comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
obȩdire desiderus eiꝰ. Aliud ẽ implere qd
preceptũ est ñ concupisces: & aliud est ꝑ
quendã abstinentiȩ conatũ. saltĩ id agere
qd̾ item seriptũ est. post concupiscentias
tuas ñ eas: mehil hoꝵ tam̃ seire se recte.
posse sine gra saluatoris. face̾: ẽ gͦ iusticiã.
in uͦ dĩ eultu cũ interno concupiscentiȩ
malo. interna conflictatione pugnare:
ꝑficere aũt omĩno aduersariũ ñ habere.
Nam qui pugnat & adhuc ꝑiclitat᷑: & aliqñ¬
do ꝑeutit᷑ etiãsi ñ sternitur. Qui aũt ñ
habet aduersariũ plena pace lȩtat᷑: e ip¬
se eẽ sine peccato uerissime dicit᷑ in quo
nullũ habitat peccatũ: ñ qui ꝑ abstinen¬
tiam mali oꝑis dicit. iã non ego operor
illud̃ s id qd̾ in me habitat peccatũ. Nã
&e ipse iob de peccatis suis ñ tacet: & uti¬
ꝙ huic amico nr̃o merito placet. humi¬
litatẽ nullomͦ in falsitatis parte ponend̾a.

Expanded text:
obedire desideriis ejus. Aliud est implere quod obedire desideriis ejus. Aliud est implere quod praeceptum est, Non concupisces ; et aliud est per quendam abstinentiae conatum saltem id agere quod item scriptum est: post concupiscentias tuas non e a s, nihil horum tamen scire se recte posse sine gratia saluatoris. facere est ergo iustitiam in uero dei cultu cum interno concupiscentiae malo interna conflietatione pugnare, perficere autem omnino aduersarium non habere. nam qui pugnat et adhuc periclitatur, et aliquando percutitur. etiamsi non sternitur; qui autem non habet aduersarium, plena pace laetatur. et ipse esse sine peccato uerissime dicitur, in quo nullum habitat peccatum. non qui per abstinentiam mali operis dicit: iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Nam et ipse Iob de peccatis suis non tacet et utique huic amico nostro merito placet humilitatem nullo modo in falsitatis parte ponendam;
Abbreviated transcription (Latin):
nem carnis peccati euangłio teste uidea¬
mus. Deatus uͦ hilarius. cuiꝰ hȩc uerba po¬
suit: ñ enĩ nisi sp̃u ꝑfecti & immortalitate.
mutati. qd̾ solis mundis corde dispositũ
est. hoc qd̾ in dõ est immortale cernemꝰ᷑
qͥd dixit. contra id qd̾ dicimꝰ. uł qͥd istũ ad¬
iuuet nescio: nisi qͥa posse es̃ hominem
bitrii libertate. Item qd̾ eũ dixisse cõme¬
morat. quas iob litteras legerit ut absti¬
neret se ab om̃i re maligna. qͥa dm̃ sola.
mente uitiis ñ admixta ueneraret᷑ dm
aut̃ colere ꝓpriũ iusticiȩ officiũ est: qͥd
feciss iob dicit. nunqͥd in hoc scłõ ꝑfeciss:¬
ut sine grã saluatoris quẽ etiã ꝓphetatiit
uł feciss uł ꝑfeciss. Abstinet enĩ se ab oĩ
re mala. etiã qui habet peccatũ. qd̾ in se
regnare ñ sinit: eui subrepit imꝑbanda
cogitatio. quã ꝑuenire ad finẽ oꝑis ñ ꝑmit.¬
tit. S aliud ẽ ñ habere peccatũ: aliud nos

Expanded text:
nem carnis peccati euangelio teste uideanem carnis peccati euangelio teste uideamus. Beatus uero Hilarius, cuius haec uerba posuit: non enim nisi spiritu per fecti et inmortalitate mutati, quod solis mundis corde d e d i dispositum est, hoc quod in deo est inmortale cernemus, quod dixit contra id quod dicimus uel quid istum adiuuet nescio, nisi quia posse esse hominem bitrii libertate. item quod eum dixisse commemorat: quas s Iob litteras legerat u t ab stineret s e ab omn i re maligna ? quia deum sola mente uitiis non ammixta ueneratur, deum aute m colere proprium iustitiae off icium est, quid fecisset lob dicit, non quid in hoc saecaut sine gratia Salvatoris, quem etiam prophetavit, vel fecisset vel perfecisset. Abstinet enim se ab omni re mala, etiam qui habet peccatum, quod in se regnare non sinit, cui subrepit improbanda cogitatio, quam pervenire ad finem operis non permittit. Sed aliud est non habere peccatum, aliud non
Abbreviated transcription (Latin):
la recusatione consensũ: ñ nichil mouae
qd̾ de illiꝰ scriptis cuiꝰ nom̃ ñ ibi inueni
ille posuit. Oportuit magistrũ docto¬
remq uirtutis. homini simillimũ fieri:
ut iuncendo peccatũ. doceat hominem
uincere posse peccatũ. Quomͦ enĩ dictũ
sit. auctor huiꝰ sententiȩ uiderit quali¬
ter possit exponere: dũ tam̃ nos minime
dubitemꝰ peccatũ xp̃m ñ in se habuisse
qd̾ uinceret: qͥ natus ẽ in similitudinem
carnispecrati. ñ in carne peccati. Aliud eiꝰ¬
dem ita posuit. ae iterũ ut desideriis earniᷤᷤ¬
edomitis doceret. ñ necessitatis ẽẽ pecca¬
re. s ꝓpositi ac uoluntatis. Ego desideria
carnis. si ñ illicitarũ concupiscentiarũ
hinc dicunt᷑ accipio: sicuti ẽ fames. sitis.
refectio. lassitudines. &e siqͥd huiꝰmodi ẽ. ꝑ
hȩc enĩ quidã quãuis ea sint ineulpabilia.
in culpas decidunt: qd ab illo saluatore ab¬
fuit. etiã si hȩc in eofuisse ꝓpt̾ similitudi¬

Expanded text:
la recusatione consensum — nonnihil mouet la recusatione consensum — nonnihil mouet quod de illius scriptis, cuius nomen non ibi inueni, ille posuit: oportuit magistrum doctoremque uirtutis ho mini simillimum fieri, ut uincendo peccatum doceat hominem uincere posse pecc ut m. quomodo enim dictum sit, auctor huius sententiae uiderit qualiter possit exponere, dum tamen nos minime dubitemus peccatum Christum non in sc habuisse quod uinceret, qui natus est in similitudinem carnis peccati, non in carne peccati. aliud eiusdem ita posuit: et iterum: u t desideriis carniedomitis doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi a c ac l uoluntatis. ego desideria carnis, si non inlicitarum concupiscentiarum hic dicuntur, accipio, sicuti est fames, sitis, refectio lassitudinis et si quid huiusmodi est. per haec enim quidam, quamuis ca sint inculpabilia, in culpas decidunt; quod ab illo saluatore afuit, etiamsi haec in co fuisse propter similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
negauerint: nescio utr ũ recte possint
in qualiumcũq xp̃ianoꝵ numero de¬
putari. Ac ꝑ hoc & ea testimonia quȩ ñ
quide de scripturis canonicis. s de qͥ¬
bida catholicoꝵ tractatoꝵ opusculis po¬
suit. uolens occurrere his qͥ eũ solũ dice¬
rent ista defendere: ita st̃ media. ut neq
contra nyãm sententiã sint.: neꝙ contra
ipsiꝰ In quib ñ nichil etiã de libris meis
int̾ponere uoluit: me qͦq aliquẽ depu¬
tans. qͥ cũ illis cõmemorari dignꝰ uide¬
rer. Unde ingratus ẽẽ non debeo. & fa¬
miliariore affectu nolim ut erret: qͥ
hunc mͥ detulit honorem. Pruma enĩ quȩ
posuit. qͥa nom̃ eiꝰ qui ea dixit ñ ibi legiꝰ
siue qͥa ille ñ scripsit siue qͥa codex quẽ
misistis. id aliqua mendositate. ñ habu¬
it. ꝑtractare qͥd opꝰ est. maxime qm̃ me
in huiꝰmodi quoꝵlibet hominũ scͥptis
liberũ. qͥa solis catholicis debeo sine ul¬

Expanded text:
negauerit, nescio utrum recte possit negauerit, nescio utrum recte possit in qualiumcumque Christianorum numero deputari. Ac per hoc et ea testimonia, quae non quidem de scripturis canonicis, sed de quibusdam catholicorum tractatorum opusculis posuit uolens occurrere his qui cum solum dicerent ista defendere, ita sunt media, ut neque contra nostram sententiam sint neque contra ipsius. in quibus nonnihil etiam de libris meis interponere uoluit me quoque aliquem deputans, qui cum illis commemorari dignus uiderer. unde ingratus esse non debeo et familiariore affectu nolo ut erret, qui hunc mihi detulit honorem. prima enim quae posuit, quia nomen eius qui ea dixit non ibi legi, sine quia ille non scripsit sine quia codex quem misistis id aliqua forte mendositate non habuit pertractare quid opus est? maxime quoniam me in huiusmodi quorumlibet hominum scriptis liberum — quia solis canonicis debeo sine ul
Abbreviated transcription (Latin):
uolo contendere. Quamquã enĩ mͥ
ñ uideatur alit̃ intelligendũ qd scͥp¬
tum ẽ. non iustificabit᷑ in conspectu
tuo omĩs uiuens. & siqua similia: ta¬
men utin̾a possit ostendi. ul hȩc test¬
monia melius alit̾ intelligi posse: uł
ꝑfectam plenãq iusticiã eui prorsus
nichil addendum sit. & heri fuisse
in aliquo cũ in isto corpe uiueret.
& hodie ẽẽ. & cras futurã: dũ tam̃ lon¬
ge plures sint. qui cũ sibi usq ad ulti¬
mũ uitȩ huiꝰ diem necessariũ ẽẽ nos
dubitent. ut ueraciter dicant. dimitte
nobis debita nr̃a. sic̃ &e nos dimittimꝰ
debitorib nrĩs: spem suã tam̃ in xp̃o
atq in erꝰ ꝓmissionib. uerã. certã. fir¬
mã esse confidant. Nullo tam̃ mͦ. nisi
adiuuante grã saluatoris xp̃i erucifri
ce dono sp̃e erꝰ uł quoslibet ad plenissi¬
mã ꝑfectionẽ. uł quẽquã ad qualecũꝙ
ꝓuectũ uere pieꝙ iusticiȩ. ꝑuenire. qui

Expanded text:
uolo contendere. quamquam enim mihi uolo contendere. quamquam enim mihi non uideatur aliter intellegendum quod scriptum est: non iustificabitur i n conspectu tuo omnis uiuens et si qua similia, tamen utinam possit ostendi uel haec testimonia melius aliter intellegi posse uel perfectam plenamque iustitiam, cui prorsus nihil addendum sit, et heri fuisse in aliquo, dum in isto corpore uiueret, et hodie esse et eras futuram, dum tamen longe plures sint, qui cum sibi usque ad ultimum uitae huius diem necessarium esse non dubitent, ut ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, spem suam tamen in Christo atque in eius promissionibus ueram, certam, firmam esse confidant! nullo tamen modo nisi adiuuante gratia saluatoris Christi crucifixi et dono spiritus eius uol quolibet ad plenissimam perfectionem uel quemquam ad qualemcumque prouectum uerae piaeque iustitiae peruenire qui
Abbreviated transcription (Latin):
tit. ignoscat. aliter suspicantib: ipse.
enĩ hoc facit. qui cũ tantã de hac re
patiat᷑ inuidiã. sentire id uult: & con¬
fiteri ul ꝓfiteri ñ uult. Qd erat mag¬
num ut hoc diceret: cũ presertim s̾
hoc tanquã ex ꝑsona aduersarioꝵ.
oppositũ tractare &e aꝑire susceꝑit
Cur illic soła naturã defendere uoluit:¬
& quia ita homo creatus ẽ ut ñ pecea¬
re poss si peccare noluiss. asseruit.
Ac ꝑ hoc qd̃ ita creatꝰ est. eã possibilita¬
tem ad grãm dĩ ꝑtinere defimuit. qͣ
possibilitate si noluerit peccare noi
peccat: &e noluit aliqͥd dicere de eo qd̵
quia sibi ñ sufficit adiuuat᷑. Utrum
enĩ in hoc scło fuerit. uł sit. uł possit
esse aliqͥs ita iuste uiuens. ut nulłu
habeat omĩno peccatũ: potest ẽẽ aliqͦ
questio int̾ ueros piosq xp̃ianos. fos¬
se tam̃ esse certe post hanc uitã qͥs qͥs
ambigit: desipit. S ego nͨ de ista uita

Expanded text:
tit, ignoscat aliter suspicantibus. ipso tit, ignoscat aliter suspicantibus. ipso enim hoc facit, qui cum tantam de hac re patiatur inuidiam, sentire id uult et confiteri uel profiteri non uult. quid erat magnum ut hoc diceret, cum praesertim sibi hoc tamquam ex persona aduersariorum oppositum tractare et aperire susceperit? cur illic solam naturam defendere uoluit et quia ita homo creatus est, ut non peccare posset. si peccare noluerit. asseruit, ac per hoc quod ita creatus est eam possibilitatem ad gratiam dei pertinere definiuit, qua possibilitate, si noluerit peccare, non peccat, et noluit aliquid dicere de eo, quod quia sibi non sufficit adiuuatur? Vtrum enim in hoc saeculo fuerit uel sit uel possit esse aliquis ita iuste uiuens, ut nullum habeat omnino peccatum, potest esse aliqua quaestio inter ueros piosque \'Christiano; posse tamen esse certe post hanc uitam quisquis ambigit desipit. sed ego nec de ista uita
Abbreviated transcription (Latin):
non resistentib potest. Hec ce uerba
mea sunt: uerius enĩ dici ñ potest. S
hoc int̾est int̾ nos  istos: qd̾ nos etiã
cum diabolo resistitur. poscendũ di
adiutoriũ non solũ non negamꝰ: uerũ
etiã predicamꝰ Isti aũt̃ tantã uolunta¬
ti tribuunt potestatẽ: ut pietati aufe¬
rant orationẽ. Nam uitiq ut diabolo
resistamꝰ &e fugiat a nobis: ido p̾cantes
dicimꝰ. ne nos inferas in temptationẽ.
Ideo etiã moniti sumꝰ tanquã ab imꝑa¬
tore milites: exhortante & dicentẽ. Ui¬
gilate. & orate: ne intretis intẽptatio¬
uem. Qo̾ uͦ contra eos disputat. qͥ diẽt.
& qͥs nolit sine peccato eẽ. si hoc in ho¬
minis ess positũ potestate. recte qͥdẽ
disputat. hoc ipso eos confiteri ñ esse.
impossibile: quia hoc uł multi uł om̃s
uolunt. S hoc unde. sit possibile con¬
fiteatur: & pax est. Ipsa est enĩ grã dĩ ꝑ
dicere uoluit. Qd si forte latenter sen¬

Expanded text:
non resistentibus potest. haec et mea non resistentibus potest. haec et mea uerba sunt; uerius enim dici non potest. sed hoc interest inter nos et istos, quod nos etiam cum diabolo resistitur poscendum dei adiutorium non solum non negamus, uerum etiam praedicamus, isti autem tantam uoluntati tribuunt potestatem, ut pietati auferant orationem. nam utique ut diabolo resistamus et fugiat a nobis, ideo precantes dicimus: n p nos inferas in temptationem; ideo et admoniti sumus tamquam ab imperatore milites exhortante et dicente: uigilate et orate, ne intretis in temptationem. Quod uero contra eos disputat, qui dicunt: \'et quis nolit sine peccato esse, si hoc in hominis esset positum potestate?\' recte quidem disputat \'hoc ipso eos non esse inpossibile. quia hoc uel multi uel omnes uolunt\'; sed hoc unde sit possibile confiteatur, et pax est. ipsa est enim gratia dei dicere uolunt. quod si forte latenter sen
Abbreviated transcription (Latin):
ille ñ quidem iã lege dĩ terrebat᷑ ut
sp̃u ducitur ñ est sub lege: qͥa inqntũ
condelectat᷑ legi di non ẽ sub legis timo¬
re: qͥa timor tormentũ habet ñ delecta¬
tionem. Proinde si recte sentimꝰ:. sicut ꝓ
m̃bris sanatis grãs agere. ita ꝓsanan¬
dis orare debemꝰ. ut absolutissima
eui nichil addi possit sanitate. ꝑfecta
di suauitate plena libertate ꝑfruam᷑.
Non enĩ abnuimꝰ humanã naturã
posse ẽẽ sine peccato: aut ullomͦ nega¬
eo adiuuante fieri dicimꝰ ut iusta et
beata sit: a quoereata ẽ ut sit. facile
itaq refellitur. qd̃ a quibusda sibi
dicit opponi: diabolus nobis adu̾sat᷑.
Prorsus huic obiectioni eadẽ uerbare¬
spondemꝰ quȩ ipse respondit: resistamꝰ
illi ce fugiet: resistite inquit beatꝰ apł̃s
diabolo. &e fugiet a uobis Unde ani¬
maduertendũ est qͥd possit his nocere
quos fugit: uł quã uirtutẽ habere
intelligendus sit. qui solis p̃ualere

Expanded text:
ille non quidem iam lege dei terrebatur ut ille non quidem iam lege dei terrebatur ut spiritu ducitur, non est sub lege. quia in quantum condelectabatur legi dei, non est sub legis timore, quia timor tormenum habet, non delectationem. Proinde si recte sentimus, sicut pro membris sanatis gratias agere ita pro sanandis orare debemus, ut absolutissima cui nihil addi possit sanitate, perfecta dei suauitate, plena libertate perfruamur. non emim abnuimus humanam naturam posse esse sine peccato aut ullo modo negaeo adiuuante fieri dicimus, ut iusta et beata sit, a quo creata est ut sit. facile itaque refellitur, quod a quibusdam sibi dicit opponi: \'diabolus nobis aducrsatur\'. prorsus huic obiectioni eadem uerba respondemus, quae ipse respondit: resistamus illi, et fugiet. res istite, inquit beatus apostolus, diabolo, et f ugi e t a uob i s. unde animaduertendum quid possit his nocere quos f ugit uel quam uirtutem habere intellegendus sit, qui solis praeualere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ regnet in nr̃o mortali eorꝑe ad obedi¬
endum desideriis eiꝰ. S attendat etiã
ipse iã baptizatis fuisse dictũ. caro
Et ne ab ipsa pugna desides faceret. &
ꝑ hauc sententiã laxamentũ peccandi
dedisse uideret᷑. adiungit. qd̾ si spũ du
cimini ñ adhuc estis sublege. Sub lege
est enĩ. qui timore supplicii qd̾ lex mi¬
natur. ñ amore iusticiȩ se sentit absti¬
nere ab oꝑe peccati: noncłu liber nec
alienꝰ a uoluntate peccandi. In ipsa
enĩ uoluntate reus ẽ. qua mallet si
fieri poss ñ esse qd̾ tuneat: ut libere
faciat qd̾ oceulte desiderat.: Ergo si sp̃u
inquit ducimini: ñ adhuc estis sub lege.
Utiq lege quȩ timorẽ incutit. ñ tribuit
caritatẽ: quȩ caritas dĩ diffusa est in
cordib nrĩs. non ꝑ legis litterã. s ꝑ spm̃
ñ seruitutis: qͥa caritatͤ utiq ñ timoris.
De qua &e iacob apłs ait. Qui aũt ꝑspex¬
erit in legẽ ꝑfectam libertatis. Unde. &e

Expanded text:
non regnet in nostro mortali corpore ad oboedinon regnet in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius. Sed adtendat etiam ipse iam baptizatis fuisse dictum: caro et ne ab ipsa pugna desides faceret et per hanc sententiam laxamentum peccandi dedisse uideretur, adiungit: quodsispiritu ducimini, non ad huc estis sub lege. sub lege est enim, qui timore supplicii quod lex minatur, non amore iustitiae sc sentit abstinere ab opere peccati, nondum liber nec alienus a uoluntate peccandi. in ipsa enim uoluntate reus est, qua mallet, si fieri posset, non esse quod timeat ut libere faciat quod occulte desiderat. ergo sispiritu. inquit, ducimini, non ad huc estis sublege, utique lege, quae timorem incutit, non tribuit caritatem, quae caritas dei diffusa est in cordibus nostris non per legis litteram, sed per non seruitutis, quia caritatis utique, non timoris, de qua et Iacobus apostolus ait: qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis. unde et
Abbreviated transcription (Latin):
tium audit ille clamantẽ. unde hu
nr̃m. Porro si abistis uł hoc impetramꝰ
ut noncdũ baptirat implorent auxiliũ
gr̃ȩ saluatoris: ñ est hoc quidẽ parũ ad¬
uersus ilła falsã defensionẽ. tanquã sibi
sufficientis nature & potestatis liberi ar¬
bitrii. Neq enĩ sibi sufficit qͥ dicit. infelir
bomo qͥs me liberabit: aut plenã lib̾tatẽ
habere dicendus ẽ. qui se adhuc postu¬
lat liberari. Uerũptam̃ etiã illud uide¬
amus. utrũ illi qui baptizati st̃ facias
bona quȩ uolunt: nulla carnis coneu¬
piscentia repugnante. S qͥd hine dica¬
mus: Ipse cõmemorat. ubi concludens
hune locũ. ut diximꝰ inquit. Illud qd̾
continet᷑. caro concupiscit aduersus
spm: ñ de carnis substantia. s de. oꝑibꝰ
sentire necesse ẽ. Hoc & nos dicimꝰ. nos
de carnis substantia. s de oꝑib dictũ.
quȩ ueniunt de carnali coneupiscen¬
tia. de peccato scilicet. de quo p̃cepit ut

Expanded text:
tium audit ille clamantem. unde huitium audit ille clamantem. unde huim dominum nostrum. Porro si ab istis uel hoc impetramus, ut nondum baptizati implorent auxilium gratiae saluatoris, non est hoc quidem parum aduersus illam falsam defensionem tamquam sibi sufficientis naturae et potestatis liberi arbitrii; neque enim sibi sufficit qui dicit: infelix homo! quis me e liberabit? aut plenam Jibertatem habere dicendus est, qui se adhuc postulat liberari. Verum tamen etiam illud uideamus, utrum illi qui baptizati sunt faciant bona quae uolunt nulla carnis concupiscentia repugnante. sed quid hinc dicamus. ipse commemorat, ubi concludens hunc locum: ut diximus, inquit, illud quo continetur: caro concupiscit aduersus spiritum, non de carnis substantia, sed de operibus sentire necesse est. hoc et nos dicimus non de carnis substantia, sed de operibus dictum, quae ueniunt de carnali coucupiscentia, de peccto scilicet, de quo praecipit ut
Abbreviated transcription (Latin):
noscantui. quȩ fieri infecta ñ possunt.
Dimitte hominẽ: clamet qd̾ clamabat.
Non enĩ tantũ desiderat ut ꝑ indulgen¬
tiam sit de p̾teritis impunitꝰ. s etiã ut
sit de cetero ad ñ peccandũ fortis & ua¬
lidus. Condelectatur enĩ legi dĩ sed̾m
interiorẽ hominẽ: uidet aũt aliã legẽ
in m̃bris suis repugnantẽ legi m̃tis
suȩ. Uidet eẽ: ñ recolit fusse. Presentibꝰ
urgetur: ñ p̃terita reminiscit᷑. Nec
tantũ repugnantẽ uidet: uerũ etrã
captiuantẽ se in lege peccati quȩ ẽ in
m̃bris erꝰ ñ quȩ fuit. Hinc ẽ qd̾ clamat.
infelix homo: qͥs me liberabit de corꝑe
mortis huiꝰ. Sinatur orare. sinatur ad¬
iutoriũ mediei potentissimi flagitare.
qͥd contradicit᷑. qͥd obstrepit᷑. qͥd muser
miscdiam xp̃i petere ꝓhibet᷑. & hoc a
xp̃ianis: Nam &e illi cũ xp̃o ambulabañ.
qui cȩco lum̃ clamando petere ꝓhibe¬
bant: s etiã int̾ tumultũ contradicen¬

Expanded text:
noscantur, quae fieri infecta non possunt? noscantur, quae fieri infecta non possunt? dimitte hominem, clamet quod clamabat. non enim tantum desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis inpunitus. sed etiam ut sit de cetero ad non peccandum fortis et ualidus. condelectatur enim legi dei secundum interiorem hominem, uidet autem aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis se, non recolit fuisse, praesentibus urgetur, non praeterita reminiscitur, nec tantum repugnantem videt, verum etiam captivantem se in lege peccati, quae est in membris ejus, non quae fuit. Hinc est quod clamat: Infelix homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Sinatur orare, sinatur adjutorium medici potentissimi flagitare. Quid contradicitur? Quid obstrepitur? quid miser icordiam Christi petere prohibetur et hoc a Christianis? nam et illi cum Christo ambulabant, qui caecum lumen clamando petere prohibebant; sed etiam inter tumultum contradicen
Abbreviated transcription (Latin):
ihm xp̃m dñm nr̃m: concedat᷑ iam tan¬
dem aliquando humanã medico xp̃o
indigere naturã. Quero aũt ubi nat᷑a
istam ꝑdiderit libertatẽ: quã sibi dari
exoptat cũ dicit. qͥs me liberabit: Noi
enĩ &e ille substantiã carnis accusat. cũ
dicit liberari se cupere de corꝑe mortiᷤ
huiꝰ cũ etiã corꝑis sicut animȩ natura
dõ bono auctori tribuenda sit: s utiq
de corꝑis uitiis dicit. Non de corꝑe. mor¬
tis mors corꝑis separat: s contracta ex
illo uitia eoherent. quib iusta pęna de¬
de¬
betur: quã etiã in inferno ille diues in¬
uenit. Hinc se ñ poterat utiq liberare
qui dicit: qͥs me liberabit de corꝑe mor¬
tis huis Ubicũq autẽ istã ꝑdiderit lib̾¬
tatem: certe inseparabilis ẽ possibilitaᷤ
illa naturȩ. Habet posse ꝑ naturale sub¬
sidiũ. habet uelle ꝑliberũ arbitriũ:
cur querit baptismatis saeramentũ:
An ꝓꝑt̃ cõmissa p̾terita: ut ea tantũ ig¬

Expanded text:
inum nostrum, concedatur iam tandem aliquando humanam medico Christo indigere naturam. Quaero autem, ubi natura istam perdiderit libertatem, quam sibi dari exoptat, cum dicit: quis me liberabit ? non enim et illo substantiam carnis accusat, cum dicit liberari se cupere de corpore mortis huius, cum etiam corporis sicut animae natura deo bono auctori trde vitiis corporis dicit. Nam de corpore mors corporis separat: sed contracta ex illo vitia cohaerent, quibus justa poena debetur, quam etiam in inferno ille dives invenit . Hinc se non poterat utique liberare qui dicit, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? Ubicumque autem istam perdiderit libertatem, certe inseparabilis est possibilitas illa naturae, habet posse per naturale subsidium, habet uelle per liberum arbitrium; cur quaerit baptismatis sacramentum ? an propter commissa praeterita, ut ea tantum ig
Abbreviated transcription (Latin):
lo homine possit domari: eũ ab homi¬
nib domentur & bestiȩ. Neq hoc ideo
dixit. ut huiꝰ in nos mali dominatio¬
nem ꝑ negligentiã ꝑmanere patiam᷑:
s ut ad domandã lingũa diuinȩ gr̃e
poscamꝰ auxiliũ. Non enĩ ait lingũa
nullus domare potest s nullꝰ hominũ:
ut cũ domamꝰ: dĩ miscdia. di adiuto¬
rio. dĩ grã fieri fateam᷑. Conetur gͦ a¬
nima domare linguã. & dũ conatur
poscat auxiliuĩ: & oret lingua ut dome:¬
tur lingua: domante illo qͥ dixit ad su¬
os. Non enĩ uos estis qͥ loquimini: s
sp̃c patris uri qui loquitur in uob̾.
Itaq precepto facere cõmonemur: qd
conantes ae nr̃is uirib ñ ualentes.
adiutoriũ diuinũ precem᷑. Finde &
ipse cũ exaggerass linguȩ mala int̃
hȩc dicens. ñ oportet. fr̃s mei hȩc ita
fieri: continuo monuit consũmatis
his quȩ hinc dicebat. quo adiutorio
ista non fierent: quȩ dixit fieri noi

Expanded text:
lo homine domari possit, cum ab homilo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo\' dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus domare potest,\' sed nullus hominum, ut, cum domatur, Dei misericordia, Dei adiutorio, Dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam et, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris uestri, qui loquitur in uobis itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur. Proinde et ipse cum exaggerasset linguae malum, inter haec dicens non oportet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit, consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non
Abbreviated transcription (Latin):
apłs iacob ait. linguã aũt nulliiꝰ homi¬
num domare potest: non mͥ uidet᷑ ita
intelligendũ ut exponere uoluit: qͣsi
ꝑ ex ꝓbrationẽ dictũ. tanquã diceret᷑.
Ergone linguã nullus hominũ doma¬
re potest. Tanquã obiur gans &e diceis:
domare feras potestis. lingũã ñ pote¬
stis: Quasi facilius sit lingũa domare
quã feras. Non puto qd̾ iste sit sensꝰ hoc
loco. Si enĩ hoc sentiri uellet de faci¬
litate domande linguȩ:cȩtã sequereit᷑
in bestiarũ cõparatione. Dunc uͦ se¬
quitur. inquietũ malũ. plena uene.¬
no mortifero: utiq nocentiore quam
bestiarũ & serpentũ. Nam illud car¬
nem int̾ficit: hoc uͦ animã. Os enun
qd mentitur: occidit animã. Non gͦ
quasi id ess facilius. quã mansuefac¬
tio bestiarũ sẽs iacobus ilła sententi¬
am ꝓnuntiauit. aut ea uoce uoluit
ꝓnuntiari: s potius ostendens. qͣntũ
sit in homine linguȩ malũ. ut a nul¬

Expanded text:
apostolus Iacobus ait, linguam autem nullus homiapostolus Iacobus ait, linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum ut exponere uoluit, \'quasi per exprobrationem dictum\', tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest?\' tamquam obiurgans eis dicens: \'domare feras potestis, linguam non potestis ?\' quasi facilius sit linguam domare, quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim id \'sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum atque serpentum; nam illud carnem interficit, hoc uero animam. os enim quod mentitur, occidit animam. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nul
Abbreviated transcription (Latin):
uerat peccatũ: & eo loco ubi de sacer¬
dotib scĩs agebatur. & enĩ ex ꝑtus est
omia scdm similitudinẽ sine peccato:
in illa scilicet carne quȩ habebat. si¬
militudinẽ carnis peccati. qũauis ñ
ess caro peccati. Quã tam̃ similitudi¬
nem ñ baberet: nisi cȩt̾a om̃is homi¬
nis ess caro peccati. Iam illud quomͦ
accipiendũ sit. om̃is qui natus ẽ ex
deo ñ peccat. & ñ potest peccare. qͥa se¬
men eiꝰ in ipso manet. cũ ipse apłs
ioh̾es quasi ñ sit natus ex do. aut eiᷤ
loqueret᷑ qui nondũ essent nati ex
d̾o aꝑte posuerit. si dixerimꝰ qͥa pec¬
catum ñ habemꝰ nosipsos seducimꝰ. &
ueritas in nobis ñ est: in libris qͦs de
explicare curaui: e illud qd̵ dictũ est
non potest peccare ꝓ eo dictũ esse. ac si
diceret᷑ non debet peccare: ñ imꝑban¬
da mͥ uidetur huy assertio. Qs enĩ insa¬
nus dicat debere peccari: eũ ido sit
peccatũ. qͥa non debet fieri: Sane qͥd

Expanded text:
uerat peccatum; et eo loco, ubi de saceruerat peccatum; et eo loco, ubi de sacerdotibus sanctis agebatur, etenim expertus est omnia, secundum similitudinem sine peccato: in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen similitudinem non haberet, nisi cetera omnis hominis esset caro peccati. iam illud quomodo accipiendum sit: omnis qui natus est ex deo non peccat et non potest peccare, quia semen eiIohannes, quasi non sit natus ex Deo aut eis loqueretur, qui nondum essent nati ex Deo, aperte posuerit: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est : in libris, quos aexplicare curaui. et illud quod dictum est non potest peccare pro eo quod dictum est ac si diceretur \'non debet peccare\', non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri ? . Sane quod
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑtinet ad eam rem de qua uer¬
titur questio. S qd̾ dicit. negligentiȩ
suȩ potius imputari. qd̾ non ẽ sine
peccato: bene quidẽ dicit: s dignet᷑
inde exorare dnm. ne illi hȩc iniqua
negligentia dñetur: quẽ rogabat qͥ¬
dam quando dicebat. itinera mea
dir ige scd̾m uerbũ tuũ. & ne dñet᷑
mei omnis iniquitas: ne dum suȩ
diligentiȩ quasi ꝓpriis uiribꝰ fidit:
neq hic ad ueram iusticiã. neq illic
sine dubio ubi ꝑfecta desideranda ẽ
ce sꝑanda ꝑueniet.Et illud qd̾ a quibꝰ¬
dam eis dicit᷑. nusquã esse. scriptum
his omino uerbis posse ẽẽ hominẽ
sine peccato. facile refellit: qͥa ñ ibi
est questio quib uerbis dicat᷑ que¬
cumq sententia. Non tam̃ fortasse si¬
ne causa: cũ enim aliquotiens in scͥp¬
turis iuueniat᷑ homines dictos eẽ
sine querela: nemo inuenit᷑ qui sit
dictus sine peccato. nisi unus solus.
de quo aꝑte dictũ est. eum qui ñ no¬

Expanded text:
non non titur quaestio sed quod dicit, neglegentiae suae potius inputari, quod non est sine peccato, bene quidem dicit, sed dignetur inde et orare Dominum, ne illi haec iniqua neglegentia dominetur. quem rogabat quidam, quando dicebat: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas: ne dum suae diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perueniat. Et illud, quod a quibusdam eis dicitur, nusquam esse scriptum his omnino uerbis, posse esse hominem sine peccato; facile refellit : \'quia non ibi est quaestio, quibus uerbis dicatur quaecumque sententia\'. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in Scripturis inueniatur, homines dictos esse sine querella, nemo inuenitur qui dictus sit sine peccato, nisi unus solus, de quo aperte dictum est: eum qui non no
Abbreviated transcription (Latin):
re cȩtã: ce me ñ falso comperi suspica¬
tum. quo priusquã ueniam. uidete
qͥd dixerit. Cum tractaret questionẽ
de differentia peccatoꝵ: & obiceret sͥ
qd̃ quidã dicunt leuia quedã pec¬
cata. ipsa multitudine qd̃ sepe ir¬
ruant ñ posse cuncta uitari: ne¬
gauit debere argui ne leuia quidẽ
correctione. si uitari omĩno ñ posstͣ:
scripturas utiq ñ aduertens noui
testamenti. ubi dicimꝰ hane ẽẽ inten¬
tionem legis arguentis. ut ꝓꝑt̃ illa
quȩ ꝑperam fiunt confugiat᷑ ad gr̃am
diũ miserantis. uelut pedagogo con¬
cludente in eadem fide quȩ postea
reuelata ẽ: ubi &e remittantur quȩ
male fiunt. & eacde gr̃a uiuante nos
fiant. Profitientium ẽ enĩ uia: quã¬
uis bene ꝓficientes dicant᷑ ꝑfect ui¬
atores. Illa est aũt summa ꝑfectio
eui nichil addatur: cũ id quo tendit᷑
cȩꝑit possideri. Iam uͦ illud qd̾ eis
dicit᷑. ipse tu sine peccato es: reuera

Expanded text:
re cetera et me non falso comperi suspicare cetera et me non falso comperi suspicatum. Quo priusquam ueniam. uidete quid dixerit. cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum et obiceret sibi, quod quidam dicunt lenia quaedam peccata ipsa multitudine, quod saepe inruant, non posse cuncta uitari, negauit \'debere argui nc leuia quidem correctione, si uitari omnino non possunt , scripturas utique non aduertens non testamenti. ubi didicimus hanc esse intentionem legis arguentis. ut propter illa quae perperam fiunt confugiatur ad gratiam domini miserantis uelut paedagogo concludente in eadem fide, quae postea reuolata est. ubi et remittantur quae male fiunt et eadem gratia iuuante non fiant. proficientium est enim uia, quamuis bono proficientes dicantur perfecti uiatores. illa est autem summa perfecti; cui nihil addatur, cum id quo tenditur coeperit possideri. lam uero illud quod eis dicitur: \'ipso tu sine peceato es?\' reuera
Abbreviated transcription (Latin):
potest. confitetur quisqͥs remissã fatet᷑.
Fateor dilectioni ur̃e. cum ista legerem
leticia repente ꝑfusus sũ: qd̃ dĩ grãm
non negaret. ꝑ quã solam homo uis¬
tificari solet. Hoc enĩ in disputationi¬
b talium maxime detestor & horreo.
S ꝑgens legere eȩt̾a: primo ex datis simi¬
litudinib cepi habere suspectũ. Ait
enim. Num si dixero. homo disputa¬
re potest. auis uolare. lepus curre¬
re. & ñ etiã ꝑ quȩ hȩc effici possunt.
commemorauero. id est linguã. alas.
pedes: num ego offitioꝵ qualitates
negaui. qͥ offitia ipsa confessus sũ:
Uidetur certe hȩc eum cõmemorasse:
quȩ natura ualent. Creata st̃ enĩ
hȩc menbra huiꝰ modi naturis: lin¬
gua. ale. pedes. Non tale aliqͥd posu¬
it. quale de. grã intelligi uolumꝰ: sine
qua homo ñ iustificatur. ubi de sa¬
nandis ñ de instituendis naturis
agitur: hinc iam gͦ sollicitꝰ cȩpi lege.¬

Expanded text:
potest, confitetur, quisquis rem ipsam fatetur. \' potest, confitetur, quisquis rem ipsam fatetur. \' Fateor dilectioni uestrae, cum ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod Dei gratiam non negaret, per quam solam homo iustificari potest; hoc enim in disputationibus talium maxime detestor et horreo. sed pergens legere cetera primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero: homo disputare potest, auis uolare, lepus currere, et non etiam per quae haec effici possint commemorauero, id est linguam. alas, pedes. num ego officiorum qualitates negaui. qui officia ipsa confessus sum? uidetur certe haec eum commemorasse, quae natura ualent; creata sunt enim haec membra huiusmodi naturis, lingua, alae, pedes. non tale aliquid posuit, quale de gratia intellegi uolumus, sine qua homo non iustificatur, ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. hinc iam ergo sollicitus coepi lege
Abbreviated transcription (Latin):
obicit: s tu inquies hoc in loco d̃i grãm.
quando quidẽ eam ñ cõmemoras ui¬
deris abnuere. Deinde respondit. Ego¬
ne abnuo qͥ rem confitendo. confitear
necesse ẽ. & ꝑ qd̃ res effici potest: an tu
qui rem negando. & qͥcquid illud ẽ ꝑ
qd̾ res efficit᷑ ꝓeuldubio negas: Oblitꝰ
est iam se illi respondere qui rem ñ ne
gat: cuiꝰ obiectionem paulo ante ꝓpo¬
suerat dicentis. Potest quidẽ esse: s ꝑ
multũ laborat possibilitatẽ negat: qͥ
ei iam dicit potest esse s ꝑ dĩ grãm:
Uerumptam̃ quia isto dimisso qͥ rem
iam confitetur. agit adhuc aduersus
eos qui negant esse possibile hominẽ
esse sine peccato: qͥd ad nos: Contra qͦs
uult agat: du tam̃ hoc confiteatur
qd̃ impietate sceleratissima negatur:
sine grã di hominẽ sine peccato eẽ. ñ
posse. Dicit gͦ: siue ꝑ grãm siue ꝑ ad¬
iutorium siue ꝑ mised̾iam. & quicqͥd
illud est. ꝑ qd̃ esse homo absq peccato

Expanded text:
obieit: sed tu, inquies, hoc in loco dei gratiam, obieit: sed tu, inquies, hoc in loco dei gratiam, quando quidem eam non commemoras, uideris abnuere . deinde respondit: egone abnuo, qui rem confitendo confitear necesse est et per quod effici res potest. an tu, qui rem negando et quicquid illud est per quod res efficitur procul dubio negas? oblitus est iam se illi respgat, cuius obiectionem paulo ante proposuerat dicentis: potest quidem esse, sed pmultum laborat, possibilitatem negat, qui ei iam dicit \'potest esse per Dei gratiam ?\' uerumtamen quia isto dimisso, qui rem iam confitetur, agit adhuc aduersus eos, qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? contra quos uult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non posse. dicit ergo: siue per gratiam siue per adiutorium siue per misericordiam, et quicquid illud est per quod esse homo absque peccato
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa uellent essent. ñ quia iusti ẽẽ ñ possen.
Si aũt sine. xp̃i gr̃a iustificari om̃ino nol
potuit: etiã istum si audet absoluat sed̾m
uerba sua: qͥa si idcir co talis fuit qd̃ aliñd
esse ñ potuit culpa caruit S obiecit sͥ
quasi ab alio dictũ: &e ait. Potest quidẽ
esse. s ꝑ di grãm inquies. Deinde uelut
respondendo subiungit: ago humanita¬
t tuȩ grãs. qd̾ assertionem meã quã du¬
dum oppugnabas. ñ modo ñ oppugnare.
aut ñ confiteri solum contentus non es:
uerũ etiã non refugis cõꝓbare. Nam di¬
cere potest quidẽ: s ꝑ illud aut illud qͥd
aliud est. quã non solũ consentire qd̾ pos¬
sit esse: uerumetiã quomͦ uł qualiter poᷤ¬
sit ostendere: Nullus itaq magis alicuiꝰ
rei possibilitatẽ ꝓbat. quã qui eiꝰ etiã
qualitatẽ fatetui: qͥa nec absq re. esse.
qualitas potest. His dictis iterũ sibi

Expanded text:
quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum, si audet, absoluat secundum uerba sua, quia \'si idcirco talis fuit, quod aliud esse non potuit, culpa caruit\'. Sed obiecit sibi quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse, sed per dei gratiam, inquies. deinde uelut respondendo subiungit: ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam. quam dudum oppugnabas, non modo non oppugnare aut non confiteri solum contentus non es, uerum etiam non refugis conprobare. nam dicere: potest quidem, sed per illud aut illud, quid aliud est quam non solum consentire quod possit esse, uerum etiam quomodo uel qualiter possit ostendere? nullus itaque magis alicuius rei possibilitatem probat quam qui eius etiam qualitatem fatetur, quia nec absque re esse qualitas potest. his dictis iterum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
mors. & ita in om̃s homines ꝑtransut.
in quo om̃s peccauer̃t. Recte gͦ ex dãp¬
natione quȩ ꝑ uniuersam massã eur¬
rit. ñ admittitur in regnũ celoꝵ: quãuiᷤ
xꝑianus non sołu ñ fuerit. s nec ẽẽ potu¬
erit. S ñ dampnat᷑ inquiunt: qͥa in ad̾a
peccasse om̃s non ꝓpt̃ peccatũ nascendi
origine attractum. s ꝓpt̾ imitationem
dictũ est. Si gͦ idõ dicitu adam aucꝰtor
omniũ qui subsecuti sunt peccatoꝵ. qͥa
primus peccator in hominibꝰ: eur ñ potrꝰ
stoꝵ. quia primꝰ in hominib iustus fuit.
S de infante ñ loquor: iuuenis uł senex
turam & liberũ arbitriũ an non potuit.
Si potuisse dicunt: ecce qd̃ est cruc̃ẽ xꝑi
euacuare. sine illa quẽqua ꝑ naturale.
legem. ae uoluntatis arbit iũ iustificari
posse contendere. Dicamꝰ &e hic: ergo xp̃c.
gratis mortuus ẽ. Hoc enĩ om̃s possent.
etiã si mortiuus ille ñ esset: & si iusti essen.

Expanded text:
mors et ita in omnes homines pertransiit, mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum. quamuis Christianus non solum non fuerit, sed nec esse potuerit. Sed: non damnatur, inquiunt, quia in Adam peccasse omnes non propter peccatum nascendi origine adtractum, sed propter imitationem dictum est. si ergo ideo dicitur Adam auctor omnium qui subsecuti sunt peccatorum, quia primus peccator in hominibus fuit, cur nonstorum, quia primus in hominibus iustus fuit? sed de infante non loquor; iuuenis uel senex turam et liberum arbitrium au non potuit? si potuisse dicunt. occoquod est crucem Christi euacuare \'sinc illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere\'. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est; hoc enim omnes possent, etiamsi mortuus ille non esset; et si iniusti essent,
Abbreviated transcription (Latin):
in qua querit᷑ possit ne an ñ possit
homo ẽẽ sine peccato: ita cõmemorat.
Nam nulluᷤ inquit mundus ẽ a sorde: &e
non ẽ homo qui ñ peccet: & ñ est iustus
in terra: & ñ est qui faciat bonũ: &e cȩtã
his similia inquit ad non ẽẽ. non ad nos
posse ꝓficiunt. Huiꝰmodi enĩ exemplis os¬
tenditur quales homines quid̃ã tpr̃e. a¬
liquo fuerint: non qd̾ aliud ẽẽ ñ potue¬
rintꝰ. Unde & iure inueniunt᷑ ẽẽ culpa¬
biles. Nam si idcirco tales fuerunt. qͥa
aliud ẽẽ non potuer̃t: culpa carent.
idete qͥd dixerit. Ego aũt dico pariu¬
lum natũ in eo loco. ubi ei ñ potuit ꝑ
xp̃i baptismũ subueniri morte p̾uentũ :¬
idcirco talem fuisse. id ẽ sine lauachro
regenerationis exisse: qͥa esse aliud nos
Epotuit. Absoluat gͦ eum. c aꝑiat ei cont᷑
sententiã dñi regnũ celoꝵ. s ñ eũ apłs¬
absoluit qui ait. ꝑ unũ hominẽ pecca
tum intrauit in mundu. & ꝑ peccatũ

Expanded text:
in qua quaeritur, possitne an non possit in qua quaeritur, possitne an non possit homo esse sine peccato, ita commemorat: nam \'nullus\', inquit, \'mundus est a sorde\' et \'non est homo, qui non peccet\', et non est iustus in terra\' et \'non est, qui faciat bonum\', et cetera his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi enim exemplis ostenditur, quales homines quidam tempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint: unde et iure inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt culpa carent. Videte quid dixerit. ego autem dico, paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluitatum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ. s noluit. Nam si uoluiss. eadẽ etiã
hoc potestate fecisset: qͥa ce filiꝰ qͦs uult
uiuificat. S hac distinctione uera
atq manifesta: quo tendat. & qͥd effi¬
cere conetur aduertite. Nos inqͥt
de sola possibilitate tractamꝰ: de qua
nisi qͥd certum constiterit. transgre¬
di ad aliud grauissimũ esse. atq extͣ
ordinem ducimꝰ hoc uersat multis
modis. & sermone diuturno: ne qͥs
eum aliud. quã de ñ peccandi possi¬
bilitate querere existimet. Unde int̃
multa quib id agit: etiã hoc dicit.
Idem iterum repeto. ego dico posse
esse hominem sine peccato: tu qͥd dicirᷤ
Non posse ẽẽ hominẽ sine peccato. Neq
ego dico inquit hominẽ ẽẽ sine pecca¬
to: neq tu dieis ñ esse hominẽ sine pec¬
cato: de posse & ñ posse. ñ de ẽẽ. & ñ ẽẽ
contendimꝰ. Deinde ñnulla eoꝵ quȩ
aduersus eos de scripturis ꝓferri so¬
lent. ad istam questionẽ non ꝑtiuere.

Expanded text:
ergo; sed noluit; nam si uoluisset, etiam ergo; sed noluit; nam si uoluisset, etiam hoc eadem potestate fecisset, quia et Filius, quos uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo tendat et quid efficere conetur, aduertite. nos, inquit, de sola . possibilitate tractamus; de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. hoc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa, quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato? neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis non esse hominem sine peccato: de posse et non posse, non de esse et non esse contendimus. deinde nonnulla eorum, quae aduersus eos de scripturis proferri solent, ad istam quaestionem non pertinere,
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui peccatis suis patrociniũ de na¬
turȩ humanȩ infirmitate ꝑquirunt:
tanto &e multo ardentiore zelo nos o¬
portet accendi. ne euacuet᷑ erux xp̃i.
Euacuatur aũt: si aliquo mͦ pret illiꝰ
sacramentũ. ad iusticiã uitãq eternã
ꝑuenire posse dicat᷑. Qd̾ in libro isto agi¬
tur nolo dicere absciente. ne ilłu qͥ eũ
seripsit ne xꝑianum quidẽ habendũ
iudicem. s qd̾ magis credo a nesciente.
magnis sane uirib. s eas sanas uolo
ñ quales frenetie habere consuerunt.¬
Nam prius distinguit aliud ẽẽ quere¬
re. an possit aliqͥd esse. qd̃ ad solam possi¬
bilitatem ꝑtinet.: aliud utrũ ne sit
banc distinctionẽ ueram eẽ: nemo
ambigit. Consequens enĩ est: ut qd̾ ẽ
esse potuerit. Non est aut̃ consequeis:
ut qd̃ ẽẽ potest. etiã sit. Quia enĩ dñs
lazarum suscitauit: sine dubio po¬
tuit. Quia uͦ uicda ñ suscrtauit: nũ¬
quid dicendũ est ñ potuit. Potuit

Expanded text:
eos qui peccatis suis patrocinium de naeos qui peccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse dicatur: quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum, qui eum scripsit, ne Christianum quidem habendum iudicem, sed, quod magis credo, a nesciente, magnis sane. uiribus, sed eas sanas uolo, non quales phrenetici habere consuerunt.Nam prius distinguit, aliud esse quaerere, an possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem pertinet, aliud, utrumne sit. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit: consequens enim est, ut, quod est, esse potuerit, non est autem consequens, ut, quod esse potest, etiam sit. quia enim Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio potuit; quia. uero Iudam non suscitauit; numquid dicendum est: non potuit? potuit
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ib̾m misit in bunc muncdu peca¬
tores saluos facere. quos prȩsciuit. p̾de¬
stinauit. & uocauit. & iustificauit. &
głificauit: Qͥs gͥ usq adeo dementis¬
sime insaniat: ut ñ agat ineffabiles
grãs miscdiȩ quos uoluit liberantis.
qui recte nullomͦ posset culpare iu¬
sticiam uniuersis omino dampnati:
Hoc si scdm seripturas sapiamꝰ ñ eogim᷑
contra xp̃ianam grãm disputare: ce
ea dicere quib demonstrare. conem᷑
naturã humanã. neq in paruuliᷤ me¬
dico indigere qͥa sana est: & in maio¬
rib sibi ipsam ad iusticiã si uelit pos¬
se sufficere. Acute qͥppe uident᷑ hȩc di¬
ei: s in sapientia uerbi qua euacuat᷑
erux xp̃i. Non est ista sapientia desur¬
sum descendens. Nolo qd̾ sequit᷑ dicere:
ne amicis nrĩs. quoꝵ fortissima &e celer¬
ruma ingenia. ñ in ꝑuersũ s indirectũ
currere uolumꝰ facere existimemur
iniuriam. Quanto gͥ zelo accensus ẽ
libri huiꝰ quẽ misistis conditor. adu̾sꝰ

Expanded text:
m Iesum misit in hunc mundum peccatores saluos facere, quos praesciuit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos uoluit liberantis, qui recte nullo modo posset culpare iustitiam uniuersos omnino damnantis. Hoc si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra Christianam gratiam disputare et ea dicere quibus demonstrare conemur, naturam humanam neque in paruulis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad iustitiam si uelit posse sufficere. acute quippe uidentur haec dici, sed in sapientia Verbi, qua euacuatur crux Christi. non est ista sapientia de sursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et acerrima ingenia non in peruersum sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius quem misistis conditor aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
posteros nrõs sententia ista cõplectit᷑.
Ponit etiã illud testimoniũ unde. ꝓbet:
cũ dicuntur om̃s. ñ semꝑ om̃s omino nul¬
lo p̾termisso intelligi oportere: sic̃ ꝑ uniꝰ
inquit delictũ in om̃s homines in con¬
dempnationẽ: sic &e ꝑ uniꝰ iusticiã in õs
hominos in iustificationẽ uite: cũ ꝑ
xp̃i inquit iusticiã non om̃s. s eos tan¬
tum qͥ illi obedire uoluerunt. & baptis¬
mi er ablutione purgati st̃. scĩficatos
esse ñ dubiũ sit. Non plane isto testimo¬
nio ꝓbat qd̾ uult. Nam sicut dictũ est.
sicut ꝑ uniꝰ delictũ in om̃s homines in
condempnationẽ ut nullus p̃termitte¬
retui: sic & in eo qd̾ dictũ est. ꝑ uniꝰ iusti

Expanded text:
pleetitur. ponit etiam illud testimonium, unde probet cum dicuntur \'omnes\' non semper omnes omnino nullo praetermisso intellegi oportere. sicut p e r unius inquit, delictum in omnes homines in condemnationem sic et per unius iustitia m i n omnes homines in iustifi icationem  inquit, justitiam, non omnes, sed eos tantum qui illi obedire voluerunt, et Baptismi ejus ablutione purgati sunt, sanctificatos esse non dubium sit. Non plane isto testimonio probat quod vult. Nam sicut dictum est, Sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, ut nullus praetermitteretur:
Abbreviated transcription (Latin):
in honore. sc̃ĩficatũ utile dño ad om̃e opꝰ
bonũ semꝑ paratũ. & bene uiuendo &
sana dicendo. Porro aũt si ipsũ oportet
ut diligã sicut facio: qnͣtomagis te fr̾
cuiꝰ erga me beniuolentiã &e cuiꝰ catho¬
licam ficde cautã &e sobriã optime noui.
Unde factũ est ut eos libros qui tͥ displi¬
euert̃. & in quib nom̃ meũ alit̾ quam
uelles positũ cõꝑisti: describendos mͥq
mittendos uere fr̾na planeq sincera di¬
lectione curares. Tantũ gͦ abest ut hiue
tuȩ caritati succenseã. qͥa fecisti: ut potiꝰ
nisi fecisses integro iure amieitiȩ suecen¬
sere deberem. Ago itaq uberes grãs:
quẽadiodu aũt acceꝑim factũ tuũ. hne
manifestiꝰ indicaui: qd̾ ad te hunc librũ¬

Expanded text:
in honore sanctificatum, utile domino, ad omne opus in honore sanctificatum, utile domino, ad omne opus bonum semper paratum et bene uiuendo et sana dicendo. porro autem si ipsum oportet ut diligam, sicut facio, quanto magis te, frater, cuius erga me beniuolentiam et cuius catholicam fidem cautam et sobriam optime noni! unde factum est, ut eos libros, qui tibi displicuerunt et in quibus nomen meum aliter quam uelles positum comperisti, describendos mihique mittendos uere fraterna planeque sincera dilectione curares. tantum ergo abest, ut hinc tuae caritati succenseam, quia fecisti, ut potius, nisi fecisses, integro iure amicitiae succensere deberem. ago itaque uberes gratias. quemadmodum autem acceperim factum tuum, hinc manifestius indicaui, quod hunc