comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exiiĩt. repugnantes diem nocdemq olsidẽt̃.
Multis utrinq mne̾fectis maiorem multi.¬
tu dinem armatorũ concitant. Int̾im nũ-¬
cio allato om̃s eorum milites in potestate
cesaris teneri concurrñt ad aristium.
nichil publico factum consilio demõstrãt.
ĩstionem de boms direptis dec̾nũt. Licta¬
nici fratrũq bona publicant. legatos ad
cesarem sin purgandi grã mictũt. hec faci¬
unt recuperandorũ suorũ cansa. Sed cõta¬
minati facinore. et capti compendio ex ddi¬
rertis bons ꝙ ea res ad multos pertinekat
timore pene ext̾riti consilia clam de bello
inire incipiũt. cuntat esq ueliquas legatio¬
nilis sollicitant. Que tamesi cesar ĩtelli¬
qebat: tñ ꝓ mitissime potest legatos appel¬
Iat. Nichil se propt̾ instienciã leuitatemq
uulgi gramiꝰ de cuntate indicare neqz de sua
in heduos beũiolencia dimumre. Ipc maio¬
rem gallie motũ expectans ne ab omilus

Expanded text:
exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ta. fabiũ discessu eorum duab relictis
portis obstruere ceteras pluteosi uallo ad¬
dere. et se in posterũ diem silem q casum ap¬
parere. His reb cognitis cesar sũmo stu¬
dio militũ ante ortum solis ĩ castris pueit.
Dum hͤ ad gergomam gerũtur: hedui pri¬
mis mĩciis ab lictauico. acceptis mullũ sibi
ad cognoscendũ spaciũ relinquñt. Impeltit
alios auaricia. alios iracundia et temerit.is.
q̃ maxiẽ illi hoĩm generi est innata. ut le¬
uem auditionem habeant prore comꝑta.
bona ciuiũ romanoꝵ diripuĩt. cedes facuĩt
in seruitutem abstrabũt. Adiuuat rem pitͦ
cõnctolitanꝰ. plebemq ad furorẽ impellit.
ut facinore admisso ad santatem reuti pu¬
deat. Marcũ aristiũ tribinũ militũ iter
ad legionem facientem fide data ex oppido
cauillono educũt. lilm facẽ cogũt eos qui¬
negociandi causa ibi constiterant. Hos cõ¬
tinuo itinere adorti om̃ibusq impedimẽtis

Expanded text:
ta. Fabium discessu eorum duabus relictis ta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, quiiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis
Abbreviated transcription (Latin):
timabant int̾ equites Bsari. suosq appellare
Iussit. His cognitis et lictauici frande per¬
specta. hedu manus tend̾e̾ deditionẽ signi¬
ficare et proictis armis mortem deprecari
incipiũt. Lictanieꝰ cum sius clientib qb
more gallorum nefas est eciam in extrema
fortuna deserere patronos Igomã profugit
Cesar nũciis ad cuntatem heduoꝵ missis
ĩ suo beneficio consernatos doc̾ent quos iure
belli mi̾fice̾ potiuss: tribr.q horis noctis
excitu ad quietem ditis castra ad osgomã
mouit. Medio fere itinere equites a fabio
missi ꝙͣto res in ꝑiculo fuit. exponũt. sũmm
copiis castra oppugnata demonstrãt. Cũ
crebro integri defessis succederent. nostros¬
q assiduo labore defatigarent. Quib ꝓt
magn tudiẽm castrorũ ꝓpetur esset iisdẽ
in uallo ꝑmanendũ multitudine sagittaꝵ
atq oĩs geni̾s telorũ multos bulnerator
ad hec sustinẽda magno usui fusse tormẽ¬

Expanded text:
timabant, inter equites versari suosque appellare timabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormen
Abbreviated transcription (Latin):
nͥe se tot honñ milia cui hostib cõmxerĩt.
quorũ salutem neqz propinqui negligere
neq cuntas leui momento estimare posset.
Migna affectus sollicitudine hͦ nũcio cesar/
ꝓ semper heduorũ ciuitati p̃cipne ĩduls erat
nulla int̾posita dubitatione legiones expedi¬
tas quatuor equitatũq omẽm ex castris e¬
duxit. nec fuit spriciũ tali tempore ad contri.¬
henda castra. ꝓ res posita in celitite bideba¬
tur. fabũ legatum cũ legionib duabus
castris p̃sidio reliquit. fratres littauiti tũ
comp̃hendi iussisset: paulo ante reppit ad ho¬
sces fugisse. adhortatus milites ne necessario
tempe it meris labore ꝑmoueantur. cupi¬
dissimis omĩb progressus milia pissuũ
xxu. agmen heduorũ conspicatus ĩmisso
equititu nit̾ eogͣ moratur atq ĩpedit. Inter¬
dicitq om̃ib ne quẽquã int̾ficiant. Eporidou¬
hem et biridomarũ quos illi mi fectos eris¬

Expanded text:
si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos exis
Abbreviated transcription (Latin):
nos qui eiq p̃sidii siducia una aderant.Ma¬
qnũ nũm frumenti cõmeatusq diripit.
ĩpõs crudelit̾ excruciatos int̾ficit. Nuncios
tota ciuitate heduorũ dimictit. Eodem mẽda¬
tio de cede equitũ et p̾ncipũ ꝑmonet. Hortat᷑.
ut simili ratione. atq ipe fec̾it: scias ĩiurias
ꝓsequantur. Eporedorix hedinis sũmo loco
natus adolescens et sũme domi potencie
et una uiridomarus. pari etate et grã. sed
genere dispariquem cesar ab diuiciaco sibi
traditũ ex huili loco ad sũmam dignitaten
ꝓduxerat in equitũ nuo conuenerat. noĩatĩ
ab eo uocati. hos erat int de p̾ncipatu cõtẽ¬
tio. Et in illa magrãtuũ controu̾sia ale
pro conuictolitano. als pro cocto sũmis opi¬
bus pugnauerant. Ex his eporedorix cog.¬
into lictauici consilio. media fere nocte rẽ
ad cesarem defert. Drat ne paciat᷑ cinitatẽ
prauis adolescenciũ consiliis ab amicicia
populi ro. deficere. Quos futuꝵ ꝓindeat.

Expanded text:
nos, qui eius praesidi fiducia una erant: manos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat,
Abbreviated transcription (Latin):
Principes ciuitatis eporedorix et biridoma¬
rus insimulati ꝓditionis ab romanis idicta
re int̾fecti sunt. Hec ab ipĩs cognoscite q
ex ipã cede fugerũt. Nam ego fratrib atq
omĩb meis ꝑpinquis int̾fectis dolore ꝓhibeor
ĩ gesta sunt promũciare. Producuntur hi
quos ille edocuerat. q̃ dici uellet at.q eadem
equites hed norum mt̾fectos quos allocut cũ
aru̾nis dicerent. Ipõs se ine multitudmem
equitũ occultasse. at.q ex media cede fugisse.
Conclamant hedui et lictauicũ obsecrant. ut
sibi consulant. Q nasi bo inquit ille, consi¬
lii sit res. ac non necesse sit nobis gergomã
contend̾e. et cum aruerins nosmẽt cõnĩgere.
An dubitamus quin nefario facinore admis¬
so romaniiam ad nos ĩt ficiendos cõt̾rante
Proinde si quid in nobis aĩ est: ꝓsequam. cocum
mortem qui indignissime int̾ierũt. atq hos
latrones int̾ficiamus. Ostendit ciues roma¬

Expanded text:
principes civitatis, Eporedorix et Viridomaprincipes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Roma
Abbreviated transcription (Latin):
coĩcat. hortaturq ut se literos et imperio
neat. Eiis auctoritatẽ reliquos contineri.
qua traducta. locum consistendi romanis
in gallia non fore. eẽ nõnullo se cesaris bene¬
tribuere. Cur eñ potius hediu de suo iure
et de legibz ad cesarem disceptaturi ꝙͣ roma¬
ii ad heduos ueniant: Celiter adolescẽtib
et orõne magrãtus et p̃mio deductis cũ se
ul p̾ncipes eius consilii fore profiterentur.
ratio ꝑficiendi q̃relatur.ꝓ ciuitatem tem̾e
ad suscipiendũ bellum adduci posse non cõ¬
fidelant. Placuit ut lictanicus decem illis
milib . Ine cesari ad bellũ mitt̾entur p̃fice̾t᷑.
atqr ea deducenda curaret. fratresq eis ad
cesarem p̃currerent. reliqua qua ratione
agi placeat constituũt. Lictanicus accepto
ex̾citu cum milia passuũ circit xxy. al ger¬
goma abesset conuocatis subito militib
lac̾mans. quo ꝓficistimur inquit milites :
omĩs equitatus nr̃ ois nobilitas interiit.

Expanded text:
communicat hortaturque, ut se liberos et imperio communicat hortaturque, ut se liberos et imperio neat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris benetribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit;
Abbreviated transcription (Latin):
tariis. quid in quoq eẽt aĩ ac ẜtutis suorũ
ꝓspicẽtur. Erat e regione oppidi collis sub
ipĩs radicib montis egregie muniti. atq
ex eĩ parte circũcisus: Inem si ten̾ent nrĩ.
et aque magna parte. et pabulatione libera
prohibiture hostes bidebantur. Sed is loca
p̃sidio al his nõ minꝰ fu mo tenetatur.
Lamen silentio noctis cesar ex castris cosssus
p̾usꝙͣ subsidio exoppido uemri possi. Seiecto
p̃sidio potitus est loco. Duas ibi legiones
collocauit. fossamq dupplicem duodenũ
pedũ amaiorib castris ad minora ꝓduxit.
ut tuto ad repentinũ hostiũ incursũ eciã
singuli cõmeare possent. Dum ergo hec. ad
gergonam geruntur: cõiictolitan hednꝯ
eui in agrãtum adindicatũ a cesare demõstra¬
nimꝰ sollicitatus ab aruernnis peciua cum
quilusdam adolescentib collequit᷑. quoꝵ
erat p̾nceps lictanicus atq eni frẽe amplis¬
sima familia nati adolestentes. Cũ his pͥmũ

Expanded text:
tariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum tariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuentũm. iisdem sublicis quaꝵ purs ĩfe¬
rior integra remanelat. pontem reficere
cepit. Uelerit̾ effecto orere legionibusq
traductis. et loco castris idoneo etecto: reliqͣs
copias renocauit. Hercingetorix re coginta :
ne contui suam uolũtatem dimicare coget᷑
magnns itmeribs antecessit. Cesar ex eo loco
in altissimo monte om̃s aditus difliciles
habebat. de expugnatione non p̾ue agendũ¬
conscituit: ꝙ̃ rem frumentariã expodisset.
At ẜcingetorix castris prope oppidũ positis
mediocrib circũse int̾nallis seꝑatĩ sigulaꝵ
ciuitatũ copias collocau̾at. at qr omĩbus
eiꝰ iugi collib occuyatis qua despici potat
horribilem speciem p̃betrit. principesq eaꝵ
enutatũ quos sibi. ad consiliĩ capiendum
delegerat p̾ma luce quondie ad se benire
iubebat. seu quid coĩeandũ seu quid admĩ¬
sirand bideretur. Neq ullum fere diem in-¬
t̾imctekt: quin equestri p̃lio me̾iectis sagit¬

Expanded text:
perventum, isdem sublicis, quarum pars infeperventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traductis et loco castris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperaconstituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagit
Abbreviated transcription (Latin):
duxit. equitatus partem illi actribuit. ꝓ tẽ
sibi uetiquit. Quare coginta. Bcingetorix
omĩb int̾ruptis eiꝙ fluminis pontib al
altã fiumũs parte it sace̾ cepit. Cum nt. i
utrinq exisset ex̃citus in conspectu fereq e.
regione casiris castraponebant. Dispoĩtis
exploraturib. necubi confecto ponte romai
copias delui̾ent: erat in magnnis difficul.¬
tatib cesaris res: ne maiorem escatis ꝑtẽ
flumiẽ impediretur. ꝙ non fere añ ãtũnũ
elauer bado transiri potest. Ita.qz ne id acci¬
deret: siluestri loco castris positis e regioẽ
uinꝰ eorum pontiũ. quos Bcingetorix re¬
scindendos eurau̾at: postõ die cũm inabus
legtionib restitit in occulto. Reliquas co-¬
pias cum omĩb impedimẽtis ut consueue¬
ragmisit. Captis quibusdam cohortibus
uti mĩs legionũ constare uidẽtur: hic ꝙ
longusime possent egredi iuissis: cũ iam ex
dici tempe comecturam ceperat: in castra

Expanded text:
duxit; equitatus partem illi attribuit, partem duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri loco castris positis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Cũ ꝓpe eo oĩs cunitas cõnemiset: doce̾tur¬
qz pancis clam conuocatis. alio loco alio tp̃e
atq oportuerit frẽm a fratre renũciatũ. cũ
leges duo ex familia uiuo utroq non solũ
magrãtus creari uetarent: sed eciam in sena¬
tu ẽẽ prohiberent: totum miperiũ deponere
coegit. Cõnictolitanem quiper sacerdotes
more cuntatis int̾missis magrãtib eẽt cͤatus
potestatem ebtmere iussit. Hoc decreto mipo¬
sito. cohortatus heduos ut controu̾siarum
ac dissentionis oblinisc̾entur. atq om̃ibz omis¬
sis his rebus hiic bello seriient. eaq̃ me-
ruissent p̃ima: a se deuicta gallia expectarẽt.
Equitatũq om̃em ac peditũ milia x. sibi ce¬
lerit̾ muderent. quem p̃sidis rei frimiẽtarie
cansa disponeret. Excitum in duas ꝑtes diuisit
Quauior legiones in senones parisioq labi¬
eno ducendas dedit. sex ipẽ in aruernos ad
oppidum gergoniam. scdm̃ flumen elauer

Expanded text:
vit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturvit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver
Abbreviated transcription (Latin):
itatem om̃em in armis diuisũ senatũ diui.¬
sum populũ suas cinusq eorũ elientelas. ꝙ
si dinciꝰ alatur controu̾sia: fore uti pars
cum parte ciuitatis confligat. Id ne accidat.
positum in eiꝰ diligencia atq auctoritate.
Cesar et si abelto. atqz hosce discede̾ delmento¬
suo eẽ existimabat. tñ non ignorãs ꝙͣta ex dis¬
sentiomib incõmoda oriri consuessent: ne
tanta et tam cõm̃cta po. ro ciuitas  quã ipẽ
semper aliusset: om̃ibusq retus ornasset.
adui atqi arma discederet: atqr ea pars que
minꝰ consideret: iuxilia a bcingetonge ace¬
siret. huic rei p̃uertendũ existimauit. et ꝙ
legibus heduorũ iis. qni sũmũ in agrãtum
optinerent: excedere ex sinib non lic̾et. neqͥd
de iure aut legibus eorum diminuisse bidẽt᷑
Ipẽ in heduos proficisci statuit. senatũq oem
et quos me̾ controu̾sia essẽt ad se eciã euoca.¬

Expanded text:
vitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divivitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evoca
Abbreviated transcription (Latin):
appellatus cum magno equitãtus suoꝵ nĩo
et quos ex aquitama conduxerat: ad eũ ꝑueĩt:
¶Cesar anarito complures dies cõmoratus: sũ¬
mamiq ibi copiam frumenti et reliqui cõ¬
meatus nactus: exc̾citũ ex labore atq inopia
refeat. Iam prope hieme confecta cũ ipõ ãm
tempore ad gerendũ bellũ bocaretur: et ad hos¬
tem ꝓficisci constitiusset. sine eũ ex paludib
siluisqr elice sine obsidione p̃me̾ posset: lega¬
ti ad eum p̾ncipes heduorũ bemiũt oratũ. Et
maxime nccio tempore cuntati subueniat
sũmo eẽ in periculo rem. ꝙ cũ singuli magis.¬
tratus antiquitus creari atq regiã ptãtem
ãnũ obtinere consuessent: duo magrãtum
gerant. et se ut̾q eorum legib creatũ eẽ di¬
cat. Horum eẽ alterũ cõĩnctolitanũ florẽtem
et illustrem adolescentem. Alterũ coctũ ãtiqua
familia natũ. atqz ipm hoĩem sũme potencie
et magne cognationis. ciꝰ frat᷑ baleciatus
ꝓximo anno eundem magratũ gesserat. Ci¬

Expanded text:
appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Ci
Abbreviated transcription (Latin):
auriharios pedites in õs partes mittit. qͣscũ¬
q petisse dicebãtur hostes. nec frustra. Nã
plerũq magna pĩi potiti nrĩ reu̾tuntur.
Oppressi carmutes hiemis difficultate t̾rore
ꝑiculi cũ tectis expulsi nullo loco duicius
consistẽ anderent: Nec siluarũ p̃sidio tempes¬
tatib durissimis tegi possent: dispsi magna
parte suoꝵ amissa: dissipantur in fiitimas
cuntates. Cesar tempore anni difficillimo
cum satis hrẽt cõuenientes manꝰ dissipare
nullũ sũmũ bellũ posse conflari qauĩ tre¬

Expanded text:
auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumauxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, nullum summum bellum posse conflari, Gaium Tre
Abbreviated transcription (Latin):
cios eenturianib tot nilia mimoꝵ p̃de
noĩe condonata pollicetur. Legiombusq
in hib̾na remissis ipe se recipit die xxx. bi¬
bratte. Ihi cum ius dic̾et. bituriges. ad eum
legatos iutũt. auxiliũ petitũ contra car¬
mites quos intulisse bellũ sibi qͣrebantur.
Sua re cognita cũ dies non ampliis detẽ
et ix. in hibins esset moratus: Iegunes xiiii .¬
et sextam ex hib̾ms ab arare ͤ ducit. quas si¬
hi collocatas explicande rei frumentarie
causa suꝑiore cõmentario demonstratũ est.¬
nb ad ꝑsequendos carmites ꝓficiscitur.
cetoꝵ ducti carmites: desertis bicis oppidis¬
qz que tolerande hemis cansa conscitutis
repente exiguis ad necessitatem edificiis
incolebant. Nuper enĩ deuicti pluri oppi¬
da dimiserant. disparsi diffuguit. Cesar
cruptiones eo mayiẽ tempore. acrimas
tempestates cum subire milites nollent in
oppido carmtũ cenabo castra poit. tq in
medificata milites contegit. Equites tñ et

Expanded text:
rtios, centurionibus tot milia nummum praedae rtios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non amplius decem et octo in hibernis esset moratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum estnibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in inaedificata, milites compegit. Equites tamen et
Abbreviated transcription (Latin):
ne aut copia pabuli frumẽtiq si longuis
ꝓgredi bellent de fice̾tur aut hostes ĩcen¬
diir cteronͣtur. ꝯultis hoñ milib captis:
ꝓt̾riti bituriges qui pͥmũ aduẽtũ potuant
etlugere romanoꝵ in finitimas cuutates
ut pͥnatis hospiciis confisi aue societate
cõsiliorũ cõfugerant frustra. Nam cesar
magins Itinerib omĩb locis ocrurrit.
nec dat ulli ciuitati spaciũ de aliena potius
ꝓͣ domestica salute cogitandi. Qna celitate¬
et fideles amicos retinelut et dubitantes
Frore ad conditiones pricis adducebat. Iali
conditione ꝓposita bnturiges cũ sibi uide̾nt.
elemencia cesaris reditũ pate̾ in eiꝰ aĩcitiã
linitiniasq ciuitates sine ulla pena dedisse
obsides. atqz in fidem receptas esse: idem fe¬
cerunt. Cesar militib pro tanto labore
ac paciencia qui bruinalib dieb itin̾ib
difficillinus. frigorib intollerandis studio¬
sissime ꝑmanserant in labore ducen cest̾¬

Expanded text:
ne aut copia pabuli frumentique, si longius ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritateet fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos seste
Abbreviated transcription (Latin):
plures eodem tempore intulisset̃ eiutates.
satis auxilii aut spacii aut copiarũ habi¬
turum exc̾citum populi roͥ. ad oinã ꝑse¬
quenda. Non cẽ autem alicui ciuitati
sortem incõmodi recusandam. si tali mora
relique possent se uindicare in libertatem.
Que ne opimio gallorum confirmaret᷑
cesar marchũ antomũ q̃scorem suis p̃se¬
cit hibme. Ipe equntũ p̃sidio p̃die kł Iñ¬
Auodeciam  Ĩ proyiia fuit. binis cohortib
ad imipedinenta tuenda relictis: peliquũ
exc̾citum in copiosissimos agros bituri¬¬
gum inducit. Qin cum Iatos fines et
complura oppida hiẽnt. uinꝰ legiomis
hilͥms non potuerũt contmeriquĩ hellũ
deiectisq accidere fuit necesse ut sineti¬
more ullo rura colentes p̾us ab equitatu
opprimentur. ꝓ̃ confuge in oppidaposset.
Namq etiam illuo uulgare meursionis
hostiũ signũ ꝙ incendiis edificiorũ ĩtelli¬
gii consucuit. Cesaris erat int̾dicto sublatũ

Expanded text:
plures eodem tempore intulissent civitates, plures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hiberniXI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum atis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum,
Abbreviated transcription (Latin):
liquorũ est admiritio. Cetĩ enĩ ꝙͣ bene̾ at. s
emendate nos eciam ꝙͣ facile atq celit᷑ eos ꝑ¬
fecerit scimꝰ. Erat autem in cesare cum facl
accidit ut alexandimo atq affricano bello
int̾essem. que bella ꝙꝙͣ ex parte nobis cesarii
sermone sant nota tñ alit̾ auduums ea q̃
rerum nouitate aut ad miratione nus capĩt
alit̾ pro testiõ sumꝰ duturi. Sed ego mini¬
rum dũ excusatinis causas om̃s cosligo
ne cum cesare conserant. hoc ipm̃ e̾mem
arrogancie subeo. quod me iudicio auꝰ.ꝓͣ
existimem posse cum cesare compiri: brile:
LAm gallia deuicta cesar cũ
a superiore estate nullubellã¬
Di tempus int̾misisset: mili¬
tes qr hb̾narũ qͥete reficẽ a
tantis laborib bellet: com¬
plures codem tpẽ cuntates renonare bel
ꝓ gallis om̃ib cognitũ esset: neq ulla
inultitudine in unũ locũ coacta resisti
posse a romanis nec si diu̾sa tempora cõ¬

Expanded text:
liquorum est admiratio: ceteri enim, quam bene atque liquorum est admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus. Erat autem in Caesare cum faculaccidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale. Omni Gallia devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare bellquod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella com
Abbreviated transcription (Latin):
Dactus assidiis bocibus tiis
ualbe cum quotidiana meare¬
cusatio. ne difficultatis excusa¬
tiuem sed mercie bideretur.
dep̃tationem hrẽ difficillimã eẽm
suscepi cesaris nr̃i cõmentarios rerum gestaꝵ
fallie non comparantib suꝑiorib at sz in¬
sequentib eius sc̃ptis contexiu. nouissimũ¬
q imꝑfectũ a reb gestis alerandrie confeci
usq exitũ non quidem ciuilis dissentionis
cinꝰ finem nullũ uidemus sed uite cesaris.
Quos utinam qui legent scire possint: ꝙͣ in.¬
ntus susceperim scribendos. quo faciliꝰ care¬
am stulticie atqz arrogancie emme: qui me
mediis int̾posuerim cẽsaris sẽptis. Constat
enĩ int̾ om̃s nichil tam operose al aliis eẽ
ꝑfectun. ꝙ non horũ elegancia cõmentari¬
orum suꝑetur. qui sunt ẽditi ne scrã tãtaꝵ
rerum scriptorib desit. adeoq ꝓbandi om̃i
iudicio ut p̃repta non p̃bita facultas sc̾ptori¬
bus bideatur. Ciuꝰ tñ rei maior mũ ꝙͣ re¬

Expanded text:
actus assiduis tuis vocibus, Balbe, cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excusationem, sed inertiae videretur deprecationem habere, rem difficillimam suscepi. Caesaris nostri commentarios rerum gestarum Galliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei maior nostra quam re
Abbreviated transcription (Latin):
nũciant paucos in edificiis eẽ siẽtos. at.i
hos non qui agrorũ colendorũ causa remã
tum. sed qui speculandi causa eent remissi.
Aquib cũ quereret cesar quo loco multitudo
esset bellouacoꝵ: quodie eẽt conciliũ eorũ:
Inueniebat bellonacos om̃s. qui arma fre
possentꝰ in unũ locũ cõuenisse. Itemq am¬
bianos aulercos caletos. belrocasses. arstates
locum castris excelsum in silua circundata
pilude delegisse. Impedimenta oiã ĩ ultiores
siluas contulisse. Complures ẽẽ pͥncipes

Expanded text:
nuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque nuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remanstum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse.
Abbreviated transcription (Latin):
cos . qui belli glia gallos om̃s belgasq p̃sta¬
bant sinitimasq his cuutates duce torbeo
bellouato. et cõmio attrebate exc̃citus compa¬
nare atq in bnũ lucũ coge̾. Ut oĩ multitudiẽ
in fines suessonũ qui remis erant actributiꝰ
faceret imp̃ssionem. Pertinere autem nõ tiñ
ad dignitatem sed etiam ad salutem suam
indicaret. nullam calamitatem socios optiẽ
de repn. meritos accipe. legionem ex hib̾nis
rursus euocat bndecimã. Licteras aut̃ ad
C.fabuĩ mictit: uti in fines suessonũ legio¬
nes duas. quas habebatꝰ ad ducẽt. altam que
ex duab ab lucio labieno arcesit. Ita ꝙͣtum
hi b̾narũ oportunitas belliq ratio postulabat.
ꝓpetuo suo labore inuicem legionib expediti¬
onũ onus ĩnĩgebat. His copiis coactis ad bel¬
lonacos ꝓficiscitur. cascrisq in eoꝵ fimib po¬
sitis. equitũ turmas dimictit in om̃s partes
ad aliquos expediendos ex quibi hostium cõ¬
silia cognosceret. Equites officio functi re-¬

Expanded text:
os omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi re
Abbreviated transcription (Latin):
cinitates intñtur. Nacti obsides quos cesar
apud eos deposuerat. horun supplicio dubi¬
tantes t̾ritant. petunt a R.emgetorige he¬
Aui ad se uemat. rationesi belli gerendi
coĩcet. Re impetrata contendũt ut ipĩs

Expanded text:
civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ip
Abbreviated transcription (Latin):
batur incto nũc etiam exitu bictorie cũ¬
i septima legione tribunis esset nũciatũ
ĩ in sustro cornu gererentur. pose t̾gũ
hostuĩ legionem ostenderũt. signaq intu¬
lerũt. nec eo quidem temꝑe quisꝙ loco cessit
sed c̾cũuenti omĩs int̾fecti q sunt. Eandẽ
fortunam tulit camulogenꝰ. At hi .i p̃sidi
o contra labienũ erant᷑ relicti cũ p̃lium
cõmissum audissent: subsidio sius ierũt.
collemq ceperũt. neq nr̃oꝵ militũ uictoꝵ¬
q impetũ sustmere potuerũt. Sed cum suii
fugientib permixti quos non silue mõtesq
texerunt ab equitatu sũt int̾fecti: Hoc ne¬
focio confecto. labienꝰ reu̾titur agedincũ
Ubi impedimenta totiꝰ ex̾citus uelicta eiũt.
Inde cum omĩb copiis ad cesurem peruent.
Defectione heduorũ cognita bellũ augetur.
legiones in om̃s partes circũiiitũt᷑ quãtũ
grã auctoritate peciã balent ad sollicitãdas

Expanded text:
batur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cubatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem ostenderunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praesidio contra castra Labieni erant relicti, cum proelium commissum audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas
Abbreviated transcription (Latin):
fectione heduorũ fugam parare. snas .Pͦ. q
copias in tres partes distribuerut. H. ĩ¬
p̃sidio e regione castrotũ relicto et parua
manni edocedum Usus missa. inaͣ tantũ pro¬
grediebatur. quantũ naues ꝓ cestissent reli¬
quas copias contra labienu᷑ duxerũt. pͥma
luce et nr̃i om̃s erant transportati et hos¬
tium acies c̾nebatur. Labien ꝙ milites go¬
hortatus et sue pistine ꝟtutis et secundis¬
simoꝵ pliorum retmnerẽt memoriã. at.q
ip̃mmn cesarem cuiꝰ ductu sepemo hostem
supassentꝰ pñtem adesse existimarẽt. dat si¬
gnũ plii. primo concursu a dextro cornu
Ubi septima legio constiterit hostes pellũt᷑
atqz in fugam coniciũtur. Asmistro quem
locum qͥntadec᷑ina legio tenelat cũ pͥmi
ordinee hostiũ transfixi telis concidissent.
tñ ac̾rime reliqui resistebant. nec dabat
suspitionem fuge quisꝙ. Ipẽ dux hostiũ
camulogenꝰ suĩs aderãt. atq eos cohorta¬

Expanded text:
fectione Aeduorum fugam parare, suas quoque fectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohorta
Abbreviated transcription (Latin):
castris p̃sidio reliquit. Suinq emsdem
legionis reliquas media nocte cũ omĩb
Impedimẽtis adu̾so flumiẽ magno tumb¬
tu proficisci imperat. Conq̾rit eciã litres
Has magno sonitu remoꝵ ĩcitatas ⁊̃eã
partem mictit. spẽ post paulũ silencio eq¬
sus cum trib legionib eum locũ pet̾it
quo naues appelli iusserat. Eo cum esset
uentũ. exploratores hostiũ oĩ flumimi
parte errint dispositi inopmãtes ꝓ mag
subito cohorta tempestas ab nrĩs opẜimũ¬
tur. Exccitus esntatusi equitib iuma.¬
nis admĩstrantib quos ei negocio p̃fecat
celerit᷑ transmictit᷑ Uno ferẽ temꝑe sub
lucem hostib muĩciatur in cast romanoꝵ
p̃ter consuctudiem tumultuari. et manͫ
ire agmen adu̾so flumiẽ. Sumtũq remo¬
rum in eandem partem exandiri. et panlo
Infra milites nauib trinsportari. Sin¬
U reb auditis pieristimab ant t̾u locis
transire legiones atq om̃s y turlutos de¬

Expanded text:
castris praesidio relinquit; quinque eiusdem castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esset ventum, exploratores hostium, ut omni fluminis parte erant dispositi, inopinantes, quod magna subito erat coorta tempestas, ab nostris opprimuntur; exercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos de
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ cogere. It apte bellũ pare ceperunt.
aliud consiliũ atq antea senserat: ĩ telligebat.
Neq iam ut aliquid acquireret. p̃lio q hostes
lacesseret: sed ut incolumen excitũ egedĩcũ
reduc̾et: cogitabat. Namq altera ẽx parte
bellonaci. que ciuitas in gallia maximam
ht̃ opimonem ẜtutis/ instabat. lterã cõmu¬
lugen ꝙ parato atq instructo ex̃citu tenelat.
Ium legiones a p̾sidio atq impedimentis ĩ¬
t̾clusas maxim̃̃ flumen distinebat. Tantis
subito difficultatib obiectis. ab aĩ uutute
auxiliũ petendũ uidebat. Sub besperum
consilio connocato. cohortatus: ut ea que
Imperasset: diligent industrieq admĩstra¬
rent. nanes quas a meltodio deduxerat
singulas equitib romanis actribuit. et
p̾ma confecta uigilia. quatuor milia pis¬
suũ secundo flumiẽ silencio ꝓgredi ibiq
se erpectari subet. Sumq cohortes quas
mĩme firmas ad dimicandũ eẽ ixistraban

Expanded text:
manus cmanus cdum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimicandum esse existimabat,
Abbreviated transcription (Latin):
positum Et panlo ante de iutecia diximo.
Dephensis nauib circit̾. quĩ quagnita: ce¬
lerit᷑q cõm̃ctis atq eo militib uectis. et
rei nouitate ꝑt̾ritis oppidanis qͦꝵ magna
pars erat ad ueltũ ȩnocata sine contentoe
oppido potitur. Refecto ponte quem supe¬
riorib dieb hostes rescinderantꝰ excitũ
traducit. et secundo flumiẽ ad luteciam
it face̾ cepit. Nosces re coginta ab his
qui a melleduno fugerant inteciã ĩcendi:
pontesq eis oppidi rescindi iubẽt. Ipĩpros¬
pecta palude, ad ripas sequane e regione iute¬
cie contra labien castra considut: Iuam
cesar a hergoina discessisse andiebatur. Iã
de heduorũ defectione et sedõ gallie motu
rumores efferetuntur. galliq ĩ coltoquiis
int̾clusum itinere et ligeri cesarem in opra
frumenti coactũ. in promĩciam contendisse
confirmat. Bellonaai aut̃ defectione hedu¬
orum coginta. quia ante erant ꝑ se ĩfideles

Expanded text:
positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiter quinquaginta celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant per se infideles,