comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iam tractauimꝰ: meminerimꝰ cũ aliqͥd
hoꝵ nomino sic accipiendu ẽẽ. acsi oĩa
cõnemorem. Queritur gͦ an pater etiã
pientia: an ita sit sapiens quomͦ dicens.
Uerbo enun qd̾ genuit dicens est: non
uerbo quod ꝓfertur & sonat & transit:
s u̾bo quod erat apud dm. & d̾s erat uer¬
bum. & omĩa ꝑ ipsum facta funt: u̾bo
ȩquali sͥ. quo semꝑ atq incõmutabilit̾
dicit serpsum. Non enim est ipse uer¬
bũ: sicut nec filius. nec ymago. Dicens
aũ exceptis illis temporalib uocib dei
quȩ in creatura fiunt. nam sonant &
transeunt: dicens gͦ illo coet̾no uerbo
ñ singłs intelligitur: s cum ipso u̾bo
sine quo ñ est. utiq dicens. Itane & sapi¬
ens sicut dicens: ut ita sit sapĩa sicut
uerbũ. & hoc sit uerbum ẽẽ. quod est
ẽẽ sapĩam : hoc etiam ẽẽ uirtutẽ. ut
uirtus & sapia & uerbũ idem sit. & re¬
latiue dicatur. sic̃ filius & ymago: atq

Expanded text:
jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac si omnia commemorem. Quaeritur ergo an Pater etiam  sapientia, an ita sit sapiens quomodo dicens. Verbo enim quod genuit dicens est; non verbo quod profertur, et sonat, et transit; sed Verbo quod erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : Verbo aequali sibi, quo semper atque incommutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae in creatura fiunt; nam sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbo, non singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens. Itane et sapiens sicut dicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapientiam; hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relative dicatur, sicut Filius et imago: atque
Abbreviated transcription (Latin):
am nunc queramꝰ diligentius.
quantũ dat d̾s qd̃ pauloante distuli-¬
mꝰ. utrum & singła queq in tͥnitate
ꝑsona. possit &e ꝑ seipsam ñ cum ceteris
duab dici d̾s. aut magnꝰ. aut sapiens
aut uerus. aut omp̃c. aut iustus: & siqͥd
aliud de d̾o dici potest non relatiue.
s ad se ipsum: an uͦ non dicant᷑ ista.
nisi cum trinitas intelligit᷑. Hoc eñi
questionem facit quia sc̃ptum ẽ xp̃m
dĩ uirtutẽ & di sapĩam: utrũ ita sit
pater sapientiȩ atq uirtutis suȩ. ut
hac sapĩa sapiens sit quã genuit. &
hac uirtute potens sit quã genuit:
& quia semꝑ potens & sapiens. semꝑ
genuit uirtutẽ & sapĩam. Dixeramꝰ
enĩ si ita est. cur ñ & magnitudiuis suȩ
pat̾ sit qua magnꝰ est. & bonitatis qua
bonꝰ. & iusticie qua nistꝰ: & alia siquast̃.
Aut si hec omĩa plurib uocabulis in
eadem sap̃ia & uirtute intelligunt᷑. ut ea
sit magnitudo quȩ iurtꝰ. ea bonitas quȩ
sap̃ia. & ea rursus sap̃ia quȩ uirtꝰ. sicut

Expanded text:
am nunc quaeramus diligentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potest, non relative, sed ad se ipsum; an vero non dicantur ista, nisi cum Trinitas intelligitur. Hoc enim quaestionem facit, quia scriptum est, Christum Dei virtutem. et Dei sapientiam : utrum ita sit pater sapientiae atque virtutis suae, ut hac sapientia sapiens sit quam genuit, et hac virtute potens quam genuit; et quia semper potens et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
accipiens. uenit ad nos in hunc mund̾u.
qͥ in hoc mundo erat. qͥa mundꝰ ꝑ eũ factꝰ
est: ut exemplũ sursum uidentib đm.
exempłu deorsum imitantib hominẽ.
exemplũ sanis ad ꝑmanendu. exempłu
infirmis ad conualescendu. exemplũ
morituris ad ñ timendu. exemplũ mor¬
tuis ad resurgendu eẽt: in om̃ib ipse
primatũ tenens. Quia enĩ homo ad be¬
atitudinẽ sequi ñ debebat nisi d̾m. &
sentire ñ poterat dm: sequendo dđm
sentire poterat. & quem sequi deberet.
Amemꝰ gͦ eum. & inhereamꝰ illi caritate
qd̾ nob̾ ut reformarem̃ ad ymaginem dĩ.
prebet ymago ȩqualis patri. cum de
sap̃ia scriptura loquit᷑. de filio loquitur
quẽ sequim̾ uiuendo sapient̾: qͣmius
ungens. nos q subiungens. qd̾ ideo
ñ indigne dicitur. qͥa seriptũ est. d̾s
caritas ẽ. quomͦ ñ est etiam sap̃ia cum sit¬

Expanded text:
accipiens venit ad nos in hunc mundum, accipiens venit ad nos in hunc mundum, qui in hoc mundo erat, quia mundus per ipsum factus est, ut exemplum sursum videntibus Deum, exemplum deorsum mirantibus hominem: exemplum sanis ad permanendum, exemplum infirmis ad convalescendum; exemplum morituris ad non timendum, exemplum mortuis ad resurgendum fieret: ipse in omnibus primatum tenens: ut quia homo ad beatitudinem sequi non debebat nisi Deum, et sentire non poterat Deum; sequendo Deum sentire poterat, et quem sequi debebat. Amemus ergo eum, et inhaereamus illi, caritate quod nobis ut reformemur ad imaginem Dei praebet imago aequalis Patri, cum de sapientia Scriptura loquitur, de Filio loquitur, quem sequimur vivendo sapienter: quamvis ungens nosque subjungens, quod ideo non indigne dicitur quia scriptum est, Deus charitas est : quomodo non est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nuat᷑: cuiꝰ ymaginis exemplo. & nos ñ
discedamꝰ a deo. quia & nos ymago di su¬
mꝰ. ñ quide equalis: facta quippe a patre
ꝑ filium. ñ nata de patre sicut illa Et
nos quia illuminam᷑ lumine. illa uͦ qͥa
lum̃ illuminans. Et id̾o sine exemplo
nob̾ exemplũ est. Neq enim imitatur
qd̾ ille de quo ẽ. Nos autẽ nitentes imita¬
mͣ manentẽ. & sequimur stantẽ: & in
ipso ambulantes tendimꝰ ad ipsum:
qͥa factus ẽ nob̃ uia temporalis ꝑ huma¬
nitatẽ: qui mansio nob̾ et̾na est ꝑ diui¬
nitatẽ. Qm̃ quippe spĩtib mundis intel¬
lectualib qui suꝑbia ñ lapsi sunt. in for¬
ma di & do equalis & d̾s prebet exempħo.
ut se idem exemplum redeundi etiam
lapso preberet homini. qui ꝓpt̾ immim¬
diciã peccatoꝵ pen̾aq mortalitatis dm
uidere ñ poterat. semet ipsum exmnani¬
uit ñ mutando diuinitatẽ suã. s nr̃am
mutabilitatẽ assum̃ do: & formã serui

Expanded text:
nuatur, cujus imaginis exemplo et nos non nuatur, cujus imaginis exemplo et nos non discedamus a Deo, quia et nos imago Dei sumus, non quidem aequalis, facta quippe a Patre per Filium, non nata de Patre, sicut illa, et nos quia illuminamur lumine, illa vero quia lumen illuminans, et ideo illa sine exemplo nobis exemplum est. Neque enim imitatur quod ille de quo est; nos autem imitantes imitamur manentem, et sequimur stantem, et in ipso ambulantes tendimus ad ipsum: quia factus est nobis via temporalis per humilitatem, qui mansio nobis aeterna per divinitatem; quoniam quippe spiritibus mundis intellectualibus qui superbia non lapsi sunt, in forma Dei et Deo aequalis, et Deus praebet exemplum, ut se idem exemplum redeundi etiam lapso praeberet homini, qui propter immunditiam peccatorum poenamque mortalitatis Deum videre non poterat, semetipsum exinanivit, non mutando divinitatem suam, sed nostram mutabilitatem assumendo, et formam servi
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ est: & tenebre in eo ñ sunt ullȩ. Lu¬
men uͦ ñ corporale s spĩtale: neq ita
sp̃itale. ut illuminatione factum sit.¬
quẽ ammodu dictũ est apłis uos estis lu-¬
men mundi: s lum̃ quod illuminat om¬
nẽ hoĩem. Ea ipsa & summa sap̃ia ds:
unde nunc agimꝰ Sap̃ia uͦ filus de sap̃ĩa
patre. sicut lum̃ de lumine. & d̾s de do:
ut & singłs pater lum̃. & singłs filius lum̃.
& singłs pater ds. & singłs filius ds. Ergo
& singłs pater sapientia. & singłs filius
& unꝰ d̾s: sic utrunq una sapĩa. S filiꝰ
factus est nob̃ sap̃ia ado. & iusticia. &
scĩficatio: quia temporalit̾ nos ad illũ
conuertim᷑. id est ex aliquo tempore. ut
cũ illo maneamꝰ ineternũ: & ipse ex
quod̾a tempore uerbũ caro factum est.
& habitauit in nob̃. Propterea gͥ cum¬
ꝓuunciat᷑ in scͥpturis aut narrat᷑ aliqͥd
de sapientia. siue dicente ipsa. siue cũ
de illa dicitur. filius nob̃ potissimũ insi¬

Expanded text:
lumen est, et tenebrae in eo non sunt ullae : lumen vero non corporale, sed spirituale: neque ita spirituale, ut illuminatione factum sit,emadmodum dictum est Apostolis, Vos estis lumen mundi ; sed lumen quod illuminat Omnem hominem, ea ipsa et summa sapientia Deus, unde nunc agimus. Sapientia ergo Filius de sapientia Patre, sicut lumen de lumine, et Deus de Deo, ut et singulus Pater lumen, et singulus Filius lumen; et singulus Pater Deus, et singulus Filius Deus: ergo et singulus Pater sapientia, et singulus Filius et unus Deus, sic utrumque una sapientia. Sed Filius factus est nobis sapientia a Deo, et justitia et sanctificatio , quia temporaliter nos ad eum convertimus, id est, ex aliquo tempore, ut cum illo maneamus in aeternum. Et ipse ex quodam tempore Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. pronuntiatur in Scripturis aut narratur aliquid de sapientia, sive dicente ipsa, sive cum de illa dicitur, Filius nobis potissimum insi
Abbreviated transcription (Latin):
id est ut quẽ ammodu lum̃ de lumine.
& utrũq unũ lum̃ : sic intelligatur
frgo & una essentia: quia & hoc ẽ ibi ẽẽ
qd̾ sapere. Quod enĩ est sapientiȩ saꝑe.
& potentiȩ posse. & ȩt̾nitati eternã eẽ
iusticiȩ iustã ẽẽ. magnitudini magn̾a
eẽ: hoc est eẽntiȩ ipsum eẽ. Et qͥa in illa
simplicitate ñ est aliud saꝑe qͣm esse:
eadem ibi sapĩa quȩ essentia. Patergͥ¬
gnitudo: & una ueritas. & una sap̃ia.
S ñ pater & filius simul ambo unũ
uerb̾ui: quia ñ simul ambo unꝰ filius.
Sic̃ em̃ filius ad patrẽ refertur. ñ ad se
ipsũ dicitur: ita & uerb̃u ad eum cuiꝰ
uerb̾u est refertur. cũ dicitur uerbũ.
Eo quippe filius qͦ uerb̃u: & eo uerbũ
ut pater & filius simul ñ ambo unũ
uerbũ. Et ꝓpterea ñ eo uerbũ quo
sapientia. quia uerbum non ad se
dicitur. s tantũ relatiue ad eum cuiꝰ
uerbũ est. sicut filius ad patrẽ: sapĩa

Expanded text:
id est ut quemadmodum lumen de lumine, id est ut quemadmodum lumen de lumine, et utrumque verum lumen, sic intelligatur Ergo et una essentia, quia hoc est ibi esse, quod sapere. Quod enim est sapientiae sapere, et potentiae posse, et aeternitati aeternam esse, justitiae justam esse, magnitudini magnam esse; hoc est essentiae ipsum esse. Et quia in illa simplicitate non est aliud sapere quam esse, eadem ibi sapientia est quae essentia. CAPUgnitudo, et una virtus, et una sapientia. Sed non Pater, et Filius simul ambo unum Verbum, quia non simul ambo unus filius.Sicut enim Filius ad Patrem refertur, non ad se ipsum dicitur; ita et Verbum ad eum cujus Verbum est refertur, cum dicitur Verbum. Eo quippe Filius quo Verbum, et eo Verbum ut Pater et Filius simul non amborum unum Verbum. Et propterea non eo Verbum quo sapientia; quia Verbum non ad se dicitur, sed tantum relative ad eum cujus Verbum est, sicut Filius ad Patrem: sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ si & pater qui genuit sapĩam ex ea
fit sapiens. neq hoc est illi ẽẽ qd̃ saꝑe :
qualitas eiꝰ est filius. ñ ꝓles eius: &
ñ ibi erit iam sũma simplicitas. Sed
absit ut ita sit: quia uere ibi est sũme
simplex eẽntia. Hoc gͦ est ibi ẽẽ quod
saꝑe. Qd̃ si hoc est ibi eẽ quod sapere:
ñ ꝑ illam sapĩam quã genuit pãter¬
sapiens est: alioquin ñ ipse illam. s
illa eum genuit. Quid enĩ aliud dici¬
mꝰ cũ dicimꝰ hoc illi est eẽ qd̾ sapere :
nisi eo est qͦ sapiens est: Quapropter
quȩ causa illi est ut sapiens sit: ipsa
illi causa est ut sit. Pinde si sapientia
quã genuit causa illi est ut sapiens sit.
eciã ut sit illa illi cansa ẽ. Quod fieri ñ
potest: nisi gignendo eum aut facien¬
do. S neq genitricẽ neq conditricem
patͥs ullo modo quisquã dixerit sapi¬
entiã. Quid enĩ est insanius: Ergo &
pat̾ ipsa sapientia est: & ita dicit᷑ filiꝰ

Expanded text:
Quod si et Pater qui genuit sapientiam, ex ea Quod si et Pater qui genuit sapientiam, ex ea fit sapiens, neque hoc est illi esse quod sapere, qualitas ejus est Filius; non proles ejus, et non ibi erit jam summa simplicitas. Sed absit ut ita sit; quia vere ibi est summe simplex essentia: hoc ergo est ibi esse quod sapere. Quod si hoc est ibi esse quod sapere, non per illam sapientiam quam genuit sapiens est Pater; alioquin non ipse illam, sed illa eum genuit. Quid enim aliud dicimus, cum dicimus, Hoc illi est esse quod sapere, nisi, Eo est quo sapiens est? Quapropter quae causa illi est ut sapiens sit, ipsa illi causa est ut sit: proinde si sapientia quam genuit, causa illi est ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est. Quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo. Sed neque genitricem, neque conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit sapientiam. Quid enim insanius? Ergo et Pater ipse sapientia est:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽẽ candorẽ: sic absurdu est dicere sa¬
pientẽ non eẽ sap̃ĩam. Et sicut candor
ad seipsum candidꝰ dicit᷑: ita & sap̃ia ad
seipsam dicitur sapiens. S candor cor¬
poris ñ est essentia. qm̃ ipsum corpus
ẽẽntia est. & illa eius qualitas. unde
& ab ea dicitur candidũ corpus. cui
ñ hoc est eẽ. qd̾ candidu eẽ : aliud enim
ibi forma & aliud color. & utrũq non
in se ipso. s in aliqua mole. quȩ moles
nec forma nec color est. s formata atq
colorata: sapĩa uͦ & sapiens ẽ. & seipsa
sapiens ẽ. Et qm̃ quecumq anima
participatione sapĩȩ fit sapiens. si rursꝰ
desipiat. manet tam̃ in se sap̃ia: nec cũ
anima fuerit in stulticiã cõmutata. illa
mutat᷑: ñ est in eo qui ex ea fit sapiens.
quẽ ammođu candor in corpore. quod
ex illo candidii est. Cum enĩ corpus in
aliũ colorẽ fuerit mutatũ. non mane¬
bit candor ille: atq omĩno desinet ẽẽ.

Expanded text:
non esse candorem; sic absurdum est dicere, sanon esse candorem; sic absurdum est dicere, sapientem non esse sapientiam: et sicut candor ad se ipsum candidus dicitur, ita et sapientia ad se ipsam dicitur sapiens. Sed candor corporis non est essentia; quoniam ipsum corpus essentia est, et illa ejus qualitas: unde et ab ea dicitur candidum corpus, cui non hoc est esse quod candidum esse. Aliud enim ibi forma, et aliud color; et utrumque non in se ipso, sed in aliqua mole, quae moles nec forma, nec color est, sed formata et colorata. Sapientia vera et sapiens est, et se ipsa sapiens est. Et quoniam quaecumque anima participatione sapientiae fit sapiens, si rursus desipiat, manet tamen in se sapientia, nec cum anima fuerit in stultitiam commutata, illa mutatur: non ita est in eo qui ex ea fit sapiens, quemadmodum candor in corpore quod ex illo candidum est. Cum enim corpus in alium colorem fuerit mutatum, non manebit candor ille, sed omnino esse desinet.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣ substantia: ñ eẽt qui relatiue dñs
diceret᷑. Et siñ eẽt equus qued̃a eẽntia:
ñ esset qd̾ iumentũ relatiue diceretuR.
Ita si ñ esset nũmus aliqͣ substantia:
nec arra poss relatiue dici. Quaꝓpter
si & pater ñ est aliquid ad seipsum: ñ
est qui omĩno relatiue dicat᷑ ad aliqͥd.
Non eñĩ ficut ad aliquid coloratũ refer¬
tur color eiꝰ: nec omĩno ad se dicit᷑ color
s semꝑ alicuiꝰ colorati est. illud aũ cuiꝰ
color est. etiam si eo quod coloratũ dicit᷑.
ad colorem refertur. tam̃ id quod corpus
dicit᷑ ad se dicitur: ullo mͦ tta putand̾u ẽ
patrẽ non dici aliquid ad seipsum. sed
quicqͥd dicitur ad filium dici: eundem
uͦ filium & ad seipsum dici. & ad patrẽ.
Cum dicit᷑ magnitudo magna. & uirtus
potens. utiq ad se ipsum: & magnitudo
atq uirtꝰ magni & potentis patris qua
pat̾ magnꝰ & potens est. Non gͦita. sed
utrũq substantia. & utrũq una sub̃a.
Sicut aũ absurdu est dicere: candidũ

Expanded text:
t qui relative dominus diceretur: et si non esset equus quaedam essentia, non esset quod jumentum relative diceretur: ita si nummus non esset aliqua substantia, nec arrha posset relative dici. Quapropter si et Pater non est aliquid ad se ipsum, non est omnino qui relative dicatur ad aliquid. Non enim, sicut ad aliquid coloratum refertur color ejus, nec omnino ad se dicitur color, sed semper alicujus colorati est; illud autem cujus color est, etiam si eo quod coloratum dicitur, ad colorem refertur, tamen id quod corpus dicitur, ad se dicitur: ullo modo ita putandum est Patrem non dici aliquid ad se ipsum, sed quidquid dicitur ad Filium dici; eumdem vero Filium et ad se ipsum dici, et ad Patrem, cum dicitur magnitudo magna et virtus potens, utique ad se ipsum, et magnitudo atque virtus magni et potentis Patris, qua Pater magnus et potens est. Non ergo ita, sed utrumque substantia, et utrumque una substantia. Sicut autem absurdum est dicere, candidum
Abbreviated transcription (Latin):
s illa relatue dicuntur. hec aũ ad se
ñ ad illud: incipit ñ ea sapientia quam
genuit sapiens ẽẽ pater: quia ñ potest
ipse ad eam relatiue dici. & illa ad eum
relatuie ñ dici. Omĩa enĩ quȩ relatiue
dicunt᷑: adinuicẽ dicuntur. Restat itaq
ut etiam eentia filius relatiue dicatur
ad patrẽ. Ex quo conficitur inopinatis-¬
simꝰ sensꝰ. ut ip̃sa eẽntia ñ sit eẽntia: uel
certe cum dicitur eẽntia. ñ essentia s re¬
latiuũ indicetur: qͣm cum dicitur dns
ñ ẽentia indicatur. s relatuũ qd̾ refer¬
tur ad seruũ: cum aũ homo dicitur. uel
aliquid tale quod ad se ñ ad aliud dicit᷑.
tunc indicat᷑ essentia. Homo gͦ cũ dicit᷑
dñs. ipse homo eẽntia est: dñs uͦ relatiue
dicitur. Homo enim ad se dicit᷑: dns ad
seruũ. Hoc aũ unde agimꝰ. si eẽntia ip¬
sa relatiue dicitur: eẽntia ipsa ñ est
eẽntia. Huic accedit quia om̃is eẽntia

Expanded text:
sed illa relative dicuntur, haec autem ad se, sed illa relative dicuntur, haec autem ad se, non ad aliud; incipit non ea sapientia quam genuit, sapiens esse Pater, quia non potest ipse ad eam relative dici, et illa ad eum relative non dici. Omnia enim quae relative dicuntur, ad invicem dicuntur. Restat itaque ut etiam essentia Filius relative dicatur ad Patrem. Ex quo conficitur inopinatissimus sensus, ut ipsa essentia non sit essentia; vel certe cum dicitur essentia, non essentia, sed relativum indicetur. Quomodo cum dicitur dominus, non essentia indicatur, sed relativum quod refertur ad servum; cum autem homo dicitur, vel aliquid tale, quod ad se, non ad aliud dicitur, tunc indicatur essentia. Homo ergo cum dominus dicitur, ipse homo essentia est, dominus vero relative dicitur: homo enim ad se dicitur, dominus ad servum; hoc autem unde agimus, si essentia ipsa relative dicitur, essentia ipsa non est essentia. Huc accedit, quia omnis essentia
Abbreviated transcription (Latin):
eẽntiȩ filius cuiꝰ pater: quando quide
ad seipsum nec eẽntia est. nec omĩno est.
ad seipsum. s etiam eẽ ad filium illi est:
At eñ multomagis uniꝰ eusdem ꝙ eẽn¬
tiȩ. quia una eademq eẽntia pat̾ & filiꝰ:
eẽntia est quicqͥd est. Neuter gͦ ad se est:
& ut̾q ad inuicẽ relatiue dicitur. An
pater solus. ñ solum qd pater dicitur.
s omĩno quicquid dicitur relatiue ad
filiũ dicitur : ille aũ dicitur & ad se. Et
si ita est. quid dicit᷑ ad se: An ipsa eẽntia.
S patͥs eentia est filus. sic̃ patris iurtꝰ
& sapĩa: sicut uerbũ patris & ẏmago pa¬
tͥs. Aut si essentia dicitur ad se filius.
pater aut̃ non est eẽntia. s genitor essen¬
tiȩ : ñ est aũ ad seipsum. s hac ipsa eẽn¬
tia quã genuit. sicut hac ipsa magni¬
tudine magnꝰ quã genuit: gͦ & magni¬
qͣm ymaginẽ ad se dici: Aut si ñ id ipsũ
ẽ ymago & uerbum. qd̾ est uirtꝰ & sapĩa.

Expanded text:
essentiae Filius cujus Pater, quandoquidem essentiae Filius cujus Pater, quandoquidem ad se ipsum, nec essentia est, nec omnino est ad se ipsum, sed etiam esse ad Filium illi est? At enim multo magis unius ejusdemque essentiae, quia una eademque essentia Pater et Filius; uidquid est. Neuter ergo ad se est, et uterque ad invicem relative dicitur: an Pater solus non solum quod Pater dicitur, sed omnino quidquid dicitur relative ad Filium dicitur; ille autem dicitur et ad se? et si ita est, quid dicitur ad se? an ipsa essentia? sed Patris essentia est Filius, sicut Patris virtus et sapientia, sicut Verbum Patris et imago Patris: aut si essentia dicitur ad se Filius, Pater autem non est essentia, sed genitor essentiae, non est autem ad se ipsum, sed hac ipsa essentia quam genuit, sicut hac ipsa magnitudine magnus quam genuit; ergo et magniquam imaginem ad se dici? Aut si non idipsum est imago et Verbum, quod est virtus et sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
illi ẽẽ. & aliud magnũ eẽ. Itane gͥ pat̾
ẽ ẽẽntiȩ suȩ. sicut pater ẽ magnitudĩs
suȩ: sicut pater uircutis & sapĩȩ suȩ:
Eadem quippe eius magnitudo quȩ uir¬
tus: & eadem eẽntia. quȩ magnitudo. Hȩc
disputatio nata est ex eo qd̾ scriptũ est:
ter in eas angustias sermo coartatur
cũ ineffabilia fari cupimꝰ: ut aut dica
mꝰ xp̃m ñ esse di uirtutem. & di sapi¬
entiã. atq ita imprudent̾ & impie re
patrẽ non eẽ patrẽ uirtutis & sapĩȩ suȩ.
quod ñ minꝰ impiũ est. sic eni nec xp̃i
neq sapĩa sua sapientẽ. qd̾ quis audeat
dicere÷ aut aliuid in patre intelligi esse.
aliud sapientẽ eẽ. ut ñ hoc ipso sit quo
sapiens est: quod de anima intelligi solet.
quȩ alias insipiens. aliaᷤ sapiẽs ẽ. uelite na¬
tura mutabilis. & ñ summe ꝑfecte q sim¬
plex: aut patrẽ non eẽ aliquid ad se ipsũ.
& ñ solum quod pater ẽ. s omĩno qd̾ est.
ad filium relatiue dici. Quomͦ gͦ eusde

Expanded text:
Itane igitur pater est essentiae suae, sicut pater est magnitudinis suae, sicut pater est virtutis ac sapientiae suae? Eadem quippe ejus magnitudo quae virtus, et eadem essentia quae magnitudo. 2. Haec disputatio nata est ex eo quod scriptum est,ter in eas angustias sermo coarctatur, cum ineffabilia fari cupimus, ut aut dicamus Christum non esse Dei virtutem et Dei sapientiam, atque ita impudenter et impie resPatrem non esse patrem virtutis et sapientiae suae, quod non minus impium est; sic enim nec Christi neque sapientia sua sapientem; quod quis audeat dicere? aut aliud in Patre intelligi esse, aliud sapientem esse, ut non hoc ipso sit quo sapiens est; quod de anima intelligi solet, quae alias insipiens, alias sapiens est, velut natura mutabilis, et non summe perfecteque simplex: aut Patrem non esse aliquid ad se ipsum, et non solum quod Pater est, sed omnino quod est, ad Filium relative dici. Quomodo ergo ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
modi falsitatib humanꝰ animꝰ purga¬
ret᷑. sca scͥptura paruulis congruens.
nulliꝰ gnĩs rerũ uerba uitauit. ex
quib quasi gradatim. ad diuma atq
sublimia nr̃ intellectꝰ uelut nutritꝰ as¬
surgeret. Nam & uerb̾ ex reb corporali¬
b sumptis usa est. cum de d̾o loqueret᷑.
tuaꝵ ꝓtege me: & de spitali creatura
multa transtulit: quib significaret
illud qd̾ ita ñ esset. s ita dici opus eẽt:
sicuti est. Ego sum d̾s ⁊elans: & penitet
me hominẽ fecisse. De reb aũ quȩ om̃i¬
no ñ sunt. ñ traxit aliqua uocabula:
quib uł figuraret locutiones. uel spis¬
saret eniginata. Unde ꝑnitiosiꝰ & ina-¬
niꝰ euanescunt. qui t̾cio illo gne errorsͤ
a ueritate secludunt᷑: hoc suspicando
de do. qd̾ neq in ipso neq in ulla crea-¬
tura inueniri potest.

Expanded text:
modi falsitatibus humanus animus purgamodi falsitatibus humanus animus purgaretur, sancta Scriptura parvulis congruens, nullius generis rerum verba vitavit, ex quibus quasi gradatim ad divina atque sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis ex rebus corporalibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur; tuarum protege me . Et de spirituali creatura multa transtulit, quibus significaret illud quod ita non esset, sed ita dici opus esset; sicuti est, Ego sum Deus zelans ; et, Poenitet me hominem fecisse . De rebus autem quae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secluduntur, hoc suspicando de Deo, quod neque in ipso, neque in ulla creatura inveniri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. presũptiones opionũ suaꝵ
audaciꝰ affirmando int̾eludunt sibi¬
met intelligentiȩ uias: mag̃ eligen¬
tes sententiã suam ñ corrigere ꝑuer¬
sam: qͣm nutare defensam. Et hic qͥ¬
dem omniũ morbꝰ est triũ generũ quȩ
ꝓrosui. & eoꝵ scilicet qui sc̃m corpus
remotiores a uero. qͦ id quod sapiunt.
nec in corpore reꝑitur. nec in facto &
condito spũ: nec in ipso creatore. Qui
eñ opinat᷑ dm uerbi gr̃ã canduidu uel
rutilũ. fallit᷑. s tam̃ hȩc inueniuntur
in corpore. Rursꝰ qui opinat᷑ đm n̾c obli¬
uiscentẽ. nunc recordantẽ. uel siquid hu¬
uismodi ẽ. nicħominꝰ in errore ẽ: s tñ
hȩc inueniunt᷑ in animo. Qui aũ pu¬
tat eiꝰ esse potentiȩ dm̃ ut seipsum ipse
genuerit. coplus errat. quo ñ solũ d̾s
ita ñ est: s nec sp̃italis nec corporalis
creatura. Nulla enĩ ommnino res ẽ. quȩ
seipsam gignat ut sit. Ut gͦ ab huius¬

Expanded text:
possunt; praesumptiones opinionum suarum possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium morbus est trium generum quae proposui: et eorum scilicet qui secundum corpus remotiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid hujusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat ejus esse potentiae Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut sit. 2. Ut ergo ab hujus
Abbreviated transcription (Latin):
ecturus hȩc quȩ de tͥnitate
disserimꝰ: prius oportet. ut nouerit sti¬
lum nr̃m adu̾sum eoꝵ uigilare calum¬
nias. qui fidei contemuentes anicrũ.
ĩmaturo & pu̾so rõnis amore fallunt᷑.¬
Quoꝵ nonnulli ea quȩ de corporalib
reb siue ꝑsensꝰ corporeos exꝑta nota¬
uert̃. siue quȩ natura humani ingenii
& diligentiȩ uiuacitate. uł artis adiu¬
torio ꝑceperunt. ad res incorporeas &e
spãles transferre conant᷑: ut ex his illa
metiri atq opinari uelint. Sunt item
alii qui fidm humani animi naturã.
uł affectũ. de do sentiunt siquid senti¬
unt: & ex hoc errore cum de d̾õ disputãt.
sermomi suo distortas & falsas regłas
fingunt. Est item aliud hominũ genꝰ.
eoꝵ qͥ unu̾sam quide creaturã quȩ
ꝓfecto mutabilis ẽ nitunt᷑ transcend̾e.
ut ad incõmutabiłe substantiã quȩ
ds est erigant intentionẽ: s mortali¬
catis onere pregͣuati. cum & uideri uolt̾
scire qd̾ nesciunt. & qd̾ uolunt scire ñ

Expanded text:
ecturus haec quae de Trinitate disserimus, prius oportet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, immaturo et perverso rationis amore fallunturum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad res incorporeas et spirituales transferre conantur, ut ex his illas metiri atque opinari velint. Sunt item alii qui secundum humani animi naturam vel affectum de Deo sentiunt, si quid sentiunt; et ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. Est item aliud hominum genus, eorum qui universam quidem creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur transcendere, ut ad incommutabilem substantiam quae Deus est, erigant intentionem: sed mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod volunt scire non
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ. pondꝰ: etiam in ceteris om̃ib
reb animadu̾tenda prelibauerĩ. Nunc
interĩ uoluntatẽ copłatricẽ rei uisibi¬
lis atq uisionis quasi parentis & plis.
siue in sentiendo. in cogitando nec parẽ¬
tẽ nec ꝓlem dici posse: q̃m ualui &e qͥb
ualui. demonstraui. Unde tempꝰ ãmonet
hanc eande trinitatẽ in int̾iore homine
requirere: atq ab isto de quo tam dui lo¬
cutꝰ sum animali atq carnali qui ext̾ior
dicit᷑. introrsꝰ tendere: ubi sꝑamus nõs¬
inuenire posse scđm trinitatẽ ymagiñe
di. conatus nr̃os illo ipso aduiante:
quẽ omĩa sicut res ipsȩ indicant. ita etiã
scã scͥptura in m̃sura & numero & pond̾e
disposuisse testatur.

Expanded text:
numerum, pondus, etiam in caeteris omnibus numerum, pondus, etiam in caeteris omnibus rebus animadvertenda praelibaverim. Nunc interim voluntatem copulatricem rei visibilis atque visionis quasi parentis et prolis, sive in sentiendo, sive in cogitando, nec parentem nec prolem dici posse, quomodo valui et quibus valui demonstravi. Unde tempus admonet, hanc eamdem trinitatem in interiore homine requirere, atque ab isto de quo tamdiu locutus sum animali atque carnali, qui exterior dicitur, introrsus tendere. Ubi speramus invenire nos posse secundum trinitatem imaginem Dei, conatus nostros illo ipso adjuvante, quem omnia, sicut res ipsae indicant, ita etiam sancta Scriptura in mensura et numero et pondere disposuisse testatur
Abbreviated transcription (Latin):
pressa memorie: uidet᷑ ad memoriã m̾su¬
ra. ad uisionẽ uͦ numerꝰ ꝑtinere. Quia
licet innumerabilis sit multiplicitas
taliũ uisionũ: singłis tam̃ in memo¬
ria prescriptꝰ est intͣnsgressibilis modus.
Mensura gͥ in memoria: in uisionib
numerꝰ apparet. Sic̃ in ipsis corporib
usibilib m̃sura qued̾a est: cui nume¬
rosissime coaptat᷑ sensꝰ uidentiũ. & ex
uno uisibili multoꝵ cernentiũ forma¬
tur aspectus: ita ut etiã unꝰ propt̾ duoꝵ
ocłoꝵ numerũ. plerunq uniam rem ge¬
minata specie uideat. ficut supͣ docui¬
mꝰ. In his ergo rebus unde uisiones ex¬
primunt᷑ quedã m̃sura est: in ipsis añ
uisionib numerꝰ. Uoluntas uͦ quȩ ista
coniungit & ordinat. & quad̾am unitate
copulat. nec sentiendi aut cogitandi ap¬
petitũ nisi in his reb unde unsiones for¬
mant᷑. acquiescens collocat: ponderi si¬
milis ẽ. Quapropt̾ hȩc tria. mensuram.

Expanded text:
pressa memoriae, videtur ad memoriam mensupressa memoriae, videtur ad memoriam mensura, ad visionem vero numerus pertinere. Quia licet innumerabilis sit multiplicitas talium visionum, singulis tamen in memoria praescriptus est intransgressibilis modus. Mensura igitur in memoria, in visionibus numerus apparet: sicut in ipsis corporibus visibilibus mensura quaedam est, cui numerosissime coaptatur sensus videntium, et ex uno visibili multorum cernentium formatur aspectus: ita ut etiam unus propter duorum oculorum numerum plerumque unam rem geminata specie videat, sicut supra docuimus. In his ergo rebus unde visiones exprimuntur, quaedam mensura est: in ipsis autem visionibus, numerus. Voluntas vero quae ista conjungit et ordinat, et quadam unitate copulat, nec sentiendi aut cogitandi appetitum nisi in his rebus unde visiones formantur, acquiescens collocat, ponderi similis est. Quapropter haec tria, mensuram,
Abbreviated transcription (Latin):
mimꝰ omĩa quȩ multiplicit̾ ac uarie pro
nr̃a uoluntate cõponimꝰ. slam neq ip¬
sas magnitudines corpoꝵ quas nũqͣm
iudimꝰ: sine oꝑe memoriȩ cogitamꝰ. Qnͣtũ
eñ spatii solet occupare ꝑ magnitudinẽ
mundi nr̃ obtutꝰ: intantũ extendimus
quaslibet corpoꝵ moles. cum eas maximaᷤ
cogitamꝰ. Et ratio quide ꝑgit in ampli¬
ora. s fantasia ñ sequit᷑ : quippe cũ infi¬
nitatẽ quoq numeri ratio renuntiet:
quã nulla uisio corporalia cogitantis
apprehendit. Cadem ratio docet minu¬
tissima etiã corpuscula infinite diuidiꝰ
cũ tam̃ ad eas tenuitates uł minutias
ꝑuentũ fuerit quas uisas meminimꝰ.¬
exiliores minutioresq fantasias iam ñ pos¬
sumꝰ intueri: qͣmuis ratio ñ desinat ꝑse.¬
qui ac diuidere. Ita nulla corporalia:
nͥ aut eaquȩ meminimꝰ. aut ex his quȩ
meminimꝰ cogitamꝰ. S qͥa numerose¬
cogitari possunt. quȩ singillat̃ sunt im¬

Expanded text:
mimus omnia quae multipliciter ac varie pro mimus omnia quae multipliciter ac varie pro nostra voluntate componimus. Nam neque ipsas magnitudines corporum, quas nunquam vidimus, sine ope memoriae cogitamus. Quantum enim spatii solet occupare per magnitudinem mundi noster obtutus, in tantum extendimus quaslibet corporum moles, cum eas maximas cogitamus. Et ratio quidem pergit in ampliora, sed phantasia non sequitur. Quippe cum infinitatem quoque numeri ratio renuntiet, quam nulla visio corporalia cogitantis apprehendit. Eadem ratio docet minutissima etiam corpuscula infinite dividi; cum tamen ad eas tenuitates vel minutias perventum fuerit, quas visas meminimexiliores minutioresque phantasias jam non possumus intueri, quamvis ratio non desinat persequi ac dividere. Ita nulla corporalia, nisi aut ea quae meminimus, aut ex iis quae meminimus, cogitamus. cogitari possunt quae singillatim sunt im
Abbreviated transcription (Latin):
da ea quȩ ñ meminunꝰ. ex eisquȩ meminimꝰ
aliud hinc aliud inde ut sumat appellit.
quȩ in unã uisionẽ coeuntia faciunt aliqͥd:
qd̾ ideo falsum dicat᷑. quia uł ñ est foris in
rerũ corporeaꝵ natura. uł ñ de memoria
uidet᷑ expressum. cũ tale nicħ nos sensisse
meminimꝰ: Qͥs enĩ uidit cignũ nigrumͤ
Et ꝓpterea nemo meminit. Cogitare ca¬
m̃ quis ñ potest: Facile est em̃ illã fignra
quã uidendo cognouimꝰ. nigͦ colore ꝑfun¬
dere: quẽ nichilominꝰ in aliis corporib
uidimꝰ. Et quia utrũq sensimꝰ: utrunq
meminimꝰ. Nec aueni quadrupede me¬
mini. qͥa ñ uidi: s fantasiam talem facil¬
lime intueor. du alicui formȩ uolatili
quałe uidi. adiungo alios duos pedes.
quales idem uidi. Quaꝓpter du coniunc¬
ta cogitamꝰ quȩ singillatĩ sensa memi¬
ninꝰ: uidem̃ ñ id qd̾ meminimꝰ cogitare.
cũ id agamꝰ mod̾ante memoria. unde sũ¬

Expanded text:
da ea quae non meminimus, ex eis quae meminimus, da ea quae non meminimus, ex eis quae meminimus, aliud hinc, aliud inde, ut sumat impellit; quae in unam visionem coeuntia faciunt aliquid quod ideo falsum dicatur, quia vel non est foris in rerum corporearum natura, vel non de memoria videtur expressum, cum tale nihil nos sensisse meminimus? Quis enim vidit cycnum nigrum? et propterea nemo meminit: cogitare tamen quis non potest? Facile est enim illam figuram, quam videndo cognovimus, nigro colore perfundere, quem nihilominus in aliis corporibus vidimus: et quia utrumque sensimus, utrumque meminimus. Nec avem quadrupedem memini, quia non vidi: sed phantasiam talem facillime intueor, dum alicui formae volatili qualem vidi, adjungo alios duos pedes quales itidem vidi . Quapropter, dum conjuncta cogitamus, quae singillatim sensa meminimus, videmur non id quod meminimus cogitare; cum id agamus moderante memoria, unde su
Abbreviated transcription (Latin):
memoria de uisione sentientis. simile a¬
liqͥd: quo se ita conu̾tat in cogitando acies
animi. sicut se incernendo conu̾tit ad cor¬
pꝰ acies ocłoꝵ. P ropt̾ea duas in hoc gn̾e
tͥnitates uolui cõmendare: unã cum uisio
sentientis format᷑ ex corpore: aliam cum
uisio cogitantis format᷑ ex memoria. Me¬
diam uͦ nolui: quia ñ ibi solet uisio dici cũ
memoriȩ cõmendat᷑ forma. quȩ fit in sensu
cernentis. Ubiq tam̃ uoluntas ñ apparet:
nͥ copulatͥx quasi parentis & ꝓlis. Et ido
undecunq procedat: nec parens nec ꝓles
sensimꝰ. neq cogitamꝰ nisi qd̾ meminimꝰ:
cur plerũq falsa cogitamꝰ. cum ea quȩ sen¬
simꝰ ñ utiq falso meminerimꝰ: nisi quia
uoluntas illa quã coniunẽtricẽ ac separa¬
tricẽ huiꝰcemodi rerũ iã quantũ potui demon-¬
stͣre curaui. formanda cogitantis aciẽ ꝑ condi¬
ta memoriȩ ducit ut libitũ est. & ad cogitan¬

Expanded text:
memoria de visione sentientis simile amemoria de visione sentientis simile aliquid, quo se ita convertat in cogitando acies animi, sicut se in cernendo convertit ad corpus acies oculorum. Propterea duas in hoc genere trinitates volui commendare: unam, cum visio sentientis formatur ex corpore; aliam, cum visio cogitantis formatur ex memoria. Mediam vero nolui, quia ibi non solet visio dici, cum memoriae commendatur forma, quae fit in sensu cernentis. Ubique tamen voluntas non apparet, nisi copulatrix quasi parentis et prolis. Et ideo undecumque procedat, nec parens nec proles sensimus, neque cogitamus nisi quod meminimus; cur plerumque falsa cogitamus, cum ea quae sensimus non utique falso meminerimus: nisi quia voluntas illa quam conjunctricem ac separatricem hujuscemodi rerum jam quantum potui demonstrare curavi, formandam cogitantis aciem per abscondita memoriae ducit ut libitum est, et ad cogitan
Abbreviated transcription (Latin):
se potuert̃. Iam porro ab eo qd̵ in memora
ẽ. animi aciem uelle au̾tere: nicħ ẽ aliud
cũ incipimꝰ abspecie corporis. &e ꝑuenimꝰ
usq ad spẽm quȩ fit in contintu cogitan¬
tis. q̃tuor species reꝑiunt᷑. quasi gradat̃
natȩ altera ex altera: secunda de prima
t̾cia de scd̾a. quarta de t̾eia. Ab specie quis¬
pe corporis quod cernit᷑. exoritur ea quȩ
fit in sensu cernentis: &e ab hac. ea q̃ fit
in memoria: & ab ea quȩ fit in acie cogitan¬
tis. Quaꝓpter uoluntas quasi parentẽ cũ
ꝓle ter copulat. Primo spẽm corporis cũ
ea quã gignit in corporis sensu: & ipsam
rursꝰ cum ea quȩ ex illa fit in memoria:
atq istam quoq tercio. cũ eaquȩ ex illa
paritur in cogitantis intuitu. S media
copła quȩ scd̃a est. cum sit uicinior: ñ tam
similis est pͥme. qͣm tercia. Uisiones enĩ
duȩ sunt: una sentientis. alt̾a cogitantis.
Ut aũ possit ẽẽ uisio cogitantis. id̾o fit in

Expanded text:
se potuerunt. Jam porro ab eo quod in memoria se potuerunt. Jam porro ab eo quod in memoria est, animi aciem velle avertere, nihil est aliud cum incipimus a specie corporis, et pervenimus usque ad speciem quae fit in contuitu cogitantis, quatuor species reperiuntur quasi gradatim natae altera ex altera: secunda, de prima; tertia, de secunda; quarta, de tertia. A specie quippe corporis quod cernitur, exoritur ea quae fit in sensu cernentis; et ab hac, ea quae fit in memoria; et ab hac, ea quae fit in acie cogitantis. Quapropter voluntas quasi parentem cum prole ter copulat: primo speciem corporis cum ea quam gignit in corporis sensu; et ipsam rursus cum ea quae fit ex illa in memoria; atque istam quoque tertio cum ea quae ex illa paritur in cogitantis intuitu. Sed media copula quae secunda est, cum sit vicinior, non tam similis est primae quam tertia. Visiones enim duae sunt; una, sentientis; altera, cogitantis: ut autem possit esse visio cogitantis, ideo fit in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aũ. audiumꝰ enĩ. s ñ meminimꝰ sub¬
inde ꝑ auriũ fensũ labentib uocib
alienato nutu uoluntatis ꝑ quẽ so¬
lent infigi memoriȩ. Ueruis itaq di¬
xerimꝰ cum tale aliquid accidit. non
meminimꝰ: qͣm ñ auduimꝰ. Nam&
legentib euenit &e mͥ sepissime: ut ꝑ¬
lecta pagina uł epła. nesciam qͥd leger̃.
&e repetam. In alio quippe intento
nutu uoluntatis. ñ sic est adhibita
memoria sensui corporis: qͦm ipse
sensꝰ adhibitus est litteris. Ita ce ambu¬
lantes intenta in aluid uoluntate.
nesciunt qua tͣnsierint. Quod si ñ ui¬
dissent ñ ambulassent: aut maiore inte.¬
tione palpando ambulassent: preserq̃
si ꝑ incognita ꝑgerent. S qͥa facile am¬
bulauerunt: utiq uidert̃. Quia uͦñ sic̃
sensꝰ ocłoꝵ locis quacunq ꝑgebant. ita
ipsi sensui memoria iungebat᷑: nullo mͦ
id qd̾ uiderũt etiã recentissimũ meminis¬

Expanded text:
est autem: audivimus enim, sed non meminimus, subest autem: audivimus enim, sed non meminimus, subinde per aurium sensum labentibus vocibus alienato nutu voluntatis, per quem solent infigi memoriae. Verius itaque dixerimus, cum tale aliquid accidit, Non meminimus, quam, Non audivimus. Nam et legentibus evenit, et mihi saepissime, ut perlecta pagina vel epistola, nesciam quid legerim, et repetam. In aliud quippe intento nutu voluntatis, non sic est adhibita memoria sensui corporis, quomodo ipse sensus adhibitus est litteris. Ita et ambulantes intenta in aliud voluntate, nesciunt qua transierint: quod si non vidissent, non ambulassent, aut majore intentione palpando ambulassent, praesertim si per incognita pergerent: sed quia facile ambulaverunt, utique viderunt: quia vero non sicut sensus oculorum locis quacumque pergebant, ita ipsi sensui memoria jungebatur, nullo modo id quod viderunt etiam recentissimum meminis
Abbreviated transcription (Latin):
separat corporis sensus. ne aliquid sen¬
tiamꝰ. aut ut sentire desinamꝰ: ueluti
cũ ocłos ab eo qd̾ uidere nolumꝰ au̾timꝰ
uł claudimꝰ. Sic aures asonis. sic nares
ab odorib: ita etiã uel os claudendo.
uł aliquid ex ore respuendo a saporib
auersam̃. In tactu quoq uł subtrahi¬
mꝰ corpꝰ ne tangamꝰ quod nolumꝰ: uel
si iam tangebamꝰ. abicimꝰ aut repelli¬
mꝰ. Ita motu corporis agit uoluntas
ne sensꝰ corporis reb sensibilib copu¬
letur: & agit hoc quantũ potest. siam
cũ in hac actione ꝓpt̾ conditionẽ ser¬
uilis mortalitatis difficultatẽ patit᷑.
cruciatꝰ est consequens: ut uoluntati
nicħ reliqui fiat nisi colerantia. Me¬
moriã uͦ ascensu uoluntas auertit: cũ
in aliud intenta. ñ ei sinit inherere
presentia. Qd̾ ammadu̾tere facile est:
cũ sepe coram loquentẽ nob aliquẽ aliid
cogitando ñ audisse nob udem᷑. falsũ

Expanded text:
separat corporis sensus, ne aliquid senseparat corporis sensus, ne aliquid sentiamus, aut ut sentire desinamus: veluti cum oculos, ab eo quod videre nolumus, avertimus, vel claudimus: sic aures a sonis, sic nares ab odoribus. Ita etiam vel os claudendo, vel aliquid ex ore respuendo a saporibus aversamur. In tactu quoque vel subtrahimus corpus ne tangamus quod nolumus, vel si jam tangebamus, abjicimus aut repellimus. Ita motu corporis agit voluntas, ne sensus corporis rebus sensibilibus copuletur. Et agit hoc quantum potest: nam cum in hac actione propter conditionem servilis mortalitatis difficultatem patitur, cruciatus est consequens, ut voluntati nihil reliqui fiat, nisi tolerantia. Memoriam vero a sensu voluntas avertit, cum in aliud intenta non ei sinit inhaerere praesentia. Quod animadvertere facile est, cum saepe coram loquentem nobis aliquem aliud cogitando non audisse nobis videmur. Falsum
Abbreviated transcription (Latin):
uł futura prenuntiantẽ. ad memori¬
ã suam recurrat: & ibi reꝑiat modũ
atq mensurã omniũ formaꝵ quas
cogitans intuet᷑. Nam neq colorẽ quẽ
nunꝙͣ uiderit. neq figuram corporis.
nec sonũ quẽ nunꝗͣ audinit. nec sapo¬
rẽ quẽ nunqͣm gustauit. nec odorem
quẽ nunꝙͣ olfecit. nec ullã contrectatio¬
onẽ corporis quã nunꝙͣ sensit: potest qͥs quã
omĩno cogitare. At si ꝓpterea nemo aliqͥd
corporale cogitat nisi qd̾ sensit. quia ne¬
mo memuit corporale aliquid nisi qd
sensit: sicut in corporib sentiendi. sic in
memoria ẽ cogitandi modꝰ. Sensꝰ enim
accipit spẽm ab eo corpore quod sentimꝰ.
& a sensu memoria: a memoria uͦ acies
cogitantis. Uoluntas porro sicut adiun¬
git sensum corpori: sic memoriã sensui.
sic cogitantis aciem memoriȩ. Quȩ aũ
conciliat ista atq conungit. ipsa etiã
disuingit ac separat: id est uoluntas.
S a sentiendis corporib motu corpors

Expanded text:
vel futura praenuntiantem, ad memorivel futura praenuntiantem, ad memoriam suam recurrat, et ibi reperiat modum atque mensuram omnium formarum quas cogitans intuetur. Nam neque colorem quem nunquam vidit, neque figuram corporis, nec sonum quem nunquam audivit, nec saporem quem nunquam gustavit, nec odorem quem nunquam olfecit, nec ullam contrectationem corporis quam nunquam sensit, potest quisquam omnino cogitare. At si propterea nemo aliquid corporale cogitat nisi quod sensit, quia nemo meminit corporale aliquid nisi quod sensit, sicut in corporibus sentiendi, sic in memoria est cogitandi modus. Sensus enim accipit speciem ab eo corpore quod sentimus, et a sensu memoria, a memoria vero acies cogitantis. 15. Voluntas porro sicut adjungit sensum corpori, sic memoriam sensui, sic cogitantis aciem memoriae. Quae autem conciliat ista atque conjungit, ipsa etiam disjungit ac separat, id est, voluntas. Sed a sentiendis corporibus motu corporis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aliquid mͥ narratur. Non ipsas uoce ᷤᷤ
loquentis dico. ne quisquã putet in illã
me exisse trinitatẽ. quȩ foris in sensibi¬
lib & in sensib agitur : s eas cogito cor¬
poꝵ sp̃es quas narrans uerb̾ sonisq sig¬
nificat: quas utiq ñ reminiscens. sed
audiens cogito. S si diligentiꝰ conside¬
remꝰ: nec tunc excĩditur memoriȩ modꝰ.
Neq eñĩ uł intelligere possem narrantẽ
siea quȩ dicit & si contexta tc̃ primũ
audirem: ñ tam̃ gn̾aliter singła me¬
minissem. Qui enĩ mͥ narrat u̾bi gr̃a
aliquẽ montẽ silua exutũ. & oleis in¬
dutum: ei narrat qͥ meminerĩ species
& montiũ & siluaꝵ &e oleaꝵ. Quȩ si ob¬
litꝰ essem. quid diceret omĩno nescirẽ:
& ideo narrationẽ illam cogitare ñ pos¬
sem. Ita fit. ut omĩs qui corporalia co¬
gitat. siue ipse aliquid fingat. suie au¬
diat. suie legat. uel preterita narrantẽ.

Expanded text:
cum aliquid mihi narratur. Non ipsas voces cum aliquid mihi narratur. Non ipsas voces loquentis dico, ne quisquam putet in illam me exisse trinitatem, quae foris in sensibilibus et in sensibus agitur: sed eas cogito corporum species, quas narrans verbis sonisque significat; quas utique non reminiscens, sed audiens cogito. Sed si diligentius consideremus, nec tunc exceditur memoriae modus. Neque enim vel intelligere possem narrantem, si ea quae dicit, et si contexta tunc primum audirem, non tamen generaliter singula meminissem. Qui enim mihi narrat, verbi gratia, aliquem montem silva exutum, et oleis indutum, ei narrat qui meminerim species et montium et silvarum et olearum; quas si oblitus essem, quid diceret omnino nescirem, et ideo narrationem illam cogitare non possem. Ita fit ut omnis qui corporalia cogitat, sive ipse aliquid confingat, sive audiat, aut legat vel praeterita narrantem,
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰlibet coloris. cũ solem uiridem nĩqͣm
uiderim. & id̾o nec meminerĩ. Atq ut
solem: ita cetera. Hȩ aũ rerum formȩ
qm̃ corporales atq sensibiles st̃. errat
quidẽ animꝰ cum eas opinatur eomͦ foris
ẽẽ quo mͦ intus cogitat. cũ uł iam interi¬
ert foris. & ad huc in memoria retinent᷑:
uł cũ alit̾ etiã quod meminimꝰ ñ recor¬
dandi fide. s cogitandi uarietate forma¬
tur: qͣmqͣm sepissime credamꝰ etiam uera
narrantib. quȩ ipsi sensib ꝑceꝑunt. Que
cũ in ipso auditu qͣndo narrantur cogita¬
mꝰ: non uidetur ad memoriã recorqueri
acies ut fiant uisiones cogitantiũ: neq
eñi ea nob̾ recordantib s alio narrante
cogitamꝰ. Atq illa trinitas ñ hic uidet᷑
expleri: quȩ fit cum species in memoria
latens. & uisio recordantis t̾cia uolun¬
tate copulant᷑. Non enĩ quod latebat
in memoria mea. s qd̾ audio cogito:

Expanded text:
; et cujuslibet coloris, cum solem viridem nunquam ; et cujuslibet coloris, cum solem viridem nunquam viderim, et ideo nec meminerim: atque ut solem, ita caetera. Hae autem rerum formae, quoniam corporales atque sensibiles sunt, errat quidem animus, cum eas opinatur eo modo foris esse, quomodo intus cogitat, vel cum jam interierunt foris, et adhuc in memoria retinentur, vel cum aliter etiam, quod meminimus, non recordandi fide, sed cogitandi varietate formatur. 14. Quanquam saepissime credamus etiam vera narrantibus, quae ipsi sensibus perceperunt. Quae cum in ipso auditu quando narrantur cogitamus, non videtur ad memoriam retorqueri acies, ut fiant visiones cogitantium: neque enim ea nobis recordantibus, sed alio narrante cogitamus: atque illa trinitas non hic videtur expleri, quae fit cum species in memoria latens et visio recordantis tertia voluntate copulantur. Non enim quod latebat in memoria mea, sed quod audio, cogito,