comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tio pluralem nuimerũ sig¬
nificat. Septuaginta uero
⁊ theodotion. equalit̾ trans¬
quod indicat numerũ sing łarẽ.
t regnauit pro eo
iacob filius zare de bosta. ⁊¬
Hunc quidam suspicant᷑ eẽ iob.
ut in fine uolumĩs ip̃ius addi¬
tum est. Contͣ bebrei asserunt
de nahor cum stirpe gen̾atũ.
ut iam supradictũ est.
t israel dilexit io seph su¬
ꝑ om̃s filios suos. qr erat
filuis senectutis: ⁊ fecit ei tu¬
nicam uariam. Pro uaria tu¬
nica aquila int̾pretatꝰ est tu¬
cam talarem. symachus tu¬
nicam maiicatã siue ꝙ ad
calos usq descende̾t. ⁊ mani¬
bus artificis mira esset uari¬
etate distincta: siue ꝙ hale¬
ret manicas. Antiqui emm
magis colobus utebant᷑.
t uendid̾unt io¬
seph hismaelicis: igni
ti aureis. Pro aureis argen
buit qmͣ ioseph.
adyanei autem uendi¬
derunt ioseph in egipto
phutiphar eumicho pharao¬
me archunagiro. In plerisq
locis archimagiros id est co¬
quoꝵ principes. pro magistͥs

Expanded text:
tio pluralem numerum sigtio pluralem numerum significat. Septuaginta vero, et Theodotion aequaliter transquod indicat numerum singularem. Et regnavit pro eo Jobab filius Zarae, de Bozra. Hunc quidam suspicantur esse Job, ut in fine voluminis ipsius additum est. Contra Hebraei asserunt de Nachor eum stirpe generatum, ut jam supra dictum est. Et Israel dilexit Joseph super omnes filios suos, quia erat filius senectutis: et fecit ei tunicam variam. Pro varia tunica, Aquila interpretatus est tucam talarem. Symmachus, tunicam manicatam, sive quod ad talos usque descenderet, et manibus artificis mira esset varietate distincta: sive quod haberet manicas: Antiqui enim magis colobiis utebantur . Et vendiderunt Joseph Ismaelitis viginti 364 aureis. Pro aureis, in Hebuit, quam Joseph. Madianaei autem vendiderunt Joseph in Egypto Phutiphar eunucho, Pharaonis archimagiro. In plerisque locis archimagiros, id est, coquorum principes, pro magistris
Abbreviated transcription (Latin):
os de hoc capło disputant᷑. A¬
pud grecos quippe et nr̃os:
suꝑ hoc silentium est. Alii
putant iamnim. maria ap¬
pellata. husdem enim scri¬
bunt᷑ licteris maria. quib
⁊ nũc hic sermo descriptꝰ est:
⁊ uolunt illum dum pascit
asinos in deserto prĩs sui aqͣ¬
rũ ꝯgregatõnes reꝑisse q̃
iuxta ydioma lingue hebra¬
ice maria nũcupent᷑. qd̾ sci¬
licet stagnũ reperit: cuius
rei inuentio in heremo dif¬
ficilis est. Non nulli putant
aquas calidas iuxta punice
lingue uicinam que hebree
cõtermina est: hoc uocabło
significari. Sunt qui arbi¬
trent᷑ onagros ab hoc admiᷤ¬
sos esse ad asinas: ⁊ ip̃m istiꝰ¬
modi reꝑisse concubitũ: ut
uelocissimi ex hus asini nas¬
cent᷑. qui uocant᷑ iammim.
pͥleriq putant ꝙ equaꝵ gre¬
ges ab asinis in deserto ip̃se
fecerit primꝰ ascendi: ut
muloꝵ inde noua contra na¬
turã animalia nascerent᷑.
Aquila hunc locũ transtulit.

Expanded text:
os de hoc capitulo disputantur. Aos de hoc capitulo disputantur. Apud Graecos quippe et nostros super hoc silentium est. Alii putant iamim maria appellata; iisdem enim scribuntur litteris maria quibus et nunc hic sermo descriptus est; et volunt illum, dum pasceret asinos in deserto patris sui, aqurum congregationes reperisse, quae juxta idioma linguae Hebraicae maria nuncupentur, quod scilicet stagnum repererit: cujus rei inventio in eremo difficilis est. Nonnulli putant aquas calidas juxta Punicae linguae viciniam, quae Hebraeae contermina est, hoc vocabulo significari. Sunt qui arbitrantur onagros ab hoc admissos esse ad asinas, et ipsum istiusmodi reperisse concubitum, ut velocissimi ex his asini nascerentur, qui vocantur Jamin: plerique putant quod equarum greges ab asinis in deserto ipse fecerit primus ascendi, ut mulorum inde nova contra naturam animalia nascerentur. Aquila hunc locum ita transtulit:
Abbreviated transcription (Latin):
autem sequit᷑. ⁊ horrei hĩ¬
qmͣ enu̾auit filios esau. al¬
tius repetit ⁊ exponit qͥ an¬
te esau in edom t̾ra. princi¬
pes fuerint ex gen̾e chor¬
ra eoꝵ. qui in lingua nr̃a ĩ¬
tͥpretant᷑ liberi. Legamꝰ di¬
ligent̾ deutononiũ. ibi ma¬
iifestius scribit᷑ quomodo ⁊¬
uen̾int filui esau.⁊ int̾fece¬
rint chorreos: ac t̾ram eoꝵ
hereditate possed̾int.
t fuerunt filui lõthan.
borri. ⁊ omman. et sõ¬
sor. lutan. tenina. Hec est
tenna. de qua supradictũ
est. ⁊ temna erat concubi¬
na elifaz. filii p̾mogeniti
esau: ⁊ ex ip̃a natus ẽ ama¬
lech. Idcuto autem chorreorũ
recordatꝰ est: quia pͥmogen¬
tus filioꝵ esau. ex filiab eoꝵ
acceꝑat ꝯcubinã. Quod̾ autẽ
dicitur theman. ⁊ cenez. et a¬
malech. ⁊ reliqua: sciamus
postea regionib ydumeorũ
ex hus uocabula imposita.
pse est ana. qui inuenit
lammim in deserto: cum
pasc̾et asinos sebeon patris
sui. Multa ⁊ uaria apd̾ hebre¬

Expanded text:
autem sequitur, et Chorraei habuam enumeravit filios Esau, altius repetit et exponit, qui ante Esau in Edom terra principes fuerint ex genere Chorraeorum, qui in lingua nostra interpretantur liberi. Legamus diligenter Deuteronomium, ubi manifestius scribitur quomodo venerint filii Esau, et interfecerint Chorraeos, ac terram eorum haereditate possederint. Et fuerunt filii Lotham Chorri et Aeman et soror Lotan Tamna. Haec est Tamna de qua supra dictum est: Et Tamna erat concubina Eliphaz, filii primogeniti Esau, et ex ipsa natus est Amalech. Idcirco autem Chorraeorum recordatus est, quia primogenitus filiorum Esau ex filiabus earum acceperat concubinam. Quod autem dicitur Theman, et Kenez, Amalech, et reliqua, sciamus postea regionibus Idumaeorum ex his vocabula imposita. Sequitur: Ipse est Ana, qui invenit Iampasceret asinos Sebeon patris sui. Multa et varia apud Hebrae
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce manifestissime ꝯprobat᷑.
bethel nõ ulam. maula ut su¬
pra dictũ est: sed luzam id est
aungdalon aute uocitatam.
t mortua est
delbora nutrix rebecce: ⁊
sepulta est subtus bethel. Si
mortua est nutrix rebecce no¬
mine delbora. ut septuaginta
quoq hit int̾pretes tnͣstule¬
runt. ⁊ ipm̃n uerbũ est hebra¬
icũ. menecath. scire non pos¬
Nuꝰ quare ibi sb̃stantiã po¬
suerint. hic nutricem.
t dixit ei deus. Iam non
uocabit᷑ nomen tuu ia
cob. sed israel erit nomen tu¬
um. Et uocauit nomen eius
israel. Dudũ nequaqmͣ ei ab
iniponend̾ a deo sit predicit᷑.
Quod igit᷑ ibi futurũ ꝓmit

Expanded text:
Ecce manifestissime comprobatur, Ecce manifestissime comprobatur, Bethel non Ulammaus, ut supra dictum est, sed Luzam, id est, amygdalon ante vocitatam. Et mortua est Debbora nutrix Rebeccae, et sepulta est juxta Bethel. Si mortua est nutrix Rebeccae nomine Debbora, ut Septuaginta quoque hic Interpretes transtulerunt, et ipsum verbum est Hebraicum   MENECETH: scire non possumus, quare ibi substantiam posuerunt, hic nutricem. Et dixit ei Deus, jam non vocabitur 360 nomen tuum Jacob, sed Israel erit nomen tuum: et vocavit nomen illius Israel. Dudum nequaquam imponendum erat praedicatur. Quod igitur ibi sit fu
Abbreviated transcription (Latin):
ri ꝯsũmatam atq ꝑfectam.
⁊ illam que postea ihrlm die¬
ta est: pacificam nr̃o sermo¬
ne transferri. utrũq enim
accentu paululũ declinato
hoc uocabulũ sonat. Tradũt
hebrei. ꝙ claudicantis femur
iacob ibi cõualuerit. et sana¬
tũ sit : ⁊ propt̾ea cand̾ ciuita¬
cem curati atq ꝑfecti uoca¬
bulũ consecutam.
t ueint emmor ⁊ sychem
filius eius ad portã ciui¬
tatis sue : ⁊ locuti sũt ad ui¬
ros ciuitatis dicentes. uiri
isti pacifici nobis st̃. ubi nũc
cos transtulerunt: aquila in¬
tiore. id est ꝯsũmatos atq
ꝑfectos: pro quo in hebreo le¬
git᷑. salamin. Ex quo ꝑspi¬
cuũ est uerum esse illud qd̾
suꝑra de salem diximꝰ.
t incrogressi sunt ciut¬
tatem diligent: ⁊ int̾fe¬
c̾unt omnẽ masculinũ. Pro
eo qd̃ in grecis legit᷑. ac łã¬
acoe. id est diligent: in he¬
breo scriptum est. bete. idẽ
audact̃ ⁊ confident̃.
t ueuit iacob in luza. in
terra chauaan. que est bethel.

Expanded text:
ri consummatam, atque perfectam: ri consummatam, atque perfectam: et illam quae postea Jerusalem dicta est, pacificam 359 nostro sermone transferri. Utrumque enim, accentu paululum declinato, hoc vocabulum sonat. Tradunt Hebraei, quod claudicantis femur Jacob ibi convaluerit, et sanatum sit: propterea eamdem civitatem curati atque perfecti vocabulum consecutam. Et venit Emor et Sichem filius ejus ad portam civitatis suae, et locuti sunt ad viros civitatis dicentes, viri isti pacifici nobis Al. nobiscumcos transtulerunt, Aquila inid est, consummatos atque perfectos, pro quo in Hebraeo legitur   SALAMIM. Ex quo perspicuum est, verum esse illud quod supra de Salem diximus. Et introgressi sunt civitatem diligenter, et interfecerunt omne masculum. Pro eo quod in Graecis legitur ἀσφαλὼς, id est, diligenter: in Hebraeo scriptum est, BETE  , id est, audacter et confidenter. t venit Jacob in Luzam in terram Chanaan, quae est Bethel.
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾et ancillarũ cum parn¬
lis suis: ⁊ aliũ lye ⁊ rachel
que libere erant cum filus
earũ ÷ pͥmasq ire facet an¬
cillas. scd̾as liberas: ip̃e aũt
aute utrũq gregem fratre
adoraturꝰ occurret.
t edificauit ibi iacob do¬
cauit tab̾nacula. Ideo uoca¬
uit nomen loci illius tab̾na¬
cula. ubi nos tab̾nacula ha¬
lemꝰ: in hebreo legit᷑. soc.¬
chot. Est autem usq hodie
ciuitas trans iordanẽ hoc uo¬
cabulo. int̾ partes scythopo¬
leos: de qua in libro locorũ
scriꝑsiinus.
t uenit iacob in salem ci¬
uitatem sychen. in terra
chanaan: cum ueniss de me¬
sopotamia syrie. Etror obori¬
tur. quomodo salem sychem
ciuitas appellat̾ : cum ihrłm
in qua regnauit melchisedech.
salem ante sit dicta.Aut gͥ
quod etiam de plurib iudee
locis possumꝰ inuenite ut idẽ
urbis ⁊ loci nomĩ in alia atq
alia tribu sit: aut certe istaz
salem que nũc pro sychem no¬
minat᷑. dicemꝰ hic int̾preta¬

Expanded text:
faceret ancillarum cum parvfaceret ancillarum cum parvulis suis, et alium Liae, et Rachel, quae liberae erant, cum filiis earum: primasque ire faceret ancillas, secundas liberas: ipse autem ante utrumque gregem, fratrem adoraturus occurreret. Et aedificavit ibi Al.  tabernacula. Ideo vocavit loci illius nomen Tabernacula . Ubi nos tabernacula habemus, in Hebraeo legitur Succoth. Est autem usque hodie civitas trans Jordanem hoc vocabulo interpretata, Scythopoleos, de qua in libro Locorum scripsimus.Et venit Jacob Salem civitatem Sichem in terram Chanaan, cum venisset de Mesopotamia Syriae. Error oboritur, quomodo Salem, Sichem civitas appelletur, cum Jerusalem in qua regnavit Melchisedech, Salem ante sit dicta. Aut igitur quod etiam de pluribus Judaeae locis possumus invenire: ut idem urbis et loci nomen in alia atque alia tribu sit; aut certe istam Salem, quae nunc pro Sichem nominatur, dicimus hic interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
mech. ⁊ int̾pretat᷑ deus. siue
fortis. Qmͣuis igit̾ grandis
auctoritatis suit: ⁊ eloqũtie i põ¬
rũ umbra nos opprimat. qui is¬
rael uirũ siue mentẽ uidentẽ
deum transtulerũt: nos mag̾
scripture.⁊ angeli uel dei qui
isrł ipm̃ uocauit auctoritate
ducim̃: qmͣ cuiuslib eloqñti¬
e scłaris. Illud quoq quod pꝰ¬
ca sequitur.
t bñdixit eum ibi. ⁊ uoca
es dei. iuidi enim deum facie
ad facieni. ⁊ salua facta est a¬
nia mea: in hebreo dicit᷑
Fan. uel ut sciamꝰ ipm esse
locum qui in ceteris scriptu¬
re sancte uolum̃b ita ut in
hebreo scriptum est. fanuel
legit̾ in greco.
t diuisit puero super ly¬
am ⁊ suꝑ rachel. et suꝑ
duas aucillas: ⁊ posuit ancil¬
las ⁊ filios earũ pͥmas lẏam
uero ⁊ pueros nouissimos. ⁊
rachel ⁊ ioseph nouissimos:
⁊ ip̃e transiuit aute eos. Non
ut pleriq estimãt tres tur¬
mas fecit: sed duas. Deniq u¬
bi nos halemꝰ diuisit: aqui¬
dimdiauit : ut unũ cieũ

Expanded text:
et interpretatur Deus, sive fortis. Quamvis igitur grandis auctoritatis sint, et eloquentiae ipsorum umbra nos opprimat, qui Israel virum, sive mentem videntem Deum transtulerunt: nos magis Scripturae, et Angeli, vel Dei, qui ipsum Israel vocavit, auctoritate ducimur, quam cujuslibet eloquentiae saecularis. Illud quoque quod postea sequitur: Et benedixit eum ibi, et vocaes Dei: vidi enim Deum facie ad faciem, et salva facta est anima mea; in Hebraeo dicitur PHANUEL  , ut sciamus ipsum esse locum, qui in caeteris Scripturae sanctae voluminibus, ita ut in Hebraeo scriptum est, Phanuel legitur in Graeco. Et divisit pueros super Liam et super Rachel, et super duas ancillas, et posuit ancillas et filios earum primos: Liam vero et pueros ejus novissimos, et Rachel et Joseph novissimos, et ipse transivit ante eos. Non, ut plerique aestimant, tres turmas fecit, sed duas. Denique ubi nos habemus, divisit, Aquidimidiavit: ut unum cuneum
Abbreviated transcription (Latin):
dei ad agar de celo. et reliqua.
Nullũ moueat. In hebreo e¬
nim post hoc qd̃ scriptum est.
non uidebo mortẽ pueri mer
ita legit᷑ ꝙ ip̃a agar sederit cõ¬
tra puerũ.⁊ leuaui̾t uoce su¬
am ⁊ fleu̾it.⁊ exaudierit deus
uocem pariili. Flente eium
matre. ⁊ mortem filu msera¬
bilit̾ prestolante: deus exau¬
diuit puerũ. de quo pollicitus
fuerat abrahe dicrus. Sed et
filiũ ancille tue: in gente
magnã faciam. Alioquin et
ip̃a mater: non suam mortẽ
sed filii deplorabat. Peꝑcit gͥ
ei deus: pro quo fuerat ⁊ fle¬
tus. Deniq in ꝯsequentib di¬
cit᷑. Surge ⁊ tolle puerũ: et
true manũ eius. Ex quo ma¬
nnfestũ est : eum qui tenet᷑
non honeri matri fuisse. sed
comitem. Quod autem ma¬
nu parentis tenet᷑: sollicitꝰ
monstrat᷑ affectus.
t dixit abymelech ⁊ ocho¬
zath pronubꝰ eius. ⁊ phi¬
col pͥrinceps ex̾citus eiꝰ. Excep

Expanded text:
Dei ad Agar de coelo, et reliqua, Dei ad Agar de coelo, et reliqua, nullum moveat. In Hebraeo enim post hoc, quod scriptum est, Non videbo mortem parvuli mei, ita legitur, quod ipsa Agar sederit contra puerum, et levaverit vocem suam, et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli. Flente enim matre, et mortem filii miserabiliter praestolante, Deus exaudivit puerum: de quo pollicitus fuerat Abrahae, dicens: Sed et filium ancillae tuae in gentem magnam faciam . Alioquin et ipsa mater non suam mortem, sed filii deplorabat. Pepercit igitur ei Deus, pro quo fuerat et fletus. Denique in consequentibus dicitur: Surge et tolle puerum, et tene manum ejus . Ex quo manifestum est, eum qui tenetur, non oneri matri fuisse, sed comitem. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus monstratur affectus. Et dixit Abimelech et Ochozath pronubus ejus, et Phicol prince
Abbreviated transcription (Latin):
is quinto anno ablactatõnis
tempꝰ statutũ. ⁊ aliis duodeci¬
mũ annũ uendicantib. Nos
igit᷑ ut breuiorẽ eligamus eta¬
tem: post decem ⁊ octo annos
ysmael supputauimꝰ eiectũ
esse cum matre: ⁊ nõ ꝯueni¬
re. iam adolescentẽ matris se¬
disse ceruicib. uerũ est igit᷑
illud hebreoꝵ lingue ydioma.
ꝙ omuis filius ad ꝯꝑatione
parentũ infaus uocet᷑ et par
uulus. Nec mirem̃ hab̾e barba¬
ram linguam ꝓprietates suas:
cum hodieq rõme omne ᷤ filii
uocent᷑ infautes. Posuit ergo
abraham panes ⁊ utrem suꝑ
humerũ agar: ⁊ hoc facto de¬
dit puerũ matri: hoc est ĩ ma¬
nu eius eum tradidit.ꝯmen¬
dauit: ⁊ ita emisit e domo. ⁊¬
Quod autem sequit᷑. ⁊ proie¬
cit puerum subt̾ abietem. ⁊
abiens sedit decont.clh. lõge
quasi iactu sagitte. Dixit enim.
Non uidebo morientem puerum.
Et sedit coutra eũ. Et statĩ iũ¬
⁊ audiuit deus uocem pueri de
loco ubi erat. Et dixit angelꝰ

Expanded text:
is, quinto anno ablactationis is, quinto anno ablactationis tempus statutum, aliis duodecimum annum vendicantibus. Nos igitur ut breviorem eligamus aetatem, post decem et octo annos Ismael supputavimus 336 ejectum esse cum matre, et non convenire jam adolescenti matris sedisse cervicibus. Verum est igitur illud Hebraeorum linguae idioma, quod omnis filius ad comparationem parentum, infvulus. Nec miremur habere barbaram linguam proprietates suas, cum hodieque Romae omnes filii vocentur infantes. Posuit ergo Abraham panes et utrem super humerum Agar. Et hoc facto dedit puerum matri, hoc est, in manu ejus eum tradidit, commendavit, et ita emisit e domo. Quod autem sequitur: Et projecit puerum subter abietem, et abiens sedit de contra longe quasi jactu sagittae. Dixit ennon uidebo mortem filii mei. et sedit contra eum. exclamans auet exaudiuit deus uloco ubi erat. Et Dixit Angelus
Abbreviated transcription (Latin):
mea est de patre: sed nõ
ex matre: id est frĩs est aram
filia: non sororis. Sed qr in
bebreo habet. uere soror mea
est filia prĩs mei. sed nõ filia
matris mee. ⁊ magis sonat ꝙ¬
soror abrahe fuerit: in excusa¬
tõem eius dicimꝰ necdum illo
tempore tales nuptias lege ꝓ¬
hibitas.
t iudit sara filium agar
dentem. Quod sequit᷑ cũ ysaac
filio suo: non habet in hebreo.
Duplicit̾ itaq ab hebreis expo¬
nit᷑. siue ꝙ ydola luto fec̾it. iux¬
ta illud qd̾ alibi scriptũ est. se¬
dit ppłs comede̾ ⁊ bibe̾. ⁊ surrexe¬
ac quasi maioris etatis. loco si
non tulit: ⁊ hoc ex ip̃ius appro¬
heres filius ancille: cum fili¬
o meo ysaac.
t sumpsit panes ⁊ucrem
aque. ⁊ dedit agar.ponens
suꝑꝰ humerũ eius. ⁊ paruulũ:
et dimisit eam. Quando ysa¬
ac natus est. tresdecim armoꝵ
erat ysmael: ⁊ post ablactatio¬
nem eius iste cum matre ex¬
pellit᷑ domo. Int̾ hebreos autẽ
uaria opinio est: asẜentib ali¬

Expanded text:
mea esmea esex matre, id est, fratris est Aran filia, non sororis. Sed quia in Hebraeo habet, Vere soror mea est, id est filia patris mei, sed non filia matris meae, et magis sonat quod Abrahae soror fuerit; in excusationem ejus dicimus, necdum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Et vidit Sara filium Agar dentem: quod sequitur, cum Isaac filio suo, non habetur in HebrDupliciter itaque ab Hebraeis exponitur, sive quod idola luto fecerit, juxta illud quod alibi scriptum est: Sedit populus comedere et bibere, et surrexeac, quasi majoris aetatis loco sibinon tulit, et hoc ex ipsius approerit filius ancillae cum filio meo Isaac . Et sumpsit panes et utrem aquae, et dedit Agar, ponens super humerum ejus, et parvulum, et dimisit eam. Quando Isaac natus est, tredecim annorum erat Ismael. Et post ablactationem ejus, iste cum matre expellitur domo. Inter Hebraeos autem varia opinio est, asserentibus ali
Abbreviated transcription (Latin):
buit. Illud quod pro excusatõne
dicit᷑ filiaꝵ. eo ꝙ putauerint de¬
fecisse humanũ genus. ⁊ ideo
cum patre ꝯcubuerint: nõ ex¬
cusat pr̃em. Demq hebrei qͥd̾
sequit᷑. et uesciuit cum dormi¬
ret cum eo. ⁊ cum siurexisset
ab eo: adpungũt desuꝑ. quasi ĩ¬
credibile.⁊ ꝙ rerũ natura non
caꝑiat: coire c̃pia nescientẽ.
t ꝯceꝑunt due fi¬
lie loth: de patre suo. Et ge¬
nuit pͥmogenita filium: ⁊ uo
cauit nomen eius moab. Iste
pater moabitaꝵ: usq in hunc
diem. Et minor ⁊ ip̃a peꝑit fi¬
liũ: ⁊ uocauit nomen eius. fi¬
luis ppłi mei. Ip̃e pacer filioꝵ
amon.
oab int̾pretat᷑ ex patre: et
totũ nomen. ecomoaoti¬
an. habet. amon uero cuius qͣ¬
si causa nom̃is reddit᷑. Filiꝰ ge¬
neris mei. siue ut melius est
m hebreo Filius ppłi mei : sic
deriuat᷑ ut ex parte sensus no¬
minis. ex parte ip̃e sit sermo.
Ammi enim a quo dicci sunt
ammanite: uocat᷑ ppłs meus.
cenĩ uere soror

Expanded text:
buit. Illud igitur, quod pro excusatione buit. Illud igitur, quod pro excusatione dicitur filiarum, eo quod putaverint defecisse humanum gentis, et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. Denique Hebraei, quod sequitur: Et nescivit cum dormisset cum eo, et cum surrexisset ab eo, appungunt desuper, quasi incredibile, et quod rerum natura non capiat, coire quempiam nescientem. Et conceperunt duae filiae Lot de patre suo, et genuit primogenita filium, et 335 vocavit nomen ejus Moab. Iste est pater Moabitarum usque in hanc diem. Et minor, et ipsa peperit filium, et vocavit nomen ejus us populi mei. Ipse est pater filiorum Ammon. Moab interpretatur, ex patre: et totum nomen etymologiam habet. Ammon vero, cujus quasi causa nominis redditur, filius generis mei, sive ut melius est in Hebraeo  , filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo: AMMI enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. Etenim vere soror
Abbreviated transcription (Latin):
t ecte ascendebat
flãma de terra: quasi ua¬
por fornacis. Pro quo legimꝰ ĩ
hebreo. ecce ascendebat cĩtor.
quod nos uaporem uel fumũ
sue fauillam possumꝰ dic̾e.
t ascendit loth de
segor. ⁊ sedit in monte:
⁊ due filie eius cũ eo. G̃imuit
enim sed̾e̾ in segor. Querit̾ q̃ir
cum pͥmũ fuge montis segor
pretulerit.⁊ eam in hĩtacłin
suũ uolu̾it lib̾ari: nunc de se¬
gor rursum ad moutẽ migret.
Respondebimꝰ ueram eẽ illã
hebreoꝵ ꝯiecturã de segor. ꝙ
frequent̾ terre motu sb̾ruta.
bale pͥmũ. ⁊ postea salisa. appł¬
lata sit: tuueritq loth dicẽs.
si cum cete̾ adhuc urbes staret̃
ista sepe subu̾sa est. qnͣto ma¬
gis m̃c in cõmuni riuina nõ
poterit lib̾ari ⁊ hanc occasionẽ
infidelitatis: etiam in filias co¬
itus dedisse principium. Qui eĩ
cet̾as uiderat subrui ciuitates.
⁊ hanc stare. seq dei auxilio eru¬
tum: utiq de eo quod sibi con¬
cessũ audierat. ambig̾e non de¬

Expanded text:
Et ecce ascendebat Et ecce ascendebat flamma de terra quasi vapor fornacis. Pro quo legimus in Hebraeo: Ecce ascendebat CITOR  , quod nos vaporem, vel fumum, sive favillam possumus dicere. Et ascendit Lot de Segor, et sedit in monte: et duae filiae ejus cum eo. Timuit enim sedere in Segor. Quaeritur quare cum primum fugae montis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari, nunc de Segor rursum ad montem migret? Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terrae motu subruta, Bale primum, et postea Salisa appellata sit: timueritque Lot, dicens, Si cum caeterae adhuc urbes starent, ista saepe subversa est: quanto magis nunc in communi ruina non poterit liberari? Et ob hanc occasionem infidelitatis, etiam in filias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras viderat subrui civitates, et hanc stare, seque Dei auxilio erutum: utique de eo, quod sibi concessum audierat, ambigere non de
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑. Ne queso irascaris dũe:
si locutus fuero. Quia enim
uidebat̾᷑ int̾rogans dnm̃ arta¬
re responso: tempera p̾fatio¬
ne qd̃ querit.
t locutus est ad genos su¬
os: qui acreꝑant filias eius. Qui¬
a postea duc filie loch uirgines
fuisse dicunt᷑. de quib et ip̃e du¬
dũ ad sodomenos dixerat. ecte
due filie mee que non cognoue¬
runt uirũ. ⁊ nũc scriptura com¬
memorat cum huĩsse generos:
nõ milli arbitrant̾ illas que ui¬
ros hũerint in sodomis remau¬
sisse: ⁊ eas exisse cum prẽ: que
uirgines fuerut. Quod cum
scriptura non dicat: hebrea ue
ritas exponenda est. in qua scri¬
bit᷑. Egressus est loch: ⁊ locutꝰ
est ad sponsos qui accepturi er¬
ant Filias eius. Nec dum ergo
u̾gnes filie: matrimonio fue¬
rant copulate.
t dixit ei. Ecce admiratus
sum faciem tuam. In he¬
breo babet. ecce suscepi faciem
tuani: id est. acquiesco precib
tuis. Quod symachus scd̾m sen¬
sum int̾pretans ait. opaei ear

Expanded text:
bitur: Ne, quaeso, irascaris, Domine, bitur: Ne, quaeso, irascaris, Domine, si locutus fuero. Quia enim videbatur interrogans, Dominum arctare responsione, temperat praefatione quod quaerit. Et locutus est ad generos suos, qui acceperant filias ejus. Quia postea duae filiae Lot virgines fuisse dicuntur de quibus et ipse dudum ad Soduae filiae meae, quae non cognoverunt virum; et nunc Scriptura commemorat eum habuisse generos: nonnulli arbitrantur illas, quae viros habuerunt, in Sodomis remansisse, et eas exisse cum patre, quae virgines fuerunt: quod cum Scriptritas exponenda est, in qua scribitur: Egressus est Lot, et locutus est ad sponsos, qui accepturi erant filias ejus. Necdum igitur virgines filiae matrimonio fuerant copulatae. 334 Et dixit ei: Ecce admiratus sum faciem tuam. In Hebraeo habet: Ecce suscepi faciem tuam: id est, acquiesco precibus tuis. Quod Symmachus secundum sensum interpretans ait, ὁράσει
Abbreviated transcription (Latin):
hic ⁊ in euangelio ubi młier
tria sata fermentare dicitur.
cognoscat᷑.
ixit autem. Reu̾tens ue¬
niam ad te in tempore ħ
in hora: ⁊ habebit filium sara.
pro hora iutam legimꝰ in heb ͤ¬
o: ut sit ordo uel sensus. Reuer¬
tar ad te in tempore uite. Qua¬
si dix̾it. si uixero: si fui̾t uta
comitata. Bec auten. a nope¬
isit autem sara in se¬
met ip̃a dicens. Necdum
michi factũ est usq mĩc: et
dũs meus senex est. Alit̾ mul¬
to legit᷑ in hebreo. Et risit sa¬
ra in semet ip̃ã. ⁊ ip̃a dicens.
postqmͣ accrita sum. facta est
michi uoluptas : Simł nota.
ꝙ ubi nos posumꝰ uoluptatẽ.
ẽden. scriptũ est in hebreo. Sy¬
machus hunc locũ ita trãstu¬
lit. Postqmͣ uetustate ꝯsenui.
fcã est michi adolescentia:
t dixit. Nũquid est dñe si
loquar: Quod grece scͥp¬
co. Secundo abraham sic est
locutus ad dñm. quod non ui¬
det᷑ manifeste sonare quid di¬
cat. In hebreo igit̾ plamꝰ scri¬

Expanded text:
hic, et in Evangelio, ubi mulier hic, et in Evangelio, ubi mulier tria sata farinae fermentare dicitur, cognoscamus ixit autem: Revertens veniam ad te in tempore hoc, et in hora, et habebit filium Sara. Pro hora, vitam legimus in Hebraeo: ut sit ordo vel sensus: Revertar ad te in tempore vitae: quasi dixerit, si vixero, si fuerit vita comitata: haec autem Risit autem Sara in semetipsa, dicens: Necdum mihi factum est usque nunc, et dominus meus senex est. Aliter multo legitur in Hebraeo: Et risit Sara in semetipsa, dicens: Postquam attrita sum, et facta est mihi voluptas? Simul nota quod ubi nos posuimus, voluptatem EDEN scriptum est in Hebraeo. Symmachus hunc locum ita transtulit: Postquam vetustate consenui, facta est mihi adolescentia? Et dixit: Numquid est, Domine, si loquar? Quod Graece scripσω. Secundo Abraham est locutus ad Dominum: quod non videtur manifeste sonare quid dicat. In Hebraeo igitur planius scri
Abbreviated transcription (Latin):
t cecidit abraham suꝑ fa¬
ciem suam: ⁊ risit. Et di¬
xit in corde suo. Sicentena¬
rio nascet̾ filius ⁊ si sara no¬
nagenaria pariet: Et post
paululũ. Et uocabis nom̃ eiꝰ
ysaac. Diu̾sa opinio. sed una
etouuoaoria. quare applła¬
tus sit ysaac. Int̾pretat᷑ em̃
ysaac risus. Alii dicunt. quia
sara riserit ideo eum risum
uocatũ esse. qd̾ falsum est:
alii uero ꝙ riserit abraham.
qd̃ ⁊ nos probamiꝰ. Postꝙͣ enĩ
ad risum abrahe uocatus est
filius eius ysaac: tũc legimꝰ
risisse ⁊ saram. Sciend̾ aute
ꝙ quatuor in ueteri testañ¬
to absq ullo uelamĩe noĩbuᷤ
suis auteꝙͣ nasce̾nt̾ uocati sũt:
ysmael. ysaac. salomon. ⁊ iosi¬
as. Lege scripturas.
t dixit ei. Festina: tres mẽ¬
suras farme simile cõmis¬
ce. Quia tres mensure absolute
hic dicte uident᷑. ⁊ est inc̾ta mẽ¬
sura: propt̾ea addidi ꝙ in hebre¬
o tria sata habeat. id ẽ tres am¬
phoras: ut idem misterium ⁊

Expanded text:
Et cecidit Abraam super faEt cecidit Abraam super faciem suam, et risit: et dixit in corde suo, Si centenario nascetur filius, et Sara nonagenaria pariet? Et post paululum: Et vocabis nomen ejus Isaac. Diversa opinio, sed una est etymologia, quare appellatus sit Isaac. Interpretatur enim Isaac, risus. Alii dicunt, quod Sara riserit, ideo eum risum vocatum esse, quod falsum est. Alii vero quod riserit Abraham, quod et nos probamus. Postquam enim ad risum Abrahae, vocatus est filius ejus Isaac, tunc legimus risisse et Saram. Sciendum tamen quod quatuor in veteri Testamento absque ullo velamine, nominibus suis antequam nascerentur, vocati sunt: Ismael, Isaac, Salomon, et Josias. Lege Scripturas. Et dixit ei: Festina, tres mensuras farinae similae commisce. Quia tres mensurae absolute hic dictae videntur, et est incerta mensura: propterea addidi, quod in Hebraeo tria sata habeat, id est tres amphoras: ut idem mysterium et
Abbreviated transcription (Latin):
tera: que ꝑ .ã. legit᷑. ⁊ uoca¬
ta est sari. Causa autem ita
nominis ĩmutati hec est: ꝙ an¬
tea dicebat᷑ princeps mea. uni¬
us tm̃modo domꝰ mater et fa¬
milie: postea uero dicit᷑ abso¬
luce princeps. id est. apxarca.
cequit᷑ enim.
abo tibi ex ea filium: ⁊ be¬
uedicam ei ⁊ erit in gen¬
tes: ⁊ reges ppłoꝵ erunt ex ea.
Signantq non ut in greco
legimꝰ. dixit deus ad abrahã.
saray uxor tua. non uocabit᷑
nomen eius saray. In hebreo
habet᷑. non uocabis nomẽ eius
saray: id est. non dices ei prin¬
ceps mea es. omniũ quippe gẽ¬
tium futura iam princeps ẽ.
Quidã pessime susꝑicant᷑ aute
cam lepram fuisse uocatani.
⁊ postra principẽ: cum lepra sa¬
rath dicat᷑. que in nrã quidẽ
lingua uidet᷑ aliqmͣ hr̃e siłi¬
tudĩem: in hebreo autem pe
quod multũ a suꝑiorib tribꝰ
litteris. id est. sin.res. et .e.
quibus sara scribit᷑. discrepa¬
re manifestũ est.

Expanded text:
tera, quae per a legitur, et vocatera, quae per a legitur, et vocata est Saraa. Causa autem ita nominis immutati haec est quod antea dicebatur princeps mea, unius tantummodo domus materfamilias. Postea vero dicitur absolute princeps, id est, ἄρχουσα. Sequitur enim: Dabo tibi ex ea filium, et benedicam ei, et erit in gentes, et reges populorum erunt ex eo. Signanterque non ut in Graeco legimSarai uxor tua non vocabitur nomen ejus Sarai: in Hebraeo habetur: non vocabis nomen ejus Sarai, id est, non dices ei, princeps mea es: omnium quippe gentium futura jam princeps est. Quidam pessime suspicantur, ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea principem: cum lepra SARATH   dicatur, quae in nostra quidem lingua videtur aliquam habere similitudinem; in Hebraeo autem penquod multum a superioribus tribus litteris, id est, SIN, RES, et HE, quibus SARA scribitur, discrepare manifestum est.
Abbreviated transcription (Latin):
pater multaꝵ: nam qd̾ sequi¬
tur gentiũ. non habet᷑ in no¬
mine. sed sb̾audit᷑. Nec miran¬
dũ quare. cum apud grecos⁊
nos .ã. lictera uideat᷑ addita:
nos . ẽ. litterã hebraicam addi¬
tam dixerimꝰ. ydionia enim
lingue illius est ꝑ . ẽ. quidem
scriłr: sed ꝑ .ã. leg̾e. sicut e
contrario .a. litt̾am sepe ꝑ .e.
pronũciant.
t dixit deus ad abraham.
Sara uxor tua. non uoca¬
bis eam saray: sed sara erit
nomen eius. Errant qui pu¬
tant pͥmũ saram ꝑ unum .r.
scriptã fuisse. ⁊ postra ei alte¬
rum .r. addicũ. ⁊ quia .r. apd̃
grecos centenarius munerus
est: multas suꝑ nomĩe eius
meptias suspicant̾. cum utiq
ut cũq uolent ei uocabłm cõ¬
mutatũ. non grecam s hebre¬
am .a. debeat hale ratom̃: cũ¬
ip̃m nomen hebraicũ sit. Ne¬
mo autem altera lingua ꝙ̃¬
uocabuli siuuit ex altera. Sa¬
rai igit᷑ pͥmũ uocata ẽ. ꝑ sin
rẽsiõd. Sublato ergo. iod. idẽ
.i. elemento. addita est .ẽ. lit¬

Expanded text:
pater multarum: nam quod sequitur gentium, non habetur in nomine, sed subauditur. Nec mirandum, quare cum apud Graecos et nos Α littera videatur addita: nos HE litteram Hebraeam additam dixerimus; idioma enim linguae illius est, per HE   quidem scribere, sed per A   legere: sicut e contrario A litteram saepe per HE pronuntiant. Et dixit Deus ad Abraam: Sarai uxorem tuam non vocabis eam Sarai, sed Sara erit nomen ejus. Errant qui putant primum Saram per unum R scriptam fuisse, et postea ei alterum R additum. Et quia R apud Graecos centenarius numerus est, multas super nomine ejus ineptias suspicantur: cum utique utcumque volunt ei vocabulum commulatum, non Graecam, sed Hebraeam debeat habere ratipsum nomen Hebraicum sit. Nemo autem in altera lingua quvocabuli sumit ex altera. Sarai igitur primum vocata est per sin, res, iod: sublato ergo iod, id est, i elemento, addita est he lit
Abbreviated transcription (Latin):
ellaue. ⁊ a doctorib hebreoꝵ a
lit̾ transfert᷑. ut dicant proseq̃¬
tur me uir meus. id est nõ am¬
bigo de amore in me uiri meiz
erit michi in hac uita comes:
⁊ eius dilecrio me ad mortez us¬
q deducet xt ꝓsequet᷑. tres eĩ
ei filios genui.
t concepit ⁊ peperit ⁊ ge¬
mut filium: ⁊ dixit. Nũc
suꝑ hoc conficebor dño. Et ob
id uocauit nomen eius iuda.

Expanded text:
Ilaue, et a doctoribus Hebraeorum Ilaue, et a doctoribus Hebraeorum aliter transfertur, ut dicant: Prosequetur me vir meus, id est, non ambigo de amore in me viri mei. Erit mihi in hac vita comes, et ejus dilectio me ad mortem usque deducet et prosequetur, tres enim ei filios genui. Et concepit et peperit genuitque filium, et dixit: Nunc super hoc confitebor Domino, et ob id vocavit
Abbreviated transcription (Latin):
sed post septem dies imꝑtiaꝵ
sus est ad rachel: ⁊ dilexit ra¬
chel magis ꝙͣ lyam: ⁊ seruiuit
ei septem annic alus.
t concepit ⁊ peꝑit filiũ:
⁊ uocauit nomen eui ᷤ ru¬
ben. Omniũ prĩarchaꝵ propt̾¬
ꝯpendium lectionis. etoirioa¬
otiac. nominũ uolo parit̾ di¬
ce̾. Et uocauit inquit nomẽ
eiue ruben. dicens: quia ui¬
dit dñs in hũilitate mea. Ru¬
beu int̾pretat᷑ uisionis filuis.
t concepit in¬
quit alterũ filiũ: ⁊ dixit.
dio me habe̾t uir meue: et de¬
dit michi etiam hunc. Et uo¬
cauit nom̃ eius symeon. Ab
eo ꝙ sit exaudita: symeomi÷
nomen imposuit. Mymeon ⁊¬
quippe int̾pretat᷑ auditio. De
t̾cio uero sequit᷑.
t concepit adhuc ⁊ peꝑit
filiũ : ⁊ dixit. Nũc mecũ
erit uir meus: quia pepi ei
tres filios. Ideo uocauit nomẽ
eius leui. u̾bi nos legimꝰ ap̃
me erit uir meus: aquila int̾¬
pretatus est. applicabit̾ michi
uir meus. qd̾ hebraice dicitur

Expanded text:
sed post septem dies nuptiarused post septem dies nuptiaru: Et ingressus est ad Rachel, et dilexit Rachel magis quam Liam, et servivit ei septem annis aliis . Et concepit, et peperit filium, et vocavit nomen ejus Ruben. Omnium patriarcharum proptcompendium lectionis, etymologias nominum volo pariter dicere. Et vocavit, inquit, nomen ejus Ruben, dicens: Quia vidit Dominus in humilitate mea. Ruben interpretatur visionis filius Et concepit, inquit, alterum filium, et dixit: dio me haberet vir meus, et dedit mihi etiam hunc; et vocavit nomen ejus Simeon. Ab eo quod sit exaudita, Simeoni nomen imposuit. Simeon quippe interpretatur auditio. De tertio vero sequitur: Et concepit adhuc, et peperit filium, et dixit: Nunc mecum erit vir meus, quia peperi ei tres filios. Ideo vocavit nomen ejus Levi . Ubi nos legimus: Mecum erit vir meus, Aquila interpretatus est: Applicabitur mihi vir meus. Quod Hebraice dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
est hic insi domus dei. ⁊ hec
porta celi: nũc loco nom̃ mi¬
point÷ et uocauit illũ becheł.
id est domũ dei: qui locus uo¬
cabat᷑ ante luza. qd̾ int̾preta¬
tur nx. siue. apirraaaor.
unde udicule quidam u̾bũ he¬
braicũ ulam. nom̃ esse urbis
putant: cum ulam. int̾prete¬
tur prius. Ordo itaq iste est łcti¬
onis. Et uocauit nomen loci il¬
lus bethel: ⁊ prius luza uoca¬
bulũ ciuitatis antique. Omnes
scripture u̾bo ulam. siue elam.
plene sunt: quod nichil aliud
significat uisi ante aut prius:
uel uestibulũ. siue suꝑlimina¬
re: uel postes.
omple ergo ebdomadem is¬
tius: ⁊ dabo etiam hanc ti¬
bi. Postqmͣ lyam iacob fraude
deceptus pro rachel uxorem ac¬
ceꝑat: dicit̾ ei a socero laban.
ut septem dies post nuptias
sororis prioris ex pleat: et sic
accipiat rachel: pro qua it̾m
septem annis aliis seruiturᷤ
sit. Non igit̾ ut quidã male
estimant. post septem annos
alios rachel accepit uxorem:

Expanded text:
ic nisi domus Dei, et haec ic nisi domus Dei, et haec porta coeli: nunc loco nomen imponit, et vocat illum BETHEL  , id est, domum Dei: qui locus vocabatur ante LUZA   quod interpretatur nux, sive amygdalon. Unde ridicule quidam verbum Hebraicum ULAM  , nomen esse urbis putant: cum ULAM interpretetur prius. Ordo itaque est lectionis: Et vocavit nomen loci illius Bethel, et prius Luza vocabulum erat civitatis. Antiquae omnes scripturae verbo, ulam, sive ELAM plenae sunt, quod nihil aliud signat, nisi ante, aut prius, vel vestibulum, sive superliminare, vel postes. Comple ergo hebdomadam istius: et dabo etiam hanc tibi. Postquam Liam Jacob fraude deceptus pro Rachel uxorem acceperat, dicitur ei a socero Laban ut septem dies post nuptias sororis prioris expleat, et sic accipiat Rachel, pro qua iterum septem annis aliis serviturus sit. Non igitur, ut quidam male aestimant, post septem annos alios Rachel accepit uxorem,
Abbreviated transcription (Latin):
hebrei: pͥmogenitos fũcto ͤ of¬
ficio sacerdotũ: ⁊ huĩsse uesti¬
mentũ sacerdotale. quo induti
deo uictimas offerebant: ante¬
qm̃ aaron in sac̾dociũ elig̾et᷑.
t dixit esau.
Iuste uocatũ est nomen
euis iacob: supplantauit enĩ
me ecce scdo. Iacob supplãta¬
tor int̾pretat̾.. Ab eo igit᷑ ꝙ fra¬
trem arte deceꝑit: allusit ad
nomen : qui ideo iacob aute
uocitatus est: ꝙ in ortu plan¬
tam frĩs apprehend̾at.
t frĩ tuo seriuies: et erit
quando depones et solues
iugum illuis de collo tuo. Sig¬
uideis: ⁊ tempus esse uentu¬
rum qũ de collo iugum ẜui¬
tutis abiciant: eoꝵq imꝑio
contradicant. Scd̾m seꝑtua
ginta autem int̾pretes qui
dixunt. erit autem cum depo¬
sueris ⁊ solueric iugũ de col¬
lo tuo: uidet᷑ pend̾e sentencia.
nec esse completa.
t uocauit iacob nomẽ lo¬
ci illius bethel. et ulam¬
maus erat nom̃ ciuitatis pri¬
us. Ab eo qd̾ supra dix̾̃at non¬

Expanded text:
Hebraei, primogenitos functos ofHebraei, primogenitos functos officio sacerdotum, et habuisse vestimentum sacerdotale, quo induti, Deo victimas offerebant, antem Aaron in sacerdotium eligeretur. Et dixit Esau, juste vocatum est nomen ejus Jacob. Supplantavit enim me ecce secundo. Jacob, supplantator interpretatur. Ab eo igitur, quod fratrem arte deceperit, allusit ad nomen. Qui ideo Jacob ante vocatus est, quod in ortu plantam fratris apprehenderat. Et fratri tuo servies: et erit quando depones, et solves jugum illius de collo tuo. SigJudaeis, et tempus esse venturum, quando de collo jugum servitutis abjiciant, eorumque imperio contradicant. Secundum autem Septuaginta Interpretes, qui dixerunt: Erit autem cum deposueris, et solveris jugum de collo tuo, videtur pendere sententia, nec esse completa. t vocavit Jacob nomen loci illius Bethel, et Ulammaus erat nomen civitatis prius. Ab eo quod supra dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit nom̃ eius uramẽtũ.
Que enm. etoi dloaota. est.
propt̾ea uocari iuram̃tum. ꝙ
aquam non inuen̾int: Econ¬
trario in hebreo. cui int̾preta¬
tioni aquila quoq consentit
⁊ symachus. hoc significat ꝙ
applłatus sit puteus ip̃se sa¬
turitas. ⁊ uocata ciuitas ber¬
pellatam: tamen nunc ex eo
ꝙ aqua inuenta est. ysaac ad
nomen ciitatis que ita uoca¬
bat᷑ alludens. declinauit pau¬
lulum lict̾am: ⁊ pro stridulo
hebreoꝵ sin. a quo sabee inci¬
pit᷑. grecũ simina. id est he¬
breum samech posuit. Alioqͥn
⁊ iuxta allegorie legem post
tantos puteos in fine uͥtutũ
nequaqmͣ congruit ut ysaac
aqmͣ mĩme repperit.
cre esau frat meus uir
pilosus: ⁊ ego sum uir
lenis. ubi nos pilosũ leginiꝰ:¬
in hebreo scriptum est seĩr. un¬
de postea montes seĩr. ⁊ regio ĩ
qua u̾sabat᷑ est dicta. Diximꝰ
de hoc ⁊ supra.
t sumpsit rebecca uestim̃¬
ta esau filii sui maioris.
que erant desid̾abilia ualde ap̃
se domi. Et in hoc loco tradũt

Expanded text:
 ejus juramentum. Quae enim etymologia est, propterea vocari juramentum, quod aquam non invenerunt? E contrario in Hebraeo, cui interpretationi Aquila consentit et Symmachus, hoc significat, qopterea appellatus sit puteus ipse saturitas: et vocata civitas BERpellatam: tamen nunc ex eo quod aqua inventa est, Isaac ad nomen civitatis, quae ita vocabatur alludens, declinavit paululum litteram, et pro stridulo Hebraeorum SIN, a quo SABEE incipitur, Graecum sigma, id est Hebraeum SAMECH posuit: alioquin et juxta allegoriae legem, post tantos puteos in fine virtutum, nequaquam congruit, ut Isaac aquam minime repererit. Ecce Esau frater meus vir pilosus, et ego sum vir levis. Ubi nos pilosum legiin Hebraeo scriptum est SEIR  . Unde postea montes Seir, et regio, in qua versabatur, est dicta: diximus de hoc et supra. Et sumpsit Rebecca vestimenta Esau filii sui majoris, quae erant desiderabilia valde apud se domi. Et in hoc loco tradunt
Abbreviated transcription (Latin):
t abyme lech uit ad euz
de geraris. ⁊ ochozath ꝓnubus ciͦ:
⁊ phicol princeps milicie eius.
pro ochorath pronubo: in hebre¬
o habet. collegiũ amicoꝵ eius
ut non tam hominũ significet
qmͣ amicoꝵ turbam que cum
rege uenerat: in qua fuit ⁊
phicol princeps ex̾citus illius.

Expanded text:
t Abimelech ivit ad eum de Geraris, et Ochozath pronubus ejus, et Phicol princeps militiae ejus. Pro Ochozath pronubo, in Hebraeo habet, collegium amicorum ejus: ut non tam hominem significet, quam amicorum turbam, quae cum rege venerat, in quibus fuit et Phicol princeps exercitus eju
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃am. ysmael iut̾pretat᷑ exau
Dicio dei.
ic erit rusticus homo. Maniꝰ
tico in hebreo scriptũ habet. fã¬
ra. qd̾ int̾pretat᷑ onag̾. Signi¬
ficat autẽ semen eius habita¬
turũ in heremo: id est sarrace¬
nos uagos incertisq sedibus
qui uniũsas gences quib de¬
sertũ ex lat̾e̾ iũgit̾ incursãtes:
ĩpugnant᷑ ab om̃ib.
camentũ meum tetũ: ⁊ eris pa¬
ter mulcitudinis gentiũ. Et nõ
uocabit᷑ adhuc nom̃ tuũ abram.
tamentũ legimꝰ.ibi in hebra¬
ico ẜmone sit fedus siie pactũ.
id est. berith. Dicunt aucem he¬
brei. ꝙ ex nomĩe suo deus. qd̾ a¬
pud illos tetragramũ est. ẽ.
lict̾am abrahe ⁊ sare addid̾ĩt.
Dicebat᷑ enim pͥmũ abram:
qd̾ int̾pretat᷑ pacer excelsus¬

Expanded text:
am. Ismael interpretatur io Dei, hic erit rusticus homo: manus tico in Hebraeo scriptum habetur Phere, quod interpretatur onager. Significat autem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Saracenos vagos incertisque sedibus, qui universas gentes quibus desertum ex latere jungitur incursantes, impugnantur ab omnibus. stamentum meum tecum: et eris pater multitudinis gentium, et non vocabitur ultra nomen tuum Abram, tamentum legimus, ibi in Hebraeo sermone sit foedus, sive pactum, id est, BERITH  . Dicunt autem Hebraei, quod ex nomine suo, Deus, quod apud illos Tetragrammum est, HE litteram, Abraae et Sarae addiderit: dicebatur enim primum ABRAM  , quod interpretatur, pa
Abbreviated transcription (Latin):
breo scriptũ est nepthuli eloum.
nepchalĩ. Unde a conu̾̃sione si¬
t peperit zelpha an¬
cilla lye: ilacob filiũ. Et di¬
xit lya. In fortuna. Et uocau̾
nomen eius gad. ubi nos po¬
suimꝰ in fortuna : grece dici¬
euentus dici: in hebreo hab
bagad. quod aquila int̾pre¬
tatur. uenit accinctio. nos au¬
tem dice possumꝰ in procinc¬
tu .ba. enim potest ⁊ p̾posici¬
onem sonare .in. ⁊ uenit. ab
euentu ergo siue procinctu.
qui gad dicit᷑: zelphe filius
gad uocatus est. Sequit᷑.
t peperit zelpha ancilla
lye. filiũ scdm iacob: ⁊
dixit lya. Leata ego: quia bĩ¬
ficant me młieres. Et uoca¬
uit nom̃ eius aser diuitie.
toritate pandat᷑ dicentis. bea¬
ta sum ego ⁊ bĩficat᷑ me mu¬
lieres: ⁊ ab eo ꝙ beata dicat᷑
tie sed beatus dicit᷑ dũ taxat
in presenti loco ÷ nam in ali¬
is scd̃m ambiguitatem u̾bi:
possunt ⁊ diuites sic uocari.
t audiuit deus
lyam: ⁊ concepit ⁊ pepe¬

Expanded text:
braeo scriptum est, NEPHTHULE ELOIM, NEPHTHALETHI. Unde a conversione, siEt peperit Zelpha ancilla Liae Jacob filium: et dixit Lia, In fortuna: et vocavit nomen ejus Gad. Ubi nos posuimus, in fortuna, et Graece diciventus dici: in Hebraeo habet BAGAD  , quod Aquila interpretatur, venit accinctio. Nos autem dicere possumus in procinctu. BA enim potest praepositionem sonare in, et venit. Ab eventu ergo, sive procinctu, qui GAD   dicitur, Zelphae filius Gad vocatus est. Sequitur: Et peperit Zelpha ancilla Liae filium secundum Jacob: et dixit Lia, Beata ego, quia beatificant me mulieres: et vocavit nomen ejus Aser, divitiae. toritate pandatur dicentis: Beata sum ego, et beatificant me mulieres. Et ab eo quod beata dicaturtiae, sed beatus dicitur, dumtaxat in praesenti loco. Nam in aliis secundum ambiguitatem verbi possunt et divitiae sic vocari. Et audivit Deus Liam, et concepit
Abbreviated transcription (Latin):
e. os ab ore non ab osse. si¬
ue laqueus uel decipula.
Gimel. retͥbutõ uł pleuitudo.
emimi. dextera mea.
Idichim. transiliens eos. siue

Expanded text:
e, os ab ore, non ab osse, sive laqueus, vel decipula. Gimel, retributio, vel plenitudo. Jemini, dextera mea. Idithun  , transiliens eos, sive
Abbreviated transcription (Latin):
sedar. tenebre uł meror.
Chusi. et hiops.
Chaph. manꝰ. palma. uł uola.¬
ue ianua.
zraites. semen dei.
Ermon. anathema eius.
uel anathema meroris.
Effratha. Frugifera. siue equi¬

Expanded text:
tenebrae, vel moeror. Chusi, Aethiops. Caph, manus, palma, vel volavel janua. Ezraites, semen Dei. Ermon, anathema ejus, vel anathema moeroris. Ephrata, frugifera, sive equi
Abbreviated transcription (Latin):
amoe. umbra offendiculi.
uł sentiens. siue ymago
adiutoriũ siue fulturã putent.
eade. regio siue iusticia. uel
uieueratio. Mii. dences.
heth. bonũ. Quatuor reli¬
qua que sequut᷑. aspirati¬
one addita ꝓferenda sunt.
Thabor. ueniens lumen. uł ue¬
mat lux.
Thau. signum uel subter.¬
Thalasar. appendit p̾ncipem.
Thobel. auferre.
uau. et ipse.
zebee. uictuna sie hostia.
Saich. oluia uel fornicatio. si¬
ue hec. i¬

Expanded text:
mon  umbra offendiculi, vel sentiens, sive imago adjutorium, sive fulturam putent. , regio, sive justitia, vel venatio. Sin, dentes. Teth, bonum. Quatuor reliqua, quae sequuntur, aspiratione addita proferenda sunt. Thabor, veniens lumen, vel veniat lux. Thau, signum, vel subter. , appendit principem. Thobel, offerre. Vau, et ipse. Zebee, victima, sive hostia. Zain, oliva, vel fornicatio, sive haec.
Abbreviated transcription (Latin):
ram. in tribu neptalim.
O fir. unde sicut in libro reg¬
noꝵ libris legimꝰ aurũ affe¬
rebat̾ salomioni. Fiut autez
unus de posteris heber. noĩe
ofir. ex cuiꝰ stirpe uemien¬
tes a fluuio cofene usq ad
regionem iudie que uocat᷑
iberia habitasse refert io¬
sephus. a quo puto ⁊ regionez
uocabulũ consecutam.
On. ciitas samarie. pro qͣ
in hebraico scriptũ est aun.
quod aquila ⁊ symachus int̾¬
pretant᷑ mucile. theodotion
iniquitate.
O cho. cinitas sacerdotalis.
Oronaim. urbs moabitarũ.
sic̾ in ih̾emia scriptũ est.¬
de genesi.

Expanded text:
ram, in tribu Nephtalim. Ophir, unde sicut in Regnorum libris legimus, aurum afferebatur Salomoni. Fuit autem unus de posteris Heber, nomine Ophir, ex cujus stirpe venientes a fluvio Cophene, usque ad regionem Indiae, quae vocatur Hieria, habitasse, refert Josephus, a quo puto et regionem vocabulum consecutam. On, civitas Samariae, pro qua in Hebraico scriptum est aun  , quod et Aquila et Symmachus interpretatur, inutile; Theodotion, iniquitatem. Ocho, civitas sacerdotalis. Oronaim, urbs Moabitarum, sicut in Jeremia scriptum est.DE GENESI.
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ solomith spõte eid̃ egip¬
sed uim ab eo ꝑꝑessa est. Id¬
circo meritis eius factũ fu¬
isse dicit᷑. ut de filiab eius¬
nasc̾et᷑ talis : qui oꝑaret᷑
in domo dñi. Nani ⁊ mer¬
tis bale concubine iacob fac¬
tũ fuisse quidã autumãt.
ꝙ mortua rachel. nõ solũ
ioseph in locũ filii educa¬
tut: uerũ etiam pro frĩb
esset ĩiurie frm̃ suoꝵ. ⁊ pro
hac re dñs ei tribuit. ut de
uno filio eius id ẽ dan: nas¬
cr̾tur oolibab sociꝰ beselees.
qui edificaret domũ dñi.
⁊ alto eius filio id est uep¬
talim: nasc̾et᷑ hiram. qui

Expanded text:
dem Solomith sponte eidem Aegypdem Solomith sponte eidem Aegypsed vim ab eo perpessa est. Idcirco meritis ejus factum fuisse dicitnasceretur talis qui operaretur in domo Domini. Nam et meritis Bale concubinae Jacob factum fuisse quidam autumant, quod mortua Rachel non solum Joseph in loco filii educavit, verum etiam pro fratribesset injuriae fratrum suorum, et pro hac re Dominus ei tribuit ut de uno filio ejus idem nasceretur Ooliab socius Beseleel, qui aedificaret domum Domini et altari ejus filio, id est Nephtali, nasceretur Huram qui
Abbreviated transcription (Latin):
it. Et notand̾ ꝙ ĩ malachĩ
hiram dicit᷑: in ꝑaliponie¬
non uõ huram. Hiram
us excelsus. Hiram in ma¬
lachim fuisse de tyro. ⁊ fi¬
liuc mulieris idue de tri¬
bu neptalim: patre tyrio.
Gciend̾ ꝙ de tribu nepta¬
lim pat̾ eius fui̾t. qͦ mor¬
tuo uxor eius que hic ui¬
hiram in tirũ misisse do¬
cendi gr̃a dicat᷑.⁊ aquo
docrus in tyro fuit: pat̾
euis tynus uocat᷑. Idcuto
pr̃e tyrio fuisse dicit᷑: cũ
utiq pat̾ eius de tͥbu nep¬
talim fuit. Quod uero in
ꝑalipomenõ legit᷑. hurã
regẽ dixisse. misi tibi ui
rum prudentissimũ ⁊ sci¬
entissiinũ huram patre
meũ: patrẽ dignitatic gͣ¬
tia eum uocat. sic̃ in ple¬
risq locis legit̾. Filiu ue¬
ro mulieris de filiab dan
eum uocat: quia mat̾ eiꝰ
de cribu dan fuit. de gen̾e
solomith sororis ooliãb. fi¬
lii aizamac. cuiꝰ filius idẽ¬
solomich egiptius: ĩhere¬
mo lapidatꝰ est. Nõ enĩ ea¬

Expanded text:
it . Et notandum, quod in Malachim it . Et notandum, quod in Malachim Hieram dicitur: in Paralipomenon vero Huram. Hiram us excelsus. Hiram in Malachim dicitur fuisse de Tyro, et filius mulieris viduae de tribu Nephthalim patre Tyrio. Sciendum quod de tribu Nephthalim pater ejus fuerit, quo mortuo, uxor ejus, quae hic mulHiram in Tyrum misisse docendi gratia dicatur, et a quo doctus in Tyro fuit, pater ejus Tyrius vocatur. Idcirco patre Tyrio fuisse dicitur, cum utique pater ejus de tribu Nephthalim fuerit. Quod vero in Paralipomenon legitur, Huram regem rum prudentissimum, et scientissimum Huram patrem meum, » patrem dignitatis gratia eum vocat, sicut in plerisque locis legitur. Filium vero mulieris de filiabus Dan eum vocat, quia mater ejus de tribu Dan fuit, de genere Solomith sororis Ooliab filii Aizamas, cujus filius Solomith Aegyptius in eremo lapidatus est: non enim ea