comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duce miliciam ut ꝑpetuo labore ac metu tor¬
pa militũ atq am̃os actere̾t utq qd̾ est
apud liniũ aliq̃̃ ausis equitibꝰ ab eopecere
ui sibi pro re bene gesta laxaret aliquid
laboris sic illude̾t ne nichil dimissũ dicatis
remitto ne utiq dorsũ demulceatis cũ ex
lictore cũ securi accito ludens quoq mortꝭ
liquo succurrebat. Q messius qui quod a
limo p̃termissũ uuro bello puĩto scdo eo p̃lio
qd̾ id trebiã gestũ est quĩq cohortibꝰ ex¬
ea statoe cuiꝰ custodĩa illis ꝯmiẜat hostiũ
inderectꝰ ut eandẽ illico rexeterẽt imꝑa¬
int non qr id fieri posse confide̾t sed ut
militarẽ culpã acri imxio castigaret deẜ
additũ erat ut si quis ex eonũc in castra
refin̾et tã hostis occideret᷑. qd ultĩe utcita¬
tis acutissimũ calcat ad actũ aĩs ⁊ lassitu

Expanded text:
duce militiam, ut perpetuo labore ac metu corduce militiam, ut perpetuo labore ac metu corpora militum atque animos attereret, utque, quod est apud Livium, “aliquando ausis equitibus” «ab eo petere ut sibi pro re bene gesta laxaret aliquid laboris», sic illuderet: «’Ne nichil dimissum dicatis, remitto ne utique dorsum demulceatis cum ex lictore cum securi accito ludens quoque mortiliquo succurrebat Quintus Messius qui, quod a Livio pretermissum miror, bello punico secundo, eo prelio quod ad Trebiam gestum est, quinque cohortibiam illis commiserat, hostium vi deiectis, ut eandem illico repeterent imperavit, non quia id fieri posse confideret, sed ut militarem culpam acri imperio castigaret, desadditum erat, ut siquis ex eo numero in castra refugeret, tanquam hostis occideretur; quod ultime necessitatis acutissimum calcar adactum animis et lassitu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fectus illi ĩctus erat potiorẽ duce̾t ẽe
rem publicã atq obẜuantiã militarem.
Ut hos ergo p̃tereã omittendus nõ est
rigor acerruꝰ maulii torquati qui filiũ
rare indolis ꝙ iniussus in hostẽ puna¬
uerat ꝙͣuis egregie felicitq pugsset occi¬
dit parq postumi Tiburti ob randẽ cãm
in filiũ quoq impii seuerioris atrocitas.
inferior papirii cursoris acrimonia. nͥ q.
nõ in filiũ exarsit s in quĩtũ fabiũ mãgi¬
strũ equitũ quẽ dictator ꝙ in iussu ria alio¬
quin prosꝑe ac strẽnnie decertasset securi
ferire uoluit et feciss in ꝯcextã seueri¬
tatẽ pietas pu ͣ temxass et nõ insig¬
nis rerutus aut dignitas nõ tumultuan¬
tis metus excitus nõ longeui pr̃is lacͥne
nõ senatus au̾ctas s⁊ sole ad ultimã pix
p̃ces ppłi rõni nobilissimũ ac fortissimũ
adolescentẽ ab int̾itũ liberassent None
rant sane tam difficilem tam tremendã hoc̃

Expanded text:
prefectus illi iunctus erat, potiorem duceret esse prefectus illi iunctus erat, potiorem duceret esse rempublicam atque observantiam militarem; 41 ut hos ergo preteream, omittendus non est rigor acerrimus Manlii Torquati, qui filium rare indolis, quod iniussus in hostem pugnaverat, quamvis egregie feliciterque pugnasset, occidit; parque Postumii Tiburti ob eandem causam in filium quoque imperii severioris atrocitas, inferior Papirii Cursoris acrimonia, nisi quod non in filium exarsit sed in Quintum Fabium magistrum equitum, quem dictator, quod iniussu eius, alioquin prospere ac strenue, decertasset, securi ferire voluit, et fecisset ni conceptam severitatem pietas publica temperasset, et non insignis rei virtus aut dignitas, non tumultuantis metus exercitus, non longevi patris lacrime, non senatus autoritas, sed sole ad ultimum pie preces populi romani nobilissimum ac fortissimum adolescentem ab interitu liberassent. 43 rant sane tam difficilem tam tremendam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ad postremũ hic est ille uin quẽ unũ cor¬
ruptis et ꝓditis legionũ moribꝰ rofor¬
mandis idem ix̃e Marcus auceliꝰ anto¬
mũs pͥncipũ sapientissiurꝰ sauo mat̾oq
laudat᷑ Multa dixi de cassio qr et multa
de eo legerã et multũ ille nr̃e moderne
sinulis maximimꝰ ꝙͣuis in reliqͥs crude¬
lis ac barbarus qͥnta quaq ut ĩ uita
eius legit᷑ die mbebat milites decurre
in se silatra bellorũ agẽ gladios lori¬
cas galras scuta tuĩcas et oĩa arma
illorũ cotidie circũspicẽ qñ rtiã ip̃e pro¬
spiciebat ꝑrsus ut u̾m pr̃em imlitibꝰ p̃¬
ẽẽ ꝑpessus est siquid m̃łta oꝑa nulitari
manu ꝑfecit dicens annonã gratuitã
ꝙ arma hostibꝰ tradidiss uario ꝯtume¬
liarũ gn̾e deformatũ succisis toge lasci¬
niis distinctũ midis pedibꝰ a mane ad
uesꝑam adesse ad pͥmã aciẽ ꝑ om̃e mili¬
cie tp̃us iussit At qui onũ iure sangnis qͦ

Expanded text:
37 Ad postremum hic est ille vir quem unum cor37 Ad postremum hic est ille vir quem unum corruptis ac perditis legionum moribus reformandis idem ipse Marcus Aurelius Antoninus, principum sapientissimus, sano maturoque laudatur. 38 Multa dixi de Cassio, quod et multa de eo legeram et multum ille nostre moderne similis Maximinus, quamvis in reliquis crudelis ac barbarus, «quinta quaque» ut in vita eius legitur, «die iubebat milites decurrere, in se simulacra bellorum agere, gladios loricas galeas scuta tunicas et omnia arma illorum quotidie circumspicere, quin etiam ipse prospiciebat prorsus ut verum patrem militibus presse perpessus est; siquidem multa opera militari manu perfecit, dicens annonam gratuitam “arma” hostibus “tradidisset”, vario contumeliarum “genere” deformatum, succisis “toge laciniis, discinctum, nudis pedibus, a mane” ad vesperam “adesse” ad primam aciem “per omne militie tempus iussit”, ut qui omni iure sanguinis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
sio sub quo duce ex̾ciciũ septin diei fuit õ¬
nũ militũ ita ut sagittas mitt̾ent ⁊ ar-¬
mis lud̾e̾nt dicebant eñ miferũ ẽẽ cam
excerent᷑ athlrte uenatores ⁊ gladiatores
toribꝰ triã milia Sarmatharũ negligẽ¬
ciꝯagenciũ in damibii ripis occidissent.⁊
cũ preda nigena ad rũ rediiss sꝑantibus
centuriomibꝰ xĩnũ/ Rapi ees iussit et in
crucẽ tolli ẜuiliq supplicio affici diteus
euenire potuisse ut eẽut insidie ac piret
rõn nom̃ĩs reu̾entia Cũq ingens seditõ
in ex̾citu orta ẽẽt ꝓcessit in mediũ sie
armis et ꝑcutite me inquit si audetis.
coempteq discipliue cesi ẽt ducis scelus
aiddite Que res tm̃ obediẽtie rcͣnis addidit
tm̃ t̾roris barbaris miecit uidentibꝰ dãx¬
natos rõm ditis iudicio ẽt eos qui ꝯtra
fas uicerant ut pacẽ tentũ ãnoꝵ absẽ¬
te antonio cũ rõno tũc imxatore dẽposc̾et

Expanded text:
sio, sub quo duce «esercitium septimi diei fuit omsio, sub quo duce «esercitium septimi diei fuit omnium militum ita ut sagittas mitterent et armis luderent; dicebat enim miserum esse, cum exercerentur athlete venatores et gladiatores, toribus, tria milia Sarmatarum negligentius agentium in Danubii ripis occidissent et cum preda ingenti ad eum rediissent, sperantibus centurionibus premium, rapi eos iussit et in crucem tolli servilique supplicio affici, dicens evenire potuisse ut essent insidie ac periret romani nominis reverentia. 36 Cumque ingens seditio in exercitu orta esset, processit in medium sine armis et: ‘Percutite me’ inquit, ‘si audetis, corrupteque discipline cesi etiam ducis scelus addite’. Que res tantum obedientie Romanis addidit, tantum terroris barbaris iniecit, videntibus damnatos romani ducis iudicio etiam eos qui contra fas vicerant, ut pacem centum annorum ab absente Antonino», romano tunc imperatore, deposcerent.
Abbreviated transcription (Latin):
pistores sequi castra netuerit uiniq potũ
prsus interdix̾it inbens om̃is aceto ac
ciali lignũ oꝑam extorsiti Ip̃e a milite
nichil accepit cũ tͥbinatus ag̾e̾t nicħ acci¬
pi passus est Nam et imꝑator tbunos
duos quos constitit stellat᷑as accepisse la¬
pidibꝰ obru ab auxiliaribꝰ iussit Req
in historys arma militũ septima die sꝑ
respexit uestimẽta ẽt et calciamenta ⁊
ocreas delicias om̃s de castris submouit.
iussitqr eos hiemẽ sub pellibꝰ age̾ nichil
om̃e p̃ter lardũ ac buccellatũ et acetum
in expeditõem portare Si qͥd p̃tea luxu-¬
idiciũ scribens curam comeatuũ ĩiuuxerat
in hec u̾ba rescrixẜit Recte ꝯsuluisti mi do ͤ
ꝙ cassiũ p̃fecisti syriatis legienibꝰ. nicħ riũ
tam expedit ꝙͣ homo sruerior greganicis
militibꝰ ille saue om̃s excaldatoẽs om̃es
flores de capite cello et suniu militi excuciet
de est sub bono duce nõ eiĩ multũ aut q̃rit᷑

Expanded text:
pistores sequi castra vetuerit, vinique potum pistores sequi castra vetuerit, vinique potum prorsus interdixerit, iubens omnes aceto ac ciali lignum oleum operam extorsit: ipse a milite nichil accepit cum tribunatus ageret, nichil accipi passus est; nam et imperator tribunos duos, quos constitit stellaturas accepisse, lapidibus obrui ab auxiliaribus iussit». 3in historiis, «arma militum septima die semper respexit, vestimenta etiam et calciamenta et ocreas; delitias omnes de castris submovit, iussitque eos hiemem sub pellibus agere», nichil omnino «preter lardum ac bucellatum et acetum in expeditionem portare»; siquid preterea “luxuiudicium scribens curam commeatuum iniunxerat, in hec verba rescripserit: «Recte consuluisti, mi domine, quod Cassium prefecisti syriacis legionibus; nichil enim tam expedit quam homo severior grecanicis militibus. Ille sane omnes excaldationes, omnes flores de capite collo et sinu militi excutiet. deest sub bono duce. Non enim multum aut queritur
Abbreviated transcription (Latin):
bus sine quo pugre non posse se dice̾nt.
s aqͣm peteniti excitui rñdiss uiri estis
en illic hẽtis castra hostiũ ostendẽt qui
ripam flurũs obtinebant quo respenso
mardescens uirtus eo militẽ ꝓpulit ubi
neq uinũ certe neq pura aqͣm siciens
mueniret qm̃ ut ait florus tanto ardore
pugnatũ est ut uictor rõnꝰ de cruento flu¬
mine nõ plus aque biberit ꝙͣ sangiũs sx̃¬
unt durissime duces aliud militibꝰ suis ĩ
acie rñderenti qñ mitissimꝰ pͥncipũ au-¬
gustus domi in pace q̃rentez de inopia
et caritate uni poculũ serenissuma or̃oire
compescuit ut tnꝯuillus ait satis ꝓuisũ
ab agrippa gn̾s suo diceus ꝓductis plimis
aquis ne hõies sitirent Nigrũ ip̃m quoq
memmerãt tã infracti a uolux ͭ  añm ut
nõ argentũ modo Det̾xerit ex usu milicie.
forte militaribꝰ sarcimuilis in manꝰ hostiã
delatis nr̃is spoliis suꝑbirent barbari s

Expanded text:
bus, sine quo pugnare non posse se dicerent, bus, sine quo pugnare non posse se dicerent, sed aquam petenti exercitui respondisset: «Viri estis; en illic habetis», castra hostium ostendens, qui ripam fluminis obtinebant. Quo responso inardescens virtus eo militem perpulit, ubi neque vinum certe neque puram aquam sitiens inveniret, quoniam, ut ait Florus, «tanto ardore pugnatum est, ut victor romanus de cruento flumine “non plus aque biberit quam sanguinis durissimi duces aliud militibus suis in acie responderent, quando mitissimus principum Augustus domi in pace «querentem de inopia et caritate vini populum, severissima oratione compescuit» ut Tranquillus ait, «satis provisum ab Agrippa genero suo» dicens, «perductis plurimis aquis ne homines sitirent»? 30 Nigrum ipsum quoque meminerant tam infracti a voluptate animi, ut non argentum modo detraxerit ex usu militie, ne forte militaribus sarcinulis in manus hostium delatis, nostris spoliis superbirent barbari, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dam pugnã qua totũ britãnia ex̾citus
npetũ uno pectore unoq uictoꝵ beẽ
ꝓpulerat ab illo marcte u̾tutis extimatore
pcipuo cuiꝰ gesta sub ocłis res erat tentu¬
rionatus insignibꝰ ex̾ciatũ luciũ dentatũ
ob ĩum̾as incredibilesq uictorias non
Unꝰ militis s integre legionis eximiis
tas infamia legiones adoptos eques ar¬
ma uatrie conspectã pugne copiã siquid̾
et pͥmxto ad uiia ẽ qui p̃nno dig medi¬
tatur / et durus ad uemiã qui ul nichil ue¬
me̾ egens agit uel si qͥd errauit nichil
sibi ip̃s ꝓcere soleat semꝑ igit᷑ ⁊ hostium
spoliis et mũtꝰ terga supphiciis si ita res
tuliss semꝑ aures ut honestis landibus
sit instis rẽphensionibꝰ p̃paratas hẽbant.
Ulouerãt pestennũ ingrũ in egipto ui¬
nũ flagitantibꝰ rñdisse. ilũ hẽtur et
uinũ queritis rudẽq aliis qui cũ a sarra¬
cenis uicti er̃nt tuułtuose uiũ poscenti¬

Expanded text:
dam pugnam, qua totum britannici exercitus dam pugnam, qua totum britannici exercitus impetum uno pectore unoque victor umbone propulerat, ab illo martie virtutis extimatore ecipuo, cuius gesta sub oculis res erat, centurionatus insignibus exornatum; Lucium Dentatum ob innumeras incredibilesque victorias, non unius militis, sed integre legionis exuviis tas infamia legiones, ademptos equos, arma, patrie conspectum, pugne copiam; siquidem et promptus ad premia est qui premio digna meditatur, et durus ad veniam qui vel nichil venie egens agit vel siquid erraverit, nichil ipse sibi parcere soleat; semper igitur et hostium spoliis et meritis terga suppliciis, si ita res tulisset; semper aures ut honestis laudibus sic iustis reprehensionibus preparatas habebant. 27 Noverant Pescennium Nigrum in Egipto vinum flavinum queritis?», eundemque aliis qui a Saracenis victi essent, tumultuose vinum poscenti
Abbreviated transcription (Latin):
quoq confessione didic̾ant et adeo uicto
indiffenitis nec gale minꝰ ꝙͣ haustiũ domi¬
tore. ut in pace et nõ mõ plebrios srd ne
mamenos quidẽ ⁊ in sulsos cibos aẜpna¬
ret᷑. Angustũ cibi mĩm ac nulgaris nat᷑e
et qui sc̃dm panẽ et pisciculo minutos
et casrũ bubalũ manu p̾ssum et ficus uiri¬
des uifferas ualde appetebat Ardianũ
ꝑce ac militarit̾ uiuente cibisq castre¬
sibus ĩꝓpatule libentꝰ uti solitũ. hoc esti
lardo caseo ⁊ pesta Exemplo s cipionis
emuliani et metelli et auctoris sui troi¬
ani hec eñ dehyis at minores sileam
a p̃claris auctoribꝰ scrixta sũt Que u̾s
non pud̾et turpiũ dñoꝵ gule ac uentris
ẽẽ mancipiũ dũ audiret aut ten̾et tan
terea milites ꝑ qualitate facioris pre¬
ciliquid aut neglectũ indiciũ sub exti¬
matõe tantoꝵ fingi pot̾at. Cernebant
statuas insigniũ bellatoꝵ uidebãt coro¬
nas enu̾tas murales obsidionales. audi¬
ebant cesũ seenã ob manditã ⁊ stupen¬

Expanded text:
deo “victus indifferentis” nec gule minus quam hostium domitorem, ut in pace etiam non modo plebeios sed ne inamenos quidem et insulsos cibos aspernaretur; Augustum «cibi minimi ac vulgaris fere», et qui «secundum panem et pisciculos minutos et caseum bubalum manu pressum et ficus virides biferas maxime appetebat»; Hadrianum parce ac militariter viventem «cibisque castrensibus in propatulo libenter» uti solitum, «hoc est lardo caseo et posca, exemplo Scipionis Emiliani et Metelli et auctoris sui Traiani». 23 Hec enim de his, ut minores sileam, a preclaris auctoribus scripta sunt. Quem vero non puderet turpium dominorum, gule ac ventris, esse mancipium, dum audiret aut cerneret tantnt preterea milites pro qualitate facinoris pealiquid aut neglectum iudicium sub extimatione tantorum fingi poterat. 25 Cernebant statuas insignium bellatorum; videbant coronas civicas murales obsidionales; audiebant Cesium Scevam ob inauditam et stupen
Abbreviated transcription (Latin):
inuident t̾rant᷑ iuxq sapientibꝰ pantis
tot int̾ stultos impune lices nõ decipers
noq nũs pͥmũ inter malos bñ age̾ capi¬
tale est quiba ita se hñtibꝰ desine iam
minari nõ dico ꝙ hec gens ottollit᷑ illa
deict᷑ et rursũ illa ꝯcidit hͨ. issurgit
ꝙ ut dixo sola uarietas moꝵ facit sed
qd̾ nos quibꝰ uniformitas facit mala ẽ
in dres p̾minuit ac mitamꝰ nr̃eq res
in extremo posite nõ fundamento ali¬
quo uirtutis s ponde̾ suo stant magni
Neq enũi penitꝰ fieri pt qñ hiis ducibus
his militibꝰ his moribꝰ et ruina iã
ꝓxima et itum dñ differt᷑ ĩmortale
nobis bellum pax extincta u̾tuo exul
atq hinc exteriꝰ hũis ꝓpriis manibus
dicerpta res putͣ ferua semꝑ ac mniẜa
sit uale .iii. fel Marcii ex itiueꝰ¬

Expanded text:
invident criminantur, vixque sapientibus paucis invident criminantur, vixque sapientibus paucis tot inter stultos impune licet non desipere; neque nunc primum inter malos bene agere capitale est. 72 Quibus ita se habentibus, desine iam mirari, non dico quod hec gens attollitur illa deicitur, et rursum illa varietas morum facit — sed quod nos, quibus uniformitas mala est, in dies premimur ac nutamus, nostreque res in extremo posite, non fundamento aliquo virtutis sed pondere suo stant, magnineque enim penitus fieri potest quin his ducibus his militibus his moribus, et ruina iam proxima et interim, dum differtur, immortale nobis bellum, pax extincta, virtus exul, atque hinc externis hinc propriis manibus discerpta, respublica serva semper ac misera sit. Vale. III Kal. Martias, ex itine
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ maxĩe necius est corrector noñ hoc
qui seip̃m non ꝯtinet neq seuerꝰ xẽ in
indicando qui alios in se seueros ẽe indi
nisi qd ꝯseq̃ns est stertũt sudant non ui¬
nostudent eenis inhiant incũbunt alee.
libidinbꝰ ĩmergunt᷑ muliercularũq sar¬
cinulas suaꝵ fedo agnũs p̾sse fuerũt neg¬
ligentes ordinũ ac nagi qͣi axes dissixa¬
tis aluearibꝰ quisq sibi dux est amant
umbras ocia belli nouiẽ cui se stipendis
debitores scũĩt cũ bellũ ip̃m oderint de quo
quiũ dñorũ uon ad prĩe tutela neq ad
głiam sz ad questũ ad ornatũ corꝑis et
uoluptatẽ hñt omisti auro quo ⁊ amice
gͣcius spectatulũ et hosti opinor pda sunt.
cũ suis duciba de u̾tute nunꝙͣ s si sui siles
nati sunt de sompno atq ebrietate con¬
tẽpnũt et illoꝵ scole dignos sese exhibẽt
discipulos futĩ mox p̃ceptores eque docili¬
bus ingeniis suis fortasse dissiłes ꝯtẽpnũt

Expanded text:
quibus maxime necessarius est corrector? Non hoc quibus maxime necessarius est corrector? Non hoc qui se ipsum non continet, neque severus esse in iudicando qui alios in se severos esse iudinisi quod consequens est? stertunt, sudant non vicis student, cenis inhiant, incumbunt alee, libidinibus immerguntur, muliercularumque sarcinulas suarum fedo agmine pre se ferunt, negligentes ordinum ac vagi, quasi apes dissipatis alvearibus; quisque sibi dux est. 70 Amant umbras, otia, belli nomen, cui se stipendii debitores sciunt, cum bellum ipsum oderint; de quo quium dominorum, non ad patrie tutelam, neque ad gloriam, sed ad questum, ad ornatum corporis et voluptatem habent, honusti auro, quo et amice gratius spectaculum, et hosti opimior preda sint. 71 Cum suis ducibus de virtute nunquam sed si sui similes nacti sunt, de somno atque ebrietate contendunt, et illorum scole dignos se se exhibent discipulos, futuri mox preceptores eque docilibus ingeniis; sui fortasse dissimiles, contemnunt
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i añt ex̾citus plemi furũ p̃donẽq cre¬
briores sociorũ ꝙͣ hostiũ p̃dictꝭ agũt fuge¬
q amplius ꝙͣ u̾tuti stmiłisq ꝙͣ gladiis fi¬
dunt fallunt expediciꝰ ꝙͣ pugnt sepiꝰ¬
q fidem suã molant ꝙͣ ferũt hostẽ nulłꝰ
enũ domi prntor serlerã castigator igna¬
uie senatus nullꝰ eñ in castris fabuis
nullꝰ affricanꝰ nullꝰ enuls paulꝰ millꝰ
magnꝰ pompriꝰ Nullus Iuliꝯ eesar mil¬
lus demnq inger aut cassuis Cz qui omr̃e
dedecus nilicie suis exeplis foueant et
excusent Unde fit ut inpĩta oĩa ⁊ pe¬
nis m̾tis plus nõ nr̃o licentie s p̃mis
bomi ingenii nomen hz modestia sordiã
subit infamã auaritie frugalitas pudi¬
cicie u̾itatis pluresq nũt hostes uirtus
niueuit ꝙͣ̃ olim ꝑfida ĩta ꝙ nõ in hons¬
rata tñi s ux tuta ẽ Et si forte odiũ era¬
regant. aut qua fronte alios corriganti

Expanded text:
nostri autem exercitus, pleni furum predonumque, crenostri autem exercitus, pleni furum predonumque, crebriores sotiorum quam hostium predas agunt, fugeque amplius quam virtuti, stimulisque quam gladiis fidunt; fallunt expeditius quam pugnant, sepiusque fidem suam violant quam feriunt hostem. 66 Nullus enim domi punitor scelerum, castigator ignavie senatus; nullus in castris Fabius nullus Africanus nullus Emilius Paulus nullus Magnus Pompeius nullus Iulius Cesar nullus denique Niger aut Cassius, sed qui omne dedecus militie suis exemplis foveant et excusent; unde fit ut impunita omnia et peius meritis plus non modo licentie sed premiboni ingenii nomen habet; modestia sordium subit infamiam, avaritie frugalitas, pudicitia feritatis; pluresque nunc hostes virtus invenit quam olim perfidia; itaque non inhonrata tantum sed vix tuta est, et si forte odium evaregant, aut qua fronte alios corrigant,
Abbreviated transcription (Latin):
ingurtã parricidiorũ ꝑfidieq penas pẽ¬
dere cõpulit h ͨ britãniã murs dixemit
reni ripas ponte cõunxit damibi uerti
inga alpiũ aperuit arduẽna et pirrem
saltus atꝯt hitimi latebras penetrauit
mualem tãtasum saxũ athlanta ꝑtrã¬
siit ꝓuxauit ardentẽ libren enripi fre¬
mitũ atq exitus eximos et dubias syr¬
ces et tiumdã namg̃anit occeanũ ħ dic
ymo hyspanã carthaginẽ expuguit nã
in maiore alta plus urgotii par euẽtus.
hec ip̃a mimantiã hͨ Iõsolima hͨ corm¬
chum diruit hec cyratusas hec capuã h
Tharentũ cepit hec hyspamas h gallias
hec g̾niarmã h affrica asyaniq E ed
quo feror hec ytalias h ruropaz h trar
orbem armis domuit ut u̾tutibꝰ unoq
solentia nocuiss et ut dixi luxũ semper
ac funescos mores ꝑitura ꝓsꝑĩtas in sua
demũ p̃cordia ferrens uertens in sese incti
orbis ñurias uindicass et hoc quidẽ illi

Expanded text:
Iugurtham parricidiorum perfidieque penas penIugurtham parricidiorum perfidieque penas pendere compulit; hec Britanniam muro diremit, Rheni ripas ponte coniunxit, Danubii vorticiuga Alpium aperuit, Arduennam et Pirenei saltus atque Hircinii latebras penetravit, nivalem Caucasum, saxeum Atlanta pertransiit, permeavit ardentem Lybien, Euripi fremitum atque estus euxinios et dubias Syrtes et tumidum navigavit occeanum; hec die uno hispanam Carthaginem expugnavit, nam in maiore altera plus negotii, par eventus; hec ipsa Numantiam hec Ierosolimam hec Chorintum diruit; hec Siracusas hec Capuam hec Tarentum cepit; hec Hispanias hec Gallias hec Germaniam hec Africam Asiamque, sed quo feror?, hec Italiam hec Europam hec terrarum orbem armis domuit atque virtutibus unoque solentia nocuisset, et ut dixi, luxum semper ac funestos mores paritura prosperitas, in sua demum precordia ferrum vertens, in se se victi orbis iniurias vindicasset. 65 Et hec quidem illi;
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ mĩo defuiss et obedientia militũ ⁊ ma¬
iestas ducũ et utraq uis aniu imex̾citatio¬
qz et inta carior sempq seu nimẽ aliqd
clta castrens disciplina suppleu̾at tube
signũ seu in x̃lium excitant᷑. seu receptu
canentis ut nemo tam surdus qͥ nõ audirz
sit nemo tam hebes qui nõ intellig̾et ne¬
mo tã segis aut tuimdus qui nõ dicto
cicis exequeret᷑ simł in hostem eubeant
sul subsistebant suuł feriebãt suul acie
incedebant Ingens uince u̾tutis efficatia
est et ꝓpe nich inexougnabile multis for¬
tibꝰ uiris uiniꝰ more pugnãtibꝰ ubi u̾tꝰ
et eruditio rei bellice in unũ coeunt hec
pempe acies dirũ uicit hanibalez magni¬
nũ pirrhum fregit Sipharẽ in carce̾m.
prẽsem in uincla mitridatẽ in mortẽ egit
Anthiocũ regno ciprũ opibus xxuit xi¬
ratas pelago hec puĩcam classem toto
regnantẽ mari suis mersit in fluctiba hĩ

Expanded text:
quod numero defuisset, et obedientia militum et maquod numero defuisset, et obedientia militum et maiestas ducum et utrorunque vis animi exercitatioque et, vita carior semperque ceu numen aliquod culta, castrensis disciplina suppleverat. 61 Tube signum seu in prelium excitantis seu receptui canentis, ut nemo tam surdus qui non audiret, sic nemo tam hebes qui non intelligeret; nemo tam segnis aut timidus qui non dicto citius exequeretur; simul in hostem ruebant, simul subsistebant, simul feriebant, simul acie excedebant. Ingens unite virtutis efficacia est, et prope nichil inexpugnabile multis fortibus viris unius more pugnantibus, ubi virtus et eruditio rei bellice in unum coeunt. 62 Hec nempe acies dirum vicit Hanibalem, magnanimum Pyrrum fregit, Siphacem in carcerem, Persen in vincula, Mithridatem in mortem egit; Antiochum regno, Ciprum opibus exuit, pyratas pelago; hec punicam classem toto regnantem mari suis mersit in fluctibus; hec
Abbreviated transcription (Latin):
socios ĩnocenter s in hostes quoq fidelit̾
segerebant federũ ac pactorũ ẜuãtissini
hinc ueturiꝰ atq postunrꝰ ꝯsules ꝙ in
nissu fenatus et ppłi Romani pacẽ cum
samuitiba fecissent uolentes hosti dediti
eam deditorẽ hostis argueret duic decẽ
illi qui cãnensi p̃lio capti ad senatũ ab
hanbale missi erant ꝓ redimendis seu
ꝑuutandis captinis iuratiq se nisi id im¬
petrassent reuersuros cã ul unꝯ eorum
uel ut alii uolut oñis ꝑactis mandatis
in uibe tatiti remansissent a senatu ad
hanibale sũt remussi Utq horũ ac siliũ
frans iure rex̃hendit᷑. sic marti reguli
spectata usq ad crudelissimã mortẽ fides
eñ om̃i tp̃re ꝑ hẽpuitate laudabit᷑ Nam
p̃clarus sic falle nisi bellicis artibꝯturpe
est possem nũt exteratũ nationũ exẽpła
miles atq hiis impiis assueftũs ex̾citus
et ꝯsuetudo discͥminũ metũ p̃iit nulla
ex hiis uiris collecta acies ꝑua erat nam

Expanded text:
sotios innocenter, sed in hostes quoque fideliter se gerebant, federum ac pactorum servantissimi. Hinc Veturius atque Postumius consules, quod iniussu senatus et populi romani pacem cum Samnitibus fecissent, volentes hosti dediti, eam deditionem hostis argueret; 56 hinc decem illi qui cannensi prelio capti ad senatum ab Hanibale missi erant pro redimendis seu permutandis captivis iuratique se, nisi id impetrassent, reversuros, cum vel unus eorum vel ut alii volunt, omnes, peractis mandatis in urbe taciti remansissent, a senatu ad Hanibalem sunt remissi; 57 utque horum ac similium fraus iure reprehenditur, sic Atilii Reguli spectata usque ad crudelissimam mortem fides cum omni temporum perennitate laudabitur; nam ietate preclarius, sic fallere, nisi bellicis artibus, turpe est. 58 Possem nunc exterarum nationum exempla miles atque his imperiis assuefactus exercitus,et consuetudo discriminum metum premit. 60 Nulla ex his viris collecta acies parva erat; nam
Abbreviated transcription (Latin):
senatus dũ ad memoriã reuocaret ut pes¬
cẽmꝰ Idꝰ urget Eic in uita eius seͥptũ est
Ob umꝰ giluacer direptõem decẽ cõmani¬
pulones qui captũ ab uno comed̾ant se¬
curi ꝑcuti iussit ꝙͣuis impendentẽ ueritus
seditõem toto ex̾citu dex̃cante rigidꝰ sen¬
tenciã nictus inflect̾et Qd̃ non feciti cassiꝰ
de quo ita scribit᷑. milites qui aliqͥd ꝓ niu¬
cialibꝰ tulissent ꝑ uimi in illis ip̃is locis
in quibꝯ peccauerãt in crncẽ sustulit. et¬

Expanded text:
senatus? 52 dum ad memoriam revocaret ut Pessenatus? 52 dum ad memoriam revocaret ut Pescennius idem Niger, sicut in vita eius scriptum est, «ob unius gallinacei direptionem decem commanipulones, qui raptum ab uno comederant, securi percuti iussit», quamvis impendentem veritus seditionem, toto exercitu deprecante, rigidam sententiam victus inflecteret? quod non fecit Cassius, de quo ita scribitur: «Milites qui aliquid provincialibus tulissent per vim, in ipsis illis locis in quibus peccaverant, in crucem sustulit».
Abbreviated transcription (Latin):
belli uictor silis noxe reos elephantibus
ꝑculcandos p̃buit salbri om̃s et memora¬
bili docuᵗ ᵒ Si mõ ducũ uororñq illustriũ
indicia ec trahimmꝰ quo illoꝵ uirtꝰ ⁊ gla
me̾nt᷑ neq luior interps pessimꝰ iuste
seuitati supbe crudelitatis nomẽ impone᷑
nitit᷑ cũcta priorẽ semꝑ in xtem t̾hens.
libet eiũ huic loco asscribe̾ unũ ualery ma¬
xniui gͣue dc̃m qd̾ ip̃e hiis ac talibꝰ exen¬
plis ãnexuit asꝑo eiũ inquit et absciso
castigatõis genere militaris disciplina in¬
diget/ qr uires armis coustant que ub a
ex̾citus s in socios incorrupta constabat
fides nam quis fallere qͥs furari pdarius
aliquid audereti dũ menũsset ut milites qͥ
regnũ in p̃sidiũ missi mactatis nefarie
pͥncipiba ciuitatis ip̃am sͥ crudelit̾ usurpa¬
d unũ oms uirgis cesos srcuribusq per¬
cussos inhumatos abici iussit flrriq uetuit

Expanded text:
belli victor, similis noxe reos elephantibus belli victor, similis noxe reos elephantibus proculcandos prebuit; salubri omnes et memorabili documento, si modo ducum virorumque illustrium iudicia eo trahimus quo illorum virtus et gloria merentur, neque livor, interpres pessimus, iuste severitati superbe crudelitatis nomen imponere nititur, cunta peiorem semper in partem trahens. 50 Libet enim huic loco ascribere unum Valerii Maximi grave dictum, quod ipse his ac talibus exemplis annexuit: «Aspero enim» inquit, «et absciso castigationis genere militaris disciplina indiget, quia vires armis constant, que ubi a exercitus, sed in sotios incorrupta constabat fides. Nam quis fallere, quis furari predari ve aliquid auderet, dum meminisset ut milites, qui “Regium” in “presidium missi”, mactatis nefarie “principibus civitatis”, ipsam sibi crudeliter usurpad unum omnes virgis cesos “securibusque” percussos inhumatos abici iussit flerique vetuit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnũ fecit obẜnabat᷑ aĩo iulius cesar qui
Ut t̾nquillo ip̃e menunt inclinatã aciem
solus sepe restituit obsistens fugientibs
retinensq singlos cõtortis faucibꝰ ꝯuer¬
tens in hostem et quidẽ adeo plerũq trepi¬
dos ut aquilifero morãti cuspide sit conura¬
nis alius in manu detinentis reliq̃rit sig.
bemebat aspitatẽ gloria qdq inte ꝑiculũ
ac labor horrendũ fecat sola u̾tus opta bile
faciebat rari ibi tnffuge. rari deẜtores
fides et mets leues aĩos frenabant Erat
fugas trũcis manibꝰ dimissos fugam cogi¬
tantibꝰ documentũ dedit Erat affricanꝰ
bello gͣnissimo cuis sibi cõfecti glia ꝑabatur.
defectionis auctores ad pad palũ deligatos
ac bigis cesos securibꝰ obtrũcaret ⁊ cartha¬
gine domita funtoq bello t̾nsfugas qͥ cõ¬
p̃hensi ẽent latini nõis securi quoq ꝓcuti
Ii cundẽ carthagine tusfugas int̾ uictorie
ludos ppło spectante lamandos feris edacibꝰ
obtulit Et enuiliꝰ paulus qui macedonici

Expanded text:
 46 Obversabatur animo Iulius Cesar qui, ut Tranquillus ipse meminit, «inclinatam aciem solus sepe restituit, obsistens fugientibus retinensque singulos et contortis faucibus convertens in hostem, et quidem adeo plerunque trepidos, ut aquilifero moranti cuspide sit comminatus, alius in manu detinentis reliquerit signlenibat asperitatem gloria, quodque vite periculum ac labor horrendum fecerat, sola virtus optabile faciebat. Rari ibi transfuge, rari desertores; fides et metus leves animos frenabant. 48fugas, truncis manibus dimissos, fugam cogitantibus documentum dedit; erat Africanus bello gravissimo, cuius sibi confecti gloria parabatur, defectionis auctores ad palum deligatos ac virgis cesos securibus obtruncaret, et Carthagine domita finitoque bello, transfugas qui comprehensi essent, latini nominis, securi quoque percused eversa Carthagine, transfugas inter victorie ludos populo spectante laniandos feris edacibus obtulit; et Emilius Paulus, qui Macedonici
Abbreviated transcription (Latin):
cõplectit᷑ tnsferut᷑. ut opes hõm sic et
uires ⁊ ingenia et u̾tutes et nõĩa que
u̾e unio fueranti alt̾ius fũĩt nẽpe cñ pon¬
dero sissima res est aurũ sit instabrle
Ey putas fama ip̃a uolatilis ac uaga esti
aura illa quid manis ac tenuis hͦ unde
moblis et inc̾ta fixũ certũq sibi retinet.
u̾tutẽ sequit᷑ ignanã fugit. huic effc̃m
qd̾ iustinus aiti ut inter uicia g̾coꝵ sordi¬
dũ et obscurũ antea macedonũ nõmẽ eniꝰ¬
ge̾t huic carthago ab exilio ⁊ angustis
sodibus p̃cio quesitis late omibꝰ tremen¬
da littoribus huic urbs roma e pastorali
culims nudi culinẽ et regnatx genciũ fc̃a
est harũ uo uarietatũ que nã cã nͥ uniꝰ
gentis mertia de prospitate oriens et ex
censcĩa ꝓti nõis priste indoli luxus obre¬
pens alt̾ius uigil industria et int̾ difficul¬
tates rerũ sese aĩiꝰ erigens paciens
laborũ głie appetens ꝯtemptorq libidinũ.
qui ubi se uic̾i̾t facile oĩm uictor efficitur.

Expanded text:
m sic et vires et ingenia et virtutes et nomina; que ve unius fuerant, alterius fiunt. Nempe cum ponderosissima res, aurum, sit instabile, quam, putas, fama ipsa volatilis ac vaga est? Aura illa quidem inanis ac tenuis; hoc unum, mobilis et incerta, fixum certumque sibi retinet: virtutem sequitur, ignaviam fugit. 8 Hinc effectum, quod Iustinus ait, ut «inter vitia Grecorum sordidum et obscurum antea, Macedonum nomen emergeret»; hinc Carthago, ab exilio et angustis sedibus precio quesitis, late omnibus tremenda litoribus; hinc urbs Roma e pastorali “culmo” mundi culmen et regnatrix gentium facta est. 9 Harum vero varietatum quenam causa nisi unius gentis inertia de prosperitate oriens et ex conscientia parti nominis prisce indoli luxus obrepens, alterius vigil industria et inter difficultates rerum se se animus erigens, patiens laborum, glorie appetens contemptorque libidinum, qui ubi se vicerit, facile omnium victor efficitur;
Abbreviated transcription (Latin):
habz uires et gens q̃cunq uirorũ bella
ualet ꝙ expediti sagittarii. Eet̾um h for¬
turre constantia est sic eunt res mortaliũ.
ul cuisꝙͣ ꝓpriũ atq ꝑpetuũ Cuiꝰ rei si
doct̾na brenor aut antiquior desid̾at᷑. aut¬
toritas Crispũ audi ffortuna inqͥt smnil cũ
moribꝰ nuitat᷑ et imꝑiũ semꝑ adoptinũ
que̾q ãnuꝰ bono tͣnsfert᷑ Ita ẽ haud du¬

Expanded text:
habet vires, et gens quecunque virorum Bella habet vires, et gens quecunque virorum Bella valet quam expediti sagittarii»? 6 Ceterum hec Fortune constantia est, sic eunt res mortalium: nil cuiusquam proprium atque perpetuum. Cuius rei si doctrina brevior aut antiquior desideratur autoritas, Crispum audi: «Fortuna» inquit, «simul cum moribus mutatur, et imperium semper ad optimum quemque a minus bono transfert
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuaderi poss regnũ illud ẽẽ qd̾ uideram.
Dit ubiq solitudo infelix et meror ⁊ uasti¬
tas sic ubiq horrida ⁊ inculta arua sic di¬
rute deẜteq domꝰ insiq cuicte arciũ me¬
ibꝰ aut urbiũ euasissent sic demũ locis
omibꝰ ãglorũ mesta uestigia et recentes
fideq cicat̾tes cladiũ extabant Quid
tib nis. pp̃a parisros regni caput usq sub
ip̃m porte limey deformata riuinis s in¬
cendiis treme̾ extremosq casus horreste
qũ et ĩe qui muros int̾labit᷑ Secana ei
in dies ignobilis ille tractus illiciti sensim
caput extulit et diu bellanti germanie
d̃mass ut fugaces histri sagittarii post
noctiã unũ atq alt̾um successũ non tam
uirtute partĩ sua qͣm diffidentia lenti ho¬
stis ingestum/ in ram fiduciã sũt ruecti ut
cheutones con tristare audeant et t̾rori
esse illis incipiant Exꝑiientoq dep̃hẽ¬
dit᷑ non tam u̾m ẽẽ qd̵̾ lucanꝰ ait Ensis

Expanded text:
persuaderi posset regnum illud esse quod videram; 3 persuaderi posset regnum illud esse quod videram; 3 sic ubique solitudo infelix et meror et vastitas, sic ubique horrida et inculta arva, sic dirute deserteque domus nisi que, cincte arcium menibus aut urbium, evasissent, sic demum locis omnibus Anglorum mesta vestigia et recentes fedeque cicatrices cladium extabant. 4 Quid tibi vis? Ipsa Parisius regni caput usque sub ipsum porte limen deformata ruinis et incendiis tremere extremosque casus horrescere, quin et ipse qui muros interlabitur Secana, in dies ignobilis ille tractus Illirici sensim caput extulit, et diu bellaci Germanie vunquam divinasset, ut fugaces Histri sagittarii post votivum unum atque alterum successum, non tam virtute partum sua quam diffidentia lenti hostis ingestum, in eam fidutiam sunt evecti, ut Theutonos contrastare audeant et terrori esse illis incipiant, experimentoque deprehenditur non tam verum esse quod Lucanus ait: Ensis
Abbreviated transcription (Latin):
ris mutatione procedere.
Dmiratio inexpiencie argumentũ
est. Miram᷑ insolita/ cõmaniũ scu¬
por nullus/ Pone igit᷑ iam stuporẽ. trita
sunt et coĩa q̃ miraris Mutant᷑ assidue res
liuãne et ut reliquarũ sic mlicie głia p̃ter¬
fluit ac degente in gentez sedes tnsfert
Dentq una est horũ que indemꝰ oĩm stabi¬
litas non stare una fides fallere unare¬
quies circĩnolin Non te longe oclos reflecte¬
inbeo s⁊ tuã pr̃iam tuũ tp̃us aspice aAldoles¬
centulo me britãm quos anglos suie ãglicos
uocanti om̃i barbarorũ enuidissimi hẽbant᷑.
nũc bellicosissima gens gallos diu belliglo¬
ria florentes strauit tam crebris inspera¬
tisq successibus ut qui mõ uiliba stotis mi¬
pares fu̾ant p̃ter nni ẜabilem ⁊ indignũ sũ¬
m regis tasũ quẽ sñ suspirio meñisse nõ
possũ sic regnũ om̃e igni froq ꝯtriuerĩt
Ut mͥ nuꝑ illac iter ex negocio agenti ux

Expanded text:
ris mutatione procedere. ris mutatione procedere. 1 Admiratio inexperientie argumentum est: miramur insolita, comunium stupor nullus; pone igitur iam stuporem: trita sunt et comunia que miraris. Mutantur assidue res humane et ut reliquarum sic militie gloria preterfluit ac de gente in gentem sedes transfert; denique una est horum que videmus omnium stabilitas, non stare; una fides, fallere; una requies, circumvolvi. Non te longe oculos reflecteiubeo, sed tuam patriam tuum tempus aspicere. 2 Adolescentulo me, Britanni, quos Anglos sive Anglicos vocant, omnium barbarorum timidissimi habebantur; nunc, bellicosissima gens, Gallos diu belli gloria florentes stravit tam crebris insperatisque successibus, ut qui modo vilibus Scotis impares fuerant, preter miserabilem et indignum summi regis casum, quem sine suspirio meminisse non possum, sic regnum omne igni ferroque contriverint, ut michi nuper illac iter ex negotio agenti, vix
Abbreviated transcription (Latin):
xrã dice̾ ꝙͣ doce ꝙͣ ꝙͣ illus diei ip̃ius quod
reliquũ fuit ab hora illa sexta ad uespã
tecũ et cũ eisdẽ magr̃is tribꝰ in chalamo
mes quo nos urbanitas nr̃a n traxit hoc
ip̃o et alio quidẽ uario fmone traductũ
discessi ꝑ alpes et glaciẽ hyeme horrida
de te tusqz de rebꝯ sepe metũ frande cogi¬
tans dictaui tibi ꝑ hospitũ thalamos ma¬
menos atqz incõmodos epłam longã ualde
quã id circo nõ misi qr fidelis nĩcii copia
non fuit ñt tandẽ oblato hoc religioso
et insigni uiro utusq nr̃m amantissimo
xam ip̃am iam sepositã ac neglectã non
sine labore tnscrixsi in qua quid̾ de fortu¬
na niclul si de cauẜ quibꝰ ut reor ⁊ urm̃
gallie et nr̃m ĩtalie regnũ in hoc statu
sunt multa dixi nõ magͣ nec culta fateor
si uera tibiqz qui nnigellas meas diligis
fortuã placitura. Uale mei memor patane
uiii. idus septembr̃ ꝓpere
¶ Ad eundẽ de nuitatõne fortune eã¬
q ex moꝵ et prefitim rei milita¬

Expanded text:
am docere —, quanquam illius diei ipsius quod reliquum fuit ab hora illa sexta ad vesperam, tecum et cum eisdem magistris tribus in thalamo meo, quo vos urbanitas vestra contraxit, hoc ipso et alio quidem vario sermone traductum discessi, per Alpes et glaciem hieme horrida de te tuisque de rebus sepe mecum fervide cogitans, dictavi tibi per hospitum thalamos inamenos atque incommodos epystolam longam valde, quam idcirco non misi quia fidelis nuntii copia non fuit. 11 Nunc tandem, oblato hoc religioso et insigni viro utriusque nostrum amantissimo, eam ipsam iam sepositam ac neglectam non sine labore transcripsi, in qua quidem de Fortuna nichil sed de causis quibus, ut reor, et vestrum Gallie et nostrum Italie regnum in hoc statu sunt, multa dixi, non magna nec culta, fateor, sed vera, tibique qui nugellas meas diligis, forsitan placitura. Vale, mei memor. Patavi, VIII Idus Septembris, propere. 14 Ad eundem, de mutatione Fortune eamque ex morum et presertim rei milita
Abbreviated transcription (Latin):
mitissumũ frantorũ regẽ legatõe
sungerer tanto licet impar nuũi. colloqͥoq
tuo ciuꝰ infaciabilis sũ. cotidie recrxarer
eo auidiꝰ quo diut̾iorẽ eiꝰ penuriã passa
erã ex te didici regem ix̃m pͥmogenitũq
eius illustrem normãnoꝵ ducẽ ardẽtissim
sp̃us adolescentẽ et u̾bis que corã eis habũ¬
erã suꝑ ro maxĩe qd̾ de fortuna mnͥ intidiss

Expanded text:
 Francorum regem legatione fungerer, tanto licet impar muneri, colloquioque tuo, cuius insatiabilis sum, quotidie recrearer eo avidius quo diuturniorem eius penuriam passus eram, 2 ex te didici regem ipsum primogenitumque eius, illustrem Normannorum ducem, ardentissimi spiritus adolescentem, in verbis que coram eis habueram, super eo maxime quod de For
Abbreviated transcription (Latin):
milicia mascidoꝵ milit᷑ quibꝯ p̃ter arma ci¬
bũ qd̾ dierũ plimorũ non hũt molle mnłta
arte ꝯfectũ s p̃durũ panẽ uallũq insuꝑ
humeris ferre mos fu̾at qͦ et famẽ diurnã
sero pellerent et se inter cecos hostiũ in¬
sultus nocte ꝓteg̾ent inumrẽtq ⁊ audire
soliti a ducibꝰ suis si qñ sub faste muno
lentus inced̾ent. miles aĩ te gladio uallare
stieris uallũ fro designito. et ingentẽ cli¬
prũ ferenti egre exprobatũ ita amplꝰ iusto
sicientibꝰ nectareos potus dabat nullus
usꝙͣ uoluptati locus omĩa u̾tus occupque¬
rat et głie studiũ et pudoris metus mili¬
tabant sub seueris dacibꝰ qͥ mollitiẽ neq
ini se neqz in alio fre possent habebãt
illos nõ luxurie magr̃os s sobrietatis ex¬

Expanded text:
arma cibum quoque dierum plurimorum — non hunc mollem multa arte confectum, sed predurum panem — vallumque insuper humeris ferre mos fuerat, quo et famem diurnam sero pellerent, et se inter cecos hostium insultus nocte protegerent munirentque, audire soliti a ducibus suis, siquando sub fasce nimio lentius incederent: «Miles, “cum te gladio vallare scieris, vallum ferre desinito”», et ingentem clipeum ferenti egre exprobratum ita: «”Amplius iusto sitientibus nectareos potus dabat; nullus usquam voluptati locus, omnia virtus occupaverat et glorie studium et pudoris metus. Militabant sub severis ducibus, qui mollitiem neque in se neque in alio ferre possent; habebant illos non luxurie magis
Abbreviated transcription (Latin):
seu fortua seu alius fuiss regni largitor
qui suos nõ int̾it s castugat/ et ꝑ qua¬
litate nr̃arũ egtudinũ sepe fortassis ama¬
ris nũꝙͣ nõ nisi pre ac salubriter nos ex
lescenti ut die festo quo cũ collegis meis
ĩnitatus ad ꝯminũ regis erã tu ip̃e cum
quibusdã clarissimis uiris atq doctissimis
ad hoc opus electis me post prandii fine
et longe aliis implicitꝰ qr tñ nõ is erat
cui facile poss obstari nec imꝑuisa ac sb¬
ita re turbarer recollegi añi ꝙͣtũ cũ tot
curis sru ullis libris potui ut qui uero uer¬
bo exprdire suiam meã yoss crede̾ me. si¬
minare solitus coloratiꝰ aliqͥd dicens eos
seu uerius suis honoribꝰ occupato. duce
ꝙͣuis in id unũ qd̾ optabat intento regẽ¬
q nũt u̾bo nũc mitibꝰ admonẽte hora illi
nr̃o destinata colloquis in aliis est assũpta
Ut ego rñdi onere libatus abii ut letus ꝙ
cent᷑ publicã suĩam in pu ͭ ͦ loqui nõ eẽm¬

Expanded text:
largitor,qui suos non interimit sed castigat et pro qualitate nostrarum egritudinum sepe fortassis amarius, nunquam vero nisi pie ac salubriter nos exelescenti ut die festo, quo cum collegis meis invitatus ad convivium regis eram, tu ipse cum quibusdam clarissimis viris atque doctissimis ad hoc opus electis, me post prandii finem et longe aliis implicitus, quia tamen non is erat cui facile posset obstari, ne improvisa et subita re turbarer, recollegi animum quantum cum tot curis sine ullis libris potui, 7 ut qui uno verbo expedire sententiam meam possem — credere me sminare solitus — coloratius aliquid dicens eos, seu verius suis honoribus occupato, duce quamvis in id unum quod optabat intento regemque nunc verbo nunc nutibus admonente, hora illi nostro destinata colloquio in aliis est absumpta, et ego respondendi honere liberatus abii, 9 ut letus quod contra publicam sententiam in p
Abbreviated transcription (Latin):
sepe multa nec nnꝙͣ satis mlta disserui.
mĩc ꝑagam qd incẽpi Quid ũ igit᷑ quod
mirem᷑ si apud nos et sexultũ impeum
et lib̾tas opp̃ssa est Aut si nr̃o nũc in orbe
neq paxdurat neq bella finiunt᷑ cũ
uint̾e uinci esti Gorrent in pr̃ĩa redit
haud ĩuito gustarũt eñ ytalie saporẽ
oderũtq et metuũt finez belli qͥ ebrie¬
tat ac licen ᷑ modũ ponat ꝙͣius nec si
ualde cupiant hostem uince̾ iam uossint
sus ip̃i uitiis ac moribꝰ uicti capti ox¬
pressi exarmati serui degeneres uolup

Expanded text:
sepe multa nec unquam satis multa disserui. sepe multa nec unquam satis multa disserui. Nunc peragam quod incepi. 18 Quid est igitur quod miremur si apud nos et sepultum imperium et libertas oppressa est aut si nostro nunc in orbe neque pax durat neque bella finiuntur, cuvincere vinci est? horrent in patriam reditus; haud immerito; gustarunt enim Italie saporem oderuntque et metuunt belli finem, qui ebrietati ac licentie modum ponat; quamvis nec si valde cupiant hostem vincere, iam possint, suis ipsi vitiis ac moribus victi capti oppressi exarmati, servi degeneres volup
Abbreviated transcription (Latin):
cũ militonibꝰ decertant suis et ille nictor
famosiorq qui unni capacior ꝓfusiorqz est
se uirtus eriti. hys u aliqͥd institutis et
hiis studiis magnũ speres iure tłes exitꝰ
lat̾uũ acies non ad p̃liũ s ad p̃dam atꝯ
ad potũ nr̃is degat infinibꝰ uetꝰ malũ
legnuꝰ gentẽ illam frugũ ⁊ p̃cipua un
dulcedinre pͥmũ olimi in italiã t̾uscendisse.
qd̵ utinã hodirq non fã cupide facerent.
nosq ꝑhibitores in lum̃e et non magis
iitatores insame reppirent, quo fit ut
paulatĩ cuncta degene̾nt mos pr̃ius. ẜ̾mo
hĩtus inite modus domi milicieq quodq
ne ꝙͥꝙͣ q̃rt soleo fauentibꝰ nob italia hec
quã et si non uideris plane nostꝰ dc̃u mirꝭ
et ul hostibꝰ imiẜandũ et truculentã bar¬
bariẽ tͣnsformet᷑ Cuiꝰ monstri ꝓdigiosa
licet delectatio sit infanis quã tñ pr̃ibus
rõrm reddit̾i sumꝰ non intelligo s de hoc

Expanded text:
cum commilitonibus decertant suis, et ille victor cum commilitonibus decertant suis, et ille victor famosiorque qui vini capacior profusiorque est se virtus erit». His tu aliquid institutis et his studiis magnum speres? Iure tales exitus latronum acies non ad prelium sed ad predam atque ad potum nostris degat in finibus: vetus malum. Legimus “gentem illam frugum” et precipue “vini dulcedine” primum olim in Italiam transcendisse, quod utinam hodieque non tam cupide facerent nosque prohibitores in limine et non magis imitatores insanie reperirent! 17 quo fit ut paulatim cunta degenerent, mos patrius, sermo, habitus, vite modus domi militieque, quodque nequicquam queri soleo, faventibus nobis, Italia hec, quam etsi non videris plane nosti, dictu mirum et vel hostibus miserandum, in truculentam barbariem transformetur; cuius monstri, prodigiosa licet delectatio sit insanis, quam tamen patribus rationem reddituri simus non intelligo. Sed de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Uirtus inuicta est qui huc armatꝰ illi
restitit nuilli hostiũ tensurũ ĩmortales ti¬
tulos celso fixerit tropheo Etis ꝙ scipio
apud muuantiã edicit et clarissimũ eiũ⁊
notissimũ est edictũ quo storta .s. institões¬
quiq etlixe castris erecti sue ut breniter
qd estiditã missa uoluptas in exiliũ. acti¬
taq u̾tusin auxiliũ ac u̾tutis comes acc̾
metellus pari ꝯsilio pari fine uoluptate
itidẽ relegata neruisq milicie restitutis
ad rõna signa insuetã tam diu exulatim
plina que nam sit nõ expectas ut loqͣr
tastra putes ingredi s luxanaria mere¬
tricũ. tabrrnasq ganeonũ ac popinas.
u̾eq hercle aliter est neq uo eqͣnimiter
unio queobbet barbarica madet ebrietas nͥ
pegͥnis poculis estuet moxiã ac defc̃m eti
situn uocat intollerabilez que fugam queq
taris ambitio ꝓcessit/ nõ qualitꝰ pugnet
s qualiter potent atq inebrient᷑ ẽ q̃stio
qua cũ hostibꝰ fed̾ati totos dres noctes

Expanded text:
virtus invicta est; qui hac armatus illi restitit, nulli hostium cessurus immortales titulos celso fixerit tropheo. 12 Scis quid Scipio apud Numantiam edixit; et clarissimum enim et notissimum est edictum, quo scorta scilicet institoresque et lixe castris eiecti, sive, ut breviter quod est dicam, missa voluptas in exilium accitaque virtus in auxilium ac, virtutis comes, acceMetellus, pari consilio pari fine voluptate itidem relegata nervisque militie restitutis, ad romana signa insuetam tandiu exulanti vplina quenam sit, non exspectas ut loquar,castra putes ingredi sed lupanaria meretricum tabernasque ganeonum ac popinas. Neque hercle aliter est, neque vero equanimiter vino quolibet barbarica madet ebrietas; nisi peregrinis poculis estuet, inopiam ac defectum et sitim vocat intolerabilem, que fugam quequetaris ambitio processit, non qualiter pugnent, sed qualiter potent atque inebrientur est questio; qua cum hostibus federati, totos dies noctesque
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd de esse ditet filie sue dotẽ sic ego ut duoꝵ
iustrissimoꝵ ducũ coeant in me unũ cãe
bibliothece in ee quã mͥ in filiã adoptaui sẽ¬
cio deesse custodẽ fuit eiũ uillicꝰ meꝰ ag̾stis¬

Expanded text:
quod deesse diceret filie sue dotem, sic ego, ut duorum quod deesse diceret filie sue dotem, sic ego, ut duorum illustrissimorum ducum coeant in me unum cause, bibliothece mee, quam michi in filiam adoptavi, sentio deesse custodem. 4 Fuit enim villicus me