comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde suadente religiosissima regina. & pe¬
tentib locorum in colis qui multiplicibus
exenus erant grauati. ut qđ regi debebant
aeccłȩ remensi ꝑsoluerent: rex sc̃o Remigio
concessit. ut quantũ circuir& dum ipse me¬
ridie quiescer&. totum illi donar&. Sc̃s autẽ
Remigius ꝑ fines quȩ manifeste parent per.¬
gens. signa sui itineris misit. In quo fine
quidã habens molendinũ reppulit sem̃
Remigium. ne intra illos fines ipsum mo¬
lendinum concluder&. Quẽ beatꝰ Remigius
blande alloquens dixit. Amice non sit
tibi durum ut simul habeamus hc̃ molendi.¬
num. Alle autem reiecit eum. Et statim
rota molendini uerti in inuersum cępit.
sdem autem homo clamauit post beatum
Aemigium dicens. Serue dĩ. ueni & habȩ¬
amus in simul hunc molendinũ. ¶ui ses
Remigius. Nee michi nec tibi. Et sic talis
fossa in eodem loco deuenit. ut ex tunc &
nunc. & usq in ꝑpetuum molendinus ibi

Expanded text:
Unde, suadente religiosissima regina et peUnde, suadente religiosissima regina et petentibus locorum incolis, qui multiplicibus exeniis erant gravati, ut quod regi debebant aecclesiae Remensi persolverent, rex sancto Remigio concessit, ut, quantum circuiret, dum ipse meridie quiesceret, totum illi donaret. Sanctus autem Remigius per fines, quae manifestissime parent, pergens, signa sui itineris misit. In quo fine quidam homo habens molendinum reppulit sanctum Remigium, ne intra illos fines ipsum molendinum concluderet. Quem beatus Remigius blande alloquens, dixit: 'Amice, non sit tibi durum, ut simul habeamus hunc molendinum'. Ille autem reiecit eum, et statim rota molendini verti in inversum cepit. Isdem autem homo clamavit post beatum Remigium, dicens: 'Serve Dei, veni, et habeamus insimul hunc molendinum'; cui sanctus Remigius: 'Nec mihi nec tibi. Et sic talis fossa in eodem loco devenit, ut ex tunc et nunc et usque in perpetuum molendinus ibi
Abbreviated transcription (Latin):
udicaretur a dño custodie mancipatũ.
¶bi qm̃ ei pęnitentia fuit digna. extitit eti.¬
am fructuosa. Obut itaq genebaudus¬
in pace scĩs dĩ connumeratus. tamdiu in
episcopatu uiuens: ut ei successerit latro
in genebaudo manifeste factum dĩ gratia
legimus. quod̾ & apłs attestatur dicene
Oñis peccauerunt & egent glã dĩ iustifica¬
ti gratis ꝑ gram ipsius. Qui iterum in¬
estimabilem eiusdem grãe magnitudinẽ
comniendans ait. Ubi autẽ habundauit
peccatũ: suꝑ habundauit grã.¬
LUDOUICUS REM sedem suam
in suessionis ciuitate unde si agrium
expulerat constituens. delectabatur pre¬
sentia & colloquio beati Remigni. Sed qͥa
uillas quas sibi rex & franci in pagis sues¬
sonico uidelic& ac laudunensi dederunt.
ut supra dictum est episcopio laudunensi.
& aliis casis dĩ donauerat: non habebat
in ciuitate ipsius ciuitatis suessorum nisi
unam uillulam. quae scõ Ricasio data fuerat.

Expanded text:
iudicaretur a Domino, custodiae mancipatum; iudicaretur a Domino, custodiae mancipatum; ubi quoniam ei penitentia fuit digna, extitit etiam fructuosa. Audivimus, ein pace, sanctis Dei connumeratus, tandiu in episcopatu vivens, ut ei successerit Latro in Genebaudo manifeste factum Dei gratia legimus, quod et apostolus attestatur, dicens: Omnes peccaverunt et egent gloria Dei. Iustificati gratis per gratiam ipsius. Qui iterum inestimabilem eiusdem gratiae magnitudinem commendans, ait: Ubi autem habundavit peccatum, superhabundavit graLudovicus rex sedem suam in Suessionum civitate, unde Syagrium expulerat constituens, delectabatur praesentia et colloquio beati Remigii. Sed quia villas, quas sibi rex et Franci in pagis, Suessonico videlicet et Laudunensi, dederunt, ut supra dictum est, episcopio Laudunensi, et aliis casis Dei donaverat, non habebat in vicinitate ipsius civitatis Suessionum, nisi unam villulam, quae sancto Nicasio data fuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
cantem. cum peccatis suis non ꝑdidit: sed
misericorditer ad ueniam reuocauit.
n qua praedicatione misedĩae dĩ. secutꝰ
est apłm dicentem. Fidelis sermo & om̃i
acceptione dignus. quia xp̃e ihe uenit
in hunc mundũ peccatores saluos facere.
quorum primus ego sum. Sed ideo mi-
sericordiam consequutus sum. ut in me
primo ostender& omnẽ patientiam ad
informationẽ eorum qui credituri sunt
illi in uitam aeternam. Legimus in hys¬
toria sacra. beatum Pecrumꝰ aplm̃ cui dñs
dixerat quȩcumq solueris suꝑ terram
soluta erunt & in caelo. ab herode catenis
religatum in carcere. ꝓ quo sine intermis¬
sione ab aeccłã ad dm̃ fiebat oratio quiq
ab eisdem uinculis est absolutus ꝑ anglm̃.
Dabemus Genebaudum epm̃ sc̃m cui
fuerat ligandi & soluendi in celo & in t̾ra
collata potestas. ab herodis capite diabo¬
lo peccati uinculis alligatũ. & ob id de¬
creto beati Remigii ꝓprio iuditio ne

Expanded text:
cantem cum peccatis suis non perdidit, sed cantem cum peccatis suis non perdidit, sed misericorditer ad veniam revocavit. In qua predicatione misericordiae Dei secutus est apostolum dicentem: Fidelis sermo et omni acceptione dignus, quia Christus Iesus venit in hunc mundum peccator es salvos facere, qum, ut in me primo ostenderet omnem patientiam ad informationem eorum, qui credituri sunt illi in vitam aeternam. Legimus in historia sacra, beatum Petrum apostolum, cui Dominus dixerat: Quecumque solveris super terram, erunt soluta et in caelo, ab Herode catenis religatum in carcere; pro quo sine intermissione ab aecclesia ad Deum fiebat oratio, quique ab eisdem vinculis est absolutus per angelum. Habemus Genebaudum episcopum, cui fuerat ligandi et solvendi in caelo et in terra collata potestas, ab Herodis capite diabolo peccati vinculis alligatum et ob id decreto beati Remigii proprio iuditio, ne
Abbreviated transcription (Latin):
petut. & in limine hostii saluo sigillo &
sera reserata. genebaudum iacentem rep.¬
perit. quẽ tensis brachiis cum gaudio &
cum gaudio repedauit. E enebaudue
itaq in scĩtate & iustitia postea oñs dies
uitae suȩ grã dĩ peregit. praedicane
cunctis quanta illi fecerit dñs. Qua ꝑpter
nemo de miscdĩa sua confider&. nemo de
iustitia dĩ diffider&. quȩ tunc euidentius
premin& quando peccator scĩficatur. &
abiectus erigitur. Neq enĩ de qualitate
nr̃orum operum pend& caelestiũ mensura
bonorum: aut in isto scło in quo tota uita
hominis temptatio est. hoc uiuicuiq tribu¬
itur quod meretur. ubi si iniquitates dñs
obseruar& nullus iudicium eiꝰ sustiner&.
dicens sibi magnam in glãm dĩ esse cau¬
sam laetandi. qui ei ut multũ ab illo di¬
ligeretur. multa dimisit. Et ut mirabilẽ
facer& grãm suam. in eo munera sua con¬
tulit in quo meritorum suffragia non inue-
nit. & post collata munera grauiter pec-¬

Expanded text:
petiit et in limine ostii, salvo sigillo et petiit et in limine ostii, salvo sigillo et sera reserati, Genebaudum iacentem repperit, quem, tensis brachiis, cum gaudio et cum gaudio repedavit. Genebaudus itaque in sanctitate et iustitia postea omnes dies vitae suae gratia Dei peregit, predicans cunctis, quanta illi fecerit Dominus. Quapropter nemo de sua iustitia confideret, nemo de misericordia Dei diffideret, quae tunc evidentius preminet, quando peccator sanctificatur, et abiectus erigitur. Neque enim de qualitate nostrorum operum pendet caelestium mensura donorum, aut in isto seculo, in quo tota vita hominis temptatio est, hoc unicuique retribuitur, quod meretur, ubi, si iniquitates Dominus observaret, nullus iuditium ipsius sustineret: dicens sibi, magnam in gloria Dei esse causam letandi, qui ei, ut multum ab illo diligeretur, multa dimisit, et ut mirabilem faceret gratiam suam, in eo munera sua contulit, in quo meritorum suffragia non invenit, et post collata munera graviter pec
Abbreviated transcription (Latin):
pater meus Remigius clauim huiꝰ hostu
secum hab& quod & sigillo suo signauit.
Et angłs ad eum. Ut non dubites inquit
mẽ a dño missum. sicut pat& tibi caelum.
sic & hostium istuo patebit. Et statim
saluo sigillo ac sera. hostium illud aptũ ẽ.
Tunc genebaudus in modum erucis se̾ iac.¬
tans in limine : dixit. Etiamsi ipse dñs
uenire hinc non egrediar. nisi ille uene¬
rit qui mẽ in eius nomine in ista reclusio.¬
ne constituit. Et statim angłs dñi dis¬
cessit ab eo. Peatus autem Remigius
in cripta quȩ retro sedem erat aeccłae
scȩ̃ MARIAT remi ꝑnoctabat in oratione.
& quasi dormiens in excessum ẽ raptus.
uidit angłm ad sistentem sibi qui haec omĩa
sicut dicta & gesta fuerant narrauit. &¬
iussit ut quantotius laudunũ peter& : &
genebaudum episcopali sede restituer&.
& coram sẽ ministerium episcopale ager
ꝑsuader&. Mox sc̃s Remigius nichil
dubitans. cum sũma cęleritate laudunũ

Expanded text:
pater meus Remigius clavem huius ostii pater meus Remigius clavem huius ostii secum habet, quod et sigillo suo signavit'. Et angelus ad eum: 'Ut non dubites', inquit, 'me a Domino missum, sicut patet tibi caelum, sic et ostium istud patebit'. Et statim, salvo sigillo ac sera, ostium illud apertum est. Tunc Genebaudus in modum crucis se iactans in limine, dixit: 'Etiamsi ipse dominvenire, hinc non egrediar, nisi ille venerit, qui me in eius nomine in ista reclusione constituit'. Et statim angelus Domini discessit ab eo. Beatus quoque Remigius in cripta, que retro sedem erat aecclesiae sanctae Mariae Remi, pernoctabat in oratione et quasi dormiens in excessum est raptus et vidit angelum assistentem sibi, qui haec omnia, sicut dicta et gesta fuerant, narravit et iussit, ut quantotius Laudunum peteret et Genebaudum episcopali sedi restitueret et coram se ministerium episcopale agere persuaderet. Mox sanctus Remigius nichil dubitans cum summa celeritate Laudunum
Abbreviated transcription (Latin):
ac continentiȩ isdem genebaudus fuerit.
diuina miscđia de monstrauit. Septimo
siquidem anno inuigilia cenae dñi
cum idem genebaudus in oratione per¬
noctar& & seipsum defler&. qm̃ is qui
ad huc ordinatus fuerat ut in illa die pęmi.¬
tentes dño reconciliar&. ipse suis criminib
exigentib nec inter pęnitentes in aeccła
merebatur consistere: circa mediã noctẽ
uenit angłs dñi magna cum luce ad eum.
in oratorium ubi ꝓnus iacebat. & ait ad
eum. E enebaude exaudite sunt pro tẽ
orationes patris tui Remigii. suscepit quoq
dñs pęnitentiam tuam. & dimissum est
peccatum tuum. Surge & hinc egredere.
facq ministerii episcopalis officium. &
reconcilia dño pęnitentes de criminibus
suis. O enebaudus autem nimio terrore
ꝑculsus. respondere nichil potuit. Uunc
angłs dñi confortans eum . & ne timer&
collata. Qui animatus dixit ad angelũ.
Non possum hinc egredi. quia dõnus &

Expanded text:
ac continentiae isdem Genebaudus fuerit, ac continentiae isdem Genebaudus fuerit, divina misericordia demonstravit. Septimo siquidem anno in vigilia cene Domini, cum idem Genebaudus in oratione pernoctaret et se ipsum defleret, quoniam is qui ad hoc ordinatus fuerat, ut in illa die penitentes Domino reconciliaret, ipse, suis criminibus exigentibus, nec inter penitentes in aecclesia merebatur consistere, circa mediam noctem venit angelus Domini magna cum luce ad eum in oratorium, ubi pronus iacebat, et ait ad eum: ' Genebaude, exaudite sunt pro te orationes patris tui Remigii, suscepit quoque Dominus penitentiam tuam, et dimissum est peccatum tuum. Surge et hinc egredere, facque ministerii episcopalis officium et reconcilia Domino penitentes de criminibus suis'. Genebaudus autem nimio terrore perculsus, respondere nil potuit. Tunc angelus Domini confortans eum, et ne timeret, collata. Qui animatus dixit ad angelum: 'Non possum hinc egredi, quia domnus et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit. In die illa erit fons patens domus
Dauid. in ablutionẽ peccatoris & menstru.¬
ate. Domus namq dauid nobis peccato¬
ribus fons patens in ablutione ẽ. quia ini¬
quitatũ nrãrum sordib ꝑ dauid filium sal¬
uatorem nr̃m aꝑta iam miscđia. pęniten¬
tes & confitentes lauamur in sanguine suo
Et ut erat doctissimus ac orator eloquentis.¬
simus. testimonia de latitudine sc̃ę scriptu.¬
rae. & exempla penitentiũ in unũ colli¬
gens. ad animandũ eum illi ꝓposuit : &
exhorcato pęnitentiam indixit. Pactaq
mansiuncula cum lesto in modũ sepuleri.
& parussimis fenestellulis ac oratorio
quae hodieq manent secus aecclãm scĩ
luliani. genebaudum in ea reclusit: &¬
clerum ac porroechiȩ ipsius populum ꝑ
septem annos ut ꝓpriam parroechiam
gubernauit : & unam dominicã diem remiꝰ.
alteram apud laudunũ cȩlebrauit. In qua
reclusione pęnitentiȩ. quantȩ contritionis

Expanded text:
promisit: In die illa erit fons patens domus promisit: In die illa erit fons patens domus David in ablutionem peccatoris et menstruatae. Domus namque David nobis peccatoribus fons patens in ablutionem est, quia iniquitatum nostrarum sordibus per David filium, salvatorem nostrum, aperta iam misericordia, penitentes et confitentes lavamur in sanguine suo. Et ut erat doctissimus ac orator eloquentissimus, testimonia de latitudine sanctae scripturae et exempla penitentium in unum colligens, ad animandum eum illi proposuit et exortato paenitentiam indixit. Factaque mansiuncula cum lecto in modum sepulchri et parvissimis fenestrellulis ac oratorio, quae hodieque manent secus aecclesiam sancti Iuliani, Genebaudum in ea reclusit et clerum ac parrochiae ipsius populum per septem annos, ut et propriam parrochiam, gubernavit et unam dominicam diem Remi, alteram apud Laudunum celebravit. In qua reclusione penitentiae quantae contritionis
Abbreviated transcription (Latin):
dignis penitentiae fructib atq profusis
lacrimis. non solum indulgentiam meru.¬
erunt. sed & in ordine aecclesi astico ꝑ¬
manserunt: & ad scõrum sacerdotũ con¬
sortium ꝑuenerunt. Et quia duobus
modis apostatatur a dõ fide scilic& & oꝑ¬
atione. sicut illi fide apostatantes miseđĩa
consequuti sunt : Ita & his qui criminalit᷑
peccando sicut dicit apłs factis dm̃ negi¬
uit. tamen a credulitate & confessionẽ
uerȩ fidei non declinauit: facile huius
peccati ueniam apuo dñi mise ricordĩ
optinere ualer&. si fructus pęnitentiae dig.¬
nos ager&. Nullus enim magnitudine¬
suorum facinorum ꝑ territus. de impetran.¬
dauenia si dignũ penitentię fructũ fecerit
deb& ullomodo dubitare. quando &iam hie-¬
rosolẏmitis qui filium dĩ blasphemauerunt
& crucifixerunt indultum esse constat. sicut
sacra scriptura demonstrat. Pidelis ẽ enum
in uerbis suis. qui ꝓphetica uoce nobie

Expanded text:
dignis penitentiae fructibus atque profusis dignis penitentiae fructibus atque profusis lacrimis non solum indulgentiam meruerunt, sed et in ordine aecclesiastico permanserunt et ad sanctorum sacerdotum consortium pervenerunt. Et quia duobus modis apostatatur a Deo, fide scilicet et operatione, sicut illi fide apostatantes misericordiam consecuti sunt, ita et is qui criminaliter peccando, sicut dicit apostolus, factis Deum negavit, tamen a credulitate et confessione vere fidei non declinavit, facile huius peccati veniam apud Domini misericordiam obtinere valeret, si fructus penitentiae dignos ageret. Ͻ Nullus enim suorum magnitudine facinorum perterritus de impetranda venia. si dignum penitentiae fructum fecerit, debet ullo modo dubitare, quando etiam Hierosolimitis, qui filium Dei blasphemaverunt et crucifixerunt, indultum esse constat, sicut sacra scriptura demonstrat. Fidelis est enim in verbis suis, qui prophetica nobis voce
Abbreviated transcription (Latin):
tentium cogitationes cõpatiens fleuit &
a mortuis suscitauit. & suscitatũ conuiuio
suo admisit: mulieris &iam illius quȩ fue¬
rat in ciuitate peccatrix manibus iniqui¬
tate pollutis scĩssimos pedes suos qui suꝑ
angłorum omĩum uerticẽ ad patris dex¬
terã consid& attrectari non rennuit.
quiq nullũ quantiscumq uel qualibicũq
peccatis mortuũ. uel mole ac scelerum
enormitate sepultũ grãm resuscitationis
ã peccatis denegat. & digne pęnitentem
atq peccata sua deflentẽ ꝑ ianuam recon¬
ciliationis cõmunioni altaris sacro scĩ
restituit: remissionẽ totius peccati postu¬
lanti denegari non deber& diffidere.
Nam cum Stephanus ꝓ fide moreretur:
saulus lapidantium uestimenta seruabat
Omĩum ergo manib ipse lapidauit. qui
ad lapidandum om̃s exertos reddidit¬
& tamen eundem ipsum in scȩ̃ aeccłae
laborib antecessit. quem ꝑ sequendo mar¬
piscentes catholicȩ fidei confessione. &

Expanded text:
tentium cogitationes, compatiens flevit et tentium cogitationes, compatiens flevit et a mortuis suscitavit et suscitatum convivio suo admisit, mulieris etiam illius, quae fuerat in civitate peccatrix, manibus iniquitate pollutis sanctissimos pedes suos, qui super angelorum omnium verticem ad Patris dexteram considet, attrectari non rennuit; quique nullum quantiscumque vel qualibuscumque peccatis mortuum, vel mole ac scelerum enormitate sepultum, gratiam resuscitationis a peccatis denegat et digne penitentem atque peccata sua deflentem per ianuam reconciliationis communioni altaris sacrosancti restituit: remissionem totius peccati postulanti denegari non deberet diffidere. Nam, cum Stephanus pro fide moriretur, Saulus lapidantium vestimenta servabat: omnium ergo manibus ipse lapidavit, qui ad lapidandum omnes exertos reddidit, et tamen eundem ipsum in sanctae aecclesiae laboribus antecessit, quem persequendo maret resipiscentes, catholicae fidei confessione et
Abbreviated transcription (Latin):
& heiulatu uolens tollere stolam de collo
suo. & ꝓcidere ad pedes scĩ Remign: cũ
magna uirtute a beato Remigio est de¬
tentus. ne stolã de collo suo toller&. Et
postquã duitius ambo fleuerunt. intellex.¬
erat enĩ beatus Remigius genebaudum
amisisse crimen ꝓ quo stolã uellet depone¬
re. uix cum singultib & lacrimis genebau.¬
dus ꝑ ordinẽ om̃ia retulit. quȩ cõmiserat.
Quẽ sc̃s Remigius uidens contritũ & pene
desperatum. blande consolatus ẽ dicene:
quod non tantũ doler& de admisso ab eo
crimine : quantũ quod sic male sentir&
de dñi bonitate. cui scdm̃ euuangelicam
ueritatẽ non est impossibile om̃e uerbũ.
It qui de nichilo cuncta fecit. primumq
parentem in quo om̃s peccauerunt gratia
saluũ fecit. illum peccantẽ ad sẽ reuersũ
non despicit. qui peccatores sanguine su
redimere uenit. Et qui quatriduanum
&iam fȩtentem lazarum lacrimis sororum
quae signarunt sollicitas ac flebiles pęni¬

Expanded text:
et eiulatu volens tollere stolam de collo et eiulatu volens tollere stolam de collo suo et procidere ad pedes sancti Remigii, cum magna virtute a beato Remigio est detentus, ne stolam de collo suo tolleret. Et postquam diutius ambo fleverunt, – intellexerat enim beatus Remigius, Genebaudum admisisse crimen, pro quo stolam vellet deponere, – vix cum singultibus et lacrimis Genebaudus per ordinem omnia retulit que commiserat. Quem sanctus Remigius videns contritum et pene desperatum, blande consolatus est, dicens, quod non tantum doleret de admisso ab eo crimine, quantum quod sic male sentiret de Domini bonitate; cui secundum euvangelicam veritatem non est impossibile omne verbum, et qui de nichilo cuncta fecit primumque parentem, in quo omnes peccaverunt, gratia salvum fecit, ullum peccantem ad se reversum non despicit, qui peccatores sanguine suo redimere venit. Et qui quatriduanum et iam fetentem Lazarum lacrimis sororum, que signarunt sollicitas ac flebiles peni
Abbreviated transcription (Latin):
post fletum ad culpam rediit. Et oblitꝰ ẽ
quod pla̾xerat. cum ex tinguere noluit qđ
ꝑ desiderium ardebat. iterauit peccauit
quod egerat. ¶oncepitq iterum mulier
& misso nuntio mandauit ep̃o se feminã
peperisse. quam iussit nominari uulpecu.¬
lam. Quod cur ita nominari uoluerit:
qui fraudes & significationes in scripturis
ipsius animalis cognoseit. quas ad dolos
nis petulantis illecebras & amfractus retu.¬
lit: facile satis aduertit. Uandem dño qͥ
beatum Petrũ respexit. & post negationẽ
a marissime fleuit illum respiciente. gene.¬
baudus in sẽ reuersus ad scm̃ Remigium
misit. petens ut laudunũ uenir&: quia
tales causȩ ibi emerserant. quas. perise
diffinire non poss&. Beatus autẽ Reemi.¬
guis sicut genebaudus petut. laudunum
ꝑuenit. Et susceptus cũ debita reueren.¬
tia. ac secreta cubiculi petens: genebau.¬
dum interrogauit ꝓ qua causa illũ uocaue¬
rit. ¶S enebaudus uero eũ maximo fletu

Expanded text:
post fletum ad culpam rediit et oblitus est post fletum ad culpam rediit et oblitus est quod planxerat, cum extinguere noluit quod per desiderium ardebat. Iteravit peccatum quod egerat, concepitque iterum mulier, et misso nuntio, mandavit episcopo, se feminam peperisse, quam iussit nominari Vulpeculam. Quod cur ita eam nominari voluerit, qui fraudes et significationes in scripturis ipsius animalis cognoscit, quas ad dolos nis petulantis inlecebras et amfractus retulit, facile satis advertit. Tandem Domino, qui beatum Petrum respexit, et negationem amarissime flevit, illum respiciente, Genebaudus in se reversus, ad sanctum Remigium misit, petens, ut Laudunum veniret, quia tales causae ibi emerserant, quas per se diffinire non posset. Beatus autem Remigius, sicut Genebaudus petiit, Laudunum pervenit. Et susceptus cum debita reverentia ac secreta cubiculi petens, Genebaudum interrogavit, pro qua causa illum vocaverit. Genebaudus vero cum maximo fletu
Abbreviated transcription (Latin):
turã dicentem: Quis alligabit ignẽ in
sinu suo. ut uestunenta eius non cõburent᷑:
Admota igni palea id est carnis muliebris
materia. libidinis ignẽ suasione diabolica
quasi uento uehementi exagitante ardor
luxuriae. in flammnaus erupit & concũ bens¬
cum eadem quondã uxore sua. mulier con¬
cepit: & post partũ mandauit epõ filiun
sẽ peperisse. E enebaudus uͦ
confusus & dolens. nuntio dixit.
Quia latrocinio ut later& homines qđ dm̃
latere non potuit in cubili absconso gene¬
ratus est: recte uocabitur latro. Sic ei
nomen imponat. Et quia culpa homi.¬
nib non in notuit. ne suspicio inde ꝓce¬
der& si se asolita uisitatione femina illa
sub traher&: cępit ut antea domũ frequen¬
tare ep̃i. Sicq factum ẽ. ut testa homi¬
nib culpa. & in cordib tam ep̃i quã fe.¬
minȩ tectus luxuriȩ ardor. qm̃ ut notũ
est quantomagis tegit tectus tantomagis
aestuat ignis. contra culpã cõpunctus ep̃s.

Expanded text:
turam dicentem: Quis alligabit ignem in turam dicentem: Quis alligabit ignem in sinu suo, et vestimenta eius non comburentur? admota igni palea, id est carnis muliebris materia, libidinis ignem suasione diabolica, quasi vento vehementi, exagitante, ardor luxuriae in flammas erupit, et concumbenscum eadem quondam uxore sua, mulier concepit et post partum mandavit episcopo, filium se peperisse. Genebaudus vero confusus et dolens nuntio dixit: 'Quia latrocinio, ut lateret homines, quod Deum latere non potuit, in cubiculi absconso generatus est, recte vocabitur Latro. Sic ei nomen imponat'. Et quia culpa hominibus non innotuit, ne suspitio inde procederet, si se a solita visitatione femina illa subtraheret, cepit, ut antea, domum frequentare episcopi. Sicque factum est, ut tecta hominibus culpa, et in cordibus tam episcopi quam feminae tectus luxuriae ardor, – quoniam, ut notum est, Quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis, – contra culpam compunctus episcopus,
Abbreviated transcription (Latin):
quã & insȩcularibus litteris eruditũ. qui
relicta uxorẽ nepte scilic& ipsius beati
Remigii uitã religiosam expetierat epm̃
ordinauit : & ꝑ parroechiam ipsius comitatꝰ
laudunensis. praefato castro subiecit
Qui genebaudus plus quã necesse fuerat de
ante acta uita & gradus sublimitate confi.¬
dens. cum debuerit cogitare quia nec dauid
sanctior. nec salomone sapientior. eẽt. qui
multerũ delini mentis ꝑielitati sunt: in caute
sũam uxorem quã relinquens mutauerat
in sordrem. quasi ꝓ instructione salucari
frequentius sẽ uisitari ꝑmisit: oblitue
scripturae dicentis. Lapides ex cauant aquȩ.
& alluuione terra consumitur. Rupis trans¬
fertur de loco suo. Unde contigit. ut
crebrx uisitationes & blanda ac frequentia
mulieris colloquia. durũ contra luxuriae
mollitiem cor̃ ep̃i emollirent. & quasi rupĩ
saxeam de loco sc̃itatis ad luxuriȩ inquina¬
menta transtulerint. Et item contra scrip.¬

Expanded text:
quam et in saecularibus litteris eruditum, qui quam et in saecularibus litteris eruditum, qui relicta conjuge, nepte scilicet ipsius B. Remigii, vitam religiosam expetierat, episcopum ordinavit, et parochiam ipsius comitatus Laudunensis praefato castro subjecit. Qui Genebaldus plusquam necesse fuerat, de anteacta vita et gradus sublimitate confidens, cum debuerit cogitare, quia nec David sanctior, nec Salomone sapientior esset, qui mulierum delinimentis periclitati sunt; incaute suam uxorem, quam relinquens mutaverat in sororem, quasi pro instructione salutari, frequentius se visitare permisit, oblitus Scripturae dicentis: Lapides excavant aquae, et alluvione terra consumitur, et rupes transfertur de loco suo . Unde contigit, ut crebrae visitationes, et blanda ac frequentia mulieris colloquia, durum contra luxuriae mollitiem cor esaxeam de loco sanctitatis ad luxuriae inquinamenta transtulerint. Et item contra scrip
Abbreviated transcription (Latin):
lis scĩs in caelo. & hominib deuotis in t̾ra.
PLTS deniq de francorũ exercitu
uecdum ad fidem conuersi. cũ regis¬
aliquandiu deguerunt: donec. xp̃i gr̃a
cooꝑante gloriosis potitus est uictoriies
eundẽ raganarium flagitiis turpitudinũ
inseriuentẽ uinctum ã fran¬¬
Etis sibi traditũ rex bludouicꝰ
occidie & omnẽ francorũ populũ ꝑ beatũ
Remigium ad fidem conuerti & bapti t̃ari
optinuit. Bapti ẽatus autẽ rex cum gente
integra. plurimas possessiones ꝑ diuersas
ꝓuntias scõ Remigio ipse quã franci po¬
tentes dederunt. quas ipse ꝑ diuersas aec¬¬
clesias tradidit: ne franci eum rerũ tempo¬
ralium cupidum esse. & ob id ad xp̃iani¬
tatem eos uocasse putarent: & fidem xp̃i
ac scm̃ sacerdotium uili penderent. De
remensi aduinxit. & de his quȩ in remensi
ꝓuuitia illi fuerant traditae. non modicam
partẽ a ecclẽ sc̃ę MARIAS in castro laudu-

Expanded text:
lis sanctis in coelo, et hominibus devotis in terra. lis sanctis in coelo, et hominibus devotis in terra. Multi denique Francorum exercitus, necdum ad fidem conversi, cum Ragaliquandiu degerunt, donec Christi gratia cooperante, gloriosis potitus victoriis, eumdem Raganarium, flagitiis turpitudinem inservientem, vinctum a Francis, sibi traditum rex Ludovicus occidit, et omnem Francorum populum per B. Remigium ad fidem converti et baptizari obtinuit. Ͻ 16. Baptizatus autem rex cum gente integra, plurimas possessiones per diversas provincias sancto Remigio tam ipse quam Franci potentes dederunt, quas ipse per diversas aecclesias tradidit, ne Franci eum rerum temporalium cupidum esse et ob id ad christianitatem eos vocasse putarent et fidem Christi ac sanctum sacerdotium vilipenderent. De Remensi adiunxit et de his que in Remensi provincia illi fuerant traditae non modicam partem aecclesie sancte Mariae in cas
Abbreviated transcription (Latin):
solebat. fidei ardore succensus deiciendo
incender&. ¶uius sapientia miranda ẽ.
in breuitate sermonũ. quib discretionẽ osten¬
dit. inter illã ad orationẽ & seruitutẽ quã
sepe ascĩs uiris honore uenerationis & amo¬
re obsequii angłis & hominib exhibitani
legimus. & illã adorationẽ & seruitutem
quã cultu diuinitati debito dõ soli iuxta
praeceptum ipsius. non autẽ ultra creaturȩ
ex hibendã scẽ scripturae lectione cognos̾¬
cimus. Et sic post confessionẽ orthodorȩ
fidei. ad interrogationẽ scĩ pontificis scdm̃
a ecclesiasticum morẽ baptitatus est trina
mersione. in nomine sc̃ȩ̃ & indiuiduȩ trini.¬
tatis. patris & filii & sp̃s sc̃i. Et susceptus
ab ipso pontifice de ipso fonte. ꝑunctus
exercitu eius tria milia uirorum. exceptis
pariuilis & mulieribus. Baptiz antur so.¬
rores eius albofledis & landehildis. &
factum ẽ gaudiũ magnũ in illa die ange.¬

Expanded text:
solebat, fidei ardore succensus, deiciendo solebat, fidei ardore succensus, deiciendo incenderet. Cuius sapientia miranda est in brevitate sermonum, quibus discretionem ostendit inter illam adorationem et servitutem, quam sepe a sanctis viris honore venerationis et amore obsequii angelis et hominibus exhibitam legimus, et illam adorationem et servitutem, quam cultu divinitati debito Deo soli iuxta preceptum ipsius, non autem ulli creaturae exibendam sanctae scripturae lectione cognoscimus. Et sic post confessionem orthodoxae fidei ad interrogationem sancti pontificis secundum aecclesiasticum morem baptizatus est trina mersione in nomine sanctae et individuae Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti; et susceptus ab ipso pontifice de sancto fonte, perunctus exercitu eius tria milia virorum, exceptis parvulis et mulieribus. Baptizantur sorores eius Albofledis factum est gaudium magnum in illa die ange
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Pccipiente autem scõ pontifice ipsã
ampullulam. species colũbę disparuit.
De quo chrismate fudit uenerandus epẽ.
in fontẽ sacratum. ¶liso autẽ rex tanto
miraculo. ab negatis diaboli põpis & oꝑib
eius. petut sẽ a scõ pontifice baptitari. Pro¬
cedit nouus constantinus ad lauacrum
salutiferum. in quo delende erant leprae
ueteris morbi. sordentesq antiquę pecca¬
torum maculȩ diluendȩ. diuino niunere
obsequente beato Remigio. in quo apłica
doctrina. & uirtutum grã alter rep̃sentari
uidebatur Siluester. Ingresso autem fontẽ
uitalem hludouico sc̃s ep̃s dixit ore facun¬
do. Mitis depone colla sicamber. adora
quod incendisti. incende quod ad orasti.
Praeceptis salutarib illum instruens humili
deuotione uenerari a eccłas ad cultũ religi¬
onis aedificatas. ut dm̃ adorar& in eis quas
rigida ꝓfanitate incendere consueuerat:
& idola quae in asilis suis ꝓdõ ad orare

Expanded text:
sunt. Accipiente autem sancto pontifice ipsam sunt. Accipiente autem sancto pontifice ipsam ampullulam, speties columbae disparuit. De quo chrismate fudit venerandus episcopus in fontem sacratum. Viso autem rex tanto miraculo, abnegatis diaboli pompis et operibus eius, petiit, se a sancto pontifice baptizari. Procedit novus Constantinus ad lavacrum salutiferum, in quo delendi erant lepre veteris morbi sordentesque antiq ue peccatorum macula e diluendae, divino muneri obsequente beato Remigio, in quo apostolica doctrina et virtutum gratia alter representari videbatur Silvester, ingresso autem in fontem vitalem Hludowico, sanctus episcopus dixit ore facundo: 'Mitis depone colla, Sicamber; adora quod incendisti, incende quod adorasti'; preceptis salutaribus illum instituens humili devotione venerari aecclesias ad cultum religionis aedificatas, ut Deum adoraret in eis, quas rigida profanitate incendere consueverat, et idola, quae in asilis suis pro Deo adorare
Abbreviated transcription (Latin):
bus. cum hẏmnis & canticis sp̾ualib ato
laetaniis. scorumq nominib acclamatie
sc̃s pontifex manum tenens regis a domo
regia ꝑgit ad baptisterium: subsequente
regina & populo. Dum autẽ simul ꝑge¬
rent. rex interrogauit epm dicens. Patron
est hoc regnum dĩ quod michi promitas
sed initium uiae ꝑ quã uenitur ad illud
Cuin uero ꝑuenissent ad baptisterium. deri
qui chrisma ferebat apopulo est intercep
ut ad fontẽ uenire nequiuerit. Scĩficato
autem fonte. nutu diuino chrisma defut
Et quia propter populi pressurã ulli nor
patebat egressus aeccłẽ uel ingressus ses
pontifex oculis ac manib ꝓtensis in cadi
cepit tacite orare cum lacrimis. Et exes
subito columba niue candidior attulit
in rostro ampullulam chrismate scõ repl¬
tam. cuius odore mirifico suꝑ om̃s odores
quos ante in baptisterio senserant. om̃s
qui aderant in estimabili suauitate repleti

Expanded text:
bus cum hymnis, et canticis spiritualibus atque bus cum hymnis, et canticis spiritualibus atque litaniis, sanctorumque nominibus acclamatis, sanctus pontifex manum tenens regis, a domo regia pergit ad baptisterium, subseregina et populo. Dum autem simul pergerent, rex interrogavit episcopum, dicens: 'Patrone, est hoc regnum Dei, quod michi promittissed inicium viae, per quam venitur ad illum. Cum vero pervenissent ad baptisterium, clericus qui chrisma ferebat a populo est interceptus, ut ad fontem venire nequiverit. Sanctificato autem fonte, nutu divino chrisma defuit. Et quia propter populi pressuram ulli non patebat egressus aecclesiae vel ingressus, sanctus pontifex, oculis ac manibus protensis in caelum, cepit tacite orare cum lacrimis. Et ecce! subito columba nive candidior attulit in rostro ampullulam chrismate sancto repletam, cuius odore mirifico super omnes odores, quos ante in baptisterio senserant, omnes qui aderant inestimabili suavitate repleti
Abbreviated transcription (Latin):
rent. & diuersos uitiorum fuerint sequuti
amfractus. quib negligi aecclesiastica sol&
disciplina. & quib ds offenditur. ac per hoc
regna solent subuerti. atq de gente in gentꝰ
transserri. Quod de moyse scriptũ leginꝰ
quia splendida facta est facies eius dũ res¬
cer& in eum dñs. hoc & in beatũ Remigũ
luce splendida illustratũ factũ fuisse audi¬
mus: Qm̃ sicut moẏses legis lator populi
ueteri erat a dño constitutus. Ita & beatus
Remigius euuanglĩçe grãẽ lator populo
in ꝓximo ꝑ fontem baptismatis in nouando
regia praeparatur. uelisq atq cortinis
depictis exutraq parte ꝓtenditur. & desu
aduinbratur. P lateȩ sternuntur. aeccła
cõponitur. baptisteriũ balsamo & cȩteris
odoramentis conspergitur. Talemq grãn
dñs subministrabat in populo: ut aestima¬
rent sẽ paradysi odoribus refoueri. Sicq
praecedentib sacro scĩs euuangeliis & eruo¬

Expanded text:
rint et diversos vitiorum fuerint secuti rint et diversos vitiorum fuerint secuti anfractus, quibus neglegi aecclesiastica solet disciplina, et quibus Deus offenditur, ac per hoc regna solent subverti atque de gente in gentem transferri. Quod de Moyse scriptum legimus, quia splendida facta est facies eius, dum respiceret in eum Dominus, hoc et in beatum Remigium luce splendida illustratum factum fuisse audimus; quoniam, sicut Moyses leveteris erat a Domino constitutus, ita et B. Remigius evangelicae gratiae lator populo, in proximo per fontem baptismatis innovando regia praeparatur, velis ac cortinis depictis ex utraque parte protenditur, et desuper adumbratur, plateae sternuntur, ecclesiae componitur baptisterium balsamo et caeteris odoramentis conspergitur: talemque gratiam Dominus subministrabat in populo, ut existimarent se paradisi odoribus refoveri. Sicque praecedentibus sacrosanctis Evangeliis, et omni
Abbreviated transcription (Latin):
nis claritate. At uero uir sc̃s scã repletue
sapientia. coepit eos instruere. hanc esse
uisionis diuine atq angłicȩ consuetudinem.
ut in aduentu suo terreant corda mortalium:
subsequenti consolatione dimulceant praece¬
dentem timorem. Instruens eos ex auctori¬
tate scãrum scripturarũ. quomodo singulis
quib apparuerint. & in primordio appariti¬
onis incusserint uidentib se timorem. sed
post ꝑ gram consolationis gratissimã eorum
cordibus prebuere laetitiae hilaritatem. Cũq
iam sc̃s uir eos de talib sufficienter instruxis¬
set. ꝓphetico repletus spũ. cuncta quae eis uel
semini eorum euentura erant praedixit: qua
liter successura eorum posteritas regnum e&̃.
nobilissune ꝓpagatura atq gubernatura. &
scam aecclãm sublimatura. om̃iq romana dig¬
nitate regnoq potitura: & iuictorias contra
aliarũ gentiũ incursus adeptura. nisi forte
a bono degenerantes. uian ueritatis relinque¬

Expanded text:
nis claritate. At vero vir sanctus, sancta repletus nis claritate. At vero vir sanctus, sancta repletus sapientia, coepit eos instruere, hanc esse visionis divinae atque angelicae consuetudinem, ut in adventu suo terreant corda mortalium, sed subsequenti consolatione demulceant praecedentem timorem: instruens eos ex auctoritate sanctarum Scripturarum, quomodo singulis, quibus apparuerant, et in primordio apparitionis incusserint videntibus se timorem, sed post per gratiam consolationis, gratissimam eorum cordibus praebuere laetitiae hilaritatem. Cumque vir sanctus de talibus eos sufficienter instruxisset, prophetico repletus spiritu, cuncta quae eis vel semini eorum eventura erant, praedixit: qualiter scilicet, successura eorum posteritas regnum esset nobilissime propagatura atque gubernatura, et sanctam Ecclesiam sublimatura, omnique Romana dignitate regnoque potitura et victorias contra aliarum gentium incursus adeptura, nisi forte a bono degenerantes, viam veritatis relique
Abbreviated transcription (Latin):
sit. & incredibilis suauitatos odor in eadẽ
domo remansit: ut patenter ostenderetur
illuc auctorem lucis & pacis atq suauitatis
uenisse. Quem nemo eorum qui aderant
p̃ter epm propter fulgorem luminis timore
ꝑculsi intueri ualuerunt. Tantaq claritatis
glã pontificem scmn ꝑfudit. ut splendor ex
eo ꝓcedens. plus conspicuam domũ in qua
sedebant reddiderit: quã lucernarũ lumina
ibidem lucentia. Rex itaq atq regina pedib
sẽ scĩ sacerdotis ꝓsternunt. & cum magno
pauore ac gemitu consolationẽ eiꝰ requirunt.
& quid sibi ad utilitatẽ atq salutẽ ꝑtinenes
ess& agendum. cum magna expetunt deuo¬
pone : parati audire & oꝑe complere quae
sc̃o pontifice discerent. Nam lum̃ quod
as excerius ꝑ fudit & iam interius illpmina.¬
uit: & ad quęrendũ salubre consiliunincita.¬
uit. Delestabantur.nãq in uerbis illie.
quae audierant. lic& ex territi essent de lumi¬

Expanded text:
sit, et incredibilis suavitatis odor in eadem sit, et incredibilis suavitatis odor in eadem domo remansit, ut patenter ostenderetur, illuc auctorem lucis et pacis atque suavitatis venisse, quem nemo eorum qui aderant preter episcopum, propter fulgorem luminis timore perculsi, intueri valuerunt. Tantaque claritatis gloria pontificem sanctum perfudit, ut splendor ex eo procedens, plus conspicuam domum in qua sedebant reddiderit, quam lucernarum lumina ibidem lucentia. Rex itaque ac regina pedibus se sancti sacerdotis prosternunt et cum magno pavore ac gemitu consolationem eius requirunt, et quid sibi ad utilitatem atque salutem pertinens esset agendum, cum magna expetunt devotione, parati audire et opere complere, quae a sancto pontifice discerent. Nam lumen, quod eos exterius perfudit, etiam interius illuminavit et ad querendum salubre consilium incitavit. Delectabantur namque in verbis illis quae audierant, licet exterriti essent de lumi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & rex alacriter ei obuiam ꝓsiliuit. eũq
amplexus cum ipso & uenerabili coniuge in
oratorium beatissimi apłõrum principis letri.
quod ut diximus cubiculo regis contiguum
erat ꝓcessit. ¶umq illi tres pontifex scilic&
& rex atq regina dispositis sedilib consedis¬
sent. circum stantib quibusdã clerieis qui cũ
pontifice uenerant. & familiarib regis atq
reginȩ. & sc̃s p̃sul regem monitis instruer&
salutarib ac euuangelicis disciplinis imbuer&.
ad confirmandã uerȩ fidei praedicationẽ ꝑ
sem̃ deprõptam pontificem. &iam uisibiliter
dñs demonstrare uoluit. quod fidelib cunctis
ꝓmisit. Qbi sunt duo uel tres congregati in
nomine meo ibi sum in medio eoꝵ: repente
lux tam copiosa totam repleuit aeccłam. ut
claritatem solis cuincer&. Et cum luce uox
pariter audita est dicens. Pax uobis. Egosũ.
nolite timere. Manete in dilestione mea
Et post haec uerba lux quȩ aduenerat reces¬

Expanded text:
Sed et rex alacriter ei obviam prosilivit, eumque Sed et rex alacriter ei obviam prosilivit, eumque amplexus, cum ipso et venerabili coniuge in oratorium beatissimi apostolorum principis Petri, quod, ut diximus, cubiculo regis contiguum erat, processit. Cumque illi tres, pontifex scilicet et rex atque regina, dispositis sedilibus consedissent, circumstantibus quibusdam clericis, qui cum pontifice venerant, et familiaribus regis atque reginae, et ssalutaribus, ac evangelicis disciplinis imbueret: ad confirmandam verae fidei praedicationem, per sanctum depromptam pontificem, etiam visibiliter ostendere Dominus voluit, quod fidelibus cunctis promisit: Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum: repente lux tam copiosa totam replevit aecclesiam, ut claritatem solis evinceret, et cum luce vox pariter est audita, dicentis: Pax vobis; ego sum, nolite timere. Manete in dilectione mea. Et post haec verba lux que advenerat reces
Abbreviated transcription (Latin):
populum qualiter diabolo & oꝑib ac pompis
eius abrenuntiare. & in dm̃ credere deberent
aꝑtis & breuib uerbis instruxit. Et quia
dies scĩ pascȩ imminebat. ieiunium sedm̃
xp̃ianorum consuetudinẽ eis indixit.
I⁊ uero passionis dñi quẽ parasceuer
usus aecclesi asticus uocat. pridie scilic&
antequã baptismi grãm rex & populus eius
ꝑceptiri erant. cum sc̃s Remigius & uenera¬
bilis ceniux regis Rochildis ꝓ regis & populi
eius sauite in oratione ꝑnoctarent. ep̃s in dqno
ante altare scẽ Marias multas effundeNs
lacrimas. & regina in oratorio scĩ setri iuxta
domũ regiam expleta oratione: pontifex ad
hostium regii cubiculi pulsaturus accessit.
ut uidelic& ꝑ alta silentia noctis. aliis curis
regi absoluto liberius poss& cõmittere sacra
mysteria uerbi. Quem hostiis aꝑtis cubicu.¬
larii regis reuerenter suscipiunt. & cũ honore
debito usq ad penetralia regis introducunt.

Expanded text:
populum, qualiter diabolo et operibus ac pompis populum, qualiter diabolo et operibus ac pompis eius abrenuntiare et in Deum credere deberent, apertis et brevibus verbis instruxit. Et, quia dies sancti pasche imminebat, ieiunium secundum christianorum consuetudinem eis indixit. Die vero passionis Domini, quem parasceuen usus aecclesiasticus vocat, pridie scilicet, antequam baptismi gratiam rex et populus eius percepturi erant, cum sanctus Remigius et venerabilis coniunx regis Hrothildis pro regis et populi eius salute in oratione pemoctarent, episcopus in domo ante altare sanctae Mariae multas effundens lacrimas et regina in oratorio sancti Petri iuxta domum regiam, expleta oratione, pontifex ad ostium regii cubiculi pulsaturus accessit, ut videlicet per alta silentia noctis aliis curis regi absoluto liberius posset committere sacra mysteria verbi. Quem, hostiis apertis, cubicularii regis reverenter suscipiunt et cum honore debito usque ad penetralia regis introducunt.
Abbreviated transcription (Latin):
haec anno. &u. hludouico regnante.
uone regina ut impleretur dictum apłi.¬
saluatur uir infidelis ꝑ mulierem fidelem.
uocauit scm̃ Remigium urbis huius remensis
antistitem. dep̃cans eum ut regi salutis uiam
praedicar&. Quẽ sc̃s sacerdos ꝑ multã saluta¬
ris uitae doctrinã ad baptismum uenire prae¬
dicabat. & ille ait. Pibenter tẽ audiam bea¬
tissime pater. sed unum restat quia populus
qui mẽ sequitur non uult deos suos relinquere.
Uadam adhortari eos iuxta uerbũ tuũ. Et
ueniens rex ad populum. cepit hortari eoe
ut in dm̃ qui eis uictoriam dederat crederent
qm̃ dii eorum in tribulatione sua nichil eis
ꝓdesse potuerunt. Acclamauerunt autẽ om̃s.
praecurrente miscdĩa & potentia dĩ. Mortales
deos relinquimus głose rex: & uerum dm̃ im.¬
mortalem quẽ Remigius praedicat credere
parati sumus. Nuntiantur haec sco Remigio
Ille quoq gaudio magno repletus. regem &

Expanded text:
hec anno XV. Hludowico regnante. 14. hec anno XV. Hludowico regnante. 14. Tunc regina, ut impleretur dictum apostSalvatur vir infidelis per mulierem fidelem, vocavit sanctum Remigium urbis huius Remensis antistitem, deprecans eum, ut regi salutis viam praedicaret. Quem sanctus sacerdos per multam salutaris vitae doctrinam ad baptismum venire predicabat. Et ille ait: 'Libenter te audiam, beatissime pater; sed unum restat, quia populus, qui me sequitur, non vult deos suos relinquere. Vadam autem adhortari eos iuxta verbum tuum'. Et veniens rex ad populum, cepit hortari eos, ut in Deum, qui eis, victoriam dederat, crederent, quoniam dii illorum in tribulatione sua nichil eis prodesse potuerunt. Acclamaverunt autem omnes, precurrente misericordia et potentia Dei: 'Mortales deos relinquimus, gloriose rex, et verum Deum, inmortalem, quem Remigius predicat, credere parati sumus'. Nuntiantur haec sancto Remigio. Ille quoque gaudio magno repletus, regem et
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium intẽ sperantib. tuum adiutoriũ
deuotus postulo: ut si michi uictoriam suꝑ
quã de tẽ populi praedicant: credam tibi
& in nomine tuo baptizabor. Inuocaui
enĩ dȩos meos. & ut experior elongati st̃
ab auxilio meo. Unde credo eos nulla
potestate esse praeditos. qui sibi credentib
non succurrunt. Te uero dm̃ ac dnm inuoco.
& intẽ credere desidero : tantũ ut liberer
ab aduersariis meis. Quinq haec oranc
clamar&. alemanni in fugam terga deder̃.
& uidentes regem suum interfectum. ludo¬
uici potestati sẽ subdunt dicentes. Parce
p̾canur domine rex nepereat plus populus.
iam tui sumus. Tunc iussit rex imminentẽ
plagam cessare. & alemannos cȩpit. ipsosq
ac terram eorum subiugo tributario consti¬
tuit. Sicq facta uictoria. reuersus est in
franciam ad reginã suam. & narrauit ei
qualiter ꝑ inuocationẽ nominis ihũ xp̃i.
uictoriam meruerit optinere. Acta sunt

Expanded text:
auxilium in te sperantibus, tuum adjutorium auxilium in te sperantibus, tuum adjutorium devotus postulo: ut si mihi victoriam super quam de te populi praedicant, credam tibi, et in nomine tuo baptizabor. Invocavi enim deos meos, et, ut experior, elongati sab auxilio meo; unde credo, eos nulla potestate esse preditos, qui sibi credentibus non succurrunt. Te verum Deum ac dominum invoco et in te credere desidero, tantum ut liberer ab adversariis meis'. Cumque hec orans clamaret, Alemanni in fugam lapsi, terga dederunt, et videntes regem suum interfectum, Hludowici potestati se subdunt, dicentes: 'Parce, precamur, domine rex, ne pereat plus populus; iam tui sumus'. Tunc iussit rex imminentem plagam cessare et Alemannos cepit, ipsosque ac terram eorum sub iugo tributario constituit. Sicque, facta victoria, reversus est in Franciam ad reginam suam et narravit ei, qualiter per invocationem nominis Iesu Christi victoriam meruit obtinere. Acta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cepisset. dixit rex. Non potest aliuo nisi &
de isto sic fiat. quoniodo fuit de fratre eiꝰ. ut
baptitatus in nomine xp̃i ur̃i. cito moriat᷑.
bat regi p̃dicare ut dm̃ uerũ coler&. & idola
quae colebat uana derelinquer&. Sed nul-¬
lomodo animũ eius ad credendũ poterat cõ¬
mouere. donec tandẽ aliquando bellũ contra
alemannos sueuosq mouer&. In quo cõpulsus
est dm̃ confiteri. quem antea negauerat.
ACTUM est autem bellantib inter se
francorum scilic& exercitu. & alemannis
atq sueuis. ut ludoiuci exercitus nimie
corrueret: aurelianus consiliarius eiꝰ intu¬¬
lens regem ait. Domine mirex. crede modo
dm̃i caeli quẽ domina mea regina praedicat.
& dabit tibi ipse rex regum & ds̃ cęli ac t̾rȩ
uictoriam. Ille uero eleuatis oculis in celum.
cõmotus in lacrimas ait. Iũ xp̃e quem
Rothildis regina mea praedicat esse filium
dĩuiui. qui subuenis in tribulatione. quidas

Expanded text:
cepisset, dixit rex: 'Non potest aliud, nisi et cepisset, dixit rex: 'Non potest aliud, nisi et de isto sic fiat, quomodo fuit de fratre eius, ut baptizatus in nomine Christi vestri cito moriatur'. bat regi predicare, ut Deum verum coleret et idola quae colebat vana derelinqueret. Sed nullo modo animum eius ad credendum poterat commovere, donec tandem aliquando bellum contra Alemannos Suevosque moveretur, in quo compulsus est Deum confiteri, quem antea negaverat. Ͻ 13. Factum est autem, bellantibus inter se Francorum scilicet exercitu et Alemannis atque Suevis, ut Hludowici exercitus nimis corrueret, Aurelianus consiliarius eius, intuens regem, ait: 'DoDeum coeli, quem domina mea regina praedicat, et dabit tibi ipse rex regum et Deus coeli atque terrae victoriam. Ille vero elevatis in coelum oculis commotus in lacrymas, ait: Jesu Christe, quem Clotildis regina mea praedicat esse Filium Dei vivi, qui subvenis in tribulatione, qui das