comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenti obtulit / et tene inꝙͣ fac qd iussus es unũ nũt
etiã p̾cor ut ẜ fiei̾ pocest hos artus teneros inftntis
egregii protegas a uexacoe uolucrũ ac frarũ Cũ hiis
mãdatis iiersus ad dñm am̃i euis magꝭ magisq in¬

Expanded text:
tenti obtulit. «Et tene» inquit «fac quod iussus es. Unum nunc tenti obtulit. «Et tene» inquit «fac quod iussus es. Unum nunc etiam precor: ut, si fieri potest, hos artus teneros infantis egregii protegas a vexatione volucrum ac ferarum». Cum his mandatis reversus ad dominum, animum eius magis
Abbreviated transcription (Latin):
nalle ins quõd tu neq uẽo in hiis filiis ꝙꝙͣ habeo pretͣ
laborem tu mei et ip̃orũ dñs tuis in rebus tuo me ute᷑
net consenst̃e meũ que̾as In ipso enĩ tue domꝰ int̾itu
pannos sic et uolũtates affectꝰ ꝙ meos exui tuos in¬
Sui lruãtũq ergo de ie ꝙquid tuuis ego etiã uolo
nempe que si futue tur uolũtatis essem prescia ante et
quitꝙ ĩo ess et uelle et cuꝑe inciꝑem ꝙͣ tũuelles n luc̃
am̃i tiũ quẽ p̃ueniẽ non possũ libeus sequor faic sen¬
niõ fuit par amorĩ admirans fẽine ꝯstantiã turbato
uultu abiit ꝯfestimq sacellitem olim missũ remifit Qui
ma siliũ forma corꝑis atq indole nõ nra tm̃ s meito cũc¬
tis amabilem in manus cepit segnãs q eũ signo d̾tis
et bñdicens ut filiam fece̾at et diuticule oculis in¬
hẽns atq deosculans nullo penitꝰ signo doloi̾s edito pe¬

Expanded text:
nolle nisi quod tu, neque vero in his filiis quicquam habeo preter nolle nisi quod tu, neque vero in his filiis quicquam habeo preter laborem. Tu mei et ipsorum dominus; tuis in rebus iure tuo utere. Nec consensum meum queras, in ipso enim tue domus introitu ut pannos sic et voluntates affectusque meos exui; tuos indui; quacunque ergo de re quicquid tu vis, ego etiam volo. Nempeque si future tue voluntatis essem prescia, ante etiam quicquid id esset et velle et cupere inciperem, quam tu velles; nunc animum tuum, quem prevenire non possum, libens sequor. Fac sennostro fuerit par amori». Admirans femine constantiam, turbato vultu abiit, confestimque satellitem olim missum ad eam remisit, qui  filium forma corporis atque indole non matri tantum sed cuntis amabilem in manus cepit, signansque eum signo crucis et benedicens ut filiam fecerat, et diuticule oculis inherens, atque deosculans, nullo penitus signo doloris edito, pe
Abbreviated transcription (Latin):
dulitas solitũ obsequiũ Idem amor nulla triscitia nullã
filie mentio nũꝙͣ suie ex ꝓposito suie icidenti nomen
eius ex ore mrĩs auditũ Transiuerant hoc in scatu anni
quatuor dũ ecce grrauida itm siliũ elegantissimũ pope¬
rit leticiam pris ingentem atq om̃i amicoꝵ quo nucri¬
as ab ubere post bienniũ subducto ad ciu̾ositatẽ solitã
reuersus pater uxorem rairsus affatur et olain ait au
Dicũt̃ enĩ et sepe ad aures meas murm᷑ hͦ puenit
Obeunte igitur walceͬo Ianicole nepos nr̃i dñabit᷑.
et tam nobilis prĩa tali dũo subiacebit/ Multa cotĩdie
ni hanc siña Iactant᷑ in ppłis quib ego et quirtis
aiuĩdus et ut uerũ fatear michi metuẽs ꝑmoueor
ut de hoc in fante disponã qd de sorora disposui quod
tibi p̃mĩtio ne mopinꝰ et fabitus dolor turbet Ad ħ
illa et dixi ait et repeto nichil possum seu uelle seu

Expanded text:
dulitas, solitum obsequium, idem amor, nulla tristitia, nulla dulitas, solitum obsequium, idem amor, nulla tristitia, nulla filie mentio, nunquam sive ex proposito sive incidenter nomen eius ex ore matris auditum. 6 Transiverant hoc in statu anni quattuor, dum ecce, gravida iterum, filium elegantissimum peperit, letitiam patris ingentem atque omnium amicorum, quo nutricis ab ubere post biennium subducto, ad curiositatem solitam reversus pater, uxorem rursus affatur: «Et olim» ait «auDicunt enim — et sepe ad aures meas murmur hoc pervenit — “Obeunte igitur Valterio, Ianicule nepos nostri dominabitur, et tam nobilis patria tali domino subiacebit”. Multa quotidie in hanc sententiam iactantur in populis; quibus ego, et quietis avidus et — ut verum fatear — michi metuens, permoveor ut de hoc infante disponam quod de sorore disposui. Id tibi prenuntio ne te inopinus et subitus dolor turbet». Ad hec illa «Et dixi» ait «et repeto, nichil possum seu velle seu
Abbreviated transcription (Latin):
quilla fronte puellã accipiens aliꝙ̃tulũ respexit dehit
ex osculans bũdyxit ac signũ crucis imp̃ssit porrexitq
queso cura no corpuscl̃m hoc fere lacent aut uolucres ita
camẽ insi tibi coñriũ sit p̃ceptũ Reuersus ad dm̃i cũ quid
dictũ quid ue responsũ esset exposuisset et ei filiolã suã¬
obtulisset uehementꝰ pacͣnũ añn pietas mouit susceptũ
tanẽ rigorẽ ꝓpositi nõ inflexit Iussitq sacellici obuolurã
pãnis ciste initicã ac iumẽto imposicã quieto. oñi ꝙͣta
posset dilggeñ bononia defret ad sororem suã que illic
comiti de panico nupta ẽat / ram q sibi c̃dẽt alendam
nr̃ no scudio et caris moribus inseruẽdam Tan p̃ci᷑a
accultandã cura ut cuiꝰ filia ess a nemũe umꝙͣ posset agnosci
Iuit ille illico et solliaite quod impositũ ei ẽat impleuit Wal
umꝙͣ ĩnutati aĩ ꝑꝑendit indiciũ Par alacritas atq ob se¬

Expanded text:
quilla fronte puellulam accipiens, aliquantulum respexit, et simul quilla fronte puellulam accipiens, aliquantulum respexit, et simul exosculans, benedixit ac signum sanete crucis impressit, porrexitque equere. Unum queso: cura ne corpusculum hoc fere lacerent aut volucres, ita tamen nisi tibi contrarium sit preceptum». Reversus ad dominum, cum quid dictum quid ve responsum esset exposuisset et ei filiam obtulisset, vehementer paterna animum pietas movit; susceptum tamen rigorem propositi non inflexit, iussitque satelliti obvolutam pannis, ciste iniectam, ac iumento impositam quieto, omni quanta posset diligentia Bononiam deferret ad sororem suam, que illic comiti de Panico nupta erat, eamque sibi traderet alendam materno studio, et caris moribus instruendam, tanta preterea occultandam cura, ut cuius esset filia a nemine posset agnosci. Ivit ille illico, et solicite quod impositum ei erat implevit. Valunquam mutati animi perpendit indicium: par alacritas atque se
Abbreviated transcription (Latin):
Tu inꝙ̃ nr̃ es dñs et ego et hec ꝑua filia tue sumꝰ
de i̾bus igitur tuis fac ut libet / il place̾ em̃ tibi potꝰ
qd̾ mͥ displiceat nichil penitꝰ uel habe̾ cupio uel amnit¬
tẽ metuo nnisi tesh ͦ. ipsa michi in medio mei cordis af-¬
fixi nũꝙͣ inde uel lapsu tꝑis uel morte uellendũ
unũ suoꝵ sacellitũ fidissimũ sibi cuius oꝑa negotiis
in g̾uioribus uti ꝯsuenr̾at quid agi uellet edoctũ
ad uxorẽ misit qui ad eã noctu ueniens Parce inꝙ o
dña neq michi imputes qd̃ coactus facio scs quid est¬
ẽẽ sub dnũs noq tibi dura ꝑendi ncaitas est ignota
iussus sũ hanc infantulã acciꝑe atq eã hic smone
abrupto quasi crudele mysceriũ exprimens subticuit
suspecti uiri fama suspecta facies suspecta hora saspᶜ¬
ta erat oratio Qiuibus et si clare occisũ tri dulcẽ filiã
intelligẽt / nec lacrimulã tamẽ ullam nec saspiriũ de¬
dit In nutrice quidẽ nedũ in mr̃e diu̾ssumũ s tran-¬

Expanded text:
t «noster es dominus, et ego et hec parva filia tue sumus; de rebus tuis igitur fac ut libet, nichil placere enim tibi potest quod michi displiceat. Nichil penitus vel habere cupio vel amittere metuo, nisi te; hoc ipsa michi in medio cordis affixi, nunquam inde vel lapsu temporis vel morte vellendum. unum suorum satellitum fidissimum sibi, cuius opera gravioribus in negotiis uti consueverat, quid agi vellet edoctum, ad uxorem misit, qui ad eam noctu veniens, «Parce» inquit «o domina, neque michi imputes quod coactus facio. Scise quamvis inexperte dura parendi necessitas est ignota. Iussus sum hanc infantulam accipere, atque eam». Hic sermone abrupto, quasi crudele ministerium silentio exprimens, subticuit. Suspecta viri fama, suspecta facies, suspecta hora, suspecta erat oratio, quibus etsi clare occisum iri dulcem filiam intelligeret, nec lacrimulam tamen ullam nec suspirium dedit, in nutrice quidem, nedum in matre, durissimum. Sed tran
Abbreviated transcription (Latin):
buit filiam suã magnisicis acq honescis nuptiis collocauit
feliũq suũ dñm ẜ dñii successorẽ liquit et coniugio letus
ut matronas nr̃i temꝑis ad iitandã huiꝰ uxoris pa¬
cia que in̾ uix imitabitis uidet᷑ ꝙͣ ut legentes ad mitã¬
apłus intẽptator set malori et ip̃e nemu̾iẽ temptet ꝓbat
tamẽ et sepe nos multis ac gͣubus flagellis exͣceri sunt
non ut am̃i nr̃m sciat quẽ sciuit anꝙͣ crearem᷑᷑ sed ut
nobis nra fragalitas notis ac domescitis indiciis innocescat
habunde constantib uiris assc̾pserim quisq̃s is fueĩt qui pro
deo sine murmuͬe paciatur quod pro suo mortali ꝯuize
rusticana ħ muliertula ꝑꝑessa est

Expanded text:
buit, filiam suam magnificis atque honestis nuptiis collocavit, buit, filiam suam magnificis atque honestis nuptiis collocavit, filiumque sui dominii successorem liquit, et coniugio letus ut matronas nostri temporis ad imitandam huius uxoris patientiam, que michi vix imitabilis videtur, quam ut legentes ad imitanApostolus intentator sit malorum, et ipse neminem temptet. Probat tamen et sepe nos multis ac gravibus flagellis exerceri sinit, non ut animum nostrum sciat, quem scivit ante quam crearemur, sed ut nobis nostra fragilitas notis ac domesticis indiciis innotescat. Abunde ego constantibus viris ascripserim, quisquis is fuerit, qui pro Deo suo sine murmure patiatur quod pro suo mortali coniuge rusticana hec muliercula passa est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfusam et uolut e sompno turbida exꝑrectã cupidis
ulurs amplecti᷑ Et tu ayt sola uxor mea es aliã nͨ
habui net habebo Ista autẽ qmͣ sponsamineã reris filia
tua est hic qui cognatus tuus credebatur tuus ẽ filius
que diuisim ꝑdita uidebant᷑ simul om̃ia recopisti aãt
qui conriũ crediderait me cui̾osũ atq exꝑientẽ eẽ nõ
mactasse hec illa audiens pene gaudix gxaniinis et
pietate amens Iocundissimisq cũ laciis suoꝵ pignorꝭ
tes circũfuse uilibus exutam suis indutã uestib solitis
induũt exornantq plausu s letissima et sausta dñu u̾ba
cirtidsonant multo cũ gaudio et fletu ille dies celebri-¬
mꝰ fuit Celebrior ꝙ ꝙͣ dies fuãt nuptiari a lultos q
post ꝑ ãnos ingenti pace ꝯcordia q uixere et walterus
iopem soceri quẽ hactenꝰ negloxisse uisus e̾at ne qñ ꝯcepte
aĩo obscaẽt exꝑientie suam in domũ tñslatũ in honõe ha

Expanded text:
perfusam et velut e somno turbido experrectam, cupidis perfusam et velut e somno turbido experrectam, cupidis ulnis amplectitur et «Tu» ait «tu sola uxor mea es; aliam nec habui, nec habebo. Ista autem quam tu sponsam meam reris, filia tua est; hic qui cognatus meus credebatur, tuus est filius: que divisim perdita videbantur, simul omnia recepisti. Sciant qui contrarium crediderunt me curiosum atque experientem esse, non mactasse». Hec illa audiens, pene gaudio exanimis et pietate amens iocundissimisque cum lacrimis, suorum pignorum in tes circumfuse, vilibus exutam suis, solitis vestibus induunt exornantque; plaususque letissimus et fausta omnium verba circumsonant, multoque cum gaudio et fletu ille dies celeberrimus fuit, celebrior quoque quam dies fuerat nuptiarum. Multosque post per annos ingenti pace concordiaque vixere; et Valterius inopem socerum, quem hactenus neglexisse visus erat, nequando concepte animo o
Abbreviated transcription (Latin):
infantilẽ elegantiã predicae̾t ualterꝰ xoipõ in eꝑe
quo affidendũ mensis ẽãt in cam bsus clara uoce corã
om̃ibus qĩ illudens/ quid cibi inꝙ̃ uidetur de hac mea
sponsa sati pulchra ac honesta est plane aẜt illa
nec pulcrior ulla nec honestior ĩueniri pot̃ aut cũ
nulla umꝙͣ aut cũ hac̃ tnͣquillam agere petei̾s ac fe¬
licemuitã atq ita sit cupio et spero unũ te bona fide
p̃cor ac mouco ne haut illis aculois agites quib al¬
tea̾m agitasti/ nã q et iumor et delicatior enucrita
⁊̃ pati ꝙͣtum ego auguror non ualẽt᷑ Talia dicontis
alacritatĩ intuens acq constantiã totiem tamq acciter
offense mulioi̾s examinãs et iudignã sortem non sic
miͣte iniẜatus ac ferre diutius non ualens datis inꝙͣ
mea griseldis cognita ac specta michi est fides tua nec
sub celo aliquẽ ec̃ puto qui tanta ꝯugalis amoris exꝑi

Expanded text:
infantilem elegantiam predicaret. Valterius, eo ipso in teinfantilem elegantiam predicaret. Valterius, eo ipso in tequo assidendum mensis erat in eam versus, clara voce coram omnibus, quasi illudens, «Quid tibi videtur» inquit «de hac mea sponsa? Satis pulcra atque honesta est?». «Plane» ait illa «nec pulcrior ulla nec honestior inveniri potest. Aut cum nulla unquam, aut cum hac tranquillam agere poteris ac felicem vitam; utque ita sit cupio et spero. Unum bona fide te precor ac moneo: ne hanc illis aculeis agites quibus alteram agitasti, nam quod et iunior et delicatius enutrita est, pati quantum ego auguror non valeret». Talia dicentis alacritatem intuens, atque constantiam totiens tamque acriter offense mulieris examinans, et indignam sortem non sic merite miseratus, ac ferre diutius non valens, «Satis» inquit «mea Griseldis, cognita et spectata michi fides est tua, nec sub celo aliquem esse puto qui tanta coniugalis amoris exper
Abbreviated transcription (Latin):
inscrue̾ lectos scerur᷑ hortai q alias ceꝑat aualle in
morẽ fidelissime ꝑxiine lucis hora t̾bia comes srlienr᷑at
c̾tatimq om̃s et puelle et germani infantis mores ac
pulchritudinẽ m̾̃abant᷑. Erantq qui dicẽnt prudent᷑ wal¬
terũ ac felicit᷑ ꝑmutasse ꝙ et sponsa ħ tenrior esset et no-¬
bilior et cognatus tam speciosus accede̾t sic feruẽce ꝯiu
casu deiecha aĩo ne absolete uestis pudore ꝯfusa sed
sereno uultu intranti puelle obuia bñ uene̾it dña mea
inqͣtͣ/ dehinc ceteas dũ ꝯuiuas leta facie ⁊ u̾borã mira
suauitate susciꝑet et ĩmensa domũ multa arte disponẽt
ita ut om̃s ⁊ preftim aduene unde illa marestas morũ acq
ea prudencia sub tali habitu uehemẽtissime mĩarent᷑.
atq ipsa in p̾mis puelle ꝑit᷑ acq infantulis laudibus
satiari nullo modo posset/ s uiçissim modo ugmrã modo

Expanded text:
instruere, lectos sternere, ortarique alias ceperat, ancille in instruere, lectos sternere, ortarique alias ceperat, ancille in morem fidelissime. Proxime lucis hora tertia, comes supervenerat; certatimque omnes et puelle et germani infantis mores ac pulcritudinem mirabantur. Erantque qui dicerent prudenter Valterium ac feliciter permutasse, quod et sponsa hec tenerior esset et nobilior, et cognatus tam speciosus accederet. Sic fervente cocasu deiecta animo nec obsolete vestis pudore confusa, sed sereno vultu intranti obvia puelle, «Bene venerit domina mea» inquit. Dehinc ceteros dum convivas leta facie et verborum mira suavitate susciperet, et immensam domum multa arte disponeret, ita ut omnes et presertim advene unde ea maiestas morum atque ea prudentia sub tali habitu vehementissime mirarentur, atque ipsa in primis puelle pariter atque infantis laudibus satiari nullo modo posset, sed vicissim modo virgineam, modo
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuaueͬat Audito ergo non tã filie rdeunts ꝙ comitio stre¬
pitu acrit in limine ⁊ seminũdã antiq̃ ueste coopuit. Aa¬
sit illã çũ patre paucos dies equaniiitate aeq hũoha¬
tate mĩabili ita ut nulli in eã signũo ad̃ gasto castiõis
nullũ uestigiũ fortuõ ꝓspei̾oris extãet Quippe tũ in
mediis opibus inops semꝑ spũ uixisset acq hudlis sam
panici comes appinquab ⁊ de nouis nuptiis fama undi¬
ꝙ frrquẽs r̾at p̃misso q uno e suis diem quo salutias
dim euocans deuots uenenti cupio ait ut puella cras
uborũ ꝓ honor integer singulis pro dignitate seruet᷑. domi
apiendoꝵ locandor q hospitũ curam samas Non libent
modo sed inqͥt illa s cupide et hoc et q̃cũꝙ cibi placita
fensero faciam semꝑ neq in hoc umꝙͣ fatigabor aut len¬
testam dũ spus huiꝰ reliquie ulle suꝑerũt Et cũ dicbo
ẜullia mox insccumẽta corripiens/ domũ u̾erͣ mẽsas

Expanded text:
e redeuntis quam comitum strepitu, occurrit in limine et seminudam antiqua veste cohoperuit. Mansit illa cum patre paucos dies equanimitate et humilitate mirabili, ita ut nullum in ea signum animi tristioris, nullum vestigium fortune prosperioris extaret, quippe cum in mediis opibus inops semper spiritu vixisset atque humilis. 8 Iam Panici comes propinquabat, et de novis nuptiis fama undique frequens erat; premissoque uno e suis, diem quo Salutias dim evocans, devotissime venienti, «Cupio» ait «ut puella cras verborumque honor integer singulis pro dignitate servetur. Domi cipiendorum locandorumque hospitum curam sumes». «Non libenter modo» inquit illa «sed cupide et hoc et quecunque tibi placita sensero faciam semper, neque in hoc unquam fatigabor aut lentescam dum spiritus huius reliquie ulle supererunt». Et cum dicto, servilia mox instrumenta corripiens, domum verrere, mensas
Abbreviated transcription (Latin):
crẽdo nosci inꝙͣ quali̾ in hanc domũ uenẽis michi qui¬
dẽ cara satis ac dilecta es ac meis nobilib non ita
pref̾tim ex quo pare̾ incepisci qui plebee dñe subesse
aĩs ferũt iniquissius a Lichi ergo qui cũ eis pacem
cupio nccẽ de ẽ de filia tua non meo sed alieno iudicõ
inͥ ani accõmodas paciam q illã prestes quã ab initõ¬

Expanded text:
credo, — nosti, inquam, qualiter in hanc domum veneris. Michi quicredo, — nosti, inquam, qualiter in hanc domum veneris. Michi quidem cara satis ac dilecta es; at meis nobilibus non ita, presertim ex quo parere incepisti, qui plebeie domine subesse animis ferunt iniquissimis. Michi ergo, qui cum eis pacem cupio, necesse est de filia tua non meo sed alieno iudicio michi animum accomodes, patientiamque illam prestes quam ab init
Abbreviated transcription (Latin):
pace/ ex̃ nõ sũma cũ grã hoñ uiueb/ quodq eximia
u̾tutẽ tanca sub inepia latitantẽ tam ꝑspicacit̾ deprehẽ¬
disset uulgo prudentissimꝰ habebat᷑ neq uõ sollers spo¬
sa muliebria tm̃ at domescica s ubi e̾s poscẽt publica
etiã obibat offacia uiro absonte lites patrie nobiliũq dis¬
cordias dirimens acq componẽs tam gͣuib ⁊ñsis tantaq
matitate et iudicii equitate ut om̃s ad salutẽ publicã
emissam celo feĩã predicãent. Nec młtũ tempꝰ effluxe¬
rat dũ gͣuida effecta pͥmũ subditos auxia exspc̃atione
letam fecit. Cepit ut sic intͣmi walterũ ad iam ablectã
esset infantula mĩabilis quedã ꝙ̃ laudabilis doctiores
indicẽt cupiditas/ sat exꝑtam care fidem ꝯiugis exꝑiendi
altius et itm̃ atq itm retẽptandi Dolã igit᷑ in thala¬
mũ se notatã turbida fronte sic alloquit᷑ Nosti o gri¬
seld̾ neq enĩ pñti fortũa te p̃tĩti tui status oblitam

Expanded text:
a hominum, vivebat; quodque eximiam virtutem tanta sub inopia latitantem tam perspicaciter deprehendisset, vulgo prudentissimus habebatur. Neque vero solers sponsa muliebria tantum ac domestica, sed ubi res posceret, publica etiam obibat officia, viro absente, lites patrie nobiliumque discordias dirimens atque componens tam gravibus responsis tantaque maturitate et iudicii equitate, ut omnes ad salutem publicam demissam celo feminam predicarent. Nec multum tempus effluxerat, dum gravida effecta, primum subditos anxia expectatione letam fecit. 5 Cepit, ut fit, interim Valterium, cum iam ablactata esset infantula, mirabilis quedam quam laudabilis doctiores iudicent cupiditas, sat expertam care fidem coniugis experiendi altius et iterum atque iterum retentandi. Solam igitur in thalamum sevocatam, turbida fronte sic alloquitur: «Nosti, o Griseldis, — neque enim presenti fortuna te preteriti tui status oblitam
Abbreviated transcription (Latin):
quo me subarrasti Reliqui anuli et uestes et ornamẽta
quibus te donante ad ĩuidiam aucta erã in thalano
tuo sunt nuda e domo prĩs egressa nuda itidem reuertar
nisi ꝙ mdignũ reor ut ħꝰ uterus in quo filii fuerũt qͦs
tu genuisti ppło nudus appareat Qrãobrẽ si tibi placet
et non alrꝰ oro acq obsecro ut in p̃tiũ u̾gnitatis quã hꝰ
acculi quĩq nõ iferã unitã michi camisiã linqui iubeas
earũ quibus tecũ uti soleo qua uentrs tue qndã uxõĩs
oꝑiam habundabant uio lac̾me ut continẽi amplius iã
nõ possent Itaq faciem aũtens et camisiam tibi unitã
habeto u̾bis treniẽtib uix expressit et sic abiit illacrimãs
Illa corã ꝯctis sese geuens solam sibi recinuit camisiam q̃
multis ac flençibus fortunã q culpãtib siceis una cculis et
honesto uenẽãnda silencio ad pr̃nam doniũ elmeaues Se¬
nex qui has filie nuptias semꝑ suspeclas habur̾at neq

Expanded text:
quo me subarrasti; reliqui anuli et vestes et ornamenta quo me subarrasti; reliqui anuli et vestes et ornamenta quibus te donante ad invidiam aucta eram, in thalamo tuo sunt. Nuda e domo patris egressa, nuda itidem revertar, nisi quod indignum reor ut hic uterus in quo filii fuerunt quos tu genuisti, populo nudus appareat. Quamobrem si tibi placet, et non aliter, oro atque obsecro ut in precium virginitatis quam huc attuli quamque non refero, unicam michi camisiam linqui iubeas earum quibus tecum uti soleo, qua ventrem tue quondam uxoris operiam». Abundabant viro lacrime, ut contineri amplius iam non possent, itaque faciem avertens, «Et camisiam tibi unicam habeto», verbis trementibus vix expressit, et sic abiit illacrimans. Illa, coram cuntis sese exuens, solam sibi retinuit camisiam, qua osequentibus multis ac flentibus fortunamque culpantibus, siccis una oculis et honesto veneranda silentio, ad paternam domum remeavit. Senex, qui has filie nuptias semper suspectas habuerat neque
Abbreviated transcription (Latin):
licẽt agricole Cogunt mei et papa ꝯsentit me alcertim
uxorem habe̾ Iamq uxor in uia est scatimq adẽit Esto igi
forti aĩo dansq locũ alte̾i et dotem tuã refi̾us in antiquã
doniũ equa mente reuerte᷑ nulla homĩ ꝑpetua sors Con-¬
domo in qua tu me dnã fecisti deũ testor aĩo semꝑ ancilla
bono ꝑ atoq aĩo pat̾nã domũ repete̾ atq ebi pũtiã esi
sene clutẽ age̾ ⁊ mori felx semꝑ atq honãabilis uidua
qr uiri talis uxor fui̾m/ Nõue ꝯuigis uolens cedo que
utinã tibi felix aduc̃ĩat atq huic ubi iocũdissĩe degebam
qũ ita tibi placitũ non inuita discedo Et quod iubes do-¬
tem meã mecũ ut auferam/ quale sit uideo neq enĩ eocidit
ut pat̾ne olim domꝰ in luine spoliata meis tuis aut̃ in¬
duca uestibus ad te ueni neq oĩo alia mͥ des fuit ꝙ̃ fides
et nuditas Ecce igiꝰ ut hant uestem exuo anulũq r̾streuo

Expanded text:
liceret agricole. Cogunt mei, et papa consentit, uxorem me liceret agricole. Cogunt mei, et papa consentit, uxorem me alteram habere, iamque uxor in via est statimque aderit. Esto igitur forti animo, dansque locum alteri, et dotem tuam referens, in antiquam domum equa mente revertere. Nulla homini perpetua sors est». Condomo, in qua tu me dominam fecisti, Deum testor, animo semper ancilla bono pacatoque animo paternam domum repetere, atque ubi pueritiam egi senectutem agere et mori, felix semper atque honorabilis vidua, que viri talis uxor fuerim. Nove coniugi volens cedo, que tibi utinam felix adveniat, atque hinc ubi iocundissime degebam quando ita tibi placitum, non invita discedo. At quod iubes dotem meam mecum ut auferam, quale sit video, neque enim excidit ut paterne olim domus in limine spoliata meis, tuis induta vestibus ad te veni, neque omnino alia michi dos fuit quam fides et nuditas. Ecce igitur ut hanc vestem exuo, anulumque restituo
Abbreviated transcription (Latin):
gãctur dacam sibi licentiã a Romano poncifice ut pro
sua et suarũ gentiũ quiete primo mrionio rrecto aliã
ducẽ i posset uxorẽ Nec oposũ sane fuit alpestrib
audibusq aĩs quodłib ꝑsuade᷑ que fama cũ ad gri¬
seldis notitiã ꝑuenisset inconcussa canscitit exspcãns¬
quid de se ille disc̾nẽt cui sua cucta subiece̾as Mi¬
sc̃at ille iam bonomã cognatũq rogaueãt ut ad se
filios suos adducẽt fama uudiq diffusa uirgniem
illam sibi in coniugem duci quod ille fidelrꝰ executurꝰ
puellam iam nubilem excellentẽ forma p̃daroq con-¬
spicuã ornata germanũq suũ iam ãnũ seꝑtimũ agẽ¬
tem ducens cũ eximia Iam nobiliũ comitiua scatuto
die iter arripuit hec int̾ walterus solito ut uxorẽ
ietentar̾t ingemo doloris ac pudoris ad cumulũ in
tios non origenem respiciens Nũs quĩ ut uideo omĩs
magna fortuna seruitus magna est nõ mͥ licet qd̾ cuili

Expanded text:
 populo vulgaretur datam sibi licentiam a Romano Pontefice, ut pro  populo vulgaretur datam sibi licentiam a Romano Pontefice, ut pro sua et suarum gentium quiete, primo matrimonio reiecto, aliam ducere posset uxorem; nec operosum sane fuit alpestribus rudibusque animis quidlibet persuadere. Que fama cum ad Griseldis notitiam pequid de se ille decerneret cui se et sua cunta subiecerat. Miserat iam ille Bononiam, cognatumque rogaverat ut ad se filios suos adduceret, fama undique diffusa virginem illam sibi in coniugium adduci. Quod ille fideliter executurus, puellam iam nubilem, excellentem forma preclaroque conspicuam ornatu, germanumque simul suum annum iam septimum agentem ducens, cum eximia nobilium comitiva, statuto die iter arripuit. 7 Hec inter Valterius, solito ut uxorem retemptaret ingenio, doloris ac pudoris ad cumulum, intuos non originem respiciens; nunc quoniam, ut video, magna omnis fortuna servitus magna est, non michi licet quod cuilibet
Abbreviated transcription (Latin):
cede̾ s nullius ea̾t amãtior ꝙͣ uiri iussus de hinc bono¬
mã ꝑfẽcisti eo illũ tulit quo sororẽ tule̾at Potrant¬
rigidissimo comugi hec beniuolencie et fidei cõiugalis ex¬
ꝑinenta suffice̾ sed sunt qui ubi semel niceꝑant non
desmant ỹmo incũbunt hẽantq ꝓposito defixis ergo in
uxorem ocalis an nulla eius mutatõ erga se fiẽt ꝯtempla¬
batur assidue / nec ullam penitus inuenire pote̾at insi ꝙ
fidelior illi in dies atq obsequẽtior fiebat sic ut duort
at unius uxor enĩ ꝑ se nichil uelle ut dc̃m̃ est nichil
nolle firmauẽat Ceꝑat censim de uoaltro decolor fa¬
ma crebreste̾᷑ uideli ꝙ effera quadã et in hũana. diũt̾ie
hiũlis pnĩa ac pudore cõiugii filios iussisset int̾ fici
nam neq pueri ꝯparebant neq ubinã gentiũ essent
ullus audiẽat quo si ille uir alioqnͣ cla̾iuis et suis ca¬
illa libidint ꝓcedebat. Itaq cũ iam ab ortu filie duo

Expanded text:
de, nullius erat amantior quam viri. Iussus inde Bononiam proficisci, eo illum tulit quo sororem tulerat. Poterantrigidissimo coniugi hec benivolentie et fidei coniugalis experimenta suffficere; sed sunt qui, ubi semel inceperint, non desinant; imo incumbant hereantque proposito. Defixis ergo in uxorem oculis, an ulla eius mutatio erga se fieret contemplabatur assidue, nec ullam penitus invenire poterat, nisi quod fidelior illi in dies atque obsequentior fiebat, sic ut duoruat unius, uxor enim per se nichil velle, ut dictum est, nichil nolle firmaverat. Ceperat sensim de Valterio decolor fama crebrescere: quod videlicet effera et inhumana duritie, humilis penitentia ac pudore coniugii filios iussisset interfici, nam neque pueri comparebant, neque ubinam gentium essent ullus audierat; quo se ille vir alioquin clarus et suis cailla libidine procedebat. Itaque cum iam ab ortu filie duod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte accipiat alnuẽta hodie qd̾ heri cotidieq peius aliꝙͣ
quet undiq ꝑicula. quot fortue mine quot habituũ
ludibria ab aquilone nascentia unde om̃is sꝑ mala
radix moribusq barbaicis ꝙ̃ se docilem nra prebetita
quot rerũ hec intꝰ suauem michi seu dulcem uitam putas
asꝑa et amara est s om̃ĩs asꝑitas et amaĩtudo oĩs eq̃¬
nimitate et paciã lenienda est uite igi᷑ patiens non
uite cupidus uiuo Qualisaidq aut̃ uita hec ꝓlongari
posset si medicis obedirem hoc ego c̾te non curo penitus
nec scio ñmo unũ fateor ex hiĩs que prorsus ignoro di¬
ne enim qr uobis non usq quaq tuco credit sine qr
uite diutmoris ac sanioris agnoui Proinde nec mra
uita nec mõrͣlis cuiuspiã louga est / mea uoͣ s  cm̃¬

Expanded text:
t, nisi idem hodie quod heri, quotidieque peius aliquid, quot undique pericula, quot fortune mine, quot habituum ludibria ab aquilone nascentia, unde omnis semper mali radix, moribusque barbaricis quam se docilem nostra prebet Itaquot rerum. Hec inter tu suavem michi seu dulcem vitam putas? aspera et amara est, sed omnis asperitas et omnis amaritudo equanimitate et patientia lenienda est. Vite ergo patiens, non vite cupidus, vivo. 54 Qualiscunque autem vita hec prolongari posset, si medicis obedirem? Hoc ego certe, nec curo penitus, nec scio. Imo unum fateor ex his que prorsus ignoro, sive enim quia vobis non usquequaque tuto creditur, sive quia vite diuturnioris ac sanioris agnovi. 55 Proinde, nec mea vita, nec mortalis cuiuspiam longa est; mea vero, sec
Abbreviated transcription (Latin):
mł aõdet᷑ ẜpocius ml demẽt nił muͣcet. Quidn autẽ
ille ꝯsiliis tui acquiescẽt Cuius e foncibus hausta funt
cũ ego eorũ inscius et ꝯtemptor in multis tamen racõe
uictus acquieuerd̃ Dcribis pro remedio seacus mei et¬
si non dĩmoda aut aliqual mutatõe uite seu uiclus
soliti opus ẽẽ quod quide̾ sine conͣdt̃ĩone concesseĩm
habet eñ quelil etas sua ut anũ sic corꝑis almaeta¬

Expanded text:
nil adderet Ypocras, nil demeret, nil mutaret; quidni autem nil adderet Ypocras, nil demeret, nil mutaret; quidni autem ille consiliis tuis acquiesceret, cuius e fontibus hausta sunt, cum ego horum inscius et contemptor, in multis tamen ratione victus, acquieverim? 4 Scribis pro remedio status mei, etsi non omnimoda, at aliquali mutatione vite seu victus soliti opus esse; quod quidem sine contradictione concesserim. Habet enim etas quelibet sua, ut animi, sic et corporis alime
Abbreviated transcription (Latin):
Bculastai michi mam Iocord̃ in ouale ludit
a pud citeͣqnem uir egregius nĩ morte/ ego non¬
D̾ quid̾ in morte sed in morbo grtiui ac mul¬
tiplici et nestio ꝙͣ uicinus morti Iudam tecũ
Non soleo dispiũte de coguntis ut mãti qui dum̃ aderi
aoi poles cupiunt insipientiam decegunt ndamuaq ut
hori euimtuo pintelligendo ficiũt ut nchil incelligartan
nodo eg̃o qui mẽdicine nũꝙͣ aures aut oculos ne dicam
aña appliciu ymo qui prosꝑrima ad hoc tempus fretꝰ
ualitudine erũ ut fatear illud scudiũ uelut suꝑuatuũ¬
ciã principe medicorũ huiꝰ temꝑis aut unico aut̃ uno ex
paucis dispũrem de rel ad medicũ spectañ. Non disprĩ¬
nio urgõ sed ludus inscitui ut canti semꝑ et tu cũad
meas tideas et ego malorũ pñtiũ obliuistar ac morboꝵ
qui me agimẽ facto ut satiritꝰ ait cͣcum̃ siliũt et in-¬
fastant N lisisei michi plenã fidei epła plenã sollicitu¬
dnis plenã artis quã professus cui ꝙtũ ego arbitior

Expanded text:
btulisti michi materiam iocandi in malis. Ludit apud Ciceronem vir egregius in morte; ego nondum quidem in morte, sed in morbo gravi ac multiplici et nescio quam vicinus morti, ludam tecum. Non soleo disputare de incognitis, ut multi, qui, dum videri sapientes cupiunt, insipientiam detegunt, omniaque, ut ait comicus, «intelligendo, faciunt ut nichil intelligant». 2 Quomodo ego, qui medicine nunquam oculos seu aures, ne dicam animum, applicui, imo qui prosperrima ad hoc tempus fretus valitudine, verum ut fatear, illud studium velut michi suprincipe medicorum huius temporis, aut unico, aut uno ex paucis, disputarem de rebus ad medicum spectantibus? Non disputatio ergo, sed ludus instituitur, ut tantisper et tu curas meas rideas et ego malorum presentium obliviscar ac morborum qui me «agmine facto», ut satiricus ait, circumsiliunt et infestant. 3 Misisti michi plenam fidei epistolam, plenam solicitudinis, plen
Abbreviated transcription (Latin):
contra solem ftur mirisq inꝗx tumidis inc̾mentis brĩ
spatio decurso non tm̃ maximarũ unus auium sed fla-¬
niorũ a u̾gilio rex dcũs liguriã gurgite uiolentꝰ it¬
secat / acq flamimã uenetiã ꝙ discerminãs multis ad
Ultimũ ⁊ ingentib hostiis in aduacitũ mare descendit
Cetͣm pars illa tłaꝵ de qͣ primũ dixi que et grata
planitie et int intlectis collibus ac montib cdd̃flex¬
is aprica ꝑicꝰ atq ircunda est atq ab uor quib sub¬
iacet pedemontiũ nomẽ ten et ciuitates aliquot et
opida habet egregia Int̾ cetr̃a ad radicẽ uesub t̾ra
salutiarũ uicis et castełlis sacis frequens/ marchioniõ
arbitrio nobiliũ quorũdam rgitur uiroꝵ quors unus
pͥmꝰ q om̃i et maximꝰ fuisse tradit᷑. ualterꝰ quidã ad
quẽ faĩlie ac t̾rarum regie ꝑtinebat et hic quid iureo

Expanded text:
contra solem fertur, mirisque mox tumidus incrementis brevi contra solem fertur, mirisque mox tumidus incrementis brevi spatio decurso, non tantum maximorum unus amnium sed fluviorum a Virgilio rex dictus, Liguriam gurgite violentus intam atque Flaminiam Venetiamque disterminans multis ad ultimum et ingentibus hostiis in Adriacum mare descendit. Ceterum pars illa terrarum de qua primum dixi, que et grata planitie et interiectis collibus ac montibus circumflexis, aprica pariter ac iocunda est, atque ab eorum quibus subiacet pede montium nomen tenet, et civitates aliquot et opida habet egregia. Inter cetera, ad radicem Vesulli, terra Salutiarum vicis et castellis satis frequens, marchionum arbitrio nobilium quorundam regitur virorum, quorum unus primusque omnium et maximus fuisse traditur Valterius quidam, ad quem f
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ non facile alii cuitũq prestitr̃im Egit me tui a¬
mor et historie Ita tñ ne horatiũ ilud poetice artis
obliuiscẽr nͨ u̾bũ u̾bo curabis redde̾ fidus int̾pres¬
tes hiscoriã tuã meis ubis explicui que licet a mł-
tis et laudata et expetita fuiͣt/ ego rem tuã tibi nõ
altẽi dedicandã censui / quã quid̾ an mũta fuit de¬
formauẽiui an fortass ornauerĩ tu audica Illic em̃ orta
illit redit notus uideo nota domꝰ notũ iter ut unũ
et tu noris et quisq hͨ. leget tibi uõ michi tuarũ
rõe rerũ ẽe rddendã quisquis ex me queret añ ħ
ueͬa sunt .i. an historiã sc̾pserum au fabulã i ñdebs
illud cospi fides penes auctorem meũ s. Iohadnem
sit h. fesaitus incipio
ex apemium iugis mons altissimus et qui
u̾tice nubula suꝑans liquido sese ingeĩt ethẽi
nons suapte nobilis na᷑ padi ortus nobi¬
lissimꝰ qui eurs e latl fonce lapsus epiguo oriontem

Expanded text:
Quod non facile alteri cuicunque prestiterim, egit me tui aQuod non facile alteri cuicunque prestiterim, egit me tui amor et historie: ita tamen, ne Horatianum illud poetice artis obliviscerer: Nec verbum verbo curabis reddere fidus Interpres: Historiam tuam meis verbis explicutis et laudata et expetita fuerit, ego rem tuam tibi non alteri dedicandam censui. Quam quidem an mutata veste deformaverim an fortassis ornaverim, tu iudica; illuc enim orta illuc redit, notus iudex, nota domus, notum iter, ut unum et tu noris, et quisquis hec leget, tibi non michi tuarum rationem rerum esse reddendam. Quisquis ex me queret, an hec vera sint, hoc est an historiam scripserim an fabulam, respondebo illud Crispi: Fides penes auctorem, meum scilicet Iohannem, sit. Hec prefatus incipio.ex Apenini iugis mons unus altissimus, qui, vertice nubila superans, liquido sese ingerit etheri, mons suapte nobilis natura, Padi ortu nobilissimus, qui eius e latere fonte lapsus exiguo, orientem
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerĩ ut et ad ipsam aũo quociens uellem non sine uo-¬
luptate repetrͣm/ et amicis ut sic ꝯfabulantib r̾nariarẽ
Si qñ tale aquid incidisset qd̾ cũ breui postmodũ fe¬
cissem g̃taniq audientibus cognouissem subito talis nt̾¬
loquendũ cogitatõ suꝑuenit fiei̾ posse ut nr̃i eciã suioĩs
ignaros tam dulas hiscoi̾a deltãtet Cũ et mͥ semꝑ añ
multos ãnos audita placuisset. et tibi usq adeo placu¬
isse ꝑpenderĩ ut uulgari eã stilo tuo censiũs non indig¬
nã et fuie oꝑis ubi retor disciplna ualidiora queb
collocari iubet Itaq die quodã int̾ ua̾i̾os cogitatꝰ añm
mõe solito discspentes et illis et michi ut sic dixẽim
iratus uale õibus ad tꝑs dicto. calamũ arripiens
hiscoriã ipsam tuã scibe̾ sũ aggressus / nõ iinimũ¬
te gauisurũ sꝑans ultro rere int̾pretem me tuaꝵi fore

Expanded text:
voluerim, ut et ipse eam animo, quotiens vellem, non sine vovoluerim, ut et ipse eam animo, quotiens vellem, non sine voluptate repeterem, et amicis ut sit confabulantibus renarrarem, si quando aliquid tale incidisset. Quod cum brevi postmodum fecissem gratiamque audientibus cognovissem, subito talis interloquendum cogitatio supervenit fieri posse, ut nostri etiam sermonis ignaros tam dulcis historia delectaret, cum et michi semper ante multos annos audita placuisset, et tibi usque adeo placuisse perpenderem, ut vulgari eam stilo tuo censueris non indignam et fine operis, ubi Rhetorum disciplina validiora quelibet collocari iubet. Itaque die quodam, inter varios cogitatus, animum more solito discerpentes et illis et michi ut sic dixerim iratus, vale omnibus ad tempus dicto, calamum arripiens, historiam ipsam tuam scribere sum aggressus, te haud dubie gavisurum sperans, ultro rerum interpretem me tuarum fore.
Abbreviated transcription (Latin):
tunc tua dũ id scribẽs Stilus ẜdcoma ꝓpã ꝙͣ reridle¬
uitas et eorũ qui lcuri talia uidebant᷑ Ref̾t emim
largiter quib scribas/ morũq uaĩetatr stili uaietas
excusatur Inter młta sane iecosa et lenia quedã pia
et grauia deprehendi de quib taniẽ diffinitis quid iũ¬
dicem nõ habeo. ut qui nusꝙ cotus in hẽsim ac qd̾
fere accidit ex more crentib ciũosius aliꝙ̃to ꝙͣ ceteta li¬
bri p̾ncipiũ ẜmẽq ꝓspexi quorũ in altẽo prĩe nr̃e statũ
Alius scisz pestilentissum tꝑis qd̾ pre oĩbus nr̃a etas lugu¬
bre ac miserũ mũdo uidit / meo quidẽ iudicio et nac¬
rasti ꝓp̾e et magnifice deplorasti in altr̃o aũ hostoriani
ultimã et muttis p̃cedentiũ longe dissiłem posuiser que
ita michi placuet meꝙ de tinuit nntꝰ tot curas que
peneꝙ mei ip̃ĩus ĩmeniorẽ me fecẽ Illã mẽorie mandare

Expanded text:
tunc tua, dum id scriberes, stilus, idioma, ipsa quoque rerum letunc tua, dum id scriberes, stilus, idioma, ipsa quoque rerum levitas et eorum qui lecturi talia videbantur. Refert enim largiter, quibus scribas, morumque varietate stili varietas excusatur. Inter multa sane iocosa et lenia, quedam pia et gravia deprehendi, de quibus tamen diffinitive, quid iudicem, non habeo, ut qui nusquam totus inheserim: at quod vere accidit eo more currentibus, curiosius aliquanto quam cetera libri principium finemque perspexi; quorum in altero patrie nostre statum, illius scilicet pestilentissimi temporis, quod pre omnibus nostra etas lugubre ac miserum mundo vidit, meo quidem iudicio, et narrasti proprio et magnifice deplorasti. In altero autem historiam ultimam et multis precedentium longe dissimilem posuisti, que ita michi placuit meque detinuit, ut inter tot curas, que pene mei ipsius immemorem fecere, illam memorie mandare
Abbreviated transcription (Latin):
Ibrã tuũ quẽ nr̃o mr̃no eloqͥo ut opmor olim iu¬
uenis edidisci neltio quidẽ unde uel qualitꝰ ad me
delatũ undi nã si dicam logi mẽtior Maguꝰ siqui¬
dem ipse uałde et ad bulgus s. et soluta sc̾ptꝰ orõne er
cccupatio mea maior et tempꝰ meũ angustũ erat Idq
ip̃m ut mosti bellicis undiq motib inquietũ a quib t᷑ si
aĩo ꝓcul absin neq̃o tamẽ fluctuante te .p. non mouẽi
uid ergo excuc̾ri eũ ꝯfescim uiatoris in morem / huit
atq huinc entĩspiciens nec subsistons aĩaduer ei alicubi
librũ ip̃m canũ dentibus lacissituõ tuo tamen batulo egre¬
gie tuaq uoce defensũ/ nec miratus sum nam et uires
ingenii tui noui et scio exꝑtus eẽ hom̃ genus ⁊ insoles
et ignauũ qui quid ꝙ̃ ipsi uel nolut uel nestiũt uel nõ
possunt in aliis reprehendũt Ad hoc unũ docti uel ar¬
guti sed elingues ad reliqua delcatus sum ip̃o in etansi¬
tu et si quid lasciuie libẽ̾ioris accͥrẽit excusabit etas

Expanded text:
ibrum tuum, quem nostro materno eloquio ut opinor olim iuvenis edidisti, nescio quidem unde vel qualiter, ad me delatum vidi. Nam si dicam legi, mentiar, siquidem ipse magnus valde, ut ad vulgus et soluta scriptus oratione, et occupatio mea maior, et tempus angustum erat; idque ipsum, ut nosti, bellicis undique motibus inquietum, a quibus et si animo procul absim, nequeo tamen fluctuante Republica non moveri. Quid ergo? Excucurri eum, et festini viatoris in morem, hinc atque hinc circumspiciens nec subsistens. Animadverti alicubi librum ipsum canum dentibus lacessitum, tuo tamen baculo egregie tuaque voce defensum. Nec miratus sum. Nam et vires ingenii tui novi, et scio expertus esse hominum genus et insolens et ignavum, qui quicquid ipsi vel nolunt vel nesciunt vel non possunt, in aliis reprehendant, ad hoc unum docti et arguti, sed elingues ad reliqua. Delectatus sum in ipso transitu, et si quid lascivie liberioris occurreret, excusabat etas
Abbreviated transcription (Latin):
gni iugo subitere / mea sit cõiugs ip̃a eloctio quecĩeꝙ uxor
mea ei̾t Illa seu romam principis filia dña uesera sit Pro.¬
mittũt unaminiter ac lete nchil defutum ut quib uix pos¬
sebile uid̾tur optatũ diem c̾nc iptiaꝵ De quibus in di¬
em ctum magnisicẽtissime appendis dñi iubẽtis edictũ
alacires sustepo Ita e colloquio discessu est fuit haut

Expanded text:
niugii; mea sit iugi ipsius electio; quecunque uxor mea erit, illa, ceu Romani principis filia, domina vestra sit». Promittunt unanimiter ac lete nichil defuturum, ut quibus vix possibile videretur optatum diem cernere nuptiarum, de quibus in diem certum magnificentissime apparandis domini iubentis edictum alacres suscepere. Ita e colloquio discessum est, et
Abbreviated transcription (Latin):
de sua solita pietate ꝯmi seau Ipse michi ĩueniet quod
quieti mee sit expediens ac saluti Itaq qũ uobis ica
placitã uxorem ducã Id uobis bona fide polliceor ur̃m̃q
desideriũ nẽt frustrabor equidẽ nec morabor unũ uos
michi u̾sa uice ꝓmittite ac huate ut ꝙ̃cũq uxorẽ ip̃e
delegr̃o eũ uos sũmo honõe at uenẽacõe ꝓseq̃mĩ net

Expanded text:
de sua solita pietate, commiserim; ipse michi inveniet quod de sua solita pietate, commiserim; ipse michi inveniet quod quieti mee sit expediens ac saluti. Itaque quando vobis ita placitum est, uxorem ducam: id vobis bona fide polliceor, vestrumque desiderium nec frustrabor equidem nec morabor. Unum vos michi versa vice promittite ac servate: ut quamcunque coniugem ipse delegero, eam vos summo honore ac ven
Abbreviated transcription (Latin):
moriendũ est ueq id c̾tũ sit illud ambiguũ ubi quali ᷤ¬
qñ eueniat/ Suscipe igi᷑ oramꝰ eoꝵ p̃aes quiullm̃ tuũ
impiũ reciffirent Quende autꝰ ꝯuigis scudiũ nobis
linque Talem enĩ tibi ꝓcũabimꝰ que te mẽito digna
sit et tam clãis orta parẽtib ut de ea spes aptĩa sit hũ¬
da libra tuos om̃s molesta sollicctudine quesamꝰ ne si¬
quid hũanitus tibi forsitã acade̾t tu sine successore ob
am̃i uiri Et cogitis me inꝙ̃ amitai ad id qd̾ michi in
añu nũꝙ̃ uenit delectabar oĩo de lib̾tate que in ꝯiugio
rara est Cetm̃ subiectaꝵ michi uolũtib me sponte sub-¬
itio et prudentit ur̃e fisus et fidei illam quã offertis
Quid enĩ unius cdai̾tas confert altẽi/ sepe filii dissiłimi
sũt parentũ: ẜꝙ in homĩe bonũ est non ab alio ꝙͣ a
do est Illi ego et status et mrĩoniĩ mei sortes sperans

Expanded text:
moriendum est: utque id certum, sic illud ambiguum quamoriendum est: utque id certum, sic illud ambiguum quando eveniat. Suscipe igitur, oramus, eorum preces qui nullum tuum imperium recusarent. Querende autem coniugis studium nobis linque, talem enim tibi procurabimus que te merito digna sit, et tam claris orta parentibus ut de ea spes optima sit habenda. Libera tuos omnes molesta solicitudine, quesumus, ne siquid humanitus tibi forsan accideret, tu sine tuo successore abeanimum viri, et «Cogitis» inquit «me, amici, ad id quod michi in animum nunquam venit; delectabar omnimoda libertate, que in coniugio rara est. Ceterum subiectorum michi voluntatibus me sponte subicio, et prudentie vestre fisus et fidei. Illam vobis quam offertis Quid unius enim claritas confert alteri? Sepe filii dissimillimi sunt parentum. Quicquid in homine boni est, non ab alio quam a Deo est. Illi ego et status et matrimonii mei sortes, sperans
Abbreviated transcription (Latin):
ditus. stc illis incubur̾at ut alia ꝑene ꝯtri negligẽt
siliis abhorrẽt Id aliꝙ̃diũ taciti cũi culissent tandẽ catꝰ¬
uatun eũ adeut̃ quoꝵ unus cui uel aũctas maior erat
hũanitas optime marchio hant nobis prãt audatia
ut et tecio singuli quocꝭ res exposat deuota fiduria
colloquanur et nũt om̃i tacitas uołutates miea uox
tius autibus inuehat/. Non ꝙ singuꝰͤ a̾ quid habeam
ad hancrem nise ꝙ tu me int̾ alios caeũ tibi multis in¬
ditiis comprobasti Cũ mei̾to igit᷑. oĩa nobio tua pla¬
ceant et semꝑ placuẽͣnit ut felices nos tali dnõ iudice¬
uius/ unũ est ꝙ si a te impet᷑ri sinis teq nob̾ exorabilẽ
sĩ legittimo subicias iugo Idq ꝙͣ pͥmũ facias / uolant
enĩ dies rapidissiẽ ꝙ̃ꝙͣ florada sis etate ꝯtinue tñ hũc
florẽ tacita senectꝰ insequit᷑ morsq ipsa om̃i ꝓxima
est etati / nulli mũeris huiꝰ ĩmuĩtas datur Eq oĩbus

Expanded text:
s incubuerat ut alia pene cunta negligeret; siliis abhorreret. Id aliquandiu taciti cum tulissent, tandem catervatim illum adeunt quorum unus cui vel autoritas maior erat inquit «humanitas, optime marchio, hanc nobis prestat audaciam, ut et tecum singuli quotiens res exposcit devota fidutia colloquamur, et nunc omnium tacitas voluntates mea vox tuis auribus invehat, non quod singulare aliquid habeam ad hanc rem, nisi quod tu me inter alios carum tibi multis indiciis comprobasti. Cum merito igitur tua nobis omnia placeant, semperque placuerint, ut felices nos tali domino iudicemus. Unum est, quod si a te impetrari sinis teque nobis exorabilem d imperiosum legitimo subicias iugo, idque quam primum facias. Volant enim dies rapidi, et quanquam florida sis etate, continue tamen hunc florem tacita senectus insequitur, morsque ipsa omni proxima est etati. Nulli muneris huius immunitas datur, eque omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad nre ueniat uenientẽ seniculũ manu p̾hensũ parũꝑ
abstraxit at submissa uoce scio ait mi lanicula carũ tibi
teq hoĩe fider sidũ noui et quecũq michi placeant uel-¬
le te arbitror unũ taniẽ noĩatim nosse uelim/ an me quẽ
dm̃u habes data michi hac tua in uxorem filia generũ
uelis Inopino negotio scupefactꝰ senex obriguit et uix
tandẽ paucis. hisoeus nichil inꝙ̃ apt uelle debeo aut nolle
insi qd̃ tibi placitũ fue̾i̾t qui dñs meus es iugrediam᷑
Ingressi igit᷑ exspcante ppło ac mĩrante puellam cẽ prĩs
obsequiĩ satagentẽ ⁊ insolico tanti hospitis scuapidam
placet et mn ut uxor mea sis credo idipiũ tibi placeat
s habeo te querrͣ ubi hoc ꝑactũ fuit qd̾ mox el̃t an
uolenti aĩo ꝑ ata sis ut de oĩbus tecũ michi queniat Ita

Expanded text:
«ad me veniat». Venientem seniculum, manu prehensum, parumper «ad me veniat». Venientem seniculum, manu prehensum, parumper abstraxit ac submissa voce, «Scio» ait «me, Ianicola, carum tibi, teque hominem fidum novi, et quecunque michi placeant velle te arbitror. Unum tamen nominatim nosse velim: an me, quem dominum habes, data michi hac tua in uxorem filia, generum velis?» Inopino negotio stupefactus, senex obriguit, et vix tandem paucis hiscens, «Nichil» inquit «aut velle debeo aut nolle, nisi quod placitum tibi sit, qui dominus meus es». «Ingrediamur sente». Ingressi igitur, expectante populo ac mirante; puellam circa patris obsequium satagentem et insolito tanti hospitis adventu stplacet» inquit «et michi ut uxor mea sis. Credo id ipsum tibi placeat, sed habeo ex te querere, ubi hoc peractum fuerit quod mox erit, an volenti animo parata sis ut
Abbreviated transcription (Latin):
unã nuillaiq aliam habẽ disponẽt instabͣ imiptĩaꝵ di¬
es unde aut̃ sponsa uentuã ess nemo nouẽat nemo
non mĩabatur Ipẽ intm anulos auilos et cõnas ac bal¬
teos ꝯquireb uestes aut̃ p̃ciosas ad mensurã altius pu-¬
elle que scatura sua ꝓsimilis erat p̃pari facieb uenerat
exspectatꝰ dies et cũ nullus sponse rumor audĩetur ã¬
miracõ om̃i uehementꝰ inc̾urat hora iam prandii aderat
Ianiq appatu nigenti domus tota ferueb did walterus
aduentanti uelut sponse obiuã ꝓfecturꝰ domo egredit᷑ pro¬
saepͣte uirorũ ac mat̾narũ nobilud cat̾ua griseldis om̃i q̃
erga se pararent᷑. ignara ꝑactis que agenda domi erãt
aquã e Ionginquo fonte quectans pat̾nũ linõ intrab de
depedita tũĩs aliis ad uisendam diñ sui sponsam cũ puiellis
connitib ꝓp̾arae̾t/ dũ walterus cogitabũdus inicedeus eã

Expanded text:
unam nullamque aliam habere disponeret. Instabat nuptiarum diunam nullamque aliam habere disponeret. Instabat nuptiarum dies; unde autem ventura sponsa esset, nemo noverat, nemo non mirabatur. Ipse interim et anulos aureos et coronas et baltheos conquirebat, vestes autem preciosas et erius, que stature sue persimilis erat, preparari faciebat. Venerat expectatus dies, et cum nullus sponse rumor audiretur, admiratio omnium vehementer excreverat. Hora iam prandii aderat, iamque apparatu ingenti domus tota fervebat. Tum Valterius, adventanti velut sponse obviam profecturus, domo egreditur, prosequente virorum et matronarum nobilium caterva. Griseldis, omnium que erga se pararentur ignara, peractis que agenda domi erant, aquam e longinquo fonte convectans, paternum limen intrabat, ut, expedita curis aliis, ad visendam domini sui sponsam cum puellis comitibus properaret. Tum Valterius, cogitabundus incedens eamque