comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illi uesania regis. Tunc conuocatis om̃ib eccłia-¬
rum p̾latis. & cõmunicato confilio: electus ẽ in
abbatẽ uir magnȩ scientiȩ. & religionis p̃cipuȩ.
nomine oialdꝰ. Quo non dui substituto. de¬
repente aduolat supidictꝰ ille pontiꝰ totiꝰ pieta¬
tis adũsariꝰ ducens secũ reginã francoꝵ nomine
bertradam. quȩ iu egia dixaldũ expelleret:
& eundẽ pontiũ in plationẽ scĩ loci contͣ fas
subinferret. Quo comꝑto famulꝰ xp̃i arnul-¬
fus. de cella egredit᷑: & reginã adiens furibun-¬
dam. blando affatu humilit̾ rogauit. ut quã¬
uis regina haberet᷑ memor tam̃ fȩmineȩ condi-¬
tionis. memor etiam diuinoꝵ iudicioꝵ. eccłia-¬
sticis legib obiuare formidaret: de ab inuiria
tanti uiri seipsam uerecunde temperaret.
Quȩ monita. cũ illa tumore regii fastꝰ audire
abiiueret.: ait ad illam ꝓpħirans seruus dĩ.
Oregina si placet crede fri aunulfo. inmo cre-¬

Expanded text:
illi vesania regis. Tunc convocatis omnibus Ecclesiailli vesania regis. Tunc convocatis omnibus Ecclesiarum praelatis, et communicato concilio, electus est in abbatem vir magnae scientiae et religionis praecipuae, nomine Geraldus. Quo non diu substituto, derepente advolat supradictus ille Pontius, totius pietatis adversarius, ducens secum reginam Francorum, nomine Bertam, quae vi regia Geraldum expelleret, et eumdem Pontium in praelationem sancti loci contra fas subinferret. Quo comperto, famulus Christi Arnulfus de cella egreditur, et reginam adiens. furibundam blando affatu humiliter rogavit, ut, quamvis regina haberetur, memor tamen femineae conditionis, memor etiam divinorum judiciorum, ecclesiasticis legibus obviare formidaret, et ab injuria tanti viri seipsam verecunde temperaret. Quae monita cum illa tumore regii fastus audire abnueret, ait ad illam prophetizans servus Dei: O regina, si placet, crede fratri Arnulfo, imo cre
Abbreviated transcription (Latin):
uditis his sermonib alnulsus. dissecabat᷑
sensib suis: & uberrime. flens. respondit illi.
Odulcissim fr̃s. nolite queso adeo mͥ ur̃i conuentꝰ
uł loci desolationẽ imputare: s caute cognosci-¬
te qͥa int̾ uos habitat & ex uob̾ exiit qͥ totũ istd̾
malum conatur patrare. At nunc qm̃ do grãs
abbatia spoliatus sum qͦd ualde optabat anima
mea: etenĩ plus erat mͥ oneri quã honori: hortor
unantmitat̾e urãm. quatinꝰ nunqũa ad hoc in-¬
tendatis. ut denuo ꝑtrahar p̾esse uobis. Si con-¬
siliis meis uultis acqͥescere: paratus sum bonũ
gite patre dõ acceptũ. & reb ur̃is necessarium.
Monachi respondert̃. Hoc libentissime faceremus:
s oppressione auari regis nr̃a statim electio cassa-¬
bitur. Unde meliꝰ fore ꝓbaiumꝰ. ut nr̃a electio
in manu ur̃a consistat: & quẽcũq a uob̃ electũ
uiderimus. nos illi fideliter obediemꝰ. Quem¬
cumq enim uos elegeritis: credimꝰ qm̃ ñ resistet

Expanded text:
uditis his sermonibus Arnulfus dissecabatur sensibus suis, et uberrime flens respondit illis: O dulcissimi fratres, nolite, quaeso, adeo mihi nostri conventus vel loci desolationem imputare, sed caute cognoscite quia inter vos habitat et ex vobis exiit, qui totum istud malum conatur patrare. At nunc quoniam, Deo gratias, abbatia spoliatus sum quod vale doptabat anima mea, etenim plus erat mihi oneri quam honori, hortor unanimitatem vestram, quatenus nunquam ad hoc intendatis, ut denuo pertrahar praeesse vobis. Si consiliis meis vultis acquiescere, paratus sum bonum gite patrem Deo acceptum, et rebus vestris necessarium. Monachi responderunt: Hoc libentissime faceremus, sed oppressione avari regis nostra statim electio cassabitur. Unde melius fore probavimus ut nostra electio in manu vestra consistat; et quemcunque a vobis electum viderimus, nos illi fideliter obediemus. Quemcunque enim vos elegeritis, credimus quoniam non resistet
Abbreviated transcription (Latin):
as: ne tͥ ultima dies subrepat tanto delicto cõ-¬
pedite. Qui enĩ: talia agt̃. sp̃ui sc̃o om̃ino re-¬
sistunt: & sacĩa xp̃ianitatẽ ledere comꝓbant᷑.
Tunc illa ultra quã credi possit ammirans. &
ualde pauens discessit: & antequã domũ redi-¬
ret nuntiꝰ ilła de filii morte p̃uent: eo in loco
tali die taliq hora. mortuũ nuntians & sepul-¬
tũ: ueluti uir dñi arnulfus sp̃u reuelante p̃-¬
dixerat. Nabebat ante fores cellȩ suȩ spacium
qͦddam in modu ortuli: in qͦ areolas manu ꝓpͥa
oꝑans otiũ atq mnertiã fugiebat. Habebat
&e quasdã arbuscłas: quȩ du poma ꝓtulissent.
quociens egroti iussu eiꝰ ex eisdẽ degustassent.
mox a suis languorib erigebant᷑. Ad infirmoᷤ
etiam longiꝰ positos multociens panẽ uł ui-¬
num sua benedictione conditũ. rogatꝰ transin-¬
sit: qui cum inde gustarent statim melius
habebant:¬

Expanded text:
as, ne tibi ultima dies subrepat tanto dilecto comas, ne tibi ultima dies subrepat tanto dilecto compeditae. Qui enim talia agunt, Spiritui sancto omnino resistunt, et sacram Christianitatem laedere comprobantur. Tunc illa, ultra quam credi possit, admirans et valde pavens, discessit, et antequam domum rediret, nuntius illam de filii morte praevenit, eo in loco, tali die, talique hora mortuum nuntians et sepultum, veluti vir domini Arnulfus Spiritu revelante praedixerat. Habebat ante fores suae cellae spatium quoddam in modum hortuli, in quo areolas manu propria operans, otium atque inertiam fugiebat; habebat et quasdam arbusculas, quae dum poma protulissent, quoties aegroti jussu ejus ex eisdem degustassent, mox a suis languoribus erigebantur. Ad infirmos etiam longius positos multoties panem vel vinum sua benedictione conditum rogatus transmisit; qui cum inde gustarent, statim melius habebant
Abbreviated transcription (Latin):
diit: & de manu nutritdris consuetũ sump-¬
tum accepit. Tunc terribilit̾ int̾minatus ẽ
sorori & cȩteris p̃sentib: ne quandiu ipse
ec ipsa filium habens adolescentẽ. cui¬
dam potenti cõmendatũ. ut ab illo
arma sortiret᷑: int̾rogata ẽ ab eodẽ seruo
dei. Ubi est filius tius uł qualit̾ agit. Et
illa. Ad quenda inqͥt potentẽ nr̃m consan-¬
guineũ saluũ & incolumem transinssut
cum eo degat donec miles efficiat᷑. C unc ait
homo dĩ. Clanũ p̃sagium inmo scelestum
sortilogium initio nuꝑacte quadragesimȩ
de illo exerciusti: ut qͣsi mori ñ posset. cuiꝰ
calciamentũ in altũ ꝓiectũ ultra trabem
suꝑuolasset. Peccatũ tͥ mansit: & filii uita
recessit. Nam illo in loco egrotans: tali die
taliq hora diei mortuus ẽ ac sepultꝰ. Inde
multũ hortor dilectionẽ tuam. ut penitenti-¬
am agens scd̾m scita catholicȩ ȩccłiȩ satisfaci¬

Expanded text:
diit, et de manu nutritoris consuetum sumpdiit, et de manu nutritoris consuetum sumptum accepit. Tunc interminatus est sorori et caeteris praesentibus, ne quandiu ipse APITULUM XXI. Haec ipsa filium habens adolescentem cuidam potenti commendatum, ut ab illo arma sortiretur, interrogata est ab eodem servo Dei: Ubi est filius tuus, vel qualiter agit? At illa: Ad quemdam, inquit, potentem nostrum consanguineum, salvum et incolumem transmisi, ut cum eo degat, donec miles efficiatur. Tunc ait homo Dei: Vanum praesagium, imo scelestum sortilegium, initio nuper actae Quadragesimae de illo exercuisti, ut quasi mori non posset, cujus calceamentum in altum projectum ultra trabem supervolasset. Peccatum tibi mansit, et filii vita recessit. Nam illo in loco aegrotans, tali die talique diei hora mortuus est ac sepultus. Inde multum hortor dilectionem tuam, ut poenitentiam agens secundum scita catholicae Ecclesiae satisfaci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitum doctorẽ: giraldum qͦq siluȩ maioris
sc̃ĩes imũ abbatẽ: quoꝵ literis sͥ frequentius
missis. erudiebat᷑ ñ plus sapere quã opoetẽr&e:
nec sub specie uirtutũ mensuram a patrib ꝓ-¬
batam transcendere. Pisce gͦ illo coram eo illa-¬
dendum ẽ: quia tempꝰ ẽ e cyb apponit᷑. ut aliqͥd
debeas manducare. Cui homo dĩ. Non inqͥt
cara soror ꝓpter hunc cybum te hinc ꝑmitto
abire: qm̃ piscis iste sic allatus. mͥ non erit
sum̃dꝰ. E st enĩ ueneni peste infectꝰ. quẽ nob̾ infestꝰ
parauit inimicꝰ: ut ex eo mͥ fieret int̾itus. S gr̃as
ne uenenũ ꝑcipiendo gaudium faceremꝰ mninico.
Tunc emissa uoce clamauit corusĩ ad ẽẽ: quẽ de
more consueuerat collectis micis in fenestra
piscem rostro tuo assume: & in tali loco ꝓi¬
ce uͥ ab homine numquã possit inueniri.
Quem aliquantisꝑ dubitans tandẽ rostro
assumpsit: leuauit & recessit. Illo ꝓiecto re¬

Expanded text:
peritum doctorem, Geraldum Silvae-Majoris peritum doctorem, Geraldum Silvae-Majoris sanctissimum abbatem, quorum litteris sibi frequentius missis erudiebatur non plus sapere quam oporteret, nec, sub specie virtutum, mensuram a Patribus probatam transcendere. Pisce ergo illo coram eo illadendum est, quia tempus est, et cibus apponitur, ut aliquid debeas manducare. Cui homo Dei: Non, inquit, chara soror, propter hunc cibum te hinc permitto abire, quoniam piscis iste sic allatus mihi non erit sumendus; est enim veneni peste infectus, quem nobis infestus apparavit inimicus, ut ex eo mihi fieret interitus. Sed gratias ne venenum percipiendo, gaudium faceremus inimico. Tunc, emissa voce, inclamavit corvum adesse, quem de more consueverat collectis micis in fenestra piscem rostro tuo assume, et in tali loco projice, ubi ab homine nunquam possit inveniri. Quem aliquantisper dubitans tandem rostro assumpsit, levavit et recessit. Illo projecto re
Abbreviated transcription (Latin):
q dolorib cruciata. ad eternũ ignẽ ẽ ꝑtracta.
Hȩc audiens uir p̾fatus nimiũ exterritꝰ est:
e postquã domum rediit. omia de ifrł sic
gesta muenit. ut uir dñi arnulfus annim-
adsela: quȩ cum ante. fenestr̃a cellulȩ eiꝰ
cum qͥbusdam resideret. & de uita animȩ
qͦmͦ int̾ tot mundi ꝓcellas seruari posset diˢ¬
quireret: iam hora meridiana uenit mim-¬
ster deferens piscem frixura assatum. erat
enim dies celeberrimus: & intulit coram eo
in fenestram. Nam ut sp̃m uanitatis. mo¬
tumq iactantiȩ a se prorsus repelleret: so-¬
lebat claustraleᷤ ciboᷤ dm̃cis dieb & festiuitatibꝰ
p̃cipus parumꝑ degustare: ob hoc ne fr̃m
mensas uideret᷑ contempnere. Habebat in
hoc p̾ceptores atq consolatores. uiros sum¬
ma discretione p̃ditos: romanũ papam ore¬
gorium septimum: hugonẽ uenerabiłe clu¬
naci abbatẽ. diumȩ institutionis dicẽ. atq

Expanded text:
que doloribus cruciata, ad aeternum ignem est pertracta. que doloribus cruciata, ad aeternum ignem est pertracta. Haec audiens vir praefatus nimium exterritus est, et postquam domum rediit, omnia de Israel sic gesta invenit, ut vir Domini Arnulfus annuntiAdsela. Quae cum ante fenestram cellulae ejus cum quibusdam resideret, et de vita animae quomodo inter tot mundi procellas servari posset disquireret, jam hora meridiana venit minister deferens piscem frixura assatum; erat enim dies celeberrimus, et intulit coram eo in fenestram. Nam ut spiritum vanitatis motumque jactantiae a se prorsus repelleret, solebat claustrales cibos, Dominicis diebus et festivitatibus praecipuis, parumper degustare, ob hoc ne fratrum mensas videretur contemnere. Habebat in hoc praeceptores atque consolatores viros summa discretione praeditos, Romanum papam Gregorium septimum, Hugonem venerabilem Cluniaci abbatem, divinae institutionis ducem, atque
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ colloqͥum ꝑsonas diuersȩ ȩtatis ac dignita¬
tis undiq aduocabat. Sed iam remur opor¬
tunũ: ut quȩ signa uł ꝓpħiȩ dona eidẽ dñs
contulerit. enarrare. ichoemus:
eiꝰ nomine trudbertꝰ. qu̾e post colloqͥ¬
um de salute aminȩ collatũ. requisiuit di-¬
cens. Noster olim cõmilito & sodalis isrł pu¬
tasne uiuit: uł qualit̾ illũ agere credis: At
ille respondit. Sospes ẽ & ualens: & in om̃ib
ꝓspere agit. Qui uir di ꝓphetico sp̃u plenus
ait. Nequaquã ita est. ut dicis. Nam isrł quẽ
sospitem & ualentẽ nuntias: corpore & sp̃u
mortuus ẽ. Hesterna nempe die multam pre¬
dam diripuit: cum qua domum repetens
in scanno iuxta focum in gremio concubi¬
nȩ se reclinauit: uͥ cura uesꝑum mortẽ im¬
ꝓuisam subiens. & istam &e et̾nam uitam fum-¬
ditus amisit. O pauendas exequias: o horren-¬
dos exactores: quib infelix eiꝰ anima tot uidu-¬
arum & pupilloꝵ imp̃cationib comitata. tot¬

Expanded text:
ejus colloquium personas diversae aetatis ac dignitatis undique advocabat. Sed remur opportunum, ut quae signa vel prophetiae dona eidem Dominus contulerit, enarrare inchoemus. ejus, nomine Trudbertus, quem post colloquium de salute animae collatum requisivit, dicens: Noster olim commilito et sodalis Israel, putasne vivit, vel qualiter illum agere credis? At ille respondit: Sospes est et valens, et in omnibus prospere agit. Cui vir Dei prophetico spiritu plenus ait: Nequaquam ita est ut dicis; nam Israel quem sospitem et valentem nuntias, corpore et spiritu mortuus est. Hesterna nempe die multam praedam diripuit, cum qua domum repetens, in scamno juxta focum in gremio concubinae se reclinavit; ubi circa vesperum mortem improvisam subiens, et istam et aeternam vitam funditus amisit. O pavendas exsequias! o horrendos exactores! quibus infelix ejus anima, tot viduarum et pupillorum imprecationibus comitata, tot
Abbreviated transcription (Latin):
tem: & ꝓtinꝰ adherentẽ lateri suo capsulam eũ
scoꝵ reliquiis collo auulsam manib compre¬
hendit. eamq in conspectu omniũ puellȩ ocłis
applicauit: qͦs statim euacuatis tenebris. lumi-¬
ne ueritatis impleuit. Exultant parentes mui¬
racło: ppłs contremiscit. Postquã diem. ita ex
animis hominũ ꝑsuasio iniqua deleta est: ut
sacerdotum doctrinam sitientibus desideri-¬
is sectarentur¬

Expanded text:
tem et protinus adhaerentem lateri suo capsulam cum tem et protinus adhaerentem lateri suo capsulam cum sanctorum reliquiis collo avulsam manibus conprehendit eamque in conspectu omnium puellae oculis adplicavit; quos statim evacuatos tenebris lumine veritatis implevit. Exultant parentes miraculo, populus contremescit. Post quam diem ita ex animis hominum persuasio iniqua deleta est, ut sacerdotum doctrinam, sitientibus desideriis, sectarentur
Abbreviated transcription (Latin):
Contentionisq aleam subire maluerunt. quã in
ppło quẽ subuerterant pudorẽ taciturnitatis in-¬
currere: ne uiderent᷑ se ipsi filentio dampirauis¬
se. Illic planȩ mim̃sȩ multitudinis numerositaᷤ.
ȩtiam cũ coniugib ac liberis excitata ꝯuenerat.
Aderat ppłs spectator futurus & iudex: astabait
partes dispari conditione dissimiles. Hinc di¬
uina auctoritas: inde humana p̾sumptio hinc
fides: inde ꝑfidia. Inde pelagius auctde: hinc
xp̃c. Primo in loco beatissimi sacerdotes p̃buer̃t
adu̾sariis copiam disputandi: quȩ sola nudita¬
te uerboꝵ diu manit̾ & aures occupauit & tẽ¬
pora. Deinde antistites uenerandi: torrentes elo-¬
quii sui cũ apłicis & euangłicis tonitrib ꝓfu¬
tib p̾ces: & curationẽ paruulȩ a sacerdotib p̃¬
cant᷑. Qui expectationẽ ppłi & inclinatos adũ¬
sarios intuentes: orationẽ breuit̾ fundunt.
Ac deinde sermanꝰ plenꝰ sp̃u sc̃o inuocat tͥnita¬

Expanded text:
cognitionisque subire aleam maluerunt, quam in cognitionisque subire aleam maluerunt, quam in populo, quem subverterant, pudorem taciturnitatis incurrere, ne viderentur se ipsi silentio damnavisse. Illic plane inmensae multitudinis numerositas etiam cum coniugibus ac liberis excita convenerat, aderat populus expectator futurus et iudex, adstabant partes dispari conditione dissimiles: hinc divina auctoritas, inde humana praesumptio; hinc fides, inde perfidia; inde Pelagius auctor, hinc Christus. Primori in loco beatissimi sacerdotes praebuerunt adversariis copiam disputandi; quae sola nuditate verborum diu inaniter et aures occupavit et tempora. Deinde antestites venerandi torrentes eloquii sui cum apostolicis et euangelicis tonitribtibus preces et curationem parvulae a sacerdotibus deprecantur; qui expectationem populi et inclinatos adversarios intuentes, orationem breviter fundunt. Ac deinde Germanus plenus Spiritu sancto invocat Trinita
Abbreviated transcription (Latin):
ordinẽ & ꝑicła quȩ intulerant fatebant᷑. uictosq
se eoꝵ meritis & imꝑio ñ negabant: xxiii.
iiterea brittanniarũ insulam. quȩ int̾ om̃s est
uł pͥma uł maxima: apłici sacerdotes raptim opi¬
nione. p̃dicatione. uirtutib impleuerunt. Et
cum cotidie irruente frequentia stiparentur: di¬
uinꝰ sermo ñ solum in ȩccłiis. uerũetiã ꝑtrnuã.
ꝑ rura. ꝑ deuia. disfundebat᷑: ut passim & fide
catholici firmarent᷑. & deprauati uĩã correctioniᷤ
tutes ex meritis. Accedebat p̃terea tantis aucto¬
rib: assertio ueritatis. Itaq regionis uniu̾sitas:
in eoꝵ sententiã ꝓmpta tranfierat. Latebant ab-¬
diti sinistre ꝑsuasionis auctores: & more malig¬
ni sp̃c gemebant ꝑire sͥ ppłos euadentes. A d ex-¬
tremũ diuturna meditatione concepta: p̾sumul
inire conflictũ. Procedunt conspicui diuitiis ue-¬
ste fulgentes: circũdati assentatione multorum.

Expanded text:
ordinem et pericula quae intulerant fatebantur victosque ordinem et pericula quae intulerant fatebantur victosque se eorum meritis et imperio non negabant. 14. Interea Brittaniarum insulam, quae inter omnes est vel prima vel maxima, apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatione, virtutibus impleverunt; et cum cotidie, inruente frequentia, stiparentur, divinus sermo non solum in ecclesiis, verum etiam per trivia, per rura, per de via fundebatur, ut passim et fideles catholici firmarentur et depravati viam correctionis tutes ex meritis. Accedebat praeterea tantis auctoribus adsertio veritatis, itaque regionis universitas in eorum sententiam prompta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores et more maligni spiritus gemebant, perire sibi populos evadentes. Ad extremum, diuturna meditatione concepta, praesumunt inire conflictum. Procedunt conspicui divitiis, veste fulgentes, circumdati adsentatione multorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc beatꝰ lupꝰ om̃sq turbati excitant seniorẽ:
elementis furentib opponendu. Qui ꝑicłi im¬
manitate constantior xp̃m inuocat: increpat oc¬
ceanũ: & ꝓcellis seuientib causam religionis op-¬
ponit. S tatimq assumpto oleo in nomine tri-¬
nitatis: leui asꝑgine fluctus seuientes opp̾ssit:
Collegam commonet: hortat᷑ uniu̾sos: oratio
uno ore & clamore ꝓfundit᷑. Ad est diumitas:
fugant᷑ imiici: tranqͥllitas serena subsequit᷑.
Uenti contrarii ad itiueris minist̾i̾a uertuntur:
nauigiũ famulatͥx unda ꝓsequit᷑. Decursisq
imm̃sis spaciis: breui optati litoris quiete poti¬
untur. Ibiq conueniens ex diu̾sis partib mul-¬
titudo excepit sacerdotes: qͦs uenturos etiam ua-¬
ticinatio adu̾sa p̃dixerat. Nuntiabant em̃ sini-¬
stri sp̃e: qͦd timebant. Qui imꝑio sacerdotũ ddu
ab obsessis corporib detrudunt᷑. & tempestatis

Expanded text:
Tum beatus Lupus omnesque turbati excitant seniorem, Tum beatus Lupus omnesque turbati excitant seniorem, elementis furentibus obponendum. Qui periculi inmanitate constantior Christum invocat, increpat oceanum et procellis saevientibus causam relegionis obponit, statimque, adsumpto oleo, in nomine Trinitatis levi aspergine fluctus saevientes obpressit. Collegam commonet, hortatur universos, oratio uno ore et clamore profunditur. Adest divinitas, fugantur inimici, tranquillitas serena subsequitur, venti e contrario ad itineris ministeria vertuntur, navigium famulatrix unda prosequitur, decursisque inmensis spatiis, brevi optati litoris quiete potiuntur. Ibi conveniens ex diversis partibus multitudo excepit sacerdotes, quos venturos etiam vaticinatio adversa praedixerat; nuntiabant enim sinistri spiritus, quod timebant. Qui imperio sacerdotum, dum ab obsessis corporibus detruduntur, et tempestatis
Abbreviated transcription (Latin):
auctore conscendunt: qͥ famulos suos int̾
discrimina. & tutos reddidit. & ꝓbatos. Ne pͥmũ
de sinu gallico flabris lenib nauis in altũ ꝓue-¬
cta deducit᷑. donec ad equor mediũ ꝑueniret:
uͥ porrectis in longum uisib nichil aliud quam
cȩlum uideret᷑ & maria. Nec multopost occus¬
rit in pelago legionis inimica uis dȩmonũ: qͥ
tantos ac tales uiros ꝑtendere ad recipiendam
ppłoꝵ salute. liuidis iniqͥtatib inuiderẽt. Op¬
ponunt ꝑicła. ꝓcellas concitant: cȩlũ diemq
nubiũ nocte subducunt: & tenebrarũ caligi¬
nem. maris atq aeris horrore congeminant.
U entoꝵ furorẽ uela ñ sustinent: & occeani mo¬
les fragilis cimba uix tolerat. Cedebant mi¬
nistia uicta nautarũ: ferebat᷑ nauigiũ oratioẽ.
ñ uiribꝰ. Et casu dux ipse uł pontifex:. fractꝰ cor-¬
poris lassitudine & sopore resolutꝰ ẽ. Tum uͦ qͣsi
repugnatore cessante. tempestas excitata conua-¬
luit: & iam nauigiũ suꝑfusis fluctib mergebat᷑.

Expanded text:
auctore conscenditur, qui famulos suos inter discrimina et tutos reddidit et probates. Ac primum de sinu Gallico flabris lenibus navis in altum provecta deducitur, donec ad aequor medium perveniret, ubi, porrectis in longum visibus, nihil aliud quam caelum videretur et maria. Nec multum post occurrit in pelago relegionis inimica vis daemonum, qui tantos ac tales viros pertendere ad recipiendam populorum salutem lividis iniquitatibus inviderent. Obponunt pericula, procellas concitant, caelum diemque nubium nocte subducunt et tenebrarum caliginem maris atque aeris horrore congeminant. Ventorum furorem vela non sustinent, et oceani moles fragilis cumba vix tolerat. Cedebant ministeria victa nautarum; ferebatur navigium oratione, n viribus. Et casu dux ipse vel pontifex, fractus corpore, lassitudine et sopore resolutus est. Tum vero, quasi repugnatore cessante, tempestas excitata convaluit, et iam navigium superfusis fluctibus mergebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
gressus: pͥscis rursum calorib inflammatur
Int̾ hȩc genua dissiliunt. nerui laxantur:
ȩccłia clamore completur. Iamq in ambone
responsoriũ cantabat᷑: ad scm̃ sepulchrum
cominꝰ admouet᷑. Sub ocłis omniũ cõpageᷤᷤ
olim mortue distendunt᷑. neruoꝵ siccitas
animatur: genua in pͥscam habitudinem
dirigunt᷑. Ad laudem dĩ fideliũ cętus accen-¬
ditur: duplicataq lȩticia. ora uocib genȩ la-¬
crimis adimplent᷑. Sermo ad ppłm de festi-¬
uitatis splendore conuertit᷑: beatus Germanꝰ
suo p̾sens adẽe diei. euidenti benefitio comꝓ¬
batur. Adhuc de quo loquim᷑ suꝑ est: me-¬
moremq se accepti beneficii qua potest serui-¬
tute fatetur. Et magnȩ & multiplices: xp̃e
tͥ suppetunt medicinȩ. Cumq sis uniu̾sitatiᷤ
conditor: res ꝑperam stantes. modis complacitsˢ
& instaurando ordinas: & ordinando instau-¬

Expanded text:
gressus, priscis rursum caloribus inflammatur. gressus, priscis rursum caloribus inflammatur. Inter haec genua dissiliunt; nervi laxantur; ecclesia clamore completur. Jamque in ambone responsorium cantabatur: ad sanctum sepulcrum cominus admovetur; sub oculis omnium compages olim mortuae distenduntur; nervorum siccitas animatur; genua in priscam habitudinem diriguntur; ad laudem Dei fidelium coetus accenditur; duplicataque laetitia, ora vocibus, genae lacrymis adimplentur; sermo ad populum de festivitatis splendore convertitur; beatus Germanus suo praesens adesse diei, evidenti beneficio comprobatur. Adhuc, de quo loquimur, superest, memoremque se accepti beneficii, qua potest, servitute fatetur. Et magnae et multiplices, Christe, tibi suppetunt medicinae, cumque sis universitatis conditor, res perperam stantes modis complacitis et instaurando ordinas et ordinando instau
Abbreviated transcription (Latin):
dam e pago senonico mulierẽ contigit ad¬
uenisse. Sompnio p̃monita fuerat. ut corcdã
signi faceret: atq ad beati gexmani basilicam
deferret. Dicto paruit:. funem attulit: signo
applicitus ẽ. Id manu ꝓpͥa cũ pulsasset: mom̃¬
to eodem. es. sonum edidit̾. mulier auditu
tercio. uerbi int̾ homines humanati: publi-¬
ca fideliũ religiositas ppłoꝵ. diem kalendarũ
octobriũ. uotiuis gaudiĩs exigebat. Adfuit
int̾ cȩteros qͥdam pagi andegauensis indi-¬
gena. ex uico basilicas nuncupato. ad alsadꝰ
nomine: tͥginta ferme & tͥum annoꝵ curri-¬
culo contractoꝵ genuũ dampna circumfe-¬
rens. Inita gͥ missarũ celebritate sollempni:
ingressus ȩccliam ut ipse fert immensis
cepit repente feruorib estuare. Quib mi-¬
tigandis locũ querens: foras item egreditur.
Mox calore cedente: tanto frigoris horrore
correptꝰ est: ut pene se exanimandũ crederet
nͥ denuo eccł̃iam introiret. Quo demum in¬

Expanded text:
dam e pago Senonico mulierem contigit addam e pago Senonico mulierem contigit advenisse. Somnio praemonita fuerat, ut chordam signi faceret, atque ad beati Germani basilicam deferret. Dicto paruit; funem attulit; signo applicitus est. Id manu propria cum pulsasset, momento eodem aes sonum edidit, mulier auditum Verbi inter homines humanati publica fidelium religiositas populorum diem Kalendarum Octobrium votivis gaudiis exigebat. Adfuit inter caeteros quidam pagi Andegavensis indigena ex vico, Basilicas nuncupato, Adalsadus nomine, triginta ferme et trium annorum curriculo contractorum genuum damna circumferens: inita igitur missarum celebritate solemni, ingressus ecclesiam, ut ipse fert, immensis coepit fervoribus aestuare; quibus mitigandis locum quaerens, foras item egreditur. Mox calore cedente, tanto frigoris horrore correptus est; ut pene se exanimandum crederet, nisi denuo ecclesiam introiret. Quo demum in
Abbreviated transcription (Latin):
resñ tam eẽt indecens quã nefariũ. Reliqͥas
sacri corporis accepturi. nil competentiꝰ po-¬
stulandũ decreuerunt: quã dextrȩ digitos
manꝰ. quib qͦndam uiolentꝰ germano crinẽ
decerpserat. Id impetratũ ambitiosa pompa:
festiuo gaudio referebant. Cumq basilicam
ingressi. remq diumã ꝑacturi. sacrũ pignus
ante sepulchrũ beati Germani deponerent:
in ꝓmptu fuit agnoscere duo p̾cellentis me-¬
riti lumina. piis gaudiis noua gła cucurriᷤs¬
se. Nam quedam mulier gestatorio delata.
ꝓ eo qͦd toto reptabunda corpore genitalib
artuũ careret officiis: decenti mox reforma¬
ta staturȩ. amboꝵ meritis plene retulit gau¬
dia sospitatis. Clerus laudib ppłares clamo¬
rib extulere factum: quo & dies illustrata.
& antiqua pontificũ scõꝵ int̾ se familiaritas
argumentis ꝑspicuis compbata uidebatur.
Sacri quadragesimȩ uoluebant᷑ dies: & sur-¬

Expanded text:
re, non tam esset indecens quam nefarium. Reliquias re, non tam esset indecens quam nefarium. Reliquias sacri corporis accepturi nil competentius postulandum decreverunt, quam dextrae digitos manus, quibus quondam violentus Germano crinem decerpserat. Id impetratum, ambitiosa pompa, festivo gaudio referebant. Cumque basilicam ingressi, remque divinam peracturi, sacrum pignus ante sepulcrum beati Germani deponerent, in promptu fuit agnoscere, duo praecellentis meriti lumina piis gaudiis, nova gloria, concurrisse: nam quaedam mulier gestatorio delata, pro eo quod toto reptabunda corpore, genitalibus artuum careret officiis; decenti mox reformata staturae, amborum meritis plenae retulit gaudia sospitatis. Clerus laudibus, populares clamoribus extulere factum, quo et dies illustrata, et antiqua pontificum sanctorum inter se familiaritas argumentis perspicuis comprobata videbatur. Sacri quadragesimae volvebantur dies; et sur
Abbreviated transcription (Latin):
cebatur: & quendam fratrũ adeo religiosũ in-¬
timꝰ dolor uitaliũ misere fatigabat. Erat uiro
meror inconsolabilis: luctꝰ immodicꝰ: ñ tã infir-¬
mitatis urgeri uiolentia. quã qͦd defectus in-¬
rib debitis sollempnitati obsequiis ñ poterat
interẽẽ. Int̾ hȩc fessis artub sopor incumbit.
Dormienti sc̃s germanꝰ p̃sentẽ se exhibet. imꝑat
qͥd ageret. quidue pateret᷑ incunctant̾ edicat.
Illo molestam egritudinẽ ꝓfitente: doloris lo-¬
co placidam uisus ẽ admouisse manũ. Uigo¬
ris plenus surrexit continuo: & ingenti
cunctoꝵ miraculo. psallentiũ sese choris
letus inseruit. Dici ñ potest: uniu̾soꝵ ani-¬
mis in laudem dĩ feruoris quantũ accesse¬
rit. Scĩssimi p̃decessoris eiꝰ amatoris festus
dies aduenerat: & collectis ep̃is uenerabile cor¬
pꝰ eiꝰ pͥncipali trans ferebat᷑ reuerentia. Ei
spectacło beati qͦq Gernani collegiũ absiste¬

Expanded text:
cebatur; et quemdam fratrum adeo religiosum incebatur; et quemdam fratrum adeo religiosum intimus dolor vitalium misere fatigabat; et erat viro moeror inconsolabilis, luctus immodicus, non tam infirmitatis urgeri violentia, quam quod defectus viribus, debitis solemnitatis obsequiis non poterat interesse. Inter haec fessis artubus sopor incumbit. Dormienti sanctus Germanus praesentem se exhibet; imperat, quid ageret, quidve pateretur, incunctanter edicat. Illo molestam aegritudinem profitente, doloris loco placidam visus est admovisse manum. Vigoris plenus surrexit continuo; et ingenti cunctorum miraculo psallentium sese choris laetus inseruit. Dici non potest, universorum animis in laudem Dei fervoris quantum accesserit. 106. Sanctissimi praedecessoris ejus Amatoris festus dies advenerat  sc. 1 Maii, et collectis episcopis venerabile corpus ejus principali transferebatur reverentia. Ei spectaculo beati quoque Germani collegium absiste
Abbreviated transcription (Latin):
nantis chori uicib psalmꝰ qui inscribit᷑ te de-¬
cet hymnꝰ ds in syon. decantari cepisset: tantꝰ
miseri reualescentis ȩccłiam clamor impleuit:
ut ñ uulgi mͦ frequentĩã. uerũ & ipsos diuini
choros officii medullitꝰ tremebundꝰ horror inua-¬
serit. Suꝑuentu salutis neruoꝵ labefactȩ cõpa-¬
ges. membraq in priscos uigores remeantia: i-
clamores incõpositos exciuerant infelicem. Ad
uoc̃e hinc inde certatim concurrit᷑: collapsusq
corpore & membris pene emortuis inuenitur.
Paulopost resumptis uirib. usuq gressuũ re-¬
meante: diuinȩ ferm̃tum laudis p̃sentib at-¬
tulit: futuris transmisit. Ad huiꝰ assertionem
oꝑis. si ipse suꝑstitẽ agit uit̾a. ac sacro corpori
de se satis merito ꝓ uirib debitũ expendens
obsequiũ: suȩ secũ circũfert indicia sospitatis
Sacri transitꝰ eiꝰ nox officiosiᷤ uigłiis solito du-¬

Expanded text:
nantis chori vicibus psalmus, qui inscribitur: Te denantis chori vicibus psalmus, qui inscribitur: Te decet hymnus, Deus, in Sion, decantari coepisset, tantus miseri revalescentis ecclesiam clamor implevit; ut non vulgi modo frequentiam, verum et ipsos divini choros officii medullitus tremebundus horror invaserit. Superventu salutis, nervorum labefactae compages, membraque in priscos vigores remeantia, in clamores incompositos excitaverant infelicem. Ad vocem hinc inde certatim concurritur; collapsusque, corpore et membris poene emortuis, invenitur: paulo post resumptis viribus, usuque gressuum remeante, divinae fermentum laudis praesentibus attulit, futuris transmisit. Ad hujus assertionem operis is ipse superstitem agit vitam, ac sacro corpori de se satis merito pro viribus debitum expendens obsequium, suae secum circumfert indicia sospitatis. 105. Sacri transitus ejus nox officiosis vigiliis solito du
Abbreviated transcription (Latin):
tatis genere: usquequaq notissimꝰ. ita toto rep-¬
tilis corpore trahebatur: ut debilitas deformi-¬
tati addita. necessariora corporis offitia ho¬
mini detraxisse uideretur. Non illũ talem
natura ꝓduxerat. sed extemporalit̾ irruens
calamitas. dõ tantũ cause conscio anno ĩa
dem id in efficacit̾ queritabat: certissime eminet hẽ
rum octobriũ sollempnitatẽ publicis orbis
terrarum gaudiis celebrandam. numerosa po-¬
puloꝵ fluxisset ex more congeries: is quoꝙ
enisu qͦ potuit conuentui int̾esse curauit: ñ
tam receptandȩ sospitatis ut ipse post fatebat᷑
obtentu. quã ut collata coeuntiũ stipe iuuare-¬
tur. Uerũ artifex humanitatis ds̃. cui familia¬
re est ñ rogantib qͦq gratis multa p̃stare: uniꝰ
expensa miraculi & diei głam. & misero qũa
desꝑauerat contulit medicinã. Em̃sa namq
sacrarũ uigiliarũ parte fere media. cũ alter¬

Expanded text:
tatis genere usquequaque notissimus, ita toto reptatis genere usquequaque notissimus, ita toto reptilis corpore trahebatur; ut debilitas deformitati addita, necessariora corporis officia homini detraxisse videretur. Non illum talem natura produxerat; sed extemporaliter irruens calamitas, Deo tantum causae conscio, anno jam dem, sed inefficaciter quaeritabat. Certissime eminet, hunrum Octobrium solemnitatem publicis orbis terrarum gaudiis celebrandam numerosa populorum fluxisset ex more congeries, is quoque enisu, quo potuit, conventui interesse curavit; non tam receptandae sospitatis, ut ipse post fatebatur, obtentu, quam ut collata coeuntium stipe juvaretur: verum artifex humanitatis Deus, cui familiare est non rogantibus quoque gratis multa praestare, unius expensa miraculi et diei gloriam, et misero, quam desperaverat, contulit medicinam. Emensa namque sacrarum vigiliarum parte fere media, cum alter
Abbreviated transcription (Latin):
nem ꝑ sacri corporis merita p̾cabatur. Ea
tum nox erat diei dominicȩ. quȩ sacrȩ qua-¬
dragesimalis obseruantiȩ dies. media recognos-¬
citur. Cumq circa galliciniũ nocturnȩ fun-¬
ctionis officiositas a fratrib ageret᷑: ꝑ merita
p̾sulis genuinȩ rectitudini potentissime re-¬
formatꝰ. magnũ adstanti ppło spectacłm p̃-¬
buit: & diuinȩ laudi ꝑ ora cunctoꝵ nobiłe
materiã ac memorabile incrementũ. Huic
aliud eadem tempestate successit miraculũ:
& ipsum qͦq publicȩ multoꝵ sub ocłis cele-¬
bratum. Quidam loquelȩ pͥuatꝰ usu. dum
se robustȩ fidei patrocinio ad scm̃ contulit:
dampnosi latebram silentii. suffragio recepti
sermonis excessit. Tabellȩ tesserariȩ templi
suspensȩ uestibulo: monim̃tum ei rei fuere.
Sequentis declaratione miracłi: octingentesimꝰ
sexagesimus nonꝰ annꝰ incarnati dñi uoluebat᷑.
Ad alricꝰ qͥdam patria senonicꝰ. ipso suȩ debili-¬

Expanded text:
nem per sacri corporis merita precabatur. Ea nem per sacri corporis merita precabatur. Ea tum nox erat diei Dominicae, quae sacrae quadragesimalis observantiae dies mediare cognoscitur. Cumque circa gallicinium nocturnae functionis officiositas a fratribus ageretur, per merita praesulis genuinae rectitudini potentissime reformatus, magnum astanti populo spectaculum praebuit, et divinae laudi per ora cunctorum nobilem materiam ac memorabile incrementum. Huic aliud eadem tempestate successit miraculum, et ipsum quoque publice multorum sub oculis celebratum. Quidam loquelae privatus usu, dum se robustae fidei patrocinio ad sanctum contulit, damnosi latebram silentii suffragio recepti sermonis excessit. Tabellae tesserariae, templi suspensae vestibulo, monumentum ei rei fuere. 104. Sequentis declaratione miraculi octingentesimus sexagesimus nonus annus incarnati Domini volvebatur: Adalricus quidam, patria Senonicus, ipso suae debili
Abbreviated transcription (Latin):
ox itaq ꝑactis suȩ deuotionis saluta¬
rib. fortissimo dõ qui dat salutem
regib int̾uentu Germani beatissim uoto
supplici se cõmittens. fidens animi. & tamꝗͣ
de uictoria iam obtenta securꝰ. dilectu facto
absq cunctamine hosti obuiam ꝓperat: fide
quã armis rem bellicã ꝑacturus. Sicq duce
xp̃o usus. hostiles copias sine sanguine pepu-¬
lit. duplici donatꝰ beneficio: qͦd & de hoste tro-¬
pheum cȩpit. & homicidii uł potiꝰ parricidii
reatum. do se in om̃ib ꝓtegente declinauit:
in reliquũ largitore dõ ac ꝓtegente beato ger-¬
mano regnũ potiturꝰ & felicit̾ regnaturus. Ad¬
stabit salutiferũ: si ad beati honorẽ pontificiᷤ
subiungant᷑. siqua post hȩc seriem temporis
illustrauere miracła. Non multo dierum in-¬
termeante curriculo. adolescens qͥdam põ-¬
plitũ dampno debilis parit̾ & deformis:
templo beati patris adito. sedulis ꝑ aliquot
dies excubiis necessariam incessus recuꝑatio¬

Expanded text:
ox itaque peractis suae devotionis salutaribus, fortissimo Deo, qui dat salutem regibus interventu Germani beatissimi, voto supplici se committens, fidens animi, et tanquam de victoria jam obtenta securus, delectu facto, absque cunctamine hosti obviam properat, fide magis, quam armis rem bellicam peracturus. Sicque duce Christo usus, hostiles copias sine sanguine pepulit, duplici donatus beneficio, quod et de hoste tropaeum cepit, et homicidii, vel potius parricidii, reatum, Deo se in omnibus protegente, declinavit, in reliquum, largitore Deo, ac protegente beato Germano, rerum potiturus, et feliciter regnaturus. stabit salutiferum, si ad beati honorem pontificis subjungantur, si qua post haec seriem temporis illustravere miracula. Non multo dierum intermeante curriculo, adolescens quidam poplitum damno debilis pariter et deformis, templo beati Patris adito, sedulis per aliquot dies excubiis necessariam incessus recuperatio
Abbreviated transcription (Latin):
ditus: & peste demonis caruit: a& necessarioꝵ
sensuũ rediuiua ministi̾a in pͥscos recepit
usus. Ad fidem miracłi dieb postea suꝑstes
quã plurimis: beneficii ꝑcepti ñ immemor̃e
conscientiã. obsequiis suȩ tenuitati cõpeten¬
tib. apud beati Germani memoriã declara-¬
uit. Actum ẽ hoc anno di hominis facti¬
nante iam piissimo karolo cesaris hludoxi-¬
ci filio: postquã a ciuili p̾lio regressꝰ uictor.
extra om̃s frĩs suos regiȩ apicẽ extulit pote-¬
statis. At anno eiꝰdem uerbi incarnati. dcce.
luIIII. qͥ ẽ regis karoli. nonꝰ & decimꝰ: amplifi-¬
cata eadem basilica. criptarũq ut supra di¬
gestum ẽ. pulchritudine decorata. sepedicti
sepiꝰq dicendi patris nr̃i scĩssimũ mauseo-¬
lũ. a loco pͥmariȩ translationis denuo sum-¬
motũ est ad conditoriũ supͣ scͥptũ. noua oꝑo¬
saq p̃paratũ diligentia publicis cultib trais¬

Expanded text:
ditus, et peste daemonis caruit, et necessariorum ditus, et peste daemonis caruit, et necessariorum sensuum rediviva ministeria in pristinos recepit usus. 98. Ad fidem miraculi, diebus postea superstes quamplurimis, beneficii percepti non immemorem conscientiam obsequiis suae tenuitati competentibus apud beati Germani memoriam declaravit. Actum est hoc anno Dei hominis fanante jam piissimo Carolo, Caesaris Ludovici filio; postquam a civili praelio regressus victor, extra omnes fratres suos regiae apicem extulit potestatis. At anno ejusdem Verbi incarnati 859, qui est regis Caroli nonus et decimus, amplificata eadem basilica, cryptarumque, ut supra digestum est, pulchritudine decorata, saepe dicti saepiusque dicendi Patris nostri sanctissimum mausoleum a loco primariae translationis denuo submotum est, ad conditorium suprascriptum, nova operosaque praeparatum diligentia, publicis cultibus trans
Abbreviated transcription (Latin):
publici splendor miracłi: ꝑ sui magnitudine
ñ tacendi. Infelic̃e quendam cui heleno uo-¬
cabulũ fuit. ad eo uis horrenda confecerat:
ut p̃ter linguȩ & auriũ infausta dispendia.
atri quoq demonis uiolentia ꝑ diuturnum
tempꝰ misere torqueret᷑. Iamq eiꝰ calamita-¬
tem. creatore ꝓpitio miserante: contigit eũ tran¬
lationis supradictȩ spectacło int̾eẽ. Is refere¬
bat postea: qͦd ȩccłiam ter conatꝰ egredi. ꝑsonȩ
cuiꝰdam grauis & uenerabilis occursu. ter
fuerit in eccłiam reuocatꝰ. Ueri simile est
int̾ malignũ benignũq sp̃m desaluando.
uł ñ saluando homine. his egressus regressus¬
q uicib aliquandu concertatũ: dum & huic
uas olim possessum linquere. & illi suꝑni fa-¬
cturam artificis ab inimico teneri diutius
in humanissimũ putabat᷑. Regressu tamen t̾-¬
cio tanquã impulsu qͦdam ad actus uiolentiꝰ
in pauim̃tũ ruit: moxq ore: aurib ac narib p̃.¬

Expanded text:
publici splendor miraculi, pro sui magnitudine publici splendor miraculi, pro sui magnitudine non tacendi. 97. Infelicem quemdam, cui Heleno vocabulum fuit, adeo vis horrenda confecerat, ut praeter linguae et aurium infausta dispendia, atri quoque daemonis violentia per diuturnum tempus misere torqueretur. Jamque ejus calamitatem Creatore propitio miserante, contigit, eum translationis supradictae spectaculo interesse. Is referebat postea, quod ecclesiam ter conatus egredi, personae cujusdam gravis et venerabilis occursu ter fuerit in ecclesiam revocatus. Verisimile est, inter malignum benignumque spiritum de salvando vel non salvando homine, iis egressus regressusque vicibus, aliquandiu concertatum; dum et huic vas olim possessum linquere, et illi superni facturam Artificis ab inimico teneri diutius inhumanissimum putabatur. Regressu tandem tertio, tanquam impulsu quodam adactus violentius, in pavimentum ruit; moxque ore, auribus, ac naribus pra
Abbreviated transcription (Latin):
exfecto oꝑe. cunctisq decorẽ p̃tendentib
consu̾̃matis: sanctissimũ & toto orbe ueneran-¬
dignam thesauro. magna ambitione apparatꝰ.
ingenti obsequioꝵ genere translatũ ẽ. Iam
dudum qͥdem ante annos aliqͦt. iussu cȩsarũ
karoli ac hludowici ab heriboldo uenerabili
pontifice fuerat transmutatũ: cũ a tempore
sui transitꝰ ex quo rauenna relatũ ẽ. ꝑ annoᷤ
circit̾. cccc. in eadem eccłia qͦ loco pͥmariȩ se-¬
pulturȩ traditũ fuerat qͥ euisset. Adfuerunt
tune q̃q meritoꝵ eiꝰ argum̃ta p̃cipua: ñ absq¬
miracłoꝵ pͥuilegiis solleminiꝰ cõmendata. Pre-¬
ciosi deniq sepulchri intimis patefactis. ita de-¬
mum corpꝰ uenerabile cũ om̃i cultu uestiũ.
integrũ. intemeratũ. atq om̃i incorruptio-¬
nis genere speciosum apparuit: ut cuilibet
ignaro rerum facile ꝑsuaderi potuerit receis
defunctũ. recens tumulo abditũ. recentib in-¬
dum̃toꝵ apparatib circum septum. Accessit huc

Expanded text:
rem praetendentibus consummatis, sanctissimum et toto orbe venerandignam thesauro, magna ambitione apparatus, ingenti obsequiorum genere translatum est. Jam dudum quidem ante annos aliquot jussu Caesarum Caroli ac Ludovici ab Heriboldo, venerabili pontifice, fuerat transmutatum; cum a tempore sui transitus, ex quo Ravenna relatum est, per annos circiter CCCC in eadem ecclesia, quo loco primariae sepulturae traditum fuerat, quievisset. Adfuerunt tunc quoque meritorum ejus argumenta praecipua, non absqmiraculorum privilegiis solemnius commendata. Pretiosi denique sepulcri intimis patefactis, ita demum corpus venerabile cum omni cultu vestium integrum, intemeratum, atque omni incorruptionis genere speciosum apparuit; ut cuilibet ignaro rerum facile persuaderi potuerit, recens defunctum, recens tumulo abditum, recentibus indumentorum apparatibus circumseptum. Accessit huc
Abbreviated transcription (Latin):
Sil reputauit culm̃ tanti honoris: dum mͦ lice¬
ret sͥ tenere uocẽ saluatoriᷤᷤ cupidꝰ longe meliꝰ
longeq feruentiꝰ se ipsum exercere in seruitio
diumȩ maiestatis. At monachi om̃s nimium
consternati tali facto: conueniunt parit̾. & qͣi
obsident arnulfum planctu nimio: & sic ilłu
flagellant dolenti obsequio. O amande pat̾ qͥd
uoluist facere: gregem cõmissum tam inconsul-¬
te deserere. oues. xp̃i tͥ creditas lupis exponere:
& domũ scãm quã sic honorifice tractabas. uasta¬
torib iterum tradere: Si molestũ tͥ erat exercitũ
regis subire: sedisses tranquillꝰ in loco tuo: nos
cum nr̃is militib paruissemꝰ regis imꝑio. Ecce
pontius nr̃ olim uastator oneratꝰ crunienis. nr̃i
loci iterum comparator: & accepta potestate in-¬
stabit acrior dilapidator.Miserere qͥs filiis turͤ:
miserere supplicib tius: & ñ abitias nos. subesse
gaudentes edictis tiuis. Monemꝰ tẽ ꝑ martyri-¬

Expanded text:
nihil reputavit culmen tanti honoris, dum modo licenihil reputavit culmen tanti honoris, dum modo liceret tenere vocem Salvatoris, cupiens longe melius longeque ferventius seipsum exercere in servitio divinae majestatis. At monachi omnes nimium consternati tali facto, conveniunt pariter, et quasi obsident Arnulfum planctu nimio, et sic illum flagellant dolenti obsequio: O amande Pater! quid voluisti facere? gregem commissum tam inconsulte deserere? oves Christi tibi creditas lupis exponere; et domum sanctam, quam sic honorifice tractabas, vastatoribus iterum tradere? Si molestum tibi erat exercitum regis subire, sedisses tranquillus in loco tuo; nos cum nostris militibus paruissemus regis imperio. Ecce Pontius, noster olim vastator, oneratus crumenis nostri loci fiet iterum comparator, et accepta potestate instabit acrior dilapidator. Miserere, quaesumus, filiis tuis, miserere supplicibus tuis, et non abjicias nos, subesse gaudentes edictis tuis. Monemus te per martyri
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ me peccatorẽ militiȩ q̃ndam actib sordusse:
notũ ẽ ob dñi timorẽ relicta militia consorti-¬
um monachoꝵ expetisse: legimus dicentem
Et ego infelix qͥ causa dĩ militiam abieci: rur-¬
sum stipabor militib rursum arma exerrebae
Grande nefas. Recte ait psalmus. de me & mei
similib Meieci eos dũ alleuarent᷑. Nam qui
putabam me assumptũ ad curam abbatiȩ:
ecce compellor offendere in foueam apostasiȩ
Maluissem certe nom̃ istud abbatis & locũ non
suscepisse: quã sub huiꝰ dignitatis obtentu se-¬
culo tam pessime deseruire. Hoc comꝑto rex
philippꝰ. misit denuo legatos qui dicerent. fu-¬
isse more̾ antiquũ. ut milites abbatiȩ abbate
puo regali expeditioni inseruirent. Aut face-¬
ret uixta morẽ antiquũ: aut daret locũ ut
fieret regis imꝑtum. Tunc arnulfus tali oc-¬
casione accepta. ꝓmpto animo obediuit regiᷤ
imꝑio: & secessit libens in reclusionis angulo.

Expanded text:
est me peccatorem militiae quondam actibus sorduisse; est me peccatorem militiae quondam actibus sorduisse; notum est ob Domini timorem relicta militia consortium monachorum expetisse. Legimus dicentem » Et ego infelix, qui causa Dei militiam abjeci, rursum stipabor militibus? rursum arma exercebo? Grande nefas! Recte ait psalmus de me et mei similibus: « Dejeci eos dum allevarentur . » Nam qui putabam me assumptum ad curam abbatiae, ecce compellor offendere in foveam apostasiae. Maluissem certe nomen istud abbatis, et locum non suscepisse, quam sub hujus dignitatis obtentu saeculo tam pessime deservire. Hoc comperto rex Philippus misit denuo legatos, qui dicerent fuisse morem antiquum ut milites abbatiae, abbate praevio, regali expeditioni inservirent. Aut faceret juxta morem antiquum, aut daret locum ut fieret regis imperium. Tunc Arnulfus, tali occasione accepta, prompto animo obedivit regis imperio, et secessit libens in reclusionis angulo;
Abbreviated transcription (Latin):
totum semꝑ ueritatis constantia fundaretuꝵ:
ecce ratũ nichil om̃i parte beatũ: erat in
illo tempore in eodem cenobio qͥdam monachꝰ
nomine odo. honestatis usurpator & uirtutis
simulator: qͥ famulo dĩ arnulfo abbati minũ
iuidebat: & se ad regimen loci digniorem ac
utiliorem autumabat: qͥ etiam incessant᷑ reuol-¬
uebat. gͦnam argum̃to seruũ xp̃i potuisset re-¬
mouere a suscepto regiminis offitio. Is cũ eẽt
in ext̾i̾orib agens: ꝑ int̾nuncios qͦs frequenti
munere çȩcabat. studuit intimare regi francoꝵ
philippo: ut cũ in ꝓcinctu contra hostẽ aliquor-¬
sum ꝓficisceret᷑: abbatẽ sc̃i medardi uenire secũ
iuberet. Annuit rex consiliis odonis. Et cũ ex-¬
ercitum ꝓmouisset: missis legatis monuit dom-¬
num aunulfum ut cum armata militia in ex-¬
peditionẽ secũ abiret. Arnulfus ad hec stupu-
it: & regiis missis deuote respondit. Certum

Expanded text:
totum semper veritatis constantia fundaretur! totum semper veritatis constantia fundaretur! et ratum nihil esse omni parte beatum, erat illo in tempore in eodem coenobio quidam, nomine Odo, honestatis usurpator et virtutis simulator, qui famulo Dei Arnulfo abbati nimium invidebat, et se ad regimen loci digniorem ac utiliorem autumabat, qui etiam incessanter revolvebat quonam argumento servum Christi potuisset removere a suscepto regiminis officio. Is cum esset in exterioribus agens, per internuntios quod frequenti munere caecabat, studuit intimare regi Francorum Philippo ut, cum in procinctu contra hostem aliquorsum proficisceretur, abbatem Sancti Medardi venire secum juberet. Annuit rex consiliis Odonis, et cum exercitum promovisset, missis legatis monuit domnum Arnulfum, ut cum armata militia in expeditionem secum abiret. Arnulfus ad haec stupuit, et regiis missis devote respondit: Certum
Abbreviated transcription (Latin):
lamus: & scã celebͥtas alacrit̾ compleat᷑. Iam
citiꝰ uadat minist̾ cum p̾cio ad pont̾e axonȩ.
a&e rumbum inueniens uelocit̾ comparet: ac
coquinȩ fratrũ p̃parandu p̾sentet. Et conu̾¬
sus senorib dixit. Ite kmñi nuntiate fr̃ib qͥa
rumb ñ deerit. faciant gaudentes sollempnia.
dñ. Sed & hoc intimate illis: qm̃ siue uiuã
siue moriar. det̾minatũ nouerint ut ab hodie
ꝑannos uiginti. ñ habeant in die ista fercła
rumbi. His dictis. runib iuxta uerbũ eiꝰ ex
insperato reꝑtꝰ ennt᷑: & mensis fr̃m parandꝰ
palpitans inducit᷑. Sollempnia ȩtiam dedi-¬
cationis: solito alacriꝰ celebrant᷑. Fr̃s qͦq qͥ hinic
res int̾fuerunt. sub inuocatione diuini noĩs
testificati ot̃: qͦd ex tunc ꝑ annos uginti. illeta¬
lis piscis in eadem sollempnitate ñ potuit
inueniri. Mirandum ualde. qͦd tam p̃sens
illi aderat sp̃c ueritatis: ut qͥ eqͥd ore ꝓtuliss.

Expanded text:
lamus, et sancta celebritas alacriter compleatur. Jam lamus, et sancta celebritas alacriter compleatur. Jam citius vadat minister cum pretio ad pontem Axonae, et rhombum inveniens, velociter comparet, ac coquinae fratrum praeparandum praesentet. Et conversus senioribus dixit: Ite, charissimi, nuntiate fratribus quia rhombus non deerit; faciant gaudentes solemnia Domini. Sed et hoc intimate illis, quoniam sive vivam sive moriar, determinatum noverint, ut ab hodie per annos viginti non habeant in die ista fercula rhombi. His dictis rhombus juxta verbum ejus ex insperato repertus emitur, et mensis fratrum parandus palpitans inducitur, solemnia etiam dedicationis solito alacrius celebrantur. Fratres quoque, qui huic rei interfuerunt, sub invocatione divini nominis testificati sunt quod ex tunc per annos viginti ille talis piscis in eadem solemnitate non potuit inveniri. Mirandum valde, quod tam praesens illi aderat spiritus veritatis, et quidquid ore protulisset,