comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑. Catapodia eo qđ modicũ potetur.
seu inglutiat᷑. Diamoron a suco mori no¬
men sumpsit. ex quo conficitur. sicut dia¬
codion. quia ex codia idest ex papauere fit.
sicut diaspinaton. qͥa ex seminib cõponit᷑.
Electuariũ uocatũ eo qđ molle sorbeatur.
Trociscos dictus. quia in modũ rotulȩ de¬
format᷑: trochos enĩ grece rota dicitur.
Colliria latinũ sonant. qđ uitia oculoꝵ
inducatur. Malagina qđ sine igne mace¬
retur. & cõprehendatur. Enima grece. la
tine relaxatio dicit᷑. Pensaria dicta qd̾ intꝰ
iniciantur. Medicinã iumentoꝵ chiron
quidã grecus inuenit. inde pingit᷑ dimidia
parte homo. dimidia equus. Dictus ẽ autẽ
fuit. dicit᷑ appellatꝰ. Creticos dies medici
uocant. quib credo ex iudicio infirmitatiᷤᷤ
hoc nom̃ impositũ est. qđ quasi iudicent
hominẽ. & sententia sua aut pumant. aut
liberent .x.
aberent .X. De libris medicinalibus.

Expanded text:
dicuntur. Catapotia, eo quod modicum potetur, dicuntur. Catapotia, eo quod modicum potetur, seu inglutiatur. Diamoron a suco morae nomen sumpsit, ex quo conficitur; sicut diacodion, quia ex codia, id est ex papavere fit; sicut diaspermaton, quia ex seminibus conponitur. Electuarium vocatum eo quod molle sorbeatur. Trociscos dictus quia in modum rotulae deformatur: trocos enim grece, rotundum dicitur. Colliria latinum sonat, quod vitium oculorum inducatur. Malagma vero, eo quod fine igne maceretur et compretine relaxatio dicitur. Pessaria dicta, quod intus injiciantur. 12. Medicinam jumentorum Chiron quidam Graecus invenit; inde pingitur dimidia parte homo, dimidia equus. Dictus autem Chifuit. 13. Criticos dies medici vocant, quibus, credo, ex judicio infirmitatis illud nomen impositum est, quod quasi judicent hominem, et sententia sua, aut puniant, aut liberent 185 CAPUT X. De libris medicinalibus.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in homine suꝑbia sanari ñ potest.
nisi humilitate sanetur. Ex similib uͦ
sicut ligamentũ. uł rotundo uulneri
rotundũ. uł oblongo oblongũ apponit᷑¬
Ligatura enĩ ipsa ñ eadem m̃bris & uul¬
nerib omnib s similis simili coaptat᷑.
que duo etiã ipsa adiutoria nominib
suis significant. nam antidotũ grece
latine ex contrario datũ dicit᷑. contͣria
enĩ contrariis medicinȩ ratione curant᷑
At contra ex similib ut pigra quȩ interpꝰ¬
tatur amara. quia gustꝰ eiꝰ amarus est.
ex conuenientia enĩ nom̃ accepit. quia
amaritudo morbi amaritudine solui
solet. Omĩa autẽ medicam̃ta ex ꝓpriis
causis habent uocabula: Gera autẽ dicta
qͣsi diuina. Arteriaca qđ apta sint guttu¬
ris meatui. & tumores fauciũ & arteriarũ
leniant. Tiriaca. est antidotũ serpentiũ
quo uenena pelluntur: ut pestis peste sol¬
uatur. Cartartica grece. latine purgatoria

Expanded text:
sicut et in homine superbia sanari non potest, sicut et in homine superbia sanari non potest, nisi humilitate sanetur. Ex similibus sicut ligamentum vel rotundo vulneri rotundum, vel oblongo oblongum apponitLigatura enim ipsa non eadem membris et vulneribus omnibus, sed similis simili coaptatur, quae duo etiam ipsa adiutoria nominibus suis significant. Nam antidotum Graece, Latine ex contrario datum dicitur. Contraria enim contrariis medicinae ratione curantur. At contra ex simili, ut πικρὰ, quae interpretatur amara, quia gustus eius amarus est. Ex convenienti enim nomen accepit, quia amaritudo morbi amaritudine solvi solet. Omnia autem medicamenta ex propriis causis habent vocabula. Hiera enim dicta quasi divina. Arteriaca, quod apta sint gutturis meatui, et tumores faucium et arteriarum leniant. Tiriaca est antidotum serpentinum quo venena pelluntur, ut pestis peste solvatur. Catartica Graece, Latine purgatoria
Abbreviated transcription (Latin):
edicinȩ curatio spernenda non est:
meminimꝰ enĩ ysaiam ezechie lan¬
guenti aliquid medicinale mandasse. &
paulus apłs timotheo modicũ uinũ ꝓdesse
dixit. Curatio autẽ morboꝵ trib generi¬
b constat. farmatia quã latini medica¬
mina uocant. cirurgia quã latini manuũ
opationem appellant. manꝰ enĩ ap̃ grecos
chiros uocat᷑. Dietan quã latini regulam
nuncupant. est enĩ obseruatio legis ac uite
Sunt autẽ om̃i curationi species tres. pͥmũ
genꝰ dieticũ. scđ̾m farmaticũ. tercium
cirurgicũ. Dieta. est obseruatio legis ac
uite. farmatia. est medicamentoꝵ cutratio.
cirurgia ferram̃toꝵ incisio. nã ferro inci¬
duntur quȩ medicam̃toꝵ ñ senserint
medicinã. Antiquior autẽ medicina
herbis tantũ & sucis erat. talis enĩ meden¬
di usus cȩpit. deinde ferro. & cęt̾is medi¬
cam̃tis. Om̃is autẽ curatio aut ex contra¬
riis aut ex similib adhibet᷑. Ex contͣriis.
ut frigidũ calido. uł humido siccũ.

Expanded text:
edicinae curatio spernenda non est. Meminimus enim et Esaiam Ezechiae languenti aliquid medicinale mandasse, et Paulus apostolus Timotheo modicum vinum prode esse dixit. Curatio autem morborum tribus generibus constat: Pharmacia, quam Latini medicamina vocant: Chirurgia, quam Latini manuum operationem appellant; manus enim apud Graecos χείρ vocatur: Diaeta, quam Latini regulam nuncupant; est enim observatio legis et vitae. Sunt autem omni curationi species tres: primum genus diaeticum, secundum pharmaceuticum, tertium chirurgicum. Diaeta est observatio legis et vitae. Pharmacia est medicamentorum curatio. Chirurgia ferramentorum incisio; nam ferro exciduntur quae medicamentorum non senserint medicinam. Antiquior autem medicina herbis tantum et sucis erat. Talis enim medendi usus coepit, deinde ferro et ceteris medicamentis. Omnis autem curatio aut ex contrariis aut ex similibus adhibetur. Ex contrariis, ut frigidum calido, vel humido siccum;
Abbreviated transcription (Latin):
earum quȩ uocant᷑ atticȩ. quãternis
angulis aut ampliꝰ. parib laterum int̃¬
uallis. Capitella. dicta qͦd sint colũp¬
narum capita. & sicut supͣ collum ca¬
put. Epistilia sunt. quȩ suꝑ capitella
columpnarum ponuntur. & est grecũ. Te
piant imbres. Lateres & latertuli qͦd lati
form̃tur. cucumactis undiq quatu¬
or tabulis. Canalis ab eo qͦd caua. sit in mo¬
dum cannȩ. Sane canalem meliꝰ feminino
gene ꝙͣ masculino ꝓferimꝰ. Fistulȩ aquarũ¬

Expanded text:
earum, quae vocantur Atticae, quaternis earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitella dicta, quod sint columnarum capita, sicut super collum caput. Epistylia sunt, quae super capitella columnarum ponuntur, et est graecum, id piant imbres. Lateres et laterculi, quod lati formentur circumactis undique quattuor tabulis. Canalis ab eo quod cava sit in modum cannae. Sane canalem melius genere feminino quam masculino proferim
Abbreviated transcription (Latin):
tessellis tunctis in uarios colores. Uocata.
autem paium̃ta. eo qͦd paueantur hoc
est cedantur. uude & pauor. quia cedit
cor. Ostracꝰ est pauim̃tum testaciũ. eo
qͦd fractis testis calce amnxto feriatur.
testam enĩ greci ostra dicunt. Complu¬
uium dictum. quia aquȩ a. partib quȩ
cura sunt eo conueniunt. Tesselȩ sunt.
e quib domicilia. sternuntur. a tesse¬
ris nominatȩ. id est quadratis lapillis
ꝑ diminutionem. Bases sunt fulturȩ
columpnarum quȩ a fundam̃to con¬
surgunt. & suꝑpositȩ fabricȩ sustinent
pondꝰ. bases enim nomen est fortissimȩ.¬
petrȩ siro sermone. Columpnȩ ꝓ longi¬
tudine & rotunditate. uocatȩ. in quib
totiꝰ fabricȩ pondꝰ crigitur. Antiqua ra¬
tio erat columpnatum altitudinis. ttia
pars latitudinum. Genera rotundarũ
quatuor. dorice. Ionicȩ. tuscaniȩ. cho¬
rinthiȩ. mensura. crassitudinis & altitu¬
dinis int̃ se distantes. Quintũ genꝰ est

Expanded text:
tessellis tinctis in varios colores: vocata tessellis tinctis in varios colores: vocata autem pavimenta eo quod paveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam enim Graeci ostracon dicunt. Pvium dictum, quia aquae partes, quae circa sunt, eo conveniunt. Tessellae sunt, e quibus domicilia sternuntur, a tesseris nominata, id est, quadratis lapillis per diminutionem. Bases fulturae sunt columnarum, quae a fundamento consurgunt, et superpositae fabricae sustinent pondus. Bases autem nomen petrae est fortissimae Syro sermone. Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est
Abbreviated transcription (Latin):
meram subtegunt & ornant. quȩ &
lacunaria. dĩcuntur. Principalit̃ autẽ
lacus dr̃. Ut luciliꝰ. Resultant edesq
lacusq. cuiꝰ diminutio lacunar facit.
Ut oratiꝰ. neq aureum in domo mea. re¬
nitet lacunar. Inde fit alia diminitio
iacunarium. & ꝑ antisticon laqueariũ
facit. Absida greco sermone latine int̃¬
pretatur lucidã. eo qͦd lumine accepto
ꝑ arcum resplendeat. S utrum absidem
uel absidam dicere debeamꝰ. hoc uerbi
genꝰ ambiguum quidam doctoꝵ existi¬
mant. Testudo. camera ẽ templi obliqua.
nam in modum testudinis ueteres tẽploꝵ
tecta. faciebant. quȩ ideo sic fiebat ut &̧¬
li imaginem redderet. qͦd constat. ẽẽ con¬
uexum. Alii testudinem uolunt esse locũ
in parte atrii. aduersum uenientibus.
Aitus dicti qͦd sint arta conclusione cur¬
uati. ipsi & fornices. Pauimenta originẽ
aput grecos habent elaborata. arte pic¬
turȩ. Uitrostota paruulis crustis at.

Expanded text:
meram subtegunt et ornant, quae et meram subtegunt et ornant, quae et lacunaria dicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet lacunarium, et per antistichon laquearium facit. Absida Graeco sermone, Latine interpretatur lucida, eo quod lumine accepto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debeamus, hoc verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. Testudo est camera templi obliqua. Nam in modum testudinis veteres templorum tecta faciebant; quae ideo sic fiebant ut caeli imaginem redderet, quod constat esse convexum. Alii testudinem volunt esse locum in parte atrii adversa venientibus. Arcus dicti, quod sint arta conclusione curvati, ipsi et fornices. Pavimenta originem apud Graecos habent elaborata arte picturae, lithostrota parvulis crustis ac
Abbreviated transcription (Latin):
ministrat. compositum nomen ex greco
latinoq sermone. phos enim grece lux
est. Cardo est locꝰ in quo ostium uertitur.
quasi cor hominem totum. ita ille cune¬
us iauuam regat. ac moueat. unde &
prouerbiale est in cardine rem esse. Li
eatur aut foras eatur. Postes & aute qͣ
ad eos accedimꝰ. priusꝗͣ domũ ingrediam᷑.
sostes. eo quod post ostium stent. Uiii
mentum a cedendo dictum. qͦd crasso la¬
pide surgat. Paries nuncupatꝰ. quia sẽ¬
per duo sunt pares. uel a latere uel a
fronte. Siue enim tetragonium sit siue
exagonium qui se conspiciunt. ex pari
erunt. alit̃ enim structura. facta defor¬
mis est. Parietinas dicimꝰ parietum rui¬
nas. sunt enim parietes stantes sinc tec¬
to. sine habitantib Angulus. qͦd du¬
os parietes conungat. Culmina dic¬
ta sunt. quia aput antiquos tecta cul
mo tegebantur. ut ñc rustica. hinc
tecti summitas culmen dr̃. Camerȩ st̃
culmina introrsum respicientia. appel¬

Expanded text:
ministrat, compositum nomen ex Graeco ministrat, compositum nomen ex Graeco Latinoque sermone, φῶς enim Graece lux est. 7. Cardo est locus in quo ostium vertitur e quod quasi cor hominem totum, ita ille cuneus januam regat, ac moveat. Unde et proverbiale est: In cardine rem esse. 8. eatur, aut foras eatur. 9. Postes, et Antad eas accedimus, priusquam domum ingrediamur. Postes, eo quod post ostium stent. 228 Cmentum a caedendo dictum, quod crasso lapide surgat. 2. Paries nuncupatus, quia semper duo sunt pares, vel a fronte, vel a latere. Sive enim tetragonum, sive hexagonum sit, qui se conspiciunt, ex pari erunt. Aliter enim structura facta deformis est. 3. Parietinas dicimus, quasi parietum ruinas. Sunt enim parietes stantes sine tecto, sine habitantibus. 4. Angulus, quod duos parietes in unum conjungat. Culmina dicta mo tegebantur, ut nunc rustica, hinc tecti summitas culmen dicitur. Camere sunt volumina introrsum respicientia, appel
Abbreviated transcription (Latin):
apertus. Ianua ab iano quodam. appella¬
batur. cui gentiles omnem introitum uel
exitum sacrauerunt. Unde & lucanus.
ferrea belligeri compescat limina. iani.
Est autem p̃rimus domus ingressus. Cete¬
ta. intra ianuam ostia uocantur. Gene
raliter ostium est. per quod ab aliquo ar¬
cemur ingressu. ab obstando dictum
Alii aiunt ostium appellari quia hostem mo¬
ratur. ibi enim aduersaruis nos obicimꝰ.
hinc & ostia. tiberina. quia hostibus sunt
opposita. Fores & ualuȩ claustra. sunt.
sed fores dicuntur quȩ foras. ualuȩ que
uitꝰ reuoluantur. & duplices complicabilesq
sunt. sed generaliter usus uocabula. ista.
corrumpit. Claustra. ab eo qͦd daudantur
dicta. Fenestrȩ sunt. quib pars exterior
angusta. & interior diffusa. est. quales in
horreis uidemꝰ. dictȩ eo qđ lucem fene¬
rentur. lux enim grece phos dr. uel quia
ꝑ eas intꝰ positꝰ homo uidet. Alii fenes¬
tram putant. dictam eo qͦd domui lucem

Expanded text:
apertus. Ianua a Iano quodam appellapertus. Ianua a Iano quodam appellatur, cui gentiles omne introitum vel exitum sacraverunt. Unde Lucanus1, 62: Ferrea belligeri conpescat limina Iani. Est autem primus domus ingressus; cetera intra ianuam ostia vocantur genraliter. Ostium est, per quod ab aliquo arcemur ingressu, ab obstando dictum. Alii aiunt ostium appellari, quia hostem moratur: ibi enim adversariis nos objicimus. Hinc et ostia Tiberina, quia hostibus sunt opposita. Fores et valvae claustra sunt: sed fores dicuntur, quae foras: valvae, quae intus revolvuntur, et duplices complicabilesque sunt, sed gencorrupit. 5. Claustra, ab eo quod claudantur dicta. 6. Fenestrae sunt quibus pars exterior angusta, et interior diffusa est, quales in horreis videmus, dictae, eo quod lucem fenerent. Lux enim Graece φῶς dicitur, vel quia per eas intus positus homo foras videt. Alii fenestram putant dictam eo quod domni lucem
Abbreviated transcription (Latin):
cti quasi pinsores a findendis granis frum̃ti.
molȩ enim usus nondum erat. sed granum
Furnum per diriuationem ã farre dictum.
qm̃ panis ex eo factus ibi coquitur. Tor¬
cular dictum. eo quod ibi uuȩ calcentur.
atq extortȩ exprimantur. Iorus est locꝰ
ubi uua. calcatur. uel pro eoqd ibi feria
tur pedibus. unde & calcatorrum dicitur.
Sed hoc nomen multa significat. Pri¬
ma species fori locus in ciuitate ad exer¬
cendas nundinas relictus. scda. ubi magis¬
plana in nauibus. de quibus uirgilius
laxati fo̾ros. Lacus dictꝰ qͦd ibi decurrit
frugum liquor. UII. de aditib:
ꝯditus ab adeundo dictus. per quem
ingredimur & admittimur. Uestibulũ
est uel aditus domus priuatȩ. uel spa¬
cium adiacens edibus publicis. & uestibulũ
dictum. eo qͦd u̾estiuntur eo fores. aut qđ
aditum tecto uestiat. aut ab stando. Porti¬
cus quod ad transitum magis sit quã. stãn¬
dum. quasi porta. & porticus eo qͦd sit

Expanded text:
cti, quasi pinsores, a pinsendis granis frumenti; cti, quasi pinsores, a pinsendis granis frumenti; molae enim usus nondum erat, sed granum Furnum per derivationem a farre dictum, quoniam panis ex eo factus ibi coquitur. Torcular dictum eo quod ibi uvae calcentur atque extortae exprimantur. Forus est locus ubi uva calcatur, dictus quod ibi ferabus feriatur: unde et calcatorium dicitur. Sed hoc nomen multa significat: prima species fori locus in civitate ad exercendas nundinas relictus; secunda, ubi magisplana in navibus. De quibus Virgilius: Laxatque foros. Lacus dictus, quia ibi decurrit frugum liquor. CAPUT VII. De aditibus. 1. Aditus ab adingredimur et admittimur. Vestibulum est vel aditus domus private, vel spatium adiacens edibus publicis; et vestibulum dictum est, eo quod eo vestiuntur fores, aut quod aditum tecto vestiat, aut a stando. Porticus ad transeundum magis fit quam ibi standum; quasi porta,
Abbreviated transcription (Latin):
ministeria mensarum. uel quȩ necessaria uic¬
tui supersunt. Inter promptuarium autem
& cellarium hoc interest. qͦd cellarium pauco¬
rum dierum. prompruarium uͦ longi tempo¬
ris est. Apotheca autem uel horrea a greco
uerbum ex uerbo repositoria. uel recondi¬
toria dici possunt. eo quod in his homines
elaboratas fruges reponunt. unde & enticã
greco nomine. repositȩ rei copiosam substan¬
tiam appellamus.
rgasterium est locus. ubi opus aliqͦd
fit. greco enim sermone erga opera
statio. Ergastula quoq & ipsa a greco uo¬
cabulo nuncupantur. ubi deputantur noxĩ
ad aliquod faciendum opus. ut solent gla¬
diatores & exules qui marmora secant. &
tamen iunculoꝵ custodũs alligati sunt.
Geniceum grece dictum. eo quod ibi conuen¬
tus feminarum ad opus lanificũ exercen¬
dum conueniat. mulier enim grece gene
uocatur. Pistrinum quasi pilistrinum. quia
aput ueteres non molitores sed pistores di¬

Expanded text:
ministeria mensarum, vel quae necessaria vicministeria mensarum, vel quae necessaria victui supersunt. Inter promtuarium autem et cellarium hoc interest quod cellarium est paucorum dierum, promtuarium vero temporis longi est. Apotheca autem vel horrea a Graeco, verbum e verbo repostoria vel reconditoria dici possunt, eo quod in his homines elaboratas fruges reponunt. Unde et enthecam Graeco nomine repositam rei copiosam substantiam appellamus. rgasterium locus est ubi opus aliquod fit. Graeco enim sermone ἔργα opera, statio. Ergastula quoque et ipsa a Graeco vocabulo nuncupantur, ubi deputantur noxii ad aliquod opus faciendum; ut solent gladiatores et exules, qui marmora secant et tamen vinculorum custodiis alligati sunt. Gynaeceum Graece dictum eo quod ibi conventus feminarum ad opus lanificii exercendum conveniat. Mulier enim Graece γυνὴ nuncupatur. Pistrinum quasi pilistrinum, quia apud veteres non molitores sed pistores di
Abbreviated transcription (Latin):
locus est templi. in quo sacra repo¬
nuntur. sicut donarium est in quo col¬
Locantur oblata. sicut lectisteriua. dicuntur.
ubi homines sedere consueuer̃t. Ab inferen¬
dis gͥ & deportandis sacris. sacrarium nun¬
cupatur. donaria uͦ eo qͦd ibi dona reponan¬
tur. quȩ in templis offerri consueuerant. E
rarium uocatũ. quia. priꝰ es signatum ibi re̾¬
condebatur. hoc enim priꝰ in usu erat. auro ar
gentoq nondum signato. ex quoꝵ metallis
quamuus postea. facta. fuisset pecunia. nom̃
tamen erarii ꝑmansit. ab eo metallo unde
marium locꝰ. ubi quaruncumq artium in¬
strumenta ponuntur. Armamentarium
uͦ tibi tantum tela armoꝵ. Unde iuuenalis.
quicqͥa habent teloꝵ armamentaria cęli.
dicta uttaq ab ariis id est a brachiis quibus
exercentur. Bibliotheca est locus ubi repo¬
nuntur libri. biblos enim grece liber. theca.
repositorium dr. Promptuarium dictum eo
qł inde necessaria. uictui promuntur. hoc est
proferuntur. Cellarium. qđ in eo colligantur

Expanded text:
locus templi, in quo sacra reponuntur, sicut donarium est in quo collocantur oblata, sicut lectisternia dicuntur, ubi homines sedere consueverunt; ab inferendis igitur et deportandis sacris, sacrarium nuncupatur. 2. Donaria vero, eo quod ibi dona reponantur, quae in templis offerri consueverunt. 3. Aerarium vocatum, quia prius aes signatum ibi recondebatur. Hoc enim olim gentoque nondum signato: ex quorum metallis quamvis postea facta fuisset pecunia, nomen tamen aerarii permansit ab eo metallo unde marium locus est ubi quarumcumque artium instrumenta ponuntur. Armamentarium vero, ubi tantum tela armorum. Unde Iuvenalis13, 83: Quidquid habet telorum armamentaria caeli. Dicta autem utraque ab armis, id est brachiis, quibus exercentur. Bibliotheca est locus ubi reponuntur libri; βίβλος enim Graece liber, θήκη repostorium dicitur. Promtuarium dictum eo quod inde necessaria victui promuntur, hoc est proferuntur. Cellarium, quod in eo colligantur
Abbreviated transcription (Latin):
structi. ut dissoluere eos nec ulla. quidem¬
secula possint. Farus est turris maxinia. quã.
greci ac latini in commune ex ipsius rei usu
farum appellauert. eo qđ flammarum in¬
dicio longe uideatur a nauigautib. qua¬

Expanded text:
structi ut dissolvere eos nec saecula quidemstructi ut dissolvere eos nec saecula quidem possint. FGraeci et Latini in commune ex ipsius rei usu pharum appellaverunt, eo quod flammarum indicio longe videatur a navigantibu
Abbreviated transcription (Latin):
tis studium exercitentur. Capitolium romȩ
uocatum. eo qͦd romanȩ urbis fuerit. & re¬
ligionis caput suminũ. Alii auint cum tar¬
quiniꝰ priscꝰ capitolũ fundamenta. romȩ ia¬
periret. in loco fundamenti caput hominis
ltteris thuscis notatum inuenit. & prom
tes urbis excelsȩ. & minutȩ. Nam quȩcũq
tutissima. urbis suut. ab arcendo hostem
artes uocantur. unde & arcus & archa. Car
cum romani dictum putant a circuitu equo
tum inuenire ñ ualet. cuiꝰ edificii talis ẽ sitꝰ.
ut aperientibus fores tonitruum terribile¬
intus audiatur. descenditur centenis ultra
gradib uitus sunulachra. & monstrifioȩ effi¬
gies. in partes diuersas transitꝰ innumeri ꝑ
tenebras. & cetera ad errorem ingredientium
facta. ita. ut de tenebris eiꝰ ad lucem uenire
impossibile uideatur. Quatuor autem sunt
laberuithi. primꝰ egẏptiꝰ. secundus creticꝰ. ter¬
cius ni lemno. quartꝰ in italia. om̃s ita con¬

Expanded text:
tis studium exercitentur. CAPUT X. De capitolio. Capitolium Romae tis studium exercitentur. CAPUT X. De capitolio. Capitolium Romae vocatum, quod fuerit Romanae urbis et religionis caput summum. Alii dicunt: Tarquinius Priscus dum capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit: et proites urbis excelsae atque munitae. Nam quaecunque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantur, et arcus et arca. Acum Romani dictum putant a circuitu equortum invenire non valet. Cuius aedificii talis est situs ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur: descenditur centenis ultra gradibus; intus simulacra et monstrificae effigies, in partes diversas transitus innumeri per tenebras, et cetera ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris eius ad lucem venire inpossibile videatur. Quattuor sunt autem labyrinthi; primus Aegyptius, secundus Creticus, tertius in Lemno, quartus in Italia; omnes ita con
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem emitterentur. ne maximis perpe¬
tiuisq tempestatib planiciem uel fundam̃¬
ta urbium strages aquarum subuerteret.
Imbuli. uel quia sub molimina sunt. uel
quia sub his ambulant: sunt enĩ porticꝰ.
hinc inde platearum. Forus est exercen¬
darum litium locꝰ .a. fando dictꝰ. Hec loca
& prorostra uocantur. ideo qͦd ex bello
punico captis nauib cartaginensium ro¬
stra. sublata sunt & in foro romano pre¬
fixa. ut esset huius insigne uictorię. Cu¬
ria dicitur. eõ quod ibi cura ꝑ senatum
de. cunctis ammunistretur. Pretoriũ. eõ
quod ibi pretor presideat ad discutiendũ.
Gymnasium. generalis exercitioꝵ locus.
lamen aput atheuas erat locus ubi disceba.¬
tur philosophia. & sapieutiȩ exercebatur
studium. Nam gẏmnasium grece uocatur
qͦd latine exercitium dr̃. hoe est meditatio.
S & balneȩ. & loca cursoꝵ & athletarum
gymnasia. sunt. eõ quod illic om̃s in sue ar

Expanded text:
civitatem emitterentur, ne maximis perpecivitatem emitterentur, ne maximis perpetuisque tempestatibus planitiem vel fundamenta urbium strages aquarum subverteret. Imboli, vel quia subvolumina sunt, vel quia sub his ambulant. Sunt enim portici hinc inde platearum. Forus est exercendarum litium locus a fando dictus sive a ideo quod ex bello Punico, captis navibus Carthaginensium, rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset hujus insigne victoriae. 28. Curia dicitur, eo quod ibi cura per senatum de cunctis administretur. 29. Praetorium, eo quod ibi praetor sedeat ad discutiendum. 30. Gymnasium generalis est exercitiorum locus; tamen apud Athenas locus erat ubi discebatur philosophia, et sapientiae exercebatur studium. Nam γυμνάσιον Graece vocatur, quod Latine exercitium dicitur, 213 hoc est meditatio. Sed et balnea, et loca cursorum, et athletarum gymnasia sunt, eo quod illic omnes in suae a
Abbreviated transcription (Latin):
dentib totunde existimantur. ideo quia
om̃e cuiusq anguli simulachrum. ꝑ longum
aeris spacium euanescit. atq consumitur
& rotundum uidetur. Propugnacula pinnę
muroꝵ sunt. dicta quia ex his ꝓpugnat᷑.
Promurale uͦ eõ quod sit pro munitione
muri. est enim murus proximus ante mu¬
rum. Porta dicitur qua potest uel impor¬
porta. aut urbis aut castroꝵ uocatur. si¬
cut superiꝰ dictum est. Uicus ut predictũ
est. ipsȩ habitationes urbis sunt. unde &
uicini dicti sunt. Uiȩ ipsa. spacia angusta
quȩ inter uicos sunt. Plateȩ perpetuȩ ac
latiores cuutatum uiȩ sunt. uxta ꝓprie¬
tatem linguȩ grecȩ. a latitudine nuncupatȩ.
platos enim greti latum dicunt. Quintanę
pars plateȩ quinta est. qua progredi carpen¬
tum potest. Cloace dictȩ qͦd ꝑ eas aquę
colantur. Has pͥmum romȩ fecisse. asserunt¬
tarquinium priscum. ut quotiens inunda¬
tio pluuiarum existeret. per eas aquȩ extra

Expanded text:
dentibus rotundae existimantur; ideo quia dentibus rotundae existimantur; ideo quia omne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. Promurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim murus proximus ante murum. Porta dicitur qua potest vel inportari vel exporporta, aut urbis, aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt, unde et vicini dicti. Viae, ipsa spatia angusta, quae inter vicos sunt. 23. Plateae, perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, juxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλάτος enim Graeci latum dicunt. 24. Quintana pars plateae quinta est, qua carpentum colantur aquae. Has primum Romae fecisse Tarquinium Priscum ut, quotiens pluviarum inundatio existeret, per eas aquae extra
Abbreviated transcription (Latin):
uis pluralis numerus castra. diminutiuum
bula. dicta. a conuentu. & societate. inulto¬
rum in unum. Competa. sunt ubi est usꝰ
conuentus fieri rusticorum. & dicta competa.
quod loca multa in agro eodem competant.
& quod conuemantur a. rusticis. Subtirba.¬
na. sunt cirrumiecta. ciuitatis edificia. qua¬
si sub urbe. Menia sunt muri cuitatis.
dicta ab eo quod mumiant ciuitatem. qua¬
si munimenta urbis id est tutamenta. Mu¬
uium autem dictum quasi manufactum.
sic & munus. Muri a. munitione dicti qua¬
si muniri. qͦd muniant & tueãtur interiora
ciuitatis. Menia. autem duplicem habent sig¬
nificationem. nam interdum menia abusiue
mus muros & menia. pandimꝰ urbis. Proprie
autem menia. sunt muri tantum. murus
autem turribus propugnaculisq ornatur.
Gurres uocatȩ quod teretes sint & longȩ. te¬
res eium aliquid rotundum est cum proceri¬
tate. ut columpna. Nam & quamuis quadra.¬
tȩ aut late construantur. procul tamen ui¬

Expanded text:
jus pluralis numerus castra, diminutivum jus pluralis numerus castra, diminutivum bula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione dicti, quasi muniri, eo quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem; nam interdum moenia abusivemus muros, et moenia pandimus urbis; proprie autem moenia sunt tantum muri. Murus autem turribus propugnaculisque ornatur. Turres vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen vi
Abbreviated transcription (Latin):
cultu agri dicta est. Municipium est. quod
manente. statu ciuitatis uis aliquod maioris
aut iminoris officii a pruicipe impetrat. Dic
tum autem municipium a muniis id est of¬
ficiis. qͦd tantum munta. id est tributa de¬
bita. reddant uel munera. nam liberales &
famosissimȩ cause & quȩ ex principe profi¬
ciscuntur ibi non aguntur. hec enim ad dig¬
nitatem ciuitatum pertinent. Uĩci & castel¬
la & pagi hii sunt qui nulla dignitate ci¬
uitatis ornantur. sed uulgari hominum
conuentu incoluntur. & ꝓpter paruitatẽ
sui maiorib ciuitatibus attribuuntur. Ui
cus autem dictus ab ipsis tantum habitati¬
onibus. uel quod uias habeat tantum sine
muris. Est autem siue munitione murorum.
licet & uici dicantur ipsȩ habitationes ur¬
bis. Dictus autem uicus eo quod sit uice ciui¬
tatis. uel quod uias habeat tantum sine
muris. Castrum antiqui dicebant oppidũ
loco altissimo situm. quasi casam alteram. cu¬

Expanded text:
cultu agri est dicta. Municipium est, quod cultu agri est dicta. Municipium est, quod manente statu civitatis, ius aliquod minoris aut maioris officii, a principtum autem municipium a muniis, id est, officiis, quod tantum munia, id est, tributa debita, vel munera reddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. 11. Vici, et castella, et pagi, ii sunt quae nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui majoribus civitatibus attribuuntur. 12. Vicus autem dictus a vicinis tantum habitatoribus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autem sine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus, eo quod sit vice civitatis, vel quod vias habeat tantum sine muris. 13. Castrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam, cu
Abbreviated transcription (Latin):
opem det mutuam contra hostes. Nam pri¬
mum homines tamquam nudi & mermes.
nec contra beluas presidia. habebant. nec
receptacula frigoris & caloris. nec ipsi int̾
se homines ab hominibus satis tuti erant.
Tandem naturali sollertia speluncis sil¬
uestribusq tegumentis tuguria sibi &
casas uirgultis harundinibusq contex ue¬
runt. quo esset uita. tutior. ne his qui no¬
cere possent aditus esset. Hec est origo op¬
pidorum. quȩ quod opem darent. id circo
oppida nominata dixerunt. Oppidum au¬
tem magnitudine & menib discrepare a ui¬
co. & castello & pago. Cuutates autem aut
coloniȩ aut municipia aut uici. aut castella¬
aut pagi appellantur. Ciuitas ꝓprie dicitur
quam non aduenȩ. sed in eodem innati solo
condiderunt. ideoq urbes a ꝓpriis ciuibus
conditȩ. auitates non coloniȩ nuncupantur
Colonia ũ est. quȩ defectu indigenartum
nouis cultorib adimpletur. unde & colonia. a

Expanded text:
opem det mutuam contra hostem. Nam priopem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tanquam nudi et inermes, nec contra belluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. 6. Tandem naturali solertia speluncis, silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexuerunt, quo esset vita tutior, ne iis qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepat a vico, et castello, et pago. 7. Civitates autem, aut coloniae, aut municipia, aut aut pagi appellantur. Civitas proprie dicitur, quam non advene, sed eodem nati in solo condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus condite, civitates non colonie nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo societatis uinculo adunata.
sed habitatores uocantur. Gres sunt autem so¬
cietates. familiarum. urbium. gentium. Urbs
uocata ab orbe. qͦd antiquȩ ciuitates in orbem
fiebant. uel ab urbo parte aratri. quo muri
designabantur. Unde est illud. optauitq lo¬
cum regno & concludere sulco. locus entm fu¬
turȩ auitatis sulco designabatur id est ara¬
tro. Cato. qui inquit urbem nouam conaet.
tauro & nacca aret. Ubi arauerit murum fa¬
ciat. ubi portam uult esse aratrum sustol¬
lat. & portet. & portam uocet. Ideo autem
urbs aratro curcumdabatur a dispari sexu ui¬
uencorum. propter commixtionem familia¬
rum & imaginem serentis fructumq redden¬
tis. Urbs autem aratro conditur. aratro uer¬
titur. Unde oratius. Impruneretq muris hos¬
tile aratrum exercitus. Oppidum quidam ab
oppositione murorum dixerunt. alii ab opi¬
bus recondendis. eo quod sit munitum. alii
quod sit in eo conuentus habitantium. qui¬

Expanded text:
multitudo societatis vinculo adunata amultitudo societatis vinculo adunata ased habitatores vocantur. 2. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. 3. Urbs vocata ab orbe, quod antiquitus civitates in orbem fiebant, vel ab urbo parte aratri, quo muri designabantur, unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium
Abbreviated transcription (Latin):
co atq instabili fundamento cederet. Gades
oppidum a. phoenis conditum. qui etiam &¬
hartaginem spartariam condider̃t. Septem
oppiauni a montib septem. qui a sini litu¬
dine. frẽs uocati. gaditano inminent freto. Tin
les fertur luctȩ certamine suꝑatum int̾fecisse.
T.ix autem a. lixo flumine mauritaniȩ nuncu¬
pata. ubi aute regia fuit. & sala qͦd immine¬
at salȩ flumini. Cesaream mauritaniȩ oppidũ.
uiba. rex mauroꝵ in honorem cesaris augusti
condidit. quam ex nomine eius cesaream nomi¬
nauit: sicut herodes aliam cesaream in palesti¬
na. quȩ ñc est urbs cdarissima. Hicosium cesa¬
riensis mauritanȩ oppidum hercule illuc tũse¬
unte uiguit. a. comitatu eiꝰ discedentes constru¬
xerunt. Hanc ne qͥs imposito a. se nomine. pri¬
uatim głaretur. de conaentium numero urbi
hicosio nomen est datum. Carene regina fuit
libie. quȩ ex suo nomine ciuitatem condidit
ex qua & libiam cirenensem uocauit .Ii. De¬

Expanded text:
co atque instabili fundamento cederet. 72. Gades co atque instabili fundamento cederet. 72. Gades oppidum a Poenis conditum, qui etiam Carthaginem Spartariam condiderunt. 73 Septa oppidum a montibus septem, qui, a similitudine, Fratres vocati, Gaditano imminent freto. 208 les fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauritaniae nuncupata, ubi Anthaei regia fuit, et Sala quod immineat Salae flumini. 75. Caesaream Mauritaniae oppidum Juba rex Maurorum in honorem Caesaris Augusti condidit, quam ex ejus nomine Caesaream appellavit, sicut Herodes aliam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. 76. Icosium Caesariensis Mauritaniae oppidum, Hercule illic transeunte, viginti a comitatu ejus discedentes construxerunt, ac ne quis imposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen est datum. 77. Cyrene regina fuit Libyae, quae ex suo nomine civitatem Cyrenem condidit, a qua et Libyam Cyrenensem vocavit.
Abbreviated transcription (Latin):
struxerunt. ideoq caprit est tarraconensis pro
unciȩ. Affri sub hanibale marituna. hispa.¬
niȩ occupantes. Kartaginem spartariam con¬
struxer̃t. quȩ mox a romanis capta & colonia
facta. nomen etiam prouinciȩ dedit: ñc̃ autem
a gothis subũsa. atq in desolatione. redacta. est.
Saguntum greci ex insula. iacincto profecti in
hispaniis conaider̃t. quam affri bello postea. im¬
petitam deleuert. Emeritam cesar augustꝰ
edidit. postꝙͣ lusitaniam & quasdam insulas
occean cepit. dans ei nomen ab eo. qͦd ibi mili¬
tes ueteranos constituisset. nam emeriti dñr
ueterani solutiq a milttia. Olisipara. ab ulixe
cond̾ita. est & nuncupata. quo loco sicut histo¬
riographi dicunt celuma terra & maria. dis¬
tinguntur a terris. Spalim cesar iuliꝰ condi¬
liam romulam uocauit. Spala autem a. si¬
tu cognominata. est. eo quod in solo palustri
subfixa profundo palis locata. sit. ne lubri¬

Expanded text:
struxerunt; ideo caput est Terraconensis prostruxerunt; ideo caput est Terraconensis pro. Afri sub Hannibale maritima Hispaniae occupantes, Carthaginem 207 Spartariam construxerunt, quae mox a Romanis capta, et colonia facta, nomen etiam provinciae dedit. Nunc autem a Gothis subversa, atque in desolationem redacta est. 68. Saguntum Graeci ex insula Zacyntho profecti in Hispaniam condiderunt, quam Afri postea bello impetitam deleverunt. 69. Emeritam Caesar Augustus aedificavit, postquam Lusitaniam, et quasdam Oceani insulas cepit, dans ei nomen ab eo quod ibi milites veteranos constituisset. Nam emeriti dicunt veterani, solutique militia. 70. Olyssipona, ab Ulysse est condita, et nuncupata: quo loco, sicut historiographi dicunt, coelum a terra, et maria distinguuntur a terris. 71. Hispalim Caesar Julius condiliam Romulam nuncupavit. Hispalis autem a situ cognominata est, eo quod in solo palustri suffixis in profundo palis locata sit, ne lubri
Abbreviated transcription (Latin):
leucaten in quo antea. apollinis templum fuit.
Bellum augustꝰ contͣ antonium gessit. qͦ uic¬
to urbem in attico sinu condidit. quã a uicto¬
ria. nichopolun appellauit. Palantꝰ parthen¬
oꝵ dux parthenios constituit. Taras neptu¬
ni filiꝰ fuit .a. quo tarentum ciuitas & condita.
& appellata. est. Cum cirꝰ maritunas urbes gre-¬
ciȩ occuparet. & phocenses ab eo expugnati om̃i¬
bus angustiis premerentur. iurauerunt ut pro¬
fugerent qͣ longissime ab imperio ꝑsarum. ubi¬
ne nomen quidem eoꝵ audirent. atq ita iii ul¬
timos galliȩ sinꝰ nauib profecti. armisq adũsꝰ
gallicam feritatem tuentes massiliam condider̃t.
& ex nomine ducis appellauerunt. Hos uarro¬
& gallice. Narbonam & arelatum & pictauis.
coloni ꝓprii condiderunt. Burdigallim appella¬
tam ferunt. quod burgos gallos pͥmum colo¬
nos habuerit. quib cultorib autea adimple.¬
ta est. Tarraconam in hispania. scipiones con¬

Expanded text:
Leucaten, in quo Actii Apollinis templum fuit, Leucaten, in quo Actii Apollinis templum fuit, bellum Augustus contra Antonium gessit. Quo victo, urbem in Actiaco sinu condidit, quam a victoria Nicopolim appellavit. Phalantus Partheniorum dux Parthenios constituit. Taras Neptuni filius fuit, a quo Tarentum civitas et condita et appellata est. Cum Cyrus maritimas urbes Graeciae occuparet, et Phocaeenses ab eo expugnati omnibus angustiis premerentur, iuraverunt ut profugerent quam longissime ab imperio ne nomen quidem eorum audirent. Atque ita in ultimos Galliae sinus navibus provecti, armisque se adversus Gallicam feritatem tuentes, Massiliam condiderunt et ex nomine ducis nuncupaverunt; tine et Gallice. Narbonam et Arelatum et Pictavis coloni proprii condiderunt. Burdigalim appellatam ferunt quod Burgos Gallos primum colonos habuerit, quibus antea cultoribus adimpleta est. Terraconam in Hispania Scipiones con
Abbreviated transcription (Latin):
ex filia. numȩ pamphili natꝰ. hanc urbem in
exitu tiberis condidit. quȩ & peregrinas mer¬
ces acciperet & hostem moraretur. quam ab ipso
situ hostiam appellauit. Galli quidam intesti¬
na discondia. & assidiuis dissensionib suoꝵ ꝑ
moti. sedes nouas querentes italiam ꝓfecti st̃.
sedibq ꝓpriis expulsis thuscis. mediolanum
atq alias urbes condider̃t. Uocatum autem
mediolanum. ab eo qͦd ibi sus media. lanea. in¬
uenta ꝑhibetur. Historus placet a mesappo
greco mesappiȩ datam originem. uersa post¬
modum in nomen calabriȩ. quia in exordio
oenatri frat̃ peucetiꝰ peucetiam nominauit. Man¬
to tiresiȩ filia post interitum thebanoꝵ dr
delata in italiam. mantuam condidisse. Es ł
autem in uenetia. quȩ gallia cis alpina dr̃.
& dicta mantua. quod manes iuetur. Farthe¬
nopia .a. parthenope. quadam uirgine. illic
sepulta. ita appellata. Qđ postea oppidum
augustꝰ neapolim ẽe maluit. ad ꝓmontorium

Expanded text:
ex filia Numae Pompilii natus: hic urbem in ex filia Numae Pompilii natus: hic urbem in exitu Tiberis condidit quae et peregrinas merces exciperet et hostem moraretur, quam ab ipso situ Ostiam appellavit. Galli quidam intestina discordia et assiduis dissensionibus suorum permoti, sedes novas quaerentes Italiam profecti sunt, sedibusque propriis Tuscis expulsis, Mediolanum atque alias urbes condiderunt. Vocatum autem Mediolanum ab eo quod ibi sus medio lanea perhibetur inventa. Historiis placet a Messapo Graeco Messapiae datam originem, versam postmodum in nomen Calabriae, quam in exordio Oenotri frater Peucetius Peucetiam nominaverat. Manto Tiresiae filia post interitum Thebanorum dicitur delata in Italiam Mantuam condidisse: est autem in Venetia, quae Gallia Cisalpina dicitur: et dicta Mantua quod manes tuetur. Parthenope a Parthenope quadam virgine illic sepulta Parthenope appellata; quod oppidum postea Augustus Neapolim esse maluit. Ad promuntorium
Abbreviated transcription (Latin):
post excidium troiȩ in eandem ttaliam ueniens.
ab uxoris nomine lauiniam condidit. Asca.¬
nius uͦ relicto lauiniȩ nouerrȩ suȩ regno. al¬
bam longam edificauit. Alba autem uocata.
ꝓpter colorem suis. longa quia longum est.¬
oppidum iuxta. prolixitatem collis in qua. sita
est. Ex hac etiam urbe reges albanoꝵ appellari
ceperunt. Capuam capis filiꝰ rex albanorum
construxit. appellata. a. nomine conditoris.
licet sint qui dicant a. capacitate eam capuã
dictam. qđ eiꝰ terra. omnẽ. uitȩ fructum ca¬
piat. alii a. locis campestrib in quib sita. est.
Est autem caput urbium campaniȩ. inter
tres maxinias romam kartaginẽq numerata.
a qua & prouincia. italiȩ campania. dicta ẽ.
Romulus cum interfecto apud albam amulio
auum munitorem in regnum restituisset. in
eum locum ubi nunc roma est deuenit ibiq
sedes posuit. menia construxit. urbemiq ex¬
suo nomine romam uocauit: hanc autem antea

Expanded text:
post excidium Troiae in eadem Italia veniens, post excidium Troiae in eadem Italia veniens, ab uxoris nomine Lavinium condidit. Ascanius vero relicto Laviniae novercae suae regno, Albam Longam aedificavit. Alba autem vocata propter colorem suis; Longa, quia longum oppidum est, iuxta prolixitatem collis in quo sita est. Ex hac etiam urbe reges Albanorum appellari coeperunt. Capuam Capys Silvius rex Albanorum construxit, appellatam a nomine conditoris; licet sint qui dicant a capacitate eam Capuam dictam, quod eius terra omnem vitae fructum capiat: alii a locis campestribus in quibus sita est. Est autem caput urbium Campaniae, inter tres maximas Romam Carthaginemque numerata; ex qua et provincia Italiae Campania dicta est. Romulus cum interfecto apud Albam Amulio avum Numitorem in regnum restituisset, in eum locum ubi nunc Roma est devenit, ibique sedes posuit, moenia construxit, urbemque ex nomine suo Romam vocavit. Hanc autem antea
Abbreviated transcription (Latin):
nia condita a. lacedenione semelȩ filio. Spar¬
tha. ab spartho filio foronei uocata. qui fuit
filiꝰ machi. Ipsam ẽẽ fpartam quam & lacede¬
monicam ciuitatem. atq inde lacedemonios
spartanos dici. Achaia ab acheo constructa.
Pelops qui aput argos regnauit. peloponensẽ
urbem condidit. Cicrops in insula. todos. ro¬
dum edificauit. Carphatꝰ choum. a eostifonis
filiꝰ paphum. angens filiꝰ ligurgi samũ. dar¬
danꝰ autem condiadit dardaniam. Chessaloni¬
cam thessalus greci filiꝰ edificauit. in qua etiam
& regnauit. Brundusium construxer̃t greci.
brundusium autẽ dictum est grece. qͦd brunda
caput cerui dicatur. sic est enim ut cornua ui¬
deantur. & caput & lingua. in positione ipsis
urbis. In italia. autem ab iauo ianiculum . a. sa.¬
turno saturma. atq latium conditum. eõ qͦd
fugiens ibi latusset cognominatum. Ab her¬
cule in campania. pompeia. qui uictor ex his¬
pania. pompam boum duxerat. Eneas autem

Expanded text:
nia condita a Lacedaemone Semelae filio. Sparnia condita a Lacedaemone Semelae filio. Sparta ab Sparto filio Phoronei vocata, qui fuit filius Inachi. Ipsam autem esse Spartam quam et Lacedaemoniam civitatem, atque inde Lacedaemonios Spartanos dici. Achaia ab Achaeo constructa: Pelops, qui apud Argos regnavit, Peloponnensem urbem condidit: Cecrops in insula Rhodo Rhodum aedificavit: Carpathus Coum: Aeos Typhonis filius Paphum: Angeus Lycurgi filius Samum: Dardanus autem condidit Dardaniam: Thessalonicam Thessalus Graeci filius aedificavit, in qua etiam et regnavit. Brundisium construxerunt Graeci: Brundisium autem dictum est Graece quod brunda caput cervi dicatur: sic est enim ut et cornua videantur et caput et lingua in positione ipsius civitatis. In Italia autem a Iano Ianiculum, a Saturno Saturnia atque Latium conditum, eo quod ibi fugiens latuisset cognominatum. Ab Hercule in Campania Pompeia, qui victor ex Hispania pompam boum duxerat. Aeneas autem
Abbreviated transcription (Latin):
mare & ꝓpontidem. uel qͦd sit receptaculũ terrę
mariq copiis. unde etiam constantinꝰ aptissimã
condere iudicauit. ut & receptaculum sibi t̾ra
mariq fieret. unde & nunc romani imperii se¬
des. & totiꝰ est caput orientis. sicut & roma. oc¬
cidentis. Epirꝰ ciuitas trachiȩ condita est a
pirro & cognominata. Athenas in elladas ci¬
crops condidit. & ex suo nomine cicropiam no¬
minauit. Hanc amphion idem qui in grecia.
terciꝰ pt cicropem regnauit mineruȩ sacrauit. &
nom̃ ciuitati athenas dedit: nam minerua. gre¬
ce athena dr̃. unde & mineruam greci inuentri¬
cem multarum artium asser̃t. quia & luterȩ &
artes diũsoꝵ studioꝵ & ipsa. philosophia. uelu¬
in achaia condidit choruithꝰ orestis filiꝰ: hanc
greci choriitheam uocant. hoc est amministra.¬
tionem rei publicȩ. Thebas boetiȩ cathinꝰ ueni¬
ens a. phenicib condidit. thebis egyptiis priꝰ

Expanded text:
mare et Propontidem, vel quod sit receptaculum terrae mare et Propontidem, vel quod sit receptaculum terrae marisque copiis. Unde et eam Constantinus aptissimam condere iudicavit, ut et receptaculum sibi terra marique fieret. Unde et nunc Romani imperii sedes et totius caput est orientis, sicut et Roma occidentis. Epirum civitas Thraciae condita est a Pyrrho et cognominata. Athenas in Hellade Cecrops condidit, et ex suo nomine Cecropiam nominavit. Hanc Amphictyon, idem qui in Graecia tertius post Cecropem regnavit, Minervae sacravit et nomen civitati Athenas dedit; nam Minerva Graece Ἀθήνη dicitur. Unde et Minervam Graeci inventricem multarum artium asserunt, quia et litterae et artes diversorum studiorum et ipsa philosophia veluorinthum in Achaia condidit Corinthus Orestis filius. Hanc Graeci Corintheam vocant, hoc est administrationem reipublicae. Thebas Boeotiae Cadmus veniens a Phoenicibus condidit, Thebis Aegyptiis prius
Abbreviated transcription (Latin):
edificate. fuert̃. Cesarea cappodociȩ. Garsꝰ
ciliciȩ tanais ꝓles pseꝰ edificauit. de qͣ ciuitate
dam etiam locꝰ indiȩ tarsꝰ uocatur. Seleuciam
isauriȩ condidit seleucꝰ. qui & antiochiam. Ilus
autem apollinis filiꝰ in frigia. ilium condidit.
Amarones ephesum in asia construxer̃t. T heseꝰ
uͦ smnirnam construxit. quȩ homero poete patͥa.
extitit. & uocata. sinirna. qͦd eiꝰ cãpos ermꝰ flu¬
uius secat. Dioscoriam colchoꝵ urbem amphitꝰ
& circiꝰ aurigȩ castoris & pollucis fabricauer̃t
ex eoꝵ nomine eam cognominantes. nam castor
& pollux grece dioscorii appellautur. Nicome¬
dia. a. ni comedo rege. bithiniȩ edificata est. Bi¬
thina condita .a. phenice. quȩ pͥmum mirandi¬
na uocabatur. Constantinopolim urbem trachie
constantinꝰ ex nomine suo instituit. solam romȩ
meritis & potentia. adequatam. Hanc conditã
pͥmum a. pausania. rege sparthanoꝵ & uocata.
brantium. uel qͦd tantũ patet utt̃ adriaticũ

Expanded text:
edificatae fuerunt. Caesarea Cappadociae . . . Tarsum Ciliciae Danaes proles Perseus aedificavit. De qua civitate dam etiam locus Indiae Tarsus vocatur. Seleuciam Isauriae condidit Seleucus, qui et Antiochiam. Ilus autem Apollonis filius in Phrygia Ilium condidit. Amazones Ephesum in Asia construxerunt. Theseus vero Smyrnam construxit, quae Homero poetae patria extitit; et vocata Smyrna quod eius campos Ermus fluvius secat. Dioscoriam Colchorum urbem Amphitus et Cercius aurigae Castoris et Pollucis fabricaverunt, ex eorum nomine eam cognominantes; nam Castor et Pollux Graece Διόσκουροι appellantur. Nicomedia a Nicomedo rege Bithyniae aedificata est. Bithynia condita a Phoenice, quae primum Mariandyna vocabatur. Constantinopolim urbem Thraciae Constantinus ex nomine suo instituit, solam Romae meritis et potentia adaequatam. Hanc conditam primum a Pausania rege Spartanorum, et vocatam Byzantium, vel quod tantum patet inter Adriaticum