comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã diuinoriĩq peꝑcerit: Dixit enĩ & abiit. ni¬
chil sat egit ꝓbare. nichil curauit ostenđe. Nos
aut̃ scimꝰ moisen omia uere diuina pie laudas¬
se. & ꝓsui tẽporis congruentia suęq dispensa¬
tionis grã. iuste humana rexisse. Exigant is¬
ti ut hoc doceã. cũ & ipsi docere conati fuerint
qͦd faustꝰ obicit. caute quidẽ ut erat acutꝰ: sed
hoc incautꝰ qͥa suo acumine ꝑimebat. Felix
cor acutũ adueritatẽ: infelix contra uerita¬
te. Nondix̃. hominũ nulli unquã deoꝵq pe¬
ceret eũ dõ ñ peꝑcisse: facile conuinceret᷑ fal¬
se criminationis. cũ moises inueniret᷑ ubiq
honorare ac p̾dicare dm̃ uerũ. qͥfecit cȩlũ
& t̾rã. Si aut̃ diceret nulli deorũ peꝑcis¬
se: ꝓderet se xp̃ianis illos deos colere aqͥbꝰ
adorandis moises ꝓhibet. atq ita subalas catho¬
lice matris pullis fugientibꝰ ñ congregaret quȩ

Expanded text:
quam diuinorumque pepercerit? dixit enim et abiit: niquam diuinorumque pepercerit? dixit enim et abiit: nihil sategit probare, . nihil curauit ostendere. nos autem scimus Moysen omnia uere diuina pie laudasse et pro sui temporis congruentia suaeque dispensationis gratia iuste humana rexisse. exigant isti, ut hoc doceam, cum et ipsi docere conati fuerint, quod Faustus obicit, caute quidem, ut erat acutus, sed hoc incautus, quia suo acumine se perimebat. felix enim cor acutum ad ueritatem, infelix contra ueritatem. non dixit "hominum nulli umquam deorumque peceret eum deo non pepercisse, facile conuinceretur falsae criminationis, cum Moyses inueniretur ubique honorare ac praedicare deum uerum, qui fecit caelum et terram. si autem diceret nulli deorum pepercisse, proderet se christianis illos deos colere, a quibus adorandis Moyses prohibet, atque ita sub alas catholicae matris pullis fugientibus non congregaret, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ligno passionis suȩ suspendisse. inquã serpenꝰ
ille hominẽ male suadendo deiecit. Quã ue-¬
rã mortẽ nolunt isti conspicere. & ideo ñ
sanant᷑ aueneno serpentis. sic̃ illi inheremo
qͥcunq illã attenderent sanabant᷑. Itaq fa¬
tem᷑. ab imꝑitis dici aliud esse affigi ligno.
aliud in ligno pendere. Sic enĩ quidã pu-¬
tant soluendã. ẽẽ istã questionẽ: ut iudã
dicant a moise maledictũ qͥlaqueose suspen¬
dit. quasi pͥmũ nouerint utrũ ex ligno an
exlapide se ille suspendit. S uerũ . ẽ. qͦd &
faustꝰ cõmemorauit. apłm ñ sinere aliud in¬
telligere: quã de xp̃o esse p̃dictũ. S talis
imꝑitra ñ nulloꝵ catholicoꝵ. uenatio ma¬
nicheorũ. ẽ. Iales enĩ solent insectari. tales
suis fallaciis irretire. Tales in eos cecidamꝰ.
eruti sumꝰ. Quȩ aut̃ diuina moyses lacessiuit sic̃
faustꝰ criminat᷑ diccus. qͦd humanoꝵ nulli un¬

Expanded text:
ligno passionis suae suspendisse. in quam serpens ligno passionis suae suspendisse. in quam serpens ille hominem male suadendo deiecit. quam ueram mortem nolunt isti conspicere et ideo non sanantur a ueneno serpentis, sicut in heremo quicumque illam adtenderent sanabantur.  Itaque fatemur ab inperitis dici aliud esse adfigi ligno. aliud in ligno pendere. sic enim quidam putant soluendam esse istam quaestionem, ut ludam dicant a Moyse maledictum, qui laqueo se suspendit. quasi primum nouerint, utrum ex ligno, an ex lapide se ille suspenderit. sed uerum est, quod et Faustus commemorauit apostolum non sinere aliud intellegere quam de Christo esse praedictum. sed talis inperitia nonnullorum catholicorum uenatio Manichaeorum est; tales enim solent insectari, tales suis fallaciis inretire. tales in eos cecideramueruti sumus. Quae autem diuina Moyses lacessiuit, sicut Faustus criminatur dicens, quod humanorum nulli um
Abbreviated transcription (Latin):
audis poenã peccati. aut exbenedictione cre¬
de uenientẽ. aut exmaledictione. Si exbe¬
nedictione uenit ꝓoena peccati: opta. ẽẽ. semꝑ
in poena peccati. Si aut̃ optas inde liberari: cre
de ꝑdiuinȩ sententiȩ iusticiã ex maledictio¬
ne uenisse. Confitere gͦ maledictũ suscepisse
Poterat enĩ dicere. maledictꝰ om̃is qͥ mortalis.
aut maledictꝰ om̃is moriens. S hoc ÷ qͦd asse¬
rit ꝓphetia. qͥa sciebat xp̃i mortẽ ineruce
pensurã. & futuros hereticos qͥdicerent. Pepen¬
dit qdẽ inligno: s specie quadã. ñ ut uere mo¬
reret᷑. Clamando gͦ. maledictꝰ: nichil aliud
clamauit. nͥ qͥa uere mortinis. sciens mortẽ
hominis peccatoris quã sine peccato ipse sus¬
cepit. de illo maledicto uenientẽ qͥ dictũ est.
Si tetigeritis: morte moriemini. Adhoc ꝑtin&
& serpens ille inligno suspensꝰ. qͦ significar et᷑
ñ falsã mortẽ xpm finxisse. s illã uerã in

Expanded text:
audis poenam peccati, aut ex benedictione creaudis poenam peccati, aut ex benedictione crede uenientem aut ex maledictione. si ex benedictione uenit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; si autem optas inde liberari, crede per diuinae sententiae iustitiam ex maledictione uenisse. confitere ergo maledictum suscepisse Poterat enim dicere, maledictus omnis mortalis, aut maledictus omrit propheta, quia sciebat Christi mortem in cruce pensuram et futuros haereticos, qui dicerent: "pependit quidem in ligno, sed specie quadam. non ut uere moreretur." clamando ergo maledictus nihil aliud clamauit, nisi quia uere mortuus, sciens mortem hominis peccatoris, quam sine peccato ipse suscepit, de illo maledicto uenientem. quo dictum est: si tetigeritis. morte moriemini. ad hoc pertinet et serpens ille in ligno suspensus, quo significaretur non falsam mortem Christum finxisse. sed illam ueram in
Abbreviated transcription (Latin):
ta nr̃a incarne suscepta expoena nra. sic &
semꝑ benedictꝰ usua iusticia. maledictꝰ aut̃
aduerã mortem ñ ꝑtinere diceret᷑. si ama¬
ledicto qͦd morti coniunctũ. ẽ. insipienti
honorificentta separaret᷑. Qui aut̃ exuerita¬
te euangłica fidelis. ẽ. intelligit tã ñ esse
contumeliã xp̃i exore moisi cũ eũ dix̃ ma¬
ledictũ ñ ex diuinitate maiestatis suȩ s
ex conditione poenȩ nr̃ȩ ex qua in ligno sus¬
penꝰ ẽ. qua ñ e. laus xp̃i exore manicheoꝵ cũ eũ
negant carnẽ habuisse mortalẽ: inqua uerã
mortẽ pateret᷑. Quia exillo ꝓpħico maledicto
laus intelligit᷑ humilitatis. ex isto heretico
qͣsi honore crimen obicit᷑ falsitatis. Si gͦ negas
maledictũ: nega mortuũ. Sinegis mortuũ.
ñ iã contra moisen s contra apłos dimicas. Si
aut̃ conficeris mortuũ: confitere suscepisse
poenã peccati nr̃i sine peccato nr̃o. lã uͦ ubi

Expanded text:
ta nta nsemper benedictus est in sua justitia, maledictus ad ueram mortem non pertinere diceretur, si a maledicto, quod morti coniunctum est, insipienti honorificentia separaretur. Qui autem ex ueritate euangelica fidelis est, intellegit tam non esse contumeliam Christi ex ore Moysi, cum eum dixit maledictum, non ex diuinitate maiestatis suae, sed ex condicione poenae nostrae, ex qua in ligno suspensus est, quam non est laus Christi ex ore Manichaeorum, cum eum negant carnem habuisse mortalem, in qua ueram mortem pateretur, quia ex illo prophetico maledicto laus intellegitur humilitatis, ex isto haeretico quasi honore crimen obicitur falsitatis. si ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum, non iam contra Moysen, sed contra apostolos dimicas. si autem confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. iam uero ubi
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ prȩuidit hereticos uerã mortẽ dñi
negaturos. & ideo uolentes ab hoc maledi¬
cto xp̃m se iungere ut amortis etiã ueri¬
tate seuingerent. Sienĩ uera illa mors
ñ erat: nullũ maledictũ xp̃o crucifixo
pependit inligno. qͥa nec uere crucifixꝰ ÷.
S contra longe futuros hereticos. quã de
longe clamat moises. Sine causa t̃giuer¬
samini oqͥb displic& ueritas mortis xp̃i.
Maledictꝰ omĩs qͥ pendet inligno. Non ille
aut ille. s omĩs omino. Etiane & filiꝰ dĩͣ
Etiã ꝓrsus. Nã hoc .ẽ. qͦd ñ uultis. Inde sata¬
gitis. inde seducitis. Displic& enĩ uob̃ male¬
dictꝰ ꝓnob̾. qͥa displicae mortuus ꝓ nob̾.
Tc̃ enĩ extra maledictũ illiꝰ adã. sieͣxtra illiꝰ
morte. Cũ uͦ ex homine & ꝓhomine mor¬
tẽ suscepit: ex illo & ꝓ illo etiã maledic¬
tu qͦd morti comitat᷑ susciꝑe ñ dedignatꝰ
est eciã ille. ꝓrsus etiã ille filiꝰ dĩ. semꝑ ui¬
uus insua iusticia. mortuus aut̃ ꝓpt̾ delic¬

Expanded text:
ne praenidit haereticos ueram mortem domini negaturos et ideo uolentes ab hoc maledicto Christum seiungere, ut a mortis etiam ueritate seiungerent. si enim uera illa mors non erat, nullum maledictum Christo crucifixo pependit in ligno, quia nec uere crucifixus est. sed contra longe futuros haereticos quam de longe clamat Mosamini," quibus displicet ueritas mortis Christi. maledictus omnis, qui pendet in ligno; non ille aut ille, sed omnis omnino! etiamne et filius dei ? etiam prorsus. nam hoc est, quod non uultis: inde satagitis, inde seducitis. displicet enim uobis maledictus pro nobis, quia displicet mortuus pro nobis: tunc enim extra maledictum illius Adam, si extra illius mortem. cum uero ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum, quod morti comitatur, suscipere non dedignatus est etiam ille, prorsus etiam ille filius dei semper uiuus in sua iustitia, mortuus autem propter delic
Abbreviated transcription (Latin):
putaret. S hec eoꝵ om̃ifaria taciturnitas ñ
minꝰ iħm nichi tale dixisse significat. Quã¬
uis gͥ a hȩc ñ parua uideant᷑ ad confirman¬
da suspicionẽ falsi decapitulo isto: plus tam̃
illo teneor. qͥa omnẽ ut dixi moiseos scrip¬
turã scrutatꝰ. nullas ibi de xp̃o ꝓphetias
inueni. Nc̃ tam̃ te cõꝑtꝰ melioris intelligen-¬
tiȩ electorẽ: consecuturũ me aliqͥd credo.
ACturiiq faceor grãs: si spem ꝓfectꝰ ac doctri¬
ne quã mͥ obuirgationis tuę fiducia ꝓmit¬
at nulla frustreris inuidia. s doceas siqͥd ÷¬

Expanded text:
putaret. sed et haec eorum omnifaria taciturnitas non putaret. sed et haec eorum omnifaria taciturnitas non minus Iesum nihil tale dixisse significat. Quamuis ergo et haec non parua uideantur ad contirmandam suspicionem falsi de capitulo isto, plus tamen illo teneor, quia omnem, ut dixi, Moyseos scripturam scrutatus nullas ibi de Christo prophetias inueni. nunc tamen te conpertus melioris intellegentiae lectorem consecuturum me aliquid credo acturumque fateor gratias, si spem profectus ac doctrinae, quam mihi obiurgationis tuae fiducia promittit. nulla frustreris inuidia, sed doceas, si
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis auctori mñdaciũ. Quippe cũ & ipsũ di¬
centẽ audire. fures fuisse & latrones om̃s qͥ ue¬
uert̃ ante se. Qua sententia pͥmo om̃iũ uideo
feriri moisen. Adhec. cũ maiestatẽ suã loqͥnti
eidẽ ubi se mundi lum̃ appellat. iudei indi¬
gnantes reclamarent. qͥa tu de te testificaris.
testimoniũ tinĩ ñ . ẽ. uerũ: ñ eũ uideo ꝓsecutũ
ubi maxime locꝰ exigebat ut diceret de se ꝓ¬
phasse moisen. s tanquã reuera alienꝰ & nul¬
lũ habens ex eoꝵ patribꝰ testimoniũ. respon.¬
dit. Nemꝑe inlege urã scriptũ. ẽ: qͥa duoꝵ
testificat᷑ de me qͥme misit pat̾. Illud eos cõ¬
memorans. qͥd de cȩlo dictũ om̃s audierant.
Hic est fili mĩ dileccissimꝰ. credite illi. Necnon
& illud m ueri simile ñuidet᷑. iudeos potiuis¬
se tacere cũ xp̃s diceret dese scripsisse moi¬
sen: qͥnstati ut pote maligni & astuti quȩxe¬
rent qͥdnã illud esset qͦd de se a moise scriptũ

Expanded text:
tatis auctori mendacium. quippe cum et ipsum dicentem audirem fures fuisse et latrones omnes, qui uenerunt ante se: qua sententia primum omnium uideo feriri Moysen. ad haec et cum maiestatem suam loquenti eidem, ubi se mundi lumen appellat, Iudaei indignantes reclamarent: quia tu de te testificaris, testimonium tuum non est uerum, non eum uideo prosecutum, ubi maxime locus exigebat, ut diceret de se prophetasse Moysen, sed tamquam reuera alienus et nullum habens ex eorum patribus testimonium respondit: nempe in lege uestra scriptum est, quia duorum testificatur de me, qui me misit pater, illud eis commemorans, quod de caelo dictum omnes audierant: hic est filius meus dilectissimus, credite illi. necnon et illud mihi uerisimile non uidetur Iudaeos potuisse tacere, cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑ in adorando: animꝰ tam̃ aut colit qͦd
ruit: sicut mors ÷ corporis inligno pendẽ.
ita mors animi. ẽ. solem adorare. E ligendũ
est gͥ maledictũ incorporis morte. qͦ male¬
dicto & ipsũ corpꝰ inresurrectione liberabit᷑.
deuitandũ aut̃ maledictũ in animȩ mortẽ.

Expanded text:
natur in adorando, animus tamen aut colit, quod natur in adorando, animus tamen aut colit, quod ruit, sicut mors corporis in ligno pendere, ita mors animi est solem adorare. eligendum est igitur maledictum in corporis morte, quo maledicto et ipsum corpus in resurrectione liberabitur; . deu
Abbreviated transcription (Latin):
suos usq adiudiciũ creatoris sui. Iam̃ me¬
m̃tote xp̃ianũ regẽ ñposse cogere. ut sol
adoretur. De gentili eni rege exẽplũ faustꝰ
ꝓposuit. sciens ꝓfecto ad gentiles ꝑtinere
ut congreget quȩ ñ peꝑit. Uidete tamen
quã facile respondeat ueritas. & sana doctri¬
na quã facile dirũpat hec̃ ur̃ȩ quęstionis tan¬
quã in euitabilẽ & bicipitẽ laqueũ. Ecce fa¬
ciamꝰ aliquẽ armatũ regia pocestate cõmi¬
nari homini xp̃iano. ut sisolẽ adorare nolu¬
erit: suspendat᷑ in ligno. Si declinauero in¬
qͥs maledictũ qͦd lex ꝓmpsit insolis adora¬
torẽ: incidã in illud qͦd eadẽ lex ꝓmpsit
ineũ qͥ pependit in ligno. ltauͦ turbaberis.s
tu. Immo nec tu: qͥ & nullo cogente adoras
& singula maledicta. Uidet unũ ꝑtinere
adcorpꝰ mortale qͦd ligno suspenditur. alte¬
rũ adanimã qͦsol adorat᷑. Esienĩ corpꝰ incli-¬

Expanded text:
suos usque ad iudicium creatoris sui. tamen mesuos usque ad iudicium creatoris sui. tamen mementote christianum regem non posse cogere, ut sol adoretur. de gentili enim rege exemplum Faustus proposuit sciens profecto ad gentiles pertinere,ut congreget, quae non peperit. uidete tamen. quam facile respondeat ueritas et sana doctrina quam facile disrumpat hunc uestrae quaestionis tamquam ineuitabilem et bicipitem laqueum. ecce faciamus aliquem armatum regia potestate comminari homini christiano, ut si solem adorare noluerit, suspendatur in ligno. si declinauero, inquis, maledictum, quod lex prompsit in solis adoratorem, incidam in illud, quod eadem lex prompsit in eum, qui pependerit in ligno. ita uero turbaberis; sed tu. immo nec tu, qui et nullo cogente adoras et singula maledicta, uidet unum pertinere ad corpus mortale, quod ligno suspenditur, alterum ad animum, quo sol adoratur. etsi enim corpus incli
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. corpora cȩlestia & corpora t̃restria. s
alia: ẽ. cȩlestiũ gła. alia t̾restriũ: Nongͦ con¬
uitiatur moises soli & lunȩ cũ eos uetat ad¬
orari: s eos laudat tanquã creaturã cęlestẽ.
dm̃ aut̃ laudat tanquã creatorẽ cȩlestiũ
& t̾restriũ. nec uult offenti dm̃. cũ illi ꝓ illo
adorant᷑: qͥ ꝓpt̾ illũ & exillo laudant᷑. Quã
sibi faustꝰ argute rep̃hendere uisus. ẽ: qͦd etiã
maledictũ uocat moises qͥsolẽ adorauerit ac
lunã. Sigͦ inqͥt subgentili positꝰ rege. solem
cogar adorare. & cũ restitero maledictũ hoc
metuens. iubear crucifigi: in aliud eiꝰ incur¬
rã malediccũ. qd aduersus eũ de ꝓmpsit qͥ¬
pendet in ligno. Uos quidẽ nulłꝰ rex gentilis
cogit adorare solẽ. qͦd nec ipse sol cogeret si
int̾ra regnaret. qͥa nec nẽ a uob̾ hoc uult
fieri. D sicut ereator ipse impios blasphe¬
matores suos usq adiudiciũ sustinet: sic
& ipsa cȩlestia tolerant uanos adoratores

Expanded text:
restria; sed alia est caelestium gloria, alia terrestrium. Non ergo conuiciatur Moyses soli et lunae, cum eos uetat adorari. sed eos laudat tamquam creaturam caelestem, deum autem laudat tamquam creatorem caelestium et terrestrium nec uult offendi deum, cum illi pro illo adorantur, qui propter illum et ex illo laudantur. At quam sibi Faustus argute reprehendere uisus est. quod etiam maledictum uocat Moyses, qui solem adorauerit ac lunam. si ergo, inquit, sub gentili positus rege solem cogar adorare et, cum restitero maledictum hoc metuens, iubear crucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsitpendet in ligno. uos quidem nullus rex gentilis cogit adorare solem. quod nec ipse sol cogeret, si in terra regnaret, quia nec nunc a uobis hoc uult fieri; sed sicut creator ipse inpios blasphematores suos usque ad iudicium sustinet, sic et ipsa caelestia tolerant uanos adoratores
Abbreviated transcription (Latin):
& nulliꝰ indigens. & nusquã deflueni. neq
discissus. neq ꝑloca distentꝰ. apud se totꝰ in¬
cõmutabilis. sibiq sufficiens. se ipso beatus.
ꝓpt̃ abundantiã bonitatis ꝑuerbũ suũ dix̃
& facta st̃. mandauit & creata st̃. Pinde si
t̃restria corpora de qͥb loquebat᷑ apłs. cũ

Expanded text:
et nullius indigens et nusquam defluens neque et nullius indigens et nusquam defluens neque discissus neque per loca distentus apud se totus incommutabilis sibique sufficiens. se ipso beatus propter abundantiam bonitatis per uerbum suum dixit et facta sunt; mandauit, et creata sunt. proinde si terres
Abbreviated transcription (Latin):
ageret. Om̃is enĩ creatura dĩ bona . ẽ. & nihil
abiciendũ qͦd cũ gr̃arũ actione ꝑcipit᷑. Uide¬
te qͥd sit sana doctrina. quã ñ ferentes uos ad
sic &e moises qͥ uob uidet᷑ nulli diuinoꝵ peꝑ¬
cisse. ñ obaliud suspicor nͥ qͥa solẽ & lunã ue¬
tuit adorari. ad quoꝵ circũitũ uos ꝑ om̃s
angulos uertitis ut eos adoretis: sole̾ &lunã
uera laude laudauit. cũ eos factos adõ & in
cȩlesti ordine adꝑagenda oꝑa sua collocatoᷤᷤ
sic̃ ÷ ita narrauit. solẽ inpotestatẽ diei. lu¬
nã inpotestatẽ noctis. Falsis aut̃ ur̃is lau¬
dib sol & luna ñ gaudent. diabolꝰ nouit
falsa laude gaudere puaricatrix creatura.
Potestates uͦ cęloꝵꝰ quȩ peccato ñ lapsȩ st̃.: arti¬
ficẽ suũ inse laudari uolunt. Quarũ illa
uera laus. ẽ: qͥcreatori illarũ ñ fit iniuria.
Fit aut̃: cũ dr̃ qͦd partes eiꝰ st̃. aut m̃bra eiꝰ.
aut aliqͥd substantiȩ ipsius. Ille enĩ ꝑfectꝰ

Expanded text:
t: omnis enim creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur. uidete, quid sit sana doctrina, quam non ferentes uos ad sic et Moyses, qui uobis uidetur nulli diuinorum pepercisse — non ob aliud suspicor, nisi quia solem et lunam uetuit adorari, ad quorum circuitum uos per omnes angulos uertitis, ut eos adoretis — solem et lunam uera laude laudauit, cum eos factos a deo et in caelesti ordine ad peragenda sua opera conlocatos, sicut est, ita narrauit: solem in potestatem diei, lunam in potestatem noctis. falsis autem uestris laudibus sol et luna non gaudent. diabolus nouit falsa laude gaudere, praeuaricatrix creatura. potestates uero caelorum, quae peccato non lapsae sunt, artificem suum in se laudari uolunt: quarum illa uera laus est. qua creatori illarum non fit iniuria. fit autem, cum dicitur, quod partes eius sunt aut membra eius aut aliquid substantiae ipsius. ille enim perfectus
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ & animã & corpꝰ occidere ingehenna
ignis. Tanquã diceror. Nolite timere maledie¬
tũ corporalis mortis qͦd tẽporalit̃ soluit᷑: s
timete maledictũ sp̃ualis mortis ꝑ qͦd ani¬
ma inȩt̾̃nũ cũ suo corpore cruciatur. Ecce
ñ ÷ anicularis maledictio s ꝓpħica pͣdictio.
maledictꝰ om̃is qͥ pendet in ligno. Sic enĩ au¬
feit xpc̃ demaledicto maledictũ: qͥmͦ de morte
morte. de peccato peccatũ. Sic gͦ ñ blasphema¬
uit moises diceudo. maledictꝰ om̃ĩs qͥ pendet
inligno: qͥmͦ ñ blasphemauert̃ apłi dicendo.
mortuus .ẽ. & uetꝰ hõ ur̃ crucifixus. ẽ. cruci cũ
illo. & de peccato damnauit peccatũ. & eũ qñ
nouerat peccatũ peccatũ ꝓ nob̃ fecit. & mult
huiꝰ modi. Uos aut̃ cũ horretis maledictũ xp̃m:
fatemini uos horrere mortẽ xp̃i. Ubi apꝑa¬
ret ura ñ anicularis maledictio. s diabolica
simulatio: qͥ mortẽ corporis xp̃i. animȩ ur̃ȩ

Expanded text:
statem et animam et corpus occidere in gehennam ignis, tamquam diceret: nolite timere maledictum corporalis mortis, quod temporaliter soluitur, sed timete maledictum spiritalis mortis, per quod anima in aeternum cum suo corpore cruciatur. ecce non est anicularis maledictio, sed prophetica praedictio: maledictus omnis, qui pendet in ligno. sic enim auferet Christus de maledicto maledictum, quomodo de morte mortem, de peccato peccatum. sic ergo non blasphemauit Moyses dicendo: maledictus omnis qui pendet in ligno, quomodo non blasphemauerunt apostoli docendo: mortuus est et: uetus homo noster confixus est cruci c um illo et: de peccato damnauit peccatum et: eum, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis fecit et multa huiusmodi. uos autem cum horretis maledictum Christum, fatemini uos horrere mortem Christi. ubi adparet uestra non anicularis maledictio, sed diabolica simulatio, qui mortem corporis Christi animae uestrae
Abbreviated transcription (Latin):
est. & maledietũ ÷ om̃e peccatũ. siue ipsũ qͥ
fit tit sequat᷑ suppliciũ: siue ipsũ suppliciũ.
qͦd alio mͦ uocat᷑ peccatũ. qͥa fit expeccato.
uscepit aut̃ xpc sine reatu suppliciũ nr̃m
ut uide solueret reatũ nr̃m. & finiret etiã
suppliciũ nr̃m. Ex ingenio meo ista dixe¬
rim: si ñ apłs totiens hoc inculeat ut &
dormientes excitet. & caluniantes offocet.
Misit inqͥt ds̃ filiũ suũ insimilicudine car¬
nis peccati: ut de peccato danar&e peccatũ
incarne. Nonerat gͦ illa caro peccati. qͥa
ñ detraduce mortalitatis inmarĩa ꝑma-
sculũ uenerat. S tam̃ qͥa de peccato. ẽ.
mors. illa aut̃ caro quãtus exurgine tam̃
mortalis fuit: eo ipso qͥ mertalis erat. simi¬
litudinẽ habebat carnis peccati. Hoc ap¬
pellat etiã peccatum consequent̃ dicens. ut
de peccato danaret peccatũ incarne. ltẽ
alio loco. Eũ inqͥt ñ nouerat peccatũ. pec¬
catũ ꝓ nob̾ fecit. ut nos simꝰ iusticia dĩ in

Expanded text:
um, siue ipsum, quod fit, ut sequatur subplicium, siue ipsum subplicium, quod alio modo uocatur peccatum, quia fit ex peccato. suscepit autem Christus sine reatu subplicium nostrum, ut inde solueret reatum nostrum et finiret etiam subplicium nostrum. E; ingenio meo ista dixerim, si non apostolus totiens hoc inculcat, ut et dormientes excitet et calumniantes offocet. misit, inquit, deus filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. non erat ergo illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens: ut de peccato damnaret peccatum in carne. item alio loco: eum, inquit, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis fec
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i expeccato tam̃ hominis etiã inxp̃o
facta: Exada qͥppe corpꝰ assũpsit. qͥa exadã
uirgo maria quȩ pepit xp̃m. Dixerat aut̃
ds̃ inparadiso. Qua dĩe tetigeritis: morte
moriemini. Hoc .ẽ. maledictũ qͦd pependit
inligno. Ille neget xp̃m maledictũ: qͥ ne¬
gat & mortuũ. Qui aut̃ conficet᷑ & mor¬
tuũ. & negare ñ potest mortẽ de peccato ẽẽ.
& obhoc eciã ipsũ peccatũ uocari: audiat
moises dixerit. Ideoq securꝰ apłs ait de xp̃o.¬

Expanded text:
o factum? ex Adam quippe corpus assumsit, quia ex Adam uirgo Maria, quae peperit Christum. dixerat autem deus in paradiso: qua die tetigeritis, morte moriemini. hoc est maledictum, quod pependit in ligno. ille neget Christum maledictum qui negat et mortuum; qui autem confitetur mortuum, et negare non potest mortem det ob hoc etiam ipsum peccatum vocari, audiat Moyses dixerit. Ideoque secutus Apostolus ait de
Abbreviated transcription (Latin):
& si fieri posset. carnis immundicia ꝓhib̾et
paginas abepulis ur̃is: Imputa gͦ sibi in¬
causti mundicia. quę corio inhęsit agnino
S & hoc uos fecistis. qͥtanquã pͥmo bello ur̃o
id qͦd mundũ erat incalamo. immundiciȩ
m̃branarũ scribendo affixistis. Nisi qͦd colo¬
res contrario testimonio uos arguunt. Uos
enĩ potiꝰ ad lucẽ candidarũ paginarũ. cũ
tenebris atram̃ti uenistis. Nob debetis ira¬
sci talia dicentibꝰ. an uob̃ talia credentibꝰ.
cib sibimet concinentes. & ea concinentua tan¬
quã cęlesti tuba & atorpore mortalis uitȩ
nos excitantes: & adpalmã suꝑnȩ uocationiꝰ
extendentes. Delibris enĩ ꝓpheticis quiddã
cũ memorasset apłs. sicut scriptũ . ẽ. opꝓbri¬
a opꝓbrantiũ tͥ cecidert̃ suꝑme: continuo
subiunxit utilitatẽ diuinȩ lectionis. Quȩ

Expanded text:
et si fieri posset. carnis inmunditia prohiberet et si fieri posset. carnis inmunditia prohiberet paginas ab epulis uestris? inputet ergo sibi encausti munditia. quae corio inhaesit agnino. sed et hoc uos fecistis, qui tamquam primo bello uestro, id quod mundum erat in calamo, inmunditiae membranarum scribendo adfixistis, nisi quod colores contrario testimonio uos arguunt. uos enim potius ad lucem candidarum paginarum cum tenebris atramenti uenistis. nobis debetis irasci talia dicentibus, an uobis talia credentibus, cibus sibimet concinentes et ea concinentia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad palmam supernae uocationis extendentes. de libris enim propheticis quiddam cum commemorasset apostolus, sicut scriptum est: obprobria obprobrantium tibi ceciderunt super me, continuo subiungit utilitatem diu
Abbreviated transcription (Latin):
testib credidistis lucẽ pugnasse cũ tene¬
bris. quȩ lux ipse ds̃ erat. & ut posset ligare
lux tenebras: priꝰ ee. lucẽ a tenebris deuora¬
tã & ligatã & inqͥnatã & dilaniatã. quã uos
manducando recreatis & soluitis. & purgatiᷤᷤ
& sanatis. ut uob̾ merces retribuat᷑ : ne cũ
illa quȩ liberari ñ potuerit. ingl obo aet̾no
dãnemini. Hanͨ fabellã cotidie & moribꝰ &.
uocibꝰ cantatis. Cur adhuc in eã quęritis
testimonia librors. ut inrebꝰ suꝑfluis & con¬
ficiendis codicibꝰ urĩs aliena substantia con¬
sumat᷑. & dĩ uri ligata teneatur: Incendi¬
te om̃s illas m̃branas elegantesstecturas. de¬
coris pellib exquisitas. ut nec res suꝑflua
uos onero: & ds ur̃ inde soluat᷑. qͥ tañquã
poena seruili etiã in codice ligatꝰ tenet᷑. Nã
si possetis libros ur̃os uł elixatos comedere.
qͣntũ mbris dĩ ur̃i beneficiũ prȩstaretis. An

Expanded text:
testibus credidistis lucem pugnasse cum tenetestibus credidistis lucem pugnasse cum tenebris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare lux tenebras, prius esse lucem a tenebris deuoratam et ligatam et inquinatam et dilaniatam: quam uos manducando recreatis et soluitis et purgatis et sanatis, ut uobis merces retribuatur, ne cum illa, quae liberari non potuerit, in globo aeterno damnemini. hanc fabellam cotidie et moribus et uocibus cantatis. cur adhuc in eam quaeritis testimonia librorum, ut in rebus superfluis et conficiendis codicibus uestris aliena substantia consumatur et dei uestri ligata teneatur? incendite omnes illas membranas ele.gantesque tecturas decoris pellibus exquisitas, ut nec res superflua uos oneret, et deus uester inde soluatur, qui tamquam poena seruili etiam in codice ligatus tenetur. nam si possetis libros uestros uel elixatos comedere, quantum membris dei uestri beneficium praestaretis ? an
Abbreviated transcription (Latin):
ille ꝑdix. congregans quȩ ñ pepit. Itane eũ ñdũ
derelinqͥtis uos qͦs congregat. & ñdũ uob̃ appa¬
ret insipiens. qͥ dicit hebreorᷤ testimonia no¬
bis etiã si uera sint ante fide inucilia esse. pꝰ
fidẽ suꝑuacua᷑ Abiciant eͦ qͥcredidert̃. om̃s
libros ꝑ qͦs factũ. ẽ. ut crederent. Nã si hoc
legat᷑ ñ uideo. Ante fidẽ quippe inutile est:
qͥa ille gentilis quẽ ridentẽ ridendꝰ uł potiꝰ
flenciꝰ faustꝰ inlucit. ñ credit xp̃o. Post fidẽ
aut̃ suꝑ uacuũ: si etiã ueris de xp̃o p̃coniĩs
iã suꝑfluo credit᷑. cũ ineũ creditũ fuerit.
Hic for̾te dicetis. d euangłiũ debet legere
iã fidelis. ne obliuiscat᷑ qͦd credidit. Sic gͦ in¬
sani. etiã ꝓpħarũ uera testimonia: ne ob¬
liuiscat᷑ quare crediderit. Eͦdsi oblitꝰ fue-¬
rit: firmũ apud eũ ñ poterit esse qͦd credi¬
dit. Aut ꝓicite iã libros manichei quib

Expanded text:
ille perdix congregans. quae non peperit. itane eum nondum ille perdix congregans. quae non peperit. itane eum nondum derelinquitis uos, quos congregat, et nondum uobis adparet insipiens, qui dicit Hebraeorum testimonia nobis, etiamsi uera sint, ante fidem inutilia esse, post fidem superuacua. Abiciant ergo. qui crediderunt, omnes libros, per quos factum est, ut clegatur, non video. Ante fidem quippe inutile est, quia ille gentilis, quem ridentem ridendus, vel potius flendus Faustus inducit, non credit Christo. Post fidesuperuacuum, si etiam ueris de Christo praeconiis iam superfiuo creditur, cum in eum creditum fuerit. hic forte dicetis: sed euangelium debet legere iam fidelis. ne obliuiscatur, quod credidit. sic ergo, insani, etiam prophetarum uera testimonia. ne obliuiscatur. quare crediderit: quod si oblitus fuerit, firmum apud eum non poterit esse, quod credidit. aut proicite iam libros Manichaei, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
unguerent. Cũ enĩ xp̃c ꝓmiserit suis missurũ
se paraelytũ id .ẽ. consolatorẽ uł aduocatũ
sp̃m ueritatis: ꝑ hanc ꝓmissionis occasionẽ hẽ
paracḣ tũ dicentes esse manicheũ uł inmani¬
cheo. subrepunt in hominũ m̃tes. ignorantes.
ille a xp̃o ꝓmissꝰ qͣndo sit missus. Qui aut̃ le¬
cõmemoratã. & illic manifestissime impletã.
S mͦ querimꝰ. unde ille gentili fidẽ faceret de
xp̃o. Puto enĩ neminẽ esse tã cecũ quelit di¬
cere. manicheo credo. cũ dicat. xp̃o ñ credo.
Deinde si ñridens. salte stomachans diceret.
Itane ꝑsicis libris me iubes credere. qͥ hebreis
me dixisti n credere: Quomͦ gͦ capturꝰ es hȩ¬
retice istũ homine. nisi iã nomini xp̃i aliqͦ
mͦ subditũ inueneris. ut qͥa ille iã xp̃o cre¬
dendũ eẽ. ñ dubitat. tanquã meliꝰ p̃dicanti
xp̃m manicheo deceptꝰ adqͥescat: Ecce est

Expanded text:
erungerent. cum enim Christus promiserit suis missurum erungerent. cum enim Christus promiserit suis missurum se paracletum, id est consolatorem uel aduocatum, spiritum ueritatis, per hanc promissionis occasionem hunc paracletum dicentes esse Manichaeum uel in Manichaeo subrepunt in hominum mentes ignorantes, ille a Christo promissus quando sit missus. qui autem lecommemoratam et illic manifestissime inpletam. sed modo quaerimus, unde illi gentili fidem faceret de Christo. puto enim neminem esse tam caecum, qui uelit dicere: Manichaeo credo, cum dicat, Christo non credo. deinde si non ridens, saltem stomachans diceret: itane Persicis libris me iubes credere, qui Hebraeis me dixisti non credere? quomodo ergo capturus es, haeretice, istum hominem, nisi iam nomini Christi aliquo modo subditum inueneris, ut quia ille iam Christo credendum esse non dubitat, tamquam melius praedicanti Christum Manichaeo deceptus adquiescat? ecce est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħis An axp̃o crederae de se ipso dicenti. cui ñ
crederet de aliis testificanti: Uere ridiculũ est
hoc putare. Quẽ enĩ semel dignũ fide ñ ducerae:
aut om̃ino nichil ei crederet. aut potiꝰ ꝓ aliis
quã ꝓse ipso testificanti crederet. Hic forte
faustꝰ irrisus. sybillas homini legeret & orphe¬
ũi. & ceteros eiꝰmodi siqͦs alios exgentilibꝰ reꝑirae
de xp̃o aliqͥd p̾nunciasse. S ñ faceret. Eos qͥppe¬
sibi incognitos fassus ẽ. dicens. Sane si st̃ aliqͣ
ut fama ÷ sybillȩ de xp̃o p̃sagia. aut hermetis
que dicunt trimegistũ. aut orphei. aliorũq
ingentilitate uatũ. Horũ gͦ iste litcteras nes¬
ciens. qndo qͥdẽ ꝑfamã putat esse aliqͦs tales:
ñ eas utiq legera. illi dicenti. Nec ꝓpħis cre¬
cert̃. s potiꝰ de xpo cuiꝰ iã nom̃ ubiq dulcit̃ cla¬
rũ. ẽ. manicheũ semꝑ cõm̃dare conati st̃. ut
hoc melle scilicet uenenati sui poculi labra ꝑ¬

Expanded text:
Christo crederet de se ipso dicenti, cui non crederet de aliis testificanti? uere ridiculum est hoc putare. quem semel enim dignum fide non duceret. aut omnino nihil ei crederet aut potius pro aliis quam pro se ipso testificanti crederet. hic forte Faustus inrisus Sibyllas homini legeret et Orpheum et ceteros eiusmodi. si quos alios gentilium reperiret de Christo aliquid praenuntiasse? ssibi incognitos fassus est, dicens, Sane si sunt aliqua, ut fama est, Sibyllae de Christo praesagia, aut Hermetis, quem dicunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque in Gentilitate vatum. Horum ergo iste litteras nesciens, quandoquidem per famam putat esse aliquos tales, non eas utique legeret illi dicenti, Nec Prophetis crecerunt, sed potius de Christo, cuius iam nomen ubique dulciter clarum est. Manichaeum semper commendare conati sunt. ut hoc melle scilicet uenenati sui poculi labra p
Abbreviated transcription (Latin):
Hec tu miscđit̾ irride. ut eis irridenda & fugien¬
da cõm̃des. Nã in illo dypticeo lapideo iã cu
ñ corde lapideo intelligis. qͥdi duro illi popło
congruebat: & ineo tam̃ agnoscis petrã ipsũ spon.¬
sũ tuũ. illũ quẽ petrus loquit᷑ lapidẽ uiuũ. ab
hominib reꝓbatũ. adõ aut̃ electũ & honorifica

Expanded text:
Haec tu misericorditer irride, ut eis irridenda et fugienHaec tu misericorditer irride, ut eis irridenda et fugienda commendes: nam in illo diptychio lapideo, jam tu non corde lapideo intelligis, quid duro illi populo congruebat; et in eo tamen agnoscis petram, ipsum sponsum tuum, illum quem Petrus loquitur, lapidem vivum ab hominibus reprobatum, a Deo autem el
Abbreviated transcription (Latin):
lis cordis carnalibꝰ. Nã neq ibi qͦd dictũ . ẽ. cor
carneũ. neq hic tabulȩ carnales: hoc uolunt
ut carnalit̾ sapiam᷑. S qͥa in cõparatione lapi¬
dis qͥsine sensu. ẽ. caro sentit: ꝑlapidis inseusua¬
litatẽ significatũ . ẽ. cor ñ intelligens. & ꝑcarnis
sensualitatẽ significatũ. ẽ. cor intelligens. lu
potiꝰ istos irride. qͥdicunt & t̾rã & ligna & lapi¬
des habere sensũ & intelligentiori uita inuere
carnes aut̃ stolidiore & obtunsiore. Unde ñ aue¬
ritate s asua uanitate cogunt᷑ fateri. in undiꝰ
esse legẽ conscriptã intabulis lapideis: quã su¬
ũ thesaurũ inpellibꝰ morticinis. An forte qͥa
infabella sua etiã lapides dicunt ossa esse pͥnci¬
pũ: ñ eis dubitant coria pͣponere agnoꝵ᷑ lẽ¬
pe gͦ illa testam̃ti arca mundiꝰ tegebat lapi¬
deas tabulas: quã capͥna pellis codicẽ istorũ.

Expanded text:
lis cordis carnalibus. Nam neque ibi quod dictum est cor lis cordis carnalibus. Nam neque ibi quod dictum est cor carneum, neque hic tabulae carnales, hoc volunt, ut carnaliter sapiamus: sed quia in comparatione lapidis, qui sine sensu est, caro sentit; per lapidis insensualitatem significatum est cor non intelligens, et per carnis sensualitatem significatum est cor intelligens. Tu potius istos irride, qui dicunt, et terram et ligna et lapides habere sensum, et intelligentiore vita vivere, carnes autem stolidiore et obtusiore. Unde non a veritate, sed a sua vanitate coguntur fateri mundius esse legem conscriptam in tabulis lapideis, quam suum thesaurum in pellibus morticinis. An forte quia in fabella sua etiam lapides dicunt esse ossa principum, non eis dubitant coria praeponere agnorum? Nempe ergo illa Testamenti arca mundius tegebat lapideas tabulas, quam caprina pellis codicem istorum.
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. qͥa ipsa est uita ęc̃na. Non aut̃ sicut illi
desipiunt ad alienũ dm̃ seducta es. ꝓmittentẽ
saturitatẽ uentris & t̾rã chananeoꝵ. Intelligis
qͥope inipsis etiã ꝓmissionibꝰ te iã tẽ figuratã
& ꝓphetatã. p̾scientiã parturisse scõꝵ. Nec lapi¬
deo dypticeo miscrabili dicacitate rep̃hens o mo¬
uearis. qͥa ñ habes lapideũ cor qͦd illȩ tabulȩ in
pͥore popło significabant. Es enĩ epła apłorũ. scri¬
pta ñ atram̃to s spũ dĩ uiui. ñ intabulis lapi¬
deis: s intabulis cordis carnalibꝰ. Adquȩ uerba
illi uani gaudent. putantes apłm rep̃hendisse
dispensacionẽ illi tẽpori congruã ueteris te¬
stam̃ti. ñ intelligentes hoc eũ ex ꝓpħa dixisse.
Hȩc enĩ uerba quȩ imꝑite amplectunt᷑. longe
Auferã eis cor lapideũ. & dabo eis cor carneũ. Ui¬
deant siñ hoc . ẽ. ñ intabulis lapideis s intabu

Expanded text:
tuum, quia ipse est uita aeterna. Non autem, sicut illi tuum, quia ipse est uita aeterna. Non autem, sicut illi desipiunt, ad alienum deum seducta es, promittentem saturitatem uentris et terram Chananaeorum. intellegis quippe in ipsis etiam promissionibus te iam tunc figuratam et prophetatam praescientiam parturisse sanctorum. nec lapideo diptychio miserabili dicacitate reprehenso mouearis, quia non habes lapideum cor, quod illae tabulae in populo priore significabant. es enim epistula apostolorum scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. ad quae uerba illi uani gaudent putantes apostolum reprehendisse dispensationem illi tempori congruam ueteris testamenti, non intellegentes hoc eum ex propheta dixisse. haec enim uerba. quae inperite amplectuntur, longeauferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum. uideant, si non hoc est: non in tabulis lapideis, sed in tab
Abbreviated transcription (Latin):
& in lacte tuo & inpane tuo. Hac aut̃ tantũ
nom̃ eiꝰ. ẽ. ipsa ñ .ẽ. & in tuis qͥdẽ grandibꝰ se¬
cura es. S appello inte paruulos tuos. fr̃s.
filios. dños meos. qͦs uł tanquã oua sollicitis
alis foues: uł tanquã infantes lacte nutris.
sine corruptione fdecunda. uirgo mat̾.
Hos inte appello teneros foetꝰ tuõs. ne gar¬
rula cnriositate seducant᷑ abste .s. pociꝰ arathe¬
matizent. siqͥs eis euangłiz auerit pret̃ id qͦd acce¬
ꝑunt inte. Nec relinquant uerũ ueracẽq xp̃m
inqͦ sunc om̃s theiuri sapientiȩ & scientiȩ abscon¬
diti. & magnã mulcitudinẽ dulcedinis eiꝰ quã
abscondit metuentibꝰ se. ꝑfecit aut̃ sꝑantibꝰ in
se. Ibi uͦ qͦm posst̃ esse uerba ueracis. inp̃dicatore
xp̃i fallacis : Contẽne insultationes eoꝵ. qͥa
bene es tͥ conscia ꝓmissionẽ uitȩ ȩt̃nȩ te ada¬
masse inmunerib: sponsi tui. id÷ ipsũ sponsũ

Expanded text:
et in lacte tuo et in pane tuo; in hac autem tantum et in lacte tuo et in pane tuo; in hac autem tantum nomen eius est, ipsa non est. et in tuis quidem grandibus secura es; sed appello in te paruulos tuos. fratres, filios, dominos meos, quos uel tamquam oua sollicitis alis foues uel tamquam infantes lacte nutris, sine corruptione fecunda uirgo mater. hos in te appello teneros fetus tuos, ne garrula curiositate seducantur abs te, sed potius anathement, si quis eis euangelizauerit praeter id, quod acceperunt in te, nec relinquant uerum ueracem sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, et magnam multitudinem dulcedinis eius, quam abscondit metuentibus se, perfecit autem sperantibus in se. ibi uero quomodo possunt esse uerba ueracis in praedicatore Christi fallacis? contemne insultationes eorum, quia bene tibi es conscia promissionem uitae aeternae te adamasse in muneribus sponsi tui, id est ipsum sponsum
Abbreviated transcription (Latin):
uamꝰ. qͣndo legẽ dĩ culpant nomine uetusta¬
tis. & erxorẽ suũ laudant nomine nouitatiꝰ
qͣsi omis uetustas fugienda sit. aut omĩs no¬
uitas appetenda cũ & mandatũ uetꝰ in lau
sponsa ueri xp̃i. eccła catholica alloquar
& ego te ꝓmodulo meo qualiscũq filiꝰ & ser¬
uus tuus. positꝰ inte dispensare cibaria conser¬
uis meis. Caue semꝑ ut caues manicheorũ im¬
piã uanitatẽ. ũ tuoꝵd ꝑicula exꝑtã. & libe¬
ratione conuictã. Ille me qͦndã degremio tuo
error excusserat. E xꝑtꝰ fugi: qͦd exꝑiri ñ de¬
bui. S tͥ ꝓfecerint etiã ꝑicula mea. eui nẽ
seruit liberatio mea. Quia nͥmͥ uerꝰ & uerax
sponsus tuus decuiꝰ latere facta es. inuero san¬
guine suo remissionẽ peccatoꝵ posuissec:
absorbuisset me uorago fallacię. & t̾rã fac¬
tũ serpens irreparabilit deuorasset. Noli de¬
cipi nomine ueritatis. Hanc sola tu habes.

Expanded text:
uamus, quando legem dei culpant nomine uetustauamus, quando legem dei culpant nomine uetustatis et errorem suum laudant nomine nouitatis, quasi omnis uetustas fugienda sit aut omnis nouitas adpetenda, cum et mandatum uetus in laudsponsa ueri Christi ecclesia catholica, adloquar et ego te pro modulo meo, qualiscumque filius et seruus tuus positus in te dispensare cibaria conseruis meis: caue semper, ut caues, Manichaeorum inpiam uanitatem iam tuorum periculo expertam et liberatione conuictam. ille me quondam de gremio tuo error excusserat; expertus fugi, quod experiri non debui. sed tibi profecerint etiam pericula mea, cui nunc seruit liberatio mea, quia nisi mihi uerus et uerax sponsus tuus, de cuius latere facta es, in uero sanguine suo remissionem peccatorum posuisset, absorbuisset me uorago fallaciae et terram factum serpens inreparabiliter deuorasset. noli decipi nomine ueritatis; hanc sola tu habes,
Abbreviated transcription (Latin):
stamto habebant iã spẽ salutis ȩt̃nȩ. Adillud enĩ
ꝑtinebant qͥd intelligebant & diligelunt. qͥa &¬
si nondũ reuelabat᷑. iã tam̃ figurabat᷑. Aduetus
aut̃ illi ꝑtinebant: qñ illic ampliꝰ quã ꝓmissa tẽ¬
poralia cogitata concupiscebant. inqͥb ȩt̾na fi¬
guratꝗ & ꝓphetata ñ intelligebant. S hȩc iã satiꝰ
suꝑq pͥorib responsionibꝰ nr̃ĩs dicta. Illa uͦ. ẽ mi¬
rabilis impudentia: cũ manicheoꝵ sacrilega &¬
iminunda societas. etiã castã sponsã xp̃i se iacta¬
re ñ dubitat. Inqͦ aduersus scẽ ȩccłiȩ uere casta
m̃bra qͥd ꝓficit. nͥ ut ueniat inmentẽ aduersꝰ
tales apłica admonitio. aptaui uos uni uiro uis¬
ginẽ castã exhib̾e xp̃o. timeo aut̃ ne sic̃ ser¬
pens euã fefellit astucia sua. sic & ur̃ȩ m̃tes cor¬
rũpant᷑ a castitate que. ẽ. inxp̃o: Qud enĩ a¬
gunt isti euangłizantes nob̾ prȩt̃ qͦd accepi¬
mꝰ. nut nos a castitate corrũpant quã xp̃o ser¬

Expanded text:
lud enim pertinebant, quod intellegebant et diligebant, quia etsi nondum reuelabatur, iam tamen figurabatur; ad uetus autem illi pertinebant, qui non illic amplius quam promissa temporalia cogitata concupiscebant, in quibus aeterna figurata et prophetata non intellegebant. sed haec iam satis superque prioribus responsionibus nostris dicta. Illa uero est mirabilis inpudentia, cum Manichaeorum sacrilega et inmunda societas etiam castam sponsam Christi se iactare non dubitat: in quo aduersus sanctae ecclesiae uere casta membra quid proficit, nisi ut ueniat in mentem aduersus tales apostolica illa admonitio: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. timeo autem, ne sicut serpens Euam fefellit astutia sua, sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo? quid enim agunt isti euangelizantes nobis praeter quod accepimus, nisi ut nos a castitate corrumpant, quam Christo ser
Abbreviated transcription (Latin):
deamꝰ exoccasione calũniantiũ hereticoꝵs. qͦmͦ
illud sacram̃tũ fidelibꝰ exponat᷑. Mors hominiꝰ
expoena peccati. ẽ. Unde & ipsa peccatũ dicit᷑.
ñ quia peccat hõ dũ moritur. s qͥa expeccato
factũ ÷ ut moriat᷑ sicut alio mͦ dr̃ lingua ꝓ¬
prie caro quȩ intra dentes subpalato moue

Expanded text:
deamus ex occasione calumniantium haereticorum. quomodo deamus ex occasione calumniantium haereticorum. quomodo illud sacramentum fidelibus exponatur. Mors hominis ex poena peccati est: unde et ipsa peccatum dicitur, non quia peccat homo, dum moritur. sed quia ex peccato factum est. ut moriatur; sicut alio modo dicitur lingua proprie caro, quae intra dentes sub palato mouet
Abbreviated transcription (Latin):
hisce ur̃is paulũ audias p̃scribentẽ. Ap̃c̃ nos
redemit de maledicto legis. factꝰ ꝓnob̾ male¬
dictũ. qͥa scriptũ. ẽ. Maledictꝰ om̃is qͥ pendet
amorse: & obhoc odit moisei qͥa diligit
xp̃m. Interĩ antequã aꝑiam in quã magno
sacram̃to & quã pie dictũ sit. maledictꝰ oĩs
qͥ in ligno pependerit: istos pios homines in¬
pependit inligno: clauis utiq affixus ẽ.
Unde eciã ipsas cicatrices post resurrectionẽ. dis¬
cipło minꝰ credulo demonstranit. Qdͥsi ita est:
utiq uulnerabile atq mortale corpꝰ habuit.
qd isti nolunt fateri. Sigͦ & illa uulnera & il¬
le cicatrices falsȩ erant. falsũ.ẽ. & qͦd pepen¬
dit inligno. Non itaq potuit adeũ illa ma-¬
ledictio ꝑuenire. Non . ẽ. qͦd succeant e
a cuiꝰ orẽ ꝓcessit. Itaq si ipsi irasci ei se fingt̃
testandꝰ qui fallaciã obicit ueritati: S iã ui¬

Expanded text:
hisce vestris Paulum audias praescribentem, Christus nos hisce vestris Paulum audias praescribentem, Christus nos redemit de maledicto legis factus pro nobis maledictum, quia scriptum est: maledictus omnis, qui pendet a Moyse et ob hoc odit Moysen, quia diligit Christum. interim, antequam aperiam, in quam magno sacramento et quam pie dictum sit: maledqui in ligno pependerit , istos pios homines inpependit in ligno, clavis utique affixus est. Unde etiam ipsas cicatrices post resurrectionem discipulo minus credulo demonstravit . Quod si ita est, utique vulnerabile atque mortale corpus habuit, quod isti nolunt fateri. Si ergo et illa vulnera, et illae cicatrices falsae erant, falsum est et quod pependit in ligno. Non itaque potuit ad eum illa maledictio pervenire, non est quod succenseant ei a cujus ore processit. Itaque si ipsi irasci se fingunt ei testandus qui fallaciam objicit veritati? Sed jam vi
Abbreviated transcription (Latin):
stitero maledictũ hoc metuens. iubear
crucifigi: inaliud eiꝰ incurrã maledictũ.
qͦd aduersꝰ eũ deꝓmpsit qͥ pendet in ligno.
Añ ipsi quidẽ bonis om̃ib maledicere con¬
suecũ. ẽ. nos uͦ tanti deuotationes eiꝰ existi.¬
mare debemꝰ. qͣnti st̃ stomachantiũ uetularũ:
Sic enĩ & dĩ om̃s pueros acuirgines pari deuo¬
tatione ꝓsequit᷑. dicens maledictũ esse om¬
nẽ qͥñ suscitauerit sem̃ inisrł. Qd ȩque con-¬
uitiũ pͥncipalit̃ quidẽ iħm tangit: qͥortꝰ
& ipse ut dicit᷑ ex iudeis. nullã tam̃ int̾ eos
seruande posteritatis causa sobolem susci¬
tauit. Deinde & discipłos eiꝰ: quoꝵꝰ ñ nulloᷤᷤ
qͥdẽ abuxorib se uinxit qͦs copulatos in ue¬
nerat. quosdã uͦ & coniungi uetuit qͦs dep̃¬
hendit intactos. Qua de re moiseos impuni.¬
nos cognoueris execratos. Acne forte multũ int̾¬
esse putes int̾ suspensũ & crucifixĩ. nã & hoc in
p̃sidiũ uob̃ defensionis soletis assumere: cõm̃tis

Expanded text:
hoc metuens, iubear crucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit, qui pendet in ligno. an ipsi quidem bonis omnibus maledicere consuetum est? nos uero tanti deuotiones eius existimare debemus, quanti sunt stomachantium uetularum. sic enim et dei omnes pueros ac uirgines pari deuotione prosequitur dicens maledictum esse omnem, qui non suscitauerit semen in Israhel. quod aeque conuiciuet ipse, ut dicitis, ex Judaeis, nullam tamen inter eos servandae posteritatis causa sobolem suscitavit. Deinde et discipulos ejus, quorum nonnullos quidem ab uxoribus sejunxit, quos copulatos invenerat: quosdam vero et conjungi vetuit, quos deprehendit intactos. Qua de re Moyseos impuninos cognoveris exsecratos. Ac ne forte multum interesse putes inter suspensum et crucifixum; nam et hoc in praesidium vobis defensionis soletis assumere; commentis
Abbreviated transcription (Latin):
uerit diuersis ex causis homines inligno
suspendi. alios qͥdẽ obiniquũ facinꝰ. qͦsdã uͦ
iusticiȩ causa. & ꝓpt̾ dm̃. lecircoq confu¬
se om̃s & sine discretione ulla subidẽ con
iecit maledictũ. cũ esset dicendũ si ei pru¬
dentia uiesset ulla ñ dicã diuinatio. & si adeo
crux offenderat eũ. ut sola excepta abdicataq
esset exomĩ genere punitionũ: maledictũ
ẽẽ sceleratũ & impiũ omnẽ qͥ pependisset in
ligno. ut esset discretio aliqua int̾ iustos &
det inligno: An barabbas latro ille insigniᷤᷤ
qͥ ñ solũ inligno suspensus minime: ẽ. s etiã
iudeoꝵ rogatu emissus e carcere. magis fuit
benedictꝰ quã ille qͥcũ xp̃o decruce ascendit
incȩlũ: Ed deniq. qͦd eciã eũ maledictũ uo¬
cat qͥ solẽ adorauerit ac lunã᷑ Si gͦ subgen.

Expanded text:
iuerit diuersis ex causis homines in ligno iuerit diuersis ex causis homines in ligno suspendi: alios quidem ob iniquum facinus, quosdam uero iustitiae causa et propter deum. idcircoque confuse omnes et sine disjecit maledictum: cum esset dicendum, si ei prudentia inesset ulla, non dicam divinatio, et si adeo crux offenderat eum, ut sola excepta abdicataque esset ex omni genere punitionum, maledictum esse sceleratum et impium omnem qui pependisset in ligno; ut esset discretio aliqua inter justos et det in ligno? An Barabbas latro ille insignis, qui non solum in ligno suspensus minime est, sed etiam Judaeorum rogatu emissus e carcere , magis fuit benedictus, quam ille qui cum Christo de cruce ascendit in coelum? Quid denique, quod etiam eum maledictum vocat, qui solem adoraverit, aut lunam ? Si ergo sub ge