comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiam. Iustus enĩ accusator ẽ
sui. in principio sermonis. Neq
enĩ potest quisquã iustificari apec¬
cato. nisi fuerit peccatũ ante con¬
fessus. Vnde dñs ait Dic inqͥtates
tuas. ut iustificeris. Ergo qi eua
ctu. uł corrigenti auersus ingemo.
sed huic cum plurimis ueniȩ societas
emerendȩ: Plurum eni sunt qui se
apeccatis i lubrico iuuentutis.
insenectute reuocare potuerunt
Rarus autẽ qui inuuentute iugum
graue seria sobrietate portauerit.
hoc ẽ illud iugũ deqͦ ait dñs in euan¬
gelio. Uenite ad ie omnes qui
laboratis & onerati estis. et ego
uos reficiam. Tollite iugũ meum
suꝑ uos. Siquis ergo antequam
gaui oneret᷑ : peccatorum
sarcina. tulerit iigñ inuilentute.
singularit̃ sedebit. ñ cũ plurimis
conferendus. sed cũ illo qͥ potest
dicere Qmtu singularit̃ inspe
constitustime. Sed forte dicas
Quomodo iugũ graue dicit
hieremias. cum in euanglio dñis di¬
mus meũ leue ẽ: Ac primo disce.

Expanded text:
ueniam. iustus enim accusator est ueniam. iustus enim accusator est sui in principio sermonis; neque enim potest quisquam iustificari a peccato, nisi fuerit peccatum ante confessus. unde dominus ait: dic iniquitates tuas, ut iustificeris. : ergo quia ctu, vel corrigendi aversatus ingenio. Sed huic cum plurimis veniae societas emerendae; plurimi enim sunt qui se a peccatis et lubrico juventutis in senectute revocare potuerunt: rarus autem qui in juventute grave jugum seria sobrietate portaverit. Hoc est illud jugum, de quo Dominus in Evangelio ait: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam; tollite jugum meum super vos . Si quis ergo antequam gravi oneretur peccatorum sarcina, tulerit jugum in juventute, singulariter sedebit: non cum plurimis conferendus, sed cum illo qui potest dicere: Quoniam tu singulariter in spe constituisti me . 11. Sed forte dicas: Quomodo jugum grave dicit Hieremias, cum in Evangelio Dominus dinus meum leve est ? Ac primo disce,
Abbreviated transcription (Latin):
id eo non desꝑata mulier. quȩ ñ
reticuit dõ. sed magis confessa¬
ẽ peccatũ. quã medicabilis se-¬
cuta senteñtia ẽ. Bonũ est
cõdemnari inpeccato. & flagel¬
lari indelicto. ut  cum hominib¬
Deniq cam quia uoluit crim̃ negare.
indignus iudicatus est. qui puniret᷑
inpeccato. sedremissus est sine prȩ¬
scripto pene Fortasse ñtã maiori
crimine parricidii. illudenĩ com¬
misit infrẽm. quã sacrilegn quod
dõ credidit mentiendũ dicens.
nescio. Numquid ego custos frĩs
mei sum: Et ideo accusatori dia¬
bolo. eius accusatioreseruata est.
ut cũ eius angłis flagelletur. qui
cum hominib noluit flagellari
De quib deniq talib. dictũ non ẽ
Declinatio mortis eoꝵ. & cũ homi¬
nibus non flagellabuntur. Alia
ergo ratio mulieris: quȩ licet
culpã pręuaricationis in ciderat.
tamen delignis paradysi habebat
adhuc uirtutis escã. & ideo dyx̃
peccatũ suũ. &reputatũ ei ẽ ad

Expanded text:
ideo non desperata mulier, quae non ideo non desperata mulier, quae non reticuit deo, sed magis confessa peccatum est, quam medicabilis secuta sententia est. bonum est condemnari in peccato et flagellari in delicto, ut cum hominibn quia uoluit crimen negare indignus iudicatus est qui puniretur m peccato, sed remissus est sine praescripto poenae, fortasse non tam maiori crimine.. parricidii — illud enim conmisit in fratrem — quam sacrilegii, quod deo credidit mentiendum dicens: nescio:numquid ego custos fratris mei sum? et ideo accusatori diabolo eius accusatio reseruata est, ut cum eius angelis flagelletur, qui cum hominibus noluit flagellari. denique de talibus dictum: non est declinatio mortis eorum, et cum hominibus non flagellabuntur. alia ergo ratio mulieris, quae licet culpam praeuaricationis inciderat. tamen de paradisi lignis habebat adhuc uirtutis escam et ideo dixit peccatum suum, et reputatum est ei ad
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ eẽ intelligimꝰ. qđ anteq
peccaremꝰ. ñ putabamꝰ eẽ peccatũ
Certe ñ quasi peccatũ putabamꝰ
eẽ dam nandũ. Nãsidã naremꝰ.
ñ amitteremꝰ. Ds̃ autẽ omnium
uidet culpas. & om̃iũ delicta co¬
gnoscit. Suꝑ omniũ animam.
suꝑ omni ũ occulta. oculos habet
bonis. dequabeatitudine. dequa
grã. inquã miseriã recidisti. Dereli¬
quisti uitã aeternã. & attumula¬
tus es morti. consepultꝰ errori
Vbies. Illa tuabene sibi con¬
scia confidentia timoris tuam
culpam fatetur. latebrap̃uaricati
quȩro sed inquo statu. quote per¬
dixer̃ peccata tua. ut fugias dm̃
tuũ. quẽ ante quȩrebas E ortasse
moueat. cur ante increpat᷑ adam.
cũ mulier ante gustauerit Sed
a prȩuaricatione sexus infirmior
cȩꝑit. auerecundia & excusatione
fortior. ut femina erroris causa
fuerit. uir pudoris. ¶Et dixit
mulier. Serpens decepit me. et
manducaui. Ueniabilis culpa.
quã seqͥtur ꝓfessio delictorum.

Expanded text:
peccatum esse intellegimus, quod antequam peccatum esse intellegimus, quod antequam peccaremus non putabamus esse peccatum, certe non quasi peccatum putabamus esse damnandum; nam si damnaremus, non admitteremus. deus autem omnium uidet culpas et omnium delicta cognoscit; super omnium animam, super omnium occulta oculos habet. bonis, de qua beatitudine, de qua gratia in quam miseriam recidisti? dereliquisti uitam aeternam et adtumulatus es morti, consepultus errori. ubi est illa tua bene sibi conscia confidentia? timor iste culpam fatetur, latebra praeuarica in quo loco quaero, sed in quo statu. quo te perduxerunt peccata tua, ut fugias deum tuum. quem ante quaerebas? fortasse moueat cur ante increpatur Adam, cum mulier ante gustauerit? sed a praeuaricatione sexus infirmior coeperit, a uerecundia et excusatione fortior, ut femina erroris causa fuerit, uir pudoris. Et dixit mulier: serpens decepit me, et manducaui. ueniabilis culpa, quam sequitur professio delictorum.
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ deambulans ds̃ qui non deam¬
bulabat. sic audiebat᷑ loquens ds̃.
qui ñ loquebatur. Sed quidloqͥt᷑
considemus. Ad amubi es : Ad huc
in his remediũ scĩtatis ẽ. qͥ audiunt
dei uerbum. Deniq iudȩi qͥ sibi
clauserunt aures ne audirent. hodieq
non merent᷑ audire. Demq haben
remediũ. qui se absconderunt.
Nam qui abscondit᷑. erubescit
Qui erubescit. conuertit᷑. sic̃ scriptũ
ẽ. Confundant᷑. & conuertant᷑
om̃s ualde uelocit̃. Demde hoc
ipsũ qđ uocat. indiciũ sanaturi
est. quia dñs quos miseret᷑ & uocat
Dicendo autẽ. adam ubi es. ñ locũ
quȩrit. qui nouit archanũ. neq ds̃
clausos oculos habebat. ut non
uidet latentẽ. Deniq ideo dix̃¬
ẜ actus ẽ adã unus ex nobis. quia
aꝑuit oculos. Et hic quidẽ aꝑuit
oculos. ut culpã suã uideret. quã
uitare non potiut. Magis enim
post quã peccauimus. nescio qͦmͦ
nr̃a delicta cognoscimꝰ. & tunc

Expanded text:
batur deambulans deus qui non deambatur deambulans deus qui non deambulabat, sic audiebatur loquens deus qui non loquebatur. sed quid loquatur consideremus: Adam ubi es? adhuc in his remedium sanitatis est qui audiunt dei uerbum. denique Iudaei, qui sibi clauserunt aures ne audirent, hodieque non merentur audire. deinde habent remedium qui se absconderunt. nam qui absconditur erubescit, qui erubescit conuertitur, sicut scriptum est: confundantur et conuertantur omnes ualde uelociter. deinde hoc ipsum quod uocat indicium sanaturi est, quia dominus quos miseratur et uocat. dicendo autem: ubi es? non locum quaerit qui nouit arcanum; neque enim deus clausos oculos habebat, ut non uideret latentem. denique ideo dixit: factus est Adam unus ex nobis, quia aperuit oculos. et hic quidem aperuit oculos, ut culpam suam uideret, quam uitare non potuit; magis enim postquam peccauimus, nescio quomodo nostra delicta cognoscimus et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
inm̃tib singuloꝵ. Dic̃ enĩdeus
Qm̃ inhabitabo in illis. & int̾ eos
abulabo. eroq illoꝵ ds̃. Ergo
cũ in animȩ sensum redierit pote¬
mus. tunc nos gestimꝰ abscondere.
tunc inpeccatoꝵ nr̃oꝵ positi cogi¬
tationib in medio ligni paradr̃si
ubi peccauimus. dep̃hendim᷑. latere
cupientes. & arbitrantes qđ ds̃ non
requirat occulta. Sedscrutator
animoꝵ & cogitationũ usq ad diui¬
sionẽ animȩ penitrans. dic̃. ad am
ubi es: Quomodo loquitur deus:
Numquid uoce corporea: Non
utiq: seduirtute quaclã prȩstantio¬
re quã uox corporis ẽẽ potest. fun¬
dit oracula. Hanc uocẽ eius ꝓphecȩ
audier̃. hanc uocẽ fideles audiunt.
impii ñ intelligunt. Deniq in euange¬
lio habes. quia audiũ euangłista
dicentẽ patrẽ. & clarificaui &iteruĩ
claricabo. sed iudȩi ñ audierunt.
Deniq dicebant. Tonitriũ factũ ẽ
Illic ergo sic̃ supra habesqͥa sentie¬

Expanded text:
in mentibus singulorum. dicit enim deus: in mentibus singulorum. dicit enim deus: quoniam inhabitabo in illis et inter eos ambulabo et ero illorum deus. ergo cum in animae sensum redierit potemus, tunc nos gestimus abscondere, tunc peccatorum nostrorum positi cogitationibus in medio ligni paradisi, ubi peccauimus, deprehendimur latere cupientes et arbitrantes quod deus non requirat occulta. sed scrutator animorum et cogitationum usque ad diuisionem animae penetrans dicit: Adam, ubi es? quomodo loquitur deus? numquid uoce corporea? non utique, sed uirtute quadam praestantiore quam uox corporis potest esse fundit oracula. hanc uocem eius prophetae audierunt, hanc uocem fideles audiunt, impii non intellegunt. denique in euangelio habes quia audiuit euangelista dicentem patrem: et clarificaui et iterum clarificabo, sed Iudaei non audierunt. denique dicebant: tonitruum factum est. illic ergo sicut supra habes quia sentie
Abbreviated transcription (Latin):
quiia iħc sciebat cogitationes eoꝵ:
cũ legimus quid cogitatis mala
in cordib ur̃is Ergo dumhȩc recen¬
semꝰ. quasi deambulantẽ cognoscimꝰ
dm̃. Eugerat ergopeccator. non
quo dĩ posset latere conspectum.
sed intra conscientiã suã latere
cupiebat. oꝑa sua lucere nolebat
Iusti autẽ faciẽ ad faciẽ uidere. qr
iusti mens. ñ solũ dõ p̃sens est.
sed etiã cũ dõ disputat. sic̃ scriptũ
ẽ Iudicate pupillo. & iustificate
uiduã. & uenite disputemꝰ dic̃ dñs
Ergo cũ legit peccator has scriptu¬
ras. audit uocẽ dĩ quasi deambu¬
lantis aduesperã. Quid est ad
uesꝑerã. nisi quia sero culpã suã
cognoscit. & sero uenit quȩdã
errous prȩteriti uerecundia.
quȩ errorẽ p̃uenire debuerat:
Nã dũculpa feruet incorpore.
& anima exagitat᷑ corporis passi¬
onib. ñ cogitat dm̃ sensus erran¬
tis. hoc ẽ ñ audit dm̃ abulantẽ
inscripturis diuinis. ambulantẽ

Expanded text:
quia Iesus sciebat cogitationes eorum, quia Iesus sciebat cogitationes eorum, cum legimus: quid cogitatis mala in cordibus uestris? ergo dum haec recensemus, quasi deambulantem cognoscimus deum. fugerat ergo peccator, non quo dei posset latere conspectum, sed intra conscientiam suam latere cupiebat, opera sua lucere nolebat. iusti enim faciem ad faciem uidere, quia iusti mens non solum deo praesens est, sed etiam cum deo disputat, sicut scriptum est: iudicate pupillo et iustificate uiduam et uenite disputemus, dicit dominus. ergo cum legit peccator has scripturas, audit uocem dei quasi ambulantis ad uesperum. quid est ad uesperum nisi quia culpam suam sero cognoscit et sero uenit quaedam erroris praeteriti uerecundia, quae errorem praeuenire debuerat? nam dum culpa feruet in corpore et anima exagitatur corporis passionibus, non cogitat deum sensus errantis, hoc est non audit deum ambulantem in scripturis diuinis, ambulantem
Abbreviated transcription (Latin):
castitatis se succingere debuit
Inlumbis enĩ quib pringitur. quȩ¬
dam semina generationis ẽẽ dicunt᷑
Et ideo male ibi succinetꝰ adam
folus inutilib. ubi future genera¬
tionis ñ fructũ futurũ. sed quedã
peccata signaret. quȩ manser̃ usq
in aduentũ dñi saluatoris. Cȩterũ
postea quã dñs aduenit. ficum in¬
uenit in cultã. rogatus ne eam
iubet excidi. ut coleretur ꝑmisit
Et ideo iam non foluis. sed diuino
sermone succingim᷑. quia ipse cd̃s
ait. sint lumbi ur̃i succincti. et
lucerne ardentes. Unde etiã
pecuniã in zonis nr̃is portari
ꝓ hibet Non enĩ sȩcularia. sed
aet̾na debet rona nrã seruare
¶Et audier̃ inquit uocem dñi
deambulantis aduesperũ: Quȩ
ẽ ambulatio dĩ. quiubiq seꝑ ẽ:
eẽ dĩ ꝑdiumarũ seriẽ scripturarũ.
in quib dĩ quedã uersat᷑ prȩsentia
Cũ audimus quia ipse aspic̃ omĩa.
& oculidñ suꝑ iusto s: cũ legimus

Expanded text:
castitatis se succingere debuisset. castitatis se succingere debuisset. in lumbis enim quibus praecingimur quaedam semina generationis esse dicuntur: et ideo male ibi succinctus est Adam foliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum futurum, sed quaedam peccata signaret, quae manserunt usque in aduentum domini saluatoris. ceterum posteaquam dominus aduenit, ficum inuenit incultam. rogatus ne eam iuberet excidi ut coleretur permisit. et ideo iam non foliis, sed diuino sermone succingimur, quia ipse dominus ait: sint lumbi uestri praecincti et lucernae ardentes. unde etiam pecuniam in zonis nostris portari prohibet; non enim saecularia, sed aeterna debet zona nostra seruare. Et audierunt inquid uocem domini deambulantis ad uesperum. quae est ambulatio dei, qui ubique semper esse dei per diuinarum seriem scripturarum, in quibus dei quaedam uersatur praesentia, cum audimus quia ipse aspicit omnia et oculi domini super iustos, cum legimus
Abbreviated transcription (Latin):
quiculpam suã uelare de siderans. aut
dabolum delictimemorat auctorẽ.
aut carnis p̃tendit illecebras. aut
aliũ quẽ piã ꝑsuasorẽ ꝓdit erroris.
& descripturis diuinis frequenter
ꝓmit exempla. quib. iustos incul¬
pam ꝑhibet incidisse. dicens. si
forte instupris fuerit dep̃hensꝰ
& abraham cũ ancilla concubuit.¬
& dauid alienam adamauit. & sibi
Asciuit uxorẽ Assuit enĩ quȩdã
sibi exempla dȩꝓpheticarũ serie
scripturarũ. fructũ earũ non putat
requirendũ. Nonne tibiindert᷑
etiã iudȩi folia assuere. dũlegis
spiritalis uerba corporalit̃ int̾pre¬
tant᷑. quoꝵ int̃p̃tatio fructũ omnẽ
uiriditatis amittit. dã nata ma¬
ledicto ariditatis aet̾nȩ: Bona
fructuosa. sub qua iustiscĩq reqͥ¬
escunt. Quã qui planta uerit in
animis singuloꝵ sic̃ paulus ait.
ego plantaui apollorigauit.
grauius ẽ. hac se adam int̾p̃tatione
succinx̾ eo loci. ubi fructũ magis

Expanded text:
qui culpam uelare desiderans aut qui culpam uelare desiderans aut diabolum delicti memorat auctorem aut carnis praetendit inlecebras aut alium quempiam persuasorem prodit erroris. et de scripturis diuinis frequenter promit exempla, quibus iustos in culpam perhibet incidisse dicens, si forte in stupris fuerit deprehensus: et Abraham cum ancilla concubuit et Dauid alienam adamauit et sibi adsciuit uxorem\': adsuit enim quaedam sibi exempla de propheticarum serie scripturarum, fructum earum non putat requirendum. nonne tibi uidentur etiam Iudaei folia adsuere, dum legis spiritalis uerba corporaliter interpretantur? quorum interpretatio fructum omnem uiriditatis amittit damnata maledicto ariditatis aeternae. bonafructuosa, sub qua iusti sanctique requiescunt. quam qui plantauerit in animis singulorum, sicut Paulus ait: ego plantaui, Apollo rigauit, grauius est hac se Adam interpretatione succinxit eo loci, ubi fructu magis
Abbreviated transcription (Latin):
offensus. quia ñ inuenerit fructum.
sed folia tantũ. Docet gͦ me adam.
quid sint folia. qui postea quã pecca¬
uit. defoluis ficus fecerit sibi succ in¬
toriũ. quidefructib magis eius gu¬
stare debuerit. Iustus fruccũ eligit.
folia peccator. Qui ẽ fructus:
Fructus inquit sp̃s ẽ. caritas. gaudi¬
um. pax. patientia. benignitas.
modestia. continentia. dilectio
NNon habebat fructũ. qͥ gaudium
ñ habebat. non habebat fidem qui
pręuaricaturꝰ erat mandatũ dei
Hon habebat continentiã. qui de
int̃ dicto sibigustauerat ligno.
Ergo quicũq p̃uaricat᷑ mandatũ
dĩ. spoliat᷑ atq nudat᷑. & fit ipse sibi
turpis. Vult se oꝑire quibusdã
ficus folus. fortasse quibusdã in ani¬
b. uł umbratilib. sermonibus. quos
compositis mendacnis assuens. et
uerbũ deuerbo struens. adoꝑien¬
dam conscientiã suȩ mentis. factiq
uelam̃ peccator intex̃. ut pudenda¬
sua contegat. lac̃ enĩ supra se folia.

Expanded text:
offensus, quia non inuenerit fructum, offensus, quia non inuenerit fructum, sed folia tantum. docet ergo me Adam quid sint folia, qui posteaquam peccauit, de foliis ficus fecerit sibi subcinctorium, qui de fructibus magis eius gustare debuerit. iustus fructum eligit, folia peccator. qui est fructus? fructus inquit spiritus est caritas gaudium pax patientia benignitas modestia continentia dilectio. non habebat fructum qui gaudium non habebat, non habebat fidem qui praeuaricatus erat mandatum dei, non habebat continentiam qui de interdicto sibi gustauerat ligno. ergo quicumque praeuaricatur mandatum dei spoliatur atque nudatur et fit ipse sibi turpis. uult se operire quibusdam ficus foliis, fortasse quibusdam inanibus uel umbratilibus sermonibus, quos conpositis mendaciis adsuens et uerbum de uerbo struens ad operiendam conscientiam suae mentis factique uelamen peccator intexit, ut pudendasua contegat. iacit enim supra se folia
Abbreviated transcription (Latin):
nudi erant. sed non sine uirtutũ
integim̃tis. Nudierant propt̃¬
moꝵ simplicitatẽ. & qđ amictum
fraudis natura nescirent. nunc
autẽ multis simulationũ in uolu¬
cris mens humana uelatur.
¶Ergo postea quã spoliatos se
nuda suȩ mentis oꝑirent. delectati¬
ones delectationib & mundihusꝰ
umbratiles uoluptates uelut folia
foliis assuentes. quo  umbrarent
genitale secretũ. Nam quomodo
clausos oculos corporis habuit
adã. qui om̃ia animantia ita uidit.
ut his & nom̃ imponeret: Quomo¬
do cognouer̃ : Id ÷ in teriore &
altiore scientia. ñ tunicã sibi sed
iurtutũ deeẽ uelamina. ¶Et
assuer̃ inquit folia ficus. & fecer̃
sibi succ metoria ficũ Hoc loco ꝓqͥ
specie debeamꝰ acciꝑe. diuinarũ
docet nos series lectionũ. quan¬
doquidẽ scõs eẽ. qui sub uite et
ficu requiescunt: scriptura memoraũ.
& salomon dixerit: quis plantat
ficum. & deficu eius non manducat :
Et dns ad ficũ uenerit. sed ideosit

Expanded text:
nudi erant, sed non sine uirtutum nudi erant, sed non sine uirtutum integimmorum simplicitatem, et quod amictum fraudis natura nesciret. Nunc autem multis simulationum involucris mens humana velatur. Ergo posteaquam spoliantur nuda suae mentis oones delectationibus et mundi huius umbratiles uoluptates uelut folia foliis adsuentes, quibus obumbrarent genitale secretum. nam quomodo clausos oculos corporis habuit Adam, qui omnia animantia ita uidit, ut his et nomen inponeret? quomodo cognouerunt, id est interiore et altiore scientia non tunicam sibi, sed uirtutum deesse uelamina. et adsuerunt inquit folia ficus et fecerunt sibi subcinctoria. ficum hoc loco pro qua specie debeamus accipere diuinarum nos docet series lectionum, quandoquidem sanctos esse qui sub uite et ficu requiescunt scriptura memorauerit et Solomon dixerit: quis plantat ficum et de fructu eius non manducat? et dominus ad ficum uenerit, sed ideo sit
Abbreviated transcription (Latin):
scientes bonũ &malum In quolicet
aduertere idolatriȩ auctorem ẽẽ
serpentem. eo qđ plures deos in¬
dux isse in hominum uideat᷑ errorẽ.
quȩdã serpentis astutia . Et hoc
fefellit. quia non homo sicut dii.
Nonsolũ enĩsicut dii. eẽ homines
desierunt. sed etiam quiquasi dii
erant. quib. dictum ẽ ego dixidii
estis. sui grãm ꝑdiderunt. Tet
uidit mulier quiabonũ ẽ lignũ
ad manducandũ. & quia gratum
oculis adudendũ. & speciosum ẽ
adintuendũ. Infirma auctor uidi¬
cII. quȩ deeo qđ nongustauerat
iudicabat. & ideo non facile nisi
qđ diligentiꝰ ꝑtractauerimus.
qđ interiore ꝓbauerimus affectu.
uidet᷑ ad opꝰ aliqđ eẽ sumendum:
Accipiens inquit defructu eius
manducauit. & dedit uiro suo.
simulq. manducauer̃ ambo
Bene p̃t̃ missum ẽ. ubi decipitur
adam. quia ñ sua culpa. seduitio
lapsus uxoris ẽ. ¶Et aꝑtisunt
inquit oculi eoꝵ. & cognouerunt
qđ nudi eẽnt Etante quidem

Expanded text:
scientes bonum et malum. in quo licet scientes bonum et malum. in quo licet aduertere idolatriae auctorem esse serpentem, eo quod plures deos induxisse in hominum uideatur en-orem quaedam serpentis astutia. et hoc fefellit, quia homo sicut dii; non solum enim sicut dii esse homines desierunt, sed etiam qui quasi dii erant, quibus dictum est: ego dixi: dii estis, sui gratiam perdiderunt. Et uidit mulier quia bonum est lignum ad manducandum et quia gratum oculis ad uidendum et speciosum est ad intuendum. infirma auctor iudicii. quae de eo quod non gustauerat iudicabat. et ideo non facile nisi quod diligentius pertractauerimus, quod interiore probauerimus affectu uidetur ad opus aliquod esse sumendum. accipiens inquit de fructu eius manducauit et dedit uiro suo simul. et manducauerunt ambo. bene praetermissum est ubi decipitur Adam, quia non sua culpa, sed uitio lapsus uxorio est. et aperti sunt inquit oculi eorum, et cognouerunt quod nudi essent. et ante quidem
Abbreviated transcription (Latin):
arbitraris homini prodeẽ scientiã.
quȩ delicti augeat inuidiã: Esto
Tamen ut ꝑfectus peccare non
possit. in adam ds̃ homines omnes
p̃uidebat. & ideo ꝓmiscue generi
humano ñ conueniebat habere
scientiam boni & mali. quã ꝑcarnis
uitia ut oportebat exercere ñ poterat
¶Discamus igit᷑ tẽptamenta diaboli.
plena eẽ mendacis Vixeñ unũ
uerũ uidetur ex his quȩ pollicitus
ẽ. reliqua falsa composuit. Sic enim
habes Et dix̃ serpens mulieri. non
morte moriemini. Ecce unũ falsum:
N ammorte mortuus ẽ homo. qui
secu tus ẽ ꝓmissa serpentis. Deinde
addidit. Sciebat inquit ds̃ quia
quacumq die manducaueritis ex
eo. adaꝑient᷑ oculi ur̃i. Hoc solum
uerũ. quia infra habes. quia mandu¬
cauer̃ ambo. &aꝑti sunt oculi eoꝵ
Sedhoc uerũ. qđ noceret. Deniq
ñ om̃ib. apire oculos utile. qi scriptũ
ẽ. uidebunt & nonuidebunt. Sed
statim agglutinatũ mendaciũ est.
quia adiunx̃. Et eritis sicut dii:

Expanded text:
arbitraris homini prodesse scientiam, arbitraris homini prodesse scientiam, quae delicti augeat inuidiam? esto tamen ut perfectus peccare non possit: in Adam deus omnes homines praeuidebat et ideo promisce generi non conueniebat humano habere scientiam boni et mali, quam per carnis uitia ut oportebat exercere non poterat. discamus igitur temptamenta diaboli plena esse mendacii; uix enim unum uerum uidetur ex iis quae pollicitus est, reliqua falsa conposuit. sic enim habes: et dixit serpens mulieri: non morte moriemini. ecce unum falsum; nam morte mortuus est homo, qui secutus est promissa serpentis. deinde addidit: sciebat enim inquit deus quia quacumque die manducaueritis ex eo adaperientur oculi uestri. hoc solum uerum, quia infra habes quia manducauerunt ambo et aperti sunt oculi eorum, sed hoc uerum quod noceret. denique non omnibus aperire oculos utile, quia scriptum est: uidebunt et non uidebunt sed statim adglutinatum mendacium est, quia adiunxit:et eritis sicut dii
Abbreviated transcription (Latin):
edendũ eẽ p̃ceperit. Nam &nĩbona
scientia ꝑfecto. imꝑfecto tam̃ inutił ẽ
Imꝑfectũ auserim omnẽ hominẽ
dicere. quando ipsẽ paulus quasi
imꝑfectiis dicat. ñ quo iã acceperim.
aut iã ꝑfectus sim. sequor autẽ si cõ¬
prehendam. Et ideo imꝑfectis dicit
dñs. Nolite iudicare. ut ñ iudice¬
mini. Ergo imꝑfecto inutilis scien¬
tia. Deniq peccatũ nesciebã. nisi
lex diceret. ñ concupisces. &infra
Sine lege enĩ peccatũ mortuũ est
Quid enĩ mihi ꝓderat scire. quod
uitare ñ poterã: Quid mͥ ꝓderat
scire. qđ lex carnis meȩ impugnaret:
Impugnat᷑ paulus. & udet legem
carnis suȩ repugnantẽ legimentis
suȩ. & captiuari se in lege peccati. nec
deconscientia sua p̃supsit. sed ꝑxpĩ¬
grãmconfidit se amortis corpore li¬
berandũ. & tu quenquã opinarȩs
scientia non posse peccare: Paulꝰ
dic̃. non enĩ qđ uolo faciobonum.
sed qđ nolo malũ hoc ago. & tu

Expanded text:
edendum esse praeceperit. nam etsi bona edendum esse praeceperit. nam etsi bona scientia perfecto, inperfecto tamen inutilis est. inperfectum auserim omnem hominem dicere, quando ipse Paulus quasi inperfectus dicat: non quo iam acceperim aut iam perfectus sim, sequor autem si conprehendam, et ideo inperfectis dicit dominus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo inperfecto inutilis scientia. denique peccatum nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces et infra: sine lege enim peccatum mortuum est. quid enim mihi proderat scire quod uitare non poteram? quid mihi proderat scire quod lex carnis meae inpugnaret? inpugnatur Paulus et uidet legem carnis suae repugnantem legi mentis suae et captiuari se in lege peccati, nec de conscientia sua praesumit, sed pgratiam confidit se a mortis corpore liberandum : et tu quemquam opinaris scientem non posse peccare? Paulus dicit: non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum hoc ago: et tu
Abbreviated transcription (Latin):
dare aliquẽ int̃p̃tandi locum. nisi
mulier insuꝑiorib dicente serpene
quid utiq dix̃ ds̃. ne edatis ab om̃i
ligno. qđ ẽ in parad r̃so. respondis¬
set. qđ ẽ in medio paradiso dix̃ ds̃
ñ manducabitis exeo: In qͦ quã uis
mulieris prȩuaricaturȩ fides uideat᷑
infirmior. tam̃ ñ om̃ib adã spoliabo
uir tutibus. ut uideat᷑ in para dr̃sõ
nullã asse cutus fuisse uirtutẽ.
nihil decȩteris gustasse lignis priꝰꝗ
culpã incidisset. quã fructus eẽ
aliquos consecu tũ. Nonspoliabo
gͦ adam. negenꝰ humanum omne
dispoliem. qđ in nocens ẽ antequam
sensũ accipiat scientiȩ boni & mali
Neq. enĩ ociose dictum ẽ. nisi conũsi
fueritis s efficiamini sic̃ puer iste. ñ
intrabitis in regnũ celorũ Puer enĩ
cũ maledicit᷑. ñ remaledic̃. Cũ ꝑcutit᷑
ñ reꝑcutit. Ambitionũ & rapinarũ
tẽptam̃ta ñ ñouit Ergo uerius puto.
qđ necũ aliis quidẽ fructib lignũ

Expanded text:
dare aliquem interpretandi locum, nisi dare aliquem interpretandi locum, nisi mulier in superioribus dicente serpente: quid utique dixit deus, ne edatis ab omni ligno quod est in paradiso? respondisset: quod est in medio paradisi, dixit deus: non manducabitis ex eo. in quo quamuis mulieris praeuaricaturae fides uideatur infirmior, tamen non omnibus Adam spoliabo uirtutibus, ut uideatur in paradiso nullam adsecutus fuisse uirtutem, nihil de ceteris gustauisse lignis priusque culpam incidisse quam fructus esse aliquos consecutus. non spoliabo ergo Adam, ne genus humanum omne dispoliem, quod innocens est, antequam sensum accipiat scientiae boni et mali. neque enim otiose dictum est: nisi conuersi fueritis et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum caelorum. puer enim cum maledicitur, non remaledicit, cum percutitur, non repercutit, ambitionum et rapinarum temptamenta non nouit. ergo uerius puto quod ne cum aliis quidem fructibus lignum
Abbreviated transcription (Latin):
structiq caueamus. Sunt hoc
loco. qͥ dubitationẽ habeant. utrũ
ex om̃i ligno ita dixerit ds̃ eẽ gu¬
standũ. aut cũ deomĩ ligno. ita de
scientiabomi & mali lignogustaret᷑
an uͦ deom̃i lignogustandũ. Qui
neid quidẽ putant inutilis esse
rationis. qđ quã uis noxia aesca
huius ligni fuerit. tam̃ si cũ cȩteris
ed̾etur. noxia eẽ non posset. quan¬
do quidẽ antidotũ thiriacum. de
corpore serpentis confici solere di¬
catur
Quod utiq uirus corpusq serpentis
cum solũ sumit᷑ nocet. cũ ad miscet᷑
aliis. sanitati & salutiẽ. Scientia qͦq
boni &̾ mali. siquis sapientiã hab etit
siquis uitȩ semꝑ intendat. siqͥs cȩtera
uirtutũ genera consequatur. nequaꝗ
inutilis estimat᷑. Hac igit᷑ ratione
pleriq putauer̃ posse etiam illud
qr dix̃ ds̃ ad adam. quis tibi indicaũ
qm̃ nudus es. nisi deligno aquo prȩ¬
ceperã tibi abhoc solone manduca¬
res manducasti : Quod uideretur

Expanded text:
structique caueamus. Sunt hoc structique caueamus. Sunt hoc loco qui dubitationem habeant utrum ex omni ligno ita dixerit deus esse gustandum, ut cum de omni ligno ita de scientiae boni et mali ligno gustaretur, an uero de omni ligno gustandum, ne id quidem putant inutilis esse rationis quod, quamuis noxia esca huius ligni fuerit, tamen si cum ceteris ederetur, noxia esse non posset, quandoquidem antidotum theriacum de corpore serpentis confici solere dicatur, quod utique uirus corpusque serpentis, cum solum sumitur, nocet, cum admiscetur aliis, sanitati est et saluti. scientia quoque boni et mali, si quis sapientiam habeat, si quis uitae semper intendat, si quis cetera uirtutum genera consequatur, nequaquam inutilis aestimatur. hac igitur ratione plerique putauerant posse etiam illud uia ait deus ad Adam: quis tibi indicauit quoniam nudus es, nisi de ligno a quo praeceperam tibi, ab hoc solo ne manducares, manducasti? quod uideretur
Abbreviated transcription (Latin):
gent̃ atq sollicite: Qđ erat in qͥt
abinitio. qđ audiuimus. & quod
uidimus. oculis nr̃is ꝑspeximus. &
manus nrẽ ꝑscrutatȩ sunt de uerbo
uitȩ : & uidimus & testam & annun¬
tiamus uobis: Uides qđ ante
manib quibusdã ꝑscrutatus sit
dĩ uerbũ. & postea annuntiauerit.
& ideo nihil adam & euamfortasse¬
nocuisset dĩ uerbum. si ꝑtractantib
diligent̃ mentis quib dã manibus
ante tetigissent. Infirmi enim per¬
tractando & diligentius requirendo.
unius cuiusq quã nonintelligunt
possunt inuestigare naturã Certe
illi infirmi id lignũ in quo scientiã
mali eẽ cognouerant. ante quẽ ad¬
modũ tangerent. debuerant per¬
scrutari. Nam & mali sȩpe nobis pocest
ꝓd ẽẽ cognitio. s ideo diaboli frau¬
des uł in hac legimus lectione
uł in ꝓphetia. ut discamus quem¬
ad modũ artes eius cauere possimus
Cognoscenda sunt enĩ tẽptamenta
eius. ñ ut sẽquamͣ. sedut docti in¬

Expanded text:
genter atque sollicite. quod erat inquit genter atque sollicite. quod erat inquit ab initio, quod audiuimus et quod uidimus oculis nostris, perspeximus et manus nostrae perscrutatae sunt de uerbo uitae: et uidimus et testamur et adnuntiamus uobis. uides quod ante manibus quibusdam perscrutatus sit dei uerbum et postea adnuntiauerit. et ideo nihil Adam et Euam fortassenocuisset uerbum, si pertractantibus diligenter mentis quibusdam manibus ante tetigissent; infirmi enim pertractando et diligentius requirendo uniuscuiusque quam non intellegunt possunt inuestigare naturam. certe illi infirmi id lignum, in quo scientiam mali esse cognouerant, ante quemadmodum tangerent, debuerant perscrutari. nam et mali saepe nobis potest prodesse cognitio. et ideo diaboli fraudes uel in hac legimus lectione uel prophetia, ut discamus quemadmodum artes eius cauere possimus; cognoscenda sunt enim temptamenta eius non ut sequamur, sed ut docti in
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritas. s inductus quadã magi¬
strorũ p̃sũptione. teneris sensib
impressa. diiudicare non nouerit
Prius igr̃ oculis mentis ꝑsp̃iciat.
quid sequat᷑. uideat ubi uita sit.
tangat deniq diuinarũ uitalia
lectionũ. ut nullo prauo offenda¬
tur int̾prete Legit illisabelliꝰ
Ego inpatre. & pat̾ in me ẽ. & dic̃
unã eẽ ꝑsonã. Elegit fotinus.
occidere hominẽ: Legit etiã arriꝰ.
sit. debet ante ꝑtractare secum.
ut rationẽ dictorũ possit adũtere
Ducitur quadã magistroꝵ aucto¬
ritate. & profuisse ei ñ quaesissẽ.
quã talem inuenisse doctorem
Sed etiã gentilis siquis scripturas
accipiat. legit oculũ pro oculo.
dentẽ ꝓdente: legit etiã s̃ scan¬
dalitauerit te dextera tua. absci¬
de illam. ñ intelligit sensum. non
peuis labit᷑. quã si non legisset
Et ideo docuit quẽ ad modũ dei
uerbũ inuestigare deberent. ñ
ꝑ functorie. non mꝓuide. sed dili¬

Expanded text:
ctoritas. et inductus quadam magictoritas. et inductus quadam magistrorum praesumptione teneris sensibus inpressa diiudicare non nouerit. prius igitur oculis mentis perspiciat quid sequatur, uideat ubi uita sit, tangat denique diuinarum uitalia lectionum, ut nullo prauo offendatur interprete. legit illi Sabellius: ego in patre et pater in me et dicit unam esse personam. legit Photinus qoccidere hominem? legit etiam Arius sit, debet ante pertractare secum, ut rationem dictorum possit advertere. Ducitur quadam magistrorum auctoritate; et profuisset ei non quaesisse, quam talem invenisse doctorem. Sed etiam gentilis si quis Scraccipiat, legit: oculum pro oculo, dentem pro dente, legit etiam: si scandalizauerit te dextera tua, abscide illam: non intellegit sensum, non peius labitur quam si non legisset. et ideo docuit quemadmodum dei uerbum inuestigare deberent, non perfunctorie, non inprouide, sed dili
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ. scđm uocẽ dnĩ. & dantẽ
aescam ñ luminis sed noctif et
tenebrarũ filiis. quia scriptũ ẽ.
dedit eũ in aescã popłis ȩthiopũ.
Hoc igit᷑ de eo dictũ ẽ. qđ non
mandauerit tangi. Quod aut̃
ñ ꝓhibuerit. quid intelligã accipe
Sunt multa quȩ noceant. siante
uoluerimꝰ haurire. quãquȩ sint
illa cognoscere Nam & decibis
& potu plerũq usu uenit. quippe
sud qđ amarũ ẽ. ante cognoscas.
in dues patientiam. Et si intelligas
illa quȩ sunt amara prodeẽ. indues
tolerantiam. ne offendat amaritu¬
do te repentina. & incipias reicere
ꝓfutura. Prod est gͦ ante cognosce¬
re. ut ex eo qđ cognouerit ꝓfutu¬
rum. nec amara fastidias. Sed
hȩc minus nocere possunt. illud qđ
magis nisi ꝓuideat᷑ nocere possit.
aduerte Gentilis quidã ẽ. ad
male discat. & discat a fotino
discat ab arrio. discat asabellio.
tradat se huius modi magistris.
quorũ quȩdam eum tradat au¬

Expanded text:
dentem secundum uocem domini et dantem dentem secundum uocem domini et dantem escam non luminis, sed noctis et tenebrarum filiis, quia scriptum est: dedit eum in escam populis Aethiopum. hoc igitur de eo dictum est quod non mandauerit tangi; quod autem non prohibuerit, quid intellegam accipe. sunt multa quae noceant, si ante uoluerimus haurire quam quae sint illa cognoscere. nam et de cibis et potu plerumque usu uenit, quippe si id quod amarum est ante cognoscas, indues patientiam et si intellegas illa quae sunt amara prodesse, indues tolerantiam, ne offendat amaritudo te repentina et incipias reicere profutura. prodest ergo ante cognoscere, ut ex eo quod cognoueris profuturum nec amara fastidias. sed haec minus nocere possunt, illud quod magis, nisi prouideatur, nocere possit aduerte. gentilis quidam est, admale discat et discat a Photino, discat ab Ario, discat a Sabellio, tradat se huiusmodi magistris, quorum quaedam eum trahat au
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ amuliere cȩpisse uitium.
inchoasse mendaciũ. Nam & si
deduob uideat᷑ incertũ. tamen
sexus prodit. qui prius potuerit
errare. Adde. quia p̃iudicio illa
constringit᷑. cuius & postea prior
error inuentus est. Ciro enim
mulier. ñ mulieri uir auctor est¬
erroris. Onde & paulusait. Adã
non ẽ inquit deceptus. mulier
autẽ seducta in p̃uaricatione
fuit. Nunc indeamus utrum
prȩt̃ adiectionẽ quȩ mandato est
applicata. qđ additũ ẽ obfuisse
uideatur. Nam reuera sibonum ẽ
neq tangetis ex eo. ad cautionẽ
ꝓficiebat. cur ds̃ hoc minime int̃¬
dixerit. immonec int̃dicendo per¬
misisse uideat᷑ ltaq utrũq quȩren¬
dum. qua ratione nec ꝑmiserit
nec int̾dixerit. Sunt enĩqui
dicant. quaratione qđ fec̃ edere
Uerũ cũ meo ligno audieris natu¬
rã fuisse scientiȩ boni& mali.
potest ȩstimari. quia noluit te
malũ tangere. satis ẽ nobis uidẽ
satanan sicut fulgur decęlo ca¬

Expanded text:
uidetur a muliere coepisse uitium, uidetur a muliere coepisse uitium, inchoasse mendacium. nam etsi de duobus uideatur incertum, tamen sexus prodit qui prius potuerit errare. adde quia praeiudicio illa constringitur, cuius et postea prior error inuentus est. uiro enim mulier, non mulieri uir auctor erroris est. unde et Paulus ait: Adam inquit non est deceptus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuit. Nunc uideamus utrum praeter adiectionem, quae mandato est adplicata, quod additum est obfuisse uideatur. nam re uera si bonum est neque tangetis ex eo et ad cautionem proficiebat, cur deus hoc minime interdixerit, immo non interdicendo permisisse uideatur? itaque utrumque quaerendum, qua ratione nec permiserit nec interdixerit. sunt enim qui dicant: qua ratione quod fecit uideri erum cum in eo ligno audieris naturam fuisse scientiae boni et mali, potest aestimari quia noluit te malum tangere. satis enim nobis uidere Satanan sicut fulgur de caelo ca
Abbreviated transcription (Latin):
uł suꝑfluũ addidit. uel addendo
dȩꝓprio semiplenũ intellex̃ dei
eẽ mandatum. Docet igit᷑ nos
p̃sentis series lectionis. neq de¬
trahere aliquid diuinis debere
apposuerit inquit adhȩc. adiciet
in illũ ds̃ plagas quȩ scriptȩ st̃
in libro isto: & qui dempserit deuer¬
bis his ꝓphetiȩ huius. delebit ds̃
partẽ illius delibro uitȩ. quantũ
diuinis nihil mandatis ẽ detrahen¬
dum. Hinc ergo cȩpit p̃uaricatio
prima eẽ mandati. Et pleriq putant
non mulieris eẽ hoc uitiũ. sed adȩ
fuisse ita adã dixisse mulieri. dũ
eã uellet facere cautiorẽ. ut ad de¬
ret mandasse dm̃. neq tangetis
exeo quicquã. Habemus enim.
quia adam ñ ȩua manda acceꝑit
adõ Non enĩ mulier formata
fuerat. Ipsa quidẽ uerba adae.
quib mulieri dic̃ formã seriemq
mandatiñ ꝓdit lectio: sed intel¬
ligimus ꝑuirũ admulierẽ seriẽ
transisse mandati. Videro tam̃
quid alii sentiant. mihi tamen.

Expanded text:
uel superfluum addidit uel addendo uel superfluum addidit uel addendo de proprio semiplenum intellexit dei esse mandatum. docet igitur nos praesentis series lectionis neque detrahere aliquid diuinis debere adposuerit inquit ad haec, adiciet in illum deus plagas, quae scriptae sunt in libro isto, et qui dempserit de uerbis his prophetiae huius, delebit deus partem illius de libro uitae, quanto nihil diuinis mandatis est detrahendum! hinc ergo coepit praeuaricatio prima esse mandati. et plerique putant non mulieris hoc uitium esse, sed Adae fuisse. ita Adam dixisse mulieri, dum eam uellet facere cautiorem, ut adderet mandasse deum: neque tangetis ex eo quicquam. habemus enim quia Adam, non Eua mandatum acceperit a deo; non enim mulier formata fuerat. ipsa quidem uerba Adae, quibus mulieri dicit formam seriemque mandati, non prodit lectio, sed intellegimus per uirum ad mulierem seriem transisse mandati. uidero tamen quid alii sentiant; mihi tamen
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ potuisse : respondit mulier. & ait
Ex om̃ĩ ligno paradr̃ si manducabi¬
mus. defructu autẽ ligni quod est
immedio paradr̃si dix̃ ds. non man¬
ducabitis exeo. neq tangetis cbeo.
nemorte moriamini Inmandato
quidẽ nullũ uitiũ ẽ. sed inrelati¬
one mandati. Et enĩ quantũ p̃sens
lectio docet. discimus nihil uel
cautionis grã. iungere nos debere
mandato. Siquid enĩ uł addas uel
detrahas. p̃uaricatio quȩdã uidet᷑
eẽ mandati Pura enĩ & simplex man¬
datiforma seruanda. uł testimonii
series intimanda ẽ. Plerumq testis
dũ aliquid ad seriẽ gestoꝵ ex suo
adicit. totã testimonii fidẽ partis
m̃clacio decolorat. Nihil igitur
uł quod bonũ uidet᷑. addendũ est
Namq hic quid offensionis
habet prima specie qđ addidit
mulier. neq tangetis ex eoquicꝗ :
Tangetis enĩ ñdixerat ds̃. sed
ñ edetis. Sed tam̃ lapsus. incipit
eẽ principiũ. Nam quod addidit.

Expanded text:
esse potuisse, respondit mulier et ait: esse potuisse, respondit mulier et ait: ex omni ligno paradisi manducabimus, de fructu autem ligni quod est in medio paradiso dixit deus: non manducabitis ex eo neque tangetis ab eo, ne morte moriamini. in mandato quidem nullum uitium est, sed in relatione mandati. etenim quantum praesens lectio docet. discimus nihil uel cautionis gratia iungere nos debere mandato. si quid enim uel addas uel detrahas, praeuaricatio quaedam uidetur esse mandati. pura enim et simplex mandati forma seruanda uel testimoni series intimanda est. plerumque testis dum aliquid ad seriem gestorum ex suo adicit, totam testimonii fidem partis mendacio decolorat. nihil igitur uel quod bonum uidetur addendum est. namque hic quid offensionis habet prima specie quod addidit mulier: neque tangetis ex eo quicquam? — tangetis enim deus non dixerat, sed non edetis — sed tamen lapsus incipit esse principium. nam quae addidit
Abbreviated transcription (Latin):
cabimus. defructu autẽ ligni qđ ẽ
in medio paradẏsi dix̃. ñ manduca¬
bitis exeo. neq. tangetis exeo. ne
moriamni Cũ audieritis sapienti¬
orẽ bestus omĩb. eẽ serpentem.
hic eius iam quęro uersutiam
Simulat se uerba deidicere. et
ꝓprios intex̃ dolos. Cum enĩ dixis¬
set ds. ex omi ligno qđ ẽ in paradyso
edetis adescam. deligno autẽ qđ est
scientiȩ boni &mali non ed tt̾is.
Qua die autẽ manducabitis exeo.
morte moriemini. serpens quasi in t̾ro¬
gans mulierẽ. cũ dixisset ds̃ ex om̃i
ligno qđ ẽ in paradr̃so edetis. deligno
autẽ uno ñ edetis. inseruit m̃daciũ.
ut diceret. ab om̃i ligno non edetis.
cũ deuno tantũ lignoscientiȩ boni
& mali p̃ceperit dis ñ eẽ gustandum
Qua ratione autẽ fefellerit nihil
mirũ. quia his qui aliquẽ circũ scrib̾e
conant᷑. consuetudo ẽ fallere Non
ẽ igit᷑ int̾rogatio ociosa serpentis
Sedut scias inmandato nullũ uitiũ

Expanded text:
cabimus, de fructu autem ligni quod est cabimus, de fructu autem ligni quod est in medio paradisi dixit deus: non manducabitis ex eo neque tangetis ex eo, ne moriamini. cum audieris sapientiorem bestiis omnibus esse serpentem, hic eius iam quaere uersutiam. simulat se uerba dei dicere et proprios intexit dolos. cum enim dixisset deus: ex omni ligno quod est in paradiso edetis ad escam, de ligno autem quod est scientiae boni et mali non edetis, qua die autem manducabitis ex eo, morte moriemini, serpens quasi interrogans mulierem, cum dixisset deus: ex omni ligno quod est in paradiso edetis, de ligno autem uno non edetis\', inseruit mendacium, ut diceret: ab omni ligno non edetis\', cum de uno tantum ligno scientiae boni et mali praeceperit deus non esse gustandum. qua ratione autem fefellerit nihil mirum, quia iis qui aliquem circumscribere conantur consuetudo est fallere. non est igitur interrogatio otiosa serpentis. sed ut scias in mandato nullum uitium
Abbreviated transcription (Latin):
tio aduersus carnem & sanguinẽ.
sed adũsus principatus & potesta¬
tes. & rectores huius mundi tene¬
brarũ harũ. contra nequitiam
one nos frangere. & ueluti qđ dã
animȩ nrȩ corpus elidẽ. Unde et
paulus quasi bonus athleta non solũ
ictus aduersatiũ potestatũ uitare
cognouerat. uerũ etiã aduersantes
ferire. Unde &ait Percutio pu¬
gnis. ñ ut aeracȩdens. Et ideo qͦsi
bonus athleta. ad coronã meruit
ꝑuenire: Ergo multiplicia tẽptam̃ta
sunt diaboli. & ideo bilinguis ser¬
pens habet᷑. atq lȩtalis. eo quod
diaboli minister aliud lingua loqͥt᷑.
aliud corde meditatur : ł Sunt &¬
alii ministri. qui & cordis & uocis suȩ
infecto ueneno. uelut uerboꝵ suoꝵ
iactant sagittas: Quib dominꝰ ait
Generatio uiperarũ. quomodo pote¬
stis bonaloqui. cũ sitis mali:
¶Et dix̃ serpens mulieri. Quidutiq
dix̃ ds̃. ne edatis exomĩ ligno qđ
ẽ in paradẏso: Et dix̃ mulier serpen¬
ti Ex omĩ ligno paradr̃ si mandu¬

Expanded text:
sanguinem, sed aduersus . principatus et potestates et rectores huius mun di, tenebrarum harum, aduersus nequitiam one nos frangere et ueluti quoddam animae nostrae corpus elidere. unde et Paulus quasi bonus athleta non solum ictus aduersantium potestatum uitare cognouerat, uerum etiam aduersantes ferire. unde et ait: percutio pugnis, non ut aera caedens. et ideo quasi bonus athleta ad coronam meruit peruenire. ergo multiplicia temptamenta sunt diaboli. et ideo bilinguis serpens habetur atque letalis, eo quod diaboli minister aliud lingua loquitur aliud corde meditatur. sunt et alii ministri, qui et cordis et uocis suae infectas ueneno ueluti uerborum suorum iactant sagittas, quibus dominus ait: generatio uiperarum, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? Et dixit serpens mulieri: quid utique dixit deus: ne edatis ex omni ligno quod est in paradiso? et dixit mulier serpenti: ex omni ligno paradisi mandu
Abbreviated transcription (Latin):
quod melius faciã. quã ut tibi
lacrimas ꝓtanto tuo in me rependã:
Ego te suscepi paruulũ. cũlegatꝰ
traditum manib. amplexus sum.
ego tuus iterum legatus repeti
deinde propace atq pietate. qua
fraternas reliquias postulabas.
nondũ ꝓte securus. &iam pro
frat̃nȩ sepulturȩ honore sollicitꝰ
Sedreuertam ad threnos: & ipsa
doloris ingredimur uiscera.
Quid testabor inquit tibi. aut
quid assimil abo tibi filia hierusalẽ:
Quis saluã faciet te. &quis consola¬
bitur te uirgo filia syon: Quia
magna facta ẽ suꝑte contritiotua
quis sanabit te: Quis autem me
consolabitur. aquo alii petunt
consolationis officiũ: Impleuit
me amaritudine. inȩbriauit me
felle. Uentrem meũ doleo. ut¬

Expanded text:
quod melius faciam, quam ut tibi quod melius faciam, quam ut tibi lacrymas pro tanto tuo in me affectu rependam? Ego te suscepi parvulum, cum legatutraditum manibus amplexus sum: ego tuus iterum legatus repetivdeinde pro pace atque pietate, qua fraternas reliquias postulabas: nondum pro te securus, et jam pro fraternae sepulturae honore sollicitus. 29. Sed revertamur ad Threnos, et ipsa doloris ingrediamur viscera: Quid testabor, inquit, tibi, aut quid assimilabo tibi, filia Hierusalem? Quis salvam te faciet, et quis consolabitur te, virgo filia Sion? quia magna facta est super te contritio tua. Quis sanabit te ? Quis autem me consolabitur a quo alii petunt consolationis officium Implevit me amaritudine, inebriavit me felle. Ventrem meum doleo,
Abbreviated transcription (Latin):
ita sibi salutẽ quandã uenturam
arbitrabatur. Oiuuenis optime.
utinã te uiuentẽ inuenire potuis¬
sem. utinã te dilatio aliqua meo
remeasset aduentur. Nihil de
aliqua mei uirtute polliceor.
nihil deingenio atq prudentiã
Sed quanta ego cura inter te
& comitẽ tuũ. quanta sedulitate
concordiã & grãm refudissem. quã
me ipsũ ꝓtua optulissemfide.
quam in me ipsũ eos recepissem.
quib. ille se timere dicebat.
Certe si comes non esset inflexꝰ.
tecũ remansissem: Prȩsumebam
dete. qđ me audires ipse. si prote
non eẽ auditũ uideres Multa
habueram. quȩ tenerẽ. nunc
nihil habeop̃t lacrimas & fletꝰ
Qoͣtidie mihi maior es ad do¬
lorem. crescis ad gemitũ. Om̃s.
quanta mihi feceris ꝓtestantur.
om̃s absentiã meã. causam tuȩ
mortis appellant. Sed non sum
helras. non sũ ꝓpħa. ut potuerim
futura cognoscere. sed sum uox
clamantis ingemitu. quoposũm
deflere p̃terita: Quid eñĩ habeo

Expanded text:
ita sibi salutem quamdam venturam ita sibi salutem quamdam venturam arbitrabatur? 27. O juvenis optime, utinam te viventem invenire potuissem, utinam te dilatio aliqua 1182 meo reservasset adventui! Nihil de aliqua mei virtute polticeor, nihil de ingenio atque prudentia: sed quanta ego cura inter te et Comitem tuum, quanta sedulitate concordiam et gratiam refudissem? Quam me ipsum pro tua obtulissem fide, quam in me ipsum eos recepissem, quibus ille se timere dicebat? Certe si Comes non esset inflexus, tecum remansis sem. Praesumebam de te, quod ipse me audires, si pro te non esse auditum videres. 28. Multa habueram, quae tenerem: nunc nihil habeo praeter lacrymas et fletus. Quotidie mihi major ad dolorem es, crescis ad gemitum. Omnes quanti me feceris protestantur: omnes absentiam meam causam tuae mortis appellant. Sed non sum Elias, non sum propheta, ut potuerim futura cognoscere: sed sum vox clamantis in gemitu, quo possim deflere praeterita. Quid enim habeo
Abbreviated transcription (Latin):
tui iter lego: Ecce rescriptũ
accipio. ut sine mora pergendũ
putarem. eo qđ uademfideituȩ
habe me apud comitẽ tuũ uelles.
Num restiti: Nũ moratꝰ sum
Addit᷑ eo ut ꝓperarẽ ocuis. nec
arbitrarer causã itineris mei
synodũ galloꝵ eẽ
sed ut ipse baptitaretur. inipso
gressu gestarũ iam rerũ in¬
dicio potui cognoscere. sed pro¬
perandi studio nihil aduertere
poteram. lamsuꝑ abã alpiũ iuga.
& ecce nuncius amarus mihi.
ris: Reflexi iter. & fletibus
meis laui. Quib. ego uotis omĩ¬
um ꝓficiscebar. Quo gemitu
om̃iũ reuertebar. Non enim
imꝑatorẽ sibi. sed salutẽ ereptã
putabant. Quantũ ipse ange¬
bar dolore. Primum quod
tantus princeps. qđ dulce
pignus meũ. qđ ita mei cupi¬
dissimus occidisset: Quos ego
aestus eius illo biduo fuisse
comperi. quo litteris quits miserat
suꝑ uix̃: Uesperi profectus est
silentiarius. tercio die mane quȩre¬
bat lamne remeasset. iamuenire

Expanded text:
tui iter lego; ecce rescriptum tui iter lego; ecce rescriptum accipio, ut sine mora pergendum putarem, eo quod vadem fidei tuae habere me apud Comitem tuum velles. Num restiti? num moratus sum? Additur eo ut properarem ocius, nec arbitrarer causam itineris mei synodum Gallorum essed ut ipse baptizaretur. 26. In ipso egressu gestarum jam rerum indicia potui cognoscere, sed properandi studio nihil advertere poteram. Jam superabam Alpium juga, et ecce nuntius amarus mihi ris. Reflexi iter, et fletibus meis lavi. Quibus ego votis omnium proficiscebar? quo gemitu omnium revertebar? non enim imperatorem sibi, sed salutem ereptam putabant. Quanto ipse angebar dolore? primum quod tantus princeps, quod dulce pignus meum, quod ita mei cupidissimus occidisset. Quos ego aestus ejus illo biduo fuisse comperi, quo litteris quas ad me miserat, supervixit? Vesperi profectus est silentiarius, tertio die mane quaerebat jamne remeasset, jamne venirem: