comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rius similiter posuit puerum suum de parte
erchenaldi. Qui statim eleuantes. feretrumi.
iubente saluatore deduxerunt scm̃ corpus
ad montem oygnopum. Et praedicti uiri
post corpus cum eorum plebe & cum magna
laetitia gatidentes ꝑgune ibiq cũ odoribus
magnis. uottdunt. ubi ipse sc̃s prius multo¬
rum scõrum condidit pignora. id est patri¬
cir bedani meldani. & cęterorum quoe
secum detulit. Sed interim hoc est intra
xxẽx. dies paratur aeccła. & aedificatur in
erchenaldi nomine leue sinda furore reple¬
ta. eo quod tam diligenter diliger& sc̃m
dixit uiro suo: Ecce me desolatã cum fi¬
lus meis & filiab derelinquis absq pecu.¬
nia & possessione. tradens omĩa nr̃a in
manus eius quen nos ignorauimus. uel ex
qua origine ortus ẽ. Qui dicit erchenaldus.
Dulcissima mea leut sinda. noli talia uerba
loqui. N eut sinda respondit. Pac mẽ extraneã
de tuo consortio. si sic ꝑseueras ut coepisti.

Expanded text:
rius similiter posuit puerum suum de parte rius similiter posuit puerum suum de parte Erchenaldi. Qui statim elevantes feretrum, iubente salvatore, deduxerunt sanctum corpus ad montem Cygnophum. Et praedicti viri post corpus cum eorum plebe et cum magna laetitia gaudenter pergunt, ibique cum odoribus magnis condunt, ubi ipse sanctus prius multorum sanctorum condidit pignora, id est Patricii, Beoani, Meldani et ceterorum quos secum detulit. Sed interim, hoc est inter triginta dies, paratur ecclesia et edificatur in Erchenaldi nomine Leutsinda furore repleta, eo quod tam diligenter diligeret sanctum, dixit viro suo: 'Ecce! me desolatam cum filiis meis et filiabus derelinquis absque pecunia et possessione, tradens omnia nostra in manus eius, quem nos ignoramus, vel ex qua origine ortus est. Cui dicit Erchenaldus: 'Dulcissima mea Leutsinda, noli talia verba loqui'. Leutsinda respondit: 'Fac me extraneam de tuo consortio, si sic perseveras, ut coepisti'.
Abbreviated transcription (Latin):
portantes eum ante feretrum. fide poscente.
recepit sanitatem. IMis rite gestis. ecce ber¬
charius dux uenit lugdunensis cũ exercitu
magno uolens rapere corpus. Uunc dicit ei
erchenaldus. Quid est hoc berchari. quod sic
armatus aduenis Respondit ei bercharius.
Oeus est legibus quem ducis. eo quod ego pͥor
om̃ib in hac terra eorum dux fui. & quicquid
meȩ fuit facultatis ad cultus amoris eiue
& parentum ipsius. tradidi ad possidendum illi.
uens uoluit ad me uenire. quod tũ non
ꝑmisisti. Namen obsecro. quamuis non meru.¬
issem illum uidere uiuum. ut michi saltem
dimittas corpus eius custodire. Et hoc si
nolueris. unum e duob elige. aut duoe
pueros ad feretrum pone. ut eam partem
quam elegenint: & hoc altus iudex inter nos
hac hora idiuidic̃&. quod placitum sib fuerit.
Respondit nerchenłalus. Pro ut dixisti fiat.
Nunc misit erchenaldus unum puerũ habentẽ
septem annos de parte bercharii. & bercha¬

Expanded text:
portantes eum ante feretrum, fide poscente, portantes eum ante feretrum, fide poscente, recepit sanitatem. 19. His rite gestis, ecce! Bercharius dux venit Lugdoniensis cum exercitu magno, volens rapere corpus. Tunc dicit ei Erchenaldus: 'Quid est hoc, Berchari, quod sic armatus advenis?' Respondit ei Bercharius: 'Meus est legibus quem ducis, eo quod ego prior omnibus in hac terra eorum dux fui, et quicquid mea fuit facultas, ad cultus amoris eius et parentum ipsius tradidi ad possidendum illi. Vivens voluit ad me venire, quod tu non permisisti. Tamen obsecro, quamvis non meruissem illum videre vivum, ut mihi saltim dimittas corpus eius custodire, et hoc si nolueris, unum e duobus elige, aut duos pueros ad feretrum pone, ut eant partem quam elegerint, et hoc altus iudex inter nos hac hora diiudicet, quod placitum sibi fuerit', Respondit Erchenaldus: 'Prout dixisti, fiat'. Tunc misit Erchenaldus unum puerum habentem septem annos de parte Berchari et Bercha
Abbreviated transcription (Latin):
re tetigit pallium quo feretrum oꝑiebat᷑.¬
& recepit lumen oculorum. O qualie
extitit risus uel iocunditas: quae prius
palpitando uenerat. ciunctis uidentibus
psallebat currens. laudęns & glorificanes
dm̃. Obeate fursee. iam uirnas inter
choros laetantium. O scĩssima anima
quae iam audis a dño. intra isgaudium
dñi tui. Bonum certamen ceristi. ideoq
& cum angłis exultabis in aeteriim. Ma.
ne autem facto. fecerunt ut hȩc ꝓbarent᷑
quae dixerunt. Uauros iungunt d fere.¬
trum. ac statim eleuant scm̃. Qutenen¬
tes restam uiam itineris. ꝑuenesint ad
uillam uocabulo parrona. Erchaldus
uero post corpus ꝑgebat cum turba popu.¬
lorum. psallens glorificabat dm̃. Eecce
claudus iacebat in uia. qui exspecta at
consolationem dñi. clamans & uocisrans.
Sc̃ẽ dĩ furfee. adiuua mẽ. Ego si ꝓtu.¬
issem tibi apꝓpinquare. credebam me tiue
meritis saluari. Uunc uiri miseri corde

Expanded text:
re tetigit pallium quo feretrum operiebatur etre tetigit pallium quo feretrum operiebatur et recepit lumen oculorum. O qualis extitit risus vel iocunditas! Quae prius palpitando venerat, cunctis videntibus psallebat, currens, laudans et glorificans Deum: 'O beate Furseae, quichoros laetantium! O sanctissima anima, quae iam audis a Domino: Intra in gaudium Domini tui. Bonum certamen certasti, ideoque et cum angelis exultabis in eternum'. 18. Mane autem facto fecerunt, ut haec probarentur quae dixerunt. Tauros iungunt ad feretrum ac statim elevant sanctum; qui tenentes rectam viam iteneris pervenerunt ad villam vocabulo Perronam. Erchenaldus vero post corpus pergebat cum turba populorum psallens et glorificabat Deum. Et ecce! claudus iacebat in via, qui expectabat consolationem Domini, clamans et vociferans: 'Sancte Dei Furseae, adiuva me; ego si issem tibi adpropinquare, credebam me tuis meritis salvari'. Tunc viri misericordes
Abbreviated transcription (Latin):
macerias. ibi cum odorib magnis. hẏnis
atq canticis. custodiebat corpusculunseĩ.
Quitus haec inluster uir ercheuldus
maior domus. illuc eum turba nilta
Chostiliter ꝑrexit. Qui ueniens d sup¬
dictum locum suꝑ fluuium alteia ubscã
iacebat gemma: ibi haymonem ducei prę¬
paratum inuenit. hostiliter. uigilantẽ ⁊ eus.¬
todientem corpus. Iunc erchenaldusdicit
haymoni duci. Redde michi monacum
meum. Alioquin eras mane. uidic& poc
ds̃ intẽr me & tẽ. Paymo respondit Et
michi primogenitum meum resuscitꝗut
sed tamen quid inter nos haec ratio
lubeantur crastino iuugi duo tauri inloi¬
ti ut eleuent feretrum. & ꝑgant dõ iulente
quocumq uoluerint. Nunc uir dñi eche¬
naldus laetus effectus dixit. Recte nidi¬
casti. fiat sedm̃ iudicium tuum. Pastum
est autem dum uterq custodir& corpus
beati uiri. atq constibularentur: ecce pu.¬
ella cȩxa a natiuitate. quae ꝓstrato corpo¬

Expanded text:
Macerias, ibi cum odoribus magnis, ymnis Macerias, ibi cum odoribus magnis, ymnis atque canticis custodiebat corpusculum sancti. 16. Audiens haec inluster vir Erchenaldus maior domus, illuc cum turba multa hostiliter perrexit. Qui veniens ad supradictum locum super fluvium Alteiam, ubi sancta iacebat gemma, ibi Haimonem ducem praeparatum invenit, hostiliter vigilantem et custodientem corpus. Tunc Erchenaldus dicit Haimoni duci: 'Redde mihi monachum meum, alioquin cras mane iudicet hoc Deus inter me et te'. Haimo respondit: 'Et mihi primogenitum meum resuscitavit; sed tamen quid inter nos haec ratio? Iubeantur crastino iungi duo tauri indomiti, ut elevent feretrum et pergant, Deo iubente, ubicumque voluerint'. Tunc vir Domini Erchenaldus laetus effectus dixit: 'Recte iudicasti; fiat secundum iudicium tuum'. 17. Factum est autem, dum uterque custodiret corpus beati viri adque confabularentur, ecce! puella ceca a nativitate, quae prostrato corpo
Abbreviated transcription (Latin):
emnianum uirum scm̃. curam gregie
agert iter accelerabat. Seniens igitur
in predictam traditionem haymonie
haymo nelexit dicta scĩ uiri. tempusq
transitussẽĩ. Adueniensq ad prandium
suum. ulit beatum Furseum cum suie
duob diconis. & cum trib cęreis quoc
posuerut suꝑ mensam suam. & abierunt.
Tunc hasmo stupe factus. interrogabat cir¬
cum stꝗtes sẽ. Uidetis glam quam ego
uideo: Sixerunt sẽ neminem uidisse. Qu
dixit ss Ecce uidi ante mẽ uirum scm
stantei qui unigenitum meũ resuscitauit
& signi magna nobis demonstrauit cum
duol diaconis. & trib cęreis. quos posuer
suꝑ sensam meam. & abierunt. ¶redo
eni huic signo qđ michi mercedem pres¬
tabi. & nunc scio quod ẽ corpore migtus¬
ergo ꝑgamus ad sepeliendum tum. Uus
ipse cum onũ domo sua. & cum cunctiet
pagensibus. seu cum clero uel turba iuninũ
cum turribulis & cęreis. prexit ad sepebn¬
dum scm̃. Qui ueniens in locum uocalilo

Expanded text:
Emmianum virum sanctum curam gregis Emmianum virum sanctum curam gregis agere, iter accelerabat. Veniens igitur in praedictam traditionem Haimonis Haimo neglexit dicta sancti viri tempusque transitus sancti. Adveniens ad prandium suum, vidit beatum Furseum cum suis duobus diaconis et cum tribus cereis, quos posuerunt super mensam suam, et abierunt. Tum Haimo stupefactus interrogabat circumstantes se: 'Videtis gloriam, quam ego video?' Dixerunt se neminem vidisse. Qui dixit eis: 'Ecce! vidi ante me virum sanctum stantem, qui unigenitum meum resuscitavit et signa magna nobis demonstravit, cum duobus diaconis et tribus cereis, quos posuerunt super mensam meam, et abierunt. Credo enim huic signo, quod mihi mercedem praestabit, et nunc scio, quod de corpore migravit. Pergamus ad sepeliendum eum'. Tunc ipse cum omni domu sua et cum cunctis pagensibus seu cum clero vel turba virginum, cum turibulis et cereis perrexit ad sepeliendum sanctum. Qui veniens in locum vocabulo
Abbreviated transcription (Latin):
ita post uirum scm̃. dicit ei. Dõ gratias
ag qui michi tale dederat ꝓprium. ubi
tibinuenisti habitaculum. Sdifica & or.¬
din diligenter. ut sit tibi & tuis aptum ꝑ¬
henib temporibus. Ego autem interim
prearabo montem cẏgnopum. qui parra¬
na uncupatur. uti si acceptior tib fuero
habas & ipsum. quia dõ iubente ibi requ¬
escet corpuscula nr̃a. Hymno dicto. Sui
Furtus latiniacum suis manib construxis
bedisq Erchenaldus parronam cum festi.¬
natine prȩparauit. Pe non multo post au¬
dieres haec ultra marini cognati atq ami¬
ci mul cum scõ emmiano accelerauerum
ueire. ad scĩssimum uirum Furseum. Qu
eoshonorifice suscipiens & simul cum eis
maib operans. magnopere construxit illuĩ
locm. Et post spatium annorum. conti¬
gita ut reuerteretur insaxoniam uisitare
ꝓpios germanos suos. id est Eoillanum. &
ulanum. quos dimisit ad regendum suum
moristerium. Qui in sua relinquens sede

Expanded text:
itaque post virum sanctum, dicit ei: 'Deo gratias itaque post virum sanctum, dicit ei: 'Deo gratias ago, qui mihi talem dedit proprium, ubi tibi invenisti dignum habitaculum; edifica et ordina diligenter, ut sit tibi et tuis aptus perennis temporibus. Ego autem interim praeparabo montem Cygnopum qui Perrona noncupatur, ut si acceptior tibi fuerit, habeas et ipsum, quia, Deo iubente, ibi requiescent corpuscula nostra'. 13. Ymno dicto, sanctus Furseus Latiniacum suis manibus construxit, beatusque Erchenaldus Perronam cum festinatione praeparavit. Ac non multo post audientes ultramarini cognati atque amici, simul cum sancto Emmiano acceleraverunt venire ad sanctissimum virum Furseum, qui eos honorifice suscipiens et simul cum eis manibus operans, magnopere construxit illum locum. 14. Et post spatium annorum contigit ei, ut reverteretur in Saxoniam visitare proprios germanos suos, id est Foilnanum et Ultanum, quos dimisit ad regendum suum monasteri um; qui in sua relinquens sede
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus. salus. & aduitorim. Tune electuc
dni erchenaldus constituit tres domesticos
suos. qui uirum iustum ꝑ diuersa loca dedu.¬
cerent. & ubicumq sua ꝓpria fuissent ei
monstrassent. ut qualis ei locus amabilior
fuiss& ad habitandum daretur. Qui & fece.¬
runt. Sẽs uero furseus ecunctis locies
latiniacum expetiuit. Seniens autẽ in ipsũ
praedictum locum. fixit baculum suum in
terram. & mox ebulliuit fons magnue
qui usq hodie locum irrigat. & multie
aduersis infirmitatib prestat medicinam.
Contigit autem ut dum pręuider& quadam
die locum. ecce duo inergumini ab eatissimo
Furseo dep̾cati sunt remedium. At ille
facto crucis signaculo. effugauit doemoniũ.
reddiditq eis salutis remedium. Nunc qui
nsi fuerant. cuncta quȩ uiderunt om̃ibus
idicauerunt. Erchenaldus uero ut audiui
hi grãs egit dõ. qui talem ei uirũ dediss&.
uie talia ꝓcessissent miracula. Pergens

Expanded text:
virtus, salus et adiutorium. 11. Tunc electus virtus, salus et adiutorium. 11. Tunc electus Domini Erchenaldus constituit tres domesticos suos, qui virum iustum per diversa loca deducerent, et ubicumque sua propria fuissent, ei monstrassent, ut, qualis ei locus amabilior fuisset, ad habitandum daretur; qui et fecerunt. Sanctus vero Furseus e cunctis locis Latiniacum expetivit. Veniens autem in ipsum praedictum locum, fixit baculum suum in terram, et mox ebullivit fons magnus, qui usque hodie locum irrigat et multis a diversis infirmitatibus praestat medicinam. Contigit autem, ut dum praevideret quadam die locum, ecce! duo inergumini a beatissimo Furseo deprecati sunt remedium. At ille, facto crucis signaculo, effugavit daemonium reddiditque eis salutis remedium. 12. Tunc qui missi fuerant cuncta quae viderunt omnibus indicaverunt. Erchenaldus vero ut audivit hoc, gratias aegit Deo, qui talem ei virum dedisset, unde talia processissent miracula. Pergens
Abbreviated transcription (Latin):
nir& ad domum eius. ad palatiũ parronensis
uici. & in sacrum baptisma filium eiꝰ poner&.
& a fonte susciper&. Quod uir sc̃s non
rennuens. sed sicut sem& ipsum diligene
pariter pergunt. Uenientes autẽ ad locũ
nominatum. magna ibi fit laetitia. Sed ta¬
men sex iuncti in carcere tenebantur in
ipso uico Ipsi ubi audierunt aduentum eiꝰ
clamabant dicentes. Ora ꝓ nobis serue dĩ
propter dm̃. quia credimus ꝑ tuum aduen.¬
tum nos saluari. At ubi audiuit uir dni:
miscđia motus postulauit ꝓ eis ut dimitte.¬
rentur. sed minime impetrauit. Aeceden¬
tes ad epulas. uir dñi exspectauit mirabi¬
lia dĩ. Sixit enim sẽ non esse pransurum.
ante quam uinctos ante sẽ uidiss&. Audi.¬
ens dñs petitionem serui sui & ecce cunctis
uidentib. qui erant retrusi. absq ulla conta¬
gione aduenerunt illesi. ¶ uncti astantes
simul coram principe. ueniam postulauert̃.
& glorificauerunt dm̃ eo quod eis ueniss&

Expanded text:
niret ad domum eius ad palatium Perronensis niret ad domum eius ad palatium Perronensis vici et in sacrum baptisma filium suum poneret et a fonte susciperet. Qui sanctus non rennuens, sed sicut semet ipsum diligens, pariter pergunt. Venientes autem ad locum nominatum, magna ibi fit laetitia; sed tamen sex vincti in carcere tenebantur in ipso vico. Ipsi ubi audierunt adventum eius, clamabant dicentes: 'Ora pro nobis, serve Dei, propter Deum, quia credimus per tuum adventum nos salvari'. Ad ubi audivit vir Domini, misericordia motus, postulavit pro eis, ut dimitterentur, sed minime inpetravit. Accedens ad epulas vir Domini, expectavit mirabilia Dei; dixit enim se non esse pransurum, antequam vinctos ante se vidisset. Audiens Dominus petitionem servi sui, et ecce! cunctis videntibus, qui erant retrusi absque ulla contagione advenerunt inlesi. Cuncti adstantes simul cum principe veniam postulaverunt et glorificaverunt Deum, eo quod eis venisset
Abbreviated transcription (Latin):
tandum eũ dicentes. Serue dĩ. ecce uocat
tẽ domina nra. ueni libera eam auexante
se Scit enim. quod propter tẽ tanta
patitur mala: Sed noluit uir dñi reuerqi
ad eius habitaculum. quia seiebat quod ei
euenerat. At tamen compuncto corde
pius pater. misit unum ex discipulis suis
cum baculo suo ad eam. Et autẽ intro¬
iuit domum. demori cum tremore exili.¬
ens ab ea : mulier facta est sana. Ueniens
autem post uirum scm. & ꝓuoluta pedi¬
bus eius. se & sua ꝓpma ei deuota uo¬
uens. postea multis uixit annie
EAADEIS dilestissimi. quam clara¬
& quam prȩciosa fuetunt merita sc̃i. Non
solum naniq ꝑ eius manus uirtutes clares¬
cebant. uerum &iam ex baculo quem in manu
frequentissime portabat. ad quot quot infir.¬
mos mittebatur statim sanabantur. Et
illud quod superius meniorauimus. cocidie
ꝑ totam galliam diuulgabatur. Sir dñi me¬
moratus erchenaldus audiens eius fanam.
obuiam ei ꝑrexit. orans & postulans ut ue.¬

Expanded text:
tandum eum, dicentes: 'Serve Dei, ecce! vocat tandum eum, dicentes: 'Serve Dei, ecce! vocat te domina nostra. Veni, libera eam a vexante sibi; scit enim, quod propter te tanta patitur mala'. Sed noluit vir Domini reverti ad eius habitaculum, quia sciebat, quod ei evenerat. Adtamen conpuncto corde pius pater misit unum ex discipulis suis cum baculo suo ad eam; ut autem introivit domum, daemon cum tremore exiliens ab ea, mulier facta est sana. Veniens autem post virum sanctum et provoluta pedibus eius, se et sua propria ei devota vovens, postea multis vixit annis. O fratres dilectissimi, quam clarat quam pretiosa fuerunt merita sancti; non solum namque per eius manus virtutes clarescebant, verum etiam ex baculo, quem in manu frequentissime portabat, ad quotquot infirmos mittebatur, statim sanabantur, et illud quod superius memoravimus cotidie per totam Galliam divulgabatur. 10. Vir Domini memoratus Erchenaldus audiens eius famam, obviam ei perrexit, orans et postulans, ut ve
Abbreviated transcription (Latin):
& minans eum cum discipulis suis fustibus.
& ꝑgens ad domum suam. portauit eappã
uri dĩ. iastans eam mulieri suȩ. Et in¬
siliens suꝑ eum sp̃s malignus. & suꝑ uxorẽ
suam. & unicam filiam suam. fregit linguas
eorum. & filia surda & cȩxa effesta. nullus
alio loquebatur. Secutus est eum uir diũ
usq ad domum. petens hospicium. Et re¬
sponso non inuento. miscđia motus. fecit
orationem ꝓ eis. ut indulgentiam acciperent.
Meritis sc̃i crediderunt simul. & sanitatem
receperunt. Ipsi conuersi ad dm̃ ꝓ amore
sc̃i sẽ & cuncta ꝓpria. in munus detule.
runt saluatoris. Deinde diuino desiderio
anhelans. ueniensq in grandem curtem
in pago atrebatensem. petiuit diuersorium
a femina nomine ermenfleda: quȩ uidebat᷑
multas habere possessiones & pecunia:
sed minime impetrauit. Statim ut uidit
uir dñi duritiam eius recessit. & in ipsa
hora cępit eam inimicus uexare. Et
ecce nuntii post eum uenerunt. ad inui.¬

Expanded text:
et minans eum cum discipulis suis fustibus, et minans eum cum discipulis suis fustibus, et pergens ad domum suam, portavit cappam viri Dei, iactans eam mulieri suae. Et insiliens super eum spiritus malignus et super uxorem suam et unicam filiam suam, fregit linguas eorum, et filia surda et ceca effecta, nullus alio loquebatur. Secutus est eum vir Domini usque ad domum, petens hospitium; et responso non invento, misericordia motus, fecit orationem pro eis, ut indulgentiam acciperent. Meritis sancti crediderunt, simul et sanitatem receperunt. Ipsi conversi Deum, pro amore sancti se et cuncta pr. Deinde divino desiderio anelans veniensque in Grandicurte in pago Atrabitense, petivit diversorium a femina nomen Ermenflide, quae videbatur multas habere possessiones et pecunias; sed minime impetravit. Statim ut vidit vir Domini duritiam eius, recessit, et in ipsa hora coepit eam inimicus exurere. Et ecce! nuntii post eum venerunt ad invi
Abbreviated transcription (Latin):
lamentantium cum luminib ad omum
ubi uir dñi orabat. & inueneruns iuum
quẽ mortuum suspicabantur. canetem &
laudantem dm̃ cum uiro sc̃o. Nua haymo
cum omĩ populo laetus effectus. ꝗ rificans
dm̃ qui est gloriosus in scĩs suis deq ei
possessionem suam nuncupantem icenas
& dep̾catus est eum ut ab eo numqu disce¬
der&. Uir diũ hoc respuens. iter capebat
quod cęperat. Uunc populi uociferai eeo
post eum. osculantes eius uestigia. qͥ pe¬
tentes eius benedistionẽ. quos om̃ea
auarus infirmitatib sanabat. Sed & haymo
ꝓuolutus ad pedes eius dixit. Oro te iur
dĩ. ut quãuis non simus digni ut nobiscum
continuo maneas. uel tuum transitum nobis
manifestes. Uir dñi dixit. Quando in una
noste tres horas fulgoreas uideris mutatas.
tunc mẽ transiturum scias.
EINDE ueniens in pagum ambianen¬
sem. & in curtem uocabulo antoilum.
suꝑ fluuium corbeiam. ubi obiuauit
ei uir malignus. exuens eum pallio suo.

Expanded text:
lamentantium cum luminibus ad domum lamentantium cum luminibus ad domum ubi vir Domini orabat, et invenerunt vivum quem mortuum suspicabantur, canentem et laudantem Deum cum viro sancto. Tunc Haimo cum omni populo laetus effectus, glorificans Deum, qui est gloriosus in sanctis suis, dedit ei possessionem suam noncupantem Macerias et deprecatus est eum, ut ab eo numquam discederet. Vir Domini hoc respuens. iter carpebat quod coeperat. 7. Tunc populi vociferantes post eum, osculantes eius vestigia et petentes eius benedictionem; quos omnes ariis infirmitatibus sanabat. Sed et Haimo provolutus ad pedes eius dixit: 'Oro te, vir Dei, ut quamvis non simus digni, ut nobiscum continuo maneas, vel tuum transitum nobis manifestes'. Vir Domini dixit: 'Quando in una nocte tres horas fulgureas videris mutatas, tunc me transiturum scias'. 8. Deinde veniens in pagum Ambianensem et in curtem vocabulum Antoilum super fluvium Corbeiam, ubi obviavit ei vir malignus, exuens eum pallio suo
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionem om̃s. deduxerunt euncum
pace ad litora maris. Nauigans aute uenit
in galliam. statim a rege chlodoueo qpa¬
tricio erchenaldo honorifice suscept
data ei a rege licentia prȩuidere oqiem
potestatem suam. ut sibi condignum peũ
inuenir&. Sed uir dñi iter quod cȩpfat.
pecebat ne impediretur. S ed longui ẽ.
narrare. quanta partib trans mariies
dñs ꝑ eum dignatus ẽ. oꝑari miracus
Et hoc potentissimo operi eiusdem dimo
uingendum est miraculum. Ceniene
in pagum pontiuum. & in uillam quȩ ditur
maioc. in qua audiuit planctum minũ
in domo haimonis ducis. eoquod flue
eius. e&̃. defunctus unicus quẽ habesat.
unc petut uir dñi illud corpus ad cistodi.¬
endum ꝑ noctem: quod impetrauit. Et
iussit corpus poni in secreto cellulȩ secum
Clauso ostio. flectens genua. &tum lacri.¬
mis dñm deprecans. pariter suꝑtunt. sc̃s
de puluere in fans de feretro. Nane autẽ
facto. ueniens harmo cum uxqe sua. &
cum turba plurima uirorum & hiulierum

Expanded text:
benedictionem, deduxerunt eum cum pace ad litora maris. 5. Navigantes autem, venit in Galliam; statim a rege Chlodoveo et patricio Erchenaldo honorifice susceptus. Data ei a rege licentiam praevidere omnem potestatem suam, ut sibi condignum locum inveniret; sed vir Domini iter quod coeperat petebat, ne impediretur. 6. Sed longum est narrare, quanta in partibus transmarinis Dominus per eum dignatus est operari miracula, et hoc potentissimo operi eiusdem divino iungendum est miraculum. Veniens in pago Pontivum et in villa quae dicitur Maioc, in qua audivit planctum magnum in domo Haimonis ducis, eo quod filius eius esset defunctus unicus quem habebat. Tunc petiit vir Domini illud corpus ad custodiendum per noctem. Quod impetravit et iussit corpus poni in secreto cellulae secum. Clauso hostio, flectens genua et cum lacrimis Dominum deprecans, pariter surgunt sanctus de pulvere, infans de feretro. Mane autem facto veniens Haimo cum uxore sua et cum turba plurima virorum et mulierum
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimi. ad memoriam
concitemus confessorie
Cut cuncti ꝓles diuulgantes
restaurent aecclesias. quia pastor gregis
& doctor istuo despexit sełm. laudee
terrenas. munera regalia. decus principis.
& aulam xp̃i diligens. penetrauit. regna
polorum cum scõrum milibus. laetus pasto
cum ouili. laetos portans fructue
Nlam quos elegit & amauit. non reliquit
postergum. Piuis utiq antistes Furseue
largus & humilis. Qui cum e&̃ ex regali
regimine. sermone affabili. ad congregan.¬
dum promptus. efficax in opere: omĩa sibi
cõmendata dõ diligenter. se & omiã sua
ꝓpria munus detulit saluatori. Onnĩa b
ut audimus & credimus. ꝓ intuitu amoris
dĩ ultra marinis adimpleuit documenta
partiq. ac postremo meruit audire uocẽ
dñi dicentis. Uenite ad mẽ om̃s qui labo¬
ratis & onerati estis. & ego reficiam uos
Et iterum. Qui reliquerit ꝓpria. id e

Expanded text:
dilectissimi, ad memoriam concitemus confessoris, ut cunctae proles divulgantes restaurent ecclesias, quia pastor gregis et doctor istud despexit saeculum, laudes terrenas, munera regalia, decus principis et aulam Christi diligens, penetravit regna polorum cum sanctorum milibus: laetus pastor cum ovili laetos portans fructus. Nam quos elegit et amavit, non reliquid postergum. 2. Pius utique antistis Furseus largus et humilis, qui cum esset ex regali regimine decore affabili, ad congregandum promptus, efficax in opere, omnia sibi commendata Deo diligenter, se et omnia sua propria in munus detulit salvatori. Omnia haec, ut audivimus et credimus, pro intuitu amoris Dei ultramarinis adimplevit documenta partibus ac postremo meruit audire vocem Domini dicentis: Venite ad me omnes qui laboratis et honerati estis, et ego reficiam vos; et
Abbreviated transcription (Latin):
tatem suam uenere. ne ponant hierusalem
in pomorum. custodiam eminus a nobie
studea mus ꝓpellere. Ilius quoq dominicȩ
suꝑ hierusalem facte cõminationis memores
simus. quod non relinqueretur lapis in ea
suꝑ lapidem qui non eã destruendus. eo qđ
non cognouerint suȩ uisitationis tempus.
atq post tantam incendii desolatioriem
iam dĩ grã monasterio nr̃o ac om̃ibue
reaedificatis & restauratis in melius. hoc
speculo castigatiores atq emendatiore
effici omi conanunt ꝓcuremus. atq inia¬
merabilium uitiorum exercitus qui hierłm
dieb agnostib repsignantes xp̃o nobie
prȩsule effugemus ac sacraria sua dũo nr̃o
scãruta iurtutum decoremus ornatibue
quatinus tius ad nos aduentum quandoq
ꝓmereri possimus. Ncõs &iam & electos
dĩ ad nr̃m iugiter inuocemus auxilium.
quos ita prõptos ꝑ hanc reuelationẽ nouimꝰ
nobis ad succurrendum: ac eorum exempla
sequentes crucisiganius nos mortificatione

Expanded text:
tatem suam venere, ne ponant Jerusalem tatem suam venere, ne ponant Jerusalem in pomorum custodiam , eminus a nobis studeamus propellere. Illius quoque Dominicae super Jerusalem factae comminationis memores simus, quod non relinqueretur in ea lapis super lapidem , qui non esset destruendus, eo quod non cognoverunt suae visitationis tempus : atque post tantam incendii desolationem jam Dei gratia monasterio nostro ac omnibus reaedificatis et restauratis in melius, hoc speculo castigatiores atque emendatiores effici omni conamine procuremus, atque innumerabilium vitiorum exercitus, qui Jerusadiebus ac noctibus repurgantes Christo nobis praesule effugemus, ac sacraria sua Domino nostro sanctarum virtutum decoremus ornatibus, quatenus ejus ad nos adventum quandoque promereri possimus. Sanctos etiam et electos Dei ad nostrum jugiter invocemus auxilium, quos ita promptos per hanc revelationem novimus nobis ad succurrendum, ac eorum exempla sequentes crucifigamus nos mortificatione
Abbreviated transcription (Latin):
qui sie placatiuir & msertr iniduttatiba mrĩs
sẽrum suorum inte ressiinibus neuneriti
At de re presistis osle pr siba subiestis
omi modis ex cogitans quo pacto prȩcipuun
militem xp̃i dignius ualerent extollere. as
uenerari. quatinus tautum ꝓse intereessorẽ
coram diuina matestate. iugiter possent
ꝓmereri. ꝑ asto quod nunc suꝑ est oratorio
beati PITAI apłi aram ipsius martyrieo
in eodem iussit constitui. & ex tunc om̃i anuo
eius natalem in albis cũ om̃i deuotione decen¬
tissime custodiri. Nos autem fr̃s lem̃i iam
districtiorem praeloquutȩ c̃ominationie
correstionẽ exꝑti. ut pote qui nr̃o temport
omnẽ locum nr̃m traditum desolationi. oeulis
nr̃is peccatis nr̃is hoc ꝓmerentib ꝑspeximꝰ
igne deuorari: tandem tempus uisitationis
nrae in hoc nos oport& cognoscere. & quiequid
in nobis dño nr̃o ꝑspexerimus displicere. a
scũario suo hoc est a cordib nr̃is festinemus
auferre. atq gentes uitioriu. que in beredi¬

Expanded text:
uitatibus nostris sanctorum suorum intercessionibus ac meritis. Qua de re praedictus abbas cum sibi subjectis omnimodis excogitans quo pacto praecipuum militem Christi dignius valerent extollere ac venerari, quatenus tantum pro se intercessorem coram divina majestate jugiter possent promereri; peracto quod nunc superest oratorio B. Petri apostoli, aram ipsius martyris in eodem jussit constitui, et ex tunc omni anno ejus natalem in albis cum omni devotione decentissime custodiri. Nos autem, fratres charissimi, jam districtiorem praelocutae comminationis correctionem experti, utpote qui nostro tempore omnem locum nostrum traditum desolationi oculis nostris, peccatis nostris hoc promerentibus, perspeximus igne devorari, tandem tempus visitationis nostrae in hoc nos oportet cognoscere, et quidquid in nobis Domino nostro perspeximus displicere, a sanctuario suo, hoc est a cordibus nostris festinemus auferre, atque gentes vitiorum quae in haeredi
Abbreviated transcription (Latin):
gilauit. & is qui uidebatur disparuit. Cuius
feudationis nectare fr̃ ille mellificatus ani¬
mum. ubere ꝑfundebatur lacrimarum. Mane
autem fasto cum inutroq nutar&. scilie &
utrum reticer& an palam facer&. quendam
priorum nomine Grunuualdum accersitum
consuluit suꝑ hoc quid facto opus eã. Illo autẽ
hortante ac suggerente scĩ ipsius iussionibus
parendum esse. nec occultari debere. una utriq
patri uadunt indicare. derxde eiusdem patris
uissu om̃i congregationis phalangulȩ. Nesta¬
bantur uero ft̃is ipsius lacrimȩ quarũ ubertĩ
in referendo manabat inundatione. onĩã que
dicebantur uera fuisse. Uumq inter plorn¬
dum & haee niceritunt audissent prẽ¬

Expanded text:
gilavit, et is qui videbatur, disparuit. Cujus gilavit, et is qui videbatur, disparuit. Cujus revelationis nectare frater ille mellificatus animum, imbre perfundebatur lacrymarum. Mane autem facto cum in utroque nutaret, scilicet utrum reticeret, an palam faceret, quemdam priorum nomine Grimwaldum accersitum consuluit super hoc, quid facto opus esset. Illo autem hortante ac suggerente sancti ipsius jussionibus parendum esse, nec occultari debere, una utrique Patri vadunt indicare, deinde ejusdem Patris jussu omni congregationis phalangulae. Testabantur vero fratris ipsius lacrymae, quarum ubertim in referendo manabat inundatione, omnia quae dicebantur vera fuisse. Cumque inter plorandum et haec inter dicendum audissent fr
Abbreviated transcription (Latin):
PIITINO qui huc uobis uenimus prȩsidio.
Tam quorundam culpis exigentib. omis locus
iste in deditionem flammȩ a dño fuerat traditꝰ.
uerum causa meȩ menioriȩ quȩ hic in tam
longinquis horis a uobis agitur. & quia tam
deuote festiuitae meȩ depositionis obseruatur.
ego cum scĩs quorun hic emerita corpora ue¬
nerantur coran maiestate dñi ꝓ uobis oportu.¬
nus interuentor ad fui. & ã benignissimo ill x̃
ereptione huius impetrata coenobii. nec mora
huc aduentauimus urãe conseruationi. Quae
omĩa abbati odberto ciunctaeq congregationis
fr̃ib detege. & ut ex his miserantis dñi obiur¬
gationib emendatiores fiant cõmone. ne ali.¬
quando distristius feriantur correctione. meaq
ex parte magnas grãrum actiones cunctie
ne negligas reddere. quod tantũ deuotionie
affectum cirea me gerere: quodq mei natalis
obseruationem tam decenter tamq humiliter
instituerint colere. Io is dictis somniator eui¬

Expanded text:
Bertino, qui huc vobis venimus praesidio. Bertino, qui huc vobis venimus praesidio. Nam, quorumdam culpis exigentibus, omnis locus iste in deditionem flammae a Domino fuerat traditus, verum causa meae memoriae quae hic in tam longinquis oris a vobis agitur, et quia tam devote festivitas meae depositionis observatur, ego cum sanctis quorum hic emerita corpora venerantur, coram majestate Domini pro vobis opportunus interventor adfui, et a benignissimo Jesu ereptione hujus impetrata coenobii, nec mora huc adventavimus vestrae conservationi. Quae omnia abbati Odberto, cunctaeque congregationis fratribus detege, et ut ex his miserantis Domini objurgationibus emendatiores fiant commone, ne aliquando districtius feriantur correctione, meaque ex parte magnas gratiarum actiones cunctis ne negligas reddere, quod tantum devotionis affectum circa me gerere, quodque mei natalis observationem tam decenter tamque humiliter instituerunt colere. His dictis somniator evi
Abbreviated transcription (Latin):
solito citius ipsa noste sonuenint uigilue
fatigatus sessum peter&. atq sicut eͣ. infirmi¬
tatis humane ibidem somno grauatus paululũ
dormitare cȩpiss& : uisum ẽ. ei uidere quendaꝰ
magnificum uirum dalmatica leuiticisq cul¬
tib candidatum sibi asstitisse. seq an doriis
rogasse. Qum uero prae timore nichil ut
sibi uidebatur ad haec poss& respondere.
noli inquit is qui uidebat᷑ metuere. diecitq
Seo nosti qui sim ego: Adhaee ille ignoro
domine. Uunc ille. Ego sum ait fr̃ uincca¬
tius. & grãs refero uobis ꝓ obseruatione mo
celebritatis. atq proba deuotione quã circa
me geritis. ses̃umquid &iam uos lat& quid
ille tres columbę siꝗ niuem candide fuerunt
que iftic iimmnensum furente ualcano app¬
uerunt: Qui ille. lat& nos scẽ dĩ. sed auspi:¬
cato nrae ꝓtestioni a dño talia arbitrabam᷑
ꝑpalari. Et ille: Rite inquit arbitrabamini
Sgo enim eram cum scĩs ANDOMARO atꝙ

Expanded text:
solito citius ipsa nocte sonuerant, vigiliis solito citius ipsa nocte sonuerant, vigiliis fatigatus sessum peteret, atque, sicut est infirmitatis humanae, ibidem somno gravatus paululum dormitare coepisset, visum est ei videre quemdam magnificum virum dalmatica leviticisque cultibus candidatum sibi astitisse, seque an dormiret rogasse. Cum vero prae timore nihil, ut sibi videbatur, ad haec posset respondere: Noli, inquit is qui videbatur, metuere. Adjecitque: Sed nosti quis sim ego? Ad haec ille: Ignoro, domine. Tunc ille: Ego sum, ait, frater Vincentius, et gratias refero vobis pro observatione meae celebritatis atque proba devotione quam circa me geritis. Nunquid etiam vos latet quid illae tres columbae super nivem candidae quae istic in immensum furente Vulcano apparuerunt? Cui ille: Latet nos, sancte Dei; auspicato nostrae protectioni a Domino talia arbitrabamur propalari. Et ille: Rite, inquit, arbitrabamini. Ego enim eram cum sanctis Audomaro atque
Abbreviated transcription (Latin):
ex hac grassaretur. ut longe hinc distantia
domata exuide inuaderentur. magna & ian
pars istius castelli consumeretur: dõ grãe
non solum om̃is hic locus a tanto periculi
dispendio ereptus. uerum &iam eiusdem
ereptionis manifestiori reuelatione non mi
post glorificatus ẽ. Ad huc autẽ durauera
illud auitum sc̃i Petri monasteriolũ. a scõ
SICTUNO patrono nr̃o ut dicebat᷑ construs¬
tum. ad quod cripta quȩdam ꝑ modica ab
oratorio sc̃ĩ martini praebebat accessum.
Quod quidã frm̃ Rambertus nomine huius
loci monachus ob amorẽ scĩ PetR apłorun
principis scĩq BEETINI eiusdem structorie
recolens: singulis nostib ꝑactis matutinorĩ
excubus frequentare. ac ibidem ꝓsaliodis
& scĩs meditationib ꝑ nostare solebat. Iio
cum in eodem quadragesimali tempore pau¬
lulum post praefatam illius combustionis
cõminationem. quadam nocte ꝑ actis matu¬
tinis talib operam dar&. & qm̃ matutini

Expanded text:
ex hac grassaretur ut longe hinc distantia ex hac grassaretur ut longe hinc distantia domata exinde invaderentur, magna etiam pars ipsius castelli consumeretur, Deo gratias non solum omnis hic locus a tanto periculi dispendio ereptus, verum etiam ejusdem ereptionis manifestiori revelatione non multo post glorificatus est. Adhuc autem duraverat illud avitum S. Petri monasterium a S. Bertino patrono nostro ut dicebatur constructum, ad quod crypta quaedam permodica ab oratorio S. Martini praebebat accessum. Quod quidam fratrum Rambertus nomine, hujus loci monachus, ob amorem S. Petri apostolorum principis sanctique Bertini ejusdem structoris recolens, singulis noctibus, peractis matutinorum excubiis frequentare ac ibidem psalmodiis et sanctis meditationibus pernoctare solebat. Hic cum in eodem quadragesimali tempore paululum post praefatam illius combustionis comminationem quadam nocte peractis matutinis talibus operam daret, et quoniam matutini
Abbreviated transcription (Latin):
scã deuotione. contigit uno anno paulopost
trans acta decenter eiusdem cȩlebri depositi¬
one. scilic& in ipsa scĩ Oregorii festiuitate
quae constat quadragesimali tempore. mag¬
nam douium niuius aduocatorum clatstro
atq monasterio contiguam ex iminortuo
ecrei fungo succeusam ardere. Quae uo dat
ualida horribiles flammas cuomens. claus¬
trumq illa parte qua steterat funo igneq
uclans. orub monasterii officdis excidium¬
inabatur. frsm iam de tanti loci bberati
crauros & queq suppellestilia occupabatit᷑.
nius candidȩ caelitus ut credo utq post res
edocuit allapsȩ. campanarium palam multis
uidentur ter circum uolitare. & nunc hĩc nuno
illic suꝑ pinnacula sessiones alternare. Quos
non nulli cernentes. a dño talia effici existim¬
bant. talibusq indicus locum istum a tanto
incendii diserimine seruatum iri orante
exoptabant. Cumq adeo ingens ess& uti pͥn
inter uallum interfuiss&. tantumq incendu

Expanded text:
sancta devotione, contigit uno anno paulo post sancta devotione, contigit uno anno paulo post transacta decenter ejusdem celebri depositione, scilicet in ipsa S. Gregorii festivitate quae constat quadragesimali tempore, magnam demum unius advocatorum claustro atque monasterio contiguam ex immortuo cerei fungo succensam ardere. Quae ut erat valida, horribiles flammas evomens, claustrumque illa parte qua steterat, fumo igneque velans, omnibus monasterii officinis excidium minabatur, fratresque jam de tanti loci desperati thesauros et quaeque suppellectilia occupabantur: nivis candidae, coelitus ut credo, utque post res edocuit elapsae, campanarium palam multis videntur ter circumvolitare, et nunc hic, nunc illic super pinnacula sessiones alternare. Quod nonnulli cernentes, a Domino talia effici existimabant, talibusque indiciis locum istum a tanto incendii discrimine servatum iri orantes exoptabant. Cumque adeo ingens esset, uti printervallum interfuisset, tantumque incendii
Abbreviated transcription (Latin):
TRIDIOORŨ UIAORŨ
qui inter fuerunt sedula cõ¬
ꝑtum est relatione. quomodo
ereptus sit ab incendii discrimine.
Quod quia uidetur adeo audientium utilitati
congruere. lic& tamdiu celatum sit scripte¬
rum negligentia incuriae. tamen dignum
ducitur officio stili commendari memorię.
Nulla istic antiquitus de praefato xp̃i mar¬
tẏre custoditio agebatur sollempnitaties
nisi trib lectionib. totidemq responsorus
Pt ubi ꝓpria ipsius a quibusdab frib huc
allata deuenere responsoria. ex timplo a
fr̃ib eorum suauis mulcedinis ꝑcepta armo¬
nia. uti sunt admodum delestabilia. his frm
uiuentus plurimum ẽ delestata: atq futurae¬
& ex tunc obseruaudȩ̨ cęlebritati ad plene
instructa. Exin depositio supra dicti scĩ
singulis annis praeter solitũ duodecim lecti¬
onib decentius coli cȩperat. ac frm deuotio
magis magisq erga scm̃ dĩ cotidie erescebat.
Quod cum aliquorum annorun fier& reuo¬
lutione. nec fr̃s desisterent ab huiusinodi

Expanded text:
ridicorum virorum qui interfuerunt, sedula compertum est relatione, quomodo ereptus sit ab incendii discrimine. Quod quia videtur adeo audientium utilitati congruere, licet tandiu celatum sit scriptorum negligentia incuriae, tamen dignum ducitur officio styli commendari memoriae. Nulla istic antiquitus de praefato Christi martyre custoditio agebatur solemnitatis, nisi tribus lectionibus totidemque responsoriis: at ubi propria ipsius a quibusdam fratribus huc allata devenere responsoria, extemplo a fratribus eorum suavis mulcedinis percepta harmonia, uti sunt admodum delectabilia, his fratrum juventus plurimum est delectata, atque futurae ex tunc observandae celebritati adplene instructa. Exin depositio supradicti sancti singulis annis praeter solitum duodecim lectionibus decentius coli coeperat, ac fratrum devotio magis magisque erga sanctum Dei quotidie crescebat. Quod cum aliquorum annorum fieret revolutione, nec fratres desisterent ab hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
pulcherrimus. coniugii iunculo sibi quȩ¬
rer& ad nestendã. Sed ipse interuentu
orationis assidue. caelestem illi sponsum
sine contaminatione ꝓuiderat. ¶D ox
oportunitate reꝑta. manu ꝓpria subscrip.¬
tam filiae eiꝰ direxit eplãm sufficienti.
sale conditam. & uelut aromaticis un-¬
guentis infusam. quae tenetur pictauis
ꝓmunere conseruata. indicans ei eoquod

Expanded text:
pulcherrimus coniugii vinculo sibi quaepulcherrimus coniugii vinculo sibi quaereret annectendam. Sed ipse interventu orationis assiduae caelestem illi sponsum sine contaminatione providerat. 19 Mox oportunitate reperta manu propria subscriptam filiae direxit epistolam, sufficienti sale conditam et velut aromaticis unguentis infusam, quae tenetur Pictavis pro munere conservata: indicans ei, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
eruditissimũ de quo loquimur. & dẏonisiũ
medio lanensiuni. & eusebium uercellensẽ.
exilio condempnar&. Nichil enĩ poterat
ante insuꝑabilem sc̃i hylarũ facundiam
hereticus optinere. sperans hostis fidet
aliquas sẽ nebulas splendore catholieo
posse prȩtendere: si retrusus exilio talis
uir acertamine defuiss&. qm̃ ut dictũ ẽ.
quisquis ꝑuersus uoluit illi confligere:
ac si mutus & claudus. nec uerba poterat
ꝓferre nec currere. sed quasi natans in
pelagus. ante flustum eiꝰ eloquentiae
mergebatur. Itaq in frigia asiȩ regionis
missus exilio ad uirtutis augmentũ. grãs
agit. quia quantum ꝓ nomine. xp̃i lon¬
gis discedebat de solo ꝓprio : tantũ me¬
febatur fieri uicinior caelo. Qui dum
ad locum ꝑueniss& obtabilem. nobie
tacendum non ẽ. quod illi concessum ẽ.
nouit. eo qđ beatissimã apram filiã suaᷤ
quã cum matre pictauis reliquerat. qui
dam iuuenis nobilissimus. praediuee

Expanded text:
loquimur et Dionysium loquimur et Dionysium Mediolanensem et Eusebium Vercellensem exilio condemnaret. Nihil enim poterat ante insuperabilem sancti Hilarii facundiam haereticus obtinere, 16 Sperans hostis fidei aliquas se nebulas splendori catholico posse praetendere, si retrusus exilio talis vir a certamine defuisset: quoniam, ut dictum est, quis perversus voluit confligere ac si mutus et claudus nec verba poterat proferre nec currere, sed quasi natans in pelagis ante fluctum eius eloquentiae mergebatur. 17 Itaque in Frigia Asiae regione missus exilio ad virtutis augmentum gratias egit, quia quantum pro nomine Christi longius discedebat de solo proprio tantum merebatur fieri vicinior caelo. Qui dum ad locum pervenisset optabilem, nobis tacendum non est quod illi concessum est. 18 nouit . et quod beatam apram filiam| quam cum matrem pictauis reliquerat . qui| dam iuuenis nobilis
Abbreviated transcription (Latin):
aut potius dĩ spũ ꝓ clamante. uir olim
mysteriis deputatus. aliquando sacrie
altarib sacerdos edectus est. ¶rescebat
cotidie in eo opinio famulatrix uircutũ.
nec erat eiꝰ fama contenta circũiectaes
tantũ gallias illustrare : sed exteras nati¬
tiones & regiones implebat. meritorum
grã ꝑ currente. Id actum est. ut toto
oibe uelo citer beati pontificis glã milita
r&. Igitur constantii imꝑatoris tempore
cum arriana heresis uenenata de radice
flori toxico pullular&. tunc uir sc̃issimꝰ
tunore nudus. fidei feru: re uestitus. quasi
signifer belligerator ꝑ medias acies int̾
hostiles fremitus. int̾hereticos gladioe
se ingerebat. xp̃i caritate securus. nichil
de sua morte formidans: illũ solũ metuens.
qđ absit p̃iuditio religionis. in latione
uiuer&. Hinc ualente & ursatio. qͥ praua
crudelitate aeccłãm dĩ turbare ꝑtinaciter
insistebant. imꝑatori ꝑsuasum ẽ. ut uirũ

Expanded text:
aut potius Dei Spiritu proclamante, vir olim aut potius Dei Spiritu proclamante, vir olim mysteriis daltaribus sacerdos electus est. 13 Crescebat in eo cotidie opinio famulatrix virtutum nec erat eius fama contenta circumiectas tantum Gallias inlustrare sed exteras nationes et regiones implebat. Meritorum gratia percurrente id actum est, ut toto orbe velociter beati pontificis gloria militaret. 14 Igitur Constantii imperatoris tempore cum Arriana haeresis venenata de radice flore toxico pullularet, tunc vir sanctissimus timore nudus fidei fervore vestitus quasi signifer belligerator per medias acies inter hostiles fremitus inter haereticos gladios se ingerebat, Christi caritate securus, nihil de sua morte formidans, illud solum metuens, quod absit, praeiudicio religionis inlato ne viveret 15 Hinc a Valente et Vrsatio, qui prava credulitate ecclesiam dei turbare pertinaciter insis
Abbreviated transcription (Latin):
adeo uir scĩssimȩ hostes catholice religi¬
oius abhorruit : ne non dicã cõnuium. sed
neq salutatio fuerit. cum his pͣtereuntib
cõmunis uita. Hic dauitico suffultus ex¬
emplo. nee cum meretricis mensa parti¬
cipando fier& illi in scandalum. O quã
ꝑfectissimũ laicum. cuius imitatores ipsi
esse desiderabant sacerdotes. Cui non
fuit aliud uiuere nisi xp̃m cũ dilestione
timere. & cum timore diligere. ¶ uius
sequaces currunt ad glãm. diuertentes
a pęna. Credenti succedunt p̃mia. recu.¬
santi tormenta. Qui tam̃ nunc illo
de pio religionis oꝑe cõmonens. nunc
alios de confessione in aestimabilis sc̃ę
triuitatis informans. Nunc reliquoe
promissione regni caelestis inuitans. non
cessauit in plebe uerba ueritatis fructu
fidei redundantia seminare. Quo cognito
de scõ hylario: qm̃ tantum lum̃ & si uolu¬
isset latere non potuit: quippe necessari
transferr&. Concordante fauore populi

Expanded text:
adeo vir sanctissimus hostes catholicae religiadeo vir sanctissimus hostes catholicae religionis abhorruit, ut non dicam convivium sed neque salutatio fuerit cum his praetereunti communis. Vitabat haec Davitico suffultus exemplo, ne cum haereticis mensae participando fieret illi in scandalum. 10 O quam perfectissimum laicum, cuius imitatores ipsi esse desiderant sacerdotes, cui non fuit aliud vivere nisi Christum cum dilectione timere et cum timore diligere, quem sequentes currunt ad gloriam divertentes ad poenam, credenti succedunt praemia recusanti tormenta! 11 Qui tamen nunc illos de pio religionis opere commonens, nunc alios de confeTrinitatis informans, nunc reliquos promissione regni coelestis invitans, non cessabat in plebem verba veritatis, fructum fidei redundantia, seminare. 4. Quo cognito de sancto Hilario, quoniam tantum lumen, etsi voluisset, latere non potuit, quippe necessariutransferret, concordante favore populi,
Abbreviated transcription (Latin):
oitxr bcats
Aylarius pictauorum urbis ep̃s
regionis aquitaniȩ oriundus. quae
ab oceano brittannico fere milia
ostoginta se iungitur. apud gallica¬
nas familias nobilitatis lampade
non obseurus immo magis prae çȩte¬
ris gr̃a generositatis ornatus. nitore pec¬
toris addito quasi refulgens lucifer inter
astra processit. Cuius a cunabulis tantę
sapientiȩ primitiua lactabatur infantia.
ut iam tum potuisset intelligi xp̃m in
siuis causis ꝓ obtinenda uistoria necessa¬
rium sibi iussisse militem propagare. De
niq coniugem habens & filiam. ita pleni¬
tudine dñi uenerabiles animos aecclesi¬
asticȩ regulȩ tradidit informandos: ut
ad huc in laicali ꝓposito constitutue
diuino nutu pontificis grãm possider&.
ta seipsum propria disciplina coercebat
in tonsus. quasi futuram speciem indicane
ut in repͣhensibilis in templo xpͣi prȩpararet᷑
sacerdos. Nam quod inter mortales ualde
uidetur difficile. tam cautũ esse qui sẽ
a iudaici uel heretici eybo suspendit.

Expanded text:
itur beatus Hilarius Pictavorum urbis episcopus regionis Aquitaniae oriundus, quae ab oceano Britannico fere milia nonaginta seiungitur, apud Gallicanas familias nobilitatis lampade non obscurus, immo magis prae ceteris gratia generositatis ornatus, nitore pectoris addito, quasi refulgens lucifer inter astra processit. 7 Cuius a cunabulis tanta sapientia primitiva lactabatur infantia, ut iam tunc potuisset intellegi, Christum in suis causis pro obtinenda victoria necessarium sibi iussisse militem propagari. 8 Denique coniugem habens et filiam ita plenitudine domini venerabiles animos ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut adhuc in laicali proposito constitutus divino nutu pontificis gratiam possideret: ita se ipsum propria disciplina cohercebat intentus quasi futuram speciem indicans, ut inreprehensibilis in templo Christi praepararetur sacerdos. 9 Nam quod inter mortales valde videtur difficile, tam cautum esse, qui se a Iudaeis vel haereticis cibo suspendat,
Abbreviated transcription (Latin):
& fr̃s & filios. insuꝑ & ꝓpriam animã.
non potest meus esse discipulus. Ego tͥ
plus dicere nescio. Uam̃̾ si potes ferre tẽp¬
tamenta carnis. relinque omia & fuge
facultates patris tui. quȩ multos inueiui¬
ent heredes. Ecce topchia hierocho¬
mia xenodochia monasteria uide.
pupilli peregrini infirmi captiui. ubi
uoluerit & placuerit patri tuo relinquat

Expanded text:
et fratres, et filios, insuper et propriam animam, et fratres, et filios, insuper et propriam animam, non potest meus esse discipulus Lucae XIV. Ego tibi plus dicere nescio. Tamen si potes ferre tentamenta carnis, relinque omnia, et fuge facultates patris tui, quae multos inveniunt haeredes. Ecce ptochia, hierocomia, xenodochia, monasteria, viduae, pupilli, peregrini, infirmi, captivi, ubi voluerit et placuerit patri tuo, relinquet