comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mensura cognitionis: ẽ. sed potestatis: m̃sura iꝰticiȩ. mensura cognitionis: qͥa
omĩa non tãquam inmensa pretereunt eius scientiam: sed cognitioni eiꝰ tãquã
dimensa subiacent. Neq enĩ cũ legimus. ego confirmaui columnas eiꝰ: uere colũp¬
nis eam subnxam possumus estimare: sed ea uirtute quȩ suffulciat substantiam
t̾rȩ. atq sustineat. Sen̾iq quia in potestate dĩ sit terrę constitutio. Giam
hinc collige: qm̃ scriptũ ẽ. sui aspicit t̾ram: ⁊facit eam tremere. Et alibi.
Ad huc egoᷤ semel concutio t̾ram. Non ergo libramentis suis immobilis man&:
sed frequent̃ dĩ nutu & arbitrio cõmouet᷑: sicut ⁊ iobdicit: quia dñs cõmoue
eam afundamentis: colupnȩ autẽ eiꝰ eragitantur. Et alibi. Nuda inferna
in conspec̾tu eius: ⁊ non ẽ. morti in uolucrũ. Eatendens boream ꝓnichilo.

Expanded text:
mensura est, sed potestatis, mensura iustitiae, mensura cognitionis, quia mensura est, sed potestatis, mensura iustitiae, mensura cognitionis, quia omnia non tanquam inmensa praetereant eius scientiam, sed cognitioni eius tanquam dimensa subiaceant. neque enim cum legimus: ego confirmaui columnas eius, uere columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea uirtute, quae subfulciat substantiam terrae atque sustineat. denique quam in potestate dei sit terrae constitutio etiam hinc collige, quoniam scriptum est: qui aspicit terram et facit eam tremere et alibi: adhuc ego semel concutio terram. non ergo libramentis suis inmobilis manet, sed frequenter dei nutu et arbitrio commouetur, sicut et Iob dicit quia dominus commouet eam a fundamentis, columnae autem eius exagitantur et alibi: nuda inferna in conspectu eius, et non est morti inuolucrum. extendens boream pro nihilo,
Abbreviated transcription (Latin):
eius si nosti aut quis ẽ. qui suꝑ indurit mensuras suꝑ eam: aut suꝑ quid
circuli eius confixisunt. Et infra. Concusi mare portis: &dtri. Usq huc
uenies. ꝙ non transibis: sed inte conminuentur fluctus tui. Nonne euident̃ osten¬
dit ds̃ onr̃ia maiestate sua consistere: innumero. pondere. atq mensura : Non
enĩ creatura legem tribuit. sed accipit: aut seruat acceptam. Non gͦ quod ĩme¬
dio sit terra quasi ȩqua lance suspenditur: s quia maiestas cũ uoluntatis suȩ eam
lege constringitꝰ: ut supra instabile. adq in ane stabilis ꝑseuer&: sicut dauid quoq
Non utiq hic quasi tantũ mͦ artifex ds̃. sed quasi omp̃s p̃dicatur: qui non centro
quodã terrã: s p̃cepti sui suspenderit firmam̃to: nec eã in clinari patiatur.
Non ergo mensuram centri. sed iudicii diuini accipere debemus: quia non artis.

Expanded text:
eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et infra: conclusi mare portis et dixi: usque huc uenies et non transibis, sed in te comminuentur fluctus tui. nonne euidenter ostendit deus omnia maiestate sua consistere, non numero, pondere atque mensura? neque enim creatura legem tribuit, sed accipit aut seruat acceptam. non ergo quod in medio sit terra, quasi aequa lance suspenditur, sed quia maiestas dei uoluntatis suae eam lege constringit, ut supra instabile atque inane stabilis perseueret, sicut Dauid quoqueaeculi. non utique hic quasi tantummodo artifex deus, sed quasi omnipotens praedicatur, qui non centro quodam terram, sed praecepti sui suspenderit firmamento nec eam inclinari patiatur. non ergo mensuram centri, sed iudicii diuini accipere debemus, quia non artis
Abbreviated transcription (Latin):
Maudete quia nomina ura scripta sunt in cȩlo. Peterrȩ quoq uel qualitate. ułposi
tione. tractare nichil ꝓẽ. Padspem futuram: cum satis sit adscientiam. quod scriptura¬
rũ diuinarũ series comp̃hendit: quia suspendit t̾ram in enichilo. Quid nobis discute¬
re utrum in aere pendeat. ansuꝑaquã. ut inde nascatur controũsia. quomͦ
aeris natura tenuis & mollior. molem possit sustentare terrenã. aut
quomͦ si suꝑ aquas non pondere mergat᷑ inaquã grauis t̾rarũ ruina. aut
quomodo ei maris unda noncedat. ⁊in latera eius sese loco suo mota dif.¬
fundat: Multi & iam inmedio aeris t̾ram eẽ dixer: ⁊ mole sua im mobi
lem manere : qͦd ȩquabili motu. hinc atq inde ex om̃i parte ꝓpendeat᷑. De
quo satis putamus dictũ adño: ad iob seruũ suũ: ꝙͣdo locutus ꝑnubem ait. Ubi
eras cumfundarem t̾ram: Indica mͥ. si habes scientiam. quis posirtt mensuram

Expanded text:
gaudete quia nomigaudete quia nomiitione tractare nihil prodest ad spem futuri, cum satis sit ad scientiam, quod Scripturarum divinarum series comprehendit, quia suspendit terram in nihilo . Quid nobis discutere, utrum in aere pendeat, an super aquam, ut inde nascatur controversia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam? Aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam gravis ruina terrarum? Aut quomodo ei maris unda non cedat, et in latera ejus sese loco suo mota diffundat? Multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt, et mole sua immobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde ex omni parte protendat. de quo satis putamus dictum a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficere uideremus. Sed quia his occupari infruc̃tuosũ negotiũ est: ad illa magi
intendamus animũ. in quib uitȩ sit ꝓfectus aeternȩ: Oequalitate igitur ⁊ sub¬
stantia cȩli: satis est ea ꝑmere quȩ inysaiȩ scriptis repperimusꝰ qui mediocribus
& usitatis sermonib qualitatem naturȩ cęlestis expressit dicens. quod firmauerit
celum sicut fumũ: subtilem eius naturam nec solidam cupiens declarare. Adspeci¬
em quoq eiꝰ habundat. quod ipse decęli firmam̃to locutus. est. quia fecit ds̃ cȩlum
sicut cameram. quod intra cęli ambitũ uniu̾sa claudantur: quȩ uel in mari gerũ¬
tur. & terris. Quod similit̾ significat᷑: cumlegitur quia cȩłu dñs extendit. Eaeten¬
ditur enĩ uł quasi pellis adtab̾nacula habitationesq scõꝵs: uel quasi liber. ut pluri¬
morũ seribantur nomina: qui ap̃i grãm fide ꝙ deuotione merunt. Quibus dicitur.

Expanded text:
proficere uideremus. sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis proficere uideremus. sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis intendamus animum in quibus uitae sit profectus aeternae. De qualitate igitur et substantia caeli satis est ea promere quae in Esaiae scriptis repperimus, qui mediocribus et usitatis sermonibus qualitatem naturae caelestis expressit dicens quod firmauerit caelum sicuti fumum, subtilem eius naturam nec solidam cupiens declarare. ad speciem quoque eius abundat quod ipse de caeli firmamento locutus est quia fecit deus caelum sicut cameram, quod intra caeli ambitum uniuersa claudantur, quae uel in mari geruntur et terris. quod similiter significatur, cum legitur, quia caelum deus extendit. extenditur enim uel quasi pellis ad tabernacula, habitationes sanctorum, uel quasi liber, ut plurimorum scribantur nomina, qui Christi gratiam fide et deuotione meruerunt, quibus dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
u scd̾o die firmam̃tũ fecerit. quo discreuit aquam quȩ subcęlo ẽ. ⁊ aquã quȩ suꝑ cȩłu:
tamen satis sufficit. adp̃sentem adsertionẽ quod in pͥncipio cȩłi fecerit: unde p̾roga¬
tiua generationis caussa ⁊ t̾ram fecerit. inqua ess& generationis substantia. Inhis enĩ
quat tuor illa elementa creata sunt: exquib generantur. omĩa ista quȩ mudi sunt.
Elementa aute quattuoꝵ aer. ignis. aqua. & t̾ra: quȩ in omĩb sibi mixta siut.
Si quidem & interra ig̃e repperies qui exlapidibus iferro frequent̃ excutitur:
⁊incelo cũsit ignitus. ꝙͦ micans fulgentib stellis polus. aqua. ẽẽ. possit in telligiꝰ.
quȩ uł supra cęlu est. uel de illo suꝑiore loco. in terram largo frequent imbre
dimittitur. Quȩ pluribus colligere possemus: siqu̾id adędificationẽ ȩccłȩ ista

Expanded text:
et secundo die firmamentum fecerit, quo discreuit aquam quae sub caelo est et aquam quae super caelum, et secundo die firmamentum fecerit, quo discreuit aquam quae sub caelo est et aquam quae super caelum, tamen satis sufficit ad praesentem adsertiouem quod in principio caelum fecerit, unde praerogatiua generationis et causa, et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. in his enim quattuor illa elementa creata sunt, ex quibus generantur omnia ista quae mundi sunt. elementa autem quattuor, caelum ignis aqua et terra, quae in omnibus sibi mixta sunt, siquidem et in terra ignem repperias, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur, et in caelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aqua esse possit intellegi, quae uel supra caelum est uel de illo superiore loco in terram largo frequenter imbre demittitur. quae pluribus colligere possemus, si quid ad aedificationem ecclesiae ista
Abbreviated transcription (Latin):
dtixit auẽtorem omnium: ⁊ maiestate sua continentem omĩa. Et adromanos depa
uniuersorũ: id exuoluntate eius & potestate. Omĩa enĩ ex eius uoluntate coe¬
perunt:: quia unus ds̃ pater exquo omia. Et enĩ tamquã exsuo fecit: qui unde
uoluit fecit. ꝑipsum continuatio: finis inipsum x ipso gͦ materiaꝰ ꝑipsum oꝑatio.
quȩligauit atq constrinxit uniu̾sa in ipsumꝰ quia &̧ quãdiu uult omĩa eiꝰ uirtu¬
te manent. atq consistunt: & finis eoꝵ indĩ uoluntate recurrit. &euiũ arbitrio
resoluuntur. I n pͥncipio itaq temporis: cęłu ⁊ t̾ram ds̃ fecit. Tempus enĩ abhoc mũdo:
nonante mundũr Oies aut̃ tẽporis portio est: non pͥncipiũ. Et quã quã leccionis seriȩ.
possimus adstruere. quod pͥmo. diem fecerit dñs & noctem. quȩ sunt uices tẽporumͥ

Expanded text:
dixit auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de padixit auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de pauniuersorum, id est ex uoluntate eius et potestate — omnia enim ex eius uoluntate coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex suo fecit, qui unde uoluit fecit, — per ipsum continuatio, finis in ipsum. ex ipso ergo materia, per ipsum operatio, quae ligauit atque constrinxit uniuersa, in ipsum, quia et quamdiu uult omnia eius uirtute manent atque consistunt et finis eorum in dei uoluntatem recurrit et eius arbitrio resoluuntur. I In principio itaque temporis caelum et terram deus fecit. tempus enim ab hoc mundo, uonlion ante mundum, dies autem temporis portio est, non principium. et quamquam lectionis serie possimus astruere quod primo diem fecerit dominus et noctem, quae sunt uices temporum,
Abbreviated transcription (Latin):
esse corporeus: Sed si queris splendorem dĩ: filius. ẽ. ymago dĩ inuisibilis. ꝗͣliꝰ
pat̾nȩ : atq eius ymago substantię. Inpͥncipio inquit fecit ds̃ cȩłu & terram. Et¬
factus est ergo mundus: ꝙ coepit e̾ẽ qui non erat. Uerbũ aut̃ e̾i in pͥncipio erat:
ꝙ erat semꝑ.Sed giam angł̃i. dominationes. & potestates. ꝙsi ali quando coeper̃.:
erant tamen iam quãdo hic mundus est factus. Omĩa namq creata ꝙ condita sunt.
uisibilia & inuisibilia: siue. sedes. siue dominationes. siue pͥncipatus. siue potestates.
Omĩa inquit pipsum: & imipso creata sunt. Puid mipso creatas Quia ipse e.
heres patris eo quod apatre in ipsum transierit hereditas: ficnt pat dieit. Poseesa
ie: & dabo tibi gentes hereditatem tuam. Quȩ tamen hereditas apatre transiuit
infiliu s & inpatre reuertitur afilio. E gregie itaq apostolus. ꝙ hoc loeo filium

Expanded text:
esse corporeus? sed si quaeris splendorem dei, filius est imago dei inuisibilis. qualis esse corporeus? sed si quaeris splendorem dei, filius est imago dei inuisibilis. qualis paternae, atque ejus imago substantiae. In principio, inquit, fecit Deus coelum et terram. Factus est ergo mundus, et coepit esse, qui non erat: Verbum autem Dei in principio erat, et erat semper. sed etiam angeli, dominationes et potestates etsi aliquando coeperunt, erant tamen iam, quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inuisibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio. egregie itaque apostolus et hoc loco filium
Abbreviated transcription (Latin):
quia gentiles pleriq qui coȩternũ do mundum uolunt esse. quasi adumbrati¬
onem uirtutis diuinȩ asserunit. ꝙiam sua sponte subsistere. Et quã uis causam
eius dm̃ esse fateantur: causa tamen factũ uolunt non exuoluntate ⁊ dispositio¬
ne sua: sedita ut causa umbrȩ corpus est. Adhȩr& enĩ umbra corpori. & ful¬
gor lumini: naturali magis societate. quã uoluntate arbitrii. Pulchrȩ ergo
ait mox ses. quia fecit ds cęłu ꝙ terram. Non dixit quia sub esse fecit: non dixit
quia causam mundo ut esset prȩbuit. s fecit: qͣsi bonus quodforet. utile. qͣsi
sapiens quod optimũ iudicabat: quasi omp̃s quod amplissimũ prȩuidebat.
uomodo aut̃ quasi umbra ẽẽ poterat ubi corpus ñ erat: cũ in corpore di corpo¬
rea adumbratio esse non possit: Quomͦ &iam incorporei luminis splendor possit

Expanded text:
quia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt esse quasi adumbratiquia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt esse quasi adumbrationem uirtutis diuinae, adserunt etiam sua sponte subsistere. et quamuis causam eius deum esse fateantur, causam tamen factum uolunt non ex uoluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae corpus est, adhaeret enim umbra corpori et fulgur lumini naturali magis societate quam uoluntate arbitra. pulchre ergo aitMoysesquia fecit deus caelum et terram. non dixit quia subesse fecit, non dixit quia causam mundo ut esset praebuit, sed fecit quasi bonus quod foret utile, quasi sapiens quod optimum iudicabatindicabat, quasi omnipotens quod amplissimum praeuidebat. quomodo autem quasi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei dei corporea adumbratio esse non potest? quomodo etiam incorporei luminis t splendor possit
Abbreviated transcription (Latin):
hic mundus diuinȩ specimen oꝑationis: quia dum opus uidet᷑. p̃fertur oꝑator.
Namq ut istarũ artiũ aliȩ surit actuosȩ quȩ sunt in corporis motu. aut sono
uocis: cessauit motus aut sonus: nichil suꝑfuit nec remansit spectantib uł au¬
dientibus: aliȩ theoreticȩ. quȩ uigorem mentis exerceant l: aliȩ huiꝰ modi ut
cessante quoq oꝑationis offitio operationis munus appareat. ut edificatio.
atq teatura: quȩ &iam tacencente artifice peritiam eiꝰ ostendant. ut oꝑa¬
tori operis sui testimonium suffragetur. similit̾ &iam hic mundus diuinȩ
maiestatis insigne est: ut ꝑipsum dĩ sapientia manifestetur. Quẽ uidens ꝓ¬
phȩta. simul ⁊ adinuisibilia occulos mentis adtollens: ait. Quã magnifica¬
ta sunt oꝑa tua dñe: omia insapientia fecisti. Nec otiose ubiq factum legimus:

Expanded text:
hic mundus diuinae specimen operationis, quia dum opus uidetur, praefertur operator. hic mundus diuinae specimen operationis, quia dum opus uidetur, praefertur operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit nec remansit spectantibus uel audientibus —, aliae consultius, quae uigorem mentis exerceant, aliae huiusmodi, ut cessante quoque operationis officio operis munus adpareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice peritiam eius ostendant, ut operatori operis sui testimonium suffragetur: similiter etiam hic mundus diuinae maiestatis insigne est, ut per ipsum dei sapientia manifestetur. quem uidens propheta simul et ad inuisibilia oculos mentis adtollens ait: quam magnificata sunt opera tua, domine! omnia in sapientia fecisti. Nec otiose utique factum legimus
Abbreviated transcription (Latin):
impleta. Sunt ergo & qui pͥncipium nonꝰ tempore accipiant. sed ante tempus:
et cȩfaleon. uł capud ut dicamus latine quasi summã oꝑis. quia rerũ usibiliũ
sumitra. cȩłu & t̾ra est. Quȩ non sołu admundi huiꝰ spectare uidentur ornatum:
sed &iam ad indicium rerũ inuisibilium: & quoddam argumentũ eor quȩ non¬
du uident᷑: ut est illud ꝓphȩticũ. Qeli enarrant głam dĩ: & oꝑa manuum eius
adnuntiat firma̾mentũ. Quod secutus apłs: aliis uerbis in eadem conclusit sen¬
tentia dicens. quia in uisibilia eiꝰ ꝑea quȩ facta sunt in telliguntur. Nuctorem e¬
nim angeloꝵ. & dominationũ. & potestatũ. facile in telligimus eũ: qui momento
imperii sui. hanc tantam pulchritudinem mundi exnichilo fecit esse qͦnon erat
& non de exstantib aut reb aut causis. donauit habere substantiam. Est gͦ

Expanded text:
impleta. Sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante tempus, impleta. Sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante tempus, καὶ κεφαλαῖον vel caput; ut dicamus Latine quasi summam operis; quia rerum visibilium summa coelum et terra est, quae non solum ad mundi hujus spectare videntur ornatum, sed etiam ad indicium rerum invisibilium, et quoddam argumentum eorum quae non videntur, ut est istud propheticum: Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus adnuntiat firmamentum. quod secutus apostolus aliis uerbis in eandem conclusit sententiam dicens: quia inuisibilia eius per ea quae facta sunt intelleguntur. auctorem enim angelorum et dominationum et potestatum facile intellegimus eum qui momento imperii sui hanc tantam pulchntudinempulchritudinem mundi ex nihilo fecit esse, quae non erat, et non extantibus aut rebus aut causis donauit habere substantiam. est enim
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Quiuere ꝙ sed̃m diuiniͣte est initiũ omnium. quia nemo ante ipsum
a finis. quia nemo ultra ipsum. Et scđ̾m eugłmi. in itium est uiarũ dm̃ ino
sunt : ⁊ sine ipso factũ est nichil. Quod factum. e in ipso uita. est. quia in ipso
constat omi ab ⁊ ipse ẽ pͥmogenitus om̃is creature : siue quia ante oniras ere¬
acurar suae quia sces qͦuia pͥmogeniti scĩsunt: ut pͥmogenitus israbelir
Non quia ante om̃s: sedqͥa sanctior ceteris. Ses aut̃ dñs supͣ ouine ereadurã
& scđm corporis susceptionẽ s: quia solus sine peccato. solus sine uanitate. Uiĩs
autẽ creatura: subiecta uanitati est. Possumꝰ ꝙiam intelligere. in principio
fecit ds̃ cełu ꝙ terram. id÷ ante tempus: sicut initium uię nondum uia
& initium domus nondu domus. Meniq alii dixerunt. in caefaleon. quasi
in capite : quo significatiur inbreui ꝙin eriguo mom̃to suma opationis

Expanded text:
uobis. qui uere et secundum adpetens est initium omnium, quia nemo ante ipsum, uobis. qui uere et secundum adpetens est initium omnium, quia nemo ante ipsum, et finis, quia nemo ultra ipsum est. secundum euangelium initium est uiarum domini il quod factum est: in ipso, quiainquia ipso constant omnia et ipse est primogenitus totius creaturae, siue quia ante omnem creaturam, siue quia sanctus, quia primogeniti sancti sunt, ut primogenitus Istrahel, non quia ante omnes, sed quia sanctior ceteris. sanctus autem dominus super omnem creaturam et secundum corporis susceptionem, quia solus sine peautem creatura subjecta vanitati est. 16. Possumus etiam intelligere: In principio fecit Deus coelum et terram; id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et initium domus nondum domus. Denique alii dixerunt, ἐν κεφαλαίῳ quasi in capite, quo significatur in brevi et in exiguo momento summa operationis
Abbreviated transcription (Latin):
aus ꝙ imperiis tuĩs. Nec iam seruie ei. uł terrenis huiꝰ corporis passionib. uel dep̃¬
uate mentis errorib: qui demersa omni malicia uice plumbi. bonis operib dextra
leuaq munitus in offenso scłi huius freta studȩ transire uestigio. In libro quoq qui
lnscr ibitur denumeris: ait seriptura. E nitium nationũ amalech &semen eiꝰ
peribit. Et utiq non omnium nationũ primus. ẽ. amalech. Sedquia ꝑint̃pre¬
tationẽ amalech re& accipitur iniquoꝵ iniqui aut̃ gentes sunt: uide ne
pͥncipem mundi huius accipere debeamus. qui imꝑat nationib uoluntatem
suam facientibus: cuius semen peribit. Senen aute eius: impii ꝙinfideleco
it ullua eit. Ego su primus. ꝙ nouissimus: initium ifinis. Et illud in euangłio
precipue  quod in terrogatus dñs quis esset. respondit. Initium: qui & laquor

Expanded text:
tuis et imperiis tuis. nec iam seruiet ei uel terrenis huius corporis passionibus uel deprtuis et imperiis tuis. nec iam seruiet ei uel terrenis huius corporis passionibus uel deprauatae mentis erroribus qui demersa omni malitia uice plumbi bonis operibus dextra laeuaque munitus inoffenso saeculi huius freta studet uestigio transire. in libro quoque, qui scribitur de Numeris, ait scriptura: initium nationum Amalech et semen eius peribit. et utique non omnium nationum primus est Amalech, sed quia per interpretationem Amalech admoneat accipitur iniquorum, iniqui autem gentes sunt, uide ne principem huius mundi accipere debeamus, qui imperat nationibus uoluntatem suam facientibus, cuius semen peribit. semen autem eius impii et infideles utillud est: ego sum primus et nouissimus, initium et finis et illud in euangelio praecipue, quod interrogatus dominus quis esset respondit: initium quod et loquor
Abbreviated transcription (Latin):
eni soncipuni antu. principium esse generationis: xipsaen generationẽ mollioribus
eiui iͦ souereqr eñĩ possent tenera rerũ eadidia. aut asperioris laborem tolerare
frigorisuert torrentis estus in iuriam sustinere. Simul illud aduertere lico. da
suisononcurrit. ut es tempore uideatur in hane generationẽ ͥ atq in hos usus in¬
qrasus tributus.: quo tempore exhac generatione ingenerationẽ legitimus.s. tran¬
cha celcoraturꝰ hoc est animarũ transitus auitis adiurtutem: apassionib carniᷤ
a agam sobrietatẽq mentis: amalitiȩ nequitieq fermento. adueritatẽ &sinceri¬
tatem si egenerats itaq dicitur. Mensis hic uobis inttium mensiũ . ꝓͥmus.ẽ. uobis
in mensib anit Dercłiquid enĩ & deserit qui abluitur. intelligibilem illum pbara¬
onem pͥncipem istius mundi dicens. brenuntio tibi diabole. e angis tius ⁊ operib

Expanded text:
enim principium anni principium esse generationis et ipsam generationem mollioribus enim principium anni principium esse generationis et ipsam generationem mollioribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut torrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adhinnire licet, quia iure concurrit, ut eo tempore uideatur in hanc generationem atque in hos usus ingressus tributus, quo tempore ex hac generatione in regenerationem legitimus est tran Christi pascha celebratur, hoc est animarum transitus a uitiis ad uirtutem, a passionibus carnis ad gratiam sobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad ueritatem et sinceritatem. regeneratis itaque dicitur: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni. derelinquit enim et deserit qui abluitur intellegibilem illum Pharao, principem istius mundi, dicens: abrenuntio tibi, diabole, et operibus
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat:: germin& terra herbam foetu seminans semen scđm genus: & scđm simi¬
litudinem: & lignũ fructiferũ faciens fructũ. Et statim ꝓduccit terra herbam
foeni: ꝙ lignũ fructiferũ. In quo nobis & moderationis ꝑpetuę diuira ꝓuidentia. &
celeritas terrȩ germinantis: ad estimationẽ uernȩ suffragat᷑ ȩtatis. Nã &si quocũq
tempore. ⁊ do iubere promptũ fuit & terrenȩ oboedire naturę: ut inter hib̃nas
glaties & hi emales prumas. cȩlestis imꝑii fotu germinans t̾ra fenũ ꝓducere: non
erat tamen dispositionis aeternę. rigido stricta gelu. in uirides subito fructus la¬
aare arua: atq horrentib prinnis florulenta miscere. Ergo ut stenderet scrip¬
tura ueris tempora in constitutione mundi: ait. Nensis hic uobis in itium m̃siumꝰ
pmuis ẽ. uobis in mensib amui: primũ mensem. ueriũ temns aoel anosro torusit

Expanded text:
dixerat: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et secundum simidixerat: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et secundum similitudinem et lignum fructiferum faciefaeni et lignum fructiferum, in quo nobis et moderationis perpetuae diuina prouidentia et celeritas terrae germinantis ad aestimationem uernae suffragatur aetatis. nam etsi quocumque tempore et deo iubere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas glacies et hiemales pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, ait: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni, primum mensem uernum tempus adpellans. decebat
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinȩ sicut. ẽ. illua: initiũ sapientiȩ. timor d̾ni: qm̃ quitim& dnm declinat ab
erroreꝰ ꝙ aduirtutis semitã uias suas dirigit. Nisi enĩ quis timuerit dm: non potest
renuntiare peccato. Quod ȩque &iam deillo possumus accipere: mensis hic initiũ
mensiũ erit uobis: quam uis & detempore istud accipiatur. quia depascha dni loque¬
batur: quodueris initio celebratur. In hoc ergo pͥncipio mensiũ: cȩłu & terrã fecit.
Quod inde mundi capi oportebat exordiũ: ubi erat oportuna om̃ĩb uerna tẽꝑies.
Ana̾c & arnͥs mundi initiũ nascentis exp̃sũit: ut post hib̾nas glacies. atq hiemales
ealigines. serenior solito uerni temporis spͥendor eluceat. SMedit ergo formam
futuris annoꝵ irriculis mundi pͥmus exortus: ut ea lege annoꝵ uices surgerent:
atq initio cuiusq anni. ꝓducer& terra noua seminũ germina: quo pͥmo dñs ds

Expanded text:
ciplinae, sicciplinae, sicrtutis semitam uias suas dirigit. nisi enim quis timuerit deum, non potest renuntiare peccato. quod aeque etiam de illo possumus accipere: mensis hic initium mensuum erit uobis, quamuis et de tempore istud accipiatur, quia de pascha domini loquebatur, quod ueris initio celebratur. in hoc ergo principio mensuum caelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium. ubi erat oportuna omnibus uerna temperies. unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hibernas glacies atque hiemales caligines serenior solito uerni temporis splendor eluceat. dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum uices surgerent atque initio cuiusque anni produceret terra noua seminum germina, quo primum dominus deus
Abbreviated transcription (Latin):
placere ͥ quod facias. Et eni ad conferendu hominib subsidiũ: maxime ꝓuoeata᷑.
Est ꝙiam uirtus diuina: quȩ hac excpͥmit᷑. appellatione. Adtempus refertur.
siuelis dicere in quo tempore. ds fecit cȩłu ꝙ terram: id ẽ. in exordio mundi ꝙͣ do
fieri coepit. sicut ait sapientia. Cum parar& cęłu: cũ illo eram. Adnumerũ aut̃
si referas: ita conuenit ut accipias. In pͥmis. fecit dĩ cęłu & t̾ram: deinde colles re.¬
gionis. fines in habitabiles. Uelsic. Antei eliquas uisibiles creaturas. diem. noctem
ligna fruetifera. animantiũ genera diuersa: cęłu & terram fecit. Si uero ad fundam̃tũ
referas: pͥncipiũ terrȩ fundamentũ esse legistil dicente sapientia. Quando fortia fatie¬
bat: fundamenta terrȩ: eram poenes illũ cõponens. Est ꝙiam bonȩ pͥncipiũ dis¬

Expanded text:
st deo placere quod facias; etenim ad conferendum hominibus subsidium maxime prouocamur. st deo placere quod facias; etenim ad conferendum hominibus subsidium maxime prouocamur. est etiam uirtus diuina, quae hac exprimitur adpellatione. ad tempus refertur, si uelis dicere in quo tempore deus fecit caelum et terram, id est in exordio mundi, quando fieri coepit, sicut ait sapientia: cum pararet caelos, cum illo eram. ad numerum autem si referamus, ita conuenit, ut accipias: inprimis fecit caelum et terram, deinde colles regiones fines inhabitabiles uel sic: ante reliquas uisibiles creaturas, diem noctem ligna fructifera animantium genera diuersa, caelum et terram fecit. si uero ad fundamentum referas, principium terrae fundamentum esse legisti dicente sapientia: quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. est etiam bonae principium dis
Abbreviated transcription (Latin):
cio ii untui isseriuit qͣ ir eatori om̃ium sotiant atq equalem esse disputant creaturromn.
corpusq materiale mundi inuisibili illi atq in accessibili naturę diuinȩ coniun¬
gendũ putanit: cum presertim scd̃m suam sententiã nonpossint negare. qm̃ cuiꝰ par¬
tes corruptioni ꝙ mutabilitati subiacent. huitis necesse est unuersitatem hisdem pas¬
sionib quib ꝓpriȩ porciones eius sunt obnoxiȩ subiacere: Pric̾ipiũ igitur esse docet.
quidicit. Anprincipio fecit as cęłu & t̾ram. Principiũ aut adtẽpus refertur. aut adnu¬
meruꝰ aut adfundamentũ ͥ quomodo in ȩdificanda domo. in itium fundamentũ. ẽ.
Principiũ quoq conuersionis & deprauationis dici posse: scriptitrarũ cognoscimus auc¬
toritate. Est & pͥncipiũ arcis. ars ipsa: exqua artificũ diuersorũ de in ceps coepit
operatio. Est &iam pͥncipiũ bonoꝵ operũ: finis obtimus: ut miscdĩȩ pͥnclũ ẽ. do.

Expanded text:
deo mundum adserunt et creatori omnium sociant atque aequalem esse disputant creaturam corpusque materiale mundi inuisibili illi atque inaccessibili naturae diuinae coniungendum putant, cum praesertim secundum suam sententiam non possint negare quoniam cuius partes corruptioni et mutabilitati subiacent, huius necesse est uniuersitatem isdem passionibus quibus propriae portiones eius sunt obnoxiae subiacere? ! Principium igitur esse docet qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram. principium aut ad tempus refertur aut ad numerum aut ad fundamentum, quomodo in adcurrit domo initium fundamentum est. principium quoque et conuersionis et deprauationis dici posse scripturarum cognoscimus auctoritate. est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diuersorum deinceps coepit operatio. est etiam principium bonorum operum finis optimus, ut misericordiae principium e
Abbreviated transcription (Latin):
trans curritur. Nonsit in nobis comessatio: ȩ̨brietas: cubile. in pudititia Non dica¬
mus. Tenebrȩ & parietes operiunt nos. & quisscit si uidebit altissimus: Sed
sit in nobis amor lucis. & cura honestatis: ut tamquã in die ambulantes: oꝑa
nostra coram do. lucere cupiamus. cui est honor. laus. gła. & potestas. cum

Expanded text:
transcurritur. Non sit nobis commessatio, ebrietas, cubile, impudicitia. Non dicatranscurritur. Non sit nobis commessatio, ebrietas, cubile, impudicitia. Non dicamus: Tenebrae et parietes operiunt nos, et quis scit si videbit Altissimus? Sed sit in nobis amor lucis, et cura honestatis, ut tamquam in die ambulantes, opera nostra coram Deo lucere cupiamus, cui est honor, laus, gloria, potestas, cum
Abbreviated transcription (Latin):
signifi care: quam scłoꝵ successiones aliquas definire. Quia dies d̾ni magnus. ꝙ p̃¬
clarus. & alibi. Ut quid nobis querere diem dñi Et hȩc tenebrȩ: & nonlux.
Manifestum est enim. quod male consciis ꝙ indĩgnis. dies ille tenebrosus
sit: quo fulgebit in nocentia: & mens noxia. cruciabitur. Cȩterum quod sine
interpolatione noctium. & successione tenebrarum dies ꝑpetuus ille remune¬
rationis ȩternȩ futurus sit: scriptura nos doca Pulchre autem uicem utrãq
unũ dicturus diemꝰ. matitino eum fine conelusit: ut & aluce in choare dien
docer& ⁊ inlucem desinere Non enim est iñtegrum diei tempus ꝙ noctis:
nisi fuerit expletum. Unde & nos semꝑ quasi : indie honestȩ ambulemue d:¬
ꝙ abiciamus opera tenebrarum. N octem enim adquietem corporis datam eẽ
cognoscimus. non ad muneris alicuius & operis functionem. quȩ somno & obliuione

Expanded text:
significare quam saeculorum successiones aliquas definire — quia dies domini magnus et prsignificare quam saeculorum successiones aliquas definire — quia dies domini magnus et praeclarus et alibi: ut quid uobrsuobis quaerere diem domini? et hic tenebrae et non lux; manifestum est enim quod male consciis et indignis dies ille tensit, quo fulgebit innocentia, et mens noxia cruciabitur. Caeterum quod sine interpolatione noctium, et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit, Scriptura nos docet 38. Pulchre autem vicem utramque unum dicturus diem, matutino cum fine conclusit, ut et a luce inchoare diem doceret, et in lucem desinere. Non enim est integrum diei tempus, nisi et noctis fuerit expletum. Unde et nos semper quasi in die honeste ambulemus, et abjiciamus opera tenebrarum. Noctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscimus, non ad muneris alicujus vel operis functionem, quae somno et oblivione
Abbreviated transcription (Latin):
Dies annors meo Non dirit e noctes. Ande aduertiarsi ea qͥ murie ur
specia storatra duntur: uin statiusse legs in posterum. Principium
ores dilis uri dt est liat lime facta et luor. Ruis diei qu espee lam le¬
quens diesi sor noctis fine succedit Sententia dettem ꝙ euidens qua
quem prieno unoetit ⁊nceni ⁊ secundo uo caurh heneboras nocte teftio¬
ne definiatur. Mesi diceret. Uiginti quat tuor horarĩi mensura: unius diei
tempus est. Sicut enim uirorum generatio computat᷑. & in telligitur &iam
feminarum. quia nectuntur scda potioribus: ita &iam dies numerantur. ⁊ no¬
ctes estimantur adiunctȩ. Sicut igitur circuitus unus: ita unus diesNam ple¬
riq &iam ebdomadam unam. unũ diem dicunt : quo d inse quasi in unũ redeat
diem. & quasi septies inse recurrat. Et autem & circuitus figure. ase inciꝑe:
⁊ inse reuerti. Unde ⁊ scłm unum: in terdum scriptira dicit. Aam & si aliis locies
secula appellat: uidetur magis diuersitates statu um publicoꝵ. uł negotiorum

Expanded text:
dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens, quia diem primo uocauit lucem et secundo uocauit tenebras noctem. praeclne definiantur, ut si diceret: XXIIII horarum mensura unius diei tempus est. sicut enim uirorum generatio conputatur et intellegitur etiam feminarum, quia nectuntur secunda potioribus, ita etiam dies numerantur et noctes aestimantur adiunctae. sicut igitur circuitus unus ita unus dies. nam plerique etiam ebdomadam unam unum diem dicunt, quod in se quasi in unum redeat diem et quasi septies in se recurrat. est autem haec circuitus figura a se incipere et in se reuerti. unde et saeculum unum interdum scriptura dicit — nam etsi aliis locis saecula appellat, uidetur magis diuersitates statuum publicorum uel negotiorum
Abbreviated transcription (Latin):
pia as fecit celu a terra. Nudisti auctorem: aubitare non debes. Hic. ẽ. inquo benedi¬
ceti oesensedee abrahã patrẽ multarũ gentiũ dicens. Benedictus abrahean do sumo.
quisere rsu s ceprans. Et credidit abrabram cͥo: ꝙ ait. Bartendo manũ meam adađm
surur quefecit celu & t̾ram. QLides quia hoc non homo iauenit: si as adñtiauts. Ani
nirũ mo sias qui e sine initio. ititium omĩb dedit: ut quȩ non erant esse in cipe¬
mir. on haisu si ds qui omia urciute sua continc ⁊ in conphensibili maiestate uniũ¬
sa complecttur: fecit hec̃ quȩuiaent᷑: cum &iam illa fecerit. quenon uidentur. Inuisit¬
bilia aipi tns quȩuidentur potiora esse quis nego cũ ea queuidentur tẽporalia sint u¬
bila at̃ qus conuident ir. R uus dubito uods hȩc fecerit. qui pppham locutus ari quis

Expanded text:
quia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benediquia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium dicens: benedictus Abraham deo um et terram. et credidit Abraham et ait: extendo manum meam ad deum summum, qui fecit caelum et terram. uides quia hoc non homo inuenit, sed deus adnuDtiauitadmirum ergo si deus, qui est sine initio, initium omnibus dedit, ut quae non erant esse inciperent. non minim si deus, qui omnia uirtute sua continet et inconprehensibili maiestate uniuersa conplectitur, fecit haec quae uidentur, cum etiam illa fecerit quae non uidentur. inuisibilia autem his quae uidentur potiora esse quis neget, cum ea quae uidentur temporalia sint, aeterna autem quae non uidentur? quis dubitet quod deus haec fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
nesine pͥncipio mundũ esse homines arbitrareñtur. Unde sedauid cum decȩlo ⁊ terra &ma¬
Et pulchre addidit fecitꝰ ne mora iu faciendo fuiise estimaret᷑: ut uł sic intelligerent ho¬
mines quam in comparabilis. operator esset. qui tantum opus breui exiguoq momento suȩ o¬
piraons absoluereꝰ ut uoluntatis effectus sensum tẽporis preuenirȩt. Nemo opantẽ uidit:
sed agnouit operatũ U bi igitur mora. cum legas quia ipse dicit & facta sunt. ipse man¬
dauit e creata sunt: Nec artis igitur usum. nec uirtutis expenditꝰ qui mom̃to sue
uoluntatis. inaiestatem tantȩ oꝑationis impleuit: ut ea quȩ non erant esse faceras ⁊un
uelocit ut neq uoluntas oꝑationi prȩcurrer&: nec oꝑatio uoluntati iraris opus. qris
oenoren. Quis principium canto opi dederiti quis tã cito fecerit: subiecit statim dicens.

Expanded text:
ne sine principio mundum esse homines arbitrentur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et mane sine principio mundum esse homines arbitrentur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et maet pulchre addidit fecit, ne mora in faciendo fuisse aestimaretur, ut uel sic intellegerent homines quam incomparabilis operator esset, qui tantum opus breui exiguoque momento suae operationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis praeueniret. nemo operantem uidit, sed agnouit operatum. ubi igitur mora, cum legas: quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandauit et creata sunt? nec artis igitur usum nec uirtutis expedit qui momento suae uoluntatis maiestatem tantae operationis inpleuit, ut ea quae non erant esse faceret tam uelociter, ut neque uoluntas operationi praecurreret nec operatio uoluntati. miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito fecerit: subiecit statim dicens
Abbreviated transcription (Latin):
auctorem am exprimendu putaiat. N duertit enĩ uir plenus prudentiȩ: quod uisibilium
atq inuisibilium substantiarũ & causas rerum mens sola diuina contineat: non ut phylo¬
sophi disputant. ualidiorẽ athomoꝵ complexionẽ ꝑseuerantiȩ iugis prȩstare causam.:¬
& iudicauit quod telam araneȩ tererent. qui sic minuta & in substantiua principia
cȩlo ac terris darent.Quȩ ut fiortuito coniungerent᷑. ita fortuito actemere dissoluerent᷑:
nisi insui gub̃natoris diuina uirtute constarent᷑. Nec in merito gub̃natorem nesciunt. qui
non nouerunt dm̃: ꝑquẽ om̃ia reguntur & gubnãtur. Sequam᷑ ergo eum. qui & aetorem
nouit & gubernatorẽ: nec uanis abducatt᷑i opinionib. In pͥncipio inquit. Quã bonꝰ ordo
ut illud primũ adserer& quod negare consuerunt: & cognoscerent pͥncipiũ esse mundi:

Expanded text:
auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim uir plenus prudentiae quod uisibilium auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim uir plenus prudentiae quod uisibilium atque inuisibilium substantiam et causas rerum mens sola diuina contineat, non ut philosophi disputant ualidiorem atomorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiua principia caelo ac terris darent, quae ut fortuito coniungerentur ita fortuito ac temere dissoluerentur, nisi in sui gubernatoris diuina uirtute con- \'starent. nec inmerito gubernatorem nesciunt qui non nouerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negare consuerunt et cognoscerent pnncipiumprincipium esse mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
sumo do locutusꝰ neq iti speciȩ. neq ꝑenignrata. sed clara atq ꝑspicua p̾sentiȩ diuinȩ dig¬
nationȩ donatus: His itaq moyses aꝑ ut ossuũ. & effudit quȩ in eo dns loquebatur scđm qͦd
ei diaerat. cũ eum adpharaonẽ regem diriger&. Uade. & ego aperiam os tuum: ⁊ instruante
quid debeas loqui. Et enĩ si quod depopło dimit tendo dicer& ado acceperat. quãto magie⁊
quod decelo loqueret᷑: ⁊ Deniq non in ꝑsuasione humanȩ sapientiȩ nec inphilosophiȩ si mulato¬
riis disputationib: sed inostensione sp̃s n⁊uirtutis. tamquã testis diuini oꝑis ausus ẽ. dicere. In
pͥncipio fȩcit as̃ cȩłũ ⁊t̾ram. Non ille ut athomorũ concursione mundus coir&ꝰ. serum atq otiosũ
expectauit negotium. neq discipuli quendã materiȩ quã contenplando mũdũ posses efficere: sed

Expanded text:
deo summo locutus, neque in specie neque per aenigmata, sed clara atque perspicua praesentiae diuinae digdeo summo locutus, neque in specie neque per aenigmata, sed clara atque perspicua praesentiae diuinae dignatione donatus. is itaque Moyses aperuit os suum et effudit quae in eo dominus loquebatur secundum quod ei dixerat, cum eum ad Pharao regem dirigeret: uade et ego aperiam os tuum et instruam te quid debeas loqui. etenim si quod de populo dimittendo diceret a deo acceperat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique non in persuasione humanae sapientiae nec in philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam testis diuini operis ausus est dicere: in principio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum expectauit negotium neque discipulum quendam materiae, quam contemplando mundum posset effingere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tauit tamen dicendum. qͥd exaqua constarent om̃ia. ut tͥales dͥocit. Ecit cum esset in aula edu¬
catiis regia: maluit tam̃ ꝓamore iusticiȩ subire exiliam uoluntariũ: quã in tyrannts fastigio
pereati ꝑfunctionẽ delitus adquirere. Seniq priusquã adpopuli liberandi. munꝰ uocaretur:
naturali ȩquitatis studio ꝓuocatus: accipientẽ in iuriam lepopularib suis ultus: in uiĩȩ
sese decdit uolliptatiq eripuit: atq omnis regiȩ domus declinanis tumultus: insecretũ ȩhopiȩ
se contulit. ibiq acȩteris negotiis remotus totum diuinȩ cognitioni animũ intendit: ut głam
dĩ uiderꝙ facie adfaciem. Qui testificatur scriptura: quia nemo surrexit amplius ꝓpħa in is.¬
rahel sicut moyses. qui seiuit adñm facie adfaciem: non in uisione. neq in somno. s os ad os. cum

Expanded text:
tauit tamen dicendum quod ex aqua constarent omnia, ut Thales dicit, et cum esset in aula edutauit tamen dicendum quod ex aqua constarent omnia, ut Thales dicit, et cum esset in aula educatus regia, maluit tamen pro amore iustitiae subire exilium uoluntarium quam in tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis adquirere. denique priusquam ad populi liberandi munus uocaretur, naturali aequitatis studio prouocatus accipientem iniuriam de popularibus suis ultus inuidiae sese dedit uoluptatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopiae se contulit ibique a ceteris negotiis remotus totum diuinae cognitioni animum intendit, ut gloriam dei uideret faciem ad faciem. cui testificatur scriptura quia nemo surrexit amplius propheta in Istrahel sicut Moyses, qui sciuit dominum faciem ad faciem, non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum
Abbreviated transcription (Latin):
moyses hos hominũ errores fore. & iam forte aepisse in exordio sermonis sui
uniuersoꝵ sicut ĩ euuangelio dĩ filiꝰ dicentib tu quis es. respondit. initiũ qđ &
loquor uobis. & ipsũ dedisse gignendis reb initiũ. & ipsũ eẽᷤ creatorẽ mundi
non idȩa quadã duce imitatorẽ materis exqua ñ ad arbitriũ suũ sed ad
spetiem ꝓpositã sua oꝑa formare Tulchre quoq ait. in pͥncipio fecit: ut in comp̃hensibilẽ celeri¬
tatem operis exprimer& cum effectũ pͥus oꝑationis impletȩ. quam inditiũ ceptȩ explicausset.
Quis hoc dicat: aduertere debemus. Moyses utiq ille eruditus. in om̃i sapientia egptiorũ quẽ
afiumine collectu filia pharaonis ut filium dilexit: &subsidis regalib fultum: omĩb secularis
prudentie disciplinis informari atq instrui desiderauit. Iui cum deaqua nom̃ acceperit: non pu¬

Expanded text:
Moyses hos hominum errores fore et iam forte coepisse in exordio sermonis sui Moyses hos hominum errores fore et iam forte coepisse in exordio sermonis sui uniuersorum, sicut in euangelio dei filius dicentibus: tu quis es? respondit: initium quod et loquor uobis, et ipsum dedisse gignendi rebus initium et ipsum esse creatorem mundi, non idea quadam duce imitatorem materiae, ex qua non ad arbitrium suum, sed ad speciem propositam sua opera conformaret. pulchre quoque ait: in principio fecit, ut inconprehensibilem celeritatem operis exprimeret, cum effectum prius operationis inpletae quam indicium coeptae explicauisset. quis hoc dicat aduertere debemus. Moyses utique ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum, quem de flumine collectum filia Pharao ut filium dilexit et subsidiis regalibus tultumfultum omnibus saecularis prudentiae disciplinis informari atque instrui desiderauit. qui cum de aqua nomen acceperit, non pu
Abbreviated transcription (Latin):
unũ mũdũ asserit. ali innumerabiles dicunt ẽẽ mundos ut scripsit democritꝰ. cui plu¬
rimũ de fisicis auctoritatis uetustas detulit. ipsũq munã sẽꝑ fuisse & fore aristoti¬
les usurpat dicere. C ontra autẽ plato ñ seꝑ fuisse. & sẽꝑ fore presumit astruere.
Plurimi uͦ nec fuisse sc̃ꝑ nec semꝑ fore scriptis suis testificant᷑. Ant̾ has disseꝰ siones
eoꝵ quę potest ẽẽ uera estimatio. cũ alii mundũ ipsũ dm̃ eẽ dicant qđ ei mens diui¬
na ut putant in e̾e̾ uideatur. alii partes eius. ali utrũq in quo nec quȩ figura sit dõꝵ
nec qͥ numerus. nec qͥ locꝰ aut uita possit aut cura cõphendi: Si quidẽ mundi esti¬
matione uolubilẽ. totundũ. ardentẽ. quib dã incitam̃tũ motib sine sensu dm̃ con¬
uenat intelligi. qui alieno ñ suo moti ferat᷑. Unde diuino spũ p̃uidens ses

Expanded text:
unum mundum adserit, alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scribit Democritus, cui pluunum mundum adserit, alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scribit Democritus, cui plurimum de physicis auctoritatis uetustas detulit, ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse et semper fore praesumit adstruere, plurimi uero non fuisse semper nec semper fore scriptis suis testificantur. inter has dissensiones eorum quae potest ueri esse aestimatio, cum alii mundum ipsum deum esse dicant, quod ei mens diuina ut putant inesse uideatur, alii partes eius, alii utrumque? in quo nec quae figura sit deorum nec qui numerus nec qui locus aut uita possit aut cura conprehendi, siquidem mundi aestimatione uolubilem rutundum ardentem quibusdam incitatum motibus sine sensu deum conueniat intellegi, qui alieno, non suo motu feratur. Unde diuino spiritu praeuidens sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ dm̃ & exemplar & materiã sicut plato discipłiq eius. & ea inctir¬
rupta & in creata ac sine initio esse asseuerarent. am̃q ñ tãquã creatorẽ
mater iȩ i tãquã artificẽ ad exemplar hoc ẽ idȩam intendentẽ fecisse
mundũ de materia quã uocant hẏlen que gignendi causas reb omĩb
dedisse asseratur. ipsũ qͦq mundũ in corruptũ nec creatũ. aut factũ esti¬
marent. alii qͦq ut aristotiles cũ suis disputandũ putauit. duo pͥnci¬
pia ponerent. materiã ⁊ speciẽ. & terciũ cũ his qđ oꝑatoriũ
dr̃. cui coͣpeteret cõpetent̃ efficere qđ ad oriundũ pauasset.
Quid igitur tã inconueniens. quã ut ct̃nitatẽ oꝑis cũ dĩ
omp̃is c̃ ungerent ȩt̃nitate. uel ipsũ opꝰ dm̃ cẽ dicerent. ut
celũ & terrã & mare diuiius ꝓsequerent᷑ honorib Ex quo factũ ẽ. ut partes mundi dõs
esse crederent. quãuis de ipso mundo ñ mediocris int̾ eos questio sit. Nã phyragora

Expanded text:
omnium, Deum, et exemplar, et materiam, sicut Plato discipulique ejus; et ea incorrupta, et increata, ac sine initio esse asseverarent: Deumque non tamquam creatorem materiae, sed tamquam artificem ad exemplar, hoc est, ideam intendentem, fecisse mundum de materia, quam vocant hylen, quae gignendi causas rebus omnibus dedisse asseratur: ipsum quoque 2 mundum incorruptum, nec creatum, aut factum existimarent: alii quoque, ut Aristoteles cum suis disputandum putavit, duo principia ponerent, materiam et speciem, et tertium cum iis, quod operatorium r, cui subpeteret competenter efficere quod adoriendum putasset. quid igitur tam inconueniens quam ut aeternitatem operis cum dei omnipotentis coniungerent aeternitate uel ipsum opus deum esse dicerent, ut caelum et terram et mare diuinis prosequerentur honoribus? ex quo factum est ut partes mundi deos esse crederent, quamuis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. nam Pythagoras