comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuiuis esset expressa ymago
innũmo: sed temptatores
suos interrogauit. ut illis
cuiꝰ eẽt ymago respondenti¬
bus. rationabiliter et absq
reprehensione. que dei deo.
et que cesaris cesari. redden¬
da esse doceret. Unde ⁊ sub
dicitur. Et ait illis. Recddi
tigal et censum: et que sũt
dui deo. id est decimas. pri¬
mitias. et spontaneas obla¬
tiones. Ubi subtiliter consi¬
derandum: quia sicut cesar
ymaginis sue censum. a gͥ
subditis exigebat. sic omp̃e¬
ds̃. ymaginis sue figuram
a nobis exacturus est. In de¬
nario quippe: ymago regis
expͥmebatur. Homo autem.
scdm interiorem hominem
ad ymaginem et similitudi¬
nem dei factus est: ip̃o do¬
mino dicente. Faciamus ho¬
minem ad ymaginem et si¬
militudinem nĩam. Huiꝰ
ymaginis figuram in se ex¬
pressam nouerait: qͥ dicebat.
Signatum est super nos lu¬
men uultus tui domine.¬

Expanded text:
cujus esset expressa imago cujus esset expressa imago in nummo. Sed tentatores suos interrogavit, ut illis cujus esset imago respondentibus, rationabiliter et absque reprehensione, quae Dei Deo et quae Caesaris Caesari reddenda esse doceret. Unde et subditur: « Et ait illis: Redditetigal et censum: et quae sunt Dei Deo, id est decimas, primitias et spontaneas oblationes. Unde subtiliter considerandum, quia sicut Caesar imaginis suae censum a sibi subditis exigebat, sic Deus omnipotens imaginis suae figuram a nobis exacturus est. In denario quippe imago regis exprimebatur, homo autem secundum interiorem hominem, ad imaginem et similitudinem Dei factus est, ipso Domino dicente: « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . » Hujus imaginis figuram in se expressam noverat, qui dicebat: « Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
de hominumr: oculi tui uidẽt
domine. Et recte temptatores
suos hypocritarum appella¬
tione redarguit: quia aliud
ore proferebant. et aluid in
corde retinebant. Hypocrita
enum grece: latine sunulator
dicitur. Quo noĩe recte illi
censentur. qui alud ostend̃t
exteruis et aliud seruant ĩ¬
terius: quales erant isti. qͥ
cum domino dicerent. ma¬
gister. scimus quia uerax
es. eum capere cogitabant
in sermone. Quibus ad huc
dicitur. Ostendite michi
numisma census. Numis¬
ma est ut ysidorus ait. so¬
lidus aureus uel argenteus:
siue ereus. Sicitur autem
quia nominib pͥncipum
effigiis q. signabatur. At
illi optulerunt ei denariũ.
Denarius genus erat num-¬
mi: qui pro decem nũmis
imputabatur. et habebat
ymaginem cesaris in se ex¬
pressam. nomen q suꝑscͥp¬
tum. Et ait illis. Cuius ẽ
ymago hec. et suꝑscriptio:
Dicunt ei. Cesaris. Hon
ex ignorantia unterrogatio
saluatoris descendit. maxi¬
me cum manifeste pateret.

Expanded text:
de hominis, oculi tui vident, de hominis, oculi tui vident, Domine. » Et recte tentatores suos hypocritarum appellatione redarguit, quia aliud ore proferebant, et aliud in corde retinebant. Hypocrita enim Graece, Latine simulator dicitur. Quo nomine recte illi censentur qui aliud servant interius, et aliud ostentant exterius. Quales erant isti qui cum Domino dicerent: « Magister, scimus quia verax es, » eum capere cogitabant in sermone. Quibus adhuc dicitur: « Ostendite mihi numisma census. » Numisma est, ut Isidorus dicit, solidus aureus, vel argenteus, sive aereus. Dicitur enim quia nominibus principum effigiisque signabatur. « At illi obtulerunt ei « denarium. » Denarius genus erat nummi, qui pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris expressam nomenque superscriptum. « Et ait illis: Cujus est imago haec et superscriptio? Dicunt ei: Caesaris. » Non ex ignorantia interrogatio Salvatoris descendit, maxime cum manifeste pateret,
Abbreviated transcription (Latin):
ueracit̾ dabit quod ꝓmisit.
Non enĩ respieit ꝑsonam
hominum: quia nec propt̾er
pauꝑtatem aliquem abiecit.
neq propter diuitias aliquẽ
elegit: sed quem in suo ser¬
uitio uiderit deuotiorem.
iꝑsum efficit sanctiorem.
De quo ueracissime petrus
apłs dicit. Inueritate com¬
peri. quia non est ꝑsonarũ
acceptor deus. sed in omni
tur iusticiam. acceptus est
illi. Cesarem autem: non
augustum. sed tyberiũ suc¬
cessorem eus. sub quo pas¬
sus est dominus. intelligere
debemus. Omnes autẽ im¬
peratores romanoꝵ. cesares
appellabantur: a pͥmo gaio
cesare: qui obduas causas ce¬
sar nuncupatur. uel quia
ceso uentre matris exite. ul
quia cum cesarie capitis idẽ
ognita autem ih̾c ne¬
quitia eoꝵ: dixit. Qͥd
me temptatis ypocrite. Sa¬
pientia sapienter semper
agit. Et pͥmum cogitatioẽs
temptatoꝵ denudauit: ut
sic saltem. in eo cogerentur
cognoscere diuinitatem qm̃
propͥum est deo. cogitationes
hominum intueri. scͥptura
teste que ait. Que sunt ĩ cor¬

Expanded text:
veraciter dabit quod promisit. « Non enim respicit personam hominum , » quia nec propter paupertatem aliquem abjicit, nec propter divitias aliquem eligit, sed quem in suo servitio viderit devotiorem, ipsum efficit sanctiorem. De quo veracissime Petrus apostolus dicit: « In veritate comperi quoniam non est personarum acceptor Deus, sed in omni tur justitiam, acceptus est illi . » Caesarem autem, non Augustum, sed Tiberium successorem ejus, sub quo passus est Dominus, intelligere debemus. Omnes enim imperatores Romanorum Caesares appellabantur, a primo Caio Caesare, qui ob duas causas Caesar est nuncupatus, vel quia caeso ventre matris exiit, vel quia cum caesarie capitis, id est ognita autem Jesus nequitia eorum dixit: Quid me tentatis, hypocritae? » Sapientia semper sapienter agit. Et primum cogitationes tentatorum denudavit, ut sic saltem in eo cogerentur cognoscere divinitatem. Quoniam proprium est Deo cogitationes hominum intueri, Scriptura teste, quae ait: « Quae sunt in cor
Abbreviated transcription (Latin):
erant sepulchris de albatis:
blandam et fraudulentam
interrogationẽ premittebãt
ei dicentes. Magist̾: scimꝰ
quia uerax es et uiam dei in
ueritate doces. et non est tͥ cͣa
de aliquo. Non enem respi¬
cis ꝑsonam hominum. Pro¬
prium est enim illoꝵ qui
alios fraude deciꝑe conant᷑.
ut pͥus mentem audientis
ad ulationib demulceatit. ut
blandimentis prouocatus.
non quod uerum est respõ¬
deat. sed quod illis qui uit̾¬
rogant. placere probauerit.
dulenter dicebant. nos firma
et immobili fide credere de¬
bemus: illum scilicet uerũ
ac singularem ẽẽ magistrũ.
a quo procedit omĩs sapiẽtia.
et cum quo fuit semꝑ. ⁊ ẽ
ante euum: oui att in euã¬
geliõ. uos uocatis me. mag̃r
et dñe. et bene dicitis. Sũ
ait scriptura. omnis homo

Expanded text:
erant sepulcris dealbatis, erant sepulcris dealbatis, blandam et fraudulentam interrogationem praemittebant, ei dicentes: « Magister, scimus quia verax es et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo. Non enim respicis personam hominum. » Proprium est enim illorum qui alios fraude decipere conantur, ut prius mentem audientis adulationibus demulceant, ut blandimentis provocatus, non quod verum est respondeat, sed quod illi, qui interrogat, placere probaverit. Domino dicebant, nos firmi et immobili fide credere debemus, illum scilicet verum ac singularem esse magistrum, a quo procedit omnis sapientia, et cum quo fuit semper ante aevum, qui ait in Evangelio: « Vos vocatis me Magister et Domine, et bene dicitis: sum ait Scriptura, « omnis homo
Abbreviated transcription (Latin):
dere possent: sub hac occa¬
sione consilium in euntes.
mittunt ei discipulos suos
cum herodianis. dicentes. Ma¬
gister: scimus quia uerax es.
et uiam dei in ueritate doces.
et non est tibi cura de aliqͦ.
Non enim respicis ꝑsonã
hominum. Dic ergo nobis
quid tibi uidetur. licet cen¬
sum dari cesari an ñ: Quod
ideo interrogabant: ut dũ
unum ex eis quodlibet af¬
firmaret. aut illoꝵ aut isto¬
rum odium incurreret: ut
scilicet si diceret licet. repre¬
henderetur ab aliis qui cen¬
sum dare nolebant. uel ui¬
deretur ẽẽ contrarius legi
dei: si uero diceret. ñ licet.
quasi qui rebellionẽ contra
cesarem mouere cogitaret.
a muistris herodis compre¬
hensus teneretur. łco.uiii.¬
erodianos autem uel
ministros herodis uo¬
cat. qui publice uectigalia
exigebant: uel certe illos
quos scribe et pharisei. qͥa
sponte herodi tributa solue¬
rent. illudentes herodianos
uocabant. Et quia ut dñs
ait. scribe et pharisei similes

Expanded text:
dere possent, sub hac occadere possent, sub hac occasione consilium ineuntes, « Mittunt ei discipulos suos cum Herodianis, dicentes: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in verita. Non enim respicis personam hominum. Dic ergo nobis, quid tibi videtur? licet censum dare Caesari, an non? » Quod ideo interrogabant, ut dum unum ex eis quodlibet affirmaret, aut illorum aut istorum odium incurreret. Ut scilicet, si diceret: Licet, reprehenderetur ab aliis, qui censum dare nolebant, vel videretur esse contrarius legi Dei. Si vero diceret: Non licet, quasi qui rebellionem contra Caesarem movere cogitaret, a ministris Herodis comprehensus teneretur, Herodianos autem vel ministros Herodis vocat, qui publice vectigalia exigebant, vel certe illos quos scribae et Pharisaei, quia sponte Herodi tributa solverent, illudentes Herodianos vocabant. Et quia, ut Dominus ait, scribae et Pharisaei similes
Abbreviated transcription (Latin):
totius mundi monar¬
chia. sub unius hominis pͥn¬
cipatu redacta est: propter
pacem et concordiam seruã¬
dam in popłis statutum ẽ.
ut unusquisq censum capi¬
tis sui redderet. Cuius rei te¬
stis est lucas euangelista: qui
tempore quo dominus et sal¬
uator nr̃ natus est. hanc le¬
gem in populum iudeorum
allatam describit dicens. Exi¬
it edictum a cesare augusto:
ut describeretur uniuersus
orbis. Suꝑ hac re autem. ce¬
sar augustus herodem anti¬
patris filium. iudeis p̃fecit:
ut et tributa exigeret. et ro¬
mano pareret imperio. Ergo
redditionem census. aliis di¬
centibus ꝓsecuritate ⁊ qͥete.
quia romani pͥncipes pro
eis militarent debere tribu¬
ta solui. econtra scribis ⁊ pha¬
riseis dicentib. ñ debere po-¬
pulum dei. humaĩs legibus
ẽẽ subiectũ: maxime. cum
decimas et p̾mitias. ⁊ spon¬
taneas oblationes d̾o offerret.
Et quia scribe et pharisei.
ut sepe diximꝰ. ad hoc dñm
sequebantur. ut eum uel ĩ
oꝑe uel in sermone rep̃hen¬

Expanded text:
totius mundi monarchia sub unius hominis principatu redacta est, propter pacem et concordiam servandam in populis, statutum est, ut unusquisque censum capitis sui redderet. Cujus rei testis est Lucas evangelista, qui tempore quo Dominus et Salvator noster natus est, hanc legem in populum Judaeorum allatam descripsit, dicens: « Exiit edictum a Caesare Augusto, ut describeretur universus orbis . » Super hanc rem autem Caesar Augustus Herodem Antipatri filium Judaeis praefecit, ut et tributa exigeret, et Romano pareret imperio. Ergo redditionem census, aliis dicentibus pro securitate et quiete, quia Romani principes pro eis militarent, debere tributa solvi, e contra scribis et Pharisaeis dicentibus, non debere populum Dei humanis legibus esse subjectum, maxime cum decimas, et primitias, et spontaneas oblationes Deo offerret. Et quia scribae et Pharisaei, ut saepe diximus, ad hoc Dominum sequebantur, ut eum vel in opere, vel in sermone reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
illustrabatur intus iusitatio¬
nib. Quam totam repleuerat
diuinus amor ita ut in ea nͥl
eẽt mundaonus quod iuolaret
affectus. sed ardor continuus.
et ebrietas ꝑfusi amoris. Nam
et xp̃c ab omnior est amandus
ex toto corde. et ex tota arama.
atq ex tota urtute querendus¬
est: maxine tamen ab ea arden¬
tius. cuius et dominus erat et
filius.

Expanded text:
illustrabatur intus visitatioillustrabatur intus visitationibus: quam totam repleverat divinus amor: ita ut in ea nihil esset, mundanus quod violaret affectus, sed ardor continuus, et ebrietas perfusi amoris. Nam et Christus ab hominibus est amandus, ex toto corde, et ex tota anima, atque ex tota virtute quaerendus: maxime tamen ab ea ardentius, cujus et Dominus erat, et filius.
Abbreviated transcription (Latin):
estis filie. quecũq ma¬
tres: cogitate attentiꝰ
et ppendite diligentius. quib
afficiebatur beata et inteme¬
rata uirgo dolorib. post xp̃i ad
celos ascensum. expletis om̃ib
que de ip̃o erant ab angelis p̾-¬
dicata. et a ꝓpħ̃is multifarie
multisq modis presignata di¬
uinis declarata oraculis. uirtu¬
tib exhibita: et que humanita-¬
us sunt ostensa presagiis. Qeso
si qua sunt in uobis iuscera pie¬
tatis: considerate quo cruciabat᷑
amore. quo ue desiderio estuabat
hec uirgo: dum reuolueret aĩo
cuncta que audierat. q̃ uiderat.
que cognouerat. Putto quod qͥc¬
quid cordis est. quicquid m̃tis.
quicquid iurtutis humane: si
totum adhibeas. non sufficiat
ut cogitare ualeas. quanto ⁊̃¬
desinenter cremabatur ardore
bat xp̃m ex toto corde. et ex to¬
ta anima. et ex tota uirtute:
nous tamen cotidie in flam-¬
mabatur presentia absens de¬
sideriorum affectib. tarto siqͥ¬
dem ualidius: quanto diuiniᷤ

Expanded text:
estis filiae, quaecumque maestis filiae, quaecumque matres, cogitate attentius, et perpendite diligentius, quibus afficiebatur beata et intemerata virgo Maria doloribus post Christi ad coelos ascensum, expletis omnibus quae de ipso erant ab angelis praedicata, et a prophetis multifarie multisque modis praesignata, divinis declarata oraculis, virtutibus exhibita, et quae humanitatis sunt ostensa praesagiis. Quaeso, si qua sunt in vobis viscera pietatis, considerate quo cruciabatur amore, quoque desiderio aestuabat haec virgo, dum revolveret animo cuncta quae audierat, quae viderat, quae cognoverat. Puto quod quidquid cordis est, quidquid mentis, quidquid virtutis humanae, si totum adhibeas, non sufficiat ut cogitare valeas, quanto indesinenter cremabatur ardore bat Christum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota virtute, novis tamen quotidie inflammabatur praesentia absens desideriorum affectibus: tanto siquidem validius, quanto divinis
Abbreviated transcription (Latin):
deitatis est: ita humanitatis.
quod in egyptum per fugam.
ne capiatur ab ducitur. Sic
itaq omnia uirtutum oꝑa.
consideranda sunt: ut redda-¬
mus deo que dei sunt. ⁊ hõi
que sunt. hominis. qm̃ sicutiẽ
unus qui lazarum uerbo po¬
tentie sue uocat. ut exeat fo¬
ris a monumento sic ip̃e idem
unus est. qui fleuit humani¬
tatis affectu. Sic quippe cũ
ta oportet considerare: qͣtinꝰ
humanitas in deum assũpta.
Hec idcirco dixerim tantisper:
ritatis eloquio. uel greco turbi¬
ne latinam confundere puri¬
tatem. Sunt enim et prudẽtes
uirgines: sunt et fatue. Et id̾o
dilectissime inttamini quam
amatis. unitamini beatam et
glosam uirginem. cuius hodie
in terris festa colitis: de qua dr᷑.
eodemq domino catholice di¬
cuntur ut et fidem integram
seruare possitis. et matrem eiꝰ
debite uenerari: qm̃ nullus ho-¬
nor eius alius: nisi cum ille iu¬
re he noratur qui nasci dignatꝰ
est ex ea.S
eterum rogo. quecumq

Expanded text:
deitatis est: ita et humanitatis, deitatis est: ita et humanitatis, cum in Aegyptum per fugam ne capiatur, adducitur. Sic itaque omnia virtutum opera consideranda sunt, ut reddamus Deo quae Dei sunt, et homini quae sunt hominis. Quoniam sicut est unus qui Lazarum verbo potentiae suae vocat, ut exeat foras a monumento: sic idem ipse unus est qui flevit humanitatis affectu. Sic quippe cuncta oportet considerare: quatenuhumanitas in Deum assumpta. XIII. Haec idcirco dixerim tantisper ritatis eloquio, vel Graeco turbine Latinam confundere puritatem. Sunt enim et prudentes virgines, sunt et fatuae. Et ideo, dilectissimae, imitamini, quam amatis beatam et gloriosam Virginem, cujus hodie in terris festa colitis: de qua diciteodemque Domino catholice dicuntur: ut et fidem integram servare possitis, et matrem ejus debite venerari. Quoniam nullus honor ejus est alius, nisi cum ille jure honoratur, qui nasci dignatus est ex ea. Caeterum rogo quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
que diuina sunt. secũdũ
quod homo. idem ip̃e q̃ humana
sunt: se ipsum uolens ostendere.
quod deus idem ip̃e et homo sit.
Et ideo idem ip̃e. tam que diui¬
na sunt agit: quam que huma¬
na similiter eloquitr. Et non
alius quidem miracula oꝑatꝰ
est. alius ꝑpetrauit humana
passiones q sustinuit s unus
idemq xp̃c filius dei. atq ho¬
minis filius. qui et diuina ges¬
sit et humana. Siquidem ĩ se¬
parabiliter atq indiuise. cõmu¬
nes xp̃c habuit actiones. s ĩtel¬
ligende sunt ip̃orum oꝑum qua¬
litates. Contemplandumq sẽꝑ.
ad que ꝓuehatur humilitas
carnis. et ad que indinetur
altitudo diuinitatis: ita ut ꝑ
omnem textum sci euangelii.
udeat.ir nichil caro sine u̾bo
agere. neq uerbum sine carne
quicquam efficere. Unde quod
concipit et parit uirgo: sicut
ñ sine potentia uerbi est: ita
non sine ueritate carnis. quod
nascitur. quod pannoꝵ fasciis
iacet in uolutum et in presepio
redinatur. Porto quod stella
duce amagis adoratur. sicut

Expanded text:
quae divina sunt: secundum quod homo, idem ipse quae humana sunt, seipsum volens ostendere quod Deus idem ipse et homo sit. Et ideo idem ipse tam quae divina sunt agit, quam quae humana similiter: et non alius quidem miracula operatus est, alius perpetravit humana, passionesque sustinuit: sed unus idemque Christus filius Dei atque hominis filius, qui divina gessit et humana: siquidem inseparabiliter atque indivise communes Christus habuit actiones. Sed intelligendae sunt ipsorum operum qualitates: contemplandumque semper ad quae provehatur humilitas carnis, et ad quae inclinetur altitudo divinitatis: ita ut per omnem textum sancti Evangelii videatur nihil caro sine Verbo agere, neque Verbum sine carne quidquam efficere. Unde quod concipit et parit Virgo, sicut non sine potentia Verbi est, ita non sine veritate carnis quod nascitur, quod pannorum fasciis jacet involutum, et in praesepio reclinatur. Porro quod stella duce a Magis adoratur , sicut
Abbreviated transcription (Latin):
longius morer:Latro credi¬
dit: ꝓsecutusq martinum
uie reddidit. orans ut pro
se dñm precaretur. Idemq
postea religiosam agens uitã
uisus est: ut hec que supra
retulimus. ab ip̃o audita di¬
cantur. Igitur martinus inde
progressus. cum mediolanũ
preterisset: diabolus initin̾e.
humana specie assumptas
se ei obuium tulit. quo ten¬
deret querens. Cumq id a
martino responsi accepisset.
se quo dominus uocaret in¬
tendere: ait ad eum. Quocũ¬
q ieris. uel quecumq temp¬
taueris: diabolus tibi aduer¬
sabitur: Tunc ei ꝓrophetica
nuit. Itaq ut animo ac m̃te
conceꝑat: matrem gentilita¬
tis absoluit errore. patre ui
malis ꝑseuerante: plures
tamen suo saluauit exemplo.

Expanded text:
longius morer? latro credilongius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica nuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo.
Abbreviated transcription (Latin):
religiosa sollieitudine uisi¬
taret: ex uoluntate sancti
hilarii profectus est. Mul¬
tisq ab eo obstrictus p̃cib
et lacrimis. ut rediret me¬
stus ut ferunt pegͥnationẽ
illam aggressus est: conte¬
status fratres multa se ad¬
uersa passurum. quod pꝰtea
probauit euentus. Ac pͥmũ
inter alpes deuia secutus: in¬
cidit in latrones. Cumq unꝰ
securim eleuatam in capud
eius librasset: ictum feriẽ¬
tis dextere. sustinuit alter.
Uinctis tamen post tergum
manib: uni seruandus et
custodiendus traditur. Q
cum ad remotiora eum dux¬
isset: percunctari ab eo cepit.
quisnam ẽẽt. Respondit
xp̃ianum se ẽẽ. Querebat
etiam ab eo. an timeret. Tũc
uero constantissime ꝓfitetur.
nunquam se fuisse tam se¬
curum. quia sciret miscd̾iã
dñi maxime in tẽptatioĩb
affuturam: se magis illi do
latrocinia exercens eẽt ĩdig¬
nus. Ingressus q euanglicam
disputationem: uerbum d̾i
latroni predicabat. Quid

Expanded text:
religiosa sollicitudine uisireligiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dollatrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid
Abbreviated transcription (Latin):
dios et tela. potuisset: tam̃
ne uel aliorum morte sc̃i
uiolarentur optutus. exe¬
mit pugne necessitatem.
Neq enim aliam ꝓ milite
suo xp̃c debuit prescare ri¬
ctoriam. quam ut subactis
sine sanguine hostibus ne¬
mo moreretur
xinde relicta militia.
sc̃m hylarium picta
in dei reb spectata ⁊ cogni¬
ta fides habebatur. expeti¬
uit: et aliquamdiu apud
eum commoratus est. Temp¬
tauit autem idem hilariꝰ.
imposito diaconi officio. sibi
eum artius implicare: et mi¬
nisterio uincire diuinos
cum sepissime restitisset.
indignum se uociferans¬
ẽẽ intellexit uir dei altioris
ingenii. hoc eum modo pꝰse
constringi. si id ei officii im¬
poneret. in quo quidam lo¬
cus iniurie uideretur. Itaq
exorcistam eum ẽẽ precepit.
Quam ille ordinationẽ:
ne despexisse tainquam hu¬
miliorem uideretur. non re¬
pudiauit. Nec multo post
ammonitus per soporem. ut
patriam parentesꝙ. quos
adhuc gentilitas detinebat.

Expanded text:
dios et tela potuisset, tamen dios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauin Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi fore arbitrabatur. si do¬
natiuum non militaturus
acciperet: lactenus inquit
ad cesarem militaui tͥ pat̾e
ut nunc militem deo. Dona¬
tiuum tuum pugnaturus
accipiat: xp̃i ego miles sum.
pugnare michi non licet.
Tum uero aduersum hanc
uocem tyrannus infremuit:
dicens eum metu pugne q̃
postera die erat futura. non
religionis gr̃a detractare mili¬
tiam. Aat martinus intrepi¬
dus. immo illato sibi tenore
ignauie. ascribitur. non fid̾i:
crastina die ante aciem iner¬
mis astabo et in nomine do¬
mini ih̃u. signo crucis non
dipeo protectus aut galea.
hostium cuneos penetrabo
securus. Netrudi ergo ĩ cu¬
stodiam iubetur: facturus
fidem dictis. ut ineriis.
barbaris obiceretur. Postero
die. hostes legatos de pace mi¬
serunt: sua omnia. se se qr¬
dedentẽs. Unde quis dubitet.
hanc uere beati uiri fuisse
uictoriam. cui prestitum sit.
ne inermis ad prelium mit¬
teretur: Et quam uis pius
dominus. seruare militem
suum inter hostium gla¬

Expanded text:
sibi fore arbitrabatur, si dosibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gla
Abbreviated transcription (Latin):
paupe professus est fuisse ue¬
stitum. et ad confirmandum
tam boni oꝑis testimonium.
in eodem se habitu quẽ pau¬
per acceꝑat. est dignatus ostẽ¬
dere. Quo uiso. uir beatissimꝰ.
non in głam est elatus huma¬
nam. sed bonitatem dei in
suo oꝑe cognoscens. cum ẽẽt
annoꝵ duodeuiginti. ad bap¬
tisma conuolaiit
et statim militie renun¬
tiauit. tribuni sui pre¬
cibus euictus: cui contuberni¬
uni familiare prestabat. Et¬
enim transacto tribunatus.
sui tempore: renũtiaturũ se
scło pollicebatur. Qua mar¬
tinus expectatione suspensus.
ꝑ biennium fere postea quã
est baptisma consecitus. so¬
lo scilicet nomine militauit.
Iuterea irruentib intra gal¬
lias barbaris: iulianus cesar.
coacto in unum exercitu. apd̃
uangionũ ciuitatem. donati¬
uum cepit erogare militib.
Ut est consuetudinis: singuli
citabantur. donec ad martinũ
uentũ est. Tum uero oportunũ
tempus existimans. qͦ peteret
missionem. neq enim integrũ

Expanded text:
paupere professus est fuisse uepaupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum
Abbreviated transcription (Latin):
ageret: Nichil pret̾ clamidẽ
qua indutus erat. habebat.
Iam enim: reliqua in opꝰ simi¬
le consumpserat. Arrepto ita¬
q ferro quo accinctus erat:
medium diuidit. partemq
eius pauꝑi tribuit reliqua
rursus induitur. Interea
de circumstantib risere non¬
nulli: quia deformis esset.¬
et truncatus habitu uidere¬
tur. OSulti quidem quibus
erat mens sanior altius ge¬
mere: quod nichil simile
fecissent. cum utiq plus ha¬
bentes uestire pauꝑem sine
sua nuditate potuissent.
Hocte igitur insecuta. cũ se
sopori dedisset: uidit xp̃m.
clamidis sue qua pauꝑem
texerat ꝑte uestitum. intue¬
ri diligentissime dñm. uestẽ¬
q quam dederat. iubetur
agnoscere. ¶ox ad angeloꝵ
circumstantiũ multitudinẽ.
audit ihm clara uoce dicentẽ.
Martynus adhuc catecumi¬
nus: hac me ueste contexit.
uere memor dñs dictoꝵ suoꝵ
quib ante predixerat. quam¬
diu fecistis hec uni ex mini¬
mis istis michi fecistis: se in

Expanded text:
ageret? nihil praeter chlamydem, ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in
Abbreviated transcription (Latin):
non est necesse: qua ita usus
est. ut iam illo tempore. non
miles sed monachus puta¬
retur. Quib rebus. ita sibi
omnes cõmilitones suos de¬
uinxerat: ut eum miro af¬
fectu uenerarentur. Necdũ
tamen regeneratus in xp̃o a¬
gebat quendam bonis oꝑib
bantismatis candidatũ: assi¬
stere scilicet laborantibus.
opein ferre miseris. alere
egentes. uestire nudos. Nich
sibi ex militie stipendus:
preter cotidianum uictum
reseruabat. Iam tum euan¬
gelii non surdus auditor: de
crastino non cogitabat. lẽ .iiii.
uodam itaq tempore.
cum iam nichil preter
arma et simplicem militie
uestem haberet media hieme
que solito asperior in horru¬
erat ad̾o ut plerosq uis algo¬
ris extingueret obuium ha¬
bet in porta ambianensium
ciuitatis pauperem nudum
Qui dum pretereuntes ut
sui misererentur oraret. om̃s¬
q miserum preterirent: intel¬
lexit uir deo plenus. sibi illũ
aliis miscłiam non p̾stanti¬
bus. reseruari. Quid tamen

Expanded text:
non est necesse, qua ita usus non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militiuestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen
Abbreviated transcription (Latin):
in modum totus ĩ d̾i
opere conuersus. cum eẽt an¬
noꝵ duodecim. heremũ con¬
cupiuit: fecisset q uotis satis.
si etatis infirmitas ñ obstitis¬
set:Animo tamen aut circa
monasteria. aut circa eccł̃iam
semper intentus: meditabat᷑
adhuc in etate puerili. quod
postea deuotus impleuit.S
ut ueteranoꝵ filii ad militiã
scriberentur: prodente patre
qui felicib eius actib inui¬
debat. cum ẽẽt annoꝵ qͥnde¬
cim. raptus et cathenatus.
sacramentis militarib impli¬
catus est. uno tantum seruo
comite contentus. cui tamen
uersa uice dominus seruiebat:
adeo ut plerumq eĩ et calcia
menta ip̃e detraheret. et ipse
detergeret: cibum una capent.
hic sepius ministraret. lc̃ .ii.¬
riennium fere ante bap¬
tisma in armis fuit:
integer tamen ab hiis uitiis.
quib alud hominũ genus
implicari solet. Multa illi
circa commilitones benigni¬
tas: mira caritas. Pacientia
uero atq humilitas: ultra
humanum modum. Nam
frugalitatem in eo laudari

Expanded text:
in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, admenta ipse detraheret et ipse detergeret; cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare
Abbreviated transcription (Latin):
feruere cognouit errorem. illuc
intrepidus et calore fidei ar¬
matus accessit: a cluteciam
pariseorum domino ducente
peruenit.¬

Expanded text:
fervere cognovit errorem, illuc intrepidus et calore fidei armatus accessit, ac Lutetiam Parisiorum, Domino ducente, pervenit
Abbreviated transcription (Latin):
sarcingo noĩe cũ magno
fletu plangentiũ a ministris
oratorio beatus martyr est se¬
pultus. Ac uero die sexto no
et dimidio humatus fuisse
lumen s̃plendidũ absq minz¬
sterio humano in eodem loco¬
cognouit per noctes fulsisse un¬
de rumor magnus processit.

Expanded text:
Sorcin  nomine cum magno fletu plangentium a ministris oratorio beatus martyr est sepultus. Hoc vero die sexto  Aet dimidio humatus fuisse lumen splendidum absque ministerio humano in eodem cognovit noctibus fulsisse locum. Unde rumor magnus aemanavit i
Abbreviated transcription (Latin):
altare sicut est sollempne be¬
nediceret. globum ignis de
capite illius uidimus emica¬
re: ita ut in sublime conten¬
q flamia produceret.
tamen admodum xp̃ianus.
grauissima egritudine extre¬
mo mortis ꝑiculo cepisset
urgeri: martinũ euocauit.
Nec cun tatus ille ꝓperauit.
Prius tamen quam mediũ
uie spacium uir beatus euol¬
ueret: uirtutem adueniẽtis.
sensit egrotus. receptaq con¬
tinuo sanitate. uenientib
nobis ip̃e processit. Ialt̾a die.
redire cupientem. magna
prece detinuit: cum interim
unũ efamilia puerũ letali
ictu serpens ꝑculit. quem iã
exanimem ui ueneni. ip̃e
euantius suis humeris illa¬
tum. ante pedes sancti uiri.
nichil illi impossibile ꝯfisus.
exposuit. Iamq se malũ ser¬
pentis. per omnia menbra
diffuderat. Cerneres om̃ib
uenis inflatam cutem: ⁊ ad
utris instar tensa uitalia.
Oartinus porrecta manu.
uniuersa pueri menbra per¬
tractans: digitum prope ip̃m
uulmsculum quo bestia uirꝰ

Expanded text:
altarium, sicut est sollemne, bealtarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contenm flamma produceret. tamen admodum Christianus, gravissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgeri, Martinum evocavit. Nec cunctatus ille properavit: prius tamen quam medium viae spatium vir beatus evolveret, virtutem advenientis sensit aegrotus: receptaque continuo sanitate, venientibus nobis obviam ipse processit. Altera die redire cupientem magna prece detinuit; cum interim unum e familia puerum lethali ictu serpens perculit: quem jam exanimem vi veneni ipse Evanthius suis humeris illatum ante pedes sancti viri, nihil illi impossibile confisus, exposuit. Jamque se malum serpens per omnia membra diffuderat. Cernere omnibus venis inflatam cutem, et ad utris instar tensa vitalia. Martinus porrecta manu, universa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum vulnusculum quo bestia virus
Abbreviated transcription (Latin):
einde paulo post archi¬
diaconus ingressus: am¬
agenda sollempnia. debere ꝓ¬
cedere. Cui ille respondens
ait. pauperem pͥus. de se aũt
dicebat. oportere uestiri: se
ad eccł̃iam non posse proced̾e.
nisi uestem pauꝑ acciperet.
Diaconus uero nichil intelli¬
gens. quia intͥnsecus inditũ
amphibalo. ueste nudũ interiꝰ
ñ uidebat: postremo pauꝑẽ
ñ cõparere causat᷑. Michi ĩqͥt.¬
uestis que preparata est defe¬
ratur: pauper non deerit ue¬
stiendus.
rtatus demum clericus
necessitate ꝙ compulsus.
iamq felle commoto: e proxi¬
mis tab̾nis nigerrimam
uestem breuem atq hispidã.
quinq comparatam argen¬
teis rapit. atq ante martinz
pedes iratus exponit. En in¬
quid uestem: sed pauꝑ hic
non est. Ille nichil motꝰ. iubet
eum paululum stare ꝓ fori¬
bus: secreto utiq procurans
dum sibi uestem nudus in¬
poneret. Cum hac igitur ob
laturus sacrificium deo ue¬
ste procedit. Quo quidẽ die:
mira di cturus sum cũ iam

Expanded text:
ein paulo post archidiaconus ingressus adagenda sollemnia debere procedere. cui ille respondens ait, pauperem prius — de se autem dicebat — oportere uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere causatur. mihi, inquestis, quae parata est, deferatur: pauper non deerit uestiendus. tum demum clericus necessitate conpulsus, iam felle commoto, e proximis tabernis bigerricam uestem, breuem adque hispidam, quinque conparatam argenteis rapit adque ante Martini pedes iratus exponit. en, inquit, uestem, sed pauper hic non est. ille nihil motus iubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans, dum sibi uestem nudus inponeret, laturus sacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam
Abbreviated transcription (Latin):
in faustam. saltationẽ puelle
lascuiam. uiramentũ uegis te¬
merarium. Quibus singulis:
oportet nos ne talia geramus
instrui. Non enim festis diẽ
natalis nr̃i in memoria reuo¬
care: non ullum tempus ille¬
cebris indulgere carnalibus.
sed diem potius exitus nostri
debemus lacrimis. precibus.
crebrisq p̃uenire ieuiniis. Hĩc
etenun uir sapiens amonet
dicens. In omnib oꝑib tiuo
memorare noiuslima tua. ⁊ in
eternum non peccabis. Sed n
membra nr̃a que iam domino
consecrata sunt. lusib atq in¬
eptis dare motib decet. Sicit
namq apls. Nescitis qm̃ cor¬
Hollens ergo membra xp̃i fa¬
ciam membra meretricisꝰ. Ab¬
sit. Unde et alibi obsecrat per
miscłiam der.rt exibeamus
corpora nr̃a. hoitiam uiuentẽ.
sanctam deo placentem. Pa¬

Expanded text:
infaustam, saltationem puellae infaustam, saltationem puellae lascivam, juramentum regis temerarium, quibus singulis oportet nos, ne talia geramus, instrui. Non enim festis diem nostri natalis in memoriam revocare, non ullum tempus illecebris indulgere carnalibus, sed diem potius exitus nostri debemus lacrymis, precibus, crebrisque praevenire jejuniis, hinc etenim vir sapiens admonet, dicens: In omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis . Sed nec membra nostra quae jam Domino consecrata sunt, lusibus atque ineptis dare motibus decet. Dicit namque Apostolus: Nescitis quoniam cor? Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Absit. Unde et alibi obsecrat per misericordiam Dei, ut exhibeamus corpora nostra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem.
Abbreviated transcription (Latin):
ed uicit amor mulieris
eumq in illum quem
sanctum ẽẽ nouerat ⁊ iustũ:
manus mittere coegit. Qui
qm̃ noluit cohibere luxuriã.
ad homicidii reatum ꝓ lapsus
est: minusq illi peccatum:
maioris erat causa peccati.
Cui districto dei iudicio conti¬
git. ut propter apetitum ad ul¬
tere. quam de testandã sciebat
sanguinem funderet prophete.
quem deo acceptum ẽẽ cognoue-¬
rat. Hec namq est illa diuina
dispensatio examinis. de qua
dicitur: qui nocet noceat ad huc.
et qui in sordib est sordescat ad¬
huc. At contra quod se iuitur. ⁊
sanctus sanctificetur adhuc:
ad beati iohannis ꝑsonam cõ-¬
uenienter aptatur. qui sanctus
existens sc̃ificabatur ad huc: dũ
ꝑ officuim euangelizandi ad
martyrii palmam ꝑuenit.
Die autem natalis herodis sal¬
sauit filia herodiadis ĩmedio¬
tridinii. et placuit herodi: unde
iuramento pollicitus est ei qͦd
cumq postulasset ab eo. Tria
pariter impioꝵ scelera audi¬
uimus: celebrationemn natał

Expanded text:
ed vicit amor mulieris, eumque in illum quem sanctum esse noverat et justum manus mittere coegit. Qui quoniam noluit cohibere luxuriam, ad homicidii reatum prolapsus est, minusque illi peccatum majoris erat causa peccati: cui districto Dei judicio contigit ut propter appetitum adulterae quam detestandam sciebat, sanguinem funderet prophetae, quem Deo acceptum esse cognoverat. Haec namque est illa divini dispensatio examinis, de qua dicitur: Qui nocet, noceat adhuc: et qui in sordibus est, sordescat adhuc . At contra quod sequitur, Et sanctus sanctificetur adhuc, ad beati Joannis personam convenienter aptatur, qui sanctus existens sanctificabatur adhuc, dum per officium evangelizandi ad martyrii palmam pervenit. Die autem natalis Herodis saltavit filia Herodiadis in medio, et placuit Herodi. Unde cum juramento pollicitus est ei dare quodcunque postulasset ab eo. Tria pariter impiorum scelera audivimus: celebrationem natalis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ crehras reuelationes uisiones ꝙ
resdebat. Uidit etiam tun tenipens
uisionem suo dñi pape consensum
ꝓposito pollicentem. quandã iude¬
licet arborem magnã. mireq ꝓceri¬
tatis: cuius ip̃e catumen manib
leuit̾ usq ad terram deflexit. Quod
utiq rei exitus euident̾ postmodũ
comꝓbauit: dum se ad ꝯdescenden¬
dum uiro pauꝑi uix excellentissimꝰ.
⁊ magnanimꝰ dũs udelicet ĩ nocentiꝰ
ppͦ. tertius. qui tũc eccłie p̾erat. incli¬
nauit. Bans gͥ duodenario fratrũ
pium sũmꝰ pontifex di regula con¬
firmanda consensũ. dans et eisdem
de penitentia p̃dicanda mandatũ.
cũ gaudio illos data benedictione
dimisit. scd et eisdem ad huc ampli¬
ora mła licatis ĩ posterũ. cõpmisit.

Expanded text:
per crebras revelationes visionesque per crebras revelationes visionesque reddebat. Vidit etiam tunc temporis visionem, suo domini Papae consensum proposito pollicentem: quamdam videlicet arborem magnam miraeque proceritatis cuius ipse cacumen manibus leviter ad terram usque deflexit. Quod utique rei exitus evidenter postmodum comprobavit, dum se ad condescendendum viro pauperi vir excellentissimus et magnanimus, dominus videlicet Innocentius papa tertius, qui tunc Ecclesiae praeerat, inclinavit. Dans igitur duodenario fratrum pium summus Pontifex de regula confirmanda consensum, dans et eisdem de poenitentia praedicanda mandatum, cum gaudio illos data benedictione dimisit; sed et eisdem adhuc ampliora multiplicatis in posterum compromisit.
Abbreviated transcription (Latin):
ernens beatus frã¬
ciscus passim ac¬
crescere numerum
fr̃m: plenius illis
exposuit cordis sui
propositum: nec non et diuine
reuelationis archanum. Breuz
ergo regulam sermone conscrip¬
sit: interpositis in illa sacris euͣn¬
gelii uerbis: ad cuius ꝑfectionem
quantũ poteut anhelauit. Desi¬
derans autem que scripserat a sum¬
mo pontifice confirmari. undecĩ
quos habuit secum fr̃es assũpsit.
et romam cũ illis duodecimus
batum et discretũ accessit: eiq ꝑ
ordinem aduentus sini causc̃ĩ yle¬
nius explanauit. Qui diligenter
auditõ pauꝑum xp̃i negotio. et si
ꝓpositũ tam laudabile ñ in meri¬
to cõmendaret: in pͥmis tanen cũ¬
illi suggessit: ut ad uitam hemiticã
siue mor asticã se tranfferret. Sed
famulꝰ xp̃i constantia cepto õꝑi ꝑ¬
seue. inter insistens: ꝑsuasiones
ꝓcurante. ad sũmi pontificis audi¬
entiam res ꝑuenit. Cõcomitabat᷑
quoq be itum iuxũ diuina ꝓuidẽ¬
tia in omib que agebat. ⁊ set᷑um

Expanded text:
r beatus Franciscus passim accrescere numerum fratrum, plenius illis exposuit cordis sui propositum, necnon et divinae revelationis arcanum. Brevi ergo regulam sermone conscripsit, interpositis in illa sacris Evangelii verbis, ad cuius perfectionem, quantum poterat, anhelavit. Desiderans autem quae scripserat a summo Pontifice confirmari, undecim quos habuit secum fratres assumpsit et Romam cum illis duodecimus batum et discretum, accessit, eique per ordinem adventus sui causam plenius explanavit. Qui, diligenter audito pauperum Christi negotio etsi propositum tam laudabile non immerito commendaret, in primis tamen illi suggessit, ut ad vitam eremiticam sive monasticam se transferret. Sed famuli Christi constantia coepto perseveranter insistens, persuasiones procurante, ad summi Pontificis audientiam res pervenit. Concomitabatur quoque beatum virum divina providentia in omnibus quae agebat, et securum
Abbreviated transcription (Latin):
lians eam cepit fustib ceclere. Beata
sus auua dicebat. Gloria tibi dñe.¬
Sicq beata uirgo ꝑmanens in con¬
fessione dm̃i. glacuo ꝑcussa est int̾
domum suam: ⁊ spifitiun yiconta¬
minatum domino reciditl it. Eius cor¬
pus olleie erenaẽ anquste mer

Expanded text:
lians eam coepit fustibus caedere. Beata lians eam coepit fustibus caedere. Beata vero Susanna dicebat: Gloria tibi, DomiSicque beata virgo permanens in confessione Domini, gladio percussa est intra domum suam, et spiritum incontaminatum Deo reddidit. Ejus corpus collegit Serena Augusta
Abbreviated transcription (Latin):
ost dies. xu. noa facta sunt
omnia diocletimo: ⁊ misit ui¬
lium qui claudium ⁊ naximum. p̾¬
dignam ⁊ alc andrum atq tuciam
ꝓunire t. Gabinium uen ⁊ susannã¬
in custocdia uinculis constingeret. Et
post cies quinqͣginta qumꝙ: uissit
cliccletianus ut beata spanna aci¬
duceretur adserenam uxorem suama.
qi e occulte xp̃iana erat. Cum itaq
hymis ⁊ orationib cum ea uac let
⁊ du noctuq in laudem dei psal¬
mos ietinet: uuntiatum est hoc aio¬
cieciano Tunc iclem dixit filie suo
maximĩao ut reuocaretur susanna Ad
patris sui gabinii domum: ⁊ idi ab¬
uterctur ea ꝓ ut ip̃i liberet. Ip̃a nocte
post quam reuocata est: egressus mai¬
unianus domum ubi orabat sancta¬
susanua. uidit nimiam claritatem
supra ip̃am. ⁊ extimuit ⁊ cursu rediie
ad palatium. Diocletianus hoc aiti
magice dleputans: misit macedonũ
qui eam constringeret infra aonũ
eius. ut sacrificaret. Qui dum uellet
eam flectere ut criis immolaret: ꝯpo¬

Expanded text:
ost dies quindecim, nota facta sunt omnia Diocletiano, et misit Julium, qui Claudium, et Maximum, Praepedignam, Alexandrum atque Curiam puniret; Gabinium vero et Susannam vinculis constringeret. Et post dies quinquaginta quinque jussit Diocletianus ut beata Susanna adduceretur ad Serenam uxorem suam, quae occulte Christiana erat. Cum itaque hymnis et orationibus cum ea vacaret, et die noctuque in laude Dei psalmos recineret, nuntiatum est hoc Diocletiano. Tunc idem dixit Maximino filio suo ut revocaretur Susanna ad patris sui Gabinii domum, et ibi abuteretur ea, ut ipsi liberet. Ipsa vero nocte, postquam revocata est, ingressus Maximinus in domum, ubi orabat Susanna, vidit nimiam claritatem super ipsam, et extimuit, et cursim rediit ad palatium. Diocletianus vero hoc arti magicae deputans, misit Macedonium, qui eam constringeret infra domum ejus, ut sacrificaret. Qui dum vellet eam flectere, ut diis immolaret, exspo
Abbreviated transcription (Latin):
habentes uarias. doctrinas
profitentur erroris. Non
enu uel abscondunt im¬
peritiam suam: sed prosũ¬
ma pitia proferunt in lu¬
cem. et iactantiam sermo¬
nis ostendunt. Nulla por¬
ro salsa doctrina est: que ñ
aliqua uera intermisceat.
uera erge falsis in ordinate
ꝑmixtã. in una disputatio¬
ne uel narratione hominis.
tanquam inunius corpis
colore apparentia. significat
lepram. tanquam ueris fal¬
falsisq colorum locis huma¬
na corpera uariantem atq
maculantem. Hii autẽ tã
ut si fieri potest. longins re¬
moti. magno clamore xp̃m
interpellent. Unde ⁊ apte
subuingitur. Qui steterũt
alonge: et leuauerunt uocẽ
dicentes. Iħu preceptor mise¬
rere nr̃i. Et bene ut saluent᷑.
ih̾m preceptorem nominant.
Quia enim in eius uerbis
se errasse significant hunc sal¬
uandi ꝯumiliter p̃ceptorem
uocant. Cumq ad cognitio¬
nem preceptoris redeunt:
mox ad formam salutis recur

Expanded text:
habentes, varias doctrinas profitentur erroris. Non enim vel abscondunt imperitiam suam, sed pro summa peritia proferunt in lucem, et jactantiam sermonis ostendunt. Nulla porro falsa doctrina est, quae non aliqua vera intermisceat. Vera ergo falsis inordinate permista in una disputatione vel narratione hominis, tanquam in unius corporis colore apparentia, significant lepram tanquam veris falsisque colorum locis humana corpora variantem atque maculantem. Hi autem tam ut, si fieri potest, longius remoti, magno clamore Christum interpellent. Unde et apte subjungitur: Qui steterunt a longe et levaverunt vocem, dicentes Jesu praeceptor, miserere nostri. Et bene ut salventur, Jesum praeceptorem nominant. Quia enim in ejus verbis se errasse significant, hunc salvandi humiliter praeceptorem vocant: cumque ad cognitionem praeceptoris redeunt, mox ad formam salut
Abbreviated transcription (Latin):
recurrunt. Nam sequitur. Qͦs
ut iudit dixit. Ite ostendite
uos sacerdotib. Et factũ est
dum irent: mundati surt.
Nullum dominus eorum
quib hec corporalia bñficia
prestitit inuenitur misisse
ad sacerdotes nisi leprosos
quia uidelicet sacerdotium
uideoꝵ figura erat sacerdo¬
tii regalis. quod est in eccł̃a
quo consecrantur omnes ꝑ¬
tinentes ad corpus xp̃i. sum¬
mi et ueri principis sacer¬
dotum.

Expanded text:
am sequitur: Quos ut vidit, dixit: Ite, ostendite vos sacerdotibus. Et factum est dum irent, mundati sunt. Nullum Dominus eorum quibus haec corporalia beneficia praestitit invenitur misisse ad sacerdotes, nisi leprosos, quia videlicet sacerdotium Judaeorum figura erat futuri sacerdotii regalis, quod est in Ecclesia, quo consecrantur omnes pertinentes ad corpus Christi summi et veri principis sacerdotum.