comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uic tam antiquo miraculo diebus nostris ressi¬
milis. ex contrario euenit elemento. Nã nuꝑ
iohannes tribunus relacione sua me docuit: qd̃ pro¬
nulphus comes tum illo adesset.secum rege autha¬
rio. eo tempore in loco eodem ubi mira res contigit
affuisse: eamq se cognouisse testatur. Predictus ⁊¬
enim tribunus narrauit ditens. quia ante hoc fere
quinquẽnium. quando apud hanc romanã urbem
alueum suum tyberis egressus est: tantũq crescẽs
ut eius unda super muros urbis influeret. atq inde
in eadem iam maximas regiones occuparet: apd̃
ueronensem urbem fluuius a thesis excrescens. ad
beati ⁊enonis martiris atq pontificis ecclesiam
uenit. Cuius ecclesie dum essent ianue aperte. aqͣ
in eam minime intrauit.Que paulisper crescens
usq ad fenestras ecclesie que erant tectis proxime per¬
uenit. Sicq stans aqua. ecclesie ianuam clausit. ac
sulsud elementum liquidum in soliditatem parietis
fusset imniutatum. Cunq essent multi interuis in¬

Expanded text:
uic tam antiquo miraculo, diebus nostris res similis e contrario evenit elemento. Nam nuper Joannes tribunus relatione sua me docuit, quod Pronulphus comes, cum illic adesset, se cum rege Autharico eo tempore in loco eodem ubi mira res contigit adfuisse, eamque se cognovisse testatus est. Praedictus etenim tribunus narravit, dicens: quia ante hoc fere quinquennium, quando apud hanc Romanam urbem alveum suum Tiberis egressus est, tantum crescens, ut ejus unda super muros urbis influeret, atque inde in ea jam maximas regiones occuparet, apud Veronensem 325 urbem fluvius Athesis excrescens, ad beati Zenonis martyris atque pontificis ecclesiam venit. Cujus ecclesiae dum essent januae apertae, aqua in eam minime intravit. Quae paulisper crescens, usque ad fenestras ecclesiae, quae erant tectis proximae, pervenit; sicque stans aqua ecclesiae januam clausit, ac si illud elementum liquidum in soliditatem parietis fuisset mutatum. Cumque essent multi inventi in
Abbreviated transcription (Latin):
uadam quoq die dum quidam eius pueru¬
lus mona chus parentes suos ult᷑
qmͣ debebat diligens. atq ad eoꝵ tabernaculum
tendens. sine benedictione de monasterio exiret:
eodem die mox ut ad eos peruenit defunctus est.
Cunq esset sepultus: die altero proiectũ foras
corpus eius inuentum est. Quod rursus sepul¬
ture tradere curauerunt: sed sequentidie iterũ
proiectum exterius. atq inhumatum sicut
prius inuenerunt. Tunc concite ad benedicti
patris uestigia currentes: cũ magno fletu peci¬
erunt: ut ei suam graciam laigiri dignaretur.
Quib uir dñi manu sua protinus cõmunionem
dominici corporis de dit dicens Ite. atq hoc domi¬
nicum corpus super pectus eius cum magna reue¬
rencia ponite: eumq sepulture sic tradite. Quod
dum factum fuisset: susceptũ corpus eius terra
tenuit. nec ultra proiecit. Perpendis petre apd̃
eius corpus eciã terra proiceret: qui benedicti gra¬
ciam nõ haberet: Petrus. Perpendo plane:⁊

Expanded text:
uadam quoque die dum quidam ejus puerulus monachus parentes suos ultra quam deberet diligens, atque ad eorum habitaculum tendens, sine benedictione de monasterio exiisset, eodem die mox ut ad eos pervenit, defunctus est. Cumque esset sepultus, die altero projectum foras corpus ejus inventum est, quod rursus tradere sepulturae curaverunt. Sed sequenti die iterum projectum exterius atque inhumatum sicut prius invenerunt. Tunc concite ad Benedicti Patris vestigia currentes, cum magno fletu peerunt ut ei suam gratiam largiri dignaretur. Quibus vir Dei manu sua protinus communionem dominici corporis dedit dicens: Ite, atque hoc dominicum corpus super pectus ejus cum magna reverentia ponite, et sic sepulturae eum tradite. Quod dum factum fuisset, susceptum corpus ejus terra tenuit, nec ultra projecit. Perpendis, Petre, apuejus corpus etiam terra projecerit, qui Benedicti gratiam non haberet. Petr. Perpendo plane, et
Abbreviated transcription (Latin):
on longe autem a monasterio uicus erat:
in quo nõ nunima multitudo hominum.
ad fidem dei ab ydoloꝵ cultu benedicti fuerat exor¬
tacione conuersa. Ibi quoq quedã sanctimonia¬
les femine inerant: ⁊ crebro illuc pro exortan¬
dis animabus fratres suos mittere benedictus
dei famulus curabat. Quodã uero die mi¬
sit ex more. Sed is qui missus fuerat monachꝰ
post ammonitom̃ fcãm. a sanctimonialibus
feminis rogatus mappulas accepit: sibiq eas
abscondit insinu. Qui mox ut reuersus est.
eum uir dei uehementissima amaritudine cepit
increpare dicens. Quomodo ingressa est iniqͥ¬
tas in sinu tucim: At ille obstupuit. ⁊ quid egis¬
set oblitus: unde corripiebatur ignorabat. Qui
ait. Nunquid ego illic presens non eram. qnͣdo
ab ancillis dei mappulas accepisti. tibiq eas in
sinum misisti.: Qui mox eius uestigiis pro¬
uolutus. stulte se egisse penituit: ⁊ eas quas in
sinum absconderat mappulas proiecit. uicesi¬

Expanded text:
Non longe autem a monasterio vicus erat in quo non minima multitudo hominum ad fidem Dei ab idolorum cultu Benedicti fuerat exhortatione conversa. Ibi quoque quaedam sanctimoniales feminae inerant, et crebro illuc pro exhortandis animabus fratres suos mittere Benedictus Dei famulus curabat. Quadam vero die misit ex more; sed is qui missus fuerat monachus, post admonitionem factam, a sanctimonialibus feminis rogatus mappulas accepit. sibique eas abscondit in sinu. Qui mox ut reversus est, eum vir Dei vehementissima amaritudine coepit increpare, dicens: Quomodo ingressa est iniquitas in sinum tuum? At ille obstupuit, et quid egisset oblitus, unde corripiebatur ignorabat. Cui ait: Nunquid ego illic praesens non eram quando ab ancillis Dei mappulas accepisti, tibique eas in sinum misisti? Qui mox ejus vestigiis provolutus, stulte se egisse poenituit, et eas quas in sinu absconderat, mappulas projecit. C
Abbreviated transcription (Latin):
pideas iuueneritis: in modicum cauate.ualet enĩ
om nipotens deus. eciam in illo montis cacumine
aquam producere:ut uobis laborem tanti itine¬
ris dignetur auferre. Qui euntes: rupem mõtis
repletus est. Que tamsufficienter ema nauit. ut
nũcusq ubertim defluat: atq ab illo montis ca¬
cumine. usq ad inferiora diriuetur. De fe¬

Expanded text:
petras inveneritis, in modico cavate: valet enim petras inveneritis, in modico cavate: valet enim omnipotens Deus etiam in illo montis cacumine aquam producere, ut vobis laborem tanti itineris dignetur auferre. Qui euntes, rupem montis repletus est, quae tam sufficienter emanavit, ut nunc usque ubertim defluat, atque ab illo montis cacumine usque ad inferiora derivetur.
Abbreviated transcription (Latin):
x hiis autem monasteriis que in eocem loco cõ¬
struxerat tria sursum in ruppibus montis
erant.⁊ualde erat fratribz laboriosum semper ad
lacum descendere. ut aquam haurire debuissent.
naxime quia ex deuexo montis latere erat graue
descendentibus in timore periculum. Tunc collec¬
ti fratres ex eistem trib monasteriis ad dei famu¬
lum benedictum uenerũt dicentes. Laboriosum
nobis est propter aquam cotidie usq ad lacum
descendere: ⁊ idcirco neccesse est ex eodem loco mo¬
nasteria mutari. Quos blande consolatos: dimi¬
sit. Et nocte eadem cũ paruo puerulo nomine pla¬
cido cuius superius memoriam feci. eiusdem mon¬
tis ascendit rupem.ibiq diucius orauit. Et ora¬
tõne completa: tres petras in loco eodem pro signo
posuit. atq ad suũ cunctis illic nescientib monaste¬
rium rediit. Cumq die alio ad eum pro neccessi¬
tate aque predicti fratres redissent: dixit. Ite ⁊ ru¬
pem illam inqua tres super inuicem petras la¬

Expanded text:
x his autem monasteriis quae in eodem loco costruxerat, tria sursum in rupibus montis erant, et valde erat fratribus laboriosum, semper ad lacum descendere, ut aquam haurire debuissent: maxime quia e devexo montis latere erat grave descendentibus in timore periculum. Tunc collecti fratres ex eisdem tribus monasteriis, ad Dei famulum Benedictum venerunt, dicentes: Laboriosum nobis est propter aquam quotidie usque ad lacum descendere, et idcirco necesse est ex eodem loco monasteria mutari. Quos blande consolans dimisit, et nocte eadem cum parvo puerulo nomine Placido, cujus superius memoriam feci, ejusdem montis rupem ascendit, ibique diutius oravit. Et oratione completa, tres petras in loco eodem pro signo posuit, atque ad suum cunctis illic nescientibus monasterium rediit. Cumque die alia ad eum pro necessitate aquae praedicti fratres rediissent, dixit: Ite, et rupem illam in qua tres super invicem pos
Abbreviated transcription (Latin):
tisq laudibus der ab ecclesia egressi sunt clerici:
⁊ in uenerunt ignotum hominem. ueruecẽ tenẽ¬
tem manu. Res uenit in dubium: utrum uer¬
uecem tolleret an offerret. Sed culpe reus cicius
indi cauit penam. Mirati om̃s. quia ingressus fur
uiri dei merito: ad predam suam stabat ligatus. Qͥ
se pro eo protinus in oratõm dederunt. suisq precib
uix obtinere ualuerunt: ut qui reseox uenerat rape¬
re. saltem uacuus exire mereretur. Itaq fur qui diu
dulcedinis omnipotens deus. cuius erga nos fuĩt
tam iocunda miratula.

Expanded text:
tisque laudibus Dei, ab Ecclesia egressi sunt clerici, tisque laudibus Dei, ab Ecclesia egressi sunt clerici, et invenerunt ignotum hominem vervecem tenentem manu. Res venit in dubium, utrum vervecem tolleret, an offerret, sed culpae reus citius indicavit poenam. Mirati omnes quia ingressus fur viri Dei merito ad praedam suam stabat ligatus. Qui se pro eo protinus in orationem dederunt, suisque precibus vix obtinere valuerunt ut qui res eorum venerat rapere saltem vacuus exire mereretur. Itaque fur, qui diu dulcedinis omnipotens Deus, cujus erga nos fiunt tam jucunda miracula.
Abbreviated transcription (Latin):
bonisq operibus intentus: saucte conuersatõnis
uitam ducebat. Superueniente autem uocatõis
die defunctus est. atq ante eccłam sepultus. Eidẽ
uero ecclesie caule inherebant ouium. atq isdẽ
locus in quo sepultus erat: ad casdem oues tendẽ¬
tibus peruius erat. Quadam autem nocte cum
clericis intra ecclesiam psallentib fur uenisset.
ut ingressus caulas furtum faceret. ueruecem
tulit: ⁊ concitus exiit. Cum uero peruenisset
ad locum ubi uir dñi sepultus erat: repente he¬
sit. ⁊ gressum mouere nõ potuit. uernecẽ quidẽ
de collo deposuit. eam q dimittere uoluit: sed
manum laxare nõ potuit. Cepit igitur stare
miser cum preda sua reus ⁊ ligatus. uolebat uer¬
uecemdimittere nec ualebat: uolebat egredi cũ
ueruece nec poterat. Miro itaq modo fur qui a
uiuis uideri timuerat: hunc mortuus tenebat.
Cunq ita gressus manus q ulius fuissent ob¬
stricte: immobilis perstitit. Factoq mane exple¬

Expanded text:
bonisque operibus intentus, sanctae conversationis vitam ducebat. Superveniente autem vocationis suae die defunctus est, atque ante ecclesiam sepultus. Eidem vero ecclesiae caulae inhaerebant ovium, atque idem locus in quo sepultus est ad easdem oves tendentibus pervius erat. Quadam autem nocte cum, clericis intra ecclesiam psallentibus, fur venisset, ut ingressus caulas furtum fac ret, vervecem tulit, et concitus exiit. Cum vero pervenisset ad locum ubi vir Domini sepultus erat, repente haesit, et gressum movere non potuit. Vervecem quidem de collo deposuit, eumque dimittere voluit, sed manum laxare non valuit. Coepit igitur stare miser cum praeda sua reus et ligatus. Volebat vervecem dimittere, nec valebat; volebat egredi cum vervece, nec poterat. Miro itaque modo fur, qui a vivis videri timuerat, hunc mortuus tenebat. Cumque ita gressus manusque illius fuissent obstricta, immobilis perstitit. Facto autem mane exple
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbis dñicis qmͣ superiꝰ protulimus: luce
clarius demonstrata est. In quib cum dictum esset.
homo quidam erat diues. ⁊ induebatur purpura ⁊
bysso: ⁊ epulabatur cotidie splendide. Et erat quidã
mendicus nomine lazarus. qui iacebat ad ianuam

Expanded text:
inicis, quae jam superius protulimus, luce clarius demonstrata. In quibus cum dictum esset: Homo quidam erat dives, qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide; et erat quidam me
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diues ab abraham cognoscitur. cui dictũ est: recepisti
bona in uita tua. Et electus lazarus: areprobo est diui¬
te cognitus. quem mitti precatur ex nomine dicens.
mite lazarum. ut intingat extremũ digiti sui in a¬
quam ut refrigeret linguam meam. In qua indelicet
cognitõne utriusq partis cumulus retributõnis excres¬
cit: ut ⁊boni ampluis gaudeant. qui se cũ eis gaudere cõ¬
spiciunt: quos amauerunt. Et mali dum cumeis tor¬
quentur quos in hoc mundo nouerant. sed uelut uisos¬
ac cognitos recognoscunt bonos quos nunꝙͣ uiderunt.
Nam cum antiquos patres in illa eterna hereditate ui¬
derint. eis in cogniti per uisionem nõ erunt: quos in
opere semper nouerunt. Quia enim illic omnes com¬
muni claritate deum conspiciunt: quid est quod ibi

Expanded text:
et dives ab Abraham cognoscitur, cui dictum est: Recepisti et dives ab Abraham cognoscitur, cui dictum est: Recepisti bona in vita tua; et electus Lazarus a reprobo est divite cognitus, quem mitti precatur ex nomine, dicens: Mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam . In qua videlicet cognitione utriusque partis cumulus retributionis excrescit: ut et boni amplius gaudeant, qui secum eos laetari conspiciunt quos amaverunt, et mali, dum cum eis torquentur quos in hoc mundo, despecto Deo, ac cognitos recognoscunt bonos, quos nunquam viderunt. Nam cum antiquos patres in illa aeterna haereditate viderint, eis incogniti per visionem non erunt, quos in opere semper noverunt. Quia enim illic omnes communi claritate Deum conspiciunt, quid est quod ibi
Abbreviated transcription (Latin):
imperaiit dicens. Exi abeo miser. exi ab eo miser.
Ad cuius uocem mox per os uexati respondit dyabo¬
lus dicens. Et si de isto exco. inquẽ intrabo: Casu
autem iuxta porcus paruulus pascebatur. Tunc
sanctimonialis femina precepit dicens. Exi ab eõ.
⁊ in hunc portum ingredere. Qui statim de homine
exiit: porcum quẽ iussus fuerat inuasit: occidit ⁊
Gregorus. Pro

Expanded text:
imperavit, dicens: Exi ab eo, miser, exi ab eo, miser. imperavit, dicens: Exi ab eo, miser, exi ab eo, miser. Ad cujus vocem mox per os vexati diabolus respondit, dicens: Et si de isto exeo, in quem intrabo? Casu autem juxta porcus parvulus pascebatur. Tunc sanctimonialis femina praecepit, dicens: Exi ab eo, et in hunc porcum ingredere. Qui statim de homine exivit, porcum quem jussus fuerat invasit, occidit, eGREGOR. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
eleutheruis senex pater. cuius su peruis me¬
moriam feci testis extitit: michiq hoc intimare cu¬
rauit. Quod in spolitana urbe quedam puella iã
nobilis. cuiusdam primarii filia. celestis uite desi¬
natus est. Sed contempto patre. sancte conuersatõnis
habitum suscepit. Qua ex re factum est ut eam pat̾
sue substancie exheredem faceret: nichil q illi ui si
sex uncias unius possessiun cule largiretur. Eius ue¬
ro exemplo prouocate.ceperunt ad eam multe nobi¬
dedicata uirginitate seruire. Quadam uero die idẽ
eleutherius abbas. uir uite uenerabilis. ad eam gra¬
cia exortatoĩs atq edificatõnis accesserat. ⁊ cũ cadẽ
uerba dei colloquens sedebat: Cum repente ex eodem
fundo quemiin sex uncias apatre perceperat: cũ exe¬
nio rusticus uenit. Qui dum ante eos assisteret:
maligno torreptus spiritu cecidit. fatigariq nimiis
stridorib atq balatib cepit. Tunc sanctimonialis
femina surrexit. atq irato uultu magnis clamorib

Expanded text:
Eleutherius senex Pater, cujus memoriam superius feci , testis exstitit, mihique hoc intimare curavit: quod in Spoletana urbe puella quaedam jam nubilis cujusdam primarii filia, coelestis vitae desinatus est; sed contempto patre, conversationis sanctae habitum suscepit. Qua ex re factum est ut eam Pater suae substantiae exhaeredem faceret, nihilque ei aliud nisi sex uncias unius possessiunculae largiretur. Ejus vero exemplo provocatae coeperunt apud eam multae nobidedicata virginitate servire. Quadam vero die idem Eleutherius abbas, vir vitae venerabilis, ad eam gratia exhortationis atque aedificationis accesserat, et cum ea de verbo Dei colloquens sedebat; cum repente ex eodem fundo, quem in sex unciis a patre perceperat cum xenio rusticus venit. Qui dum ante eos assisteret, maligno spiritu correptus cecidit, fatigatique nimiis stridoribus atque balatibus coepit. Tunc sanctimonialis femina surrexit, atque irato vultu magnis clamoribus
Abbreviated transcription (Latin):
um celeste colligantur. quatinus iherusalem nostra
in mensuram sue constructionis excrescat. Nec tamẽ
ita electos om̃s sustrahi credunꝰ. ut soli in mundo per¬
uersi remaneant. Quia nunꝙͣ peccatores ad penitẽ
cie lamentum reoirent: si nulla essent bonoꝵ exem¬
pla. que eoꝵ mentem traherent.
Petrus In cassũ
subtrahi bonos queror. qui cateruatim perire ⁊ malos

Expanded text:
um coeleste colligantur, quatenus Jerusalem nostra um coeleste colligantur, quatenus Jerusalem nostra in mensuram suae constructionis excrescat. Nec tamen ita omnes electos subtrahi credimus, ut soli in mundo perversi remaneant, quia nunquam peccatores ad lamentum poenitentiae redirent, si nulla essent bonorum exempla, quae eorum mentem traherent. PETR. Incassum subtrahi bonos queror, qui perire catervatim et malos
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutibus uacui loquimur. ⁊ quasi inter fructi¬
fera arbusta positi: odoramur poma. nec mandu¬
camus. Ille uirtutum fructus carpere nouerat:
quãus in uerbis odorari nesciebat. Petrus. Quid¬
nam queso te esse existimas. quod boni quique
subtrahuntur. ⁊ qui uiuere ad edificatõm mł¬
toꝵ poterant. aut penitus inueniri nequeunt:
aut certe om̃i modo rarescunt:
Gregoriꝰ. Mali¬
cia remanencium meretur. ut hii qui prodesse¬
poterant. festine subtrahantur. Et cum finis mundi
appropinquat.electi tolluntur:ne deteriora uideant.
Hinc ⁊ enim propħa ait. Iustus perit. ⁊ nemo est qui
recogitet in corde suo: ⁊ uiri misericordie colliguntur.
quia nõ est qui intelligat. Hinc rursum scriptũ est.
Aperite ut exeant qui conculcent eam: tollite de
uia lapides. Hinc Salomon ait. Tempus inittẽdi
lapides: ⁊ tempus colligendi. Quo igitur mundi
finis urget. eo neccesse est ut uiui lapides ad edifici¬

Expanded text:
virtutibus vacui loquimur, et quasi inter fructivirtutibus vacui loquimur, et quasi inter fructifera arbusta positi, odoramus poma, nec manducamus; ille virtutum fructus carpere noverat, quamvis hos in verbis odorare nesciebat. PETR. Quidnam, quaeso te, esse existimas, quod boni quique subtrahuntur; et qui vivere ad aedificationem multorum poterant, aut penitus inveniri nequeunt, aut certe jam omnimodo rarescunt? GREGOR. Malitia remanentium meretur, ut hi qui prodessepoterant festine subtrahantur: et cum mundi finis appropinquat, electi tolluntur, ne deteriora videant. Hinc enim proheta ait: Justus perit, et nemo est qui recogitet in corde suo; et viri misericordiae colliguntur, quia non est qui intelligat . Hinc rursus scriptum est: Aperite, ut exeant qui conculcent eam, tollite de via lapides . Hinc Salomon ait: Tempus mittendi lapides, et tempus colligendi . Quo igitur 368 finis mundi urget, eo necesse est ut vivi lapides ad aedifici
Abbreviated transcription (Latin):
qr michi quociens narratur. innouatur. Gregoꝰ.
Hichil in hac re mirerisin sanctulo. sed pensa
si potes. quis ille spiritus fuerit: qui eius tã sim¬
plicem mentem tenuit. atq in tanto uirtutis
culmine erexit. Ubi enim animus eius fuit. qñ
mori pro proximo tam constant̾ decreuit:⁊pro
temporali uita fratris unius despexit suã. atq sub
gl adio ceruicem tetendit.Que ergo uis amo¬
mi mortem nõ expauit: Scimus certe. quia idẽ¬
elementa bene nõ nouerat: legis precepta nesci¬
ebat. Sed quia plenitudo legis est caritas: legẽ
totã in dei ac proximi dilectione seruauit. Et qd̃
foris in cognitione nõ nouerat: ei intus uiuebat
in amore. Et qui nũꝙͣ fortasse legerat quod de re
sublime apłicũ preceptum faciendo magis ꝙͣ sciẽ¬
do nouerat. Comparemus si placet cum hac nr̃a
in docta sciencia. illius doctam ignoranciã. ubi hec
nostra iacet. ibi illuis disciplina. eminet. Nos de

Expanded text:
quia mihi quoties narratur innovatur. GREGOR. quia mihi quoties narratur innovatur. GREGOR. Nihil in hac re in Sanctulo mireris, sed pensa, si potes, quis ille spiritus fuerit, qui ejus tam simplicem mentem tenuit, atque in tanto virtutis culmine erexit. Ubi enim ejus animus fuit, quando mori pro proximo tam constanter decrevit, et pro temporali vita fratris unius suam despexit, atque sub gladio cervicem tetendit? Quae ergo vis amomi non expavit? Scimus certe quia idetterarum bene non noverat. Legis praecepta nesciebat; sed quia plenitudo legis est charitas , legem totam in Dei ac proximi dilectione servavit; et quod foris in cognitione non noverat, intus vivebat in amore. Et qui nunquam fortasse legerat quod de Redsublime apostol cum praeceptum faciendo magis quam sciendo noverat. Comparemus, si placet, cum hac nostra indocta scientia illius doctam ignorantiam. Ubi haec nostra jacet, ibi illius disciplina eminet. Nos de
Abbreviated transcription (Latin):
cum manu ista xp̃ianum hominẽ nunꝙͣ occidat.
Seo langobardus idem qui ut ita dicam brachium
contra deui tendendo perdiderat: pena sua exigente
compulsus est iurare. sexp̃ianum hominem nunꝙͣ
occidere. Tunc uir dñi precepit dicens. Depone
manũ deorsum. Qui statun deposuit. Atq ilico ad¬
iunxit. Remitte gladium in uaginam. Et statĩ¬
remisit. Omnes igitur tante uirtutis hominem
cognostentes. boues ⁊iumenta que depredati fue¬
rant:certatim ei offerre in munere uolebant. S
uir dñi tale munus suscipere renuit: munus au¬
tem bone mercedis quesiuit dicens. Si michi ali¬
quid uultis concedere: omnes captiuos quos habe¬
tis michi tribuite. ut habeam unde pro uobis de¬
beam orare. Factũq est ut om̃s captiui cũ eo di¬
missi sunt: atq superna gracia disponente. cum
se unus pro uno morti obtulit: multos a morte
liberauit. Petrus. Mira res. Quãuis hanc
ab aliis ⁊ ip̃e cognoueri: uerũptamẽ fateor.

Expanded text:
cum ista manu Christianum hominem non occidat. cum ista manu Christianum hominem non occidat. Sed Langobardus idem, qui, ut ita dicam, brachium contra Deum tendendo perdiderat, poena sua exigente, compulsus est jurare se Christianum hominem nunquam occidere. 365 Tunc vir Domini praecepit, dicens: Depone manum deorsum. Qui statim deposuit. Atque illico adjunxit: Remitte gladium in vaginam. Et statiremisit. Omnes ergo tantae virtutis hominem cognoscentes, boves et jumenta quae depraedati fuerant, certatim ei offerre in munere volebant; sed vir Domini tale munus suscipere renuit, munus autem bonae mercedis quaesivit, dicens: Si mihi aliquid vultis concedere, omnes captivos quos habetis mihi tribuite, ut habeam unde pro vobis debeam orare. Factumque est; et omnes captivi cum eo dimissi sunt, atque, superna gratia disponente, cum se unus pro uno morti obtulit, multos a morte liberavit. PETR. Mira res, et quamvis hanc ab aliis et ipse cognoverim, vere tamen fateor
Abbreviated transcription (Latin):
tus interfector calce pulsauit. ut surgeret dicens.
Ourge. ⁊ flexo genu: tende teruicem. Surrexit aũ
uii. dñi. genu flexit: ceruicem tetendit. Sed tenso
collo. eductam contra se spatam intuens: hoc unũ feit̾
publice dixisse. Sancte lohannes. suscipe illamn. Tũc
electus carnifex euaginatum gladium tenens. ani¬
su forti in altum brachium percussurus leuauit: sed
deponere nullo modo potuit. Nam repente diriguit:
⁊ erecto in celum gladio. brachium inflexibile remã¬
sit. Tunc omĩs langobardorũ turba quis ad illud mor¬
tis spectaculum aderat: in laudis fauorem cõuersa
mirari cepit. uirum q dei cũ timore uenerari: quia
profecto daruerat cuius sanctitatis esset. qui carnifi¬
cis siu brachium in aereligasset. Itaq postulatus ut
surgeret. surrexit. Postulatus ut brachium sui car¬
nificis sauaret: negauit dicens. Ego pro eo nullo
modo orabo. nisi michi antea iuramentũ dederit: quia

Expanded text:
tus interfector calce pulsavit, ut surgeret, dicens: tus interfector calce pulsavit, ut surgeret, dicens: 'Surge et flexo genu tende cervicem'. Surrexit autem vir Domini, genu flexit, cervicem tetendit, sed tenso collo eductam contra se spatam intuens, hoc unum fertur publice dixisse: 'Sancte Iohanniss, suscipe illam'. Tunc electus carnifex evaginatum gladium tenens, nisu forti in altum brachium percussurus levavit, sed deponere nullo m erecto in coelum gladio brachium inflexibile remansit. Tunc omnis Langobardorum turba quae ad illud mortis spectaculum aderat, in laudis favorem conversa, mirari coepit, virumque Dei cum timore venerari, quia profecto claruerat cujus sanctitatis esset, qui carnificis sui brachium in aere ligasset. Itaque postulatus ut surgeret, surrexit; postulatus ut brachium sui carnificis sanaret, negavit, dicens: Ego pro eo nullo modo orabo, nisi mihi ante juramentum dederit quia
Abbreviated transcription (Latin):
bus uir dñi respondit dicens. In manu dei sum: ea mor¬
te me occidite. qua me occidi ip̃e permiserit. Tũc oĩb
qui illic aderant lon gobardis placuat: ut eum capite
truncare debuissent. quatinus sine grani truciatu iuitã
eius compendiosa morte termmarent. Cognito itaq
quod sanctulus qui inter eos pro sanctitatis reuerencia
magni honoris habebatur. occidendus esset: om̃s qui ĩ
eodem loco inuenti sunt langobardi conuenerũt. ita
sicut sunt nimie crudelitatis. leti ad spectaculũ mortis
circunsteterunt itaq acies. uir autem dñi in mediũ
deductus est. atq ex om̃ibus niris fortib electus est
unus. de quo dubium nõ esset: quod uno ictu caput
eius abscideret. Uenerandus autem uir inter arma¬
tos deductus. ad sua arma statim cucurrit. Nã peciit.
ut sibi paululum orandilicencia daretur. Cui dũ
concessum fuisset: in terram se strauit ⁊orauit.
Qui dum paululum ducuis oraret: hunc elec¬

Expanded text:
ibus vir Domini respondit, dicens: 'In manu Dei sum; ea moribus vir Domini respondit, dicens: 'In manu Dei sum; ea morte me occidite, qua me occidi ipse permiserit. Tunc omnibus qui illic aderant Langobardis placuit, ut eum capite truncari debuissent, quatenus sine gravi cruciatu vitam eius conpendiosa morte terminarent. Cognito itaque, quod Sanctulus, qui inmagni honoris habebatur occidendus esset, omnes qui in eodem loco inventi sunt Langobardi convenerunt  sicut sunt nimiae crudelitatis laeti ad spectaculum mortis. Circumsteterunt itaque acies. Vir autem Domini deductus in medium est, atque ex omnibus viris fortibus electus est unus, de quo dubium non esset quod uno ictu capud eius abscideret. Venerandus igitur vir inter armatos deductus, ad sua arma statim cucurrit. Nam petiit, ut sibi paululum orandi licentia daretur. Cui dum concessum fuisset, in terram se stravit et oravit. Qui dum paulo diutius oraret, hunc elec
Abbreviated transcription (Latin):
in sua fide suscepit. Quem nocte media cum lango¬
bardos omnes somno grauide pressos conspiceret.
excitauit ⁊ ait. Surge. ⁊ concitus fuge: liberet te
ommpotens dñs. Sed idem dyrconus promissionis
eius nõ in memor respondit dicens. Fugere pat̾ nõ
possum: quia si ego fugero. ꝑro me sine dubio ipse
morieris. Quem uir dñi sanctulus ad fugiendum
compulit dicens. Surge ⁊uade. te om̃ipotens deuse¬
ripiat. Nam ego in manus eius sum. tantũ in me pos¬
sunt facere. qnͣtum ip̃e permiserit. Eugit itaq dya¬
conus. ⁊ quasi deceptus in medio fideiussor reman¬
sit. Facto igitur mane. langobardi qui dyaconem
ad custodiendũ dederant uenerunt: quẽ dederant
pecierunt. Sed hũc uenerandus presbiter fugisse
respondit. Tunc illi inquiunt. Scis ip̃e meluis quid
conuenit: Seruus autem dñi constanter ait. Scio.
Cui dixerunt. Bonus homo es: nolumus te per nari¬
os cruciatus mori: elige tibi mortem qualem uis. Qͥ¬

Expanded text:
in sua suscepit fide. Quem nocte media, cum Langoin sua suscepit fide. Quem nocte media, cum Langobardos omnes somno gravi depraessos aspiceret, excitavit et ait: 'Surge et concitus fuge; liberet te omnipotens Deus'. Sed isdem diaconus, promissionis eius non inmemor, respondit dicens: 'Fugere, pater, non possum, quia, si ego fugero, pro me sine dubio ipse morieris'. Quem vir Domini Sanctulus ad fugiendum conpulit, dicens: 'Surge et vade; te omnipotens Deus eripiat. Nam ego in manu eius sum; tantum in me possunt facere, quantum ipse permiserit'. Fugiit itaque diaconus, et quasi deceptus in medio fideiussor remansit. Facto igitur mane, Langobardi, qui diaconum ad custodiendum dederant, venerunt illi, quem dederant petierunt, sed hunc venerandus presbyter fugisse respondit. Tunc illi inquiunt: 'Scis ipse melius, quid convenit'. Servus autem Domini constanter ait: 'Scio'. Cui dixerunt: 'Bonus homo es, nolumus te per varios cruciatus mori, elige tibi mortem quam vis'. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
pse petre multos denuo pauit pane per seruum. qui
ex quinqz panibus quinq milia hominum saciauit
per semet ip̃m. Qui pauca seminum in innumerosa
segetum frumenta multiplicat. qui et ip̃a quoq semĩa
produxit e terra. ⁊ simul omĩa treauit ex nichilo. Sed
ne duicius mireris. quid in uirtute domini uenerandus
uir sanctulus exteruis fecerit: audi ex iuitute dñi qualis
interuis fuit. die etenim quadam a langobardis captꝰ
quidam dyxaconus tenebatur ligatus. eumq ip̃i qui
tenuerant. interficere cogitabant. Aduesperastente iam
die uir dñi sanctulus ab eisdem langobaidis peciit. ut
relarati. eiq uitam concedere debuissent: quod posse se
facere omino negnuerunt. Cunq mortem illuis de¬
liberisse eos cerneret. pecut ut sibi ad custodiendum
tradi debuisset. Cui pr otinus responderunt. Tibi qui
dem eum ad custodiendum damus. sed ea conditõne
interposita ut si iste fugerit: pro eo tu ip̃e moriaris.
Quod uir dñi libenter accipiens. predictum dyaconẽ

Expanded text:
pse, Petre, multos de uno pane pavit per servum, qui ex quinque panibus quinque millia hominum satiavit per semetipsum, qui pauca seminis grana in innumera segetum frumenta multiplicat, qui ipsa quoque semina produxit ex terra et simul omnia creavit ex nihilo. Sed ne diutius mireris quid in virtute Domini venerandus vir Sanctulus exterius fecerit, audi ex virtute Domini qualis interius fuit. Die etenim quadam a Langobardis captus quidam diaconus tenebatur ligatus, eumque ipsi qui tenuerant, interficere cogitabant. Advesperascente autem die, vir Dei Sanctulus ab eisdem Langobardis petiit ut relaxari eique vita concedi debuisset, quod posse se facere omnino negaverunt. Cumque mortem illius deliberasse eos cerneret, petiit ut sibi ad custodiam tradi debuisset. Cui protinus responderunt: Tidem eum ad custodiendum damus, sed ea conditione interposita, ut, si iste fugerit, pro eo ipse moriaris. Quod vir Domini libenter accipiens, praedictum diaconum
Abbreviated transcription (Latin):
qui in pace ecclesie latas huius seculi uias sequi
uidebantur.: Nec tamen hoc quod de eisdem uiris¬
electis dicimus. decunctis iam quasi in regulã te¬
nemus. Nam cum persequtõnis tempus aperte ir¬
ruit. sicut pleriq subire martyriũ possunt. qui eẽ
in pate ecclesie despicabiles uidentur. ita nõ nunꝙͣ
in debilitatis formidinẽ corruunt. qui in pace priꝰ
ecclesie fortiter stare credebantur. Sed eos de quib
prediximꝰ fieri martires potiusse fidenter fatem᷑.
quia hoc iam ex eoꝵ fine colligimus. Cadere enĩ
nec in aperta persequtõne poterant. hii de quib
constat. quia ⁊ usq ad finem iite in occulta ani¬
mi uirtute perstiterunt. Petrus ¶t asseris ita
est.Sedsuper indignos nos diuine misericordie
dispensatio est: quia langobardoꝵ seuicia iam ita
moderatur. ut eoꝵ sacerdotes sacrilegos qui esse se¬
fideliũ quasi uictores uident. orthodoxoꝵ fidem ꝑ¬
sequi minime permittat.

Expanded text:
qui in pace Ecclesiae latas hujus saeculi vias sequi qui in pace Ecclesiae latas hujus saeculi vias sequi videbantur? Nec tamen hoc, quod de eisdem electis dicimus viris, de cunctis jam quasi in regulam tenemus. Nam cum persecutionis apertae tempus irruit, sicut plerique martyrium subire possunt, qui esse in pace Ecclesiae despicabiles videntur; ita nonnunquam in debilitatis formidinem corruunt, qui in pace prius Ecclesiae fortiter stare credebantur. Sed eos de quibus praediximus, fieri martyres potuisse fidenter fatemur, quia hoc jam ex eorum fine colligimus. Cadere enim nec in aperta persecutione poterant hi de quibus constat quia et usque ad finem vitae in occulta animi virtute perstiterunt. PETR. Ut asseris ita est, sed super indignos nos divinae misericordiae dispensationem miror, qui Langobardorum saevitiam ita moderatur, ut eorum sacerdotes sacrilegos, qui esse fidelium quasi victores videntur, orthodoxorum fidem persequi minime permittat.
Abbreviated transcription (Latin):
odem quoq tempore dum fere quadringẽtos
captiuos alios langobardi tenuissent.more suo
immolauerunt caput capree dyabolo: hoc ei currẽ¬
tes per cirruitum e⁊ tarmine nephando dedicãtes.
Cunq illud ipi prius submissis ceruicibus adorarẽt.
eos quoqs quos ceperant: hoc adorare pariter cõpellebãt.
Sed exeisdem captiuis maxima multitudo magis
eligens moriendo ad uitam im mortalem tendere:
ꝙͣ adorando uitam mortalem tenere.obtemperare
uissis sacrilegis noluit. ⁊teruicem quã semper cre¬
atori flexerat. creature inclinare contempsit Unde
factum est: ut hostes qui eos ceperant. graui ira¬
cundia accensi:cunctos gladiis interficerent.quos
in errore suo participes non haberent. Quid ergo
mirum. si erumpente persequtõnis tempore illi
martires essepotuissent. qui in ip̃a quoq pace eccle¬
sie semet ipõs semper affligendo. angustã martirii
tenuerunt uiam: quando irruente persequtõnis ar¬
ticulo. hii eciã meruerũt martirii palmã accipere.

Expanded text:
odem quoque tempore, dum fere quadringentos captivos alios Langobardi tenuissent, more suo immolaverunt caput caprae diabolo, hoc ei per circuitum currentes et carmine nefando dedicantes. Cumque illud ipsi prius submissis cervicibus adorarent, eos quoque quos ceperant hoc adorare pariter compellebant. Sed ex eisdem captivis maxima multitudo magis eligens moriendo ad vitam immortalem tendere quam adorando vitam mortalem tenere, obtemperare jussis sacrilegis noluerunt, et cervicem quam semper Creatori flexerant creaturae inclinare contempserunt. Unde factum est ut hostes qui eos ceperant, gravi iracundia accensi, cunctos gladiis interficerent, quos in errore suo participes non haberent. Quid ergo mirum si, erumpente persecutionis tempore, illi martyres esse potuissent, qui in ipsa quoque pace Ecclesiae semetipsos semper affligendo angustam martyrii tenuerant viam, quando, irruente persecutionis articulo, hi etiam meruerunt martyrii palmas accipere,
Abbreviated transcription (Latin):
leuatus est. Die uero altero secundũ uiri dei sen¬
tenciam: funditus finiuit uitam. Qua in re
petre pensandum est: quantus sit sanctis uiris
timor exhibendus. Templa enim dei sunt. ⁊ cũ¬
ad iracundiam sanctus uir trahitur. quis aluis ad ira¬
scendum nisi eiusdem templi inhabitator excitatur:
Tanto ergo metuenda est ira iustoꝵ. quanto ⁊ con¬
stat quia in eoꝵ cordibus ille presens est. qui ad infe¬
rendam ultionem quam uoluerit inualidus nõ est.

Expanded text:
levatus est: die vero altera secundum viri Dei senlevatus est: die vero altera secundum viri Dei sententiam funditus finivit vitam. Qua in re, Petre, pensandum est quantus sit viris sanctis timor exhibendus; templa enim Dei sunt. Et cuad iracundiam vir sanctus trahitur, quis alius ad irascendum nisi ejusdem templi inhabitator excitatur? Metuenda ergo tanto est ira justorum, quanto et constat quia in eorum cordibus ille praesens est, qui ad inferendam ultionem quam voluerit, invalidus non est.
Abbreviated transcription (Latin):
de bonifacii episcopi opere supersunt: quia
eius memoriam fecumus exequamur. Alio nãq
tempore. beati proculi martiris natalicuis propĩ¬
quabat dies. Quo in loco uir nobilis fortunatus
nomine manebat. qui magnis precibus ab eodẽ
uenerabili uiro postulauit: ut cum apud beatũ
martirem nussarum sollempnia ageret. ad bene¬
dictionẽ dandam in sua domo declinaret. Uir
autem dei negare nõ potuit: quod ab eo ex fortu¬
natimente caritas poposcit. Peractis igitur mis
ludendi arte solent uictum querere: repente ante
ianuam uir cum simia astitit: ⁊ cimbalum per¬
mensam refectionis ueni. os meũ adhuc ad lau¬
dem dei nõ aperui:⁊iste cũ simia ueniens. cymba¬
pro caritate eicibum potumq tribuite: scitote
tamen quia mortuus est. Qui infelix uir dũ
panem ac uinum ex eadem domo percepisset:e¬
gredi ianuam uoluit. sed saxum ingens subito
de tecto cecidit: eiq in uerticẽ uenit. Exqua per¬
cussione prostratus: in manibus iam semiuiuus

Expanded text:
de Bonifacii episcopi opere supersunt, quia ejus memoriam fecimus, exsequamur. Alio namque tempore beati Proculi martyris natalitius propinquabat dies, quo in loco vir nobilis Fortunatus nomine manebat: qui magnis precibus ab eodem venerabili viro postulavit ut cum apud beatum martyrem missarum solemnia ageret, 188 ad benedictionem dandam in suam domum declinaret. Vir autem Dei negare non potuit quod ab eo ex Fortunati mente charitas poposcit. Peractis igitur missludendi arte victum solent quaerere, repente ante januam cum simia vir astitit, et cymbala permensam refectionis veni, os adhuc ad laudem Dei non aperui, et ille cum simia veniens perpro charitate ei cibum potumque tribuite; scitote tamen quia mortuus est. Qui infelix vir dum panem ac vinum ex eadem domo percepisset, egredi januam voluit, sed saxum ingens subito de tecto cecidit, eique in verticem venit. Ex qua percussione prostratus in manibus jam semivivus
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsi ⁊ enim redemptori nr̃o alegione que hominem
tenebat. dictum est: si eicis nos: mitte nos in gregẽ
porcor. Qui hanc ab homine expulit. ⁊ in porcos ire.
eosq in abyssum mittere concessit. Ex qua re ⁊ iã hoc
colligitur. qd̾ absq concessione omni potentis dei nul¬
lam malignus spũs contra hominem potestatẽ habe¬
at: qui in porcos intrare non potuit. nisi per missus
Illi ergo nos neccesse est sponte subdi: cui ⁊ aduersa
omnia subiciuntur inuita. ut tanto nr̃is hostib
potenciores simus. quanto cũ auctore omniũ unũ
efficimur per humilitatem. Quid autem mirũ si e¬
lectiquiq in carne positi. multa facere mirabiliter
possunt. quor quoq ip̃a ossa mortua plerunq mł
tis miraculis uiuunt:¬

Expanded text:
Ipsi enim Redemptori nostro a legione quae hominem tenebat dictum est: Si ejicis nos, mitte nos in gregem porcorum. Qui hanc et ab homine expulit, et in porcos ire eosque icolligitur, quod absque concessione omnipotentis Dei nullam malignus spiritus contra hominem potestatem habeat, qui in porcos intrare non potuit nisi permissus. Illi ergo nos necesse est sponte subdi, cui et adversa omnia subjiciuntur invita, ut tanto nostris hostibus potentiores simus, quanto eum auctore omnium unum efficimur per humilitatem. Quid autem mirum, si electi quique in carne positi multa facere mirabiliter possunt, quorum ipsa quoque ossa mortua plerumque in multis miraculi vivunt
Abbreviated transcription (Latin):
edemptor noster per mortale corpus om̃e
qd̾ egit: hoc nobis in exemplo actionis p̃buit.
ut pro nostrarum uirium modulo. eius nestigia se¬
quentes: in offenso pede operis presentis uite car¬
pamus uiam. Miraculum itaq faciens ⁊ taceri
iussit. ⁊ taceri nõ potuit. Ut indelicet ⁊ electi eius
exempla doctrine illius sequentes: in magnis q̃
faciunt latere quidem in uoluntate habeant:s
ut prosint aliis prodantur inuiti. Quatinus et
magne humilitatis sit qd̃ sua opera taceri appetũt.
⁊ magne utilitatis sit: qd̃ eox opera taceri nõ pos¬
sunt. Non ergo dñs uoluit quicꝙͣ fieri ⁊ minime
potuit:sed quid uelle eius menbra cebeant. quid¬
ue deeis ⁊̃ nolentib fiat: doctrine magisterio exẽ¬
plum dedit.¬

Expanded text:
edemptor noster per mortale corpus omne quod egit, hoc nobis in exemplum actionis praebuit, ut pro nostrarum virium modulo ejus vestigia sequentes, inoffenso pede operis praesentis vitae carpamus viam. Miraculum namque faciens, et taceri jussit, et tamen taceri non potuit; ut videexemplum doctrinae illius sequentes, in magnis quae faciunt latere quidem in voluntate habeant, sed ut prosint aliis, prodantur inviti, quatenus et magnae humilitatis sit quod sua opera taceri appetunt, et magnae sublimitatis sit quod eorum opera taceri non possunt. Non ergo Dominus voluit quidquam fieri et minime potuit, sed quid velle ejus membra debeant, quidve de eis etiam nolentibus fiat, doctrinae magisterio exemplum dedi
Abbreviated transcription (Latin):
conspiceret: protinus adiungebat. Maledicte ⁊
nõ benedicte. quid mecum habes: Quid me per¬
sequeris. : Sed iam nũe spectanda sunt contra dei
famulum antiqui hostis noua certamina. Cui
pugnam quidem uolens intulit: sed occasiones
uictorie inuitus ministrauit

Expanded text:
conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum habes? quid me persequeris? Sed jam nunc spectanda sunt contra Dei famulum antiqui hostis nova certamina, cui pugnam quidem volens intulit, sed occasiones victoriae ministravit
Abbreviated transcription (Latin):
subuertit aram. succidit lucos: atq in ip̃õ templo appol¬
linis. oratorium beati martini: ubi uero ara eiusdem
apossinis fuit. oraculum sancti construxit iohannis.
Et cõmorantem circunqͣq multitudinem predica¬
tõne continua ad fidem uocauit. S hec antiqus ho¬
stis tacite non ferens: non occulte uel per sompniũ.
sed aperta uisione eiusdem patris se oculis ingere¬
bat: ⁊ magnis clamorib uim se perpeti conque¬
rebatur. ita ut uoces illius eciam fratres audirẽt:
ꝙͣuis imaginem minime cernerent. ut enim dis¬
cipulis suis uenerabilis pater dicebat:corporalib
eius oculis idem antiqus hostis. teterrimuis ⁊ succẽ¬
sus apparebat: qui in eum ore oculisq flaminantib
seuire iudebatur.Iam uero que diceret au diebant
omnes. Prius enim: hunc uocabat ex nomine.Cui
cum uir dei minime responderet: ad eius mox cõtu¬
melias erumpebat. Nam tum clamabat. benedic¬
te. benedicte: ⁊ eum nullo modo sibi respondere

Expanded text:
subvertit aram, succendit lucos, atque in ipso templo Apollinis oraculum beati Martini, ubi vero ara ejusdem Apollinis, fuit oraculum sancti Joannis construxit, et commorantem circumquaque multitudinem praedicatione continua ad fidem vocabat. Sed haec antiquus hostis tacite non ferens, non occulte vel per somnium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese ingerebat, et magnis clamoribus vim se perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim discipulis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis teterrimus et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere
Abbreviated transcription (Latin):
oratom̃ dedit. Qui ab oratõne surgens. ita iuxta se
gia nulla potuissent. Mox autem nutricẽ suam
blande consolatus ei sanũ capisterium reddidit qd̃
fractum tulerat. Que res in eodem loco a cunctis
est cognita. atq in tanta admiratõne habita: ut
hoc ipm̃ capisterium eius loci incole in ecclesie ingͤs¬
su suspenderent. quatinus ⁊presentes ⁊ sequturi
om̃s agnoscerent: benedictus puer conuersatõnis
graciam aquanta perfectione cepisset. Quod an¬
nis multis illic aute oculos om̃ium fuit. ⁊ usq ad
hec longobardoꝵ tempora suꝑ fores eccle pependit.

Expanded text:
orationem dedit: qui ab oratione surgens, ita juxta se orationem dedit: qui ab oratione surgens, ita juxta se estigia potuissent Mox autem nutricem suam blande consolatus, et sanum capisterium reddidit, quod fractum tulerat Quae res in eodem loco a cunctis est agnita, atque in tanta admiratione habita, ut hoc ipsum capisterium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: quatenus praesentes et secuturi omnes agnoscerent, Benedictus puer conversationis gratiam a quanta perfectione coepisset, quod annis multis illic ante omnium oculos fuit, et usque ad haec Langobardorum tempora super fores ecclesiae pependit.
Abbreviated transcription (Latin):
cet reuerentissimo ualde uiro. qui ei in monasterii
regimine successit. Ualentiniano quoq: qui annis
multis lateranensi monasterio prefuit. Simplicio¬
quoq. qui cõgregatõm illuis post eum tercuis rexit.
Honorato eciam. qui nũc adhuc celle eius in qua pri¬
us conuersatus fuerat preest¬
ic itaq cum iam relictis litterarum studiis
petere de serta decreuisset: nutrix que hũc arci¬
us amabat. sola sequta est. Cunq ad locum uenissẽt
predicta nutrix illuis ad purgandum triticũ auici¬
nis mulieribus prestari sibi capisteriũ petiit. Quod
super mensam incaute derelictum. casuaccidente
confractum est: sic ꝙ induab partib inueniretr
diuisum. Quod mox ut rediens nutrix illuis in
prestitum acceperat. fractum uidebat. Genedictꝰ
itaq religiosus ⁊ puis puer. cum nutritẽ suã flere
conspiceret: euis dolori compassus. ablatis secum
utrisq fracti capisterii partib: sese cum lacrimis ĩ

Expanded text:
cet reverentissimo valde viro, qui ei in monasterii cet reverentissimo valde viro, qui ei in monasterii regimine successit; Valentiniano quoque, qui annis multis Lateranensi monasterio praefuit; Symplicio, qui congregationem illius post eum tertius rexit; Honorato etiam, qui nunc adhuc cellae ejus, in qua prius conversatus fueratic itaque cum jam relictis litterarum studiis petere deserta decrevisset, nutrix quae hunc arctius amabat, sola secuta est. Cumque ad locum venisset morarentur, praedicta nutrix illius ad purgandum triticum a vicinis mulieribus praestari sibi capisterium petiit, quod super mensam incaute de relictum, casu accidente fractum est, sic ut in duabus partibus inveniretur divisum. Quod mox rediens nutrix illius, uta vas quod praestitum acceperat, fractum vi debat. Benedictus autem religiosus et pius puer cum nutricem suam flere conspiceret, ejus dolori compassus, ablatis secum utrisque fracti capisterii partibus, sese cum lacrymis in
Abbreviated transcription (Latin):
uit uir uite uenerabilis gracia Rene¬
dictus nomine ab ipso puericie sue tẽ¬
pore cor gerens senile. Etatem quippe
moribus transiens: nulli animũ uolup¬
tati dedit. Sed dum in hac terra adhuc esset. quo tẽ¬
poraliter libere uti potiusset:despexit iam quasiaridũ
mundum cum flore. Qui liberiori genere ex prouĩ¬
cia nursix exortus rome liberalib litterarũ studiis
traditus fuerat. Sed cum in eis multos ire per abruta
uicioꝵ cerneret: suum quẽ quasi in ingressu mundi
posuerat. retraxit pecem. Ne siquid de sciencia eius
attingeret: ip̃e quoq post modum in imma ne precipi¬
cuum totus iret. Despectis itaq litt̾aꝵ studiis: relicta
domo. rebusq patris: soli deo placere desiderans. sanc¬
te conuersatoĩs habitum quesinit. Recessit igitur sci¬
enter nescuis. ⁊ sapienter indoctus. Huius ergo omĩa
gesta non didici. sed pauca que nairo quatuor disci¬
pulis ũlius referentibus cognoui. Constantino scili¬

Expanded text:
uit vir vitae venerabilis gratia Benedictus et nomine, ab ipso pueritiae tempore cor gerens senile, aetatem quippe moribus transiens, nulli 811 animum voluptati dedit: sed dum in hac terra adhuc esset, quo temporaliter libere uti potuisset, despexit jam quasi aridum mundum cum flore. Qui liberiori genere ex provincia Nursiae exortus, Romae liberalibus litterarum studiis traditus fuerat. Sed cum in eis multos ire per abrupta vitiorum cerneret, eum quem quasi in ingressu mundi posuerat, retraxit pedem: ne si quid de scientia ejus attingeret, ipse quoque postmodum in immane praecipitium totus iret. Despectis itaque litterarum studiis, relicta domo rebusque patris, soli Deo placere desiderans, sanctae conversationis habitum quaesivit. Recessit igitur scienter nescius, et sapienter indoctus. Hujus ego omnia gesta non didici, sed pauca quae narro, quatuor discipulis illius referentibus agnovi: Constantino scili
Abbreviated transcription (Latin):
stis fateor allegacionib libenter uictus prope
nulla iam esse hec uisibilia existimare compellor. qui
prius in me in firmancium personas suscipiens. de
in uisibilib dubitabam. Itaq placent cuncta que di¬
cis. Sed tamen sicut uitã anime in corpore manẽtis
ex motu corporis agnosco. itauitam anime post corpꝰ
apertis quibusdã rebus attestantib agnoscere cupio.
Sextũ capit̾. Quod uta anime manẽtis ĩ corpore sicut
deprchenditur ex motu menbroꝵ. Sic iuta anime post
corpus in scĩs pensanda est ex uirtute miracłoꝵ. Gregꝰ.

Expanded text:
stis fateor allegationibus libenter victus, prope nulla jam esse haec visibilia existimare compellor; qui prius in me infirmantium personas suscipiens de invisibilibus dubitabam. Itaque placent cuncta quae dicis; sed tamen sicut vitam animae in corpore manentis ex motu corporis agnosco, ita vitam animae post corpus apertis quibusdam rebus attestantibus agnoscere cupio. T VI. Quod vita animae manentis in corpore sicut deprehenditur ex motu membrorum, sic vita animae post corpus in sanctis pensanda est ex virtute miraculorum.