comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rent: qͥ si amisso tanto bono nullũ malũ
ineurrerent: quale ꝑdidissent bonũ fortẽ
nescirent. Dulcior enuim fit salus cũ dolor
excrutiat: & sanitatis amisse dulcedinem
languoris amaritudo cõmendat. Ac fic hoc
illi malũ ñ discendo s expiendo sentire cȩ¬
ꝑunt. qͦd meliꝰ ignorarent: ut ex ipsa mise-¬
ria sua sentirent. quantã beatitudiem
ꝑdidissent: atq ita quos ñ mouerat fortaᷤ-¬
sis boni naturalis amissio: moueret sal¬
tem mali penalis iusta ꝑpessio. Hȩc ꝑ ex
li cessum necessario dicta sunta nobi s de pͥmis
hominibꝰ: ut qͥ nolunt dapnationis eoꝵs
subire supplicum: caueant ꝓlapsionis exempłu
uamius enin exadam siniꝰ carnalit̾ nati.xxi.¬
ñ ipsum tam̃ debemꝰ imitari: s xp̃m in
quo renati sumꝰ & uiuimꝰ: quando ueterem
conuersationẽ salubrit innouati deponinius.
est imitari. xp̃m: nͥ carnalib concupiscentiis
ac desideriis crucifigi: Sicut aliud non est

Expanded text:
rent: qui si amisso tanto bono, nullum malum rent: qui si amisso tanto bono, nullum malum incurrerent, quale perdidissent bonum forte nescirent. Dulcior enim fit salus, cum dolor excruciat; et sanitatis amissae dulcedinem languoris amaritudo commendat: ac sic, ad hoc illi malum non discendo, sed experiendo, sentire coeperunt quod melius ignorarent; ut ex ipsa miseria sua sentirent quantam beatitudinem perdidissent, atque ita quos non moverat fortassis boni naturalis amissio, moveret saltem mali poenalis justa perpessio. Haec per excessum necessarium dicta sunt nobis de primis hominibus; ut qui nolunt damnationis eorum subire supplicium, caveantuamvis enim ex Adam simus carnaliter nati, non ipsum tamen debemus imitari, sed Christum, in quo renati sumus et vivimus, quando veterem conversationem salubriter innovati deponimus. est imitari Christum, nisi carnalibus concupiscentiis ac desideriis crucifigi? Sicut aliud non est
Abbreviated transcription (Latin):
& ambitio seculi: quȩ ñ est ex patre. s ex mũ-¬
do est. Quȩ nͥ illi qui a dilectionȩ dĩ iam defe-¬
cerant diligere cepissent: nũqͣm male suadẽ-¬
tis serpentis consilio credidissent. Itaq con-¬
cupiscentia carnis ab eis impleta est. qͦd de
ligno uetito gustaueritnt: concupiscentia õ¬
culoꝵ. quod sͥaꝑiri ocłos cupierunt: & am-¬
bitio sełi qͦd se fieri posse qͦd deus est credide¬
runt. Proꝑde delectatione carnis. & ocłoꝵ
curiositate. ac seculi ambitione corrupti. a
ligno uitȩ ex quo eis arcendȩ mortis ac sa¬
lutis continuande gr̃a prestabat᷑ abscisi sũt.¬
& morbidam qualitatẽ eoꝵ corpora contrax¬
erunt: ut iuxta sententiã cłi eo die credant᷑
mortui. quo meis penalit̾ facta est necessita s
moriendi: & per illud lignũ quod scientia
boni & mali ex causa nom̃ accepit. a quo se
abstinere cum possent. miseri neglexerunt:
quio int̾esset inter bonũ qͦd amiserunt. & ma-¬
lum qͦd incurrerant ipsa pena sua discerne¬

Expanded text:
et ambitio saeculi, quae non est ex Patre, sed ex mundo est . Quae nisi illi qui a dilectione Dei jam defecerant diligere coepissent, nunquam male suasi serpentis consilio credidissent. 2. Itaque concupiscentia carnis ab eis impleta est, quod de ligno vetito gustaverunt; concupiscentia oculorum, quod sibi aperiri oculos cupierunt; et ambitio saeculi, quod se fieri posse quod Deus est crediderunt. Proinde delectatione carnis, et oculorum curiositate, ac saeculi ambitione corrupti, a ligno vitae, ex quo eis arcendae mortis, ac salutis continuandae gratia praestabatur, abscisi sunt; et morbidam qualitatem eorum corpora contraxerunt, ut juxta sententiam Dei, eo die credantur mortui quo in eis poenaliter facta est necessitas moriendi, et per lignum illud quod scientiae boni et mali ex causa nomen accepit, a quo se abstinere cum possent, miseri neglexerunt, quid interesset inter bonum quod amiserant, et malum quod incurrerant, ipsa poena sua discerne
Abbreviated transcription (Latin):
dendȩ s cdĩ: qm̃ si uestes ac uasa & cȩtera que
in sacro usi ministrantib erant. sacra uoca¬
bant᷑. nͨ inrisus humanos reuocari iam po¬
terant diuinis semel ministeriis consecrata:
qͦmͦ ñ ea q̃ conferunt᷑ eccłiȩ sacra credendast̃:
Quib non ut scli reb luxuriose. s sc̃ȩ ut deo
consecratis utunt᷑ ad necessaria sacerdotes:
ut illis om̃ib qui se ꝑfectionis amore sub
uno constituunt. & sua sͥ non uendicant.
eccłiȩ facultas ad hoc ipsũ collecta sufficiat:
& quicqͥd om̃ib occupationib ab soluti pro¬
ficiunt. fructꝰ illiꝰ qui unꝰ ꝓ multis occupatꝰ ẽ
fiat: atq ita ille qͥ sollicitudines om̃iũ sub se
uiuentium portat. in congregatione sua
ꝓficiente ꝓficiet: ut sicut illius occupatio.
om̃ium suoꝵ facta est fructuosa uaeatio:
ita om̃iũ discipłoꝵ ꝑfectio glosa magistri

Expanded text:
iam si vestes, ac vasa, et caetera quae iam si vestes, ac vasa, et caetera quae in sacris usui ministrantibus erant, sancta vocabantur, nec in usus humanos revocari jam poterant, divinis semel ministeriis consecrata, quomodo non ea quae conferuntur ecclesiae, sacra credenda sunt, quibus, non ut saeculi rebus, luxuriose, sed sancte, ut Deo consecratis, utuntur ad necessaria sacerdotes: ut illis omnibus qui se perfectionis amore sub uno constituunt, et sua sibi non vindicant, ecclesiae facultates ad hoc ipsum collectae sufficiant; et quidquid omnibus occupationibus absoluti proficiunt, fructus illius, qui unus pro multis occupatus est, fiat; atque ita ille, qui sollicitudines omnium sub se viventium portat, in congregatione sua proficiente proficiat: ut sicut illius occupatio omnium suorum facta est fructuosa vacatio, ita omnium discipulorum perfectio gloriosa magistri
Abbreviated transcription (Latin):
di diuina ueis caritas possit augeri uł ꝑfici.
Et ideo decimas atq pͥmitias frugũ. pͥmogenita ÷ sacͥ-¬
ficia ꝓ peccato uł uota quȩs ds iussit offerri.
sacenlotib ac ministris distribui debere con-¬
stituit: ut deuotissimo populo intȩ necessa¬
ria niistrante. ipsi creatori ac pastori suo li-¬
beris mentib ministrarent: atq in eiꝰ eultu
sine ulla sollicitudine corporali ꝓficerent:
ne terrenis occupationib implicati. offitio su¬
o dignas excubias strenue curare non possent:
Nunc autẽ qͦo xp̃iam temporis sacerdotes. ma-¬
gis sustinent qͣm curant possessiones ȩccłiȩ.
etiam in hoc deo deseruiunt: qͥa si dei sunt
ea quȩ conferunt᷑ ȩccłiȩ. ddi opꝰ agit. qui res
deo consecrataᷤ. non alicuiꝰ cupiditatis s fide-¬
lissimȩ dispensationis intentione ñ deserit
Quaꝑpter possessiones quas oblatas a ppło̾ su¬
cipiunt sacerdotes. ñ sũt iam res mundi che

Expanded text:
di, divina in eis caritas possit augeri vel perfici. di, divina in eis caritas possit augeri vel perfici. Et ideo decimas atque primitias frugum, primogenita et sacrificia pro peccato, vel vota quae sibi Deus jussit offerri, sacerdotibus ac ministris distribui debere constituit; ut devotissimo populo vitae necessaria ministrante, ipsi creatori ac pastori suo liberis mentibus ministrarent, atque in ejus cultu sine ulla sollicitudine corporali proficerent: ne terrenis occupationibus implicati, officio suo dignas excubias strenue curare non possent. 4. Nunc autem, quod Christiani temporis sacerdotes magis sustinent quam curant possessiones ecclesiae, etiam in hoc Deo serviunt: quia si Dei sunt ea quae conferuntur ecclesiae, Dei opus agit qui res Deo consecratas non alicujus cupiditatis, sed fidelissimae dispensationis intentione non deserit. Quapropter possessiones, quas oblatas a populo suscipiunt sacerdotes, non sunt inter res mundi de
Abbreviated transcription (Latin):
S & ipse cũ dicit. filiis leui ñ dabitis partẽ inter
quod hii qͥ t̾rene hereditatis contẽpserint por
ditati munerib. om̃ia quȩ preclara habent̃ in
hoc mundo fastidiunt: & ipsũ possidere ułaba
ipso possideri. eo solo ꝑfrui atq illi adherere
iseparabilit̾ concupiscunt. Vnde dat᷑ intelli¬
gi quod qͥ temporalia bona. qͥ scli̾ gauoia ꝑi¬
tura sectat᷑ ac diligit: quȩ & quanta sit dun¬
nȩ dulcedinis multitudo ñ didicit. Quis
enim cui ds̃ dignat᷑ eẽ possessio. aliuo aliqͥd
querit: aut qͥs ñ ꝓamore illius omĩa quȩ
putant᷑ magna contẽpnit: Ergo qͥdm̃ uult
possidere remuntiet mundo: ut fit illi deus
beata possessio. Nec renuntiat mundo is qu̾e
terrenȩ possessionis adhuc delectat ambitio:
qͥa qmdiu sua ñ relinquit: mundo cuiꝰ bo¬
na retinet seruit: & utiq ñ potest mundo ser¬
uire simul & deo. Ac sic ꝓpterea uoluit ds̃
cultores suos om̃ib renuntiare. ꝓpter que
diligit᷑ mundꝰ: ut exelusa cupiditare mũ¬

Expanded text:
 ipse cum dicit: Filiis Levi non dabitis partem inter quod hi qui terrenae haereditatis contempserint portjus ditati muneribus, omnia quae praeclara habentur in hoc mundo fastidiunt; et ipsum possidere vel ab ipso possideri, eo solo perfrui, atque illi adhaerere inseparabiliter concupiscunt. 3. Unde datur intelligi quod qui temporalia bona, qui saeculi gaudia peritura sectatur ac diligit, quae et quanta sit divinae dulcedinis multitudo non didicit. Quis enim cui Deus dignatur esse possessio, aliquid aliud quaerit? aut quis non pro amore illius omnia quae putantur magna contemnit? Ergo qui vult Deum possidere, renuntiet mundo, ut sit illi Deus beata possessio. Nec renuntiat mundo is quem terrenae possessionis adhuc delectat ambitio; quia quandiu sua non relinquit, mundo, cujus bona retinet, servit; et utique non potest mundo servire simul et Deo; ac sic propterea voluit Deus cultores suos omnibus renuntiare propter quae diligitur mundus; ut exclusa cupiditate mun
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ maloꝵ est auaritia. Quã quidã appe-¬
tentes errauerunt a fide: & inseruerunt se
dolorib multis. Ac sic census iste t̾remis.
eis a quib uitiose diligit᷑ ñ ẽ uoluptatũ ma-¬
teria: s doloꝵ. Quappter expedit facultates ec-¬
cłiȩ possidere. ut inde uiuant: qui ñ scło cu-¬
iꝰ gaudia fugitiuia repudiant. s deo deser¬
uiant: cuiꝰ meffabilia bona desiderant:
Etalib dicere uidet᷑ apłs. Qui insacra .xu.¬
rio oꝑant᷑. quȩ de sacrario sunt edunt:
pant᷑. Qui nͥ hoc de contẽptorib facultatũ
suarũ uellet intelligi: nunquã secutꝰ adiũ¬
annũtiant: de eugłio uiuere. De eugłio u-¬

Expanded text:
omnium malorum avaritia, quem quidam appeomnium malorum avaritia, quem quidam appetentes erraverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis . Ac sic census iste terrenus eis, a quibus vitiose diligitur, non est voluptatum materia, sed dolorum. Quapropter expedit facultates Ecclesiae possideri, ut inde vivant, qui non saeculo, cujus gaudia fugitiva repudiant, sed Deo deserviunt, cujus ineffabilia bona desiderant. CXI. De talibus dicere videtur Apostolus: Qui in sacrario operantur, quae de sacrario sunt, edunt: pant . Qui nisi hoc de contemptoribus facultatum suarum vellet intelligi, nunquam securus adjunannuntiant, de Evangelio vivere; qui
Abbreviated transcription (Latin):
tiant: quȩ quamuis & ipsa sint bona utpo¬
te a bono deo creata. tanĩ quia sunt boniᷤ
malisq cõmunia. student ea spiritales ii¬
ri contempnere: quo possint ad illa incõ¬
et mali qͣle illd̾ ẽ qd ñ habens ̃
boni. Carporale bonuni qͣndo habent iniqui. ipso¬
rum est pĩmũ: quando habent iusti. ñ est eoꝵ
p̃mium. s temporale solatium. Item boni tempo-¬
ralis amissio fit exercitiũ iusti. & iniusti suppli-¬
ciũ: qͥa & iustus desiderio cȩlestiũ captꝰ oĩa tẽpo-¬
ralia siue habeat siue annttat. om̃ino non
sentit: & miquus quod cũ delectatione habu¬
it. sine dolore ñ ꝑdit. Propt̃ hoc gͥ eis qͥ mili-¬
tant deo fugiendȩ sunt ex toto corde diuitie:
quas qui habere uolunt. sine labore ñ querũt:
sine difficultate ñ inueniunt: sine cura non
seruant: sine anxia delectatione ñ possident:
sine dolore ñ ꝑdunt. Apłs autẽ xp̃i militib

Expanded text:
tiant. Quae quamvis et ipsa sint bona, utpotiant. Quae quamvis et ipsa sint bona, utpote a bono Deo creata, tamen quia sunt bonis malisque communia, student ea spiritales viri contemnere, quo possint ad illa incomet mali, quale illud est quod non habent nisi boni. Corporale bonum quando habent iniqui, ipsorum est praemium: quando habent justi, non est eorum praemium, sed temporale solatium. Item boni temporalis amissio fit exercitium justi, et injusti supplicium: quia et justus desiderio coelestium captus, omnia temporalia, sive habeat, sive amittat, omnino non sentit: et iniquus id quod cum delectatione habuit, sine dolore non perdit. Propterea igitur eis qui militant Deo, fugiendae sunt ex toto corde divitiae. Quas qui habere volunt, sine labore non quaerunt, sine difficultate non inveniunt, sine cura non servant, sine anxia delectatione non possident, sine dolore non perdunt. Apostolus autem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
non debeas non est habenda facultas: sed de¬
testanda calamitas. Nichil est enĩ calamitosiꝰ
nichilq miserus eo qui iniquis ad quisitio¬
nib crescit: quẽ locupletẽ fraudes faciunt
ac rapine. Ille nob̾st̾ ambiende diuitiȩ. quȩ
nos ornare possint parit̾ ac munire: quas
nec ad quirere possumꝰ inuiti nec ꝑdere:
quȩ nos contra imperꝰ liostiles armant: a
mundo disterminant: deo cõmendant: ditãt
aminas nr̃as atq nobilitant: nobiscũ sunt.
intra nos sunt. Diuitiȩ nr̃e credendȩ sunt.
puditicia que nos pudicoᷤ. iusticia quȩ iustoᷤ.
pietas que pios. humilitas quȩ humiles.
prudentes. innocentia que innocentes. puri
om̃iũ sectatores. Heȩ sunt non om̃ium sed
scõꝵ scȩ uirtutes: non diuitũ suꝑboꝵ s hu¬
nuliũ pauꝑm facultates: pat̾moniũ cordiũ
diuitiȩ incorruptibiles moꝵ: qͥb ñ habun¬
dant nisi qui illis carnalib ex corde renũ¬

Expanded text:
non debeas, non est habenda facultas, sed denon debeas, non est habenda facultas, sed detestanda calamitas. Nihil est enim calamitosius, nihilque miserius eo qui iniquis acquisitionibus crescit, quem locupletem fraudes faciunt ac rapinae. Illae nobis sunt ambiendae divitiae, quae nos ornare possunt pariter et munire, quas nec acquirere possumus inviti, nec perdere: quae nos contra impetus hostiles armant, a mundo disterminant, Deo commendant, ditant animos nostros atque nobilitant: nobiscum sunt, intra nos sunt. Divitiae nostrae credendae sunt, pudicitia, quae nos pudicos; justitia, quae justos; pietas, quae pios; humilitas, quae humiles; nnocentia, quae innocentes; puritomnium sectatores. Haec sunt non omnium, sed sanctorum sanctae virtutes: non divitum superborum, sed humilium pauperum facultates: patrimonium cordium, divitiae incorruptibiles morum: quibus non abundant, nisi qui illis carnalibus ex corde renun
Abbreviated transcription (Latin):
ci quã subtilit̾ nos ille decipiendi
artisex fallit. quanta cecitate ocłos nr̃ȩ
mentis obducitꝰ. ne discernamꝰ gaudendi aui¬
di unde iustius gaudeamꝰ: aut ne cupien¬
tes augeri diuituis nouerimꝰ. qua ᷤ quib in¬
cõparabilit̾ p̃feramꝰ. Nam gaudere quidẽ
bonũ est: s qͥ gaudet si ñ inde gaudeat.
unde debet: ñ potest bom̃ eẽ qͦd gaudet.
Si quicde gaudet & raptor eũ desiderata ra¬
puerit: gaudet & ebriosꝰ cũ exoptare occa¬
sionẽ potationis inuenerit: gaudet & adulter
cum ad delectationẽ fruendi corpors concu¬
piti puenerit. S cum sit gaudere bonum:
de his atq huiꝰ modi gaudere. grande est ma¬
lum. Hȩc & his similia sunt unde nos gau¬
dere uult mundꝰ. cum sui amatoribꝰ ꝑiturꝰ
Hȩc sunt quȩ repudiare debemiꝰ: ut de bona
conscientia. de scĩtate moꝵ. de ad quisitione
uirtutũ. de dono di. & de ꝓmissione futuri
regni ineffabilit̾ gaudeamꝰ. Ditari quoq di¬
uitus grande est bonum: s inde ditari unde

Expanded text:
 quam subtiliter nos ille decipiendi artifex fallit! quanta caecitate oculos nostrae mentis obducit, ne discernamus gaudendi avidi, unde justius gaudeamus: aut ne cupientes augeri divitiis, noverimus quas quibus incomparabiliter praeferamus! Nam gaudere quidem bonum est: sed qui gaudet, si non inde gaudet unde debet, non potest bonum esse quod gaudet. Siquidem gaudet et raptor, cum desiderata rapuerit: gaudet et ebriosus, cum exoptatae occasionem potationis invenerit: gaudet et adulter, cum ad delectationem fruendi corporis concupiti pervenerit. Sed cum sit gaudere bonum, de his atque de hujuscemodi gaudere, grande est malum. Haec et his similia sunt, unde nos gaudere vult mundus, cum suis amatoribus periturus. Haec sunt quae repudiare debemus, ut de bona conscientia, sanctitate morum, de acquisitione virtutum, de dono Dei et de promissione futuri regni, ineffabiliter gaudeamus. Ditari quoque divitiis, grande est bonum. Sed inde ditari unde
Abbreviated transcription (Latin):
de uitia sua ꝓfectib cotidianis imminuat: uͥ¬
tutes augeat: & pro carnalib que contẽpsit
spiritalia bona possideat: in his se dirimitus
reliqͥt quod formidaret amittere. ea pro quib
oĩa quȩ habebat abiecit. tanta fide firmitate reci-¬
neat. ut si necesse fuerit ꝓ eis libent᷑ suũ corpus
impendat: Promde qͤm possidendi delectat
ambitio: dm̃ qui possidet om̃ia quȩ creauit.
expectita mente possideat: & in eo habebit quȩ¬
cũq habere sc̃ȩ desiderat. S qm̃ nemo possilet
dm̃ nͥ qͥ possidet᷑ a deo: sit ipse deo pͥmitꝰ posses¬
sio: & efficit᷑ ei ds̃ possessor & portio. Et qͥd potest
eo eẽ felicius. cui efficit᷑ suus conditor censꝰ.
& hereditas esse dignat᷑ ipsa diumitas. si mͦ eũ
scĩs oꝑibꝰ colat: om̃s fructus ex illo ꝑcipiat: i
illo & de illo iugit᷑ uiuat: & nchil terrenũ
cũ illo possideat: Quia om̃iũ conditor cui ni

Expanded text:
de vitia sua profectibus quotidianis imminuat, virde vitia sua profectibus quotidianis imminuat, virtutes augeat, et pro carnalibus, quae contempsit, spiritualia bona possideat? in his se divinitus reliquit quod formidaret amittere, ea pro quibus omnia quae habebat abjecit, tanta fidei firmitate retineat, ut si necesse fuerit, pro eis libenter suum corpus impendat. 2. Proinde quem possidendi delectat ambitio, Deum, qui possidet omnia quae creavit, expedita mente possideat, et in eo habebit quaecunque habere sancte desiderat. Sed quoniam nemo possidet Deum, nisi qui possidetur a Deo, sit ipse primitus Dei possessio, et efficietur ei Deus possessor et portio. Et quid potest eo esse felicius cui efficitur suus Conditor census, et haereditas ejus dignatur esse ipsa Divinitas, si modo eum sanctis operibus colat, omnes fructus ex illo percipiat, in illo, et de illo jugiter vivat, et nihil terrenum cum illo possideat? Quia omnium Conditor, cui ni
Abbreviated transcription (Latin):
rũ cͥminũ faucib deuorando ᷤᷤ nec tñ ut ẽẽ iã de¬
sinant: s ut pęnalit̾ uiuant. Demq in uiuis
adhuc portant fimera sua corporib: id est si-¬
mul uiuis & mortuis. Hinc est quod pecca¬
to uiuentes quantũ nos congestarũ opum ob-¬
lectet accessio. ipsa fruendi carnalib delectatio-¬
inopiam. uelut mortui uirtutib ignoramꝰ:
ac fouendis. s congregandiᷤs fr̃ib aut alendiᷤ
expedit facultates ȩccłie possidere: ut imo sollici-¬
tudines om̃iũ in sua societate uiuentiũ sustinen¬
te. om̃s qͥ sub eo st̃ fructuosa uacatione potian-
more pecudũ uiuit. Et̃ ideo hͥis quẽ nulla cor-¬
poreȩ necessitatiꝰᷤ cura sollicita:. nulla occupatio
domesticȩ sollicitudimᷤ inquietat: nullus liti¬
gator infestat: nullus calũpniosꝰ exagitat:
quid aliud curare clebet haꝵ molestiaꝵ z his sillũ
liber. ni s i unde ad meliora ꝓficiat: un¬

Expanded text:
rum criminum faucibus devorandos; nec tamen ut esse jam derum criminum faucibus devorandos; nec tamen ut esse jam desinant, sed ut poenaliter vivant. Denique in vivis adhuc portant funera sua corporibus, id est vivi simul et mortui. Hinc est quod peccato viventes quantum nos congestarum opum oblectet accessio, ipsa fruendi carnalibus delectatioinopiam, velut mortui virtutibus ignoramus. is expedit facultates ecclesiae possidere: ut uno sollicitudines omnium in sua societate viventium sustinente, omnes qui sub eo sunt fructuosa vacatione potiantumore pecudum vivit. Et ideo is quem nulla corporeae necessitatis cura sollicitat, nulla occupatio domesticae sollicitudinis inquietat, nullus litigator infestat, nullus calumniosus exagitat; quid aliud curare debet, harum molestiarum et his similium liber, nisi unde ad meliora proficiat, un
Abbreviated transcription (Latin):
tati resistere noliumꝰ ingressurȩ: iã resistere neq̃¬
amꝰ ingressȩ. O plangendu mirabilit̃ mentis
suos. ꝓmittt ingentia: ae bonoꝵ temporaliũ
pollicitatione deceptos. impellit iã miseros
ac miserando ᷤᷤ in turpr Tenet nos lucroꝵ
penalit̾ cdulcium catenis ad dictos: & in sua
Uastat in nobis quicqͥd uerecundiȩ ac pudoris inue¬
nerit: & quos iam suis triumphis adoirit ad hue
tanquã resipiscendi suspectos om̃ib uiribus
honestatis exarmat: nequando contͣ eam qui
bellare noluimꝰ tebellemꝰ. Rapit nos: ac passĩ
ꝑ om̃ia ad quisitionũ genera cupidos ad qͥren¬
di ctisꝑgit. Non ꝑmitit amimũ liberũ: ñ sta-¬
bile corpꝰ lagante animo mobilit̾ aut quiȩtũ:
& uelut quecdam cadauera in pastũ feris. auib
bestusq ꝓiecta. captiuos suo ᷤᷤ immundiᷤ spiriti-¬
b tradit: ñ lacerando ᷤ. s auidissimᷤ mortifero-¬

Expanded text:
tati resistere noluimus ingressurae, jam resistere nequtati resistere noluimus ingressurae, jam resistere nequeamus ingressae. 2. O plangendum miserabiliter mentis suos, promittit ingentia, et bonorum temporalium pollicitatione deceptos, impellit jam miseros ac miserandos in turpia. Tenet nos lucrorum poenaliter dulcium catenis addictos, et in sua Vastat in nobis quidquid verecundiae ac pudoris invenerit; et quos jam suis triumphis addixit, adhuc tanquam resipiscendi suspectos omnibus viribus honestatis exarmat: ne quando contra eam qui bellare noluimus, rebellemus. Rapit nos, ac passim per omnia acquisitionum genera cupidos acquirendi dispergit. Non permittit animum liberum, non stabile corpus, vagante animo mobiliter, aut quietum; et velut quaedam cadavera in pastum feris avibus bestiisque projecta, captivos suos immundis spiritibus tradit non lacerandos, sed avidissimis mortifero
Abbreviated transcription (Latin):
cce enim iubet nobis imꝑiosa cupiditas.
ut diuina pariupendentes. possessionum
terrestrium dampnosa cõpendia cogitemus:
& ineis totam sollicitudinẽ citramq ponamꝰ:
ut inde nos morbida uanitate iactemꝰ: ut
amplitudine patrimonii diffusioris elati.
fieri pauꝑes spũ negligamꝰ. Et o facimis in¬
auditum. Suaui uigo xp̃i contẽpto. ferreũ
cupiditatis imperiũ uoluntaria mentium
inelmatione suscipimꝰ: & dñi nr̃i iħu leui
onere quod subiecto ᷤᷤ ñ onerat s honorat.
leui post habito. plumbeũ pondꝰ nrĩs ceruici¬
b aggeramꝰ: quod citiꝰ potest deponi qͣm ferri:
qͥa & ipsa cupiditas quȩ nobis subici ultro
uolentib hoc pondꝰ imponit. contẽpin potest
facilius quam expleri. Et ideo qui se illi uo¬
lentes dederint obpugnanti: uoluntatẽ resis¬
cendi ulteriꝰ non habebunt tyrannicȩ domi¬
nanti. Et̃ hoc fit iusto dĩ iudicio: ut qͥ cupidi¬

Expanded text:
Jubet ecce nobis imperiosa cupiditas, Jubet ecce nobis imperiosa cupiditas, ut divina parvipendentes, possessionum terrestrium damnosa compendia cogitemus, ut in eis totam sollicitudinem curamque ponamus, ut inde nos morbida vanitate jactemus, ut amplitudine patrimonii diffusioris elati, fieri pauperes spiritu negligamus. O facinus inauditum! Suavi jugo Christi contempto, ferreum cupiditatis imperium voluntaria mentium inclinatione suscipimus; et Domini nostri levi onere, quod subjectos non onerat, posthabito, plumbeum pondus nostris cervicibus aggeramus, quod citius potest deponi quam ferri: quia et ipsa cupiditas, quae nobis subjici ultro volentibus hoc pondus imponit, contemni potest facilius quam expleri; et ideo qui se illi volentes dederint expugnanti, voluntatem resistendi ulterius non habebunt tyrannice dominanti. Et hoc fit justo Dei judicio, ut qui cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
nec habent nec hr̃e aliqͥd concupiscunt: ñ suoꝵ
s cõmuniũ possessores. Quid est alnud de
eugłio uiuere: nͥ laborantẽ inde ubi labo¬
rat necessaria uitȩ ꝑcipere. Apls tam̃ qui sic
eugliũ p̃dicauit ut nec de eugłio uueret.
s necessaria sͥ suis ministraret manib: de se
confident eloquit᷑. Ego autẽ nullo hoꝵ usꝰ
sum. Et quare hoc dixerit: secutꝰ aꝑuit
dicens. Expedit mͥ mori: magis qͣm ut głam
meam quis euacuet. Euacuari dicit głam
suã: si ab er̃ qͥb p̃dicabat uoluisset accipere ui¬
tȩ temporaliꝰ expensam. Nolebat quippe in
presenti laboriᷤ sui fructũͥ s in futuro reciꝑe.
Si gͦ ille qͥ nichil habebat noluit de eugłio
ubi laborabat. s suis manib uiuere. ne głam
suȩ mercedis amitteret: quid noᷤ qui & ꝓpͥa no¬
lumꝰ amore possidendi ñ uiuendi necessitate
relinquere. & accipere insuꝑ uolumꝰ ñ unde
uiuamꝰ s unde censum nr̃m incrementi ᷤ
damnabilib augeamꝰ:¬

Expanded text:
id concupiscunt, non suorum, sed communium possessores. Quid est aliud de Evangelio vivere, nisi laborantem inde, ubi laborat, necessaria vitae percipere? Apostolus tamen, qui sic Evangelium praedicavit, ut nec de Evangelio viveret, sed necessaria sibi suis manibus ministraret, de se confidenter eloquitur: Ego autem nullo horum usus sum. Et quare hoc dixerit, securus aperuit, dicens: Expedit mihi mori, magis quam ut gloriam meam quis evacuet. Evacuari dicit gloriam suam, si ab eis, quibus praedicabat, voluisset accipere vitae temporalis expensam. Nolebat quippe in praesenti laboris sui fructum, sed in futuro, recipere. Si ergo ille qui nihil habebat, noluit de Evangelio, ubi laborabat, sed suis manibus vivere, ne gloriam suae mercedis amitteret: quid nos, qui propria nolumus, amore possidendi, non vivendi necessitate, relinquere et accipere insuper volumus, non unde vivamus, sed unde censum nostrum incrementis damnabilibus augeam
Abbreviated transcription (Latin):
li homine ᷤ pͥmi cõmiserint tam gran¬
de peccatũ: quod & ipsos de parachso ꝓie¬
cit in hoc uitȩ penalis exiliũ: & in eis ori¬
ginalit̾ totũ dampnauit genꝰ humanũ.
Et mͥ quid̃ẽ uidet᷑ qͦd ñ ederent de ligno ꝓ¬
lubito nͥ concupissent: nec concupissent nͥ¬
tẽptati: nec teptarent᷑ nisi deserti: nec dese¬
rerent᷑ a deo nͥ dm̃ pͥus ipsi desererent: nec
desererent dm̃ nͥ suꝑbirent. & similitudinẽ
di dãpnabilit̾ appetissent: ad qũa ꝑuenturi
essent sine corpori s morte. si sub deo suo uiue¬
tes p̃ceptũ qͦd acceperant custodissent: ut
qͥ posse ñ mori acceꝑant in natura. ñ pos¬
se mori consequerent᷑ in glã: & ibi accepturi
essent p̃miũ ñ posse peccare. si hic eoꝵ me¬
ritũ fuiss peccare noluisse. Non gͥ a crea¬
torȩ suo in creaturã diuinitatis affectione
collapsos mouere aꝑta concupiscentia: nͥ
eos ante corrupisset occulta suꝑbia: nec eiꝰ

Expanded text:
li homines primi commiserint tam granli homines primi commiserint tam grande peccatum, quod et ipsos de paradiso projecit in hoc vitae poenalis exsilium, et in eis originaliter totum damnavit genus humanum. Et mihi quidem videtur quod non ederent de ligno prohibito, nisi concupiscetentatus; nec tentaretur, nisi desertus; nec desereretur a Deo, nisi prius ipse desereret; nec desereret Deum, nisi superbiret, et similitudinem Dei damnabiliter appetissent: ad quam perventuri essent, sine corporis morte, si sub Deo suo viventes, praeceptum quod acceperant custodissent; ut qui posse non mori acceperant in natura, non posse mori consequerentur in gloria; et ibi accepturi essent praemium non posse peccare, si hic eorum meritum fuisset peccare noluisse. Non igitur a Creatore suo in creaturam divinitatis affectatione collapsos moveret aperta concupiscentia, nisi eos ante corrupisset occulta superbia; nec eis
Abbreviated transcription (Latin):
bilis creaturȩ soleret: quomͦ se iam peccator
effectꝰ. a facie dĩ qu̾e nũquã uidiss absconderete
Potuit gͦ ita uidere dm̃ priusqm peccaret ada̾:
sicut eum patͥarche uiderunt. S quando ait
uocẽ cuam audiui & timui: ex illa iam uidẽ¬
di dm̃ scĩtate cetiderat: iam se indignũ uiden¬
di dm̃ redcłiderat. Uocẽ inquit tuam audi¬
ui: & tunui eo qͦd nudꝰ essem: & abscondi me.
¶ quantũ securitatis habent. qͥ sͥ bene sunt
conscii: & quantũ ꝑturbatos humiliat ꝑpetra¬
tio pudenda peccati: sicut isti qui se absconde¬
runt a facie dĩ. de sua turpitudinȩ ñ de nu¬
ditate confusi: qui ñ ideo erubescebant quia
extrinsecꝰ erant ueste nudi: sed quia intrin¬
secꝰ ꝑtectione diuina nudati. Demq & ante
peccatũ nudi erant. & non erubescebant. qͥa
nichil contͣ uoluntatẽ di unde confun-¬
derent᷑ ad miserant: xx¬
ed iam uideamꝰ si placet. qualiter il¬

Expanded text:
bilis creaturae soleret, quomodo se jam peccator bilis creaturae soleret, quomodo se jam peccator effectus, a facie Domini, quem nunquam viderat, absconderet? Potuit ergo ita videre Deum, priusquam peccaret Adam, sicut eum patriarchae viderunt; sed quando ait: Vocem tuam audivi, et timui ; ex illa jam videndi Deum sanctitate ceciderat, jam se indignum videndi Deum reddiderat. Vocem tuam, inquit, audivi, et timui; eo quod nudus essem, et abscondi me . O quantum securitatis habent qui sibi bene sunt conscii! et quantum perturbatos humiliat perpetratio pudenda peccati, sicut isti qui se absconderunt a facie Domini, de sua turpitudine, non de nuditate confusi! qui non ideo erubescebant, quia veste erant extrinsecus nudi, sed quia intrinsecus protectione divina nudati. Denique et ante peccatum nudi erant, et non erubescebant, quia nihil contra voluntatem Dei unde confunderentur admiserant. Sed jam videamus, si placet, qualiter il
Abbreviated transcription (Latin):
sticũ cibũ. ñ unde uiueret. s unde uitã corpo¬
ris ñ finiret. sui creatoriᷤᷤ munere ministͣuit: Q
cib quandui ꝑciperet᷑. ita ꝑcipientẽ se in uno
statu. sacramento cinusdam latentis figurate
significationiᷤ seruaret: ut eũ nec ulla infir-¬
mitate corrũpi. nec ȩtate mutari aut senesce¬
re. nec dissolui morte ꝑmitteret. Non inquie¬
tabat molesta sollicitudo quietũ: ñ fatigabat
labor anxiꝰ ociosũ: ñ somnꝰ oppͥmebat iuitum:
ñ amittende uitȩ timor angebat de immnorta¬
litate securũ. Habebat facilem uictũ: corpus
ex om̃ib partib sanũ: tranquillũ motũ. cor
mundũ: ignarꝰ penalis mali: habitator para¬
disi: expers peccati: capax cłi. Postremo qͥd eo fe¬
liciꝰ fuit. cui erat orbis subiectꝰ: nulluꝰ infestꝰ
lib̾ animꝰ & uisibilis deus: Quandoqͥdẽ nisi
ante peccatũ dm̃ uidere in assũptione uisi¬

Expanded text:
sticum cibum non unde viveret, sed unde vitam corposticum cibum non unde viveret, sed unde vitam corporis non finiret, sui Creatoris munere ministravit; qui cibus quandiu perciperetur, ita percipientem se in uno statu, sacramenti cujusdam latentis figurata significatione, servaret; ut eum nec ulla infirmitate corrumpi, nec aetate mutari et senescere, nec dissolvi morte permitteret. Non inquietabat molesta sollicitudo quietum, non fatigabat labor anxius otiosum, non somnus opprimebat invitum, non amittendae vitae timor angebat de immortalitate securum. Habebat facilem victum corpus ex omni parte sanum, tranquillum motum, cor mundum, ignarus poenalis mali, habitator paradisi, expers peccati, capax Dei. 2. Postremo quid eo felicius fuit, cui erat orbis subjectus, nullus infestus, liber animus, et visibilis Deus? Quandoquidem nisi ante peccatum Deum videre in assumptione visi
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ uoluntate suspendunt: & ideo quicquid
eis sensꝰ carnis sequendũ faciendũq sugges¬
serit. uisticiȩ capti delectatione contẽpnunt:¬
uod si pͥmꝰ homo uoluisset se milla para¬
dẏsi beatitudine custodire. ut a fructu
uiꝰ interdictȩ arboris ieumass. nec statũ illũ
tante felicitatis amiteret: nec eum uolunta¬
ria salutaris precepti trangressio. necessitati
corruptiomꝰ ac mortalitati s ao diceret: uit tanta
beneficia dĩ sui quȩ in natura suȩ conditionis
acceperat. aut corruperet peccato corruptꝰ aut
ꝑderet. Quis enĩ sufficient᷑ enumeret. que &
quanta bona illiꝰ abstinentie contẽptꝰ adene¬
rit: quod intellectualiᷤᷤ mentis dignitate do-¬
natꝰ. imagnẽ sui creatoris accepit: quod soli
deo suo subiectꝰ. om̃ia uisibilia sͥ subiecta con-¬
spexit: quod ei ad uiuendi usus affatim lig-¬
noꝵ om̃ium quȩ erant in parach so feracitas
diuina uissione seruiuit: qͦd arbor uitȩ my-¬

Expanded text:
ejus voluntate suspendunt; et ideo quidquid ejus voluntate suspendunt; et ideo quidquid eis sensus carnis sequendum faciendumque suggesserit, justitiae capti delectatione contemnuntuod si primus homo voluisset se in illa paradisi beatitudine custodire, ut a fructu unius interdictae arboris jejunasset; nec statum illum tantae felicitatis amitteret, nec eum voluntaria salutaris praecepti transgressio necessitati corruptionis ac mortalitatis addiceret: ut tanta beneficia Dei sui, quae in natura suae conditionis acceperat, aut corrumperet peccato corruptus, aut perderet. Quis enim sufficienter enumeret quae et quanta bona illi abstinentiae contemptus ademerit? quod intellectualis mentis dignitate donatus, imaginem sui Creatoris accepit: quod soli Deo suo subjectus, omnia visibilia sibi subjecta conspexit; quod ei ad vivendi usus affatim lignorum omnium quae erant in paradiso , feracitas divina jussione servivit; quod arbor vitae my
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥb sub uniꝰ ordinatione uiuentib om̃ia õ¬
niu̾ cõmunia siunt. si tam̃ ita eis una sit uita
ficut fit una substantiat & nulla sit in eis di¬
uersitas ammoꝵ qͥb est cõmunio facultatum:
qͥa ut fieret & eẽt animarũ scã coniunctio: nȩ¬
cessaria est facultatũ uidicata cõmunio. Cȩte¬
rũ quid eis ꝓdest qͦd facultates suas abiciunt.
si uoluntates ꝓpͥas ñ relinquunt: cũ sit longe
prestantiꝰ uoluntatib ꝓpͥis renũtiare qm reba
Res suas etiam mundi huiꝰ philosophi abicere po-¬
tuerunt: & nunc quilibet heretici possunt.
Sed nec illi cum suȩ uoluntatis fierent a¬
matores. scđm uoluntatẽ cłi uixerunt: & isti do¬
minicȩ uoluntati suȩ uoluntatis studio contra¬
dicunt. Non gͦ ea res nos deo cõmendat. qũa &
inimici dei faciunt. s illuo qͦo ñ nͥ uere xp̃iani.
& per hoc amatores cdĩ ꝑficiunt. Hii sunt
qͥ uoluntatib suis rebus q ꝓiectis. suo se crea¬
tori ex toto corde subitiunt: ac suũ uelle ex

Expanded text:
 quibus sub unius ordinatione viventibus omnia omnium communia fiunt: si tamen ita eis una fit vita, sicut ut fit una substantia; et nulla sit in eis diversitas animorum, quibus est communio facultatum: quia ut fieret et esset animorum sancta conjunctio, necessaria est facultatum judicata communio. Caeterum quid eis prodest quod facultates suas abjiciunt, qui voluntates proprias non relinquunt, cum sit longe praestantius voluntatibus propriis abrenuntiare quam rebus? Res suas etiam mundi hujus philosophi abjicere potuerunt, et nunc quilibet haeretici possunt; sed nec illi, cum suae voluntatis fierent amatores, secundum voluntatem Dei vixerunt; et isti dominicae voluntati suae voluntatis studio contradicunt. Non ergo ea res nos Deo commendat quam et inimici Dei faciunt; sed illud quod non nisi vere Christiani, et per hoc amatores Dei perficiunt. Hi sunt qui, voluntatibus suis rebusque projectis, suo se Creatori ex toto corde subjiciunt, ac suum velle ex
Abbreviated transcription (Latin):
stat & anima. S in eis qui diuersis uitiis sub-¬
iacentes aliquid sͥ eoꝵ quȩ usui hõinũ ꝯcessa st̃ in-¬
t̃dicunt: abstinentia qͥdẽ ẽ: s carnalis & imꝑ¬
fecta. eẽ debet intelligi. Ea autẽ spiritali ᷤ atq
ꝑfecta censenda est. quȩ abstinentẽ tam illece-¬
bris carnaliũ uoluptatũ. quã a peccatis om̃ib
facit alienĩi: cuiꝰ nec animũ defiderioꝵ mor¬
bi corrumpunt: nec imꝑio gulȩ dñantis que¬
site delitiȩ uires corporis frangunt. Proinde
ille abstinens uere credendꝰ est. qͥ igtioꝵ om̃nũ
lib̾ effectꝰ est: ac recisis corporeis uoluptatib
elaborat. ñ ut concupiscentiã suȩ carnis ex sa¬
tiet: s ut mortale̾ uitam necessarioꝵ ꝑceptione
sustentet: qm̃qͥdẽ qͥcquidsine quo potest uiu
ꝑcipit᷑: ñ sustentandȩ uitȩ s fouendȩ luxuriȩ
carnis impendit᷑. Hec namq uirtꝰ. quȩ absti-¬
nentia non solum delicatoꝵ ciboꝵ s etiam
maloꝵ om̃tũ nuncupat᷑. cũ om̃ibus om̃ino

Expanded text:
ima. Sed in eis qui, diversis vitiis subjacentes, aliquid sibi eorum quae usui nostro concessa sunt, interdicunt, abstinentia quidem, sed carnalis et imperfecta esse debet intelligi: ea autem spiritualis atque perfecta censenda est, quae abstinentem tam ab illecebris carnalium voluptatum, quam a peccatis omnibus facit alienum; cujus nec animum desideriorum morbi corrumpunt, nec imperio gulae dominantis quaesitae deliciae vires corporis frangunt. Proinde ille abstinens vere credendus est qui vitiorum omnium liber effectus est, ac, recisis corporalibus voluptatibus, elaborat, non ut concupiscentiam suae carnis exsatiet, sed ut mortalem vitam necessariorum perceptione sustentet. Quoniam quidem quidquid sine quo potest vivi percipitur, non sustentandae vitae, sed fovendae luxuriae carnis impenditur. 2. Haec itaque virtus, quae abstinentia non solum delicatorum ciborum, sed etiam malorum omnium nuncupatur, cum omnibus omnino
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ habeant ꝑ excucienda mertia hostem
cui resistant: dũ mͦ ñ consentiant. Unde &
nouerint serui di se etiam iam ẽẽ a peocatis
mundatos: s tam̃ adhuc cogitationũ turpiũ
int̾pellatione pulsari. Ante conũsionẽ p̃ce¬
dit turba uitioꝵ: post conu̾sionẽ sequitur
turba temptationũ. Illa se obiciunt ne ad
deum conũtam᷑: ista se ingerunt ne liberis
ocłis cordis dm cernamus. U triꝰq tumultus
insolentiam nob̾ gignnt: intentionẽq nr̃ãm
sepe fraude multimoda intercludit. U̾tile ẽ
dei seruo post conu̾sionẽ temptari: quatinus
a torpore negligentiȩ sollicitantib uitiis. ad

Expanded text:
semper habeant pro excutienda inertia hostem, semper habeant pro excutienda inertia hostem, cui resistant, dummodo non consentiant. Unde et noverint servi Dei se etiam a peccatis jam esse mundatos, sed tamen cogitationum turpium adhuc interpellatione pulsari. 5. Ante conversionem praecedit turba peccatorum, post conversionem sequitur turba tentationum. Illa se objiciunt, ne ad Deum convertamur; ista se ingerunt, ne liberis cordis oculis Deum cernamus: utriusque tumultus insolentiam nobis gignit, intentionemque nostram saepe fraude multimoda intercludit. 6. Utile est Dei servo post conversionem tentari, quatenus a torpore negligentiae, sollicitantibus vitiis, ad
Abbreviated transcription (Latin):
uisq com̃sus si mox om̃s carnis stimuloᷤ
calcare cupiat. & sũma uirtutũ subire
contendat: si forte adhuc aliqua adu̾sa de car-¬
nis molestiis tolerat non frangat᷑: qͥa dispensa¬
tor bonoꝵ nouit adu̾sitates repͥmere uitioꝵ.
successione uirtutũ. Tunc magis grauari se
quisq impulsu uitioꝵ agnoscit: dum ad dĩ¬
cognitionẽ accesserit: ficut ppłs ifrł grauiori
onere ab egyptiis p̃mit᷑: dn ꝑ moysen diui-¬
na illis cognitio aꝑit᷑. Uitia enim ante con-¬
u̾sionẽ qͦsi pacem in homine habent. Quan-¬
do autẽ expellunt᷑. acriori uirtute consurguĩ.
Fiunt aũ inumica conu̾so: quȩ peccatori ꝓspere
blandiebant᷑. Atq itẽ blanda conũso fiunt:
quȩ peccatori adu̾sa extiterant. Multos habet
conflictus di seruus: ex recordatione oꝑum p̃-¬
teritoꝵ. Multiq post conu̾sionẽ: etiã nolentes
motꝰ libidinis sustinent. Quod tam̃ ad damp-¬
nationẽ ñ tolerant s ad ꝓbationẽ :ͥ scilicet ut

Expanded text:
uisque conversus si mox omnes carnis stimulos calcare cupiat, et summa virtutum subire contendat, si forte adhuc aliqua adversa de carnis molestiis tolerat, non frangatur, quia dispensator bonorum novit adversitates reprimere vitiorum successione virtutum. 2. Tunc magis gravari se quisque impulsu vitiorum agnoscit, dum ad cognitionem Dei accesserit, sicut populus Israel graviori onere ab Aegyptiis premitur, dum per Moysen divina illi cognitio aperitur . 3. Vitia enim ante conversionem quasi pacem in homine habent, quando autem expelluntur, acriori virtute consurgunt. Fiunt autem inimica converso, quae peccatori prospere blandiebantur; atque item fiunt blanda converso, quae peccatori adversa exstiterunt. 4. Multos habet conflictus Dei servus ex recordatione operum praeteritorum; multique post conversionem etiam nolentes motum libidinis sustinent, quod tamen ad damnationem non tolerant, sed ad probationem, scilicet ut
Abbreviated transcription (Latin):
tabilitate humanȩ conditionis astrin-¬
gitur. nec ei qd est esse deestͤ ex tempore
penituisse de sua conditione describitur. ⁊¬
nͥ qđ plerumq in sacro eloquio sicut sa¬
pientes di sermonem trahunt a sapien-¬
tib scłi. sic ñ nunꝗͣ pro utilitate homi¬
meffabilis & creator omniũ sp̃s ad intel
lectum suum carnem ꝑtrahat: in seipso

Expanded text:
tabilitate humanae conditionis astringitur, nec ei quod esse est, desit ex tempore, poenituisse de sua conditione describitur, nisi quod plerumque in sacro eloquio sicut sapientes Dei sermonem trahunt a sapientibus saeculi, sic nunc pro utilitate homitor hominum sumit Deus, ut videlicet dicatur: Poenituit eum, quod hominem
Abbreviated transcription (Latin):
inflexio ꝓdesse & aliis credatur.
Unde moyses qui regente se do
deserti it̃ duce aeria columpna
um a gentilitatis conuersatione
uellet educere. & omĩpotentis dĩ
dominio subiugare: ait. Pro¬
ficissimur ad locum quem ds̃ datu-¬
rus ẽ nobis: ueni nobiscum & bene
faciemus tibi: quia dñs bona pro¬
misit israheli. Cui cum respon-¬
disset ille. non uacdã tecum: s re-¬
uertar in terram meam. in qua
natus sum : ilico adiunxit. Holi
nos relinquere: tu enim nosti in
quib locis ꝑ desertum castra po¬
nere debeamus: & eris ductor nr̃
Neq enim moysi mentẽ ignoran¬
tia utineris angustabat. quem &
ad ꝓphetiȩ scientiam cognitio di¬
uinitatis expanderat: quẽ colũna
exterius preibat: quẽ de cunctis
interus ꝑ conuersationẽ cum dõ
sedula locutio familiaris instrue¬
bat. Sed uidelicet uir ꝓuidꝰ
elato auditori colloquens. solati-¬
um petit ut daret: ducẽ requi-¬
rebat in uia. ut dux ei fieri

Expanded text:
inflexio prodesse credatur. inflexio prodesse credatur. Unde Moyses, qui regente se Deo, deserti iter aerea columna um a gentilitatis conversatione vellet educere, et omnipotentis Dei dominio subjugare: Proficiscimur ad locum quem Dominus daturus est nobis; veni nobiscum, ut bene faciamus tibi, quia Dominus bona promisit Israeli. Cui cum respondisset ille: Non vadam tecum, sed revertar in terram meam in qua natus sum; illico adjunxit: Noli nos relinquere; tu enim nosti in quibus locis per desertum castra ponere debeamus, et eris ductor noster . Neque enim Moysi mentem ignorantia itineris angustabat, quem et ad prophetiae scientiam cognitio Divinitatis expanderat, quem columna exterius praeibat, quem de cunctis interius per conversationem cum Deo sedulam locutio familiaris instruebat. Sed videlicet vir providus elato auditori colloquens, solatium petivit ut daret; ducem requirebat in via, ut dux ei fieri
Abbreviated transcription (Latin):
menta misceamus. Inferenda
namq illis sunt. aut alia bona
quȩ in ipsis sunt. aut dicendum
certe quȩ poterant esse si non st̃:
& tunc demum resecanda sunt
mala quȩ nobis displicent: cum
prius ad audiendum placabilem¬
eoꝵ mentem fecerint. p̃missa bo¬
na quȩ placent. Nam & equos
indomitos blanda prius manu
tangimus. ut eos nobis plenus
postmodum etiam ꝑ flagella sub¬
igamus: & amaro pigmentorum
poculo mellis dulcedo adiungit᷑.
ne ea quȩ saluti ꝓfutura est. in
ipso gustu asꝑo amaritudo senti-¬
atur. Dum uͦ gustus ꝑdulce-¬
dinem fallit᷑: humor mortiferus
ꝑ amaritudinem uacuatur. Ipsa
gͦ in clatis inuectionis exordia
ꝑmixta sunt laude temꝑanda:
ut dũ admitunt fauores quos
diligunt: etiam correptiones reci-¬
piant quas oderunt. Plerũq
autem ꝑsuadere elatis utilia pos
nobis potius quã illis ꝓfuturũ
dicamus: si coꝵs meliorationem
nobis magis quam sibi impen¬
di postulemus. Facile enim ela-

Expanded text:
menta misceamus. Inferenda menta misceamus. Inferenda namque illis sunt aut alia bona quae in ipsis sunt, aut dicendum certe quae poterant esse si non sunt; et tunc demum resecanda sunt mala quae nobis displicent, cum prius ad audiendum eorum placabilem mentem fecerint praemissa bona quae placent. Nam et equos indomitos blanda prius manu tangimus, ut eos nobis plenius postmodum etiam per flagella subigamus. Et amaro pigmentorum poculo mellis dulcedo adjungitur, ne ea quae saluti profutura est, in ipso gustu aspera amaritudo sentiatur; dum vero gustus per dulcedinem fallitur, humor mortiferus per amaritudinem vacuatur. Ipsa ergo in elatis invectionis exordia, permixta sunt laude temperanda, ut dum admittunt favores quos diligunt, etiam correptiones recipiant quas oderunt. Plerumque autem persuadere elatis utilia melinobis potius 60 quam illis profuturum dicamus, si eorum meliorationem nobis magis quam sibi impendi postulemus. Facile enim ad
Abbreviated transcription (Latin):
qui sibi humiles uident᷑: is qui
hominib deferri non debet con-¬
iunctus est cimor. Plerumquͦ
elatos comitari solet liberȩ uo¬
cis assci tio: ut cum queda incre¬
panda sunt uicia. illi reticent
cere ex humilitate: isti loquunt᷑
ꝑ impatientiam elationis: & ta¬
men loqui se credunt ꝑ liber-¬
tatem rectitudinis. Illos ut ꝑ¬
uersi non increpentur. sub sp̃e¬
cie humilitatis p̃mit culpa for¬
midinis: istos ad increpanda
quȩ non debent. aut magis
increpanda quam debent sub
imagine libertatis effrenatio
impellit tumoris. Unde & elati
ammonendi sunt. ne plusqm
decet sint liberi: & humiles
ammonendi sunt. ne plusqͣm
expedit sint subiecti: ne aut
illi defensionẽ iusticię uertant
in exercitationem suꝑbiȩ: aut
isti cum student plusqm neces¬
se est hominib subici. cõpel¬
lantur etiã coꝵrs uitia uenerari.
Considerandum uͦ est. qđ plerũq
elatos utilius corripimus: si eoꝵs
correptionib queda laudum fo-¬

Expanded text:
qui sibi humiles videntur, is qui qui sibi humiles videntur, is qui hominibus deferri non debet, conjunctus est timor; plerumque vero elatos comitari solet liberae vocis assertio. Et cum quaedam increpanda sunt vitia, illi reticent mant ex humilitate, isti loquuntur per impatientiam elationis, et tamen se credunt loqui per libertatem rectitudinis. Illos ut perversa non increpent, sub specie humilitatis premit culpa formidinis; istos ad increpanda quae non debent, aut magis increpanda quam debent, sub imagine libertatis effrenatio impellit tumoris. Unde et elati admonendi sunt , ne plus quam decet sint liberi; et humiles admonendi sunt, ne plus quam expedit sint subjecti, ne aut illi defensionem justitiae vertant in exercitationem superbiae, aut isti cum student plus quam necesse est hominibus subjici, compellantur eorum etiam vitia venerari. Considerandum vero est quod plerumque elatos utilius corripimus, si eorum correptionibus quaedam laudum fo
Abbreviated transcription (Latin):
nrͣ humiliauit semetipsũ factus
obediens patri usq ad mortem:
audiant elati qđ de eoꝵ capite scͥp¬
tum est. ip̃se ẽ rex suꝑ om̃s filios¬
superbiȩ. Occasio gͥ ꝑditionis nr̃ȩ
facta est suꝑbia diaboli: & argu¬
mentũ redemptionis nr̃e inuenta
est humilitas dĩ. Hostis enim
nrͣ int̾ omnia conditus. uideri su-¬
ꝑ omnia uoluit elatus : redem¬
ptor autẽ nr̃ magnus manens
suꝑ omnia. fieri int̾ omnia
dignatus est paruus. Dica¬
tur gͦ humilib quia dum se dei-¬
ciunt. ad dĩ similitudinẽ ascen¬
dunt: dicatur elatis. quia dũ se
erigunt in apostatȩ angłi imitati¬
onem cadunt. Quid itaq elatio¬
ne deiectius: quȩ dũ supͣ se exten¬
ditur. ab altitudine uerȩ celsitu¬
diniᷤ elongatur: Et quid humi¬
litate sublimius: quȩ du se in ima
deprimit. auctori suo manenti
Suꝑ summa coniungitur : Est tam̃
aliud quod in eis debeat caute
pensari: quia sepe quidam humi-
tur. Nam plerumq nonnullis

Expanded text:
noster humiliavit semetipsum, factus noster humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem ; audiant elati quod de eorum capite scriptum est: Ipse est rex super unisuperbiae . Occasio igitur perditionis nostrae facta est superbia diaboli, et argumentum redemptionis nostrae inventa est humilitas Dei. Hostis enim noster inter omnia conditus, voluit videri supra omnia elatus: Redemptor autem noster magnus manens super omnia, fieri inter omnia dignatus est parvus. Dicatur ergo humilibus, quia dum se dejiciunt, ad Dei similitudinem ascendunt: dicatur elatis, quia dum se erigunt, in apostatae angeli imitationem cadunt. Quid itaque elatione dejectius, quae dum supra se tenditur, ab altitudine verae celsitudinis elongatur? Et quid humilitate sublimius, quae dum se in ima deprimit, auctori suo manenti super summa conjungit? Est tamen aliud quod in eis debeat caute pensari, quia saepe quidam humilitur. Nam plerumque nonnullis