comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dcĩ ordiuis ꝓfessores pro nulla
re temporali possuit iniuditõ ex
ne peccunie neq̃ant ex pediriU
ũtũ in hiis exenq̃ndis dare ꝯ sui¬
uui ip̃oꝵ statui nõ obsistit. cuui
non solum sit licitui. s ⁊̃ multã
mõ corͣalu de ducendos. nec nõ¬
⁊ ad hñda ncc̃ia ortalicia pro se
ip̃ĩs. hr̃e tũ ortos aliquos ut co¬
lautur ac olera ⁊ aua ortalicia p̃¬
cio distͣyantur. nͨ nõ ⁊ uiueas hre
repuguant sue regle ⁊ ordiuis pͦ¬
itati ẜ qd̾ dos p̾decessor declarluit
proxĩe dictos ut pulta agriuuł
umeam ad colandum ⁊ ꝯsilia fr̃i¬
b legarencur ꝑ om̃em mod̾ fr̃e ᷤ
a receptõne taliui abstin̾ent. Cũ

Expanded text:
dicti ordinis professores pro nulla re temporali possint in iudicio exne pecuniae nequeant expediri. Veruntamen in his exequendis dare consilium ipsorum statui non obsistit, cum enon solum sit licitum, sed et multummodi corporaliter deducendos nec non ad habenda necessaria hortalitia pro se ipsis: habere tamen hortos aliquos, ut colantur ac olera et alia hortalitia pretio distrahantur, nec non et vineas, repugnat suae regulae et ordinis puritati, proxime dictos, ut puta agrum vel vineam ad colendum et consimilia, fratribus legarentur, per omnem modum fratres a receptione talium
Abbreviated transcription (Latin):
hũtes peccunias deꝑutatus pro ip¬
soꝵ nect̃itatib recurre oportebit ad
tenented iꝑas quiq hii fu̾unt pͥnci¬
ꝑale sł uctu. ł uñstri i õib sic sege¬
rant ꝙ se cunctis oũdãt ni dcĩs pec¬
qͣ pp̃ p̃cipere quo ⁊ qͣlr̃ peccunia ex¬
pendatur ꝯpotũq exig̾e de expẽsa
eam qũoq repete̾ sine de ponere ã
depomi facẽ. capsulam peccuno ł
eius clauem defferte hos actus ⁊ ꝯ¬

Expanded text:
tes pecunias deputatas pro ipsorum necessitatibus recurrere opportebit, ad tenentes ipsas, quicumque hi fuerint principales vel nuntii, in omnibus sic se gerant, quod se cunctis ostendant in dictis pec praecipere, quod et qualiter pecunia expendatur, computumque exigere de expensa, eam quomodocumque repetere sive deponere aut deponi facere, capsulam pecuniae vel eius clavem deferre: hos actus
Abbreviated transcription (Latin):
re in ipĩs reb fr̃es assistentes
alia uid q̃rere tãꝙͣ suum. R ullo
mͦ debent huiꝰmõ uoti ⁊ regło ꝓ
fessores se talib curiis seł arib¬
⁊ litigiosis actib emift̾e̾ ut et te¬
stioniũ hẽat ab eis q̃ foriesũt ⁊¬

Expanded text:
ipsis rebus fratres assistentes aliquid quaerere tamquam suum: nullo modo debent huiusmodi voti et regulae professores se talibus curiis et litigiosis actibus immiscere, ut et « testimonium habeant ab his, qui foris sunt
Abbreviated transcription (Latin):
lant. ꝙ ⁊ si qui recipiantur rei ĩ
talib rigide pumũtur. tiet nõ ꝯtͣ
talia ue fiant st̃ facta płies ab ã¬
ti quo statuta in ordine inłtil stri¬
possible̾ nob̾ ẽ de ipõꝵ pectorib re¬
mou̾e ad p̾dcã m̾o qui sequitur

Expanded text:
qui reperiuntur rei in talibus, rigide puniuntur, necnon contra talia, ne fiant, sunt facta pluries ab antiquo statuta in ordine multum stripossibile nobis est de ipsorum pectoribus removere, ad praedicta modo, qui sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uincas maguas hũt de quib tauide̾
olĩb ꝙͣ de uiuo młtũ colligitur ad uẽ¬
dend̾. Itẽ ꝙ tẽporib messiũ ⁊ uĩ deii¬
aꝵ sic copiose gͣnũ ⁊ inuuniũdi¬
cando ⁊ ał euiendo colligũtur a fir¬
b ⁊ in celariis ⁊ guennarus redu¬

Expanded text:
ibus tam de oleribus quam de vino multum colligitur ad vendendum, item quod temporibus messium vel vindemiarum sic copiose granum et vinum mendicando vel alias emendo colliguntur a fratribus et in cellariis et granariis re
Abbreviated transcription (Latin):
lescis iite p̾bens hoĩb semet ip̃n
uerũ q pleꝵq mortał uite sol¬
licitudĩb p̃ssus hõ mentis aspe¬
ctum ab exemplatis huius mõi
mon insolo militantis etc̃e or¬
tum uoluptatam int̾ cetõs ꝙͣ¬
dam fecit aprocellis huiꝰ moͤ¬
di fluctib elõ gatum in quo qͥ¬
escius ac secuyuiꝰ laccaretur ꝯ¬

Expanded text:
lestis vitae praebens hominibus semetipsum. Verum quia plerumque mortalis vitae sollicitudinibus pressus homo mentis aspectum ab exemplaris huiusmodi imon in solio militantis ecclesiae hortum voluptatis inter caeteros quemdam fecit a procellosis mundi fluctibus elongatum, in quo quietius ac securius vacaretur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alia mobli̾a ⁊ ĩmobilia se extẽ¬
dunt ꝯsid̾ata sui puritate uoti
ulłatenꝰ st̃ capaces. Nec l eis ua¬
lorem h̾editaterum taliũ s tan¬
ꝑe quin potius ista sic fĩ ab ip̃i
simplr prohibemus. Cumq ã mu
reddicus rnt̾ in moblĩa censean¬
tur aiure ac huiꝰmõ redditꝰ
obtiũe paupertati ⁊ mõdicãti

Expanded text:
 alia mobilia et immobilia se extendunt, considerata sui puritate voti nullatenus sunt capaces, nec liceat eis valorem haereditatum talium vel tanpere; quin potius ista sic fieri ab ipsis simpliciter prohibemus. Cumque annui redditus inter immobilia censeantur a iure, ac huiusmodi redditus obtinere paupertati et mendicitati
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & fremere dicti sunt: imꝑito
scilicet motu atq incondito agita¬
ti. Et quia fremitus ꝓprie feraꝵ ẽ:
nu̾to fremere sunt dicti: qui ratiõe
postposita. beluino furore succensi
sunt. Qd̾ aũ populi mania medita¬
ti eẽ ꝑhibentur: respicit ad hoc quod
in p̃cedente psalmo de beato uiro
dicitur. S in lege dni uoluntas eiꝰ.
& in lege eius meditabit᷑ die ac noc¬
te. Sicut enĩbeatꝰ est. qui in medita¬
tione diuinȩ legis suũ tempꝰ om̃e
tͣnsit: ita ꝑpetiuis ẽ miseriis uire
deputandꝰ ille ppłs. qui ñ solum a
meditanda dͥi lege suꝑbiens se au̾tit:
s & cont᷑ ipsũ legiᷤ auctorem dm̃i ac do¬
minũ suũ. crebra sese meditatione
Sinsanus exercuit. Astitert reges
dicit: reges aũ plurali numero ꝓp¬
ter herodem tethrarcham ponit᷑. sic̃
possit recte plurali numero. regũ
appellatione designari. ipse hero¬
des tethrarcha qui in nece dni pila¬
to consensum prebuit: & pluralit̾

Expanded text:
Unde et fremere dicti sunt, imperito Unde et fremere dicti sunt, imperito scilicet motu atque incondito agitati; et quia fremitus proprie ferarum est, merito fremere dicti sunt qui, ratione postposita, belluino furore succensi sunt. Quod autem populi inania meditati esse perhibentur, respicit ad hoc quod in praecedente psalmo de beato viro dicitur: Sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte . Sicut enim beatus est qui in meditatione divinae legis suum tempus omne transigit, ita perpetuis est miseriis jure deputandus ille populus, qui non solum a meditanda Dei lege se superbiens avertit, sed et contra ipsum legis auctorem Deum ac Dominum suum crebra sese meditatione insanus exercuit. Astiterunt regedicit; reges autem plurali numero propter Herodem tetrarcham ponit, sicut r. Quamvis possit recte plurali regum appellatione designari ipse Herodes tetrarcha, qui in nece Domini consensum praebuit Pilato, et
Abbreviated transcription (Latin):
ton solent indifferent̾ in latinum
tͣnsferri. S distat int̾ clarifiearifa¬
ctum: & dm in facto głificari siue
clarificari. Clarificari nanq ẽ: fac¬
ta siue dicta aliqua. in noticiã hec
plurimoꝵ fama uulgante deferri.
Qdͥ etiam de humanis reb mirifice
in factis hominũ. ꝓprium ẽ xp̃iane
pietatis & humilitatis: precipiente
ipso ac dicente. uideant oꝑa ur̃a
bona. & głificent patrẽ ur̃m qui in
celis ẽ. Axare fremuert̃ gentes.: e ppłi
meditati sunt in ania: Non quasi ne¬
scius int̾rogat ꝓpħa: s uesaniã mi¬
rando impioꝵ corripit eos qui ad¬
uersus dñm saluatorẽ nicħ ab eo
lesi. immo multis beneficiis aduiti
consurrexert̃. Gentes aũ propt̃ mi¬
lites romanoꝵ: ppłos propt̾ uideos
posuit. Unde apte gentes fremuisse:
ditatione qͦm dnm̃ morti trad̾ent
tractabant: milites uͦ nicħ ei inui¬
disse. nicħ insidiaꝵ tetendisse reꝑi¬
untͥ: s tam̃ in contumeliã & mortẽ
eius imꝑiis obtemꝑasse presidis.

Expanded text:
differenter in Latinum transferre, sed distat inter clarificari factum, et Deum in facto clarificari, sive glorificari. Clarificari namque facta sive dicta aliqua, est in notitiam haec plurimorum fama vulgante deferri, quod etiam de humanis rebus mirifice in factis hominum, proprium est christianae pietatis et humilitatis, praecipiente ipso ac dicente: Videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Quare fremuerunt gentes, et meditati sunt inania? Non quasi nescius interrogat propheta, sed vesaniam mirando impiorum corripit eos qui adversus Dominum Salvatorem, nihil ab eo laesi, imo multis beneficiis adjuti, consurrexerunt. Gentes autem propter milites Romanorum, populos propter Judaeos posuit. Unde apte gentes fremuisse, ditatione, quomodo Dominum morti traderent, tractabant; milites vero nihil ei intulisse, nihil insidiarum tetendisse reperiuntur, sed tantum in contumeliam et mortem ejus imperiis obtemperasse praesidis.
Abbreviated transcription (Latin):
fixerunt uidei. clarescentib per
nom̃ eius miracłoꝵ signis. in cę¬
lum assumptꝰ. & d̾i filius ẽẽ inino¬
tesceret. Et loquebant᷑ u̾bum
di cum fiducia. Ingreco habet
in seq̃nti lectione cũ dictum esset
multitudinis aũ credentiũ erat cor
unũ & auima una: & hic ingrecis
exemplarib qͦd nr̃i codices ñ hñit.¬

Expanded text:
t Judaei, clarescentibus per nomen ejus miraculorum signis, in coelum assumptus, et Dei esse Filius innotesceret. Et loquebantur verbum Dei cum fiducia. In Graeco habetur in sequenti lectione, cum dictum esset: Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una, et hic in Graecis exemplaribus, quod nostri Codices n
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quod luteras nescirent: s gr̃amati¬
cȩ artisꝑitiam ñ haberent. Nam q̃
aũ proprie imꝑiti uocant᷑. & idiote¬
epła ad corinthios uͥ scriptũ est. &
si imꝑitꝰ sermone. ñ tam̃ scientia:
ꝓ imꝑito in greco idiotes habetur.
Quia om̃s clarificabant id qͦd factũ
fuerat. Melius habetur in greco. Os
enĩ głificabant dm. in eo qͦd factũ fu¬
erat. Et qͦd in nr̃is codicib addi¬
tum est. in eo quod accid̾at: in gre-

Expanded text:
non quod litteras nescirent, sed quod grammaticae artis peritiam non haberent. Nam in autem proprie imperiti vocantur. Dad Corinthios, ubi scriptum est: Et si imperitus sermone, sed non scientia , pro imperito in Graeco ἰδιώτης habetur. Quia omnes clarificabant, id quod factum fuerat. Melius habetur in Graeco: Omnes enim glorificabant Deum, in eo quod factum fuerat. Et quod in nostris Codicibus addit
Abbreviated transcription (Latin):
Isacerdotũ dicens. Precipiendo p̃cepimꝰ¬
Suobis: & cet̾a. Consequentiꝰ habet᷑
Sin greco. Nonne p̃cipiendo p̃cepimꝰ
uob: Nanq ita loqui magis int̾ro¬
Iganti conuenit: obedire oportet do
magis qͣm hominib. Int̾rogatiue
legitur in greco. obedire oportet do
magis an hominib: Et apte stul¬
tam ac temerariã pontificis int̾ro¬
gationẽ: apłi fixa ac prudenti res-¬
ponsione refutart̃. Ds̃ patrum
nr̃oꝵ suscitauit iħm. It greco ht̃¬

Expanded text:
iendo praecepimus vobis, etc. Consequentius habetur in Graeco: Nonne praecipiendo praecepimus vobis? Namque ita loqui magis interroganti convenit. Obedire oportet Deo magis quam hominibus. Interrogative legitur in Graeco: Obedire oportet Deo magis, an hominibus? et apte stultam ac temerariam pontificis interrogationem Apostoli fixa ac prudenti responsione refutarunt. Deus patrum nostrorum suscitavit Jesum. In Graeco h
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ apatre. sp̃m ueritatis qui apa¬
tre ꝓcedit: ille testimoniũ ꝑ hibe¬
bit de me. & uos testimoniũ ꝑhi¬
bebitis: & ille uos inspirando. ut
gens aũ quidam in concilio phari
seus nomine gamalihel. legis doc
tor. Et cum hec de gamalihele.
& in libro clem̃tis legimus qͥa disci¬
silio int̾ iudeos ad mitigandum
eoꝵ furorẽ ubi necessitas ingrueret
tionẽ reliquiarũ beatissimi ꝓthomar¬
tyris stephani. cunctis late xp̃i ec
tus simul & Nichodemus qͥ d̾nm
cũ ioseph sepeliuit. necnon &e ipse
gamalihel cum filio suo abiba.
suauissima ostensione ꝑdocuit.
Post hunc extitit uidas galyleus
indieb ꝓfessioruis. In greco ha¬
in dieb conscͥptionis census: qͦmͦ
interpretatũ habemꝰ. Et nc̃ itaq¬
I dico uob̾. Discedite ab hominib
istis: & sinite illos. In grecoplus
habet: ñ comqͥnantes manꝰ uras.
Siuͦ ex do est: non poteritis dissol¬
uere eos. Et hic in greco plus¬

Expanded text:
 Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis , id est, ille vos inspirando ut lgens autem qusaeus nomine Gamalihel legis docamaliele et in libro sancti Clementis legimus, quia discisilio inter Judaeos ad mitigandum eorum furorem, ubi necessitas ingrueret, tionem reliquiarum beatissimi protomartyris Stephani cunctis late Christi tus, simul et Nicodemus, qui Dominum cum Joseph sepelivit, necnon et ipse Gamaliel cum filio suo Abibam, suavissima ostensione perdocuit. Post hunc exstitit Judas Galilaeus in diebus professionis. In Graeco hain diebus conscriptionis census, quomodo interpretatum habemus. Et nunc itaque dico vobis: Discedite ab hominibus istis, et sinite illos. In Graeco plus habetur: Non coinquinantes manus vestras. Si vero ex Deo est, non poteritis dissolvere eos. Et in
Abbreviated transcription (Latin):
codicib continet᷑. subillatũ. Nec
quisquã illoꝵ quȩ possidebant
aliqͥd suũ ẽẽ dicebat. Quã senten¬
tiã etiam beatꝰ cyprianus in libro
testimonioꝵ t̾cio sic posuit: dicens
Turba aũ eoꝵ qui credider̃t. ani¬
ma una ac m̃te agebant: nec erat
int̾ illos discrimen ullũ: nec qͥsqͣm
suũ iudicabat ex bonis que erãt¬
eis. Conuenit aũ hic locus & ap¬
tissima ratione concinit ei quod
supͣ dictum est: quia qui sp̃m scm̃¬

Expanded text:
latum: Nec quisquam illorum quae possidebant aliquid suum esse dicebant. Quam sententiam etiam beatus Cyprianus in libro Testimoniorum tertio sic posuit, dicens: « Turba autem eorum qui crediderunt anima una ac mente agebatur; nec erat inter illos ullum discrimen, nec quisquam suum judicabat ex bonis quae eis erant. » Convenit autem hic locus et aptissima ratione concinit ei quod supra dictum est, quia qui Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
omĩb obedientib sibi. Nos sumus
testes quia głam resurrectionis euis
uidimꝰ: quia ascendentẽ in cȩlos ocu¬
lis ꝓsequuti sumꝰ. Testis est & sp̃e
di uob̾ licet resultantib inuincibilit̾
predicemꝰ. ipse nos sua presentia ro¬
borauit: ipse in nob loquens hec quȩ¬
auditis uerba formauit. Et hoc est
qͦd eis dns ꝓmisit. dicens. Cum aũt

Expanded text:
omnibus obedientibus sibi. Nos sumus testes, quia gloriam resurrectionis ejus vidimus, quia ascendentem in coelos oculis prosecuti sumus. Testis est et Dei vobis licet resultantibus invincibiliter praedicemus, ipse nos sua praesentia roboravit, ipse in nobis loquens haec quoque verba formavit. Et hoc est quod eis Dominus promisit dicens: Cum aut
Abbreviated transcription (Latin):
diert̃ hos sermones magistratꝰ templi
& pͥncipes sacerdotũ: ambigebant
de illis quidnã fieret. Et hic magis¬
tratus singłari numero legendum:
sicut etiã in seq̃ntib ubi dicitur. Tc̃
Sabiit magistratꝰ in templo cũ ministͥs.
GRecum nanq exemplar: utroq in
loco singłariter strategos id est pre¬
tor habet. Llerum sciendum. qͦd hic lo¬
cus plus habet in greco: ita etenĩ scͥp¬
tum est Ut audiert̃ autẽ uerba hec
sacerdotes & magistratꝰ templi &
pͥncipes sacerdotũ mirabantur &
ambigebant de his. Quidiuilt nam

Expanded text:
tem hos sermones magistratus templi, et principes sacerdotum, ambiebant de illis quidnam fieret. Et hic magistratus singulari numero legendum, sicut etiam in sequentibus ubi dicitur: Tunc abiit magistratus in templum cum ministris. Graecum namque exemplar utroque in loco singulariter στρατηγὸς, id est, praetor, habet. Verum sciendum quod hic locus plus habet in Graeco, ita enim scriptum est: Ut audierunt autem verba haec sacerdotes ut magistratus templi, et principes sacerdotum, mirabantur, et ambigebant de
Abbreviated transcription (Latin):
arbitret᷑: cũ manifeste scribat beatꝰ
lucas euͣngłista post ascensionẽ dni
ad discipłatum apłoꝵ uenisse: nisi
forte putandu est. eũ prius ita dis¬
cipłatum xp̃i sequutũ. ut necdi
renunciau̾it om̃ib que possidebat.
Quod utrũq eunͣgłice doctrinȩ con¬

Expanded text:
arbitratur, cum manifeste scribat beatus arbitratur, cum manifeste scribat beatus Lucas eum post ascensionem Domini ad discipulatum apostolorum venisse; nisi forte putandum est eum prius ita discipulatum Christi secutum, ut necdum renuntiaverit omnibus quae possidebat. Quod utrum evangelicae doctrinae con
Abbreviated transcription (Latin):
bona. Et quia ibi sumina pacis &
securitatis gr̃a regnat: recte ciui¬
tas in qua huius uitȩ typus pre¬
cessit. iherłm id est uisio pacis dic¬
ta est. Unde notanda rerũ simul
locoꝵ q distantia. Si quide in oꝑe
suꝑbe turris lingna & mens
humani gñis cum eẽt una. me¬
rito inqͥtatis discissa est: ita ut
guȩ m̾ito humilitatis unite: u¬
naq om̃ib lingua. eadem erat
uoluntas & una. Quod inmirũ
mino famulant᷑. At uͦ reprobi ita
om̃s diabolo deseruiunt. ut eade
seruitus diu̾sa m̃te &e pugnaci
plerunq int̾ se studio & certamĩe
geratur: propt̾ quod eoꝵ ciuitas
agrũ uendidit illũ: & cetera. Mi¬
rũ quomͦ hunc barnaban qͥ postea
cũ paulo gentiũ est ordinatus apo¬
stolus. ac post longum eiꝰ contub̾¬
niũ. denuo cyprum unde ortus fu¬
erat p̾dicaturꝰ rediit: eusebiꝰ inhy¬
storia eccłiastica de numero ẽẽ sep¬
tuaginta discipłoꝵ dñi saluatoris

Expanded text:
bona sunt; et quia ibi summa pacis et bona sunt; et quia ibi summa pacis et securitatis gratia regnat, recte civitas in qua hujus vitae typus praecessit Jerusalem, id est Visio pacis, dicta est. Unde notanda rerum simul locorumque distantia, siquidem in opere superbiae turris, lingua et mens humani generis cum esset una, merito iniquitatis discissa est, ita ut guae merito humilitatis unitae, unaque omnibus lingua, eadem erat voluntas et anima. Quod nimirum mino famulantur; at vero reprobi ita omnes diabolo deserviunt, ut eadem servitus mente et pugnaci plerumque inter se studio et certamine geratur, propter quae eorum civitas agrum vendidit illum, etc. Mirum quomodo hunc Barnabam, qui postea cum Paulo gentium est ordinatus apostolus, ac post longum ejus contubernium denuo Cyprum, unde ortus fuerat, praedicaturus rediit, Eusebius, in Historia ecclesiastica, de numero esse septuaginta discipulorum Domini Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
linguaꝵ discrepantiũ. pulcherri-¬
mo presagio designabat᷑: qͦd sc̃a
ȩccłia ꝑ donũ eiusde sp̃c in diu̾sis
ꝑ orbem nationib & linguis. unũ
eẽt cor & animã habitura. Non enĩ
credentiũ omniũ est loqui linguis
in fide xp̃i indicio fuit: qͥa unus
dominꝰ. una fides. unũ baptisma
unꝰ d̾s & pat̾ omniũ. Sed erant
illis omĩa cõmunia. Communia
appellari: non eam uitã que morti
contͣria est: s illam dum q̃rimus
qua quisq conu̾satione uitã du¬
cat. in militia itł in agricultura
an arte qualibet. honesta uł tur¬
pr̾. monachus sit an clericꝰ. an laicꝰ.
Ceterũ uita qua a mortuis discer-¬
nim: ⁊ oe nuncupat᷑ a grecis. Qui
gͦ ita uiuunt. ut sint omĩa com¬
munia in dͥno: recte cõposito ex du¬
to a terrenis scł̃i huuis conũsatio¬
nib felicior est: qͣnͣto statũ fut᷑i
scłi etiam in presenti imitat᷑: uͥ st̃
omĩa om̃ib cõmunia beatis.
cernentib eius głam a quo st̃ omĩa

Expanded text:
linguarum discrepantium pulcherrimo praesagio designabatur, quod sancta Ecclesia per donum ejusdem Spiritus in diversis per orbem nationibus et linguis unum esset cor et animam habitura. Non enim omnium credentium est linguis loqui in fide Christi indicio fuit, quia Dominus unus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater omnium . Sed erant illis omnia communia.appellari, non eam vitam quae morti contraria est; sed illam dum quaerimus, qua quis conversatione vitam ducat, in militia, an in agricultura, an in arte qualibet honesta, vel turpi, monachus sit, an laicus, an clericus. Caeterum, vita qua a mortuis discernimur ζωὴ nuncupatur a Graecis. Qui ergo ita vivunt ut sint eis omnia communia in Domino, recte composito ex duto caeteris saeculi hujus conversationibus felicior est, quanto statum futuri saeculi etiam in praesenti imitatur, ubi sunt omnia omnibus communia bona beatis, cernentibus ejus gloriam, a quo omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃ib nanq idem homo ds adcȩ¬
los ascendens ianuã regni cȩlestis
sacerdotes: & magistratus templi
Magistratꝰ numero singłari legẽ.
dũ. quod ex greco facillime claret.
scdm quod latine in quib d̾a codi
torẽ templi scriptũ inuenimus.
Nam grece pretor strategos: magi¬
dicit᷑. D ixit ad eos. Principes po¬
puli & semores. In grego habet
plus. Et seniores isrł audite. Simi¬
lit̾ in seq̃ntib ubi dictũ est. in
hoc iste adstat coram uob̃ sanus:
in greco habetur corã uob hodie¬

Expanded text:
Omnibus namque idem homo Deus ad coeOmnibus namque idem homo Deus ad coelos ascendens, januas regni coelestis sacerdotes et magistratus templi. Magistratus numero singulari legendum est, quod ex Graeco facillime claret, pro quo Latine in quibusdam Codictorem templi scriptum invenimus. Nam Graece praetor στρατηγὸς, magidicitur. Dixit ad eos: Principes populi et seniores. In Graeco habetur plus, Et seniores Israel audite. Similiter in sequentibus, ubi dictum est: In hoc iste astat coram vobis sanus: in Graeco habetur: Coram vobi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ multo sint plures qͥi tenebris
& maledictione qua nati st̃ pͥme
tͣnsgressionis uitã tͣnseuntes. uel
etiã peiora addentes ineternũ dã¬
nentur: s intelligendũ quod in
semine abrahȩ hoc est in xp̃o. be¬
nedicant᷑ om̃s familiȩ t̾rȩ que¬
cunq benedicendȩ sunt: eiꝰ gr̃a
tinet: nec sit aliud nom̃ sub cȩlo
datũ hominib in qͦ oporteat nos
saluos fieri: qͣmuis & ita recte poᷤ¬
sit intelligi. nullã ẽẽ cognatio.¬
nẽ siue familiam t̾rȩ in qua ñ
aliqui benedictionẽ suꝑnȩ here¬
ditatis accipiant: ex illis dico
familiis siue cognationib sep¬
tuaginta duab. in quas post di¬
luuiũ in constructione turris
diuisum eẽ genus humanũ legi¬
mus. B enedicunt᷑ gͦ in semine abra¬
he uidelicet mediatore di & homi¬
nũ homine iħu xp̃o om̃s electi: ñ
solum qui post incarnationẽ eius
in eum credidert᷑. uerũ etiam hi
qui incarnationis eius tempora
nascendo in carne precesserunt.

Expanded text:
 multo sint quae in tenebris et maledictione, qua nati sunt, primae transgressionis vitam transigentes, vel etiam pejora addentes, in aeternum damnentur. Sed intelligendum quod in semine Abrahae, hoc est, in Christo benedicantur omnes familiae terrae, quaecunque benedicendae sunt; ejusque gratia luce, pertinet: nec sit aliud nomen sub coelo datum hominibus in quo oporteat nos salvos fieri . Quamvis et ita recte possit intelligi, nullam esse cognationem, sive familiam terrae, in qua non aliqui benedictionem supernae haereditatis accipiant: ex illis dico familiis, sive cognationibus septuaginta et duobus, in quas post diluvium in constructione turris divisum esse genus humanum legimus. Benedicentur ergo in semine Abrahae, videlicet Mediatore Dei et hominum homine Jesu Christo, omnes electi, non solum qui post Incarnationem ejus in eum crediderunt, verum etiam hi qui Incarnationis ejus tempora nascendo in carne praecesserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cet qͦd ad moysen. & illo quod ad
abraham adomino ꝓmulgatũ ẽ:
& seueritas eus & bonitas decla¬
rat᷑. Bonitas quide in eis qui ac¬
cepta fide xp̃i benedici merentur
ab illo: seueritas uͦ in illis qͥm̾ito
sui contẽptus & inobedientiȩ.
de plebe benedictoꝵ ext̾minant᷑:
id est extra terminos ȩt̾ne beatitudi¬
nis eiciunt᷑. Ita aũ dictum ẽ in semi¬
ne tuo benedicent᷑ om̃s familiȩ t̾rȩ:¬

Expanded text:
cet quod ad Moysen, et illo quod ad cet quod ad Moysen, et illo quod ad Abraham a Domino promulgatum est, et severitas ejus et bonitas declaratur: bonitas quidem in eis qui, accepta fide Christi, benedici merentur ab illo; severitas vero in illis qui merito sui contemptus et inobedientiae de plebe benedictorum exterminantur, id est, extra terminos aeternae beatitudinis ejiciuntur. Ita autem dictum est: In semine tuo benedicentur omnes familiae t
Abbreviated transcription (Latin):
cut me suscitabit tͥ dns d̾s tuus:
ipsum audies. ut petisti adño deo
tuo in oreb. Et paulopost. Et ait
dns ad me. Bene omĩa sunt locuti.
Propħam suscitabo eis de medio
fratrũ suoꝵ similem tui:. & ponã
u̾ba mea in ore eius: loqueturq
ad eos omĩa quȩ preceꝑo illi. Qui
aũ uerba eius quȩ locutus fuerit in
noĩe meo audire noluerit: ego ul
tor existam. ꝓ quo petrus posuit. ex.¬
terminabit᷑ de plebe: manifestiꝰ
insinuans hunc ẽẽ modu diuinȩ
ultionis. ut qui cȩlestia mandata
contẽpnunt. ab electoꝵ sorte red¬
dant᷑ extorres. Et hic gͦ & multis
aliis in locis uͥ apłi & euͣngłiste
de ueteri testam̃to exempla po¬
suer̃t. ꝑspicuũ est eos scͥpturarũ
sensum quesisse ñ u̾ba: nec mag¬
noꝑe de ordine sermonib q curas¬
se. cũ intellectui res pateret: Aicens
ad abraham. in semine tuo benedi.¬
cent᷑ om̃s familie t̾re. Ex utroq hoc¬
est ex hoc testimonio. & illo uideli¬

Expanded text:
cut me, suscitabit tibi Dominus Deus tuus, cut me, suscitabit tibi Dominus Deus tuus, ipsum audies, ut petisti a Domino Deo tuo in Horeb . Et paulo post: Et ait nus mihi bene omnia sunt locuti prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui et ponam verba mea in ore eius loqueturque ad eos omnia quae praecepero illi qui autem verba eius quae loquetur in nomine meo audiretor existam . Pro quo Petrus posuit: Exterminabitur de plebe, manifestius insinuans hunc esse modum divinae ultionis, ut qui coelestia mandata contemnunt ab electorum sorte reddantur extorres. Et hic ergo et multis aliis in locis, ubi apostoli et evangelistae de Veteri Testamento exempla posuerunt, perspicuum est eos Scripturarum sensum quaesisse, non verba, nec magnopere de ordine sermonibusque curasse, ut intellectui res pateret. Dicens ad Abraham: Et in semine tuo benedicentur omnes familiae terrae. Ex utroque hoc testimonio et illo videli
Abbreviated transcription (Latin):
huius loci in greco plus habet. Moy
nr̃ de populo isrł ueritatẽ carnis
assumpsit. apparens in similitudi¬
nẽ moysi: ut sicut sieut ille carna¬
lem isrł cerimoniis & sacris legalib
instructũ ac purificatũ in terrã reꝓ¬
missionis introduxit:. ita & dñs ꝑ
grãm euͣngłii sp̃ĩtalem isrł de toto
orbe congregaus ad cȩlestia regna ꝑ¬
duceret. Et sicut illi qui legem moy¬
si contẽpserunt de terra reꝓmissio¬
nis sunt ab inmicis nationib de¬
iecti: sic & hi qui doctrinã eungłice
gre despexerunt. de cetu scõꝵ per
ultores sp̃c expellunt᷑. Hoc enĩ qd̾
sequit᷑. erit autẽ om̃ĩs anima quȩ
ñ audierit ꝓpħam illũ. extermina¬
bit᷑ de plebe: uerũ notandũ quod
beatꝰ petrus hic ñ uerba moysaicȩ
sententiȩ. s sensum tenere curauit.
Scriptũ nanq ẽ in deuteronomio: di¬
cente moyse ad filios ifrł. Prophe¬
tam de gente tua & de frib tius si¬

Expanded text:
c. Initium hujus loci in Graeco plus habet: Moysc. Initium hujus loci in Graeco plus habet: Moysnoster de populo Israel veritatem carnis assumpsit, apparens in similitudinem Moysi, ut sicut ille carnalem Israel caeremoniis et sacris legalibus instructum ac purificatum, in terram repromissionis introduxit, ita et Dominus per gratiam Evangelii spiritalem Israel de toto orbe congregans, ad coelestia regna perduceret. Et sicut illi qui legem Moysi contempserunt de terra repromissionis sunt ab inimicis nationibus ejecti, sic et hi qui doctrinam evangelicae gratiae despexerunt de coetu sanctorum per ultores spiritus expellantur. Hoc est enim quod sequitur: Erit autem, omnis anima quaecunque non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe. Verum notandum quia beatus Petrus hic non verba Mosaicae sententiae, sed sensum tenere curavit. Scriptum namque est in Deuteronomio, dicente Moyse ad filios Israel: Prophetam de gente tua, et de fratribus tuis si
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo ꝑpetuas penas subibunt:
tes. & boni scilicet & mali in reuoca¬
bilem in ultimo examine sententiã
a iusto iudice ꝑceꝑint. Multũq fal¬
litur & fallit origenis qui se post uidi.¬
ciũ longissimo licet temporis distan¬
te int̾uallo. cum ceteris peccatorib qͥ
a sinistra iudicis cum diabolo missi
fu̾int in gehennã liberandu putat.
& ad regnũ celeste ꝑducendu: quasi
hoc eis ꝓmittente ꝓpħa qui ait. &
claudentur ibi in carcerem. & pꝰdies
multos uisitabunt᷑: cum manifesta
sit uxta sanos sensꝰ ꝓpħe sententia.
qua hostes ac ꝑsequutores sc̃e eccłiȩ
singłos in die sui exitus in gehennã
rapiendos predixit: s cunctos in
die iudicii ad modicũ inde relaxan
te denuo duplicẽ in penã mortis pre.¬
cipitent᷑ et̾ne. Nam & hoc ꝓphetam
in hac sententia intendisse. seq̃ntia
ipsius u̾ba declarant. Qui cũ dixiss
post dies multos uisitabunt᷑: con¬
tinuo subiecit. Et erubescet luna:

Expanded text:
diabolo omnes perpetuas poenas subibunt, s, et boni scilicet et mali irrevocabilem in ultimo examine sententiam a justo judice perceperint. Multumque fallitur et fallit Origenes, qui se post hoc judicium longissimo licet temporum distante intervallo, cum caeteris peccatoribus, qui a sinistra judicis cum diabolo missi fuerint in gehennam, liberandum putat, et ad regnum coeleste perducendum, quasi hoc eis promittente propheta qui ait: Et claudentur ibi in carcerem, et post dies multos visitabuntur , cum manifesta sit juxta sanos sensus prophetae sententia, qua hostes ac persecutores sanctae Ecclesiae singulos in die exitus sui in gehennam rapiendos praedixit, sed cunctos in die judicii ad modicum inde relaxandortali, denuo duplicem in poenam mortis praecipitentur aeternae. Nam et hoc prophetam in hac sententia intendisse sequentia ipsius verba declarant, qui cum dixisset: Et post dies multos visitabuntur, continuo subjecit: Et erubescet luna,
Abbreviated transcription (Latin):
odio ac nequitia m̃tis cũ pͥncipib
iudeoꝵ adu̾sus dnm adstiterunt.
& conuenert inunũ. Notandu aũ
qͦd hoꝵ uersuũ talis est concathe¬
natio: ut & prior de secundo acci¬
piat clausulam. qua dicit᷑ ad u̾sꝰ
ut sit plena utͥusq positio. Quare
fremuer̃t gentes. & popłi medi¬
tati sunt mania adu̾sus dͥñm &¬

Expanded text:
is, cum principibus Judaeorum adversus Dominum astiterunt et convenerunt in unum. Notandum autem quod horum versuum talis est concatenatio, ut et prior de secundo accipiat clausulam, qua dicitur adversuut sit plena utriusque positio: Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania adversus Dom
Abbreviated transcription (Latin):
peccata. Tempora aũ refrigerii.
discretionẽ uniu̾sał iudicii & iusto¬
rũ redemptionẽ dicit: de quo ip̃i
tribulationes quide passi. s spe sal¬
ui facti. dicunt d̾no in psalmo. Trã¬
siuimꝰ ꝑ ignem & aquã: & induxi¬
sti nos in refrigeriũ Tunc etenĩ
plene delebunt᷑ nr̃a peccata: cum
uirtute resurrectionis. nouissima ini¬
mica destructa fu erit mors. INqua¬
dã translatione hunc uersum ita ꝓp¬
ter explanationẽ sensus positum:
inuenimꝰ. Ut cũ uenerint tempora
refrigerii: ueniant &e uob̃ a facie

Expanded text:
peccata. Tempora autem refrigerii discretionem universalis judicii et justorum redemptionis dicit, de quo ipsi tribulationes quidem passi, sed spe salvi facti dicunt Domino in psalmo: Transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium . Tunc etenim plene delebuntur nostra peccata, cum virtute resurrectionis novissima inimica destructa fuerit mors . In quadam translatione hunc versum ita propter explanationem sensus positum invenimus: Ut cum venerint tempora refrigerii, veniant et vobis a facie
Abbreviated transcription (Latin):
Sgreco habetur consequentiꝰ. Ds̃ pa¬
trũ nr̃oꝵ głificauit puerũ suũ iħm.
Conueniebat nanꝙ ut sermonem
de dno his qui eum occid̾ant faciens
doctor sapiens. pͥmo humanitatis
qua tradi & interfici potuit recor¬
daret᷑: deinde paulatim resurrecti
lopost auctorẽ eum uitȩ appellat
Et inclausula sermonis aꝑtius.
Uob̾ inqͥt primũ d̾s suscitans filiũ
Isuũ misit eũ benedicentẽ uobis ut¬
I deleant᷑ ur̃a peccata: ut cũ uene

Expanded text:
betur consequentius: Deus patrum nostrorum glorificavit puerum suum Jesum. Conveniebat namque ut sermonem de Domino his qui eum occiderant, faciens doctor sapiens, primo humanitatis, quae tradi et interfici potuit, recordaretur; deinde paulatim resurrectiolo post Auctorem eum vitae appellat. Et in clausula sermonis apertius: Vobis, inquit, primum Deus suscitans Filium suum, misit eum benedicentem vobis, ut deleantu
Abbreviated transcription (Latin):
serat. uirasse d̾nm dauid. de fructu
lumbi euis suscitare xp̃m & sedere
suꝑ sedem eius: quia uidelicet hec
sedes regni ñ in t̾rena irłm in qua
regnauit dauid. s ad dexterã intelli¬
gencͥa ẽet maiestatis in cęlis. Ubi ntͣnq
uniꝰ eiusdemq redemptoris nr̃i na¬
tura de scͥpturis ꝓpheticis euidenter
adstruxit: & humanã uidelicet q̃ͥ
de fructu lumbi dauid ꝑ uirginem
orta est. & diuinã ꝓpter quã ascen¬
dens in cęlum. ac ad dex teram patͥs
assũptus est. In hac nanq ueraciter
filius dauid: in illa dauid dns exti¬
tit: propt̾ quod & congruent̾ adiun¬
xit Certissime gͦ sciat om̃is domꝰ

Expanded text:
serat, jurasse Dominum David de fructu serat, jurasse Dominum David de fructu lumbi ejus suscitare Christum, et sedere super sedem ejus, quia, videlicet, et haec sedes regni non in terrena Jerusalem, in qua regnavit David, sed ad dexteram intelligenda esset majestatis ejus in coelis. U Redemptoris nostri naturam, de Scripturis propheticis evidenter astruxit: et humanam, videlicet, quae de fructu lumbi David per virginem orta est, et divinam propter quam ascendens in coelum homo ad dexteram Patris assumptus est. In hac namque veraciter filius David, in illa Dominus David exstitit, propter quod et congruenter adjunxit: Certissime ergo sciat omnis domus
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ad altiora paulatĩ fidem ꝓuocãs
audientiũ. & dm hunc ẽẽ uerum
designat: du eũ sp̃c scĩ donũ effudis¬
se confirmat: qd̾ diuinȩ tantũ ẽẽ
potentiȩ sapiens quisq cognoscit.
Et pulchre eodem u̾bo effusionis usus
est. qͦd suꝑius cõmemorata ꝓphete
sententia. dñm dixisse p̃miserat:
ut ex hoc quoq & illud auditores col¬
consuesset in ꝓpħis: qui futuri scłi
tẽpora ꝓut ipse uellet disponeret:
qui signa & ꝓdigia in cȩlo daret
& in t̾ra: qui om̃s nom̃ suũ inuo¬
cantes saluos faceret: cȩteraq que
ꝓpheticus sermo describit. quasi di
filius ac uerus ds expleret. Non eñĩ
dauid ascendit in celos. Dicit autẽ
ipse. Dixit dͥns dͥno meo. sede a dextͥs¬
‸ meis. Quid̾a codices hñt dicit dns
s greca exemplaria & in hoc libro
& in psalterio hñt. dixit dns. Mani¬
festissime aũ beatus petrus ꝑ hunc
psalmũ exponit qm sit intelligen¬
dum. qͦd de alio psalmo suꝑus assũp¬

Expanded text:
autem ad altiora paulatim fidem provocans audientium, et Deum hunc esse verum designat, dum eum sancti Spiritus donum effudisse confirmat, quod divinae tantum esse potentiae sapiens quisque cognoscit. Et pulchre eodem verbo effusionis usus est, quod superius commemorata prophetae sententia Dominum dixisse praemiserat, ut ex hoc quoque et illud auditores colconsuesset in prophetis; qui futura saeculi tempora, prout ipse vellet disponeret; qui signa et prodigia in coelo daret, et in terra; qui omnes nomen suum invocantes salvos faceret, caeteraque quae pheticus sermo describit quasi Dei Filius ac Deus verus expleret. Non enim David ascendit in coelos, dicit autem ipse: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis. Quidam codices habent, Dicit Dominus: sed Graeca exemplaria, et in hoc libro et in Psalterio habent: Dixit Dominus. Manifestissime autem beatus Petrus per hunc psalmum exponit quomodo sit intelligendum quod de alio psalmo superius assump
Abbreviated transcription (Latin):
ingreco singłari numero legit᷑. id est
scottos: qͦd latinus int̾pres qͥa singła¬
rinumero ꝓferre nequibat᷑. necessa¬
rio pluraliter tenebras posuit. Hoc aũ
ideo cõmemorandu putaui: ut sci¬
ret om̃is quicũq hec de gente anglo¬
rũ legeret. ñ sͥ eẽ necesse propt̾ lati¬
ne linguȩ auctoritatẽ tenebras in suã
loquelam pluralit̾ ꝓferre. s potius
singłariter: cum & hoc eque possit.
propt̃ grecam nimirũ auctoritatem.
unde in latinũ scͥptura tͣnslata ẽ. H ẽ
definito consilio & p̾scientia di traditũ
ꝑ manꝰ iniquoꝵ affligentes int̾emistis.
Iꝯ greco habet unou̾bo plus. Quod tam̃
multũ ad causam ꝑtinet: & prescientia
di traditũ accipientes. Te aditꝰ nãq ẽ
a preside in potestatẽ eoꝵ: illa condi¬
tione ut siue hunc siue latronẽ elige¬
rent. Et illi accepta hac optione dona¬

Expanded text:
in Graeco singulari numero legitur, id est, in Graeco singulari numero legitur, id est, σκότος, quod Latinus interpres, quia singulari numero proferre nequibat, necessario pluraliter tenebras posuit. Hoc autem ideo commemorandum putavi, ut sciret omnis quicunque haec de gente Anglorum legeret, non sibi esse necesse propter Latinae linguae auctoritatem, tenebras in suam loquelam pluraliter proferre; sed potius singulariter, cum et hoc aeque possit propter Graecam nimirum auctoritatem, unde in Latinam scripturam translata est. Hunc definito consilio et praescientia Dei, traditum per manus iniquorum affligentes interemistis. In Graeco habet uno verbo plus, quod tamen multum ad causam pertinet: Et praescientia Dei traditum accipientes. Traditus namque est a praeside in potestatem eorum illa conditione, ut sive hunc sive latronem eligerent; et illi, accepta hac optione, dona
Abbreviated transcription (Latin):
rint quigrece dicuntur ꝓseliti. id
est qui ex gentib ad iudaismũ re-¬
licto gentilitatis ritu conuenerant:
seq̃nti u̾su manifestat᷑ cum dicitur.
Iudei quoq & ꝑseliti. S anguinem
& ignẽ & uaporem fumi. Deigne &
fumo:. inp̃cedenti libro dictum est.
Sanguinẽ aũ ñ solum dnici uuln̾is.
s etiam dnici sudoris dicit: qͣndo
orante illo ante traditionẽ factus
est sudor eius sicut guitȩ sanguinis
decurrentis in terrã Qd id̾o int̾ signa
gnificabat uniu̾sum orbem sangͥne
dłm ẽẽ abluendu: ut sicut aliquando
tabernacłm siue tempłu sanguine
uictimaꝵ erat dno consecratũ: ita nẽ
ꝑ omnẽ mundu ppłs fidelium illi
in domũ sc̃am ipsuis sanguine dedi¬
caretur: nec solum iherosolimis esset
locus orandi. uerũ in om̃ĩ loco d̾natio¬
nis eius leuarent electi manus suas
ꝑ orationes puras ad dnm. Sol con¬
uertet᷑ in tenebras. Tenebraꝵ nom̃

Expanded text:
rint, qui Graece dicuntur proselyti, id rint, qui Graece dicuntur proselyti, id est, hi qui ex gentibus ad Judaismum, relicto gentilitatis ritu, convenerant, sequente versu manifestatur, cum dicitur: Judaei quoque et proselyti. Sanguinem, et ignem, et vaporem fumi. De igne et fumo in praecedenti libro dictum est: sanguinem autem non solum dominici vulneris, sed etiam dominici sudoris dicit, quando, orante illo ante traditionem, factus est sudor ejus sicut guttae sanguinis, decurrentis in terram. Quod ideo inter signa uia significabat universum orbem sanguine Domini esse abluendum, ut sicut aliquando tabernaculum sive templum sanguine victimarum erat Domino consecratum, ita nunc per omnem mundum populus fidelium illi in domum sanctam ipsius sanguine dedicaretur, nec solum Hierosolymis esset locus orandi, verum in omni loco dominationis ejus levarent electi manus suas per orationes puras ad Dominum. Sol convertetur in tenebras. Tenebrarum nomen
Abbreviated transcription (Latin):
errasse reor illũ siquis utrũq fieri
posse credat: & apłos udelicet in
sp̃u sco omniũ gentiũ linguas in¬
telligere. ac loqui potiusse: &e ipso¬
rũ quoq u̾ba maiore miracło qua¬
cunq lingua eeñt edita. ab om̃ib
qui audiebant ȩque potuisse
cognosci Et qui habitant mesopo¬
tamiã & iudeam & capadociã pontũ
& asiam. frigiam & pamphyliam.
Hȩ que post iudeam nominant᷑ pro¬
iuntiȩ quinq. om̃s quid̃ẽ grece lo¬
quunt᷑. s si nicħ du̾sum patͥa consu¬
etudine sonarent: nequaꝙͣ subtili
ñ solum eos diuersitatẽ omniũ edo¬
cuit linguaꝵ: uerũetiam distantiã
ꝓprietatum in una quaq lingua
iuxta numerũ ꝓuincian que hac
utebant᷑. in eoꝵ fecit loquelis agnos¬
CE taduene romani. Rectius
habetur in greco. Et ꝑegͥnantes roma¬
ni. id est iudei qui ꝑegrinã rome uitã
agebant: s alii alibi de quib supra
scriptũ est. Nam qͦd aduenȩ ibi fue¬

Expanded text:
errasse reor illum, si quis utrumque fieri errasse reor illum, si quis utrumque fieri posse credat, et apostolos videlicet in Spiritu sancto omnium gentium linguas intelligere ac loqui potuisse, et ipsorum quoque verba majore miraculo quacunque lingua essent edita, ab omnibus qui audiebant aeque potuissent cognosci. Et qui habitant Mesopotamiam, et Cappadociam, Pontum et Asiam, Phrygiam et Pamphyliam. Hae quae post Judaeam nominantur provinciae, vere omnes quidem Graece loquuntur, sed si nihil diversum patria consuetudine sonarent, nequaquam tam sunon solum eos diversitatem omnium edocuit linguarum, verum etiam distantiam proprietatum in unaquaque lingua juxta numerum provinciarum, quae hac utebantur, in eorum fecit loquelis agnosci. Et advenae Romani. Rectius haberetur in Graeco Et peregrinantes Romani, id est, Judaei qui peregrinam Romae vitam agebant, sicut alii alibi, de quibus supra dictum est. Nam quod advenae ibi fue
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ uidelicet sermo apłoꝵ tan¬
tam habuerit uirtutẽ. ut ab oĩb
qui diuersas linguas nouerant
auditus equaliter posset intel¬
ligi: anii quicunq eoꝵ loquebatrir.
necesse enim erat. in conuentu tan¬
te multitudinis. tacentib interim
ceteris sermonẽ ꝓferre doctrinȩ:
ipse qui loquebatur pͥmo de hebre¬
is hebraice fecerit sermonem. nes¬
cientib ceteris quid diceret: deinde
grecis grece. ignorantib & expectan¬
tib ceteris : dem parthis. post hec
medis. ac sic elamitis. & que ꝑ ordinẽ
enumerant᷑ gentib sit ꝓpria ipso¬
rũ lingua locutus p̾stolantib sin¬
głis ac filentib donec aduentante
suo ordine quid diceret᷑ intellig̾ent:
& sic u̾bis docentiũ fidei assensũ
preberent. Refert aũ lucas loque.¬
tem ad turbas petrũ. & secundo
uł tercio eadem que dixerat repe¬
tentẽ non refert: s tam̃ eas accep¬
to salutis consilio xp̃iane fidei cõ¬
secratas eẽ mysteriis. Non autẽ

Expanded text:
utrum videlicet sermo apostolorum tanutrum videlicet sermo apostolorum tantam habuerit virtutem, ut ab omnibus qui diversas linguas noverant, auditus aequaliter possit intelligi, an vero quicunque eorum loquebatur; necesse enim erat unum in conventu tantae multitudinis, tacentibus caeteris, interim sermonem proferre doctrinae, ipse qui loquebatur primo Hebraeis, Hebraice fecerit sermonem, nescientibus caeteris quid diceret. Deinde Graecis, Graece ignorantibus, et exspectantibus caeteris. Deinde Parthis, post haec Medis, ac sic Elamitis, et quae per ordinem enumerantur gentibus, propria sit ipsorum lingua locutus, praestolantibus singulis ac silentibus, donec adveniente suo ordine, quid diceretur, intelligerent, et sic verbis docentium fidei assensum praeberent. Refert autem Lucas loquentem ad turbas Petrum, et secundo vel tertio eadem quae dixerat repetentem non refert, sed tantum eas accepto salutis consilio Christianae fidei consecratas esse mysteriis. Non autem
Abbreviated transcription (Latin):
pateret. si addito u̾bo diceretur.
apparuert̃ illis disꝑtite lingue tanꝙͣ
ignis ardentis siue tanqͣm ignis fulgẽ.¬
tis: ut intelligatur in speriem ignis
in hoc loco uariis linguis: s aliis lin¬
guis. Dixerat nanq ysaias. In aliis
linguis & labiis aliis loquar popło
huic: & nec sic exaudient me dicit
dominus. Quã nimirũ ꝓpħiam be¬
atus lucas ut datione sp̃c impletã
eẽ admoneret: idem etiam uerbũ
qͦd in ꝓph̃a uidit. in hac sacra hysto¬
ria ponere curauit. Qm̃ audiebat
unus quisq lingua sua illos loq̃n¬
modis posse intelligi dixerim: uł
potuis qualit̾ sit intelligenda re
quisieri. Quib breuit̾ respondeo.
quod om̃e quicquid de eadem sen¬
tentia in precedente meo uolumi¬
ne scripsi. hoc ñ ex ꝓprio sensu. pro¬
tuli: sed ex uerb scĩ & irreprehensi¬
constat quod repleti sp̃u scõ apłi¬
unguis om̃ib loquebant᷑: neq
de hoc dubitare ulli fideliũ licet:
s qͦmͦ loquerent᷑ m̾ito queritur:

Expanded text:
pateret, si, addito verbo, diceretur: Apparuerunt dispartitae linguae tanquam ignis ardentis, sive tanquam ignis fulgeligatur in speciem ignis in hoc loco variis linguis, sed aliis linguis. Dixerat namque Isaias: In aliis linguis, et labiis aliis loquar populo huic, et nec sic exaudient me, dicit Dominus. Quam nimirum prophetiam beatus Lucas ut hac datione Spiritus impletam esse admoneret, idem etiam verbum, quod in prophetia vidit, in hac sacra historia ponere curavit. Quoniam audiebat unusquisque linguam suam illos loquenmodis posse intelligi dixerim, vel potius qualiter intelligenda sit quaesierim. Quibus breviter respondeo quod omne quidquid de eadem sententia in precedenti meo volumine scripsi, non hoc ex proprio sensu protuli, sed ex verbis sancti et irreprehensiconstat quod repleti Spiritu sancto aploquebantur, neque de hoc ulli dubitare fidelium licet. Sed quomodo loquerentur merito quaeritur,
Abbreviated transcription (Latin):
stia nos sue passionis emundet ab om̃i
peccato᷑: ut ad dexteram di positus etiã
nunc int̾pellet ꝓ nob̾: rex aũ. ut deiue¬
tis om̃ib aduersariis nr̃is. ad regnum
nos immortale deducat. Quid facie.¬
mꝰ uiri fr̃s: In greco habet plus. mon¬
strante nob̾ quia u̾bum in opusculis
eoꝵ qui scͥpturas scãs exposuert̃. sepiꝰ
huic sententiȩ adiectum inuenimꝰ.
Et accipietis donũ sp̃c sc̃i. Uob̃ em̃¬

Expanded text:
stia nos suae passionis emundet ab omni stia nos suae passionis emundet ab omni peccato, ut ad dexteram Dei positus etiam nunc interpellet pro nobis; rex autem, ut, devictis omnibus adversariis nostris, ad regnum nos immortale perducat. Quid faciemus, viri fratres? In Graeco habetur plus: Monstrate nobis. Quod verbum in opusculis eorum qui Scripturas sanctas exposuerunt, saepius huic sententiae adjectum invenimus. Et accipietis donum Sp
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m uͦ illum ẽẽ docuit. u̾bo eiuscie
dauid quo dictum adno cecinit. dỹe¬
mul & ex eo qͦd ꝑpropħam loquens
hunc sua potestate hominib dare
potuit. Hoc etenim nulli ꝓrsus hõiũ
competere excepto mediatori di &
hominũ homini iħu xp̃o. quis nisi
uoluit dare ꝓbatus est. Ait gͦ: quia
turis existente ꝑsona. in diuinitate
quide ȩternalit̾ ex patre natus ẽ. in
humanitate aũ ex tempore ab ipso
fecit. hunc id est iħm que uos crucifi¬
xistis. Quia iħc ꝓpriũ nom̃ est hoĩs
illius quẽ crucifixere uidei. sicut aa¬
ron suie dauid ꝓpria sunt hominũ
noĩa: dns aũ potestatis ac maiestatis
uocabulũ est. cui m̃te debeat om̃is
creatura subici. de qua ipse discipłis
ẽ: nanq pontifices & reges ꝑ legẽ oleo
scõ ungi. & obid xp̃i nuncupari solebãt:
in figurã nimirũ eius qui oleo leticiȩ
id est sp̃u scõ pre consortib suis a deo
unctus. rex nob & sacerdos magnꝰ fieri
dignatꝰ est: sacerdos uidelicet ut ho-¬

Expanded text:
 illum esse docuit, verbo ejusdem David, quo ei dictum a Domino cemul et ex eo quod per prophetam loquens vit, quodque hunc sua potestate hominibus dare potuit. Hoc etenim nulli prorsus hominum competere, excepto Mediatore Dei et hominum homine Jesu Christo, quis nisi voluit dare probatus est? Ait ergo quiaturis existente persona? In divinitate quidem aeternaliter a Patre natus est, in humanitate autem ex tempore ab ipso fecit, hunc Jesum quem crucifixistis. Quia Jesus proprium nomen est hominis illius quem crucifixere Judaei, sicut Aaron, sive David propria sunt nomina hominum: Dominus autem potestatis ac majestatis vocabulum est, cui merito debeat omnis creatura subjici, de qua ipse discipulisest. Namque pontifices et reges per legem oleo sancto ungi, et ob id christi nuncupari solebant, in figuram nimirum ejus qui oleo laetitiae, id est, Spiritu sancto prae consortibus suis a Deo unctus rex nobis, et sacerdos magnus fieri dignatus est: sacerdos, videlicet, ut ho
Abbreviated transcription (Latin):
ligunt᷑. qui ñ alio duce ad suꝑandu
mortis regnũ egebat. s accepta se¬
mel plenitudine diuine uirtutis.
& sapientie. ꝑ se mortẽ destruere. ad
uatã resurgere. atq ad dexterã patͥs
ascendere ualebat: uerũ etiã de electis
eus qui ipso donante uiã ueritatis
inueniunt. ꝑ quã ad uitã quã in ꝓ¬
thoplasto ꝑdidere redeant. Qui & ip¬
si replebuntur iocunditate cũ facie
qͥi patͥs: quia bec est ꝑfecta nr̃a bea¬
titudo cum ipsum uidere merueri¬
mꝰ facie ad faciem: sicut optime in¬
tellexit philippus cum ait. Dñe
ostende nob̾ patrem: & sufficit nob.
Sufficit enu illa iocunditas faciẽ
dni uidere. Neq aliquid ampliꝰ reqͥ

Expanded text:
liguntur, qui non alio duce ad superandum liguntur, qui non alio duce ad superandum mortis regnum egebat, sed, accepta semel plenitudine divinae virtutis et sapientiae, per se mortem destruere, ad vitam resurgere, atque ad dexteram Patris ascendere valebat, verum etiam de electis ejus, qui, ipso donante, viam veritatis inveniunt, per quam ad vitam quam in protoplasto perdidere redeant, qui et ipsi replebuntur jucunditate cum facie Dei Patris; quia haec est perfecta nostra beatitudo, cum ipsum meruerimus facie ad faciem videre, sicut optime intellexit Philippus cum ait: Domine, ostende nobis Patrem et sufficit . Sufficit enim illa jucunditas faciem Domini videre, neque al