comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ fuiss: nisi felitiꝰ xp̃m corde quam
carne gestasset. Ipsa quoq uͥginitas
enis ideo gͣtior & acceptior. quia ñ eaml
conceptus xp̃c iuro uolaturo amͤ conser¬
naret ipse preripuit. s pusqmͣ concire¬
tur. iam deo dicatam. de qua nasceret᷑.
elegit. Hoc indicant ũba: que sibi fetum
annuintianti angło maria reddit. Q mͦ
inquit fiet istud. qm̃ uirum ñ cognosco:
Quod ꝓfecto non dicẽt: nͥ deo uirginem
se ante uouisset.s quia hoc isrłitarũ.
mores ad hus recusabane desponsa¬
dituro qd̾ illa iam uouerat. Qmͣqm ⁊̃¬
si hoc solum dixiss quomͦ fiet istud. nͨ
addidiss. qm̃ uirum ñ cognosco. non
quesiss utiꝙ ꝓmissum sͥ filium. quomͦ
femina eẽt paritura: si concubitura nup¬
sisẜ. Pot̾at & nubere. & uirgo ꝑmanere.
in qua dei filius formam serui congru¬
enti miracło acciꝑet. s exemplo scis fu¬
tura uirginibus: ne putaretur quod so¬

Expanded text:
profuisset, nisi felicius Christum corde quam profuisset, nisi felicius Christum corde quam carne gestasset. Ipsa quoque uirginitas eius ideo gratior et acceptior, quia non eam conceptus Christus uiro uiolaturo quam conseruaret ipse praeripuit, sed priusquam conciperetur iam deo dicatam de qua nasceretur elegit. hoc indicant uerba, quae sibi fetum adnuntianti angelo Maria reddidit. quomodo, inquit, fiet istud, quoniam uirum non cognosco? quod profecto non diceret, nisi deo uirginem se ante uouisset. sed quia hoc Israhelitarum mores adhuc recusabant, desponsadituro quod illa iam uouerat. quamquam etiamsi hoc solum dixisset: quomodo fiet istud? nec addidisset: quoniam uirum non cognosco, non quaesisset utique, promissum sibi filium quomodo femina paritura esset, si concubitura nupsisset. poterat et iuberi uirgo permanere, in qua dei filius formam serui congruenti miraculo acciperet; sed exemplo sanctis futura uirginibus, ne putaretur so
Abbreviated transcription (Latin):
est & corpore & sp̃u: scͥptum ẽ in eu̾głia.
quod mat̾ ⁊ fratres xp̃i. hoc ẽ consangͥ¬
nei carnis euis. cum illi nuntiati fuissẽt¬
& foris expec̾tarent. quia ñ possent eum
adire pre turba: ille respondit. Que est
mat̾ mea. aut qui sunt fr̃s meiͦ Et ex¬
tendens manum suꝑ discipłos suos: ait.
Hi sunt fr̃s mei. Et quicunq fecerit uo¬
li cognationi genus nr̃m sp̃uale p̃ponere.
nec inde beatos ẽẽ homines. si uistis ⁊ sc̃is
carnis ꝓpinquitate iunguntur. s si eoꝵ
doctrine ac morib obechiendo atq imitã¬
do coherescunt: Beatior gͦ maria ꝑcipi¬
endo fidem xp̃i: qmͣ concipiendo car¬
nem xp̃i. Nam & dicenti cuidam beatꝰ
uent̾ qui te portauit: ipse respondit.
Immo. beati qui audunt ũbum dei:
& custoduint. Deniq fr̃ib eius id est
scdm carnem cognatis qui ñ in eum
credidert̃. quid ꝓfuit illa cognatio:
Sic & mat̾na ꝓpinquitas nicħ marie

Expanded text:
est et corpore et spiritu! Scriptum est in euangelio, est et corpore et spiritu! Scriptum est in euangelio, quod mater et fratres Christi, hoc est consanguinei carnis eius, cum illi nuntiati fuissent et foris expectarent, quia non possent eum adire prae turba, ille respondit: quae est mater mea aut qui sunt fratres mei? extendens manum super discipulos suos ait: hi sunt fratres mei; et quicumque fecerit uoli cognationi genus nostrum spiritale praeponere nec inde beatos esse homines, si iustis et sanctis carnis propinquitate iunguntur, sed si eorum doctrinae ac moribus oboediendo atque imitando cohaerescunt? beatior ergo Maria percipiendo fidem Christi quam concipiendo carnem Christi. nam et dicenti cuidam: beatus uenter qui te portauit, ipse respondit: immo beati qui audiunt uerbum dei et custodiunt. denique fatribus eius, id est secundum carnem cognatis, qui non in eum crediderunt, quid profuit illa cognatio? sic et materna propinquitas nihil Mariae
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe capiat. exhortandi sunt. ne t̾rean¬
tur: & t̾rendi ne extollant᷑. Non solum
gͦ p̃dicanda est uirgiitas ut ametur:
nerumetiã monenda ne infletur. hoc
isto sermone suscipimꝰ. Ad uiuet xp̃c
uirginis filus & uirginum sponsus.
uirginali ut̃o corporalit̾ natꝰ: uirgia¬
uni uiro xp̃o sicut dicit apłs. quanto
sunt digna honore membra eius que
hec custodiunt. etiam inpsa carne ꝙͣ
tota custodit infide. que inutatur
matrem uiri sui & domini sui: Nam etẽ
quoq: & mater &o uirgo est. Cuius enimin¬
degͥtati consulimus. si uͥgo non ẽ: Aut cuꝰ
ꝓlem alloquimur. si mat̾ ñ ẽ: Maria corpo¬
ralit caput huius corporis peꝑit: ecclesia
sp̃ualit̃ m̃bra illuis capitis parit. In utͦq
uirginitas fecunditatẽ non impedit: in
utraq fecunditas uirginitatẽ ñ adimit
Pinde cum eccłia uniũsa sit sc̃a & corꝑe
& sp̃ñ. nec tam̃ uniũsa sit uirgo corpore
s sp̃u. qnͣto sanctior in his m̃bris uͥ uugo

Expanded text:
capere capiat, exhortandi sunt, ne terreancapere capiat, exhortandi sunt, ne terreantur, et terrendi, ne extollantur. non solum ergo praedicanda est uirginitas, ut ametur, uerum etiam monenda, ne infletur. Hoc isto sermone suscepimus; adiuuet Christus, uirginis filius et uirginum sponsus, uirginali utero corporaliter natus, uirginauni uiro Christo, sicut dicit apostolus, quanto digna sunt honore membra eius, quae hoc custodiunt etiam in ipsa carne, quod tota custodit in fide, quae imitatur matrem uiri sui et domini sui! nam ecclesia quoque et mater et uirgo est; cuius enim integritati consulimus, si uirgo non est? cuius prolem adloquimur, si mater non est? Maria corporaliter caput huius corporis peperit, ecclesia spiritaliter membra illius capitis parit. in utraque uirginitas fecunditatem non inpedit, in utraque fecunditas uirginitatem non adimit. proinde cum ecclesia uniuersa sit sancta et corpore et spiritu, nec tamen uniuersa sit corporebris, ubi uirgo
Abbreviated transcription (Latin):
Abrum de bono conuigali nuper
edidimus. In quo etiam xp̃i uirgi¬
nes ammoniumus atq monemus. ne
ꝓpt̾ excellentiam muneris amplioris qm
diuinitus acceꝑunt. contempnant in sui
comparationẽ patris & matͥs ppł̃i der: uo¬
minesq illos quos tamqmͣ oliuam com¬
m̃dat apłs. ne suꝑbiat insertꝰ oleast̃ qͥ
uenturo xp̃o etiam filiorum ꝓpagine
seruiebant. ideo meriti inferioris eẽ ar¬
bitrentur. quia uire dinino continen¬
tia conubio. & nupciis pia uirginitas
ante ponitur. In illis quippe parabant᷑.¬
& parturiebant᷑ futura: que nunc nm¬
pleri mirabiliter & efficacit cernimus.
Quorum etiam uita conuigalis: ꝓphetia
fuit. Unde ñ consuetudine humanoꝵ
uotorum att gaudiorum. s ualde pro¬
fundo consilio dei: inquibꝰcdam eorum
fecunditas honorari. in quibuscdã etiam
fecundari sterelitas meruit. Hoc uͦ tem¬
pore quib dictum ẽ. si se ñ continent
nubant: ñ ahibenda ẽ exhortatio. s cõ¬
solatio. Quibꝰ autem dictum ẽ. qui põt

Expanded text:
brum de Bono Conjugali nuper edidimus, in quo etiam Christi virgines admonuimus atque monemus, ne propter excellentiam muneris amplioris quod divinitus acceperunt, contemnant in sui comparatione patres et matres populi Dei; hominesque illos quos tanquam olivam commendat Apostolus, ne superbiat insertus oleaster , qui venturo Christo etiam filiorum propagatione serviebant, ideo meriti inferioris esse arbitrentur, quia jure divino continentia connubio, et nuptiis pia virginitas anteponitur. In illis quippe parabantur et parturiebantur futura, quae nunc impleri mirabiliter et efficaciter cernimus, quorufuit: unde non consuetudine humanorum uotorum atque gaudiorum, sed ualde profundo consilio dei in quibusdam eorum fecunditas honorari, in quibusdam etiam fecundari sterilitas meruit. hoc uero tempore quibus dictum est: si se non continent, nubant, non adhibenda est exhortatio, sed consolatio, quibus autem dictum est: qui potest
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ uos Sic enim uos uidit in apoca¬
lypsi quidam pre cet̾is dilectus ag¬
no. qui discumbere suꝑ pectus eius
solitus erat: & bibebat & eructuabat
mirabilia suꝑ celestia ũbum dñi.
Ipse uos uidit duodecies duodena
milia scorum cytharedorum illibate
uirginitatis in corpore: in iolate ue¬
ritatis in corde. Et quia sequimini
agnum quocumq ierit: scͥpsit ille
de nob̾. Quo ire putamꝰ hunc agnũ.
quo nemo eum sequi uł audeat uł ua-¬
leat. nͥ uos : Quoputatis eum ire: In
quoᷤᷤ saltus & pͣta: Ubi credo sirnt
gramina. gaudia. ñ gaudia huiꝰ
scłiuana. insanie m̃daces: nec gaudia
qualia in ipso regno dei cet̾is cum uir¬
ginibus erunt. s acet̾orum omnium
gaudiorum sorte distincta gaudia uͥ¬

Expanded text:
nisi uos. sic enim uos uidit in Apocanisi uos. sic enim uos uidit in Apocalypsi quidam prae ceteris dilectus ab agno, qui discumbere super pectus eius solitus erat et bibebat et eructuabat mirabilia super caelestia uerbum dei. ipse uos uidit duodecies duodena milia sanctorum citharoedorum inlibatae uirginitatis in corpore, inuiolatae ueritatis in corde; et quia sequimini agnum quocumque ierit, scripsit ille de uobis. quo ire putamus hunc agnum. quo nemo eum sequi uel audeat uel ualeat nisi uos? quo putamus eum ire? in quos saltus et prata? ubi credo sunt gramina gaudia; non gaudia saeculi huius uana, insaniae mendaces, nec gaudia qualia in ipso regno dei ceteris non uirginibus, sed a ceterorum omnium gaudiorum sorte distincta, gaudia u
Abbreviated transcription (Latin):
cum omĩb sanitatẽ. Ita quia ipsa uita
et̾na parit̾ erit omnib scĩs: equalis de¬
nariꝰ om̃ib attributꝰ est. Quia uͦ in ipsa
uita et̾na distincte fulgebunt lumina
meritorum. multe mansiones sunt apd̃
patrem: ac ꝑ hoc indenario quidem
ñ impari non uiuit aliꝰ alio ꝓlixius.
in multis autem mansionib honorat᷑
alius alio clarius. ꝑgite itaq sc̃i dei
pueri & puelle. mares ac femine. celi¬
bes & innupte: ꝑgite ꝑseuerant̃ infi¬
nem. Laudate dñm dulcius quem
cogitatis uberius. sꝑate felicius cui
seruitis in stantius: amate ardentuiᷤ
cui placetis attentius. Lumbis accinc¬
tis & uicernis ardentib expectate
dñm: qnͣdo ueniat anuꝑtiis. Nos
affertis ad nuptias agni canticum
nouum. quod cantabitis in cycha¬
ris ur̃is. ñ utiq tale quale cantat
uniũsa t̾ra. ciu dicitur. cantate dño
canticum nouum cantate dño u¬
niũsa t̾ra: s tale quale nemopot̾it dic̃e

Expanded text:
cum omnibus sanitatem. ita quia ipsa uita cum omnibus sanitatem. ita quia ipsa uita aeterna pariter erit omnibus sanctis, aequalis denarius omnibus adtributus est; quia uero in ipsa uita aeterna distincte fulgebunt lumina meritorum, multae mansiones sunt apud patrem. ac per hoc in denario quidem non impari non uiuet alius alio prolixius; in multis autem mansionibus honoratur alius alio clarius. Pergite itaque sancti dei, pueri ac puellae, mares ac feminae, caelibes et innuptae, pergite perseueranter in finem; laudate dominum dulcius, quem cogitatis uberius; sperate felicius, cui seruitis instantius; amate ardentius, cui placetis adtentius; lumbis accinctis et lucernis ardentibus expectate dominum, quando ueniat a nuptiis. uos adferetis ad nuptias agni canticum nouum, quod cantabitis in citharis uestris. non utique tale, quale cantat uniuersa terra, cui dicitur: cantate domino canticum nouum, cantate domino uniuersa terra, sed tale, quale nemo poterit dicere
Abbreviated transcription (Latin):
na. ipsum regnum celorũ uͥ erunt om̃s
quod deus p̃destinauit. uocauit. usti¬
ficauit. głificauit: Oportet enim corrap¬
tibile hoc induere in coruptionem: et
mortale hoc induere immortalitatem.
Hic ẽ ille denaruis: merces omniũ. Scel¬
la tam̃ ab stella differt ingła: sic & resur¬
rectio mortuorum. Hec sunt merita di¬
ũsa scõrum. Si enim celum significaret᷑
illo denario. ñne incelo ẽẽ om̃ib ẽ cõmu¬
ne syderibus: Et tam̃ alia est gła solis.
alia gła lune: alia gła stellarum. Si de¬
naruis ille ꝓsanitate corporis poneret᷑.
ñne cum recte ualemus om̃ib membͥs
cominuns est sanitas. & si usq in mor¬
tem ꝑmaneat. parit & equalit̾ omnib
mest: Et tam̃ posuit d̾s membͣ singu¬
lum quodꝙ eorum in corpore ꝓut uolu¬
it. ut nec totum sit ocłs. nec totũ auditꝰ nͦ
totum odoratus. nec quicquid aliud
ht̃ suam ꝓpͥetatem: qmͣtis equalit̃ habeat

Expanded text:
na, ipsum regnum caelorum, ubi erunt omnes, na, ipsum regnum caelorum, ubi erunt omnes, quos deus praedestinauit, uocauit, iustificauit. glorificauit? oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. hic est ille denarius, merces omnium; stella tamen ab stella differt in gloria. sic et resurrectio mortuorum. haec sunt merita diuersa sanctorum. si enim caelum significaretur illo denario, nonne in caelo esse omnibus est commune sideribus? et tamen alia est gloria solis. alia gloria lunae, alia stellarum. si denarius ille pro sanitate corporis poneretur, nonne, cum recte ualemus omnibus membris, communis est sanitas et, si usque in mortem permaneat, pariter et aequaliter omnibus inest? et tamen posuit deus membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit, ut nec totum sit oculus nec totum auditus nec totum odoratus et quidquid aliud habet suam proprietatem, quamuis aequaliter habeat
Abbreviated transcription (Latin):
tu immunes. & eo quoꝙ ipso quod hinc
sese abstinent ea que sunt dm̃i cogitanteᷤ.
quomͦ placeant dño. adt̾renam cõmodi¬
tatẽ referre conaris: Nom̃ et̾mim dabo
eis. Quid regnum celoꝵ ꝓpt̾ quod seipsos
castrauerunt scĩ spadones. in hac tantũ
uita intelligendum ẽẽ contendis: No¬
men et̾num dabo eis. Et si forte hoc ip̃m
et̾num ꝓ duiturno conaris accipe: addo.
accimnulo. inculco. ñ unqmͣ dẽẽrit.
Quid queris ampluis: Quid dicis am¬
plius: Et̾num hoc nomen quicquid
illud est spadonib dei. quod utiꝙ głã
dem regno & ineadem domo constitu¬
tis: nam ideo fortassis & nom̃ dictumẽ.
quod eos quib datur distingunit acetiᷤ.
Quid sͥ gͦ uult inquiunt ille denariꝰ
qui oꝑe uinee terminato. equalit̾ om̃ibꝰ
redditur. siue his qui apͥma hora. siue
his qui a nona hora oꝑati sunt: Quid
utiq nͥ aliquid significat quod om̃s com¬
munit̾ habebunt. sicuti est ipsa uita et̃¬

Expanded text:
tu inmunes et eo quoque ipso, quo hinc tu inmunes et eo quoque ipso, quo hinc sese abstinent, ea quae sunt domini cogitantes, quomodo placeant domino, ad terrenam commoditatem referre conaris? nomen aeternum dabo eis. quid regnum caelorum, propter quod se castrauerunt sancti spadones, in hac tantum uita intellegendum esse contendis? nomen aeternum dabo eis. et si forte hic ipsum aeternum pro diuturno conaris accipere, addo, accumulo, inculco: n e.c umquam deerit. quid quaeris amplius? quid dicis amplius? aeternum hoc nomen, quidquid illud est, spadonibus dei, quod utique glordem regno et in eadem domo constitutis. nam ideo fortassis et nomen dictum est, quod eos, quibus datur, distinguit a ceteris. Quid sibi ergo uult, inquiunt, ille denarius, qui opere uineae terminato aequaliter omnibus redditur, siue his, qui ex prima hora, siue his, qui una hora operati sunt? quid utique? nisi aliquid significat, quod omnes communiter habebunt, sicuti est ipsa uita aeter
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib tam̃ bonis oꝑib suis ñ respicit que
nidentur s que ñ uidentur. Que enim
iudentur temporalia sunt: que autem
ñ uidentur et̾na. Nec sane sp̃c sc̃s tacuit
quod contra istos impudentissime ac de¬
mentissime ꝑuicaces. aꝑtum atꝙ in con¬
eussum ualeret: eorumq beluinum im¬
petum. ab ouili suo in expugnabili mu¬
nitione repelleret. Cum enim dirisset
de spadonib. dabo eis in domo mea et
inmuro meo locum nominatum. meli¬
orem multo qmͣ filiorum atq filiarum.
ne quis ninium carnalis existimaret
aliquid inhis uerb̾ temꝑale sꝑandum:
continuo subiecit. Nomen et̾num dabo
eis: nec unqmͣ dẽerit. Tanqmͣ dicet. Quid
tergũisaris impia cecitas: Quid t̾giũsa¬
ris: Quid serenitati ueritatis nebulas tue
ꝑũsitatis effundis: Quid intanta scͥptu¬
rarum luce. tenebras unde insidieris in¬
quiris: Qtud temporalem tantũmͦ utili¬
tatem ꝓmittis continentib scis: Nomẽ
et̾num dabo eis. Quid ab omni concubi¬

Expanded text:
spicit quae uidentur, sed quae non uidentur. quae enim uidentur, temporalia sunt: quae autem non uidentur, aeterna. Nec sane spiritus sanctus tacuit, quod contra istos inpudentissime ac dementissime peruicaces apertum atque inconcussum ualeret eorumque beluinum inpetum ab ouili suo inexpugnabili munitione repelleret. cum enim dixisset de spadonibus: dabo eis in domo mea et in muro meo locum nominatum, meliorem multo quam filiorum atque filiarum, ne quis nimium carnalis existimaret aliquid in his uerbis temporale sperandum, continuo subiecit: nomen aeternum dabo eis, nec umquam deerit, tamquam diceret: quid tergiuersaris inpia caecitas?- quid tergiuersaris? quid serenitati ueritatis nebulas tuae peruersitatis offundis? quid in tanta scripturarum luce tenebras unde insidieris inquiris? quid temporalem tantummodo utilitatem promittis continentibus sanctis? nomen aeternum dabo eis. quid ab omni concubi
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum ñ ẽ: si autem peccatum eẽt
p̃cepto uet̾atur. ꝓpt̾ea p̃ceptum dñi
de uirginib nullum est. S qm̃ deur¬
tatis remissis ue peccatis. ad eunda
est uita et̾na. in qua ẽ quelam egre¬
gia gła. ñ om̃ib inet̾num uicturis. s
quibusdam ibi tͥbuenda. eui conse¬
quende parum ẽ liberatum ẽẽ apec¬
catis. nͥ aliquid ipsi lib̾atori uouea¬
tur quod ñ sit criminis ñ uotusse. ẜ
uouisse ac reddidisse sit laudis: con¬
silium inquit do. tanqmͣ misccłiã
consecutꝰ adeo. ut fidelis eẽm. Neq n
ñudere debeo fidele consilium: qui
ñ meis meritis. s dei miscłia fidelis¬

Expanded text:
peccatum non est, si autem peccatum esset, peccatum non est, si autem peccatum esset, praecepto uetaretur, propterea praeceptum domini de uirginibus nullum est. sed quoniam deuitatis remissisue peccatis adeunda est uita aeterna, in qua est quaedam egregia gloria non omnibus in aeternum uicturis, sed quibusdam ibi tribuenda, cui consequendae parum est liberatum esse a peccatis, nisi aliquid ipsi liberatori uoueatur, quod non sit criminis non uouisse, sed uouisse ac reddidisse sit laudis, consilium, inquit, do, tamquam misericordiam consecutus a deo, ut fidelis essem; neque enim inuidere debeo fidele consilium, qui non meis meritis, sed dei misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
manifestat apłs hoc ꝓpt̾ p̃sentẽ ne¬
cessitatẽ uonum eẽ non ꝓpt̾ fut᷑am
et̾nitatẽ quasi p̃sentis necessitatis ra¬
tionẽ haberet apłs. nisi ꝓuidens
& consuleus infuturumꝰ. eum om̃s¬
euis dispensatio ñ nisi ad uitam et̾¬
nam uocet. Pꝰ resens gͦ est uitanda
necessitas: s tam̃ que aliquid bouo¬
rum impedit futurorum. Qua ne¬
cessitate uita cogitur conuigalis co¬
gitare que mundi sunt. quomͦ place¬
at uir urori. uel uxor uiro. ñ quod
ea separent a regno dei sicut sunt pͤ¬
cata que ideo p̃cepto ñ consilio colu¬
bentur. quia dño p̾cipienti ñ obedi¬
re. damnabile ẽ: s illud quod in ip̃o
dei regno amplius haberi posset si
ampluis cogitaretur. quomͦ placendũ
ẽẽt deo. minus erit utiq cum hoc ip̃m
minus coniugii necessitate cogitatur
Ideo deuirginib in quit p̃ceptum do¬
mini in habeo. Precepto enim qͥsqͥs
ñ eb temꝑat reus est: & debitor pene.
Puide quia uxorem ducere uł nub̾e

Expanded text:
stolus hoc propter praesentem necessitatem bonum esse, non propter futuram aeternitatem. quasi praesentis necessitatis rationem haberet apostolus, nisi prouidens et consulens in futurum, cum omius dispensatio nonnisi ad uitam aeternam uocet. Praesens ergo est uitanda necessitas, sed tamen quae aliquid bonorum inpedit futurorum: qua necessitate uita cogitur coniugalis cogitare quae mundi sunt, quomodo placeat uir uxori uel uxor uiro, non quod ea separent a regno dei, sicut sunt peccata, quae ideo praecepto, non consilio cohibentur, quia domino praecipienti non oboedire damnabile est; sed illud, quod in ipso dei regno amplius haberi posset, si amplius cogitaretur quomodo placendum esset deo, minus erit utique, cum hoc ipsum minus coniugii necessitate cogitatur. ideo, de uirginibus, inquit, praeceptum domini non habeo; praecepto enim quisquis non obtemperat, reus est et debitor poenae. proinde quia uxorem ducere uel nubere
Abbreviated transcription (Latin):
mexodo factum sine dubio figuratum ẽ.
ut hoc p̃signaret. quod sine p̾uiditio aitiꝰ.
aut paris aut melioris intelligentie lix¬
erim. S hoc mͦ instructus diuinarum
scͥpturarum studiosus cum ad eas ꝑscru¬
tandas accedere ceꝑit. illud apłicum cogi¬
tare ñ cesset. scientia inflat. caritas edifi¬
cat. Ita enim sentiat. qmͣuis de egypto
diues exeat. tñ nͥ pascha eg̃ĩt. saluum
se ẽẽ ñ posse. Pascha autem nr̃m. immo¬
latus xp̃c. Nichilq magis immolatio xp̃i¬
nos docet: qmͣ illud quod ipse clamat. tã¬
qmͣ ad eos quos in egypto sub pharaͦne u¬
dit laborarẽ. uenite ad me qui laboratis
& onerati estis: & ego uos refitiam. Tollite
ugum meum suꝑ uos. & discite ame. qm̃¬

Expanded text:
xhodo factum sine dubio figuratum est, xhodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret, quod sine praeiudicio alterius aut paris aut melioris intellegentiae dixerim. Sed hoc modo instructus diuinarum scripturarum studiosus, cum ad eas perscrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: scientia inflat, caritas aedificat. ita enim sentit, quamuis de Aegypto diues exeat, tamen, nisi pascha egerit, saluum se esse non posse. pascha autem nostrum immolatus est Christus nihilque magis immolatio christianos doeet, quam illud quod ipse clamat tamquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone uidet laborare: uenite ad me qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite a
Abbreviated transcription (Latin):
habere licuerit. in usum conu̾̃tenda
xp̃ianum. Nam quid aliud fecerunt
multi bom fideles nr̃i : nonne aspicimꝰ
qnͣto auro & argento & ueste suffarrina-¬
tus exierit de egypto. cypͥanus doctor su¬
auissimus & martrr beatissimus : qnͣto lac¬
tantius: qnͣto uictorimis. optatus. hilariꝰ:
Ut de uiuuis taceam. qnͣto innumerabileᷤ
greci: quod pͥor ipse fidelissimus dei famu¬
lus moyses fecerat. de quo scͥptum ẽ. quod
eruditus fuerit omni sapientia egyptioꝵ.
Quibꝰ om̃ibꝰ uiris suꝑstitiosa gentium cõ-¬
suetudo. & maxime illis temporibꝰ cum
xp̃i recuciens uigum xpĩanos ꝑsequeba¬
tur: disciplinas quas utiles habebant
numqmͣ cõmodaret. si eas musum colen¬
di unuis dei quo uanus idolorum cultꝰ
excinderet᷑ conũsi uiri suspicarentur.
s dederunt aurum & argentum. & ue¬
stem suam exͣunti de egypto ppło di ne-¬
scientes quemadmodum illa que dabãt
in xp̃i obseqͥum redderent᷑. Ilud enim

Expanded text:
habere licuerit in usum conuertenda habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens iugum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum colendi unius dei, quo uanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt aurum et argentum et uestem suam exeunti de Aegypto populo dei, nescientes, quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. illud enim
Abbreviated transcription (Latin):
quib ñ bene utebant᷑. sic doctrine om̃s
gentilium ñ solum simulata & super¬
stitiosa figm̾ta gͣuesq sarcinas suꝑ¬
uacanei laboris habent. que unusqͥs
ꝙ nr̃m duce xp̃o. de societate gentili¬
um exiens debet abominari atq de
uitare. s etiam libales disciplinas
usui ueritatis aptiores. & quedam morum
p̃cepta utilissima continent. de ꝙ ipso uno
deo colendo. ñ nulla uͦ inueniuntur apd̃
eos. qd̃ eorum tamqmͣ aurum & argẽ¬
tum quod non ipsi instituerunt. s de
quibusdam quasi metallis diuine ꝓui¬
dentie. que ubiq in fusa ẽ eruerunt. &
quo ꝑuerse atq inuiriose ad obsequia
de moniũ abutuntur. cum ab eorum
misera societate sese animo separat de¬
bet ab eis offerre xpĩanus. adusum iustũ
p̃dicandi euͣgelii. Uestem quoq illorũ
id ẽ hominũ quidem instituta. s tam̃
accõmodata humane societati qua in
hac uita carere ñ possumiis acciꝑe atq

Expanded text:
quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta grauesque sarcinas superuacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium excidens debet abhominari atque uitare, sed etiam liberales disciplinas usui ueritatis aptiores et quaedam morum praecepta utilissima continent, denique de ipso uno deo colendo nonnulla uera inueniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouidentiae, quae ubique infusa est, eruerunt et quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque
Abbreviated transcription (Latin):
siue ꝓpt̾ turbas negligentiũ siuie ꝓpt̃
inauudorum occultationes latent. Q uod
utrum de ratione disputandi fieri poᷤ¬
sit ignoro. Et uidetur mͥ ñ posse. qr
ꝑ totum textum scͥpturarum colliga¬
ta ẽ neruorum uice. & icło magis ad
ambigua soluenda & explicanda. de
quib post loquemur legentes ad iuuat.
qmͣ ad incognita signa cognoscenda.
de quib nunc agimus. Philosophi aũ¬
qui uocant᷑. si qua forte uera & fidei nr̃e
a ccommodata dixerunt. maxime pla¬
tonici. ñ solum formidanda ñ sunt. s
ab eis etiam tanqmͣ ab iniustis possessori¬
bꝰ inusum nr̃m uendicanda. Sicut
enim egypcii ñ tantum idola habebãt
& fugeret. s etiam uasa atq ornam̃ta
de auro & argento & uestem. que ille
popłs exiens de egypto sibi potiꝰ tamꝙͣ
ad usum meliorem clancło uendica¬
uit. ñ auctoeitate ꝓpͥa s p̃ceptis dei ip̃is
egyptiis nescientur accõmodantib ea.

Expanded text:
sive propter turbas negligentium, sive propter sive propter turbas negligentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice; et ideo magis ad ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ad incognita signa, de quibus nunc agimus, cognoscendaqui uocantur, si qua forte uera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime platonici non solum formidanda non sunt, sed etiam ab eis tamquam iniustis possessoribus in usum nostrum uendicanda. Sicut enim Egyptus non tantum idola habebat , sed etiam uasa atque ornamenta de auro et argento et uestem, quae ille populus exiens de ad usum meliorem clanculo uindicauit, non auctoritate propria, sed praecepto dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea
Abbreviated transcription (Latin):
inseͥptis scĩs inueniri potest que meis
sine int̾p̃tatione sunt posita. fecerunt
ut ea separatim int̾pretarent᷑. & quod
ensebuis fecit de temporum hystoria
ꝓpt̾ diuinoꝵ librorum questiones. q̃
usum euis flagitant. quod gͦ hi fece¬
runt dehis reb ut ñ sit necesse xp̃i¬
ano in multis ꝓpt̾ pauca laborare. sic
uideo posse fieri si quem eorum qui
possunt benignam sane oꝑam frat¬
ne utilitati delectet impendere. ut
quoscumq t̾rarum locos. que ue aĩa¬
lia uł herbas atq arbores. siue lapi¬
des uł metalla in cognita. speciesc qͣs¬
libet que scͥptura cõmemorat. ea ge¬
neratim digerens. sola exposita lutĩ
mandet. P otest etiam de numeris
fieri. ut eorum tantum numerorum ex¬
posita ratio conscͥbatur. quos diuina scͥp-¬
tura meminit: quorum aliqͣ. uł omĩa¬
iam forte facta sunt. sicut multa que
a bonis doctisq xp̃ianis elaborata et
conscͥpta ñ arbitrabam᷑ inuenimus. sed

Expanded text:
in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae usum ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat, ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Potest etiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita ratio conscribatur, quos divina Scriptura meminit. Quorum aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisque christianis elaborata atque conscripta non arbitrabamur, invenimus; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ime sĩ habent etiam cum demonib
initam societatem ꝑqͣrundam significa¬
tionum. quasi quedam pacta atq com¬
menta. repudient penitus. & de testen¬
tur. alienent etiam studium a suꝑflu¬
is & luxuriosis hominũ institutis.
Illa uͦ instituta hominũ que ad societa¬
tem conuiuentiũ ualent. ꝓipsa uite
huiꝰ necessitate ñ negligant. In ceteris
autẽ doctrinis que apud gentes in¬
uemiuntur p̃ter historiam rerum uł p̃¬
teriti temporis uł p̾sentis ad sensus cor¬
poris ꝑtinentium. quibꝰ etiam utiliũ
arcium corporaliũ exꝑim̃ta & conieste
annumerant᷑. & p̃ter rationem dispu¬
tationis & numeri. nichil utile ẽẽ arbi¬
tror. In quib om̃ib tenendum ẽ ne qͥd
nimis. & maxime inhis que ad corporiᷤᷤ
sensus ꝑtinentia uoluunt᷑ temporibus:
& contment᷑ locis. Sicut autẽ quidam
de ũbis ominib & nominib hebreis
& syris & egyptiis. uł si qͣ alia lingua

Expanded text:
ime si habent etiam cum daemonibus ime si habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non neglegant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et coniecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur tempnentur locis. 59. Sicut autem quidam de verbis omnibus et nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua
Abbreviated transcription (Latin):
solũ uera s ⁊̃ incõmutabilia. q̃ ĩꝯmutabilia
ẽẽ comp̃heriderit. ac sic ab specie corporum
usq ad humanã mentem ꝑueniens. cũ
& ipsam mutabilem inuenerit. qd̃ nunc
docta. nunc indocta sit constituta. tñ
inter incõmutabilem supͣ se ueritatem.
& mutabilia infra se. cetera ad unius
dei laudem atq dilectionem cuncta cõ¬
uert̾e. a quo cuncta ẽẽ cognoscit. doctꝰ
uideri potest. ẽẽ autem sapiens nullomͦ.
Qmͣin obrem uidet᷑ mͥ studiosis & inge¬
niosis ad olescentib & timentib deum.
beatamꝙ uitam querentib salubriter
p̃cipi. ut nullas doctrinas que pretir
eccłiam xp̃i exercentur. tamqmͣ ad bea¬
tam uitam capessendam secure sequi
audeant s eas sobrie diligent̃q diu¬
ditent. Et si quas inuenerint ab ho¬
minib institutas. uarias ꝓpt̃ diuer¬
sam uoluntatem instituentium & ig¬
notas ꝓpt̃ suspiciones errantium. max¬

Expanded text:
solum uera sed etiam incommutabilia, quae incommutabilia solum uera sed etiam incommutabilia, quae incommutabilia esse comprehenderit, ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se ueritatem et mutabilia infra se cetera ad unius dei laudem atque dilectionem cuncta conuertere, a quo cuncta esse cognoscit,: doctus uideri potest, esse autem sapiens nullo modo. Quam ob rem uidetur mihi studiosis et ingeniosis adulescentius et timentibus deum beatamque uitam quaerentibus salubriter praecipi, ut nullas doctrinas, quae praeter ecclesiam Christi exercentur, tamquam ad beatam uitam capessendam secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque diiudicent, et si quas inuenerint ab hominibus institutas, uarias propter diuersam uoluntatem instituentium et ignotas propter suspiciones errantium, max
Abbreviated transcription (Latin):
Am uͦ numeri disciplina cuilibet tar¬
dissimo clarum ẽ. quod ñ fit ab hoĩb
instituta. s potius indagata & muẽ
ta. Non enim sicut pͥmam syllabam
italie qmͣ breuem ꝓnuntiauer̃t ne¬
t̾es. uoluit uirgiluis & longa facta
est. ita quisqmͣ potest efficere cum
uoluerit. ut ter t̾na aut ñ sint nouẽ.
aut ñ possint efficere quadratam figu¬
ram. aut non ad t̾narium numerũ
tͥpla sint. ad senarium sexculpa. ad
nullum dupla. quia in telligibiles nu¬
meri semissem ñ habent. Siue gͦ inse
ipsis considerent᷑. siue ad figurarum aut¬
ad sonorum. aliarum ue motionum le¬
ges numeri adhibeant᷑. incominutabileᷤᷤ
regulas habent. neq ullo mͦ ab hominibꝰ
institutas. s ingeniosorum sagacitate cõ¬
ꝑtas. Que tñ omĩa quisquis ita dilexe¬
rit ut iactare se inter imꝑitos uelit. et
ñ pocuis querere unde sint uera que tã¬
tum mͦ uera ẽẽ ꝑsenserit. & ũde q̃dam ñ

Expanded text:
am vero numeri disciplina cuilibet taram vero numeri disciplina cuilibet tardissimo clarum est quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata atque inventa. Non enim sicut primam syllabam Italiae, quam brevem pronuntiaverunt veteres, voluit Virgilius, et longa facta est; ita quisquam potest efficere cum voluerit, ut ter terna aut non sint novem, aut non possint efficere quadratam figuram, aut non ad ternarium numerum tripla sint, ad senarium sescupla, ad nullum dupla, quia intelligibiles numeri semissem ipsis considerentur siue ad figurarum aut sonorum aliarumue motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non
Abbreviated transcription (Latin):
posteriorem pedem nͥ cum posueris pͥo¬
rem. dem̃ minutatim quemadmodũ
articulorum & poplitum cardines opor¬
teat mouere describat. Uera enim di¬
cit. nec alit̾ ambulari potest. s faciliꝰ
homines hec faciendo ambulant. qmͣ
animaduertunt cum fatunt aut in¬
telligunt cum audiunt. Qui autem
ambulare ñ possunt. multo minus
ea curant que nec exꝑiendo possunt
attendere. Ita plerumq citius inge¬
niosus uidet ẽẽ ratam conclusionem
qmͣ p̃cepta euis capit. tardus autem
ñ eam uidet. s multo minus quod de
illa p̃cipitur. magis in his omnib ip̃a
spectacula ueritatis sepe delectant. ꝙͣ
ex eis in disputando aut indicando
aduiuamur. nͥ forte quod exercitatio¬
ra recddunt ingenia. si etiam malig¬
niora aut inflatiora ñ redlant. hoc
est ut aut deciꝑe ueri simili sermo¬
ne atq int̾rogationib ament. aut
aliquid magnum quo se bonis atꝙ.
innocentib ante ponant. se assecutoᷤ
putent qui ista didicerint.

Expanded text:
posteriorem pedem, nisi cum posueris prioposteriorem pedem, nisi cum posueris priorem, deinde minutatim quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat mouere describat; uera enim dicit nec ambulari aliter potest; sed facilius homines haec faciendo ambulant, quam animaduertunt, cum faciunt, aut intellegunt, cum audiunt. qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant quae nec experiendo possunt attendere. ita plerumque citius ingeniosus uidet non esse ratam conclusionem quam praecepta eius capit, tardus autem non eam uidet, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his omnibus ipsa spectacula ueritatis saepe delectant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didicerint.
Abbreviated transcription (Latin):
auclitorem. aut ut facile quod inten¬
dit insinuet. breuis & aꝑta narratio.
& uarietas eus sine fastidio teneat in¬
tentos. & cet̾e huiꝰmodi obseruationes.
que siue infalsis. siue in ueris causis
uere sunt. tñ in qnͣtum uł sciri uł cre¬
di aliquid faciunt. aut ad petendum
fugiendum ue animos mouent & in¬
uente potius quod ita se habeant. qmͣ
ut ita se haberent institute. S hec
pars cum dicitur. magis ut ꝓferamꝰ
ea que intellecta sunt. ꝙͣ ut t᷑telliga¬
mus adhibenda est. Illa uͦ conclusio¬
nũ & diffinitionũ & distributionum.
plurimum intellectorem adiuuat tan¬
tum absit error. quo uident᷑ sibi ho¬
mines ipsam beate uite uutatẽ didi¬
cisse cum ista didicerint. qmͣqmͣ ple¬
rumꝙ accidat ut fatiliꝰ homines
res eas asseqnͣtur ꝓpter quas assequen¬
das ista discuntur. qmͣ talium p̃ceptoꝵ
nodosissimas et spinosissimas disciplinaᷤ.
ta ambulandi. moneat ñ ẽẽ leuandũ

Expanded text:
auditorem aut ut facile quod intenauditorem aut ut facile quod intendit insinuet breuis et aperta narratio et uarietas eius sine fastidio teneat intentos et ceterae huius modi obseruationes, quae siue in falsis siue in ueris causis uerae sunt tamen, quantum uel sciri uel credi aliquid faciunt aut ad expetendum fugiendumue animos mouent, et inuentae potius, quod ita se habeant, quam ut ita se haberent, institutae. Sed haec pars cum discitur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intellegamus adhibenda est. illa uero conclusionum et definitionum et distributionum plurimum intellectorem adiuuat. tantum absit error, quo uidentur sibi homines ipsam beatae uitae ueritatem didicisse, cum ista didicerint. quamquam plerumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. ta ambulandi moneat non esse leuandum
Abbreviated transcription (Latin):
cationem rei non ita se habentis ut signifi-¬
cat᷑. siue alio aliquo mͦ. Que diffinitio ue¬
ra est. qmͣuis falsum uerum ẽẽ ñ possit.
Possumꝰ etiam diuudere dicentes. duo
genera eẽ falsi. unum eorum que om¬
nino ẽẽ ñ possunt. alt̾um eorum que ñ
sunt. qmͣius ẽẽ possint. Nam qui dicit
septem & tͥa undecim eẽ. id dicit quod
omnino eẽ ñ potest. Qui autem dicit
kalendis uerbi grã ianuariis pluisse.
tam & si fcm ñ sit. id tam̃ dic̃ quod fieri
potuerit. Difinitio gͦ & diuisio falsorum
potest ẽẽ uerissima: qmͣuis faisa ipsa
utiq uera non sint.
Sunt etiam quedam p̃cepta uberioriᷤ
disputationes. que iam eloquentia no¬
minat᷑ que nichilominꝰ uera sunt. qmͣ¬
uis eis possint etiam falsa ꝑsuaderi. Sed
quia & uera ẽẽ possunt. non ẽ facultas
ipsa culpabilis. s ea male utentium ꝑ¬
uersitas. Nam neq hoc ab homĩb msti¬
tutum. ẽ ut caritatis exp̃ssio conciliet

Expanded text:
cationem rei non ita se habentis ut significationem rei non ita se habentis ut significatur, sive alio aliquo modo: quae definitio vera est, quamvis falsum verum esse non possit. Possumus etiam dividere, dicentes, duo esse genera falsi: unum eorum quae omnino esse non possunt; alterum eorum quae non sunt, quamvis esse possint. Nam quseptem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse uerissima, quamuis falsa ipsa utique uera non sint.Sunt etiam quaedam praecepta uberioris disputationis, quae iam eloquentia nominatur, quae nihilominus uera sunt, quamuis eis possint etiam falsa persuaderi; sed quia et uera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut ueritatis expressio conciliet
Abbreviated transcription (Latin):
tentiarum ipsa sit ueritas. Et rursus
quidam plerumq retinentes ueram sen¬
tentiam male se contempnunt. qͥa lege
conclusionis ignorent. cum melior sit qͥ
nouit eẽ resurrectionẽ mortuorum qmͣ
ille qui nouit consequens eẽ. ut si resur
Item scientia definiendi diuidendi atꝙ
parciendi. qm̃qmͣ etiam reb falsis ple¬
rumꝙ adhibeatur. ipsa tñ falsa nonẽ.
neq abhomĩb instituta. s in rerum
ratione comꝑta. Non enim quia & fa¬
bulis suis eam poete & opinionibꝰ er¬
roris sui uł falsi phylosophy. uł etiam
hetiei hoc est falsi xp̃iani adhibere cõ¬
suerunt. ꝓpterea falsum est. neq in defi¬
niendo neq indiuidendo aut parcien¬
do aliquid complectendũ ẽ. quod ad
rem ipsam non ꝑtinet. aut aliquid qd̃
ꝑtinet p̃t̾eundum. Hoc uerum ẽ etiam¬
si ea que definiunt᷑ aut distribuuntur.
uera ñ sunt. Nam & ipsum falsum de¬
finitur. cum dicimus falsum ẽẽ signifi¬

Expanded text:
tentiarum ipsa sit ueritas. et rursus tentiarum ipsa sit ueritas. et rursus quidam plerumque retinentes ueram sententiam male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant, cum melior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit consequens esse, ut, si resurItem scientia definiendi, diuidendi atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tneque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. Non enim quia et fabulis suis eam poetae, et opinionibus erroris sui vel falsi philosophi, vel etiam haeretici, hoc est, falsi christiani adhibere consueverunt, propterea falsum est neque in definiendo, neque in dividendo aut partiendo, aliquid complectendum esse quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. Hoc verum est, etiamsi ea quae definiuntur aut distribuuntur, vera non sint. Nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsum esse signifi
Abbreviated transcription (Latin):
uera regula conclusionis. Non enim sicut
ablato consequenti. aufert᷑ necessario qd
p̃cedit. ita etiam ablato p̾ceclenti. aufer¬
tur necessario quod consequit᷑. quia uerũ
ẽ. quod dicimꝰ. si orator ẽ. homo ẽ. Ex qͣ
ꝓpositione si ad sumamꝰ. ñ ẽ autẽ orator.
non erit consequens cum intuleris. nõ
est gͥ homo. Qua ꝓpt̾ aliud ẽ nosse regu¬
las conerionum. aluid sententiarũ ue¬
ritatẽ. In illis dicit᷑ quid sit consequens
quid ñ consequens. quid repugnans.
Consequens ẽ. si orator est. homo est. In con¬
sequens. si homo est. orator est. Repugnãs.
si homo est. quadrupes est. Hic gͦ de ip̃a
conexione uidicatur. In ueritate autẽ sen¬
tentiarum ipse ꝑse sententie non earum co¬
nexio consideranda est. s ueris cet̾isq sen¬
tenciis. cum incerte uera conerione iun¬
guntur. etiam ipse certe fiant necesse est.
Quidam autem sic se iactant cum ueri¬
tatẽ conexionum didicerint. quasi sen¬

Expanded text:
uera regula conclusionis. non euera regula conclusionis. non eablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod consequitur. Quia verum est, cum dicimus: nai orator est, homo est", ex qua propositione si assumamus: "non est autem orator": non erit consequens, cum intuleris: "non est igitur homo". Quapropter aliud est nosse regulas conexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit consequid non consequens, quid repugnans. Consequens est, Si orator est, homo est: inconsequens, Si homo est, orator est: repugnans, Si homo est, quadrupes est. Hic ergo de ipsa connexione judicatur. In veritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum connexio consideranda est: sed veris certisque sententiis, cum incertae vera connexione junguntur, etiam ipsae certae fiant necesquidam autem sic se iactant, cum ueritatem conexionum didicerint, quasi sen
Abbreviated transcription (Latin):
uocem habet. Hoc concesso cum ꝓbatum
fuerit uocem cocleam non habere. qm̃
consequenti ablato. illud quod p̾cedit
aufertur. concludit᷑ ñ ẽẽ animnal cocleam.
Que consequentia faisa est. s ex concesso
falso. uera ẽ conclusionis conexiõ. ueritas
itacy sententie ꝑ se ipsam ualet: ueritas
autem conerionis ex euis cum quo agit᷑
opuuione uel concessione consistit. Ideo aũ
ut supͣdictum ẽ infertur uera conexiõe
quod falsum ẽ. ut eum cuiꝰ errorem cor¬
rigere uolumꝰ peniteat sensisse p̾ceden¬
tia. quorum consequentia uidet ẽẽ re¬
spuenda. Iam hinc in telligere facile
est sicut in falsis sententiis ueras. sic in
ueris sententiis falsas conclusiones ẽẽ poᷤ¬
se. fac enim aliquem ꝓposuisse. si iꝰtus
ẽ ille. bonus est. & ẽẽ concessum. dem̃
ad sumpsisse. ñ ẽ aũ iuistꝰ. Quo item con¬
cesso intulisse conclusionem: ñ ẽ gͥ bonuᷤ.
Que tam & si uera sunt omĩa. ñ ẽ tamen

Expanded text:
uocem habet". hoc concesso cum probatum uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa est, sed ex concesso falso uera conclusionis conexio. ueritas itaque sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrat. Ex hac regula illud est. qd̃
de apło cõmemorauimꝰ. Precedit enim ñ
eẽ resurrectionẽ mortuoꝵ qd̾ dicebant
illi. quorum errorem destruere uolebat
apłs. Porro illam sententiam p̃ceclentẽ
qua dicebant ñ ẽẽ resurrectionẽ mortu¬
oꝵ necessario sequitur. neq xp̃c resurrẽr.
faisum ẽ gͦ & qd̃ p̃cedit. Precedit autẽ
ñ eẽ resurrectionẽ mortuorum. Est igit᷑
resurrectio mortiorum. Quod totum bre-¬
uit̾ ita dicitur. Si ñ ẽ resurrectio mortu¬
gͦ consequenti ablato. auferatur etiam
necessario quod p̃cedit. ñ instituerunt
homines s ostendert. Et hec regula per-¬
tinet ad u̾itatẽ conexionũ. ñ ad u̾itatẽ
sententiarum. S in hoc loco de resurrectiõe
cum ageretur. & regula conexionis uera ẽ.
& ipsa inconclusione sententia. In falsis aũ
sentenciis conexionis ũitas ẽ. isto mͦ. facia¬
mus aliquem concessise. si animal est coclei.

Expanded text:
demonstrat. Ex hac regula illud est quod demonstrat. Ex hac regula illud est quod de Apostolo commemoravimus: praecedit enim: Non esse resurrectionem mortuorum, quod dicebant illi quorum errorem destruere volebat Apostolus. Porro illam sententiam praecedentem, qua dicebant, non esse resurrectionem mortuorum, necessario sequitur, Neque Chrisst ergo et quod praecedit. praecedit enim non esse resurrectionem mortuorum. est igitur resurrectio mortuorum. quod totum breuiter ita dicitur: "si non est resurrectio mortunti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea,
Abbreviated transcription (Latin):
consequens erit resurretio mortuorum.
Cum gͦ sint uere conexiones. non solum
uerarum s etiam falsarum sententiarum.
facile ẽ ueritatem conexionum. etiam in
scolis illis discere. que p̃ter eccł̃iam sunt.
Sententiarũ autem ueritas in sc̃is libris
eccłiasticis uestiganda est. ipsa tñ ũitas
conexionum ñ instituta s animadũsaͤ ab
hom̃ĩb ⁊ notata. ut eam possint uł discẽ
uł docere. Nam ẽ in rerum ratione ꝑpe¬
tua. & diuinitꝰ instituta. Sicut enim qui
narrat ordinem tempoꝵ ñ eum ipse com¬
ponit. & locorum situs. aut naturas ani¬
maliũ uel serpentium uł lapidum qui
ostendit. ñ res ostendit ab hominib insti¬
tutas. et ille qui demonstrat sidera eorumꝙ
motꝰ ñ a se uł ab homine aliquo. rem in¬
stitutam de monstrat. sic etiam qui dicit
cum falsum est quod consequit᷑. necesse ẽ
ut falsum sit quod p̃cedit uerissime dic̃.
Nec ipse facit ut ita sit. s tantum ita ẽẽ

Expanded text:
consequens erit resurrectio mortuorum. consequens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se uel homine aliquo rem inscum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit, verissime dicit; neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse