comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
missione certiores fierent. relic¬
ta amicitia gundo uualdi ipsum
tatẽ. Mũ molus uero dixit.
Hoc tantũ fiat. ego hunc inmanu
ura tradã . & ego recognoscens
dominũ meũ regẽ. ad eiꝰ p̃sentiã
ꝓ perabo : Iunc illi ꝓmittunt.
qđ si hoc impleset. ipsũ incaritate
susciperent. Et si cũ rege excu¬
sare ñ possent. in ȩccła ponerent:
ne uitȩ amissione multaretur
Haec cũ sacram̃ti interpositione
polliciti. discesserunt
Mũ molus uero cũ sagcario ep̃o
& uuaddone. ad gundouualdũ per¬
gentes dixerunt: Sacañta fidci¬
tatis qualia tibi dedimus ipse quipsers
es nosti. Nunc autẽ accipe salubre
consiliũ. descende abhac urbe. &
rep̃sentare ffatri tuo sicut sepe
quȩ sisti. Iam enĩ cũ hisomnib col¬
lecti sumus. & ipsi dixer̃ quia ñ uult
rex ꝑdere solatiũ tuũ. eo qđ parũ
degeneratione ur̃a remanserit
Atille intellegens dolũ eoꝵ. lacrimis
ꝑfusus ait. Inuitatione ura. iN

Expanded text:
missione certiores fierent, relicmissione certiores fierent, relicta amicitia Gundovaldi, ipsum tatem. Mummolus vero dixit: Hoc tantum fiat, ego hunc in manu vestra tradam, et ego recognoscens dominum meum regem, ad ejus praesentiam properabo. Tunc illi promittunt, quod, si haec impleret, ipsum in caritate susceperint, et si cum rege excusare non possint, in aeclesia ponerent, ne vitae amissione multaretur. Haec cum sacramenti interpositione polliciti, discesserunt. Mummolus vero cum Sagittario episcopo et Waddone ad Gundovaldum pergentes, dixerunt: 'Sacramenta fidelitatis, qualia tibi dedimus, ipse qui praesens es nusti. Nunc autem accipe salubre consilium: discende ab hac urbe et repraesentare fratri tuo, sicut saepe quaesisti. Iam enim cum his hominibus conlocuti sumus, et ipse dixerunt, quia non vult rex perdere solatium tuum, eo quod parum de generatione vestra remanserit'. At ille intellegens dolum eorum, lacrimis perfusus, ait: 'Invitationem vestram in
Abbreviated transcription (Latin):
bella consurgit. ac ex uirgis fasces
faciunt quasi ad cõplendã uallẽ
ꝓfundã. quȩ aparte orientissita
erat. sed nocere haec machina
nihil potuit. Sagittarius uero
ep̃s frequentius muros cũ armis
circuibat. & sepius lapides contra
hostẽ manu ꝓpria iecit emuro.
impugnabant. cũ uiderent qđ
nihil ꝓficere possint. Nuntios occul¬
tos ad mũ molũ dirigunt dicentes.
Re cognosce dominũ tuũ. & aꝑuersi¬
tate
ista tandẽ aliquando desiste.
Quae enĩ te amentia uallat: ut igno¬
to homine subiungaris: Vxor
enĩ tua iã cũ filiis captiuata. ẽ. filii
tui ut puto iã interfecti sunt
Quo ruis : Quid p̃stolaris. nisi ut
corruas.  Haec ille mandata ac¬
cipiens. dixit. Iã ut uideo regnũ
nostsũ finẽ accepit. & potentia
cadit. Vnũ suꝑ est. si securita¬
tem uitae me habere cognoscerem.
de multo labore poterã remouere
Descendentib: nuntus. sagittarius
ep̃s cũ mũmolo chariulfo atque

Expanded text:
bella consurgit, ac ex virgis fasces bella consurgit, ac ex virgis fasces faciunt, quasi ad conplendam vallem profundam, quae a parte orientis sita erat; sed nocere haec machina nihil potuit. Sagittarius vero episcopus frequentius muros cum arma circuibat et saepius lapides contra hostem manu propria eiecit e muro. inpugnabant, cum viderint, quod nihil proficere possint, nuntios occultos ad Mummolum dirigunt, dicentes: 'Recognosce dominum tuum et a perversitate ista tandem aliquando desiste. Quae enim te amentia vallat, ut ignoto homine subiungaris? Uxor enim tua iam cum filiis captivata est, filii tui utpute iam interfecti sunt. Quo rues, quidve praestolaris, nisi ut corruas?' Haec ille mandata accipiens, dixit: 'Iam, ut video, regnum nostrum finem accepit, et potentia cadit. Unum superest, si securitatem vitae me habere code multo vos labore poteram removere. Discedentibus nuntiis, Sagittarius episcopus cum Mummolo, Chariulfo atque
Abbreviated transcription (Latin):
ba prosequebantur. xxxiii.¬
UINTus decimꝰ in hac obsidione
effulserat dies & leudegisilus
nouas ad destruendam urbẽ machi¬
nas p̃parabat. Plaustra enĩ cum
arietib clitellis & axib tecta. sub
qua exercitus ꝓperar& ad destru¬
endos muros. Sed cũ apꝓpinquas¬
⁊ sent.
ita lapidib: obruebantur. ut omnis
apꝓpinquantes muro corruerent.
cupas cũ pice & adipe accensos suꝑ
eos ꝓicientes. alias uero lapidibus
plenas suꝑ eos deiciebant. Sed cũ
nox certamina ꝓhiber&. hostes ad
castra regressi sunt. Erat autẽ¬
cũ gunde uualdo & chariul fus ual¬
de diues ac p̃potens. cuius apothecis
ac prõptuarus urbs ualde referta
erat de cuius substantia hi maxime
alebantur. Bladastis autẽ haec
cernens quȩ gerebant᷑. metuens
ne leudegrsilus obtenta uictoria eos
mosti trader&. imposito igne in
aecclesiȩ domo. concurrentib adm
cendiũ mitigandũ inclusis. ille
fuga dilapsus abscessit. Mane
autẽ facto. exercitus iterũ ad

Expanded text:
ba prosequebantur. Qba prosequebantur. Quintus et decimus in hac obsidione effulserat dies, et Leudeghiselus novas ad distruendam urbem machinas praeparabat, plaustra enim cum arietibus, cletellis et axebus tecta, sub qua exercitus properaret ad distruendos muros. Sed cum adpropinquassent, ita lapidibus obruebantur, ut omnes adpropinquantes muro conruerint. Cupas cum pice et adipe accensas super eos proicientes, alias vero lapidibus plenas super eos deiciebant. Sed cum nox certamina prohiberit, hostis ad castra regressi sunt. Erat autem Gundovaldo et Chariulfus valde dives ac praepotens, cuius aphotecis ac prumptuariis urbs valde referta erat; de cuius substantia hi maxime alebantur. Bladastis autem haec cernens quae gerebantur, metuens, ne Leudeghyselus, obtenta victuria, eos morti traderet, inposito igne in eclesiae domo, concurrentibus ad incendium mitigandum inclusis, ille fuga dilapsus abscessit. Mane autem facto, exercitus iterum ad
Abbreviated transcription (Latin):
datis ei multis munerib. ꝑ .xii.
loca scã abeo suscipio sacramenta
ut sccurus inhoc regnũ accederẽ
iseni enł masiliã ibiq me ep̃s sũma
benignitate suscepit. Habebut enĩ
scripta seniorũ regni nepotis mei
Ex hoc eni auennione qaesss urxta
placra patricii mmoli. Cunt¬
chranus uero mmemor sacram̃ti
ac ꝓmissioris suȩ. thesauros meos
abstulit. & in sua ditione sub egit
Nunc auit̃ recognoscite quia ego sũ
rex sicut & frat̃ ms̃ gunt chrãnus.
Tamen sitanto odio nr̃o mens urã
crassatur. uel ad regẽ ur̃m declu¬
car. Et sime cognoscit fratrẽ.
qđ uoluerit faciat. Certe si
nec hoc uolueritis. uł liceat mihi
egredi unde prius egressus sum.
Abibo enĩ. & nulli quic quã in iuriȩ
inferã. Tamen ut sciatis uera ẽe.
que dico. radegundẽ pictauã &
ingutrudẽ turonicã interrogate.
ipsae enĩ affirmabunt uera esse
quȩ loquor. Hȩc eo dicente. mula
cũ conuitus & improperiis hȩc uer¬

Expanded text:
datis ei multis muneribus, per duodecim datis ei multis muneribus, per duodecim loca sancta ab eo suscipio sacramenta, ut securus in hoc regnum accederem. Veni enim Massiliam, ibique me episcopus summa benignitate suscepit: habebat enim scripta seniorum regni nepotis mei. Ex hoc enim Avinionem accessi juxta placita patricii Mummoli. Guntchramnus vero immemor sacramenti ac promissionis suae, thesauros meos abstulit, et in suam ditionem subegit. Nunc autem recognoscite quia ego sum rex, sicut et frater meus Guntchramnus. Tamen si tanto odio mens vestra grassatur, vel ad regem vestrum deducar, et si me cognoscit fratrem, quod voluerit faciat. Certe si nec hoc volueritis, vel liceat mihi regredi, unde prius egressus sum. Abibo enim, et nulli quidquam injuriae inferam. Tamen ut sciatis vera esse quae dico, Radegundem Pictavam, et Ingutrudem Torcnicam interrogate. Ipsae enim vobis adfirmabunt, certa esse quae loquor'. Haec eo dicente, multi cum convitiis et inproperiis haec ver
Abbreviated transcription (Latin):
filios generaui. Qua mortua
assup̃tis mecũ liberis. onstantino¬
polĩ abii. Ab imperatoreb uero
susceptus benignissime. usq noc
tẽpore uixi. Ante hos enĩ annos
cũ guntchrãnus boso constanti.¬
nopoli abiss&. & ego sallicitus cau¬
sas fratrũ meorũ diligent̃ rimarẽ.
cognoui generationẽ nr̃am ualde
attenuatã. nec suꝑ esse destirpe.
nrã nisi childebtũ & gunt chrãnũ¬
reges. fratrẽ scilic& & fr̃is mei filiũ
Filii enĩ chilperici regis cũ ipso iri¬
terierant. uno tantũ paruulo
derelicto. Cunt chrãnus frat̃
m̃s filios ñ habebat. childebertus
nepos nr̃ minime fortis erat.
Tunc gunt chr̃anus boso haec mihi
diligent̃ ex posita. inuitauit me
dicens. Ueni. quia ab omnibus
regni regis childe b̃ti principibus
inuitaris. Nec quisquã contrate
muttire ausus ẽ. Scimꝰ enĩ om̃s
te filiũ esse chlotharii. nec reman
sit ingalliis qui regnũ illud regere
possit nusi tu aduenias : At ego

Expanded text:
filios generavi. Qua mortua, filios generavi. Qua mortua, assumptis mecum liberis, Constantinopolim abii. Ab imperatoribus vero susceptus benignissime, usque ad hoc tempus vixi. Ante hos enim annos cum Guntchramnus Boso Constantinopolim abiisset, et ego sollicitus causas fratrum meorum diligenter rimarer, cognovi generationem nostram valde attenuatam, nec superesse de stirpe nostra, nisi Childebertum et Guntchramnum, fratrem scilicet, et fratris mei filium. Filii enim Chilperici regis cum ipso interierant, uno tantum parvulo derelicto. Guntchramnus 363 frater meus filios non habebat; Childebertus nepos noster, minime fortis erat. Tunc Guntchramnus Boso his mihi diligenter expositis, invitavit me, dicens: Veni, quia ab omnibus regni regis Childeberti principibus invitaris, nec quisquam contra te mutire ausus est. Scimus enim omnes te filium esse Chlotsit in Galliis qui regnum illud regere possit, nisi tu advenias. At ego
Abbreviated transcription (Latin):
qui tẽpore chlotharii regis ꝑora¬
toria parietes atq cameras caraxa¬
bas : Tune esille. quẽ ballo merem
nomine sepius galliarũ incolae
uocitabant : Tune esille. qui
plesũq a regib francoꝵ propt̃
has p̃sũptiones quas ꝓfers. tonso¬
ratus & exilio datus es : Uelquis
te infelicissime hominũ inhis lo¬
cis adduxit. edicito. Quis tibi
tantã audatiã p̃stitit. ut dominoꝵ
ac regũ nostroꝵ fines auderes
attingere : Certe si aquoquã
es euocatus. clara uoce edicito.
Entibi ante oculos mortẽ expositã.
en ipsã quã diu quęsisti exitu fo¬
ueam. in qua p̃ceps deiciaris
Dic satellites uiritĩ. uł a quib inui¬
teris enuntia. At ille cũ hȩc au
Quod me chlotharius pat̾ ms exosũ
habuerit. habet̾ in cognitũ nulli.
Qđ autẽ ab eo uł deinceps a fratrib
sim tonsoratus. manifestũ.ẽ. om̃ib
Et hȩc me causa narsiti p̃fecto italiȩ
inueit. abiq uxorẽ accipins. clnos

Expanded text:
qui tempore Chlothacharii regis per oraqui tempore Chlothacharii regis per oratoria parietes atque cameras charaxabas? Tune es ille, quem Ballomerem nomine saepius Galliarum incolae vocitabant? Tune es ille, qui plerumque a regibus Francorum propter has praesumptiones quas profers, tonsoratus et exsilio datus es? Vel quis te, infelicissime hominum, in haec loca adduxit, edicito. Quis tibi tantam audaciam praestitit, ut dominorum ac regum nostrorum fines auderes attingere? Certe si a quoquam es evocatus, clara voce testare. En tibi ante oculos mortem expositam; en ipsam quam diu quaesisti exitii foveam, in quam praeceps dejiciaris. Dic satellites viritim, vel a quibus inviteris enuntia. At ille cum haec audQuod me Chlothacharius pater meus exosum habuerit, habetur incognitum nulli; quod autem ab eo, vel deinceps a fratribus sim tonsoratus, manifestum est omnibus. Et haec me causa Narseti praefecto Italiae junxit, ibique uxorem accipiens, duos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ reserare tẽpliregias ñ ualer&
ignẽ accendit. Consup̃tisq ostis
omnẽ substantiã cunctãq suppel¬
lectilẽ quȩ in ea inuenire potuer
cum sacris ministerus abstulerunt
sed multos ibi ultio diuina conterut
Nã plerisq manus diuinitꝰ ureban¬
tur. emittentes fumũ magnũ sicit
ex incendio surgere sol&. Non¬
nulli asrepti ademone. ꝑ inergũ
debachantes martyrẽ declama¬
bant. Plurimi uero semoti sed
tione . ꝓ priisse iaculis sauciabant
Reliquũ uero uulgus. in ante ñ sine
grandi metu ꝓgressũ est. Quid
plura: Conuenit̾ ad conuenas
sic enĩ diximꝰ nom̃ urbis. Omĩsq
falanga. in suburbana
urbis cãpaniae castra metata ẽ.
biq ex tensis tentoriis residebat
Vastabatur incircuitu tota regio
ñ nulli autẽ ab exercitu quos fos¬
tor auaritiȩ aci
aculeus
terebrabat. longius
euagantes perimebantur ab incolis.
loquebant᷑. inferentes ei conuitia
ac dicentes. Tunees pictor ille.

Expanded text:
cum reserare templi regias non valeret, cum reserare templi regias non valeret, ignem accendit; consumptisque osteis, omnem substantiam cunctamque suppellectilem, quae in ea cum sacris ministeriis abstulerunt. Sed multos ibi ultio divina conterruit. Nam plerisque manus divinitus urebantur, emittentes fumum magnum, sicut ex incendio surgere solet. Nonnulli arrepti a daemone, per energiam debacchantes martyrem declamabant. Plurimi vero semoti a sociis propriis se jaculis sauciabant. Reliquum vero vulgus inante non sine grandi metu progressum est. Quid plura? Convenitur ad Convenas sic enim diximus nomen urbis omnisque phalanga in suburbana urbis campania castrametata est, ibique extensis tentoriis residebat. Vastabatur in circuitu tota regio: nonnulli autem ab exercitu, quos fortior avaritiae aculeus terebrabat, longius evagantes, perimebantur ab incolis. loquebantur, inferentes ei convicia, ac dicentes: Tunc es pictor ille,
Abbreviated transcription (Latin):
VDeRANT enĩ eo tẽpore duces
gunt chrãni regis. gundouualdũ
ultra garonnã in litore residere
cũ ingenti hostiũ multitudine. ip¬
sosq thesauros quos rigundȩ tule¬
rat secũ retinere . Tunc impetũ
transiere . Non nullis de exercitu
in amne dimersis. Reliqui t̃rã
egressi. requirentes gundo uualdũ
inuener̃ camelos cũ ingentiponde
quos fessos ꝑ uias reliquerat
Audientes deinceps eos inframuros
urbis conuennicȩ cõmorari. relic¬
tis plaustris ac diuersis impedim̃tis
cũ populo minore robustiores uiri
ipsũ sicut iã garonnã transierant
insequi destinant. Quib ꝓ peran¬
tib uener̃ ad basilicã sci uincentu
quȩ ẽ. infra t̃minũ a gennunsis ur¬
bis ubi ipse martrr ꝓ xp̃i nomine
agonẽ dicitur consumasse
Inueneruntq eã refertã. diuerss
thesauris in colarũ. Erat enĩspes
in colis ñ esse axp̃ianis tanti marts¬
ris basilicã uiolandã. cuius ostia
sũmo studio obserata erant.
Nec mora. apꝓpinquans exercitus

Expanded text:
erant enim eo tempore duces Guntchramni regis, Gundovaldum ultra Garonnam in littore residere cum ingenti hostium multitudine; ipsosque thesauros, quos Rigunthis tulerat, secum retinere. Tunc impetu fnam 361 natando transiere, nonnullis de exercitu in amne demersis. Reliqui in littus egressi, requirentes Gundovaldum, invenerunt camelos cum ingenti ponderquos fessos per vias reliquerat. Audientes deinceps eos infra muros urbis Convenicae commorari, relictis plaustris ac diversis impedimentis cum populo minore, robustiores viri ipsum, sicut jam Garonnam transierant, insequi destinant. Quibus properantibus, venerunt ad basilicam sancti Vincenti, quae est infra terminum Agenninsis urbis, ubi ipse martyr pro Christi nomine agonem dicitur consummasse, inveneruntque eam refertam a diversis thesauris incolarum. Erat enim spes incolis non esse a christianis tanti martyris basilicam violandam. Cuius ostia summo studio obserata erant. Nec mora, adpropinquans exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
NTEREA iã mediũ prandii per¬
actũ. iub& rex ut diaconũ nostrũ
qui ante die ad missas psalmum
responsoriũ dixerat canere iu¬
berẽ. Quo canente. iub& iterũ
mihi ut om̃s sacerdotes qͥ ad eranł
ꝑ meã cõmonitionẽ datis ex officio
suo singulis clericis corã rege iuberẽ
cantare. Perme enĩ secundũ regis
imperiũ ad moniti: quosq ut potuit
in regis p̃sentia psalmũ responsoriũ
decantauit: Cũ autẽ fescula ꝓ¬
ferrent᷑. dixit rex. Argentũ omne
qđ cernitis. mũmoli illius ꝑ iuris fuit.
Sed nunc grã dñi tribuente. in nostrã
dominationẽ trans latũ est. Nam
quindecĩ ex eo catinos ut istis maiorẽ
cernitis iã concidi. & ñ ex inde
amplius quã hunc & aliũ decentũ
septuaginta libris reseruaui . Et
quid amplius quã opus cotidianũͦ
Non ego qđ peuis.ẽ. aliũ filiũ p̃cer
childebtũ habeo. cui satissit de
thesauris quos ei pat̾ reliquerat.
& quȩ iã dehuius miserrimi rebus
quȩ auennione inuentȩ sunt trans¬

Expanded text:
nterea iam medium prandii peractum, iubet rex, ut diaconem nostrum, qui ante die ad missas psalmum responsurium dixerat, canere iuberem. Quo canente, iubet iterum mihi, ut omnes sacerdotes qui aderant per meam commonitionem, datis ex officio suo singulis clerecis, coram rege iuberentur cantare. Per me enim secundum regis imperium admoniti, quisque, ut potuit, in regis praesentia psalmum responsurium decantavit. Cum autem fercula profererentur, dixit rex: 'Argentum omne, quod cernitis, Mummoli illius periuris fuit; sed nunc, gratia Domini tribuente, in nostra dominatione translatum est. Nam quindecim ex eo catinos, ut istum maiorem cernitis, iam concidi, et non exinde amplius quam hunc et alium de cento septuaginta libris reservavi. Et quid amplius quam opus cotidianum? Non ego, quod peius est, alium filium praeter Childeberthum habeo, cui satis sit de thesauris, quos ei pater reliquid', et quae iam de huius miserrimi rebus, quae Avennione inventae sunt, trans
Abbreviated transcription (Latin):
labruscã. Reseratũq apłi librũ
inueniunt. ipsi enĩ sitis diligenter
fr̃s. quia dies dni sicut fur in nocte.
parturientis. & non effugienit.
Oñs autẽ ꝑ euangeliũ ait.Qui non
audit uerbamea. assimilabitur
uiro stulto. qui edificauit domũ
suam suꝑ harenã. descendit uero¬
pluuia. aduenert̃ flumina. fla¬
illã & cecidit. & facta est ruina eiꝰ
ab antedicto sacerdote susceptus est.
ibiq. comedens. ad childebertum
ꝑtendit. Infra muros tam̃ diuio¬
nensis. non .ẽ. ꝑmissus intrare:
ortit̃ enĩ tunc rex chlotharius con¬
tra saxones decertabat. Saxones
ergo ut asserunt & childebertus
cõmoti atq indignantes contra francos¬
anno superiore. exeuntesq de regione
sua in frantiã uenerunt . &usq diutonẽ
ciuitatẽ predas egert̃. nimiũq graue
scelus ꝑpetrati sunt.
unc chrãnus durius agens. accepta

Expanded text:
lambruscam. Reseratumque apostoli librum, lambruscam. Reseratumque apostoli librum, inveniunt: Ipsi enim diligenterr in nocte vparturientis, et non effugient . Dominus autem per Evangelium ait: Qui non audit verba mea, assimilabitur i stulto, qui aedificauit domum suam super arenam. descendit pluuia, aduenerunt flumina, flailli, et cecidit, et facta est ruina eius ab antedicto sacerdote susceptus est, ibique panem comedens, ad Childeberthum pertendit. Infra murus tamen Divionensis non est permissus intrare. Fortiter tunc rex Chlotharius contra Saxones decertabat. Saxones enim, ut adserunt, per Childeberthum commoti atque indignantes contra Francos superiore anno, exeuntesque de regione sua in Francia venerant et usque Divitiam civitatem praedas egerunt nimiumque grave scelus perpetrati sunt. Tunc Chramnus, iam accepta
Abbreviated transcription (Latin):
Eo enĩ tẽpore. bellũ contra saxones
qđ supꝰ diximus gerebat᷑. At illi
timentes. cũ sumina uelocitate bis¬
gundiã redierunt. Chrãnus ues
cũ exercitu post eos dirigens. usq
ciuitatẽ cauillonensĩ uenit. eans
obsidens ad quisiuit. Exinde usq
diuionensi castrũ ꝑtendit. ibiq
cũ die dominico ad ueniss&. quod
gestum fuerit dicam.
Erat ibi tunc tetricus ep̃s sc̃s. cuius
insuperiori libro memoriam fecimus.x iui¬
positis dericitrib: libris suꝑ altariũ.
idest ꝓphȩtiȩ. apłi. atq. euangelioꝵ
orauert̃ ad dnm ut crhãno quid eue¬
nir& ostender&. autsi ei felicitas
succeder&. aut ceste si regnare
poss&. diuina potentia declarar&.
Simulq unã habentes conibentiam.
ut unus quisq: in libro qđ primum
aperiebat. hoc admissam & leger&.
Lperto ergo primo omĩũ prophetarũ
libro. repꝰperiunt. Auferã maceriã
eius. & erit in desolationẽ. pro eo
qđ debuit facere uuam. fecit autem

Expanded text:
Eo enim tempore bellum contra Saxones, Eo enim tempore bellum contra Saxones, quod supra diximus , gerebatur. At illi timentes, cum summa velocitate Burgundiam redierunt. Chramnus vero cum exercitu post eos dirigens, usque civitatem Cavillonensem venit, eamque obsidens acquisivit. Exinde usque Divionense castrum pertendit, ibique cum die dominico advenisset, quid gestum fuerit dicam. Erat ibi tunc sanctus Tetricus episcopus, cujus in superiori libello memoriam fecimus. Positis clerici tribus libris super altarium, id est prophetiae, apostoli atque euangeliorum, oraverunt ad Dominum, ut Chramnum quid evenirit ostenderit, aut, si ei felicitas succiderit aut certe se regnare possit, divina potentia declararet; simulque unam habentes conibentiam, ut unusquisque in libro quod primum aperiebat hoc ad missas et legeret. Aperto ergo primo omnium prophetarum libro, repperiunt: Auferam maceriam eius, et erit in dissolationem; pro eo quod debuit facere uvam, fecit autem
Abbreviated transcription (Latin):
firmitatib oppressus grauit̃ int̾ẽribat
Porro cdhlotharius rex duos filios suos
id est charibtũ & gunthrãnũ. ad eũ
dirigit. Quiꝑ aruernum uenientes.
audientesq quod in lemouicino esse:
usq ad montẽ quẽ nigrũ nominȩ dio
acerdunt eũq. repperiurł. Figen¬
tesq tentoria. contra se resider uit
mittentes legationẽ ut res pat᷑ nas
quas male ꝑuaserat reddere debere
sin autẽ aliud cãpũ p̃parar& adbelli
Cũ ille patri subditũ seesse confingena
dicer&q omne qͦđ circuiui laxart
non potero sed submea hoc potesta
cũ gratia patris mei cupio retines
illi ut prȩliũ hoc int̃ ipsos diludicr
postulant. Cũq moto utriq ex¬
ercitu cũ magno armoꝵ apparat
adbellũ conuenissent. subito exori
tẽpestas cũ graui choruscatioris
atq tonitruo eos nepugnar ent in¬
hibuit. Rede untes autẽ ad casto
chrãnus dolosȩ ꝑ extraneã ꝑ sonaor
patris mortẽ fratribus ꝓnuntia

Expanded text:
firmitatibus oppressus graviter interibat. firmitatibus oppressus graviter interibat. Porro Chlothacharius rex duos filios suos, id est Charibertum et Guntchramnum, ad eum dirigit. Qui per Arvernum venientes, audientesque quod in Lemovicino esset, usque ad montem, quem Nigrum nomine dicunt, accedunt, eumque reperiunt. Figentesque tentoria, contra se resederunt, mittentes legationem, ut res paternas, quas male pervaserat, reddere deberet: sin autem aliud, campum praepararet ad bellum. Cumque ille patri subditum se esse confingeret, diceretque: Omne quod circumivi laxare 157 non potero, sed sub mea hoc potestate cum gratia patris mei cupio retinere. Illi ut praelium hoc inter ipsos dijudicaret, postulant. Cumque moto utrique exercitu cum magno armorum apparatu ad bellum convenissent, subito exorta tempestas cum gravi coruscatione atque tonitruo, eos ne pugnarent, inhibuit. Redeuntes autem ad castra, Chramnus dolose per extraneam personam patris mortem fratribus pronuntiat.
Abbreviated transcription (Latin):
confessorũ dñi. surdus &e mutus affect̃
amnees dinortuus. Venit enĩ miser
Aes licã scĩ martini turonis. cele¬
irauitq uigilias. & dedit munera.
sed non eũ respexit uirtꝰ consueta
Cũ ipsa enĩ qua uenerat infirmitate
regressus est. Chrãnus demde ab u¬
aruerno regressus pictauis ciuita¬
tẽ uenit. Ubi cũ in magna potentia
resider&. seductꝰ ꝑ maloꝵ consilium
ad childebertũ patruũ suũ transi¬
re cupit. patri insidias parare
disponens. Ille uero dolose quidem
sed suscipere eũ promittit. quem
monere spũ alit̃ debuerat. ne patri
ex ister& inimicus Iunc pes occultos
nuntios inter se coniurati. contra
chlothariũ unanimiter conspirant.
Sed nec memor fuit childebtus. qđ
quotienscũq aduersus fratrẽ suũ
egit. semꝑ confusus abscessit.
Chrãnus uero hoc fordere inito.
lemouicinorediit. & illud per quod
prius ãbulauerat in regno patris
sui in sua dominatione redegit:
Iunc aruerñ populus infra muros
tenebat᷑ indusus & diuersis in¬

Expanded text:
confessorum, surdus et mutus effectus, amens est mortuus. Venit enim miser ad basilicam sancti Martini Turonis, celebravitque vigilias, dedit munera: sed non eum respexit virtus consueta; cum ipsa enim qua venerat infirmitate, regressus est. Chramnus autem ab Arverno regressus, ad Pictavis civitatem venit. Ubi cum in magna potentia resideret, seductus per malorum consilium, ad Childebertum patruum suum transire cupit, patri insidias parare disponens. Ille vero dolose quidem, sed suscipere illum promittit, quem monere spiritaliter debuerat, ne patri existeret inimicus. Tunc per occultos nuntios inter se conjurati, contra Chlothacharium unanimiter conspirant. Sed nec memor fuit Childebertus, quod quotiescunque adversus fratrem suum egit, semper confusus abscessit. Chramnus vero hoc foedere inito, Lemovicino rediit, et illud, per quod prius ambulaverat in regno patris sui, in sua dominatione redegit. Tunc Arvernus populus infra muros tenebatur inclusus, et diversis in
Abbreviated transcription (Latin):
rex childebtus dũ chlotharius contra
saxones decertar&. incampaNnam
remensĩ accedit. & usq remis ciuitatẽ
ꝓperans cuncta preda atq incendio
deuastauit. Pudierat enĩ fratrẽ suũ
a saxonibus fuisse ꝑep̃tũ. & regno suo
cuncta subici estimans. quȩ adire
potuit uniuersa uastauit.

Expanded text:
rex, dum Chlotharius contra Saxones decertaret, in campaniam Remensim accedit, et usque Remus civitatem properans, cuncta predis atque incendio devastavit. Audierat enim, fratrem suum a Saxonibus fuisse perimtum, et regno suo cuncta subici aestimans, quae adire potuit universa pervasit.
Abbreviated transcription (Latin):
naretur. &curest sprȩta uissionra
nire noluit. Hȩx illis dicenfibus.
aduenit subito cato prbt deprecans¬
regẽ. ut eiecto cautino ipsũ aruerno
iuber& institui. Quod rege ĩ ridente
petut iterũ ut turonis ordinaret᷑
quod ante despexerat. Cui rex ait.
Ego primũ p̃cepi ut turonis ad episco¬
patũ te consecrarent. sed quantum
audio despectui habiuisti ȩccłam illã.
ideoq elongaberis adominatione eiꝰ.
Et sic confusus. abscessit. De scõuero
eufronio in t̾rogans. dixerunt eũ
nepotẽ esse beati gregorii cuius
supra meminimus. Respondit rex
Prima hec est & magna generatio.
fiat uoluntas di. &obeati martiru
electio cõpleatur. Et data p̃ceptione:
octauus decimꝰ post beatũ martinũ
sẽs eufronius ordinatur ep̃s.
aduersus cautinũ epm̃ inuidiam
tenens. Eotẽpore grauiter egro¬
tauit. ita ut capilli esꝰ animia febre
deciderent. Habebat autẽ tunc
secũ uirũ magnificũ & inomĩ boni¬
tate pspicuũ. ciur aruernũ asco¬

Expanded text:
naretur; et cur est spreta iussio nostra?' venire noluit'. Haec illis dicentibus, advenit subito Cato prregem, ut ejecto Cautino ipsum Arverno juberet institui. Quod rege irridente, petiit iterum ut Turonis ordinaretur, quod ante despexerat. Cui rex ait: Ego primum praecepi, ut Turonis te ad episcopatum consecrarent: sed quantum audio, despectui habuisti ecclesiam illam; ideoque elongaberis a dominatione ejus. Et sic confufus abscessit. De sancto vero Eufronio interrogans, dixerunt eum nepotem esse beati Gregorii, cujus supra meminimus. Respondit rex: Prima haec est et magna generatio. Fiat voluntas Dei, et beati Martini. Electio compleatur. Et data praeceptione, octavus decimus post beatum Martinum sanctus Eufronius ordinatur episcoadversus Cautinum episcopum invidiam tenens. Eo tempore graviter aegrotavit, ita ut capilli ejus a nimia febre deciderent. Habebat autem tunc secum virum magnificum, et in omni bonitate perspicuum, civem Arvernum, Asco
Abbreviated transcription (Latin):
relinquens ibi hominẽ sibi carissimũ¬
animos uerbis lenib: mollire poss&.
Dans&iã ei signũ quando redire
possit ĩ patriã. id est diuiserunt
simul unũ aureũ. & unã quidẽ
partẽ secũ detulit childericus
aliã uero amicus eiꝰ uiomadus
retinuit dicens. Quando autem
hanc partẽ tibi misero. partesq
coniunctȩ unum effecerint solidũ
tune tu securo animo in patriam
repedabis. biens ergo inthoringiã
apud regẽ bissinũ. uxorẽq eius

Expanded text:
relinquens ibi hominem sibi caruanimos verbis lenibus mollire possit, dans etiam signum quando redire possit in patriam: id est, diviserunt simul unum aureum, et unam quidem partem secum detulit Childericus, aliam vero amicus ejus retinuit, dicens: Quandoquidem hanc partem tibi misero, partesque conjunctae unum effecerint solidum, tunc tu securo animo in patriam repedabis. Abiens ergo in Thoringiam, apud regem Bisinum uxoremque ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ortuo quippe rege Faramuno
chlodionẽ filiũ eius crinitũ
ĩ regnum patris sui eleuaueri
Idẽ tẽpore. crinitos reges habere
cepert̃. Venientes ergo sagacus
ĩ finib thoringioꝵ ubiq rese¬
derunt. N abitauit itaq chlodis
rex ĩ dis bargo castello. ĩ finib
thoringioꝵ regione germaniȩ
Inhis autẽ partib id est ad me¬
rianã plagã citra rhenũ habi¬
tabant romani usq ligerem
fluuiũ. ultra ligerẽ fluuiũ
gothi dominabantur. Burgui¬
diones quoq arrianoꝵ sectã
sequentes. habitabant trans
roclanũ quod adiac& ciui¬
tati lugdunensi. Ehbodio
autẽ missis exploratoribus
ad urbẽ caramacũ ꝑ lustrata
omĩa ipse secutus roma nos
tensuit. ciuitatẽ app̃hendit.
ĩqua pauco tẽpore residens. usq
somonã fluuiũ occupauit. multũq¬

Expanded text:
ortuo quippe Faramundo rege, Chlodionem, filium eius crinitum, in regnum patris sui elevaverunt. Id temporis crinitos reges habere coeperunt. Venientesque sagaciter in finibus Toringorum , ibique resederunt. Habitavit itaque Chlodio reToringorum, regione Germaniae. In his autem partibus, id est ad meridianam plagam citra Rhenum, habitabant Romani usque Ligerem fluvium. Ultra Ligerem fluvium Gothi dominabantur. Burgudiones quoque Arianorum sectam sequentes, habitabant trans Rhodanum, qui adjacet civitati Lugdunensi. Chlogio autem missis exploratoribus ad urbem Camaracum, perlustrata omnia ipse secutus, Romanos proterit, civitatem apprehendit: in qua paucum tempus residens, usque Suminam fluvium occupavit. De hu
Abbreviated transcription (Latin):
gauit. Chlodione rege defuncto.
mero uechus degenere eiꝰ regnũ
accepit. Regnaũ autem chlodio
uecho rege utili regis francorũ.¬
mero uingi sunt appellati.
Totẽpore. chuni renũ transiest̃
m&tis succendert̃. treueris
destruunt. tungros euertunt.¬
Id tẽporis sc̃s aniañ ep̃s uirtutib
p̃clarus ueniente ad eũ egetio
patricio romanoꝵ & tursemodo
rege gothoꝵ. auxiliante drĩo
chuni ab ipsa ciuitate orante scõ
atq prostrati sunt .
taq meroueus genuit filium
nomine childericũ. qͥ fuit pater
chlodouei regis inlrti atq for¬
tissimi. Erant enĩ tunc franci
pagani atq fanatici. ad orantes
idola & simulacra. & non dm̃cȩli
ac terrȩ qui creauit eos.

Expanded text:
avit. Chlodione rege defuncto, Merovechus de genere eius regnum eius accepit. Regnavit Chlodio vecho rege utile reges FrancoMerovingi sunt appellati. Eo tempore Chuni Renum transierunt, Mettis succenderunt, Treveris distruunt, Tuncrus pervadunt,Id temporis sanctus Anianus episcopus virtutibus praeclarus. Veniente ad eum Egecio patricio Romanorum et Tursomodo rege Gothorum, auxiliante Domino, Chuni ab ipsa civitate, orante sancto atque prostrati sunt.taque Merovechus genuit filium nomine Childerico, qui fuit pater Chlodovecho rege inclyto atque fortisA. simo. Erant enim tunc Franci pagani atque fanatici, adorantes idola et simulacra et non Deum caeli ac terrae, qui creavit eos.
Abbreviated transcription (Latin):
serit. ueniã ei postdignã satis factionẽ ꝓculdubio ñ denegabimus. Uerũ tamen
subpriori uinculo anathematis quo illã prius & nunc obligauimꝰ. interim constro¬
ta ꝑmaneat. Siquis autẽ eidẽ ingildrudi ad apłicã beatip&ri sedẽ romã sprciait᷑
ꝓperanti ueloc currenti nescius cõmimicauerit. aut sciens opem inueniendo
prestiterit . nullo prohoc uinculo teneatur annexus.U. DE SENTENTII¬
INTER DIOTIS SEDISAPOSTOLICAE.

Expanded text:
serit, veniam ei post dignam satisfactionem procul dubio non denegabimus; verumtamen serit, veniam ei post dignam satisfactionem procul dubio non denegabimus; verumtamen sub priori vinculo anathematis, quo illam prius et nunc obligavimus, interim constricta permaneat. Si quis autem eidem Ingildrudi ad apostolicam beati Petri sedem Romam specialiter properanti vel occurrenti nescius communicaverit aut sciens opem in veniendo praestiterit, nullo pro hoc vinculo teneatur annexus. Cap. 5. De sententiiinterdictis sedis apostolicae.
Abbreviated transcription (Latin):
tionib quas in ꝓfanis fecer̃ gestis ꝑnos ullo modo formidindã. IIII DE ItAGI BIXCIIT
suis regularit̃ anathematizauimꝰ. seclꝓpt̃ contumaces eã iterato. inathrenutis
duximꝰ uinculis innodancłã. Sit igit᷑ apatre & filio & spu sco uno & uero loer
abomnib: scis patrib & ab uniuersa scãdi catholica & apłica eccła sr aabis penit̃
anathema cuomnib cõplicib cõmunicatorib atq. uxiliatorib suis. Itaut sic̃
iã decreuimus siquis ei cõmunicare uel fauere in aliquo p̃sũpserit si quidẽ clerieu
fuerit . eodẽ uinculo constrict̾ officiũ clericatꝰ amit tat. Monachi uͦ & laici si
in obordientes decreto p̃senti fuerint. similit̃ anathe matitent᷑. Sane si eadẽ
muluer aduirũ suũ reuersa fuerit uł apłicã beati p&ri sedẽ romã ꝓperans acces¬

Expanded text:
tionibus; quas in profanis fecerunt gestis, per nos ullo modo formidandam. Cap. 4. De Ingildrude. tionibus; quas in profanis fecerunt gestis, per nos ullo modo formidandam. Cap. 4. De Ingildrude. suis regulariter anathematizavimus, sed propter contumaciam iterato anathematis duximus vinculis innodandam. Sit igitur a Patre et Filio et Spiritu sancto, uno et vero Deo, et ab omnibus sanctis patribus et ab universa sancta Dei catholica et apostolica ecclesia et a nobis penitus anathema, cum omnibus complicibus, communicatoribus atque auxiliatoribus suis, ita ut, sicut iam decrevimus, si quis ei communicare vel favere in aliquo praesumpserit, si quidem clericus fuerit, eodem vinculo constrictus officium clericatus amittat, monachi vero et laici, si inoboedientes decreto praesenti fuerint, similiter anathematizentur. Sane si eadem mulier ad virum suum reversa fuerit vel apostolicam beati Petri sedem Romam properans acces
Abbreviated transcription (Latin):
consistere diffinientes. qͦđ siuixta p̃cedentẽ consurtudmẽ tãquã epi ausi fue¬
rint aliquid desacro ministerio contingere. Nullomodo liceat eis nec in alia sy¬
nodo restitutionis spem aut locũ habere satis factionis. sed & cõmunicantes eis
om̃s abici deeecła. & maxime sipostea quã didicerant aduersus memoratos ꝓ¬
tores esse ferunt᷑ sicũ bis coniuncti seditiones coniurationes uł conspira¬
tiones fecerint. uł si acapite. Id est a sede p&ri illis hȩrendo dissenserint.
pari cũ ris dãpnatione tenrant᷑ obstricti. Qđ sicũ sede apłica unde eos prin¬
cipiũ epscapat̾ sũpsisse manifestũ t̃. sapere dec&ero ꝑseme ipsos uel mistis
aci nos legatis cũ seriptis suis seꝓfessi extiterint. nouerint sibia nobis irenia
ñ nrganda. Neamissionẽ honorũ suoꝵ proretro actis p̃sũptionib aut sub serip¬

Expanded text:
consistere diffinientes. Quod si iuxta praecedentem consuetudinem tamquam episcopi ausi fueconsistere diffinientes. Quod si iuxta praecedentem consuetudinem tamquam episcopi ausi fuerint aliquid de sacro ministerio contingere, nullo modo liceat eis, nec in alia synodo restitutionis spem aut locum habere satisfactionis, sed et communicantes eis omnes abici de ecclesia, et maxime, si postea quam didicerant, adversus memoratos ptores esse feruntur, si cum his coniuncti seditiones, coniurationes vel conspirationes fecerint, vel si a capite, id est a sede beati Petri, illis haerendo dissenserint, pari cum eis dampnatione teneantur obstricti. Quod si cum sede apostolica, unde eos principium episcopatus sumpsisse manifestum est, sapere de cetero per semet ipso s, vel missis ad nos legatis cum scriptis suis, se professi extiterint, noverint sibi a nobis veniam non negandam, nec amissionem honorum suorum pro retroactis praesumptionibus aut subscrip
Abbreviated transcription (Latin):
ephesino latrocinio reputatã apłica auctoritate in ꝑp&uũ sancim̃ esse dãpnandam.
Ure uocari sỹ nodũ secltãquã adulteris fauentẽ ꝓstibulũ appellari decernimꝰ. N.¬
synodo subgestorũ insinuatione qualit̃ causã hlotharii regis &duarũ mulierum
hoc ꝓpriis roboratũ manib offerentes. nihilq se plus urlminꝰ aut alit̃ egisse ore
ꝓprio multis cora positis affirmantes. & sententiã quã a sede apłica in ingildrudẽ
uxorẽ bosonis scĩssim̃ frat̃ nr̃ mediolanensis archiep̃s tado & ceteri corpĩ nr̃i p&i
nonice ꝓtuleramꝰ. publice uiua uoce sruiolasse confitentes. inquib omnib inue¬
nimus eos apłicas atq canonicas sanctiones in plurib excessisse. & ȩquitatis nor¬
mã nequit̃ temerasse. omni iudicam̃ sacerdotii officio manere penit̾ alienos.
sp̃s scĩ iudicio &beati p&ri pernos auctoritate omni episcopatꝰ exutos regimine

Expanded text:
Epheseno latrocinio reputatam, apostolica auctoritate in perpetuum sanctimus esse damnandam, Epheseno latrocinio reputatam, apostolica auctoritate in perpetuum sanctimus esse damnandam, nec vocari synhodum, sed tamquam adulteris faventem prostibulum appellari decernimus. Dsynhodo sub gestorum insinuatione, qualiter causam Lotharii regis et duarum mulierum hoc propriis roboratum mproprio multis coram positis affirmantes, et sententiam, quam a sede apostolica in Ingildrudem, uxorem Bosonis, sanctissimus frater noster Mediolanensis archiepiscopus Tado et ceteri coepiscopi nonice protuleramus, publice viva voce se violasse confitentes; in quibus omnibus invenimus eos apostolicas atque canonicas sanctiones in pluribus excessisse, et aequitatis normam nequiter temerasse; omni judicamus sacerdotii officio manere penitus alienos, Spiritus sancti judicio et beati Petri per nos auctor
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ decernente nobiscũ scã synodo inp̃sentia depositi &ab officio sacer dotali ex¬
cõmunicati atq aregimine episcopat̾ alienati indubitant̃ existunt. Vnche
urã frat̃nitas canonũ normam custodiens & decretoꝵ sanctiones obseruans.
caueat nehos quos nos abiecimꝰ recipere in sacer dotũ catalogo p̃sumat. Depositi¬
onis autẽ sententia quã in p̃dictos theotgaudũ &gunthariũ ꝓtulim. cũcȩte¬
ris capitulis quȩ sco concilio nobiscũ sanciente ꝓmulgauimꝰ. inferius annexa
monstrabit᷑. Caeł .I. Desynodo in m& tensiũ urbe atheotgaudo &guntha¬
rio archiepĩs congregata penit̾ abolenda. Synodũ quȩnuꝑ id ẽ. subpussi mo
imperatore hludo uinco ꝑ indictionẽ undecimã mense iunio in m& tensiũ
instituta tenere uolar̃. ex tunc & nunc & in a&ernũ iudicamus esse cassatã. & cũ

Expanded text:
Igitur decernente nobiscum sancta synodo, in praesentia depositi et ab officio sacerdotali exIgitur decernente nobiscum sancta synodo, in praesentia depositi et ab officio sacerdotali excommunicati atque a regimine episcopatus alienati indubitanter existunt. Unde vestra fraternitas canonum normam custodiens et decretorum sanctiones observans, caveat, ne hos quos nos abiecimus recipere in sacerdotum cathalogo praesumat. Depositionis autem sententia, quam in praedictos Theotgaudum et Guntharium protulimus, cum ceteris capitulis, quae sancto concilio nobiscum sanciente promulgavimus, inferius annexa monstrabitur. Cap. 1. De synodo in Mettensium urbe a Theotgaudo et Gunthario archiepiscoimperatore Hludovuico, per indictionem xi, mense iunii, in Metensium instituta temere violaverunt, et tunc et nunc et in ȩternum iudicamus esse cassatam, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
habuisse auctores atq factores pene totus nobis orbis undiq al limina sei sedem
confluens apostolicã referebat absentib quoq idipsũ nrõ seribentib apostolatui.
qͦđ nos tanto credere rennuimꝰ. quantodeep̃s tale quid audire nullatae nꝰ speralum
donec ipsiromã tẽpore concilii uenientes. corã nob̵ & scã synodo tales inuenti suq̃.
quales fuerant amultis sepissime p̃dicati. Itaut scriptura quã suis stipulaueras
manib: quãq uolebant ut nrõ roboraremꝰ errographo caperent᷑. Et cdũ muscipu¬
lã in nocentib opponere satagerent. Insidiis suis illaque atisint. sicq cõpletũt̃.
dõ auctore quod inꝓuerbis legit᷑. frustra iacitur rete ante oculos pennatorum.
siquidẽ ipsi obligatis & cecider̃. Nos uero quim hoc flagitiũ falso cecidisse di¬
cebamur faciente dño cũ iustitiȩ ꝓpugnatorib resurreximꝰ &erecti sumus.

Expanded text:
habuisse auctores atque factores, pene totus nobis orbis undique ad limina seu sedem habuisse auctores atque factores, pene totus nobis orbis undique ad limina seu sedem confluens apostolicam referebat, absentibus quoque id ipsum nostro scribentibus apostolatui. Quod nos tanto credere rennuimus, quanto de episcopis tale quid audire nullatenus sperabamus; donec ipsi Romam tempore concilii venientes, coram nobis et sancta synodo tales inventi sunt, quales fuerant a multis saepissime praedicati; ita ut scriptura, quam suis stipulaverant manibus quamque volebant ut nostro roboraremus cyrographo, caperentur et, dum muscipulam innocentibus opponere satagerent, insidiis suis illaqueati sint. Sicque completum est Deo auctore, quod in Proverbiis legitur: 'Frustra iacitur rete ante oculos pennatorum'. Siquidem ipsi obligati sunt et ceciderunt; nos vero, qui in hoc flagitium falso cecidisse dicebamur, faciente Domino cum iustitiae propugnatoribus resurreximus et erecti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
cens. & rado aldũ similit̃ cupiditate in constantinopoli cũ zacharia sociosuo ep̃o nuꝑ cor¬
ruptũ dãpnare uolens. synodũ conuocauit. qđ sentrens radoalł noctu fuga lapsus
disparint. Guntharius uͦ & theut gauđ romã ꝑuenientes. primũ insynodo & posta
in eccła sci ẜetri sicut habet᷑ in subditis ab apostolico sunt dãpnati. Nicholaus ep̃s ser¬
us seruoꝵ dĩ reuerentissimis & sanctissimis confr̃ib: nr̃ĩs. hic maroremensi & uuani¬
regis consistentibus. Scelus qͦđ hlotharius rex sitam̃ rex ueracit̃ dicipossit. qui
nullo salubri regimine corporis appecit̾ refrenat. sed lubrica eneruatione magis
ipsius illicitis motib cedit induab feminis theot berga scilic& & uualchada cõmist.
omnib manifestũ est. Sed & dudũ epõs theot gaudũ &gunthariũ intalifacto eũ

Expanded text:
cens, et Rodoaldum similiter cupiditate in Constantinopoli cum Zacharia, socio suo, episcopo nuper corcens, et Rodoaldum similiter cupiditate in Constantinopoli cum Zacharia, socio suo, episcopo nuper corruptum damnare volens, synodum convocavit; quod sentiens Rodoaldus, noctu fuga lapsus disparuit. Guntharius vero et Theutgaudus Romam pervenientes, primum in synodo et postea in ecclesia sancti Petri, sicut habetur in subditis, ab apostolico sunt damnati: Nicholaus episcopus, servus servorum Dei, reverentissimis et sanctissimis confratribus nostris, Hicmaro Remensi et Wani Karoli gloriosi regis consistentibus. Scelus, quod Hlotharius rex, si tamen rex veraciter dici possit, qui nullo salubri regimine corporis appetitus refrenat, sed lubrica enervatione magis ipsius illicitis motibus cedit, in duabus feminis, Theotberga scilicet et Waldrada, commisit, omnibus manifestum est. Sed et dudum episcopos Theotgaudum et Guntharium in tali facto eum
Abbreviated transcription (Latin):
confugiũ fecenaet indulgentia ꝓcũ obtentu uenerant. cũ epłis ad apli cum
sedẽ redire mimeratos ab soluit. Idemautẽ apłicȩ sedis legati mettis adeunt
synodũ habituri ex delegatione apłica circa mediũ m̃ sẽ iuniũ ꝓdiuortio qͦđ
int ħlothariũ &uxorẽ suã theocberga acciderat. E ꝓsuꝑ inductione concu¬
binȩ inialdracȩ quã contra leges ecctasticas & mudanas inuxorẽ sibi ad seiures
tes nihil edelas que sibi cõmencdita fuer̃ scđm sacrã auetoritatẽ egerun
U tautẽ aliquid uiderent᷑ egisse. gunthariũ colonensẽ archiepm. & theutgandũ treueren¬
sẽ arq archiep̃m cũ ueniis quas ineadẽ synoclo subseripser̃ ep̃i regnihlotharii factione
haganonis uersuti & cupidissimi italicȩ regionis epñ. romã ire iusser̃ ut iudicio lom¬
ni apostolici ipsa causa diffiniret᷑. Domnꝰ apostolicꝰ quae acta fuerant plene cognos¬

Expanded text:
confugium fecerat, indulgentia, pro cuius obtentu venerant, cum epistolis ad apostolicam confugium fecerat, indulgentia, pro cuius obtentu venerant, cum epistolis ad apostolicam sedem redire muneratos absolvit. Idem autem apostolicae sedis legati Mettis adeunt, synodum habituri ex delegatione apostolica circa medium mensem Iunium pro divortio, quod inter Lotharium et uxorem suam Theotberga acciderat, et pro superinductione concubinae Waldradae, quam contra leges ecclesiasticas et mundanas in uxorem sibi adsciverat. tes, nihil de his quae sibi commendata fuerunt secundum sacram auctoritatem egerunt. Ut autem aliquid viderentsem aeque archiepiscopum, cum veniis quas in eadem synodo subscripserunt episcopi regni Hlotharii, factione Haganonis, versuti et cupidissimi Italicae regionis episcopi, Romam ire jusserunt, ut judicio domni apostolici ipsa causa diffiniretur. Domnus apostolicus quae acta fuerant plene cognos
Abbreviated transcription (Latin):
& sibi usurpat. Haro ł rex departib transsequananis regrediens. liutar dũ fapiae
ep̃m departe hludouuici imperatoris italiȩ. & gelahar dũ spiren ep̃m departe hlu¬
douici fratrissui regis germaniȩ. & nanthariũ comitẽ depaste hlotharii nepo¬
tis sui accipit ꝓpace p&entib quã idẽ Narolus sẽꝑ seruare uoluit quantũ infes¬
tatio contrariorũ sibi ꝑmisit. Seel& aliũ missũ fratris sui hludouiuei nomine blit¬
gariũ accipit. p&entẽ utharlomannũ filiũ ei arestitio uuinido desertũ & sefuga¬
tũ siacdillũ uemerit ñ recipiat quẽ nonlonge post tẽpore deceptũ atq desestũ asuis
sub conditione sacram̃ti pat̃ suus hludouinc̃ recepit. & secũ in libera custoda
tenint. Karoł missos domni apłici nicolairaduoldũ scilie& pos tuensem epm
recipit quos aliquandiu secũ retinuit. & concessa balduino quiad limina apł̃oꝵ

Expanded text:
et sibi usurpat. Karolus rex de partibus Transsequananis regrediens, Liutardum Papiae et sibi usurpat. Karolus rex de partibus Transsequananis regrediens, Liutardum Papiae episcopum de parte Hludowici imperatoris Italiae et Gebahardum Spirensem episcopum de parte Hludowici , fratris sui, regis Germaniae, et Nantharium comitem de parte Hlotharii, nepotis sui, accipit pro pace petentibus; quam idem Karolus semper servare voluit, quantum infestatio contrariorum sibi permisit. Sed et alium missum fratris sui Hludowici nomine Blitgarium accipit, petentem, ut Karlomannum, filium eius, a Restitio Winido desertum et a se fugatum, si ad illum venerit, non recipiat. Quem non Iongo post tempore, deceptum atque desertum a suis, sub conditione sacramenti pater suus Hludowicus recepit et secum in libera custodia tenuit. Karolus missos domrecipit. Quos aliquandiu secum retinuit, et concessa Balduino, qui ad limina apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
tharius in regnũ suũ reuestit᷑. aroł rex cinomannis ciuitatẽ achit. indeq
usq ad monasteriũ qͦđ interannis dicit᷑ ꝓcedit. Ubi salomon duxbrittonũ cũ
primorib suegentis illi obuiã uenit. seq illi cõmendat & fidelitatẽ iurat. om̃sq
primores brittanniȩ iurare facit. & censũ illius terire scđm antiquã consue¬
tudinẽ illiex soluit. Cuiharoł obfidelitatis suȩ meritũ partẽ terire quȩ int̾¬
duas aquas dicit᷑. & abbatiã scĩ albini in beneficiũ donat. Cor fridũ & roricũ
atq heriueũ cȩterosq quiabeo nuꝑsicut & sepe defecerant recipit. & cũ in¬
dulgentia honorib: donat. indeq cinomannis reuertit᷑ & pascha dnĩ celebrat
un friđ gothiae marchio sine conscientia karoli regis factione solito more tolosana¬
rũ qui comitib suis ꝑandẽ ciuitatẽ supplantare sunt soliti. tolosã rei mundo subripit

Expanded text:
tharius in regnum suum revertitur. Karolus rex Cinomannis civitatem adit indeque tharius in regnum suum revertitur. Karolus rex Cinomannis civitatem adit indeque usque ad monasterium quod Interannis dicitur procedit. Ubi Salomon dux Brittonum cum primoribus suae gentis illi obviam venit seque illi commendat et fidelitatem iurat omnesque primores Brittanniae iurare facit et censum illius terrae secundum antiquam consuetudinem illi exsolvit. Cui Karolus ob fidelitatis suae meritum partem terrae quae Inter-duas-aquas dicitur et abbatiam Sancti Albini in beneficium donat. Gozfridum et Roricum atque Heriveum caeterosque qui ab eo nuper sicut et saepe defecerant recipit et cum indulgentia honoribus donat. Indeque Cinomannis revertitur et pascha Domini celebrat. Hunfridus Gothiae marchio sine conscientia Karoli regis, factione solito more Tolosanorum, qui comitibus suis eandem civitatem supplantare sunt soliti, Tolosam Reimundo subripit