comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ac decenti ordine post enarrata regie
sui dona. ipsam quoq spetiem & ornatũ
eius p̃dicare incipit: cunctosq adhunc
uidendum inuitat. & postquam ipsa
uocata ẽ: uocare & alios assumpto euuan¬
gelirandi officio curat: dũ sequenter
Sadiungit. E gredimini & uidete filiȩ
syon regem salomonẽ. filiȩ autem sẏoti

Expanded text:
ac decenti ordine, post enarrata regis ac decenti ordine, post enarrata regis sui dona, ipsam quoque speciem ac ornatum ejus praedicare incipit, cunctosque ad hoc videndum invitat, et postquam ipsa vocata est, vocare et alios, assumpto evangelizandi officio, curat, dum subsequenter adjungitur: Egredimini, et videte, filiae Sion, regem Salomonem. Filiae autem Sion
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ascensum eiusdem ferculi purpureũ
describer& dicens. S & głamur intri¬
bulationib scientes qđ tribulatio paci-¬
entiam oꝑatur. pacientia autẽ ꝓbatio¬
nem: statim de reclinatorio aureo
subiungere curauit dicendo. ꝓbatio
uero spem. spes autẽ non confundit.
ac deinde de caritate quia media sit
constrata conclusit: qr caritas dei
diffusa ẽ. in cordibus nr̃is. M irantibꝰ
gͦ filiabus ierłm. ⁊ laudantib ȩccłiam
de gentib quȩ sic̃ uirgula fumi ex
aromatibus ad cęlũ ascendit. reddit &¬
ipsa causas ascensus sui. exponens qd̃
lectulus pacifici regis ad quẽ ꝓperarit
amalorum sit incursibus tutus: qd̃q
ferculum eius ubi se reficiendam sper&.
& si ascensu sit arduum. reclinatorium
tamen habeat instar auri prefulgidum.
&e media sui caritate constrata. Propt̃ qd̃
festina occurrere & ascendere. sciens quia
ds caritas ẽ. & qui man&e in caritate iti
do mance et ds̃ in eo. Quib dictis miro

Expanded text:
cum ascensum ferculi purpureum cum ascensum ferculi purpureum describeret, dicens: Sed et gloriamur in tribulationibus, scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, statim de reclinatorio aureo subjungere curavit, dicendo: Probatio vero spem, spes autem non confundit. Ac deinde de charitate, qua media sint constrata, conclusit, quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris . Mirantibus ergo filiabus Jerusalem, et laudantibus Ecclesiam de gentibus, quae sicut virgula fumi ex aromatibus ad coelum ascendit, reddit ipse causas ascensus sui, exponens quod lectulus pacifici regis, ad quem properaret, a malorum sit tutus incursibus; quodque ferculum ejus, ubi reficiendam speret, etsi ascensus sit arduus, reclinatorium tamen habeat instar auri praefulgidum; et media sui charitate constrata, propter quod festina occurrit ascendere, sciens quia Deus charitas est, et qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo . Quibus dictis, miro
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ds suã caritatẽ in nos. qm̃ cũ ad¬
huc peccatores essemus xp̃s ꝓ impiis
mortuus ẽ. Siquidem ꝑ hanc media
ȩccłiȩ suȩ strati instar parauit. ubi
sideles animȩ molliter quiescerent: quia
totam eam intrinsecus suꝑnorũ amore
repleuit. & hoc ÷ qd̃ ad didit ꝓpter filias
ierłm. id÷ ꝓpt̾ animas cȩlestui desiderio
flagrantes. Quanto enĩ maiorẽ ds cari-
tanto plures ad se reclamandũ. ae ꝓ se pa¬
ciendũ accendit. Potest ascensus purpu¬
reus in eis quoq specialiter intelligi: qͥ
suũ ꝓ xp̃o sanguinẽ fuderunt. Qui rec¬
te ad reclinatoriũ aureũ ꝑ ascensus dicuit̃
ascendisse purpureũ: quia ad claritatẽ
perpetuȩ quietis ꝑuenerunt. ꝑ laborẽ
arte tribulationis. Iuib apte conuenit
qd̃ sequitur: quia media caritate cons-¬
rauit. Icdo nãq ad effundendũ ꝓ cęlesti
rege suũ sanguinem ꝓmti sunt. qr̾ ipse
media ferculi sui. id ÷ corda ipsorũ sua
caritate inflammauit. Unde bene apłs

Expanded text:
eus suam charitatem in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro impiis mortuus est , siquidem per hanc media Ecclesiae suae strati instar paravit, ubi fideles animae molliter quiescerent, quia totam eam intrinsecus supernorum amore replevit. Et hoc est quod addidit, Propter filiasest propter animas coelestium desiderio flagrantes. Quanto enim majorem Deus charmendavit, tanto plures ad se reclamandum pro se patiendum accendit. Potest ascensus purpureus in eis quoque specialiter intelligi, qui suum pro Christo sanguinem fuderunt. Qui recte ad reclinatorium aureum per ascensum dicuntur ascendisse purpureum, quia ad charitatem perpetuae quietis pervenerunt per laborem, arte tribulationis. Quibus apte convenit quod sequitur, quia media charitate constravit. Ideo namque ad fundendum pro coelesti Rege sanguinem prompti sunt, quia ipse media ferculi sui, id est, corda ipsorum sua charitate inflammavit. Unde Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
a paulo dicebantur. Unde recte qd̃ adiurat
filias ierłm ne suscitent dilectã. etiã ita po¬
test accipi. qd̃ p̃cipiat eis qui de uideis infi-¬
de p̃cesserant: ne inquietent eos. neq eorũ
saluti contradicant. qui de p̃putio ad fidẽ
conuenerunt. Ubi & hoc qd̃ ait donec ipsa
uelit ita potest intelligi. qd̃ ipsa de gentib
ȩccłia spontaneis se. eẽt. uigiliis ac laboribus
tium. quia innationes gr̃a sp̃s scĩ effusa ẽ.¬
Quȩ ẽ. ista quȩ ascendit ꝑ desertũ sic̃ uir¬
unt. quanta laude. quo miraculo digna.
quȩ non misterio circũcisionis. & ñ adhuc
fonte ẽ. regenerationis abluta. ⁊ iã tamen

Expanded text:
ebantur . Unde recte quae adjurat filias Jerusalem, ne suscitent dilectam, etiam ita potest accipi, quod praecipiat eis, qui de Judaeis in fide praecesserant, ne inquietent eos, neque eorum saluti contradicant qui de praeputio ad fidem convenerunt. Ubi et hoc quod ait, Donec ipsa velit, ita potest intelligi, quod ipsa de gentibus Ecclesia spontaneis se esset vigiliis, ac laboribus tium, quia in nationes gratia Spiritus Quae est ista, quae ascendit per desertum? unt, quanta laude, quo miraculo digna, quae non mysterio circumcisionis emundata, non adhuc fonte est regenerationis abluta, et jam n
Abbreviated transcription (Latin):
tauit sp̃u sc̃o & dix̃. Confiteor tͥ pater
dñe cęli & terrȩ. qui abscondisti hȩc asa¬
pientibus & prudentib & reuelasti ea
paruulis. Hinc ipse redemptorꝑ suũ san¬
giunẽ. atq ad suꝑna reducto genere
humano: loquitur cęli cuubus dicens.
Congratulamini michi. quia inueni ouẽ
meã quȩ ꝑierat. Quia gͦ supͣ filiȩ ierłm
ammirantes ad uentũ sponse: dicebant.
Quȩ ẽ. ista quȩ ascendit ꝑ desertum.: ⁊ cet̾a.
A pto illa responso laudat lectulũ. laudat
ferculum sponsi: laudat ipsũ postremo
sponsum. ad cuius amplexum ꝓperat.
Meminit assumptȩ sponse in dm̃ humani¬
tatis. quã instante tempore sue desponsio-¬
nis incorruptȩ genitricis misteriũ ꝓcrea-
uit: ut ostendat iure se ad diuinȩ uisio¬
nis eius głam anhelar. ꝓ qua ipse ds
habitum humane naturȩ suscepisset.
Unde merito quȩ tantũ se sui redemp-¬
toris laudib subdidit: quȩ ad laudan¬
dum etiã cohortes suas filias uidelico

Expanded text:
or tibi, Pater, Domine coeli et terrae, qui abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Hinc ipse Redemptor per suum sanguinem ad superna reducto genere humano loquitur coeli civibus, dicens, Congratulamini mihi, quia inveni ovem meam, quae perierat . Quia ergo supra filiae Jerusalem admirantes adventum sponsae, dicebant, Quae est ista quae ascendit per desertum, et caetera; apto illa responso laudat lectulum, laudat ferculum sponsi, laudat ipsum postremo sponsum, ad cujus amplexum properat. Meminit assumptae pro se in Deum humanitatis, quam instante tempore suae responsionis, incorruptae genitricis mystostendat jure se ad divinae visionis ejus gloriam anhelare, pro qua ipse humanae habitum naturae suscepisset. Unde merito, quae tantum se sui Redemptoris laudibus subdidit, quae ad laudandum etiam cohortes suas, filias videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
uerus dĩ filius. s etiã uerus ÷ filius
hominis confitendus. dei quidem filius
uero filius in fine scłorum ex tempore
factus : recte postquã dictum ẽ. uidere
filiȩ sẏon regẽ salomonẽ. mox sub infert᷑:
indiaclemate qua coronauit eũ mater
sua. Hoc ẽ. enĩ aꝑte dicere. Uidete dñm
in humanitate. quã de iurgine matre
susceptam. in maiestatis paternȩ dextera
collo cauit. Mat̾ quupe sua illũ diadema¬
te coronauit. quando beata ⁊ intemerata
uirgo de sp̃u scõ concipiens materiam
illi sacro seȩ̃ carnis de sua carne prebuit.
In qua mundo apparens & habitans in nob̃
regnũ mortis moriendo destruer&. ac uitã
nobis resurgendo reparar&: quãq ad cȩlos
ascendendo ꝑhennis regni gła sublimaret.
Uidentes gͦ filiȩ sẏon regẽ salomonẽ indeco¬
re naturali. etiã indiademate qͦ coronauit
eũ mater sua. stupentes ammirant᷑: qua
uidelic& electi dũ głam filii d̃i coequalẽ
patri ac sp̃u scõ credunt. & confitentur:

Expanded text:
verus Dei Filius, sed etiam verus est Filius hominis confitendus: Dei quidem Filius is vero Filius, in fine saeculorum ex tempore factus, recte, postquam dictum est: Videte, filiae Sion, regem Salomonem, mox subinfertur. In diademate, quo coronavit eum mater sua. Hoc est enim aperte dicere, Videte Dominum in humanitate, quam de Virgine matre susceptam, in majestatis paternae dextera collocavit. Mater quippe sua illum diademate coronavit, quando beata et intemerata virgo de Spiritu sancto concipiens, materiam illam illi sacrosanctae carnis de sua carne praebuit, in qua mundo apparens, et habitans in nobis, regnum mortis moriendo destrueret, ac vitam nobis resurgendo repararet, quamque ad coelos ascendendVidentes ergo filiae Sion regem Salomonem in decore naturali, etiam diadema, quo coronavit eum mater sua, stupentes admirantur, quia videlicet electi, dum gloriam Filii Dei coaequalem Patri ac Spiritui sancto credunt, et c
Abbreviated transcription (Latin):
ne suscitent dilectam. id ÷ ne mentẽ dõ deuo¬
tam ab intentione desiderii cęlestis importu-¬
na irruptione p̃pediant. Qd̃ & de generali
ȩccłiȩ statu recte potest intelligi: cuiꝰ pacẽ
turbare. xp̃i ẽ. uoluntati contraire. De qͥbꝰ
quia habunde iã supradictum ẽ: nunc
parcius dici sufficiat. Tamen hoc memine¬
rit lector. qd ido repetitur hic uersiculus
in cantico amoris: ut non minorẽ se dñs
ȩccłiȩ de gentib quã de uideis collecte curã
habere. s ȩqualẽ ꝓ utriusq pace sollicitudi¬
nem gerere design&: ut pote qĩ utraq una
eius dilectissima ac scĩssima domus & fa-¬
milia colligatur. Et quidem uidea qͦndã
se solam dõ dilectam. sibi tantũ modo uer¬
bũ salutis. non etiam in circumcisis gentib
cõmittendum. eẽ credebat: luca attestante
qui ait. Audierunt apłi & fr̃s qui erati

Expanded text:
ne suscitent dilectam, id est, ne mentem Deo devone suscitent dilectam, id est, ne mentem Deo devotam ab intentione desiderii coelestis importuna irruptione praepediant. Quod et de generali Ecclesiae statu recte potest intelligi, cujus pacem turbare, Christi est voluntati contraire: de quibus, quia abunde jam supra dictum est, nunc parcius dici sufficiat. Tantum hoc meminerit lector, quia ideo repetitur hic versiculus in cantico amoris, ut non minorem se Dominus Ecclesiae de gentibus quam de Judaeis collectae curam habere, sed aequalem pro utriusque pace sollicitudinem gerere designet, utpote qua utraque una ejus dilectissima domus et familia colligatur. Et quidem Judaea quondam se solam Deo dilectam, sibi tantummodo verbum salutis, non etiam incircumcisis gentibus committendum esse credebat, Luca attestante, qui ait: Audierunt autem apostoli et
Abbreviated transcription (Latin):
lectus filias ierłm ne eã excitent. neq¬
euigilare faciant adiurat: nisi qr uelut fe¬
licissimo somno sopita ẽ. anima quȩ in diui¬
no nouit amore quiescere: Sic̃ enĩ dormiens
quis arebus exteriorib ocłos corporis claudit.
& in uisione ocłorũ sepius ocłos aperit cordis:
sic nimirũ sic mens suꝑnȩ dilectioni dedita
a uisibiliũ se curis alienat. ut in uisibiliũ
contemplatione ꝑfectius liberiusq uigilet.
Nec mirandum qđ somno comparetur amor.
quia uisibiliũ appetitu sensũ mentis auertit.
atq ad in uisibilia ad appetenda conuertit:
cũ ipsi etiã morti comparetur dicente. hoc
eodem cantico. fortis ẽ. ut mors dilectio.
Quia nimirũ sic̃ mors corpus interimit: sic
& ab exteriorib delectationib internȩ uitȩ
caritas occidit. Unde merito ad urantur filiȩ
ierłm. id ÷ animȩ queq fideliũ societatẽ iã
suꝑnorũ euuum anxia mente suspirantes.

Expanded text:
lectus filius Jerusalem, ne eam excitent, neqlectus filius Jerusalem, ne eam excitent, neqevigilare faciant, adjurat, nisi forte quia velut felicissimo somno sopita est anima, quae in divino novit amore quiescere? Sicut dormiens quis a rebus exterioribus oculos corporis clausit, et in visione occultorum saepius oculos aperuit cordis; sic nimirum, sic mens supernae dilectioni dedita, a visibilium se curis alienat, ut invisibilium contemplatione perfectius liberiusque evigilet. Nec mirandum quod somno comparetur amor, quia visibilium appetitu sensum mentis avertit, atque ad invisibilia appetenda convertit, cum ipsi etiam morti comparetur, dicente hoc eodem cantico, Fortis est ut mors dilectio: quia nimirum sicut mors corpus interimit, sic et ab exterioribus delectationibus, internae vitae claritas occidit. Unde merito adjurantur filiae Jerusalem, id est, animae quaeque fidelium, societatem jam supernorum civium anxia mente suspirantes,
Abbreviated transcription (Latin):
amore illius detenta. ut nec datis ad quietẽ
membris eius. a suo pectore memoria laberet᷑
Quesiuit ꝑ noctes. illas uidelic& duas quibꝰ
ipse in sepulchro quiescebat: nec tamen in
uenit. Surrexit matutina cũ tromatib.
& querendo sollicita ꝑuenit ad monumen¬
tũ: & nec sic quidẽ statim quẽ querebat
inuenit. S primo inuenerunt eã angłi.
custodes utiq ȩccłiȩ quos de dño int̾rogans.
atq eũ resurrexisse audiens: ita demũ ad
eus uisionẽ ꝑuenit. Tenuit. neq ultra di¬
misit. quẽ ueraciter mortẽ suꝑasse cogno¬
uit: s & in domũ matris introducere festi¬
nauit. quia congregationi discipłorũ qͥ se
in xp̃o p̃cesserant. ac suis exemplis ad pietatẽ
excitauerunt eũ surrexisse p̃dicauit: seqͥtur.
uersus respexerimus. ñ in his inueniemus
qd̃ sponsa ad quietẽ somnũ ue ꝑ uenerit:
s hoc potius qđ de lectulo exiliens labore¬
ꝑ maximo quesitionis ad inuentionẽ sui
cdilecti ꝑuenerit. Et quomͦ nunc idem di¬

Expanded text:
amore detenta, ut nec datis ad quietem membris ejus, a suo pectore memoria laberetur. Quaesivit per noctes, illas videlicet duas, quibus ipse in sepulcro quiescebat; nec tamen inverat. Surrexit matutina cum aromatibus, et quaerendo sollicita pervenit ad monumentum; et nec sic quidem statim, quem quaerebat, invenit, sed primo invenerunt eam angeli, custodes utique Ecclesiae. Quos de Domino interrogans, atque eum resurrexisse audiens, ita demum ad ejus visionem pervenit. Tenuit, neque ultra dimisit, quem veraciter mortem superasse cognovit. Sed et in domum matris introducere festinavit, quia congregationi discipulorum, qui se in Christo praecesserant, ac suis exemplis ad pietatem excitaverant, eum resurrexisse praedicavit. versus respexerimus, non in his inveniemus, quod sponsa ad quietem somnumve pervenerit, sed hoc potius, quod de lectulo exsiliens, labore maximo quaesitionis ad inventionem sui dilecti pervenerit. Et quomodo nunc idem di
Abbreviated transcription (Latin):
rificatt̃i ẽẽ cognoscunt. Non sua uidelieae
potentia substantiȩ: s oꝑatione assum̃tis
eam uerbi. hoc ẽ. unici filii di. Cuius uisio¬
nem diadematis. una filiar ũ syon. ⁊ ipsa
nobilissima. iamq de finib concupiscentiȩ
terrestris egressa: sũme ammirata dicebat.
carnationis illius quo ad copulandam
sibi ȩccłiam uirginali exutero tanquã
sponsus suo. ꝓcessit de thalamo. quȩ erat
dies leticiȩ cordis eius. quia letabatur
mundum ꝑ dispensacionẽ eiusdem sue
incarnationg̃s ad agnitio uisionẽq
ȩternȩ diuinitatis. eẽ. ꝑducendum.

Expanded text:
suae videlicet potentia substantiae, sed operatione assumentis eam Verbi, hoc est Filii unici Dei; cujus visionem diadematis una filiarum Sion, et ipsa nobilissima, jamque de finibus concupiscentiae terrestris egressa, summe admirata dicebat, carnationis illius, quo ad copulandam sibi Ecclesiam virginali ex utero, tanquam sponsus suo processit de thalamo, quae erat dies laetitiae cordis ejus, quia laetabatur, mundum per dispensationem ejusdem suae incarnationis ad agnitionem visionemque aeternae divinitatis esse perduce
Abbreviated transcription (Latin):
purpureus ad hoc ferculum ascensus inue¬
nitur. quia nullus ȩccłiam nͥ sacram̃tis
dñicȩ passionis imbutus ingreditur.
Unde ipse ait. Nisi manducaueritis carnẽ
filii hominis. & biberitis
eius san¬
guinem: non habebitis
uitã it
uobis. Qui manducat

Expanded text:
purpureus ad hoc ferculum ascensus invenitur, quia nullus Ecclesiam nisi sacramentis Dominicae passionis imbutus, ingreditur. Unde ipse ait, Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
incursus. ⁊ internã cęlestis patriȩ requiem
ꝑfectiores quiq fixa intentione speculant᷑.
Bene gͦ de lectulo illo regis pacis dicit᷑. quod
hunc fortes ambiunt: bene iterando adiun-¬
gitur ex fortissimis isrł. Ispł quippe uir iu¬
dens dm̃ interp̃tatur. qr qui uel p̃clicando
p̃sentem ȩccłiȩ pacẽ tueri. uł contẽplando
eã quȩ in cęlis ẽ. cupiunt intueri. necesse
ẽ. iugilare. stare infide. uiriliter agere.
confortari. ac diuinȩ se uisioni dignos reddẽ
curent. Ex fortissimis inquit isrł. Quia om̃s
quidem qͥ ad diuine iusionis gaudia tendunĩ:
recte isrł nomine censentur. S fortissimi
inquit in eis sunt: utiq illi qͥ siue cęlestis do¬
no speculationis sublimant᷑. seu p̃dicationis
ministerium rite ꝑ agendum suscipuint.
Qui & apte sexagenario sunt numero de sig.¬
nati. quia tales nimirũ denariũ ȩternę
retributionis ꝓ ꝑfectione bone oꝑationis expec¬
tant. Nã quia sex diebus ꝑfecit ds mundi

Expanded text:
incursus, et internam coelestis patriae requiem perfectiores quique fixa intentione speculantur. Bene ergo de lectulo illo regis pacis dicitur quod hunc fortes ambiunt. Bene iterando adjungitur, Ex fortissimis Israel. Israel quippe, vir videns Deum interpretatur; quia qui vel praedicando praesentem Ecclesiae pacem tueri, vel contemplando eam qui in coelis est, cupiunt intueri, necesse est vigilare, stare in fide, viriliter agere, confortari, ac divina se dignos visione reddere curent. Ex fortissimis, inquit, Israel; quia omnes qui ad divinae visionis gaudia tendunt, recte Israel nomine censentur. Sed fortissimi, inquit, in eis sunt, utique illi qui sive coelestis dono speculationis sublimantur, seu praedicationis ministerium rite peragendum suscipiunt. Qui et apte sexagenario sunt numero designati, quia tales nimirum denarium aeternae retributionis pro perfectione bonae operationis exspectant: namque sex diebus perfecit
Abbreviated transcription (Latin):
trauerit illis. S & in hac uita lectulus ẽ.
salomonis. conuersatio quieta scõrũ. atq
ã mundanis secreta tu multibus: quȩ consꝑ¬
sis iã siue sopitis uitiorũ conflictibus felicita¬
tem ꝑpetuȩ pacis imitatur. hinc & enuĩ ꝓpħa.
tio eus in sẏon. id ÷ in sublimi speculatione
futurorum bonorũ. & apłł petrus. si exꝓbra¬
mitu inquit in nomine xp̃i: beati eritis. qm̃¬

Expanded text:
traverit illis. Sed et in hac vita lectulus est traverit illis. Sed et in hac vita lectulus est Salomonis, conversatio quieta sanctorum, atque a mundanis secreta tumultibus, quae compressis jam sive sopitis vitiorum conflictibus, felicitatem perpetuae pacis imitatur. Hinc etenim et proptio ejus in Sion , id est, in sublimi speculatione futurorum bonorum. Et apostolus Petrus, Si exprobrabimini, inquit, in nomine Christi, beati eritis; q
Abbreviated transcription (Latin):
nis. id ÷ pacifici regis uidelio&e dr̃u et
saluatoris nr̃i ẽ. ascensus. eius lectulum
uidelicet in quo ꝓpħa in pace requieseat:
ferculum uero de quo uitȩ dapibus sine¬
fine reficiatur. Causa autẽ ascendendi ẽ:
quia media ferculi eiusdem ad qd̃ ascen¬
dit sint caritate constrata. Ad qđ & si
ascensus ẽ. purpureus. id⁊ nimio cer tami¬
ne cruentus: dulcedo tam̃ caritatis quȩ
ei in esse dinoscitur multũ filias ierłm.
id ÷ religiose mentis animas adhoc concenden-¬
dum inuitet. Lectulus igitur solomonis:
gła ẽ. suꝑne beatitudinis. in qua ipse
rex pacis cũ scĩs sius ꝑpetuo quiescit.
Ad quem lectulum dilecta regis ipsius.
id ÷ ȩccłia ꝑdesertum scłi huius quotidie
tendit. & ex parte iã ꝑuenit: in quan¬
tum fideles suos ad futura p̃misit. Per ueni&
ditor ipse ac rex eiusdem suꝑne ciuitatis
congregauerit electos suos a quatuor uen¬
tis. Et sicut alibi dicitur. p̃cinxerit se et
fecerit illos discumbere & transiens minis¬

Expanded text:
pacifici regis, videlicet Domini et Salvatoris nostri, est ascensus ejus: lectulum videlicet, in quo perpetua in pace requiescat; ferculum vero, de quo vitae dapibus reficiatur sine fine. Causa autem ascendendi est quia media ferculi ejusdem ad quod ascendit, sunt charitate constrata; ad quod etsi ascensus est purpureus, id est, nimio certamine cruentus, dulcedo tamen charitatis, quae ei inesse dignoscitur, multum filias Jerusalem, id est, religiosae mentis animas ad hoc conscendendum invitat. Lectulus igitur Salomonis gloria est supernae beatitudinis, in qua ipse rex pacis cum sanctis suis perpetuo quiescit; ad quem lectulum dilecta regis ipsius, id est, Ecclesia per desertum saeculi hujus quotidie tendit, et ex parte jam pervenit, in quantum fideles suos ad futura praemia praemisit. ditor ipse, ac rex ejusdem supernae civitatis congregaverit electos suos a quatuor ventis, et sicut alibi dicit, Praecinxerit se, et fecerit illos discumbere, et transiens minis
Abbreviated transcription (Latin):
set accepit. Ita et ds̃ sũmũ bonũ ẽ
& ea q̃ fecit bona sunt om̾ia. quã¬
uis ñ sint tã bona quã est ille ipse
qͥ fecit. Qs enĩ hoc tam insanus
audet exigere. ut ȩqualla sint ar¬
tifici oꝑa. et condita conditori :
Qd amplius desideratis. an aliquid
fortasse corruptio. Qs et hoc ne¬
gauerit generale malũ esse:
Nam hoc est contra natura: hoc est
qđ nocet. Sed corruptio ñ est in
se ipsa: sed in aliqua substantia quã
corrũpit. Non enĩ est substantia
ipsa corruptio. Ea res gͥ quã cor¬
sinceritate priuatur. Qđ̾ gͦ non
habet ullã sinceritatẽ qua priuet᷑. cor¬
rũpi ñ potest. Qđ autẽ habet: ꝓfecto

Expanded text:
set accepit. Ita et Deus summum bonum est, set accepit. Ita et Deus summum bonum est, et ea quae fecit, bona sunt omnia, quamvis non sint tam bona, quam est ille ipse qui fecit. Quis enim hoc tam insanus audet exigere, ut aequalia sint artifici opera, et condita conditori? Quid amplius desideratis? An etiam fortasse, Corruptio. Quis et hoc negaverit, generale malum esse? Nam hoc est contra naturam, hoc est quod nocet. Sed corruptio non est in seipsa, sed in aliqua substantia quam corrumpit: non enim substantia est ipsa corruptio. Ea igitur res quam corsinceritate privatur. Quod ergo non habet ullam sinceritatem qua privetur, corru
Abbreviated transcription (Latin):
noceri ñ potest regno tenebrarũ. qͥa
nichil ibi boni est. Noceri t̃ potest re¬
gno lucis: qͥa inuiolabile. ẽ. Cui noce¬
uos expedire nequeatis: uidete quã ex¬
pedita sit sententia catholicȩ discipli¬
nȩ: quȩ aliud dicit bonũ qđ sũmȩ ac
ꝑse bonũ. ẽ. ñ participatione alicuiꝰ
boni. sed ꝓpria natura et esseritia:
aliud qđ participando bonũ ẽ. et ha¬
bendo. Habet autẽ de illo sũmo bono
ut bonũ sit: inse tam̃ manente illo
nichilq amitente. Hoc aute bonũ
qđ postea diximꝰ creaturã uocat. cui
noceri ꝑ defectũ potest. cuiꝰ defectus
auctor ds ñ.ẽ: qͥa existendi et ut ita
dicã essendi auctor est. Ita et malũ
ostendit᷑ qͦmͦ dicat᷑. Non enĩ scdm
essentiã sed scdm priuatione̾ uerissi¬
me dicit᷑: et natura cui noceri pos¬
sit apparet. Non enĩ ipsa est sumũ
na. Neq naturaliter bona res est:
quȩ cũ facta dicit᷑ utiq ut bona es¬

Expanded text:
noceri non potest regno tenebrarum, quia noceri non potest regno tenebrarum, quia nihil ibi boni est; noceri non potest regno lucis, quia inviolabile est: cui igitur nocevos expedire nequeatis, videte quam expedita sit sententia catholicae disciplinae, quae aliud dicit bonum quod summe ac per se bonum est, et non participatione alicujus boni, sed propria natura et essentia; aliud quod participando bonum et habendo; habet autem de illo summo bono ut bonum sit, in se tamen manente illo, nihilque amittente. Hoc autem bonum quod postea diximus, creaturam vocat, cui noceri per defectum potest: cujus defectus Deus auctor non est, quia existendi, et ut ita dicam essendi, auctor est. Ita et malum ostenditur quomodo dicatur; non enim secundum essentiam, sed secundum privationem verissime dicitur: et natura cui noceri possit apparet. Non enim ipsa est summum na. Neque naturaliter bona res est, quae cum facta dicitur, utique ut bona es
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtius : Obsecro uos. Qͥd planius:
Qd tã expositũ cui uis mediocri intel¬
lectori modo ñ ꝑtinaci. Hoc autem
posito uidet᷑ iã ut opinor qͥd sequat᷑.
In illa qͥppe gente quã sũmũ malũ
esse suspicamini. noceri cuiꝙͣ rei
ñ potest. ubi nichil. ẽ boni. Qđ si
duȩ naturȩ sunt ut affirmatis re¬
gnũ lucis et regnũ tenebrarũ. qm
regnũ lucis dm̃. e̾e. fatemini. cui sim¬
plicẽ quandã naturã conceditis. ita
ut ibi ñ sit aliud alio deteruis: confi¬
teamini necesse est. qđ uehem̾ter
qͥdem ẽ. aduersũ uos. sed tam̃ necesse. ẽ.
confiteamini istã naturã quã sũmũ
bonũ ñ modo ñ negatis sed etiã uehe.¬
menter ꝑsuadere conamini. ẽẽ. incõ¬
mutabilem et inpenetrabilẽ et in¬
corruptibilẽ et inuiolabilẽ. Non enĩ
aliter erit sũmũ bonũ. Id est enĩ: quo
nichil sit melius. Tali autẽ naturȩ
noceri. nullo pacto potest. At si no¬
cere bono priuare sicut ostendi¬

Expanded text:
apertius, obsecro vos? quid planius? apertius, obsecro vos? quid planius? quid tam expositum cuivis mediocri intellectori, modo non pertinaci? Hoc autem posito, videtur jam, ut opinor, quid sequatur. In illa quippe gente quam summum malum esse suspicamini, noceri cuiquam rei non potest, ubi nihil est boni. Quod si duae naturae sunt, ut affirmatis, regnum lucis, et regnum tenebrarum; quoniam regnum lucis, Deum esse fatemini, cui simplicem quamdam naturam conceditis, ita ut ibi non sit aliud alio deterius: confiteamini necesse est, quod vehementer quidem est adversum vos, sed tamen necesse est confiteamini, istam naturam, quam summum bonum non modo non negatis, sed etiam vehementer persuadere conamini, esse incommutabilem, et impenetrabilem, et incorruptibilem, et inviolabilem: non enim erit aliter summum bonum; id est enim quo nihil est meiius: tali autem naturae noceri nullo pacto potest. At si nocere, bono privare est, sicut ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
rursus esse qͦsdã. qͥ quanꝙͣ bono in¬
genio uttũq ista uideant. mala ta¬
men uoluntate qua ipsũ qͦq ingeniũ
sunt amissuri ꝑtinaciter agant et
querant potiꝰ quid aduersus ista dicant
qđ tardis et imbecillis facile ꝑsuade¬
tur. quã uera. e̾ẽ consentiant. Non me
tam̃ scripsis se penitebit. qđ aut qͥs ꝙͣ
inuob̾ tandẽ ñ iniqͦ udicio conside¬
ret urmq relinquat errorem. Aut
qđ ingeniosi et deo subditi atq ad¬
huc abstudio ur̃o integri cũ legerint
ñ possint ur̃is sermonibꝰ decipi. Quȩ¬
potest planiꝰ. ꝑcunctor uos itẽ qͥd sit
malũ. Si dixeritis id qđ nocet: neq
hic mentiemini. Sed quęso animad¬
uertite. quȩso uigilate. quȩso depo¬
nite studia partiũ: et uerũ ñ uin-¬
cendi sed inueniendi gr̃a quęrite.
Quicqͥd enĩ nocet bono aliqͦ: priuat eã
rem cui nocet. Nã si nullũ bonum
adimit. nichil ꝓrsus nocet. Qd hoc

Expanded text:
rursus esse quosdam, qui quanquam bono inrursus esse quosdam, qui quanquam bono ingenio utcumque ista videant, mala tamen voluntate, qua ipsum quoque ingenium sunt amissuri, pertinaciter agant, et quaerant potius quid adversus ista dicant, quod tardis et imbecillis facile persuadeatur, quam vera esse consentiant. Non me tamen scripsisse poenitebit quod aut quis quam in vobis tandem non iniquo judicio consideret, vestrumque relinquat errorem; aut quod ingeniosi et Deo subditi, atque adhuc ab studio vestro integri cum legerint, non possint vestris sermonibus decipi. potest, planius. Percunctor vos iterum quid sit malum? Si dixeritis, Id quod nocet; neque hic mentiemini. Sed, quaeso, animadvertite; quaeso, vigilate; quaeso, deponite studia partium, et verum, non vincendi, sed inveniendi gratia quaerite. Quidquid enim nocet, bono aliquo privat eam rem cui nocet: nam si nullum bonum adimit, nihil prorsus nocet. Quid hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Quo circa cũ incatholica dicitur.
om̃iũ naturarũ atq substantiarũ esse
auctorẽ dm̃. simul intelligit᷑ ab eis qͥ
hȩc possunt intelligere ñ e̾e. dm̃ au¬
ctorem mali. Qd en̾i: Potest ne ille qui
om̃iũ quȩ sunt causa ẽ. ut sitit. causa
ẽe rursus ut ñ sint. id est ut ab essentia
deficiant et ñ esse tendant: Qđ malũ
generale e̾e. clamat uerissima ratio.
At uero illa ur̃a gens mala quã uultis
esse sũmũ malũ. quomͦ erit contra
naturã id est contra substantiã. cũ eã
naturã atq substantiã esse dicatis:Si
enĩ contra se facit. ipsũ e̾e sibi adimit.
Qđ si ꝑfecerit: tunc demũ ꝑueniet ad
sũmũ malũ. Non autẽ ꝑficiet: qͥ eã ñ
modo e̾e uerũ etiã sempiternã esse
uultis. Non potest gͥ esse sũmũ malũ.
qđ ꝑhibet᷑ esse substantia. Sed qͥd faci¬
am: Scio plures esse in uob̾ qͥ hȩc in¬
telligere om̃ino nequeant. Scio

Expanded text:
sit. 3. Quocirca cum in Catholica dicitur, sit. 3. Quocirca cum in Catholica dicitur, omnium naturarum atque substantiarum esse auctorem Deum, simul intelligitur ab eis qui hoc possunt intelligere, non esse Deum auctorem mali. Quomodo enim potest ille, qui omnium quae sunt, causa est ut sint, causa esse rursus ut non sint, id est, ut ab essentia deficiant et ad non esse tendant? quod malum generale esse clamat verissima ratio. At vero illa vestra gens mali, quam vultis esse summum malum, quomodo erit contra naturam, id est contra substantiam, cum eam naturam atque substantiam esse dicatis? Si enim contra se facit, ipsum esse sibi adimit: quod si perfecerit, tunc demum perveniet ad summum malum. Non autem perficiet, quia eam non modo esse, verum etiam sempiternam esse vultis. Non potest igitur esse summum malum, quod perhibetur esse substantia. 4. Sed quid faciam? Scio plures esse in vobis, qu haec intelligere omnino nequeant. Scio
Abbreviated transcription (Latin):
U erissime dicitis. Qͥs enĩ. ẽ. ita m̃te cęcus. qͥ
ñ uideat id cuiq generi malũ ẽẽ qđ con¬
tra eiꝰ naturã ẽ: Sed hoc constituto: euer¬
titur heresis ur̃a. Nulla enĩ natura ma-¬
lũ si qđ contra naturã. ẽ. id erit malum.
Nos autẽ asseritis quandã naturã atq sub¬
stantiã malũ esse. Accedit etiã illud qđ
contra naturã quicqͥd est utiq nature
aduersat᷑ et eã ꝑimere nitit᷑. Tendit gͦ¬
ad id qđ est facere ut ñ sit. Nã et ipsa
natura nichil est aliud quã id qđ intel¬
ligitur insuo genere aliqͥd ẽe. Itaq ut
nos iã nouo nomine ab eo qđ est esse uo¬
camꝰ essentiã. quã plerunq etiã substan
tiam nominamꝰ. Ita ueteres qͥ hȩc nomi¬
na ñ habebant: ꝓessentia et substantiã
naturã uocabant. Id ipsũ gͦ malũ est
si p̃ter ꝑtinatiã uelitis attendere. De¬
ficere ab essentia: ad id tendere ut ñ

Expanded text:
Verissime dicitis. Quis enim ita est mente caecus, qui Verissime dicitis. Quis enim ita est mente caecus, qui non videat id cuique generi malum esse, quod contra ejus naturam est? Sed hoc constituto, evertitur haeresis vestra: nulla enim natura malum, si quod contra naturam est, id erit malum. Vos autem asseritis quamdam naturam atque substantiam malum esse. Accedit etiam illud, quod contra naturam quidquid est, utique naturae adversatur, et eam perimere nititur. Tendit ergo id quod est, facere ut non sit. Nam et ipsa natura nihil est aliud, quam id quod intelligitur in suo genere aliquid esse. Itaque ut nos jam novo nomine ab eo quod est esse, vocamus essentiam, quam plerumque substantiam etiam nominamus: ita veteres qui haec nomina non habebant, pro essentia et substantia naturam vocabant. Idipsum ergo malum est, si praeter pertinaciam velitis attendere, deficere ab essentia et ad id tendere ut non
Abbreviated transcription (Latin):
traria ñ habet. nͥ ñ e̾ẽ. Hulla ẽ. gͦ deo
natura contraria. Sed qm̃ ad hȩc con¬
tẽplanda sauciã et hebetẽ nugatoriis
opinionibꝰ et prauitate uoluntatis
aciem mentis afferimꝰ: conem᷑ quan¬
tũ possumꝰ ad qualẽcũq tantę rei
noticiã ꝑuenire. pedetẽptĩ atq caute.
Non ut uidentes: sed ut palpantes so¬
semꝑ manichei ab his qͥbꝰ heresim
ur̃am ꝑsuadere molimini. reqͥri¬
tis unde sit malũ. Putate me nunc
primitꝰ inuos incidisse. impetrem
aliqͥd auob̾ si placet ut etiã uos de¬
posita paulisꝑ opinione qua uos ista
scire opinamini. rẽ tanta mecu̾ tan¬
quã rudes indagare tẽptetis. Per¬
cunctamini me unde sit malũ.
At ego uicissim ꝑcunctor uos: qͥd sit
malũ. Cuiꝰ ẽ iustior inqͥsitio: eoru̾ne
qͥ quęrt̃ unde sit. qđ quid sit igno¬
rant: an eiꝰ qͥ prius putat. ee quę¬
rendũ qͥd sit ut ñ ignote rei qđ
absurdum est origo quęratur.¬

Expanded text:
trarium non habet, nisi non esse. Nulla est ergo Deo trarium non habet, nisi non esse. Nulla est ergo Deo natura contraria. Sed quoniam ad haec contemplanda sauciam et hebetem nugatoriis opinionibus et pravitate voluntatis aciem mentis afferimus; conemur, quantum possumus, ad qualemcumque tantae rei notitiam pervenire pedetentim atque caute, non ut videntes, sed ut palpantes sosemper, Manichaei, ab iis quibus haeresim vestram persuadere molimini, requiritis unde sit malum. Putate me nunc primitus in vos incidisse; impetrem aliquid a vobis, si placet, ut etiam vos deposita paulisper opinione, qua vos ista scir opinamini, rem tantam mecum tanquam rudes indagare tentetis. Percunctamini me unde sit malum; at ego vicissim percunctor vos quid sit malum. Cujus est justior inquisitio? eorumne qui quaerunt unde sit, quod quid sit ignorant; an ejus qui prius putat esse quaerendum quid sit, ut non ignotae rei quod absurdissimum est origo quaeratur
Abbreviated transcription (Latin):
ULLi esse
et malis quęritur. hoc genus
quęstionis ad moralẽ ꝑtinere
disciplinã: inqua isto sermone uersam᷑.
Quã obrem uellem qͥdem ut tam serenã
mentis aciem homines adhȩc inuestigan¬
da deferrent:ut possent uidere illud
sũmũ bonũ. quo ñ est qͥcꝙͣ melius et su¬
perius: cui rationalis anima pura et ꝑ¬
fecta subiungit᷑. Hoc enĩ intellecto atq
ꝑspecto simul uiderent. id. eẽ. qđ sũme
ac primitꝰ. e̾ẽ. rectissime dicit᷑. Hoc enĩ
maxime ẽẽ. dicendũ. ẽ. qđ semꝑ eodẽ modo
sese habet. qđ om̃imodo sui simile est.
qđ nulla exparte corrũpi ac mutari po¬
test: qd ñ subiacet tẽpori. qđ aliter nc̃ se
habere quã habebat antea ñ potest. Id enĩ
est qđ esse uerissime dicit᷑. Sub est enĩ
huic uerbo manentis in se atq incom¬
mutabiliter sese habentis nature si¬
gnificatio. hanc nichil aliud quã dm̃
possumꝰ dicere. cui si contrariũ recte
quȩras: nichil om̃ino est. Esse enĩ con¬

Expanded text:
ulli esse et malis quaeritur, hoc genus quaestionis ad moralem pertinere disciplinam, in qua isto sermone versamur. Quamobrem vellem quidem, ut tam serenam mentis aciem homines ad haec investiganda deferrent, ut possent videre illud summum bonum, quo non est quidquam melius aut superius, cui rationalis anima pura et perfecta subjungitur. Hoc enim intellecto atque perfecto, simul viderent id esse quod summe ac primitus esse rectissime dicitur. Hoc enim maxime esse dicendum est, quod semper eodem modo sese habet, quod omnimodo sui simile est, quod nulla ex parte corrumpi ac mutari potest, quod non subjacet tempori, quod aliter nunc se habere quam habebat antea, non potest. Id enim est quod esse verissime dicitur. Subest enim huic verbo manentis in se atque incommutabiliter sese habentis naturae significatio. Hanc nihil aliud quam Deum possumus dicere, cui si contrarium recte quaeras, nihil omnino est. Esse enim con
Abbreviated transcription (Latin):
ordinare qđ ut cũq ĩa erat. ut melius
magisq sit. Ea nanq condit ds̃ id est or¬
dinat. cũ dicit condo mala q̃ deficiunt
id est ñ esse tendunt: ñ ea quȩ ad id
qͦ tendunt ꝑuenert᷑. Dictũ ẽ eni: nichil
ꝑ diuinã ꝓuidentiã ad id ut ñ sit ꝑue¬
nire ꝑmittit. Tractant᷑ hȩc latius et
uberius: sed dũ uob̾cũ agit᷑ satis est.
Ostendenda enĩ uob ianua fuit quam
desperatis: et desperandã facitis in¬
peritis. Nam uos introducit nemo¬
nisi uoluntas bona: pacatã efficit diui¬
nã clementiã. sicut ineuangłio canitur.
Gła in excelsis deo: et int̾ra pax homini¬
bus bonȩ uoluntatis. Satis est inquam
ut uideatis nullũ. ee̾. de bono et malo
religiose disputationis exitũ: nisi qͥcqͥd
est inquantũ. ẽ ex deo sit. In quantũ autẽ
ab essentia deficit. ñ sit ex deo: sed tam̃
diuina ꝓuidentia semꝑ sicut uniuersi¬
tati congruit ordinet᷑. Qd̃ si nondum

Expanded text:
ordinare quod utcumque jam erat, ut melius ordinare quod utcumque jam erat, ut melius magisque sit. Ea namque condit Deus, id est ordinat, cum dicit, Condo mala, quae deficiunt, id est non esse tendunt; non ea quae ad id quo tendunt, pervenerunt. Dictum est enim: Nihil per divinam providentiam, ad id ut non sit pervenire permittitur. 10. Tractantur haec latius et uberius, sed dum vobiscum agitur, satis est. Ostendenda enim vobis janua fuit, quam desperatis, et desperandam facitis imperitis. Nam vos introducit nesi voluntas bona; quam pacatam efficit divina clementia, sicut in Evangelio canitur: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Satis est, inquam, ut videatis nullum esse de bono et malo religiosae disputationis exitum, nisi quidquid est, in quantum est, ex Deo sit: in quantum autem ab essentia deficit, non sit ex Deo, sed tamen divina providentia semper, sicut universitati congruit, ordinetur. Quod si nondum
Abbreviated transcription (Latin):
in tantũ sunt in quantũ assecunt᷑. Quare:
ordinatio. e̾e cogit. In ordinatio gͦ: ñ. e̾e
q̃ puersio etiã nominat᷑ atq corruptio.
Quicqͥd itaq corrũpit᷑: tendit ut ñsit.¬
titur. Sed dei bonitas eo rem ꝑduci
ñ sinit. et om̃ia deficientia sic ordi¬
nat ut ibi sint ubi congruentissime
possint e̾ẽ: donec ordinatis motibus
ad id recurrant unde defecert. Itaq
etiã animas rationales in qͥbꝰ poten¬
tissimũ est liberũ arbitriũ. deficien¬
tes a se. in inferioribꝰ creaturȩ gra¬
dibꝰ ordinat: ubi. eͥeͥ. tales decet. Fi¬
unt gͦ misere diuino iudicio: dũ con¬
uenienter ꝓmeritis ordinant᷑. Ex quo
illud optime dictũ. ẽ. qđ insectari maxi¬
me soletis: ego facio bona et creo mala.
Creare nanq dicit᷑: condere et ordina-¬
re. Itaq inplerisq exemplaribꝰ sic scriptũ
est. Ego facio bona:et condo mala. Facere
enĩ. ẽ: om̃ino qđ ñ erat. Condere autẽ:

Expanded text:
in tantum sunt in quantum assequuntur. Quare in tantum sunt in quantum assequuntur. Quare ordinatio esse cogit, inordinatio vero non esse; quae perversio etiam nominatur atque corruptio. Quidquid igitur corrumpitur, eo tendit ut nt. 9. Sed Dei bonitas eo rem perduci non sinit, et omnia deficientia sic ordinat, ut ibi sint ubi congruentissime possint esse, donec ordinatis motibus ad id recurrant unde defecerunt. Itaque etiam animas rationales, in quibus est potentissimum liberum arbitrium, deficientes a se, in inferioribus creaturae gradibus ordinat, ubi tales esse decet. Fiunt ergo miserae divino judicio, dum convenienter pro meritis ordinantur. Ex quo illud optime dictum est, quod insectari maxime soletis: Ego facio bona, et creo mala . Creare namque dicitur condere et ordinare. Itaque in plerisque exemplaribus sic scriptum est, Ego facio bona et condo mala. Facere enim est, quod omnino non erat; condere autem,
Abbreviated transcription (Latin):
manendo in se dicit᷑. Nã qđ mutatur
inmelius ñ qͥa manebat mutat᷑: sed
quia ꝑuertebat᷑ in peius. id est ab es¬
sentia deficiebat. Cuiꝰ defectionis au¬
ctor ñ est : qͥ est auctor essentiȩ. Mu¬
tant᷑ gͦ quȩdã in meliora: et ꝓpterea
tendunt esse nec dicunt᷑ ista muta¬
tione ꝑuerti. sed reuerti atq conuer¬
ti. Puersio enĩ: contraria. ẽ. ordina¬
tioni. Hȩt uero quȩ tendunt. ee: ad
ordine̾ tendunt. Quẽ cũ fuerint
consecuta: ipsũ esse consecuntur.
quantũ id creatur conseqͥ potest.
Ordo enĩ ad conuenientiã quandam
qđ ordinat redigit. Nichil est autẽ aliud¬
esse: quã unũ. ẽe̾. Itaq inquantũ qͥsq
unitatẽ adipiscit᷑: in tantũ est. Unita¬
tis. ẽ. enĩ oꝑatio oꝑis: conuenientia et
concordia qua sunt inquantũ st̃ ea q̃
composita sunt. Nã simplicia ꝑse sunt:
qͥa una sunt. Quȩ autẽ ñ sunt simplicia.
concordia partiũ initant᷑ unitatẽ: et

Expanded text:
ermanendo in se dicitur. Nam quod mutatur ermanendo in se dicitur. Nam quod mutatur in melius, non quia manebat mutatur, sed quia pervertebatur in pejus, id est ab essentia deficiebat: cujus defectionis auctor non est qui est auctor essentiae. Mutantur ergo quaedam in meliora, et propterea tendunt esse: nec dicuntur ista mutatione perverti, sed reverti atque converti. Perversio enim contraria est ordinationi. Haec vero quae tendunt esse, ad ordinem tendunt: quem cum fuerint consecuta, ipsum esse consequuntur, quantum id creatura consequi potest. Ordo enim ad convenientiam quamdam quod ordinat redigit. Nihil est autem esse, quam unum esse. Itaque in quantum quidque unitatem adipiscitur, in tantum est. Unitatis est enim operatio, convenientia et concordia, qua sunt in quantum sunt, ea quae composita sunt: nam simplicia per se sunt, quia una sunt; quae autem non sunt simplicia, concordia partium imitantur unitatem, et
Abbreviated transcription (Latin):
nũ est. Non gͥ qđ corrũpit᷑ bono caret.
Eo nanq ipso qͦ ñ caret: uiduari dũ cor-¬
rũpit᷑ potest. Gens gͦ illa tenebrarũ
si om̃i bono carebat ut dicitis. corrũ¬
pi ñ poterat. Non enĩ habebat qđ ei
posset auferre corruptio. Quȩ si nichil
auferat᷑ ñ corrũpit. Audete iã dice¬
re si potestis. dm̃ et dei regnũ potuis¬
se corrũpi.si diaboli regnũ quale de¬
scribitis quomͦ corrũpi posset ñ inue¬
posse factã substantiã: Hã et illã ñ
factã quȩ sũmũ bonũ. ẽ ee incorru¬
ptibilẽ. et ipsam corruptionẽ q̃ sũmũ
malũ est ñ posse corrũpi: sed hanc nͣ
esse substantiã. Si autẽ quęritis qͥd
sit: uidete qͦ conet᷑ ꝑducere quȩ cor¬
rũpit. Ex se ipsa enĩ afficit ea q̃ cor¬
rũpunt᷑. Deficiunt autẽ om̃ia ꝑ cor¬
ruptionẽ ab eo qđ erant. et ñ ꝑ ma-¬
nere cogunt᷑. non e̾e coguntur.
Esse enĩ ad manendũ refertur. Itaq
qdđ sũme et maxime. ẽẽ. dicitur. ꝑ¬

Expanded text:
num est. Non igitur quod corrumpitur, bono caret: eo namque ipso quo non caret, viduari dum corrumpitur potest. Gens ergo illa tenebrarum, si omni bono carebat, ut dicitis, corrumpi non poterat: non enim habebat quod ei posset auferre corruptio, quae si nihil auferat, non corrumpit. Audete jam dicere, si potestis, Deum et Dei regnum potuisse corrumpi, si diaboli regnum quale describitis, quomodo corrumpi posset non inveposse factam substantiam: nam et illam non factam, quae summum bonum est, esse incorruptibilem, et ipsam corruptionem, quae summum malum est, non posse corrumpi, sed hanc non esse substantiam? Si autem quaeritis quid sit, videte quo conetur perducere quae corrumpit? ex seipsa enim afficit ea quae corrumpuntur. Deficiunt autem omnia per corruptionem ab eo quod erant, et non permanere coguntur, non esse coguntur. Esse enim ad manendum refertur. Itaque quod summe et maxime esse dicitur, p
Abbreviated transcription (Latin):
inse habeat ꝓpͥetatẽ. Sicut enĩ anignal
generis significatio ẽ cui in est ꝓpͥum¬
hominis aliqͥd et excellens. rationabi¬
le autẽ ꝓpͥũ est hominis: ita et t̾ra po¬
test cõmunit̾ dici uł scatens aquis
uł deserta et inuia et sine aqua. Prgo
et illi q̃ scatet aqͥs in est ut habeat
ariditatẽ. Remota enĩ aqua incipit
esse arida. sicut habes scriptũ. Posuit
flumina indesertũ. et exitꝰ aquarũ
insitĩ: hoc est de t̾ra aquosa aridã fecit.
Habẽt gͦ t̾ra ꝓpriã qualitatẽ suã. sicut
et singula elem̃ta habent. Nã et aer
humidã qualitatẽ. et aqua frigidã:
et ignis calidã. Et hoc est principale

Expanded text:
in se habeat proprietatem. Sicut enim animal in se habeat proprietatem. Sicut enim animal generis significatio est, cui inest proprium aliquid et excellens; rationabile autem proprium est hominis: ita et terra potest communiter dici vel scatens aquis, vel deserta et invia, et sine aqua. Ergo et illi quae scatet aquis, inest ut habeat ariditatem. Remota enim aqua, incipit esse arida, sicut habes scriptum: Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim , hoc est, de terra aquosa aridam fecit. 18. Habet ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent, nam et aer humidam qualitatem, et aqua frigidam, et ignis calidam. Et hoc est principale
Abbreviated transcription (Latin):
stellarũ lumina: ita et una congrega¬
tio dicit᷑ cũ sint plurimȩ. Neq enĩ ad¬
numerant᷑ q̃ ñ conferunt᷑. Sed ut uidet᷑:¬
qm̃ de mari loquebar. aliquantũ ex un¬
dauimꝰ. Ad ꝓpositũ reuertam᷑: et consi¬
deremꝰ qͥd sit qđ ait dñs. Congregetur
aqua inunã congregationẽ et appare.¬
at arida: et ñ dix̃ t̾ra. Qđ p̾clare po¬
sitũ qͥs ñ aduertat: Terra enĩ potest
et luto. eẽ ꝑmixta. aqͥs madida. cuiꝰ spe-¬
cies suꝑfusis aqs ñ appareat. Arida autẽ
ñsolũ ad genꝰ. sed etiã ad speciẽ t̾rarũ
refert᷑: ut sit utilis. siccabil. et apta cul¬
toribꝰ. Simul ꝓspectũ. ẽ: ne uideatur
sole magis quã dei p̾cepto esse siccata.
qͥa arida facta ẽ anteꝙͣ sol crearet᷑. Un¬
de et dauid discernens mare et t̾rã.
ait de dño dõ. Qm̃ ipsiꝰ est mare et ipse
fecit illud. et aridã manꝰ eiꝰ for maue¬
appellatio quȩdã simplex negociiq̃

Expanded text:
stellarum lumina, ita et una congregastellarum lumina, ita et una congregatio dicitur, cum sint plurimae; neque enim adnumerantur quae non conferuntur. \'Sed, ut uideturquoniam de mari loquebar, aliquantum exundauimus: ad propositum reuertamur et consideremus quid sit quod ait dominus: congregetur aqua in unam congregationem et appareat arida et non dixit terra. quod praeclare positum quis non aduertat? terra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, cuius species superfusis aquis non appareat. arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum refertur, ut sit utilis sicca habilis et apta culturis. simul prospectum est, ne uideatur sole magis quam dei praecepto esse siccata, quia arida facta est, antequam sol crearetur. unde et Dauid discernens mare et terram ait de domino deo: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus eius fundaueappellatio quaedam simplex negotii, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tantoq estu concitatioris elem̃ti: qͥ co¬
tidie ima pelagi torquere et arenas a¬
uertere soleat de ꝓfundo. Quis deinde
sciat inquantũ se illud magnũ et in¬
ausũ nauigantibꝰ atq intẽptatũ fundat
mare: Qđ brittannias frequenti in-¬
cludit ȩquore: atq in ulteriora et ipsis
pabulis in accessa secreta se porrigit. Qs
deinde ñ colligat quantũ lacrino et a¬
uerno in italia. tyberiadi qͦq inpalesti¬
na. et ei lacui qͥ int̾ palestinã et egẏptũ
arabiȩ deserta p̃tendit partibꝰq diuer-¬
sis augusti atq traiani ceterisq puni¬
uersũ orbẽ infusũ addiderit mare.
Sed st̃ etiã ñ confusi lacus et stagna quȩ
ñ miscent᷑ fluctibꝰ: ut laẏrus et berue¬
nacus. albanꝰ qͦq aliiq quã plures. Quo¬
modo una congregatio aquarũ: Sed
quẽadmodũ dicit᷑ qͥa fecit ds̃ duo lumi¬
naria id est solẽ et lunã. cũ sint utiq et

Expanded text:
tantoque aestu concitatioris elementi, qui cotantoque aestu concitatioris elementi, qui cotidie ima pelagi torquere et harenas uertere soleat de profundo. quis deinde sciat in quantum se illud magnum et inausum nauigantibus atque intemptatum nautis fundat mare, quod Brittannias frequenti includit aequore atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit. quis deinde non colligat quantum Lucrino et Auerno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina et ei lacui, qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta praetendit, portibusque diuersis Augusti atque Traiani ceterisque per uniuersum orbem infusum addiderit mare? sed sunt etiam non confusi lacus et stagna, quae non miscentur fluctibus, ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures: quomodo una congregatio aquarum? sed quemadmodum dicitur quia fecit deus duo luminaria, id est solem et lunam, cum sint utique et