comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qu isquis canalẽ. delectationem a dii¬
sus rectã uoluntatẽ suã rebellare seni¬
tit ꝑ consuetudinẽ peccatorũ. cuius
indomite uiolentia trabitur in cap¬
tiuitatẽ. recolat quantũ potest. qui¬
lẽ pacẽ peccando amiserit: & excla¬
nia. Infelix ego homo: quis me libe¬
rabit de corꝑe mortis huiꝰ: Gr̃a des
se infelicẽ exclamat. lugendo implo¬
rat consolatoris auxilium. Hec paru
ẽ ad beatitudinẽ accessus. cognitio in¬
uid est quod te tricesimi¬
iactas: quid ẽ quod de lege & de uisti¬
tia presumis: Hon uides quod intul
coufligat. in te. de te. aduersus te:
Hon audis pugnantẽ & confitentẽ. &
adiutoriũ in pugna desiderantem.
Non audis athletã dñi ab agonotheta re
editor. si forte pugnes in amplntasoꝰ
Ille tͥ premium dare potest. si uictes.
adiuuare te ꝑiclitantẽ si potest. Nos¬
te sic spectat ds. Nide gͦ. Aotende ii
qui dicit. Condelector enim legi serll

Expanded text:
quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corse infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium. Nec parvus est ad beatitudinem accessus, cognitio inuid est quod te jactas? Quid est quod de Lege et justitia praesumis? Non vides quid intus confligat in te, de te, adversus te? Non audis pugnantem, et confitentem, et adjutorium in pugna desiderantem? Non audis athletam Domini ab agonotheta peteditor, si forte pugnes in amphitheatro: ille tibi praemium dare potest si viceris, adjuvare te periclitantem non potest. Non sic exspectat Deus. Vide ergo, attende eum qui d
Abbreviated transcription (Latin):
anm nr̃m. Quare gr̃a: Quia gratis
lat᷑. Quare gratis dat᷑: Quia meri.¬
ca tua ñ p̃cesserunt. s beneficia dei
te puenerunt. Iui gͦ gloria qͥ nos libe¬
rat: om̃s enĩ peccauerunt & egent glo

Expanded text:
nostrum . Quare gratia? Quia gratis datur. Quare gratis datur? Quia merita tua non praecesserunt, sed beneficia Dei te praevenerunt. Illi ergo gloria qui nos liberat. Omnes enim peccaverunt, et egent glo
Abbreviated transcription (Latin):
ndicitur enĩ tibi quedam noua ui¬
ta: & tu uetꝰ es. Nouitatis gaudio
suspenderis: uetustatis honere p̃gra¬
uaris. Incipit tib i bellũ aduersus te:s.
ex qua parte displices tibi. iungeris do.¬
& ex qua parte ungeris deo. idoneus
eris ad uincendum. te: quia ille tecum
est qͥuom̃a suꝑat. Adtende quid dicit
apłs. Aente seruio legi dei carne au
legi peccati. Li ide mente: quia displi¬
ea tibi uita tua mala. linde carne:
Quia ñ desunt tͥ suggestiones. & de-¬
lectationes male. S. ex eo quod men-¬
te coniungeris deo. uincis quod inte.
non uult sequi: precessisti enim ex par¬
te. & ex parte tardaris. Irahe te ipsũ
ad illum. qui te suꝑ te tollit: ponder e
quodam uetustatis depͥmeris: clama &
dic Infelix ego homo: quis me liberabit
de corpore mortis huiꝰ: Quis me libe¬
rabit de eo quo grauor: Corpꝰ quod cor¬
rumpitur aggrauat animam. Quis
tra te litiga. donec absorbeantur om̃s
cupiditates male: Lit intelligas in te

Expanded text:
ndicitur enim tibi hic nova vita, o vetus homo. Novitatis gaudio suspenderis sed vetustatis onere praegravaris. Incipit tibi bellum esse adversum te; si ex qua parte displices tibi jungeris Deo, ex qua parte jam Deo jungeris, idoneus eris ad vincendum te, quia ille tecum est qui omnia superat. Attende quid dicit Apostolus: Mente servio legi Dei; carne autem legi peccati. Unde mente? Quia displicet tibi vita tua mala. Unde carne? Quia non desunt suggestiones et delectationes malae; sed ex eo quod mente jungeris Deo, vincis quod in non vult sequi. Praecessisti enim ex parte, et ex parte tardaris: trahe teipsum ad illum qui te sursum tollit. Pondere quodam vetustatis deprimeris; clama et dic: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? quis me liberabit ab eo quo gravor? corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam . Quistra te litiges, donec absorbeantur omnes cupiditates malae? Ut intelligas in te
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ necessariomorituri: Heq enim
tã necesse ẽ eum ipso morbo mori. qui
ydrops. uel sintecticꝰ. uł elephantiosus.
factꝰ fuerit. quã eũ qui hoc corpꝰ habe¬
re ceperit. in quo om̃s homines natura
sunt filii irȩ. quia hoc ñ fecit nͥ pena
biliter laudandus. qui & in minimis
operibꝰ. magnus est. aꝑib donauit. ut
quemadmnodum cere spetiẽ liquorẽq
mellis: cur incredibile uideatur pͥmis
hominibus talia fecisse corꝑa. ut si non
coambulatur. ut neq cũ ardore se-¬
minaretur: neq cũ dolore pareret᷑:
Nunc uͦ trangrediendo p̃ceptũ. motũ
legis illiꝰ. quȩ repugnat legi mentis
in menbris concepte mortis. habere
meruerunt: quẽ nuptiȩ ordinant.
continentia choib&. & refrenat: ut
quemadmodũ peccato factũ est suppli.¬
cium. sic de supplicio flat meritum.

Expanded text:
sumus necessario morituri? Neque enim sumus necessario morituri? Neque enim tam necesse est eum ipso morbo mori, qui hydrops, vel dysentericus, vel elephantiosus factus fuerit, quam eum qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii irae , quia hoc non fecit nisi poena biliterque laudandus, qui et in minimis suis operibus magnus est, apibus donauit, ut quemadmodum cerae speciem liquoremque mellis, cur incredibile uideatur primis hominibus talia fecisse corpora, ut, si noncum ambulatur. ut neque cum ardore seminaretur neque cum dolore pareretur. nunc uero transgrediendo praeceptum motum legis illius, quae repugnat legi mentis, in membris conceptae mortis habere meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et rquemadmodum de peccato factum est supplcium, sic de supplicio fiat meritum.
Abbreviated transcription (Latin):
tis huius. sicut etiam illud. corpꝰ qui¬
dem inquit mortuũ ẽ ꝓpt̾ peccatum.
nec ibi ait mortale. s mortuũ: quãuis
utiq mortale quia moriturũ. Hon
ita credendum fuisse illa corꝑa. s lic&e.
animalia. nondum sp̃ualia: ñ tamen
mortua. id ẽ quȩ necesse eẽt ut mo¬
rerẽtur. quod ea die factum est. qua
lignum contra uetitũ tetigerunt. Ita
illi homines anunalia qͥdem corꝑa ge¬
rentes. s ñ moritura nͥ peccassent.
acceptura aut̃ angelicã formã. celes¬
t̾emq qualitatẽ: mox uͥ p̃ceptum
trangressi sunt eorum menbris ue-¬
uit aliqua egritudo letalis mors ip¬
sa concepta ẽ: mutauitq illam quali¬
titatem. qua corꝑi sic dominabantur
ut non dicerent. uideo aliam legẽ in
menbris meis repugnantẽ legi mentis
mee: quia && si nondũ spũale corpꝰ. s
aminale. corpꝰ. ñdũ tam̃ erat mortis hu.
ius. de qua. & cũ qua natisumꝰ. Quid
enĩ ñ dicã nati. s omnino concepti: nͥ
egritudinẽ quandã inchoauimꝰ: qua

Expanded text:
tis huius. sicut etiam illud, corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; nec ibi ait mortale, sed mortuum, quamuis utique et mortale, quia moriturum. non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia, nondum spiritalia, non tamen mortua, id est quae necesse esset ut morerentur: quod ea die factulignum contra vetitum tetigerunt. Ita illis homines animalia quidem corpora gerentes, sed non moritura nisi peccassent, acceptura autem angelicam formam coelestemque qualitatem: mox ut praeceptum transgressi sunt, eorum membris velut aliqua aegritudo lethalis mors ipsa concepta est, mutavitque illam qualitatem, qua corpori sic dominabantur, ut non dicerent: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, quia, etsi nondum spiritale, sed animalejus, de qua et cum qua nati sumus. Quid enim aliud, non dicam nati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem quamdam inchoavimus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o iħu: liberauit me a lege peccaa
& mortis: ne scilie& consensionẽ tuam
concupiscentia sibi uindic& carnis. Et
ea quȩ sequunt᷑ eundem sensũ magis ma-¬
gisq demonstrant: sed adhibendus est
modus. Uisũ etiã aliquando mͥ fuerat.
hominẽ sub lege isto apłi sermone des¬
cribi: sed uim mͥ postea u̾ba ista fecerunt
qd ait. nc̃ aũ iã ñ ego operor illud. Ad
hoc enĩ ꝑtin&. quod ait postea: nulla gͦ
condẽpnatio ẽ nc̃: his qͥ sunt in xp̃o iħu.
Et qͥa ñ uideo qͦmͦ dicer& homo sub lege.
condelector enĩ legi dei scd̃m interiorem
hominẽ. cũ ipsa delectatio boni quȩ etiã
ñ consentit ad malũ. ñ timore pene. sed
amore iustitie hoc ẽ enĩ condelectari. ñ
nͥ gr̃e deputanda sit: nã & illud uͥ ait qͥs
me liberabit de corpore mortis huiꝰ. qͥs
neg&. aplm cũ het dicer&. adhuc fuisse in
corpore mortis huiꝰ. a qͦ utq impii non
liberant᷑ qͥbꝰ aeadem corꝑa ad torinta
ȩterna reddunt᷑. Liberari gͦ est a corꝑe

Expanded text:
isto Icsu liberauit te a lege peccati et mortis, ne scilicet consensionem tuam concupiscentia sibi uindicet carnis. et ea quae sequuntur eundem sensum magis magisque demonstrant; sed adhibendus est modus. Visum autem aliquando etiam mihi fuerat \'hominem sub lege\' isto apostoli sermone describi sed uim mihi postea ista uerba fecerunt, quod ait: nunc autem iam non ego operor illud. ad hoc enim pertinet quod ait et postea: nulla ergo condemnatio est nunc his, qui sunt in Christo Iesu, et quia non uideo quomodo diceret homo sub lege: condelector legi dei secundum interiorem hominem, cum ipsa delectatio boniqua etiam non consentit ad malum non timore poenae, sed amore iustitiae — hoc est enim condelectari — non nisi gratiae deputanda sit. Nam et illud ubi ait: quis me liberabit de corporemortis huius? quis neget apostolum, cum haec diceret, adcorpore mortis hujus? A quo utique impii non liberantur, quibus eadem corpora ad tormenta aeterna redduntur. Liberari ergo est a corpore
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentie: qualẽ nunc habent
ista corꝑa que iam ex mortis ipagine
ducta sunt. Heq enĩ nichil est in¬
eis facꝰtum. cũ de ligno ꝓhibito edissent.
quandoqͥdem ds̃ dixerat. ñ si ederitis
morte moriemini. s quacũq: ederitis
morte moriemini. ut hoc ipsum in eis
illa facer& dies. quod apls gemit dicens.
Condelector legi di scd̃m interiorẽ ho-¬
minẽ Li ideo aut̃ aliam legẽ in menbris
meis repugnantẽ legi mee & captiuan

Expanded text:
oluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae iam ex mortis propagine ducta sunt. neque enim nihil est ineis factum, cum de ligno prohibito edissent, quandoquidem deus dixerat non "ei ederitis, morte moriemini", sed: qua die ederitis, morte moriemini, ut hoc ipsum in eis illa faceret dies, quod apostolus gemit dicens: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi m
Abbreviated transcription (Latin):
Quando enim dictũ est. te¬
in isaac uocabit᷑ tͥ sem̃: ꝑtinens utiq se¬
men ad ciuitatẽ dei. Seꝑaratũ ẽ iñ
aliud sem̃ abrahe. quod erat in ancille
filio. & quod futurũ erat in filiis cetu¬
re. S adhuc erat ãbiguũ de duobus
geminis filiis isaac: ad utrũq aut ad
unũ eorũ illa benelictio ꝑtiner&e. &
si ad unũ qͥsnã eẽt illorũ. Quod tune
declaratũ est cũ ꝓpheticȩ a patre be

Expanded text:
Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc decla
Abbreviated transcription (Latin):
distincta eẽ dicebat. ueteri filio s¬
carnis: nouo filios ꝓmissionis attribu¬
ens. Non qui filii carnis inqͥt. hii fi¬
li cũ. si qͥ filii ꝓmissio nis deputant᷑ ĩ sem̃.
flli gͦ carnis. ꝑtinent ad terrenam
iherusalẽ: que seruit cũ filus suis.
Filu aut̃ ꝓmissionis ad eã quę sursum
eternã in celis. uñ ꝑspicit᷑ qͥ ad regnũ
terrenũ. & qͥ ꝑtineant ad regnum
celorũ. lstam distinctionẽ. qͥ etiã illo
temꝑe ꝑ dĩ grãm intelligentes. filii
ꝓmissionis effecti sunt: noui testamen¬
ti hereles. in occulto dĩ consilio depu¬
tati sunt: etiã si uetꝰ testam̃tũ ꝓ tem¬
porũ distributione diuinitꝰ datũ. po¬
pulo ueteri congruenter ministraue

Expanded text:
t ueteri filiosnouo filios promissionis attribens. non qui filii carnis, inquit, hi fiii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. filii ergo carnis pertinent ad terrenam Ierusalem, quae seruit cum filiis suis, filii autem promissionis ad eam quae sursum aeternam in caelis. unde perspicitur qui ad regnum tecaelorum. istam distinctionem qui etiam illo tempore per dei gratiam intellegentes filii promissionis effecti sunt, noui testamenti heredes in occulto dei consilio deputati sunt, etiamsi uetus testamentum per temporum distributionem diuinitus datum populo ueteri congruenter ministraue
Abbreviated transcription (Latin):
illorũ moysi serui eiꝰ euidenter appar&
ũ dicit ds̃: deleam eos & faciã te in gen-¬
tem magnã. Ille intercedit: paratior de¬
leri ꝓ ipsis quam ipsos. sciens apud dñm¬
misericordẽ se id agere. qͥ qm̃ nullomͦ

Expanded text:
 Moysi servi ejus evidenter apparet, ubi Deus dicit, Deleam eos, et faciam te in gentem magnam : ille intercedit, paratior deleri pro ipsis quam ipsos; sciens apud misericordem se id agere, qui quoniam nullo
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi uniuersa ista massa merito cdãpna¬
ta ẽ: contumeliã debitã reddit iustitia:
honorẽ dat indebitũ gr̃a: ñ merito
rũ p̃rogatiua. ñ fatali necessitate. non
temeritate fortune. s altitudine diui¬
tiarũ sapientie. & scientie dei: quã ñ¬

Expanded text:
uia uniuersa ista massa merito damnata est, contumeliam debitam reddit iustitia. honorem donat indebitum gratia non meriti praerogatiua, non fati necessitate. non temeritate fortunae sed altitudine diuitiarum sapientiae et scientiae dei, quam n
Abbreviated transcription (Latin):
Ierbũ enĩ inqͥt consũmans & breuians ep̃m.
facioe. dñs suꝑterrã. id ẽ. ut cõpendio fi.¬
dei ꝑ grãm saluos faciat credentes. ñ ꝑ
innumerabiles obseruationes qͥbꝰ illa mul¬
titudo seruiliter honerata p̃mebat᷑. E

Expanded text:
erbum enim consummans et brevians, inquit, faciet Dominus super terram: id est, ut compendio fidei per gratiam salvos faciat credentes, non per innumerabiles observationes, quibus illa multitudo serviliter onerata premebatur. Per
Abbreviated transcription (Latin):
eq enĩ quia facti sunt infideles & udeo
suꝑbi. ac ꝑ hoc infructuosi rami: ut
inseretur oleaster gentiũ idõ peri¬
re potuit radix. patͥar charum &
yrophetarũ: quia & si fuerit inqͥt ysa¬
yas numerꝰ filiorũ istł. qͣsi arena maris.

Expanded text:
ed non quia fracti sunt infideles et superbi, ac per hoc infructuosi rami, ut insereretur oleaster gentium, ideo perire potuit radix patriarcharum et prophetarum. Quia si fuerit, inquit, numerus filiorum Israel sicut arena maris,
Abbreviated transcription (Latin):
apłi intellexerunt. Et qͥa ipse qͦq
ppłs gentiũ. sp̃ituliter ẽ in filiis abra
de. & filii isrł in id ipsũ: & ponent
sibi pͥncipatũ unũ. & ascendent a
terra. Hoc si adhuc uelimꝰ exponere.
eloqͥi ꝓphetici optundetur sapor. Re¬
colat᷑ tam̃ lapis ille angularis.& duo
parietes. unꝰ ex iudeis alt̾ ex gentibus:
ille nomine filiorũ uida: iste nomi¬
ne filiorũ isrł. eidẽ uni pͥncipatui suo
in id ipsũ initentes: & ascendentes ag¬
noscantur a terra. As ayas aũ clamat

Expanded text:
toli intellexerunt. Et quia ipse quoque populus gentium spiritaliter est in filiis Abrahda et filii Israel in id ipsum, et ponent sibi principatum unum et adscenlodent a terra. Hoc si adhuc uelimus exponere, eloquii prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille angularis et duo parietes, unus ex Iudaeis, alter ex gentibus; ille nomine filiorum Iuda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in id ipsum innitentes et adscendentes agnoscantur i5 a terra. Istos aut
Abbreviated transcription (Latin):
creati sunt qͦs ds̃ ita peccaturos. ut eter ꝑ apã¬
no essent igni cdãpnandi. sine dubita¬
tione p̾sciuit. Quamuis enĩ peccata ñ
fecerit. naturas tam̃ ipsas. que ꝑ se ipse
sine dubio bone sunt: qͥbꝰ tam̃ ex arbi¬
trio bone uoluntatis futura eeñt uitia
peccatorũ. & in multis talia qͥbꝰ eẽt ȩter¬
na pena reddenda: qͥs nͥ ls creauit:
Quare nͥ quia uoluit: Quare aũ uolue¬
rit: o homo tu qͥs es qͥ respondeas deo:
h ũqͥd dicit figm̃tũ ei qͥ se fiͫ xit: qua¬
re sic me fecisti : An ñ hab&s potestatẽ

Expanded text:
creati sunt quod Deus ita peccaturos, ut aeterno essent igne damnandi, sine dubitatione praescivit? Quamvis enim peccata non fecerit, naturas tamen ipsas, quae per seipsas sine dubio bonae sunt, quibus tamen ex arbitrio voluntatis futura essent vitia peccatorum, et in multis talia quibus esset aeterna poena reddenda, quis nisi Deus creavit? Quare, nisi quia voluit? quare autem voluerit, o homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum eum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Ann
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa natura p̃t̾ uitiũ. qͦd eidẽ inflix̃
suꝑbientis uoluntatis audatia. ꝑꝑhoc
a clo p̃sciente creati sunt: ut ihis os¬
tendera.. liberũ desertoris arbitriũ.
sine sua gr̃ã qͥd ualer&: & in eorum
collatũ eẽt addiscerent. ut om̃e os obs¬
stratur. &. qui głatur in dño gloriet᷑
is. s etiã ex gentibus: sicut in osei
dicit.  ocaui non plebẽ meã plebẽ
meã: & ñ misccłiam consecutã. mise¬
ricordiam consecutã. Ex lib̃ad sim¬

Expanded text:
ipsa natura praeter uitium. quod eidem inflixit ipsa natura praeter uitium. quod eidem inflixit superbientis uoluntatis audacia, propter hoc a deo praesciente creati sunt, ut in his ostenderet, liberum desertoris arbitrium sine sua gratia quid ualeret, et in eorum conlatum esset, addiscerent, ut omne os obstruatur et, qui gloriatur, in domino glorietur. is, sed etiam ex gentibus: sicut in Osee dicit: Vocavi non plebem meam, plebem meam, et non misericordiam consecuta, misericordiam consecutam. Et erit i
Abbreviated transcription (Latin):
multa patientia uasa ire que ꝑfecta st̃
in ꝑditionẽ. & ut notas facer&. diui¬
tias glẽ sue in uasa miscłie. Ecce etiã
ratio reddita ẽ homini. quanta clebuit
homini. si tam̃ uł istã capit. qͥ ꝓ sui ar¬
bitͥi uoluntate. in tante infrmitatis ser¬
uitute contendit. Eece dicte sunt cause.
Tugͦ qͥ es qͥ respondeas dõ: Si uolens ds̃
ostenre irã. & demonstrare potentiam
suã. qͥd & malis bene uti optimꝰ possit.
Malis dũtaxat. non conditione lunna
s uitiata uoluntatis iniqͥtate natura.
qͥa do ẽclitore condita ẽ bona. Attult
in multa patientia uasa ire. ñ qͥa ili
mana peccata. cui nec iustitia cuiꝰqꝗͣ¬
ribꝰ. s humiliter intelligerent. nͥ ill
clĩ gr̃a ñ debita. s gratuita subuenits.
id fuisse retidendũ meritis suis qͦd alis
in eaclẽ massa. retlditũ cernerent. Ce¬
teriaũ homines ad istã societatẽ ñ
ꝑtinentes. qͦrũ tam̃ ⁊ animã ⁊ corpͦ
clĩ bonitas oꝑata est. Et qͥc qͥd hab&

Expanded text:
e perfecta sunt in perditionem, et ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ecce etiam ratio reddita est homini, quanta debuit homini — si tamen uel istam capit, qui pro sui arbitrii libertate in tantae infirmitatis seruitute contendit —, ecce dictae sunt causae. tu ergo quis es, qui respondeas deo, si uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam, quod et malis bene uti optimus possit, malis dum taxat non condicione diuina sed uitiata uoluntatis iniquitate natura, quae a deo conditore condita est bona, pertulit in multa patientia uasa irae, quae mana peccata, cui nec iustitia creaturribus, sed humiliter intelligerent, nisi illis Dei gratia non debita, sed gratuita subveniret, id fuisse reddendum meritis suis quod aliis in eadem massa redditum cernerent: caeteri autem homines ad istam societatem non pertinentes, quorum tamen et animam et corpus dei bonitas operata est t quicquid habet
Abbreviated transcription (Latin):
a adi potest. ut opꝰ ꝑfectũ habed
Amat arda feruoe.. Calcat omͣ
que delectatit: & transit. Uil¬
at ad asꝑa. horrend̾a tur culens
minatia. Calcat: frangit &. cili¬
sit. O amare oire. o sibi pire. q¬

Expanded text:
d addi potest, ut opus perfectum habeat? Amat, ardet, fervet; calcat omnia quae delectant, et transit: venit ad aspera, horrenda, truculenta, minantia; calcat, frangit, et transit. O amare, o ire, o sibi p
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ quedẽ confusio teꝑalis.
utilis ꝑturbatio animi. respicientis
peccata sua. respectione horrentis.
horrore erubescentis. erubescendo
corrigentis. uñ dic̃ apłs. Quã enĩ¬
uã enĩ
głam habuistis in his: in qͥbus nc̃ erubes¬
citis: Ergo erubescere  dic̃. tam̃ fi-¬
deles. ñ de p̃sentibꝰ donis: s de p̾teri¬
tis peccatis. Hanc confusionẽ ñ for-¬
mid& xp̃ianꝰ. in mo sihanc ñ habue-¬
rit. ȩter nã habebit.

Expanded text:
st quaedam confusio temporalis utilis, perturbatio animi respicientis peccata sua, respectione horrentis, horrore erubescentis, erubescentia corrigentis; unde dicit et Apostolus: Quam enim gloriam habuistis tunc in his, in quibus nunc erubescitis ? Ergo erubescere illos dicit jam fideles, non de praesentibus donis, sed de praeteritis peccatis. Hanc confusionem non formidet christianus: imo si hanc non habuerit, aeternam habebit.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩplicare. Et uidemꝰ eũ suauitate
auci. s suauitas illa ñ ẽ tanta: ut
uincat etiã dolorẽ. timorẽq pe
narũ. Da mͥ pulcrã iustitiã. damͥ
fidĩ pulcritudinẽ. Pcedã in me¬
diũ. ostenadat se o culᷤ cordis. inspi¬
ra. feruorẽ. amatoribꝰ suis. Iã tibi
aicit᷑. Frui me uis. contẽpne qͥe qͣd
te aliud delectat. contẽpne ꝓu
Ec ce contẽpsisti parũ ẽ illi. Hun¬
nũ ẽ hoc ꝓpt̾ infirmitatẽ carmis
Parũ ẽ ut contẽpnas. qͥcqͥ a te ai¬
tabat. Contẽpne qͥcqͥd ter rebat
contẽpne carceres. contẽpnai¬
cula. contẽyne ęculeũ. contẽpi
tormenta: contẽpne mortẽ.
uicisti me inuenisti. Inutroq
iustitie delectationẽ. uoluptat
& delectationibꝰ corꝑis sui. Qua¬

Expanded text:
implicare. Et videmus eum suavitate implicare. Et videmus eum suavitate duci: sed suavitas illa non est tanta, ut vincat etiam timonarum. Da mihi pulchram justitiam, da mihi fidei pulchritudinem: procedat in medium, ostendat se oculis cordis, inspiret fervorem amatoribus suis. Jam tibi dicitur: Frui me vis? Contemne quidquid te aliud delectat, contemne pro me. Ecce contempsisti, parum est illi: Humanum est hoc, propter infirmitatem carnisParum est ut contemnas quidquid te delectabat: contemne quidquid te terrebat; contemne carceres, contemne vincula, contemne equuleum, contemne tormenta, contemne mortem. Haec vicisti, me invenisti. In utroque justitiae delectationem voluptatibus et delectationi corporis sui: qu
Abbreviated transcription (Latin):
test. Quia gͦ suspendit apłs. qͥa
distulit dicere: Quid distulit: Di¬
cã si potero. Aipende iustitiã & ini¬
quitatẽ. Tantũ ne digna ẽ iustitia:
quantũ digna fuit iniqͥtas: Sic a-¬
manda ẽ iustitia: qͣmͦ amata ẽ illa:
Absit ut sic: &. utinã uł sic. Ergo pł.:
Pomĩno. In iniqͥtate. secutꝰ ẽ uolup¬
tatẽ: ꝓ iustitia tolera dolorẽ. In in¬
iustitia inquã secutꝰ ẽ delectationẽ:
ꝓ iustitia tolera dolorẽ. Hoc ẽ plus.
Scce nescio qͥs. etatis lubricȩ impudicꝰ
adolescens. suauitate illiciente in¬
iecit oculos in coniugẽ alienã: ama¬
uit cupiuit uenire. querit tam̃ la¬
tere. Sic enĩ amat uoluptatẽ. ut
plustimeat dolorẽ. Quare querit
latere. Tima apphendi. ligari.
adduci. indudi ꝓduci. torqueri.
occidi. Hec om̃ia tumñdo in illa ap¬
petitione suauitatis suȩ latexas que¬
rit. Aucupatur absentiã mariti.
Ipsũ adiutorẽ flagitii sui timet
inuenire: qͥa conscio se formidat

Expanded text:
test. Quid ergo suspendit Apostolus? quid test. Quid ergo suspendit Apostolus? quid distulit dicere? Quid distulit, dicam, si potero. Appende justitiam et iniquitatem: tantumne digna est justitia, quantum digna fuit iniquitas? Sic amanda est ista, quomodo amata est illa? Absit ut sic, sed et utinam vel sic. Ergo plus? Plus omnino. In iniquitate secutus est voluptatem, pro justitia tolera dolorem. In injustitia, inquam, secutus es delectationem, pro justitia tolera dolorem: hoc est plus. Ecce nescio quis aetatis lubricae impudicus adolescens, suavitate illiciente injecit oculos in conjugem alienam, amavit, cupit pervenire; quaerit tamen latere: sic enim amat voluptatem, ut plus timeat dolorem. Quare quaerit latere? Timet apprehendi, ligari, adduci, includi, produci, torqueri, occidi. Haec omnia timendo, in illa appetitione suavitas suae latebra quaerit: aucupatur absentiam mariti, ipsum adjutorem flagitii sui timet invenire, quia conscio se formidat
Abbreviated transcription (Latin):
iniustitie. & iniqͥtatisic ñc̃ exibete
m̃bra ur̃a. seruire iustitie in sc̃ificatio¬
nẽ. Quid dix̃: humanũ dico: Quod
potestis ꝓͣtare dico. Quando exibuis¬
tis m̃bra ur̃a iniqͥtati ad flagitia ꝓpe¬
tranda. timore adducti estis. an delec¬
tatione inuitati: Limor uos adduce
bat ad peccandũ: an suauitas pecca¬
ti Respondebitis suauitas. La pec¬
catũ suauitas adducit: & ad iustitiã
timor impingit. Pbate uos: insyi.¬
cite uos. Iollat aurũ qͥ minatur su¬
auior ẽ iustitia: lucidior ẽ iustitia.
certamine suꝑauit. audiuit apłin
dicentẽ humanũ dico ꝓpt̾ infirmita¬
tẽ carnis ur̃e. Sine dubio pepcit in-¬
firmitati. & nescio qͥd gratꝰ sus pen-¬
ait. minꝰ idoneũ dicere tẽptauit.
Ecce inqͥd hoc dico. qd caꝑe potestis.
Oy ib uistis m̃bra ur̃a: deliciis illicitis
peccatoꝵ. Suauitate dueti estis:
ut illa faceretis. Ducat uos ad rec
ti. Hoc ẽ qͥd humanũ dico. hoc ẽ qͥa
infirmitas ur̃a tolerare adduc yo¬

Expanded text:
i ad iniquitatem; sic nunc exhibete membra vestra servire justitiae in sanctificationem . Quid dixi? Humanum dico: quod potestis portare, dico. Quando exhibuistis membra vestra iniquitati ad flagitia perpetranda, timore adducti estis, an delectatione invitati? Qubat ad peccandum, an suavitas peccati? Respondebitis, Suavitas. Ad peccatum suavitas adducit, et ad justitiam timor impingit? Probate vos, inspicite vos. Tollat aurum qui minatur: suavior est justitia, lucidior est justitia. certamine superavit, audivit Apostolum dicentem, Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Sine dubio pepercit infirmitati: et nescio quid gratius minus idoneis dicere tentavit.Ecce, inquit, hoc dico quod capere potestis: exhibuistis membra vestra deliciis illicitis, peccatorum suavitate ducti estis, ut illa faceretis; ducat vos ad rectti: hoc est Humanum dico, hoc est, quod infirmitas vestra tolerare adhuc po
Abbreviated transcription (Latin):
do eũ peccare delectat: Liberaliter
enĩ seruit: qui sui dñi uoluntatẽ liben¬
ter facit. Ic ꝑhoc: ad peccandũ liber
ẽ: qͥ peccati seruus ẽ. Uñ ad iuste fa¬
ciendũ liber ñ erit: nͥ a peccato libera¬
erit homini addicto. & uendito. n¬

Expanded text:
do eam peccare delectat. Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberaerit homini addicto et vendito
Abbreviated transcription (Latin):
in uisibilis pulcra casta. sc̃a canora.
dulcis iustitia: ut ñ ad eã timore
cogamini. Si enĩ ad eã timore coga¬
mini: nundũ delectat. Peccare si
debes. ñ timore pene: s amore uis¬
titiȩ. Hinc apłs dic̃. Humanum¬

Expanded text:
invisibilis, pulchra, casta, sancta, canora, dulcis justitia, ut non ad eam timore cogamini. Si enim ad eam timore cogimini, nondum delectat. Peccare non debes, non timore poenae, sed amore justiti
Abbreviated transcription (Latin):
bra ur̃a. seruire iustitie insc̃ificatio¬
nẽ. Quid ẽ enĩ.: Sic̃ illud: ita & hoc.
Hisi quẽadmodũ ad peccandũ nullus
uos cogebat timor .s: ipsiꝰ libido uo¬
luptasq peccati. sic adiuste uiuen¬
dũ. ñ uos supplicii metꝰ urge at.
S ducat delectatio amorq iustitiȩ.
Et hec qͥdẽ quantũ mͥuidet᷑. nondũ
ẽ ꝑfecta.s qͦdãmͦ adulta iustitia.

Expanded text:
ire iustitiae in sanctificationem. quid est enim \'sicut illud ita et hoc\' nisi quem ad modum ad peccandum nullus uos cogebat timor sed ipsius libido uoluptasque peccati, sic ad iuste uiuendum non uos supplicii metus urgeat, sed ducat delectatio caritasque iustitiae? et haec quidem, quantum mihi uidetur, nondum est perfecta sed quodam modo adulta iustitia.
Abbreviated transcription (Latin):
q plus aliqͥd dicendũ fuit. suã illi
ferre potuissent. Piꝰ qͥppe seruitutiᷤᷤ
debet᷑ iustitiȩ: quã pecato solent
homines exibere. Nã pena corꝑi.
a. si ñ uoluntate. tam̃ reuocat ab
uoluptatẽ. si cruciatꝰ uindicte certũ
ẽ stati secuturos. Iustitia uͦ sic aman¬
da ẽ. ut ab eiꝰ oꝑibꝰ. etiã penȩ corꝑiᷤ
nos cohibere ñ debeant. atq inter
manꝰ etiã crudeliũ inimicorũ. luce¬
ant oꝑa nr̃a corã hominibꝰ. ut qͥbꝰ
placere possunt. glificent patrem
nr̃m qͥ in celis ẽ. Hinc ẽ qͦdille for¬
tissimꝰ iustitiȩ dilector. exclamat.
Quis nos seꝑabit a caritate xp̃i : I
latio an angustia. an ꝑsecutio. an
an nuditas. an ꝑicłm an gladĩ:s

Expanded text:
us aliquid dicendum fuit, si iam illi ferre potuissent. plus quippe seruitutis debetur iustitiae, quam peccato solent homines exhibere. nam poena corporis etsi non a uoluntate tamen reuocat ab uolup-; tatem, si cruciatus uindictae certum est continuo secuturos. iustitia uero sic amanda est, ut ab eius operibus etiam poenae corporis nos cohibere non debeant atque inter manus etiam crudelium inimicorum luceant opera nostra coram hominibus, ut, quibus placere possunt, glorificent patrem nostrum, qui in caelis est. Hinc est, quod ille fortissimus iustitiae dilector exclamat: Quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius
Abbreviated transcription (Latin):
i año głetur. Cũ gͦ nos huiꝰ carita¬
eꝰ. qua ley uerissime ĩpletur. paupe
egentesq sentimꝰ. ñ de opia nr̃a di¬
uitias eꝰ exigere si orando pe¬
tere. querere pulsare debemꝰ: ut il¬
le apud quẽ ẽ fons uite. d&. nobis uer¬
t atq uegetati. ñ solũ tͥstitia ñ absor¬
beam̃. uerũ etiã głem᷑ in tͥbulationibꝰ.
scientes qͥa tͥbulatio patientiã oꝑatur.
patientia ꝓbationẽ. ꝓbatiospẽ. spes

Expanded text:
 glorietur. Cum ergo nos hujus charitatis qua lex verissime impletur, pauperes egentesque sentimus, non de inopia nostra divitias ejus exigere, sed orando petere, quaerere, pulsare debemus; ut ille, apud quem est fons vitae, det nobis inti atque vegetati, non solum tristitia non absorbeamur, verum etiam gloriemur in tribulationibus, scientes quia tribulatio patientiam operatur, patientia probatio
Abbreviated transcription (Latin):
meos. Quicl ait: Quantã cirea me exi¬
buerit miscdiam: in inimicis meis mͥ
demonstrauit. Relietis cõpar& se col¬
lectus: & repulsis electꝰ. Cõpar&. se u¬
sis ire : uas miscdie: & uideat qͥa exu.¬
na massa fec̃ ds. aliud uas in honorẽ.
aliud in contumeliã. Quid est demons¬
trauit mͥ in inimicis meis : Si enĩ uo

Expanded text:
 circa me exhibuerit misericordiam, in inimicis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: comparet se vasis irae vas misericordiae; et videat quia ex una massa fecit Deus aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Quid est, demonstravit mihi in inimicis meis? Si
Abbreviated transcription (Latin):
indebita gr̃a liberato: ut nec ille pãm¬
s indignũ querat᷑. nec dignũ se iste
&. offensionis inuoluit. ut liberatꝰ de
ñ liberato discat: qd̃ etiã sͥ suppliciũ
conuenir& nͥ gr̃a subuenir&. Si
aũ gr̃a utiq nullis meritis reddita:
sa. hunc liberari.&. hunc puniri¶
Nempe gͦ iustũ ẽ utrũq puniri.
Quis hoc negauerit: Agamꝰ gͦ grͣas
saluatori. dũ nobis ñ redditũ cerni¬
mꝰ. qͦd in dã natione similiũ etiã no¬
bis debitũ fuisse cognoscimꝰ. Si enĩ
utriq liberarentur. later&. qͥd pecea-¬
to ꝑ ustitiã deberet᷑. & si nemo. quid
gr̃a largiret᷑. Ut gͦ in hac clifficilli¬
ma questione. u̾bis potiꝰ utam᷑ apłi
uolens ds ostendere irã & demonstra

Expanded text:
ndebita gratia liberato; ut nec ille se indignum queratur, nec dignum se iste et offensionis inuoluit. ut liberatus de non liberato discat. quod etiam sibi supplicium conueniret, nisi gratia subueniret; si autem gratia, utique nullis meritis reddita usa hunc liberari, illum puniri\'. nempe ergo iustum est utrumque puniri. quis hoc negauerit? agamus ergo etiam gratias saluatori, dum nobis non redditum cernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisse cognoscimus. si enim utrique liberarentur, lateret, quid peccato per iustitiam debeatur; si nemo, quid gratia largiretur. ut ergo in hac difficillima quaestione uerbis potius utamur apostoli. uolens deus. ostendere ir
Abbreviated transcription (Latin):
es qͥ respondeas dõ: ut recurrente sen¬
tentia ad uerba suꝑiora. iste sit sensus.
Si uolens ds ostendere irã: attulit iuisa¬
respondeas łõ: Hon aũ solũ uolens
ostendere potentiã suã. s etiã qͦd se¬
qͥtur. ut notas facer& diuitias glẽ
sue in uasa misccłie. que ĩparauit in¬

Expanded text:
es, qui respondeas Deo, » ut recurrente sententia ad verba superiora iste sit sensus: Si volens Deus ostendere iram, sustinuirespondeas Deo? Non autem solum volens ostendere potentiam suam, sed etiam quod sequitur, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae pra
Abbreviated transcription (Latin):
ur etiam aliqͦs creator uoluit ad damꝑ¬
nationẽ non ad gr̃am ꝑtinere. beatus
apłs tanto succintiore breuitate: quan¬
to maiore auctoritate cominemerat.
Dm̃ enĩ dic̃ uolentẽ ostendere iram

Expanded text:
ur etiam illi quos Creator voluit ad damnationem, non ad gratiam pertinere, beatus Apostolus tanto succinctiore brevitate, quanto majore auctoritate commemorat: « Deum, enim dicit, volentem ostendere iram
Abbreviated transcription (Latin):
cũ quo eadẽ iusticia fuerat ipse cdlam¬
pnandus. Tam multos aut̃ creando
nasci uoluit. quos ad suã gramꝰ ꝑtine
re p̃sciuit. ut multitudine incõpara¬
lios ꝓmissionis p̃destinare dignatꝰ est.
ut etiã ips reiectorũ multitudine os¬
tenderetur: quã nulliꝰ mom̃ti sit ap̃
dm̃ iustũ. quantalib& numerositas
iustissime dãpnatorũ. atq ut hinc
qͦ intelligant qͥ ex ipsa cdlãpnatione
redimunt᷑. hoc fuisse debitũ masse
illi uniuerse: qd tã magne parti eiꝰ
redditũ cernerent: ñ solũ in eis qui
originali peccato piccar multa ad¬
dunt male uoluntatis arbitrio. ue¬
rũ etiã in tã multis paruulis. qͥ tan¬
tũmͦ uinculo peccati originalis obs¬
tricti. sine gr̾̃a mediatoris ex hac
luce rapiunt᷑. Tota qͥppe massa ista
iuste dampnationis. reciꝑret debitũ:
nͥ ex ea faceroe ñ solũ iustꝰ. si etiã miseri¬
cors figulus. alia uasa in honorẽ. scd̃m
grãm ñ sccdm cdebitũ. dũ & paruulis

Expanded text:
cum quo eadem iustitia, fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem oreando nasci uoluit, quos ad suam gratiam non pertinere praesciuit. ut multitudine incomparalios promissionis praedestinare dignatus estiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia medluce rapiuntur. Tota quippe massa ista justae damnationis reciperet debitum, nisi ex ea faceret non solum justus, sed etiam misericors figulus aliqua vasa in honorem, secundum gratiam, non secundum debitum, dum et parvulis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰ ñ uult: ut notas faciat cliuitias
gle sue. in uasa miscdie. Dando enim
qͥbusdã. qd ñ merent᷑ ꝓfecto gratuitã:
& ꝑ hoc uerã suã grãm eẽ uoluit.
ñ omnibꝰ dando qͥd om̃s merent᷑ os¬
tendit. ẜonꝰ in benefitio certorũ: uis¬

Expanded text:
quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram, suam gratiam esse voluit. Non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit, bonus in benefi
Abbreviated transcription (Latin):
eis ñ suis meritis que in eadẽ massa
paria fuerunt: s illiꝰ miseratione dis¬
creti st̃: qd maxime appar& in par
tur. & istã uitam in illa tenera etate
beatã: dici ñ potest. qd̃ ubero discernun¬
tur arbitrio. ab aliis infantibꝰ qͥ sine
riuntur. Si aut̃ hii soli crearentur
ex adã qui essent ꝑ grãm recrean¬
di. & p̃ter illos qͥ in clĩ filios adoptant᷑
nulli alii homines nascerent᷑. lateroe.
benefitiũ qd̃ cdonaret᷑ indignis: qͥa nul¬
lis ex eaclem dampnabili stirpe. ueni¬
entibꝰ debitũ suppliciũ redderet᷑. Cum
uͦ attulit in multa patientia uasa ure.

Expanded text:
eis non suis meritis, quae in eadem massa eis non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratione discreti sunt. Quod maxime apparet in partur, et istam vitam in illa tenera aetate transeunt, dici non potest quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantibus, qui sine riuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam, qui essent per gratiam recreandi, et praeter illos, qui in Dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur, lateret beneficium, quod donaretur indignis. Quia nullis ex eadem damnabili stirpe venientibus debitum supplicium redderetur, cum vero « attulit in multa patient
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ: & ut notas
facer& diuitias glẽ sue. in uasa mise¬
ricordie. Que suꝑiꝰ dixerat tãꝙͣ fi¬
gulum luti ex eadẽ massa facere ali¬
ud uas in honorẽ: aliud in contume¬
liam. Merito autẽ uideret᷑ iniustũ.
qͦd fiunt uasa ire in ꝑditionẽ. si non
ess& ipsa uniuersa ex adam massa
dãpnata. Quod gͦ inde fiunt nascen¬
do uasa ire. pertin& ad debitã penã:
quod aũ fiunt nascendo uasa misecłie¬
ꝑtin& ad indebitã grãm. Ostendit
gͦ cls̃ irã suã. ñ utiq animi ꝑturbati¬
onẽ. sic̃ ẽ que circa homines nuncupa¬
tur: s iustam fixãq uindictam. Qđ
de stirpe inobedientie ducit᷑ ꝓpago
peccati atq supplicii. & homo natus
ex muliere. sic̃ in libro iob scriptum
ne utitur etiã malis. multa illis natu¬
ralia .&. temꝑl ua bona largiens. eorũ¬
q malitiã ad exercendos. & cõparatio.¬
ne ãmonendos bonos accõmodans. ut¬
in eis discant agere grãs deo. quod ab

Expanded text:
t in perditionem; et ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, » quem superius dixerat « tanquam figulum luti ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud vas in contumeliam . » Merito autem videretur injustum quod fiunt vasa irae ad perditionem, si non esset ipsa universa ex Adam massa damnata. quod ergo fiunt inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam poenam: quod autem fiunt renascendo uasa miseriOstendit ergo deus iram suam. non utique animi perturbationem, sicut est, quae ira hominis nuncupatur, sed iustam fixamque uindictam. quod de stirpe inoboedientiae ducitur propago peccati atque supplicii. et homo natus ex muliere. sicut in libro Iob scriptum ne utitur etiam malis multa illis naturalia et temporalia bona largiens eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accoin eis discant agere gratias Deo, quod ab
Abbreviated transcription (Latin):
fides nrͣa. de sp̃u pat̾arche qͥ placuit
Aõ. ut dicamꝰ eũ. & nouerimꝰ ad din
habere głam: ait apłs. Certe notũ ẽ
nobis & manifestũ: qͥa abraham ad.
dm hab& glam. Iut si ex oꝑibꝰ iustifi¬

Expanded text:
fides nostra de sancto Patriarcha, qui placuit Deo, ut dicamus eum et noverimus ad Deum habere gloriam, ait Apostolus: Certe notum est nobis et manifestum, quia Abraham ad Deum habet gloriam: at si ex operibus justifi
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi fides ñ erat: bonũ opꝰ ñ erat.
B onũ enĩ opꝰ intentio fac̃ : intentio¬
nẽ fides dirigit. Non ualde atten-¬
dis qͦd homo faciat.s qͥ cũ fac᷑ aspi-¬
ciat: qͣ lacertos oꝑtime gubernati¬
onis dirigat. Fac enĩ hominẽ bene
gubernare nauẽ. & ꝑdidisse qͦ ten¬
dit: nonne iste quantosibi uidet᷑
in naui gub nanda. agilior & effica¬
tior. tanto ꝑiculos iꝰ eã sic gub̃nat.
ut ad naufragiũ ꝓperando ꝑduca¬
t᷑ : Lalis ẽ. & qͥ optime currit p̃t̾
uiã. Nonne gͦ erat meliꝰ & tolera¬
biliꝰ. ut eẽt gub̃nator ille aliquan¬
to inualidior. & cũ labore & aliqͣ
diffic ultate gub nacła regera. &.
tam̃ rectũ. debitũq cursũ tenera.
aliquantũ claudicat. ñ om̃ino uta
paulatĩ. Fortasse enĩ sperandũ ẽ.¬

Expanded text:
num opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. Fac enim hominem optime gubernare navim, et perdidisse quo tendit; in navi gubernanda agilior et efficacior, tanto periculosius eam sic gubernat, ut ad naufragium properando perducat? Talis est et qui optime currit praeter viam. Nonne ergo erat melius et tolerabilius, ut esset gubernator ille aliquanto invalidior, ut cum labore et aliqua difficultate gubernacula regeret, et tamen rectum debitumque cursum teneret; aliquantum claudicat, non omnino ut paulatim. Fortasse enim sperandum e
Abbreviated transcription (Latin):
de oꝑibꝰ: & in uenis multos paganoᷤ.
ꝓpt̾a nolle fieri xp̃ianos. quia qua-¬
si sufficiunt sͥ de bona uita sua. Be¬
ne iuuere opꝰ ẽ ait: quid mͥ pͣcept᷑s¬
cidiũ millũ furtũ. nullã rapinam
facio: res alienas ñ concupisco. nullo
adulterio c̃taminor. ñ inueniat᷑ ali¬
qͥd ĩ uita mea qͦd rep̃hendat᷑. & qͥ re¬
pͣhenderit. faciat xpianũ. Hab& glo¬
riã: s ñ addin. Nonaut̃ sic pater
ñr ab raham. Hȩc aũ sententia scrip¬
turȩ: ad hoc uult intentionẽ nr̃am

Expanded text:
de operibus, et invenis multos paganos propterea nolle fieri christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait: quid mihi praecepturcidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor. Nam inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat christianum. Habet gloriam, sed non ad Deum. Non autem sic pater noster Abraham. Haec enim sententia Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ unde. Quid enĩ script᷑a dic̃. ĩdest.
uñ dic̃ script᷑a iustificatũ abrahã. Tre¬
didit abraham d̾o: & deputatũ ẽ illi ad
iustitiã. Ergo ex fide iustificatꝰ ẽ ab¬
obseru&. illã uoraginẽ. Uideᷤ gͦ quia
Faciã gͦ qͥcqͥd uolo: quia & si bona oꝑa
ñ habuero. & tantũ credidero in dm.
deputat᷑ mͥad iustitiã. Responde gͦ
tanꝗ contra apłm. & dico de ipso abra¬
ham. qͥd inuenimꝰ etiã in epła alteriꝰ.
apłi. qͥ uolebat corrigere homines. qͥ
male intellexerunt istũ apłm. Laco-¬
bꝰ enĩ in epła sua. contra eosqͥ nolebant
bene oꝑari. de sola fide pͣsum̃tes: ipsuiᷤ¬
abrahȩ oꝑa cõmendauit. cuiꝰ paͣlꝰ fidẽ.
& ñ sunt sibi au̾si apłi. Dic̃ aũ opꝰ om̃i¬
bꝰ notũ abrahȩ: filiũ suũ imolandũ dõ
optulit. Magnũ opꝰ: s ex fide. Lau¬
do suꝑedificationẽ oꝑis.: s uideo fidĩ
fundam̃tũ. Laudo fructũ boni oꝑis:
s: infide agnosco radicẽ. Si auͣ hoc pͣt̾

Expanded text:
t, Unde dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Ergo ex fide justificatus est Abobservet illam voraginem, de quaFaciam ergo quidquid voluero, quia, etsi bona opera non habuero et tamen credidero in Deum, deputatur mihi ad justitiam. Respondeo ego, tanquam contra Apostolum de ipso Abraham, quod invenimus in Epistola alterius apostoli, qui volebat corrigere homines qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus enim, contra eos qui nolebant bene oAbrahae opera commendavit, cujus Paulus fidem: et non sunt sibi adversi Apostoli. Dicit autem opus omnibus notum, Abraham filium suum immolandum Deo obtulit . Magnum opus, sed ex fide. Laudo superaedificationem operis, sed video fidei fundamentum: laudo fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc praeter
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ꝑsrar& offerre s ĩmo. landũ filiũ.
dicer& apud sein& ipsũ. ñ facio.
& tam̃ credo qͥa ñ etiã contẽpuen¬
tu. sterilis atq arida remaner&.
Quid gͦ: debemꝰ nulla oꝑa pͣponere

Expanded text:
immolandum filium suum, diceret apud semetipsum, Non facio, et tamen credo quia me etiam contemnentu sterilis atque arida remaneret. 4. Quid ergo? Debemus nulla opera praeponere
Abbreviated transcription (Latin):
Plenitudo enĩ legis caritas.Uñ eiu¬
dent᷑ in scdã epła sua petrꝰ. cũ ad u-¬
tȩ moꝵq sc̃ĩtatẽ hortaretur. mun¬
dũq istũ transsiturũ p̃mntiar&.
çelos uͦ nouos. & terrã nouã expecta¬
ri quȩ uistis inhabitanda traderetur.
ut ex hoc adtenderent qualiter eos
oporter&. uiuere. ut habitatione
illa digni fierent. sciens de apłi pari-¬
li qͥbusdã obscuris sententiis. ñ nullos
iniqͦs accepisse occasionẽ ut tãqͣ secu¬
ri de salute quȩ in fide ẽ.bene uiue-¬
re ñ curarent: cõmemorauit queda
ad intelligendũ difficilia ẽe. in epłis

Expanded text:
lenitudo enim legis caritas. Vnde euidenter in secunda epistula sua Petrus, cum ad uitae morumque sanctitatem hortaretur mundumque istum transiturum praenuntiaret, caelos uero nouos et terram nouam expectari, quae iustis inhabitanda traderetur, ut ex hoc adtenderent, qualiter eos oporteret uiuere, ut habitatione illa digni fierent, sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tamquam securi de salute, quae in fide est, bene uiuere non curarent, commemorauit quaedam ad intellegendum difficilia esse
Abbreviated transcription (Latin):
Liberũ arbitũ dic̃.Uoluntariȩ
ficabꝰ tͥ  Dilectio iustitiȩ dic̃.
rauerunt mͥ iniusti delectatione
nͣ sic̃ lex tua dñe.Ut qͥd gͦ mist
mines. aut de lib̃o arbitͥo audent
bire. anteqͣ liberentur. aut qdͥ sis
uiribꝰ. si iã lib̃atisunt. Hec atibĩs
in ipso nomine lib̃i arbitͥi. utiqi
An ita sunt lib̃i: ut nec illũ uelil

Expanded text:
liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi arbitrii utique an ita sunt liberi, ut nec illum uclint
Abbreviated transcription (Latin):
enim Iic ait de gła in gloriã: ita&s
ibi e fide infidem. De gloriascilic&
enangłii. qͦ nunc credentes illumi¬
nant᷑: in głam ipsius in cõmutab ilis
& manifestatȩ ueritatis. quatulic
cõmutati per fruentuy Ita exfite
uerboꝵ. quibus tiutic eredimus.
quod nũddũ uidemꝰ infidẽ rerũ
qur engter nũ uoi nunc credimꝰ¬

Expanded text:
enim hic ait, de gloria in gloriam; ita et ibi, ex fide in fidem: de gloria scilicet Evangelii, quo nunc credentes illuminantur, in gloriam ipsius incommutabilis et manifestae veritatis, qua tunc commutati perfruentur; ita ex fide verborum quibus nunc credimus quod nondum videmus, in fidem rerum qua in aeternum quo
Abbreviated transcription (Latin):
Aut non erat: aut latebat. Ut reue¬
letur nobis unde dominus ex ulta¬
uit quia reuelatum est paruulis:
debemus esse paruuli. Nam si uolue¬
erimus esse magni quasi sapientes .&.
prudentes: non nobis illud reuelatur.
stultꝰ factus es: dic te stultũ. & sapi
ut dicis. Si dicis: noli coram hominibꝰ
dicere. & coram dõ ñ dicere. Prorsus
quod ad te ipsũ ꝑtin&. quod ad tua:
tenebrosus es. Quid est enĩ aliudẽẽ
stultũ: nͥ ẽẽ tenebrosũ in corde: De¬
niq de illis sic ait. Dicentes se ẽẽ sapi¬
entes: stulti facti sunt. Antequã hoe
dicerent: qͥd sursũ: E obscuratũ est
insipiens coreoꝵ. Dic quiatu tibi lu-¬
men non es. Ut multũ oculus es:
lum̃ non es. Quid ꝓdest patens
e. sanꝰ oculus: silum̃ desit: Ergo
dic a te tͥ lum̃ ñ ẽẽ: & clama qͦd scri-¬
ptũ est. T̃ u illuminas lucernãme.¬
am dñe. Lumine tuo dñe. illumi¬
nabis tenebras meas. Mee enim:
nichil nͥ tenebre. Tu aut lum tu¬
gans tenebras: illuminans me.

Expanded text:
aut non erat, aut latebat, ut revelaretur nobis. Unde Dominus exsultavit? Quia revelatum est parvulis. Debemus esse parvuli; nam si voluerimus esse magni, quasi sapientes et prudentes, non nobis illud revelatur. stultus factus es; dic te stultum, et sapiut dicis. Si dicis, noli coram hominibus dicere, et coram Deo non dicere. Prorsus quod ad te ipsum pertinet, quod ad tua, tenebrosus es. Quid est enim aliud esse stultum, nisi esse tenebrosum in corde? Denique de illis sic ait, Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Antequam hoc dicerent, quid rursum? Et obscuratum est insipiens cor eorum . Dic quia tu tibi lumen non es. Ut multum, oculus es; lumen non es. Quid prodest patens et sanus oculus, si lumen desit? Ergo dic, a te tibi lumen non esse; et clama quod scriptum est, Tu illuminabis lucernam meam, Domine: lumine tuo, Domine, illuminabis tenebras meas . Meae enim nihil nisi tenebrae: tu autem lumen fugans tenebras, illuminans me: