comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ attendens quã horrendu sit incidere in ma¬
nus cłi uiuentis: facile ꝓrumpit in u̾ba ma¬
licis ad excusandas excusationes in peccatis.
Magna reuera malicia. tui te ñ misereri: &
solum post peccatũ remediũ confessionis a
teipso repellere: ignẽq in sinu tuo inuoluere.
potius quã excutere: nec p̾bere aurẽ consilio
sapientis qui ait. Miserere anime tue pla¬
cens do. P romde qui sibi nequã. eui bonus:
Nunc iudiciũ ẽ mundi: minc pͥnceps huiꝰ mũ¬
di eiciet᷑ foras. hoc ẽ de corde tuo: si te tam̃ ipse
humiliando diiuidicas. Erit iudiciũ celi. qͣn¬
do uocabitur celũ desursũ. & t̾ra discernere po¬
pulum suũ: i quo sane timendu. ne ꝓiciaris
tu cum ipso & angłis eiꝰ. si tam̃ inuentus fueriᷤᷤ
innuidicatꝰ. Alioquin sp̃uał homo qui omĩa
diiudicat: ip̃se a nemine iudicabit᷑. Propter
hoc gͣ. uidiciũ incipit a domo di. ut suos quoᷤᷤ
nouit uidex eum uenerit inueniat iudicatoᷤ.

Expanded text:
sit incidere in manus Dei viventis, facile prorumpit in verba malitiae ad excusandas excusationes in peccatis. Magna revera malitia, tui te non misereri, et solum post peccatum remedium confessionis a te ipso repellere, ignemque in sinu tuo involvere potius, quam excutere, nec praebere autem consilio Sapientis qui ait: Miserere animae tuae placens Deo . Proinde qui sibi nequam, cui bonus? Nunc judicium est mundi, nunc princeps hujus mundi ejicietur foras , hoc est de corde tuo, si te tamen humiliando ipse dijudicas. Erit judicium coeli, quando ipsum vocabitur coelum desursum, et terra discernere populum suum : in quo sane timendum, ne projiciaris tu cum ipso et angelis ejus, si tamen inventus fueris injudicatus. Alioquin spiritualis homo, qui omnia dijudicat, ipse a nemine judicabitur . Propter hoc ergo judicium incipit a domo Dei, ut suos, quos novit judex, cum vener
Abbreviated transcription (Latin):
scendit᷑ in mont̃e oliueti: descendit᷑ in
Qualłe iosaphat: ut sic diuicias diuinȩ
misełiȩ cogites: quatinus honoiẽ iuidicii ne¬
quaquã dissimules: qͥa & simmultis misera¬
tionib sus multus ẽ ad ignoscendu: iudicia
tam̃ eius nichilominꝰ abyssus multa: quib
agnoscitur ualde om̃mo t̾ribił. suꝑ filios
hominũ. Dauid deniq qui montẽ oliueti
demonstrat dicens. homines &̃ iumenta sal¬
uabis dñe. queadmodu multiplicasti miscłiã
tuam cds: etiã uidicii ualłe in eodẽ psalmo
&e manus peccatoris ñ moueat me. Cuiꝰ & pre¬
cipiciũ se om̃ino perhorrescere fatet᷑: cũ in alio
psalmo ita loquit᷑ orans. C onfige timore tuio
carnes meas: a iudiciis eñi tuis timui. Supb
in hanc ualłe coeruit & conquassat᷑: humił
descendit. & minime ꝑielitat᷑. suꝑb excusat
peccatũ suũ: humił accusat. sciens quia ds

Expanded text:
scenditur in montem Oliveti, descenditur in vallem Josaphat: ut sic divitias divinae misericordiae cogites, quatenus horrorem judicii nequaquam dissimules; quia etsi in multis miserationibus suis multus est ad ignoscendum, judicia tamen ejus nihilominus abyssus multa, quibus agnoscitur valde omnino terribilis super filios hominum. David denique qui montem Oliveti demonstrat, dicens, Homines et jumenta salvabis, Domine, quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam, Deus; etiam judet manus peccatoris non moveat me . Cujus et praecipitium se omnino perhorrescere fatetur, cum in alio psalmo ita loquitur, orans: Confige timore tuo carnes meas, a judiciis enim tuis timui . Superbus in hanc vallem corruit, et conquassatur: humilis descendit, et minime periclitatur. Superbus excusat peccat
Abbreviated transcription (Latin):
At uͭ si iusticia ñ ẽ. ñ tam̃ contra iusticiã est
Alioquin: & uistus &e misericors simul ẽẽ ñ¬
posset. S & si iustꝰ ñ inuste ꝓ peccatore sa¬
tisfacere ualeat: quo tam̃ pacto etiã unuᷤ
ꝓ plurib: Eteñ satis eẽ uidet᷑ ad iusticiã:
suuinus uni moriens uitã restituat. Hinc ia
respondeat apłs. Sicut enĩ inquit ꝑ unius
delictũ in õs homines in condemnationẽ: sic

Expanded text:
At vero si justitia non est, non tamen contra justitiam est. Alioquin et justus, et misericors simul esse nposset. Sed etsi justus 554 non injuste pro peccatore satisfacere valeat, quo tamen pacto etiam unus pro pluribus? Etenim satis esse videretur ad justitiam, si unus uni moriens vitam restituat. Huic jam respondeat Apostolus. Sicut enim, inquit, per unius delictum, in omnes homines, in condemnationem; sic
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ inuisceratꝰ es: ñ mͥ emedullis tam facile
erueris. Ascende in celos. descende in abyssos:
ñ recedes a me: seq̃r te quocũq: ieris. Amaui
pauꝑem:amabo pauꝑum & diuitũ patiẽ.
Non enĩ si bene te noui: quia pat̾ pauꝑum
factus. ido ñ pauꝑ sp̃u es. In te hanc muta¬
tionẽ factam eẽ confido ñ de te.nec priori
statui tuo successisse ꝓmotionẽ. s accessisse.
Monebo ꝓinde te ñ ut magist̾. s ut mat̾:
plane ut amans. Amens magis uidear.
s ei qui ñ amat: ei qui uim ñ sentit amo¬
pationib tuis: qͥa in his maxime condoleo
tibi. Condoleo dixerim: si tam̃ doles & tu.
Alioquin doleo magis dixisse de¬
buerã: qͥa ñ ẽ condolere. uͥ nemo qui doleat

Expanded text:
mihi invisceratus es, non tam facile mihi invisceratus es, non tam facile erueris. Ascende in coelos, descende in abyssos: non recedes a me, sequar te quocumque ieris . Amavi pauperem, amabo pauperum et divitum patrem. Non enim, si bene te novi, quia pater pauperum factus, ideo non pauper spiritu es. In te hanc mutationem factam esse confido, non de te; nec priori statui tuo successisse promotionem, sed accessisse. Monebo te proinde, non ut magister, sed ut mater: plane ut amans. Amens magis videar, sed ei qui non amat, ei qui vim non sentit amopationibus tuis, quia in his maxime condoleo tibi. Condoleo dixerim, si tamen doles et tu: alioquin doleo magis dixisse debueram; quia non est condolere, ubi nemo qui doleat
Abbreviated transcription (Latin):
sime eugeni. uł edificet. uł
delectet. uł consolet᷑. S ne¬
scio quomͦ uult. & ñ uult
exire leta qͥdem s lenta ora¬
tio: dum certatĩ illi contraria imꝑare con¬
tendunt. maiestas atq amor. Nempe ur¬
get ille: inhibet illa. S int̾uenit dignatio tua:
qua hoc ipsum ñ p̾cipis s petis: cũ p̾cipere
magis te deceat. Maiestate gͥ tam dignantꝰ
cedente: quid nicedat pudor: Quid enĩsi
cathedram ascendisti: Nec si ambules suꝑ
pennas uentoꝵ:. sub duceris affectui. Amor
dñm nescit: agnoscit filiũ &e in infulis. Per
se satis subiectus ẽ: obsequit᷑ sponte: grauᷤᷤ
obtemꝑat. libere reueret᷑. Non sic aliqui ñ
sic: s aut timore ad ista impellunt᷑. aut cu¬
piditate. Hi sunt qui in facie benedicunt.
mala autẽ in cordib eoꝵ. Blandiunt᷑ co¬
rã: in necessitate deficiunt. At caritas nun¬
quã excidit. Ego ut uerũ fatear. matͥs sum
liberatꝰ officio: s ñ dep̾datus affectu. Olim

Expanded text:
ugeni, vel aedificet, vel delectet, vel consoletur. Sed nescio quomodo vult, et non vult exire laeta quidem, sed lenta oratio: dum certatim illi contraria imperare contendunt majestas, atque amor. Nempe urget ille, inhibet illa. Sed intervenit tua dignatio, qua hoc ipsunt non praecipis, sed petis, cum praecipere magis te deceat. Majestate igitur tam dignanter cedente, quidni cedat pudor? Quid enim si cathedram ascendisti? Nec si ambules super pennas ventorum, subduceris affectui. Amor dominum nescit, agnoscit filium et in infulis. Per se satis subjectus est, obsequitur sponte, gratis obtemperat, libere reveretur. Non sic aliqui, non sic: sed aut timore ad ista impelluntur, aut cupiditate. Hi sunt qui in facie benedicunt, mala autem in cordibus eorum; blandiuntur coram, in necessitate deficiunt. At charitas nunquam excidit . Ego, ut verum fatear, matris sum liberatus officio, sed non depraedatus affectu. Olim
Abbreviated transcription (Latin):
tacitus adquiescat: frontosus mox & impu¬
dens factus. tanto det̾iꝰ quanto desꝑatius in
decimũ gradu ꝑ rebellionẽ corruit: quiq pͥ¬
us latent̾ arrogans fr̃s contempserat: iam
colligi possunt: ut in sex suꝑiorib contẽptuᷤ
frm̃: in quatuor sequentib contemptꝰ magi¬
stri: in duob qui restant ꝯsummet᷑ ꝯtẽptꝰ đi.
Notandum quoq qͦd hi duo ultimi suꝑbiȩ
ueniunt᷑. sicut extra ogregationẽ ascendendi
fr: ita in congregatione descendi ñ possunt. Qd
autẽ ante ascendi ñ debeant: ex hoc aꝑte intel¬
ligi dat᷑. qͦd de t̾cio gradu in regł̃a legit᷑. Terciꝰ
inquit gradus ẽ: ut quis ꝓ d̃i amore om̃i obe¬
dientia se subdat maiori. Si gͣ in t̾cio gradu
fubiectio collocat᷑. qͥuȩ ꝓeuldubio fit. qͣndo
pͥmum nouiciꝰ conuentui sociat᷑: consequens
ẽ. qͦd duo iam ant̾iores transcensi intelligant᷑.
Deniq uͥ frm̃ concordiã ac magistͥ sententiã
monachus sꝑnit: qͥd ultͣ in monast̾io nͥ scan-

Expanded text:
tacitus acquiescat; frontosus mox et impudens factus, tanto deterius, quanto desperatius in decimum gradum per rebellionem corruit: quippe prius latenter arrogans fratres contempserat, jam colligi possunt: ut in sex superioribus contemptus fratrum, in quatuor sequentibus contemptus magistri, in duobus, qui restant, consummetur contemptus Dei. Notandum quoque, quod hi duo superbiae veniuntur; sicut extra congregationem ascendendi sunt, ita in congregatione descendi non possunt. Quod autem ante ascendi debeant, ex hoc aperte datur intelligi, quod de tertio gradu in Regula legitur: « Tertius, » inquit, « gradus est, ut quis pro Dei amore omni obedientia se subdat majori. » Si ergo in tertio gradu subjectio collocatur, quae procul dubio fit, quando novitius primum conventui sociatur; consequens est, quod duo jam anteriores transcensi intelligantur. Denique ubi fratrum concordiam, et magistri sententiam monachus spernit, quid ultra in monasterio, nis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt hȩc omia oꝑis: tui mum̾is ds nr̃. Tu enim
omnẽ replesti ab initio temꝑis t̾ram p̾sentia
diuinitatis: omnẽ aliquando repleturꝰ gla
maiestatiᷤ: cuiꝰ tam̃ partes interim qͣsdam.
oẽ et̾no preelecta loca consilio excellentius ui¬
sitans. reples speciali grã sc̃itatis. Fac dñe spi¬
ritali semꝑ abundare frum̃to uallem. quã
ut faceres re quã nomine clariorẽ. dignatuᷤ
es tam exniȩ claritatis sẏderib illustrare du¬
obus: custodi domũ in qua tͥ geminũ hoc tã
p̾tiosum depositũ custodit. fiat nob deniq
iuxta u̾bum tiũ: ut uͥ ẽ thesauruᷤᷤ tuus.
ctus assiduȩ pietatis om̃ib adsit. in tuo
ibidem nomine congregatis. qͦd est super
omne nom̃ sicut &e tu suꝑ omĩa ds bene¬
dictus in scl̃a amen.

Expanded text:
sunt haec omnia operis, tui muneris, Deus noster. Tu enim sunt haec omnia operis, tui muneris, Deus noster. Tu enim omnem replesti ab initio temporis terram praesentia tuae divinitatis, omnem aliquando repleturus gloria majestatis: cujus tamen partes interim quasdam, et aeterno praeelecta loca consilio excellentius visitans, reples speciali gratia sanctitatis. Fac, Domine, spirituali semper abundare frumento Vallem, quam ut faceres re quam nomine clariorem, dignatus es tam eximiae claritatis sideribus illustrare duobus. Custodi domum, in qua tibi geminum hoc tam pretiosum depositum custoditur. Fiat nobis denique juxta verbum tuum, ut ibi est thesaurus tuus, ctus assiduae pietatis omnibus adsit in tuo ibidem nomine congregatis, quod est super omne nomen, sicut et tu super omnia Deus benedictus in saecula. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ flagitare: s fatigationẽ ueritꝰ. & q̃si
iam securus de incolumitate. qͦd cogitau̾at
ñ impleuit. Die altera iterũ fr̃s aduocans:
ut ad oratoriũ ueniat. opem sibi postulat
erhiberi. Causantib illis. ꝑicłm siqͥdem ue¬
rebant᷑: om̾̃imodis inquit oportet. ut scĩ ma¬
lachiȩ tumulũ petã. Cum enim nocte p̾t̾ita
uix tenuit̾ obdormissem: exꝑgefactꝰ subito
audiebam uocem dicentem mͥ. Sanatus iã
ab egritudine una. si ab altera uis sanari.
ep̃m pete. fecerunt illi ut ille uoluit: & con¬
tinuo factum ẽ. sicut dictum erat ad illum.
Eadem die sanus factus. pꝰt paucissimos dies
it̾ arripuit: & incolumis ẽ reu̾sus ad suos. Tuũ
in hoc oꝑe sp̃m: tuũ agnoscimus pat̾ dulciᷤ¬
sime zelum: tuã considerationẽ. Tuum hoc
opus sic deferre college tuo: ut hunc quoq
ei cõmunicares honoiẽ &e amorẽ cũ quo ueriꝰ
& felicius honorificaris in cęlis. Immo uͦ tui

Expanded text:
auxilium flagitare; sed fatigationem veritus, et quasi auxilium flagitare; sed fatigationem veritus, et quasi jam securus de incolumitate, quod cogitaverat non implevit. Die altera iterum fratres advocans, ut ad oratorium veniat opem sibi postulat exhiberi. Causantibus illis: periculum siquidem verebantur: « Omnimodis, inquit, oportet ut sancti Malachiae tumulum petam. Cum enim nocte praeterita vix tenuiter obdormissem, expergefactus subito audiebam vocem dicentem mihi: Sanatus jam ab altera aegritudine tua, si ab altera vis sanari, episcopum pete. » Fecerunt illi ut ille voluit, et continuo factum est sicut dictum erat ad illum. Eadem die sanus factus, post paucissimos dies iter arripuit et incolumis reversus est ad suos. 25. Tuum in hoc opere spiritum, tuum agnoscimus, Pater dulcissime, zelum, tuam considerationem: tuum hoc opus, sic deferre collegae tuo, ut hunc quoque ei communicares honorem et amorem cum quo verius et felicius honorificaris in coelis. Imo vero tui
Abbreviated transcription (Latin):
mit. Głosi siqͥdem patres. quẽadmodu in ui¬
ta sua dilexerunt se: ita & in morte ñ sunt se¬
parati. Nam & post dies curit̾ quadraginta.
abbas qͥdam ex maioris britanniȩ insula: sacrȩ
illius societatis untutẽ. felicit̾ exꝑiri meruit in
se ipso. Qui eodem tp̃r. cũ cȩt̾is coabbatib suis
ex more cistͥcum petensin cla raualle remanse¬
rat gemino qͣdam desꝑabilit̾ occupatꝰ incõmo¬
Do: pleuresis scilicet & febris cotidiane. Iamq
eatenus longa ueratione defecerat: ut solum
animȩ eiꝰ exitũ. fĩs qui ei nunquã deerant ob¬
seruarent. Cumq ammũ eius ang̾et ñ tam
desid̾ium uitȩ p̾sentis. quã absentiũ desolat̾o
filioꝵ. qͦd ꝑegre moreret᷑: obnixe petiit. ut ad
tumulũ sc̃ĩ deportaret᷑ abbatis. Ubi cũ oras¬
set tota deuotione qua potuit. beati quoq
ep̃i malachiȩ in aquilonali ipsius oratorii
latere positum. cogitauit uisitare sepulchrũ.

Expanded text:
mit. Gloriosi siquidem Patres quemadmodum in vimit. Gloriosi siquidem Patres quemadmodum in vita sua dilexerunt se, ita et in morte non sunt separati. 24. Nam et post dies circiter quadraginta abbas quidam ex majoris Britanniae insula, sacrae illius societatis virtutem feliciter experiri meruit in seipso. Qui eodem tempore cum caeteris coabbatibus suis ex more Cistercium petens, in Clara-Valle remanserat, gemino quodam desperabiliter occupatus incommodo, pleuresis scilicet, et febris quotidianae. Jamque eatenus longa vexatione defecerat, ut solum animae ejus exitum fratres, qui ei nunquam deerant, observarent. Cumque animum ejus angeret non tam desiderium vitae praesentis quam absentium desolatio filiorum, quod peregre moreretur, obnixe petiit ut ad tumulum sancti deportaretur Abbatis: ubi cum orasset tota devotione qua potuit, beati quoque episcopi Malachiae in aquilonari ipsius oratorii latere positum cogitavit visitare sepulcrum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eo uenire se dixerat secum tulit. Paucis qͦꝙ
erpletis dieb alteri cuidã fratri. magnifice satis
apparens. & aiguens de suo nos doluisse discessu:
pꝰt u̾ba multȩ consolationis. & ꝓmissionẽ felicita¬
tis et̾nȩ. in sua ꝑseuerantib obedientia & doct¬
na. hoc etiã scito ait. & dicito fr̾ib cuiusdã uere
scĩ corpus. cuiꝰ & ego habeo uestem. in oratorio
eẽ sepultum. Dicebat autẽ ep̃m malachiam. Ip¬
siꝰ enĩ tunicã. m q̃ sc̃s ille felicit obdormierat.
ad missarũ sibi seruauerat celebrationẽ & mo¬
riturꝰ in ea sese usserat sepeliri: sicut ⁊ sc̃m̃ ilłu in
sua sepelierat ueste. Quod tam̃ u̾bum: & ipsi
fratri & quã plurib aliis. usq ad hanc uisio¬
nem prorsus erat ignotũ. E elix pontifex: cuiꝰ
mita pat̾ sc̃s & uiuens pͥdicau̾it & defunctus.
felix caritas. quȩ in morte ñ excidit: felix socie¬
tas. quã nec illud diuortium tam crudele dire¬

Expanded text:
pro eo se venire dixerat, secum tulit. Paucis quoque pro eo se venire dixerat, secum tulit. Paucis quoque expletis diebus, alteri cuidam fratri magnifice satis apparens, et arguens de suo nos doluisse discessu, post verba multae consolationis, et promissionem felicitatis aeternae in sua perseverantibus obedientia et doctrina: « Hoc etiam scito, ait, et dicito fratribus, cujusdam vere sancti corpus, cujus et ego habeo vestem, in oratorio esse sepultum. » Dicebat autem episcopum Malachiam. Ipsius enim tunicam, in qua sanctus ille feliciter obdormierat, ad Missarum sibi servaverat celebrationem, et moriturus in ea sese jusserat sepeliri, sicut et sanctum illum in sua sepelierat veste. Quod tamen verbum et ipsi fratri, et quampluribus aliis usque ad hanc visionem prorsus erat ignotum. Felix pontifex, cujus merita Pater sanctus et vivens praedicaverat, et defunctus. Felix charitas, quae in morte non excidit. Felix societas, quam nec illud divortium tam crudele dire
Abbreviated transcription (Latin):
rspice ualłe tuam: adesto laborantib. sub¬
ueni ꝑielitantib: ascendentib manũ porri.¬
ge. Dat fidutiã tua nob̃ ab olim exꝑta. nec
ermanita mͦ. s amplius cumulata benigni¬
tas: quin etiã uisio quam subnectimus ab ea¬
dem nr̃a p̾sumptione ñ discrepat. Proxima
nocte pꝰt quã sacrũ corpꝰ sepultiux traditũ fu¬
erat: quantam adhuc ꝓfiliis sollicitudinem
gereret patͥ scs. & quomͦ suos quos in mundo
dilexerat. in finẽ quoq diligeret. euident̾ osten¬
dit. Apparens enim cuidam fratͥ in multa gła
& fulgore magno uestis ac uultus. & desid̾an¬
tem tenere cito ꝑtransiens aiebat: quia ꝓ qͦd̾a
fĩr simplice ueni. Audierunt hoc fratirs et
mirabant᷑. s cura horam diei t̾ciam ueritas cõ¬
ꝓbata ẽ uisionis. Defunctus ẽ enim qͥdam fr̃
laudabił admodum simplicitatis: & sicut omĩ¬
no credibile ẽ animã eius tanto duce felicem qͥ

Expanded text:
respice Vallem tuam. Adesto laborantibus, subrespice Vallem tuam. Adesto laborantibus, subveni periclitantibus, ascendentibus manum porrige. Dat fiduciam tua nobis ab olim experta, nec exinanita modo, sed amplius cumulata benignitas. Quin etiam visio, quam subnectimus, ab eadem nostra praesumptione non discrepat. 23. Proxima nocte postquam sacrum corpus sepulturae traditum fuerat, quantam adhuc pro filiis sollicitudinem gereret Pater sanctus, et quomodo suos quos in mundo dilexerat, in finem quoque diligeret, evidenter ostendit. 1160 Apparens enim cuidam fratri in multa gloria, et fulgore magno vestis ac vultus, et desiderantem tenere cito pertransiens, aiebat: « Quia pro quodam fratre simplice veni. » Audierunt hoc fratres et mirabantur: sed circa horam diei tertiam veritas comprobata est visionis. Defunctus est enim quidam frater laudabilis admodum simplicitatis; et, sicut omnino credibile est, animam ejus tanto duce felicem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cia ueritatis: & in hoc u̾bo dimitens eum. in
montẽ altissimũ subiit coram illo. Cumq m¬
tueretur euntem illum exꝑgefactus ẽ: & oc¬
currit ꝓtinus ei uerbũ illud. qͦd ad ioħ̃em ołi
de celo sonuit. beati mortui qui in dño mori¬
untur. Ut gͦ mane locutus ẽ abbati suo &
frib: ꝑatiẽ sc̃m̃ ex hac uita migrasse dicebat.
Et notantes diem ac diligentiꝰ inquirentes:
ut audierant inuenerunt. Euge pat̾ sc̃e. qui
ascensiones in corde disposuisti in ualle lacri¬
maꝵ: felicit̾ iam ascendisti de claraualle in
montẽ libani: montẽ candidationis: pleni¬
tudinẽ lucis: celsitudinẽ claritatis. In nocens
manib & mundo corde. ascendisti in montẽ
dñi: ad diuitias salutis. ad thesauros sapienti¬
e & scientiȩ ꝑuenisti: uͥ pure purã uideas ue¬
ritate: uͥ unus tͥ cum om̃ib scĩs magister est
xp̃: uͥ om̃s iam docibiles di. Trahe nos post
te quesumus: & de monte excelso miscđit̾

Expanded text:
tia veritatis. » Et in hoc verbo dimittens eum, in tia veritatis. » Et in hoc verbo dimittens eum, in montem altissimum subiit coram illo. Cumque intueretur euntem illum, expergefactus est, et occurrit protinus ei verbum illud, quod ad Joannem olim de coelo sonuit: Beati mortui qui in Domino moriuntur. Ut ergo mane locutus est abbati suo et fratribus, Patrem sanctum ex hac vita migrasse dicebat. Et notantes diem ac diligentius inquirentes, ut audierant invenerunt. Euge, Pater sancte, qui ascensiones in corde disposuisti in valle lacrymarum, feliciter jam ascendisti de Clara-Valle in montem Libani, montem candidationis, plenitudinem lucis, celsitudinem claritatis. Innocens manibus et mundo corde ascendisti in montem Domini, ad divitias salutis: ad thesauros sapientiae et scientiae pervenisti, ubi pure puram videas veritatem, ubi unus tibi cum omnibus  ubi omnes jam docibiles Dei. Trahe nos post te, quaesumus, et de monte excelso misericorditer
Abbreviated transcription (Latin):
d ñ eẽt eum ultra insurus. Cui uir d̃i neti¬
meas ait: adhuc sine dubio me uidebis. Huiꝰ
effectum ꝓmissionis. deuotissimꝰ ille ullmuᷤ
expectans: ipsa nocte cum beatus pater ex
hacuita decessit. in monastio grandissiluȩ ap¬
parentẽ sibi uidere meruit & dicentẽ. frater
uilłme. Et ille. Ecce ego dne. Ueni inqͥt mecũ
Ibant gͥ parit̾. & ad montẽ quendam altissi¬
mum ꝑuenerunt. Int̾rogabat autẽ sc̃s. an sei¬
ret quo uenissent: ille uͦ se nescire ꝓfessus est
Cui iꝑse: ad radices inquit montis libani ue¬
nimus. Et nunc manebis hic: ego aũ ascendã
in montẽ. Int̾rogatus qua de causa uellet
ascendere: discere uolo inquit. Miratus ille
quid inquã uis discere pat̾: quẽ nulli hodie
in scientia credimus eẽ scłm: Ad quẽ sanctꝰ.
Nulla ait hic scientia: nulla ueri cognitio:
sursum scientiȩ plenitudo. sursum uera noti¬

Expanded text:
quod non esset eum ultra visurus. Cui Vir Dei. « Ne tiquod non esset eum ultra visurus. Cui Vir Dei. « Ne timeas, ait, adhuc sine dubio me videbis. » Hujus effectum promissionis devotissimus ille Guillelmus exspectans, ipsa nocte cum beatus Pater ex hac vita decessit, in monasterio Grandis-Silvae apparentem sibi videre meruit, et dicentem: « Frater Guillelme. » Et ille: « Ecce ego, domine. » « Veni, inquit, mecum. » Ibant igitur pariter, et ad montem quemdam altissimum pervenerunt. Interrogabat autem Sanctus an sciret quo venissent. Ille vero se nescire professus est. Cui ipse: « Ad radices, inquit, montis Libani venimus. Et nunc manebis hic, ego autem ascendam in montem. » Interrogatus qua de causa vellet ascendere: « Discere volo, » inquit. Miratus ille: « Quid, inquit, vis discere, Pater, quem nulli hodie in scientia credimus esse secundum? » Ad quem Sanctus: « Nulla, ait, hic scientia, nulla veri cognitio: sursum scientiae plenitudo, sursum vera noti
Abbreviated transcription (Latin):
retro generationũ laborauit: qui talentũ sibi
traditum tam copiose multiplicauit: tanta
deniq lucra retulit de negotio: S de his hactenꝰ
nequis nos arguat. euis quã possumus metas
excedere breuitatis. Sane in monastĩo p̾di¬
cti illius abbatis. qͥsic eius natale p̾uiderat:
ea nocte quã nobiscum par̾ sẽs mane ꝓfecturꝰ
ultimã fecit. uenerabili eiꝰ p̾posito apparens.:
ualefecit illi &e ait. Noueris quia iã migro:
nec ultius hic morabor. Quod ut ille indicauit
abbati: accelerans abbas. & claramualłe ueni¬
ens: ipso die abbatẽ scm̃ sicut dixerat. reppit
iam migrasse: Erater Willelmus de mon¬
te pessulano. cuiꝰ & supra fecimꝰ mentionem.
uir magnificꝰ olim in seł̃o fuit. s magnificen¬
tior in seculi fuga. Hic in monastio grandissil¬
ue monachꝰ factus: patrẽ sc̃m deuotissime uisi¬
tauit. R editurus autẽ lacrimabilit̾ querebat᷑:

Expanded text:
retro generationum laboravit; qui talentum sibi retro generationum laboravit; qui talentum sibi traditum tam copiose multiplicavit, tanta denique lucra retulit de negotio? Sed de his hactenus, ne quis nos arguat ejus, quam polliciti sumus, metas excedere brevitatis. 21. Sane in monasterio praedicti illius abbatis, qui sic ejus natalem praeviderat ea nocte, quam nobiscum Pater sanctus mane profecturus ultimam fecit, venerabili ejus praeposito apparens, valefecit illi, et ait: « Noveris quia jam migro, nec ulterius hic morabor. » Quod ut ille indicavit abbati, accelerans abbas et Claram-Vallem veniens, ipso die Abbatem sanctum, sicut dixerat, reperit jam migrasse. 22. Frater Guillelmus de Monte-Pessulano, cujus et supra fecimus mentionem, vir magnificus olim in saeculo fuit, sed magnificentior in saeculi fuga. Hic in monasterio Grandis-Silvae monachus factus, Patrem sanctum devotissime visitavit. Rediturus autem lacrymabiliter querebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
de tam multoꝵ. conu̾sione & penitentia pec¬
catorum: Quis enim ualeat estimare: q̃ntis
in scłari habitu & conu̾satione manentib qͣn¬
tis etiam ad alias uiroꝵ seu feminarũ congre
li ministi̾um. dedit dñs penitentiã ad salutẽ.
Aut qͥs numeret eos: qui sub eius cura in cen¬
tum seraginta monastiis. ꝑ di benignitatẽ
ad penitentiã sunt ad duct: Nam ex his solie
qui speciales eiꝰ filii uidebant᷑. p̃ter eos qͥ iam
cursum uitȩ felicit̾ consummauerant: pret̾ eõ
qui ꝑ alia loca fuerant ꝓpagati: ea die quafe¬
licissimus pat̾ ex claraualle montẽ ascendere me¬
ruit clariorẽ. reliquit habitantes in ea septin¬
gentas ferme animas. dño seruientes. Quid̃ gͥ
mirũ. si gratus curie. si acceptus regi. si exceptuᷤ
cum leticia & exultatione credat᷑ in quo grã
d̾̃i usq adeo uacua ñ fuit: qui tam felicit̾ tam
efficacit̾ plus om̃ib fui temporis. a& multarũ

Expanded text:
de tam multorum conversione et poenitentia pecde tam multorum conversione et poenitentia peccatorum? Quis enim valeat aestimare, quantis in saeculari habitu et conversatione manentibus, quantis etiam ad alias virorum seu feminarum congregli ministerium dedit Dominus poenitentiam ad salutem? Aut quis numeret eos qui sub ejus cura in centum sexaginta monasteriis per Dei benignitatem ad poenitentiam sunt adducti? Nam ex his solis, qui speciales ejus filii videbantur, praeter eos qui jam cursum vitae feliciter consummaverant, praeter eos qui per alia loca fuerant propagati, ea die qua felicissimus Pater ex Clara-Valle montem ascendere meruit Clariorem, reliquit habitantes in ea septingentas ferme animas, Domino Servientes. Quid igitur mirum si gratus curiae, si acceptus Regi, si exceptus cum laetitia et exsultatione credatur: in quo gratia Dei usque adeo vacua non fuit, qui tam feliciter, tam efficaciter, plus omnibus sui temporis, et multarum
Abbreviated transcription (Latin):
rantem iam egredi. & paulopꝰt secuturũ patiẽ
scm̃. felici functus legatione p̾iret. Sed et
abbas qͥdam satis ei habitatione uicinus. nec
minus affectione deuotus. paucis dieb ante
felicissimũ patris huius excessum. uidebat
eum p̾ciosissimis ornatũ sacerdotalib indu¬
mentis: & excellenti ꝑfusum gła. cũ ingenti
sollempnitate ad altare deduci. Ad euiꝰ intrõ¬
itum. eccłia magna magnis resultans uocibꝰ
exclamabat: puer natus ẽ nob̾. Uere etenim
puer ipse erat mitis &e humił corde: & sicut
paruulus accipiens regnũ di: in cuiꝰ merito
gratulabunda natali anglica multitudo.
mori. sibi illum nasci. dum hic consummaret᷑.
ibi mcipere. ñ tam sonoris uocib. quã uotis pa¬
rib concinens. exultabat. Si enim ad uniꝰ pe¬
nitentiã peccatoris. tota illa cȩlestis regio in
leticiam suscitat᷑: que nam illi gaudia exhibu¬
isse credenda ẽ. ꝑ quẽ tanta gaudia receꝑat.

Expanded text:
rantem jam egredi, et paulo post secuturum Patrem rantem jam egredi, et paulo post secuturum Patrem sanctum, felici functus legatione praeiret. 20. Sed et abbas quidam, satis ei habitatione vicinus, nec minus affectione devotus, paucis diebus ante felicissimum Patris hujus excessum, videbat eum pretiosissimis ornatum sacerdotalibus indumentis, et excellenti perfusum gloria, cum ingenti solemnitate ad altare deduci. Ad cujus introitum ecclesia magna magnis resultans vocibus conclamabat: Puer natus est nobis . Vere etenim puer ipse erat mitis et humilis corde; et, sicut parvulus, accipiens regnum Dei: in cujus merito gratulabunda natali angelica multitudo, mori, sibi illum nasci; dum hic consummaretur, ibi incipere, non tam sonoris vocibus quam votis paribus concinens exsultabat. Si enim ad unius poenitentiam peccatoris tota illa coelestis regio in laetitiam suscitatur; quaenam illi gaudia exhibuisse credendus est, per quem gaudia tanta receperat
Abbreviated transcription (Latin):
nouoꝵ. quo fruges nouȩ colligerent᷑. sicut
euident pꝰtmodũ ꝓbauit euentus: dum in
augusto mense decessit. Mane gͦ frat̾ ille cui
hoc ostensum fuerat. consolatus ẽ cet̾os. uelut
iam imminentẽ patris obitum formidantes:
& quod uiderat & audierat indicauit. Adhuc
autẽ hyems erat. Eodem tp̃r: altera quoq
uisio. pͥoris confirmatio fuit. Nisi qͦd euidentiꝰ
iam utriusq completa ueritas ꝓbat: quam
euident̾ in utraq qͦd futurũ erat. dñs reuela¬
uit. Uidebat enim frat̾ qͥdam: & ecce parabat
uir beatissimus ascendere iherosolimã: iamq
ipso in ꝓcinctu itineris erat. Ad quẽ uenera¬
bilis odo. qui a pͥmis fere annis strenue satis
&e laudabilit̾ conu̾satus in monastĩo. absen¬
tiũ consueuerat p̾positoꝵ supplere uices. re¬
uerent̾ accedens: dicebat se p̾cessurũ. C uius
uisionis sic ostensa ẽ ueritas: ut p̾dictꝰ uir dõ
dignus. ad cȩlestẽ iherłm uͥ uere uisio pacis. pa¬

Expanded text:
novorum, quo fruges novae colligerentur, sicut novorum, quo fruges novae colligerentur, sicut evidenter postmodum probavit eventus, dum in Augusto mense decessit. Mane ergo frater ille, cui hoc ostensum fuerat, consolatus est caeteros, velut jam imminentem Patris obitum formidantes, et quod viderat et audierat indicavit. Adhuc autem hiems erat. 19. Eodem tempore altera quoque visio prioris confirmatio fuit: nisi quod evidentius jam utriusque completa veritas probat, quam evidenter in utraque quod futurum erat, Dominus revelavit. Videbat enim frater quidam, et ecce parabat Vir beatissimus ascendere Jerosolymam, jamque ipso in procinctu itineris erat. Ad quem venerabilis Odo, qui a primis fere annis strenue satis et laudabiliter conversatus in monasterio, absentium consueverat praepositorum supplere vices, reverenter accedens, dicebat se praecessurum. Cujus visionis sic ostensa est veritas, ut praedictus vir Deo dignus ad coelestem Jerusalem, ubi vere visio pacis, pa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ multa exultatione uiro di extra monastii
claustra:. mnnum crabił multitudo. In qua
tam̃ ꝑcessione. solos quatuor p̾euntes idem
frat qui uidebat agnouit. magnũ illũ dile¬
ctorem eius atq dilectum. cuiꝰ & ipse in libro
quarto de consideratione cũ laude meminit.
gaufridu ep̃m carnotensem. himb̾tum qͦq qͥ
igniacensis cenobii fuerat pͥmus abbas: et
duos ens germanos guidonẽ scilicet & ge¬
rardii. Exceptꝰ itaq reuerent᷑ &e p̾t oscłm pacis
amica diu colloquia miscens pater scs ac
beatus his quatuor stabat: expectante seor¬
sum multitudine cęt̾oꝵ. Nouissime salutan¬
tes eũ p̾dicti uiri. ex hoc sibi iam redeundu eẽ
dicebãt. Tum uͦ expalluit ille: & cucũfusa ͥ
mesticia int̾num declarans animi dolorem:
qͥd gͦ ait. sine me uultis abire: Et illi. Non po¬
test adhuc tuo & nr̃o satisfieri desidio: doneo
ueniat tempꝰ nouoꝵ. Dicebant autẽ tempus

Expanded text:
cum multa exsultatione Viro Dei extra monasterii cum multa exsultatione Viro Dei extra monasterii claustra innumerabilis multitudo. In qua tamen processione, solos quatuor praeeuntes idem frater qui videbat agnovit: magnum illum dilectorem ejus atque dilectum, cujus et ipse in libro quarto de Consideratione cum laude meminit. Gaufridum episcopum Carnotensem; Humbertum quoque, qui Igniacensis coenobii fuerat primus abbas; et duos ejus fratres germanos, Guidonem scilicet et Gerardum. Exceptus itaque reverenter, et post osculum pacis amica diu colloquia miscens Pater sanctus ac beatus, cum his quatuor stabat, exspectante seorsum multitudine caeterorum. Novissime salutantes eum praedicti viri, ex hoc sibi jam redeundum esse dicebant. Tum vero expalluit ille, et circumfusa sibi moestitia internum declarans animi dolorem: « Quid ergo, ait, sine me vultis abire? » Et illi: « Non potest adhuc tuo, et nostro satisfieri desiderio, donec veniat tempus novorum. » Dicebant autem tempus
Abbreviated transcription (Latin):
abbas futurus ẽ clareuallis. Nam qͦd dis¬
iunctiue sex uł septẽ annos uicturum dice¬
bat. ad hoc ꝑtinuisse uidet᷑: qͦd inuentus sit
t̾minus idem ultra sextũ annũ: infra septi¬
mum tam̃. P rope erat iam tempꝰ. & festi¬
nabat pat̾ sc̃s ad metã. Infirmabat᷑ enĩ sicut
in huiꝰ libelli pͥncipio memorauimꝰ: adeo
ut in illa iam infirmitate. ipsius pfici untꝰ:
iam imminere exitus uideret᷑. Interra fr̃s
instare supplicationib & obsecrationib qͥb
poterant apud d̾m. Unde etiã sc̃s̃ ipse cognoᷤᷤ¬
cens corũ p̾cib desid̾ium suũ differri: cum
aliquanto melius scdm corpꝰ habere cepisset:
congregatis fr̃ib hec eade uͥba locutꝰ ẽ. Quid
tenetis miserũ hominẽ: fortiores estis: & in¬
ualiustis. P arcite queso parcite. sinite me ab¬
ur. Prius tam̃ cum in summo ꝑicło & timore.
fi̾s om̃s in orationib humiliarent animas
suas: uni eoꝵ. uisio tał apparuit. Occurrebat

Expanded text:
abbas futurus est Clarae-Vallis. » Nam quod disabbas futurus est Clarae-Vallis. » Nam quod disjunctive sex vel septem annos victurum dicebat, ad 1158 hoc pertinuisse videtur, quod inventus sit terminus idem ultra sextum annum, intra septimum tamen. 18. Prope erat jam tempus, et festinabat Pater sanctus ad metam. Infirmabatur enim, sicut in hujus libelli principio memoravimus, adeo ut illa jam infirmitate ipsius perfici virtus, jam imminere exitus videretur. Interea fratres instare supplicationibus et obsecrationibus, quibus poterant, apud Deum. Unde etiam Sanctus ipse cognoscens eorum precibus desiderium suum differri, cum aliquanto melius secundum corpus habere coepisset, congregatis fratribus haec eadem verba locutus est: « Quid tenetis miserum hominem? Fortiores estis, et invaluistis. Parcite, quaeso, parcite, sinite me abire. » Prius tamen cum in summo periculo et timore fratres omnes in orationibus humiliarent animas suas, uni eorum visio talis apparuit. Occurrebat
Abbreviated transcription (Latin):
ab ineunte a dolescentia educatus ibide ad
alterũ ait. Nosti qͦt annos sit uicturus hic
beatissimus pat̾ nr̃: Cui ille. Nescio inquit.
Et alter. Ego ait noui eum sex aut septem
annos adhue in carne uicturũ. Hoc autẽ
unde sciret minime iam scie possumus:
quia nec tunc indicauit: & ante patrẽ sc̃m
ipse decessit. Porro alt̾ius hodieq suꝑstitis
relatione. hoc u̾bum nob̾ innotuit: qui tẽ
magis miratꝰ ẽ se audisse: qͣndo ut aboli
audierat. ita uidit. Talis uͦ ille ẽ de cuiꝰ testi¬
monio nec nos ambigimꝰ: nec cuilibet alti
qui eum nouerit credimus dubitandum
Neq id solum. s qͦd ñ minori dignũ ammi¬
ratione uidet᷑: nom̃ quoq & ꝑsonã successo¬
ris ipsius indicante sibi eodem fr̾e ex tc̃ in¬
notuisse testatur. Manifeste enim ead̃e ho¬
ra frat̾ ille p̾dixit: quia domnꝰ rob̃tus qui ho¬
die abbas ẽ de dunis. pꝰt hunc beatũ patrẽ

Expanded text:
ab ineunte adolescentia educatus ibidem, ad ab ineunte adolescentia educatus ibidem, ad alterum ait: « Nosti quot annos sit victurus hic beatissimus Pater noster? » Cui ille: « Nescio, » inquit. Et alter: « Ego, ait, novi eum sex aut septem annos adhuc in carne victurum. » Hoc autem unde sciret, minime jam scire possumus, quia nec tum indicavit, et ante Patrem sanctum ipse decessit. Porro alterius hodieque superstitis relatione hoc verbum nobis innotuit, qui tunc magis miratus est se audisse, quando ut ab olim audierat, ita vidit. Talis vero ille est, de cujus testimonio nec nos ambigimus, nec cuilibet alteri qui eum noverit, credimus dubitandum. Neque id solum, sed quod non minori dignum admiratione videtur, nomen quoque et personam successoris ipsius, indicante sibi eodem fratre, extunc innotuisse testatur. Manifeste enim eadem hora frater ille praedixit, « quia dominus Robertus, qui hodie abbas est de Dunis, post hunc beatum Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
papa nr̃ t̾enis eugeniꝰ. eiusde pat̾s scĩ in sc̃a
conu̾satione filius. ab hac luce uł ab hac
magis caligine migrauit ad lucẽ. cuiꝰ me¬
rita in ipsa cui insignit̾ p̾fuit urbe. mira¬
culis plurib illustrata choruscant: successo¬
re eius anastasio romane ȩccłie p̾sidente:
regnantib autẽ in romanoꝵ imꝑio frederi¬
co illustri. in francoꝵ regno piissimo rege
ludonico filio ludouici: pͥncipatũ eccl̃iȩ uni¬
use ac tocius creature insibilis & inuisibił
monarchiam. tenente di filio iħu xp̃o. anno
ab incarnatione sua millesimo.centesimo.
quinquagesimo t̾cio: Qui cum patre & sp̃u
scõ uiuit & regnat ds. in scła scłorũ. amen:¬
aoo de supramemoratis reuelationibi.
pauca dicturi: ab eo sumamꝰ initiũ. qͦd p̾di¬
ctum ẽ anno septimo ante. quã fieret. Erant
duo fis in monastio. de sacra beati patͥs uita
& felicib eius actib colloquentes. Quoꝵ alt̾

Expanded text:
papa tertius Eugenius, ejusdem Patris in sancta papa tertius Eugenius, ejusdem Patris in sancta conversatione filius, ab hac luce magis caligine migravit ad lucem, cujus merita in ipsa cui insigniter praefuit urbe miraculis pluribus illustrata coruscant: successore ejus Anastasio Romanae Ecclesiae praesidente, regnantibus autem in Romanorum imperio Friderico illustri; in Francorum regno piissimo rege Ludovico, filio Ludovici; principatum Ecclesiae universae ac totius creaturae visibilis et invisibilis monarchiam tenente Dei Filio Jesu Christo, anno ab Incarnatione sua millesimo centesimo quinquagesimo tertio, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus in saecula saeculorum. Amenam de supra memoratis revelationibus pauca dicturi, ab eo sumamus initium quod praedictum est anno septimo ante quam fieret. Erant duo fratres in monasterio, de sacra beati Patris vita et felicibus ejus actibus colloquentes: quorum alter
Abbreviated transcription (Latin):
uina ex more sacrificia consummantes. sicut &e
biduũ iã in celebratione missaꝵ & iugi fece¬
rant psalmodia: purissimũ illud balsamũ
suo uasculo cõmisere: in lapide reponentes la¬
pidẽ p̾̃tiosũ: optimã margaritã.
onsuminatis gͦ felicit᷑ uite sue diebus &e
annis circit̾ sexaginta trib expletis. dilectꝰ
dñi bernardũ claieuallensis cenobii pͥmus
abbas. alioꝵ quoq amplius quã centũ sera¬
septembris inter filioꝵ manꝰ. obdormiuit in
xp̃o. Sepultus ẽ autẽ undecimo kalendas
en isde mensis. ante scm̃ altare beate uirgi¬
ins matris: cuiꝰ fuerat deuotissimꝰ ipse sacer¬
dos. S & pectori eius ipso in tumulo capsula
supposita ẽ: in qua beati taddei apłi reliqͥe
continent᷑. Quas eodem anno ab iherosolima
sibi missas. suo iusserat corpori suꝑponi: eo
utiq fidei & deuotionis intuitu: ut eidem
apło in die communis resurrectionis adhe

Expanded text:
vina ex more Sacrificia consummantes, sicut et vina ex more Sacrificia consummantes, sicut et biduum jam in celebratione Missarum et jugi fecerant psalmodia, purissimum illud balsamum suo vasculo commisere, in lapide reponentes lapidem pretiosum, optimam margaritam. 15. 88. Consummatis ergo feliciter vitae suae diebus, annis circiter sexaginta tribus expletis, dilectus Domini Bernardus, Clarae-Vallensis coenobii primus abbas, aliorum quoque amplius quam centum sexaseptembris inter filiorum manus obdormivit in Domino. Sepultus est autem undecimo kalendas ejusdem mensis ante sanctum altare beatae Virginis matris, cujus fuerat devotissimus ipse minister. Sed et pectori ejus ipso in tumulo capsula superposita est, in qua beati Thaddaei apostoli reliquiae continebantur: quas eodem anno ab Jerosolymis sibi missas suo jusserat corpori superponi, eo utique fidei et devotionis intuitu, ut eidem apostolo in die communis resurrectionis adhae
Abbreviated transcription (Latin):
gis pastor extinctꝰ. dum pͥstina illa dulcissi¬
mi grã uultus. nil minorata s aucta magis
omniũ in se fig̾e̾t ocłos: animos traheret. sepeli¬
ret affectus. E rescebat autẽ supͣ modu ruens
undiq ppłi multitudo. & intolerabił iam fie¬
bat impetus concurrentiũ. ac desiderabiles te¬
nentium pedes: osculantiũ manus. applican¬
tium panes. balteos. nummos: & alia queꝙ
seruanda sibi ꝓ bñdictione. & uariis necessitati¬
b ꝑfutura. Maxime tam̃ parati in diem t̾ciũ
sollemnẽ. ꝑ loca ꝓxima p̾stolabant᷑ reponen¬
di saeri corporis eius horam: copiosius undiq
conuenturi. Nam & scda die tantus cura me¬
ridiem ppłs fuerat congregatꝰ &e tanto pietanᷤ
relo stipati undiq sacrũ corpus obsederant:
ut nulla pene ep̃is reuerentia. nulla frĩb hab̾et᷑.
Unde uerti. nequid simile aut forte grauiuis ac¬
ciderit. die t̾cia p̾occupantes horam. &e mane di¬

Expanded text:
gis pastor exstinctus, dum pristina illa dulcissigis pastor exstinctus, dum pristina illa dulcissimi gratia vultus nil minorata, sed aucta, magis omnium in se figeret oculos, animos traheret, sepeliret affectus. Crescebat autem supra modum ruens undique populi multitudo, et intolerabilis jam fiebat impetus concurrentium, ac desiderabiles tenentium pedes, osculantium manus, applicantium panes, baltheos, 1157 nummos, et alia quaeque servanda sibi pro benedictione, et variis necessitatibus profutura. Maxime tamen parati in diem tertium solemnem per loca proxima praestolabantur reponendi sacri corporis ejus horam, copiosius undique conventuri. Nam et secunda die tantus circa meridiem populus fuerat congregatus, et tanto pietatis zelo stipati undique sacrum corpus obsederant, ut nulla pene episcopis reverentia, nulla fratribus haberetur. Unde veriti ne quid simile aut forte gravius accideret die tertia, praeoccupantes horam, et mane di
Abbreviated transcription (Latin):
gamus ocłos: palpebras complodamus adu̾sus
lacrimas quib in illo suȩ sue claritatis abscesu
ualł nr̃a fluebat: ecclie ꝓtinus uniu̾sȩ calicem
sui ꝓpinatura meroris. cui hactenꝰ consueue¬
rat stillare dulcedinẽ: gaudia fundere. flue¬
re consolationes. Qym fidelis minister &
sacerdos altissimi. feliciter ingredit᷑ in locum
tab̾naculi ammirabił ad altare di. sacram e
& acceptabilẽ hostiam sui sp̃c oblaturꝰ. & corpꝰ
etiam rite paratũ & cenatũ sac̾dotalib instru¬
mentis. oratoeio beate di genitͥcis infert᷑. Plu¬
rima quoq nobiliũ &e ignobiliũ de uicinis qͥ¬
bq locis. gemebunda ꝓtinus turba conuenit.
& uallem totam ploratus ae ululatus multus
implebat. Amarius tam̃ ꝓforib monastii lam̃¬
tabatur sexus miserabilior mulierũ: qͦd acce¬
dentib ad beata uestigia uiris: monastici
ordinis disciplina. inerorabilit̾ eis etiam tunc
negaret ingressũ. Biduo mansit in medio gre¬

Expanded text:
gamus oculos, palpebras complodamus adversus gamus oculos, palpebras complodamus adversus lacrymas, quibus in illo suae claritatis abscessu vallis nostra fluebat, Ecclesiae protinus universae calicem sui propinatura moeroris, cui hactenus consueverat stillare dulcedinem, gaudia fundere, fluere consolationes. Dum fidelis minister et sacerdos Altissimi feliciter ingreditur in locum tabernaculi admirabilis, ad altare Dei, sacram ei et acceptabilem hostiam sui spiritus oblaturus; corpus etiam rite paratum et ornatum sacerdotalibus indumentis, oratorio beatae Dei Genitricis infertur. Plurima quoque nobilium et ignobilium de vicinis quibusque locis gemebunda protinus turba convenit, et vallem totam ploratus et ululatus multus implebat. Amarius tamen pro foribus monasterii lamentabatur sexus miserabilior mulierum, quod accedentibus ad beata vestigia viris, monastici Ordinis disciplina inexorabiliter eis etiam tunc negaret ingressum. Biduo mansit in medio gre
Abbreviated transcription (Latin):
situs de labore ad refrigeriũ. de expectatione
ad p̾miũ: de agone ad brauiũ : de morte ad ui¬
tam: de fide ad noticiã: de peregrinatione ad
patͥam: de mundo ad patrem. De quo transi¬
tu eius multa nouimꝰ apparuisse quã multis:
&e qͥdem ñ indigna relatu. s difficile niis singu¬
la uestigare: &e scribere omĩa nimis longum. Nam
& usq mͦ multifarie. multisq modis. pat̾nus er¬
ga filios amor. uere etiam nc̃. immo n̾e uerius
uiuens &e uigens. crebris reuelationib eoꝵ digna¬
t᷑ solari lacͥmas: releuari mesticiã: ut q̃ dulciuꝰ ei
gaudent᷑ minus anxie doleant sibi. Siqua tam̃
ex his minus ꝓliram desid̾antia narrationem
lector scire desiderat: ꝓprio magis & nouissimo
tes quanta possumus uiolentia. animos auerta¬
mus ab illo tam graui gemitu & rugitu: qͣ
nimirũ grex miserabił pastore migrante ꝑsonłi¬
it. Parcamus paginȩ: & qnͣtum possumus strin¬

Expanded text:
situs de labore ad refrigerium, de exspectatione situs de labore ad refrigerium, de exspectatione ad praemium, de agone ad bravium, de morte ad vitam, de fide ad notitiam, de peregrinatione ad patriam, de mundo ad Patrem! De quo etiam transitu ejus multa novimus apparuisse quam multis, et quidem non indigna relatu, sed difficile nimis singula vestigare, et scribere omnia nimis longum. Nam et usque modo multifarie multisque modis paternus erga filios amor, vere etiam nunc, imo nunc verius vivens et vigens, crebris revelationibus eorum dignatur solari lacrymas, relevare moestitiam, ut quo dulcius ei congaudent, minus anxie doleant sibi. Si qua tamen ex his, minus prolixam desiderantia narrationem, lector scire desiderat, proprio magis et novissimo prosequentes, quanta possumus violentia animos avertamus ab illo tam gravi gemitu et rugitu, quo nimirum grex miserabilis, pastore migrante, personuit. Parcamus paginae, et quantum possumus, strin
Abbreviated transcription (Latin):
illi ortus ẽ dies. Ad cuiꝰ exitũ uicini ep̃i: cum
abbatũ & fr̃m copiosa multitudine fuerant
congregati. Hora autẽ diei pene tercia. singła¬
tis lucerna suȩ generationis. sc̃s ac uere beatꝰ
abbas bernardus a corpore mortis in t̾ram ui¬
uentium. felicit᷑ xp̃o duce migrauit: ex filioꝵ
cutumstantiũ & int̾ graues singultus ac la¬
crimas ub̾es. utcunq psallentiũ choro. ad mł¬
toꝵ qͦs ipse p̾misat cetꝰ tñsienᷤ letabundos. ad scõꝵ
cuneoᷤᷤ gͣtulantes. ad obura agmina angłoꝵ. felix
aĩa ꝗͣsic leuabant excelsa suoꝵ pͥuilegia meritoꝵ:
ꝗͣ sicpia filioꝵ ꝓseq̃bant᷑ infi̾oꝵ uota: sic quoq su¬
ꝑioꝵ desidia sacͣ trahebant. felix illi & uere sere¬
nus dies: quo plenus ei meridies xp̃c illurit.
Dies cunctis uite suȩ dieb tantis ab eo expecta¬
tus desidiis: expetitus suspiriis: frequentatus
meditationib orationib p̾munitꝰ. felix tran¬

Expanded text:
illi ortus est dies, ad cujus exitum vicini episcopi cum illi ortus est dies, ad cujus exitum vicini episcopi cum abbatum et fratrum copiosa multitudine fuerant congregati. Hora autem diei pene tertia singularis lucerna suae generationis, sanctus ac vere beatus abbas Bernardus, a corpore mortis in terram viventium feliciter Christo duce migravit, ex filiorum circumstantium et inter graves singultus ac lacrymas uberes utcunque psallentium choro ad multorum, quos ipse praemiserat, coetus transiens laetabundos, ad sanctorum cuneos gratulantes, ad obvia agmina angelorum. Felix anima, quam sic levabant excelsa suorum privilegia meritorum, quam sic pia filiorum prosequebantur inferiorum vota; sic quoque superiorum desideria sacra trahebant! Felix illi et vere serenus dies, quo plenus ei meridies Christus illuxit: dies cunctis vitae suae diebus tantis ab eo exspectatus desideriis, expetitus suspiriis, frequentatus meditationibus, orationibus praemunitus! Felix tran
Abbreviated transcription (Latin):
ctu seruum inutiłe eẽ se diceret. & arborẽ ste¬
rilem reputaret: ex cuiꝰ uita nullus sibi frutꝰ.
nullus alt̾i ciiquã ꝓueniret. Nam & solitus
erat in familiari collocutione fati. uix credere
se hominib qͦd sic eum sibi utilem crederent
ut dicebant. S nec paruũ sese in suis suꝑ hoc
cogitationib ꝑhibebat aliqñ sustinusse con¬
flictum: qͦd nec tam ueraces homines fallere
uelle: nec tam prudentes falli posse uerisimile
uideret᷑: cũ alterutrũ excusare ñ posset. Quẽ enĩ
totus mirabat᷑ orb: solus ipse qͦd erat mirabiliꝰ
ñ uidebat. sue udelicet oꝑationis opinioniꝰ¬
ue splendorẽ: sicut ille qͦndam uir simplex
& rectus. nec solem cũ fulgeret: nec lunã in ce¬
dentem clare uidisse se memorabat. Nouis¬
sime cum ext̾ioris habitacłi undiq iam soluta
compago. desid̾anti animȩ liberum p̾staret gͦs¬
sum: magnus ille dies illuxit: quo ꝓpetuus

Expanded text:
ctu servum inutilem se esse diceret, et arborem stectu servum inutilem se esse diceret, et arborem sterilem reputaret, ex cujus vita nullus sibi 1156 fructus, nullus alteri cuiquam proveniret. Nam et solitus erat in familiari collocutione fateri, vix credere se hominibus, quod sic eum sibi utilem crederent ut dicebant. Sed nec parvum sese in suis super hoc cogitationibus perhibebat aliquando sustinuisse conflictum, quod nec tam veraces homines fallere velle, nec tam prudentes falli posse verisimile videretur cum alterutrum excusare non posset. Quem enim totus mirabatur Orbis, solus ipse quod erat mirabilius non videbat suae videlicet operationis opinionisve splendorem, sicut ille quondam vir simplex et rectus, nec solem cum fulgeret, nec lunam incedentem clare vidisse se memorabat . 13sime cum exterioris habitaculi undique jam soluta compago, desideranti animae liberum praestaret egressum, magnus ille dies illuxit, quo perpetuus