comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus sanat. qd̾ intulit nob̃. ñ qd̾ inuenit
in nob̾. Auertat aũt ds̃ & om̃ino absit
ut dicamꝰ. qñdo lauachro regen̾ationiᷤ
d̾̃s̃ mundat animas paruuloꝵ. tẽ eum
mala sua corrigere quȩ illis ipse fecit. cũ
eas nulłu habentes peccatũ. peccatrici
carni cuiꝰ originali peccato contamina¬
rentur ammiscuit: quos tam̃ iste. acciisais
dicit inquinari meruisse ꝑ carnẽ: nec po¬
dest dicere unde tantũ mali meruerint
ante carnẽ. Hanc gͦ questionẽ frustra se
putans de p̾scientia dĩ posse dissoluere:
adhuc se inuoluit & dicit. Anima si pecca¬
trix ẽẽ meruit q̃ peccatrix ẽe ñ potuit.
tam̃ neq in peccato remansit. qͥa in xp̃o
p̃figurata. in peccato ẽẽ ñ debuit. sic̃ eẽ¬

Expanded text:
nus sanat quod intulit nobis, non quod inuenit nus sanat quod intulit nobis, non quod inuenit in nobis. auertat autem deus et omnino absit, ut dicamus, quando lauacro regenerationis deus mundat animas paruulorum, tunc eum mala sua corrigere, quae illis ipse fecit, cum eas nullum habentes peccatum peccatrici carni, cuius originali peccato contaminarentur, ammiscuit. quas tamen iste accusans dicit inquinari meruisse per carnem nec potest dicere, unde tantum mali meruerint ante carnem. Hanc ergo quaestionem frustra se putans de praescientia dei posse dissoluere adhuc sese inuoluit et dicit: anima si peccatrix esse meruit, quae peccatrix esse non potuit, tamen neque in peccato remansit, quia in Christo praefigurata
Abbreviated transcription (Latin):
carnem: s qͥd meruerit ante carnem
ita cdampnari. ut inqͥnanda mitteret᷑
in carnem. Explicet hoc si potest: qͥ est
ausus dicere inquinari animã meru¬
isse ꝑ carnẽ. Itẽ alio loco cũ eandẽ qua
seipse implicuerat. uelut. explicanda
ꝓponeret questionem: tanquã ex ꝑsona
aduersarioꝵ ait. Cur inquiunt. d̃s a-¬
nimã tam iniusta animaduersione mł¬
tauit. ut. in corpꝰ eã peccati religare uo¬
luerit: cũ consortio carnis peccatrix
ẽẽ incipit. quȩ peccatrix ẽẽ ñ potuit.
In huis questionis tanquã scopuloso gur¬
gite debuit utiq cauere naufragiũ:
nec eo se cõmitt̾e unde se ñ eruet tnͣse¬
undo s forte redeundo .i. penitendo.
Nã de p̾scientia di se nititur lib̾are: s fru¬
stra. Prescientia qͥppe dĩ eos qͦs sanaturꝰ
est peccatores ẽẽ p̃noscit: ñ facit. Hainsi
eas animas lib̾at a peccato. quas in nocen¬
des & mundas implicuit ipse peccato: uul¬

Expanded text:
carnem. sed quid meruerit ante carnem carnem. sed quid meruerit ante carnem ita damnari, ut inquinanda mitteretur in carnem. explicet hoc, si potest, qui est ausus dicere inquinari animam meruisse per carnem. Item alio loco, cum eandem, qua se ipse inplicuerat, uelut explicandam proponeret quaestionem, tamquam ex persona aduersariorum ait: cur, inquiunt, deus animam tam iniusta animaduersione multauit, ut in corpus eam peccati relegare uoluerit, cum consortio carnis peccatrix esse incipit, quae peccatrix esse non potuit? in huius quaestionis tamquam scopuloso gurgite debuit utique cauere naufragium nec eo se committere, unde se non erueret transeundo, sed forte redeundo, id est paenitendo. nam de praescientia dei se nititur liberare, sed frustra. praescientia quippe dei eos quos sanaturus est peccatores praenoscit, non facit. nam si eas animas liberat a peccato, quas innocentes et mundas inplicuit ipse peccato, uul
Abbreviated transcription (Latin):
ci. ꝑ quã meruerat inqͥnari. Cerniᷤ nempe
hominẽ ausũ susciꝑe qd̃ uires erꝰ excedit.
in tã immane p̃cipitiũ decidisse: ut dicẽt
inquinari anima meruisse ꝑcarnẽ: eum
dicere nullomͦ possit. unde hoc meritum
traxerit ante. carnẽ. Si enim a carne inci¬
pit meritũ habere peccati: dicat. si pot̾
unde ante peccatũ suũ carne meruerit
inquinari. Nam hoc meritũ quo in car¬
ne peccatrice missa ẽ ut inqͥnaret᷑: ex
illa ꝓfecto aut ex semet ipsahabuit: aut
qd̾ uͦ multo ampliꝰ abhorret. ex do. Ex
carne qͥppe meritũ ñ potuit habere
ante carnẽ: quo merito inquinanda
mitteret᷑ in carnẽ. Si gͦ a semet ipsa hoc
meritũ habuit: quomͦ habuit q̃ ante
carnem nicħ male fecit: Si aũt hoc
meritũ ex dõ dicit᷑ habuisse: qͥs hoc
audiat. qͥs ferat. qͥs dici impune ꝑmit.¬
tat: Non enĩ hoc loco querit᷑ qͥd me¬
ruerit ut iudicaret᷑ dampnanda ptꝰ

Expanded text:
ci, per quam meruerat inquinari. cernis nempe ci, per quam meruerat inquinari. cernis nempe hominem ausum suscipere quod uires eius excedit in tam immane praecipitium decidisse, ut diceret inquinari animam meruisse per carnem, cum dicere nullo modo possit, unde hoc meritum traxerit ante carnem. si enim a carne incipit meritum habere peccati, dicat, si potest, unde ante peccatum suum carne meruerit inquinari. nam hoc meritum, quo in carnem peceatricem missa est, ut inquinaretur ex illa, profecto aut ex semet ipsa habuit aut — quod a uero multo amplius abhorret — ex deo. ex carne quippe meritum non potuit habere ante carnem, quo merito inquinanda mitteretur in carnem. si ergo a semet ipsa hoc meritum habuit, quomodo habuit, quae ante carnem nihil mali fecit? si autem hoc meritum ex deo dicitur habuisse, quis hoc audiat, quis ferat, quis dici inpune permittat? non enim hoc loco quaeritur, quid meruerit, ut iudicaretur danmanda post
Abbreviated transcription (Latin):
ficere. quã nos ñ ex anima et corꝑe s ex
duob uł etiã trib constare corporib:
Cum enĩ spũ. anima &e corꝑe constare nõ
dicit: & omĩa hȩc tria corpora eẽ asserit:
ꝓfecto ex trib corporib nos putat ẽẽ
compactos. In qua opinione qnta eũ
sequatur absurditas: illi potiꝰ quã tͥ
demonstrandu puto. Uerũ iste tole¬
rabilis error est hominis: qͥ no ndu
cognouit ẽẽ aliqͥd qd cum corpꝰ ñ sit.
corꝑis tam̃ quanda similitudinẽ ge¬
rere possit. Ilud plane qͥs ferat: qͦd in
scd̃o libro cũ questionẽ difficillimam
soluere conaret᷑ de originali peccato.
quatim ad corpꝰ animãq ꝑtineat. si
anima ñ de parentib trabit᷑. s a do
noua insufflat᷑. Hanc gͦ tam molestã
ce tam ꝓfundã enitens enodare questi¬
onem: merito inqͥt ꝑ carnẽ prisc̃a reꝑat.
habitudinem. quã uisa fuerat paulisꝑ
amisisse ꝑ carnẽ: ut ꝑ eam incipiat renaᷤ¬

Expanded text:
ficere quam nos non ex anima et corpore, sed ex ficere quam nos non ex anima et corpore, sed ex duobus uel etiam tribus constare corporibus? cum enim \'spiritu, anima et corpore constare nos\' dicit et \'omnia haec tria corpora esse\' asserit, profecto ex tribus corporibus nos putat esse conpactos. in qua opinione quanta eum sequatur absurditas, illi potius quam tibi demonstrandum puto. uerum iste tolerabilis error est hominis, qui nondum cognouit esse aliquid, quod cum corpus non sit corporis tamen quandam similitudinem gerere possit. Illud plane quis ferat, quod in secundo libro, cum quaestionem difficillimam soluere conaretur de originali peccato, quatenus ad corpus animamque pertineat, si anima non de parentibus trahitur, sed a deo noua insufflatur, hanc ergo tam molestam et tam profundam enitens enodare quaestionem: merito, inquit, per carnem priscam reparat habitudinem, quam uisa fuerat paulisper amisisse per carnem, ut per eam incipiat renas
Abbreviated transcription (Latin):
isse. quarũ exiguam qnͣda particuła
spirando traheret. et respirando refũ¬
deret. qñdo in hominis faciem suffla¬
uit: eiq illo mͦ animã fecit. Qd̾ ce si ita ess:
nec sic de ipso. s de subiacenti re aliqua
flabili poss eẽ qd̃ flauit. S absit ut nege¬
mus omnipotentẽ de nichilo flatũ uite
facere potuisse. quo fieret homo in animã
uiuam: atq in eis contrudam᷑ angustiis.
ut uł ĩã fuissẽ aliqͥd qd̾ ipse ñ eẽt. unde
flatum faceret opinem᷑: uł qd̾ mutabile
factum uidemꝰ de se ipso fecisse eredamꝰ
Qd̾̃ enĩ de se ipso ẽ. necesse ẽ ut eiuscłe na¬
turȩ sit cur ipse ẽ: ac ꝑhoc etiã im¬
muta bile sit. Anima uͦ qd̾ om̃s fa¬
tentur mutabilis ẽ. Non gͦ de ipso: qͥa ñ
est inmutabilis sicut ipse. Si aũt de
nulla alia re facta ẽ: de nichilo facta ẽ
ꝓculdubio. s ab ipso. Qd̃ uͦ eam ñ sp̃m¬
s corpus ẽe contendit: qͥd aliud uult ef¬

Expanded text:
isse, quarum exiguam quamdam particulam isse, quarum exiguam quamdam particulam spirando traheret, et respirando refunderet, quando in hominis faciem sufflavit, eique illo modo animam fecit. Quod et si ita esset, nec sic de ipso, sed de subjacenti re aliqua flabili posset esse quod flavit. Sed absit ut negemus omnipotentem de nihilo flatum vitae facere potuisse, quo fieret homo in animam vivam: atque in eas contrudamur angustias, ut vel jam fuisse aliquid, quod ipse non esset, unde flatum faceret, opinemur; vel quod mutabile factum videmus, de se ipso fecisse credamus. quod enim de ipso est, necesse est ut eiusdem naturae sit, cuius ipse est, ac per hoc etiam inmutabile sit; anima uero, quod omnes fatentur, mutabilis est: non ergo de ipso, quia non est inmutabilis sicut ipse. si autem de nulla alia re facta est, de nihilo facta est procul dubio, sed ab ipso. Quod uero \'eam non sp corpus esse\' contendit, quid aliud uult ef
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita illi dat auctorem d̃m. ut neq
ex nullis extantib .i. ex nichilo. neq ex
aliqua re quȩ non ẽ qd d̾s est. s de se ip¬
so eam fecisse eredat᷑. nescit eo se reuolui
qd̃ declinasse se putat: ut scilicet nicħ
aliud anima quã di natura sit: ac sic cos¬
sequenter et de di natura fiat aliqͥd ab
eodem dõ. cui faciende materia de qͣ
facit. sit ipse qui facit: ac ꝑ hoc &e dĩ sit
natura mutabilis: et mutata indeteriꝰ
eiuscdẽ ipsi dĩ. ab eodem ipso dõ natura
dampnet᷑. Qd̃ ꝓ tua fideli intelligentia
quã non sit opinandu: &e quã sit a corde
catholico secludendu longeq fugiendũ.
uides. Ita qͥppe anima uł de flatu facta
uł di flatus factus ẽ ipsa: ut ñ de ipso
sit: s ab ipso de inchilo creata sit. Heq
enim ficut homo qndo sufflat. ñ potest
de nichilo flatũ facere. s quẽ de isto
aere ducit. hunc reddit: ita do putas¬
dum ẽ auras aliquas circũfusas ĩa fu¬

Expanded text:
atque ita illi dat auctorem deum, ut neque atque ita illi dat auctorem deum, ut neque ex nullis exstantibus, id est ex nihilo, neque ex aliqua re, quae non est quod dens est. sed \'de se ipso eam fecisse\' credatur, nescit eo se reuolui, qaliud anima quam Dei natura sit; ac sic consequenter et de Dei natura fiat aliquid ab eodem Deo, cui faciendo materia de qua facit, sit ipse qui facit: ac per hoc et Dei sit natura mutabilis, et mutata in deterius ejusdem ipsius Dei ab eodem ipso Deo natura damnetur. Quod pro tua fideli intelligentia, quam non sit opinandum, et quam sit a corde catholico secludendum, longeque fugiendum, vides. Ita quippe anima vel de flatu facta, vel Dei flatus factus est ipsa, ut non de ipso sit, sed ab ipso de nihilo creata sit. Neque enim sicut homo quando sufflat, non potest de nihilo flatum facere, sed quem de isto aere ducit, hunc reddit; ita Deo putandum est auras aliquas circumfusas jam fu
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiro graui sicut tua indicant scͥpta
displicuit: s hoc uł facile corrigit᷑. uł
sine. detrim̃to ficdi a leuib mentibꝰ ama¬
sanos. Non itaq desꝑandum ẽ etrã hoc
in isto: quãuis sit tolerabile si ꝑmanse¬
rit. posse tam̃ expurgari ee temꝑari. at¬
q ad integrum et solidum uł ꝑduei
uł reuocari modi. p̾sertim qͥa iuueniͤ
ẽẽ ꝑhibetur: ut qd̾ minus habet ꝑitia.
suppleat diligentia: & quod eruditas
loquacitatis eructat: ȩtatis maturitaᷤᷤ
decoquat. Illud molestũ est &e ꝑiculosũ
uł ꝑnitiosum: si cũ laudat᷑ eloquentia
ꝑsuadeat᷑ insipientia: & in p̾cioso pocło
bibatur pestifera potio. Yt enĩ ĩa inci¬
piam demonstrare quȩ p̾cipue. sint in
ei disputatione uitanda: animã dicit
a cd̃o qͥdem factã nec cdi ẽẽ partẽ. siue natãm:
qd̾ omnino uerũ est. S cum eam ñ uult
ex nichilo factam fateri. et aliam nulłã
creaturam unde sit facta cõmemorat:

Expanded text:
ut uiro graui, sicut tua indicant scripta, ut uiro graui, sicut tua indicant scripta, displicuit. sed hoc uel facile corrigitur uel sine detrimento fidei a lenibus mentibus amasanos. non itaque desperandum est etiam hoc in isto, quamuis sit tolerabile, si permanserit posse tamen expurgari et temperari atque ad integrum et solidum uel perduci uel reuocari modum. praesertim quia iuuenis esse perhibetur, ut quod minus habet peritia suppleat diligentia et quod cruditas loquacitatis eructat. aetatis maturitas deeoquat. illud molestum est et periculosum uel perniciosum, si, cum laudatur eloquentia persuadeatur insipientia et in pretioso poculo bibatur pestifera potio. Vt enim iam incipiam demonstrare, quae praecipue sint in eius disputatione uitanda, \'animam\' dicit \'a deo quidem factam nec dei esse partem sine naturam\', quod omnino uerum est. sed cum eam non uult ex nihilo factam fateri et aliam nullam creaturam unde sit facta commemorat
Abbreviated transcription (Latin):
se qd̾ seripsit: dum in eis reb errare
me ñ uult. in quib se poti errare ñ
putat. Et ido debeo etiã eius habere
gratam beniuolentiam. cuiꝰ me neces¬
se est imꝓbare sententiã: ac ꝑ hoc in eiͤ
quȩ ñ recte sapit adhue lenit̾ eorrigen¬
dus mͥ uidet᷑ ñ asꝑe detestandus. p̾serũ
quia sieut audio nuꝑ catholicus factꝰ ẽ.
qd̾̃ ei gratulandum ẽ. Caruit enĩ dona¬
tistarum uł poti rogatistarũ diuisio¬
ne. et errore quo antea tenebat᷑. si tam̃
catholicam ueritatẽ sicut oportet intel¬
ligat: ut uere de illiꝰ conuersione. gau¬
deamus. Habet eñĩ eloquium quo possit.
explicare que sentit: unde & cũ illo a¬
gendum ẽ eiq optandum ut recta sen¬
tiat. ne faciat ẽẽ delectabilia que sunt
inutilia: & quȩ diserta dixerit. uera di¬
xisse uideatur. quãuis &e ipso eloquio ha¬
beat multa emendanda. & a nimia ex¬
undantia reprimenda. Qd̃ in illo tͥ qͦ

Expanded text:
se quod scripsit, dum in eis rebus errare se quod scripsit, dum in eis rebus errare me non uult, in quibus se potius errare non putat. et ideo debeo etiam eius habere gratam beniuolentiam, cuius me necesse est inprobare sententiam. ac per hoc in eis quae non recte sapit adhuc leniter corrigendus mihi uidetur, non aspere detestandus, praesertim quia, sicut audio, nuper catholicus factus est, quod ei gratulandum est. caruit enim Donatistarum uel potius Rogatistarum diuisione et errore, quo antea tenebatur, si tamen catholicam ueritatem sicut oportet intellegat, ut uere de illius conuersione gaudeamus. I Habet enim eloquium, quo possit explicare quae sentit. unde cum illo agendum est eique optandum, ut recta sentiat. ne faciat esse delectabilia, quae sunt inutilia et quae diserta dixerit uera dixisse uideatur; quamuis et in ipso eloquio habeat multa emendanda et a nimia exundantia reprimenda, quod in illo tibi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
alius fecit.
Quantum aũt hoc absit ab animo
absit ab animo
meo: uide ut ne ab illo qͥ dem me
passum iniuriam conquerar. Cũ enĩ
utilius queda quã ego saperet: nũꝙͣ
debuit reticere. Unde mͥ gratum ẽẽ
debet: qd̾ ita ñ tacuit. ut id etiã lege¬
seribere potius ad me: quã ad alte.¬
rum de me. S qd̾ mͥ ess ignotus: ñ
est ausus se mͥ ingerere in meoꝵ re¬
futatione dictorũ. Nec consulendũ
me putauit: ubi sibi uidetur minime
dubitandam. s plane cognitã & certã
tenere sententiam. Obtemperauit aũt
amico suo. a quo se ut scriberet. dieit
ẽẽ compulsum: et si qͥd int̾ disputan¬
dum qd̃ in meã contumeliã redunda.¬
ret expressit. ñ eum conuitiantis uo¬
luntate crediderim. s diuersa sentien¬
tis necessitate fecisse. Ubi enĩ mͥ animꝰ
erga me hominis ignotus ẽ & incertꝰ:
melius arbitror meliora sentire. quam
inexplorata culpare. fortassis enĩ amo¬
re mei fecit. sciens ad me ꝑuenire pos¬

Expanded text:
lius fecit. lius fecit. Quantum autem hoc absit ab animoabsit ab animo meo, uide, ut ne ab illo quidem me passum iniuriam conquerar. cum enim aliter quaedam quam ego saperet, numquidnam debuit reticere ? unde mihi gratum esse debet, quod ita non tacuit, ut id etiam legescribere potius ad me quam ad alterum de me; sed quod mihi esset ignotus, non est ausus se mihi ingerere in meorum refutatione dictorum. nec consulendum me putauit, ubi sibi uidetur minime dubitandam, sed plane cognitam et certam tenere sententiam. obtemperauit autem amico suo, a quo se, ut scriberet, dicit esse conpulsum. et si quid inter disputandum, quod in meam contumeliam redundaret, expressit, non eum conuiciantis uoluntate crediderim, sed diuersa sentientis necessitate fecisse. ubi enim mihi animus erga me hominis ignotus est et incertus, melius arbitror meliora sentire quam inexplorata culpare. fortassis enim amore mei fecit sciens ad me peruenire pos
Abbreviated transcription (Latin):
inceritatem tuã
tiam. ac mutuȩ
dilectionis affe¬
ctum ꝓbatum
quidem et antea tenebamꝰ: uerũ nẽ
ꝓbatiorem nob̾ amica diligentia de-¬
monstrasti: qd̾ mͥ duos libros erꝰ qͥdẽ
hominis quẽ penitus ignorabam. nec
tam̃ ido contempnendi uincentii uic¬
toris. sic enim p̾notatum ibi nom̃ eius
inueni. ꝑxima p̾terita estate misisti:
quãuis mͥ eo qd̾ absens fuissem. in au¬
tumpni fine sint redditi. Quomͦ enĩ
tu karissimus ms posses uł deberes
in meã non ꝑferre noticiam. cũ in ma¬
nus tuas uenissent cuiuslibet homi¬
nis qualescũq litterȩ. licet ad alium
scribentis. ibi tam̃ nom̃ cõmemoraret᷑
et legeretur meu̾: ita ut contradiceret᷑
uerbis meis. quȩ in quibꝰda opusculis
edidissem: Hoc itaq fecisti: qd̾ sincerissi¬
mus et dilectissimus amicus ms̃ face̾
adhuc tuȩ scĩtati minꝰ quã uelłe cog¬
nitus sum: quandoquide putasti me.
sic accepturũ quasi tri mͥ iniuriam fe¬
ceris. notum faciendo qd̾ alius fecit.¬

Expanded text:
inceritatem tuam tiam, ac mutuae dilectionis affectum probatum quidem et antea tenebamus: verum nunc probatiorem nobis amica diligentia demonstrasti, quod mihi duos libros, ejus quidem hominis quem penitus ignorabam, nec tamen ideo contemnendi, Vincentii Victoris sic enim praenotatum ibi nomen ejus inveni, proxime praeterita aestate misisti; quamvis mihi, eo quod absens fuissem, in autumni fine sint redditi. Quomodo enim tu charissimus meus posses vel deberes in meam non perferre notitiam, cum in manus tuas venissent cujuslibet hominis qualescumque litterae, licet ad alium scribentis, ubi tamen nomen commemoraretur et legeretur meum, ita ut contradiceretur verbis meis, quae in quibusdam opusculis edidissem? Hoc itaque fecisti, quod sincerissimus et dilectissimus amicus meus faceradhuc tuae Sanctitati minus quam vellem cognitus sum: quandoquidem putasti me sic accepturum, quasi tu mihi injuriam feceris, notum faciendo quod a
Abbreviated transcription (Latin):
tio: s potius cautis hominib qͥa ñ audeo
docere qd̾ nescio. istũ aũt ñ ego iucissim
quasi rependens maledictũ ꝓ maledic¬
to pecorib cõparo:s tanquã filiũ moneo.
ut qd̾ nescit. se nescire fateat᷑: neq id qd̃
ñdum didicit docere moliat᷑: ne cõꝑet᷑
ñ pecorib s illis hominib qͦs dicit apłs.
uolentes ẽẽ legis doctores. ñ intelligen¬
tes neq quȩ loquunt᷑ neq de quib af¬
firmant. Nam inde ẽ qd̃ ita scͥpturas
de quib loquit᷑ ñ curat adu̾tere: ut
cũ legerit homines eẽ ex do. ñ eos etiã
ex d̃o eẽ contendat. Qd̃ enĩ ait apls. ex¬

Expanded text:
tio; sed potius cautis hominibus, quia non audeo tio; sed potius cautis hominibus, quia non audeo docere quod nescio. Istum autem non ego vicissim, quasi rependens maledictum pro maledicto, pecoribus comparo; sed tanquam filium moneo, ut quod nescit, se nescire fateatur, neque id quod nondum didicit, docere moliatur: ne comparetur, non pecoribus, sed illis hominibus quos dicit Apostolus, uolentes esse legis doctores non intellegentes? neque quae quuntur neque de quibus affirmant. Nam unde est, quod ita scripturas. de quibus loquitur, non curat aduertere, ut cum legerit homines esse ex deo. non eos etiam ex deo esse\' contendat? q
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis ipse semꝑ sit. qͥ nunc dat: nec tñ
conficit᷑ qd̾ uult iste conficere. ñ eum ex
ꝓpagine animas dare. Ipse qͥppe dat. etiã
si de ꝓpagine dat: qͥa et corꝑis m̃bra ce cor¬
poris sensus. & corpis form̃a. & corꝑis oĩno
substantiã. ipse hominib dat: quãuis
ex ꝓpagine det. Neq enĩ qͥa dñs ait si fenũ
agri qd̾ hodie ẽ. Seras inclibanũ mittit᷑
d̃s sic uestit. nec ait uestiuit sic̃ pͥmum
quando instituit. s ait uestit qd̃ ⁊ nunc
facit: idõ negabimꝰ libia de origine sui
generis ꝓereari Qd si gͦ sic etiã anima
&e sp̃c hominis &e a deo datur quã diu
datur. & tam̃ ex ꝓpagine. sui generis dat᷑.
qd̃ ego nec defendo nec refello: s si defen¬
dendu ẽ uł refellendum. ꝑspicus ñ am¬
bigius testimoniis idagendũ ẽẽ cõmo¬
neo: nec ꝓpt̾ea sũ pecorib insensatis cõ
parandus. qͥa hoc me ñdum seire ꝓnun-¬

Expanded text:
quamvis ipse semper sit qui nunc dat. Nec tamequamvis ipse semper sit qui nunc dat. Nec tameconficitur quod vult iste conficere, non eum ex propagine animas dare. Ipse quippe dat, etiam si de propagine dat. Quia et corporis membra, et corporis sensus, et corporis formam, et corporis omnino substantiam ipse hominibus dat, quamvis ex propagine det. Neque enim quia Dominus ait, Si fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit ; nec ait, Vestivit, sicut primum quando instituit; sed ait, vestit, quod et nunc facit; ideo negabimus lilia de origine sui generis procreari. Quid si ergo sic etiam anima et spiritus hominis et a Deo datur, quamdiu datur; et tamen ex propagine sui generis datur? Quod ego nec defendo, nec refello. Sed si defendendum est, vel refellendum, perspicuis, non ambiguis testimoniis id agendum esse commoneo. Nec propterea pecoribus insensatis sum comparandus, quia hoc me nondum scire pronun
Abbreviated transcription (Latin):
loqueret᷑. hoc constaut̃ exposuit. dicens.
Cũ ipse det om̃ib uit̾ã et spm̃: qͥs enim
reuocans. ñ de p̃terito & ꝑfecto ꝓnunti¬
ans: &e qd̾ sine cessatione dat. semꝑ dat. sic̃
semꝑ ẽ ipse. qͥ dat. Uerba eiꝰ posui sicut
in eoꝵ qͦs misisti sedõ libro erꝰ inueni:
ubi primũ uide quo ꝓgressus fuerit. dũ
nititur affirmare qd̾ nescit. Ausus ẽ enĩ
dicere d̾m̃. ñ nunc sołu. atq in isto tan
tione atq omĩno semꝑ animas nascenti¬
b dare. Semꝑ inqͥt dat: sic̃ semꝑ est ipse
qͥ dat. Qd̃ apłs dixerit qͥa satis aꝑtũ est:
me intelligere absit ut negem. Qd̾ aũt
iste dicit. debet etiã ipse intelligere contͤ
fidem eẽ. xꝑianã: atq ulteriꝰ cauere ne
dicat. Cũ enim mortui resurrexerint. iã
nemo nascet᷑: atq ido tẽ ñ dabit nascen¬
tib animas:s eas quas dat in isto seło.
cum eorꝑib iudicabit. Clon gͦ semꝑ dat

Expanded text:
loqueretur, hoc constanter exposuit, dicens, « loqueretur, hoc constanter exposuit, dicens, « Cum ipse det omnibus vitam et spiritum. » Quis enim revocans, non de praeterito et perfecto pronuntians. Et quod sine cessatione dat, semper dat: sicut semper est ipse qui dat. Verba ejus posui, sicut in eorum quos misisti, secundo libro ejus inveni. Ubi primum vide quo progressus fuerit, dum nititur affirmare quod nescit. Ausus est enim dicere, Deum non nunc solum atque in isto tanttione, atque omnino semper animas nascentibus dare. Semper, inquit, dat, sicut semper est ipse qui dat. Quid Apostolus dixerit, quia satis apertum est, me intelligere, absit ut negem: quod autem iste dicit, debet etiam ipse intelligere contra fidem esse christianam, atque ulterius cavere ne dicat. Cum enim mortui resurrexerint, jam nemo nascetur: atque ideo tunc non dabit nascentibus animas, sed eas quas dat in isto saeculo cum corporibus judicabit. Non ergo semper dat,
Abbreviated transcription (Latin):
formauerit: an uͦ iam formatis animã
dederit. Quo gͦ mͦ utrũ illo an isto in eiꝰ
uentrẽ uenerint filii nesciebat: & illud
tam̃ sciebat. totũ qd̾ dedit redditurũ
ẽẽ qui dedit. S eligat iste in naturȩ hu¬
manȩ tã ꝓfundo abditoq secreto: qd
mulier ista nescierit. Tantũ ñ iudicet m̃¬
tientem: nec pecorib insensatis cõparet
nescientẽ. Quieqͥd erat qd̾ illa nesciebat.
ꝓfecto ad naturã honuius ꝑtinebat. qd̃
tam̃ sine. culpa homo nesciebat. Quaꝑpt̃
dico etiã ego de anima mea. nescio quomͦ
uenerit incorpꝰ meũ. neq enĩ ego ilła mͥ
donaui: scit ille qͥ donauit utrũ illa de
patre meo extraxerit: an sicut homini
primo nouam creauerit. Sciam etiã
ego si ipse docuerit qndocũq uoluerit.
nunc aũt nescio. nec me pucdet ut istũ
fateri nescire qd̾ nescio. Disce inqͥt: ecce
apłs docet. Discam plane. si apł̃s docet:
qd̃ docet apłs: Ecce inqͥt cũ atheniensib̾

Expanded text:
formauerit an uero iam formatis animam formauerit an uero iam formatis animam dederit. quo ergo modo, utrum illo an isto, in eius uentrem uenerint filii, nesciebat; et illud tamen sciebat totum quod dedit redditurum esse qui dedit. sed eligat iste in naturae humanae tam profundo abditoque secreto quid mulier ista nescierit; tantum non iudicet mentientem nec pecoribus insensatis comparet nescientem. quicquid erat quod illa nesciebat, profecto ad naturam hominis pertinebat; quod tamen sine culpa homo nesciebat. quapropter dico etiam ego de anima mea: nescio, quomodo uenerit in corpus meum — neque enim ego illam mihi donaui —; scit ille qui donauit, utrum illam de patre meo traxerit an sicut homini primo nouam creauerit. sciam etiam ego, si ipse docuerit, quandocumque uoluerit; nunc autem nescio nec me pudet ut istum fateri nescire quod nescio. Disce, inquit, ecce apostolus docet. discam plane, si apostolus docet —  cum Atheniensibus
Abbreviated transcription (Latin):
uultus &e m̃bra formauerit. Qd gͦ uescie¬
bat. An forte qd̾ nescimꝰ &e nos. utrũ ani¬
mã et sp̃m quẽ ds illis sine dubio decdit.
de parentib traxerit: an nouũ sic̃ hõi
pͥmo insufflauerit: S siue. hoc siue ali¬
ud aliqͥd de naturȩ humanȩ instituti¬
one nesciebat: nescire se dicebat. ñ qͣd
nesciebat temere defendebat. Pec tam̃
iste huic diceret qd̃ nob̃ dicere ñ erubu¬
it: homo in honore positus ñ intellexit:
cõparatus ẽ pecorib insensatis: s similiᷤ
factus ẽ eis. Ecce ista mulier dixit de si¬
liis suis. nescio quomͦ paruistis in uen¬
trem meũ: nec tam̃ cõparatur pecorib
insensatis. Nescio dixit: &e qͣsi quererent
ab ea cur nesciret: adunxit. Neq enim
ego sp̃m & animã donaui uob̃. Ille gͦ qͥ
donauit. scit unde fecerit qd̾ donauit:
utrũ ex ꝓpagine attraxerit. an nouũ
singulis uob̾ uultꝰ & m̃bra formauĩ ille
scit qui formauit utrũ simul cũ anima

Expanded text:
uultus et membra formauerit. quid ergo nescieuultus et membra formauerit. quid ergo nesciebat ? an forte quod nescimus et nos, utrum animam et spiritum, quem deus. illis sine dubio dedit, de parentibus traxerit an nouum sicut homini primo insufflauerit? sed sine hoc siue aliud aliquid de naturae humanae institutione nesciebat, nescire se dicebat, non quod nesciebat temere defendebat. nec tamen iste huic diceret. quod nobis dicere non erubuit: homo in honore positus non intellexit: comparatus est pecoribus insensatis e t s i mil is f actus est e i s. ecce ista mulier dixit de filiis suis: neseio quomodo paruistis in uentrem meum, nec tamen comparatur pecoribus insensatis. nescio, dixit; et quasi quaererent ab ea cur nesciret adiunxit: neque enim ego spiritum et animam donaui uobis ille ergo qui donauit scit, unde fecerit quod donauit, utrum ex propagine adtraxerit an nouum singulis uobis uultus et membra formaui; ille scit qui formauit, utrum simul cum anima
Abbreviated transcription (Latin):
rum ñ eẽ sine dubitatione firmamus:
unũ est enĩ e duob. Si ex traduee ñ ẽ.
ex nichilo ẽ: ne ita sit ex do ut naturȩ
sit cdi. qd̾ om̃ino sacrilegũ ẽ credere. S
adhuc utrũ ñ sit ex traduce. certa testi¬
monia flagitamꝰ. aut querimꝰ. ñ qͣlia
iste posuit. quib hoc qd querimꝰ non
ostenditur. Qui utinã in tanta ꝓfundi¬
tate questionis qua diu qͥd dicat igno¬
rat. imitaret᷑ machabeoꝵ matrẽ: quȩ eũ
sciret de uiro se filios concepisse. & a cre¬
atore om̃ium siue sed̾m corpꝰ siue sccł̃m
animã & sp̃m sibi ereatos eẽ: ait tam̃.
nescio quomͦ paruistis in uentr̃e meũ.
Uellem iste diceret: qd ista nesciebat. Hȩc
enĩ quȩ dixi utiꝙ sciebat. quomͦ̃ sedłm cor¬
pus in erꝰ uterũ uenerint: qͥa de uiro
eos se concepisse dubitare ñ poterat. Col¬
fitebatur etiã qͥa & hoc utiq sciebat. qd
d̃s illis animã &e sp̃m dederit: qd̾ ipse illis

Expanded text:
rum non esse sine dubitatione firmamus. rum non esse sine dubitatione firmamus. unum est enim e duobus: si ex traduce non est, ex nihilo est, ne ita sit ex deo, ut naturae sit dei, quod omnino sacrilegum est credere. sed adhuc utrum non sit ex traduce, certa testimonia flagitamus aut quaerimus, non qualia iste posuit, quibus hoc quod quaerimus non ostenditur. Qui utinam in tanta profunditate quaestionis. quamdiu quid dicat ignorat, imitaretur Machabeorum matrem ! quae cum sciret de uiro se filios concepisse et a creatore omnium siue secundum corpus sine secundum animam et spiritum sibi creatos esse, ait tamen: nescio quomodo paruistis in uentrem meum. uellem iste diceret, quid ista nesciebat. haec enim, quae dixi, utique sciebat, quomodo secundum corpus in eius uterum uenerint, quia de uiro eos se concepisse dubitare non poterat. confitebatur etiam, quia et hoc utique sciebat, quod deus illis animam et spiritum dederit, quod ipse illis
Abbreviated transcription (Latin):
linguã. manũ. pedem. om̃sq corꝑis
sensus: ce om̃ium formã naturãq m̃broꝵ.
Q uomͦ enĩ hȩc d̃i dona ẽẽ negaturus ẽ.
ex ꝓpagine ab illo hȩc fieri atq donari:
ita querencdũ ẽ etiã sp̃c & anima hoĩs
unde ab illo efficiat᷑ a quo esficiente
donatur: utrũ ex parentib an ex nichilo
an qd̾ iste. affirmat. S om̃i mͦ cauendũ
ẽ ex aliqua flatus er existente natura:
ñ de nichilo ereata. s de ipso. Cũ gͥ scͥp¬
turarum testimonia quȩ cõmemorat. ne¬
dĩ cõstanter asserimꝰ ñ ex traduce qͥa
ex cl̃o datur. quasi corpꝰ ex alio det᷑. quã ex
ilo a quo creatur ex quo omĩa ꝑ quẽ oĩa
in quo omĩa. quãuus ñ ex eiꝰ natura s
ex eis opifitio. neꝙ ex nichilo inqͥt. qͥa ex
dõ ꝓficiscitur: Hoc plane ñ adhuc que¬
rencdũ monemꝰ utr̃u ita sit. s ꝓrsus ue.¬
rum ñ ẽẽ qd̾ dicit: idẽ qd̾ anima nͦ ex
traduce sit. nec ex nichilo. Hoc in qũa ue¬

Expanded text:
sque corporis sensus et omnium formam naturamque membrorum. quomodo enim haec dei dona esse negaturus est, t constat ex propagine ab illo haec fieri atque donari, ita quaerendum est etiam, spiritus et anima hominis unde ab illo efficiatur, a quo efficiente donatur, utrum ex parentibus an ex nihilo an — quod iste affirmat, sed omni modo cauendum est — ex aliqua flatus eius exsistente natura, non de nihilo creata, sed de ipso. Cum igitur scripturarum testimonia, quae commemorat, nedei constanter asserimus, non ex traduce. quia ex deo datur? quasi corpus ex alio detur quam ex illo, a quo creatur, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, quamuis non ex eius natura, sed ex eius opificio. neque ex nihilo, inquit, quia ex deo proficiscitur. hoc plane non adhuc quaerendum monemus utrum ita sit; sed prorsus uerum non esse quod dicit, id est quod anima nec ex traduce sit nec ex nihilo, hoc, inquam, ue
Abbreviated transcription (Latin):
hoc de anima cũ eam constet ab illo fi¬
eri: unde eamfaciat. utrũ ex ꝓpagine
sic̃ corpꝰ an insufflando sicut prim̃a fe¬
cit: adhuc utiq requirendũ ẽ. Adiecit
etiã t̾cium testimoniũ. qͥa scͥptum ẽ. qͥ
fingit sp̃m hominis in ipso: quasi hoc
negetur: s unde. eũ fingat. hoc querit᷑.
Nam &e corꝑalem hominis ocułu: qͥs nͥ ds̃
fingit: Et puto qd̾ ñ extra. s in ipso: et
hominis in ipso fingat: querendu est
utrũ noua insufflatione: an contractũ
ex ꝓpagine. Nouimꝰ etiã machabeoꝵ
iuuenũ matrẽ fecundiorẽ uirtutib
qͣndo filii passi sunt. quã fetib qͣndo na¬
ti st̾: eos sic fuisse adhortatã. ut diceret.
Filii nescio quomͦ parustis in uentrem
meũ. neq enĩ ego sp̃m & animã donaui
uob̃. nec singulis uob̃ uultꝰ ce m̃bra for¬
maui: s ds qͥ fecit mundii. &e omĩa q̃
in eo st̃. fecitq hominũ genꝰ & omniũ
inquirit actum:. ipse uob̃ sp̃m ce anim̃a

Expanded text:
huc de anima, cum eam constet ab illo fihuc de anima, cum eam constet ab illo fieri, unde eam faciat, utrum ex propagine sicut corpus an insufflando sicut primam fecit, adhuc utique requirendum est. Adiecit etiam tertium testimonium, quia scriptum est: qui fingit spiritum hominis in ipso. quasi hoc negetur; sed unde eum fingat, hoc quaeritur. nam et corporalem hominis oculum quis nisi deus fingit? et puto quod non extra, sed in ipso et tt spiritum hominis in ipso fingat, quaerendum est, utrum noua insufflatione an tractum ex propagine. Nouimus etiam Machabeorum iuuenum matrem fecundiorem uirtutibus, quando filii passi sunt, quam fetibus, quando nati sunt, eos sic fuisse adhortatam, ut diceret: filii, nescio quomodo paruistis in uentrem meum. neque enim ego spiritum et animam donaui uobis nec singulis uobis uultus et membra formaui; sed deus, qui fecit mundum et omnia quae in es o sunt fecitque hominum genus et omnium inquirit actum, ipse uobis spiritum et animam
Abbreviated transcription (Latin):
spiritale. Nam ex hac ꝓpħica sententia
etiã elegans ille sensus exculpit᷑. qd̾ ita
dixerit calcantib eam. ut uellet intel
humana naturã qͥsq intelligat: siue
telligendus ẽ. sicut. ñ dubitandũ ẽ qd̾̃
eũ d̾s det: ita querendu ẽ adhuc unde
det. utrũ ex ꝓpagine sicut ipse qͥdem
dat. s tam̃ ex ꝓpagine dat corꝑis m̃bra:
an uͦ nouum neq ꝓpagatũ singłis insuf¬
flando distribuat. qd̃ ñ ambigua sic̃ iste
facit. s aliqua certissima uolumꝰ diui¬
noꝵ eloquioꝵ auctoritate defendi. fadẽ
ratione etiã qd̵ dicit ds. sp̃c enĩ a me exi¬
et. & omnẽ flatũ ego feci: de spũ sc̃o qͥcdẽ
accipiendũ ẽ. qd̃ ait. sp̃c a me exiet: de
qͦ saluator ait a patre ꝓcedit. S qd̾ dic¬
tum ẽ. omnẽ flatũ ego feci. de. omi anima
negari dictũ ñ potest. s omne etiã cor¬
pus ipse facit. Qd̾ aũt ex ꝓpagine corpꝰ
humanũ faciat: nullus ambigit. Ae ꝑ

Expanded text:
spiritale. nam ex hac prophetica sententia spiritale. nam ex hac prophetica sententia etiam elegans ille sensus exsculpitur, quod ita dixerit \'calcantibus eam\', ut uellet intellhumanam naturam. quisque intellegat siue tellegendus est, sicut non dubitandum est quod eum deus det, ita quaerendum est adhuc unde det, utrum ex propagine, sicut ipse quidem dat, sed tamen ex propagine dat corporis membra, an uero nouum neque propagatum singulis insufflando distribuat; quod non ambigua, sicut iste facit, sed aliqua certissima uolumus diuinorum eloquiorum auctoritate defendi. Eadem ratione etiam quod dicit deus: spiritus enim a me exiet et omnem flatum ego feci, de spiritu quidem sancto accipiendum est quod ait: spiritus a me exiet, de quo et saluator ait: a patre procedit, sed quod dictum est: omnem flatum ego feci, de omni anima dictum negari non potest. sed omne etiam corpus ipse facit; quod autem ex propagine corpus humanum faciat, nullus ambigit. ac per
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s multo eredibiliꝰ possit intelligi᷑
qua tandẽ ratione audebit aliqͥs defimi¬
re. animã uł sp̃m quo natura nr̃a uiuit.
loco illo uoluisse significare ꝓpħ̃am. cũ
ꝓfecto si aꝑtissime. diceret qͥ dat anim̃a
ppło suꝑ t̾ram. adhuc querendũ eẽt u¬
trum eã ds ex origine p̃cedentis ge¬
neris ipse det. sicut ex origine p̾cedentieᷤ
generis tam̃ dat corpꝰ. ñ solũ homini
aut pecori. s etiã semini tritiei aut ali¬
cuiꝰ cȩteroꝵ quomͦ uoluerit: an uͦ no¬
uam sicut homo pͥmus accepit ĩ sufflet.
S unt etiã qͥ hȩc uerba ꝓpb̃ica sic intelligañ :
ut qd̃ ait. dedit flatũ ppłõ suꝑ eã. id ẽ
suꝑ t̾ram: ñ nisi animã uelinit accipi
flatũ. Qd̾ uͦ adiunxit. & sp̃m calcantibꝰ
eam. sp̃m scm̃ significatũ arbitrant᷑ illo
scilicet ordine. quo & apłs dicit. ñ pri¬
mũ qd spiritale ẽ. s qd̃ animale: postea

Expanded text:
sanctus multo credibilius possit intelligi: sanctus multo credibilius possit intelligi: qua tandem ratione audebit aliquis definire, animam vel spiritum, quo natura nostra vivit, loco illo voluisse significare Prophetam? Cum profecto si apertissime diceret, Qui dat animam populo super terram, adhuc quaerendum esset, utrum eam Deus ex origine praecedentis generis ipse generis ipse tamen dat corpus non solum homini aut pecori. sed etiam semini tritici aut alicuius ceterorum quomodo uoluerit, an uero nouam, sicut homo primus accepit, insufflet. Sunt etiam, qui haec uerba prophetica sic intellegant. ut quod ait : dedit flatum populos cam, id est super terram, non nisi animam uelint accipi flatum; quod uero adiunxit: et spiritum calcantibus eam, spiritum sanctum significatum arbitrantur, illo scilicet ordine, quo et apostolus dicit: non primum quod spiritale est, sed quod animae, postea
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. Ipsũ est. & inlibro iob: uͥ scriptũ ẽ.
Aspiratio aũt omĩpotentis ẽ. quȩ docet.
Doluit dicere flatꝰ. s aspiratio: eũ in gre
co sit pgͣoet. Qd etiã in illis uerbis ꝓpħe¬
de quib nunc disputamꝰ & certe hoc lo¬
co nescio utrũ debeat dubitari. sp̃m
de sapientia unde sit in hominib. qͥa ñ
intelligeret᷑ ista repetitione. ñ se. de sp̃u
hominis dixisse qd̾ ait. sp̃c ẽ in hõib :
uolebat. enĩ ostendere unde habeant
sapientiã. quia ñ a seipsis: &e repetendo
id exposuit dicens. Aspiratio om̃ipoten¬
tis ẽ quȩ docet. Itẽ alio loco in eodẽ li¬
bro. Intellectus inqͥt labioꝵ meoꝵ pura
intelligit sp̃c diuinus qͥ fecit me: inspi¬
ratio aũt omĩpotentis quȩ docet me.
Et hic qd̾ ait inspiratio uł aspiratio in
terp̾tatus ẽ flatus. Quã obrem cũ teme.¬
re neget᷑ de anima hominis. uł de sp̃u
hominis eẽ dictũ. qui dat flatũ ppło suꝑ

Expanded text:
dominum; ipsum est et in libro Iob, ubi scriptum est: dominum; ipsum est et in libro Iob, ubi scriptum est: aspiratio autem omnipotentis est, quae docet. noluco sit πνοή: quod etiam in illis verbis Prophede quibus nunc disputamus. Et certe hoc loco, nescio utrum debeat dubitari Spiritde sapientia, unde sit in hominibus: quia non intellegeretur ista repetitione non se de spiritu hominis dixisse, quod ait: spiritus est in hominibus. uolebat enim ostendere, unde habeant sapientiam, quia non a se ipsis, et repetendo id exposuit dicens: aspiratio omnipotentis est, quae docet. item alio loco in eodem libro: intellectus, inquit, labiorum meorum pura intellegit. spiritus diuinus qui fecit me, inspiratio autem omnipotentis, quae docet m c. et hic quod ait \'inspiratio\' uel \'aspiratio\', in nterpretatus est \'flatus\'. quamobrem cum temere negetur de anima hominis uel de spiritu hominis esse dictum: qui dat flatum populo super
Abbreviated transcription (Latin):
loco ñ aliud sit flatus. aliud sp̃c. s eicłe
habitat in cęlis & alius chñs. nec aliud
est irridere ce aliud subsannare: s ea¬
dem sententia repetita ẽ ubi legit᷑. qui
habitat in cęlis irridebit eos: & dñs
subsannabit eos. Uel cũ dictũ est. dabotͥ
gentes hereditatẽ tuã et possessionem
tuã fines t̾rȩ: ñ utiq aliud dixit here¬
ditatẽ. alud possessionẽ: nec aliud gen¬
des aliud fines t̾rȩ. s eiusdẽ sententiȩ
repetitio ẽ. Et innumerabiles inuemet
huiusmodi locutiones diuinoꝵ eloqui¬
oꝵ: si aduertat qd̾ legit. Qd aũt grecus
dicit pͥnoͥen hoc latini uarie int̾p̃tati
dices greci in isto ꝓpħico testimonio de qͦ
nunc agimꝰ ubi dictũ est. qͥ dat flatum
ppło suꝑ eam: hoc ẽ pͥioen. Ipsũ uerbũ ẽ.
et uͥ homo animatus ẽ: &e insufflauit. ds̃
in faciem eiꝰ flatũ uite. S ipsũ uerbũ ẽ
& in pͥalmo ubi canit᷑. Omĩs sp̃c laudet

Expanded text:
loco non aliud sit flatus, aliud spiritus: sed eloco non aliud sit flatus, aliud spiritus: sed ehabitat in coelis, et alius Dominus; nec aliud est irridere, et aliud subsannare: sed eadem sententia repetita est, ubi legitur: qui habitat in caelis, inridebit eos et dominus subsannabit eos, uel, cum dictum est: dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam fines terrae non utique aliud dixit \'hereditatem\', aliud \'possessionem\' nec aliud \'gentes\', aliud \'fines terrae\', sed eiusdem sententiae repetitio est. et innumerabiles inueniet huiusmodi locutiones diuinorum eloquiorum. si aduertat quod legit. Quod autem graecus dicit πνοἡν hoc latini uarie interpretati dices graeci in isto prophetico testimonio, de quo nunc agimus. ubi dictum est: qui dat flatum populo super eam, hoc est πνοἡν ipsum uerbum est et ubi homo animatus est: et insufflauit deus in faciem eius flatum uitae. sed ipsum uerbum est et in psalmo, ubi canitur: omnis spiritus laudet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa p̃nuntiauit dicens. qͥ dat flatũ
ppło suꝑ eã: &e tamquã exponens qͥd
dixerit flatũ repetiuit atq ait. &e sp̃m
calcantib eam: Tunc enĩ euidentissime
factum ẽ: qñdo impleti st̃ om̃s spũ sc̃õ.
Aut si ñdum dicendũ est ppłs centũ ui¬
guiti homines. qͥ tunc in loco uno ade¬
rant. certe qndo simul qͣtuor uł qͥnq
milia credider̃t. et baptizati acceꝑini
accepisse sp̃m scm. et multitudinẽ quȩ
ambulabat in t̾ra. id ẽ homines calcan¬
tes t̾ram: Nam ille qͥ datur ad naturã
hominis ꝑtinens siue ex ꝓpagine det᷑.
siue nouus insufflet᷑. quoꝵ nicħ affirmai¬
dum eẽ dico. donec alterutrũ sine ulla
dubitatione clarescat:. ñ dat᷑ calcantib
g̃am. s adhue mat̾no utero melusis. De¬
dit gͦ flatũ ppło suꝑ t̾ram. &e sp̃m caleantibꝰ
eam: qñdo multi simul eredentes si
Donec discedendo de hac uita ce sueceden¬
do in hanc uitã. uniu̾sus eiusdẽ ppłi nu¬
merus cõpleatur: ut hoc sc̃e scͥpture

Expanded text:
Propheta praenuntiavit, dicens, Qui dat flatum populo super eam? et tanquam exponens quid dixerit flatum, repetivit atque ait, et spiritum calcantibus eam? Tunc enim evidentissime factum est, quando impleti sunt omnes Spiritu sancto. Aut si nondum dicendus est populus, centum viginti homines, qui tunc in loco uno aderant, certe quando simul quatuor vel quinque millia crediderunt, et baptizati acceperunaccepisse Spiritum sanctum, et multitudinem quae ambulabat in terra, id est, homines calcantes terram? Nam ille qui datur ad naturam hominis pertinens, sive ex propagine detur, sive novus insuffletur quorum nihil affirmandum esse dico, donec alterutrum sine ulla dubitatione clarescat non datur calcantibus terram, sed adhuc materno utero inclusis. Dedit ergo flatum populo super terram, et spiritum calcantibus eam, quando multi simul credentes, simdonec discedendo de hac vita, et succedendo in hanc vitam, universus ejusdem populi numerus compleatur: ut hoc sanctae Scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia: ꝑ quẽ omĩa: in quo omĩa. Deinde uͥ
dicit idem apłs. sicut enĩ mulier ex uiro.
ita et uir ꝑmulierẽ: exponat nob iste
quã ꝓpaginem significare uoluerit aĩȩ
an corpis. an utriusꝙ s ñ uult ẽẽ animã
ex ppagine. Restat gͦ ut scdm ipsũ atq
om̃s qui animarũ ꝓpaginẽ destruunt.
corpꝰ tantũ maseulinũ et femininũ sig¬
nificaret apls dicens. sicut enĩ mulier
ex iuro. ita & uir ꝑ mulierẽ: qͥa mulier
ex uiro facta ẽ. ut. etiã uit ꝑ mulierem
postea nasceret᷑. Si gͦ hȩc apl̃s dicens. nos
etiã animas et sp̃c s tantũ corꝑa utriꝰq
sexus uolebat intelligi. cur continuo
subiunxit. omĩa aũt ex do: nͥ quia &e cor¬
pora ex dõ. Ita qͥppe ait. Sieut enĩ muli¬
er ex uiro. ita ce uir ꝑ muliere.: omĩa aũt

Expanded text:
em omnia, in quo omnia. deinde ubi dicit idem apostolus: sicut enim mulie - ex uiro ita et uir per mulierem, exponat nobis iste quam propaginem significare noluerit, animae an corporis an utriusque; sed non uult \'esse animas ex propagine\': restat ergo, ut secundum ipsum atque omnes, qui animarum propaginem destruunt. corpus tantum masculinum et femininum significarit apostolus dicens: sicut enim mulier ex uiro ita et uir per mu lierem. quia mulier ex uiro facta est, ut etiam uir per mulierem postea nasceretur. si ergo haec apostolus dicens non etiam animas et spiritus, sed tantum corpora utriusque sexus uolebat intellegi, cur continuo subiunxit: omnia autem ex deo. nisi quia et corpora ex deo? ita quippe ait: sicut enim mulier ex uiro ita et uir
Abbreviated transcription (Latin):
ritus uxorem. ñ causa fornicationis
s potiꝰ continentiȩ. sitq incontinens
eui repudiũ ꝓpt̾ hoc datur: quero u¬
trũ ñ erit adulter. uł adultera. si alteri
copuletur. Si ñ erit: dño contradicit᷑¬

Expanded text:
ritus uxorem non causa fornicationis, ritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium propter hoc datur, quaero utrum non erit adulter uel adultera, si alteri copuletur. si non erit\' ut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
uelimus ãmittere: necesse nob̃ erit ad¬
ulteria facienda ꝑmittere. Qd si enĩ
aliquo diuturno & insanabili morbo
corꝑis teneat᷑ coniunx: quo concubitꝰ
impedit᷑. Qd si captiuitas uł uis aliqͣ
separet: ita ut sciat uiuere maritꝰ uxo¬
rem. cuiꝰ sibi copia denegat᷑. Censes ne
ammittenda incontinentiũ mͦmura:
&e ꝑmittenda adulteria. Qͥd in hoc
ipso unde int̾rogatus ẽ dñs. respon¬
ditq fieri ñ debere. s ad duriciã cordiͤ
illoꝵ moysen ꝑmisisse dari libellum
repudiĩ. &e quacũq causa dimittere
coniugem: ñne lex xꝑi incontinenti¬
b displicet. qͥ uxores litigiosas. iniu¬
riosas. imꝑiosas. fastidiosas. & ad red¬
dendum debitũ coniugale difficillimaᷤ.
repudio int̾posito abicere uolunt
ce alias ducere:Iam uͦ qͥa istoꝵ incoi¬
tinentia legem xꝑi horruit: ad eoꝵ
lex d̃i arbitriũ commutanda ẽ.Iam
porro si maritũ relinquat. uxor. uł ma¬

Expanded text:
uelimus admittere, necesse nobis erit aduelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis teneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque causa dimittere coniugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel ma
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem suã ce ducit alterã mechatur:
et qͥ dimissam a uiro duxerit mechat᷑.
De quib testimoniis. r̃a satis in libro su¬
ꝑiore disserui. S respondes mͥ: ꝯtinent̃
uiuere paucoꝵ ẽ. Et idõ qui forncanteᷤ
coniuges dimiser̃t̾. qm̃ ñ possunt recoi¬
ciliari tantũ se ꝑiclitari uident: ut
legem xꝑi ñ humanã s feralem ꝓnunti¬
ent. O fr̾ qñtum ad incontinentes ꝑti¬
net multas querelas habere possunt:
quib ut dicis legem xꝑi feralem ꝓnun¬
dient. ñ humanã. Et tam̃ ñ ꝓpt̃ illos. ȩuã¬
gelium xꝑi ꝑuertere uł mutare debemꝰ
Te qͥppe sola eoꝵ querela ꝑmouet. qui
coniuges causa formeationis int̾cedente
dimittunt.si alias ducere ñ sinant᷑: qm̃
continere paucoꝵ ẽ. Atq ad id debent.
laude adhortari: ñ lege cõpelli Itaq
si dimissa adultera ñ ducit᷑ altera: iu¬
stam querelam sicut putas habebit ho¬
minum continentia. S attende qũa plu¬
ra st̃. ubi si querelas incontinentium

Expanded text:
em suam et ducit alteram, moechatur; et qui dimissam a uiro rit, moechatur. de quibus testimoniis satis in libro superiore disserui. Sed respondes mihi: \'continenter uiuere paucorum est; et ideo qui fornicantes coniuges dimiserunt, quoniam non possunt reconciliari, tantum se periclitari uident, ut legem Christi non humanam, sed feralem pronuntient. o frater, quantum ad incontinentes pertinet, multas querellas habere possunt, quibus, ut dicis, legem Christi feralem pronuntient, non humanam. et tamen non propter illos euangelium Christi peruertere uel mutare debemus. te quippe sola illorum querella permoueret, qui coniuges causa fornicationis intercedente dimittunt, si alias ducere non sinantur, quoniam continere paucorum est atque ad id debent laude adhortari, non lege conpelli. itaque si dimissa adultera non ducitur altera, iustam querellam, sicut putas, habebit hominum incontinentia. sed adtende, quam plura sint, ubi, si querellas incontinentium
Abbreviated transcription (Latin):
lier eiꝰ uiuit. Hȩc alligatio facit: ut ali¬
is coniũgi sine adulterina copulatione
ñ possint. Unde necesse ẽ ex duobꝰ con¬
iugib quatuor adulteros fieri: si ce il¬
la alteri nupserit:. &e ille alterã duxerit.
Quãius enĩ sceleratiꝰ mechetur: qui ñ
causa fornicationis uxore dimissa al¬
deram ducit. qd̾ genꝰ adulterii cõmemo¬
rauit matheus: tam̃ ñ solũ ipse mechat᷑:
s sicut ẽ apud marcũ. quicũq dimise¬
rit uxorem suã & aliam duxerit. adul

Expanded text:
lier eius uiuit. haec alligatio facit, ut alilier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniungi sine adulterina copulatione non possint. unde necesse est ex duobus coniugibus quattuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duxerit. quamuis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram ducit — quod genus adulterii commemorauit Matthaeus — tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud Marcum, quicumque dimiserit uxorem suam et aliam