comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur noe. in illa gente: cui septem ho¬
mines donantur pp̃ insticiam sua.
¶ Solus xp̃c iustus est atq perfecto.
cuui septem eccłie pp̃ septemplice sp̃o
illuminantem in una eccłia ccdona¬
eratur: lignum quippe et aqua. crucẽ
designat et baptisma. Sieut eĩ ille cũ
suio per lignum ⁊ aquã saluatur: sᷤ
onem sanatur. Archam instrux̃ uoe de
lignio nõ putrecentib: eccłia costriu
tur axͦ ex hominib in sempit̾num uic¬
turis. Archa enimista eccłã demõstrab¬
at: que natat in fuiccib mũdihuuis.
Dautem eadem archa delignis qͣdra¬
tio fieti iubetur. unde stabilenuita
sc̃orum significat: ad omne opꝰ bonũ
firuit̾ stat. Qd̾ bitumine cõglutinã¬
tur arche ligna intrusecus ⁊ extrinsecꝰ.
Ut in compage uuitatis significet᷑ tol¬
enuitia karitatio: ne scandalio eceli¬
unti temptantib siũ abhis qui ntus¬
ount. ꝯiueab eis qui foris sunt ce¬
dat fraterna iunctura et soluatur uĩ¬
culum pacis. Est emmbitumẽ feru¬

Expanded text:
tur Noe in illa gente, cui septem homines donantur propter justitiam suam. 2. Solus Christus justus est atque perfectus, cui septem Ecclesiae propter septemplicem spiritum illuminantem in unam Ecclesiam condonaeratur; lignum quippe et aqua crucem designat et baptisma. Sicut enim ille cum suis per lignum et aquam salvatur, sic uxit Noe de lignis non putrescentibus, Ecclesia construitur a Christo ex hominibus in sempiternum victuris. 3. Arca enim ista Ecclesiam demonstrabat, quae natat in fluctibus mundi hujus. Quod autem eadem arca de lignis quadratis fieri jubetur, undique stabilem vitam sanctorum significat, ad omne opus bonum firmiter stat. 4. Quod bitumine conglutinantur arcae ligna extrinsecus, et intrinsecus, ut in compage firmetur unitatis, significatur tolerantia caritatis, ne scandalis ecclesiam temptantibus siue ab eis, qui intus, siue ab eis, qui foris sunt, cedat fraterna iunctura et soluatur uinculum pacis. est enim bitumen feru
Abbreviated transcription (Latin):
ueat. Nunc uero ⁊ iudei ⁊ om̃s quidi¬
u̾sis errorib contumaces sunt re¬
sistendo ueritati exeunt a facie dei:
idest. amisericordia diłctõnis ei ꝯuł
aparticipatr̃e lucis eiꝰ: ⁊ habitant pro¬
fuginterra cõmotionis .i. in per¬
turbatt̾e camali contra iccunditatẽ
dei hocẽ contra eden. qd̾ int̾p̾tatur e¬
epulatio. uͥ ẽ plantatuo panadisꝰ.i
Cognouit autem cha̾m uxorẽ suaz.
uitatẽ. Quid ergo eͥ ꝑ figurã uult
qd̾ impiorum ꝓienies ciuitatẽ in
ip̃a mundi origine cõstruxit: nͥ qd̾
tos. sc̃os u̾o hospites ẽẽ et pegrinq i
uñ et habel tanqͣm peregrinus ĩter
tis ppło xͥanus nõ codidit ciuitatẽs
duperua ẽ enim sc̃orum ciuitas. ꝙͣ¬
uis hic pariat ciues inquib pere¬
grinatur: donec regni ei ꝯ tempo ad¬
ueniat. Edifficauit autem eam ex
nomine filii sui enes. Iste filiꝯ enox ĩ
terrestris ihrłm que interpretat᷑ pꝰ¬
sessio. significat istam ciuitatẽ et un¬
cium ⁊ finem habere terrenu: uͥ nicħ

Expanded text:
e . Nunc ergo et Judaei, et omnes qui diversis erroribus contumaces sunt, resistendo veritati exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus, vel a participatione lucis ejus, et habitant profugi in terra commotionis, id est, in perturbatione carnali, contra jucunditatem Dei, hoc est contra Eden, quod interpretatur epulatio, id est, plantatus paradisus. Cognovit antem Cain uxorem suam, Enoch . Quid ergo sibi per figuram vult, quod impiorum progenies civitatem in ipsa mundi origine construxit? Praenostos, sanctos vero hospites et peregrinos esse. Unde et Abel tanquam peregrinus in tertianus non condidit civitatem. Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat cives in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste filius in terrestris Jerusalem, quod interpretatur possessio, significat istam civitatem, et initium et finem habere terrenum ubi nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Natiuitates eluorũ filioruzadam:
similitudinẽ habent cluorum ppło¬
rum qui erant diuersio temporib
adfitem uenturi. pari opere ⁊ dissim¬
ili caritate ante deũ. fuit aũt abel
pastor ouium: ⁊ cain agricola. S
dic̃ cͥa᷑m sacrificiu ex tetre fructibꝰ
reprobatu abel autem sacrificiu
ex ouib ⁊ earum ad ipe suscipit᷑. ita
noui testa menti fites ex ĩnocentie¬
gra deum laudans. uet̾ĩs testameti
terrems oꝑibz anteponieur. Dixit¬
deus ad cam si recte offeras. recteãt
ñ diuidas: peccasti. utiq qr et si ã¬
tea uitei recte illa fecerunt: in eo
tamen infidelitatis rei sunt. qr xͦ
dicenti. qui esce. subteerit appetito
eiꝰ. ⁊ tu dominabens illiꝯ: ad se cõ¬
u̾tiss peccatum suum. sibi hoc trib¬
uens ⁊ confite̾s deo. ac sic ad uitus
indulgentie grã. ipẽ peco suo dña¬
retur: nou illo sͥ dominãte ẜuus

Expanded text:
 duorum filiorum Adam similitudinem habent duorum populorum, qui erant diversis temporibus ad fidem venturi, pari opere, et dissimili charitate ante Deum. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agricola. 2. Sed sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponiDeus ad Cain, si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti. Utique quia etsi Judaei antea recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt, quia, dicenti: Quiesce, sub te erit appetitus ejus, et dominaberis tu illius, ad se convertisset peccatum suum sibi hoc tribuens, et confidens in Deo; ac sic adjutus per indulgentiae gratiam, ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi dominante, servus
Abbreviated transcription (Latin):
tatio: uideorum est fłã negatio. Es
re uoluissent. dixit deus ad chaͦui.
Quid fecistie box sangniuio frats
tui clamat adine de terra. Sic ar¬
guit inscripturis sc̃es uox cliuina iu¬
decs. habet enii magnã ucce xͥ aan¬
guio interra: cum eo accepto ab oĩ¬
bus gentib pendetur amẽ. hec ẽ
uox clara eanguinis xͥ: ꝙ sangus
ip̃e exprimit ex orefidelium. eodẽ
Sauguine redemptor unidix̃ ds ad

Expanded text:
ratio Judaeorum est falsa negatio. Essre voluissent. Dixit Deus ad Cain: Quid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Sic arguit in Scripturis sanctis vox divina Judaeos; habet enim magnam vocem Christi sanguis in terra cum, eo accepto, ab omnibus gentibus respondetur amen. Haec est vox clara, vox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum: Dicit Deus ad
Abbreviated transcription (Latin):
abel minor natu: a frẽ m̃iore natu.
tu: appło iudeorum maiore natu.
Ille in campo iste in caluarie loco.
Int̾rogat dens cha̾m non tanꝙͣ⁊
ignam eum aquo discat. oz can¬
quam uitex reumquẽ punat: et¬
are se : nec euis se ẽẽ custoclẽ. usq

Expanded text:
Abel minor natu a fratre maiore natu: tu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubcire se nec eius se
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectiõis eins. qui resurtexit
ꝓpt̾ iustificationem nr̃am.qr ⁊ si
aucifimꝯ est ex infinuitate carnis:
sz niuit ex nirtute dei. hec ẽ etgo
uitus tetre illiꝰ q̃m nõ ostedit ĩpis
et inc̾dulis. unde nec resurgẽs eis
a quib erat crucifixꝯ apparuit. tã¬
quan cͥai̾n oꝑantitetrã: utgi
illud semmaret᷑. Uagus et ꝓfuguo

Expanded text:
qui resurrexit propter justificationem nostram , qui etsi crucifixus est ex infirmitate nostra, sed vivit in virtute Dei . Haec est ergo virtus terrae illius, quam non ostendit impiis et incredulis. Unde nec resurgens eis a quibus erat crucifixus apparuit, tanquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur. Vagus
Abbreviated transcription (Latin):
Osuit dominus in signum cha̾m:
ut ñ eum interfic̾et om̃io quiĩ¬
ueniret eũ. hec reuera mirabile est:
quemadinodum omnes gentes q̃
a romanis subiugate sunt. in ritu
romauorum sacrorum transierut. eo
cisionis sue quo a cet̾is gentibo pop¬
ulisq distinguitur. o ⁊ omnis impe¬
rator uł rex qui eos in regno suoi̾uẽit.
cum ip̃o signo eos inuenit uͦ occidit .i.
tium comunione discreti. nisi quic̃q
eorũ ad xp̃m transierit. ut iamñ in¬
uenatur cahin nec exeat a facie dei.
nec habitet in terra naid. Exiit ergo¬

Expanded text:
osuit Dominus Cain signum, ut non eum interficeret omnis qui invenisset eum . Hoc revera mirabile est, quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subjugatae sunt, in ritu Romanorum sacrorum transierint, eacisionis suae, quo a caeteris gentibus populisque distinguitur; sed omnis imperator uel rex, qui eos, in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, idtium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierit, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Naim, id quo
Abbreviated transcription (Latin):
ram. ⁊ non adicies uirtutẽ suam
dare tibi. Unde non ẽ necesse ean¬
dem terram intelligere oꝑari cam.
q̃ aperuit & acciꝑe sanguinẽ fra¬
tris de mauueius: oz ideo maled¬
ictus intelligitur ab hac terra. u¬
ñ adiciet uirrute suamdare illi
idest ideo ppłm indeorumina ledic¬
tum agugrit et ostendit eccłia:¬

Expanded text:
ram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non est necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, non adiciet uirtutem suam dare illi; id est, ideo populum Iudaeorum maledictum agnoscit et ostendit ecc
Abbreviated transcription (Latin):
fusꝯ est inremissione pccorum oĩ¬
um. de maui ꝑecutoris noletis
eẽ sub gra set sub lege: ut eẽt ab ecca
clesia maledictum: testificante a¬
postolo. Quicũq enim sub oꝑibꝰ
legis sunt: sub maledictolegis st.¬

Expanded text:
fusus est in remissione peccatorum de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab ecclesia clesia maledictum, testificante Apostolo: Quicunque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto legis s
Abbreviated transcription (Latin):
spinas et tribulos. Sictũ dimittit᷑
a paracliso beatitudins: ut oꝑetur
terram .i. ut in corpore isto laboret.
et collecet sͥ metitu redeundi ad ui¬
tam beatam: que paradisi nomine
significatur. possitq aliqũ man¬
um poruig̾e ad arboremute: ⁊ uiu¬
ere inet̾au. Manus aũt porrec¬
tio bene significat crucem uł crici
atum peuitẽtie: ꝑ qͣm uita et̾na re¬
cuperatur. Accipit etiam tunicas
pelliceas diuino indicio. qͦ nõĩne
corporis mortalitas significatur
inhystoria: in allegoria ãt de carna¬
lib sensib abstracte boluptates q̃
carnalit̾ uiuentez diuina lege cõse¬
ad deum aͦuercerit: ꝑ flamineã fra¬
meam .i. per temporales tribula tões
peccata oua agngrentes ⁊ gemẽ¬
do. et per cherubin .i. per plenitu¬
dinem scientie qd̾ ẽcaritas: ꝑueĩ¬
uercatilis posita ad custediendam
niam ligniuite: temporales peneĩ¬
tlłiguntui. Nemo ei pot̾ ꝑuenire
ad arborem uite. nͥ ꝑ has duas res.

Expanded text:
spinas espinas ea paradiso beatitudinis ut operetur terram, id est ut in corpore isto laboret et collocet sibi meritum redeundi ad vitam beatam, quae paradisi nomine significatur, possitque manum porrigere ad arborem vitae et vivere in aeternum. Manus autem porrectio bene signifatum poenitentiae, per quem vita aeterna recuperatur. Accipit etiam tunicam pelliceam divino judicio, quo nomine corporis mortalitas significatur in historia: in allegoria autem a carnalibus sensibus abstractae voluptates, quae carnaliter viventem divina lege consead Deum convertitur per flammeam frameam, id est, per temporales tribulationes, peccata sua agnoscendo et gemendo, et per cherubim, id est, per plenitudinem scientiae, quod est charitas, perveniversatilis, posita ad custodiendam viam ligni vitae, temporales poenae intelliguntur. Nemo enim potest pervenire ad arborem vitae, nisi per has duas res,
Abbreviated transcription (Latin):
atepita ꝑ meliorẽ consuetudinem
pant honum opo q̃i filios : Qd̾ uero
adiecit. ⁊ conuerotua ẽt iuirũ tuũ¬
et ip̃e dominabitur tui. hoc sigͥficͣt
dolore reluctauerat ut faceret cõ¬
suecudinem bõam. iam ip̃is eru¬
dita dolorib cautior fit: ⁊ ne cor¬
ruat obtemꝑat rõnem. ⁊ libenter
ta ⁊ mat̾ uiuorũ: que de iuri latere
fc̃a ẽ. ⁊ dicit dominus ĩ euãgelio.
Si quis ñ malucau̾it meam carri
eniet biberit meum sanguinẽ: ñ
habebit in se uitam. ⁊ om̃ia que de
illo intelliguntur enueleatim ini.¬
nutatimq tractanda: xp̃m ⁊ eccłi¬
am proloquuntur. siũ in bonos xͥ¬
anos siue in malq ueq frustra di¬
cit apłs. adam quiẽ forma futĩ: ut
illud. relinquet homo pr̃em ⁊ ma¬
ne mortuorum significant᷑. Iam
uero per sententiam que ĩuirũ re¬
peccati cr̾eupisoentia seclucta. ⁊ apa¬
radiso beatitudinio remota. habet
maledictc̃es terrene oꝑatõnis. hab
et dolores temporalium curarũ qͣi

Expanded text:
nsuetudinem parit bonum opus quasi filios. Quod vero adjecit: Et conversio tua ad virum tuum, ipse dominabitur tui, hoc significatdolore reluctaverat, ut faceret consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit, et, ne corruat, obtemperat rationi, et libenter ta, mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se uitam. et omnia, quae illic intelleguntur, enucleate minutatimque tractanda Christum et ecclesiam praeloquuntur siue in bonis christianis siue in malis. neque enim frustra dixit apostolus: Adam, qui est forma futuri, et illud: relinquet homo patrem et mane mortuorum significantur. Jam vero per sententiam quae in virum ipeccati concupiscentia seducta, a paradiso beatitudinis remota, habet maledictiones terrenae operationis, habet et dolores temporalium curarum, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
diuisi sunt: ita ⁊ hr̃tici ab unitate
fidei et confessione segregati. int̾
se diuersitate erroris quasi per dis¬
sonantiam lingue inuicem secer¬
nuntur. ⁊ quos armat aduersus
deu̾s elate conspirationis ꝑuicio¬
sa consentio: rursus intercedente
dogiatum discordia. diuidit obor¬
ta repente confusio. Quos quidez
ip̃a triuitas dampnat. in quam of¬
fendunt: ip̃a eos dispergit dum dic̃.
rum: inuarietate utiq erroris si¬
ue scisinatum. Eo aũt tempore qñ
linguarũ fc̃a ẽ uauetas: in sola do¬
mo hebet. que antea fuit lingua re¬
de his que illi repromisit deus ex¬
ronendum.
Ocutus est emim ei deuo. Egre¬
dere de terra tua. ⁊ de cognatiõe
tua. ⁊ de domo prĩs tui. Quis autez
alius exiit inabraha de terra sua¬
⁊ de cegnatt̃e sua. ut apud exteros
⁊ cognatt̾e uideorum: p̃pollet nũc

Expanded text:
divisi sunt, ita et haeretici, ab unitate divisi sunt, ita et haeretici, ab unitate fidei confusione segregati, inter se, 296 diversitate erroris, quasi per dissonantiam linguae, invicem secernuntur; et quos armat adversus Deum elatae conspirationis perniciosa consensio, rursus, intercedente dogmatum discordia, dividit oborta repente confusio. 4. Quos quidem ipsa Trinitas damnat, in quam offendunt, ipsa eos dispergit, dum dicitrum; in varietate utique erroris, sive schismatum. Eo autem tempore, quando linguarum facta est varietas, in sola domo Heber, quae antea fuit, lingua rede his quae illi repromiserat Dominus, exponendum. Locutus est enim ei Dominus: Egredere de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui. Quis autem alius exiit in Abraham de terra, et de cognatione sua, ut apud exteros et cognatione Judaeorum, praepollet nunc,
Abbreviated transcription (Latin):
Item confuse sunt lingue: babel ap¬
pllata est ꝙ int̾pretatur confusio.Eꝰ
edificande turas: idem uemroth ex¬
titit auctor. Quiq ꝓ eo qd̾ natura
are contendit: ñ incongrue diabo¬
lo comparatur. qui cogitatr̃e cordis
sui in tumesxens. su per sidera ex alta¬
re se uoluit .i. super d̾e potestatẽ ã¬
gelorum deo se coequare disponens.
dumdicit.ascendam super altitudi¬
nem nubium: et ero similis altis¬
suno. Qd̾ autem dicitur uenator:
quid significatur hoc nomine nͥ aĩa¬
iuz terrenaniz deceptor.⁊ capiens
homunes ad mortem: Aiuirio ei sr̃¬
bia huins mũdi ẽ. uł inpia degmͣta
hr̃ti coriuir qui postꝙ̃ moti sunt ab
oriente .i. auero lumine recesser̃t.
et uenerunt in campũ sennaar qͥ
interpretatur excufio dentũ: statĩ¬
aduersus deum impietatis sucedi¬
ficant turren : ac degniatum suꝑ¬
biam uefario ausu confingunt: uo¬
lentes curiositate non licita. ip̃iꝯ
celi alta penetrare. S si cut illi per
superbiam ab una lingua ĩ multis

Expanded text:
usae sunt linguae Babel appellata est, quod interpretatur confusio, cujus aedificandae turris idem Nemrod exstitit auctor; quique pro eo quod ultra are contendit, non incongrue diabolo comparatur, qui cogitatione cordis sui intumescens, super sidera exaltare se voluit, id est, super omnem potestatem angelorum Deo se coaequare disponens, dum dicit: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo . Quod autem dicitur venator, quid significatur hoc nomine, nisi animarum terrigenarum deceptor, et capiens homines ad mortem. Turris ejus superbia hujus mundi est, vel impia dogmata haereticorum, qui postquam moti sunt ab Oriente, id est, a vero lumine recesserunt, et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium, statiadversus Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmata superbiae nefario ausu confingunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare. 3. Sed sicut illi per superbiam ab una lingua in multas
Abbreviated transcription (Latin):
ebunt quos terrena cupiditate dece¬
tempore qua ages hanc pot̾t̾atem: añ
illam ultimam pena udici iuimi
cicias ponam interte ⁊ imiliere.⁊ se
mentuum ⁊ semen illiꝯ. Semẽ dia¬
boli ẽ ꝑu̾sa suggestio. Semen autẽ
mulieris fructus ẽ bom operio: qͦ ꝑ
uerre suggestioni resistitur. Ip̃a
capud illi ꝯ conteret: sieũ mens
in ip̃o mnitioniale suggestionisi
excliu̾it. Ille insidiatur calcaneo ip¬
siuo. quia mentem ꝙͣ pͥma sugges¬
tione non decipit: deciꝑe infinem
tendit. Quitam aũt. hxc qd̾ clictũ
ẽ inimicias ponam inter te et mu¬
lierem. de uirgine de q̃ dominꝯ natꝰ
ẽ. intłłxerunt: eo qd̾ illo tempore
ex ea dominus nascitum ad ĩinic̃
deuincendum ⁊ admortez cuius ille
auctor erat destruentam ꝓnutte¬

Expanded text:
ebunt quos terrena cupiditate deceebunt quos terrena cupiditate decetempore quo agis hanc potestatem, ante illam ulcitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Semen diaboli est perversa suggestio. Semen autem mulieris fructus est boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. 6. Ipsa caput illius conteret, si eum mens in ipso initio malae suggestionis excludit. Ille insidiatur calcaneo ejus, quia mentem, quam prima suggestione non decipit, decipere in finem tendit. Quidam autem, quod dictum est, Inimicitias ponam inter te et mulierem, de Virgine de qua Domiest, intellexerunt, eo quod illo tempore ex ea Dominus nasciturus, ad inimicum devincendum, et ad mortem, cujus ille auctor erat, destruendam promitte
Abbreviated transcription (Latin):
ipo domino. Q̾ fecisti uni ex mini¬
mio meis: mͥ fecistis. Dicitur ergo
illi. Ex omni ligno paradisi comede:
de lignoaũt scientie bom ⁊ mali ne
comedas. Precipitur eĩ nob̾: ut
fruamur omni ligno paradisi: quo
significantur sp̃uales delicie. fructꝰ¬
aũt spc est karitas. gaudiũ. pax. lcg¬
animitas. bonitas. benignita.s. mã¬
tolus. Et non tanguamus lignum
in medio paradiũ plantatum sciẽcie
natura arbitrii nr̃: que media est.
ut decepti post scia boni experiam᷑ ⁊
malum. Serpens aũt ille capiẽci¬
or omniũ bestiaru: indicat drabo¬
lum quiuide seipeno dicit᷑: qd uolu¬
bili uerratur astutia. S quid ẽ qd̾¬
ire per mulierem decipit. ⁊ nõ ꝑ ui¬
nii: qr non potꝰ rõ nũa seduci ad poc¬
caudum. nͥon poedente delectatre in

Expanded text:
ipso Domino: Quod fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis . Dicitur ergo illi: Ex omni ligno paradisi comede. De ligno autem scientiae boni et mali ne comedas. 2. Praecipitur enim nobis ut fruamur omni ligno paradisi, quo significantur spirituales deliciae, s, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, mantitas . Et non tangamus lignum in medio paradisi plantatum, scientiae natura arbitrii nostri, quae media est, ut decepti per scientiam, experiamur et malum. Serpens autem ille sapientior omnium bestiarum indicat diabolum, qui inde serpens dicitur, quod volubili veripse per mulierem decepit, et non per virum: quia non potest ratio nostra seduci ad peccandum, nisi praecedente delectatione, in
Abbreviated transcription (Latin):
que erant in eccłia ꝓfutura. Quã¬
obrem relinquet homo patrem¬
siumi et matrem suam. ⁊ adherebit
urori sue: ⁊ erunt duo incarne una.
historiam completũ ẽ in adam.per
ꝓpheciã significatur in xp̃o. quire¬
liquit patrez cum dicit. Ego atei
testamto carnaliter iuherentẽ: q̃
illi erat mater ex semine dauid se¬
ciuidum camẽ. et adhecebit uxori
sue .i. sc̃e eccłie. ut in pace noui tes¬
tam̃ti eẽnt duo in carneuna⁊ qr¬

Expanded text:
tura. Quamobrem relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una. historiam completum est in Adam, per prophetiam significatur in Christo, qui reliquit Patrem, cum dicit: Ego a testamento carnaliter inhaerentem, quae illi erat mater ex semine David secundum carnem. Et adhaesit uxori suae, id est, Ecclesiae, ut pace novi testamenti e
Abbreviated transcription (Latin):
pradisũ. Assumpsit deus camẽ: et
fcus ẽ caput eccłie. ut oꝑaret᷑ et custo¬
diret illum: idest ut uoluntatez pa¬
cris ex omnib gentib eccłia adim¬
quoꝙ deus. Non ẽ bonũ ẽẽ hominẽ
dolum. Arguantur heretici: qui xp̃o
solum homine putant. ⁊ ñ ⁊̃ deum. fa¬
ciamus ei adiutorium simile oͥ: qr ĩ
ipo homine suscepto. eccłia d̾o copu¬
lata ẽ. Appllauit aut adam noĩbus
suis cuncta animantia ⁊ uolatilia¬

Expanded text:
paradiso. Assumpsit Deus carnem, et paradiso. Assumpsit Deus carnem, et factus est caput Ecclesiae, ut operaretur et custodiret illum, id est, voluntate Patris ex omnibus gentibus Ecclesiam imquoque Deus: Non est bonum hominem esse solum. Arguantur haeretici, qui Christum solum hominem putant, et non etiam Deum. Faciamus ei adjutorium simile sui. Quia in ipso homine suscepto, Ecclesia Deo copulata est. Appellavitque Adam nominibus suis cuncta animantia et uni
Abbreviated transcription (Latin):
Plancan̾at aũt dominꝰ ds paradis¬
ũ uoluptatis aprincipio. Paradisꝯ
eccłia est. Sic enin de illa ẽ legitur
in canticis canticoruĩ. ortus coolusꝰ
soror mea. Aprincipio añt paradisꝯ
plantatus: qr eccła catholica axp̃o¬
qui ẽ principiu om̃iũ ce̾dita ẽẽ cog¬
ngcitur. Quuiuo de panidiso exiẽs.
imagine portat xͥ de paterno fonte
fluentis. quiirrigut eccłiam suam
u̾bo p̃dicationis. ⁊ dono baptisini.
De quo bene ꝑ ꝓpħam clicitur. Dñs
deuo nr̃ fluuius głiosꝰ: ⁊ exilies
interrã sicientez. Quatuor autemi
paradisi flumina: quatuor sunt eu
angelia ad plicanoue u cũctis gẽ¬
tib nussa. ligna fructifera: om̃s
dancti sunt. fiuctiꝰ sunt eorũ: oꝑa
manu uiuet in etetnũ. lignum
autea scientie boni ⁊ mali: ꝓpriuzẽ
uoluntatis arbitiiũ. qd i medio
nt̃i est positum: ad dingcendũ bon¬
um uł malum. De quo qui relic̾a dĩ
gr̃a gustauerit: morte moriet᷑. Tu
lit igitur d̾s homine̾. ⁊ posuit eũ in

Expanded text:
Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio. Paradisus Ecclesia est; sic enim de illa legitur in Canticis canticorum: Hortus conclusus est soror mea: a principio autem paradisus plantatur, quia Ecclesia catholica a Christo principe omnium condita esse cognoscitur. Fluvius de paradiso exiens, imaginem portat Christi, de paterno fonte fluentis, qui irrigat Ecclesiam suam verbo praedicationis, et dono baptismi. De quo bene per Prophetam dicitur, Dominus Deus noster fluvius gloriosus exsiliens in terram sitientem. Quatuor autem paangelia ad praedicationem cunctis gentibus missa. Ligna fructifera, omnes sancti sunt; fructus eorum, opera manum, vivet in aeternum. Lignum autem scientiae boni et mali, proprium est voluntatis arbitrium quod in medio nostri est positum ad dignoscendum bonum et malum. De quo qui relicta Dei gratia gustaverit morte morietur. 5. Tulit igitur Deus hominem, et posuit eum in
Abbreviated transcription (Latin):
cumq addormuss: tulit unã de
costis eiꝰ: et edifficauit costã quã tu¬
lerat de adam iumulierez. Dormiti
adam: ⁊ fit illi mulier de latere. pa¬
titur xp̃e incruce. pungitur latus lã¬
cea. ⁊ profluunt sa cramenta sangui¬
iis. ex quib formetur eccłia. hic
dormitionem cantat. ꝓpha dicens.
Ego dornuu ⁊ quieui ⁊ resurrexi:
quĩ dominus sciscitauit me. Seqͥt᷑
Et posuit carnempro ea. Sic et xp̃e
carnei suam moriendo posut ii
patibulo crucis pro eccla. Dixit qͦ
les et fortissimi intemptatõib. Si¬
ue minus petfeĩ: utriq unũ corpo
xͥ sunt et una eccłia. hec uccabitur
uiragoqm̃ de uiro sũptas̾ sic et

Expanded text:
 tulit unam de costis ejus, et aedificavit costam, quam tulerat 271 de Adam, in mulierem. Dormit Adam, et fit illi mulier de latere. Patitur Christus in cruce, pungitur latus lancea, et profluunt sacramenta sanguinis, ex quibus formetur Ecclesia. Hanc dormitionem cantat Propheta, dicens: Ego dormivi, et quievi, et resurrexi, quoniam Dominus suscitavit me . 9. Sequitur: Et posuit carnem pro ea. Sic Christus carnem suam moriendo in patibulo crucis pro Ecclesia. Dixitqules et fortissimi in tentationibus, sive minus perfecti, utrique unum corpus Christi sunt, et una Ecclesia. Haec vocabitur virago, quoniam de viro sumpta est. Sic et
Abbreviated transcription (Latin):
exxelsꝰ ueniat ad udicium. Septuna
Uero: intelligitur in requie scõrũ. nõ
in hac uita s in alia. uͥi uidit reꝗescẽ¬
tempauꝑem diues ille cum apd in fe¬
ros torqueretur: que .s. nõ habet uesꝑ¬
plicantes ordinẽ tempoꝵ eͥoꝵ misti¬
ce differentias distinguannus.

Expanded text:
excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uesplicantes ordinem temporum eorum, et mystice differentias distinguamus. 3
Abbreviated transcription (Latin):
si scĩe boni et mali: transgressio est
qualit̾ in eccłia sp̃ualit̾ inelligant᷑.
explicata sint. deinte quid infigaꝰ
seculi significent: Subiciẽdũ ẽ.
Ex dieb consũmauit deuoi
c̾ĩa opa sua. ⁊ septimo reqͥeuit:¬
qui sex etatib humanũ genꝯ ĩ hoc
deculo per successiones temporũ d̾i
prim̃ ẽ. ab adã usq ad uoe. Edła a

Expanded text:
scientiae boni et mali, transgressio est qualiter in Ecclesia spiritualiter intelligantur explicata sunt, deinde quid in figuram saeculi significent, subjiciendum est. genesi consummauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei prima est ab Adam usque ad Noe,
Abbreviated transcription (Latin):
xͫ nomen etant accepture qd prius
non habuerant. Sieut scuptumẽ.
Et uccabo seruos meos nomine alio.
Adeuero ñ inueniebatur adutor
oimilio eius. Utiq quĩ qͣmuo fide¬
lio aut iustus sit quisq. xp̃o tamen
equariquis enim inquit moyses¬
dimił tibi inidiis domine: Nã et
dd̾. ait speciosꝰ foria prefiliis hoĩ¬
nun. Nemo enim poterat amortei
ortem euꝑare: nͥ xp̃e. sic̃ in apocalipsi

Expanded text:
 nomen erant accepturae quod prius non habuerant, sicut scriptum est: Et vocabo servos meos nomine alio. Adam vero non inveniebatur adjutor similis ejus; utique quamvis fidelis aut justus sit quisque, est. Quis enim, inquit Moysesmilis tibi in diis, Domine? Nam et David ait: Speciosus forma prae filiis hominum . Nemo enim potuerat a morte ortem
Abbreviated transcription (Latin):
bonun. fortitudo ẽ animi paciẽcia et
b: ⁊ uicroria contra uiciorũ gen̾a.
Iusticia ẽ amini nobilitas: unicuiq
rei ꝓpͥam tͥbuens dignitate. In hac
diuinitatis cultus ⁊ humanitatis ui¬
ra et iusta iudicia: ⁊ equitas cociꝯ÷
uite conseruatur. Tempantia ẽ uite
medus. neqͥd iumis homo uł amet¬

Expanded text:
et bonis et victoria contra vitiorum genera. Iustitia est animi nobilitas, unicuique rei propriam tribuens dignitatem. In hac divinitatis cultus et humanitatis iura et iusta iudicia et equitas totius vite conservatur. Temperantia est vite modus, ne quis homo nimis lamet
Abbreviated transcription (Latin):
etate scłi gentes uitam appetẽtes et̾nã.
eccłia generauit. Quem ⁊ sensum:
uao petro ostensum manifestauit.i
masculuo ⁊ femina: Sic mista seculi
nib ut ab eo regantur ⁊ uł carnali
cccupiscentie dediti sic̃ peceora. uł t̾re¬
na curigitate obscuritatiqͣi spentes:
uł elati supbia qͣi aues. Et sic̃ ĩ illo
die pascitur homo ⁊ amialia q̃ cũ
illo sunt herbis seminalib et lign¬
ista etate sp̃ualis homo quibonus

Expanded text:
etate saeculi gentes vitam appetentes aeternam etate saeculi gentes vitam appetentes aeternam Ecclesia generavit. Quem etiam sensum vas Petro ostensum manifestavit . masculus et femina, sic in ista saeculi nibus, ut ab eo regantur, vel carnali concupiscentiae dediti, sicuti pecora, vel terrenavel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum illo sunt herbis seminalibus, et lignista aetate spiritualis homo, qui bonus
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtũ int̾ aqͣm ⁊ aqͣm: archa uti¬
q illa que natauit int̾ pluniã ⁊ ma
ria. Huius uesꝑa fit confusio lĩguar᷑.
ppłin suum a gẽtib ꝑ abraham.
discernẽs eum qiͣ aridam ab aquis:
ut proferret gerinẽ herbaꝵ et ligno¬
curarum. huuis uesꝑa fuit peccatũ
et malicia pessimi regis saul.
qñ cõstituit deus liuumaria in
cius: Cuius etatis fit uesꝑa in poc¬
catis regum: quib gens illa meru¬
it caꝓtiuari in babiloniam.
qr tunc iudei intergentes tanꝙͣ ĩma¬
riuiuere ceperunt⁊ nec habebant st¬
abilem locum tanꝙͣ uolantes aues.
Hꝯuius diei qͣi uesꝑa ẽ multiplica¬
cecati ount ut ⁊̃ dominũ nr̃m Iħm
sexta die prinius homo adam deli¬
mo terre ad ymaginem dei formͣtꝰ ẽ
ue natus est. Ille inanima uinente:¬
hic in sp̃uuiuificante. Et sicut ĩ illo
die fit amma uiua: Sie misto seculo
uicam desiderantes e̾t̾uam. Et siẽ ĩ
llo sexto die serpentiu et ferarum g̾e
neraterra predux. ita ⁊ in hac sexta e¬

Expanded text:
mentum inter aquam et aquam, arca utique illa quae natavit, inter pluvias et maria erat. Hac vespera fit confusio linguarum. populum suum a gentibus per Abraham discernens eum quasi aridam ab aquis ut proferret germen herbarum atque lignoturarum. Hujus vespera fuit peccatum et malitia pessimi regis Saul.  constituit Deus luminaria in ejus: cujus aetas fit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari in Babyloniam. quia tunc Judaei inter gentes tanquam in mari vivere coeperunt. Nec habebant stabilem locum tanquam volantes aves. Hujus diei quasi vespera est multiplicacaecati sunt, ut etiam Dominum Jesum sexta die primus homo Adam de limo terrae ad imaginem Dei formatus est; ne natus est: ille in animam vihic in spiritu vivificante; et sicut in illo die fit anima viva, sic et in isto saeculo vitam desiderantes aeternam; et sicut in illa sexta die serpentum nera terra produxit, ita et in hac sexta a
Abbreviated transcription (Latin):
dimi mibibꝰ scriptimarũ pliuuiã doc¬
cesserat: ñ dum pp̾ hominẽ quiẽ
tetra dominus nr̃ nubilũ canus.
nr̃e assumpẜat ⁊ perꝙ imbrẽ sci euã¬
gelii largissimũ infudit. &ͦo uero
eubiunxit. ⁊ homo ñ erat quiopa¬
retur terraz: qr nullꝯ homo oꝑatꝰ ẽ
inuirginem. uude natꝯ ẽ xp̃e. Ipeẽ
ei lapis de monte abcisus siue ma¬
nib: idest abq coitu ⁊ humano se¬
mine de uirginali utero qͣi de mo̾te

Expanded text:
Scripturarum pluviam doccesserat. Nondum propter hominem, qui est terra, Dominus noster nebulam carnis nostrae assumpserat, per quod imbrem sancti Evangelii largissimum infudit. Quod vero subjungit: Et homo non erat qui operaretur terram, quia nullus homo operatus est in Virgi lapis de monte abscisus sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de virginali utero, quasi de monte
Abbreviated transcription (Latin):
ut multa c̾elat que mellig̾e nond̾ pt̃.
ramen egdem cibos omnes hñt. hu¬
mo antem etatis qĩ uespera: utinã
nos uiueniat. Illa est enini: de qua do¬
minus dicit. Putus ueniens filiꝯ
hominis ĩuẽĩet fidem super terra:
Ost istamuespam fiet mane:
qñ ip̃e dominꝰ in claritate uẽ¬
ab omnib operib suis: hi quibus
in celis est. Tales enini faciunt opa
bra balde. Post talia enim opa sperã¬
da ẽ requies in die septimo: qui nes¬
ꝑam non habet. Sequitur huicrec¬
apitulatio uiuũse cedite creature.

Expanded text:
ut multa credat quae intelligere necdum potest; tamen eosdem cibos omnes habent. Hujus autem aetatis quasi vespera utinam nos non inveniat. Illa est enim de qua Dominus dicit: Putas, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram ? Post istam vesperam fiet mane, cum ipse Dominus in charitate venab omnibus operibus suis, hi quibus in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in die septimo qui vesperam non habet. Sequitur hinc recapitulatio universae conditae creaturae.
Abbreviated transcription (Latin):
atq repẽtium: quia sp̃ualis quisq ef¬
fȩtus et do similis fcũs: secũdũ apłm
uidicat om̃ia. ip̃e autem anemineii¬
dicatur. Qd̾ uero sequitur. mascul¬
um ⁊ feminam fecit eos: sp̃uales in
eccłia ⁊ obedientes ostendit. qr sic̃
uiro subdita est muliet sic op̾ua¬
li ⁊ perfc̃o uiro obediens ẽ io quimi

Expanded text:
effectus, et Deo similiter factus, secundum Apostolum, judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur . Quod vero sequitur: Masculum et feminam fecit eos, spiritales in Ecclesia et obedientes ostendit. Quia sicut viro subdita est mulier, sic spiritali et perfecto viro obediens est is qui mi
Abbreviated transcription (Latin):
intlłctu om̃iu carnaliũ ꝑturbatõ¬
num. qͣi in sensibiliu auimatiũ. ⁊¬
Sm̾io aũt herba semmialis ⁊ ome lig¬
num fructugum qd̾ hõmib datũ ẽ
mescam. fideles sunt: de oblatõib
sius sc̾orum neccitatib cõmuni cã¬
tib tes. Unde apłs ait. Nam sumspu
alib participes fcĩsunt gentileo:
debent et in carualib ministrare
eis. Hount fructifera ligna. Inis¬
tis ergogradib canqͣm inquib dam
dieb super ea ẽ ip̃a perfectio singu¬
lorum operum. ⁊ mane incͥohatio de¬
quentiu.
Ost istorum itaq qͣi sex dieꝵ
opera bra ualde: sperat homo q¬
eteni. iente cõstitutus in sp̃uali para¬
diso quo signficat᷑ uita beata.uͥ fõs ẽ
ꝯapientie diuisꝯ inquatuor partes.
uirtutumai edat ligni uite gñam ⁊ uͥ
ntiles disciplinas moriĩ. qĩ fructꝰ car¬
pat lignorum. Est uaiq paradisꝯ
uita bonorũm q̃ tuor flumina: qͣtu¬

Expanded text:
ctu omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. Omnis autem herba seminalis, et omne lignum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt de oblationibus suis sanctorum necessitatibus communicantes. Unde Apostolus ait: Nam si in alibus participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo 265 gradibus, tanquam in quibusdam diebus, vespera est ipsa perfectio singulorum operum, et mane inchoatio sequentium. 17. Post istorum itaque quasi sex dierum opera bona valde sperat homo quietem mentis, constitutus in spirituali paradiso, quo significatur vita beata, ubi fons est sapientiae, divisus in quatuor partes virtutum; ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum, quatuor flumina quatu
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Iantunc ds iuxta g̾cientie sue
gram diuisit iustos .i. filios dei ilucis
apccorib tanqͣm a tenebris: isto uo¬
cans diem. illos noctem. Nam qr lucis
nomine iusti applłantur: audi apos¬
colum. fiustis inquid aliqũ tencbre
nunc aũt lux indũo:
euide secunda die cli sposuit deus
firmamentũ : idest solidamẽtu
sc̃arum scripturar. fumamentũ ei ĩ
eccłia scupture diuine intelligũtur:

Expanded text:
t. Jam tunc Deus juxta praesentiae suae gratiam divisit justos, id est, filios Dei et lucis, a peccatoribus tanquam a tenebris, istos vocans diem, illos noctem. Nam qui lucis nomine justi appellantur, audi Apostolum: Fuistis, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Deinde secunda die disposuit Deus firmamentum, id est, solidamentum sanctarum Scripturarum. Firmamentum enim in Ecclesia Scripturae divinae intellig
Abbreviated transcription (Latin):
ergo principio fecit deus celimi. idẽ
spuales qui celestia meditant᷑ et q̃¬
runt. In ipõ fecit et caruales: qͥnec¬
dum terrenu hoinem deposuerunt.
Terra autem erat in auis ⁊ uacua.
Terra scilicet carius nr̃e uianis et
formã. Et tenebre erant suꝑ faciem

Expanded text:
ur principio fecit Deus coelum, id est, spirituales, qui coelestia meditantur et quaerunt; in ipso fecit et carnales, qui necdum terrenum hominem deposuerunt. Terra autem erat inanis et vacua. Terra scilicet carnis nostrae inanis erat formam. Et tenebrae erant super fac
Abbreviated transcription (Latin):
pducit terra bestias: idx̃ homines
inpotentia rerum ome ferccitate suꝑ¬
bie. similiter et peccora .i. fideles in
inuacitate bonũ amalo discernen¬
tes. ⁊ inquantum fas ẽ reptando sc¬
tutantes terreñ. ꝑque intlligant
sempiterna: ũ illos uenengos qui
se inhuius mũdi terrenis cupidita¬
tib gollceant.
Dst ħ fecit deus homines ady
maginem ouam: perfectũ. scił.
uirum. qui non quemlibet scõrum
unorum imitando. s ip̃am uerita¬
tem contẽplabilit̾ intuendo oꝑat᷑ iꝯ¬
ticiam: ut ipãm intłłigat et sequat᷑:

Expanded text:
produxit terra bestias, homines in potentia rerum, sive ferocitate superbiae; similiter et pecora, homines fideles in iae vivacitate bonum a malo discernentes, et, in quantum fas est, reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempiterna, non illos venenosos qui se in hujus mundi terrenis cupiditatibus collocant. Post haec fecit Deus hominem ad imaginem suam, perfectum scilicet virum, qui non quemlibet sanctorum virorum imitando, sed ipsam veritatem contemplabiliter intuendo operatur justitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
mñ regebut. Et spc deiferebatur
super aq̃s. Spc autẽ dei super cor no¬
strum tenebrosum et fundu qi suꝑ
sistentes requie sc̾e̾mꝰ. cuiusq uiui¬
ficaretinur flatu: ⁊ cuisunda abl¬
uerem᷑. Dix̃ quoq deus. fiat lux: idẽ
illuminatio credulitatis appireat. po¬
ma enim die luce fidei dedit. qr pͥma
est in conuetsione fidesunde ⁊ ip̾m

Expanded text:
 tegebat. 3. Et spiritus Dei ferebatur super aquas. Spiritus autem Dei super cor nostrum tenebrosum et fluidum, quasisistentes requiesceremus, cujusque vivificaremur flatu, et cujus unda ablueremur. 4. Dixit quoque Deus: Fiat lux, id est, illuminatio credulitatis appareat. Prima enim die lucem fidei dedit, quia prima est in conversione fides. Unde et istud
Abbreviated transcription (Latin):
reprobantur. Aptum exempluiuici¬
orum. delationis specie sumitur. Nã
sic ex inc̾idiis latro pdit seq itera¬
gentib iungit fingens se sociur.
donec decipiat in prouisii ec lũ subi¬
to emꝑit ad oxitum. latro inanises¬
tus ostenditur. Ita se miscunt intor¬
onuem boni oꝑis efficacia ĩ siuo
usib rapiant. ut anma ques et

Expanded text:
reprobantur. 4. Aptum exemplum vitireprobantur. 4. Aptum exemplum vitiorum de latronis specie sumitur. Nam sicut ex insidiis latro prodit, seque iter agentibus jungit, fingens se socium, donec decipiat improvisum, et dum subito eruperit, ad exitium latro manifestus ostenditur: ita se miscent interomnem boni operis efficaciam in suis usibus rapiant,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe culpabile: qd dignumuidetir
dampnatione. Item qued amincia
species uurtutũ eẽ uident᷑: s tñ uir¬
utes non sunt. Nam int̾elũ sub
prerertu iusticie ciudelitas agitur:
et plitatur ẽẽiurtꝰ qd̾ nimirũ ẽ uiei¬
nm. Sic et remissa signicies: masu¬
etudo ee cclitur. ⁊ quoed agit torpens
negligentia: putitus ag̾e indulgen¬
tia pietatis. Nonuũꝙ ⁊̃ uirtutẽ lar¬
gitatis inuita tur uiciũ ꝓlige effusi¬
onio. et uirtutẽ parcitatie tristis te¬
nacitas imitatur: ⁊ uicuĩ ꝑtinacie
absconditur sb̃ untuet cõstantie.
t̾em timor sub specie obedieutie:
occultatur. ⁊ dicituriuitꝰ humili¬
citas uocis: pro uentatis libertate¬
uictutem se uult ueami sollicitudi¬
nis. Et pcipitationis facilitas. fer¬
uorbom stuchi elitur. Et bene ag¬
enli carditas. consilii mora eẽ uide¬
tur. Dunit̃ istasie uirto illa uici¬
um. Cali igitur exemplo uicia spe¬
cieo uitutũ imitant᷑: Et inte se nõ¬
nulli ẽẽ uistos confidunt. unte mͣse

Expanded text:
culpabile, quod dignum videtur damnatione. 3. Item quaedam vitia species virtutum esse videntur, sed tamen virtutes non sunt. Nam interdum sub praetextu justitiae crudelitas agitur, et putatur esse virtus quod nimirum est vitium, sicut et remissa segnities mansuetudo esse creditur, et quod agit torpens negligentia putatur agere indulgentia pietatis. Nonnunquam etiam virtutem largitatis imitatur vitium prodigae effusionis, et virtutem parcitatis tristis tenacitas imitatur, et vitium pertinaciae absconditur sub virtute constantiae. Item timor sub specie obedientiae occultatur, et dicitur virtus humilicitas vocis pro virtutem se vult vocari sollicitudinis, et praecipitationis facilitas fervor boni studii creditur, et bene agendi tarditas consilii mora esse videtur, dum tamen ista sit virtus, illa vitium. Tali igitur exemplo vitia species virtutum imitantur; et inde se nonnulli esse justos confidunt, unde maxime
Abbreviated transcription (Latin):
disẽtõe apaulo apło suine. qui ad
tempo egit: quiͦ ageioũ eo ẽẽ om̃i¬
no ꝓhibuit. Itemquedam uͥtu¬
tes dum discretiom ñ ẜuiũt. ĩui¬
cium tuaseunt. Nan sepe iusti¬
cia dum suum medu excedit. cru¬
delitatis seuicia gigint. et nimia
pietas dissolutionẽ discipline
parturit. et zeli studiũ duni plꝯ ẽ
quam oportet᷑ imraeuidi ͤ uiciu
transit. et multa mansuetudo tor
tute inuicium agat transeat. Itez
apd quocdam ex untute uicium
gignitui: diun quisq decaritatis

Expanded text:
discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quaedam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam saepe justitia, dum suum modum excedit, crudelitatis saevitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et zeli studium, dum plus est quam oportet, in iracundiae vitium transit, et multa mansuetudo torpirtute in vitium transeat 6. Item apud quosdam ex virtute vitium gignitur, dum q
Abbreviated transcription (Latin):
cutum preferunt. Ido̾q pinciosiꝯ
suos sectatores decipiunt: qr se sub
uelamine uirtutũ tegunt. Nam
uicia q̃ statim uirtutũ contraria
apparent cito dum i palamuener¬
int emeudant᷑. propt̾ ꝙ seqͣces eo¬
rum de talib cͥminib erubescunt.

Expanded text:
iosius suos sectatores decipiunt, quia se sub velamine virtutum tegunt. Nam vitia, quae statim virtutibus contraria apparent, cito, dum palam venerint, emendantur, propter quod sequaces eorum de talibus criminibus erubescunt. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
Ht̾cluni et male use uirtutes.
ex se uicia gignunt. qd̾ fit ꝑ iumo¬
deratum animi appetitũ qͦuin suf¬
ficit donum qd̾ meruit: nisi in de.
aut lautes aut lucra dampnaca
quenerit. Int̾dũ uirtutes uicia:
gignunt: dum aliquanto ꝓtp̃ie
oportimo minime relaxantur S¬
qz fit ut que incongrue uͥtutes st̃.¬
loco incongruo incia de putentur.
ułuti si ꝓ frĩs aouentu canoniesĩ

Expanded text:
terdum et male usae virtutes ex se vitia gignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, veluti si pro fratris adventu ca
Abbreviated transcription (Latin):
expectato peccata. ut dum
non euitant̾ parua. inceclant̾
in maximis.⁊ dum defentͣatur
admissa nec lamentantur: ex fi¬
agicio ad suꝑbiamit᷑. Unde fit ut
duplicati sit criminis reꝯ. qui⁊
admittit scelera ꝑ uoluntate.
et defendit ea per contumacie
tumorem. Sic ueio uiciũgigni¬
cur: sicut uirtꝰ uirtute cc̃cipit᷑.
ex icio enim gignitur uicui.
Sicuti dauid quidum nõ euitat
adult̾iu. ꝓpetrauit et homicidi¬
um. Itemuntus uͥtute cc̃cipitur.
sic ut per uirrutem euangłice
plicationis uirtutẽ martirii apłi
menierunt ̃n coroib secłant̾ uiu
entiũ inuicem sͥ succedunt uicia.
ut dum unũ abierͥt: sequatur a¬
qui ait. residuũ eruce comedit
locusta. ⁊ resrouum locuste come¬
dit brucus: ⁊ residium bruci com¬
edit rubigo. Pro iꝰo ergo ista sub
uiciorum allegoria colligunt̾. qr
sequitur. exꝑgnminebrii et flecte.
Aliqũ utiliter peccatur in minim¬
io uicusut maiora utiliꝯ caueant᷑
Lege paulum apłm minora ꝑunt¬

Expanded text:
ex peccato peccata, ut dum non evitantur parva, incidatur in maximis; et dum defenduntur admissa, nec lamentantur, ex flagitio ad superbiam itur . Unde fit ut duplicati sit criminis reus, qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciae tumorem. Sic vitium vitio gignitur, sicut virtus virtute concipitur. Ex vitio enim vitium gignitur, sicuti David, qui dum non evitavit adulterium, perpetravit et homicidium. Item virtus virtute concipitur, sicut per virtutem evangelicae praedicationis virtutem martyrii apostoli merueruentium invicem sibi succedunt vitia, ut dum unum abierit, succedat aqui ait: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo . Per id ergo ista sub vitiorum allegoria colliguntur, quia sequitur: Expergiscimini, ebrii, et flete. 5. Aliquando utiliter peccatur in minimis vitiis, ut majora utilius caveantur. Lege Paulum apostolum minora permit
Abbreviated transcription (Latin):
et is qui de sapientia ad igantiã
habet. et qui per iusticiam premiũ
appetit. ⁊ qui aliqd̾ donum deiꝙ me¬
ruit in suam lauelem comu̾tit. aut
in malo usus adᷤsume̾t: ꝓculdubi¬
o uirtutem inuicuun cranffert. ho
mines de uirtutib uicia unt̾unt
ex quib pareant. Ntu̾m deus arte
potentissima ex nr̃o uicio uͥtutes
quib nos ab iniquitate refo

Expanded text:
et is qui de sapientia arrogantiam habet, et qui pro justitia praemium appetit, et qui aliquod donum Dei, quod meruit, in suam laudem convertit, aut in malos usus assumit, procul dubio virtutem in vitium transfert. 7. Homines de virtutibus vitia nutriunt, ex quibus pereant. Iterum Deus arte potentissima ex nostro vitio virtutes  nos ab iniquitate refo
Abbreviated transcription (Latin):
complaeuit sͥ in illo ammamea.
Dedi sp̃m in eum suꝑ eũ: iudiciũ
gentib prost̃. Quãnis ordinem
nr̃e liberationis nescierit diabolo:
te redim̾et ignoranit. uñ ⁊ eũ occi¬

Expanded text:
 in illo anima mea; dedi spiritum meum super eum, judicium gentibus proferet. 10. Quamvis ordinem nostrae liberationis nescierit diabolus,te redimeret ignoravit; unde et eum occi
Abbreviated transcription (Latin):
occulte ꝑ spõ sc̃o p̃clicabatur adu¬
ꝓpinqͣuerit annicognosceris:
dunaduen̾it tp̃c ostenderis. Nũc
u̾o reuelatum patet qd̾ tunc cam̃libꝰ
la tebat: Spuricalib u̾o notum erat
ñ tñ manifeste dicebã. eo ꝙ tẽpꝯ os¬
tensionis nõ eẽt¬

Expanded text:
icabatur advpropinquaverunt anni, cognosceris; dum advenerit tempus, ostenderis. Nunc vero revelatum patet, quod tunc carnalibus latebat, spiritualibus vero notum erat, nondum tamen manifeste dicebatur, eo quod tempus ostensionis non e
Abbreviated transcription (Latin):
laam. unde et multimfinem dic¬
ciui sunt domino. uututes ĩ tuo
nomine fecimꝰ quib dict̾ꝰ ẽ diĩs.
nescio uos unde sitis. Xp̃i aduen¬
tum non tantũ pleb̾ uidee. sc̃ĩ ꝓphe¬
tantes expecrauerunt:s suisse ⁊̃ ĩ
nationib pleroq scõs uiros ꝓph

Expanded text:
hetia, et Balaam. Unde et multi in fine dicturi sunt: Domine, virtutes in tuo nomine fecimus; quibus dicturus est Dominus: Nescio vos unde sitis. 9. Christi adventum non tantum plebis Judeae sancti prophetantes exspectaverunt, sed fuisse etiam in nationibus plerosque sanctos viros p
Abbreviated transcription (Latin):
In sp̃uscõ om̃is grã donoꝵ ꝯsistit. Ip¬
se enim ꝓut uult gruam douorũ largi¬
tur. aliis dans ẜmonẽ sapiẽtie: aliis
scĩe. aliis fidem. acq ita unicuiq uͥ
et in ominb idemumis habet᷑. Ip̃e ⁊̃
ĩ effabilia dexet. q̃ pro ferre hum̃nus

Expanded text:
 sancto omnis gratia donorum consistit. Ipse enim, prout vult, gratiam donorum largitur, aliis dans sermonem sapientiae, aliis scientiae, aliis fidem, atque ita unicuique viet in omnibus idem unus habetur. Ipse enim etiam ineffabilia docet, quae proferre humanus
Abbreviated transcription (Latin):
dite ad me et auelite. Qo a prĩcipio
in aleclito locutus sum ex tempore.
ante qͣm fi̾et ibi eram.⁊ nũc dñsmi
ator sit. paradito nuncupat᷑. Namla¬
tine paraclitus consolatio dicitur.
et reuera diun dõa sacram̃torum distr¬
ibuit consolationem anime p̃bet. Cr¬
edo eꝗdem qd magnam leticiam sẽnt.
qui aliquid reuelante sp̃udidicit.

Expanded text:
dite ad me et audite hoc non a principio in abscondito locutus sum ex tempore antequam fieret ibi eram et nunc Domiator sit, Paracletus nuncupatur. Nam latine paraclesis consolatio dicitur. Et re vera, dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet. Credo equidem quod magnam laetitiam sentit, qui aliquid, revelante spiritu