comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum attinet ad hominis naturam.
nichil ẽ in eo melius quã mens ce
ratio. S ñ scd̾m ipsam debet uiuere:
qui beatȩ uult uiuere. Alioqum se¬
cundum hominẽ uiuit: cum scd̾m
dm̃ uiuendũ sit. ut possit ad beati¬
tudinẽ ꝑueniri: ꝓpter quã conseq̃n¬
dam ñ seipsa debet ẽẽ contenta:. s dõ
mens nr̃a subdenda ẽ. Item respon¬
dens ei cum quo disputabat᷑. hic pla¬
ne inquã ñ erras: qͦd ut tͥ omen sit ad
reliqua. libent̾ optauerim. Hoc licet
ñ serio s ioco dictum sit: nollem ta¬
m̃ eo u̾bo uti. O men quippe me legis¬
se ñ recolo siue in sacris litteris nr̃is.
siue in sermone cuiꝰquam eccłiastici
disputatoris: quamuis abominatio
inde sit dicta: quȩ in diumis libris
assidue reppit᷑. In scdo autẽ libro ꝓr¬
sus in epta ẽ. & insulsa illa quasi fa¬
bula de philocalia. & de philosophia.
qͦd sint germane &e eodem parente ꝓ¬
ciratȩ. Aut enim philocalia quȩ dici¬

Expanded text:
tum adtinet ad hominis naturam, tum adtinet ad hominis naturam, nihil est in eo melius quam mens et ratio — sed non secundum ipsam debet uiuere, qui beate uult uiuere. alioquin secundum hominem uiuit, cum secundum deum uiuendum sit, ut possit ad beatitudinem peruenire, propter quam consequendam non se ipsa debet esse contenta, sed deo mens nostra subdenda est. item respondens ei, cum quo disputabatur: hic plane, inquam, non erras; quod ut tibi omen sit ad reliqua, libenter optauerim. hoc licet non serio, sed ioco dictum sit, nollem tamen eo uerbo uti. omen quippe me legisse non recolo siue in sacris litteris nostris siue in sermone cuiusquam ecclesiastici disputatoris, quamuis abominatio inde sit dicta, quae in diuinis libris adsidue reperitur. In secundo autem libro prorsus inepta est et insulsa illa quasi fabula de philocalia et philosophia, quod sunt germanae et eodem parente procreatae. aut enim philocalia quae dici
Abbreviated transcription (Latin):
tatis exorta ẽ. Itemq illic qͦd dixi ni¬
chil omino colendum eẽ. totũq abi¬
ciendum quicqͥd mortalib oculis
cernitur. quicqͥd ullus sensus attin¬
git: adlenda erant u̾ba. ut diceret᷑.
quicqͥd mortalis corporis ullus sen¬
sus attingit. Est enim sensus. & m̃uᷤͤ.
S eorũ more tunc loquebar: qͥ sen¬
sum ñ nͥ corporis dicunt: & sensibi¬
lia ñ nisi corporalia. Itaq uͥcunq
sic locutus sum. parum ẽ ambigui¬
tas euitata: nͥ apud eos quoꝵ consu¬
etudo ẽ locutionis huiꝰ. Item dixi.
Quid censeas aliud eẽ beate uiuere.
nͥ scdm id quod in homine optimũ
ẽ uiuere: & quid dixerim in homi¬
ne eẽ optimũ paulop̾t explicans.
quis in quã dubitauerit nichil esse
aliud hominis optimũ. quã eam par¬
tem animi. cui dominanti obtem¬
pare conuenit cetera quȩ in homine
sunt: Hec autẽ ne aliam postules
definitionẽ mens aut ratio dici po¬
test: hoc qͥdem uerum ẽ. Nam qͣn¬

Expanded text:
tatis exorta est. itemque illic quod dixi: nitatis exorta est. itemque illic quod dixi: nihil omnino colendum esse totumque abiciendum quidquid mortalibus oculis cernitur, quidquid ullus sensus adtingit, addenda erant uerba, ut diceretur: quidquid mortalis corporis sensus adtingit; est enim sensus et mentis. sed eorum more tunc loquebar, qui sensum non nisi corporis dicunt et sensibilia non nisi corporalia. itaque ubicumque sic locutus sum, parum est ambiguitas euitata nisi apud eos, quorum consuetudo est locutionis huius. item dixi: quid censes aliud esse beate uiuere nisi secundum id, quod in homine optimum est, uiuere? et quid dixerim in homine esse optimum, paulo post explicans: quis, inquam, dubitauerit nihil esse aliud hominis optimum quam eam partem animi, cui dominanti obtemperare conuenit cetera, quaeque in homine sunt? haec autem, ne aliam postules definitionem, mens aut ratio dici potest. hoc quidem uerum est — nam quan
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ totũ ad diuinã reuocandũ ẽ ꝓui¬
dentiã. Hoc etiam ibi ñ tacui dicens.
etenĩ fortasse quȩ uulgo fortuna no¬
minat᷑. occulto qͦdam ordine regitur:
nichilq aliud in reb casum uocamꝰ :
nisi cuiꝰ ratio ce causa secreta ẽ. Dixi
qͥdem hoc Uerũptñ penitet me sic illic
nominasse fortunã: cũ uideam ho-¬
mines habere in pessima consuetu¬
dine. ubi dici debet hoc d̾s uoluit:
dicere hoc uoluit fortuna. Quod
autẽ qͦdam loco dixi ita comparatr̃
ẽ. siue pro meritis nr̃is siue ꝓ neces¬
sitate nature. ut diuinũ animum
mortalib inherentẽ. nequaquã phi¬
losophiȩ portus accipiat. & cȩterã aut
nichil hoꝵ duum dicendum fuit.
quia etiam sic sensus posset ẽẽ inte¬
ger: aut satis erat dicere ꝓ meritis
nr̃is. sicut uerum est ex adam tracta
miseria. nec adlere suie ꝓ necessitate
nature: qͣndoqͥdem nature nr̃e du¬
ra necessitas merito p̾cedentis ini qͥ¬

Expanded text:
tamen totum ad diuinam reuocandum est prouitamen totum ad diuinam reuocandum est prouidentiam. hoc etiam ibi non tacui dicens: etenim fortasse, quae uulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur, nihilque aliud in rebus casum uocamus, nisi cuius ratio et causa secreta est. dixi quidem hoc, uerum tamen paenitet me sic illic nominasse fortunam, cum uideam homines habere in pessima consuetudine. ubi dici debet: hoc deus uoluit, dicere: hoc uoluit fortuna. quod autem quodam loco dixi: ita conparatum est siue pro meritis nostris siue pro necessitate naturae, ut diuinum animum mortalibus inhaerentem nequaquam philosoph\'ae portus accipiat et cetera, aut nihil horum duorum dicendum fuit, quia etiam sic sensus posset esse integer, aut satis erat dicere: pro meritis nostris, sicut uerum est ex Adam tracta miseria, nec addere: siue pro necessitate naturae, quandoquidem naturae nostrae dura necessitas merito praecedentis iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
yM froo reliquiᷤ¬
sem uł quȩ adep¬
tus fueram in cu¬
piditatib huius
mundi. uł quȩ
adipisci uolebam: & me ad xp̃ianȩ ui-¬
te ociũ contulissẽ: ñdum baptizatꝰ. contͣ
achademicos uł de achademiciᷤᷤ pͥmũ
scͥpsĩ ut argumenta eorum quȩ mul¬
tis ingerunt ueri inueniendi desꝑa¬
tionem. &r ꝓhibent cuiquam rez assen¬
tiri. & om̃ino aliquid tanquã mani¬
festum certumq sit approbare sapien¬
tem. cum eis om̃ia uideantur obscu¬
ra & incerta: ab aninio meo quia ce¬
me mouebant. quantis possem ratio¬
nib amouerem. Quod miserante at¬
q adiuuante dño factum ẽ. S in eis¬
dem trib libris meis. ñ mͥ placet toti¬
ens me appellasse fortunam: quãuis
ñ aliquã deam uoluerim hoc noĩe
intelligi: s fortuitũ rerum euentum
in corporis nr̃i. uł inext̾nis bonis aut
malis.Unde ce illa uerba sunt quȩ
nulla religio dicere ꝓhibet. forte. for¬
san. forsitan. fortasse. fortuitu: quod

Expanded text:
m ergo reliquissem uel quae adeptus fueram in cupiditatibus huius mundi uel quae adipisci uolebam et me ad Christianae uitae otium contulissem, nondum baptizatus contra Academicos uel de Academicis primum scripsi, ut argumenta eorum, quae multis ingerunt ueri inueniendi desperationem et prohibent cuiquam rei adsentiri et omnino aliquid, tamquam manifestum certumque sit, adprobare sapientem, cum omnia eis uideantur obscura et incerta, ab animo meo, quia me mouebant, quantis possem rationibus amouerem. quod miserante atque adiuuante domino factum est. Sed in eisdem tribus libris meis non mihi placet totiens me appellare fortunam, quamuis non aliquam deam uoluerim hoc nomine intellegi, sed fortuitum rerum euentum uel in corporis nostri uel in externis bonis aut malis. unde et illa uerba sunt, quae nulla religio dicere prohibet: forte, forsan, forsitan, for-tasse, fortuito, quod
Abbreviated transcription (Latin):
um iustũ eẽ: Ex quo conficitur: a
d̾o affici & peccantes miseria: & recte
facientes beatitate. Au Nichil resi¬
sto: s quero illud alterũ. quomͦ noue¬
ris nos ab ipso eẽ. Neq enim hoc nc̃:
s ab ipso nos uł penam uł p̾mium
mereri explicasti. Ad̾ hoc quoq ñ
aliunde uideo eẽ manifestũ. nͥ qͣd iã
constat dm uĩdicare peccata: siqͥde
ab illo ẽ omĩs iusticia. Non enim
ut alicuiꝰ ẽ bonitatis alienis p̾stare
beneficia: ita iusticiȩ uindicare in alie¬
nos. Unde manifestum ẽ ad eũ nos ꝑ¬
tinere: qui non solum in nos benignis¬
simus in p̾stando: s etiã iustissimꝰ in uĩ¬
dicando ẽ. Deinde ex eo qͦd ego posui
tuq concessisti. ome bonũ ex do eẽ: etiã
hominẽ ex dõ eẽ intelligi potest. Ho
mo enim ipse in quantũ homo ẽ. ali¬
quod bonũ e: qͥa recte uiuere cũ uult
potest.

Expanded text:
ustum esse? Ex quo conficitur a ustum esse? Ex quo conficitur a Deo affici, et peccantes miseria, et recte facientes beatitate. 2. A. Nihil resisto: sed quaero illud alterum, quomodo noveris nos ab ipso esse. Neque enim hoc nunc, sed ab ipso nos vel poenam, vel praemium mereri explicasti. E. Hoc quoque non aliunde video esse manifestum, nisi quod jam constat Deum vindicare peccata. Siquidem ab illo est omnis justitia. Non enim ut alicujus est bonitatis alienis praestare beneficia ita justitiae vindicare in alienos. Unde manifestum est ad eum nos pertinere, quia non solum in nos benignissimus in praestando, sed etiam justissimus in vindicando est. Deinde ex eo quod ego posui, tuque concessisti, omne bonum ex Deo esse, etiam hominem ex Deo esse intelligi potest. mo enim ipse, inquam, in quantum homo est, aliquod bonum est, quia recte uiuere, cum uult, potest.
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ: quare dederit ds̃ homini liberũ
arbitriũ uoluntatis. Quod utiq si ñ
accepisset: peccare ñ posset. au Iam
enim certũ tͥ atq cognitũ ẽ. dm dediᷤ¬
se homint. hoc qͦd dari debuisse ñ pu¬
tas: ad Quantum in suꝑiori libro
intelligere mͥ uisus sum: &e habemuᷤ
liberum uoluntatis arbitriũ: & ñ
nͥ eo peccamꝰ. au Ego quoq memi¬
ni iam nobis id factum eẽ ꝑspicuum:
s nunc int̾rogaui. utrũ hoc qͦd nos
habere. & quo nos peccare manifestũ
ẽ. dm nobis dedisse scias. ad Nullũ
alium puto. Ab ipso enĩ sumus: &
siue peccantes siue recte facientes. ab
illo penam meremur aut p̾mium.
oc quoq utrũ liquido Aug̃. ii.¬
noueris an auctoritate cõmotuᷤᷤ
libent̾ etiam in cognitũ credas. cu¬
pio scire. ad Auctoritati qͥdem me
pͥmum de bac re credidisse confir¬
mo. S quid uerius. quã om̃e bonũ
ex do eẽ. & omẽ iustum bonũ eẽde pec¬
cantib penã. recteq facientib p̾mi¬

Expanded text:
 quare dederit Deus homini liberum arbitrium: quod utique si non accepisset, peccare non posset. A. Jam enim certum tibi atque cognitum est, Deum dedisse homini hoc, quod dari debuisse non putas? E. Quantum in superiori libro intelligere mihi visus sum, et habemus liberum voluntatis arbitrium, et non nisi eo peccamus. A. Ego quoque memini jam nobis id factum esse perspicuum. Sed nunc interrogavi utrum hoc quod nos habere, et quo nos peccare manifestum est, Deum nobis dedisse scias. E. Nullum alium puto. Ab ipso enim sumus; et sive peccantes, sive recte agentes, ab illo poenam meremur aut praemium. A. Hoc quoque utrum liquido noveris, an auctoritate commotus libenter etiam incognitum credas, cupio scire. E. Auctoritati quidem me primum de hac re credidisse confirmo. Sed quid verius quam omne bonum ex Deo esse, et omne justum bonum esse, et peccantibus p
Abbreviated transcription (Latin):
ma ñ reddere debitũ. Aut enim reddit
bene utendo qͦd accepit aut reddit amit¬
tendo qͦd bene uti noluit. Itaq si ñ red¬
dit faciendo iusticiã: reddet patiendo
miseriã: qͥa in utroq u̾bum illud debi¬
ti sonat. Hoc enim etiã mͦ dici potuit:
qͥd dictum ẽ. Si non reddet faciendo
quod debet: reddet patiendo qͦd debet.
uidunt᷑ut qͣsi alio tempore ñ faciat
qͦd debet. & alio patiatur qͦd debet̃ne
uł puncto temporis uniu̾salis pulchri¬
tudo turpet᷑. ut sit in ea peccati dedecuˢ
sine decore uindictȩ: s in futurũ iudi¬
cium seruat᷑ ad manifestationẽ. atq
ad acerrimũ sensum miseriȩ. quicquid
nunc occultissime uindicat᷑. Sicut
enim qui ñ uigilat ddormit. sic qͥsqͥs
ñ facit quod debet. sinc int̾uallo pati¬
tur qͦd debet: qm̃ tanta ẽ beatitudo
iusticiȩ: ut nemo ab ea nͥ ad miseriam
possit abscedere. In om̃ib g̃ defectib.
aut ñ acceꝑunt ultra eẽ quȩ deficuit.

Expanded text:
ma non reddere debitum. Aut enim reddit ma non reddere debitum. Aut enim reddit bene utendo quod accepit, aut reddit amittendo quo bene uti noluit. Itaque si non reddit faciendo justitiam, reddet patiendo miseriam; quia in utroque verbum illud debiti sonat. Hoc enim etiam modo dici potuit quod dictum est, Si non reddit faciendo quod debet, reddet patiendo quod debet. viduntur, ut quasi alio tempore non faciat quod debet, et alio patiatur quod debet, ne vel puncto temporis universalis pulchritudo turpetur, ut sit in ea peccati dedecus sine decore vindictae. Sed in futurum judicium servatur ad manifestationem atque ad acerrimum sensum miseriae, quidquid nunc occultissime vindicatur. Sicut enim qui non vigilat, dormit; sic quisquis non facit quod debet, sine intervallo patitur quod debet, quoniam tanta est beatitudo justitiae, ut nemo ab ea nisi ad miseriam possit abscedere. In omnibus ergo defectibus, aut non acceperunt ultra esse quae deficiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
N creaturis autẽ rationalib qͥb siue
peccantib siue ñ peccantib uniu̾sa¬
lis pulchritudo modis congruentissi¬
mis t̾minatur. aut nulla peccata st̃
qͦd absurdissimũ ẽ dicere:̃ peccat enim
saltim. qui uł dampnat qͣsi peccata
que nulla sunt: aut ñ sunt uituꝑan¬
da peccata. qͦd nichilominꝰ absurdu ẽ:
incipient quippe nec recte facta lauda¬
ri:&e tota turbabit᷑ humane mentis
intentio. uitamq subu̾tet: aut uitu¬
pabitur factũ qͦd ita factũ ẽ ut debuit:
& execrabili insania uł ut mitius loqͣr
error miserrimꝰ orietur: aut si cogit ueriᷤ¬
sima ratio sicuti cogit. ut & utuꝑent᷑
pecrata. & quicqͥd recte uituꝑatur idõ
re quid debeat natura peccatͥx: & inue¬
nies recte factum. Quere cui debeat: &
inuenies dͥm. A quo enim accepit. ut¬
possit recte facere cum uelit: ab eo acce¬
pit ut sit etiam misera. si ñ fecerit: &¬
beata si fecerit. Quia enim nemo suꝑat
leges om̃ipotentis creatoris: ñ sinit᷑ ani¬

Expanded text:
n creaturis autem rationabilibus, quibus sive peccantibus sive non peccantibus, universalis pulchritudo modis congruentissimis terminatur, aut nulla peccata sunt, quod absurdissimum est dicere peccat enim saltem, qui vel damnat quasi peccata quae nulla sunt: aut non sunt vituperanda peccata, quod nihilominus absurdum est; incipient quippe nec recte facta laudari, et tota turbabitur humanae mentis intentio, vitamque subvertet: aut vituperabitur factum quod ita factum est ut debuit, et exsecrabilis insania, vel, ut mitius loquar, error miserrimus orietur: aut si cogit verissima ratio, sicuti cogit, ut et vituperentur peccata, et quidquid recte vituperatur ideo re quid debeat natura peccatrix, et invenies recte factum; quaere cui debeat, et invenies Deum. A quo enim accepit posse recte facere cum velit, ab eo accepit ut sit etiam misera si non fecerit, et beata si fecerit. 44. Quia enim nemo superat leges omnipotentis Creatoris, non sinitur ani
Abbreviated transcription (Latin):
tio tractata monstrauit. id facimꝰ ex
libero uoluntatis arbitrio. S quero
utrũ ipsum liberũ arbitͥum. quo
peccandi facultatẽ habere conuin¬
cimur: oportuerit nobis dari ab eo
qui nos fecit. Uidemur enĩ ñ fuisse
peccaturi: si isto careremus. Et metu¬
endum ẽ: ne hoc modo ds etiã male¬
factoꝵ nr̃oꝵ auctor existimet᷑. Au Nul
lomͦ istuc timiieris. s ut diligentiꝰ
requirat᷑. aliud tempꝰ sumendu est.
Nam hȩc iam sermocinatio modu
t̾minumq desiderat: qua uelim cre-¬
das. magnarũ abditarũq rerũ inqͥ¬
rendarum quasi fores eẽ pulsatas:
in quarũ penetralia cum do duce ue¬
mre ceꝑimꝰ: iudicabis ꝓfecto. quantũ
int̾ hanc disputationẽ. & eas que se¬
quunt᷑ int̾sit: quantũq illȩ p̾stent.
ñ mͦ inuestigationis sagacitate: s eti¬
am maiestate rerũ. & clarissima luce
ueritatis. Pietas tantũ adsit: ut noᷤ
diuina ꝓuidentia cursum quẽ in¬

Expanded text:
tio tractata monstravit, id facimus ex tio tractata monstravit, id facimus ex libero voluntatis arbitrio. Sed quaero utrum ipsum liberum arbitrium, quo peccandi facultatem habere convincimur, oportuerit nobis dari ab eo qui nos fecit. Videmur enim non fuisse peccaturi, si isto careremus; et metuendum est ne hoc modo Deus etiam malefactorum nostrorum auctor existimetur. A. Nullo modo istuc timueris: sed ut diligentius requiratur, aliud tempus sumendum est. Nam haec sermocinatio modum terminumque jam desiderat; qua velim credas magnarum abditarumque rerum inquirendarum quasi fores esse pulsatas. In quarum penetralia cum Deo duce venire coeperimus, judicabis profecto quantum inter hanc disputationem, et eas quae sequuntur intersit, quantumque illae praestent, non modo investigationis sagacitate, sed etiam majestate rerum, et clarissima luce veritatis: pietas tantum adsit, ut nos divina providentia cursum quem in
Abbreviated transcription (Latin):
aliud male facere. quã neglectis rebꝰ
ȩt̾nis. quib ꝑ seipsam mens fruit᷑. &e ꝑ
seipsam ꝑcipit. & quȩ amans amitte ñ
certa possunt. quasi magna & mi¬
randa sectari. Nam hoc uno genere
omĩa malefacta id est peccata: mͥ ui¬
dentur includi. Tibi autẽ qͥd uideat᷑.
expecto cognoscere. Ad̾. Est ita ut
dicis: &e assentior peccata omĩa hoc
uno genere contineri. cum quisq
au̾titur a diuinis uereq manentib:
& ad mutabilia atq incerta conuer¬
titur. Que quãquã in ordine suo re¬
cte locata sint. & suam qͣndam pul¬
chritudinẽ ꝑagant: ꝑu̾si tam̃ animi
ẽ & iordinati. eis sequendis subici:
quib ad nutum suũ ducendis. po¬
tiꝰ diuino ordine ac uire prelatꝰ ẽ.
Et illud simul mͥ uidere iã uideor.
absolutũ atq comptũ. qͦd post ilłã
questionẽ quid sit male facere dein¬
ceps querere institueramꝰ: unde ma¬
lũm facimꝰ. Nisi enim fallor. ut ra¬

Expanded text:
aliud male facere, quam neglectis rebus aliud male facere, quam neglectis rebus aeternis, quibus per seipsam mens fruitur, et per seipsam percipit, et quas amans amittere ncerta possunt, quasi magna et miranda sectari. Nam hoc uno genere omnia malefacta, id est peccata, mihi videntur includi. Tibi autem quid videatur, exspecto cognoscere. 35. E. Est ita ut dicis, et assentior, omnia peccata hoc uno genere contineri, cum quisque avertitur a divinis vereque manentibus, et ad mutabilia atque incerta convertitur. Quae quanquam in ordine suo recte locata sint, et suam quamdam pulchritudinem peragant; perversi tamen animi est et inordinati, eis sequendis subjici, quibus ad nutum suum ducendis potius divino ordine ac jure praelatus est. Et illud simul mihi videre jam videor absolutum atque compertum, quod post illam quaestionem, quid sit male facere, deinceps quaerere institueramus, unde male faciamus. Nisi enim fallor, ut ra
Abbreviated transcription (Latin):
as ce igne bene uti medicũ. & pane scełate
ueneficũ : ad̾ Uerissimũẽ: ñ res ipsas s hõieᷤ
& quantũ lex temporalis in uindi¬
cando ꝓgredi possit inuentum est.
& rerũ duo genera. et̾narum & tẽ¬
poraliũ. duoq rursus hominũ. abio¬
rũ ȩt̾nas. alioꝵ temporales sequenti¬
um & diligentiũ. satis aꝑteq distin¬
cta sunt: quid autẽ quisq sectandu
& amplectendu eligat. in uoluntate
ẽẽ positũ constitit᷑: nullaq re de ar¬
ce dominandi rectoq ordine m̃tem
deponi. nͥ uoluntate: c&e ẽ manifestũ
ñ rem ullam cũ ea quisq maleutit᷑.
s ipsum male utentẽ eẽ arguendum:
referamus nos si placet ad questionẽ
in exordio sermonis huiꝰ ꝓpositã: &e
uideamus utrũ soluta sit. Nam qͦ¬
rere institueramꝰ qͥd sit male facere:
& ꝓpter hoc omĩa quȩ dicta sunt di¬
ximus. Quo circa. licet nunc ani¬
madu̾tere & considerare. utrũ sit

Expanded text:
as et igne bene uti medicum, et pane scelerate as et igne bene uti medicum, et pane scelerate veneficum? E. Verissimum est, non res ipsas, sed homines et quantum lex temporalis in vindicando progredi possit, inventum est; et rerum duo genera, aeternarum et temporalium, duoque rursus hominum, aliorum aeternas, aliorum temporales sequentium et diligentium, satis aperteque distincta sunt: quid autem quisque sectandum et amplectendum eligat, in voluntate esse positum constitit ; nullaque re de arce dominandi, rectoque ordine mentem deponi, nisi voluntate: et est manifestum, non rem ullam, cum ea quisque male utitur, sed ipsum male utentem esse arguendum: referamus nos, si placet, ad quaestionem in exordio hujus sermonis propositam, et videamus utrum soluta sit; nam quaerere institueramus quid sit male facere, et propter hoc omnia quae dicta sunt, diximus. Quocirca licet nunc animadvertere et considerare, utrum sit
Abbreviated transcription (Latin):
uo gͥ eisdem reb aliꝰ male. aliꝰ xxiii.
bene utat᷑de is quidẽ qui male amo¬
re his inhereat atq implicetur: scilicet
subditus eis reb quas ei subditas eẽ
oportebat. & ea bona sibi constituens.
quib ordinandis. beneq tractandiᷤ.
ipse eẽ utiq deberet bonũ: ille autẽ qͥ
recte his utit᷑. ostendat qͥdem bona eẽ.
sñ sibi. ñ enim bonũ eũ meliorẽ ue fa¬
ciunt. s ab eo potiꝰ fiunt. & id̾o ñ eis
amore adglutinet᷑. neq uelut m̃bra
sui animi faciat qͦd fit amando: ne
cum resecari ceꝑint. eũ cruciatu ac
tabe fedent: s eis totus suꝑferat᷑. &
habere illa atq regere. cũ opꝰ ẽ paratꝰ.
ce amittere ac ñ habere paratior: cũ
gͦ hec ita sint. nũ aut argentũ & au¬
rum ꝓpter auaros accusandu putaᷤ.
aut cibos ꝓpt̾ uoraces: aut uinũ ꝓpt̾ ebͥoso ͤ:
aut muliebres formas ꝓpt̾ scortatores &e
adulteros: atꝙ hoc mͦ cȩtera. cũ p̾sertĩ uide¬

Expanded text:
ur eisdem rebus alius male, alius bene utatur; et is quidem qui male, amore his inhaereat atque implicetur, scilicet subditus eis rebus quas ei subditas esse oportebat, et ea bona sibi constituens, quibus ordinandis beneque tractandis ipse esse utique deberet bonum: ille autem qui recte his utitur, ostendat quidem bona esse, sed non sibi; non enim eum bonum melioremve faciunt, sed ab eo potius fiunt: et ideo non eis amore agglutinetur, neque velut membra sui animi faciat, quod fit amando, ne cum resecari coeperint, eum cruciatu ac tabe foedent; sed eis totus superferatur, et habere illa atque regere, cum opus est, paratus, et amittere ac non habere paratior: cum ergo haec ita sint, num aut argentum et aurum propter avaros accusandum putas, aut cibos propter voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas propter scortatores et adulteros, atque hoc modo caetera, cum praesertim vide
Abbreviated transcription (Latin):
quanta mͥ satis ẽ: & tu item de toto
aliam quanta tͥ satis ẽ ducis. Et cib
quamuis unus & totus ab utroq ab¬
sumat᷑. ñ tam̃ &e a me totꝰ & a te totuᷤ
absumi potest: quomͦ uerbum & ego
totũ audio & tu totum simulꝰ & speci¬
em quamlibet quantã ego uideo. tan¬
tam & tu simul: s cibi uł potionis a¬
lia pars in me. alia in te transeat. ne¬
cesse ẽ. An parum ista intelligis: ad̾.
Immo uͦ aꝑtissima &e certissima ẽẽ con¬
sentio.

Expanded text:
quanta mihi satis est, et tu item de toto quanta mihi satis est, et tu item de toto aliam quanta tibi satis est ducis: et cibus quamvis unus et totus ab utroque absumatur non tamen et a me totus, et a te totus absumi potest, quomodo verbum et ego totum audio, et tu totum simul, et speciem quamlibet quantam ego video, tantam et tu simul; sed cibi vel potionis alia pars in me, alia in te transeat necesse est: an parum ista intelligis? E. Imo vero apertissima et certissima esse consentio.
Abbreviated transcription (Latin):
ex uno aere. & ego &e tu possumꝰ imple¬
re spiram̃tum. & eiꝰ aeris affectionẽ
odore sentire: & itẽ. qͥa ex uno melle
uł quolibet alio cibo seu potu. ambo
gustare possumꝰ. ce eiꝰ affectionẽ sapo¬
re sentire. quãuis ille unus sit. nr̃i
autẽ sint sensus singuli. tͥ tuus & mͥ
meus. ut unũ odorẽ uł unũ saporẽ.
cum ambo sentiamꝰ. nec tu tam̃ eum
meo sensu sentias. nec ego tuo. nec
aliquo uno qui utruasq nr̃m possit ẽẽ
comunit̾. s ꝓrsus mͥ meus sensus sit.
e niuis tͥ. etiamsi unus aut odor aut sa¬
por ab utroq sentiat᷑. hinc gͦ isti sensuᷤ
inueniunt᷑ habere aliquid tale: quale
illi duo in uisi & auditu. S in eo dis¬
pares sumus qͣntum ad id qͦd nc̃ agi¬
mus ꝑtinet: qͦd & si unũ aerẽ naribus
ambo trahimus. aut unũ cibum gu¬
stando capimꝰ. ñ tam̃ eam partẽ aeris
duco quã tu. nec eandem partẽ cibi su¬
mo quã tu: s aliam ego aliam tu. Et
idło de toto aere cum spiro. duco partẽ

Expanded text:
ex uno aere et ego et tu possumus implere spiramentum, et ejus aeris affectionem odore sentire: et item quia ex uno melle, vel quolibet alio cibo seu potu ambo gustare possumus, et ejus affectionem sapore sentire, quamvis ille unus sit, nostri autem sint sensus singuli, tibi tuus et mihi meus; ut unum odorem vel unum saporem cum ambo sentiamus, nec tu tamen eum meo sensu sentias, nec ego tuo, nec aliquo uno qui utriusque nostrum possit esse communiter, sed prorsus mihi meus sensus sit, et tuus tibi, etiamsi unus aut odor, aut sapor ab utroque sentiatur: hinc ergo isti sensus inveniuntur habere aliquid tale, quale illi duo in visu et auditu: sed in eo dispares sunt, quantum ad id quod nunc agimus pertinet, quod etsi unum aerem naribus ambo trahimus, aut unum cibum gustando capimus; non tamen eam partem aeris duco quam tu, nec eamdem partem cibi sumo quam tu, sed aliam ego, aliam tu: et ideo de toto aere cum spiro, duco partem
Abbreviated transcription (Latin):
natura peccare quis cogit᷑: restat ut
ꝓpͥa uoluntate peccet᷑:
uod si tribuere uolueris condito¬
rũpeccantẽ purgabis: qui nichil
p̾ter sui conditoris instituta cõmisit.
Qui si recte defendit᷑: ñ peccauit. Non
ẽ gͦ. qͦd tͥbuas conditori. Laudemus
gͦ conditorẽ. si potest defendi peccator
laudemus si ñ potest. Si enim iuste de¬
fenditur: ñ ẽ peccator. Lauda gͦ crea¬
torem. Si aũ defendi ñ potest. in tan¬
tum peccator ẽ. in quantũ a creatore¬
se auertit. Lauda gͦ cieatorẽ. Omnino
gͥ ñ inuenio. nec inueniri posse. & proe¬
sus ñ eẽ confirmo: quomꝰ tribuantur
peccata nr̃a creatori nr̃o dõ: qñ &e in ip¬
sis eum laudabile inuenio: ñ solum q̃d
ea punit: s etiam qͦd tunc fiunt. cũ ab
eiꝰ ueritate receditur: Adeodatus.

Expanded text:
natura quis peccare cogitur, restat ut natura quis peccare cogitur, restat ut propria voluntate peccetur. Quod si tribuere volueris Conditori, peccantem purgabis, qui nihil praeter sui Conditoris instituta commisit, qui si recte defenditur, non peccavit: non est ergo quod tribuas Conditori. Laudemus ergo Conditorem, si potest defendi peccator; laudemus, si non potest. Si enim juste defenditur, non est peccator: lauda ergo Creatorem. Si autem defendi non potest, in tantum peccator est in quantum se a Creatore avertit: lauda ergo Creatorem. Omnino igitur non invenio, nec inveniri posse, et prorsus non esse copeccata nostra Creatori nostro Deo, quando et in ipsis eum laudabilem invenio, non solum quod ea punit, sed etiam quod tunc fiunt, cum ab ejus veritate receditur. III.
Abbreviated transcription (Latin):
sq adeo autẽ dum ñ facit quisq qͦd
debet. nulla culpa ẽ conditoris. ut
& laus sit. qm qͦd debet patit᷑: & in eo
ipso qͦd uituꝑatur ñ faciendo qͦd debet.
ñ nͥ laudet᷑ ille cui debet. Si enim tu
laudaris uidendo quid facere debeas.¬
cum id ñ uideas. nͥ in illo qui ẽ in cõ¬
mutabilis ueritas: quantomagis ille
qui & uelle p̾cepit. & posse p̾buit. &
ñ impune nolle ꝑmisit: Si enĩ hoc
debet quisq qͦd accepitd̃e sic homo fa¬
ctus ẽ ut necessario peccet: hoc debet
ut peccet. Cum gͦ peccat: qͦd debet fa¬
cit. Quod si scelus ẽ dicere: neminẽ na¬
tura sua cogit ut peccet: s nec aliena.
Non enim quisq dum id qͦd ñ uult
patit᷑. peccat. Nam si iuste patitur: ñ
in eo peccat qͦd patit᷑ inuitus: s in eo
peccauit. qͦd ita fecit uolens. ut qͦd nol¬
let iure pateret᷑. Si aut̃ẽ iniuste patit᷑:
quomͦ peccat: Non enim iniuste ali¬
quid pati: s in iuste aliqͥd facere pecca¬
tum ẽ. Quod si neq sua neq aliena

Expanded text:
sque adeo autem dum non facit quisque quod debet, nulla culpa est Conditoris, ut et laus sit, quoniam quod debet patitur, et in eo ipso quod vituperatur non faciendo quod debet, non nisi laudatur ille cui debet. Si enim tu laudaris videndo quid facere debeas,cum id non videas, nisi in illo qui est incommutabilis Veritas; quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet facit. Quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit ut peccet. Sed nec aliena. Non enim quisquis dum id quod non vult patitur, peccat. Nam si juste patitur, non in eo peccat quod patitur invitus, sed in eo peccavit quod ita fecit volens, ut quod nollet jure pateretur. Si autem injuste patitur, quomodo peccat? Non enim injuste aliquid pati, sed injuste aliquid facere, peccatum est. Quod si neque sua neque aliena
Abbreviated transcription (Latin):
docum̃tum certissimũ: quo mani¬
festũ fiat. in eẽ mentẽ homini sine
dominatu. His quippe inest. Ag̃t
enim talia: que agi sine m̃te ñ pos¬
sent. Non tam̃ regnat: nã stulti st̃.
Neq regnũ mentis nͥ sapientiũ eẽ. ꝑ¬
cognitũ ẽ. ad Mirum ẽ hoc iam fu¬
isse a nobis in suꝑiorib confectum.
& mͥ qͥd responderem ñ potuisse in
Iam enĩ &e regnũ m̃tis humanȩ. hu¬
manam ẽẽ sapientiã: & eam posse aẽ¬

Expanded text:
documentum certissimum, quo manidocumentum certissimum, quo manifestum fiat inesse mentem homini sine dominatu. His quippe inest; agunt enim talia, quae agi sine mente non possent: non tamen regnat; nam stulti sunt, neque regnum mentis nisi sapientium esse, percognitum est. E. Mirum est hoc jam fuisse a nobis in superioribus confectum, et mihi quid responderem, non potuisse in Jam enim et regnum mentis humanae humanam esse sapientiam, et eam posse e
Abbreviated transcription (Latin):
recordari. qͦd pauloante diximus:
quẽadmodũ bestiȩ mansuefactȩ
ab hominib ac domite seruiant:
monstrauit ratio paterent᷑. nͥ aliqͦ
excellerent. Id autẽ ñ inueniebamꝰ
in corpore. ita cum in animo ẽẽ ap¬
pareret: qͥd aliud appellandũ eẽt ꝗͣ
ratio ñ comꝑimꝰ: quã postea & m̃tẽ
& sp̃m uocari recordati sumꝰ. S si
aliud ratio. aliud mens: constat cer¬
te. ñ nͥ mentẽ uti posse ratione. Ex
quo illud conficit᷑. eum qͥ rationẽ
habet. mente carere ñ posse. ad̾ ẜ i¬
be ista reminiscor ac teneo. Au Qd
illud:. credis ne domitores beluaꝵ
nͥ sapientes eẽ ñ posse: Eos enĩ sapi¬
entes uoco. qͦs ueritas uocari iubet:
id est qui regno mentis om̃i libidi¬
nis subiugatione pacati sunt. ad̾
Ridiculum ẽ tales putare istos. qͦs
uulgo mansuetarios nuncupant:
uł etiam pastores. aut bubulcos. aut
aurigas. quib omĩb domitũ pecꝰ
subiectũ uidemꝰ: & quoꝵ industria
indomitũ subici. au En gͥ habes

Expanded text:
ante diximus, quemadmodum bestiae mansuefactae ab hominibus ac domitae serviant: monstravit ratio, paterentur nisi aliquo excellerent. Id autem non inveniebamus in corpore: ita cum in animo esse appareret, quid aliud appellandum esset quam ratio, non comperimus; quam postea et mentem et spiritum vocari recordati sumus. Sed si aliud ratio, aliud mens, constat certe nonnisi mentem uti posse ratione. Ex quo illud conficitur, eum qui rationem habet, mente carere non posse. E. Probe ista reminiscor ac teneo. A. Quid? illud credisne, domitores belluarum nisi sapientes esse non posse? Eos enim sapientes voco, quos veritas vocari jubet, id est, qui regno mentis omni libidinis subjugatione pacati sunt. E. Ridiculum est tales putare istos, quos vulgo mansuetarios nuncupant, vel etiam pastores aut bubulcos, aut aurigas, quibus omnibus domitum pecus subjectum videmus, et quorum industria indomitum subjici. A. En igitur habes
Abbreviated transcription (Latin):
Credo etiã te illud scire: plerosq ho¬
mines stultos eẽ. adHoc quoq satis
constat. au At si stultꝰ sapienti ẽ con¬
trarius: qm̃ sapientẽ comꝑimꝰ qͥs
etiam stultus sit ꝓfecto iam intelli¬
gis. ad Cui ñ appareat hunc eẽ: in qͦ
mens summã potestatẽ ñ habet : au.
uid gͥ dicendum ẽ. cũ homo .xiiii.¬
ita ẽ affectus. deesse illi mentẽ: an
quamius insit eam carere domina¬
tue ad Hoc potius qͦd ultimũ subie¬
cisti ꝑ uellem abs te audire: quib
homini. quȩ suum ñ exerat pͥncipa¬
tũ. au utinã tuas istas partes fac̾e

Expanded text:
Credo etiam te illud scire, plerosque hoCredo etiam te illud scire, plerosque homines stultos esse. E. Hoc quoque satis constat. A. At si stultus sapienti est contrarius, quoniam sapientem comperimus, quis etiam stultus sit, profecto jam intelligis. E. Cui non appareat hunc esse, in quo mens summam potestatem non habet? A. Quid igitur dicendum, cum homo ita est affectus? deesse illi mentem; an, quamvis insit, eam carere dominatu? E. Hoc potius quod ultimum subjecisti. A. Pervellem abs te audire, quibus homini, quae suum non exserat principatum. E. Utinam tuas i
Abbreviated transcription (Latin):
luptates corporis & uitare molestiaᷤᷤ:
ferinȩ uitȩ omĩs actio ẽ. Sunt alia
quȩda. quȩ iam cadere in feras non
uident᷑. nec tam̃ in homine ipso sũ¬
ma sunt: ut iocari &e ridere: qͣd hu¬
manũ qͥdem. s infimũ hominis
iudicat: quisqͥs de natura huma¬
na rectissime iudicat. Dẽinde amor
laudis &e głe. & affectio dominandi.
quȩ tam̃ si bestiarum ñ sunt: ñ tam̃
earum rerũ libidine bestiis melio¬
res nos eẽ arbitrandũ ẽ. Nam & iste
appetitus. cũ rationi subditus ñ ẽ:
miseros facit. Nemo autẽ cuiquã
orlinatus homo dicendus ẽ. Non
enĩ ordo rectus aut ordo appellandꝰ
omĩno ẽ. uͥ det̾iorib meliora subi¬
cũ irrationales animi motus regit. io
scilicet dominat᷑ in homine: cui domi¬
natio lege debetur. ea quã et̾nam eẽ
comꝑimꝰ ad Intelligo ac sequor. a
dinatus ẽ. ñne tͥ sapiens uidetur.
ad̾ Nescio alius quis mͥ sapiens hõ
uderi possit: si hic ñ uidetur. Au

Expanded text:
luptates corporis, et vitare molestias, luptates corporis, et vitare molestias, ferinae vitae omnis actio est. Sunt alia quaedam, quae jam cadere in feras non videntur, nec tamen in homine ipso summa sunt, ut jocari et ridere: quod humanum quidem, sed infimum hominis judicat, quisquis de natura humana rectissime judicat. Deinde amor laudis et gloriae, et affectatio dominandi, quae tametsi bestiarum non sunt, non tamen earum rerum libidine bestiis meliores nos esse arbitrandum est. Nam et iste appetitus cum rationi subditus non est, miseros facit. Nemo autem cuiquam natur, ordinatus homo dicendus est. Non enim ordo rectus, aut ordo appellandus est omnino, ubi deterioribus meliora subjicum irrationales animi motus regit, id scilicet dominatur in homine, cui dominatio lege debetur ea quam aeternam esse comperimus. E. Intelligo ac sequor. CAdinatus est, nonne tibi sapiens videtur? E. Nescio alius quis mihi sapiens homo videri possit, si hic non videtur. A.
Abbreviated transcription (Latin):
llud ẽ qͦd uolo dicere. hoc quicqͥd ẽ qͦ
pecorib homo p̾ponitur. siue mens.
siue sp̃c. siue utrumq rectius appel¬
lat᷑. nam utrumq in diuinis libͥs
inuenimꝰ: si dominet᷑ atq imperet
cȩtis quib cunq homo: constat tunc
eẽ hominẽ ordinatissimũ. Uidemuᷤ
enim habere nos ñ solum cũ pecoribꝰ:
s etiã cũ arbustis & stirpib multa
cominunia. Namq alim̃tum corpo¬
poris sumere. crescere. gignere. uigere.
arboribꝰ quoq tributũ uidemus: quȩ
infima quadam uita continent᷑. Ui¬
dere autẽ atq audire. & olfactu. gusta¬
tu. tactu. corporalia sentire posse besti¬
as: & acrius plerasq quã nos. cernimꝰ
& fatemur. Adde uires & ualentiam.
firmitatẽꝙ m̃broꝵ. & celeritates. facil¬
limosq corporis motus: quib om̃ib
quasdam earum suꝑamꝰ. quib dã
equam: a ñnullis etiã uincim genꝰ
tantũ ipsum rerũ ẽ nobis certe com¬
mune cũ beluis. Iam uͦ appetere uo¬

Expanded text:
llud est quod volo dicere: hoc quidquid est, quo pecoribus homo praeponitur, sive mens, sive spiritus, sive utrumque rectius appellatur nam utrumque in divinis Libris invenimus, si dominetur atque imperet caeteris quibuscumque homo constat, tunc esse hominem ordinatissimum. Videmus enim habere nos non solum cum pecoribus, sed etiam cum arbustis et stirpibus multa communia: namque alimentum coporis sumere, crescere, gignere, vigere, arboribus quoque tributum videmus, quae infima quadam vita continentur; videre autem atque audire, et olfactu, gustu, tactu corporalia sentire posse bestias, et acrius plerasque quam nos, cernimus et fatemur. Adde vires et valentiam firmitatemque membrorum, et celeritates facillimosque corporis motus, quibus omnibus quasdam earum superamus, quibusdam aequamur, a nonnullis etiam vincimur. Genus tamen ipsum rerum est nobis certe commune cum belluis: jam vero appetere vo
Abbreviated transcription (Latin):
tasse libro meliꝰ
apparebit. Au.
habeo grãm ⁊ istã
mecũ atq adeo te¬
cũ. qͣnto ĩ silentio
sumꝰ diligent᷑ caute¬
q tͣctabo. si nulle
tenebre se smittãt:
formido. mͥ faciant
delectationẽ. R

Expanded text:
tasse libro melius apparebit. 30. A. Habeo gratiam, et ista mecum atque adeo tecum, quando in silentio sumus, diligenter cauteque tractabo, si nullae se tenebrae immittant, formido, mihi faciant delectationem. R.
Abbreviated transcription (Latin):
flebis: au Nichil om̃ino. Rõ Quid
si uita ipsa talis cẽ inueniat᷑. ut in ea
tͥ nichil amplius quã nosti nosse li¬
ceat:. temꝑabis a lacrimis: au Im¬
mo tantum flebo: ut uita nulla sit.
Roson gͥ uiuere ꝓpter ipsũ uiuere
amas: s ꝓpter scire: aucedo conclu¬
sioni. Rõ. Quid si ipsa eadem rerum
scientia miserũ facit: Au Nullo id
qͥdem pacto fieri posse credo. S si ita
ẽ: nemo ẽẽ beatus potest. Non enim
nc̃ aliunde sum miser: nͥ rerũ igno¬
rantia. Qd̃ si &e rerũ scientia mise¬
rũ facit: sempit̾na miseria ẽ. Rõ.
Iam uideo totũ qͦd cupis. Nam qͥa
neminẽ scientia miserũ eẽ credis: ex
Nichil aũ uer̃:
in qͦ u̾itas ñ est.
falsũ lignũ ñ ẽ

Expanded text:
lebis? A. Nihil omnino. R. Quid, si ipsa vita talis esse inveniatur, ut in ea tibi nihil amplius quam nosti, nosse liceat? temperabis a lacrymis? A. Imo tantum flebo ut vita nulla sit. R. Non igitur vivere propter ipsum vivere amas, sed propter scire. A. Cedo conclusioni. R. Quid, si eadem ipsa rerum scientia miserum faciat? A. Nullo id quidem pacto fieri posse credo. Sed si ita est, nemo esse beatus potest; non enim nunc aliunde sum miser, nisi rerum ignorantia. Quod si et rerum scientia miserum facit, sempiterna miseria est. R. Jam video totum quod cupis. Nam, quoniam neminem scientia miserum esse credis, exNihil autem verum in quo veritas non est. falsum lignum non est
Abbreviated transcription (Latin):
atis int̾missum ẽ opꝰ
nr̃m: ce impatiens ẽ
amor. Nec lacrimis
modus fit. nͥ amori de¬
tur qͦd amat᷑. Quare
aggrediam᷑ librũ scđ̾m. Rõ Aggre¬
diamur. au Credamꝰ dm affuturũ:
Rõ Credamꝰ sane. si uł hoc in potestate
ẽ. aus otestas nr̃a ipse ẽ. Rõ Itaq ora
breuissime. ac ꝑfectissime: quantũ
potes. au Ds̃ semꝑ idem. nouerĩ me.
nouerim te. Oratũ ẽ. RõTu qui uis
te nosse scis te: auScio. Rõ Unde scis:
austescio. Rõ Simplicẽ te sentis: an¬
ne multiplicẽ: aus escio. Rõ Mouere
te scis: au Nescio. Rõ Cogitare te scis:
auscio. Rõ Ergo uerũ ẽ cogitare te:
au uerum. Rõ Immortalem te eẽ
scis : ã Nescio. Rõ hoꝵ omniũ quȩ
te nescire dixisti:. quid scire priꝰ ma¬
uis: aultrum immortalis sim.
Rõ Viuere gͥamas: au fateor. Rõ Qd
cũ immortalẽ te eẽ didiceris:. satis
erit. au Erit qͥdem magnũ s paruũ¬

Expanded text:
atis intermissum est opus nostrum, et impatiens est amor, nec lacrymis modus fit, nisi amori detur quod amatur: quare, aggrediamur librum secundum. R. Aggrediamur. A. Credamus Deum affuturum. R. Credamus sane, si vel hoc in potestipse est. R. Itaque ora brevissime ac perfectissime, quantum potes. A. Deus semper idem, noverim me, noverim te. Oratum est. R. Tu qui vis te nosse, scis esse te? A. Scio. R. Unde scis? A. Nescio. R. Simplicem te sentis, anne multiplicem? A. Nescio. R. Moveri te scis? A. Nescio. R. Cogitare te scis? A. Scio. R. Ergo verum est cogitare te. A. Verum. R. Immortalem te esse scis? A. Nescio. R. Horum omnium quae te nescire dixisti, quid scire prius mavis? A. Utrum immortalis sim. R. Vivere igitur amas? A. Fateor. R. Quid, cum te immortalem esse didiceris? satisne erit? A. Erit id quidem magnum, se
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s autẽ posuistis tantum: ut plus
non desiderem. Nam cum beati ẽe
cupiamus. siue id fieri non potest nͥ
inuenta. siue ñ nisi diligenter quesi¬
ta ueritate: postpositis cȩteris om̃i¬
b reb. nobis si beati ẽẽ uolumus ꝑqͥ¬
renda est. Quamobrẽ istam iam ut
oixi disputationẽ terminemꝰ c̃e rela.¬
tam in litteras mittamꝰ licenti potiᷤᷤ¬
simum patri tuo: cuius erga phy¬
losophiam iam ꝓrsus animũ teneo:
s adhuc quȩ admittat quero fortu¬
nam. Incendi autẽ in hȩc studia ue¬
hementius poterit: cum te ipsum ĩa
mecum sic uiuere ñ audiendo solũ.
uerum etiã legendo ista cognouerit.
Tibi autem si ut sentio achademici
placent: uires ad eos defendendos
ualidiores para. Nam illos ego
oͥs ctare decreui. Quȩ cum eẽnt dicta:¬

Expanded text:
omnes autem posuistis tantum, ut plus omnes autem posuistis tantum, ut plus non desiderem. nam cum beati esse cupiamus, siue id fieri non potest nisi inuenta siue non nisi diligenter quaesita ueritate, postpositis ceteris omnibus rebus nobis, si beati esse uolumus, perquirenda est. quam ob rem iam istam, ut dixi, disputationem terminemus et relatam in litteras mittamus, Licenti, potissimum patri tuo. cuius erga philosophiam iam prorsus animum teneo. sed adhuc quae admittat quaero fortunam. incendi autem in haec studia uehementius poterit, cum te ipsum iam mecum sic uiuere non audiendo solum uerum etiam legendo ista cognouerit. tibi autem, si, ut sentio, Academici placent, uires ad eos defendendos ualidiores para; nam illos ego accusare decreui. — Quae cum essent dicta
Abbreviated transcription (Latin):
liditate labefactare conareris. ut tua
furta nec ipse auxiliator tuus albice¬
cerius fortasse comp̾henderet: quanta
tͥ uigilantia quantis uirib restitit.
quam te pene inuoluit. atq depres¬
sit: nisi te postremo tua diffinitione
noua tutareris. diceresq humanam
ẽẽ sapientiam inquisitionẽ ueritatis÷
ex qua ꝓpter animi tranquillitatẽ
beata uita contingeret. Huic iste sen¬
tentie non respondebit: presertim si
in ꝓroganda diei uł parte quȩ restat
recdli sibi gr̃am postulabit: S ne lõ¬
gum faciamus: iam si placet sermo
iste claudatur: in quo immorari eti¬
am suꝑfluum puto. Tractata etenĩ
res est ꝓ suscepto negotio satis: quȩ
post pauca om̃ino posset uerba fi¬
niri: nisi exercere uos uellem. neruoᷤ¬
q ur̃os & studia. quȩ mͥ magna cura
est explorare. Nam cum instituissẽ
uos ad querendam ueritatẽ magno¬
pere hortari:ceperam ex uobis que¬
rere. quantũ in ea mom̃ti poneretis.

Expanded text:
liditate labefactare conareris, ut tua liditate labefactare conareris, ut tua furta nec ipse auxiliator tuus Albicerius fortasse comprehenderet, quanta tibi uigilantia, quantis uiribus restitit, quam te paene inuoluit atque depressit, nisi te postremo tua definitione noua tutareris diceresque humanam esse sapientiam inquisitionem ueritatis, ex qua propter animi tranquillitatem beata uita contingeret! huic iste sententiae non respondebit, praesertim si in proroganda diei uel parte, quae restat, reddi sibi gratiam postulabit. Sed, ne longum faciamus, iam, si placet, sermo iste claudatur, in quo immorari etiam superfluum puto. tractata enim res est pro suscepto negotio satis; quae post pauca omnino posset uerba finiri. nisi exercere uos uellem neruosque uestros et studia, quae mihi magna cura est, explorare. nam cum instituissem uos ad quaerendam ueritatem magno opere hortari, coeperam ex uobis quaerere, quantum in ea momenti poneretis;
Abbreviated transcription (Latin):
q si posset ꝑ illam diffuntionem.
ꝑfectum eẽ hominẽ qui scđm legeo
mentis uitam gubernaret: ac ꝑ hoc
beatum nisi ꝑfectum ẽẽ non posse.¬
A quo te laqueo cum expedisses cau¬
tius quam putabam: & ꝑfectum ho¬
minem ẽẽ diceres inquisitorẽ dili-¬
gentissimũ ueritatis: ipsaq illa dif¬
finitione qua beatam uitam illam
demum eẽ dixeramus. quȩ scđm ra-¬
tionem ageretur. tu p̾fidentius aper¬
tiusq pugnasses: ille tͥ plane reposu¬
it. Nam occupauit p̾sidium tuũ:
unde pulsus. om̃ino summã rerum
amiseras. nisi te induciȩ reparassent.
Ubi enim arcem locauerunt achade¬
mici quoꝵ tueris sententiam: nisi
in erroris diffinitione: Que tͥ nisi
noctu fortasse ꝑ somniũ rediret in m̃¬
tem. lam quid responderes ñ habebaᷤ:
cum in exponenda ciceronis sententia
id ipsum tu ipse ante cõmemoraue¬
ris. D einde uentum ẽ ad diffinitio¬
nem sapientiȩ. Quam cum tanta cal¬

Expanded text:
que, si posset, per illam definitionem que, si posset, per illam definitionem perfectum esse hominem, qui secundum legem mentis uitam gubernaret, ac per hoc beatum nisi perfectum esse non posse. quo te laqueo cum expedisses cautius, quam putabam, et perfectum hominem esse diceres inquisitorem diligentissimum ueritatis ipsaque illa definitione, qua beatam uitam illam demum esse dixeramus, quae secundum rationem ageretur, tu praefidentius apertiusque pugnasses, ille tibi plane reposuit; nam occupauit praesidium tuum, unde pulsus omnino summam rerum amiseras, ni te indutiae reparassent. ubi enim arcem locauerunt Academici, quorum tueris sententiam, nisi in erroris definitione? quae tibi nisi noctu fortasse per somnium rediret in mentem, iam quid responderes non habebas, cum in exponenda Ciceronis sententia id ipsum tu ipse ante commemoraueris. deinde uentum est ad definitionem sapientiae, quam cum tanta cal
Abbreviated transcription (Latin):
tudine: qui humana sit ante ꝑfriutꝰ.
Tum ego cum trigetius quid sibi eẽt
respondendum du quereret. ñ puto
inquam licenti etiam huic argum̃ta
defutura: si eum ociose querere ꝑmit¬
tamus. Quid enim ei quo uis loco de¬
fuit ad respondendum: Nam pͥmo
ipse intulit. qm̃ de beata uita que¬
stio nata ẽ. & beatum solum necesse est
ẽẽ sapientem. siqͥdem stulticia etiam
stultoꝵ udicio misera ẽ. ꝑfectum sa¬
pientem ẽẽ debere: ñ autẽ ꝑfectum eẽ
qui adhuc uerum quid sit inquirit:
unde ne beatũ qͥdem. Cui loco tucũ
molem auctoritatis obiceres. moleste
aliquantũ ciceronis nomine ꝑtur¬
batus tam̾ se statim erexit: & genero¬
sa quadam contumatia in uerticẽ
libertatis exiliuit: rursumq arripu¬
it quod erat de manib iuolenter
excussum: quesiuitq abs te. utrũ
tͥ ꝑfectus qui adhuc quereret uide¬
retur: ut si fatereris ñ eẽ ꝑfectum.
ad caput recurreret: demonstraret¬

Expanded text:
tudine, qui humana sit ante perfruitus. tudine, qui humana sit ante perfruitus. Tum ego, cum Trygetius quid sit respondendum diu quaereret: Non puto, inquam, Licenti, etiam huic argumenta defutura, si eum otiose quaerere permittamus. quid enim ei quouis loco defuit ad respondendum ? nam primo ipse intulit, quoniam de beata uita quaestio nata est et beatum solum necesse est esse sapientem, si quidem stultitia etiam stultorum iudicio misera est, perfectum sapientem esse debere, non autem perfectum esse qui adhuc uerum quid sit inquirit, unde ne beatum quidem. cui loco tu cum molem auctoritatis obiceres, modeste aliquantum Ciceronis nomine perturbatus tamen se statim erexit et generosa quadam contumacia in uerticem libertatis exsiluit rursumque arripuit quod erat de manibus uiolenter excussum quaesiuitque abs te, utrum tibi perfectus qui adhuc quaereret uideretur, ut, si fatereris non esse perfectum, ad caput recurreret demonstraret
Abbreviated transcription (Latin):
se explicem diffinitione quod sentio: sa¬
pientia mͥ uidet᷑ eẽ rerum humanaꝵ
& diuinaꝵ quȩ ad beatã uitã ꝑtineant
ñ scientia solum. s etiam diligens in¬
quisitio. Quam descͥptionem si par¬
tiri uelis: pͥma pars quȩ scientiam
tenet. di est. Hec autẽ quȩ inqͥsitione
contenta est: hominis. Illa gͥ ds. hac
autẽ homo beatus est. Tum ille miror
inquit sapientẽ tuum: quomͦ asseriˢ
frustra oꝑam consumere. Quomͦ in¬
cede conquirat: Nam hoc ipso quo
querit sapiens ẽ. & quo sapiens eo be¬
atus: cum ab om̃ib in uolucris cor¬
poris mentẽ qͣntum potest euoluit. &
se ipsum in semetipsum colligit: cũ se
ñ ꝑmittit cupiditatib laniandum.
s in seatq in d̾m semꝑ tranquillus
intenditur: ut & hic quod beatum ẽẽ
supra inter nos conuenit ratione ꝑ¬
fruatur: & extremo die uitȩ. ad id qͦd
concupiuit adipiscendum repꝑiat᷑ pa¬
ratus: fruaturq merito diuina beati¬

Expanded text:
se explicem definitione quod sentio, sase explicem definitione quod sentio, sapientia mihi uidetur esse rerum humanarum et diuinarum, quae ad beatam uitam pertineant, non scientia solum sed etiam diligens inquisitio. quam descriptionem si partiri uelis, prima pars, quae scientiam tenet, dei est, haec autem, quae inquisitione contenta est, hominis. illa igitur deus, hac autem homo beatus est. — Tum ille: Miror, inquit, sapientem tuum quomodo asseris frustra operam consumere. — Quomodo, incede conquirat? nam hoc ipso, quo quaerit, sapiens est, et quo sapiens, eo beatus, cum ab omnibus inuolucris corporis mentem quantum potest euoluit et se ipsum in semet ipsum colligit, cum se non permittit cupiditatibus laniandum, sed in se atque in deum semper tranquillus intenditur, ut et hic, quod beatum esse supra inter nos conuenit, ratione perfruatur et extremo die uitae ad id quod concupiuit adipiscendum reperiatur paratus fruaturque merito diuina beati