comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lo didicerant. uel in ipso uiderant. in
patrumq precedentiũ factis siue di-¬
ctis inuenerant. in defessa instantia se¬
querent᷑. Deinde subiunxit. diem sui
obitus iam ꝓrimo imminere. Cũq
hec & hitiusmodi plura sc̃ẽ ex hortatio¬
nis uerba inter sacra missarũ sollemp¬
nia eis loqueret᷑: atq ꝑcepta eius bene¬
dictione de suo tam cito obitu tristes
flentesq existerent. rediit ad stratũ quẽ
iuxta eccłiam scĩ stephani martyris in
mansiuncula fr̃s eidem preparauerant.
Ibiq corporis languore quem diu pro¬
traxerat ꝑ dies ingrauescente. septimo
itum suũ dñici corporis & sanguinis
ꝑceptione muniuit. soluta ab ergastu¬
lo carnis anima sc̃a. ducentib angłis
ȩt̾nȩ felicitatis gaudia & consortia ciui
tionis. dec.xxx. Sepultusq ẽ primo qui¬
dem in ȩccłia beati pauli apłi uxta sa¬
cerdotem dĩ uuandregisilum in dextra
parte in quo loco iacuit ꝑ annos nouem.

Expanded text:
lo didicerant vel in ipso vidissent in lo didicerant vel in ipso vidissent in patrum que praecedentium factis sive dictis invenissent, indefessa instantia sequerentur. Deinde subiunxit diem sui obitus iam proximo imminere. Cumque haec et huiusmodi plura sancta exhortationis verba inter sacra missarum sollempnia eis loqueretur, atque percepta eius benedictione, de suo tam cito responso tristes flentesque existerent, rediit ad stratum, quem iuxta ęcclesiam sancti Stephani martyris in mansiuncula fratres eidem praeparaverant, ibique languore corporis, quem diu protraxerat, per dies ingravescente, septimo,itum suum dominici corporis et sanguinis perceptione munivit, soluta ab ergastulo carnis anima sancta, ducentibus angelis, aeternae felicitatis gaudia et consortia civiuationis DCCXX sepultusque est primo quidem in ecclesia beati Pauli apostoli iuxta sacerdotem Dei Wandregisilum in dextera parte, in quo loco iacuit per annos VIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ta in altũ uoce. sed ꝓfusis eximo pe¬
ctore lacͥmis dño uota sua cõmendabat.
Cumq in docendo uerbũ dĩ in ꝓuincia
prefata degeret occupatus. diuino am¬
monicus oraculo rediit aduenerabile
cenobiũ fontanellȩ. quuia diem suȩ re-¬
solutionis. iam ꝓrime instare cognoue¬
rat. sicut ipse quoq tempore eodem ñ¬
nullis sed uerbis obscuriorib quȩ post¬
ea manifeste intelligerent. solita sibi
benignissima dilectione pandebat. qui¬
busdam hoc idem etiam manifeste re¬
uelabat. Reuerso autẽ eo ad cenobiũ
fontanelle. acri cepit ardore febriũ
fatigari. & ꝑ aliquot tempus eadem
corporis laborabat molestia. In quo to¬
to ipso tempore & conditori gr̃as age¬
re. & fr̃s publice & priuatim docere
non pretermitebat. Ammonebat nã-¬
q eos. ut uirtutẽ dilectionis & paciᷤ
adinuicem. & ad om̃s seruarent. In¬
stituta quoq disciplinȩ regularis gͣ
a scẽ recordationis patre uuandregisi¬

Expanded text:
ta in altum voce, sed profusis ex imo peta in altum voce, sed profusis ex imo pectore lacrimis Domino vota sua commendabat. 13. Cumque in docendo verbum Dei in provincia praefata degeret occupatus, divino ammonitus oraculo, rediit ad venerabile coenobium Fontanellae, quia diem suae resolutionis iam proxime instare cognoverat, sicut ipse quoque tempore eodem nonnullis, sed verbis obscurioribus, quae postea manifeste intellegerent, solita sibi benignissima dilectione pandebat, quibusdam hoc idem etiam manifeste revelabat. Reverso autem eo ad coenobium Fontanellae, acri coepit ardore febrium fatigari et per aliquot tempus eadem corporis laborabat molestia. In quo toto ipso tempore et conditori gratias agere et fratres publice et privatim docere non praetermittebat. Ammonebat namque eos, ut virtutem dilectionis et pacis ad invicem et ad omnes servarent, instituta quoque disciplinae regularis, quae a sanctae recordationis patre Wandregisi
Abbreviated transcription (Latin):
ita subito membroꝵ dissolutione per¬
cussus fuerat. ut & loquelam parit᷑¬
& omne amitteret officium corporiᷤ.
Ad quẽ cum beatus xp̃i pontifex
uulfrannꝰ uisendũ uenisset. & eum
oleo pontificali benedictione consecra¬
to tetigisset. figata ẽ ilico om̃is mole¬
stia morbi. & pristine sanitati redditꝰ ẽ.
His & hurꝰmodi miraculoꝵ signis. qua¬
lis fuerit eius uita indernus arbit̾
edocuit. Cuiꝰ etiam doctrinã id maxi¬
me cõmendabat om̃ib. quia ñ aliter
uiuebat. quã docebat. Nil enĩ huius
mundi querere. nil amare curabat.
Cuncta quȩ sibi a regib uel diuitib
scłi donabantur. mox pauꝑib hilari¬
ter erogabat. Numquã diuitib ho-¬
noris siue timoris gr̃a si qua deliquis¬
sent reticebat. sed aspera illo inuectio¬
ne corrigebat. atq ad elemosinas ope¬
rũq bonoꝵ executionẽ. & uerbis exci¬
tabat & actib. Deniq cũ sacrificiũ
dõ uictime salutaris offerret. ñ ela¬

Expanded text:
ita subito membrorum dissolutione perita subito membrorum dissolutione percussus fuerat, ut et loquelam pariter et omne amitteret officium corporis. Ad quem cum beatus Christi pontifex Vulframnus visendum venisset et eum oleo pontificali benedictione consecrato tetigisset, fugata est ilico omnis molestia morbi, et pristinae sanitati redditus est. His et huiusmodi miraculorum signis, qualis fuerit eius vita, internus arbiter edocuit. Cuius etiam doctrinam id maxime commendabat omnibus, quia non aliter vivebat quam docebat. Nil enim huius mundi quaerere, nil amare curabat. Cuncta, quae sibi a regibus vel divitibus saeculi donabantur, mox pauperibus hylariter erogabat. Numquam divitibus honoris sive timoris gratia, si qua deliquissent, reticebat, sed aspera illos invectione corrigebat atque ad elemosinas operumque bonorum executionem et verbis excitabat et actibus. Denique cum sacrificium Deo victimae salutaris offerret, non ela
Abbreviated transcription (Latin):
pedum dolore frequenter uęxabat᷑.
ordinato in episcopatu senonice urbiᷤ
gerico uenerando pontifice. secessit
ad̃ prefatum fontanelle monasteri-¬
um. ibiq regularibus subditus di¬
sciplinis coronam expectabat ȩter-¬
nam. Nam & in hoc monasterio ba¬
filicam in honorem sancti stephan
primi martẏris ȩdificauit. uixta
quam mansionem eidem prepara¬
uerant fratres. Ubi diumo cultui
deditus. sollicitus operis dei exhibe¬
bat curam. Quȩ distabat a basilica
sancti apostoli pauli passibus fere
triginta. Annis itaq plurimis ex¬
pers erat. lectuli. Cuius corpus
stib monachili tunica. cilicium cege
am & egrotis ¶bat.¬
medelam ita conferebat. ut
quocumq quis languore deten¬
tus fuisset. si ab eo uisitari. benefi¬
ei ac contrectari meruisset incolu¬
mitati mox pristine redderetur.
Vir namq uenerandus bertgau¬
dus monachus patruus scilicet
uuandonis abbatis ex ea passione
quȩ greco eloquio paralysis dicitur.

Expanded text:
pedum dolore frequenter vexabatur, – pedum dolore frequenter vexabatur, – ordinato in episcopatu Senonicae urbis Gerico venerando pontifice, secessit ad praefatum Fontanellae monasterium, ibique regularibus subditus disciplinis, coronam expectabat aeternam. Nam et in hoc monasterio basilicam in honore sancti Stephani primi martyris aedificavit, iuxta quam mansionem eidem praeparaverant fratres, ubi, divino cultui deditus, sollicitius operis Dei curam exhibebat, quae distabat a basilica sancti apostoli Pauli passibus fere triginta. Annis itaque plurimis expers erat lectuli, cuius corpus sub monachili tonica cilicium tegebat. Nam et egrotis medelam ita conferebat, ut, quocumque quis languore detentus fuisset, si ab eo visitari, benedici ac contrectari meruisset, incolomitati mox pristinae reddebatur. 12. Vir namque venerandus Bertgaudus monachus, patruus scilicet Wandonis abbatis, ex ea passione, quae Greco eloquio paralysis dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
frannum secutus est. Induciasq sibi
renunciandi quas putauerat se adi¬
pisci predictus dux minime ualuit
impetiare quia non erat ex ouibus
xp̃i. neq ad uitam preordinatus
ȩternam. Percrebuitq hoc stupen¬
dum & antea in auditum miracu¬
lum. apud incolas gentis fresonũ.
atq ex hoc facto plurima multitu¬
do conuersa est ad dominum. Mor¬
tuus est audem infeliciter prefatꝰ
dux rathbodus anno dñi nostri iħti
xp̃i. in quem ipse credere contemp-
frannus cum tenuisset pon¬
ti & pippini principis ad predican¬
diuinitus sibi fͦuerat reuelatum ani-¬
mum conuercit. qui erat anntis
dominice mearnationis septingesi¬
mus pippini quoq principis annuᷤ¬
tercius decimus. Quod opus ꝑ annoᷤᷤ
quinq infatigabiliter peregit ad fon-¬
tanellam monasterium sepius reuer¬
tens ubi & monachicum assump¬
serat habitum. In eadem deniq pre-¬
dicatione uerbi dei occupatus. & in
maiori senectute iam positus nam &

Expanded text:
framnum secutus est. Induciasque sibi framnum secutus est. Induciasque sibi renuntiandi quas putaverat adipisci praedictus dux minime valuit inpetrare, quia non erat ex ovibus Christi neque ad vitam praeordinatus aeternam. Percrebuitque hoc stupendum et antea inauditum miraculum apud incolas gentis Fresionum, atque ex hoc facto plurima ex eis multitudo conversa est ad Dominum. Mortuus est autem infeliciter praefatus dux Rathbodus anno domini Dei nostri Iesu Christi, in quem ipse credere contempsiframnus, cum tenuisset ponti et Pippini principis ad praedicandivinitus sibi fuerat revelatum, animum convertit, qui erat annus dominicae incarnationis DCC, Pippini quoque principis annus XIII. Quod opus per annos quinque infatigabiliter peregit, ad Fontanellam monasterium sepius revertens, ubi et monachicum assumpserat habitum. In eadem denique praedicatione verbi Dei occupatus et in maiori senectute iam positus, – nam et
Abbreviated transcription (Latin):
ctor itineris. hȩc est inquit domꝰ.
et hȩc est pulcherrima sedes. quã
post etus mortem principi rathbo¬
do deus suus se daturum spopon¬
dit. Et diaconus obstupefactus in
his quȩ uiderat dixit. Si a deo cun¬
ctipotente facta funt ista. perpetuo
maneant. si autem a diabolo cito
crucis munimine.dux itineris̃
qui uidebatur homo euanescendo
transiit in diabolum. & domus au¬
rea uersa est in lutum. Remansert̃¬
q hi duo simul. freso uidelioet et
diaconus in medio locorum palu-¬
strium. quȩ plena erant longissimiᷤ
ruseis uirgultis. Triduoq immen-¬
fi laboris iter conficientes reuer¬
tuntur ad oppidum. inuenientes
prefatum ducem rathbodum sine
baptismatis sacramento mortuum.
Marrantq antistiti quantam ã dia¬
bolo pertulissent illusionem. Freso
autem credidit in xp̃m. & baptiza¬
tus est. Uõcabatur autem ingoma¬
rus siue chuningus. qui & ip̃se ad
fontanellense cenobium beatum uul¬

Expanded text:
ctor itineris: 'Haec est', inquit, 'domus, ctor itineris: 'Haec est', inquit, 'domus, et ista est pulcherrima sedes, quam post eius mortem principi Rathbodo deus suus largiturum se spopondit'. Et diaconus opstupefactus in his quae viderat, dixit: 'Si a Deo cunctipotente facta sunt ista, perpetuo maneant; si autem a diabolo, cito sanctae crucis munimine, dux itineris qui videbatur homo evanescendo transiit in diabolum, et domus aurea versa est in lutum; remanseruntque hi duo simul, Fresio videlicet et diaconus, in medio locorum palustrium, quae plena erant longissimis rauseis virgultis, triduoque inmensi laboris iter conficientes, revertuntur ad oppidum, invenientes praefatum ducem Rathbodum sine baptismatis sacramento mortuum, narrantque beato antistiti, quantam a diabolo pertulissent inlusionem. Fresio autem credidit in Christum et baptizatus est; vocabatur autem Ingomarus sive Chuningus, qui et ipse ad Fontanellense coenobium beatum Vul
Abbreviated transcription (Latin):
sio quam sibi se largiturum spopon¬
derat. Cumq insuperabilem in crin-¬
ctis sacerdos xp̃i animum illius cer¬
neret. ne a gentilibus alia fingeren¬
tur pro aliis misit continuo cum
quodam fresone suum diaconum.
Qui cum paululum ab oppido pro¬
cessissent. obuium fibi repperiunt
in humana effigie quendam itine¬
ris comitem. Qui dixit eis. Pro¬
perate cito. Nam ostensurus sum
uobis mansionem exinne pulchri-¬
tudinis. quȩ preparata est a deo
suo rathbodo principi. Qui duoem
ac comitem itineris prosequentes.
loca diu peragrant incognita. do¬
nec uiam ingredientes latissimam.
diuersorum generibus marinoꝵ
eam cernunt polito opere decora¬
tam. Uidentq alonge auream do¬
mum. ac perueniunt usq ad plate-¬
am. quȩ ante prefatam domum
sita erat : et ipsa auro geminis¬
q strata. Intrantes quoq in do¬
mum aurei splendoris & incredi-¬
bilis pulchritudinis. aspicitnt thro¬
num mire magnitudinis. Tunc du¬

Expanded text:
sio, quam sibi largiturum spoponsio, quam sibi largiturum spoponderat. Cumque insuperabilem in cunctis sacerdos Christi animum illius cerneret, ne a gentilibus alia fingerentur pro aliis, misit continuo cum quodam Fresione suum diaconum. Qui cum paululum ab oppido processissent, obvium sibi repperiunt in humana effigię quendam itineris comitem, qui dixit eis: 'Properamini cito! Nam ostensurus sum vobis mansionem eximiae pulchritudinis, quae praeparata est a deo suo Rathbodo principi'. Qui ducem ac comitem itineris prosequentes, loca diu peragrant incognita, donec viam ingredientes latissimam, diversorum generibus marmorum eam cernunt polito opere decoratam, videntque a longe domum auream ac perveniunt usque ad plateam, quae ante praefatam domum sita erat, et ipsa auro gemmisque strata. Intrantes quoque in domum aurei splendoris et incredibilis pulchritudinis, aspiciunt thronum mirae magnitudinis. Tunc du
Abbreviated transcription (Latin):
fontem baptismi. in quo est remissio
omnium peccatorum. & nullomodo
fidem accominodes uerbis diaboli m̃¬
dacibus. Ipse est enim seductor. qui uni¬
uersum seducit orbem. qui per super
biam suam de alto cȩli culmine prostra¬
tus ruit in terram. & ex angelo be-¬
nigno demon teterrimus effectus est.
Cuius inuidia mors introit in orbẽ
terrarum. dum primum hominem
concupiscentiam docuit. atq ad mo-¬
bedientiȩ culyam traxit. Nam qui
promittit aureas largiri mansiones
sibi credentibus. tartareas potius in¬
ferni deducit ad sedes. fecidumq la-¬
cum cocyti. Unde ut ab his penis
eripi ualeas. & bonis frui ȩternali¬
bus. festina in xp̃o baptizari. in
quo est remissio omnium peceatoꝵ.
& per quem uite glestis tribuitur
ingressus. Hȩc & huiusmodi plura pro-¬
sequente sancto pontifice. respondit
predictus incredulus princeps om¬
nia se facturum quȩ iubebat. si illa
non demonstraretur a suo deo man¬

Expanded text:
fontem baptismi, in quo est remissio fontem baptismi, in quo est remissio omnium peccatorum, et nullo modo fidem accommodes verbis diaboli mendacibus. Ipse est enim seductor, qui universum seducit orbem, qui propter suam superbiam de alto caeli culmine prostratus ruit in terram et ex angelo benigno daemon teterrimus effectus est. Cuius invidia mors introivit in orbem terrarum, dum primo homini concupiscentiam docuit atque ad inoboedientiae culpam traxit. Nam qui promittit aureas largiri mansiones sibi credentibus, tartareas potius inferi deducit ad sedes foetidumque lacum Cocyti. Unde ut ab his poenis eripi valeas et bonis frui aeternalibus, festina in Christo baptizari, in quo est remissio omnium peccatorum et per quem vitae caelestis tribuitur ingressus'. Haec et huiusmodi plura prosequente sancto pontifice, respondit praedictus incredulus princeps omnia se facturum quae iubebat, si illa non demonstraretur a suo deo man
Abbreviated transcription (Latin):
ut acultura deorum & religione pre¬
decessorum tuorum uelis recedere
Noli ita obsecro agere. sed in his quȩ
actenus tenuisti culturis deorum per¬
mane. ibisq ad domos aureas ȩterna¬
liter mansuras. quas tibi in proximo
sum daturus. ut meorum uerboꝵ
dictis astruam fidem. Quapropter
eras accersiens uulfrannum doctorẽ
xp̃ianorum inquire ab eo ubinamsit
illa mansio ȩternȩ claritatis quam te
pollicetur si xp̃ianum susceperis dog-¬
ma in cęlestibus habiturum. Quã
cum demonstrare non quiuerit. utriusq
partis mitantur legati. Eroq dux
itineris et demonstrabo illis mansionẽ
eximie pulchritudinis ac fulgoris im¬
mensi. quam tibi post modicum sum
daturus. Qui euigilans. sancto ponti¬
fici uulfranno cuncta per ordinem
pandit. At ille congemiscens eius dãp¬
nationi. ait. Hȩc illusio diaboli est qui
omnes uult perire. & neminem salua¬
ri. Quapropter salua temet ipsum uir
nobilis credendo in xp̃m. & festina ad

Expanded text:
ut a cultura deorum et religione praeut a cultura deorum et religione praedecessorum tuorum velis recedere? Noli ita, obsecro, agere, sed in his quae actenus tenuisti culturis deorum permane, ibisque ad domos aureas aeternaliter mansuras, quas tibi in proximo sum daturus, ut meorum verborum dictis astruam fidem. Quapropter cras accersiens Vulframnum doctorem christianorum, inquire ab eo, ubinam sit illa mansio aeternae claritatis, quam te pollicetur, si christianum susceperis dogma, in caelestibus habiturum. Quam cum demonstrare non quiverit, utriusque partis mittantur legati, eroque dux itineris et demonstrabo illis mansionem eximiae pulchritudinis ac fulgoris inmensi, quam tibi post modicum sum daturus'. Qui evigilans, sancto pontifici Vulframno cuncta per ordinem pandit. At ille congemiscens eius dampnationi, ait: 'Haec inlusio diaboli est, qui omnes vult perire et neminem salvari. Quapropter salva temet ipsum, vir nobilis, credendo in Christum et festina ad
Abbreviated transcription (Latin):
ducebat. nunciatur ei ipsum sine bap¬
tismi sacramento esse iam mortuum.
Sieq ceptum deserens iter. ad pro-¬
pria repedauit habitacula.
ec pretereunda ratio est quam
deprefato duce rathbodo pre-¬
dicto uenerabili presbitero ouone nar-¬
rante didicimus. cur in xp̃m credere.
ac fonte regenerationis noluerit mer-¬
gi. Nam in egritudine positus. de qua
et uitȩ presentis lucem clausit perpe¬
tuasq auerni descendit ad umbras.
dum sopori deditus foret. deceptor
hominum diabolus. qui etiam dei
omnipotentis permissu in angelum
se transfigurat lucis. ei apparuit dia¬
demate aureo cum fulgentibus gem¬
mis capite opertus. uesteq auro tex¬
tili toto amictus corpore. Diuq at¬
tonitus prefatus princeps. diligent̾
in eum intendebat. stupens ac treme¬
bundus aminirans ciuius speciei ac uir¬
tutis esset. qui sibi apparebat nunciu.
Isq multimoda arte nocendi. seuissimꝰ
tissime iurorum. quis te ita seduxit.

Expanded text:
ducebatur, nuntiatur ei et ipsum sine bapducebatur, nuntiatur ei et ipsum sine baptismi sacramento esse iam mortuum; sicque coeptum deserens iter, propria repedavit habitacula. 10. Nec praetereunda ratio est, quam de praefato duce Rathbodo, praedicto venerabili presbitero Ovo narrante, didicimus, cur in Christum credere ac fonte regenerationis noluerit mergi. Nam in egritudine positus, de qua et vitae praesentis lucem clausit perpetuasque averni descendit ad umbras, dum sopori deditus foret, deceptor hominum diabolus, qui etiam Dei omnipotentis permissu in angelum se transfigurat lucis, ei apparuit, diademate aureo cum fulgentibus gemmis capite opertus vesteque auro textili toto amictus corpore. Diuque attonitus praefatus princeps, diligenter in eum intendebat, stupens ac tremebundus, ammirans, cuius speciei ac virtutis esset, qui sibi apparebat nuntius. Isque multimoda arte nocendi sevissimus tissime virorum, quis te ita seduxit,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. predicto rege in paganismo perse¬
uerante. Nam a saero fonte infeliciter
recessit. etiam & uuillibrordum epis¬
copum oognomento clementem & do¬
ctorem prefate gentis accersiri iussit
ut ad eius consultum simtil cum bea¬
to uulfranno in doctrina suȩ religi¬
oms concordante efficeretur xp̃ianuᷤ.
Sed quoniam ut seriptum est inma¬
liuolam animam non introibit sapi-¬
entia. et quia dubitando per omnia
in fide catholica. & temptando sanctoᷤ
antistites loquebatur. ideo optinere
non meruit. quod ficte querebat. Cũ
uero eius legatum super hoc facto be¬
atus suscepisset uiullibrordus. respon¬
disse dicitur. Quia predicationem san¬
cti fratris nr̃i uulfranni pontificis dix
ur̃ audire contempsit. meis quoq qua¬
liter obsecundabit dictis: Nam hac
nocte uidi illum catena ignea religa-¬
tum in uisu. Unde certum fore con-¬
stat. dampnationem illum iam subisse
ȩternam. Cumq iter carperet quod
ad domum eiusdem dampnati ducis

Expanded text:
tur, praedicto rege in paganismo persetur, praedicto rege in paganismo perseverante. Nam a sacro fonte infeliciter recessit, etiam et Wilbrordum episcopum cognomento Clementem et doctorem praefatae gentis accersiri iussit, ut ad eius consultum simul cum beato Vulframno, in doctrina suae religionis concordante, efficeretur christianus. Sed quoniam, ut scriptum est, in malivolam animam non introibit sapientia, et quia dubitando per omnia in fide catholica et temptando sanctos antistites loquebatur, ideo optinere non meruit, quod ficte querebat. Cum vero eius legatum super hoc facto beatus suscepisset Wilbrordus, respondisse dicitur: 'Quia praedicationem sancti fratris nostri Vulframni pontificis dux vester audire contempsit, meis quoque qualiter obsecundabit edictis? Nam hac nocte vidi illum in visu catena religatum ignea. Unde certum fore constat, dampnationem illum iam subisse aeternam'. Cumque iter carperet, quod ad domum eiusdem dampnati ducis
Abbreviated transcription (Latin):
sionum qui sine baptismi sacramen-¬
to recesserunt. certum est dampna-¬
tionis suscepisse sententiam. Qui
uero ab hinc crediderit & baptiratꝰ
fuerit cum xp̃o gaudebit in ȩternũ.
Hȩc audiens dux incredulus. nam ad
fontem processerat. et ut ferunt pe¬
dem a fonte retraxit. dicens. non se ca-¬
rere posse consortio predecessorum suo¬
rum principum fresionum & cum par-¬
uo pauperum numero residere in illo
cȩlesti regno. quin potius non facile
posse nouis dictis assensum prebere.
sed potius permansurum se in his gͦ
multo tempore cum omni fresionum
gente seruauerat. At beatus xp̃i pon¬
tifex. heu prodolor inquit. deceptum
te uideo a seductore qui humanum
decepit genus. Sed nisi penitentiam
egeris & credideris. & in nomĩne sc̃ȩ
trinitatis baptizatus fueris. ianuam
cȩlestis regni non intrabis. sed ȩternȩ
dampnationis pena plecteris. Hȩc di-¬
cente & docente sancto pontifice mul-¬
ti fresionum credebant & baptiraban.¬

Expanded text:
sionum, qui sine baptismi sacramensionum, qui sine baptismi sacramento recesserunt, certum est dampnationis suscepisse sententiam; qui vero abhinc crediderit et baptizatus fuerit, cum Christo gaudebit in aeternum'. Haec audiens dux incredulus – nam ad fontem processerat, – et, ut fertur, pedem a fonte retraxit, dicens, non se carere posse consortio praedecessorum suorum principum Fresionum et cum parvo pauperum numero residere in illo caelesti regno; quin potius non facile posse novis dictis adsensum praebere, sed potius permansurum se in his, quae multo tempore cum omni Fresionum gente servaverat. At beatus Christi pontifex: 'Heu pro dolor', inquit, 'deceptum te video a seductore, qui humanum decepit genus! Sed nisi poenitentiam egeris et credideris et in nomine sanctae trinitatis baptizatus fueris, ianuam regni perhennis non intrabis, sed aeternae dampnationis poena plecteris'. Haec dicente et docente sancto pontifice, multi Fresionum credebant et baptizaban
Abbreviated transcription (Latin):
siccam sic aquas maris calcans. pre¬
fatos puerulos deo donante de peri¬
culo eripuit mortis. & flenti matri
reddidit incolumes: ac fonte bap-¬
tismatis eos abluens uni nomen su-¬
um impofuit. a quo apud incolas
fresionum hoc nomen enituit. Quo
uiso supra memorato miraculo. plu¬
rima multitudo gentilium conuer¬
sa est ad dominum. Credebantq &
bapti zabantur. quotquot predestina¬
ti erant ad uitam ȩternam.
kefatus autem princeps ratħ.¬
bodus. cum ad percipiendum
baptisma ibueretur percunctaba-¬
tur a sancto episcopo uulfranno iu-¬
ramentis eum per nomen domini
astringens. ubi maior esset numerꝰ
regum et principum seu nobilium
gentis fresionum in illa uidelicet
cȩlesti regione quam si crederet et
in ea quam dicebat tartaream dãp¬
nationem. Tunc beatus uulfran-¬
nus. noli errare inclite princeps.
apud dominum certus est nume¬
rus suorum electorum. Nam prede-¬
cessores tuos principes gentis fre-¬

Expanded text:
siccum, sic aquas maris calcans, praesiccum, sic aquas maris calcans, praefatos puerulos, Deo donante, de periculo eripuit mortis et flenti matri reddidit incolomes, ac fonte baptismatis eos abluens, uni nomen suum inposuit, a quo apud incolas Fresionum hoc nomen enituit. Quo viso supramemorato miraculo, plurima multitudo gentilium conversa est ad Dominum, credebantque et baptizabantur, quotquot praedestinati erant ad vitam aeternam. 9. Praefatus autem princeps Rathbodus, cum ad percipiendum baptisma inbueretur, percunctabatur a sancto episcopo Vulframno, iuramentis eum per nomen Domini astringens, ubi maior esset numerus regum et principum seu nobilium gentis Fresionum, in illa videlicet caelesti regione, quam, si crederet et in ea, quam dicebat tartaream dampnationem. Tunc beatus Vulframnus: 'Noli errare, inclite princeps, apud Deum certus est suorum numerus electorum. Nam praedecessores tui principes gentis Fre
Abbreviated transcription (Latin):
eius cor emollire quiuit. Sacer ue¬
ro pontifex uulfrannus eos sibi ui-¬
tȩq perdonari rogabat: dicens non
esse iustum de hominibus ad imagi¬
nem dĩ factis. ludum exhiberi de-¬
monibus. Tunc dux meredulus. si
tuus inquit xꝑc apericulo presen¬
TIIeos liberauit : eius dominio eos
perpetim concedo. sitq eorum ds. &
ipsi eius perhenniter serui. Tunc
sanctus pontifex uulfrannus. secun¬
dum tuum inquit fiat promissum.
Orante autem eo dominum concite
reuma maris in altum se subrigens
cumulum. domino iubente predictũ
subito reddidit locum aridum in quo
stabant innocentes iam proxime mo¬
rituri. Sicq sanctus antistes de domi¬
ni pietate confisus. more apostoli pe¬
tri super aquas ad dominum uenien¬
tis super undas maris ambulabat
aspicientib gentilium tarbis. donec
ad predictos puerulos peruenit. unũ¬
q manti dextera alterumq leua appre¬
hendens. plantis tantuim modo aqua
tinctis quasi super humum gradiens

Expanded text:
eius cor emollire quivit. Sacer veeius cor emollire quivit. Sacer vero pontifex Vulframnus eos sibi vitaeque perdonari rogabat, dicens, non esse iustum de hominibus ad imaginem Dei factis ludum exhibere daemonibus. Tunc dux incredulus: 'Si tuus', inquit, Christus a periculo praesenti eos liberaverit, eius dominio eos perpetim concedo, sitque eorum Deus et ipsi eius perhenniter servi'. Tunc sanctus pontifex Vulframnus: 'Secundum tuum', inquit, 'fiat promissum!' Orante autem eo Dominum, concite reuma maris in altum se subrigens cumulum, Domino iubente, praedictum subito reddidit locum aridum, in quo stabant innocentes iam proxime morituri. Sicque sanctus antistes, de Domini pietate fisus, more apostoli Petri, super aquas ad Dominum venientis, super undas maris ambulabat, aspicientibus gentilium turbis, donec ad praedictos puerulos pervenit, unumque manu dextera alterumque leva apprehendens, plantis tantummodo aqua tinctis, quasi super humum gradiens
Abbreviated transcription (Latin):
quosdam uidelicet gladiatorum anim¬
aduersionibus interimens. alios pati¬
bulis appendens. aliorum laqueis acer¬
bissime uitam extorquens. preterea et
alios marinarum siue aliarum aqua-¬
rum fluctibus instinctu diabolica sub¬
mergebat. Erat in predicta gente mu-¬
lier quedam uidua duos karissimos
habens natos. qui sorte missa demo¬
mibus fuerant immolandi. & gurgite
maris enecandi. Ducti namq sunt ad
quendam locum bitalassi more aqua
inclusum. ut dum reuma maris eun-¬
dem cooperiret locum. miserabiliter
fluctibus absorberentur. Erat uero
ut fertur unus etate septennis alter¬
q quinquennis. Cumq reuma mã-¬
ris tempore malinȩ predictum im-¬
pleret locum. is qui maior natu erat
puerulus: iuniorem fratrem ulnuis
intebatur subleuare. dum iam ingur¬
gitarentur. Aderat namq ad specta¬
culum infandum ante facus dux
incredulus. cum plebe innumera gen-¬
tilutm. Sed nulla compassionis pie-¬
tas uel miserantis affectus saxeum

Expanded text:
quosdam videlicet gladiatorum animquosdam videlicet gladiatorum animadversionibus interimens, alios patibulis appendens, alios laqueis acerbissime vitam extorquens; praeterea et alios marinorum sive aquarum fluctibus instinctu diabolico submergebat. Erat in praedicta gente mulier quaedam vidua, duos carissimos habens natos, qui ex sorte missa daemonibus fuerant immolandi et gurgite maris enecandi. Ducti namque sunt ad quendam locum bitalassi more aqua inclusum, ut, dum reuma maris eundem cooperiret locum, miserabiliter fluctibus obsorberentur. Erat vero, ut fertur, unus aetate septennis alterque quinquennis. Cumque reuma maris tempore malinae praedictum impleret locum, is qui maior natu erat puerulus iuniorem fratrem ulnis nitebatur sublevare, dum iam ingurgitarentur. Aderat namque ad spectaculum infandum antefatus dux incredulus cum plebe innumera gentilium; sed nulla compassionis pietas vel miserantis affectus saxeum
Abbreviated transcription (Latin):
dux uitȩ donauit. & eidem gratuito
munere contradidit. Qui diuinis my¬
steriis imbuti. atq in fide confirmati
in sancteq trinitatis nomine baptira¬
ti. & ã demonice seruitutis iugo e.¬
repti. libertate perhenni donati st̃.
Sicq a prefato pontifice fontanel¬
lam perducti. hiltberto abbati edu¬
candi traditi sunt. Qui sacris lit̃¬
teris & cęlesti disciplina eruditi: sub
regimine & dominio ipsius patris &
successorum eius per plurima strentie
militarunt tempora. ibiq inditione eius¬
dem cenobii. usq ad uitȩ suȩ metas
permanserunt.
llud quoq stupendum & antea in audi¬
tum & isi apostolo petro rarissime ali¬
cui sanctorum concessum miraculum. ue¬
rax scribentis stilus pandat auribus fi¬
delium. Mos pessimus diabolica frati¬
de inuentus predicto incredulorum
duci inerat ut corpora hominum dãp¬
natorum in suorum sollempniis deorum.
& non deorum sed demoniorum. execra¬
bilia sepissime diuersis litaret modis.

Expanded text:
dux vitae donavit et eidem gratuito dux vitae donavit et eidem gratuito munere contradidit. Qui divinis mysteriis imbuti atque in fide confirmati in sanctaeque trinitatis nomine baptizati et a daemonicae servitutis iugo erepti, libertate perhenni donati sunt, sicque a praefato pontifice Fontanellam perducti et Hiltberto abbati educandi traditi sunt. Qui sacris litteris et caelesti disciplina eruditi, sub regimine et dominio ipsius patris et successorum eius per plurima strenue militarunt tempora, ibique in dicione eiusdem coenobii usque ad vitae suae metas permanserunt. Illud quoque stupendum et antea inauditum et nisi apostolo Petro rarissime alicui sanctorum concessum miraculum verax scribentis stilus pandat auribus fidelium. Mos pessimus, diabolica fraude inventus, praedicto incredulorum duci inerat, ut corpora hominum damnatorum in suorum sollemniis deorum – et non deorum, sed daemoniorum execrabilia – sepissime diversis litaret modis,
Abbreviated transcription (Latin):
& baptizabantur. quotquot preordi¬
nati erant ad uitam ȩternam. Predi-
ctus ouo lauachri salutaris unda ꝑ¬
fusus. atq a prefato sancto pontifice
fontanellam ꝑductus. litterisq sacris
eruditus. post ea autem diaconus con-¬
secratus. deinde sequenti tempore a ue¬
nerando pontifice regilando urbis ro-¬
tomagensis presbiter ordinatur. Et
quia erat in arte scriptoria eruditus.
plurimos oodices in predicto scripsit
monasterio. sed & testamenta ac largi¬
tiones fidelium plurimas. quas ipsi lo¬
co felici munere conferebant. Ibiq ma-¬
gno confectus senio. sub ostrulfi abbatis
tempore. uitam in deo digna dermina¬
uit conuersatione. magistri & domini
sui uulfranm sacerdotis eximii imitan¬
do ac sequendo uestigia.
lios quoq duos adolescentes ex ip̃¬
sa fresionum natione. qui simili¬
ter ritu profano demonibus fuerant
immolandi. quorum unus uocabatur
eurmus alterq ingomarus deprecan¬
te claro pontifice uulfranno prefatus

Expanded text:
et baptizabantur, quotquot praeordiet baptizabantur, quotquot praeordinati erant ad vitam aeternam. Praedictus autem Ovo lavacri salutaris unda perfusus atque a praefato sancto pontifice Fontanellam perductus litterisque sacris eruditus, postea autem diaconus consecratus, deinde sequenti tempore a venerando pontifice Raginlando urbis Rotomagensis praesbiter ordinatur. Et quia erat in arte scriptoria eruditus, plurimos codices in praedicto transcripsit monasterio, sed et testamenta ac largitiones fidelium plurimas, quas ipsi loco felici munere conferebant, ibique magno confectus senio, sub Ostrulfi abbatis tempore vitam in Deo digna terminavit conversatione magistri et domini sui Vulframni sacerdotis eximii imitando ac sequendo vestigia. 7. Alios quoque duos adolescentes ex ipsa Fresionum natione, qui similiter ritu profano daemonibus fuerant immolandi, quorum unus vocabatur Eurinus alterque Ingomarus, deprecante claro pontifice Vulframno, praefatus
Abbreviated transcription (Latin):
supplicibus. & sicut quondam danielem
liberasti de lacu leonum. ita hunc pue¬
rum de faucibus eripe illius seui leonis.
qui circumiens quem deuoret querit.
ut de illius dupplici saluatione popu-¬
lus hic incredulus deposita sorde idola¬
trie adueritatis conuertatur agnitionẽ.
& per cunctas generationes tuum bene-¬
dieatur nomen in secula. Hac completa
oratione. ilieo dirupta sunt uincula. qui¬
bus pueri semiuiui guitur illigatum
erat. sicq illestis ad terram ruit. Tideba¬
tur autem illi ut post ipse narrabat. qua¬
si sopore graui teneretur oppressus. san¬
ctiq pontificis zona a pectore circumli-¬
gatus subleuaretur omnis eius corporis
status. Apprehensaq eius manu ponti-¬
fex sanctus dixit. In nomine iħu xꝑi ddo¬
mini. exurge concite sanus. Quo dicto
ilico incolumis surrexit. nullum sibi¬
illate pene sentiens dolorem. atq ex hoc
facto plurima fresionum multitudo con
uersa est ad dominum. Credebantq

Expanded text:
supplicibus, et sicut quondam Danihelem supplicibus, et sicut quondam Danihelem liberasti de lacu leonum, ita hunc puerum de faucibus eripe illius sevi leonis, qui circumiens quem devoret quaerit, ut de illius duplici salvatione populus hic incredulus, deposita sorde idolatriae, ad veritatis convertatur agnitionem, et per cunctas generationes tuum benedicatur nomen in secula'. Hac completa oratione, ilico disrupta sunt vincula, quibus pueri semivivi guttur inligatum erat, sicque inlesus ad terram ruit. Videbatur autem illi, ut post ipse narrabat, quasi sopore gravi teneretur oppressus, sanctique pontificis zona a pectore circumligatus, sublevaretur omnis eius corporis status. Apprehensaque eius manu, pontifex sanctus dixit: 'In nomine Iesu Christi domini exsurge concite sanus!' Quo dicto, ilico incolomis surrexit, nullum inlatae sibi poenae sentiens dolorem. Atque ex hoc facto plurima Fresionum multitudo con versa est ad Dominum, credebantque
Abbreviated transcription (Latin):
gisset. in eorum sollempniis diis offeren¬
dum sine mora. Et uero sanctus presul
dum persisteret in precibus. & prefacus
populi princeps enus digne peticioni sa-¬
tisfacere uellet. animosi gentiles zelo
uani erroris deuĩcti. sicut scriptum est.
zelus apprehendit populum in erudi¬
tum. unanimes frastrabantur eius pre¬
cem dicentes. Si tuus inquit xpristus
de tormento mortis eum eripuerit. sit
eius tuusq euo perhenni seruus. Ad hȩc
sanctus pontifex. Non hominum in hoc
facto. sed domini xp̃i fiat uoluntas. Ap¬
penditur deinde puer in patibulum. aspi-¬
cientibus xp̃ianorum simulq gentiliũ
turmis per duarum fere spacium hora-¬
rum. extimploq sacerdos domini pro sa-¬
lute & uita non solum illius qui in torm̃.¬
to mortis erat constitutus. uerum pro
obcȩcatione populi qui satane uinculis
erat irrecitus flectens gentia. hanc ad
dominum fudit orationem. Ds inuisibiliᷤ
immortalis & ȩternȩ exorabilis tuis esto

Expanded text:
gisset, in eorum sollemniis diis offerengisset, in eorum sollemniis diis offerendum sine mora. At vero sanctus praesul dum persisteret in precibus et praefatus populi princeps eius dignae petitioni satisfacere vellet, animosi gentiles zelo vani erroris devincti, sicut scriptum est: Zelus apprehendit populum ineruditum, unanimes frustrabant eius precem, dicentes: 'Si tuus', inquit, 'Christus de tormento mortis eum eripuerit, sit eius tuusque aevo perhenni servus'. Ad haec sanctus pontifex: 'Non hominum in hoc facto, sed domini Christi fiat voluntas'. Appenditur deinde puer in patibulum, adspicientibus christianorum simulque gentilium turmis, per duarum fere spatium horarum; extemploque sacerdos Domini pro salute et vita non solum illius, qui in tormt mortis constitutus, verum pro obcecatione populi, qui satanae vinculis erat inretitus, flectens genua, hanc ad Dominum fudit orationem: 'Deus invisibilis, inmortalis et aeterne, exorabilis tuis esto
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. dum monachicum sponderet uo-¬
tum. Altare quoq consecratum in qua¬
tuor angulortm locis. & in medio reli-¬
quias continens sanctorum in modum
clipei. quod secum dum iter ageret. ue¬
here solitus erat. uascula quoq & instru¬
menta. & tabernacula ecclesiastici mini¬
sterii plurima.
liud quoq eiusdem patris memo¬
rabile miraculum. sicut ab eis di¬
dicimus coram quibus factum est ob
edificationem posterorum. narrare cur
pigeat : Predicante enu illo & docen¬
quendam ex ipsa fresionum natione or-¬
tum. diis immolandum duci ad laque¬
um. Orabat audem pontifex sanctus in¬
credulum ducem. ut huius pueri uitã
sibi donaret. nec hominem ad imaginẽ
dei factum sacrificium execrabile demo¬
nibus immnolaret. Uocabatur autem idem
puer ouo. Respondebat autem dux pa-¬
trio sermone. decretum esse lege perhen-¬
ni olim a predecessoribus sius omniq
fresionum gente ut quẽcumq sors ele¬

Expanded text:
tus est, dum monachicum sponderet votus est, dum monachicum sponderet votum; altare quoque consecratum in quattuor angulorum locis et in medio reliquias continens sanctorum in modum clipei, quod secum, dum iter ageret, vehere solitus erat, vascula quoque et instrumenta et tabernacula aecclesiastici ministerii plurima. 6. Aliud quoque eiusdem patris memorabile miraculum, sicut ab eis didicimus, coram quibus factum est, ob aedificationem posterorum narrare cur pigeat? Praedicante enim illo et docenndam, ex ipsa Fresionum natione ortum, diis immolandum duci ad laqueum. Orabat autem pontifex sanctus incredulum ducem, ut huius pueri vitam sibi donaret nec hominem ad imaginem Dei factum sacrificium execrabile daemonibus immolaret. Vocabatur autem idem puer Ovo. Respondebat autem dux patrio sermone, decretum esse lege perhenni olim a praedecessoribus suis omnique Fresionum gente, ut, quemcumque sors ele
Abbreviated transcription (Latin):
manui inhesit. Quod uidentes naute
cxteriq comides nauis. dñm cunctipo¬
tentem totis uiscerum precordiis col¬
laudauerunt. qui ꝑ seruum suum tale
dignatus est operari iniraculurm. Sic¬
q commixtionem corporis & sanguinis
domini isdem sanctus pontifex faciens.
nomenq saluatoris glorificans. sacro¬
sancta missarum sollempnia. compleunt.
Nec impar hic beatus pontifex ẽ hoc
in facto sancto heliseo prophedȩ. & bea-¬
to patri benedicto. ꝑ quos similia xꝑc
fecerat miracula. Ad eorum enim preces
de profundis aquarum ferrea remea-¬
runt instrumenta. & isto preclaro pre¬
sule orante. lanx aurea diuinitus extim¬
plo rediit ad fupera. Diuulgatumq est
hoc miraculum & celebre factum apud
incolas galliarum & germanoꝵ. ad qͦs
hoc factum peruenire potuit. usq in
presentem diem. Nam & ipsa patena in
eodem cenobio fontanellensi promitnere
seruata tenetur. quam idem uenerandus
presul una cum suo calice ibidem largi-¬

Expanded text:
manui inhesit. Quod videntes nautae manui inhesit. Quod videntes nautae ceterique comites navis, Dominum cunctipotentem totis viscerum praecordiis conlaudaverunt, qui per servum suum tale dignatus est operari miraculum. Sicque commixtionem corporis et sanguinis Domini isdem sanctus pontifex faciens nomenque salvatoris glorificans, sacrosancta missarum complevit sollemnia'. Nec inpar hic beatus pontifex hoc in facto sancto Heliseo prophetae et beato patri Benedicto, per quos similia Christus fecerat miracula. Ad eorum enim preces de profundis aquarum ferrea remearunt instrumenta, et isto praeclaro praesule orante, lanx aurea divinitus extemplo rediit ad supera. Divulgatumque est hoc miraculum et celebre factum apud incolas Galliarum et Germanorum, ad quos hoc factum perveniri potuit, usque in praesentem diem. Nam et ipsa patena in eodem coenobio Fontanellensi pro munere sacro servata tenetur, quam isdem venerandus praesul una cum suo calice ibidem largi
Abbreviated transcription (Latin):
nellensis in quo educatus erat. Dum
enim naurigaremus inquit fresiam. po¬
sitis nobis in medio mari quod adia¬
cens est regioni mormorum. ad fuit
hora in qua sacrificrum deo uictime
salutaris immolandum erat. Tum
positis anchoris. nauis immobilis ma¬
nebat. Et celebrante eodem sc̃o pon-¬
tifioe missarum sollempnia uentum
est ad eum locum ubi minister pate¬
nam presuli porrigere debuit. Ex¬
tensaq manu. expectabat horam qua
susciperet eam. Sed dum minister eam
abluere uellet. in mare ceciderat. Pro¬
stratusq pedibus sancti pondificis hu¬
militer tieniam precabatur. dicens dũ
eam abluere uoluisset. suis manibus
in maris elapsam profunda petisse.
ram patrib fecerat in mari rubro mi-¬
rabilia. propitius suis adesset precib.
Finita uero oratione imperat diaco¬
no. ut in eum in quem patena ceci¬
derat locum muteret manum. Quo
facto. mox ab imo maris eadem pate¬¬
na dirimitus reuecta. eiusdem ministri

Expanded text:
nellensis, in quo educatus erat: 'Dum nellensis, in quo educatus erat: 'Dum enim navigaremus', inquit, 'Fresiam, positis nobis in medio mari, quod adiacens est regioni Mormorum, adfuit hora, in qua sacrificium Deo victimae salutaris immolandum erat. Tum, positis anchoris, navis immobilis manebat, celebrantique eodem sancto pontifici missarum sollemnia, ventum est ad eum locum, ubi minister patenam praesuli porrigere debuit, extensaque manu, expectabat horam, qua susciperet eam. Sed dum minister eam abluere vellet, in mare ceciderat, prostratusque pedibus sancti pontificis, humiliter veniam precabatur, dicens, quod, dum eam abluere voluisset, suis manibus vi maris elapsam profunda petisse. ram patribus fecerat in mari Rubro mirabilia, propitius suis adesset precibus. Finita vero oratione, imperat diacono, ut in eum in quem patena ceciderat locum mitteret manum. Quo facto, mox ab imo maris eadem patena divinitus revecta eiusdem ministri
Abbreviated transcription (Latin):
nunciata sorde idolatriȩ. fidei fonte ab-¬
luebantur. Nec prohibuit predictus
dux uerbum. ut si qui uellent audire
predicaretur. Inter quos & filius euti¬
dem rathbodi ducis credens baptit.¬
tus est. imposito sibi nomine genita¬
ris a prefato sancto pontifice. & ab eo
sacro fonte susceptus. adhucq in albi
positus a carne solutus. mundus ui
creditur transiuit emundo.
ec silentio est pretereundum quod
diuina pietas ꝑ eundem sanctum
pontificem operari dignata est. Pluri-¬
ma enim uirtutum miractila. & initi-¬
nere dum ad eam iret. & in eadem
gente ꝑ eum fiebant. Ex quili unum
memorie tradere & posteris intimare.
commodum duximus. Deniq fratres
qui eum familiariter nouerunt. & co¬
ram quibus patratum est dicere solent:
maxime uir reuerentissimus uuando
tunc cemporis diaconus & cooperator
eiusdem presuls in uerbo dĩ. postea
autem presbiter. & succedenti tempo¬
re abbas eiusdem monasterii fonta¬

Expanded text:
nuntiata sorde idolatriae, fidei fonte abnuntiata sorde idolatriae, fidei fonte abluebantur. Nec prohibuit praedictus dux, verbum ut, si qui vellent audire, praedicaretur; inter quos et filius eiusdem Rathbodi ducis credens baptizatus est, inposito sibi nomine sui genitoris a praefato sancto pontifice, et ab eo a sacro fonte susceptus adhucque in albis positus, a carne solutus, mundus, ut creditur, transivit e mundo. 5. Nec silentio est praetereundum, quid divina pietas per eundem sanctum pontificem operari dignata est. Plura enim virtutum miracula et in itinere, dum ad eam iret, et in eadem gente per eum fiebant. Ex quibus unum memoriae tradere et posteris intimare commodum duximus. Denique fratres, qui eum familiariter noverunt et coram quibus patratum est, dicere solent, maxime vir reverentissimus Wando, tunc temporis diaconus et cooperator eiusdem praesulis in verbo Dei, postea autem praesbiter et succedenti tempore abbas eiusdem monasterii Fonta
Abbreviated transcription (Latin):
paratis omnib quȩ nauigantibus esse
necessaria uidebantur. in portu eiusdem
monasterii nauim ascendit. & ꝑ fluui-¬
um magnum sequanȩ mare introiens
gallicum. nauigauit fresiam. & genti
illius ac duci eius rathbodo uerbum
dĩ annunciabat. dicens deos non esse
qui hominum manibus facti essent. di
creandi materiam lignum uł lapidem
esse non posse: quoꝵ recisurȩ uł igni ab
icerentur. & pedibus conculcata in ter¬
ram uerterentur. dm̃ potius intelligen-¬
dum maiestate in comprehensibilem hu-¬
manis oculis inuisibilem ommipoten-¬
tem ȩternum qui cȩlum et derram. ma-¬
ria & humanum genus creasset. rege-¬
ret. & iudicaturus esset orbem in equi-¬
tate. cuius sedes ȩterna. non de uili et
caduco metallo in terra. sed in cȩlis eẽt
credenda. Hȩc & huiusmodi prosequen-¬
Ute melito xpristi sacerdote una cum co¬
mitibus libenter audiebatur. Multiq
icotidie nobilium et infimorum abre¬

Expanded text:
paratis omnibus, quae navigantibus esse paratis omnibus, quae navigantibus esse necessaria videbantur, in portu eiusdem monasterii navim adscendit, et per fluvium magnum Sequanae mare introiens Gallicum, navigavit Fresiam et genti illius ac duci eius Rathbodo verbum Dei adnuntiabat, dicens, deos non esse, qui hominum manibus facti essent; Dei creandi materiam lignum vel lapidem esse non posse, quorum recisurae vel igni absroicerentur et pedibus conculcata in terram verterentur. Deum potius intellegendum maiestate incomprehensibilem, humanis oculis invisibilem, omnipotentem, aeternum, qui caelum et terram, maria et humanum genus creasset, regeret et iudicaturus esset orbem in aequitate. Cuius sedes aeterna non vili et caduco metallo, sed in caelis esset credenda. Haec et huiuscemodi prosequente inclito Christi sacerdote, una cum comitibus libenter audiebatur, multique cotidie nobilium et infimorum, abre
Abbreviated transcription (Latin):
ficatus conscenderat gradum. Intererat
in hoc conuentu & confirmauerat cum
aliis inlustribus iuris hoc scriptum sc̃s
erembertus ep̃e urbis tolose. & mona¬
chus eiusdem cȩnobii fontanellensis. cu¬
ius nunc ossa sacra in eodem monasterio
uirtutum gloria pollent. Nepos quoq
predicti sancti pontificis uuilfranni nomi¬
ne motgissus. aliam largitionem edidit de¬
patrimonio mamaco siue uillari. quod
est situm in pago milidunensi. Qui in
predicto monasterio monachus effec-¬
tus & regularibus subditus disciplinis.
spretis terrenis cȩlestia sperare didicit.
ed his omissis.
nunc intimandum est. qualiter
prefatus sanctus presul ex prefata fre-¬
sionum gente plurimam predicando par-¬
tem conuerterit ad xpristum. Si qui-¬
dem ad prefatum fontanellam mona-¬
sterium perueniens. de eodem loco coo¬
peratores uerbi strenuos & ad predi-¬
candum idoneos utpote actione simul
et eruditione preclaros assumens. pre¬

Expanded text:
ficatus conscenderat gradum. Intererat ficatus conscenderat gradum. Intererat in hoc conventu et confirmaverat cum aliis inlustribus viris hoc scriptum sanctus Erembertus episcopus urbis Tolosae et monachus eiusdem coenobii Fontanellensis, cuius nunc ossa sacra in eodem monasterio virtutum gloria pollent. Nepos quoque praedicti sancti pontificis Vulframni, nomine Motgislus, aliam largitionem edidit depatrimonio Maniaco sive Villare, quod est situm in pago Milidunensi. Qui in praedicto monasterio monachus effectus et regularibus subditus disciplinis, spretis terrenis, caelestia sperare didicit. 4. Sed his omissis, nunc intimandum est, qualiter praefatus sanctus praesul ex praefata Fresionum gente plurimam praedicando partem converterit ad Christum. Siquidem ad praefatum Fontanellae monasterium perveniens, de eodem loco cooperatores verbi strenuos et ad praedicandum idoneos, utpote actione simul et eruditione praeclaros, assumens, prae