comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sã sꝑamus os ꝑ patientiã excpecta¬
mꝰ ꝓculdubio os ip̃a dilectio ñ solũ
supͣ quã hic habemus. s longe supͣ
quã petimus & intelligimꝰ erit. nec
ideo tñ plus ẽẽ poterit. quã ex toto
corde. ex tota anima. ex tota mente.
Neq enĩ restat in nobis aliqͥd qͦd ad-¬
di possit ad totũ. qͥa si restabit aliqͥd
illud ñ erit totũ. Promde hoc pri¬
mũ p̃ceptũ iusticiȩ. quo iubemur di
mente. cui ẽ de ꝓrenno diligendo al¬
terũ conseqͣns. in illa uita implebimꝰ.
cũ uidebimꝰ facie ad faciẽ. S ideo
nobis hoc etiã nc̃ p̃ceptũ ẽ. ut am¬
monerem᷑ qͥd fide exposcere. quo
spem p̃mittere.o obliuscendo que
retro st̃ in que anter iora ecctende¬
re nos debeamꝰ: ac ꝑ hoc qͣntũ mͥ m
det᷑. in ea que ꝑficienda ẽ iusticia
multũ in hac uita ille ꝓficit᷑. qͥ qͣm
longe sit a ꝑfectione iusticiȩ ꝓfici¬
endo cognouit. S si diei potest que¬
dã iusticia minor huic uitȩ cõpe¬

Expanded text:
sam speramus et per patientiam expectamus, procul dubio et ipsa dilectio non solum supra quam hic habemus, sed longe supra quam petimus et intellegimus erit, nec ideo tamen plus esse poterit quam ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente. neque enim restat in nobis aliquid quod addi possit ad totum, quia si restabit aliquid, illud non erit totum. proinde hoc primum praeceptum iustitiae, quo iubemur dilmente, cui est de proximo diligendo alterum consequens, in illa uita inplebimus, cum uidebimus faeie ad faciem. sed ideo nobis hoc etiam nunc praeceptum est, ut admoneremur, quid fide exposcere, quo spem praemittere et obliuiscendo quae retro sunt in quae anteriora nus extendere debeamus. ac per hoc, quantum mihi uidetur, in ea quae perficienda est iustitia multum in hac uita ille profecit, qui quam longe sit a perfectione iustitiae proficiendo cognouit. Sed si dici potest quaedam iustitia minor huic uitae conpe
Abbreviated transcription (Latin):
rit qͦd ait. ut cognoscã sient ce cogni¬
tus sũ. tantã dilectionẽ fore contẽ¬
platorib eius. qͣnta fidelib nc̃ est.
aut ullomͦ hanc illi tanqͣm de ꝓrei¬
mo cõparanda: ᷤ Porro si qͣnto maior
noticia. tanto erit maior dilectio: ꝓ¬
fecto nẽ qͣntũ deest dilectiomi. tantũ
ꝑficiendȩ iusticiȩ deẽe credendũ ẽ.
Sciri enĩ aliqͥd uł credi. cetñ ñ diligi
potest: diligi autẽ qͦd neq scit᷑ neq
credit᷑ ñ potest. At si eͤdendo ad tantã
dilectionẽ sc̃i ꝑuemire potuert̃. qua
certe maiorẽ in hac inta eẽ ñ posse
dñs ip̃e testatus ẽ. ut animã suã ꝓfi
de uł ꝓ fr̃ib ponerent: cũ ab hac ꝑe

Expanded text:
rit, quod ait: ut cognoscam sicut et cognirit, quod ait: ut cognoscam sicut et cognitus s u m, tantam dei dilectionem fore contlatoribus eius, quanta fidelibus nunc est, aut ullo modo hanc illi tamquam de proximo eonparandam? porro si quanto maior notitia tanto erit maior dilectio, profecto nunc quantum deest dilectioni tantum perficiendae iustitiae deesse credendum est. sciri enim aliquid uel credi et tamen non diligi potest; diligi autem quod neque scitur neque creditur non potest. at si credendo ad tantam dilectionem sancti peruenire potuerunt, qua certe maiorem in hac uita esse non posse dominus ipse testatus est, ut animam suam pro fide uel pro fratribus ponerent, cu
Abbreviated transcription (Latin):
mans & breuians suꝑ terrã. dioeit
in duob p̃ceptis totã legẽ ꝓpħasq
pendere:nec eam taciit:s uer¬
bis aꝑtissimis ꝓmpsit. Diliges
inqͥt dnm deũ tuũ exc toto corde
tuo: os ex tota anima tua ee ex to-¬
ta mente tua: ce diliges ꝓ reimũ
tuũ tanqͣm te ipsũ. Qd uerius
his impletis impleri om̃mo iusti¬
ciã: ᷤ Nerũtñ qui hoc attendit.
etiã illud attendat qͦd in multiᷤ
offendamus om̃s:. dũ putamus
deo quẽ diligimꝰ placere uł displi¬
cere qͦd facimus: oe p̾tea ꝑ serip¬
turã eius siue certa & ꝑspicua
ratione cõmoniti cũ didicerimꝰ
qͦd ei ñ placeat. penitendo p̃cam᷑
ut ignoscat. Plena humana uita
est docum̃tis talib Rnde autem
minus nouimus qͦd ei placeat: nͥ qͥa
ce ip̃e minus notus ẽ nobis. ᷤᷤ Uide¬
mus enĩ nc̃ ꝑ speculũ in enigmate :
tunc autem facie ad faciem. Quiꝰ uͦ
existimare audeat. cũ eo uentũ fue¬

Expanded text:
mans et breuians super terram dixit mans et breuians super terram dixit in duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere nec ea tacuit, sed uerbis apertissimis prompsit. diliges, inquit, dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. et: diliges tuum tanquam te ipsum . Quid verius, his impletis impleri omnino justitiam? Verumtamen qui hoc attendit, etiam illud attendat, quam in multis offendamus omnes , dum deo quem diligimus placere uel non displicere quod facimus et postea per scripturam eius siue certa et perspicua ratione commoniti, cum didicerimus quod ei non placeat, paenitendo deprecamur, ut ignoscat. plena humana uita est documentis talibus. unde autem minus nouimus quid ei placeat, nisi quia et ipse minus notus est nobis? uidemus enim nunc per speculum in enigmate, tunc autem facie ad faciem. quis uero existimare audeat, cum eo uentum fue
Abbreviated transcription (Latin):
fid̾e tanqͣm granũ sinapis. dicetis
monti huic tollere & mittere in
mare & fietꝰ o nichil impossibile
erit uobis. Certe uobis dixit ñ mͥ
aut patri.de tñ hoc nullom facit
homo. insi illo donante ce oꝑante.
Ecce quẽadmodũ sine excemplo ẽ
in hominib ꝑfecta iusticia:. oe t̾̃n
impossibilis ñ est. Fieret ent̃si tan¬
ta uoluntas adhiberet᷑. qͣnta suffi¬
cit tante rei. Esset autẽ tanta.si
& nichil eors que ꝑtinent ad iu¬
sticiã nos lateret. & ea sic delectarẽt
animũ. ut qͥcqͥd aliud uoluptatis
dolorisue impedit. delectatio illa
suꝑaret. Qͦd ut ñ sit: ñ ad impos¬
sibilitatẽ s ad iudiciũ dĩ ꝑtinet.
Qͥs enĩ nesciat ñ eẽ in hominis
potestate qͦd sciatꝰ. nec eẽ conseqͥns
ut qͦd appetendũ cognitũ fuerit
appetat᷑. nisi tm̃ delectet qͣntũ di¬
ligendũ est:ᷤ hoc autẽ. sanitatis
est animȩ. S fortasse quispiã puta¬
uerit nichil nobis deẽẽ ad cogniti¬
onẽ iusticie. qͦd dñs uerbũ consũ¬

Expanded text:
napis, dicetis monti huic, Tollere et mittere in mare, et fiet, et nihil impossibile erit vobis . Certe vobis dixit; non, Mihi aut Patri: et tamen hoc nullo modo facit homo, nisi illo donante et operante. Ecce quemadmodum sine exemplo est in hominibus perfecta justitia, et tamen impossibilis non est. Fieret enim, si tanta voluntas adhiberetur, quanta sufficit tantae rei. Esset autem tanta, si et nihil eorum quae pertinent ad justitiam nos lateret, et ea sic delectarent animum, ut quidquid aliud voluptatis dolorisve impedit, delectatio illa superaret: quod ut non sit, non ad impossibilitatem, sed ad judicium Dei pertinet. Quis enim nesciat, non esse in hominis potestate quid sciat nec esse consequens ut quod adpetendum cognitum fuerit adpetatur, nisi tantum delectet quantum diligendum est? hoc autem sanitatis est animae. Sed fortasse quispiam putauerit nihil nobis deesse ad cognitionem iustitiae, quod dominus uerbum consum
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa ẽẽ diuina. iuste autẽ inuere
ad nr̃a opera ꝑtinere: suscepi osten¬
dere etiã hoc opus ẽẽ diumũ. & hoc
egi libro isto loquatius forte quam
sat eẽt. S contͣ immicos gr̃e dei eti¬
am parũ mͥ dixisse uideor: nichilꝙ
me tam multũ dicere delectat. qͣm
ubi mͥ ex scriptura eius plurimũ
suffragat᷑. & id agit᷑ ut qui głatur
dño deo nr̃o sursũ cor habente s. n¬
de a patre lummũ om̃e datũ opti¬
t̾ea ñ est opus dĩ qͥa ꝑ nos agitur:
uł qͥa illo donante nos agimus nec
illud ẽ opus d̾i ut mons tͣnfferat᷑
in mare. qͥa fide hominũ fieri poᷤ¬
se dñs dixit. o hoc ipsoꝵs oꝑi attri

Expanded text:
opera esse diuina, iuste autem uiuere opera esse diuina, iuste autem uiuere ad nostra opera pertinere, suscepi ostendere etiam hoc opus esse diuinum et hoc egi libro isto loquacius forte quam sat est. sed contra inimicos gratia? dei etiam parum mihi dixisse uideor nihilque me tam multum dicere delectat quam ubi mihi ut scriptura eius plurimum suffragatur et id agitur, ut qui gloriatur domino deo nostro sursum cor habentes, unde a patre luminum omne datum optiterea non est opus dei, quia per nos agitur uel quia illo donante nos agimus, nec illud est opus dei, ut mons transferatur in mare, quia per fidem hominum fieri posse dominus dixit et hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
fieri posse aliqͥd. quãuis desit exem¬
plũ. Hinc ex euangło ce ex lege que¬
dã posuimus in sermonis huiꝰ excor¬
dio. sic̃ de cameli tͣnsitu ꝑ foramen a¬
cus. d̾e de duodecĩ milib legionũ an¬
głors. qui potuer̃t si uellet pugna
re ꝓ xp̃o: & de illis gentib quasd̃s
dicit potuisse se a farie popli sui
semel ex t̾mmare: que om̃ia facta
ñ st̃. His addi posst̃ etiã illa que
legunt᷑ in libro sapientiȩ: quã mul¬
ta posset noua torm̃ta d̃s excerere
in impios. ad mitũ sibi seruiente
creatura: que tñ ñ exeriit. Potest¬
& de monte illo quẽ fides in ma¬
re tͣnfert. qͦd tñ nusqͣm factũ uł
legimus uł audiuimꝰ. Oui enĩ hors
aliqͥd deo dixerit ẽe ĩ possibile: uideᷤ
quã desipiat: quãq aduersus ficie
scripturȩ eius loquat᷑. Multa alia
huiusmodi posst̾ occurrere uł legen¬
ti uł cogitanti: que possibilia deo
negare ñ possumꝰ: quãuis eors de¬
sit exemplũ. S qͥa dici potest illa

Expanded text:
fieri posse aliquid quamvis desit exemplum. Hinc ex Evangelio et ex Lege quaedam posuimus in sermonis hujus exordio, sicut de cameli transitu per foramen acus et de duodecim milibus legionum angelorum, qui potuerunt, si uellet, pugnare pro Christo, et de illis gentibus, quas deus dicit potuisse se a facie populi sui semel exterminare, quae omnia facta non sunt. his addi possunt etiam illa quae leguntur in libro Sapientiae, quam multa posset nona tormenta deus exerere in impios ad nutum sibi seruiente creatura, quae tamen non exeruit; potest et de monte illo, quem fides in mare transferret, quod tamen nusquam factum uel legimus uel audiuimus. quisquis enim horum aliquid deo dixerit esse inpossibile, uides quam desipiat quamque aduersus fidem scripturae eius loquatur. multa alia huiusmodi possunt occurrere uel legenti uel cogitanti, quae possibilia deo negare non possumus, quamuis eorum desit exemplum. Sed quia dici potest illa
Abbreviated transcription (Latin):
sos seducimꝰ. os ueritas in nobis ñ ẽ:
os illud qͥa ñ ẽ homo qui ñ peccet:
os illud qͥa ñ ẽ iustus in terra qui
faciet bonũ ce ñ peccabit. Utrũq e¬
nĩ hoc testimoniũñ de p̃terito di¬
cit id ẽ peccauit. s de futuro per¬

Expanded text:
 et ueritas in nobis non est ? et illud: quia non est homo qui non peccabit? et illud: quia non est iustus in terra qui faciet bonum et non peccabit utrumque enim hoc testimonium non de praeterito dicit, id est \'peccauit\', sed de futuro
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ qͥd enĩ habes qͦd ñ accepisti.
uerũ etiã confirmat. Acciꝑe quip¬
pe & habere anima ñ potest dona
de quib hoc audit. nisi consentien-¬
do: ac ꝑ hoc qͦd habeat uł qͦd accipi¬
at dĩ ẽ. Acciꝑȩ autẽ os habere: nti¬
q accipientis e habentis. Et iã si
ad ilła ꝓfunditatẽ scrutand̾a qͥs¬
qͣm nos coartet. eur illi ita suade
interĩ que respondere mnͥ placeat.
Oaltitudo dutiarũ. & nũqͥd ini¬
qͥtas apud deũ: ᷤ Cui responsio ista
displicet querat doctiores. s caue¬
at ne inueniat p̾sũptiores. Con¬
cludamꝰ gͥ librũ aliqͣndo. euiꝰ tan-¬
ta ꝓlicitate utrũ aliqͥd egerimꝰ
nescio: ñ apd̾ te cuiꝰ fiłe scio. s

Expanded text:
dictum est: quid enim habes quod non accepisti? dictum est: quid enim habes quod non accepisti? uerum etiam confirmat accipere quippe et habere anima non potest dona, de quibus hoc audit, nisi consentiendo ac per hoc quid habeat et quid accipiat dei est, accipere autem et habere utique accipientis et habentis est. iam si ad illam profunditatem scrutandam quisquam nos coartet, cur illi ita suadeainterim quae respondere mihi placeat: o altitudo diuitiarum! et: numquid iniquitas apud deum ? cui responsio ista displicet quaerat doctiores. sed caueat, ne inueniat praesumptores. Concludamus igitur librum aliquando. cuius tanta prolixitate utrum aliquid egerimus nescio; non apud te, cuius fidem s
Abbreviated transcription (Latin):
crearem᷑ accepimꝰ attendat & ude¬
at ñ ideo t̾m istã uoluntatẽ diumo
muneri tribuenda. qͥa ex libero ar-¬
bitrio ẽ. qͦd nobis naturalit̾ concretũ
ẽ. uerũetiã qͦd uisoꝵ suasionib agit
d̾s. ut uelimus oe ut credamus. siue
extrinsecus ꝑ euangłicas excͥortatio¬
nes. ubi ce mandata legis aliqͥd agũt.
si ad hoc admonent hominẽ infir¬
mitatis suȩ. ut ad grãm iustifican¬
tẽ credendo confugiat. siue intͥn¬
secus. ubi nemo habet potestatem
qͥd ei ueniat in mentẽ. S consentire
uł dissentire:. ꝓpriȩ uoluntatis est.
his gͦ modis qͣndo d̾s agit cũ anima
rationali ut ei credat. neq enĩ ere¬
dere potest qͦdlibet libero arbit᷑o.
si nulla sit suasio uł uocatio ein
credat: ꝓfecto &e ipsũ uelle crede¬
re ds̃ oꝑatur in homine:. ce in om̃i¬
b miscdia eiꝰ p̃uenit nos. Consen-¬
tire autẽ uocatiomi dĩ uł ab ea dis¬
sentire: sic̃ dixi ꝓpriȩ uoluntatis
est. Que res ñ solũ ñ infirmat qͦd

Expanded text:
crearemur accepimus, adteudat et uideat non ideo tantum istam uoluntatem diuino muneri tribuendam, quia ex libero arbitrio est, quod nobis naturaliter concreatum est, uerum etiam quod uisorum suasionibus agit deus, ut uelimus et ut credamus, siue extrinsecus per euangelicas exhortationes, ubi et mandata legis aliquid agunt, si ad hoc admonent hominem infirmitatis suae, ut ad gratiam iustificantcm credendo confugiat, siue intrinsecus, ubi nemo habet in potestate quid ei ueniat in mentem, sed consentire uel dissentire propriae uolnntatis est. his ergo modis quando deus agit cum anima rationali, ut ci credat — neque enim credere potest quodlibet libero arbitrio, si nulla sit suasio uel uocatio cui credat —, profecto et ipsum uelle credere deus operatur in homine et in omnibus misericordia eius praeuenit nos, consentire autem uocationi dei uel ab ea dissentire, sicut dixi, propriae uoluntatis est. quae res non solum non infirmat quod
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. s tã uehementẽ tã intentã
ungilẽq conflictationẽ. malunt
suã defendere sententiã: quã eũ
audire obsecrantẽ ꝑ miserationẽ
dĩ c dicentẽ. ꝑ grãm dei que data
est illi ñ plus sapere p̃ter quã o¬
portet sapere. s saꝑe ad tẽpantiã
unicuiq sic̃ d̃s partitus ẽ mensu¬
rã fidi. Tu autẽ qͥd mͥ ꝓposueris: o
qͥd tã longo disputationis huiꝰ oꝑe
effecerimꝰ aduerte. Mouit te certe
quẽad modũ dictũ fuerit fieri posse.
ut sit homo sine peccato si uoluntaᷤᷤ
uel sit uł futurus sit. Sic enĩ hoc ip¬
sũ in illis prius ad te conscriptis li¬
bris ꝓposui. Si a me querat᷑ inquã
utrũ homo sine peccato possit eẽ
in hac uita. confitebor posse ꝑ dĩ gra

Expanded text:
 tam uehementem, tam intentam uigilemque conflictationem malunt suam defensitare sententiam quam eum audire obsecrantem per miserationem dei et dicentem per gratiam dei quae data est illi: non plus sapere praeter quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, unicuique sicut deus partitus est mensuram fidei. Tu autem quid mihi proposueris et quid tam longo disputationis huius opere effecerimus aduerte. mouit te certe. quemadmodum dictum fuerit fieri posse, ut sit homo sine peccato. si uoluntas uel sit uel futurus sit. sic enim hoc ipsum in illis prius ad te conscriptis libris proposui: \'si a me quaeratur\', inquam, \'utrum homo sine peccato possit esse in hac uita. confitebor posse per dei gra
Abbreviated transcription (Latin):
ligi. Demde subiungens qͦd incom¬
mutabilit̾ sit locutus. duo hec audi-¬
u inqͥt: qm̃ potestas dĩ est ce tibi do¬
mine miscdi̾a: qͥ reddes umcuiq se¬
cundũ oꝑa sua. Ille gͥ reus erit ad
dãnationẽ sub potestate eiꝰ: qͥ con¬
tẽpserit ad credendũ miscdiã eius.
Quisqͥs autẽ credere ei qui se
a peccatis om̃ib absoluendũ. & ab
om̃ib uciis sanandũ &e calore ac
lumine enis acc̃endendũ illumi¬
nandũq ñ contẽpserit: habebit
ex eius gr̃a oꝑa bona. ex quib etiã
scđm corpus a mortis corruptione
redimat᷑. coronet᷑ bonisq satiet᷑ ñ
tẽporalib s ȩt̾ms. supͣ quã petimꝰ
& intelligimꝰ. Hunc ordinẽ tenint

Expanded text:
legi. deinde subiungens quid incomlegi. deinde subiungens quid incommutabiliter sit locutus: duo haec, iquoniam potestas Dei est, et tibi, Domine, misericordia, qui reddis unicuique secundum opera sua. Ille igitur reus erit ad damnationem sub potestate ejus, qui contempserit ad credendum misericordiam ejus. Quisquis autem crediderit ei, qui se a peccatis omnibus absolvendum, et ab omnibus vitiis sanandum, et calore ac lumine ejus accendendum illuminandumque non contempserit, habebit ex ejus gratia opera bona, ex quibus etiam secundum corpus a mortis corruptione redimatur, coronetur, bonisque satietur, non temporalibus, sed aeternis, supra quam petimus et intelli
Abbreviated transcription (Latin):
tra uoluntatẽ dĩ faciunt. cũ eiꝰ euglo
nõ credunt: nec ido tñ eã unicunt.
uerũ se ip̃os fraudant magno &e sũ¬
mo bono. malisq penalib implicãt:
exꝑturi in suppliciis potestatẽ eniᷤ:
cinus in donis miscdiam contẽpsert̃.
Ita uoluntas di.semꝑ inuicta est.
Binceret᷑ autẽ si ñ inueniret qͦd
de contẽptorib faceret: aut ullo mͦ
possent euadere: qͦd de talib ille
constitit. Qui enĩ dieit uerbi gr̃a
uolo ut hi om̃s serui mei oꝑent᷑
in uinẽa. o p̾t laborẽ requiescen¬
tes epulent᷑: ita ut qͥsqͥs eoꝵ hoc no¬
luerit. in pistrino semꝑ molat. i
det᷑ qͥdem qͥcũq contẽpserit. contͣ
uoluntatẽ dñi facere. S tr̃ eã um¬
cet. si ce pistrinũ contẽnens effuge-¬
rit: qͦd nullomͦ fieri potest sub dĩ
potestate. Unde scriptũ ẽ. Semel
locutꝰ ẽ ds̃ hoc ẽ in cõmutabilit̾.: qͣm¬
quã os de unico uerbo possit intel¬

Expanded text:
tra uoluntatem dei faciunt, cum eius euangelio tra uoluntatem dei faciunt, cum eius euangelio non credunt, nec ideo tamen eam uincunt, uerum se ipsos fraudant magno et summo bono malisque poenalibus implicant experturi in suppliciis potestatem eius, cuius in donis misericordiam contempserunt. ita uoluntas dei semper inuicta est; uinceretur autem, si non inueniret quid de contemptoribus faceret aut ullo modo possent euadere quod de talibus ille constituit. qui enim dicit uerbi gratia: \'uolo ut hi omnes serui mei operentur in uinea et post laborem requiescentes epulentur, ita ut quisquis eorum hoc noluerit, in pistrino semper molat\', uidetur quidem quicumque contempserit contra uoluntatem domini sui facere, sed tunc eam uincet, si et pistrinum contemnens effugerit, quod nullo modo fieri potest sub dei potestate. unde scriptum est: semel locutus est deus, hoc est incommutabiliter, quamquam et de unico nerbo possit intel
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. S credimus ut impetremuᷤ
hanc grãm: & utiq uoluntate credi¬
mus. De hac querit᷑ unde sit.Si na-¬
tura quare ñ om̃ib : cũ sit idem d̃s
om̃ium creator: ᷤᷤ Si dono dĩ etiã hoc
quare ñ om̃ib. cũ om̃s homineᷤᷤ ue¬
lit saluuos fieri. o in agnitionẽ ue¬
ritatis uenire. S Prius gͥ illud dica¬
mꝰ. & uideamus utrũ huic satisfaciat
questiomi. qͦd liberũ arbitriũ natura¬
lit̾ attributũ a creatore anime rati¬
onali. illa media uis ẽ que uł inten¬
di ad fide uł incliari ad infidelita¬
tẽ potest: & ido nec istã uoluntatẽ
qua credit deo. dici potest homo ha¬
bere quã ñ acceꝑit. qͣndoqͥdẽ uocan-¬
te deo surgit de libero arbitrio. qͦd na¬
turalit̾ cũ crearet᷑ accepit. Uult aut̃
d̃s om̃s homines saluos fieri c&e in ag¬
intionẽ ueritatis uenireꝰ. nec sit tñ ut
eis adimat liberũ arbitriũ: quo uł
bene uł male utentes iustissime u¬
dicent᷑. Qͦd cũ fit: infideles qͥdem con-¬

Expanded text:
nobis. Si credimus ut impetremus hanc gratiam, et utique voluntate credimus, de hac quaeritur unde sit nobis. Si natura, quare non omnibus, cum sit idem Deus omnium creator? Si dono Dei, etiam hoc quare non omnibus, cum omnes homines velit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire ? Prius igitur illud dicamus et uideamus utrum huic satisfaciat quaestioni, quod liberum arbitrium naturaliter adtributum a creatore animae rationali illa media uis est, quae uel intendi ad fidem uel inclinari ad infidelitatem potest et ideo nec istam uoluntatem, qua credit deo, dici potest homo habere quam non acceperit, quando quidem uocante deo surgit de libero arbitrio, quod naturaliter cum crearetur accepit. uult autem deus omnes homines saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, non sic tamen, ut eis adimat liberum arbitrium, quo uel bene uel male utentes iustissime iudicentur. quod cum fit, infideles quidem con
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit. sufficiat. Si autẽ responde¬
t᷑. cauendũ ẽẽ ne qͥsqͣm deo tribuen¬
dũ putet peccatũ qͦd admittit᷑ ꝑ li¬
berũ arbitriũ. si in eo qͦd dicit᷑ qͥd ha¬
bes qͦd ñ accepisti ꝓpt̾ea etiã uolun

Expanded text:
sufficit, sufficiat. si autem respondesufficit, sufficiat. si autem respondetur canendum esse, ne quisquam deo tribuendum putet peccatum, quod admittitur per liberum arbitrium, si in eo, quod dicitur: quid habes quod non accepisti? propterea etia
Abbreviated transcription (Latin):
platione satiabit᷑ in boms animȩ
desideriũ. Hoc enĩ solũ ei deest.l¬
tra ñ habet qͦd appetat. qͦ mhiet. qͦd
requirat. Desiderio huiꝰ satietatis
ardebat. qͥ dño xp̃o ait: ostende no¬
bis patrẽ & sufficit nobis. Cin respõ¬
sũ ẽ qͥ me udit uidit &e patrẽ: qͥa
ip̃a ẽ uita eterna. ut cognoseant te¬
unũ uerũ deũ & quẽ misisti iħm
xp̃m. Si ille qui uidit filiũ uidit
os patrẽ: ꝓfecto qui uidet patrẽ
or filiũ. uidet &e sp̃m sc̃m patris ce
filii. Ita nec arbitriũ liberũ tolli¬
mus: ce bndicit anima nr̃a dñm ñ
obliuiscens om̃s retͥbutiones eiꝰ. nec
ignorans dĩ iusticiã. suã uolens con¬
stituerei s credit in eũ qui iustificat
impiũ. uiuens exc fide donec ad spe¬
ciẽ ꝑducat᷑. fidi scilicet que ꝑ dile¬
ctionẽ oꝑat᷑. Que dilectio diffundi¬
t᷑ in cordib nr̃is non ꝑ sufficientiã
ꝓpriȩ uoluntatis. nec ꝑ litterã legiꝰ.
disputatio si questiom illi soluende

Expanded text:
s animae desiderium. hoc enim solum ei sat est, ultra non habet quod adpetat, quod inhiet, quod requirat. nam desiderio huius satietatis ardebat, qui domino Christo ait: ostende nobis patrem et sufficit nobis. cui responsum est: qui me uidit. uidit et patrem, quia ipsa est uita aeterna. u t cognoscant unum uerum deum et quem misisti Iesum sed si ille, qui uidit filium. uidit et patrem. profecto qui uidet patrem et filium, uidet et spiritum sanctum patris et filii. ita nec arbitrium liberum tollimus et benedicit anima nostra dominum non obliuiscens omnes retributiones eius nec ignorans dei iustitiam suam uolet constituere, sed credit in eum qui iustificat impium et uiuit ex fide, donec ad speciem perducatur, fide scilicet quae per dilectionem operatur. quae dilectio diffunditur in cordibus nostris nec per sufficientiam propriae uoluntatis nec per litteram legis, disputatio, si quaestioni illi soluendae
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ñ acceperis. respondere poᷤ¬
simus. Ecce habemus uoluntatẽ
credendi quã ñ accepimꝰ: ecce uͥ
gł amur qͦd ñ acceꝑimus. Si autẽ
dixerimus etiã huiꝰmodi uolunta¬
tẽ ñ eẽ nisi donũ dĩ. metuendũ ẽ¬
rursus ne infideles atq impii. ñ
immerito se ueluti iuste exceusare
uideant᷑ ideo ñ credidisse. qͦd dare
illis d̾s istam noluit uoluntatẽ. sła
illud qͦd dictũ ẽ. ds̃ enĩ est qͥ oꝑatur
in nobis &e uelle & oꝑari ꝓ bona no¬
luntate. iã gr̃e ẽ qͦd fides impetrat:

Expanded text:
quasi non eccepe r i s? respondere posquasi non eccepe r i s? respondere possimus: ecce habemus uoluntatem credendi. quam non accepimus, ecce ubi gloriamur, quod non acceperimus. si autem dixerimus etiam huiusmodi uoluntatem non esse nisi donum dei, rursus metuendum est, ne infideles atque impii non inmerito se ueluti iuste excusare uideantur ideo non credidisse, quod dare illis deus istam noluit uoluntatem. nam illud, quod dictum est: deus est enim qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ p̃parauit d̾s ut in illis ambulemꝰ.
Postremo hec est fides que ꝑ dilecti¬
onẽ oꝑatur. ñ ꝑ timorẽ ñ formidan¬
do penã. s amando iusticiã. Unde
gͦ ista dilectio id ẽ caritas ꝑ quã fi¬
des oꝑat᷑: nͥ unde ill̃a fides ip̃a im¬
ẽ diffundi in cordibus nr̃is ñ qua
nos ip̃e diligit. s qua nos facit di¬
lectores suos. sic̃ iusticia d̾i. qua insti
enis munere efficiur: ce dñi saluˢ.
qua nos saluos fecit: & fides ih̾u
xp̃i. qua nos fideles fecit. her est in¬
sticia dĩ quã ñ solũ docet ꝑ legis p̃¬
ceptũ: ueru̾etiã dat ꝑ sp̃s domĩ. S¬
conseqͦns ẽ paululũ querere: utrũ
uoluntas illa qua credimus. etiã
dĩ ipsa donũ sit: an ex illo natura¬
lit insito adhibeat᷑ arbitrio.Si enĩ
dixerimus eã ñ ẽẽ donũ di. metu¬
endũ ẽ ne existimemus inuenis¬
se nos aliqͥd: qͦd apło increpanti
os dicenti. qͥd enĩ habes qͦd ñ acce¬
pisti. si aũ & accepisti qͥd glaris

Expanded text:
parauit deus ut in illis ambulemus. postremo haec est fides, quae per dilectionem operatur, non per timorem, non formidando poenam, sed amando iustitiam. unde ergo ista dilectio, id est caritas, per quam fides operatur. nisi unde illam fides ipsa inest diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut iustitia dei, qua iusti eius munere efficimur, et domini salus, qua nos saluos facit, et fides Iesu Christi, qua nos fideles facit. haec est iustitia dei, quam non solum docet per legis praeceptum, uerum etiam dat per spiconsequens est paululum quaerere, utrum voluntas illa qua credimus, etiam ipsa Dei donum sit, an ex illo naturaliter insito libero adhibeatur arbitrio. Si enim dixerimus eam non esse donum Dei, metuendum est ne existimemus invenisse nos aliquid, quod Apostolo increpanti et dicenti: quid enim habes quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Qii redimet de
corruptione uitã tuã: hoc fit in ul¬
tima resurrectione mortuors. Qui
coronat te in miseratione s mise¬
ricordia. hoc fit in iudicio: ubieũ
rex iustus sederit in throno reddi¬
gł̾abit᷑ castũ se habere cor:  Aaut qͥs
głiabit᷑ mundũ se ẽẽ a peccato:
Ideo illic necessariũ fuit cõmemo¬
rare miserationẽ oe miscd̃iam dñi:
ubi iam exigi debita ce reddi debi¬
ta sic possint uideri: ut nullus eẽt
miscłie locus. Coronat gͦ in misera¬
tione cs misericordia. s etiã sic sed̾m
oꝑa. Segregabit᷑ enĩ ad dex terã eui
dicat᷑. esurim cs dedisti mͥ manduca
ñ fecit miscd̾iam. Beati autẽ miscd̾esᷤᷤ:
qͥa ipsors miserebit᷑ d̃s. Iam uͦ cũ sim¬
stri ierunt in ambustionẽ eternã. iu¬
sti autẽ in uitã eternã: qͥa hec ẽ inqͥt
uita et̾na. ut cognoscant te unũ ue

Expanded text:
per dilectionem operatur. qui redimit de per dilectionem operatur. qui redimit de corruptione uitam tuam: hoc fit in ultima resurrectione mortuorum. qui coronat te in miseratione et misericordia: hoc fit in iudicio, ubi cum rex iustus sederit in throno reddigloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? ideo illic nccessanum fuit commemorare miserationem et misericordiam domini, ubi iam exigi debita et reddi merita sic possint uideri, ut nullus esset misericordiae locus. coronat ergo in miseratione et misericordia, sed etiam sic secundum opera. segregabitur enim ad dexteram, cui dicnon fecit misericordiam, beati autem misericordes, quia ipsorum miserebitur. iam uero cum sinistri ierint in ambustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam, quia haec est, inquit. uita aeterna, ut cognoscant te unum u
Abbreviated transcription (Latin):
miseratione & miscłia qͥ sanat in
bonis desideriũ tuũ. Et ne forte
hec tanta bona huiꝰ uerustatis hoc
ẽ mortalitatis deformitas desꝑaret.
renouabit᷑ in qͥt sic̃ aqͥle inuentꝰ
tua. Tanqͣm diceret. Nec que audi¬
sti ad nouũ hominẽ & ad nouũ ꝑti¬
nent testamentũ. Recole mecũ ea¬
dẽ ip̃a paululũ obsecro re: &s in¬
spice delectabilit̾ laudẽ miscdĩe.
hoc ẽ gr̃e dĩ. Bñdic inqͥt anima
mea dñm: o noli obliuisci om̃s re¬
tributiones eiꝰ. Non attributioneᷤ¬
eiꝰ s retributiones: qͥa retribuit
bona ꝓ malis. Qui ꝓpitius fit om̃i¬
b iniqͥtatib tuis. Noc agit᷑ in bap¬
tismatis sacram̃to. Qui sanat õs
languores tuos: hoc agitur in hac
uita fidelis hominis. dũ earo concu
dũ alia lexc repugnat in membriᷤ
reƿugnat legi mentis: dũ uelle ad¬
iacet. ꝑficere bonũ ñ. Oui languo¬
res uetustatis si ꝑseuerante inten¬
tione ꝓficimus. de die in diẽ eres¬
cente nouitate: sanant᷑ ex fide quȩ

Expanded text:
miseratione et misericordia, qui satiat in bonis desiderium tuum. et ne forte haec tanta bona huius uetustatis, hoc est mortalitatis. deformitas desperaret: renouabitur, inquit, sicut aquilae iuuentus tua, tamquam diceret: \'haec, quae audisti, ad nouum hominem et ad nouum pertinent testamentum\'. recole mecum eadem ipsa paululum, obsecro te, et inspice delectabiliter laudem misericordiae, hoc est gratiae dei. benedic, inquit, anima mea. dominum et noli obliuisci omnes retributiones eius: noli \'adtributiones\', sed retributiones, quia retribuit bona pro malis. qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis: hoc agitur in baptismatis sacramento. qui sanat omnes languores tuos: hoc agitur in hac uita fidelis hominis, dum caro concupdum alia lex in membris repugnat legi mentis, dum uelle adiacet, perficere autem bonum non; qui languores uetustatis, si perseuerante intentione proficimus, de die in diem crescente nouitate sanantur ex fide, quae
Abbreviated transcription (Latin):
siqͦd audierit ñ statĩ crediderit cũ
quieqͥd eadẽ caritas admonet. ñ fa¬
cile de fr̃e mali aliqͥd ẽẽ credendũ:
&s cũ tale aliqͥd dicit᷑. hoc ad se magiᷤ
iudicat ꝑtinere ne credat. Postremo
dubiũ ẽ eam fide ab apostolo cõmen¬
dari qua credit᷑ deo. S adhuc aliqͥd
discernendũ ẽ: q̃m & illi qͥ sub lege
st̃ & timore penȩ iusticiã fuã facere
conant᷑. & ideo ñ faciunt dei iusticiã.
qͥa caritas eã facit. quã ñ libet nisi
qͦd licet: ñ timor qui cogit᷑ in oꝑe
habere qͦd licet. cũ aliud habeat in
uoluntate. qua mallet si fieri possit
licere qͦd ñ licet: & illi gͦ credunt do.
Nã si om̃ino ñ crederent: nec penã
legis utiq formidarent. S ñ hanc fi

Expanded text:
si non quod audierit statim crediderit. si non quod audierit statim crediderit. quid quod eadem caritas admonet non facile de fratre mali aliquid esse credendum et, cum tale aliquid dicitur, hoc ad se magis iudicat pertinere ne credat ? postremodubium est eam fidem ab apostolo commendari, qua creditur deo. Sed adhuc est aliquid discernendum, quoniam et illi qui sub lege sunt et timore poenae iustitiam suam facere conantur et ideo non faciunt dei iustitiam, quia caritas eam facit, quam non libet nisi quod licet, non timor, qui cogitur in opere habere quod licet. cum aliud habeat in uoluntate qua mallet, si fieri posset, licere quod non licet. et illi ergo credunt deo; nam si omnino non crederent, nec poenam legis uti
Abbreviated transcription (Latin):
apud quẽ ñ ẽ iiqͥtas. Punt enĩ etiã
isto modo. Nec ideo inuste: qͥa occulte.
Cȩterũ inquus puiri se ignorat.
nͥ cũ manifesto supplicio senserit no¬
lens. qͣntũ mali sit qͦd ꝑpetrauit uo¬
lens. Hoc ẽ qͦd de quibusdã apłs ait.
T̾ractidit illos d̃s in concupiscentias
cordis illors. ut faciant que ñ conue¬
niunt. Hinc os dñs pilato ñ habereᷤ
cessitas utiq imponit᷑. Unde cũ da-¬
ind saulis occidendi potestatẽ acce¬
pisset: maluit parcere quã ferirez
Ende intelligimꝰ malos acciꝑe po¬
testatẽ: ad dãnationẽ male uolun¬
tatis suȩ. bonos autẽ ad ꝓbationẽ
bone uoluntatis suȩ. Cũ gͦ fides in
potestate sit: cũ uult quisq credit:
&e cũ credit uolens credit. Deinde
querendũ ẽ immo recolendũ: quã
fide tanta conflictione cõmendat
apłs. Non enĩ qͦdlibet credere: bo¬
qͦd dictũ ẽ om̃ia credit. sic accipien¬
dũ ẽ ut caritati cuiꝰpiam derogemꝰ:

Expanded text:
apud quem non est iniquitas. punit enim etiam apud quem non est iniquitas. punit enim etiam isto modo nec ideo iniuste, quia occulte. ceterum iniquus puniri se ignorat. nisi cum manifesto supplicio senserit nolens, quantum mali sit quod perpetrauit uolens. hoc est quod de quibusdam apostolus ait: tradidit illos deus in concupiscentias cordis illorum, ut faciant quae non conueniunt. hinc et dominus Pilato: non haberes, cessitas utique inponitur. unde cum Dauid Saulis occidendi potestatem accepisset, maluit parcere quam ferire. unde intellegimus malos accipere potestatem ad damnationem malae uoluntatis suae, bonos autem ad probationem bonae uoluntatis suae. Cum ergo fides in potestate sit, quoniam cum uult quisque credit et. cum credit, uolens credit, deinde quaerendum est, immo recolendum, quam fidem tanta conflictatione commendet apostolus. non enim quodlibet credere boquod dictum est: omnia credit, sic accipiendum est, ut caritati cuiuspiam derogemus,
Abbreviated transcription (Latin):
rimus. utrũ in potestate sit qua cre¬
dimus deo. uł eredimus in deũ. Hince
enĩ scriptũ ẽ. Credidit abrab̾a deo:¬
& deputatũ est illi ad iusticiã. Et cre¬
denti in eũ qui iustificat impiũ: de
putat᷑ fides eius ad iusticiã. Snde
uerũ ẽẽ qͦd dicit᷑. consensio enĩ utiq
uolentis ẽ ꝓfecto fides in potestate
est. S sic̃ apłs dicit. ñ ẽ potestas nisi¬
a deo. Qͥd gͥ cause est cur ñ &e de ista
nobis dicatur: qͥd enĩ habes qͦd ñ acce¬
pisti. Na ut credamus: d̃s dedit. Nuᷤ¬
quã autẽ legimus in scripturis scĩs:
ñ ẽ uoluntas nͥ a deo. Et recte ñ scͥp¬
tũ est: qͥa uerũ ñ ẽ. Alioqͥn etiã pecca¬
tors qͦd absit auctor ẽ ds̃. si ñ ẽ nolun¬
tas nisi ab illo: qm̃ mala uoluntas ĩa
sola peccatũ ẽ: etiã si desit effectus. id
ẽ si ñ habeat potestatẽ. Porro cũ uo¬
luntas mala potestatẽ acceꝑit imple¬
re qͦd intendit᷑: ex iudicio dei uenit.

Expanded text:
rimus, utrum in potestate sit, qua crerimus, utrum in potestate sit, qua credimus deo uel credimus in deum. hinc enim scriptum est: credidit it Abraham et deputatum est illi ad iustitiam, et: credenti iputatur fides eius ad iustitiam. uide uerum esse quod dicitur? consensio autem utique uolentis est —, profecto fides in potestate est. sed, sicut apostolus dicit, non est potestas a deo quid igitur causae est cur non et de ista nobis dicatur: quid enim habes quod non accepisti? nam et ut credamus. deus dedit. nusquam autem legimus in sanctis scripturis: non est uoluntas nisi a deo\'. et recte non scriptum est, quia uerum 11011 est; alioquin etiam peccatorum — quod absit! — auctor est deus, si non est uoluntas nisi ab illo, quoniam mala uoluntas iam sola peccatum est, etiam si desit effectus, id est si non habeat potestatem. porro cum uoluntas mala potestatem accipit inplere quo intenditur, ex iudicio dei uenit,
Abbreviated transcription (Latin):
stas s uoluntas deerat. quãdiu co-¬
genti relurtando ñ fecit. Hinc ẽ
qͦd etiã illi qui cogunt uł qui suadẽt.
solent dicere qͦd habes in potesta¬
te. quare ñ facis. tit hoc malo care¬
as: os qui om̃mo facere ñ posst̃. qͦd
ideo cogunt᷑ ut faciant qͥa posse
creidunt᷑: solent excusando respon¬
dere & dicere. facerẽ si eẽt in potesta¬
te. Qͥd gͥ ultra querimus: qͣndoqͥdem
ti adiacet facultas faciendi: Unde
hoc qͥsq in potestate habere dicit᷑:
qͦd si uult facit: si ñ uult ñ facit.
Attende etiã illud qͦd exccutiendũ po¬
suimꝰ: utrũ fides in potestate sit. De
hac enĩ fide nẽ loquim᷑ quã adhibe
ñ eredidit qͦd dixi: illud ñ fecit qͦd¬
fideles sumus deo. Scđłm illa uͦ qua
fit qͦd ꝓmittit᷑ : etiã ds̃ ip̃e fidelis
ẽ nobis. Hoc enĩ dicit apłs. Fidelis
ds̃. qui ñ uos ꝑmittat tẽptari suꝑ
id qͦd potestis. De illa utiq fide que¬

Expanded text:
stas, sed uoluntas deerat, quamdiu costas, sed uoluntas deerat, quamdiu cogenti reluctando non fecit. hinc est, quod etiam illi, qui cogunt uel qui suadent, solent dicere: \'quod habes in potestate, quare non facis, ut hoc malo careas?\' et qui omnino facere non possunt, quod ideo coguntur ut faciant. quia posse creduntur, solent excusando respondere et dicere: \'facerem, si esset in potestate\'. quid igitur ultra quaerimus, quando quidem ti adiacet facultas faciendi? unde hoc quisque in potestate habere dicitur, quod, si uult, facit, si non uult, non facit. Adtende iam illud quod excutiendum posuimus, utrum fides in potestate sit. de hac enim fide nunc loquimur, quam adhibem\'non credidit quod dixi\', illud \'non fecit quofideles sumus deo; secundum illam uero, qua fit quod promittitur, etiam deus ipse fidelis est nobis. hoc enim dicit apostolus: fidelis deus, qui non uos permittat temptari super id quod potestis. de illa itaque fide quae
Abbreviated transcription (Latin):
S ut potestate aliqͥd fiat: uoluntaᷤᷤ
aderit. Nec enĩ dici solet quispiã uo¬
luntate ferisse siqͥd fecit inuitꝰ. qͣm¬
quã si subtilius aduertamꝰ. etiã qͦd qͥ¬
q mintꝰ facere cogit᷑. si facit uolim¬
tate facit: s qͥa mallet aliud. iło in¬
intus hoc ẽ nolens facere dicit᷑: ma¬
lũ quippe aliqͦo facere cõpellit᷑. qͦd
uolens se uitare uł a se remouere
facit qd̾ cogit᷑. sła si tanta uoluntaᷤᷤ
sit. ut malit hoc ñ facere quã illud
ñ patiͤcogenti ꝓculdubio resistit.
ñ facit: ac ꝑ hoc si facit ñ qͥdem
plena & libera uoluntate: s t̃n ñ
facit nͥ uoluntate. Quã uolunta¬
tẽ qͥa effectus consequit᷑: ñ possu¬
mꝰ dicere potestatẽ defuisse faci-¬
enti. Si enĩ cogenti cedens uellet
facere ce ñ posset: ei uoluntatẽ li¬
cet affuisse extortã. s potestatẽ
defunsse diceremꝰ. Cũ uͦ ideo ñ fa¬
ciebat qͥa nolebat: erat utiq pote¬

Expanded text:
sed ut potestate aliquid fiat, uoluntas sed ut potestate aliquid fiat, uoluntas aderit. neque enim dici solet quispiam potestate fecisse, si quid fecit inuitus. quamquam, si subtilius aduertamus, etiam quod quisque inuitus facere cogitur, si facit, uoluntate facit; sed quia mallet aliud. ideo inuitus, hoc est nolens facere dicitur. malo quippe aliquo facere conpellitur, quod nolens euitare uel a se remouere facit quod cogitur. nam si tanta uoluntas sit, ut malit hoc non facere quam illud non pati, cogenti procul dubio resistit nec facit. ac per hoc, si facit, non quidem plena et libera uoluntate, sed tamen non facit nisi uoluntate; quam uoluntatem quia effectus consequitur, non possumus dicere potestatem defuisse facienti. si enim cogenti cedens uellet facere nec posset. ei uoluntatem affuisse licet extortam, sed potestatem defuisse diceremus. eunt uero ideo non faciebat, quia nolebat, erat utique pote
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs deuictus ẽ: huic & seris addi¬
ctus ẽ. Si autẽ liberati st̃. qͥd se ia¬
beri. ut nec illũ uelint habere dñm.
qui eis dicit sine me niehil potesteᷤᷤ
facere: & si uos filius liberauerit.
tc̃ uͦ liberi eritis: ᷤ Queret aliqͥs:
utrũ fides ipsa. in qua salutis uł ad
salutẽ conexionis huiꝰ quã cõmemo¬
raui ẽẽ indet᷑ exordiũ. in nr̃a sit con¬
stituta potestate. Qͦd facilius inde¬
uimꝰ: si prius qͥd sit potestas aliqͣn¬
to diligentius ꝑspecerimꝰ. Cũ enim
duo qued̾a sint uelle &e posse: unde
nec qͥ uult continuo potest. nec qͥ
potest continuo uult: qͥa sic̃ uolu¬
mus aliqͣndo qͦd ñ possumus. sic eti¬
ã possumꝰ aliqͣndo qͦd nolumus. sa¬
tis elucet. ipsis etiã uocabulis reso¬
nat. qͦd ab eo qͦd est uelle uolunta ᷤ .¬
ab eo autẽ qͦd est posse potestas nom̃
accepit. Quappt̾ sic̃ qui uult habet
uoluntatẽ:. ita potestatẽ qui potest.

Expanded text:
quis deuictus est, huic et seruus addiquis deuictus est, huic et seruus addictus o s t. si autem liberati sunt, quid sc iaberi, ut nec illum uclint habere dominum, qui eis dicit: sine me nihil potestis \\facere, et: si uos filius liberauerit. tunc uere liberi eritis ? Quaeret aliquis, utrum fides ipsa, in qua salutis uel ad salutem conexionis huius, quam commemoraui, esse uidetur exordium, in nostra constituta sit potestate. quod facilius uidebimus, si prius quid sit potestas aliquanto diligentius perspexerimus. cum enim duo quaedam sint uelle et posse — unde nec qui uult continuo potest nec qui potest continuo uult, quia sicut uolumus aliquando quod non possumus, sic etiam possumus aliquando quod nolumus —, satis elucet et ipsis etiam uocabulis resonat, quod ab eo quod est uelle uoluntas, ab eo autem quod est posse potestas nomen accepit. quapropter sicut qui uult habet uoluntatem, ita potestatem qui potest.
Abbreviated transcription (Latin):
fid̾e: qͥa fides impetrat grãm qua
lex impleat᷑: ita liberũ arbitrĩ
ñ euacuat᷑ ꝑ grãm s statuit᷑. qͥa gr̃a
sanat uoluntatẽ qua iusticia libe¬
re diligat᷑. Om̃ia hec que uelut
catenati coneaui habent uoces su¬
as suas in scripturis scĩs. Uere di¬
cit. ñ concupisces. fides dicit. sana
animã meã q̃m peccaui tibi. Gratia
dicit. ecce sanus factus es iam no¬
li peccare ne qͥd tibi deterius con¬
tingat: sanitas dicit. dñe ds̃ m̃s
ex clamaui ad te ce sanasti merbi¬
berũ arbitriũ dicit. uoluntarie
sacrificabo tibi. dilectio iusticiȩ di
cit. narrauert mͥ inusti delectatio¬
nes s ñ ut lexc tua dñe. t quid gͦ
miseri hommes aut de libero ar¬
bitriotaudent suꝑbire. anteqͣm li¬
Uerent᷑. aut de sins uirib si iã libe¬
rati st̃. nec attendunt in ip̃o nomi¬
ne liberi arbitrii utiq libertatẽ
sonare. ᷤ Nbi autẽ sp̃s dñi ibi lib̾¬
tas. Si gͦ serm st̃ peccati: qͥd se ia¬
ctant de libero arbitrio:  Aquo enĩ

Expanded text:
fides inpetrat gratiam, qua lex inpleatur, ita liberum arbitrium non euacuatur per gratiam, sed statuitur, quia gratia sanat uoluntatem, qua iustitia libere diligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit: non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: domine deus meus, o exclamaui ad te et sanasti me; liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustiticit: Narraverunt mihi injusti delectationes, sed non sicut lex tua, Domine . Utquid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire antequam liberentur, aut de suis viribus, si jam liberati sunt? Nec attendunt in ipso nomine liberi arbitrii utique libertatem sonare; ubi autem spiritus domini, ibi libertas. si ergo serui sunt peccati, quid so iactant do libero arbitrio ? a quo enim
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uicerit. nec timor ille quasi eustoᷤᷤ
seuerus abscesserit. ꝑ fide confugi¬
at ad miscłiam dei ut det qͦd mbet:
atq inspirante gr̃e suauitate. ꝑ spi¬
ritũ sc̃m faciat plus delectare qͦd
p̃cepit: quã delectat qͦd impedit.
Ita multa multitudo dulcedinis eiꝰ.
hoc est lex fidi caritas enis. conscͥp¬
ta in cordib atq diffusa ꝑficit᷑ spe¬
rantib in eam: ut anima sanata ñ
timore pene s amore iusticie oꝑe¬

Expanded text:
non vicerit, nec timor ille quasi custos non vicerit, nec timor ille quasi custos severus abscesserit; per fidem confugiat ad misericordiam Dei, ut det quod jubet, atque inspirata gratiae suavitate per Spiritum sanctum faciat plus delectare quod praecipit, quam delectat quod impedit. Ita multa multitudo dulcedinis ejus, hoc est, lex fidei, charitas ejus conscripta in cordibus atque diffusa, perficitur sperantibus in eum, ut anima sanata non timore poenae, sed amore justitiae ope
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣntum saluus. Per hãr enĩ fid̾e cre¬
dimꝰ qͦd etiã nosds a mortuis exci¬
tet interĩ sp̃n ut in nouitate eiꝰ
in hoc scło: p̾t etiã carnẽ nr̃am ad
immortalitatẽ resurrecturã. qd̾
est meritũ sp̃c qui eã in resurrecti¬
onẽ sibi congruã hoc ẽ in iustifica¬
tionẽ p̃cedit. Consepulti enĩ sumꝰ
xp̃o ꝑ baptismũ in mortẽ. ut quẽ¬
ad modũ xep̃e resurrexit a mortu ᷤ
te iite ambulemꝰ. fide gͥ ih̾u xp̃i
impetramꝰ salutẽ: & qͣntũ nobis
inchoatur in re: os qͣntũ ꝑficien¬
da expectat᷑ in spe. Om̃is enĩ qͥ in¬
uocauerit nomen dñi. saluus erit.
Quã multa multitudo ait psalmi¬
sta dulcedinis tuȩ dñe quã ab scon-¬
disti timentib te: ꝑfecisti autẽ spe¬
rantib in te. Exc lege timemus deũ.
ex fide sꝑamus in deũ. S timentibꝰ
penã abscondit᷑ gr̃a: sub quo timore
aĩa laborans. qͣndo concupiscentiã

Expanded text:
in quantum saluus. per hanc enim fidem crein quantum saluus. per hanc enim fidem credimus, quod etiam nos deus a mortuis excitet: interim spiritu, ut in nouitate eius in hoc saeculo ; post etiam carne nostra ad immortalitatem resurrectura, quod est meritum spiritus, qui eam in resurrectione sibi congrua, hoc est, in justificatione praecedit. Consepulti enim sumus Christo per Baptismum in mortem, ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis te vitae ambulemus . Fide igitur Jesu impetramus salutem, et quantum nobis inchoatur in re, et quantum perficienda exspectatur in spe. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit . Quam multa multitudo, ait Psalmista, dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te, perfecisti autem sperantibus in te ! Ex lege timemus Deum, ex fide speramus in Deum: sed timentibus poenam absconditur gratia. Sub quo timore anima laborans, quando concupiscentiam malam
Abbreviated transcription (Latin):
credenti. id est cui ꝑ sp̃m meorpora
tus factusq membrũ eius. potest
qͥsq illo mnerementũ intrinsecus dan¬
te oꝑari iusticiã. De cuiꝰ oꝑib etiã ip¬
se diait: qͥa sine me nichil potestis
facere. Ideo quippe ꝓponit᷑ iusticia
legis. qͦd qui fecerit eam uuet in il
la: ut cũ qͥsq infirmitatẽ suã cogno¬
uerit. ñ ꝑ suas uires neq ꝑ luterã
ipsius legis qͦd fieri ñ potest. s ꝑ fi¬
dẽ concilians iustificatorẽ ꝑueniat.
&e faciat &e inuat in ea. O pus enĩ qͦd
qui fecerit uiuet in eo ñ fit insi u
stificato. Iustificatio autẽ ex fide im¬
petrat᷑: de qua dictũ ẽ. Ne dixeris in
corde tuo quis ascendit in cęlũ. hoc ẽ
xp̃m deducere: aut qͥs descendit in
abyssũ. hoc ẽ xp̃m a mortus redure¬
re. S qͥd dicit:  Prope te est uerbũ
mnore tuo os in corde tuo. hoc est iqͥt
ris in corde tuo. qͥa ds̃ illũ suscitauit
a mortuis. saluus eris. In tantũ iustꝰ.

Expanded text:
credenti, id est cui pecredenti, id est cui petus factusque membrum ejus, potest quisque illo incrementum intrinsecus dante operari justitiam, de cujus operibus etiam ipse dixit, quia sine me nihil potestis facere. Ideo quippe proponitur iustitia legis, quod qui fecerit eam, ula ; ut cum quisque infirmitatem suam cognoverit, non per suas vires, neque per litteram ipsius legis, quod fieri non potest, sed per fidem concilians justificatorem perveniat, et faciat, et vivat in ea. Opus enim quod qui fecerit, vivet in eo, non fit nisi a justificato. Justificatio autem ex fide impetratur: de qua scriptum est, Ne dixeris in corde tuo, Quis ascendit in coelum? hoc est Christum deducere, aut: quis descendit in abyssum ? hoc est christum a mortuis reducere. sed quid dicit? prope te est uerbum, in ore tuo et in corde tuo. hoc est. inquit, ris in corde tuo, quia deus illum suscitauit a mortuis, sauus eris. in tantum iustus,
Abbreviated transcription (Latin):
constituere. iusticie dei ñ st̃ subie¬
cti. finis enĩ legis dep̃c ad iusticiam
om̃i credenti: & adhuc dubitamꝰ qͣ
sint oꝑa legis. quib homo ñ iustifi¬
eat᷑. si ea tanqͣm sua crediderit. si¬
ne adiutorio ce dono dei. qͦd est eae
fide iħu xp̃ĩ & cirrũcisionẽ cetera¬
q talia suspicam᷑. qͥa etiã de his sacͦ¬
mentis aliis locis talia qued̃a legun¬
t᷑. sᷤ s hic utiq ñ eircũcisionẽ tanꝙͣ
suã isticiã uolebant constituere:
qͥa & ipsã ds̃ p̃cipiendo constituit:
nec de illis oꝑib hoc intelligi pot̾
de quib dñs eis dicitꝰ. reicitis man¬
datũ dei. nt traditiones ur̃as statu¬
atis. Qͥ a ꝑseqͣns inqͥt legẽ iusticiȩ in
traditiones suas: id est consectans.
Hec gͦ sola distantia ẽ. qͥa ipsũ ñ con¬
cupisces & cet̾a mandata eiꝰ sc̃a ce bo¬
na sibi tͥbuebant: que ut possit homo
facere. ds̃ oꝑatur in homme ꝑ fide
ih̾u xp̃i. qui finis ẽ ad iusticiã om̃i

Expanded text:
constituere iustitiae dei non sunt subiecti. finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti. et adhuc dubitamus, quae sint opera legis, quibus homo non iustificatur, si ea tamquam sua crediderit sine adiutorio et dono dei, quod est ex fide Iesu Christi? et circumcisionem ceteraque talia suspicamur, quia etiam de his sacramentis aliis in locis talia quaedam leguntur? sed hic utique non circum cisionem tamquam suam iustitiam nolebant constituere, quia et ipsam deus praecipiendo constituit. nec de illis operibus hoc intellegi potest, de quibus dominus eis dicit: reicitis mandatum dei, ut traditiones uestras statuatis, quia persequens, inquit, legem iustitiae in traditiones suas\', id est \'consectans\'. haec ergo sola distantia est, quia ipsum non concupisces et cetera mandata sancta et iusta sibi tribuebant. quae ut possit homo facere, deus operatur in homine per fidem Iesu Christi, qui finis est ad iustitiam omni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ testam̃ti noui: cuiꝰ ꝑ ꝓph̾am ẽ fa¬
cta ꝓmissio ꝑ hec uerba. que ex il¬
la ꝓphetia cõmemorauimꝰ. Curgͦ
adhuc dicit unusqͥsq ciui suo os
fr̃i suõ: cognosce deũ. An forte ñ
dicit᷑ cũ euangłm p̃dicetur: & eiꝰ
ip̃a sit p̃dicatio ut hoc ubiq dica¬
tur.ͦ Na unde apłs se gentiũ di-¬
cit ẽẽ doctorẽ: nͥ qͥa hoc fit qͦd ip̃e
ait. quomͦ inuocabt̃ in quẽ ñ ere

Expanded text:
ti noui, cuius per prophetam est facta promissio per haec uerba, quae ex illa prophetia commemorauimus. cur ergo adhuc dicit unusquisque ciui suo et fratri suo: cognosce dominum? an forte non dicitur, cum euangelium praedicetur et eius ipsa sit praedicatio, ut hoc ubique dicatur? nam unde se apostolus gentium dicit esse doctorem, nisi quia hoc fit quod ipse ait: quomodo in