comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eã ꝑtinuisse ad sem̃ dauid & hoc ostendat
ñ ex quibꝰcunq littis: s eccłasticis. caponi¬
cis. catholicis. Aliȩ quippe apud nos ñ habe¬
nt adhas res ullũ pondꝰ auctoritatis. Ip¬
sȩ st̃ enĩ quas recipit & tena ȩccła totoor¬
be diffusa. quȩ ꝑillas . ẽ. etiã ꝓpħata. & quẽ¬
ad modũ ꝓmissa: sic reddita. ac ꝑ hõc illud
qͥd de generatione mariȩ faustꝰ posuit. qͦd
patre habuerit extribu leui sacerdotẽ qͣn¬
dã nomine ioachim. canonicũ ñ . ẽ. ñ me
constringit. S etiã si hoc crederẽ: ipsũ potiꝰ
ioachim dicerẽ aliqͦm addauid sanguinẽ ꝑ¬
tinuisse. & aliqͥmͦ extribu iuda int̾ribũ
leui fuisse addoptatũ. uł ipsũ uł eiꝰ alique
ꝓgeneratorẽ. uł certe intribu leui ita na.¬
tũ ut de stirpe qͥ auid consanguinitatẽ
aliquã ducer&. sicut fieri potuisse idẽ fa¬
ustus fatet᷑. ut mraria detribu leui ess

Expanded text:
non eam pertinuisse ad semen Dauid et hoc ostendat non eam pertinuisse ad semen Dauid et hoc ostendat non ex quibuscumque litteris, sed ecclesiasticis, canonicis, catholicis. aliae quippe apud nos non habent ad has res ullum pondus auctoritatis; ipsae sunt enim, quas recipit et tenet ecclesia toto orbe diffusa, quae per illas est etiam prophetata et quemadmodum promissa, sic reddita. ac per hoc illud, quod de generatione Mariae Faustus posuit, quod patrem habuerit ex tribu Leui sacerdotem quendam nomine Ioachim, canonicum non est, non me constringit. sed etiamsi hoc crederem, ipsum potius Ioachim dicerem aliquo modo ad Dauid sanguinem pertinuisse et aliquo modo ex tribu Iuda in tribu Leui fuisse adoptatum, uel ipsum uel eius aliquem progeneratorem, uel certe in tribu Leui ita natum, ut de stirpe Dauid consanguinitatem aliquam duceret: sicut fieri potuisse idem Faustus fatetur, ut Maria de tribu Leui esset,
Abbreviated transcription (Latin):
gẽ ñ frustta appellata ꝓpt̃ ordinei sexus s.i
animor onfoederatione quãuis ei ñ suetita
carne cõmixtꝰ. & ioseph potiꝰ ꝓpt̾ dignitai.
uirilẽ aberdine generationii ullarũ ñ fuis¬
se separandũ. ne hoc ipso tuideret᷑ ahilla fe¬
mina separatꝰ. cui cũ coniungebat ntis as
ges carne miscent᷑ ta magnũ:: iconiugis
putarent. ut sine hoc coniuges esse ñ erar̃ u.
s potiꝰ discerent fidelia coniugia muses fan¬
miliariꝰ se adhęrere m̃bris xpĩ. qͥnto potius¬
sent imitari parentes xp̃i: Nos gͦ credimꝰ
etiã mariã fuisse incognatione dauid. qͥa
scripturis tis credimꝰ quȩ utrunq ehcunt.¬
eiꝰ matrẽ Mariã ñ cũ uiro concũbendo. s
uirginẽ. Quisqͥs itaq dicit mariã ad con¬
sanguinitatẽ dauid ñ ꝑtinuisse: mani¬
festũ .ẽ. qͦd istarũ scripturarũ tã excellen¬
ti auctoritati obluctet᷑. Ipse gͦ conuincat

Expanded text:
gem non frustra appellatam propter ordinem sexus et gem non frustra appellatam propter ordinem sexus et animorum confoederationem, quamuis ei non fuerit carne. commixtus, et Ioseph potius propter dignitatem uirilem ab ordine generationum illarum non fuisse separandum. ne hoc ipso uideretur ab illa femina separatus, cui eum coniungebat mentis a sibi coniuges carne miscentur, tam magnum in coniugio deputarent, ut sine hoc coniuges esse non crederent, sed potius dicerent fidelia coniugia multo familiarius se adhaerere membris Christi, quanto potuissent 'imitari parentes Christi? Nos ergo credimus etiam Mariam fuisse in cognatione Dauid, quia scripturis eis credimus, quae utrumque dicunteius matrem Mariam non cum uiro concumbendo, sed uirginem. quisquis itaque dicit Mariam ad consanguinitatem Dauid non pertinuisse, manifestum est, quod istarum scripturarum tam excellenti auctoritati obluctetur . ipse ergo conuincat
Abbreviated transcription (Latin):
& aliꝰ eũ sine ulliꝰ concubitu uiri exuir¬
gine maria natũ dicer&. nec eũ filiũ da-¬
uid appellaret: nec sic continuo putare
deberemꝰ eos sibi hȩc contraria locutos
fuisse. ut uł ambo uł unꝰ eor ᷤ falsitatis con¬
uinceret᷑. Cogitare enĩ deberemꝰ. fieri
potuisse ut ambo uera dicerent. Ut &e ios¬
eph maritꝰ Marae diceret᷑ habens eã coniu¬
gẽ continent᷑. ñ concubitu s affectu. ñ cõ¬
mixtione corpor̃ s copulatione qͦd ÷ cariꝰ
animoꝵ & ideo ñ debuisse uirũ uirginiꝰ
matris separari a serie parentũ xp̃i: e ip-¬
sã maniã aliqua de strrpe dauo uena san¬
gitais ducere. nc elro xii etui exiurgine
ꝓerenta sine dauid semine esse ñ posset. Cũ u̾
uiꝰ idẽs narrator utrunq dicat. utrunq¬
rie ꝓgenerator xp̃ĩ exdauid. qͥdrtestat ut
credat qͥuult diuino euangłis qua hereti¬
corꝰ fabulis credere nͥ & oanii n fuisse. ex¬
tranea a cognatione dauid. & eã ioseph eonut¬

Expanded text:
 alius eum sine ullius uiri concubitu ex uirgine Maria natum diceret nec eum filium Dauid appellaret, nec sic continuo putare deberemus eos sibi haec contraria locutos fuisse, ut uel ambo uel unus eorum falsitatis conuinceretur. cogitare enim deberemus fieri potuisse, ut ambo uera dicerent, ut et Ioseph maritus Mariae diceretur habens eam coniugem continenter non concubitu, sed adfectu. non commixtione corporum, sed copulatione, quod est carius, animorum, et ideo non debuisse uirum uirginis matris Christi separari a serie parentum Christi, et ipsam Mariam aliquam de stirpe Dauid uenam sanguinis ducere, ut caro Christi etiam ex uirgine procreata sine Dauid semine esse non posset. cum uero unus idemque narrator utrumque dicat, utrumqrie progeneratorum Christi ex Dauid: quid restat, ut credat, qui mauult diuino euangelio quam haereticorum fabulis credere, nisi et Mariam non fuisse extraneam a cognatione Dauid et eam Ioseph coniu
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis. Uides gͦ. hic & hominẽ ostendi al¬
terũ. & natiuitatẽ aliã. & aliũ nascendi
modũ : Nã cũ exuite uos &e induite dic̃
tẽpus utiq credulitatis significat. Cũ uͦ
hominẽ nouũ a dõ creari testat᷑: tũ in¬
aicat ueterẽ nec abipso esse nec scđm eũ
formatũ. & cũ ꝓsequit᷑. dicens illuĩ quidẽ
feri inscĩtate & iusticia & ueritate: tr̃
de signat atq demonstrat. alterũ illũ na¬
ciuitatis more quẽ dixi longe dissimilẽ
huic qͥ corpora nr̃a furiosis genitor cõ¬
plexibꝰ seminauit. Quẽq etiã ostencit ex
do nesse: cũ illũ solũ monstrauit ẽe̾ ex¬

Expanded text:
nem dei, uides hic et hominem ostendi alnem dei, uides hic et hominem ostendi alterum et natiuitatem aliam et alium nascendi modum. nam cum "exuite uos et induite" dicit. tempus utique credulitatis significat; cum uero hominem nouum a deo creari testatur, tum indicat ueterem nec ab ipso esse nec secundum eum formatum. et cum prosequitur dicens illum quidem fieri in sanctitate et iustitia et ueritate, tunc designat atque demonstrat alterum illum natiuitatis morem, quem dixi longe dissimilem huic, qui corpora nostra furiosis genitorum conplexibus seminauit quemque etiam ostendit ex deo non esse, cum illum solum monstrauit e
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinis discipulati sumꝰ adfidẽ. Vnde omĩs
etiã religio & maxime xp̃iana. ad sacram̃tũ
rudes. infantes appellat. Qͦa & ipsũ signifi.¬
cans apłs ait. Filioli mei. qͦs iterũ parturio
dũ faciat. Nã si cũ inutero fingim᷑ ut fere
gentibꝰ placet & iudeis & ipsis uob̃. tẽ nos dt̃
format adimaginẽ suã: & ueteres nos facit.
& ꝑfurorẽ ac libidinẽ creat. qd haud scio
utrũ diuinitati eiꝰ conueniat. Siuͦ cũ cre¬
dimꝰ & admeliorẽ uitȩ conuertim̃ statũ.
tc̃ formam᷑ a dõ. ut fere xpõ placet & eiꝰ a
płis & nob: ꝓfecto & nouos nos facit dĩ.
& honeste facit ac pure. Quo qͥd consenta¬
rabili maiestati: Qͦd & si uos auctorita¬
tẽ pauli ñ spernitis: exipso uob̾ quẽnã &
qͣndo & quẽ admodũ ds̃ hominẽ faciat. os¬
tendemꝰ. Dicit adephesios. Ut deponatis
scđm pͥorẽ conuersationẽ uetere hominẽ.
qͥ corrũpit᷑ ꝑdesideria erroris. Renouamini
aut spũ m̃tis urẽ. & induite nouũ homi

Expanded text:
doctrinis discipulati sumus ad fidem: unde omnis etiam religio et maxime christiana ad sacramentum rudes infantes appellat. quod et ipsum significans apostolus ait: filioli mei, quos iterum parturio, dum faciat. nam si cum in utero fingimur, ut fere gentibus placet et Iudaeis et ipsis uobis. tunc nos deus format ad imaginem suam et ueteres nos facit et per furorem ac libidinem creat — quod haud scio utrum diuinitati eius conueniat — si uero cum credimus et ad meliorem uitae conuertimur statum, tunc formamur a is et nobis: profecto et nouos nos facit deus et honeste facit ac pure. quo quid consentarabili maiestati? quodsi et uos auctoritatem Pauli non spernitis, ex ipso uobis quemnam et quando et quemadmodum deus hominem faciat, ostendemus. dicit ad Ephesios: ut deponatis secundum priorem conuersationem ueterem hominem, qui corrumpitur per desideria erroris; renouamini aut
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ distare quã intellectu. siquidẽ uo¬
bis placuerit hoc uet̃i & exteriori homini
ac treno tribuere. ut sit adõ formatꝰ. nos
uͦ contra cȩlesti hoc dederimꝰ. & interior
Ac nouo homini deferamꝰ. Neq id teme
strantun. auGust iꝰt hmn¬

Expanded text:
uobis distare quam intellectu, siquidem uouobis distare quam intellectu, siquidem uobis placuerit hoc ueteri et exteriori homini ac terreno tribuere, ut sit a deo formatus, nos uero contra caelesti hoc dederimus et interiori ac nouo homini deferamus neque id temerstrantur. AUGUSTIN
Abbreviated transcription (Latin):
seruus aeliber: s om̃s inxp̃o unũ st̃. Erga
tẽ fit hõ adõ cũ fit unꝰ exmultis: ñ cũ ex
uno diuisꝰ ÷ inmulta diuisit aut nos pͥ¬
mꝰ ortꝰ. id ẽ. corporalis: scds adunat. intel¬
ligibilis ac diuinꝰ. Eoq rectissime nos hc̃
quidẽ corporis naturȩ ascribendũ puta¬
uimꝰ: illũ uͦ suꝑe maiestati. Qua ꝓpt̾ idẽ
rursũ apłs adcorinthios dic̃. In xp̃o iłu
ꝑ euangliũ ego uos genui. & adgalachas
desem& ipso. Cũ placuit eiqͥme segrega¬
uit de utero matris meȩ ut reuelarae
filiũ suũ inme ut eũ annunciarẽ ings.
continuo ñ adqͥeui carni &e sanguini. Ui¬
des gͦ ubiq eũ in hac altera natiuitate
nra spũaliũ duntaxat: asseuerantẽ noᷤᷤ
a dõ formari ñ inpriore illa obscena
ac ꝓpudiosa. quȩ nos nichilo pͥstantius
neq mundiꝰ animalibꝰ cęt̾is. inutero ma¬
t̃no & concepit & formauit & gemut.:
Qua de re aniaduertere si ulueritis: inue¬
nietis hac in parte nos ñ łã ꝓfessione a

Expanded text:
liber, sed omnes in Christo unum sunt. ergo tunc fit homo a deo, cum fit unus ei multis, non cum ex uno est diuisus in multa. diuisit autem nos primus ortus, id est corporalis; secundus adunat, intellegibilis ac diuinus: eoque rectissime nos hunc quidem corporis naturae ascribendum putauimus, illum uero supernae maiestati. quapropter idem rursum apostolus ad Corinthios dicit: in Christo Iesu per euangelium ego uos genui et ad Galatas de semet ipso: cum placuit ei, qui me segregauit de utero matris meae, ut reuelaret filium suum in me, ut eum adnuntiarem in gentes, continuo non adquieui carni et sanguini. uides ergo ubique eum in hac altera natiuitate nostra, spiritali dumtaxat adseuerantem nos a deo formari, non in priore illa obscaena ac propudiosa, quae nos nihilo praestantius neque mundius animalibus ceteris in utero materno et concepit et formauit et genuit. qua de re animaduertere si uolueritis, inuenietis hac in parte nos non tam professione a
Abbreviated transcription (Latin):
cat. plerunq uͦ t̾renũ. ñnunquã etiã uete¬
re. alterũ uͦ interiorẽ & cȩlestẽ diẽ ac no¬
lucẽ hanc natura ꝓduxit. Alterũ uͦ: cũ
ueritas nos exerrore conuersos adse. rege¬
nerauit inittatos adfidẽ. Qd tẽpꝰ scdȩ ni¬
tiuitatis iħc in euangłio significans dici.
Nisi qͥs natꝰ fuerit denuo: ñ potest uidere

Expanded text:
uero terrenum, nonnumquam etiam ueterem, alterum uero interiorem et caelestem dicit ac nolucem hanc natura produxit, alterum uero, cum ueritas nos ex errore conuersos ad se regenerauit initiatos ad fidem. quod tempus secundae natiuitatis in euangelio Iesu significans dicit: nisi quis natus fuerit denuo, non pot
Abbreviated transcription (Latin):
consuli ac ꝓspici potuit. quã ut ñsolũ ineiꝰ
laudabiles homines ad imitandũ. & rep̃-¬
hensibiles adcauendũ ꝓponerent᷑: uerũ
eciã quȩdã bonor ddeclinationes & lapsꝰ in-
malũ. siue indidẽ denuo correcti inuiã
pedeane siue irreuocabules maneant. & tumsꝰ
quedli tualor mucationes & ꝓuentꝰ inbo nu

Expanded text:
consuli ac prospici potuit, quam ut non solum in eis consuli ac prospici potuit, quam ut non solum in eis laudabiles homines ad imitandum et reprehensibiles ad cauendum proponerentur, uerum etiam quaedam bonorum declinationes et lapsus in malum siue inde idem denuo correcti in uiam redeant siue inreuocabiles maneant, et rursus quaedam malorum mutationes et prouentus in bonum
Abbreviated transcription (Latin):
gestarũ allegoricas narrationes si nolt᷑ he¬
retici sic̃ a nob exponunt᷑ acciꝑe. ułetiã ni¬
lato meo qͦd saꝑe dicis tuo. dũ tam̃ ea quȩ di¬
uinitꝰ p̃cipiunt᷑. aut mores pietatẽq forma¬
re. aut aliqͥo figurate significare. uł credan¬
tur uł intelligant᷑. aut utrũq potiꝰ quã nẽ¬
utrũ. dũ tam̃ & ipsa quȩ figurate dicta uł
facta intelligunt᷑. ad eosdẽ mores bonos pie-¬
tatẽq referant᷑. Ac ꝑhoc etiã simanicheis
uł qͥbꝰq aliĩs de his figuris rerũ gestarũ nr̃
displicet intellectꝰ uł ratio uł opinio: illud
niũ. ea ucritatis regula defendunt᷑. quȩ nͥ
prauis & distortis cordibꝰ displicere ñ possit.
& qͥd ea scriptura cui ꝑuersitas erroris illiꝰ mni
dicanda ꝓposuit: ipsa inculpabilis uene¬
rabilisq ꝑsistit. Quiuͦ utiliꝰ atq salubriꝰ pi¬
e legentibꝰ uł audientibꝰ illas sacras litt̾as

Expanded text:
gestarum allegoricas narrationes si nolunt haegestarum allegoricas narrationes si nolunt haeretici, sicut a nobis exponuntur, accipere uel etiam nilato meo, quod sapere dicis tuo", dum tamen ea, quae diuinitus praecipiuntur, aut mores pietatemque formare aut aliquid figurate significare uel credantur uel intellegantur aut utrumque potius quam neutrum; dum tamen et ipsa, quae figurate dicta uel facta intelleguntur, ad eosdem mores bonos pietatemque referantur. ac per hoc etiam si Manichaeis uel quibusque aliis de his figuris rerum gestarum noster displicet intellectus uel ratio uel opinio, illud nium, ea ueritatis regula defenduntur, quae nisi prauis et distortis cordibus displicere non possit, et quod ea scriptura, cui peruersitas erroris illius inidicanda proposuit. ipsa inculpabilis uenerabilisque persistit. Quid uero utilius atque salubrius pie legentibus uel audientibus illas sacras litteras
Abbreviated transcription (Latin):
miseri manifestatione eiꝰ suas fauces optu
dit incȩlũ & hoc corpꝰ eiꝰ qͦd usq infinẽ labo¬
rat int̾ra. scribentiũ litt̾as uere sacras om̃s par¬
significet aliqͥd futuroꝵ̃. nͥquȩ idõ posita st̃
ut ex eis qͦdã mͦ religent᷑ ea quȩ illũ regẽ po¬
płmq eiꝰ. siue ꝓpriis siue figuratis locutio¬
nibꝰ rebue ꝓnuncient. Sicut enĩ incẏchariᷤ
& huimodi organis musicis. ñ qͥdẽ omĩa quȩ
tangunt᷑ canore aliqͥd resonant. s tantũ cor¬
dȩ. cȩtera tam̃ in toto cẏcharȩ corpore ideo
fabricata st̃ ut ess&e ubi iuncirent᷑. unde & ꝗͦͣ
tenderent᷑ illȩ qͦs ad cantilenȩ suauitatẽ mo
narrationibꝰq de rebꝰ gestis hominũ ꝓphico
spũ deligunt᷑. aut aliqͥd iã sonant significati¬
one futuroꝵ : aut si nil tale significant. ad
hoc int̾ponunt᷑: ut sit unde illa significantia
tanquã sonantia connectant᷑. has aut̃ rerũ

Expanded text:
miseri manifestatione eius suas fauces obturmiseri manifestatione eius suas fauces obturdit in caelum, et hoc corpus eius, quod usque in finem laborat in terra, scribentium littsignificet aliquid futurorum, nisi quae ideo posita sunt, ut ex eis quodam modo religentur ea, quae illum regem populumque eius siue propriis siue figuratis locutionibus rebusue praenuntient. sicut enim in citharis et huiuscemodi organis musicis non quidem omnia, quae tanguntur, canorum aliquid resonant, sed tantum chordae, cetera tamen in toto citharae corpore ideo fabricata sunt,. ut esset, ubi uincirentur, unde et quo tenderentur illae, quas ad cantilenae suauitatem modnarrationibus, quae de rebus gestis hominum prophetico spiritu deliguntur, aut aliquid iam sonant significatione futurorum aut, si nihil tale significant, ad hoc interponuntur, ut sit, unde illa significantia tamquam sonantia conectantur. Has autem rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ÷ qͥse abscondat a calore eiꝰ: duĩ ineũ cre¬
dunt gs̃. igne uirtutis eiꝰ diabolica ineis
forma soluat᷑. Totũ deinde corpꝰ illud cõmi¬
nuit᷑. id ÷ abilla malȩ conspirationis confla¬
tione discissũ. uerbo ueritatis humiliabit᷑
& cõminutũ inaquã mittit᷑: ut eos israelitę
id ÷ euangłii p̃dicatores exbaptismo in
est. Macta & manduca. Si macta & inan¬
duca. qͣre ñ etiã concide & bibe: lta ille
uitulꝰ. ꝑignẽ ⁊eli & aciẽ uerbi & aquã bap¬
tismi. abeis potiꝰ qͦs ab sorbere conabat᷑
absorptꝰ.ẽ. Sigͦ hȩc qͦq loca scripturarũ
de qͥbꝰ eisde scripturis calũniant᷑ heretici
ꝑscrutata & qͦdã mͦ int̾rogata. qͣnto ui¬
dent᷑ obscuriora tanto mirabiliores inse
mysterioꝵ thesauros latere respondes
qͣnto magis impiorꝰ blasphema ora om¬
mutescere oĩno debent cũ oppi lant᷑
aꝑtissima ueritate. contra quã pͣfocato
spͥũ qͥd mussicent ñ inueniunt & malt̃

Expanded text:
 se abscondat a calore ejus, dum in eum credunt gentes, igne virtutis ejus, diabolica in eis forma solvitur. Totum deinde corpus illud comminuitur, id est, ab illa malae conspirationis conflatione discissum, verbo veritatis humiliatur, et comminutum, in aqua mittitur, ut eos Israelitae, id est, Evangelii praedicatores, ex baptismo in est: macta et manduca. si macta et manduca, quare non etiam: concide et bibe ? ita ille uitulus per ignem zeli et aciem uerbi et aquam baptismi ab eis potius, quos absorbere conabatur, absorptus est. Si ergo haec quoque loca scripturarum, de quibus eisdem scripturis calumniantur haeretici, perscrutata et quodam modo interrogata, quanto uidentur obscuriora, tanto mirabiliores in se mysteriorum thesauros latere respondent: quanto magis inpiorum blasphema ora obmutescere omnino debent, cum oppilantur apertissima ueritate, contra quam praefocato spiritu quid mussitent non inueniunt et malunt
Abbreviated transcription (Latin):
ex dõ accipiendi filiũ dĩ: tam̃ ut multũ
imprudentiȩ concedamꝰ. ut̃ adigam᷑ & fal¬
sis credere: exiordane nob erit factꝰ iħs
dĩ filiꝰ. quã natꝰ exutero mulieris. Quanꝗ
nec ipse qͥdẽ ille quẽ maria peꝑit si ullus
erat. recte dauid filiꝰ appellet᷑: nͥ eũ consta
ex patre ioseph seminatũ. Qͦa qͥa negatis.
illud eciã fateamini necesse. ẽ. nec ip̃sũ qͥ¬
de esse dauid filiũ. Qmqͥdẽ generatio ab abra¬
hã usq acddauid. & ã dauid ioseph adusq
deducit᷑. ꝑ om̃s scilica hebieoꝵ patres. ł x
quo di ałis conceptꝰ ñ⁊ uti legit: nec fli cn¬

Expanded text:
ex deo accipiendi filium dei, tamen ut multum ex deo accipiendi filium dei, tamen ut multum inprudentiae concedamus, ut adigamur et falsis credere, ex Iordane nobis erit factus Iesus dei filius quam natus ex utero mulieris. quamquam nec ipse quidem ille, quem Maria peperit, si ullus erat, recte Dauid filius appelletur, nisi eum constet ex patre Ioseph seminatum. quod quia negatis, illud etiam fateamini necesse est ne ipsum quidem esse Dauid filium, quoniam quidem generatio ab Abraham usque ad Dauid et a Dauid Ioseph adusque deducitur — per omnes scilicet Hebraeorum patres —. ex quo quia Iesus conceptus non est, ut legitur, nec fi
Abbreviated transcription (Latin):
satis cũ ea fide faciat: quã uos eatholicã no¬
minati. S interĩ sic oritheo uidet sist̃ pp¬
siꝰ hec. Neq enĩ usquã in parturitionibꝰ oriiis
dictũ legit᷑ illud. fliꝰ is estu ego hodie ge¬
nui te: aut hic ÷ filiꝰ m̃s dilectissimꝰ inquo
bene cõplactu: s in expiatione eiꝰ apud ior¬
dane. Qd si & tuciedis ita ut scriptũ ẽ. eris
iã qͥdẽ Matheianꝰ sic enĩ i dicendũ ÷. catho¬
licꝰ uͦ nequaquã. Ilã catholicã fidẽ nouimꝰ.
quȩ tanto longe abest abhac ꝓfessione ma¬
thei: qͥnto ꝓcul ẽ. & a uero. siquidẽ sẏ m¬
bolũ ur̃m ita se habeat: ut credatis i
maria. Ur̃m gͦ. ẽ. de oruntia acciꝑe filiũ dĩ.¬
ꝓfessione ista sua quã nob. nͥ qͦd paulo pru¬
dentior uob inuentꝰ ẽ. ut ortũ exfemineo
sexii: dauid filio ascribet magis quã filio
dĩ. Qua ꝓpt̃ de duobꝰ uos unũ fateri opor
rere: aut uos ñ tenere apłicã fidẽ. Nos uͦ
quãuis dehac sententia nemo prsꝰ deiciat.

Expanded text:
iat, quam uos catholicam nominatis; sed interim sic Matthaeo uidetur, si sunt ipsius haec. neque enim usquam in parturitionibus Mariae dictum legitur illud: filius meus es tu, ego hodie genui te, aut: hic est filius meus dilectissimus, in quo bene conplacui, sed in expiatione eius apud Iordanem. quod si et tu credas ita, ut scriptum est, eris iam quidem Matthaeanus — sic enim mihi dicendum est — catholicus uero nequaquam. nam catholicam fidem nouimus; quae tanto longe abest ab hac professione Matthaei, quanto procul est et a uero, siquidem symbolum uestrum ita se habeat. ut credatis in Maria . uestrum ergo est de Maria accipere filium drofessione ista sua quam nobis, nisi quod paulo prudentior uobis inuentus est, ut ortum ex femineo sexu Dauid filio ascriberet magis quam filio dei. quapropter de duobus uos unum fateri oportrere, aut uos non tenere apostolicam fidem. Nos uero quamuis de hac sententia nemo prorsus deiciat
Abbreviated transcription (Latin):
U ocabo ñ plebẽ meã plebẽ meã. & ñ dilectã
dilectã. & erit. In loco ubi dictũ. ẽ. eis. non
popis m̃s uos: ibi uocabunt᷑ filiĩ dĩ uiui.
Hoc gͦ degentibꝰ ꝓpħatũ paulus ostendit.
so ñ nominato : ꝓpheciã tam̃ eiꝰ uerbis su-¬
is inserit dicens. Uos aut̃ genꝰ electũ. re¬
gale sacerdotiũ. gens scã. popłs adqͥsitionis.
q̃ uirtutes eiꝰ annuncietis qui de tenebris

Expanded text:
 plebem meam plebem meam" et "non dilectam dilectam" et erit in loco, ubi dictum est eis: non populus meus uos, ibi uocabuntur filii dei uiui. hoc ergo de gentibus prophetatum Paulus ostendit. dem ipso non nominato prophetiam tamen eius uerbis suis inserit dicens: uos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus adquisitionis, quo uirtutes eius adn
Abbreviated transcription (Latin):
trans figurat se tam̃ inangłm lucis. au¬
dens adhuc dicere. lux mea dĩ ẽ. Ergo is¬
tam̃ ille desiderabilis omibꝰ gentibꝰ ad a¬
mauit aeccłam suꝑ tectũ se lauantẽ. id ÷
mundantẽ se a sordibꝰ scłi. & domũ lute
am spuali conteplatione transcendentẽ
atq calcantẽ. & inchoata cũ illa pͥmȩ
conuentionis noticia: pꝰabea penitꝰ sepa-¬
ratũ diabolũ occidit. eãq sibi ꝑpetuo
conubio copulauit. Oderimꝰ gͦ peccatũ.
s ꝓphetiã ñ extinguamꝰ. Amemꝰ illũ da¬
uid quantũ amandꝰ ẽ: qͥnos a diabolo ꝑ
miscdiam liberauit. Amemꝰ & istũ dauid
qͥ tã graue inse nulnꝰ iniqͥtatis. poeni¬
tentiȩ humilitate sanauit. lã de salo

Expanded text:
transfigurat se tamen in angelum lucis, autransfigurat se tamen in angelum lucis, audens adhuc dicere: "lux mea dei est. " ergo istamen ille desiderabilis omnibus gentibus adamauit ecclesiam super tectum se lauantem, id est mundantem am spiritali contemplatione transcendentem atque calcantem, et inchoata cum illa primae conuentionis notitia postea ab ea penitus separatum diabolum occidit eamque sibi perpetuo conubio copulauit. oderimus ergo peccatum, sed prophetias non extinguamus. amemus illum Dauid, quantum amandus est, qui nos a diabolo per misericordiam liberauit; amemus et istum Dauid, qui tam graue in se uulnus iniquitatis paenitentiae humilitate sanauit. LXII. DE SALO
Abbreviated transcription (Latin):
constare cundẽ festũ diẽ: tobiȩ qͦq scrip¬
tura testat᷑. Ad qͥdraginta nouẽ aut̃ ꝗͦd
est septies septeni. tinũ addit᷑ qͦ initas cõ¬
m̃dat᷑ inhac ratione uiuit apłica illa
sentencia Sufferentes inuicẽ indilecti¬
one studentes seruare unitatẽ sp̃s inuin¬
cuo pacis. Dono itaq spũali hoc ÷ septena¬
rio facta ẽ aeccla puceus satietatis: qͥa fac¬
tus ⁊ inea fons aquȩ salcentis inuitã icnã.
que qͥhabuerit n siciet inęcnũ. lã uͥ ꝗ fue¬
rit maritꝰ eiꝰ qͥd aliud quã diabolũ nomi¬
nis sui int̾p̃tatione significat. cuiꝰ erant
pessimo coniugio delegati om̃s qͦs grã dei
liberat: ut eccła sine macula &e ruga sal¬
uatori ꝓpͥo copulet᷑ Uria nanq int̾ptat᷑
luix mea dĩ. cetheus autẽ abscisus. Siue
qͥd inueritate ñ stecit. s a luce sua suꝑna
quã dedõ habebat suꝑbiȩ merito abscisꝰ
est: siue qͦd cadendo ueris uiribꝰ ꝑditis.

Expanded text:
constare eundem festum diem Tobiae quoque scripconstare eundem festum diem Tobiae quoque scriptura testatur. ad quadraginta nouem autem, quod est septies septeni, unum additur, quo unitas commendatur. in hac ratione uiuit apostolica illa sententia: sufferentes inuicem, in dilectione studentes seruare unitatem spiritus, in uinculo pacis. dono itaque spiritali, hoc est septenario, facta est ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in uitam aeternam, quem qui habuerit, non sitiet in aeternum. iam uero qui fuerit maritus eius, quid aliud quam diabolum nominis huius interpretatione significat? huius erant pessimo coniugio deligati omnes, quos gratia dei liberat, ut ecclesia sine macula et ruga saluatori proprio copuletur. Uria namque interpretatur "lux mea dei." Chetteus autem "abscisus," siue quod in ueritate non stetit, sed a luce sua superna, quam de deo habebat, superbiae merito abscisus est, siue quod cadendo ueris uiribus perditis
Abbreviated transcription (Latin):
finendi huiꝰ oꝑis qͥd plus quã uellẽ ĩ ꝓlixũ
est: cura ꝓhiber̾a. Nc̃ peccatũ dauid qd in
ꝓphetia significauerit. qͣnta possũ breuita¬
te ꝑstringã. Nomina qͥppe ipsa int̾p̃tata
satis ostendt̃. qͥd etiã hoc factũ p̃figurauerit.
Dauid int̾p̃tat᷑ manu fortis siue desiderabi¬
lis & qd fortiꝰ leone illo de tribu iuda. qui
uicit mundũ: & qͥd desiderabiliꝰ illo de qͦ
ppħa dicit. ueniet desideratꝰ om̃ibꝰ gencibꝰꝰ
B ethsabet int̾ptat᷑ puteus sacietatĩs siue
puttus scͥptimꝰ Qualiba autẽ harũ nomuus
huiꝰ uut pͥtationũ. ⁊nia qͥd dicere intendimꝰ as¬
sunamꝰ: satis congruit. Nã & incanticis cani¬
ticns sponsa illa ȩccła. ẽ. quȩ uocat᷑ puteus
aque uiue: & huic puteo. septenariĩ na¬
mert nom̃ insp̃s scĩ significatione conun¬
git᷑ ꝓpt rationẽ pentecostes: qͥdie de cȩ¬
lo mistꝰ fp̃s sc̃i uenit. De septimanis enĩ

Expanded text:
finiendi huius operis, quod plus quam uellem iam prolixum finiendi huius operis, quod plus quam uellem iam prolixum est, cura prohiberet. Nunc peccatum Dauid quid in prophetia significauerit, quanta possum breuitate perstringam. nomina quippe ipsa interpretata satis ostendunt, quid etiam hoc factum praefigurauerit. Dauid interpretatur "manu fortis" siue "desiderabilis:" et quid fortius leone illo de tribu Iuda, qui uicit mundum? et quid desiderabilius illo, de quo propheta dicit: ueniet desideratus omnibus gentibus? Bersabee interpretatur "puteus satietatis" siue puteus septimus;" quamlibet autem harum nominis huius interpretationum in id, quod dicere intendimus, adsumamus, satis congruit. nam et in canticis canticorum sponsa illa ecclesia est, quae uocatur puteus aquae uiuae. et huic puteo septenarii numeri nomen in spiritus sancti significatione coniungitur propter rationem pentecostes, quo die de c sanctus uenit. de septimanis enim
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pdestinauit. illos & uocauit. Quos aut̃
uocauit: illos & iustificauit. & qͦs iustifica¬
uit: illos & gl orificauit. S hȩc ut dixi ac¬
huc inocculto ubi fit & conceptio se ułdi¬
tis. Mittit᷑ autẽ ꝓmisiꝰ hecꝰ. tanquã ine¬
recrici. hedus exꝓbratio peccati ꝑeundẽ¬
odollamitã tanquã increpante & dicentẽ
Generatio uiꝑarũ. S ñ eã inuenit pecca¬
ti exꝓbratio : quã mutauit confessionis ama¬
ritudo. Post uͦ iã publicis signis. anuli. moni¬
lis & uirgȩ uicit temere rudicantes iudeos
quoꝵꝰ ia ꝑsonã iudas ipse gestabat: q̃ hodieq
abrahȩ. S ꝓlatis certusimis docum̃tis nr̃ȩ
uocationis: iustificationis. glorificationis. si¬
ne dubio confundent᷑ & nos magis quã se
iustificatos esse facebunt᷑. ł nucleatiꝰ hec &
m̃bratĩ qͦdã mͦ articulatĩq serutarer atq
dissererem. qͣntũ intentionẽ meã dñs adiu¬
uara: nͥ me abhac laboriosiore diligentia.

Expanded text:
autem uocauit, illos et iustificauit; et quos iustificauit, illos et glorificauit. sed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi fit et conceptio sanctae ubertatis. mittitur autem promissus hedus tamquam meretrici, hedus exOdolamitem tanquam increpantem et dicentem, Generatio viperarum: sed non eam invenit peccati exprobratio, quam mutavit confessionis amaritudo. Post vero jam publicis signis annuli, monilis et virgae vicit temere judicantes Judaeos. Quorum jam personam Judas ipse gestabat, qui Abrahae; sed prolatis certissimis documentis nostrae uocationis, iustificationis, glorificationis sine dubio confundentur et nos magis quam se iustificatos esse fatebuntur. enucleatius haec et membratim quodam modo articulatimque scrutarer atque dissererem, quantum intentionem meam dominus adiuuaret, nisi me ab hac laboriosiore diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
te uniꝰ aree sic millo uno homine. bonoᷤᷤ
ingranis. malos inpalea. ut inunitate
uniꝰ segetis bonos intritico. malos inzi¬
raniis. Siqͥd hinc sane iis quȩ de illo scri¬
pta st̃ diligentiꝰ ꝑtractatis. siue mͥ siue
doctioribꝰ atq melioribꝰ. aliud ꝓbabiliuᷤ
elucere potuerit: nc̃ tam̃ ñ eã rẽ ita di¬
misimꝰ. ut intentionẽ nr̃am inalia ꝓpe¬
rantẽ tanquã int̾rupta series contexti
qͦd dix̃ dñs adoseẽ. uade & accipe tͥ uxo¬
re fornicationis. & fac filios defornicati¬
one: cũ sacis hoc ipsa scriptura demon¬
strar&e. unde & qͣre sit dictũ. Seqͥt᷑ enĩ.
Qm̃ fornicans fornicabit᷑ t̾ra a dño. Qabiit
& accepit gomer filiã debelaim. & conce¬
pit & peꝑit ei filiũ. & dixit dñs adeũ. Uo¬

Expanded text:
te unius areae — sicut in illo uno homine — bonos te unius areae — sicut in illo uno homine — bonos in granis, malos in palea, ut in unitate unius segetis bonos in tritico, malos in zizaniis. si quid hinc sane his quae de illo scripta sunt diligentius pertractatis siue mihi siue hoc doctioribus atque melioribus aliud probabilius elucere potuerit, nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut intentionem nostram in alia properantem tamquam interrupta seriquod dixit dominus ad Osee: uade et accipe tibi uxorem fornicationis et fac filios de fornicatione, cum satis hoc ipsa scriptura demonstret, unde et quare sit dictum. sequitur enim: quoniam fornicans fornicabitur terra a domino. et abiit et accepit Gomer filiam Debeleim; et concepit et peperit ei filium.
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura acq condenat. nichulq de
poenitentia eꝰ uł ineũ indulgentia cĩ oĩno
cõmemorat : hec m ꝑrsꝰ occurrit. qd salte
inallegoriã boni significet hec eiꝰ flenda sũ¬
mersio. Nisi forte qͥs dicat. mulieres alie¬
nigenas qͥrũ amore exarserat. significare
eocłas electas degentibꝰ. Posset hoc fortaise
nabsurde intelligi: si illȩ ꝓpt̃ salomonẽ
qesererent deos sios ce colerent dm̃eiꝰ. Cũ
u ipse ꝓpt̃ illas offendit dm siuũ &e coluit
deos earũ: ñc qͥd inde boni coniectare
possimꝰ. Nec tam̃ nichil arbitror significa¬
re s malũ. sicut de uxore filiabꝰq loth
diximꝰ appara enĩ inꝑsona huiꝰ salo mo¬
nis mira excellentia: & mira subuęrsio. Qo
gͥ millo cdiuersis tẽporibꝰ extitit pͥus bo¬
nũ. & posteriꝰ malũ: hoc inȩccła inisto ad¬
huc scło simul uno tẽpore ostendit᷑. Nã
bono illiꝰ bonos ȩccłȩ. malo aut̃ illiꝰ malos
eccłȩ significatos puto. tanquã inunita¬

Expanded text:
ue de paenitentia eius uel in eum indulgentia dei omnino commemorat. nec mihi. prorsus occurrit quid saltem in allegoria boni significet haec eius flenda submersio, nisi forte quis dicat mulieres alienigenas, quarum amore exarserat, significare ecclesias electas de gentibus. posset hoc fortasse non absurde intellegi, si illae propter Salomonem desererent deos suos et colerent deum eius. cum uero ipse propter illas offendit deum suum et coluit deos earum, non est quid inde boni coniectare possimus. nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Loth diximus. apparet enim in persona huius Salomonis mira excellentia et mira subuersio. quod igitur in illo diuersis temporibus extitit, prius bonum et posterius malum, hoc in ecclesia in isto adhuc saeculo simul uno tempore ostenditur. nam bono illius bonos ecclesiae, malo autem illius malos ecclesiae significatos puto, tamquam in unita
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ oaths apłs ista uera. s aliqͥs aliꝰ sub eiꝰ
nomine sic manichei putant ea falsa con¬
scribera&: itane sibi etiã ipse in rebꝰ aꝑtissi¬
mis & tã de ꝓximo contextis contraria lo¬
queret᷑ ut quẽ dicera dauid filiũ de maria
uirgine sine cuiꝰquã uiri concubitu na-¬
tũ. eiꝰdẽ parentes gradatim enumerans
usq adeũ sine aliqua ratione ꝑ ducer&.
que ñ cõmixtũ marię ipse dixiss& Si
enĩ aliꝰ enumerar& ꝓgeneratores xp̃i¬

Expanded text:
s apostolus ista uera, sed aliquis alius sub eius nomine, sicut Manichaei putant. ea falsa conscriberet, itane sibi etiam ipse in rebus apertissimis et tam de proximo contextis contraria loqueretur, ut quem diceret Dauid filium de Maria uirgine sine cuiusquam uiri concubitu natum, eiusdem parentes gradatim enumerans usque ad eum sine aliqua ratione perduceret, quem non commixtum Mariae ipse dixisset? si enim alius enumerar
Abbreviated transcription (Latin):
chryphas manichei. a nescio cͥbꝰ sutoribꝰ fa-¬
bularũ sub apłoꝵ nomine scriptas. Quȩ su¬
or scriptoꝵ tẽporib inaucoritatẽ scẽ
ecclȩ recipi mererent᷑. si sq & docti homi¬
nes qͥtẽ in hac uita erant & examinare
talia poterant. eos ueta locutos esse cog-¬
noscerent. Ibi tam̃ legt̾ apłm thomã cũ es¬
set in qͦdã nuptiarũ conunuo ꝑegrinꝰ &
ꝓrsus incognitꝰ. aqͦdĩ ministrõ palma ꝑ¬
cussũ: imp̾catũ fuise homini continiuã
seuãq uindictã. Nã eũ egrestꝰ fuisset ad
fonte unde aquã conuiuantibꝰ ministra¬
ret: eũ leo teruens int̃ eunit. manũꝙ ei
qͥ caput apłi leui ictu ꝑcusserat: corpore
auulsã. scđm uerbũ eiꝰdẽ apłi idorintiᷤ
atq imp̃cantis canis intulit m̃sis. inqoibꝰ
ipse cdiscũbebat apłs. Qͥo hoc idi crudel
potest: Uerũ qͥa ibi nͥ tam̃ fallor hocꝑ

Expanded text:
cryphas Manichaei a nescio quibus sutoribus facryphas Manichaei a nescio quibus sutoribus fabularum sub apostolorum nomine scriptas: quae suorum scriptorum temporibus in auctoritatem sanctae ecclesiae recipi mererentur, si sancti et docti homines, qui tunc in hac uita erant et examinare talia poterant, eos uera locutos esse cognoscerent. ibi tamen legunt apostolum Thomam, cum esset in quodam nuptiarum conuiuio peregrinus et prorsus incognitus, a quodam ministro palma percussum inprecatum fuisse homini continuam saeuamque uindictam. nam cum egressus fuisset ad fontem, unde aquam conuiuantibus ministraret, eum leo inruens interemit manumque eius, qua caput apostoli leui ictu percusserat. a corpore auulsam secundum uerbum eiusdem apostoli id optantis atque inprecantis canis intulit mensis, in quibus ipse discumbebat apostolus. quid hoc uideri crudelius potest? uerum quia ibi, nisi tamen fallor, h
Abbreviated transcription (Latin):
bricandũ & colendũ idolũ defluxisse m̃¬
tẽq impudicã ꝓstituisse demonibꝰ. in pau¬
cos eoꝵ uindicans gladio. qͦs ipse quẽ offen¬
derant alto & secreto iudicio feriendos
uoluissoe inferri. & in pͣsenti salubrit̾ t̾ru¬
it. & disciplinã inposterũ sanx̃: Nã eum
nulla crudelitate s magna dilectione
fecisse qͦd fecit. qͥs ñ inuerbis eiꝰ agnoscat
orantis ꝓpeccato eoꝵ & dicentis. si dimit¬
tis illis peccatũ dimitte. sin aut̃ delc
me delibro tuo Cõparans gͦ unꝰqͥsq pie
prudens illã cȩdẽ & hanc p̃cẽ: uid&e ꝓfec¬
to aꝑtisume. uic&e qͥntũ malũ sit an̾imȩ
ꝑsimulacra demonũ fornicari. qͣndo sic
seuit qui sic amat. Sic plane & apłs non
crudelit s amabilit̾ tradidit hominẽ sa-¬
thanȩ in interitũ carnis. ut sp̃s saluus st
indie dñi iħu. Tradidit & alios: ut discere¬
nt ñ blasphemare. Legunt scrpturas apo¬

Expanded text:
bricandum et colendum idolum defluxisse mebricandum et colendum idolum defluxisse mentemque inpudicam prostituisse daemonibus, in paucos eorum uindicans gladio, quos deus ipse, quem offenderant, alto et secreto iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in posterum sanxit? nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non in uerbis eius agnoscat orantis pro peccato eorum et dicentis: si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo? conparans ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem uidet profecto apertissime, uidet, quantum malum sit animae per simulacra daemonum fornicari, quando sic saeuit, qui sic amat. sic plane et apostolus non crudeliter, sed amabiliter tradidit hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. tradidit et alios, ut discerent non blasphemare. legunt scripturas apo
Abbreviated transcription (Latin):
nare: uł seruire. uł uacare uł mori iN
bello. aut imꝑare uł pugnare. uł uincerẽ
uł occidi: cũ hoc tam̃ constet. & cui ꝓdest
ñ n paiuinũ ꝓdest be ficur̃ ⁊ cui obest ñ
nͥ ꝑdiuinũ obesse iudiciũ: Quid gͦ insilimꝰ
intemerarias rep̃hensiones: Atq utinã ho¬
minũ. & ñ dĩ. Seruierint dispensatores ue¬
teris testam̃ti. idẽq p̾nunciatores noui
testam̃ti. peccatores occid nido. seruierint
dispensatores noui testamti. idẽq exposi¬
tores uet̾is testam̃ti. a pecatorihꝰ mori¬
endo. dõ tam̃ uni utriq seruiert̃. ꝑ diuer¬
sa & congrua tẽpora docenti bona tẽpora¬
lia & a se petenda & ꝓpt̾ se contẽnenda.
molestias tẽporales de a se posse imꝑari. a&
ꝓnt se debere tolerari. Quid gͦ crudele mo¬
ises aut mancdauit aut fecit᷑. cũ cõmissũ
sibi popłm icẽ ⁊ elans & uni uero dõ sub-¬
ditu cupiens. postea quã cognouit adfa-¬

Expanded text:
nare uel seruire uel uacare uel mori, in nare uel seruire uel uacare uel mori, in bello autem imperare uel pugnare uel uincere uel occidi ? cum hoc tam diuinum prodesse beneficium et cui obest non per diuinum obesse iudicium. Quid ergo insilimus in temerarias reprehensiones atque utinam hominum et non dei? seruierint dispensatores ueteris testamenti idemque praenuntiatores noui testamenti peccatores occidendo, seruierint dispensatores noui testamenti idemque expositores ueteris testamenti a peccatoribus moriendo, deo tamen uni utrique seruierunt per diuersa et congrua tempora docenti bona temporalia et a se petenda et propter se contemnenda, molestias temporales et a se posse inperari et propter se debere tolerari. quid ergo crudele Moyses aut mandauit aut fecit, cum commissum sibi populum sancte zelans et uni uero deo subditum cupiens posteaquam cognouit ad fa
Abbreviated transcription (Latin):
dñm nr̃m. S quȩ sit distributio iudicantis &
miserantis dĩ. cur aliꝰ sic. aliꝰ aut̃ sic: occultis
fit causis. iustis tam̃. llon tam̃ idõ nesciniꝰ oĩa
ista iudicio aut miscdia di fieri. licet mabdi¬
to positis m̃suris & ntmeris & ponderib qlꝰ
om̃ia disponunt᷑ a dõ creatore om̃iũ quȩ nã¬
turalit̾ st̃ nec auctore s tam̃ ordinatore
etiã peccator. ut ea quȩ peccata ñ essent nͥ
contra naturã essent: sic iudicent᷑ & ordinen¬
t᷑: ne uniuersitatis naturã. turbare uł tur¬
pare ꝑmittant᷑ meritoꝵ sũoꝵ locis x condi¬
tionib deputata. Quȩ cũ ita sit: & cũ ꝑhoc¬
secretũ iudicioꝵ dĩ motꝰq humanarũ uolun¬
tatũ. eisdẽ ꝓsꝑtatibꝰ alii corrũpant᷑. alii
tẽꝑant̾ utant᷑. & eisdẽ aduersitatibꝰ aliĩ de¬
ficiant. alii ꝓficant. cũq ipsa. humana mor¬
talisq uita tẽptatio sit suꝑ t̾rã: qs homu¬
nũ nouit cui ꝓsit aut obsit inꝑace reg¬

Expanded text:
nostrum. sed quae sit distributio iudicantis et miserantis dei, cur alius sic, alius autem sic, occultis fit causis, iustis tamen. non tamen ideo nescimus omnia ista iudicio aut misericordia dei fieri, licet in abdito positis mensuris et numeris et ponderibus, quibus omnia disponuntur a deo creatore omnium, quae naturaliter sunt, nec auctore, sed tamen ordinatore etiam peccatorum, ut ea, quae peccata non essent, nisi contra naturam essent, sic iudicentur et ordinentur, ne uniuersitatis naturam turbare uel turpare permittantur, meritorum suorum locis et condicionibus deputata. quae cum ita sianarum uoluntatum eisdem prosperitatibus alii corrumpantur, alii temperanter utantur, et eisdem aduersitatibus alii deficiant, alii proficiant, cumque ipsa humana mortalisque uita temptatio sit super terram: quis hominum nouit, cui prosit aut obsit in pace reg
Abbreviated transcription (Latin):
impletis auctoreatẽ dripna sad erisimi &e
ingeniorũqꝙ genera subdita uitis ÷ uerũ et¬
am uoc abcis. pͣdictũ leigt. ꝑfentũq cogno¬
scu. Nlunqͥdnã gͦ si qͥfauã legens. facta dauid̃
cuiꝰ eũ dño arguente as nrinante poenitu.¬
it. inde sibi. adpeccardũ fomitẽ p̃beat. illa
scriptura cul parida. eac ñ tanto seueriꝰ ille dĩ¬
nancꝰ. qͥnto potiꝰ adseinulnerandũ aut occi¬
dei dũ abuti uoluit eire quȩ adsanandũ
liber dũq consctipta. ẽ Quia enĩ homineis
inpeccatũ lapsr̃ suł suꝑbia neglegunt poeni¬
tentiȩ medicinũ ł recipiende salutis ueni¬
ȩq ꝓmerendȩ: ceffidentia penit ꝑeunt: de

Expanded text:
inpletis auctoritatem diuinam fidelissima et ingeniorumque subdita uidet, uerum etiam hoc ab eis praedictum legit perfectumque cognoscit. Numquidnam ergo, si quisquam legens factum Dauid, cuius eum domino arguente ac minante paenituit, inde sibi ad peccandum fomitem praebeat, illa scriptura culpanda est? ac non tanto seuerius ille damnandus, quanto potius ad se uulnerandum aut occidendum abuti uoluit ea re, quae ad sanandum liberandumque conscripta est? quia enim homines in peccatum lapsi uel superbia neglegunt paenitentiae medicinam uel recipiendae salutis ueniaeque promerendae diffidentia penitus pereunt, de
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilis hominis & uolucrũ & qͥdiu¬
pelũ & serpentiũ. E xhac qͦsi sapientia ui
tii iste aurens. qͣlia solebant ȩgyptior
etiã ipsi pͥmates & tanquã docti homines
adorare figm̃ta. Hoc gͦ uitulo significatũ
est om̃e corpꝰ. id÷ omis societas gentiliũ
idolatriȩ deditoꝵ. Hanc sacrilegã societa

Expanded text:
tibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. ex hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. hanc sacrilegam societa
Abbreviated transcription (Latin):
ritor uł cedere uł succede uł manere. ho¬
minũ aut̃ rectã uoluntatẽ diuinȩ legi
coniungi. mordinatã uͦ cupiditatẽ diui¬
nȩ legis ordine coerceri. Ut nec bonꝰ ali¬
ud quã pͣcipit᷑ uelit: nec malus ampliꝰ quã
ꝑmittit᷑ possit. Ita sane: ut ñ impune
possit qͦd in iuste uoluerit. Ac ꝑhoc inoibꝰ
quȩ humana infirmitas horr&e aut tim&e.
sola iniquitas iure dãnat᷑: cętera st̃ uel
tributa naturarũ. uł merita culparũ.
ł it aut̃ hõ iniquus: cũ ꝓpt̾ se ipsas dili¬
git res ꝓpt̾ aliud assumendas. & ꝓpter
aliud appetit res ꝓpt̃ se ipsas diligendas.

Expanded text:
ritorum uel cedere uel succedere uel manere; horitorum uel cedere uel succedere uel manere; hominum autem rectam uoluntatem diuinae legi coniungi. inordinatam uero cupiditatem diuinae legis ordine coherceri, ut nec bonus aliud quam praecipitur uelit, nec malus amplius quam permittitur possit, ita sane, ut non inpune possit, quod iniuste uoluerit. ac per hoc in omnibus, quae humana infirmitas horret aut timet, sola iniquitas iure damnatur; cetera sunt uel tributa naturarum uel merita culparum. fit autem homo iniquus, cum propter se ipsas diligit res propter aliud adsumendas et propter aliud adpetit res propter se ipsas diligendas.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogatio & eor rnsis declarauit &e
Ecce st̃ hic duo gladii. Q ue respondt Suf¬
ficit. Hinc & petrꝰ armat nuent ẽ. cũ aui¬
rẽ ꝑsecutoris abscidit. Ubi pontinea eiꝰco.¬
ercet᷑ audacia. qͥa ñ ut iuissꝰ flerat ferrũ
tollere: ita iussꝰ fuerat & ferire. Ptebat
certe dnĩ uoluntas. cur arma portri
pͣcepisset: qͥb eos uti noluisset. Ueruntim̃
adillũ cũ ratione p̃ciꝑe: adistos aut̃ suȩ
retractatione p̃cepta facere ꝑtinebat. &¬
lũniosa gͦ imꝑitia moises rep̃hendit᷑ qͦd
bella gesserit: qͥminꝰ rep̃hendi debuit
si sua sponte gereret. quã si dõ iubente
ñ gerer&: Ipsũ uͦ dñi qͦd talia iusserit aude
rep̃hendcre. uł dm̃ iustũ & bonũ talia iube
potuisse ñ credere: hominis ÷ ut mitiꝰ loqͣr
cogitare ñ ualentis. diuinȩ ꝓuidentiȩ ꝑ
cuncta sũma atq una tendenti nec nõuũ
esse qͦd orit᷑ nec ꝑire qͦd morit᷑ s insuo sin¬
gula quęq ordin̾e siue naturarũ siue me-¬

Expanded text:
interrogatio et eorum responsio declarauit. et ecce sunt hic duo gladii. et ille respondit: sufficit. hinc et Petrus armatus inuentus est, cum aurem persecutoris abscidit: ubi spontanea eius cohercetur audacia, quia non ut iussus fuerat ferrum tollere, ita iussus fuerat et ferire. latebat certe domini uoluntas, cur arma portari praecepisset, quibus eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum ratione praecipere, ad istos autem sine retractatione praecepta facere pertinebat. Calumniosa ergo inperitia Moyses reprehenditur, quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua sponte gereret, quam si deo iubente non gereret; ipsum uero deum, quod talia iusserit, audere reprehendere uel deum iustum et bonum talia iubere potuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima tendenti nec nouum esse, quod oritur, nec perire, quod moritur, sed in suo singula quaeque ordine siue naturarum siue me
Abbreviated transcription (Latin):
tandę significationis inqͥrit. Si enĩ tabu¬
las qͥs digito dĩ hoc ÷ oꝑatione sp̃s scĩ scrip¬
tas acceꝑat ideo fregitͭ. qͥa indignos eos qͥb
eas legerae udicauit. sideniq ut abeis ille
uitulꝰ penitꝰ aboleret᷑: incendit eũ. contri¬
uit. inaquã sparsit atq sũ mersit. ut qͥd
& potũ hoc popło dedit: Quẽ ñ excitu factũ
hoc. adinqͥrendã & intelligendã ꝓphica sig
nificatione: Sccuxrat eͦ ia intentis m̃tibꝰ tan¬
quã aiaboli corpꝰ inuiculo. id ÷ homines in.
om̃ibꝰ gentibꝰ: quibꝰ adhȩc sacrilegia caput.
hoc ÷ auctor .e. diabolis. Aureũ ꝓpt̾ea : da
uident᷑ idolatriȩ ritꝰ uelut a sapientibꝰ in¬

Expanded text:
tandae significationis inquirit. si enim tabulas, quas digito dei, hoc est operatione spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos, quibus eas legeret, iudicauit, si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendiam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor, est diabolus, aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus in
Abbreviated transcription (Latin):
dendꝰ ẽ. Imino uͦ talia recte ñ iubet nͥdĩ rec¬
Cȩcerũ ista imꝑita &e falsa bonitas cordis hu¬
mani contradicat & xp̃o: ne dõ bono iube¬
nte impũ mali aliqͥd patiant᷑. cũ dictu¬
rus : angłis. Colligite primũ zizania . &
alligate fasciculos ad cõburendũ. Qui tam̃
hoc ipsũ importune facere uolentes ser¬
uos. ꝓhibuit dicens. Neforte cũ uultis col¬
ligere tizania: eradicetis simul & triticũ
Ita solus dc̃ uerꝰ & bonꝰ nouit: qͥd. qͣndo. qͥb̃
ꝑ qͦs. fieri aliqͥd uł iubeat uł ꝑmittat. Potãt
etiã ista humana ñ bonitas s plane ĩꝑbitas
eide. dño contradicere. cũ desiderio noxio
demones inporços ire uolentes petentesq
ꝑmisit. p̾seitĩ qͥa manichei ñ solũ porcos
uerũ etiã minuta & abiecta animalia.
hominũ animas hab̾e credidert̃. Quaua¬
nitate imꝓbata & abiecta: illud tamen

Expanded text:
dendus est. immo uero talia recte non iubet. nisi dedendus est. immo uero talia recte non iubet. nisi deCaeterum ista imperita et falsa bonitas cordis humani contradicat et Christo, ne Deo bono jubente impii mali aliquid patiantur, cum dicturus est angelis: colligite primum zizania et alligate fasciculos ad conburendum. qui tamen hoc ipsum inoportune facere uolentes seruos prohibuit dicens: ne forte cum uultis colligere zizania. eradicetis simul et triticum. ita solus deus uerus et bonus nouit, quid, quando, quibus, per quos fieri aliquid uel iubeat uel permittat. poterat etiam ista humana non bonitas, sed plane uanitas eidem domino contradicere, cum desiderio noxio daemonum in porcos ire uolentium petentiumque permisit, praesertim quia Manichaei non solum porcos, uerum etiam minuta et abiecta animalia hominum animas habere crediderunt. qua uanitate inprobata et abiecta illud tamen