comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixit petrus & qui cum illo eraN:
Pracceptor. turbȩ te comprimuN
& affligunt. & dicis quisme te¬
tigit. Etdixit: T etigit me
aliquis: Nam & ego noui : uirtu¬
tem deme exisse: Uidens autem
mulier quia non latuit: tremens
uenit & procidit ante pedes eius
& obquã causam tetigerit eum
indicauit coram om̃i populo.
& quem admodum confestim sana¬
tasit: At ipse dixit illi: Filia:
fides tua tesaluã fecit: Recte
ergo filiã uocauit: quaetã ꝑfecꝰ¬
tam habuit fidem: Spiritalit̃
autem ut diximus significat
eccłam: quae filia est dĩ ꝑ adop¬
tionem. quia sicut ait euuange¬
lista. quot quot autẽ receper
eum : dedit cis potestatẽ filios
dĩ fieri: Cui ꝑ prophetam dicit᷑
Audi filia & uide: & inclina¬

Expanded text:
ixit Petrus, et qui cum illo erant: Praeceptor, turbae te comp imunt et affligunt, et tu dicis quis me tetigit? Et dixit: Tetigit me aliquis. Nam et ego novi virtutem de me exisse. Videns autem mulier quia non latuit, tremens venit, et procidit ante pedes illius, et ob quam causam tetigerit eum, indicavit coram omni populo, et quemadmodum confestim sanata sit. At ipse dixit illi: « Filia, fides tua te salvam fecit . » Recte ergo filiam vocavit, quae tam perfectam habuit fidem. Spiritualiter autem, ut diximus, significat Ecclesiam, quae filia est Dei per adoptionem, quia, sicut ait evangelista: « Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . » Cui per Prophetam dicitur: « Audi, filia,
Abbreviated transcription (Latin):
rit tolle: & aꝑto ore eius inueni¬
es staterẽ : illum sumens da eis
prome & te: Cuius etiã exemplũ
secutus idem petrus : discipulos
suos perepłam ammonet dicens:
Dm̃ timeteꝰ regem honorificate:
Etiterũ: Subiecti estote om̃i hu¬
manȩ creaturȩ propter dm̃
Siue regi. quasi prȩcellenti: Siue
ducibus tamquam abeo missis.

Expanded text:
 tolle, et aperto ore ejus, invenies staterem; illum sumens, da eis pro me et te. » Cujus etiam exemplum secutus idem Petrus, discipulos suos per epistolam admonet, dicens: « Deum timete, regem honorificate . » Et iterum: « Subjecti estote omni humanae creaturae propter Deum: sive regi quasi praecellenti, sive ducibu
Abbreviated transcription (Latin):
isti quicũ dño dicerent. Magist̃.
scimus quia uerax es : eũ capere
cogitabant insermone: Quib
ad huc dicitur: O stendice mihi.
nummismacensus: Num misma est
ut Isidorus ait : Solidus aureus.¬
n uel argenteu&t. siue areus: Dicit᷑¬
ihurra nominibeis. prindipũeffigua¬
que signabatui: At illi optulert̃
ei denarium: Denarius genus erat
nummi. qui pro decẽ num mis
inputabatur : & abebat imaginẽ
cesaris inse expressam. nomenq
super scriptum: Etait illis:
Cuius est imago haec. & suꝑ scrip¬
tio: Dicunt ei: Cȩsaris: Non
exignorantia interrogatio salua¬
toris descendit: maxime cũ mani¬
feste pater&. cuius ess& ex pressa
imago innummo : sed temptatores
suos interrogauit. ut illis cuius
ess& imago respondentib rationa¬
biliter & absque reprehensioNe.
quae dĩ dõ. & quȩ cesaris cęsari
reddendũ esse docer&: Unde & sub¬
ditur: Etait illis: Reddite ergo

Expanded text:
isti qui cum Domino dicerent: « Magister, isti qui cum Domino dicerent: « Magister, scimus quia verax es, » eum capere cogitabant in sermone. Quibus adhuc dicitur: « Ostendite mihi numisma census. » Numisma est, ut Isidorus dicit, solidus aureus, vel argenteus, sive aereus. Dicitquia nominibus principum effigiisque signabatur. « At illi obtulerunt ei « denarium. » Denarius genus erat nummi, qui pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris expressam nomenque superscriptum. « Et ait illis: Cujus est imago haec et superscriptio? Dicunt ei: Caesaris. » Non ex ignorantia interrogatio Salvatoris descendit, maxime cum manifeste pateret, cujus esset expressa imago in nummo. Sed tentatores suos interrogavit, ut illis cujus esset imago respondentibus, rationabiliter et absque reprehensione, quae Dei Deo et quae Caesaris Caesari reddenda esse doceret. Unde et subditur: « Et ait illis: Reddite ergo
Abbreviated transcription (Latin):
non augustũ. sed tiberiũ succes¬
sorem eius. subquo passus est
dñs: intellegere debemus Om̃s
autem imperatores romanorum
cesares appellabantur. aprimo
gaio cesare: qui obduas causas cȩ
sar nuncupatur. uel quia cęso
uentre matris exit: uel quia
cum cęsarie capitis. id est cũ ca¬
pillis est natus: Cognita autem
iħs nequitia eorũ. dixit: Quid
me temptatis hypochrite  Sapi¬
entia semper. sapienter agit :
Etprimum cogitationes tempta¬
torum denudauit : ut sic saltem
ineo cogerentur cognoscere diui¬
nitatem : qm̃ proprium est dõ
cogitationes hominũ intueri.
scriptura teste quae ait: Quȩ sunT
incorde hominũ : oculi tui uide
dñe: Etrecte temptatores suos
hypochritarũ appellatione re¬
darguit: quia aliud ore ꝓfere¬
bant. & aliud in corde retine¬
bant: hypochrita enim grece:
latine simulator dicitur: Quo
nomine recte illi censentur: qui
aliud ostendunt exterius. & ali¬
ud seruant interius : quales eraNT

Expanded text:
non Augustum, sed Tiberium succesnon Augustum, sed Tiberium successorem ejus, sub quo passus est Dominus, intelligere debemus. Omnes enim imperatores Romanorum Caesares appellabantur, a primo Caio Caesare, qui ob duas causas Caesar est nuncupatus, vel quia caeso ventre matris exiit, vel quia cum caesarie capitis, id est cum capillis est natus « Cognita autem Jesus nequitia eorum dixit: Quid me tentatis, hypocritae? » Sapientia semper sapienter agit. Et primum cogitationes tentatorum denudavit, ut sic saltem in eo cogerentur cognoscere divinitatem. Quoniam proprium est Deo cogitationes hominum intueri, Scriptura teste, quae ait: « Quae sunt in corde hominis, oculi tui vident, Domine. » Et recte tentatores suos hypocritarum appellatione redarguit, quia aliud ore proferebant, et aliud in corde retinebant. Hypocrita enim Graece, Latine simulator dicitur. Quo nomine recte illi censentur qui aliud servant interius, et aliud ostentant exterius. Quales erant
Abbreviated transcription (Latin):
quod uerumest respondeat: sed
quod illi qui interrogatur pla
nos firma & in mobili fide cre¬
Idere debemus: illum scilic&
uerum acsingularem eẽ magis¬
trum. aquo procedit omnis
sapientia: & cum quo fuit semꝑ
& est ante ȩuum. Qui ait ine
uuangelio: Uosuocatis me ma¬
gister & dñe : & benedicitis:
Sum & enim: Et iterum: Nec
uocemini magistri : quia magister
uester unus est xp̃s: Ipse autẽ uerax
est: Quia ut ait scriptura. om̃is
homo mendax : Et in euuangelio.
Uiã quoque dĩ inueritate docunit
quia nec fefellit aliquẽ ꝓmissis.
Nonenim respicis. ꝑsonam hominũ
Quia nec propter pauper tatem
Aliquẽ abiecit. nec propter diui¬
tias aliquẽ elegit: sedquẽ in suo
seruitio uideritꝰ deuotiorẽ. ipsum
efficit sanctiorem: Dequo ueracis¬
sime petrus apłs dicit: Inueritate
comperi. quia non est ꝑsonarum
acceptor ds̃: sed inomigente quiti¬
met eum. & operatur iustitiam.
acceptus est illi Cesarẽ autem

Expanded text:
quod verum est respondeat, sed quod verum est respondeat, sed quod illi, qui interrogat, placnos firmi et immobili fide credere debemus, illum scilicet verum ac singularem esse magistrum, a quo procedit omnis sapientia, et cum quo fuit semper et est ante aevum, qui ait in Evangelio: « Vos vocatis me Magister et Domine, et bene dicitis: sum etenim . » Et iterum: « Nec vocemini magistri, quia magister vester unus est Christus . » Ipse autem verax est, quia, ut ait Scriptura, « omnis homo mendax , » quia ait in Evangelio: « Viam quoque Dei in veritate docuit , » quia nec fefellit aliquem, nec fall« Non enim respicit personam hominum , » quia nec propter paupertatem aliquem abjicit, nec propter divitias aliquem eligit, sed quem in suo servitio viderit devotiorem, ipsum efficit sanctiorem. De quo veracissime Petrus apostolus dicit: « In veritate comperi quoniam non est personarum acceptor Deus, sed in omni gente, qui operatur justitiam, acceptus est illi . » Caesarem autem,
Abbreviated transcription (Latin):
unum excis quod lib& ad firmar&.
aut illorũ autistorũ oduancur ir¬
rer& : ut scilic& sidicer& lic&.
repre henderetur abaliis. quicen¬
sum dare nolebant: ueluideret᷑
esse contrarius legi dĩ: Siuero
dicer& non lic&. quasi qui rebel¬
lationem contra cęsarẽ mouere
cogitar& : aministris herodis
comprehensus teneretur: Hero¬
dianos autẽ uelm inistros hero¬
dis uocat. qui publicȩ̨ uectiga¬
lia exigebant: uel certe illos
quos scribe & pharisȩi quia spon¬
te herodi tributa soluerent. in lu¬
dentes herodianos uocabant:
Et quia ut dñs ait scribe & pha¬
risei. similes erant sepulchris de¬
albatis : blandã & fraudulentã
interrogationẽ. premi tebant
ei dicentes: Magister. scimus
quia uerax es. & uiã dĩ inueritate
doces : & non est tibi cura deali¬
quo: Non enim respicis ꝑsonã
hominum ẜ Proprium est enim ui¬
illorũ. qui alios fraude decipere
conantur : ut prius mentẽ audi¬
entis adulationib demulceant:
ut blandimentis prouocatus. non

Expanded text:
 affirmaret, aut illorum aut istorum odium incurreret. Ut scilicet, si diceret: Licet, reprehenderetur ab aliis, qui censum dare nolebant, vel videretur esse contrarius legi Dei. Si vero diceret: Non licet, quasi qui rebellionem contra Caesarem movere cogitaret, a ministris Herodis comprehensus teneretur, Herodianos autem vel ministros Herodis vocat, qui publice vectigalia exigebant, vel certe illos quos scribae et Pharisaei, quia sponte Herodi tributa solverent, illudentes Herodianos vocabant. Et quia, ut Dominus ait, scribae et Pharisaei similes erant sepulcris dealbatis, blandam et fraudulentam interrogationem praemittebant, ei dicentes: « Magister, scimus quia verax es et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo. Non enim respicis personam hominum. » Proprium est enim illorum qui alios fraude decipere conantur, ut prius mentem audientis adulationibus demulceant, ut blandimentis provocatus, non
Abbreviated transcription (Latin):
ciatur aeterna combustione:
Unde & hanc eandẽ cõparatio¬
nem dñs subbreuitate Aperit:
cum subiungit: scͥ erit in consũma¬
tionem scłi Exibunt angłi
& separabunt malos demedio
iustorum . & mittunt eos in ca¬
minum ignis ardentis: ibi erit
fletus & stridor dentium:
& enim uoce tormenta petcan¬
tium dictasunt : nequis adigno¬
rantiȩ suae excusationẽ recur¬
rer& : siquid de aeterno regno¬
supplicii obscure diceretur:
Vnde & subditur: Intellexistis
haec om̃a. Dicunt ei Etiam:¬

Expanded text:
ciatur aeterna combustione? ciatur aeterna combustione? Unde et hanc eamdem comparationem Dominus sub brevitate aperit cum subjungit: Sic erit in consummationeeparabunt malos de medio justorum, et mittent eos in caminum ignis. Ibi erit fletus et stridor dentium. etenim voce tormenta peccantium dicta sunt, ne quis ad ignoratiae suae excusationem recurreret, si quid de aeterno supplicio obscure diceretur. Unde et subditur: Intellexistis haec omnia? Dicunt ei: Uti
Abbreviated transcription (Latin):
Quae sagena scilic& eccła tunc
uniuersaliter repletur : cũ infine
suo humani generis summa con¬
cluditur: Quã educunt & secus
litus sedent: quia sicut mare
scłm. ita scłi finem significat litꝰ
maris. In quo scilic& fine boni
pisces inuasis eliguntur. mali
proiciuntur foras. Quia & elec¬
tii quique intaber nacula ęt̃na
recipiuntur : & interni regnis
luce perdita. ad ex terioresstene:¬
bras reprobi trahuntur: Nunc
enim bonos malosque cõmuniter
quasi permixtos pisces fidei sage¬
na nos continet: sedlitus indicat᷑
Et quidem pisces qui capti fueriN.
mutari non possunt : nos autem
mali capimur. sed inbonitatẽ per¬
mutamur: Cogitemus igitur incap¬
tione: ne diuidamur inlittore:
Ecce quã grata uobisest hodier¬
na die sollempnitas : ita ut se non
modicum addicat. sicui ex hoc
conuentu ur̃o de esse contingat:
Quidergo in illa die acturus est.
qui aconspectu iudicis rapitur.
abelectorum societate separat᷑
Qui tenebrescit alumine. cru¬

Expanded text:
Quae sagena, scilicet, tunc Quae sagena, scilicet, tunc universaliter repletur, cum in fine suo humani generis summa concluditur. Quam educunt, et secus littus sedent, quia sicut mare saeculum, ita saeculi finem significat littus maris. In quo scilicet fine boni pisces in vasis eliguntur, mali autem projiciuntur foras, quia et electus quisque in tabernacula aeterna recipitur, et interni regni luce perdita, ad exteriores tenebras reprobi pertrahuntur. Nunc enim bonos malosque communiter quasi permistos pisces fidei sagena nos continet, sed littus indicat sEt quidem pisces qui capti fuerint mutari non possunt; nos autem mali capimur, sed in bonitate permutamur. Cogitemus igitur in captione, ne dividamur in littore. Ecce quam grata est vobis hodierna solemnitas, ita ut se non modicum addicat, si cui ex hoc conventu vestro deesse contingat. Quid ergo in die illa acturus est, qui a conspectu judicis rapitur, ab electorum societate separatur, qui tenebrescit a lumine, cru
Abbreviated transcription (Latin):
perturbat. luxuria inquinat:
Qui si adipisci regna caelorum
perbella persecutionũ non possu¬
mus : hoc ipsum nobis turpe sit.
quod dm̃ nolumus saltim perpacẽ
sequi: Ecce nulli nr̃m hoc tẽpore
dicit ds̃. prome morere: sed inli¬
cita tantum modo inte desideria
occide: Qui ergo in pace subice¬
re carnis desideria nolumũs.
quando inbello ipsam carnem
regnum caelorum. sagene in mare
misse dicitur ex om̃i genere pisci¬
um congreganti : quae impleta
adlitus educitur. & inuasis boni
pisces eliguntur : mali autem¬
proiciuntur foras: Sca autem
eccła sagene comparatur : quia
&x piscatoribus est commissa
& per eam quisque ad aeternũ
regnum. a pręsenti scłi fluctib
trahitur : ne in aeterne mortis
profunda mergatur: Quae ex om̃i
genere piscium congregat: quia
ad peccatorũ ueniam sapientes. &
facuos. liberos & seruos. diuites
& pauperes. fortes & infirmos
uocat Unde & per psalmistã dõ
dicitur: Adte omis caro ueniet:

Expanded text:
perturbat, luxuria inquinat? perturbat, luxuria inquinat? Qui si adipisci regna coelorum per bella persecutionum non possumus, hoc ipsum nobis turpe sit, quod Deum nolumus saltem per pacem sequi. Ecce nulli nostrum hoc tempore dicit Deus: Pro me morere, sed: Illicita tantummodo in te desideria occide. Qui ergo in pace subigere carnis desideria nolumus, quando in bello pro Domregnum coelorum sagenae missae in mari, dicitur, ex omni genere piscium congreganti; quae impleta ad littus ducitur, et in vasis boni pisces eliguntur, mali projiciuntur foras. Sancta Ecclesia sagenae comparatur, quia et piscatoribus 1474 est commissa, et per eam quisque ad aeternum regnum a praesentis saeculi fluctibus trahitur, ne in aeternae mortis profunda mergatur. Quae ex omni genere piscium congregat, quia ad peccatorum veniam sapientes et fatuos, liberos et servos, divites et pauperes, fortes et infirmos vocat. Unde per Psalmistam Deo dicitur: Ad te omnis caro veniet .
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia: deserit habita. congregata
dispergit:In ardescit in caelestibus
Animus : nil interrenis lib&: defor¬
me conspicitur. quicquid det̾re¬
ne rei placebat specię. Quia solȩ
preciose margaritȩ claritas fulgst
inmente: Deciuus dilectione recte
persalomonem dicitur: Fortis est
ut mors dilectio: Quia uidelic&
sicut mors corpus interimit. sic
abamore rerum temporalium aet̾ne
uitȩ caritas occidit: Namquẽ per¬
fecte absorbuerit: ad terrena foris
desideria. uelut insensibilem reddit
Neque enim sca haec. cuius hodie
natalitia cęlebramus. mori ꝓdño
potuiss& in corpore : si prius a terre¬
nis desideriis mortua non fuiss&
inmente: E recta namque inuir¬
tutis culmine. animo tormenta
derisit: pręmia calcauit. ante
armatos reges. & presides ducta
stetit feriente robustior. iudican¬
te sublimior: Quidinter haec
nos barbati & debiles dicimus:
qui ire adregna caelestia puellas
perferrum uidemus. Quos ira
fuperat. superbia inflat: ambitio

Expanded text:
omnia, deserit habita, congregata omnia, deserit habita, congregata dispergit, inardescit in coelestibus animus, nil in terrenis libet, deforme conspicitur quidquid de terrenae rei placebat specie, quia sola pretiosae margaritae claritas fulget in mente. De cujus dilectione recte per Salomonem dicitur: Fortis est ut mors dilectio , quia videlicet sicut mors corpus interimit, sic ab amore rerum corporalium aeternae vitae charitas occidit. Nam quem perfecte absorbuerit, ad terrena foris desideria velut insensibilem reddit. 3. Nec enim sancta haec, cujus hodie natalitia celebramus, mori pro Deo potuisset in corpore, si prius a terrenis desideriis mortua non fuisset in mente. Erectus namque in virtutis culmine animus tormenta despexit, praemia calcavit. Ante armatos reges et praesides ducta stetit, feriente robustior, judicante sublimior. Quid inter haec nos barbati et debiles dicimus, qui ire ad regna coelestia puellas per ferrum videmus, quos ira superat, superbia inflat, ambitio
Abbreviated transcription (Latin):
que ramus: Sic autem sit opus inpu
blico. quatenus intentio maneat
inoeculto: ut & debono opere
proximis prebeamus exemplum:
& tamen per intentionẽ. quadõ
soli placere quȩrimus. semper
optemus secretum: Thesaurus aut̃.
caeleste est desiderium: Ager uero
inquo thesaunus abscondicur. disci¬
plina. stadu caelestis: Quem profeos¬
Ta grum uenditis om̃ibus cõꝑa¬
rat. qui uoluptatib carnis renunti¬
ans. cuncta sua terrena desideria.
perdisciplinȩ caelestis custodiam
calcat : ut niliam quo caro blan¬
ditur libeat. nihil quod carnalem
uitam trucidat̃. sp̃s per horrescat:
Rursum caeleste regnum negotiato¬
ri homini simile dicitur. quibo¬
nas margaritas quaerit. sed unã
pretiosam inuenit:. Quã uidelic&
inuentã. om̃a uendens emic
Quia qui caelestis uitȩ dulce¬
dinem in quantũ possibilitas ad¬
mittit. perfecte cognouerit: ea
quae interris amauerat. libenter
cuncta derelinquit: In cõ¬
paratione eius ui lescunt

Expanded text:
quaeramus. Sic autem sit opus in puquaeramus. Sic autem sit opus in publico quatenus intentio maneat in occulto, ut et de bono opere proximis praebeamus exemplum, et tamen per intentionem, qua Deo soli placere quaerimus, semper optemus secretum. Thesaurus autem coeleste est desiderium, ager vero in quo thesaurus absconditur disciplina studii coelestis. Quem profecto agrum venditis omnibus comparat, qui, voluptatibus carnis renuntians, cuncta sua terrena desideria per disciplinae coelestis custodiam calcat, ut nihil jam quod caro blanditur libeat, nihil quod carnalem vitam trucidat spiritus perhorrescat. 2. Rursum coeleste regnum negotiatori homini simile dicitur, qui bonas margaritas quaerit, sed 1473 unam pretiosam invenit, quam videlicet inventam, omnia vendens emit, quia qui coelestis vitae dulcedinem, in quantum possibilitas admittit, perfecte cognoverit, ea quae in terris amaverat libenter cuncta derelinquit; in comparatione ejus vilescunt
Abbreviated transcription (Latin):
regnum fr̃s lem̃i. id circo t̾re¬
nis rebus simile dicitur : ut ex his
quae animus nouit. surgat ad in cog¬
nita quae non nouit : quatenus
exemplo uisibilium se admuisibilia
rapiat: & per ea quȩ usu didicit.
quasi confricatus incalescat: ut ꝑ hoc
quod scit notum diligere. discat & in¬
cognita amare: Ecce regnum cȩ̨
lorum thesauro abscondito in agro
conparatur : quem qui inuenit
homo abscondit. & pre gaudio illius
uadit. & uendit uniuersa quae hab&
& emit agrum illum: Qua in re
hoc quoque notandum est: quod in¬
uentus thesaurus absconditur utser¬
uetur: Quiastudium caelestis
desiderii amalignis spiritibus
custodire non sufficit .: qui hoc ab
humanis laudibus non abscondit:
In pręsenti & enim uita quasi
pergimus: Maligni autẽ sp̃s. iter
nr̃m. quasi quidam latrunculi
obsident. De predari ergo deside¬
quithesaurum publice portat in¬
uia: Hoc autẽ dico. non ut ꝓximi
opera nr̃a nonuideant. cũ scriptũsit.
quod agimus. laudes ex terius non

Expanded text:
Regnum coelorum idcirco terrenis rebus simile dicitur, ut ex his quae animus novit, surgat ad incognita, quae non novit, quatenus exemplo visrapiat, et per ea quae usu didicit, quasi confricatus, incalescat, ut per hoc quod scit notum diligere, discat et incognita amare. Ecce enim coelorum regnum thesauro abscondito in agro comparatur, quem qui invenit homo, abscondit, et prae gaudio illius vadit et vendit universa quae habet, et emit agrum illum. Qua in re hoc quoque notandum est, quod inventus thesaurus absconditur, ut servetur, quia studium coelestis desiderii a malignis spiritibus custodire non sufficit, qui hoc ab humanis laudibus non absIn praesenti enim vita sumus, pergimus. Maligni autem spiritus iter nostrum, quasi quidam latrunculi, obsident. Depraedari ergo desidequi thesaurum publice in via portat. Hoc autem dico, non ut proximi opera nostra non videant, cum scriptum sit: quod agimus, laudes exterius non
Abbreviated transcription (Latin):
maris. & uolatilib caeli. & besti¬
is terrȩ: Postquã uero post pecca¬
tum inter homines iirgia. rixȩ.
& seminarium discordię crescere
cȩpit : ad comprimendã prauoꝵ
hominum insolentiã. prȩposuit
ds̃ hominib: hominẽ: ut quos amor
dĩ non prouocabat ad bonũ: saltẽ
timor hominis cohercer&amalis:
Iam uero xp̃ianorũ temporibus
diuina ꝓuidentia ordinauit.
ut ess& in eccła dĩ. non solum
pastor & pontifex. sed etiã in scło
princeps: ut iste eccłam dĩ uerbis
instrueͣt: & ille armis defendat:
Et quod iste non potest corrigere
uerbo: ille feriat ferr& Et qui
nolunt ecclesiasticã suscipere di¬
sciplinã. cohibeantur a malis
ꝑ potestatem regiam. Etqui po¬
testati dĩ non sunt subditi: mun¬
danis legibus constringantur. ⁊¬
Et ideo debemus xp̃ianis princi¬
pibus esse subditi nisi contra uo
luntatẽ dĩ nobis imperent oboe¬
dientes : ut iuxta saluatoris prȩ̨¬
ceptum reddamus quae sunt cȩsaris

Expanded text:
maris et volatilibus coeli et bestimaris et volatilibus coeli et bestiis terrae . » Postquam vero peccatum inter homines, jurgia, rixae, et seminarium discordiae crescere coepit, ad comprimendam pravorum hominum insolentiam, proposuit Deus hominibus hominem, ut quos amor Dei non provocabat ad bonum, saltem timor hominis coerceret a malis. Jam vero Christianorum temporibus divina providentia ordinavit, ut esset in Ecclesia Dei non solum pastor et pontifex, sed etiam in saeculo princeps, ut iste Ecclesiam Dei verbis instruat, et ille armis defendat. Et quod iste non potest corrigere verbo, ille feriat ferro. Et qui nolunt ecclesiasticam suscipere disciplinam, prohibeantur a malis per potestatem regiam. Et qui potestati Dei non sunt subditi, mundanis legibus constringantur. Et ideo debemus Christianis principibus esse subditi nisi contra Dei voluntatem nobis imperent et obedientes, ut juxta Salvatoris praeceptum reddamus « quae sunt Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ dõ: Reddite ergo quaesunt
caesaris cȩsari : idest tributũ. uecti¬
gal & censũ : & quȩ sunt di dõ.
id est decimas. primitias. & sponta¬
neas oblationes: Ubi subtiliter
considerandũ. quia sicut caesar
imaginis suae censũ asibi subditis
exigebat : sic ds̃ om̃ps imaginis suȩ
figuram anobis ex acturus est:
Indenario quippe: imago regis
&x primebatur: homo aut̃ scđm
in teriorẽ hominem adimaginem
& similitudinẽ dĩ factus est: ipso
dño dicente: Faciamus hominẽ
adimaginẽ & similitudinẽ nram:
Huius imaginis figurã inse ex pres¬
sam nouerat. quidicebat: Signa¬
tum est suꝑnos lumen uultus tui dne:
Quẽ admodũ ergo caesar dena¬
rium in quo imago eius exprime¬
Ubhatur. asubditis ex qrurebat: Sic
ds̃ om̃ps in uiolatã in nobis suã ima¬
homo imaginẽ dĩ inse peccando
uiolass& : nequaquã homo homini
subiectus ess& Quia mitio cũ
feciss& ds̃ hominem adimaginẽ
& similitudinẽ suam. non ait p̾sit
hominib : sed dominamini piscib

Expanded text:
ddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari, id est tributum, vectigal et censum: et quae sunt Dei Deo, id est decimas, primitias et spontaneas oblationes. Unde subtiliter considerandum, quia sicut Caesar imaginis suae censum a sibi subditis exigebat, sic Deus omnipotens imaginis suae figuram a nobis exacturus est. In denario quippe imago regis exprimebatur, homo autem secundum interiorem hominem, ad imaginem et similitudinem Dei factus est, ipso Domino dicente: « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . » Hujus imaginis figuram in se expressam noverat, qui dicebat: « Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . » Quemadmodum ergo Caesar denarium, in quo imago ejus exprimebatur, a subditis exquirebat, sic Deus omnipotens inviolatam in urbis suam imahomo imaginem Dei in se peccando violasset, nequaquam homo homini subjectus esset. Quia in initio cum fecisset Deus hominem ad imaginem et similitudinem suam, non ait: Praesit homo hominibus, sed « dominamini piscibus
Abbreviated transcription (Latin):
usque ad messem. uidetur illi prȩ¬
cepto esse contrarium: Auferte
malum demedio uestrum & ne
quaquam societatem habendam.
cum his qui fr̃s nominentur. & sint
adulteri acfornicatores: Si enim
prohibetur eradicatio. & usque ad
messem tenenda est patientia: Quo¬
modo eiciendi sunt quidam deme¬
dio nr̃m: inter triticum & ⁊yza¬
niam quod nos appellamus lolium:
Quam diu herba est & necdũ culmꝰ
uenit adspicam. grandissimilitudo
est : & indiscernendo aut nulla aut
per difficilis distantia Premonet
cito sentens tiam proferamus.
sed dõ iudici terminum reserue¬
mus : utcum dies iudicui uenerit.
ille non suspitione criminis. sed
manifeste reum descõrum
cetu eiciat: Quodautẽ dixit ⁊¬
zantorum fasciculos ignibus tradi.
& triticum congregari inhorrea.
manifestum est hereticos quos que.
& hẏpocritas fidei. gehenne ignib
concremandos : eos uero quiap¬
pellantur triticum: horreis idest
mansionibus caelestibus suscipi::

Expanded text:
usque ad messem , videtur illi praeusque ad messem , videtur illi praecepto esse contrarium: Auferte malum de medio vestrum ; et nequaquam societatem habendam cum his qui fratres 97 nominentur, et sunt adulteri et fornicatores. Si enim prohibetur eradicatio, et usque ad messem tenenda est patientia, quomodo ejiciendi sunt quidam de medio nostrum? Inter triticum et znia, quod nos appellamus lolium, quamdiu herba est, et nondum culmus venit ad spicam, grandis similitudo est, et in discernendo aut nulla, aut perdifficilis distantia  Al. subscito sententiam proferamus; sed Deo judicii terminum reservemus: ut cum dies judicii venerit, ille non suspicionem criminis, sed manifestum reatum de sanctorum coetu ejiciat. Quod autem dixit, zizaniorum fasciculos ignibus tradi, et triticum congregari in horrea, manifestum est haereticos quosque et hypocritas fidei gehennae ignibus concremandos; sanctos vero qui appellantur triticum, horreis, id est, mansionibus coelestibus suscipi.
Abbreviated transcription (Latin):
regni: Ergo ut supra dixi quae
exposita sunt a dño his debemus
ad commodare fidem: quae aũt
tacita & nr̃ę intellegentiae
derelicta: perstrin Igenda suN¬
breuiter: homines quidormiunt.
magistros eccła¬
ge : seruos patris familiae
ne alios accipias. quam angelos
qui cotidie uident faciem patris:
Diabolus autem propterea inimi¬
cus homo appellatur. quia ds̃. eẽ.
desiuit : Et innono psalmo scrip¬
tum est de eo: Exsurge dñe. non
confortetur homo: Quam obrem
non dormiat qui ecclesiȩ preposi¬
tus est : ne Per illius neglegentiam
inimicus Ehomo super semi¬
net ⁊ y zaniã hoc est hereticoꝵ
dogmata: Quod autem dicitur
neforte colligentes zyzaniam.
eradicetis simul & frumentum:
Datur locus penitentiȩ. & monem᷑¬
ut penitentẽ ia putemus fratrem.
quia fieri potest. ut ille quihodiȩ
noxio deprauatus est dogmate.
cras resipiscat: & defendere incipi¬
at ueritatem: Illud quoque quod
sequitur : Sinite utraque crescere

Expanded text:
regni. Ergo, ut supra dixi, quae regni. Ergo, ut supra dixi, quae exposita sunt a Domino, his debemus accommodare fidem. Quae autem tacita, et nostrae intelligentiae derelicta, perstringenda sunbreviter. Homines qui dormiunt, magistros Eccge. Servos patrisfamilias, ne alios accipias quam angelos, qui quotidie vident faciem Patris . Diabolus autem propterea inimicus homo appellatur; quia Deus esse desivit. Et in nono psalmo scriptum est de eo: Exsurge, Domine, non confortetur homo . Quamobrem non dormiat, qui Ecclesiae praepositus est, ne per illius negligentiam inimicus homo superseminet zizania, hoc est, haereticorum dogmata. Quod autem dicitur: Ne forte colligentes zizania, eradicetis simul et frumentum, datur locus poenitentiae, et monemur ne cito amputemus fratrem: quia fieri potest, ut ille qui hodie noxio depravatus est dogmate, cras resipiscat et defendere incipiat veritatem. Illud quoque quod sequitur: Sinite utraque crescere
Abbreviated transcription (Latin):
it: Haec parabola est. cuminter¬
precatione sua non statim posita:
sed interiectis aliis parabolis edisserta:
Hic enim proponitur : & postea di¬
missis turbis uenitur domum:
Et acceduntꝰ eum discipuli eius
rogantes: Dissere Gnobis pa¬
rabolam ⁊yzaniorum agri. Etrł
Nonergo debemus prepropere
intellegendi desiderio ante eius
notitiam quęrere: quam ad ño
indomum : & accesserunt ad eum
discipuli eius dicentes: Dissere no¬
bis parabolam ⁊yzaniorum agri:
Dimittit turbas iħs & domũ reuer¬
titur : ut accedant adeum discipłi.
& secreto interrogent. quae popłs
nec mere batur audire nec poterat :¬
Dissere nobis parabolã ⁊uzanioꝵ.
Qui respondens ait: Quiseminat
bonum semen: est filius hominis:
Per spicuȩ ex posuit quod ager
mundus sit: sator filius hominis:
Bonum semen filii regni: ⁊yza¬
na filii pessimi: Euz aniorum
sator. diabolus: Missis consum¬
matio mundi. messores angeli:
om̃a scandala reseruntur ad zy¬
⁊ania. iusti reputantur iNifiliis

Expanded text:
a parabola est cum interpretatione sua non statim posita, sed interjectis aliis parabolis edisserta. Hic enim proponitur, et postea dimissis turbis venitur domum et accedunt ad eum discipuli ejus rogantes: Dissere nobis parabolam zizaniorum agri, et reliqua. Non ergo debemus praepropero intelligendi desiderio ante ejus notitiam quaerere, quam a Domino in domum, et accesserunt ad eum discipuli ejus, dicentes: Edissere nobis parabolam zizaniorum agri. Dimittit turbas Jesus, et domum revertitur, ut accedant ad eum discipuli, et secreto interrogent quae populus nec merebatur audire, nec poterat. Edissere nobis parabolam zizaniorum agri. Qui respondens, ait: Qui seminat bonum semen, est Filius homPerspicue exposuit quod ager mundus sit: sator, Filius hominis; bonum semen, filii regni; zizania, filii pessimi; zizaniorum sator, diabolus; messis, consummatio mundi; messores, angeli. Omnia scandala referuntur ad zizania; justi reputantur in filios
Abbreviated transcription (Latin):
UIII.Quia scribę & pharisȩi ut sȩpe
diximus. ad hoc d̃m sequebantur.
ut eum uel in opere uel in sermone
reprehendere possent : subhac oc¬
casione consilium in euntes. mit¬
tunt ei discipulos suos cũ herodia¬
nis dicentes: Magister. scimus¬

Expanded text:
Et quia scribae et Pharisaei, ut saepe Et quia scribae et Pharisaei, ut saepe diximus, ad hoc Dominum sequebantur, ut eum vel in opere, vel in sermone reprehendere possent, sub hac occasione consilium ineuntes, « Mittunt ei discipulos suos cum Herodianis, dicentes: Magister, scimus
Abbreviated transcription (Latin):
UBEO TEM PORE QUO OCÕ¬
tocius mundi monarchia.
subunius hominis princi¬
patu redacta est. propt̃ pacem
& concordiã seruandã inpopulis:
statutum est ut unusquisque censũ
capitis sui redder&: Cuius rei
testisest lucas euuangelista: qui
tempore quo dñs & saluator
nr̃t natus est. hanc legẽ inpopu¬
lum iudęoꝵ allatã descripsit
dicens Exut edictũ acęsare
augusto: ut describeretur uni¬
uersus orbis: Super hac rȩ aũt
cȩsar augustus herodẽ antipatris
filium iudaeis prę̧fecit: ut & tri¬
buta exiger&. & romano pare¬
r& imperio: Ergo prȩdicante
dño & saluatore nr̃o. contentio
magna inter iudaeos nata fuerat
propter redditionẽ census: Aliis
dicentibus ꝓsecuritate & quiete
quia romani principes proeis
militarent. debere tributa solur
Econtra scribis & pharisȩis dicen.¬
tibus non debere populũ dĩ huma¬
nis legibus. eẽ. subiectũ : maxime
cum decimas & primitias & spon¬
taneas oblationes dõ offerros:

Expanded text:
eo tempore quo totius mundi monarchia sub unius hominis principatu redacta est, propter pacem et concordiam servandam in populis, statutum est, ut unusquisque censum capitis sui redderet. Cujus rei testis est Lucas evangelista, qui tempore quo Dominus et Salvator noster natus est, hanc legem in populum Judaeorum allatam descripsit, dicens: « Exiit edictum a Caesare Augusto, ut describeretur universus orbis . » Super hanc rem autem Caesar Augustus Herodem Antipatri filium Judaeis praefecit, ut et tributa exigeret, et Romano pareret imperio. Ergo praedicante Domino et Salvatore nostro, continuo magna inter Judaeos nata quaestio fuerat, propter redditionem census, aliis dicentibus pro securitate et quiete, quia Romani principes pro eis militarent, debere tributa solvi, e contra scribis et Pharisaeis dicentibus, non debere populum Dei humanis legibus esse subjectum, maxime cum decimas, et primitias, et spontaneas oblationes Deo offerret.
Abbreviated transcription (Latin):
tibus dimit tere non uult: etiã illa
peccata quaesibi dimissa credebat.
aduindictã ei replicabuntur:
Et quia ds̃ inspector est cordis: signan¬
ter dicitur decordibus uestris:
Sunt enĩ non nulli : quicũ abaliis
lesi fuerint. ore dimit tere uident᷑:
sed corde iniurias reseruant: Quod
ideo faciunt. quia ab aliis cogunt᷑
ut dimittant: autcerte defende¬
re nonse prȩualent. abhis aquib
lesisunt: uel certe tempus uindi¬
candi aptũ expectant: Dequibus
per prophetam dicitur Ore pacẽ
cũ amico suo loquitur: & occulte
ponit ei insidias: Sedisti tales
qualẽ uindictam ꝑcipiant:
psalmista declarat dicens:
um eorũ tribue illis: Quorũ pati¬
entia non prȩmiũ accipiet uirtu¬
tis : quia uelamentũ est furoris:
N ihilergo prodest dimit tere ore :¬
qui uult iracundiã corde seruare:
Propter hoc cum dixiss& dñs. sic¬
& pater ms caelestis faciet uobis.
sinon remiseritis unus qrisq fr̃i
suo : adiunxit decordib ur̃is::

Expanded text:
etiam illa peccata, quae sibi dimissa credebat, ad vindictam ei replicabuntur. Et quia Deus inspector est cordis, signanter dicitur, « de cordibus vestris. » Sunt enim nonnulli, qui cum ab aliis laesi fuerint, ore dimittere videntur, sed corde injurias reservant, quod ideo faciunt, quia ab aliis coguntur ut dimittant: aut certe defendere non se praevalent ab his a quibus laesi sunt, vel certe tempus vindicandi aptum exspectant, de quibus per prophetam dicitur : « Ore pacem cum amico suo loquitur, et occulte ponit ei insidias. » Sed isti tales, qualem vindictam percipiant, Psalmista declarat, dicens :um eorum tribue illis . » Quorum patientia non praemium accipiet virtutis, quia velamentum est furoris. Nihil ergo prodest ore dimittere, qui vult iracundiam corde servare. Propter hoc, cum dixisset Dominus: « Sic pater vester coelestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo. » adjunx
Abbreviated transcription (Latin):
cui ꝑ quendã sapientẽ dicitur
Tuautem dne saba oth cum tran¬
quillitate iudicas: & cũmagna
reuerentia disponis nos: Torcores
quibus ingratus seruus traditur
inmundi sunt sp̃s : dequib scriptũ
est In missiones perangelos
malos : qui grauiter a nobis. &xi¬
gunt. quodblande &leniter
persuaserunt: Ipsos enĩ tortores
peccatorũ hab& inpęna : quos
habuit suasores adculpam:
Q uod autẽ dicit᷑ quo adusque
redder& uniuersũ debitum:
sic cotidie debitũ peccati inpęna
&x soluent: ut tamen pęnarum
cruciatus num quã eis deficiat
dño alibi dicente: Amen dicotibi
non exies in de: donec reddas
nouissimum quadrantem: Nonergo
itaest accipiendum. quod post uniũ¬
sale iudicium. uindicta peccatorũ
peracta. reprobi ueniã consequi Uii¬
possint : lic& origenista testatur :
quorũ sententia non est sequenda:
quia postquã semel dampnati fue¬
rint. ueniã non consequentur:
Ex ponens dñs. quod insimilitu¬
dinem promiserat: adiunx it dicens:

Expanded text:
quemdam sapientem dicitur : « Tu autem, Domine Sabaoth, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos. » Tortores, quibus ingratus servus traditur, immundi sunt spiritus, de quibus scriptum est . « Immissiones per angelos malos: » qui graviter a nobis exigunt quod blande et leniter persuaserunt. Ipsos enim peccator tortores habet in poena, quos habuit suasores ad culpam. Quod autem dicitur: « Quoadusque redderet universum debitum. mnati, sic quotidie debitum peccati in poena exsolvent, ut tamen poenarum cruciatus nunquam eis deficiat, Domino alibi dicente : « Amen dico vobis, non exies inde donec reddas novissimum quadrantem. » Non ergo ita est accipiendum, quod post universale judicium vindicta peccatorum peracta, reprobi veniam consequi possint, licet Origenistae testentur, quorum sententia non est sequenda, quia postquam semel damnati fuerint, veniam non consequentur. Exponens Dominus quod in similitudinem praemiserat adjunxit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
to in prȩsenti uita iustius uixerit.
ipso dño dicente: Indomo patris
mei : mansiones multęsunt: Uiden¬
tes autem turbȩ timuerunt : & glo¬
rificauerunt dm̃. quidedit
potestatem talem hominibus:
In hoc loco de claratur : quantum
inter doctã malitiã. & scam simpli¬
citatem distat: Scribis enĩ dm̃
blasphemantib : turbȩ quae minus
erudite erant. eius opera uidentes.
cum timore & admiratione glorifi¬
cauerunt dm̃: Sed & hoc cotidie fit
in eccła in conuersione peccatoꝵ:
quia dum quilib& facinorosus publi¬
ce addm̃ conuertitur. & ꝑpęniten¬
tiam curatur : multi in eius con¬
uersione in mensam dĩ pietatem
glorificant: Iuxta superiorẽ sensũ
turbȩ quaetiment. inmundi sp̃s
incellegi possunt : qui uidentes pec¬
catores per dñĩ in carnationem de
sua potestate eripi : timore & ad¬
miratione concussi sunt: Vnde & ꝑ
obsessum hominẽ loquebantur:
Quidnobis & tibi fili dĩ: uenisti
ante tempus torquere nos:

Expanded text:
to in praesenti vita justius vixerit, to in praesenti vita justius vixerit, ipso Domino dicente: « In domo Patris mei mansiones multae sunt . » « Videntes autem turbae timuerunt et glorificaverunt Deum, qui dedit potestatem talem hominibus. » In hoc loco declaratur quantum inter doctam malitiam et sanctam simplicitatem distet. Scribis enim Deum blasphemantibus, turbae, quae minus eruditae erant, ejus opera videntes, cum timore et admiratione glorificaverunt Deum. Sed et hoc quotidie fit in Ecclesia in conversione peccatorum, quia dum quilibet facinorosus publice ad Deum convertitur, et per poenitentiam curatur, multi in ejus conversione immensam Dei pietatem glorificant. Juxta superiorem sensum turbae quae timent, immundi spiritus intelligi possunt, qui videntes peccatores per Domini incarnationem de sua potestate eripi, timore et admiratione concussi sunt. Unde et per obsessum hominem loquebantur: « Quid nobis et tibi, Fili Dei? venisti ante tempus torquere nos . »
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi enim paraliticus lectum
portat : quando peccator post con¬
uersionem. carnem suam crucifi¬
git. mortificando membra Sua
uitus & concupiscentiis Cuius
enim anima dm̃ perfecte uidere
desiderat : dignumest ut etiã caro
eius uirtutibus se subdat illius
&emplo qui ait Sitiuit inte am¬
ma mea : quam multipliciter¬
& caro mea : ex ultauerunt indm̃
uiuum: Domus ad quã post
curationem ire iubemur : para dysus
est: Adhoc uero conditi fueramus:
utsi primus homo non peccas Set.
absque. ulla corruptione permane¬
remus: S ed quia peccando abilla
recessimus .: aequum est ut pęniten¬
do adeam redeamus: Adquam ar¬
dentissimo amore ꝑuenire opta¬
bat ille. qui dicebat : cinam petu
adñõ hanc requiram : Et iterum:
Introibo indomum tuã: ad orabo
ad templum scm̃ tuum: Etrursũ:
Ingrediar in locum tabernaculi ad¬
mirabilis : usque ad domum dei:
In hac domo tanto quisque mansi¬
onem inueniet ampliorem: quan¬

Expanded text:
Quasi enim paralyticus lectum Quasi enim paralyticus lectum portat, quando peccator post conversionem carnem suam crucifigit, mortificando membra sua,vitiis et concupiscentiis . » Cujus enim anima Deum perfecte videre desiderat, dignum est ut etiam ejus caro virtutibus se subdat, illius exemplo qui ait: « Sitivit in te anima mea, quam multipliciteret caro mea exsultaverunt in Deum vivum . » Domus ad quam post curationem ire jubemur, paradisus est. Ad hoc vero conditi fueramus, ut si primus homo non peccasset, absque ulla incorruptione in eo permaneremus, sed quia peccando ab illa recessimus, aequum est ut poenitendo ad illam redeamus. Ad quam ardentissimo amore pervenire optabat ille, qui dicebat: « Unam petii a Domino, hanc requiram . » Et iterum: « Introibo in domum tuam, Domine, adorabo ad templum sanctum tuum . » Et rursus: « Ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei . » In hac domo tanto quisque mansionem inveniet ampliorem, quan
Abbreviated transcription (Latin):
est : potestatem habet interra
dimit tendi peccata. iuxta quod
ipse alibi ait: Potestatẽ dedit ei
pater iudicium facere. quia fili¬
us hominis est: E titerum: Pater
non iudicat quem quã: sed om̃e
iudicium dedit filio: Frequenti¬
us tamens ͤ filium hominis quã filiũ
dĩ maluit appellari : propter uirtu¬
tem humilitatis insinuan dam:
Curato ergo paralitico recte dicit᷑.
surge tolle lectum tuum & cetera:
Etsurrexit: & abiit indomũ Suã:
Iam superius perparaliticum pec¬
catricẽ animam diximus figurari:
cuius lectum carnem peccatis
assuetam diximus esse: Recte
namque dicitur surge: qui a
omnis peni tens. siueniam uult con¬
sequi. primum abiniquitate inqua
iacuit resurgere deb&: ut est illud
apłi : Surge quidormis. & ex sur¬
ge amortuis . & inluminabit te
x p̃s: N onsolum autẽ paraliticus
mancipata fuit. uirtutib serui
quitatem : ita eadem ex hibeat
seruire iustitiȩ inscĩficationem::

Expanded text:
est, potestatem habet in terra est, potestatem habet in terra dimittendi peccata, juxta quod ipse alibi ait: « Potestatem dedit ei Pater judicium facere, quia filius hominis est . » Et iterum: « Pater non judicat quem quam, sed omne judicium dedit Filio . » Frequentius tamen filium hominis quam Filium Dei se maluit appellare, propter virtutem humilitatis insinuandam. Curato ergo paralytico recte dicitur: « Surge, tolle lectum tuum, etc. » « Et surrexit, et abiit in domum suam. » Jam superius per paralyticum peccatricem animam diximus figurari, cujus lectum carnem peccatis assuetam diximus esse. Recte namque dicitur: « Surge, » quia omnis poenitens, si veniam vult consequi, primum ab iniquitate, in qua jacuit, resurgere debet, ut est illud Apostoli: « Surge, qui dormis, et exurge a mortuis, et illuminabit te Christus . » Non solum autem paralyticus mancipata fuit, virtutibus serviti ad iniquitatem, ita eadem exhibeat servire justitiae in sanctificationem . »
Abbreviated transcription (Latin):
dicere surge & ambula. Inter dice¬
re & facere apud homines magna
distantia est apuddm̃ aut̃ nulla:
Cui diocisse. fecisse est: dixis enim
& facta sunt: mandauit & creata
sunt: Quod autẽ ei peccata dimissa
essent: ipse nouerat qui dimit tebat:
Quod uero consurger& & ambula¬
r& : tamille qui surgebat. quã illi
qui surgentẽ uidebant nouerant:
Sedualde cȩci erant scribȩ &pha¬
risȩi : quicorporale miraculum spi¬
ritalit̃ non in tellegebant: Etcum
uidissent paraliticum mundatum.
peccata dimissa esse non credebant:
Fit ergo signum corporale. ut pro¬
peccata animȩ dimissa dubita¬
rent : uisibilis sanitas para litici
restituta est: Unde subiungeNis
minis habet potestatem in terra
dimit tendi peccata : tunc ait
paralitico: Surge tolle lectum
tuum: Idem enim est filius homi
nis & filius dĩ : & idem est filius
hominis qui est filius dĩ: ex substan¬
tus duab & una persona: Et qͥa
filius hominis a filio dĩ assumptus

Expanded text:
dicere: Surge et ambula? » Inter dicedicere: Surge et ambula? » Inter dicere et facere apud homines magna distantia est, apud Deum autem nulla, cui dixisse, fecisse est. « Dixit enim, et facta sunt; mandavit, et creata sunt . » Quod autem ei peccata dimissa essent, ipse noverat qui dimittebat. Quod vero surgeret et ambularet, tam ille qui surgebat, quam illi qui surgentem videbant, noverant. Sed valde caeci erant Scribae et Pharisaei, qui per corporale miraculum spiritale non intelligebant: et cum vidissent paralyticum mundatum, peccata dimissa esse non credebant. Fit ergo signum corporale, ut propeccata animae dimissa dubitarent, visibilis sanitas paralytico restituta est. Unde subjungens minis habet potestatem in terra dimittendi peccata, tunc ait paralytico: Surge, tolle lectum tuum. » Idem enim est Filius Dei et filius hominis; et idem est filius hominis qui est Filius Dei, ex substantiis duabus et una persona. Et quia filius hominis a Filio Dei assumptus
Abbreviated transcription (Latin):
& amplius lauame abiniquitate
mea: Etcetera: Sed multum erra¬
bant : cum eum qui in uisibiliter
peccata dimittere potest. presentia¬
liter uidentes dm̃ credere nolebant:
Sedquia etiam ingratis beneficium
prestare oportet: primum dNS
ad cogitationes blasphemantium
respondit: acdeinde miraculum
sanitatis ostendit: unde & subditur:
Etcum uidiss& iħs cogitationes
eorum. dixit: Ut quid cogitatis
mala incordibus ur̃is: In quo facto
dñs blasphematoribus suis quod ds
credendus ess&: manifeste decla¬
rauit: Sicut enim solus ds̃ peccata
dimittere potest: sic solus cogitatio¬
nes hominum intueri ualet. scriptu¬
dicer&: Eadem diuinitatis poten¬
tia qua urãs cogitationes intueor
possum nonsolum paralitico. sed etiã
cunctis pęnitentibus peccata dimit¬
tere: Adhuc autẽ ex uris cogitationi¬
bus intellegite : quid paraliticus
iste consequatur: Quid est faciliu
dicere dimit tuntur tibi peccata: an

Expanded text:
» Et: « Amplius lava me ab iniquitate » Et: « Amplius lava me ab iniquitate mea . » Sed multum errabant, cum eum, qui invisibiliter peccata dimittere potest, praesentialiter videntes, Deum credere nolebant. Sed quia etiam ingratis beneficium praestare oportet, primum Dominus ad cogitationes blasphemantium respondit, ac deinde miraculum sanitatis ostendit. Unde et subditur: « Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Ut quid cogitatis mala in cordibus vestris? » In quo facto Dominus blasphematoribus suis, quod Deus credendus esset, manifeste declaravit. Sicut enim solus Deus peccata dimittere potest, sic solus cogitationes hominum intueri valet, Scriptudiceret: Eadem divinitatis potentia, qua vestras cogitationes intueor, possum non solum paralytico, sed etiam cunctis poenitentibus peccata dimittere. Adhuc autem ex vestris cogitationibus intelligite quid paralyticus iste consequatur. « Quid est facilius dicere: Dimittuntur tibi peccata tua, an
Abbreviated transcription (Latin):
qui iacebat adpiscinam Siloȩ. cui
post peccata dimissa adño dictũ. ẽ:
Ecce sanus factuses iamnoli ampli
us peccare: nedeterius tibi aliquid
contingat: Qualis fuit &iste para¬
liticus de quo nunc sermo agitur.
cui non solum peccata dimissa sunt.
Et ecce quidam describis: dixerunt
intra se: Hicblasphemat: Morem su¬
um seruauerunt scribȩ : cumnon
ob amorem sed propter inuidiã
dñm sequebantur : ut eum repre¬
hendere possent: Scientes
uisibile miraculum quod factum
erat se negare posse : quod in uisi¬
biliter peccata dimitter&. blasphe¬
mare dicebant: Unde scđm marcũ
euuangelistam. indignantes dixisse
leguntur : Quispotest peccata dimit¬
tere. nisi solus ds̃ In his uerbis uerũ
dicebant: quia nullus peccata dimit
prophetam: E gosum qui deleo ini¬
quitates tuas propter me : Et cetera.
Quem secutus psalmista dixit:
Scđm multitudinem miserationũ
tuarum dele iniquitatẽ meam.

Expanded text:
qui jacebat ad piscinam Siloe, cui, qui jacebat ad piscinam Siloe, cui, post peccata dimissa, a Domino dictum est: « Ecce sanus factus es, jam amplius noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat ; » qualis fuit et iste paralyticus de quo nunc sermo agitur, cui non solum peccata dimissa sunt, Et ecce quidam de Scribis dixerunt intra se: Hic blasphemat. » Morem suum servaverunt Scribae, cum non ob amorem, sed propter invidiam Dominum sequebantur; ut eum reprehendere possent, scientes visibile miraculum quod factum erat se negare non posse, quod invisibiliter peccata dimitteret, blasphemias dicebant. Unde, secundum Marcum evangelistam, indignantes dixisse leguntur: « Quis potest peccata dimittere, nisi solus Deus? » In his verbis verum dicebant, quia nullus peccata, nisi prophetam: « Ego sum qui deleo iniquitates tuas propter me , » et caetera. Quem secutus Psalmista dixit: « Secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam .