comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat do tã sceleratis hostib parcere. nec eũ illis
cia reqdere. Iale aliquid ẽ. aprid ieremiã ubi
ait. Circiute uas ierłm & uidete & querite i
plateis eius & eognoscite si mueneritis hominẽ
facientẽ iusticiã. & quęrentẽ fidẽ. & ꝓpieuis
ero peceatis eoꝵ .i. inuenite uł unũ & pareo
ceteris. ad ex aggerandũ & demonstrandũ qđ
nec unus poss& inueniri. Abiit añs pꝰ quã
cessauit loqͥ ad abraã & illes reuersus ẽ. in lo¬
cũ suũ. ueneruntq duo angłi sodomã uespe. se

Expanded text:
erat deo tam sceleratis hominibus parcere, ne cum illis perat deo tam sceleratis hominibus parcere, ne cum illis pinueniri. tale aliquid est apud Hieremiam, ubi ait: circuite uias Hierusalem et uidete et quaerite in plateis eius et cognoscite: si inuenietis hominem facientem iustitiam et quaerentem fidem, et propitius ero peccatis caeteris, ad exaggerandum, et demonstrandum quod nec unus ibi posset inveniri. Abiit Dominus postquam cessavit loqui ad Abraham; et ille reversus est in locum suum. Veneruntque duo angeli So
Abbreviated transcription (Latin):
confestim ardorẽ immoderate luxurie cõpescit
igne gehenne. Usq ad decẽ autẽ iustos ñ ꝑire
sodomã dicit. qr si in quęlib& ꝑ dece̾ p̃ceptoꝵ
custodiã xpͥi nom̃ inueniat᷑: iste ñ ꝑit. Denarii
enim numeri figura crucẽ xpi demonstrat. Nã
⁊ qđ qͥnq sint ciuitates quȩ imbrib igneis com¬
sus corporis sui libidinose tractauerint: in illo
futuro incendio coneremandi sint. Queri sol&
utrũ qđ de sodomis dyxit ds ñ se ꝑdere locum
si iuentrentur illic. ł .x. iusti: sp̃ũali ꝗͣdã sen¬
tentia de illa ciuitate an de om̃ib intelligen¬
dũ sit generalit̾ parcere dm̃ loco in qͦeumq uł
decẽ iusti fuerint. In qͣ questione non ẽi qͥdẽ ne¬
cesse ut hoc de omĩ loco accipere debeamus.
Uerũtam̃ & de sodomis potuit & he dici. qr scie¬
bat as ibi ñ eẽ. uł .x. & idõ sic respondebat᷑ abra¬
he ut significaretur nec tot ibi posse inueniri
ad exaggerationẽ iniqͥtatis eoꝵ. Non enĩ necesse

Expanded text:
confestim ardorem immoderatae luxuriae compescit igne gehennae. Usque ad decem autem justos non perire Sodomam dixit, quia si in quolibet per decem praeceptorum custodia crucem demonstrat. Nam et quod quinque sint civitates quae imbribus igneis conui quinque sensus corporis sui libidinose tractaverunt, in illo futuro judicio incendio concremandi sint. Quaeri solet utrum quod de Sodomis dixit Deus, non se perdere locum si invenirentur illic vel decem justi, speciali quadam sententia de illa civitate, an de omnibus intelligendum sit generaliter, parcere Deum loco in quo vel decem justi fuerint. In qua quaestione non est quidem necesse ut hoc de omni loco accipere compellamur; verumtamen de Sodomis potuit sic dici, quia sciebat deus ibi non esse uel decem. et ideo sic respondebatur Abrahae, ut significaretur nec tot ibi posse inueniri, ad exaggerationem iniquitatis illorum. non enim necesse
Abbreviated transcription (Latin):
re uolo & euiꝰ sit irxor que in hac ꝑegrinatione atq
int̾ alienigenas maculari ñ sinit᷑. ut sit inro suo
rabatur. Eiq dr̃ in canticis canticoꝵ. opulehra int̾
mulieres. Ipsius pulchritudim merito reges offert̃
munera. siẽ sare obtulit rex abimelech. plus in ea
mirans forme decꝰ qđ amari potuit. & uiolari ñ
mana inher& uerbo dĩ. ut sint duo in carne una.
Qđ magni coniugii faeram̃tũ in xpo̾ & in ęccłia cõ¬
mendat apłs. cłinde regnũ t̾renũ seli huiꝰ euius
figura gerebant reges. qr sarã polluere ꝑmissi ñ
martirũ cessit. correptũq in posteriorib regib
sterius figuratũ ẽ: hoc in isto regno p̾orib & poste¬
riorib regib adimpletũ ẽ. Cũ autẽ dr̃ de patre eẽ.¬

Expanded text:
r, et cujus sit uxor, quae in hac peregrinatione, atque inter alienigenas pollui non sinitur, ut sit viro suo ui dicitur in Canticis canticorum: O pulchra inter mulieres , ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech, plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit, et violare non mana inhaeret verbo Dei, ut sint duo in carne una, quod magni conjugii sacramentum in Christo et in Ecclesia commendat apostolus. proinde regnum terrenum saeculi huius. cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non martyrum cessit correptumque in posterioribus regibus sterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adinpletum. Cum autem dicitur de patre e
Abbreviated transcription (Latin):
tue. omnẽ t̾rã chanaan in possessionẽ ȩt̾nã.
Questio ẽ. qͦmͦ dixerit etͥnã cũ ifrahelitis tẽ¬
poralit̾ data sit. utrũ scđm hoc sełm dicta
significat dictũ sit̃. eomon tanꝗͣ si latine pos¬
sit dici sclare. annon ex hoc aliquid sedm

Expanded text:
ram cultam in possessionem aeternam. Quaestio est quomodo dixerit aeternam, cum Israelitis temporaliter data sit: utrum secundum hoc saeculum dicta significat, dictum sit αἰώνιον, tanquam si latine dici posset saeculare: an ex hoc aliquid secun
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ qͣlis fuerit apparebit. Porro thatal qͥsciens
iugũ siue explorator dr̃. & rex ẽ. gentiũ: apte
ad significationẽ auaricie potest tranfferri. quȩ
sagax atq uersuta multos suo subiugat imperio.
Tales gͦ reges uincunt pͥmũ bara qͥ maliciã sonat.
siue creaturã. & rex ẽ. sodomorũ. hoc ẽ. cecitatis. si
ue peccudis silentis. cũ eos qͥ in malicia uetusta ꝑ¬
seuerant. ut more pecudũ cecitatẽ libidinis seqͣnt᷑¬
ꝑsuad&. Uincunt & barsa hoc ẽ. in angustia con¬
stitutũ. rege̾ scilie& gomorre .i. popłi tim̃tis ac
sediciosi cũ eos qͥ p̾sentiũ rerũ curis angustiantur.
ac nefas rapine facere ñ formidant. obriunt ac
ꝓsternunt. Uincunt & sennaar regẽ scilic& ada
me .i. t̾renȩ cũ eos qͥ terrena tantũ sapiunt. & de
cȩlestib ñ cogitant ut in luxi uoluptatis ꝑmane¬

Expanded text:
qualis fuerit apparebit. Porro Thadal, qui sciens jugum, sive explorator dicitur, et rex est gentium, apte ad significationem avaritiae transferri potest, quae sagax atque versuta, multos suo subjugat imperio. Tales ergo reges primum vincunt Bara, qui malitiam sonat, sive creaturam, et rex est Sodomorum, hoc est caecel pecudis silentis, cum eis qui in vetusta malitia perseverant, more pecudum caecitatem libidinis sequi persuadent. Vincunt et Bersa, id est in angustia constitutum regem scilicet Gomorrhae, id est populi tumentis ac seditiosi, cum eos, qui praesentium curis angustantur rerum, ac nefas rapinae agere non formidant, obruunt ac prosternunt. Vincunt et Sennaar regem Adamae, hoc est terrae, cum eos qui carnalia tantum sapiunt, et de coelestibus non cogitant, ut in luxu voluptatum permane
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ fuꝑ om̃s. & manꝰ onñũ suꝑ eũ. & contra faciem
sem̃ eiꝰ habitaturũ in heremo .i. sarracenos. uagos
incertisq sedib. qͥ uniuersas gentes quib deser¬
tum ex latere iungit᷑ incursantes. impugnant᷑
abom̃ib. Alistice autẽ hȩ due mulieres sara &
agar. duo testam̃ta. designant. iuxta pauli int̾¬

Expanded text:
ejus super omnes, et manus omnium super eum, et contra faciem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Saracenos vagos incertisque sedibus, qui universas gentes, quibus desertum ex latere jungitur incursantes, impugnantur ab omnibus. Mystice autem hae duae mulieres Sarai videlicet et Agar, duo testamenta juxta Apostoli int
Abbreviated transcription (Latin):
q ut sacerdotiũ eccłie habentis p̾putiũ benedice¬
r& in abraam circu̾ciso sacerdotiũ sinagoge. Quis
sacerdotes ex semine abraha nati. fr̃s suos benedi
men autẽ ipsũ melchi sedech. rex pacis uł rex iusti¬
ciȩ int̾p̃tatur. Qd bene refertur ad xpm̃. sic̃ supͣ¬
dictũ ẽ. Ipse ẽ. enĩ rex pacis. qr ꝑ ipsũ reconcilia¬
mur deo. Ipse ẽ. & rex iusticie. qr ipse ueni& ut
discernat scõs abimpiis. Idẽ quoq sacerdos & rex.
qr ad redemptionẽ om̃ium hostiã dõ patri se ipsur̃
obtulit. & uerus rex in p̃senti scło popłm suũ regit.

Expanded text:
que, ut sacerdotium Ecclesiae habens praeputium benediceque, ut sacerdotium Ecclesiae habens praeputium benediceret in Abraham 299 circumciso sacerdotium Synagogae. Qui sacmen autem ipsum Melchisedech rex pacis, vel rex justitiae interpretatur, quod bene refertur ad Christum, sicut supradictum est. Ipse est enim rex pacis, quia per ipsum reconciliamur Deo; ipse est rex justitiae, quia ipse veniet, ut discernat sanctos ab impiis. Idem quoque sacerdos et rex, quia ad redemptionem omnium hostiam Deo patri semetipsum obtulit, et verus rex in praesenti saeculo populum suum regit,
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ cetera. Qd̃ hebrei de hoc sentiant inserem᷑. Atĩt
hunc eẽ. sem filiũ noe. & supputantes annos uite
ipsius ostendunt eũ adisaae usq urxisse. Om̃sq pͥ¬
mogenitos noe donec sacerdotio fungeretur aaron.
xp̃m refert. & ꝑ xp̃in ad gentiũ ęcełiam. Om̃s e
nim corporis głia refertur ad mẽbra. eo qđ p̃puti¬
um habens abrahę benedixerit cireuncisio. & in a¬
braam leui. & ꝑ leui aaron. de quo pꝰ sacerdotiũ
ex qͦ colligi uult sacerdotiũ eccłie habentis p̃puenĩ
benedixisse sacerdotio sinagoge circu̾cisio. Qd autẽ¬
ait tues sacerdos in et̾nũ scd̾m ordinẽ melchi se dech
misteriũ nrm in uerbo ordinis signficat᷑. Neq̃quã
ꝑ aaron irracionabilib uictimis immolandis. s. obla
patriarcha magnus decimas omĩs substancie sue
melchisedech sacerdoti pꝰ benedictionẽ dedit. seiens
spũaliter meliꝰ sacerdotiũ futurũ in popło gentiũ
ꝗͣ leuiticũ. qđ in isrł de ipso erat nasciturũ futurũ¬

Expanded text:
erea quid Hebraei de hoc sentiant, inferamus. Aiunt hunc esse Sem filium Noe: et supputantes annos vitae ipsius, ostendunt eum ad Isaac usque vixisse, omnesque primogenitos Noe donec sacerdotio fungeretur Aaron, m refert, et per Christum ad gentium Ecclesiam. Omnis 329 enim capitis gloria refertur ad membra, eo quod praeputium habens, Abrahae benedixerit circumciso, et in Abraham Levi, et per Levi Aaron: de quo postea sacerdotium. Ex quo colligi vult, sacerdotium Ecclesiae habentis praeputium, benedixisse circumciso sait: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , mysterium nostrum in verbo ordinis significatur, nequaquam per Aaron irrationabilibus victimis immolandis, sed oblatguine. At vero patriarcha magnus decimas omnes substantiae suae Melchisedec sacerdoti post benedictionem dedit, sciens spiritualiter melius sacerdotium futurum in populo gentium, quam Leviticum, quod in Israel de ipso erat nasciturum, futurum
Abbreviated transcription (Latin):
bat. dĩ auxilio liberatus. & ex illo ͤ ei  dies uitȩ:
tẽpꝰ reputet᷑ etatis. ex qͦ confessus ẽ. dm̃ spernens
idola chaldeoꝵ. Potest autẽ fieri ut qi scriptura
reliquit incertũ. ante paucos annos thara de chal¬
dea ꝓfectus sit. & uenerit in charran. qͣ morte obi¬

Expanded text:
 sit auxilio liberatus; et ex illo tempore ei dies vitae, et tempus reputetur aetatis, ex quo confessus est Dominum, spernens idola Chaldaeorum. Potest autem fieri, ut quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos annos Thara de Chaldaea profectus, venerit in Charran, quam mortem obi
Abbreviated transcription (Latin):
uerse sunt illa paruula ñcupet᷑. Si qͥdẽ segor tͣns¬
autẽ saliarũ sic̃ in hoc eodẽ libro seribit᷑ in qͦ
fuerunt ante putei bituminis ꝓpter dĩ irã et
sulphuris pluuiã: in mare mortuũ uersa ẽ. ꝑcus
seruntq raphaim in astaroth. carnatm & euzim
cũ eis. Et emĩ insanhe cariathaim & orreos in
montib seir usq ad campestria pharan. quȩ ẽ. in
solitudine. Reuersiq sunt & uenerunt ad fon¬
tẽ mesphat ipsa ẽ. cades. & ꝑcusserunt omẽm
regionẽ amalechitarũ. & amorreũ qͥ habitabat
in asa sonthamar. Alia edicio sic hab&. & concide
runt gigantes in astaroth. carnaĩ & gentes for-¬
tes simul cũ eis. & ommeos in sauhe ciuitate.
Ante quã in sodomã ꝑuenirent. qͣttuor reges ꝓfe¬
eti de babil one: int̾fecerunt gigantes hoc ẽ. ra

Expanded text:
versae sunt, illa parvula nuncupetur. Siquidem Segor transenim salinarum, sicut in hoc eodem libro scribitur, in qua fuerunt ante putei bituminis, post Dei iram et sulphuris pluviam, in mare mortuum versa esarothcarnaim et Zuzim cum eis, et Emim cum Save, Cariathaim et Chorraeos in montibus Seir usque ad campestria Pharan quae est in solitudine. Reversique sunt, et venerunt ad fontem Misphat, ipsa est Cades; et percusserunt omnem regionem Amalecitarum et Amorrhaeorum, qui habitabat in Asasonthamar. Alia autem editio sic habet: Et corunt gigantes in Astaroth Carnaim, et gentes fortes simul cum eis, et omnes eos in Save civitate antequam Sodomam pervenirent. Quatuor reges profecti de Bab
Abbreviated transcription (Latin):
mere ꝑfecto sermone ñ possumꝰ: humanitatis nr̃e modido
qͣsi infantie inbecillitate p̃pediti. eũ aliqͣtenꝰ baibutiendo
resonamus. Sonitus inquit bucine paulatĩ crescebat
nȩ imbuenda ẽ. ruditas neofitoꝵ: ꝗ̃ instruenda ẽ. capa¬
citas eruaitoꝵ. Unde. & paulus qͥbusdã suis auditorib

Expanded text:
imere perfecto sermone non possumus, humanitatis nostrae modulo, imere perfecto sermone non possumus, humanitatis nostrae modulo, quasi infantiae imbecillitati praepediti, eum aliquatenus balbutiendo resonamus. Sonitus inquit buccinae paulatim crescebat nae imbuenda est ruditas neophytorum, qua instruenda est capacitas eruditorum. Unde et Paulus quibusdam suis auditoribus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ egrediente illo ab euangłista dicatur: erat eium nox.
ti s in nocte memoratur. Huic ẽ. qđ salomon qͥ sapientiã
ñ ꝑseueraturꝰ accepit : in somuis hanc & nocte. accepisse de¬
scribitur. Hinc ẽ. qđ angłi ad abrahã meridie ueniunt:
punituri autẽ sodomã ad ea uenisse inemorantur. Iotus
autẽ mons sẏnai fumabat eo qd descendiss&. añs suꝑ eũ.
inigne. & ascender& fumꝰ ex eo quasi de fornace. Eratq
mons omĩs terribilis. & sonitꝰ bucine paulati crescebat
in maius & ꝓlixius tendebat᷑. Quid ꝑ moysem insi ipsa
nrã contẽplatio designat᷑ in qͣ nos ascendimꝰ. ut ad ea
quȩ ultra infirmitatẽ nram̃ sunt uidenda subleuemur:
uł aliquid potest: q̃ unꝰ semꝑ & ide̾ intelligi partiiter ñ
potest. & tañ a suis fidelib participari dicit᷑. cũ in eiꝰ
substantia nullateuꝰ pars admittat᷑. Sed qr hunc expͥ¬

Expanded text:
cum egrediente illo ab evangelista dicatur: Erat enim nox .cum egrediente illo ab evangelista dicatur: Erat enim nox .ti, sed in nocte memoratur. Hinc est quod Salomon, qui sapientiam non perseveraturus accepit, in somnis hanc et nocte accepisse describitur. Hinc est quod angeli ad Abraham meridie veniunt; punituri autem Sodomam, ad eam vespere venisautem mons Sinai fumabat eo quod descendisset Dominus super eum in igne et ascenderet fumus ex eo quasi de fornace eratque mons omnis terribilis et sonitus bucinae paulatim crescebat in maius et prolixius tendebatur Moses loquebanostra contemplatio designatur, in qua nos ascendimus ut ad ea quae ultra infirmitatem nostram sunt videnda sublevemur? vel aliquid potest, qui unus semper et idem intelligi particulariter non potest, et tamen a suis fidelibus participari dicitur, cum in ejus substantia pars nullatenus admittatur. Sed quia hunc expr
Abbreviated transcription (Latin):
cepta in cãpestrib accep̾. Subsequentẽ nimirũ infirmi¬
tatẽ popli iidicans: qr ascendere ad sumina ñ ualuit.
s sem& ipsũ in infimis neglecte uiuendo iaxauit. Apo¬
sitione corporis futura demuntiat: sic̃ in actib apłoꝵ
manifestat. Stare qͥppe pugnantis ẽ. uł aduiuantis.¬
& recte stare cernit᷑. qͥ in bello certamins opitulat᷑. A qͣli¬
tate aeris res subsequens demonstrat᷑. sic̃ euangłista
cũ p̃dicante dño nullos tunc ex iudea credituros dice¬
ite p̃misit dicens. Hiens auteͥ erat. Scriptũ nãq ẽ. A¬
bundauit iniqͥtas refrigeseit caritas multoꝵ. Iccirco
gͦ curauit tempꝰ expͥmere. ut meẽ. auditoꝵ cordib mali¬
gus erat: & stans ad prunas calefaciebat se. Iã nãq intꝰ
quoq tẽporis finis expͥmit᷑ actionis. sic̃ ñ rediturꝰ ad ue¬
niã. & ad tradicionis ꝑfidia nocte uidas exisse ꝑhibetur.

Expanded text:
aecepta in campestribus accepit: subsequentem nimirum infirmiaecepta in campestribus accepit: subsequentem nimirum infirmitatem populi indicans, qui ascendere ad summa non valuit, sed semetipsum in infimis neglecte vivendo laxavit. A positione corporis futura denuntiat, sicut in apostolorum manifestat . Stare qEt recte stare cernitur, qui in bello certaminis opitulatur. A qualitate aeris res subsequens demonstratur, sicut evangelista cum praedicante Domino nullos tunc ex Judaea credituros diceret, praemisit dicens: Hiems autem erat . Scriptum namque est: Abundavit iniquitas, refrigescit charitas m curavit tempus exprimere, ut inesse auditorum cordibus malitur quia frigus erat, et stans ad prunas calefaciebat se. Jam namque intus quoque temporis, finis exprimitur actionis; sicut non rediturus ad veniam, et ad traditionis perfidiam nocte Judas exisse perhibetur,
Abbreviated transcription (Latin):
qr & fideles sue claritate ostensionis illuminat. & infi¬
deliũ ocłos ꝑfumũ erroris obscurat. Qđ uͦ uidet᷑ in ca¬
ligine: hoc significat qr & impii qͥ t̾rena sapiunt cali¬
gine malicie eũ descendentẽ.i. in humilitate nascentẽ
ñ agnouerunt. Alias in caligine uisus legẽ dedit: qr
ueritatẽ suȩ legis ñ secuturis infidelib quasi ꝑ caligiẽ
dixit ut uidentes ñ uideant. Pimuit popłs qͥ erat
in castris. Cũq eduxiss& eos moyses in occursũ dĩ de
loco castroꝵ: steterunt ad radices montis. Intueri lib&
qͣmꝰ sacra eloqͥa in exordiis narrationũ qualitates expͥ¬
munt t̾minosq causarũ. Aliq̃ndo namiq apositione. loci
aliquando apositione corporis. aliquando aqualitate
aeris. aliqͣndo a qͣlitate tẽporis signant: qđ de uentu¬
ra actione fubiciant. Apositione locoꝵ diuina scriptura
expͥmit subsequentiũ merita finesq causarũ: sicut de
israele dicit. qr uerba dĩ in monte audire ñ potuit. s p̃¬

Expanded text:
les claritas suae ostensionis illuminat, et infideles oculos per fumum erroris obscurat. Quod vero videtur in caligine, hoc significat quia impii qui terrena sapiunt, caliginem malitiae eum descendentem, id est, in humilitate nascentem, non agnoverunt. Alias in caligine visus, legem dedit, quia veritatem suae legis non secuturis infidelibus, quasi per caliginem dixit, ut videntes non videant. Timuit populus qui erat in castris. Cumque eduxisset eos Moyses in occursum Dei de loco castrorum, steterunt ad radices montis. Intueri libet quomodo sacra eloquia in exordiis narrationum qualitates exprimunt terminosque causarum. Aliquando namque a positione loci, aliquando a positione corporis, ali quando a qualitate aeris, aliquando a qualitate temporis signant quid de ventura actione subjiciant. A positione locorum divina Scriptura exprimit subsequentium merita finesque causarum: sicut de Israele dicit quia verba Dei in monte audire non potuit, sed pr
Abbreviated transcription (Latin):
celestia p̾iia ꝓuocant. Si gͦ audieritis uocẽ
meã. & custodieritis pactũ meũ eritis mͥ in peculi
tis mͥ regnũ sacerdotale & gens scã. Hoc laudis te¬
stimoniũ quondã antiqͦ dĩ popło ꝑ moysen datũ ẽ.
qd postea recte gentib dat apłs petrus dicens.
Uos autẽ genꝰ electũ regale sacerdottũ gens scã popls
lut lapis angularis i eã quã in se istr habuerat
salutẽ gentes adimauit. Qđ gemis electũ uocat
ꝓpt̃ fidẽ ut distinguat ab eis qͥ lapide uiuum reꝓban¬
do facti sunt ipsi repbi. Regale autẽ sa cerdotium
qr iliiꝰ corpori sant uniti qͥ rex summꝰ & sacerdos ẽ.¬
uerus. regnũ suis tribuens ut rex: & ut pontifex
eoꝵ peccata sui sanguinis hostia mundans. Regale
sacerdotiũ eos nominat. ut & regnũ sꝑare ꝑpetuũ.
& hostias mmimaculate conuersationis aõ semꝑ offer-¬
sententiã dicentis. uistꝰ autẽ meus ex fide uiuit. Qa

Expanded text:
coelestia praemia provocant. Si ergo audieritis vocem coelestia praemia provocant. Si ergo audieritis vocem meam, et custodieritis pactis mihi regnum et gens sancta. Hoc laudis testimonium quondam antiquo Dei populo per Moysen datum est, quod postea recte gentibus dat apostolus Petrus dicens: Vos autem genus electum, regale sacerdotium: gens sancta, populus lut lapis angularis eam, quam Israel in se habuerat, salutem gentes adunavit, quos genus electum vocat propter fidem ut distinguat ab eis qui lapidem vivum reprobando facti sunt ipsi reprobi. Regale autem sacerdotium, qui illius corpori sunt uniti, qui rex summus et sacerdos verus est, regnum suis tribuens, ut rex et pontifex eorum peccata sui sanguinis hostia mundans. Regale sacerdotium eos nominat, et ut regnum sperare perpetuum, et hostias immaculatae conversationis Deo semsententiam dicentis: Justus autem meus ex fide vivit . Quod
Abbreviated transcription (Latin):
eode loco. ibiqͦ ifrł fixit tentoua e regione montiᷤ.
Moyses autẽ ascendit ad diñ: uocatitq eũ dũs de
monte. & ait. Hec dices domui iacob & adnuntiabis fi¬
luis isrł. & cetera. Successit itaq pꝰ hȩc popls quadrage¬
sima septima die egressionis isrł ex egipto ad montẽ
syna ibiq moyses ascendit ad am̃. & dñs ad eũ descen¬
dit. Sed quid ẽ. moralit̾ qđ moyses in monte ascendit.
& dñs in montẽ descendit: Mons qͥppe aititudo contẽ¬
plationis nr̃e ẽ. in qua ascendimꝰ ut ad ea quȩ ultra
infirmitatẽ nram sunt intuenda subleuem. s. in bane
cerĩ egiptiis. qͦmodo portauerim uos suꝑ alas aqͥla¬
rũ & assumpserim mͥ. Aias aqͥlarũ doctrinas mistiee
appellat duoꝵ testam̃toꝵ. Bene gͦ scriptura saera pen¬
ns aqͥlarũ assimilat᷑. quȩ nos abinfimis sius exbor¬
tationib eleuant: & suis consolationibꝰ portant:
siusq documentis semꝑ ad ardua oꝑa iuirtutũ &

Expanded text:
ontis. Moyses autem ascendit ad Deum vocavitque eum Dominus de monte et ait: Haec dices domui Jacob, et annuntiabis filiis Israel, etc. . Accessit itaque post haec populus quadragesima septima die egressionis Israel ex Aegypto ad montem Sina; ibique Moyses ascendit ad Deum, et Dominus ad eum descendit. Si quid est moraliter quod Moyses in montem ascendit et Dominus in montem descendit? Mons quippe, altitudo contemplationis nostrae est, in qua ascendimus; ut ad ea quae ultra infirmitatem nostram sunt, intuenda sublevemur. Sed in hanc cerim Aegyptiis: quomodo portaverim vos super alas aquilarum, et assumpserim mihi. Alas aquilarum, doctrinas mystice appellat duorum Testamentorum. Bene ergo Scriptura sacra pennis aquilarum assimilatur, quae nos ab infimis suis exhortationibus elevant, et suis consolationibus portant, suisque documentis semper ad ardua opera virtutum, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
cur. hoc ds̃ famulũ suũ cũ quo ipse tanta & talia
loquebat᷑ ab alienigena passus ẽ. admoneri. In quo
scriptura nos aamon& ꝑ quemlibe hominẽ det᷑
consiliũ ueritatis non debere contenini. Uidendũ eti¬
am ne forte ibi uoluerit ds̃ ab auenigena admo¬
neri moysen: ubi & ipsum poss& tẽptare suꝑbia.
sum indicat cũ ipse ietro eoseligere iussit ad iu¬
dicandas causas popłi qͥ odissent suꝑbiã. Demde
quã sic obseruandũ quid aubi scriptura dicit
fui ne inmultis sint actꝰ tui: satis & hie appar&.
Deinde uerba iethro dantis consiltũ moysi consideran¬
da sunt. Dicit enim nunc. Itaq audi me & consiliũ
dabo tibi. & erit ds̃ tecũ. Ubi mͥ uidet᷑ significari
nimis intentũ humanis actionib animũ dõ quodã
mͦ uacare: qͦ fit tanto plenior. qͣnto in suꝑna atq
ec̃na liberiꝰ extenditur. Seqͥtur. Esto tu popło in
his que ad dm̃ ꝑtinent : ut referas quȩ dicunt᷑ ad

Expanded text:
cur hoc deus famulum suum, cum quo ipse tanta et talia cur hoc deus famulum suum, cum quo ipse tanta et talia loquebatur, ab alienigena passus est admoneri. in quo scriptura nos admonet. per quemlibet hominem detur consilium ueritatis, non debere contemni. uidendum etiam, ne forte ibi uoluerit deus ab alienigena admoneri Moysen, ubi et ipsum posset temtare superbia: sum indicat, cum ipse Iothor eos eligi iussit ad iudicandas causas populi, qui odissent superbiam. deinde quam sit obseruandum quod alibi scriptura dicit: fili, ne in multis sint actus tui, satis et hic adparet. deinde uerba Iothor dantis consilium Moysi consideranda sunt: dicit enim: nunc itaque audi me, et consilium dabo tibi, et erit deus tecum. ubi mihi uidetur significari nimis intentura humodo vacuari, quo sit tanto plenior, quanto in superna atque aeterna liberius extenditur. Sequitur: Esto tu populo in his, quae ad Deum pertinent, ut referas, quae dicuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
qr lex dĩ semptt̾na ẽ. quã consulunt om̃s pie mentes.
ut qđ in ea inuenerint uel faciant uł iubeant uel
uetent. scđm qđ illa in comutabili ueritate p̃ceperit.
lũqͥd enim moyses quãuis cũ illo ds̃ loqueret᷑ ꝑfin¬
gula credendũ ẽ. qđ confulere soler& dm̃. siqͥd ẽẽt.
in disceptationib tante multitudinis. quȩ illum
in hoc iudicandi negotio a mane usq ad uesperã
detinebat : & tam̃ nisi sue menti p̾sidentẽ dnm̃ con¬
stissimũ tustissimũ udicare inter disceptantes pos-¬
se ñ inuenira. Atille. Nonbonã inquit rem facis.
stulto labore consumeris. & tu & popłs iste qͥtecũ ẽ:
ultra uires tuas ẽ. negotiũ solus illud ñ poteris susti¬
nere. Sed audi uerba mea atq consiua: & erit dñs¬
decũ. In eo qđ iethro consiliũ dat genero suo moysi
ne occupatus iudiciis popli & ipse popłs consumma-¬
retur consummatione intolerabili pͥma questio ẽ.

Expanded text:
quia lex dei sempiterna est, quam consulunt omnes piae mentes, quia lex dei sempiterna est, quam consulunt omnes piae mentes, ut quod in ea inuenerint, uel faciant uel iubeant uel uetent, secundum quod illa incommutabili ueritate praeceperit. numquid enim Moyses, quamuis cum illo deus loqueretur, per singula credendum est, quod consulere soleret deum, si quid esset in disceptationibus tantae multitudinis. quae illum in hoc iudicandi negotio a mane usque ad uesperam detinebat? et tamen nisi suae menti praesidentem dominum conid justissimum judicare inter disceptantes posset, non inveniret. At ille: Non bonam, inquit, rem facis. Stulto labore cultra vires tuas est negotium, non poteris solus sustinere. Sed audi tecum. In eo quod Jethro consilium ne occupatus iudiciis populi et ipse et populus consumatur consumptione intolerabili, prima quaestio est,
Abbreviated transcription (Latin):
morẽ quła remiserat & duos filios eiꝰ quoꝵ unꝰ uocabat᷑
gersan dicente patre aduena fui in t̾ra aliena alt̃
tiͦ eliezes. ds enĩ ait patris mei adutor meus & eruit
me de gladio pharaoiis. Uenit gͦ iethro cognatus
moysi & filii eiꝰ & uxor ad moysen in desertũ ubi erat
Querit̾ ubi ante dm̃ quando nec tabernacłm fuit.
nec archa testam̃ti quę postea sunt instituta. Neq
altero aut̃ die sedit moyses ut iudicar& popłm: qͥ
assistebat moysi de mane usq ad uesꝑam. Quod eũ
uidiss& cognatus eiꝰ omã. seilic& que agebat in
popło dĩ: ait. Quid ẽ. hoc qđ facis in plebe : Curso¬
lus sedes. & om̃is popłs p̾stolat᷑ de mane usq aa
uesꝑa: Cui respondit moyses. Uenit ad me popls
querens sententiã dĩ. Cũq acciderit eis aliqua dis¬
ceptatio: uenit ad mne ut iudicẽ tnter eos. & ostendã
p̃cepta dĩ & leges eius. Queri potest qͦmͦ ista moyses
dixerit. cũ lex dĩ adhuc nulla conscripta eẽt: nisi

Expanded text:
Mosi quam remiserat et duos filios eius quorum unus vocabatur Gersan dicente patre advena fui in terra aliena alter vero Eliezer Deus enim ait patris mei adiutor meus et eruit me de gladio Pharaonis venit ergo Iethro cognatus Mosi et filii eius et uxor a Quaeritur, ubi ante Deum, quando nec tabernaculum fuit, nec arca testamenti, quae postea sunt instituta? Neque Altero autem die sedit Moyses, ut judicaret populum; qui assistebat Moysi de mane usque ad vesperum. Quod cum vidisset cognatus Moysi, omnia scilicet quae agebat in populo, ait: Quid est hoc quod facis in plebe? cur solus sedes, et omnis populus praestolatur de mane usqvesperam? Cui respondit Moyses: Venit ad me populus quaerens sententiam Dei; cumque acciderit eis aliqua disceptatio, veniunt ad me, ut judicem inter eos et ostendam cepta dei et legem eius. quaeri potest quomodo ista Moyses dixerit. cum lex dei adhuc nulla conscripta esset. nisi
Abbreviated transcription (Latin):
exhiberi a patrib sic̃ de abrahã seriptũ ẽ. qđ adora¬
uerit filios hech. Quos autẽ dicat grãmato isagogas
pꝰ decuriones. ñ facile sciri potest qm̃ hoc nom̃ in nullo
usu habemꝰ. uł officioꝵ uł magisterioꝵ. Nã qͥdã docto¬
res int̾pretati sunt: ut intelligant᷑ utiq litterarum
qͥ introducunt in litteras sic̃ resonat gregũ uocabulũ.
Hio sane significatur ante legẽ datã qd habuerunt
hebrei litteras. que quando ceꝑint eẽ. nescio utrũ
ualeat indagari. Nonnullis enĩ uidetur apͥmis homi¬
nib eas cepisse & ꝑductas eẽ. ad noe. atq inde ad pa¬
rentes abrahe. & inde ad popłm isrł. Sed unde hoc
ꝓbari possit ignoro. Hoc magne admirationis ẽ. ut

Expanded text:
exhiberi a patribus; sicut de Abraham scriptum est, quod adoraexhiberi a patribus; sicut de Abraham scriptum est, quod adorauerit filios Chet. quos autem dicat Ypafxfxatos-.saVWfst; post decuriones, non facile sciri potest, quoniam hoc nomen in nullo usu habemus uel officiorum uel magisteriorum. nam quidam "doctores" interpretati sunt, ut intellegantur utique litteraqui introducunt in litteras, sicut resonat Graecum vocabulum. Hic sane significatur ante legem datam, quod habuerint Hebraei litteras, quae a quo coeperint esse, nescio utrum valeat indagari. Non nullis enim videtur, a primis hominibus eas coepisse et perductas esse ad Noe, atque inde ad parentes Abrahae, et inde ad populum Israel. Sed unde hoc probari possit, ignoro. Hoc magnae admirationis est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
grauauit. qͣndoqͥdẽ ipsi mille haberent uitũ suꝑ
se. & sub islo haberent alios decẽ. & sub eis alios.xx.
& subhis alios centũ. ut uix aliquid ad singulos qͦsq
p̃positos ꝑuenirent. qd iudicare necesse haberent.
Insinuat᷑ hic etiã humilitatis exẽplũ qd̃ moyses eũ
qͦ ds̃ loquebatur ñ fastidiuit neq contẽpsit alieni¬
gene soceri sui consilui. quãꝗͣ & ipse ietro eũ istulta
ñ fiussa. utrũ int̾ uiros am̃ uerũ colentes religioseq
sapientes habendus sit. quea amodũ & iob eũ exip¬
so popło ñ finss&. merito querit̃. immo eredibiliꝰ habe¬
tur. Ambigue qͥppe posita sunt uerba. uel utrũ sacri¬
ficauerit dõ uero in popło eiꝰ. quando uidit generũ
suũ : uł utrũ eũ adorauit ipse moyses. quãquã
de adoratione etiã si exp̃ssẽ positũ eẽt. honor uideret᷑
socero redditꝰ. eo mͦ qͦ sol& hominib honorificentiȩ causa

Expanded text:
grauauit, quandoquidem ipsi mille haberent unum super grauauit, quandoquidem ipsi mille haberent unum super se et sub illo haberent alios decem et sub eis alios uiginti et sub his alios centum, ut uix aliquid ad singulos quosque praepositos perueniret, quod iudicare necesse haberent. insinuatur hic etiam humilitatis exemplum, quod Moyses, cum quo deus loquebatur, non fastidiuit neque contemsit alienigenae soceri sui consilium. quamquam et ipse Iothor, cum Israhelita non fuisset, utrum inter uiros deum uerum colentes religioseque sapientes habendus sit, quemadmodum et Iob, cum ex ipso populo non fuisset, merito quaeritur, immo credibilius habetur. ambigue quippe posita sunt uerba, uel utrum sacrificauerit deo uero in populo eius. quando uidit generum suum, uel utrum eum adorauerit ipse Moyses; quamquam de adoratione etiam si expresse positum esset, honor uideretur socero redditus eo modo quo solet hominibus honorificentiae causa
Abbreviated transcription (Latin):
biinos & centuriones. qͥnquagenarios & decanos. qui
tudicent popłm omĩ tepore. Quicqͥd aute̾ mauis fu¬
erit referant ad te : & ipsi minora tantũmꝰ iudicent.
leuiusq tͥ sit partito in alios onere. Si hoc feceris
implebis imꝑiũ dni : & p̃cepta eius poteris fustenta¬
re. & omis hic popłs reuertetur cũ pace ad loca sua.
beris illis p̾cepta dĩ & legẽ eiꝰ. & demonstrabis illis
uias in quib ambulabunt in eis & oꝑa quę faciant:
cũ popło unuersa hec agenda demonstrat. Non e¬
ñ ait uniꝰcitusq uerba refer aa dm̃. s uerba eoꝵ:
cũ supͣ dixiss& esto tu popło in his que ad dm̃ sunt.
Post hec admon& ne singłoꝵ negotia quę int̾ se ha¬
bent deserantur: elecris uidelie& potentib uiris
dm̃ colentib iustis qͥdẽ & qͥ oderint suꝑbiã: qͦs con¬
stituer& suꝑ millenos. alios suꝑ centenos alios suꝑ
qͥnquagenos. alios suꝑ denos. Sic & ab ipso moyse
remouit graues & ꝑiculosas occupationes: nec istos

Expanded text:
agenarios et decanos, qui judicent populum omni tempore. Quidquid autem majus fuerit, referant ad te, et ipsi minora tantummodo judicent; leviusque tibi sit partito in alios onere. Si hoc feceris, implebis imperium Domini, et praecepta ejus poteris sustentare; et omnis hic populus revertetur beris illis praecepta dei et legem eius et demonstrabis illis uias in quibus ambulabunt in eis et opera quae facient, cum populo uniuerso haec agenda esse demonstrat. non enim ait: uniuscuiusque uerba refer ad deum, sed: uerba eorum, cum supra dixisset: esto tu populo quae ad deum sunt. post haec admonet, ne singulorum negotia, quae inter se habent, deserantur electis uidelicet potentibus uiris deum colentibus iustis et qui oderint superbiam, quos constitueret super millenos, alios super centenos, alios super quinquagenos, alios super denos. sic et ab ipso Moyse remouit graues et periculosas occupationes nec istos
Abbreviated transcription (Latin):
mensis. usq ad istũ quo lex dat̾ dies qͥnqͣguta nu¬
merant᷑. Decẽ & septẽ scilic& pͥmi m̃fis. reliqͥ abipso
scđ̾m agni imnmacłati diẽ festũ. sic̃ qͥnq̃gesino die
lex data ẽ. quȩ conscripta ẽ. digito dĩ. ita ipsa ue¬
tissimis datus ẽ. Digitũ autẽ dĩ eẽ. spm̃ sem̃ supͣ¬

Expanded text:
is, usque ad istum quo lex datur, dies quinquaginta numerantur, septemdecim scilicet primi mensis, reliqui ab ipso secundum agni immolati diem festum; quia quinquagesimo die lex data est, scripta digito Dei. Ita in ipsa veus de altissimis datus est. Digitum autem Dei esse Spiritum s
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã isaac & iacob. Respexit dns filios isrł. & co¬
gnouit eos. Postquã gͦ moyses in t̾ra madian uxorẽ
suscepit. mortuus ẽ. rex egipti. qr pꝰquã depẽ in to-¬
to orbe trarũ ꝑ euangłium gentes ad fidẽ conuoca¬
uit. destructꝰ ac minoratꝰ ẽ. pͥncipatꝰ chraboli qͥ ꝑ ido¬
latriã captiuum antea tenebat mundũ. & ingens¬
centes fuii isrł ꝓpt̾ oꝑa uociferati sunt: cũ creden¬
tes ex carnis corruptione dolebunt. & ex peceati
contagione lacrimas penitentiȩ ad pias aures con¬
ditoris emictunt. De qͥb merito dr̃ qd ascendit
clamor eoꝵ ad dm̃ ab oꝑib : & audiuit gemitũ eoꝵ
ac recordatꝰ ẽ. federis qđ pepigerat eũ abrahã isaac

Expanded text:
Abraham, Isaac et Jacob. Respexit ergo Dominus filios Israel, et coAbraham, Isaac et Jacob. Respexit ergo Dominus filios Israel, et cognovit eos. Postquam ergo Moyses in terra Madian uxorem suscepit, mortuus est rex Aegypti, quia poum gentes ad fidem convocavit, destructus ac minoratus est principatus diaboli qui per idololatriam captivum antea tenebat mundum. Et ingemiscentes filii Israel propter opera vociferati sunt, cum credentes ex carnis corruptione dolebunt, et ex peccati contagione lacrymas poenitentiae ad pias aures Conditoris emittunt. De quibus merito dicitur quod ascendit clamor eorum ad Deum ab operibus, et audivit gemitum eorum ac recordatus est foederis quod pepigerat cum Abraha
Abbreviated transcription (Latin):
uoeauit iersan. qdđ int̾p̃tat᷑ aduena. Peꝑit & alte¬
rũ qͥ uocatꝰ ẽ. eliezer. & int̃pretat᷑ ds ms adiu¬
tor: eũ redemptor nr̃ de gentili popło ȩccłiã septi¬
formẽ sp̃ali comugio sibi copulauit. Quȩ lic& mu¬
nere spi scĩ septifornis sit : tam̃ una ẽ. in fide catho¬
uea. de qua in cantico eanticoꝵ dic̃. Una ẽ colũba
mea. electa gentrici suȩ. Hec unũ genuit filium
qͥ uocat᷑ aduena. & alterũ qͥ uocatur dĩ adiutoriũ.
que nomina bene conuentunt popło xpiano & ex
cireucisione & pput᷑ui conuocato. Aduene enĩ so
qr in incolatu istiꝰ mundi a celesti patria mͦ peregri¬
nant᷑: s tam̃ dĩ adiutorio nunquã carebunt.
Doet multũ uͦ tẽpr̃is mortuus ẽ. rex egipti. & in¬
gemiscentes fiii isrł̃ ꝓpt̃ oꝑa uociferati funt. as
cenditq clamor eoꝵ ad dm̃ ab oꝑib: & audiuit ge¬
mitũ eoꝵ ac recoidatꝰ ẽ. federis qđ pepigerat cũ

Expanded text:
vocavit Gersan, quod interpretatur advena. Peperit et altevocavit Gersan, quod interpretatur advena. Peperit et alterum, qui vocatus est Eliezer, et interpretatur Deus meus adjutor, cum Redemptor noster de gentili populo Ecclesiam septiformem spirituali conjugio sibi copulavit; quae licet munere Spiritus sancti septiformis sit, tamen una est in fide catholica, de qua in Cantico canticorum dicit: Una est columba mea, electa genitricis suae . Haec unum genuit filium, qui vocatur advena, et alterum qui vocatur Dei adjutorium: quae nomina bene conveniunt populo Christiano, ex circumcisione et praeputio convocato. Advenae enim sunt, qui in incolatu istius mundi a coelesti patria modo peregrinantur, sed tamen Dei adjutorio nunquam carebunt. Post multum temporis mortuus est rex Aegypti: et ingemiscentes filii Israel propter oad Deum ab operibus, et audivit gemitum eorum, ac recordatus est foederis quod pepigerat cum
Abbreviated transcription (Latin):
sui. quib aduersabant᷑ pastores: s moyses defen¬
sis puellis adaquit oues earũ. sic & redemptor
nr̃ p̃sidens scientie legis seu sapientiȩ mundane
uenientib ad se septẽ eacłiis de domo diaboli im¬
pendit doctrinã spalẽ. qua possent sens cordis
sui refocilarei & sibi obedientib potũ uite tri¬
buere. faisosq pastores hoc ẽ. philophos seu idoloꝵ
sacerdotes a lesione earũ cõpeseuit. Qđ̃ autẽ rabu¬
e admiratꝰ ẽ. filias suas uelociꝰ solito uenisse: si¬
gnificat stuporẽ diaboli de ueloci ẽuersione gen
tiũ ad fidẽ xxp̃i. q ꝓmptiores fuerunt ad obedi¬
entiã euangłii ꝓqͣ etiã mori parati erant: quã unquã
in eiꝰ cultuuł idolatria existerent. Accepit gͦ moy¬
ses unã de septẽ filiab rahuel qͥ int̃p̃tat᷑ pastio
dĩ. siue amicꝰ eiꝰ ds. nomine sephorã quȩ int̾pretat᷑
pul chritudo siue placens. Quȩ genuit ei filiũ quẽ

Expanded text:
sui. Quibus adversabantur pastores, sed Moyses defensui. Quibus adversabantur pastores, sed Moyses defensis puellis, adaquavit oves earum. Sic et Redemptor noster praesidens scientiae legis seu sapientiae mundanae venientibus ad se septem ecclesiis de domo diaboli, impendit doctrinam spiritualem, qua possent sensus cordis sui refocillare, et sibi obedientibus potum vitae tribuere; falsosque pastores, hoc est philosophos seu idolorum sacerdotes, a laesione earum compescuit. Quod autem Raguel admiratus est filias suas velocius solito venisse, significat stuporem diaboli de veloci conversione gentium ad fidem Christi: quia promptiores fuerunt ad obedientiam Evangelii, pro qua etiam mori parati erant: quam unquam in ejus cultu vel idololatria existerent. Accepit ergo Moyses unam de septem filiabus Raguel, qui interpretatur pastio Dei sive amicus ejus Deus, nomine Sephoram, quae interpretatur pulchritudo sive placens; quae genuit ei filium quem
Abbreviated transcription (Latin):
Vbi ẽ. inqͥt : quare dimisistis hominẽ: Uocate eum
ut comedat panẽ. Iurauit gͦ moyses qđ habita¬
r& cũ eo: & ri. Faga moysi qͣ ab egipto secedens
migrauit in t̾rã madian: significat qd̃ redẽptor
nt̃ deserens cecitatẽ iudaici popłi migratut in
apłis aa gentes conuocandas. ubi contradictionẽ
pͥmitꝰ inuentt. p̾ea deuotã obedientiã. qđ bene
expͥmunt ipsa nomina. Aegiptꝰ enĩ quȩ int̾pre¬
tat᷑ tenebre. significat tenebras mentiũ infide¬
ltũ. Madian autẽ ẽtradictio uł responsio: demon¬
strans gentes pͥmũ cont̾dicentes euangłice p̾di¬
cationi. Unde & simeon de xpõ in euangłio ad
mariã dixisse legit᷑. Iste inquit erit inrumã et
resurrectionẽ multoꝵ in ispł: & in signũ cui con¬
tradicet᷑. Postea pia deuotione & bonis oꝑib res¬
pondentes sibi. Sedit gͦ moyses iuxta puteũ ad
quẽ uenerant septẽ filię sacerdotis madian ad
hauriendas aquas ut ad aqrent greges patris

Expanded text:
Vocate eum, ut comedat panem. Juravit ergo Moyses quod habitaret cum eo, et reliqua. Fuga Moysi, qua ab Aegypto recedens migravit in terram Madian, significat quod Redemptor noster deserens civitatem Judaici populi, migravit in apostolis ad gentes convocandas; ubi contradictionem primitus invenit, postea devotam obedientiam, quod bene exprimunt ipsa nomina. Aegyptus enim quae interpretatur tenebrae, significat tenebras mentium infidelium. Madian autem contradictio vel responsio: demonstrans gentes primum contradicentes evangelicae praedicationi. Unde et Simeon de Christo in Evangelio ad Mariam dixisse legitur. Iste, inquit, erit in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur . Postea pia devotione et bonis operibus respondentes sibi. Sedit ergo Moyses juxta puteum ad quem venerant septem filiae sacerdotis Madian ad hauriendas aquas, ut adaquarent greges patris
Abbreviated transcription (Latin):
strat : qͥ p̃dicationẽ xpĩ & uerbũ reconciliati¬
onis ingrate suscepit. hostisq uerꝰ eredentis po¬
płi sẽꝑ fuit. sic̃ in euangłio legitur. qđ ceco na¬
to a xpõ illuminato maledixerint ita dicentes.
tu discipłs eiꝰ sis: nos autẽ moysi discipli sumꝰ.
&alibi. nolumꝰ inqͥunt hunc regnare suꝑ nos.
dccidere moysen. Qui fugieus de conspectu eiꝰ
moratꝰ ẽ. in t̾ra madian. & sedit uixta puteũ.
Erant autẽ sacerdoti madian septe̾ filie que

Expanded text:
strat: qui praedicationem Christi verbum reconciliatistrat: qui praedicationem Christi verbum reconciliationis ingrate suscepit. Hostisque verus credentis populi semper fuit: sicut in Evangelio legitur, quod caeco nato a Christo illuminato, maledixerunt ita dicentes: Tu discipulus ejus sis: nos autem Moysi discipuli sumus . Et alibi: Nolumus, inquiunt, hunc regnare super nos . occidere Moysen. Qui fugiens de conspectu ejus, moratus est in terra Madian, et sedit juxta puteum. Erant autem sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm ab egiptio liberauit iniuria. ꝓpetientẽ inultũ
eẽ. ñ ferens frem̃ defendit: & eundẽ egiptiũ ocridit.
Cuiꝰ figura fucillime occurrit iniuriosu. nobis in hac
peregrinatione diabolũ a dnõ xp̃o nobis defensis oc¬
cidi. Qđ uͦ in fabulo arene obruit int̾ẽptũ manifestũ
ẽ. eiꝰ iã mortuã p̃sentiã in eis latere qͥ ñ habent stabi¬
le fundam̃tũ. Unde & ȩccłiam dñs in petra edificat.
& eos qͥ audiunt uerbũ eiꝰ & faciunt cõparat pru¬
denti uiro qͥ edificat domũ suã suꝑ petrã. ne tẽp¬
tationib eadat & corruat. Ilos autẽ qͥ audiunt &
ñ faciunt cõparat stulto edificanti suꝑ harenã.
cuiꝰ tẽptata domꝰ rumã efficit magna. In eo aut̃
qđ rixantes duos hebreos moyses pacificare uolu-
discordiã pacificare studens in sem& ipso angłari
uidelic& lapide consociauit atq coadunauit.
Qui uͦ iniuriã fec̾ ꝓximo & reconciliatore̾ inho¬
neste spernens reppulit. uidaicũ popłm demori¬

Expanded text:
injuriam perpetientem, inultum esse non ferens fratrem defendit, et eumdem Aegyptium occidit: cujus figura facillime occurrit injuriosum nobis in hac peregrinatione diabolum, a Domino Christo nobis defensis occidi. Quod vero in sabulo arenae obruit interemptum, manifestum est ejus jam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile fundamentum. Unde et Ecclesiam Dominus in petra aedificat, et eos qui audiunt verbum ejus et faciunt, comparat prudenti viro qui aedificat domum suam super petram: ne tentationibus cadat et corruat. Illos autem qui audiunt et non faciunt comparat stulto aedificanti super arenam, cujus tentata domus, ruinam efficit magnam. In eo autem quod rixantes duos Hebraeos Moyses pacificare voluit, discordiam pacificare studens in semetipso, angulari videlicet lapide consociavit atque coadunavit. Qui vero injuriam fecit proximo, et reconciliatorem inhoneste spernens repulit, Judaicum populum demon
Abbreviated transcription (Latin):
Non sunt hebreesiniulieres. Ipse eni obstetricandi ha-¬
bent scientiã : & pͥusꝗͣ ueniamꝰ ad eas pariunt. Be-
ficauit illis domos. Queri solent utrũ talia m̃¬
datia approbata fint auctoritate diuina: quan¬
doqͥdẽ scriptũ ẽ. dm̃ bene fecisse obstetricib. Sed
utrũ ꝓmiscdia ignoscebat m̃datio. an & ipsũ m̃da¬
tiũ dignũ p̾mio udicabat: incertũ ẽ. Aliud eni
faciebant obstetrices utuificando infantes paruulos:
aliud pharaom m̃tiendo. Non in illis uiuificandis opꝰ
miscdĩe fuit: m̃datio uͦ illo ꝓse utebant᷑ ne nocer&
illis pharao. Qđ̃ potuit ñ ad laudẽ: s ad ueniã ꝑti¬
nere. Neq hinc auctoritatẽ ad m̃tiendũ eẽ. ꝓpositã
mn uidetur. in qͣ magis recpensatione noscit᷑ quid m̃¬
dacii culpa mereat᷑. Nã benignitatis eoꝵ merces quȩ
eis in et̾na uita potuit retribui. ꝓ admissa culpa
m̃dacii in trena ẽ. reconpensatione declinata: ut
in uita fua quã m̃tiendo tueri uoluerunt. ea que

Expanded text:
ut Aegyptiae mulieres. Ipsae enim obstetricandi habent scientiam: et priusquam veniamus ad eas, pariunt. Beneficavit illis domos. Quaeri solet, utrum talia mendacia approbata sint auctoritate divina, quandoquidem scriptum est Deum benefecisse obstetricibus; sed utrum pro misericordia ignoscebat mendacio, an et ipsum mendacium dignum praemio judicabat, incertum est. Aliud enim faciebant obstetrices vivificando infantes parvulo; aliud Pharaoni mentiendo. Nam in illis vivificandis, opus misericordiae fuit; mendacio vero illo pro se utebantur, ne noceret illis Pharao: quod potuit non ad laudem, sed ad veniam pertinere. Neque hinc auctoritatem ad mentiendum esse propositam mihi videtur, in qua magis recompensatione noscitur quid mendacii culpa mereatur. Nam benignitatis eorum merces quae est in aeterna vita potuit retribui, mendacii in terrenam est recompensationem declinata, ut in vita sua quam mentiendo tueri voluerunt, ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
spexiss& huc atq illuc. & nullũ adeẽ. uidissae ꝑ¬
etissũ egiptiũ abscondit in sabulo. Et egresstis
die altero conspexit duos hebreos rixantes: arx̃q
ei qͥ faciebat iniuriã. Quare ꝑcutis pocimũ tiũ:
Qui respondit. Quis constituit te pͥncipẽ & iudicem
suꝑ nos: nũ occidere me tuuis sic̃ occidisti heri e¬
uerbũ istud: Querit᷑ utrũ indoles in eo laudabiliᷤ
fuerit qua hoc peccatũ admiserit sic̃ sol& ubura
t̾ra etiã ante utilia semina quadã herbarũ quã-¬
uis inutiliũ feracitate laudari. an omin̾o ipstim
factũ iustificandũ sit. Qđ̃ ideo ñ uidetur: qr nullã
adhuc legitimã potestatẽ gerebat: nec acceptã diui¬
nitꝰ nec humana societate ordinatã. Tam̃ sic̃ stephanꝰ
qđ ꝑ eũ dĩ dar&e illis salutẽ. ut ꝑhoc testimoniũ
uideat᷑ moises iã diuinitꝰ admonitꝰ qd scriptura eo

Expanded text:
huc atque illuc et nullum adesse vidisset percussum Aegyptium abscondit sabulo et egressus die altero conspexit duos Hebraeos rixantes dixitque ei qui faciebat iniuriam quare percutis proximum tuum qui respondit quis constituit te principem et iudicem super nos num occidere me tu dicis sicut occidisti Aeripsimus: utrum indoles in eo laudabilis fuerit, qua hoc peccatum admiserit, sicut solet uber terrae, etiam ante utilia semina, quadam herbarum quamvis inutilium feracitate laudari; an omnino ipsum factum justificandum sit . Quod ideo non videtur, quia nullam adhuc legitimam potestatem gerebat, nec acceptam divinitus, nec humana societate ordinatam. Tamen, sicut Stephaquod per eum Deus daret illis salutem : ut per hoc testimonium videatur Moyses jam divinit
Abbreviated transcription (Latin):
filii isrł: rationabiles scilic& senfꝰ uoluntates. nec
luto & latere consumunt̾. t̾renis scilic& curis. neq
his admiscent᷑ palee .i. leues & irrationabil es actꝰ
Noc mascłi necant᷑: hoc ẽ. oꝑa iã ꝑfecta. Si uͦ sens
nr̃ nescierit oepm. tẽ sapientia carnis quȩ intm¬
ca ẽ. dõ succedit in regnũ. & alloqͥt᷑ gentẽ suã
corporeas scilic& uoluntates. & uocatis ducib ui
huiꝰ mundi facis: scito qr surrexit inte aliꝰ rex qͥ
nescit ioseph. Potest qͦq rex egipti qͥ nescit ioseph
diabolus accipi qͥ dix̾ in corde suo ñ ẽ. ds. qͥ gentis
suȩ .i. apostatis angłis quodãmͦ loqͥt᷑. Ecce uiri isrł
creuerunt & inualuert̃ miis suꝑ nos: hi scilic& qͥ
mente dm̃ uidere possunt. & unde hoc sensit dia-¬
bolus qr fortis sit gens isrł. nͥ qr sepe congressus ẽi
& sepe fuꝑatꝰ ẽt Sed illud qđ tim & neqͣndo eue¬
nat ulis bellũ. & iungant aduersariis illoꝵ &

Expanded text:
filii Israel, rationabiles scilicet sensus vel virtutes; nec luto et latere consumuntur, terrenis scilicet curis; neque eis admiscentur paleae, id est, leves et irrationabiles actus; nec masculi necantur, hoc est opera jam perfecta. Si vero sensus noster nescierit Christum, tunc sapientia carnis, quae inimica est Deo, succedit in regnum: et alloquitur gentem suam, corporhujus mundi facis, scito quia surrexit in te alius rex qui nescit Joseph. Potest quoque rex Aegypti qui nescit Joseph, diabolus accipi, qui dixit in corde suo, non est Deus: qui genti suae, id est apostatis angelis quodammodo loquitur: Ecce viri Israel creverunt, et invaluerunt nimis super nos: hi scilicet, qui mente Deum videre possunt, et unde hoc sensit diabolus, quia fortis sit gens Israel, nisi quia saepe congressus est, et saepe superatus est? Sed illud, quod timet, ne quando eveniat illis bellum et jungantur adversariis illo