comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& deuitare iudicia in iusta. Sequitur. Non contendet neq: clamabit neq: audio aliqͥ
in plateis uocem eius nonconcendit ergexp̃s neq clamauit neq: audita .ẽ in plateis
uoxeius quia cum malediceretur notire male dicebat. cum pateretur non commina¬
batur. Tradebat aucem iudicantise iniuste . corpus suum dedit ꝑcutientib: & genas
suas uellentib: Sicut ouis ad occisi onem ductus .e. & non a peruit õs suam. Allegorice
autem non audiuit quis quam inplateis uocem xp̃i qui alata ẽ uia quae ducit ad ꝑditi¬
nem & multi qui ingrediuntur ꝑ eam. Quimulti ñ audiunt uocem saluatoris quia ñ s̃
in .arca uia sed inspatiosa. Arundinem quas satam non confringet & linum fumigans
non extingu&. E arundinem quas satam iudaeos dicit propter quod& unus populus erat
& ab inuicem discrepabant. Lignu m fumigans non extingua: populum uidelic& degen¬

Expanded text:
et devitare judicia injusta. Sequitur: Non contendet, neque clamabit, neque audiet aliquis et devitare judicia injusta. Sequitur: Non contendet, neque clamabit, neque audiet aliquis in plateis vocem ejus. Non contendit ergo Christus neque clamavit, neque audita est in plateis vox ejus, quia cum malediceretur, non maledicebat, cum pateretur, non comminabatur: tradebat autem judicanti se injuste, corpus suum dedit percutientibus, et genas suas vellentibus, sicut ovis ad occisionem ductus est, et non aperuit os suum. Allegorice autem, non audivit quisquam in plateis vocem Christi, quia lata est via quae ducit ad perditionem, et multi qui ingrediuntur per eam; qui multi non audiunt vocem Salvatoris, quia non sunt in arcta via, sed in spatiosa. Arundinem quassatam non confringet, et linum fumigans non exstinguet. Arundinem quassatam Judaeos dicit, propter quod unus populus erat, et ab invicem discrepabant. Linum fumigans non exstinguet. Populum videlicet de gen
Abbreviated transcription (Latin):
electus .ẽ enim in opus quod nemo alius ut redimeret genus humanum & pacificar&
mundum cum dõ quando enimipseelegitur homo ẽ quando eligit dr̃ .ẽ. induabus quide
agnus sine peccati macula. dequo & pat̃nauox dicit. Hic e. filius meus dilectus in quo
mibi bene complacui. ponam spũm meum supereum & iudicium gentibus nunti abit
ex ꝑsona patris hoc perpro phetam dicitur. Sp̃s qui ppeponitur non suꝑ uerbumdĩ & suꝑ
unigonitum qui desinupatris processit sed supeum de quo dictum ẽ. eccepuermeus . & item
sps̃ sapientiae d pietatis & replebit eum sp̃s timoris dñi iudicium ergodĩ dns̃ ibs gentib
nuntiauit quia fucurum iudiciũ suum quod illeminime credider̃. ꝓ euangelium suu
& p̃dicatores nouitestamenti patefecit. Docuitq: eas modo agere iudicia iusta

Expanded text:
Electus est enim in opus quod nemo alius fecit, ut redimeret genus humanum et pacificaret Electus est enim in opus quod nemo alius fecit, ut redimeret genus humanum et pacificaret mundum cum Deo. Quando enim ipse eligitur, homo est; quando eligit, Deus est: in duabus quidemAgnus sine peccati macula, de quo et paterna vox dicit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Ponam spiritum meum super eum et judicium gentibus nuntiabit. Ex persona Patris hoc per prophetam dicitur; spiritus quippe ponitur non super Dei Verbum, et super Unigenitum qui de sinu Patris processit, sed super eum de quo dictum est: Ecce vuer meus; et item: spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini. Judicium ergo Dei Dominus Jesus gentibus nuntiavit, quia futurum judicium suum, quod illae minime crediderunt, per Evangelium suum et per praedicatores Novi Testamenti patefecit, docuitque eas modo agere judicia justa
Abbreviated transcription (Latin):
neforte prodicus iamoccideretur cuierat in potestate animasua sed parcendo udacis neipsi in¬
uidia trucidarentur in nocentem ꝑsequendo dequib: a libi legitur uere stultos interfecit iracun¬
dia & paaruulos occidit in uidia. Nos autem tropologice insiruit : ut cum aliquid magni ficerim:
laudem forinsecus non quacramus ut adimpleretur qđ dictũ ẽ. ꝑesaiam propbetam dicentem
e ccepuer meus quemelegi dilectus meus in quobene complacuit animae meas. Quodenim
propheta de illo futurum p̃dixit neces seerat in ipso impleri ut in nocentia & mansuetudo eius
uerumcemprobaret prophetarũ oraculum s uerereo dnĩ .ẽ. iħs quia formam serui a cespit
& ħabitu inuentus .e. ut homo Sed tamenelectus quia ipsesicut scriptura dicit elect ẽ
ex milibus uerus scilicet dauid uir scđm cordñ inuentus. qui fecit om̃s uoluntates eiu

Expanded text:
ne forte proditus jam occideretur, cui erat in potestate anima sua, sed parcendo Judaeis, ne ipsi inne forte proditus jam occideretur, cui erat in potestate anima sua, sed parcendo Judaeis, ne ipsi invidia trucidarentur innocentem persequendo; de quibus alibi dicitur: Vere stultos interficit iracundia, et parvulos occidit invidia . Nos autem tropologice instruit, ut cum aliquid magni fecerimus, laudem forinsecus non quaeramus. Ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam, dicentem: Ecce puer meus quem elegi, dilectus meus, in quo bene propheta de illo futurum praedixit, necesse erat in ipso impleri, ut innocentia et mansuetudo ejus verum comprobaret prophetarum oraculum. Puer ergo Domini est Jesus, quia formam servi accepit et habitu inventus est ut homo; sed tamen electus, quia ipse, sicut Scriptura dicit, electus est ex millibus, verus scilicet David, vir secundum cor Domini inventus, qui fecit omnes voluntates ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
consilio perdene quaerunt ad turba indocta & uulgus unde cumq: collecdum
unanime illum di lectione secuntur. illi uidences opera uirtatum eius & uerba
docerinue audieites nibilamplius dicere quã ut eum ꝑsequerentur ualebant
isciopinione tancum ducti uirtucumeius congesto agmine ꝑmaximo uenultit
ad audiet dumeum opemq: saluei fragilitandam unde mox suae uoluntatis
ac desideru cons equi merentur effectum plurimis adño sanatis ut in sequentibus
legicur ubi exemplum dedit suissi inuria ciuitate persecutionuem paterem
inalteranfugiendi Deniq exemp̃lo paulus exemplosimul & praccopto drt¬
edoccus fueite damosco ubi insidius appetebatur prauorum sed inde digessus
it tumeros alibi quise ad pietatẽ sequerentur populos it uerait. et p̃cepit
ne manifestam ecc faceretit. Praecopit enim hoc taomproptertimorẽ marite

Expanded text:
consilio perdere quaerunt; at turba indocta et vulgus undecunque collectum consilio perdere quaerunt; at turba indocta et vulgus undecunque collectum unanima cum dilectione sequuntur. Illi videntes opera virtutum ejus, et verba doctrinae audientes, nihil amplius discere quam ut eum persequerentur valebant: isti, opinione tantum ducti virtutum ejus, congesto agmine permaximo, veniunt ad audiendum eum opemque salutis flagitandam. Unde mox suae voluntatis ac desiderii consequi merentur effectum, plurimis a Domino sanatis, ut in sequentibus legitur, ubi exemplum dedit suis, si in una civitate persecutionem paterentur, in alteram fugiendi. Denique Paulus, exemplo Domini simul et praecepto edoctus, fugit e Damasco, ubi insidiis appetebatur pravorum; sed inde digressus, innumeros alibi qui se ad pietatem sequerentur invenit populos . Et praecepit eis ne manifestum eum facerent. Praecepit enim hoc non propter timorem mortis,
Abbreviated transcription (Latin):
ponrigens ⁊ cetr̃a quae uictui neces sarias  siergo manum extondere & alimenta
subleuare uel potum in sabbato non ẽ crominis curboc malianguant quod ipsifacere
coeuntur Prae sertim cumistecementanus nibiltala portauenit sed a dp̃ceptumdrũ
saluam extendit manum tieq enim ille quid ixit & facta s̃ omnia sabbato labora
repoterat. Ibs autemsciens seces sit inde Sciens insidias eorum quod uellent ꝑdere
saluaitrem suum recessit inde ut phansaei contrase occasionem impietatis auferre
Seces sit quasi homo fugiens ꝑ sequentium insidias qui aneq adbuc uenerathora passionis
eiusneq extrabierosalem fuit locus passionisi Secessit fugiens sese odio ꝑsequenter
sed ibi acces sit ubi plures inuenie sese ꝑ amorem sequentes nam sequitur Et secuti sum
eum multi & curauit eos om̃s. Ecoe pharisei magistriuidelicet plebis unan uno dnm

Expanded text:
porrigens et caetera quae victui necessaria sunt: si ergo manum extendere, et alimenta porrigens et caetera quae victui necessaria sunt: si ergo manum extendere, et alimenta sublevare vel potum, in sabbato non est criminis, cur hoc mali arguant quod ipsi facere coguntur; praesertim cum iste caementarius nihil tale portaverit, sed ad praeceptum Domini salvam extenderit manum. Neque enim ille, qui dixit, et facta sunt omnia, sabbato laborare poterat convinci. Jesus autem sciens, secessit inde. Sciens insidias eorum, quod vellent perdere Salvatorem suum, recessit inde, ut Pharisaeis occasionem impietatis auferret. Secessit quasi homo fugiens persequentium insidias, quia neque adhuc venerat hora passionis ejus, neque extra Hierusalem fuit locus passionis. Secessit, fugiens sese odio persequentes, sed eo accessit ubi plures invenit sese per amorem sequentes. Nam subditur: Et secuti sunt eum multi, et curavit eos omnes. Ecce Pharisaei, magistri videlicet plebis, unanimo Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
cordis etrum dixis se bomini extende manumtuã. Sequi turmatheos ita contexens narratio¬
nem suam. Ex euates autem pharisei consilium faciebant aduersus eum quomodo eum ꝑderent
exeuntes engo eos dicit non adeuntes uel appropinquantes qui eorum mens praua somꝑ
adnõ auersa fuit nec ꝑtinebant adeorum sortem quib: scriptura dicit. Accedite adeum
& inluminamini & reliqua. exeuntes uidelicet cum magistrosuo di abolodequoscriptũ ẽ
exiuit satana facie dñi consilium fecer quomodouitam ꝑderent non quomodo ipsiuitã
nuenirent quod autem dño in iqui moliuntur insidias liuor incausa .e. quidenim
fecerat ut pbariseos ad interfectionem sui prouocaret nempequod homo oxtenderat man
quis enim pharis eorum indie sabbati non extenderat manum portans cibos calicem

Expanded text:
cordis eorum dixisse homini, Extende manum tuam. Sequitur Matthaeus, ita contexens narratiocordis eorum dixisse homini, Extende manum tuam. Sequitur Matthaeus, ita contexens narrationem suam. Exeuntes autem Pharisaei consilium faciebant adversus cum quomodo eum perderent. Exeun tes ergo eos dicit, non adeuntes, vel appropinquantes, quia eorum mens prava semper a Domino aversa fuit, nec pertinebant ad eorum sortem quibus Scriptura dicit: Accedite ad eum, et illuminamini, et reliqua . Exeuntes videlicet cum magistro suo diabolo, de quo scriptum est: Exivit Satan a facie Domini , consilium fecerunt quomodo vitam perderent, non quomodo ipsi vitam invenirent. Quod autem Domino iniqui moliuntur insidias livor in causa est: quid enim fecerat ut Pharisaeos ad interfectionem sui provocaret, nempe quod homo extenderat manum suam. Quis enim Pharisaeorum in die sabbati non extenderat manum, portans cibos, calicem
Abbreviated transcription (Latin):
ipse uero illis deoueprae posuerit similitudinem dicens. quiserit ex uobis homo quibabet ouen
unam & siueciderit ba ec sabbatis in foueam nonne tenebit & leuabiteam quanto melior ẽ. hom
oue staq licet sabbatis bene facere cumm arcus & lucas illostotiens ad nõ interrogatos eẽ
perbibeat. bicet sabbatobene facere anmale animam saluam facere an ꝑderee itaq: intelli¬
gendum ẽ. quid illi prius interrogauerint dnm̃ scilic& sabbato curare deniq: quod intelligens
cogitationes eorum aditum accusandi quȩrentium consatuerit in medio illum quem fucrat
sanaturus & in terro gauerit quae marcus & lucas eum interrogasse commemorant ac
tano illis tacentb proposuis se similitudinem de oue & conclusisse quodliceat sabbato
bene facere. postrerio circums pectis eis cum ira sicut marcus dicit. contristatum suꝑcecitato

Expanded text:
ipse uero illis de oue proposuerit similitudinem dicens: quis erit ex uobis homo qui habeat ouem ipse uero illis de oue proposuerit similitudinem dicens: quis erit ex uobis homo qui habeat ouem unam, et si ceciderit haec sabbatis in foueam, nonne tenebit et leuabit eam? quanto melior est homo oue? itaque licet sabbatis bene facere, cum Marcus et Lucas illos potius a domino interrogatos esse perhibeant: licet sabbato bene facere an male? animam saluam facere an perdere? itaque intellegendum ecogitationes eorum, aditum accusandi quaerentium, constituerit in medio illum quem fuerat sanaturus, et interrogaverit quod Marcus et Lucas eum interrogasse commemorant. At tunc illis tacentibus proposuisse similitudinem de ove, et conclusisse quod liceat sabbato benefacere. Postremo circumspectis eis cum ira, sicut Marcus dicit, contristatum super caecitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ut quiutantur hunc mundo tamquam non utentos sint et quimultum habuit
non abun dabit & qui modicum nonminorabit: Notandum quoq: quod in euan¬
gelio scđm hebreos quo ut untur natareni & hebionite & quoduocatur apleriss:
mathes autenticum Homoiste qui aridam manum heabet cem̃tanus scribitur
iscius modi uocib: auxilium p̃cans. Cementarius eram manib: uictumq̃ raan
Praccorte ihũ ut mihi restituas sanitatem ne turpit̃ mendicem cibos:
Deniq asq ad aduentam saluatonis manus cui spiritalis aedificu cura delegata fuerat anida insina¬
goga iudgorum fuit & dĩ opera nonfiebant in ea. post quamenim ille uenit interras roddita ẽ.
in apłis eredentib. dextera & operipristino restituta. Sed potest mouere quomodomatheus dixer
quod ipsu nterrogauer̃ dñm scilicet sabbato curare uolentes inuenire accusandioccasionem

Expanded text:
ut qui utuntur hoc mundo, tanquam non utentes sint ; et: Qui multum habuit ut qui utuntur hoc mundo, tanquam non utentes sint ; et: Qui multum habuit non abundabit, et qui modicum non minorabit . Notandum quoque quod in Evangelio secundum Hebraeos, quo utuntur Nazaraeni et Ebionitae, et quod vocatur a plerisque Matthaei authenticum, homo iste, qui aridam habet manum, caementarius scribitur, istiusmodi vocibus auxilium precans: Caementarius eram, manibus victum quaeritans; precor te, Jesu, ut mihi restituas sanitatem, ne turpiter mendicem cibos. Denique usque ad adventum Salvatoris manus, cui spiritalis aedificii cura delegata fuerat, arida in Synagoga Judaeorum fuit, et Dei opera non fiebant in ea: postquam enim ille venit in terras, reddita est in apostolis credentibus dextera et operi pristino restituta. Sed potest movere quomodo Matthaeus dixerit quod ipsi interrogauerant dominum, si licet sabbato curare, uolentes inuenire accusandi occasionem,
Abbreviated transcription (Latin):
unde iobantues baptistas turbis sciscitantib: quid facerent ut notũ uelut
arbores aridae mitterentur ignem hoo solum praccepit. qui bab& duas
tutucas detñbabenti. et qui habet escas similit̃ faciat: et in eccles. asticodusta
tilinensit manustua ad ac cipiendum pornecta et addandum collecta Erustra
en immanus ad dm̃ propeccati nogaturus ex pandit quiñ has aduiduam rogan¬
tem beneficium laturus extenderit : unde pulchro subiungitur. et restituta
est sanitati sicut altera. łlumanum qui ꝓpegenus ante aduentum saluatoris
dexterammanum habuit languidam & sinistram sanam quia martidetoqpdus
abelemosinarum opere & suȩ tantum intenta erat studere utilitati: Sed aduenie
te dño ibũ xp̃o dextera illi sanatur ut sinistra quia qđ ante conere gauera
a uide ia unc p̃ceptũ .ẽ ei ut tribuat large et fit illud quod scriptum est

Expanded text:
Unde Joannes Baptista, turbis sciscitantibus quid facerent ut non velut Unde Joannes Baptista, turbis sciscitantibus quid facerent ut non velut arbores aridae mitterentur in ignem, hoc solum praecepit: Qui habet duas tunicas det non habenti, et qui habet escas similiter faciat . Et in Ecclesiastico dicitur: Fili, non sit manus tua ad accipiendum porrecta et ad dandum collecta . Frustra enim manus ad Deum pro peccatis rogaturus expandit, qui non has ad viduam rogantem beneficium laturus extenderit; unde pulchre subjungitur: Et restituta est sanitati, sicut altera. Humanum quippe genus ante adventum Salvatoris dexteram manum habuit languidam, et sinistram sanam, quia marcide torpebat ab eleemosynarum opere, et suae tantum intenta erat studere utilitati. Sed adveniente Domino Jesu Christo, dextera illi sanatur ut sinistra: quia quod ante congregaverat avide, nunc praeceptum est ei ut tribuat large: et fit illud quod scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cetiden ecipero festinatis non animali sedure auaritiae cotsulantes quantomagus
ego hominem qui multo molior e oue de eo liberare e praeueniens dñs calumni am
iudactrum qua sibi perfida mente parauerant arguit eos quia legis ẽcepta
praua int̃ p̃tatione uiolarent aestimando in sabbato etiam abon is oporib feriandum
cumla it iadis abstinere iubeat dicens amne opeseruile non facietis in eo id .o. pecati
oniniseni qui facitp eccatum seruus .ẽ peccati eodem p̃cepto simul& futurisoli
malorũ tantũ modo ñ autem& bonorũ sint ferias habitur : Namlic& sȩcularia operaco¬
quiescant nonotiosus tam̃ bonioperis actus .ẽ indĩ laude quiescere. T uncait homini
extende manum tuam. et extendit. Sananda manus arida iabotur extendi quia
in fructuosae debilitas animae nullo melius ordine quã elemosinarũ largita tecurat

Expanded text:
decidens eripere festinatis, non animali, sed vestrae avaritiae consulentes, quanto magis decidens eripere festinatis, non animali, sed vestrae avaritiae consulentes, quanto magis ego hominem, qui multo melior est ove, debeo liberare! Praeveniens Dominus calumniam Judaeorum, quam sibi perfida mente paraverant, arguit eos, quia legis praecepta prava interpretatione violarent, aestimando in sabbato etiam a bonis operibus feriandum, cum lex a malis abstinere jubeat, dicens, Omne opus servile non facietis in eo , id est, peccatum: Omnis enim qui facit peccatum servus est peccati : eodem praecepto simul et futuri samalorum tantummodo, non autem bonorum, sint ferias habituri; nam licet saecularia opera conquiescant, non otiosus tamen boni operis actus est in Dei laude quiescere Tunc ait homini: Extende manum tuam, et extendit. Sananda manus arida jubetur extendi, quia infructuosae debilitas animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur.
Abbreviated transcription (Latin):
patrum in sticutione moris erat : qui a uacare a labore ꝑlegemiubebatur legendis audiendo
seriptur i speraidarie ł uxta quodinactib: apłorum ia cobusloquitur. Alorsesenim
adieb: antiquis habet quieum p̃dicent insina gogis ubi pomine sabbatum logidiqeram
sicue biquib uenandasueam ubiferas pisces & uolucres plus abundareddeceoene
sucusua maxmenareia tenduntnita & dñs semꝑ docuit insi nagoga & in templo quo
om̃s suadea conuenieb ant. uolens om̃s saluos fiem a ad agnitionem uenitatis uenire¬
ipse autdon dixit ullis quis erit ex uobis homo qui babebat unam ouem & sicetiderithȩc
sabbatis in soucam non ne tenens leuabit eame quanto magis melior e bomo ouae
ltaqlicon sabbatis bene facere. Sic soluit propositam questionem ut introgantes aua¬
ritiae condem naret Siuos inquid insabbato quem & aliud quod libet animal in foue

Expanded text:
patrum institutione moris erat, quia vacare a labore per legem jubebatur, legendis audiendisque patrum institutione moris erat, quia vacare a labore per legem jubebatur, legendis audiendisque Scripturis operam dare. Juxta quod in Actibus apostolorum Jacobus loquitur: Moyses enim a diebus antiquis habet, qui eum praedicent in synagogis, ubi per omne sabbatum legitur . Nam sicut hi quibus venandi ars est, ubi feras, pisces et volucres plus abundare didicerint, ibi sua maxime retia tendunt: ita et Dominus semper docuit in synagoga et in templo quo omtem dixit illis: Quis erit ex vobis homo, qui habeat unam ovem, et si ceciderit haec sabbatis in foveam, nonne tenens levabit eam? Quanto magis melior est homo ove! Itaque licet sabbatis benefacere. Sic solvit propositam quaestionem, ut interrogantes avaritiae condemnaret. Si vos, inquit, in sabbato ovem et aliud quodlibet animal in foveam
Abbreviated transcription (Latin):
alio sabbato hunus manum samatamłi omoso ne quimanum habeber andalu cbo and
cenus indicat in fecunditato bonioperis arefaciam Paddha miserdaione curatũ
finus dextera que in primo parente dumuetite arboris ponia decerperet aruerat
p redomptoris ȩ ratiam du insontes manus incrucis arbore condoret bonorũ oporum su
erauius .q̃. in excasabils nexae porieulum t incortogbanti dicentor Silicons aubat
curare ut accusarent eum. quia destructionem sablati quã pharise indisuipulis argnebant
prob abiliex emplo encusauerat ipsum calumniari uolunt & interro eant utrum liceat curere
insabbatis ut sinoncurauerit crudelitatis aut inbecillitatis si curauerit tranieressorem ac¬
cusonba abbatinpcipus dñs in si nagoga docet operaturq: uirtutes non solum propter insin
spiritale sabbatum sod& pro ptercelebriorem eodie populi conuentum cuitunc ex entiqua

Expanded text:
alio sabbato hujus manum sanatam. Homo sane qui manum habebat aridam, humanum genus indicat in fecunditate boni operis arefactum, sed Domini miseratione curatum. Cujus dextera, quae in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet, aruerat, per Redemptoris gratiam, dum insontes manus in arbore crucis tenderet, bonorum operum succis gravius est inexcusabilis noxae periculum. Et interrogabant eum dicentes: Si licet sabbatis curare? ut accusarent eum. Quia destructionem sabbati, quam Pharisaei in discipulis arguebant, probabili exemplo excusaverat, ipsum calumniari volunt; et interrogabant utrum liceat curare in sabbatis: ut si non curaverit, crudelitatis aut imbecillitatis; si curaverit, transgressorem accusent. Sabbatis praecipue Dominus in synagoga docet operaturque virtutes non solum propter insinuandum spiritale sabbatum, sed et propter celebriorem eo die populi conventum. Cui tunc ex antiqua
Abbreviated transcription (Latin):
populo legis in fidolit̃ otiante salus gentib: datur quia maior ipsent sabhato & absq uo
iuntace legis culpa eu aneolica fider operetur in apo atq ut oscendere omnem fetum
osficientiam speciem futuri operis comtinere adiccit. Madtem scirede quidinen sericor¬
diam uoloa non saenficiũ quã condem pnas sedio in nocantes. quids qmi&l ticoribiac

Expanded text:
populo legis infideliter otiante, salus gentibus datur: quia major ipse sit sabbato, et absque populo legis infideliter otiante, salus gentibus datur: quia major ipse sit sabbato, et absque violatae legis culpa, evangelica fides operetur in Christo. Atque ut ostenderet omnem rerum efficientiam speciem futuri operis continere, adjecit: Si autem sciretis quid est, Misericordiam volo, et non sacrificium, nunquam condemn
Abbreviated transcription (Latin):
cedontestauros holo causta suꝑ lignorum struem incendio concremanter & iuxta alterius
euang edi fidem circũcidentes paruulos in sabbato ut dumali amlegem seruare cupitis sabbati
de struatis Numquã autem leges dĩ sibi contrariȩ s̃ . et prudenter ubi transgressione discipuli
sui argui poterant dauid& acbimelechdicit exempla secutos : uerum autem & absq neces sua¬
tis obtentus abbati p̃uaricationem in ipsos refert qui calumniam fecerant. Di coautem uobis
quua temolomaor e .hic in hac sententia euangelii particula hic non ẽ. pronom̃ sed aduer¬
bium locisit : et significat quod templo maior sit locus qui dñm templi tenebat Acsidicert
defieniele cemplum potuit defendere sacerdoter sibi seruientes curspinitale non poten¬
deseidere discipulos sibi credentes  ostendit enim quia ꝑseipsum in apctolica doctrinar

Expanded text:
caedentes tauros, holocausta super lignorum struem incendio concremantes, et, juxta alterius caedentes tauros, holocausta super lignorum struem incendio concremantes, et, juxta alterius Evangelii fidem, circumcidentes parvulos in sabbato: ut dum aliam legem servare cupitis, sabbatum destruatis. Nunquam autem leges Dei sibi contrariae sunt. Et prudenter ubi discipuli sui transgressione argui poterant, David et Achimelech dicit exempla secutos; verum autem et absque necessitatis obtentu sabbati praevaricationem in ipsos refert, qui calumniam fecerant. Dico autem vobis quia templo major est hic. In hac sententia Evangelii particula hic non est pronomen, sed adverbium loci, et significat quod templo major sit locus qui Dominum templi teneat; ac si diceret: Si figurale templum potuit defendere sacerdotes sibi servientes, cur spiritale non potedefendere discipulos sibi credentes? Ostendit enim quia per se ipsum in apostolica doctrina,
Abbreviated transcription (Latin):
& ture in censo in igne facro in quo omnia holo causta fieri solebant aliudtus suꝑalios
duo decimpanes adiciebatur : quabora suꝑ ueniens dauid panesconsecrotos accepit Neo non & adsab¬
bati solemnitatem accedebant neo moeniarum dies quib: in conuiuio requisitifuit exaulareb¬
gio Figura autem qđ dauid & puereius panes taccipere scĩ ficatos ostendit sacerdotalem
cibum transiturũ eẽ populorum Siue quod om̃s uitam sacerdotalem debemusimitari Siue
quia om̃s filii eccłȩ sacerdotes ungimurenim in sacerdocium scm offerentes nos met ipsos dõ ostias
spiritales. Aut non legistis in legequi as abbatis sacerdotes intemplo sabbatumuiolant & sine
rimines . Calumniamin inquid discipulos meoscur ꝑsegeces transeuntes spicas triuerint &
hoc fecer famis necessi tate cogente cumipsis abbatum uoletis intemplo immolantes uictimas

Expanded text:
et thure incenso in igne sacro in quo omnia holocausta fieri solebant, aliud thus super alios et thure incenso in igne sacro in quo omnia holocausta fieri solebant, aliud thus super alios duodecim panes adjiciebatur; qua hora superveniens David panes consecratos accepit. Nec non ad abbati solemnitatem accedebant Neomeniarum dies, quibus in convivio requisitus fuit ex aula regia. Figurate autem, quod David et pueri ejus panes accepere sanctificatos, ostendit sacerdotalem cibum ad usum transiturum esse populorum: sive quod omnes vitam sacerdotalem debemus imitari, sive quod omnes filii Ecclesiae sacerdotes sunt. Ungimur enim in sacerdotium sanctum, offerentes nosmetipsos Deo hostias spiritales. Aut non legistis in lege quia sabbatis sacerdotes in templo sabbatum violant et sine crimine sunt? Calumniamini, inquit, discipulos meos cur per segetes transeuntes spicas triverint, et hoc fecerint famis necessitate cogente, cum ipsi sabbatum violetis in templo immolantes victimas,
Abbreviated transcription (Latin):
et illorespondente abheri& nudius tertius non dubitauerit panesdare. melius arbi¬
tratus propbetadicente. miseri cordiam uolo et non sacrificium defamis periculo homines liberas
quã dõ offerre sacrificiũ Hostia enimdõ placabilis hominumsalus .e. opponit ergo dñs
& dicit. Si & dauid sc̃s .ẽ. & achimelec pontifex a uobis non rep̃benditur sed legis uterque
mandatum probabili excusatione trans gressis & fames incausa .ẽ. cureandem famem
non probatis in aplis qua probatis inceteris : quãquam& in hocmulta distantia sit. isti spicas
ins abbato manu confricant. illi panes comeder̃ leuiticos. coquȩbantu renim panes propo¬
sitionis antes abbatum & sabbato mane oblati suꝑsacrammensam ponebantur. bisseni
aliud sabbatum et tunc pro illis alii deportabantur : Illi ueros acerdotib: ex hibeantur

Expanded text:
et illo respondente ab heri et nudius tertius, non dubitaverit panes dare, melius arbiet illo respondente ab heri et nudius tertius, non dubitaverit panes dare, melius arbitratus, propheta dicente: Misericordiam volo, et non sacrificium , de famis periculo homines liberare quam Deo offere sacrificium. Hostia enim Deo placabilis hominum salus est. Opponit ergo Dominus, et dicit: Si et David sanctus est, et Achimelech pontifex a vobis non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est, cur eamdem famem non probatis in apostolis, quam probatis in caeteris? Quanquam et in hoc multa distantia sit. Isti spicas in sabbato manu confricant, illi panes comederunt Leviticos. Coquebantur enim panes propositionis ante sabbatum, et sabbato mane oblati super sacram mensam ponebantur, bisseni aliud sabbatum, et tunc pro illis alii deportabantur: illi vero sacerdotibus exhibebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
cet sed a dño sabbati probatur: quia qui solam litterȩ suꝑficiem secuntur nec uerã m̃tium
refectionem nosse nec ad internam ꝓuenire animarumrequiem nor̃ . unde temeritas
corum merito ueritatis ore confunditur dum subditur. Ad ille dixiteis ñ legistis
quid fecerit dauid quando esurit & quicũ eo erant quomodo intrauit indomõ dĩ
& panes propositionis comedit quos ñ licebat ei manducare neq: his quicũ eo erant nis
solis sacerdotib: Ad confitendam calumniam phariseorum ueteris recordatur historiȩ
quandod auid fugiens saulem uenit in nobee a bachine lech sacerdote susceptus postulauit
cibos quicum panes laicos non haberet dedit ei consecratos quib: ñ licebat uescinisi
solis sacerdotib: et leuitis. et hoctantum interrogauit simundi es sent pueria mulierib:

Expanded text:
splicet, sed a Domino sabbati probatur: quia qui solam litterae superficiem sequuntur, nec veram mentium splicet, sed a Domino sabbati probatur: quia qui solam litterae superficiem sequuntur, nec veram mentium refectionem nosse, nec ad internam pervenire animarum requiem norunt. Unde temeritas eorum merito Veritatis ore confunditur, dum subditur: At ille dixit eis: Non legistis quid fecerit David, quando esuriit, et qui cum eo erant: quomodo intravit in domum Dei, et panes propositionis comedit, quos non licebat ei manducare, neque his qui cum eo erant, nisi solis sacerdotibus? Ad confutandam calumniam Pharisaeorum, veteris recordatur historiae: quando David fugiens Saulem venit in Nobe, et ab Achimelech sacerdote susceptus, postulavit cibos; qui cum panes laicos non haberet, dedit ei consecratos, quibus non licebat vesci nisi solis sacerdotibus et Levitis . Et hoc tantum interrogavit, si mundi essent pueri a mulieribus,
Abbreviated transcription (Latin):
incendant et hoc in sabbatiscum sopita m̃te a turbulentis cogitationib: uacare gaudent
& uidere quã suauis .ẽ dñs quãq: beatu suirquis perat in cum. Assumptoq: piotatis
& humilitatis habitu ad requiem animarũ suarũ ad tingere contendunt. uel lunt spicas
quae forte occurrunt & tam diuersant manib: contritas que purgant donec adȩscam
ꝑ ueniant : cum testimonia scripturarũ atq legentes ꝑ ueniunt meditando as sumunt
et tam diuscrutatione sedula discutiunt donec ineis medullam dilectionis quae latere
uidebatur inuemientes extrabant : Sicut enim as peritate aristarum quȩ horrent uelantꝰ
granatritioi quȩ reficiunt ita sȩpo sub eaquae uidebatur uilitate littere teguntur
dona diuinȩ dilectionis quȩ m̃tes fideliũ esurientes sitientesq: iustitiam suauitatis
internȩ dapib: pascant uerum hȩc m̃tiũ refectio stultis quidem sabbati de fensorib: di¬

Expanded text:
incendant. Et hoc in Sabbatis, cum sopita mente a turbulentis cogitationibus vacare gaudent, incendant. Et hoc in Sabbatis, cum sopita mente a turbulentis cogitationibus vacare gaudent, et videre quam suavis est Dominus, quamque beatus vir qui sperat in eo .et humilitatis habitu, ad requiem animarum suarum attingere contendunt: vellunt spicas quae forte occurrunt, et tandiu versant manibus contritasque purgant, donec ad escam perveniant: cum testimonia Scripturarum, ad quae legentes perveniunt, meditando assumunt, et tandiu scrutatione sedula discutiunt, donec in eis medullam dilectionis, quae latere videbatur, invenientes extrahant. Sicut enim asperitate aristarum, quae horrent, velantur grana tritici quae reficiunt, ita saepe sub ea quae videbatur vilitate litterae, teguntur dona divinae dilectionis, quae mentes fidelium esurientes sitientesque justitiam suavitatis internae dapibus pascant. Verum haec mentium refectio stultis quidem sabbati defensoribus di
Abbreviated transcription (Latin):
manducare .e. emundatũ quemq: a sordib: uitiorum pora pdicantium ecdae membris in¬
corporari et bene haec discipuli p̃gredientes ante dñm fecisse memorantur quia doctoris
neces se .ẽ sermo p̃cedat &siccor auditoris subsequens gratia suꝑnȩ uisitationis in lustr&
Bene sabbatis qui a sc̃ĩ doctores & ipsi in p̃dicando prospefuture qui etis laborant & audi¬
tores aeq: suo sad monent non propt̃ amorem scłi suꝑ uacuis insistere negotus sed potius
aeterna requie bonis insudare laborib: item ꝑsata ambulant cũ dño quidiuinis obtem¬
perare studentes imperus sollertereloquia sacra meditari delectantur esariunt insatis
cũ in eis demsacris eloquiis quȩ legendo ꝑ transeunt panem uitȩ inuenire desiderant
Hoc ẽ ad illacurant uerba ꝑuenire quibus amplionem in sesui conditoris amorem

Expanded text:
manducare, est mundatum quemque a sordibus vitiorum per ora praedicantium Ecclesiae membris inmanducare, est mundatum quemque a sordibus vitiorum per ora praedicantium Ecclesiae membris incorporari. Et bene haec discipuli praegredientes ante Dominum fecisse memorantur, quia doctoris necesse est sermo praecedat, et sic cor auditoris subsequens gratia supernae visitationis illustret. Bene Sabbatis, quia sancti doctores et ipsi in praedicando pro spe futurae quietis laborant, et auditores aeque suos admonent non propter amorem saeculi supervacuis insistere negotiis, sed potius pro aeterna requie bonis insudare laboribus. Item per sata ambulant cum Domino, qui divinis obtemperare studentes imperiis solerter eloquia sacra meditari delectantur. Esuriunt in satis, cum in eisdem sacris eloquiis quae legendo pertranseunt panem vitae invenire desiderant, hoc est, ad illa curant verba pervenire, quibus ampliorem in se sui Conditoris amorem
Abbreviated transcription (Latin):
sedala considoratione perpendunt atq ideo nihilmelius esurire quam salutem
incelligunt bominum quam ipse mos sorum primus quondam int̃ p̃cer esamens mox
oblatisbicis quas desi derabat dapib. audiit. Due petre occide & manduca
a mira sacram̃ti concordia quia & ibi mactari acmanducari iubentur animalia
ca eltas missa hiospicas dio lustrante consecratasa uulsis se discipuli at q uata
alierum narrationem euangelistarum consicantes mamnibi manucosse ꝑhibentar
profectus sui fructib: pascit quã siue terrib: abdicatis concupiscentus nouodi lectionis manda ta
nouus homo fuerit factus uellereitaq spicas .e. homines a terrena intentione qualum mentis
quas si radicem fixerant eruere Pricare aute manib: exemplis uirtutũ ab ipsa etiã carnis
concupiscentia quasi folliculis atq integumtis anstarũ purita temmtis exuere : Granauero

Expanded text:
sedula consideratione perpendunt. Atque ideo nihil melius esurire quam salutem sedula consideratione perpendunt. Atque ideo nihil melius esurire quam salutem intelliguntur hominum, quam ipse messorum primus quondam inter preces esuriens, mox oblatis sibi eis quas desiderabat dapibus, audivit: Surge, Petre, occide et manduca . Et mira sacramenti concordia, quia et ibi mactari ac manducari jubentur animalia coelitus missa, et hic spicas Domino lustrante consecratas vulsisse discipuli, atque juxta aliorum narrationem evangelistarum confricantes manibus manducasse perhibentur. profectus sui fructibus pascit, quam si, veteribus abdicatis concupiscentiis, novo dilectionis mandato novus homo fuerit factus. Vellere itaque spicas, est homines a terrena intentione qua solum mentis quasi radicem fixerant eruere; fricare autem manibus, exemplis virtutum ab ipsa etiam carnis concupiscentia quasi folliculis atque integumentis aristarum puritatem mentis exuere. Grana vero
Abbreviated transcription (Latin):
nullim aeena censequi p̃sentib noncapi nolle in ferre alteri qu od sibupisi perpeaisit
coeper uellere spicas & manducare ut & in alio quoqeu angelista tegimus pioienes
esuriebant e uodautenspicas segetum manib: confringebant & in ediam consorabant᷑
ute ausceriorisin diciũ .ẽ õ prepatas epcilas sed abossimplices quereati mpo arlan
faicere sabbanis ota quod primiapł saluatons litteram sabbatidest ruunt aduersum
elionitas quicum ceteras rocipiunt apłos paulum qua seeransarba sonemis reoludisnit
mistice autem discipuli ꝑsata transeunt illa uidelicet dequib: dño ait. Seuato oduilos
uro e uidete regiones quia albȩ s̃ iamad messem et qui meait mercedem accipito
cu doctore sc̃ eos quos infide ueritatis instituere quaenunt cur apie sollicitudim
inspiiunt & qualit̃ unum quemo: quoue ordinetd salutem ad trahere debeante

Expanded text:
nullum, aeterna consequi, praesentibus non capi, nolle inferre alteri quod sibi ipsi perpeti sit nullum, aeterna consequi, praesentibus non capi, nolle inferre alteri quod sibi ipsi perpeti sit coeperunt vellere spicas et manducare. Ut in alio quoque evangelista legimus, propter esuriebant. Quod autem spicas segetum manibus confringebant, et inediam consolantur, vitae austerioris indicium est, non praeparatas epulas, sed cibos simpliciter simplices licet? Nota quod primi apostoli Salvatoris litteram Sabbati destruunt adversum Hebionitas. qui cum caeteros recipiant apostolos, Paulum quasi transgressorem legis repudiant. Mystice autem discipuli per sata transeunt, illa videlicet de quibus Dominus ait: Levate oculos vestros et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem. Et qui metit, mercedem accipit , cum doctores sancti eos quos in fide veritatis instituere quaerunt cura piae sollicitudinis inspiciunt, et qualiter unumquemque quove ordine ad salutem attrahere debeant
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam ipsi nr̃i ipsi non eẽ nos dominos sens erimes illud a postolicum in ueritate cõ¬
plentes uiuo autem non ego uiuit uero inme xp̃s : Quienim graue eẽ poterit quiddurũ
er quiiugumx pĩ totamente sus ceperit e quiuera humilitate fundatus semꝑq ad dñi
respiciens passiones i nomnib: quae sibi fuerint in rogate bactatur in iurus dicens proptꝰ
quod complac eo mibi in in firmitatib: in cantumelis in necessitatib: in persecutionib
inangustus pnoxp̃o cumenim in firmer tunc potenssum uia ergo salutis ud eo angus¬
tadicitur quia sicut beatus paternñt benedictus ait non .ẽ nisi angusto initio inci¬
pienda proces suuero conuersationis & fidei dila tato corde in enarrabili dilectinu
dulceine cunritur ui amandatorũdi. Quiden im iugo ap̃is uauius quidonere leuus
probabilem fieri abscelero abstinere bonũ uelle malum nolle amare om̃s odicse

Expanded text:
sed etiam nostri ipsi non esse nos dominos senserimus: illud apostolicum in veritate comsed etiam nostri ipsi non esse nos dominos senserimus: illud apostolicum in veritate complentes, Vivo autem non ego, vivit vero in me Christus . Quid enim grave esse poterit, quid durum ei qui jugum Christi tota mente susceperit, qui vera humilitate fundatus, semperque ad Domini respiciens passiones in omnibus quae sibi fuerint inrogatae laetatur iniuriis dicens: propter quod conplaceo mihi in infirmitatibus, in contumeliis, in necessitatibus, in persecutin angustiis pro Christo. Cum enim infirmor, tunc potens sum . Via ergo salutis angusta dicitur, quia, sicut beatus Pater noster Benedictus ait, non est nisi angusto initio incipienda, processu vero conversationis et fidei dilatato corde, inenarrabili dilectionis dulcedine curritur via mandatorum Dei. Quid enim jugo Christi suavius, quid onere levius? probabilem fieri, ab scelere abstinere, bonum velle, malum nolle, amare omnes, odisse
Abbreviated transcription (Latin):
uilege qua si corruptã repudiatur. ltem haeo sententia quadñs dicit iugum enim ineum
suaue e & onus meum leue .e satis quib: dam uidetur aduersum illis ententiȩ quã eadem
ueritas a libi protulit. Angusta inquiduia e quae ducit aduitam et propheta dnõ ait. proptꝰ
uerba labiorum tuorum egocustodiuiuias duras quippe cum a płs dicat oñs qui uolunt pio
uiuere in xp̃o ꝑsecutiones paciuntur: quicquid autem durum & ꝑsecutionib: refertum nec
leue pocest eẽ nec suaue Seduerssimam dñi ac saluatoris nr̃i eẽ. sententiã experientiȩ
ipsius facili probauimus docum̃to siꝑfectionis uiam legiame & secundum uoluntatõ
xp̃i fuerimus ad gressi & mortificantes omnia desideria nr̃a ac uoluntates noxias ab sci
dentes non solum nibilres gdere nobis dehuius mundi cupiditate siuerimus ꝑ quam
uaq cumlibitũ fuerit uastandinos ao delacerandi potestatemin imicus in ueniet

Expanded text:
in lege quasi corrupta repudiatur. Item haec sententia qua Dominus dicit: Jugum enim meum in lege quasi corrupta repudiatur. Item haec sententia qua Dominus dicit: Jugum enim meum suave est, et onus meum leve est, satis quibusdam videtur adversum illi sententiae quam eadem Veritas alibi protulit: Angusta, inquit, via est quae ducit ad vitam. Et Propheta Domino ait: Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras . Quippe cum Apostolus dicat: Omnes qui volunt pie vivere in Christo, persecutiones patientur . Quidquid autem durum et persecutionibus refertum, nec e nec suMe. ABRAHAM: Verissimam domini ac saluatoris nostri esse sententiam experientiae ipsius facili probabimus documento, si perfectionis uiam legitime et secundum uoluntatem Christi fuerimus adgressi, et mortifindentes, non solum nihil residere nobis de hujus mundi cupiditate siverimus, per quam utique cum libitum fuerit vastandi nos ac dilacerandi potestatem inimicus inveniet,
Abbreviated transcription (Latin):
int̃iogate desemitis antiquis q̃ sit mabona & ambulate in ea & inuenietis refrige¬
rium animab: uris iugumenimmeum suaue .e & onus meũ leue .e quomodo
leuius lego aiang elium cum in lege bomicidiũ in eu angelio iradampnecur. qua
ratione eu angłi gratia facilior cuminlege ad ultorium in eu angelio concupis con¬
diã ponatune in lego multa p̃ceptas quae apłs non possecomplere plenis sime
doact in lege operare quȩ runtur quae qui fecent ui aet ineise ot ineuangelio
uoluntas queritur quae si etiam effectum ñ habueriream p̃mium n anmitut
eu angeliumea p̃cepit quȩ possumus ne scilicet concupis camus. oc inarbitrionrõ ẽ
lex cimuoluntate nom puniat punit effectum Ne adulterium facias. Pinge in ꝑsecutione aliqui
uinginem proscitutã. H aecapud eu an gelium quia uoluntate non peccauit. ui rgo suscipit

Expanded text:
interrogate de semitis antiquis, quae sit via bona, et ambulate in ea, et invenietis refrigeinterrogate de semitis antiquis, quae sit via bona, et ambulate in ea, et invenietis refrigerium animabus vestris . Jugum enim meum suave est, et onus meum leve est. Quomodo levius lege Evangelium, cum in lege homicidium, in Evangelio ita damnetur. Qua ratione Evangelii gratia facilior, cum in lege adulterium, in Evangelio concupiscentia puniatur? In lege multa praecepta sunt quae Apostolus non posse compleri plenissime docet. In lege opera requiruntur, quae qui fecerit vivet in eis. In Evangelio voluntas quaeritur: quae si etiam effectum non habuerit, tamen praemium non amittit. Evangelium ea praecipit quae possumus: ne scilicet concupiscamus; hoc in arbitrio nostro est. Lex, cum voluntatem non puniat, punit effectum: ne adulterium facias. Finge in persecutione aliquam virginem prostitutam: haec apud Evangelium, quia voluntate non peccavit, virgo suscipitur:
Abbreviated transcription (Latin):
frusora irritemus neminem ꝑ fastum contempnamus & uirtutes quas foris ostendim:
in opere intus ueracit̃ teneamus incorde. qui enim fingit se eẽ aut mitem a uo humilẽ
& non expura intentione subo uina pelle lupumtegit: et subs pecie columbȩ fel serpen¬
tium celat. Nonenim e iste discipulus xp̃i sed imitator diaboli et frastra laborat
quinon adȩtñam requiem sed perpetuũ tendit adignem ueraenim requies ẽ quã
saluator sequenti sermone demonstrat dicens et inuenietis requiem animab ur̃is
quienim xpĩ sequitur uestigia & mansuetudinemeius & humilitatem longanimita¬
tem & pacientiam quantum p̃ualet imitatur hic anima eius ⁊ amletatur in spe &in
futuro in perpetua gaudebit requie atq: aet̃nacũ scis angelis ꝑfruetar beatitu¬
ine. Sic ꝑhieremiam propheam ipsetestatus e dicens State suputas & uidete &

Expanded text:
frustra irritemus, per fastum neminem contemnamus: et virtutes quas foris ostendimus frustra irritemus, per fastum neminem contemnamus: et virtutes quas foris ostendimus in opere, intus veraciter teneamus in corde. Qui enim fingit se esse aut mitem, aut humilem, et non ex pura intentione, sub ovina pelle lupum tegit, et sub specie columbae fel serpentinum celat. Non enim est iste discipulus Christi, sed imitator diaboli. Et frustra laborat quia non ad aeternam requiem, sed perpetuum tendit ad ignem, vera enim requies est, quam Salvator sequenti sermone demonstrat dicens: Et invenietis requiem animabus vestris. Qui enim Christi sequitur vestigia, et mansuetudinem ejus, et humilitatem, longanimitatem et patientiam quantum praevalet imitatur, hic anima ejus jam laetatur in spe, et in futuro in perpetua gaudebit requie, atque aeterna cum sanctis angelis perfruetur beatitudine, sicut per Jeremiam prophetam ipse testatur dicens: State super vias, et videte et
Abbreviated transcription (Latin):
lugum enimap̃i eu angelium .e xp̃i quod iudȩos & gentes inunitate fidei coniungit
& sociat. Hlocenim supernos iubemur sumere id e in honore habere neforte subtus ponento
id .e. praue illud coritemnentes lutulentis pedib: uitiorum conculcemus. Discere item
iubemur abipso quiamitis .e & bumilis corde. Hocetiam in baptis moeius sps̃ scs incolun
bȩ specie suꝑ ipsum descendens significabat quia potestatem eius mansuetudo tempera¬
bat. dequo propheta ait nonclamabit neq: accipiet ꝑsonam neq: audieturforis uox
eius. calamum quas satum non conteret & lignum fumigans non extinguet. in uirtute
educet & iudicium nonerit tristis ne turbulentus donec ponat interra iudicium. et
legemeius insule ex pectabunt. Discendum ergo nobis e. a saluatonre nr̃o. ut simus
mices morib: & bumiles mentib: ut neminem ledamus neminem contemp̃namus neminẽ

Expanded text:
Jugum enim Christi Evangelium est Christi, quod Judaeos et gentes in unitate fidei conjungit Jugum enim Christi Evangelium est Christi, quod Judaeos et gentes in unitate fidei conjungit et sociat: hoc enim super nos jubemur sumere, id est, in honore habere, ne forte subtus ponentes, id est, prave illud contemnentes, lutulentis pedibus vitiorum conculcemus. Discere item jubemur ab ipso quia mitis est, et humilis corde. Hoc etiam in baptismo ejus Spiritus sanctus in columbae specie super ipsum descendens significabat, quia potestatem ejus mansuetudo temperabat. De quo propheta dicit: Non clamabit, neque accipiet personam, neque audietur foris vox ejus. Calamum quassatum non conteret et lignum fumigans non exstinguet: in virtute educet judicium. Non erit tristis, neque turbulentus, donec ponat in terra judicium, et legem ejus insulae exspectabunt . Discendum ergo nobis est a Salvatore nostro ut simus mites moribus et humiles mentibus, ut neminem laedamus, neminem contemnamus, neminem
Abbreviated transcription (Latin):
et nemondui filium nisipat Neq patrem quis nouit nisi filius⁊ & cui uoluerit filias reuelare uision
ita intelligendum . quas i filius anullo pos sit seire nisi a patresolo pat autem nt selum useles sedo
uerdoenam iuo sepat᷑ declarat uerbum autem non sclam id quod ꝑuerbum declaratur sed etiã¬
interse habent iactitansa uenditans quodsi inde contendit & suam consolatur insana u
quia sequatr& cuiuoluerit filius reuelant aliud .ẽ. nature equalitate nos se quod nouer
aliudn eue lantis dignatione uenite admeoñs qui laboratis & gneratiestis & ego reficiã
uos oraui a onera ee: peccati & tacharias propbeta testatur dicens iniquitatem sederi
suꝑtalentum plumbi & psalmista complorat. Iniquitates meae ad grauates suꝑ me
uel cerce eos quiiugo legis grauis si mop mebantur. ad euangelii inuitat gratiã unda
sequitur Tollue iugum meum suꝑ uos & discite a me quia mitis sum & humils corde

Expanded text:
neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Non ita intelligendum est quasi Filius a nullo possit sciri nisi a Patre solo, Pater autem non solum a Filio, sed Verbo enim suo se Pater declarat, Verbum autem non solum id quod per Verbum declaratur, sed etiainter se habent, jactans. Quod si inde contendit et suam consolatur insaniam quia sequitur: Et cui voluerit Filius revelare, aliud est naturae aequalitate nosse quod noverat, aliud revelantis dignatione IV. Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Gravia onera esse peccati et Zacharias propheta testatur, dicens iniquitatem sedere super talentum plumbi : Et Psalmista complorat: Iniquitates meae aggravatae sunt super . Vel certe eos qui jugo legis gravissimo premebantur ad Evangelii invitat gratiam. Unde et sequitur: Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde.