comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terciũ. et duo irati sibi cõueni¬
unt ⁊ se tolerant. quãqͣm nec
tolerare se inuicem dicendi sũt:
sed pocius se inuicẽ cõsolari.
diẽ et tristes de re una. magi
se portant ⁊ quasi incũbunt sibi:
quã si unꝰ stristis esset. et aliꝰ gaude¬
ret. Si aũt aduersus se tristes sint:
ꝓrsus se tolerare nõ possunt. ide
Oi huiuscemodi affectionibꝰ sus¬
cipenda est aliqͣntulũ ipsa egri
et sic suscipienda. ut ad auxilm̃
non ad equ̾litatẽ miserie ualeat.
quẽ admodũ se melinat : qui ma¬
nũ racenti porrigit. Nõ eñi se ꝓi¬
cit ut ambo raceant: sed ineuruat
tantũ ut iacentem erigat. Neq
ulla res officioꝵ istũ laborẽ ad¬
id portanda onera alioꝵ facit li¬
bent̾ impendi: nisi eũ cogitamꝰ
quanta ꝓ nob̾ ꝑtulerit dñs. Hinc
em̃i amonens aut apłs. Hoc senti¬

Expanded text:
tertium, et duo irati sibi convenitertium, et duo irati sibi conveniunt, et se tolerant, quanquam nec tolerare se invicem dicendi sunt, sed potius se invicem consolari: sicut et tristes de re una magis se portant et quasi incumbunt sibi, quam si unus tristis esset et alius gauderet: si autem adversum se tristes sint, prorsus se tolerare non possunt; et ideo in hujusmodi affectionibus suscipienda est aliquantulum ipsa aegritet sic suscnon ad aequalitatem miseriae valeat, quemadmodum se inclinat, qui manum jacenti porrigit. Non enim se projicit, ut ambo jaceant, sed incurvat tamen, ut jacentem erigat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus quanta pro nobis tulerit Dominus. Hinc enim admonens ait Ap
Abbreviated transcription (Latin):
cũ p̃ireret. Ita inuicẽ onera sua
portantes. fretũ transeunt: do¬
nec ueniant ad t̾re stabilitatem.
Istam ceruoꝵ naturã fortasse i¬
tenderit salomon: cũ ait. Cer¬
uus amicieie et pullus gr̃ãꝵ
taremꝰ onera nr̃a. si unũ tempꝰ
esset infuiͥitatis eoꝵ amboꝵ qui
onera sustinent sua:. aut infir¬
mitatis genꝰ. Sed diuersa tempo¬
ra et diuersa genera infirmi¬
aduersus eũ non iraeeris. ut rur¬
sũ eo tempore quo te p̃ocupaue¬
ipsa diuersa nõ sit infirmitas. In
amibobꝰ aũt ab inuicẽ ira portat᷑.
Ad diuersum aũt infirmitatis ge¬
nus: aliud exemplũ uidendũ est.
Ueluti siqͥs in se loquacitatem iu
sed etrã ꝑtinax nõ sit. debet ille
huiꝰ locacitẽ ⁊ iste illius ꝑtina¬
tiam. donec illud in illo: et istud
in isto sanet᷑ caritate portare.
Par quippe infnmitas in duobꝰ. si
uno accidat tempore: tolerare
se inuicẽ nõ ualet eũ aduersus
se intendit᷑. Nã aduersus aliquẽ

Expanded text:
cum ipse praeiret: ita invicem onera sua cum ipse praeiret: ita invicem onera sua portantes, fretum transeunt, donec veniant ad terrae stabilitatem. Istam cervorum naturam fortasse intenderat Salomon, cum ait: Cervus amicitiae, et pullus gratiartaremus onera nosrta, si unum tempus esset infirmitatis amborum qui onera sua sustinent, aut unum infirmitatis genus, sed diversa tempora et diversa genera infirmiadversus reum non irasceris, ut rursum eo tempore quo te ira praeoccupaveipsa diversa non sit infirmitas, in ambobus enim ab invicem ira portatur. Ad diversum autem infirmitatis genus, aliud exemplum videndum est, veluti si quis in se loquacitatem vicsed jam pertinax non sit, debet ille hujus loquacitatem, et iste illius pertinaciam, donec illud in illo, et hoc in isto sanetur charitate portare: par quippe infirmitas in duobus, si uno accidat tempore, tolerare se invicem non valent, cum adversum se intenditur. Nam adversus aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
uia lex ueteris tes¬
tam̃ti custodiam
timorẽ habeat.
nõ potunt aꝑtius
Signifieari noui testamenti do¬
nũ esse caritatẽ. quã hoc loco u¬
bi apłs ait inuicẽ onera ur̃a
portate. et sic adimplebitis legẽ
xp̃i. Hanc eñi legem xp̃i dice¬
re intelligit᷑. qͣa ipse dñs p̃ci
pit inuicẽ diligamꝰ. tantũ in
ea sententia p̃cepti pondꝰ consti¬
tuens: ut diceret. In hoc eggnoᷤ
onis officiũ est: inuicem onera
nr̃a portare. Sed hoc officium
runt onera nr̃a: que iuicẽ por¬
tare iubeam᷑. Nunc uero cũ in hac
uita id ẽ in hac ura sumꝰ. inuicem
onera nr̃a portemꝰ. ut ad eam iu
nulli taliũ cogntionũ studiosi
scripserunt. cũ fretũ ad insulaᷤ
trͣnseunt pascuaꝵ gr̃a. sic se or¬
dinant. ut onera capitũ suoꝵ
que gestant in coͬmbꝰ suꝑ inucẽ
portent. ita ut posterior suꝑ an
put melinet. uicibꝰ dicunt᷑ id a¬
gere. ut lassatꝰ sui capitis ouere
ille qui p̃cedit. post om̃s redeat.
et ei suecedat cui ferebat caput

Expanded text:
uia ueteris testamenti custodia timorem habebat, non potuit apertius significari noui testamenti donum esse caritatem quam hoc loco, ubi apostolus dicit: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. hanc enim legem Christi dicere  inuicem diligamus, tantum in ea sententia praecepti pondus constituens, ut diceret: in hoc cognosconis officium est: inuicem onera uestra portate. sed hoc officium runt onera I nostra, quae inuicem portare iubeamur. nunc uero, cum in hac I uita, id est in hac uia sumus, onera nostra portemus, ut ad eam unulli talium cognitionum studiosi scripserunt: cum fretum ad insulas transeunt pascuarum gratia, sic se ordinant ut onera capitum suorum quae gestant in cornibus superinvicem portent, ita ut posterior super aput inclinet, vicibus dicuntur id agere, ut lassatus sui capitis onere, ille qui praecedit post omnes redeat, et ei succedat cujus ferebat caput
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ głam eiꝰ. Qualẽ głam: Qualis
factꝰ est filꝰ hominis qula humilitas
ipsius ẽ: nõ gła ipsiis. Sed quo per-¬
ducta ẽ acies hominis. curata ꝑ car
ritate. De grã ⁊ ueritate alio loco ube¬
riꝰ in ipso eugłio si dñs dignatꝰ fue¬
rit donare tractabimꝰ. Hec nuc suf¬
ficiant. ⁊ edificamini in xp̃o. ⁊ con¬
fortamini in fide: ⁊ uigilate in bo¬
nis oꝑibꝰ. ⁊ a ligno noltte recedere:¬

Expanded text:
dimus gloriam ejus. Qualem gloriam? Qualis dimus gloriam ejus. Qualem gloriam? Qualis factus est filius hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curata per caritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere
Abbreviated transcription (Latin):
dis nrĩ: ⁊ possemꝰ uidere maiestatẽ
eiꝰ ꝑ eiꝰ humanitatẽ. Ideo factũ ẽ uer¬
bũ caro ⁊ habitauit in nobis: ⁊ sa¬
nauit ocłos nr̃os. E qͥd sequit᷑: Et ui¬
dimꝰ gł̾am eiꝰ. Gt̾am eiꝰ nemo posset
uidere: nisi carnis humilitate sana
Irruerat homini quasi puluis in ocłm.
Irruerat terra  saucrauerat ołm:
uidere nõ poterat lucẽ ocultis iste. Sau¬
tratꝰ: inungit᷑ terra. Sautiatꝰ erat:¬
⁊ terra illuc intitit᷑ ut sanet᷑. Omnia
enĩ colliria ⁊ medicam̃ta: nõ sũt nisi
de terra. De puluere cecatꝰ es:de pul¬
uere sanaris. Ergo earo te excecaue.¬
rat: caro te fanat. Carnalis enĩ ani¬
ma facta erat. consentiendo affecti¬
bus carnalibꝰ. In de fuerat ocłs cordis
cecatꝰ. Uerbũ factũ est caro. Medicus
iste fecit tibi colliriũ. Et qm sie ue¬
nit ut de carne uitia carnis extin¬
gueret.⁊ de morte oceideret mortẽ:
ideo factũ ẽ in te: ut qm̃ uerbũ caro
factũ ẽ. tu possis dicere.Et i¬

Expanded text:
stri, et possemus videre majestatem ejus per ejus humilitatem. Ideo factum est Verbum caro, et habitavit in nobis; sanavit oculos nostros: et quid sequitur? Et vidimus gloriam ejus. Gloriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanarIrruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat oculus cordis caecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic venit ut de carne vitia carnis exstingueret, et de morte occideret mortem; ideo factum est in te, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis dicere, Et vi
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ in terra: qͥa iam patrẽ ha¬
bebat in celo. Natꝰ ex deo ꝑ quẽ e¬
ficerem᷑: ⁊ natꝰ ex femina. ꝑ quẽ
reficerem᷑. Noli gͦ mirari o homo
securus nascereris ex deo: ⁊ diceres
tibi. nõ sine causa ds̃ nasci ex hon¬
ne uoluit : nisi qͥr aliciniꝰ mom̃t
me existimauit ut mimortalem
me faceret: ⁊ ꝓ me mortalit᷑ nal¬
ceret᷑. Ideo cũ dixisset ex deo nati
sĩt: quasi ne mirarem᷑ ⁊ ex hore¬
remꝰ tantã grãm. ut nobis incre¬
dibile uideret᷑ quia homines ex
deo nati sũt: quasi securũ te ful¬
ens ait.E uerbũ caro factũ ẽ: ⁊ ll¬
bitauit in nobis. Qtid gͦ mirari.

Expanded text:
atrem habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, per quem reficeremur. Noli ergo mirari, o homo, securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existimavit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo mira
Abbreviated transcription (Latin):
que in eis sũt: mundus dicit᷑. Iten
alia significatione. dilectores mun¬
di mundus dicunt᷑. Mundus per
ipsũ factꝰ est.⁊ mundis eũ nõ cos¬
nouit. Nõ enĩ celi nõ cognouerũ
creatorẽ suũlaut angłi nõ cogno

Expanded text:
quae in eis sunt, mundus dicitur. Iterum quae in eis sunt, mundus dicitur. Iterum alia significatione, dilectores mundi mundus dicuntur. Mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Num enim coeli non cognoverunt Creatorem
Abbreviated transcription (Latin):
impletũq in illis ẽ. Paraui lucernã
xpõ meo: inimicos eiꝰ induã confusio
ne. In mundo erat:⁊ mundus ꝑ eũ
factus est. Ne putes qͥa sic erat in
mundo. quomͦ in mundo est tra: in
mundo est celũ: in mundo ẽ sol. luna.
⁊ stelle. in mundo arbores. pecora. ho¬
mines. Non sic iste in mundo erat.
Sed qͦmodo erat: Quomͦ artifex regens
qͦd fecit. Non enĩ sic fecit: quomͥ
fac̃ faber. Forinsecus est arca quiꝰ
facit: ⁊ illa in alio loco posita ẽ eĩ
fabricat᷑. Et quãuis iuxta sit. ips
alio loco sedet qͥ fabricat: ⁊ extem¬
secus ẽ ad illud qͦd fabricat. Dc̃ a
sitꝰ fabricat: ⁊ nõ recedit aliquo
Nõ extrinsecus quasi uersat molen
quã fabricat. Presentia maiestati
facit qͦd facit: p̃sentia sua guberu
qͦd fecit. Sic gͦ erat in mundo. qͦmnꝰ
ꝑ quẽ mundus factꝰ est. Per ipsum
enĩ mundus factꝰ est: ⁊ mundus ei
nõ cognouit. Quid ẽ. mundus fact
ẽ ꝑ ipsũ : Celũ. terra. mare. ⁊ omi

Expanded text:
illis est, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus asitus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Per ipsum enim mundus factus est, et mundus eum non cognovit. 11. Quid est, mundus factus est per ipsum? Coelum, terra, mare et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlucernã demonstrari ad fidẽ creden¬
tiũ: ut ꝑ illã lucernã inmici eius
confunderent᷑. Illi enĩ inimici. qui
illũ tẽptabat ⁊ dicebant. Sic nobis
in qua potestate ista facis. Interroga¬
bo uos et ego inqͥt unũ sermonẽ.
Dicite mͥ. B̾abtismũ ioħ̃is unde est:
De celo:an ab hominibꝰ: Et turbati
sũt:⁊ dixer̃ apud semet ipsos. Si dixe¬
rimꝰ de celo: dicturus ẽ nobis. Quare
gͦ nõ credidistis illi: Quia ille. xp̃o
ꝑhibuerat testimoniũ: ⁊ dixerat. Nõ
sũ ego. xp̃s: sed ille. Si aũt ex homi¬
nibꝰ dixerimꝰ ẽẽ  timemꝰ ppłm ne lapi¬
det nos: qͥa tanquã ꝓpħam habent
ioħem. Tim̃tes lapidationẽ. sed plus
tim̃tes ueritatis confessionẽ. respon¬
der̃ m̃datium ueritati. ⁊ m̃tita ẽ ini¬
quitas sibi. Bixer̃ enĩ. Nescimꝰ. ł dñs
qͥa ipsi contra se clauserãt negando se
scire qͦd nouerat : nec ipse illis aꝑuit:
qͥa nõ pulsauer̃ Dictũ ẽ enĩ. Pulsate.

Expanded text:
ucernam demonstrari ad fidem credentium, ut per ipsam lucernam inimici ejus confunderentur. Illi enim inimici qui illum tentabant, et dicebant, Dic nobis, In qua potestate ista facis? Interrogabo vos et ego, inquit, unum sermonem: dicite mihi, baptismus Joannis unde est? de coelo, an ab hominibus? Et turbati sunt, et dixerunt apud semetipsos, Si dixerimus de coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis illi? quia ille Christo perhibuerat testimonium, et dixerat, Non sum ego Christus, sed ille . Si autem ex hominibus dixerimus esse, timemus populum ne lapidet nos; quia tanquam prophetam habebant Joannem. Timentes lapidationem, sed plus timentes veritatis confessionem, responderunt mendacium veritati; et mentita est iniquitas sibi . Dixerunt enim: Nescimus. Et Dominus, quia ipsi contra se clauserant, negando se scire quod noverant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate,
Abbreviated transcription (Latin):
erige aũt te ad illũ qͥ illuminat mon¬
tẽ qͥa ad hoc erectꝰ est. ut pͥor radiatꝰ
excipiat:⁊ ocłis tuis nunciet. Ergo
nõ erat ille lum̃. Quare gͥ uenit :
Set ut testimoniũ ꝑhiberet de lu
mine. Ut qͥd hoc : Ut om̃s crederẽt
ꝑ illũ. U de qͦ lumine testimonũ
ꝑhiberet : Erat lux uera. Quare
additũ ẽ uera: Quia ⁊ homo illu¬
minatꝰ dicit᷑ lux: sed uera luxi
ẽ que illuminat. Nã ⁊ ocłi nri a¬
cunt᷑ lumina.E tam̃ nisi aut na
te lucerna accendat᷑. aut ꝑ che
sol exeat. lumina illa sine causi
patent. Sic gͦ et ioħes erat lux
sed nõ uera lux: qͥa nõ illuminꝰ
tenebre:. Sed illuminatione fach
ẽ lux. Nisi aũt illuminaret᷑: te¬
nebre erat sicut om̃s impii. quiꝰ
iam credentibꝰ dix̃ apłs. Fuistis¬

Expanded text:
Erige autem te ad illum qui illuminat monErige autem te ad illum qui illuminat montem, qui ad hoc erectus est, ut prior radios excipiat, et oculis tuis nuntiet. Ergo, non erat ille lumen. 6. Quare igitur venit? Semine. Ut quid hoc? Ut omnes crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet. Erat lux vera, quare additum est, vera? Quia et homo illuminatus dicitur lux, sicut Domiest quae illuminat. Nam et oculi nostri dicuntur lumina; et tamen nisi aut per noctem lucerna accendatur, aut per diem sol exeat, lumina ista sine causa patent. Sic ergo et Joannes erat lux, sed non vera lux: quia non illuminatus, tenebrae; sed illuminatione factus est lux. Nisi autem illuminaretur, tenebrae erat, sicut omnes impii, quibus jam credentib
Abbreviated transcription (Latin):
eis qͥ deũ uidere nõ poterãt. Nõ enĩ
sedm id qͦd ds̃ est aut uenit aut des¬
cendit .: cũ sit ubiq p̃sens. ⁊ nullo lo¬
co contineat᷑. Sed scđm id uenit. qͦd
apparuit homo. Quia gͦ sic erat homo.
ut lateret in illo ds̃: missus ẽ ante
illũ magnꝰ homo: ꝑ ciuuꝰ testimoniũ
inueniret᷑ plusquã homo E qͥs ẽ hie:
Fuit homo. Et quomͦ posset iste uerũ
de deo dicere:. Missus a deo Quid uo¬
cabat᷑ : Cui nom̃ erat ioħes. Quare
uenit: Hic uenit ut testimoniũ ꝑ
ꝑ illũ. Qualis ẽ iste qͥ testimoniũ ꝑhi¬
beret de lumine : ¶agnũ aliqͥd iste
ioħes. Ingens meritũ : magna grã:
magna celsitudo. Mirare plane mi¬
rare: sed tanquã montẽ. Mons aũt
in tenebris ẽ. nisi luce uestiat᷑. Ergo
tantũ mirare ioħem. ut audias qͦd
sequit᷑. nõ erat ille lum̃ : ne cũ mon¬
tem putas lum̃ eẽ. naufragiũ in mon¬
te facias: nõ solatiũ inuenias. Sed
qͥd : Mirare montẽ tanquã montẽ:

Expanded text:
rant. Non enim undum id quod Deus est, aut venit, aut discedit; cum sit ubique praesens, et nullo loco contineatur. Sed secundum quid venit? Quod apparuit homo. 5. Quia ergo sic erat homo, ut lateret in illo Deus, missus est ante illum magnus homo, per cujus testimonium inveniretur plus quam homo. Et quis est hic? Fde Deo dicere? Missus a Deo: quid vocabatur? cui nomen erat Joannes: quare venit? audi. Hic venit in testimonium, per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tanquam montem.
Abbreviated transcription (Latin):
uita homines illuminant᷑. Pecora
nõ illuminant᷑. quia pecora nõ ha¬
bent rationales m̃tes que possint
uidere sapientiã. Homo aut̃ fatͥ
ad imaginẽ dei. habet rationalẽ
m̃tem: ꝑ quã possit ꝑcipere sap¬
entiã. Ergo illa uita per quã fa¬
ta sũt omĩa. ipsa uita lux ẽ. Et

Expanded text:
vita homines illuminantur. Pecora vita homines illuminantur. Pecora non illuminantur, quia pecora non habent rationales mentes quae possint videre sapientiam. Homo autem factus est ad imaginem Dei, habet rationalem mentem per quam possit percipere sapientiam. Ergo illa vita per quam facta sunt omnia, ipsa vi
Abbreviated transcription (Latin):
in arte ẽ Nam potest illa arca pu-¬
trescere: ⁊ iterũ ex illa que in arte
ẽ alia fabricari. Attendite gͦ arcã in
sũt omnia. scdm artẽ continet oĩa.
ante quã fabricet omĩaꝰ. hic que
fiunt ꝑ ipsã artẽ. nõ continuo uita
ta ẽ. Terrã uides: est in arte terra.
Celũ uides: est in arte celũ. Solẽ et
lunã uides: sũt ⁊ ista in arte. Sed
foris corpora sũt: in arte uita sunt.
Uidete si quo mͦ potestis. GSagna enĩ
res dicta ẽ. Et si nõ a me magno.
aut nõ ꝑ me magnũ: tam̃ a mag¬
no. Non enĩ a me paruulo dicta
sũt hec. Sed ille nõ est paruulus
ad quẽ respicio ut dicã. Capiat qͥ
ut potest. in quantũ potest. Et
nõ potest: nutriat cor ut possit.
Unde nutriat : De lacte nutriat.
ut ad cibũ ꝑueniat. A xp̃o ꝑ car¬
nẽ nato nõ recedat: donec ꝑuen¬
natũ uerbũ. deũ apud deũ. ꝑ qͦd
facta sũt omĩa: qͥa illa uita ẽ. que
Ruita erat lux hominũ. Et ex ipsa

Expanded text:
in arte est: nam potest illa arca puin arte est: nam potest illa arca putrescere, et iterum ex illa quae in arte est, alia fabricari. Attendite ergo arcam sunt omnia secundum artem, continet omnia, antequam fabricet omnia hinc, quae sunt per ipsam artem, non continuo uita illo. Terram uides; est in arte terra. Caelum, uides; est in arte caelum. Solem et lunam uides; sunt et ista in arte, sed foris corpore sunt, in arte uita sunt. Videte, si quo modo potestis; magna enim res dicta est: et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non est parvulus ad quem respicio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte nutriat, ut ad cibum perveniat. A Christo per carnem nato non recedat, donec pervennatum, Verbum Deum apud Deum, per quod facta sunt omnia: quia iEt vita erat lux hominum; et ex ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
mã: ⁊ lana.⁊ uestis. Solent enĩ de¬
lirantes hec dicere. Et cũ rep̃ssi fu¬
erint ⁊ repulsi. quasi de scriptu¬
ris ꝓfer̃ dicentes. Et qͥd dictũ est.
qͦd factũ ẽ in illo uita ẽ : Si enĩ oĩa
in ipso facta sũt: onĩa uita sunt.
Non te inducãt. Pniinera fie. Quod
factũ est: hic subdistingue ⁊ deinde
infer: in illo uita ẽ. Quid ẽ hoc ͤ. Fac¬
ta ẽ terra: sed ipsa terra que facta
ẽ non ẽ uita. Est aũt in ipsa sapien¬
tia spiritalit̾ ratio quedã. qua t̃ra
facta ẽ. Hec uita ẽ. Quomͦ possũ di-¬
cã caritati ur̃e. Faber facit arcam:
sed pͥmo in arte habet arcã. Si enĩ
arcã in arte nõ haberet : unde illã
fabricando ꝓferret ; Sed archa sic
est in arte: ut nõ ipsa area sit que ui¬
det᷑ oculis. In arte inuisibiliter est:
in oꝑe uisibilit̾ erit. Ecce facta ẽ in
oꝑe. Nunqͥd destitit esse in arte :
Et illa in oꝑe facta ẽ:⁊ illa manet que

Expanded text:
mam, et lana et vestis. Solent enim demam, et lana et vestis. Solent enim delirantes dicere, et cum repressi fuerint et repulsi, quasi de Scripturis proferunt dicentes: Utquid dictum est, Quod factum est in illo, vita est? Si enim omnia in ipso facta sunt, omnia vita sunt. Non te abducant: pronuntia sic, Quod factum est; hic subdistingue, et deinde infer, in illo vita est. Quid est hoc? Facta est terra, sed ipsa terra quae facta est, non est vita: est autem in ipsa Sapientia spiritualiter ratio quaedam qua terra facta est; haec vita est. 17. Quomodo possum, dicam Charitati vestrae. Faber facit arcam. Primo in arte habet arcam: si enim in arte arcam non haberet, unde illam fabricando proferret? Sed arca sic est in arte, ut non ipsa arca sit quae videtur oculis. In arte invisibiliter est, in opere visibiliter erit. Ecce facta est in opere; numquid destitit esse in arte? Et illa in opere facta est, et illa manet quae
Abbreviated transcription (Latin):
agnouerit: cũ se erexerit. pulicibus
subdat᷑. Quid ẽ qͦd te inflas humana
suꝑbiaꝰ. Homo tibi dixit conuiciũ:
⁊ tu tumuisti.⁊ iratꝰ es: Pulicibꝰ re¬
siste ut dormias. Cognosce qui sis.
domandã creata ista que molesta
nobis essent: ppłm pharaonis suꝑbũ
potuit ds̃ domare de ursis: de leo¬
nb̾. de serpentibꝰ. Quscas ⁊ ranas
illis inmisit: ut rebꝰ uilissimis su¬
sũt omĩa: Quod factũ est. in illo ui¬
ta est. Potest enĩ sic dici. Quod factũ
ẽ in illo. uita est. Ergo totũ uita ẽ:
si sic ꝓnunciauerimꝰ Quid eniͣ non
ita in illo facta sũt. Si gͦ omĩa in
est. gͦ ⁊ t̾ra uita ẽ. ergo ⁊ lignum
uita est. Hicimꝰ quidẽ lignũ uita:
de accipimꝰ uitã. Ergo ⁊ lapis uita
ẽ In honestũ est sic intelligere: ne
rursus nobis subrepat erdẽ sordi¬
dissima secta manicheoꝵ. ⁊ dicat
qͥa habet uitã lapis: ⁊ animã ha¬
bet paries.⁊ resticula habet ani¬

Expanded text:
agnoverit; cum se erexerit, pulicibus agnoverit; cum se erexerit, pulicibus subdatur. Quid est quod te inflas humana superbia? Homo tibi dixit convicium, et timuisti, et iratus es; pulicibus resiste ut dormias: cognosce qui sis. domandam creata ista, quae molesta nobis essent: populum Pharaonis superbum potuit Deus domare de ursis, de leonibus, de serpentibus; muscas et ranas illis immisit , ut rebus vilissimis susunt omnia? Quod factum est, in illo vita est. Potest enim sic dici, Quod factum est in illo, vita est: ergo totum vita est, si sic pronuntiaverimus. Quid enim non ita in illo facta sunt. Si ergo omnia in iest; ergo et terra vita est, ergo et lignum vita est. Dicimus quidem lignum vitam, de accepimus vitam. Ergo et lapis vita est. Inhonestum est sic intelligere, ne rursum nobis subrepat eadem sordidissima secta Manichaeorum, et dicat quia habet vitam lapis, et habet animam paries, et resticula habet ani
Abbreviated transcription (Latin):
res erat ꝓxima. Ab ape duxit illĩ¬
ad locustã. A locusta duxit ad laceł¬
tã. & lacerta ad auẽ. Ab aue dii
ad pecus. Inde ad bouẽ Inde ad ell¬
fantũ. Postremo ad hominẽ. Et
suasit homini: qͥa nõ a deo factus ẽ
homo. Ita ille miser cũ tediũ passus
est a muscis: musca factus ẽ quem
diabolus possideret. Behelzebub qͥp¬
pe interp̃tari dicit᷑ pͥnceps muscaꝵ.
De qͥbus scriptũ est. Musce moriture
exterminant oleũ suauitatis. Quid
res cordis urĩ aduersus dolos inimi¬
ci. Intelligite qͥa ds̃ fec̃ omĩa.⁊ in
suis gradibꝰ collocauit. Quare aũt
patim᷑ multa mala a creatura quã
fec̃ ds̃: Quia offendimꝰ deũ. Nũqͥd
hec angłi patiunt᷑ : Fortassis ⁊ nos
in uita illa ista nõ timebimꝰ. Ne pena
tua peccatũ tuũ accusa. nõ uidicem.
nos torqueret. Ut cũ suꝑbus fuerit
homo ⁊ se iactauerit aduersus deũ:
⁊ cũ sit mortalis. mortalẽ terruerit:
et cũ sit homo. ꝓrimũ hominẽ nõ

Expanded text:
res erat proxima. Ab ape duxit ad locustam, a locusta ad lacertum, a lacerto ad avem, ab ave duxit ad pecus, inde ad bovem, inde ad elephantem, postremo ad hominem; et persuasit homini quia non a Deo factus est homo. Ita ille miser cum taedium passus est ad muscas, musca factus est, quem diabolus possideret. Beelzebub quippe interpretari dicitur princeps muscarum: de quibus scriptum est, Muscae moriturae exterminant oleum suavitatis . 15. res cordis vestri adversus dolos inimici; intelligite quia Deus fecit omnia, et in suis gradibus collocavit. Quare autem patimur multa mala a creatura quam fecit Deus? Quia offendimus Deum? Numquid haec Angeli patiuntur? Fortassis et nos in vita ista illa non timeremus. De poena tua peccatum tuum accusa, non judicem. nos torqueret: ut cum superbus fuerit homo, et se jactaverit adversus Deum; et, cum sit mortalis, mortalem terruerit; et, cum sit homo, proximum hominem non
Abbreviated transcription (Latin):
a cruce. xp̃i non recesser̃:⁊ humili¬
tatẽ xpi nõ contẽpser̃. Paruuli uͦ qͥ
hoc nõ possũt intelligere: nõ rece¬
dentes a cruce ⁊ passione ⁊ resurrec¬
tione xpi. in ipsa naui ꝑducunt᷑ ad
io qͦd nõ uident: in qua naui ꝑueni¬
unt ⁊ illi qͥ uident. At uͦ qͥdã philoso¬
phi huiꝰ mundi extiter̃: ⁊ inqͥsierũt
ereatorẽ ꝑ creaturã: qͥa potest inue

Expanded text:
non recesserunt, et humilitatem Christi non contempserunt. Parvuli vero qui hoc non possunt intelligere, non recedentes a cruce et passione et resurrectione Christi, in ipsa navi perducuntur ad id quod non vident, in qua navi perveniunt et illi qui vident. 4. At vero quidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt Creato
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tabrt᷑ sic ponere: ⁊ quasi minꝰ lati¬
ne loqui scđm gramaticos: ⁊ tam̃ ex¬
plicare ueritatẽ scđm auditũ infirmoꝵ
Si enĩ diceret sanguinẽ singulari nu¬
mero: nõ explicaret qͦd uolebat. Ex
sanguimibꝰ enĩ homines nascunt᷑
maris ⁊ femine. Dicamꝰ gͦ: nõ time¬
amꝰ ferulas gramaticoꝵ: dũ tamen
ad ueritatẽ solidã ⁊ cerciorẽ ꝑueni¬
amꝰ. Rep̃hendit qui intelligit: in¬
gratꝰ quia intellexit. Nõ ex sangui¬
nibꝰ. neq ex uoluntate carnisꝰ. neq
ex uoluntate uiri. Carnẽ ꝓ femina
posuit: qͥa de costa cũ facta eẽt.adã
dix̃. Hoc nũc os de ossibꝰ meis: ⁊ caro
de carne mea .R apłs ait. Qui diligit
uxorẽ suã. se ipsũ diligit. Nemo enĩ
unquã carnẽ suã odio habet. Ponit᷑
git. hec regit᷑. Ille imꝑare debet:
ista seruire. Nam ubi caro imꝑa
peius domo: ubi femina habet
uir imꝑat: femina obtẽꝑat. Rechꝰ
gͦ ipse homo. ubi sp̃s imꝑat. caro
seruit. Higͦ nõ ex uoluntate car¬

Expanded text:
quasi minus latine loqui secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et certiorem perveniamus. Reprehendit qui intelligit, ingratus quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta esset, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habet . Ponitugit, haec regitur: ille imperare debet, ista servire. Nam ubi caro impers est. Quid pejus domo, ubi femina habet vir imperat, femina obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritus imperat, caro servit. 15. Hi ergo non ex voluntate car
Abbreviated transcription (Latin):
Ilucernã querimꝰ diẽ: qͥa lucerna dictꝰ
est ip̃se ioh̾es dnõ dicente : ille erat
lucerna ardens ⁊ lucens: ⁊ uos uolu-¬
istis exultare ad horã in lumine eiꝰ.
Ego aũt habeo testimoniũ maiꝰ ioħ̾e.

Expanded text:
Per lucernam quaerimus diem: quia lucerna dictus Per lucernam quaerimus diem: quia lucerna dictus est ipse Joannes, Domino dicente: Ille erat lucerna ardens et lucens, et vos voluistis exsultare ad horam in lumine ejus; ego autem habeo tes
Abbreviated transcription (Latin):
in tenebris: ⁊ tenebre eã nõ conp̃¬
hender̃. Ecce hic est ⁊ mͦͥ ⁊ hic erat:
⁊ semꝑ hic ẽ Et nunquã recedit: nus¬
quã recedit. Opus ẽ ut habeas unde
uideas. qͦd tibi nũquã recedit. Opus
est ut tu nõ recedas ab eo: qͥ nusquã
recedit. Opus ẽ ut tu nõ deseras:
nõ deseraris. Noli cadere: ⁊ nõ tibi oc¬
cidet. Si tu feceris casũ: ille tͥ facit
occasũ. Si aũt tu stas: p̾sens ẽ tibi.
S ed nõ stetisti. Recordare unde cecide¬
ris:. unde te deiecit qͥ prior te cecidit.
Deiecit enĩ te nõ ui. nõ inpulsu. sed
uoluntate tua. Si ẽnĩ malo nõ con¬
sentires. stares: illuminatꝰ maneres.
Nodo aũt qͥa iã cecidisti.⁊ factꝰ es sau¬
tiꝰ corde unde uideri illa lux potest.
uenit ad te talis qualẽ posses uidere.
Et talem se p̃buit: ut ab homine que¬
reret testimoniũ. Ab homine que¬
rit testimoniũ ds̃: ⁊ ds̃ testẽ habet
hominẽ. Habet deus testẽ hominẽ:
sed ꝓpt̃ hominẽ. Tam infirmi sumꝰ.

Expanded text:
tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt . Ecce hic est et modo, et hic erat, et semper hic est; et nunquam recedit, nusquam recedit. Opus est ut habeas unde videas quod tibi nunquam recedit; opus est ut tu non recedas ab eo qui nusquam recedit; opus est ut tu non deseras, et non desereris. Noli cadere, et non tibi occidet. Si tu feceris casum, ille tibi facit occasum: si autem tu stas, praesens est tibi. Sed non stetisti: recordare unde cecideris, unde te dejecit qui prior te cecidit. Dejecit enim te, non vi, non impulsu, sed voluntate tua. Si enim malo non consentires, stares, illuminatus maneres. Modo autem quia jam cecidisti, et factus es saucius corde, unde videri illa lux potest, venit ad te talis qualem posses videre; et talem se hominem praebuit, ut ab homine quaereret testimonium. Ab homine quaerit testimonium Deus, et Deus testem habet hominem; habet Deus testem hominem, sed propter hominem: tam infirmi sumus!
Abbreviated transcription (Latin):
trat᷑ illis ortus ille: cui uidendo ad¬
huc minꝰ idoneã aciẽ gerĩt. Sic
gͦ illi om̃s ad quos uenerat. xp̃s:¬
minꝰ idonei erãt eũ uidere. Radi¬
auit ioh̾em: ⁊ ꝑ illũ confitentem¬
a se radiatũ. a se illuminatũ eẽ.
nõ qui radiaret et illuminaret.
cõgnitꝰ ẽ ille qͥ illuminat : cognitꝰ
ẽ qͥ illustrat. cognitꝰ ẽ qͥ implet.
Et qͥs ẽ qͥ illuminat: Lux uera in¬
uenientẽ in hunc mundũ. Nam
si illinc nõ recederet: nõ eẽt illu-¬
minandus. Sed ideo hic illumman¬
dus: qͥa illinc recessit ubi homo po
terat semꝑ ẽẽ illuminatꝰ. Quid gͦ
si uenit hiic ubi erat: In hoc mun¬
do erat ⁊ hic erat: ⁊ huc uenit.
Hic erat per diuimnitatẽ. huc uenit
ꝑ carnẽ quia cũ hic eẽt ꝑ diuini

Expanded text:
tratur illis ortus ille, cui videndo adtratur illis ortus ille, cui videndo adhuc minus idoneam aciem gerunt. Sic ergo illi omnes ad quos Christus venerat, minus idonei erant eum videre: radiavit Joannem; et per illum confitentem se radiatum ac se illuminatum esse, non qui radiaret et illuminaret, cognitus est ille qui illuminat, cognitus est ille qui illustrat, cognitus est qui implet. Et quis est? Qui illuminat, invenientem in mundum. Nam si illinc non recederet, non esset illuminandus: sed ideo hic illuminandus, quia illinc recessit, ubi homo semper poterat esse illuminatus. 8. Quid ergo? Si venit huc, ubi erat? In hoc mundo erat. Et hic erat, et huc venit: hic erat per divinitatem; huc venit per carnem: quia cum hic
Abbreviated transcription (Latin):
in dño. Nisi adderet in dño: nõ
intelligeremꝰ. Lux inqͥt in dño.
tenebre nõ in dnõ eratis. Fuistis
enĩ aliqͣndo tenebre. Ibi nõ addi¬
dit in dnõ. Ergo tenebre in uobi
lux in dnõ. Sic ⁊ ille nõ erat lus
sed ut testimoniũ ꝑhiberet de li¬
minẽ. Ubi aut̃ est ipsa lux: Er
lux uera: que illuminat omnẽ
hominẽ uenientẽ in hũc mun¬
dũ.Si omnẽ hominẽ uenientẽ¬
gͦ ⁊ ipsũ ioh̾em Ipse gͦ illumini¬
bat: a quo se demonstrari uole¬
bat. Intelligat caritas urã. Uen¬
ebat enĩ ad m̃tes infirmas : ad
corda sautia. ad aciẽ anme lip¬
entis. Ad hoc enĩ uenerat hom¬
anima lum̃ uidere qͦd ꝑfectũ e
Quomͦ plerũq fit ut in aliquo cor¬
pore radiato cognoscat᷑ ortꝰ esse sol:
qñi ocłis eũ uidere nõ possumꝰ: qͥa
⁊ qͥ sautios habent ocłos: idonei sũt
uidere parietẽ illuminatũ. Et illus¬
tratũ a sole uel montẽ uel arborẽ.
aud aliqͥd huiusmodi idonei sunt
indere : ⁊ in alio illustrato demos¬

Expanded text:
ino . Nisi adderet, in Domino, non intelligeremus. Lux, inquit, in Domino: tenebrae non in Domino eratis. Fuistis enim aliquando tenebrae: ibi non addidit, in Domino. Ergo tenebrae in vobis, lux in Domino. Sic et ille non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. 7. Ubi autnem hominem venientem in hunc mundum. Si omnem hominem venientem, et ipsum Joannem. Ipse ergo illuminabat, a quo se demonstrari volebat. Intelligat Charitas vestra: veniebat enim ad mentes infirmas, ad corda saucia, ad aciem animae lippientis. Ad hoc veneraanima videre quod perfecte est? Quomodo plerumque fit ut in aliquo corpore radiato cognoscatur ortus esse sol, quem oculis videre non possumus. Quia et qui saucios habent oculos, idonei sunt videre parietem illuminatum et illustratum a sole, vel montem vel arborem, aut aliquid hujusmodi idonei sunt videre; et in alio illustrato demons
Abbreviated transcription (Latin):
eras. N longe ab illa patria ꝓiectꝰ eras:
⁊ fluctibꝰ huiꝰ scłi int̾rupta ẽ uixͥ et
qua transeat᷑ ad patriã nõ ẽ: nisi
ligno porteris. Ingrate: irrides eũ
qͥ ad te uenit ut redeas : Ipse factꝰ est
uia: ⁊ hoc ꝑ mare. Inde in mari am¬
bulauit: ut ostenderet se eẽ in mari
uiã. Sed tu qͦmodo ipse ambulare
in mari nõ potes. Naui portare:
ligno portare. Crede in crucifixũ.
⁊ poteris ꝑuenire. Propt̃ te crucifixus
ẽ. ut humilitatẽ doceret  ⁊ qͥa si
sic ueniret ut ds̃. nõ agnosceret᷑.

Expanded text:
eras, et longe ab illa patria projectus eras; eras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire. Propter te crucifixus est, ut humilitatem doceret; et quia si sic veniret ut
Abbreviated transcription (Latin):
ide ad idola.⁊ ad culturas demoni¬
oꝵ. adorare creaturã. ⁊ contẽnere cre¬
atorẽ. Sed iam isti elisi: ista fecerũt.
Ut aũt eliderent᷑. suꝑbier̃. Cũ aũt
suꝑbirent: sapientes se eẽ dixerũt.
hi gͦ de quibꝰ dixit qͥ cũ cognouis¬
sent deũ. uider̃ hoc qͦd dic̃ ioħes: qͥa
ꝑ uerbũ dei facta sit̃t omĩa. Nã in¬
ueniunt᷑ ista ⁊ in libris philosophoꝵ.
⁊ qͥa unigenitũ filiũ habet ds̃ ꝑ quẽ
facta sũt omiã. Illud potuer̃ uidere
qͦd ẽ. sed uider̃ delonge. Noluer̃ tene¬
re humilitatẽ xp̃i: in qua naui se¬
curi ꝑuenirẽt ad id qͦd longe uide¬
re potuer̃:⁊ sorduit eis crux xpĩ.
Mare transeundũ est. ⁊ lignũ contẽ¬
nis: O sapientia suꝑba: irrides cru¬
cifixũ xp̃m᷑. Ipse ẽ quẽ delonge ui¬
disti. In pͥncipio erat uerbũ: ⁊ uerbũ
erat apud deũ. Sed quare crucifixus
ẽ : Quia lignũ tibi humilitatis eiꝰ
necessariũ erat. Suꝑbia enĩ tumu¬

Expanded text:
lacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui cum cognovissent Deum, viderunt hoc quod dicit Joannes, quia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Sed quare crucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumu
Abbreviated transcription (Latin):
uita est. ł uita erat lux hominũ. Et
lux in tenebris lucet:⁊ tenebre erã
nõ conp̃hender̃. Hucusq tractatũ
esse credo. Recordamini om̃s qͥ affu¬
istis: ⁊ qͥ nõ affuistis credite nobisti
his qͥ adesse uoluer̃. Nuẽ gͦ qͥa nõ pos¬
qͥ hoc uolũt audire qͦd sequit᷑: et
oueri ẽ illis si repetant᷑ pͥora cum
defraudatione posterioꝵ: dignent᷑
⁊ qͥ nõ aderãt nõ p̃terita exigere:
sed cũ his qͥ aderant ⁊ nũc audire
p̃sentia. Seqͥt᷑. Fuit homo missus
a deo: cui nom̃ erat ioħes. Etenĩ¬
uinitate xp̃i dicta sũt meffabili:
⁊ ꝓpe ineffabilit̃. Quis enĩ capiat.
i pͥncipio erat uerbũ: ⁊ uerbũ erat
apud deũ. Et ne uilescat tibi nom̃
uerbi ꝑ consuetudinẽ cotidianoꝵ uer-¬
boꝵ: ⁊ ds̃ erat uerbũ. Hoc uerbũ. id¬
ipsũ est: unde hesterno die multum
locuti sumꝰ.R utinã p̃stite̾rit dñs ut
uel tantũ loquendo. aliqͥd ad corda ura
ꝑouxerimꝰ. In pͥncipio erat uerbũ. Ed

Expanded text:
vita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non posqui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Etvinitate Christi dicta sunt ineffabili, et prope ineffabiliter. Quis enim capiet, principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum? Et ne vilescat tibi nomen Verbi, per consuetudinem quotidianorum verborum, Et Deus erat Verbum. Hoc Verbum idipsum est, unde hesterno die multum locuti sumus: et praestiterit Dominus, ut vel tantum loquendo aliquid ad corda vestra perduxerimus. In principio e
Abbreviated transcription (Latin):
naꝵ scripturaꝵ ⁊ maxi-¬
me scĩ eugłii nullũ locũ
p̃termittentes. ꝑtractemꝰ
pacitate pascam᷑: ⁊ ministremꝰ uobis
unde ⁊ nos pascim᷑. Capitulũ pͥmũ
p̃terito die dnĩco tractatũ eẽ me¬
minimꝰ: id ẽ in pͥncipio erat uerbũ:
⁊ uerbũ erat apud deu̾. ⁊ ds̃ erat
uerbũ. H oc erat in pͥncipio apud deũ.

Expanded text:
 Scripturarum, et maxime sancti Evangelii, nullum locum praetermittentes pertractemus, pacitate pascamur, et ministremus vobis unde et nos pascimur. Capitulum primum praeterito die dominico tractatum esse meminimus, id est, « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lucẽ. Quid gͦ dedit his qͥ receper̃ illũ :
Tedit eis potestatẽ filios dei fieri. his
qui credũt in nomine eiꝰ: ut teneant
lignũ ⁊ mare transeant.ꝓ quomͦ nas
Utiq nascunt᷑. Nã si nõ nascunt᷑. fihi
quomͦ ẽẽ possũt: Sed filii hominũ nas¬
cunt᷑ ex carne ⁊ sanguine:⁊ ex uolup¬
tate uiri ⁊ ex cõplexu conugii. Illi
aũt quomͦ ei nascunt᷑: Qui nõ ex san

Expanded text:
his qui receperunt illum? his qui receperunt illum? Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: ut teneant lignum, et mare transeant. 14. Et quomutique nascuntur. Nam si non nascuntur, filii quomodo esse possunt? Sed filii hominum nascuntur ex carne et sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi autem quomodo ei
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: et nõ habebit qͥ cũ eo chuidat he¬
reditatẽ. ut pauperior remaneat.
Nõ sic ds̃. Unicũ eundẽ ipsũ quẽ ge-¬
nuerat:⁊ ꝑ quẽ cũcta creauerat.
misit in hũc mundũ ut nõ eẽt unꝰ:
sed fr̃s haberet adoptatos. Nõ enim
nos nati sumꝰ de deo quomͦ ille uni¬
genitꝰ: sed adoptati ꝑ grãm ipsius.
implicabam᷑. ne adoptaret nos ꝓpt̾
impedim̃tũ eoꝵ Q uos sibi fr̃s facere
uolebat. ipse soluit: ⁊ fecit coheredes.
bere coheredes: qͥa hereditas eiꝰ nõ fit
angusta si multi possederĩt. Illi ipsi
certe illo possidente fiunt hereditas
ipsius: ⁊ ille uicissim fit hereditas ip¬
soꝵ. Audi quomͦ ipsi fiant hereditas
ipsius. Dñs dix̃ ad me. filiꝰ m̃s es tu:
ego hodie genui te. Postula a me:
dabo tibi gentes hereditatẽ tuã Ille
quomͦ fit hereditas eoꝵ: Dicit᷑ in psal¬
mo. Oñs pars hereditatis mee ⁊ cali¬
cis mei. Et nos illũ possideamꝰ: ⁊ ipse

Expanded text:
est, et non habebit qui cum eo dividat haeest, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. bere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Ille quomodo fit haereditas eorum? Dicit in Psalmo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Et nos illum possideamus, et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eũ factꝰ est: ⁊ mundus eũ nõ cogno¬
uit. In sua ꝓpͥa uenit: qͥa omĩa ista
ꝑ ipsũ facta sũt. E su eũ nõ receper̃.
Qui sui: Homines qͦs fec̃: iudei quos
pͥmitꝰ fec̃ suꝑ omĩs gentes ẽẽ : qͥa alie
gentes idola adorabat: ⁊ demonibꝰ
seruiebat. Ille aut̃ ppłs erat natꝰ de
semine abrahe. Et ipsi maxime sui.
qͥa ⁊ ꝑ carnẽ quã susciꝑe dignatꝰ ẽ
cognati. In sua ꝓpͥa uenit. ⁊ sui eũ
nõ receper̃. Non receper̃ omnino:
nullus recepit: Nullus gͦ saluus factꝰ
ẽ. Nemo enĩ saluus fiet: nisi qͥ xp̃m
receꝑit uenientẽ. Sed addidit. Quot¬
qͦt aũt receper̃ eũ:: qͥd eis p̃stitit: Mag¬
na beniuolentia: magna miscdia.
Uncus natꝰ ẽ:⁊ noluit remanere
unus. Nulti homines cũ filios non
habuerit. ꝑacta etate. adoptant sibi.
uoluntate faciunt quod natura nõ
potuer᷑. hoc faeuĩt homines. Si aũt
aliqͥs habeat filiũ unicũ: gaudet ad
illũ magis qͥa solus omĩa posseffurꝰ

Expanded text:
dus eum non cognovit. 12. In sua propria venit: quia omnia ista per eum facta sunt. Et sui eum non receperunt. Qui sui? Homines quos fecit. Judaei quos primitus fecit super omnes gentes esse. Quia aliae gentes idola adorabant, et daemonibus serviebant; ille autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime sui; quia et per carnem quam suscipere dignatus est, cognati. In sua propria venit, et sui eum non receperunt. Non receperunt omnino, nullus recepit? Nullus ergo salvus factus est? Nemo enim salvus fiet, nisi qui Christum receperit venientem. 13. Sed addidit: Quotquot autem receperunt eum. Quid eis praestitit? Magna benevolentia! Magna misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus
Abbreviated transcription (Latin):
tuita. fumꝰ. peccata ⁊ iniqͥtates sũt.
Tolle inde ista omiĩa: ⁊ uidebis sapi¬
entiã que p̃sens ẽ: quia ds̃ ẽ ipsa
sapientia. Et dictũ est. Beati mitn¬
do corde:. qm̃ ipsi deũ indebunt.
scͥiptũ ẽ. fuit homo missus a dõ cui

Expanded text:
tuita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tuita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tolle inde ista omnia, et videbis sapientiam quae praesens est: quia Deus est ipsa sapientia; et dictum est, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ds̃ erat uerbũ. Ergo illa uita lux
ẽ hominũ. Sed forte adhuc stulta
coda caꝑe istã lucẽ nõ possũt: qͥa
peccatis suis aggrauant᷑ ut eã uide¬
re nõ possit̃. Nõ ideo cogitent qͣsi
absentẽ eẽ lucẽ: qͥa eã uidere non
possũt. Ipsi enĩ ꝓpt̾ peccata tenebre
sũt. ꝙ lux lucet in tenebris: ⁊ tene¬
bre eã nõ conp̃henderũt. Ergo fr̃s
quomͦ homo positꝰ in sole cecus. p̃¬
sens est illi sol. sed ipse soli absens
ẽ: sic omĩs stultꝰ. omĩs iniquus. oĩs
impiꝰ. cecus ẽ corde. Presens ẽ sapi¬
entia. Sed cũ ceco p̃sens ẽocłis eiꝰ
absens ẽ. Nõ qͥa ipsa illi absens ẽ
sed qͥa ab ipsa ip̃se absens ẽ. Quid gͦ
faciet iste: Mundet unde possit ui¬
deri ds̃ Quomͦ si ꝓpt̾ea uidere nõ pos¬
set. qͥa sordidos ⁊ saucios ocłos hab̾et
irruente puluere uel pitinta uel
fumo:. diceret illi medicus: purga
de ocło tuo qͥcqͥd mali ẽ: ut possis
uidere lucẽ ocłoꝵ tuoꝵ. Iuluis. pi¬

Expanded text:
. Ergo, illa vita lux est hominum. 19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: non quia ipsa illi absens est, sed quia ipse ab illa absens est. Quid ergo faciat iste? Mundet unde possit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pi
Abbreviated transcription (Latin):
uerũt creatorẽ suũ sidera. quẽ con¬
fitent᷑ demonia. Omĩa undiq testi¬
moniũ ꝑhibuer̃. Sed qui nõ cognoul¬
rũt: Qui amando mundũ. dicti siul̃
mundus. Amando habitamꝰ corde.
Amando aũt hoc apeslari meruerꝰ.
qͦd ille ubi habitabaãt.Q uomͦ dicis
mala ẽ illa domꝰ: aut bonaẽ illa d̾¬
mus. Nõ in illa quã cticimꝰ malanl
parietes accusamiꝰ: aut in illa quã
dicimꝰ bonã. parietes laudamꝰ. Sed
malã domũ inhabitantes malos:
i bonã domũ inhabitantes bonos.
Sic ⁊ mundũ: qͥ inhabitãt aman:¬
do mundũ. Hi sũt qͥ diligũt mun¬
dũ. Ipsi enĩ corde habitãt in mun¬
do. Nã qͥ nõ diligũt mundũ. carne
uersant᷑ in mundo: sed corde inha¬

Expanded text:
 suum sidera, quem confitentur daemonia? Omnia undique testimonium perhibuerunt. Sed qui non cognoverunt? Qui amando mundum dicti sunt mundus. Amando enim habitamus corde: amando autem, hoc appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus malam, parietes accusamus; aut in illa quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; et bonam domum, inhabitantes bonos. Sic et mundum, qui inhabitant amando mundum. Qui sunt? Qui diligunt mundum: ipsi enim corde habitant in mundo. Nam qui non diligunt mundum, carne versantur in mundo; sed corde inha
Abbreviated transcription (Latin):
ti sũt. Solent enĩ aucupes ponere
in muscipula muscas: ut esuriente
aues decipiant. Sic ⁊ isti ad muscas
a diabolo decepti sũt. Nam nescio
qͥs tediũ patiebat᷑ a muscis. inuent
illũ manicheus tedio affectũ. Et cũ
diceret se nõ posse pati muscas et
odisse illas uehem̃ter : statĩ ille. Quis
fecit has: Et qͥa tedio affectꝰ erat et
oderat illas: nõ ausus ẽ dicere. ds̃
illas fecit. Erat aut catholicus. Ille
statim subiecit. Si ds̃ illas nõ fecit.
qͥs illas fecit: plane ait ille:. ego eri¬
do qͥa diabolus fecit muscas. Et ill
statim. Si muscã diabolus fec̃. sicit
te uideo confiteri qͥa prudent᷑ intil¬
ligis: apẽ qͥs fecit. que paulo amil

Expanded text:
pti sunt. Solent enim aucupes ponere pti sunt. Solent enim aucupes ponere in muscipula muscas, ut esurientes aves decipiant: sic et isti ad muscas a diabolo decepti sunt. Nam nescio quis taedium patiebatur ad muscas: invenit illum Manichaeus taedio affectum; et cum diceret se non posse pati muscas et odisse vehementer illas, statim ille, Quis fecit has? Et quia taedio affectus erat, et oderat illas, non ausus est dicere, Deus illas fecit: erat autem catholicus. Ille statim subjecit: Si Deus illas non fecit, quis illas fecit? Plane, ait ille, ego credo quia diabolus fecit muscas. Et ille statim: Si muscam diabolus fecit, sicut te video confiteri, quia prudenter intelligis, apem quis fecit, quae paulo a