comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non pot̾ant. qͣr ꝓeis tanta sedulita¬
te filuis intercedit: Saluandi gͦ
erant ꝙ tñ dum ꝑegͥnabantur
adño. mortẽ pot̾ant ꝓmereri. ad
intam nulla necessitate p̃destina¬
tionis artati. ãsatur qͥs qd̃ enm
nicħ separabit acaritate .xͥ. ꝙ tñ
inuoluens sententias sermonibꝰ
imꝑitis. S forte uirginitas aliqͥs
gradus ẽ q̃m impossibile ẽ aqͣ¬
cumq corrupta app̃hendi. Qd̾̃
autẽ possibile dr: int̾dum ad fa¬
cilitatẽ que singłis inẽ. ł ex for¬
tune calculo ł ex aptitudine dis¬
positionis refertur: q̃ñq ip̃am
terum naturam respicit. nunc
ad fontem omĩum diuinam
reflectitur maiestatẽ. aqͣ om̃is
ñ mͦ ꝑsonarũ potentatꝰ. s rerũ
omĩum que uideri ł cogitari
possunt. potestas ẽ. hinc illud
salomonis. om̃is potestas adño
deo ẽ. Aduersus hanc nulla me
unqͣm contumacia erigam.
certus qr ip̃a sola ẽ que pͭ aĩam
ꝙ corpus mitt̾e ingehennam.

Expanded text:
non poterant, quare pro eis tanta sedulitanon poterant, quare pro eis tanta sedulitate Filius intercedit? Salvandi ergo erant: et tamen dum peregrinabantur a Domino mortem poterant promereri, ad vitam nulla necessitate praedestinationis arctati. Gloriatur quis quod eum nihil separabit a charitate Christns sententias sermonibus imperitis ? Sed forte virginitatis aliquis gradus est, quem impossibile est a quacunque corrupta apprehendi. Quod autem possibile dicitur, interdum ad facilitatem, quae singulis inest, vel ex fortunae calculo, vel ex aptitudine dispositionis, refertur, quandoque ad ipsam rerum naturam respicit, nunc ad fontem omnium, divinam reflectitur majestatem, a qua omnis non modo personarum potentatus, sed rerum omnium quae videri vel cogitari possunt, potestas est. Hinc illud Salomonis: Omnis potestas a Domino Deo est . Adversus hanc nulla me unquam contumacia erigam, certus quia ipsa sola est, quae potest animam et corpus mittere in gehennam.
Abbreviated transcription (Latin):
placeat eos qͥ nondũ p̃destinati
st̃. posse p̃destinari ad uitã. & qͥ
iam scripti ft̃ in libro uite: exi¬
gentib im̃tis ab eodem posse de¬
leri. hinc ẽ forte. Deleant᷑ delibro
uiuentiũ ꝙ cũ iustis ñ scriban¬
t᷑. Itẽq. aut dimitte eis hãc noxã.
sisti. E natus ẽ inquit euangłista
ex deo: non peccat. qm̃ gen̾atio
celestis seruat eũ. Gen̾atio utiq
celestis ẽ et̾na p̃destinatio. cuius
om̃s filii ing̃diunt᷑ ad uitã. ꝙ si
possibile sit eosdem p̃uaricatiõis
m̾ito aiusticia q̃ uia uite ẽ ab¬
errare. Simͥ ñ credis audi łillũ
cui si angłs de celo contͣdix̾it:
dignissimo anathemate condẽ¬
nabit᷑. Pater inquit ex eis qͦs dedis
Nonne q̃so iam illos ꝑdicłat qui
retrorsum abierant: Nõne etiã
silii filius. nec pater seruandũ
inter conscͥptos filio decłat illũ:
qͥ non fuerat p̃destinatꝰ ad uitã.
Siuͦ alii p̃ordinati erant. si labi

Expanded text:
placeat, eos qui nondum praedestinati placeat, eos qui nondum praedestinati sunt, posse praedestinari ad vitam, et qui jam scripti sunt in libro vitae, exigentibus meritis ab eodem posse deleri. Hinc est forte: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Itemque: Aut dimitte eis hanc noxam, sisti . Qui natus est, inquit Evangelista, ex Deo, non peccat, quoniam generatio coelestis servat eum . Generatio utique coelestis est aeterna praedestinatio, cujus omnes filii ingrediuntur ad vitam, etsi possibile sit eosdem praevaricationis merito a justitia, quae via vitae est, aberrare. Si mihi non credis, audi vel illum, cui si angelus de coelo contradixerit, dignissimo anathemate condemnabitur. Pater, inquit, ex eis quos dedisti Nonne, quaeso, jam illos perdiderat, qui retrorsum abierant? Nonne etiam silii Filius, nec Pater servandum inter conscriptos Filio dederat illum, qui non fuerat praedestinatus ad vitam. Si vero alii praeordinati erant, si labi
Abbreviated transcription (Latin):
Co qd̾ om̃s neccĩam tenere con¬
seq̃ntiam uelint. & si ñ nulle
sola dum tam magna sint ꝓ¬
babilitate contente. Sicut᷑
enĩ scĩe assistit euidentior ꝓ
sun ꝑ spicuitate opinio. sic ꝙ
singła quo ꝓ babiliora st̃: es
necc̃ĩorum fideliorem imaginẽ
p̃ferunt. E t ne me solius opi¬
mionis lubrico fluctuare putes:
auctorẽ quo me tueor magnũ
onib q̃ indomo patris ft̃ asal¬
uatore fit mencio: ait. Si qͦ mi¬
mis dixissem uobis. quia uado
parare uob̾locum.i. si ñ eẽnt
p̃destinati: dixissem. ibo ꝙ pre¬
destinabo. Diu̾sitatem ꝙ enim
mansionũ que in domo paͥs
electis suis p̃parate st̃: diuine
p̃destinationi coaptat. q̃ saluan¬
disꝓ beneplacito disponentis:
parit diu̾sa carismata grãrũ
ꝙ mun̾um. Cũ gͦ tantus pater
hunc app̃hendit int̾p̃tationis
sensum ut dixerit. si ñ eẽnt p̃¬
destmati. dixissem uob̾ ibo ꝙ
p̃destinabo: credibile ẽ dũ rerũ
pendet euentus si omĩpotenti

Expanded text:
eo quod omnes necessariam tenere coneo quod omnes necessariam tenere consequentiam velint, etsi nonnullae sola, dum tamen magna, sint probabilitate contentae. Sicut enim scientiae assistit evidentior pro sui perspicuitate opinio, sic et singularia quo probabiliora sunt, eo necessariorum fideliorem imaginem praeferunt. Et ne me solius opinionis lubrico fluctuare putes, auctorem quo me tueor magnum onibus, quae in domo Patris sunt, a Salvatore fit mentio, ait: Si quo minus dixissem vobis, quia vado parare vobis locum , id estdestinati, dixissem, ibo et praedestinabo. Diversitatem etenim mansionum quae in domo Patris coelestis praeparatae sunt, divinae praedestinationi coaptat, quae salvandis pro beneplacito disponentis parit diversa charismata gratiarum et munerum. Cum vero tantus Pater hunc apprehenderit interpretationis sensum, ut dixerit, si non essent praedestinati, dixissem vobis, ibo et praedestinabo, credibile est dum rerum pendet eventus, si omnipotenti
Abbreviated transcription (Latin):
turũ incħ̾ominꝰ u̾um ñ fuisse
possit. Qd̾ itaꝙ p̃t̾itum ẽ reuo¬
cari non pot̾ ne fu̾it. ꝙ. eque qd̾
exinsidiis fortune pendet dum
ex facilitate nature utͥus libet
sortis expectat euentũ nulla e¬
ueniendi ÷ͥ necessitas subicit. Sic
qmcũq p̃scribo m̃surã. hoc aũ
cum multis sentio. qi si quid ds
ꝓuidit: eueniet. ꝙ si non eue¬
n̾it: non p̃uidit. Uñ ꝓbabiliter
ad minus colligitur. qr si pͥ non
euenire. pͭ etiam ñ fuisse p̃uisũ.
Quid eñĩ ex quo u̾aciter conse¬
quat᷑: ip̃a ueritas nouit. iunc¬
turamq rõnum plene & ꝑfecte
pͥmitiua rõ pensat. hanc autẽ
humano gen̾i indulget acade¬
mia antiqua licentiam. ut
quicqͥd unicuiq ꝓbabile oc¬
currit: suo nire defendat. So¬
lebat nr̃i temꝑis ꝑipateticus
palatinus om̃ib his conditiõib
obuiare. nͥ ñ seq̃ñtis intellectũ
añcedentis conceptio claudit.¬
aut non aũcedentis contͣriũ:
conseq̃ntis destructoria poũ.

Expanded text:
turum, nihilominus verum non fuisse possit. Quod itaque praeteritum est, revocari non potest ne fuerit, et aeque quod ex insidiis fortunae pendet, dum tamen ex facilitate naturae utriuslibet sortis exspectat eventum, nulla eveniendi sibi necessitas subjicit. Sic quamcunque praescribo mensuram. Hoc autem cum multis sentio, quia si quid Deus praevidit, eveniet; et si non evenerit, non praevidit. Unde probabiliter ad minus colligitur, quia si potest non evenire, potest etiam non fuisse praevisum. Quid enim ex quo veraciter consequatur, ipsa veritas novit, juncturamque rationum plene et perfecte primitiva ratio pensat. Hanc autem humano generi indulget academia antiqua licentiam, ut quidquid unicuique probabile occurrit, suo jure defendat. Solebat nostri temporis peripateticus Palatinus omnibus his conditionibus obviare, ubi non sequentis intellectum, antecedentis conceptio claudit,aut non antecedentis contrarium, consequentis destructoria ponit,
Abbreviated transcription (Latin):
liarẽ se exhibuit publica¬
nis ꝙ meretͥcib. cum hypo¬
critis pacem habere neqͥue¬
rit. qͥ non indigebant iusti¬
cia eiꝰ qd̾ planũ ẽ. his qui alt̾¬
cationes quas cum pharise¬
is ex̾cuit: diligent̾ attendũt.
Nitunt᷑ tũ phariseoꝵ exem¬
plalocum tenere pͥmum.
XXII

Expanded text:
liarem se exhibuit publicaliarem se exhibuit publicanis, et meretricibus, cum hypocritis pacem habere nequiverit, qui non indigebant justi Quod planum est his, qui altercationes, quas cum Pharisaeis exercuit, diligenter attendunt. Nituntur tamen Pharisaeorum exemplo locum tenere primum. XXII
Abbreviated transcription (Latin):
tutissime phylosophat᷑.
Qui uero adexplendas ne¬
cessitates eorum egrediunt᷑
humiliter & meis fideliter
uersar atur et si Non
securiorem: plar ie
utiliorem exer cend.
e⁊ uitam maximam
laude digi
rentia: nequaꝗͣ ad epicure¬
oꝵ uł ypocritarum factiõem
accedunt. Nam hypocritas
epicureis rectissime agre¬
gabis. qui philosophiã ꝓfi¬
tent᷑ & ꝓprie seruiunt uo-¬
lum. ati. Cũ lites foueant.
pͥuilegiis abutant᷑. seruiant
cupiditati. caritatis officia
nequaꝗͣ ex̾ceant. ꝓpͥam que¬
rant głam. nõne scdm car-¬
nẽ ambulant licet se sp̃ua¬
les mentiant᷑ m̾ito expec¬
tantes interitũ carnis par¬
ticipes futuri gehenne illiꝰ
mescens altissimo conforma¬
ri uoluit aut p̃ferri deiectꝰ
q p̃cipitatus ẽ. inlacum dã¬
puatiõis et̾ue: Sane insani
sunt qui hac uia incedunt.
ꝙ miserabiliores om̃ib gen¬
tib. qͥ & p̃sentis uite bonis
ille qui ꝓ peccatorib pecca-¬
tũ sustinuit fieri. ꝙ fami¬

Expanded text:
tutissime philosophantur. tutissime philosophantur. Qui vero ad explendas necessitates eorum egrediuntur humiliter, et in eis fideliter versantur, et si non securiorem, plane utiliorem exercent; et vitam, maxima laude digni rentia, nequaquam ad Epicureorum vel hypocritarum factionem accedunt. Nam hypocritas Epicureis rectissime aggregabis, qui philosophiam profitentur, et propriae serviunt voluntati. Cum lites foveant, privilegiis abutantur, serviant cupiditati, charitatis officia nequaquam exerceant, propriam quaerant gloriam, nonne secundum carnem ambulant, licet se spirituales mentiantur; merito exspectantes interitum carnis, participes futuri gehennae illiumescens, Altissimo conformari voluit aut praeferri, dejectus et praecipitatus est in lacum damnationis aeternae? Sane insani sunt, qui hac via incedunt, et miserabiliores omnibus gentibus, qui et praesentis vitae bonis ille, qui pro peccatoribus peccatum sustinuit fieri, et fami
Abbreviated transcription (Latin):
sua gaudentes. obedientes
p̾latis suis moĩ subiectione
& reu̾entia. nec appetentes sub
obedientie nomine dñatum.
aut fraudandi aut uagandi
aut ociandi licentiã uasa sua
possidentes in sc̃ificatione &
honore p̾stolantes in silentio
& patientia salutare dei. ade¬
tractione & murmure alien:
excipientes abore dñi inqͥete
u̾bum qͦd saluare potest ani¬
mas suas grata miscentes
cum deo colloqͥa. & qͣsi ter¬
restres angeli sunt totius
mundane ꝑtͣbationis igna¬
ri Siquid aũt ẽ qͦd eos con¬
tristare uideat᷑: ad caritatẽ
frat̾nam referendũ u est
qua & incelis angłis nr̃is
quodã mͦ lapsib cõpatiunt᷑.
& suꝑ uno peccatore peni¬
tentiam agente congaudẽo.
Qum uero phylophos imi¬
tari nr̃o tempore quo uͥtus
exinanita est & astream re¬
lictis hominib adcelos con¬
stet rediisse. sit arduũ nita
claustralium uirtutẽ phy¬
losophorum incõꝑabilit᷑
antecedit aut quod melius
crediderim: rectissim e &

Expanded text:
sua gaudentes, obedientes sua gaudentes, obedientes praelatis suis in omni subjectione et reverentia, nec appetentes sub obedientiae nomine dominatum, aut fraudandi, aut vagandi, aut otiandi licentiam, vasa sua possidentes in sanctificatione et honore, praestolantes in silentio et patientia salutare Dei, a detractione et murmure alieni, excipientes ab ore Domini in quiete verbum, quod salvare potest animas suas, grata miscentes cum Deo colloquia, et quasi terrestres angeli, sunt totius mundanae perturbationis ignari. Si quid autem est, quod eos contristare videatur, ad charitatem fraternam referendum est, quia et in coelis angeli nostris quodammodo lapsibus compatiuntur, et super uno peccatore, poenitentiam agente, congaudent. Cum vero philosophos imitari nostro tempore, quo virtus exinanita est, et Astream relictis hominibus ad coelos constet rediisse, sit arduum, vita claustralium virtutem philosophorum incomparabiliter antecedit, aut quod melius crediderim, rectissime et
Abbreviated transcription (Latin):
nouum: adult̾antes u̾bum
dei qd̃ annuntiant non
ad grãm s adp̃cium. uiuen¬
tes ad uoluptatẽ non ad i̾¬
tatẽ. ꝙ tandem cũ in latibu¬
lis sero conueniunt: die de
uirtute loquuti. clunẽ agi¬
tant errore q labore noctur¬
no. Si sic itur ad xp̃mꝰ. fal¬
lax ꝙ uana ÷ doctrina patrũ.
que artam ꝙ arduam mõ¬
strauit uiam homini ten¬
denti ad uitam. Cum uero
istis eccłia indignet᷑ nulli
om̃ino eqͥus cõmouent᷑ qͣm ui¬
riuere religiosi. inqͦrũ inuiriã
hec om̃ia refundunt᷑. Succen¬
set popłs. s religiose ꝓfessio¬
nes aduersus hanc ypocͥsis
labem iustiꝰ amaricaut᷑. Non
eñi hoc fecisse dicunt᷑ y pcce
s cistercienses. aut duniacẽ¬
ses. aut alii qͦrum hi uentiloqͥ
& uentloqui habitũ induĩto
& uitã m̃tiunt᷑. Ilam claustͣ¬
les qui plane uere religiosi
sunt. dum ꝓfessionib serui¬
unt: abhac malitia ĩmunes
sunt. Nulla uita fidelior. nul¬
la simplicior. nulla felicior.

Expanded text:
novum, adulterantes verbum novum, adulterantes verbum Dei, quod annutiant non ad gratiam, sed ad pretium, viventes ad voluptatem non ad veritatem: et tandem cum in latibulis sero conveniunt, die de virtute locuti, clunem agitant errore et labore nocturno. Si sic itur ad Christum, fallax et vana est doctrina Patrum, quae arctam et arduam monstravit viam, homini tendenti ad vitam. Cum vero istis ecclesia indignetur, nulli omnino aequius commoventur, quam viri vere, religiosi, in quorum injuriam haec omnia refunduntur. Succenset populus; sed religiosae professiones adversus hanc hypocrisis labem justius amaricantur. Non enim hoc fecisse dicuntur hypocritae, sed Cistercienses, aut Cluniacenses, aut alii, quorum hi ventiloqui, aut ventriloqui habitum induunt, et vitam mentiuntur. Nam claustrales, qui plane vere religiosi sunt, dum professionibus serviunt, ab hac malitia immunes sunt. Nulla vita fidelior, nulla simplicior, nulla felicior,
Abbreviated transcription (Latin):
ditium si ab illuis rei disposi¬
tione temꝑarent. quã sͥ dño
ꝓhibente tractare non licet.
S nec de rapinis non dico
eccłiarum s nec quoꝵcumq
fidelium munꝰ hospitalita¬
tis inplen dũ arbitror. quia
panẽ sacrilegũ odit deus
ꝙ asꝑnat᷑ oblationes que of¬
feruntur ex sanguine. & qͦ¬
ciens inuocatur atalib clau¬
dit aures suas ut non ꝑate¬
ant ad p̃ces eoꝵ. De his que
in fraudem iusticie dei com¬
mittunt᷑ atalib ad p̾sens neqͣ¬
quam sermo ẽ institutus. li¬
cet omĩno iniquũ sit qd̾ amo¬
re pecunie illecti eccl̃ias qͣs
ep̃i clauserunt aperiunt.
Diuina suspensis celebrant.
sepelunt mortuors qͦs reicit
eccłia. ꝙ semel in anuo faciũt:
ut toto anno erroneus ꝑopłs
ad uocem eccłie obsurdescat.
ꝙ qr coherceri non potest:
emendari contempnat. Cir¬
cueunt gͦ eccłias. collegioꝵ.
suoꝵ m̃ita ꝑ̃conantur: aboli¬
tiones cͥminum portant. ꝙ
int̾lum p̃dicant euͣngłiũ

Expanded text:
dicium, si ab illius rei disposidicium, si ab illius rei dispositione temperarent, quam sibi, Domino prohibente, tractare non licet. Sed nec de rapinis, non dico ecclesiarum, sed nec quorumcunque fidelium, munus hospitalitatis implendum arbitror, quia panem sacrilegum odit Dominus, et aspernatur oblationes quae offeruntur ex sanguine: et quoties invocatur a talibus, claudit aures suas, ut non pateant ad preces eorum. De his quae in fraudem justitiae Dei committuntur a talibus, ad praesens nequaquam sermo est institutus: licet omnino iniquum sit, quod amore pecuniae illecti, ecclesias, quas episcopi clauserunt, aperiunt. Divina suspensi celebrant, sepeliunt mortuos, quos rejicit Ecclesia, et semel in anno faciunt, ut toto anno erroneus populus ad vocem Ecclesiae obsurdescat, et qui coerceri non potest, emendari contemnit. Circumeunt ergo ecclesias, collegiorum suorum merita praeconantur, abolitiones criminum portant, et interdum praedicant Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
reuocare: licenciã eoꝵ hac
mod̾atione cõpescuit ut q̃
de laborib usurpant: circa
noualia duntaxat interp̃¬
tetur.Sic enĩ gaudere po¬
t̾unt pͥuilegiis: sine graui
dispendio uuiris aliemi. Unũ
tũ ÷ qd̾ tantus pater utcũq
sustinuit. ꝙ ꝙr patrũ cano¬
nib refragat᷑: mirabile ẽ
in ocłis nr̃is. Milites namq
templi sui fauore eccłiarũ
dispositionẽ uendicãt. occu¬
pant ꝑsonatꝰ. ꝙ q̃dammꝰ san¬
guinẽ xp̃i fidlib ministra¬
re p̃sumunt. quoꝵ ferre ꝓ¬
fessio ẽ humanũ sanguiẽ
fundere. Non eqͥdem qd̾ eos
uiros sanguinũ dicam qui
pene soli inter homines le¬
gittima gerunt bella: cum
& daind non ꝓpter bella que
legittima exercebat uir san¬
guinũ dictus sit. s ꝓpter uriã
cuius sanguinẽ nocenter
effudit. Ut enim canonib
cautũ est. laicis quãuis reli¬
giosis. nulla de reb eccł̃iasti-¬
cis legitur atributa facultas.
Esset utiq uere religionis in¬

Expanded text:
revocare, licentiam eorum hac revocare, licentiam eorum hac moderatione compescuit, ut quae de laboribus usurpant, circa novalia duntaxat interpretetur. Sic enim gaudere poterunt privilegiis, sine gravi dispendio juris alieni. Unum tamen est quod tantus Pater utcunque sustinuit: et quia Patrum canonibus refragatur, mirabile est in oculis nostris. Milites namque Templi, sui favore ecclesiarum dispositionem vindicant, occupant personatus, et quodammodo sanguinem Christi fidelibus ministrare praesumunt, quorum fere professio est humanum sanguinem fundere. Non equidem quod eos viros sanguinum dicam, qui pene soli inter homines legitima gerunt bella, cum et David non propter bella, quae legitime exercebat, vir sanguinum dictus sit, sed propter Uriam, cujus sanguinem innocenter effudit. Ut enim in canonibus cautum est, laicis quamvis religiosis, nulla de rebus ecclesiasticis legitur attributa facultas. Esset utique verae religionis in
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ: Quid multa:. Multis
q longis allegationib inden¬
tur astruere. qm̃ alios decimas
dare non ꝓhibent dum ipsi
abeis dandis inmunes sint:
qr adeo religiosi sunt qd̾ ĩ ea
parte derogare possunt con¬
stitutioni diuine. ꝙ meo licen¬
t̾ mmꝰ gͣti sunt grẽ dei: quo eã
ampliorib beneficiis exꝑiunt᷑.
Que enĩ ex sola grã ꝓueniũt
ut sunt fena ꝙ sponte na̾cen¬
tia non censent᷑ obnoxia re¬
ligioni. Primo qͥdem dum re¬
ligio pauꝑtate gaudebat ꝙ
in alioꝵ necessitates aut usus
effundebat iuscera inopie
sue indulta sunt pͥuilegia
ꝓfessionib que necessitate
cessante. ꝙ fri gescente cari¬
tate: pocius auaricie ꝙͣ reli¬
gionis instrumenta credini¬
tur. Ecce enim qr õs hii pͥuile¬
giati que sua sunt querũt.
ꝙ iħe qui p̃dicat᷑ in publico:
aut omnino ab est aut in ab¬
ditis latet. Inde ⁊ ꝙ c̃ ad iqũ
gia trahi consꝑic̾et beatus
adrianus. nolens ea omĩo

Expanded text:
rationem? Quid multa? Multis rationem? Quid multa? Multis et longis allegationibus videntur astruere quoniam alios decimas dare non prohibent, dum ipsi ab eis dandis immunes sint, quia adeo religiosi sunt, quod in ea parte derogare possunt constitutioni divinae, et in eo licenter minus grati sunt gratiae Dei, quo eam amplioribus beneficiis experiuntur. Quae enim ex sola gratia proveniunt, ut sunt fena, et sponte nascentia, non censentur obnoxia religioni. Primo quidem dum religio paupertate gaudebat, et in aliorum necessitates aut usus effundebat viscera inopiae suae, indulta sunt privilegia professionibus, quae necessitate cessante, et frigescente charitate, potius avaritiae, quam religionis instrumenta creduntur. Ecce enim quia omnes hi privilegiati, quae sua sunt quaerunt, et Jesus, qui praedicatur in publico, aut omnino abest, aut in abditis latet. Inde est, quod cum agia trahi conspiceret B. Adrianus, volens ea omnino
Abbreviated transcription (Latin):
atis iudiciũ inseruos alienos:
Unusqͥsq suo dño stat aut
cadit. Stabit autẽ. Sumꝰ inqͥ¬
unt tuti apłico pͥuilegio. cuiꝰ
beneficio. de nutrim̃tis aĩali¬
um ꝙ laborib nr̃is. deciias
retinemus. Nempe apłis oĩa
licent. s omĩa ab apłicis fieri
nequaꝗͣ expedit. Esto qd̃ illi
uobis hoc licenter concesserit
uos an recte petieritis uide¬
atis. N empe qͥ petit ut qd̃
debet ñ faciat. iusticie sponta¬
neus non obedit. Numnqͥd de
nutͥmentis abel cdñm nõ res¬
pexit: Cahim fruges obtulit.
recte qͥdem: qr dño debeban¬
tur. s inpartitõne inequa
dum diuisiomi aliquid sub¬
trahit: peccatũ cõmittit.
Acceptant᷑ p̃illo mun̾a eiꝰ qͥ
fetus anumaliũ cũ dño par¬
titur. Et forte de animalib
reddunt᷑ rectius. qr sine cul¬
tura ꝙ cura nr̃a ꝓueniunt.
Plus enĩ laboris ẽ: infrugib
serend̾ ꝙ metend̾. Non cogu¬
tur dare de suis: quis enĩ de
laborib alienis redditurus ẽ.

Expanded text:
atis judicium in servos alienos? atis judicium in servos alienos? Unusquisque suo domino stat, aut cadit. Stabunt autem. Sumus, inquiunt, tuti apostolico privilegio, cujus beneficio de nutrimentis animalium et laboribus nostris decimas retinemus. Nempe apostolis omnia licent; sed omnia ab apostolicis fieri nequaquam expedit. Esto quod illi vobis hoc licenter concesserint; vos an recte petieritis, videatis. Nempe qui petit, ut quod debet, non faciat, justitiae spontaneus non obedit. Nunquid de nutrimentis Abel Dominum non respexit? Cain fruges obtulit; recte quidem, quia Domino debebantur, sed in partitione iniqua, dum divisioni aliquid subtrahit, peccatum committit. Acceptantur prae illo munera ejus, qui fetus animalium cum Domino partitur. Et forte de animalibus redduntur rectius, quia sine cultura et cura nostra proveniunt. Plus enim laboris est in frugibus serendis et metendis. Non coguntur dare de suis. Quis enim de laboribus alienis redditurus est
Abbreviated transcription (Latin):
iuuentrũ euolassae. Adeo
qͥdem se religionis spes tur¬
bis ꝙ publicis afpectib inge¬
rit. Primas cathedras. recubi¬
tus pͥmos. pͥmas salutatiões
usurꝑant. ꝙ si eas non defe¬
ras. uehem̃tissime indignãt᷑.
Si eis obloq̃ris. religionis mi¬
micus. ꝙ ueritatis diceris
impugnator. feras itaq pa¬
cienter si inurias ꝙ dãpna
intulerint. Qui licenciam
omĩum. apłia ꝙ regia auc¬
toritate obtinuisse uident᷑.
Nam ꝙ hoc mĩtis eoꝵ deberi
credit᷑. Sane qui refistit po¬
testati: dei ordinationi refis¬
tit. nec ego apłice maiestati
ꝙ regie arbitror reluctandũ.
Miror tñ ut fideliũ pace lo¬
quar. qͥd nam sit qd̃ decimaᷤᷤ
ꝙ uira aliena usurpare nõ
erubescunt. Inqͥent fortez re¬
ligiosi sumꝰ. Plane decimas
soluere. religionis pars ẽ. ꝙ
eas adeo popłs dum taxat re¬
ligiosus exigitur: at qui eas
exigunt:. irreligiosisunt. Nos
autẽ quis constituit iudices
suꝑ eos: aut qui estis ut ex̾ce¬

Expanded text:
viventium evolasse. Adeo viventium evolasse. Adeo quidem se religionis species turbis, et publicis aspectibus ingerit. Primas cathedras, recubitus primos, primas salutationes usurpant, et si eas differas, vehementissime indignantur. Si eis obloqueris, religionis inimicus et veritatis diceris impugnator. Feras itaque patienter, si injurias et damna intulerint, qui licentiam omnium, apostolica et regia auctoritate obtinuisse videntur. Nam et hoc meritis eorum deberi creditur. Sane qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Nec ego apostolicae majestati, et regiae arbitror reluctandum. Miror tamen, ut fidelium pace loquar, quidnam sit, quod decimas, et jura aliena usurpare non erubescunt? Inquient forte, religiosi sumus. Plane decimas solvere religionis pars est, et eas a Deo populus duntaxat religiosus exigitur. At qui eas exigunt, irreligiosi sunt. Vos autem quis constituit judices super eos? Aut qui estis ut exerce
Abbreviated transcription (Latin):
tta elemosina peccatũ ex¬
tinguit. Penitentia qͦ nũ¬
ꝙͣ sera ẽ. si tñ uera. Consenti¬
unt gͦ morib iniquis. ꝙ
popłarẽ ꝓuocantes affecti¬
onẽ: assentationib obtu¬
rant aures hominũ. nein¬
crepationes audiant p̃latoꝵ
Adhec: rumuscłos inqͥruĩt.
tumultib gaudent. dissi¬
dentrũ secreta explorant.
ꝙ ead̾ nunc ad amicos ꝑfe¬
rt᷑ nc̃ ad hostes. utͥsq gͣti. utͥsq
ꝑfidi. mag̾ tũ ad ista uident᷑
idonei: qr ab imagine religio¬
nis minus hñtur suspecti.
Quid in palatio. qͥd infors.
qͥd magris expediat quid
incastris: soli credunt᷑ nos¬
tur curare qui istis iugiter
inmiscent᷑. Si ꝯueniãt pa¬
tres incuria. ciues in fors.
milites in expeditione. si
deniq ꝯcilium aut synodꝰ
conuocet᷑. p̃cipuã sedium
partẽ p̃occupabit. umbratił
ista religio. Claustroꝵ fracta
credas repagła. exausta tho¬
chia uł senodochia. ꝙ alo¬
cis uen̾abilib examina cõ¬

Expanded text:
ita eleemosyna peccatum exita eleemosyna peccatum exstinguit. Poenitentia quoque nunquam sera est, si tamen vera. Consentiunt ergo moribus iniquis, et popularem provocantes affectionem, assentationibus obturant aures hominum, ne increpationes audiant praelatorum. Ad haec rumusculos inquirunt, tumultibus gaudent, dissidentium secreta explorant, et eadem nunc ad amicos perferunt, nunc ad hostes, utrisque grati, utrisque perfidi, magis tamen ad ista videntur idonei, quia ab imagine religionis minus habentur suspecti. Quid in palatio, quid in foro, quid in agris expediat, quid in castris, soli creduntur nostur curare, qui istis jugiter immiscentur. Si conveniant patres in curia, cives in foro, milites in expeditione, si denique concilium, aut synodus convocetur, praecipuam sedium partem praeoccupabit umbratilis ista religio. Claustrorum fracta credas repagula, exhausta ptochia, vel xenodochia, et a locis venerabilibus examina con
Abbreviated transcription (Latin):
tũ conueniri ñ possunt. nͥ
rome uł ierosolimis. Dende
scłarium potestatũ implo
rant auxiliũ. ꝙ eis diuinã
grãm pollicent᷑. fiuntq me¬
q eos qui uenia indigent. su¬
is agregant societatib. con¬
fessiones excipiunt. ꝙ claues
eccłie usurpantes aut subri¬
pientes petro. ligare p̃sumt
falcem mittunt in messẽ ali¬
enã. Potentiores tñ ꝙ ditiores:
fauore ł m̾cede recepta faciliꝰ
exon̾ant. ꝙ petcatis alienis
humos suliponentes: iubent
ab ire intunicas ꝙ uestes pul¬
las. qͥcqͥd illi se cõmisisse de¬
plorant. Amplificant mise¬
ricordiam dm̃ qͥ neminẽ
uult ꝑire. ꝙͣ sicut aꝑtam
ꝙ patentẽ penitentib. sic
solis desꝑantib p̃clusam eẽ
ꝓmintiãt. Indulgent int̾im
hiis qͥ cͥminib ardentius ꝙ
tenatius inuolumit᷑. pecca¬
re inspe: dum tũ sͥ in redẽꝑ¬
tionẽ eoꝵ aliquid p̃rogent.
ꝙ audacter ꝓmittunt ueni¬
am: eo qd̾̃ sicut aqua ignẽ.

Expanded text:
tamen conveniri non possunt, nisi tamen conveniri non possunt, nisi Romae vel Hierosolymis. Deinde saecularium potestatum implrant auxilium, et eis divinam gratiam pollicentur. Fiuntque meet eos qui venia indigent, suis aggregant societatibus, confessiones excipiunt, et claves Ecclesiae usurpantes, aut subripientes Petro, ligare praesumunt falcem mittunt in messem alienam. Potentiores tamen et ditiores, favore vel mercede recepta, facilius exonerant, et peccatis alienis humeros supponentes, jubent abire in tunicas et vestes pullas, quidquid illi se commisisse deplorant. Amplificant misericordiam Domini, qui neminem vult perire, quam sicut apertam et patentem poenitentibus, sic solis desperantibus praeclusam esse, pronuntiant. Indulgent interim his, qui criminibus ardentius, et tenacius involvuntur, peccare in spe, dum tamen sibi in redemptionem eorum, aliquid praerogent; et audacter promittunt veniam, eo quod sicut aqua ignem,
Abbreviated transcription (Latin):
cos ꝙ pagos redigunt insoli¬
tudinem.ꝙ in suos usus un¬
cina queq conu̾tunt. Eccłias
diruunt.: aut in usus reuo¬
cant scłares. Que domus
orationis fuerat: aut efficit᷑
stabulũ pecoris. aut opiliõis.
aut lanificii officina. Et qͥdẽ
maiora impune faciunt. ꝙ
quasi cornib gemine potes¬
tatis: eccłiam in cuiꝰ simi qͥes¬
cunt. ꝙ ꝓtegunt᷑ umbra: uẽ¬
tilare non cessant. Ad eccł̃iã
namq romanã ꝯfugiunt.
que pietatis mater : religiõi
consueiit ꝓuidere qͥ etem. Im¬
plorant opem eiꝰ. ꝓtectionis
impetrant clipeum. ne cuiꝰ¬
ꝙͣ possint malignitate uexa¬
ri. ꝙ ut se possint plem exhi¬
bere ꝙ caritatis implere mu¬
nus: ne decimas dent. apłico
pͥnilegio muniunt᷑. ꝓcedũt
ult̾ius. ꝙ quo sͥ plura ĩꝑine
liceant: auiris dictione om̃i¬
ũ eccłiarũ se ipsos eximĩtt. ꝙ
efficiuntur. Romane eccłie
filii speciales. Ita tñ: ut ꝓfo¬
ro rei ubiq conueniant. s

Expanded text:
cos et pagos redigunt in solicos et pagos redigunt in solitudinem, et in suos usus vicina quaeque convertunt, ecclesias diruunt, aut in usus revocant saeculares. Quae domus orationis fuerat, aut efficitur stabulum pecoris, aut opilionis, aut lanificii officina. Et quidem majora impune faciunt, et quasi cornibus geminae potestatis, Ecclesiam, in cujus sinu quiescunt et proteguntur umbra, ventilare non cessant. Ad Ecclesiam namque Romanam confugiunt, ter pietatis, religioni consuevit providere quietem. Implorant opem ejus, protectionis impetrant clypeum, ne cujusquam possint malignitate vexari, et ut se possint plenius exhibere, et charitatis implere munus, ne decimas dent, apostolico privilegio muniuntur. Procedunt ulterius, et quo sibi plura impune liceant, a jurisdictione omnium ecclesiarum se ipsos eximunt, et efficiuntur Romanae Ecclesiae filii spirituales. Ita tamen, ut pro foro rei ubique conveniant; sed
Abbreviated transcription (Latin):
lacͥimiᷤꝰᷤsubito ĩundant᷑. obstipo ta¬
ptte. lum̃ib ĩtclausiꝰᷤ comab̾ii. capi¬
te fere raso. uoce demi̾sa labnꝰ ab orde
mobilib. incessu tnquillo
& quasi gressu quadã ꝓpor¬
tione composito. pannosi.
obsiti. sordes uestium ꝙ af¬
fectatã uenditãt uilitatẽ.
ut eo facilius ascendant. qͦ
se studiosius uident᷑ in lo¬
cũ nouissimũ deiecisse. ꝙ
qui sponte sua decrescunt.
crescere cõpellant᷑ inuiti.
hi sunt qui si quid macłe in¬
publicis aspectib detegunt.
ut ipsi ab om̃i macła uide¬
ant᷑ inmunes. hi sunt qui
beneficia que nec dum scĩs
collota sunt: p̃dicant aufe¬
renda. hi sunt qui potesta¬
tib ꝑsuadent. ut ꝓꝑter in¬
ciã ꝑsonarũ: iure suo pͥnen¬
tur eccłie. Decimationes ꝙ
pͥmitias eccłiis subtrahunt.
& eccłias ipsas accipuint de
manu laicoꝵ: ep̃is inconsul¬
tis. hisunt qui p̃dia auita
subtrahentes indigenis. ui¬

Expanded text:
lacrymis subito inundantur, obstipo calacrymis subito inundantur, obstipo capite, liminibus interclusis, coma brevi, capite fere raso, voce demissa, labiis ab oratione mobilibus, incessu tranquillo, et quasi gressu quadam proportione composito, pannosi, obsiti, sordes vestium, et affectatam vindicant vilitatem, ut eo facilius ascendant, quo se studiosius videntur in locum novissimum dejecisse, et qui sponte sua decrescunt, crescere compellantur inviti. Hi sunt qui, si quid maculae inpublicis aspectibus detegunt, ut ipsi ab omni macula videantur immunes. Hi sunt qui beneficia, quae necdum sanctis collata sunt, praedicant auferenda. Hi sunt qui potestatibus persuadent, ut propter vitia personarum, jure suo priventur ecclesiae. Decimationes et primitias ecclesiis subtrahunt, et ecclesias ipsas accipiunt de manu laicorum, episcopis inconsultis. Hi sunt qui praedia avita subtrahentes indigenis, vi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ repbi. nec ob id religionis
aut ꝓfessionis u̾itas defor¬
matur. Que eñĩ ꝓfessio ẽ.
aut que legit᷑ unqͣ fuisse
societas. in qũa macła non
tur puritas ꝑsistentiũ ange¬
loꝵ. aut mimis scã ÷ societas
inuicẽ cdiligentiũ fratrũ.
ant ꝓphetie gr̃a ÷ inelectis
culpabił. aut apłatꝰ in fide¬
lib contẽptibił. aut disci¬
plina xp̃i ꝑ uarios errores
ab errantum ÷ i famis. Sic̃
gͦ angłs sathane tͣnsfigurat
se in angłm lucis. ꝙ apłi seu¬
do ad auctoritatẽ apłicam
aspirabant pocius qũa ad
uitam: sic ꝙ ypocrrte ad su¬
ꝑcilium phariseoꝵ. confugi¬
unt. dilatantes philact̾ia
& magnificantes fimbrias.
& q̃ inlege dei scͥpta sunt:
nolunt contingere digito
nͥ ut iuideant᷑ ab homimbꝰ
aquib honoris aut alt̾ius
remim̾ationis m̾cedem ex¬
pectant. Inde ⁊ qd̾ faciei pal¬
lorem ostentant. ꝓfunda
abusu trahunt suspiria.
artificiosis ꝙ obsequentib

Expanded text:
et reprobi, nec ob id religionis et reprobi, nec ob id religionis aut professionis veritas deformatur. Quae enim professio est, aut quae legitur unquam fuisse societas, in quam macula non tur puritas persistentium angelorum, aut minus sancta est societas invicem diligentium fratrum, aut prophetiae gratia est in electis culpabilis, aut apostolatus in fidelibus contemptibilis, aut disciplina Christi per varios errores aberrantium est infamis. Sicut ergo angelus Satanae transfigurat se in angelum lucis, et apostoli pseudo ad auctoritatem apostolicam aspirabant potius, quam ad vitam: sic et hypocritae ad supercilium Pharisaeorum confugiunt, dilatantes phylacteria, et magnificantes fimbrias; et quae in lege Dei scripta sunt, nolunt contingere digito, nisi ut videantur ab hominibus, a quibus honoris aut alterius remunerationis mercedem exspectant. Inde est quod facie pallorem ostentant, profunda ab usu trahunt suspiria, artificiosis et obsequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ a fructib suis. Non tũ
afraude istoꝵ: religionis u̾e
diminuit᷑ głia. Nam indu¬
bitant̾ om̃ib constat: qi sĩa
pollicent᷑ officia: honestissi¬
ma ꝙ fidelissima st̃. Nam re¬
ligio inhis adeo uera. adeo
ꝓbata consistit: nt nullius
rep̃hensionis aculeos reformi¬
det. Si qͥdem cartuas ienses
quasi auaricie tͥumphato¬
res p̃cipui ubiq clarescunt.
cistercienses beati benedic¬
ti quẽ omĩum iustoꝵ sp̃u
plenũ fuisse constat: p̃cep¬
ta ꝙ uestigia sequunt᷑ ad
unguẽ. Chiniacenses religio¬
nis formã multis ꝓuinciis
tradiderunt. ꝙ canonicis suf¬
ficere debet ad plenissimam
laudem. qd regłam eorum
oportet om̃s cłicos umitari:
heremite quoq baptistam
saluatoris ꝙ filios ꝓpħarũ in¬
stitutionis sue habent aue¬
tores: fratres templi. macha
rantes: in eo fidelissime an¬
nocent᷑. ꝙ omĩa q̃ habent:
pauꝑib erogant. In his tũ
om̃ib fideles inueniunt᷑

Expanded text:
cuntur a fructibus suis. Non tamen cuntur a fructibus suis. Non tamen a fraude istorum, religionis verae diminuitur gloria. Nam indubitanter omnibus constat, quia pollicentur officia, honestissima et fidelissima sunt. Nam religio in his adeo vera, adeo probata consistit, ut nullius reprehensionis aculeos reformidet. Siquidem Carthusienses, quasi avaritiae triumphatores, praecipui ubique clarescunt. Cistercienses B. Benedicti, quem omnium justorum spiritu plenum fuisse constat, praecepta et vestigia sequuntur ad unguem, Cluniacenses, religionis formam multis provinciis tradiderunt. Et canonicis sufficere debet ad plenissimam laudem, quod regulam eorum oportet omnes clericos imitari. Eremitae quoque baptistam Salvatoris, et filios prophetarum, institutionis suae habent auctores. Fratres Templi, Machabrantes, in eo fidelissime aunocenter, et omnia quae habent, pauperibus erogant. In his tamen omnibus fideles inveniuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscenciis. ꝙ non sicut ce¬
teri hominũ cũ hominib
degens. uitã agit angłicam.
& incelestib conu̾sat᷑. Ieru¬
nant hi continue. sine in¬
tmissione orant. clare tñ q
ut audiat hospes. asꝑis ꝙ
sordidis uestib induuntur.
ꝙ popłm increpant. Argu¬
unt clerũ. de morib corri¬
gendis sollicitant pͥncipatꝰ
ꝙ potestates. testimoniũ sͥ ad¬
quirentes iusticie: si uite de¬
trahant aliene. Ut uero frans
sub honestatis sp̃e conuales¬
cat: laudabiliũ uiroꝵ colle¬
gia expetunt. Arduas sube¬
unt ꝓfessiones. ostentant
difficilia. ꝙ familiarius sibi
ꝓpicii. possibilia ꝙ que huma¬
mora funt exequunt᷑. Se gͦ
basilii. benedicti. augustini.
aut si hoc parum ÷ apłoꝵ ꝙ
sium. clumacensiũ induũt.
& qͥ dignant᷑ eẽ canonici gli¬
antur in laneis tunicis ꝙ pel¬
lib agninis. Ueniunt em̃ in
uestim̃tis ouium intͥnsecus
autẽ sunt lupi rapaces. s ut
ait dñs. euidentissime cognoᷤᷤ¬

Expanded text:
 non sicut caeteri hominum, cum hominibus degens, vitam agit angelicam, et in coelestibus conversatur. Jejunant hi continue, sine intermissione orant, clare tamen, et ut audiat hospes, asperis et sordidis vestibus induuntur, et populum increpant. Arguunt clerum, de moribus corrigendis sollicitant principatus et potestates, testimonium sibi acquirentes justitiae, si vitae detrahant alienae. Ut vero fraus sub honestatis specie convalescat, laudabilium virorum collegia expetunt, arduas subeunt professiones, ostentant difficilia, et familiarius sibi propitii, possibilia et quae humaniora sunt, exsequuntur. Sic ergo Basilii, Benedicti, Augustini, aut si hoc parum est, apostsium, Cluniacensium, induunt, et qui dignantur esse canonici, gloriantur in laneis tunicis et pellibus agninis. Veniunt enim in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces ; sed, ut ait Dominus, evidentissime cognos
Abbreviated transcription (Latin):
to reb excessit humanis: ꝙ
qͣsi luen̾am mundi extinctã
de fleuerunt. qͥ ad thronum
sap̃ie cui ille diu p̃sederat sua
arbitrabantur studia refẽnda.
G. capͫ de aristotile, et opiõne eiuẽ/ et studiis / et ꝙ uarns
disputationibus dubitatõe achademicoꝵ mouit/ et de
regula eorum

Expanded text:
to rebus excessit humanis, et quasi lucernam mundi exstinctam defleverunt, qui ad thronum sapientiae, cui ille diu praesederat, sua arbitrabantur studia praeferenda. . VI. De Aristotele, et opinione ejus, et studiis: et quod variis disputationibus dubitationem Academicorum movit: et de regula eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tror sic olere. Om̃s falłam ꝙ
dolum redolent. & quocũq
se u̾tant: Rudicis narib hc̃
inportant non odorem s fe¬
torem. Quicqͥd gͦ ex ea causa
ad quiritur: etiam ab here¬
de iuste potest auelli. Nec
credo qd̃ possit petitoribus
obuiari. si uendicare aude¬
ant qd̃ adulatorib contule¬
runt. S qͥs sapiens ꝙ intelli¬
get ista: Aut ad hoc qͥs idone¬
iis. Cũ nõ mͦ momĩ domo
aut conuiuentiũ cetu adulan¬
tiũ tanta sit copia. ut siquis
modestus adu̾sus eos mutire
audeat: illos defendat num̾uᷤ.
iuncteq umbone phalanges:
Certe. dum uir honestus in¬
nitens conscientie. uirtutum
insistens officiis. esurit. sitit.
alget. ꝙ multiplices fortune
indignantis iniurias excipit.
uilis adulator picto iacet ebri¬
us ostro deliciis ingurgitatur
ad crapulam. uino estuat.
lauciorib cibis distenditur.
& ꝓ arbitrio uariis artificiis
celum sibi contemꝑat. P mos
ħt recubitus inicenis. in con¬

Expanded text:
tror sic olere. Omnes fallaciam et tror sic olere. Omnes fallaciam et dolum redolent, et quocunque se vertant, pudicis naribus, hunc important, non odorem, sed fetorem. Quidquid ergo ex ea causa acquiritur, etiam ab haerede juste potest avelli. Nec credo quod possit petitoribus obviari, si vindicare audeant, quod adulatoribus contulerunt. Sed quis sapiens et intelliget ista? Aut ad hoc quis idoneus, cum non modo in omni domo, aut conviventium coetu, adulantium tanta sit copia, ut si quis modestus adversus eos mutire audeat, illos Defendat numerus, junctaeque umbone phalanges? Certe dum vir honestus innitens conscientiae, tutumque insistens officiis, esurit, sitit, alget, et multiplices fortunae indignantis injurias excipit, Vilis adulator picto jacet ebrius ostro, deliciis ingurgitatur ad crapulam, vino aestuat, lautioribus cibis distenditur, et pro arbitrio variis artificiis coelum sibi contemperat. Primos habet recubitus in coenis, in con
Abbreviated transcription (Latin):
uestit. Quo gͦ caucior eo sus¬
pectior habenda ẽ. Si dolus
dedit causam contractui: re¬
scindit᷑. & reuocant᷑ omĩa q̃
ex eoł ob id ꝓfecta ft̃. heredes
qͦ defuncti in solidum & in
ꝑpetuũ tenent᷑. de eo qd̾ ad
eos constit̾it ꝑuenisse. S qͥ d
adulatore dolosuis: At mͥ for¬
te obicies. qr ñ om̃s noui. Ue¬
rum qͥdem ẽ. s amultis mͥ di-¬
dicisse uideor omĩum mores.
Duelluis iam senex. iam de¬
crepitus corꝑe cordeq trem̃ti.
dolens ÷ͥ exꝓbratũeẽ in uirgio
qd̾ oris uicio fetidꝰ ẽẽt. se do¬
mũ contulit. ẽꝙ uxori gͣuius
quereret᷑ qd̾ minquã eum
monuerat huiꝰ uicii q̃rere
mediciiã. fecissem inquit
nͥ putassem ora uiroꝵ. om̃iũ
sic olere. laudare pot̾is eiꝰ matͥ¬
moniipudiciciã. p̃fre patientiam
iulieriꝰ q̃uriintiũ tanta pati¬
entia talit. ut ille infelicita¬
tem corporis ũ uxoris fastidio
s maledicto senserit inimici.
At ꝙ ego de adulatorib aliqͥd
tale respondeo. qr om̃s arbi¬

Expanded text:
estit. Quo ergo cautior, eo suspectior habenda est. Si dolus dedit causam contractui, rescinditur, et revocantur omnia, quae ex eo, vel ob id profecta sunt. Haeredes quoque defuncti in solidum et in perpetuum tenentur de eo, quod ad eos constiterit pervenisse. Sed quid adulatore dolosius? At mihi forte objicies, quia non omnes novi. Verum quidem est; sed a multis mihi didicisse videor omnium mores. Duellius jam senex, jam decrepitus corpore cordeque trementi, dolens sibi exprobratum esse in jurgio, quod oris vitio fetidus esset, se domum contulit. Cumque uxori gravius quereretur, quod nunquam eum monuerat hujus vitii quaerere medicinam: « Fecissem, inquit, nisi putassem ora virorum omnium sic olere. » Laudare poteris ejus matrimonii pudicitiam, et praeferre patientiam mulieris, quae viri vitium tanta patientia tulit, ut ille infelicitatem corporis, non uxoris fastidio, sed maledicto senserit inimici. At et ego de adulatoribus aliquid tale respondeo, quia omnes arbi
Abbreviated transcription (Latin):
dacio granius uindicabit e
Sane p̃tor & si uiua uox iuris
et̃ dicatur. sententiam cus
ueritas plerumq retractat.
S u̾itatis sententia manet
irretractabilis. Quia iusticia
equitas. E contra inp̃torio
sepe sũmum us sũma inui¬
riaẽ. Quisquis gͦ ꝓmittit de¬
bitor ẽ: ꝙ ueritatis urgente
sententia sponsionis fidem
compellitur adimplere. Por¬
ro. qd̾ necessitas extorquet. gra¬
tiam minuit. Unde illud
philosophicum qd p̃misi.
ꝓmitt̾e ne festines. ne cum
uolueris non possis: aut noliᷤ
exiusta causa cum possis. aut
cũ effeceris. grãm ꝑdas aut
minuas. eo qd̾ te ante illa que¬
aueras inuerbo oris tui. fit tñ
ut non mͦ licitum sit ꝓmitt̾e:
s ꝙ conducibile. Et ut alioꝵ.
ad p̃sens taceantur exempla.
paraclitum. xp̃c ipse discipłis
ꝙ. ꝓmisit ꝙ misit. Eisclemq
qd futurum eẽt illis qͥ omĩa
ꝓeo reliq̃rant interroganti¬
b sedes inregen̾atione ꝓmifit.
ꝙ iudiciariã quã cũ eo habi¬

Expanded text:
dacio gravius vindicabit? dacio gravius vindicabit? Sane, praetor, etsi viva vox juris esse dicatur, sententiam ejus veritas plerumque retractat. Sed veritatis sententia manet irretractabilis. Quia justitia aequitas. Econtra in praetorio saepe summum jus summa injuria est. Quisquis ergo promittit, debitor est, et veritatis urgente sententia, sponsionis fidem compellitur adimplere. Porro quod necessitas extorquet, gratiam minuit. Unde illud philosophicum quod praemisi: « Promittere ne festines, ne cum volueris non possis, aut nolis ex justa causa cum possis, aut cum effeceris gratiam perdas, aut minuas; eo quod te ante illaqueaveris in verbo oris tui. » Fit tamen ut non modo licitum sit promittere, sed et conducibile. Et ut aliorum ad praesens taceantur exempla, Paracletum Christus ipse discipulis et promisit et misit. Eisdemque quid futurum esset illis, qui omnia pro eo reliquerant interrogantibus, sedes in regeneratione promisit, et judiciariam, quam cum eo habi
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt minus. ꝙ que omĩo ñ¬
p̃cauent᷑ magis ledunt ata &
in beneficiis qd̵ ex ꝓmissione
conceptum ẽ. minus accipitur.
q qdꝰ exinsꝑato ꝓuenit gracius
acceptatur. Licet enim nuda
ꝓmissio apud iuris ut dr ꝑrtoᷤᷤ
non pariat acc̃oem: Promissor
om̃is apud ueritatem ut dici
solet pollicem fixit. ꝙ iure ci¬
uili cessante: fidei naturalit̾
obligatur. S qͥs actor durius
aget qͣm fides. si ipsa ceꝑit ac¬
cusare: Si agit conscientia qͥs
absoluet: Certe exemplo qd̾cũ¬
q malo cõmettitur. ipsi displi¬
cet auctori. Prima ẽ ħ ultio.
qd̾ se iudice nemo nocens absol¬
iitur. Si uͦ ipsa iustificat. qͥs
condempnat: Pculdubio qui
in illo timetur articło dñs ẽ.
ubi ꝙ dies contẽpnit᷑ humanꝰ.
& conscientia qͥd obloquatur
non muenit. Si uͦ animã ac¬
cusant oꝑa. & illi. conscien¬
tia testis asistit. ꝙ causam ueri¬
tas examinat eqͥtatis. qͥs queso
p̃tor in ream obnoxiamq men¬

Expanded text:
feriunt minus, et quferiunt minus, et quta et in beneficiis quod ex promissione conceptum est, minus accipitur, et quod ex insperato provenit, gratius acceptatur. Licet enim nuda promissio apud juris, ut dicitur, peritos non pariat actionem, promissor omnis apud veritatem ut dici solet pollicem fixit, et jure civili cessante, fidei naturaliter obligatur. Sed quis actor durius aget, quam fides, si ipsa coeperit accusare? Si agit conscientia, quis absolvet? Certe: Exemplo quodcunque malo committitur, ipsi Displicet auctori, prima est haec ultio, quod se Judice, nemo nocens absolvitur, Si vero ipsa justificat, quis condemnat? Procul dubio qui in illo timetur articulo, Dominus est, ubi et dies contemnitur humanus, et conscientia quod obloquatur non invenit. Si vero animam accusant opera, et illi conscientia testis assistit, et causam veritas examinet aequitatis, quis, quaeso, praetor in ream, obnoxiamque men
Abbreviated transcription (Latin):
li regione ad meti non pauisset
armenta: si ei uotum quo sesti¬
gis interposito sacͣmento filio
ambitioso obligau̾at. mutare
licuisset. Et ne fabularum in¬
strumenta contempnas. rex in¬
credulus qd̾ ex euangłica habes
historia salubrius in cautum
& ꝑfidum soluisset urram̃tum.:
quã in extinguenda lucerna
uerbi. auferendo p̃ambulum
grẽ. ueritatis occidendo p̃conẽ:
mensã pollueret. conuiuiũ in¬
cestaret. regiam pessumdaret
maiestatem. dum incestui
cuncta seruiunt ꝙ obtemꝑant
saltatrici. Ethice qͥdem regła est
qr non omĩa ft̾ semꝑ ꝓmissa sol¬
uenda. si forte aut acrepturo dã¬
pnosa. aut ꝑnitiosa sint ꝓmit¬
tenti. Et lex amicicie illa p̃ualuit.
qua sola honesta peti licet ab
amicis aut fieri. ip̃oq iure cau¬
tum est. ut nulla ꝓmissio q̃ tur¬
pem aut tristem habet exitum:
impleatur. Postremo: añceclens
ꝓmissio. conseq̃ntis beneficii
grãm aut extinguit ant minu¬
it. Et sicut iacula que p̃uident᷑

Expanded text:
li regione, Admeti non pavisset li regione, Admeti non pavisset armenta, si ei votum quo se, Stygis interposito sacramento filio ambitioso obligaverat, mutare licuisset. Et ne fabularum instrumenta contemnas, rex incredulus, quod ex evangelica habes historia, salubrius incautum et perfidum solvisset juramentum, quam in exstinguenda lucerna verbi, auferendo praeambulum gratiae, veritatis occidendo praeconem, mensam pollueret, convivium incestaret, regiam pessundaret majestatem, dum incestui cuncta serviunt et obtemperant saltatrici. Ethica quidem regula est, quia non omnia sunt semper promissa solvenda; si forte aut accepturo damnosa, aut perniciosa sint promittenti. Et lex amicitiae illa praevaluit, qua sola honesta peti licet ab amicis aut fieri. Ipsoque jure cautum est, ut nulla promissio, quae turpem aut tristem habeat exitum, impleatur. Postremo antecedens promissio, consequentis beneficii gratiam aut exstinguit, aut minuit. Et sicut jacula, quae praevidentur
Abbreviated transcription (Latin):
quos aduentus sui expectari-¬
one suspenderat. frustrauit
adesiderio suo: Quid aliud
agit illa ipsius excusatio. qua
tm̃ cõmemorat. & se leuita¬
te nõ usum ꝓtestatur: Si ñ
poturt ille dño inpediente
qd̃ uoluit. hoc ꝙ enim uolu¬
it qd̃ ꝓmisit. quis sapiens
secure qd̃ ex facilitate nature
pendet ꝓmittit. cũ leuiter
possit ex causis qũã płimis
impediri: Ad hec exiusta cau¬
sa potest int̾dum mutare
quilibet uoluntatem. Uig¬
nus etenim bñficicio ꝓtẽpr
udetur aliquis. qui ꝓcessu
rerum eodem reꝑitur indig¬
nus. Et int̾dum indignus
ẽ. qui ad frugem melioris ui¬
te conuersus. bñficium me¬
ritis etiam amanu extranea
ut uulgo dici solet extorquet.
Inhis mutare ꝓpositũ sepe
ñ cͥminis ẽ. s uirtutis. Nlam
ut a fabulis doceamur: Teseus
unico filio suo non fuisset
orbatus. si uoluisset mutare
ꝓpositum. Et phebus urgen¬
te doloris stimulo quem de phe¬
tontis ruina conceꝑat. exula ce¬

Expanded text:
quos adventus sui exspectatiquos adventus sui exspectatione suspenderat, frustravit a desiderio suo? Quid aliud agit illa ipsius excusatio, qua levitate non usum protestatur? Si non potuit ille, Domino impediente, quod voluit hoc enim voluit quod promisit quis sapiens secure quod ex facilitate naturae pendet, promittit, cum leviter possit ex causis quam plurimis impediri? Ad haec ex justa causa potest interdum mutare quilibet voluntatem. Dignus etenim beneficio pro tempore videtur aliquis, qui processu rerum, eodem reperitur indignus. Et interdum indignus est, qui ad frugem melioris vitae conversus, beneficium meritis etiam a manu extranea, ut vulgo dici solet, extorquet. In his mutare propositum saepe non est criminis, sed virtutis. Nam, ut a fabulis doceamur, Theseus unico filio suo non fuisset orbatus, si voluisset mutare propositum. Et Phoebus, urgenlo doloris, quem de Phaetonis ruina conceperat, exsul a coe