comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
momẽto tꝑis adiciat᷑
¶ si uis flumĩs ꝑtẽ aliꝙͣ
ex tuo p̃dio detraxerit s
Plane si longiori tẽpore
fundo uicini heserit arbo¬
res q quas secũ detraueit
in cũ fund̾ radices egẽrĩt
ex eo tẽpoe uide̾ uĩcim fũ¬
que mari nata est qd̾ ra¬
ro accidͭ orcupãtẽ est mil¬
in sula in flũe nata quod
frequẽt accĩdit si quidem
me diã ꝑtẽ flũis ꝑe ripã¬

Expanded text:
momento temporis adiciatur. Quod si uis fluminis partem aliquam ex tuo praedio detraxerit etplane si longiore tempore fundo meo haeserit arboresque, quas secum traxerit, in meum fundum radices egerint, ex eo tempore uidetur meo fuin mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit: nulr. at in flumine nata, quod frequenter accidit, si quidem mediam partem fluminis tenea
Abbreviated transcription (Latin):
narũ at et anserũ nõ qt
fera na᷑ idq eo possumꝰ
intellige᷑ ꝙ alie sũt galli¬
me q̃uas feras uocamus
ĩtẽ alii anseres quos se¬
ros appellamus Ideoq si
anseres tui a galline tue
aliquo casu turbati t̾bate¬
tñ in lõco sũt tui tue ue ẽe
ĩ telligũt᷑ Et qui lucrãdi
cũo ea cũalia ⁊̃tinz furtum
quuttere intelligitur
Itẽ ea q̃ ab hoscibus capi¬
mus iure genciũ stãt nr̃a¬

Expanded text:
narum et anserum non est fera natura, idque ex eo possumus intelligere, quod aliae sunt gallinae quas feras vocamus. Item, alii anseres quos feras appellamus. Ideoque si anseres tui vel gallinae tuae aliquo casu turbati turbataetamen loco sint, tui tuaeve esse intelleguntur: et qui lucrandi animo ea animalia retinet, furtum committere intellegitur. Item ea quae ex hostibus capimus iure gentium stat
Abbreviated transcription (Latin):
teme̾ edificauerit in eo so¬
lo quod intellexerat alie¬
nũ ẽẽ Si ticiꝰ alie¬
nã planctani in suo solo¬
posuerit Ip̃ius erit et ex
mõ in utroq caũ radices
egerit añꝙͣ ac̃ radices ege¬
rit eius ꝑmanz cuiꝰ et
fuerat Adeo at ex cotꝑe
quo rãdices egerit plan¬
ta ¶Petas ẽius ꝯmutã
ut si men arbor ita t̾rã
ticni p̾sserit ut in eꝰ fun

Expanded text:
rit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et exmodo utroque casu radices egerit, antequam autem radices egerit, eius permanet cuius et fuerat. adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborem ita terra Titii presserit ut in eius fun
Abbreviated transcription (Latin):
nullius pleraq singuloꝵ
que uariis ex causis cui¬
q acquirũt᷑ sicut ex sub
et mare et ꝑ hͦ littora ma¬
ris Nlẽo eñi ad lictora ma¬
ris accẽde̾ ꝓhihet᷑ dũ tñ¬
nõ sũt uiris gr̃tiũ sicut et
mare Fluĩa ãt oĩa et
portus pub ͣ st̃ Ideoq
ius piscandi om̃ibus cõe
est in portubus flumĩbꝰq
Est aĩ litus iaoris qͣtiꝰ
yberius fluctus maximus

Expanded text:
nullius, pleraque singulorum, quae variis ex causis cuique adquiruntur, sicut ex subiet mare et per hoc litora maris. nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum tanon sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus
Abbreviated transcription (Latin):
la recepta est que
et ip̃a legittiã uocat᷑ Ilã
si quis filiũ aut filiã ne¬
potẽ aͥ neptẽ ex filio et
deinceps inpuberes emã
Nam si parẽs filiũ uel fili¬
am ne potẽ uel nepteni
uel deiceps inpuberes
maumiserit legittimã nã¬
sciscũt᷑ eorũ tittelã Nuo
defuncto si liber uiribs sexꝰ¬
ei existant fiduciarii tato¬
res filioꝵ suoꝵ uel frĩs uł
sororis et cetoꝵ efficiũt᷑¬
tq qui pr̃ono legntiõ tuto¬
legittum sũt tutores Cam̃

Expanded text:
e et ipsa legitima vocatur. nam si quis filium aut filiam, nepotem aut neptem ex filio, et deinceps, impuberes emancnam si parens filium vel filiam, nepotem vel neptem, et deinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum vel fratris vel sororis et ceterorum efficiuntur. atqui patrono legitimo tutolegitimi sunt tutores:
Abbreviated transcription (Latin):
tores suos suspectos pos¬
tulae̾ Nuberes ãt cũato¬
res suos ex ꝯsiuo necessa¬
guere Et ita diuꝰ seuerꝰ
fide tutelĩ gei̾t li sol¬
gere̾ tutelã tutor posse qͣs
eũ suspectũ remoneĩ id
Iulianꝰ ĩstp fit et sid cũ¬

Expanded text:
tores suos suspectos postulare: puberes autem curatores suos ex consilio necessaguere: et ita divi Severus fide tutelam gerit, licet solgerere tutelam tutor, posse eum quasi suspectum removeri, idem Iulianus scripsit, et secu
Abbreviated transcription (Latin):
adm̃istratõn ẽ negotõꝵ suffi¬
cere Item si ꝑ ñuicicias
aliquẽ in testa ͨ ͦ tutorẽ p̃t de¬
derit hoc ip̃m p̃ftat ei exal¬
sant᷑ qui se tutelã pr̃i pu
lo utit᷑ ꝙ ignotus pr̃i pu¬
pilloꝵ sit diui frẽs resc̃p¬
recõsiliatio int̾uenrt a tute¬
la uel cura solent excusare
Item is quis status ꝯtro¬
uersiã a pup illoꝵ pr̃e pa¬
sus est excusat᷑ a tutela
stẽ maior septuagnita ãnis
a tutela uel cũa se pt excu-¬
ad tutalã uł curã afpirae a¬
deo ut nec excusacõe opus
fiat in qua qͥsticõe cauetur
ht nec pupillus ad legitti¬
mã tute lã uocet᷑ nec ãdultꝰ
cũ erat in cuule eos qui alie¬
no auxilio in rebus suis ad¬
mĩstrandis ege noscũt et
sub aliis regunt᷑ alioꝵe tute¬
lã uel curã subire Idẽ¬

Expanded text:
administrationem negotiorum sufficere. Item si propter inimicitiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusantur qui se tutelam patri pulo utitur, quod ignotus patri pupillorum sit, divi fratres rescripreconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaginta annis a tutela vel cura se potest excuad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
ariogati sint puberes uł
deportati Itẽ si ĩser¬
ed et si usq ad certã cõdicõ¬
nẽ tutor datus sit testa ͭ ͦ eã
quẽit ut desmat ẽẽ tutor
perit Mĩia ãt capi¬
tis dimincõe tutoris uelu¬
n si se ĩ adopcõem dederit
legittiã tñi tutela piit cetere
nõn pereũt Sed pu¬
pilli pupilleq capite dum¬
nucõ lic etiã mĩma sit oẽs
tutelas tollit Mretda
qui ad c̾tũ tꝑc testamẽto dã¬

Expanded text:
adrogati sint adhuc impuberes vel deportati: item si ied et si usque ad certam condicionem datus sit testamento, aeque evenit, ut desinat esse tutor perit. minima autem capitis deminutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum tutela perit, ceterae non pereunt. sed pupilli et pupillae capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelas tollit. Praeterea qui ad certum tempus testamento da
Abbreviated transcription (Latin):
res pupillis uel adulte te¬
teris ꝙ ꝑ sonis exadmĩstra¬
cõe ceneri sed eciã in cos qui
satisdacões acapit subsi¬
diariã actionẽ ẽẽ que ad
uitimũ eis p̃sidiũ possit

Expanded text:
res pupillis et adultis ceterisque personis ex administratione teneri, sed etiam in eos qui satisdationem accipiunt subsidiariam actionem esse, quae ultimum eis praesidium possit
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ in locũ tutoꝵ qui nõ
inppetuũ sed ad tꝑc a tutela
excusant᷑ solẽt cu̾atores daĩ¬
¶D si tutor adi̾sa ualitu
uel absit uel infans sit quẽ
uelit actorẽ ꝑiculo ip̃eꝰ tuto
erit decreto ꝯstituet

Expanded text:
item in locum tutorum qui non in perpetuum sed ad tempus a tutela excusantur solent curatores dadsi tutor adversa valetuvel absit vel infans sit, quem velit actorem periculo ipsius erit, decreto constituet
Abbreviated transcription (Latin):
xxu ãnũ qpletũ cũatores
accipiũt lmli puberes
tibus a quibꝰ dant᷑ tu¬
tutores Sed cũator
testa ͭ ͦ non dat᷑ sed datꝰ
ꝯfmat᷑ decreto p̾toris

Expanded text:
 annum completum curatores accipiunt; qui licet puberes tibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris
Abbreviated transcription (Latin):
nã sicut limna ñ domibꝰ
fuẽ quẽ dã faciũt sic et
uoluerũt Hint et limen
dictũ ẽ quasi finis quid̾
et tmĩꝰ ab eo postiliminii¬
reu̾tebat᷑ a quo amissus
eãt Sed et qui cap¬
tus uictis hostibs recupat᷑
postilimmo rediisse estuna

Expanded text:
domibus finem quendam faciunt, sic et voluerunt. hinc et limes dictus est quasi finis quidam et terminus. ab eo postliminirevertebatur quo amissus erat. sed et qui victis hostibus recuperatur, postliminio rediisse existima
Abbreviated transcription (Latin):
pitis dnmiitio est cum
ciuitas quid̃ amittit᷑ lib̃¬
tas uero retinet᷑ quod ac¬
cidit ei cui aqua et ignis in¬
terdicit᷑ uel ei qui in ĩsulã
deportatus est Mnña
mutat᷑ quõd accidit in hiis
qui cũ sui iuris fuerint ce¬
perũt alieno iuri subiecti
capitꝭ diminutio Se¬

Expanded text:
cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum fuerit, vel ei qui in insulam deportatus est. Minimmutatur. quod accidit in his qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecti capit
Abbreviated transcription (Latin):
lũ caput hũit Nuib
aĩ digtas magẽ̾ ꝙͣ status
ꝑmutat᷑ capite nõ miniũtt᷑
et iõ a senatu motos capi
nĩma capite diminutio in¬
teruemat manet cognacõ Ilã
si maxiã capite diminucõ
int̾uemat ius quoq cog¬
nacõms perit ut puta ser¬
uitute aliciuꝰ cognati et
nec quidẽ si maũmissĩ fu¬
erit recipit cognacõnẽ
Sẽd et si in ĩsulã deporta¬
tus sit quos cognatio sol¬
tos tutela ꝑtineat nõ si¬

Expanded text:
lum caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capitnima capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solatos tutela
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui uiiii ãnos etatis
expleuerit licet testamẽtũ
face̾ possit et in eo hẽdem
inftituere sibi legaͣ ꝙ relĩ¬
que possit tñsi ad huc mi
torũ bonoꝵ in testamẽto
uo lib̾tatẽ dae nõ ꝓmitte¬
bat᷑ q̃re nos nõ similit

Expanded text:
tuordecim annos aetatis expleverit, licet testamentum facere possit et in eo heredem sibi instituere legataque relinquere possit, tamen, si adhuc mintorum bonorum in testamento vo libertatem dare non permittebatur. quare nos si
Abbreviated transcription (Latin):
in possessionẽ eius pup¬
illus mittat᷑ et que mora
uẽri poterit qui nõ p̃stat¬
si qͣs pñs negat ꝑ moꝑi¬
ã alimẽta posse dec̾m si
peciũa mĩsteriũ tutele rode¬
meit Libertus quoq
s frauduont᷑ gesisse cutelã
filioꝵ uel nepõtũ pr̃onis
hibet᷑ ad p̃fectũ urbis rẽ¬
mitai pumiendus
ouissime sciendũ est cos
qui fraudulent tutelã uł¬
offerãt remouẽdos a tute¬
sicũ tutoris maliuolũ nõ
inuuitat s diuciꝰ crassãdi
in re familiari facultatẽ
em̃uero tutor nel cũator
ꝙͣuis pauꝑ est fidelis tñ
et diligẽs romouẽdꝰꝰ nõ
est quãsi suspectus

Expanded text:
in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mora veri poterit qui non praestatsi quis praesens negat proam alimenta posse decerni, pecunia ministerium tutelae redemit. Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam offerent, removendos a tutesitum tutoris malevolum non mutat, sed diutius grassandi in re familiari facultatem imvero tutor vel curator, quamvis pauper est, fidelis tamen et diligens, removendus non est quasi suspectus
Abbreviated transcription (Latin):
bularũ ab intestato uocat ad
cutelã agnatos. nõ hat̃ ha¬
bet siginficatione si om̃o
nõ fecerit testamentũ. is qͥ
poterat tutores dare. sed si ꝙͣ¬
tũ ad tutelã ꝑtinet intestatꝰ
decessei̾t. quod tũc quo accid̾e
intelligit᷑ cũ is qui datꝰ 
tutor uiuo testatore decesserit

Expanded text:
to vocat ad tutelam adgnatos, non hanc habet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. quod tunc quoque accidere intellegitur, cum is qui datus est tutor, vivo testatore decesserit
Abbreviated transcription (Latin):
tus ꝑ entel intrẽt et filios
fuos ua fillas et nepotes
uel neptes at deiaeps
sua mamis dimittãt ed
tt̃ ex edc̃o p̃toris in huioi
fini uei file nepote uel
nepee boms qui uel que
a ꝑente maũmissq uł ma¬
numissa fuerat eadẽ uira
unt᷑ pr̃ono in bõis liberti
Et p̃teria si inpubes
filius fit nel filia nel ce¬
teri ꝓp̃ẽ pares ex manu¬
missiõe tutelã eiꝰ nãstis¬
rit᷑ ad monẽdi autẽ

Expanded text:
et filios suos vel filias vel nepotes vel neptes ac deinceps sua manu dimitterent. et tunc ex edicto praetoris in huius filii vel filiae, nepotis vel neptis, bonis, qui vel quae a parente manumissus vel manumissa fuerit, eadem iura untur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel filia vel ceteri, ipse parens ex manumissione tutelam eius nanciscitur. Admonendi autem
Abbreviated transcription (Latin):
ri Itẽ nepotes ex fili¬
o prosũt ut in locũ pris
ex cusacõnẽ prosũt defĩcti
non prosũt c̃s si
in bello amissi sunt q̃sitũ
est an prosũt et ꝯstat eos
solos prodesse qui macie a¬
mittũt᷑ Hii enĩ qui ꝑ te

Expanded text:
. item nepotes ex filio prosunt, ut in locum patris excusationem prosunt: defuncti non prosunt. sed si in bello amissi sunt, quaesitum est, an prosint. et constat, eos solos prodesse qui in acie amittuntur: hi enim, quia pro re
Abbreviated transcription (Latin):
res dedeĩt. eciã postume
qr filii uel filie ꝯpellatioẽ
et posthumꝰ et poschuma
continẽt᷑ Qd̃ si nepotes
sint an appellatioẽ filiorũ
Q ipĩs tutores dati sint. di-¬
cendũ ẽ ut ipĩs quoq ne¬
potibus dati uideãtur. si mo¬
do liberos dixei̾t Ceterũ si
nepotes. alitꝰ enĩ filii alit ne-¬
potes appellãtur Ylane
si posthumꝰ dederit tã filii
posthumi ꝙͣ ceteri liberi ꝯti¬
nebũtur
Uibus autez in tes-¬
tamẽto tutor datus
nõ sit hiis ex lege .xii. tabu¬
larũ agnati sunt tutores qͦ
uotantur legiltimi Sunt
lis sexus ꝯgnationẽ ꝯiũti qĩ¬
eodẽ pr̃e netus. fr̃is filiꝰ. ne¬
pos ue ex eo Itẽ patrua et
patrui filiꝰ nepos ue ex eo at
qui per feminei sexus ꝑsonas
cognatione iuĩguntur. non sunt
agnati. sed alias natuali iuite

Expanded text:
stumae quia filii vel filiae appellatione et postumus et postuma continentur. quid, si nepotes sint, an appellatione filiorum et ipsis tutores dati sunt? dicendam est, ut ipsis quoque dati videantur, si modo ‘ liberos ’ dixit. ceterum si : aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii postumi quam ceteri liberi continebunturuibus autem testamento tutor datus non sit his ex lege duodecim tabularum adgnati sunt tutores, qui vocantur legitimi. Sunt ilis sexus cognationem coniuncti, qeodem patre natus, fratris filius neposue ex eo, item patruus et patrui filius et nepos ex eo. at hi, qui per feminini sexus personas cognatione coniunguntur, non sunt agnati, sed alias naturali iure
Abbreviated transcription (Latin):
mĩãtim de hac tutela ca-
bis legis ĩnoducta eẽt
o em̃ ip̃o quo lib̾tates liber¬
torũ lib̾tatũq si intestati de¬
cessissent uisseãt lex ad prõ¬
crediderũt uetẽs uoluisse le

Expanded text:
m ea lege de hac tutela cauebis legis introducta esset; eo enim ipso, quod hereditates libertorum libertarumque, si intestati decessissent, iusserat lex ad patroncrediderunt veteres voluisse leg
Abbreviated transcription (Latin):
nes iiptias ꝯͣhẽ pro hrbẽ¬
tu qͣs in libris digestoꝵ
sen pandectaꝵ ex neteri
uire collectas enumera¬
aduersus ea que diximꝰ
aliqui coierint n ͨ iur nec
nec dos intelliget
taq hn qui ex eo coitu
hii quos mr wolgo ꝯcepit
Nã nec hii prẽm hr̃e intelli¬
iquitt᷑ cũ is ecl pr̃ incertus
est Uñ solẽt fan spuri ap¬
pellari uel a greca noce cha

Expanded text:
nes nuptias contrahere prohibentur, quas in libris digestorum seu pandectarum ex veteri iure collectarum enumeraadversus ea quae diximus aliqui coierint, nec vir nec nec dos intellegitur. itaque ii qui ex eo coitu ii quos mater vulgo concepit. nam nec hi patrem habere intelleguntur, cum his etiam incertus est: unde solent filii spurii appellari, vel a Graeca voce qua
Abbreviated transcription (Latin):
Mliuorẽ natu nõ esse
et ad optio em̃ nam mutat
et pro monstro est ut ma¬
ior sit filuis ꝙͣ pr̃ Debet i¬
taq is qui sibi ꝑ arrogacõ¬
nẽ uel adoptõnẽ fiuã fãt
et octo ãnis precedere
optae᷑ Quis filiũ quis
nõ habeãt Et tã filiũ ale̾e¬
nũ quis in locũ nepotꝭ p̃t
ad optac̾ ꝙͣ nepotẽ in lotum
Sed si quis nepo¬
tis loco adoptet uel q̃i ex
iã ad optatũ uel q naͣlẽ¬

Expanded text:
Minorem natu non posse et: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per adrogationem vel adoptionem filium facit, et octooptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex iam adoptatum, vel qua
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ coꝵ in pr̃is sui ptaten
nõ st recasuri Itaq si filius
tuꝰ morti tue tꝑe in tuapo¬
testate sit npotes ex eo non
sez qr mortuo te in prĩs sui
pt̃atẽ r̾casuri st̃¬

Expanded text:
tem eorum in patris sui potestatem non sint recasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in potestate tua sit, nepotes ex eo non scilicet quia mortuo te in patris sui potestatem recasuri s
Abbreviated transcription (Latin):
intͣ pub̾tatẽ pupiliq deces¬
serit ⁊estiticturũ se bõ illit
q̃ si adoptio fta nõ cẽt ad
suscessionẽ eius uẽturi essẽt
cipare eos arrogator insi cã¬

Expanded text:
intra pubertatem pupillus decesserit, restituturum se bona illis qui, si adoptio facta non esset, ad successionem eius venturi essent. cipare eos pot
Abbreviated transcription (Latin):
itores at̃ sut qui eã uini at
ptãtẽ hñt ex qua re ip̃i no¬
mẽ acceperũt Itaq appel¬
lant᷑ tutores quasi tuitores
acq defensores sicut editi¬
iii dicũt᷑ qui edes tuẽt᷑
Pmissũ est itaq ꝑentibꝰ
liberis in puberibꝰ quos

Expanded text:
tores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur. Permissum est itaque parentibus liberis impuberi
Abbreviated transcription (Latin):
Et iõ si quis ꝑ miꝑatorẽ
uel apũd p̃torẽ siue apud
p̃sidẽ prouĩtie nõ exͣneũ
ndoptauerit p̃t̃ cũdẽ alii
in adoptõnẽ dac
Ded et illud utriusq adop
spadones adoꝑtare pñt
in pt̾̃ate fua hñt sed ex
q̃ ꝑ sacrũ oraculũ fit ꝙ is
qui libe̾os in ptãte hĩ si se
ad acrogandũ dederit non
solũ ip̃e in pt̃atẽ arrogato¬
ris subici᷑ sed eciã liberi¬
iuis augustus nõ añ tybe¬
rĩ adoptanit ꝙͣ is g̾nia¬
nicũ adoptaret. Ut pro¬
tinus adoptõe frã ĩcipiat
g̾nianitꝰ augusti nepos oẽ
Auad cathonẽ bñ scͥptũ
refert ãtiquitas serui si a
dũo adoptati st ex hoc ipõ
posse liberaĩ Uñ et nos e¬

Expanded text:
quis per imperatorem sive apud praetorem vel apud praesidem provinciae non extraneum adoptaverit, potest eundem alii in adoptionem dare. Sed et illud utriusque adopspadones, adoptare possunt,in potestate sua habent: sed ex quae per sacrum oraculum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etiam liberidivus Augustus non ante Tiberium adoptavit, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos e
Abbreviated transcription (Latin):
habitas in adoptõnẽ de¬
derit .i. si hoc ip̃m actis
sente eo qui adoptatꝰ᷑
et nõ ꝯͣdicẽte necnõ co
qui adoptat soluit᷑ qui¬

Expanded text:
s in adoptionem dederit, id est si hoc ipsum, actis sente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur qui
Abbreviated transcription (Latin):
Si int̾ tu¬
torẽ pup illũ ue iudiciũ a¬
gẽd̾ sit qi ip̃e tutor in rem
suã auctor eẽ nõ pt nõ pre¬
torius tutor ut olim ꝯfntu¬
itu s curator in locũ eꝰ dat᷑
quo int̾uemẽte iudictũ pagiꝰ
et eo pacto
curator esse
puberes eẽ ceperint¬
a tutela liberãt᷑
poris in masculis uetes esti

Expanded text:
Si inter tutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur et eo peracto curator esse puberes esse coeperint, tutela liberanturporis in masculis aestimari v
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ sui iuꝵ efficeret᷑ nec
in fratrũ ptaatẽ recideret
iõq nec in tutelã libͥ¬
tus ãt si feruꝰ mãsisset
unq eodẽ iure apud libos
dñi post mortẽ ei ꝰ futurꝰ
eẽt Ita tñ hii ad tute¬
lũ uocant᷑ si ꝑfecte etate

Expanded text:
eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nec in tutelam, libertus autem si servus mansisset, utique eodem iure apud liberos domini post mortem eius futurus esset. ita tamen ii ad tutelam vocantur, si perfectae aetatis
Abbreviated transcription (Latin):
liqñ euenit at̃ ut liberi qui
statim ut nati sũt in p̃ta¬
te parentũ nõ fũt Poste¬
tũ qualis est is qui dũ na᷑¬
lis fuerat pꝰea cune datꝰ
ptãti prĩs subut᷑ nec̃ nõ
is qui a nuliere libera pro
ex nr̃a ꝯstrtutõe dotalibꝰ
iñstrumẽt e ꝯposite in pta¬
liberis si ex codẽ m̃nioͦ fue¬

Expanded text:
 evenit, ut liberi quidem statim ut nati sunt in potestate parentum non fiant, posteem. qualis est is qui dum naturalis fuerat postea curiae datus potestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procex nostra constitutione, dotalibus instrumentis compositis, in potestaalii si ex
Abbreviated transcription (Latin):
cõueĩens est ut hii qui ꝑftẽ
etatis nõ st alteriꝰ tutela re¬
pupillaꝵ q tũtores nego¬
tia gerũt post pub̾tatẽ tute
Uctoritas ãt̃
tutoris in
quibusdã
causis nctͣia est pupillis
in quibusdã nõ est uctͣia Ut
ecce si quid dari stipulent᷑
nõ est nccͣia tucoris aucto̾rtas

Expanded text:
conveniens est, ut is qui perfectae conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela repupillarumque tutores negotia gerunt, post pubertatem tuteAuctoritas autem tutoris in quibusdam causis necessaria pupillis est, in quibusdam non est necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est necessaria tutoris auctoritas
Abbreviated transcription (Latin):
datus fuerat ꝙͣ du cõ¬
ditio ami dies pẽdebat
ex hii foẽ legibꝰ tutor
dari poterãt Item
si pure datus furrat ꝙ
ꝯdicio existẽt aut dies.
ueniret aut heres exis¬
teret Ab hostib qͦ
tutore capto ex hiis le¬
gibus tutor petebatur
qui defmebãt ẽẽ tutor
si is qui captꝰ eat ĩcuu¬
tatẽ reuersus fucãt Ilã
reuersus recipiebat tnte¬
lã uire post lumii
Ded ex hiis legibꝰ pupil.
ri postea ꝙͣ p̾ ͦ ꝯsules pu-¬
pill utusq sexus tutoees
ex inquisitoẽ darr tope¬
runt Dem̃ p̃tores ex
supͣ dictis neq de cautione a
lẽdis tutoribꝰ ad tutelo ãdmi¬
ed hoc uide unini᷑ ut rome
quidẽ p̃fectus urbis nel pre¬
tor scdm suã mrisdc̃oem in p¬
tutores trearẽt uel ing̃ratus
iussu p̾sidũ si nõ sint mãgne
pupilli facultates Nlos
p̾sidũ disposiumꝰ si facultas
pupilli ne adulti usq ad
quĩgẽtos solidos ualeat De
creare legittiã tutela scdm
eiusdẽ ꝯstitucõms normam
res at̃ in tutela ẽẽ nali ue

Expanded text:
datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure datus fuerat, qcondicio existeret aut dies veniret aut heres existeret. Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis ri, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex s legibus neque de cautione a lendis tutoribus ad tutelae admiSed hoc iure utimur, ut Romae quidem praefectus urbis vel praetor secundum suam iurisdictionem, in ptutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, decreare, legitima cautela secundum eiusdem constitutionis normam res autem in tutela esse naturali iure
Abbreviated transcription (Latin):
auꝰ morit᷑ a iã mortuꝰ qt
de pt̃ate pr̃is tũt hri qui
pñt sui iuris fĩt Cũ
at̃ is qui ob aliquĩd mełł.¬
malesi ͫ in ĩsulã deportat᷑
cuutatẽ amittit sequi᷑ ut
qui eom̃o ex mĩo cuuũ ro¬
manoꝵ tollit᷑ ꝑ inde ac si
mortuo eo desmãt liberi in
pt̃ate eius eẽ Pari
rõne et si is qui ĩpt̃ate
parẽte sit in ĩsulã deporta¬
tus fu̾it desunit in ptcte pa¬
tẽte ẽẽ Sed si ex in dulgẽ¬
tia pñcipali restituti fuerĩt
N eligati ãt̃ pr̃es in ĩsu¬
lani in ptate sua liberos re
in metallũ dãpnãt᷑ et qui
bestiis subicũt᷑ Filiis
familias si militauerit nel
si senator uel ꝯsul fuit fac¬
Militia eỹi nel ꝯfularis digt¬
nitas a prĩa pt̃ate fum̃ nõ
liberat Sed ex ꝯsfifutõ¬

Expanded text:
mortuus est testate patris, tunc hi, quia possunt, sui iuris fiunt. Cum autem is, qui ob aliquod maleficium in insulam deportatur, civitatem amittit, sequitur ut, quia eo modo ex numero civium Romanorum tollitur, perinde acsi mortuo eo desinant liberi in potestate eius esse. pari ratione et si is qui in potestate parentis sit in insulam deportatus fuerit, desinit in potestate parentis esse. sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, . Relegati autem patres in insulam in potestate sua liberos retin metallum damnantur et qui bestiis subiciuntur. Filius familias si militaverit, vel si senator vel consul fuerit facmilitia enim vel consularia dignitas patris potestate filium non liberat. sed ex constitut
Abbreviated transcription (Latin):
qua ꝑ adop̃tionẽ soror tibi
ta sit poteris eã diut᷑ ux¬
orẽ uẽd et si tu emãsipatꝰ
fuiͥs nichil est inpedimẽto
iptiis Et rõ ꝯstat si quis
gnm̃ adoptac̾ uclit debe̾e
um añ filiã emãcipaẽ et
si quis uelit uirũ adoptaeᷤᷤ
debeꝰ eã añi filiũ suũ emãti¬

Expanded text:
qua per adoptionem soror tibi ta sit, poteris eam uxorom ducere: sed et si tu emancipatus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, debere eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, debere eum an
Abbreviated transcription (Latin):
fecimus in hos quatuor
libros easoẽ cõstitutõ¬
nes partiriussimus ut
sint totius legittime
sciẽ pͥma elemẽta in
quibus breuit᷑ expo¬
sitũ est et ꝙ aña ex¬
tinebat et ꝙy postea de¬
suetũdine mũbratum
ab ĩꝑiali ⁊ mẽdio illiũ¬
atũ est Quas ex om̃i¬
bus ãtiquoꝵ institucõ¬
nibus et p̃cipue ex
cõm̾tariis gan nr̃i tã
conidianae aliis q
mlt̾is cõmẽtariis tom¬
põrtas tũ tres pdci iuri¬

Expanded text:
fecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus breviter expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam cottidianarum aliisque multis commentariis compositas
Abbreviated transcription (Latin):
lacatio conductio societas
nõ sc̃pto ut a pũd gredos
ocriptũ ius est lex ble¬
bistita senatuscõ sulta pn̾¬
pulus rõnꝰ senatore ingr̃a¬
tu interrogante ueluti cõ¬
sule ꝯstituẽbat
Ple¬
Insctũ est q̃d plebs ple¬
luti trĩbuno ꝯstituebat
Plebs ãt a populo¬
eo mõ differt quo spẽs
a gñe nã appellacõe po
ata lege ortẽsia lata nõ
mins uale̾ ꝙ leges cepe¬
rũt

Expanded text:
locatio conductio, societas,non scripto, ut apud Graecoscriptum ius est lex, plebiscita, senatus consulta, pripulus Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs pleluti tribuno, constitPlebs a populo differt, ut species a genere. Nam appellatione popcita lege Hortensia lata, non minus valere quam leges ceperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pm̃te Sab hostibꝯ
captus fuit parẽs ꝙ̃uis ẜ̾¬
iuus hostiũ fiat tñ pẽdet ius
ti st si reuersi fuerint oĩã in¬
cipiũt idito reuersus pa¬

Expanded text:
 ab hostibus captus fuerit parens, quamuis seruus hostium fiat, tamen pendet ius tibus capti sunt, si reuersi fuerint, omncipiunt; itaque reuersus ha
Abbreviated transcription (Latin):
mitã et mat̾terã magnã
Pheberi urorẽ ducere
Asfintate quoq ueneratõ¬
ne qͣrũdã nuptiis abstinẽ
dũ est Ut ecce p̃ngnam
aut nurũ urorẽ ducere
nõ possis qr eadẽ duob luup¬
ta cẽ nõ p̃t Itẽ si ad¬
hiac põnigna tua est si ad
huc mater eius tibi mip¬
ta est iõ eã urorẽ duccie
nõ poteris qr duas uxo¬
res eodẽ tꝑe hr̃ẽ nõ licet
Soctũ qͦ et neueraam
ꝓbibitũ est uxorẽ duce᷑
qr mr̃is loco sũt qd et ip̃m
dissoluta demũ affinitate
procĩdit Alioqnͣ si ad huc
nouerca est et si ad pri tuo
npta est ꝯẽ iure ĩpẽdrtur
tibi mibe᷑ qr eadẽ diob inup¬
ta eẽ nõ pt̃ Itẽ si
udͭ socrus est i si adͨ filia
eius tibi mipta est iddo in¬
pediũt᷑ moxtie qr duas
Mariti tñ filius ex alia
uxore et uroris filia exa¬
lio marito et eꝯ mtio ͫ¬

Expanded text:
t materteram magnam prohiberi uxorem ducere. Adfinitatis quoque veneratione quarundam nuptiis abstinere necesse est. ut ecce privignam aut nurum uxorem ducere non poteris, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc privigna tua est, id est si mater eius tibi nupta est, ideo eam uxorem ducere non poteris, quia duas uxores eodem tempore habere non licet. Socrum quoque et novercam prohibitum est uxorem ducere, quia matris loco sunt. quod et ipsum dissoluta demum adfinitate procedit: alioquin si adhuc noverca est, id est si adhuc patri tuo nupta est, communi iure impeditur tibi nubere, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc socrus est id est si adhuc filia eius tibi nupta est, ideo impediuntur nuptiae, quia duas Mariti tamen filius ex alia uxore et uxoris filia ex alio marito vel co
Abbreviated transcription (Latin):
inime dissolũit᷑ nec qͦ¬
sit nec in ptate cius est
licet abĩtestato iuira succes¬
sioms ei a nob̾ tributa st̃
exñco sed auo filii sui ma¬
terno uel si ip̃e p̃r̃ naͣlis
fuerit emãcipatus etiam
mili mõ pr̃no nel mr̃no¬

Expanded text:
inime dissolvuntur nec quisit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. extraneo, sed avo filii sui materno, vel, si ipse pater naturalis fuerit emancipatus, etiam mili modo paterno vel m
Abbreviated transcription (Latin):
ex te et uxore tua nasca
qui ex filio tuo et uxore
eius nasct᷑ .i. nepos tuꝰ
est nepte tua eque ĩ tua
ptãte st̃ Et pronepos et
ꝓͥuepte et demeps ceteri
qui tñ ex filia tua nastit¬

Expanded text:
ex te et uxore tua nascittem qui ex filio tuo et uxore eius nascitur, id est nepos tuus et neptis, aeque in tua sunt potestate, et pronepos et proneptis et deinceps ceteri. qui tamen ex filia tua nascit
Abbreviated transcription (Latin):
gregius homerus apũd
nos iurgilius Iusãĩ
gentiũ om̃i hũano gnͣi
cõe est nlã usu existente
et hũanis existentibꝰ
gentes hũane iura neces¬

Expanded text:
gregius Homerus, apud nos Vergilius. Ius autem gentium omni humano generi commune est. nam usu exigente et humanis necessitatibus gentes humanae qua
Abbreviated transcription (Latin):
suaconibus cõponant
institucõnes ut liceat
nobis pͥma legũ cuna¬
bula nõ ab ãtiquis fa¬
bulis discẽ sed ab ĩꝑi¬
ali splendore appetere
et tam aures ꝙͣ animiii

Expanded text:
suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam animae
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ et filiũ uel amiã et
se coierint nepharias atz
incestas nuptias ꝯtraxisse
Dicũt᷑ et hec adeo ita sũt
ut ꝙͣuis adoptionẽ pen¬
tũ liberoꝵ ue loco sibi eẽ
soluta adoptõe idẽ iuiꝵ ma
ptionẽ filiã filia a ñeptis
cẽ ceꝑit nõ poteris in uxorẽ
similis obseruatio sed nõ tã¬

Expanded text:
matrem et filium vel inter avum et se coierint, nefarias et incestas nuptias contraxisse dicuntur. Et haec adeo ita sunt, ut quamvis per adoptionem parentum liberorumve loco sibi essesoluta adoptione idem iuris maptionem filia aut neptis esse coeperit, non poteris uxorem t quaedam similis observatio, sed non ta
Abbreviated transcription (Latin):
de q̃sitũ est ã furiosi filia
mube᷑ aut furiosi filiꝰ uxo¬
rem duce᷑ possit cũq suꝑ
filio uariebat᷑ Nr̃a ꝓces¬
sit decisio qͣ ꝓmissũ ẽ ad
ex ͫ filie furiosi filiũ quo
posse etiã sine pr̃is ĩt̾uen¬
tu mrͣio ͫͥ sibi copulae̾ ẜ in

Expanded text:
de quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius uxorem ducere possit? cumque super filio variabatur, nostra processit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu matrimonium sibi cop
Abbreviated transcription (Latin):
uũ suũ cũ lib̾tate heredẽ
institue᷑ ut fiat liber he
rẽs sc̃ptus sit aͥ qr is qui
scptus est qualib ex cã he¬
res nõ exstitorit Idq
eadẽ lege̾ eliascẽtia pro¬
uisũ est et rcẽ Ualde em̃
prospiciẽd est erat ut e¬
gentes hõĩes quibꝰ alius
heres extiturꝰ nõ eẽt uel
habeãt qui fatisfacturus
eẽt creditoribus Aut hoc
eo nõ facuẽte creditores
heditarias res serui no¬
mine uẽdãt nẽ ĩuiriadͤ
de fuc̃tꝰ efficiat᷑¬

Expanded text:
um suum cum libertate heredem re, ut fiat liber herres scriptus sit, aut quia is qui scriptus est qualibet ex causa heres non extiterit. idque eadem lege Aelia Sentia provisum est, et recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homines, quibus alius heres extaturus non esset, vel habeant, qui satisfacturus esset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defunctus afficiatu
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ eẽ cepetũt liberi
et hiis cõtrariũ sermi ett¬
ciũ genus libertim qui
desierãt ẽẽ serui Ii¬
tis ãt modis manumis¬
sio ꝓcedẽt. Aut em̃ ex sac.¬
is cõstitutõibus in satro¬
sancte ecaesiis a uinidic¬
liis młte mõis lib̾tat ser¬
bus introducti st̃ Ga¬
solent adeo ut uel intͣnsi¬
tu manumittãt᷑ ueluti cũ
p̃tor uel procõsil ã p̃ses
in ualneu uel in theatrũ
rat nã qui mãumittebã¬

Expanded text:
hominum esse coeperunt, liberi et his contrarium servi et tertium genus libertini, qui desierant esse servi. Multis autem modis manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesiis aut vindicliis multis modis libertas serbus introducti ssolent, adeo ut vel in transitu manumittantur, veluti cum praetor aut proconsul aut praeses in balneum vel in theatrum rat: nam qui manumitteban
Abbreviated transcription (Latin):
et õnẽ que ccͣ eos fucãt ob¬
suãtiã alia ꝯstitucõe ꝑ eius¬
dẽ questor suggestionis
corr eui mus que int̾ imꝑi¬
ales radiat sanctioẽs et
om̃s lib̾tos nullo nec etate
maunissi nec dñ mãuins¬
sor nec maĩimissioĩs m̃o
discrimine Habico siait¬
na donauimꝰ młte addite
modis ꝑ qͣs possit lib̾tas
serius cũ cĩtate coͣm que

Expanded text:
ca eos fuerat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicutana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas servis c
Abbreviated transcription (Latin):
tas dñorũ ꝑ eiuisdẽ pn̾apis
a quibꝰdã p̃sidibus ꝓuĩciaꝵ
de hiis seruis qui ad ẽdem
sacrã uei ad statuã pncipis
cõfugiũt p̃cepit ut si intolle¬
tia cogant᷑ seruos boĩs ꝯdi¬
t Cuiꝰ

Expanded text:
tas dominorum per eiusdem principis a quibusdam praesidibus prouinciarum de his seruis, qui ad fana deorum uel ad statuas principum confugiunt, praecepit, ut, si intoletia, cogantur seruos st
Abbreviated transcription (Latin):
pristinũ statũ rẽduxit
bilis una atq simplex
nr̃az expulimus quã pro¬
mulganimꝰ int̾ nr̃is de¬
tisiones ꝑ qͣs suggerẽte
nob̾ tribumano iiro excol¬
so q̃store ãtiqui iurif alt

Expanded text:
pristinum statum reduxit, bulis una atque simplex ionem expulimus, quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiq
Abbreviated transcription (Latin):
les q̃ nec ad ex ͫ tͣhũt᷑¬
Ilũ qd alicui ob meritũ
indulsit uel si cui penã
irrogauit uel si cui snĩ
exemplo subuenit ꝑso¬
ꝓculdubio tenẽt
Pretorũ qͦ edicta nõ
modicã uris optinent
riũ solemꝰ appellae̾ qr
qui hõres gerũt .i. in
ri dederũt Propo
Propo¬
nebãt eciã ediles curu¬
les edictũ de qͥbꝰd̾ cau¬
sis qd̾ edictũ uiris hõ¬
rarii portio est¬
P esponsa prudentũ
st̃ sontẽtie et opĩones

Expanded text:
les nec ad exemplum trahunt alicui ob merita indulsit uel si quam poenam irrogauit uel si cui sine exemplo subuenit, persoprocul dubio tenent. Praetorum quoque edicta non modicam iuris optinentappellare, quod qui honorem gerunt, id est ri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones
Abbreviated transcription (Latin):
legibus oportet eẽ
armatã ut utrũq tꝑs
et bellorũ et pacis ⁊c̃e
possit gubnari et prĩ¬
ceps rõmanus uictor ex¬
istat nõ solũ in hostilibꝰ
preliis sed eciã ꝑ legitti¬
mos tramites calũpni¬
antiũ miquitãte ex¬
pellat et fiat tã iiris
delicciosissimus ꝙͣ ut¬
tis hostibus taũphator
Quoꝵ utrãq mam
cũ sũmis iugiliis et sũ¬
ma prouidentia ãmiẽ¬
te deo ꝑfecimus et bel¬
licos quid sũdores mõs
barbarite gẽtes subiuga

Expanded text:
legibus oportet esse armatam, ut / utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat, non solum in hostilibus preliis, sed eciam per ultimos tramites calumpniancium iniquitates expellat et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator. Quorum utramque viam cum summis vigiliis et summa providentia adnuente Deo perfecimus. et bellicos quidem sudores nostros barbaricae gentes sub iuga
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾tit serius ad id ꝑ¬
ducemus ad qsd̾ leui¬
oci uia ductus sine
magno eius labore
et sine ulla diffidẽtia
maturius potuisset¬

Expanded text:
avertit, serius ad id perducemus ad quod leniore via ductus sine magno labore et sine ulla diffidentia maturius pe
Abbreviated transcription (Latin):
aĩa iudicae᷑ sine ꝑmissio¬
mulgauit
Nos
ãt ad pĩgnorẽ regni
utilitatẽ ꝓudẽtes non
solũ in postetũ sed etiã¬
citas actenus ꝑpetratas
cassamus et in ieritum
tcͣtu tꝑis cõualesce̾ non
cõuẽ ditorẽ cõpetẽte
qi p̃tio accepto qͣi sub colo¬
re muestiture ꝙͣ sibi lice᷑
dicũt fe. uendũt᷑ et in a¬
lios tnͣsferũt ne tale ficmẽ¬
tũ uel aliũd ulterius in
tor qui tam illicotas alie¬
se amutãt et ad dñmi libe

Expanded text:
anima iudicare sine permissiopromulgavit. Nos autem ad pleniorem regni utilitatem providentes non solum in posterum, sed etiahactenus perpetratas cassamus et in irritum tractu temporis convalescere non venditorem competente. s, qui pretio accepto quasi sub colore investiture, quam sibi licere dicunt, feuda vendunt et in alios transferunt, ne tale figmentum vel aliud ulterius in tor, qui tam illicita contammittant et ad dominum libe
Abbreviated transcription (Latin):
ro. p̾us felix inclitus¬
ac triũphator semꝑ auigꝰ¬
tus unniu̾so plõ imꝑalis
bemuolentie tẽ ꝓ̾ũ iudi¬
camꝰ cõmoda subiectorũ
bus diligenti cira medĩ¬

Expanded text:
tor plus felix inclitus triumphator semper augustus universo populo. Imperialis benevolentie proprium iudicamus commoda subiectorum rum diligenti cura med
Abbreviated transcription (Latin):
flumina nauigabilia et
go quibus fũt nauiga¬
bilia Portus sipãtica
uectigalia que uulgo di¬
cũt᷑ telonca Monete iul¬
taz penaꝵq cõpendia
boͣ uacantia et queunt¬
aib indignis legibꝰ au¬
ferũt᷑ inisi q̃ specialiter
quibusdam ꝯsedũt᷑ et

Expanded text:
flumina navigabilia et ex quibus fiunt navigabilia, portus, ripatica, vectigalia, que vulgo dicuntur tholonea, monete, mulctarum penarumque compendia, bona vacantia, et que indignis legibus auferuntur, nisi que spetialiter quibusdam conceduntur, et
Abbreviated transcription (Latin):
cõstituconibus canete
t̃gariarũ ⁊ pãgariatum
Et planstroꝵ et nauiũ
prestacõnes et extra ordi¬
naria collatio ad felicissiãs̃
regal mũns expi ditõe
ptãs cõstituendorũ negĩa¬
tiũ ad iusticia expcdiẽ¬
dam argentarie et pala¬
tia in ciurtatibus cõfuere
piscatõnĩ ĩc̃aditus et si¬
linatũ et bõ comittẽtiũ
c̾nẽ magestate et dñm¬

Expanded text:
constitutionibus cavetur, angariarum et parangariarum et plaustrorum et navium prestationes, et extraordinaria collatio ad felicissimam regalis numinis expeditionem, potestas constituendorum magistratuum ad iustitiam expediendam, argentarie, et palatia in civitatibus consuetis, piscationum redditus et salinarum, et bona commitentium crimen maiestatis, et d
Abbreviated transcription (Latin):
ator et sem̃¬
ꝑ augustus tẽ
Impialem decet soller¬
tiami ita ni publice turã
gere et subiectoes cõmo¬
da muestigae̾ ut regni
utilitas ĩcorrupta ꝑsiscat
et singuloꝵ status ingeit

Expanded text:
ator et semper augustus. Imperialem decet sollertiam ita rei publicae curam gerere et subiectorum commoda investigare, ut regni utilitas incorrupta permaneat et singulorum status iugiter
Abbreviated transcription (Latin):
minores scd̾o naluassores
et om̃s alii p̃dcẽ pacis
molatores tres libras
auri inferre cogãt᷑ Et
dampnũ passo ẜm le¬
ges sarciant Inuiria
seu furtũ legitime pũi
Honnadium
quoq et membrorũ
dimiinctio uel aliud ꝙ¬
libet delictũ legalitet
unidicet᷑ Iũdices
u̾o et locorũ defensores
uel quicũq magisteatꝰ
ab imꝑatore uel eius
uolũtate cõstituti seu
cõfirmiati qui iusticiã
facẽ neglexerint et pa

Expanded text:
Minores autem vavassores et omnes alii predicte pacis violatores VI libras auri inferre compellantur et dampnum passis secundum leges resarciant. Iniuria seu furtum legittime puniatur. Homicidium et membrorum diminutio vel aliud quodlibet delictum legaliter vindicetur. Iudices vero et locorum defensores vel quicumque magistratus ab imperatore vel eius voluntate constituti seu confirmati, qui iustitiam facere neglexerint et pa
Abbreviated transcription (Latin):
auri p̃stat Minor iudex¬
aũt pena triũ librͣ au¬
soluendã mopia dinos¬
cit᷑ laboras᷑ sui corporis
correctionẽ cum u̾beribꝰ
paciat᷑ et procul ab eo
mũ uitã agat᷑

Expanded text:
auri X prestet, minor autem pena trium librarum aursolvendam inopia dinoscitur laborare, sui corporis coercionem cum verberibus patiatur et procul ab eo nium vitam agat.
Abbreviated transcription (Latin):
ins ogitare ꝑ quodm¬
pii uel dñors minuat᷑
p̃cepta ad huiõi illicitũ
cõmertiũ ex cesse̾i̾t uel
aliꝙͣ in frandẽ legis hu¬
ius machinas tẽptaue¬
rit p̃tio ac bñficio se
cariturũ cognoscat
tali cõtractu libellum
uel alius ĩstrumc̃tũ con-¬
scͤpẜit post amissioez
culũ sustine sãcxiinꝰ¬

Expanded text:
is excogitare, per quod imperii vel dominorum minuatur precepta ad huiusmodi illicitum commertium accesserit vel aliquid in fraudem legis machinari temptaverit, pretio ac beneficio se cariturum agnoscat. tali contractu libellum vel aliud instrumentum conscripserit, post ammissionem culum sustinere sancti
Abbreviated transcription (French):
ces marchiones comnites
capitanei ualuassores et
om̃i locorũ icõres est om̃i¬
bus locorũ p̾matibus
et plebeis a xuni ãno us¬

Expanded text:
ces, marchiones, comites, capitanei, valvassores et omnium locorum rectores cum omnibus locorum primatibus et plebeis a decimo
Abbreviated transcription (Latin):
q̃z ad honorẽ imꝑii ro.
spectae̾ iuĩdent᷑ solliate in
rimẽtũ et ferẽtẽ resetare
ꝓposiumꝰ ꝑ multas etẽĩ
int̾p ellacõnes ad uos ftãs
om̃ibus exauste suorũ
une attennatas cognoui¬
tes om̃ibus bñficiis ex¬
tñfducẽ ualeãt ortatu

Expanded text:
que ad honorem imperii spectare videntur sollicite indrimentum inferentem resecare proposuimus. Per multas etenim interpellationes ad nos factas 2 omnibus exaustis suorum ime attenuatas cognovisuos omnibus beneficiis extransducere valeant. Hortatu
Abbreviated transcription (Latin):
corũ eccͣstica scusura muo¬
latores huis sanctionis
donec ad satisfactione i
Ieceptatotibus etiã
maleficiotũ qui p̃dcãm
patẽ molauetint et pre¬
bus nr̃am idignacõm
deni pena fertiendis pee

Expanded text:
corum ecclesiastica censura violatores huius sanetionis, donec ad satisfactionem receptoribus etiam malefactorum, qui predictam pacem violaverint, et prenostram indignationem pena feriendis. Pre
Abbreviated transcription (French):
et tenere et lege pacis
nõ fiuat᷑
Illicitas
etiã exactiones maxime
hibemus et si face̾ fuerĩt
n duplũ rẽddant
tem sacͣmẽta puberũ stã¬

Expanded text:
it et lege pacis non fruatur. Illicitas etiam exactiones maxime hibemus. Et si facte fuerint, in duplum reddantur. Item sacramenta puberum s
Abbreviated transcription (Latin):
sõm conductor accedit du alientis res
retmendo us ꝓprietatis usipet. ne cegã¬
tur dm̃ aut a mitt̾e quod locauerunt aut
conductores utiles sͥ fortaissis exludere.
aut annis om̃ib suꝑ dño suo publice ꝓ¬

Expanded text:
m conductor accedit, diu alienas res tenendo ius sibi proprietatis usurpet, ne cogantur domini aut amittere quod locaverunt aut conductores utiles sibi fortassis excludere aut annis omnibus super dominio suo publice
Abbreviated transcription (Latin):
a celesti menestrite traditum ẽ. Et bellei filici¬
ter ꝑegunꝰ ⁊ pacem decoramꝰ. ⁊ statũ rei puͣ.
sustentamus. Et ita nrõs aĩos ad dei oĩ¬
potentis eriginiꝰ adiutoriũ. ut neq armis
confidamꝰ. neq nr̃is militib. neq belłoꝵ

Expanded text:
a coelesti Majestate traditum est, et bella feliciter peragimus, et pacem decoramus, et statum reipublicae sustentamus: et ita nostros animos ad Dei Omnipotentis erigimus adjutorium, ut neque armis confidamus, neque nostris militibus, neque bellorum
Abbreviated transcription (Latin):
Si ab untio rudei
adhuc ⁊ infirmũ auinũ aĩo studiosi
magno labore eius sepe ⁊ cum diffidencici q̃
cemus ad quod leuiori uiẽt duci sine iuaigno
labore et diffidencici maturiꝰ potuisset. insti.

Expanded text:
 ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi magno labore eius, saepe etiam cum diffidentia, quae cemus ad quod leniore via ductus sine magno labo
Abbreviated transcription (Latin):
Filium si pietatem pri debitam nõ recog¬
noscat castigare uire prĩe p̃tectis nõ pro¬
hibenis acnori remedio usuras siin pari
contumacia ꝑ seruerau̾it euuq presidi
ꝓuincie oblaturus. dicturus quoq sen¬

Expanded text:
quem, si pietatem patri debitam non agnoscit, castigare iure patriae potestatis non prohiberis, artiore remedio usurus, si in pari contumacia perseveraverit, eumque praesidi provinciae oblaturus dicturo sen
Abbreviated transcription (Latin):
uemientes ad nuitimꝰ qm̃ cã uoto adipiscẽ¬
di honqris tredid̾it expectandam nõ eos
qui iustudio ex̾cetde cupiditatis ambieñt
ut uelut in melio fortana positi aut ea
scelera que prius ꝯmisisse doceant᷑ occultẽti
aut alia deiuceps possint impune ꝯmitte

Expanded text:
enientes admittimus, qui ea voto adipiscendi honoris crediderint expetenda, non eos, qui studio exercendae cupiditatis ambierint, ut velut in meliore fortuna positi aut ea scelera quae prius commisisse doceantur occultent aut alia deinceps possint impune committe
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ei liberun sit ut hoc sepͥuiłio aut octon
defendat quod ã alind negociũ. ł aliam ñ¬
tatem post inumctã eẽ ecaisettir. cum huius
licentiã auferamꝰ in eadem ꝓuincia ext̾mĩt¬
re. contruuare exactionem .C. de exe. ter

Expanded text:
nec ei liberum sit, ut hoc se privilegio aut occasione defendat, quod sibi aliud negotium vel aliam necessitatem post iniunctam esse causetur, cum isdem licentiam auferamus in eadem provincia continuare exact
Abbreviated transcription (Latin):
Cum in unã ꝑsonam concurrunt
naturalia ⁊ adoptina uira maneat¬
⁊ stabile uis prĩs adoptiu ⁊ natura¬
li intulo copulatum ⁊ suuo adoptõ¬
nis modo conscrpitum. C. de adop.

Expanded text:
 in unam personam concurrunt et naturalia et adoptiva iura, maneat stabile ius patris adoptivi et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum: et ad
Abbreviated transcription (Latin):
Aduocati qui dirimũt ambigna frã cau¬
sarum sueq defensionis iurib in rebus
sepe pu ac pͥuatis lapsa erigunt fatiga¬
ta reꝑant nõ niiꝰ ꝓuident hum ano ge-¬
ner qmͣ si preliis atq uuluerib prĩam
perio militare credimꝰ illos qui gladiis
clippeis ⁊ thoracib nituntur. s eciam ad¬
cuim spem intã ⁊ post̾os defendunt . C. de¬

Expanded text:
Advocati, qui dirimunt ambigua fata causarum suaeque defensionis viribus in rebus saepe publicis ac privatis lapsa erigunt, fatigata reparant, non minus provident humano generi, quam si proeliis atque vulneribus patriam perio militare credimus illos, qui gladiis clupeis et thoracibus nituntur, sed etiam adtium spem vitam et posteros defendunt. D.