comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sumeremus/ Diliges anquit dñm dm̃ tuũ ex to¬
to corde tro. et ex tota aĩa tua. et ex tota mente
in telligas .i. animũ et corpus et proximũ fuum
tanqͣm terp̃m .i. am̃ et corpus eius. homo enĩ ex
nĩo constat et corꝑe nullũ rerũ diligendarũ genus.
est Ip̃e est aũt qui ordinatã habet dilectionẽ. ne
aut diligar qd̾ non est diligendũ. aut nõ diligat
qd̾ diligendũ est aut amplius diligat. qd̾ minus
diligendũ est. aut eque diligat qd̾ minus et ãplius
diligendũ est. aut minris uel amplius. qd̾ eque
diligendũ est /. Omis pg̃or in qnͣtũ pcc̃or est
nõ est diligẽdus. et om̃is homo in qͣnͣtũ homo est¬
diligendus est ꝓpter deũ. deus uero ꝓpter seip̃m
Et si deus omni hoĩe amplius diligendris est
amplius quisq deũ debet diligere qmͣ seip̃m. Itẽ
amplius alius homo diligendus est qͣm corpus nr̃m
quia ꝑpter deũ om̃ia ista sunt diligenda. et potest

Expanded text:
sumeremus. Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex tosumeremus. Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente intellegas, id est animum et corpus, et proximum totum, id est animum et corpus eius — homo enim ex anima constat et corpore — nullum rerum diligendarum genus est; ipse est autem qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non est diligendum aut non diligat quod diligendum est aut amplius diligat quod minus diligendum est aut aeque diligat quod uel minus aut amplius diligendum est aut minus uel amplius quod aeque diligendum est. omnis peccator, in quantum peccator est, non est diligendus; et omnis homo, in qdiligendus est propter Deum, Deus vero propter seipsum, etsi Deus omni homine amplius diligendus est: amplius quisque Deum debet diligere quam seipsum, item amplius alius homo diligendus est quam corpus nostrum: quia propter Deum omnia ista diligenda sunt, et potest
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscit aduersus sp̃m. et sp̃ũs aduersus carnẽ.
nõ ꝑ odiũ resiscente spũ. sed ꝑ pͥncipatũ. quia
ꝯd diligit uult subditũ esse mesiori. nec ꝑ odiũ
resistente carne. sed ꝑ consuetudinis uiiculũ.
qd̵ a parentũ eciã propagine inueteratũ nat᷑e
lege ĩoleuit. Id ergo agir spũs in domanda car-¬
ne. ut soluat male consuetudinis quasi pacta
ꝑuersa. et fiat pax consuetudinis bone ⁊lemo¬
eam. Nlodus ergo diligendi precipiendus est
homini .i. quom̃o se diligat ut prosit sibi.
Qͥn autẽ se diligat et prodesse sibi uelit. dubi¬
tare dementis/ est/ Pretipiendũ etiã quom̃o.
corpus suũ diligat ut ei ordinate prudenterq
consulat pã qd̾ diligat etiã corpus suũ idq sal¬
nũ habere atq integrũ uelitꝰ eque mamfestũ est
et corpus suũ dilitat. restabat ut et de illo qued
supra nos est. et de illo qd iuxta nos est precepla

Expanded text:
cupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, cupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, non per odium quod diligit uult subditum esse meliori, nec per odium resistente carne, sed per consuetudinis uinculum, quod a parentum etiam propagine inueteratum naturae lege inoleuit. id ergo agit spiritus in domanda carne, ut soluat malae consuetudinis quasi pacta peruersa et fiat pax consuetudinis bonae26. Modus ergo diligendi praecipiendus est homini, id est, quomodo se diligat ut prosit sibi. Quin autem se diligat et prodesse sibi velit, dubitare dementis est. Praecipiendum etiam quomodo corpus suum diligat, ut ei ordinate prudenterque consulat. Nam quod diligat etiam corpus suum, idque salvum habere atque integrum velit, aeque manifestum este corpora sua diligunt; restabat ut et de illo quod supra nos est, et de illo quod juxta nos est, praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
suã odio hũit. et qd̾ non nulli dicũt male se
ẽẽ sine corꝑe õm̃ino fallunt᷑ Non em̃ corpꝰ¬
suũ sed corrupcõnes eius et pondus oderũt
Ulon itaq nullũ corpus sed incorruptũ et
celerrimũ corpus uolunt habere. Nd̾ autẽ¬
continẽcia quadã et laborib quasi ꝑsequi uidẽ¬
tur corꝑa sua qui hoc recte facĩt non id agũt
ut non habeant corpus. sed ut habecit subiuga¬
tũ et paratũ ad oꝑa necessaria. libidines
enĩ male utentes corꝑe .i. consuetudĩes et in-¬
clinaciones aĩe ad fruendũ inferioribus per
ip̃ius corꝑis laboriosam qmͣdam militiã ex¬
linguere affectant Nam non se interimunt
et turam sue ualitudinis gerũt. Quia eñĩ hͨ¬
erit post resurrectionẽ ut corpus omimodo cũ
quiete sũma sp̃ui subditũ ĩmortaliter iugeat
hoc etiã in hac uita meditandũ est ut consue-¬
tudo cornalis anutet᷑ in melius: nec in ordina
motibus resistat spũi. Qd donec fiat caro cõ-¬

Expanded text:
suam odio habuit. et quod nonnulli dicunt malle se esse sine corpore omnino, falluntur; non enim corpum, sed corruptiones eius et pondus oderunt. non itaque nullum corpus, sed incorruptum et celerrimum corpus uolunt habere, sed putcontinentia quadam et laboribus persequi videntur corpora sua, qui hoc recte faciunt, non id agunt, ut non habeant corpus, sed ut habeant subjugatum et paratum ad opera necessaria. Libidines enim male utentes corpore, id est consuetudines inclinationis animae ad fruendum interioribus per ipsius corporis laboriosam quamdam malitiam exstinguere affectant. Nam non se interimunt, et curam suae valetudinis gerunt. Qui autem erit post resurrectionem, ut corpus omni modo cum quiete summa spiritui subditum immortaliter uigeat, hoc etiam in hac uita meditandum est, ut consuetudo carnalis mutetur in melius nec inordinatis motibus resistat spiritui. quod donec fiat, caro con
Abbreviated transcription (Latin):
esse cui misericordie deneget᷑ officiũ. quis nõ uideat:
quando usq ad inimitos eciã porrectũ est. eodẽ
dño dicente. diligite minricos uestros. bene fa-¬
nte eis qui uos oderurit / Proximi enĩ nomen
ad aliquid est: nec quisqmͣ esse proximus nsi

Expanded text:
esse cui misericordiae denegetur officium, quis non videat, quando usque ad inimicos etiam porrectum est, eodem Domino dicente: Diligite inimicos vestros, benefacite iad aliquid est, nec quisquam esse proximus nisi
Abbreviated transcription (Latin):
conferas. a quo habes ea ip̃a que confers. Cũ aũt
ait toto corde tota aĩa. tota mente. nullã uite
nostre partem reliquit que uacare debeat. et quasi¬
lotũ dare ut alia re uelit frui sed quiquid aliud di-¬
ligendũ uenerit in animũ. illut rapicit᷑ quo fotꝰ
dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte
diligit proximũ hoc cũ eo debet agere. Ut etiã ip̃e
toto corde. fota aĩa tota mẽte diligat deũ¬

Expanded text:
conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. Cum autem conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. Cum autem ait, Toto corde, tota anima, tota mente, nullam vitae nostrae partem reliquit quae vacare debeat, et quasilocum dare ut re alia velit frui, sed quidquid aliud diligendum venerit in animum, illuc rapiatur quo totus dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte diligit proximum, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, tota anima, tota mente diligat D
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter se homo ab hoĩe diligendus sit: an ꝓpter aliud.
Si em̃ ꝓpter se fruitur eo: si ꝓpter aliud. utitur eõ
Uidetur añt michi ꝓpter aliud diligendus. Qd em̃i
ꝓpter se diligendũ est: in eo constituit᷑ ut̃a uita.¬
Maledictus autẽ qui spem suã ponit in hom̃ie.
Sed nec seĩpo quisquã frui debet. si liquide adu̾¬
tas. quia nec seĩpm debet ꝓpler seyp̃m dilige̾. sed
ꝓpter illũ quo fruendũ est. Tunc est quippe opti-¬
mũ. homo tũ tota uita sua ꝑgit ĩ incõmutabilẽ
et toto affectu inheret illi. Si ergo te ip̃m non
tue rectissimus finis est. non succenseat alius homo
si etiã ip̃m ꝓpter deũ diligis. Hec enĩ regula di¬
lectioiis diuinitus constitrica est. Diliges inqͥt
proximũ tuũ tanqͣm teip̃m. Deũ uero ex toto
corde. ex tota aĩa. ex tota mente ut om̃s cogita-¬
ciones fuas. et om̃em uitã et intellectũ. in illũ

Expanded text:
pter se homo ab homine diligendus sit, an propter aliud. pter se homo ab homine diligendus sit, an propter aliud. Si enim propter se, fruimur eo; si propter aliud, utimur eo. Videtur autem mihi propter aliud diligendus. Quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur vitaMaledictus autem qui spem suam ponit in homine. Sed nec seipso quisque frui debet, si liquide advertas; quia nec seipsum debet propter seipsum diligere, sed propter illum quo fruendum est. Tunc est quippe optimus homo, cum tota vita sua pergit in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi. dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius homo, si etiam ipsum propter Deum diligis: haec enim regula dilectionis divinitus constituta est: Diliges, inquit, proximum tuum tanquam teipsum, Deum vero ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente: ut omnes cogitationes tuas, et omnem vitam, et omnem intellectum in illum
Abbreviated transcription (Latin):
rari ueritati. in grauiorẽ mortẽ.morte corꝑis tra¬
hitur: neq ad cõmutationẽ celestis habitudinis.
sed ad luenda supplitia ⁊ euiuiscit. Hoc itaq fides¬
hubet atq ita se rem habere credẽdũ est. neq aĩm̃
neq corpus humanũ õmmodũ interitũ pati. sed
impios resurgere ad ꝑenas mestimabiles. pios
ille fantũ sunt quibus fruẽdũ est. quas eternas
atq incõmutabiles cõmemorauimꝰ Ceteris aũt
utendũ est: ut ad illarũ ꝑfruicõnẽ ꝑueniie possimꝰ
Hos itaq qui faum᷑ et utim᷑ aliis rebus. res ali¬
que sumus. Magna enĩ quedã res est homo factꝰ
ad ymaginẽ et similitudinẽ dei nõ in qͣnͣtũ mortali
corꝑe includit᷑. sed in qnͣtũ bestia rõnalis aĩe hono¬
re precedit. Itaq magna questio est. utrũ frui
se hoĩes debeant an uti. an utrũq: Preceptũ
est em̃ nobis. ut diligamꝰ inuicẽ: Sed q̃at᷑ utrũ d̾s¬

Expanded text:
rari veritati, in graviorem mortem morte corporis trarari veritati, in graviorem mortem morte corporis trahitur; neque ad commutationem coelestis habitudinis, sed ad luenda supplicia reviviscet. CAPUT habet, atque ita se rem habere credendum est, neque animum, neque corpus humanum omnimodum interitum pati; sed impios resurgere ad poenas inaestimabiles, pios illae tantum sunt quibus fruendum est, quas aeternas atque incommutabiles commemoravimus; caeteris autem utendum est, ut ad illarum perfructionem pervenire possimus. Nos itaque qui fruimur et utimur aliis rebus, res aliquae sumus. Magna enim quaedam res est homo, factus ad imaginem et similitudinem Dei, non in quantum mortali corpore includitur, sed in quantum bestias rationalis animae honore praecedit. Itaque magna quaestio est utrum frui se homines debeant, an uti, an utrumque. Praeceptum est enim nobis ut diligamus invicem; sed quaeritur utrum pro
Abbreviated transcription (Latin):
sailicet ut quisquis in eccł̃ia eius dimitti sibi ꝑct̃a
non crederet nõ ei diitterẽtur Quisquis aũt
crederet seq ab hiis correctus auerteret in eiusdẽ
eccłie gremio cõstitutus eadẽ fide atq correctiõe
sanaretur Mausquis enĩ nõ credit ditti sibi¬
nõ posse pc̃ta fit deterior desꝑando. quasi inthil
illi meluis ꝙͣ malũ esse remaneat ubi de fuctu
quedũ mors est uite prioris moꝵq relictio que
fit pentendo. sic eciã corꝑis mors est aũationis
que priores mores ꝑditos interimit reformatin
in onelius. sic eciã torpus post istã mortẽ qͣm uin¬
tuls pcti om̃s debemus. credendũ et sperandũ est
resurrectiomis temꝑe in melius cõmutari: ut non
caio et sanguis regnũ celorũ possideãt qd̾ fieri
nõ potest. sed cormplibile hoc inducit incorruptõem
et mortale hoc induat ĩmortalitatẽ. Cuiris aũt¬
animus non morit᷑ huic seculo neq incipit cofigu¬

Expanded text:
: scilicet ut quisquis in Ecclesia ejus dimitti sibi peccata : scilicet ut quisquis in Ecclesia ejus dimitti sibi peccata non crederet, non ei dimitterentur; quisquis autem crederet, seque ab his correctus averteret, in ejusdem Ecclesiae gremio constitutus, eadem fide atque correctione sanaretur. Quisquis enim non credit dimitti sibi posse peccata, fit deterior desperando, quasi nihil illi melius quam malum esse remaneat, ubi de fructu quaedam mors est, vitae prioris morumque relictio, quae fit poenitendo; sic etiam corporis mors est animationisoenitentiam, qua priores mores perditos interemit, reformatur in melius; sic etiam corpus post istam mortem, quam vinculo peccati omnes debemus, credendum et sperandum est resurrectionis tempore in melius commutari, ut non caro et sanguis regnum Dei possideant, quod fieri non potest; sed corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , nuanimus non moritur huic saeculo, neque incipit configu
Abbreviated transcription (Latin):
est lotis mouemi᷑. sed bono studio bonisq moribus
hũilitatem adibuit ad sanandũ. Sapiencia ser¬
pentis decepti sumus. dei stulticia liberamꝰ Quẽ¬
admodũ autẽ illa sapĩa uocabat᷑. erat autẽ stul¬
ticia contempnẽtibus dm̃. sic ista q̃ uotat᷑ stulticia
fapĩa est uintẽtibus dyabolũ. Nlos ĩmortalitate
male usi sumus ut morerem᷑: xp̃us mortali ͭ
bene usus est ut uiueremus. Corrupto animo-
femine. ingressus est morbus. Integro corpore
femine processit salus Ad eadẽ contraria ꝑtinet
qd̾ etiã exemplo uirtutũ eius. uicia nr̃a curantꝰ
Iam uero smmilia quasi ligamẽta membris et uil¬
neribus nr̃is adhibita illa sunt. qd̾ ꝑ feminã de¬
ceptos. ꝑ feminã natus. homo hoĩes. mortalis mor-¬
tales. morte mortuos liberauit, Has claues de¬
dit eccłie sue ds̃. ut que solu̾et in terra soluta eẽnt¬
et in celo que ligata in terra ligata ẽẽnt et ĩ celo

Expanded text:
est, locis movemur, sed bono studio bonisque moribusest, locis movemur, sed bono studio bonisque moribushumilitatem adhibuit ad sanandum. serpentis sapientia decepti sumus, dei stultitia liberamur. quemadmodum autem illa sapientia uocabatur, erat autem stultitia contemnentibus deum, sic ista quae uocatur stultitia sapientia est uincentibus diabolum. nos immortalitate male usi sumus, ut moreremur, Christus mortalitate bene usus est, ut uiueremus. corrupto animo feminae ingressus est morbus, integro corpore feminae processit salus. ad eadem contraria pertinet, quod etiam exemplo uirtutum eius uitia nostra curantur. iam uero similia quasi ligamenta membris et uulneribus nostris adhibita illa sunt, quod per feminam deceptos per feminam natus homo homines, mortalis mortales, morte mortuos liberauit. Cdit Ecclesiae suae, ut quae solveret in terra, soluta essent in coelo; quae ligaret in terra, ligata essent et in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
finire. et ꝑuersa suauitate implicati. alienarem᷑
a prĩa. nius suauitas fateret beatos. si in huiꝰ
mortalitatis uita ꝑegrinãtes a dño: si redire ad
priam uolumus. ubi beati sumus: utendũ est h
mundo. non fruendũ. ut inuisibilia dei ꝑ ea que
facta sunt intellecta conspitiãt᷑: hoc est ut de
mus. Res igitur quibus fruendũ est pr et filius
qd̾ ues meffabile dici potest: Que pugna uerbore
silencio pocius cauenda ꝙͣ uoce pacanda est.
Et tñ deus cũ de illo nichil digne dici possit
ãmisit humane uotis obseqͥum. et uerdis nr̃is
in sua laude nos gaudere uosuit. Llã inde est et
ꝙ dicit᷑ deus. Rlon enim reuera in strepitu
quãdã excessentissimã ĩmortalemq naturã. Ut¬
est anmus ut et ꝑspicere illam lucẽ ualeat et
inherere ꝑfecte. Quã purgacõnẽ. ambulacõnẽ
quandã. et quasi nauigacõnẽ qndam ad prĩam
esse arbitremur. Non emĩ ad eũ qui ubiq pñs

Expanded text:
finire et peruersa suauitate implicati alienaremur finire et peruersa suauitate implicati alienaremur a patria, cuius suauitas faceret beatos: sic in huius mortalitatis uia peregrinantes a domino si redire ad patriam uolumus, ubi beati esse possimus, utendum est hoc mundo, non fruendum, ut inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur, hoc est ut de mus. Res igitur, quibus fruendum est, pater et filius quod uel ineffabile dici potest. quae pugna uerborum silentio cauenda potius quam uoce pacanda est. et tamen deus, cum de illo nihil digne dici possit, admisit humanae uocis obsequia et uerbis nostris in laude sua gaudere nos uoluit. nam inde est et quod dicitur deus. dam excellentissimam quamdam immortalemque naturam. Nest animus, ut et perspicere illam lucem valeat, et inhaerere perspectae. Quam purgationem quasi ambulationem quamdam, et quasi navigationem ad patriam esse arbitremur. Non enim ad eum qui ubique praesens
Abbreviated transcription (Latin):
signũ est. Res alie ergo sunt quibus fruendũ est
alie quibus utendũ. alie que frirũtur et utuntur
Ille quibus fruendũ est nos beatos facĩt. Istis qui¬
bus ntendũ est tendentes ad beatitudinẽ adiuuam᷑
et quasi ãminitulam᷑ ut ad illas que nos beatos
faciũt ꝑuenire ato hus inherere possimus: Nos
uero ꝯui fruim᷑ et utini̾ inter utrasq cõstituti. s
eis quibus utendũ sit frui uoluimus. impeditur
referre. si tñ amandũ est Plam usus illicctus.
abusus pocius uel abufio nõĩanda est. Nũo ergo
si essemus ꝑegrni. qui beate uiuere insi in pr̃ia nõ
possemus: eaq ꝑeganatõne rtiq miseri: ĩnseriã
funre cupientes. in prĩam redire uellemus: opus
esset uel terrestabus uel marinis uehiculis quib
utendũ esset ut ad prĩam qua fruendũ est. ꝑueniie
ualeremus. qd̾ si amenitas itineris et ix̃a gestatõ
uehiculorũ nos delectaret. conuersi ad fiuendũ.
hns quibus uti debuimus. nollemus cito uicã

Expanded text:
significant. Res ergo aliae sunt, quibus fruendum est, aliae, quibus utendum est, aliae, quae fruuntur et utuntur. illae quibus fruendum est nos beatos faciunt; istis quibus utendum est tendentes ad beatitudinem adiuuamur et quasi adminiculamur, ut ad illas quae nos beatos faciunt peruenire atque his inhaerere possimus. nos uero, qui fruimur et utimur inter utrasque constituti, si eis quibus utendum est frui uoluerimus, impeditur referre, si tamen amandum est. nam usus inlicitus abusus potius uel abusio nominanda est. quomodo ergo, si essemus peregrini, qui beate uiuere nisi in patria non possemus, eaque peregrinatione utique miseri et miseriam finire cupientes in patriam redire uellemus, opus esset uel terrestribus uel marinis uehiculis, quibus utendum esset, ut ad patriam, qua fruendum erat, peruenire ualeremus; quod si amoenitates itineris et ipsa gestatio uehiculorum nos delectaret, conuersi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito uiam
Abbreviated transcription (Latin):
Et mo debet aliquid sit habere quasi.
suũ ꝓpriũ. msi forte mendaciũ. I õ
tera. cũ ea que data sunt ceperimus
impendere. Omĩs enĩ res que dando nõ deficit
dũ habetur et non datur. nundũ habetur quomo
habenda est. Ille enĩ ait. qui habet dabitur ei.
Dabit ergo habentibus. idest cũ benignitate utẽ¬
tibus eo qd acceperũt adimplebit atq camulabit
qd̵ dedit Illi qͥnq et illi septẽ erant panes anteꝙͣ
ancipetent dari esurẽtibus. Q u̾o fi̾ cepit. cophinos
et sportas saciatis tot hom̃i milibus impleuerũt.¬
Omĩs doctrina. uel rerũ est uel signorũ. Sed res
ꝑ signa discuntur. Propͥe autẽ nũc res pappellaui
quenunt ad sugnifitandũ aliquid adhibentar

Expanded text:
emo debet aliquid sic habere quasi suum proprium, nisi forte mendacium. Nam tera, cum ea quae data sunt coeperimus impendere. Omnis enim res quae dando non deficit, dum habetur et non datur, nondum habetur quomodo habenda est. Ille autem ait: Qui habet, dabitur ei . Dabit ergo habentibus, id est, cum benignitate utentibus eo quod acceperunt, adimplebit atque cumulabit quod dedit. Illi quinque et illi septem erant panes, antequam inciperent dari esurientibus; quod ubi fieri coepit, cophinos et sportas satiatis tot hominum millibus impleveruntOmnis doctrina uel rerum est uel signorum; sed res per signa discuntur. proprie autem nunc res appellaui, quae non ad significandum aliquid adhibentur
Abbreviated transcription (Latin):
narũ linguoirũ. que in usum alt̾us lingue ꝑ inter¬
pretacionẽ transire nõ possunt. et hoc maxiie
interiectionibus atcdit. que motũ animi sunifi¬
tant pocius qͣm sententie concepte ullã ꝑticulã.
Llam raicha et osanna talia ẽẽ ꝑhibentur. Dicũt
eñ racha. indignãtis ẽẽ uocem. osanna letantis.
Non ullas obscuriores sententiais pluriũ codi
tũ manifestauit inspectio. sicut illud. ysaie ꝓpħe.
unus interpres ait et domesticos seminis tui ne
despexeris. alius autẽ ait. et cainẽ tuã ne despex¬
eris uterq sibimet inuicẽ attestatus est Nãq

Expanded text:
tarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem transire non possunt. Et hoc maxime interiectionibus accidit, quae verba potiucant, quam sententiae contextae ullam particulam. Nam et haec duo talia esse perhibentur. Dicunt enim Racha indignantis esse vocem, Osanna laetantis. nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestavit inspectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. Namque
Abbreviated transcription (Latin):
ci latrombus/. Eed qm̃ excellencior ac supra nos
nrĩ miseretur. ut se ꝑfruamur nos uero inuicẽ
nri miserem᷑ ut illo ꝑfruam. Quom̃o ergo nos
si fiuitur. eget bono nr̃o. Qad nemo sanus dixe¬
rit Omne enĩ bonũ nr̃m. uel ip̃e uel ab ip̃o est.
fruitur. neq utitur: non inuenio quẽ admodũ
res quibus utimur ad id referimus ui dei bom
Quia emĩ bonus est. sumus. et in qnͣtũ sumus:
bomi sumus. Porre eciã quia iustus est nõ impu-¬
ne mali sumus et in qnͣtũ mali sumus. in tantũ
etiã minus sumus. Ille enĩ sũme ac pͥmitus est
qui omnino in cõmutabilis est Ille iit᷑ usus¬

Expanded text:
lacebam . Sed quoniam excellentior ac supra nostnostri miseretur, ut se perfruamur; nos vero invicem nostri miseremur, ut illo perfruamur. CAPUT si fruitur, eget bono nostro, quod nemo sanus dixerit. Omne enim bonum nostrum vel ipse, vel ab ipso est: fruitur neque utitur, non invenio quemadmodum dres quibus utimur ad id referimus, ut Dei bonQuia enim bonus est, sumus; et in quantum sumus, boni sumus. Porro autem quia etiam justus est, non impune sumus mali; et in quantum mali sumus, in tantum etiam minus sumus. Ille enim summe ac primitus est, qui omnino incommutabilis est, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
ad mẽdria ruoco diũs ille quid̃ tꝑib et alio atꝵ alo
staturdite quaꝵ in aliis ut michi nũ occupatits ans¬
si otii requiem faspirat In aliis otiosis transact uos¬

Expanded text:
ad memoriaad memoriastatu edite, quarum in aliis, ut michi videtur occupatus, amissi otii requiem suspirat, in aliis otiosus transacti ne
Abbreviated transcription (Latin):
Etrus nũc accuirit ille qui dannaui cosruo¬
men h ꝙͣuis et de hocip̃õ et de uica rebusq
uiri huiꝰ agentiũ discordia multa fit ꝙ eũ
alii e solitudins otio ad eccãscia negotii citis. Coñ alii
ex ipã curaꝵ area screpituq negotioꝵ ad otiosi selen¬
tnĩ pacem trahũt utra uite hꝯ ꝯmendacõ scu tanto
illũ officio dignũ fecit sru apsa digna uisa ess que
cauto fastigio preferae᷑. alii rem permiscient nau
cũ epaetiut uerũ queus usq ad cenobiũ ubi is fboant
misissem / qui michi ꝯꝑta oĩa reportareit reli fsorut
leci illius asẜtione didici fuisse eũ p̾mo quides solita¬
riũ inde altius euectũ demĩe ultro ad solitudinẽ udi¬
isse qd̾ si ita est ⁊ iuditiũ eius exmũ p et i uiũ di¬
emplũ solitudinis geminũ decus cohit que tales biõs
seculo ꝯuodat eõsdemq sic Capit Ita uõ esse it ardo
epłr̃ quedã eius hortant᷑ quar nũt maxie hĩis auda

Expanded text:
etrus nunc occurrit ille, qui Damiani cognomen habet, quamvis et de hoc ipso, et de vita, rebusque viri hujus agentium, discordia multa sit: quod eum alii e solitudinis otio, ad ecclesiastici negotii curas; contra, alii ex ipsa curarum arce, strepituque negotiorum, ad otiosi silentii pacemillum officio dignum fecit, seu ipsa digna visa est, quae tanto fastigio praeferretur. Alii rem permiscent. Nam, cum exactius verum quaerens usque ad coenobium, ubi is floruit, misissem. qui mihi comperta omnia reportarent; religiosorum loci illius assertione didici, fuisse eum primo quidem solitarium, inde altius evectum, demum ultro ad solitudinem rediisse. Quod si ita est, et indicium ejus extremum patet, et in unum exemplum solitudinis geminum decus coit, quae tales viros saeculo commodat, eosdemque sic recipit. Ita vero esse, ut credam, epistolae ejus hortantur, quas nunc maxime, his auditis,
Abbreviated transcription (Latin):
dãto allioyin si terrena oblectamẽta esuris. si caz¬
nales uoluptates sitis melius est tibi os tuũ con¬
kahere ꝙͣ dilatare desideriũ restringe̾ ꝙͣ exten¬
dere cũ nusꝙͣ locorũ inuenias unde illud ualeas¬
saciare Nliranda ĩmo et miseranda ingluuies¬
mentis que nec ulla accuracione expellit᷑ n ͨ aliqͣ
satiffactione fint᷑ uł sedatur Morbus reremediai¬
bilis et ommino desꝑabilis ubi semꝑ remediũ q̃rit¬
una buttella panis ualet et solet implere. Solet¬
leuit desideriũ suũ ex ip̃is. De hiis quippe deliiciis¬
una huius dulcedinis gulta plene ĩebriat. Cui¬

Expanded text:
Certe, si terrena oblectamenta esuris, si carnales voluptates sitis, melius est tibi os tuum contrahere quam dilatare, desiderium tuum restringere quam extendere, cum nusquam locorum invenias unde illud re? Miranda imo et miseran a ingluvies, quae nec ulla accuratione expellitur, nec aliqua satisfactione sedatur. Morbus irremediabilis et omnino desperabilis, ubi semper et remuna buccella panis valet et solet illlevit desiderium suum ex ipsis. Certe quisquis es qui spiiat, una hujus dulcedinis gutta plene inebriat. C
Abbreviated transcription (Latin):
mini agnũ quotũq ierit. prius ad eum uonite. et
discite quia mitis est et humilis corde. Nꝯumiliter
ad humilẽ uenite Pergite uiã sublimitatis. pede
humilifatis Ip̃e exaltat humiliter sequẽtes. ꝙ̃
descendere non piguit ad iacentes. Qui dominãs

Expanded text:
mini Agnum quocumque ierit. Sed prius ad eum quem sequamini, venite, et discite quoniam mitis est et humilis corde Humiliter ad humilem venithumilitatis. ipse exaltat humiliter sequentes. quem descendere non piguit ad iacentes. dona
Abbreviated transcription (Latin):
et diegna euomi Quid dormitas. Qui nõ expiistit̃
qui nõ fiemit ud tantũ tontrũ. nõ dormt sed mor¬
accusancia pcc̃o inde teriens iusticia. subtus patẽs
horudũ chaos inferni. desuꝑ uatus uidex. intus
urens conscientia. foris ardens mũdus. ꝓct̃or sic de¬

Expanded text:
et digna evomi? quid dormitas? qui non expergiscitur, qui non tremit ad tantum tonitruum, non dormit, sed moraccusantia peccata, inde terrens justitia; subtus patens horridum chaos inferni, desuper iratus judex; intus urens conscientia, foris ardens mundus. Justus vix salvabitur; peccator sic de
Abbreviated transcription (Latin):
fertu ad tormẽtũ accusãtis consciẽtie. angustia ad
formidolosã prestolacõnẽ terabilis illius sentencie.¬
nacõnẽ que p̃parata est malignis spiritibus. mi
concitati ueris turbulenta illa cõmotio. Llebulã
excitabit focius orbis conflagracio turbinẽ uero
õmi elementorũ confusio. Tuba ꝑtinet ad m̃ĩsteriũ
angelorũ. clango ad impetũ et flibuersionẽ om̃ ĩpioꝵ¬

Expanded text:
fertur ad tormentum accusantis conscientiae; angustia ad formidolosam praestolationem terribilis illius sentennationem, quae praeparata est malignis spiritibus; misconcitati aeris turbulenta illa commotio; nebulam excitabit totius orbis conflagratio, turbinem vero omnium electorum confusio. Tuba pertinet ad ministerium angelorum, clangor ad impetum et subversionem omnium impio
Abbreviated transcription (Latin):
nõ uagi oculi. nõ effrena lingua. nõ petulãs risus
non scurrilis iocus. non indecens hĩtus. nõ lascuuis¬
motus. nõ tranidus aut fluxus incessus. uultis plat̾e¬
gestus fractior. non incessus solucior. nõ uox petullã¬
tior. ut ip̃a spẽs corꝑis similachiũ fuerit mentis.

Expanded text:
non uagi oculi, non infrenis lingua, non petulans risus, non scurrilis iocus, non indecens habitus, non tumidus aut fluxus incessus; iagestus fractior, non incessus solutior, non vox petulantior; ut ipsa corporis species simulacrum fuerit mentis,
Abbreviated transcription (Latin):
interiora non sentit. quia nõ intus est sed in uẽtre
forsitan aut sub uentre Nam et amimus quorũdã
in patinis quorumdã in loculis inuenit᷑ ubi est
thesaurus tuus. ibi est et cor tuũ. Et de diuicus
amplius desiderio torquet nĩam mͣ refrigeret
usu suo ut pote quaꝵ acquisitio quidem laboris¬
possessio uero timoris. amissio plena doloris muenit
Unde hec fanta insensibilitas ei abiecfio fam mi¬
serabilis ut homo egregia treatura capax egre
gie uti tudinis et glorie magne dei. ut pote cuius
sit inspiacione condita summilitudine insignitor
cruore redempta. fide dotata. spũ adoptata mise¬
ram non erubescat sub putredine hac cororeorũ
sensuũ gerere seruitutẽ. ubi nillã omnino est¬

Expanded text:
interiora non sentit; quia nec intus est, sed in ventre forsitan, aut sub ventre. Denique et animus quorumdam in patinis, quorumdam in loculis invenitur. Ubi est thesaurus tuus, inquit, ibi est et cor tuum . Quid amplius desiderio torquet animam, quam refrigerat usu suo; utpote quarum acquisitio quidem laborispossessio timoris, amissio plena doloris invenitenim haec tanta pusillanimitas et abjectio tam miserabilis, ut egregia creatura, capax aeternae beatitudinis et gloriae magni Dei, utpote cujus sit inspiratione condita, similitudine insignita, cruore redempta, fide dotata, spiritu adoptata, miseram non erubescat sub putredine hac corporeorum sensuum gerere servitutem? Merito plane ne e
Abbreviated transcription (Latin):
ti hodie estimat᷑. uix duorũ obtinet latitudinẽ
digitorũ Et huius tam modice partis. tam exi¬
gua delectatio qnͣ ta paratur solicitudine quantã
deinde modestiã parit Hinc monstruosiris dila¬
tantuz renes et humeri huic fumentes uteri
et dũ carnis onus ossa non sustinẽt eciã ualitu-¬
dines plurime ꝓcreant̾ Iinc libidinis issecebro¬
uapo furentes stimulat et apũ par uolanciũ.
ubi grata mella fuderit nmis tenaci ferit itta
corda morsu eius libidims aꝑpetitus anxietatis
et uecordie actus abhoĩacionis et ignomine. exitꝰ
penitudinis et uerecundie ẽẽ plems dinoscitur-¬
Transit uelocitez totus ille pruritus delectatõnis
mnique et uoluptatis illecebra tota. breui finita ẽ
sed amara quedã inpressit signa memorie. sed ues¬

Expanded text:
ti hodie aestimatur, vix duorum obtinet latitudinem digitorum: et ejus tam modicae partis tam exigua delectatio quanta paratur sollicitudine, quantam deinde molestiam parit? Hinc monstruosius dilatantur renes et humeri, hinc tumentes uteri et dum carnis onus ossa non sustinent, etiam morbi varii generantur. Sic libidinis illecebrovapor furentes stimulis agat, et apum par volantium, ubi male grata mella fuderit, nimis tenaci feriat icta corda morsu: cujus appetitus anxietatis et vecordiae, actus abominationis et ignominiae, exitus poenitudinis et verecundiae plenus esse dignosciturt enim velociter totus ille pruritus delectationis iniquae, et voluptatis illecebra tota brevi finita est; sed amara quaedam impressit signa memoriae, sed ves
Abbreviated transcription (Latin):
tĩs atq saꝑiencie. ut et si nõ liceret amplius in ea
manere ꝙͣ unius diei mora propte hoc famen
õnumerabiles anni huius uite pleni delicus et
circũfluentia om̃ temꝑaliũ bonorũ recto meritoq
contempnerẽtu Non em̃ falso dictũ est. melior est¬

Expanded text:
tis atque sapientiae, ut etiamsi non liceret amplius in ea manere quam unius diei mora, propter hoc solum innumerabiles anni hujus vitae pleni deliciis et circumfluentia temporalium bonorum recte meritoque contemnerentur. Non enim falso aut
Abbreviated transcription (Latin):
dicũt. magis miserandi ꝙͣ si talia deformiter dice-¬
rent/ Quid est ergo non solũ eloquẽter. uerũ etiam
sapiẽter dr̃e. nnsi uerba in sũmisso gen̾e̾ sufficiẽtia.
in temꝑato splendencia. in grandi uehemencia.¬
nerius faimen zebus quas audiri oporteat adhibe̾¬
Esed qui utrũq non potest dicat sapienter. qd̾ nõ
dicit eloquenter: pocius qmͣ dicat eloquẽter. qd dicit
insipienter . Si iutẽ non hoc quidẽ põt. ita conuerset᷑.
ut non solũ sibi prenniũ. comparet. sed et prebeat
aliis exemplũ: et sit eis quasi copia dicendi forma
uiuendi. Srat sane quidã qui uene ꝓnũciorre pos¬
surit. quid autẽ promĩtient ex cogitale nõ possunt
Did̾ si cib aliis sumant eloquẽter sapienterq
conserixtũ memorieq commẽdent ad stq ad ppłm
proferãt si eã ꝑsonã gerũt nõ improbe faciũt. Sic

Expanded text:
dicunt, magis miserandi sunt, quam si talia deformiter dicedicunt, magis miserandi sunt, quam si talia deformiter dicerent. Quid est ergo non solum eloquenter, verum etiam sapienter dicere, nisi verba in submisso genere sufficientia, in temveris tamen rebus quibus audiri oporteat adhibere? Sed qui utrumque non potest, dicat sapienter quod non dicat eloquenter, potius quam dicat eloquenter quod dicit insipienter. Si autem nec hoc quidem potest, ita conversetur, ut non solum sibi praemium comparet, sed et praebeat aliis exemplum et sit ejus quasi copia dicendi, forma vivendi. Sunt sane quidam qui bene pronuntiare possunt, quid autem pronuntient, cogitare non possunt. Quod si ab aliis sumant eloquenter sapienterque conscriptum, memoriaeque commendent, atque ad populum proferant, si eam personam gerunt, no
Abbreviated transcription (Latin):
docere non audent Niultis itaq profunt dicẽdo
que nõ faciũt. sed longe pluribus prodessent faciẽdo
que dicunt Habundãt enĩ qui male uite sue defen-¬
sionẽ ex ip̃is sus p̃positis et doctoribus querũt. res-¬
pondentes corde suo. aut eciã si ad hoc erũ punt ore
suo atq dicentes. Qͥd ip̃e precipis. cur ip̃e nõ fa-¬
tis: Ita fit ut eũ non obedienter ciudiãt. qui seip̃m
non audit. et dĩ uerbũ qd̾ eis predicat᷑ simul cũ ip̃o
predicatore contempnãt/ Bonus doctor ut obe-¬
ut eciã bonã non negligat famã. Sed prouideat-
bona corã deo et hõibus quãtũ põt illũ timẽdo. hiis
consulendo in ip̃o eciã sermone malit iebus placere
ꝙͣ uerbis. nec existimet dici melius. nisi qd dicitur
uerius. nec doctor nerbis seruiat. sed uerba doctori
Gicut autẽ cuius pulchrũ corpus et deformis
est animus. magis dolendus est qm si deforme ha-¬
ueret et corpus: ita qui eloquenter ea que falsa st

Expanded text:
ena. 60. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt; sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Abundant enim qui malae vitae suae defensionem ex ipsis suis praepositis et doctoribus quaerant, respondentes corde suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore suo, atque dicentes: Quod mihi praecipis, cur ipse non facis? Ita fit ut eum non obedienter audiant, qui se ipse non audit, et Dei verbum quod eis praedicatur, simul cum ipso praedicatore contemnant. Denique Apostolus ut etiam bonam non negligat famam, sed provideat bona coram Deo et hominibus , quantum potest, illum timendo, his consulendo. In ipso etiam sermone malit rebus placere quam verbis; nec aestimet dici melius, nisi quod dicitur verius; nec doctor verbis serviat, sed verba doctoriSicut autem cujus pulchrum corpus et deformis est animus, magis dolendus est, quam si deforme haberet et corpus; ita qui eloquenter ea quae falsa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uaricatio ueritatis. hinc illa nascunt᷑ incentiua ui¬
ciorũ. ut quesitis coloribus ora depingant. dũ uius
displicere formidant. et de adulterio uultus meditã¬
tur adulteriũ castitatis Quanta hic amentia ef¬
fitgiem mutare. nature. picturã querere. et dũ ue¬
rent᷑ maritale iudiciũ ꝑdere suũ. Prior emĩ de se
pronũciat que cupait mutare qd nata ese Ita dum¬
alii studet placere. prius ip̃a sibi displicet. Quiẽ
iudicẽ malier ueriorẽ requi timus deformitatis tue
ꝙͣ te ip̃am que uideri times. Si pulchra es cur ab-¬
sconderis. si deformis. cur te ẽẽ formosã mentiris.
nec tue cõscientie. nec aliem gr̃am etroris habitura
Ie alterã diligit. tu alteri uis placere. et irasce¬
ris si amet alterã qui adulterari in te docet᷑ male

Expanded text:
icti. 28. Hinc illa nascuntur incentiva vitiorum, ut quaesitis coloribus ora depingant, dum viris displicere formidant, et de adulterio vultus meditantur adulterium castitatis. Quanta hic amentia, effigiem mutare naturae, picturam quaerere; et dum verentur maritale judicium, prodere suum! Prior enim de se pronuntiatalii studet placere, prius ipsa sibi displicet. Quem judicem, mulier, veriorem requiremus deformitatis tuae, quam teipsam, quae videri times? Si pulchra es, cur absconderis? si deformis, cur te formosam esse mentiris, nec tuae conscientiae, nec alieni gratiam erroris habitura? Ille enim alteram diligit, tu alteri vis placere: et irasceris si amet alteram, qui adulterare in te docetur. Mala
Abbreviated transcription (Latin):
tura adulterat᷑ Quantũ congrue fieri potest
om̃ibus generibus dictio uarriãda est Nam quãdo
prolixa est in uno genere: minus detinet auditorẽ
Cũ uero fit in aliud ab alio frãsitus: etiã si longiꝰ
eat decentius procedit or̃o. Qau sapienter et elo-¬

Expanded text:
ta miscere: imo quantum congrue fieri potest, omnibus generibus dictio varianda est. Nam quando prolixa est in uno genere, minus detinet auditorem. Cum vero fit in aliud ab alio transitus, etiamsi longius eat, decentius procedit oratio: quamvis habeant et
Abbreviated transcription (Latin):
biles in fideᷤ hũiles in fimore. Ad om̃em tollerãtiã
fortes. ad sustinẽdas ĩiurias mites. Ad faciendã
mĩam faciles. fraterna pace unanimes atq con-¬
cordes. Prouecte annis iunioribus facite magiste-¬
riũ. minores natu prebete comparibus in itamẽ¬
tum. ornamẽtis uos muluis excitate. emulis de
uir tute documẽtis ad gloriã prouocate. durate
fortiter sprataliter ꝑgite. ꝑuenite feliciter Ui¬
chil toruũ in otulis. nichis in uerbis procax.
Nichil in actu inueretundũ. non gestus fractior.
non incessus solucior. nõ uox peculancior. ut ip̃a
corꝑis spẽs simulachris fuerit mentis et figura
probitatis. Bona quippe domus in ip̃o uestibulo

Expanded text:
biles in fide, humiles in timore, ad omnem tolerantiam fortes, ad sustinendas injurias mites, ad faciendam misericordiam faciles, fraterna pace unanimes atque cons. prouectae annis, iunioribus facite magisterium: minores natu, praebete conparibus incitamentum. hortamentis uos mutuis excitate, aemulis de uirtute documentis ad gloriam prouocate. durate fortiter, spiritaliter pergite, peruenite feliciterhil torvum in oculis, nihil in verbis procax, nihil in actu inverecundum; non gestus fractior, non incessus solutior, non vox petulantior, ut ipsa corporis species simulacrum fuerit mentis, et figura probitatis. Bona quippe domus in ipso vestibulo
Abbreviated transcription (Latin):
Dabitur enĩ uobis in illa hora quid loquamini.
Non enĩ uos estis qui loqͥmini. sed spũs pr̃is ur̃i
qui loquit᷑ in uobis Si ergo loquit᷑ in eis sp̃us sc̃s
qui ꝑsequẽtibus traduntur pro xp̃o. cur non et in
eis qui tradũ discentibus xp̃m. Mlodicis no¬

Expanded text:
in illa hora quid loquamini: non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis . Si ergo loquitur in eis Spiritus sanctus, qui persequentibus traduntur pro Christo, cur non et in eis qui tradunt discentibus Chris
Abbreviated transcription (Latin):
ut obedientez obediatur ut orando pro se at pro
illis quos est alloquuturus: sit orator antequã
dictor Ip̃a hora iam ut dicat accedens pͥusqmͣ exe¬
rat proferentẽ linguã: ad deũ leuet aĩam sicientẽ
ut ructet qd̾ biberit. uel qd impleuerit fundat-
tet dicatur a nobis. nisi in cuius manu sunt et nos

Expanded text:
ubitet; ut orando pro se, ac pro illis quos est allocuturus, sit orator antequam dictor. Ipsa hora jam ut dicat accedens, priusquam exserat proferentem linquam, ad Deum levet animam sitientem, ut eructet quod biberit, vel quod impleverit fundat. tet, dicatur a nobis, nisi in cujus manu sunt et nos
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ eloquẽter. sed etiã sapienter dpoisse ueldi¬
cere uerati predicatione laudant᷑. Qui enĩ eloꝙp̃¬
ter dicũt. suauiter: qui sapienter salubriter. audiã¬
tur. Propter qd̾ nõ uit scriptura. multitudo eloꝙ̃¬
ciũ. sed multitudo supienciũ sanitas est orbis t̾raꝵ
Sicut autẽ sepe sumenda sunt et amara salubria
ita semꝑ uitanda est ꝑmnosa dulcedo. Ged salubri
suauitate. nel suaui salubritate qͥd melius. ⁊uato
enĩ magis illic appetitur suauitas. trnto fatilius
salubritas prodest. unt ergo eccł̃iastia uiri qui
diuina eloqͥa non solũ sapiente sed eloquẽter eciã
eis sapiencius. uerũ etiã nchil eloꝙ̃ cius michi
biuisse. Sicut autẽ est quedam eloquentia. que ma¬
gis etatẽ iuuenilẽ decet est que semlẽ: nec iã dicẽ¬
da est eloquẽtia si ꝑsone nõ congruat eloquẽtis.
ita est quedã que uiros sũma auctoritate dignis¬

Expanded text:
non solum eloquenter, sed etiam sapienter dixisse, vel dinon solum eloquenter, sed etiam sapienter dixisse, vel dicere veraci praedicatione laudantur. Qui enim eloquenter dicunt, suaviter; qui sapienter, salubriter audiuntur. Propter quod non ait Scriptura, Multitudo eloquentium; sed, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . Sicut autem saepe sumenda sunt et amara salubria, ita semper vitanda est perniciosa dulcedo. Sed salubri suavitate, vel suavi salubritate quid melius? Quanto enim magis illic appetitur suavitas, tanto facilius salubritas prodest. Sunt ergo ecclesiastici viri qui divina eloquia non solum sapienter, sed eloquenter etiam eis sapientius, verum etiam nihil eloquentius mihi buisse. Sicut est enim quaedam eloquentia quae magis aetatem juvenilem decet, est quae senilem; nec jam dicenda est eloquentia, si personae non congruat eloquentis: ita est quaedam, quae viros summa auctoritate dignis
Abbreviated transcription (Latin):
mutile est delectatur auditor. et eũ quẽ diserte dr̃e
audit. etiã uere dr̃e existimat Hec aũt sentencia
nec illos fugit qui artem rethoricã docendã putarũt
Falsi sunt enĩ. sapĩam sine eloquẽtia parũ prodesse
ciuitatibus. eloquẽtiã uero sine sapĩa. nimiũ obesse.
uerba scripturarũ tenere necessariũ ese. Quanto
enĩ se pauꝑiorẽ cernit in suis. tanto eũ oportet. in
istis ẽẽ ditiorẽ ut qd dixexit suis uerbis. probet
ex illis. et qui ꝓpriis uerbis minor erat magnor
testimonio quodãmõ crescac. Probando eñĩ delectat
qui minus põt delectare dicendo. Porro qui nõ solũ
saxienter. Uerũ enã eloquẽter uult dicere. qm̃ pro¬
fecto plus proderit. si utiũq potu̾i̾t. ad legendos uł
audiendos et excertitatione imitandos eloquẽtes eũ
multo libentius qͣm magr̃is artis rethorite uatare
precipio. si tamen hn qui leguntur uel audiũtur

Expanded text:
inutile est, delectatur auditor, et eum quem diserte dicere inutile est, delectatur auditor, et eum quem diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem scientia nec illos fugit, qui artem rhetoricam docendam putaverunt. Fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus; eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse verba Scripturarum tenere maxime necessarium est. Quanto enim se pauperiorem cernit in suis, tanto eum oportet in istis esse ditiorem; ut quod dixerit suis verbis, probet ex illis; et qui propriis verbis minor erat, magnorum testimonio quodammodo crescat. Probando enim delectat, qui minus potest delectare dicendo. sapienter, verum etiam eloquenter vult dicere, quoniam profecto plus proderit, si utrumque potuerit, ad legendos vel audiendos et exercitatione imitandos eloquentes, eum multo magis quam magistris artis rhetoricae vacare praecipio, si tamen hi qui legunt et audiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
timo qui utiũq. possint et bene dicere
et ad hoc faciendũ precepta illa dicendi cogitare cũ
dicũt Cauẽdũ est enĩ ne fugiãt ex aĩo que dicẽda
sunt: dũ attendit᷑ ut arte dicant᷑. Quappter cũ
ex infantib loquẽtes nõ fiant nisi locuciones dis¬
tendo loquẽtiũ. cur eloquentes fieri nõ possint. nlla
eloquẽdi arte fradita: sed elocucõnes legendo et aui-
preceptis rethoricis nouimus plurimos eloquẽciores
plurimis qui illa didicerũt. sine lectis uero et audi¬
tis eloquentiũ disputaciombus uel dictionibus: ne
hõĩes qui integre loq̃rentur crescere daiẽt et iuere
Nestientes quippe ulla noĩa uitiorũ. quidquid ui¬
norũ cuiusqͣm noĩe loquẽtis audirent: sana sua con-¬
suetudine reprehenderẽt. cauerẽt. situt rusticos urba-¬
ni reprehendũt.eciã qui littercis nesciĩt/ Qui¬
uero affluit insipienti eloquẽtia: tantomagis ca-
uendus est. quãto magis ab eo in his que audire

Expanded text:
timo, qui utrumque possint, et dicere bene, et ad hoc faciendum praecepta illa dicendi cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae dicenda sunt, dum attenditur ut arte dicantur. ex infantibus loquentes non fiant, nisi locutiones discendo loquentium; cur eloquentes fieri non possint, nulla eloquendi arte tradita, sed elocutiones eloquentium legendo et audiepraeceptis rhetoricis novimus plurimos eloquentiores plurimis qui illa didicerunt; sine lectis vero et auditis eloquentium disputationibus vel dictionibus, nemhomines, qui integre loquerentur, crescere daretur et vivere. Nescientes quippe ulla nomina vitiorum, quidquid vitiosum cujusquam ore loquentis audirent, sana sua consuetudine reprehenderent et caverent; sicut rusticos urbani reprehendunt, etiam qui litteras nesciunt. CAPUvendus est, quanto magis ab eo in his quae audire
Abbreviated transcription (Latin):
tire insi confiteri uera ẽẽ. Cũ uero id docet᷑ qd̾ agẽ¬
dũ est et ideo docet᷑ ut agatur. frustra ꝑsuadetur
uerũ ẽẽ qd̃ dicitur. faistra placet modus ip̃e qd̾
dicitur. si non ita discitur ut agatur/ Oportet
igitur eloquẽtẽ eccł̃iasticũ quando fuaidet ailiquid
qd̃ agendũ est. nõ solũ docere ut instiuat. et de¬
lectare ut teneat. uerũ eciã flectere ut uincat.

Expanded text:
tire, nisi confiteri vera esse. Cum vero id docetur quod agentire, nisi confiteri vera esse. Cum vero id docetur quod agendum est, et ideo docetur ut agatur, frustra persuadetur verum esse quod dicitur, frustra placet modus ipse quo dicitur, si non ita discitur ut agatur. Oportet igitur eloquentem ecclesiasticum, quando suadet aliquid quod agendum est, non solum docere ut instruat, et delectare ut teneat, verum etiam flectere ut vincat.
Abbreviated transcription (Latin):
si aperire qd̾ uolumus non põt Aut quid obest lignea:
si hoc põt. qm̃ nichil querimus insi patere quod clau¬
sum est/ Dixit quidã eloquens et uerũ dixit
itai dicere debere eloquẽtẽ ut doceat. ut delectet
ut flectat Deinde addidit. docere est nc̃titatis.
reliqua duo in modo quo ditimus. Sicut est aũt
ut teneat᷑ ad audiendũ delectandus auditor. ita
flectendus ut moueat᷑ ud agendũ Et sicut delecta¬
tur si suauiter loquaris. ita flectetur si amet qd̾
polliceris: timeat qd minaris. Oderit qd̾ arguis
qd̵ cõmendas amplectat᷑. qđ̵ dolendũ exaggeras
doleat Cũ quid letandũ predicas gaudeat. mise¬
reatur eorũ quos miserandos ante oculos dicendo
constituis. fugiat eos quos cauendos terrendo pro-¬
animos auditorũ. ut agant quod agendũ ẽẽ iam
sunt qmͣ monendi Si emĩ falia docentur que cre¬
dere uel nosse sufficiat. nichil est eis aliud cõsen-¬

Expanded text:
si aperire quae volumus non potest? Aut quid obest lignea, si aperire quae volumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest, quando nihil quaerimus, nisi ut pateat quod clausum est? Dixit ergo quidam eloquens, et verum dixit, ita debere eloquentem loqui, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis est, reliqua duo, in modo quo dicimus. ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor; ita flectendus, ut moveatur ad agendum. Et sicut delectatur, si suaviter loquaris; ita flectitur, si amet quod polliceris, timeat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectatur, quod dolendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, misereatur eorum quos miserandos ante oculos dicendo constituis, fugiat eos quos cavendos terrendo proanimos auditorum, non quid agendum sit ut s intentio? Si enim talia docentur quae credere vel nosse sufficiat, nihil est aliud eis consen