comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatem etimperitiae suae nomenscientiae uindicantes. quod
autem dicit populus in praesenti hoc enum quam seneccuri¬
bus uec oculos cognouisset quae ds̃ scis suis praeparetin
futurum quod occurrat his qui faciunt ius titiam et uia
quam dm̃ cilium cognouisse praetereum quiuere ds esti
nec alterius talia operatunla que uidis se que facturus sit his
qui expectent misericordiam cius faciantq: iustitiamecuia¬
rum illius recordentur et quomo doscriptum est dm̃nemo
uidit umquam Etiterũ Nȩ mouidet faciemme ametui uet
Ergo ds nequaquã sermonib: explicatur necoculus contem¬
plubilis ẽ sed abhis uidetꝰ dequib: scriptumẽ beatimundo
am ipsi dm̃ uidebunt. Eccetuiratus es et peccaui
quacsiuentus abstuleruntnos. Ecceiratus es et omnes pecca¬
uimus ldcir coerrauimus et fucti sumus quas unmun diom¬
nes nos ut pannus sedentes omnis iustitianrã etdefluximus
quasi folia propter iniquitates nostras sicut uentus auferetnos

Expanded text:
tatem, et imperitiae suae nomen scientiae vindicantes . Quod tatem, et imperitiae suae nomen scientiae vindicantes . Quod autem dicit populus in praesenti, hoc est, numquam se nec auribus, nec oculis cognovisse, quae Deus sanctis suis praeparet in futurum: quod occurrat his qui faciunt justitiam, et viarquam Deum alium cognovisse, praeter eum qui vere Deus est, nec alterius talia opera tantaque vidisse, que facturus sit his qui exspectent misericordiam ejus, faciantque justitiam, et viarum illius recordentur. Et quomodo scriptum est: Deum nemo vidit umquam . Et iterum: Nemo videt faciem meam et vivet ? Ergo Deus nequaquam sermonibus explicatur, nec oculis contemplabilis est, sed ab his videtur, de quibus scriptum est: Beati mundoabuntur tui ecce tu iratus es et peccavimquasi ventus abstulerunt nos vimus: idcirco erravimus, et facti sumus quasi immundi omnes nos, ut pannus sedentis omnis justitia nostra: et defluximus quasi folia propter iniquitates nostras: sicut ventus auferet nos.
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum ex uerboreddens quod facere omnino contendic
sed sensum suum exprimens ueritatem quibus utitur ad
id quod uoluerit roborandum unde a pochyphorum deli¬
ramenta conticeant quae ex occasione huius testimonii in¬
geruntur ecclesus xp̃i. De quibus uere dicipotest quod se¬
decit diabolus in insidus cumdiuitibus Ia pocrrphps  ter¬
ficiat in nocentem Etiterum insidiatur in a poerhoqua¬
sileo inspelunca sua insidiacur utrapiat paupetrhi
Ascensicenim esaie eta pocdrpsis heliae hoc abenttes¬
balsamiatq thesauri babrlonii quoque ed eusibore acreliquoꝵ
nominum portenta susuperent de quibus diligentis sime uira pos¬
tolicus scribit hirreneus ep̃s lugdonensis et martri multarum orige¬
nis expliccns here seon et maxime gnosticorum quipermarcum
aegrptium galliarum primum cir carhodianum dein his pana¬
rum nobiles feminas deceperunt miscentes fabulis uolup¬

Expanded text:
verbum ex verbo reddens, quod facere omnino contemnit; verbum ex verbo reddens, quod facere omnino contemnit; sed sensuum exprimens veritatem, quibus utitur ad id quod voluerit roborandum . Unde apocryphorum deliramenta conticeant, quae ex occasione hujus testimonii ingeruntur Ecclesiis Christi. De quibus vere dici potest, quod sedeat diabolus in insidiis cum divitibus in apocryphis, ut interficiat innocentem. Et iterum: Insidiatur in apocrypho quasi leo in spelunca sua: insidiatur, ut rapiat pauperem . Ascensio enim Isaiae, et apocalypsis Eliae hoc habent tesBalsami atque Thesauri, Barbelonis quoque et Leusiborae, ac reliquorum nominum portenta susciperent. De quibus diligentissime vir apostolicus scribit Irenaeus, episcopus Lugdunensis et martyr, multarum origines explicans haerese ωn, et maxime Gnosticorum, qui per Marcum Aegyptium, Galliarum primum circa Rhodanum, deinde Hispaniarum nobiles feminas deceperunt, miscentes fabulis volup
Abbreviated transcription (Latin):
factus es ethabitauit in nobis uere enmanuhel quod interpretatur
nobiscum ds̃. eadeo a facietua omnes montes defluxerunt de quib:
supra dixi musa hebra ei hunclocum itadisserunt sic comburet
ignis in iquos quo modo aquae feruent ignis ardore amasrm
enim non consumptionem et tabem utceceri interprecati
sunt sed iniquos intelligi uolunt: A seculo non audierunt ne¬
que auribus perceperunt. Oculus non uidit ds̃ absque te¬
ae quae prae parcsti spectantibuste. Occurristilae tanti et
facienti iustitiam In uiis tuis recordabunturtui. Lxx
Asa eculo non audiuimus neque oculi nostriuidebunt ds̃
abs queteeto peratua quae facies expectantibus misericor¬
diam : Occurrit enim facientibus iustitiam et uiarum
tuarum recordantur Π̃ΛΟΑΦΑCIΗ huius testimonii qua¬
si hebra eus ex hebreis ad sumit apostolus paulus deauten¬
tics libris iñ epis tolam quam scribit adchorinthios non

Expanded text:
factum es, et habitasti in nobis, vere Emmanuel, quod interpretatur factum es, et habitasti in nobis, vere Emmanuel, quod interpretatur nobiscum Deus. Et ideo a facie tua omnes montes defluxerunt, de quibus supra diximus. Hebraei hunc locum ita edisserunt: Sic comburet ignis iniquos, quomodo aquae fervent ignis ardore; AMASIM   enim non consumptionem et tabem, ut caeteri interpretati sunt, sed iniquos intelligi volunt. A saeculo non audierunt: neque auribus perceperunt: oculus non vidit, Deus, absque te quae praeparasti exspectantibus te. Occurristi laetanti et facienti justitiam in viis tuis: recordabuntur tui. LXX: A saeculo non audivimus, neque oculi nostri viderunt Deum absque te, et opera tua, quae facies exspectantibus misericordiam: occurrit enim facientibus justitiam, et viarum tuarum recordabuntur. Paraphrasim hujus testimonii, quasi Hebraeus ex Hebraeis, assumit apostolus Paulus de authenticis libris in 761 Epistola quam scribit ad Corinthios, non
Abbreviated transcription (Latin):
sumitur cera a facie ignis sicpereant peccatores a faciedĩ. Ethoc
notandum quod cum aque maris diuino fuerint igne consupte
tunc notum fiat nomen dñi saluatoris in imicis eius De quib: in
sexa gesimo septimo psalmo dicitur. linguacanum tuorum
ex inimicis abipso ut quem bene ficiis ñsenserant urbis sue sub¬
uersione e ꝓpria captiuitate cognoscaN Et afacie illius gentes
turbabunł siue ut significantius in hebreo dicitur. moue¬
buntur ut que prius immobiles erant ueniant adsalutẽ
Curo que mircbilia fecerit et ostenderit signa in euange¬
lio quȩ quondam ostendit inegrpto et in solutudine
confitenitur segloriam aduentus eius ferre non posse
sique quod tremor ad prehenderit montes. pulcreque
iuxta hebraicum quasi exauditi essent qui supra fuerant
de precati. Vtinam dirum peres caelos et descenderes¬
a facietua montes defluerent poste iuferunt descendisti uerbum cacro

Expanded text:
sumitur cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei . Et hoc sumitur cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei . Et hoc notandum quod cum aquae maris divino fuerint igne consumptae, tunc notum fiat nomen Domini Salvatoris inimicis ejus. De quibus in sexagesimo septimo psalmo dicitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso; ut quem beneficiis non senserant, urbis suae subversione et propria captivitate cognoscant. Et a facie illius gentes turbabuntur, sive ut significantius in Hebraico dicitur, movebuntur: ut quae prius immobiles erant, veniant ad salutem. Cumque mirabilia fecerit, et ostenderit signa in Evangelio, quae quondam ostendit in Aegypto et in solitudine, confitebuntur se gloriam adventus ejus ferre non posse, sive quod tremor apprehenderit montes. Pulchreque juxta Hebraicum, quasi exauditi essent qui supra fuerant deprecati: Utinam disrumperes coelos et descenderesa facie tua montes defluerent, postea inferunt: Descendisti, Verbum caro
Abbreviated transcription (Latin):
siue cuelum aiestatistuȩ montes defluerent uel tremorad p̃¬
henderet montes etẽ sumered sic̃ cera a facieignis consumitur
et et echielia perti sunt caclictuidit isi onemmagnam. sed et morses in
deuteron omubenedictionib: in precatur Aperiat tibi dns thesauru
suum bonum caelũ ut dectibibene dictionem. et in euangelio baptis¬
in columbes pecie descendentem montes autem qui ad aduentũ
dñi de quo scriptum ẽ ds̃ ignis consumens instar cereconsumun
edique fient: aduersarie potestates sunt ecomnes quise erigud
aduersum scentiamdĩ Dequibus etinnona gesimo sexto psalmo
canitur uidit et commotuẽ terra montes lique factis unt sicut
cera a faciednĩ a faciedĩ uniuers e terrae si enim tudes cenderes
et tua ꝓmissa compleres tabescerent . Iuxta srmmachum aque
maris ec omnem sal suginem earum ignis ille consumeret. De quo
et alio psalmo spriptum ẽ sicut deficit fumus deficiant si cut con¬

Expanded text:
um majestatis tuae montes defluerent, vel tremor apprehenderet montes, et consumerentur, sicut cera a facie ignis consumitur. Et Ezechieli aperti sunt coeli, et vidit visionem magnam . Sed et Moyses in Deuteronomii benedictionibus imprecatur: Aperiat tibi Dominus thesaurum suum bonum, coelum, ut det tibi benedictionem . Et in Evangelio Baptisie columbae descendentem. Montes autem qui ad adventum Domini, de quo scriptum est: Deus ignis consumens , instar cerae consumentur et liquefient, adversariae potestates sunt, et omnes qui se erigunt adversum scientiam Dei. De quibus et in nonagesimo sexto psalmo canitur: Vidit, et commota est terra. Montes liquefacti sunt sicut cera a facie Domini, a facie Dei universae terrae . Si enim tu descenderes, et tua promissa compleres, 760 tabescerent juxta Symmachum aquae maris et omnem salsuginem earum ignis ille consumeret. De quo et in alio psalmo scriptum est: Sicut deficit fumus, deficiant: sicut con
Abbreviated transcription (Latin):
inquafluuius odiequefut dicitur et cuncta circa eum regi
futensis a pellatur. ludi autẽ lidos uocant quorum co¬
loni et rusciqui nunc tu sciappellantur quondam miten¬
darum sagitarum peritis simi et nunodicunturtenden

Expanded text:
in qua 817 fluvius hodie qui Phud dicitur, et cuncta circa eum regio in qua 817 fluvius hodie qui Phud dicitur, et cuncta circa eum regio Phutensis appellatur. Lud autem Lydos vocant, quorum coloni Hetrusci, qui nunc Thusci appellantur, quondam mittendarum sagittarum peritissimi, et nunc dicuntur tenden
Abbreviated transcription (Latin):
linguis etuenient et uidebunt gloriam meã et ponã in eius signũ
diam tenentes sagitã in italic̃ et gretiam ad insulas. longeade¬
os qui non audierunt deme et non uiderunt glori am meã
ꝙ Etego operaeorum et cogitaciones eorum. uenio congregare
omnes gentes et omnes linguas etuenient etui debu gloriã
meam et dimitã supereos signũ et emitã ex eis qui saluati fuerint
ingentes intharsis et fut ecluthi et mosoch et in tobel et ingro¬
tiam et in in sulcs longequȩ non audierunt nomen meum
ne queui derunt gloriam meã prius qua mex ponã quidsig¬
nificet enumeratio gentium plurimarũ breuiter deinter¬
praecationis uari eacte dicendu mest ⁊ Pharsis lingua haebrea
amarea pellatur et aiunt in dieregio lic&iosepbus littera com¬
mututatharsũ put e nuncupari protharsi s urbem ciliciae
adquam ionas deioppefugiens i rccupiebat fut autem siue
ful. libies omnique africaus quead maremauritaniae.

Expanded text:
t et videbunt gloriam meam. Et ponam in eis signum,diam tendentes sagittam, in Italiam et Graeciam, ad insulas longe: ad eos qui non audierunt de me, et non viderunt gloriam meam. LXX: Et ego opera eorum, et cogitationes eorum novi, et venio congregare omnes gentes et omnes linguas: et venient et videbunt gloriam meam, et dimittam super eos signum: et emittam ex eis, qui salvati fuerint ad gentes, in Tharsis et Phud, et Lud et Mosoch et Thobel, et in Graeciam, et in insulas longe, qui non audierunt nomen meum, neque viderunt gloriam meam. Priusquam exponam quid significet enumeratio gentium plurimarum, breviter de interpretationis varietate dicendum est. Tharsis lingua Hebraea, mare appellatur; et ut aiunt Indiae regio: licet Josephus, littera commutata, Tarsum putet nuncupari pro Tharsis, urbem Ciliciae, ad quam Jonas de Joppe fugiens, ire cupiebat . Phud autem, sive Phul, Libyes, omnisque Africa usque ad mare Mauritaniae,
Abbreviated transcription (Latin):
Socutus .ẽ. ad nos sermo dĩ. & de promptꝰ.ẽ.
credulo cuncta quȩ dicuntur aus¬
culta. Cupio enim te instruere
quȩ sit spiritalis militia : & quib modis regi tuo de¬
beas militare. Intentissime ergo audiat sensus tuus
& animam tuam nullus prȩgrauet somnus. sed aduigilan¬
dum excita eam. & ad studium intelligendi sermones meos¬
sapiens esto. Uerba enĩ mea non sunt exme: sed prolita ex diui¬
nis fontibus. neq eni noua doctrina instruo te: sed ea quȩ
didici a maiorib meis doceo tẽ Hęc eni si immiseris incor
tuum. in pace dirigentur itinera tua. nec ad te appropin
quabit ullũ malum: sed ꝓcul ate abscedet omĩs aduer-
soli militabis. Sicut enim qui militant regi terreno¬
in om̃ibus ussis eius oboediunt: sic & qui militant
terrenus quocũq loci mittitur paratus ẽ. & promptꝰ:
neq se xxoris. aut filiorum gratia excusre audebit.
Miles terrenus contra hostem uisibilẽ pergit ad bellũ:
tecũ uero hostis in uisibilis cotidie dimicando non

Expanded text:
ocutus est ad nos sermo Dei, et depromptus estcredulo cuncta quae dicuntur ausculta. Cupio enim te instruere quae sit spiritualis militia, et quibus modis regi tuo militare debeas. Intensissime ergo audiat sensus tuus, et animam tuam nullus praegravet somnus; sed ad vigilandum excita eam, et ad studium intelligendi sermonem meum. Verba enim ista sunt ex me, sed prolata ex divinis fontibus. Neque enim nova doctrina instruam te, sed ea quam didici a patribus meis. Hanc enim si immiseris in cor tuum, in pace dirigentur itinera tua, nec approximabit ad te ullum malum, sed procul abscedet a te omnis adversisoli militabis. Sicut enim qui militant regi terreno omnibus jussis ejus obediunt, sic et qui militant terrenus quocunque loco mittitur, paratus ac promptus est, neque se uxoris vel liberorum gratia excusare audebit; ui debet imperio obedire. Miles terrenus contra hostem visibilem pergit ad bellum; tecum vero hostis invisibilis quotidie praeliando non
Abbreviated transcription (Latin):
ret humana conditio. Deniq et ipse
in ebriatꝰ ẽ noe : et obdormiuit conso¬
pitꝰ a uino. Itaq ꝑuinũ patuit defor¬
mitati: qͥ ꝑ diluuiũ excreuit ad głam.
Sed dñs et in eo creaturȩ suȩ grãm re¬
seruauit: ut eiꝰ fructũ nob̾ conuerte¬
ret ad salutẽ: ac ꝑeũ nob̾ peccatorũ
remissio ꝓueniret. Unde pie ysaac di¬
rit. Odor iacob odor agri pleni: id est
naturał odor. Qd enĩ pleno rure su-¬
auius: Qͥa uitis odore iocundius: Qͥa
fabȩ flore gratius: Unde quãuis in¬
geniose qͥs ante nos dixerit. Honuitẽ
aut ficũ patriarcha olebat aut frugem.
sed uirtutũ spirabat grãm. ego tamen et
odorẽ ipsũ t̾rȩ simplice̾ atq sincerũ. ꝓ
gr̃a benedictionis accipio: quẽ fraus nul¬
la cõposuit: sed ueritas indulgentiȩ cęle¬
stis infudit. Deniq int̾ benedictiones
sacratissimas cõputat᷑: ut tribuat nob̾
dñs a rore cęli. uini. olei. atq frum̃ti:

Expanded text:
ret humana condicio. denique et ipse ret humana condicio. denique et ipse inebriatus est Noe et obdormiuit consopitus a uino. inquit per uinum patuit deformitati, qui per diluuium excreuit ad gloriam. sed dominus et in eo creaturae suae gratiam reseruauit, ut eius fructum nobis conuerteret ad salutem ac per eum nobis peccatorum remissio proueniret. unde pie Isaac dixit: odor lacob odor agri pleni, id est naturalis odor. quid enim pleno rure suauius, quid uitis odore iucundius, quid fabae flore gratius? unde quamuis ingeniose quis ante nos dixerit: \'non uitem aut ficum patriarcha olebat aut frugem, sed spatiosum spirabat gratiam\', ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia benedictionis accipio. quem fraus nulla conposuit, sed ueritas indulgentiae caelestis infudit. denique inter benedictiones sacratissimas computatur, ut tribuat nobis dominus a rore caeli uim uini, olei atque frumenti,
Abbreviated transcription (Latin):
et ascendat inte gr̃a eccłȩ: et sit odor na
riũ tuarũ sic̃ mala: et fauces tuȩ sicut
uinũ optimũ: ut in ebrieris in xp̃o. Bene¬
gͦ admonuit iste uersiculꝰ repetere pene
int̾missũ. qͥa diximꝰ pͣcepto dñi uitem
etiã pullulasse. ꝙͣ pt ea post diluuiũ a
noe plautatã esse cognouimꝰ. Sic enĩ ha-¬
bes: qͥa noe agricola erat t̾rȩ. Et planta-
uit uitẽ: et bibit de uino eiꝰ: et obdor¬
miuit. Non gͦ noe auctor est uitis: sed
plantationis. Neq enĩ nisi eã repꝑisset
ante generatã: plantare potuisset. sul¬
tor gͦ : ñ auctor est uitiũ. Ds̃ autẽ qͥ sci¬
ret qđ uinũ sobrie potatũ sanitatẽ da¬
ret. augeret prudentiã. immodice sũptũ
aduicia causas daret: creaturã dedit.
abundantiã humano arbitrio reser¬
uauit: ut parsimonia naturȩ ee̾t ma¬
gisteriũ sobrietatis: abundantiae no-¬
xiã lapsũq temulentiȩ sibi ascribe¬

Expanded text:
et ascet ascrium tuarum sicut mala, et fauces tuae sicut vinum optimum , ut inebrieris in Christo. 72. Bene admonuit iste versiculus repetere pene intermissum, quia diximus praecepto 62 Domini vitem etiam pullulasse, quam postea post diluvium a Noe plantatam esse cognovimus . Sic enim habes, quia Noe agricola erat teruit uitem et bibit de uino eius et obdormiuit. non ergo Noe auctor est uitis, sed plantationis. neque enim nisi eam repperisset ante generatam, plantare potuisset. cultor ergo, non auctor est uitium. deus autem, qui sciret quod uinum sobrie potatum sanitatem daret, augeret prudentiam, inmodice sumptum ad uitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reseruauit, ut parsimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam lapsumque temulentiae sibi ascribe
Abbreviated transcription (Latin):
gritate uestitꝰ uice muneris obum¬
brantes. Palma autẽ uirens sẽper
manet conseruatione et duiturni¬
tate: ñ immutatione foliorũ. Nã q̃
pͥmo germinauerit folia: ea sine
ulla substitutionis successione con
seruat. Imitare gͦ eã o homo: ut dica¬
tur et tͥ. Statura tua similis facta
ẽ palmȩ. Serua uiriditatẽ puericiȩ
tuȩ et illiꝰ innocentiȩ naturał quã
a pͥmordio recepisti: ut plantatꝰ secꝰ¬
decursus aqͣrũ. fructũ tuũ intẽpore tuo
habeas pͣparatũ: et foliũ tuũ ñ defluat. Hanc
uiriditatẽ gr̃ę sẽꝑ florentis in xp̃o secuta
eccła dicit. In u̾bra illiꝰ concupiui et sedi.
Hanc pͣrogatiuã doni uirentis acceꝑunt apłr:
qͦrũ nec foliũ unꝙͣ potuit elabi: ut eorũ
etiã u̾bra curaret egrotos. Obũbrat enĩ
infirmitates corporis fides m̃tis: et floren¬
tia merita uirtutũ. Mane gͦ plantatꝰ in
domo dñi: ut inatriis eiꝰ sic̃ palma floreas.

Expanded text:
gritate vestitus vice muneris obumgritate vestitus vice muneris obumbrantes. Palma autem virens semper manet conservatione et diuturnitate, non immutatione foliorum. Nam quae primo germinaverit folia, ea sine ulla substitseruat. imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et tibi: statura tua similis facta est palmae. serua uiriditatem pueritiae tuae et illius innocentiae naturalis, quam a primordio recepisti, ut plantatus secudecursus aquarum fructum tuum in tempore tuo habeas praeparatum et folium tuum non dixerit. hanc uiriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta ecclesia dicit: in umbra eius concupiui et sedi. hanc praerogatiuam doni uirentis acceperunt apostoli, quorum nec folium umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos; obumbrabant enim infirmitates corporis fides mentis et florentia merita uirtutum. mane ergo plantatus in domo domini, ut in atriis eius sicut palma floreas
Abbreviated transcription (Latin):
ti germine t̾ra cõpleta est. Et homini
dicit᷑. Dilige dñm dm̃ tuũ: et ñ ẽ cari¬
tasdei om̃iũ infusa uisceribꝰ Surdiora
corda hominũ st̃: quã dura saxorun.
Terra indebitos fructꝰ nob̾ ministrat
dũ obsecundat auctori: nos debitum
munꝰ negamꝰ. dũ ñ ueneram᷑ auctorẽ.
Uide inparuis q̃ ꝓuidentia dei sit: & qͥa
cõp̃hendere ñ potes. mirare qͦmͦ alia
sẽꝑ florentia reseruarit. alia muta¬
tiones habere expoliationis & amictꝰ.
nt̃ cana niuiũ pruinas frigorũ. ui¬
riditatẽ suã arua conseruant. Et cũ
ipsa tecta st̃ gelu: partꝰ sui tam̃ haut
exiguã speciem uiriditatis obtexunt.
In ipsis qͦq generibꝰ arborũ q̃ diuturnis
frondibꝰ uestiunt᷑: ñ mediocris di¬
stantia est. Seruat indum̃tũ suũ
sẽꝑ olea uł pinꝰ: sed tam̃ folia sua sepe
cõmutant. nec ea quasi diuturna
sed quasi succedanea pͣtendunt. suę
arbori pulchritudini: ꝑpetui inte¬

Expanded text:
ti germine terra completa est. et homini ti germine terra completa est. et homini dicitur: dilige dominum deum tuum, et non est caritas dei omnium infusa uisceribus. surdiora corda hominum sunt quam dura saxorum. terra indebitos fructus nobis ministrat, dum obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, dum non ueneramur auctorem. uide in paruis quae prouidentia sit dei et, quia conprehendere non potes, mirare quomodo alia semper florentia reseruarit, alia mutationes habere uoluerit expoliationis et amictus. inter cana niuium, pruinas frigorum uiriditatem suam arua conseruant et cum ipsa tecta sint gelu, partus sui tamen haut exiguam speciem uiriditatis obtexunt. in ipsis quoque generibus arborum, quae diuturnis frondibus uestiuntur, non mediocris distasemper olea, vel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant; nec ea quasi diuturna, sed quasi succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini, perpetui inte
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ꝓpͥos fouet fructꝰ. Itaq ꝑcircuitũ
eadẽ specief et ordo seruat᷑: et qͥdã
insingulis plagis nucleorũ partꝰ
exuberat: atq in orbẽ redit fru¬
ctꝰ et gr̃a. Itaq inpinea ista imagi¬
nẽ sui natuita uidet᷑ exprimere:
q̃ a pͥmo illo diuino cęlestiq man.¬
dato pͥuilegia accepta custodit:
et partꝰ suos quadã annorũ uice
et ordine refert donec consũma-¬
tio tẽporis impleat᷑. Sed ut in hoc
fructu grata speciẽ sui signat: ita etiã in
mi̾ricibꝰ id est humilibꝰ uirgultis. figurã
imꝓbȩ calliditatis expressit. Sic̃ enĩ dupli¬
ci corde uiri ubiq p̾sto st̃. et grãm sim¬
plicitatẽq apud bonos pͣtendunt. et uici¬
osissimis glutinant᷑: ita etiã et in aqͦsis
et indesertis contrario qͦdã usu. hȩc uir¬
gulta nascunt᷑. Unde et ieremias dubia
morũ atq insincera miricibꝰ cõparauit.
Germinet inqͥt t̾ra. Et statĩ om̃is surgen¬

Expanded text:
quo proprios fovet fructus? Itaque per circuitum quo proprios fovet fructus? Itaque per circuitum eadem species et ordo servatur, et quidam in singulis plagis nucleorum partus exuberat, atque in orbem redit fructus et gratia. Itaque in pinea ista imaginem sui natura videtur exprimere, quae a primo illo divino coelestique mandato privilegia accepta custodit, et partus suos quadam annorum vice et ordine refert, donec consummatio temporis impleatur. 69. Sed ut in hoc fructu gratam speciem myricis, id est humilibus uirgultis figuram inprobae calliditatis expressit. sicut enim duplici corde uiri ubique praesto sunt et gratiam simplicitatemque apud bonos praetendunt et uitiosissimis glutinantur, ita etiam et in aquosis et in desertis contrario quodam usu haec uirgulta nascuntur. unde et Hieremias dubia morum atque insincera myricis comparauit. >Germinet inquit terra, et statim omnis surgen
Abbreviated transcription (Latin):
alescit: de radice pullulat ñ solũ sali¬
ces sed etiã reliquarũ ad similitudi¬
nẽ huiꝰmodi generis arborũ silua.
Habet autẽ et radicis generatio: uir¬
tutẽ seminis. Unde pleriq ea satio¬
ne increm̃tũ sui nemoris ꝓpagaue¬
runt. Magna dñi uirtꝰ insingulis.
Nec miret᷑ aliqs si in uirgultis magnã
gnã uirtutẽ suã in locustis e̾ẽ dix̃
et brucho: eoqđ̃ diuinȩ maiestatis
offensa magno moderamine steri¬
litatis iudaicȩ atq inopiȩ solueret᷑.
Magna eñ uirtꝰ pacientia: magna uirtꝰ
creatorẽ. Et uere magnꝰ. qͥ misera¬
bili fame nefas tantȩ impietatis
ulciscit᷑. Itaq si magna uirtute dei
sterilẽ bruchũ t̾ra generauit:
quanto magis uirtute magna q̃
fecunda st̃ ꝓcreat. Qͥs pineã uidens
ñ stupeat tantã diuino p̃cepto artẽ
inolitã impressãq naturȩ: quẽa d¬
modũ ab ipso centro distantibꝰ licet
mensuris pari assurgat glutino

Expanded text:
alescit: de radice pullulat non solum salialescit: de radice pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudinem hujusmodi generis 60 arborum silva. Habet autem et radicis generatio virtutem seminis; unde plerique ea satione incrementum sui memoris propagarunt. 67. Magna Dei virtus in singulis. Nec miretur aliquis si in virgultis magnam gnam suam virtutem in locustis esse dixit et brucho, eo quod divinae majestatis offensa magno moderamine sterilitatis Judaicae atque inopiae solveretur. Magna enim virtus patientia, magna virtus creatorem. Et vere magnus, qui miserabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur. Itaque si magna virtute Dei sterilem bruchum terra generavit, quanto magis virtute magna, quae fecunda sunt, procreat! 68. Quis pineam videns non stupeat tantam divino praecepto artem inolitam, impressamque naturae: quemadmodum ab ipso centro distantibus licet mensuris pari assurgat glutino,
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ: ea a principio creator cui usui
apta donaret prescientiȩ suȩ maie¬
state de sinu t̾rarũ uissit exire. Et qͥa
iussit dñs ut germinaret t̾ra herbã
feni. et lignũ fructiferũ faciens fru¬
ctũ scđ̾m genꝰ cuiꝰ sem̃ eiꝰ in eo. ne for¬
te qͥs dicat in multis arboribꝰ neq
fructũ neq sem̃ uideri. et putet di¬
uinũ in aliqͦ uacillare p̃ceptũ. ut a
ueritate sit dubiũ: illud aduertat.
qͥa nequaꝙͣ fieri potest. ut ñ aut se¬
minibus utant᷑ uniuersa gignenti¬
a: aut habeant aliqͥ q̃ uideantur cũ
uirtute seminis conuenire. Idq
siqͥs diligent̃ intendat manifesta
testificatione poterit cõp̃hendere.¬
Nichil uident᷑ seminis hab̾e salices. Ha.¬
bent tam̃ infoliis granũ qđdã qđ ha¬
beat uirtutẽ seminis. ut eo cõmisso
t̾ris tanꝙͣ posito surgant arbusta de
surculo: et tanꝙͣ de semine se ex susci¬
tent. Grano itaq illo radix pͥma co¬

Expanded text:
uimus, ea a principio creator, cui usui uimus, ea a principio creator, cui usui apta donaret, praescientiae suae maiestate de sinu terrarum iussit exire. et quia iussit dominus ut germinaret terra herbam faeni et lignum fructiferum faciens fructum secundum genus, cuius semen eius in eo, ne forte quis dicat in multis arboribus neque fructum neque semen uideri et putet diuinum in aliquo uaccillare praeceptum, ut a ueritate sit dubium, illud aduertat, quia nequaquam fieri potest, ut non aut seminibus utantur uniuersa gignentia aut habeant aliqua quae uideantur cum uirtute seminum conuenire, idque si quis diligenter intendat, manifesta testificatione poterit conprehendere.nihil uidentur seminis habere salices, habent tamen in foliis granum quoddam, quod habeat uirtutem terris, tamquam posito surgat arbor de surculo; et tamquam de semine se exsuscitet. Grano itaque illo radix primum co
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑ gr̃a. si uiridantibꝰ thoris fluuiorũ
exundantiũ ripa decorat᷑: quẽ ad modũ
ad uerbũ dĩ qđ om̃i aqͥrũ cursu ẽ re-¬
dundantiꝰ subito creatura uirgultorũ
om̃is effloruit. Lestinart capi ñ cõmis¬
sam sibi frugẽ edere: ignorata horti
olerũ genera florũ miracula generare.
ripȩ fluminũ se uestire myrtetis. Pro¬
perauert arbores cito surgere: cito se
inflorẽ induere: uictũ hominibꝰ: peco¬
ribꝰ pabulũ ministrare. E ructꝰ cõmunis
est om̃ibꝰ: usus qͦq ẽ datꝰ om̃ibꝰ. Simul
utrũq arbores germinart̃. alud quo
uescerem᷑: aliud qͦ refrigerante u̾bra
defenderem᷑ a sole. Cibꝰ infructu:
usus amgnitatis infoliis. Tam̃ qͥa pͣsci
erat ꝓuidentia creatoris qđ fructũ
sibi maxime hominũ auiditas uindi.¬
caret: reliqͥs ꝓuidit animantibꝰ ut spe¬
cialẽ his donar et alimoniã. Itaq esca .b.¬
exꝑim̃to. usu. exemplo. utilia cogno¬

Expanded text:
tatur gratia, si uiridantibus toris fluuiorum tatur gratia, si uiridantibus toris fluuiorum exundantium ripa decoratur, quemadmodum ad uerbum domini, quod omni aquarum cursu est redundantius, subito creatura uirgultorum omnis effloruit! festinarunt campi non commissam sibi frugem edere, ignorata horti holerum genera, florum miracula germinare, ripae fluminum se uestire myrtetis, properauerunt arbores cito surgere, cito se in florem induere, uictum hominibus, pecoribus pabulum ministrare. fructus communis est omnibus, usus quoque est datus omnibus. simul utrumque arbores germinarunt, aliud quo uesceremur, aliud quo refrigerante umbra defenderemur a sole. cibus in fructu, usus amoenitatis in foliis; tamen quia praescia erat prouidentia creatoris quod fructum sibi maxime hominum auiditas uindicaret, reliquis prouidit animantibus, ut specialem iis donaret alimoniam. itaque esca erimento usu exemplo utilia cogno
Abbreviated transcription (Latin):
portiones. aut exigua q̃dã animan¬
tiũ genera inelectro sepe reperian-¬
tur: q̃ uident᷑ cũ adhuc gutta esset
mollior recepisse. et solidata tenuis¬
se. Sed qͥd ego uili sermone deterno.
cũ alta atq p̃ciosa ratione naturȩ.
cũ iste sermo humano alat᷑ ingenio.
naturã autẽ om̃iũ ꝓuidentia diui¬
na formauerit: Unde uelut habe.¬
nis qͥbꝰdã uerborũ cohibenda diffu¬
sio est: ne qd salomoni specialiter
sapientiȩ munere diuinitꝰ uidet᷑
ẽe collatũ. usurpatorie uideamur
exponere: differentias arborũ et
uirtutes radicũ. et q̃cunq st̃ ab¬
scondita et inꝓuisa: sic̃ scriptũ est.
Quȩ nec ab ipso cam̃ manifestata
ꝓdunt᷑. ut mͥ uideat᷑ potuisse eũ disputa¬
re de uirgultorũ generibꝰ: ñ potuis se
tam̃ plenius om̃s creaturȩ explicare ra.¬
tiones. Qđ si irriguis aquarũ plerunq
et segetes letiores st̃ et uiridiores fabȩ.
et ortorũ multiplex suscitat᷑ et resusci¬

Expanded text:
portiones aut exigua quaedam animanportiones aut exigua quaedam animantium genera in electro saepe reperiantur, quae uidetur cum adhuc gutta esset mollior, recepisse et solidata tenuisse. i Sed quid ego uili sermone decerno cum alta atque pretiosa ratione naturae, cum iste sermo humano alatur ingenio, naturam autem omnium prouidentia diuina formauerit? unde uelut habenis quibusdam uerborum cohibenda diffusio est, ne quod Solomoni specialiter sapientiae munere diuinitus uidetur esse conlatum, usurpatorie uideamur exponere differentias arborum et uirtutes radicum et quaecumque sunt abscondita et inprouisa, sicut scriptum est. quae nec ab ipso tamen manifestata produntur, ut mihi uideatur potuisse eum disputare de uirgultorum generibus, non potuisse tamen plenius omnis creaturae explicare rationes. quodsi inriguis aquarum plerumque et segetes laetiores sunt et uirides fabae et hortorum multiplex suscitatur et resusci
Abbreviated transcription (Latin):
par indactilo. Tactꝰ ipse aquȩ alibi lenis.
alibi asꝑior: plerunq pinguior. ẽ. Pondere
qͦq distat frequent᷑ ut specie. Nã plerisq
locis grauior: plerisq leuior estimatur.
Non mirũ gͥ sicut ipsa inse discrepat:
discrepent etiã int̾ se lacrimę arbo¬
rũ. q̃ eiꝰdẽ aq̃ alluuione generantur.
Et cũ una sit om̃iũ causa: diuersus sin.¬
gulorũ usus. diuersa natura ẽ. Aliã
uim habet cerasi arboris lacrima:
aliã lentisci: disparẽ qͦq balsamigut.¬
ta. Odorata orientis ligna sudare pro¬
dunt᷑. Diuiersũ qͦq lacrimarũ genꝰ
uirgulta ferularũ in egẏpto ac lỹ¬
bia quadã ui naturae secretioris illa¬
crimant. Qͥd autẽ tͥ referã clem̃tẽ
licet e̾e̾ sermonẽ qđ electrũ lacrima
uirgulti sit: et in tantȩ materię
soliditate lacrima durescat. nec le¬
uibꝰ id astriuit᷑ testimoniis. quando
folia aut surculorũ iinutissimȩ

Expanded text:
par in dactulo. tactus ipse aquae alibi lenis, par in dactulo. tactus ipse aquae alibi lenis, alibi asperior, plerumque pinguior est. pondere quoque distat frequenter ut specie; nam plerisque locis grauior, plerisque leuior extimatur. non mirum igitur si, cum ipsa in se discrepet, discrepent etiam inter se flumine arborum, quae eiusdem aquae adluuione generantur. et cum una sit omnium causa, diuersus singularum usus, diuersa natura est. aliam uim habet cerasi arboris lacrima, aliam lentisci. disparem quoque balsami guttam odorata orientis ligna sudare produntur, diuersum quoque lacrimarum genus uirgulta ferularum in Aegypto ac Libya quadam ui naturae secretioris inlacrimant. quid autem tibi referam — clementem licet esse sermonem — quod electrum lacrima uirgulti sit et in tantae materiae soliditatem lacnma durescat ? nec leuibus id adstruitur testimoniis, quando folia aut surculorum minutissimae
Abbreviated transcription (Latin):
cierũ qͥbꝰ infusa fuerit qͣlitate ua¬
rietur. Asꝑat᷑ in maturioribꝰ sucis
tunso cortice nucis foliisq contri¬
tis. Amara fit absincio. uino uehem̃¬
tior. austerior alli is. grauescit ueneno:
melle dulcescit. Si uero ei lentis cũ
terebynti qͦq fructꝰ uł nucis in teri¬
or miscent᷑: in olei mollẽ naturã fa¬
cile transfundit᷑. Cũ sit autẽ altrix
om̃iũ uirgultorũ: diuersos singuł
usus minĩstrat. Si radices alat. uł
nubibꝰ fusa descendat: discretas dat
om̃ibꝰ uires. Radicẽ impinguat. cau¬
dicẽ ꝓuehit. ramos diffundit: folia
uiridescere facit. Fructuũ alit se¬
mina. poniũ augere consueuit. Er¬
go cũ eadẽ sit om̃iũ nutrit: alia
arborũ genera tristiores fert sucos. alia
dulciores. alia tardos. alia p̾maturos.
Ipse qͦq int̾ se discrepant suauitates. Alta
suauitas inuinea. alia in olea. alia ince¬
rasos. alia infico. discreta in malo: dis¬

Expanded text:
cierum quibus infusa fuerit qualitate uacierum quibus infusa fuerit qualitate uarietur! asperatur inmaturioribus sucis, tunso cortice nucis foliisque contritis, amara fit absentio, uino uehementior, austerior aliis, grauescit ueneno, melle dulcescit. si uero ei lentiscum, terebinti quoque fructus uel et nucis interior misceatur, in olei mollem naturam facile transfunditur. cum sit autem altrix omnium uirgultorum, diuersos singulis usus ministrat. si radices alluat uel nubibus fusa descendat, discretas dat omnibus uires, radicem inpinguat, caudicem prouehit, ramos diffundit, folia uirescere facit, fructum alit semina, pomum augere consueuit. ergo cum eadem sit omnium nutrix, alia arborum genera tristiores ferunt sucos, alia dulciores, alia tardos, alia praematuros. ipsae quoque inter se discrepant suauitates. alia suauitas in uinea, alia in olea, alia in cerasis, alia in fico, discreta in malo, dis
Abbreviated transcription (Latin):
uentis labentia. alia leui motu decuti¬
ant᷑ aurarũ: In explicabile est singula¬
rũ rerũ exqͥrere ꝓpͥetates. et uł di-¬
uersitates earũ manifesta testificati¬
one distinguere. uł latentes occultasq
causas in deficientibꝰ aꝑire docum̃tis.
Una nenpe atq eadẽ ẽ aqua: et diuer¬
sas plerunq sese mutat inspecies. Aut
inter arenas flaua. aut inter cautes
spumea. aut int̾ nemora uiridanti¬
or. aut int̾ florulenta discolor. aut
int̾ lilia fulgentior. aut int̾ rosas
rutilantior. aut in gramine liqͥdior.
aut inpalude turpior. aut infonte
ꝑspicatior. aut in mari obscurior:
assũpto locorũ qͥbꝰ influit colore. Rago
uaporantia ferueat. int̾ u̾brosa fri¬
gescat. sole reꝑcussa exȩstuet: niuibꝰ
irrigata glaciali humore canescat.
Quẽ ad modũ autẽ sapor eiꝰ ipse conuer¬
tit᷑. ut nc̃ asꝑior. nc̃ amarior. nc̃ uehe.¬
m̃tior. nc austerior. nc̃ dulcior. ꝓspe.¬

Expanded text:
uentis labentia, alia quae leui motu decutiuentis labentia, alia quae leui motu decutiantur aurarum? Inexplicabile est singularum rerum exquirere proprietates et uel diuersitates earum manifesta testificatione distinguere uel latentes occultasque causas indeficientibus aperire documentis. una nempe atque eadem est aqua et diuersas plerumque sese mutat in species: aut inter harenas flaua aut inter cautes spumea aut inter nemora uiridantior aut inter florulenta discolor aut inter lilia fulgentior aut inter rosas rutilantior aut in gramine liquidior aut in palude turbidior aut in fonte perspicacior aut in mari obscurior assumpto locorum quibus influit colore decurruaporantia ferueat, inter umbrosa frigescat, sole repercussa exaestuet, niuibus inrigata glaciali umore canescat. quemadmodum autem sapor eius ipse conuertitur, ut nunc asperior, nunc amarior, nunc uehementior, nunc austerior, nunc dulcior pro spe
Abbreviated transcription (Latin):
scit᷑ species et p̃rogatiua uictoriȩ. Se¬
cũ gͥ habet brauiũ suũ. qͦ et munim̃
sibi p̾bet᷑ aduersũ iniurias uł aeris
parit᷑ ymbriũq uiolentiã: et impe¬
dim̃tũ affert᷑ ad recipiendũ solis calo¬
rẽ. qͦ tepe facta alit᷑. colorat᷑ auget᷑.
Ficulnee qͦq foliũ eq̃ ꝓpe ut pampinꝰ
quadrifida rescindit᷑ diuisione: qđ
ut pampinꝰ uł ora om̃ia uł sũmitate
crispante. Sic̾ enĩ inficulneȩ folio
crassitudo ualidior: ita inpampino
species elegantior. Crassitudo gͥ folii
ꝓficit ad tẽpestatis in iuriã repellen¬
dã: int̾scissio ad fructꝰ grãm uapo¬
randã. Deniq hoc genꝰ pomi grandinẽ
ñ cito. maturitatem cito sentit: qͥa
et latere uidet᷑ aduersus iniurias :¬
et patere ad grãm. Qd ego foliorum
describã diuersitates. quẽ ad modũ alia
rotunda. alia longiora. alia flexibilia.
alia rigidiora sint. alia nullis facile

Expanded text:
scitur species et praerogatiua uictoriae. sescitur species et praerogatiua uictoriae. secum igitur habet brabium suum, quo et munimen sibi praebetur aduersum iniurias uel aeris pariter imbriumque uiolentiam et inpedimentum non adfertur ad recipiendum solis calorem, quo tepefacta alitur coloratur augetur. ficulneae quoque folium aeque prope ut pampinus quadrifida rescinditur diuisione, quod ut pampinus uel ora omni uel summitate crispanti. sicut enim in ficulneae folio crassitudo ualidior ita in pampino species elegantior. crassitudo igitur folii proficit ad tempestatis iniuriam repellendam, interscissio ad fructus gratiam uaporandam. denique hoc genus pomi grandinem non cito, maturitatem cito sentit, quia et latere uidetur aduersus iniurias et patere ad gratiam. quid ego foliorum describam diuersitates, quemadmodum alia rutunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, alia nullis facile
Abbreviated transcription (Latin):
stantes estote filii et ꝓclamate addnm
nim̃tũ ẽ. Ubi gͦ teneri fructꝰ: ibi crassiora
tegmina et munim̃ta foliorũ. Contra
autẽ ubi fructꝰ ualidior ẽ: ibi teneriora
folia. ut malus arbor docet. Pomũ enĩ uali¬
at nos pãpinꝰ nature grãm: et diuinȩ sa¬
pientiȩ int̾na mysteria. Uidimꝰ enĩ ita
scissũ atq diuisũ: ut triũ foliorũ spe¬
ciẽ uideat᷑ ostendere. Ita pars media distin¬
cta ẽ ut nisi inferioribꝰ hereret. separa.¬
ta spectantibꝰ uideret᷑. Ea autẽ ratio
uidet᷑ seruata naturȩ: ut et solẽ faciliꝰ
admittat. et u̾brã obtexat. Deniq ꝓce.¬
rius media parseiꝰ extendit᷑. et in ipsa
sũmitate tenuat᷑: ut plus pulchritu¬
dinis qũa tegum̃ti pͣferat. Et enĩ bra¬
uii speciẽ uidet᷑ effingere. significans
qđ uua int̾ pendentes cȩteros fructꝰ
habeat principatũ: cui tacito qͦdã u¬
dicio nature. sed euidenti indicio inna¬

Expanded text:
stantes estote filii, et clamate ad Deustantes estote filii, et clamate ad Deunimentum est. Ubi ergo teneri fructus, ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum. Contra autem ubi fructus validiores, 57 ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. Pomum enim valiat nos pampinus naturae gratiam et diuinae sapientiae interna mysteria. uidemus enim ita scissum atque diuisum, ut trium foliorum speciem uideatur ostendere; ita pars media distincta est, ut nisi inferioribus haereret, separata spectantibus uideretur. ea autem ratio uidetur seruata naturae, ut et solem facilius admittat et umbram obtexat. denique procerius media pars eius extenditur et in ipsa summitate tenuatur, ut plus pulcritudinis quam tegumenti praeferat. etenim brabii speciem uidetur effingere significans quod uua inter pendentes ceteros fructus habeat principatum, cui tacito quodam iudicio naturae, sed euidenti indicio inna
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑. herbis curant᷑ interna. Ideoq me¬
dicorũ est opꝰ herbarũ potestates nõscere.
Hinc enĩ medendi usus inoleuit. Sed ut
ad simplicia poma reuocemꝰ stilũ: alia
st̃ q̃ coquunt᷑ sole. alia q̃ et testis et corti¬
cibꝰ clausa cõplent᷑. Mala et pira uua¬
rũ qͦq genera om̃ia: nuda abiecta st̃
soli. Nuces autẽ et nudeȩ nudei qͦq fru¬
ctꝰ et testa optꝰ et cortice: alit᷑ tam̃ et
te nucleus abscondit᷑: tantũ solis calore
nutrit᷑. Quantũ deinde dñi ꝓuidentia.
ut ubi mollior fructꝰ: ibi crassitudo
ualidius tegim̃tũ tuendo deferat pomo.
Qđ uidemꝰ infructu ficulnee. Delicatio
ficus istas bonas recognoscã translatos
iuda qͦs emisi de loco isto int̾ra chalde¬
orũ ñ bona. et confirmabo oculos me¬
uelut qͦdã miscdĩȩ suȩ ualidiore sepsit
tegmune: ne teneri fructꝰ maturius
interirent. Deniq de ipsis etiã in po-¬
sterioribꝰ dicit. Delicati mei ambula

Expanded text:
duntur, herbis curantur interna ideoque meduntur, herbis curantur interna ideoque medicorum est opus herbarum potestates noscere; hinc enim medendi usus inoleuit. Sed ut ad simplicia poma reuocemus stilum, alia sunt quae quocuntur sole, alia quae et testis et corticibus clausa conplentur. mala et pyra, casus quoque genera omnia nuda obiecta sunt soli: nucis autem et nucleae, nuclei quoque fructus et testa opertus et cortice, alitur tamen et te nucleus absconditur, tantum solis calore nutritur. Quanta deinde Domini providentia, ut ubi mollior fructus, ibi folii crassitudo validius tegumentum tuendo deferat pomo, quod videmus in fructu ficulneae. Delicatiorficus istas bonas recognoscam translatos Juda, quos emisi de loco isto in terram Chaldaeorum in bona, et confirmabo oculos mevelut quodam misericordiae suae validiori sepsit tegmine, ne teneri fructus maturius interirent. Denique de ipsis etiam in posterioribus dicit: Delicati mei ambulav
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo g̃ positus uł inadolescentie uel
intẽꝑantiȩ lubrico de sui conuersione
Aespet. Ligna plerunq in melioresuer¬
tunt᷑ usus. ñ possunt hominũ corda mu¬
taris Docuimꝰ ñ solũ inter diuersi ge¬
neris arbores ẽẽ fructuũ diuersitates.
sed plerunq in eadẽ specie arborũ cõpugna¬
re sibi fructꝰ. Alia enĩ species masculorum.
alia femͥneorũ fructuũ: sic̃ de daccilis. ut¬
supra iã diximꝰ. Qs autẽ posset cõp̃hende¬
re uarietatũ speciẽ grãmq pomorũ. sin¬
gulorũ qͦq utilitatẽ fructitũ. sucorũq ꝓ¬
quẽ ad modũ ȩgris uisceribꝰ hominũ ama¬
riora poma medicent᷑. et inflationẽ ue¬
terẽ asꝑitatẽq interiorẽ tẽpent. quẽ ad¬
re consueuit et sucis. Hec ulla firmior
sanitas ꝙͣ q̃ salubribꝰ reformat᷑ alimentis.
Unde scđm naturã docem᷑. qͥa sola nob̃ esca
medicina. ẽ. Herb certe ulcera aꝑta clau¬

Expanded text:
nemo ergo positus uel in adulescentiae uel nemo ergo positus uel in adulescentiae uel intemperantiae lubrico de sui conuersione desperet. ligna plerumque in meliores uertuntur usus: non possunt hominum corda mutari ? docuimus non solum inter diuersi generis arbores esse fructum diuersitates, sed plerumque in eadem specie arborum conpugnare sibi fructus. alia enim species masculorum, alia femineorum fructuum, sicut de dactulis supra iam diximus. quis autem possit conprehendere uarietatem, speciem gratiamque pomorum, singulorum quoque utilitatem fructuum sucorumque pquemadmodum aegris visceribus hominum amariora poma medicentur, et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadre consuevit et succis; nec ulla firmior sanitas, quam quae salubribus reformatur alimentis. Unde secundum naturam docemur, quia sola nobis esca medicina est. Herbis certe ulcera aperta clau
Abbreviated transcription (Latin):
pͣtendit᷑. Quȩ ñ immerito cõparat᷑ eccłe :
ut habes incanticis adecclam dictũ. Ut cor¬
tex mali punici genȩ tuȩ. Et infra. Si flo¬
ruerit uitis. si floruert mala granata.
Eccła enĩ bonũ fidei fulgorẽ confessionisq
p̾tendit. tot martyrũ sanguine speciosa.
et qđ ẽ ampliꝰ xp̃i cruore donata. simul
plurimos intrase fructꝰ usu istiꝰ pomi sub
una munitione conseruans: et uirtutũ
multa negotia cõplectens. Sapiens enĩ in¬
spũ celat negotia. Amygdalis qͦq hoc ge¬
nere medicari ferunt᷑ agricolȩ. ut ex
amaris dulces fructꝰ fiant: ut terebrent
eiꝰ radic̾e arboris et inmedio inserant
surculũ eiꝰ arboris quã greci pexcen. nos
piceam dicimꝰ. qͦ facto suci amaritudo de¬
ponit᷑. Ergo si agri cultura conuertit
styrpiũ qualitates. nonne studia doctri¬
ne et disciplinȩ attentio mitigare pos¬
sunt quas libet ȩgritudines passionũ:

Expanded text:
praetenditur. quae non inmerito conparatur ecclesiae, praetenditur. quae non inmerito conparatur ecclesiae, ut habes in Canticis ad ecclesiam dictum: ut cortex mali Punici genae tuae et infra: si floruerit uitis, floruerint mala granata. ecclesia enim bonum fidei fulgorem confessionisque praetendit tot martyrum sanguine speciosa et quod est amplius Christi cruore dotata, simul plurimos intra se fructus usu istius pomi sub. una munitione conseruans et uirtutum multa negotia conplecteosconplectens; sapiens enim spiritu celat negotia. amygdalis quoque hoc genere medicari feruntur agricolae, ut ei amaris dulces fructus fiant, ut terebrent eius radicem arboris et in medium inserant surculum eius arboris, quam Graeci πεύκην, nos piceam dicimus, quo facto suci amaritudo deponitur. ergo si agricultura conuertit stirpium qualitates, nonne studia doctrinae et disciplinae adtentio mitigare possunt quaslibet aegritudines passionum ?
Abbreviated transcription (Latin):
lis qͥfuerit ad qͥsitꝰ qͦ grauior fuerit as¬
sertor erroris eo uehem̃tior possit fidei
uł confirmet eã partẽ in qͥse cõmota opinione
contulerit. maxime si habeat aliqͥd directũ
naturȩ: ut uiuida eiꝰ possit e̾e sentencia. si
adininiculet᷑ ei attentio sobrietatis. obseruan¬
tia castitatis. Profunde gͦ circa eũ studiũ
tuũ ut similitudine fructiferȩ illiꝰ ficus
de p̾sentia et coniunctione agrestis illiꝰ ar¬
boris tuã possis corroborare uirtutẽ. Ita
enĩ tua nec dissoluet᷑ intentio: et diligentiȩ
fructꝰ et gr̃ȩ reseruabit᷑. Quã multa st̃ au¬
tẽ q̃ doceant naturalẽ duriciã posse diligen¬
tiȩ studio tẽꝑari. qͥbꝰ affert cultꝰ ruralis exẽ¬
plũ. Nã plerũq cito florent mala grana-¬
ta. et fructꝰ afferre ñ posst̃: nisi congruis
ꝑitorũ remediis ex colant᷑. Plerunq sucus
uanescit interior: et foris species eiꝰ pulchra

Expanded text:
lis, qui fuerit adquisitus, quo grauior fuerit adlis, qui fuerit adquisitus, quo grauior fuerit adsertor erroris, eo uehementior possit fidei ertatur, uel confirmet eam partem, in quam se commutata opinione contulerit, maxime si habeat aliquod directum naturae, ut uiuida eius possit esse sententia, si adminiculetur ei adtentio sobrietatis, obseruantia castitatis. profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et coniunctione agrestis illius arboris tuam possis conroborare uirtutem. ita enim tua nec dissoluetur intentio et diligentiae fructus et gratiae reseruabitur. quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum. nam plerumque cito florent mala granata et fructum adferre non possunt, nisi congruis peritorum remediis excolantur, plerumque sucus uanescit interior et fonsforis species eius pulchra
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ pͣiaciunt ramis eiꝰ dactilorũ uł pal¬
mitũ semina masculorũ. qͥbꝰ illi femi¬
neȩ arbori uelut qͥdã sensus ꝑfunctio¬
nis infundit᷑. et expetiti concubitꝰ gr̃a
p̾sentat᷑. Quo munere donata rursus
erigit᷑. et eleuat ramos suos: et inuete¬
rẽ statũ comã suã rursus attollit.
De ficu qͦq eadẽ ẽ opinio. Ideoq pleriq
scđ̾m domesticã et fructiferã ficum:
agrestẽ ficulneã ferunt᷑ inserere.
eo qd cito fructꝰ fȩcundȩ illiꝰ et dome¬
sticȩ ficus uł aura tẽptati aliqͥ uł estu
defluere ferant᷑ int̾ra. Unde gnari huiꝰ
remedii grossis arboris agrestis alli¬
gatis ad illã feracẽ arborẽ medent᷑ eiꝰ in¬
firmitati: ut possit fructꝰ ꝓprios reser¬
uare. ĩã iãq si deforent remedia laxu¬
ros. Quo ad monem᷑ uelut qͦdã enigina.¬
te nature ñ refugere eos qͥ a nr̃a fide
et consortio separati sint. eo qđ et genti¬

Expanded text:
praeiaciunt ramis eius dactulorum uel palpraeiaciunt ramis eius dactulorum uel palmitum semina masculorum, quibus illi femineae arbori uelut quidam sensus perfunctionis infunditur et expetiti concubitus gratia praesentatur. quo munere donata rursus erigitur et eleuat ramos suos et in ueterem statum comam suam rursus adtollit. de ficu quoque eadem est opinio ideoque plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus uel aura temptati aliqua uel aestu defluere ferantur in terram. unde gnari huius remedii grossis arboris agrestis alligatis ad illam feracem arborem medentur eius infirmitati, ut possit fructus proprios reseruare iamiamque, si deforent remedia, lapsuros. quo admonemur uelut quodam aenigmate naturae non refugere eos qui a nostra fide et consortio separati sint, eo quod et genti