comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
formidant: a cȩteris irrident᷑. Itaꝰ om̃iu
animos inhac re tenuit illa sententia
ueritatis. ñ qͦd intrat inos ur̃m uos com¬
qͥnat s qͦd exit. nullã cibi naturã quã so¬
cietas admittit humana. s quȩ iniqͥtas cõ¬
mittit peccata condẽnans. la uͦ de antiqͦrũ
factis. & quȩ stultis atq ineruditis uident᷑
peccata dũ ñ st̃. & quȩ uere peccata st̃ ꝙ
obcausã conscripta st̃. seruata magisq
cõm̃data scripturȩ ipsiꝰ ueneratione: suf¬
ficienti iã sermone monstrauimꝰ. Nec ñ de
maledicto eiꝰ qͥ pendet inligno. & eiꝰ qui ñ
suscitauerit sem̃ inisrł. iã pͥmũ suo loco
respondimꝰ. cũ hȩc ante dilueremꝰ obiecta.
& ꝓrsus om̃ia. siue de quibꝰ singillatĩ iã in¬
anterioribꝰ huiꝰ oꝑis partibꝰ disseruimꝰ si¬
ue quȩ inisto cui respondemꝰ sermone suo
faustꝰ similia posuit. una firmissima ue¬
ritatis ratione defendimꝰ: quã de scãrũ

Expanded text:
formidant, a ceteris inridentur. ita omnium formidant, a ceteris inridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: non quod intrat in os uestrum, uos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam, quam societas admittit humana, sed quae iniquitas committit peccata condemnans. Iam uero de antiquorum factis et quae stultis atque ineruditis uidentur peccata, dum non sunt, et quae uere peccata sunt, quam ob causam conscripta sunt, seruata magisque commendata scripturae ipsius ueneratione sufficienti iam sermone monstrauimus; necnon de maledicto eius, qui pendet in ligno, et eius, qui non suscitauerit semen in Israhel, iam primum suo loco respondimus, cum haec ante dilueremus obiecta. et prorsus omnia, siue de quibus singillatim iam anterioribus huius operis partibus disseruimus. siue quae in isto, cui respondemus, sermone suo Faustus similia posuit, una firmissima ueritatis ratione defendimus, quam de sanctarum
Abbreviated transcription (Latin):
uescerent᷑ elegisse mͥ uident᷑ ꝓtẽpore rẽ faci¬
lẽ. & nequaquã obseruantibꝰ onerosã. inqͥ cũ
israhelitis etiã gs̃ ꝓpt̃ illũ angularẽ lapi¬
dẽ duos in se condentẽ. aliqͥo cõmunit᷑ obser¬
uarent. Simul & ad monerent. inipsa archa
noe qͣndo dĩ hoc iussit. ȩccłam om̃iũ genti¬
ũ fuisse figuratã. cuꝰ facti ꝓphetia ũ genti¬
b adfide accedentibꝰ incipietat impleri trans¬
acto uͦ illo tẽpore. qͦ illi duo parietes. uiꝰ ex
cirtuncisione alt̃ exp̃putio uenientes. quã¬
uis inangulari lapide concordarent. tam̃
suis dbꝰdã ꝓprictatibꝰ distinctiꝰ eminebant.
At ubi ȩccła gentiũ talis effecta .e ut in
ea nullꝰ isrlita carnalis appareat: qͥs iam
hoc xp̃ianꝰ abseruat. ut turdos uł minu¬
tiores auiculas ñ attingat. nͥ qͣrũ sanguis
effusꝰ est: Aut leporẽ ñ edat. simanu a cer¬
uice ꝑcussus nullo cruento uulnere occi¬
sus .eł  qͥ forte pauci adhuc tangere ista

Expanded text:
uescerentur, elegisse mihi uidentur pro tempore rem facilem et nequaquam obseruantibus onerosam, in qua cum Israhelitis etiam gentes propter angularem illum lapidem duos in se condentem aliquid communiter obseruarent, simul et admonerent in ipsa arca Noe. quando deus hoc iussit, ecclesiam omnium gentium fuisse figuratam, cuius facti prophetia iam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat inpleri. transacto uero illo tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio uenientes, quamuis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant. at ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israhelita carnalis adpareat, quis iam hoc christianus obseruat, ut turdos uel minutiores auiculas non adtingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice percussus nullo cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmolandũ. naturȩ aduersȩ gentis illatũ.¬
Isti xpm exempli p̃bendi causa baptizatũ
minationẽ tenebrarũ sumersũ. nec totũ
emersurũ. s qͦd eiꝰ mundar iñ potuerit.
ȩtna dãnatione puniendũ. Isti carnẽ
xp̃i ã demonũ duce tẽptatã: ille partẽ
dĩ ademonũ gente possessã.  isti quidẽ
illã tẽptatã ut docer& resistere tẽptato¬
ri: ille illã possessã ut patri ñ possit resti¬
tui ne uictori. Deniq manicheus ex doc¬
trina demonioꝵ aliud annunciat ut
quasi eminentior sit: apłi uͦ exdactrina
xpĩ cõm̃dant. ut qͥsqͥs aliud annunciaue¬
rit. a nathema sit.

Expanded text:
inmolandum naturae aduersinmolandum naturae aduersIsti Christum exempli praebendi causa baptizatum minatione submersum nec totum emersurum, sed quod eius mundari non potuerit aeterna damnatione puniendum; isti carnem Christi a daemonum duce temptatam, ille partem dei a daemonum gente possessam; et isti quidem illam temptatam, ut doceret resistere temptatori, ille illam possessam, ut patri non possit restitui nec uictori; denique Manichaeus ex doctrina daemoniorum aliud adnuntiat, ut quasi eminentior sit, apostoli uero ei doctrina Christi commendant, ut quisquis aliud adnuntiauerit. anathema sit.
Abbreviated transcription (Latin):
derit: ita certũ. ẽ. manicheũ uł manicheos
esse ridendos aut etiã dolendos. qͥtã fundatȩ
pora certis successionibꝰ custoditȩ atq ꝑ du-¬
ctȩ. audeant tale aliqͥd dicere. lã gͦ aucto¬
ritas manichei. conferenda. ẽ auctaritati
apłor. Nã litteras istoꝵs istas. t̾e̾. tã certũ
est: quã illas illiꝰ. Quis aut̃ manicheũ apłis
cõparat: nͥ qͥsqͥs se a xp̃o qui misit apłos se¬
parat: Aut uas naturas sibim& ex ꝓpriis
pͥncipiis aduersas. qͥs unquã sapuit inũbis
passionẽq ueracẽ: manicheus aut̃ iactat
se inducere inomnẽ ueritatẽ. & uult in¬
qducere intalẽ xp̃m. inqͦ ipsiꝰ passionis
p̃cdicat falsitatẽ. Isti xp̃m incarne quã
de abrahȩ suscepit semine. circuncisũ: il¬
le dm̃ inipsa sua natura a tenebrarũ gen
tc̃ pie fiebat oblatũ: ille ñ carnis s ipsius
diuinȩ substantiȩ m̃brũ om̃ibꝰ demonibꝰ

Expanded text:
derit: ita certum est Manichaeum uel Manichaeos derit: ita certum est Manichaeum uel Manichaeos esse ridendos aut etiam dolendos, qui tam fundatae haec tempora certis successionibus custoditae atque perductae audeant tale aliquid- dicere. lam ergo auctoritas Manichaei conferenda est auctoritati apostolorum. nam litteras istorum istas esse tam certum est quam illas illius. quis autem Manichaeum apostolis conparat, nisi quisquis se a Christo, qui misit apostolos, separat? aut duas naturas sibimet et ex propriis principiis aduersas quis umquam sapuit in uerbipassionemque ueracem, Manichaeus autem iactat se inducere in omnem ueritatem et uult inducere in talem Christum, in quo ipsius passionis praedicat falsitatem; isti Christum in carne, quam de Abrahae suscepit semine, circumcisum, ille deum in ipsa sua natura a tenebrarum gentcrificium, quod tunc pie fiebat, oblatum, ille non carnis, sed ipsius diuinae substantiae membrum omnibus daemonibus
Abbreviated transcription (Latin):
ibi te offend&: causã te tanquã homitẽ
rep̃hende auderes: nunquã inc̾idisses insa¬
crilegas nugas & blasphema figm̃ta. qͥbꝰ ñ
intelligens unde sic malũ. dm̃ implere
conaris om̃ibꝰ malis. Hic iã si quȩratis a no-¬
bis. nos unde sciamꝰ apłor. eẽ. istas lict̾as:
breuit̃ uob respondemꝰ inde nos scire un¬
de & uosscitis illas litteras. eẽ. manichei.
qͥs miserabilit̾ huic auctoritati p̃ponitis.
Si enĩ &hinc uob aliqͥs moueat quȩstionẽ.
& serupulũ contradictionis impingat. di¬
cens libros aͦs ꝓfertis manichei. ñ ẽẽ. ma¬
nichei. qͥd facturi estis: Nonne potiꝰ eiꝰdẽ
deliram̃ta ridebitis. qͥ contra rẽ tanta cõ¬
nexionis & successessionis sene confirmatã
impudentia. huiꝰ uocis emittat: Dic̃ gͦ
artũ . ẽ. illos libros esse manichei. & om̃ino
ridendꝰ t̃. qͥ extrinsuerso ueniens tanto
post natꝰ. litẽ uob̃ huiꝰ contradietionis inten-¬

Expanded text:
ibi te offenderet, causam te tanquam hominem ibi te offenderet, causam te tanquam hominem quam reprehendere auderes, numquam incidisses in sacrilegas nugas et blasphema figmenta. quibus non intellegens, unde sit malum, deum inplere conaris omnibus malis. Hic iam si quaeratis a nobis, nos unde sciamus apostolorum esse istas litteras, breuiter uobis respondemus inde nos scire, unde et uos scitis illas litteras esse Manichaei, quas miserabiliter huic auctoritati praeponitis. si enim et hinc uobis aliquis moueat quaestionem et scrupulum contradictionis. inpingat, dicens libros, quos profertis Manichaei, non esse Manichaei, quid facturi estis ? nonne potius eiusdem deliramenta ridebitis, qui contra rem tanta conexionis et successionis serie confirmatam inpudentiam huius uocis emittat? sicut ergo certum est illos libros esse Manichaei et omnino ridendus est, qui ex trauerso ueniens tanto post natus litem uobis huius contradictionis inten
Abbreviated transcription (Latin):
congruera. quĩ uiolabilȩ & corruptiolẽ
credere dĩ natura. nec inqͥuatã atq: oppssa
tita posse libari atq purgari. s ȩt̾ua glo¬
bi poena sũma di necessitate posse danariꝰ
S inquis. ꝓpcea credidi quȩ ñ mͥ ostendit:
qͥa duas naturas. honi scilicet & mali mͥ
in hoc ipid mundo euident̾ ostendit. At̾ hoc
ipsũ. ẽ. infelix. unde decepta es. Quia sicut
in illa scriptura euanglica: ita in hoc mun¬
do nichil mali ꝑutare potuisti. nͥ qͦtuus
carnalis seniꝰ offensꝰ. ẽ. sicut serpentẽ igne.
uenenũ. & similia. nec aliqͥd boni. nͥ qͦd eun¬
de tuũ carnalẽ sensũ aliqua iocunditate
ꝑmulsit. sicut sapor iocunditas & odoꝵ sua¬
uitas. & lucis huiꝰ aspectꝰ. & siqͥd aliuo uł au¬
ribꝰ uł oculis tuis. uł naribꝰ. uł palato uł pal¬
patui. similit̾ forte blanditũ.ẽ. At̃ si uni¬
uersã creaturã ita priꝰ aspiceres. ut auc¬
tori dõ tribueres quasi legens magnũ
quendã ubrũ nature rerũ atq ita siqͥo

Expanded text:
corruptibilem credere dei naturam nec inquinatam atque obpressam totam posse liberari atque purgari, sed aeterna globi poena summa dei necessitate damnari ? Sed, inquis, propterea credidi, quae non mihi ostendit, quia duas naturas, boni scilicet et mali, mihi in hoc ipso mundo euidenter ostendit. at hoc ipsum est, infelix, unde decepta es, quia sicut in illa scriptura euangelica, ita in hoc mundo nihil mali putare potuisti, nisi quo tuus carnalis sensus offensus est, sicut serpentem, ignem, uenenum et similia, nec aliquid boni, nisi quod eundem tuum carnalem sensum aliqua iucunditate permulsit, sicut saporum iucunditas et odorum suauitas et lucis huius aspectus et si quid aliud uel auribus uel oculis tuis upatui similiter forte blanditum est. At si universam creaturam ita prius aspiceres, ut auctori Deo tribueres, quasi legens magnum quemdam librum naturae rerum; atque ita si quid
Abbreviated transcription (Latin):
& puersa opmnione te offendere potiꝰo ue
rũ esse naturã incomutabilẽ di alidd more¬
talis assupsisse creature. inqͥ incomutabilie
pmanens ñ fallacit᷑ s ucracit̾ facere acqp
teret. quicqͥo cande creatura facere ac pil¬

Expanded text:
et peruersa opinione te offendere potiusque et peruersa opinione te offendere potiusque esse uerum naturam incommutabilem dei aliquid mortalis adsumpsisse creaturae, in qua commutabiliter permanens non fallaciter, sed ueraciter faceret atque pateretur, quicquid eandem creatura
Abbreviated transcription (Latin):
lis corruptibilisq credat᷑. exitũ theatri¬
cũ longa illa fabula ur̃a reꝑire ũ possit:
Postremo unde scis octo. eẽ. tras. & decẽ cȩ¬
losͣ Qd athlas mundũ ferat splendite¬
nensq suspendat. & innumerabilia ta¬
liaꝰ Unde scis hec: Plane inqͥs maniche¬
us me docuit. S infelix. credidisti. Neq
enĩ uidisti. Sigͤ admilia fabulosoꝵ phan¬
tasmatũ qͥbꝰ durpit̾ grauidata es. te auc¬
toritati ignotissimȩ & furiosissimȩ sub¬
didisti. ut ideo hȩc omia credes qͥa in illis
conscripta st̃ libris. qͥbꝰ miscrabili errore
credendũ. eẽ cȩnsiusti cũ tͥ nulla demo¬
nstrent᷑. cur ñ potiꝰ euangłicȩ auctorita
ti. tã fundite.tã stabilitȩ. tanta gła
diffamate. atq ab apłoꝵ tẽporibꝰ uiq ad
nr̃a tẽpori ꝑsuccessiones certissimas cõ¬
mendatȩ ñ te subdis ut credas ut uuas. ut
disas etũ ila om̃ia quȩ te offendunt. Ex uana

Expanded text:
lis corruptibilisque credatur, exitum theatrilis corruptibilisque credatur, exitum theatricum longa illa fabula uestra reperire non possit? postremo unde scis octo esse terras et decem caelos, quod Atlas mundum ferat splenditenensque suspendat et innumerabilia talia? unde scis haec? plane, inquis, Manichaeus me docuit. sed, infelix, credidisti; neque enim uidisti. si ergo ad milia fabulosorum phantasmatum, quibus turpiter grauidata es, te auctoritati ignotissimae et furiosissimae subdidisti, ut ideo haec omnia crederes, quia in illis conscripta sunt libris, quibus miserabili errore credendum esse censuisti, cum tibi nulla demonstrentur, cur nfundatae, tam stabilitae, tanta gloria diffamatae atque ab apostolorum temporibus usque ad nostra tempora per successiones certissimas commendatae non te subdis, ut credas, ut uiuas, ut discas etiam omnia illa, quae te offendunt, ex uana
Abbreviated transcription (Latin):
qͥu teptatꝰ adiabolo .e. his aut exceptis &
testimoniis exuetere testam̃to quȩ ulis
crucis eiꝰ mysticã fixionẽ. qua passionis
animȩ ur̃ȩ uulnera demonstrant᷑. dein¬
de inqͥt precepta salutaria eiꝰ ce parabolaᷤᷤ
cunctuq sermonẽ dificũ. qͥ maxime dua¬
rũ p̃fereus naturarũ discretionẽ. ipsius
esse ñ uenit indubiũ. Uidetis gͣ id uos
agere ut omĩs de medio scripturarũ au-¬
ferat᷑ auctoritas. & suus cuiq animꝰ au¬
ctor sit. qͥd inquaq scriptura ꝓbet. qͥd
im̃ ꝓbae. id ⁊ ut ñ auctoritati scripturarũ
subiciat᷑ ad fidẽ. s sibi scripturas ipse subi¬
ciat. ñ ut ideo illi placeat aliqͥa qͥa hoc in
sullimi auctoritate scriptũ legit᷑. s ideo
recte scriptũ uideat᷑ qͥa hoc illi placuit: Co
te cõmictis anima misera. infirma carua.¬
libꝰ nebulis inuoluta qͦte cõmittis: Remoue
ratio tui ꝑducit᷑. ut nͥ di natura uiolabi¬

Expanded text:
quia temptatus a diabolo est. His autem exceptis et quia temptatus a diabolo est. His autem exceptis et testimoniis ex uetere testamento, quae illis crucis eius mysticam fixionem, qua passionis animae uestrae uulnera demonstrantur. deinde, inquit, praecepta salutaria eius et parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretionem ipsius esse non uenit in dubium. uidetis ergo id uos agere, ut omnis de medio scripturarum auferatur auctoritas et suus cuique animus auctor sit, quid in quaque scriptura probet, quid inprobet, id est, ut non auctoritati scripturarum subiciatur ad fidem, sed sibi scripturas ipse subiciat, non ut ideo illi placeat aliquid, quia hoc in sublimi auctoritate scriptum legitur, sed ideo recte scriptum uideatur, quia hoc illi placuit. quo te committis, anima misera, infirma, carnalibus nebulis inuoluta? quo te committis? remoue ratio tua perducitur, ut nisi dei natura uiolabi
Abbreviated transcription (Latin):
spũ scõ. cuiꝰ nc̃ pignꝰ accepimꝰ. Qͦd aut̃ dictũ
est. mundꝰ eũ acciꝑeñ potest: de iis
utiq dictũ .ẽ. qͥ solent inscripturis mu-¬
ndi nomine appellari. amatores mun-¬
di. uł impũ. uł carnales. dequalibꝰ dic̃
apłs. Animalis. aut̃ hõ ñ ꝑcipit quȩ sunt
sp̃s dĩ. de hoc mundo esse dicunt᷑. quã diu
ñ posst̃ saꝑe ampliꝰ quã st̃ ista corporea qͦ
inhoc mundo sensert̃. sic̃ nec uos aliud sa¬
pitis. qͥcũ lucẽ istã solis & lunȩ miraremi.¬
ni: talia uob omĩa diuina finxistis. auc¬
tore illo uaniloqͦ quẽ decepti & decepto¬
res paraclytũ dicitis. Pinde nullomͦ ua-¬
lentes ostendere qͣmͦ sit ille paraclitꝰ:
N unde doccatis firmisima aliqua aucto¬
tuate uos cõꝑisse: quẽ ad moũ hȩc scripta
cuingłica ex quibꝰ ñomĩa uultis accipe. ñ
sinit adłor xpĩ. Restat gͥ ut dicatis hoc uos
bi narrat qua circuncisus. qr ꝓillo oblatũ
sarificiũ. qd tunc offerebait᷑ quia baptrtat᷑.

Expanded text:
us nunc pignus accepimus. Quod autem dictum est, Mundus eum accipere non potest, de iis utique dictum est, qui solent in Scripturis mundi nomine appellari, amatores mundi, vel impii, vel carnales: de qualibus dicit Apostolus, Animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei . De hoc enim mundo esse dicuntur, quamdiu non possunt sapere amplius quam sunt ista corporea, quae in hoc mundo senserunt: sicut nec vos aliud sapitis, qui cum lucem istam solis et lunae miraremini, talia vobis omnia divina finxistis, auctore illo vaniloquo, quem decepti et deceptores Paracletum dicitis. Proinde nullo modo valentes ostendere quomodo sit ille Paracletus, non est unde doceatis firmissima aliqua auctoritate vos comperisse quemadmodum haec scripta evangelica, ex quibus non omnia vultis accipere, non sti. restat ergo, ut dicatis hoc uos ibi narratur, quia circumcisus, quia pro illo oblatum sacrificium, quod tunc offerebatur, quia baptizatus,
Abbreviated transcription (Latin):
tholica deuiart̃. conantes ꝓhibe qͦd pau¬
lus concessit. & dãnare scđas nuptias qͣs
ille ꝑmisit. sub iĩs uerbis insidiantes ꝙr
scriptũ ẽ de paraclyto. ipse uos induc&e
inomnẽ ueritatẽ. qͦd uidelic& ñ omnẽ ue¬
ritatẽ parilꝰ & cȩt̃i apłi docuissent. ac lo¬
cũ catafrigarũ paraclẏto reseruassent.
Achoc & illud traxer̃: qͦd paulꝰ ait. ł xpar¬
te enĩ scimꝰ. & exparte ꝓpħamꝰ. Cũ autẽ
uenerit qͦd ꝑfectũ . ẽ qͦd ex parte . ẽ euacu

Expanded text:
tholica deuiarunt conantes prohibere, quod Pautholica deuiarunt conantes prohibere, quod Paulus concessit, et damnare secundas nuptias. quas ille permisit, sub his uerbis insidiantes, quia scriptum est de paracleto: ipse uos inducet in omnem ueritatem, quod uidelicet non omnem ueritatem Paulus et ceteri apostoli docuissent ac locum Cataphrygarum paracleto reseruassent. ad hoc et illud traxerunt, . quod Paulus ait: ex parte enim scimus et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
tus autꝰ esse multoꝵ crdicũ uetustior
collatione confutaret᷑. maxime qͥa ñ una lin-¬
gua s multis eadẽ scriptura contineret᷑. Nã
etiã nc̃. ñnullȩ codicũ indositates. uł de an¬
tiquioribꝰ uł dde lingua p̃cedente emĩdant᷑. Ita
gͦ aut cogimini ueraces illos codices confi.¬
teri. & continuo euertunt heresim ur̃am:
aut si fallaces eos dixeritis. eorũ auetoritate
paracdytũ ñ poc̾itis asserere. & uos euertitis
heresim urãm. Huc accedit. qͥa ea dicta st
in ꝓmissione paraclyti: ut manicheũ post
tam multos annos uenientẽ. ab ista suspi.¬
cione ꝓrsꝰ excludant. Quia enĩ pꝰ resurrec:¬
tionẽ & ascensionẽ dni continuo uentu¬
glorificatꝰ Si hȩc itaq causa erat ut ñ da¬
ret quia ñdu erat glorificatꝰ iħe: ꝓcul du¬
bio clarificato iħu. iã causa erat ut statĩ
daret᷑. Nã & cata friges se ꝓmissũ para¬
ctũ suscepisse dixert̃: & hinc a fide ca¬

Expanded text:
tus ausus esset, multorum codicum vetustiorum tus ausus esset, multorum codicum vetustiorum collatione confutaretur: maxime, quia non una lingua, sed multis eadem Scriptura contineretur. Nam etiam nunc nonnullae codicum mendositates, vel de antiquioribus uel de lingua praecedente emendantur. ita ergo aut cogimini ueraces illos codices continuo, et continuo euertent haeresim uestram, aut si fallaces eos dixeritis, eorum auctoritate paracletum non poteritis adserere, et uos euertistis haeresim uestram. Huc accedit, quia ea dicta sunt in promissione paracleti, ut Manichaeum post tam multos annos uenientem ab ista suspicione prorsus excludant. quia enim post resurrectionem et ascensionem domini continuo uentuclarificatus. si haec itaque causa erat, ut non daretur, quia nondum erat clarificatus Iesus, procul dubio clarificato Iesu iam causa erat, ut statim daretur. nam et Cataphrygae se promissum paracletum suscepisse dixerunt et hinc a fide ca
Abbreviated transcription (Latin):
ut diceret᷑. Ipse uos incluca inomn̾ẽ ueri¬
tatẽ. Quomͦ uos aut̃ ille inducet inueri¬
tate. quos docae xp̃m esse fallacẽ: Huc ac.¬
cedit. quia si om̃ia que de ꝓmissione para¬
clyti iueuangłio legunt᷑ talia esse demon¬
straietis. ut ñ omino nͥ de manicheo ur̃o
possent incelligi. sicut ostendunt᷑ in ꝓphis
ei. cẽ. dicta de xp̃o que in aliũ cadere oĩno
ñ possint tam̃ cũ ea de iis codicibꝰ ꝓferre¬
tis quos dicitis infaliatos: hoc ipsũ illic
falsũ ce acorruptoribꝰ maioribꝰ urĩs ĩmis¬
sũ. ẽẽ. diceremꝰ : qͦd illic de manicheo sic scri.¬
ptũ legeretis. ut de alio intelligere ñ pos¬
semꝰ. Eͥd faceretis dicite mͥ. nͥ clamaretis
nullo mͦ uos potuisse falsare codices qͥiã
in manibꝰ essent om̃iũ xpĩanoꝵꝰ. qͥa mox
ut facere coepissetis. uetustiors exẽplariũ
ueritate coruinceremint: Quia gͥ cau¬
sa auob̾ corrũpi ñ possent: hac causa ã
nemine potuert̃. Quisqͥs enĩ hoc pͥmi¬

Expanded text:
ut diceretur, Ipse vos inducet in omnem veritatem : quomodo vos autem ille inducet in veritatem, qui vos docet Christum esse fallacem? Huc accedit, qui si omnia quae de promissione Paracleti in Evangelio leguntur, talia esse demonstraretis, ut non omnino nisi de Manichaeo vestro possent intelligi, sicut ostenduntur in Prophetis ea esse dicta de Christo, quae in alium cadere omnino non possint; tamen cum ea de iis codicibus proferretis, quos dicitis infalsatos, hoc ipsum illic falsum et a corruptoribus majoribus vestris immissum esse diceremus, quod illic de Manichaeo sic scriptum legeretis, ut de alio intelligere non possemus: quid faceretis, dicite mihi, nisi clamaretis, nullo modo vos potuisse falsare codices, qui jam in manibus essent omnium Christianorum? Quia mox ut facere coepissetis, vetustiorum exemplarium veritate convinceremini. Qua igitur causa a vobis corrumpi non possent, hac causa a nemine potuerunt. Quisquis enim hoc primi
Abbreviated transcription (Latin):
latũ fuerit: hoc docebimꝰ. Quis aut srit
latar ł ul auditore scripturã tant ueto¬
ritatis fa liꝰ qua intiũ suȩ taronais aui¬
dere culpare : Añ hoc dicitis uos purachtũ
docuisse scripturas istas apłlor aesse. ses
subcnis nomirib abaliis. et. conseriptas
oc salte docete. istũ ipsũ parachtũ esse
Om̃ino istũ x pc̃. nec ꝓmisit nec misit. Q
simul ostendi᷑. qͣndo miserit quẽ ꝓmisit.
ritis psonã ur̃i auctaris. uł potiꝰ deceptoris:
ħ esporiactis ex euangłio uos ꝓbare. E xqͦ euan¬
głioꝰ Qa ñ totũ accipitis. qͦd falsatũ. eẽ. uos¬

Expanded text:
Quis autem ferat, lectorem vel auditorem, Scripturam tantae auctoritatis facilius quam vitium suae tarditatis, audere culpare? An hoc dicitis vos Paracletum docuisse, Scripturas istas Apostolorum non esse, sed sub eorum nominibus ab aliis esse conscriptas? Hoc saltem docete, istum ipsum Paracletum esse, Omnino istum Christus nec promisit, nec misit; et simul ostenditur, quando miserit quem promisitritis personam vestri auctoris, vel potius deceptoris? Respondetis, ex Evangelio vos probare. Ex quo Evangelio? Q
Abbreviated transcription (Latin):
quis infigura p̃ceptũ e. id ÷ ipsi noe post
diluuiũ. qd iã qͥd significaret ostendimꝰ.
tantũ a fornicatione & ab immolatuꝰ o
sanguine. iq .ẽ. ne qͥcquã ederent caruis
cuiꝰ sanguui effusus. Ed aliĩ ñ sic intelli¬

Expanded text:
quis in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post quis in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post diluuium — quod iam quid significaret ostendimus tantum a fornicatione et ab inmolatis et a sanguine, id est ne quicquam ederent carnis, cuius sangui
Abbreviated transcription (Latin):
quȩxitis. cur exomibꝰ cihis a qͥbꝰ inumbra fu¬
turoꝵ popłs ille ÷ ꝓhibitꝰ. nos morticino
& imolaticio ñ uescim: & hoc audite. & calũ¬
niis uanitatis uerũ aliqͣndo pͣponite. Cur
enĩ ñ expediat ĩmolaticio uesci xp̃iano:
apłs dicit. Nolo uos inqͥt socios fieri de¬
monioꝵ. Neq enĩ ipsã immolationẽ rep̃¬
hendit. quã faciebant patres p̃figurantes
sanguine sacrificiĩ qͥnos xpc̃ redemic: s que
immolant gs. demoniis inqͥt ĩmolant &
ñ dõ. Deinde adiecit qͥd dixi. nolo uos socioᷤ
fieri demoniors. Nã si natura ipsa ĩmolati¬
ciȩ carnis ess& ĩmunda: utiq & nescientẽ
contaminara. Neq enĩ eo minꝰ ipsa esset
Morticinũ aut̃ puto qd adescã usus homi¬
nũ ñ admisit: eo qͦd n occisoꝵ s mortuas
animaliuĩ morbida caro ẽ. nec apta ad
salutẽ corporis cuiꝰ causa suminꝰ alim̃¬
tũ Nã qͦd de effundendo sanguune anti¬

Expanded text:
quaeritis, cur ex omnibus cibis, a quibus in umbra fuquaeritis, cur ex omnibus cibis, a quibus in umbra futurorum populus est ille prohibitus, nos morticino et inmolaticio non uescimur, et hoc audite et calumniis uanitatis uerum aliquando praeponite. cur enim non expediat inmolaticio uesci christiano, apostolus dicit: nolo uos, inquit, socios fieri daemoniorum. neque enim ipsam inmolationem reprehendit, quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit. sed quae inmolant gentes, daemoniis, inquit, inmolant et non deo. deinde adiecit, quod dixi: nolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa inmolaticiae carnis esset inmunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, morticinum autem puto quod ad escam usus hominum non admisit, eo quod non occisorum, sed mortuorum animalium morbida caro est nec apta ad salutem corporis, cuius causa suminus alimentum. nam quod de effundendo sanguine anti
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ angũsta & arta uia ÷ quȩ ducit adui¬
ta: merces tam certa scruat᷑. Nã ipse labor
significatꝰ ÷ illis pigridiis. qͦd aliqͣntũ sub¬
amara sint. Pentecosten etiã id: a passione
& resurecetione dnĩ quq̃gesimũ die qͦ¬
nob̾ scm̃ spm paracłtũ quẽ ꝓmiserat misit.
qͥd futurũ etiã ꝑiudeoꝵ pascha significatũ
est cũ qͥnqͣgesimo die post celebrationẽ oiuis
occise: morses digito dĩ scriptã legẽ accep̃
inmonte. Legite euangliũ. & aduertite ibi
spm̃ scm appellatũ ligitũ di. Ca quippe
anniuersarię inȩccła celebrant᷑: quȩ insig¬
nit̾ excellentia certis dieb facta st̃. ut eorꝰ
necessariã salubrẽq memoriã festiuitas con¬
celebrata custodiat. Si uultis g nosse quare
bremꝰ: qͥa illa erat uenturi ueri p̃figuratio.
hec cõpleti cõmemoratio. Futurũ aut̃ & p̾ti¬
tũ. nec ipsis uerbis nr̃is eo mͦ nunciat᷑. Inde
iã satis inhoc oꝑe locuti sumꝰ. Si aut̃ & hoc

Expanded text:
m angusta et arcta est via quae ducit ad vitam, merces tamen certa servatur. Nam ipse labor significatus est illis pigridiis quod aliquantulum subamara sint. Pentecosten etiam, id est a passione et resurrectione Domini quinquagesimum die spiritum paracletum, quem promiserat, misit. quod futurum etiam per Iudaeorum pascha significatum est, cum quinquagesimo die post celebrationem ouis occisae Moyses digito dei scriptam legem accepit in monte. legite euangelium et aduertite ibi spiritum sanctum appellatum digitum dei. ea quippe anniuersarie in ecclesia celebrantur, quae insigniter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam festiuitas concelebrata custodiat. si uultis ergo nosse, quare bremus quia illa erat uenturi ueri praefiguratio, haec conpleti commemoratio'. futurum autem et praeteritum nec ipsis uerbis nostris eodem modo enuntiatur; unde iam satis in hoc opere locuti sumus. Si autem et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
euacu auerit. Adhec cũ eis dictũ fuerit.
qͦd sint eccłȩ tanto ante ꝓmisse & toto
orbe diffuse auctoritate dãnati: respon¬
dent hinc etiã insẽ illud esse cõpletũ qͦd
de paraclyto dictũ. ẽ. qͦd mundꝰ eũ accipe
ñ potest. Nonne ista st̃ quȩ etiã uos dicer̾e
soletis. ipse uos induc&e oͬmnẽ ueritatẽ
nicheo esse p̃dictũ : & quȩ tandẽ pot̾it
heresis exoriri sub paraclyti nomine.
quȩ ñ hȩc om̃ia ueri similit̾ sibi audeat
coaptare: Nunqͥd enĩ . ẽ. heresis quȩ ñ ue¬
ritatẽ sẽ nomin&. & qͥnto. ẽ suꝑbior.
tanto magis se etiã ꝑfectã nomin& uerita¬
tẽ. ut & inomnẽ ueritatẽ se polliceat᷑ indĩ¬
cere. & doctrina apłor suo errori contrariã.
qͣsi ꝑillã uenerit qͦd ꝑfectũ. c̃ euacuare co¬
cõm̃dauit. siqͥs uob euangłiz auerit prȩt̃¬
quã qͦd accepistis anathema sit. cũ coepit a¬
liud annuncians ab uniuerso orbe anathe¬
mari. continuo dicat. hoc ÷ qͥd scriptũ est.

Expanded text:
. ad haec cum eis dictum fuerit, quod sint ecclesiae tanto ante promissae et toto orbe diffusae auctoritate damnati, respondent hinc etiam in se illud esse conpletum. quod de paracleto dictum est, quod mundus eum accipere non potest. nonne ista sunt, quae etiam uos dicere soletis: ipse uos inducet in omnem ueritatem nichaeo esse praedictum? et quae tandem poterit haeresis exoriri sub paracleti nomine, quae non haec omnia uerisimiliter sibi audeat coaptare ? numquid enim est haeresis, quae non ueritatem se nominet et quanto est superbior, tanto magis se etiam perfectam nominet ueritatem, ut et in omnem ueritatem se polliceatur inducere et doctrinam apostolorum suo errori contrariam, quasi per illam uenerit, quod perfectum est, euacuare cocommendavit, Si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit ; cum coeperit aliud annuntians ab universo orbe anathemari, continuo dicat, Hoc est quod scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
sepe & paulo ante sgnemoraui. aꝑtissime le¬
git᷑ misꝰ die pentecastes sp̃s scs̃. qui etiã oꝑe
manifestauit quis essa. inguis enĩ om̃ibꝰ lo-¬
cuti st̃. qͥciĩ pͥmitꝰ accepunt᷑. ut hoc etiã sig¬
no ꝓmittera. inlingius amĩbꝰ hoc ẽ in
omib gentibꝰ futurã eccłam. quȩ illũ sic̃
patre &e filiũ uerissime p̃dicar&. Uos gͦ iã
dicite qͣre ñ accipiatis omĩa exlibris noui
issc. Uos g qͥd dicitis Unde ostenditis serp¬
turis ulas ñ abapłis ministratas: Respoude¬
tis Quia multa sc̃ ineis & int se ce sibi conꝰ¬
rii. Omino falsissimũ. ẽ. Uos n intesligitis ł¬

Expanded text:
epe et paulo ante commemoraui, apertissime legitur missus die pentecostes spiritus sanctus, qui etiam opere manifestauit, quis esset. linguis enim omnibus locuti sunt, qui eum primitus acceperunt, ut hoc etiam signo promitteret in linguis omnibus, hoc est in omnibus gentibus futuram ecclesiam, quae illum sicut patrem et filium uerissime praedicaret. Uos ergo iam dicite, quare non accipiatis omnia ex libris nouiisse. uos ergo quid dicitis? unde ostenditis scripturas illas non ab apostolis ministratas ? respondetis: quia multa sunt in eis et inter se et sibi contraria. omnino falsissimum est; uos non intellegitis
Abbreviated transcription (Latin):
obseruandũ. eẽ. Papit. p̃serti ꝗa ie asiud p̃¬
cepturã. eẽ ꝓmisit. Ilulla gͣ cõparctia: qua
faustꝰ obtendit. ita uob̾ paraclitũ ex nonio
testam̃to qͦd crenatis elegisse & qͦa resꝑuatis
demonstraurse Iuuso nouo testamte fuerit

Expanded text:
eruandum esse praecepit, praesertim quia se aliud praecepturam esse promisit. Nulla ergo conparatio est, quam Faustus obtendit, ita uobis paracletum ex nouo testamento, quod credatis, elegisse. et quod respuatis, demonstrauisse, cum ipse nouo testamento fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
meriate utolare. Que ammodũ enĩ tẽ iusti
uiri qpilis sacram̃tis nec ionorten rea alte¬
rt̃. aere laudint᷑. ia nc̃ pistis martyres lue
ꝓlhibeus etuã qͦd ant aꝑcepat sic eni schabe
snandi eiꝰ corporis rati itꝗgen hominũ

Expanded text:
meritate uiolare. quemadmodum enim tunc iusti uiri, qui pro illis sacramentis nec mortem recusauerunt, iure laudantur, ita nunc pro istis martyres sancprohibens etiam quod ante praeceperat — sic enim se habebat sanandi eius corporis ratio — ita genus humanum
Abbreviated transcription (Latin):
guendũ eũ qͥsoluerit sabbatũ. aut ñ par¬
cendũ ei qͥunũ qͦdlib& testam̃ti uet̾is
mandatũ irruꝑit. Quȩ omĩa tusi cre¬
das. firmũq hab̾eas qͥa sint eadẽ ã dõ
mandata: mͥ crede. manꝰ pͥor iniecisses
inxp̃m. nec nc̃ irascerere iudeis. qͥ hc̃
animis & uiribꝰ ꝑsecuti. dĩ sui manda¬
ta cõplerint. & quidẽ haud ignoro qͥn
uos hȩc ñ audeatis dicere falsa. s qͥa sint
eadẽ ꝓtẽpore tc̃ mandata iudeis. usꝙ
ad aduentũ scilica iħu. Qui qm uene¬
rit ab eodẽ p̃nunciatꝰ ut uulcis uete
testam̃to: ipse iã doceat qͥo accipiendĩ
nob̾ ex eodẽ sit & qͥd relinquendũ. S

Expanded text:
guendum eum, qui soluerit sabbatum; aut non parguendum eum, qui soluerit sabbatum; aut non parcendum ei, qui unum quodlibet testamenti ueteris mandatum inruperit: quae omnia tu si credas firmumque habeas, quia sint eadem a deo mandata, mihi crede, manus prior iniecisses in Christum nec nunc irascerere Iudaeis, qui hunc animis ac uiribus persecuti dei sui mandata complerint. Equidem haud ignoro, quin uos haec non audeatis dicere falsa, sed quia sint eadem pro tempore tunc mandata Iudaeis usque ad aduentum scilicet Iesu. qui quoniam uenerit ab eodem praenuntiatus, ut uultis, uetere testamento ipse iam doceat, quid accipiendum nobis ex eodem sit et quid r
Abbreviated transcription (Latin):
mandata si fateamini incongruis adiec¬
tionibꝰ uuitratũ. quĩ sunuolatũ idẽ spna¬
ego sententiã habui semꝑ & habeo. qͦtiens
quęrit᷑ cur p̃uaricemini testam̃ti uet̾is
iissa. qd enĩ aut ut sapientes contẽnitis fal-¬
sa: aut ut contumaces & indeuoti neglegitis.
uera. Interĩ qͥa me adcredenda omĩa quȩ no.¬
ui testam̃ti monim̃tis inserta st̃ cogissi
ipsũ accipiã: scias & te qͣntũ ad animũ
multa ñcrede. quȩ inueteri sint testam̃¬
to. quãuis ipsũ te ꝓfitearis acciꝑe. Neq
enĩ illud inconfessis ex eodẽ habẽs & credi¬
bilibꝰ. esse maledictũ omnẽ qͥ pependit in
ligno. qͥa id utiq ꝑtineat & adiħm. Aut
eũ quoq in maledictis haberi qͥñ susci¬
tauerit scm̃ inisrł. qͥa id uirgines qͦq ot̃
cõp̃hendat & pueros dĩ. Autꝰ funditꝰ in¬
teriturũ eũ de generȩ suo. qͥ ñ fuerit car¬
nẽ p̃putũ circuncisꝰ: qͥa hoc qͦq adomnẽ
ꝑtineat xp̃ianũ. Aut lapidib extiN¬

Expanded text:
incongruis esse adiectionibus uitiatum, quam si inuiolatum idem spernaego sententiam habui semper et habeo. quotiens quaeritur, cur praeuaricemini testamenti ueteris iussa, quod enim aut ut sapientes contemnitis falsa aut ut contumaces et indeuoti neglegitis uera. interim quia me ad credenda omnia, quae noui testamenti monumentis inserta sunt. cogis, si ipsum accipiam, scias et te, quantum ad animum. multa non credere. quae in uetere sint testamento, quamuis ipsum te profitearis accipere. neque enim et illud in confessis ex eodem habes et credibilibus esse maledictum omnem, qui pependerit in ligno. quia id utique pertineat et ad Iesum, aut eum quoque in maledictis haberi, qui non suscitauerit semen in Israhel, quia id uirgines quoque omnes conprehendat et pueros dei; aut funditus interiturum eum de genere suo, qui non fuerit carnem praeputii circumcisus, quia hoc quoque ad omnem pertineat christianum; aut lapidibus extin
Abbreviated transcription (Latin):
cis qͦq lictis ostendimꝰ & docemꝰ. Uos aut̃
om̃ia quȩ in libris noui testam̃ti ñ acci¬
pitis omino rep̃henditis. nec ã xp̃o nec
abapłis eiꝰ dicta uł conscripta asseuieratis.
Uidetis gͦ. qͣntũ int̾ nos & uõs qͦs hanc rẽ
ꝑtina distae. Cũ itaq a uob̾ quȩxit᷑. qͣre
ñ om̃ia inlibris noui testam̃ti acçipitis.
ẜ& incis libris in qͥbꝰ appbatis aliqͦ. mul¬
ta respuitis. rephenditis. accusatis. acor¬
ruptoribꝰ inserta. cẽ. contenditis: nolite

Expanded text:
cis quoque litteris ostendimus et docemus; uos autem omnia, quae in libris noui testamenti non accipitis, omnino reprehenditis nec a Christo nec ab apostolis eius dicta uel conscripta adseueratis. uidetis ergo, quantum inter nos et uos, quod ad hanc rem adtinet, distet. cum itaque a uobis quaeritur, quare non omnia in libris noui testamenti accipitis, sed et in eis libris, in quibus adprobatis aliqua, multa respuitis, reprehenditis, accusatis, a corruptoribus inserta esse contenditis, nolite
Abbreviated transcription (Latin):
exuat᷑. ne sit ineorꝰ sorte qͥb ipse apłs ait. Et
calciact pedes inp̃parationẽ euangłii pacis. Et
de qͥb comenorat ꝓpħa. Quã speciosi pedes
eoꝵ qͥannun uart̃ pacẽ. qͥ annunciant hona.
ui eni sic euangłicã fidẽ ten&: ut & sibi ꝓsit
troq pedde calc Qui aut sibi putat qͥa
credidit satis. eẽ consultũ. airã uͦ lucrandoꝵs
refugit alioꝵ: discalciati illiꝰ ñ figuratũ sig¬
nificauit. s inse imrlecũ portauit opꝓbriũ.
Quid qͦd & pascha a nob cbicit celebrari. nec
qͥdita ut iudei celeorinꝰ insultat. cũ ouẽ
magis nos habeamꝰ ul psentis euangłii ñ
inumbra futuri. eͦ becaonẽ cũ cotidie
brationis umbratice u si or ñ occurrit: ut
& qominicũ diẽ ꝗͦ xp̃ resurrex̃ cõplectere¬

Expanded text:
exuatur, ne sit in eorum sorte quibus ipse apostolus ait: et exuatur, ne sit in eorum sorte quibus ipse apostolus ait: et calciati pedes in praeparatione euangelii pacis, et de quibus commemorat propheta: quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona. qui enim sic troque pede calciatus. qui autem sibi putat, quia credidit, satis esse consultum, curam uero lucrandorum refugit aliorum, decalciati illius non figuratum significabit, sed in se inpletum portabit obprobrium. Quid? quod et pascha a nobis obicit celebrari nec quod ita ut Iudaei celebramus insultat. cum ouem magis nos habeamus in re praesentis euangelii, non in umbra futuri, eiusque occisionem cum cotidie brationis umbraticae Iudaeorum non occurrit, ut et dominicum die
Abbreviated transcription (Latin):
dũ .ẽ. ñ rep̃hendendũ. Qiua eo ipso qͥiã ñ
obseruat᷑: ñ dãnatũ s impletũ ꝓbat᷑. Un¬
de multa & sepe iã diximꝰ. Uelut hoc ipsũ
qͥd mͦ ñ intelligens faustꝰ. marlatis uet̾is
testam̃ti ꝓcrimine obiecit. qͦd uxorẽ frĩs
aadloc fã i ussus ⁊ ducert. ut ñ p̾di s illi
sobolẽ suscitar&: eiꝰq̃ uocarie nomine qͦd inde-
nasceret᷑. qͥd aliud infigura p̃monstrat. nͥ qͥa u¬
nꝰ qsꝙ euangłii p̃dicator. ita deb& inȩccła li¬
borare. ut defuncto fr̃i id⁊ xpõ suscit& senqi.¬
crepans corrigit. uolentes eẽ puli Nũqͥd pari¬
lis inqͥt ꝓuob crucifixꝰ ÷ aut innomine pau¬
li baptirati estis: łinqua dlicera. defuncto fr̃ĩ
uos genui. xp̃i ii uoc̃amini ñ pauliani. At
uͦ qͥelectꝰ abȩccła mistiũ euanglizandi renu¬
erit: abipsa ȩccłia merito digneq contẽnit᷑
Hoc ẽ. enĩ qͦd meiꝰ facie iubetꝰ ex puere ñ sane si¬
ne signo huropp ⁊i ut calelam̃to pedis uniꝰ

Expanded text:
dum, quia eo ipso, quo iam non obseruatur, non damnatum, sed inpletum probatur. unde multa et saepe iam diximus. Uelut hoc ipsum, quod modo non intellegens Faustus mandatis ueteris testamenti pro crimine obiecit, quod moram fratris ad hoc frater iussus est ducere, ut non sibi, sed illi sobolem suscitaret eiusque uocaret nomine, quod inde nasceretur, quid aliud in figura praemonstrat, nisi quia unusquisque euangelii praedicator ita debet in ecclesia laborare, ut defuncto fratri, hoc est Chricrepans corrigit uolentes esse Pauli : numquid Paulus, inquit, pro uobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? tamquam diceret: "defuncto fratri uos genui; christiani uocamini, non Pauliani. an uero qui electus ab ecclesia ministerium euangelizandi rennuerit, ab ipsa ecclesia merito digneque contemnitur? hoc est enim quod in eius faciem iubetur expuere, non sane sine signo huius opprobrii, ut calciamento pedis unius
Abbreviated transcription (Latin):
aut simplicit᷑ tẽ & ignorant᷑ a rudibꝰ dic¬
ta. aut oblique & maligne ab inimicis
obiecta. aut imprudent᷑ abscriptoribꝰ af¬
firmata st̃ & posteris tradita: Dico aut̃
hoc ipsũ. natũ exfemina turpit̃. circũci¬
sũ iudaicȩ. sacrificasse gentilit᷑. baptitatũ
humilit. circunductũ a diabolo ꝑdeserta.
& abeo tep̃tatũ quã miserrime. His gͥ ex¬
ceptis. & siqͥd ei abscriptoribꝰ extestam̃to
ueteri falsa sub testificatione imectũ. ẽ
credimꝰ cȩt̾a. Prȩt̾ẽa crucis eiꝰ misticã fixi¬
onẽ qͣnr̃ẽ amimȩ passionis monstrant᷑ uul¬
nera. tũ p̃cepta salutaria ciꝰ. tc̃ parabolaᷤᷤ
cunctũq sermonẽ dĩficũ. Qui maxime
duarũ p̃ferens naturarũ discretionẽ: ip¬
sius. ẽẽ. ñ uenit indubiũ. Nichil gͦ ÷ iã
cur me om̃ia credere existimes deb̾e quȩ
continent euangłia: cũ tu ut supͣ osten¬
sũ. ẽ. testam̃ti uet̾is sup̃mũ liquorẽ uix
damꝰ. uos scripturas noui testam̃ti tanꝙ

Expanded text:
aut simpliciter tunc et ignoranter a rudibus dicta aut oblique et maligne ab inimicis obiecta aut inprudenter ab scriptoribus adfirmata sunt et posteris tradita? dico autem hoc ipsum natum ex femina turpiter, circumcisum Iudaice sacrificasse gentiliter. baptizatum humiliter, circumductum a diabolo per deserta et ab eo temptatum quam miserrime. his igitur exceptis et si quid ei ab scriptoribus ex testamento uetere falsa sub testificatione iniectum est, credimus cetera, praeterea crucis eius mysticam fixionem, qua nostrae animae passionis monstrantur uulnera, tum praecepta salutaria eius, tum parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretionem ipsius esse non uenit in dubium. nihil ergo est iam, cur me omnia credere existimes debere, quae continent euangelia, cum tu. ut supra ostensum est, testamenti ueteris supremum liquorem uix damus, uos scripturas noui testamenti tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse uos induc&e inomnẽ ueritatẽ e
ipse uob̾ annunciabit om̃ia. & cõmemo¬
rabit uos. Qua ꝓpt̾ liceat tantundẽ &
nob̾ intestam̃to nouo ꝑparaelytũ. qͣn¬
tũ uob̾ inuetĩ licere ostenditũ ꝑ iłim
N isi forte pluris uob testamentũ uidetͥ
filiĩ. eẽ. quã patris. si mͦ patris ẽ: ut cũ exillo
repbent᷑ ta multa. huiꝰ soliꝰ nichil ñ debeat
apꝓpbari. p̃sertĩ qͦd nec ã xpõ scriptũ constat
ut diximꝰ: nec abeiꝰ aplis. Qua ꝓpt̾ ut uos ex
ueteri testam̃to solas admictitis ꝓphetias.
& illa quȩ suꝑiꝰ diximꝰ ciuilia. atq ad disci¬
plinã uite cõmunis ꝑtinentia p̃cepta. sup¬
sedistis uͦ peritom̃ & sacrificia & sabbatũ ꝙ

Expanded text:
ipse uos inducet in omnem ueritatem et ipse uobis adnuntiabit omnia et commemorabit uos. quapropter liceat tantundem et nobis in testamento nouo per paracletum, quantum uobis in uetere licere ostenditis per Iesum, nisi forte pluris uobis testamentum uidetur filii esse quam patris, si modo patris est, ut, cum ex illo reprobentur tam multa, huius solius nihil non debeat adprobari, praesertim quod uec a Christo scriptum constat, ut diximus, nec ab eius apostolis. Quapropter, ut uos ex uetere testamento solas admittitis prophetias et illa, quae superius diximus, ciuilia atque ad disciplinam uitae communis pertinentia praecepta, supersedistis uero peritomen et sacrificia et sabbatu
Abbreviated transcription (Latin):
lud testam̃tũ. s futurũ nouũ. Hic si ob¬
iectũ fuerit. ñ nos ꝑtinere addomũ ur ł
&e domũ uida: exdoctrina apłica nos de¬
fendimꝰ. qͥa sem̃ abrahe xp̃m esse docae
go abrahȩ sem̃ estis. Porro si quȩ sitũ a nob̃ fu¬
erit. cur illiꝰ testam̃ti auctoritatẽ teneamꝰ
cuiꝰ ritũ ñ obseruamꝰ: & adhoc exlittĩs apłi¬
cis respondemꝰ. Ait enĩ apłs. Nemo g uos udi¬
cet incibo & potu aut inparte diei festi aut
neomeniȩ aut sabltoꝵ. qd ẽ umbra futu¬
rorᷤ. Ita qͥppe & cur ea legi atq accipi opor¬
teat ostendit. id ÷ ne ꝓphetiã extinguamꝰ.
qͥa inumbra facta st̃ futurors: & curare nos
ñ deb̾e eos qͥnos hinc iudicare uoluerint
qͦd corporalit iã ñ obseruemꝰ. sic̃ alibi tale
quiddã dix̃. Hec infigura contingebant il¬
lis. scripta sc̃ aut̃ ꝓpt̾ correctionẽ nram. in
qͦs finis scłor obuenit. Cũ eͣ tale aliqͥd le

Expanded text:
lud testamentum, sed futurum nouum. hic si obiectum fuerit non nos pertinere ad domum Israhel et domum Iuda, ex doctrina apostolica nos defendimus, quia semen Abrahae Christum esse docet go Abrahae semen estis. porro si quaesitum a nobis fuerit, cur illius testamenti auctoritatem teneamus, cuius ritum non obseruamus, et ad hoc ex litteris apostolicis respondemus. ait enim apostolus: nemo ergo uos iudicet in cibo et potu aut in parte diei festi autNeomeniae, aut Sabbatorum, quod est umbra futurorum. Ita quippe et cur ea legi atque accipi oporteat ostendit, id est ne prophetiam exstinguamus, quia in umbra facta sunt futurorum, et curare nos non debere eos qui nos hinc judicare voluerint, quod corporaliter jam non observemus, sicut alibi tale quiddam dixit. Haec in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter correptionem nostram, in quos finis s
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ dm̃ qͦ coluert̃ hebrei patres tẽpore
uet̾is testam̃ti: respondemꝰ aliuo nob dm̃
pͣcepisse ꝑpatres noui testam̃ti. neq hoc
contra uetꝰ testam̃tũ. cũ & in illo id sĩt an¬
te p̾dictũ. Sic enĩ hoc ipsũ pͥnunciatũ. ẽ.
ꝑ ꝓpłuam. Ecce dies uenient dicit dñs. &
consũmabo suꝑdomũ isrł & suꝑ domũ u¬
da testam̃tũ nouũ. Non scđ̾m testam̃tũ

Expanded text:
i patres tempore ueteris testamenti, respondemus aliud nobis deum praecepisse per patres noui testamenti neque hoc contra uetus testamentum. cum et in illo id sit ante praedictum. sic enim hoc ipsum praenuntiatum est per prophetam: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo super domum Israhel et super domum Iuda testamentum nouum, non secundum test
Abbreviated transcription (Latin):
id qͦd eis adest destruendũ. ac ñ potius id qͥ¬
eis deest astruendũ. ẽ: Sicut ad quosdam
imꝑfectos loquens apłs ait. Gaudens & iu¬
dens ur̃am conuersationẽ. & id q deest fidei
fabricã. sicut alibi dicit. dĩ ȩdificatio estis: &
inea cernebat utrunq. & unde gauderet. &¬
unde satageret. Gaudebat exeo qͦd iã ȩdifi¬
catũ uidebat. satagebat exeo qͦd usq adcul¬
men ꝑfectionis adhuc ȩdificandũ esse senti¬
ebat. Itaq uos reuera catholicos nondum
ꝑfectos. s quodã modo ut dixisti semixpĩa¬
nos qͦs fallatis & seducatis ur̃a ꝑuersitate
insectamini. S: siqui adhuc etiã tales sunt:
si uos pseudo xp̃ianos esse intellexerint.
quãuis captiosis quȩstionũ ur̃arũ ꝓpositio¬
nib ꝓpt̾ id qͥd eorũ fidei deest respondere
ñ possint: ñ tam̃ sequendos s deuitandos
uos esse cognoscunt. Sicut gͦ ur̃a intentio
est. semixpianos quos decipiatis inquirere:

Expanded text:
id quod eis adest destruendum, ac non potius id qid quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat ex eo, quod iam aedificatum uidebat, satagebat ex eo, quod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera catholicos nondum perfectos, sed quodam modo, ut dixisti, semichristianos, quos fallatis et seducatis uestra peruersitate, insectamini. sed si qui adhuc etiam tales sunt, si uos pseudochristianos esse intellexerint, quamuis captiosis quaestionum uestrarum propositionibus propter id, quod eorum fidei deest, respondere non possint, non tamen sequendos, sed deuitandos uos esse cognoscunt. sicut ergo uestra intentio est semichristianos, quos decipiatis, inquirere,
Abbreviated transcription (Latin):
atil suꝑꝙ inlucẽ iuã tradnctas erroribꝰ ac
iudaice suꝑsticionis simul & semi xp̃ianoꝵ
abunde detecta fallacia: a doctissimo scilicet¬
& solo nobis post beatũ patrẽ nr̃m maniche¬
sponsa ꝓpt̾ callidas de astutas conferentium
nobiscũ ꝓpositiones scribere. quo cũ idem uos
exmore parentis sui serpentis. captiosis circũ¬
uenire quȩstiunculis uoluerint: & ipsi ad
respondendũ uigilant̃ eis sitis instructi. Ita
enĩ fiet. ut adea ipsa quȩ ꝓ posuerint reli¬
gati: ulteriꝰ huc atq illuc uagari ñ possint.
Ac ne ꝓfusa confusaue oratione legentiũ in¬
undarent᷑ ingenia : tã breuit̃ quã distinc¬
te ex aduerso sibi ipsorũ atq nr̃oꝵ uer
esse dicis: nos autẽ pseudo xp̃ianos cauemꝰ.
quod uos esse ostendimꝰ. Nam qͦd semũ est:
exquadã parte imꝑfectũ. exnulla tamen
falsũ est. Quid gͦ. Si aliquid deest fidĩ eoꝵ
quos circũ uenire conamini. nunqͥd ideo

Expanded text:
atis superque in lucem iam traductis erroribus ac atis superque in lucem iam traductis erroribus ac Iudaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaesponsa propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones scribere, quo cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerinrespondendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerso sibi ipsorum atque nostrorumesse dicis; nos autem pseudochristianos cauemus, quod uos esse ostendimus. nam quod semum est, ex quadam parte inperfectum, ex nulla tamen falsum est. quid ergo? si aliquid deest fidei eorum, quos circumuenire conamini, numquid ideo