comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simul ⁊ appetitũ carnalem certa mensura temꝑauit.
quatinꝰ ei ad fom̃tũ ⁊ pauca suffic̾e potuissent ⁊ adso¬
cietatẽ modicã modica. Itaq prouidentia carnis nõ
tam labor quã oblectam̃tũ ⁊ exercitacio fut᷑a foret.
⁊ miseriã illiꝰ factum ẽ. ut iam in appetitu carnis
suȩ mensurã ten̾e nõ posset. pt̾ peccatũ enĩ sp̃s
pumendꝰ freg̃ ds̃ mortalitate in tegritatẽ corporis¬

Expanded text:
simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit, simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit, quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere potuissent, et ad satietatem modica. Itaque providentia carnis non tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret, et miseriam illius factum est ut jam in appetitu carnis suae mensuram tenere non posset. Propter peccatum enim spiritus puniendum fregit Deus mortalitate in
Abbreviated transcription (Latin):
solũ fortassis tunc suffic̾e potuiss. Nam modo p̃t̃
pabulũ.⁊̃ freno ⁊ calcarib necesse ht̃. Freno qͥd̾ ut
feruent̾ ⁊ p̃cipitẽ amalo cohibeat: calcarib aut̾ ut
adbonũ fatiendũ exiciret pigrã. Tũc gͦ solũ pabu¬
lũ ministrans sine freno ⁊ calearib suauit̃ porta¬
ret᷑. d si forte freñ ibi ẽẽt quo ꝑse nescia incedere
regeret᷑ : nec pungi tam̃ opꝰ hab̾et qr ñ ẽẽt pigra. nec
ꝓhib̾i: qr ñ eẽt impetuosa. Qͥa gͥ sp̃c̃ possesor erat
intunctũ ẽ ei offitiũ: ut ium̃to suo pabulũ ꝓuideret.
e uͦ ĩ illo exeq̃ndo si sola ħ p̃ceptione. ñ ⁊̃ ex amore im¬
pleret seruili cõditione p̃meret᷑ : dedit ei ds affec¬
tũ qͦ corpꝰ suũ amaret ut sic̃ eũ in integritatẽ et sa.¬
nitatẽ diligeret.sic ⁊̃ omnia quȩ ad illã cõseruan¬
dã ualerent libent̃ ꝓuid̾et. Rursũ ne uel ĩ illis
querendis labor eẽt. Tĩ sum̃dis ꝑicłm: in digentiã

Expanded text:
uisset. Nam modo praeter pabulum, et freno et calcaribus opus habet. Freno quidem ut ferventem, et praecipitem a malo cohibeat; calcaribus autem ut ad bonum faciendum excitet pigrum. Tunc ergo solum pabulum ministrans sine freno et calcaribus suaviter portaretur; et si forte frenum ibi esset quo per se nescia incedere regeretur, neque pungi tamen opus haberet quia non esset pigra; nec cohiberi, quia non esset impetuosa. Quia ergo spiritus sessor erat, injunctum est ei officium ut jumento suo pabulum provideret. Ne ergo in illo exsequendo si sola praeceptione non etiam amore impleret servili conditione premeretur; dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam servandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor esset vel in sumendis periculum; indigentiam
Abbreviated transcription (Latin):
culpe pena fuit qr nisi sp̃s in appetitu suo mensurã
deseruisset caro subiecta sp̃ui. adu̾sus ipsũ spm̃ in
suo appetitu t̾minũ mensure nõ tranĩret.
eus ⁊ eñ prum homisus corpus samĩ unte¬
grũ condiderat. Sanum : qr inchil illi in erat
ad corruptionẽ. Integrũ: qr nichil ei de erat
adꝑfectionẽ. S mutroq talẽ conditionẽ posuerat :
ut nec integritas nec sanitas.sine ãminiculo poss
cõseruari. Itaq inreb creatis forisecus quetdam
ordinauit : quȩ ad cõseruandã atq tuendã in colu¬
mitatẽ siue inregritatẽ eiꝰ uale potuissent.

Expanded text:
culpae poena fuit, quia nisi spiritus in appetitu suo mensuram culpae poena fuit, quia nisi spiritus in appetitu suo mensuram deseruisset, caro subjecta spiritui adversus ipsum spiritum in suo appetitu terminum mensurae non transiret.Deus etenim primi hominis corpus sanum et integrum condiderat. Sanum, quia nihil illi inerat ad corruptionem. Integrum, quia nihil ei deerat ad perfectionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat, ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit, quae ad conservandam atque tuendam incolumitatem sive integritatem eju
Abbreviated transcription (Latin):
tarꝰ mec ł prmmret᷑ si a iusticia recederet. ł remune¬
raret̾ si innisticra ꝑmaneret: cũ utiq pena onia¬
no pati nõ poss si cõmodũ nullũ appeteret᷑. In co¬
modũ qͥppe nichil aliud esse cõstat: nisi qd uolun¬
tati
ciȩ deseruit : appetitꝰ cõmodi solus illi ad penã reman¬
sit: in quo qͥd̃ dupplicit̾ punit᷑. siũ cũ ab his quȩ ordinate
appetit restringitur. siue cũ ad alia cõmodã que ordĩ¬
natȩ appeti nõ possũt appetenda relaxat᷑. In alt̾o em̃ pena.
malt̾o ⁊ pena ⁊ culpa. Mensura eñĩ suꝑioris appetitꝰ. ĩ libo
arbitrio posita fuerat. Mensura uͦ in ferioris appetitꝰ cõ¬
cessa in dono. Qua ꝓpt̾ illã ten̾e uelle uirtutis fuiss.
stam aut̃ retinere posse felicitatis. Uñ sic̃ culpa fu̾is¬
set illã nõ tenuisse:ita pena facta ẽ istã amisisse.
n qua tñ pena ⁊̃ culpa fu̾it. qr ⁊ hic quoq m̃surã nõ
ten̾e contra iusticiã fuit. Hȩc aut̃ culpa precedentis

Expanded text:
 remuneraretur si in justitia permaneret, cum utique poenam omnino pati non posset: si commodum nullum appeteret. Incommodum quippe nihil aliud esse constat, nisi quod voluntati tum justitiae deseruit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero poena et culpa. Mensura autem superioris appetitus in libero arbitrio posita fuerat. Mensura vero inferioris appetitus concessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tenuisse, ita poena facta est illam amisisse. In qua tamen poena etiam culpa fuit, quia et hoc quoque mensuram non tenere contra injustitiam fuit. Haec autem culpa praecedentis
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatis beatitudinis participetn fieri. quã
uidit ⁊ cõmunicari posse ⁊ minui õmo ñ posse
Illud itaq bonũ quod ipse erat. ⁊ quo ipse be¬
atus erat. bonitate sua nõ necessitate traheba¬
tur ad cõmunicandũ. qm̃ ⁊ optini erat ꝓdee̾
nõ fuisset nͥ parit affuiss potestas: qm̃ id quod
bonitate p̃eunte uoluit potestate subsequente
ad impleuit. In p̃destinatione itaq creandoꝵ
oꝑata ẽ bonitas: ĩ creatione aũ p̃destinatorum
oꝑata est bonitas. in bĩficatione uͦ creatoꝵ po¬
testas simul ⁊ bonitas:

Expanded text:
quam vidit et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud itaque bonum quod ipse erat et quo ipse beatus erat, bonitate sola non necessitate trahebatur ad communicandum. Quoniam et optimi erat prodesse non fuisset, nisi pariter adfuisset potestas; quoniam id quod bonitate praeeunte voluit, potestate subsequente adimplevit. In praedestinatione itaque cresudorum operata est bonitas; in creatione autem praedestinatorum operata est potestas, in beatificatione vero creatorum, potestas simul et bonitas.
Abbreviated transcription (Latin):
eligut ad estimationẽ s nõ aꝓpbat ad asfirmõnẽ. Quãuis
enĩ uũ eduobꝰ mag̃ ꝓbabile intelligãt: utr̃ tñ adhuc idipm
uer̃ sit asserere nõ p̃sumũt. Hii sũt estimantes. Alii sic
alt̾amo partẽ aꝓpbãt ut eiꝰ approbationẽ ⁊ ĩ assertionẽ assũ¬
mant. hii sũt credentes. Post istagũa cognitiõis illud ꝑfectꝰ
sequitur. cũ res nõ ex auditu solo s ꝑsuã p̃sentiã notiti¬
catur. ꝑ fectiꝰ enĩ agnoseũt qui ipsã rẽ ut ẽ insua p̃sen-¬
tia cõp̾hendt. hii sũt scientes. P rimi gͦ sũt negantes¬

Expanded text:
approbant ad affirmationem. Quamvis enim unum ex duobus magis probabile intelligunt, utrum tamen adhuc idipsum verum sit asserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis illud perfectius sequitur cum res non ex auditu solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comp
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ eni aliud argumentũ maiꝰ de illis dubitantibꝰ ꝓterre pos¬
sumꝰ: quã quod illa credũtur fide quȩ rõne ñ ꝯp̃hendũtur:¬
Quod enĩ aliud argunentũ ad illa eẽ pot̾ qͣuibꝰ simile et cõ¬
parabile nicħ ẽẽ pot̾: Cũ utiq argumentũ nullatenꝰ cẽ
posset: nisi aliquã cũ illo ad quod argumentũ esset etiam¬
tͣscẽdiĩt qͣ similitudiẽ argui et ꝯꝓbari possũt nͥ qͥaex fide
⁊ deuotio e p̃cedentiũ scõꝵ colligimꝰ qͥm̃ ad illa q̃ futura p̃di¬
cantir bona increduli ẽẽ nõ debemꝰ : Magua eni rõħẽ. et
desi̾io tanta constancia p̃sentẽ uitã despicẽt. si nõ ampli
aliqͥd et ult᷑ nrã intelligentiã de illiꝰ u̾itate p̃senfsissent

Expanded text:
 majus argumentum de illis dubitantibus proferre possumus, quam quod illa creduntur fide quae ratione non comprehendunturQuod enim aliud argumentum ad illa esse potest, quibus simile et comparabile nihil esse potest? Cum utique argumentum nullatenus esse posset, nisi aliquam cum illo ad quod argumentum esset bari possunt? nisi quia ex fide et devotione praecedentium sanctorum colligimus, quoniam ad illa quae futura praedicantur bona increduli esse non debemus. Magna enim est ratio desiderio tanta constantia praesentem vitam despicerent, si non amplius aliquid et ultra nostram intelligentiam de illius veritate
Abbreviated transcription (Latin):
Omn e enim quod creatũ est. minus ab inuicẽ distat
quã ille qui fecit ab eo quod fecit. Nõ pot̾ cogitari ds
quid ẽ etiãsi credi pot̾ quia ẽ. nõ qualis ẽ comp̃hendi
Quod ĩ quit apłs. nec ocłs uidit. nec auris audiuit. nec
in cor hom̃is ascende̾t. hoc ẽ illud quidẽ quod dicere¬

Expanded text:
itus et corpus. Omne enim quod creatum est minus ab invicem distat, itus et corpus. Omne enim quod creatum est minus ab invicem distat, quam ille qui fecit ab eo quod fecit. Non potest cogitari Deus quid est, etiam si credi potest quia est, non qualis est comprehendi. Quod, inquit Apostolus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; hoc est illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
dantur. quia nec corꝑa sũt. nec in corꝑalibꝰ subsistãt
neq in similitudine aliqua imaginabilit̾ ab animo
cõp̃hendi possũt. quia longe oẽm similitudinẽ ⁊ corꝑmi
⁊ corporaliũ. sue dimnitatis ⁊ puritatis excellentia tͣnscẽdt̃:
neq quẽ admodũ illa que in nob̾ sũt et sentiunt᷑ anobiᷤ qm̃
Ergo fide sola subsistũt in nob̾ ⁊ subsistentia eoꝵ ẽ fides
eoꝵ qua credũtur quia sut: s nõ qualia sũt cõphendũt᷑¬
E rgo ds credi pot̃. cõp̾hendi om̃o nõ pot̾. Dicis mͥ. Quid
dicam: Q uid ẽ dẽ: Ego tͥ respondeo quia indicibile õmo
ẽ qud ẽ ds̃. Saltẽ in quis. quid cogitabo qñ cogitasẽ uolo
quid est ds̃: Ampliꝰ dico quia incogitabilis est ds̃. Quic
uolueris Si t̾ram cogitas. si celũ cogitas. si oĩa que¬
sira ds̃ demonstrari pot̾. Uide quale simile. Si spm̃
demonstrare uelles. et corpꝰ ostendes. qualis similitu

Expanded text:
dantur, quia nec corpora sunt nec in corporalibus subsistunt. dantur, quia nec corpora sunt nec in corporalibus subsistunt. Neque in similitudine aliqua imaginabiliter ab animo comprehendi possent, quia longe omnem similitudinem et corporum et corporalium suae divinitatis et puritatis excellentia transcendunt. Neque quemadmodum illa quae in nobis sunt et sentiuntur a nobis; qErgo fide sola subsistunt in nobis, et subsistentia eorum est fides eorum qua creduntur, quia sunt sed non qualia sunt comprehendunts credi potest, comprehendi omnino non potest. Dicis mihi: Quid dicam? Quid est Deus? Ego tibi respondeo quod indicibile omnino est quid est Deus. Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitabilis est Deus. Quidvolueris: Si terram cogitas, si coelum cogitas, si omnia qusua Deus demonstrari potest. Vide quale simile si spiritum demonstrare velles et corpus ostenderes, qualis similitud
Abbreviated transcription (Latin):
lia ẽẽ ⁊ uera ꝑsuademꝰ. Qd̾̃ si hãc diffinitionẽ alio mͦ expo¬
nimꝰ. possumꝰ dic̾e quia fides nõ in eo quod sit. s quod faci¬
et que sola digna sũt spe et expectacione nr̃a. qm̃ ĩ ipsiᷤ
constat bonũ nr̃m. Est gͦ fides sub̾a rer̃ sꝑandarũ quia
bona inuisibilia que ꝑ ac̾tũ nõdũ p̾sentia sũt iã ꝑ fidem
ĩ cordibꝰ nr̃is subsistũt:⁊ ipsa fides eoꝵ. ĩ nob̾ ẽ subsistẽ¬
tia eoꝵ. Cũ enĩ res quelib apud nos subsistãt. uł ꝑ actũ
qñ uidelic p̃sentes sensu cõp̃henduntur. uł ꝑ intelłm¬
imaginatione ꝑ intellectũ capiuntur. uel ꝑ exꝑientiã
qñ ea que in nob̾ sũt sentiuntur a nob̾ ut ẽ gaudium.
tristicia. timor.⁊ amor que subsistut in nobiᷤᷤ ⁊ sentiũ¬
tur a nob̾ nullo hõĩũ modoꝵ inuisibilia dĩ cõp̃hendũ¬
tur a nob̾ que credi solũ possũt. comp̃hendi om̃o non
possũt. N eq enĩ actu p̃sentia sũt. ut sensu cõp̃hen¬

Expanded text:
a esse et vera persuademus. Quod si hanc diffinitionem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed quod faciet quae sola digna sunt spe et exspectatione nostra, quoniam in ipsis constat bonum nostrum. Est ergo fides substantia rerum sperandarum; quia bona invisibilia quae per actum nondum praesentia, sunt jam per fidem in cordibus nostris subsistunt; et ipsa fides eorum in nobis subsistentia eorum est. Cum enim res quaelibet apud nos subsistant; vel per actum, quando videlicet pimaginatione capiuntur, vel per experientiam, quando ea quae in nobis sunt sentiuntur a nobis, ut est gabsistunt in nobis et sentiuntur a nobis: nullo horum modorum invisibilia Dei comprehenduntur a nobis quae credi solum possunt, comprehendi omnino non possunt. Neque enim actu praesentia sunt ut sensu comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
mo dispensator ꝑbenedictionẽ hec ipsa mundauit. et
gr̃a impleuit. Et apparuit mirabile. quia qui maior
fuit. quod muiꝰ fuit erat fecit: & qui minor fuit. feẽ
grãm ut bona et sc̃a essent᷑. Si gͦ as creat. sacerdo
sc̃ificat. plu bõ facẽ uidetur ꝙͣ. ds. quodomo absur¬
dũ et inconueniẽs eẽt. si non qđ homo tacit. hoc
etiã tͥacet et dͥs. Ds̃ enĩ sine homine creat. s hõ
sine do non sc̃ificat. Ut gͦ gr̃a quodã modo astũmo
incipiat. et inimo consumetur. et in hoc ipso de¬
census gr̃e nob significetur.
quia nisi grã desꝰ censur dẽt

Expanded text:
ipsa mundavit; et gratia implevit. Et apparet mirabile, quod qui major fuit, quod minus erat fecit; et qui minor fuit, fecitgratiam, ut bona et sancta essent. Si ergo Deus creat et sacerdos sanctificat, plus homo facere videtur quam Deus, quod omnino absurdum et inconveniens esset, si non quod homo facit hoc etiam faceret et Deus. Deus enim sine homine creat, sed homo sine Deo non sanctificat. Ut gratia quodammodo a summo incipiat, et in imo consummetur; et in hoc ipso decensus gratiae nobis significetur, quia nisi gratia descenderet
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. ⁊oꝑa bona. Que tͥa ita choerẽt. ut salutiᷤ effectũ hab̾e
nõ possint si simul nõ fuerĩt. Fideᷤ enĩ sine oꝑibꝰ teste scͥp¬
unt saluari nõ possũt: quia dilcõnẽ dĩnõ habẽt ciuiꝰ
p̃cepta insacͣmẽtis eiꝰ contẽpnũt. Uer̃tñ ubi fides cum
dilcone ẽ. sic̃ nõ minuitur meritũ ⁊̃ si opꝰ quod ĩ uero
ꝓp osito deuotionis ẽ exctiꝰ nõ ꝑficitur: sic salitaiᷤ esfect
nõ impedit᷑. etiã si sacram̃tũ quod in uera uoluntate et
desidio ẽ articulo necessitatis excluditꝰ. Ubi aũt tͥa simul
hab̾i possũt. sine ꝑiculo salutis nullatenꝰ ab ẽẽ possũt. Quia
nec fides meritũ ht̃ si dũ pot̾ oꝑari negligit. nec opꝰ bonũ
ẽ aliquod sisine fide sit: ⁊ rursus fides oꝑans hoĩe scĩficare
nõ pot̾ uel sufficit. si eã que ĩsacͣmẽtis dĩ ꝯstat sc̃ificõnem
susciꝑe contẽpint. Tria gͦ simulsũt. fides. sacram̃tum.

Expanded text:
fidei, et opera bona. Quae tria ita cohaerent ut salutis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides enim sine operibus, teste Scripunt, salvari non possunt, quia dilectionem Dei non habent cujus praecepta in sacramentis ejus contemnunt. Verumtamen ubi fides cum dilectione est, sicut non minuitur meritum etiam si opus quod in bono proposito devotionis est exterius non perficitur, sic salutis effectus non impeditur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum,
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾m̃iti ampliꝰ cõmendãdã uulneri eiꝰ curãdo nouã nouo
modo medicinã p̃p̃aret. Apposita ẽ medicina foriᷤ ut uͥtꝰ
occulta uitꝰ oꝑaret᷑: ẽt nõ erat sanitaᷤ ex medicina. qm̃
scđ̃m se cõtraria sanitati erat medicina. Ut aꝑte monstra¬
retur qm̃ ex illa nõ erat. quod ꝑ illã erat. Magnũ de sacͣ¬
mẽti sacͣmẽtũ cõmendatũ ẽ. Eger ẽ genꝰ humanũ qd̾ lan-¬
guet. et intꝰ ꝑmiquitatẽ. et foriᷤᷤ ꝑ mortalitatẽ. Ad quem
sermo ꝓpħicꝰ mittit᷑ ut ei mors imminẽs non solũ p̃sens.s
et futura anunciet᷑. Qui t̾rent᷑. confitent᷑. Plorãt et orãt
⁊ miscđiã impetrant. Remitait᷑ sermo ꝓphicꝰ. qui noᷤ de lon¬
giori uite spatio indulto certoᷤ efficiat: quia eadẽ nos sep¬
tura de ec̃e uite ꝓmissione consolat᷑ penitenteᷤ : que de
ꝑpetue mortiᷤ dãpnatione t̾ret in pec̃o ꝑsistenteᷤᷤ. Appomi

Expanded text:
sacramenti commendandam vulneri ejus curando novam novo modo medicinam praeparet. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas ex medicina, quoniam secundum se contraria sanitati erat medicina, ut aperte monstraretur, quoniam ex illa non erat quod per illam erat. Magnum de sacramentis sacramentum commendatum est. Aeger est genus humanum, quod languet et intus per iniquitatem, et foris per mortalitatem. Ad quem sermo propheticus mittitur, ut ei mors imminens non solum praesens, sed et futura annuntietur. Qui terrentur confitentur, plorant et orant, et misericordiam impetrant. Remittitur sermo propheticus qui nos de longioris vitae spatio indulto certos efficiat. Quia eadem nos scriptura aeternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione ter
Abbreviated transcription (Latin):
inchoatur: et in futuro ꝑ immortalitatẽ carniꝰ octona¬
rio ꝑficitur. Que tñ medicina quãtũ ad suã natura
spectat morbũ aug̾e habuit nõ curare: quia t̾rena
omĩa quãtũ ad illoꝵ qualitatẽ ⁊ nr̃a infirmitatem
ꝑtinet. corruptionẽ animar̾ oꝑari solẽt pociꝰ quã
curationẽ. ꝑ que tñ dis̃ cũ nr̃ã sanitatẽ ꝑficit. quid
aliud quã sue uirtutis potenciã euident᷑ ostendit: c̾ũ
in eodem nr̃m ꝓcurat remediũ a quo infirmitatiᷤᷤ et
corruptionis contͣcimꝰ morbũ: Nõ itaq istiascriba¬
tur quod ꝑ ista nob̾ minstrat᷑. neq in illiᷤ uisibilem
ita ueneramur speciẽ: uit inusibilẽ ei subic̾e ꝯuĩcam᷑¬

Expanded text:
carnis octonario perficitur. Quae tamen medicina quantum ad suam naturam spectat, augere morbum habuit non curare, quia terrena omnia quantum ad illorum qualitatem et nostram infirmitatem pertinet corruptionem animarum operari solent potius quam curationem. Per quae tamen Deus cum nostram sanitatem perficit, quid aliud quam suae virtutis potentiam evidenter ostendit; cum in eodem nostrum procurat remedium a quo infirmitatis et corruptionis traximus morbum? Non itaque istis ascribatur, quod per ista nobis administratur, neque in illis visibilem ita veneramur speciem, et invisibilem eis subjice
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ eiꝰ nubilũ ẽ iudiciũ certũ hab̾e nõ pot̾: quia quod
clare ñ uidet : disc̾nit ambigue. hĩc ẽ quod corda hõĩũ
mẽtis ⁊ sensu rõnis ꝯtingut᷑. quia ubi inuidendo ñ cali¬
gãt. in udicando nõ discrepãt. Homo gͦ quia ocłm
carnis habet mundũ uide pot̾: et ea que in mundo sũt.
I tem quia ocłm rõnis ex parte ht̃. animũ similit̾ ex par¬
te uidet. et ea quȩ ĩ aĩo sũt. Quia uͦ⁊ tẽplationis oculũ

Expanded text:
us est nubilum, judicium certum habere non potest; quia quod clare non videt discernit ambigue. Hinc est quod corda hominum mentis et sensu rationis attingunt, quia ubi in videndo non caligant, in judicando non discrepant. Homo ergo qui oculum carnis habet mundum videre potest et ea quae in mundo sunt. Item quia oculum rationis ex parte habet, animum similiter ex parte videt et ea quae in animo sunt. Quia vero oculum
Abbreviated transcription (Latin):
estat nũc tercia pars de quatuor que ꝓposita
fuerãt discutienda. In tripliei mat̾ia omĩa
quod hoĩs fori erat ad sacram̃tũ sumendũ erat ut
totũ ĩ sacͣmto fori scĩficet᷑. ⁊ in toto urtꝰ sacͣmti intꝰ reme¬
diũ oꝑet᷑. Itaq in rebꝰ sacram̃ta sanctificanda erant. ũt¬
scificaret᷑ hõismat̾ia in facti ut oꝑa. indicłiꝰ ut uerbaut
totũ uidelie sc̃m sit. et quod homo ẽ. et quod hoĩs ẽ. In rebꝰ
conficiunt᷑ sacͣmta. sic̃ uidelic sac̾mẽtũ baptismi in aqͥ
sacͣmẽtũ unctioniꝰ in oleo: sacramẽtũ corꝑis ⁊ sanguiiᷤ
xͥ in ꝑane ⁊ iuno: ⁊ quec̃q sũt alie corꝑale species in qͥbꝰ
sacͣmta diuina conficiuntur. In facłi etiã inueniunt᷑ sacͣ¬

Expanded text:
estat nunc tertia pars de quatuor quae proposita fuerant, discutienda. In triplici materia omniaquod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remedium opesanctificaretur hominis materia, in factis ut opera; in dictis ut verba, ut totum videlicet sanctum sit, et quod homo est, et quod hominis est. In rebus conficiuntur sacramenta, sicut videlicet sacramentum baptismi in aqua, sacramentum unctionis in oleo, sacramentum corporis et sanguinis Christi in pane et vino, et quaecunque sunt aliae corporales species in quibus sacramenta d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculpa. alt̾ni ad sustẽtacionẽ. alt̾m ad subu̾sionẽ. cõgru¬
um erat ut t̃̾ciũ qͦ ex̾citõis genꝰ adiung̾et᷑ ut ꝑ illud
unũ eduobꝰ pͥmis euacuaretur. quia erat nocens. alt̾m
ꝓficeret᷑: quia nõ erat sufficiẽs. ꝓ posita sũt gͦ hõi fori
oꝑa uͥtutũ ad edificonẽ int̾iorẽ ex̃cendã: ut illiꝰ occupa¬
tus nec imꝗͣ. uacaret ad oꝑa ĩiqͥtatiᷤ. nec semꝑ ad oꝑa
necefsitatis. In his aut uͥtutum studiis mirabili dis¬
pensatione ds et multiplicitatẽ p̃udit: et uarietatẽ.
et int̾missĩonẽ. Ut humana mẽs et in multiplicita

Expanded text:
pro culpa, alterum ad sustentationem, alterum ad subversionem, congrupro culpa, alterum ad sustentationem, alterum ad subversionem, congruum erat ut tertium quoque exercitationis genus adjungeretur, ut per illud unum e duobus primis evacuaretur, quia erat nocens; alterum perficeretur, quia non erat sufficiens. Proposita sunt ergo homini foris opera virtutum ad aedificationem interiorem exercendam, ut illis praeoccupatus, nec unquam vacaret ad opera iniquitatis, nec semper ad opera necessitatis. In his autem virtutum studiis mirabili dispensatione Deus et multiplicitatem praevidit, et varietatem, et intermissionem, ut humana mens et
Abbreviated transcription (Latin):
Quia gͦ uita hic hoĩs sine mutabilitate ee̾ ñ pot̾. contͣ illã
que defectũ gnãt mutabilitatẽ alia ei mutabilitas
quȩ profectũ parit opponitur. ut quia stare nõ pot̾
ut semꝑ idem sit : moueat᷑ et ꝓmoueatur semꝑ ut melior
sit. Primũ enĩ bonũ erat insũmostare. Scđ̾m ẽ bonũ ad
suꝑiora ascende. Et iccͥco uita mutabilis ne sua mutabi¬
litate dissoluta ad det̾iora semꝑ defic̾e̾t. t̃alibꝰ studiis nu¬
trienda fu̾at. in quibꝰ et rer uarietate foriᷤ excitata. et
emulatione uͥtut ũ intꝰ accensa ꝓficiendo occasionẽ iue¬
niret. Diuisa sut tẽpora. ⁊ distincta loca. ꝓposite spe̾s
corꝑaleᷤᷤ iniuncta studia et oꝑa ex̾cenda: ut medicuã
int̾ioriᷤᷤ hõis ext̾ior homo p̃pararet et ei sube̾e et ꝓdesse
currisset: in alt̾o ad necessitatẽ. ĩ alt̾o ad uoluptatem.
in alt̾o ad usũ. in alt̾o ad uitiũ : ad usũ ꝓ natura. ad uiciũ

Expanded text:
Quia ergo vita hominis hic sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabilitatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia stare non potest ut semper idem sit, moveatur et promoveatur semper ut melior sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia et opera exercenda, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepararet, et ei subesse et prodesse  genera cucurrisset in altero ad necessitatem, in altero ad voluptatem, in altero ad usum, in altero ad vitium; ad usum pro natura, ad vitium
Abbreviated transcription (Latin):
litas in deuocione. Nemo siquidem ẽ qui nesciat
hoĩem r̾onalẽ mutis ⁊ insensibilibꝰ animalibꝰ uel
elementis conditioẽ suꝑ iorẽ existere. ẽt tñ cum
isdem homo in his salutem querere iubet᷑ ad exꝑ¬
iendã ꝯbedientie ipsiꝰ uirtutẽ. quid aliud quam
suo inferiori suꝑior subicitur.ꝰ hoc ẽ quod infide¬
liũ ocłi qui insibilia solũ uidẽt sacͣm̃ta salutis ue¬
nerari despiciũt: quia in eis trahũt quod foriᷤ ẽ
conteptibile in spetie uisibili cernentes inuisibi¬
lem uirtutẽ intus et fructꝰ obedientie nõ agnos¬
cunt. Non enĩ scuĩt quod fideles salutẽ ex istis ele¬
mẽtis nõ quer̃.: ⁊̃ si inistiꝰ querũt s ex illo et ab
illo querut in istis a quo iubentur querere. et
credũt se ꝑciꝑe in istis. Nõ enĩ ista tribunt. quod

Expanded text:
litas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat litas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo in his salutem quaerere jubetur ad experiendam obedientiae ipsius virtutem; quid aliud quam suo inferiori superior subjicitur? Hoc propter quod infidelium oculi qui visibilia solum vident sacramenta salutis venerari despiciunt, quia in eis tantum quod foris est contemptibile in specie visibili cernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non enim sciunt quod fideles salutem ex istis elementis non quaerunt, etiam si in istis quaerunt; sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Postꝗͣ. at ꝑ concupiscentiã abstracłꝰ a suꝑiori auer¬
tebatur. ad inferiora conuersus. p̃cipiębatur: et illi se
subiciebat quod bonũ suũ faciebat. Iusta gͥ recompẽsa¬
tione qui suo suꝑiori ꝑ mobedientiã subiectꝰ esse noluit.
ꝑ concupiscentiã suo se inferiori subiecit. Ut iam ipsũ
int̃ se et dm̃ mediũ inueniat diuisionis. nõ mediatorẽ
recõciliationis. hoc ͤmedio diuidente humana mens
et obnubilatur ne creatorẽ suũ agnosc̾e ualeat: et refri¬
nũc ꝑ humilitatẽ dm requires. ut pleniꝰ affec̾tum
sue d̾euocionis insinuet. eisdẽ se ꝓpt̾ p̃ceptũ dĩ ꝑ obe¬
dientiã indinet. Sic̃ enĩ ꝑnciosa fuit elat̾io suꝑi¬
orẽ etiã inferioribꝰ indinari. Et quemadmodum
sic laudabiliꝰ humilitaᷤ ẽ absentem querere et ꝑseũ¬
anti amore usq ad inuentionẽ ab inqͥsitione non
cessare: ut sit et deuotio inhumilitate. et humi¬

Expanded text:
bat. Postquam autem per concupiscentiam abstractus a superiori averbat. Postquam autem per concupiscentiam abstractus a superiori avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat quod bonum suum faciebat. Justa igitur recompensatione qui suo superiori per obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se inferiori subjecit, ut jam ipsum inter se Deum medium inveniat divisionis, non mediatorem reconciliationis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatur ne Creatorem suum agnoscere valeat: et refrinunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter praeceptum Dei per obedientiam inclinet. Sicut enim perniciosa fuit elatio suorem etiam inferioribus inclinari. Et quemadmodum sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humi
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑. Propt᷑ humiliationẽ. Propt̾ erudicionẽ. Propt̃
ex̾cit̾onẽ. P ropt̾ humiliationẽ quidem ut dũ homo ra¬
tionalis creatura in sensibilisꝰ elemẽtis que natura in
miliatione creatori suo reconciari mereatur. homo
nãq ita fac tꝰ erat ut bonũ eiꝰ solꝰ ille ẽ ẽt a quoerat: cet̾a
omĩa sub ipso fac̾ta sũt nõ ut ĩ eis eẽt eiꝰ bonũ. s ut ex
eis eẽt illiꝰ obsequiũ. Om̃e enĩ bonũ maiꝰ est illo cuiꝰ ẽ bonũ:
quia uere bonũ nõ ẽ nisi quodbonũ facit illũ cuiꝰ ẽ bonum
Omnis gͦ quibonꝰ ẽ. et exebonosuo bonuꝰᷤẽ. inferior ẽ ipso
bono quo bonꝰ ẽ: quia sine ipsobonobonꝰ nõ ẽ. Si gͦ bonũ
hoĩs supͣ hoĩe erat. solꝰ ille bonũ hoĩs erat. qui supͣhoĩem
erat. Huic gͦ bono homõ quandui in ordine conditiõis
sue ꝑstitit in medietate iungebatur et eo lib̾e frueba¬
tur. quia et uoluntate ad illud ibat. et lib̾tate in illo sta¬

Expanded text:
cuntur. Propter humiliationem, propter eruditionem, propter exercitationem. Propter humiliationem quidem ut dum homo rationalis creatura insensibilibus elementis quae natura infur, ex hac ipsa sua humiliatione Creatori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita factus erat ut bonum ejus solus ille esset a quo erat; caetera omnia sub ipso facta sunt, non ut in eis esset ejus bonum, sed ut ex eis esset illius obsequium. Omne enim bonum majus est illo cujus est bonum; quia vere bonum non est, nisi quod bonum facit illum cujus est bonum. Omnis ergo qui bonus est, et ex bono suo bonus est; inferior est ipso bono quo bonus est, quia sine ipso bono bonus non est. Si ergo bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat. Huic ergo bono homo quandiu in ordine conditionis suae perstitit immediate jungebatur et ex eo libere fruebatur, quia et voluntate ad illud ibat, et libertate in illo sta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ nõ potuissent. Dedit pͥmũ natura habilitatẽ ut hoc
c̾e possent. adiunx scd̃a institucio auctoritatẽ ut hoc
fierẽt. suꝑaddit t̾ria bñdictio scĩtatẽ ut hoc ẽẽt. Prima

Expanded text:
esse non possent. Dedit primo natura habilitatem ut hoc esse non possent. Dedit primo natura habilitatem ut hoc esse possent; adjunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc fierent; superaddidit tertia bened
Abbreviated transcription (Latin):
sũt: ut sit plurima et sac᷑. et sacͣmẽta. quatuiꝰ fide i eis
et mat̾ am ex̾citonis et causã rec̾ationis ꝑfectã inueniat.
Sic enĩ fideliᷤᷤ animꝰ dũ forsᷤ ad uaria sce exẽcitonis studia
ducitur. magiꝰ semꝑ ac magᷤᷤintꝰ ex ipsa sua deuocione
ad sc̃itatem innouatur. Et ad hũc modũ quidẽ intelligẽ¬
dum putandũmꝰ quod dictũ ẽ: sacͣm̃ta ꝓpt̾ exẽcitandti¬
st gͥ triplex causa hec institucionis. sacramentoꝵ
om̃iũ humiliatio. erudicio. et ex̾citatiohominis.
Que cause si nõ ẽẽnt. sac̃menta oĩno .i. sacroꝵ signa uł
instrumẽta elemẽta ꝑ se e̾e nõ possent: Q uod enĩ elemẽ¬
ta sacramẽta sũt. non natura pͥma facit. s apposita in¬
stitucio ꝑ dispensationẽ. et gr̃a infusa ꝑ bñdictionẽ. Que
duo si elemẽta pͥꝰ pͥmã naturã nõ accepissent: sacͣmẽta ꝓpͥa

Expanded text:
sunt, ut sint plurima et sacra et sacramenta, quatenus fides in eis sunt, ut sint plurima et sacra et sacramenta, quatenus fides in eis et materiam exercitationis et causam recreationis perfectam inveniat. Sic enim fidelis animus dum foris ad varia sanctae excercitationis studia ducitur, magis semper ac magis intus ex ipsa sua devotione ad sanctitatem innovatur. Et ad hunc modum quidem intelligendum putamus, quod dictum eEst igitur triplex causa haec institutionis sacramentorum omnium: humiliatio, eruditio et exercitatio hominis. Quae causae si non essent, sacramenta omnino, id est sacrorum signa vel instrumenta, elementa per se esse non possent. Quod enim elementa sacramenta sunt, non natura prima facit; sed apposita institutio per dispensationem, et gratia infusa per benedictionem, quae duo si elementa post primam naturam non accepissent, sacramenta proprie
Abbreviated transcription (Latin):
basilice. et det̾minata tẽpora certa qͥbꝰ ꝓpłs fideli ĩ unũ
ꝯg̃get᷑: et unitaᷤ cõmendet᷑ ut gr̃aᷤᷤ reddat. p̃ce offerat: uota
ꝑ soluat. Illuc ds nũc in silentio supplicit̾ exorat᷑. nũc cõsons
uocibꝰ deuote collandat᷑. Ut uicissim fideliũ corda nũc cõponã¬
tur ad requiẽ. nũc excitentur ad deuocionẽ. In ip̃is qͦ diuini
p̃coniis nõ eadem semꝑ exhibetꝰ forma collaudationiᷤᷤ Nũc
psalmodie accenduĩt ad deuocionẽ. Nũc ymni et cantica
ad diuinã excitent iocunditatẽ: mĩc lect̾ione ᷤ recitantur ad¬
diuinã formã moꝵ et uite bone instructionẽ. Ipse enim
actioneᷤ nr̃e in diuinsᷤ obseqͥis nõ eadem semꝑ institucio¬
nis forma ꝓcedũt. Nũc erecti nũc ꝓstrati. nũc inclinati¬
one. nc̃ conũsione. ex gestu corꝑis statũ menti ex pͥmimꝰ
S ⁊ ipsa in quibꝰ seoꝑando ex̾cet & diuinũ cultũ ad ornat
fideliũ deuotio. multa et multipharia simili rõne ꝓuisa

Expanded text:
lis in unum congregetur, et unitas commendetur ut gratias reddat preces offerat, vota persolvat. Illic Deus nunc in silentio simpliciter exoratur, nunc consonis vocibus devote collaudatur, ut vicissim fidelium corda nunc componantur ad requiem, nunc excitentur ad devotionem. In ipsis quoque divinis praeconiis non eadem semper exhibetur forma collaudationis; nunc psalmodiae accendunt ad devotionem, nunc hymni et cantica ad divinam excitant jucunditatem, nunc lectiones recitantur ad formam morum et vitae bonae non eadem semper institutionis forma procedunt. Nunc erecti, nunc prostati, nunc inclinatione, nunc conversione ex gestu corporis statum mentis exprimimus. Sed et ipsa in quibus se operando exercet, et divinum cultum adornat fidelium devotio; multa et multifaria simili ratione provisa
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ suã et scĩficationẽ ⁊ salutẽ quoc̃q ipse uoluĩt mͦ
homini largiri pot̾. Illo nãq spũ quo docet hoĩemsine
uerbo. iustiticare etiã ualet si uoluĩt sine sacͣm̃to qͥa
uirtꝰ dĩ ex necessitate elem̃tis nõ subdit᷑ ᷑: &̃ si gr̃a dĩ
ex dispensatione ꝑ sacͣm̃ta donetur. h ĩc ẽ quod quoᷤᷤ¬
dam etiã nõ eiusmodi sacͣm̃tiᷤᷤ iustificatoᷤᷤ legimus:
et credimꝰ saluatoᷤᷤ. quemad̾ modũ ieremias in ut̾o
cuer̃. hec sacͣm̃ta hu̾isse nõ legimꝰ. de quoꝵ tñ salute
nequaꝗͣ. dubitamꝰ. et qui ex illiᷤ sacͣm̃ta ista pꝰ iusti¬
ficationẽ su̾ceꝑut signa magis iusticie sue habue

Expanded text:
tutem suam et sanctificationem et salutem quocunque ipse voluerit modo tutem suam et sanctificationem et salutem quocunque ipse voluerit modo homini largiri potest. Illo namque spiritu quo docet hominem sine verbo, justificare etiam valet si voluerit sine sacramento; quia virtus Dei ex necessitate elementis non subditur, etiam si gratia Dei ex dispensatione per sacramenta donetur. Hinc est quod quosdam etiam sine hujusmodi sacramentis justificatos legimus et credimus salvatos. Quemadmodum Jeremias in utero cuerunt: haec sacramenta habuisse non legimus, de quorum tamen salute nequaquam dubitamus, et qui ex illis sacramenta ista post justificationem susceperunt signa magis justitiae suae h
Abbreviated transcription (Latin):
in potestate hõis nõ ẽ sine istiᷤᷤ ad salutẽ ꝑuenire. P otuit
enĩ ds hoĩẽ saluare. etiã si ista nõ instituiss. s homo nul¬
latenꝰ saluari poss siista cõtẽpueret. Dicit scriptura.
nõ pot̾ saluari quibaptizatꝰ nõ fu̾i̾t. qui hoc uł hoc ñ fec̾it
saluari nõ pot̾. et confitem᷑ quia uer̃ ẽ. et quia saluari nõ
pot̾ hõ qui caret his sine quibꝰ ab hoĩe salꝰ hab̾i nõ pot̾ hõ
sine his saluari nõ pot̾. s ds̃ sine his saluare pͭ. Homo
quippe sine hiᷤ saluari posset : si sine hiᷤᷤ saluari ĩ potesta¬
te hoĩs eẽt. et si posset hõ ꝓ arbitͥo suo ista que ad salutẽ
obtinẽdã ꝓpositu sũt relinquere. et scdđ̃m suã electio¬
nẽ alia ad salutẽ uia ꝑuenire. Quod quia hoĩ oĩno mmi¬
possibile ẽ. ꝓpterea rectissime dr̃ quia hõ sie hiᷤᷤoĩno
saluari nõ pot̾. Ds̃ at̃ sine his hoĩe saluare pͭ. qui uir¬

Expanded text:
 sine istis ad salutem pervenire. Potuit enim Deus hominem salvare etiam si ista non instituisset, sed homo nullatenus salvari posset si ista contemneret. Dicit enim Scriptura: Non potest salvari qui baptizatus non fuerit ; qui hoc vel hoc non fecerit salvari non potest, et confitemur quod verum est, et quia salvari non potest homo qui caret his sine quibus ab homine salus haberi non potest. Homo sine his salvari non potest, sed Deus sine his salvare potest. Homo quippe sine his salvari posset si sine his salvari in potestate hominis esset, etsi posset homo pro arbitrio suo ista quae ad salutem obtinendam proposita sunt relinquere, et secundum suam electionem alia ad salutem via pervenire. Quod quia homini omnino impossibile est, propterea rectissime dicitur, quod homo sine his omnino salvari non potest. Deus autem sine his hominem salvare potest, qui vir
Abbreviated transcription (Latin):
cium ꝓpt̾ ea̾ccitationẽ. Erant enĩ duo hec inconiugio
ipso. conugiũ ipsũ. ⁊ ꝯiugii officiũ. ⁊ utr̃q sacͣmentũ
erat. Coniugiũ constabat in consensu fedis sociał. O ffic¬
iũ ꝯigii constabat in copła carnis. Coniugiũ sacͣm̃tum
fuit cuiusdã societatis spũ ał que ꝑ dilectionẽ erit int̾
am̃et aiam. In qͣ societate aĩa spõsa erat: et sposuᷤ deus ofi¬
ciũ comugii sacͣm̃tũ fuit cuiꝰdã societatis que fut᷑a erat ꝑ
carnẽ assuptã int̾ xp̃m & ȩccłã. In qua societate axp̃c sposu

Expanded text:
cium propter exercitationem. Erant enim duo haec in conjugio ipso: conjugium ipsum, et conjugii officium, et utrumque sacramentum erat. Conjugium constabat in consensu foederis socialis, officium conjugii constabat in copula carnis. Conjugium sacramentum fuit cujusdam societatis spiritualis quae per dilectionem erat inter um et animam in qua societate anima sponsa erat et sponsus Deus. Officium conjugii sacramentum fuit cujusdam societatis quae futura erat per carnem assumptam int
Abbreviated transcription (Latin):
tie a gaudiis paradisi expulsus: inhinꝰ uite mor¬
talis exilium cũ tota posteritate usq infinem
prime corruptionis obnoxiꝰ tenetur:. Ex qͦ enĩ hõ¬
astatu prime incorruptiõis lapsuꝰ in corpore ꝑ mortali

Expanded text:
tiae a gaudiis paradisi expulsus, in hujus vitae mortiae a gaudiis paradisi expulsus, in hujus vitae mortalis exsilium cum tota posteritate usque in finem primae corruptioni obnoxius tenetur. Ex quo enim homstatu primae incorruptionis laps
Abbreviated transcription (Latin):
gña hoiũ ab initio nunꝗͣ. ullo tẽpore defuer̃. tñ tempꝰ
naturał legis ad aꝑte malos ꝑtinet. quia illi tũc et nu¬
ad ficte bonos. quia tũc hoĩes in timore seruientes. opꝰ
mundabãt nõ animũ. Tempꝰ grẽ ad uere bonos ꝑtinet
qui mͦ ⁊ si num̃o płes nõ sũt. tñsfatu excellentiores. ⁊¬
dĩ grã publice anteferunt᷑: ⁊̃ ab his qui moribꝰ ꝯtͣdic̃t¬
S cias gͥ quoẽq tẽpore ab initio mũdi usq ad tͦmẽ. nul¬
lũ fiu̾sse uł cẽ uere bonũ. nisi iustiticatũ ꝑ grã. Grã¬
aũ nullũ unꝗͣ. ad ipisci potuisse nisi ꝑ x̃pm ita ut
om̃s siue p̃cedentes siue subsequentes. uno scĩficatioĩs
remedio saluatos agnoscas. Aspice gͦ causam regis nr̃i.
et acies ex̃citꝰ eiꝰ in armis spiritalibꝰ fulgentes. et qͣnta
p̃cedentiũ subsequentiũq ppłoꝵ multitudine stipa¬
tus incedat:¬
empus institutiõĩs sacͣm̃toꝵ ab eo cepisse
creditur. quo primꝰ parens m̃ito inobediẽ¬

Expanded text:
genera hominum ab initio nunquam ullo tempore defuerunt, tamen tempus naturalis legis ad aperte malos pertinet; qui illi tunc et nuae ad ficte bonos; quia tunc homines in timore servientes opus mundabant, non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet; qui mDei gratia publice anteferuntur etiam ab iis qui ei moribus contradicunt. Scias ergo quocunque tempore ab initio mundi usque ad finem nullum fuisse vel esse vere bonum nisi justificatum per gra nunquam adipisci potuisse nisi per Christum, ita ut omnes sive praecedentes sive sequentes uno justificationis remedio salvatos agnoscas. Aspice ergo castra regis nostri et acies exercitus ejus in armis spiritualibus fulgentes, et quanta praecedentium sequentiumque populorum multitudine stipatus incedatempus institutionis sacramentorum ab eo incoepisse creditur, quo primus parens merito inobedien
Abbreviated transcription (Latin):
confert᷑ ĩisti sine isti ꝑceꝑut̃: dãpnabilit̾ isti nõ caruer. qͥa
ut ista ñ ꝑciꝑent. ł ratio tẽporis nõ poposcit. uł necessita ñ
ꝓmisit. nũꝙͣ. cõtẽptꝰ religionis effecit. Nulꝰ gͦ ĩ elementiᷤᷤ
sic legẽ nsticie diuine constituat: ut dicat hoĩe nec iustifi¬
cari posse sine ᷤᷤ ĩ si grã iustificantẽ habiũt. nec saluari pos¬
se sine hiꝰ ⁊̃ si iustꝰ fũit. cũ ab hĩ ꝑcipiendĩ. uł artiłs neces
cõsftrigit. Quẽadmodũ hii qui sub naturali lege erãt uisti

Expanded text:
a ut ista non perciperent, vel ratio temporis non poposcit, vel necessitas non permisit, nunquam contemptus religionis effecit. Nullus ergo in elementis sic legem divinae justitiae constituat, ut dicat hominem nec justificari posse sine his etiam si gratiam justificantem habuerit, nec salvari posse sine hiconstringit. Quemadmodum ii qui sub naturali lege erant justi
Abbreviated transcription (Latin):
instituta sut sacͣmta: ut dũ mẽs humana¬
ꝑ uariaᷤ oꝑũ sp̃es fori ex̃citata colit᷑. ad multiplicẽ u̾ͥtit̃
fructũ int̾iꝰ fecundetur. Bonũ quidem hõis unũ erat. et
nõ eguit. Postꝙͣ. ãt̾ mentẽ suã ꝑ concupiscentiã ad mul¬
tiplicia hec et trãsitoria diuidi ꝑmisit stabiliᷤ ee̾ ñ potu¬
it. Quia sic̃ multa diligẽs in his ꝑ affec̾tũ diuidit᷑: sic mu¬
tabilia sequẽs uariatur. Quicquid enĩ in his om̃ibꝰ ad
requiẽ et consolationẽ appetit: ipsa ei mutabilitati conditio
ad laborẽ & dolorẽ conuertit. Uñ fit ut sic̃ ad hec ne de¬
ficiat ire cõpellit᷑ : sic abhis postmodũ ut requiescat exire
cogatꝰ. ut appe̾reat alt̃ caẏn uagꝰ et ꝓfugꝰ suꝑ terram
Uagꝰ in uarus querẽs consolationẽ: ꝓfugꝰ inuentã ubiq

Expanded text:
tituta sunt sacramenta, ut dum mens humanaerum species foris exercitata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonum quidem hominis unum erat; et e. Postquam autem mentem suam per concupiscentiam ad multiplicia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens consolationem. Profugus, inve
Abbreviated transcription (Latin):
fides abusne appelletur. De illa at̃ que ꝓpͥe appellatur
fides dictũ ẽ. Nã si uides
nõ ẽ fides.

Expanded text:
fides appelletur. De illa autem quae proprie appellatur fides, dictum est: « Nam si vides, non est fides.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ĩ uno sacͣm̃to. ea que de õibꝰ dicta sũt tͥa hec qualiter
sit agnoscamꝰ : aquã baptismi ꝓ exẽplo assumimus
bi enĩ ẽ aque usibile elemetũ quod ẽ sacͣmẽtũ. Et inue¬
niuntur ħ tͥa in uno. Rep̃sentacio ex similitudine. sig¬
nificatio ex institucione. uirtꝰ ex scĩficatione. Et ipsa
similitudo ex creatione ẽ ipsa institucio ex ipsa dispensatioẽ
ipsa sc̃ĩficatio ex benedictione. Prima indita ꝑ creatorem
Scđa adiuncta ꝑ saluatorẽ. Tercia ministrata ꝑ dispensationẽ
Est gͦ aqua uisibiliꝰ sacͣmentii. et gr̃a minsibiliꝰ res siue uir¬
tus sacͣm̃ti. Habet at̃ oĩs aqua ex naturali qualitate simi
corporũ. ita illa mundat inquinam̃ta animar̃. Et ex
hac quidem ingenita qualitate. om̃is aqua sp̃alẽ gr̃am
rep̃sentare habuit: priusquã etiã illã ex suꝑaddita in¬
stitucione sig̃cau̾it. Uenit aũt̃ saluator ⁊ instituit
uisibilẽ ꝑ aquã ab lutionẽ corporũ ad sig̾candã inuisi

Expanded text:
 in uno sacramento ea quae de omnibus dicta sunt tria haec qualiter sint agnoscamus, aquam baptismatis pro exemplo assumimus. Ibi enim est aquae visibile elementum quod est sacramentum, et inveniuntur haec tria in uno: repraesentatio ex similitudine, significatio ex institutione, virtus ex sanctificatione. Ipsa similitudo ex creatione est; ipsa institutio ex dispensatione; ipsa sanctificatio ex benedictione. Prima indita per Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, tertia ministrata per dispensatorem. Est ergo aqua visibilis sacramentum, et gratia invisibilis, res sive virtus sacramenti. Habet autem omnis aqua ex naturali qualitate similcorporum, ita illa mundat inquinamenta animarum. Et ex hac quidem ingenita qualitate omnis aqua spiritalem gratiam repraesentare habuit, priusquam etiam illam ex superaddita institutione significavit. Venit autem Salvator et instituit visibi
Abbreviated transcription (Latin):
sacm̃ta ꝓpt̾ humiliatione hoĩs diximꝰ instituta:
ropt̃ erudicionẽ qͦ instituta sũt
sacram̃ta: ut ꝑ id quod foris in sacͣmto in sp̃e i¬
sibili cernitur: ad inuisibilẽ uͥtitẽ que intꝰ inre sa¬
cramẽti constat agnoscendã mes humana erudia
cere nullatenꝰ posset nisi humanis excitatꝰ. et icçͥco
dĩ ei bonũ inuisibile quod amiserat redditur: foris
ut exeitetur et intꝰ reparet᷑. Ut in eo quod tractat
et uidet: agnoscat quale sit quod ꝑcipit et nõ uidẽt
la sũt que dũ insacͣmẽtis insibilibꝰ quasi quibꝰdã uas¬
culiꝰ hom̃i porrigũtur. quid aliud quã ex patenti sp̾e
uirtꝰ occulta ostenditur: Eger enim medicamentũ
uide nõ pot̾ s uas in quo medicamẽtũ datur uide
pot̾: et ꝓpt̃ hoc in ipsa uasiꝰ sp̾e uirtꝰ ei expͥmitur
medicine. ut agnoseat quod accipit. et ꝑ ipsã agni

Expanded text:
pter humiliationem hominis diximus instituta. Propter eruditionem quoque instituta sunt sacramenta, ut per id quod foris in sacramento in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatcere nullatenus posset nisi humanis excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris excitetur; et intus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat quale sit quod percipit et non videt. ta sunt, quae dum in sacramentis visibilibus quasi quibusdam vasculis homini porriguntur, quid aliud quam ex patenti specie virtus occulta ostenditur? Aeger enim medicamentum videre non potest, sed vas in quo medicamentum datur videre potest. Et propter hoc in ipsa vasis specie virtus exprimitur medicinae, ut agnoscat qu
Abbreviated transcription (Latin):
sericordit̾ temꝑauit. quatenꝰ simul ⁊ culpa plecteret᷑ ⁊ nat᷑a
fou̾etur. Ut gͥ mobedientia manifesta fieret. unũ ĩ corpore
humano membrũ potestati anime. subtͣxit: ꝑ quod posteri¬
tas in carne seminanda fuit. ut om̃s qui ꝑ illud gn̾antur. se
filio inobedientie ẽẽ intelligãt. ut ex sua origine quale et
ex qualibꝰ gn̾ant᷑ agnoscat. Quia gͦ ĩ hoc mẽbro ꝑ quod hu¬
mana ꝓpagatio tͣnsire debuit signũ obedientie positũ ẽ: cunc᷑¬
tis ꝑ illud tͣnseuntibꝰ manifeste oftendit᷑. qm̃ cũ culpa in obe¬
dientie gñant᷑. Quasi enĩ ĩ ipso titulo qui porte in scͥptꝰ ẽ ꝑ quã

Expanded text:
sericorditer temperavit, quatenus simul et culpa plecteretur, et natura sericorditer temperavit, quatenus simul et culpa plecteretur, et natura foveretur. Ut igitur inobedientia manifesta fieret unum in corpore humano membrum potestati animae subtraxit, per quod posteritas in carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud generentur se filios inobedientiae esse intelligant, et ex sua origine quales et ex qualibus generentur agnoscant. Quia ergo in hoc membro per quod humana propagatio transire debuit signum inobedientiae positum est, cunctis per illud transeuntibus manifeste ostenditur quod cum culpa inobedi