comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sta ret supra ubierat puer uenit inquid et stedit ubierat puer Nũ quid ñ dicere ecclamare uidebat᷑ hic
hic ẽ puerquẽ natũ testabara caelo : hic ẽ rex ille magnus quiuenit caelesti imperioregniũ sotar e
terrenũ uere stella haec dominicae. natiuitatis minĩstra quȩ tanto ẽ caldeos obsecuta famulatu ut
in in quirendo xpõ ñ solũ eos moneret ecaelo sed et ducatũ illis p̃beret interris haec stella nũquã ante appo¬
nuit quia tunc eã puer iste creauit et magis aduenientib: p̃uiã deputauit quae ꝑacto obsequiomox ẽẽ desiuit:
didentes autẽ stellã gauisi sunt gaudioma gnoualde. Gaudebant nãq magi ñ inde solũ quo dstellam uideras
et irieoein natum cogoueranit immo quod eos usquȩ ad illum perducebat cuius desiderio ia i¬
dudur accorsi eranit Vnde scriptum est Ib auisi suc it gaudio magauo ualdo ualde

Expanded text:
staret supra ubi erat puer. Venit, inquit, et stetit ubi erat puer. Nunquid non dicere et clamare videbatur: Hic, staret supra ubi erat puer. Venit, inquit, et stetit ubi erat puer. Nunquid non dicere et clamare videbatur: Hic, hic puer quem natum testabar a coelo. Hic est rex ille magnus qui venit coelesti imperio regnum sociare terrenum. Vere stella haec Dominicae nativitatis ministra est, quae tanto est Chaldaeos obsecuta famulatu, ut in inquirendo Christo non solum eos moneret e coelo, sed et ducatum illis praeberet in terris. Haec stella nunquam ante apparuit, quia nunc eam puer iste creavit, et magis ad se venientibus praeviam deputavit, quae peracto obsequio mox esse desiit. Videntes autem stellam gavisi sunt gaudio magno valde. Gaudebant namque magi non inde solum, quod stellam viderant et regem natum cognoverant, imo quod eos usque ad illum perducebat, cujus desiderio jamdum accensi erant. Unde scriptum est: Gavisi sunt gaudio magno valde, valde
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ tenebat incorde forinsecus ostendit in opere. Clã uocat remotis scribis et sacerdotib: magos.
quia intestimonũ dolorẽ occultabat in trinsecus Diligent᷑ didicit ab eis tẽpus stellȩ quia nec ẽ saluato¬
ris meditabat᷑ inmente. finxit se uultu et uerbis eũ adorare uelle quẽ inuida cogitatione trac¬
tabat occidere. Cuius quidẽ personã om̃s hr pocrite tenent quia dũ ficte dnm̃ quaerunt in ue¬
nire illũ numquã merentur : Su ꝑ fluo herodes timore turbaris et frustra insuspectũ tibi puerũ se
iudea remare ñuis ubiq: regnat et felicior ipse regnares si ei imperio subdereris Cur sincero officio
ñ facis đ subdola falsitate ꝓm̃itus : ꝑ̃ge cũ magis et uerũ regẽ supplicit̃ adorando uenerare. Qui cu
audissent regẽ abier̃. et ecce stella quã uiderant in oniente ante cedebat eos usq dũ ueniens

Expanded text:
quem tenebat in corde, forinsecus ostendit in opere. Clam vocat semotis Scribis et sacerdotibus magos, quem tenebat in corde, forinsecus ostendit in opere. Clam vocat semotis Scribis et sacerdotibus magos, quia intestinum dolorem occultabat intrinsecus. Diligenter didicit ab eis tempus stellae, quia necem Salvatoris meditabatur in mente; finxit se vultu et verbis eum adorare velle, quem invida cogitatione tractabat occidere. Cujus quidem personam omnes hypocritae tenent. Quia dum ficte Dominum quaerunt, invenire illum nunquam merentur. Superfluo, Herodes, timore turbaris, et frustra in suspectum tibi puerum saJudaea regnare non vis, ubique regnat. Et felicior ipse regnares si ejus imperio subdereris. Cur sincero officio non facis, quod subdola falsitate promittis? Perge cum magis, et verum regem suppliciter adorando venerare. Qui cum audissent regem, abierunt. Et ecce stella quam viderunt in Oriente, antecedebat eos usque dum veniens
Abbreviated transcription (Latin):
magos hierosolsmis practer missis. usq ad cunabula puerisicut post modũ fecit sua significatione
ꝑdũcere nisi ad confutandã iuderũ duritiã ꝑtinuisset ut non solũ ductu sideris sed etiam ipsorum¬
professione in notesceret natiuitas saluatoris Namabherode requisit locũ natiuitatis eiꝰ ex primuns
quẽ scripturae testimonio didicerunt et testimoniũ proferunt quo bethleẽ honoranda natiui¬
tate noui ducis ostenditur : ut ipsa eorũ scientia et illis fieret ad testimoniũ dã pnationis et nobis
ad adiutoriũ credulitatis : Tunclerodes clãuocatis magis diligent᷑ didicit ab eis tẽpus stellȩ que apo¬
ruit eis. et mittens illos inbethleẽ dix̃ lte et in terrogate diligent̃ depuero et cũ inueneritis
renuntiate mihi ut et ego ueniens ad orẽ eũ hero dȩseni hic mens et facta concordant quia liuorẽ

Expanded text:
mages Jerosolymis praetermissis usque ad cunabula pueri sicut postmodum fecit, sua significatione mages Jerosolymis praetermissis usque ad cunabula pueri sicut postmodum fecit, sua significatione perducere, nisi ad confutandam Judaeorum duritiam pertinuisset ut non solum ductu sideris, sed etiam ipsorumprofessione innotesceret nativitas Salvatoris. Nam ab Herode requisiti, locum nativitatis ejus exprimunt, quem Scripturae auctoritate didicerunt. Et testimonium proferunt quo Bethlehem honoranda nativitate novi ducis ostenditur, ut ipsa eorum scientia et illis fieret ad testimonium damnationis, et nobis ad adjutorium credulitatis. Tunc Herodes clam vocatis magis diligenter didicit ab eis tempus stelleis, et mittens eos in Bethlehem dixit: Ite et interrogate diligenter de puero, et cum inveneritis renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum. Herodis mens, et facta conveniunt, quia livorem
Abbreviated transcription (Latin):
antristes faceret xpm̃ enim eum nominat quia nouit iudaeorũ more reges oleo perungui:
Ut illi dixerunt inbetbleem iudae sic enim scriptũ ẽ ꝑ prophetã Et tubethleem terra uida ne¬
qua quam minima es in principib: uida exte enim exiet dux qui reget populũ meũ i srł: Micheie
utuntor testimonio in quo arguuntur nimĩe obliuionis qđ ñ hisdem uerbis quib: propheta dixerat ut un¬
tur ilta enĩait prophea et tu bethleẽ effreta nequaquã paruula es inmilib: uida Ex te mihi egre¬
dietur qui sit dominator in isrł : Quid enĩ tam cȩcũ quid tã lucis alienũ quã illi sacer dotes et scribe
is rabelitarũ fuerant : qui ꝑ cunc tantib: magis et herode quaerente ubi xp̃s secundũ scripturarũ testmoniũ
na sceretur hoc responderunt de prophedico eloquio quod indicabat᷑ stella decaelo quȩ iraq: potuerat

Expanded text:
an tristes faceret. Christum enim eum nominat, quia novit Judaeorum more reges oleo perungi. an tristes faceret. Christum enim eum nominat, quia novit Judaeorum more reges oleo perungi. At illi dixerunt, in Bethlehem Juda. Sic enim scriptum est per prophetam: Et tu Bethlehem terra Juda nequaquam minima es in principibus Juda. Ex te enim exiet dux, qui reget populum meum Israel . Micheae utuntur testimonio in quo arguuntur nimiae oblivionis, quod non eisdem verbis quibus propheta dixerat, utuntur. Ita enim ait propheta: Et tu Bethlehem Ephrata nequaquam parvula es in millibus Juda. Ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel. Quid enim tam caecum, quid tam lucis alienum quam illi sacerdotes et Scribae Israelitarum fuerunt? qui percontantibus magis, et Herode quaerente ubi Christus secundum Scripturarum testimonium nasceretur, hoc responderunt de prophetico eloquio, quod indicabat stella de coelo. Quae utique potuerat
Abbreviated transcription (Latin):
aliis gentibus aurum exercitum qua erat: sed prosaluatadis geraibus praetio sum saniguinẽ
furidat. Quod autem dicit turbato herode totam hierus alem simul cum illo turbari. siue
adulationiis fauore hoc factum esse credimus ut membra inuiquo capta consentirenꝰ
sicut scriptum est. amici diuitum plurimi et diuiti decepto multi recuperatores locutus .ẽ.
superbe et iustificauerunt illum siue animiodio eo quod legerenit in prophetia balaam
De ia coberit qui dominietur et perdatreliquias ciuitatis. et congregates omnes primcipes
sacerdotum et scribas populi sciscitabatur ab eis ubi xp̃s nasceretur. In uerbo congregari¬
di diligenitiam in qui rentis ostendit. Congregauit enimeos ut probaret utrum legis
periciam haberenit et in testa mento diui nuds cotscripto caelests regis Natiui tatem
potuis sett praedictam inueture et fortas se ut uideret utrum eos talis Nunacius laetos

Expanded text:
aliis gentibus auro exercitum quaerat, sed ut pro salvandis gentibus pretiosum sanguinem aliis gentibus auro exercitum quaerat, sed ut pro salvandis gentibus pretiosum sanguinem fundat. Quod autem dicit turbato Herode totam Jerusalem simul cum illo turbari, sive adulationis favore hoc factum esse credimus, ut membra iniquo capiti consentiant, sicut scriptum est: Amici divitum plurimi, et diviti decepto multi recuperatores. Locutus est superbe et justificaverunt illum ; sive animi odio, eo quod legerent in prophetia Balaam: De Jacob erit, qui dominetur, et perdat reliquas civitates. Et congregans omnes principes sacerdotum et Scribas populi, sciscitabatur ex eis ubi Christus nasceretur. In verbo congregandi diligentiam inquirentis ostendit. Congregavit enim eos ut probaret utrum legis peritiam haberent, et in Testamento divinitus conscripto coelestis regis nativitatem potuissent praedictam invenire, et fortasse ut videret utrum tale ejus nuntium laetos,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iam ꝑfecte es set actatiseisdẽ gentib: apłi predicant eũq paruulũ et necdũ ꝑ humani corporis officiũ
loquentẽ stolla gentib: denunciat: quia nimirũ rationis ordo poscebat. ut et loquentẽ dnm̃ loquentes
nobis p̃dicatones in notescerent e nec dũ loquentẽ elem̃ta muta p̃dicarent : Audiens autẽ berodes rex
turbatus ẽ et om̃s hierosolima cũ illo Caelirege natorex terrȩ torbatus ẽ quia nimirũ terrena
altitudo confunditur cũ celsitudo caelesti saperit᷑ et frustra berodesturbat᷑ suspicionib: falsis nequiqua
agitat᷑ inuidiȩ famulis inflãmatꝰ et obhoc natũ regẽ occidere conatur Inanis ẽ ista turbatio et uana
prorsus cogitatio Rex iste quinatus est nonuenit reges pugnando superare. sed moriet dorlu
mirabiliter sub iugare Nec ideonatus est ut herodi succedat sed ut ineum mundus fideli¬
ter credat: uenit erum nota ut puguet uiuus sed ut trium phet occisus. Nec ut sibi de

Expanded text:
necdum per humani corporis officium loquentem stella gentibus denuntiat. Quia nimirum rationis ordo poscebat ut et loquentem Dominum loquentes nobis praedicatores innotescerent, et necdum loquentem elementa muta praedicarent. Audiens autem Herodes rex turbatus est, et omnis Jerosolyma cum eo. Coeli Rege nato, rex terrae turbatus est, quia nimirum terrena altitudo, confunditur cum celsitudo coelestis aperitur. Et frustra Herodes turbatur suspicionibus, falsis necquidquam agitatur, invidiae stimulis inflammatur, et ob hoc natum Regem occidere conatur. Inanis est ista turbatio et vana prorsus cogitatio; Rex iste qui natus est non venit reges superare pugnando, sed moriendo mirabiliter subjugare. Nec ideo natus est, ut Herodi succedat, sed ut in eum mundus fideliter credat. Venit enim non ut pugnet vivus, sed ut triumphet occisus. Nec venit ut sibi de
Abbreviated transcription (Latin):
et alibi hoc .ẽ in quidopusdĩ ut credatis in eum quẽ misit ille . Et accedenstẽpaitor dix
Si filius dĩes dic it lapides isti panes fiant. Nisi ergo dñs ieiunas sec temptandi occasio diabolo non fuis¬
set. Acces sit quidem temptandi permissione quilongeerat uoto malitiae. Accessit instigatus fastit
in firmus contra fortem. et dum in nocentem studebat ligare reos sedolebat amittere None redindig¬
num redom  torino dus dta refari uoluit. qui uenerat occidi lustum quio peerit ut sic tempra uone
nĩas sus tun eta tioribuis uncereti sicue mortem nr̃am uenerat suamorte su perare Si filiu sinquene
in munelum uenis se omoue ndua seuper prophetas promis sum seuper angeles annundatum suscieriã
ger ub dis ior demonstratum an noscere potuit. Vnde et por obsessum hominem dixit Quid nobie tibifi

Expanded text:
. Et alibi: Hoc est, inquit, opus Dei ut credatur in eum quem misit ille. Et accedens tentator dixit . Et alibi: Hoc est, inquit, opus Dei ut credatur in eum quem misit ille. Et accedens tentator dixit ei: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Nisi ergo Dominus jejunasset tentandi occasio diabolo non fuisset Accessit quidem tentandi permissione, qui longe erat voto malitiae. Accessit instigatus fastu infirmus contra fortem, et dum innocentem studebat ligare, reos se dolebat amittere. Non ergo indignum Redemptore nostro, quod tentari voluit, qui venerat occidi. Justum quippe erat ut sic tentationes nostras suis tentationibus vinceret, sicut mortem nostram venerat sua morte superare. Si Filius, inquitin mundum venisse cognovit. Quia seu per prophetas promissum seu per angelos annuntiatum, sive etiam per Joannem digito demonstratum agnoscere potuit. Unde et per obsessum hominem dixit: Quid nobis et tibi
Abbreviated transcription (Latin):
nihiltale sit scriptum. Ideo factum est neab eo temptando pauens hosas aufuge¬
ree. quemcum tot signis caelestibus preconatum tum etiam uiris excellenaf¬
simis in abstinendo uideret aequatum. łsurut enim humilis ds̃ homo neinimico
inotescat sublimis homo ds Misticae autem esuries illa qua dñs esuriebat
sponificũ  desiderium quod habuit erga salutem nr̃am. Quia ideo ipscieuinauit
ab fanens aterrenocibo ut nos cibo caelefu reficeremur. Ideo temstatus eset suaautori
nosuincere facer et ideo mortuus ẽ. et resurrexit ut nos mortui delictis iniusttia iuan cipra
Quando erponos ꝑeius graciam ad faciendam uoluntatẽ ipsius conuertimuf refettiome ibsũ
p̃bemus sicut ipse amuliere samaritana potum poscebat. et discipulis suis cibum tenrenũ
sibio fferentibus ait. Meciscibus ẽ ut faciam uoluntatem eius quiisit me ut ꝑficiã op̾ eius

Expanded text:
nihil tale sit scriptum, ideo factum est, ne ab eo tentando pavens hostis aufugenihil tale sit scriptum, ideo factum est, ne ab eo tentando pavens hostis aufugeret, quem cum tot signis coelestibus praeconatum, tum etiam visis excellentissimis in abstinendo videret aequatum. Esuriit enim humilis Deus homo, ne inimico innotescat, sublimis homo Deus. Mystice autem esuries illa qua Dominus esuriebat significat desiderium quod habuit erga salutem nostram. Quia ideo ipse jejunavit abstinens a terreno cibo, ut nos cibo coelesti reficeremur, ideo tentatus est, ut sua victoria nos vincere faceret, ideoque mortuus est, et resurrexit, ut nos mortui delictis in justitia vivaQuando ergo nos per ejus gratiam ad faciendam voluntatem ejus convertimur, refectionem illi praebemus. Sicut ipse a muliere Samaritana potum poscebat. Et discipulis suis cibum terrenum sibi offerentibus ait: Meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me, ut perficiam opus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nete uos adesideriis uius scłi manducans autem et bibens. quadra ginta diebus
post resur rectionem carnis ueluti clamabat. Ecce ego uobiscumsum omnibus
diebus usque ad consum mationẽ scłi. leiunium quippe est intribulatione certa¬
minis. qm̃ qui in agone est in omnibus abstinens. est cibus autem inspepacis. q
per fecta nonerit. nisi cum corpus nostrum cuius expectamus redemotionem
induerit inmortalitatem. quod non dum adipiscendo gloriamur. sed speran¬
do iam pascimur. Utrumque apłs simul nos agere osten dit dicens. Spe gau¬
dentes in tribulatione pacientes. Tam quam illud eẽ incibo. hoc inieiunio. Simul
enim cumuiam dñi carpimus. et auanitate presentis scłi ieiunamus. et futuri pro¬
mis sione reficimur. Hic non apponentes cor illic pascentes sursum cor. Quod
autem dñs consum matis ieunii diebus esurut cum demorse uel haeliae iein antib

Expanded text:
tinete vos a desideriis hujus saeculi. Manducans autem et bibens quadraginta diebus tinete vos a desideriis hujus saeculi. Manducans autem et bibens quadraginta diebus post resurrectionem carnis, veluti clamabat: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi . Jejunium quippe est in tribulatione certaminis. Quoniam qui in agone est, in omnibus abstinens est. Cibus autem in spe pacis, quae perfecta non erit, nisi cum corpus nostrum cujus exspectamus redemptionem, induerit immortalitatem, quod nondum adipiscendo gloriamur, sed sperando jam pascimur. Utrumque Apostolus simul nos agere ostendit, dicens: Spe gaudentes, in tribulatione patientes . Tanquam illud esset in cibo, hoc in jejunio. Simul enim cum viam Domini carpimus, et a vanitate praesentis saeculi jejunamus, et futuri promissione reficimur, hic non apponentes cor, illic ponentes sursum cor. Quod autem Dominus consummatis jejunii diebus esuriit, cum de Mose vel Elia jejunantibus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ab ipsius mundi amicitia ieiuntur. Aliter leui nauit dñs cum tẽpcaretur
ante mortem. cibo adhuc indigens. man ducauit autem et bibit. Cũm glori¬
ficatur post resurrectionem iam cibo ũindigea: Hic enim ostendebat inse nostrum
laborem illic autem in nobis suam consolationem quadrageni diebus utrum que
definiens Quia numerus ipse hoc est quad ragenarius h uius scłi simi ficare uidei
excursus. obseruandus in his qui ex quat tuor partibus mundi uocantur per ora¬
tiam ad eum qui non uenit legem soluere sed ad implere. Decem namque precepta
sunt legis iam gratia xp̃i diffusa permundum et qua dripertitus est mundus
et decem quadru plicata qua draginta faciunt. Qm̃ qui redempti suut ad nõ
deregionibus congregauit eos. Ab oriente et ab occidente et ab aquilone et mar
leiunans itaque qua draginta diebus ante mortem carnis ueluti clamabat. Abf¬

Expanded text:
ut ab ipsius mundi amicitia jejunetur. Aliter: jejunavit Dominus, cum tentaretur ut ab ipsius mundi amicitia jejunetur. Aliter: jejunavit Dominus, cum tentaretur ante mortem cibo adhuc indigens. Manducavit autem et bibit cum glorificatur, post resurrectionem jam cibo non indigens. Hic enim ostendebat in se nostrum laborem, illic autem in nobis suam consolationem, quadragenis diebus utrumque definiens, quia numerus ipse, hoc est, quadragenarius, hujus saeculi significare videtur excursus, observandus in his qui ex quatuor partibus mundi vocantur per gratiam ad eum, qui non venit legem solvere, sed adimplere. Decem namque praecepta legis sunt jam gratia Christi diffusa per mundum. Et quadripartitus est mundus, et decem quadruplicata quadraginta faciunt. Quoniam qui redempti sunt a Domino , de regionibus congregavit eos, ab Oriente, et ab Occidente, ab Aquilone, et mari. Jejunans itaque quadraginta diebus ante mortem carnis, veluti clamabat: Abs
Abbreviated transcription (Latin):
monstrat. ut post acceptam uidelicet in baptismo remissionem peccatorum. sci quȩ sp̃s
gratiam nouas artius contra antiqui bostis insidias accinga mut menteque sełm
deserentes quasi manna deserti solci ȩ t̃nȩuitte gaudia discamus esurire. Et cum
auctoritatem et in ueteribus libris exieunio morsi et eliae ex euangelio quia totidem
diebus dñsieiun aui demonstrans cuangelium non dissentire alege et prophetis
inpersona quippe morsilex in persona elae prophetȩ accipiuntur : inter quos
inmonte gloriosus apparuit ut euidencius emineret. quoddeillo dicit apts
le stimonium habens alege et prophetis. in qua autem parte anni conoruentius
obseruatio quadra gesime contitueretur. nisi confinis atque contiguã dominicae
passionis quia in ea significantur haec uita laboriosa cuiopus est continentia

Expanded text:
monstrat, ut post acceptam videlicet in baptismo remissionem peccatorum, sanctique Spiritus monstrat, ut post acceptam videlicet in baptismo remissionem peccatorum, sanctique Spiritus gratiam, aptius contra novas antiqui hostis insidias accingamur, menteque saeculum deserentes, quasi manna deserti, sola aeternae vitae gaudia discamus esurire. Et cum auctoritatem et in veteribus libris ex jejunio Mosis, et Eliae, et ex Evangelio, quia totidem diebus Dominus jejunavit. Demonstrans Evangelium non dissentire a lege, et prophetis. In persona quippe Mosis lex, in persona Eliae prophetae accipiuntur: inter quos in monte gloriosus apparuit, ut evidentius emineret quod de illo dicit Apostolus: Testimonium habens a lege et prophetis . In qua autem parte anni congruentius observatio Quadragesimae constitueretur, nisi confini atque contigua Dominicae passionis? Quia in ea significatur haec vita laboriosa, cui opus est continentia,
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. Tunc iħs ductꝰ ẽ in desertũ abspuurtẽstaret᷑ adiabolo. Nubitari aquib: dã solet. a quo spũ iħu ductꝰ sit
in desertũ propt̃ hoc quod subdit᷑. as sumsit eum diabolus in scam ciuitatem. et rursus assumpsit eum
in montem excelsum. Seduere et absque ulla questione conuenienter accipitur ut a scõ spũ in desertum
ductus credatur. ut illuc eum suus sp̃s duceret. ubi hunc ad temptandum sp̃s maligus. inuem ret
Quod et aput euangelistam lucam manifeste designatur cum dicitur. lħs autem plenus spc̃
sco regressus est abior dane et a gebatur apũ in desertum. non ergo uirtute sp̃s mali ihs
agitur in de sertum. sed uoluntate sui sp̃s boni. locum certaminis quo ad uersarium ster¬
nãt deuictoria certus in greditur. ubi nobis pariter ordinem recte conuersandi pre¬

Expanded text:
ctus sit ctus sit in desertum, propter hoc quod subditur: Assumpsit eum diabolus in sanctam civitatem, et rursum, assumpsit eum in montem excelsum . Sed vere et absque ulla quaestione convenienter accipitur ut a sancto Spiritu in desertum ductus credatur, ut illuc eum suus Spiritus duceret, ubi hunc ad tentandum spiritus malignus inveniret. Quod et apud evangelistam Lucam manifeste designatur, cum dicitur: Jesus autem plenus Spiritu sancto regressus est a Jordane, et agebatur in Spiritu in desertum. Non ergo virtute spiritus mali Jesus agebatur in desertum, sed voluntate sui Spiritus boni locum certaminis quo adversarium sternat de victoria certus ingreditur. Ubi nobis pariter ordinem recte conversandi prae
Abbreviated transcription (Latin):
compungi penitentia solemus quando contrauotũ nr̃a opera uertiuidemꝰ. Penitere sedixit fecisse hominẽ. quem
arectitudine suae suȩ facture peccando degenerare conspexit. Infilio aut̃ suo unigenito sibi singularit̃ cõplaco
quia hunc hominẽ quẽ induerat a peccato immunẽ seruare cognouit. et in hac quo que uece patris sicut et in ce¬
teris baptizati dñi mysterus omnis iusticiȩ declarat᷑ implecio. Coae ternus enĩ et consubstancialis patrifilius
descente super eũ spũquisit hominib: intimat᷑ ut ꝑhoc discant homines ꝑgraciã sebaptismatis. accepto spũ scõ
defiliis diaboli indĩ filios posse transferri. Sicut apłs ed ocet fidelib: italoquens. Accepistisspm̃ adoptionis
filiorũ in quoclamamꝰ abba pat̃. Et en angelista ioħ. Quõd qđ inquit receperunt eũ dedit eis potestatẽ filios di

Expanded text:
compungi poenitentia solemus, quando contra votum nostra opera verti videmus, poenitere se dixit hominem fecisse, quem compungi poenitentia solemus, quando contra votum nostra opera verti videmus, poenitere se dixit hominem fecisse, quem a rectitudine suae facturae peccando degenerare conspexit. In Filio autem suo unigenito sibi singulariter complacuit, quia hunc hominem quem induerat a peccato immunem servare cognovit. Et in hac quoque voce Patris sicut et in caeteris baptizati Domini mysteriis, omnis justitiae declaratur impletio. Coaeternus enim et consubstantialis Patri Filius descendendo super eum spiritu, qui sit, hominibus intimatur, ut per hoc discant homines per gratiam se baptismatis accepto Spiritu sancto de filiis diaboli in Dei filios posse transferri. Sicut Apostolus edocet, fidelibus ita loquens: Accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba pater; et evangelista Joannes: Quotquot, inquit, recep
Abbreviated transcription (Latin):
constitui. hoc ẽ ꝑte gerere qđ mibi placet. Ergo filius dĩ baptizat᷑ in ho mine sp̃s dĩ descendit in colũba pat̃ ds̃ sonat
inuoce secȩ et indiuidue trinitatis in baptis modeclarat᷑ inyteriũ. Et recte. Vt qui sacramentorũ suorũ dispensati¬
rib: erat p̃cepturus docere omnesgentes: Et baptitare eos in nomine patris et filii et sp̃sscĩ primu ipse suo in bap¬
tis matȩ totã ꝑ sonalit̃ panderet ad eẽ trintatẽ. Quodaut̃ ait uox pat̃na hic ẽ. filius m̃s dilectꝰ in quo mihi
cõplacui ad cõparationẽ terreni hominis dicit. in quo peccante quodã modo sesibi displicuis se ds̃ conditor in¬
sinuat cu att. Penitet me hominẽ fecis se interra. Penitencia quidẽ indm̃ nulla cadit. sed nr̃o more loquens qui

Expanded text:
constitui, hoc est, per te gerere, quod mihi placet. Ergo Filius Dei baptizatur in homine, Spiritus Dei descendit in columba, Pater Deus sonat constitui, hoc est, per te gerere, quod mihi placet. Ergo Filius Dei baptizatur in homine, Spiritus Dei descendit in columba, Pater Deus sonat in voce, sanctae et individuae Trinitatis in baptismo declaratur mysterium. Et recte, ut qui sacramentorum suorum dispensatoribus erat praecepturus docere omnes gentes, et baptizare eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, primus ipse suo in baptismate totam personaliter panderet adesse Trinitatem. Quod autem ait vox paterna: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, ad comparationem terreni hominis dicit, in quo peccante quodammodo se sibi displicuisse Deus conditor insinuat, cum ait: Poenitet me hominem fecisse in terra . Poenitentia quidem in Deum nulla cadit, sed nostro more loquens, qui
Abbreviated transcription (Latin):
filius meus dilectus in quo mihi complacui. Hoc et alii duo marcus et lucas. similiter narrant sed
de uerbis uocis quae decaelo facta ẽ. uariant locucionem salua tamen sentencia. Quod enim
matheus ait dictum. hic ẽ. filius meus dilectus. et aliiduo dicunt. tues filius meas dilectus. ad
eandem sententiam explicandam ualet . Vox enĩ caelestis unũ horũ dix̃. sed euangelista ostendere uoluit a
ualere qđ dictũ ẽ hic ẽ filius meus dilectus ut illis pocius qui audiebant indicaret᷑ qđ ipse eẽt filius dĩ. Atq: ita
dictũ referre uoluit Tues filius meus Acsullis diceret᷑ hic ẽ filius meas. Non enĩ xp̃o indicabat᷑ quod sciebat
familiarius explicandũ uerba uariasse . ut intellegatur hoc dictũ eẽ ab omnib: łam quã diceret᷑. Inteplacitũ meũ

Expanded text:
filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant; sed filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant; sed de uerbis uocis, quae de caelo facta est, uariant locutionem salua tamen sententia. quod enim Mattheus ait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, familiarius explicandam verba narrasse, ut intelligatur hoc dictum esse ab omnibus, tanquam diceretur: In te placitum meum
Abbreviated transcription (Latin):
et hominum ꝑ colũbam a pparuit in discipulis uero perignem Certe unigenitus dĩfilius uidex ẽ generis humani
Sed quis eius iusticiam ferret Si prius quam nos per mansuetudinem colligeret culpas nras ꝑtelũ rectitudinis
eximinare uoluis set : homoergo prohominibus factus mitem sehominibus p̃buit. noluit peccatores ferire
sed colligere Frius uoluit mansuete colligere ut haberet quos post modum iniuditios aluaret. Incolũba
er eo apparere super eum debuit sp̃s quia non ueniebat ut peccata iam per zelum percuteret sed ad huc
pes mansuetu dinem toleraret . At contra super discipulos inigne debuit sp̃s scs demonstrari ut hi qui erant
simpliciter homines atque ideo peccatores eos contra semet ipsos spiritalis feruor accenderet et peccata
quae ds̃ perman suetudinem parceret. ipsi inse per penitentiam punirent. nec ipsi quippe eẽ poterant
sine peccato quiadherebant caelesti magisterio . lohanne ad testante quiait. Sidixerimus quia pecca¬

Expanded text:
et hominum, per columbam apparuit, in discipulis vero per ignem. Certe unigenitus Dei Filius Judex est generis humani. Sed quis ejus justitiam ferret si priusquam nos per mansuetudinem colligeret, culpas nostras per zelum rectitudinis examinare voluisset? Homo ergo pro hominibus factus mitem se hominibus praebuit: noluit peccatores ferire, sed colligere. Prius voluit mansuete corrigere, ut haberet quos postmodum in judicio salvaret. In columba ergo apparere super eum debuit Spiritus, quia non veniebat ut peccata etiam per zelum percuteret, sed adhuc per mansuetudinem toleraret. At contra super discipulos in igne debuit Spiritus sanctus demonstrari, ut hi qui erant simpliciter nomines, atque ideo peccatores, eos contra semetipsos spiritalis fervor accenderet, et peccata, quibus Deus per mansuetudinem parceret, ipsi in se per poenitentiam punirent. Nec ipsi quippe esse poterant sine peccato, qui adhaerebant coelesti magisterio, Joanne attestante, qui ait, Si dixerimus quia pecca
Abbreviated transcription (Latin):
alta subleuamur: appropin quauit enim uere tunc pȩnitentib: regnũ caelorum cũ sali
nr̃ in suo aduentu omnibus quicũq: ꝑpȩnitenciam priscis errorib: renanciantes ad eiꝰ fidẽ
et baptis mum comfugerunt. uitã promisit aeternam. Quot quot aut̃ receper̃ eum dedit eis
potestatem filios dĩ fieri. Appropinquat eciam et nunc. quia et ipse discipulis suis post resurre¬
tionẽ suam ius sit p̃dicare in nomine eiꝰ paenitenciã et remissionem peccatorum in om̃s gen

Expanded text:
alta sublevamur, appropinquabit enim vere tunc poenitentibus regnum coelorum, cum Salvator alta sublevamur, appropinquabit enim vere tunc poenitentibus regnum coelorum, cum Salvator noster in suo adventu omnibus quicunque per poenitentiam priscis erroribus abrenuntiantes ad ejus fidem et baptismum confugerunt, vitam promisit aeternam, « quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri , » appropinquat etiam et nunc, quia ipse discipulis suis post resurrectionem suam jussit praedicare in no
Abbreviated transcription (Latin):
tes reguram tyrio in sorte tribus neptalim. Altera galilea dicitur circa trberiade
in stnonum genesareth intribu rabulon Populus qui sedebat intenebris uidit luce
magnam et reliqua Scã ergo ecdesia quae iuxta mare praesentis scłi posita est luposa
tnans iordanen. id est perbaptismum de pristins erroribus ablata spirittitu tauleo
id est cransmigratio facta ẽ et quae prius subgentili ritu inumbra mortis ide N
carnis luxuria et delectacione peccati conuersata ẽ xp̃o ueniente lucem recepit euan¬
gelii. Exinde caepit ihs̃ predicare et dicere. penitenciam agite ad propinquauit enim
regnum caelorum. Cum autem saluator eadem predicat quae iob baptista ante dixer
ostendit se eiusdem dĩ filium cuius ille propheta fuit. Bene ergo persaluatorem pae
nitentibus appropinquare regnum caelorum dicitur quia per ipsum deimis ad

Expanded text:
tes regi Hiram Tyrio in sorte tribus Nephthalim. Altera Galilaea dicitur circa Tyberiadem tes regi Hiram Tyrio in sorte tribus Nephthalim. Altera Galilaea dicitur circa Tyberiadem et stagnum Genesareth, in tribu Zabulon. Populus qui sedebat in tenebris vidit lucem magnam, et reliqua. Sancta ergo Ecclesia, quae juxta mare praesentis saeculi posita est, ipsa trans Jordanem, id est per baptismum, de pristinis erroribus ablata spiritalis Galilaea, id est transmigratio facta est; et quae prius sub gentili ritu in umbra mortis, id est in carnis luxu et delectatione peccati conversata est, Christo veniente lucem recepit Evangelii. Exinde coepit Jesus praedicare, et dicere: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Cum autem Salvator eadem praedicat quae Joannes Baptista ante dixerat, ostendit se ejusdem Dei Filium, cujus ille propheta fuinitentibus appropinquare regnum coelorum dicitur, quia per ipsum de imis ad
Abbreviated transcription (Latin):
sub toro babel factam. inter precentur: Nam uerus medicus. ad inicia recurrit dolorum. quia
ubi prima captiuitas ebraeorum ab assiris fuit et diuina lex in obliuionem uenit. ibi dñs primo
ignem predicationis accendit. Narrat quidem regum hĩstoria quod salmana sarrex assyriorã
debellarit samariam et osee regem illius. uinctũ misis sec in carcerẽ. translatusq sitꝰ ĩsst¬
neredigeretur in solitudinem. Qui ꝑsacer dotẽ exgente is tahelitarum in structi dm̃ isrł
colere didicerunt. Uerum tamen deos patrios quos habuerunt interra sua non reliqu
Q uodautem dicituia maris transiordanen galileae gencium ad differentiam positum
ẽ alterius galileae. quae .ẽ. intribu tabulon. Ouae siquidem galileae sunt Equib una
galilea gencium uocatur uicina finibus tyriorum. ubi et salomon donauit uiginti ciuita¬

Expanded text:
sub Zorobabel factam interpretentur. Nam verus medicus ad initia recurrit dolorum, quia sub Zorobabel factam interpretentur. Nam verus medicus ad initia recurrit dolorum, quia ubi prima captivitas Hebraeorum ab Assyriis fuit, et divina lex in oblivionem venit, ibi Dominus primo ignem praedicationis accendit . Narrat quidem Regum historia quod Salmanasar rex Assyriorum debellaret Samariam, et Osee regem illius vinctum misisset in carcerem, translatusque sit Isne redigeretur in solitudinem, qui per sacerdotem ex gente Israelitarum instructi, Dominum Israel colere didicerunt, verumtamen deos patrios quos habuerunt in terra sua non reliquerunt. Quod autem dicit: Via maris trans Jordanem Galilaeae gentium, ad differentiam positum est alterius Galilaeae, quae est in tribu Zabulon. Duae siquidem Galilaeae sunt e quibus una Galilaea gentium vocatur, vicina finibus Tyriorum, ubi et Salomon donavit viginti civita
Abbreviated transcription (Latin):
delibano. Haec bene maritima dicitur. quia iuxta mare istius mundi posita cotidiȩ ꝓsecutionum
fluctibus tunditur. At tamen homines undis uoluptatum mersos. retibus euangelii ñ cessat lib¬
rare. quae et infinibus ⁊abulon et neptalim sita ẽ quia in medio gencium addilatandũ fortiter
uerbum dĩ consistit. ut credentib: sit refugiũ et periclitantib: demonstret fidei portũ t abulo
ergo abitaculũ fortitu dinis interp̃tatur. et neptalim dilatatio. Vt adimpleretur quod
dictũ ẽ. per esaiam prophetã . Terra tabulon et terrã neptalim ui amaris transior danengali
leae gencium. Populus qui sedebat intenebris . lucem uidit magnam. habitantib: in regione umbre
mortis luxorta ẽ eis. Secundumergo euang eliste mathei sensum hoc testi monium propheta esa¬
ns deaduenta xp̃i et in luminatione euangeli precinit licet ali illud ad reuersionem decaptiuitate

Expanded text:
de Libano . Haec bene maritima dicitur, quia juxta mare istius mundi posita, quotidie persecutionum de Libano . Haec bene maritima dicitur, quia juxta mare istius mundi posita, quotidie persecutionum fluctibus tunditur. Attamen homines undis voluptatum mersos retibus Evangelii non cessat liberare. Quae et in finibus Zabulon et Nephthalim sita est, quia in medio gentium ad dilatandum fortiter verbum Dei consistit, ut credentibus sit refugium, et periclitantibus demonstret fidei portum. Zabulon ergo habitaculum fortitudinis interpretatur, et Nephthalim dilatatio. Ut adimpleretur quod daeae gentium, populus qui sedebat in tenebris lucem vidit magnam, habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis . Secundum ergo evangelistae Matthaei sensum, hoc testimonium propheta Isaias de adventu Christi et illuminatione Evangelii praecinit licet alii illud ad reversionem de captivitate
Abbreviated transcription (Latin):
trans greditur quia deflore figurarũ quȩ sublege in ꝑfecte manebant Ad fructũ spiritalis doc¬
trine quiin euangelio . ẽ transire nos decet. in scã quippe eccła que ẽ uilla pulcberrima in decore
uirtuum et ager pinguedinis in habundancia caritatis. atq opulentia bonorum operum siue
ager consolationis in solario scripturarum. et spe firma futurorum habitans saluator ꝑ docto¬
res suos p̃dicat cotidie euangelium. Quia in ipsa fructificant om̃a germina uirtutum. Vnde
in laudem eius spansas incantico canticorũ dicit hortus conclusus soror mea sponsa hortus
condusus fons signatus. E mis siones tuae para drsum malorum punicorum cum pomorũ fructibus¬
Erpricum nardo Nardus et crocus fistula et cinna momumcum uniuersis lignis libani Myrra et
aloes cum omnibus primis unguentis. Fons hortorum puteus aquarũ uiuenciũ que fluunt impeau

Expanded text:
transgreditur, quia de flore figurarum, quae sub lege imperfectae manebant, ad fructum spiritalis doctransgreditur, quia de flore figurarum, quae sub lege imperfectae manebant, ad fructum spiritalis doctrinae, qui in Evangelio est, transire nos docet. In sancta quippe Ecclesia, quae est villa pulcherrima in decore virtutum, et ager pinguedinis in abundantia charitatis, atque opulentia bonorum operum, sive ager consolationis, in solatio Scripturarum et spe firma futurorum habitans, Salvator per doctores praedicat quotidie Evangelium, quia in ipsa fructificant omnia germina virtutum; unde in laudem ejus sponsus in Cantico canticorum dicconclusus, fons signatus, emissiones tuae paradisus . Ait eniCypri cum nardo, nardus, et crocus, fistula, et cinnamomum, cum universis lignis Libani, myrrha, et aloe cum omnibus primis unquentis. Fons hortorum, puteus aquarum viventium, quae fluunt impetu
Abbreviated transcription (Latin):
lacum uero ab australi habentem. et quod ab occasu in ortum extensa dirigatur . Astice aut̃
quod iohanne tradito ihs incipit predicare. significat quod desinente lege consequenter
oritur euangelium aurora deficiente uerus consargit sol Discipulo cessante magis t̃
ad ẽ. Sed hũmilis magister .ẽ. ille quid octrinam discipuli non despexit nec impediuit.
sed expectauit. donecꝰ cursum suum discipulus consum mauerit E xemplum nobis p̾bens ne
quis ab inferiore persona despiciat sermonem predicationis audire immo humilitatem a postolicã
studeat imitari quadicit. Sicui reuelatum fuerit sedenti prior taceat. Et relicta
inquit ciuitate natareth uenit et habitauit capharnaum maritimam. Nara¬
rethflos aut uirgultum eius caharnaum uero uilla pulcherrima siue ager̃ pinguedinis
seu ulla consolationis interp̃tatur. Beneitaq: redemptor nr̃ relicta nataredh ad capharnaum

Expanded text:
lacum vero ab Australi habentem, et quod ab Occasu in Ortum extensa dirigatur. Mystice autem lacum vero ab Australi habentem, et quod ab Occasu in Ortum extensa dirigatur. Mystice autem quod Joanne tradito Jesus incipit praedicare, significat quod desinente lege, consequenter oritur Evangelium, aurora deficiente verus consurgit Sol, discipulo cessante Magister adest. Sed humilis magister est ille qui doctrinam discipuli non despexit, non impedivit, sed exspectavit donec cursum suum discipulus consummaverit; exemplum nobis praebens, ne quis ab inferiore persona despiciat sermonem praedicationis audire, imo humilitatem apostolicam studeat imitari, quia dicit: Si cui revelatum fuerit sedenti, prior taceat . Et relicta, inquit, civitate Nazareth, venit et habitavit Capharnaum maritimam. Nazareth, flos, aut virgultum ejus. Capharnaum villa pulcherima, sive ager pinguedinis, sive villa consolationis interpretatur. Bene itaque Redemptor noster, relicta Nazareth Capharnaum
Abbreviated transcription (Latin):
quibus constat quod eaque antequam iohannes traderetur abihũ fuerant gesta describit. hoc ẽ unius tan¬
tum anni inquo et passus . ẽ. post carcerem iohannes istoriam texisse. Et relicta ciuitate narareth uenit
et habitauit in capharnauum martama infinibus zabulon et neptalim. Na taret itaque unde dñs ñr¬
atque saluator natareus ẽ uocatus. est ingalilea uiculus contra regionem in quinto decimo
eius miliario adorientalem plagam iuxta montem thabor. Capharnaum uero iuxta stapnum
genesar usque hodie .ẽ. oppidum ingalilea gentium situm in finibus tabulon et neptalim. Nar¬
rat quidem supra memoratus epis cõpus arculfus harum ciuitatum utramque modernis ten¬
poribus absque murorum ambitu esse. et nazareth. supra montem positam capharnaũ
uero angusto intermontem et stagnum coartatam spatio ab aquilonali plaga montem

Expanded text:
quibus constat quod ea quae antequam Joannes traderetur ab Jesu fuerant gesta, describit, hoc est unius tanquibus constat quod ea quae antequam Joannes traderetur ab Jesu fuerant gesta, describit, hoc est unius tantum anni, in quo et passus est, post carcerem Joannis, historiam texuisse. Et relicta civitate Nazareth, venit et habitavit in Capharnaum maritima, in finibus Zabulon et Nephthalim. Nazareth itaque unde Dominus noster et Salvator Nazaraeus vocatus est, in Galilaea viculus contra regionem, in duodecimo ejus milliario ad Orientalem plagam juxta montem Thabor, Capharnaum vero juxta stagnum Genesareth usque hodie est oppidum in Galilaea gentium, situm in finibus Zabulon et Nephthalim. Narrat quidam supra memoratus episcopus Arculphus, harum civitatum utramque modernis temporibus absque murorum ambitu esse, et Nazareth supra montem positam, Capharnaum vero angusto inter montem et stagnum coarctatam spatio, ab Aquilonari plaga montem,
Abbreviated transcription (Latin):
iohannem iuda eos uero audisse qđ plures discipulos faceret et baptizaret . quã fecerat et baptizaue¬
rat iohannes Nec hoc silendum arbitror quod ecclesi astica narrat historia beatis simũ ioh annem apł m
usque ad ultimum pene uitae suae tempus absque ullius scripture indicuis eu angelium predicasse.
Sedcum trium inquit euangeliorum eciam ad ipsum notitia ꝑuenisset. probas se quidem dicitur. fidẽ
et ueritatem dictorum. de eẽ tamen uidit aliqua et ea maxim&e quae primo prȩdicationis suȩ tempore
dñs̃ gesserat. Rogatusque afidelibus auditoribus suis. et credentibus in xp̃m. ut eaqi p̃terierant
priores ante tradicionem iohannis. saluatoris gesta describeret . Et ideo dicit in euangelo łaec fecit ini¬
tio signorum ih s Etiterum in alio loco indicat dicens Nondum enĩ iobannes fuerat missus in carcerẽ ł x

Expanded text:
Joannem, Judaeos vero audisse quod plures discipulos faceret et baptizaret, quam fecerat et baptizaveJoannem, Judaeos vero audisse quod plures discipulos faceret et baptizaret, quam fecerat et baptizaverat Joannes. Nec hoc silendum arbitror, quod ecclesiastica narrat historia, beatissimum Joannem apostolum usque ad ultimum pene suae vitae tempus absque ullius Scripturae indiciis Evangelium praedicasse. Sed cum trium, inquit, Evangeliorum etiam ad ipsum notitia pervenisset, probasse quidem tum fidem et veritatem dictorum, deesse tamen vidit aliqua, et ea maxime quae primo praedicationis suae tempore Dominus gesserat, rogatusque a fidelibus auditoribus suis, et credentibus in Christum, ut ea quae praeterierant priores ante traditionem Joannis Salvatoris gesta describeret, et ideo dicit in Evangelio: Haec fecit in initio signorum Jesus . Et iterum in alio loco indicat dicens: Nondum enim Joannes fuerat missus in carcerem . Ex
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ihs ingalileam lucas etiam nihil quidem dicit dedradito iohanne. sed tantum et ipse post bapꝰ¬
tismumec temptationem xp̃i. dicit eum uenis se ingalileam. sicut illiduo Nã ita contexit narrationẽ
suam ł tconsum mata in quit omni temptatione diabolus recessit ab illo usq ad tempus. Et regressus ẽ
ihs̃ inuirtute sp̃s ingalileã et fama exit peruni uersam regionem deillo Vnde intelligitur hostres
eangelistas nonio hanni euangeliste contraria narras se sed p̃termisisse primũ dñi aduentũ ingalileã
postea quã baptizatus ẽ quando illic aquã conuertit inuinũ : Tunc enim nondũ erat traditus ioħ cũ uero
aduentum eius ingalileam conexissent narrationibus suis qui post iohannem traditũ factus ẽ dequo ei
reditu ingalileam etiam ipse io hannes eu angelista sic loquitur. Vt ergo cognouit ihs̃ quia audierunt
cipuli eius reliquit iudȩam et abiit iterum ingalileam. Tunc ergo intellegimus iam fuisse traditũ

Expanded text:
enit Jesus in Galilaeam. Lucas quidem nihil dicit de tradito Joanne, sed tantum et post baptismum et tentationem Christi dicit eum venisse in Galilaeam, sicut illi duo. Nam ita contexit narrationem suam: Et consummata, inquit, omni tentatione, diabolus secessit ab illo usque ad tempus, et regressus est Jesus in virtute in Galilaeam, et fama exiit per universam regionem de illo. Unde intelligitur hos tres evangelistas non Joanni evangelistae contraria narrasse, sed praetermisisse primum Domini adventum in Galilaeam posteaquam baptizatus est, quando illic aquam convertit in vinum, tunc enim nondum erat traditus Joannes, eum vero adventum ejus in Galilaeam connexisse narrationibus suis qui post Joannem traditum factus est; de quo ejus reditu in Galilaeam etiam ipse Joannes evangelista sic loquitur: Ut ergo cognovit Jesus quia audierunt cipuli, reliquit Judaeam et abiit iterum in Galilaeam . Tunc ergo intelligimus jam fuisse traditum
Abbreviated transcription (Latin):
de ascendisse hiero solimam propt̃ pascha. post haec uenis se iniudȩã t̃rã et discipulos eius.
et illic demorat ũ cumeis et bapti tantem. Vbi secutus ait Erat aut̃ et ioħ baptizans inenoniuxta sal
quia aquȩ multe erant illic et adueniebant et baptizabantur. Nondũ enĩ mis sus erat in carcerẽ:
iobannes Maheus aut̃ sicut superius demonstrauimus dicit. cũ autem audisset qđ ioħ traditꝰ
essec secessit ingalileam: similiter et marcus. posttea aut̃ cũ traditus ẽ inquit iohannes

Expanded text:
de ascendisse Hierosolymam propter pascha, post haec uenisse in Iudaeam terram et discipulos eius de ascendisse Hierosolymam propter pascha, post haec uenisse in Iudaeam terram et discipulos eius et illic demoratum cum eis et baptizantem, ubi secutus ait: erat autem et Iohannes baptizans in Aeno iuxta Salim, quia aquae multae erant illic, et adueniebant et baptizabantur: nondum enim missus erat in carcerem Iohannes—, Mattheus autem dicat: cum autem auesset, secessit in Galilaeam. Similiter et Marcus. Postea autem, cum traditus est, inquit Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
quia nisi hunc diabolus hominem cerneret non temptaret. uenerẽmur in illo diumitatem
suam quiansi ds̃ super omnia existeret. Nullo modo angłiministraret. uerum quia pri¬
cipium sueuan gelii degenealogia et infantia saluatoris. debaptismo et temptatione euis hoc
libro explicauimus deinitio predicationis illius aliud exordium sumamus. Exposetionis
eu angelista dequa draginta dierum ieiunio et deremptatione qua temptatus ẽ. adiabolo
saluator et de angelorum ministerio narrauit. continuo subiecit dicens. Cum aut̃
audis sec ihs quo d iohannes traditus essec secessit ingalileam. Quod tamen non
esset in carcerem ihm̃ isse ingalileam. post quam enĩ cõmemorauit. quod inchana galieȩ fecit de¬
a qua unũ et descendit capharnaũ cum mitre et discipulis. et ibi manser̃. ñ multis diebus dicit eũ dei¬

Expanded text:
quia nisi hunc diabolus hominem cerneret, non tentaret. Veneremur in illo divinitatem quia nisi hunc diabolus hominem cerneret, non tentaret. Veneremur in illo divinitatem suam, quia nisi Deus super omnia existeret, nullo modo angeli ministrarent ei. Verum quia principium sancti Evangelii de genealogia et infantia Salvatoris, de baptismo et tentatione ejus, hoc libro explicavimus, de initio praedicationis illius aliud exordium sumamus. LIBER Sevangelista de quadraginta dierum jejunio, et de tentatione qua tentatus est a diabolo Salvator, et de angelorum ministerio narravit, continuo subjecit dicens: Cum autem audisset Jesus quod Joannes traditus esset, secessit in Galilaeam. II. Quod tamen non esset in carcerem, Jesum isse in Galilaeam. Postquam enim commemoravit quod in Cana Galiaqua uinum et descendit Capharnaum cum matre et discipulis et ibi manserunt non multis diebus, dicit eum dein