comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃to agitur. quasi ñ sane m̃tis
fuerunt qui testam̃tum ordinarẽt.
etħ oicitur. ñ quasi uere firio sus ł
demens testatus sit. si rectequidẽ
fecit tentantũ. s iñ ex offitio pieta

Expanded text:
stamento agitur, quasi non sanae mentis fuerunt, ut testamentum ordinarent. et hoc dicitur non quasi uere furiosus uel demens testatus sit, sed recte quidem fecit testamentum, sed non ex officio pieta
Abbreviated transcription (Latin):
oicant. inquib lib̾tatem sibi relictã
asseu̾erant. It̃ artioris amuonesppłi
romani oeuslis st ⁊ false monete cri¬
nius reos duõs detegere ẜuis per¬
mnssumẽ. P̃ tereasi fioĩ conmussã
cuius elegñ. ut nũmis eius redima¬
t̃. atꝙ his solutis manumittatur.
uecille oblatam pecuniam susciꝑe
uelle dicat. contractus fioẽ ẜuode
ricognitioni p̃iuditum fie̾ri ño
poretet. Maiorenĩ qõ minorem¬
datimiẽ innũo trium eoietoꝵ cõ¬
numerari debr. plane lie omĩs ab
antecessorenũs finitus fit. solet᷑

Expanded text:
ibi relictam adseverant. item artioris annonae populi Romani, census etiam et falsae monetae criminis reos dominos detegere servis permissum est. praeterea fideicommissam cuius elegerit, ut nummis eius redimatur atque his solutis manumittatur, nec ille oblatam pecuniam suscipere uelle dicat, contractus fidem detegeri cognitioni praeiudicium fieri non opordatum est, in numero trium edictorum connumerari debet. plane licet omnis ab antecessore numerus finitus sit, sole
Abbreviated transcription (Latin):
centum anius suissent. cumet ilł ne¬
mo nunc iuueret. Itemq nauem sia¬
dõ sepe refectaeẽt. ut nulla tabula ea¬
demꝑmanent. queñnoua fuisset. nu¬
iemfieriforẽ ut eius ratione nos ip
si ñ ioem cẽmus. quiab hi̾no amio fu¬
nis̃ corpore oecederent. alieꝙ ex tuͥ¬
secus ineaꝵ locum accederent. Q᷑ͣ¬
ꝓpĩ cuius spes rei eadem consiste̾t

Expanded text:
centum annis fuissent, cum ex illis nemo nunc uiueret: itemque nauem, si adeo saepe refecta esset, ut nulla tabula eadem permaneret quae non noua fuisset, nrem fieri, fore ut ex eius rasi non idem essemus qui abhinc anno funostro corpore decederent aliaeque extrinsecus in earum locum accederent. quapropter cuius rei species eadem c
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium. ¶ Sicũ filius adeptu
segatum instituerit petẽ. fũmotu
Iepetitaꝰ morficiosi quera la p̃sc̾p¬
tione remonendus nonẽ. Quã¬
ius enim agendo testam̃tum ꝯ ꝓ
uitio reputetur. ut merito repel¬
lenduo nonsit᷑. ¶filius testatori
qui cũtitio euis d̾ pecume reus fu¬

Expanded text:
iudicium. Si cum filius ademptum legatum instituerit petere, summotus repetat inofficiosi querellam, praescriptione removendus non est: quamvis enim agendo testamentum comd testatoris vitio reputetur, ut merito repellendus non sit. Filius testatoris, qui cum Titio eiusdem pecuniae reus fu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ siue responderit. siue ñ responde¬
cet᷑. Ꝙ siis quiedictum ꝑ ẽptoriũ
impetrauit. ad sit diecogiiinioĩs.
is uõ adusus quẽ impetiatumẽ ad¬
sit. tunc en cuducendumerit edie¬
tumꝑ ep̃torium. neq causa cogno¬
soetur. neq secuudump̃ sentẽ pro¬
nuntiabit̃ ¶entũ dueto edicto iu¬
deamus. anamplius reus ꝯueniri
possit: amõ salua quidem lis est
uerum instantia tantumedicti ꝑi¬
it: ⁊ mag̃ est ut instantia tantũ
pierit. ex integroaũt litigari pꝰ¬
sit. ¶Seiendumnẽ ex ꝑ ep̃torio ab

Expanded text:
 siue responderit siue non respondecet. Quod si is qui edictum peremptorium impetrauit absit die cognitionis, is uero aduersus quem impetratum est adsit, tum circumducendum erit edictum peremptorium neque causa cognoscetur nec secundum praesentem pronuntiabitur. Circumducto edicto uideamus an amplius reus conueniri possit, an uero salua quidem lis est, uerum instantia tantum edicti periit: et magis est ut instantia tantum perierit, ex integro autem litigari possit. Sciendum est ex peremptorio ab
Abbreviated transcription (Latin):
iudicare quiuũsus ẽ etiamdere ma¬
iori uidicare põt. sunt̃ litigatoreᷤ
ꝯuen̾iat. ¶ Cumab sentem defende̾
uellem. uidiciũ mortuo iã eo acce¬
pi. ⁊ condẽpnatus solui. Quesitũ ẽ
anͣlurs ubaretur. ¶temq̃ actio m̾ad
uersus eiͣ conpeteret. respondi.¬

Expanded text:
iudicare iussus est, etiam de re maiori iudicare potest, si inter litigatores conueniat. Cum absentem defendere uellem, iudicium mortuo iam eo accepi et condemnatus solui: quaesitum est an heres liberaretur, item quae actio mihi aduersus eum competeret. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
rit gouolutaquidomicilium inpro¬
ninus rescpserunt. siconsenserint
ħedes fidi ꝯmissarii alio loco dare
necẽẽ hr̃e srd̾m consensum dare u
missi. ⁊ aliis defen sionib usus. hac
omisit. postea quaius anientẽtiam
reuerti adhane defensionem ñ põt.
¶Siub̾us susꝰ tesietas frum̃tarias ẽ
nmoliũt. quãus maior pars b̾edi¬
tats inꝓuintia sit. tñ rome debere
fidĩ comnssimm solui dicendum est.
cumapparet iotestatorẽ seniiseex
gne comparationis q̃ g⁊ ⁊ saponas
quib dam clarissimis iuiris aigen¬
ti rauri pondo relicta. Et sit suffi¬
dici oportet tome ẽẽ prandũ. Nec
enim ueri siuleẽ testatorẽ ꝗ ho¬
norem habitum uoluit his quib re¬
liqͣuit. tãmodiͦca fidĩ cominissa ni

Expanded text:
rit devoluta qui domicilium in proninus rescripserunt, si consenserit fideicommissarius alio loco dare, necesse habere secundum consensum dare umissi et aliis defensionibus usus hanc omisit, postea, quamuis ante sententiam, reuerti ad hanc defensionem non potest. Si libertis suis tesseras frumentarias emi uoluerit, quamuis maior pars hereditatfideicommissum solvi dicendum est, cum apparet id testatorem sensisse ex genere comparationis. Sed et si proponas quibusdam clarissimis uiris argenti uel auri pondo relicta et sit suffidici oportet Romae esse praestandum: nec enim uerisimile est testatorem, qui honorem habitum uoluit his quibus reliquit tam modica fideicommissa, i
Abbreviated transcription (Latin):
ies int̃ petitorem ⁊ emptorem ceꝑ¬
taẽ adudicem suum reuocare: Pau¬
ł respondit. uenditorem ep̃toris
iuidicem sequi solere. ¶Iudice a
p̃sioe ꝯati. solent etiam intp̃s suc¬
cessoꝵ eius ou̾rare. ⁊ cõgͦiꝓnunti¬
are: eas ꝙ sententias ẜuari. In eũ¬
tatur. is ꝙ dicat alibiẽe maiorem¬
conpellendus. ⁊ itamultis ꝯstitutio

Expanded text:
ter petitorem et emptorem coepta est, ad suum iudicem reuocare. Paulus respondit uenditorem emptoris iudicem sequi solere. Iudices a praeside dati solent etiam in tempus successorum eius durare et cogi pronuntiare easque sententias seruari. in euntatur isque dicat alibi esse maioremcompellendus
Abbreviated transcription (Latin):
rectescribit. In officiosi querelã pa¬
tremͣ filii sui noĩe instituere mposse
uiuito eo. Ipĩus i iniuria ẽ. Seqñti
locoscribit¶ Si filius post agnitam li¬
tis ord mande grã bonõꝵ possessionẽ
decesserit. finitãmͦeẽ in officiosi q̃¬
ielam que non patris. s nomine fi¬
liidalutur. ¶ Si quis pͦremꝰ in offici¬
osi ordinatam. litem dereliquẽrit.
eẽ inofficiosiquerelam. ⁊ sieabonaso¬
lal huĩt queincastris quesierat. ¶
quis innlitia fecerit testam̃tũ. ⁊uitͣ
aunũ pꝰ militiam decest t dubito. an

Expanded text:
officiosi querellam patrem filii sui nomine instituere non posse invito eo: ipsius enim iniuria est. sequenti loco scribit, si filius post adgnitam litis ordinandae gratia bonorum possessionem decesserit, finitam esse inofficiosi querellam, quae non patri, sed nomine dabatur filii. Si quis post rem inofficiosi ordinatam litem dereliquerit, pesse inofficiosi querellam, etsi ea sola bona habuit quae in castris quaesierat. Si quis in militia fecerit testamentum et intra annum post militiam decesserit, dubito an,
Abbreviated transcription (Latin):
sipletur eoloco uoluisse testatorem
non locisit es alienũ. s uniu̾ sarum
facultatum. Es eiũ alienũ pat̾moni¬
unitotum inminuere constitit. ñc̾ti
locifacuitates. Quio tam̃ si forte cͥ¬
tis honerib destinatumsit idpatri¬
moniuniutputa alim̃tis prãndis

Expanded text:
etur eo loco uoluisse testatorem non loci sit aes alienum, sed universarum facultatium: aes enim alienum patrimonium totum imminuere constitit, non certi loci facultates. quid tamen si forte certis oneribus destinatum sit id patrimonium, ut puta alimentis praestandis
Abbreviated transcription (Latin):
aur .x. Qbẜ uandumẽ neis uidex
detur. q̃ altã paͣrs nominatĩ p̃etat.
Ideni iuiqui exẽpli eẽ ouius a¬
drianus resepͥsit. nisl ħ specialit̃
aprincipe aduere cundiampetiti
iudicis respiciente ꝑmittet᷑.¬

Expanded text:
um. Obseruandum est, ne is iudex detur quem altera pars nominatim petat: id enim iniqui exempli esse diuus Hadrianus rescripsit: nisi hoc specialiter a principe ad uerecundiam petiti iudicis respiciente permittet
Abbreviated transcription (Latin):
unitia xestiñatis. reuõcandidomũ
suamꝰ uis dacatur. ¶ Ei quoꝙ ꝗ ip̃e
ꝓuocauit ñ inponitur necessitas
intra tpã ꝓuocationis exercende. io¬
me. ⁊ alio loco ubi ꝓ̃uocatio exercet᷑.
cuius cã nẽtat euocatus. ñ deb̾e de pel¬
i uiditium suscipere. ¶Id claudio
flauiano restpͥsit. Mmorẽ iuigniti
quinq annis ꝗ desicerat u̾im̾ resti¬

Expanded text:
nciam destinati, reuocandi domum suam ius datur. eo quoque qui ipse prouocauit non imponitur necessitas intra tempora prouocationis exercendae Romae uel alio loco ubi prouocatio exercetur cuius causa non erat euocatus, non debere compelli iudicium suscipere. idem Claudio Flauiano rescripsit minorem uiginti quinque annis, qui desidera‹ra›t
Abbreviated transcription (Latin):
ur statu lib̾ dedit.⁊ pot̃ dici excludi.
eum. maxime siheredemei iusse¬
rat darc. Ceterimi silegatariũ. nũ¬
quio semel natam mofficiosi q̃ re¬
lam ñpimat legatari obligatio
cm gͦ inheied᷑ ab solũte dix̾mius:
qͣm añ aditam łeditatẽ uec̾ naseit᷑
querela. Ego euelitum puto seqũd̾
deãt uñ siqͣius fui̾t institutus for¬
te ex semisse. cumei serͣtans exsub¬
stantia testatoris oebereuir. ⁊ rogi¬
tus eẽt pꝰ certum tp̃s restituere ħe¬
ditatem. merito dicendumẽ uullũ
iudicium mouere. cumdebitã por¬
tionẽ ⁊ euis fruct̾us haberepossit.¬

Expanded text:
 statuliber dedit. et potest dici excludi eum, maxime si heredem ei iusserat dare: ceterum si legatarium, numquid semel natam inofficiosi querellam non peremat legatarii oblatiocur ergo in herede absolute diximus? quoniam ante aditam hereditatem nec nascitur querella. ego euentum puto sequendum deatur. Unde si quis fuit institutus forte ex semisse, cum ei sextans ex substantia testatoris deberetur, et rogatus esset post certum temporis restituere hereditatem, merito dicendum est nullum iudicium mouere, cum debitam portionem et eius fructus habere possit
Abbreviated transcription (Latin):
hona possideri. s donũcilium seꝗ eiꝰ.
lit liquis ab eo quitabuas. sofficinaᷤᷤ
ł eo quitrans uehatur reo quinau s¬
pana emit. durissimũẽ. quotquotͥ
locis quis nauigat. ł it̃ faciens d̾¬
latus est. tot locis se defeñdere.
atͦũ qnoᷤ conistit ñdicoiure domi¬
cilii s⁊tab̾naculã ꝑ gulam. orreum.
armarium officinam condũxit. ⁊¬
biq distrarit. egit. defendere co
loci dẽbebit. ¶ ap̃ labeonẽqr̃. si hõ¬

Expanded text:
bona possideri, sed domicilium sequi eius? at si quis ab eo qui tabernam vel officinam eo qui transvehebatur, vel eo qui παραπλεῖ, emit: durissimum est, quotquot locis quis navigans vel iter faciens delatus est, tot locis se defendi. at si quo constitit, non dico iure domicilii, sed tabernulam pergulam horreum armarium officinam conduxit ibique distraxit egit: defendere se eo loci debebit. Apud Labeonem
Abbreviated transcription (Latin):
neq apncipe potestate aͥ liqua pͣditꝰ
est. neꝙ abeo quiius dandoꝵ iudi¬
cum  ht̃ datus ẽ. nec ex conꝓnussi¬
tus ppłi romani iãtorem noĩatum
uice arbitni  dare ꝙ raro iñ nisi ieͣ

Expanded text:
neque a principe potestate aliqua praeditus est neque ab eo qui ius dandorum iudicum habet datus est nec ex compromisstus populi Romani uiatorem nominatim uice arbitri dare: quod raro et non nisi re
Abbreviated transcription (Latin):
questioĩs ẽ anrome conueniri pꝰsint
t inarcellus ineo solo. pͥiuilegio eos
uti domũ reuocandi ꝙ intraciuita¬
tem suam. ł certe intra ꝓuintiam c̃ẽ¬
palit᷑ se adilius om̃s oefende̾re. Ñ¬

Expanded text:
quaestionis est, an Romae conueniri possint. et Marcellus in eo solo priuilegio eos uti domum reuocandi, quod in ciuitate sua uel certe intra prouinciam contpelluntur se aduersus omnes defendere: n
Abbreviated transcription (Latin):
meliis. ⁊ dãꝑius afficiantin. aut eit
inpotestate cuius ꝙ ꝑui sando eõe so¬
bicere ipõs iuris dictionidiusẽ ii¬
dicant. ¶ Sisidubitetur utrũmin
ea quis eã sit. ut domũ reuocare poͬs¬
sit. necne. ip̃e p̾retor deb cãmgni¬
ta intueri. Qd̾si constȩterit᷑ iuea
ente p̃tore inq̃ diem ꝓmittat᷑. s⁊ u¬
trũ nuda cautioẽ. ansatis dato. mã¬
cellus dubitat. mͥ uidr̃ sola pnussi¬
oue. qd̾ tmela scribit. alioquin ꝯ¬
pelletur inditium accipere. quam
inuenire eos quisatis peo dent. ¶
omĩb aut̃ in quib ptelatur amino¬

Expanded text:
meliis et damnis adficientur aut erit in potestate cuiusque pulsando eos subicere ipsos iurisdictioni, dum se vindicant. Sed si dubitetur, utrum in ea quis causa sit, ut domum revocare possit, nec ne, ipse praetor debet causa cognita statuere. quod si constiterit in ente praetore in quem diem promittat. sed utrum nuda cautione an satisdato, Marcellus dubitat: mihi uidetur sola promissione, quod et Mela scribit: alioquin compelletur iudicium accipere quam inuenire eos qui satis pro eo dent.In omnibus autem, in quibus protelatur admo
Abbreviated transcription (Latin):
trĩnt puatos sufficiat. amuo etiamꝰ
ipłlus p̃tons consenisus necessarius ẽ
lexiulia iuditioꝵ ait. Quominus
ant pͥnatos conuemat. Sufsicit gͦ
pͥuat᷑oꝵ con sensus pͣ inde sipͥuati
consentire. Tputet suam uiris dic¬

Expanded text:
priuatos sufficit an uero etiam ipsius praetoris consensus necessarius est? lex Iulia iudiciorum ait 'quo minus inter priuatos conueniat': sufficit ergo priuatorum consensus. proinde si priuati consenti
Abbreviated transcription (Latin):
sise subiciant aliqui unsoictiom.
⁊ consentiant᷑. int̃ consẽutientes cꝰ¬
uis uidĩcis quitribimali p̃ est. i au¬
amlurs dictiouẽ ht̃. est iuiris dic¬
uidentut quisciant ñseeẽ subiec¬
tos unis dictionieins.⁊ in eum ꝯ¬
sentiant. Scent̾um siputent eius i¬
ris dictionẽ ñ erit eis uiris dictio.

Expanded text:
Si se subiciant aliqui iurisdictioni et consentiant, inter consentientes cuiusvis iudicis, qui tribunali praeest vel aliam iurisdictionem habet, est iurisdicuidentur, qui sciant se non esse subiectos iurisdictioni eius et in eum consentiant. ceterum si putent eius iurisdictionem esse, non erit eius iurisdictio:
Abbreviated transcription (Latin):
actionis eritina erit. cacognitã adũ¬
sus enm uidicum p̃tor daredeb. ꝓt
feratur. ¶ Sipat̃ familias mortuur
eẽt. relicto uno filio ⁊ uxore p̃gnãte.
ñrecte filius adebitorib partẽ diu¬
diam crediti põt petere. ꝗ̃ uis poste¬
a unus filius n᷑atus sit. ꝗ a poterant
aincertumeẽt autres nascerent̃. nec
rerũ naturam intͦuendam. inqͣ oĩa
certaeẽnt. cum futãnt ꝙ fierent s⁊
urãm inscientiam aspicicedeaue ad¬

Expanded text:
actionis exitura erit, causa cognita adversus eum iudicium praetor dare debet, ut transferatur. Si pater familias mortuus esset relicto uno filio et uxore praegnate, non recte filius a debitoribus partem dimidiam crediti petere potest, quamvis postea unus filius natus sit, quia poterant uia incertum esset an tres nascerentur: nec rerum naturam intuendam, in qua omnia certa essent, cum futura utique fierent, sed nostram inscientiam aspici debe
Abbreviated transcription (Latin):
cenͦti pot eẽ. ł oeħis reb quepostea ĩ
obligationẽ adueutures̃. Nãnemi¬
nẽ puto dubitatĩm quin fide iꝰ sor
aute obliganionẽ rei accipi possit.
iudiciumm uõ anͣteꝗͣ aliquid debeat̃¬

Expanded text:
denti potest esse vel de his rebus quae postea in obligationem adventurae sunt. nam neminem puto dubitaturum, quin fideiussor ante obligationem rei accipi possit: iudicium vero, antequam aliquid debeat
Abbreviated transcription (Latin):
sħ tp̃r ꝯtrarerunt. ¶Legãtiexde¬
lictis in legatione comnissis cõgu¬
tur iudiciumꝰ tome pati. siue ipsi
iessione hactio ẽ : cassuis respõdr¬
Siuõ exmultis ẜuis deuno agat᷑: nẽ
sit inhibenda. Iuliami sine d̾istĩc¬
tionẽ denegandam actione mito.
idũ enimnondat̃ actio: neaboffi¬
to sudepto legationis a̾uocet̃.
derecepit: non iuiq cogetur eius
res alienas domũ auferen di

Expanded text:
 contraxerint. Legati ex delictis in legatione commissis coguntur iudicium Romae pati, siue ipsi ssessione haec actio est? Cassius respondsi vero ex multis servis de uno agatur, non sit inhibenda: Iulianus sine distinctione denegandam actionem: merito: ideo enim non datur actio, ne ab officio suscepto legationis auocetur. dere coeperit, non inique cogetur eius res alienas domum auferendi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ eoere ꝓͥbaudum erit si fateatur
se debere. paratinuꝙ dicat soluere.
audiendumeum. dandãuꝙ diem cũ
conpẽtenti cautela a osoluendã pe¬
cauuam. Neꝙ enimmaguũ dãpnũ
ẽ inmoramodiꝰai tͥprĩs. M̾odicũ aũt

Expanded text:
nem edere, probandum erit, si fateatur se debere paratumque dicat solvere, audiendum eum, dandumque diem cum competenti cautela ad solvendam pecuniam: neque enim magnum damnum est in mora modici temporis. modicum autem
Abbreviated transcription (Latin):
nisi si adiectum̃ fuerit centũ modiõ
gatumpetetur. etiamubi petidebet:
ubma ẽ.⁊ simobilis sit res: aderhibẽ¬
dum agicum herede poterit. utex hi¬
beat rem. sic enim uendicari a legoͦt
ñ idõ minus iudicumierit. ꝙ hodie
ñpõt iudicare. ut .i. suem̾tis ẽffec̾tꝰ
ꝙͥ sentenͣtie diperit ratumsit. Neq
enim inãdoicendo p̃sentia łsciẽtia
uidicis necessaria ẽ. ¶ Quilegatio¬
nis cãm romã uenit. exquali bi cã
fidĩ iubere põt cumpͥulegio suo cũ

Expanded text:
nisi si adiectum fuerit 'centum modios onem legatum petetur, etiam ibi peti debet ubi res est. et si mobilis sit res, ad exhibendum agi cum herede poterit, ut exhibeat rem: sic enim uindicari a legatn ideo minus iudicium erit, quod hodie non potest iudicare: ut scilicet suae mentis effectus quod sententiae dixerit, ratum sit: neque enim in addicendo praesentia vel scientia iudicis necessaria est. Qui legationis causa Romam venit, ex qualibet causa fideiubere potest, cum privilegio suo, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ultra quã qd̾ necẽe eẽt itineris cã de¬
moliar. ¶ Sisub latum sit cdificiũ
ex quo stillicidium cadit siead̾ spẽ
⁊ qualitate reponantur. utilita erig̃
ut id intelligat᷑. Nam alioꝗn siquid
strietͥus int̾pret̃. aliudẽꝗ seqͣntilo¬
interut. quãuis area pairẽ edificii.
¶Siẜuitus stillicidii imposita sit
¶ Si antea extegula casitauent ailli¬
cidium. postea extabusa. ietaliams¬
teria casitare nonpõt. ¶Si tilicie¬
dium qͣuoquo modo ad ꝗntum  sit.
altius tollipõt. Leuiorenm fit eo
pacto ẜintus. cum qͦ exalto cadet le¬
at adlocum ẜuientem. Inferius de¬
mitti ł ipõt. quia fit grauior ẜuit᷑.
ducipõt stillicidium. quia unirõ
magis incipi⁊ eadere. ꝓduci ñpõt
nealio loco cadat stillicidum. quã
in quo posita ẜuitus. Lenius facẽ
dit edificat usꝙ adeunilocũ ꝑdu¬
cadit. S⁊ ⁊ si in edificio cadit stilli.¬
cidium: supͣ edificare ei conoeditur

Expanded text:
ultra quam quod necesse esset itineris causa deultra quam quod necesse esset itineris causa demoliar. Si sublatum sit aedificium, ex quo stillicidium cadit, ut eadem specie et qualitate reponatur, utilitas exigit, ut idem intellegatur: nam alioquin si quid strictius interpretetur, aliud estinterit, quamuis area pars est aedificii. Si seruitus stillicidii imposita sit, Si antea ex tegula cassitauerit stillicidium, postea ex tabulato uel ex alia materia cassitare non potest. Stillicidium quoquo modo adquisitum sit, altius tolli potest: leuior enim fit eo facto seruitus, cum quod ex alto, cadet leat ad locum seruientem: inferius demitti non potest, quia fit grauior seruituduci potest stillicidium, quia in nostro magis incipiet cadere, produci non potest, ne alio loco cadat stillicidium, quam in quo posita seruitus est: lenius facere dit, aedificat, usque ad eum locum cadit: sed et si in aedificio cadit stillicidium, supra aedificare ei conceditur
Abbreviated transcription (Latin):
cidia suscipiat. edificioꝵ uicinoꝵ̾.
ħ igitur polli cetur uenditor sibi ꝗd̾
op̃ .l. Si fistule ꝓ quas aquas ducã
edib meis applicate dãpnũ mͥ dent
infact᷑umꝰ actio mͥ conpenit. S ⁊ ⁊ dãp¬
ni infecti stip̾ulari atepotero.
ti ꝯmuni. q̃ aut ex castello aut exce¬
lo aquã capit. ñ uire hab̾i ꝓculꝰ ait.
quã sielit intriclimosuo. ł incu¬
biculo aquã effundere. Si neratiuᷤᷤ
ait.Sitalis sit usus tepidaru ut as¬
si duum humoiẽ hãt: ⁊ idnoceat u¬
sub lato pariete maneat: simo non
ad parietẽ ꝯmunẽ hr̃e. sabinuᷤ recte
scb̃it. qͣa remoueri re possut.
d̾.u.s Seruitutes q̃ insuꝑficie cõ¬
sistunt pꝰsessiõne retineant᷑. Nã si
forte exedib meis medes tuas tig¬
nũ inmissum habuero. ħuti ininiᷤ¬
sum habeamͣ ꝑ caĩtigni possi deoh.
meã ire a gere cessisti. nec exͣ plano
aditus addomũ ineã ꝑareã tuã eẽt.
iuieͦ facere possum. dum neꝗd aliud

Expanded text:
cidia suscipiat aedificiorum uicinorum: hoc igitur pollicetur uenditor sibi quidabinum. Si fistulae, per quas aquam ducas, aedibus meis applicatae damnum mihi dent, in factum actio mihi competit: sed et damni infecti stipulari a te poteroti communi, quae aut ex castello aut ex caelo aquam capit, non iure haberi Proculus ait: quam si uel in triclinio suo uel in cubiculo aquam effunderet. sed Neratius ait, si talis sit usus tepidarii, ut adsiduum umorem habeat et id noceat usublato pariete maneat, si modo nad parietem communem habere Sabinus recte scribit, quia remoueri hae possunt.um Servitutes, quae in superficie consistunt, possessione retinentur. nam si forte ex aedibus meis in aedes tuas tignum immissum habuero, hoc, ut immissum habeam, per causam tigni possideo habin domum meam ire agere cessisti nec ex plano aditus ad domum meam per aream tuam esset, iure facere possum, dum ne quid
Abbreviated transcription (Latin):
hĩs neofficeret uicmi luminibus
ẜuitutẽq prãret. dep̾osuit odĩfici¬
um. concedenda erit legͤãt̾ano u¬
tilid ac̾tio quap hibeatur hr̃s. si pꝰ¬
ea extollere suprapͥorem modum
edificumi conabitur.
ulianꝰ.ł. Siedes mee ẜuiant edi¬
b lucn titii ⁊ edib publii meuii.
nealtius edificare iñ liceat. ⁊ ati¬
tio p̾cario petierim ut altiꝰ tolłem¬

Expanded text:
res, ne officeret vicini luminibus servitutemque praestaret, deposuit aedificium, concedenda erit legatario utilis actio, qua prohibeatur heres, si postea extollere supra priorem modum aedificium conabitur. um. Si aedes meae seruiant aedibus Lucii Titii et aedibus Publii Maeuii, ne altius aedificare mihi liceat, et a Titio precario petierim, ut altius tolle
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃.ł. 5 maꝗs edes habebat. una
c̃tignatione tertas: utras ꝙ diu̾sis
legauit. oixi. quia m̾agͣis placeat
cuius ꝙ sint ꝯtignationis: exreligi¬
one cuius ꝙ dñiiforetign̾a. necullã
inuoẽ habitura̾s actionẽ ius ñ eẽ
inmissum hab̾e. nec int̾ est pure utł¬
ꝙ ansub conditionẽ alnĩ edes lega

Expanded text:
as quis aedes habebat una contignatione tectas: utrasque diversis legavit. dixi, quia magis placeat cuiusque sint contignationis, ex regione cuiusque domini fore tigna nec ullam invicem habituros actionem ius non esse immissum habere: nec interest, pure utrisque an sub cond
Abbreviated transcription (Latin):
piã. Nouenim una ẜuitus titio ⁊ me¬
nio debebatur. s due. angum̃tum iei
set: ab eo solo lib̾arer. altĩ nicͥominus
ẜ uitutem deberem. ¶Lib̾tas ẜ uitutis
usucapit̃. sicͦdes possi deaut᷑. quare si
is ꝗ altius edificatum habebat ante

Expanded text:
itus Titio et Maevio debebatur, sed duae. argumentum rei set, ab eo solo liberarer, alteri nihilo minus servitutem deberem. Libertas servitutis usucapitur, si aedes possideantur: quare si is, qui altius aedificatum habebat, ante
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ uitus ꝑealoca nulli deberipõt.
ũ eas neaut ibi consistas. Et idõ suͥ
conceds iugtibi ñ eẽ fundotuo uti
fri. incͥ agitur. alit̃ atꝙͣmͥ sic̃cedas¬
minuende aq̃ meegra. ¶ Surtutum
ñ ⁊ͣnitura ẽ . ut aliquid faciat quis
ueluti uiri diaria tollat: aut ame¬
niorẽ ꝓ spectum p̃rẽt. aut inħ ut in
suo pinguat. ft ut aliquid patiat̃¬
ulianꝰ .ł. iquipignori fũdũ accep̃
ñ est iniquũ utilem peionẽ ẜuituti
dari. sicuti ip̃ius fundi uͭtił petitio

Expanded text:
uitus per ea loca nulli deberi potesum eas aut ibi consistas: et ideo si mihi concedas ius tibi non esse fundo tuo uti frui, nihil agitur, aliter atque siminuendae aquae meae gratia. Servitutium non ea natura est, ut aliquid faciat quis, veluti viridia tollat aut amoeniorem prospectum praestet, aut in hoc ut in suo pingat, sed ut aliquid patiatum Ei, qui pignori fundum accepit, non est iniquum utilem petitionem servitutis dari, sicuti ipsius fundi utilis petitio
Abbreviated transcription (Latin):
Id̾ dicendum est ¶Caueraut̃ debz boĩ
t᷑um redegerint. ut inde possit apparẽ¬
appurere.an ⁊ quatenus rempeiorem
legatariꝰ fecerit. Utiliuis aũt uisũ ẽ
stipłatione deħ caueri. ut si quis ñuri
boni arbitratu arbitatu utat̃. con¬
¶Si ꝗd̾ diximus idꝗ ĩextabit resti¬
tuere ñipãm rem stipulat̃ ꝓ etarius.
Inutilit enim rẽ suam stipularundr̃. s¬

Expanded text:
idem dicendum est. Cauere autem debet uiri tum redegerint: ut inde poss‹i›t apparere, an et quatenus rem peiorem legatarius fecerit. Utilius autem uisum est stipulatione de hoc caueri, ut, si quis non uiri boni arbitratu utatur, cod diximus id quod inde exstabit restitutu iri, non ipsam rem stipulatur proprietarius inutiliter enim rem suam stipulari
Abbreviated transcription (Latin):
tpr adquiri psacnit. ħ ita uer̾inẽ.
si in eumlo cum nic̾ excelo aque ue¬
ne ex quo ẜuitus ñ consistit dãpnũ
uicius semuset. dicendunẽ dãp¬
ni infecti stipulatione locu hre.¬
uirent cum enuss traditas sͥ accep̃
confusa sublataꝙ ẜ untus ẽ. Et sirin¬
sus uendere nult. noĩatim imponẽ.¬
da ẜuitus ẽ. Alioquin lib̾e uenent.
ES ipartem p̃di uactus sum qd̾ mͥa¬

Expanded text:
tempore adquiri placuit. hoc ita verum est, si in eum locum nihil ex caelo aquae vene, ex quo servitus non consistit, damnum vicinus sensisset, dicendum est damni infecti stipulationem locum hervirent, cum emisset traditas sibi accepit, confusa sublataque servitus est, et si rursus vendere vult, nominatim imponenda servitus est: alioquin liberae veniunt. Si partem praedii nanctus sim, quod m
Abbreviated transcription (Latin):
officiat. eque dicendum erit oc̃ impo¬
sitam ẜuitutẽ eum facere. Lan ⁊arbõ
effi cit quominus celum uidi possit.
¶Sitñ id qd̾ ponitur: lum̃ quid̃ ncͥ impe¬
diat. solẽit aũt auferat. siquid̾ eo lo¬
brã facit inloco cusolfuit necessaruiᷤ:
contra ẜuitutem impositã fier ¶P con¬
trariũ si deponat edificiũ. ł arbori̾ri¬
mos. quofacto locus opacꝰ quondã.
cep̃ soliseẽplenus: ñ facit contra ẜ ui¬
tutem. hanc enim debuit nelumini¬
b offitiat. nũc ñ luminib officit.
Siplu eqͣliolum̃ facit. ¶Int̃ dũ dicip̃¬

Expanded text:
officiat, aeque dicendum erit contra impositam servitutem eum facere: nam et arbor efficit, quo minus Caeli videri possit. si tamen id quod ponitur lumen quidem nihil impediat, solem autem auferat, si quidem eo lobram facit in loco, cui sol fuit necessarius, contra servitutem impositam fieri. Per contrarium si deponat aedificium vel arboris ramos, quo facto locus opacus quondam coepit solis esse plenus, non facit contra servitutem: hanc enim debuit, ne luminibus officiat, nunc non luminibus officit, sed plus aequo lumen facit. Interdum dici
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃o edes tuas aituis sublatas hius
Alioquin sinic̾ nouifeceris. retineo
ẜuitutẽm ¶ I⁊̃ sitignimmnissi ede̾ tue
ẜuitutẽ debent. ⁊ egoereinero tign¬
um. itademũ amito ius meũ. situ
foram̃ unde exẽptine tignũ obtu¬
rau̾eris. ⁊ posfitutum tpo itahabuus.¬

Expanded text:
pus aedes tuas altius sublatas habueris: alioquin si nihil novi feceris, retineo servitutem. item si tigni immissi aedes tuae servitutem debent et ego exemero tignum, ita demum amitto ius meum, si tu foramen, unde exemptum est tignum, obturaveris et per constitutum tempus ita habu
Abbreviated transcription (Latin):
pradeum ꝓtinere ꝓpt̃ confusionẽ.
Si si exstipulatu cum eo agͥ. aut ip¬
souire uiutilit̾ agi dicendumest.
siniribom arb itrarium ħusc por¬
rigit᷑ ut infactum excipe debebit.

Expanded text:
pertinere propter confusionem: sed si ex stipulatu cum eo agatur, aut ipso iure inutiliter agi dicendum est, si viri boni arbitrium huc usque porrigitur, aut in factum excipere debebit.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.x. Nemo enimpͥis edificiis ẜuitu¬
tẽ impone̾ põt. msi ⁊ is ꝗ ced̾it᷑. ⁊̃ is cu¬
i cui ceditur. in conspertu hañt ea edi¬
ficia. itaut officere alterum alteri
reũ ꝙ mea domoerat quo aduiueret
ꝑ domũ cuius habitatio relicta erat.
aditus fuit. quesitumẽ. anolĩpicus
tutem quid̾ neẽ s ihered̾ transire ꝑ
domũ adea q̃ ꝯmemoratas p̃oĩse. dũ
ñnodeat legatanio. ¶Lucius ticius
a ꝑtopariete domus sue quatenꝰ stilli¬
cidii rigor. ⁊tignoꝵ ꝓtectus ꝯpete¬
bat. ianuã inpublico aꝑuit. queto:
cumineq luminib publii meuii ui¬
cini. neq itineri uicini office̾t. neꝙ
uicinus adꝓhibendum hab̾et. resp

Expanded text:
 nemo enim propriis aedificiis servitutem imponere potest, nisi et is qui cedit et is cui ceditur in conspectu habeant ea aedificia, ita ut officere alterum alteri ea domo erat, quoad uiueret,per domum, cuius habitatio relicta erat, aditus fuit: quaesitum est, an Olympicus ed heredem transire per domum ad ea quae commemorata sunt posse, dum non noceat legatario. Lucius Titius aperto pariete domus suae, quatenus stillicidii rigor et tignorum protectus competebat, ianuam in publico aperuit: quaero, cum neque luminibus Publii Maeuii uicini neque itineri uicini officeret nequeuicinus ad prohibendum haberet. resp
Abbreviated transcription (Latin):
faut enim supͣ alienũ edificium su¬
ꝑuis habere nemopõt. ¶ Siextrib
coib in loco imparipositis edes me¬
die suꝑiorib ẜuiantedib inferi¬
ores aũt nulli ẜuiant. ⁊ pañes coĩs¬

Expanded text:
enim supra alienum aedificium superius habere nemo potest. Si ex tribus aedibus in loco impari positis aedes mediae superioribus serviant aedibus, inferiores autem nulli serviant, et paries co
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽht̃.S⁊ dip̃a stipulatio ꝯdici
potĩt ¶Cumusus. f pecunie legatꝰ
et expͥmi cebent hii duo casus insti¬
pulationẽ. cum morieris aut capite
minueris dari id curo hii ouo soli
cisus qm̃ pecunie musus alit̃ amit¬
ti ñpõt quam his caub¬

Expanded text:
tionem: sed et ipsa stipulatio condici poterit. Cum usus fructus pecuniae legatus esset, exprimi debent hi duo casus in stipulatione: "cum morieris aut capite minueris, dari": idcirco hi duo soli casus, quoniam pecuniae usus aliter amitti non potest quam his ca
Abbreviated transcription (Latin):
uitutem ꝯsistere si si rursus autĩd
cuiadquisitasit ꝓnitus: aut mediũ
auienaueio int̾pellari eam donecme
duob eod mom̃to tradido. iudẽdũẽ.
anẜuitus alt̾utris imposita ualeat.
qͣuia aliems quid̾ eoib nec imponi.
nec acquin ẜuitus põt s ⁊ aute tradi

Expanded text:
uitutem consistere, sed si rursus aut id, cui adquisita sit seruitus, aut medium alienauero, interpellari e‹a›m, donec meduobus eodem momento tradidero, uidendum est, an seruitus alterutris imposita ualeat quia alienis quidem aedibus nec imponi nec adquiri seruitus potest. sed ante tradi
Abbreviated transcription (Latin):
sit. łalio modo partem suamaliena¬
uerit. pꝰ deindesocius cesserit: nicħ ĩ
ãgͦetur. Cumenim postremus cedat:
om̃s cͦefsissent. Igitur tur sũs hͥagͥ
actus pendebit. conec nouus socmᷤᷤ
cidit. Ergo ⁊ erdiu̾so. sieiqui ñ cessit
aliquio tale coꝵ contigerit. exnito¬
gro om̃s cedere debebit. ł antũ n
tps ciꝰ remissumẽ qͦd arefacereposst̃.¬

Expanded text:
 alio modo partem suam alienauerit, post deinde socius cesserit, nihil agetur: cum enim postremus cedat, omnes cessissent: igitur rursus hic actus pendebit, donec nouus socius acciderit. ergo et ex diuerso si ei, qui non cessit, aliquid tale eorum contigerit, ex integro omnes cedere debebunt: tantum enim tempus eis remissum
Abbreviated transcription (Latin):
stitui ut quis int̾ dĩ e duntaxat eat.
ꝙ facere cuxa p̃dia urbana etiam
ominns aliis quib uellet multis eas
dẽ suum quis dãpnare. nealtius ede̾
inparietẽ inmittere. ł stillicidia ad¬
u̾sus cum habere. ł it patiat̃ uicinũ
ꝑ fundum suũ ł herẽois ire agere.
aquãue ex eo oncere.

Expanded text:
stitui, ut quis interdiu dumtaxat eat: quod fere circa praedia urbana etiam lo minus aliis quot uellet multis easdem suum quis damnare, ne altius aedein parietem immittere, vel stillicidia adversus eum habere, vel ut patiatur vicinum per fundum suum vel heredis ire agere aquamve ex eo ducere.
Abbreviated transcription (Latin):
git̃ nec utilit᷑ mntendetur uis sͥ eẽ in¬
uito ete edificanim haẜe: cũ eoifici¬
ũo soliconditionẽ secutũ mutilem
faciãt intentione. Cetm siinsuo mi.¬
ceriam p̃cario ꝗ seruitutem t debuit
dubint duxerit. neꝙ lib̾tas inucãpi

Expanded text:
tiliter intendetur ius sibi esse inuito te aedificatum habere, cum aedificium soli condicionem secutum inutilem faciat intentionem. ceterum si in suo maceriam precario, qui seruitutem tibi debuit, duxerit, neque libertas usucapi
Abbreviated transcription (Latin):
nas eẽ. inuito te nec pͥuato nec publi¬
conomine. quis ꝗ̃l apidem cedere põt.
cui io faciendi iuis ñ est. insitał cõ¬
suẽtũdo millis lapidicinis ꝯsistit.
nt si quis uoluerit ex his ced̾e. ñali¬
ẜ hoc faciat: nisi prius solitum so

Expanded text:
publico nomine quisquam lapidem caedere potest, cui id faciendi ius non est: nisi talis consuetudo in illis lapidicinis consistat, ut si quis uoluerit ex his caedere, non aliter hoc faciat, nisi prius solitum so
Abbreviated transcription (Latin):
quid̾ titio ẜuitutẽ coucesseritab so¬
lutus ẽ. Sinuõ alii concessent. exẽp¬
toten̾ebitur. a quo ñ ab horret. ꝗ mar
dendo dixerit fundum titio ẜuire. cũ
ei ñ ẜ uiret: eẽt aũt obligatus uñdi¬
tor titio ad ẜ initutem prãndã. ana¬
gere possit eruendito: ut ep̃tor ẜui¬
tutem imponi patiatur p̃dio quod
mercatus ẽ. magie ꝙ putat ꝑmitten¬
dumagere ¶demꝙ ait ⁊ sipossit uẽ¬
oitor titio ẜ uitutẽ uendere. eq̃ age̾

Expanded text:
quidem Titio seruitutem con- cesserit, absolutum est: si uero alii concesserit, ex empto tenebitur. a quo non abhorret, quod Mdendo dixerit fundum Titio seruire, cum ei non seruiret, esset autem obligatus uenditor Titio ad seruitutem praestan- dam, an agere possit ex uendito, ut emptor seruitutem imponi patiatur praedio quod mer- catus est: magisque putat permittendum agere. idemque ait et si possit uenditor Titio seruitut
Abbreviated transcription (Latin):
i̾buta ẽ. his quil ẜ uitus debet̃. qͣ tñ
accedere eis sit necc̃e: insi incessioẽ
praeũ siforte subt̾ra aquaducatur.
So⁊ ⁊ depssurum ł ad leuatũm riuum
sine id fac̾eres cautum sit. ¶ Si ꝑtuũ
fundũ uis ẽ mͥ aquã riuo ducere.¬

Expanded text:
ibuta est his, quibus seruitus debetur, qua tamen accedere eis sit necesse, nisi in cessionepra eum si forte sub terra aqua ducatursed et depressurum uel adleuaturum riuumsi ne id faceres cautum sit.Si prope tuum fundum ius est mihi aquam riuo ducere
Abbreviated transcription (Latin):
tacita ħ uira secuntur. utreficere mͥ
tuiũ lic̃eat. ut ad ireͦ quã ꝓ maxime
possim ad reficiendumeum: ego fa¬
briꝙ inei. Item ut spacium relin qͣt
michi dne fundi quo dextra ⁊ simstͣ¬

Expanded text:
tacita haec iura sequuntur, ut reficere mihi riuum liceat, ut adire, qua proxime possim, ad reficiendum eum ego fabrique mei, item ut spatium relinquat mihi dominus fundi, qua dextra et sinist
Abbreviated transcription (Latin):
aur.i. Cumfundꝰ fundo ẜuiat. uẽ¬
ont quoꝙ fundo ꝓ untutes secuntur.
E dificia qnoq sumdis. ⁊ sundiedifi
fundo botriano quem retiuebat le¬
gẽ decerat. necontiae̾um pudatio
trinaria erercetm. quãius mariꝙ
fides contractus legem ẜuarinen

Expanded text:
um.Cum fundus fundo seruit, uendito quoque fundo seruitutes sequuntur. aedificia quoque fundis et fundi aedificfundo Botriano, quem retinebat, legem dederat, ne contra eum piscatio thynnaria exerceatur. quamuis mari, fides contractus legem seruari uen
Abbreviated transcription (Latin):
neꝙ acquirere alienis eoib ẜuiutẽ
neq imponere᷑ poͣt. ¶ Si quis p̾artem
eoĩ tradat. ł partem fundi. ñpõt ẜ
uiturem im᷑pone̾ quiꝰ ꝓ partes ẜ uini̾
imponi ñ põt. s nec acquiri¶plane
unã domũ dñs uduas diuiserit. ut
binas edes connunes habeamus. si¬
mul tradendo id̾ effictie possumus:
p̃ cedentem traditionẽ efficace Iͣntnͣ¬

Expanded text:
e adquirere alienis aedibus seruitutem neque imponere potest.Si quis partem aedium tradet uel partem fundi, non potest seruitutem imponere, quia per partes seruitus imponi non potest, sed nec adquiri. planeunam domum in duas diuiserit, ut binas aedes communes habeamus, simul tradendo idem efficere possumus, praecedentem traditionem efficace
Abbreviated transcription (Latin):
mine ł aurienda. ł sig quis ẜuitutem
castello imposuert. quidã dubitauer.
tons antonin adtullianũ adicitur.
lici ẜuitus iureñ ualuit. sitñ huclegͥe
sͥ ħ ius ac̃quisiuit. tu̾endumẽe eum
ꝗ ħ ĩns possedit.

Expanded text:
mine uel haurienda, uel si quis seruitutem castello imposuerit, quidam dubitauerunt, toris Antonini ad Tullianum adicitur, licet seruitus iure non ualuit, si tamen hac lege sibi hoc ius adquisiuit, tuendum esse eum, qui hoc ius possedit.
Abbreviated transcription (Latin):
r̾acioemafor alius eius quã trins trbe¬
rim equis simũ puto seꝑãt᷑im tͥbutioe
faciendam. neex alterius re merceue
alii indẽpnes fiant. alii dãpuũ senti
crcditoris pecunia sint ꝯparate. dicẽ¬
dumerit om̃s intributum uenne.m
sifir̾t crediton ꝓignorate¶ Sisdedi
meroem meã uenꝰdendam. ⁊ exstat᷑ i de¬
amus neiniquũ fit intributum meuo¬
cari. ⁊quid̾ inc̾teditum habii tributi¬
olocum habebit. emmuõ si ñ habii. ꝗ a
res uñdite ñ alias desmant eẽ mẽe quã¬
sore dato. ł alias sans facto dicendum
erit uendĩc᷑are mepone. ¶Tributio aũt
possut merris peculiaris creditores
cauete deb⁊ creditor ꝓpͣratase rẽfusuꝵ.
siforte alii emerseruit cditores.
culio occupantis meliorem cãm̃t̾acit.
srequalem condicionẽ quandoꝙ a¬

Expanded text:
ratiocinator, alius eius quam trans Tiberim, aequissimum puto separatim tributionem faciendam, ne ex alterius re merceue alii indemnes fiant, alii damnum sentiancreditoris pecunia sint comparatae, dicendum erit omnes in tributum uenire, nisi fuerint creditori pigneratae. Sed si dedi mercem meam uendendam et exstat, uideamus, ne iniquum sit in tributum me uocari. et si quidem in creditum ei abit, tributio locum habebit: enimuero si non abit, quia res uenditae non alias desinunt esse meae, quasore dato uel alias satisfacto, dicendum erit uindicare me posse. Tributio autempossint mercis peculiaris creditores, cauere debet creditor iste pro rata se refusurum, si forte alii emerserint creditoresculio occupantis meliorem causam facit, sed aequalem condicionem quando
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝙ u ibuetur ꝓrata debiti sui. ¶
aũt totn peculium uenit miri¬
butum. s⁊ id dumta xat qd̾ exea mer¬
ceẽ siuemeroes manẽt siue p̃cune
aꝵ iecep̾tunẽ conu̾sumueẽ in pecu¬
lumi.¶S⁊ ts adnue debeat᷑ merci̾noĩe
aquib dam quib solebat ẜuus distͣ¬
here. hoc quoꝙ tribuenir ꝓut fu̾ĩt
receptum ¶ s ꝓpĩ mercem ẜuus iste
in tabnã habeat instrum̃tum anhoc
quoꝙ tribuatur. ⁊ abeo ait. ⁊ ħ tͥbui⁊¬

Expanded text:
s tribuetur pro rata debiti sui. Non autem totum peculium uenit in tributum, sed id dumtaxat, quod ex ea merce est, siue merces manent siue pretium earum receptum conuersumue est in peculium. Sed et si adhuc debeatur mercis nomine a quibusdam, quibus solebat seruus distrahere, hoc quoque tribuetur, prout fuerit receptum. Si praeter mercem seruus iste in tabernam habeat instrumentum, an hoc quoque tribuatur? et Labeo ait et hoc tribui
Abbreviated transcription (Latin):
extrahoc inpeculium habuit ũ tribu¬
innegotiationẽ habiit exmerreꝰ pa¬
rata etiam hec tribuentur ¶Si plures
habuit fuus creditores. si qnodanm
mercib certis. anbĩs mnhied̾ ꝯfundẽdi
erunt. ⁊ om̃s intributum uocandi
intputa duas negotiationes ererce¬
bat. puta sagaiuni linteariam⁊i se¬
pͥaratos habuit creditoies puto se¬
parĩtim eos umbutum uocari. miꝰ¬
quisꝙ enim eo ꝑ mercis magio quã
ipi credidu.¶Sisi duas tab̾nas eiꝰd̾

Expanded text:
extra haec in peculium habuit, non tribuin negotiatione habuit ex merce parata, etiam haec tribuentur. Si plures habuit seruus creditores, sed quosdam in mercibus certis, an omnes in isdem confundendi erunt et omnes in tributum uocandi? ut puta du‹a›s negotiationes exercebat, puta sagariam et linteariam, et separatos habuit creditores. puto separatim eos in tributum uocari: unusquisque enim eorum merci magis quam ipsi credidit. Sed si duas tabernas ei
Abbreviated transcription (Latin):
quoq adntendunẽ. Nam inuiriã
oñs pati nondeb. licz intributum uo¬
caturꝰ. Qd tam̃ si dñs tribuere uolit.
nec hane molestiam suscipere. s⁊ pecu¬
lio ł mercib cedere paratus sit : pedurs
refert. audiendũneũ. que sententia
ht̃ equitatem ⁊ pleꝵ ꝙ arbitrũ in hãc
remp̃tor debebit dare. cuius int̾̃uen¬
tu tribuantur merres peculiares¶Si
cuiuio colo malo factinnẽ quominus
itatribueret᷑. ĩ neum tributoriadatur.
ut qnͣtominus tributum sit quã debiũt
prẽt. Queaccio dolum malum coħe⁊
dm̃ snmns aut̃ tribuere uidetur. etiã
eamauertit aut uilioris data opera

Expanded text:
 admittendum est: nam iniuriam dominus pati non debet, licet in tributum uocatur. Quid tamen si dominus tribuere nolit nec hanc molestiam suscipere, sed peculio uel mercibus cedere paratus sit? Pedius refert audien dum eum, quae sententia habet aequitatem: et plerumque arbitrum in hanc rem praetor debebit dare, cuius interuentu tribuantur merces peculiares. Si cuius dolo malo factum est, quo minus ita tribueretur, in eum tributoria datur, ut quanto minus tributum sit quam debuerit, praestet: quae actio dolum malum coercet domini. minus autem tribuere uidetur etiam eam auertit aut uilioris data opera
Abbreviated transcription (Latin):
tinua uarlaccione dandaẽ. om̃ibus
debent contra hentes¶Si si intotum
ꝓhibuit cum eo contra hi p̃positi loco
non habetur cum magis hiccustodi
sit loco quam institutoria:. gͦ necuẽ¬
deremetrem hiepoterit nec modicum
quid extab̾na. ¶Simstitutoria reete
actumẽ. ur ibutoria ipõ unt locum ñ
habet. Neꝙ eium põt habere locum
iributoria in mercede dñica . q̃dsi nõ
fuit istitor dñice m̃ci trbutoria srẽ

Expanded text:
ontinua uariatione, danda est omnibusdebent contrahentes. Sed si in totum prohibuit cum eo contrahi, praepositi loco non habetur, cum magis hic custodis sit loco quam institoris: ergo nec uendere mercem hic poterit nec modicum quid ex taberna. Si institoria recte actum est, tributoria ipso iure locum non habet: neque enim potest habere locum tributoria in merce dominica. quod si non fuit inst
Abbreviated transcription (Latin):
erit pupillum tenen. quã du p̃posituᷤ
manet. remouendus emmfuit atuto
tis utetur nonsine ca̾use cogiutioẽ.¬
¶ De quo palam ꝓscptum fueri necui
eo contrahat̃. is p̃positi loco nonhabet̃
ñ cnim ꝓmittendum erit quasi cum ĩ

Expanded text:
erit pupillum teneri, quamdiu praepositus manet: remouendus enim fuit a tutotis utetur non sine causae cognitione. De quo palam proscriptum fuerit, ne cum eo contrahatur, is praepositi loco non habetur: non enim permittendum erit cum i
Abbreviated transcription (Latin):
atactionẽ tenebor nomine eius exep¬
to accõne. Item si forte adem̃dum
cumpposuero tenebor duan taxat ex
uendito. S⁊ negsi adem̃dum ⁊ illeũn¬
did̾it ue ꝙ si aduendendum ⁊ illeeme¬
di si pecunam ꝯuis d yderit institori
a dem̃das merces p̃positõ locus est insti¬
toris.¶Idemꝙ si adpensionem ꝓtaberna
exsoluendam qd̾ itaueꝵ puto nsi ꝓhi¬
bitus fuit mutuari. ¶ Si eiquẽ aduẽ¬
dẽclũ. em̃dũ ue oleũ p̃posuit mutuũ o¬
leũ datũ sit dicẽdũ eĩt istitoriã locũ hñ
reddit. in stitoria teneri. Nimeius rei¬
causa in quã ĩpo suus ẽ contractumest
iisi forteman datumeisiui p̃sentipe¬
cuma uendeie. Qͣ si fortepignus
cumeo dmractum est. equumẽ igtioe q
itor ms̃ ł tutor łcurator institorem
p̃posiñt dicendumerit ueluu᷑ ãme p̃po¬
sito dandam institoriam accõuem.

Expanded text:
actionem, tenebor nomine eius ex empto actione: item si forte ad emendum eum praeposuero, tenebor dumtaxat ex vendito: sed neque si ad emendum, et ille vendiderit, neque si ad vendendum, et ille emeSed si pecuniam quis crediderit institori ad emendas merces praeposito, locus est institoriae, idemque et si ad pensionem pro taberna exsoluendam: quod ita uerum puto, nisi prohibitus fuit mutuari. Si ei, quem ad uendendum emendumue oleum praeposui, mutuum oleum datum sit, dicendum erit institoriam locuei, in quam praepositus est, contractum est: nisi forte mandatum ei fuit praesenti pecunia uendere. quare si forte pignuscum eo contractum est, aequum est ignoranti ator meus, tutor, curator institorem praeposuerit, dicendum erit ueluti a me praeposito dandam institoriam actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
portigendum. ¶ꝑ eculiarẽ añi mer¬
cem non sicuti peculium accipimus.
quippe pecunũ deducto qd̾ onõ oebe¬
tur accipitur. merx pecuuaris etiam
sinic sit ĩpecło. dñm t̾ͥbutoria obligat
ita demũ si sciente eonegotiabitm:
tatem sipacientiam. nonenm uel¬
ne tributoria. ¶Potestatis uerbũ
adoẽm serum. Itemadom̃s quisint

Expanded text:
eculiarem autem mercem non sic uti peculium accipimus, quippe peculium deducto quod domino debetur accipitur, merx peculiaris, etiamsi nihil sit in peculio, dominum tributoria obligat, ita demum si sciente eo negotiabitur. tatem, sed patientiam: non enim uelne tributoria. Potestatis uerbum ad omnem sexum, item ad omnes, qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sisoluendo tutorsit exdolo eius pupil
rem hãt prãret᷑. Sr ⁊ supĩus pupilli do.¬
lo factimisit. sieius etatis sit. ut do¬
li capar sit efficeie ut teneat̃ qũans
scientia eius ñ sufficit ad n a otiattẽ¬
tionẽ. quidg est scientia eiu s tmori¬

Expanded text:
si soluendo tutor sit, ex dolo eius pupillrem habeat, praestet. Sed et si ipsius pupilli dolo factum sit, si eius aetatis sit, ut doli capax sit, efficere ut teneatur, quamuis scientia eius non sufficiat ad negotiationem. quid e
Abbreviated transcription (Latin):
mntegrũ. qd̾ ei aincario deberetur.
¶S ⁊ si ancilla negͣabit᷑ admittẽdã
tributonam dicimus. ¶Itẽparin
resert cumipõ fuo cc̾hatu. ancumͣ
in stitu᷑toir euis. ¶ Meroo nomi¬
nemerito adicitur. ne m̃s negoti¬
atiõ cͥum ẽo factambntoria indii¬

Expanded text:
ntegrum, quod ei a uicario debetur. Sed et si ancilla negotiabitur, admittendam tributoriam dicimus. Item parui refert, cum ipso seruo contrahatur an cum institore eius. 'Mercis nomine' merito adicitur, ne omnis negotiatio cum eo facta tributoriam ind
Abbreviated transcription (Latin):
accio dañdaest. ¶ Siẜuum tie insti¬
tutorem habiũs ł tocum ex ħ edicto uł
cumticio infe̾riorib edictis agerepo¬
terti s ⁊ si cumeo tu contrahi uetiusti.
cimiticioduntaxat agipoterit. ¶ Si
inpubes patri habenti institutores hĩs
extitĩt. deinde cũlis contractum fuit.¬
ꝓpt̃ itilitatẽ ꝓmiscuᷤͦ usus q̃ ad modũ
ubi post mortem tutoris chus aucto¬
ritate mititutor p̃posĩtus eit cum eo
acͣ h rerit᷑ seiuis contrac tus certe noĩe.
ꝗ ante aditã heditatem int̾cessit. ena¬
sifuriosus hr̃s existat. dandãm eẽ accõ¬
nẽ. eniam põp sc̾psit. ñ enim inputãdũ

Expanded text:
actio danda est. Si seruum Titii institorem habueris, uel tecum ex hoc edicto uel cum Titio ex inferioribus edictis agere potero. sed si tu cum eo contrahi uetuisti, cum Titio dumtaxat agi poterit. Si impubes patri habenti institores heres exstiterit, deinde cum his contractum fupter utilitatem promiscui usus, quemadmodum ubi post mortem tutoris, cuius auctoritate institor praepositus est, cum eo contra hitur. Eius contractus certe nomine, qui ante aditam hereditatem intercessit, etiamsi furiosus heres exsistat, dandam esse actionem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
spoliauĩt. dandam ineuinquasi instito¬
riam accõnem quamuis ⁊ furti ⁊ inui¬
naꝵ acͣtio ꝯpetẽt ¶Idem labeo ait siqͥs
pistor ẜuum suum solituo fuit incertũ
locum mittere ad panẽ uñdendum. de¬

Expanded text:
quasi institoriam actionem, quamuis et furti et iniuriarum actio competeret. Idem Labeo ait: si quis pistor seruum suum solitus fuit in certum locum mittere ad panem uendendum, de
Abbreviated transcription (Latin):
N conuentum accipi. ut ꝑ iide teneã¬
tut inuecta ullata acsi spãlit̃ ꝯuenis¬
set. ccrte lihati huius modi pͥignus ñ
missioni non officert obpensionem
bp̃ .x. Inp̃diis tusticis fructꝰ ꝗibi na¬
scinitur tacite intelliguntur pͥignoĩ

Expanded text:
 conuentum accipi, ut perinde teneantur inuecta et inlata, ac si specialiter conuenisset, certe libertati huiusmodi pignus non omissioni non officere ob habitationem bus. In praediis rusticis fructus qui ibi nascuntur tacite intelleguntur pignori
Abbreviated transcription (Latin):
ceũ.ł.⁊ u̾torishrs cumħe depupil¬
li transadtione facta cumereama iorẽ
partem soluisf: inresi duam qnͣtitatẽ

Expanded text:
um. Tutoris heres cum herede pupilli transactione facta, cum ex ea maiorem partem soluisset, in residuam quantitatem