comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S quia spc̾ supͣ se elat̾ appetitũ suũ intͣ mensura choibe no¬
luit. iddͥco meruit ut iam subtꝰ se ꝑ infinitos labores dissipatꝰ
in appetitu carius sue mñsurã tene̾ non possit. freg̾ eiim d̾s mor
quam ad conseruandam ꝗntum remansit. binc illa dura
necessitas gignit᷑ ut extͣ ordinẽ natẽ appetitũ extendat. uc ũ so¬
lam natãni custodiat. s ⁊̃ ut uicinũ natẽ expellat. Spc̾ enĩ¬

Expanded text:
Sed quia spiritus supra elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco meruit ut jam subtus per infinitos labores dissipatus in appetitu carnis suae mensuram tenere non possit. Fregit enim Deus moquam ad conservandam quantum remansit. Hinc illa dura necessitas gignitur ut extra ordinem natura appetitum extendat; ut non solum naturam custodiat, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium eius ne dãpnandꝰ inueniret᷑.⁊ quia eũ ds ad salu¬
tem p̃ordinauat: locuni ⁊ spaciũ correpcionis Spenitencie con¬
cessit: quatinus eum in itim ꝑ grãm suam talem effice̾t: ꝗͣ tat
s .A. Quis ẽ locꝰ penitencie ꝗ d̾s concessit homĩ R. Mundus
iste. A. & qd̾ ẽ. spaciũ penitencie: R. uita p̾sens .i. ab ini¬

Expanded text:
alutem praeordinaverat, locum et spatium correctionis et poenitentiae concessit, quatenus eum interim per gratiam suam talem efficeret, quem tset. D. Quis est locus poenitentiae quem Deus concessit homini? M. Mundus iste. D. Et q
Abbreviated transcription (Latin):
R. S bonũ male appeciit. peccauit itaq hõ in hocꝰ deseruit
appetitũ iusti ⁊ prinitꝰ : in retento appetitu ꝯmodi.a. Quomͦ :
R. Uupplicit᷑ punitꝰ ÷ inappetitu ꝯmodi siue quia abhis qͥor
dinate appetit restͥngit᷑. suc quia ad in ordinata ꝯmoda appe¬
ut appetat in ordinata: R. Apena pecci.A. Modĩ requiro
R. ds̃ fecat pͥmũ corpꝰ hominis sanũ ⁊ integrin. Ing̾egrũ ꝙ
quia nicħ ei de erat adꝑfectionem. Saniĩ quia nicħ in erat ad
corrupcionemt. S mut᷑q talem condioionem posuerat. ut neoiꝰ¬
ttqͥtas nec sanicas: sine ãminicło poss conseruari. Itaq in
reb creatis forinsecꝰ quedam ordinauit. que ad conseruandam
amore impleret seruili condicione spc̃ ꝓmẽt᷑. dedit ei ds affẽct
qͦ corpꝰ suũ amar&: ut sic̃ eiꝰ integͥtate ⁊ sanitatẽ diliget: si

Expanded text:
nem Dei appetiit. Peccavit itaque homo in hoc quod deseruit appetitum justi, et punitus est in retento appetitu commodi. D. Quomodo? M. Dupliciter punitus est in appetitu commodi; sive cum ab his quae ordinare appetit restringitur, sive quia ad inordinata commoda appeut appetat inordinata? M. A poena peccati. D. Modum requiro. M. Deus fecerat primum corpus hominis sanum et integrum. Integrum quidem, quia nihil ei deerat ad perfectionem; sanum, quia nihil inerat ad corruptionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit quae ad conservandam amore impleret, servili conditione premeretur, dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus integritate
Abbreviated transcription (Latin):
firmiorem ⁊ minus rõnẽ in gentẽ faciluis fraude cum ueni¬
riposse: pͥnũ eam ag̾ssus eꝰ int̾rogacione uolens aniniũ eiꝰ
elice̾ ut ex responsione eiꝰ colligẽt quałr eam de e̾to alloqͥ
debuiss. A. Quare ñ ab horruit mulier serpentẽ loqn̾tẽ sibi.
R. Quia nouit᷑ creatũ officram loqñdi a dõ accepisse crede¬
bat. A. Quom allocut᷑ ẽ. eamẽ R. Cõmedite inquit ⁊ eritis

Expanded text:
gentem, facilius fraude circumveniri posse, primum eam aggressus est interrogatione, volens animum ejus elicere ut ex responsione ejus colligeret qualiter eam de caetero alloqui debuisset. D. Quare non horruit mulier serpentem loquentem sibi? M. Quia eum noviter creatum officium loquendi a Deo accepisse credebat. D. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
aduenit̾ ut uellet bonũ disserẽ. quia nec a semet ipso uelle ali¬
quid potuit: nec a dõ quicꝗͣ pt̾ cõmodũ ⁊uistũ uelle potes¬
tatẽ accep̃. A.In eũ descruit uoluisse credñdꝰ: qd fec̃. R Rd¬

Expanded text:
advenerit ut vellet bonum deserere; quia nec a semetipso velle aliadvenerit ut vellet bonum deserere; quia nec a semetipso velle aliquid potuit, nec a Deo quidquam praeter commodum et justum velle potestatem accepit. D. Tamen cum deseruit voluisse credendus
Abbreviated transcription (Latin):
c̾iũ pp̾ea et̃ uoluit quatinꝰ in co renuma̾ret homo siue ad
penam si illum deser̾et: siue ad głam si illĩ retinet. & idcͥco
illi effectũ suũ .i. iusticiam in seꝑabiłr aduixte. isti uͦ effectũ
⁊ illius effectũ ꝑdet. ł illo solo retendo huiꝰ ⁊ illius effectũ re¬
tinet᷑. S hõ solũ ħ quod potuit fecit. ⁊ quia appetitũ łꝰti
sponte derelinqt᷑: idcͥco iuste ⁊ usticiam ⁊ cõmodũ ꝑdidit. so¬
lum appetitum cõmodi ad augm̃tũ infelicitatis retiendo. qr
sicut augm̃tii głe fuiss. in iusticia ꝑseueranti ñ posse ab
amore abiti boni cepesce̾: ita mͦ cumulꝰ miscrie ẽ ab appeti¬
tu boni non posse se ꝗͣuis illud adipisci neq̃at cohibe. A. Ut̃
uolens aut nolens deseruit homo appetitũ iusticie. R. Si no¬
lens deseruit: iuolñcia pocius appellanda ẽ quã culpa. Si aũ
uoluntas in eo p̾cessisse dr᷑ iam. iam ipsa disc̾cio iusticie pͥmũ
poccatum fuisse negat᷑: nec potit̾ inueniri uñ tał uoluntas et

Expanded text:
ium propterea esse voluit; quatenus in eo remuneraretur homo, sive ad poenam si illum desereret, sive ad gloriam si illum retineret. Et idcirco illi effectum suum, id est justitiam inseparabiliter adjunxit, isti vero effectum et illius affectus perderet; vel illo solo retento hujus et illius effectum retineret. Sed homo hoc solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit, idcirco juste et justitiam et commodum perdidit; solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinendo; quia sicut augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore habito boni tepescere, ita modo cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse se quamvis illud adipisci nequeat cohibere. D. Utrum volens an nolens deseruit homo appetitum justitiae? M. Si nolens deseruit, violentia potius appellanda est quam culpa; si autem voluntas praecessisse in eo dicitur, jam ipsa desertio justitiae primum peccatum fuisse negatur; nec poterit inveniri unde talis voluntas ei
Abbreviated transcription (Latin):
dit ei nocõ non poturt:. ad fraudẽ se conu̾cit Nc aũ fraus illiꝰ
si minis occultaret᷑ cauĩ omnio ũ possi: non ꝑmissus est
ꝑ aliud ⁊ animal tẽptari nͥ ꝑ serpentẽ: ut nattł astucia.
serpentis maliciam ꝓd̾et temptatoris. ut ꝑ indum̃tũ qd̾ foris
erat homo cognoscẽt : ꝗͣtũ eius qui int̾ tegebat᷑ a succiam ca¬
ue̾ debuiss. A. Quo mͦ temptatꝰ ẽ hõ: R. Ext̾iori ttmptacione
tm̃. A. Que ẽ. ext̾ior temptacio: R. ꝑsuasio alicꝰ facta ł signo
łu̾bo: ut illecui fit ad consensũ peccati inclinet᷑. A.Que ẽ int̾ior
tẽptacio: R. Metꝰ pͣue dilectionis ꝑ quẽ animus ad peccandũ
nr̃o cont̾ nos roborat᷑. ꝓpt̾ea diaboł ueniana ñ meruit.
quia nulla tempracione peccanie. Hõ uͦ quia sola ęxt̾iori tem¬
ptaeione pulsat᷑ cecidit: tanto gͣuius plectendꝰ erat qͣnto leuiori
inpulsu fuerat ꝓstratꝰ. A tñ quia aliꝗͣ uicandñdo ut ita
dicam iuolenciam sensit idcͥco ħt tande dĩ grã adueniam erex̃

Expanded text:
audem se convertit. Ne autem fraus illius si nimis occultaretur caveri omnino non posset, non permissus est per aliud animal tentare nisi per serpentem, ut naturalis astutia serpentis malitiam proderet tentatoris; ut per indumentum quod foris erat homo cognosceret quantum ejus qui intus regebatur versutiam cavere debuisset. D. Quomodo tentatus est homo? M. Exteriori tentatione tantum. D. Quae est exterior tentatio? M. Suasio alicujus facta vel signo vel verbo ut ille cui fit ad consensum peccati inclinetur. D. Quae est interior tentatio? M. Motus primae delectationis per quem animus ad peccandum nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia nulla tentatione peccavit; homo vero qui exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus crat, quanto leviori impulsu fuerat prostratus. Et tamen quia aliquam in cadendo, ut ita dicam, violentiam sensit, idcirco hunc tandem Dei gratia ad veniam erexit.
Abbreviated transcription (Latin):
obediendi non eẽt. Aut simutaret maudatũ ip̃c sibi cont᷑¬
rius fieret: oportiat gͦ ut concessĩone sume̾t᷑. sic tũ ut ꝑ ip¬
sum p̃ceptũ concessionũ mutaret᷑.i ut non p̃ceptũ natam
corrũꝑet. s in obedienciam p̾uaricatori non natã nocet᷑. Cñ
aii deroncessione: natali p̾ceptũ discipline sum̃dum fuisset.
congriuim fuit mag̾ ut scdm̃ ꝓhibencioneni hoc fieret
ferreͥ debuerat cĩ omi ꝓle sua inconsorciuĩ beatoꝵ angłoꝵ et̾na¬

Expanded text:
obedienti non esset; aut si mutaret mandatum, ipse sibi contrarius fieret. Oportuit ergo ut de concessione sumeretur, sic tamen ut per ipsum praeceptum concessio non mutaretur, id est ut non praeceptum naturam corrumperet, sed inobedientia praevaricatori non natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset, congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc fieret,ferri debuerat cum omni prole sua in consortio beatorum ange
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾m affectũ mutant᷑ spc̃: ut nunc tͥstes nẽ hilares e
Scdm cognicionẽ. ut nc̃ minꝰ nc̃ ampliꝰ sapientes. Duo u̾
sunt p̾cipue que affectũ oꝑantis mutare solent. id ⁊ siue
quia aliqͥd penitendũ fecĩt inp̾t̾ito siue quia aliqͥs mordi¬
natũ ꝓponat defuto. ed quod ds̾ de faicto ñ peniteat sa¬
tis ciudñt᷑ ostuidit in mutabił iste carsus rer̾ omniuꝰ qui
sic lege ꝑpetua pͥme institucronis modũ ñ deserit. Qd̃ uͦ
nisiordinatũ ꝓponat: ro̾nabił ꝓbat euentꝰ. qui intoto nate

Expanded text:
dum affectum mutantur spiritus, ut nunc tristes, nunc hilares. Secundum cognitionem, ut nunc minus, nunc amplius sapientes. Duo vero sunt praecipua quae affectum operantis mutare solent, id est, sive quia aliquid poenitendum fecerit in praeterito, sive aliquid inordinatum proponat de futuro. Sed quod Deus de facto non poeniteat satis evidenter ostendit immutabilis iste cursus rerum omnium, qui sic lege perpetua primae institutionis modum non deserit. Quod vero nil inordinatum proponat rationabilis probat eventus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sua puritate ꝑsistent: partim ut carue uestiti humanũ ad
uitam ⁊ ad sensum animarent. In illis gͦ sp̃ib qui corꝑorib soc¬
andierant locũ ⁊ habitacionẽ int̾ra constituit : illis uͦ qui in
sua puritate ꝑmansuri fuerant mansionẽ incelo collocatut
Ios ꝗ ꝑ dignacionẽ in siimo constitueris. istos ꝑ disposicionẽ ĩ
uno disponens: ut ⁊ istos qñq ꝑ obedienciã ab imo ad sũ ma
ꝓuelieret. ⁊illos ꝑ obedienciã insũmo confirmaret.A. Qr̃ uo¬
luit ds spc̃ sociare corꝑorib c̃ maioris excellencie fuissent insuo
puritate ꝑsistentes. R. Soluit in ilł exc̾ ateẽ ostn᷑ de q̃ p̾mol¬

Expanded text:
sua puritate persisterent, partim ut carne vestiti corpus humanum ad vitam et ad sensum animarent. Illis ergo spiritibus qui corporibus sociandi erant, locum et habitationem in terra constituit; illis vero qui in sua puritate permansuri fuerant, mansionem in coelo collocavitionem in summo constituens; istos per dispensationem in imo disponens, ut et istos quandoque per obedientiam ab imo ad summa proveheret, et illos per obedientiam in summo confirmaret. D. Quare voluit Deus spiritus sociare corporibus, cum majoris excellentiae fuissent in sua puritate persistentes? M. Voluit in illis ex creatione ost
Abbreviated transcription (Latin):
admiracionẽ cor nrm exeitat dics prĩs ẽ. Qñ uͦ sapiencia dĩ inspcẽ¬
ta agnicione ui̾tatis cor nr̃m illuminat dies filii ẽ. Qñ aũ benig¬
cutas dĩ artenta ad amorẽ cor nrm̃ inflamat dies spc̃ scĩ est. Fo¬
tencia t̾ret. Sapiencia illiuninat. Benignitas letificat. In die po¬
tencie ꝑtimorẽ moruñ. In die sipiencie ꝑ contem placionẽ ⁊ ̾tatis
astrepitu huiꝰ mundi sepelnũ. In die benignitatis ꝑ amorẽ ⁊ desid̾i¬
in sepͣlcͦ iacuit .uiii. die resurrex̃. ut simili mͦ pͥmũ potu̾cia in die
suo ꝑtimorẽ nos acarnalib desid̾iis foris occidat. deiñ sapiencia
in die suo int̾ in abscondito contemplaciois sepcliat. Postremo be¬
nignitas in die suo ꝑ desid̃̾ium diuini amoris uuificatos exurge̾
faciat quia sext̾ dies ad laborem. septimꝰ ad requiẽ. dctauus ꝑtur¬

Expanded text:
ionem cor nostrum excitat, dies Patris est. Quando vero sapientia Dei inspecta agnitione veritatis cor nostrum illuminat, dies Filii est. Quando autem benignitas Dei attenta ad amorem cor nostrum inflammat, dies Spiritus sancti est. Potentia terret, sapientia illuminat, benignitas laetificat. In die potentiae per timorem morimur. In die sapientiae per contemplationem veritatis a strepitu hujus mundi sepelimur. In die benignitatis per amorem et desideri jacuit, octavo die resurrexit, ut simili modo primum potentia in die suo per timorem nos a carnalibus desideriis foris occidat, deinde sapientia in die suo intus in abscondito contemplationis sepeliat; postremo benignitas in die suo per desiderium divini amoris vivificatos exsurgere faciat; quia sextus dies ad laborem, septimus ad requiem, octavus per
Abbreviated transcription (Latin):
In mundo ẽ. bonũ ⁊ maluĩ nec sũmũ bonũ nec sũmũ malum. A
Qr distinxisti loca ista: R. Ladisuis ẽ locꝰ inchoanciũ ⁊ in melius
ꝓficiencium ⁊ iõ ibi solũ bonũ et̾ debuit. quia creatã a malo
inicianda ñ fuit. ñ tu̾sũmũ ut ect in quo illi qui icrabant᷑ ꝓ¬
fi&e̾ potuissent. Celũ ẽ locus confirmatoꝵ bonoꝵ ⁊ disciplinã¬

Expanded text:
in mundo est bonum et malum, nec summum bonum nec summum malum. D. Quare distinxisti loca ista? M. Paradisus est locus inchoantium et in melius proficientium, et ideo ibi solum bonum esse debuit; quia creatura a malo initianda non fuit; non tamen summum, ut esset in quo illi qui initiabantur proficere potuissent. Coelum est locus confirmatorum bonorum et p
Abbreviated transcription (Latin):
tonto dupplicit᷑ punitꝰ sit. suie quia ab ordinatis: cõmodis restͥn¬
git᷑. siue quia adinordinata cõmoda relaxat᷑. In alto pena. In al¬
to pena ⁊ culpa. Quia xͦ ħ tali pena multatꝰ ẽ. ꝑ quam cubu
ñ prirgaret᷑: s crescẽt n fuiss lib̾atꝰ ꝑ gram. ꝑ hanc pcnã ad

Expanded text:
tento dupliciter punitus sit; sive quia ab ordinatis commodis restrintento dupliciter punitus sit; sive quia ab ordinatis commodis restringitur, sive quia ad inordinata commoda relaxatur. In altero poena, in altero poena et culpa. Quia igitur homo tali poena multatus est per quam culpa non purgaretur
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas concupiscendi nõ ĩo culpa ñ ẽ quia necessitas ẽ: quia iro
natũ uideat᷑. nͥ pp̃ aliqͦd cõmodũ ł conseruandi bonił mali re¬
mouendi sicut u̾bi grã dum coitum appetit: extingue̾ cupit.
carnis pruriginẽ: dum cibũ appetit ł potum gule ardorẽ. A. Si
omnis appetitus ad cõmodũ spectat. ꝯmodũ au sui appete̾ tam
in bono conseruando ꝗͣ inremoriendo malo nate datũ sit. ut qͥd ħ
concupiscencia homini inculpã reputat᷑. R. Non iõ peceat qd̾ ꝯ¬
modum ^ appetit : s q in ordinate appetit.A. Non pot̾ in ordinate
infirinatꝰ ẽ: A. Quia d̾s integͥtatem nat̾t possibilitate morta¬
litatis consreg̃. R. Er̃ hoc fec̃: Uidõ quotendas R. Que m̃ cau¬
sa fuit: a.Culpa hominis: R. Gꝑculpam suam ad hane necẽ¬
sitatõ uenit. A. Ita est. R. Nꝙ eum excusat ista necessitas. A.
No̾ pot̾ exeusare s qͥd faciete R. Querat adiutoriũ gr̃e Idicat
Uin appetitu uti delicto sponte peccauit: in appetitu cõmodi re¬

Expanded text:
cessitas concupiscendi non ideo culpa non est quia necessitas est; quia ut natum videatur nisi propter aliquod commodum vel conservandi boni vel mali removendi; sicut verbi gratia dum coitum appetit, exstinguere cupit carnis pruriginem, dum cibum appetit vel potum, gulae ardorem. D. Si omnis appetitus commodum appetat, commodum autem suum appetere tam in bono conservando quam in removendo malo naturae datum sit, utquid haec concupiscentia homini in culpam reputatur? M. Non ideo peccat quodirmatus est? M. Quia Deus integritatem naturae passibilitate mortalitatis confregit. D. Quare hoc fecit? M. Video quo tendas. D. Quae tamen causa fuit? M. Culpa hominis. D. Ergo per culpam suam ad hanc necessitatem venit. M. Ita est. D. Non igitur eum excusat ista necessitas. M. Non potest excusare. D. Sed quid faciet? M. Quaerat adjutorium gratiae et dicat: in appetitu justi derelicto sponte peccaverit; in appetitu commodi re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯceꝑrint diñ time̾ uidicẽ qͥa cognauer̾ iniquitate̾. Ipsun
si nullo mͦ agnoscent. Iamgͦ aliqͥd l̾ucis erat ipsa agnicio. iã
dieserat s nec dũ clarꝰ. quia pece̾i ad huc teneb̾s calligabat.
Uenit ꝙ dies uitatis. dies salutaris qui peccm̃ destrueret. clari¬
tatẽ pͥoris diei illuminaret.⁊ timorẽ nontołłet s in melius
cõmutant. S nec dũ plena claritas donec u̾i̾tati adunge̾᷑¬

Expanded text:
erunt Deum timere judicem; quia cognoverunt iniquitatem. Ipsum si nullo modo agnoscerent. Jam aliquid lucis erat ipsa agnitio; jam dies erat, sed necdum clarus; quia peccati adhuc tenebris caligabat. Venit ergo dies veritatis, dies salutis, qui peccatum destrueret, claritatem prioris diei illuminaret, et timorem non tolleret, sed in melius commutaret. Sed necdum plena erat claritas donec adjunge
Abbreviated transcription (Latin):
fẽs mundꝰ: R. sus in matia̾ simul fcã sut̃ oniia. p̾ea uͦ̾ in hac
qͣnc mundꝰ c̾nit᷑ forma ꝑ sex dies composita sut᷑ꝰ ordinata uni¬
luit dĩ pͥus creare rudẽ mati̾am qͣsi ñ potuerit simul c̃ forma
cieasse cams R. uoluit pꝰ ostñde quid ce̾t crcatã exse ⁊ qd ex
bñficio creatoris demĩ accepiss. ioq pͥus c̾auit c̾e̾ncia. pͥmodũ for
pota̾t R. Erant iamtẽ angłi quib ħ ostñdet᷑ ut foris in reb condi¬
illud qũ ftm̃ ẽ. ñ uidimꝰ. quia tñ fẽm sit sac eloquio refe̾nte ari¬
dumꝰ. a. E ł quał fuit pͥma illa mat̾ia pͥnsꝗͣ formaret᷑.R.
spacii sursũ occupabat qͣtũ nc̃ unit̾sitas caticrar aplec¬
ftrmani iamtt̃ t̾ra quacũq cett̾s pociorẽ huit s in uoluta
qd̃ nc̃ aer ⁊celũ itir⁊ spacio siispensa. Qmͦ caliginẽ tenebiosã te¬
nebras scͥptã nominauit. que in pͥncipio suꝑ faciẽ abyssĩ mag

Expanded text:
est mundus. M. Prius in materia simul facta sunt omnia: postea vero in hac qua nunc mundus cernitur forma, per sex dies composita sunt et ordinata uniluit Deus prius creare rudem materiam: quasi non potuerit simul cum forma creasse eam? M. Voluit prius ostendere quid esset creatura ex se, et quid ex beneficio Creatoris deipoterat? M. Erant jam tunc angeli quibus hoc ostenderetur, ut foris in rebus condiillud quando factum est non vidimus, quod tamen factum sit sacro eloquio referenteUbi vel qualis fuit prima illa materia priusquam formaretur? M. niversitas creaturarum complecFormam jam tunc terra qualemcunque caeteris potiorem habuit, sed involuta quod nunc aer et coelum tenet spatio suspensa. Quam caliginem tenebrosam teneb
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt mͦ in suꝑiorib echeris paitib c̾cũ qͥq disꝑsã eẽ ⁊ ad huc
uidĩ posse sin maior illam soł claritas abscund̾ Nocte uͦ ex illa
ad huc luce diligñt̾ consid̾antib denonstrari qͦsi qͣidã tenuissime
nebule lucidas cont᷑ firmamendũ reliquidas disꝑsas quas omĩno
maior diei claritas ab oouł intuencuĩ celat. A. Que formacio

Expanded text:
nt modo in superioribus aetheris partibus circumquaque dispersam esse, et adhuc videri posse si non major illam solis claritas absconderet; nocte vero ex illa adhuc luce diligenter considerantibus demonstrari quasi quasdam tenuissimae nebulae lucidas contra firmamentum reliquias dispersas, quas omnino major diei claritas ab oculis intuentium celat. D. Quae formatio
Abbreviated transcription (Latin):
aboꝑe gub̾nacionis usꝙ mnet̾nuĩ non cessabit. A.Si.Sͫii. die
pͥmũ requieũ d̾s. Quid gͦ egit abinicio pͥme diei pꝰꝗͣ lucem
fecerat usq ad exortũ seqñtis qñ firmam̃tũ faciebat . R. Si ꝓiꝰ
rẽ intueri ueł inuenies ne qua ꝗͣ dm̃ pͥma die pꝰ exordium
lucis ab onĩ penitꝰ oꝑe qrieuisse quia ñ solũ ħ qͥlux fca c̾.

Expanded text:
 aeternum non cessabit. D. Si septima die primum requievit Deus, quid ergo egit ab initio primae diei postquam lucem fecerat usque ad exortum sequentis quando firmamentum faciebat? M. Si propius rem intueri velis, invenies nequaquam Deum prima die post exordium lucis ab omni penitus opere quievisse; quia non solum hoc quod lux facta est
Abbreviated transcription (Latin):
uitatẽ. Omĩs gͦ u̾itas tt nala tolłet ⁊ bona reformaret:
Eece .ni. dies sunt. dies tunoris qui manifestat malum.
dies u̾tatis qui aufert malũ. dies caritatis qui restiruit boñ.
Dies uicatis clarificat dicm timoris. Dies karitatis clarifi¬
cat ⁊ diem tinoris ⁊ diẽ ui̾tatis. donet ꝑfecta fuerit caritas. ⁊
pfesti manifestet᷑ omtus it̾tas. ⁊ timor pene tͣnsea intimorẽ
locutꝰ ẽ. osee ꝓpłia dicens. Quuficabit nos pꝰduos dies ⁊ int̾cia
⁊ suscitauit̾ audiunuꝰ ⁊gauisi sumꝰ. S dignũ ualde ⁊ ut
recõpensemꝰ ei bñficiũ suĩ. ⁊ ꝗ̃ admodũ nos in ipso. iͦii. die resur

Expanded text:
ritas ut et mala tolleret, et bona reformaret. Ecce tres dies sunt: dies timoris, qui manifestat malum; dies veritatis, qui aufert malum; dies charitatis, qui restituit bonum. Dies veritatis clarificat diem timoris; dies charitatis clarificat et diem timoris et diem veritatis; donec perfecta fuerit charitas, et perfecte maniflocutus est Osee propheta, dicens: « Vivificabit nos prius duos dies, in die et suscitaverit, audivimus et gavisi sumus. Sed dignum valde est ut recompensemus ei beneficium su
Abbreviated transcription (Latin):
uiduiẽ u ia uii gnoq causans ignorineiã caiã ee ipsa
detua nata ⁊e gunt ipsa coniñe. Nostiquales sil pũ
urmias qͥ factore hãs. Quo mediatore egeas: tei ad bue
Imimioi it ae desen on do cont eñi clamas: Nosti quia
malus es ⁊ quia abono opifice malꝰ factꝰ ñ es. ⁊ cen̾as ⁊ ñ cał a¬
mas adeum qurte fec̃. ut ueuiat ⁊ reficiat qui c̾auit ut irdi¬
mati Noli dubitare de potencia eiꝰ. uide oꝑa illius qͣnta st̃. nol
dubitare de sapiencia uide oꝑa eius ꝗͣ pͥulc̃ sut. noli dubi¬
tart de bñiuolentia uide oꝑa tiꝰ quomͦ adueilitatẽ tͥ seruiunt
Monstrat gͦ tͥ in suo oꝑe qnͣtii posfit in tua redenpcione. Mos¬
trat itẽ tͥ quã formidandũ possis ex spectate uidicẽ. si nolrieris

Expanded text:
s ignorantiam tuam? Ecce ipsa tua natura te arguit, ipsa convincit. Nosti qualis sis, unde venias, quem factorem habeas, quo mediatore egeas, et tu adhuc impudenter te defendendo contra Deum clamas? Nosti, quia malus es, et quia a bono opifice malus factus non es, et cessas, et non clamas ad eum, qui fecit te, ut veniat et reficiat, qui creavit, ut redimat? Noli dubitare de potentia ejus, vide opera ejus, quanta sint? Noli dubitare de sapientia; vide opera ejus, quam pulchra sint. Noli dubitare de benevolentia; vide opera ejus, quomodo ad utilitatem tibi serviunt. Monstrat ergo tibi in suo opere, quantum possit in tua Redemptione. Monstrat tibi idem, quam formidandum possis exspectare judicem, si nolueris
Abbreviated transcription (Latin):
agnouit. Dicat᷑ gͦ. Nunciate de die in diẽ salutare eius.
Dien scđm de die pͥmo in die t̾cuĩ. diem u̾tatis de die timo¬
ris in diem caritatis. pͥmũ unꝰ dies erat diestimoris. Ueñ
dics alt̾ dies u̾tatis. accessit ñ su ieces¬
sit. quia pͥor ñ
dicessit. Cece duos dies itũ ẽ int̾ri
ti dies isti. Istis dieb hontines
impleri posst
ui fuais suꝑ uenientib p̃sen¬
tes non tnserint.
Snu̾s cũ auget᷑ claritas
multiplicat᷑. pͥmꝰ¬

Expanded text:
ovit; dicatur ergo: Annuntiate de die in diem salutare ejus. Diem secundum de die primo in diem tertium; diem veritatis de die timoris, in diem charitatis. Primum unus dies erat dies timoris, venit dies alter, dies veritatis. Accessit non successit, quia prior non discessit. Ecce duos dies; iterum est in ti dies isti. Istis diebus homines impleri possunt, ubi futuris supervenientibus praesentes non transeunt. Ubi numerus cum augetur, claritas multiplicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
m̃te intesleatꝰ nasitꝰ oe inte parit ⁊ inteucetu an morus
de sola m̃te intellectꝰ. quia mens de se uitellectũ genuit. Amor
uͦ nec de sola m̃te nee de soler intellectu quia ab ut̾sq ꝑcedit.
pͥus mens. demꝰ nens ⁊ intellectus. p̾ eamens incelleetꝰ ⁊ amor
Ilioo quidẽ in nob̾ sicẽ Uerum inc̾atore longe alit̾ sua¬
buisse oporcet conficeam̃. Nam si aliqn̾ sine sapientia fuis¬
se dr̃ quis eũ p̾modũ sapiente fecĩt. aut aquo sapiencianz
accꝑit millo mͦ inuenit᷑. Cum ⁊ hꝰ ab sui dissimũ sit÷ ab oĩ
rõne alienum crede eum qui ẽ fons ⁊ origo omĩs sapiencie
aliqu̾ sine sapiencia. extisse. Semꝑ gͦ in illo sapiencia. semꝑ
cuni illo sapiencia. Semꝑ ii illo sapiencia: quias sapienciã huit᷑.
qui semꝑ sapiens fuit: Seniꝑ ab illo sapiencia. quia sapien¬
iam quã ht̃ ipse genuit. Semꝑ cũ illo sapiencia quia geni¬
genuit ⁊ c̃ qui genitꝰ ẽ. Qui genuit pat̾ e. qui genitꝰ eꝰ. filiꝰ

Expanded text:
ente pariter et intellectu amor mente intellectus, quia mens de se intellectum gignit. Amor vero nec de sola mente, quia nec de solo intellectu, quia ab utrisque procedit. Prius mens, deinde mens et intellectus, postea mens et intellectus et amor. Et hoc quidem in nobis sic est. Verum in Creatore esse longe aliter suabuisse oportet confiteamur. Nam, si aliquando sine sapientia fuisse dicitur, quis eum postmodum sapientem fecerit, aut a quo sapientiam acceperit nullo modo invenitur, cum et hoc absurdissimum sit, et ab omni ratione alienum credere, eum qui est fons et origo sapientiae, aliquando sine sapientia exstitisse. Semper ergo in illo sapiencum ipso sapientia fuit. Semper in illo sapientia, quia semper sapientiam habuit; semper sapiens fuit. Semper ab illo sapientia, quia sapientiam quam habet, ipse genuit. Semper cum illo sapienuia perfecta. Qui genuit, Pater est: qui genitus est, Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ipso ẽ. ab uino ⁊ ⁊inuꝰ totũ qd̃ ẽ. Quid de uicissitudine dicanis
Quo mͦ incissitudinẽ reciꝑe pot̾. sapiencia q̃ omnia simul⁊
semel sub uno uisignis radio comp̃hendit: Simul qͥa omnẽ
eẽnciã. ominẽ formã. Omnia loca. omiã tpã. Semel dͥa
uisionẽ nec int̾ missam recip̃. nec babitani int̾nutat.s
qd̾ semiel ẽ semꝑ ⁊.⁊ qd̾ semꝑ ÷ totũ ẽ. Omnia uidet. ⁊de¬

Expanded text:
d est. Quid de vicissitudine dicam? Quomodo vicissitudinem recipere possit sapientia, quae omnia simul et semel sub uno visionis radio comprehendit? Simul, quia omnem essentiam, omnem formam, omnia loca, omnia tempora. Semel, quia visionem nec intermissam recipit, nec habitam intermittit; sed quod semel est sem
Abbreviated transcription (Latin):
har. dt̃ utt̃ ne q de alus dici posst inquir at dic¬
tũ ẽ aũ quod pat̾ amat filiũ. restat ꝙ ut considẽmꝰ si pa¬
i modiͦ dici possit quod amor pr̾is ⁊ filii amet fitiũ. qͥ
filius amet se ipsũ. Itẽ qd̾ pat̾ amet se. qd̃ filius amet
prem. q amor pris ⁊ filii amet prẽm. Itẽ qͥ amor priꝰ
⁊silii amer se. qd̾ pat̾ amet aniorẽ siui ⁊ filii. qd̾ filiꝰ am&
amat se ipsuni. ł ad inuicẽ quisq aluii. S ħ facilius in¬
uenimꝰ si ea q̃ iam dicta sunt ad memoria reuocamus. In
supͣdictis oriĩ ro̾nib asserumꝰ quod dĩ pͥma causa ẽ. Iori¬
go bonoꝵ omĩũ. Ego aũ quod pͥncipiĩ ⁊ fons omniũ ẽ ex¬

Expanded text:
possit inquiratur. Dictum est autem quod Pater amat Filium. Restat ergo ut consideremus, an pari modo dici possit, quod amor Patris et Filii amet Filium, quod Filius amet seipsum. Item quod Pater amet se, quod Filius amet Patrem, quod amor Patris et Filii amet Patrem. Item quod amor Patris et Filii amet se, quod Pater amet amorem suum amat seipsum, vel ad invicem quisque alium. Sed haec facilius inveniemus, si ea quae jam dicta sunt ad memoriam revocemus. In supradictis enim rationibus asserimus, quod Deus prima causa est et origo bonorum omniu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdiunnicionẽ: qñ quod sci᷑ oliliuiscim᷑. Uicifsitudo aũ qͣ¬
driꝑtita c̃. ineesicia. in forma. in loco. in tempore. In eeͥncia
uicissitudinem patit᷑ humana intellign̾cia. qn̾ nc̃ hoc. nc̃
illud. cogitamꝰ. quia siniul omnia uro sensi comp̃hende nõ
possumus Iuforma ue qñ id ipsũ ne tale. nc̃ uͦ. tale atrendimus¬

Expanded text:
diminutionem, quando quod scimus obliviscimur. Vicissitudo autem quadripertita est, in essentia, in forma, in loco, in tempore. In essentia vicissitudinem patitur humana cognitio, quando nunc hoc, nunc illud cogitamus; quia simul omnia nostro sensu comprehendere non possumus. In forma, quando idipsum nunc tale, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
tat.⁊ sensus ꝑ omne quod uuificat corp diffusa et ꝓbat Que¬
cũq atũ animati corporis pars ledit᷑ unꝰ ÷ ad quẽ sens omis
doloris recorquet᷑ qd̾ omĩo non fieret si unꝰ ⁊ idẽ uͦq diftus ñ¬
eẽt. Si ꝙͦ tonał spiritꝰ hominis cũ simplex sit ꝑorine q reg̃
corpꝰ diftiindit᷑. dignun t ut ille creator spiritꝰ qui orima
regit: spossidet uno aliquo in loco coartari ⁊ ñomiia potius
implere credat᷑. Nam. ipsi per̾ motꝰ quitã cto neam ro̾riabi¬
li uq mod̾amine turrunt uixam intisec modentem ee es¬

Expanded text:
tat, et sensus per omne quod vivificat corpus, diffusum esse probat. Quaecunque enim animatis corporis pars laeditur, unus est ad quem sensus omnis doloris retorquetur, quod omnino non fieret, si unus et idem ubique net. Si ergo rationalis spiritus hominis cum sit simplex, per omne quod regit corpus diffunditur, dignum non est ut ille Creator qui omnia regit et possidet, uno aliquo in loco coarctari, et non omnia potius implere credatur. Nam et ipsi rerum motus, qui tam certo et tam rationabili ubique moderamine currunt, vitam intrinsecus moventem e
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝯ socioꝵ creabat᷑ dilectionis. Nc si de capnt fr̃a fiuss p̃fenda
uid et᷑ uiro ad dominacionẽ: aut si de pedib subicienda ad serui¬
tuit̾. Quia gͦ uiro nec dõa nec ancilla ꝑabat᷑. s socia nec de capi¬
te nec pedib s de late̾ fuerat ꝓducenda ut uixta se ponendam
agnosce̾t. quã de urista se sũptam didicisset. Misit gͥ soporen¬
m adam ⁊tulit unam de costis eiꝰ ⁊ ex iñ mulierẽ fabricauit.
A Er dormienti potiꝰ ꝗͣ iugilanti uołucostam subtħe.R⁊ le
putaret᷑ illi penałi abstraxisse. A. Quomi Tola costa fieri po¬

Expanded text:
in consortium creabatur dilectionis; ne si de capite facta fuisset, praeferenda videretur viro ad dominationem, aut si de pedibus, subjicienda ad servitutem. Quia igitur viro nec domina nec ancilla parabatur, sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda, ut juxta se ponendam agnosceret, quam de juxta se sumptam didicisset: Misit igiturin Adam, et tulit unam de costis ejus , et exinde mulierem fabricavit. D. Quare dormienti potius quam vigilanti voluit costam subtrahere? M. Ne putaretur illi eam poenaliter abstraxisse. D. Quomodo de sola costa fieri po
Abbreviated transcription (Latin):
de nicho fcm̃ sit. Qu̾ aũ nicħ ẽ: ce̾ sibi ipse dars ñ pot̾. ⁊ idcͥco
quieqͥd inionũ habutt. dubiũ ñ ẽ qnͥ ab alio et̃ acceꝑit. Qd̾ aũ ase¬
ab alio eẽ. ñ accepit. qd iñ qrioꝙ liqitido comꝓbat᷑. quia si quieqͥd ÷
creatum ee credimꝰ nullũ in reb fine inuenimꝰ. Nram̃ gͦ nͣa na¬
si ab alio et̃ accepiss. pͥma rerũ origo ueracit dici ñ posset:
Si eni aliqñ ñ erat aseipso micuĩ nꝰ huit. s nec pͥmꝰ dici pot̾
si ab alio eẽ accepit. Igͥ si c̾ator ÷ semꝑ fuit. Itẽ qd̾ a semet ipso

Expanded text:
 idcirco quidquid initium habuerit, dubium non est quin ab alio esse acceperit. Quod autem a seab alio esse non accepit. Quod inde quoque liquido comprobatur, quia, si quidquid est, creaturam esse credimus; nullum in rebus finem invenimus. Nostra ergo nos nasi ab alio esse accepisset, prima rerum origo veraciter dici non posset. Si enim aliquando non erat a seipso initium non habuit, sed nec primus dici potest, si ab alio esse accepit. Igitur, si Creator est, semper fuit. Item quod a semetipso
Abbreviated transcription (Latin):
quisicione quare ds hec creare uoluit que usui hominis pp̾
quẽ omiã fec̃ non necessaria fore p̾uidit. S ħ cius agnoscit᷑ si
nẽ pp̾se fec̃. cuncta alia pp̾ homine̾ condidit. ꝓpt̾ se fec̾ hominẽ ũ
qd̾ ipse homine indigeret s ut homini quia meliꝰ dare nil potuit
se ipsũ fruendũ daret. Aua uͦ crtat᷑a sic facta ẽ. ut ⁊ subiecta bont¬
ni eet̾ ꝑcondicionẽ ⁊ deseruiret adntilitatẽ. homo ꝙͦ quasi in qͦdã
foris agnoscet̾ quale eet̾ inuisibile bont̃ qd̾ intꝰ querẽ deƀ̾er¬

Expanded text:
quisitione est, quare Deus haec creare voluit, quae usui hominis propter quem omnia fecit non necessaria fore praevidit? Sed hoc citius cognoscetur, si nem propter se fecit, cuncta alia propter homines condidit. Propter se fecit hominem, non quod ipse indigeret homine, sed ut homini quia melius dare nil potuit, seipsum fruendum daret; alia vero creatura sic facta est, ut et subjecta homini esset per conditionem, et deservireforis agnosceret, quale esset invisibile bonum quod intus quaerere deber
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid inuisibił ianua contemplacionis facta ẽ pariter ⁊
uia. In quantũ insibilis ẽ. ianua. In qͣntũ inuisibił ẽ. in¬
a.Ianua ẽ quia ing̾dienti ad contemplacionẽ animo pri¬
nnuiꝰ aditũ pandit. Uia ẽ quia currentẽ incondemplacionẽ
aniinũ adfinẽ ꝑ duc̃. Ianua ẽ. quia quodã mͦ iniusibi¬
lia insibilit̾ ostendit. Uia ẽ. quia de uisibilib ꝑ inuisibi
lia euntes. usq ad inuisibil tũ parit̾ ad ininsibiũ catorẽ ui¬
dñdĩ ꝑducit. hoc in semet pot̾ agnosc̾e̾ hõ. Nemo enũ ẽ. sane
sapiens quisi eẽ ñ uideat. Itñ homo siue̾ id ꝙ ipse ẽ. aitend̾e¬

Expanded text:
ta est pariter et via. In quantum invisibilis est, janua; in quantum vero visibilis, via. Janua est, quia ingredienti ad contemplationem animo primum aditum pandit; via est, quia currentem in contemplationem animum ad finem perducit. Janua est, quia quodammodo invisibilia visibiliter ostenlia euntes usque ad visibilium pariter et invisibilium Creatorem videndum perducit. Hoc in semetipso potest agnoscere homo. Nemo enim est sane sapiens, qui se esse non videat. Et tamen homo si vere quod ipse e
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰmõĩ indum̃ta. Cõmodũ ẽ. qd̾ licet aligñ ampliꝰ delectet sine
ipso tñ uita duci pot̾. ut pote in uicti hominis poculũ uͥni.⁊
esus cariũ. In uestitu bissus ⁊ sericũ. ł quodlibet aliud molliꝰ
indum̃tũ. Aptũ ł congrtũ c̃. qd̾ licet utentib ñ ꝓsit. ad uten¬
dũ tñ conuenit. quales sunt tincture colores. lapides ꝑciosi ⁊ qͦcũq¬

Expanded text:
ejusmodi indumenta. Commodum est quod, licet aliquando amplius delectet, sine ejusmodi indumenta. Commodum est quod, licet aliquando amplius delectet, sine ipso tamen vita duci potest, utpote in victu hominis, poculum vini et esus carnium; in vestitu byssus et sericum, vel quodlibet aliud mollius indumentum. Aptum et congruum est quod, licet utentibus non prosit, ad utendum tamen convenit, quales sunt tincturae colorum, pretiosi
Abbreviated transcription (Latin):
cont᷑ auium. quid humane uocis melos iocundui. qͥd dulces mo¬
dns sonor ominui cõmeinore qua tam multa st armonie ge¬
na lenoa ner cogieatꝰ ꝑcunrẽ. nec sermo facile explicare possit. qͣ
tiꝰ cuncta auoitui seruiunt. ⁊ in ei delicias c̾ata sunt. Sic eñi ẽ.¬
de olfactu. Hntꝰ thimianata odore siuũ. hnt unguenta odorẽ suũ
oidoie suti. ⁊ cuncta que suaut p̃stant fraglantiã ⁊ dulces spirit̃
odores olfactui serinunt. ⁊ in eiꝰ delicias creata sunt. E od mͦ gust᷑
⁊ tutus uaria hũt oblestuñta. que exsimlitudine p̃ c satis ꝑpẽ¬
di possunt. De in m̾sitate creaturar̾ ⁊ de pulcͥtudine car̃ quomi¬
potiumus ni quomͦ debuimꝰ locuti sumꝰ. necͣ restat ut ad con¬
sid̾andam earũdẽ utilitatẽ tnͣseamꝰ. tilitas rei. ui. com¬
plectit᷑. Necessaria. Cõmoda. Congrua. & gͣta. Necessariũ unicui¬

Expanded text:
centus avium? quid humanae vocis melos jucundum? quid dulces mocentus avium? quid humanae vocis melos jucundum? quid dulces modos sonorum omnium commemorem? Quia tam multa sunt harmoniae genera, ut ea nec cogitatus percurrere, nec sermo facile explicare possit, quae tamen cuncta auditui serviunt, et ad ejus delicias creata sunt, sic est de olfactu. Habent thimiamata odorem suum, habent unguenta odorem suum,  cuncta quae suavem praestant fragrantiam et dulces spirant odores, olfactui serviunt, et in ejus delicias creata sunt. Eodem modo gustus et tactus varia habent oblectamenta, quae ex similitudine priorum satis perpendi possunt. CAP. potuimus non quomodo debuimus locuti sumus, nunc restat ut ad considerandam earumdem utilitatem transeamus. Utilitas rerum quatuor complectitur: necessaria, commoda, congrua et grata. Necessarium unicui
Abbreviated transcription (Latin):
h hoc puidũcia c̾atoris tam diu̾sas qualitates reb indidit
ut omnis sensus hominis sua oblectam̃ta inueniat. Ald
ꝑc ip̃uisus. Alirid auditꝰ. Aliud o doratꝰ. Aliud gustꝰ. Aliud tactꝰ.
Sisum pĩseat. pulc̾tudo coloꝵ. Suauitas cantilene demulcet
auditũ. Fraglancia odoris olfactũ. Didecdo saporis gristũ. Apti¬
tũ ͦ cxporis tastiĩ. & quis om̃s delicias sonsuũ euumãre queat:
Que tam mulciplices sune in singłis ut siquis q̃ libet ꝑseconsi
Set q̃libet ꝑse singłarit᷑ ditatũ putet. Uot erim obl ectamenta
oculoꝵ indiu̾sitate coloꝵ monstrauimꝰ. tor oblectam̃ta auriũ indi¬
u̾sitate sonoꝵ inuenimus. Int̾ que pͥma st̃ dulcia sermonũ com̾cra
quib homines adinucẽ suas uoluntatis cõmunioant. Pti̾ta nar¬
rant. p̾sencia indicant. fitã nunciant. occisltant reuelant. a dos
ie si his careat uita humana bestiũs comꝑabił uideat᷑. Edaũ con¬

Expanded text:
ob hoc providentia Creatoris tam diversas qualitates rebus indidit, ob hoc providentia Creatoris tam diversas qualitates rebus indidit, ut omnis sensus hominis sua oblectamenta inveniat. Aliud percipit visus, aliud auditus, aliud odoratus, aliud gustus, aliud tactus. Visum pascit pulchritudo colorum; suavitas cantilenae demulcet auditum, fragrantia odoris olfactum, dulcedo saporis gustum, aptitudo corporis tactum. Et quis omnes delicias sensuum enumerare queat? Quae tam multiplicderet, quemlibet per se singulariter ditatum putet. Quot oblectamenta oculorum in diversitate colorum monstramus, tot oblectamenta aurium in diversitate sonorum audimus; inter quae prima sunt dulcia sermonum commercia, quibus homines ad invicem suas voluntates communicant, preterita narrant, praesentiut si his careat vita humana, bestiis comparabilis videatur. Quid autem con
Abbreviated transcription (Latin):
det quasi saphirꝰ ⁊ gratissimo quodã sue claritatis tomꝑam̃to
uisum excip̃.⁊ de mule& aspectũ : Sol sicũ aut̃ rutilat. Luna
pallet quasi electrũ. Scellar̃ quedam flameo aspectu riͣdeͥant
quedã luce niuea micant. quedã uͦ alt̾natĩ nũc roseũ. nc̃ uiridẽ
nc̃ candidũ fulgorẽ demonstnͣt. Uio degeminis : lapi¬
dib p̾ciosis narreꝰ quoꝵ ñ solũ efficacia utił s aspectꝰ quoq m¬
rabł ẽ: Ecce tellus redimita florib ꝗͣ iocundũ spectaculũ p̃bet.
quomͦ uisum delectat. quomͦ affectũ ꝓuocat. idemꝰ rubentes
na ꝓdeunt. ⁊ crecta sursũ inspicus suis quasi deorsum morte
calcata adimagniẽ fute resurrectionis inlucẽ parit̾ crumput᷑.
S quid ħ de oꝑil diꝰ loquim᷑. cũ & humane industrie fuços ad¬
ulti na quadam spẽ fallentes oculos cantoꝑe admirem̃: pꝰspẽ¬
de qualitate rer̃ disserere debemꝰ:

Expanded text:
det quasi sapphirus; et gratissimo quodam suae claritatis temperamento det quasi sapphirus; et gratissimo quodam suae claritatis temperamento visum excipit et demulcet aspectum? Sol sicut aurum rutilat, luna pallet quasi electrum, stellarum quaedam flammeo aspectu radiant; quaedam luce rosea micant, quaedam vero alternatim nunc roseum, nunc viridem, nunc candidum fulgorem demonstrant. Quid de gemmis et lapidibus pretiosis narrem? quorum non solum efficacia utilis, sed aspectus quoque mirabilis est. Ecce tellus redimita floribus, quam jucundum spectaculum praebet, quomodo visum delectat, quomodo affectum provocat? Videmus rubentes na prodeunt, et erecta sursum in spiculis suis quasi deorsum morte calcata ad imaginem futurae resurrectionis in lucem pariter erumpunt. Sed quid de operibus Dei loquimur? cum etiam humanae industriae fucos adulterina quadam sapientia fallentes oculos tantopere miramur? CAPde qualitate rerum disserere debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
in sibi simile ꝓpagnnẽ suam non extendit omne qd̃ ẽ. ħ quoq in¬
sensibilis natura c̾todit. Aliud genus ẽ. talia. aliud fagiis. aliud
quialem formã in alio. talem colorẽ in uno. qualẽ colorẽ in alio.
mit. oc quoq mirabile ẽ. qd in uno corꝑe tot construunt᷑ iñ¬
bra. tot m̾broꝵ forme. tot loca. tot officia. Ccce in uno honunis cor¬
ꝑe qͦt menbra: aliud auris. Aliud oculus. Aliud lingua. aliud
nasus. aliud pes. Aliud manꝰ. singłis sua forma. sua loca. sua of¬
ficia. &cum sint ita diu̾sa inse singła in uicẽ tñ cooꝑant᷑ om¬
opꝰ non ẽ. cum ipse uis ꝓbet qnͣtũ nat̾e decoris ad dit̾: cũ tam
uariis distincta colorib ad ornat᷑. Quo luce pulchriꝰ : que ẽ
colorẽ in se ñ ht̃ omniũ cñ ret̾ colores ipsa quodã mͦ illuminã¬
do colorad: Quid iocundius adiudũdũ celo cũ serenũ ẽ. qͥ resplẽ¬

Expanded text:
in sibi simile propaginem suam extendit omne quod est. Hoc quoque inin sibi simile propaginem suam extendit omne quod est. Hoc quoque insensibilis natura custodit, aliud genus arboris est tilia, aliud fagus, aliud qualem formam in alio, talem colorem in uno qualem colorem in alio. mit. Hoc quoque mirabile est quod in uno corpore tot constituuntur membra, tot membrorum formae, tot loca, tot officia. Ecce in uno hominis corpore quot membra? Aliud auris, aliud oculus, aliud lingua, aliud nasus, aliud pes, aliud manus; singulis sua forma, sua loca, sua officia, et cum sint ita diversa in se, singula invicem tamen cooperantur omopus non est, cum ipse visus probet quantum naturae decoris additur, cum tam variis distincta coloribus adornatur. Quid luce pulchrius, quae cum colorem in se non habeat, omnium tamen colores rerum ipsa quodammodo illuminando colorat? Quid jucundius ad videndum coelo cum serenum est, quod splen
Abbreviated transcription (Latin):
dam m decore sunt ⁊ conuenient̾ coaptate ita ur ipsa disposieio
oꝑis quodãmͦ uinuere uideat᷑ spettale̾ sibi adhibitã digenciã
conditoris.tirs alia idc̾co miram̃ quia monstruosa qro¬
dam mͦ sunt łridicula. quoꝵ quidc̃ plasmacio qnͣtũ ab hu¬
mana rõne aliena ẽ. tanto leuiꝰ humanũ animũ in admira¬
ctonem compelłe pot̾. Quare cocodrillus manducans inferz¬
orẽ molam ñ mouet : & quomͦ salamandra inigne mnesa ꝓ¬
manit: Quis dedit uericio spinas : docuit eũ ut se pomiis t̾bi¬
ne discussis inuoluat quib ontꝰ inclans stridet quasi palustrũ:
arcͥna: quoq de uiscerib suis laqueos nectit ut p̃dam capiat:
Isi sunt testes sapiencie dr̃ st ad huc aliud um̾ ⁊ cur¬
dñs duunc sapieneie argam̃tu: quod omẽ gerꝰ simile s pc̾at.: ĩ¬
tã muleis similitudo uaia ꝓ agata pͥme origines formã ñimutat.
Non ouis uitulũ. ñ nacca agnii. Nõ c̃ua leporẽ ñ leo uulpẽ s

Expanded text:
decorae sunt et convenienter coaptatae, ita ut ipsa dispositio operis quodammodo innuere videatur specialem sibi adhibitam diligentiam Conditoris. Rursus alia idcirco miramur quia monstruosa sunt vel ridicula; quorum quidem psalmatio quantum ab humana ratione aliena est, tanto facilius humanum animum in admirationem compellere potest. Quare crocodilus manducans inferiorem molam non movet? et quomodo salamandra in igne illaesa permanet? quis dedit ericio spinas, et docuit eum, ut se pomis turbine discussis involvat, quibus onustus incedens stridet quasi plaustrum? araneam quae de visceribus suis laqueos nectit unde praedam capiat? isti sunt testes sapientiae Dei. Est adhuc aliud verum et evidens divinae sapientiae argumentum, quod omne genus simile siprimae originis formam non mutat; non ovis vitulum, non vacca agnum, non cerva leporem, non leo vulpem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ulacrũ .ẽ.c̾atat ũralicas. Om̃is aũ c̃ata qnͣto u̾cinius simili¬
tudini c̾atoris appropinꝗt᷑ tanto manifestiꝰ creatorẽ suũ de¬
clarat. Iilud uͦ in tusibile simulacrũ suũ imusibile exemplar
pͥus ostũdẽ debit q oiune similitudinis imaginẽ ꝑfectius in se
siderata in formitas ẽ. Qa aũ in forme ẽ. in hoc quidẽ ꝙ ÷
dõ simile e̾. s in hoc qd̾ forma caret ã dõ dissidet. Qd̃ gͦ form᷑atũ
dñs simulacrui e. decor c̃atar qui ꝑtinet ad formã quã inm̃si
lem ꝑtinet adhabitii. utilitas uͦ ad actũ quia in hoc creature

Expanded text:
urarum utilitas. Omnis autem creatura quanto vicinius similitudini Creatoris appropinquat, tanto evidentius Creatorem suum declarat. Illud ergo visibile simulacrum, invisibile exemplar prius ostendere debet, quod divinae similitudinis imaginem perfectius in se siderata, informitas est. Quod autem informe est, in hoc quidem quod est, Deo simile est; sed in hoc quod forma caret, a Deo dissidet. Quod ergo formatum dens simulacer formam naturalem pertinet ad habitum, utilitas vero ad actum, quia in hoc creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
sint consioamꝰ. Certe homo cũ malta face̾ desid̾at. magna face̾ ñ
pot̾ quia tanto minꝰ p̃ualet in singłis quanto plura sunt ꝑ
que intencionis conatꝰ diuidit. Rursũ cũ ad magnitudinẽ
uitit : a mustudine retardat᷑ quia multis p̾stare ñ sufficit
uires quas ad uniꝰ ra esfectũ specialit᷑ effundit. Simili mͦ
minor ꝯdigenoia decori oꝑis inperidit᷑ quociens ad sold umuil¬
ettinure siie ad magnitudinẽ ꝑficiendã anenꝰ occupatur.¬

Expanded text:
sint consideremus. Certe homo cum multa facere desiderat; magna facere non potest, quia tanto minus praevalet in singulis, quanto plura sunt per quae intentionis suae conatus dividit. Rursus cum ad magnitudinem innititur, a multitudine retardatur, quia multis praestare non sufficit vires quas ad unius effectum specialiter effundit. Simili modo minor diligentia decori operis impenditur, quoties ad multitudinem solam sive ad magnitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
humana societtis. eoꝵ que p̾ciosa sunt sp̃e ꝓbet᷑ bumana
cupiditas. eoꝵ que rara sunt nouitate excitata ad mirari dis¬
cat humana tarditas. Postremo utħ bona simul & inale̾
quasi eminiis posita quodã mͦ alloqnt᷑ hominẽ ut atten̾dat
qnͣto studio ec̃na mala fug̾e̾.⁊ bona ext̾na appet̾e debet. siꝑ

Expanded text:
humana societas, eorum quae pretiosa sunt specie probetur humana humana societas, eorum quae pretiosa sunt specie probetur humana cupiditas, eorum quae rara sunt novitate excitata admirari discat humana tarditas; postremo ut haec bona simul et mala quasi eminus posita quodammodo alloquantur hominem, ut attendat quanto stu
Abbreviated transcription (Latin):
equi ł locͦte. crura elefantis ł culicis. rorstrũ suis ł sucͥonis.
aquilã. ł forinicã. leoriẽ ł pulicẽ. tͥgridẽ ł testitudinẽ. Ibimi¬
raris magnitudinẽ. uic miraris pͣrauitatt̃. corpꝰ paruũ mag¬
na sapienoia conditũ. Magna sapiencia cui nulla subriͤert
negligencia. Illis dedit ocislos quos uix comp̃hendit ocules. i
tã exiguis corporib sic omni fariã luicam̃ta nate sue congru¬
a plenissime distribuit. ut nicħ uidea. de ẽẽ inminimis coꝵ
onũũ que natũ formauit in magnis. Restat nunc dice̾ de
bis quiͤrara sunt ⁊ ob boc mag̾ mira uidñt᷑. UNt quedã¬
in reb conditis que ide̾co cũ indñt᷑ magͣ mira sunt qͥa ad
hominũ noticiã raro ꝑsieniunt ł ob hoc q in suo gne̾
pauca creata sunt. ł quia inremotis sedib ⁊ in abdius na¬
eeͤ sinib abstrusa. ħ aũ idcͥco creatoris ꝓiudũcia seorsũ col¬
iocare uoluit ut illoꝵ consorcio que uoxia sunt ñ ledatur

Expanded text:
equi an locustae? crura elephantis an culicis? rostrum suis an succerionis? aquilam an formicam? leonem an pulicem? tigridem an testudinem? Ibi miraris magnitudinem, hic miraris parvitatem; corpus parvum magna sapientia conditum. Magna sapientia cui nulla subrepit negligentia. Illis dedit oculos, quos vix comprehendere potest oculus; et in tam exiguis corporibus sic omnifariam lineamenta naturae suae congrua plenissime distribuit, ut nihil videas deesse in minimis eorum omnium quae natura formavit in magnis. CAP. X. De iis qumira sunt, quia ad hominum notitiam raro perveniunt, vel ob hoc quod in suo genere pura creata sunt, vel quia remotis sedibus et in abditis naturae sinibus abstrusa. Haec autem idcirco Creatoris providentia seorsum collocare voluit, ut illorum consortio quae noxia sunt non laedatur
Abbreviated transcription (Latin):
sine tactu nullus sensuũ eẽ. pot᷑. Ui dete ⁊̃ quo mͦ in huma¬
no corꝑe osta intͥnsecꝰ collocata sc̃ quatenꝰ robur eoꝵ corpꝰ siest¬
neat. de ũ caro ossa uestit ut duricia coꝵ mollit̾ ractũ excipiat.
Aduitinũ pellis carne̾ iuduit it sua quod ãmͦ tenacitate ab in¬
cõmodis foris accidñtib corpꝰ muniat. Actendite quo mͦ alud
quod melle et infirmĩ c̃. in medio quasi in loco tuciae pomꝰ
hñs factscat. Qđ aũ in uino exempliticatti ẽ. licurelis quibus

Expanded text:
sine tactu nullus sensuum esse potest. Vide etiam quomodo in humasine tactu nullus sensuum esse potest. Vide etiam quomodo in humano corpore ossa intrinsecus collocata sunt, quatenus robur eorum corpus sustineat; deinde caro ossa vestit, ut duritia eorum molliter tactum excipiat. Ad ultimum pellis carnem induit, ut sua quodammodo tenacitate ab incommodis foris accidentibus corpus muniat. Attendite quomodo illud quod molle est et infirmum, in medio quasi in loco tutiore ponihabens fatiscat. Quod autem in uno exemplificatum est, in cunctis generibus