comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
humiliationi. In assumptione ergo
euis angłi in albis uestib uideri debu¬
erunt. quia qui innatiuitate sua ap¬
paruit ds humilis. in ascensione sua
hodierna die cyrographum damp¬
nationis nr̃ȩ. mutata ẽ sententia cor¬
ruptionis nr̃ȩ. Illa enim natura eui
nis nr̃ȩ subleuatione: ꝑfiguram beatꝰ
iob dnm uocat auem. Quia enim as¬
censionis eiꝰ mysterium uideam non
intelligere conspexit. de infidelitate
eius sententiam ꝓtulit dicens. Semi¬
tam ignorauit auis. Auis enim recte
appellatus ẽ dñs. quia corpꝰ carneũ
ad ethera librauit. Cuius semitam¬
aiuis ignorauit. quisquis eum ad cȩ¬
lum ascendisse non credidit. De hac
sollempnitate. ꝑ psalmistam dicitur.
Eleuata ẽ magnificentia tua super
cȩlos. De hac rursus ait. Ascendit ds
iniubilatione. & dñs inuoce tube. De
hac iterum dicit. Ascendens in altum
captiuam duxit captiuitatem: quia
corruptionem nr̃am uirtute suȩ incor¬
ruptionis absorbuit. Dedit uero do¬

Expanded text:
humiliationi. In assumptione ergo humiliationi. In assumptione ergo ejus angeli in albis vestibus videri debuerunt, quia qui in nativitate sua apparuit Deus humilis, in Ascensione sua hodierna die chirographum damnationis nostrae, mutata est sententia corruptionis nostrae. Illa enim natura cui nis nostrae sublevatione per figuram beatus Job Dominum avem vocat. Quia enim Ascensionis ejus mysterium Judaeam non intelligere conspexit, de infidelitate ejus sententiam protulit, dicens: Semitam ignoravit avis . Avis enim recte appellatus est Dominus, quia corpus carneum ad aethera libravit. Cujus avis semitam ignoravit quisquis eum ad coelum ascendisse non credidit. De hac solemnitate per Psalmistam dicitur: Elevata est magnificentia tua super coelos . De hac rursus ait: Ascendit Deus in jubilatione, et Dominus in voce tubae . De hac iterum dicit: Ascendens in altum captivam duxit captivitacorruptionem nostram virtute suae incorruptionis absorbuit. Dedit vero do
Abbreviated transcription (Latin):
dientia obedientiam uero signa se¬
cuta sunt: Sed quia auctore deo bre¬
uiter lectionem euuangłicam expo¬
nendam transcurrimus. restat ut ali¬
bis pͥmum querendum ẽ: quidnam
sit. quod nato domino apparuerunt
angłi: & tamen non legunt᷑ in albis
uestib apparuisse. Ascendente autem
dño. missi angłi in albis leguntur uesti¬
b apparuisse. Sic etenim scriptum ẽ.
Uidentib illis eleuatus ẽ & nibes
suscepit eum ab oculis eorum. Cumq
intuerentur in cęlum euntem illum:
albis. In albis autem uestib. gaudiũ
& sollempnitas mentis atcenditur.
Quid ẽ ergo quod nato dño non in
albis uestib apparent. ascendente au¬
tem dño in albis uestib apparent.
nisi quod tunc magna sollempnitas
angłis facta ẽ. cum cȩlum ds homo
penetrauit: Quia nascente domino
uidebatur diuinitas humiliata:
ascendente uero ẽ domino humani¬
tas exaltata. Albȩ etenim uestes. ex¬
altationi magis congruunt. quam

Expanded text:
dientia, obedientiam vero signa sedientia, obedientiam vero signa secuta sunt? Sed quia, auctore Deo, breviter lectionem Evangelicam exponendo transcurrimus, restat ut alibis Quaerendum nobis est quidnam sit quod nato Domino apparuerunt angeli, et tamen non leguntur in albis vestibus apparuisse: ascendente autem ino missi angeli in albis leguntur vestibus apparuisse? Sic etenim scriptum est: Videntibus illis elevatus est; et nubes suscepit eum ab oculis eorum. Cumque intuerentur in calbis . In albis autem vestibus gaudium et solemnitas mentis ostenditur. Quid est ergo quod nato Domino, non in albis vestibus, ascendente autem Domino, in albis vestibus angeli apparent, nisi quod tunc magna solemnitas angelis facta est, cum coelum Deus homo penetravit? Quia nascente Domino videbatur divinitas humiliata; ascendente vero Domino, est humanitas exaltata. Albae etenim vestes exaltationi magis congruunt quam
Abbreviated transcription (Latin):
tus uero ẽ dominus neq ꝑ coitum
generans. neq ꝑcoitum generatus.
Considandum uero nob̃ ẽ quid est qd̾
mareus ait sedet a dextris dei. Et ste¬
phanus dicit. Uideo cȩlos aꝑtos. ꝙ
filium hominis stantem a dextris dei.
Quid ẽ quod hunc marcus sedentẽ.
stephanus uero stantem. se uidere¬
testatur. Sed scitis fr̃s quia sede
uidicantis ẽ: stare uero pugnantis. uł
cat: ꝙ ad extremum iudex omnium ue
met: hunc post assumptionẽ marcus
sedere describit. quia post ascensionis
suȩ głam uidex infine uidebitur. Ste¬
phanus uero in laboris certamine po¬
situs. stantem uidit. quem adiutorem
habuit. quia ut iste int̾ra ꝑsequutoꝵ
infidelitatem uinceret: pro illo de cȩ¬
lo illius gr̃a pugnauit. Sequitur. Il¬
li autem profecti predicauerunt ubi¬
q dño cooꝑante. & sermonem confir¬
mante. sequentib signis. Quid in
his considerandum ẽ quid memoriȩ
commendandũ. nͥ qđ preceptum obe¬

Expanded text:
tus est vero Dominus neque per coitum tus est vero Dominus neque per coitum generans, neque per coitum generatus.Considerandum nobis est, quid est quod Marcus ait: Sedet a dextris Dei, et Stephanus dicit: Video coelos apertos, et filium hominis stantem a dextris Dei. Quid est, quod hunc Marcus sedentem, Stephanus testatur, nisi quia sedere judicantis est, stare vero pugnantis vel cat, et ad extremum judex omnium venturus est, hunc post ascensionem suam Marcus sedere descrsuae gloriam judex in fine videbitur. Stephanus vero in laboris certamine positus, stantem vidit, quem adjutorem habuit. Quia ut iste in terra persecutorum infidelitatem vinceret, pro illo de coelo illius gratia pugnavit. Sequitur: Illi autem profecti praedicaverunt, ubique Domino cooperante, et sermonem confirmante, sequentibus signis. Quid in his considerandum est, quid memoriae commendandum, nisi quod praeceptum obe
Abbreviated transcription (Latin):
subleuatione ꝑ quȩdam incrementa
distinguit᷑. Nam enoch translatus.
helyas uero ad cęlum subleuatus eẽ
memoratur. ut ueniret postmodum
qui nec translatus. nec subuectus ce¬
lum ethereum. sed sua uirtute pene¬
traret. qui nobis inse credentib car¬
nis quoq mundiciam largiretur: ꝙ
sub eo ꝑ incrementa tempoꝵ uirius
castitatis excresceret. In ipsa quoq
eorum translatione. qui ascensionem
dominicã. ut iudelicet famuli desig.¬
nauerunt. & se ipsum sequi ad cȩlum¬
ubi ascendit. dominus ostendit. Nam
enoch quidem uxorem & filios habuit
helyas uero neq uxorem neq filios le¬
gitur habuisse. Pensate gͦ quomͦ per fe¬
increm̃ta ereuerit munditia scĩtatis.
qđ & ꝑtranslatos famulos. & ꝑ ascen¬
dentis domini ꝑsonam patenter osten¬
ditur. Translatus ẽ nãq enoch. & ꝑ
coitum genitus. & ꝑ coitum generaes
Raptus ẽ helyas ꝑcoitum genitus. s
non iam ꝑ coitum generans. Assump¬

Expanded text:
sublevatione per quaedam incrementa sublevatione per quaedam incrementa distinguitur. Nam Enoch translatus , Elias vero ad coelum subvectus esse memoratur , ut veniret postmodum qui nec translatus, nec subvectus, coelum aethereum sua virtute penetraret. Qui nobis in se credentibus quia carnis quoque munditiam largiretur, et sub eo per incrementa temporum virtus castiteorum translatione, qui ascensionem Dominicam, et videlicet famuli designaverunt, et in ipso se, qui ad coelum ascendit, Dominus ostendit. Nam Enoch quidem uxores et filios habuit, Elias vero neque uxorem neque filios legitur habuisse. Pensate ergo quomodo per incrementa creverit munditia castitatis quod et per translatos famulos et per ascendentis Domini personam patenter ostenditur. Translatus namque est Enoch, per coitum genitus, et per coitum generans. Raptus Elias, per coitum genitus, sed non etiam per coitum generans. Assump
Abbreviated transcription (Latin):
homo purus adiutorio egebat alieno.
Per angłos quippe facta illa & osten¬
sa sunt adiumenta: quia nec ad cȩ¬
lum quidem aereum ꝑ se ascendere
poterat. quem naturȩ suȩ infirmi-¬
tas grauabat. Redemptor autem nr̃
non curru. non angłis. subleuatus
legitur. quia is qui fecerat omnia.
nimirum suꝑ omnia sua uirtute fe-¬
rebatur. Illuc enim reuertebatur ubi
erat: & inde rediebat ubi remane-¬
bat. qͥacũ ꝑ humanitatẽ ascenderet in
cȩlum: ꝑ diuinitatẽ suam & terram
parit̾ continebat & cȩlum. Sieut au¬
tem ioseph a fr̃ib uenditus. uenditio¬
nem redemptoris nr̃i figurauit. sic e¬
noch translatus. atq ad cȩlum aere¬
um helyas subleuatus. ascensionem
dominicam designauit. Ascensionis
gͦ suȩ dominus p̾nuntios & testes ha¬
buit. unum agte legem. alium sub le¬
ge. ut quandoq ueniret ipse. qui uera¬
citer celos penetrare potiusset. Unde
& ipse ordo in eorum quoq utrorumq

Expanded text:
purus homo adjutorio egebat alieno. purus homo adjutorio egebat alieno. Per angelos namque illa facta et ostensa sunt adjumenta, quia nec ad coelum quidem aereum per se ascendere poterat, quem naturae suae infirmitas gravabat. Redemptor autem noster non curru, non angelis sublevatus legitur, quia is qui fecerat omnia, nimirum super omnia, sua virtute ferebatur, illo etenim revertebatur ubi erat, et inde redibat ubi remanebat, quia per humanitatem ascenderat in coelum, per divinitatem suam et terram pariter continebat tem Joseph a fratribus venditus venditionem Redemptoris nostri figuravit, sic Enoch translatus, atque ad coelum aereum Elias sublevatus, Ascensionem dominicam designavit. Ascensionis ergo suae Dominus praenuntios et testes habuit, unum ante legem, alium sub lege, ut quandoque veniret ipse qui veraciter coelos penetrare potuisset. Unde et ipse ordo in eorum quoque utrorumque
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s km̃i amare signa que possunt
cum reprobis haberi communia:
sed hȩc quȩ modo diximus caritatis
atq pietatis miracula amate. quo
apud homines minor sit gła. Seqͥt᷑¬
Et dominus quidem iħe postquam
locutus ẽ eis. assumptus ẽ incęlis: et
sedet a dextris dei. Inueteri testamen¬
to cognouimus. qđ helyas sit raptus
in cȩlum. Sed aliud ẽ cȩlum aereum
aliud ȩthereum. Cęlum quippe ae-¬
reum t̾rȩ ẽ ꝑximuni. Unde & aues
cȩli dicimus. quia eas uolitare in ae-
re uidemus. In cȩlum itaq aereum he-¬
lyas subleuatus ẽ: ut insecreta qua-¬
dam t̾re regione repente duceretur:
ubi in magna iam carnis & sp̃c qͥete
uiueret. quousq ad finem mundi re
enim mortem distulit. non euasit. re¬
demptor autem nr̃ quia non distulit
suꝑauit: eamq resurgendo consump¬
sit. & resurrectionis suȩ głam ascen¬
dendo declarauit. N otandum quoꝙ: ẽ
qđ helyas incurru legitur ascendis-¬
se ut uidelicet aꝑte monstraretur: qͥa

Expanded text:
rissimi, amare signa quae possunt cum reprobis haberi communia; sed haec quae modo diximus charitatis atque pietatis miracula amate, quaeapud homines minor est gloria. SeqEt Dominus quidem Jesus postquam locutus est eis, assumptus est in coelum, et sedet a dextris Dei. In Veteri Testamento cognovimus quod Elias sit raptus in coelum. Sed aliud est coelum aereum, aliud aethereum. Coelum quippe aereum terrae est proximum; unde et aves coeli dicimus, quia eas vore videmus. In coelum quippe aereum Elias sublevatus est, ut in secreta quadam terrae regione repente duceretur, ubi in magna jam carnis ac spiritus quiete viveret, quousque ad finem mundi redenim mortem distulit, non evasit; Redemptor autem noster, quia non distulit superavit, eamque resurgendo consumpsit, et resurrectionis suae gloriam ascendendo declaravit. Notandum quoque est quod Elias in curru legitur ascendisse, ut videlicet aperte monstraretur quia
Abbreviated transcription (Latin):
narrant. quid aliud faciunt. nisi
nouis linguis loquuntur: Qui dũ
bonis suis exortationib maliciam
de alienis cordib auferunt: serpen¬
tes tollunt. Et dum pestiferas suasi¬
ones audiunt: sed tam̃ ad oꝑationẽ
prauam minime ꝑtrahunt᷑. mortife¬
rum quidem ẽ quod bibunt. sed non
eos nocebit. Qui quotiens ꝓximos
suos in bono oꝑe infirmari conspici¬
unt. dum eis tota uirtute concurr̃t.:
& exemplo suȩ oꝑationis illorum
uitam roborant. qui in ꝓpria actione
titubabant: quid aliud faciunt. nisi
suꝑ egros manus imponunt. ut be¬
ne habeant: Quȩ nimirum mira¬
cula tanto maiora sunt. quanto spi¬
ritalia. Tanto maiora sunt. quan¬
to ꝑ hoc non corpora. sed animȩ sus
auctore dõ si uultis facitis uos. Ex
illis enim exteriorib signis: obtine
Hȩc uero spiritalia quȩ aguntur
inmente uirtutẽ uitȩ non ostendunt.
sed facunt. Illa habere ꝙ mali pos¬
sunt: istis autem ꝑfrui nisi boni ñ

Expanded text:
narrant, quid aliud faciunt, nisi narrant, quid aliud faciunt, nisi novis linguis loquuntur? qui dum bonis suis exhortationibus malitiam de alienis cordibus auferunt, serpentes tollunt. Et dum pestiferas suasiones audiunt, sed tamen ad operationem pravam minime pertrahuntur, mortiferum quidem est quod bibunt, sed non eis nocebit. Qui quoties proximos suos in bono opere infirmari conspiciunt, dum eis tota virtute concurrunt, et exemplo suae operationis illorum vitam roborant qui in propria actione titubant; quid aliud faciunt, nisi super aegros manus imponunt, ut bene habeant? Quae nimirum miracula tanto majora sunt, quanto spiritalia; tanto majora sunt, quanto per haec non corpora, sed animae suscauctore Deo si vultis vos facitis. Ex illis enim exterioribus signis obtinerhaec vero spiritalia, quae aguntur in mente, virtutem vitae non ostendunt, sed faciunt. Illa habere et mali possunt, istis autem perfrui nisi boni non
Abbreviated transcription (Latin):
loquent᷑ nouis: serpentes tollent. Et
si mortiferum quid biberint. non eos
nocebit. Suꝑ egros manus imponent
& bene habebunt. Nunquid fr̃s mei¬
quia ista signa non facitis: minime cre¬
didistis: S ed hȩc necessaria. in exordio
ȩccłiȩ fuerunt. Ut enim ad fidem cres¬
ceret. miraculis fuerat nutrienda. qͥa
& nos cum arbusta plantamꝰ: tamdiu
eis aquam infundimus. quousq ea
int̾a coaluisse uideamus. At si sẽmel
radicem fixerint irrigatio cessabit.
Hinc ẽ etenim qđ paulus dicit. Lin¬
guȩ in signum sunt. non fidelib sed
infidelib. An habemus de his signis
atq in uirtutibus. quȩ subtiluis adhuc
considerare debeamus: S c̃a quippe
cerdotes eius cum ꝑ exorcismi grãm
manum credentib imponunt: & ha¬
bitare malignos sp̃c in eorum mente
contradicunt. quid aliud faciunt. nͥ
demonia eiciunt: Et fideles quippe
qui iam uitȩ ueteris scłaria uerba
derelinquunt: & scã autem myste¬
ria insonant. & conditoris sui laudes
ce potentiam quantum p̃ualent

Expanded text:
erpentes tollent, et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit. Super aegros manus imponent, et bene habebunt. Nunquid quia ista signa non facimus, minime credimus? Sed haec necessaria in exordio Ecclesiae fuerunt. Ut enim ad fidem cresceret, miraculis fuerat nutrienda. Quia et nos cum arbusta plantamus, tandiu eis aquam fundimus, quousque ea in terra convaluisse videamus. At si semel radicem fixerint, irrigatio cessabit. Hinc est enim quod Paulus dicit: Linguae in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus . An non habemus de his signis atque virtutibus quae adhuc subtilius considerare debeamus. Sancta quippe cerdotes ejus cum per exorcismi gratiam manum credentibus imponunt, et habitare malignos spiritus in eorum mente contradicunt, quid aliud faciunt, nisi daemonia ejiciunt? Et fideles quique qui jam vitae veteris saecularia verba derelinquunt, sancta autem mysteria insonant, conditoris sui laudes et potentiam, quantum praevalent,
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas fuit. Ipsa namq resurrectio:
illis dubitantib ꝑ multa argumenta
monstrata ẽ. Quȩ dum nos legentes
agnoscimꝰ: quid aliud quam de illoꝵ
dubitatione solidamur: Minus enĩ
mͥ maria magdalene p̃stitit quȩ cicius
credidit. quam thomas qui dui dubi¬
tauit. Ille etenim dubitando uulne¬
rum cicatrices tetigit: & de nr̃o pec¬
tore dubietatis uulnus amputauit.

Expanded text:
rrectio illis dubitantibus per multa argumenta monstrata est, quae dum nos legentes agnoscimus, quid aliud quam de illorum dubitatione solidamur? Minus enim mihi Maria Magdalene praestitit, quae citius credidit, quam Thomas, qui diu dubitavit. Ille etenim dubitando vulnerum cicatrices tetigit, et de nostro pectore dubitationis vulnus amputavit.
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ nr̃e consideratione debemus ag.¬
noscere. Te enim ueracit̃ fideles sumꝰ
siqđ uerbis ꝓmitcmus: oꝑib imple¬
mus. Indie quippe baptismatis. omĩb
nos antiqui hostis oꝑib atq omnib
pompis abrenuntiare. ꝓmisimus. Itaq
unusquisq ur̃m ad considerationem
suam mentis oculos reducat: & si ser.¬
uat post baptismum qđ ante baptis¬
mum spopondit. certus iam quia fi¬
delic ẽ gaudeat. Sed ecce qđ ꝓmisit
minime seruauit: ad exercenda praua
oꝑa. ad concupiscendas mundi pom¬
pas dilapsus ẽ: uideamus siam scit
plangere quod errauit. Apud miseri¬
cordem namq uidicem. nec ille fallae
habebitur qui adueritatẽ reũtitur:
ctiam ipse postquam mentitur: quia
omp̃s ds̃ dum libenter nram peniten¬
tiam suscipit: ipse suo iudicio hoc qđ
errauimꝰ abscondit. Signa autẽ eos

Expanded text:
vitae nostrae consideratione debemus agvitae nostrae consideratione debemus agnoscere. Tunc enim veraciter fideles sumus, si quod verbis promittimus operibus implemus. In die quippe baptismatis omnibus nos antiqui hostis operibus atque omnibus pompis abrenuntiare promisimus. Itaque unusquisque vestrum ad considerationem suam mentis oculos reducat; et si servat post baptismum quod ante baptismum spopondit, certus jam quia fidelis est, gaudeat. Sed ecce quod promisit minime servavit, si ad exercenda prava opera, ad concupiscendas mundi pompas, dilapsus est; videamus si jam scit plangere quod erravit. Apud misericordem namque judicem nec ille fallax habebitur, qui ad veritatem revertitur, etiam postquam mentitur, quia omnipotens Deus dum libenter nostram poenitentiam suscipit, ipse suo judicio hoc quod erravimus abscondit . Sequitur: 4.
Abbreviated transcription (Latin):
dampnationis suȩ testimonium suꝑ¬
ba reppulisset. S ed cum discipłos ad
p̃dicandum ueritas mitcit. quid ali¬
ud in mundo facit nͥ grana seminis
asꝑgit. & pauca grana mitit in se¬
mine: ut multarum messium fruges
recipiat ex nr̃a fide: Neq etenim in
uniũsum mundum tanta fidelium
messis exurgeret: si de manu domini
suꝑ rationalem terram. illa electa gra¬
na predicantium ñ uenissent. Sequit
Qui crediderit & baptiratus fuerit¬
saluus erit. Qui enim non crediderit. cõ¬
dempnabitur. fortasse unusquisq ap̃d
semet ipsum dicat. Ego iam credidi: sal¬
uus exo. uerum aicit. si fidem oꝑib
tenet. Uera etenim fides ẽ: quȩ in hoc
qđ uerbis dicit. morib non contradi¬
cit. Hinc est enim. qđ de quibꝰdam fal¬
sis fidelib paulus dicit. Qui confitent᷑
se nosse dm̃. factis autem negant. Hinc
iohannes ait. Qui dicits nosse dm̃ &
mandata eiꝰ non custodit. mendax est.
Qđ cum ita sit. fidei nr̃ȩ ueritatem in

Expanded text:
damnationis suae testimonium supdamnationis suae testimonium superba repulisset. Sed cum discipulos ad praedicandum Veritas mittit, quid aliud in mundo facit, nisi grana seminis spargit? Et pauca grana mittit in semine, ut multarum messium fruges recipiat ex nostra fide. Neque enim in universo mundo tanta fidelium messis exsurgeret, si de manu Domini super rationalem terram illa electa grana praedicantium non venisset. Sequitur: 3. Qui crediderit, et baptizatus fueritsalvus erit, qui vero non crediderit, condemnabitur. Fortasse unusquisque apud semetipsum dicat: Ego jam credidi, salvus ero. Verum dicit, si fidem operibus tenet. Vera etenim fides est, quae in hoc quod verbis dicit, moribus non contradicit. Hinc est enim quod de quibusdam falsis fidelibus Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc Joannes ait: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . Quod cum ita sit, fidei nostrae veritatem in
Abbreviated transcription (Latin):
& paulus dicit. In sipiens tu quod se¬
minas non uiuificatur: nisi pͥus moriat᷑
Uiuit gͦ: quod moritur: ut iuuificetur
Lapides itaq sunt: sed non uiuunt.
Arbusta autem sunt: & uiuunt sid ñ¬
Omnis autem creaturȩ. aliquid habet
homo. Habet namq commune eẽ cũ
lapidib uiuere cum arborib sentire eũ
animalib: intelligere cum angłis. Si
gͥ commune habet aliquid cum omns
ereatura homo. uixta aliquid omnis
creatura homo. Omni ergo creature
p̃dicatur euuangłm. cum soli homini
p̃dicatur: quia uidelicet ille docetur.
ꝓpter quem in t̾ra cuncta creata sunt.¬
& a quo omnia ꝑ quandam similitu¬
dinem aliena non sunt. Potest etiam
omnis creacurȩ nomine: omnis natio
gentium designari. Ante etenim dic¬
tum fuerat. in uiam gentium ne abi¬
eritis. N unc autem cħr predicate otu¬
ni creaturȩ ut scilicet pͥus a uidea apo¬
stoloꝵ repulsa predicatio: tunc nob̾
in adiutorium fieret. cum hanc illa ad

Expanded text:
et Paulus dicit: Insipiens, tu quod seet Paulus dicit: Insipiens, tu quod seminas non vivificatur, 1570 nisi prius moriatur . Vivit ergo quod moritur, ut vivificetur. Lapides itaque sunt, sed non vivunt. Arbusta autem sunt, et vivunt, sed nOmnis autem creaturae aliquid habet homo. Habet enim commune esse cum lapidibus, vivere cum arboribus, sentire cum animalibus, intelligere cum angelis. Si igitur commune habet acreatura homo, juxta aliquid omnis creatura est homo. Omni ergo creaturae praedicatur Evangelium, cum soli homini praedicatur, quia ille videlicet docetur, propter quem in terra cuncta creata sunt, et a quo omnia per quamdam similitudinem aliena non sunt. Potest etiam omnis creaturae nomine, omnis natio gentium designari. Ante etenim dictum fuerat: In viam gentium ne abieritis . Nunc autem dicitur, Praedicate omni creaturae, ut scilicet prius a Judaea apostolorum repulsa praedicatio tunc nobis in adjutorium fieret, cum hanc illa ad
Abbreviated transcription (Latin):
precepit eis ab ierosolimis ne discede¬
rent. Et post pauca. Uidentib illis
eleuatus est. & nubes suscepit eũ ab ocłis
eorum. Notate uerba. signate myste¬
ria. Conuescens: eleuatus ẽ. Comedit.
q ascendit. ut uidelicet ꝑ effectum co¬
mestionis: ueritas patesceret carnis.
Marcus uero pͥusquam cęlum dñs as
cendit: eum de cordis atq infidelitalis
duricia inerepasse discipłos memorat.
Qua in re quid considandum ẽ: nisi qđ̃
idcirco dominus tune discipłos incre¬
pauit cum corporalit reliquit. ut uer¬
ba quȩ recedens diceret. incorde audi¬
entium. arcius impressa remaneren:
Increpata gͥ eorum duricia. quid am¬
monendo dicat audiamus. Euntes
reb uel brutis animalib fuerat predi¬
candum. ut de eo discipłis dicatur ̃¬
dicate omni creaturȩ: Sed omnis eu¬
aturȩ nomine: signatur homo. Sunt
namq lapides: sed nec uiunt. nec sen¬
tiunt. Sunt herbȩ & arbusta. uiuiii
quidem sed non sentiunt. Uiuunt di¬
co: ñ ꝑanimam. sed ꝑ uiriditatem. Qa

Expanded text:
erosolymis ne discederent . Et post pauca: Videntibus illis, elevatus est, et nubes suscepit eum ab oculis eorum . Notate verba, signate mysteria. Convescens elevatus est. Comedit, et ascendit, ut videlicet per effectum comestionis veritas patesceret carnis. Marcus vero priusquam 1569 coelum Dominus cendat, eum de cordis atque infidelitatis duritia increpasse discipulos memorat. Qua in re quid considerandum est, nisi quod idcirco Dominus tunc discipulos increpavit, cum eos corporaliter reliquit, ut verba quae recedens diceret in corde audientium arctius impressa remanerent? Increpata igitur eorum duritia, quid admonendo dicat, audiamus: Euntes rebus, vel brutis animalibus fuerat praedicandum, ut de eo discipulis dicatur: Praedicate omni creaturae? Sed omnis creaturae nomine signatur homo. Sunt namque lapides, sed nec vivunt, nec sentiunt. Sunt herbae et arbusta; vivunt quidem, sed non sentiunt. Vivunt dico, non per animam, sed per viriditatem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
par genitori unigenitus tangeretur.
Hinc illud ẽ quod post resurrectionẽ
suam dominus cum maria magdale¬
nȩ ꝑsonam eccł̃iȩ gerens. ad contactum
ipsius ꝓparet accedere: dicit ei. Noli me
tangere. nondum enim ascendi ad pa¬
trem meum. hoc ẽ nolo ut ad me corpo¬
raliter uenias. nec ut me sensu carnis
agnoscas. Ad sublimiora te differo: ma-¬
iora tibi p̃paro. cum ad patrem i eũ
ascendero. Tunc me ꝑfectius ueriusq
palpabis. apprehensura quod non
tangis. & creditura qđ non uides. Cũ
autem ascendentem in cȩlos dnm seqͣces
discipłorum oculi intenta ammiratio¬
ne suspicerent. astiterunt coram ipsis
angłi duo mirabili uestium candore
fulgentes: qui & dixerunt. Uiri ga¬
lilei quid statis aspicientes in cȩlum:
hic iħc qui assumptus ẽ auobis in cȩ¬
lum sic ueniet quemadmodum ui¬
distis eum euntem in cęlum. Quib
uerbis omnes ȩccłiȩ filii docebantur:
ut xp̃c iħc in eadem in qua ascenderat
carne uenturus uisibilis creeretur:

Expanded text:
par Genitori Unigenitus tangeretur. Hinc illud est quod post resurrectionem suam Dominus, cum Maria Magdalene personam Ecclesiae gerens, ad contactum ipsius properaret accedere, dicit ei: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum : hoc est, nolo ut ad me corporaliter venias, nec ut me sensu carnis agnoscas; ad sublimiora te differo, majora tibi praeparo. Cum ad Patrem meum ascendero, tunc me perfectius veriusque palpabis, apprehensura quod non tangis, et creditura quod non cernis. Cum autem ascendentem ad coelos Dominum sequaces discipulorum oculi intenta admiratione suspicerent, astiterunt coram ipsis angeli duo mirabili vestium candore fulgentes, qui et dixerunt: Viri Galilaei, quid statis aspicientes in coelum? Hic Jesus qui assumptus est a vobis in coelum, sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in coelum . Quibus verbis omnes Ecclesiae filii docebantur ut Jesus Christus in eadem qua ascenderat carne venturus visibilis crederetur;
Abbreviated transcription (Latin):
tiauit. sic & editum de uirgine. uox cȩ¬
lestiũ pastorib cecinit. Sieut resurre¬
xisse amortius suꝑnorum nuntiorũ
destimonia pͥma docuerunt: sic ad
iudicandum mundum in ipsa carne
uenturũ angłorum officia declaraue-¬
runt: ut intelligeremus quantȩ po¬
testates affuture sint cum iudicaturo

Expanded text:
tiavit, sic et editum de Virgine vox coelestium pastoribus cecinit: sicut resurrexisse a mortuis, supernorum nuntiorum prima testimonia docuerunt, sic ad judicandum mundum in ipsa carne venturum, angelorum officia praedicarunt: ut intelligeremus quantae potestates sint
Abbreviated transcription (Latin):
quod temptatur possit elidere. Ni¬
bhil ẽ autem ualidius dilecussimi cõ-¬
tra diaboli dolos: quam benignitas
miscđiȩ & largitas caritatis. ꝑ quã
omne peccatum aut declinatur aut
uincitur. Sed huius uirtutis subli¬
mitas non pͥus app̃henditur: quam
illud qd ei ẽ adũsarium subruatur.
Quid autem tam inimicum miscdiȩ
emergit. quȩ nisi in suis fomitib ene¬
catur. necesse ẽ ut inagro illius cordis
in quo huuis mali planta conualint
spinȩ pocius tribuli quȩ uitiorum
quam illum uere uirtutis semen orie¬
tur: Resistamus ergo dilectissimi
huic tam pestifero malo: ꝙ caritatẽ
sine qua nulla uirtus potest nitere
sectamur: ut ꝑ hanc qua ad nos
xp̃e descendit dilectionis uiam. eti
am ad ipsum possimus ascendere:

Expanded text:
quod tentatur possit elidere. Niquod tentatur possit elidere. Nihil autem est validius, dilectissimi, contra diaboli dolos, quam benignitas misericordiae et largitas charitatis, per quam omne peccatum aut declinatur aut vincitur. Sed hujus virtutis sublimitas non prius apprehenditur quam illud quod ei adversarium est subruatur. Quid autem tam inimicum misericoremergit? Quae nisi in suis fomitibus enecetur, necesse est ut in agro cordis illius, in quo hujus mali planta convaluit, spinae potius tribulique vitiorum, quam ullum verae virtutis semen oriatur. Resistamus ergo, dilectissimi, huic tam pestifero malo, et charitatem, sine qua nulla virtus potest nitere , sectemur: ut per hanc, qua ad nos Christus descendit, dilectionis viam, etiam nos ad ipsum possimus ascendere,
Abbreviated transcription (Latin):
dicato. Exultemus itaq dilectissimi
gaudio spiritali: & digna apud dm̃i
Siusum uocato s animos desideria
terrena non depͥmant. ad ȩterna
prelectos peritura non occupent:
uiam ueritatis ingressos fallaces illece¬
bre non retardent. Et ita fidelib hec
temporalia decurrant. ut peregrinari
se in hac mundi ualle cognoscant. in
qua etiam si quaedam commoda blan¬
diuntur non amplectenda nequiter
sed transeunda sunt fortiter. Ad hanc
enim deuotionẽ nos beatissimꝰ apłs
petrus incitat: scđm illam dilectio¬
nem quam pascendis ouib xp̃i trina
dominici amoris confessione conce¬
pit. obsecrans dicit. Km̃i. obseero
uos tanquam aduenas & ꝑegrinos.
abstinete uos a carnalib desideriis
quȩ militant adũsus animam. Cui
autẽ nisi diabolo carnales militant
uoluptates: qui animas adsuꝑna ten¬
dentes corruptibilium bonorum de
ipse excidit gaudet abducere: Contra
cuius insidias sapient debet. fidelis
quisq uigi lare inimicum suum de eo

Expanded text:
. Exsultemus itaque, dilectissimi, gaudio spiritali, et digna apud Deum igamus. Sursum vocatos animos desideria terrena non deprimant; ad aeterna praeelectos peritura non occupent; viam veritatis ingressos fallaces illecebrae non retardent; et ita a fidelibus haec temporalia decurrantur, ut peregrinari se in hac mundi valle cognoscant, in qua etiamsi quaedam commoda blandiantur, non amplectenda nequiter, sed transeunda sunt fortiter. Ad hanc nos devotionem beatissimus apostolus Petrus incitat; et secundum illam dilectionem quam pascendis Christi ovibus trina Dominici amoris professione concepit , obsecrans dicit: Charissimi, obsecro vos tamquam advenas et peregrinos, abstinere vos 296 a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam . Cui autem nisi diabolo carnales militant voluptates, qui animas ad superna tendentes corruptibilium bonorum del de quibus ipse excidit gaudet abducere? Contra cujus insidias sapienter debet fidelis quisque vigilare, ut inimicum suum de eo
Abbreviated transcription (Latin):
Premisso autẽ suȩ mysterio pas¬
sionis: mox ad constantiam mar¬
tyrii discipłos suos hortatun di¬
cens. Qui amat animã suam. ꝑ¬
det eam. Et qui odit animã suã
in hoc mundo: inuitam ȩternã
custodit eam. Anima in scripturis.
aliquando interiorem hominẽ.

Expanded text:
Praemisso autem mysterio suae pasPraemisso autem mysterio suae passionis, mox ad constantiam martyrii discipulos suos hortatur, dicens: « Qui amat animam suam, perdet eam, et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. » Anima in Scripturis, aliquando interiorem hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
nem suȩ passionis ꝑfecte insinua¬
uit: qui prius mortificandꝰ erat
a iuideis. & postea p̃dicandꝰ gen¬
tib. Nam eius nomen tantõma-¬
gis crescit infide gentium. quan¬
to ꝑmortẽ inꝑfidia uideoꝵ est ex¬
tinctum. Nec indignum alicui de¬
bet de redemptore nr̃o uideri. si
in assumpta humanitate grano
frument comparetur: in qua eti.¬
am uilib uermis assimilatur:
sicut ipse ꝑ ꝓpħam dicitur. Ego
sum uermis & non homo. Et pul¬
chre dñs grano tritici comparatur.
quia sicut in omnib annonis nicħ
frumento pulchrius: nichil est
delectabilius: ita ipse omnes cre¬
aturas excellit: quia nichil eo sua¬
uius. nichil dulcias muenitur.
Siue certe grano frument com¬
paratur. quia alimento corporis
sui & sanguinis. animas fideli
um reficit. Ipse enim ait in euuan-¬
gelio. Ego sum panis uuius. qui
de cęlo descendi. Et iterum. Panis
quem ego dedero caro mea ẽ pro
scłi uita. Et alibi. Caro mea uere
ẽ cib: & sanguis m̃s uere ẽ potꝰ

Expanded text:
nem suae passionis profecto insinuavit, quia prius mortificandus erat a Judaeis, et postea praedicandus gentibus. Nam ejus nomen tanto magis crescit in fide credentium, quanto per mortem in perfidia Judaeorum est exstinctum. Nec indignum debet Redemptore nostro videri, si in assumpta humanitate grano frumenti comparetur, in qua etiam vilibus vermibus assimilatur, sicut ipse per prophetam dicit: « Ego sum vermis et non homo . » Et pulchre Dominus grano tritici comparatur, quia sicut in omnibus annonis nihil frumento pulchrius, nihil est delectabilius: ita ipse omnes creaturas excellit, quia nihil eo suavius, nihil dulcius invenitur. Sive certe grano frumenti comparatur, quia alimento corporis et sanguinis sui fidelium animas reficit. Ipse enim ait in Evangelio: « Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . » Et iterum: « Panis quem ego dedero, caro mea est, pro saeculi vita. » Et alibi: « Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus . »
Abbreviated transcription (Latin):
& sequatur me. Et iterum. Et
qui non baiulat crucem suam
& uenit post me: non ẽ me dig¬
nus. Uariis enim modis. fideles
xp̃i ministrant. Alii bene docen¬
do ut confessores: alii pro eus
nomine moriendo ut martyres:
alii iustis elemosinas tribuendo
ut fideles laici: Sed qui xp̃o mi¬
nistrat. xp̃m debet sequi: quia
sicut iohannes apłs ait qui dicit
se in xp̃o manere. debet sicut
ille ambulauit. &e ipse ambula¬
re. Qualem autẽ remunerationẽ
ꝓ tali imitatione recipiat: ipse de¬
clarat cum subiungit. Et ubi et
sum. illic & minister m̃s erit
Quid amplius potest ꝓmicti
fideli ministro. quam ut merea¬
tur ẽẽ cum dño suo: nec solum u¬
dere eius humanitatẽ. sed etiam
contemplari ipsius diuinitatem:
Unde & subiungitur. Siquis nͥ
ministrauerit. honorificabit eũ
pater m̃s qui ẽ in cęlis. Honorifla

Expanded text:
et sequatur me . » Et iterum: « et sequatur me . » Et iterum: « Qui non bajulat crucem suam, et venit post me, non est me dignus . » Variis enim modis fideles Christo ministrant. Alii bene dicendo, ut confessores; alii pro ejus nomine moriendo, ut martyres; alii juste eleemosynas tribuendo, ut fideles laici. Sed qui Christo ministrat, Christum debet sequi. Quia sicut Joannes apostolus ait: « Qui dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare . » Qualem autem remunerationem pro tali imitatione recipiat, ipse declarat, cum subjungit: « Et ubi ego sum, ibi et minister meus erit. » Quid amplius potest promitti fideli ministro, quam ut mereatur esse cum Domino suo, nec solum videre ejus humanitatem, sed etiam contemplari ipsius divinitatem. Unde et subditur: « Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus qui est in coel
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Non enim facio animã
meam: preciosiorẽ quam me.
Et ut hoc qđ dicimꝰ etiam simpli¬
ciores intelligere possint: libet a¬
liquos ad medium deducere: qͥ
odientes animam suam amaue¬
runt: ꝙ alios qui amantes odio
habuerunt. Uerbi gr̃a. Dictum
ẽ quibusdam. Ad orate ydola: alio¬
quin inter ficiemini. Illi uͦ aman¬
tes anim lam suam. id est p̾sen¬
tem uitam: ad orauerunt. ꝙ mor¬
tem ꝑpetuam inuenerunt. Tali¬
ter beatus laurentiꝰ leuita. cuiꝰ
hodie festiuitatẽ colimus animã
suam oderat: & odiendo uitam
ȩternam custodiebat. quando
ticula positus. crudelissimo ty¬
ranno dicebat. Assatum ẽ: iam
uersa & manduca. Nam facul-¬
tates ȩccłiȩ quas requiris: incęle¬
stes thesauros manus pauꝑum
deportauerunt. Cuius autem imi¬
tatores inpassione sunt martyres.
dñs manifestat cum dicit. Siquis
michi ministrat: me sequatur
Sequi autem dñm imitari est:
sicut ipse. alibi ait. Qui uult
uenire post me. abneget semet¬
ipsum & tollat crucem suam

Expanded text:
Christi . » Non enim facio animam meam pretiosiorem quam me. Et ut hoc quod dicimus etiam simpliciores intelligere possint, libet aliquos ad medium deducere, qui odientes animam suam amaverunt, et alios qui amantes, odio habuerunt. Verbi gratia, dictum est quibusdam: Adorate idola, alioquin intertes animam suam, id est praesentem vitam adoraverunt, et mortem perpetuam invenerunt. Taliter beatus Laurentius levita, cujus hodie festivitatem colimus, animam suam oderat, et odiendo in vitam aeternam custodiebat, quando ticula positus, crudelissimo tyranno dicebat: « Assatum est, jam versa et manduca, » nam facultates Ecclesiae, quas requiris, in coelestes thesauros manus pauperum deportaverunt. Cujus autem imitatores in passione sint martyres, Dominus manifestat cum dicit: « Si quis mihi ministrat, me « sequatur. » Sequi enim Domsicut ipse alibi dicit: « Qui vult venire post me, abneget semetipsum et tollat crucem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
dest homini si totum mundum
lucretur. animȩ autem suȩ de¬
trimentũ patiatur: Presentẽ
uitam: sicut alibi ait. Nonne
anima plus ẽ quam ȩsca: & cor¬
pus plusquam uestimentum:
Ergo in hoc loco ammȩ nomine.
presentem uitam designat cum
dicitur. Qui amat animã suã.
ꝑdet eam. Mira autem res ẽ: ut
amando anima ꝑeat. & odiendo
in hoc mundo. inuitam ȩternam
custodiatur. Tunc enim animã
nr̃am bene odimus. & odiendo
custodimus. quando eius carna¬
lib desideriis contra dicimus.
eius appetitum frangimus. eius
p assionib reluctam᷑: & in com-¬
paratione futurȩ uitȩ p̃sentem
uitam pro nichilo ducimus. il¬
lud sollicite considerantes qđ
dñs ait. Siquis uenit ad me &
non odit patrem suum & ma¬
trem. & uxorem & filios & fr̃s

Expanded text:
t homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? » Praesentem vitam, sicut alibi ait: « Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum? » Ergo in hoc loco animae nomine praesentem vitam designat, cum dicitur: « Qui amat animam suam, perdet eam. » Mira autem res est, ut amando anima pereat, et odiendo in hoc mundo, in vitam aeternam custodiatur. Tunc enim nostram animam bene odimus, et odiendo custodimus, quando ejus carnalibus desideriis contradicimus, ejus appetitum frangimus, ejus passionibus reluctamur, et in comparatione futurae vitae praesentem vitam pro nihilo ducimus: illud sollicite considerantes, quod Dominus ait: « Si quis venit ad me, et non odit patrem suum et matrem,
Abbreviated transcription (Latin):
limus. quia dñs in similitudine
grani frum̃ti seipsum dicit mor-¬
tificandum &r multiplicandum.
Mortificandum in infidelitate ui¬
deorum: multiplicandũ infide
omnium popłoꝵ. Quod non solũ
facilius. sed etiam aꝑtius intelli¬
gere possumus. si suꝑuis huius
euuangłii dicta parumꝑ atten¬
damus. Supra enim retulit euuã¬
głista. quia predicante dño inie

Expanded text:
ligimus, quia Dominus in similitudine grani frumenti seipsum dicit mortificandum et multiplicandum: mortificandum, in infidelitate Judaeorum: multiplicandum, in fide omnium populorum. Quod non solum facilius, sed etiam apertius intelligere possumus, si superiora hujus Evangelii parumper attendamus. Supra enim retulit Evangelista, quia praedicante D
Abbreviated transcription (Latin):
ortaturus dñs dis¬
cipłos ad martyriũ
suȩ passionis exemplũ
p̃misit. ut tanto minꝰ
ꝓ eius nomine mortẽ
pati timerent: quan¬
to in hoc oꝑe cȩlestis magistri mmi¬
tatores existerent. Ait enim. Am̃

Expanded text:
ortaturus Dominus discipulos ad martyrium, suae passionis exemplum praemisit, ut tanto minus pro ejus nomine mortem pati timerent, quanto in hoc opere coelestis magistri imitatores exsisterent. Ait enim: « Amen,
Abbreviated transcription (Latin):
ieut bonis ẽẽ moris
solet inscripturis
semꝑ exempla patrũ
precedentiũ quib ad
meliora ꝓficiant. qͥbꝰq
agnitis de suis actib¬
se emendent humiliter inquirere:
sic econtrario reprobi siquid forte
melectis reprehensibile reperuÑ.
quasi suas ex eo nequitias obtec¬
turi. aut ꝓiusto defensuri liben¬
tissime solent amplecti. Ideoq mul¬
to ardentius legunt. quod facta
ẽ contentio inter discipłos iħu.
quis eorum uideret᷑ eẽ maior. qͣm
qđ multitudinis credentium erat
cor unum ꝙ anima una. Multo
recolunt tenatius quod facta est
dissensio inter barnaban & pau¬
lum. ita ut discederent ab inuicẽ.
enim sit inter uos zelus &r con¬
tentio. nonne carnales estis. non¬
ne homines estis. quasi nobis in¬
firmitas scorum imitanda pro-¬
ponatur. & non illud potius quia
conualuerunt de infirmitate. for-¬
tes facti sunt in bello. Hoc maxi¬
me in loco ubi & ipsa contentio¬
nis eorum causa ẽ nobis incog-¬
nita. Neq enim incredibile ẽ

Expanded text:
icut bonis esse moris solet in Scripturis semper exempla Patrum praecedentium, quibus ad meliora proficiant, quibus agnitis, de suis actibus humilientur, inquirere, sic e contrario reprobi, si quid forte in electis reprehensibile reperiunt, quasi suas ex eo nequitias obtecturi, aut pro justo defensuri, libentissime solent amplecti. Ideoque multo ardentius legunt quod facta est contentio inter discipulos Christi quis eorum videretur esse major, quam quod multitudinis credenticor unum, et anima una . Multo recolunt tenacius quod facta est dissensio inter Barnabam et Paulum, ita ut discederent ab invicem ,enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis? nonne homines estis ? quasi nobis infirmitas sanctorum imitanda proponatur, et non illud potius quia convaluerunt de infirmitate, fortes facti sunt in bello , hoc maxime in loco, ubi et ipsa contentionis eorum causa est nobis incognita. Neque enim incredibile est
Abbreviated transcription (Latin):
potentiȩ credat quod audit. Illa ergo
dimissa despicite ad huius resurrectio¬
nis głam quam in se ueritas osten¬
dit tota intentione festinate. Terrena
desid̾ia quȩ auctore separant fugide.
quia tanto altius ad conspectum dei
omnipotentis ꝑtingitis. quanto me¬
diatorem di & hominum singularit̃
amatis: qui uiuit & regnat cum pa-¬

Expanded text:
potentiae credat quod audit. Illa ergo potentiae credat quod audit. Illa ergo  transeunt, velut jam dimissa despicite. Ad hujus resurrectionis gloriam quam in se Veritas ostendit tota intentione festinate. Terrena desideria quae ab auctore separant fugite, quia tanto altius ad conspectum Dei omnipotentis pertingitis, quanto Mediatorem Dei et hominum singularius amatis. Qui vivit et regnat cum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ꝓcessit ligni duricia: non ẽ asꝑum
unde asꝑitas corticis erupit. N on ẽ
saporum: unde sapor. In fructibus
olfactum nil rȩdolet: unde odor infru¬
ctib fraglat: Nil inse uiride osten¬
dit: unde foliorum uiriditas exiuit:
Cuncta ergo in semine simul latent
quȩ tamen non simul ex semine pro¬
deunt. Ex semine quippe ꝓducitur
radix: ex radice ꝓdit uirgultum: ex
uirgulto oritur fructus: infructu etiã
producitur semen. Addamus gͦ: quia
& semen latet insemine. Quid gͥ mi¬
rum si ossa. neruos. carnem. capillosꝙ
reducat expuluere: qui lignum. frue¬
tus. folia. in magna mole arboris ex
paruo cotidie semine restaurat. Cũ
gͦ dubitans animus de resurrectionis
potentia rationem querit: earum rȩ¬
rum ei questiones inferendȩ sunt. qͦ
& incessenter fiunt. & tamen ratione
comp̃hendi nequaquam possunt. ut
dum non ualet. ex uisione dei penecra¬
re qđ conspicit. de promissione diuine

Expanded text:
ergo processit ligni duritia? non est asperum, ergo processit ligni duritia? non est asperum, unde asperitas corticis erupit? non est saporum, unde sapor in fructibus? olfactum nil redolet, unde odor in fructibus fragrat? nil in se viride ostendit, unde foliorum viriditas exivit? Cuncta ergo in semine simul latent, quae tamen non simul ex semine prodeunt. Ex semine quippe producitur radix, ex radice prodit virgultum, ex virgulto oritur fructus, in fructu etiam producitur semen. Addamus ergo quia et semen latet in semine. Quid igitur mirum, si ossa, nervos, carnem, capillosque reducat ex pulvere, qui lignum, fructus, folia, in magna mole arboris ex parvo quotidie semine restaurat? Cum ergo dubitans animus de resurrectionis potentia rationem quaerit, earum rerum ei quaestiones inferendae sunt, quae et incessanter fiunt, et tamen ratione comprehendi nequaquam possunt, ut dum non valet ex visione rei penetrare quod conspicit, de promissione divinae
Abbreviated transcription (Latin):
si hominẽ expuluere reficit: qui si¬
mul omnia ex nichilo creauit:
Mirabilius namꝙ ẽ celum ac t̾rã
ex nullis existentib condidisse: quã
ipsum hominẽ ext̾ra reparare. Sed
cinis attenditur. & incarnem redire
posse desꝑatur: & diuine oꝑationis
uirtus comprehendi quasi ex ratione
queritur. Qui scilicet hȩc ideirco in
suis cogitationib dicunt: quia eis co¬
tidiana dei miracula ex assiduitate
uiluerunt. Nam ecce in uno grano
pariussimi seminis: latet tota quȩ nas¬
citura ẽ arboris moles. Constituamus
namq ante oculos. cuiuslibet arboris
miram magnitudinem: cogitemus
unde oriendo cȩpit. quȩ ad tantam
molem crescendo ꝑuenit. Inuenimus
ꝓculdubio eius originem: paruissi¬
mum semen. Consideremus nune u¬
bi millo paruo grano seminis latec
fortitudo ligni: asꝑitas corticis. saporis
odorisq magnitudo: ubertas fructuũ
uiriditas foliorum. Contrectatum nãq
seminis granum non ẽ ualidum: unde

Expanded text:
si hominem ex pulvere reficit, qui sisi hominem ex pulvere reficit, qui simul omnia ex nihilo creavit? Mirabilius namque est coelum et terram ex nullis existentibus condidisse, quam ipsum hominem ex terra reparare. Sed cinis attenditur, et in carnem redire posse desperatur, et divinae operationis virtus comprehendi quasi ex ratione quaeritur. Qui scilicet haec idcirco in suis cogitationibus dicunt, quia eis quotidiana Dei miracula ex assiduitate viluerunt. Nam ecce in uno grano parvissimi seminis latet tota quae nascitura est arboris moles. Constituamus namque ante oculos cujuslibet arboris miram magnitudinem; cogitemus unde oriendo coepit, quae ad tantam molem crescendo pervenit. Invenimus procul dubio ejus originem, parvissimum semen. Consideremus nunc ubi in illo parvo grano seminis latet fortitudo ligni, asperitas corticis, saporis odorisque magnitudo, ubertas fructuum, viriditas foliorum. Contrectatum namque seminis granum non est validum; unde
Abbreviated transcription (Latin):
ret: ne apud me appareret norius.
formidaret. Et quis ego. aut quid
ego: Nlimirum non longe post¬
futuros post hominem uermis: atq
post uermem puluis. Si gͦ tanta cu¬
ra ꝑtimescit᷑ iudicium pulueris. qua
intentione cogitandum ẽ qua formi¬
dine ꝓuidendum. tante iudicium
maiestatis: Sed quia sunt non nul-¬
li. qui de resurrectione carnis incer¬
ti sunt: & tunc rectius docemus. si
etiam cordium ur̃oꝵ questionibus
occultis occurrimus. pauea nobis
de ipsa resurrectionis fide loquen¬
da sunt. Mult etenm de resurre¬
ctione dubitant: sicut & ubi nos
aliquando fiumus. Dum carnem
inputredinem ossaq inpuluerem
redigi sepulchra conspiciunt: repa¬
rari expuluere carnem & ossa dif¬
fidunt: sicq apud se quasi racioci-¬
nantes dicunt. Quando expulue¬
re homo reducitur. quando agitur
ut cinis animetur: Quib breuit᷑
respondemus: quia longe minus
ẽ reparare quod fuit. quam creas¬
se quod non fuit. Aut quid mirum

Expanded text:
ret: ne apud me appareret noxius, ret: ne apud me appareret noxius, formidaret. Et quis ego, aut quid ego? Nfuturus post hominem vermis, atque post vermem pulvis. Si ergo tanta cura pertimescitur judicium pulveris, qua intentione cogitandum est, qua formidine praevidendum tantae judicium majestatis? 12. Sed quia sunt nonnulli qui de resurrectione carnis incerti sunt, et hanc tunc rectius docemus, si etiam cordium vestrorum quaestionibus occultis occurrimus: pauca nobis de ipsa resurrectionis fide loquenda sunt. Multi etenim de resurrectione dubitant, sicut et nos aliquando fuimus, qui dum carnem in putredinem ossaque in pulverem redigi per sepulcra conspiciunt, reparari ex pulvere carnem et ossa diffidunt, sicque apud se quasi ratiocinantes dicunt: Quando ex pulvere homo reducitur? quando agitur ut cinis animetur? Quibus breviter respondemus quia longe minus est Deo reparare quod fuit quam creasse quod non fuit. 1559 Aut quid mirum
Abbreviated transcription (Latin):
te. Certe in die tremendi examinis
sui. cum angłis. cum archangelis.
cum thronis. & dominationib. cũ
pͥncipatib ac potestatib apparebit.
cȩlis ac terris ardentib: cum uide¬
licet elementis in sui obsequii ter¬
rore cõmotis. Hunc ergo tanti pa¬
uoris uidicem ante oculos ponite. hẽ
uenturũ timete: ut hunc eum uene¬
rit. non timidi sed securi uideatis.
Timendus ergo ẽ ne timeatur: ter¬
ror eius nos ad usum bone oꝑatio¬
nis exerceat. metuᷤ illius uitam no¬
stram aprauitate compescat. Michi
frr̃s credite: quia tanto nunc erimꝰ
securi de eius sententia. quanto nẽ
ẽẽ satagimus. suspecti deculpa.
Certe si aliquis ur̃m cum suo adũ¬
sario causam dicturus in meo iudi¬
cio die crastino ẽẽt exhibendus. totã
fortasse noctem insomnem duceret.
quid sibi dici posset. quid obiectio¬
nib responderet secum sollicita &¬
estuanti mente uersaret: ne me in¬
ueniret asꝑum. uehement metue¬

Expanded text:
te. Certe in die tremendi examinis te. Certe in die tremendi examinis sui cum angelis, cum archangelis, cum Thronis et dominationibus, cum principatibus et potestatibus apparebit, coelis ac terris ardentibus, cunctis videlicet elementis in sui obsequii terrore commotis. Hunc ergo tanti pavoris judicem ante ocventurum timete, ut hunc cum venerit, non timidi, sed securi videatis. Timendus ergo est, ne timeatur. Terror ejus nos ad usum bonae operationis exerceat, metus illius vitam nostram a pravitate compescat. Mihi, fratres, credite, quia tanto tunc erimus securi de ejus sententia, quanto nunc esse satagimus suspecti de culpa. Certe si aliquis vestrum cum suo adversario causam dicturus, in meo judicio die crastina esset exhibendus, totam fortasse noctem insomnem duceret, quid sibi dici posset, quid objectionibus responderet, secum sollicita et aestuanti mente versaret: ne me inveniret asperum, vehementer metue