comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem imaginis corruptibilis hominis & uolucrum & qua dru
pedum & serpꝰentium: propite rea itradidie ILLΟSDG̃ INdΕSΙ¬
deria cordis eoruor iN mnndictia ut concuoreliis aðpi¬
cianit conporasua iiseoeit ipsis. haec mala eorum
& impi&ate suꝑbiae sunt ĩsta uero peccata quia de suꝑbia sunt
non solum peccata sed &iam supplicia sunt : cum enĩ dicit tradi¬
dit illos dr̃ iam deuindic iaest cuiusdam peccati ut haec faciant.
Qui coororucauerunt ueriaateor Inorend aciuor
Quid est commuta uerunt ueritatẽ dĩ inmendaciũ insimilitudinẽ
scilic& imaginis corruptibilis hominis & uolucrũ & qua dripe¬
dum & serpentium: & ne quis quam eorum dicer& non simula¬
cracolo sed quod significant simulacra sub iecit statiyi:
& coluruont & seruerunt creaturae potiur quam creatari intellegite pru¬
denter aut simulaorum enim colunt aut ereaturam quisimul a crum
colit conuerti ueritatem di inmendatium Nammare uertas est neptu¬

Expanded text:
tudinem imaginis corruptibilis hominis, et volucrum, et quatudinem imaginis corruptibilis hominis, et volucrum, et quaidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam; ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis. » Haec mala eorum, ex impietate superbiae sunt. Ista vero peccata quia de superbia, non solum peccata, sed etiam supplicia sunt. Cum enim dicit, Tradidit illos Deus, jam de vindicta est cujusdam peccati, ut haec faciant. « Qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium. » Quid est, « commutaverunt veritatem Dei in mendacium? In similitudinem » scilicet « imaginis corruptibilis hominis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. » Et ne quisquam eorum diceret, Non simulacrum colo, sed quod significant simulacra; subjecit statim, Et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori . Intelligite prudenter. Aut simulacrum enim colunt, aut creaturam. Qui simulacrum colit, convertit veritatem Dei in mendacium. Nam mare veritas est; Neptu
Abbreviated transcription (Latin):
nis quȩ ualere dicunt ad purgationẽ animarũs uarũ & audia posto lum
consequenter haec dicentem quia ꝓmercede suꝑbiȩ ista receperun
quia non sic honori ficauerunt dm̃ ut honorisicandus est dr̃ EToruata¬
uERVN CLORIAM INCORRUPII DĨ INSI OIaudiNEo IMAgITUS
cornupai hooninis. lam simulacra sunt &ista quidem omnium grȩ¬
corum aliarumq gentium quae similitudinem hominum habent: quu
uero nonẽ maior & suꝑstitior idolatria quam a egyptiorum nam ae¬
giptus ꝑfudit mundum fignentis talibus quacla deinceps dixit a¬
postolus cum dixis in similitudinẽ imaginis corruptibilis hominis
addidit & uolucrum & qua dripedum & serpentium Num quid enĩ
fr̃r in aliis templis uidistir simula criom capite canino uel taurino
c&erorũq animalium inrationabilium figmenta haec enim idola
aegyptiorum sunt utrũq. enĩgent complecus a post ait insimili¬

Expanded text:
nis, quae valere dicunt ad purgationem animarum suarum. Et audi Apostolum nis, quae valere dicunt ad purgationem animarum suarum. Et audi Apostolum consequenter haec dicentem, quia pro mercede superbiae ista receperunt; quia non sic honorificaverunt Deum, ut honorificandus est Deus. Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Jam simulacra sunt. Et ista quidem omnium Graecorum aliarumque gentium, quae similitudinem hominum habent. Quia vero non est major et superstitiosior idololatria quam Aegyptiorum: nam Aegyptus perfudit mundum figmentis talibus, qualia deinceps dicit Apostolus: cum dixisset, In similitudinem imaginis corruptibilis hominis; addidit, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Numquid enim, fratres, in aliis templis vidistis simulacrum capite canino vel taurino, caeterorumque animalium irrationabilium figmenta? Haec enim idola Aegyptiorum sunt. Utrumque enim genus complexus, ait Apostolus: « In simili
Abbreviated transcription (Latin):
us mundi & exregimine ipsarum animarum intellege creatorẽ
sed parum est intellegere nam illi intellex erunt & uide quid ait
apostolus. quia cosnos cences dõi non ut dõ magau¬
pi cauerunt auit gractias egerunt sedeuaniueruNT
Iicogictatiorupus giuis et os scuraituorest inigipienis¬
coreorum. Quomerito nisi superbiȩ nam uide sequentia
Non enimi debebaoit sibi arrogare quod ille donauerat nec seiacta¬
re & eo quod non aseipsis sed ab illo hab ebant quod illi utiq redden¬
dumfuit. ut ad hoctenendum quod uiderepoterant ab illo sanaren¬
tur quid ederat . uiderent si enĩ hoo facerent humilitatẽ serua rert¬
& possent pugnarĩ atq illi beatissimȩ contemplatian cohererent : quia
uero suꝑbia erat in eis inter posuit se falsus & fallax & suꝑbus quieis ꝓ¬
mit ter& quod ꝑ parter nesciquas superbiȩ purgarentur animȩ illorum
& fecit cultores dȩ moniorum idesacra om̃a quaecelebrantur a paga¬

Expanded text:
us mundi, et ex regimine ipsarum animarum intellige Creatorem. us mundi, et ex regimine ipsarum animarum intellige Creatorem. Sed parum est intelligere. Nam illi intellexerunt; et vide quid ait Apostolus: Quia cognoscentes Deum, non sicut Deum magnificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitatioide sequentia: Non enim debebant sibi arrogare quod ille donaverat, nec se jactare ex eo quod non a se ipsis, sed ab illo habebant. Quod illi utique reddendum fuit, ut ad hoc tenendum quod videre poterant, ab illo sanarentur qui dederat ut viderent. Si enim hoc facerent, humilitatem servarent, et possent purgari, atque illi beatissimae contemplationi cohaererent. Quia vero superbia erat in eis, interposuit se falsus et fallax et superbus, qui eis promitteret quod per partes nescio quas superbiae purgarentur animae illorum, et fecit cultores daemoniorum. Inde sacra omnia quae celebrantur a Paga
Abbreviated transcription (Latin):
habent ueritatem sed ueritatem in quid in iniqui tated &ineit . Quasi quȩ¬
rer& dicens: quomodo pos sunt habere ueritatem quilegem non accips. t̃
Quomodo potuit manifestum eẽ in illis quod notum est dĩ quilegem non
acceperunt sequitur & dicit. Inruisibilia enior eius acreactu¬
Raoiundi per ea quȩ pacga suNt INccellecta conspici¬
uncur seorpiaerna quoque uirtus eius et druinitas.
Vtiq sub audimus intellecta conspicitur : curenim adtendat opera
& non quȩrat artificem a dtendis terram fructificantem adtendis
mare plenum animalibus sius ad tendis aerem plenũ uolatilibus ad¬
tendis caelum fulgere stellis & c&̃ & non quaeris tantioperis artisi¬
cem sed dic is mihi ista uideo illum non uideo: ad ista uidenda cor¬
poris oculos dedit ad seuidendũ mentem dedit Neq enim & ani¬
mã hominis uider: sicut ergo & motibus & ad ministratione cor¬
poris animã quã non uides intellegis sic ex ad ministratione toti¬

Expanded text:
sed, Veritatem, inquit, in iniquitate detinent. Et quasi quaereres dicens, Quomodo possunt habere veritatem, qui Legem non acceperun est in illis. Et quomodo potuit manifestum esse in illis quod notum est Dei, qui Legem non acceperunt? Sequitur, et dicit: Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque ejus virtus et divinitas. Utique subaudimus, intellecta conspicitur. Cur enim attendat opera, et non quaerat artificem? Attendis terram fructificantem, attendis mare plenum animalibus suis, attendis aerem plenum volatilibus, attendis coelum fulgere stellis, et caetera, et non quaeris tanti operis artificem? Sed dicis mihi: Ista video, illum non video. Ad ista videnda corporis oculos dedit, ad se videndum mentem dedit. Neque enim et animam hominis vides. Sicut ergo ex motibus et administratione corporis animam, quam non vides, intelligis: sic ex administratione toti
Abbreviated transcription (Latin):
quicum dnõ crucifixus est corde credidit adiustitiam ore con¬
fessus est adralutem nam fides quue ꝑdilectionẽ operatur &
si nonsi in quo exterius oper&ur incorde tamen illa feruens seruatur :
Namerant quidam inlege qui de operibus legis glori abantur quae for¬
tasse non dilectione sed timore faciebant & uolebant se iustos uideri
& praeponi gentibus quae opus non fecerant. a postolus aũt̃ praedi cans
fidem gentibus cum eos qui accedebant ad dnm uiderent iustificatos
& fide utiam quia crediderant bene aperarentur non quiabene opera¬
tisunt credere mererentur & clamauit securur &ait quia po¬
test iustificari homo &fide sine operibus legis ut illimagis non suerint
iusti quid quod faciebar̃ timore faciebant cum fides ꝑdilectionẽ
oper&ur incorde &iam siforis non exit in opere

Expanded text:
qui cum Domino crucifixus est corde credidit ad justitiam, ore conqui cum Domino crucifixus est corde credidit ad justitiam, ore confessus est ad salutem. Nam fides quae per dilectionem operatur, et si non sit in quo exterius operetur, in corde tamen illa fervens servatur. Nam erant quidam in lege qui de operibus legis gloriabantur, quae fortasse non dilectione, sed timore faciebant: et volebant se justos videri, et praeponi gentibus, quae opus legis non fecerant. Apostolus autem praedicans fidem gentibus, cum eos qui accedebant ad Dominum, videret justificatos ex fide, ut jam qui crediderant bene operarentur, non quia bene operati sunt credere mererentur, exclamavit securus et ait, quia potest justificari homo ex fide sine operibus legis, ut illi magis non fuerint justi, qui quod faciebant timore faciebant cum fides per dilectionem operetur in corde, etiam si foris non exit in opere
Abbreviated transcription (Latin):
dõ isa ac pĩliuoi suuor. Credidit abraham dõ & reputatã
est illi adiustitiam & amicusdĩ appellatus est. quod credidit dõ
intus in corde in sola fide est. quod aut̃ immo landum duxit filium
quod intrepidus dexteram armauit. quodiam ferir& nisi uoce te¬
ner&iur maga fides est utiq sed & magnum opus & ipsum opus
laudauit dr̃ cum dicer& qm̃ & audistiuocem meam quure ego
ap̃st paulur ait. arbi tramur iusti ficari hominẽ ꝑfidem sine
operibus legis & alio locodicit & fides quue ꝑ dilectionẽ operatur
E& quomodo iustificatur homo ꝑfidem sine operib. legis credit
aliquis ꝑcipit fidei sacramenta &mortuur est ole fuit illi operan¬
da tempus quid dicime qr non est iustisicatus plane dicimus iusti¬
ficatum credentem in eum quilustificat impium. ergo iste iustifi¬
catus est & operatus non est impletur sententia dicentis a postoli
arbitror iustificari hominem ꝑfidem sine operibus legis latro

Expanded text:
i audivit. Credidit enim Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est . Quod credidit Deo, intus in corde, in sola fide est: quod autem immolandum duxit filium, quod intrepidus dexteram armavit, quod jam feriret, nisi voce teneretur, magna fides est utique, et magnum opus: et ipsum opus laudavit Deus, cum diceret, Quoniam exaudisti vocem meam. Quare ergo apostolus Paulus ait, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus Legis ; et alio loco dicit, Et fides quae per dilectionem oet quomodo justificatur homo per fidem sine operibus legis? Credidit aliquis, percepit fidei sacramenta, et mortuus est, defuit illi operandi tempus. Quid dicimus? Quia non est justificatus? Plane dicimus justificatum, credentem in eum qui justificat impium. Ergo iste justificatus est, et operatus non est. Impletur sententia apostoli dicentis: Arbitror justificari hominem per fidem sine operibus legis. Latro
Abbreviated transcription (Latin):
credidero indm̃ deputitur mili adiustitiam res pondeo deipso ab ralam
quod inuenimus &iam inepistula alterius a postoli ququolebat corrigen
homines quimale intellexerunt istum a postolum qui a nolebant beneipe¬
rari & desola fide prae sumebant ipsius abrahȩ opera commerdauit
cuius paulus fidem. dicit autem opus omnibus notum abralae filiũ
suum inimo landum dõ obtulit. Siaut̃ hoc pru&o fidem rectam face¬
r& ab raliam nihil illi ꝓdess& qualecumq illud opus ess& Rursum
si sic tener& fidem abralã ut cumeidr̃ imporar& offerrisibi immolas¬
dum filium dice &. apud sem&ipsum non facio & tamencredo quia
me &iam conteninentem iussa liberat ds̃ fides sine opere mortua essa
& tamquã radix sine fructu sterelis atq arida remaner& :¬

Expanded text:
credidero in Deum, deputatur mihi ad justitiam. Respondeo de ipso Abraham credidero in Deum, deputatur mihi ad justitiam. Respondeo de ipso Abraham quod invenimus etiam in Epistola alterius apostoli, qui volebat corrigere homines qui male intellexerunt istum Apostolum, qui nolebant bene operari, et de sola fide praesumebant: ipsius Abrahae opera commendavit, cujus Paulus fidem. Dicit autem opus omnibus notum Abrahae filium suum immolandum Deo obtulit. Si autem hoc praeter fidem rectam faceret Abraham, nihil illi prodesset qualecunque illud opus esset. Rursum si sic teneret fidem Abraham, utrum ei Deus imperaret offerri filium immolandum, diceret apud semetipsum: Non facio et tamen credo, quia me etiam contemnentem jussa liberat Deus: Fides sine opere mortua esset, et tanquam radix sine fructu sterilis atque arida remaner
Abbreviated transcription (Latin):
mendar& enim iustitiam quue ex side est aduersus eos quiglori¬
antur deiustitia quae ex operibus est hoc ait quide godicemꝑ
inuenisse abrahã patrẽ nr̃m secundum carnem Sienim abra¬
ham ex operibus iustificatus est hab& gloriam sed non apud dm̃¬
multiergo gloriantur deo peribus & inuenis multos paganos
propterea nolle fierix pianos quia quasi sufficiunt sibi debona
uita sua bene uiuere opus est ait quid mihi praecepturus est
xp̃s nullum homicidium nullum fustion nullam rapinam
faciores alienas non concupisco nullo ad ulterio contaminor
nam inueniatur aliquid inuitamea quod reprȩhendatur &
qua rep̃ henderit faciat xp̃i anum liab& gloriam sed non ad dm̃
non aut̃ sic paternr̃ abraham: unde ergo dicit scriptura iustifi¬
catum abraham : Credidit abrahamdõ & deputatum est illi
adiustitiam ergo fide iustificatus est abra ham sed dices. uides
ã ergo quicquid uolo quia & sibona opera non habuero & tantũ

Expanded text:
mendaret justitiam quae ex fide est, adversus eos qui gloriantur de justitia quae est ex operibus, hoc ait: Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad DMulti ergo gloriantur de operibus, et invenis multos paganos propterea nolle fieri Christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait, quid mihi praecepturus est Christus? Nullum homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor, non inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat Christianum, habet gloriam sed non ad Deum, non autem sic pater noster Abraham. Unde ergo dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit Abraham Deo et deputatum est illi ad justitiam. Ergo fide justificatus est Abraham. Faciam volo, quia etsi bona opera non habuero, et tantum
Abbreviated transcription (Latin):
totum gratiae eius imputatur non meritis nr̃is. cooꝑta sunt ergos
cata & tecta. Sunt ab olita non in quibus non sunt inuenta pecot
sed quorum testa sunt peccata : tec taergo peccata quar edixit ut u
uiderentur quid enim erat dĩ uidere peccata nisi punire peccata
ut noueris quia hoc est dĩ uidere peccata quod punire peccata
quid eidicitur auerte faciemituam apeccatis meis. pec cata

Expanded text:
totum gratiae ejus imputatur non meritis nostris. Cooperta sunt ergo peccata, tecta sunt et abolita: non in quibus non sunt inventa peccata, sed quorum tecta sunt peccata. Tecta ergo peccata quare dixit? Ut non viderentur. Quid enim erat Dei videre peccata, nisi punire peccata, ut noveris quia hoc est Dei videre peccata, quod punire peccata. Quid ei dicitur : Averte faciem tuam a peccatis meis? Peccata
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex lege heredessunt e in anita est fides euacuata est ꝓmi
lex enim irã aperatur. ad hoc utiq ut ad iram euadendam a
Curnon adtenditis rogo ideonon esse heredes &x lege quia legt
operatur ubi enimnonest lex prae uaricatio ideo autem &
ꝓmissione quia dt̃ quod ꝓmisit ipse facit qui enim praecer¬
talagr implere seputat ꝑ arbitriam pro priae uolunta
sine spũgratiae suam austitiam uult constituere non iustitiam dĩ sumere

Expanded text:
qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, evacuata est promissio. Lex enim iram operatur ad hoc utique ad iram evadendam Dei non attenditis, rogo, ideo non esse haeredes ex lege, quia lex iram operatur? ubi enim non est lex, nec praevaricatio: ideo autem ex promissione, quia Deus quod promisit ipse facit, qui enim praecepta legis implere se putat, per arbitrium proprie voluntatis sine spiritu gratiae, suam justitiam vult constituere, non justitiam Dei sumere
Abbreviated transcription (Latin):
candum iudicandum apeccat oribus iustum &ineo uincentem quia quid
in illo iudicar&lur nonerat hiuic itaq nullum ab ena peccatum dicit in
proscidrtia ꝓph&adauid tibisoli peccaui & maluri coram tefeci Rc&
Superas enim oms̃ homines onis iudices & qui seputat iustum coramte
in iustus est. uincis ergo cum iudicaris superas quia pluses quam homines

Expanded text:
candum? Judicandum a peccatoribus justum et in eo vincentem: quia quid candum? Judicandum a peccatoribus justum et in eo vincentem: quia quid in illo judicaretur, non erat. Huic itaque nullum habenti peccatum dicit in praesentia propheta David: Tibi soli peccavi et malum coram te, etc. . Superas enim omnes homines, omnes judices; et qui se putat justum coram te injustus est; vincis ergo cum judicaris; superas, quia plus es quam homines
Abbreviated transcription (Latin):
podiam ꝓmendacio sedbonũ ꝓmalo & iustificando impium fecit demendace
mendax ex tasim pauorem dicit quem comminantibus ꝑ secutoribus &
inpendentibus passi onibus humana infirmitas patitur: hecenim intello¬
gimus quia inisto psalmo uox mastrrum appar& : nam & aliomodo diciꝰ
&x tasis cummens non pauore alienata sed aliqua in spiratione reuela¬
tione ad sumitur: Conterritur enim ꝑspexit in firmitatemsuam & uidit
non dese sibi esse praesumandum: quantum enim adipsum homi¬
nemꝑtin& mendax est sed gratia dĩ uerax Effectur est ne pres¬
suris inimicorum cedens non loquer&ur quod credide rat sed negar&
sicut perro accidit qm̃ d se prae sum serat: ꝓ inde ueris si medictum est
omnis homo menđexx: in tantum enim ñerunt mendaces in quan¬
tum nonerunt homines qm̃ duerunt & filu al tis sini Sicuat sc ripatuor¬

Expanded text:
poenam pro mendacio, sed bonum pro malo, et justificando impium, fecit de mendace poenam pro mendacio, sed bonum pro malo, et justificando impium, fecit de mendace mendax. Exstasin pavorem dicit, quem comminantibus persecutoribus, et impendentibus passionibus, humana infirmitas patitur. Hoc enim intelligimus, quia in isto psalmo vox martyrum apparet; nam et alio modo dicitur exstasis, cum mens non pavore alienata, sed aliqua inspiratione revelationis absumitur; conterritus enim, perspexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet mendax est, sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens, non loqueretur quod crediderat, sed negaret, sicut Petro accidit, quoniam de se praesumpserat. Proinde verissime dictum est: Omnis homo mendax. In tantum enim non erunt mendaces, in quantum non erunt homines, quoniam dii erunt et filii Altissimi. Ut justificer
Abbreviated transcription (Latin):
uolintuem dñ su i& facit digia plagis uapulabit multa  ialu turiul¬
unde erit homo uerax nisi accesserit adeum quinon est mendaxx  denique
hominibus dicitur . fuistis aliquando tenebrȩ: ecce omnis homo mendax
ds̃ ligx homomdidax dr̃ uerax quando erit homo utrax accedite a deum &
inluminamini hoc ego uoluit scriptura monstrare quia omnis homo pror¬
sus omnis quantum ad ipsum hominem ꝑtin& mendax est: nam non est
medix nisi desuo nec hab& aliquid de suo nisi ut sit mendax nonqui a non
potest eẽ uerax sed qui a nondesuo erix uerax: ideo ut sit uerax credidipropt̃
quodlocutussum: tolle illi credidi omnis homo mendax Cumenim reces¬
serit aueritatedĩ remanebit inmendaciosuo : qm̃ quilo quit᷑ mendacium de
suo loquitur dicergo: quid re tribuam dnõ ꝓ omnibus quaer & ribuit mihi
in pauore enim meo dixi & uerũ dixi omnis homo mendax: R&ribuit mihi non

Expanded text:
uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubiuoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubiunde erit homo verax, nisi accesserit ad eum qui non est mendax? Denique hominibus dicitur: Fuistis aliquando tenebrae . Ecce omnis homo mendax;Deus lux; homo mendax, Deus verax; quando erit homo verax, accedite ad eum et illuminamini . Hoc ergo voluit Scriptura monstrare, quia omnis homo, prorsus omnis, quantum ad ipsum hominem pertinet, mendax est; nam non est mendax, nisi de suo, nec habet aliquid de suo, nisi ut sit mendax: non quia non potest esse verax, sed quia non de suo erit verax, ideo ut sit verax: Credidi, propter quod locutus sum , tolle illi credidi, omnis homo mendax. Cum enim recesserit a veritate Dei, remanebit in mendacio suo, quoniam qui loquitur mendacium, de suo loquitur . Dic ergo: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? In pavore enim meo dixi, et verum dixi, omnis homo mendax; sed retribuet mihi non
Abbreviated transcription (Latin):
ciunit. Quienim sine lego peccauerunt sine lege peribunt: qui autepot
inlegt peccauerunt ꝑ legem iudicabuntur. quo dmihimoniud &iur aposts
itadxis se tamquam peius aliquid signifi cauerit esse pcassuros quile gem
nes ciunt in peccatis suis quamilli quisciunt peius eniriuid&ur esse pe¬
rire quam iudicap ͥ sed cum hoc degentib & deiudȩis loquer&ur quia
illi si ne legesune istiaiã legm acceperunt. quis audeat dicere iud eos
quihlegepeccanit non eẽ perituros cum x p̃m noncredideronit quando¬
quidem dollis dictumest ꝑ legem l adicabuntur sine fide enum xp̃ĩ¬
nemo liberari porest ac ꝑ hoc ita iudicabuntur ut pereant. Nansi
peior erit condicionescienum quamn scientium legemdi quomodo
uerum &r si qđ meu angeliodñs ait. Seruur quines cit uoluntatẽ
dñi siu &l facit digna plagis uapulabut pauca. Seruus aũt quies cit

Expanded text:
ciunt. Qui enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: qui autem ciunt. Qui enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: qui autem in lege peccaverunt, per legem judicabuntur . Quod mihi non videtur Apostolus ita dixisse, tanquam pejus aliquid significaverit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis, quam illos qui sciunt. Pejus enim videtur esse perire, quam judicari. Sed cum hoc de gentibus et de Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant non esse perituros cum in Christo non crediderunt? quandoquidem de illis dictum est, per legem judicabuntur? Sine fide enim nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit
Abbreviated transcription (Latin):
oboedientae dedis se p̃ceptum nec nisi eius quo male usus est libero uolun¬
tatis arbitrio &iam quod transir& inposteros manasse peccatum neq enĩ
domnantur qui non pecca ueruont quando quidem illud & uno in om̃ transit
in quo ante ꝓpria in singulis quibusq pec cata om̃s communiter peccauer̃
ac phoc inecui sabilir est omnis peccator uelreatu originis uel ad dicaomento
&iampprias uoluntatis siue qui nouit siue quignorat. siue qui iudicat si¬
us qui non iudicat quia &ipsa ignorantia ineis qui intelltgere noluerunt
si uedubitatione peccatum est in eis autem qui non potuerunt poena pec¬
iati ergo inutriasq non est iusta &cusatio sediusta damnatio
Ex libuo decnatiã e libeno anbitnio. Quiergo nouerunt diuina
mandata aufertur eis excu satio quam solent
habereo homines deignorantia sed nec ipsi sine poenaerunt qui legẽ dines¬

Expanded text:
oboedientiae dedisse praeceptum nec nisi eius, quo male usus est. libero uolunoboedientiae dedisse praeceptum nec nisi eius, quo male usus est. libero uoluntatis arbitrio, etiam quod transiret in posteros. manasse peccatum. neque enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo ante propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt. ac per hoc inexcusabilis est omnis peccator uel reatu originis uel additamento etiam propriae uoluntatis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poena peccati. ergo in utrisque non est iusta excusatio sed iusta damnatio libro de Gratia et libero Arbitrio : « Qui ergo noverunt divina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. Sed nec ipsi sine poena erunt qui legem Dei nes
Abbreviated transcription (Latin):
Siergo istos in acussabilerdicit qui in uisibilia eius ꝑeaquue fac¬
tisunt intellecta conspicere potuerunt nec oboe dierunt tam̃
ueritati sed iniqui & impii ꝑmanserunt. quanto magis ine¬
cussabilersant qui& lege eius instructi confidunt feipsos duces
eẽ cascorum & alior docentes seipsos nondocent : qui prȩdicant
nonfurandum furantur & c&era quue deipsis a postolus loquit᷑
es quippe dicit propterea ine cussabilis es õhomo omnis qui iudicar
in quo enim taquo eniñ alium iudicas teipsum condemmnar eadem enĩ
agis qui iudicas: humana quippe suꝑbia tamquam p̃sumens deuri
bus liberi arbitrii & cusa tam seputat quando ignorantae non uo¬
lantatis iuid&ur quod peccat: secundurti hanc exusationem inexcu sa¬
biles dicit scriptura diuna quoscũq scientes peccare conuincit dĩtam̃
iustum iudicium nec illi parcit qui non audierunt quicumq: enimsine
tur non ad mittit hanc& cu sationem qui scit sefecisse hominẽ sectum eiq

Expanded text:
Si ergo istos inexcusabiles dicit, qui inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt nec oboveritati, sed iniqui et impii permanserunt, quanto magis inexcusabiles sunt, qui ex lege ejus instructi, confidunt seipsos duces esse caecorum, et alios docentes seipsos non docent, qui praedicant non furandum, furantur, et caetera, quae de ipsis Apostolus loquitur, eis in quippe dicit, propterea inexcusabilis es, o homo, oin quo enim iudicas alterum, te ipsum condemnas: eadem enim agis qui ibus liberi arbitrii excusatam se putat, quando ignorantiae, non voluntatis, videtur quod peccat. Secundum hanc excusationem inexcusabiles dicit Scriptura divina quoscunque scientes peccare, convincit tamen Dei justum judicium, nec illis parcit qui non audierunt; quicunque enim sine tur. non admittit hanc excusationem, qui scit se fecisse hominem rectum eique
Abbreviated transcription (Latin):
quod in alio psalmo euidentiur dicitur. Quorum os maledictione &
amaritudine plenum est: hoc est uenenum aspidum. uelocespedes
eorum ad effudendum sangui nam consu& udine male facididi, Con¬
tricio & infelicitas inuiis eorum. Omnes enimmalorum hominũ uie ple¬
naerunt laboribus & miseria Ideo dñs clamat uenite adme qui labora¬
tis &egouos reficiam: Tollite ligum meum suꝑuos & discite ame qm̃mitis
sum & humilis corde. Iugum enĩ meum lone est & prcina mea leuis est
&iuiam pacis non agnouerunt: Hanc uqque quã dñs ut doxi commemo¬
rat in lugo leni &sarcina leui Monest timordi ante oculos eorum
Istinondicunt non est dr̃ sed tamen nontiment dm̃. Scimus autem qñ¬

Expanded text:
quod in alio psalmo evidentius dicitur, quorum os maledictione et quod in alio psalmo evidentius dicitur, quorum os maledictione et amaritudine plenum est, hoc est, venenum aspidum: veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem consuetudine malefaciendi: contritio et infelicitas in viis eorum; omnes enim malorum hominum viae plenae sunt laboribus et miseria. Ideo Dominus clamat: Venite ad me, qui laboratis, et ego vos reficiam. Tollite jugum meum, et discite a me, quia mitis sum et humilis corde: jugum enim meum suave est, et sarcina mea levis est . Et viam pacis non agnoverunt. Hanc utique quam Dominus, ut dixi, commemorat, in jugo suavi et sarcina levi. Non est timor Dei ante oculos eorum. Isti non dicunt, Non est Deus, sed tamen non timent Deum. Praediximus jam q
Abbreviated transcription (Latin):
bonur non es t̃ usq adunumi: usq adunum uel cum ipso uno potest
incellegi at nullus hominum incellegatur uel pra&er unum ut
computamus & mare. & iste est melior intellectus ut nemo intellega¬
tur fecis sebonitatem usque ahp̃m quia non potest quisq hominũ
facere bonitatem nisi ipse mons trauerit : & illud uerum est quia
usquequo quisq cognoscat unum dm̃ non potest facere bonitatem
Sepulchrum patens est guttur eorum aut uoracitar sĩ gnificatur in hi¬
antes gulue aut in ullegoria quia occidunt & quasi deuorant inter¬
fectos eos quibus suorum morum ꝑ uersitatẽ ꝑ suadent ciũ simile est
econtrario quod p& rodictum est : macta & manduca ut insuam fi¬
dem & bonos mores gentes conuerter& Lingius suis dolose agebant
Comes est uora cibus adulatio & omnib malis : uenenum aspidum sub
labiis eorum: uenenum dolum dicit, aspidum autem qui a nolunt
audire praeceptalegir sicut aspider nolunt audire uerba incantanti

Expanded text:
bonum, non est usque ad unum. Usque ad unum, vel cum ipso uno potest intelligi, ut nullus hominum intelligatur, vel praeter unum ut computamus et mare. Et iste est melior intellectus, ut nemo intelligatur fecisse bonitatem usque ad Christum, quia non potest quisque hominum facere bonitatem, nisi ipse monstraverit; et illud verum est, quia usque quod quisque cognoscat unum Deum, non potest facere bonitatem. Sepulcrum patens est guttur eorum. Aut voracitas significatur inhiantis gulae, aut in allegoria quia occidunt, et quasi devorant interfectos eos, quibus suorum morum perversitatem persuadent: cui simile est econtrario, quod Petro dictum est, Macta et manduca , ut in suam fidem et bonos mores gentes converteret. Linguis suis dolose agebant. Comes est voracibus adulatio, et omnibus malis. Venenum aspidum sub labiis eorum. Venenum dolosum dicit. Aspidum autem, quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt audire verba incantantis:
Abbreviated transcription (Latin):
Quorum nisi & iudporum & gentium sed nedicer&ur quare
suꝑ impi&catem gentium num quam enimgentes legem acce¬
perunt & p̃uaritatore factisunt recte reue labitur iradĩ suꝑ iu¬
decis quibi data lex est & eam obseruare noluerunt. Centibus
auten non est data : intueuini sr̃ & intelligite quomodo omnes
reos postenditra dmis salutis indigere ac misericordiȩ dĩ: Reuelatur enim
iradĩ decaelo iliꝓp̃mnẽ impi&atem & iniustitiam hominum eorum qui ue

Expanded text:
Quorum, nisi et Judaeorum et Gentium? Sed ne diceretur, Quare super impietatem Gentium? Nunquam enim Gentes Legem acceperunt et praevaricatores facti sunt? Recte revelatur ira Dei super Judaeos, quibus data est Lex, et eam observare noluerunt: Gentibus autem non est data. Intuemini, fratres, et intelligite quomodo omnes reos ostendit, et omnes salutis indigere ac misericordiae Dei. Revelatur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem et injustitiam hominum eorum qui ve
Abbreviated transcription (Latin):
credere nisi iuratione firmentur Ad hoc itaq ꝑtim& quod sio dicit᷑
sit aũt sermouester est est non non hoc bonum est : & app&enda
quodaut̃ amplius est amalo est Si iurare cogis sclas deces sitate uenire
in firmitatis eorum quibus alquid suades quȩ in firmitas ũ que malum est
undenos cotidie liberari depr ecamur cumdicimus liberanos a ma¬
lo Itaqmondexit quodautẽ amplius malum est  uenim non in alum
facis quibene iteris iuratione quue &sinonbona tamen neces sara est
ut alteri ꝑsuadeas quoditailitr suader sed amalo estillius. Iugtco a¬

Expanded text:
credere, nisi juratione firmentur. Ad hoc itaque pertinet quod sic dicitur, credere, nisi juratione firmentur. Ad hoc itaque pertinet quod sic dicitur, Sit autem sermo vester, Est, est; Non, non: hoc bonum est, et appentendum. Quod autem amplius est, a malo est; id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus, Libera nos a malo . Itaque non dixit, Quod autem amplius est, malum est; tu enim non malum facis, qui bene uteris juratione, quae etsi non bona, tamen necessaria est ut alteri persuadeas quod utiliter suades: sed a malo est, illius cujus
Abbreviated transcription (Latin):
testẽ dm̃ diligenter considerandum ẽ hoc capitulum necontra praeceptũ
dñ apostolus fecisse uidecitur qui saepe hoc modo iurauit cum dicit
quae aut̃ scribo uobis eccecoram dõ qui a nonnientior & iterum dr̃ &
pater dñi nr̃i ihũxp̃i qui est bene dictus in scło scit qui a non mentior
tale est &iam illucd testis enim mili est ds̃ cui seruio in spũ meo inelian¬
gelio filiienur quomo sine intermissione memoriã ur̃ facio semper
morationibus merr Nisi foste quis dicat tumc habendam eẽ iurationẽ
cum ꝑaliquid dicitur ꝑ quodiuratur ut non iurauerit quianondaeit ꝑ̃ dr̃
sed dixit testis est dr Ridiculum est hoc putare tamon propter conto¬
tiosos aut multum tardiores nealiquid intereẽ quis puta sciat &iam
hoc modo iurasse a postolum dicentem, Cotidiemorior ꝑurãm glori¬
nem habendam refrenat se quantum potest ut non ea utatur nisi ne¬
cessitate cum uid& pigros eẽ homines ad credendum quodes utile ẽ

Expanded text:
testem Deum, diligenter considerandum est hoc capitulum, ne contra praeceptum Domini Apostolus fecisse videatur, qui saepe hoc modo juravit, cum dicit: Quae autem scribo vobis ecce coram Deo, quia non mentior ; et iterum: Deus et Pater Dangelio Filii ejus, quomodo sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis . Nisi forte quis dicat tunc habendam esse jurationem, cum per aliquid dicitur per quod juratur: ut non juraverit, quia non dixit, per Deum; sed dixit, Testis est Deus. Ridiculum est hoc putare: tamen propter contentiosos aut multum tardos, ne aliquid interesse quis putet, sciat etiam hoc modo jurasse Apostolum dicentem, Quotidie morior, per vestram glorinem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum, quod eis utile est
Abbreviated transcription (Latin):
chĩo augonobis fidem potest quidem intellegꝰ hane fidem sibi eos augo¬
ripostulas se qua credipitur an quȩ non uidentur: sed tamen dicitur
&uin sides rerum quando non uerlis sed rebus ipnis prȩsentibas cre¬
ditur quod futurum est cumiam ꝑspeciem manis estam se contemplan¬
dam prae bebit scĩs ipsadi sapientia ꝑquam factasunt ommia. dequa
fide rerum lucisq illius praesentate forsitan paulus a postolur dicit
Iustitia enĩ d̃ in eore uelatur ꝓ fide infidem: dicit enĩ alio loco nos aut̃
reuelata facie gloriam dñ i speculantes in eandem imiginẽ trans sor¬
degloria ingloriam Ita &ibi ꝓfide infidẽ degloria scilic& euange¬
lii quori uno credentes inluminantur ingloriam ipsius in commu¬
tabilis & mani festȩ ueritatis qua noic commutati ꝑfruentur : Ita
& sido uer berum quibus nic cradimnus quod nondum uidemur in
fidem rerum quain a&ernum quod nunc credinur obtinebimus

Expanded text:
no, Adauge nobis fidem, potest quidem intelligi hanc fidem sibi eos augeri postulasse, qua creduntur ea quae non videntur: sed tamen dicitur etiam fides rerum, quando non verbis, sed rebus ipsis praesentibus creditur; quod futurum est, cum jam per speciem manifestam se contemplandam praebebit sanctis ipsa Dei Sapientia per quam facta sunt omnia . De qua fide rerum lucisque illius praesentatae forsitan Paulus apostolus dicit: « Justitia enim Dei in eo revelatur ex fide in fidem » . Dicit enim et alio loco: « Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transforde gloria in gloriam; ita et ibi, ex fide in fidem: de gloria scilicet Evangelii, quo nunc credentes illuminantur, in gloriam ipsius incommutabilis et manifestae veritatis, qua tunc commutati perfruentur; ita ex fide verborum quibus nunc credimus quod nondum videmus, in fidem rerum qua in aeternum quod nunc credimus, obtinebimus
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quomodo lnccum audimus filius di murtute ihũ p̃i aufiliusdi secundam
spm̃ scificationis ihũ xpĩ aut filius digx resurrectione mortuorum ihũx pĩ
Cumdici potiuss& usitate inurtute sua aut secundum sp̃m scĩficationis
suae aut  resur rectione mostuorum eius uel mortuorũ suorum non cogi
poss& usitatius dici adimagoiẽ suam. non tarien cogimur aliam ꝑsonamn
intellegere intrinitate sed ipsamunam eandemq trmitatem qui est unur
dr̃ ad cuius imaginẽ factus ẽ homo. Testisem̃ mihis cu sexino tr¬

Expanded text:
 Filius Dei secundum Spiritum sanctificationis Jesu Christi, aut Filius Dei ex resurrectione mortuorum Jesu Christi, cum dici potuisset, visitare in virtute sua, aut secundum Spiritum sanctificationis suae aut ex resurrectione mortuorum ejus, vel mortuorum suorum, non cogimvis usitatius dici ad imaginem suam possit, non tamen cogimur aliam personam intelligere in Trinitate, sed ipsam unam eamdemque Trinitatem, qui est unus Deus, ad cujus imaginem factus est homo. Secundum Spiritum sanct
Abbreviated transcription (Latin):
sari ꝓph&ur ecce a postolus dicit defilid suo qui factus estei ex semmne
dauid secundum carnẽ . quod ꝓph&ep̃dixerunt hoca nostoli uidert̃
& praedica uerunt quierat factus est quiderat quid facturest: uer¬
bum erat caro factus ẽ filius dierat filius hominis factus est dr̃
erat homo factus est suscepit humanitatẽ non amisit diuinitatem

Expanded text:
sari prophetis; ecce Apostolus dicit, de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem. Quod prophetae praedixerunt, hoc apostoli viderunt et praedicaverunt, qui erat, factus est; qui erat, quid factus est? Verbum erat, caro factus est; Filius Dei erat, filius hominis factus est; Deus erat, homo factus est: suscepit humanitatem, non am
Abbreviated transcription (Latin):
ueritus dicere a postolum ut quicreaturȩ potiur quam creatori seruie¬
runt erroris sui mercedem non inuiti haec turpia patiendo sedli¬
bentr faciendo r&iperent iudiciostilic& non alicuius hominis
smundissimi quenitalia delectarent sed iustis sime dĩ quitra didu
eos in paessiones ig nominiȩ ut crimina criminib uindi carentios
&s supplicia peccantium non sint tormenta sed in crem̃ta uitiorum

Expanded text:
eritus dicere Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, receperunt: judicio scilicet non alicujus hominis immundissimi quem talia delectarent, sed justissimi Dei qui tradidit illos in passiones ignominiae, ut crimina criminibus vindicarentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
luasunt ladiciaeus & in uesti gibileriuat eius: haec iudicia &insefrutibilia
u inuessi gabiles ui as ꝑugrsi homines non cogitantes & ꝓliues ad rep̃hen¬
dendum nonidonei ad intellegendum putabant & iactitabant apos¬
tolos sudicers faciamus mala ut ueniant bona quod ab sit ut apłi
dicoren sed hominer non intellegenter hoc ꝓutabant diciquando
audiebeoit quod ahixit ap ostolus : S ox qut̃ sub inerauit ut habun dora
desictum ubiautem habun dauit delictam suꝑ habundauit gratia
sedutique gratia idagit utdam fiant bona ab eis quifecerant malueo
noniui ꝑseuerois minalis & reddisibi axistiment bona nonitaq debet
diceres faeuenus mala ut uemi antbona sed fecimus mala & uenert̃
bone saonfaciamur bona ut in fucuro scło recipiamus ꝓbonis bona
dgetos oms subpeccato eẽ sicut scriptum est quia non est iustus

Expanded text:
icia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit apostolus: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauiSed utique gratia id agitur, ut jam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseverent in malis, et reddi sibi existiment bona. Non itaque debent dicere: « Faciamus mala ut veniant bona; » sed: Fecimus mala et venerunt bona: jam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, d
Abbreviated transcription (Latin):
in trbulatiombus meis prouebis : hocergo eis optat ut non in firmentur
untribulationibus a postli quas pilir sistinebat & pphocgenua flectebt
acdpitrem pro inde non in firmari unde ilis sequitur &di utle uobis¬
ubi nullis meritis precedentibus quidhamus quodhnonacceomus demd
sequitur & quid opt& adiungit: In interiore inquit homine habitare
xpm perfidem in cordibus ur̃is haec estuita cordium qua uiuimus in

Expanded text:
onibus meis pro vobis Hoc ergo eis optat, ut non infirmentur in tribulationibus Apostoli, quas pro illis sustinebat, et propter hoc genua flectebat ad Patrem. Proinde non infirmari unde illis sit, sequiubi nullis meritis praecedentibus quid habemus, quod non accepimus? deinde sequitur et, quid optet, adiungit: In interiore, inquit, homine habitare Christum per fidem in cordibus uestris. haec est uita cordium, qua uiuimus in
Abbreviated transcription (Latin):
Nuus leng que lons raudoest hoc aute toum pp adlpsenda irtcan faat
sueman que lli promittitur mexcelio & haet altitudoe. seistit ueso
icoacnlto stacantas. ubi fundati quodam modo. & radieati sumus ulbi
cusae uolintatid noniestigantur. Cuius gratia sumus saliufaca nonex
surtins ups tgren at enos uubodefitatas. se hate uoluntas enis in ab sconditco

Expanded text:
haec longitudo est. hoc autem totum propter adipiscendam uitam facit aeternam, quae illi promittitur in excelso; et haec altitudo est. exsistit uero ex occulto ista caritas, ubi fundati quodam modo et radicati sumus, ubi causae uoluntatis dei non inuestigantur, cuius gratia sumus salui facti, non ex s
Abbreviated transcription (Latin):
canr dumne cadlestq reipupliȩ hine saturantur ꝑcuperes nonsiuuan
muna tibisalur ominum ẽ conulentes : Nam deioso pane qotuice
samurattur quodam loco apostolundet: Vnur panis uniin corus mat
iimeoi: & longitudo ut longanimitate: ꝓhac latitadnst snolestie tae¬
reiuur &e altitudo utphis asternum quod in suipernis ẽ pͥimum nonu an
sametum &abditum uoluintatis eius existit ibienim radicati ac funde
seddis cittos estis hoc totum agitur cum in hac nostra peregrira tor
ritas sines ulla malorum tolerantia nonfide crecit qua nonudset
mes sore le siderat quodi nontena sedimaeceriumn iert etis incomina¬
tudilem speecem contem plabitur cuius sine fine ouiletans prcom mu¬

Expanded text:
ae caelestisque rei publicae; hinc saturantur pauperes non sua qumune, ubi salus omnium est, consulentes; nam de ipso pane. quo tales saturantur, quodam loco apostolus dicit: Unus panis, unum corpus multi inimicos. et longitudo, ut longanimitate pro hac latitudine molestiae tolerentur, et altitudo, ut pro his aeternum quod in supernis est praemium, non uanum ndum secretum et abditum uoluntatis eius existit. ibi enim radicati, ibi fundati  dei aedificatio estis. hoc totum agitur, cum in hac nostra peregrinationet plena caritas sine ulla malorum tolerantia non fide credit, quod non uidet, nec spe desiderat, quod non tenet, sed in aeternum ueritatis incommutabilem spec
Abbreviated transcription (Latin):
crux. in libera fronte ibienim occultatioẽ hicreuelatio Alladẽ subue¬
lamine : hoc infacie quandiu enim legitur morses uelamen super icor
eorum. positum ẽ.: quare. quia non transierunt ad xp̃m. Cum enim tran¬
sieris ad xp̃m aufertur omine uelamen. ut qui habebas in occulto are¬
cumcisionẽ : infronte portes crucem : Nos enim reuelata facie gloriai
dni speculantes. in eandem inquit imaginem trans formamur. degloria
dĩ iustitiã. & tuã uolens constituere iustitiȩ dĩ non subiectus. Namineo sig
num xp̃m̃ ẽẽ. prȩnuntiatum. quis ambigat: Inde cultellus petrimis
petra autẽ erat xp̃r. Inde octauus dies circum cisionis. domini sus resur¬
rectionis Ideo a postolus inde transiens inde ueniens. Transiens scibic&
aclxpm. ut auferatur uelamen. Nouit unde glorietur MeMutẽ
rat. Neque enim qui circumciduntur legem custodiunt. sed uolunt Ros

Expanded text:
crux in libera fronte. Ibi enim occultatio est, hic revelatio: illud est sub vecrux in libera fronte. Ibi enim occultatio est, hic revelatio: illud est sub velamine, hoc in facie. Quamdiu enim legitur Moyses, velamen super cor eorum positum est. Quare? Quia non transierunt ad Christum. Cum enim transieris ad Christum, auferetur velamen: ut qui habebas in occulto circumcisionem, in fronte portes crucem. Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem, inquit, transformamur, de gloria Dei justitiam et tuam volens constituere, justitiae Dei non sis subjectus. no Christum esse praenuntiatum quis ambigat? Inde cultellus petrinus: Petra autem erat Christus . Inde octavus dies circumcisionis, et dominicus resurrectionis. Ideo Apostolus inde transiens, inde veniens, transiens scilicet ad Christum, ut auferatur velamen, novit unde glorietur. Mihi aurat? Neque enim qui circumcisi sunt, ii legem custodiunt; sed volunt vos
Abbreviated transcription (Latin):
mento s de a uli am elsener sed otit ineruce ubimundi pli loseplius
erubuit.
Vbithesaurum a postolus reperit. Non contemnendo uile in uolucrum per¬
ihũ xp̃i. bonam sarcinam sustulisti. ibrtotum ẽ quod quȩ sisti. & quid ibi
magnum later& ostendisti. quale adiutorium. Perquẽ mihi inquid
mundus crucifixus est & ego mundo: Qñtibi crucifigeretur mundus.
nisi prote crucifigir&ur perquem facturẽ mundus. Ergo quigloriatꝰ
in dño gloriftur. Quod ño. xp̃o crucifixo. ubi humilitar: ibi maiestas.
ubi infirmitas : ibi potestas. ubimors ibiuita. siuis adilla uemre noli
ista contemnere. Nam non est magnum in xp̃i sapientia gloriari.
magnumẽ incruce ñ xp̃igloriari. unde tibi insultat impius podegloris
pius. Vnde insultat superbus indegloriatur xp̃ianus. Noli erube cero
decruce xp̃i. ideo infronte tamquã insede pudoris signum ipsumacce¬
pisti. recole frontem tuã: nelinguam expauescas alienam signum ue

Expanded text:
et verum diceret: sed dixit, in cruce. Ubi mundi philosophus erubuit, ibi thesaurum Apostolus reperit: non contemnendo vile involucrum, perni nostri Jesu Christi. Bonam sarcinam sustulisti, ibi totum est quod quaesisti; et quid ibi magnum lateret, ostendisti. Quale adjutorium? Per quem mihi, inquit, mundus crucifixus est et ego mundo . Quando tibi crucifigeretur mundus, nisi pro te crucifigeretur per quem factus est mundus? Ergo qui gloriatur, in Domino glorietur. Quo Domino? Christo crucifixo. Ubi humilitas, ibi majestas; ubi infirmitas, ibi potestas; ubi mors, ibi vita. Si vis ad illa pervenire, noli ista contemnere. magnum est in cruce Christi gloriari: unde tibi insultat impius, inde glorietur pius; unde insultat superbus, inde glorietur christianus. Noli erusbescere de cruce Christi: ideo in fronte tanquam in sede pudoris signum ipsum accepisti. Recole frontem tuam, ne linguam expavescas alienam. 6. Circum
Abbreviated transcription (Latin):
Totiriste epistulȩ latus consideratus poterit hanc diroluere que strda
Quid it secundum carnem uiuere Inoperibus namq carnis quenta¬
sesta ẽẽ dixiteaq commenorata damnauit.: Non illa tantum inuento
quae aduoluptatem pertinent carnis. sicutiẽ fornicationes Inmund dẽ
luxuria ebristates commessationes. Verum etia illa quȩ animi urta
demonstrantur alloliptate carnis aliena. Quis enim seruitutẽ quȩ ido¬
lis exhibetur uene ficia. inimi citias contentiones ȩmulationes Animo¬
sitates disenciones. hereses inuidias. Ñ potius intellegat animi uitia
eẽ. quam carnis. Quando quidem fieri potest utp̃p ido latriã uel here¬
sis alicuus errorem a uoluptatib corporis temperetur & tm̃ geam.
eune homo quã uis carnis libidines continere atque cohibere pudetur
secuindum carnem uiuere hac apostolica auctoritate conuncturut
ireo quod abstim& auoluptatib carnis dam nabilia opera cartis agere

Expanded text:
tis esse uidebitur, consideratus poterit hanc dissoluere quaestionem, quid sit secundum carnem uiuere. In operibus namque carnis, quae manifesta esse dixit eaque commemorata damnauit, non illa tantum inuenimus, quae ad uoluptatem pertinent camis, sicuti sunt fornicationes, inmunditiae, luxuria, ebrietates, comisationes; uerum etiam illa, quibus animi uitia demonstrantur a uoluptate carnis aliena. Quis enim seruitutem, quae idolis exhibetur, ueneficia, inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidias non potius intellegat animi uitia esse quam carnis? Quando quidem fieri potest, ut propter idololatriam uel haeresis alicuius errorem a uoluptatibus corporis tempe- . retur; et tamen etiam tunc homo, quamuis carnis libidines continere adque cohibere uideatur, secundum carnem uiuere hac apostolica auctoritate conuincitur, et in eo, quod abstinet a uoluptatibus carnis, damnabilia opera carnis agere