comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ etiã cõmemoro. Mat̾ mediolanũ me secuta. inuenit eocłam sabbato
ĩ ieiunantẽ ceꝑat ꝑturbari & flu tuare ꝗd agero. Iẽ ego talia ñ cura¬
bã . s ꝓpt̾ ipsam c̃sului de hac beatissimȩ memoriȩ uirũ ambrosiũ. Res¬
pondit mͥ nichil sede hoc docere me posse. nisi qd̾ ipse faceret. quia si me¬
lius noss& id potius obseruarae.Cũq ego putassem nullã reddrrationẽ
auctoritate sirã sola nos uoluisse admonere ne sabbato ieuinaremꝰ

Expanded text:
bato non jejunantem; coeperat perturbari et fluctuare quid ageret: cum ego talia non curabam, sed propter ipsam consului de hac re beatissimae memoriae virum Ambrosium; respondit mihi nihil se docere me posse, nisi quod ipse faceret, quia si melius nosset, id potius observaret. Cumque ego putassem, nulla reddita ratione, ate sola sua nos voluisse admonere ne sabbato jejunar
Abbreviated transcription (Latin):
ar̃ hebrea. Si ioit nusꝗ hab& locũ ł gentẽ. abrahã aut natione syri
erat unde hano linguã abrabe uł eęteris seminis eiꝰ nͥ qr aut
pͥor illa ẽ aut ceret demultis aptatã. Uidemꝰ enĩ aliquantas
linguas similia eiꝰ habere. sed ñ sic c̃uenit rationi qͥ mͦ illud
si pͥma ipsec eẽ dicat᷑. Non enĩ otiose hoc fictũ ratio ꝓbat. Ipsã enĩ
& creaturã et hotunẽ adõ factũ describens hac uteret᷑ uoce qͣds
hec uex eẽt in libro morsi quȩ fuerat & in iis qͦs describit. & ut
uere in om̃ib reformata docer& pͥmã causã. & beneficium

Expanded text:
r Habraea. si igitur nusquam habet locum uel gentem — Habraham autem natione Syrus erat —, unde hanc linguam Habrahae uel ceteris seminis eius, nisi quia aut illa prior est aut certe de multis aptata? uidemus enim aliquantas linguas similia eius habere. Sed non sic conuenit rationi quo modo illud, si prima ipsa esse dicatur; non enim otiose hoc factum ratio probat. ipsam eniet creaturam et hominem a deo factum describens hac uoce uteretur, quahaec uox esset in libro Moysi, quae fuerat et in his quos describit, ut uere in omnibus reformatam doceret primam causam et beneficium
Abbreviated transcription (Latin):
ab fahe ptã lingua quã populus nuncuparet᷑ hȩe gͦ lugua esta
quã dicimꝰ pͥmitꝰ datã adȩ & cȩteris quã ꝓpt̃ p̃suptionẽ turris edcficaitȩ
credimꝰ in multas disꝑsã & confusã. ut ñ iã hec sed multexex hac im¬
nutatione habita quorundã dictoꝵ ex isterent. ut ñ haber& spetiẽ
mectam̃ deperir&. sed tota confusa eẽt ceteris linguis. Tantȩ gͦ ninc
qͥb habitauert̃. unus quisq linguã suã instituit. Si aũt̃ ipsa er̾ minime
putabit᷑ quȩ scripta ẽ tunc una fuisse hoc suꝑerit ut decȩteris lingiuiᷤ
collecta sit particula tĩ & cõpaginata inspeciẽ linguȩ unius quauteret᷑
ab rabã. ut qͥa pat̃ multarũ gentiũ erat ex multis linguis sermonẽ
haber& cõpositũ. & eẽt ꝑ om̃ia in nouatũ: Sed qr ii quos cõmemorat
liber geneseos unius uocis & sermonis ab oriente migrasse legunt᷑. &
data lingua remanereret. Peniq neq t̾ram aliquã hab&e int̾ homines

Expanded text:
gua est, quam dicimus primitus datam Adae et ceteris, quam propter praesumptionem turris aedificatae credimus in multas dispersam et confusam, ut non iam haec, sed multae ex hac inmutatione habita quorundam dictorum existerent, ut non haberet speciem nec tamen deperiret, sed tota confusa esset ceteris linguis. ita enim tunc quibus habitarunt, unusquisque linguam suam instituit. Si autem ipsa esse minime putabitur quae scripta est tunc una fuisse, hoc supererit, ut de caeteris linguis collecta sit particulatim, et compaginata in speciem linguae unius qua uteretur Abraham; ut quia pater multarum gentium erat, ex multis linguis sermonem haberet compositum, et esset per omnia innovatus. Sed quia ii quos memorat liber Geneseos unius vocis et sus lingua data remaneret. denique neque terram aliquam habet inter homines,
Abbreviated transcription (Latin):
pc̃ in scã eccła etiõ isto tẽpore quo ł arra cũ palea trituratꝰ¬
O sicuperatur ut nullius uerã confessionẽ asꝑnet᷑. nullius
simulatione fallat᷑. atq ita reꝓbos fugiat. ut etiam ꝑ eoꝵ mi¬
nisterium ꝓbos colligat. auoustius. Septies cadit iustus¬
&e resurgit. impii autem infirmabunt᷑ uimalis.
positum ẽ. septies cadit. oe ͦ ꝓ eo qd̾ ex ipsis omib tribulationib

Expanded text:
 in sancta ecclesia etiam isto tempore, quo uelut area cum palea trituratur, sic operatur, ut nullius ueram confessionem \'aspernetur, nullius simulatione fallatur atque ita reprobos fugiat, ut etiam per eorum ministerium probos colligat. unuet resurgit; impii autem infirmabuntur in positum est, «septies cadit;» et pro eo quod ex ipsis omnibus tribulationibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ide o EXEodẽ. Eece dico karitati urȩ. & qui
ꝑ lapidẽ falso iurat ꝑiurus es
Unde hoc dico.e Quia multi & in hoc fallunt᷑. &
putant quia nichil ẽ ꝑ qđ iurant non se crimine
tͥ iuras. ñ lapidi uiras. s ꝓrimo uiras. honuni uiras ante lapidẽ s nũquid
ñ ante dm̃ Non te audit lapis loquentẽ. sed panit te ds̃ fallentiꝰ.
gelicis sortes legt̃. & si hoc tantũ est ut potius hoc fãciant quã ad dẽ¬

Expanded text:
Deum? Item . Ecce dico charitati vestrae, et qui per lapidem falsum jurat, perjurus est. Unde hoc dico? Quia multi et in hoc falluntur, et putant quia nihil est per quod jurant, non se crimine tibi juras, aut lapidi juras; sed proximo juras. Homini juras ante lapidem: sed numquid non ante Deum? Non te audit lapis loquentem: sed punit te Deus fallentem.gelicis sortes legunt, etsi optandum est, ut hoc potius faciant, quam ad dae
Abbreviated transcription (Latin):
quofit ut anima inueritate querenda. deuiare atq errare
ñ possit. Quiꝓfecto in ea ñ instaurat᷑. nisi prius cormundũ
fuerit. Hoc est nisi prius ipsacogitatio ab omĩ cupiditate
acfecererũ mortaliũ sese cohibuerit et eli qua uerit.
Iãuero in ipsa uisione atq contẽplacione ueritatis. qͥ septimꝰ
atq ultimꝰ animȩ grad̾ ÷ neq iã građ sed quedã mansio
qͦł illis gradib ꝑuenit᷑ quȩ sint gaudia. quȩ ꝑ fructio

Expanded text:
quo fit ut anima in veritate quaerenda deviare atque errare quo fit ut anima in veritate quaerenda deviare atque errare non possit. Qui profecto in ea non instauratur, nisi prius cor mundum fuerit, hoc est, nisi prius ipsa cogitatio ab omni cupiditate ac faece rerum mortalium sese cohibuerit et eliquaverit.septimus atque ultimus animae gradus est; neque jam gradus, sed quaedam mansio, quo illis gradibus pervenitur; quae sint gaudia, quae perfructio
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ingenti quadã & in credibili fiducia ꝑgit in dm̃. iđ in
ipsã contẽplationẽ ueritatis. & illud ꝓpt̾ qđ tantũ laboratuĩ:
intelligendiea quȩ uere sũ meq. s̃. sũ mꝰ aspectꝰ est animȩ.
quo ꝑfectiorẽ. meliorẽ. rectionẽq. ñ habet Sextus gͦ
erit iste actionis građ. Aliud ẽ enĩ mundari oculũ
ipsũ animȩ. nefrustra & temere aspiciat & praue uideat.
aliud ipsã custodire atq firmare sanitatẽ. aliud iã
serenũ atq rectũ aspectũ in id qđ uiden dũ ẽ. dirigere
Qđ qͥ pͥus uoluns facere quã mundati & sanatifuerin. itailla
lucere ueberans ueritatis. ut ñ solũ nhil boni. sed etiã mali
plurimũ in eaputent eẽ. atq ab ea nom̃ ueritatis ab iu¬
dicent. & cũ quadã libitdine & uoluptate miserabili. in
suas tenebras quas eoꝵ morb patipotest. medi cine ma¬
ledicentes refugiant Vnde diuino afflatu & prsus

Expanded text:
 ingenti quadam et incredibili fiducia pergit in Deum, id est in  ingenti quadam et incredibili fiducia pergit in Deum, id est in ipsam contemplationem veritatis et illud, propter quod tantum laboratum est, intelligendi ea quae vere summeque sunt, summus aspectus est animae, quo perfectiorem, meliorem rectioremque non habet. Sextus ergo erit iste gradus actionis: aliud est enim mundari oculum ipsum animae, ne frustra et temere aspiciat, et prave videat; aliud ipsam custodire atque firmare sanitatem; aliud jam serenum atque rectum aspectum in id quod videndum est, dirigere. Quod qui prius volunt facerluce reverberantur veritatis, ut non solum nihil boni, sed etiam mali plurimum in ea putent esse, atque ab ea nomen veritatis abjudicent: et cum quadam libidine et voluptate miserabili in suas tenebras, quas eorum morbus pati potest, medicinae maledicentes, refugiant. Unde divino afflatu et prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ eã ds̃ possit ꝙ seipsã ferre pollutã. Nihil aut̃ difficilius
quã & metuere mortẽ & ab inlecebris huiꝰmundi sic̃ꝑicula
ipsa postulant tẽꝑ are. Tanta ẽ. tam̃ anima ut etiã hoc possit
adiuante sane iustitia sũmi & ueridĩ. quahȩc uniuersitas sus¬
tentat᷑ & regit᷑. qua etiã factũ ẽ. ut ñ modosint omã. sed ita
sint ut om̃i no melius eẽ ñ possint cuisese in opere tã difficili
mundationissuȩ ad iuuandã & ꝑficiendã . piissimȩ tutissi¬
om̃i tabe liberet. maculisq diluta. tũ sed eniq inseipsa lȩcis¬
simȩ tenet. nec om̃i no aliꝗd metuit sibi aut ulla sua causa
quicquã agit᷑. Est gͦ iste quintus građ. Aliudẽ enĩ efficere
aliud tenere puritatẽ. Alia prorsus actio quase inqͥnatã
red integrat. Alia qua ñ patit᷑ serursus inquinari. In hoc
gradu om̃ĩ fariã concipit quantasit Qđ cũ c̃ceperit tunc¬

Expanded text:
minus eam possit Deus quam seipsa ferre pollutam. Nihil autem difficilius minus eam possit Deus quam seipsa ferre pollutam. Nihil autem difficilius quam et metuere mortem, et ab illecebris hujus mundi, sicut pericula ipsa postulant, temperare. Tanta est tamen anima, ut etiam hoc possit adjuvante sane justitia summi et veri Dei, qua haec universitas sustentatur et regitur; qua etiam factum est, ut non modo sint omnia, sed ita sint, ut omnino melius esse non possint. Cui sese in opere tam difficili mundationis suae adjuvandam et perficiendam piissime tutissiomni tabe libera, maculisque diluta, tunc se denique in se ipsa laetissime tenet, nec omnino metuit quodlibet sibi, aut ulla sua causa quidquam angitur. Est ergo iste quintus gradus. Aliud est enim efficere, aliud tenere puritatem, alia prorsus actu, quo se inquinatam redintegrat, non patitur se rursum inquinari. In hoc gradu omnifariam concipit quanta sit. Quod cum conceperit, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
sibi dm̃ credere. In hoc tã p̃claro actui anmȩ in .ẽ. ad huc labor
& c̃tra huiꝰ mundi molestias atq blandicias. magnꝰ acerrimꝰq.
c̃flictꝰ. In ipso enĩ purgationis negotio. subẽ metꝰ mortis
sepe ñ magnꝰ sepeuero uehem̃ tissimꝰ. N magnꝰ tũ cũ robus¬
tissimȩ credit᷑. Nã uidere hoc utrũ sit uerũ. ñ nisi ꝑpur¬
gatȩ animȩ licet tanta dĩ ꝓuidentia. iustitiaq. gubnari
om̃a. ut nulli mors iniq̃ accidere possit. etiã si eã forte inqu
in tulerit. Uehem̃ t̃ aut̃ formidat᷑ mors in hoc iã gradu
cũ & illud eo credit᷑ infirmius. quosollicitius querit᷑ & eo
ipsominꝰ uidet᷑ quo tranquillitas ꝓpt̃ metũ minor ẽ
inuestigandis obscurissimis reb: ꝑ necessaria. dein de
quã magis sentit anima eo ipsaꝰ quo ꝓficit. quantũ int̃sit
int̃purã & c̃tamit᷑am eomagis timet ne deposito isto corpore

Expanded text:
sibi Deum credere. In hoc tam praeclaro actu animae inest adhuc labor, sibi Deum credere. In hoc tam praeclaro actu animae inest adhuc labor, et contra hujus mundi molestias atque blanditias magnus acerrimusque conflictus. In ipso enim purgationis negotio subest metus mortis saepe non magnus, saepe vero vehementissimus: non magnus tum cum robustissime creditur nam videre hoc utrum sit verum, non nisi perpurgatae animae licet tanta Dei providentia justitiaque gubernari omnia, ut nulli mors inique accidere possit, etiamsi eam forte iniquus intulerit. Vehementer autem formidatur mors in hoc jam gradu, cum et illud eo creditur infirmius, quo sollicitius quaeritur; et eo ipso minus videtur, quo tranquillitas propter metum minor est, investigandis obscurissimis rebus pernecessaria. Deinde quo magis magisque sentit anima, eo ipso quo proficit, quantum intersit inter puram et contaminatam; eo magis timet, ne, deposito isto corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
merũ : & cuiꝰq modi monum̃toꝵ ad custo diendã memoriã
tantãq. curã posteritatis officioꝵ. potestatũ. honoꝵ dignitatũq
ordines siue in familiis. siue domi mili ctȩq in republica. siue
ꝓfanis. siue in sacris apparatib: uĩ raciotinandi. & ex cogi¬
tandi fluuios eloquentiȩ. carminũ uarietates. ludendi. Ac
io candi causa. millefor mes simulationes. modu landi ꝑicã
demetiendi subtilitatẽ. numerandi disciplinã p̃teritoꝵ
acfuturoꝵ exp̃sentib c̃iec turã. Magna hȩc & om̃i no hu¬
mana. Sed ẽ ad huc ista partĩ doctis atq indoctis. partĩ
bonis acmalis animis copia cõmunis. Suscipe gͥ atq in siste
agit sed ipsi etiã uniuerso corpori audet p̃ponere bomaq
eomagis sese abstra here a sordqͥb: totãq emaculare . ac mundis
deꝓposito acsententia demouere moliunt᷑. Societatẽ
humanã magnipendere. Nihilq. uelle alteri qđ sibi nolit
accidere. Seqͥ auctoritatẽ acp̃cepta sapientiũ. & ꝑ hȩc loqͥ

Expanded text:
todiendam memoriam, tantamque curam posteritatis; officiorum, potestatum, honorum dignitatumque ordines, sive in familiis, sive domi militiaeque in republica, sive in profanis, sive in sacris apparatibus; vim ratiocinandi et excogitandi, fluvios eloquentiae, carminum varietates, ludendi ac jocandi causa milleformes simulationes, modulandi peritiam, dimetiendi subtilitatem, numerandi disciplinam, praeteritorum ac futurorum ex praesentibus conjecturam. Magna haec et omnino humana. Sed est adhuc ista partim doctis atque indoctis, partim bonagit, sed ipsi etiam universo corpori mundi audeat se praepoeo magis sese abstrahere a sordibus, totamque emaculare ac mundissde proposito ac sententia dimovere moliuntur; societatem humanam magni pendere, nihilque velle alteri quod sibi nolit accidere; sequi auctoritatem ac praecepta sapientium, et per haec loqui
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicta sunt. Confestim abiceretis om̃s in eptias
fabellarũ & uanissimas imaginationes corpoꝵ. to¬
tosq uos magna alacritate. sincero amore. firmissima fide
scĩssimo ecdȩ catholicȩ gremio conderetis Poterã¬
ꝓmea mediocritate discutere singula & eruere
acdemonstrare quȩ accepi. in quoꝵ excellentia &
altitudine plerumq uerba deficiunt. Sed quan¬
traui. & canis fui. quando mecũ iure ñ docendicibo
sed refellendi fustib agebat᷑. Si aũt in uob̾ eẽt
caritas de qua nunc agit᷑. ł si &iã fuerit aliquando
quantũ cognoscendȩ ueritatis magnitudo desiderat.
aderit ds̃ qui ostendat uob̾. neq apud manicheos eẽ
xp̃ianã fidẽ. quȩ ad sũ mũ apicẽ sapientiȩ uerita¬
tisq ꝑducit. qua ꝑfrui nihilẽ aliud nisibeatissime
uiuere. neq eẽ uspiã nisi in catholica disciplina
Quid enĩ aluid uidet᷑ apłs paulus optare cũ dicit. huiꝰ

Expanded text:
quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes ineptias quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes ineptias fabellarum, et vanissimas imaginationes corporum, totosque vos magna alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissimo Ecclesiae catholicae gremio conderetis. CAmea mediocritate discutere singula, et eruere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamtravi et canis fui, quando mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset haritas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam cognoscendae veritatis magnitudo desiderat, aderit Deus qui ostendat vobis neque apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad summum apicem sapientiae veritatisque perducit, qua perfrui, nihil est aliud nisi beate vivere; neque esse uspiam, nisi in catholica disciplina. Quid enim aliud videtur apostolus Paulus optare, cum dicit: Hujus
Abbreviated transcription (Latin):
tia. & facile uidet᷑ ab his qui diligunt illam.
& inuenit᷑ ab his qui querunt illã: Prȩoccupat
qui se c̃cupiscunt. ut illis se ostendat. Qui ui¬
gilauerit ad illam. ñ laborabit. Assidentẽ enĩ
illã in ueni& forib suis. Cogitare enĩde illa. sen¬
sus ẽ c̃summatꝰ. Et qui uigilauerit ꝓpt̃ illã cito
erit securꝰ. quia dignosse circumit ĩpsa quȩ rens.
& inuiis ostendit se illis hylariter. & om̃i ꝓuiden¬
tia occurrit illis Initiũ enĩ illius uerissimũ. dis¬
ciplina concupiscentia ẽ. Cura ergo disciplinę.
dilectio Et dilectio custoditio legũ illius. ẽ
Custoditio aũt legũ. confirmatio incorruptionis ẽ
Incorruptio aut̃. facit ꝓximũ dõ. Concupiscentia
itaq sapientiae. deducit ad regnum. Itane tandẽ
aduersũ ista latrabitis.: Nonne ita posita & ñdũ
intellecta qui uis significant altũ se quiddã &
in effabile c̃tinere : Outinã possetis intellegere

Expanded text:
tia, et facile videtur ab iis qui diligunt illam, tia, et facile videtur ab iis qui diligunt illam, et invenitur ab iis qui quaerunt illam: praeoccupat qui se concupiscunt, ut illis se ostendat. Qui vigilaverit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam inveniet foribus suis. Cogitare enim de illa, sensus est consummatus; et qui vigilaverit propter illam, cito erit securus: quia dignos seipsa circuit quaerens, et in viis ostendit se illis hilariter, et omni providentia occurrit illis. Initium enim illius verissimum disciplinae concupiscentia est. Cura ergo disciplinae dilectio est; et dilectio custoditio legum illius est: custoditio autem legum, confirmatio incorruptionis est; incorruptio autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quiddam et ineffabile continere? O utinam possetis intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
iam multa diximꝰ. quȩ inspirata spũ scõ ꝑducit ad fi¬
liũ id ẽ ad sapientiã dĩ ꝑquã pat̃ ipse cognoscitur
Nam si sapientia & ueritas. ñ totis animi uirtutib con¬
cupiscat᷑ inueniri nullo pacto potest. At si ita
quȩ rat᷑ ut dignũ ẽ. subtrahere sese atq abscon¬
dere se a suis dilectorib ñ potest. Hinc est illud
qđ in ore habere uossoletis quod ait. Petite
& accipietis. querite & inuenietis. pulsate &
aperietur uobis. Nihil est occultũ qđ non
reueletur. Amore petitur. amore quȩritur
Amore pulsatur. amore reuelatur. Amore
deniq in eo qđ reuelatũ fuerit ꝑ manetur
b hoc amore sapientiȩ. diligentiaq quȩrendi.
non de terremur ueteritestamento. quod semꝑ
mendacissime dicitis. Sedhȩc uehem̃tissime
concitamur. Audite itaq: aliquando. & aduer¬
tite quȩso sine ꝑtinacia. quid ꝑꝓphetã dicatur
Clara ẽ inquit. & quȩ numꝗ. marcescat sapien¬

Expanded text:
a multa jam diximus: quae inspirata Spiritu sancto perducit ad Fia multa jam diximus: quae inspirata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sapientiam Dei, per quam Pater ipse cognoscitur. Nam si sapientia et veritas non totis animi viribus concupiscatur, inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, subtrahere sese atque abscondere a suis dilectoribus non potest. Hinc est illud, quod in ore habere etiam vos soletis, quod ait: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Nil est occultum, quod non revelabitur . Amore petitur, amore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quaeso, sine pertinacia quid per prophetam dicatur: Clara est, inquit, et quae nunquam marcescat sapien
Abbreviated transcription (Latin):
uultis ampluuꝰ : Quid imperite atq impie seuitis
Quid indoctas animas noxia suasione ꝑuertitis.
Utriusq: testam̃ti ds̃ unꝰ ẽ. Nam ut ista sibi con¬
gruunt quȩ de utroq: posuimꝰ. ita &iã cetera. si
diligent̃ & ȩquo iudicio uelitis attendere. Sed qr
multa dñr sum missius. & humi repentib animis
accomodatius. ut ꝑ humana indiuina consur gant
multa etiã figurate ut studiosamens & quesitis exer¬
ceat᷑ utilius. & uberius lȩt̾ẽt᷑ inuentis. uos mirifica
disposione sp̃s sc̃ĩ ad decipiendos ur̃os aditores & illa¬
queandos abutimini:. Qđ ipsum cur diuina ꝓuidentia
uos facere sinat. quãq: uerissime apłs dicerit. opor
Ctassas omnino m̃tẽs. & corporeoꝵ simulacroꝵ pesti¬
fero pastu morbidas. ad diuina iudicanda defertis.
intellegere cupiatis. Facit enĩ hoc simplex & pu¬
ra caritas dĩ. quȩ maxime spectat᷑ in morib:. de qua¬

Expanded text:
vultis amplius? quid imperite atque impie saevitis? vultis amplius? quid imperite atque impie saevitis? quid indoctas animas noxia suasione pervertitis? Utriusque Testamenti Deus unus est. Nam ut ista sibi congruunt, quae de utroque posuimus; ita etiam caetera, si diligenter et aequo judicio velitis attendere. Sed quia multa dicuntur submissius, et humi repentibus animis accommodatius, ut per humana in divina consurgant; multa etiam figurate ut studiosa mens, et quaesitis exerceatur utilius, et uberius laetetur inventis; vos mirifica dispositione Spiritus sancti, ad decipiendos vestros auditores et illaqueandos abutimini. Quod ipsum cur divina providentia vos facere sinat, quamque verissime Apostolus dixerit, Crassas omnino mentes et corporeorum simulacrorum pestifero pastu morbidas ad divina judicanda defertis, intelligere aliquando cupiatis. Facit enim hoc simplex et pura charitas Dei, quae maxime spectatur in moribus, de qu
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑. cũ splendorpatris nuncupat᷑. Non est quic quã in cir¬
cuitusolis. nisi splendor ipse quẽ gignit. Quid ergo po¬
tuit aꝑtius & clarius &ueterites tam̃to huic sententiȩ
consonare. quã illud qđ dictũ est. ueritas tua incircui¬
tutuo: Posttremo dicit ipsa sapientia in euangło. Nemo
uenit ad patrẽ nisiꝑme. Dicit ꝓpheta:sensũ tuũe Ergo quis
scit. nisitu dederis sapientiã.: & paulo post Et quȩ tibi
placent didicer̃ homines. et ꝑ sapientiã sanatisunt
Dicit paulus. Caritas dĩ diffusa est in cordib nr̃is ꝑ spm̃
datus ẽ nob̵. Dicit ꝓpheta. Sc̃s enĩ sp̃s disci¬
pline effugietdolũ: Ubi enĩ dolus. caritas nul¬
laest. Dicit pauł. Conformes nos fieri imaginis filii dĩ.
Dicit ꝓpħt. Signatũ ẽ suꝑnos lum̃ uult̾ tui dnẽ. Ostendit
simꝰ cuinihilẽ altius. Ostendit paulus trinitatẽ
istã unũ dm̃ eẽ cũdicit. Ipsigła Dicit᷑ in ueterites¬
tam̃to: Audi israhel. dñsds̃ tuus. dñs unꝰ ẽ. Quid¬

Expanded text:
ditur cum splendor Patris nuncupatur ; non est enim quidquam in circuitu solis, nisi splendor ipse quem gignit: quid ergo potuit apertius et clarius ex Vetere Testamento huic sententiae consonare, quam illud quod dictum est, Veritas tua in circuitu tuo? Postremo dicit ipsa Sapientia in Evangelio, Nemo venit ad Patrem, nisi per me : dicit propheta, Sensum tuum ergo quis scit, nisi tu dederis sapientiam? et paulo post, Et quae tibi placent, didicerunt homines, et per sapientiam sanati sunt . 29. Dicit Paulus, Charitas Dei diffusa edatus est nobis : dicit propheta, Sanctus enim Spiritus disciplinae effugiet dolum . Ubi enim dolus, charitas nulla est. Dicit Paulus, Conformes fieri nos imaginis Filii Dei : dicit propheta, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Ossimus, quo nihil est altius. Ostendit Paulus Trinitatem istam unum Deum esse, cum dicit, Ipsi gloria : dicitur in Veteri Testamento, Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est
Abbreviated transcription (Latin):
dĩfilius dilectorib suis donat. quid comparandũ
sit nescio. cũ ipse ꝓpheta statimdicat. quanti sint
ista pendenda N am ita positum ẽ. Sobrietatẽ enĩ
sapientia doc&. & iustitiam. & uirtutẽ. quib utiliis
nilul est udi inuita hominibus. Haer fortas se quis piã non
defiliodĩ dicta ẽẽ arbitret᷑. Quid ergo aliud ostendit
qđ dictũ ẽ. generositatẽ magnificat. contubniũ habensdĩ.
Anuero generositas sol& significare aliud qu̾ã parentes.
contubnium uͦ. nonne cũ ipso patre ȩqualitatẽ clamat
Atq asserit& Deinde cũ paulus dicat filiũ dĩ eẽ. dĩsapien¬
tiã. & ipse dñs. nemo nouit patrẽ. nisi unigenitus filius.
quđ potuit aꝓpheca congruentius dici quã illud qđ di¬

Expanded text:
Dei Filius, dilectoribus suis donat, quid comparandum Dei Filius, dilectoribus suis donat, quid comparandum sit nescio, cum idem propheta statim dicat quanti sint ista pendenda: nam ita positum est, Sobrietatem enim sapientia docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus. 28. Haec fortasse quispiam non de Filio Dei dicta esse arbitretur. Quid ergo aliud ostendit quod dictum est, Generositatem magnificat, contubernium habens Dei? . An vero generositas solet significare aliud quam parentes? Contubernium vero nonne cum ipso patre aequalitatem clamat atque asserit? Deinde, cum Paulus dicat Filium Dei esse Dei Sapientiam ; et ipse Dominus, Nemo novit Patrem, nisi unigenitus Filius ; quid potuit a
Abbreviated transcription (Latin):
ui de quȩ secunt᷑. & om̃i ũ inquit ds̃ dilexit illam. doc¬
trix ẽ enĩ disciplinȩ dĩ & electrix operũ illius Uidetur
hic nihil ad huc deoperatione dictũ. Nonenim hoc est
eligere opera qđ operari. Ergo hac ad disciplinã ꝑtineNT
Opus uir tutis debet᷑. ut sit plena qua uolumꝰ de monstra¬
re sententia. Lege igit᷑ deinceps qđ annexũ est. Qđ si ho¬
nesta est inquit posses sio. quȩ concupiscit᷑ inuita.
Quid sapientia est honestius quȩ om̃a operat᷑.  Potꝰ ne
quicquã p̃clarius aut manifestius. autuͦ etiã uberius
ꝓferri.: Audi aliud si parũ putas qđ idẽ sonat. Sobri¬
etatẽ. sapientia enĩ doc& inquit. & iustitiã & uirtutẽ.
Sobrietas mihi ad ipsam cognitionẽ ueri uidet᷑ ꝑtinere.
id ÷ ad disciplinã. Iustitia uͦ & uirtus. ad actionẽ atq ope¬
rationẽ Quib: duob id ÷ agendi efficatia & sobrie¬
tate conte plandi. quȩ dĩ uirtus & dĩ sapientia id ẽ.

Expanded text:
t omnium, inquit, Dominus dilexit illam: doctrix est enim disciplinae Dei, et electrix operum illius. Videtur hic nihil aliud de operatione dictum; non enim hoc est eligere opera, quod operari: ergo haec ad disciplinam pertinent; opus virtuti debetur, ut sit plena, quam volumus demonstrare, sententia. Lege igitur deinceps quod annexum est. Quod si honesta est, inquit, possessio quae concupiscitur in vita, quid sapientia est honestius, quae omnia operatur? Potestne quidquam praeclarius aut manifestius, aut vero etiam uberius proferri? Audi aliud, si parum putas, quod idem sonet: Sobrietatem enim sapientia docet, inquit, et justitiam et virtutem. Sobrietas mihi ad ipsam cognitionem veri videtur pertinere, id est ad disciplinam: justitia vero et virtus ad actionem atque ad operationem. Quibus duobus, id est agendi efficacia, et sobrietate contemplandi, quae Dei Virtus et Dei Sapientia, id est
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ut exuamꝰ nos ueterẽ hominẽ &indu amus
nouũ Uult aut̃ intellegi adam qui peccauit ueterẽ
hominẽ. illũ aut̃ quẽ suscepit in sacramento dĩ
filius ad nos liberandos nouũ Dicit namq: alio
loco Primꝰ homo de t̾ra terrenꝰ scđs homo de cȩlo
cȩlestis . Qualis terrenus. tales & t̾reni. Qualis ees¬
listis. tales & celestes Si cut portauimꝰ imaginẽ
ter reni portemus & imaginẽ cęlestis. Hoc ẽ exuite ue¬
terẽ &indiute nouũ. Om̃e igit᷑ officiũ tẽperantiȩ est
ex uere e tere homi nẽ. & in dõ renouari. iđ c̃ tẽpnere
om̃s corporeas ille cebras. laudẽq popularẽ totũq amo¬
pt̃ ad inuisibilia & diuina c̃ferre. unde illud seqͥtur
qł mirifece dictũ est. Siex terior homonr̃ corrũptꝰ
sed interi or renouat᷑ dedie indiẽ: udi & ꝓpħam¬

Expanded text:
Paulus ut exuamus nos veterem hominem, et induamus Paulus ut exuamus nos veterem hominem, et induamus novum . Vult autem intelligi, Adam qui peccavit, veterem hominem; illum autem quem suscepit in sacramento Dei Filius ad nos liberandos, novum. Dicit namque alio loco, Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Qualis terrenus, tales et terreni; qualis coelestis, tales et coelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis : hoc est, exuite veterem, et induite novum. Omne igitur officium temperantiae, est exuere veterem hominem, et in Deo renovari; id est, contemnere omnes corporeas illecebras, laudemque popularem, totumque amorem ad invisibilia et divina conferre. Unde illud sequitur quod mirifice dictum est, Si et exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatib quib: in hiamꝰ. in ea quȩ nos auertunt ale¬
gib dĩ. & a fructib bonitatis eiꝰ qđ ẽ ut breui expli¬
cẽ beatauita Ibi enĩ. ẽ fides ueri. cuiꝰ c̃tẽplatione
ꝑfruentes. eiq penitꝰ adhȩrentes: ꝓcul dubio beati
sumꝰ Inde aũt decidentes. magnis errorib doloribq
implicant᷑ Namq: ut ait apłs. radiax ẽ om̃ium ma¬
inseruer̃ se dolorib multis. Qđ peccatũ animȩ. in
ueteri testam̃to satis aꝑte nob̵ intellegenteb in ipł bene¬
sius hominis qui erat in paradyso. p̃uaricatione signat᷑
inadam quippe morium᷑. ut ait idem . & in xp̃o om̃s
resurgimꝰ. Oalta mysteria. sed repͥmã me : Ñ enĩ
modo suscepi docere uos recta sed de docere praua
si potero id ẽ sids̃ annuerit ꝓposito in uos meo Dicit
ergo paulus radicẽ om̃ium maloꝵ eẽ. cupidita te ꝑq
etiã lex uetꝰ primũ hominẽ lapsũ significat. Monet

Expanded text:
cupiditatibus, quibus inhiamus in ea quae nos avertunt a lecupiditatibus, quibus inhiamus in ea quae nos avertunt a legibus Dei et a fructu bonitatis ejus: quod est, ut brevi explicem, beata vita. Ibi enim est sedes veritatis, cujus contemplatione perfruentes, eique penitus adhaerentes, procul dubio beati sumus: inde autem decidentes, magnis erroribus doloribusque implicantur. Namque, ut ait Apostolus, radix omnium ma multis . Quod peccatum animae in Veteri Testamento satis aperte, bene intelligentibus, in ipsius hominis qui erat in paradiso, praevaricatione signatur. In Adam quippe omnes morimur, ut ait idem, et in Christo omnes resurgemus . O alta mysteria! Sed reprimam me: non enim modo suscepi docere vos recta, sed dedocere prava, si potero, id est, si Deus annuerit proposito in vos meo. 36. Dicit ergo Paulus radicem omnium malorum esse cupiditatem, per quam etiam Lex vetus primum hominem lapsum esse significat. Monet
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq c̃cordiã. qui sit in morib uitȩ mođ. & quo
sint referenda om̃a. satis aperientẽ & docentẽ a
pulsate . Ccitat paulus dicendo. Incaritate radica¬
ti atq fundati. ut possitis cõprehendere Ecitat
& iã ꝓpħa cũ dic̃ facile sapientiã abhis qͥ eã diligu
quęrunt c̃cupiscunt. uigilant. cogitant. curant.
posse cognosci. Salus animi. & uia beatitudinis. utrapxq
scripturarũ pace monstrat᷑. & uos latrare potius
aduersus hȩc ꝗ his obtẽperare diligitis B reue dicã
qđ sentio. Audite doctos eccłȩ catholicȩ uiros. tanta
paceanimi & eo uoto eos ego audiui. nihil opꝰerit
nouẽ annis qͥb me ludificastis. longe om̃ino. longe
breuiore tẽpore quđ int̃sit int̃ueritatẽ uanitatẽq
& ex hissingulis eruere ac ducere uiuendi modũ
Itaq prius tẽperantiã uideamꝰ . quȩ nob amoris illiss
quo in nectim᷑dõ. integritatẽ quandã & incorrupti¬
onẽ pollicet᷑. Munꝰ ẽ enĩ eiꝰ in cohercendis sed andisq

Expanded text:
utriusque concordiam, qui sit in moribus vitae modus, et quo sint referenda omnia, satis aperientem et docentem. pulsate : concitat Paulus, dicendo, Ut in charitate radicati et fundati possitis comprehendere : concitat etiam propheta, cum dicit, facile sapientiam ab iis qui eam diligunt, quaerunt, concupiscunt, vigilant, cogitant, curant, posse cognosci. Salus animi et via beatitudinis utrarumque Scripturarum pace monstratur, et vos latrare potius adversus haec, quam his obtemperare diligitis. Brevi dicam quod sentio: audite doctos Ecclesiae catholicae viros tanta pace animi, et eo voto quo vos ego audivi; nihil opus erit novem annis quibus me ludificastis. Longe omnino, longe breviore tempore, quid intersit inter veritatem vanitatemque et ex his singulis eruere ac ducere vivendi modum. Itaque prius temperantiam videamus, quae nobis amoris illius quo innectimur Deo, integritatem quamdam et incorruptionem pollicetur. Munus enim ejus est in coercendis sedandisque
Abbreviated transcription (Latin):
poris sitȩ sunt in his om̃ib quȩ eor poreus sensusar¬
tingit. quȩ a non nullis etiã sensibilia nominant
inquib maxime lux ista uulgaris excellit. quia
& ipsis sensib nr̃is qͥbus anima ꝑ corpus utit̃. nihil ẽ oculis
p̃ferendũ. & ideo inscripturis sc̃is uisibiliũ nomine sen¬
sibilia cuncta dã nant᷑. ltaq in nouo testam̃to sic ab
ani ñ sint. qͥ solẽ & lunã ñ modo diligendos. sed etiã
colendos putant. Qiđ enĩ uidemꝰ. si sole & lunã ñ uidemꝰ:
Ueciti aut̃ sumꝰ ẽ uertiadea quȩ uident᷑. Nons̃ igit᷑
etiã ista diligenda ei. qͥ amorẽ illũ incor ruptũ dõ
cogitat exibere. Sederit mͥ alius locꝰ. quode
istis diligentius reqͥret᷑. Nenĩ nunc defide sed
deuita dicere institui. ꝑ quã merem̾ scire qđ cre¬
dimus. Amandus igit᷑ solus ds̃. ẽ om̃is uero iste
mundus. idđ om̃ia sensibilia c̃tenenda. Utendũ

Expanded text:
poris sitae sunt in his omnibus quae corporeus sensus attingit, quae a nonnullis etiam sensibilia nominantur: in quibus maxime lux ista vulgaris excellit, quia et in ipsis sensibus nostris, quibus anima per corpus utitur, nihil est oculis praeferendum; et ideo in Scripturis sanctis, visibilium nomine sensibilia cuncta significantur. Itaque in Novo Testamento sic ab stiani non sint qui solem et lunam non modo diligendos, sed etiam colendos putant. Quid enim videmus, si solem et lunam non videmus? Vetiti autem sumus converti ad ea quae videntur. Non sunt igitur etiam ista diligenda ei qui amorem illum incorruptum Deo cogitat exhibere. Sed erit mihi alius locus quo de istis diligentius requiretur. Non enim nunc de fide, sed de vita dicere institui, per quam meremur scire quod credimus. Amandus igitur solus Deus est: omnis vero iste mundus, id est, omnia sensibilia contemnenda; utendu
Abbreviated transcription (Latin):
quã unũ uerbũ sacrilegũ impendit. cũ ortatione filii
roborarentur. in quoꝵ menbris ipsa tor quebatur. Latura
tam̃ etiã ꝓprio munere qđ eos ferre receperat. Quid
ad tantã pacientiã quȩso addi poterit : Quid tamen
mirũ si omib: medullis conceptus dĩ amor. & tyranno
& carnifici. & dolori & corpori. esexui. & affectui

Expanded text:
quam unum verbum sacrilegum impendit: cum ejus hortatione filii quam unum verbum sacrilegum impendit: cum ejus hortatione filii roborarentur, in quorum membris ipsa torquebatur, latura tamen etiam proprio munere, quod eos ferre praeceperat . Quid ad tantam patientiam, quaeso, addi potest? Quid tamen mirum si omnibus medullis conceptus Dei amor, et tyranno, et carnifici, et dolori, et corpori, et sexui, et affectui
Abbreviated transcription (Latin):
tipendenda sint ista. quȩ cũ uolunt homines ꝑ domina¬
tionẽ tenere. ab his ipsis potius ꝑcupiditatẽ tenent᷑.
& rerũ temporaliũ serui fiunt. dũ imperite domini. eẽ
desiderant. Amisit namq: ille om̃s diuitias. & factus ẽ¬
repente pauꝑrimus. tam in concussũ animũ tenuit.
& infixũ dõ. ut satis de monstrar&. ñ illas sibi fuisse¬
magnas. sed se illis. illis aũt dm̃. Quo animo si pos
sent ẽẽ nr̃i temporis homines. ñ magnopere in no¬
uiꝰ testam̃to abistoꝵ possessione ꝓhiberem᷑. ut ꝑfecti
ee possemꝰ: Multo est enĩ mirabilius ñ inherere
istis quãuis possideas. quã omnino ea ñ possidere. Sed
qm̃ de dolore atq: cruciatib corporis tolerandis nunc
agitur. relinquo istũ uirũ lic& magnũ. lic& inuic¬
tũ. uerũ tamen: Offerunt enĩmihi scripure illȩ stupendȩ
fortitudinis feminã. & ad eam iã me transire compellunt.
quȩ cũ septẽ libris tyranno atq carnifici prius uiscera om̃a

Expanded text:
ti pendenda sint ista, quae cum volunt homines per dominationem tenere, ab his ipsis potius per cupiditatem tenentur, et rerum mortalium servi fiunt, dum imperite domini esse desiderant. Amisit namque ille omnes divitias, et factus repente pauperrimus, tam inconcussum animum tenuit et infixum Deo, ut satis demonstraret, non illas sibi fuissemagnas, sed se illis, sibi autem Deum . Quo animo si esse possent nostri temporis homines, non magnopere in Novo Testamento ab istorum possessione prohiberemur, ut perfecti esse possemus. Multo enim mirabilius est non inhaerere istis, quamvis possideas, quam omnino ea non possidere. 43. Sed quoniam de dolore atque cruciatibus corporis tolerandis nunc agitur, relinquo istum virum, licet magnum, licet invictum, virum tamen. Offerunt enim mihi Scripturae illae stupendae fortitudinis feminam, et ad eam jam me transire compellunt. Quae cum septem liberis tyranno atque carnifici prius viscera omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
formem᷑. Prȩdestinauit enĩ ut aitidẽ apłs. confor¬
mes nos fieri imaginis filii eius. Fi& ergo ꝑ carita¬
tẽ ut conformem᷑ dõ & exeo conformati atq figu¬
rati & circisi ab hoc mundo ñ confundam᷑ cũ his quȩ nob
in quit ñ c̃fundit. qm̃ caritas dĩ diffusaẽ. in cordib¬

Expanded text:
formemur: Praedestinavit enim, ut ait idem Apostolus, conforformemur: Praedestinavit enim, ut ait idem Apostolus, conformes nos fieri imaginis Filii ejus . 23. Fit ergo per charitatem ut conformemur Deo, et ex eo conformati atque configurati, et circumcisi ab hoc mundo, non confundamur cum iis quae nobis inquit, non confundit; quoniam charitas Dei diffusa est in cordib
Abbreviated transcription (Latin):
exxui desiderat confiteri. Sedrursus cauere deb&
ne ab ipsius dĩ caritate qua scĩficat᷑ ut beatissimus
maneat alterius creaturȩ id ÷ huius sensibilis mundi
amore separet᷑. Non igit᷑ separat nos alia creatura.
siquidem & nos ipsi creatura sumus a caritate dĩ
Nonne inquit egosum ueritas. Siergo quȩrimꝰ
quid sit bene uiuere. id ÷ ad beatitudinẽ tendere
uiuendo. id erit profecto amare uirtutẽ. amare sa¬
pientiã. amare ueritatẽ . & amare ex toto corde.
& ex tota anima. & ex tota m̃te. Uirtutẽ quȩ
inuio labilis & inuicta ẽ. sapientiã cui stultitia
ñ succedit. ueritatẽ quȩ conuerti atq aliter
quã semꝑ est sese habere ñnouit. Perhanc ipse cerni¬
tur pater. Dictũ est enĩ. Nemo uenit ad patre ni¬
si ꝑme. Huic hȩremus ꝑscĩ ficationẽ Sc̃ificati enim.
plena & integra caritate flagramꝰ. quaso efficit᷑. ut a dõ
non auertaomur. eiq potius quã huic mundo con¬

Expanded text:
exui desiderat, confiteri. Sed rursus cavere debet, exui desiderat, confiteri. Sed rursus cavere debet, ne ab ipsius Dei charitate, qua sanctificatur ut beatissimus maneat, alterius creaturae, id est hujus sensibilis mundi amore separetur. Non igitur separat nos alia creatura, siquidem et nos ipsi creatura sumus, a charitate Dei, nonne inquit, Ego sum Veritas? Si ergo quaerimus quid sit bene vivere, id est ad beatitudinem bene vivendo tendere, id erit profecto amare Virtutem, amare Sapientiam, amare Veritatem, et amare ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; Virtutem quae inviolabilis et invicta est, Sapientiam cui stultitia non succedit, Veritatem quae converti atque aliter quam semper est sese habere non novit. Per hanc ipse cernitur Pater; dictum est enim: Nemo venit ad Patrem, nisi per me . Huic haeremus per sanctificationem. Sanctificati enim plena et integra charitate flagramus, qua sola efficitur ut a Deo non avertamur, eique potius quam huic mundo con
Abbreviated transcription (Latin):
tum datũ est. dum illustran dũ atq illumi nan¬
dum se subicit Et si sei maxime ꝓpinquat sub¬
iectione ista qua similis fit. longe ab eo fiatne¬
cesse est audacia. qua uult ẽe similior: Ipsa ẽ
qualegib dĩ opte perare detraetat dũ suȩ potes¬
tatis eẽ cupit ut ds̃ est Quanto ergo magis lon¬
ge discedit adõ. non loco sed affectione atq
cupiditate ad inferiora quã est ipse. tanto stulti¬
tiȩ miserieq cõplet᷑ Dilectione igit᷑ redit in dm̃.
qua se illi ñ conponere. sed supponere affectat:
Qđ quanto fecerit instantius ac studiosius. tanto
erit beatior atq: sulimior. & illi solo dominante. li¬
berrimus Quã obrem nosse deb& se eẽ creatu¬
ram. Deb& enim creatorem suum credere sicu¬
tiẽ. in uio labili & in commutabili semꝑ manere
natura ueritatis atq sapientiȩ. in se aut̃ cadere
posse stultitiam atq fallatiã. uel ꝓpt̃ errores quib

Expanded text:
tum datum est, dum illustrandum illi atque illuminantum datum est, dum illustrandum illi atque illuminandum se subjicit. Et si maxime ei propinquat subjectione ista qua similis fit, longe ab eo fiat necesse est audacia qua vult esse similior. Ipsa est qua legibus Dei obtemperare detrectat, dum suae potestatis esse cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis longe discedit a Deo, non loco, sed affectione atque cupiditate ad inferiora quam est ipse, tanto magis stultitia miseriaque completur. Dilectione igitur redit in Deum, qua se illi non componere, sed supponere affectat. Quod quanto fecerit instantius ac studiosius, tanto erit beatior atque sublimior, et illo solo dominante liberrimus. Quamobrem nosse debet se esse creaturam. Debet enim creatorem suum credere sicuti est, inviolabili et incommutabili semper manere natura veritatis atque sapientiae: in se autem cadere posse stultitiam atque fallaciam, vel propter errores quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uirum. Non fuit contentus dicere creatura. sed
alia inquit creatura. Ad monens etiam idipsum.
quo diligimꝰ dm̃. & quo inheremꝰ dõ. id ÷ animũ
atq m̃tem creaturam ẽẽ. Alia ergo creatura.
corpus est: Etsi animus resquȩ dam intel legibi¬
lis id est quȩ tantũ intellegendo innotescit. alia
creatura ẽ om̃e sensibile. idẽ qđ ꝑ oculos uel au¬
res uel olfactũ. ł gustũ. ł tactũ. quasi quandã
notitiã sui prȩb&. atq: id deteriussit necesse
ẽ. quã qđ intellegentia sola capit᷑ Ergo cũ &iã
ds̃ dignis animis notus non nisiꝑ intellegentiam pos¬
sit esse. cum tam̃sit ipsa qua intellegitur mente
prestantior. quippe creator eius atq: auctor ẽ.
Uerendum erat ne animus humanus eo qđ in¬
ter inuisibilia & intelligibilia numeratur eius¬
dem senaturȩ arbitaret᷑ eẽ. cuius est ipse qui
creauit. & sic abeo suꝑbia decider&. cui cari¬
tate iungendus est. Fit enim dõ similis quan¬

Expanded text:
virum! Non fuit contentus dicere, creatura; sed, virum! Non fuit contentus dicere, creatura; sed, alia, inquit, creatura, admonens etiam idipsum quo diligimus Deum, et quo inhaeremus Deo, id est animum atque mentem creaturam esse. Alia ergo creatura corpus est: et si animus res quaedam est intelligibilis, id est quae tantum intelligendo innotescit, alia creatura est omne sensibile, id est quod per oculos, vel aures, vel olfactum, vel gustum, vel tactum, quasi quamdam notitiam sui praebet; atque id deterius sit necesse est, quam quod intelligentia sola capitur. Ergo cum etiam Deus dignis animis notus non nisi per intelligentiam possit esse, cum tamen sit ipsa qua intelligitur mente praestantior; quippe qui creator ejus atque auctor est; verendum erat ne animus humanus, eo quod inter invisibilia et intelligibilia numeratur, ejusdem se naturae arbitraretur esse, cujus est ipse qui creavit; et sic ab eo superbia decideret, cui charitate jungendus est. Fit enim Deo similis quan
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ipsa coniungit. Non separant instantes mo¬
lestiȩ. Hoc enim leuiores eas sentimꝰ. quo ei¬
unde nos separare moliunt᷑. artius inhȩreme
Non separat ꝓmissio futuroꝵ Nam & quicꝗd
boni futurum .ẽ. certius ꝓmittit ds̃. & ni¬
hil. ẽ ipso dõ melius. qui iam ꝓfecto bene
sibi hȩrentib pręsens. ẽ. Non se parat altitu¬
do neq ꝓfundũ Et enim sihat uerba scientiȩ.
forte altitu dinem uel ꝓfundum significant: non
ero curiosus. nese iungar adõ. nec cuius quã doc¬
trina me ab eo separat. ut quasi depellat errorem.
a quo ꝓrsus nemo nisi separatus errar&. Siuero
altitu dine & ꝓfundo supera et infera huius
mundi signi ficantur. quis mihi celum polli¬
ceatur. ut aceli fabricatore seiungar.: Aut ꝗis
ter reat infernus. ut dm̃ deseram. quẽ sinum qua
deseruissem inferna nescirem. a Postramo quis
melocus ab eius caritate diuellet. qui non ubiq
totus ess&. siullo contineretur loco .: Non in qui

Expanded text:
est, ipsa coniungit. non separant instantes moest, ipsa coniungit. non separant instantes molestiae; hoc enim leuiores eas sentimunde nos separare moliuntur, arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum: nam et quidquid boni futurum est, certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est. Non separat altitudo neque profundum: etenim si haec verba scientiae forte altitudinem vel profundum significant, non ero curiosus, ne sejungar a Deo; nec cujusquam doctrina me ab eo separat, ut quasi depellat errorem, a quo nemo prorsus nisi separatus erraret. Si vero altitudine et profundo superna et inferna hujus mundi significantur, quis mihi coelum polliceatur, ut a coeli fabricatore sejungar? Aut quis terreat infernus, ut Deum deseram, quem si nunquam deseruissem, inferna nescirem? Postremo, quis me locus ab ejus charitate divellet, qui non ubique totus esset, si ullo contineretur loco? CAPUT XII.--
Abbreviated transcription (Latin):
corde & ex tota anima & ex totam̃te. Quis
que so dubita uerit his om̃ib constitutis. & fir¬
missime creditis. nihil nobis aliud optimum.
nare. quã dm̃ Item sinulla res ab euiscaritate
nos separat. quid eẽ ñ solũ melius. sed &iam cer¬
tius hoc bono potest : Sed singula breuit̃ at¬
tendamꝰ Nemo nos inde separat. minan domor¬
tem. Id ipsum enĩ quodiligimus dm̃ moriñ potest
nisi dum non diligit dm̃. cum mors ipsa sit non
diligere dm̃. qđ nihil est aliud quã ei quic quã
indiligendo atq sequendo p̃ponere. Nemo in¬
de separat pollicendo uitam. Nemo enim ab ip¬
sofonte separat aquã pollicendo. Non separat
angłs. Nonenim est angłs cum inheremus dõ. nr̃a
mente potentior. Non separat uirtus Namsiuis¬
tus hic illa nominata est quȩ aliquã potes tatem
in hoc mundo habet. totomundo ẽ omnino subli¬
mior mens inherens dõ. Sin illa uirtus dicta
ẽ. quȩ ipsius animi nr̃i rectissima affectio. ẽ
siin alio ẽ. fau& ut coniungamͣ dõ. Si in nob

Expanded text:
ota mente: quis, quaeso, dubitaverit, his omnibus constitutis, et firmissime creditis, nihil nobis aliud esse optimum, orteat, quam Deum? Item si nulla res ab ejus charitate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? 19. Sed singula breviter attendamus. Nemo nos inde separat, minando mortem. Id ipsum enim quo diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum; cum mors ipsa sit non diligere Deum, quod nihil est aliud quam ei quidquam in diligendo atque sequendo praeponere. Nemo inde separat pollicendo vitam: nemo enim ab ipso fonte separat pollicendo aquam. Non separat angelus: non enim est angelus, cum inhaeremus Deo, nostra mente potentior. Non separat virtus: nam si virtus hic illa nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo habet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens Deo. est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut coniungamur deo; si in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ diximꝰ. id ÷ sum miboni. sũ mȩ sapientiȩ. sũmȩq
concordiȩ. Quare diffinire etiã flic& ut tẽpe¬
rantiã dicamus eẽ. amorẽ dõ sese integrũ in corrup¬
tũq seruantẽ. Fortitudinẽ amorẽ om̃a ꝓpt̃ dm̃
facile ꝓpt̃ dm̃ ꝑferrentẽ: Iustitiã amorẽ dõ tantũ
seruientẽ. & obhoc bene imperantẽ ceteris quȩ ho¬
mini sub iecta sunt: Prudentiam. amorẽ bene discer¬
nentẽ ea quib: adiuuet᷑ in dm̃ ab his qͥb impediri
potest Hlis desingulis uir tutib: qͥnã uiuendi modi
ducat᷑. paucis explicabo. si prius testimoniis no ui
testam̃ti qͥb utor iam di. etiã deueteri paria ut
pollicitus sum. copara uero. Num enĩ paulus tan¬
tũ dicit dõnos ẽẽ debere subiectos. ita ut in medio
qđ seper& nihil sit. Nonne & ꝓpheta cõmodis¬
sime hoc & breuissime significat cũ dicit. mihi
aut̃ adherere dõ bonũ est. Nonne qđ ibi latis sime

Expanded text:
esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae, summaeque esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae, summaeque concordiae. Quare definire etiam sic licet, ut temperantiam dicamus esse amorem Deo sese integrum incorruptumque servantem; fortitudinem, amorem omnia propter Deum facile perferentem; justitiaservientem, et ob hoc bene imperantem caeteris quae homini subjecta sunt; prudentiam, amorem Dei bene discernentem ea quibus adjuvetur in Deum ab his quibus impediri  His de singulis virtutibus quinam vivendi modus ducatur, paucis explicabo, si prius testimoniis Novi Testamenti, quibus utor jam diu, de Veteri etiam paria, ut pollicitus sum, comparavero. Num enim Paulus tantum dicit, Deo nos esse debere subjunctos, ita ut in medio quod separet nihil sit? Nonne et propheta commodissime hoc et brevissime significat, cum dicit: Mihi autem adhaerere Deo bonum est? Nonne quod ibi latissime