comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mane oscendens q te multꝭ quos melius latiusses quĩd aliud ꝙ te
morsibus obiecit iiidie pate belloꝙ multꝭ insigima nocueue ¶uaitẽ
oraitorĩã sum professus Raᵒ Miou audio ea nẽpe in dessuctudinẽ
abiisse iã pridem uisa erat ut que ĩmẽsis et ĩmĩabilibꝰ rebus õ¬
stat unde fit ut oratores ip̃is etiam uaribus raxiores semper fu¬
erme proinde fuere qui dicerent oratoris propriũ de om̃i de copiose
ꝙͣtis sane de rebus et si nõ de õmbus dic̃e heãt brator adhibita in
singulis artificiosa et dulci quad eloq̃tia que per se ip̃am magna
des est equa si lance libraueris obstuꝑesces teq fortasse professiõis
temerarie peitebit ut caneus nedũ sc̃ire uel in finita uel onña
uideri nichil scre uidearis et quod sẽpꝭ accidit sũs sr̃e professiõne
multiplicis ignorãtia delitescens nccio in apertũ exetit Galt li¬

Expanded text:
inane ostendensque te multis, quos melius latuisses; quid aliud, quam te inane ostendensque te multis, quos melius latuisses; quid aliud, quam te morsibus obiecit invidie? Pace belloque multis insignia nocuere. Artem oratoriam sum professus. Mirum audio. Ea nempe in desuetudinem abiisse iam pridem visa erat, ut que immensis et innumerabilibus rebus constat; unde fit ut oratores ipsis etiam vatibus rariores semper fuerint. Proinde fuere qui dicerent oratoris proprium de omni re copiose quantis sane de rebus, etsi non de omnibus, dicere habeat orator, adhibita in singulis artificiosa et dulci quadam eloquentia, que per seipsam magna res est! Equa si lance libraveris, obstupesces teque fortasse professionis temerarie penitebit, ut caveas ne, dum scire vel infinita vel omnia vis videri, nichil scire videaris et, quod sepe accidit, sub scientie professione multiplicis ignorantia delitescens necessario in apertum exeat. Li
Abbreviated transcription (Latin):
uoderetur alhibut murt et cł hiis titulis obsturi et absq lu
darissim euaseus sepa mullum bonig clarũ malis mexcibire sis¬
nũ piatis e  liud ꝙ poetita laurea comĩa strimxi ra Euperior
uiuis est sabor uerũ querere sed hit duplex queoere et denorioe
etpp ad aun oblettationẽ finge̾ magna res aõdua difficiles coqs
abissima ueus nempe poete utoiq operam dant cões ueio priũ ue¬
glussumontenti pnuldi utabũ lauree partũ detus ra Que¬
sitũ uñde rem pubłitꝭ remq familiarem uni post habias ciros
quesceum iter ad mopiam insidenti ultro prodiga tibi apes tõ¬
uehat fortuna quesitum unde amens aliis in solens uideare Gapichi
ip̃i laureã decerpsi ta uioentissima arbor si deceopitur ꝯfescim is
ingenio uberi iugiq studio rigetur aruerit Gaparta michi laira¬
Ra Partus labor partus liuor seu illa scudiorum seu aomoriũ mey¬
tes est Tener ille ramulus aĩo tuo nichl õmno signĩ uertiti prebuit

Expanded text:
t absque his clarissimi evasere: sepe nullum bonis, clarum malis mercibus signum fuit. Quid quod poetica laurea comam strinxi? Superior unus est labor, verum querere; sed hic duplex, querere et ornare atque ad aurium oblectationem fingere: magna res est, ardua, difficilis eoque rarissima. Veri nempe poete utrique operam dant, communes vero primum negligunt contenti phaleris. Rarum laure partum decus. Quesitum unde rempublicam remque familiarem uni posthabeas cure; quesitum iter ad inopiam, ni sedenti ultro prodiga tibi opes convehat fortuna; quesitum unde aliis amens, aliis insolens videare. Michi ipsi lauream decerpsi. Virentissima arbor si decerpitur, confestim, nisi ingenio uberi vigilique studio rigetur, aruerit. Parta michi laurea. Partus labor, partus livor, seu illa studiorum seu armorum merces est. Tener ille ramulus animo tuo nichil omnino, signum vertici prebuit
Abbreviated transcription (Latin):
instruo R Surdo caiis sed sit est hos clamor hos silentĩ de¬
lectat potentissima semper in rebus om̃ibus consuetũdo est
uideri ut pistator tacitus clamosus uenator at clamosior
aliꝙͣto scole arbiter ꝙͣ silue E Duricordem discipulum nac¬
tus sum R Sepe facilius ursi caput mollias ꝙͣ hominis ꝙͣ
uis autẽ est in fabulis lupũ ac uulpetulam lyãs didicisse
Nam elephant, studio si nõ amł fabula est sed nalis his¬
toria et hic tuus forsitan studio natura lemet apud me aut
una pastoris fere et preceptoris uita est mirũ nsi uterq tã¬
dein ci cõuictu mores traxerit ille beluas reuit hic putros

Expanded text:
instruo. Surdo canis. Sed sic est: hos clamor, hos silentium deinstruo. Surdo canis. Sed sic est: hos clamor, hos silentium delectat. Potentissima semper in rebus omnibus consuetudo est; viden ut piscator tacitus, clamosus venator? at clamosior aliquanto schole arbiter quam silve. Duricordem discipulum nactus sum. Sepe facilius ursi caput mollias quam hominis. Quid vis autem? Est in fabulis lupum, vulpeculam, literas didicisse; nam elephantis studiosi non anilis fabula est, sed naturalis historia. Et hic tuus forsitan studio naturam leniet; apud me, autem, una fere pastoris ac preceptoris vita est; mirum nisi uterque tandem a convictu mores traxerit. Ille beluas regit, hic pueros.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ferule subiciet Doctrine añn Rephensionibus aũtẽ collũ
iugo Doh abto prosptritate tumĩdũ discipuluni fa Tumor
oculoru uisui tumor ami ingenio nocet ut disciplinis audi¬
tus fiat cõpͥmenda est omis elatio Qcis ut alexander ma¬
cedo cũ alequãdo mathematicis aminũ applicasset et geome¬
trica sibi quedã obscuriuscula trade̾rẽtur difficultatibus os¬
fensus p̃ceptori imperat ut idip̃m clarius tradat et qd ille
illi sp̃e regii fastus excuteret dic est emin hele nulle fũt for¬
cune ꝑtes ingenii rebus quisquis doctus aic sanctus sapiens
fieri cupit obliuistatur interim se potentem do Discipulũ ri¬
dem elatũꝙ habes taͦ Cont᷑ uentũ aduerso fluĩs. nãuigas
cõtrahe carba sa terram pete Do Contuãcem habeo discipu¬
lum proteoiũq Ra Non abenã tantu fodis sed serpentem
nitris aconctũ ecolis hostem doces Do. Dure discipulũ ceruitis

Expanded text:
num ferule subiciet, doctrine animum, reprehensionibus aurem, collum num ferule subiciet, doctrine animum, reprehensionibus aurem, collum iugo. Habeo prosperitate tumidum discipulum. Sicut tumor oculorum visui, ita tumor animi ingenio nocet: ut disciplinis aditus fiat, comprimenda est omnis elatio. Scis ut Alexander Macedo, cum aliquando Mathematicis animum applicasset, et Geometrica sibi quedam obscuriuscula traderentur, difficultatibus offensus preceptori imperat, ut id ipsum clarius tradat, et quid ille cet omnem illi spem regii fastus excuteret. Sic est enim hercle, nulle sunt fortune partes in ingenii rebus: quisquis doctus ac sapiens fieri vult, obliviscatur interim se potentem. Discipulum rudem elatumque habeo. Contra ventum, adverso flumine, navigas: contrahe carbasa, terram pete. Contumacem habeo discipulum protervumque. Non harenam tantum fodis, sed serpentem nutris, aconitum excolis, hostem doces. Dure discipulum cervicis
Abbreviated transcription (Latin):
Ia perdis operam lictus aras semia proicis nã
nõ unicitur discipulũ indocilem sors dedit᷑ ra Cer¬
re aride colonns solue boues quld te torques illi
parce et tibi cum tot sint labores nccn et meuitabiles super¬
uacuos querere stultiaa estdo Discipulũ habeo tr̃aꝵ indocilẽ¬
Rasi docilis est uircutũ illic iusta melioribus illũ artibux or¬
naueris ꝙ si neutrũ capit uatuũ sine neue quõd ĩꝑtusũ
uas effuderis quod neq ibi suꝑerfideat te q uigi tedio ex hau¬
riat sic habeto eñ om̃es qui sũt quiq exũt aut fuerũt uirtu¬
tibus aut doctrinis clari nõ posse unũ ingeniũ accendere insi
alique intus in aĩo scintille suit que ꝑceptoris spũ excitate
et aduite gnosũ discipline mitẽ acripiãt Alioquin algidum
in crnerem ne quĩdꝙͣ flabis To Intractabilem discipulum ac
supeobum habes Ra Superbia hostis ingenii est dũq subesse
dedignatur et discere negligit discipulus insolens egre ma¬

Expanded text:
 Perdis operam, litus aras, semina proicis: natura non vincitur. Discipulum indocilem sors dedit. Terre aride colonus, solve boves, quid te torques? Illi parce et tibi, cum tot sint labores necessarii et inevitabiles: supervacuos querere stultitia est. Discipulum habeo literarum indocilem. Si docilis est virtutum, illic insta: melioribus illum artibus ornaveris. Quod si neutrum capit, vacuum sine, neve quid in pertusum vas effuderis, quod neque ibi subsideat, teque iugi tedio exhauriat. Sic habeto enim: omnes qui sunt, quique erunt, aut fuerunt virtutibus aut doctrinis clari, non posse unum ingenium accendere, nisi alique intus in animo scintille sint, que preceptoris spiritu excitate et adiute generosum discipline fomitem arripiant; alioquin algidum in cinerem, ne quicquam flabis. Intractabilem discipulum ac superbum habeo. Superbia hostis ingenii est, dumque subesse dedignatur, et discere negligit discipulus insolens; egre ma
Abbreviated transcription (Latin):
uel raptum uel alr̃ ꝯuigibus caruissent inter uite mala nichil
peius ꝙͣ intestina discrmnia Do Rapta uxor abiit Razi coacta iuct
ignoscito at si uolens uno actu duplex tibi queritur unidicta
nã et adultera suũ ad tortorem abiit et ille tuũ uius sũa trans¬
tulit in domũ qualem em̃̃ mecho speret que talis fuerit mayito¬
Do uxor cũ raptore libens a biit ra dine paululum alteri quidem
alterius fastidiũ nõ longa dies actulerit si ante flagitũ cogita¬
rent hommes nõ eousq precipites ad peccandũ essẽt nĩc fer¬
iuidos appetitus sera dampnat penitentia ibuisi post factũ
cernt a tergo oculos habet, ceca frons est Do Rapta est uxor
michi Ra ͦ hoc genus miurie nec reges enadere potuert et si¬
phaci massmnissa et philippo suam abstulit herõdes do Rapea in¬

Expanded text:
vel rapto vel aliter coniugibus caruissent. Inter vite mala nichil vel rapto vel aliter coniugibus caruissent. Inter vite mala nichil peius quam intestina discrimina. Rapta uxor abiit. Si coacta ivit, ignoscito; at si volens, uno actu duplex tibi queritur vindicta. Nam et adultera suum ad raptorem abiit, et ille, tuum virus, suam transtulit in domum. Qualem enim mecho speret, que talis fuerit marito? Uxor cum raptore libens abiit. Sine paululum: alteri quidem alterius fastidium non longa dies attulerit. Si ante flagitium cogitarent homines, non eo usque precipites ad peccandum essent. Nunc fervidos appetitus, sera damnat penitentia. Nichil nisi post factum cernitis, a tergo oculos habetis, ceca frons est. Rapta est uxor michi. Hoc genus iniurium nec reges evadere potuere. Et Syfaci Masinissa, et Philippo Herodes suam abstulit. Rapta
Abbreviated transcription (Latin):
tutinus domo egredi uespertinus ĩgredi solus aut cũ quibus uoles
totos dies agere nullo rationũ exactore perimtteris Do. uxorẽ
perdidi Ra ͦ Perdita dudum ac repudiata requies in cubiculum
reuocanda erit illa tibi uxore qual utilior comes uxorem berta Cõ.¬
uxorem bonã at decorã perdidi Ratiostulti est ꝯpedes suas ꝙͣuis au¬
uor michi preripitu uxe Ra uyolentũ om̃e patienti mo
lestũ fateor At res ip̃a si per se illam extimes quã que¬
so tante, molestie causam habet cum profecto magni
molestius debeatur Si quis tibi medicus tertianã febrem abscu¬
lisset et grãm illi haberes et p̃tiũ dares quid nũc fatias ꝯtimiã
aliferenti do rapta est uxor Ra Nescis quid raptori debeãs Cura
ingens indescisumq litigiui una cum quige forsitan et graue pe¬
ticłm tue domꝰ luñe excesserit multiq perierũt qui uixissent si

Expanded text:
tutinus domo egredi, vespertinus regredi, solus aut cum quibus voles, tutinus domo egredi, vespertinus regredi, solus aut cum quibus voles, totos dies agere, nullo rationum exactore, permitteris. Uxorem perdidi. Perdita dudum ac repudiata requies, in cubiculum revocanda erit: illa tibi uxore qualibet utilior comes. Uxorem bonam ac decoram perdidi. Stulti est compedes suas, quamvis auUtienti, fateor, at res ipsa, si per te illam extimes, quam, queso, tante molestie causam habet, cum profecto si immolestias debeatur? Si quis tibi medicus tertianam febrem abstulisset, et gratiam illi haberes et pretium dares, quid nunc facies continuam auferenti? Rapta est uxor. Nescis quid raptori debeas! Cura ingens indecisumque litigium, una cum coniuge, forsitan et grave periculum tue domus, limen excesserit. Multi perierunt qui vixissent si
Abbreviated transcription (Latin):
tibus honestũq aliquid altlĩq uersantibus ml egregnis cept̾
infestiuis mulierba consortio Nec me fugit quid aduersus¬
qui adueesus hec dia solet ab hiis quos miserie delectant sue matonno¬
morũ inquiũt expertes in atrmmonia ꝯdempnãt et ut est in prouer¬
bio uulgari uxorem uerberat qui nõ habet ego contra mulbs de
quigio queri solitos audiui insi quia sarcina quigni pertulissẽt¬
Do. Comugem amisi optimãd̾a Et que optime queq uirurũ
amantissime uidentur zelo ac suspitiomibus allꝙͣto ceteris a¬
crius mardescũt quo incendio conflagrare pacem domestuam
est necesse quor sum igitur que rele perdidisti uorem muenis¬
ti libertatem celibatũ pacem sompñũ requiem iam trãquillã
sine litigio noctem agerdo. Qine uxore sum ra. Et sme aduer¬
sario iam tui eerũq dñs tuarũ eẽ incipis Ante lucem lectulo ma¬

Expanded text:
tibus, honestumque aliquid altumque versantibus. Nichil egregiis ceptis tibus, honestumque aliquid altumque versantibus. Nichil egregiis ceptis infestius muliebri consortio, nec me fugit, quid adversus hec dici soleat, ab his quos miserie delectant sue: “matrimoniorum, inquiunt, expertes, matrimonia condemnant.” Et, ut est in proverbio vulgari: “uxorem verberat, qui non habet.” Ego contra nullos de coniugio queri solitos audivi, nisi qui sarcinam coniugii pertulissent. Coniugem amisi optimam. Et que optime, queque virorum amantissime videntur, zelo ac suspitionibus aliquanto ceteris acrius inardescunt, quo incendio conflagrare pacem domesticam est necesse. Quorsum igitur querele? Perdidisti uxorem: invenisti libertatem, celibatum, pacem, somnum, requiem. Iam tranquillam sine litigio noctem ages. Sine uxore sum. Et sine adversario, iam, tui rerumque dominus tuarum esse incipis; ante lucem lectulo ma
Abbreviated transcription (Latin):
centulas impudicas ac lasciuas ams uidiiꝰ apdor nẽpe li¬
bidinis quotiens uetule ossibus incubuit quasi lignis in lig¬
no arido uiolentius estuat uel instantem ergõ uite mutatio¬
nem uł ut inde periculum nõ esset uenture utiqs senectut
pondus ac fastidĩ dechinasti graue nuuenbus ꝯuigni iugũ
sembus grauissimũ duxũ importabile Do Amisi iuue̾nẽ ux¬
orem tas seu proles ex cõigio queritur seu uoluptas quo¬
rũ alterum mariti est alterũ adulterñ ad utrũlibet aꝑtior
uiuentus sine hiis autẽ ab uxore percept siue horum altero
eo illã peruemre optabas ubi inhabilis ad utrũq esset siue
ad hec natura in habilem senio fieri posse habilem sperabas
Quid insi uotũ superuacuũ spes insulsa est do. Amissa dul
a quige solus sum ta ͦ inudiosa uero solitudo est malis ca¬
riusse comitibus uacuo nichil est molus cubili nichil duriꝰ
occupato ammo dulces sompnos at uigilias honestas aman¬

Expanded text:
centulas, impudicas ac lascivas anus vidimus? Ardor nempe licentulas, impudicas ac lascivas anus vidimus? Ardor nempe libidinis, quotiens vetule ossibus incubuit, quas ignis in ligno arido vinolentius estuat? Vel instantem ergo vite mutationem, vel ut inde periculum non esset, venture utique senectutis pondus ac fastidium, declinasti. Grave iuvenibus coniugii iugum, senibus gravissimum, durum, importabile. Amisi iuvenem uxorem. Seu proles ex coniugio queritur, seu voluptas, quorum alterum mariti est, alterum adulteri. Ad utrumlibet aptior iuventus. Sive his autem ab uxore preceptis, sive horum altero, eo illam pervenire optabas, ubi inhabilis ad utrunque esset? Sive ad hec natura inhabilem senio fieri posse habilem sperabas, quid nisi votum supervacuum, spes insulsa, est? Amissa dulci coniuge solus sum. Invidiosa vero solitudo est: malis caruisse comitibus. Vacuo nichil mollius est cubili, nil durius occupato, animis dulces somnos et vigilias honestas aman
Abbreviated transcription (Latin):
ubstmend Tu ñit ergo si ut ais bonã ꝯugem amisisti prete¬
rito potuis gratulare ꝙ futõ spẽ ꝯcipias neq ꝙ puppe itegͣ
lictub attiqeris trebro nauiculam uentis credas do Cdiugini uiii¬
culum quo tenebar mors dissoluit᷑ Ra Noli te ruysus ĩnettere
codita ꝙͣ optaebilis ꝙͣq incomparabilis sit libertas et ꝯsilũ
ceronit /amplectere que uxorein uiuatissimã et ãduersus quã.
frustra mert auxiliũ expectandũ esset dũ repudio dimisis¬
set hortantibus aũtꝭ ut aliam duceret nõ posse simul se uyo¬
u et sapiẽtie studio dare operam indit do uxorem bonã ꝑdi¬
di RaQuid si hoc etĩa no iactura sed lucoũ et magni fuga
periculi est ut eñ sit bonã reperire constantem ubi querimꝰ
Notum illud sumi uatis uariũ et mutabile semper femina.¬
Do uxorem boña ac uuenili euo floridam amisi Ra Parũ ne
igitur noti feminei mores sũt ꝙͣ multas pudicissimas adoles¬

Expanded text:
abstinendum. Tu nunc ergo, si, ut ais, bonam coniugem amisisti, preteabstinendum. Tu nunc ergo, si, ut ais, bonam coniugem amisisti, preterito potius gratulare, quam futuri spem conspicias, neque quod puppe integra litus attigeris, crebro naviculam ventis credas. Coniugii vinculum quo tenebar, mors dissolvit. Nolite rursus innectere! Cogita quam optabilis, quanque incomparabilis sit libertas, et consilium Ciceronis amplectere, qui uxorem vivacissimam, et adversus quam frustra mortis auxilium expectandum esset, dum repudio dimisisset, hortantibus amicis ut aliam duceret, non posse simul se uxori et sapientie studio dare operam respondit. Uxorem bonam perdidi. Quid, si hoc etiam non iactura sed lucrum, et magni fuga periculi est? ut enim sit bonam reperire, constantem ubi querimus. Notum illud summi vatis: varium et mutabile semper femina. Uxorem bonam ac iuvenili evo floridam amisi. Parum ne igitur noti feminei mores sunt? Quam multas pudicissimas adoles
Abbreviated transcription (Latin):
lugeat saltet in miptiis eo uxorẽ perdidi Rao
perdidi Raͦ dic dicis perdidi quasi qui febrem perdidit a
scabiem interdum lucri sp̃es est perdere Do uxorem ꝑdidi
Ro Nũꝙ tibi fortassis opunrorem questum unalux actulit
ꝙͣtis ꝯpedibus elapsus es ꝙ̃to naufragio enatasti do ꝵ uxore
bouã pordidi Raᵈ Solent id quide ontnes dicere et qui ꝯtrariũ scuĩt ego
autẽ ⁊ si bona uxor uel oĩo multer bona rarũ mirũq ał sit in tepris
uitade tñ altercationes causa permisemini uxorem tibi qualem dic
amissam neq ĩdeo respondebo ꝙ obim dum hec ead̃ questio agerei᷑:
simã retentare quod et si semel bene cessebit sculte ropetitur
Gitius tentũ sui silẽs mulier mala ꝙͣ unã boña repebiet quã
obrem qui malam habuit similem tinteat At qui bonã filem
ne speret sed uterq pariter ille aduersitatem cumulare hic pros¬
peritatẽ suã de formare caueat Sic in omne casum dido ꝯuigio

Expanded text:
lugeat, saltet in nuptiis. Uxorem perdidi. O perdidi. Sic dicis perdidi, quasi qui febrem perdit aut scabiem: interdum lucri species est perdere. Uxorem perdidi. Nunquam tibi fortassis opimiorem questum una lux attulit: quantis compedibus elapsus es, quanto naufragio enatasti? Sed uxorem bonam perdidi. Solent id quidem omnes dicere, et qui contrarium sciunt. Ego autem, etsi bona uxor, vel omnino mulier bona, rarum mirumque animal sit in terris, vitande tamen altercationis causa, permiserim uxorem tibi qualem dicis amissam. Neque ideo respondebo quod olim, dum hec eadem questio ageretur simam retentare, quod, etsi semel bene cesserit, stulte repetitur. Citius centum sui similes mulier mala, quam unam bonam reperiet. Quam ob rem, qui malam habuit, similem timeat, at qui bonam, similem ne speret; sed uterque pariter, ille adversitatem cumulare, hic prosperitatem suam deformare caveat; sic, in omnem casum, secundo coniugio
Abbreviated transcription (Latin):
bile uereq magnificũ fieri possit cogita Ga Non delectari sta¬
tius nõ possum Ra ᵒ De lc̃ari hom̃ miemiis si modeste fiat tol¬
lerabile hiis p̃sertumn qui ingenio egcellũt insi em̃ obstet liuor
facile quisq quod in se amat in aliõ ueneratuy de lettari quoq sacois
ymaginbus que spectantes benefici celestis ãmouẽat piũ sepe e¬
titandisq aminis utile prophane aũt et si interdũ mouẽãt atꝙ
erigant ad uirtũtẽ dũ tepentes ãmi rerũ nobiliũ memoria reta¬
lescũt amade tñ aeut colende equo amplius nõ sũt ne aut stulticie
testes aut auaritre ministre aut fidei sint rebelles aut teligioni
uere et p̃repto illi famo sissimo Eustõbite uos a filarris profer y¬
to aut se hit quoq illũ aspitꝭ qui solidam tram fretũ mobile uo¬
lubile celũ fecit quiq nõ fictos sẽd ueros uiuosq homines et qua¬

Expanded text:
bile vereque magnificum fieri possit cogita. Non delectari stabile vereque magnificum fieri possit cogita. Non delectari statuis non possum. Delectari hominum ingeniis, si modeste fiat, tolerabile, his presertim qui ingenio excellunt; nisi enim obstet livor, facile quisque quod in se amat in alio veneratur. Delectari quoque sacris imaginibus que spectantes beneficii celestis admoneant, pium sepe excitandisque animis utile; prophane autem et si interdum moveant atque erigant ad virtutem, dum tepentes animi rerum nobilium memoria recalescunt, amande tamen aut colende equo amplius non sunt, ne aut stultitie testes aut avaritie ministre aut fidei sint rebelles ac religioni vere et precepto illi famosissimo: “Custodite vos a simulacris”. Profecto autem si hic quoque illum aspicis, qui solidam terram, fretum mobile, volubile celum fecit quique non fictos, sed veros vivosque homines et qua
Abbreviated transcription (Latin):
puto nõ anxie quereres tuiꝯ ess arerficis ꝯtentꝰ de ma quesiussẽ
ma uirtutũ nũc sũt illecebre oculorũ ponebantur hns qui mat᷑
gessissent aut mortem pro re pubͭ ͣ obiissent quales decrete sũt
legatꝭ a rege uerẽntiũ int̾fect quales liberatori ytalie afforcano a
quas illius magnitudo ami ac spectata modestiã nõ recepit qͣsq
post obitũ recusare nõ potuit ponebantur ingemiosis ac doctis
uiris quale positã legimꝰ uiceormo nũc porũtur diuitibus magꝰ
p̃tio marinora peregrina mercantibus Ca Artificiose placent
statue ra sertifirũ fere om̃is recipit mat̾ia sentio aũt ut tua¬
hec delectartio plena sit ingemi nẽꝙ nobilitas iũtta ꝑficiet
neꝙ hic tame aurũ ꝙus f phidias q ꝯuenerint uerã delecta
ulla est aut uera nobilitas fex terre licet rutila incus mallei
forcipes carbones ingemiũ laborq mechanici quid hinit uiro opta¬

Expanded text:
Puto, non anxie quereres cuius esset artificis, contentus de matePuto, non anxie quereres cuius esset artificis, contentus de mateia virtutum, nunc sunt illecebre oculorum: ponebantur his qui magna gessissent aut mortem pro republica obiissent, quales decrete sunt legatis a rege Veientium interfectis, quales liberatori Italie Africano, quas illius magnitudo animi ac spectata modestia non recepit quasque post obitum recusare non potuit; ponebantur ingeniosis ac doctis viris, qualem positam legimus Victorino: nunc ponuntur divitibus, magno pretio marmora peregrina mercantibus. Artificiose placent statue. Artificium fere omnis recipit materia. Sentio autem: ut tua delectatio plena sit ingenii materieque nobilitas iuncta perficiet; neque hic tamen aurum quamvis Phidiasque convenerint, vera delectatio nulla est aut vera nobilitas: fex terre licet rutila, incus, mallei, forcipes, carbones, ingenium laborque mechanici. Quid hinc viro opta
Abbreviated transcription (Latin):
aut certe muꝰ inmita modestit impͥnus et frugalitati que magꝭ
fictiles ꝙͣ aureas deoꝵ ꝙͣ hoim formas probãt quid hit tñ delcabile
quod quo cereos ac terreos uultꝰ ames nõ intellego Gaer tobilibus sta¬
tuis delector Ra Auaritie consiliũ agnosto pretiũ ut auguror nõ
ars placet unã nõ aurẽa artifimi medio roise mubtis eneis atq
marmoreis multoꝙ maxĩe plastitꝭ preferendam duxeris haud
insulse quid ut se habet extimatio terũ pñs hoc est aũt aur̃ũ ama¬
re nõ statuã que ut ex uili materia nobilis sic puro iũdis ex au¬
ro fieri p̃t ꝙͣti uero tu statuã extimares suie illã regis assion .x.
auro sexaginta cubitorũ quã nõ adorasse capitale fuit quãq
hodie multi ult ͤͦ suã ut facerẽt adorarit siue illã tubitoruĩ qua¬
tuor quã ex ingenti topazio nirũ dictu regne egiptie factã legꝭ

Expanded text:
aut certe minus inimica, modestie in primis et frugalitati, que magis aut certe minus inimica, modestie in primis et frugalitati, que magis fictiles quam aureas deorum atque hominum formas probant. Quid hic tamen delectabile, quid quo cereos aut terreos vultus ames non intelligo. Nobilibus statuis delector. Avaritie consilium agnosco; pretium, ut auguror, non ars placet. Unam tu auream artificii mediocris multis eneis atque marmoreis multoque maxime plasticis preferendam duxeris; haud insulse quidem, ut se habet extimatio rerum presens, hoc est autem aurum amare, non statuam: que ut ex vili materia nobilis, sic puro rudis ex auro fieri potest. Quanti vero tu statuam extimares, sive illam regis Assyrii ex auro sexaginta cubitorum quam non adorasse capitale fuit quamque hodie multi ultro suam ut facerent adorarent, sive illam cubitorum quattuor quam ex ingenti topazio, mirum dictu, regine Egyptie factam legis?
Abbreviated transcription (Latin):
q hom̃i scudĩu desideriũq rei huiꝰ fuerit et angusti e uas pafiamat
reliquorũ de quibꝰ nñt dice̾ longũ et imꝑtinẽs cesarũ at reu uitoꝵ¬
ꝙ scdi ordinis illustriũ solers inquisitio et repectaꝵ cultꝰ et custõdico
et consecratio inditio sũt Accedit artificũ fama ingens nõ uulgo
aut nuitꝭ dic taxat oꝑibus sed late sonãtibus smiptorũ hĩs celebrata
que tã magna utiq ꝑua de radice nasti posse nõ uidetur nõ fit
de nichilo magnũ nõm̃e magnũ esse uel uideri oportet de quo serio
magni tractat ẜ h ĩs om̃ibus sup responsũ est Eoaũt spectat ut
intelligas ꝙͣto insu obstandũ tã uetusto et tam ualido sit torori Ge
Uarns delector statius Raͦ harũ quippe artii manu nãm imite¬
tiũ una ist quã palesticen dixere het gipso et teris opaturat
tenaci aryilla q̃ rognat licet artibus tũces amititior sĩt uiotuti

Expanded text:
que hominum studium desideriumque rei huius fuerit, et Augusti et Vespasiani ac que hominum studium desideriumque rei huius fuerit, et Augusti et Vespasiani ac reliquorum, de quibus ndi ordinis illustrium solers inquisitio et repertarum cultus et custodia et consecratio indicio sunt. Accedit artificum fama ingens, non vulgo aut mutis duntaxat operibus, sed late sonantibus scriptorum literis celebrata, que tam magna utique parva de radice nasci posse non videtur. Non fit de nichilo magnum: esse vel videri oportet, de quo serio magni tractant. Sed his omnibus supra responsum est: eo autem spectant, ut intelligas quanto nisu obstandum tam vetusto et tam valido sit errori. Variis delector statuis. Harum quippe artium manu nadixere. Hec gypso et ceris operatur ac tenaci argilla, que cognatis licet artibus cunctis amicior sit virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
etas ut in mult eoronea putiroe muctoix uult uideri siue qd
iuẽtiomi proxiniũ elegantissima cõsimatuix liniatr ixq cum
in gne quoh snulpture cũq in om̃ibus signis at statius longe
iparem se negare temerooia ꝙuis impudens q nõ audrat cum
prroit pesie aos una uel si plures unus ut dixiꝰ fons ar̃tiũ
gpaphidem dico atq ip̃e protuldubis sunit coegueue pariterq
plorueunit siquid una etas et appellem it prgotilem eclsꝵ¬
pu haruitt q h ina patet quia hos simul ex omibus aleadri
inagni tumor maximꝰ delegit quorũ prinius eum pingeret
secundus sc̃alperet tertius fingeret atq in statuã excuderet
ldito uetitꝭ uniu̾sis quas ingemi artisq fidutia fatiẽ regis
bus es funestror quo stabiliore materia submxus Ga At me
stoatue delectant Ra:; Ne te solu aut plebeis comitibus errãtẽ¬
putes q̃ta olim digintas statuarũ ꝙtũne apud antiquos clarissimos¬

Expanded text:
etas in multis erronea picture inventrix vult videri, sive quod etas in multis erronea picture inventrix vult videri, sive quod inventioni proximum elegantissima consummatrix limatrixque, cum in genere quolibet sculpture cumque in omnibus signis ac statuis longe imparem se negare temeraria quamvis impudensque non audeat, cum preterea pene ars una vel, si plures, unus, ut diximus, fons artium, graphidem dico, atque ipse procul dubio sint coeve pariterque floruerint, si quidem una etas et Apellem et Pyrgotelem et Lysippum habuit; quod hinc patet, quia hos simul ex omnibus Alexandri magni tumor maximus delegit, quorum primus cum pingeret, secundus scalperet, tertius fingeret atque in statuam excuderet, edicto vetitis universis qualibet ingenii artisque fiducia faciem regis bus eo funestior, quo stabiliore materia subnixus. At me statue delectant. Non te solum aut plebeis comitibus erranteputes; quanta olim dignitas statuarum quantumve apud antiquos clarissimos
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃ ĩo attigerim ut liqueret mali huiꝰ ꝙͣta uis esses ad quam
tos tantisq sit ugenuis osproatũ cui et uulgus eoroꝵ pͥnceps
et consuctudinũ genitoix longa dies cumulusq ingeus oñi ma¬
loruiscmperatutas actesseom̃t ut uoluptas stuporq aĩos ab altioe
firotum contemplatione dimoueat distrahato Cu alĩt si hec fu¬
ta et adumbunta fut manibus usq adeo delectant attolle otulor
ad illũ qui os hũanũ sensibur aĩam mellcu celum astois floribus
teora pinx it speones quos iirabaois artifites.ex
Q delector statius Raet ᵒ Artes uarie furor idem ip̃apq fos̃
unus artiũ unus finis diuersa materia Gade lecit
statueRatio Accedũt hee quid ad naturã ꝓpius ꝙͣ pictu¬
re ille eñĩ uidentus tñ hee aũt et tangunt᷑ inteptrũ¬
ꝙ ac solidũ eoq phennius corpus habent Quã ob tam picluoe
Reteou nlle usꝙ cũ adhut ĩnũabiles supersint statul unde hei

Expanded text:
quidem ideo attigerim, ut liqueret mali huius quanta vis esset, ad quam quidem ideo attigerim, ut liqueret mali huius quanta vis esset, ad quam tot tantisque sit ingeniis conspiratum, cui et vulgus errorum princeps et consuetudinum genitrix longa dies cumulusque ingens omnium malorum semper auctoritas accesserint, ut voluptas stuporque animos ab altiore furtim contemplatione dimoveat distrahatque. Tu autem si hec ficta et adumbrata fucis inanibus usque adeo delectant, attolle oculos ad illum, qui os humanum sensibus, animam intellectu, celum astris, floribus terram pinxit: spernes quos mirabaris artifices. 41 lector statuis. Artes varie, furor idem ipsarumque fons unus artium, unus finis, diversa materia. Delectant statue. Accedunt hec quidem ad naturam propius quam picture: ille enim videntur tantum, he autem et tanguntur integrumque ac solidum eoque perennius corpus habent, quam ob causam picture veterum nulle usquam, cum adhuc innumerabiles supersint statue; unde hec
Abbreviated transcription (Latin):
peritulũ ꝙ hyis magna maxine capĩtur ingemia itaq ubi agrest
leto ⁊ breui scupore pretereat illic ingemosus susparans at uene¬
yabundus inherent operosum sane neq huiꝰ tamen est operis ab iitio
artis origine atq intrementa retexere et niratula opẽrũ et artifim
ndustrias et principũ in samas et enormia p̃tia quibus hec toans
marla mepcati come in templis deorũ aut tesaris in thalanis inq
aute nobilissiumi phoꝵ grecie fecerãt unde esstmn ut puturee dur
quid̃ apiud uos ut nature ꝯuictior ante om̃es mechanicas inpre¬
tio esset apũd graios uero si quid plimo apedis in pͥmo gradii libers¬
lui haberetuo uritto hec q̃m et intente breuitati et ꝑresenti ꝓposito
quodãmodo sunt aduersa uideri em̃ pñt morbum ip̃m cuiꝰ lemedu
poslicẽbar alers et reuũ claritas scuꝑent ꝭ amentiam extusare
sc̃d iam dixi nichil errõi detrahit coratiũ magnitũdo iuimo bet

Expanded text:
periculum, quod iis magna maxime capiuntur ingenia, itaque ubi agrestis periculum, quod iis magna maxime capiuntur ingenia, itaque ubi agrestis leto et brevi stupore pretereat, illic ingeniosus suspirans ac venerandus inhereat. Operosum sane neque tamen huius est operis, ab initio artis originem atque incrementa retexere et miracula operum et artificum industrias et principum insanias et enormia pretia, quibus hec trans maria mercati Rome in templis deorum aut Cesarum in thalamis inque ante nobilissimi philosophorum Grecie fecerant; unde effectum ut pictura diu quidem apud vos, ut nature coniunctior, ante omnes mechanicas in pretio esset, apud Graios vero, si quid Plinio creditis, in primo gradu liberalium haberetur. Mitto hec quoniam et intente brevitati et presenti proposito quodammodo sunt adversa: videri enim possunt morbum ipsum cuius remedium pollicebar alere et rerum claritas stupentis amentiam excusare. Sed iam dixi: nichil errori detrahit errantium magnitudo; immo hec
Abbreviated transcription (Latin):
omia mirant insi se quo inter cẽcta nõ ẜolam artꝭ sed nẽ opera nil¬
lũ mirabilius Ga Picte tabule delectant fat. Quid de hoc fentiam¬
dixi uel ex iam dictis intlͤ potuisti om̃is quid terrena delectatio si
consilio regeretur, ad amorem celestis erigeret et originis admoueret
Nam quis uinꝙͣ queso riui appetens fontẽ o dit At uos graues humi
accliues affixiq celum aspicere nõ audetꝭ et obliti opificem illum
solis ac lune tanta cũ uoluptate tenussimas picturas aspicitꝰ atq
unde transitus trat ad alta dispositꝭ ilic metham figitꝭ intellectus¬
Gapitis tabulis delector unice fa ͦ penĩcillo et coloribus delectaris¬
etiam quibus et preciũ et ars placet ac uarietas et curio sa disper¬
sio sit exangiuũ uiui gestus atq ĩnobiliũ motus ymagmũ et pos¬
tibus eyũpentes effigĩes ac uueltuũ spiratiũ liueamẽta suspendũt
Ut huic erupturas paulomimiꝰ prestoleris uoces et est hoet in re

Expanded text:
 sed nature opera nullum mirabilius! Picte delectant tabule. Quid de hoc sentiam ex iam dictis intelligere potuisti; omnis quidem terrena delectatio si consilio regeretur ad amorem celestis erigeret et originis admoneret. Nam quis unquam, queso, rivi appetens fontem odit? At vos graves, humi acclives affixique celum suspicere non audetis et obliti opificem illum solis ac lune tanta cum voluptate tenuissimas picturas aspicitis atque unde transitus erat ad alta despicitis, illic metam figitis intellectus. Pictis tabulis delector unice. Penicello et coloribus delectaris, in quibus et pretium et ars placet ac varietas et curiosa dispersio. Sic exanguium vivi gestus atque immobilium motus imaginum et postibus erumpentes effigies ac vultuum spirantium liniamenta suspendunt, ut hinc erupturas paulominus prestoleris voces; et est hac in re
Abbreviated transcription (Latin):
uerior historie sensus habet ira feruidũ p̃cipiti et etati sue i¬
fensum et posteris miudente ne quis umꝙͣ ex hnis biberet manu
propria collisisse En fortuẽ durioris expiatio Nil muẽtũ in quo qͣriꝰ
souitie ing̃r macũdĩa exerceret in cristallũ seuiit qua nulle tl̃t sibi
delitie tariores extusatio m̃oris dicat aliquis unitai pͥncipem sed
neronẽ sequi nemoͣ optoruerit Ga Cuiscallinis gaudio Ratiõ Nec ãtte¬
dis ꝙr cordita ꝙͣ fragilis delectatio tua sit sed hic mos est uester¬
⁊ ratiroe ꝓprie siłia eoptat cũ et milecillitas dr̃a fiomũ aliquĩd cui
herei et bri melior ꝑs celestis altũ aliquod quõi spectaret oꝑtare et
querere̾ debiusset utriq debilia atq mia cõquint / bñ aũt ht̃ ꝙ¬
nrma hodie lanciis extessere untoria que peregrina multa uobis
mtulit ip̃o de quo dixinꝰ trr̃phante pompeio in ytalia inq uebe

Expanded text:
verior historie sensus habet, ira fervidum precipiti et etati sue inverior historie sensus habet, ira fervidum precipiti et etati sue infensum et posteris invidentem, ne quis unquam ex his biberet manu propria collisisse. En fortune durioris expiatio! Nil inventum in quo gravius sevitie magister iracundiam exerceret: in crystallum sevit, qua nulle tunc sibi delitie cariores. Excusatio minorum, dicat aliquis, imitari principem: sed Neronem sequi nemo bonus optaverit. Crystallinis gaudeo. Nec attendis quam caduca, quam fragilis delectatio tua sit; sed hic mos est vester: nature proprie similia exoptatis, cum imbecillitas vestra firmum aliquid cui hereret et vestri melior pars celestis altum aliquid quod spectaret et optare et querere debuisset, utrique debilia atque ima queritis. Bene autem redibilis, eadem illa victoria que peregrina multa vobis intulit, ipso de quo diximus triumphante Pompeio, in Italiam inque urbem
Abbreviated transcription (Latin):
nõ nõ iam potula sed pelues et lebetes et mortaria et aene con¬
spitiamus untrix plande superbia gẽmea potula requirebas
ee tibi ex ead m̃a uasorũ genus tui offerũt ministri neq iam
minꝰ est cõe gẽmã hos in usus ꝙͣ in usum frugũ teria fodere
sic consuetudo facta est uobis que luxuria maloribus uris fuit¬
Sa Cristallinis poculis libens utor Rad Parco iam gẽmis concretas
illas glaties excufat nestio quid plus urtro habens eque eñ fran¬
gitur et sarciri nequit nisi quod quesitu difficilior et uel de lõ¬
ginquo uemẽs uelque ꝓpinqua est inter alpiu scopulos rupesq
in uias et algentes tenui fune pendentibus erudienda ob eãq
rem carior ur̃ãsq cuꝑiditates irritare potentior ĩtaque nero¬
ne legis infelici ꝑcitũ rumore seu dãpns ex om̃ibꝰ cristallinos
duos calices forte elisos grauissime doluisse seu qd alter puto

Expanded text:
non modo iam pocula, sed pelves ac lebetes et mortaria et ahena connon modo iam pocula, sed pelves ac lebetes et mortaria et ahena conspiciamus. Victrix plaude superbia: gemmea pocula requirebas! Omne tibi ex eadem materia vasorum genus tui offerunt ministri neque iam minus est commune gemmam hos in usus quam in usum frugum terram fodere: sic consuetudo facta est vobis que luxuria maioribus vestris fuit! Crystallinis poculis libens utor. Parco iam gemmis: concreta illas glacies excusat, nescio quid plus vitro habens: eque enim frangitur et sarciri nequit, nisi quod quesitu difficilior et vel de longinquo veniens vel que propinqua est inter Alpium scopulos rupesque invias et algentes tenui fune pendentibus eruenda ob eamque rem carior, vestras cupiditates irritare potentior. Itaque Neronem legis infelici percitum rumore seu damnis ex omnibus crystallinos duos calices forte elisos gravissime doluisse seu, quod alter puto
Abbreviated transcription (Latin):
sas instar altariũ habeatꝭ aureas atq gẽmatas hostie ip̃i purpu¬
re et uictate auaritie lupurieq ambrtionis ac suꝑbie cultris ex¬
posite que in uos omnes ac singule semũt pͥmas sibi ꝑtes ut est
dictũ uendicante superbia Auaricia quippe quod nõmẽ sonat
utrũq fortassis auro cõtenta quiesceret luxuria epulis et uo¬
luptatibus sius Sola suꝑhia nõ quiescit ꝙ diu aliquod supͣ se ui¬
det ut que ab mitio rerũ deo par esse temptauit hec ead uos coe¬
git laboriose gẽmas querere studioseq nectere uel tauare ut pro¬
deuntes sedentes ꝙ in foro inꝙ cõuilio rãdiantes ac stellati celo
semper muidĩa fatiatꝭ hac duce igitur ut ad rem redeam m
habitaculo et in ueste ciboq et potu rebusq om̃ibus que hũãne
necessitati seu iocũditati nuẽte erãt spetiosum aliquod fulgidũ¬
ꝙ penculũ mistuistie eoq crescendo malũ fubyt ꝓ diie ut ex gẽmis

Expanded text:
plorum instar altarium habeatis aureas atque gemmatas; hostie ipse purpuplorum instar altarium habeatis aureas atque gemmatas; hostie ipse purpuree ac vitiate, avaritie luxurieque ambitionis atque superbie cultris exposite, que in vos omnes ac singule seviunt, primas sibi partes, ut est dictum, vendicante superbia. Avaritia quippe quod nomen sonat utcumque fortassis auro contenta quiesceret, luxuria epulis et voluptatibus suis, sola superbia non quiescit, quamdiu aliquid supra se videt, ut que ab initio rerum Deo par esse tentavit, hec eademque vos cogit laboriose gemmas querere studioseque vel nectere vel cavare, ut prodeuntes sedentesque in foro inque convivio radiantes ac stellati celo semper invidiam faciatis. Hac duce igitur, ut ad rem redeam, in habitaculo et in veste ciboque et potu et rebus omnibus, que humane necessitati seu iucunditati invente erant, speciosum aliquod fulgidumque periculum miscuistis eoque crescendo malum prodiit ut ex gemmis
Abbreviated transcription (Latin):
sũt arma ꝯtra monstrum illud utila quis hit amctisto seu ge nũs
omnino ullis est locus mẽtiti fũt id magi fuerũtq qui crẽdeoẽt ut
hot sponsore sobrietat intrepidi biberẽt ꝑfide quide magi atq impu¬
denter ut plurima sculte coedulum uiugus ut om̃ia suã g̾ rerũ
est Nichil aliud uobis hanc reliquas q conciliat ꝙͣ uoluptas diffi¬
cultatibus excita et incensa sẽd multo maxime fuperbia et q̃di¬
tionis obliuio tiorq ãm̃i lecifer quo cũ ml peius sit hom̃i uite
nuyor quid ita nil gratius nõ dico uirtꝰ bonũ ingens ur̃o uile iu¬
ditio sed nec uita ip̃a nec salus nõ securitas nõ opes nõ demq
uoluptates ysd uobis extimatobibus sũmũ bonũ Eũcta hec̃ uni
Cessere suꝑbie hͤ p̃ter cet̾a uos gẽmaꝵ cupidos fecit que semper
est ut occupati semper ac trepidi sed exculti domos tẽploꝵ mẽ

Expanded text:
sunt arma contra monstrum illud utilia. Quis hic amethysto seu gemmis sunt arma contra monstrum illud utilia. Quis hic amethysto seu gemmis omnino ullus est locus? Mentiti sunt id magi fueruntque qui crederent, ut hoc sponsore sobrietatis intrepidi biberent: perfide quidem magi atque impudenter, ut plurima; stulte credulum vulgus, ut omnia. Summa igitur rerum est, nichil aliud vobis hanc reliquasque conciliat quam voluptas, difficultatibus excita et incensa, sed multo maxime superbia et conditionis oblivio timorque animi letifer, quo cum nichil peius sit hominum vite, miror quid ita nichil gratius: non dico virtus, bonum ingens vestro vile iudicio, sed nec vita ipsa nec salus, non securitas, non opes, non denique voluptates, iisdem vobis extimatoribus summum bonum: cuncta hec uni cessere superbie. Hec preter cetera vos gemmarum cupidos fecit, que semper est ut occupati semper ac trepidi sed exculti domorum mensas tem
Abbreviated transcription (Latin):
sorũ poculis hec gẽma deseruat ludo te cũ sepe a iotos parit
nẽ pe ut hoc uni tribu̾ãt quod alie merue̾ insi ꝙ uolup ͭ ingeniũ
fuit ut cũ gustu bibentꝭ de lectetur uisus atꝙ huit illuit sersi¬
bus de huint aibitiosior letiorꝙ sit ebrietas hec ni fallor et ue¬
uior eel hinꝰ et certior causa est cũ in reliquis cũ in hac ip̃a q
aduersus ebrietatem quasi belli dux eligitur de qua toiliphare
sobrietas sola p̃t uti unro modico iuxta illius ꝯsultoris opti¬
mi sententĩa eoꝙ ip̃o non ad uoluptãtem sed u̾tilitãte et sto¬
matt egritudines depellendas unio inꝙͣ exiguo et fragili
limphisꝙ ꝑdomito meri aũtẽ potentꝭ intendiũ atꝙ impetum
seu fuga enadere seu aquar diluiuo extinguere at frenare
Etire et meminisse in uino magno ac feruido potuq toebro ⁊
certeris oculis ingeri neq a quocũq sane mentꝭ posse dissimulaĩ hec

Expanded text:
sorum poculis hec gemma deserviat? Ludo tecum: sepe ira iocos parit. sorum poculis hec gemma deserviat? Ludo tecum: sepe ira iocos parit. Nempe ut hoc uni tribuant, quid alie meruere, nisi quod voluptatis ingenium fuit ut cum gustu bibentis delectetur visus atque hinc illinc sensibus delinitis ambitiosior letiorque sit ebrietas? Hec, ni fallor, et verior rei huius et certior causa est, cum in reliquis tum in hac ipsa que adversus ebrietatem quasi belli dux eligitur, de qua triumphare sobrietas sola potest. Uti vino modico iuxta illius consultoris optimi sententiam eoque ipso non ad voluptatem sed ad utilitatem et stomachi egritudines depellendas, vino, inquam, exiguo et fragili lymphisque perdomito, meri autem potentis incendium atque impetum seu fuga evadere seu aquarum diluvio extinguere ac frenare, scire et meminisse in vino magno ac fervido potuque crebro e quocumque te verteris oculis ingeri neque a quoquam sane mentis posse dissimulari: hec
Abbreviated transcription (Latin):
iadios hunc scuporẽ millo nõ p̃tio extimaed̾ arbityañ nõ tñ
pecune sc̃i uiotut Nõne eñ ille uirgilianꝰ euersor prie hͦ ip̃o
hiis amssis illam adiꝑisti et ut gẽma bibat auĩe atq homine
obluusci L Labenter gematꝭ utor poculis ratioꝵ se fortasse
alia desidern tã intenspe rãdix neꝙ solus fulgor allicit sed aliqua
latens uirtus nã quis onmnos gẽmaꝵ uires atq uixtutes eopli¬
cet ita dico sed oñ que de hũs dicũtur aut scribunt᷑ ꝑs septia
drebrior sit contractꝰ quippe quas raritas p̃tio sa facit scdm̃ qd̾
misꝙͣ rarior est ueritas neq em̃ alicubi uel experiendi inimor
copio uel maior licentia mentiendi uel mendacii fructꝰ uberior
uel impudentia liberior uel ꝯsuetudo frequẽtior quod si quõd
prorsus ex om̃ibus uerũ est an illud forsitan uerũ eoit quod
et magoꝵ auc̃tos et super illã fundata uulgi habet opinio
ebrietati ec sistere ametistos paꝵ ne igitur cause sit cur ebrio¬

Expanded text:
io extimandum arbitramini, non tantum pecunie sed virtutis. Nonne enim ille Virgilianus eversor patrie, hoc ipso  properans his amissis illam adipisci et, ut gemma bibat, civem atque hominem oblivisci? Libenter gemmatis utor poculis. Est fortasse alia desiderii tam intensi radix neque solus fulgor allicit, sed aliqua latens virtus. Nam quis omnes gemmarum vires atque virtutes explicet? Ita dico, si omnium que de his dicuntur aut scribuntur, pars seprarum rerum crebrior sit contractus, quippe quas raritas pretiosas facit, sed quod nusquam rarior est veritas neque enim alicubi vel experiendi minor copia vel maior licentia mentiendi vel mendacii fructus uberior vel impudentia liberior vel consuetudo frequentior. Quod si quid prorsus ex omnibus verum est, an illud forsitan verum erit, quod et magorum auctoritas et super illam fundata vulgi habet opinio, ebrietati resistere amethystos? Parumve igitur cause sit cur ebrio
Abbreviated transcription (Latin):
quodq uilissimũ epillis cocisq pessundedit sic pomplius gẽmis
ac margaritꝭ sic uos numiꝰ tabulis putis atq coruithiis sub¬
ingauit ut dum de hostibus duces ur̃i et de uobis ur̃isq de mo¬
ribus hostilia triũpharẽt Gau Cupide cornithiis uasis utor Raᵒ
Neq uasa cornithia neq aurea meliorẽ cibũ facũit neq sanna
peiorem neq õmno de qualitate ieru sed ex morbo anniui cui nisi¬

Expanded text:
quodque vilissimum, epulis cocisque pessumdedit: sic Pompeius gemmis quodque vilissimum, epulis cocisque pessumdedit: sic Pompeius gemmis ac margaritis, sic vos Mummius tabulis pictis atque Corinthiis subiugavit, ut dum de hostibus duces vestri et de vobis vestrisque de moribus hostilia triumpharent. Cupide Corinthiis vasis utor. Neque vasa Corinthia neque aurea meliorem cibum faciunt neque Samia peiorem neque omnino de qualitate rerum, sed ex morbo animi hec ves
Abbreviated transcription (Latin):
pampnos uel cormilos sed ip̃as tũ intolis suis filuas õne genꝰ
arborũ ac feraꝵ ac uolutyũ et hõm uultꝰ et quecũq uel
oculus uidit audiuitq auris uel mens finxit in auro exp̃ssa
uel argenta longa iam consuetudine non miratur gẽmis in¬
hians de quibus pauls ante tractauiius Quid multae ip̃m
rain uilescit aurum crescente superbia pridẽ uero que laudas
coriithice uiluerũt contemptusq de uera rerũ uiliũ extua¬
tione laudabiles futurus de falsa nobiliũ adiratiore dãp¬
nabilis factus est Ga Ego uõ cornchia nũt etĩa nuiror Ral Corin-¬
thiis ur̃is usta facibus suo uos ussit incendio et murorũ exci¬
diũ suorũ in ur̃os ammos ulta est neq id nouũ sepe m̃o uicto¬
res bellorũ externorũ simul exterius uiciis uicti estis Ric uos
scipio asiatitus et malius uolso asie uictores asiaticis delunis
letis ꝙ puropureis atq aureis uestibus exquesiteq suppellectuli

Expanded text:
omne genus arborum ac ferarum et volucrum et hominum vultus et quecunque vel oculus vidit audivitque auris vel mens finxit, in auro expressa vel argento longa iam consuetudine non miratur gemmis inhians, de quibus paulo ante tractavimus. Quid multa? Ipsum iam vilescit aurum crescente superbia. Pridem vero que laudas Corinthia viluerunt contemptusque de vera rerum vilium extimatione laudabilis futurus, de falsa nobilium admiratione damnabilis factus est. Ego vero Corinthia nunc etiam miror. Corinthus vestris usta facibus suo vos ussit incendio et murorum excidium suorum in vestros animos ulta est, neque id novum: sepenumero victores bellorum externorum simul externis vitiis victi estis. Sic vos Scipio Asiaticus et Manilius Volso Asie victores Asiaticis delitiis lectisque purpureis atque aureis vestibus exquisiteque suppellectili,
Abbreviated transcription (Latin):
furoli mateoia parabatur Ad hũc modũ tũc corinthus huius
fons fuit in same nũc damastus inde hodie uasa mittutur
bros apturra oculos aũõsq a uasis rorithiis delector Raiᵈ Mira¬
rer mag nisi augustum modestissimũ licet atq grauissimũ
prmcipem tectũ esset apiũ egregios scriptores delectatione
hat usq ades correptũ p̃cpitẽq actr̃ ut prescupf p̃s ꝑtione
tomurodili fodempnasse aliquos millã aliã ob cam insi huiꝰ

Expanded text:
furori materia parabatur. Ad hunc modum tunc Corinthus huius furori materia parabatur. Ad hunc modum tunc Corinthus huius fons fuit insanie, nunc Damascus: inde hodie vasa mittuntur vestros captura oculos animosque. Vasis Corinthiis delector. Mirarer magis, nisi Augustum modestissimum licet atque gravissimum principem lectum esset apud egregios scriptores delectatione hac usque adeo correptum precipitemque actum ut proscriptione triumvirali condemnasse ali