comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ramine ꝓuocari: s potius u̾boꝵ callidita¬
te seduci. Om̃is scłaris doctrina spuman¬
til abis resonans. ac so ꝑ eloqͣntie tumor̃e attol
suit seriptum est. Nonne stultam fecit
detis sapientiam hunie mundi fãsti¬
fermonẽ simplicẽ placent. Gentili enim
eloquentiȩ comparata: uidetur illis uidig-¬
na. Quod si animo humili mistĩa illiꝰ intẽ¬
dant: confestim adũtunt. quantũ excels a
sunt quȩ in illis despiciunt. In lectione ñ
ũba: s uitas amanda ẽ. Sepe autẽ inuenit᷑
simplicitas ueridica & composita falsitas:
ud agit amor mundane scientiȩ: nisi laudi¬
b extollere hominẽ. Nam quanto maiora
fuerint litteraturȩ studia: tanto animus
arrogantiȩ fastu inflatꝰ maiori intumescit
iactantia. Vnde & bene psalmꝰ. Quia non
cognoui litteraturam: introibo in poten¬
tias dñi. Simpliciorib litteris: non est
p̃ponendꝰ fucus gramaticȩ artis. M eliores

Expanded text:
ramine provocari, sed potius verborum calliditaramine provocari, sed potius verborum calliditate seduci. 6. Omnis saecularis doctrina spumantibus verbis resonans, ac se per eloquentiae tumorem attolsicut scriptum est: Nonne stultam fecit deus sapienciam huius mundi fastisermonem simplicem placent. Gentili enim eloquentiae comparata videtur illis indigna. Quod si animo humili mysteria ejus intendant, confestim advertunt quam excelsa sunt quae in illis despiciunt. 8. In lectione non verba, sed veritas est amanda. Saepe autem reperitur simplicitas veridica, et composita falsitas, ud agit amor mundanae scientiae, nisi extollere laudibus hominem. Nam quanto majora fuerint litteraturae studia, tanto animus arrogantiae fastu inflatus majore intumescit jactantia. Unde et bene psalmus ait: Quia non cognovi litteraturam, introibo in potentias Domini . 10. Simplicioribus litteris non est praeponendus fucus grammaticae artis. Meliores s
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ: quã scripturã scam ꝓpt̾ eloquiũ hunle.
S quid prodest in mundanis scripturis pro¬
ficere. & inanescere in dumus: caduca sequi
figmenta. & cȩlestia fastidire mystĩa: Ca¬
uendi gͥ st̃ tales libri: & ꝓpt̾ amorẽ sc̃arũ scͥp¬
turarũ uitandi. Gentilium dicta extĩus ũboꝵ
eloquentia nitent: int̾ius uacua uirtutis sa¬
pientia manent. E loquia autẽ sacra extĩus
in cõpta u̾bis apparent: intrinsecꝰ autẽ mys¬
tĩoꝵ sapientia fulgent. Cnde & apłs. Habemꝰ
inquit tbesaurũ istum in uasis fictilib. Ser¬
mo quippe di occultũ habet fulgorẽ sapien¬
tiȩ & ueritatis: repositũ in u̾boꝵ uilissimis
uasculis. Ido libri sancti simplici sermone
conscripti sunt: ut ñ in sapientia u̾bi sedin
suasione sp̃c. homines ad ficłe ꝑducerentur.
Nam si dialectici acuminis uersutia. aut re¬
thoricȩ artis eloquentia editi eeñt: nequaꝗͣ
qũe qm crederemus ad fidẽ diuino inspi¬

Expanded text:
nem, quam Scripturam sanctam propter eloquium humile. nem, quam Scripturam sanctam propter eloquium humile. Sed quid prodest in mundanis doctrinis proficere, et inanescere in divinis; caduca sequi figmenta, et coelestia 297 fastidire mysteria? Cavendi sunt igitur tales libri, et propter amorem sanctarum Scripturarum vitandi. 3. Gentilium dicta exterius verborum eloquentia nitent, interius vacua virtutis sapientia manent; eloquia autem sacra exterius incompta verbis apparent, intrinsecus autem mysteriorum sapientia fulgent. Unde et Apostolus: Habemus, inquit, thesaurum istum in vasis fictilibus . 4. Sermo quippe Dei occultum habet fulgorem sapientiae et veritatis repositum in verborum vilissimis vasculis. 5. Ideo libri sancti simplici sermone conscripti sunt, ut non in sapientia verbi, sed in ostensione spiritus homines ad fidem perducerentur . Nam si dialectici acuminis versutia aut rhetoricae artis eloquentia editi essent, nequaquam quemquam crederemus ad fidem divino inspi
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ hereticoꝵ calliditas. ut falsa ueris mala-¬
q bonis ꝑmisceant: salutaribq reb plerũq
erroris sui uirꝰ int̾serant: quo facilius possit
prauitatẽ ꝑu̾si dogmatis. sub specie ꝑsua¬
dere ueritatis. Plerũq sub nomine catholioqꝵ
t̃ lecta credant᷑: Nonnumquã etiã blasphe¬
mias suas latenti dolo in libris inserunt
scõꝵ: doctrinãq uerã adultãndo corrũpt̃.
scilicet uł adiciendo quȩ impia sunt. uł
auferendo quȩ pia sunt. Caute meditanda
cautoq sensu ꝓbanda sunt quȩ leguntur.⁊
ut iuxta apłica monita teneamus quȩ rec¬
ta st̃. & refutemꝰ quȩ contraria ueritati ex¬
istunt: sicq bonis instruamͦ᷑: ut a malis ille
rum: qͥa ꝑ oblectam̃ta in aniui fabularũ
mentẽ excitant ad incentiua libidinũ. Non
enĩ solum thura offerendo demonib im¬
molatur. s etiam dicta eoꝵ libentius capi¬
tilium dicta ꝓpt̾ tumentẽ & ornatũ sermo¬

Expanded text:
ta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaqta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerumque sub nomine catholicoruter lecta credantur. Nonnunquam etiam 295 blasphemias suas latenti dolo in libris nostrorum inserunt, doctrinamque veram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjicendo quae impia sunt, vel auferendo quae pia sunt. 8. Caute meditanda cautoque sensu probanda sunt quae leguntur, ut, juxta apostolica monita , et teneamus quae recta sunt, et refutemus quae contraria veritati existunt; sicque in bonis instruamur, ut a malis illaerum, quia per oblectamenta inanium fabularum mentem excitant ad incentiva libidinum. Non enim solum thura offerendo daemonibus immolatur, sed etiam eorum dicta libentius capitilium dicta propter tumentem, et ornatum sermo
Abbreviated transcription (Latin):
s is qui eã sensu int̾ioris intelligentiȩ ꝑspi¬
cit. Nam qͥ litteram legis intendunt: eius
occulta penetrare ñ possunt. Multi enim
ñ intelligendo spiritalit̾ scͥpturas. nec eas
recte sentiendo. in heresim deuoluti sunt:
atq in multis errorib defluxerũt. In solis
fidelib religata ẽ lex: testante dño ꝑ ꝓpħam.
meis: ne eam iudeus intelligat aut hereu¬
cus: qͥa ñ ẽ xp̃i discipłs. Vlnitatẽ quippe pa¬
dñs dicit. In hoc cognoscent om̃s qͥa meies-¬
tis discipłi: si dilectionẽ int̾ uos habueritis
Scͥpturas heretici sano sensu ñ sapiunt: s eas
ad errorẽ prauȩ. intelligentiȩ ducunt. Neq
semetipsos earum sensib subdt̃: s eas ꝑu̾se ad
errorem ꝓpͥum ꝑtrahunt. Doctores errorũ
prauis ꝑsuasionib. ita ꝑ argumenta fraudu¬
lentiȩ alligant auditores: ut eos quasi in la-¬
berinto implicent: a qͦ uix exire ualent. Tan¬

Expanded text:
sed is qui eam sensu interioris intelligentiae perspised is qui eam sensu interioris intelligentiae perspicit. Nam qui litteram legis intendunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2. Multi enim non intelligendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in haeresim devoluti sunt, atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus religata est lex, testante Domino per Promeis ; ne eam aut Judaeus intelligat, aut haereticus, quia non est Christi discipulus. Unitatem quippe paDominus dicit: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad errorem proprium pertrahunt. 5. Doctores errorum pravis persuasionibus ita per argumenta fraudulentiae illigant auditores, ut eos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tan
Abbreviated transcription (Latin):
uiuante grã di qͣuis infundatur aurib:
ad cor numqͣm descendet. foris qͥdem ꝑstre-¬
pit: s inti̾us nichil ꝓficit. Tunc autẽ dĩ
sermo infusus aurib ad cordis intima ꝑue¬
nit: qñ dłi grã mentẽ int̾ius ut intelligat tan-¬
git. Sicut enĩ quosdã ds flamma suȩ carita-
tis illuminat. ut uitalit̾̃ sapiant: ita quosdã
frigidos torpentesq deserit. ut sine sensu ꝑ¬
sistant. Pleriq acumine intelligendi uiuaces
existunt: s loquendi ĩopia angustant᷑. Qui-¬
dam uͦ in utrisq pollent: qͥa & sciendi cõpiã
ñ ad di głam. s ad suam laude utuntur
ta mundare debuerunt. ⁊ uinqͣ ꝯsecunt᷑ legendo
ꝑfectã scientiam arrogantes. Nam ꝗͣtus in su-
& numqm inueniunt. Diuinȩ legis penetra¬
diuina eloqͥa in lectione arrogantib sint
aꝑta: in mystĩo tam̃ clausa atq occulta s̃.
Dum sermo di fidelib lucet: reprobis autẽ
ac suꝑbis quodammꝰ tenebrescit: & unde illi

Expanded text:
uvante gratia, quamvis infundatur auribus, 292 ad cor nunquam descendit; foris quidem perstrepit, sed interius nil proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultima pervenit, quando Dei gratia mentem interius, ut intelligat, tangit. 2. Sicut enim quosdam flamma charitatis suae Deus illuminat, ut vitaliter sapiant, ita quosdam frigidos torpentesque deserit, ut sine sensu persistant. 3. Plerique acumine intelligendi vivaces existunt, sed loquendi inopia angustantur. Quidam vero in utrisque pollent, quia et sciendi copiam, n ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur,ta mundare debuerant. 2. Nunquam consequuntur legendo rfectam scientiam arrogantes. Nam quamvis sapieet nunquam inveniunt. 3. Divinae legis penetradivina eloquia in lectione arrogantibus sint aperta, in mysterio tamen clausa sunt atque occulta. 4. Dum sermo Dei fidelibus lux sit, reprobis autem ac superbis 293 quodammodo tenebrescit; et unde illi
Abbreviated transcription (Latin):
ret nesciebat. Liquido constat qđ
nullus iudoꝵ qui plane legem scit.
aduentum redemptoris nr̃i igno¬
rauit. Unde & herodes rex magoꝵ
occursione ꝑterritus. sacerdotes ac
principes studuit sollerter inquire¬
re : ubi xp̃m nasciturum esse p̾scirẽt.
Cui ꝓtinus responderunt. In bethle-¬
em iudȩ. Prius gͦ nouerant: quem in¬
passione dum desplicerent ignora-¬
bant. Quoꝵ & noticia prior. & igno¬
rantia posterior. bene ac breuiter in¬
in futuro preuidebat: & quis ille pre-¬
sens assisteret nesciebat. Sic quippe
israhelitarum populus fuit: qui pro¬
phetiȩ misteria accepit. S tñ cecos
oculos in contemplatione tenuit: qͥ
eum pres entẽ non uidit: de quo tã¬
multa in futuro preuidit. Ante se
enim positum nequaquam cernere
ualuit: cuius aduentus potentiam
longe ante nuntiauit

Expanded text:
uido constat quod nullus Judaeorum qui plene legem didicit, adventum Redemptoris nostri ignoravit; unde et Herodes rex, magorum occursione perterritus, sacerdotes ac principes studuit solerter inquirere ubi Christum nasciturum esse praescirent. Cui protinus responderunt: In Bethlehem Judae. Prius ergo noverant quem passionis tempore dum despicerent, ignorabant. Quorum et notitia prior, et ignorantia posterior, bene ac breviter in futuro praevidebat, et quis illi praesens assisteret, nesciebat. Sic quippe Israelitarum populus fuit, qui prophetiae mysteria accepit, sed tamen caecos oculos in contemplatione tenuit, quia eum praesentem non vidit, de quo multa in futuro praevidit. Ante se enim positum nequaquam cernere valuit, cujus adventus potentiam longe ante nuntiavit
Abbreviated transcription (Latin):
si delinquenti sͥ debita ñ dimittit. Quod ge-¬
minũ mału du quisq a semetipso absterse-¬
rit: ꝑtinus securꝰ studio orationis incũbit:
& ad ea que p̃cib impetrare cupit: mentẽ li-¬
bere erigit. Qui leditur: ñ desistat orare ꝓ se
ledentib Alioqum iuxtadñi sententiã peccat:
qͥ ꝓ inimicis ñ orat. Sicut nulłu ꝓficit in uul-¬
nere medicam̃tũ. si adhuc ferrũ in eo sit: ĩta
nichil ꝓficit oratio illiꝰ. cuiꝰ adhuc dolor in
mente. uł o diũ manet in pectore. Tantꝰ eẽ
precis effectũ. Inanit̾ aũ oramꝰ: si spei fidutiam
e unde maris quȩ uento fert᷑ atq disꝑgitur.
Diffidentia nascit᷑ impetrandi oranti: si adhuc
animꝰ se sentiat circa peccandi affectionẽ ũsa-
trat ab illo bonĩi qͦd poseit: cuiꝰ legi ñ obedit.
Si enĩ qͦd p̃cipit facimus: id qͦd petimꝰ sine dubio
obtinemꝰ. Nam sic̃ scͥptũ ẽ : qͥ aũtit aurẽ suam

Expanded text:
si delinquenti sibi debita non dimittit. Quod gesi delinquenti sibi debita non dimittit. Quod geminum malum, dum quisque a semetipso absterserit, protinus securus studio orationis 283 incumbit, et ad ea quae impetrare precibus cupit, mentem libere erigit. 13. Qui laeditulaedentibus, alioquin juxta Dei sententiam peccat, qui pro inimicis non orat . Sicut nullum proficit in vulnere medicamentum si adhuc in eo ferrum sit, ita nihil proficit oratio illius, cujus admente, vel odium manet in pectore. 15. Tantusprecis effectum. Inaniter autem oramus, si spei fiduciam est undae maris, quae a vento fertur, atque dispergitur. 16. Diffidentia nascitur impetrandi orata, si se adhuc animus sentiat circa peccandi affectionem versaritrat ab illo bonum quod poscit, 284 cujus legi non obedit. Si enim id quod Deus praecipit facimus, id quod petimus sine dubio obtinemus. Nam sicut scriptum est: Qui avertit aurem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
tione cogitationib scł̃i fuerit occupatꝰ. Tune
uͦ ueracit᷑ oramꝰ: qñ aliunde ñ cogitam᷑. S
ualde parici sunt: qui tales orationes habeat.
& licet in quibdam sint: difficile est tamen
ut semꝑ fint. Mens quȩ ante orationẽ ua¬
cans a do illicitis cogitationib oceupatur
dum in orationẽ uenerit. ꝯfestim illi imagineᷤ
rerũ quas nuꝑ cogitauit occurrunt: aditũ¬
ꝙ p̃cis obst ruuntꝰ: ne se mens libera ad cȩles-¬
te desiderium erigat. Purgandꝰ est itaq pͥmũ aĩ¬
mͦ atꝙ a tẽporaliũ rerum cogitationib segre-¬
gandus: ut pura acies cordis ad dm uere &
simplicit̾ dirigatur. Nam reuera tunc impe¬
tranda diuina munera credimus: qñ simplici
affectu assistimꝰ dri oramus. Al ultis modis int̾-¬
rũpit᷑ orationis intentio: du se ꝑ incuriam ua-¬
na desideria mundi ingerunt. incuiꝰcũq oran-¬
tis animo. Tunc autẽ magis diabolus cogita¬
hoc ẽ si aut quisq adhuc mala cõmitut: aut

Expanded text:
cogitationibus saeculi fuerit occupatus. Tunc ergo veraciter oramus, quando aliunde non cogitamus. Sed valde pauci sunt, qui tales orationes habeant. Et licet in quibusdam sint, difficile tamen est ut semper sint. 9. Mens quae ante orationem vacans a Deo in illicitis cogitationibus occupatur, dum in orationem venerit, confestim illi imagines rerum quas nuper cogitavit occurrunt, aditumque precis obstruunt, ne se mens libera ad coeleste desiderium erigat. 10. Purgandus est itaque primum animus, atque a temporalium rerum cogitationibus segregandus, ut pura acies cordis ad Deum vere et simpliciter dirigatur. Nam revera tunc impetranda divina munera credimus, quando simplici affectu assistimus cum oramus. 11. Multis modis interrumpitur orationis intentio, dum se per incuriam vana mundi ingerunt in cujuscunque orantis animo. Tunc autem magis diabolus cogitahoc est, si aut quisque adhuc mala committit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
erunt: negligendo contẽpnunt. Quidã uero
amorẽ sciendi habent: s tarditate sensꝰ p̃pedi-¬
unt᷑. Qui tam̃ assidua lectione sapiunt: id¬
qͦd ingeniosi ꝑ desidiam ñ nouerunt. Inge¬
nio tardi: & si ñ ꝑ naturam. ꝑ assiduitatem
tamen lectionis augmentant᷑. Nam qͣmuss
sensꝰ hebitudo sit: frequens tam̃ lectio intel¬
ligentiam adhibet. Sic̃ qui tardꝰ ẽ ad capien-¬
dum. ꝓ intentione. tam̃ boni studii p̃miũ
ꝑcipit: ita qui p̾stitũ sͥ a do ingeniũ in¬
telligentiȩ negligit. condẽpnatiõis reus ex¬
istit: qͥa donũ quod accepit despicit: & ꝑ
desidiam delinquit. Quida di iudicio do-¬
nũ scientiȩ qͦd negligunt accipiunt: ut du-¬
rius de reb creditis puniant᷑. Tardiores
autẽ ido qͦd scire cupiunt. difficult̾ inue
maximũ p̃miũ habeant retributionis: x.

Expanded text:
erunt, negligendo contemnunt. Quidam vero erunt, negligendo contemnunt. Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius etsi non per naturam, per assiduitatem tamen lectionis augmentatur. Nam quamvis sensus hebetudo sit, frequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii praemium percipit, ita qui praestitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter invenmaximum praemium habeant retributionis. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
ficat. Quanto ampliꝰ ad qu̾alibet artẽ ho-¬
mo conscendit. tantomagis ad hominem
ars ipsa descendit. sicut in lege scribitur.
Moyses ascendit in montẽ: & dñs descendit.
Uerũ esł de otio spiritali. qͦd ille tantũ se-¬
creta diuinoꝵ scrutabit᷑ mandatoꝵ: qͥ ab
actione t̾renȩ curȩ auocauerit animum:
& sedula familiaritate scͥpturis scĩs in hese-¬
rit. Nam sic̃ cecus & uidens potest quidẽ
ut̃q ambulare. s ñ ꝯsimili libertate: dũ
cecꝰ ꝑgens qͦ ñ uidet offendat. uidens uͦ offen¬
dicula caueat. & qͦ sit ꝑgendu agnoscat: sic
& qͥ in nubilo t̾renȩ curȩ fustatur. si tẽptet
dĩ ꝑserutari mistĩa ñ ualet: qͥa caligine cura¬
rum ñ uidet. Quod ille tantũdẽ efficere ualet:
qͥ se de ext̾ĩorib seculi curis abstrahit. & totũ
in scͥpturarũ meditatione defigit. Quidam
habent intelligentiȩ ingeniũ: s negligunt
lectionis studium: & qͦd legendo scire potu¬

Expanded text:
ficat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem hoficat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit . 4. Verum est de otio spirituali, quod ille tantum secreta divinorum scrutabitur mandatorum, qui ab actione terrenae curae a vocaverit animum, et sedula familiaritate Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum 291 agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, si tentet Dei perscrutari mysteria, non valet, quia caligine curarum non videt. Quod ille tantumdem efficere valet, qui sese de exterioribus saeculi curis abstrahit, et totum sese in Scripturarum meditatione defigit. 5. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potu
Abbreviated transcription (Latin):
tib eam. Premiũ in his qui bene uiuendo
custodiunt: penam uͦ qͥ eam male uiuen-¬
do contẽpnunt. Omĩs qui a p̃ceptis dĩ disce-¬
dit oꝑe: quotiens eadẽ di precepta legere
uł audire potuerit. corde suo repreheneꝰ con¬
fundit᷑. quia id qͦd ñ agit memnorat᷑: & teste
conscientia int̾ius accusatur. Unde & dauid
ꝓpħa dep̃catur dicens. Tunc ñ confundar:
dum respicio in oĩa mandata tua. Grauit̃ nãꝙ
unusquisq confunditur: qñ mandata di
uł legendo uł audiendo respicit: quȩ ui-¬
uendo contẽpnit. Corde enĩ rep̾henditur.
dum mandatoꝵ meditatione docet᷑ qͥa ñ
imꝑleuit oꝑe. qͦd diuina didieit iussiones¬
familiaritate: sicut scͥptũ ẽ. A ma illam. &
ex altabit te. O lorificaberis ab ea: đu eam
fueris amplexatꝰ. Quantoquisq magis in
sacris eloquiis assiduus fuerit: tanto ex eis
uberiorẽ intelligentiã capit: sic̃ t̾ra qͣnto
amplius excolitur: tanto uberius fructi-¬

Expanded text:
his qui eam bene vivendo his qui eam bene vivendo custodiunt; poenam vero eis qui eam male vivendo contemnunt. 8. Omnis qui a praeceptis Dei discedit opere, quoties eadem Dei praecepta legere vel audire potuerit, corde suo reprehensus confunditur, quia id quod non agit memoratur, et teste conscientia interius accusatur. Unde et David propheta deprecatur dicens: Tunc non confundar, dum respicio in omnia mandata tua . Graviter namque unusquisque confunditur quando mandata Dei vel legendo, vel audiendo respicit, quae vivendo contemnit. Corde enim reprehenditur, dum mandatorum meditatione docetur, quia non implevit opere quod divina didicit jussionfamiliaritate, sicut est scriptum: Ama illam, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus . 2. Quanto quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructi
Abbreviated transcription (Latin):
tus: ex meditatione & lectione ꝓcedit. Que
enĩ nescimꝰ lectione discimꝰ: quȩ autẽ didiei¬
mus. meditationib conseruamꝰ. Oeminũ
confert donũ lectio sc̃arũ scripturarũ: siuua
qͥa intellectũ mentis erudit: seu qͦd a muno
uanitatib abstractũ hominẽ ad amorẽ di
ꝑducit. Excitati enĩ sepe illius sermone.
subtrahim̃ a cdesiderio uitȩ humanȩs atq
accensis in amorẽ sapientiȩ. tanto uana
spes mortalitatis huiꝰ nobis uilescit: qͣnte
ampliꝰ legendo spes etña claruerit. Seminũ
est lectionis studiũ. pͥmũ qͦmͦ scripture in¬
telligantur: scd̾m qua utilitate uł dignitas
dicant᷑. Erit enĩ antea quisq promptꝰ ad
intelligendu quȩ legit: sequent idoneus
ad ꝓferendũ quȩ didicit. Lector strenuls
potius ad implencłu quȩ legit: qͣm ad scia¬
dum erit ꝓnitissimꝰ. M mor enĩ pena õneda¬
re quid apperas: qũa ea quȩ nouieris ñ im
plere. Sic̃ enĩ legendo scire coneupiscimus:

Expanded text:
tus ex lectione et meditatione procedit. Quae enim nescimus, lectione discimus; quae autem didicimus, meditationibus conservamus. 4. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum: sive quia intellectum mentis erudit, seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Excitati enim saepe illius sermone, subtrahimur a desiderio vitae mundanae; atque accensi in amorem sapientiae, tanto vana spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo spes aeterna claruerit. 5. Geminum est lectionis studium: primum, quomodo Scripturae intelligantur; secundum, qua utilitate vel dignitate dicantur. 289 Erit enim antea quisque promptus ad intelligendum quae legit, sequenter idoneus ad proferendum quae didicit. 6. Lector strenuus potius ad implendum quae legit, quam ad sciendum, erit promptissimus. Minor enim poena est nescire quid appetas, quam e Sicut legendo scire concupiscimus e
Abbreviated transcription (Latin):
psallentes. Vnde. & alibi. Esallam sp̃u: psalła
& mente. Sic̃ orationib regim̃: ita psalmoꝵ
studiis delectamur. P sallendi enĩ utilitas tͥs¬
tia corda consolatur: gratiores mentes facit̾ fa-¬
stidiosos oblectat: inertes exsuscitat: pecca-¬
tores ad lamenta inuitat. Nam qũauis
psalmi insonuerit: ad affectum pietatis ani¬
dulatio. s tantũ ũba diuina quȩ ibi dieunt᷑
debeant cõmouere: nescio quo tam̃ pacto mo¬
dulatione canentis. maior nascitur compũe¬
tio cordis. Multi enĩ reppiunt᷑. qui cantus
suauitate cõmoti sua cͥmina plangunt: atq
ex ea parte magis flectunt᷑ ad lacͥmas: ex qua

Expanded text:
allentes. Unde et alibi: Psallam spiritu, psallam et mente . 31. Sicut orationibus regimur, ita psalmorum studiis delectamur. Psallendi enim utilitas tristia corda consolatur, gratiores mentes facit, fastidiosos oblectat, inertes exsuscitat, peccatores ad lamenta invitat: nam quamvis  intonuerit, ad affectum pietatis anidulatio, sed tantum verba divina, quae ibi dicuntur, debeant commovere, nescio quo tamen pacto modulatione canentis major nascitur compunctio cordis. Multi enim reperiuntur qui, cantus suavitate commoti, sua crimina plangunt, atque ex ea parte magis flectuntur ad lacrymas, ex qua
Abbreviated transcription (Latin):
nuo cõmittit᷑. unde iam uenia postulat᷑.
Iue enĩ p̃cis desideratũ effectũ sine dubio
ꝑcipit: q̃ qͦd orando ablui postulat. delm¬
quendo ñ iterat. M ens nr̃a celestis est at
tunc orando dm bene contẽplat᷑. qñ nullis
t̾renis curis aut errorib impedit᷑. Aꝑ tel
enĩ ad bonĩ in sua natat in aliena uͦ turbit

Expanded text:
o committitur unde jam iterum venia postuletur. Ille enim precis desideratum effectum sine dubio percipit, qui quod orando ablui postulat delinquendo non iterat. 7. Mens nostra coelestis est, et tunc orando Deum bene contemplatur, quando nullis terrenis curis aut erroribus impeditur. Apta est enim ad bonum in sua natura, in aliena vero turbat
Abbreviated transcription (Latin):
re. quousq ꝑsistendo uincamꝰ. Nam negli¬
gentes orationes: nec ab ipso honine impetra¬
re ualent. quod uolunt. Quando quisq orati
sc̃m ad se sp̃m aduocat. A t ubi uenerit.
confestim tẽptamenta demonioꝵ quȩ se
humanis mentib immergunt: p̃sentiam
eiꝰ ferre ñ sustinentes effugiunt. Oratio
cordis est. ñ labioꝵ. Nec enĩ uerba dep̃can¬
tis cds intendit: s orantis cor aspicit. Quod
si tacite cor oret. & uox sileat: qu̾aus ho¬
mines lateat. dm̃ latere non potest: qui ꝯ¬
scientiȩ presens ẽ. M elius est autẽ eũ silen¬
tio orare corde sine sono uocis: qm solis
u̾bis sine intuitu mentis. N uinqm ẽ sine
gemitu oranłu. Nam peccatoꝵ recordatio
merorẽ gignit. Dum enĩ oramꝰ: ad memio¬
riam culpam recducimꝰ: & magis tẽ reos
nos ẽẽ cognoscimꝰ. Idoq di do assistimus
gemere & flere debemꝰ. reminiscentes quan
grailia sunt scelera quȩ cõmisimꝰ: qũaq dita

Expanded text:
re, quousque persistendo vincamus. Nam neglire, quousque persistendo vincamus. Nam negligentes orationes nec ab ipso homine impetrare valent quod volunt. Quando quis orat, sanctum ad se spiritum advocat: at ubi venerit, confestim tentamenta daemoniorum, quae se mentibus humanis immergunt, praesentiam ejus ferre non sustinentes, effugiuncordis est, non labiorum; neque enim verba deprecantis Deus intendit, sed orantis cor aspicit. Quod si tacite cor oret, et vox sileat, quamvis hominem lateat, Deum latere non potest, qui conscientiae praesens est. Melius est cum silentio orare corde sine sono vocis, quam solis verbis, sine intuitu mentis. Nunquam est sine gemitu orandum, nam peccatorum recordatio moerorem gignit; dum enim oramus, ad memoriam culpam reducimus, et magis reos tunc nos esse cognoscimus. Ideoque cum Deo assistimus, gemere et flere debemus; reminiscentes quam gravia sint scelera quae commisimus, quamque dira
Abbreviated transcription (Latin):
cutim: & qu̾a grauia sunt quȩ c̾omisimꝰ
& qũa dura quȩ ꝑtimescimꝰ. m̃tis aspec¬
tu etiã in sompnis contẽplam᷑. Non esse
peccatũ qͣndo nolentes imaginib noctur¬
nis illudimur: s tunc ẽẽ peccatũ. si ante¬
qm illudamur cogitationis affectib p̃¬
uenim̃. Lixuriȩ quippe imagines. quas
in ueritate gessimꝰ: sepe dormientib in ani-¬
mo apparent: s innoriȩ si ñ concupiscendo
occurrunt. Qui nocturna illusione pollu¬
itur: qͣmuis & si extra memoriam turpiũ
cogitationũ sese ꝑsentiat inquinatũ: tam̃
hoc ut tẽptaret᷑ culpȩ suȩ tribuat. suamq
tangit᷑ uitio. tociẽs ad orationẽ se subdat:
qͥa frequens oratio. uitioꝵ impugnationẽ ex¬
tinguit. Tamdiu ꝑseuerant᷑ intendere o¬
portet animũ nr̃m orando atq psallendo.¬
quousq ĩ portunas desiderioꝵ carnaliũ
suggestiones quȩ nr̃is obstrepunt senfib. for¬
tissima intentione suꝑemnꝰ: ac tandiu insiste¬

Expanded text:
isimus, et quam dura quae pertimescimus, mentis aspectu etiam in somnio contemplamur. 13. Non esse peccatum, quando nolentes imaginibus nocturnis illudimur; sed tunc esse peccatum, si, antequam illudamur, cogitationum affectibus praeveniamur. Luxuriae quippe imagines, quas in veritate gessimus, saepe dormientibus in animo apparent, sed innoxie, si non concupiscendo occurrant. 14. Qui nocturna illusione polluitur, quamvis etsi extra memoriam turpium cogitationum sese persentiat inquinatum, tamen hoc, ut tentaretur, culpae suae tribuat, suamque tangitur vitio, toties ad orationem se subdat, quia frequens oratio vitiorum impugnationem exstinguit. 2. Tam perseveranter intendere oportet animum nquousque importunas desideriorum carnalium suggestiones, quae nostris obstrepunt sensibus, fortissima intentione superemus: ac tandiu insiste
Abbreviated transcription (Latin):
do illis ds meliora quã petunt ꝓmittit: sic̃
contingere solet paruulis. qͥ ne in scolis ua¬
pulent dm exorant. S ũ datur illis po-¬
stulationis effectus: qͥa impedit talis exaudi-¬
tio ad ꝓfectum. Non alit̾ quibdã contingit
electis: deprecant᷑ enim dm ꝓ nonniullis uitȩ
huiꝰ cõmodis uł. adũsis. Prouidentia uͦ diuina
temporalit̾ eoꝵ desiderio minime confulit:
qͥa meliora illis in ęt̾̃num ꝓmittit. Oratio pri-¬
uatis locis oportuniꝰ fundit᷑: magisq obten¬
tũ impetrat: du dõ tantũ teste deꝑmit᷑. Pro-¬
pͥum autẽ ypocritarũ ẽ offerre se in oratione
uidentib: quoꝵ fructꝰ ẽ ñ do placere: s głam
ab hominib comparare. Non in multiloqͥo
exaudiunt᷑ homines a cło: quasi plurimis eũ
ũbis conent᷑ inflectere. Neq conciliat eum
multiplex orantis sermo: s pura sinceraq ora-¬
tionis intentio. Bonũ ẽ corde semꝑ orare:

Expanded text:
do illis Deus meliora quam petunt, sicut do illis Deus meliora quam petunt, sicut contingere solet parvulis, qui, ne in scholis vapulent, Deum exorant. Sed non datur illis postulationis effectus, quia impeditur talis auditio ad profectum. Non aliter quibusdam contingit electis. Deprecantur enim Deum pro nonnullis vitae hujus commodis, vel adversis. Providentia vero divina temporaliter eorum desiderio minime consulit, quia meliora illis in aeternum promittit. 27. Oratio privatis locis opportunius funditur, majusque obtentum impetrat, dum Deo tantum teste depromitur. 28. Proprium autem hypocritarum est offerre se in oratione videntibus; quorum fructus est, non Deo placere, sed gloriam ab hominibus comparare . 29. Non in multiloquio exaudiuntur homines a Deo, quasi plurimis eum verbis conentur inflectere. Neque enim conciliat eum multiplex orantis sermo, sed pura sinceraque orationis intentio. 287 30. Bonum est corde semper orare,
Abbreviated transcription (Latin):
dum iusti temporalit̾ audiunt᷑: ꝓ eoꝵ fit sa¬
lute. qui eos affligunt: ut dum illis tempo¬
rali remedio subuenit᷑: prauoꝵ ocłi ad conũ-¬
sionẽ aꝑiant᷑. Onde & triũ pueroꝵ frigidus
ignis fuit: ut nabugodonosor dm uerũ ag-¬
nosceret: sicut & ꝓpħa in psalmis ait. Propter
mimicos meos eripe me. Promde tardiꝰ exau¬
diunt᷑ quoꝵd̾a orationes: ut dum differunt᷑.
fortiꝰ excitatȩ maiorib p̃miis cumulent᷑: ex ẽ¬
plo pruinarũ. & rep̃ssione messiũ: in quibus
quanto tardius semina exeunt: tanto cumu-
ñ cito exaudimur: nr̃a nob̾ facta in oculis
ꝓponamꝰ: ut hoc ipsum qͦd differim᷑ diumȩ
imputetur iusticiȩ. & culpȩ nr̃ȩ. Int̾dum
qͦd ꝑseuerant᷑ orantes. ñ cito exaudim: utilita¬
tis nr̃e ẽ. ñ adu̾sitatis. S epe enim multos cłs
ñ exaudit ad uoluntatẽ: ut exaudiat ad sa-¬
lutẽ. Multi orantes ñ exaudiunt᷑: qͥa ꝓuidẽ¬

Expanded text:
dum justi temporaliter audiuntur, pro eorum fit sadum justi temporaliter audiuntur, pro eorum fit salute qui eos affligunt, ut dum illis temporali remedio subvenitur, pravorum oculi ad conversionem aperiantur. Unde et trium puerorum frigidus ignis fuit , ut 286 Nabuchodonosor Deum verum agnosceret. Sicut et propheta in Psalmis ait: Propter inimicos meos eripe me . 23. Proinde tardius exadiuntur quorumdam orationes, ut dum differuntur, fortius excitatae majoribus praemiis cumulentur: exemplo pruinarum, et repressione messium, in quibus quanto tardius sata semina exeunt, tanto ad fru non cito exaudimur, nostra nobis facta in oculis proponamus, ut hoc ipsum quod differtur divinae reputetur justitiae, et culpae nostrae. 25. Interdum quod perseveranter orantes non cito exaudimur, utilitatis nostrae est, non adversitatis. Saepe enim multos Deus non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad salutem. 26. Multi orantes non exaudiuntur, providen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ leuat. S qͥa ⁊ oꝑari necesse ẽ ⁊ orare. bñ uixta
ad dñm: ne de negligentia mandatoꝵ corde
rep̃hendam᷑: du salutẽ nram obtinere aut so-¬
la oratione aut sola oꝑatione contendimꝰ. Pꝗͣ¬
bonĩ opꝰ agimꝰ. lacͥmȩ oratioñ fundant᷑. ut
meritũ actioĩs humilitas impetret p̾cis. Cul¬
pabilit̾ manꝰ ad d̾m expandit: qͥ facta sua
orando iactant̃ ꝓdit: sic̃ phariseris in templo
iactant̃ orabat: seq magis qm łm de oꝑib
iustis laudari uolebat. Quorũdã oratio in
peccatũ u̾titur: sic̃ de uida ꝓditore scͥbitur.
Qui enim iactant̃ orat laude apperendo huma-¬
nam: ñ solum oratio eiꝰ non delet peccatũ: s
etiam ipsa u̾titur in peccatũ: sic̃ iudei uł he-¬
retici. qui licet ieiunare & orare uideantur:
eoꝵ tam̃ oratio ñ illis ad purgationis ꝓficit
meritum: s mutatur potius in peccatũ. Iđo
intdũ oratio electoꝵ in pressuris eoꝵ differ-¬
tur: ut impioꝵ ꝑu̾sitas augeatur. Uerum

Expanded text:
a operari necesse est, et orare, bene juxta ad Deum; ne de negligentia mandatorum corde reprehendamur, dum salutem nostram obtinere aut sola oratione, aut sola operatione, contendimus. bonum opus agimus, lacrymae orationum fundantur, ut meritum actionis humilitas impetret precis. 20. Culpabiliter manus ad Deum expandit, qui facta sua orando jactanter prodit, sicut Pharisaeus in templo jactanter orabat, seseque magis quam Deum de operibus justis laudari volebat . 21. Quorumdam oratio in peccatum convertitur, sicut de Juda proditore scribitur . Qui enim jactanter orat, laudem appetendo humanam, non solum ejus oratio non delet peccatum, sed et ipsa vertitur in peccatum. Sicut Judaei, et haeretici, qui licet jejunare et orare videantur, eorum tamen oratio non illis ad purgationis proficit meritum, sed mutatur potius in peccatum. 22. Ideo interdum oratio electorum in pressuris eorum differtur, ut impiorum perversitas augeatur. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
frigore. Sed nequaquam tepore su¬
perato excrescit. ut ferueat: ꝓcul
dubio calore desꝑato. dum noxio
in tepore demoratur. agit ut fri-¬
gescat. S sicut ante teporẽ frigꝰ
sub spe est: ita post frigus tepor
in desꝑatione. Qui enim adhuc in
peccatis. est: conuersionis fiduciã
non amutit. Qui uͦ post conuersi¬
onem tepuit: & spem quȩ esse potu¬
it de peccatore subtraxit. Aut
calidus gͦ quisq esse aur frigidus
queritur᷑. ne tepidus euomatur.
ut uidelicet aut necdũ conuersus
adhuc de se conuersionis spem pre¬
heat: aut iam conuersus in uirtu-¬
tib mardescat: ne euoniat᷑ tepidꝰ
qui a calore quem ꝓposuit. torpo¬
re ad noxium frigus redit. Qd̃ alit̃
bõna quȩ fatiunt abscondt̃ ⁊ tam̃¬

Expanded text:
frigore vivit, sed nequaquam tepore sufrigore vivit, sed nequaquam tepore superato excrescit ut ferveat, procul dubio calore desperato, dum noxio in tepore demoratur, agit ut frigescat. Sed sicut ante teporem frigus sub spe est, ita post frigus tepor in desperatione. Qui enim adhuc in peccatis est, conversionis fiduciam non amittit. Qui vero post conversionem tepuit, et spem quae esse potuit de peccatore subtraxit. Aut calidus ergo quisque esse, aut frigidus quaeritur, ne tepidus evomatur; ut videlicet aut necdum conversus, adhuc de se spem 95 conversionis praebeat, aut jam conversus in virtutibus inardescat; ne evomatur tepidus, qui a calore quem proposuit torpore ad noxium frigus redit. CAPUT bona palam faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
plena coram do meo. Quia igit᷑
plena coram dõ eius oꝑa inuenta
non fuerant: moritura reliqua
etiam quȩ erant gesta predicebat.
Si enim qđ mortuum in nobis est
ad uitam non accenditur: hoc
etiam extinguitur. qđ quasi uiuum
adhuc tenetur. Ammonendi sunt
ut ꝑpendant. qđ tolerabilius esse
potiuisset. rectam uiam non arriꝑe.
quam post arreptam post tergum
redire. Nisi enim retro respicerent.
erga cepium studium nullo tor-¬
pore languerent. Audiant quod
scriptum est. Delius erat eis non
cognoscere uiam iusticiȩ: quã post
agnitionem retrorsum conuerti.
Audiant qđ scriptum est. Utinã
frigidus esses aut calidus: s quia
tepidus es nec frigidus. nec calidus:
incipiam te euomere ex ore meo.
Calidus quippe est: qui bona studia
& arripit. & consum mat. Frigidꝰ
uero est: qui consummanda nec
inchoat. Et sicut a frigore ꝑ tepo¬
rem transitur ad calorem: ita a ca¬
lore ꝑ teporem reditur ad frigus.
Quisquis gͦ amisso infidelitatis

Expanded text:
plena coram Deo meo . Quia igitur plena coram Deo meo . Quia igitur plena coram Deo ejus opera inventa non fuerant, moritura reliqua etiam quae erant gesta praedicebat. Si enim quod mortuum in nobis est ad vitam non accenditur, hoc etiam exstinguitur, quod quasi adhuc vivum tenetur. Admonendi sunt ut perpendant quod tolerabilius esse potuisset recti viam non arripere, quam arrepta post tergum redire. Nisi enim retro aspicerent, erga coeptum studium nullo torpore languerent. Audiant ergo quod scriptum est: Melius erat eis non cognoscere viam justitiae, quam post agnitionem retrorsum converti . Audiant quod scriptum est: Utinam frigidus esses, aut calidus; sed quia tepidus es, et nec frigidus, nec calidus, incipiam te evomere ex ore meo . Calidus quippe est qui bona studia et arripit et consummat; frigidus vero est qui consummanda nec inchoat. Et sicut a frigore per teporem transitur ad calorem, ita a calore per teporem reditur ad frigus. Quisquis ergo amisso infidelitatis
Abbreviated transcription (Latin):
solidius leuatur. At contͣ ammo-¬
nendi st̃ qͥ inchoata bona minime
consummant. ut cauta circum¬
spectione considerent: quia dum
proposita non ꝑficiunt: etiam
quȩ fuerant incepta conuellunt.
Si enim qđ uidetur gerendũ sollici¬
ta intentione non crescit: etiã qđ
fuerat bene gestum decrescit. In
hoc quippe mundo humana ani-¬
ma quasi more nauis contra
ictum fluminis conscendentis. uno
in loco nequaquam stare ꝑmittit᷑:
quia ad ima relabitur. nisi ad sũ-¬
ma conetur. Si gͦ inchoata bona
fortis oꝑantis manus ad ꝑfectio-¬
nem non subleuat: ipsa oꝑandi
remissio contͣ hoc qđ oꝑatum est
pugnat. Hinc est enim qđ per
salomonem dicit᷑. Qui mollis
frater est sua oꝑa dissipantis.
qͥa uidelicet qui cepta bona dis¬
tricte non exequitur: dissolutio¬
ne neggligentiȩ manum destruen-¬
tis imitatur. Hinc sardis ȩcclȩ
ab angło dicit᷑. Esto uigilans &
confirma cȩcera quȩ moritura e-¬
rant: non enim inueni oꝑa tua

Expanded text:
solidius levatur At contra admosolidius levatur At contra admonendi sunt qui inchoata bona minime consummant, ut cauta circumspectione considerent quia dum proposita non perficiunt, etiam quae fuerant coepta convellunt. Si enim quod videtur gerendum sollicita intentione non crescit, etiam quod fuerat bene gestum decrescit. In hoc quippe mundo humana anima quasi more navis est contra ictum fluminis conscendentis: uno in loco nequaquam stare permittitur, quia ad ima relabitur, nisi ad summa conetur. Si ergo inchoata bona fortis operantis manus ad perfectionem non sublevat, ipsa operandi remissio contra hoc quod operatum est, pugnat. Hinc est enim quod per Salomonem dicitur: Qui mollis frater est sua opera dissipantis . Quia videlicet qui coepta bona districte non exsequitur, dissolutione negligentiae manum destruentis imitatur. Hinc Sardis Ecclesiae ab angelo dicitur: Esto vigilans, et confirma caetera quae moritura erant, non enim invenio opera tua
Abbreviated transcription (Latin):
ilico adiungitur. Surge᷑ ingre-¬
dere ciuitatem: & ibi dicet᷑ tͥ. qͥd te
oporteat facere. Icce de cęlo dñs
loquens. ꝑsecutoris sui facta cor¬
ripuit : nec tãm ilico quȩ essent
facienda monstrauit. Lcce elatio¬
nis eius fabrica iam tota corriierat:
& post ruinam suam humilis
ȩdificari requirebat. Et cũ suꝑbia
destriitur. ȩdificationis tamen
uerba retinentur: ut uidelicet
ꝑsecutor inmanis diu destructus
iaceret : & tanto post in bonis soli¬
dior surgeret: quanto prius fuin¬
ditus euersus a pristino errore
cecidisset. Qui gͦ nulla adhuc
agere bona cȩperunt: a rigidita¬
te antea suȩ prauitatis correptio¬
nis manu cuertendi sunt. ut ad
statum postmodum rectȩ oꝑatio¬
nis erigantur: quia & iccirco altũ
siluȩ lignum succidimus. ut
hoc in ędificium tegminis sub¬
leuemus: s: tamen ñ repente.
in fabrica ponit᷑ : ut nimirum
prius uitiosa eius uiriditas ex¬
siccetur. Cuius qͦ plus in infimis
humor excoquitur. eo ad summa

Expanded text:
gens ingredere civitatem, et ibi dicetur tibi quid te oporteat facere . Ecce de coelo Dominus loquens persecutoris sui facta corripuit, nec tamen illico quae essent facienda monstravit. Ecce elationis ejus fabrica jam tota corruerat, et 94 post ruinam suam humilis aedificari requirebat, et cum superbia destruitur, aedificationis tamen verba retinentur; ut videlicet persecutor immanis diu destructus jaceret, et tanto post in bonis solidius surgeret, quanto prius funditus eversus a pristino errore cecidisset. Qui ergo nulla adhuc agere bona coeperunt, a rigiditate antea suae pravitatis, correctionis manu evertendi sunt, ut ad statum postmodum rectae operationis erigantur, quia et idcirco altum silvae lignum succidimus, ut hoc in aedificii tegmine sublevemus; sed tamen non repente in fabrica ponitur, ut nimirum prius vitiosa ejus viriditas exsiccetur, cujus quo plus in infimis humor excoquitur, eo ad summa
Abbreviated transcription (Latin):
c̾itius transitura sint. & tam̃ eoꝵs
causa ad ultionem sine transitu
ꝑmansura: qͥa & nunc quod libet
inuitis subtrahitur: & tẽ qͦd dolet
inuitis in supplicium reseruatur.
ltaq eisdẽ reb terreantur salubrit.
quib noxie delectant᷑ : ut dũ ꝑcus¬
sa mens alta ruinȩ suȩ dampna
conspiciens. sese in precipitia ꝑue¬
nisse deprehendit: gressum postꝰ
terga reuocet: & ꝑtimescens quȩ
amauerat. discat diligere quȩ con-¬
tempnebat. Hinc enim est qđ
ieremiş misso ad predicationẽ dr̃.
Icce constitui te hodie suꝑ gentes &
suꝑ regna. ut euellas. & destruas.
& dispdas. & dissipes. & ȩdifices. et
plantes : quia nisi prius ꝑuersa de-¬
striieret : ȩdificare utilit᷑ recta non
posset. Hlisi ab auditoꝵs suoꝵ cordi-¬
b spinas uani amoris euelleret:
nimirum frustra in eis sc̃ȩ predica¬
tionis uerba plantaret. Hinc est
qđ petrus prius euertit. ut post¬
modum construat: cum nequaꝗͣ

Expanded text:
citius transitura sunt, et tamen eorum citius transitura sunt, et tamen eorum causa ad ultionem sine transitu permansura; quia et nunc quod libet invitis subtrahitur, et tunc quod dolet invitis in supplicium reservatur. Itaque eisdem rebus terreantur salubriter, quibus noxie delectantur; ut dum perculsa mens alta ruinae suae damna conspiciens, sese in praecipitium pervenisse deprehendit, gressum post terga revocet, et pertimescens quae amaverat, discat diligere quae contemnebat. Hinc est enim quod Jeremiae misso ad praedicationem dicitur: Ecce constitui te hodie super gentes et super regna, ut evellas et destruas, et disperdas et dissipes, et aedifices et plantes . Quia nisi prius perversa destrueret, aedificare utiliter recta non posset; nisi ab auditorum suorum cordibus spinas vani amoris evelleret, nimirum frustra in eis sanctae praedicationis verba plantaret. Hinc est quod Petrus prius evertit, ut postmodum construat, cum nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
na nec inchoant: atq alit̾ qui
inchoata minime consummant.
Qui enim bona. nec inchoant. non
sunt eis prius ȩdificanda quȩ sa¬
lubrit̃ diligant: sed destruenda ea
in quib semetipsos nequit̃ uersant.
Neq enim sequunt᷑ quȩ in exꝑta
audiunt. nisi prius qͣm ꝑniciosa sint
ca quȩ sibi sunt exꝑta deprehendãt:
quia nec leuari appetit. qui hoc ip¬
sum quia cecidit nescit: et qui do-¬
lorem uulneris ñ sentit: salutis re¬
media non querit. Prius nanq
ostendenda sunt quam sint uana
quȩ diligunt: & tunc demum ui-¬
gilant̃ intimanda quam sint uti-¬
lia quȩ pretermutunt. Priꝰ ui¬
deant fugienda quȩ amant: &
sine difficultate postmodum
cognoscent amanda esse quȩ fu-¬
giunt. Delius enim in exꝑta
recipiunt: si de exꝑtis quicquid
dis putationis audiunt. ueracit᷑¬
recognoscunt. Tunc gͥ pleno uo¬
to discent. uera bona querere: cũ
cęrto iudicio deprehenderint
falsa se uacue tenuisse. Audiant
gͦ qd bona p̃sentia & a delectatione

Expanded text:
na nec inchoant, aliter qui inchoata minime consummant; Qui enim bona nec inchoant, non sunt eis prius aedificanda quae salubriter diligant, sed destruenda ea in quibus semetipsos nequiter versant. Neque enim sequuntur quae inexperta audiunt, nisi prius quam perniciosa sint ea quae sibi sunt experta, deprehendant, quia nec levari appetit, qui et hoc ipsum quia cecidit nescit; et qui dolorem vulneris non sentit, salutis remedia non requirit. Prius ergo ostendenda sunt, quam sint vana quae diligunt, et tunc demum vigilanter intimanda quam sint utilia quae praetermittunt. Prius videant fugienda quae amant, et sine difficultate postmodum cognoscant amanda esse quae fugiunt. Melius enim inexperta recipiunt, si de expertis quidquid disputationis audiunt, veraciter cognoscunt. Tunc igitur pleno voto discunt vera bona quaerere, cum certo judicio deprehenderint falsa se vacue tenuisse. Audiant ergo quod bona praesentia et a delectatione
Abbreviated transcription (Latin):
di. traditum ꝑ manus iniquoꝵ¬
cruci affigentes int̾emistis: quem
d̾s suscitauit solutis dolorib infer¬
ni. ut uidelicet crudelitatis suę
cognitione destructi. edificationes
sc̃ẽ predicationis quanto anxie
quererent: tanto utilit audirent.
li nde uidelicet responderunt. Qd
gͦ faciemus uiri fr̃s: Quib mox
dicitur. Agite penitentiã: & bap-¬
tiretur unusquisq ur̃m. Quȩ
edificationis uerba ꝓfecto contem¬
pnerent: nͥ prius salubrit ruinã
suȩ destructionis inuenissent.
hinc est qđ saulus cum suꝑ eum
cęlitus lux emissa resplenduit. ñ iã
qđ recte deberet facere. s qđ pra-¬
ua fecisset audiuit. Nlam cũ pro¬
stratus requireret dicens. quis es

Expanded text:
manus iniquorum affigentes interemistis, quem Deus suscitavit solutis doloribus inferni ; ut videlicet crudelitatis suae cognitione destructi, aedificationem sanctae praedicationis quanto anxie quaererent, tanto utiliter audirent. Unde et illico respondet: Quid ergo faciemus, viri fratres? Quibus mox dicitur: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum . Quae aedificationis verba profecto contemnerent, nisi prius salubriter ruinam suae destructionis invenissent. Hinc est quod Saulus cum super eum coelitus lux emissa resplenduit, non jam quid recte deberet facere, sed quid prave fecisset, audivit. Nam cum prostratus requireret, dicens: Quis es,
Abbreviated transcription (Latin):
As sensum uero adam mulieri
p̃positus prebuit: quia dum ca-¬
ro in delectationem rapitur: ctiã
a sua rectitudine sp̃s infirmatus
inclinatur. Et requisitus adam
confiteri culpam noluit: quia
uidelicet sp̃s. quo per cando a
ueritate disiungitur: eo in rui-¬
ne suȩ audatia nequius obdu-¬
ratur. ꝑtimorem quidem adam
semetipͥsum absconsurus fuge¬
rat: sed tamen requisitus in-¬
notuit. quantum etiam tumẽs
tumebat. Cum enim expeccato
presens pena metuitur: & amis-¬
sa di facies non amatur: timor
ex tumore est. non ex humilitate.
Suꝑbit quippe: qui peccatum si
liceat  pͥuniri non deserit. His
dem etiam quattuor modis pec-¬
catũ consũmatur in oꝑe. Prius
namq latens culpa agit᷑. postmo¬
dũ uͦ etiã ante oculos hominum
sine confessione reatus aꝑitur:
Dehinc & in consuetudinẽ ducitur: ad
extremum quoq uel falsȩ fidei sedu-¬
ctionib uł obstinatione misere de¬
sꝑationis enutritur.

Expanded text:
Assensum vero Adam mulieri praepositus praebuit, quia dum caro in delectationem rapitur, etiam a sua rectitudine spiritus infirmatus inclinatur. Et requisitus Adam, confiteri culpam noluit, quia videlicet spiritus quo peccando a veritate disjungitur, eo in ruinae suae audaciam nequius obduratur. Per timorem quidem Adam semetipsum absconsurus fugerat, sed tamen requisitus innotuit, quantum etiam timens tumebat. Cum enim ex peccato praesens poena metuitur, et amissa Dei facies non amatur, timor ex tumore est, non ex humilitate. Superbit quippe, qui peccatum, si liceat non puniri, non deserit. Eidem etiam quatuor modis peccatum consummatur in opere: prius enim latens culpa agitur; postmodum vero etiam ante oculos hominum sine confusione reatus aperitur: dehinc et in consuetudinem ducitur; ad extremum quoque vel falsae spei seductionibus vel obstinatione miserae desperationis enutritur.
Abbreviated transcription (Latin):
ad coniugium ueniunt: si tam̃ nec-¬
dum meliora deuouerant. Ham
quis quis maius bonũ subire ꝓpo¬
suit: bonum minus qđ licuit illici¬
tum fecit. Scriptum quippe est.
Nemo mutens manum suam suꝑ ara-¬
trum & respiciens retro: aptus est re-¬
gno di. Qui gͥ fortiori studio inten¬
derat: retro respicere conuincitur.
si relictis bonis ampliorib ad mini-¬
ma recorquetur. Qđ alit̃¬

Expanded text:
ad conjugium veniunt, si tamen necad conjugium veniunt, si tamen necdum meliora voverunt. Nam quisquis bonum majus subire proposuit, bonum minus quod locuit illicitum fecit. Scriptum quippe est: Nemo mittens manum suam super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Qui igitur fortiori studio intenderat, retro respicere convincitur, si relictis bonis amplioribus ad minima retorquetur . Tri