comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tocum enim: totꝰ assinupsit me. ut totꝰ mͥ: saluteni gͣtificet. Quod enim ĩ assumptibi¬
le. est: incurabile es ⁊
Deumone ũbi et carnis medinte au

Expanded text:
» Totum enim totus assumpsit, ut toti mihi salutem gratificet. Quod enim ile est, incurabile est. De unione Verbi et carnis mediante a
Abbreviated transcription (Latin):
.g. cm̃ memorauit. c̃ inqͣlibꝙ gn̾aciõe rei teneant̃ qͥ peceata
patrũ imitant᷑: & qͣre patres cõmemorauit ⁊ c̾&e illi om̃s mali sint
qui quoꝵ lib& maloꝵ pecc̾a imitant᷑.¬
ed ideo patres sp̃alit nominauit: q maxime patres filii imi

Expanded text:
 commemoravit, cum in qualibet generatione rei teneantur qui peccata patrum imitantur? Et quare patres commemoravit, cum et illi omnes mali sint, qui quorumlibet malorum peccata imitanted ideo patres specialiter nominavit, quia maxime patres filii imi
Abbreviated transcription (Latin):
dampnet᷑: uerũ aicis. quia conuinctim intelligis. F alsum autẽ si diume¬
tum. ut si intelligas istũ non posse tampnari: quem dico p̃desturatũ. po¬
cuit eñi non esse predestinatꝰ: et ita cdampnaretur:
Quomͦ adhuc ĩstẽt

Expanded text:
damnetur, verum dicis, quia conjunctim intelligis; falsum autem, si disjuncdamnetur, verum dicis, quia conjunctim intelligis; falsum autem, si disjunctim, ut si intelligas istum non posse damnari quem dico praedestinatum; potuit enim non esse praedestinatus, et ita damnaretur. 3. Quomodo adhuc instant
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sine ea dampnabunt᷑. Posset itaq augeri: numierus electorum N¬
uib respondemus ex ea ratione dictum esse et uerũ esse numerum e¬
lectorum non posse augeri uel minui: quia non potest utrũq sunt
esse. scł ut aliquis faluet᷑. et non sit p̃destinatus. uel ut aliquis p̾destiratꝰ
sit: et dampnet᷑. Intelligentra enim conditionis implicite ueritatem facit in
dicto: et in possibilitatem in uero. si uͦ simpliciter intelligatur: impossibilitaᷤ
non ad mittit᷑. ut cum dicit᷑. p̃destinatus potest uel non potest dampitari.
et reꝓbus potest saluari. In his enim et huiusmodi locutionibꝰ ex ratione
aicti: diudicanta est sententra dictionis. Alta namq fit incelligentra.
a ꝑ coniunctioñ hec accipiunt᷑ dicta: atq alia si ꝑ disiuinctionẽ. ut iu¬
pra cum dep̃scientta agebatur: p̃taxatum est. Si enim cũ dicis. p̃destinat᷑
non potest dampnari intelligas ita ioest non potest esse ut p̾desturatꝰ ut et

Expanded text:
tamen sine ea damnabuntur; posset itaque augeri numerus electorum. Quibus respondemus ex ea ratione dictum esse et verum esse numerum electorum non posse augeri vel minui, quia non potest utrumque simul esse: scilicet ut aliquis salvetur et non sit praedestinatus, vel ut aliquis praedestinatus sit et damnetur. Intelligentia enim conjunctionis implicitae veritatem facit in dicto, et impossibilitatem in vero. Si vero simpliciter intelligatur, impossibilitas non admittitur; ut cum dicitur: Praedestinatus potest vel non potest damnari, et reprobus potest salvari. In his enim et hujusmodi locutionibus, ex ratione dicti dijudicanda est sententia dictionis. Alia namque fit intelligentia, si per conjunctionem haec accipiantur dicta, atque si per disjunctionem, ut supra, cum de praescientia agebatur, praetaxatum est. Si enim cum dicis: Praedestinatus non potest damnari, intelligas ita, id est, non potest esse ut praedestinatus sit et
Abbreviated transcription (Latin):
est. s creator qui docende creature discipłis mandat officium: de ꝑfi
fateret᷑. Ideo effusa sunt arrii uiscera. atq c̃puit medius ꝓstratꝰ
in fatiẽ. ea quibus xp̃m negauerat feda ora pollutus. his aliis q płibus
testimoniis. instrumur nõ deb̾e fateri simplr̃ xp̃m eẽ factũ. uł creaturã¬
s addita det̃minatõne recte dici pͭ. ut si dicat᷑ factus scđdm carnẽ. uel
scd̾m hominẽ ut factura humanitati nõ deo tribuatur. Ut enĩ ait ambr̾.
in pͥmo libro de trinitate. Non deus factus ÷. s deus dei filus. natus ÷.
mltis. Cum dic̃ suũ generationis et̾ne ꝓͥetatẽ signauit. Postea factum
ex muliere asseruit. ut factura nõ diuinitati s assumptioni corporis
ascrib̾etur. Factum gͥ ex muliere dic̃ ꝑꝑ carnis susceptionẽ sub lege. pꝑ
obseruantiã legis. generatio generationi nõ p̃uidicat. nec caro duunitati.
deus eñ ecernus incarnationis sacͣmentũ suscep̃. nõ diuidus s unus et

Expanded text:
reator; qui docendae creaturae discipulis mandat officium. 2. De p creaturam faceret. Ideo effusa sunt Arii viscera, atque crepuit medius, prostratus in faciem ea quibus Christum negaverat foeda ora pollutus. His aliisque pluribus testimoniis instruimur non debere fateri simpliciter Christum esse fased addita determinatione recte dici potest, ut sic dicatur factus secundum carnem vel secundum hominem, ut factura humanitati, non Deo, attribuatur. Ut enim ait Ambr., in libro 1 de Fide, c. 9, non Deus factus est, sed Deus Dei Filius natus est; multis. Cum dicit suum, generationis aeternae proprietatem signavit. Postea factum ex muliere asseruit, ut factura non divinitati, sed assumptioni corporis ascriberetur. Factum ergo ex muliere dicit, propter carnis susceptionem; sub lege, propter observantiam legis. Generatio generationi non praejudicat, nec caro divinitati. Deus enim aeternus incarnationis sacramentum suscepit, non dividuus, sed unus, et
Abbreviated transcription (Latin):
assignatam tionem in his tantum uidet᷑ eẽ lib̃um arbit̾um: qͥ
uoluntatem mutare ꝙ in contraria possunt deflectere. In quior
indelicet potestate : eligere bonum uel malum: et utrum libet se-¬
cundum electionem facere uel ditinittere. Scd̾mꝰ nec indeo nec i
his omnibꝰ qui tanta beatitudinis grã sunt roborati ut iam pec¬
care neqqueant: lib̃um arbit̾um eẽ nequit
pocest io̾ lib̃um arbit̾um. habere negandꝰ ẽ : Ambrosiꝰ quoq in

Expanded text:
assignationem, in his tantum videtur esse liberum arbitrium, qui voluntatem mutare et in contraria possunt deflectere; in quorum videlicet potestate est eligere bonum vel malum, et utrumlibet secundum electionem facere vel dimittere. Secundum quod nec in Deo, nec in his omnibus qui tanta beatitudinis gratia sunt roborati ut jam peccare nequeant, liberum arbitrium esse nequit. potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est? Amb. quoque, in
Abbreviated transcription (Latin):
ri fecit: ait cõmunia et uniusalia. p̃dicant᷑ desubiectis: sibi ipsi particutaribꝰ. Com¬
c̃e irat᷑e ħet: s. particutare num̾o ut athomũ .i in dunduũ. Numero eñi et ño nata.
aifferre dicunt᷑ y postases. Item in eod̾. Substantia significat cõmunẽ: et cͥcũ plectiuam
speciẽ. homo: ideon .i. similiũ sp̃e ypostaseon. i ꝑsonarũ. Ut puta ds̃ hõ. ypostasis au̾.
in diuidim̃ de m̃ostrat. scilic: patr̃e filiũ sp̃m.s. petr̃ũ. pausũ. ⁊ hꝰ modi. Ecce aꝑte dic̃¬

Expanded text:
erri fecit, ait: Communia et universalia praedicantur de subjectis sibi ipsis particularibus. Comet, sed particulare numero, ut atomus, id est, individuum; numero enim non natura differre videntur hypostases. Item lib. 3, c. 4: Substantia significat communem et circumplectivam speciem homoideon, id est, similium specie; hypostaseon, id est, personarum, ut puta Deus, homo; hypostasis autem individuum demonstrat
Abbreviated transcription (Latin):
ec autem in hinne moctum detm̃mant. ꝙ cum edicit᷑ aluid uͥbum dei aliud ho¬
in non ernstentiam diusa. neq ex duab una facta composita nata. Composita
enim natã neutꝰ eoꝵ exquibꝰ. componit᷑ nat̾is homo usia .i. ꝯsubstantiał eẽ pꝰ¬
ex astis ꝑfitiens alt̾um ut corpꝰ. ex.iͦiͦi. elementis compositum nec igiis nominat᷑.
nec aerꝰ. nec tra: nec aqua. noc hoꝵ alicm: homo ufyon dr. Si gͥ scãm hereticos¬

Expanded text:
ec autem in hunc modum determinant, quia cum dicitur: aliud Verbum Dei, aliud hoin non existentiam divisa, neque ex duabus una facta composita natura. Composita enim natura neutri earum ex quibus componitur naturis, homousia, id est, consubstantialis ex alteris perficiens alteram; ut corpus ex quatuor elementis compositum, nec ignis nominatur, nec aer, nec terra, nec aqua, nec horum alicui homousion dicitur. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quis sꝑatus sit ÷ ꝙ fñb mori. S minquid mox ut nascitur: iam ꝓrsus per¬
fecta eꝰ : Inmo ut ꝑfitiatur: nascitur. cum fuerit nata: nutrietur. Cum fuerit
mitrita: roboratur. Cum fuerit roborata ꝑfititur. Cum ad ꝑfec̾ionẽ uetierit:
re anunam pro aliis. Nec te moueat quod ait ꝓ amicis. qui eni ponit
animam pro amicis: ponit pro inimicis ad ħ ut ipsi fiant amici. An¬

Expanded text:
ibus etiam mori. Sed numquid mox ut nascitur, jam prorsus perfecta est? imo ut perficiatur, nascitur, cum fuerit nata nutritur, cum fuerit nutrita roboratur, cum fuerit roborata perficitur, cum ad perfectionem venerit, re animam pro aliis. Nec te moveat quod ait: Pro amicis; qui enim ponit animam pro amicis, ponit et pro inimicis, ad hoc ut ipsi fiant amici.
Abbreviated transcription (Latin):
cum predictum sit ꝑ grãm oꝑantem et p̃uementem uoluntatẽ
hominis liberari ac p̃parari ut bonimi uelit. et ꝑ grãm cooꝑantem et
sub sequentem ad uiuari ne frustra uelit. utrum una et eadem sit gr̾ã
.i. unum munus gratis datum qd̃ oꝑetur et cooperet᷑: an diuersa alcerũ
operans: ⁊ alterum cooꝑans

Expanded text:
cum praedictum sit per gratiam operantem et praevenientem voluntatem hominis liberari ac praeparari ut bonum velit; et per gratiam cooperantem et subsequentem adjuvari, ne frustra velit; utrum una et eadem sit gratia, id est, unum munus gratis datum, quod operetur et cooperetur; an diversa, alterum operans, et alterum cooperans
Abbreviated transcription (Latin):
sub assertione de his nichil tradat non irrationabilit̃ quib¬
dant placuit: p̾morum parentum filios nascit᷑os piruos. ac deiñ
ꝑ interualla tempor eadem lege qua & nunc natiuitatem huma¬
nam ordinatam cermmꝰ: stature in crem̃cum & membroꝵ usum
receptos. ut in illis expectaret᷑ etas ad ambisladum & loquendĩ
seut mͦ in nob. Qd ntiꝙ non eet uitio depucandum: s ꝯditiomi

Expanded text:
sub assertione de his nihil tradat, non irrationabiliter quibusdam placuit primorum parentum filios nascituros parvos, ac deinde per intervalla temporum eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus, staturae incrementum et membrorum usum recepturos, ut in illis expectaretur aetas ad ambulandum et loquendum sicut modo in nobis; quod utique non esset vitio imputandum, sed conditio
Abbreviated transcription (Latin):
ula dimittit. que ratio eceria est: et semꝑ manens. pret᷑ quam non potest aliqͥs
facere: uel dimittere. Illa gͦ manente non potest qd̾ facit: ditimittere. nec quod
dimittit facere. et ita non potest facere: nisi qd̾ facit:

Expanded text:
quae ratio aeterna est et semper manens, praeter quam non potest aliquid facere vel dimittere. Illa ergo manente non potest quod facit dimittere, nec quod dimittit facere; et ita non potest facere nisi quod facit.
Abbreviated transcription (Latin):
fiebat scdm̃ legẽ. occaua die lapideo cultro in carne p̃pittii. qͣn
ceret d̃o. cui ꝑ p̃uaricationẽ adam displicueret. Data aut̃ fuit in signum magne
fidi abraham qui credidit se habitur̃ filiũ in quo fieret bñdictio omniũ. deinde ut ħ
n carne p̃putii uero ideo uissa est fieri: quia in remediũ instituta est originał pecc̃i
quod a parentibus trahimꝰ ꝑ concupiscentiã. que in parte illa mag̃ dñatur. et qr
n parte illa culpam mobedientie pͥus homo sentit: dec̾uit ut ibi signũ obedientie¬

Expanded text:
fiebat secundum legem octava die lapideo cultro in carne praeputii. Datceret Deo, cui per praevaricationem Adam displicuerat: data etiam fuit in signum magnae fidei Abrahae, qui credidit se habiturum filium in quo fieret benedictio omnium. Deinde, ut hoc raeputii ideo jussa est fieri circumcisio, quia in remedium instituta est originalis peccati, quod a parentibus trahimus per concupiscentiam carnis, quae in parte illa magis dominatur, et quia in parte illa culpam inobedientiae primus homo sensit, decuit ut ibi signum obedienti
Abbreviated transcription (Latin):
quidem. s non in utilis: gua querit᷑ cur non dicant᷑ hitres una ꝑsona: sic̃ u¬
na ẽe̾utia. et unꝰ ds̃. ꝗͣ questionẽ aug̃ diligent̾ tractat. atq ꝯgrue explicat. in
cẽtitiam et unũ dm̃ : S dicimꝰ tres ꝑsonas. cum tres deos. aut . uͦs. ẽtutias non
intelligrͣ tͥnitas. ne om̃ino taceremꝰ in t̾rogati quid tres: cũ tres ẽẽ faterem᷑. Cumgͦ¬
Non enim rei in effabił emineutia ħ uocabulo explicari ualet. E cce ostendit qͣ
necessitate dicat᷑ pluralit̾ ꝑsone uidelic: ut ħ uno nõie q̃rentibꝰ aetbꝰ resp̃oderemus.

Expanded text:
quidem, sed non inutilis, qua quaeritur, cur non dicantur hi tres una persona, sicut una essentia, et unus Deus? Quam quaestionem Augustinus diligenter tractat, atque congrue explicat in ssubstantiam et unum Deum; sed dicimus tres personas, cum tres deos, aut tres essentias non intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres? cum tres esse fatemu omnino. Non enim rei ineffabilis eminentia hoc vocabulo explicari valet. Ecce ostendit qua necessitate dicatur pluraliter personae, videlicet ut hoc uno nomine quaerentibus de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quam fit homo inpenitens. Desꝑatio ẽ: qua quis penitꝰ diffidit de dĩ boni¬
pecm uͦ dr̃: in sp̃m .s. ꝙ spc̃ .s. amor ẽ pat̾s et f. ⁊ benignitas qͣ se imuicen:⁊ nos diligũt.
maliciam dĩ bonitatem suꝑare dicunt uel putant. ⁊ iõ: penitentiam ñ assumũt.
quitatium mari: portum auime ind̾ulgentie. q̃ se recipiant fuctuantes atr
pꝰa despatione: addunt peccata peccatis. dicentes mĩa nulla ẽ: et super pecca¬

Expanded text:
quam fit homo impoenitens. Desperatio est, qua quis penitus diffidit de Dei boni sanctus est amor Patris et Filii, et benignitas qua se invicem et nos diligunt; malitia Dei bonitatem superare putant, et ideo poenitentiam non assumunt; iquitatum mari portum divinae indulgentiae, quo se recipiant fluctuantes. Atque ipsa desperatione addunt peccata peccatis, dicentes miseric
Abbreviated transcription (Latin):
scit: et eorum est arictor. dicitur quia in illo uiuimuis. et mouenur
auctoꝵ. nisi bonoꝵ: merito sola bona. ineo esse dicunt᷑ sic̃ ex ipso: uł ꝑ
ipsum. Cum gͥ in eius cognitione. uel p̃sentia sint omnia scilicet bona
et mala: en eo tamen non dicunt᷑ esse nisi bona: quoꝵ aucto ẽ. Undea¬
ug̾ in libͦ de natura boni. Cum audimꝰ inquit exdeo. et ꝑ ip̃m. et inp¬
so esse omnia: omnes utiq iraturas intelligere debemꝰ. et omnia: que na¬
turaliter sunt. neq enim ex ipso sunt peccata que nat᷑am non seritãt:
s uitiant. que ex uoluntate peccantiũ nascunt᷑. hic aꝑte dicitur qd

Expanded text:
citur, quia in illo vivimus, et movemur, auctor nisi bonorum, merito sola bona in eo esse dicuntur, sicut ex ipso, et per ipsum. Cum ergo in ejus cognitione vel praescientia sint omnia, scilicet bona et mala, in eo tamen non dicuntur esse, nisi bona, quorum auctor est. Unde Aug., in lib. de Natura boni: Cum audimus, inquit, ex Deo, et per ipsum, et in ipso esse omnia, omnes utique naturas intelligere debemus, et omnia quae naturaliter sunt. Neque enim ex ipso sunt peccata, quae naturam non servant, sed vitiant; quae ex voluntate peccantium nasc
Abbreviated transcription (Latin):
in uemitendis et iu rentendis culpis id iuns ⁊ officũ int̃ euangliti sacerdotes quos oli sub lege
uł retenta uidicant ⁊ ostendunt. Pomuit . I. sacerdoces nom̃ di suꝑ filios isrł. s ipe bñ dic̃
ut legr̃ inmu̾s. huno mod̾ ligandi ⁊ soluendi.Ier̃ suꝑ notautis. ligant quoci sac̾doces
dum satiffactionẽ penitentie ꝯfitentib inpont̃. Soluunt cum de ea aliquid dimictunt.
uł ꝑ eã purgatos ad sacram̃toꝵ ꝯmunionẽ õinittunt. Que iod supi nocauit leo pp. s. cdm

Expanded text:
in remittendis vel in retinendis culpis id juris et officii habent evangelici sacerdotes, quod olim habebant vel retenta judicant et ostendunt. Ponunt enim sacerdotes nomen Domini super filios Israel, sed ipse bnymus supra notavit. 7. Ligant quoque sacerdotes, dum satisfactionem Poenitentiae confitentibus imponunt. Solvunt, cum de ea aliquid dimittunt, vel per eam purgatos ad sacramentorum communionem admittunt, quem modum superius Leo papa
Abbreviated transcription (Latin):
inqua deus hominibꝰ appareroȩ: an angeli qui ante erant ita mitteretirr ut ma¬
nentes insuis sp̾uralibꝰ corporibꝰ assuimerent. ex corpulenta inferioꝵ elementorũ ma¬
terra aliquam corporalem sp̃em. qiam coaptatam quasi aliquam uestem nui¬
tarent inqualib& sp̃es corporales uerfas quidem. an corpꝰ suum ꝓpͥum uerte¬
retur in sp̃es aptas accionibꝰ suis: ꝑ utrcutem sͥ adeo ctatam. Ait enim ita ĩ . inͦ.
opus tantũ creataᷤ formata fit: in qua cdeus sic tunc oportuisse uidicauit huma¬
nis ostendet᷑ aspectibꝰ. an angeli qui ram erant ita mittebant᷑: ut exꝑsona deilo-¬
querent᷑ assumentes corporalem sp̃em de creat᷑a corporea: intisitin ministerii sui.
aut ip̃m corpꝰ suum cui non subdunt᷑ s subditum negunt. mutantes atq uer¬
tentes in sp̃es quas uellent: accomoctatas atq aptas actionibꝰ suis scãm attri¬
butam sͥ acreatore potentiani¬

Expanded text:
in qua Deus hominibus appareret: an angeli qui ante erant ita mitterentur, ut manentes in suis spiritualibus corporibus assumerent ex corpulenta inferiorum elementorum materia aliquam speciem corporalem, quam coaptatam quasi aliquam vestem mutarent in quaslibet species corporales veras quidem; an corpus suum proprium verterent in species aptas actionibus suis per virtutem sibi a Deo datam. Ait enim ita Aug., in lopus tantum creatura formata sit, in qua Deus, sicut tunc oportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam erant ita mittebantur, ut exquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministerii sui aut ipsum corpus suum, cui non subduntur, sed subditum regunt, mutantes atque vertentes in species, quas vellent, accomodatas atque aptas accionibus suis secundum attributam sibi a creatore potencia
Abbreviated transcription (Latin):
it ueneratione teuendũ. sic̃ a maioribus dat᷑. Eece mauis dit̃ sacram̃tũ ꝯfirmationis. forte non obma-¬
iorem urtutẽ. uł ittilitatẽ qmͣ ꝯferat. s qr a digniori datur. et in digiuor parte corꝑis fit .i. in frõ¬
te. uł forte quia manis uitutũ aucm̃tũ p̾stat. licet baptismus ad remissiorẽ plus ualeat. qd̾ uidr̃
nnuere rabanus dicens. ii unctione baptismi sp̃m descende ad habitationẽ deo ꝯseerandã. In hac

Expanded text:
sacramentum Confirmationis; sed forte non ob majorem virtutem et utilitatem quam conferat, sed quia a dignioribus datur, et in digniore parte corporis fit, scilicet in fronte; vel forte quia majus augmentum virtutum praestat, licet Baptismus, plus ad remissionem valeat. Quod videtur innuere Rabanus dicens, in unctione Baptismi Spiritum sanctum descendere ad ha
Abbreviated transcription (Latin):
Apłs etiam pͥntipatus & potestates tenebratum nominat: ostendeus de ordmibꝰ
ilł cecidisse qui cum intalis ministeruͥm ex̾ceant: non tanen penitus nominib
ordinum suorum pͥitati sunt: S non uidet᷑ illud: posse stare. Non entm trmc
caritate ardebant. nec sapientia pollebant: nͥ ĩcis ds sedebat. Si . Ni. hec habrussẽt.
non crcidisent. Non gͦ tunc erant seraphm.: uel cherubm uel troni.¶ Qd̾ an¬

Expanded text:
Apostolus etiam principatus et potestates tenebrarum nominat, ostendens de ordinibus illis cecidisse; qui cum in malis ministerium exerceant, non tamen penitus nominibus ordinum suorum privati sunt. Sed non videtur illud posse stare. Non enim tunc charitate ardebant, nec sapientia pollebant, neque in eis Deus sedebat; si enim hoc habuissent, non cecidissent. Non ergo tunc erant cherubin, vel seraphin, vel throni. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
specie prestat priq aliis factum est: ideo ante alra formatur ĩ qͣrto die
quo fuit sid̾a q̃ io facta s̃ ut ꝑ ea illustret᷑ niferior pars: nec ess. habitantibꝰ tenebrosa.
ꝓuisum est ut cͥcuinennte sole potirentur diei noctiq uiciffitudine: ꝓpt̾ dorntiendi
uigitandiq necessitatem. ꝙ etram ideo: ne nox indecora remaueret. s luna ac sid̾ibꝰ
consolarent᷑ homines: quibris innocte necessitas oꝑanchi incumberet. et quia qͥue¬
dam animalra sunt: que lucem feire non possunt
uod autem subditur et fint infigna ⁊ tempor
⁊ dies ⁊ annos. quomͦ accipiendum sit: queri solet. Ita enum dictum iudet᷑
qutasi quarto die cepissent tempora: cum priꝰ tridiuim sine tempore non fueruit

Expanded text:
speciem praestat, priusque aliis factum est, ideo ante alia ornatur in quarto die quo fiunt sidera; quae ideo facta sunt, ut per ea illustretur inferior pars, ne esset habitantibus tenebrosa. isum est, ut circumeunte sole potirentur homines diei noctisque vicissitudine, propter dormiendi vigilandique necessitatem, et ideo etiam ne nox indecora remaneret, sed luna ac sideribus consolarentur homines quibus in nocte operandi necessitas incumberet, et quia quaedam animalia sunt quae lucem ferre non possunt. Quod autem subditur: Et sint in signa, et tempora, et dies, et annos, quomodo accipiendum sit quaeri solet. Ita enim dictum videtur, quasi quarto die coepissent tempora, cum prius triduum sine tempore non fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
illa duo peccatum s̃: c qius uoluntate mali pͥ ꝯcepta deinde op
patrauerit. ñ ꝓ alieͦ reus ẽ: ñ ꝓ qͦ ance op rer erat. c̃ ad huc in sola uolm¬
tate peccatum ꝯsistebat. Pullus enim ieus ẽ etñe mortis: nͥ ꝓ pecc̃o. s perem¬
aluid iron ẽ admissum accione: q̃ pͥ admissum erat uoluntate. Nõgͥ pro
aliqͦ alio iste fit dampnabił accu peccando quan ante fuerat cum sola uo¬
luncate delinquebat.

Expanded text:
illa duo peccatum sunt, cum quis voluntate mala prius concepta deinde opus patraverit, non pro aliquo reus est, nisi pro quo ante opus reus erat, cum adhuc in sola voluntate peccatum consistebat; nullus enim reus est aeternae mortis, nisi pro pealiud non est admissum actione, quam prius admissum erat voluntate. Non ergo pro aliquo alio iste fit damnabilis actu peccando, quam ante fuerat, cum sola voluntate delinquebat.
Abbreviated transcription (Latin):
homo deiceretur: nisi p̃cesfiss meo quedam elacio ꝯpͥmenda.
ut ꝑ humilitatem peccati sciret: qd̃ falso dese p̾sumpserit et quod
bonum esi deorsum aspeccii. non credens se: inde posseꝰ mori.
forte pucauit dm̃ alicui causa significationis: illa dixisse. Ideo i¬
anducauit: et dedit uiro suo. forcassis cum aliꝗͣ sirasione: qͣm
scͥptã intelligenda reliquit. ł forte non fuit suaderi necesse cũ
eam mortuam esse illo cibo non uideret uir. Sic̃ gͦ non: ꝑmisẜ
minam rit sic p̃ceptum cłi ꝑ uirum uenit ad mulierem: it a
diaboli temptatio ꝑ feminam cransir& ad uirum. Pdalter¬
N muliere uͦ que rõnal¬

Expanded text:
homo dejiceretur, nisi praecessis set in eo quaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem peccati sciret quam falso de se praesumpserit, et quod bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo manducavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. Vel forte non fuit suaderi necesse, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. Sicut ergo non est feminam; ut sicut praeceptum Dei per virum venit ad mulierem, ita diaboli tentatio per mulierem transiret ad virum. In muliere vero quae rati
Abbreviated transcription (Latin):
ante casum quoridamꝰ: non erant isti ordines. qura nondum habebãt
dona. inquorim participationibꝰ ꝯuenunt. S quib̾ctam cadentibꝰ alis apposi¬
ta funt. eisq qui ceticłunt. collata fuissent: eadem dona: si ꝑstitissent. Ideoq scrip¬
tura dicit: de singulis ordinibꝰ aliquos cecidisse. Nonqi fuissent mordinibus
q postea corruerunt: s. qi si ꝑstitissent corum aliqui insinguł fuissent orcdini¬
hꝰ. qui ꝙ intate᷑ tenuitate. ꝙ informe ꝑspicatitate differentes: gradꝰ habebant:
ores qui nataͣ mazis subtiles & sapientia. ampliꝰ ꝑspicaces. hiferiores: qui nata
iniis subtiles. ꝙ intelligentta minus. ꝑ spicaces facti funt. has aritem in uisi¬
biles ctifferentras. inuisibiliũ solus ille pondare potuit: qui om̃ta innum̾o & mensu¬
ta ꝙ pond̾e disposinit. i aest inse tpiso qui ẽ menfitra om̃i tei modꝰ p̃fizens ꝙ ntimer᷑ onũ¬
rei sp̃em p̃bens. & poudiis: omnem rem adstabilitatem trahens. idet terminans et

Expanded text:
ante casum quorumdam non erant isti ordines, quia nondum habebant dona in quorum participationibus conveniunt. Sed quibusdam cadentibus, aliis apposita sunt; eisque qui ceciderunt collata fuissent eadem dona, si perstitissent. Ideoque Scriptura dicit de singulis ordinibus aliquos cecidisse, non quia fuissent in ordinibus et postea corruerint, sed quia si perstitissent, eorum aliqui in singulis fuissent ordinibus, qui et in naturae tenuitate, et in formae perspicacitate, differentes gradus habebant, ores, qui natura magis subtiles, et sapientia magis perspicaces; inferiores, qui natura minus subtiles, et intelligentia minus perspicaces facti sunt. Has autem invisibiles differentias invisibilium solus ille ponderare potuit, qui omnia in numero et mensura et pondere disposuit, id est, in seipso qui est mensura omni rei modum prei speciem praebens; et pondus, omnem rem ad stabilitatem trahens, » id est terminans, et formans, et
Abbreviated transcription (Latin):
meliori qͣm pͣp ꝯfiteatur.⁊ si pecc̃m occultũ est sufficiat referre in nocitiã facerdocis.
Nam in resurrectione puelle filie archisinagogͥe̾ pauci int̾fuerunt qui udent. ffondũ
.st. erat sepulta nõdũ eitra portã delata. nond̾ extrais iinocitiã domum porcata. Intis re¬
suscitaũ qͣm intus inuenit. Relictis solis petro ⁊ Iacobo. ⁊ ioħe ⁊ patre ⁊ matre puelle.
in quib figałr ꝯtinentur sac̾dotes eccłie. Quos aũ exera inuenit adũtendũ est. quomͦꝰ
suscitaũ. flebat ¶. turba pꝰ filiũ iudue. fleuit martha ⁊ maria supplicantes pro frẽ se¬
bat et turba manã secuta. In quo doceniur publice peccantib nõ ꝓͥum sed ecch̃e sufficẽ
m̃itum. laboret gͦ in ecoliai esse et ad eccłie unitatẽ tendẽ. Nisi .ħ. nuitas eccħe succurat
nisi qd̾ deẽ peccõri sua oratione ꝯpleat: de manibus minici non eripiecur amina mor¬
rant recognosenti mortẽ suam ad conu̾sionẽ. Ioeoq nemo digne p̃ penitẽ quẽ nõ

Expanded text:
meliori quam potest confiteatur; et si peccatum occultum est, sufficiat referre in notitiam sacerdotis. Nam in resurrectione filiae archisynagogi puellae, pauci interfuerunt qui viderunt; nondum enim erat sepulta, nondum extra portam delata, nondum extra domum in notitiam portata. Intus resuscitavit quam intus invenit, relictis solis Petro et Jacobo et Joanne, et patre et matre puellae, in quibus figuraliter continentur sacerdotes Ecclesiae. Quos autem extra invenit, advertendum est quomodo suscitavit . Flebat turba post filium viduae. Flebat Maria et Martha supplicantes pro fratre . In quo docemur publice peccantibus non proprium, sed Ecclesiae sufficere mnisi quod deest peccatori sua oratione compleat, de manibus inimici non eripietur anima morrant recognoscenti mortem suam ad conversionem suam. Ideoque nemo digne poenitere potest, qu
Abbreviated transcription (Latin):
potiris ideo facta sunt. qtuti immutabilit̾ ab eo sciunt᷑. Et hic ectã signifi-
care dei scientiam causam esse coꝵ que fiunt: dicens non ileo dm̃ ea no¬
uisse quia facta sunt. set ideo facta: quia nouit ea ds. Ideoq uidet᷑ dei sci¬
entia uel p̾scientra: causa eorum esse que nouit:

Expanded text:
potius ideo facta sunt quia immutabiliter ab eo sciuntur. Et hic etiam significare potius ideo facta sunt quia immutabiliter ab eo sciuntur. Et hic etiam significare videtur Dei scientiam causam eorum esse quae fiunt, dicens, c. 10: Non ideo Deum ea novisse quia facta sunt, sed ideo facta, quia novit ea Deus. Ideoque videtur Dei scientia vel praescientia causa esse
Abbreviated transcription (Latin):
non ista ex aliquo tempore cognotit deus: s fut᷑a om̃ta tempora¬
ira atq ineis etrã quid et quantũ ab illo pecituri fueramus et quos de
quib reb non ex auditurꝰ. uel exauditurꝰ esset: sine initio ante p̾sciuit
Unuersas autẽ creaturas et sp̃uales et corporales non quia sunt icłõ no¬
init set ideo sunt quia nouit. Non enim nescuit: que fuerat creatu¬
nis. quia gͦ scunt ĩo ereauit. non qura creauit scuiit. nec alit̾ scuuit ere¬
tib sic oportebat. et quantũ oportebat. illa mansit: ut erat. Undle in eccle¬
sitico. Antequa crearent᷑ om̃ta: nota sunt illi sic: et post ꝗͣ ꝯsĩmata.
sunt. Ecce his uerbis aꝑte uidet᷑ aug̾. mmiere scientiam tiel p̾scientiam aĩ
causam esse eors que funt. cũ dicit ideo ea esse: quia ds notut. Idem qͦꝙ¬
aecedit aliquit uel sticcedit scientie cdei. incura nouit om̃ia: que fecit ꝑ
ipsam. Non eñi hec que cieata sunt. ideo sciunt᷑ adeo quia facta sũt: sec

Expanded text:
Non ista ex aliquo tempore cognovit Deus, sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante praescivit. Universas autem creaturas suas, et spirituales et corporales, non quia sunt ideo novit; sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit crentibus sicut oportebat et quando oportebat, illa mansit ut erat. Unde in Eccl.: Antequam crearentur, omnia nota sunt illi; sic et postquam consummata sunt. Ecce his verbis videtur Aug. innuere scientiam vel praescientiam Dei causam esse eorum quae fiunt; cum dicit ideo ea esse, quia Deus novit. Idem qudecedit aliquid vel succedit scientiae Dei, in qua novit omnia quae fecit per ipsam. Non enim haec quae creata sunt ideo sciuntur a Deo quia facta sunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
d hoc autem quod illi dicunt cum queritur quid tres. uł quid tria: de
eentra querit᷑. qr non inuenit᷑ qͥd illi cres sint: nͥ ẽe̾ntia. ꝑ ħ uolentes nos ĩ¬
ducere ut nomine ꝑsone eͥentiam in celligamꝰ cñ respondemꝰ. ui. ꝑsonas: ita dici¬
mus. In dubitabilit̾ uerũ ẽ qr non inuenit᷑ unum aliqͥd qd̾ illi tres sint: nisi e̾e̾n-¬
tra. U nũ eñi sunt illi tres: i ẽẽntia diuina. Unde ueritas ait. Ego et pat̾ unum
sumꝰ. Ueruntamͣ cum querit᷑ qͥd tres. uł qͥd ta non de ẽentra querit᷑: nec ibi quid
ad eentiam refertur. S cũ fides catholica tres ẽẽ ꝓfiteret᷑. sic̃ ioħs in epła canonica
ait. Tres sũt qͥ testimoniũ dant incelo. querebat᷑ quid illi tres ee̾nt .i. an e̾e̾nt .iiͦi.
res. et que tres res. ⁊ quo nomine ille tres res significarent᷑. et id eo loquendi ne¬

Expanded text:
 tria, de essentia quaeritur, quia non invenitur quid illi tres sint nisi essentia; per hoc volentes nos inducere ut nomine personae essentiam intelligamus, cum respondemus tres personas; ita dicimus. Indubilabiliter verum est, quia non invenitur unum aliquid quod illi tres sint, nisi essentia. Unum enim ssumus. Verumtamen cum quaeritur quid tres vel quid tria, non de essentia quaeritur, nec ibi quid ad essentiam refertur. Sed cum fides catholica tres esse profiteretur, sicut Joannes in Epistolaait: Tres sunt qui testimonium perhibent in coelo, quaerebatur quid illi tres essent, id est, an essent tres res, et quae tres res, et quo nomine illae tres res significarentur. Et ideo loquendi ne
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dicinit᷑. et he sunt una res: ita tres subsistentie dicunt᷑. et he sunt una sub̾a. E c¬
ce ostensũ: q̃ sit ĩ telligentia hꝰ nominis ꝑsona: cum dicimus tres persona:

Expanded text:
 dicuntur, et hae sunt una res, ita tres subsistentiae dicuntur, et hae sunt una essentia. Ecce ostensum est quae sit intelligentia hujus nominis persona, cum dicimus tres personas.
Abbreviated transcription (Latin):
dam grẽ dona preuenit. Unde aug in encheridion. Precedit bona
uoliuitas hominis: multa dei bona. s non omĩa. que autem nõ
lentem quippe p̃uenit: ut uelit. uolentem subsequit᷑: ne frust᷑ uelit
ur enim admonem̃ orare ꝓmimicis nr̃is nolentib pie uuere msi ut
d̾s oꝑet᷑ et uelle: Itemq cur admonem̃ petere ut accipiamꝰ. nisi ut
ab illo fiat qd uolumus. a quo factum÷ ut uelimꝰ: Ende apłe

Expanded text:
dam gratiae dona praevenit. Unde Aug., in Ench., cap. 32: Praecedit bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non lentem quippe praevenit ut velit, volentem subsequitur ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro inimicis nostris nolentibus pie vivere, nisi ut eis et velle? Item cur admonemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Ore
Abbreviated transcription (Latin):
uibꝰ responderi pͭ. qd̃ mat̾ialit atq causalit̾ non formalit̾
dicit᷑ fuisse in pͥmo homine: om̃e qd̃ in humanis corporibꝰ
naturalit̾ ẽ. descenditq apͥmo parente lege ꝓpagationis ⁊ in se
actum ⁊ multiplicatum:. nuilla exteriori substantia in id tran¬
seunte. ⁊ ipsum in futo resurget. Fomentum quidem habet aci¬
bis: s non ꝯueitunt᷑ cibi in humanam substantiam. Que scilicet.
ꝑ ꝓpagationem descendit ab adam transmisit enim adam mo¬
dicumꝰ quid de substantia sua in corpora filioꝵ: quando eos ꝓ crea¬
unt idẽ aliquid modicum de massa substantie eiꝰydiuisum ẽ: ⁊ in¬
de formatum: corpꝰ filii. Suiq multiplicatioẽ: sine rei extͥnsece
ad iectione actum ẽ. Ꝙ de illo ita augm̃tato aliquid. itidem sepa¬
rat᷑: ⁊ inde formant᷑ posteroꝵ corpora. ⁊ ita ꝓ gredit᷑ ꝓereatioĩs
ordo lege ꝓpagationis: usq ad finem humam generis. Itacr
diligenter ac ꝑspicue intelligentib patec: oñs scdm corpora ĩ

Expanded text:
uibus responderi potest quod materialiter atque causaliter, non formaliter, dicitur fuisse in primo homine omne quod in humanis corporibus naturaliter est, descenditque a primo parente lege propagationis, et in se auctum et multiplicatum est, nulla exteriori substantia in id transeunte, et ipsum in futuro resurget. Fomentum quidem habet a cibis, sed non convertuntur cibi in humanam substantiam, quae scilicet per propagationem descendit ab Adam. Transmisit enim Adam modicum quid de substantia sua in corpora filiorum, quando eos procreavit, id est, aliquid modicum de massa substantiae ejus divisum est, et inde formatum corpus filii, suique multiplicatione sine rei extrinsecae adjectione, auctum est; et de illo ita augmentato aliquid inde separatur, unde formantur posterorum corpora: et ita progreditur procreationis ordo lege propagationis, usque ad finem humani generis. Itaque diligenter ac perspicue intelligentibus patet omnes secundum corpora in
Abbreviated transcription (Latin):
set quid cum facit attendat. qͦ laceitos optime gubnationis dirigat.
His testimoniis insinuari indet᷑: ex affectu et sine oꝑa eẽ bona uel mala. qui¬
neq arbor mala fruct bonos. Nomime arboris: non nͭ. bumane mentie
s uoluntas incelligͥ. q̃ si mala fu̾it: non bona s mala oꝑa facit. Si uͦ bona
funt: bona non mala facit oꝑa

Expanded text:
sed quid cum facit attendat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. His testimoniis insinuari videtur ex affectu et fine opera bona esse vel mala. Quineque arbor mala fructus bonos facere. Nomine arboris non natura humanae mentis, sed voluntas intelligitur; quae si mala fuerit, non bona, sed mala opera facit; si vero bona fuerit, bona, non mala opera fa
Abbreviated transcription (Latin):
on est hic pretermlitͣ tendũ qd̾
illustͥs uir hilariꝰ ꝓpͥetates per¬
sonarum assignans: dicit eternitatẽ ẽe
ba ut ineoꝵ intelligentra atq ex pla¬
natione uehem̃ter laborauerit aug̃
singularũ in tͥnitate ꝑsonarũ in sinu¬
are ꝓpͥa. eternitas ẽ in quid in patre. ĩ¬
sp̃es in unagine. usus inmi̾e. & q nõ
medioctis auctoritatis in tractatione
scͥpturarũ et assertione fidĩ uir extitit.
hylariꝰ enim ĩ libͥs suis posuit: hor
in telligentram quantum italeo: nor
eũ sec itũ arbitro ĩ et̃nitatis uo cabulo:

Expanded text:
 hic praetermittendum quod vir illustris Hilarius proprietates personarum assignans, dicit in Patre esse aeba, ut in eorum intelligentia atque explanatione vehementer laboraverit Aug., singularum in Trinitate personarum insinuare propria: Aeternitas est, inquit, in Patre, species in Imagine, usus in Munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum, et assertione fidei vir exstitit; Hilarius enim hoc in libris suis posuit ; horintelligentiam quantum valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo,
Abbreviated transcription (Latin):
turas ꝓ captu earum. Itaq illa trra et
ase in uic̾e detminari uident᷑ et ĩ se infi¬
nita sunt. Qui uiclet hoc uł ex part e¬
uł ꝑ specłm menigntate gaudeat cog¬
nocens deum: et gr̃as agat. Qui uero
non uidet tendat ꝑ pietatẽ fid̾i: ad
uidendũ. non ꝑcecitatem ad calũpni¬
ce habes qualit̾ uerba hybari p̃mis¬
sa: accipienda sint. licet tante sint ꝓ.¬
funditatis ut etram ad hibita ex posi¬
tione uix aliquatenꝰ ea intelligere ua¬
leat: humanꝰ sensꝰ. Cum et ip̃a eor
ex planatio ꝗͣ ħ auõ edidit. plurimũ ĩ
se habeat difficultatis ⁊ ambiguitatis

Expanded text:
turas pro captu earum. Itaque illa tria et turas pro captu earum. Itaque illa tria et a se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt. Qui videt hoc vel ex partum in aenigmate, gaudeat cognoscens Deum, et gratias agat. Qui vero non videt, tendat per pietatem fidei ad videndum, non per caecitatem ad calumnice habes qualiter verba Hilarii praemissa accipienda sunt, licet tantae sint profunditatis, ut etiam adhibita expositione vix aliquatenus ea intelligere valeat humanus sensus; cum et ipsa eorum explanatio, quam hic Aug. edidit, plurimum in se habeat difficultatis et ambiguitatis
Abbreviated transcription (Latin):
cuius mrago ẽ: ipͣa coequat᷑ ei. nõ ills
imagni sue. ĩ qua magine: sp̃em no-¬
minauit. Credo q ꝓpt̾ pulcͥtudinẽ ubi
est tanta ꝯgruentia. et pͥnta equalitaᷤ.
et pͥna similitudo. nulla in re dissid¬
ens. et nullo mͦ meqitał. et nulla ex
parte dissimił. s ad identidẽ respon¬
dens ei cuiꝰ mrago ẽ. uͥ est pͥma ⁊ fum¬
ma urita. cui nõ ẽ aliud iuiuere: et ali¬
ꝑfectũ cui non desit aliquid: et arsque¬
dam omm̃iyotentis et fapientis dei plen᷑
om̃tũ rationũ inuentui et in ꝯmutab¬
iliũ. ⁊ om̃s unim: in ea fic̃ ip̃a unũ de¬
fecit ꝑ ipͣam. Est autem meffabił qui¬
ctam cõplexꝰ patͥs et imaginis: qͥ nõ ẽ
sine ꝑfruitione. sñ caritate. sũ gaudi¬
o. Iita gͦ dilectio. delectatio. felicitas. uł
bĩtudo. si tam̃ aliqͣ hunrana noce dig¬
ne dr̃: usus ab illo appellata ẽ breuit᷑.¬
nitoris genitiq sitauitas ingenti. largi¬
tate atq ub̃tate ꝑfundens om̃s crea¬

Expanded text:
ei, non illud imagini suae; in qua imagine speciem nominavit, credo propter pulchritudinem, ubi tanta est congruentia et prima aequalitas, et prima similitudo nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis; sed ad identitatem respondens ei cujus imago est; ubi est prima et summa vita; cui non aliud vivere et aliperfectum, cui non desit aliquid: et ars quaedam omnipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea, sicut ipsa unum decatur. Est autem ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis, qui non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo si tamen aliqua humana voce digne dicitur usus ab illo appellata est brevitenitoris genitique suavitas, ingenti largitate atque ubertate perfundens omnes crea
Abbreviated transcription (Latin):
eut precipitur homini ista ꝑfect̾io cum in hac uita nemo habeat : quia non rect̾e cum¬
cur. sed quo currendum est nescitur. Quomodo autem sciretur si nullis preceptis os¬
tenderetur: Eece habes cur illud preceptum est. quod hic penitus in plurali non po¬
test. Impletur tamen ex parte. sciliced scđm perfecdionem uie. Alia enim est per¬
fectio currentis. Alia perfect̾io peruenientis facit hoc mandatum ut
cursor qui deum ante omina÷ omnibueo diligit. nec tñ oiõ ꝑficit.

Expanded text:
ur praecipitur homini ista perfectio, cum in hac vita eam nemo habeat? Quia non recte curritur, si quo currendum est nesciatur. Quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? Ecce habes cur illud praeceptum est quod hic penitus impleri non potest. Impletur tamen ex parte, scilicet secundum perfectionem viae. Alia est enim perfectio currentis, alia pervenientis. Facit hoc mandatum ut cursor, qui Deum ante omnia et prae omnibus diligit, nec tamen omnino perficit.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm formauit dẽ .s. iniquitas: ꝑuersio qͣui fec homo. Nlate̾ omĩs. per
ip̃m facte s̃. Iniquitas ꝑ ip̃m facca non ẽ: quia iniquitas none suba.¬
n illo ynino tͥum ꝓueroꝵ: unui̾sa c̾ata laudans dm̃ ꝯmemorat᷑: lau¬
dant enim om̃ia dm̃: s. q̃ fec̃ deus. laudant ibi dm serpens: s non
auaricia. omĩa repentia ibi nominata s̃: s non aliq̃ intia. Uitia enim¬
sunt ex nob. ⁊ ex nr̃a uoluntate hñis. & uitia non s suba. Intendant¬
hns uerb diligent p̃missar assertores sententiar: et ꝑciꝑere potunt rõnẽ
ciar incditumi prudenti lector eui nt̾usq sencentie noticiam plenarie
dedimus: arbitt relinqui. ad ea que ad huc nob suꝑs tractanda:
festinantes
Q de pecco non de pena intelligittu ci di ar¬

Expanded text:
quam formavit Deus, sed iniquitas est perversio quam fecit homo. Naturae omnes per ipsum factae sIn illo hymno trium puerorum universa creatura laudans Deum commemoratur. Laudant enim omnia Deum, sed quae fecit Deus. Laudat ibi serpens Deum, sed non avaritia. Omnia reptilia ibi nominata sunt, sed non aliqua vitia. Vitia enim ex nobis et ex nostra voluntate habemus, et vitia non sunthis verbis praemissarum assertores sententiarum, et percipere poterunt rationem tiarum judicium prudenti lectori, cui utriusque sententiae notitiam plenarie dedimus, arbitrio relinquimus, ad ea quae adhuc nobis supersunt tractanda festinantes. 5. Quod de peccato non de poena intelligitur, cum di
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ anteqiam scĩ essent : dicimꝰ quia in se habitabat. Unde augͥ
in scĩs qui sunt templum dei modo scd̃m fidem ambulantes. et templum
erunt aliquando: etiam scdm sp̃em. qualiter etram nunc: templum dei
cinnt angeli. Set dicet aliquis antequam saceret deus elim et t erirtn.
sc rio die stabitat os in sc̃. ut si ipse disceisit cadant.

Expanded text:
s antequam sancti essent, dicimus quia in se habitabat. Unde Aug.,in sanctis qui sunt templum Dei, modo secundum fidem ambulantes, et templum Dei erunt aliquando secundum speciem, qualiter etiam nunc templum Dei sunt angeli. Sed, dicet aliquis: Antequam faceret Deus coelum et terram, s; imo sic habitat Deus in sanctis, ut si ipse discesserit, cadant.
Abbreviated transcription (Latin):
deo solet queri utrum sicut solus pater dicitur ingenitus: ita ipse solus debeat
dici non genitꝰ. uel non filiꝰ. ut nec etram sp̃s. sẽs. possit dici non filiꝰ uel non geni¬
tus. Quibꝰdam idetur quod pater solus debeat dici non genitꝰ: uel non filiꝰ. sp̃c
nitus: pocest tam̃ dici non genitꝰ uł non filiꝰ. Qd̃ uͦ aug̃ supͣ ait tm̃ ualere cum di¬
citur in genitꝰ. quantum cum dr̃ non genitꝰ uł non filiꝰ: echimologram nomi¬
nis ostendendo eum hoc dixisse dicunt: non rationem p̃redicationis
¶ que
it propriecas sccim qriam dicit᷑ ingenit

Expanded text:
deo solet quaeri utrum sicut solus Pater dicitur ingenitus, ita ipse solus debeat dici non genitus, vel non Filius; ut nec etiam Spiritus sanctus possit dici non Filius, vel non genitus. Quibusdam videtur quod Pater solus debeat dici non genitus vel non Filius; Spirnitus, potest tamen dici non genitus vel non Filius. Quod autem Aug. supra ait, tantum valere cum dicitur ingenitus, quantum cum dicitur non genitus vel non Filius, etymologiam nominis ostendendo eum hoc dixisse dicunt, non ratione praedicationis. 3. Quae sit proprietas secundum quam dicitur Pat
Abbreviated transcription (Latin):
inueniunt᷑. Alii .N. dicũt qd̾ ds̃ uult maba eẽ uł fieri: nõ tam̃ uult nra¬
ia: alii ũ qd̃̾ non: uult mrata ẽc̃ nec fieri. in ħ tam̃ ꝯtienuint et hi et illi: quid
utriq fatentur deuni mrala non uelle. Utriq uero rationibꝰ et auctoritatibus
initiuitus: ad munienctam sitam assertionem:

Expanded text:
enim dicunt quod Deus vult mala esse vel fieri, non tamen vult mala. Alii vero quod nec vult mala esse nec fieri. In hoc tamen conveniunt et hi et illi, quod utique fatentur Deum mala non velle. Utrique vero rationibus et auctoritatibus innituntur ad muniendam suam assertionem.
Abbreviated transcription (Latin):
nalia et obseruantie cerimoniales ueteris legis. que numqͣm poterat iustus facẽ
inquinatos scĩficabat. ad emundationẽ carnis non amine. nam inquinatio illaerat.
fierent. quare: quia imposuit ea deus in sanctificationẽ. non in iustificationẽ. et ut figa futi
eent. nolens sibi potus ea offẽrri: quam ydolis. Illa gͦ signa erant. s tñ et sacramenta hoet¬
minis ꝓͥe in scripturis sepe uocantur. s tñ et sacͣmenta. quia signa erant rei sacre. quam
utiq non p̃stabant. Illa aut̃ apłs oꝑa legis dicit que tm̃ signficandi gr̃ã uł in bonis insi¬
tuta sunt. quare sunt instituea sacram̃ta.

Expanded text:
nalia, et observantiae caeremoniales veteris legis, quae nunquam poterant justos facere nalia, et observantiae caeremoniales veteris legis, quae nunquam poterant justos facere inquinatos sanctificabat ad emundationem carnis, non animae. Nam inquinatio illa erat fierent. Quare? quia imposuit ea Deus in servitutem, non in justificationem, et ut figura futuri essent, volens sibi ipsi minus proprie in Scripturis saepe vocantur, quia signa erant rei sacrae quam utique praestabant. Illa autem Apostolus opera legis dicit, quae tantum significandi gratia, vel in onus instituta sunt. 3. De causa institutionis sacram
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis. ut sacram̃tum sit sacr̃ siguans. et sacr̃ signatum. S nũc agr̃ de facͣ¬
mento scdm̃ quod signũ est. Item sacram̃tũ est ininsibił grẽ. uisibilis forma. Sigũ
uero est res pret̾ spẽm qͣm ingerit sensibus: aliquid aliud ex se fãtiens in cognitionẽ
uenire. Signorum uero alia sunt. naturalia ut fumus significat ignẽ. alia data et
eorum que data sunt. quedam sunt sacramenta. quedam nõ. omne .ħ. sacramẽtũ
est signum s nõ econu̾so. Sacramentum eiuis rei similitudinẽ gerit cuius signum ẽ.
Si .h. sacramenta non hr̃ent similitudinẽ rerum quar̃ sacramenta sunt. proprie sacra-¬
menta non dicerentur. Saeramentum enim ꝓprie dr̃. quod ita signum dei grẽ et
inuisibilis gr̃ẽ forma ut ipsius mmaginẽ gerat. et causa existat. Hon gͥ significãdi
tm̃ grã. sacramenta instituta sunt. s etiam significandi. Que. ł. sigiificandi gr̃a
tm̃ inflitura sunt solum signa sunt. et non sacram̃ta. sicut fuerunt sacrificia car¬

Expanded text:
natum; sed nunc agitur de sacramento secundum quod est signum. Item sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. Signum vero est res praeter speciem quam ingerit sensibus, aliquid aliud ex se faciens in cogitationem venire. Signorum vero alia sunt naturalia, ut fumus significans ignem, alia data. Et eorum quae data sunt quaedam sunt sacramenta, quaedam non. Omne enim sacramentum est signum, sed non e converso. Sacramentum ejus rei similitudinem gerit, cujus signum est. Si enim sacramenta non haberent similitudinem rerum quarum sacramenta sunt, proprie sacramenta non dicerentur. Sacramentum enim proprie dicitur quod ita signum est gratiae Dei, et invisibilis gratiae forma, ut ipsius imaginem gerat et causa existat. Non ergo significandi tantum gratia sacramenta instituta sunt, sed etiam sanctificandi. Quae enim significandi gratia tantum instituta sunt, solum signa sunt, et non sacramenta; sicut fuerunt sacrificia car
Abbreviated transcription (Latin):
pleint deus die septimo ab umiuerso oꝑe suo quod patrarat. Requienisse dici¬
tur d̾s die septimo. non qirasi oꝑando lassus: s abunitierso oꝑe reqineriit. qi
Requieuisse gͦ ds dicit᷑: quia cessauit a fatiendis generibꝰ creature. quia ult᷑.
noua non condidit. Usq minc tatũ ut ueritas in eunangelio at. oꝑat᷑ pater
cum filio: scilicet ad ministrationẽ eorund̾ generum que tunt᷑ istitita s̃iuit.
Creatoris enim unrtꝰ cansa subsistendi ẽ om̃i cieatẽ. Quod gͦ dicit᷑ pater meus
oꝑatur et ego illud operor: uniuerse create᷑ contuuiã amministrationẽ osten-¬
dit. die gͥ septio requieuit ut i noutam creatam ulteriꝰ non faceret cuius ma¬
teria uel similitudo non p̃cesserit: sec usque minc oꝑatur. ut qd condidit.
continere gubernare non cesset

Expanded text:
ievit die septimo ab universo opere quod patrarat. Requievisse dicitur Deus die septimo, non quasi operando lassus, sed ab universo opere requievit, quia Requievisse ergo Deus dicitur, quia cessavit a faciendis generibus creaturae, quia ultra nova non condidit. Usque nunc tamen, ut Veritas in Evangelio ait, operatur Pater cum Filio, scilicet administrationem eorumdem generum quae tunc instituta sunt. Cer meus usque modo operatur, et ego illud operor, universae creaturae administrationem ostendit. Die ergo septimo requievit, ut novam creaturam ulterius non faceret, cujus materia vel similitudo non praecesserit; sed usque nunc operatur, ut quod condidit continere et gubernare non cesset