comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
temere usur pauit. ac uetitũ locũ conscendit. satis nr̃a ecclesia murmur au
& murmurat. Sane siuel ab urbe roma quantisꝑ discesserit uł sacerdo¬
tium uł clericalem aliquẽ ordinẽ siue ministeriũ qđ lib& repetere aut
recipere p̃sũpserit. quia contra statuta praȩfatoꝵ p̃sulũ. contraq iusiurandũ
qđ pollicitus est. numquã se ab urbe plus . xl. milib abscessurũ. sacerdotium
uł gradũ dericalis esse ministerii petiturũ facere uidebitur. cũ omnib fac¬
torib consentaneis & sequacib suis. anathemate ꝑhenni subiaceat
Prolata in conspectu totius scȩ̃ romanȩ eccłae. ante hunc eundẽ anastasium
apud scãm praxedẽ positũ. anno pontificatus domni adriani sũmi pontificis
& uniuersalis papae .i. per .iiii. idus octobris. indictione secunda
lotharius suspectũ habens harolũ. adhludouucũ se iterũ contulit. & obti¬

Expanded text:
– temere usurpavit ac vetitum locum conscendit, satis nostra ecclesia murmuravit – temere usurpavit ac vetitum locum conscendit, satis nostra ecclesia murmuravit et murmurat. Sane, si vel ab urbe Roma quantisper discesserit vel sacerdotium vel clericalem aliquem ordinem sive ministerium quodlibet repetere aut recipere praesumpserit, quia contra statuta praefatorum praesulum contraque iusiurandum, quod pollicitus est, numquam se ab urbe plus 40 milibus abscessurum, nec sacerdotium vel gradum clericalis esse ministerii petiturum, facere videbitur, cum omnibus factoribus ; consentaneis et sequacibus suis anathemate perhenni subiaceat. Prolata in conspectu totius sanctae Romanae ecclesiae ante hunc eundem Anastasium apud Sanctam Praxedem positum, anno pontificatus domni Adriani summi pontificis et universalis papae 1, per 4. Idus Octobris, indictione secunda. Hlotharius suspectum habens Karolum, ad Hludowicum se iterum contulit; et obti
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo ꝓhis omnib & pro aliis multis quib ecclesiã dñi ꝑtulit atq laesit . quã
&iã subdolis machinationib hac tenus tundere non desistit. auctoritate
dĩ omnipotentis omniũq scõꝵ patrũ. ac uenerendorũ conciliorũ praedictorũq
pontificũ. simul & uidici nrĩ sententia sancimus illũ eundẽ anastasiũ esse
tenendũ. quem ad modũ deeo idẽ pontifices domini leo & benedictus sollen¬
nites & synodice statuer̃. nihil ineius anathemate uł causa pęnitus ad iungentes
uel minuentes. nisi ut omni cõmunione ecclesiastica priuatus existat. donec de
omnib quib impetitur. nobis corã synodo rationẽ ponat. & qui cũ eo in locuti¬
one cibo uł potu cõmunicauerit. pari ex cõmunicatione cũ eo teneatus
annexus. Quia ꝓ eo qđ altiora se petens. qđ sibi toties interdictũ fuerat

Expanded text:
Et ideo pro his omnibus et pro aliis multis, quibus ecclesiam Domini perculit atque laesit, quam Et ideo pro his omnibus et pro aliis multis, quibus ecclesiam Domini perculit atque laesit, quam etiam subdolis machinationibus hactenus tundere non desistit, auctoritate Dei omnipotentis omniumque sanctorum patrum ac venerandorum conciliorum praedictorumque pontificum simul et iudicii nostri sententia sancimus, illum eundem Anastasium esse tenendum, quemadmodum de eo idem pontifices domini Leo et Benedictus sollemniter et synodice statuerunt, nihil in eius anathemate vel causa penitus adiungentes vel minuentes, nisi ut omni communione ecclesiastica privatus existat, donec de omnibus quibus impetitur nobis coram synodo rationem ponat; et qui cum eo in locutione, cibo vel potu communicaverit, pari excommunicatione cum eo teneatur annexus, quia pro eo, quod altiora se petens – quod sibi toties interdictum fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit. ut post dep̃dationẽ patriarchii nr̃i. ablationẽq sy nodaliũ
scripturarũ. quos tam suꝑ se quã suꝑ eiusmodii ascĩssimis p̃sulib: diuersis
tẽporib decretas reppererat. Institutionẽ quoq uenerandae sy nodi
ab ipsisscĩs pontificib factã. atq sub interpositione anathematis refactã
uiolari nobis subripiendo fecerit. & homines ad seminandũ inter pussimos
principes & eccłam dĩ discordias. ꝑ muros huius ciuitatis more furis exire
coegerit. quendãq ad algrimũ ad ecclesiã confugiũ facientẽ. oculis
& lingua priuari suggesserit. Modo uero sicutꝰ multi uestrũ mecum
a quodã prbro consanguineo eius nomine adone audistis. & aliis modis
nobis reuelatũ est. beneficioꝵ quoq nr̃oꝵ immenior. hominẽ adeleunthe¬
rium misit. exhortans homicidia ꝑpetrari. que sicut scitis ꝓhdolor facta st̃

Expanded text:
apparuit, ut post depraedationem patriarchii nostri ablationemque synodalium apparuit, ut post depraedationem patriarchii nostri ablationemque synodalium scripturarum, quas tam . . . . . . super eiusmodi a sanctissimis praesulibus diversis temporibus decretas reppererat, institutionem quoque venerandae synodi ab ipsis sanctis pontificibus factam atque sub interpositione anathematis refactam violari nobis subripiendo fecerit, et homines ad seminandum inter piissimos principes et ecclesiam Dei discordias per muros huius civitatis more furis exire coegerit quendamque Adalgrimum ad ecclesiam confugium facientem oculis et lingua privari suggesserit. Modo vero, sicut multi vestrum mecum a quodam presbitero, consanguineo eius, nomine Adone, audistis, et aliis modis nobis revelatum est, beneficiorum quoque nostrorum immemor, hominem ad Eleutherium misit, exhortans homicidia perpetrari, quae, sicut scitis, proli dolor! facto, sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
inuasit. ueluti aethnicus atq barbarus ad ꝑditionẽ suae animȩ atq pericu¬
lum. huius uenerandȩ synodicũ suis nequissimis consentaneis atq sequacib
picturã destruxit. imaq deiecit. Quã beatissimus papa benedictus atq
egregius restaurauit. & lucifluis coloribus decorauit
drianus eẽs. seruus seruoꝵ dĩ. Omni dĩ eccłae notũ est. quid anastasius
tempore praedecessorũ nr̃oꝵ pontificũ gesserit. sed & qualit̾ ab eis
de illo sc̃ȩ recordationis leo & benedictus eximii p̃sules instituerint.
palã. est cunctis: Quorũ unus eũ deposuit. ex cõmunicauit & ana¬
thematizauit. alter uero sacerdotalib expolians uestimentis inter
laicos in cõmunione recepit. Decessor itaq noster scĩssimus papa
nicolaus. eũ postea si fidelit̾ erga scãm romanã ecelesiã inceder&. in gre¬
mio parimodo recepiss& ecclaesiae. Sed infidelitas eius nunc intantum

Expanded text:
invasit, veluti aethnicus atque barbarus, ad perditionem suae animae atque pericuinvasit, veluti aethnicus atque barbarus, ad perditionem suae animae atque periculum huius venerandae synodi cum suis nequissimis consentaneis atque sequacibus picturam destruxit imaque deiecit, quam beatissimus papa Benedictus atque egregius restauravit et lucifluis coloribus decoravit. Adrianus episcopus, servus servorum Dei. Omni Dei ecclesiae notum est, quid Anastasius tempore praedecessorum nostrorum pontificum gesserit, sed et qualiter de illo sanctae recordationis Leo et Benedictus eximii praesules instituerint, palam est cunctis. Quorum unus eum deposuit, excommunicavit et anathematizavit, alter vero sacerdotalibus expolians vestimentis, inter laicos in communione recepit. Decessor itaque noster sanctissimus papa Nicolaus eum postea, si fideliter erga sanctam Romanam ecclesiam incederet, in gremio pari modo recepisset ecclesiae; sed infidelitas eius nunc in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Inhao siquidt sca ac uene raebili srnodo dñi solaciante gr̃a nobilit̃ elebrata
post suierses cp̃ore sacerdotũq uel clericoꝵ atq omniu rsianoꝵ paaonic
parie siu dte se ruissas q annos scilic& .u. &e in alienas adusq hodie demorat
Etneq uocatus neq ex cõmunicatus. & adultinũ a nathemati ratus sicut¬
de eo in hac synodo ueridica
pictura demonstrat. ad congregata
duo ꝓ eo ep̃oꝵ concilia uenire noluit. Ideo tam a sũmo pontifice quãq ab
uniuersis epĩs tunc srnodo residentib uidelic& numero lx uii. ob suã stultã
audatiã merito ut p̃diximus . ẽ. depositus. & sacerdotali honore priuatus.
anno deniq mense ac die. atq indictione ut supra. HuCUS LΕΟ ΥΟΝ
ipse anathematizatus atq depositus anastasius. seculari potentia rediens
ab abditis quib sicut fur latitauerat locis. diabolica fraude seductus.
in recitusq caligine. latronũ more hanc quã non debuerat introire ȩcclesiã

Expanded text:
In hac siquidem sancta ac venerabili synodo Domini solatiante gratia nobiliter celebrata, post diversas episcoporum sacerdotumque vel clericorum atque omnium christianorum pias ac parroechiam deseruisset per annos scilicet 5; et in alienas adusque hodie demoratur, et neque vocatus neque excommunicatus et ad ultimum anathematizatus, sicutde eo in hac synodo veridica pictura demonstrat, ad congregata duo pro eo episcoporum concilia venire noluit: ideo tam a summo pontifice quamque ab universis episcopis tunc synodo residentibus, videlicet numero 67, ob suam stultam audaciam merito, ut praediximus, est depositus et sacerdotali honore privatus, anno denique, mense ac die atque indictione ut supra. HUC USQUE LEO ipse anathematizatus atque depositus Anastasius seculari potentia rediens ab abditis, quibus sicut fur latitaverat, locis, diabolica fraude seductus inretitusque caligine, latronum more hanc quam non debuerat introire ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
rogante supͣdicto ĩperatori
ub constantis autẽ imperio ucobus
mebeus fuit. ad cuiꝰ p̃ces indinatȩ
aures diuinȩ clementiȩ. multa peri¬
cula aciuitate eiꝰ eppulerunt. Sed
& maximinꝰ treuerorũ ep̃s. potens
in om̃ĩ scieate repperitur.
onodecim constantini iunioris.
anno. Ntonius monachus transiit.
centiimo quinto ȩtatis anno. Pea¬
tisimus hylarius pictauinsis ep̃s.¬
uasu hereticorũ exilio deputatus.
ibiq libros ꝓfide catholica scribens.
constantio misit. Qui quarto exilu
anno eũ absolui iubens. ad propria
redire ꝑmisit

Expanded text:
rogante supradicto imperatore. Sub Constantis autem imperio Iacobus Nisebenus fuit, ad cuius praeces inclinatae aures divinae clementiae multa pericula a civitate eius reppulerunt. Sed et Maximinus Treverorum episcopus potens in omni sanctitate repperitur. Nono decimo Constantini iunioris anno Antonius monachus transiit centesimo quinto aetatis anno. Beatissimus Helarius Pictavinsis episcopus suasu hereticorum exilio deputatur, ibique libros pro fide catholica scribens, Constantio misit; qui quarto exilii anno eum absolvi iubens, ad propria redire permisit
Abbreviated transcription (Latin):
Sed recurram̃ ad illa facta quȩ ea¬
istinc̃ ꝑpetrant. Illi post p̾dicationẽ
sacerdotũ de fanis ad ȩcđas sunt
conuersi. isti cotidie de ecclesis
p̃das detrahunt. Illi sacer dotes dni
ex toto corde uenerati surł & audiert̃
isti non solũ non audiurł sed &xiã ꝑfe¬
cunt᷑. Illi monasteria & ecclesiad
ditauert̃. isti eas diruunt ac subues¬

Expanded text:
sed recurramus ad illud quod isti perpetrant. Illi post pradicationem sacerdotum, de fanis ad ecclesias sunt conversi; isti quotidie de ecclesiis praedas detrahunt. Illi sacerdotes Domini ex toto corde venerati sunt, et audierunt; isti non solum non audiunt, sed etiam persequuntur. Illi monasteria et ecclesias ditaverunt; isti eas diruunt ac subver
Abbreviated transcription (Latin):
NUS REX ANNO
uicesimo quarto regni decauil¬
lono ꝓgressus. neuernensem
urbẽ ad greditur : Inuitatus
enĩ parisius ueniebat. ut chil¬
perici filiũ quẽ iã chlothariũ
uocitabant a sacro regenera¬
tionis fonte deber& excipere
Digressus uero aneueno adrilia¬
nem sem urbẽ uenit. magnũ se
tuu cuub suis p̃bens. Nam per

Expanded text:
nus rex anno vigesimo quarto regni sui de Cabillono progressus, Nivernensem urbem aggreditur. Invitatus enim Parisios veniebat ut Chilperici filium, quem iam Chlotharium vocitabat, a sacro regenerationis fonte deberet excipere. Digressus vero a Niverno ad Aurelianensem urbem venit magnum se tunc civibus suis praebens. Nam per
Abbreviated transcription (Latin):
die scã sua. nã nos rogamꝰ ut aliquid
uictui pbeas. Quarta enĩ inlucessit
dies. qͦđ nihil panis pulm̃tiq gustauimꝰ
Occultatis autẽ pueris. prebuit eis
infusũ cũ uno panẽ. & abuit adma¬
tutinos. Secutusq est & barbarus.
iterũ inquirens pueros. Ded in lusus
apbro regressus est. Presbit̃ autem.
amicitiã cũ beato gregorio antiquã
habebat. Iunc resũptis pueri epulo
uirib perduos dies indomo pr̃bi.
cõmorantes abscessert̃. & sic usq ad
scm̃ gregoriũ ꝑlati sunt. Gauisus
autẽ pontifex uisis pueris. fleuit suꝑ
collũ attali nepotis sui. Leonẽ uero.
aiugo seruitutis absoluens. cũ omni
generatione sua. Deditq ei terrã.
ꝓpriã. in qua cũ uxore ac liberis liber
uixit omnib dieb uitȩ suȩ.

Expanded text:
die sua sancta. Nam nos rogamus, ut aliquid die sua sancta. Nam nos rogamus, ut aliquid victu praebeas; quarta enim inluciscit dies, quod nihil panis pulmentique gustavimus'. Occultatis autem pueris, praebuit eis infusum cum vino et panem et abiit ad matutinus. Secutusque est et barbarus, iterum inquirens puerus; sed inlusus a presbitero, regressus est. Presbiter enim amicitiam cum beato Gregorio antiquam habebat. Tunc resumptis pueri epulo viribus, per duos dies in domo presbiteri conmorantes, abscesserunt, et sic usque ad sanctum Gregorium perlati sunt. Gavisus autem pontifex visis pueris, flevit super collum Attali, nepotis sui; Leonem autem a iugo servitutis absolvens cum omni generatione sua, dedit ei terram propriam, in qua cum uxore ac liberis liber vixit omnibus diebus vitae suae.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ equi urinã ꝓicerent. Vemihi.
qͥa fugiunt hi de testabiles. nec reppe¬
riri possunt. Uerũ dico ꝑsalutẽ meã.
qͥa si ĩuenirent᷑. unũ patibulo condẽp¬
nari. & aliũ gladioꝵ ictib infrusta
discerpi iuberẽ. Erat enĩ barrarꝰ ille
qͥhec agebat dominꝰ eoꝵ deremensi
urbe ueniens hos inqͥrens. & reppe¬
riss& utiq inuia. sinox obstaculum
non p̃ buiss&. lunc motis equitibus.
discessert̃. Hi autẽ nocte ipsa ad ti¬
gerunt adurbẽ. ingressiq inuenest̃
hominẽ. Quẽ scissitati ubi nã ess&
dom̃ paulelli prb̃i. indicauit eis.
uidũ ꝑplateã circuirent. signum
ad matutinos motũ est. Erat enĩ
dies dominica. Pulsantesq ianuam
presbiteri. ĩgressi sunt. Exposuitq
puer domino suo. Cui ait presbit̃.
era .ẽ. enĩ usio mea. Nã uidebam
duas ĩ hac nocte colũbas ad uolare.
& consedere ĩ manumea. ex quibus
una abba. alia autẽ nigra erat.
ix̃q puer pb̃ro. In dulgeat dñs pro

Expanded text:
dum equi urinam proiecerent: 'Vae mihi, dum equi urinam proiecerent: 'Vae mihi, quia fugiunt hi detestabiles nec repperiri possunt; verum dico per salutem meam, quia, si invenirentur, unum patibulum condemnari et alium gladiodiscerpi juberem. Erat enim barbarus ille qui haec aiebat, dominus eorum, de Rhemensi urbe veniens, et hos inquirens: et reperisset utique in via, si nox obstaculum non praebuisset. Tunc motis equitibus equis discesserunt. Hi autem nocte ipsa attigerunt ad urbem, ingressique invenerunt hominem, quem sciscitati sunt ubinam esset domus Paulelli presbyteri. Indicavitque eis. Qui dum per plateam praeterirent, signum ad Matutinas motum est, erat enim dies dominica, pulsantesque januam presbyteri, ingressi sunt. Exposuitque puer de domino suo. Cui ait presbyter: Vera est enim visio mea: nam videbam duas in hac nocte columbas advolare, et consedere in manu mea, ex quibusuna alba, alia autem nigra erat'. Dixitque puer presbitero: 'Indulgeat Dominus pro
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitq ianuas atrii diuinits
reseratas. quas initio noctis cun
cuneis malleo ꝑcussis obserrauera
ꝓcustodia caballoꝵ. Et grãs agns
suptis reliqͥs equitib secũ. discesse
unũ &iã uolucrũ. cumuestimen
tollentes. Uementes autẽ adm¬
sellã fluuiũ ut transirent. cũ d¬
tinerent᷑ aquib dã. relictis equit
& uestimentis enatantes suꝑ part
siluas latuert̃. bertia enĩ noxs
uenerat. qđ nullũ cibũ gustant
iter terebant. Iunc nutu dĩ repe
arborẽ plenã pomis que uulgor
uocant᷑ comedunt. Et parũ ꝑ suss¬
tati. ĩgressi sunt iter campanias
Quib ꝑgentib audiunt pedibuli
equitũ currentiũ. Dixerunt q
Proster namur terrȩ. ne apparea
hominib: uenientib Et ecce exii¬
ꝓuiso. stirps rupi magnus ad fut
aduerterent᷑. confestĩse quasi ab
in probis framea defensarent. Verũ¬
tam̃ cũ uenissent in loco illo coram
stirpe spineo. restitert̃. Dixitq unꝰ

Expanded text:
invenitque ianuas atrii divinitus invenitque ianuas atrii divinitus reseratas, quas in initio noctis cum cuneis malleo percussis obseraverat pro custodia caballorum; et gratias agens Deo, sumptis reliquis equitibus secum, discesserunt, unum etiam volucrum cum vestimentis tollentes. Venientes autem ad Musellam fluvium, ut transirent, cum detenerentur a quibusdam, relictis equitibus et vestimentis, enatantes super parsilvas, latuerunt. Tertia enim nox advenerat, quod nullum cibum gustantes iter terebant. Tunc nutu Dei repertam arborem plenam pomis, qua vulgo pruna vocant, comedunt, et parumper sustentati, ingressi sunt iter Campaniae. Quibus pergentibus, audiunt pedibulum equitum currentium dixeruntque: 'Prosternamus terrae, ne appareamus hominibus venientibus'. Et ecce! ex inproviso sterps rubi magnus adfuit,adverterentur, confestim se quasi ab inprobis framea defensarent. Verumtamen cum venissent in loco illo, coram sterpe spineo restiterunt; dixitque unus,
Abbreviated transcription (Latin):
leo generũ domini sui cũ potu. por¬
rigensq ei bibere inmetatũ eius.
ait ad eũ homo. Dic tu o creditor
soceri mei si ualeas. Quando enĩ
uoluntatẽ adhibebis. ut assumptis
equitib eiꝰ eas ĩ patriã tuã. Hoc
quasi ioco de bertans dix̃. Similiter
ait. Hac nocte delibero. sidi uolun¬
tas fuerit. Etille. Vtinam in quid
custodiant me famuli mei. ne aliquid
dereb meis assumas. Etridentes dis¬
cesserunt. Dormientib autẽ cunctis.
uocauit leo attalũ. Stratisq equi¬
tib interrogat si haber& gladium.
Respondit. Non est mihi. nisi tantũ
lancea paruula. Atille in gressus
mansionẽ domini sui. ad p̃hendit scutã
eĩ acframeã. Quo ĩ terrogante qͥs
essoc. aut qđ sibi uell&. resporidit
Egosũ leo seruus tuus. & suscito at
ut surgat uelocius. & deducat equ
ad paftũ. detinet᷑ enĩ sopore quas
ebrius. Qui ait. łac ut lib& ł t
dicens. ob dormiuit. Ille uero egr¬
sus foras. muniuit puerum arms

Expanded text:
Leo generum domini sui cum potu, porLeo generum domini sui cum potu, porregensque ei bibere, in metatum eius. Ait ad eum homo: 'Die tu, o creditor soceri mei, sic valeas, quando enim voluntatem adhibibis, ut, adsumptis equitibus eius, eas in patriam tuam?' Hoc quasi ioco delectans dixit. Similiter , ait: 'Hac nocte delibero, si Dei voluntcustodiant me famuli mei, ne aliquid de rebus meis assumas. Et ridentes discesserunt. Dormientibus autem cunctis, vocavit Leo Attalum: stratisque equitibus interrogat si haberet gladium. Respondit: Non est mihi, nisi tantum lancea parvula. At ille ingressus mansionem domini sui apprehendit scutum ejus ac frameam. Quo interrogante quis esset aut quid sibi vellit, respondit: 'Ego sum Leo servus tuus, et suscito Attalo, ut surgat velocius et deducat equos ad pastum; detenitur enim sopore quasi ebrius'. Qui ait: 'Fac ut libet. Et haec dicens, obdormivit. Ille vero egressus foris, monivit puerum arma,
Abbreviated transcription (Latin):
dies dominica. secitq epulum
magnũ. deliciisq refertũ. Epu¬
lantib autẽ omĩb & laudantib
prandiũ parentib illius. discessest̃.
Dñs enĩ dedit grãm puero huic.
& arcepit potestatẽ suꝑ omnia
quȩ habebat dominꝰ suus ĩ prõptu.
diligebatq eũ ualde. & omnibus
qͥ cũ eoerant ipse dispensabat
cibaria & pulm̃ta. P ost anni uero
circulũ. cũ iã securus ess& domisꝰ
illius deeo. abiit in pratũ qͥ erat
domi ꝓximꝰ cũ attalo puero. cus¬
tode equoꝵ. Et decubans int̾ra.
cũ eo alonge auersis dorsis ut
non cognoseeret᷑ quod loq rent᷑
simul: dicit puero. Tempus est
enĩ. ut cogitare depatria debeamꝰ.
Ideoq moneote. ut hac nocte cum
equos ad claudendũ adduxeris so¬
pore non depͥmaris. sed cũ primũ
te uocauero adsis & ambulemus
Uocauerat enĩ barbarus ille multos
Media autẽ nocte. a conuiuio sur¬
gentib & quieti datis. ꝓsecutꝰ est

Expanded text:
 dominica dies, fecitque aepulum  dominica dies, fecitque aepulum magnum diliciisque refertum. Aepulantibus autem omnibus et laudantibus prandium, parentes illius discesserunt. Dominus enim dedit gratiam puero huic, et accepit potestatem super omnia quae habebat dominus suus in prumptu, diligebatque eum valde, et omnibus qui cum eo erant ipse dispensabat cibaria et pulmenta. Post anni vero curriculum, cum iam securus esset dominus illius de eo, abiit in pratum, qui erat domi proximus, cum Attalo puero, custode equorum; et decubans in terram cum eo a longe, aversis dorsis, ut non cognuscerentur, quod loquerentur simul, dicit puero: 'Tempus est enim, ut iam cogitare de patria debeamus. Ideoque moneo te, ut hac nocte, cum equos ad claudendum adduxeris, sopore non depraemaris, sed, cum primum te vocitavero, adsis et ambulemus. Vocaverat enim barbarus ille multos Media autem nocte a convivio surgentibus et quieti datis, prosecutus est
Abbreviated transcription (Latin):
barbari illius. sitq tibi lucrum
p̃ciũ meũ. tantũ liberiorẽ aditũ
habeã faciendi id quod decreui.
ccepto itaq sacram̃to homo ille.
abiit. & uenditũ duodecĩ aureis
discessit. Sciscitatꝰ autẽ emptor
rudi famulo qđ operis scir&. re¬
spondit. In omĩb quȩ mandi debenł
ĩ mensis domino ualde scitus sũ
operari . nec mẽtuo qđ repperiri
possit similis mei inhac scientia.
Aerũ enĩ dicotibi. qͥa si regi epulũ
cupias p̃parare. fercula regalia
cõponere possũ necquisquã ame
melius. Et ille. Ecce em̃ dies solis
ad est. sic enĩ barbaries diẽ domi¬
nicũ uocitare consueta est. in hac
die uicini atq. parentes mei iN¬
uitabunt᷑ indomomea. Rogo ut
facias mihi prandiũ qͦđ ad mirent᷑.
& dicant qͥa indomo regis melius
non aspeximus. Et ille. Iubeat
in qđ dominus meus congregari
pulloꝵ gallinaceoꝵ multitudinẽ.
& faciã quȩ p̃cipis. Preparatis
ergo quȩ dixerat puer. in luxit¬

Expanded text:
barbari illius, sitque tibi lucrum barbari illius, sitque tibi lucrum pretium meum: tantum liberiorem aditum habeam faciendi id quod decrevi. Accepto vero sacramento, homo ille abiit, et vendito eo duodecim aureis discessit. Sciscitatus autem emptor a rudi famulo quid operis sciret, respondit: In omnibus quae manducari debent in mensis dominorum, valde scitus sum operari: nec metuo quod reperiri possit similis mei in hac scientia. Verum enim dico tibi, quia etiam si regi epulum cupias praeparare, fercula regalia componere possum, nec quisquam me melius. Et ille: Ecce enim dies solis adest, sic enim barbaries vodiem dominecum consueta est –, 'in hac die vicini atque parentes mei invitabuntur in domo mea. Rogo, ut facias mihi prandium, quod admirentur, et dicant, quia in domo regis melius non aspeximus'. Et ille: 'Iubeat', inquid, 'dominus meus congregari pullorum gallinatiorum multitudinem, et faciam quae praecipis'. Praeparatis ergo quae dixerat puer, inluxit
Abbreviated transcription (Latin):
obsides ab inuicẽ acceperunt.
qͦ facilius firmarent᷑ quȩ fuerant
dicta. Multi tunc filii senatoꝵ
in hac obsidione datisunt. sed orto
iterũ inter reges scandalo. ad ser¬
uitiũ puplicũ sunt addicti. & qui¬
cũq eos ad custodiendũ accepit.
seruos sibi ex hisfecit. Multi
tam̃ exeis ꝑfugã lapsi. in patriã
rediert̃. nonniulli ĩ seruitiũ sunt
retenti. Inter quos attaliis nepos
custosq equorũ destinatus. Erat
enĩ intra treuerici termini terri¬
toriũ. cuidam barbaro seruiens.
Deniq beatꝰ gregosad inquirendũ
obtulert̃ homini munera. sed
respuit ea dicens. Hic detali gene¬
ratione. decẽ auri libras redimi
deb&. Quib redeuntib leo qͥdã
ex coquina domini sui. ait. Utinã
me ꝑmitteres . & forsitan ego
poterã eũ reducere de captiuitate.
Gauiso autẽ domino. directꝰ uenit
ad locũ. Voluitq. puerum clam
abstrahere. sed non potuit. Iunc
locatũ secũ hominẽ quendã. ait.
leni metũ. & uenundame ĩ domo

Expanded text:
obsides ab invicem acceperunt, quo facilius firmarentur quae fuerant dicta. Multi tunc filii senatorum in hac obsidione dati sunt: sed orto iterum inter reges scandalo, ad servitium publicum sunt addicti. Et quicunque eos ad custodiendum accepit, servos sibi ex his fecit. Multi tamen ex eis per fugam elapsi, in patriam 119 redierunt, nonnulli in servitio sunt retenti: inter quos Attalus nepos custosque equorum destinatus. Erat enim infra Treverici termini territorium cuidam barbaro serviens. Denique beatus Gregorius ad inquirendum obtulerunt homini munera, sed respuit ea, dicens: Hic de tali generatione decem auri libris redimi debet. Quibus redeuntibus, Leo quidam de coquina domini sui, ait: Utinam me permitteres, et forsitan ego poteram eum reducere ex captivitate. Gaviso autem domino, directus venit ad locum: voluitque puerum clam abstrahere, sed non potuit. Tunc locans secum hominem quemdam, ait: Veni mecum, et venumda me in domo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdente iuda hebreo. qͥ post baptis¬
mũ quiriacus ẽ uocatus. Vnde hoc
tepus hystoriographus inchronicis
scribit eusebius. Auicesimo primo
enĩ eiꝰ imperii anno. hieronimꝰ prbt
addidit. indicans iuuencũ presbiteri
euangelia uersib conscripsisse

Expanded text:
prodente Iuda Hebraeo, qui post baptisprodente Iuda Hebraeo, qui post baptismum Quiriacus est vocitatus. Usque hoc tempus historiographus in chronicis scribit Eusebius. A vicessimo primo enim eius imperii anno Hieronimus praesbiter addidit, indicans, Iuvencum praesbiterum euangelia versibus conscripsisse
Abbreviated transcription (Latin):
ille cernens. ñ passus ẽ. se amarts¬
rio subtrahi. Sed erectis ad celum
oculis. ait. Ihudnẽ qͥ gloriosus re¬
sides addexterã patris. ne paciaris
me ab hoc stadio remoueri. Ded
suscipiens animã meã. coniungere
me tuis martyrib in reqͥȩ sẽpit̾na
dignare. Et hiis reddidit sp̃m̃.
Cuius corp̃ axpĩanis susci itã. uenera¬
biliter sepulturae mandatiust
optinuit constantiñ. annis trignta¬
⁊ enoregnans feliciter. Huius ĩperu anm.
undecimo. cũ post excessũ dyocletiani
pax reddita fiuss& eoclesiis. beatissimꝰ
p̃sul MaRN apud sabariã pannoniarũ
ciuitatẽ nascitur: parentib gentilib
non tam̃ in fimis. Hic constantinus
anno uicesimo ĩperii sui. crispũ filiũ
ueneno & faustã coniugẽ calente
balneo int̾fecit. scilic& qͦd ꝓditores
regni eiꝰ esse uoluissent. Huius tẽpore
uenerabile crucis dominicȩ lignũ
ꝑ studiũ haelenȩ matris reꝑtũ est.

Expanded text:
ille cernens, non passus est, se a martyille cernens, non passus est, se a martyrio subtrahi, sed erectis ad caelum oculis ait: 'Iesu domine, qui gloriosus resedis ad dexteram Patris, ne patiaris me ab hoc stadio removeri, sed suscipiens animam meam, coniungere me tuis martyribus in requiae sempiterna dignare'. Et his dictis reddidit spiritum. Cuius corpus a christianis susceptum venerabiliter sepulturae mandatum ess imperium obtinuit Constantinus, annis triginta regnans feliciter. Huius imperii anno undecimo, cum post excessum Diocliciani pax reddita fuisset ecclesiis, beatissimus praesul Martinus apud Sabariam Pannoniae civitatem nascitur parentibus gentilibus, non tamen infimis. Hic Constantinus anno vicessimo imperii sui Crispum filium veneno, Faustam coniugem calentem balneo interfecit, scilicet quod proditores regni eius esse voluissent. Huius tempore venerabile crucis dominicae lignum per studium Helenae matris repertum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tãdiu fustib ceditur: quo adusq
putaret̾ exanimis. Sed exipsa
quassatione. int̾positis paucis dieb
spm̃ exalauit. Chrocus uero apua
arelatensi galliarũ urbẽ cõp̃¬
hensus diuersis affectꝰ suppliciis
gladio uerb eratꝰ interiit. Non
in merito penis quasscĩs dĩ intu¬
lerat luens.
ub diocletiano qͥ tricesimo tertio
loco romanũ rexit ĩperiũ. grauis
contra xp̃i anos ꝑ annos quattuor
ꝑsecutio exagitata est. ita ut
quadã uice in ipso sacratissimo
die paschȩ. magni xp̃ianoꝵ populi
obueri dĩ cultũ interficerentus.
Eotẽpore quir inꝰ fisciensis ȩxcłae.
saxo. ĩ fluminis gurgite seuitia
ĩpulit paganoꝵ. Igitus cũ cecidiss&
ingurgite. diu suꝑ aquas diuina
uirtute ferebat᷑. Nec sorbebant
aquȩ quẽ pondus criminis non
p̾me bat. Quod factũ admirans
multitudo pͥopuli circum stapros.
despecto furore gentiliũ. ad libe¬
randũ ꝓperant sacerdotẽ. Haec

Expanded text:
tamdiu fustamdiu fusputaretur exanimis. Sed ex ipsa quassatione, interpositis paucis diebus, m exalavit. Chrocus vero apud Arelatinsim Galliarum urbem conprehensus, diversis adfectus suppliciis, gladio verberatus interiit, non inmerito poenas, quas sanctis Dei intulerat, luens. Sub Diocliciano, qui tricesimo tertio loco Romanum rexit imperium, gravis contra christianos per annos quattuor persecutio exagitata est, ita ut quadam vice in ipso sacratissimo die paschae magni christianorum populi ob veri Dei cultum interficerentur. Eo tempore Quirinus Sisciensis ecclesiaesaxo, in fluminis gurgite sevitia inpulit paganorum. Igitur cum cecidisset in gurgite, diu super aquas divina virtute ferebatur, nec sorbebant aquae, quem pondus criminis non praemebat. Quod factum admirans multitudo populi circumstantes, dispecto furore gentilium, ad liberandum properant sacerdotem. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
uxta hanc urbẽ liminius antolianꝰq
martrres reqͥescunt. Ibi eassius
acuictorin indilectione xp̃i frat̾no
affectu sociati. ꝑ effusionẽ cruoris
ꝓprii. cȩloꝵ regna parit̃ sunt adept
Nã refert antiqͥtas uictorinũ seruũ
fuisse ante dicti tẽpli sacerdotis.
Quidũ plerũq uicũ quẽ xpĩ anorũ
uocant ad ꝑsequendos xp̃ianos adit
cassiũ repperit xpĩanũ. cuiꝰ p̃dica¬
tionib atq miraculis motꝰ. cr edidi
tis mo consecrat᷑. magnꝰ inuirtutũ
operatione enituit. nec multo
post ꝑ martyriũ ut diximꝰ ĩ terris
sociati. ad cȩlestia parit̾ regnauens
Nruentib autẽ alamannis
ingallias. sc̃s̃ priuatꝰ gabalitanae
urbis ep̃s. incriptã mẽmatinsis
montis ubi ie iuniis orationib q
uacabat repperit᷑. populũ gre¬
donensis castrimunitione condus
Seddũ oues suas ut bonꝰ pastor
lupis tradere ñ consentit. demo¬
nis i molare cõpellit᷑. Quod spuro
ille tã execrans quã refutans.

Expanded text:
uxta hanc urbem Liminius Antolianusque martyres requiescunt. Ibi Cassius ac Victorinus in dilectione Christi fraterno affectu sociati, per effusionem cruoris proprii caelorum regna pariter sunt adepti. Nam refert antiquitas, Victorinum servum fuisse ante dicti templi sacerdotis. Qui dum plerumque vicum, quem christianorum vocant, ad persequendos christianos adit, Cassium repperit christianum. Cuius praedicationibus atque miraculis motus, credidittismo consecratus, magnus in virtutum operatione enituit. Nec multo post per martyrium, ut diximus, in terris scciati, ad caelestia pariter regna venerunt. Inruentibus autem Alamannis in Gallias, sanctus Privatus Gabalitanae urbis episcopus in criptam Memmatinsis montis, ubi ieiuniis orationibusque vacabat, reperitur, populum Gredonensis castri monitione conclusum. Sed dum oves suas ut bonus pastor lupis tradere non consentit, daemoniis immolare conpellitur. Quod spurcum ille tam exsecrans quam refutans,
Abbreviated transcription (Latin):
gun doald cũ omib reb secũ germa¬
nã theuclelindȩ mitaliã trastulit.
& theudelindȩ̨ matrimoniũ agoni
tradidit. Gundo alđ degente no¬
bili lango bardoꝵ accepit uxorem
dequa duos filios habuit his nomi¬
nib: gundeberto & ariberto. Ago
rex filius authario regis. de thru¬
elelincle habuit filiũ nom̃ ad oaldo¬
& filiã nomen gundeberga. Dũ
gundo alđ alango bardis nimium
diligeret᷑. factione agone regi
dũ infaldaone sedebat sagit tasau

Expanded text:
Gundoaldus cum omnibus rebus se cum germaGundoaldus cum omnibus rebus se cum germanam Teudelende in Aetalia et in matrimonium Agoni tradidit. Gundoaldus de gente nobili Langobardorum accepit uxorem, de qua duos 611 filios accepit, his nominibus, Gundebertum et Charibertum. Ago rex, filius Autharii regis, de Theudelinda habuit filium, nomine Adoald filiam, nomine Gundobergam. Dum Gundoaldus a Langobardis nimium diligeretur, factione Agonis regidum in faldeone sedebat, sagitta sau
Abbreviated transcription (Latin):
o anno mostuo b& therico. si
niã lauelabilis ualde pi&ateplenꝰ.
Nã & aluersus manũ publicã for¬
tit̃ elimicauit. ꝓuintiã cantabriã
gothoꝵ regno subrgit quã aliqua¬
ndo francipossederant. Dux
francio nomine qͥ cantabriã tem¬
pore francorũ egerat tributa
francoꝵ regib: multo cepr̃ imple¬
uerat. sedcũ a paste imperii fu¬
erat cantabria reuocata agothis
ut supͣ legit᷑ p̃ occupatꝰ & plures
ciuitates ab imperio romano si¬
sebođ litore maris abstulit & usq
fundam̃tũ destrux̃. Cũq roma¬
ni ab exercitu si sebodi trucida¬
rent᷑. si sebođ dierbat pi&ate
plenus. Heumisero. euĩ tep̃r tanti
sanguinis humani effusio fie.
Cui cũ poterat poterat oceurrere
demoste liberabat. Con firmatum
est regnũ gothoꝵ inhispaniã. per
go rex langobardoꝵ ac¬
cepit uxorẽ grimo aldi &gunt¬
doalli germanã nomine theude¬
lindȩ exgenere francorũ. quam
childebert habuerat disponsatã.
Cũ ea consilia brunchilde p̾posuit

Expanded text:
o anno mortuo Betherico, Sisnia laudabilis valde, pictate plenus. Nam et adversus manum publecam fortiter demicavit; provinciam Cantabriam Gothorum regno subaegit, quam aliquando Franci possederant. Dux Francio nomen , qui Cantabriam in tempore Francorum egerat, tributa Francorum regibus multo tempore impleverat; sed cum parte imperiae fuerat Cantabria revocata, a Gothis, ut super legetur, preoccupatur, et plures civitates ab imperio Romano Sisebodus litore maris abstulit et usque fundamentum destruxit. Cumque Romani ab exercito Sisebodi trucidarentur, Sisebotus dicebat pietate plenus: 'Eu me misero, cuius tempore tante sanguis humanae effusio fietur!' Cuiuscumque potebat occurrere, de morte liberabat. Confirmatum est regnum Gothorum in Spaniam per . 34. Ago rex Langobardorum accepit uxorem Grimoaldi et Gundoaldi germanam nomen Teudelendae ex genere Francorum, quem Childebertus habuerat disponsata. Cum eam consilium Brunechilde postposuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ulfus. basilicã scĩ mastini expetit¬
AONA toc anno fames. xl
auellanarũ. nonnulli radices herbȩ
filicis are factas redactasq inpul¬
uerẽ. admiscentes parũ ꝑ farinae
panẽ conficiebant. Multi enim
herbã segetũ decidentes. similit̃
faciebant. Fuer̃ &iã multi quib
non erat aliquid farinȩ. qui diuer¬
sas colligentes herbas & comeden¬
tes. tume facti de ficiebant
Plurimi enĩ tunc ex inedia tabescen¬
tes. mortui sunt. Grauit̾ tunc
negotiatores populũ spoliauer̃.
ita ut uix uł modiũannone aut
semi modiũ uni uno triante
uenundarent. Subdebant pau¬
peres seruitio. ut quantulũ cũq
de alimentis posrigerent

Expanded text:
ulfus basilicam sancti Martini expetiulfus basilicam sancti Martini expetiagna hoc anno fames peneavellanarum, nonnulli radices herbae filicis arefactas, redactasque in pulverem, admiscentes parum farinae, panem conficiebant; multi etiam herbam segetum decidentes, similiter faciebant. Fuerunt etiam multi, quibus non erat aliquid farinae, qui diversas colligentes herbas, et comedentes tumefacti deficiebant. Plurimi enim tunc ex inedia tabescentes, mortui sunt. Graviter tunc negotiatores populum spoliaverunt, ita ut vix vel modium annonae, aut semimodium vini uno triante venumdarent. Subdebant se pauperes servitio, ut quantulumcunque de alimento porrigerent
Abbreviated transcription (Latin):
Atilli dixer̃. Nihil nobis er mastuo
tuo. quẽ semꝑ in causis inan it̃ ꝓfers
sed & tu & ipsi p̃tia dissoluetis.
ꝓ eo qđ regis imperiũ neglex isti
Et hȩc dicens in gressus .ẽ atrium
domus. Protinus dolore ꝑcussus
cetidit. & grauit̃ agere cȩpit.
Conuersusq ad agentẽ. uoce flebili
ait. Rogo ut facias suꝑ me crue
dñi. & in uoces nom̃ beati martin
Nunc autẽ cognoui. qđ inagna est
uirtus eiꝰ. Nã ingrediente me
atriũ domus. uidi uirũ senẽ exhi¬
bentẽ arborẽ inmanusua. Qua
mox extensis ramis. omne atrium
texit. Ex ea enĩ unus me attgn
ramus decuius ictu turbatꝰ corru
Et in nuenssuis. rogabat ut eicerei
de atrio. Egressus autẽ. in uocai
nom̃ beati martini attentius cepte
Ex hoc enĩ cõmodius agens. sanatꝰ est
infra castroꝵ munitione se resq
suas tutauit. Vuaddo maior domis
rigundis ad bruni childẽ reginam
transiit. & ab ea susceptꝰ cũ muneri¬
bus & gratia . ẽ. dimissus. Chari¬

Expanded text:
At illi dixerunt: Nihil nobis et Martino At illi dixerunt: Nihil nobis et Martino tuo, quem semper in causis inaniter profers: sed et tu et ipsi, pretia dissolvetis, pro eo quod regis imperium neglexistis. Et haec dicens ingressus est atdomus. Protinus dolore percussus caecidit et graviter agere coepit. Conversusque ad agentem voce flebili ait: 'Rogo, ut facias super me crucem Domini et invoces nomen beati Martini. Nunc autem cognovi, quod magna est virtus eius. Nam ingatrium domus, vidi virum senem exhibentem arborem in manu sua, quae mox extensis ramis omne atrium texit. Ex ea enim unus me attigit ramus, de cujus ictu turbatus corrui. Et innuens suis rogabat, ut ejiceretur de atrio. Egressus autem invocare nomen beati Martini attentius coepit. Ex hoc enim commodius agens, sanatus est. infra castrorum munitionem se resque suas tutavit. Waddo major domus Rigunthis ad Brunichildem reginam transiit, et ab ea susceptus, cum muneribus et gratia est dimissus; Chari
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ atq. argentũ esse. quȩ ad
reris notitiã non uenisset Statĩq
misit rex uiros quihȩe deferre
deberent. cũ uno puero quẽ ualde
artdtũ mũmolus habens. hȩc ei
cõmendauerat. Abeunt elicta
quo hesauro abstulit. Quod
sex diuisũ cum childebto rege ne¬
pote suo. partẽ suã maxime pau¬
perib est largitus. mulieri autem
Nihil amplius quã ea quȩ deparen¬
tibus habuerat derelinquens
inmensi corporis ad regẽ de mũmo¬
li familiarib: adductus. ẽ: ita mag¬
ni corporis eleuatus. ut duos aut
tres pedes suꝑ longissimos homines
putaret᷑. magnus lignarius faber.
qui non mul topost obut
peditione tardifuerant dã pnarent᷑.
Hiturigũ quoq comes misit pueros
suos. ut indomo beati martini quȩ
in hoc termino sita .ẽ. huius modi
homines spoliare deberent
Sed agens domꝰ illius resistere forti¬
ter coepit dicens. sci MarTIN÷
homines hisunt. nihil eis
inferatis in iuriȩ. quia ñ habuer̃
consuerudinẽ intalib causis abire

Expanded text:
 esse, quae ad regis notitiam non venissent. Statimque misit rex viros qui haec deferre deberent cum uno puero, quem valde creditum Mummolus habens, haec ei commendaverat. Abeuntes autemquo thesauro abstulit. Quod rex divisum cum Childeberto rege nepote suo, partem suam maxime pauperibus est largitus; mulieri autem nihil amplius, quam ea quae de parentibus habuerat, relinquens. immensi corporis ad regem de Mummoli familiaribus adductus est, ita magno corpore elatus, ut duos aut tres pedes super longissimos homines putaretur magnus, lignarius faber, qui non multo post obiitpeditione tardi fuerant, damnarentur. Biturigum quoque comes misit pueros suos, ut in domo beati Martini, quae in hoc termino sita est, hujusmodi homines spoliare deberent. Sed agens domus illius resistere fortiter coepit, dicens: Sancti Martini homines ii sunt. Nihil eis quidquam inferatis injuriae, quia non habuerunt consuetudinem in talibus causis abire.
Abbreviated transcription (Latin):
seclẽ regni patris sui accepit. Igit᷑
no iobi iuilla suꝑ mosã fluuiũ cũ
adeũ uisitandũ id ÷ grimo aldum
ueniss& cũ ad orationẽ in basilica
scĩ landberti mastrris. processit
acrudelissimo uiro impio rant gario
nom̃ int̾̃ feet̾ ÷. Posthȩe theudo¬
aldo filiotiꝰ paruulo in loco ipsius
cũ põlicto rege dagob̾to maioꝵ do¬
mato palacii accepit. Insecuto
quoq tẽpore ilẽ pippinꝰ duxegroas
mostuus ÷. Rexteq populũ francoꝵ
annis .xiii. Reliquit suprestitẽ carlo
filiosuo p̾obitũ quoq eiꝰ plectrudis
matrona pͣfecta suo consilio atq
regimine cunc tase seagebat. Demũ
franci mutuo in seditionẽ uersi consi¬
lio inutile accepto cõmisso acrȩ incoa¬
cia silua contra theudo aldũ & leudispip¬
pino quonlã atq grimo aldo iner̃ certa¬
m̃. Corruitq ibi ñ modic̃ exercit̾ theu¬
do alł itaq a solalib suis ꝑfugã lapsus¬
tio extiat aput gentẽ francoꝵ. Cii
do̾e tepr̃ tẽ eleger̃ in honorẽ maio¬

Expanded text:
sedem regni patris sui accepit. Igiturno Iobii villa super Mosam fluvium, cum ad eum visitandum idem Grimoaldus venisset, cum ad orationem in basilici Landeberti martyris processisset, a crudelissimo viro impio Rantgario nomine interfectus est. Post haec Theudoaldo, filio eius parvulo, in loco ipsius cum praedicto rege Dagoberto maiorum domato palatii accepit. 8. Insecuto quoque tempore idem Pippinus dux egrotans mortuus est; rexitque populum Francorum ann. 27 S. Reliquit suprestitem Carlos filio suo. Post obitum quoque eius Plectrudis matrona praefata suo consilio atque regimine cuncta sese agebat. Demum Franci mutuo in sedicionem versi, consilio inutile accepto, commisso acie in Cocia silva, contra Theudoaldum et leudis Pippino quondam atque Grimoaldo inierunt certamen; corruitque ibi non modicus exercitus. Theudoaldus itaque a sodalibtio extitit apud gentem Francorum. Eodem tempore tunc elegerunt in honorem maio
Abbreviated transcription (Latin):
nitore erudit̾ ducatũ cãpaninse
accepit. Grimo alł uinior cũchil¬
deberto rege maior domꝰ palacii
suꝑ francos electꝰ ẽ. Fuit uirmitis¬
simꝰ omnibonitate & mansu& udine
repl&. largus in elemosinis & in
orationib: prumptus..
Siełin contra ratbodẽ ducẽ
gentilẽ frigionũ gentis adũsus
alterutrũ bellũ intuler̃. Castro
duristate illinc belli gerantes in¬
ueẽ pippinꝰ uictor extitit.
Fugatoq raelbode cluce cũ friones
qui euaserant. iclem pippinꝰ cũ multa
expolia & p̃cla reuersus. ẽ.: Posthȩx¬
lrocus filius pippino aualicla febre
corrept̾ & mostuus ÷ & sepult̾ inbasi¬
lica beati arnulfi conf̃ m& tis urbȩ
Grimo alł quoq exquadã concubina
genuit filiũ nom̃ theudo aldo: Ci
Git᷑ p̃ fat̾ pippmꝰ aliã dux̃ uxorẽ no¬
bilẽ & elegantẽ nomine chalpiacla
ex qua genuit filiũ uocauit nom̃
eiꝰ linguȩ ꝓprieate carlo. Creuit¬
q. puer eligans atq egregius effutͥ¬

Expanded text:
nitore suo eruditus, ducatum Campaninse nitore suo eruditus, ducatum Campaninse accepit. Grimoaldus iunior cum Childeberto rege maior domus palatii super Francos electus est; fuitque vir mitissimus, omni bonitate et mansuetudine repletus, largus in elemosinis et in orationibus promptus. Pippinus contra Radbodem ducem gentilem Frigionum gentis adversus alterutrum bellum intulerunt castro Duristate, illinc belligerantes invicem. Pippinus victor extitit; fugatoque Radbode duce cum Frigiones qui evaserant, idem Pippinus cum multa spolia et praeda reversus eDrocus filius Pippini a valida febre correptus mortuus est, sepultus in basilica beati Arnulfi confessoris Mettis urbe. Grimoaldus quoque ex quadam concubina genuit filium, nomine Theudoaldum. CIII. gitur praefatus Pippinus aliam duxit uxorem nobilem et eligantem nomine Chalpaida, ex qua genuit filium; vocavitque nomen eius lingue proprietate Carlo, crevitque puer, eligans atque egregius eff
Abbreviated transcription (Latin):
irruã cõmoto exercitu hostile
ab aust̃ c̃surgens c̃ tratheudericũ
regẽ & berchariũ ꝓperans ad bellũ
ẽiuncti in oppilo uermanelinsi inlo¬
co qͥ dicit᷑ textricio bellũ mutuo
gesser. Prȩualente pippino cũ
austrasus theuderic̃ rex cũ bercha¬
rio fugã iiit pippinꝰ uictor excitit.
ꝑsecutosq eos raregione subiugauit
Sequenti tepor id ÷ bercharius ab ad¬
ulatoꝵs falsis amicis int̾̃fectꝰ ÷
instigante ans flede matrona socru¬
isua. Posthȩc autẽ pippiñ theucle¬
rico rege accipiens cũ thesauris &
domũ palacu omã ꝑ agens in auster
remeauit. Eratq. ei uxor nobilis
& prudentissima nom̃ plectrudis
genuitq. exea filios duos nom̃ seniori
drocus. nom̃ uͦ unioris grimo aldus.
dericꝰ rex regnauit annis
xiiii. hlo do urcho filio eiꝰ paruulo
eleger̃ inregnũ. Non post multos
enĩ annos p̃dict̾ rexchlodourus e¬
grotans mostuus ÷. Regnauit autẽ
annos.iiii. Childebt̃ frat̃ ei in reg¬
nũ resedit drocus u apippino ge¬

Expanded text:
inus, commoto exercito hostile, ab Auster consurgens, contra Theudericum regem et Bercharium properans ad bellum. Coniuncti in oppido Virmandense, in loco qui dicitur Textricio bellum mutuo gesserunt. Praevalente Pippino cum Austrasiis, Theudericus rex cum Berchario fugam iniit; Pippinus victor extitit, persecutusque eos, ea regione subiugavit. Sequente tempore idem Bercharius ab adolatoribus falsis amicis interfectus est, instigante Ansflede matrona, socrui sua. Post haec autem Pippinus Theuderico rege accipiens cum thesauris et domum palatii omnia peragens, in Auster remeavit. Eratque ei uxor nobilis et prudentissima nomine Plectrudis; genuitque ex ea filios duos, nomen senioris Drocus, nomen vero iunioris Grimoaldus. 6. dericus rex; regnavit autem ann. 17. Chlodovecho, filio eius parvulo, elegerunt in regnum. Non post multos enim annos praedictus rex Chlodoveus egrotans mortuus est; regnavit autem ann. 4. Childebertus, frater eius, in regnum resedit. Drocus vero a Pippino ge
Abbreviated transcription (Latin):
pagos ingrediens. Dagobtꝰ m&tis
urbẽ ueniens cũ consilio pontificum
sui consentientib sy gob̾tũ fi liũ suũ
m&tis ciuitatẽ habere ꝑmisit.
Uniberto coloniȩ urbis pontificẽ &
adalgyselũ ducẽ palatiũ & regnũ
gubernandũ instituit thes aurũ
uit & qđ cũq eidẽ lagitꝰ fuerat si¬
gyllatim p̃ceptionib: roborandũ
decreuit. De inceps austrasiroꝵ
studio limitẽ & regnũ francoꝵ
contrauumidos utilit̃ defensas se¬
q noscuntur.

Expanded text:
pagos ingrederentur, Dagobertus Mettis pagos ingrederentur, Dagobertus Mettis urbem veniens, cum consilio pontificum sui consentientibus, Sigibertum filium suum Mettis civitatem habere permisit. Chunibertum vero Colonie urbis pontificem et Adalgisum ducem palatii ad regnum gubernandum instituit thesaurumque vit, et quodcunque eidem largitus fuerat, singillatim praeceptionibus roborandum decrevit. Deinceps Austrasii eorum studio limitem et regnum 648 Francorum contra Winidos utiliter defensasse noscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
NNO .X. regni dago berti
cũ ri nunciatũ fu iss& exer¬
citũ uuinedorũ thoringa fuisse
ingressũ cũ exercitu deregno au¬
strasioꝵ dem&tis urbẽ ꝓmouens
transit arelinna magancia magna¬
renũ transire. Scarã deelectis
uirib fortes deneuster &burgun¬
cdia cũ clucib & grroffionib secũ
habens saxones missos ad elagobtũ
dirigunt p&entes ut iis tributa
quas fisei clitionib dissolurbant
inchulgerit ipse u̾roꝵ studio & utili¬
tate uuinidis resistendũ sponelint
& francoꝵ limite deillis pastib
custoclire ꝓmit tent. Qđ dagolt̾
consilio neustrasioꝵ adeptꝰ presti¬
tit saxones qui huĩ poritionibus
suggerendũ uentrant. Sic ram̃tiut
roꝵ moserat suꝑ arma placatiruha
uersis saxonib: firriant sidrurũ lu
ꝓmissio sorcie tfectir lam̃ tribu¬
tũ saxonis. qẽ radde c̃ sue ueraus
tũ quingentas uaccas inferenda¬
I innis singulis aehlotharioseni
di iussu samone fortit̾ sȩuirent
francoꝵ uastandũ toringa & reliquos

Expanded text:
nno X regni Dagoberti cum ei nuntiatum fuisset exercitum Winidorum Toringa fuisse ingressum, cum exercitu de regno Austrasiorum de Metis urbe promovens, transita Ardenna MaguntiamRenum viris fortis de Neuster et Burgundia cum ducebus et grafionebus secum Habens. Saxones missus ad Dagobertum dirigunt, petentes, ut eis tributa, quas fisci dicionebus dissolvebant, indulgerit; ipse vero eorum studio et utiletate Winidis resistendum spondent et Francorum limete de illis partebus custodire promittent. Quod Dagobertus consilio Neustrasiorum adeptus prestetit; Saxones, qui uius peticionebus suggerendum venerant, sacramentis, ut eorum mus erat, super arma placata pro universis Saxonebus firmant. Sed parum haec promissio sortitur aefectum; tamen tributo Saxones, quem reddtum. Quingentas enim vaccas inferendales annis singulis a Lothario senidi iussu Samonis iterum fortiter sevirent Francorum vastandum, Thoringiam et reliquos