comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus respondetur: Serue male
& piger: sciebas quia meto ubi
non semino. & congrego ubi
non sparsi: O portuit ergo te darc
pecuniã meã num mulariis.
& ego ueniens recepissem utique
quod meum est cum usura: Ex
uerbis suis seruus constringitur.
cum dñs dicit: meto ubi nonse¬
mino. & congrego ubi non spar¬
si: Acsi aperte dicat: Si iuxta
tuã sententiã & illud ex quiro
tomagis ate ex quiro quod adero¬
gandum dedi. Oportuit ergo te
dare pecuniam meã num mulari¬
is: & ego ueniens recepissem utiq
quod meum est cum usura: Pecu¬
niam uero nummulariis dare¬
est. eis scientiã predicatioNis
inpendere : quihanc ualeant
Sed sicut nr̃m periculum aspicitis.
si dñicam pecuniã teneamus.
pecunia etiam nondata recipit᷑.
Cumenim & hoc redditur quod
acceptum fuerat: etiam illud suꝑ¬
inpenditur quod acceptũ non est:
accepta hac uerbi pecunia usu¬
ram soluitis : & curate ut exco
quod audistis. etiã alia studea¬
tis intellegere quaenon audistis:

Expanded text:
nus respondetur: Serve male nus respondetur: Serve male et piger, sciebas quia meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi; oportuit ergo te dare pecuniam meam nummulariis, et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Ex verbis suis servus constringitur cum dominus dicit: Meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi. Ac si aperte dicat: Si juxta tuam sententiam et illud exquiro to magis a te exquiro quod ad erogandum dedi; oportuerat ergo te dare pecuniam meam nummulariis; et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Pecuniam vero dare nummulariis est eis scientiam praedicationis impendere qui hanc valeant Sed sicut nostrum periculum aspicitis si dominicam pecuniam teneamus, pecunia etiam non data recipitur. Cum enim hoc redditur quod acceptum fuerat, illud etiam superimpenditur quod acceptum non est. accepta hac verbi pecunia usuras solvetis, et curate ut ex eo quod auditis etiam alia studeatis intelligere quae non auditis,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit in lucro talentũ expendere.
quihoc solum timere debuerat.
ne hoc sine lucro ad dñm reportar& :
Sunt enim pleriq intra scãm ȩc¬
clesiam. quorum iste scruus imagi¬
nem tenet : qui melioris uitae
uias ad gredi metuunt : & tamen
iacere insui torporis ignauia
non pertimescunt: Cum que Se
peccatores considerant. scĩtatis
uias arripere trepidant : & rema¬
nere insuis iniquitatib non formi¬
dant: Quorum bene̾ petrus adhuc
in infirmitate positus speciem te¬
net : cumuiso miraculo piscium
dixit: Exi ame dñe : quia pecca
tor homosum: Immo site pecca¬
torem consideras: oport& ut ate
dñm non repellas: Sunt qui idcir¬
co melioris habitus uias . & rectio¬
ris uitae ad prehendere arcẽ noluN.
quia infirmos se. eẽ. conspiciuNT.
quia peccatores se fatentur. & dñm¬
repellunt. eumꝰ que inquo sc̃ifica¬
re debuerant fugiunt: & uelud
inperturbatione consiliũ non
habent : dum moriuntur & uitã
timent: Unde & huic seruo ꝓti¬

Expanded text:
dicit in lucrum talentum expendere, dicit in lucrum talentum expendere, qui hoc solum timere debuerat, ne hoc sine lucro ad dominum reportaret. Sunt enim plerique intra sanctam Ecclesiam, quorum iste servus imaginem tenet, qui melioris vitae vias aggredi metuunt, et tamen jacere in sui torporis ignavia non pertimescunt; cumque se peccatores considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et remanere in suis iniquitatibus non formidant. Quorum bene Petrus adhuc in infirmitate positus speciem tenet cum, viso miraculo piscium, dixit: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum . Imo si te peccatorem consideras, oportet ut a te Dominum non repellas. Sed qui idcirco melioris habitus vias, et rectioris vitae apprehendere arcem nolunt, quia infirmos se esse conspiciunt, quasi et peccatores se fatentur, et Domirepellunt, eumque quem in se sanctificare debuerant, fugiunt, et velut in perturbatione consilium non habent, dum moriuntur, et vitam timent. Unde et huic servo proti
Abbreviated transcription (Latin):
quia super patica fuisti fidelis.
supra multa te constituam:
intra ingaudium domini tui:
Pauca quippesunt bona om̃ia
praesentis uitae: quam libet
multa ẽẽ. uideantur: compara¬
tione retributionis aeterne:
Sed tunc fidelis seruus supra
multa constituitur. Quando de¬
uicta om̃iꝰ corruptionis moles¬
tia de acternis gacidiis in illa
caelesti sede gloriatur: Tunc
ad dñi sui gaudium ꝑfecte intro¬
mictitur : quando in aeterna illa
patria adsumptus. atque ange¬
lorum coctib ad mixtus. sic inte¬
rius gaudet demunere : ut non sit
iam quod ex terius doleat decor¬
ruptione: Seruus aut quioperari
detalento noluit : ad dñm cũ uerbis
excusationis redit dicens: Dñẽ. scio
quia homo durus es: metis ubi
non seminasti. & congregas ubi
non sparsisti : Et timens abii. &
abscondi talentũ tuũ in terra: ecce
habes quod tuum est: N otandum
qđ seruus inutilis durũ dominũ
uocat: cui tamen adlucrũ deser¬
uire dissimulat: Et timuisse se

Expanded text:
quia super paquia super pasuper multa te constituam, intra in gaudium domini tui. Pauca quippe bona sunt omnia praesentis vitae, quamlibet multa esse videantur, comparatione retributionis aeternae. Sed tunc fidelis servus super multa constituitur quando, devicta omni corruptionis molestia, de aeternis gaudiis in illa coelesti sede gloriatur. Tunc ad domini sui gaudium perfecte 1465 intromittitur, quando in aeterna illa patria assumptus, atque angelorum coetibus admistus, sic interius gaudet de munere, ut non sit jam quod exterius doleat de corruptione. 3. Servus autem qui operari de talento noluit, ad dominum cum verbis excusationis redit, dicens: Domine, scio quia homo durus es, metis ubti, et congregas ubi non sparsisti; et timens abii et abscondi talentum tuum in terra, ecce habes quod tuum est. Notandum quod inutilis servus durum dominum vocat, cui tamen ad lucrum deservire dissimulat, et timuisse se
Abbreviated transcription (Latin):
uel alia duo inlucrum uenisse
refcruntur : quia dum utrique
sexui praedicatio impenditur :
quasi accepta talenta geminant᷑:
Sed is quiunum talentũ accepe¬
rat: abiens fodit in terrã : &
abscondit pecuniam domini sui:
s alentum in terra abscondere. ẽ
acceptum ingenium interrenis
actibus implicare. Iucrum
spiritale non querere : cor ater¬
renis cogitationib num quã
leuare: Sunt namque non nul¬
li. quidonum intellegentiȩ
perceperunt : sed tamen sola
quaecarnis sunt sapiunt: De
quibus ꝑ prophetam dicitur ::
Sapientes sunt ut faciant mala:
bene autẽ facere nesciunt:
Seddñs qui talenta contulit
rationem positurus redit:
Quia is quinunc piȩ̨ spirita¬
lia dona tribuit. districte
iniudicio merita exquirit::
Quid quisque accepit conside¬
rat: & quod lucrum deaccep
qui geminata talenta retulit
adño laudatur. atque ad aet̃¬
nam remunerationẽ ꝑducit᷑.
cum ei uoce dnĩca dicitur:
Euge bone serue & fidelis.

Expanded text:
vel alia duo in lucrum venisse vel alia duo in lucrum venisse referuntur: quia dum utrique sexui praedicatio impenditur, quasi accepta talenta geminantur. Sed is qui unum talentum acceperat, abiens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Talentum in terra abscondere, est acceptum ingenium in terrenis actibus implicare, lucrum spirituale non quaerere, cor a terrenis cogitationibus nunquam levare. Sunt namque nonnulli qui donum intelligentiae perceperunt, sed tamen sola quae carnis sunt sapiunt; de quibus per prophetam loquitur: Sapientes sunt, ut faciant mala ; bene autem facere nesciunt. 78 Sed dominus qui talenta contulit, rationem positurus redit; quia is qui nunc pie spiritualia bona tribuit, districte in judicio merita exquirit. Quidquid quisque accepit considerat, et quod lucrum de accepqui geminata talenta retulit, a domino laudatur atque ad aeternam remunerationem perducitur cum ei voce dominica dicitur: Euge, serve bone et fidelis,
Abbreviated transcription (Latin):
ui delic& uisus. auditus. gustus.
odoratus & tactus: Quinque
igitur talentis. donum uinqua
sensuum. idest ex teriorum sciens¬
tia exprimitur: Duobus uero
intellectus & opexiti designat᷑
Unius autẽ talenti nomine:
intellectus tantum modo designa¬
tur: Sedis quiquinq talenta
acceperat. alia quinq lucra¬
tus est: Quia sunt nonnulli.
qui & si interna ac mystica
penetrare nesciunt : ꝓ intentio¬
ne tamen supernę patriae
docent: Recte quos possunt.
de ipsis exterioribus quae acce¬
perunt. Dũ quȩ se a carnis petu¬
lantia. a terrenarum rerum
ambitu. atque auisibilium tio¬
luptate custo diunt: ab his etiã
alios ammonendo compescun:
Et sunt non nulli. qui quasi
duobus talentis ditati. intellectũ
atque operationẽ ꝑcipiunt
Subtilia deinter nis in tellegunꝰ
mira de ex terioribus operant᷑
Cumque intellegendo & ope¬
rando aliis prȩdicant. quasi
duplicatũ de negotio lucrum
reportant: Ib ene aut̃ alia qͥnq

Expanded text:
videlicet visus, auditus, gustus, videlicet visus, auditus, gustus, odoratus et tactus. Quinque igitur talentis donum quinque sensuum, id est exterior scientia exprimitur, duobus vero intellectus et operatio designatur. Unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. Sed is qui quinque talenta acceperat, alia quinque lucratus est; quia nonnulli sunt qui, etsi interna ac mystica penetrare nesciunt, pro intentione tamen supernae patriae, docent recta quae possunt, de ipsis exterioribus quae acceperunt; dumque se a carnis petulantia, a terrenarum rerum ambitu, atque visibilium voluptate custodiunt, ab his etiam alios admonendo compescunt. Et sunt nonnulli qui quasi duobus talentis ditati intellectum atque operationem percipiunt, subtilia de internis intelligunt, mira in exterioribus operantur. Cumque et intelligendo et operando aliis praedicant, quasi duplicatum de negotio lucrum reportant. Bene autem alia quinque,
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s kem̃i sollicite considerare nos
admonet : nenos quiplus ceteris
in hoc mundo accepisse aliquid
cernimur. ab auctore mundi
grauius inde iudicemur: Cũ enĩ
augentur dona : rationes etiam
crescunt donorum: Tanto ergo
rem essȩ conspicit inreddendo
rationẽ : Ecce homo qui peregre
poficiscitur seruos uocatꝰ.
eisque ad negotium talenta parti¬
tur: Post multũ uero temporis
positurus rationem reuertitur.
bene operantes pro adportato
lucro remunerat : seruum uero
abono opere torpentẽ dãpnat:
Quis itaque iste homo est qui
peregre proficiscitur. nisi redc̃p¬
tor nr̃t . quiin ea carne quam
assumpserat Abiit in caelum.
Carnis etiam locus proprie
terraest. Quaequasi ad perȩ̨¬
gr̃ina
ducitur. dum ꝑ redemptorem
nrm̃ incaelo collocatur:
Homo iste peregre proficiscens
seruis bona sua tradidit: quia
fidelibus suis spiritalia dona con¬
cessit: Et uni quidem quinque
talenta. alii uero duo: Alii
uero commisit unum: Quinq¬
& enimsunt: corporis sensus :

Expanded text:
rissimi, sollicite considerare nos admonet, ne nos, qui plus caeteris in hoc mundo accepisse aliquid cernimur ab auctore mundi, gravius inde judicemur. Cum enim augentur dona, rationes etiam crescunt donorum. Tanto ergo rem esse conspicit in reddenda ratione. Ecce homo qui peregre proficiscitur, servos suos vocat, eisque ad negotium talenta partitur. Post multum vero temporis positurus rationem revertitur, bene operantes pro apportato lucro remunerat, servum vero a bono opere torpentem damnat. Quis itaque iste homo est qui peregre proficiscitur, nisi Redemptor noster, qui in ea carne quam assumpserat abiit in coelum? Carnis enim locus proprius terra est, quae quasi ad peregrina ducitur, dum per Redemptorem nostrum in coelo collocatur. Sed homo iste peregre proficiscens servis suis bona sua tradidit, quia fidelibus suis spiritalia dona concessit. Et uni quidem quinque talenta, alii duo, alii vero commisit unum. Quinque enim sunt corporis sensus,
Abbreviated transcription (Latin):
est aliud: quã quedã ariditas
mentis: Qui autẽ intellectu
caelestium. iam ꝑscã desideria
de supernis delectationis intime
cybo pascuntur : quasi largiori
alimento pinguescunt: Hac enĩ
pinguedine saginari psalmista
concupiuerat cum dicebat: Sicut
adipe & pinguedine repleatur
anima mea: Quia igitur p̃dica¬

Expanded text:
est aliud quam quaedam ariditas est aliud quam quaedam ariditas mentis? Qui autem intellectu coelestium jam per sancta desideria de supernis delectationis intimae cibo pascuntur, quasi largiori alimento pinguescunt. Hac enim pinguedine saginari Propheta concupierat, cum dicebat: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea . Quia er
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus: abeo enim quodest alere.
Altilia. quasi alatilia uocamus:
Cum uero in lege scriptum sit diliges
amicum tuum. & odio habebis
inimicũ tuũ : accepta tunc iustis
licentia fuerat. ut dĩ suosque aduer¬
sarios quanta possint uirtute cõpri¬
merent: eosque iure gladii ferirent:
Quod in nouo proculdubio testam̃to
conpescitur: cũ ꝑsemet ipsam ueritas
predicat dicens: Diligite inimicos
uros: benefacite his quioderunt uos:
Quidergo pertauros: nisi patres
testamentiꝰ ueteris significantur.
Namdum ex ꝑmissione legis acceperaNt.
quatenus aduersarios suos odii retri¬
butione ꝑ cuterent: ut ita dicam qͥd
aliud quãtauri erant. quiinimicos
suos uirtutis corporeę cornu ferie¬
bant: Quid uero peraltilia. nisi
patres testamenti noui figurantur.
Quidũ gr̃am pinguedinis int̾nae
ꝑcipiunt  aterrenis derderiis inni¬
tentes. ad sublimia cortẽplationis
suae penna subleuantur: Inimo
quippe cogitationẽ ponere. quid

Expanded text:
dicimus; ab eo enim quod est alere, dicimus; ab eo enim quod est alere, altilia quasi alitilia vocamus. Cum vero in lege scriptum sit: Diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum , accepta tunc justis licentia fuerat ut Dei suosque adversarios quanta possent virtute comprimerent, eosque jure gladii ferirent. Quod in Novo procul dubio Testamento compescitur, cum per semetipsam Veritas praedicat, dicens: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos . Qui ergo per tauros nisi patres testamenti veteris significantur? Nam dum ex permissione legis acceperant quatenus adversarios suos odii retributione percuterent, ut ita dicam, quid aliud quam tauri erant, qui inimicos suos virtutis corporeae cornu feriebant? Quid vero per altilia nisi patres testamenti novi figurantur, qui dum gratiam pinguedinis internae percipiunt, a terrenis desideriis enitentes, ad sublimia contemplationis suae pennis sublevantur? In imo quippe cogitationem ponere, quid
Abbreviated transcription (Latin):
Diligite in imicos ur̃os: bene facite
his quioderunt uos: Ille ergo sc̃e
amat : qui propter dm̃ & illum
amat. a quo se incellegit non amari.
Magna sunt haec. alta sunt haec.
& multis ad ex hibendum difficilia
sed tamen ista est uestis nuptialis:
Misit ergo seruos suos : ut adistas
nuptias amicos inuitarent: Mi¬
sit semel. misit iterum : quia in¬
carnationis dominicȩ prx licatores
Et prius prophetas. sed postmodũ
apłos fecit: Bisitaque seruos adinui¬
tandum misit: quia in carnationem
unigeniti & per prophetas dixit
futurã & ꝑ apostolos nunciauit
facta: Sed quia hi quiprius inuita¬
tisunt adnuptiarũ conuiuium ueni¬
re noluerunt: in scđa inuitatione
iam dicitur: Ecce prandiũ meum
paraui : tauri mei & altilia occisa
& om̃a parata Quid intauris uel
testamenti patres accipimus. Quia
enĩ uulgo loquor: &iam ipsa me ne¬
cesse est uerba euuangelicȩ lectio¬
nis ex planare: Altilia enĩ saginata

Expanded text:
Diligite inimicos vestros, benefacite Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos . Ille ergo securus amat, qui propter Deum illum amat a quo se intelligit non amari. Magna sunt haec, alta sunt haec, et multis ad exhibendum difficilia, sed tamen ista est vestis nuptialis. Misit ergo servos suos ut ad istas nuptias amicos invitarent. Misit semel, misit iterum quia incarnationis dominicae praedicatores, et prius prophetas, et postmodum apostolos fecit. Bis itaque servos ad invitandum misit, quia incarnationem Unigeniti et per prophetas dixit futuram, et per apostolos nuntiavit factam. Sed quia hi qui prius invitati sunt ad nuptiarum convivium venire noluerunt, in secunda invitatione jam dicitur: Ecce prandium meum paravi, tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata. 4. Quid in tauris vel  veteris testamenti patres accipimus? Quia enim vulgo loquor, etiam ipsa me necesse est verba evangelicae lectionis explanare. Altilia enim sagiuata
Abbreviated transcription (Latin):
ut ab illo nullatenus torpeat
adquem festinabat: Sciendum
quoque est. quod ipsa dilectio ꝓx¬
mi. in duobus praeceptis subdiuidi¬
tur : cum quidam sapiens dicit:
Om̃e quod tibi odis fieri: neipse
uide alteri facias: Et persemet ipsã
ueritas prȩdicat dicens: Quoduul¬
tis ut faciant uobis homines : eadem
& uos facite illis: Sienim & quod
aliis inpertimur. & quod nobis
fieri nolumus. hoc aliis facerc ipsi
deuitamus: caritatis iura in lȩsa
seruabimus: Sed nemo cum quẽ¬
piam diligit habere se ꝓtinus
caritatẽ putet : nisi prius ipsam
uim dilectionis suae &xaminet:
Nam siquis quem lib& amat. sed
propter dm non amat: caritatẽ
non hab&. sed habere se putat:
Caritas autem uera est : cũ & in dõ
diligitur amicus. & propt̃ dm̃ dili¬
gitur inimicus: Ille enim propter
dm̃ diligit eos quos diligit : quiiã
& eos diligere. aquibus non diligi¬
tur scit: Probari enim caritas.
persolam odii aduersitatẽ sol&:
Unde & persemet ipsum dñs dicit:

Expanded text:
ut ab illo nullatenus torpeat ut ab illo nullatenus torpeat ad quem festinabat. 11. Sciendum quoque est quod ipsa dilectio proximi in duobus praeceptis subdividitur, cum qui dam sapiens dicat: Omne quod tibi odis fieri, vide ne ipse alteri facias . Et per semetipsam Veritas praedicat, dicens: Quae vultis ut faciant vobis homines, et vos eadem facite illis . Si enim et quod aliis impertiamur: et quod nobis fiedevitamus, charitatis jura illaesa servamus. Sed nemo, cum quempiam diligit, habere se protinus charitatem putet, nisi prius ipsam vim suae dilectionis examinet. Nam si quis quemlibet amat, sed propter Deum non amat, charitatem non habet, sed habere se putat. Charitas autem vera est cum et in Deo diligitur amicus, et propter Deum diligitur inimicus. Ille enim propter Deum diligit eos quos diligit, qui jam et eos diligere a quibus non diligitur scit. Probari enim charitas per solam odii adversitatem solet. Unde et per semetipsum Dominus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
in ur̃is cordibus secreta caelestia
ue latis: Sed curtinis tabernacu¬
li : bistinctus coccus deb& in ẽẽ:
Coccus quippe : ignis speciem
tenet: Quid uero est caritas.
nisi ignis. Sedista caritas esse
bistincta deb& : ut tinguatur ꝑ
amorem dĩ. tinguatur & ꝑ amorẽ
proximi: Qui enĩ sicamat dm̃
ut per contemplationem illius
neglegat proximum : coccus
quidem est: sed bistinctus non
est Rursum quisic amat ꝓxei¬
mum. ut tamen contem plationẽ
dĩ per eius amorem relinquat.
coccus est. sed bistinctus non est:
Ut ergo caritas ur̃a bistinctus
coccus esse ualeat. & ad amorẽ
se dĩ. & ad amorem proximi ac¬
cendat: quatenus nec expͣdssio¬
ne proximi. contem plationem¬
dĩ relinquat. Nec plus quã deb&
inherens dĩ contemplationi.
conpassionem abiciat ꝓximi.
Om̃is itaque homo inter homines
uiuens. sic adeum anhel& quẽ
desiderat. ut tamen hunc noni
deserat. cum quo currebat :
Et sic huic adiutoriũ ferat:

Expanded text:
in cordibus vestris secreta coelestia in cordibus vestris secreta coelestia velatis. Sed cortinis tabernaculi bis tinctus coccus debet inesse. Coccus quippe ignis speciem habet. Quid vero est charitas, nisi ignis? Sed ista charitas esse bis tincta debet, ut tingatur et per amorem Dei, tingatur et per amorem proximi. Qui enim sic amat Deum, ut per contemplationem illius negligat proximum, coccus quidem est, sed bis tinctus non est. Rursum qui sic amat proximum, ut tamen contemplationem Dei per ejus amorem relinquat, coccus est, sed bis tinctus non est. Ut ergo charitas vestra bis tinctus coccus esse valeat, et ad amorem se Dei, et ad amorem proximi accendat, quatenus nec ex compassione proximi contemplationem relinquat Dei, nec plusquam debet inhaerens contemplationi Dei, compassionem abjiciat proximi. Omnis itaque homo inter homines vivens, sic ad eum anhelet quem desiderat, ut tamen hunc non deserat cum quo currebat; et sic huic adjutorium ferat,
Abbreviated transcription (Latin):
tuum sicut te ipsum: Qua inre
notandum est : quia indilectio¬
ne ꝓximi. mensura ponitur.
amoriscum dicitur:
Diliges proximum tuum. sicut
te ip̾sum: Dĩ autem di lectio
nulla mensura constringitur cum¬
dicitur: Diliges dñm dm̃ tuum
ex toto corde tuo. & ex tota ani¬
ma tua. & ex tota uirtute tua:
Non enim iubetur quisque quantũ
diligat: sed ex quanto cũ dicitur
ex toto : Quia ille ueraciter di
ligit dm̃. quisibi dese nihil relin
quisquis habere innuptias uestẽ
nuptialem curat: hinc est enim
quod apud ezechielem prophe¬
tam : portȩ ipsius ciuitatis in
monte constitute. uestibulũ
duobus cubitis mensuratur :
Quia nimirum accessus nobis
caelestis ciuitatis non pandicar.
sun hac ȩccła quȩ proeo quod
ad huc foris est uestibulũ dicit᷑.
dĩ & proximi dilectio non tene¬
tur: H inc est quod curtinis taber¬
naculi: intexi coccus bistinctus
iubetur: Uos estis fr̃s. uosestis
cortine tabernaculi: quiperfidẽ

Expanded text:
tuum sicut teipsum. Qua in re tuum sicut teipsum. Qua in re notandum est, quia in dilectione proximi mensura ponitur amoris, cum dicitur: Diliges proximum tuum sicut teipsum . Dei autem dilectio nulla mensura constringitur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua. Non enim jubetur quisque quantum diligat, sed ex quanto, cum diEx toto, 1640 quia ille veraciter Deum diligit, qui sibi de se nihil relinqquisquis habere in nuptiis vestem nuptialem curat. Hinc est enim quod apud Ezechielem prophetam, portae ipsius civitatis in monte constitutae vestibulum duobus cubitis mensuratur , quia nimirum accessus nobis coelestis civitatis non panditur, si in hac Ecclesia, quae pro eo quod adhuc foris est, vestibulum dicitur, Dei et proximi dilectio non tenetur. Hinc est quod cortinis tabernaculi intexi coccus bis tinctus jubetur . Vos estis, fratres, vos estis cortinae tabernaculi, qui per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
adhomines: eandem caritatem
in notuit uestem esse nuptialẽ:
Om̃is ergo ur̃m qui in ecles ia¬
positus dõ credidit: iam adnup¬
tias intrauit: Sed cũ nuptiali
ueste nonuenit: si caritatis gr̃am
non custodit Et certe fratres
siquis ad carnales nuptias esset
inuitatus uestem mutaret.
congaudere se sponso & sponsȩ
ex ip̃so sui habitus decore osten¬
der& : inter gaudentes & festa
cȩlebrantes despectis uestibus
apparere erubescer&: Plos ad dĩ
nuptias uenimus: & cordis uestẽ
mutare dissimulamus: Congau¬
dent angłi: ad caelum assũmunt᷑
electi: Qua ergo mente haec
spiritalia festa conspicimus: qui
uestem nuptialem id est caritatẽ
quae sola nos speciosos exhibeat
non habemus s Sciendum uero
est. quia sicut in duob lignis
superiori uidelic& & inferiori
tis caritas habetur : indilectione
Scriptum quippe est: Biliges
dñm dm̃ tuum ex toto corde tuo.
& Ex tota anima tua. & ex tota
uirtute tua : & diliges ꝓxiũ

Expanded text:
ad homines, eamdem charitatem ad homines, eamdem charitatem innotuit vestem esse nuptialem. Omnis ergo us Deo credidit, jam ad nuptias intravit; sed cum nuptiali veste non venit, si charitatis gratiam non custodit. Et certe, fratres, si quis ad carnales nuptias esset invitatus, vestem mutaret, congaudere se sponso et sponsae ex ipso sui habitus decore ostenderet, inter gaudentes et festa celebrantes despectis vestibus apparere erubesceret. Nos ad Dei nuptias venimus, et cordis vestem mutare dissimulamus. Congaudent angeli, cum ad coelum assumuntur electi. Qua ergo mente haec spiritalia festa conspicimus, qui nuptialem vestem, id est charitatem, quae sola nos speciosos exhibet, non habemus? 10. Sciendum vero est quia sicut in duobus lignis, superiore videlicet et inferiore, tis charitas habetur, in dilectione Scriptum quippe est: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tu
Abbreviated transcription (Latin):
lerter fr̃s aspicite. ne aliquid de
mentis urãe habitu rex ingre¬
diens reprehendat: Cum magno
enim cordis timore pensandũ est:
quod protinus subditur: Intra¬
uit autẽ rex ut uider& discum¬
bentes : & uidit ibi hominem non
uestitum ueste nuptiali Quid
nuptialem baptisma uel fidem
dicimus : quisine baptismate & fi¬
de has nuptias intrauit. eo enĩ
ipso foris est quo necdum credidit:
Quidergo debemus intellegere
nuptialem uestẽ. nisi caritatem.
Intrat enim adnuptias. sed cum
nuptiali ueste non intrat: qui in
sc̃ã eccła adsistens fidem hab&.
sed caritatẽ non hab& : Recte
enim caritas nuptialis uestis
uocatur : quia hanc inse conditor
noster habuit : dum ad socian¬
dȩ sibi eccłae nuptias uenit:
Sola quippe dilectione di actũ
est : ut eius unigenitus mentes
sibi electorum hominum unir&:
Unde & paulus dicit: Sic enĩ
dilexit ds mundum: ut filium
suum unigenitum dar& prono¬
bis: Quiergo per caritatẽ uenit

Expanded text:
lerter, fratres, aspicite, ne aliquid de lerter, fratres, aspicite, ne aliquid de mentis vestrae habitu rex ingrediens reprehendat. Cum magno enim cordis timore pensandum est quod protinus subditur: Intravit autem rex ut videret discumbentes, et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali. Quid,nuptialem baptisma vel fidem dicimus, quis sine baptismate et fide has nuptias intravit? Eo enim ipso foris est, quo necdum credidit. Quid ergo debemus intelligere nuptialem vestem, nisi charitatem? Intrat enim ad nuptias, sed cum nuptiali veste non intrat, qui in sancta Ecclesia assistens fidem habet, sed charitatem non habet. Recte enim charitas nuptialis vestis vocatur, quia hanc in se conditor noster habuit, dum ad sociandae sibi Ecclesiae nuptias venit. Sola quippe dilectione Dei actum est ut ejus unigenitus mentes sibi electorum hominum uniret. Unde et Joannes dicit: Sic enim dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret pro nobis . Qui ergo per charitatem venit
Abbreviated transcription (Latin):
ritalibus angusta: Ubi enim bestia¬
les hominum mores tolerat. illic
lacius sinum laxat : Ubi autem
eos hab& quispiritali ratione
suffulti sunt : illic quidem ad summũ
ducitur: Sed tamen quia paucisun
angustatur: Lata quippe uia est
quae ducit ad perdicionem : & mul¬
tisunt quiuadunt per eam: Et an¬
gusta uia est quae ducit aduitam.
& pauci sunt quunueniunt eam:
Eo autem usque angustatur arca¬
insummis : quousque ad mensuram
cubiti unius perducatur: Quia
in scã eccła quanti sanctiores qui¬
que sunt. tanto pauciores: Quȩ
insummo ad illum perducitur :¬
quisolus homo in hominibus & sine
alterius comparatione natus est
factus est sicut passer unicus in ae¬
dificio: Tanto ergo magis mali
tolerandisunt. quanto &ampliuꝰ
habundant: Quia & in areȩ tri¬
tura pauca sunt grana quaeser¬
uantur inhorreis & grandes
acerui palearum qui ĩgnibus
largiente dõ nuptiarum domũ
id est scãm eccłam intrastis: sol¬

Expanded text:
ritalibus angusta. Ubi enim bestiaritalibus angusta. Ubi enim bestiales hominum mores tolerat, illic latius sinum laxat. Ubi autem eos habet qui spiritali ratione suffulti sunt, illic quidem ad summum ducitur, sed tamen, quia pauci sunt, angustatur. Lata quippe via est 1639 quae ducit ad perditionem, et multi sunt qui vadunt per eam; et angusta est quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam . Eo autem usque arca angustatur in summis, quousque ad mensuram unius cubiti perducatur, quia in sancta Ecclesia quanto sanctiores quique sunt, tanto pauciores. Quae in summo ad illum perducitur qui solus homo in hominibus, et sine alterius comparatione, natus est Factus est sicut passer unicus in aedificio . Tanto ergo magis mali tolerandi sunt, quanto et amplius abundant, quia et in areae tritura pauca sunt grana quae servantur horreis, et grandes acervi palearum qui ignibus largiente Domino, nuptiarum domum, id est sanctam Ecclesiam intrastis, so
Abbreviated transcription (Latin):
borat dicens: Inmedio nationis prauȩ
& per uersȩ : interquos lucetis sicut
luminaria inmundo. uerbũ uitae
continentes: Hinc iohannes ꝑ gami
eccłȩ at testatur dicens: Scio ubi
habitas. ubi sedes est sathane: & te¬
nes nomen meum. & non negasti
quia bonus non fuit. quemmalorũ
prauitas non probauit: Ut enĩ ita
loquar. ferrum animȩ nr̃ae nequa¬
quam perducitur ad subtilitatem
accuminis : si hoc non eraserit alie¬
nȩ lima prauitatis: Terrere autẽ
uos non deb&. quod in ecclęsia
etmulti mali & pauci bonisunt.
quia archa inundis diluuii quae
huius eccłae typum gessit. & ampla
in inferiorib: & angusta insuperio¬
ribus fuit: Quae insummitate etiã
sua. ad unius mensurã cubiti excre¬
uit: Inferius quippe quad rupedia
atque reptilia : superius uero
aues & homines habuisse creden¬
da est: Ibi lata extitit. ubi bestias
habuit. Ibi angusta. ubi homines
seruauit: Quia nimirum Sc̃a
eccła in carnalibus amplaest. inspi¬

Expanded text:
borat, dicens: In medio nationis pravae borat, dicens: In medio nationis pravae et perversae, inter quos lucetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae continentes . Hinc Joannes Pergami Ecclesiae attestatur, dicens: Scio ubi habitas, ubi sedes est Satanae, et tenes nomen meum, et non negasti quia bonus non fuit quem malorum pravitas non probavit. Ut enim ita loquar, ferrum animae nostrae nequaquam perducitur ad subtilitatem acuminis, si hoc non eraserit alienae lima pravitatis. 8. Terrere autem vos non debet quod in Ecclesia et multi mali et pauci sunt boni, quia arca in undis diluvii, quae hujus Ecclesiae typum gessit, et ampla in inferioribus, et angusta in superioribus fuit, quae in summitate etiam sua ad unius mensuram cubiti excrevit. Inferius quippe quadrupedia atque reptilia, superius vero aves et homines habuisse credenda est. Ibi lata exstitit, ubi bestias habuit; ibi angusta, ubi homines servavit, quia nimirum sancta Ecclesia in carnalibus ampla est, in spi
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad coniungendam sibi ecclesiam
in carnatus ds̃ de incorrupto utero
uirginis exiuit: In hac ergo ȩccla
nec mali esse sine bonis: nec boni
& uos admalorum tolerantiã robora¬
te: Si enim filii electorum sumus.
restat necesse est ut per eorũ exempla
gradiamur: Bonus enim non fuit.
quimalos tolerare recusauit: hinc
nam que est : quod desem& ipso beatus
iob adserit dicens: Frater fui draco¬
num : & socius strucionum: Hinc
persalomonem. sponsi uoce Sc̃ȩ eccłȩ
dicitur: Sicut lilium inter spinas:
sic amica mea inter filias: hinc ade¬
zechielem dñs dicit: Fili hominis.
increduli & subuersoressunt tecum:
xcum scorpionibus habitas: Hinc
p&rus beati loth uitã glorificauit
dicens: Et iustum loth oppressum
anefandorum iniuria conuersatio¬
ne eruit: Aspectu enim & auditu
iustus erat. habitans apud eos qui de
die indiem animam iustam iniquis
operibus cruciabant: Hinc paulus
discipulorum uitam: & laudat &ro¬

Expanded text:
quia ad conjungendam sibi Ecclesiam quia ad conjungendam sibi Ecclesiam incarnatus Deus de incorrupto utero Virginis exivit. nec mali sine bonis, nec boni reducite, et vos ad malorum tolerantiam roborate. Si enim electorum filii sumus, restat necesse est ut per eorum exempla gradiamur. Bonus enim non fuit, qui malos tolerare recusavit. Hinc namque est quod de semetipso beatus Job asserit, dicens: Frater fui draconum, et socius struthionum . Hinc per Salomonem sponsi voce sanctae Ecclesiae dicitur: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias . Hinc ad Ezechielem Dominus dicit: Fili hominis, increduli et subversores sunt tecum, et cum scorpionibus habitas . Hinc Petrus beati Lot vitam glorificat, dicens: Et justum Lot oppressum a nefandorum injuria conversatione eruit; aspectu enim et auditu justus erat, habitans inter eos qui de die in diem animam justam iniquis operibus cruciabant . Hinc Paulus discipulorum vitam et laudat et ro
Abbreviated transcription (Latin):
cui psal mista ait: Ds̃ iudicium tuũ
regida : & iustitiã tuã filio regis::
Q uifecit nuptias filio suo: Tunc
fecit. quando hunc inutero uirgi¬
nis humanȩ naturȩ coniunxit.
quando dm̃ ante Scła fieri uoluit
hominem infinem sȩculorum: Sed
quia ex duabus personis fieri
sol& ista coniunctio: Absit hoc
ab intellectibus nr̃is. ut personam
dĩ & hominis redemptoris nr̃i ihũ
xp̃i. exduabus personis credamus
unitam : Ex duabus quippe atq
induabus hunc naturis existere
dicimus : sed duabus per sonis con¬
positum credi ut nefas uitamus :
Apercius igitur atque securius dici
potest : quia in hoc pater regi filio
nuptias fecit. quo ei per incarnatio¬
nis mysterium scãm eccłam sociauit:
Uterus aut̃ genͥtricis uirginis: hui
sponsi thalamus fuit: Unde & psalmis¬
ta dicit: Insole posuit tabernaculũ
suum: & ipse tam quã Sponsus ꝓceders
dechalamo suo: Tamquã spon Sus
quippe dechalamo suo processit.

Expanded text:
cui Psalmista ait: Deus judicium tuum cui Psalmista ait: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Qui fecit nuptias filio suo. Tunc tias fecit, quando hunc in utero Virginis humanae naturae conjunxit, quando Deum ante saecula fieri voluit hominem in fine saeculorum. Sed quia ex duabus personis fieri solet ista conjunctio, absit hoc ab intellectibus nostris, ut personam Dei et hominis Redemptoris nostri Jesu Christi ex duabus personis credamus unitam. Ex duabus quippe atque in duabus hunc naturis existere dicimus; sed ex duabus personis compositum credi, ut nefas, vitamus. Apertius ergo atque securius dici potest quia in hoc Pater regi Filio nuptias fecit, quo ei per incarnationis mysterium sanctam Ecclesiam sociavit. Uterus autem genitricis Virginis hujus sponsi thalamus fuit. 1636 Unde et Psalmista dicit: In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Tanquam sponsus quippe de thalamo suo processit,
Abbreviated transcription (Latin):
nonam apud antiquos cotidie
prandium fier& : ipsum quoque¬
III prandium cȩna uocabatur ¶ Sȩpe
autem iam dixisse me memini.:
quod plerumque inscõ euuangelio
regnum caelorum pręsens ecclęsia
nominatur: Congregatio quippe
iustorum : regnum caelorum dicit᷑:
Q uia enim ꝑprophetã dñs dicit
Caelum mihi sedesest: Etsalomon
ait : Anima iusti. sedes sapientię
Paulus etiam dicit: Xp̃m dĩ uirtu¬
tem. & di sapientiã. Liquido col¬
ligere debemus. quia sids̃ sapientia.
anima autem iusti sedes sapientiȩ:
Dum caelum dicitur sedesdi. caelũ
ergo est anima iusti: hinc ꝑpsalmistã
descĩs predicatorib dicitur: Caeli
enarrant głam dĩ : Regnum cȩ¬
lorum ergo est. ecclȩsia iustoꝵ.
Quia dumeoꝵ corda inter ra
nihil ambiunt: per hoc qđ ad suꝑ¬
na suspirant. iam ineis dñs quasi
incaelestibus regnat: Dicat᷑ ergo:
Simile est regnum caelorum homini
regi : quifecie nuptias filio Suo¬
rex regis filii pater: Ille nimirum.:

Expanded text:
nonam apud antiquos quotidie nonam apud antiquos quotidie prandium fieret, ipsum quoque prandium coena vocabatur. 2. Saepe autem jam me dixisse memini quod plerumque in sancto Evangelio regnum coelorum praesens Ecclesia nominatur. Congregatio quippe justorum regnum coelorum dicitur. Quia enim per prophetam Dominus dicit: Coelum mihi sedes est ; 1635 et Salomon ait: Anima justi sedes est sapientiae ; Paulus etiam dicit: Christum Dei virtutem et Dei sapientiam ; liquido colligere debemus quia si Deus sapientia, anima autem justi sedes sapientiae, dum coelum dicitur sedes Dei, coelum ergo est anima justi. Hinc per Psalmisttoribus dicitur: Coeli enarrant gloriam Dei . Regnum ergo coelorum est ecclesia justorum. Quia dum eorum corda in terra nihil ambiunt, per hoc quod ad superna suspirant jam in eis Dominus, quasi in coelestibus regnat. Dicatur ergo: Simile est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suorex, re
Abbreviated transcription (Latin):
uacare: Sedquerendum prius est
an hȩc apud matheum ipsa sit leo¬
tio: quae apud lucã sub appellatio¬
ne cęne describitur: Et quidem
sunt non nulla quȩ sibi dissona
esse uideantur : quia hic prandiũ.
illic cena memoratur: hic qui adnup¬
tias non dignis uestibus intrauit re¬
prilsus est: illic nullus quuntrasse
dicitur repulsus esse perhibetur:
Qua exre recte colligitur. quod
& hic nuptias prȩsens ecłã. & illic
percaenam. aeternum & ultimum
conuiuium designatur: Quia & in
hanc nonnulli exituri in traNt.
& ad illud quisquis semel intrauerit.
ulterius non exhibit: At siquis
forte contendat hanc eandem esSe
lectionem : ego melius puto salua
fide alieno intellectui cedere
quam contentionibus deseruire:
Qm̃ & intellegi congrue forsitan
potest: quia de proiecto eo quicũ
nuptiali ueste nonuenerat. qđ
lucas tacuit. matheus dixit:
Q uoduero perillum cena. per
hunc autem prandium dicitur.
nequaquam uel hoc nr̃ae intelle¬
gentię obsistit: Quia cũ adhorã

Expanded text:
vacare. Sed quaerendum prius est an haec apud Matthaeum ipsa sit lectio quae apud Lucam sub appellatione coenae describitur . Et quidem sunt nonnulla quae sibi dissona esse videntur, quia hic prandium, illic coena memoratur; hic qui ad nuptias non dignis vestibus intravit repulsus est, illic nullus qui intrasse dicitur repulsus esse perhibetur. Qua ex re recte colligitur quod et hic per nuptias praesens Ecclesia, et illic per coenam aeternum et ultimum convivium designatur, quia et hanc nonnulli exituri intrant, et ad illud quisquis semel intraverit ulterius non exibit. At si quis forte contendat hanc eamdem esse lectionem, ego melius puto, salva fide, alieno intellectui cedere, quam contentionibus deservire, quoniam et intelligi congrue forsitan potest quia de projecto eo qui cum nuptiali veste non venerat quod Lucas tacuit Matthaeus dixit. Quod vero per illum coena, per hunc autem prandium dicitur, nequaquam vel hoc nostrae intelligentiae obsistit, quia cum ad horam
Abbreviated transcription (Latin):
liari in terra contempnimus. qui
deterra sumus: Quiduero apud
dm̃ uilius. quidesse despectius po
test : quam seruare honorem apud
homines. & in gerni testis oculos
non timere . unde ipse dñs dicit¬
adphariseos: uos estis qui iustificatis
uos corã hominibus. ds̃ aut̃ nouit
corda ur̃a: Quia quod hominibus

Expanded text:
liari in terra contemnimus, qui liari in terra contemnimus, qui de terra sumus. Quid vero apud Deum vilius, quid esse despectius potest, quam servare honorem apud homines, et interni testis oculos non timere? Unde ipse Dominus dicit: Vos estis qui justificatis vos coram hominibus; Dominus autem novit corda
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Cumque pensamus quae
circa eossunt: profecto interiora
minime peruidemus: Dum ea con¬
sideramus quae in corporib despecta
sunt: negli gimus pensare quod
sunt: Redemptor uero noster
ut ostender& quia quae alta sunt
hominum. scĩs despicienda sunt.
& quȩ despecta sunt hominũ despi¬
cienda non sunt: Ad filiũ reguli ire
noluit. ad seruum centurionis
ire paratus fuit: Increpanda ergo
est suꝑbia nr̃a. quae nescit pensare
homines propter homines: sola ut
diximus quae circũ stant hominib
pensat: Naturã non aspicit honorẽ
dĩ in hominib non agnoscit: E coe
ire non uult filiusdi ad filiũ reguli
& tamen uenire paratus est ad salutẽ
serui: Certe sinos cuiuspiam seruus
rogar&. ut ad eum ire deberemus:
ꝑtinus nobis nr̃a suꝑbia in cogitatione
tacita responder& dicens: Non eas:
quia temet ipsum degeneras:. honor
tuus despicitur. locus uilescit: Ecce
decaelo uenit. qui seruo occurrere
in terra non despicit : & tamen humi¬

Expanded text:
mur? Cumque pensamus quae mur? Cumque pensamus quae circa eos sunt, profecto interiora minime pervidemus. Dum ea consideramus quae in corporibus despecta sunt, negligimus pensare quod sunt. Redemptor vero noster, ut ostenderet quia quae alta sunt hominum, sanctis despicienda sunt; et quae despecta sunt hominum, despicienda non sunt sanctis, ad filium reguli ire noluit, et ad servum centurionis ire paratus fuit. Increpata est ergo superbia nostra, quae nescit pensare homines propter hodiximus, quae circumstant hominibus, pensat, naturam non aspicit, honorem Dei in hominibus non agnoscit. Ecce ire non vult Filius Dei ad filium reguli, et tamen venire paratus est ad salutem servi. Certe si nos cujuspiam servus rogaret ut ad eum ire deberemus, protinus nobis nostra superbia in cogitatione tacita responderet dicens: Non eas, quia temetipsum degeneras, honor tuus despicitur, locus vilescit. Ecce de coelo venit, qui servo occurrere in terra non despicit; et tamen humi
Abbreviated transcription (Latin):
& tamen infide dubitauit: Quia
cum adquẽ uenerat. & potentem
ad curandũ credidit. & tamen
morienti filio esse absentẽ puta¬
uit dm̃: Sed dñs quirogatur utua¬
dat : quia nondesit ubi inuitatur
indicat: Solo iussu salutẽ reddi¬
dit : qui uoluntate om̃a creauit:
Quainre hoc est nobis soller ter
intuendũ : quia sicut euuange
lista alio testante didicimus
Centurio addñm uenit dicens:
Dñe. puerms iacet paraliticus
indomo mea. & male torquetur.
Cui aihũ protinus respondetur:
Ego uenia : & curabo eum¶ Quidu
est quodregulus rogat utad eius
filium ueniat. & tameñ ire corpo¬
raliter recusat:Adseruum uero
centurionis noninuitatur. & tam̃
se corporaliter ire pollicetur:
Reguli filio percorporalẽ p̃sentiã
non dignatur ad esse : centurionis
seruo non dedignatur occurrere:
Quidest hoc. nisi quod suꝑbia
nr̃a retunditur : qui in hominib
nonnaturã qua adimaginẽ dĩ facti
sunt. sed honores & diuitias uenera¬

Expanded text:
et tamen in fide dubitavit, quia et tamen in fide dubitavit, quia eum ad quem venerat et potentem ad curandum credidit, et tamen morienti filio esse absentem putavit Deum . Sed Dominus qui rogatur ut vadat, quia non desit ubi invitatur, indicat: solo jussu salutem reddidit, qui voluntate omnia creavit. Qua in re hoc est nobis solerter intuendum, quoniam, sicut, alio evangelista attestante, didicimus, centurio ad Dominum venit dicens: Domine, puer meus jacet paralyticus in domo, et male torquetur. Cui a Jesu protinus respondetur: Ego veniam, et curabo eum . Quid est quod regulus rogat ut ad ejus filium veniat, et tamen corporaliter ire recusat; ad servum vero centurionis non invitatur, et tamen se corporaliter ire pollicetur? Reguli filio per corporalem praesentiam non dignatur adesse, centurionis servo non dedignatur occurrere. Quid est hoc, nisi quod superbia nostra retunditur, qui in hominibus non naturam, qua ad imaginem Dei facti sunt, sed honores et divitias venera
Abbreviated transcription (Latin):
terisse uideamur : ex ortando po¬
tius quã exponendo. in ea aliquid
loquimur: hocaũt nobis solũ mo¬
do de exposicione uideo esse requi¬
rendum : curis qui adsalutẽ peten¬
dam uenerat audiuit. Nisi signa
& prodigia uideritis. non credi¬
tis: Quienim salutẽ quęrebat fi¬
lio: proculdubio credebat: Neq
enĩ abeo quȩrer& salutẽ: quem
non creder& saluatorẽ: Quare
ergo dicitur nisi signa & prodigia
uideritis non creditis : quiante cre¬
didit quã signũ uider&. Sed
mementote quid petiit: & aꝑte
cognoscetis quia infide dubitauit:
Poposcit namque ut descender&:
& sanar& filium eius: Corporalẽ
ergo prȩsentiã dñi querebat: qui
per spm̃ nusquã de erat: Minus
itaque in illũ credidit : quẽ non
putauit posse salutẽ dare. nisi
prȩsens essoc &cor pore: Si enim
ꝑ fecte credidiss&: ꝓculdubio sci¬
r&. quia non ess& locus ubi non
ess& ds̃: Exmagna ergo parte
dit maiestati. fed presentia& compo¬
rali : Et salutẽ itaque filio petut.

Expanded text:
terisse videamur, exhortando potius quam exponendo in ea aliquid loquamur. Hoc autem nobis solummodo de expositione video esse requirendum, cur is qui ad salutem filio petendam venerat audivit: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis? Qui enim salutem filio quaerebat, procul dubio credebat. Neque enim ab eo quaereret salutem quem non crederet salvaicitur: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis, qui ante credidit quam signum videret? Sed mementote quid petiit, et aperte cognoscetis quia in fide dubitavit. Poposcit namque ut descenderet, et sanaret filium ejus. Corporalem ergo praesentiam Domini quaerebat, qui per spiritum nusquam deerat. Minus itaque in illum credidit, quem non putavit posse salutem dare, nisi praesens esset et corpore. Si enim perfecte credidisset, procul dubio sciret quia non esset locus ubi non esset Ddit majestati, sed praesentiae corporali: et salutem itaque filio petiit,
Abbreviated transcription (Latin):
patientiã. ut dignam possit exhi¬
bere pęnitentiã: quatinus prȩsen¬
tis uitaę dies. ad indutias peniten
festatur cum subditur: Misertus
autem dñs serui illius. dimisit eũ.
& debitum dimisit ei: Ecce enim
non solũ patientiã quã rogauerat
inuenit. sedetiam debiti absolu¬
tionẽ accepit: quia diuina cle¬
mentia semper maiora consue¬
uit prestare. quã humana
fragilitas sciat rogare Nemo ergo
demagnitudine uel multitudine
peccatorũ diffidere deb&. ac de
ipsa desperare : cumille quidecem
milia talenta debebat. & patien¬
tiam rogar& ut redder&. omia
adño impetraiit Amat enĩ ds
peccatores post conuersionem.
si dignã faciunt satisfactionem.
quia sicut ipse dicit ꝑ prophetã.
non uult mortem peccatoris. sed
ut conuertatur &uiuat::

Expanded text:
patientiam, ut dignam possit exhibere poenitentiam, quatenus praesentis vitae dies ad inducias poenitendfestatur cum subditur. « Misertus autem dominus servi illius, dimisit eum, et debitum dimisit ei. » Ecce enim non solum patientiam, quam rogaverat, invenit, sed etiam debiti absolutionem accepit. Quia divina clementia semper majora consuevit praestare, quam humana fragilitas sciat rogare. Nemo ergo de magnitudine vel multitudine peccatorum diffidere debet, ac de ipsa desperare, cum ille qui decem millia talenta debebat, et patientiam rogaret ut redderet omnia a Domino impetravit. Amat enim Deus peccatores post conversionem, si dignam faciant satisfactionem. Quia sicut ipse dicit per prophetam, non vult mortem peccatoris, « sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
quitati ad iniquitatẽ: seruiat
iustitiȩ inscĩficationẽ: Et ꝓsuꝑbia
humilitatem. proluxuria casti¬
tatẽ. pro auaritia diligat largi¬
tatem:Etqui antea ꝓcreauerat
filios diaboli male uiuendo. inci¬
carnẽ intellegere possumus: per
filios. uitia & peccata: Uel certe
aliter uenundatur seruus. cum
peccatori inpęnitenti aeternũ
cõminatur supplicium: & decli¬
nare amalo & facere bonum ei
precipitur: Uenundatur quoque
uxor & filii : quando non solum
animȩ propeccatis. sed etiã & carni
peccatrici pęna aeterni cruciatus
predicitur: Quod cũ audierit ser¬
uus frequenter. post peccatũ timo¬
re concutitur adpęnitendũ: qui
ꝓamore dĩ noluit cauere peccatti:
Vnde & subditur: Procidens autẽ
seruus ille: rogabat eum dicens:
Patientiã habe in me: & omnia
reddam tibi: Procidit enĩ seruus
ante dm̃ : cumpeccator suã fragili¬
tatem recognoscens. humi liter
ueniam postulat. dicens cũꝓpheta:

Expanded text:
quitatem, serviat justitiae in sanctificationem, et pro superbia humilitatem, pro luxuria castitatem, pro avaritia diligat largitatem. Et qui antea procreaverat filios diaboli male vivendo. carnem intelligere possumus: per filios, vitia et peccata. Vel certe aliter: venundatur servus, cum peccatori impoenitenti aeternum comminatur supplicium, et declinare a malo, et facere bonum ei praecipitur. Venundantur quoque uxor et filii, quando non solum animae pro peccatis, sed etiam carni peccatrici poena aeterni cruciatus praedicitur. Quod cum audierit servus frequenter post peccatum, timore concutitur ad poenitendum, qui pro amore Dei noluit cavere peccatum. Unde et subditur: « Procidens autem servus ille, rogabat eum dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi. » Procidit autem servus ante Deum, cum peccator, suam fragilitatem recognoscens, humiliter veniam postulat, dicens cum Propheta:
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aut non haber& unde redde¬
r& : iussit eum dñs uenundari.
& uxorem eius. & filios. & om̃a quȩ¬
Uiui habebat & reddi ¶Non habebat
seruus unde redder& debitũ : quia
digne propeccatis dõ facere raci¬
onem nemo potest ꝑ proprium
meritum: Siuecerte non hab et
seruus unde debitũ reddat: quia
peccator indie iudicii nulla excu¬
sationem. propeccatis suis inueni¬
et: Sed quia ds misericors. non
uult peccatores perire ꝑpetuo:
iub& seruum uenimdari : cũ pecca¬
torem ꝑpęnitentiã precipit in¬
mutari: Inuenundatione enim
hoc agitur : ut in alterius transeat
possessionẽ: Et tunc spiritaliter
seruus uenundatur: quando pec¬
cator depossessione diaboli. ꝑpęni¬
tentiã adpossessionẽ conuertit᷑
dĩ: Uenundatur quoque uxor
& filii : cũ caro quae peccatis fuit

Expanded text:
n haberet unde redden haberet unde redderet, jussit eum dominus venundari, et uxorem ejus et filios, et omnia quae habebat, et reddi. » Non habebat servus unde redderet debitum, quia digne pro peccatis Deo satisfacere non potest per proprium meritum. Sive certe non habet servus unde debitum reddat, quia peccator in die judicii nullam excusationem pro peccatis suis inveniet. Sed quia Deus misericors, nec vult peccatores perire perpetuo, jubet servum venundari, cum peccatorem per poenitentiam praecipit immutari. In venundatione enim hoc agitur, ut altepossessionem. Et tunc spiritaliter servus venundatur, quando peccator de possessione diaboli, per poenitentiam ad possessionem convertitur Dei. Venundatur quoque uxor et filii cum c