comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
annis agit᷑: qͦ conuentꝰ multoꝵ ppłoꝵ ob tan¬
ti memoriã patris confluere monastĩo solet:
preterea seruoꝵ dĩ religiosoꝵq ñ contẽpnen-¬
da copia uiroꝵ Mos aũ prisca ꝓcedens ȩtate.
multã occupauit tempestatẽ: liberalitatis
gr̃a post spũalis refectionis abundantissimũ
donũ. corpora qͦꝙ terreno accurantissime re¬
ficere cibo. S cũ diu̾sarũ apparatꝰ copiarũ
huic rei cõgruentiũ hinc inde ꝓflueret: pis¬
cium om̃imodis deerat affluentia. q̃ tantȩ
celebritati aliquantułã p̾staret gr̃ãm. Anxiꝰ
ualde abbas s &e frĩs huic ꝓcurando suffecti
offitio. quaqͣ u̾sum dirigunt: si qͦm cuilibet
amminicło a tanta releuari possent penu-¬
ria pisciũ. Uerum humana deficiente in-¬
dustria. cum iam desꝑati om̃s deiectis animiᷤᷤ
nichil qͦd sꝑarent haberent: meritis &e inter-¬
uentu clarissimi uereq s enedicti. a tanto me-¬
roris suscitant᷑ somno. Instante enĩ uigłia

Expanded text:
m agitur, quo conventus multorum populorum ob tanti memoriam Patris confluere monasterio solet: praeterea servorum Dei religiosorumque non contemnenda copia virorum. Mos autem prisca procedens aetate multam occupavit tempestatem, liberalitatis gratia post spiritalis refectionis abundantissimum donum, corpora quoque terreno accuratissime reficere cibo. Sed cum diversarum apparatus copiarum huic rei congruentium hinc inde proflueret, piscium omnimodis deerat affluentia, quae tantae celebritati aliquantulam praestaret gratiam. Anxius valde abbas, sed et fratres huic procurando suffecti officio, quaquaversum dirigunt, si quo modo cujuslibet adminiculo a tanta relevari possent piscium penuria. Verum humana deficiente industria, cum jam desperati omnes dejectis animis nihil quod sperarent haberent, meritis et interventu clarissimi vereque Benedicti a tanto moeroris suscitantur somno. Instante enim vigilia
Abbreviated transcription (Latin):
didit regni: eo qͦd multos ex francoꝵ nobili
genere filio pippino contulerit: qui cũ eo re-¬
gnũ italicũ nouit̾ susceptũ. tuerent᷑ &e regereił.
ut ei uisum ẽ locis alios p̃̾posuit. S raho ut eiꝰ
debitũ exposcebat. naturȩ nimia insolescens
astutia. cupiditate uͦ crudelior effectꝰ. cũ uni¬
u̾sa quȩ aurelianoꝵ fines continere uideban¬
tur. sͥ subiecta cerneret: cenobio dumtaxat sc̃i

Expanded text:
cuari, eo quod multos ex Francorum nobili genere filio contulerit, qui cum eo regnum noviter susceptum tuerentur et regerent. ut ei visum est locis alios praeposuit. Sed Raho ut ejus debitum exposcebat naturae, nimia insolescens astutia, cupiditate vero crudelior effectus, cum universa quae Aurelianensium fines continere videbantur sibi subjecta cerneret, coenobio duntaxat S.
Abbreviated transcription (Latin):
se uisione sacra suos ob sui deuectionem
inuitauit famulos. Suscepimꝰ indigni e-¬
gregii patͥs sacratissima membra: excepimꝰ ci-¬
neres pios: deuote nc̃ usq hos asseruare cu¬
rauimꝰ. At si nr̃is int̾uenientib peccatis relin-¬
quere gallias. ruraq eũ natiua repetere pla¬
cluerit: fateor uotis id ei existere: nec uelle.
nrm̃ licere quo qͦmodo obsistere. Sin uͦ qͦd cer¬
tissima fide nr̃o inhesit pectori. diuino nutui
ultimo in litore occeani sitas expetiit uolun¬
tarie sedes: certissimũ habetote. impotes uoti
uri uormet ad ꝓpͥa redituros. His dictiꝰ mul-¬
stoloꝵ pͥncipis sese retinens. solo ꝓstratꝰ lacͥmiᷤᷤ
ora ꝑfusus. dñi auxiliũ expostulabat: qͣtinꝰ
dilectissimi sui confessoris pignꝰ qͦd nullis p̾¬
cedentib meritis s solo gratiuto munere. fa¬
mulis suis contulerat. nulla scelerũ enormita¬
te irritatꝰ auferri ꝑmitteret. Qd̃ quib fletib

Expanded text:
se visione sacra suos ob sui devectionem se visione sacra suos ob sui devectionem invitavit servulos: suscepimus indigni, egregii Patris sacratissima membra, excepimus cineres pios, devote nunc usque asservare curavimus. At si nostris intervenientibus peccatis relinquere Gallias ruraque eum nativa petere placuerit, fateor potis id ei exsistere, nec velle nostrum licere quoquomodo obsistere. Sin vero quod certissima fide nostro inhaesit pectori divino nutu pultimo littore Oceani sitas expetiit voluntarie sedes; certissimum habetote, impotes voti vestri vosmet ad propria redituros. His dictis, mulstolorum principis sese retinens, solo prostratus, lacrymis ora perfusus Domini auxilium expostulabat, quatenus dilectissimi sui confessoris pignus quod nullis praecedentibus meritis, sed solo gratuito munere famulis suis contulerat, nulla scelerum enormitate irritatus auferri permitteret. Quod quibus fletibus
Abbreviated transcription (Latin):
sint ꝑmot: ualete. Acceptis itaq litteris sc̃ĩ.
papȩ. kaulomannꝰ &e frẽs qui cum eo erant gal¬
lias expetunt: pippinũ adeunt regem. sacra
questuosis subitiunt lacͥmis. Orant sub¬
ueniri ͥ: pios patris cineres ossaq cunctis
reuerenda mortalib furtĩ sublata. deuotissi-¬
miꝰᷤ filiis auctoritate regia. iusticieq respectu-
affatĩ restitui: ñ ulliꝰ offense in hac re ꝑtimẽs-¬
cere culpã: cui suffragari agnoscitur in of-¬
fensus rectitudinis trames. Flexus his luctuo-¬
luntati: remigiũ rotomagensem ȩp̃m natu-
floriacũ monast̾ium dirigit. Qui ex p̾cepto
regis etiã nolentib fr̃ib. sacrũ effossũ pignꝰ
karlomanno &e fr̃ib cũ eo ꝑgentib citissi¬
me reddat. Odo tunc temporis abbas. huic¬
rimȩ suscepisset: ñ se posse depositũ reddere
dixit: qͦd ad seruandũ ñ aũ ad restituendu
se suscepisse gaudebat: ita subitiens. Ipse scis¬
simꝰ pat̾ ꝓpͥa sponte huc se deferri ꝑmisit: ip¬

Expanded text:
s repetit. Acceptis itaque litteris S. papae, Carlomannus et fratres qui cum eo erant Gallias expetunt, Pippinum adeunt, sacra sanctiquestuosis subjiciunt lacrymis. Orant subveniri sibi, pios Patris cineres ossaque cunctis reverenda mortalibus furtim sublata devotissimis filiis auctoritate regia justitiaeque respectu affatim restitui. Non ullius offensae in hac re pertimescere culpam, cui suffragari agnoscitur inoffensus rectitudinis trames. Flexus his luctuons voluntati, Remigium Rothomagensem episcopum naturaFloriacum monasterium dirigit: qui ex praecepto regis etiam nolentibus fratribus sacrum effossum pignus Carlomanno ac fratribus cum eo pergentibus ocissime reddat. rime suscepisset, non se posse depositum reddere dixit, quod ad servandum, non autem restituendum se suscepisse gaudebat. Ita subjiciens: Ipse sanctissimus Pater propria sponte huc se deferre permisit, ip
Abbreviated transcription (Latin):
git grauissima pati dispendia. Int̾ qͣs eccł̃ia
aurelianensis cũ contigius sc̃oꝵ locis q̃ sub-
regimine dominicoꝵ clericoꝵ siue monachoꝵ
consistere uidebant᷑: ñ modica uexatione affli¬
cta ẽ. Siqͥdem matfrido comite qͦndã aurelia-¬
nensi ob culpã inertiȩ ꝓpͥis honorib pͥuato:
odo in locũ eiꝰ substituit᷑. Qui in solentia gͣ¬
ui contͣ sui naturã elatꝰ: expeditionẽ parat
uirib undecũq contractis. adu̾sum matfri
burgundia ad id ꝓꝑantes bellũ: utramq li¬
geris ripam tenentes. rapinis cuncta uasta-¬

Expanded text:
git gravissima pati dispendia. Inter quas Ecclesia Aurelianensis cum contiguis sanctorum locis, quae sub regimine Dominicorum clericorum sive monachorum consistere videbantur, non modica vexatione afflicta est. Siquidem Matfrido comite quondam Aurelianensi ob culpam inertiae propriis honoribus privato, Odo in ejus locum substituitur. Qui insolentia gravi contra sviribus undecunque contractis adversum LantherBurgundia ad id properantes bellum, utramque Ligeris ripam tenentes, rapinis cuncta vasta
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis necessariis itim̾ dapsiliter attributiᷤ.
ad sua remittit. At illi palatiũ repetentes:
uirtutẽ quã plurimũ dĩ hoc in loco. meritis
sc̃ȩ dĩ genitricis ꝑpetuȩq uirginis mariȩ. ac
beati petri apłoꝵ pͥncipis. necñ & egregii patͥs
benedicti int̾cessione uigentẽ. regi p̾stantissimo
pippino patefaciunt: eũq. lib̾alem huic sacro
cenobio suis adhortationib sedule efficiunt.

Expanded text:
cunctis necessariis itineri dapsiliter attributis, cunctis necessariis itineri dapsiliter attributis, ad sua remittit. At illi palatium repetentes, virtutem quamplurimam Dei hoc in loco meritis sanctae Dei Genitricis perpetuaeque Virginis Mariae, ac B. Petri apostolorum principis, necnon et egregii P. Benedicti intercessione vigentem, regi praestantissimo Pippino patefaciunt, eumque liberalem huic sacro coenobio suis adhortationibus sedule efficiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant p̾pararent: maiestati om̃ipotentissi¬
mȩ tantã discriminis litem solita miseratiõe
dirimere placuit. Siqͣdem remigiꝰ ep̃c cum
siuis templũ ingressus. dum ad sacrũ ꝓpinqͣs-¬
sent sepulchrũ repentina luminũ cecitate adeo
tus:. nec qualibet in partẽ saltem palpatu ꝓ-
gredi ualerent agnoscere. Perinde terrore
ualido adoꝑti: nil aliud quã uite dispendia
oꝑiebant᷑. Alii deniq solo sternunt᷑ nuiscłiam
dnũ postulaturi: alii fuge solatio salutẽ medi¬
tantes: huc illucq ne qui quã discurrunt. uo¬
ciferantesq auxiliũ affore prȩcant᷑. His nimia
confusione tumultuantib: euocatuᷤ cũ fr̾ib
accurrit abbas: dataq manu ab eccłia uiola¬
tores sacri templi extraxit: diuinã satis abim¬
deꝙ sentientes ultionẽ. Humi deniq ꝓstratis
ueniamq petentib clement̾ indulsit: atꝙ
ex eiꝰdem p̾tiosissimi confessoris xp̃i corpore. reli¬
quias benignissime contulit. Refectis aũ ac

Expanded text:
unirent, majestati omnipotentissimae tantam discriminis litem solita miseratione dirimere placuit. Siquidem Remigius episcopus, cum suis templum ingressus, dum ad sacrum propinquassent sepulcrum, repentina luminum caecitate adeo tus, nec quamlibet in partem saltem palpatu quo progredi vellent agnoscere. Perinde terrore valido adoperti, nihil aliud quam vitae dispendia operiebantur: alii denique solo sternuntur, misericordiam Domini praestolaturi; alii fugae solatio salutem meditantes, huc illucque discurrunt, vociferantesque auxilium affore precantur. His nimia confusione tumultuantibus, evocatus cum fratribus accurrit abbas, dataque manu ab ecclesia violatores sacri templi extrahit, divinam satis abundeque sentientes ultionem. Humi deinde prostratis veniamque petentibus clementer indulsit, atque ex ejusdem pretiosissimi confessoris corpore reliquias benignissime contulit. Refectis autem, ac
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ filii nr̃i pippini excellentissimi maio
nẽ frrẽm eiꝰ expedire nos mittere: uerũ etiã¬
ꝓ corpore beati Benedicti. qͦd furtiue abla-¬
tum ẽ a suo sepulchro ut ei restituat᷑. In. hoc¬
oꝑe pietatis &e miscdiȩ libent̃ aurẽ accõmoda¬
te. hortamur dilectionẽ ac scĩtatẽ ur̃am. ut
p̾fati beati Benedicti corpꝰ iuxta petitionẽ ser-
locũ: ut etiã dict serui dĩ de suo gaudeant sͥ
restituto patre: uosꝙ ꝑhennẽ habeatis merce-¬
dem. & laudem ꝓ eo qͦd uiste oꝑati fueritis:
ut ad suũ scĩssimi uiri corpꝰ referat᷑ tumulũ:
nis ꝑtimescere debeat coram dõ: du credit᷑ qͥa
ad optinendu hoc. ipsiꝰ suffragantib ora-

Expanded text:
manus filii nostri Pippini excellentissimi majornem fratrem ejus expedire nos mittere; ut etpro corpore B. Benedicti, quod furtive ablatum est a suo sepulcro, ut ei restituatur. In hoc pietatis et misericordiae libenter aurem accommodare hortamur dilectionem ac sanctitatem vestram, utonem servolocum; ut et jam dicti servi Dei de suo gaudeant sibi restituto Patre, vosque perennem habeatis mercedem et laudem, pro eo quod juste operati fueritis, ut ad suum sanctissimi viri corpus referatur tumulum, pertimescere debeat coram Deo; dum creditur, quia ad obtinendum hoc, i
Abbreviated transcription (Latin):
dentib rediret domũ. Antiquũ namq inu-¬
sitatũq post helisei actum renouatũ hic con-¬
stat miraculũ. qͥa om̃i potentis di manꝰ. ut
demonstraret beatũ Benedictũ. nec nouis
nec antiquis patͥb imparẽ merito: parem il¬
lum extulit ꝓph̃arũ oꝑib. Complet̾q ueridi¬
ca uox ueritatis ꝓmittentis. Qui crediderit.
in me: oꝑa quȩ ego facio. & ipse faciet. Om̃s
gͥ letis animis. magnisq uocib benedicebant.
dnm: qui quȩ sͥ occulta fuerant. luce clarius
tentia quȩ suꝑ corporib discernendis diu ani¬
mos eoꝵ occupauerat: plebes cinomannicȩ
ad corpꝰ scẽ scolasticȩ se salubrit̾ uerterunt. Qd̃
sumina celeritate leuatũ imponentes scapu-¬
lis cũ gaudio ad ꝓpͥum locũ deportarunt.
Ibiq magnis sumptib edificata basilica. &
ordinatis queq erant necessaria feminis dõ¬
sermientib: infra breue spatiũ temporis. plu¬

Expanded text:
dentibus rediret domum. Antiquum namque inudentibus rediret domum. Antiquum namque inusitatumque post Elisei actum revocatum hoc constat miraculum, quia omnipotentis Dei manus ut demonstraret B. Benedictum nec novis nec antiquis Patribus imparem, merito parem illum extulit prophetarum operibus: completurque veridica vox Veritatis promittentis: Qui crediderit in me, opera quae ego facio faciet . Omnes igitur laetis animis magnisque vocibus benedicunt Dominum, qui quae sibi occulta fuerant luce clarius tentia quae super corporibus discernendis diu eorum animos occupaverat, plebes Cenomanicae ad corpus B. Scholasticae salubriter verterunt. Quod summa celeritate levatum imponentes scapulis, cum gaudio ad proprium locum deportaverunt: ibique magnis sumptibus aedificata est ecclesia, et ordinatis quaeqservientibus infra breve spatium temporis plu
Abbreviated transcription (Latin):
uinitati ad huc ancipiti sententiȩ talit̾ finẽ
imponere placuit. Nam cũ continius diui¬
nitatẽ p̾cib ꝑ totũ noctis spaciũ utriq ppłi ꝓ
tanto sͥ manifestando negotio pulsauissent:
sexus. alterũ feminei. Igit᷑ accepto salubri con-¬
silio: ad se exanimata corpora deferri iubent.
Qd̾ cũ factũ fuisset: masculi corpꝰ ꝓpe ossa poni
fecerunt. quȩ magnitudine p̾stare uidebant᷑.
Miroꝙ mͦ mox ut mortui membra mortua te¬
tigere ossa iacentis: ꝑ mortuũ mortuo uita
reddita ẽ. Similit̾ aũ eis placuit: ut penes
minora. mortuȩ puellȩ corpꝰ poni deberet.
Ds̃ aũ ut demonstraret germanos ẽẽ qͥ ferebant᷑
merito. quẽ ad modũ carnis una ꝓcreatione:
uno eodemq tempore pares merito. pares
ẽẽ uoluit in miraculo: ita ut eadẽ hora pu
ella ab offitio funeris surgeret: & quȩ a flen-¬
tib amicis portabat᷑ ad tumulũ. his dem gau-¬

Expanded text:
vinitati huic ancipiti sententiae taliter finem vinitati huic ancipiti sententiae taliter finem imponere placuit. Nam cum continuis Divinitatem precibus noctis spatium utrique populi pro tanto sibi manifestando negotio pulsavissent, sexus, alterum feminei. Igitur salubri accepto consilio ad se exanimata corpora deferri jubent. Quod cum factum esset, masculi corpus prope ossa poni fecerunt quae magnitudine praestare videbantur, miroque modo mox ut mortui mortua tetigere ossa jacentis, per mortuum mortuo et vita reddita est. Similiter autem eis placuit ut penes minora mortuae puellae corpus poni deberet. Deus autem ut demonstraret germanos esse qui ferebantur merito, quemadmodum carnis una procreatione, uno eodemque tempore pares merito pares esse voluit in miraculo; ita ut puella eadem hora ab officio funeris surgeret: et quae a flentibus amicis portabatur ad tumulum, iisdem gau
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis: iustũ ñ eẽ dicentes. ut qͦs diuina uoluntaᷤ
participes fecerat oracłi cȩlestis. & qͥ simul locũ
sc̃oꝵ tecȩ corpoꝵ adissent. quiq in subeundo
labore pares fuerant: ñ etiam fructꝰ laboris
equȩ partirentꝰ Maxime uͦ ñ ẽẽ dignum di-¬
cebantut duo magna luminaria loci uniꝰ an
singła. Tandem gͥ sepedictꝰ uenerabilis uir agy¬
ulfus. consiliis uenerandoꝵ uiroꝵ assensum de¬
dit: decreuitq ut ipse cũ suis corpore retento
sc̃i enedicti. socios suos cũ corpore uenerandȩ
sororis eiꝰ dimitteret. S qͥa certũ ñ erat qualit̾
ossa discerni potuissent. quȩ confusȩ uniꝰ spor¬
tellȩ sinꝰ retinebat: difficultate discernendi
ad hoc consiliũ uentũ ẽ: ut quȩ minora uide¬
rentur ossa separatim ponerent᷑ maiora uͦ al¬
trinsecus congregarent᷑. Cum gͥ diu de his
hesitaret᷑. & certum qͥd uidicari non posset. di¬

Expanded text:
verbis, justum non esse dicentes, ut quos divina voluntas verbis, justum non esse dicentes, ut quos divina voluntas participes fecerat oraculi coelestis, et qui simul locum sanctorum thecae corporum adissent, quique in subeundo pares labore fuerant, non etiam fructus laboris aeque partirentur. Maxime vero non esse dignum dicebant, ut duo magna luminaria loci unius cosingula. Taudem igitur saepedictus venerabilis vir Aigulfus consiliis venerandorum virorum assensum dedit decrevitque, ut ipse cum suis retento corpore B. Benedicti, socios suos cum corpore venerandae sororis ejus dimitteret. Reliquiae er discerni ossa potuissent quae confuse unius sportellae sinus retinebat, facta difficultate discernendi ad hoc consilium ventum est, ut ea quae minora viderentur ossa separatim ponerentur, majora vero altrinsecus congregarentur. Dum igitur dividens haesitaret et certum quid judicari non posset, Di
Abbreviated transcription (Latin):
hec uͦ cũ in eundo nulla mora fieret: agmina
monachoꝵ cũ plebe territorii aurelianensis ob¬
uiam ꝓcesserunt. miliario a monastĩo in uico
qui dicit᷑ uetꝰ floriacus. ibiq cũ gaudio atq
leticia & honore magno exceꝑunt corpora sc̃õ¬
rũ supͣdictoꝵ. sub die quinto iduũ iuliarum.
In eodem loco die illo eandem sollempnitatẽ.
cũ ingenti lȩticia in dei laudib ꝑegerunt.
Cum gͣ ibi more fierent: plebs cinomannicȩ
urbis cuiꝰ supradiximꝰ fuisse ciues. qui ꝓ affe¬
lesti thesauro se misisse gaudebant. S cum ad
p̾dictũ locũ uenisset: ae cognouisset rei uerita¬
tẽ. & actus om̃s uenerabilis agyulfi: postulabat
eũ ut sͥ munꝰ ꝓmissũ. atq a deo demonstratũ con-¬
cedere deberet. S idem uenerabilis uir. respon-¬
dit se nequaquã uelle scõꝵ germanoꝵ corpora
ostat simul fuisse conditos: ita in scđõ in di¬
uisibilit̾ componere se uelle testabatur. Tunc
uͦ nobiles quiq ac sapientes his contra dixere

Expanded text:
cum in eundo nulla mora fieret, agmina monachorum cum plebe territorii Aurelianensis obviam eis processerunt milliario a monasterio, in vico qui dicitur vetus Floriacus: ibique cum gaudio et laetitia atque honore magno exceperunt corpora sanctorum supradictorum sub die quinto Iduum Juliarum. In eodem quoque loco die illo eamdem solemnitatem cum ingenti laetitia in Dei laudibus peregerunt. Cum igitur ibi morae fierent, plebs Cenomanicae urbis, cujus supra diximus fuisse cives qui pro affelesti thesauro emisisse gaudebant. Sed cum ad praedictum locum veniens cognovisset rei veritatem et actus omnes venerabilis viri Aigulfi, postulabat eum ut sibi munus promissum atque a Deo demonstratum concedere deberet. Sed isdem venerabilis vir respondit, se nequaquam velle sanctorum germanorum corpora o  supple constat simul fuisse conditos, ita in secundo indivisibiliter componere velle testabatur. Tunc vero nobiles quique atque sapientes his contradixere
Abbreviated transcription (Latin):
sa. ante basilicȩ frontẽ beate dĩ genitͥcis mariȩ:
in modum facis ardens in eũ locũ uͥ nc̃ est
tissime credidit: qͦd hic locus aptꝰ eẽt sc̃i uiri
membris locandis. Igit᷑ post. habitis morda-¬
cib curis & uisioni om̃imodis fidem dans. in
eodem loco qͦ sͥ demonstratũ fuerat. cũ mag¬
no studio in meliꝰ ornata basilica. sub die pri-¬
die nonarũ decembriũ. cum ingenti honore
&e laudib diuinis. t̾rȩ humili. t̾ram p̾cii mul-¬
ti reddere studuit: uiliq urna contexit cele-¬
stem thesaurũ. Nam quantũ dilectus deo
amabilisq ipse thesaurus sit. testant᷑ innũ¬
merȩ debilium sanitates corpoꝵ maximeq
animaꝵ medelȩ: quȩ usq hodie mortalib ꝓ
tanti uiri honore tribuunt᷑ a dño. De quib¬

Expanded text:
sa ante basilicae frontem beatae Dei Genitricis Mariae sa ante basilicae frontem beatae Dei Genitricis Mariae in modum facis ardens in eum locum ubi nunc est ctissime credidit quod hic locus aptus esset sancti viri membris locandis. Igitur posthabitis mordacibus curis et visioni omnimodis fidem dans, in eodem loco quo sibi demonstratum fuerat cum magno studio in melius ornato sub pridie Nonas Decembris cum ingenti honore et laudibus divinis terrae humuli terram multi pretii reddere studuit, vilique urna contexit coelestum thesaurum. Nam quantum dilectus Deo, amabilisque ipse thesaurus sit, testantur innumerae debilium sanitates corporum, maximeque animarum medelae, quae usque hodie mortalibus pro tanti viri honore tribuuntur a Domi
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃iss imi ẜ enedicti. qͦd ab ipso dño sͥ collatum¬
petri ad custodiendũ deposuerunt. Qd̃ cum
eximia cura seruantes: conferebant int̾ se qͦ
iii loco eiꝰdem monast̾ii id diuinȩ uoluntati
concordantes humarent.Suꝑ qua re ñ mi-¬
nima eoꝵ animos dubietas occupauerat. S
d̃s qui benigna pietate sua scĩ uiri corpꝰ de
loco pͥori transferendũ decreuit: in sequenti¬
ei locũ aptum sepulturȩ p̾uidit. Nam cum
du sicut iam dictũ est. beatȩ memoriȩ mũmo-¬
lus suꝑ hac re cogitaret. consiliũq utile quȩ¬
reret: in tempesta nocte consueta orationis
furta requirens. stratis relictis sicuti consue-¬
uerat dormitoriũ egressꝰ. sub nudo cȩlo cȩpit
int̾ alia p̾cari: ut diuina pietas ei salubre con¬
siliũ suggereret: qͦnam in loco sc̃issima men¬
bra locaret. A ffuit his p̾cib clemens auris
om̃ipotentis: quȩ seruos suos iusta petentes
audire consueuit. Nam lux subito cęlitꝰ emiˢ¬

Expanded text:
llatumPetri ad custodiendum deposuerunt. Quod cum eximia cura servantes, conferebant inter se quo in loco ejusdem monasterii id divinae voluntati concordantes humarent. Super qua re non minima eorum animos dubietas occupaverat. Sed Deus qui benigna pietate sua sancti viri corpus de loco priori transferendum decrevit, in sequenti aptum locum sepulturae providit. Nam cum diu, sicut jam dictum est, beatae memoriae Mummolus super hac re cogitaret consiliumque utile quaereret, intempesta nocte consueta orationis furta requirens, stratis relictis sicut consueverat dormitorium egressus, sub nudo coelo coepit inter alia precari, ut divina pietas ei salubre consilium suggereret, quonam in loco sanctissima membra locaret. Adfuit his precibus clemens auris omnipotentis, quae servos suos justa petentes audire consuevit. Nam lux subito coelitus emis
Abbreviated transcription (Latin):
matione ordinatꝰ: mirabilit̾ in pontificatu
iuiuere studuit. Ac demũ heremiticã eligeis
uitã. lepsis uniu̾sa prebens obsequia: conti-¬
nentissime usꝙ ad obitũ uixit. Ea gͥ tempe
sis auctore karlomanno de qͦ supra retuli¬
mꝰ romã ueniunt. doloris apud scissimũ papã
rachariã deposituri querelam: ꝓpt̾ corpꝰ scił
sacratissimi patͥs penedicti a solo ꝓpͥo galliaᷤ
translati. Qui meror iam pͥdem a cordib eo¬
rũdem frm̃ ob t̾rarũ longinqͥtatẽ. nec ñ ueni¬
statẽ tempoꝵ ad modu refrixerat: nec iam
spem potiendȩ hui̾ce. rei habebant. S kar¬
lomanno illoꝵ subeunte collegiũ. spes ołi
emortua reuixit: scmq ad euntes exposcuił
p̾sulem. uti litteras pippino regi francoꝵ di¬
rigat.: qualit̾ auctoritati ac p̾cib tanti faueis
pontificis. egregii patris corpꝰ a uito restituat
loco. Prefatus uero ponti fex fratrũ p̾cib an¬
nuens lacͥmosis: auctoritatis apłice epłam
eo uenerant. frantiam pippino dirigit regi

Expanded text:
to ordinatus, mirabiliter in pontificatu vivere studuit: ac demum eremiticam eligens vitam, leprosis universa praebens obsequia, continentissime usque ad obitum vixit. Anastasius sis, auctore Carlomanno de quo supra retulimus, Romam veniunt, doloris apud sanctissimum papam Zachariam deposituri querelam, propter corpus scilicet sacratissimi Patris Benedicti, a solo proprio in Gallia translati. Qui moeror jampridem a cordibus eorumdem fratrum ob terrarum longinquitatem nec non vetustatem temporum admodum refrixerat, nec jam spem potiundae hujusce rei habebant: sed Carlomanno illorum sacrum subeunte collegium, spes olim emortua revixit: sanctumque adeuntes exposcunt praesulem, ut litteras Pippino regi Francorum dirigat, qualiter auctoritati ac precibus tanti favens pontificis, egregii Patris corpus avito restituat loco. Praefatus vero pontifex precibus annuens lacrymosis, auctoritatis apostolicae eatres qui cum eo venerant, Franciam Pippino dirigit regi.
Abbreviated transcription (Latin):
mectari: atꝙ ita deo uolente. accepto robore
letus suꝑ pedes constitit.: d̃e curatori suo magniᷤᷤ
uocib benedixit. Qui locus hactenus basili¬
cam retinet: dño in honore beati senedicti di-
set: aliud p̾diolum adeunt mille qͥngentis fer¬
me passib a monastĩo. ad quẽ tendebant dis
aliquantulũ eis requiescere placuisset: obui¬
am eis qͥdam cȩcꝰ factus ẽ. Qui magno impe-¬
tu ferocit̾ facto: sportam qua beati iuri cinis
portabat᷑ app̾hendit. Quem uir dñi agyulfꝰ
moderata studuit correptione castigare: atq
ab illicita p̾sumptione reuocare. S ille quẽ
lum̃ amissum contristabat: respondit se nul-¬

Expanded text:
mectari, atque ita Deo volente accepto robore mectari, atque ita Deo volente accepto robore laetus super pedes constitit et curatori suo magnis vocibus benedixit. Qui locus hactenus Basilicam retinet Domino in honore B. Benedicti dicaset, aliud praediolum adeunt mille quingentis ferme passibus a monasterio quo tendebant distaliquantulum eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare. Sed ille quem lumen amissum contristabat, respondit, nul
Abbreviated transcription (Latin):
ueniendi auferret: sicq famuli dĩ maloꝵ ti¬
in pago aurelianensi diuerterunt lassitudi-¬
ne cogente. In qͦ loco cũ paulisꝑ indulgerent
quieti: ecce qͥdam sine ocłis materno fusus utõ
aduenit. magnisq uocib oris ac fidĩ scm̃ int̾¬
pellabat: ut quȩ natura negauerat. sͥ lumina
prestaret. Igit᷑ dum his uocib ꝑstaret: paruo
int̾uallo atq uix una hora effluente. discussa
caligine cecitatis lum̃ sibi diu negatũ cepit
aspicere: & datorẽ illiꝰ simłꝙ beatũ s enedictũ
adiungere: ut quantȩ sc̃itatis eẽt. cuiꝰ cinis por¬
tabat᷑ ostenderet. Namq debilis q̃dam qͥ ere-¬
ctus ire nequibat. ꝑ t̾ram rependo se trahens.
utpote qͥ omniũ membroꝵ offitio destitutus
erat aduenit: implorans auxiliũ ab om̃ipotẽ¬
te do ꝑ famulũ eiꝰ senedictũ. Itaꝙ miro mͦ ce-¬
ꝑunt se nerui du contracti extendere: & aridi
diu meatꝰ uenaꝵ. sanguinis mundatione hu-¬

Expanded text:
veniendi auferret: sicque famuli Dei malorum tiveniendi auferret: sicque famuli Dei malorum tiin pago Aurelianensi lassitudine cogente. In quo loco cum paulisper indulgerent quieti, ecce quidam sine oculis materno fusus utero advenit, magnisque vocibus oris ac fidei sanctum interpellabat, ut quae natura negaverat sibi lumina praestaret. Igitur dum his vocibus perstaret, parvo intervallo atque vix uuna hora effluente discussa caligine caecitatis lumen sibi dia negatum coepit aspicere, et datorem illius simulque B. Benedictum conjungere, ut quantae sanctitatis esset cujus corpus portabatur ostenderet. Namque debilis quidam qui erectus ire nequibat per terram, rependo se trahens, utpote qui et omnium membrorum officio destitutus erat, advenit implorans auxilium ab omnipotente Deo per famulum illius Benedictum. Itaque miro modo coeperunt se nervi diu contracti extendere, et aridi diu meatus venarum sanguinis inundatione hu
Abbreviated transcription (Latin):
ctere meundo. Eademq hora papam roma-¬
num ꝑuisionẽ qͥdam assistens: talia compel-¬
lare uisus ẽ Cur te piger somnꝰ timporib p̾s¬
sis. negat stratib relictis custodiã habere tuȩ¬
ꝓuntie: Et quare dimissis publicis utilita-¬
tib ꝓpͥis implicaris: Namq ut qͦd dico pałã
sit: noueris te magnoꝵ uiroꝵ patrociniis carẽ¬
ctantes. illuc ferunt humanda. His auditis ro
sione famuli di accepta. formidantes aliciuꝰ
incommoditatis tristem accessũ. respiciunt re¬
tro: uidentq se subsequi ab hostib. Tc̃q timo-¬
ris magnitudine terrȩ consternati: rogabant
eũ qui suoꝵ famuloꝵ corpora eis reuelare dig¬
natus ẽ: ut ea illis ad locũ destinatũ deferri pre-
ciꝑet. Quoꝵ p̾cib. diuinȩ pietati anniiere li¬
buit. Dam pietas om̃ipotentis tenebrarum
densitate ita eos occuluit: ut sibi nil qͥdem
obeẽt. ꝑsecutorib uͦ eoꝵ omnẽ facultatẽ se in¬

Expanded text:
ctere in eundo. Eadem hora papam Romactere in eundo. Eadem hora papam Romanum per visionem quidam assistens talia compellare visus est: Cur te piger somnus temporibus pressis negat stratibus relictis custodiam tuae habere provinciae? et quare dimissis publicis utilitatibus, propriis implicaris? namque ut dico quod palam sit noveris, te magnorum virorum patrociniis caredventantes, illuc ferunt humanda. His auditis Romsione accepta, formidantes alicujus incommoditatis tristem accessum, respiciunt retro, videntque se subsequi ab hostibus: tuncque timore pleni terraeque consternati, rogabant eum qui suorum famulorum corpora eis revelare dignatus est, ut ea illis ad locum destinatum praeciperet deferre: quorum precibus divinae pietati annuere libuit. Nam omnipotentis potentia tenebrarum densitate ita eos occuluit, ut sibi quidem nil obesset, persecutoribus vero eorum omnem facultatem se in
Abbreviated transcription (Latin):
cũ adiens. loculum ibidẽ inuenit. exteriꝰ ui¬
lem qͥdem: interiꝰ qͥdem retinentẽ magni p̾cii
margaritas. Pro forib aũ. petrȩ scilicet suꝑ¬
posite p̾fixa erant notamina: quoꝵ int̾us bu¬
sta iacebant. His sicut dui optauerat inuen-¬
tis. patefacto a latere euacuatoq locelloᷤ thesau-¬
rũ inuentũ uniꝰ sportellȩ conclusit sinu. Quȩ
sporta: hactenꝰ penes nos qͣsi noua habet᷑. Qui-¬
retulit sermo a cinomannica urbe ꝓfectos q̃-¬
dictione frustrati. Tuncq pͥmũ sibimet mu-¬
tuo patefecere sui itineris causam: qͥa scilicoe
& ipsi reuelatione diuina cõmoniti. ad corpꝰ
beate scolasticȩ ierant deferendũ. Moxꝙ cũ
festinatione retro gradu iter arripientes. festi¬
nato simul regredi curabant: portantes quas
inuenerant dono diuino p̾tiosissimas marga¬
finium suaꝵ attingentib: uox allata diuinitꝰ
ꝑ alta silentia noctis. ꝓhibuit eos moras inne-¬

Expanded text:
cum adiens loculum ibidem invenit, exterius quicum adiens loculum ibidem invenit, exterius quidem vilem, interius autem retinentem magni pretii margaritas. Pro foribus autem petrae scilicet superpositae praefixa erant notamina, quorum interius busta jacebant. His sicut diu optaverat inventis, patefacto a latere evacuatoque locello, thesaurum inventum unius sportellae conclusit sinu, quae sporta hactenus penes nos quasi nova habetur. Quibretulit a Cinomanica urbe profectos, quadictione frustrati. Tuncque primum sibimet mutuo patefecere sui itineris causam, quia scilicet et ipsi revelatione divina admoniti ad corpus B. Scholasticae ierant deferendum: moxque cum festinatione retrogradum iter arripientes, festinato simul regredi curabant portantes quas invenerant dono divino pretiosissimas margafinium suarum attingentibus, vox alta divinitus per alta silentia noctis prohibuit eos moras inne
Abbreviated transcription (Latin):
ne clarissimo radiare conspexeris niuei montiᷤ
instar: notato certissime locũ. Namꝙ ibi
inueniencłu ẽ: unde tuȩ curȩ finis imponat᷑.
dans. ardens aũ desiderio: pͥmo qͥetis somno
ꝑcepto. stratu sese excutiens. p̃ceptoꝵ seniꝰ haud
segnis executor exstitit. Namq p̾dictȩ solitu¬
dinis plagam respiciens. conspicit eminus
locũ lumine claro micantẽ: ceu cũ lumina¬
rib facibq densis. Locus aliquis ꝑfusus illu¬
stret᷑. Quib uisis reuerendꝰ heros. gaudio am¬
plissimo repletꝰ: mundi gub̾natori & scłoꝵ
rectori benedicens. in isdem laudib noctis t̾¬
minũ expectabat. Qui cũ diu p̾stolatus affu-¬
isset: solisq glob necdu uibare suo mundi
spacia ampla compleret. ad locũ intrepidꝰ ꝓpe¬
rat: cuiꝰ notator extiterat. Ibiq sicut longe op¬
tauerat cuncta inueniens: ꝓsꝑatori itineris
sui grates innumeras rependit. Namꝙ lo¬

Expanded text:
ne clarissimo radiare conspexeris nivei montis ne clarissimo radiare conspexeris nivei montis instar, notato certa mente locum: namque ibi inveniendum est unde tuae curae finis imponatur.dans, ardens autem desiderio, primo quietis somno percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit. Namque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio magno repletus mundi Gubernatori et saeculorum Rectori benedicens in iisdem laudibus noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, necdum jubare suo mundi spatia ampla compleret, ad locum intrepidus properat cujus notator exstiterat: ibique sicut longe optaverat cuncta inveniens, prosperatori itineris sui grates innumeras rependit. Namque lo
Abbreviated transcription (Latin):
misisse: compellenti ex ordine rei gestȩ deter̃
hystoriã. qua causa uenisset: quȩ ue uisio ꝓp-¬
ter hanc rem sibi fuerit demonstrata. Ad
hec senex paululũ terre defigens aspectũ. uo¬
cesq infra fauces compͥmens: sic demũ ora
t᷑ digna rependis. deo fauente puto me otiu ᷤ
negotio tuo finẽ ꝑfectionis imponere: qͣtinꝰ
his ꝓ quib laborem tanti itineris assũpsisti
ꝑactis. ouans ad ꝓpͥa repedare queas. Cuiꝰ uer
ba cũ uir dñi ꝑ orantis audisset: nulla inqͥt
erit in munere dando difficultas: qͥn omĩa
a me quȩ poscis dem. Tantũ ẽ ut ꝓmissionᷤᷤ
tuȩ memor: dicta factis recompenses. Adhec
ille: cũ inqͥt lucifuge noctis tempora conti¬
ciniiq metas ꝓpinquare ꝑspexeris. tu ne ad
modicũ indulge quieni: s tecti aditꝰ linqueis.
nudo sub aeris are indefessus speculator ade-¬
sto. Cumq solitudinis huiꝰ locũ aliquẽ lumi¬

Expanded text:
misisse, compellanti ex ordine rei gestae texuit misisse, compellanti ex ordine rei gestae texuit historias, qua causa venisset, quaeque visio propter hanc rem sibi fuerit demonstrata. Ad haec senex paululum terrae defigens aspectum, vocemque infra fauces comprimens, sic demum ora ia digna rependis, Deo favente, puto me ocius negotio finem perfectionis imponere, quatenus pro his quibus laborem tanti itineris assumpsisti peractis, ovans ad propria repedare queas. Hujus ergo verba cum vir Dei perorantis audisset: Nulla, inquam, erit in munere dando difficultas quin omnia quae a me poscis dem, tantum est ut promissionis tuae memor dicta factis recompenses. Ad haec ille: Cum, inquit, lucifugae noctis tempora conticiniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad modicum quidem indulge quieti, sed tecti adyta linquens, nudo sub aeris axe indefessus speculator adesto. Cumque solitudinis hujus locum aliquem lumi
Abbreviated transcription (Latin):
sa capiendi loca ꝑagraret᷑ &e huc illueq cucũ¬
spiciens ocłoꝵ orbes uolueret sedulus explo¬
rator: conspiciens eum homo multoꝵ annoꝵ
crebro id agentẽ. sic eũ prior affat᷑. Heus tu
inquit. quib ab horis nr̃as adisti sedes: cuiꝰ¬
ue negotii gr̃a: Ad hȩc ille. ñ indagini illiꝰ
ausus ẽ ꝓpalare sibi cõmissum secretũ. Sed
cũ iterato suꝑ ipsam rem int̾rogaret᷑. ipse.
tam̃ negotiũ diuulgare metiieret: hȩc ab eo¬
dem sene audiuit. Cur inqͥt secreti tui me ñ
efficis consciũ: Nam si de latoris scandalum
caues. securꝰ esto: in me tutam repꝑies fidem.
Et si dictis meis accõmodaueris fide: fortassis
etiam negotio tuo ꝓfuturũ erit. Ista uͦ cũ
p̾dictus di famulus aurib hausisset. cogi¬
tans qͥa in antiqͥs ẽ sapientia. rerũq p̾terita¬
rũ cognitio: reputans etiam sicut postea rei
ꝓbanit euentꝰ ꝓpter hoc ipsum eum dñm p̾¬

Expanded text:
sa capiendi loca peragraret, et huc illucque circumsa capiendi loca peragraret, et huc illucque circumspiciens oculorum orbes volveret sedulus explorator, conspiciens eum homo quidam multorum annorum crebro id agentem sic eum prior affatur: Heus tu, inquit, quibus ab oris nostras adisti sedes, cujusve negotii gratia? Ad haec ille non indagini illius ausus est propalare commissum sibi secretum: sed cum iterato super ipsa re interrogaretur, ipse tamen negotium divulgare metueret, haec ab eodem sene audivit: Cur, inquit, me secreti tui non efficis conscium? Nam si delatoris scandalum caves, securus esto, in me tutam reperies fidem: et si dictis meis fidem accommodaveris, fortassis etiam negotio tuo profuturum erit. Ista vero cum praedictus Dei famulus auribus hausisset, cogitans quia in antiquis est sapientia et rerum praeteritarum cognitio, reputans etiam sicut postea rei probavit eventus, propter hoc ipsum eum Dominum prae
Abbreviated transcription (Latin):
am ducens. Reu̾tentes ꝙ in monast̾ium flo-¬
riacũ hospitandi gr̃a: comꝑerunt p̾fatũ ue-¬
nerabiłe uirũ agyulfũ p̾ceptis sui abbatis
obsequentẽ. i dem uelle it̾ arriꝑe. Igit᷑ cõmu-¬
ni decreto ceptũ opus simul statuunt ꝑage-¬
re: iuncti ꝙ simul tandiu indiuisibilit̾ sibi
adhesere: qͦusq romã uenientes. beati petͥ¬
apłi basilicã oraturi intͣrent. Et cũ in eade
fus int̾missis int̾im his quȩ palam ostenta¬
uerat. uelle se locoꝵ scilicet sc̃oꝵ circũitioni¬
dedit: certans ocius ꝑficere. qͦd sibi iniunctẽ
fuerat scm mandatũ. Tandem itaq ꝑuenit
ad locũ castri qͦd uocat᷑ cassinũ: ibidemq pau¬
lisꝑ itineri finem imponens. expectabat euen¬
tum rei: orans illũ qͥ uisionẽ suꝑus platam re¬
uelare dignatꝰ fuerat. quiq se ad hoc opus de¬
stinauerat. ut ñ inuacuũ tantũ iter consumi
uellet: s sicut ꝓmiserat. tͥecam thesauri sui ei

Expanded text:
am ducens: divertentesque in monasterium Floam ducens: divertentesque in monasterium Floriacum hospitandi gratia, compererunt praefatum venerabilem virum Aigulfum praeceptis abbatis sui obsequenteni decreto coeptum opus simul statuunt peragere, junctique simul tandiu indivisibiliter sibi adhaesere, quousque Romam venientes B. Petri basilicam oraturi intrarent. At cufus intermissis interim his quae palam ostentaverat velle, locorum scilicet sanctorum circuitionidedit, certans ocius perficere quod sibi injunctum fuerat sanctum mandatum. Tandem itaque pervenit ad locum castri quod vocatur Cassinum: ibidemque paulisper itineri finem imponens, exspectabat eventum rei, orans illum qui visionem superius prolatam revelare dignatus est, quique se ad hoc opus destinaverat, ut non in vacuum tantum iter consumi vellet, sed sicut promiserat thecam thesauri sui ei
Abbreviated transcription (Latin):
ce qͦd ille sp̃ualib ocłis iste patratũ carneiᷤ ꝯspiciebat¬
obtutib: misit ad p̾̃dictam ꝓuintiã. unũ ex
cõmilitonib suis nomine agyulfum mona-¬
chũ. Hic namq sibi fuisse reuelatũ dicebat:
transferret benedich. fu̾it namq idem agy-¬
ulfus uenerabilis iur: & deo om̃im placere
gestiens. Qui qͣntȩ scĩtatis fuerit. cuiusq
uirtutis. finis ꝓbauit: in quo omĩs laus se¬
cure canit᷑. Nanꝙ cum bonis polleret morib :
& in monast̾io lyrinensi obbonoꝵ oꝑum studi
um peteret᷑ aliqͣntisꝑ exempli gr̃a remorari.
a contͣriis religioni diuinȩ insidias ꝑpessus.:
cinomannica urbe apparuit uisio: ut scilicet
ꝑgentes ⁊ ipsi in eandẽ ꝓuinciã corpꝰ tͣnsfer-¬
rent sororis sc̃i Ben edicti scolasticȩ noĩe: ut
qͦs unĩ urnȩ habebat spaciũ. simul tͣnsfe-¬
res inuenirent᷑: paucis admodũ dieb trans-¬
actis. a supͣdicta cinomannica urbe egressi.
oraculi diuini auditores. carpebant it̾ ytali-¬

Expanded text:
atum carneis conspiciebat, misit ad praedictam provinciam unum ex commilitonibus nomine Aigulfum monachum. Sic namque sibi fuisse revelatum divinitustransferret Benedicti. Fuit namque idem Aigulfus venerabilis vir et Deo omnimodo placere gestiens: qui quantae sanctitatis fuerit cujusve virtutis, finis probavit, in quo omnis laus secure canitur. Namque cum bonis polleret operibus, et in monasterio Lirinensi ob bonorum studium operum peteretur aliquantisper exempli gratia remorari, a contrariis religioni divinae insidias perpessus, aCenomanica urbe apparuit visio, ut scilicet pergentes et ipsi in eamdem provinciam, corpus transferrent sororis S. Benedicti, Scholasticae nomine, ut quos unius urnae habebat spatium, simul transferes; paucis admodum diebus transactis a supradicta Cenomanica urbe egressi, oraculi divini auditores carpebant iter Itali
Abbreviated transcription (Latin):
his p̾fecit noĩe mũmolũ. Qui qͣmdui in reb hu¬
manis int̾fuit: ut ĩdoneus pastor gregiᷤ sͥ cõmissi
uentib annis supͣdictꝰ leo debaldus corpore ex-¬
emptꝰ. sic̃ credimꝰ celicas recessisset ad sedes. iã di¬
ctꝰ mũmolus gregis sibi cõmissi custodias opti¬
me seruans. & lectioni assidue studiũ dans: int̾
cetã repꝑit. in libͦ beati ac p̾cellentissimi uiri gͦgorii
romani antistitis qͦmͦ sc̃s ac do dilectꝰ bñdictꝰ ago-¬
nis sui cursũ in bñuentana ꝑuntia ꝯsũmauerit.

Expanded text:
his praefecit nomine Mummolum, qui quandiu, rebus huhis praefecit nomine Mummolum, qui quandiu, rebus humanis interfuit, ut idoneus pastor gregis sibi commissi ventibus annis supradictus Leodebodus corpore exemptus sicut credimus coelicas recessisset ad sedes, jamdictus Mummolus gregis commissi custodias optime servans et lectioni assidue studium dans, inter caetera reperit in libris beati ac praecellentissimi viri Gregorii Romani antistitis, quomodo sanctus ac Deo dilectus Benedictus agonis sui cursum in Beneventana provincia consummaverit:
Abbreviated transcription (Latin):
creuerat. compleri udicauit. Igit᷑ ab utrisq
partib mutuȩ commutationes factȩ sunt:
memorato abbate dante. qͦd a genitorib e
ꝓca uicissitudine ꝓ eo agellũ quendã floria-¬
cum cognominatũ. cum appenditiis suis
haut longe a littore ligeris. Quod testam̃tũ
mutuȩ uicissitudinis: usq hodie in archiuis
publicis nr̃i reseruat᷑ monastii. Predictus aũ
dñi uir leodebodꝰ hoc negotio ꝑacto: neqͣquã
oblitꝰ destinationẽ desiderii. in supͣdicto suo a-¬
gello cepit ȩdificare habitationes utiles mona-¬
chis. Qd̃ opꝰ sagaci insistens industͥa mirifico ꝯfũ¬
mauit effectui. Edificansq basilicã in honore sc̃ĩ pet̾:
itẽq aliã in honore sc̃e marie. Dño dedicare uoluit.
Mox etiã ut p̾parata habitatio ñ manis eẽt̃ atq sñ
habitatorib collegit ibidẽ ꝗͣplures ad dño seriuen¬
dũ. sub norma regłȩ uiu̾e̾ paratos: patrẽq & abb̃em

Expanded text:
creverat compleri judicavit. Igitur ab utrisque creverat compleri judicavit. Igitur ab utrisque partibus mutuae commutationes factae sunt, memorato abbate dante quod a genitoribus eproca vicissitudine pro eo agellum quemdam Floriacum cognominatum cum appendiciis suis haud longe a littore Ligeris. Quod testamentum mutuae vicissitudinis usque hodie in archivis publicis nostri reservatur monasterii. Praedictus autem vir Domini Leodebodus hoc negotio peracto nequaquam oblitus suae destinationem desiderii, in supradicto agello coepit aedificare habitationes utiles monachis. Quod opus sagaci insistens industria, mirifico consummavit effectu: aedificansque ibi basilicam in honore S. Petri, itemque aliam in honore S. Mariae Domino dedicari voluit. Mox etiam tunc praeparata habitatio ut ne inanis esset atque sine habitatoribus, collegit ibidem quamplures ad Domino serviendum sub norma regulae vivere paratos, Patremque et Abbatem
Abbreviated transcription (Latin):
multis effluentib annoꝵ eurriculis. idem lo¬
cus ad heremũ redactꝰ ẽ & cȩpit eẽ ferarum.
qͥ priꝰ fuit habitatio hominũ: usq quo reg-¬
ni francoꝵ gubernacła adeptꝰ ẽ elodoueus
filius dagoberti. Quiq ut erat uir nobilissimꝰ:
rerũ amministratione publicaꝵ miro callebat.
ingenio. Idem etiã rex cũ egregiis polleret mo-¬
rib petitionibq ustis &e seruitio dĩ aptis assen-¬
sum p̾beret: int̾pellatꝰ ẽ a bonȩ memoriȩ. uiro
leo debodo patre monastͥii scĩ aniani. qͦd ẽ sitũ
ꝓpe menia urbis aureliane. ut monastium or-¬
dim monastico congruens ͥ liceret constriiere.
in agro floriacensi datieꝰ ꝓeodẽ agͥ mutua uicissiu-¬
dine prediis. quȩ sͥ a parentib iure here¬
ditario relicta possidebat. Namq idem
ager floriacensis scilicet regalis tunc fiscus
erat. Quib auditis rex libentissime. eiꝰ p̾cib
annuit: & desideriũ illiꝰ qͦd sine dilatione

Expanded text:
multis effluentibus annorum curriculis, idem lomultis effluentibus annorum curriculis, idem locus ad eremum redactus coepit esse ferarum, qui prius fuerat habitatio hominum, usquequo regni Francorum gubernacula adeptus est Chlodoveus filius Dagoberti, qui ut erat vir nobilissimus rerum administratione publicarum miro callebat ingenio. Idem etiam rex cum egregiis polleret moribus petitionibusque justis et servitio Dei aptis assensum praeberet, interpellatus est a bonae memoriae viro Leodebodo Patre monasterii S. Aniani, quod est situm prope moenia urbis Aurelianae, ut monasterium ordini monastico congruens sibi liceret construere in agro Floriacensi, datis pro eodem agro in mutua vicissitudine praediis quae sibi a parentibus jure haereditario relicta possidebat. Namque idem ager Floriacensis scilicet regalis tunc fiscus erat. Quibus auditis rex libentissime ejus precibus annuit, et desiderium illius quod diu dilatione
Abbreviated transcription (Latin):
Um piui gens longobar¬
doꝵ infidelitatis suȩ tene-¬
bris carere noluisset: &e
iugum dñi ferre detrec-¬
tans. eos qui ferebant im-¬
pugnare decreuisset: itali¬
suo eam dominio subiugandi. Cuiꝰ incolas oc¬
culto ds iudicio. eiꝰ mucroni tradidit ferien¬
dos. Que gens longe lateq suȩ cȩdis extendeis
crudelitatẽ. beneuentanã aggressa ẽ expugna¬
uillasq ppłans: ñ minimas xp̃ianoꝵ strages
dedit. Oues enĩ dominicas ab ouilib exclusaᷤ.
diuersa cede lacerans ouilia dñi euertebat:
ita ut in heremi uastitatẽ loca priꝰ desidera-¬
bilia conuersa uiderent᷑. Unde int̾ cȩtera fa-¬
cinora sua. monast̾ium eximii patris Bene-¬
dicti depopulans: reb om̃ib inhabitabile
reddidit. Quod qͦmͦ acciderit: legenti beati
Gregorii scđm dialogoꝵ librum. clarum est.
simi uiri oꝑa claro stilo ꝓsecutꝰ: int̾ cȩtera nar¬
rat eum ꝓpħiȩ sp̃u cognouisse. atq p̾nuntias¬
se. ablatis reb om̃ib. idem monastĩum euer-¬

Expanded text:
um diu gens Langobardorum infidelitatis suae tenebris carere noluisset, et jugum Domini ferre detrectans eos qui ferebant impugnare decrevisset, Italindi et suo eam dominio subjugandi, cujus incolas occultum Dei judicium ejus mucroni tradidit feriendos. Quae gens longe lateque suae caedis extendens crudelitatem, Beneventanam aggressa est expugnavillasque depopulans, non minimas Christianorum strages dedit. Oves enim Dominicas ab ovilibus exclusas diversa caede lacerans ovilia Domini evertebat, ita ut in eremi vastitatem loca prius desiderabilia conversa viderentur. Unde inter caetera facinora sua monasterium eximii Patris Benedicti depopulans, rebus omnibus inhabitabile reddidit. Quod quomodo contigerit, legenti B. Gregorii secundum Dialogorum librum clarum est: simi viri opera claro stylo persecutus, inter caetera narrat eum prophetiae spiritu cognovisse atque praenuntiasse, ablatis rebus omnibus idem monasterium ever
Abbreviated transcription (Latin):
cenobium ex iussu pͥncipis ꝓfecta ꝑuenit. Ac
pͥmũ loci positione ꝑspecta diligentiꝰ. postquã
suo cuncta uidit respondere ꝓposito: dici non
potest quanto se feruore ad dixerit ceptis insi-¬
stere: dum mͦ diuinitas religiosis flexa disposi-¬
tionib qͦd uelle dederat posse donaret: De opor-¬

Expanded text:
coenobium ex jussu principis profecta pervenit; ac coenobium ex jussu principis profecta pervenit; ac primum loci positione perspecta diligentius, postquam suo vidit cuncta respondere proposito, dici non potest, quanto se fervore addixerit coeptis insistere; dummodo Divinitas religionis flexa dispositionibus, quod velle dederat, posse donaret. 89. Er
Abbreviated transcription (Latin):
xin uiro cotidiams ꝓcessib in Stione:¬
timus crescebat ardor: nouũ ꝑindeq de-¬
cens aliqͥd moliri. qͦd & suȩ par deuotioni & bea-¬
ti confessoris cõmodum existeret dignitati. Piis
de dõ cogitatib felicẽ non deeẽ exitũ: huiꝰ q̃q
ꝓuentu rei declaratũ est. Excellentis memoriȩ
conugem aduocat: cõmunicatoq cũ ea nego¬
tio. qͥd sͥ sederet animo. quidue faciendu de-¬
cerneret euidentiꝰ intimauit. Ea qͦd eẽt inge-¬
nii singularis. & tum summo loco nata. tum
ingenite qͦq prudentiȩ dote p̃cipua: rẽ ilico
ꝑuidit acutissime. Ex ore uerbum rapuit: qͦd¬
q erat inspiratũ diuinitꝰ. accelerandũ qũã pos-¬
set maxime ꝑsuasit. Se totiꝰ mołe negotii sub-¬
ituram libentissime: siqua uiderentur diffici-¬
lia iustis facile cessura desideriis. futurũ ut res
quãquã ardua breui cupite ꝑfectionis fastigi¬
ũ optineret. Talib anmata. maturandũ cre-¬
didit: om̃isq morȩ impatiens. ad beati gexmani

Expanded text:
xin vero quotidianis processibus intimus crescebat ardor, novum perindeque decens aliquid moliri, quod et suae par devotioni et beati confessoris commodum existeret dignitati. Piis de Deo cogitatibus felicem non deesse exitum, hujus quoque proventu rei declaratum est: excellentis memoriae conjugem advocat, communicatoque cum ea negotio, quid sibi sederet animo, quidve faciendum decerneret, evidentius intimavit. Ea, quod esset ingenii singularis, et cum summo loco nata, tum ingenitae quoque prudentiae dote praecipua, rem illico pervidit acutissime: ex ore principis verbum rapuit; quodque erat inspiratum divinitus, accelerandum quam posset maxime persuasit; se totius molem negotii subituram libentissime: si qua viderentur difficilia, justis facile cessura desideriis; futurum, ut res, quanquam ardua, brevi cupitae perfectionis fastigium obtineret. Talibus animata, maturandum credidit; omnisque morae impatiens, ad beati Germani