comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malim cum tanto patre siue diui¬
nis seu humains subiacere iuste
u̾berib quam ad imusticiam u̾be¬
rũ ui a iusticiȩ studio trahi. Rur¬
sumq malim a culpis flagello retra¬
hi. quam ꝓ insanabili pondere pecca¬
torum eternis ulcionib subici. Quia
& xꝑc semes ꝓ peccatis nr̃is mortiuis
titur. xꝑm imitatur. Qui in flagellis
corrigitur. latronem qui in cruce
xp̃m cognouit. & post crucem para¬
disum cũ xp̃o intrauit. Qui nec intͣ
flagella desistit a culpis. sinstrũ imi¬
tatur latronẽ. qui ꝓpt̃ peccata ascen¬
dit in crucem. & post crucem ruit
in tartarum. Ideo autẽ xpm̃ semel
quoq in memoriam reuocet. quia tẽ¬
poranens nr̃is passionib merces red¬
aetur eterna. Uit nos offerret deo. mor¬
tificatos quidem in carne. uiuificatos¬
autem spũ. De hac mortificatione car¬
nis & uiuificatione sp̃s quam habent
hi qui ꝓ dño ꝑ patientiam laborant.
aieit a. apłs paulus. Et si exterior hõ

Expanded text:
malim cum tanto Patre sive divimalim cum tanto Patre sive divinis seu humanis subjacere justis verberibus, quam ob injustitiam verberum vi ad justitiae studia trahi. Rursumque malim a culpis flagello retrahi, quam pro insanabili pondere peccatorum aeternae ultioni subjici. Quia semel pro peccatis nostris mortuus titur, Christum imitatur; qui in flagellis corrigitur, latronem, qui in cruce Christum cognovit, et a cruce paradisum cum Christo intravit; qui nec inter flagella desistit a culpis, sinistrum imitatur latronem, qui propter peccata ascendit in crucem, et post crucem ruit in Tartarum. Ideo autem Christum sequoque in memoriam revocet, quia temporaneis nostris passionibus merces redditur aeterna. Ut nos offerret Deo mortificatos quidem autem spiritu. De hac mortificatione carnis et vivificatione spiritus, quam habent hi qui pro Domino per patientiam laborant, dicit et apostolus Paulus: Et si exterior homo
Abbreviated transcription (Latin):
uatos. se se cum diabolo aampnari.
Delius est enĩ bene facientes si uelit
uoluntas dei pati: quam male faci¬
entes. Hec sententia illoꝵ stulticiam
elegant᷑ arguit: qui cũ ꝓ culpis ar¬
guũtur a fratrib uel etiam penis
coercent᷑ in pacient᷑ om̃ino tolerant.
It si abs que culpa. uel u̾borũ contu¬
melias. uel dã pna rerũ uł adu̾sa que¬
que paciuntur a ꝓxumts. mox ad ira¬
cundiam prũpunt. & qui hactenus
udebantur ĩ noxii. ꝑ ĩpacientiam se
ꝙ murmuracionẽ noxios reddunt.
Lit aũ flagellorũ distantia inͣ parib
meritis longe dispar appareas. uide¬
amus una eademq cecitatis moles¬
tia. tobiam. Saulũ. elymã. fuisse ꝑ¬
cussos. S tobiam ob hoc. ut uͥtus
pacientie eius. lacius exemplũ cunc¬
ts claresceret. Saulũ obhoc: ut de
saulo ꝑsecutore in paulũ mutaret᷑
apostolum. Elymam ut dignas su
e ꝑfidiȩ penas luens. ab eorum qͦq
qui credituri erant dementatione
cessaret. Et michi si detur optio.

Expanded text:
nari, sese autem cum diabolo damnari. Melius est enim benefacientes, si velit voluntas Dei, pati, quam malefacientes. Haec sententia illorum stultitiam eleganter arguit, qui cum pro culpis arguuntur a fratribus, vel etiam poenis coercentur, patienter omnino tolerant; at cum absque culpa, vel verborum contumelias, vel damna rerum, vel adversa quaeque patiuntur a proximis, mox ad iracundiam prorumpunt, et qui hactenus videbantur innoxii, per impatientiam se et murmurationem noxios reddunt. Ut autem flagellorum distantia in disparibus meritis longe dispar appareat, videamus una eademque caecitatis molestia Tobiam, Saulum, Elymam fuisse percussos. Sed Tobiam ob hoc, ut virtus patientiae ejus latius in exemplum cunctis claresceret; Saulum ob hoc, ut de Saulo persecutore in Paulum mutaretur apostolum; Elymam vero, ut, dignas suae perfidiae poenas luens, ab eorum quoque qui credituri erant dementatione cessaret. Et mihi si detur optio,
Abbreviated transcription (Latin):
terq uirtutũ & loquendo dicatur.
& iuuendo monstretur. Lit in eo
quod detrahunt de uobis tanquã
conu̾sacionẽ. ut qui fidem ac spem
celestium quam uidere nequeunt
in uobis irrident. uideant oꝑa
lent. Liel certe ita senciendũ cura¬
te bene facientes. ut qui bone ꝯ¬

Expanded text:
terque virtutum, et loquendo dicatur, terque virtutum, et loquendo dicatur, et videndo monstretur. Ut in eo quod detrahunt de vobis tanquam de c. Ut qui fidem ac spem coelestium quae videre nequeunt in vobis irrident, videant operlent. Vel certe ita sentiendum: Curate, benefacientes, ut qui ve
Abbreviated transcription (Latin):
nrm̃ ihm xp̃m sc̃ificate in cordibus
urĩs. Quid est dnm̃ scĩficare in cor¬
dibus nr̃is. nisi scĩtatẽ eus quã sit¬
incomp̃hensibilis glorie intimo cor¬
dis affectu intueri: Quantã in se
sperantib uincendi fortitudinẽ da
re ualet. c̾uiꝰ inestuabilis scĩtas
fulget.  Parati semꝑ ad satisfacti¬
onem oñi poscenti uos racionem¬
Duob modis de spe & fide nr̃a racio¬
nem poscentib reddere debemꝰ. ut
& iustas spei ac fidei ur̃e causas om¬
nib intimemꝰ. suie fidelit᷑ siue infi¬
delit᷑ querentib & ipsam fidei ac spe¬
i nr̃e ꝓfessionẽ inlibatã semꝑ et tene¬
amus. & int̾ pressuras aduersanti¬
um ostendentes ꝑ pacientiam. quã
racionabilit̾ eam seruandam didice¬
rim us. ꝓ euius amore nec adu̾sa
pati. uec mort̾e subire formidãmus.¬
S cum modestia & tumore conscienti¬
am habentes bonam. In ipsa doctͥ¬
ne sciencia. qualitatẽ dicendi mo¬
net obseruari. ut uidelicet humili¬
tas que magistra est om̃ium ma¬

Expanded text:
m Christum sanctificate in cordibus vestris. Quid est Dominum sanctificare in cordibus nostris, nisi sanctitatem ejus quam incomprehensibilis gloriae sit, intimo cordis affectu intueri? Quantam in se sperantibus fortitudinem vincendi dare valet, cujus inaestimabilis sanctitas fulget? Parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationemDuobus modis de spe et fide nostra rationem poscentibus reddere debemus, ut et justas spei ac fidei nostrae causas omnibus intimemus sive fideliter sive infideliter quaerentibus, et ipsam fidei ac spei nostrae professionem illibatam semper teneamus, etiam inter pressuras adversantium, ostendentes per patientiam quam rationabiliter eam servandam didicerimus, pro cujus amore nec adversa pati nec mortem subire formidemus. Cum modestia et timore conscientiam habentes bonam. In ipsa doctrinae scientia qualitatem docendi monet observare, ut videlicet humilitas, quae magistra est omnium ma
Abbreviated transcription (Latin):
scuic&. fidelium conuenticula uariis
tribub linguis & popsis discreta. Un¬
de dicit ipse. Ego iñs mist angim
meum testificari uobis in ecclesus. Nec
ỹtereundum quod quidã codices
habent numero singuiari superedifi¬
camini domus syĩtalis. alii superedi¬
ficamini in domum sp̃italem. In qͦ
nimirum unitas ipsa tocius sc̃e ȩcele
aptius commendatur. Cum autẽ
dixissa& superedificamini domus
spĩtales siue domus spĩtalis addidis
Sacerdotium scm̃. Quo manifest
nos hottatur. ut sacerdocium sem̃
ipsi eristentes superedificem᷑ suꝑ fun-¬
dam̃tum xp̃i. Omem ergo eccliam
sacerdocium scm̃ appellat. quod sola
domus aaron in lege nom̃ & officiũ
habuit. quod nimirum om̃s summi
sacerdotis membra sumus. cuncti oleo
leticie signamur. uniuersis congruit
quod subdit. Offerre spĩtales hosti-¬
as acceptabiles dõ per ihum xp̃m.
Spĩtales autem hostias. oꝑa nr̃a elemo¬

Expanded text:
scilicet fidelium conventicula variis scilicet fidelium conventicula variis tribubus populis et linguis discreta. Unde dicit ipse: Ego Jesus misi angelum meum testificari vobis haec in ecclesiis. Nec praetereundum quod quidam codices habent numero singulari superaedificamini domus spiritalis, alii superaedificamini in domum spiritalem, in quo nimirum unitas ipsa totius sanctae Ecclesiae aptius commendatur. Cum autem jam dixisset: Superaedificamini domos spirituales, sive domus spiritualis, addidit: Sacerdotium sanctum. Quo manifestissime nos hortatur ut sacerdotium sanctum ipsi existentes superaedificemur super fundamentum Christi. Omnem ergo Ecclesiam sacerdotium sanctum appellat, quod sola domus Aaron in lege nomen et officium habuit. Quia nimirum omnes summi sacerdotis membra sumus, cuncti oleo laetitiae signamur, universis autem congruit quod subdidit: Offerre spirituales hostias, acceptabiles Deo per Jesum Christum. Spirituales autem hostias opera nostra, eleemo
Abbreviated transcription (Latin):
dulus laborare contendit. Et ne au¬
quid eiusdem pii laboris sibim& tͥbu¬
isse uideretur. uigilant᷑ adiunrit. Ñ
autem ego s. grã dĩ mecum. Tanquã
lapis gͦ uuius edificatur axp̃o in do¬
mo eius quicumq donante ac iuuan¬
te ipso. bonis indefessus insistere cu¬
rat opib at qui per giam rege¬
racionis scẽ eccse incorporat hil amplĩ
pro sua salute oꝑari studuerit. hic qͣsi
mortuus lapiscelesti prorsus est edificio
indignus ideoq abiciendus diuino era¬
mine atq alius qui dignus est loco
euis substituendus Iurta p̃ceptũ leui¬
tici in quo leprosi domor lapides a sa¬
cerdote inspici & si purifican neqͥuerit
iam int̾ mundos computari ac de or¬
dine mundoꝵ lapidum p̃cipiuntur
erui. Suꝑedificamini inquit domus
spĩtales. Ita illos domus spĩtales dicit
fieri debere. cum sit una domus xp̃i
condita. quomodo cum sit una ecclesia
catholica toto orbe diffusa. sepe plura
ut᷑ appellant᷑ eccłe propt᷑ multifaria

Expanded text:
dulus laborare contendit. Et ne aliquid ejusdem pilaboris sibimet tribuisse videretur, vigilanter adjunxit: Non autem ego, sed gratia Dei mecum . Tanquam ergo lapis vivus aedificatur a Christo in domo ejus, quicunque, donante ac juvante ipso, bonis indefessus insistere curat operibus. At qui per gratiam regenerationis sanctae Ecclesiae incorporatus nihil amplius pro sua salute operari studuerit, hic quasi lapis mortuus coelesti prorsus est aedificatione indignus, ideoque abjiciendus divino examine, atque alius qui dignus est loco ejus substituendus, juxta praeceptum Levitici, in quo leprosi domorum lapides a sacerdote inspici, et, si purificari nequiverint, jam inter immundos computari, ac de ordine mundorum lapidum praecipiuntur erui. Superaedificamini, inquit, domos spirituales. Ita illas domos spirituales dicit fieri debere, cum sit una domus Christi condita, quomodo cum sit una Ecclesia Caliter appellantur ecclesiae propter multifaria
Abbreviated transcription (Latin):
arũ numero saluandos esse preui¬
det. S conu̾si estis nunc ad pasto¬
Cangit euangelicam parabolam
ubi pius pastor relictis uonaguita
nouem ouib in deserto: uenit ui¬
sitare unam que errauerat. Nã
quod ibi dictũ est quod illam inue¬
tam imposuerit in humeros suos gau¬
dens. hoc beatus petrus ꝓmisit dicẽs.
nlignũ. Quia nimirũ ita nos redi¬
mere uoluit. ut lignũ in quo pecc̃a
nr̃a tulerat pendens in humeris ha¬
beret. Ad pastorẽ inquit gͥ & usita¬
torẽ animarũ ur̃arũ. Pastorẽ uideli¬
cet. quia pascua nob̾ uite donat et̃¬
ne. Pascua in p̃senti tẽporaliũ p̃re¬
stat gr̃arũ. Uisitatorẽ uͦ animarũ
nr̃arũ. quia uisitauit nos oriens ex
alto: illuminare his qui in tenebris
&ͥ iii umbra mortis sedent. Uisitat
cotidie ipsam quã donauit nobis¬
lucem. ne deficiat seruando. immo
ut crescat uiuando. Quidam codi¬
ces lpsum grecũ habent ad pastorẽ
& ep̃m animarũ ur̃arũ. Episcopus
autẽ. latine suꝑintendens aicitur.

Expanded text:
lvandos esse praevidet. Sed conversi estis nunc ad pastoTangit evangelicam parabolam ubi pius pastor relictis nonaginta novem ovibus in deserto, venit visitare unam quae erraverat. Nam quod ibi dictum est, quod hanc inventam imposuerit in humeros suos gaudens, hoc ista beatus Petrus praemisit: lignum, quia nimirum ita nos redimere voluit, ut lignum in quo peccata nostra tolleret, pendens in humeris haberet. Ad pastorem, ergo, inquit, et visitatorem animarum vestrarum, pastorem videlicet, quia pascua nobis vitae donat aeternae, pascua in praesenti temporalium praestat gratiarum. Visitatorem vero animarum vestrarum, quia visitavit nos oriensalto, ut illuminaret his qui in tenebris et in umbra mortis sedent . Visitat quotidie ipsam in nobis quam donavit lucem, ne deficiat servando, imo ut crescat juvando. Quidam Codices ipsum Graecum habent: Ad pastorem et episcopum animarum vestrarum. Episcopus autem Latine superintendens dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
nus ait. que sericũ & purpuram in¬
duta est. xꝑi induere non potest.
Auro & mnargaritis & monilib adorna¬
te ornam̃ta cordis ac pectoris ꝑdi¬
derunt. Quod si petrus inquit muli¬
ches quoq admonet coercendas. & ad
eccłias ticam disciplinam religi osa ob¬
seruatione moderandas. que excusare
cultus suos soleant ꝑ maritũ. quan¬
to id magis obseruare uͥguiẽ fas ẽ.
cui nulla ornatus cõpetat uenia.
nec deruiari in alterum possit m̃da
dis homo. in incorruptibilitate qͥ¬
tum interioris. in ĩcorruptione qui¬
eti ⁊ modesti sp̃s quodammꝰ dicens.¬
est. & beatitudinẽ uitegritatis q̃
pp̾e uͥginũ est habere destitistis.
imitamini ĩcorruptionẽ sp̃s ꝑserã
naturalis scientie lege dictante hãc
sententiam unieniri. uera ornam̃¬
ta matronarũ pudiciciã nõ uestes
esse. Luri similit᷑ cohabitantes s cclm¬

Expanded text:
nus ait, « sericum et purpuram indutae Christum induere non possunt. Auro et margaritis et monilibus adornatae ornamenta cordis ac pectoris perdiderunt. Quod si Petrus mulieres quoque admonet coercendas, et ad ecclesiasticam disciplinam religiosa observatione moderandas, quae excusare cultus suos soleant per maritos, quanto id magis observare virginem fas est, cui nulla ornatus competat venia, nec derivari in alterum possit mendadis homo in incorruptibilitate qutum interioris hominis in incorruptione quieti et modesti spiritus, quodammodo dicensest, et beatitudinem integritatis, quae proprie virginum est, habere destitistis, imitamini incorruptionem spiritus pernaturalis scientiae lege dictante hanc sententiam inveniri, vera ornamenta matronarum pudicitiam, non vestes, esse. Viri, similit
Abbreviated transcription (Latin):
lucrifiant.⁊ c̃. Notandũ quod beatꝰ
petrus ea cõdicione desiderat mu¬
lieres bonas & honestas iuris in¬
credulis subdi. ut nõ solũ nichil
mali ad imꝑium eorum faciant. uerũ
etiam in tam casta cõu̾sacione ꝑfistant
insuꝑabiles. ut ipsis etiam uiris exem¬
plum possint esse castitatis & fidei.
Quarum non sit extrinsecus capillatu

Expanded text:
viris, etc. Notandum quod beatus Petrus ea conditione desiderat mulieres bonas et honestas viris incredulis subdi, ut non solum nihil mali ad imperium eorum faciant, verum etiam in tam casta conversatione persistant insuperabiles, ut ipsis etiam viris exemplo possint esse castitatis et fidei. Quarum sit non extrinsecus capillatu
Abbreviated transcription (Latin):
augelice dignitatis potentiȩ p̃feratur.
uixta quod psalmista cum diceret dẽ
ipso patri. miniusti eum paulominꝰ
ab angłis. continuo subiecit. Gloria
& honore coronasti eum. & constitu
nia subiecisti sub pedib euis. Cristo
exemplum resurrectionis domini¬
cȩ & ablutionis nostrȩ quȩ fit in
baptismo de arce ac diluuii sa¬
cramento astrurerat: reuertitur
ad hoc qͦd dicere ceperat. ut imi¬
tantes opus redemptoris nr̃i in¬
ter bona que facimus patienter
malorum nequiciam toleramꝰ. No¬
tandum autẽ quam distincte loquẽs
ait. xp̃o gͥ passo in carne quia sieut
beatus ambrosius ait. caro eius est
passa: diuinitas autem mortis libe¬
ra. passioni corpus nature lege hu
mane concessit. An uero mori diui¬
nitas potest: cum anima nõ possit:
Nolite inquit timere eos qui corpus
occidunt: animã aũ non possunt
occidere. Si gͦ anima oceidi non
potest: quomodo diuinitas potest:¬

Expanded text:
angelicae dignitatis potentiae praeferetur. angelicae dignitatis potentiae praeferetur. Juxta quod et Psalmista, cum diceret de ipso Patri: Minuisti eum paulo minus ab angelis ; continuo subjecit: Gloria et honore coronasti cum, et constitunia subjecisti sub pedibus ejus exemplum resurrectionis dominicae et ablutionis nostrae quae fit in baptismo, de arcae ac diluvii sacramento astruxerat, revertitur ad hoc quod dicere coeperat, ut, imitantes opus Redemptoris nostri, inter bona quae facimus, patienter malorum nequitiam toleremus. Notandum autem, quod distincte loquens ait: Christo igitur passo in carne. Quia sicut beatus Ambrosius ait: « caro ejus est passa, Divinitas autem mortis libera, passioni corpus naturae humanae lege concessit. » An vero mori Divinitas potest, cum anima non possit? Nolite, inquit, timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere . Si ergo anima occidi non potest, quomodo Di
Abbreviated transcription (Latin):
se ultra ꝑ adtractũ alicuius corrup¬
tionis ualeret. ac manente ueri corpis
specie. abesset prorsus labes om̃is pris¬
&̧ fragilitatis. quod ipsum & nobis
i fine ꝓmittitur futurũ: dicente a¬
postolo cum de ur̃a resurrectione
loqueretur. Tunc fiet sermo qͥ scrip¬
tus est. absorta est mors in uictori¬
a. Bene absorta: quia cum et nos
uite eterne participes fuerimus ef¬
fecti. ita n̾imirũ uirtus corꝑis
ummortalis. omem̃ p̃terite corrup¬
tionis neuũ tollet. quomodo solet
flamina ignis inmmissam sibi aquȩ
guttam ardoris sui consumere uͥ¬
tute. Profectus inquit in celum.
dei semꝑ erant angłi. & om̃s pare
celestis uirtutes ac potestates sub¬
iecte: quem cum patre & sp̃ũ scõ
unu̾m sine inicio dm̃. laudant. tre¬
munt. ad orant. S necessario admo¬
uendum beatus petrus estimaũ.
quod adsumpta humanitas in tã¬
tam sit glãm refurgendo sublima¬
ta. ut incomparabili culmine om̃i

Expanded text:
se ultra per attactum alicujus corrupse ultra per attactum alicujus corruptionis valeret, ac manente specie veri corporis abesset prorsus labes omnis priscae fragilitatis. Quod ipsum et nobis in fine promittitur futurum, dicente Apostolo cum de nostra resurrectione loqueretur: Tunc fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est, mors, victoria. Bene absorvitae aeternae participes fuerimus effecti, ita nimirum virtus corporis immortalis omne praeteritae corruptionis vitium tollet, quomodo solet flamma ignis immissam sibi aquae guttam ardoris sui consumere virtute. Profectus inquit in coelum, Dei semper fuerint angeli et omnes patriae coelestis virtutes ac potestates subjectae, quem cum Patre et Spiritu sancto unum sine initio Deum laudant, tremunt, adorant. Sed necessario admonendum beatus Petrus aestimavit quod assumpta humanitas in tantam sit gloriam resurgendo sublimata, ut incomparabili culmine omni
Abbreviated transcription (Latin):
lauacrũ ꝑcipit: ut sicut ipse resur¬
rexit a mortiuis ꝑ glãm patris:
ita et nos expurgati a peccatis per
aquam regenerationis. in nouita¬
te uite ambulemus. Octaua nãq
die hoc est post septimã sabbati.
dñs a mortuis resurgens. ꝟ exem¬
plum nobis future resurrectionis a
mysteriũ noue conu̾sationis qua ui
terriz positi celestem uitã agerems
ostendit. Quam etiam ipse petrus
exponendo subiungit dicens. Per
resurrectionẽ ih̃u xp̃i qui est in
dextera dei degluciens mortem: ut
uite eterne participes efficeremur.
ꝓfectus in celum. Sicut enum ipse
resurgens a mortius ascendit in
celum. & sedet a dextris dei. sic etiã
nobis per baptisma uiam salutis
ac regni celestis introͥtũ patere signa¬
uit. Bene autem ait degluciens mor¬
tem. quod enim degluttimus.: agimꝰ
ut uirtute nr̃i corꝑis absumptũ nus¬
quam pareat. Et deglutuit mortẽ
Añs: quam surgens a mortuis ita
funditus consumpsit: ut nichil contra

Expanded text:
lavacrum percepit, ut sicut ipse resurlavacrum percepit, ut sicut ipse resurrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos, expurgati a peccatis per aquam regenerationis, in novitate vitae ambulemus . Octava namque die, hoc est post septimam Sabbati, Dominus, a mortuis resurgens, et exemplum nobis futurae resurrectionis, et mysterium novae conversationis, qua in terris positi coelestem vitam ageremus, ostexponendo subjungit dicens. Per resurrectionem Jesu Christi, qui est in dextera Dei, deglutiens mortem ut vitae aeternae participes efficeremur; profectus in coelum. Sicut enim ipse resurgens a mortuis ascendit in coelum et sedet a dextris Dei, sic etiam nobis per baptisma viam salutis ac regni coelestis introitum patere signavit. Bene autem ait, deglutiens mortem; quod enim deglutimus, agimus, ut virtute nostri corporis absumptum, nusquam pareat; et deglutivit mortem Dominus, quam resurgens a mortuis ita funditus consumpsit; ut nihil contra
Abbreviated transcription (Latin):
fideliũ: multo breuior est numerus
clectorum. Linde de angusta porta
& arta uia que ducit ad utam dr̃.
& pauci sunt qui inuemunt eam.
Et iterum. Nolite tumere pusillus
grex: quia conplacuit patri ur̃o da¬
re uob̾ regnũ. De quo pusillo gre¬
ge. & hic apte subiungitur. Non car¬
nis depositio sordiũ. s conscientie
bone iunterrogacio in dm̃. Libi est
enum conscientia bona. nͥ ubi est ꝙ¬
fides uon ficta. Docet naniq apłs
paulus. quia finis p̃cepti est cari¬
tas the corde puro. & conscientia
bona & fide non ficta. Quod gͦ a qua
diliuii non saluaiit extra archã
positos s occidit. sine dubio p̃figi¬
rabat omem herecicum licet
bentem baptismatis sacramentũ: nõ
aliis s ipiis aquis ad inferna merger¬
dum. quib archa subleuatur ad cesi
pse quoq octonarus numerus. am¬
marum que salue facte sunt ꝑ aqũa
significat. quia scã eccłia in sacram̃¬
tum dñice resurrectionis. baptismi

Expanded text:
fidelium multo brevior est numerus fidelium multo brevior est numerus electorum. Unde, de angusta porta et arcta via quae ducit ad vitam dicitur: Et pauci sunt qui inveniunt eam, et iterum: Noli timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. De quo pusillo grege et hic apte subjungitur: Non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum. Ubi est enim conscientia bona, nisi ubi est fides non ficta? Docet namque aposPaulus quia finis praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Quod ergo aqua diluvii non salvavit extra arcam positos, sed occidit, sine dubio praefigurabat omnem haereticum, licet habentem baptismatis sacramentum, non aliis, sed ipsis aquis ad inferna mergendum, quibus arca sublevatur ad coelum. Ipse quoque octonarius numerus animarum quae salvae factae sunt per aquam significat quia sancta Ecclesia in sacramentum dominicae resurrectionis baptismi
Abbreviated transcription (Latin):
stens. quid mũdo futurũ esset. coti¬
diana oꝑis executione monstrabat.
Uinde paulus ait. An ignoras qm̃ pa
cientia dei ad penitenniã te adduẽ.
ꝙ cet̃. Alia translacio hc̃ locum ita
habet. Cristus semel ꝓ peccatis nrĩs
mortuus est uistus ꝓ inustis. ut
nos adducat ad dm̃. Mortificatus
corpore. s uiuus factus in sp̃u.
In quo spũ & eis qui in carne erat
p̃dicauit.: qui qͥndam nõ credide¬
rant in diebus illis cum expectaret
pauei id est octo anime salue facte st̃
ꝑ aquam. Quod et uos nunc similis
forme saluos facit baptisma. formã
baptisim assimilatã dicit arche & aqͥs
diliuiii. Et recte omino. quia & ipsa
fabricacio arche. de lignis leuigatis
constructionem significat ecclĩȩ. que
fit de collectione anunarũ fidelium
ꝑ architectos uerbi. Et quod ꝑeun¬
te orbe toto pauci id est octo anime
salue facte sunt ꝑ aquam: significat
quia ad comparationẽ. ꝑeuntiũ gen¬
tiliũ. iudeorũ. hereticoꝵ & falsorum

Expanded text:
stens, quid mundo futurum esset quotidiana operis exsecutione monstrabat. Unde Paulus ait: An ignoras quoniam patientia Dei ad poenitentiam te adducit ? etc. Alia Translatio hunc locum ita habet: Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos adducat ad Deum, mortificatus corpore, sed vivus factus in spiritu. In quo spiritu et eis qui in carcere erant praedicavit, qui quondam non crediderant in diebus illispauci, id est, octo animae salvae factae sunt per aquam, quod et vos nunc similis formae salvos facit baptisma . Formam baptismi assimilatam dicunt arcae et aquis diluvii, et recte omnino quia et ipsa fabricatio arcae de lignis levigatis constructionem significat Ecclesiae, quae fit de collectione animarum fidelium per architectos verbi. Et quod pereunte orbe toto pauci, id est, octo animae salvae factae sunt per aquam, significat quia ad comparationem pereuntium gentilium, Judaeorum, haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
auferam cor lapideum. &. dabo uobis
cor carneum .S: tanqͣ lapides uiui ad sp̃i-¬
tale ȩdificium aptantur. qͥ per discrecio¬
nem eruditi doctores. amputatis actib
& cogitacionib superfluis uelut ictu qua¬
drantur securis. Et sicut ordines lapidũ
in pariete portant᷑ alii ab aliis. ita portant᷑
fideles quiq a p̾cedentib in ecclesia iustis.
Portant ipsi sequentes ꝑ doctrinam. &.
toleranciam. usq ad ultimum iustum
qui cum a priorib portetur. quem por-¬
tare debeat ipse sequentem ñ habebit.
Qui autem omne edificium portat.&
ipse a nemine portatur. dominus est xp̃c.
in fundam̃to fundatus. Item uiuos lapides
uocat electos. ut conatum insinuoe. bone
tante dĩ grã semperererceri debeant. Mor¬
tui namq: idest materales lapides. cum
ỹparantur aut ponuntur. in edificio.
nil ipsi laborem oꝑantis iuiuare nil per se
nisi cadere possunt: S quomodo cumq
& ubicumq astructore positi fuerint.
ita ibidem insensibilit᷑ perdurant. aut

Expanded text:
a vobis cor lapideum, et dabo vobis cor carneum. Sed tanquam lapides vivi ad spiritale aedificium aptantur, qui per discretionem eruditi doctoris amputatis actibus et cogitationibus superfluis velut ictu quadrantur securis, et sicut ordines lapidum in pariete portantur alii ab aliis, ita portantur fideles quique a praecedentibus in Ecclesia justis; portant ipsi sequentes per doctrinam et tolerantiam usque ad ultimum justum, qui cum a prioribus portetur quem portare dQui autem omne aedificium portat, ipse a nemine portatur, Dominus est Christus, in fundamento fundatus. Item vivos lapides appellat electos, ut conatum insinuet bonae tante Dei gratia semper exerceri debeant. Mortui namque, id est, materiales lapides, cum praeparantur aut ponuntur in aedificio, nil ipsi laborem operantis juvare, nil etiam per se nisi cadere possunt, sed quocunqne et ubicunque a structore positi fuerint, ita ibidem insensibiliter perdurant, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Sollertius crebra iteratione incus¬
cat. uera esse que p̃dicat. & ab om̃
falsitatis sorde mũdissima. ut
eos qui aliter p̃dicare p̾sumpserãt
coerceat. & nos quoq sedulus ãmo¬
neat. non alitͣ uitã inuenire posse
ꝑpetuam: nͥ illam sequam fidei ꝙ
operis castitate. que ꝑ apłos pͥmi¬
tiue eccłie data est. atq in eadem
sequenda & custodienda.usq ad
finẽ uitȩ huius ꝑmaneamꝰ. Cui
simile est illud apłi pauli. Nemo
uos seducat in anib u̾bis. Propter
hec enĩ ueñ ira dei in filios diffi¬
dentie. Quod uͦ in alia tr̃ãlatione
dicitur. & uerax est ⁊ non m̃dax.
ad pͥorem u̾siculũ respicit. quo
dicitur. s sicut unctio eus doc&
uos de om̃ib. significans quia
uerax est eadem unctio. id est ip̃e
sp̃c qui docet homines m̃tiri ñ
potest. Et sicut docuit nos: mane¬
te in eo. Doctͣnis uariis & peregri¬
nis nolite abduci. Ea fide. eo ritu
quo ipse docuit. in illo manete.

Expanded text:
Solertius crebra iteratione inculSolertius crebra iteratione inculcat vera esse quae praedicat, et ab omni falsitatis sorde mundissima, ut eos qui aliter praedicare praesumpserint coerceat, et nos quoque sedulus admoneat non aliter vitam inveniri posse perpetuam, nisi illam sequamur fidei et operis castitatem, quae per apostolos primitivae Ecclesiae data est, atque in eadem sequenda et custodienda usque ad finem vitae hujus permaneamus. Cui simile est illud apostoli Pauli: Nemo vos seducat inanibus verbis; propter haec enim venit ira Dei in filios diffidentiae . Quod vero in alia Translatione dicitur: Et verax est, et non est mendax, ad priorem versum respicit, quo dicitur: Sed sicut unctio ejus docet nos de omnibus, significans quia verax est eadem unctio, id est, ipse Spiritus qui docet homines, mentiri non potest. Et sicut docuit vos, manete in eo. Doctrinis variis et peregrinis nolite abduci. Ea fide, eo ritu quo ipse docuit, in illo manete.
Abbreviated transcription (Latin):
gram̃. quam in baptismo consecuti
estis. integrã in ur̃o corde ⁊ corꝑe
seruetis. iuxta illud apłi pauli. sp̃m
nolite extinguere. Sicq fit: ut do¬
cente uos int̾ius spũ. minus indi¬
geatis ex trinseca hominũ institu¬
tione doceri. Potest unctio de qua
loquit᷑ ipsa dñi karitas intelligi:
que diffundit᷑ in cordib nr̃is: ꝑ¬
ad obseruanda d̃i mandata. cor
quod implet infłamat. S sicut
unctio euis docet uos de om̃ib Me¬
rito ad didit de om̃ib. quomͦ & in
euansio dñs de eodem sp̃u loquens
discipłis ait. Ipse uos docebit omĩa:
Quia nisi isdem sp̃e cordi adsit au¬
dientis. ociosus est sermo doctoris.
Nemo ergo docenti homini tͣbuat.
quod ex̃ ore docentis intelligit. qͥa
nͥ intus sit qui doceat. doctoris
litigua exterius in uacuũ laborat.
Hec tam̃ doctor cessare debet. quin
quod ualet faciat. iuxta id quod
paulus ait. Ego plantaui: aþollo
rigauit. d̾s aũ increm̃tũ dedit.
E t uerũ est. & non est m̃datium.

Expanded text:
o consecuti estis, integram vestro in corde et corpore servetis, juxta illud apostoli Pauli: Spiritum nolite exstinguere . Sicque fit ut docente interius vos Spiritu, minus indigeatis extrinsecus hominum institutione doceri. Potest unctio de qua loquitur, ipsa Dei charitas intelligi, quae diffunditur in cordibus ad observanda Dei mandata cor quod implet inflammat. Sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus. Merito addidit de omnibus, quomodo in Evangelio Dominus de eodem Spiritu loquens discipulis ait: Ipse vos docebit omnia . Quia nisi idem Spiritus cordi adsit audientis, otiosus est sermo doctoris. Nemo ergo docenti homini tribuat quod ex ore docentis intelligit, quia nisi intus sit qui doceat, doctoris lingua exterius in vacuum laborat. Nec tamen doctor cessare debet, quin quod valet faciat, juxta id quod Paulus ait: Ego plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit . Et verum est, et non est mendacium.
Abbreviated transcription (Latin):
uenit xp̃e homo: ut solueret pec¬
cata hominũ. De qua solutione
recte subaitur. Om̃is qͥ natus est
ex dõ. peccatũ non facit: qm̃ sem̃¬
autẽ hec de om̃i pecc̃ãto dicit. Si
enim dixerimꝰ. quia peccatũ non
habemꝰ: nos ipsos seducimꝰ. S de
iuolatione caritatis quam qui sem̃
dei. id est uerbũ dĩ qͦ renatus est
in se habet: cõmittere non potest.
Hoc enĩ sequendoi manifestãt dicens
In hoc manifesti filii dĩ. & filii dia¬

Expanded text:
venit Christus homo, ut solveret pecvenit Christus homo, ut solveret peccata hominum; de qua solutione recte subditur: Omnis qui natus est ex Deo peccatum non facit, eec de omni peccato dicit: si enim dixerimus quoniam peccatum non habemus, nos ipsos seducimus , sed de violatione charitatis, quam qui semen Dei, id est, verbum Dei, quo renatus est, in se habet, committere non potest. Hoc enim sequendo manifestat, dicens: In hoc manifesti sunt filii Dei et filii dia
Abbreviated transcription (Latin):
esse dicitur: quisquis a peccando s reuo¬
care negligit. Ab initio autẽ diabolus
peccat: illo utiq qͦ ipse factus est. qͦ
etiã creaturarũ cepit origo cunctarũ.
Neq enĩ dubitandũ est. int̾ pͥmas crea¬
turas angłos esse conditos. S ceteris
ad laudem creatoris glam sue con¬
ditionis referentib ille qui pͥmꝰ est
conditus. mox ut altitudinẽ sua aspex¬
it elaritatis. contra conditorẽ cum
sius sequacib suꝑb intumuit. ꝑq
eandem suꝑbiã ab initio peccans
ab archangło est in diabolũ uersus
In hoc apparuit filius di: ut dissol¬
uat opera diaboli. Om̃s peccatores:
ex diabolo nati sunt: in quantum
peccatores. Adam a deo factus est̃
S quando consensit diabolo ex
diabolo natꝰ est: & tales om̃s genuit.
qualis erat. Natiuitas illa: deiecit
ad mortẽ. Natiuitas scda. id est
baptismi: erexit ad uitã. Hatiui¬
tas illa trahit secã peccatũ: natiui¬
tas scda liberat a peccato. Ideo enĩ

Expanded text:
jure esse dicitur, quisquis a peccando se revojure esse dicitur, quisquis a peccando se revocare negligit. Ab initio autem diabolus peccat, illo utique quo ipse factus est, quo etiam creaturarum coepit origo cunctarum. Neque enim dubitandum est inter primas creaturas angelos esse conditos, sed caeteris ad laudem Creatoris gloriam suae conditionis referentibus, ille qui primus est conditus, mox ut altitudinem suae claritatis aspexit, contra Conditorem cum suis sequacibus superbus intumuit, perque eamdem superbiam ab initio peccans, de archangelo in diabolum est versus. In hoc apparuit Filius Dei, ut dissolvat opera diaboli. Omnes peccatores ex diabolo nati sunt in quantum peccatores. Adam a Deo factus est; sed quando consensit diabolo, ex diabolo natus est, et tales omnes genuit qualis erat. Nativitas illa dejecit ad mortem; nativitas secunda, id est, baptismi, erexit ad vitam. Nativitas illa trahit secum peccatum; nativitas secunda liberat a peccato. Ideo enim
Abbreviated transcription (Latin):
quam habet filius equalis patri.
Nam & nos pro modulo nr̃o. si non
sicut ille essemꝰ. ex nulla parte simi¬
les aicerem. Ergo scĩficat nos sicut
& ipse sc̃s est. s ille sc̃s etͣnitate
nos scĩ fide. Iusti sumus sicut & ille
iustꝰ est. s ille in ipsa incõmuta¬
bili ꝑpetuitate. nos uisti credendo in
eũ quem non uidemꝰ: ut aliquando
uideamꝰ. Qui facit peccatũ: ꝙ diabo¬
lo est. Non carnis originẽ ducendo
ex diabolo: Sicut manicheus impussi¬
me de cunctis credit hom̃ib: S imi
facti sumus imitando fidẽ habrahȩ.
& econtra uidei non filii abrabe. deseren¬
do fidem abrahe. facti sunt filiĩ dia¬
boli. dicente ad eos dño. Uos ex patre
diabolo estis. Qm̃ ab initio diabolus
peccat. Cum p̾muteret ab initio. sub¬
iũxit uerbũ temꝑis presentis. peccat.
quia ex quo ab initio cepit diabolus
peccare: nũquam desiit. nec presentiũ
rũ metu coercitꝰ. Unde iure ex illo

Expanded text:
quam habet Filius aequalis Patri. quam habet Filius aequalis Patri. Nam et nos pro modo nostro, si non sicut ille essemus, ex nulla parte similes diceremur. Ergo sanctificat nos, sicut et ipse sanctus est. Sed ille sanctus aeternitate, nos sancti fide. Justi sumus, sicut et ille justus est. Sed ille in ipsa incommutabili perpetuitate, nos justi credendo in eum quem non videmus, ut aliquando videamus. Qui facit peccatum, ex diabolo est. Non carnis originem ducendo ex diabolo, sicut Manichaeus impiissime de cunctis credit hominibus, sed isumus facti imitando fidem Abrahae. Et e contra Judaei, filii Abrahae, deserendo fidem Abrahae, facti sunt filii diaboli, dicente ad eos Domino: Vos ex patre diabolo estis . Quoniam ab initio diabolus peccat. Cum praemitteret ab initio, subjunxit verbum praesentis temporis, peccat. Quia ex quo ab initio coepit diabolus peccare, nunquam desiit, nec praesentium rum metu coercitus. Unde ex illo
Abbreviated transcription (Latin):
ad ipsam spetiem aꝑte uisionis eius
in futuro ꝑueniantꝰ: de qua supra
Omĩs gͦ qui peccat: non uidit eũ.
nec cognouit eum. Si enĩ gustas¬
set & uidisset qm̃ suauis est dñs
nequaquam se peccando a uidenda
enis gła segregaret. Et in quantũ
dantie eius eructant: & iusticia
eius exultant: intantũ se a peccatis
abstinendo. iusticie eius incõmutabi¬
li & in compabili concordare satagt᷑.
Filioli: nemo uos seducat. Qui facit
iusticiam: iustus est: sicut et ille¬
ille iustꝰ est. ut supra. sanctificat
se inquit sicut & ille sc̃s est̾. non
quia nra iusticia uel sanctitas diui¬
ne par esse ualeat: cum scriptũ sit
non est sanctꝰ ut est dñs. s sicut
multum int̾est. inter faciem homĩs
& imaginẽ de speculo: quia imago
est in imuitatione. corpus in ueri¬
tate. ꝙ tam̃ sicut hic oculi. ita &¬
Dispar est res. s sicut ad similitudi¬
nem refertur: ita & nos habemꝰ¬
imaginem quidem di. s non illam

Expanded text:
ad ipsam speciem apertae visionis ejus ad ipsam speciem apertae visionis ejus in futuro perveniant, de qua supra Omnis ergo qui peccat, non vidit eum, nec cognovit eum. Si enim gustasset et vidisset quam suavis est Dominus , nequaquam se peccando a videnda ejus gloria segregaret. Et in quantum tatis ejus eructant, et in justitia ejus exsultant , in tantum se a peccatis abstinendo justitiae ejus incommutabili et incomparabili concordare satagunt. Filioli, nemo vos seducat. Qui facit justitiam, justus est, etc. Et supest, etc. Et supra: Sanctificat se, inquit, sicut et ille sanctus est. Non quod nostra justitia vel sanctitas divinae par esse valeat, cum scriptum sit: Non est sanctus ut est Dominus , sed sicut multum interest inter faciem hominis et imaginem de speculo, quia imago est in imitatione, corpus in veritate, et tamen sicut hic oculdispar tamen est res, sed sicut ad similitudinem refertur, ita et nos habemus quidem imaginem Dei, sed non illam
Abbreviated transcription (Latin):
Et scitis qm̃ ille apparuit: ut pec¬
testimoniũ dño perhibens. ait. Cect
agnus di: ecce qui tollit peccata
mundi. Ideo autem peccata tolle¬
re potuit dñs: quia peccatum
in eo non est. Tot & tanti in mũ¬
dũ uenere perferti homines¬
s eorum nullus peccata tollere
potuit mundi: quia nullus sine
peccato esse potuit in mũdo. Non
ergo gletur pelagius: non se uilia¬
nus eius spectator extollat. audiens
quia om̃ĩs qui habet spem in dño
sanctificat se. Nemo enĩ tollit pec¬
catũ. quod nec lex quauis scã ꝙ
iusta & bona potuit auferre. nisi
ille in quo peccatũ non est. Tollit
aũ & dimittendo que facta sunt
& adiuuando ne fiant. & perdu¬
cendo ad uitã: ubi fieri omĩno
non possunt. Omĩs qui in eo ma¬
net: non peccat. In quantũ in eo
manet: non peccat. Et omĩs qui
peccat: non uidit eũ nec cogno¬
uit eum. Uisionem dicit & cogni¬
tionẽ fidei. qua iusti etiam in hac
uita dm̃ uidere delectant᷑. donec

Expanded text:
Et scitis quoniam ille apparuit, ut pecEt scitis quoniam ille apparuit, ut pecteAgnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Ideo autem peccata tollere potuit Dominus, quia peccatum in eo non est. Tot et tanti homines in mundum venere perfecti, sed eorum nullus peccata tollere potuit mundi, quia nullus sine peccato esse potuit in mundo. Non ergo glorietur Pelagius, non se Julianus ejus sectator extollat, audiens quia omnis qui habet spem in Domino sanctificat se. Nemo enim tollit peccata, quae nec lex quamvis sancta et justa et bona potuit auferre, nisi ille in quo peccatum non est. Tollit autem, et dimittendo quae facta sunt, et adjuvando ne fiant, et perducendo ad vitam ubi fieri omnino non possint. Omnis qui in eo manet, non peccat. In quantum in eo manet, in tantum non peccat. Et omnis qui peccat non vidit eum, nec cognovit eum. Visionem dicit et cognitionem fidei, qua justi etiam in hac vita Deum videre delectantur, donec
Abbreviated transcription (Latin):
Cum gͦ dicit ioħes. quia om̃is qui
facit peccatũ & iniquitatem facit
hoc est a nomiã. & peccatũ est iniqui¬
tas. manifeste insinuat. quid quic¬
quid peccamꝰ. contra legem dĩ facimꝰ.
iuxta illud psalmiste. preuericantes
reputaui om̃s peccatores terre. Om̃s
enĩ qui peccant: preuationis rei sunt
hoc est non solũ illi qui data sibi
seripturȩ legis scita tontẽpnunt:
s et illi qui innocentiã legis natu¬
ralis quam in prothoplasto om̃s
accepimꝰ. siue infirmitate. siue negli¬
gentia. siue etiam ignorantia corrũ¬
punt. s & latinum nom̃ eidem
rationi congruit: qͦ iniquitas qua¬
si equitati aduersa nuncupatur.
Quiq facit peccatũ: & iniquitatẽ
facit. & peccm̃ est miquitas. quia
quicũq peccat. contrarius nimirũ
equitati diuinȩ legis peccando ex¬
istit. Uerum ne nos qui peccatis.
& iniquitatib ad purũ carere nequi¬
mus. prorsus de salutȩ desperamꝰ.:
uideamus quid sequit᷑ de dño.

Expanded text:
Cum ergo dicit Joannes, quia omnis qui Cum ergo dicit Joannes, quia omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit, hoc est ἀνομίαν, et peccatum est iniquitas, manifeste insinuat quia omne quidquid peccamus, contra legem Dei facimus, juxta illa Psalmistae: Praevaricantes reputavi omnes peccatores terrae . Omnes enim qui peccant praevaricationis rei sunt, hoc est, non solum illi qui datam sibi scriptae legis scientiam contemnunt, sed et illi qui innocentiam legis naturalis quam in protoplasto omnes accepimus, sive infirmitate, sive negligentia, sive etiam ignorantia, corrumpunt. Sed et Latinum nomen eidem rationi congruit, quod iniquitas quasi aequitati adversa nuncupatur, quique facit peccatum, et iniquitatem facit, et peccatum est iniquitas. Quia quicunque peccat contrarius nimirum aequitati divinae legis peccando existit. Verum, ne nos, qui peccatis et iniquitatibus ad purum carere nequimus, prorsus de salute desperemus, videamus quod sequitur de Domino:
Abbreviated transcription (Latin):
deria. sobrie & iuste & pie iuiuen¬
do. imitetur. Sic aũ aiuine scĩtatis
mũdiciã pro nr̃e capatitate m̃sure
iubemur imitari. sicut diuine si¬
militudinis głam pro nr̃a id est
creature m̃sura sperare p̃cipimur.
Heq autem pelagianũ dogina uiua¬
re credendũ est. quod dicitur de
homine scificat se. quasi aliquis ip̃e
tum potest ipse. intendendo & eus
per omĩa gram̃ flagitando qui
ait. sine me nichil potestis facere.
eiq dicendo. adiutor m̃s es tu. ne
derelin quas me. Omĩs qui facit
peccatũ & iniquitatẽ facit. Nemo
dicat aliud est peccatũ. aliud ini¬
quitas. Nemo dicat. p̾eccator sum:
S iniqͣus non sum. Omĩs enim
qui facit peccatũ: iniquitatẽ facit.
Et peccatum est iniqͥtas. Uirtus
huius sententiȩ facilius in lingua
grecoꝵ: qua dictata est epła com¬
prehenditur. Siquidem apud eos
ini quitas anomia uocatur: quod
significat quasi contra legem. uł
fine lege factũ. Siquidem grece¬

Expanded text:
deria, sobrie autem et juste et pie vivenderia, sobrie autem et juste et pie vivendo imitetur. Sic autem divinae sanctitatis munditiam pro nostrae capacitatis mensura jubemur imitari, sicut divinae similitudinis gloriam pro nostra, id est, creaturae mensura sperare praecipimur. Neque autem Pelagianum dogma juvare credendum est, quod dicitur de homine Sanctificat se, quasi aliquis sine tum potest ipse nitendo, et ejus per omnia gratiam flagitando, qui ait: Sine me nihil potestis facere ; eique dicendo: Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit. Nemo dicat: aliud est peccatum, aliud iniquitas. Nemo dicat: Ego peccator sum, sed iniquus non sum. Omnis enim qui facit peccatum, et iniquitatem facit, quia peccatum est iniquitas. Virtus hujus sententiae facilius in lingua Graecorum, qua edita est Epistola, comprehenditur, siquidem apud eos iniquitas ἀνομία vocatur, quod significat quasi contra legem vel sine lege factum, siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
quando comp̃hendit. Aliud est enĩ
uidere. aliud est totum uidendo
comp̃hendere. quandoqͥdem ia uide¬
tur quod presens ut cũq sentitur. to¬
tum autem comp̃hendit᷑ uidendo
quod ita uidetur. ut nichil lateat
eiu̾s uidentẽ: Aut cuius fines circum¬
spici possunt. sicut te nichil latet
p̃sentis uoluntatis tue: circũspicere
autem potes fines anuli. Exempli
gr̃a duo posui. quorũ alterũ ad
m̃tis obtutũ. alterũ ad corporales
oculos ꝑtinet. Uisus enĩ ad utrũq
referendus est: id est & ad oculos
& ad m̃tem. Et om̃ĩs qui habet
spem hanc in eo: sanctificat se
syem habere uite celestis in xp̃o: s
hanc confessionẽ negligent᷑ uiuendo
euacuant. Manifestũ aũ de se indi¬
ciũ spei suꝑne exhibet: qui bonis
oꝑam dare actib studet. certus
quia non alit᷑ ad similitudinẽ dĩ in
futuro quis ꝑueniat: nisi se dĩ
scĩtatem in p̃senti scĩfrcando. id est
abnegando impietatẽ & scłaria desi¬

Expanded text:
quando comprehendit. Aliud est enim quando comprehendit. Aliud est enim videre, aliud est totum videndo comprehendere. Quoniam quidem id videtur praesens ut quodcunque sentitur: totum autem comprehenditur videndo, quod ita videtur, ut nihil ejus videntem lateat, aut cujus fines circumspici possunpraesentis voluntatis tuae. Circumspicere autem potes fines annuli tui. Exempli gratia, duo posui, quorum alterum ad mentis obtutum, alterum ad corporales oculos pertinet. Visus enim ad utrumque referendus est, id est, et ad oculos et ad mentem. Et omnis qui habet spem hanc in eo, sanctificat se, spem habere vitae coelestis in Christo, sed hanc confessioevacuant. Manifestum autem de se indicium supernae spei exhibet, qui bonis operam dare actibus studet, certus quia non aliter ad similitudinem Dei quis in futuro perveniet, nisi Dei sanctitatem in praesenti se sanctificando, id est, abnegando impietatem et saecularia desi
Abbreviated transcription (Latin):
torũ concedit᷑. cũ iͤpse legis lator.
dnm̃ quem in angłica spetie contem¬
plari solebat. obsecrans dicensq. dñe
ostende michi te metipsum ut indeã
tt. ab eodem dño audiuerit. Nemo
udebit faciem meã & uiuet. Cui
tam̃ pro merito magna sc̃ĩtatis¬
ait. Ostendam tͥ om̃e bonũ. Hinc
& paulus ait. Hunc uidemꝰ ꝑ
speculũ in enignate: tunc aũ faci¬
e ad faciem. Unde quod respon
sum est: uerũ est. quod nemo po¬
test faciem di uidere. & uiuere.
id est nemo potest eũ in hac uita
uiuens uidere. sicuti est. Nam
multi uidert. S quod uolũtas
d̃i elegit: non quod natura for
it. in spetie qua uoluit. non in
natura. q̃ in semetipso etiam cũ
uideret᷑ latuit. S sicut est. quoa ab
eodem moyse petebatur. cũ ei diceret᷑
ostende mͥ te metipsũ. ab eo qui cũ
illo facie ad faciẽ loquebat᷑. non qđ
d̃i plenitudinem quisquam. solis
oculis corporis. s uel ip̃se mente ali¬

Expanded text:
torum conceditur, cum etiam ipse legislator torum conceditur, cum etiam ipse legislator Dominum quem in angelica specie contemplari solebat, obsecrans, dicensque: « Domine, ostende mihi temetipsum , ut videam te, » ab eodem Domino audierit: « Nemo videbit faciem meam et vivet . » Cui tamen pro merito magnae sait: Ostendam omne bonum tibi . Hinc et Paulus ait: Nunc videmus per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem sum est Moysi, uerum est, quia nemo potest faciem dei uidere et uiuere, id est nemo potest eum in hac uita uiuens uidere, smulti viderunt, sed quod voluntas Dei elegit, non quod natura formit in specie qua voluit, non in natura, quam in semetipso etiam cum videretur latuit: sed sicut est, quod ab eo a Moysi petebatur, cum ei diceretur: « Ostende mihi temetipsum, » qui cum illo facie ad faciem loquebatur: nam Dei plenitudinem quisquam non solum oculis corporis, sed nec ipsa mente ali
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ cũ apparuerit similes ei erimus.
Et hoc quoq paulus aliis explicat
u̾bis. Cum xꝑc inquiens apparuerit
uita ur̃a. tc̃ & uos apparebitis cum
illo in gła. Similes inquit ei erimꝰ.
quia cum ĩmutabili & et̃ne diuini¬
tatis contemplatione perfruemur. nos
quoq immortales ernnꝰ. Et similes
quidem erimꝰ quia beati: & tam̃
creatori similes non eruus. quia
creatura sumus. Quis enĩ similis
erit deo intͣ filios aeiͦ Quamquã
possit hoc etiam de immortalitate
corꝑis dictũ uideri. Et in hac
quipe similes erimus dõ: s tantũmͦ
filio. qui solus in tͥni tate corpꝰ accep̃
in quo mortuus resurrex̃: atq id
ad superna prouexit. Qm̃ iudebimꝰ
eum sicuti est. Esse dĩ est: et̃num
hunc atq incominutabilem ꝑma¬
nere. Unde & ad moysen dicit.
Ego sum qui sum. & dices filiis isrł.
qui est misit me ad uos. Uidebimꝰ
gͥ eũ sicuti est. quando hunc in ip̃a
aitatis sue substantia contẽplabim᷑.
quod in hac uita nulli prorsus elec¬

Expanded text:
am cum apparuerit, similes ei erimus. Et hoc quoque Paulus aliis explicat verbis: Cum Christus inquiens apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria . Similes inquit ei erimus, quia cum immutabiles et aeternae divinitatis contemplatione perfruemur, nos quoque immortales erimus. Et similes quidem erimus, quia beati; et tamen Creatori similes quidem erimus, quia creatura sumus; quis enim similis erit Deo inter filios Dei? Quanquam possit hoc etiam de immortalitate corporis dictum videri. Et in hoc quippe similes erimus Deo, sed tantummodo Filio, qui solus in Trinitate corpus suscepit, in quo mortuus resurrexit, atque id ad superna provexit. Quoniam videbimus eum sicuti est. Esse Dei est aeternum hunc atque incommutabilem permanere. Unde ad Moysen dicit: Ego sum qui sum ; et: Dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . Videbimus ergo eum sicudeitatis suae substantia contemplabimur. Quod in hac vita nulli prorsus elec
Abbreviated transcription (Latin):
Mostis enĩ ueritatẽ fidei ⁊ uite. doc¬
ti ꝑ unctionẽ sp̃c. nec opꝰ habetis do¬
ceri. nisi ut ꝑsistatis in eo qđ cepis¬
tis. Et qm̃ om̃e indatiũ ex ueritate
non est. Hic u̾sus pendet a suꝑiori.
&. est sensus. non scribimꝰ uobis qua¬
si ignorantibꝰ ueritatẽ: s quasi
scientibus eam. ẜ hoc quoq scien¬

Expanded text:
ostis enim veritatem fidei et vitae docti per unctionem Spiritus, nec opus habetis doceri, nisi ut persistatis in eo quod coepistis. Et quoniam omne mendacium ex veritate non est. Hic versus pendet a superiori, et est sensus: Non scripsimus vobis quasi ignorantibus veritatem, sed quasi scientibus eam: