comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueratis: hoc quesisse memineratis:
At ille iam adepto apud alieno s qͦd
ñ potuit int̾ suos. ne certa ꝑ incertis
desereret. tenuit quo iam fruebatur:
spnens qͦd sero sibi offerebat᷑. Desinite
itaq fis desinite frẽm sollicitare. de
quo ñ ualde necesse ẽ uos sollicitos
sunt queratis: & magis ur̃m de illo
solatiũ quã eiꝰ salutẽ diligatis. lam
cũ semꝑ apud uos girouagꝰ fuisset:¬
& ut scribitis contͣ suũ ꝓpositũ & ab¬
batis imꝑium. in ꝓpͥos usus qͦd de ar¬
te sua conquirebat expenderet: gau¬
deat qui eũ diligit: qͦd apud nos deo
miserante sanatus sit. Cestimoniũ
enĩ ei bonum ꝑhibemus. qͦd nusquã
mͦ aliqua occasione uagatur: s qͥete
ꝑseuerans in monast̾io. pauper inter
pauꝑes sine querela conu̾sat᷑: pͥmã
fidem quã quidẽ apud uos ꝓmisit
s ñ tenuit. ñ irritã ut dicitis facienᷤ
s ratam integramq custodiens: moꝵ
utiq conu̾sione & obedientissima ꝯu̾sa¬

Expanded text:
veratis, hoc quaesisse memineratis? veratis, hoc quaesisse memineratis? At ille, jam adepto apud alienos quod non potuit inter suos, ne certa pro incertis desereret, tenuit quo jam fruebatur, spernens quod sero sibi offerebatur. 4. Desinite itaque, fratres, desinite fratrem sollicitare, de quo non valde necesse est vos sollicitos sunt, quaeratis, et magis vestrum de illo solatium, quam ejus salutem diligatis. Nam cum semper apud vos gyrovagus fuisset, et, ut scribitis, contra suum propositum et abbatis imperium, in proprios usus quod de arte sua conquirebat expenderet, gaudeat qui eum diligit, quod apud nos Deo miserante sanatus sit. Testimonium enim ei perhibemus quod nusquam modo aliqua occasione vagatur, sed quiete perseverans in monasterio, pauper inter pauperes sine querela conversatur, primam fidem, quam quidem apud vos promisit sed non tenuit, non irritam, ut dicitis, faciens, sed ratam integramque custodiens, morum utique conversione, et obedientissima conversa
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc faciatis. Nec offensos nos con¬
queremur: s ualde in hoc adiutos ẽẽ
fatebimur. Negatis deinde qͦd de uob̃
medicinali arte secularib deseruisse.
ipsumq qui hoc dixit falsitatis argu¬
itis. Si mentitꝰ sit nescimꝰ: ipse uidĩt.
S hoc scimus qͥa siue ꝑ seipsum ut uoᷤ
fatemini. siue ꝑ uos ut ipse testatur
hoc fecerit: in magno interim ꝑiculo
fuit. Quis uͦ tam in humanꝰ qui sie
ꝑiclitanti ñ succurr̾et si posset: ñ consu¬
leret si nosset: Attam̃ si ut asseritis
ñ cõpulsus obedientia. s ꝓprii questꝰ
cupiditate. ac uagandi curiositate
hac illacq artem suam uenditans diᷤ¬
currebat: quid cause extitit qͦd a uob̾
discessit: An qͥa iam tandẽ censure
pastorał districtione ñ ei licebat. qͦd
ante licuerat: Cur gͥ cum iam apud
nos ec̃t. uolentes eum reuocare. ad ꝑ¬
suadendi de reditu ꝓmisistis ei qͥetẽ
in claustro. nͥ qͥa uelle hoc hominẽ no¬

Expanded text:
ut hoc faciatis; nec offensos nos conut hoc faciatis; nec offensos nos conqueremur, sed valde in hoc adjutos esse fatebimur. Negatis deinde quod de vobimedicinali arte saecularibus deserviisse; ipsumque, qui hoc dixit, falsitatis arguitis. Si mentitus sit, nescimus; ipse viderit; sed hoc scimus, quia sive per se ipsum, ut vos fatemini, sive per vos, ut ipse testatur, haec fecerit, in magno interim periculo fuit. Quis vero tam inhumanus, qui sic riclitanti non succurreret si posset, non consuleret si nosset? Attamen si, ut asseritis, non compulsus obedientia, sed proprii quaestus cupiditate ac vagandi curiositate, hac illacque artem suam venditans discurrebat, quid causae exstitit quod a vobis discessit? An quia jam tandem censurae pastoralis districtione non ei licebat quod ante licuerat? Cur igitur cum jam apud nos esset, volentes eum revocare, ad persuadendum de reditu promisistis ei quietem in claustro, nisi quia hoc velle hominem no
Abbreviated transcription (Latin):
auditu uocabuloꝵ. etiam de ipsoꝵ be¬
atoꝵ sp̃uum cognitione iam beatuᷤ
sum. Non mediocrit̾ in quã ꝓfeciꝰ
quia didici ab apło paradysũ &e ter¬
cium cȩlum nominare. si etiã ñ raptꝰ
cũ apło. solis ex nominib secreta cȩle¬
stia iam noui: & audiui ineffabilia
u̾ba quȩ non licet homini loqui.
Stultus ego: qui iam sciens nom̃ dĩ
mei. nescio quid adhuc suꝑfluo ge
mo. cotidie frustra suspirãs a& dicens
Et illud. Quando ueniã: & apparebo
ante faciem di Et ostende faciem
tuã. & salui erimꝰ. S quid ẽ qͦd uobiᷤᷤ
facimꝰ. qd nob̃ fieri nolumꝰ: Hoc nos
utiq nolle putatis: ut quis a nr̃o mo¬
nastio discedens. monachus in alio suˢ¬
cipiatur. Utinam om̃s cõmissos no¬
bis: sine nob̃ saluare possetis. Siquis
denrĩs ad uos maioris ꝑfectionis gr̃a.
&e artioris uite desiderio conuolaue¬
rit: ñ solum ñ causamur. si eu n tali
studio consuliti. s & multũ p̾camur

Expanded text:
auditu vocabulorum, etiam de ipsorum beauditu vocabulorum, etiam de ipsorum beatorum spirituum cognitione jam beatus sum. Non mediocriter, inquam, profeci quia didici ab Apostolo paradisum et tertium coelum nominare, si, etiam non raptus cum Apostolo, solis ex nominibus secreta coelestia jam novi, et audivi ineffabilia verba quae non licet homini loqui. Stultus ego, qui jam sciens nomen Dei mei, nescio quid adhuc superflue quotidie gemo, frustra suspirans et dicens et illud: Quando veniam et apparebo ante faciem Dei? et: Ostende nobis faciem tuam, et salvi erimus . 3. Sed quid est quod vobis facimus, quod nobis fieri nolumus? Hoc nos utique nolle putatis, ut quis a nostro monasterio discedens monachus, in alio suscipiatur. Utinam omnes nobis commissos, sine nobis salvare possetis! Si quis de nostris ad vos majoris perfectionis gratia et arctioris vitae desiderio convolaverit, 70 non solum non causamur si ei in tali studio consulitis, sed et multum precamur
Abbreviated transcription (Latin):
intorsistis: qͦd si recte factum sit uos ui¬
deritis. Restat gͥ sciendu: & hoc tan¬
tum querit᷑ int̾ nos. an rationabilit̾
to monasti̾o monachũ regulariter
posse suscipi negare ñ potestiᷤ: ur̃m
nob̃ notũ eẽ contenditis. Negamus &
ñ creditis. Uerum si ñ creditis sim¬
plicit̾ negantib credite uł uirantib.
Inueritate quȩ d̾s ẽ uob̾ dicimꝰ. nͨ noui¬
mꝰ uos nec noscimꝰ: ignotoꝵ scͥpta suᷤ¬
cepimus: ad ignotos rescͥpsimꝰ. Sensi¬
mus quidẽ stimulationes & inquie¬
tationes urãs: s necdum stimulatoreᷤ
& inquieratores ipsos agnouimus.
Uos tam̃ ad conuincendu nos de si¬
mulata ignorantia. inuictissimũ
argumentũ inducitis: ñ posse uide¬
licet ignotos ẽẽ nob̃. quoꝵ & abb̃is scił
& ipsiꝰ monast̾ii nom̃ in nrĩs posuimꝰ
luteris: quasi mox ut rerũ uocabu¬
la scimus: etiã res ipsas nouerimuᷤ.
Multũ gͦ ualet mͥ michaeł Gabrieł̃
Raphaeł nomina nosse: qͣndo ex solo

Expanded text:
intorsistis; quod si recte factum sit, vos videritis. 2. Restat igitur sciendum, et hoc tantum quaeritur inter nos, an rationabiliterto monasterio monachum regulariter posse suscipi negare non potestis, vestrum nobis notum esse contenditis. Negamus, et non creditis. Verum si non creditis simpliciter negantibus, credite vel jurantibus. In veritate, quae Deus est, vobis dicimus: nec novimus vos, nec noscimus, ignotorum scripta suscepimus, ad ignotos rescripsimus. Sensimus quidem stimulationes et inquietationes vestras, sed necdum stimulatores et inquietatores ipsos agnovimus. Vos tamen ad convincendum nos de simulata ignorantia invictissimum argumentum inducitis, non posse videlicet ignotos esse nobis, quorum et abbatis scilicet et ipsius monasterii nomen in nostris posuimus litteris; quasi mox ut rerum vocabula scimus, etiam res ipsas noverimus. Multum ergo valet mihi Michaelis, Gabrielis, Raphaelis nomina nosse, quando ex solo
Abbreviated transcription (Latin):
lem talit̾ susceptũ denuo sine causa
ñ eicimꝰ : ut qͦd edificauimꝰ iterũ de¬
struentes. p̾uaricatores nos ꝯstituamꝰ.
Hinc regule hinc canonũ. hinc legis
enĩ indignantes. cur ur̃m & auobis
excommunicatũ nob̃ sociare p̾sũpsimꝰ:
qͦd utiq ab alio pati nolimus. S de
exc̃omunicatione qͥd respondebimꝰ:
qͣndo uos inde uob̾ satisfacitis ꝓ nob̾.
scientes ꝓculdubio priꝰ a nob̾ fuisse¬

Expanded text:
ne causa non ejicimus, ut, quod aedificavimus iterum destruentes, praevaricatores nos constituamus. Hinc Regulae, hinc canonum, hinc ipsiusenim indignantes, cur vestrum et a vobis excommunicatum nobis sociare praesumpsimus, quod utique ab alio pati nolumus. Sed de excommunicatione quid respondebimus, quando vos inde vobis satisfacitis pro nobis, scientes
Abbreviated transcription (Latin):
contẽ tos eẽ debere: & iam ab ĩmeri¬
toꝵ. infestatione quiescere. S quia
pͥorib mał peiora uinxistis: & rur¬
sus nob̃ uirgioꝵ seminaria transim¬
sistis: quȩ absit ut germinent. sicut
nec pͥora germinauert̾ in nob̾: ne
tam̃ ñ respondendo culpã quȩ ñ ẽ
cognoscere uideamur: hoc etiã scdo
ad ea quȩ ꝓcacit̾ obicitis. ueracit̾ re¬
spondemꝰ Hec tota nr̃a culpa ẽ qͣn¬
tum estimamꝰ. hȩc grandis illa iniu¬
ria quã uob̃ fecimꝰ. qͦd monachũ so¬
lum. peregrinũ pauꝑem miserabi¬
lem. anime suȩ ꝑicułũ fugitantẽ. sa¬
lutẽ suam sollicite querentẽ. pulsan

Expanded text:
b immeritorum infestatione quiescere. Sed quia prioribus malis pejora junxistis, et rursum nobis jurgiorum seminaria transmisistis quae absit ut germinent! sicut nec priora germinarunt in nobis, ne tamen, non respondendo, culpam, quae non est, agnoscere videamur, hoc etiam secundo ad ea quae procaciter objicitis, veraciter respondemus. Haec tota nostra culpa est, quantum aestimamus, haec grandis illa injuria quam vobis fecimus, quod monachum, solum, peregrinum, pauperem, miserabilem, animae suae periculum fugitantem, salutem suam sollicite quaerentem, pulsa
Abbreviated transcription (Latin):
sunt penses. ut qͦd tͥ dignum ẽ ñ consi¬
deres: ut uidelicet miscdia indicio su¬
ꝑexaltetur: &e in tua modestia d̃s głi-¬
ficetur. Porro illum filium tuũ. mͥ qͦ
ore tuo & nr̃o spu cõmonemꝰ: ut ñ ea¬
tenus sua & si iusta indignatione.
debrietur: quatinus dñici illiꝰ p̾cepti
obliuiscatur: quo peutienti unã ma¬
xillam. p̾bere iubemur & alteram.¬

Expanded text:
sunt, penses, ut quod tibi dignum est non consisunt, penses, ut quod tibi dignum est non consideres: ut videlicet misericordia judicio superexaltetur, et in tua modestia Deus glorificetur. Porro illum filium tuum, mihi qore tuo et nostro spiritu commonemus, ut non eatenus sua, etsi justa, indignatione debrietur, quatenus dominici illius praecepti obliviscatur; quo percutienti unam maxillam, praebere jubemur et alteram
Abbreviated transcription (Latin):
audiui tua adu̾sitate affe¬
ctu ꝯdoleã: nouit affectuum
rursum cũ ꝯsidero ñ ꝑ quẽ. s a quo
immissa sit hȩc tͥbulatio: quantũ tͥ
de p̾senti molestia compatior. tan¬
tum de ꝓsꝑitate mox futura spero
congratulari: si tam̃ & tu ꝯsiliũ in
ꝑturbatione ñ amittendo. idipsum
mecũ sapias. & de manu dm̃ mala
sic̃ & bona cũ scõ iob equanimit̾ sus¬
cipias: imino exemplo scĩ dausd nõ
tam his. & si seruis tuis ꝓ tantis mał
indignari. quã sub potenti manu di.
qui ꝓculdubio illos misit ad malefa¬
ciendum tͥ. humiliari te oportere sci¬
as. uerum quia &e ad te constat ꝑti-¬
nere correctionẽ illoꝵ. uitpote seruoꝵ.
eccłiȩ tͥ cõmissȩ: dignũ ẽ ut pro tam
nefaria p̾sumptione serui nequã cor-¬
ripiant᷑: ac de reb eoꝵ. damnũ mona-¬
st̾ii aliqua ex parte recompensetur. S
ne magis tuã in hoc ulcisci iniuriam.
quã illoꝵ ferire culpã uidearis: rogo
rogansq consulo. ne tam qͦd illidigni

Expanded text:
audivi, tua adversitate affectu condoleam, novit affectuum rursum cum considero, non per quem, sed a quo immissa sit haec tribulatio; quantum tibi de praesenti molestia compatior, tantum de prosperitate mox futura spero congratulari: si tamen et tu consilium in perturbatione non amittendo, idipsum mecum sapias, et de manu Domini mala, sicut et bona, cum sancto Job aequanimiter suscipias ; imo exemplo sancti David, non tam his, etsi servis tuis, pro tantis malis indignari, quam sub potenti manu Dei qui procul dubio illos misit ad malefaciendum tibi humiliari te oportere scias . Verum quia et ad te constat pertinere correctionem illorum, utpote servorum ecclesiae tibi commissae, dignum est ut pro tam nefaria praesumptione servi nequam corripiantur, ac de rebus eorum damnum monasterii aliqua ex parte recompensetur. Sed ne tuam magis in hoc ulcisci injuriam, quam illorum ferire culpam videaris; rogo, rogansque consulo, ne tam quod illi digni
Abbreviated transcription (Latin):
Si consistant adu̾sum me castra: ñ ti¬
mebit cor meũ. Si exurgat adu̾sũ me
pͣlium: in hoc ego sꝑabo. Non enĩ con¬
funderis: cum sic loqueris inimicis
tuis in porta. Confido autẽ in dño.
nec minis eoꝵ cesseris nec blandim̃tiᷤ:
cito conteres sathanan sub pedib tuiᷤ.:
&e tunc uidebunt recti & letabuntur:
ce om̃is iniquitas opilabit os suum:

Expanded text:
Si consistant adversum me castra, non tiSi consistant adversum me castra, non timebit cor meum; si exsurgat adversum me praelium, in hoc ego sperabo . Non enim confunderis cum sic loqueris inimicis tuis in porta. Confido autem in Domino, nec minis eorum cesseris nec blandimentis, cito conteres Satanam sub pedibus tuis: et tunc videbunt recti et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum.
Abbreviated transcription (Latin):
in quo arbitrabaris te ñ cõp̾hendisse
iam comp̾henderas. Nemo quippe ꝑfe¬
ctus: qui ꝑfectior eẽ non appetit. ꝑ t
potestatẽ amisit: foris seuiet quantũ
potit. Et ut aꝑtius loquar: nescis qͥa
pharisei scandalitati sunt in hoc u̾bo
qͦd fecisti: S memento ñ omniũ scan¬
dalum magnopere eẽ curandu: uuxta
responsionẽ dñi dicentis. Sinite illos:
oȩci sunt duces cȩcoꝵ. Melius enim ẽ
ut scandalũ oriatur. quã ueritas re¬
linquat᷑. Alem̃to qui natus fuerit in
ruiam & resurrectionẽ multoꝵ: & ñ
mireris si tu quoq aliis qͥdem sis odor
uite in uitã: aliis odor mortis in mortẽ.
Si maledictiones intentauerint: si
anathematũ intorserint spicula: au¬
di ysaac ꝓ te respondentẽ. Qui male¬
dixerit tͥ sit ille maledictus: & qui be¬
nedixerit tͥ benedictionib repleat᷑.
S & tu muro in expugnabili ꝯscientiȩ
tuȩ cucũmunitꝰ. deintꝰ responde & dic.

Expanded text:
in quo arbitrabaris te non comprehendisse, in quo arbitrabaris te non comprehendisse, jam comprehenderas. Nemo quippe perfectus, qui perfectior esse non appetit; et potestatem amisit, foris saeviet quantum poterit. Et, ut apertius loquar, nescis quia Pharisaei scandalizati sunt in hoc verbo quod fecisti? Sed memento non omnium scandalum magnopere esse curandum, juxta responsionem Domini dicentis: Sinite illos; caeci sunt, et duces caecorum . Melius est enim ut scandalum oriatur, quam veritas relinquatur . Memento, qui natus fuerit in ruinam et resurrectionem multorum ; et non mireris, si tu quoque aliis quidem sis odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem. Si maledictiones intentaverint, si anathematum intorserint spicula, audi Isaac pro te respondentem: 48 Qui maledixerit tibi, sit ille maledictus; et qui benedixerit tibi, benedictionibus repleatur . Sed et tu muro inexpugnabili conscientiae tuae circummunitus, de intus responde, et dic:
Abbreviated transcription (Latin):
uam ñ immerito tui iam du¬
duo ñ medioeri fueram affe¬
ctus amore: nunc apparet dile¬
ctissime drogo. Et ante qͥdem totum
pulchrum. totum erat amabile quod
cernebaris: s nescio quid aliud de te
supra id qͦd uidebam aut audiebam
ex te. excellentiori dignũ ueneratioẽ
p̾senseram. Nunqͥd forte cȩlestis spon¬
si. cuiꝰ nunc arcius castis te amplexib
imp̾ssisti. iam tc̃ uoce audieras. dicen¬
tis ad pudicissimã turturẽ suã aĩam
tuam: tota pulchra es amica mea. to¬
ta pulchra absq eo quod intͥnsecus la¬
tet: Quid fecisti: Quis hoc erederet ꝑ
Sc̃m te ac religiosum tota ciuitas ꝑ¬
sonabat. ita ut nichil tͥ addi posse cre¬
deret᷑ ex om̃ib bonis: & tu uelut escla¬
rib unus. monast̾ium tanquã scłm
deserens. iam attritũ xp̃i sarcina collũ.
submittere ñ erubescis. In te nũc fr̾
ueram ꝓbamus illam eẽ sententiam:
qua dicitur. Cum consũmatꝰ fuerit
homo: tunc incipit. Indicium gͦ tue
consummationis ẽ quod nc̃ cepisti: &

Expanded text:
uam non immerito tui jamdudum non mediocri fueram affectus amore, nunc apparet, dilectissime Drogo. Et ante quidem totum pulchrum, totum erat amabile quod cernebaris; sed ego nescio quid aliud de te supra id quod videbam aut audiebam ex te, excellentiori dignum veneratione praesenseram. Nunquid forte coelestis Sponsi, cujus nunc arctius castis te amplexibus impressisti, jam tunc vocem audieras dicentis ad pudicissimam turturem suam animam tuam: Tota pulchra es, amica mea; tota pulchra, absque eo quod intrinsecus latet? Quid fecisti? Quis hoc crederet? Sanctum te ac religiosissimum tota civitas personabat, ita ut nihil tibi addi posse crederetur ex omnibus bonis: et tu velut e saecularibus unus, monasterium tanquam saeculum deserens, jam attritum Christi sarcina collum nsubmittere non erubescis? In te nunc, frater, veram probamus illam esse sententiam, qua dicitur: Cum consummatus fuerit homo, tunc incipit . Indicium ergo tuae consummationis est quod nunc coepisti; et
Abbreviated transcription (Latin):
eum. fore uas in honorẽ. &e utilem futu¬
rum ñ solum illi s ce om̃i gallicane ec-¬
cłie. Uiẽ iam discretionis ẽ udicare: an
m̾ito flagitetur a uob̃ facienda dispen¬
satio: unde talis pot̾ sꝑari re cõpensatio

Expanded text:
eum fore vas in honorem, et utilem futueum fore vas in honorem, et utilem futurum non solum illi, sed et omni Gallicanae Ecclesiae. Vestrae jam discretionis est judicare, an merito flagitetur a vobis facienda dispensatio, unde talis potest sperari recompensatio
Abbreviated transcription (Latin):
fici honorio: frater
qͥdam ꝑfessione mo¬
nachus. conu̾satione
peccator. seipsũ quan¬
tillus est. Aiunt apud uos plus uale¬
re pauꝑis p̾cem: quã potentis uultũ.
De qua ur̃a singulari dignatione tam
scã opinio facit me dignitatis celsitu¬
dinem ñ uereri: quo minus audeã
loqui ad uos. id p̾sertim qͦd caritas
suggerit. De eccł̃ia dico dñe cathalau¬
nensi: cuiꝰ quantũ in me ẽ nec ualeo
nec debeo dissimulare ꝑiculũ. Uide¬
mus nimirũ. iam iamq imminere
sentimꝰ nos qui uicini sumꝰ. pacẽ ui¬
delicet memoratȩ eccłiȩ grauit̾ mox
ẽẽ turbandam: si electionis illiꝰ illustͥs
uiri. id est magistri albrici. in quã uti¬
q totus tam clerus quã ppłs pari uoto
tatis assensum impetrare nequiuerĩt.
De qua re si ce nr̃a querit᷑ aut curatur
sententia: nouimꝰ hominẽ sanȩ fidei
& doctrine hactenus extitisse: in diui¬
nis parit̾ &e humanis prudentẽ eẽ: &
sꝑamus in domo dei si tam̃ ipse elegit

Expanded text:
fici HONORIO, frater quidam professione monachus, conversatione peccator, se ipsum quantillus est. Aiunt apud vos plus valere pauperis precem, quam potentis vultum. De qua vestra singulari dignatione tam sancta opinio facit me dignitatis celsitudinem non vereri, quo minus audeam loqui ad vos, id praesertim quod charitas suggerit. De Ecclesia dico, domine, Catalaunensi, cujus, quantum in me est, nec valeo, nec debeo dissimulare periculum. Videmus nimirum, jamjamque imminere sentimus, nos qui vicini sumus, pacem videlicet memoratae Ecclesiae graviter mox esse turbandam, si electioni illustris illius viri, id est, magistri Alberici, in quam 34 utique totus tam clerus, quam populus pari voto tatis assensum impetrare nequiverint. De qua re si et nostra quaeritur aut curatur sententia, novimus hominem sanae fidei et doctrinae hactenus exstitisse; in divinis pariter et humanis prudentem esse; et speramus in domo Dei si tamen ipse elegit
Abbreviated transcription (Latin):
aurelianensis ȩcclesia. iruui¬
cassum uscera pulsat patris
orphanoꝵ. & iudicis uiduaꝵꝰ Quip¬
pe iacet iam olim in puluere uirgo no¬
bilis ifrł: ñ solum uiduata uiro: s ce
caris orbata pignorib. Prohdolor ñ
ẽ qui subleuet eam. Quousq & filioᷤ
ñ dimittitis cũ matre misera clamã¬
tes post uos: Illos dico. qui amissis reb
& domib capitib suis refugiũ solum
quã affuctos eripere de manu fortiũ.
& redlere retributionẽ suꝑbis: Et
si tardat: ñ derelinquat usq quaꝙ.
Oporter magis dilatũ auxilium
tandem uenire ualidius: & subueni¬
re ꝑfectiꝰ Illa sit si placet moleste tardi¬
tatis ircompensatio: ut & qui apłica
patientia supbe abusi sunt. nichil
inde in fine lucrent᷑: & qui in uerbo
uĩo patient̾ passi sunt. minime eas
suȩ quandoq pigeat patientie. Pro¬

Expanded text:
Aurelianensis Ecclesia incassum viscera pulsat patris orphanorum, et judicis viduarum? Quippe jacet jam olim in pulvere virgo nobilis Israel, non solum viduata viro, sed et charis orbata pignoribus. Proh dolor! non est qui sublevet eam. Quousque et filios non dimittitis cum matre misera clamantes post vos? illos dico, qui, amissis rebus et domibus, capitibus suis refugium solum quam, afflictos eripere de manu fortium, et reddere retributionem superbis? Et si tardat 158, non derelinquat usquequaque. Oportet magis dilatum auxilium tandem venire validius, et subvenire perfectius. Illa sit, si placet, molestae tarditatis recompensatio, ut et qui apostolica patientia superbe abusi sunt, nihil inde in fine lucrentur: et qui in verbo vestro patienter passi sunt, minime eos suae quandoque pigeat patientiae. E
Abbreviated transcription (Latin):
cato ignorantiȩ. de oꝑe peecati. de uo-¬
luntate peccandi. Et siquide iudica¬
tis me iuste moueri. mouemini & uoᷤ:
ac ne frustra moueamini agite ꝓ loco
que tenetis. ꝓ dignitate qua polletᷤ
ꝓ potestate quã accepistis: quomͦ qui
ascendit usq ad cȩlos descendat usq
ad inferos: & oꝑa tenebraꝵ ausa ꝓdi¬
re in lucõ arguant᷑ a luce in luce: ut
dum qui publice peccat publice ar¬
guit᷑ cõmpͥmant sese etiã alii ponen¬
tts tenebras lucẽ disputantes in t̾uiᷤ
de diuinis. qui locuntur mala in
ardib suis. & in codicib suis seribt᷑:¬
& sic obstruat᷑ os loquentiũ iniqua¬

Expanded text:
cato ignorantiae, de opere peccati, de vocato ignorantiae, de opere peccati, de voluntate peccandi. Et siquidem judicatis me juste moveri, movemini et vos: ac ne frustra moveamini, agite pro loco quem tenetis, pro dignitate qua polletis, pro potestate quam accepistis; quomodo qui ascendit ad coelos, descendat usque ad inferos: et opera tenebrarum, ausa prodire in lucem, arguantur a luce in lucem: ut dum qui publice peccat, publice arguetur; comprimant sese etiam alii, ponentes tenebras lucem, disputantes in triviis 182 de divinis; qui loquuntur mala in cordibus suis, et in codicibus suis scribunt: et sic obstruatur os loquentium iniqua
Abbreviated transcription (Latin):
ñ igne comburit᷑ s conculcat᷑: ita om̃ia
usurpat sibi humanũ ingeniũ fidei ni¬
chil reseruans. Temptat altiora se. for¬
tiora scrutatur: irruit in diuia. scã
temerat magis quã rescrat: clausa
& signata ñ aꝑit. s diripit: & quicqͥd
sibi ñ inuenit ꝑuium: id putans ni¬
chilum credere dedignatur. Legite
si placet librũ petra abaelardi. quẽ
dicit theologie: ad manũ ẽ enim. cum
sicut głatur a plurib lectitetur in cu¬
ria: & iudete qualia ibi de scã trimita¬
te dicantur. de genitura filii & de ꝓces
Legite & alium quẽ dicunt sententia¬
rum eiꝰ. necñ & illum qui inscribit᷑
scito te ipsum: & animadu̾tite quanta
& ipsi siluescant segete sacrilegiorũ
atq erroꝵ: qͥd sentiat de anima xp̃i. de
de sacram̃to altaris. de potestate ligan¬
di atq soluendi. de originali peccato.
de concupiscentia. de pecrato delectati¬
onis. de peccato infirmitatis. de pee¬

Expanded text:
non igne comburitur, sed conculcatur. Ita omnia non igne comburitur, sed conculcatur. Ita omnia usurpat sibi humanum ingenium, fidei nil reservans. Tentat altiora se, fortiora scrutatur, irruit in divina, sancta temerat magis quam reserat; clausa et signata non aperit, sed diripit: et quidquid sibi non invenit pervium id putat nihilum, credere dedignatur. 2. Legite, si placet, librum Petri Abaelardi, quem dicit Theologiae: ad manum est enim; cum, sicut gloriatur, a pluribus lectitetur in curia: et videte qualia ibi de sancta Trinitate dicantur, de genitura Filii, et de proLegite et alium, quem dicunt Sententiarum ejus; necnon et illum qui inscribitur, Scito te ipsum; et animadvertite quanta et ipsi silvescant segete sacrilegiorum atque errorum: quid sentiat de anima Christi, de de Sacramento altaris; de potestate ligandi atque solvendi, de originali peccato, de concupiscentia, de peccato delectationis, de peccato infirmitatis, de pec
Abbreviated transcription (Latin):
ominis & patrib reuerendis.
ep̃is &e cardinalib qui sunt de
curia: puer sc̾itatis eoꝵ. Nulli dubium
quin ad uos specialit̾ spectet tollere scan¬
dala de regno di: surgentes succidere
spinas: sedare querelas. Sic enim p̾ce¬
pit moyses cũ montẽ subiit. habetis
inquiens aaron &e ur uob̾cum: siquid
natum fuerit questionis referetis ad
illos. Illum loquor moysen qͥuenit ꝑ
aquã: & ñ in aqua solum: s in aqua
& sangume. Et id̾o plus quã moyses:
quia & in sanguine uenit. Et q̃m per
rito referimuᷤ ñ questiones. s lesiones
fidei & iniurias xp̃i: patrũ ꝓbra atq
contemptꝰ. p̾sentiũ scandala. ꝑicula
posteroꝵ. Irridetur simpliciũ fides :
euiscerant᷑ archana di: questiones de
altissimis reb temerariȩ uentilant᷑:
insultatur patͥb qͦd eas magis sopien¬
das quã soluendas censuerint. Inde
fit. qͦd agnus paschał cortra di statutũ
aut aqua coquit᷑: aut crudus discerpit᷑
more &e ore bestiali. Quod residuum ẽ

Expanded text:
ominis et patribus reverendis episcopis et cardinalibus qui sunt de curia, puer sanctitatis eorum. 1. Nulli dubium, quin ad vos specialiter spectet tollere scandala de regno Dei, surgentes succidere spinas, sedare querelas. Sic enim praecepit Moyses cum montem subiit: Habetis, inquiens, Aaron et Hur vobiscum: si quid natum fuerit quaestionis, referetis ad ipsos . Illum loquor Moysen, qui venit per aquam, et non in aqua solum, sed in aqua et sanguine. Et ideo plus quam Moyses, quia et in sanguine venit. Et quoniam pro rito referimus, non quaestiones, sed laesiones fidei, et injurias Christi; patrum probra atque contemptus; praesentium scandala, pericula posterorum. Irridetur simplicium fides, eviscerantur arcana Dei, quaestiones de altissimis rebus temerarie ventilantur, insultatur patribus, quod eas magis sopiendas, quam solvendas censuerint. Inde fit, quod Agnus paschalis, contra Dei statutum , aut aqua coquitur, aut crudus discerpitur, more et ore bestiali. Quod residuum est,
Abbreviated transcription (Latin):
empꝰ est ut ꝓmissũ exi¬
gam:utq ꝓbem ne for¬
te frustra de uob̾ semꝑ
confisus sim. ex qͦ urãm
&e noticiã merui & amicitiã. Michi si qͥ¬
dem uos p̾stitisse confidite: quicqͣd opiᷤ
urẽ isti remenses legati p̾sto sibi ẽẽ ꝑsen¬
seruit. N on quia me tant putem hec
audeo: s uos ꝓmisistis: utrum ne di¬

Expanded text:
empus est ut promissum exigam; utque probem ne forte frustra de vobis semper confisus sim, ex quo vestram et notitiam merui, et amicitiam. Mihi siquidem vos praestitisse confidite, quidquid opis vestrae isti Remenses legati praesto sibi esse persenserint. Non quia me tanti putem, haec audeo, sed quia vos promisistis: utrumne di
Abbreviated transcription (Latin):
fecit me familiarẽ:familia¬
ritas p̾sũptorẽ. Adsit solita
cordi ur̃o benignitas: ne forte pre¬
suptio pariat indignationẽ. Au¬
dite tam̃ patient̾ ñ solum qͥd ege¬
rim . s & eur egerim: si forte causa
factum possit uł aliquatenꝰ excu¬
sair. Ausus sum retinere cłicos lin¬
gonenses qui uocati erant. cõposita
tam̃ pace int̾ eos: ipsisq psuasis stare
deinceps de facienda electione. in be¬
neplacito ur̃o & consilio bonoꝵ. sieut
in litteris eoꝵ continet᷑. Erat autẽ
ꝑ necessariũ eos hac uice remanere.
ꝓpt̾ terras ce possessiones ecclie. que dale
sunt p̾dȩ & direptioni: dum ñ ẽ qui
custodiat aut defendat. Itaq ꝑsoni
que ñ sint suspecte. que ñ querant
inuingat᷑ si placet cura eligendi qͦd
deo placeat: & finem tandẽ accipiat
eccłie iam diuturna & miseranda ue¬
xatio. Reliqua dicenda cõmisimus
domno herb̾to. abb̃i scĩ stephani di¬
uionensis. & archidiacono lingonen¬
si: socusq eoꝵ. Adicimꝰ etiam: ut ar¬

Expanded text:
fecit me familiarem, familiaritas praesumptorem. Adsit solita cordi vestro benignitas, ne forte praesumptio pariat indignationem. Audite tamen patienter, non solum quid egerim sed et cur egerim: si forte causa factum possit vel aliquatenus excusare. Ausus sum retinere clericos Lingonenses qui vocati erant, composita tamen pace inter eos: ipsisque persuasis stare deinceps de facienda electione in beneplacito vestro et consilio bonorum, sicut in litteris eorum continetur. Erat autem pernecessarium eos hac vice remanere, propter terras et possessiones Ecclesiae, quae datae sunt praedae et direptioni, dum non est qui custodiat aut defendat. Itaque personis quae non sint suspectae, quae non quaerant injungatur, si placet, cura eligendi qui Deo placeat et finem tandem accipiat Ecclesiae tam diuturna et miseranda vexatio. Reliqua vero dicenda commisimus domino Herberto abbati Sancti-Stephani Divionensis, et archidiacono Lingonensi, sociisque eorum. Adjicimus etiam, ut ar
Abbreviated transcription (Latin):
lerit᷑ fiet: quã uob̾ accelerare placuerit.
Pleniꝰ uobis & manifestiꝰ de his om̃ib
respondebunt dñs authisiodoiensis.
& frat᷑ baldieiꝰ. Quod sc̃ẽ memorie Bal¬
dumus pisanus arthiep̃s feit in sarli¬
nia. de excõmunicatione aruoiensis
iudicis: quia ñ nͥ iuste hoc uirũ bo¬
num fecisse credimus. ur̃a auctortia¬
te ratum & inconcussũ manere roga¬

Expanded text:
leriter fiet, quam vobis accelerare placuerit. leriter fiet, quam vobis accelerare placuerit. Plenius vobis et manifestius de his omnibus respondebunt dominus Autissiodorensis, et frater Baldicius. Quod sanctae memoriae Balduinus Pisanus archiepiscopus fecit in Sardinia de excommunicatione 244 Arvorensis judicis, quia nonnisi juste hoc virum bonum fecisse credimus, vestra auctoritate ratum et inconcussum manere roga
Abbreviated transcription (Latin):
facite. Semꝑ consideret᷑ ñ a quo s qͥd
in manu di ẽ. Quod & si contigisset.
sustinendu fuerat ne ds offenderet᷑
Qui utiq ex hoc magis ꝓpiciabitur:
ce citiꝰ respirare faciet a tribulatione
maloꝵ & dolore: si iusticia teneatur:
si ñ relinquat᷑ u̾itas. Hec & his simi¬
lia que de uob̃ ꝑ orbem celebri in di¬
es iocunditate crebrescunt: qͣnta cor
meum suauitate repleant. ñ ẽ facile
dictu. Hec ꝓ his. Deceto. si suggestũ
uobis a quoquã fuerit de me ampliꝰ
onerando: scitote mͥ uires ñ suppetere
ad ea quȩ porto. Quantũ mͥ: tantũ
pairetis & uobis. Propositũ meum
monastium ñ egrediendi: credo ñ
latere uos. De fr̃r balditio quãuis
dilecto quamins necessario: obeditũ
ẽ sine mora. De abbate mittendo ad
sc̃m anastasiũ si factum ñ ẽ: fiet sta¬
tim ut factum ñ eẽ sciemus. Por ro
de alia mittenda ꝑsona. qͥa in ulti¬
mis litt̾is ur̃is nichil scripsistis: ni¬
chil pͥsumpsimꝰ. Cȩterũ & hoc tam cȩ¬

Expanded text:
facite. Semper consideretur non a quo, sed quid in manu Dei est. Quod etsi contigisset sustinendum fuerat, ne Deus offenderetur: qui utique ex hoc magis propitiabitur, et citius respirare faciet a trimalorum et dolore, si justitia teneatur, si non relinquatur veritas. Haec et his similia, quae de vobis per orbem celebri in dies jucunditate crebrescunt, quanta cor meum suavitate repleant, non est facile dictu. Haec pro his. De caetero si suggestum vobis a quopiam fuerit de me amplius onerando, scitote mihi vires non suppetere ad ea quae porto. Quantum mihi, tantum parcetis et vobis. Propositum meum monasterium non egrediendi eredo non latere vos. De fratre Baldicio, quamvis dilecto, quamvis necessario, obeditum est sine mora. De abbate mittendo ad Sanctum-Anastasium, si factum non est, fiet statim ut factum non esse sciemus. Porro de alia mittenda persona, quia in ultimis litteris vestris nihil scripsistis, nihil praesumpsimus. Caeterum et hoc tam ce
Abbreviated transcription (Latin):
quicunq ẽ ille. Uenerunt ad te in ue¬
stimentis ouium: in habitu sco. Sp̃es
decepit te. Quid̾mirum: Et tu homo
es. S iam ꝓdita in lucẽ fraude exur¬
gat ⁊elus: &e partes suas uirilit̾ exequa¬
tur adu̾sus malignantes. Non ueniat
anima mea in consiliũ eoꝵ: dissipe¬
tur consiliũ achitofel: teipsum custo¬
di.Non ẽ paris ꝑicłi scientie subripi.
&e zelum dormire. Illud excusat igno¬
rantia:. hoc negligentia inexcusabile
facit. forte ascendat ex adu̾so: & aliud
ꝑsuadere conetur. Mentiatur miqͥtas
sibi: & ñ dño meo. Nam hec ueritas. &
res sic se ñ habet. Nil uͦ iocundiꝰ nil iu¬

Expanded text:
quicunque est ille. Venerunt ad te in vequicunque est ille. Venerunt ad te in vestimentis ovium, in habitu sancto; species decepit te. Quid mirum? et tu homo es. Sed jam prodita in lucem fraude, exsurgat zelus, et partes suas viriliter exsequatur adversus malignantes. Non veniat anima tua in consilium eorum: dissipetur consilium Achitophel. Teipsum custodi. Non est paris periculi scientiae subripi, et zelum dormire. Illud excusat ignorantia, hoc negligentia inexcusabile facit. Forte ascendat ex adverso, et aliud persuadere conetur. Mentiatur iniquitas sibi, et non domino meo. Nam haec veritas; et res sic se habet. Nil vero jucundi
Abbreviated transcription (Latin):
se expugnare ñ poterat: ꝑ illos impu¬
gnat bello domestico & intestino. Ab
ipsa fundatione loci & ordinis non ẽ
auditũ: ut quis exiens sine satiffactio¬
ne reciperet᷑. Qui male exierant. peius
rantrauerunt: addentes p̾uaricatio¬
nem. Quid putas pat̾ sc̃s illi facturi ft̾.
quoꝵ egressio in transgressione: regres¬
sio in suꝑbia ẽ⁊ Et nunc suꝑbia eoꝵ
ascendit semꝑ. Exultant in re pes¬
sima quã egerunt: insultant iniu¬
nam patiẽtib Uicere. tͥumphant: pͥ¬
or iam ñ ẽ pͥor. Dum suꝑbit impius.
incenditur pauꝑ. Exire etiam uult:
ñ potest uidere destructionẽ ordinis
sui. Et iam exisset: si solus exire potuis¬
set. Qui pͥor ẽ. necesse ẽ ut bonus sit:
nam quoꝵ innitit᷑ consilio audiuimꝰ
a bonis bonos ñ eẽ. Uides ne clementiᷤᷤ¬
sime pat̾. q̃uantũ surreptũ sit tͥ: Nich¬
ne dignum recipiet subreptionis actor:
Si bene te noui: portabit iudicium

Expanded text:
se expugnare non poterat, per illos impuse expugnare non poterat, per illos impugnat bello domestico et intestino. Ab ipsa fundatione loci et Ordinis non est auditum, ut quis exiens, sine satisfactione reciperetur. Qui male exierant, pejus reintraverunt, addentes praevaricationem. Quid putas, Pater sancte, illi facturi sunt, quorum egressio in transgressione, regressio in superbia est? Et nunc superbia eorum ascendit semper . Exsultant in re pessima quam egerunt, insultant injuriam patientibus. Vicere, triumphant: Prior jam non est Prior. Dum superbit impius, incenditur pauper. Exire etiam vult: non potest videre destructionem Ordinis sui. Et jam exisset, si solus exire potuisset. Qui Prior necesse est ut bonus sit: nam quorum innititur consilio, audivimus a bonis bonos esse. 2. Videsne, clementissime Pater, quantum subreptum sit tibi? Nihilne dignum recipiet subreptionis auctor? Si bene te novi, portabit judicium
Abbreviated transcription (Latin):
erpens decepit me: homo uer¬
sipellis & u̾sutus. iusticiȩ in¬
ops. audientiã fugitans. ꝓpͥe
conscientiȩ inimicꝰ. frat̾ne incubans
iniuriȩ. nescienti mͥ litteras ꝓ se per
dñm beluacensem elicuit. Quid enĩ
ille a me ñ obtineret: Si ñ uultis ul¬
tra modu onerare conscientiã meam:
nil lucret᷑ surreptione dolosus: nec
de litt̾is nr̃is oppͥmat innocentes. Qũã¬
quã ne hoc quidẽ mͥ satis fuerit: nisi
&e penam portet quã meruit. surrep¬
tor malignissimꝰ & auarissimus exa¬
yi temptant nos ñ dormitant:
neq dormiunt. Quom nc̃ de
nouo ꝑsecuti sunt in montib: insidi¬
ati sunt in deserto: Cartusienses tur¬
bati sunt. Turbati sunt &e moti sũt
sicut ebriꝰ: & ꝑpemodum om̃ĩs sap̃ia
eoꝵ deuorata ẽ. Scias dñe mi. inimicꝰ
homo hoc fecit. Quid dico fecit: Et
adhuc facit. Adhuc fiduciã habet: ut
& illa scĩtas influat in os eius. Esca
eiꝰ electa: nosti optime. Quosdam iam
p̾uaricatores constituit. Alios quos ꝑ

Expanded text:
erpens decepit me. Homo versipellis et versutus, justitiae inops, audientiae fugitans, propriae conscientiae inimicus, fraternae incubans injuriae, nescienti mihi litteras pro seper dominum Belvacensem elicuit. Quid enim ille a me non obtineret? Si non vultis ultra modum onerare conscientiam meam, nil lucretur subreptione dolosus, nec de litteris nostris opprimat innocentes. Quanquam ne hoc quidem mihi satis fuerit, nisi et poenam portet quam meruit subreptor malignissimus, et avarissimus exai tentant nos, non dormitant, neque dormiunt. Quomodo nunc de novo persecuti sunt in montibus, insidiati sunt in deserto? Cartusienses turbati sunt: turbati sunt et moti sunt sicut ebrius, et propemodum omnis sapientia eorum devorata est. Scias, domine mi: inimicus homo hoc fecit. Quid dico, fecit? et adhuc facit. Adhuc fiduciam habet, ut et illa sanctitas influat in os ejus. Esca ejus electa: nosti optime. Quosdam jam praevaricatores constituit: alios, quos per
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtas. Alioqͥn qͦd ñ frustͣ timemꝰ nͥ pͥor re¬
stituatur ĩ gͣdu suo: ordo diu ñ erit ĩ statu
suo Inspiret uob̃ ds pat̾ne acciꝑe ista.⁊ respõ¬
dere bona ad nrãm ipsoꝵ consolationẽ:
qui ualde desolati sumus & afflicti su¬
deseruit nos: plaga magn᷑a in ordine.
Michi uͭ duplex incumbit meroris ra¬
tio: qui in uno homine & patrẽ amisi
& filium. Et nunc habemꝰ ꝓ eo dñm
goryinũ bone ualł abbatẽ. sit bene¬
placiti ur̃i confortare eum litteris apo¬
stolicis: &e qͦd de eo factum ẽ ur̃o robora¬
re fauore. Nostis eum: & ñ ẽ ei apd̾ uos
opus comm̃datione: quẽ satis cõmen¬
dat uita sua: & sapientia sibi data a
d̾o. Dñs ualentinus conualet: & ubi
ualet oꝑat᷑ bona. Piopterea amatores
boni diligunt eũ: & ipse bonos diligit.
In hoc apparet: quia bonus ẽ. Uĩm ẽ ta¬
les diligere & fouere. Puer ur̃ plꝰ solito
infirmat᷑: guitatim defluit: forte mini¬
me dignus qͥ occidat᷑ semel:. & cito ingre¬
diatur ad uitã:¬

Expanded text:
tas. Alioquin quod non frustra timemus nisi Prior restituatur in gradu suo, Ordo non diu erit in 265 statu suo. Inspiret Deus vobis paterne accipere ista, et respondere bona ad nostram omnium consolationem, qui valde desolati sumus, et afflicti sudeseruit nos: plaga magna in Ordine. Mihi vero duplex incumbit moeroris ratio, qui in uno homine et patrem amisi, et filium. Et nunc habemus pro eo domnum Gozvinum Bonae-Vallis abbatem. Sit beneplaciti vestri confortare eum litteris apostolicis, et quod de eo factum est, vestro roborare favore. Nostis eum, et non est ei apud vos opus commendatore, quem satis commendat vita sua, et sapientia sibi data a Deo. Dominus Valentinus convalet: et ubi valet, operatur bona. Propterea amatores boni diligunt eum, et ipse diligit bonos. In hoc apparet quia bonus est. Vestrum est tales diligere et fovere. Puer vester plus solito infirmatur: guttatim defluit, forte minime dignus qui occidatur semel, et cito ingrediatur ad vita
Abbreviated transcription (Latin):
ne cum eẽs paruulus in ocłis tuis:
ipse constituit te suꝑ gentes &e regna:
Ad quid nͥ ut euellas &e destruas. et
edifices & plantes: Qui gͦ tulit te de
domo patris trii. & unxit te unctione
miscdie sue: attende queso & tunc &e
deinceps quanta fecit anime tuȩ. qͣnta
lo &e t̾ra testib tam potent̾ quã salu¬
brit᷑ euulsa sunt & destructa: qũã rur¬
sum bene edificata. plantata ꝓpagata.
Suscitauit ds furorẽ scismaticoꝵ in
tuo tp̃r: ut tuo oꝑe contererent᷑. Uidi
stultũ firma radice. & statim maledi¬
ctum ẽ pulchritudim eius. Uidi inq̃
uidi impiũ suꝑexaltatũ & eleuatũ
sicut cedros libani: & transiui & ecce
ñ erat. Oportet autẽ hereses & scisma¬
ta eẽ: ut qui ꝓbati sr̃ manifesti fiant.
Et̃ in scismate quidẽ iam ut dictum ẽ.
dñs ꝓbauit te & cognouit te: s nequid
desit coronȩ tuȩ: en hereses surrexert̃.
Itaq ad consu̾mationẽ uirtutũ. & ne

Expanded text:
ne cum esses parvulus in oculis tuis, ne cum esses parvulus in oculis tuis, ipse te constituit super gentes et regna? Ad quid, nisi ut evellas, et destruas, et aedifices et plantes? Qui ergo tulit te de domo patris tui, et unxit te unctione misericordiae suae, attende, quaeso, ex tunc et deinceps, quanta fecit animae tuae; quanta lo et terra testibus, tam potenter quam salubriter evulsa sunt et destructa; quanta rursum bene aedificata, plantata, propagata. Suscitavit Deus furorem schismaticorum in tuo tempore, ut tuo opere contererentur. Vidi stultum firma radice, et statim maledictum est pulchritudini ejus. Vidi, inquam, vidi impium superexaltatum, et elevatum 184 sicut cedros Libani; et transivi, et ecce non erat. Oportet autem, ait, haereses et schismata esse, ut qui probati sunt, manifesti fiant . Et in schismate quidem jam, ut dictum est, Dominus probavit te, et cognovit te. Sed ne quid desit coronae tuae, en haereses surrexerunt. Itaque ad consummationem virtutum, et ne
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Et illud. Dñs mͥ adiutor: ñ ti¬
mebo quid faciat mͥ hono. Conue¬
nerant autẽ p̾ter ep̃os &e abbates plu¬
rimuiri religiosi: & de ciuitatibus
magistri scolarũ & elerici luterati
multi:. &e rex p̾sens erat. Itaq in pie¬
sentia omniũ adu̾sario stante ex ad¬
ũso: ꝑducta sunt queła capitula de
libris eius excerpta. Que cum cepissent
legi. nolens audre exiuit: appellans
ab electis iudicib quod ñ putamus
licere. Porro capuła iudicio omnum
eraminata: inuenta sunt fidi adu̾¬
santia: contraria ueritati. Hec ꝓ me.
ne leuitate. aut certe temu̾tate usus
in tanto negotio putarer. Uerũ tu
o suecessor ꝑetri. iudicabis an debe¬
at habere refugiũ sedem petri: qui
petri fidem impugnat. Tu in quã
amice sponsi ꝓuidebis. quomͦ liberes
sponsam a labiis iniquis: & a lingua
dolosa. S ut paulo andacius loquar
cũ dño meo: attende etiã tͥ ip̃i amantis¬
sime pat̾. & gĩx łi que in te ẽ. Non¬

Expanded text:
mini : et illud; Dominus mihi adjutor, non timini : et illud; Dominus mihi adjutor, non timebo quid faciat mihi homo . Convenerunt autem praeter episcopos et abbates plurimi viri religiosi, et de civitatibus magistri scholarum, et clerici litterati multi, et Rex praesens erat. Itaque in praesentia omnium, adversario stante ex adverso, producta sunt quaedam capitula de libris ejus excerpta. Quae cum coepissent legi, nolens audire exivit, appellans ab electis judicibus, quod non putamus licere. Porro capitula judicio omnium examinata, inventa sunt fidei adversantia, contraria veritati. Haec pro me, ne levitate, aut certe temeritate usus in tanto negotio putarer. 5. Verum tu, o successor Petri, judicabis, an debeat habere refugium sedem Petri, qui Petri fidem impugnat. Tu, inquam, amice sponsi, providebis, quomodo liberes sponsam a labiis iniquis, et a lingua dolosa. Sed ut paulo audacius loquar cum domino meo, attende etiam tibi ipsi, amantissime Pater, et gratiae Dei quae in te est. Non
Abbreviated transcription (Latin):
dicarem indignũ. rationẽ fidei huma¬
nis cõmitti ratiuncłis agiratã: qũa
tam certa ac stabili ueritate constet
ẽẽ subnixam. Dicebam sufficere scͥp¬
ta eiꝰ ad accusandu eum: nec mea re
immo eo ampliꝰ leuauit uocẽ. uoca¬
uit multos. congregauit complices:
quȩ de me ad discipłos suos scͥpserit
dicere ñ curo: disseminauit ubiq se
mͥ die statuto apud senonas respon¬
surum. Exiit sermo ad om̃s: & non
potuit me latere. Dissimulauz pri¬
mum: nec enim satis rumore ppłari
mouebar. Cedens tam̃ licet uix ita
ut flerem consilio amicoꝵ. qͥ uidenteᷤᷤ
quomͦ se quasi ad spectaculũ om̃s pa¬
rarent. timebant ne de nr̃a absentia
& scandałii ppło. & cormua crescerent
adu̾sario: & quia error magis confir¬
mairtur. cũ ñ eẽt qui responderet aut
contradiceret: occurri ad locũ & dicm.
imparatꝰ quid̃ẽ & immunitꝰ. nͥ quod
ditari qualit̾ respondeatis. dabitur
enum uob̾ in illa hora quid loqua¬

Expanded text:
dicarem indignum, rationem fidei humadicarem indignum, rationem fidei humanis committi ratiunculis agitandam, quam tam certa ac stabili veritate constat esse subnixam. Dicebam sufficere scripta ejus ad accusandum eum; nec mea refimo eo amplius levavit vocem, vocavit multos, congregavit complices. Quae de me ad discipulos suos scripserit, dicere non curo. Disseminavit ubique, se mihi die statuto apud Senonas responsurum. Exiit sermo ad omnes, et non potuit me latere. Dissimulavi primum: nec enim, satis rumore populari movebar. Cedens tamen licet vix, ita ut flerem consilio amicorum, qui videntes quomodo se quasi ad spectaculum omnes pararent, timebant ne de nostra absentia et scandalum populo, et cornua crescerent adversario; et quia error magis confirmaretur, cum non esset qui responderet aut contradiceret, occurri ad locum et diem, imparatus quidem et immunitus, nisi quod ditari, qualiter respondeatis: dabitur enim vobis in illa hora quid loqua
Abbreviated transcription (Latin):
in pharetra: ut sagittent in obscuro
rectos corde. In uictu autẽ & habitu
habentes formã pietatis. s uirtutẽ
eius abnegantes: eo decipiunt plureᷤ.
quo transfigurant se in angłos lucis:
cum sint sathanȩ. Stans gͦ golias
una cũ arorigero suo int̾ utrasq acieᷤᷤ.
clamat adusus phalangas ifrł. exp¬
bratq agminib sc̃oꝵ. eo nimirũ auda¬
cius. quo sentit dauid ñ adesse. Deniq
in suggillationẽ doctoꝵ eccłiȩ. mag¬
nis effert laudib philosophos: adin¬
uentiones illorũ &e suas nouitates. ca¬
tholicoꝵ. patrũ doctrinȩ & fidi p̾fert.
Et cũ oñs fugiant a facie eiꝰ: me om̃i¬
um minimũ expetit ad singulare cer¬
tamen. Deniq scͥpsit mͥ sollicitante
quidẽ ipso archiep̃c senonensis. diem
statuens congressionis. quo ille in p̾sen
statiiere praua dogmata sua: contra
quȩ ego ausus mutire fuissem. Ab¬
nui tum qͥa puer sum. & ille uir.
bellator ab adolescentia: tum qͥa iu¬

Expanded text:
in pharetra, ut sagittent in obscuro in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde. In victu autem et habitu habentes formam pietatis, sed virtutem ejus abnegantes, eo decipiunt plures, quo transfigurant se in angelos lucis, cum sint Satanae. Stans ergo Golias una cum armigero suo inter utrasque acies, clamat adversus phalangas Israel, exprobratque agminibus sanctorum, eo nimirum audacius, quo sentit David non adesse. Denique in suggillationem doctorum Ecclesiae, magnis effert laudibus philosophos; adinventiones illorum et suas novitates catholicorum Patrum doctrinae et fidei praefert: et cum omnes fugiant a facie ejus, me omnium minimum expetit ad singulare certamen. 4. Denique scripsit mihi, sollicitante quidem ipso, archiepiscopus Senonensis, diem statuens congressionis, quo ille in praesestatuere prava dogmata sua, contra quae ego ausus mutire fuissem. Abnui, tum quia puer sum, et ille vir bellator ab adolescentia: tum quia ju
Abbreviated transcription (Latin):
in insidiis sedeat: cuiꝰ uirulenta folia
utinã adhuc laterent in seriiis: &
ñ in triuiis legerent᷑. Uolant libri:
&: qui oderant lucẽ q̃m mali st̃ impe¬
gerunt in lucẽ: putantes lucẽ tene¬
bras. Urbib & castellis ingerunt᷑ ꝓ luce
tenebie. ꝓ melle uł potiꝰ in melle uene¬
num passim om̃ib ꝓpinat᷑. Transie¬
runt de gente ingentẽ: & de regno
ad ppłm alterũ. Nouũ euditur ppłis
& gentib euangłin: noua ꝓponit᷑ fideᷤ
fundam̃tum aliud ponitur pret̾ id qͦd
archano sc̃ȩ trinitatis ñ simplicit̾ nec
sobrie disputat᷑:. s cuncta nob̾ inꝑuer¬
sum. cuncta pret̾ solitum. & pret̾ qͣm
accepimꝰ ministrant᷑. Procedit golias
ꝓcero corpore: nobili illo suo bellico ap¬
paratu cucũmunitꝰ antecedente qͦq
ipsum armigero eiꝰ arnaldo debrixa.
S quama squame comungit᷑. & nec
spiraculum incedit ꝑ eas. Si quidẽ
arcum: parauerunt sagntas suas

Expanded text:
in insidiis; cujus virulenta folia in insidiis; cujus virulenta folia utinam adhuc laterent in scriniis, et non in triviis legerentur. Volant libri: et qui oderant lucem, quoniam mali sunt, impegerunt in lucem, putantes lucem tenebras. Urbibus et castellis ingeruntur pro luce tenebrae; pro melle, vel potius in melle venenum passim omnibus propinatur. Transierunt de gente in gentem, et de regno ad populum alterum. Novum cuditur populis et gentibus Evangelium, nova proponitur fides, fundamentum aliud ponitur praeter id quarcano sanctae Trinitatis non simpliciter nec sobrie disputatur: sed cuncta nobis in perversum, cuncta praeter solitum, et praeterquam accepimus, ministrantur. 3. Procedit Golias procero corpore, nobili illo suo bellico apparatu circummunitus antecedente quoque ipsum ejus armigero Arnaldo de Brixia. Squama squamae conjungitur, et nec spiraculum incedit per eas. Siquidem sarcum, paraverunt 183 sagittas suas