exc̾citum

Expanded text:
de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
agri bastari liberi eoꝵ in seruitutẽ abduci
oppida expugnari non debuerut ¶odem tẽ¬
pore hedu ambarri. neceslarii et cõsãgiĩei
heduoꝵ cesarem certiorem facĩt Sese depo¬
pulatis agris non facile ab oppidis uim hosti¬
um prohibere. Item allobroges qui trãs rho¬
danũ uicos possessionesq habetant suga se
ad cesarem recipiunt. et demonstrant sibi p̃¬
ter agri solum nchil ẽẽ reliqui. Quibus
rebus adductus cesar: non expectandum sibi
seatuit. Aũ omĩbus fortunis socioꝵ consũꝑ¬
tis in xauctones helutcii peruenrent ¶Ilu¬
men est arar. quod per fines heduoꝵ et sequa¬
noꝵ in rhodanũ influit incredibili leuitate
Ita ut oculis in utram partem fluat: iudicari
non possit. Id heluecii ratibus ac lintribus
Iunctis transibant. Ulu per exploratores ce¬
sar certior factus est: tresiam partes copiaꝵ
heluecios id flumen transduxisse. quartam
ꝟ̾o partem citra flumen ararim reliquam eẽ.

Expanded text:
agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse,
Abbreviated transcription (Latin):
cendit. duas ibi legiones conscribit. et tros
que apud aquileyam hiemabant ex hibermi
educit. Et qua proxmm iter in ult̾iorem galliã
per alpes erati cum his quinq legiombus
ire contendit. Ibi centrones. et gario celi et
caturiges locis superioribus oceupatis itin̾e
exẽcitum prohibere conãtur. ¶Compluribus
his p̃lus pulsis ab ocelo quod est cit̾ioris pro¬
iĩcie extremũ in fines bocontioꝵ ulterioris
ꝓiũcie die septimo peruenit. Inde in allobrogũ
fines ab allobrogibus in sebusianos exc̾citũ
ducit ¶Ni sunt extra promĩciam trans rhoda¬
nũ primi. Neluecii iam per augustias et fines
sequanoꝵ suas copias transduxerant. et hedu¬
oꝵ fines peruenerant. eorũq agros popula¬
bantur ¶ Nediu cum se suaq al. his deffen¬
dire non possent: legatos ad cesarem mictũt
rogatum auxiliũ. Ita se oĩ tp̃e de populo R
meritos ẽẽ. ut pene in conspectu exc̾titꝰ nr̃ĩ

Expanded text:
tendit duasque ibi legiones conscribit et tres, tendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pulsis ab Ocelo, quod est oppidum citerioris provinciae extremum, in fines Vocontiorum ulterioris provinciae die septimo pervenit; inde in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri
Abbreviated transcription (Latin):
ire non poterant ¶is cum suasponte ꝑsua¬
dere non poterant. legatos ad dunorigem
heduũ mittũt. Ut eo dep̃catore a sequanis ĩ¬
petrarent. Dũnorix gracia et largitionẽ
apud sequanos plurimũ poterat. et heluͣtcus
erat amicus. Ꝙ ex ea ciuitate orgetormͣgis fi¬
liam in matͥmoniũ duxerat. Et cupiditate
regni adductus: noiis rebus studebat. et ꝙͣ
plurimas ciuitates sua beneficio hr̃e obstri¬
itas bolebat. ltaq rem suscipit. et sequams
Imperat. ut per fines suos heluecios ire pa-¬
ciantur. obsidesꝵ ant mt̾ sedent perfecit
Sequani ne temer ͣ ħeluecios phibeant. hel¬
necii bt sme maleficio et iniuria transeant.
ret: intelligebat magno cũ periculo ꝓuĩcie
futuꝵ. ut homiẽs bellicosos populi romaĩ
inimicos. locis patentibus maximeq friunẽ¬
tariis finibinos hr̃et ¶Ot eas causas et mu¬
nitiomi quam fecerat titum labienũ legatũ
p̃fecit. Ipẽ in italiam magnis itineribus con¬

Expanded text:
ire non poterant. His cum sua sponte persuaire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. ret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus con
Abbreviated transcription (Latin):
si quid uellent ad Idus apͥlis reu̾t̾entur. Int̾ca
ea legione quam secum hẽbat militibusq
qui ex promĩcia conuenerant a lacu leman¬
no qui in flumen rhodinũ in fluit ad mõ¬
tem iuram qui fines sequanoꝵ ab heluecis
rum in altitudinem pedum sexdecim fossã¬
q perduxit ¶ Eo opere perfecto p̃sidia dispo-¬
nie. castella cõmunit. quo facilius si se in¬
uito transire conarentur prohibere posset.
Ubi ea dies quam conscituerat cum legatis
uenit. et legati ad eum reũterũt. negat se
more et exemplo p. R. posse iter ulli per ꝓ¬
nĩciam dare. Et si bim facere conentur. ꝓ¬
hibituꝵ ostendit ¶eluccii ea spe deiecti na¬
uibus iunctis ratibus q compluribus fcĩs
Alii badis rhodam qua mĩma altitudo errat
rumpere possent conati oꝑis munitione et
militũ concursu et telis repulsi hͦ conatu
destittrunt. Ramq̃latur una ꝑ sequanos
uia. qua sequams ĩuitis ꝓpter angustias

Expanded text:
si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis rum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias
Abbreviated transcription (Latin):
et ad genuam peruenit. Promĩcie toti ꝙͣma-
rimũ potest militũ numeꝵ Imperat. Erat
oĩno in gallia ult̾iore legio una. Pontem
qui erat ad genuam Iubet rescindi. Ubi de
legatos ad exs mictunt nobilissimos ciuita¬
tis ¶Cinus legationis nameius et berodoc¬
cius prnicipatũ locum obe tinelãt. qui di¬
cerent sibi eẽ in aĩo sine ullo maleficio iter
per prouĩtiam facere. propt̾ea qd̾ alud iter
haberent nullum. rogare ut eius bolũtate
id sibi facere liceat ¶Cesar quod memoria te¬
nebat l cassium consulem occisum. exc̃ci¬
tumq eius ab helneciis pulsum et sub in¬
gũ missum concedendũ nõ putabat. neq
hoĩes mimico aĩo. dita facultate pproĩ¬
ciam remneris faciũdi temperaturos al in¬
iria et maleficio existimabat ¶Lamen
ut spaciũ int̾cedere posset. dum milite¬
quos Imperauerat conuenirent. legatis res¬
pondit diem se ad deliberandũ sumpturum.

Expanded text:
et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum militeos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum:
Abbreviated transcription (Latin):
domo cxire possent. Gnum per sequanos ã¬
gustum et disticile int̾montem Iuram.
et flumen rhodanũ uix qua singult carri
ducerentur. Mons autem altissim impẽ¬
debat. ut facile perpauai ꝓhibere possent.
Alterum per prom̃ciam nrãm mlto facilius
at ꝑ expedicius. Propt̾ea ꝙ int̾ fint helue¬
ticorum et allobrogum / qui nuper pacatre¬
rant rhodanus fluit. Is q nõnullis locis
uado transitur ¶Ertremũ oꝑpidũ allobrogum
est prorimũ qr helnccioꝵ simbus genũa. ex
eo oppido pons ad heluecios ꝑtinet. Allobro¬
coacturos bt per suos sines cos ire patentur.
om̃ibus rebus ad profectionan comparatis diẽ
dicunt. qua die ad ripam rhodam õs cõueniãt.
Is dies erat ad u. kł ap̾lis. L pisone aulo ga¬
biuio consulibus. Cesari cum id nũciatũ eẽt
cos per prouĩciam nr̃am iter facere conari.
maturat ab urbe prosicise. et ꝙͣͣmaximis
potest itineribus in galliam ulti̾orem cõtendͭ

Expanded text:
domo exire possent: unum per Sequanos, andomo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrocoacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit
Abbreviated transcription (Latin):
Neq abest suspicio ut helnͣccͣii arbitranturꝰ
quin ip̃e sibi mortem conscinerit ¶ Post eius
mortem nichilomim heluecii id quod consti¬
tutrant facere conantur. Ut e finibus suis ex¬
cant. Uli iam se ad eam rem paratos eẽ arbi¬
trati sunt: oppida sua om̃ia. numero ad duode.¬
cim. bicos ad quadringentos reliqua priuata
edificia incendunt. Frumentũ oñe p̃t̾ ꝙͣ quod
secum portaturi exãt comburũt. Ut domum
reditiomis spe sublata paratiores ad omĩa peri¬
cula subeunda eent¶Trium mensiĩ molita ci¬
baria. sibi quemq domo efferre iubent. Per¬
suadent rauratis. et tulingis et latocutis si¬
intimis bti eodem usi consilio oppidis suis ui¬
cisq exustis una cũ his proficiscantur. Bouꝰ¬
q qui trans rhenũ incoluerant et in agrum
noricum transierant noricãq oppugnarant
receptos ad se socios sibi assiscunt ¶ Erant
autem onño itintra duo. quibus itmeribus

Expanded text:
neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus
Abbreviated transcription (Latin):
conata perficere. Propt̾ea ꝙ ip̃e sue ciuitatis
Imperiũ obtenturits osset. Non eẽ dubium
qum tocius gallie plurimũ heluecii possent
se suis copus suoq exc̾citu illis regna conci¬
liaturũ confirmat ¶Sac orationẽ adducti
int̾ se fidem et insiurandũ dant. Et regno
occupato per tres potentissimos et firmissiõs
populos totius gallie sese potiri posse sperãt.
Eares est heluẽciis per indiciũ enũciata. Mo¬
ribus suis orgenthougem ex binculis causã
dicere coegerunt. Damnatũ penam sequi o¬
portebat: ut igni cremaretur. Die cõstituta
cause dictionis or genthoriy ad iudiciũ. om̃e
suam familiam ad hoñn milia decem bndiq
coegit. Et om̃s clientes oberatosq suos qꝵ
magnũ numeꝵ habebat eodem conduxit. ẜ
eos. causam ne diceret: se cripuit. Cum ciui¬
tas ob eam rem excitata. armis Ius suũ exe¬
qui conaretur. multitudiẽmq hoĩ ex agris
magratus cogerent. Orgenͣthoriy mortũs est.

Expanded text:
 ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est;
Abbreviated transcription (Latin):
Item in. metius repertus et ad eum reductus
est. Hocplio tran sehenũ nũciato. sueui qui
ad ripas yhem benerant domũ renti teperũt
Quos ubi qui proximũ rhenũ incolime per¬
Eritos senserunt in secuti magnũ ex his mi¬
merum occiderimt. Cesar bna estite duo.¬
bus maximis bellis confectis maturius pau¬
lo ꝙͣ tempus anni posculabat in hiberna in
sequanos exc̾citum deduxit. Hiberius la¬
bienũ p̃posint. Ipẽ mnt̾i̾orem galliam ad
conuentus agendos profectus esti¬

Expanded text:
Item M. Metius repertus et ad eum reductus Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est
Abbreviated transcription (Latin):
aut lintribus ĩuentis sibi salutem reppererũt.
In his fuit arionistus qui nauiculã deligatĩ
ad riram nactus. ea profugit. Reliquos om̃s
quam domo secũ duxerat. Altera norici᷑ regis
noctionis soror. quam in galliam duxerat a fra¬
tre missam. Utreq in ea fuga pierũt. due silie
harum alta occisa alta capta est. Caius ba¬
lerins procillus cum a custodibus in fuga
trinis cathenis uinctus traheretur: in ip̃m̃
cesarem hestes equitatu ꝑsequentem incidit.
Quequid res cesari nõ minorem ꝙ ipã bicto¬
ria boluptatem actulit. ꝙ hoĩem honestissim̃
prouĩtie gallie suũ familiarem et hospitem e¬
reptum ẽ manibus hostiĩ sibi restitutũ uide¬
rat. Neqzenis calamitate de tanta boluptate
et gratulatione quieꝙͣ fortuna diminuerat.
It se p̃sente de sester sortibus consultũ dicebat.
utrũ igmi scatim necaretur. an in aliud tp̃us
reseruaretur. sortiũ beneficio se eẽ ĩcolumẽ.

Expanded text:
aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnesquam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem.
Abbreviated transcription (Latin):
dato impetũ fecerũr. Itiq in hustes repente¬
celerit̾qr procurrerũt. ut spaciũ pila in hostes
coniciendi non daretur. Rerectis pilis: cõ¬
minus gladus pugnatũ est. At germani ce¬
lerit ex consuetudine sua phalange facta
impetus gladioꝵ exceperunt. Rẽperti sunt
complures nrã milites: qui in phalanges
insilirent: et scuta mambus reuellereñt. et
desuper bulnerarent. Cum hostiũ acies.i
sinistro cormi pulsa atq in fugam conu̾sa
esset a dextro cornu behementꝰ multitudiẽ
suoꝵ nram aciem p̃melunt. Id cũ. uãduer¬
tisset publius crassus adolescens: qui equita¬
tui p̃erat: ꝙ expeditior erat ꝙͣ hi qui int̾ aciem
Esarantur: ttiam aciem laborantibus nrĩs
subsidio misit. Ita plium restitutũ est. atq
om̃s hostes tia ꝟterunt. Neqz p̾us fugere
desciterũt: ꝙͣ ad flumen rhenũ milia passir¬
um ex eo loco cirtit̾ quinq peruenerũt. Ibi
ꝓpauci aut uiribus confisi tranare cõtendert.

Expanded text:
ato impetum fecerunt itaque hostes repenteceleriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt
Abbreviated transcription (Latin):
narioꝵ ꝓro hostiũ mũo balebat. ue ad speciem
alaris nictur. spẽ triplici acie instructa us.q
ad castra hosciũ accefsit. Lum demũ necessario
hmami suas copias castris eduxerũt. genera¬
tim .q canstitͭ erñ paribus int̾ieallis. Harudes
marcimianios elotes .bangiones bemẽtes
sedunos sueuos om̃emq aciem suã redis et
carris circũdederũt. ne qua spes in fuga reli¬
queretur. Eo mulieres imposuerũt que ĩ pre¬
lio proficiscentes passis mamibus flentes im¬
plorabant. ne se in seruitutem romamis tra¬
derent. Cesar singulis legiomibus singulos¬
I legatos et q̃storem p̃fecit. nti eos testes sue
quisq ẜtutis hr̃et. Ipõ a dextro cornu ꝙ eam
partem mĩme firmã hosciũ eẽ aĩadu̾te̾rat pre¬

Expanded text:
nariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem nariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat
Abbreviated transcription (Latin):
pugnandi ptãtem fecit. ubi uetũ quidem e ᷤ
prodire intellexit. circit̾ meridiem exc̾citum
in castra reduxit. Tunc demũ orionistus
partem suaꝵ copiarũ que castra minora
oppugnassent misit. Acritiqr utrĩq us
ad uesperam pugnatũ est. Solis occasu su¬
as copias arioustus multis et illatis et
acceptis bulm̾bus in castra reduxit. Cumq ex
captuus q̃r et et cesar quãobrem arionisens
p̃lio non dectaret. Hanc reꝑiebat cãm ꝙ apd
esmanor ea consuctudo esset: ut matresfami¬
lie corum sortibus et baticinationibꝰ decla¬
rarent. btrum p̃liũ cõmicti ex usu esset nec¬
ne eas itadit̾e. non eẽ fas gmianos superare:
si ante nõnaͣm lunã plio cõntendissẽt. Post᷑¬
die eius diei cesar pliũ ntrisq castris quod¬
satis esse bisum est reliquit. Om̃s alarior
in conspectu hostiũ pro castris minorib cõ¬
stituit. quominꝰ multitudine militũ legroa¬

Expanded text:
pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quosatis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legio
Abbreviated transcription (Latin):
tatione celeritas: ut iubis eqnoꝵ subleuati
cursũ adequarent. Ubi eum se castris tenere
cesar intellexit: ne diutius comeatu phibe̾t᷑.
nltra eum idoneũ locum.. quo in loco qmani
consederant e̾citer passus sexcentos ab his cas¬
tris locum delegit. acieq triplia instructa
ad eum locũ bent. Prmiã et scdãm aciem
in armis ẽẽ: t̾ciam castra munire iussit.
Hic locus ab hoste circit᷑ iussus sexcentos
uti ductum est aberat. Es circit᷑ hom̃ m̃o
sexdecim milia expedita. cũ bĩ equitatu ario¬
iustus misit. q̃ copie nr̃os trerent: et muni¬
tione prohiberent. Nichilosetius cesar ut
ante constituerat duas acies hostem pulsa¬
re t̾tiam opus ꝓficere iussit. Aunitis caseris
duas ibi legiones reliquit et ytem auxilioꝵ
quatuor reliquas in castra maiora reduxit
Prorimo die instituto suo cesar e castꝭ ut̾sq
copias suas eduxit. paulũq a maioribus
castris progressus. aciem instruxit. Nostib

Expanded text:
tatione celeritas ut iubis sublevati equorum tatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Postridie ciuis diei p̃ter castra cesaris
suas copias traduxit. et milibus passuum
duobus ultra eum castra fecit. Eo cõsilio
uti frumento cõmeatu qr qui ex sequanis᷑
ihelitetis supportaretur cesarem int̾clude̾t.
Ex eo die dies continuos qͥnq cesar ꝓ castris¬
sius suas capias ꝓduxit. et aciem instructã
Habuit. Et si uellet ariouistus p̃lio contende̾
ei potestas non deesset ¶Arionistus his oĩb
diebus exc̾citum castris continuit: equestri
p̃lio quotidie contendit. Genus hoc pugne
erat. quo se gman exc̾tuerant. Equitũ mili¬
a erant sey: totidem miẽro pedites uelecissimi
ac fortissimi quos ex oĩ copia singuli singu¬
los sue salutis cansa delegerant. Cum ĩ his
pliis Bsabantur. ad eos se eqͥtes recipiebant.
Hi si quid erat durius. concurrebãt. Si quis
framore bulnere accerto equo deciderat cir¬
cũsisirbant. Si quo erat longuis predeũdũ.
aut celerius recipiendũ. tanta erat hoꝵ ey̾ci¬

Expanded text:
dit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris dit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exerci
Abbreviated transcription (Latin):
poterant. quin in nr̃os tela conicerẽt. Lega¬
tũ esius sese quod magno cũ periculo ad eũ
missurũ et homĩbus feris obiectuꝵ existi¬
mabit ¶ Cõmodissimũ uisũ est .C.l.alerium
ꝓcillũ. cañ balern caburi filiũ sũma u̾tute
et hũanitate adolescentem cuiꝰ pt̃ ał. ba¬
lerio flacco cimtate donatus erat. et propt
fidem et ꝓpt lingne gallice scienciã quamlta
iam arionistus longinqua consuetudine ute¬
batur. et ꝙ in eo peccandi esmamis causa nõ
esset. ad eum mictere. et mariũ titũ qui hos¬
picio arioiusti ntebatur. His mandauit: ut¬
i diceret arionistus cognoscent. et ad sere¬
ferrent. Quos cũ apud se arionistus in¬
castris conspexisset. eyc̾citu suo pñte cõcla¬
mauit. quid ad se uenirent: an speculandi cã.
Conantes dicere prohibuit. et in cathenas cõ¬
iecit. Codem die castra promouit. et milibz
passuũ sex a cesaris castris sub monte conse¬

Expanded text:
tela in nostros coicerent. Legatela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte conse
Abbreviated transcription (Latin):
telaq in nr̃os conicere. Cesar loquendi finẽ
facit. seq ad suos recipit. siusq imperauit ne
ꝓ õmo tesum in hostes reicerent. Nam et¬
si sine ullo periculo legionis delecte cũ equi¬
tatu p̃lium fore bidebãt: tñ cõmictendũ nõ
putabat. Ut pulsis hostibus dici posset. ed.
al. se per fidem in collo quis eir cũuentas Nrost¬
ea ꝙ. in bulgus militũ elatũ est: qua arrogã¬
cia in colloquio arionistus usus eĩ galliã
romanis int̾dixisset. imiretũqr in nrõs euis
equites fecissent. eaqz res collosum ut dire¬
misset: multo maior alac̾tas studuĩq pu¬
gnandi maius exc̾citiu miectũ est ¶Biduo
post arionistus ad cesarem legatos mictit.
uelle se de hs rebus que me eos agi cepte ne¬
qr perfecte essent agere cum eo. Uti aut iteꝵ
colloquio diem conscitueret. aut si minus
Rellet. e siis legatis aliquem ad se nucteret
Colloquendi cesari cansa bisa nõ est. Et co
magis. ꝙ pridie eius diei gmam retineri nõ

Expanded text:
in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Ger
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate sua occuparet quod anͣte habuerat.
¶Itemq dũnorigi heduo fratri diuiciati. qui
eo tempore p̾ncipatum in ciuitate obtinekat
ac maxime plebi acceptus erat. ut idem co¬
naretur persuadet. eiq filiam suam in ina¬
trimoniũ dat. perfacile factu cẽ illis ꝓbat

Expanded text:
civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat