comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arrat autẽ hẏstoria. qͥa salomon
domũ dño ȩdificaturꝰ quesierit au-¬
xiliũ ab hẏram rege tyri qͥ erat amicus
dauid om̃i tẽpore. & cũ ipso qͦ salomone
postꝗͣ regno potitꝰ est pacem habere iã cȩ¬
artifices illi & ligna & aurũ ꝓut opus
Nulli autẽ dubiũ. qd̾ salomon qͥ int pre¬
tatur rex pacificꝰ & ipso nomine &scr¬
nissimo regni sui statu illũ significet
de qͦ dixit ysaias: multiplicabitur es
imꝑium. & pacis ñ erit finis. Uram uͦ
qͥ latine dicit᷑ uiuens excelse. credentis
ex gentib & uita simul cũ fide głosos
figuralit᷑ expͥmit. Neq aliqͥd ꝓhibet
quin yrain qͥa rex erat regaliq poten¬
tia salomonẽ in ȩdificatione domꝰdm̃
iuuabat. conuersos ad fidẽ ipsos rerũ do¬
minos typice denuntiet. quoꝵ oꝑe c̃stat
eccłiam sepiꝰ adiutã ac nobilit᷑ augmen¬
tatã. & contͣ hereticos. scismaticos & pa¬

Expanded text:
arrat autem historia, quia Salomon domum Domini aedificaturus, quaesierit auxilium ab Hiram rege Tyri, qui eDavid omni tempore, et cum ipso quoque Salomone, postquam regno potitus est, pacem habere jam coeartifices illi, et ligna, et aurum, prout opus Nulli autem dubium, quod Salomon, qui interpretatur pacificus, et ipso nomine, et serenissimo regni sui statu, illum significet, de quo dicit Isaias: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis ejus non erit finis . Hiram vero, qui Latine dicitur vivens excelse, credentes ex gentibus et vita simul cum fide gloriosos figuraliter exprimit. Neque aliquid prohibet, quin Hiram, quia rex erat, regalique potentia Salomonem in aedificio domus Domini juvabat, conversos ad fidem ipsos rerum dominos typice denuntiet, quorum ope constat Ecclesiam saepius adjutam, nobiliter augmentatam, et contra haereticos, schismaticos
Abbreviated transcription (Latin):
qr es prianꝰ aliiq q̃ plurum Misit &¬
nsu. Qd in eadẽ pene significatione
ucpit᷑. qͥa nimirũ uiros sapientia &
iigenio p̾claros ostendit: Pro quib
aunctis oblationib gentilitas a dño
dona expectat gr̃ȩ cȩlestis. triticũ ui¬
adicit uerbi di. & oleũ caritatis atq
anctionis & illuminationis sp̃s scĩ
Conuenit autẽ apte reb ȩccł̃ie. qd̾ auxiliũ

Expanded text:
plurimi. Misit aurum: quod in eadem pene significatione accipitur. Quia nimirum viros sapientia, et ingenio praeclaros ostendit, pro quibus cunctis oblationibus gentilitas a Domino dona exspectat gratiae coelestis: triticum videlicet verbi Dei, et oleum charitatis, atque unctionis, et illuminationis Spiritus sancti. Convenit apte
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dilectã sibi domũ uidelicet ȩccliã
edificare disponeret. ñ de iudeis tantũmꝰ
uerũetiã de gentib adiutores opis legit
Nam de utroq ppło ministros sermonis
assũpsit. Nisit yram salomoni p̾cisi
de libano ligna cedrina & abiegna qui
indomũ dñi ponerent᷑. qͥa conuersa
gentilitas misit ad adñm uiros qͥndam
ad scłm claros. s securi dnĩcȩ incrtu¬
tionis de monte suȩ supbiȩ iã deiedo
etiã artifices. qͥa conuersos ad ueraill¬
apicntiũ philosophos qͥgr̃a eruditioniᷤ

Expanded text:
idelicet Ecclesiam, aedificare disponeret, non de Judaeis tantummodo, verum etiam de gentibus, adjutores operis elegit, nam de utroque populo ministros sermonis assumpsit. Misit Hiram Salomoni praecisa de Libano ligna cedrina, et abiegna, quae in domo Domini ponerentur, quia conversa gentilitas misit ad Dominum viros quondam ad saeculum claros, sed securi Dominicae increpationis de monte suae superbiae jam dejectos etiam artifices, quia conversos ad veram sapientiam philosophos, qui gratia eruditionis
Abbreviated transcription (Latin):
sionis dicit᷑. Uir autẽ confusionis est. qͥ
forti m̃tis custodia munitꝰ ñ est. quia
dũ uirtutes se agere estimat. subintran¬
tia uicia nescientẽ necant. Tota itaq
uirtute muniendꝰ est aditus mentis.
ne qnͣdo eã insidiantes hostes penetrent.
foramine neglecte cogitationis. Hinc
salomon ait: om̃i custodia serua tuu̾¬

Expanded text:
sionis dicitur. Vir autem confusionis est, qui sionis dicitur. Vir autem confusionis est, qui forti mentis custodia munitus non est; quia dum virtutes se agere aestimat, subintrantia vitia nescientem necant. Tota itaque virtute muniendus est aditus mentis, ne quando eam insidiantes hostes penetrent foramine neglectae cogitationis. Hinc Salomon ait: Omni custodia serva
Abbreviated transcription (Latin):
domũ purgat. cũ mentis custodia discer-¬
nendo uirtutes a uiciis seꝑat. Quȩ si ob¬
dormierit. in mortẽ ꝓprii dñi insidiato¬
res admittit. qͥa cũ discretionis sollicitu¬
do cessauerit. ad int̾ficiendũ animũ a.¬
malignis sꝑib iter pandit. ui ingressi
spicas tollunt. qͥa mox bonarũ cogitatio¬
nũ germina auferunt. atq in inguine
feriunt. qͥa uirtutẽ cordis delectatione
carnis occidunt. In inguine qͥppe ferire
est. uitã mentis carnis delectatione ꝑfo-¬
rare. Nequaqͣ uͦ isboseth iste inopmata
morte succumberet. si ñ ad ingressũ domꝰ
mulierẽ. id est ad m̃tis aditũ mollẽ custo¬
diã deputasset. Fortis namq uigil que
sensꝰ p̃poni cordis forib debet. quẽ nec¬
negligentiȩ somnꝰ opprimat. nec igno¬
rantiȩ error fallat. Unde bene & is boseth
appellatꝰ est. qͥ custode femina hostilib
gladiis nudat᷑. Isboseth qͥppe. uir confu¬

Expanded text:
triticum purgat, cum mentis custodia discertriticum purgat, cum mentis custodia discernendo virtutes a vitiis separat. Quae si obdormierit, in mortem proprii domini insidiatores admittit; quia, dum discretionis sollicitudo cessaverit, ad interficiendum animum malignis spiritibus iter pandit. Qui ingressi spicas tollunt, quia mox bonarum cogitationum germina auferunt, atque in inguine feriunt, quia virtutem cordis delectatione carnis occidunt. In inguine quippe ferire, est vitam mentis carnis delectatione perforare. Nequaquam vero Isboseth iste inopinata morte succumberet, si non ad ingressum domus mulierem, id est, ad mentis aditum, mollem custodiam deputasset. Fortis namque vigilque sensus praeponi cordis foribus debet: quem negligentiae somnus non opprimat, nec ignorantiae error fallat. Unde bene et Isboseth appellatus est, qui, custode femina, hostilibus gladiis nudatur: Isboseth quippe vir confu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ stratũ suũ meridie. Ingressi st̃ autẽ
domũ. & ostiaria domꝰ purgans triticũ
obdormiuit. Assumentes sp̃icas tritici
suꝑ expeditiones y sboseth. Mortuo aut̃
abner ut hebrei tradunt. consiliati st̾ cũ
mifiboseth ut una int̾ficerent isboseth.
& eundẽ mifiboseth constituerent regẽ.
& eiꝰdem consilii delatorẽ eundẽ mifiboseth
extitisse. Et iccirco hic idem mifiboseth
saul filiꝰ debilis pedib. qͥnquennis enim
fuit qnͣdo uenit nuntiꝰ de saul & ionathan
ex iezrahel. & cet̾a. Uidentes uͦ banaia &
rachab a mifiboseth suũ ꝓditũ eẽ consiliũ.
timore ꝑterriti fuga lapsi st̃ in gethaim.
fuert̾q ibi aduenȩ usq ad tempus illud:
Tempꝰ illud intelligendũ est. quando inde
reuersi domũ ysboseth feruente die in-¬
gressi st̃ assumentes spicas tritici & ꝑcuti¬
entes eũ in inguine. Spicas tritici quasi
causa prunitiarũ tulerunt. ut honorẽ
regi deferre uiderent᷑. & eoꝵ dolꝰ nequaqͣ
dephenderetuis. Uystice aut̃ ostiaria

Expanded text:
uum meridie. Ingressi sunt autem domum, et ostiaria domus purgans triticum obdormivit. Assumentes spicas tritici super expeditiones Isboseth. Mortuo vero Abner ut Hebraei tradunt consiliati sunt cum Miphiboseth ut una interficerent Isboseth, et eumdem Miphiboseth constituerent regem, et ejusdem consilii delatorem, eumdem Miphiboseth exstitisse, et idcirco hic idem Miphiboseth Saul, filius debilis pedibus; quinquennis enim fuit, quando venit nuntius de Saul et Jonathan ex Jezrael, » etc. Videntes vero Banaa et Rechab a Miphiboseth suum proditum esse consilium, timore perterriti, fuga lapsi sfueruntque ibi advenae usque ad tempus illud. Tempus illud intelligendum est, quando inde reversi domum Isboseth fervente die ingressi sunt, assumentes spicas tritici, et percutientes cum in inguine. Spicas tritici quasi causa primitiarum tulerunt, ut honorem regi deferre viderentur, et eorum dolus nequaquam deprehenderetur. Filius
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est gͦ qđ abner ppłm uniuersũ isrł
exhortat᷑ ut relicto ysboseth filio saul ad
dauid ꝓmpto ac deuoto animo conueniat.
nͥ qđ doctores scĩ qͥ patris lucerna merito
dicunt᷑. lumine fidi & scientiȩ plenissimi
in uniuersis gentib nom̃ dñi p̃dicant.
& exhortant᷑. quatinꝰ spreta idoloꝵ cultu¬
ra. & relicto errore confusionis cũ auctore
suo diabolo. ad dauid nr̃m qͥuere manu
festinent uenire. & sub eiꝰ imꝑio ꝑpetuo
studeant ꝑmanere: Nam & ioab qͥ abner
dolo loquens & ꝑcutiens in inguine int̾¬
fecit. ñ aliũ ꝙͣ hostẽ antiquũ significat.
qͥ fictis suasionib cotidie fideles subuer¬
tere satagit. & ꝑ libidinis noxiȩ co¬
gitationẽ int̾ficere molit᷑. Ioab enĩ
inimicꝰ uł idem pat̾ int̾pretat᷑. Omniũ
tor talib in eugłio dicit: uos ex patre dia¬
bolo estis. & desideria patris ur̃i uultis
facere. Ab hac gͦ ꝑsecutione dauid nr̃ im¬
munis est. qͥa ds̃ neminẽ tẽptat. Ipse aut̃

Expanded text:
Quid est ergo quod Abner populum universum Israel exhortatur, ut, relicto Isboseth filio Saul, ad David, prompto ac devoto animo, conveniat? nisi quod doctores sancti, qui patris lucerna merito dicuntur, lumine fidei, et scientiae plenissimi, in universis gentibus nomen Domini praedicant, et exhortantur, quatenus, spreta idolorum cultura, et relicto errore confusionis, cum auctore suo diabolo, ad David nostrufestinent venire, et sub ejus imperio perpetuo studeant permanere? Nam et Joab, quem Abner dolo loquens et percutiens in inguine, interfecit, non alium quam hostem antiquum significat, qui fictis suasionibus quotidie fideles subvertere satagit, et per libidinis noxiae contagionem interficere molitur. Joab enim inimicus, vel idem pater interpretatur. Omnium tor talibus in Evangelio dicit: « Vos ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere . » Ab hac ergo percussione David noster immunis est, quia « Deus neminem tentat . Ipse autem
Abbreviated transcription (Latin):
dauid ceꝑit arcẽ syon. suãq ciuitatẽ
cã uocauerit. qͥa cũ saluator nr̃ mali¬
gnos sp̃s cũ turba uicioꝵ de anima qͣli¬
atq de ea tẽ recte ꝑ psalmistam dicit᷑.
notus in iudea ds̃. in isrł magnũ eiꝰ. &

Expanded text:
on, suamque civitatem eam vocaverit, quia cum Salvator noster malignos spiritus cum turba vitiorum de anima qualiatque de ea tunc recte per Psalmistam dicetur: « Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen
Abbreviated transcription (Latin):
menses annumerent᷑. qd̾ ab hebreis
anob: soluit᷑ modis. Dicunt em̃ quia
duuid sex mensib absalon filiũ suũ
sugent merito eosdẽ sex menses a sũma
sign illiꝰ eẽ exclusos. dicunt etiã alit.
qaꝰ se mensib in hebron dauid qͣdam
infirmitate corporis laborauit. s iccir¬
co cosdẽ sex menses ñ supputari in regno
ꝙ. E conãq tẽpore illũ regnasse di¬
cunt in hebron. ex qͦ deuictis amalechi¬
tis despoliis eoꝵ misit dona seniorib
uida his qͥ erant in hebron & his qui
erant in bethel. & reliquis qͥ erant in
his locis in quib cõmoratus fuerat.
dauid ipse & mirieiꝰ. Uystice autẽ qd̾

Expanded text:
menses annumerentur? Quod ab Hebraeis obus solvitur modis. Dicunt enim quia David sex mensibus Absalon filium suum fugerit: merito eosdem sex menses a summa regni illius esse exclusos. Dicunt etiam aliter quod sex mensibus in Hebron David quadam infirmitate corporis laboraverit, et idcirco eosdem sex menses non supputari in regno ejus. Ex eo namque tempore illum regnasse dicunt in Hebron, ex quo, devictis Amalecitis, de spoliis eorum misit dona senioribus Juda, his qui erant in Hebron, et his qui erant in Bethel, et reliquis qui erant in his locis in quibus commoratus fuerat David ipse et viri ejus. Mystice autem quod
Abbreviated transcription (Latin):
fide & pari deuotione ad mediatorem
nr̃m concurrunt. De quib scriptũ dt.
pͥncipes ppłi conuenerunt in unũ cũ
do abrahã. Et alibi: in conspectu se¬
num suoꝵ glorificabitur.¬

Expanded text:
fide, et pari devotione ad mediatorem nostrum concurrunt. De quibus scriptum est. « Principes populi convenerunt in unum cum Deo Abraham . » Et alibi: « In conspectu senum suorum gloriabitur
Abbreviated transcription (Latin):
ad dauid in hebron dicentes. Eece
nos os tuũ & caro tua sumus. & reliqͣ.
uid conuentꝰ iste tribuũ isrł ad
dauid significat. nͥ conuentũ omnium
gentiũ ad xp̃m: Quȩ illi qͣsi blandien¬
do dicunt. ecce nos os tuũ & caro tua sumꝰ
cũ in illo incarnationẽ quã ex nr̃ani
tura in uirginis utero suscepit. ailigt
atq uenerant᷑. eiꝰq ditioni subdere se
appetunt. eiq seruire. omni tempore
desiderant. Unde psalmista dicit.
reminiscent᷑ & conuertent᷑ ad dnm.
uniuersi fines terrȩ. & ad orabunt
in conspectu eiꝰ om̃s patriȩ gentium

Expanded text:
ad David in Hebron, dicentes: Ecce nos os tuum et caro tua sumus, etc. » Quid conventus iste tribuum Israel ad David significat, nisi conventum omnium gentium ad Christum, quae illi quasi blandiendo dicunt: « Ecce nos os tuum et caro tua sumus, » cum in illo incarnationem, quam ex nostra natura in Virginis utero suscepit, diligunt atque venerantur, ejusque ditioni subdere se appetunt, eique servire omni tempore desiderant. Unde Psalmista dicit: « Reminiscentur et convertentur ad Dominum universae fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gent
Abbreviated transcription (Latin):
scribas & phariseos udeoꝵ. qͥ sacram̃ta
ta. ad testimoniũ eiꝰ in ore portantes
cũ eccłiasticis uiris de scripturis scĩs di-¬
sputant: Qd̃ autẽ saul se spolians nudꝰ
uaticinasse dicit᷑. hoc p̃figurasse non est
idem saul gestauit. ab indumento fidei
atq sacerdotii dignitate nudatꝰ & gła
regni spoliatꝰ. uerba legis & ꝓpharũ quȩ
de xp̃o testimoniũ phibent more por
catus per sequitur.

Expanded text:
Scribas et Pharisaeos Judaeorum, qui sacramenta Scribas et Pharisaeos Judaeorum, qui sacramenta ta, ad testimonium ejus in ore portantes, cum ecclesiasticis viris de Scripturis sanctis disputant? Quod autem Saul se spolians, nudus vaticinatus esse dicitur, hoc praefigurasse non est idem Saul gestavit, ab indumento fidei atque sacerdotii dignitate nudatus, et gloria regni spoliatus, verba legis et prophetarum, quae de Christo testimonium perhibent, in ore portcatus persequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tuo nomine manducauimꝰ & bibimꝰ.¬
oparii iniquitatis. Uystice autẽ exemplũ
huiꝰ saulis nuntioꝵꝙ eiꝰ in hac sententia
qui ꝓpħare cepunt qui ad psequendum
dauid missi sunt. qͥd aliud significabant.
nisi quosdã hereticos qui aliquid boni de
legis & eugłii. sicut baptismi sacramentũ.
in eis ullomͦ uiolandũ aut qͣsi ñ habeant
tradendũ. s tam̃ eos ñ ido debere salutẽ
confidere. qͥa ñ imꝓbamus qđ illos acce¬
pisse credimꝰ s oportet eos cognoscere
unitatẽ & societatẽ in uinculo caritatis.
mio uitȩ ȩt̾̃nȩ. qnͣto illis donĩ ñ beneusi st̾
quȩ in hac uita quȩ transitoria est acce-
re ꝑsonam. qͥ dũ aduersari cupiunt
xp̃o. habent in ore sacram̃ta legis & ꝓpħa¬
rum ad testimoniũ xp̃o. ut cũ eccłia qͣsi
cũ ꝓpħis descripturis disputent. sicut
illi cũ ꝓpħis uaticinabant᷑. Quẽ saul
ꝑsequens & ꝓphetans p̃figurauit. nisi

Expanded text:
tuo nomine manducavimus et bibimustuo nomine manducavimus et bibimusce autem exemplum hujus Saul nuntiorumque ejus, in hac sententia qui prophetare coeperunt, qui ad persequendum David missi sunt, quid aliud significabant, nisi quosdam haereticos, qui aliqlegis et Evangelii, sicut baptismi sacramentum. in eis ullo modo violandum, aut, quasi non habeant, tradendum; sed tamen eos non ideo debere saluti confidere, quia non improbamus quod illos accepisse credimus. 5. Sed oportet eos cogunitatem et societatem vinculo charitatis, mio vitae aeternae, quanto illis donis non bene usi sunt quae in hac vita, quae transitoria est, acceppersonam; qui dum adversari cupiunto, habent in ore sacramenta legis, et prophetarum ad testimonium Christi, et cum Ecclesia, quasi cum prophetis de Scripturis disputant, sicut illi cum prophetis vaticinabantur. Quem, Saul persequens et prophetans, praefiguravit, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Questio magna hicorit᷑. cũ in p̃cedentib
legatur. & ñ uidit samuhel saulẽ usq in
hebrei soluunt. Aut ñ uidit cũ qͥa qnͣdo
iunctꝰ est saul cuneo ꝓpħarum abscondit
se samuhel uideret᷑ ab eo. aut ñ uidit indu¬
tus habitu regio quo indutꝰ erat: Iaeoq
dictũ est ñ uidit eũ usq in diẽ mortis suȩ.
subaudit᷑. indutꝰ habitu regio. Expolias¬
se uͦ se ñ om̃ib uestim̃tis. s regalib tantũ
intelligendꝰ est. Itẽ querit᷑ quomͦ & illi qͥ¬
missi essent ad tenendũ hominẽ & ad
necẽ ducendũ. tales dĩ spũ effici digni
meruert̾. & saul ipse qͥ miserat ueniens
& ipse sanguinẽ innocentẽ querens ef¬
ꝓphetasse. dũ etiã multi similes ꝓphetiȩ
donũ legant᷑ habuisse. sicut bala am
ille reꝓbus qu̾e ñ tacet scriptura iudicio
diuino eẽ damnatũ. Sed tam̃ ꝓphetiam
habebat. Nec illa uerba parũ attestant᷑
huic sententiȩ quȩ in eugłio scripta st̃.
multos dicturos in illa die. dñe dñe. in

Expanded text:
stio magna hic oritur, cum in praecedentibus legatur: « Et non vidit Samuel Sau lem usque in solvunt. Aut non vidit eum, quia quando junctus est Saul cuneo prophetarum, abscondit se Samuel ne videretur ab eo; aut non vidit eum indutum habitu regio quo indutus erat quando dictum est: « Non vidit eum usque in diem mortis suae; » subauditur, « indutum habitu regio. » Exspoliasse vero se non omnibus vestimentis, sed regalibus intelligendum est. Item quaeritur quomodo missi essent ad tenendum hominem et ad necem ducendum, tales Dei Spiritu effici digni meruerunt. Et Saul ipse qui miserat, veniens et ipse sanguinem innocentem quaerens efprophetasse, dum etiam multi similes prophetiae donum legantur habuisse: sicut Balaam ille reprobus, quem non tacet Scriptura judicio divino esse damnatum, sed tamen prophetiam habebat. Nec illa verba parum attestantur huic sententiae, quae in Evangelio scripta sunt multos dicturos in illa die, Domine, Domine, in
Abbreviated transcription (Latin):
Alia est autẽ in tribu aser. Naioth inter¬
pretat᷑ pulchritudo. & rama excelsum:
Bene gͦ conueniunt hec nomina locoꝵ
reb in his expletis: qͥa ꝓpħarũ dicta &
celsitudinẽ habent scientie. ac uenusta¬

Expanded text:
Alia est autem in tribu Aser. Naioth interAlia est autem in tribu Aser. Naioth interpretatur pulchritudo, et Rama excelsum. Bene ergo conveniunt haec nomina locorum, rebus in his expletis, qui prophetarum dicta et celsitudinem habent scientiae ac venusta
Abbreviated transcription (Latin):
custodiendã misit regnũ iudeoꝵ
qnͣdo custodes adhibuit sepulchro
api. Neq enĩ crederet᷑ in xp̃m si menda¬
auin p̃ualeret custodũ. qui corrupti st̃
ut dicerent. quia nob̾ dormientib ue
nerunt discipłi eiꝰ & abstulerunt eum.
resurrectionis erꝰ extinguere. ut men¬
Aiciũ engłio p̃ferretur. S sicut illud
nͥ ualuit saul ut int̾ficeret danid. sic̃
nec potuit regnũ iudeoꝵ efficere. ut
memoriã xp̃i deleret. Isti autẽ qͥ de uir¬
tuti saul idest de regno uideoꝵ in xp̃o
p̾sumere uoluert̾. offendert̃ in lapidẽ
offensionis tanꝙ̃ in statuã. & hedus eis
uisus est agnꝰ. qͥa in quo peccatũ ñ inue-¬
nerunt quasi peccatorẽ ꝑsecuti sunt.
Uuntiatũ est sauli a dicentib Ecce
dauid in naioth in rama.
aioth locus est in rama. ubi sedit da¬
uid. Rama uͦ in tribu beniamin ciui¬
tas est saulis in sexto miliario ab helia
ad septentrionalẽ plagã contͣ bethel:

Expanded text:
custodiendam, misit regnum Judaeorum, custodiendam, misit regnum Judaeorum, quando custodes adhibuit sepulcro Christi. Neque enim crederetur in Christum, si mendacium praevaleret custodum, qui corrupti sunt ut dicerent: quia « dormientibus nobis, venerunt discipuli ejus, et abstulerunt eum resurrectionis ejus exstinguere, ut mendacium Evangelio praeferretur. Sed sicut illud non valuit Saul, ut interficeret David, sic nec hoc potuit regnum Judaeorum efficere, ut memoriam Christi deleret. Isti autem qui de virtute Saul, id est de regno Judaeorum in Christo praesumere voluerunt, offenderunt in lapidem offensionis, tanquam in statuam, et haedus eis visus est agnus: quia in quem peccatum non invenerunt quasi peccatorem persecuti sunt. « Nuntiatum est Sauli a dicentibus: Ecce David in Naioth in Rama. » Naioth locus est in Rama; ubi sedit David. Rama vero in tribu Benjamin civitas est Saulis, in sexto milliario, ab Helia ad septentrionalem plagam contra Bethel.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs dulcedine cy thare lo cutionis eugi.
tranquillitate reuocent᷑. Nam qđ isio
est saul configere dauid lancea in panes
& dauid declinauit. & lancea casso mi¬
nere plata est in parietẽ. possumꝰ nrt
exgłm iudei meditati sunt ei morten
inferre. S dũ ille ab cis ad salutẽ gentiũ
uiuus secessit. solã duriciã mentis ile
siliandi causa saul uenire consueuerat.
Ubi etiã condictũ fuerat. ut occideretur
dauid. Qd̃ & ionathan dauid in dicauern
tat saul custodes Al.¬
ad domũ dauid. ut custoairent
eũ. & int̾ficeretur. Abscessit aut̃ dauia
nocte & fugit. atq saluatꝰ est. Cumq
uenissent nuntii saul inuenert̃ statuã
in lecto dauid positam. & pellẽ pilosĩ
caprarum ad caput eius.
udiamꝰ gͦ quid hoc significet. qđ̃ mi¬
serit saul ad custodiendã domũ dauod.
ut eũ int̾ficerent. Hoc ñ ad crucẽ dii.
s tam̃ ad passionẽ eiꝰ ꝑtinet. Crua
Erat gͦ illa sepultura tanꝙͣ. domꝰ ad qũ

Expanded text:
quasi dulcedine citharae, locutionis evangelicae quasi dulcedine citharae, locutionis evangelicae tranquillitate revocentur. Nam quod nisus est Saul configere David lancea in pariete, et David declinavit, et lancea casso vunere perlata est in parietem. Sic et lium, Judaei meditati sunt ei mortem inferre. Sed dum ille ab eis ad salutem gentium vivus secessit, solam duritiam mentis illorum siliandi causa, Saul venire consueverat, ubi etiam condictum fuerat, ut occideretur David, quod et Jonathas David indicaverat. « Mittit Saul custodes ad domum David, ut custodirent eum, et interficeretur. Abscessit autem David recte, et fugit, atque salvatus est. Cumque venissent nuntii Saul, invenerunt statuam in lecto David positam, et pellem pilosam caprarum ad caput ejus. Audiamus ergo quid hoc significet quod miserit Saul ad custodiendum domum David, ut eum interficeret. Hoc non ad crucem Domini, sed tamen ad passionem ejus pertinet. CErat ergo illa sepultura tanquam domus, ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ dĩ xp̃m int̾ficere nisi st̃. ꝑ id
salutẽ gentiũ egert̾ ꝑ qd crediderunt
extinguere. Id enĩ dauid alienigenarũ
p̃putia priꝰ attulit. & sic demũ filie saul
nuptiis adhesit. significabat qđ xp̃c ñ
in nationib resecauit carnis pollutionẽ
in utroq sexu: & postea copulatꝰ est sỹ¬
nagoge. Postꝙͣ enĩ sicut scriptũ est intro¬
ierit plenitudo gentiũ. tunc om̃is isrł
saluus fiet. Dupla autẽ idest ducenta
p̾putia attulit. siue ꝓiudeis & gentib
acquisitis: siue quia maior est numerꝰ
acquisitionis populi gentium. quam
credentium udeoꝵ.UIli
einde odiũ saul aduersꝰ dauidin tantũ
auxit. ut rex ob medelã sui sp̃s dauid
more psallentẽ. iaculo conaret᷑ configere.
uid est qd̾dũ saulẽ sp̃s aduers inua¬
deret. app̾hensa dauid cythara eiꝰ uesaniã
dauid canente eiꝰ uesania temperat᷑. qͥa
cũ sensus uideoꝵ ꝑ blasphemiã in furorẽ
uertit᷑. dignũ est ut ad salutẽ m̃tes coꝵ

Expanded text:
istum interficere nisi sunt, per id salutem gentium egerunt, per quod crediderunt exstinguere. Quod enim David alienigenarum praeputia attulit, et sic denuo filiae Saul nuptiis haesit, significabat quod Christin nationibus resecavit carnis pollutionem in utroque sexu, et postea copulatus est Synagogae. Postquam enim, sicut scriptum est, introierit plenitudo, tunc omnis Israel salvus fiet . Dupla autem, id est ducenta praeputia attulit, sive pro Judaeis et gentibus acquisitis, sive quia major est numerus acquisitionis populi gentium, quam credentium Judaeorum. Deinde odium Saul adversus David in tantum auxit, ut rex ob medelam sui spiritus, David more psallentem jaculo conaretur conficere. Sed quid est quod dum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara ejus vesaniam David canente, ejus vesania temperatur: quia cum sensus Judaeorum per blasphemiam in furorem vertitur, dignum est ut sal
Abbreviated transcription (Latin):
legit᷑ qđ pęniteat eũ. mutatio rerum
intelligit᷑. ĩ mutabili p̾scientia manen¬
te diuina. Ubi gͦ ñ penitere dicit᷑. non
mutare intelligit᷑. Prorsꝰ in solubile
uidemꝰ ꝑ hec uerba platam diuinitꝰ su¬
isse sententiã. de ista diuisione ppli

Expanded text:
legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ nr̃o. In isrł ad ancillã. & isrł ad liber̃
ꝑtinentẽ. Nam ista duo genera pͥmim
eiꝰ . Propt̾ peccatũ quidẽ salomonis
regnante filio eiꝰ roboam scimꝰ ifrł i¬
duo fuisse diuisũ. & ita ꝑseuerasse do¬
nec a chaldeis captiuaret᷑. S hoc qͥd
ad saulẽ. cũ si tale aliqͥd cõminandũ
eẽt. ipsi dauid fuerit potiꝰ cõminandũ
cuiꝰ erat filiꝰ salomon: Postremo int̾
se hebrea diuisa ñ est. s indifferent᷑ in
eiꝰdem erroris societate dispersa ꝑterras.
Diuisio uͦ illa ꝙͣ ds̃ sub ꝑsona saulis illiꝰ
regni & ppłi figurã gerentis eidẽ regno
ppłoq minatꝰ est. et̾na atq immuta¬
bilis significata est ꝑ hoc qd̾ adiunctũ
est: & ñ conuertet᷑ neq pęnitebit eũ.
qm̃ ñ est sicut homo. ut pęniteat eũ.
Ipse minat᷑ & ñ ꝑmanet. idem homo
minat᷑ & ñ ꝑmanet. Non est autẽ ds̃.
quẽ ñ penitet sicut hominẽ. Uui eni

Expanded text:
to, in Israel ad ancillam, et Israel ad liberam to, in Israel ad ancillam, et Israel ad liberam pertinentem; nam ista duo genera prieius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eiduo fuisse divisum, et ita perseverasse donec a Chaldaeis captivaretur. Sed hoc quid ad Saulem? Cum si tale aliquid comminandum esset, ipsi David fuerit potius comminandum, cui erat filius Salomon. Postremo inter se Hebraea divisa non est, sed indifferenter in ejusdem erroris societaDiuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ipse minatur, et non permanet; id est, homo minatur, et non permanet: non autem Deus, quem non paenitet, sicut hominem. Ubi enim
Abbreviated transcription (Latin):
regnauit suꝑ isrl. tanto scilicet tẽporis
spacio. qnͣto & ipse dauid: & audiuit hoc
pͥmo tẽpore regni sui. Intelligamꝰ idõ
dictũ. qd̃ nullꝰ de eiꝰ stirpe fuerat regna¬
turus. & respiciamꝰ ad stirpẽ dauid un-¬
de exortꝰ est scd̾m carnẽ dñs mediator
legit᷑. dirupit dñs regnũ ab isrł de ma¬
nu tua. ut hoc intelligat᷑ de manu tua
qđ est ab isrł. Ipsiꝰ namq ppłi gerebat
ꝑsonã figurate. homo iste. qui ppłm re¬
dabit illud ꝓximo tuo. ad carnis cogna¬
tionem id refert᷑. Ex isrł enĩ xp̃c scđm
carnẽ. unde & saul. Qđ uͦ additũ est¬
quidẽ intelligi. meliori te. Nã & qͥdam
sic sunt int̾pretati. s meliꝰ sic accipit᷑
bono suꝑ te: ac si dicat᷑. ut quia ille bo¬
nus est. ido sit suꝑ te iuxta illud aliud
ꝓpheticũ: donec ponã om̃s inimicos
tuos scabellũ pedũ tuoꝵ In quib est &
isrł. cũ suo ꝑsecutori regnũ abscidit xp̃c:¬
Unde & dicit᷑: & diuidet᷑ isrł in duo.in

Expanded text:
super Israel, tanto scilicet temporis spatio, quanto et ipse David, et audivit hoc primo tempore regni sui; intelligamus ideo dictum quia nullus de ejus stirpe fuerat regnaturus, et respiciamus ad stirpem David, unde exortus est secundum carnem « Mediator legitur: « Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua, » ut hoc intelligatur « de manu tua » quod est ab Israel. Ipsius namque populi gerebat personam figurate homo iste, qui populus redabitur illud proximo tuo, » ad carnis agnationem id refertur. Ex Israel Christus carnem, unde et Saul. Quod vero additum estquidem intelligi, « meliori te; » nam et quidam sic sunt interpretati. Sed melius sic accipitur, « bono super te, » ut quia ille bonus est, ideo sit super te, juxta illud aliud propheticum: « Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis , » in quibus est et Israel, cui suo Unde et dicitur, « et dividetur Israel in duo. » In
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ secuti st̃. sicut fuerunt apłi &
uit. hoc indicasse uidet᷑ qd̾ cuncta si¬
cramenta spualia. hoc est sacerdoniũ
atq p̾dicatio. quȩ ppło uideoꝵ olim
colata fuerant ad xp̃i eccłiam tnͣsferen¬
Ai essent: siue scd̾m supiorem sensum
ꝗ credentes qͥꝙ qͥeqͥd habẽ pot̾ant in hoc
mundo om̃e in lucrũ xp̃i c̃ferre satagebuis.
Porto cũ reuerteret᷑ dauid ꝑcusso phi-¬
usteo egressȩ sunt mulieres de uniuer¬
sis urbib & reliq̃. usq iratus autem¬

Expanded text:
ipsum secuti sunt, sicut fuerunt apostolvit, hoc indicasse videtur: quod cuncta sacramenta spoliata, hoc est sacerdotium atque praedicatio, quae populo Judaeorum olim collata fuerat, ad Christi Ecclesiam transferenda essent. Sm credentes quique quidquid habere poterant in hoc mundo, omnia in lucrum Christi conferre satagebant. « Porro cum reverteretur David, percusso Philisthaeo, egressae sunt mulieres de universis urbibus
Abbreviated transcription (Latin):
supbꝰ adiues exhortationis blandimento
placandꝰ est. qͥa & plerũq dura uulnera
plenia fomenta mollescunt. & furor
insanoꝵ sepe ad salutt̃ medico blandi¬
ente reducit᷑. Cumq eis in dulcedinẽ
condescendit᷑. languor insamȩ mitiga-¬
tur. Neq enĩ negligent᷑ intuendũ est.
qł cũ saulẽ sp̃s aduersꝰ inuaderet app̃¬
hensa dauiad eẏ̃thara eiꝰ uesaniã sedabat:

Expanded text:
s dives exhortationis blandimento placandus est, quia et plerumque dura vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem, medico blandiente, reducitur; cumque eis in dulcedine condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithar
Abbreviated transcription (Latin):
arcũ suũ tetendit & parauit illũ. & in
ipso parauit uasa mortis. & reliqua. ali¬
qnͣdo autẽ maloꝵ insidiȩ & intentiones
figurant᷑ puersoꝵ. sicut in psalmo legi¬
mus. intenderunt arcũ suũ remamarã.
Unde in hoc loco dicit᷑: arcꝰ fortiũ suꝑatus
est. Deniq qͥa iudei duriciã legis uelut
cornua arcus corda noui testamenti fle-¬
ctere noluert̃. s carnalit̾ sapere & p̾dica¬
tionẽ saluatoris conati sunt suis ꝑuersis
intentionib suꝑare. & praue de ipso
sentire. atq ȩccłiam ipsiꝰ contemnere.
& parare arcũ suũ rem amarã. & ꝓpterea
deiecti sunt & humiliati. bene dictũ ẽ
arcus fortiũ suꝑatus est. id est intentio
iudeoꝵ ꝑuersa qua praue senserunt
ex ueteri testamento ꝓlata in nouo in¬
firmata est. qͥa ex hoc qđ carnaliter in
lege głati st̃ & eã quodã mͦ defendere
suꝑbe uoluerunt infirmati st̃. & malũ

Expanded text:
endit et paravit illum, et in ipso paravit vasa mortis , » etc. Aliquando autem malorum insidiae, et intentiones figurantur perversorum, sicut in Psalmo legimus: « Intenderunt arcum suum, rem amaram . » Unde et in hoc loco dicitur: « Arcus fortium superatus est. » Denique quia Judaei duritiam legis, velut cornua arcus corda Novi Testamenti, flectere noluerunt, sed carnaliter sapere, et praedicationem Salvatoris conati sunt suis perversis intentionibus superare, et prave de ipso sentire, atque Ecclesiam ipsius contemnere, et parare arcum suum rem amaram, et propterea dejecti sunt atque humiliati. Bene dictum est: « Arcus fortium superatus est. » Id est intentio Judaeorum perversa, quia prave senserunt, ex Veteri Testamento prolata, in Novo infirmata est. Quia ex hoc quod carnaliter in lege gloriati sunt, et ea quodammodo defendere superbe voluerunt, infirmati sunt, et malu
Abbreviated transcription (Latin):
antes: recedant uetera de ore ur̃o &cet̾a
edarguit scã ȩccłia iudeos & sapien¬
tes huiꝰ scł̃i extollentes se contͣ scienti¬
am di. ne suꝑbe sapiant neq praue
de dõ sentiant. s humilia & sapiant
& loquant᷑ Scriptũ namq est Dñs
in celo & tu suꝑ terrã. idõ pauci sint
sermones tui. Recedant in ꝗͣ uetera
legis de ore ipsoꝵ & cȩt̾a quȩ ad uete¬
rem hominẽ ꝑtinent idest ad carna¬
lem conuersationẽ: s scientiã quȩ
ex dõ est inquirere satagant. Non
sint in humana & carnali scientia
legis gliantes. & ñ exeat uaniloquiũ
de ore ipsoꝵ. & sciant qͥa nemo potest
habere nͥ ab ipso ꝑceperit scientiã ue-¬
ritatis. qͥa ipse est scientiarũ dñs. &
ipsi necesse est ut p̾parentur bonȩ co¬
gitationes. quia scriptũ est: sp̃s enĩ¬

Expanded text:
antes. Recedant vetera de ore vestro, » etc. Redarguit sancta Ecclesia Judaeos et sapientes hujus saeculi, extollentes se contra scientiam Dei, ne superbe sapiant, nec prave de Deo sentiant, sed humilia et sapiant et loquantur. Scriptum namque est: « Dominus in coelo, et tu super terram . » Ideo pauci sint sermones tui. Recedant, inquam, vetera legis de ore ipsorum, et caetera quae ad veterem hominem pertinent, id est ad carnalem conversationem. Sed scientiam quae ex Deo est, inquirere satagant, non sint humana et carnali scientia legis gloriantes, et non exeat vaniloquium de ore ipsorum, et sciant quia nemo potest habere, nisi ab ipso perceperit, scientiam veritatis: « quia ipse est scientiarum Dominus, et ipsi, necesse est, ut praeparentur bonae cogitationes. » Quia scriptum est: « Spi
Abbreviated transcription (Latin):
s nouẽ decimas quib scd̾m hebraicã
mensuram unus efficitur ephi-
ad domũ dĩ anteꝙ̃ ablacteret᷑ signifi¬
ñ ante ad sacerdotiũ ꝓuehere. ꝙ̃ illũ a
lacte infantiȩ. & paruitate sensꝰ educa¬
tũ effecerit capacẽ sp̃ualis doctrinȩ.
Om̃is enĩ ut ait apłs qͥlactis est parti¬
ceps. expers est sermonum iusticiȩ:.
& amphora uini. hoc est in sacrificio piȩ
confessionis. in exercitiobonȩ opationis.
& gr̃a sacrȩ eruditionis & fide sc̃ẽ trini-¬
tatis pleniter instructũ. qui possit dicere
fat digne sacramentum corporis &

Expanded text:
d novem decimas, quibus secundum Hebraicam d novem decimas, quibus secundum Hebraicam mensuram unus efficitur ephi. ad domum Dei antequam ablactaretur, signifinon ante ad sacerdotium provehere quam illum a lacte infantiae et parvitate sensus educatum effecerit capacem spiritalis doctrinae: « Omnis enim, ait Apostolus, qui lactis est particeps, expers est sermonum justitiae . » et amphora vini, hoc est, in sacrificio piae confessionis, in exercitio bonae operationis, et gratia sacrae eruditionis, et fide sanctae Trinitatis pleniter instructum, qui possit dicere rat digne sacramentum corporis et
Abbreviated transcription (Latin):
ad imitandũ. Hȩc sunt enĩ dona quȩ
ꝓpuero offert ȩccłia gentiũ. ut osten¬
dat se puerũ genuisse id est ꝑcepisse
se ueracit᷑ ꝑfectam fidẽ xp̃i. & eam se
oꝑib demonstrare uelle. Et adduxit
eũ in sylo indomũ dñi. quia cũ ꝑfecto¬
crucis iunxit se pͥmitiuȩ eccl̃iȩ ex sy¬
nagoga iudeoꝵ quȩ domꝰ dĩ dicta
fuerat. De qͣ dictũ est: domũ tuã dñ¬
aecet sc̃itudo. Dicamꝰ & alit̾ scđm
opinones aliquoꝵ Nam qđ ait addu¬
xit eũ secũ postqͣ ablactauerat in ui¬
tulis trib & trib modiis farinȩ. in
hebreo ut aiunt ñ trib modiis sed
modio farinȩ haberi dicunt. & apud
latinos scriptoꝵ uicio putant depra-¬
uatũ. & contͣ legis preceptũ tres modi¬
os optulisse. qͥa ibi precipit᷑ ut mense.
pͥmo offerent simile oleo consperse
tres decimas ꝑ singulos uitulos. duas
decimas parietẽ. unã decimã pagnũ:
modios farinȩ cũ trib uitulis offerre.¬

Expanded text:
ad imitandum. Haec sunt enim dona quae ad imitandum. Haec sunt enim dona quae pro puero offert Ecclesia gentium, ut ostendat se puerum genuisse, id est, percepisse se veraciter perfectam fidem Christi, et eam se operibus demonstrare velle. « Et adduxit eum in Silo in domum Domini. » Quia cum eei, junxit se primitivae Ecclesiae ex Synagoga Judaeorum, quae domus Dei dicta fuerat. De qua dictum est: « Domum tuam decet sanctitudo . » Dicamus et aliter secundum opiniones aliquorum. Nam quod ait: « Adduxit eum secum postquam ablactaverat, in vitulis tribus, et tribus modiis farinae, » in Hebraeo, ut aiunt, non tribus modiis, sed modio farinae haberi dicunt, et apud Latinos scriptorum vitio putant depravatum, et non contra legis praeceptum tres modios obtulisse: quia ibi praecipitur, ut mense primo offerrent similae oleo conspersae tres decimas per singulos vitulos, duas decimas per arietem, unam decimam per agnum . modios farinae cum tribus vitulis, se
Abbreviated transcription (Latin):
cator iterũ dicit: nichil me iudicaui
autẽ stulticiã. Et recte in uitulis trib
Tres enĩ uituli tria ut nob̾ traditũ est
tẽpora significant. ante legẽ uidelicet
sub exemplis patriarcharũ. & sub lege
idõ tristabat᷑ qͥa grãm incarnationis
nundũ habebat. In tẽpore tercio gr̃ȩ
eo apparente iã & fide ꝑcepit credendo
& p̾dicatione qͦdammͦ p̾sentauit. quia
manifeste se credidisse ostendit. Unde
& sequit᷑: & in trib modiis farinȩ.
Per tres modios farinȩ tres uirtutes in
unitate fid̾i compactas accipere debe¬
mus. fidẽ uidelicet & spem & caritatẽ
qͣs ꝑfectas optulit ȩccłia. Seu tresmo¬
dii farinȩ tres accipiunt᷑ filii noe qͦs
plures credens ȩccłia ꝑduxit ad fidem
doq optulit confitendo. Nonnulli
etiã in farina modioꝵ corpꝰ dñi acci-¬
piunt. & in amphora uini sanguinis
mysteriũ ipsiꝰ. Quȩ mysteria cotidie
celebrat eccłia offerendo. & sumit ore

Expanded text:
cator iterum dicit: « Nihil me judicavi cator iterum dicit: « Nihil me judicavi autem stultitiam . » Et recte « in vitulis tribus. » Tres enim vituli, tria, ut nobis traditum est, tempora significant. Ante legem videlicet, sub exemplis patriarcharum, et sub lege,ideo tristabatur, quia gratiam incarnationis nondum habebat. In tertio tempore gratiae, eo apparente, jam et fidem percepit credendo, et praedicationem quodammodo praesentavit, quia manifeste se credidit. Unde et sequitur, « et in tribus modiis farinae. » Per tres modios farinae, tres virtutes in unitate fidei compactas accipere debemus, fidem videlicet, et spem, et charitatem, quas perfectas obtulit Ecclesia; seu tres modii farinae, tres accipiuntur filii Noe, quos plures credens Ecclesia perduxit ad fidem, atque Deo obtulit confitendo. Nonnulli etiam in farina modiorum, corpus Domini accipiunt: et in amphora vini, sanguinis mysterium ipsius, quae mysteria quotidie celebrat Ecclesia offerendo, et sumit ore
Abbreviated transcription (Latin):
inquit uocauit samuhel. Samuhel qui
interpretat᷑ nom̃ eiꝰ ds annȩ uidelicet
primogenitꝰ. & ꝓphetiȩ grã decoratus. qͥs
alius intelligendꝰ est nͥ dnicus homo. dñs
ꝓpħa sine honore. nisi in patria sua.
Cai utiq samuhelis ualde congruit
interpͣtatio nominis. quia ipsũ dm̃ &
hominem confitetur omnis eccl̃ia.
De quo & subnectitur.
t adduxit eũ secũ postꝗͣ ablactauerat
in uitulis trib & trib modiis farinȩ &
amphora uini. & adduxit eũ in domũ
d̃i in sylo. Hene ait postꝗͣ ablactaue¬
nationib de quib dñs ait. & alias oues
habeo quȩ ñ sunt ex hoc ouili. & illas
oportet me adducere & uocẽ meã audi.¬
ent. priꝰ lacte enutriuit filiũ quẽ corde
concepit ꝑ fidẽ. idest simplici intelle-¬
ctu in suis auditorib. De qͦ saulꝰ apł̃s
ait. lac uob̾ potũ dedi ñ escã. scilicet quia
mysteriũ incarnationis & crucis & ꝑce-¬
pit & p̾dicauit. Unde idem egregiꝰ p̾di¬

Expanded text:
vocavit inquit Samuelem. » Samuel, qui interpretatur nomen ejus Deus, Annae videlicet primogenitus et prophetiae gratia decoratus, quis alius intelligendus est, nisi Dominicus homo, Dominus propheta sine honore, nisi in patria sua . » Cui itaque Samuelis valde congruit interpretatio nominis, quia ipsum Deum et hominem confitetur omnis Ecclesia. De qua subnectitur. « Et adduxit eum secum, postquam ablactaverat, in vitulis tribus, et tribus modiis farinae, et amphora vini, et adduxit eum in domum Domini in Silo. » Bene ait: « Postquam ablactavenationibus. De quibus Dominus ait: « Et alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient . » Prius lacte enutrivit filium, quem corde concepit per fidem, id est simplici intellectu in suis auditoribus. De quo Paulus apostolus ait: « Lac vobis potum dedi, non escam . » Scilicet quia mysterium incarnationis et crucis et praecepit et praedicavit. Unde idem egregius praedi
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s & scĩficans. iustꝰ & iustificans. Nam
hoc considerabat psalmista qnͣdo dicelut
subinfert᷑. neq enĩ aliꝰ extͣte. & ñ est
fortis sicut dĩ nr̃: qͥa nemo fit sc̃s nisi
ab ipso scĩficatꝰ fuerit. & ñ solũ sc̃s sea
nec consistere ualet. nec aliquã forti¬
tudinẽ habere. nisi ab ipso ꝑceperit
nichil porestis facere. Et si sunt qͥ
dicunt᷑ dii multi & domini multi.
nullꝰ tam̃ eoꝵ est naturalit id qd as̃
est. Quid est enĩ umbra ad compa¬
rationẽ corporis. & fumꝰ ad cõparad¬
ouem ignis: Hoc ppendens abrahã
qñdo cũ dño loquebat᷑ dicens. loquas
A adñm meũ cum sim puluis & cinis.
in cõparatione tantȩ maiestatis cum

Expanded text:
ctificans, justus et justificans. Nam hoc considerabat Psalmista quando dicebat:subinfertur: « Neque enim est alius extra te et non est fortis sicut Deus noster. » Quia nemo fit sanctus, nisi ab ipso sanctificatus fuerit. Et non solum sanctus, sed nec consistere valet, nec aliquam fortitudinem habere, nisi ab ipso perceperit.nihil potestis facere . » Et si sunt qui dicuntur dii multi et domini multi, nullus tamen eorum est, naturaliter id quod Deus est. Quid est enim umbra ad comparationem corporis, et fumus ad comparationem ignis? Hoc perpendens Abraham, quando cum Domino loquebatur, dicit: « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis? » In comparatione ta
Abbreviated transcription (Latin):
tationib quȩ sunt sine intellectu.
qm̃ in maliuolã animã ñ introibit
sapientia. nec inhabitabit in corpore
subdito peccatis. Et. sp̃s scrutatur
etiã ꝓfunda dĩ. Uerũ qͥa iudei głantes
in lege altiora se quȩrentes & nescientes
qͥa ds̃ est scientiarũ & arbiter conscientia¬
rũ. & carnalit᷑ sapientes ita agere despe-¬
xerunt. a fastu suȩ suꝑbiȩ corruentes
humiliati sunt. Nam sequitur.
rcus fortium superatus est. & infir¬
mi accincti sunt robore.
rcus enĩ nomine in sacro eloquio ali¬
quando dies iudicii iuxta qđ ꝑ psalmi¬
stam dicit᷑. ostendisti popło tuo dura.
potasti nos uino cõpunctionis: dedisti

Expanded text:
ne intellectu. Quoniam in malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis . » Et spiritus scrutatur etiam profunda Dei . Verum quia Judaei gloriantes in lege, altiora se quaerentes, et nescientes quia Deus est scientiarum, et arbiter conscientiarum, et carnaliter sapientes, ita agere despexerunt, a fastu suae superbiae corruentes, humiliati sunt. Nam sequitur: « Arcus fortium superatus est, et infirmi accincti sunt robore. » Arcus enim nomine, in sacro eloquio, aliquando dies judicii, juxta quod per Psalmistam dicitur: « Ostendisti populo tuo dura, potasti
Abbreviated transcription (Latin):
dicatores scĩ intelligunt᷑. quoꝵ p̾dicatio
uł fides dilatata est suꝑ inimicos eiꝰ.
qͥa uidelicet excessit scientiã scribarum.
Non enĩ in angustiis pressurarũ uixta
letata est eccłia in salutare di. Salutare
di filiũ dĩ dicit. de qͦ symeon suscipies
in ulnas ouans aiebat: nunc dimittis¬

Expanded text:
dicatores sancti intelliguntur, quorum praedicatio vel fides dilatata est super inimicos ejus, quia videlicet excessit scientiam scribarum e» Non enim in angustiis pressurarum, juxtalaetata est Ecclesia in salutare Dei. Salutare Dei, Filium Dei dicit, de quo Simeon, suscipiens in ulnas, ovans, aiebat: « Nunc dimitti
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scriptum est.
Porro anna loquebatur incorde suo.
tantũq labia illiꝰ mouebantur.
Inc dñs in eugłio dicit: intra in cubi¬
culũ & clauso ostio ora patrẽ tuũ. & pat̾
tuus qͥuidet in abscondito reddet tibi.
Clauso qͥppe ostio petit in cubiculo. qui
tacenti ore in conspectu suꝑnȩ pietatis
fundit affectũ m̃tis. Et uox auditur in
abscondito. cũ ꝑ sca desideria silenter
exaudit᷑. Vnde dicit᷑. desideriũ pauꝑum
exaudiuit dñs. Et quia anna ita dñm
postulauit. exaudiri ꝓ filio ꝓmeruit
Iuȩ concepit & peperit filium uoca¬
uitq nomen eiꝰ samuhel eo qd a dño
postulasset eũ. Sic nimirũ scã eccł̃ia
orans ꝑ naturalẽ intellectũ. grãm fidei
& mẏsteriũ incarnationis corde concepit.
& ore confessionis gignere promeruit.
Nam iuxta apłm corde credit᷑ ad iusticiã.
ore autẽ confessio fit ad salutẽ. Hinc est
qđ ad corneliũ angłs ait: corneli. exaudi.

Expanded text:
riptum est: « Porro Anna loquebatur in corde suo, tantumque labia illius movebantur. » Hinc Dominus in Evangelio dicit: « Intra in cubiculum tuum et, clauso ostio, ora Patrem tuum, et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi . » Clauso quippe ostio, petit in cubiculo, qui tacenti ore in conspectu supernae pietatis fundit affectum mentis. Et vox auditur in abscondito, cum per sancta desideria silenter exauditur. Unde dicitur: « Desiderium pauperum exaudivit Dominus. » Et quia Anna ita Dominum postulavit, exaudiri pro filio promeruit. « Quae concepit et peperit filium, vocavitque nomen ejus Samusset eum . » Sic nimirum sancta Ecclesia orans per naturalem intellectum, gratiam fidei et mysterium incarnationis, corde concepit, et ore confessionis gignere promeruit. Nam, juxta Apostolum: « Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . » Hinc est quod ad Cornel
Abbreviated transcription (Latin):
exultauit cor meũ in dño. Corenĩ sc̃ȩ̃
eccłiȩ ñ in reb transitoriis exultat. quia
potest quis gaudere in carnalib Non
głatur ex iocunditate terrenarũ rerũ
s in dño. iuxta qđ apłs cõmonet dicens:
qui głatur in dño głetur. Hinc enim
in canticis canticoꝵ ex uoce electoꝵ dici¬
tur: exultabimꝰ & lȩtabim᷑ inte: Ac si
aꝑte dicat᷑: non in nob̾ s in te ex te exul¬
tabimꝰ. & lȩtabim᷑: quia dũ fortiores
ad contemplanda sublimia ꝑuenisse co-¬
gnoscimꝰ. spem nos infirmi in te deue¬
nia peccatoꝵ sumimꝰ. Unde recte sub¬
infertur : exaltatũ est cornu meũ in dõ
meo. Quid gͥ ꝑ cornu eccł̃iȩ. nͥ regnum
ipsiꝰ accipere debemꝰ: Sicut enĩ cornu
carnẽ excedit. ita regnũ sc̃ẽ eccłiȩ aduer¬
sa huiꝰ mundi & desideria carnis tran¬
scendit. Sed regnũ in dño exaltatũ dicit᷑.
fac funiculos tuos & clauos tuos conso¬

Expanded text:
« Exsultavit cor meum in Domino. » Cor enim sanctae « Exsultavit cor meum in Domino. » Cor enim sanctae Ecclesiae non in rebus transitoriis exsultat: quia potest quis gaudere in carnalibus, non gloriatur ex jucunditate terrenarum rerum, sed in Domino; juxta quod Paulus commonet dicens: « Qui gloriatur, in Domino glorietur . » Hinc enim in Canticis canticorum, ex voce electorum dicitur: « Exsultabimus et laetabimur in te . » Ac si aperte dicatur: Non in nobis sed in te exsultabimus et laetabimur, quia dum fortiores ad contemplanda sublimia pervenisse cognoscimus, spem nos infirmi in te, de venia peccatorum, sumimus. Unde recte subinfertur, « Et exaltatum est cornu meum in Deo meo. » Quid igitur per cornu Ecclesiae nisi regnum ipsius accipere debemus? Sicut enim cornu carnem excedit, ita regnum sanctae Ecclesiae adversa hujus mundi et desideria carnis transcendit. Sed hoc regnum in Domino exaltatum dicitur, fac funiculos tuos, et clavos tuos conso
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. quanꝗͣ ñnulli ñ ꝓpħasse dicant.
s tantũmꝰ ꝓpter filiũ impetratũ dm̃ exul-¬
tanti p̾dicatione laudasse. Quid gͦ sibi
uult qđ ait. arcus fortiũ superatꝰ est. &
infirmi accincti sunt fortitudine. & re-¬
pleti priꝰ ꝓpanib se locauert̃ & fameli¬
& quȩ multos habebat filios infirmata
est: Nunqͥd ipsa septẽ peperit: Qu̾auis
sterilis fuerit. unicũ habebat qnͣdo ista
dicebat. Sed nec postea septẽ peperit siue
sex quib septimꝰ eẽt ipse samuhel: s tres
mares & duas feminas. Deinde in illo
ppło cũ adhuc nemo regnaret. qͥd extremo¬
posuit: Dat uirtutẽ regib nr̃is exal¬
tabit cornu xp̃i sui. Unde dicebat si ñ
ꝓph̾abat: Conticescant gͦ iudei. conti¬
cescant multi qͥ hoc iuxta hystoriam
ꝓ accepto filio dictũ putant. Dicat an¬
na ꝓpħando ꝓspiciens in se fęcunditatẽ
eccłiȩ dicat. dicat etiã eccłia xp̃i ciuitas
regis magni gr̃a plena. ꝓle fecunda. dicat:

Expanded text:
idetur: quanquam nonnulli non prophetasse dicant, sed tantummodo propter filium impetratum, Deum exsultanti praedicatione laudasse. Quid ergo sibi vult quod ait, « arcus fortium superatus est, et infirmi accincti sunt fortitudine, et repleti prius pro panibus se locaverunt, et fameli, et fetosa in filiis infirmata est? Nunquid ipsa septem peperit, quamvis sterilis fuerit? Unicum habebat, quando ista dicebat; sed nec postea septem peperit sive sex, quibus septimus esset ipse Samuel, sed tres mares et duas feminas. Deinde in illo populo, cum adhuc nemo regnaret, qposuit, dat virtutem regibus, et exaltabit cornu Christi sui. Unde dicebat, si non prophetabat? Conticescant ergo Judaei, taceant multi, qui hoc juxta historiam pro accepto filio dictum putant. Dicat Anna prophetando, prospiciens in se fecunditatem Ecclesia dicat. Dicat etiam Ecclesia Christi, civitas regis magni gratia plena, prole fecunda, dicat: