comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit in altum. captiuauit captiui¬
tatem. dedit dona hominib. Si gͦ dei
dona sunt bona merita tua. ñ deus coro¬
nat merita tua tanqmͣ mĩta tua: s tan¬
iustitie redditurum iustum udicem:
ꝙ iudeamus utrum m̃ita ipsius tamꝙͣ
ipsus. idest ex ipso illi comparata. an
dona sint dei. Bonum inquit certam̃
certaui. cursum consũmaui: fidem ser¬
naui. Primo ista bona oꝑa si ñ ea ꝓces¬
sissent cogitationes bone: nulla eẽnt.
Attendite itaq: quid de ipsis cogitatio¬
nib dicat. Ait enim scͥbens ad corinthi¬
os. Non quia idonei sumus cogitare ali¬
quid a nob̾. tanqmͣ ex nob̾met ipsis: ẜ
sufficientia nr̃a ex cleo est. Deinde singła
inspitiamus. Donum inquit certam̃
certami. Quero qua uirtute certaũit.
utrum que illi ex semet ipso fu̾it. anq̃
desuꝑ data sit. S absit. ut tantus doctor
ignorauit legem dei: cuiꝰ uox est inde¬
itt̃onomio. Ne dicas incorde tuo. fortitu¬
do meo & potentia manꝰ mẽe fecit michi

Expanded text:
ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, sed tanjustitiae redditurum judicem justum, et videamus utrum merita ipsius tanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi
Abbreviated transcription (Latin):
rit & robustam. Quando enim mar¬
tyres magna illa mandata fecerunt:
magna utiq uoluntate hoc est cari¬
tate fecerunt. De qua caritate ipse
dñs ait. Maiorem hac caritatem ne¬
mo habet: qmͣ ut animam suam po¬
nat ꝓ amicis suis. Unde & apłs ait.

Expanded text:
rit et robustam. quando ergo marrit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. und
Abbreviated transcription (Latin):
adño: de quo dictum est. a domino greᷤ¬
sus hominis dirigent᷑. & uam eius uo¬
let. de quo dictum est. deus est enim qui¬
nos fac̾e cum factimus. s ille facit ut
fatiamus: p̃bendo uires efficacissimaᷤ
uoluntati. qui chã. fatiam ut in iufti¬
ficationibus meis ambuletis: & iuditia
mea obsernetis & fatiatis. Cum clieit
fatiam ut fatiatis. quid aliud dicit.
nͥ auferam a uob cor lapideum. unde ñ
faciebatis & dabo nob̃ cor carneum un¬
de faciatis: Et hoc quid ẽ. nͥ auferam¬
uob̾ cor durum unde ñ faciebatis. ꝙ
dabo cor obediens unde fatiatis: Ille
facit ut faciamus: cui dicit homo.
Pone domine custodiam ori meo.
hoc est enim dicere. fac ut ponam cꝰ
todiam ori meo. Quod benefitium
dei. iam fuerat consequutus: qui dir̃.
Posui ori meo custodiam. Quigͦ uult
facere dei mandatum. & ñ potest. iam
quidem habet uoluntatem bonam.
s adhuc paruam & inualidam: po¬
t̃it autem cum magnam habue¬

Expanded text:
a domino, de quo dictum est: a domino gresa domino, de quo dictum est: a domino gressus hominis dirigentur, et uiam eius uolet, de quo dictum est: qui operatunos facere, cum facimus; faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit: « Faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . » Cum dicit: « Faciam ut faciatis, » quid aliud dicit nisi, Auferam a vobis cor lapideum unde non faciebatis, et dabo cor carneum unde faciatis? Et hoc quid est nisi, Auferam cor durum unde non faciebatis, et dabo cor obediens unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: Pone, Domine, custodiam ori meo . » Hoc est estodiam ori meo". quod beneficium dei iam. fuerat consecutus qui dixit: posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata et non potest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habue
Abbreviated transcription (Latin):
luntas sua. quandoqͥdem si uoluerit
ꝯser uabit ea : Quare gͦ paulo post di¬
cit. dñe pat̃ & deus uite mee elatio¬
nem  ocłoꝵ nedederis mͥ: Iam
dixerat ei lex: ñ concupisces. Uelit gͦ.
& fatiat quod iubetur: qm̃ si uoluerit
conseruabit mandata. Quare sequit᷑.¬
& dicit. concupiscentiam auerte a me .
Contra luxuriam deus qmͣ multa mã¬
dauit : fatiat ea: qm̃ si uoluerit conser¬
uabit mandata. Quid est quod clamat
ad dm̃. uentris appetitio ⁊ ꝯcubitus ne
ceremus rectissime nob̾ responderet.
& dicet. Ex ista oratione mea qua hec
a domino peto: intelligite quomͦ dixe¬
rim. si uolueris conseruabis mandata.
Certum est nos mandata enim serua¬
re: si uolumus. S quia p̃paratur uolun-¬
tas a dño: ab illo petendum ẽ. ut tan¬
tum uelimus. quantum suifficit ut uo¬
lendo fatiamꝰ. Certum est enim nos
uelle cum uolumus: s ille facit ut ue¬
limus bonum. de quo dictum est quod
paulo ante posui. p̃paratur uoluntaᷤ

Expanded text:
luntas sua, quando quidem, si uolueritluntas sua, quando quidem, si uolueritconseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit ergo et faciat quod iubetur, quoniam, si uoluerit, conseruabit mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne ceremus, rectissime nobis responderet et diceret: Ex ista oratia domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum uelimus, quantum sufficit, ut uolendo faciamus. certum est nos uelle, cum uolumus; sed ille facit, ut uelimus, de quo dictum est, ut paulo ante posui, quod praeparatur uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ: & tunc utile ẽ posse cum uo¬
iumus. Nam quid ꝓdest. siquod non
possumus uolumuis. aut quod possu¬
mꝰ nolumus: Magnum autem aliqͥd
se scire pelagiani putant: qnͣdo dicũt.
Non uibẽret deus: quod sciret ab hoĩe
ñ posse fieri. Quis hoc nesciat: S ideo
iubet aliqua que ñ possumus: ut no¬
uerimus quid ab eo petere debeamuᷤ
Ipsa est enim fides: que orando impe¬
trat. quod lex imꝑat. Deniq ipse cdix̃.
Si uolueris: conseruabis mandata. In
eodem libro eccłiastico aliqnͣtopost dic̃.
Quis dabit inore meo custoctiam. & suꝑ
labia mea signacłm astutum. ne forte
cadam ab eo. & lingua mea ꝑdat me:
Iam certe mandata acceꝑat: cohibe lin¬
guam tuam amalo. ꝙ labia tua ne
loquantur dolum. Cum gͦ uerum
sit quod cdixit. si uolũis conseruabis
mandata. quare querit in ore suo da¬
ri custodiam. similis ei qui dicit in
psalmo. pone dñe custodiam ori meo:
Num ei sufficit mandatum dei. & uo¬

Expanded text:
possumus, et tunc utile est posse, cum uopossumus, et tunc utile est posse, cum uolumus. nam quid prodest, si quod non possumus uolumus aut quod possumus nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt: "non iuberet deus quod sciret non posse ab homine fieri". quis hoc nesciat ? et ideo iubet aliqua, quae non possumus, ut nouerimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uo
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ quod dicit facite uob̾. hoc dicit
dabo uob̾: Quare iubet. si ipse da¬
turus ẽ: Quare dat. si homo factarꝰ
ẽ. nͥ quia dat quod iubet. cum ad¬
iuuat ut faciat cui iubet: semper
est autem in nob̾ uoluntas lib̾a: sẽd
ñ semꝑ ẽ bona. Aut enuim aiustitia
lib̾a est. qnͣdo seruit pecc̃o. i tunc ẽ
mala: aut apecc̃o libera ẽ. qnͣdo ser¬
int uistitie. & tunc est bona. Gr̃a uͦ
dei semꝑ est bona: & ꝑhanc fit. ut
sit homo uoluntatis bone. qui prui
uoluntatis fui male. ꝑhanc etiam
fit: ut ipsa bona uoluntas que iam
eẽ cepit augeat᷑. & tam magna fiat
ut posat implere diuna mandata
que uoluerit: cum ualde ꝑfecteq uo¬
luerit. Adhoc enim ualet quod scͥptũ ẽ
si uolueris conseruabis mandata. ut
homo qui uoluerit & non potuerit.
ñdum se plene uelle cognoscat: Moret
ut habeat tantam uoluntatem. qnͣta
sufficit adimplenda mandata. Sic
quippe aduiatur: ut fiat quod u¬
betur. Tunc enim utile est uelle cum

Expanded text:
ergo qui dicit, Facite vobis; hoc dicit, ergo qui dicit, Facite vobis; hoc dicit, Dabo vobturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit iustitiae, et tunc est bona. gratia uero dei semper est bona et per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et oret, ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. sic quippe adiuuatur, ut faciat quod iubetur. tunc enim utile est uelle, cum
Abbreviated transcription (Latin):
est ingentib. Quod ꝓphanatum ẽ
in medio eorum. sc̃ificare se dicit no¬
m̃ suum: quod suꝑuis dixerat scm̃.
Hoc ẽ gͦ quod oramus moratione do¬
minica: dicentes scĩficetur nom̃ tuũ:
ut scĩficetur in hom̃ib quod ꝑ se ip̃m
sine dubio semꝑ est sc̃m. Deinde seqͥ¬
cere ipsos hommes ꝑ liberum arbitͥ¬
um: ideo dicit᷑ in psalmo. Nolite obdu¬
rare corda ur̃a. Et ꝑipsum ierechielẽ.¬
Proicite a uob̾ om̃s impietates ur̃as
quib impie fecistis in me: & facite uob̾
cornouum & sp̃m nouum. & facite
omnia manlata meã. Ut quid morie¬
mini domus isrł dicit dñs: Quia no¬
lo mortem morientis dicit ad onay
minerimus eum dic̃e. conuertimim
& uiuetis: cui dicit᷑. conuerte nos deuᷤ.
Memin̾imus ip̃m dicere. ꝓicite auo¬
bis om̃s impietates ur̃as: cum ipse
iustificat impium. Meminerimꝰ ip̃m
dicẽ. facite uob̾ cor nouum & sp̃m no¬
uum: qui dicit dabo uob cor nouum
s sp̃m nouum dabo inuob. Quomͦ

Expanded text:
est in gentibus, quod profanastis est in gentibus, quod profanastis in medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur in hominibus, quod per seipsum sine dubio semper est sanctum. Denique sequcere ipsos homines per liberum arbitrium, ideo in psalmo dicitur, Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum Ezechieleproicite a uobis omnes impietates uestras, quas impie fecistis in me, et facite uobis cor nonum et spiritum nouum. omnia mandata mea. Utquid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai minerimus eum dicere, et convertimini et vivetis; cui dicitur, Converte nos, Deus . Meminerimus eum dicere, Projicite a vobis omnes impietates vestras: cum ipse justificet impium . Meminerimus ipsum dicere, Facite vobis cor novum et spiritum novum; qui dicit, Dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo in vobis. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
& asꝑgam nos aqua munda. et
mundabimini ab om̃ib mini¬
diciis ur̃is. & ab om̃ibus idolis ur̃is mũ¬
dabo uos: & dabo uob̾ cor nouum et
sp̃m nouum dabo in uob̃̾. & auferet᷑
cor lapideura de carne ur̃a. & dabo uo
bis cor carneum. & sp̃m meum dabo uo
bis: & fatiam ut iniustificationibꝰ meis
ambuletis. & iuditia mea obseruetis
& fatiatis. Quis itaꝙ sic cecus ut ñ uide¬
at. quis ita lapideus. ut ñ sentia istam
gr̃am ñ scłm merita bone uoluntatis
dari. deo dicente atq testante. ego fa¬
tiam domus ifrł. s ꝓpt̾ nomen meũ
bona merita sua fieri. quod ñ erubeᷤ¬
cunt clicere pelagiani: Non solum
autem bona eorum merita nulla. ue¬
rumetiam mala nũta p̃cessisse de¬
monstrat: dicendo. s ꝓpt̾ nom̃ meũ
sc̃m qd̃ ꝓphanastis ingentib. Quis
ñ iudeat᷑ horrendum malum eẽ. no
ip̃m nom̃ meum inquit quod ꝓpha¬
nastis uos. ego fatiam uos bonos: ñ
ꝓpt̾ uos. Et scĩficabo inquit nomẽ
meum magnum: quod ꝓphanatũ

Expanded text:
gam vos aqua munda, et mundabimini ab omnibus immditiis vestris, et ab omnibus idolis vestris, et mundabo vos: et dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo in vobis; et auferetur cor lapideum dem meum dabo in vobis: et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horrendum malum esse, noipsum nomen meum, inquit, quod profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et sanctificabo, inquit, nomen meum magnum, quod profanatum
Abbreviated transcription (Latin):
dixi quod uolunt de maiorib suspicẽ¬
tur. de pariuilis certe pelagiani quid
respondeant ñ inueniunt: quorum nec
uoluntas ulla est. in accipienda gr̃a. ciniꝰ
uoluntatis m̾itum p̃cessisse dicant. et
insuꝑ eos etiam cum fletu reluctari ui¬
demus. qnͣdo baptizantur: & diuina sa¬
cmenta ꝑcipunt. Quod ad magnum
impietatis peccatum imputaretur: si
iam libero ut̾entur arbitͥo. Et tamen
heret etiam inreluctantib gr̃a. gr̃a aꝑ¬
tissime nullo bono m̃ito p̃cedente. ali¬
oquin gr̃a iam non ẽ grã. Et aliq̃n
filius infidelum p̃statur hec gr̃a. cũ
occuita dei ꝓuidentia in manus pioꝵꝰ
filii fidelium ñ eam consequunt᷑. ali¬
quo impedim̃to existente. ne possit ꝑ¬
iclitantib subueniri. fuint uͦ ista ꝑoc¬
cultam dei ꝓuidentiam: cuiꝰ inscrutabilia
sũt iͥ icłitia & inuestigabiles uie. Qd
ut apłs diceret: quid p̃dixerit intue¬
mini. Aiebat enim de iudeis & gentibꝰ.

Expanded text:
dixi, quod uolunt de maioribus suspicendixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et insudemus, quando baptizantur et divina Sacramenta percipiunt; quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si jam libero uterentur arbitrio: et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia, apertissime nullo bono merito praecedente, alioquin gratia jam non esset gratia. Et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta Dei providentia in manus piorumfilii fidelium non eam consequuntur, aliquo impedimento existente, ne possit periclitantibus subveniri. Fiunt vero ista per occultam Dei providentiam, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae: quod ut Apostolus diceret, quid praedixerit intuemini. Agebat enim de Judaeis et Gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
fixum enim debet eẽ & immobile in
corde ur̃o. quia ñ est iniquitas apud
dm̃: ac ꝑ hoc qnͣdo legitis inscͥpturis ue¬
ritatis. adeo seduci homines. aut obtun¬
di. uel obdurari corda eorum. nolite cdlu¬
bitare p̾cessisse mala merita eorum. ut
iuste ista paterentur: ne incurratis
in illud ꝓ ũbum salomonis. Insipien¬
tia uiri iuolat uias eius: dm̃ autem
causatur in corde suo. Grã uͦ: ñ sccłm
m̃ita hominum datur. Alioquin gr̃a iã
ñ ẽ gr̃a: quia sdeo gr̃a nocatur. quia gͣtiᷤ
datur. Si autem potest siue ꝑ angłos.¬
uel bonos uel malos. siue quocumq mͦ.
s aut originalit tracta ẽ ab adam. aut
crenit ꝑ ꝓpͥam uoluntatem. quid mirũ
suorum bona qui oꝑatus est ut ipsa coe¬
da eẽnt ex malis bona: S suspicentur
homines quelibet merita bona. que pu¬
tant p̃cedere ut iustificentur ꝑdei gra-¬
tiam ñ intelligentes cum hoc dlicunt.
nicħ alud qmͣ negare se gr̃am. S ut

Expanded text:
fixum enim debet esse et immobile in fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundum merita hominum datur; alioquin gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratis datur. si autem potens est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alised aut originaliter tracta est ab Adam aut priam uoluntatem: quid mirum bus electorum suorum bona qui operatus est, ut ipsa corda essent ex malis bona? Sed suspicentur homines quaelibet opera bona, quae putant praecedere, ut iustificentur per dei gratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut
Abbreviated transcription (Latin):
płicis: uidete que scͥpta sunt in epła¬
allos deus indefideria cordis cordis eo¬
in immunditia. Item paulopost. Prop̃t
hoc tradidit illos deus: in passiones igno¬
minie. Item paulopost. Sicut ñ ꝓbaue¬
runt dm̃ habere innoticiam. tradidit
illos in reꝓbam mentem: ut fatiant q̃
ñ conueniunt. Et ad thessalonicenses
inepła sccł̃a: ait dequibusdam. ꝓ eo qd̾
duectionem u̾itatis ñ receꝑ unt: ut salui
fierent: ĩdeo mittet illis deus oꝑationẽ
erroris. ut credant m̃datio. & iudicent᷑
om̃s qui ñ crediderunt ueritati: s consẽ¬
serunt miquitati. His & talibus testimo¬
niis diuinorum eloquioꝵ que omma cõme¬
morare nimis longum est: satis qͣntũ
existimo manifestatur oꝑari deus in
cordibus hominum. ad inclinandas
eorum uoluntates quocunq uoluerit.
siue adbona ꝓsua misccłia. siue ad ma¬
la ꝓm̃itis corum: iuditio utiꝙ suo. ali¬
qñ aꝑto. aliqñ occulto. semꝑ autẽ iusto.

Expanded text:
postolicis uidete quae scpostolicis uidete quae scillos Deus in desideria cordis eorum in immunditiam. » Item paulo post: « Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. » Item paulo post: « Sicut non probaverunt habere Deum in notitia, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . » Et ad Thessalonisences in Epistola secunda ait de quibusdam: « Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, ideo mittet illis Deus operationeerroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. His et talibus testimoniis divinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis perlongum est, satis quantum existimo manifestatur, operari Deum in cordibus hominum, ad inclinandas eorum voluntates quocunque voluesiue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto.
Abbreviated transcription (Latin):
eum de medio ppło meo isrł. In libro he¬
ster scͥptum est: quia mulier ex ppło isił.
in t̾ra captiuitatis facta erat uxor alieni¬
gene regis assueri. Ergo ineius libroscͥp¬
tum est. quod cum haberet necessitatẽ
int̾ueniendi ꝓppło suo. quem rex uͥcũꝙ
in regno euis eẽt. iusserat trudari. ora¬
uit addm̃. cogebat enim eam magna
necessitas: ut p̃t̾ iussum regis & p̃ter oi¬
dinem suum ad illum auderet intrare.
Et uidete quid scͥpta dicat. Et intui¬
tus est eam tanqmͣ taurus in impetu
indignationis sue: & timuit regina.
& conũsum est cor eius ꝑ dissolutionem.
& inclinauit se suꝑ delicate sue caput:¬
que p̾cedebat eam. Et conũtit deus:
& tͣnstulit indignationem euis in le¬
nitatẽ. Scͥptum est & in ꝓuerbiis sa¬
lomonis. Sicut impetus aque: sic cor
regis in manu dei. Quocumq uoluerit:
inclinabit illud. Et in psalmo cente¬
simo quarto legitur dictum de egyptũ¬
quid eis fecerit deus. Et conũtit cor

Expanded text:
um de medio populi mei Israel . » In libro Esther scriptum est quod mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriptum est quod cum haberet necessitatem interveniendi pro populo suo, quem rex ubicunque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare, et vide quid Scriptura dicat: « Et intuitus est eam tanquam taurus in impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super cam: et convertit Deus, et transtulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptquid eis fecerit deus: et conuertit cor
Abbreviated transcription (Latin):
filios dei: cum dm̃ diligimus. & p̃cep¬
ta eius facimus. Hec est enim dilectio dĩ.
ut p̃cepta eius seruemus: & p̃cepta eiꝰ
grauia ñ sunt. Et in epła sccła scͥptũ
est. Non quasi p̃ceptum nouum scͥbo
tͥ: s quodhabuimꝰ abinitio. ut dili¬
gamus inuicem. Dicit etiam ipse iħc:¬
induob p̃ceptis diletionis di & ꝓrimi.

Expanded text:
filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepfilios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus servemus, et praecepta ejus gravia non sunt . Et in Epistola secunda scriptum est: Non quasi praeceptum novum scribam tibi, sed quod habuimus ab initio, ut diligamus invicem . 36. Dicit etiam ipse Domin
Abbreviated transcription (Latin):
unt᷑: cum caritate ẽẽ faciendas. Unde
alibi cum dixiss. corripite inquietos.
consolamini pusillanimeᷤ. suscipite in¬
firmos. patientes estote ad om̃s: mor
adiungit. Uidet: nequis malum pro
malo alicui redlat. Ergo & qnͣdo corri¬
puntur in quiẽti:ñ malum ꝓ malo.
s posiuis bonum redditur. Hec autẽ
int̾ uos caritatẽ ꝑpetuo habentes: qͥa
caritas oꝑit multitudinẽ peccorum.
Dicit etiam iacobꝰ apłs. Sitam̃ legẽ
ꝑficitis regalem scd̃m scͥpturas. dili¬
ges ꝓximum tuum sicut te ipsum:
benefacietis. Item iohes apłs. Qui di¬
ligit inquit fr̃em suum: inlumine
manet. Et alio loco. Qui ñ ẽ iustus.
non ex deo est. & qui ñ cliligit frẽm
siuim: quia hec ẽ annuntiatio qmͣ au¬
diuimus abinitio. ut diligamus in¬
uicem. Itemq alibi. Hoc est in quit
mandatum illius: ut crecdamꝰ nom̃
bemꝰ ab eo: ut qui diligit dm̃. diligat
& frẽm suum. Et paulopost. In hoc
inquit cognoscimus. quia diligimus

Expanded text:
untur, cum charitate esse faciendas. Unde untur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur. Haec auteminter vos charitatem perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem peccatorum . Dicit etiaperficitis regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene facitis . Item Joannes apostolus: Qui diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet . Et alio loco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annuntiatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus nominbemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ñ dehonestat᷑: non querit que sua
sunt. Non irritatur. ñ cogitat malũ.
ñ gaudet suꝑ iniquitatẽ: congaudet
autem ũitati. Omnia tolerat. omna
credit: omnia sꝑat. omnia suffert.Ca¬
ritas nunqmͣ cadit. Et paulopost. Nũc¬
autem manent inquit fides. spes. cari¬
tas. tͥa hec: maior autem horum. caritaͤ.
Sectamini caritatem. Item dicit ad gã¬
lathas. Uos enim inlib̾tatem uocati estis
fr̃s: tantum ne lib̾catem inoccasionem
carnis detis. s ꝑcaritatẽ seruite inuicem.
Omnis autem lex inuno sermone im¬
plet᷑: ieo quod diliges ꝓximum tuũ
sicut te ipsum. Hoc est quod ad roma¬
nos ait. Qui diligit alt̾utrum: legem
impleuit. Item dicit ad colosenses.
Suꝑ omnia autem hec caritatẽ habẽ¬
tes: que est uincłm ꝑfectionis. Et ad ti¬
motheum. Finis inquit p̃cepti est ca¬
ritas. Et adiungens qualis caritas: de
corde inquit puro. & conscientia bona.
ostendit etiam ipsas correptiones. quaˢᷤ
asꝑas & amaras sentiunt qui corripi¬

Expanded text:
quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati; omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia suffert; charitas nunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad Galatas: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripi
Abbreviated transcription (Latin):
stantia. & omne opus pͣuum. Que aũ
desursum est sap̃ia. pͥmum quidem
pudica est: deinde pacifica. modesta.
suadibilis. plena misccłia. & fructibus
bonis. in estimabilis. sine simulatione.
Quid boni gͦ ñ habebit. qui hanc sapi¬
entiam postularit & impetrarit a cdño:
Et hic intelligite gr̃am: quia siex nob̾
eẽt ista sapĩa. desursum ñ eẽt. nec ab
ipso qui nos creauit deo postulanda eẽt.¬
& pie uiuamus in hoc scło: expectanteᷤ

Expanded text:
 omne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda ejuste vivamus in
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum est. Et accessit unus de scribis.
qui audierat illos ꝑquirentes. & uidens
qm̃ bene illis responderit: int̾rogauit
eum quod eẽt primum omnium mã¬
datum. Iħc autem respondit ei. Primũ
omniũ mandatum est. Audi isrł. Dñs
deus tuus deus unus est: & diliges do¬
minũ dm̃ tuum ex toto corde tuo. &

Expanded text:
essit unus de scribis qui audierat illos perquirentes, et videns quoniam illis bene responderit, interrogavit eum quod esset primum omnium mandatum. Jesus autem respondit ei: Primum omnium mandatum est, Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est; et, Diliges Dominum Deum tuum ex to
Abbreviated transcription (Latin):
eis inquit cor aluid. ꝙ sp̃m nouum da¬
bo eis. & euellam cor lapideum de car
eis indm̃ dicit dñs Nunquid gͦ pos¬
sumus nͥ obsurdissime dicere. Gonum
meritum bone uoluntatis in homĩe
p̃cessisse. ut auelleretur ab eo cor lapi¬
deum. qnͣdoquidem ipsum cor lapide¬
um ñ significat nͥ durissimã uolun¬
tatem. & adũsis dm̃ omnino inflex¬
ibilem: Ubi enim p̃cedit bona uolũ¬
tas: iam ñ est utiꝙ corlapideum. Nã
& alio loco ꝑeundem ꝓph̾am. deus ma¬
nifestissime ostendit. ñ ꝓpt̾ eorum ali¬
qua bona m̃ita s ꝓpt̾ nom̃ suum ista
facere: ubi ait. Ego fatio domus isrł.
stis ingentib. quod instraᷤtu illue. &¬

Expanded text:
eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum daeis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen suum ista facere, ubi ait: Ego facio, domus Israel: stis in gentibus, quo intrastis illuc:
Abbreviated transcription (Latin):
nolunt credere oramus ut credant:
Quod ꝓrsus faceremus inanit᷑: nisi rec¬
tissime crederemus etiam ꝑuersas & fi¬
dei contrarias uoluntates om̃ĩpotentẽ
dm̃ ad credendum posse conũtere. libe¬
rum quidem homĩs arbitͥum pulsat᷑.
ubi dicitur. Hodie si uocem enis aucdie¬
ritis: nolite obclurare corda ur̃a. S: nisi
posset deus etiam duritiam cordis aufer¬
re: ñ dic̃et ꝑ ꝓpħam. Auferam ab eis
cor lapideun: & cdabo eis cor carneum.
Qd̃ de nouo testam̃to fuisse p̃dictum.
satis apłs ostendit: ubi ait. Epła nr̃a
uos estis. scͥpta ñ atͣmento. s spu dei
uiui: ñ ĩ tabulis lapideis. s intabisliˢ
corilis carnalib. Qd̃ non ideo dictũ
putemus: ut carnalit̾ uiuant. qui de¬
bent sp̃ualit̾ uiuere. S quia lapis
sine sensu ẽ. cui comꝑatum est cor du¬
rum. cui nͥ carni sentienti cor intelli¬
gens debuit comparari: Sic enim ħ
dicitur ꝑ iezechielem ꝓpħam. Et dabo

Expanded text:
nolunt credere, oramus ut credant? nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo
Abbreviated transcription (Latin):
iam cõmemoraui. gr̃a salui facti estiᷤ
est: & illud quod scribit ad ephesios.
par fr̃ibus & caritas cum fide a deo patre
& domino iłu xp̃o. & illud ubi ait. qͥa
uob̾ donatum est ꝓ xp̃o non solum ut
credatis in eum. uerum etiam ut patiami¬
ni ꝓ cõ. Utrumꝙ gͦ ad dĩ gr̃am ꝑtinet. et
fides credentium. & tolerantia pacientiũ:
quia utrumꝙ dix̃ eẽ donatum. Et illud
marime uͥ dicit. Habentes autem eundẽ
sp̃m fidei. Non enim ait scientiam ficłi:
s sp̃m fidei. Quod ꝓptea dix̃. ut intelli¬
ganius. quia fides & ñ petita conceditur.
ut ei petenti alia concedantur. Quomͦ .ni.
inuocabunt inquit. in quem ñ credide¬
fidem: ut ꝑfidem impetremꝰ orando. ut
possimus fac̃e que ubenuir. Ideo ipse
apłs assidue legi p̾ponit fidem. qm̃ quod
lex iubet facere ñ ualemus: nͥ ꝑ fidem ro¬
gando impetremus. ut facere ualeamꝰ.
Nam si fides liberi est tantummꝰ arbi¬
trii. nec datur adeo. ꝓpt̾ quid ꝓ eis qui

Expanded text:
moravi: Gratia salvi facti estis est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo . Et illud, ubi ait: Quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non credidefidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
atur. Cum autem uolumꝰ. & sic uolumꝰ
ut faciamꝰ: nobiscum cooꝑatur. Tam̃
sine illo uel oꝑante ut uelimus. uel co¬
oꝑante cum uolumus ad bona pietatiᷤ
oꝑa nicħ ualemus. De oꝑante illo ut
uelimus: dictumͤ. Deus est enim qui
oꝑatur in uobis & uelle. De cooꝑ ante
illo cum iam uolumꝰ. & uolendo facimꝰ.
nͥ & ipsas terribiles seuasq passiones:
Sarcina quippe illa xp̃i que infirmi¬
tati gͣuis ẽ: leiuis efficitur caritati. Tali¬
bus eium dixit dñs ẽẽ suam sarcinã
leuẽ. qualiᷤ petrus fuit quando pastꝰ

Expanded text:
eratur; cum autem volumus, et sic volumus ut faciamus, nobiscum cooperatur: tamen sine illo vel operante ut velimus, vel cooperante cum volumus, ad bona pietatis opera nihil valemus. De operante illo ut velimus, dictum est: Deus est enim qui operatur in vobis et velle. De cooperante autem cum jam volumus et volendo facimus:nisi et ipsas terribiles saevasque passiones? Sarcina quippe illa Christi, quae infirmitati gravis est, levis efficitur charitati. Talibus enim Dominus dixit esse suam sarcinam levem , qualis Petrus fuit quando passus
Abbreviated transcription (Latin):
hennam. Ita dico uob̃: hunc timete.
hoc autem dixit: ne illo timore nega¬
remus eum quo turbatus ẽ petrus. Hc̃
enim auferri uoluit a nobis: cum pͥ¬
us clixit. Holite timere eos qui ocesd̃t¬
corpꝰ: & postea ñ habent quid fatiãt.
Huius timoris nõ accipimus sp̃m: set
uirtutis & caritatis & continentie. De
quo sp̃u idem ipse ad romanos ait.
Gł̾amur intͥbulationib: scientes qm̃
tͥbulatio pacientiam oꝑatur. paciẽ¬
tia ꝓbationem. ꝓbatio spem: spes uͦ

Expanded text:
hennam: ita dico vobis, hunc timete. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc enim auferri voluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corppostea non habent quid faciant . Hujus timoris non accepimus spiritum, sed virtutis et charitatis et continentiae. De quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio sp
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a sic intelligerent. ut etiam ipsa cłi
dona eẽ cognoscerent: ñ eẽti reꝓba ista
sententia. Qm̃ uͦ merita humana sic
p̃dicant. ut ea ex semet ipso habere
hominẽ dicant: prorsus rectissime re¬
spondet apłs. Quis enim te discernit:
Quid enim habes. quod ñ accepisti:
Si autem & accepisti. quid głaris. qͣsi
ñ acceꝑis : Prorsus talia cogitanti: ue¬
rissime dicitur. Dona sua coronat deus.
ñ ñita tua: si tͥ ateipso ñ ab illo sunt
merita tua. Hec enim si talia st̃ malast̃
que ñ coronat deus. Si autem bona st̃.
dei dona sunt: quia sient dicit iacobꝰ¬

Expanded text:
nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmalis. uideamus quid dicat. suaiã
ꝓpinqnͣte passione. scͥbens ad timotheũ
Ego enim iam immolor inquit: & dempꝰ
resolutionis meẽ instat. Bonum certam̃
certaui. cursum consũmaui: fidem ser¬
uaui. Iste utiq iam merita sua bona com¬
memorat. ut post bona merita conseqͣt᷑
coronam: qui post mala merita conse¬
cutus est gr̃ãm. Deinde attendite quid
sequatur. Suꝑ est in quit mͥ corona iͦti¬
tie: qmͣ recldet mͥ dñs in illa die iustus
uidex. Cui redderet coronam uistitie i̾tꝰ¬
uidex. si non donass gr̃am misericors
pater: Et quomͦ eẽt ista corona uisti¬
tie. nͥ p̃cessiss gr̃ã que iustificat ĩpium:
Quom ista debita reddetur: nͥ illa priunꝰ
gͣtuita donaret᷑: S cum dicunt pela¬
giani. hanc ẽẽ solam ñ scdm m̃ita ña
grãm. qua honuni peccata cdimittunt᷑.
illam uͦ que datur in fine. id est et̾nam
uitam m̃itis nr̃is p̃cedentib reddi: re¬
spondendum est illis. Si enim merita

Expanded text:
malis: videamus quid dicat sua jam malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita
Abbreviated transcription (Latin):
dei ñ solum iustificetur impuis. idẽ
ex impio fiat uistꝰ. cum redduntur ei
bona ꝓ malis: s etiam cum fũit iusti¬
ficatus iam ex fide. ambulet cum illo.
gr̃a. & incumbat suꝑ ipsam ne cadat.
Propt̾ hoc scͥptum est incantico can¬
ticorum: de ipsa eccłia. Que est ista q̃
ascendit dealbata. incumbens super
fratruelem suum: De albata est enĩ:
que ꝑ se ipsam alba eẽ ñ posset. Et aqͦ
de albata est. nisi ab illo. qui ꝑ ꝓpħam
dicit. si fuerint peccata ur̃a tanquã
fenicium tanqmͣ niuem dealbabo:
Qnͣdo gͦ dealbata ẽ. nicħ boni mere¬
batur. iam uͦ alba facta bene ambu¬
lat: s si suꝑ eum aquo dealbata est.
ꝑseueranter incumbat. Propter qd̃
& ip̃e iħc suꝑ quem incumbit deal¬
bata: dix̃ discipłis suis. Sine me
nichil potestis facere. Ergo redeamꝰ
ad apłm paulum. quem certe inue¬
nimus sine ullis meritis bonis. ĩmo¬
etiam cum multis meritis malis di
gr̃am consecutum: reddentis bona¬

Expanded text:
Dei non solum justificetur impius, id est, Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona
Abbreviated transcription (Latin):
scđm merita nr̃a dari: qnͣdoquidem
ñ solum nullis bonis. uerumetiam
multis m̃itis malis p̃ceclentib uide¬
mus clatã. & cotidie uidemus dari.
s plane cum data fũit incipiunt
Nam si se illa s ubtͣxerit. cadit homo:
non erectus. s p̃cipitatus lib̾o arbitͥo.
Qna ꝓpt̾ nec qtiando ceꝑit homo ha¬
bere merita bona. sidi debet tͥbuere
illa. s deo: cui dicitur in psalmo. Ad¬
uitor esto meus: ne derelinquas me.
Dicendo ne derelinquas me: ostendit
qiuia si derelictus fuerit. nichil boni ua¬
let ipse ꝑse. Unde & ille ait. Ego dixi
mabundantia mea: non mouebor in
et̾num. Putauerat enim suum fuisse
bonum. quod ei sic abundabat ut nõ
moueret᷑: s ut ostenderet᷑ ei cuiꝰ eẽt il¬
lud. de quo tanqmͣ de suo ceꝑat głari.
paululum gr̃a deserente. monitus di¬
cit. Domine inuoluntate tua p̾stitisti
decori meo uirtutẽ. Auertisti autem
faciem tuam: & factus sum conturbatꝰ.
Ideo necessarium est homini. ut gr̃a

Expanded text:
m merita nostra dari: quandoquidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ideo necessarium est homini, ut gratia
Abbreviated transcription (Latin):
dere gr̃ãm dei. sccłm merita nr̃a dari.
Dicunt enim. Et si ñ datur sccłm meri¬
ta bonorum oꝑum quia ꝑ ipsam be
dentiͤnt sccłm hec merita. gr̃a sequatur
ȩxaudientis dei. Iam quidem de fide hoc
est uoluntate credentis. suꝑius dispu¬
taui. usq adeo eam demonstrans. ad

Expanded text:
dere gratiam Dei secundum merita nostra dari. dere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bendentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad
Abbreviated transcription (Latin):
in temptationẽ. Illud enim dicimus. ut
peccata dimittant᷑. hoc autẽ ut caue¬
ant᷑ siue uincant᷑. Quod apetre qui in
celis ẽ nulla ratione peteremꝰ: si uirtu¬
te uoluntatis humane hoc possemus
ritatem ur̃am. & multum exhxe¬
tor. ut beati cypriani librum quem scͥp¬
sit de oratione dominica diligent̃ legati.
& quantum uos dñs ad iuuerit intelli¬
gatis memorieq mandetis: ibi uidebitiˢ
quẽ ammodum sic alloquatur liberum
arbitrium eorum. quos conscͥptione sui
sermonis edificat. ut ostencdat tamen
ea que implenda uidentur in lege. in ora¬
tione ẽẽ poscencla. Quod utiq uanissime
fieret: siad illa agenda sine diuino ad¬
uitorio uoluntas humana suffic̃ẽt. S
inflatores & p̃cipitatores liberi arbitrii.
quia neq scientia diuine legis neq na¬
tura neq remissio sola peccatorum. est
natura liberetur. peccatum ñ dñetur:
cum gͦ in his coniuicti fuerint. ad hoc secõ¬
uertunt. ut quocunꝙ mͦ conentur ostẽ¬

Expanded text:
ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus ritatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPinflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio peccatorum est inatura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur osten
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionem dedit. ut nos inuicem di-¬
ligeremus: qui legem dederat ut inui¬
cem diligamꝰ. Deniq alio loco ad eosdem.
quia sine dubio inquibusdam eorum.
iam erat. quod eis ut eẽt optaũat. gr̃as
fr̃es. sicut dignum est. qm̃ suꝑcrescit fideᷤᷤ
in inuicem. Hoc dixit. ne forte de tanto
bono quod ex cleo habebant: tanqm᷑ ex
se ipsis habentes extollerentur. Quodgͦ
suꝑcrescit fides ur̃a in quit. & ab uncdat
caritas uniufeiusq ur̃m in inuitem.
gr̃as agere debemus deo ꝓ uob̾. ñ ita uoͤ
laudare tanqmͣ hoc habeatis ex uobis.
Et ad timotheum dicit. Non enim declit
nobis deus sp̃m timoris: s uͥtutis caritatiᷤ e
ꝯtinentie. In quo sane apłi testimonio ca¬
uere debemus: ne nos arbitremur nõ
accepisse sp̃m timoris dei. Quod sine du¬
bio magnum est dei donum. De quo
dicit ꝓpħa ẏsaias. Requiescet suꝑ eum

Expanded text:
benedictionem dedit ut nos invicem dibenedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, vobis, fratres, sicut dignum est, quoniam supercrescit fides in invicem . Hoc dixit, ne forte de tanto bono quod ex Deo habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. Quod ergo supercrescit fides vestra, inquit, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem, gratias agere debemus Deo de vobis; non ita vos laudare, tanquam hoc habeatis ex vobis. 39. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescet super eum
Abbreviated transcription (Latin):
lex uͦ ipsa sine gra. ñ nisi p̃uaricatores fa¬
cit. Et quod discipłis sius dicit dominuᷤ
Non uos me elegistis. s ego elegi uos: m
chil aliud indicat nobis. Si enim nos
pͥus dileximus. ut hoc m̃ito nos ipse dili¬
geret: pͥus illum nos elegimus. ut ab
illo eligeremur. S ipse qui ueritas est
aluid dicit. & huic uanitati hominum
aꝑtissime contradicit: ñ uos me elegi¬
stis inquiens. Si gͦ ñ elegistis: sine du¬
bio nec dilexistis. Quomͦ enim eum eli¬
gẽnt. quem non diligerent: S ego in¬
quit uos elegi. Nunquid ñ & ipsi postra
elegereũt eum. & omib bonis huiꝰ scł̃i
p̃tulerunt: s quia electi sunt elegert.
ñ quia elegerunt electi sunt. Eligenti¬
um hominũ meritum nullum esset.
nisi eos eligentis dei gr̃a p̃ueniret. Unde et
apłs paulus benedicens cologenses. uos in¬
quit dñs multiplicet: & abundare faciat
incaritate. in iniuirem & in omnes. Hãc

Expanded text:
lex vero ipsa sine gratia nonnisi praevaricatores falex vero ipsa sine gratia nonnisi praevaricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis gratia Dei praeveniret. Unde et apostolus Paulus benedicens Thessalonicenses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc