comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rior munit᷑. greci enĩ testã ostreã dicunt.
ostrea aũ neutro carnes eiꝰ feminino dieunt.¬
piunt ostre. ꝙ dicti museuli. qͣñ mascul
Pelorides a peloro ꝓmontorio sicilie uͥ abun
litudine. humanarũ unguiũ dictȩ. Testui¬
do dicta. eo qd̾ tegmine teste sit adoꝑta in ca¬
mere modũ. st̃ aũ qͣtuor gn̾a. t̾restres. mari¬
time. lutariȩ. id ẽ in ceno & paludib uiuen¬
tes. qrtũ genꝰ fluuiales q̃ in dulci aqua
uiuunt: t̾dunt aliqui qd̾ incredibile ẽ:
tardiꝰ ire nauigia testudinis pedẽ dextrũ
uehentia. Hichinꝰ a t̾restri hichino nom̃ tͣxit.
que uulgꝰ iricium uocat. cuiꝰ testula duplex
spinis aculeata in modu castanearũ qñdo
adhuc cooꝑte de arborib cadunt. caro eiꝰ
mollis ⁊minio similis. Uris tͥb modis dr.
garrulitate uocate. eo qd̾ eirca genitales
strepunt paludes. & sonos uocis importu¬
nis clamorib reddunt. ex bis q̃d̾a aquati¬

Expanded text:
rnis munitur. Graeci enim testam ὄστρακα vocant. rnis munitur. Graeci enim testam ὄστρακα vocant. Ostrea autem neutro, carnes ejus feminino dicuntpiunt ostreae; et dicti musculi quasi masculi. Pelorides a Peloro promontorio Siciliae, ubi ablitudine humanarum unguium dictae. Testudo dictus, eo quod tegmine testae sit adopertus in camerae modum. Sunt autem quattuor genera: terrestres, maritimae, lutariae, id est in caeno et paludibus viventes; quartum genus fluviales, quae in dulci aqua vivunt. Tradunt aliqui, quod incredibile est, tardius ire navigia testudinis pedem dextrum vehentia. Echinus a terrestre echino nomen traxit, quem vulgus iricium vocant; cuius testula duplex, spinis aculeata in modum castanearum, quando adhuc coopertae de arboribus cadunt. Caro eius mollis et minio similis, †uris† tribus modis: garrulitate vocatae, eo quod circa genitales strepunt paludes, et sonos vocis inportunis clamoribus reddunt. Ex his quaedam aquati
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ qͣs & margaritifere q̃ ooceloe dicuut᷑.
in quarũ carne p̾ciosus caleulꝰ solidatur
de qͥb tradunt hi qͥ de animantiũ scͥpsert̃
naturis. eo qd̾ nocturno tp̃re litora appetañ.
ꝙ ex celesti rore margaritã ꝯcipiant. uñ ꝙ
oceloe nominant᷑. Muriea coclea ẽ maris di¬
cta ab acumine ꝙ asꝑitate. q̃ alio noĩe conchi¬
liũ nominat᷑ ꝑꝑt̃ qd̾ eircũcisa ferro lacͥma
ppurei coloris emittat. ex qͥb p᷑pura tingui¬
tur. ꝙ inde ostrũ appellatũ qd̾ hȩc tinctura
ex teste humore elicitur. Cancros uocariq¬
conc̾e st̃ crura habentes ininnea ostreis am¬
malia. eoꝵ enĩ carnib uiuunt miro ingemo
nã qr ualidã testã er aꝑire ñ posst̃ explo¬
rant qnͣdo ostrea claustra testarũ aꝑiat.
tẽ cancer latenter lapillũ incit. atꝙ impe¬
dita ꝯclusione ostreȩ carnes erodit. tͣdunt
qͥd̾a decẽ caneris cũ ocimi manipulo alli¬
gatis. os qͥ ibi st̃ scorpiones ad eũ locũ cortu

Expanded text:
inter quas et margaritiferae, quae †oceloe† dicuntur, in quarum carne pretiosus calculus solidatur. De quibus tradunt hi qui de animantium scripsere naturis eo quod nocturno tempore litora appetant, et ex caelesti rore margaritum concipiunt; unde et †oceloe† nominantur. Murex cochlea est maris, dicta ab acumine et asperitate, quae alio nomine conchilium nominatur, propter quod circumcisa ferro lacrimas purpurei coloris emittat, ex quibus ptur, et inde ostrum appellatum, quod haec tinctura ex testae humore elicitur. Canchros vocariconchae, crura habentes, inimica ostreis animalia; eorum enim carnibus vivunt miro ingenio. Namque validam testam ejus aperire non potest, explorat quando ostrea claustra testarum aperiat, tunc cancer latenter lapillos injicit, atque impedita conclusione ostreae carnes erodit. Tradunt quidam decem cancris cum ocimi manipulo alligatis, omnes qui ibi sunt scorpiones ad eum locum coitur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ bituminis. ⁊ ẽ in iudea int̾ iericho ⁊ ⁊ oa¬
rã. longitudo etꝰ usꝙ ad eoaras arabie dirigit᷑
stadiis septingentis octoginta. latitudo sta¬
diis centũ qdraginta usq ad uicinia sodo¬
moꝵ. bacus tyberiadis ab oppido tẏberiadi
uocatꝰ. qd̾ qͦndã herodes in honorẽ tyberii
cesaris ꝯdidit. ẽ aũ in uidea oĩb lacub sa¬
lubrior. ꝙ ad sanitatẽ corpoꝵ qͦdãmͦ efficati
or. circu̾it stadia decẽ. Genesar lacꝰ amplis¬
simꝰ in iudea longitudine centũ qͣdraginta
extendit᷑ stadiis. latitudine qͣdraginta dif¬
fundit᷑ crispantib aqͥs aura ñ uentis. s de
ipso sͥmet excreans. uñ ꝙ genesar dr̃ greco
uocabulo qiͣ generans sͥ aurã. deniq ꝑ dif¬
fusiora spacia lacus. frequentib auris spi¬
rantib agitat᷑. uñ ꝙ purior haustus eiꝰ. ꝙ
minciꝰ qͥ lacus magnitudine sui tẽpestateᷤ
imitat᷑ marinas. Tucrinꝰ ⁊ auernꝰ lacus

Expanded text:
est bituminis; et est in Iudaea inter Iericho et Zoaest bituminis; et est in Iudaea inter Iericho et Zoaran. Longitudo eius usque ad Zoaras Arabiae dirigitur stadiis septingentis octuaginta; latitudo stadiis centum quinquaginta usque ad viciniam Sodomorum. Lacus Tiberiadis ab oppido Tiberiade vocatus, quod quondam Herodes in honorem Tiberii Caesaris condidit. Est autem in Iudaea omnibus lacis salubrior, et ad sanitatem corporum quodamor. Circuit stadia . . . 6. Genesar, lacus amplissimus in Judaea longitudine centum quadraginta extenditur stadiis; latitudine quadraginta diffunditur, crispantibus aquis, auram non ventis, sed de seipso sibi excreans. Unde et Genesar dicitur Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram; denique per diffusiora spatia lacus frequentibus auris spirantibus agitatur; 131 unde et purior haustus ejus, eMincius, qui lacus magnitudine sua tempestates imitatur marinas. 8. Lucrinus, et Avernus lacus
Abbreviated transcription (Latin):
unt aũ ꝙ q̃d̾a maria q̃ ñ miscent᷑ oceani
fluctib aut magno mari. ⁊dicunt᷑ lacꝰ
ꝙ stagna. lacus ẽ receptaculũ in qͦ aqua re¬
tinetur. nec miscet᷑ fluctib. ut lacꝰ asfalti.
ut lacꝰ benacus. ꝙ lariꝰ. ꝙ ceteri qͦs greci li¬
ĩfluuios flumina infreta discurr̃t. lacus
stat in loco nec fluit. ⁊ dictꝰ lacꝰ qiͣ aque locꝰ.
uuentiũ. nã neq pisces habet. neq assue¬
tas aqͥs uł letas mergendi usu patitur aues.
s & quecũq uiuentia mergenda tẽptaueriᷤᷤ
quacũꝙ arte dimersa statĩ resiliunt. ꝙ ꝙͣ¬
uis uehem̃ter illisa ꝯfestĩ excutiunt᷑. s ne¬
ꝙ uentis mouet᷑. resistente turbinib bitu¬
mine quo aqua oĩs stagnat᷑. neq nauigati¬
onib patiens ẽ. qr oĩa uita carentia in ꝓ¬
fundũ mergunt᷑ nec materiã ullã sustinꝙ
nͥ q̃ bitumine lustrat᷑. lucernã accensam
fer̃t suꝑnatare. extincto dimergi lumine
hoc ꝙ mare salinaꝵ cłr. siue lacus asfalti id

Expanded text:
unt autem et quaedam maria quae non miscuntur Oceani fluctibus aut mari Magno, et dicuntur lacus et stagna. Lacus est receptaculum in quo aqua retinetur nec miscetur fluctibus, ut lacus Asphalti, ut lacus Benacus et Larius, et ceteri quos Graeci λίin fluvios, flumina in freta discurrunt. Lacus stat in loco, nec profluit, et dictus lacus, quasi aquae locus. viventium. Nam neque pisces habet, neque assuetas aquis et laetas mergendi usu patitur aves. Sed et quaecunque viventia mergenda tentaveris quacunque arte demersa, statim resiliunt, et quamvis vehementer illisa, confestim excutiuntur; sed neque ventis movetur, resistente turbinibus bitumine, quo aqua omnis stagnatur; neque navigationis patiens est, quia omnia vita carentia, in profundum merguntur, nec materiam ullam sustinet, nisi quae bitumine inlustratur. Lucernam accensam ferunt supernatare, extincto demergi lumine. Hoc et mare Salinarum dicitur, sive lacus Asphalti, id
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferimꝰ. fistulȩ aquaꝵ st̃ dicte qd aqͣs fun¬
dant ⁊ mittant nã stola grece
mutere ẽ.forme eaꝵ ꝓ magnitudine aque
⁊ capacitate fiunt. ꝑ quas aque ꝑ certos
modulos diuidunt᷑. e qͥb ẽ uncia ce qͥnari¬
a. digitꝰ quadratꝰ. digitꝰ rotundꝰ. & ceti modi

Expanded text:
unt dictae quod aquas fundant et mittant. Nam στολα Graece mittere est. Formae earum pro magnitudine aquae et capacitate fiunt, per quas aquae per certos modulos dividuntur. E quibus est uncia et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus, et ceteri modi
Abbreviated transcription (Latin):
ris causa edifitiis adicit᷑. ut tectoꝵ auro di¬
stincta laquearia. & p̃tiosi marmoriᷤ eru¬
ste &e coloꝵ picture.¬

Expanded text:
ris causa edificiis additur, ut tectorum auro distincta laquearia, pretiosi marmoris cruste et colorum picture
Abbreviated transcription (Latin):
nature ẽ. Flectrũ qd̾ ẽ naturale. eiꝰ mõdi m¬
ture ẽ. ut in ꝯuiuio &e ad lumina clariꝰ eum¬
ctis metallis fulgeat. ⁊ uenenũ ꝓdat. nã sieo
infundas uenenũ. stridorẽ edit ⁊ colores ui¬
rios in modũ arcꝰ cȩlestis emittit:

Expanded text:
naturae est. 3. Electrum, quod est naturale, ejusmodi naturae est, ut in convivio, et ad lumina clarius cunctis metallis fulgeat, et venenum prodat. Nam si eo infundas venenum, stridorem edit, et colores varios in modum arcus coelestis emittit.
Abbreviated transcription (Latin):
lectrũ uocatũ qd ad radiũ solis clariꝰ ai
argentoq reluceat. Sol enĩ a poetis elecho
uocat᷑. Defecatiꝰ enĩ ẽ hoc metallũ om̃ib me¬
tallis. huiꝰ tria genera. unũ qd̾ ex pini arbel
fluit qd sucinũ dr. alterũ metallũ dr qd na¬
turalit̃ inuenit᷑. & in p̃cio habet᷑. terciũ qͥb¬

Expanded text:
lectrum vocatum quod ad radium solis clarius auro argentoque reluceat; sol enim a poetis Elector vocatur. Defaecatius est enim hoc metallum omnibus metallis. Huius tria genera: unum, quod ex pini arboribus fluit, quod sucinum dicitur; alterum metallum, quod naturaliter invenitur et in pretio habetur; tertiu
Abbreviated transcription (Latin):
tatur qd̾ duosin se liget. nam dilectio a
duob incipit. qd̾ est amor dĩ & ꝓximi. de
maior autẽ hec est his omnib. quia qui di¬
ligit. & credit. & sperat. qui aut̾e ñ diligit
q̃muis multa bona faciat. frustra laborat.
Omnis autem dilectio carnalis. ñ dilectio
s magis amor dici solet dilectioniꝰ aũ nom̃
tm̃ in meliorib reb accipi solet.¬
III. De here

Expanded text:
tatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a tatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a duobus incipit, quod est amor Dei et proximi; de Maior est autem haec omnibus, quia qui diligit et credit et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet. De haere
Abbreviated transcription (Latin):
appellata qd̾ ꝑ eam uni do religamꝰ animiᷤ
nras. ad cultum diuinũ uinculo seruien¬
di. quod uerbum compositũ est a relegei¬
do idest eligendo. ut ita latinũ uideatus
religio. sicut eligio ad colendũ din. Triast
antem que in religionis cultu ad colendl
dm in hominib ꝑ quirunt᷑ idest fides. spẽ
caritas. In fide quid credendũ. in spe quid
sperandum. in caritate qͥd̃ sit amandum
fides est qua ueraciter credimꝰ id qđ nequa¬
qͣm uidere possumꝰ. nam credere iam non
possumꝰ. qd uidemꝰ. Proprie autẽ nom̃ fi¬
d̾ei inde est dictũ si omnino fiat qđ dictũ
est aut ꝓmissum. & inde fides uocata. ab eo
qd̾ fit illud. qd̾ ut̾ utrosq placitum est. qͣsi
int̾ dm &e hominem. hinc & fedus. Spes
uocata qđ sit pes ꝓgrediendi quasi. ẽ pes
unde econtrario desꝑatio. deest enĩ ibi pes.
nullaꝙ ꝓgrediendi ibi facultas est. quia
dũ quisq peccatũ amat. futurã głam non
sperat. Caritas grece. latine dilectio int̾pre¬

Expanded text:
 eam uni Deo religamus animas nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod verbum conpositum est a relegendo, id est eligendo, ut ita Latinum videatur religio sicut eligio. Tria sunt autem quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominibus perquiruntur, id est fides, spes, caritas. In fide, quid credendum; in spe, quid sperandum; in caritate, quid sit amandum. Fides est qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem; hinc et foedus. Spes vocata quod sit pes progrediendi, quasi 'est pes.' Unde et e contrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Caritas Graece, Latine dilectio interpre
Abbreviated transcription (Latin):
res recess maris. ut in mari magno ioniꝰ.
in oceano caspiꝰ indicuis ꝑsicꝰ. arabicꝰ. qͥ ⁊ ma¬
re rubrũ qͥ oceano ascribit᷑. Rubrũ autẽ
mare nocatũ. eo qd̾ sit roseis undis infectũ.
ñ talem tñ naturã habet quale̾ uidet᷑ osten¬
dere.s uiemis litorib uiciatur gurges atq in¬
ficit᷑. qr omĩs t̾ra q̃ circũstat pelago rubra ẽ.
ꝙ sanguineo colori ꝓxima. idoq inde mine¬
um acutissimũ excerpit᷑. ꝙ aliĩ colores qͥbꝰ
pictura uariat᷑. Ergo cũ t̾ra banc habeat
naturã fluctib subinde diluit᷑. ꝙ qͥcqͥd ad efuĩ
ẽ in colorem cadit. obhoc etiã in his litorib
gemme rubre inueniunt᷑. Lapillꝰ enĩ hmodi
humo inuolutꝰ cũ int̾ arenas attritꝰ ẽ. ⁊t̾re
colorẽ habet ꝙ maris. hoc mare in duos sinꝰ
seindit᷑. ex his qͥ ab oriente ẽ ꝑsicus appellat᷑.
qr ora illiꝰ ꝑse inhabitant. alterũ uͦ arabieus
dr᷑. qd̾ sit circa arabiã.

Expanded text:
res recessus maris, ut in mari Magno Junius, in Oceano, Caspius, Indicus, Persicus, Arabicus, qui et mare Rubrum, qui Oceano ascribitur. 2. Rubrum autem mare vocatum, eo quod sit roseis undis infectum, non tamen talem naturam habet, qualem videtur ostendere, sed vicinis littoribus vitiatur gurges, atque inficitur, quia omnis terra quae circumstat pelago, rubra est, et sanguineo colori proxima; ideoque inde minium acutissimum excernitur, et alii colores, quibus pictura variatur. 3. Ergo cum terra hanc habeat naturam, fluctibus subinde diluitur, et quidquid adesum est, in colorem cadit; ob hoc etiam in iis littoribus gemmae rubrae inveniuntur. Lapillus enim hujusmodi humo involutus, cum inter arenas attritus est, et terrae colorem habet et maris. 128 4. Hoc mare in duos scinditur sinus: ex iis, qui ab Oriente est, Persicus appellatur, quia oram illius Persae inhabitant. Alter vero Arabicus dicitur, quod sit circa Arabiam.
Abbreviated transcription (Latin):
cireuli dictꝰ. qr sic̃ rota ẽ. uñ breuis eti¬
am rotella orbieulꝰ appellat᷑. undiq enĩ
oceanꝰ cireũfluens eiꝰ in circulo ambit fineᷤ.
Diuisꝰ ẽ aũ trifarie. ẽ qͥb una pars asia. altã
europa. t̾cia affrica q̃ & libia nũcupatur.
Quas tres orbis partes ueteres nͣ equaliter
diuisert̃. nã asia a meridie ꝑ orientẽ usq ad
septentrionẽ ꝑuenit. europa uͦ a septentr io¬
ne usq ad occidentẽ. atq inde affrica ab
occidente usq ad meridiem. Unde euiden¬
ter orbẽ dimidiũ due tenent. europas af
frica. aliũ uͦ dimidiũ sola asia. s ido istȩ duȩ
partes facte st̃. qr int̾ utrasq ab oceano ma¬
re magnũ ingredit᷑. qd̃ eas int̾secat. qua ꝓꝑt̃
si in duas partes orientis ⁊ occidentis orbẽ
diuidas. asia erit in una. in altera uͦ euro

Expanded text:
circuli dictus, quia sicut rota est; unde brevis etiam rotella orbiculus appellatur. Undique enim Oceanus circumfluens eius in circulo ambit fines. Divisus est autem trifarie: e quibus una pars Asia, altera Europa, tertia Africa nuncupatur. Quas tres partes orbis veteres non aequaliter diviserunt. Nam Asia a meridie per orientem usque ad septentrionem pervenit; Europa vero a septentrione usque ad occidentem; atque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde evidenter orbem dimidium duae tenent, Europa et Africa, alium vero dimidium sola Asia; sed ideo istae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano mare Magnum ingreditur, quod eas intersecat. Quapropter si in duas partes orientis et occidentis orbem dividas, Asia erit in una, in altera vero
Abbreviated transcription (Latin):
coquendi causa parata. cocula dicunt᷑ plautꝰ
altiꝰ uapor emittat᷑. uñ abulla dramadu
eis an grecialatinis hec uocabula mubiuas
incertũ ẽ. Lebete enec sr̃ a grecosernone p
cate. st̃ enĩ olle minores inusũ coquendpi
ꝯstent. has greci tripodas uocant. Molaasi
rotunditate uocata. ut mala pornoꝵ sic

Expanded text:
coquendi causa parata cocula dicuntur. Plautus: altius vapor emittatur; unde et bulla dicituGraecis an Graeci a Latinis haec vocabula mutuassent incertum est. Lebetae aeneae cate, sunt enim olle minores in usum coquendi us pedibus constent: has Greci tripodas vocant. Mola a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum: sic
Abbreviated transcription (Latin):
rendo. nã latine capulus dr̃ qd ad capita¬
do. hinc &e scabelli qͥ lectis parius uł sellis
daneũ. qd̾ sub pedib sit. Scandilia grad e
u honorati in sedib edent. Sedes dicte.
de uita ppłi romani. uiri discũbere epert
mulieres sedere. qr turpis uisus ẽ in mulie¬

Expanded text:
rendo. Nam Latine capulus dicitrendo. Nam Latine capulus dicitdo. Hinc et scabilli, qui lectis parvis vel sellis daneum, quod sub pedibus sit. Scansilia gradus sunt ubi honorati in sedibus sedent. Sedes dictae de Vita populi Romani viri discumbere coeperunt, mulieres sedere: quia turpis visus in mulie
Abbreviated transcription (Latin):
rasceltee lalectis herbis uoeate. Stratꝰ aster¬
nendo dict᷑ qĩ storiatꝰ. inhis solis antiqͥ ad
donmuendũ accubabant. ñdũ lanei stramñtieᷤ
reptis. Storia qd̾ sit tra strata. Cama ẽ breius
ꝯcirea trã. greci enĩ cami breue dicunt. Cubi¬
le ẽ cubandilocꝰ Grabbatũ grecũ ẽ. Baruno¬
la ẽ lectꝰ qͥ in itinere bauilat᷑. abaiulando
id ẽ deportando. Puluinar lectꝰ ẽ diuitũ.
inde & puluillus. Spinge st̃ in qͥb st̃ spin¬
gate essigies qs nos grifos dicimꝰ. Pimnicani
lect parui &e humiles pͥmũ a carthagine
aduecti. &e inde nominati. lectice siue plu¬
pars lecti. pluteus int̾ior. Geniales lecti ꝓ¬
prie st̃ qͥ sternunt᷑ puellis nubentib. dicti
aũ a generandis liberis. Cunabula st̃ lectu¬
li in qͥb infantes iacere ꝯsueuer̃t. dicta aũ¬
qd partui adhibeant᷑ qiͣ cinabula. nã cine
ẽ grece geniti uł enixi. feretrũ dr eo qd̾
in eo mortui deferant᷑. ⁊ ẽ grecũ nom̃. ña

Expanded text:
cae a lectis herbis vocatae. Stratus ab sternendo dictus, quasi storiatus. In his solis antiqui ad dormiendum adcubabant, nondum laneis stramentis repertis. Storia, quod sit terra strata. Cama est brevis et circa terram; Graeci enim χαμαὶ breve dicunt. Cubile est cubandi locus. Grabatum Graecum est. Baianula est lectus qui in itinere baiolatur, a baiolando, id est deportando. Pulvinar lectus divitum est: inde et pulvillus. Spingae sunt in quibus sunt spingatae effigies, quos nos gryphos dicimus. Punicani lecti parvi et humiles primum a Cartagine advecti, et inde nominati. Lecticae, sive plupars lecti, pluteus interior. Geniales lecti proprie sunt qui sternuntur puellis nubentibus; dicti autem a generandis liberis. Cunabula sunt lectuli in quibus infantes iacere consuerunt, dicta quod partui adhibeantur, quasi cynabula; nam κυεῖν est Graece eniti. Feretrum dicitur eo quod in eo mortui deferantur; et est Graecum nomen; nam
Abbreviated transcription (Latin):
ut de septemtrione dieant st ai :̃ iqͥeꝗͣ fra¬
gore gignit. Harro aũ focos ait dictos qd fo
neãt iques. na ignis ipsa fłama ẽ. qͥeqͥd aũ ignẽ
fouet foeus a ocat᷑ set arasit. siue qͥd aliud in
uomuere lucerne. Si enĩ a luce diceret᷑. ñ stare
uersus. lieiatꝰ aũ qiͣ lucmmiꝰ. ẽ enĩ cicendela
lucerns. Caendelabrũ a candelis dictũ q̃si
candelafoꝵ qd̾ caudelas ferat. Cereus ꝑdiri¬
uanonẽ a cera nom̃ habet. ex q̃ format᷑. de qͦ
qͥd̾a. hic tͥ nocturnos p̾stabo cereus ignes. sub¬
tia st̃ lumina. qiͣ lacuaria idẽ in aere lucentia

Expanded text:
ut de septentrione dicat «sterili non quicquam frigore gignit». LOCA veant ignes, nam ignis ipsa flamma est; quidquid autem ignem fovet, focus vocatur, seu ara sit, sive quid aliud, ine pinguem nebulam vomuere lucernae. Si enim a lnce diceretur, non staret versus. Lychnus autem, quasi lucinius. Est enim cicendela lucernae. 3. Candelabrum a candelis dictum, quasi candelaferum, quod candelam ferat. Cereus per derivationem a cera nomen habet ex qua formatur, de quo quidam: Hic tibi nocturnos praestabo cereus ignes. Subtia sunt lumina, quasi lucanaria, id est, in aere lucentia
Abbreviated transcription (Latin):
appellata qđ fiat totũ unũ ex quib¬
dam trib quasi trinitas. ut memoria. in¬
telligentia. & uoluntas. in quib mens ha¬
bet in se quanda imaginẽ diuine tͥnita¬
tis. nam dum tria sunt unũ sunt. quia
singula in semanent. & omĩa in omnib¬
ide enim unũ. idem & tria. in natura unũ
in ꝑsonis triãunũ ꝓpter maiestatis cõmu
cõmutabile bonũ. & coeternũ. Pater so¬
lus ñ est de alio. ido solus appellat᷑ in geni¬
tus. filiꝰ solus de patre est natus. ido solus
Inhac trinitate alia appellatiua nomina.
alia ꝓpria sunt. Ppria sunt essentialia ut
sicant qua unũ sunt. Appellatiua uͦ pat̾
dens. eadem & relatiua quia ad se inuicẽ
referuntur. Cum enĩ dicitur ds essentia ẽ
s ad filiũ relatiue dicit᷑. quia ẽ ei filiꝰ. sic &e
filiꝰ relatiue dicit᷑. quia est ei pater. sic & spẽ
Proide trinitas in relatiuis ꝑsonarũ no¬
minib est. ditas ñ triplicatur. s in singu¬
aritate est. qͥa si triplicatur d̃oꝵ inducins

Expanded text:
appellata quod fiat totum unum ex quibusdam tribus, quasi trinitas: ut memoria, intelligentia et voluntas, in quibus mens habet in se quamdam imaginem divinae Trinitatis. Nam dum tria sint, unum sunt; quia et singula in se manent, et omnia in omnibIdem enim unum, idem et tria. In natura unum, in personis tria. Unum propter maiestatis communcommutabile bonum et coaeternum. Pater solus non est de alio; ideo solus appellatur ingenitus. Filius solus de Patre est natus; ideo solus In hac Trinitate alia appellativa nomina, alia propria sunt. Propria sunt essentialia, utficant qua unum sunt. Appellativa vero Patdens. Eadem et relativa, quia ad se invicem referuntur. Cum enim dicitur Deus, essentia est, sed ad Filium relative dicitur, quia est ei filius: sic et Filius relative dicitur, quia est ei pater: sic et SpirProinde Trinitas in relativis personarum nominibus est; deitas non triplicatur, sed in singularitate est; quia si triplicatur, deorum inducimus
Abbreviated transcription (Latin):
ec autem disciplina a grecis rice aruis.
inuenta est aGorgia. aristotile. Ermagora. &
translata in latinum a tullio uidelicet &. quinti¬
coꝵ. S ita copiose ita uarie ut eam lectori ammi¬
rari in promptu sit. comp̾hendere impossibile.
nam membrans retentis quasi adherescit me¬
morie series dictionis. ac mox repositis recorda¬
tio h ominis elabitur. Huius discipline ꝑfecta

Expanded text:
ec autem disciplina a Graecis inventa est, a Gorgia, Aristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio videlicet et Quintio, sed ita copiose, ita varie, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictionis, ac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯeutit omĩa. ita ut celũ discisse uideat᷑. qr
cũ ꝓcella uehem̃tissimi uenti nubib se re¬
pente immiserit. turbine inualescente exi¬
tũꝙ querente. nubẽ ꝙͣ excauauit impetu
magno p̾seindit. ac sic cũ horrendo fragore
defert᷑ ad aures. qd̾ mirari qͥs ñ debeat. cũ ue¬
sicula ꝙͣuis parua magnũ tñ sonitũ displosa
emittat. Cũ tonitruo aũ simul & fulgura ex¬
ante tonitruũ fulgur uocat᷑. q̃ ut diximꝰ
ido ante uidet᷑. qr clarũ ẽ lum̃. tonitruũ
aũ tardiꝰ ad aures ꝑuenit.
ulgur ꝙ fulm̃ ictus celestis iaculi a feri¬
endo dicti. fulgere enĩ ferire ẽ atꝙ ꝑcri¬
tere. fulmina aũ collisa lumina faciunt.
nã om̃iũ rerũ collisio ignẽ creat. ut in lapi
dib cernimꝰ uł attritu rotarũ. uł in silius
arboꝵ. simili mͦ in nubib ignis. uñꝙ priꝰ
nubila st̃. deinde ignes. Exuento aũ ⁊ igne
maiorẽ ad penetrandũ. qr subtiliorib elem̃tiᷤᷤ

Expanded text:
concutit omnia, ita ut coelum discidisse videatur, quia cum procella vehementissimi venti nubibus se repente immiserit, turbine invalescente, exitumque quaerente, nubem quam excavavit impetu magno perscindit, ac sic cum horrendo fragore defertur ad aures. 2. Quod mirari quis non debet, cum vesicula, quamvis parva, magnum tamen sonitum displosa emittat. Cum tonitruo autem simul et fulgura exante tonitruum, fulgetra vocatur. Quae, ut diximus, ideo ante videtur, 114 quia clarum est lumen, tonitruum autem ad auresFulgur et fulmen ictus coelestis jaculi a feriendo dicti, fulgere enim ferire est atque percutere, fulmina autem collisa nubila faciunt. Nam omnium rerum collisio ignem dibus cernimus, vel attritu rotarum, vel in silvis arborum. Simili modo in nubibus fit ignis; unde et prius nubila sunt, deinde ignes. Ex vento autem et igne maiorem ad penetrandum, quia subtilioribus elementis
Abbreviated transcription (Latin):
er ẽ inanitas plurimũ habens ammixtũ
hic aũ partim ad t̾renã. partĩ ad celestẽ ma¬
teriã ꝑtinet. Nã ille subtilis uͥ uentosi ꝙ ꝓ¬
cellosi motꝰ ñ posst̃ existere ad celestẽ ꝑtino
partẽ. iste uͦ turbulentior qͥ exhalationib
humidis corporeseit. t̾re deputat᷑. qͥq ex
se multas species reddit. Nã cõmotꝰ uentds
facit. uehementiꝰ scitatꝰ. ignes ꝙ tonitrua.
tractꝰ nubila. ospissatꝰ pluuiã. ꝯgelantibꝰ¬

Expanded text:
er est inanitas plurimum habens admixtum Hic autem partim ad terrenam, partim ad caelestem materiam pertinet; nam ille subtilis, ubi ventosi ac procellosi motus non possunt existere, ad caelestem pertinet partem; iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporescit, terrae deputatur; quique ex se multas species reddit. Nam commotus ventos facit; vehementius concitatus ignes et tonitrua; contractus nubila; conspissatus pluviam;
Abbreviated transcription (Latin):
obnubendo id ẽ oꝑiendo celũ. uñ ꝙ nuptȩ.
qd uultꝰ suos uelent. uñ ꝙ neptunꝰ qd̃ nubat.
io ẽ mare ꝙ t̾rã tegat. nubes aũ aeris densi¬
tas faẽ. uenti enĩ aerẽ ꝯglobant. nubẽq fa¬
eunt. uñ ẽ illd̾. atꝙ in nubẽ¬

Expanded text:
eriendo coelum: unde et nuptae, quod vultus suos velent; unde et Neptunus, quod nubat, id est, mare et terram tegat. Nubes autem aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant, nubesque faciunt; unde est illud: Atque in nube
Abbreviated transcription (Latin):
xa moderate. Hoc est illud trimod̾udi
cendigenꝰ. humile medium. grandiloquium
Cum enim magna dicimꝰ. grandit̾ ꝓferenda
sunt. cum parua dicimꝰ. subtilit̾. cum mediocria.
temꝑate. Nam in parius causis nichil grande.
nichil sublime dicendũ est. s leni ac pedestri
more loquendum. In causis autẽ maiorib
ubi dedo uł hominũ salute ꝓferimꝰ plus ma¬
gnificentiȩ & fulgoris est exhibendum. Intẽ¬
ꝑatis uͦ causis ubi nichil agitur ut agat. sed
tantummodo ut delectetur auditor. int̾ uitũ¬
q moderate dicendum est. s & qͣmius de
magnis reb quisq dicat ñ tam̃ semꝑ gran¬
diter docere debet. s sũmisse cũ docet. tẽm¬
perate cum aliquid laudat uł uituꝑat.
granditer cum adconuersionẽ ad uersos
tam quib far pinsetur & ex eius nomineia
apellata. P ilum aur̃ẽ est unde contunditur
quiduid in pilam mittinr Mortariũ qđ ibi
ut semina in puluẽm redacta ⁊mortua ꝯdian-¬
tur. Citicula est in qua circum ducta colliria

Expanded text:
xa moderate. Hoc est enim illud trimodum genus dicendi: humile, medium, grandiloquum. Cum enim magna dicimus, granditer proferenda sunt; cum parva dicimus, subtiliter; cum mediocria, temperate. Nam in parvis causis nihil grande, nihil sublime dicendum est, sed leni ac pedestri more loquendum. In causis autem maioribus, ubi de Deo vel hominum salute referimus, plus magnificentiae et fulgoris est exhibendum. In temperatis vero causis, ubi nihil agitur ut agat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque moderate dicendum est: sed et quamvis de magnis rebus quisque dicat, non tamen semper granditer docere debet, sed summisse, cum docet; temperate, cum aliquid laudat vel vituperat; granditer, cum ad conversionem aversosta, quibus far pinsitur, et ex ejus nomine ita appellata. Pilum autem est unde contunditur quidquid in pilam mittitur. 7. Mortarium, quod ibi jam semina in pulverem redacta et mortua condiantur. 8. Coticula est, in qua circumducta collyria
Abbreviated transcription (Latin):
dam nomine zacharias ut manifestaret
xp̃m post natiuitatẽ caris ⁊ predicationẽ
euangłii hostiam fuisse effectum ꝓ salute
mundi ipse enim est sacerdos. dequo dictũ
est in psalmis. tu es sacerdos ineternũ sdm
ordinẽ melchisedech. ubi enim xp̃c aduenir.
sacerdotiũ iudeoꝵ obmnutuit. lex ⁊ ꝓphetia
cessauit. Quartus ioħes scripsit euangłm¬
ultimꝰ in asia incipiens a uerbo. ut ostende¬
ret eundem saluatorem qui ꝓ nobis digua¬
tus est nasci. ⁊ pan. ipsum ante scła di uerbũ
esse. ipsum a cȩlo uenisse. ⁊ post mortẽ ad ꝙ¬
lũ iterũ remeasse. Hi sunt .iiͦiͦi. euangliste
quosꝑ ezechielem sp̃s sc̃s significauit mnq¬
tuor animalib ꝓpterea autẽ .iiii animalie
quia ꝑ iiiͬi. mundi partes fides xp̃iane re¬

Expanded text:
dam nomine Zacharias, ut manifestaret dam nomine Zacharias, ut manifestaret Christum, post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii, hostiam fuisse effectum pro salute mundi. 38. Ipse est enim Sacerdos de quo dictum est in Psalmis: Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Ubi enim Christus advenit, sacerdotium Judaeorum obmutuit, lex et prophetia cessaultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eundem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a caelo venisse, et post mortem ad caelum iterum remeasse. Hi sunt quattuor Evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significavit in quattuor animalibus. Propterea autem quattuor animalia, quia per quattuor mundi partes f
Abbreviated transcription (Latin):
& apud ebreos reꝑitur. s inter apocrifos habe¬
tur. Iudith uͦ & tobi siue machabeoꝵ libri
quib auctorib scripti sunt minime con
stat. habent autẽ uocahula ex eoꝵ nominib
quoꝵ gesta scribunt. Quatuor libros euange¬
lioꝵ quatuor euangliste singularit̾ conscrip¬
tate dicens. liber generationis iħu xp̃i filii
dauid filii abraham. significans descendisse
corporaliter ex semine patriarcharũ xp̃m
marcus plenus sp̃u sc̃o scripsit euangłm xp̃i
eloquio greco in italia. secutꝰ petrũ ut disci¬
pulus. hoc inicium a sp̃u ꝓphetali fecit dicẽs
uox clamantis in deserto parate uiã dñi.
ut ostenderet xp̃m post assumptionem car¬
nis euangłm p̾dicasse in mundo ipseenĩ
euangłistas greci sermonis eruditissimꝰ qppe
ut medicus in grecia euangłm scripsit the¬
ophilo ep̃o. initians a sacerdotali sp̃u dicais
fuit in dieb herodis regis iudee sacerdosqͥ.¬

Expanded text:
et apud Hebraeos reperitur, sed inter apocryphos habeet apud Hebraeos reperitur, sed inter apocryphos habetur. Iudith vero et Tobiae, sive Machabaeorum libri quibus auctoribus scripti sunt ministat: habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quatuor libros Evangeliorum quatuor Evangelistae singulariter conscriptate, dicens: Liber generationis Jesu Christi, filii David, filii Abraham ; significans descendisse corporaliter ex semine patriarcharum ChrisMarcus, plenus Spiritu sancto, scripsit Evangelium Christi, eloquio Graeco: in Italia secutus est Petrum, ut discipulus. Is initium ab spiritu prophetali fecit, dicens: Vox clamantis in deserto, parate viam Domino : ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Evangelium praedicasse in mundo. Ipse enievangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia Evangelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu, dicens: Fuit in diebus Herodis regis Judaeae sacerdos qui
Abbreviated transcription (Latin):
cius ⁊ quartus ñ habentur apud ebreos sed
inter apocriphos deputantur. Hester librũ
hesdras creditur conscripsisse in quo eadem
regina sub figura ecclesiȩ di ppłm a seruitute
⁊ morte eripuisse scribitur. atq interfecto
aman qui int̾pretatur iniquitas diei celebri¬
tas in posteros mittitur. Liber autẽ sapientie
apud ebreos nusqͣm est. unde &e ipse titulus
grecam magis eloquentiam redolet. hunc iu¬
dei philonis esse affirmant. qui ꝓinde sapi¬
entiȩ nominatur. quia in eo xp̃i aduentus
qui est sapientia patris & passio eius euiden¬
ter exprimitur. Librũ autem eccłiasticũ cer¬
tissime iħc filius sirach ierosolimita nepos
iħu sacerdotis magni composuit. de quo
memunt &e zacharias. qui liber apud lati¬
nos ꝓpt̾ eloquii similitudinem. salomonis
titulo p̾notatur. Dictus autẽ eccłiasticꝰ. eo
qd de totiꝰ ȩccłiȩ disciplina religiosȩ conuer¬
sationis magna cura ⁊ ratione sit editus hic

Expanded text:
tius et quartus non habentur apud Hebraeos, sed tius et quartus non habentur apud Hebraeos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur conscrregina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. 30. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse stylus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Judaei Philonis esse affirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, ter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo praenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus eo quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae consationis magna cura et ratione sit editus. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
tres uersiculi qui sibi nexi sunt. & ab una t̾̃m
litera incipiunt heroicũ comina includit.
Tercium alphabetũ trimetro scriptũ est ⁊¬
a ternis litteris. idẽ terni uersus incipiunt.
Quartũ alphabetũ simile pͥmo ⁊ scło habet᷑
Erechieł ⁊ daniel a uiris quib da sapientib
scripti esse ꝑhibentur. quoꝵ ezechies pͥncipia
⁊ fines multis habet obscuritatib in uoluta.
Daniel uͦ claro sermone regna orbis pnunti¬
at. ⁊ tempꝰ aduentus xp̃i manifestissima p̃¬
res. quia sermones eoꝵ breues sunt. unde &
cõnexi sibimet inuicem in uno uolumine
continentur quoꝵ nomina sunt. oseȩ iohel.
amos. abdias. ionas. micheas. nauin. aba¬
cuc sophonias. aggeus. ⁊ acharias: ⁊ malachi¬
as. Hesdrȩ liber auctoris sui titulo p̾notatur.
in cuiꝰ contextu eiꝰdem hesdre neemieq ser¬
mones pariter continentur. nec quemqͣm mo¬
ueat qd̾ unꝰ &e hesdrȩ dicit᷑ liber quia scd̃s ter¬

Expanded text:
tres versiculos, qui sibi nexi sunt et ab una tantum tres versiculos, qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris iidem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis pronuntiat et tempus adventus Christi manifestissima prres, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemquam moveat quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, ter
Abbreviated transcription (Latin):
in mundo sunt caduca esse ⁊ breuia. ⁊ obhoc
minime appetenda. Terciũ librũ sirasirim
p̾notauit. qui in latinam linguã uertit᷑ can¬
tica canticoꝵ ubi ꝑ epitalamicũ carmen con¬
iunctionem xp̃i ⁊ eccłie mystice canit. Dictũ
autẽ canticũ canticoꝵ. eo qd̵ omnib canticis
p̾feratur. que in scripturis sacris habentur.
sicut quedam in lege dicunt᷑ sc̃a. quib in a¬
iora sunt sc̃a sc̃oꝵ. Hoꝵ autẽ trium libroꝵ car¬
mina exametris uersib ⁊ pentametris ap̃
nimtsq scribunt. Ysaias euangelista potiꝰ
qͣm ꝓpheta edidit librũ suũ. euiꝰ omne con¬
tex tum elo quentie ꝓsa incedit: canticũ uͦ
edidit librum suũ cũ trenis eiꝰ quos uos lam̃¬
ta uocamꝰ. eo qd in tristiorib reb funerib ꝙ
adhibebantur in quib quadruplicẽ diu̾¬
so metro constituit alphabetum. quoꝵ duo
pͥma quasi saphico metro scripta sunt. quia

Expanded text:
in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc minime adpetenda. Tertium librum Sir hassirim praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Canticum canticorum, ubi per epithalamium carmen coniunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur, sicut quaedam in lege dicuntur sancta, quibus maiora sunt sancta sanctorum. Horum autem trium librorum carmina hexametris et pentametris versnymusque scribunt. Esaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit. Canticum veredidit librum suum cum threnis eius, quos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur; in quibus quadruplicem divso metro conposuit alphabetum, quorum duo prima quasi Sapphico metro scripta sunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tur in titulis moyses scilicet ⁊ dauid. ⁊ salo¬
mon. asaph. ethan. idithun. ⁊ filii chore. eman
et rahelite. ⁊ reliqui quos hesdras uno unlu¬
mine comprehendit. Om̃s autẽ psalmi ap̾
ebreos metrico carmine constant esse compo¬
siti. nam in more romani flacei. ⁊ greci pinda¬
ri. nunc alii iambo currunt. nunc alchaico
tetrametro pede incedentes. Salomon filius
dauid regis iseł iuxta numerũ uocabuloꝵ su¬
oꝵ tria uolumina edidit. hoꝵ primus est ma¬
loth quem greci parabolas. latini ꝓuerbi¬
oꝵ nominatit. eo qđ in ipso sub comparatiua
similitudine figuras uerboꝵ ⁊ imagines ue¬
ritatis ostenderit: ipsam autẽ ueritatẽ ad in¬
telligendũ legentib reseruauit. Scd̾m librũ
celeth uocauit qui grece eccłiastes dicitur. la¬
tine concionator. eo qđ sermo eius ñ specia¬
liter ad unũ sicut in ꝓuerbiis. s ad uniuer¬
sos generalit̾ dirigatur. docens omnia que

Expanded text:
tur in titulis, Moyses scilicet et David et Salotur in titulis, Moyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan, Idithim et filii Chore, Eman Israelite et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmos apud Hebreos, metrico constat carmine esse compositos. Nam in more Romani Iacci et Greci Pyndari, nunc alii iambo currunt, nunc elegiaco tetrametro pede incedentes. Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub conparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit. Ipsam autem veritatem ad intellegendum legentibus reservavit. Secundum librum Coheleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Contionator, eo quod sermo eius non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
possumus. quia ea que in lege uł in regũ libris
uł omissa uł ñ plene relata sunt. in isto sũma¬
tim acbreuit̾ explicantur. Librũ iob quida
moysen scripsisse abitrant᷑. alii unũ ex ꝓpħis
ñ nulli uͦ eundem iob post plagam passionis¬
sue scriptorem fuisse existi mant arbitrantes
ut qui certamina spiritalis pugnȩ sustinuit.
ipse narraret: quas uictorias expediuit. Prin
cipia autem ⁊ fines libri iob apud ebreos ꝓsa
oratone contexta sunt mecdia autẽ ipsius ab
eo loco in quo ait pereat dies in qua natus sũ
usq ad eum locum. iccirco me reprehendo ⁊
heroico metro discurrunt. Psalmoꝵ liber gre¬
ce psalteriũ. ebraice nabla. latine organum di¬
citur. Uocatur autem psalmoꝵ liber qd̾ uno
ꝓpħa canente ad p̾alteriũ chorꝰ ꝯsonando res¬
ponderet. Titulus autem in psalmis ebraicꝰ¬
ita est isphirtallim qd int̾pretatur uolumen
hymnoꝵ. Anct̾ores autem psalmoꝵ qui ponũ¬

Expanded text:
possumus, quia ea, quae in lege vel regum libris possumus, quia ea, quae in lege vel regum libris vel omissa vel non plene relata sunt, in isto summatim ac breviter explicantur. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas vicipia autem et fines libri Iob apud Hebreos, prosaica oratione contexta sunt, media autem ipsius, ab eo loco quo ait: pereat dies in qua natus sum, usque ad illum locum: idcirco me reprehendo et heroico metro discurrunt. Psalmorum liber grece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicitur: vocatus autem psalmorum liber, quod uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis hebraicus est Thehilim, quod interpretatur, volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum sunt qui ponun
Abbreviated transcription (Latin):
Iudic ũ nominat᷑ a principib ppłi qui p̃fuert̃
in isrł post moysen. ⁊ iosue anteqͣm clauid &
ceteri reges existerent. hunc librum edidissecre¬
ditur samuel. Liber samuhel eiusde samuhe¬
lis natiuitatem & sacerdotiũ & gesta describit.
iccirco & ab eo nom̃ accepit: ⁊ qͣmuis hic liber
saul &e. dauid hystoriam contineat. tam̃ utq
ad sam uel referuntur. quia ipse unxit saul in¬
regnum. ipse dauid in regem futurũ cuĩ libri
primã partem conscripsit idem samuel. se¬
quentia uͦ eiꝰ usq ad calcem scripsit dauid. ¶ala¬
chim liber ꝓinde appellatur eo qđ reges iudȩ ⁊
israheliticȩ gentis gesta quȩ eoꝵ ꝑ ordinem di¬
gerat tempoꝵ malac enim ebraice. latine regã
interp̾tatur. hunc librũ primꝰ ieremias in unũ
uolumen coegit nam antea sparsus erat ꝑ sin¬
guloꝵ regum historias. Paralipomenon grece
dicitur qđ nos p̾termissoꝵ uł reliquoꝵ dicere

Expanded text:
Iudicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt Iudicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent. Hunc librum edidisseditur Samuel. Liber Samuelis ejusdem, Samuelis nativitatem, et sacerdotium, et gesta describit. Idcirco ab eo nomen accepit; et, quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, uterque tamen ad Samuel refertur, ex eo quod ipse unxit Saul regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit idem Samuel, sequentia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iudae et Israeliticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, Latine Regum interpretatur. Hunc librum Ieremias primus in unum volumen coegit. Nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon Graece dicitur, quod nos praetermissorum vel reliquorum dicere
Abbreviated transcription (Latin):
eteris testam̃ti scdm ebreoꝵ traditionẽ
hi ꝑhibent᷑ auctores. Primꝰ moy ses diui¬
ne historie cosmogiaphiam in quinq uolu¬
minib eclidit qui ce penthatenchus nomi¬
natur. Penthateucus autẽ a quinq uolumi¬
uolumen uocatur Genesis liber inde appel¬
latur eo qđ exordium mundi ⁊ generatio
leuitarũ ministeria ⁊ diuersitatem uicti¬
marũ exequit᷑. totusq in eo ordo leuitieus
annotatur. Numeroꝵ liber uocatur eo qd
tio contineatur. Deuteronomiũ geo sermone
appellatur qu latine interpretatur scd̃a lex. idest
bet quȩ priora sunt. ut tam̃ noua sint omnia
que in es replicantur. Iosue liber nom̃ acce¬
pit ab iħu filio naue cuiꝰ historiã continet.
scriptorem uͦ eius eunclem iosue ebrei asserũt.
ieuꝰ contextu post iordanis transitũ regna
hostium subuertuntur. terrappło diuiditur⁊
ꝑ singulas urbes uiculos. montes. atq confinia
ccełie celestisq ierłm spiritalia regna p̾figurant.

Expanded text:
teris Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentatichum nominatur. Pentateuchus autem a quinque volumivolumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur eo quod ptio continetur. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id estbet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia quae in eo replicantur. Iosue liber nomen accepit a Iesu filio Nave, cuius historiam continet; scriptorem vero eius eundem Iosue Hebraei adseverant; in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia Ecclesiae caelestisque Hierusalem spiritalia regna praefigurantur.
Abbreviated transcription (Latin):
re Crura autem eoꝵ recta quia nichil pra¬
uũ in euangłiis est.⁊ alas senas tegentes cru¬
ra &e facies suas uelatas. Reuelata sunt enĩ¬
que tegebantur in aduentu xp̃i. Euangli
autẽ int̾p̃taturbona annuntiatio. grece enĩ¬
eu bonum. angeliũ annuntiatio dicit. unde

Expanded text:
re. Crura autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est. Alas senas habebant tegentes crura et facies suas, sed revelata sunt quae tegebantur in adventu Christi. Evangelium autem interpretatur bona annuntiatio; Ev enim bonum, angelium annuntiatio dicitur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
illi d̾s palam facere seruis suis. Hi sunt scͥp
ad eruditionẽ nr̃am & precepta uiuendi ⁊
credendi regulam conscripserunt. Preter
hec alia uolumina apocrifa nuncupantur:
apocrifa autem dicta idest secreta. quia in
dubium ueniunt. est enim eoꝵ occulta ori¬
go. nec patet patrib a quib usq ad nos
auctoritas ueracium scripturarum certissi¬
ma & notissima successione ꝑuenit. In his
apocrisis .i si nueniat᷑ aliqua ueritas. tam̃
ꝓpter multa falsa nulla est in eis canonica aue¬
toritas. que recte a prudentib iudicantur
ñ esse eoꝵ credenda quib ascribunt᷑. nam mul¬
ta ⁊ sub nominib ꝓpħarum. ⁊ recentiora
sub nominib apłoꝵ ab hereticis ꝓferuntur
que omnia sub nomine apocrifoꝵ auctorita¬
te canonica diligenti examinatione remo¬
¶ta sunt.

Expanded text:
illi Deus palam facere servis suis. Hi sunt scripilli Deus palam facere servis suis. Hi sunt scripad eruditionem nostram praecepta vivendi et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia volumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium veniunt. Est enim eorum occulta origo; nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veritatis Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocryphis etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur non esse eorum credenda quibus ascribuntur. Nam multa et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur; quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinatione rema sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. reliquas discipłis sins timotheo. ⁊ tito. ⁊
philemoni. Ad ebreos autẽ epła plerisq a la¬
tinis eius esse incerta est ꝓpt̾ dissonantiam ser¬
monis: eandemq alii barnabam conscripsis¬
se alii a clemente scriptam fuisse suspicant
Tetrus scripsit duas nominis sui epłas. Iacobꝰ
catholicȩ icło nominant᷑. quia ñ uni tantũ
ppło uł ciuitati. s uniuersis gentib generalit̾
scriptȩ sunt. Actus apłoꝵ primordia fidei
xp̃iane ingentib ⁊ nascentis eccłie hystoriã
digerit. Actuũ apłoꝵ scriptorem esselucã eu
infantia texitur: ⁊ apłoꝵ historia retinetur.
unde ⁊ actus apłoꝵ dicitur. Apochalipsim
librum ioħes euangłista scripsit eo tempore
quo ob euangłii predicanonem in insula
pathmnos traditur relegatus. Apochalipsis
autẽ ex greco in latinũ. reuelatio int̾p̾tat᷑.
Reuelatio eium dicit᷑ manifestatio eoꝵ q̃
obscura ⁊ abscondita erant iuxta qd &e ip¬
se ioħes dicit: apocalipsis iħu xp̃i quã dedit

Expanded text:
eliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scripsit duas nominis sui Epistolas. Jaccanonicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentiscriptae sunt. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum apostolorum scriptorem Lucam esse infantia texitur, et apostolorum historia retinetur: unde et Actus apostolorum dicitur. Apocalypsim librum Joannes evangelista scripsit eo tempore, quo ab Evangelii praedicatione in insulam Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem e Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio autem dicitur manifestatio eorum, quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Jesu Christi, quam dedit