comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑc de aqua. Et ecce aꝑti sunt celi. id ẽ. mestima¬
bilis splendor factus ẽ. circa eũ. acsi cęlo aereo & sy¬
dereo reseratis. splendor celi empirei terris insun-
suꝑ caput exꝰ. quȩ ꝑacto officio suo. in preiacentẽ
mat̾iam rediit. unde sumpta fu̾at. & tẽ cognouit

Expanded text:
Jesus de aqua, et ecce aperti sunt coeli , » id est inaestimabilis splendor factus est circa eum, acsi coelo aereo, et sidereo reseratis, splendor coeli empyrei terris infundesuper caput ejus, quae peracto officio suo, in praejacentem materiam rediit, unde sumpta fuerat. Et tunc cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aũ płimi de ierosolimis ad eum descen¬
dissent. supplicabant de signis ãmouendis.
Nam ob legẽ iudeoꝵ qui p̃cesserant iudee ꝓcu¬
ratores. sine signis urbẽ ingredi consueuerant.
Seditq ꝓtͥbunali pylatꝰ. militesq armatos
circumponens. mortẽ eis minabat᷑. si ñ qͥeuis¬
ri p̃cepit imagines. Iterũ Pylatꝰ ierosolimã
ueniens. uidensq urbẽ aquȩ penuria la¬
borare aꝑuit garophylatia templi. & ex opibi tem¬
plo dicatis. aque cductum cepit edificare. suscipi¬
ens initiũ torrentis. qd̾ stadioꝵ duũ miliũ. nr̃c¬
uallo distabat. Iudei uͦ acclamabant. ut ab illo ope
cessaret᷑. Ob hoc pylatus multos uideoꝵ occidit.
plerosq sauciauit. Int̾missum ẽ autẽ opꝰ. quia
nidei legationẽ accusationis in pylatim ad tobe¬
riũ direxer̃t. In hoc loco ponit iosephꝰ cõmenda

Expanded text:
Cum autem plurimi de Jerosolymitis ad eum descendissent, supplicantes de signis amovendis, nam ob legem Judaeorum, qui praecesserant Judaeae procuratores sine signis urbem ingredi consueverant, sedit pro tribunali Pilatus, militesque armatos circumponens, mortem eis minabatur, si non quievisri praecepit imagines. Iterum Pilatus Jerosolymam veniens, vidensque urbem aquae penuria laborare, aperuit gazophylacia templi, et ex opibus templo dicatis aquaeductum coepit aedificare, suscipiens initium torrentis, quod stadiorum duorum millium intervallo distabat. Judaei vero acclamabant, ut ab illo opere cessaretur. Ob hoc Pilatus multos Judaeorum occidit plerosque sauciavit. Intermissum est autem opus, quia Judaei legationem accusationis in Pilatum ad Tiberium d
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ẽ. anatali usq ad pascha. Iohes autẽ ꝓhi¬
bebat iħm dicens. Ego a te debeo baptitari. & tu
tem in circũcisione: S ꝑse genus humanũ in¬
tellexit. quasi homo ꝑ te debet mundari. Uel
qͣntũ ad plenitudinẽ mundationis. se adhuc
mundandũ dix̃. quia iã mundatus. ꝑ sangui¬
nem xꝑi plenius erat mundandus. sicut quis
accepta efficaci medicina. ꝑ causam curatꝰ ẽẽ. dr̃.
ꝑ effectus plenitudinẽ. curandꝰ. Cui iħc. Si ne
modo. uł si ñ m: sic enimdecet nos implere
om̃em iusticiã. id ẽ suꝑhabundantẽ humili¬
tatẽ. Est enim debita humilitas. subdere se ma¬
iori ꝓpt̾ dm̃. habundans: subłere se pari. suꝑ¬
habundans. subdere minori. Quasi dic̾et. lam
mͦ subdo me tͥ minori. ne dedignent᷑ maiores
a minorib bapticari. & regi: qd̾ intelligens io¬
hannes concessit

Expanded text:
ntum est a Natali usque ad Pascha. Joannes autem prohibebat Jesum dicens: « Ego a te debeo baptizari, et tu tem in circumcisione? Sed per se genus humanum intellexit, quasi dicat: Homo per te debet mundari. Vel quantum ad plenitudinem mundationis, se adhuc mundandum dixit, quia si jam mundatus, et per sanguinem Christi plenius erat mundandus, sicut quis accepta efficaci medicina, per causam curatus dicitur, per effectus plenitudinem curandus. Cui Jesus: « Sine modo. Sic enim decet nos implere omnem justitiam, » id est superabundantem humilitatem. Est enim debita humilitas, subdere se majori propter Deum; abundans, subdere se pari; superabundans, subdere se minori. Quasi dicat: Ideo modo subdo me tibi minori, ne dedignentur majores a minoribus baptizari, et regi. Quod intelligens Joannes consentit
Abbreviated transcription (Latin):
phiensum in pecc̃is a se pellebant᷑. ut herbas
more pe coꝵ decerpens. usq ad obitum peni¬
teret. Cum decẽ simul sederent. nullus nouem
inuitis loquit᷑. spuere in mediũ. uł indext̾am
partẽ sui uitantes. ad eo sabb̃m obseruabant. qd̾
nec ea die aluũ purgabant. Dolabrũ ferebant
ugneũ. quo in loco secretissimo fodiebant terrã
ad aluũ purgandũ. dimissa ueste diligent̃ se
contegentes. ne splendori diuino facerent inui
qm longissime. ob uictus simplicitatẽ. mortẽ. ꝓ
iusticia. inmortalitate iudicantes meliorẽ. ani¬
mas om̃s a pͥncipio creatas. ꝓ temꝑib incorꝑari
bonas. exutas corꝑibꝰ. ultra occeanum degere. ubi
sit reposita eis ꝑfruitio ad grientẽ. malis ꝓcellosa
& hiberna loca delegantes. Erant in cis qui fut᷑a
p̃dic̾ent. quida coniuigib. sed moderate utebantꝰ
Nam si homines abstinendũ arbitrent᷑. genus¬

Expanded text:
prehensum in peccatis a se pellebant, ut herbas prehensum in peccatis a se pellebant, ut herbas more pecorum decerpens, usque ad obitum poeniteret. Cum enim decem simul sederent, nullus, novem invitis, locutus est, spuere in medium, vel in dexteram partem sui vitantes. Adeo Sabbatum observabant, quod nec ea die alvum purgabant. Dolabrum ferebant ligneum, quo in loco secretissimo fodiebant terram ad alvum purgandam, demissa veste se diligenter contegentes ne splendori diurno  al. divino quam longissime ob victus simplicitatem, mortem pro justitia immortalitate judicabant meliorem, animas vero omnes a principio creatas, pro temporibus incorporari. Bonas exutas corporibus ultra Oceanum degere, ubi sit reposita eis perfruitio ad Orientem, malis procellosa, et hibernia loca delegantes. Erant in eis qui futura praedicerent. Quidam conjugibus, sed moderate utebantur: nam si homines abstinendum arbitraren
Abbreviated transcription (Latin):
arbit̾o hominũ sitũ ẽe: ut bonũ malũ ue gerãt.
Animarũ gen̾alit̃. uł supplicia negabant uł
animas moricum corꝑib putantes. nec angłos
ee. dicebant. Solos qͥnq libros moysi recipiebant.
hiis contenti erant. Hii seueri nimis erant. nec
etiã int̾ se sociales. ob qm seueritatẽ. saduceos. id
ẽ. iustos se nominabant. Essei. sere in om̃ib
monasticã agebant uitã. nuptias fastidientes.
narum. nullã earũ fidẽ uiro seruare putantes.¬
Omĩa habebant cõmunia: ꝓbro oleũ ducentes.
squalorẽ decus putabant. dũ m mueste candi¬
da semꝑ e̾e̾nt nulla eis certa ciuitas. s in singłis
cdomiciba habebant. Ante solis ortum. nichi
pphani loquentes. solem ut oriat᷑ orantes. Post
uisq ad quintã horã oꝑantes. loti corpꝰ aquis.
simul& cum silentio edebant. Iuram̃tũ habe¬
banit. ꝓpiurio. secte sue neminẽ adhibentes.
nisi subanii ꝓbatione. Receptũ autẽ secũ post
nreñs duob annis aliis. mores er ꝓbabant. de¬

Expanded text:
arbitrio hominum situm esse ut bonum malumve gerant. Animarum generaliter, vel supplicia negabant, vel animas mori cum corporibus putantes, nec angelos esse dicebant. Solos quinque libros Moysi recipiebant, et his contenti erant. Hi severi nimis erant, nec etiam inter se sociales. Ob quam severitatem Sadducaeos, id est justos se nominabant. Essaei fere omnibus monasticam agebant vitam, nuptias fastidientes, narum, nullam earum fidem viro servare putantes. Habebant omnia communia, probro oleum ducentes, squalorem decus putabant, dummodo in veste candida semper essent. Nulla eis certa civitas, sed in singulis domicilia habebant, ante solis ortum nihil profanum loquentes, solem ubi oriebatur orantes, post usque ad quintam horam operantes, loti corpore aquis, simul et cum silentio edebant, juramentum habebant pro perjurio. Sectae suae neminem adhibentes, nisi sub anni probatione. Receptum autem secum, post annum, duobus aliis annis mores ejus probabant, de
Abbreviated transcription (Latin):
.u. cc.xxu. Eodẽ anno dicunt qͥdam. sext̃a cili¬
adem incepisse. quoꝵ ratio hec ẽ. quia sic̃ in hoc
quia sic̃ sub qͥnta etate. gen̾alis fiebat cõputatio.
anno a pͥma olimpiade tali uł tali: ita sub sexta
d̾r. anno ab incarnatione dñi tali uł tali. alii
a passiõe dñi eã inchoasse testant᷑. dicentes.
sextã & septimã qͥescentiũ. simul incepisse.
In cronicis uͦ. ab imꝑio tyb̃ii inchoata legit᷑.
Utebat᷑ autẽ ioħs oe pilis cameloꝵ. ꝙ rona pel

Expanded text:
us primus. Eodem anno dicunt quidam sextam chiliadem incoepisse. Quorum ratio haec est, quia sicut in hoc quia sicut sub quinta aetate generalis fiebat computatio, anno a prima olympiade tali, vel tali; ita sub sexta dicitur anno ab Incarnatione Domini tali, vel tali. Alii a passione Domini eam inchoasse testantur, dicentes sextam et septimam quiescentium simul incoepisse. In chronica vero ab imperio Tiberii inchoata legitur. Utebat
Abbreviated transcription (Latin):
ad pascha. qd̾ ꝓanno dimidio computat᷑. Cri¬
sostomꝰ tñ dicit eum iã compleuisse tͥtesimũ
annũ. in omelia decima in matħm sic dicens.
Post xxxx. annos iħc uenit ad baptisma. legẽ
uet̾em soluturꝰ. Ppt̾ea usq in hanc etatẽ. quę
omña solet cape peccata. in legis obseruatione
eam ñ potusset implere. & infra ꝑ xxͣx. annos iu
sticiam legis impleuerat. E tc̃ uenitad baptisma.
engłm docturꝰ. quasi cumulũ cunctis obseruati¬
onib legis imponens. Hoc autẽ dixit crisostomꝰ
occasione illiꝰ uerbi qd̾ dixit dñs. Sic decet nos
implere om̃em iusticiã. & scđ̾m hanc opinionẽ

Expanded text:
scha, quod pro dimidio anno computatur. Chrysostomus tamen dixit eum jam complevisse tricesimum annum, in homilia decima in Matthaeum, sic dicens: « Post triginta annos venit Jesus ad baptisma, legem veterem soluturus. Propterea usque ad hanc aetatem quae omnia solet capere peccata in legis observatione Itemque infra: ‘Per XXX annos legis iustitiam impleuerat et tunc uenit ad baptismum euangelium docturus quasi cumulum cunctis obseruantibus legem imponens’. Hoc autem dicit Chrystostomus occasione illius uerbi domini, ‘Sic decet nos implere omnem iustitiam’
Abbreviated transcription (Latin):
omẽm humilitatẽ impleret. & implendã do¬
ceret. & tacdu sui corꝑis ium regen̾atiuã confer¬
ret aquis. & si forte. ñ statĩ. De ui enĩ & insti¬
tutione baptisii. tͥplex ẽ. opinio. In senten¬
tiis habet᷑. Et ipse iħc erat incipiens quasi
ihe tantũ xxͣx. duob annis & dimidio. qͥa eadẽ
die reuoluto anno conuertit aquã inuinũ.¬
& in sequenti pascha. id ẽ. in pascha tͥcesimi
pinianni. incarceratus ẽ. ioħs. & in pascha
seqͣ̃nt. id ẽ. t̾cesimi scdi anni decollatꝰ ẽ. & in
tcio paschate. id ẽ. tcesimi t̾cii anni passꝰ ẽ dñs.

Expanded text:
omnem humilitatem impleret, et implendam doceret; ut tactu sui corporis vim regenerativam conferret aquis, etsi forte non statim. De vi enim et institutione baptismi triplex est opinio, ut in Sententiis habetur. Et ipse Jesus erat incipiens quasi Jesus tantum triginta duobus annis, et dimidio; quia eadem die revoluto anno convertit aquam in vinum, et sequenti Pascha, id est in Pascha tricesimi primi anni, incarceratus est Joannes, et in Pascha sequenti, id est tricesimi secundi anni, decollatus est, et in tertio Paschate, id est tricesimi tertii anni, passus est Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑ̃m ẽẽ. qd̾ opinio publica habebat. nec helya
nec ꝓpħam. Et dixer̃t̃. Quid gͥ baptitas: Que¬
sierant de helya. & sub nominẽ ꝓpħȩ de hely seo.
quia in hiis duobꝰ p̃cesserat fig̾a baptisimi. &
ꝑtinere baptismũ. I respondit. Ego quide bas¬
tiro in aquã. medius aũ ur̃m stat. quẽ uos nel¬
citis. ipse baptirabit uos in sp̃u sc̃o & igni. In sp̃u
in baptismo. inigne. in penitentia. Hec in beth¬
ania facta sunt traus iordanẽ. ubi erat ioħes bap

Expanded text:
m esse quod opinio publica habebat, nec Eliam, nec prophetam. Et dixerunt: « Quid ergo baptizas? » Quaesierant de Elia, et sub nomine prophetae, de Elisaeo, quia in his duobus praecesserat figura baptismi, etpertinere baptismum, et respondit: « Ego quidem baptizo in aqua, medius autem vestrum stat, quem vos nescitis; ipse baptizabit vos in Spiritu sancto, et igne; » in Spiritu in baptismo, in igne in poenitentia. « Haec in Bethania facta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes bap
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipib anna & caypha. factum ẽ uerbium
dñi suꝑ ioħem ⁊acharie filiũ in deserto ui
baptirans & p̃dicans. solaciũ redemptionis
annuntiaret. Et uenit inomẽm regionẽ
iordanis. baptitans baptismo penitentiȩ. quia
ad penitentiã baptitandos monebat. & ñ ñ q̃s
penitentes uidebat. baptitabat. p̃dicans futm
baptisiũ in remissionẽ pecc̃oꝵ. ꝓ cuiꝰ assuefac-¬
tione etiã baptirabat. Dicebat enĩ. Agite penitẽ

Expanded text:
 Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto , » ut baptizans, et praedicans solatium redemptionis annuntiaret: « Et venit in omnem regionem Jordanis baptizans baptismo poenitentiae, » quia ad poenitentiam baptizandos monebat, et non nisi quos poenitentes videbat baptizabat, praedicans futurum baptismum in remissionem peccatorum, pro cujus assuefactione etiam baptizabat. D
Abbreviated transcription (Latin):
re alio in loco firmauit. S certum ẽ iustum eẽ. qͦd de stabi¬
litate firmanda regula mandat. Iustum ẽ gͥ quando a mo¬
nasterus ad monasteria legitime uenientes. cũ stabilitate q̃
ꝯũsionẽ moꝵ & obedientiã coram ipsoꝵ cenobioꝵ abbatib ꝓfiten¬

Expanded text:
re alio in loco firmauit. Sed certum est iustū esse, quod de stabire alio in loco firmauit. Sed certum est iustū esse, quod de stabilitate firmanda Regula mandat. Iustum est igitur, quando a monasteriis ad monasteria legitime venientes, cum stabilitate etiam conuersionem morum & obedientiam, coram ipsorum cœnobiorum Abbatibus profit
Abbreviated transcription (Latin):
a solis ꝑegͥnis monachis regula dicat᷑.  Ad qͦs nos. Qd a
ꝑegͥnis monachis stabilitas firmari possit. ut ipsi cognosci¬
tis regulȩ auctoritate ꝓbat᷑: qͦd uͦ ab omib aliis monacbiᷤᷤ
non tm̃ stabilitas. s & conũsio moꝵ atq obedientia. hoc ẽ
integra ꝓfessio iterũ fieri possit. sũpta ex ipsus regul& u̾bis
ratione ꝓbamꝰ. Nam si licet iuxta regulam scdõ stabilitatẽ fir¬
mare: licet iuxta rationẽ scdõ moꝵ conũsionẽ atq obedien¬
tiam ꝓmittere. Qd si p̃uaricat᷑ qui comũsionẽ moꝵ & obedien¬
tiam scdõ ꝓmittit: p̃uaricat᷑ nichilominꝰ. qui sccdo stabilita¬
tem firmat. Nam si sequens uotum pͥore cassat᷑: ñ in paite
s in toto cassabitur. Siinquã ꝯũsionẽ moꝵ & obedientiã¬
monacꝰ scdõ ꝓnuitere ñ debet. qm̃ iam idẽ alti ante ꝓmisit.
nec stabilitatẽ scd̃o firmare pot̾. qm̃ iam ante se stabilem fo¬

Expanded text:
a solis peregrinis monachis Regula dicat? Ad quod nos: Quod a a solis peregrinis monachis Regula dicat? Ad quod nos: Quod a peregrinis monachis stabilitas firmari possit, ut ipsi cognoscitis, Regulae auctoritate probatur. Quod vero ab omnibus aliis monachis, non tantum stabilitas sed & conuersio morum, atque obedientia, hoc est, integra professio iterum fieri possit: sumpta ex ipsius Regulæ verbis ratione probamus. Nam scilicet iuxta regulam secundo stabilitatem firmare licet: iuxta rationem secundo conuersionem moicatur qui conversionem morum et obedientiam secundo promittit, praevaricatur nihilominus qui secundo stabilitatem firmat. Nam si sequens votum priore quassatur, non in parte, sed in toto quassabitur. Si, inquam, conversionem morum, etmonachus secundo promittere non debet, quoniam idem alteri iam ante promisit: nec stabilitatem secundo firmare potest, quoniam iam ante se stabilem fo
Abbreviated transcription (Latin):
& obȩdientiã ei pt pͥmã ꝓmissionẽ. ꝓmutere licet: licet &
ꝓfessionẽ facere. Nam quid alud in ꝓfessione qm stabili¬
tas. ꝯũsio moꝵ. & obedientia. a monacho ꝓmittit᷑ Qd si
hoc monacho ꝑegͥno ũ negat᷑: quare non om̃i legittune uenienti
concedetur.. S neq timendũ. ne ꝓ scdã ꝓsessione pͥoris p̃uaricator
iudicet᷑. qm̃ ñ diu̾sum s idem qͦd pͥus ꝓmittit. Si enĩ aliquid pͥo¬
ri uoto contrariũ. aut minus ꝯtinens dõ ꝓmitteret: sine du¬
bio reus existeret. At qm̃ idem qͦd pͥus ꝓmittit. ut diximꝰ in
nullo delinquit. Uideat tantũ: ut qͦd se facturũ coram dõ spon¬
det implere omĩmodis satagat. Si forte opponitis. Qmͦ scd̃am
ꝓfessionẽ omnẽ monachũ posse facere & ꝯũsionẽ moꝵ adq
obedientiam scdõ ꝓmittẽ posse affirmatis: cum ñ reliqua¬
s solam stabilitatẽ firmandã. & non ab om̃ib monachis s

Expanded text:
& obedientiam, ei post primam promittere licet: licet & & obedientiam, ei post primam promittere licet: licet & professionem facere. Nā quid aliud in professione, quam stabilitas, conuersio morum, & obedientia a monacho promittitur? Quod si hoc monacho peregrino non negatur, quare non omni legitime venienti concedetur? Sed neque timendum, ne secunda professione prioris præuaricator iudicetur: quoniam non diuersum, sed idem quod prius promittit. Si enim aliquid priori voto contrarium, aut minus continens Deo promitteret: sine dubio reus existeret. At quoniam idem quod prius promittit, vt diximus, in nullo delinquit. Videat tantum, vt quod se facturum Deo respondet, implere omnimodis satagat. Sed forte opponitis. Quomodo secūdam professionem omnem monachum posse facere, & conuersionem morum, atque obedientiam secundo posse psed solam stabilitatem firmandam, et non ab omnibus monachis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
certũ ẽ quia hoc minime laudass. certũ quia nullo modo
ꝓmisisset. certum quia om̃inodis ꝓhibuisset. Neq uͦ tantũ
uirũ. tanta scientia. sp̃ũ quoq ꝓphetiȩ ita repletũ. ut uix eũ
aliquid latere posset. culpa in tali tantaq re latere potuss
Nam cui occulta manifesta erant: manifesta occulta fieri
conceditur. ut in loco quem elegit stabilem se semꝑ ẽẽ opor¬
tere intelligat. nec ultͣ inde sͥ licere euagari. nichilominus
patͥ monasterii obedientiam eũ ꝓmittere expedit. ut habe¬
at cui loco xp̃i obedire debeat. Conũsionẽ uͦ moꝵ rursum
polliceri quid oberit. cũ ñ tantũ bis in ꝓfessione. s etiam
milies in confessione tam dõ quã hominib cotidie moꝵ ꝯ
ũsionẽ. & uitȩ emendationẽ cũ p̃tĩtoꝵ maloꝵ penitentia
offerre & ꝓmittẽ debeat:: Siuͦ stabilitatẽ. conũsionẽ moꝵ

Expanded text:
certum est quia hoc minime laudasset: certum, quia nullo modo certum est quia hoc minime laudasset: certum, quia nullo modo permisisset; certum, quia omnimodis prohibuisset. Neque vero tantum virum, tanta scientia, spiritu quoque prophetiae ita repletum, ut vix eum aliquid latere posset, in tali tantaque re culpa latere potuisset. Nam cui occulta manifesta erant, manifesta occulta fieri conceditur, ut in loco quem elegit stabilem se semper esse oportere intelligat, nec ultra inde sibi licere evagari, nihilominus Patri monasterii obedientiam illum promittere expedit, ut habeat cui loco Christi obedire debeat. Conversionem vero morum rursum polliceri quid oberit, cum non tantum bis in professione, sed etiam millies in confessione, tam Deo quam hominibus, quotidie morum conversionem et vitae emendationem cum praeteritorum malorum poenitentiaromittere debeatę Si vero stabilitatem, conuersionem morum,
Abbreviated transcription (Latin):
tabili ꝑiculo nobis acquiescentes dicitis cinctoꝰ
ut ad quãcũq partem se u̾teruit. p̃uaricatores ñ eẽ ñ possint.
hoc certe de illis dicitis qui pt semel ꝓmissam alibi stabilitatẽ
ꝯuersionem morũ & obȩdientiam. rursus in alio lo¬
co stabilitatẽ. rursus ou̾sionẽ moꝵ rursum obedientiã sub
alio abbate ꝓmittunt. atq pͥorem s iͣritã qnͣtũ ĩ ipsiꝰ ẽ faciunt.
his nos subiungimꝰ. Cum ꝓ regła uos agere dicatis. quare contͣ
cam uos ẽẽ monstratis: Et quã non tenere nos arguitis: quare
nos ab ipsiꝰ tͣiuite sequendo repellitis: Sic enĩ ibi legimꝰ. uͥ de
monachis ꝑegͥnis qualit̾ suscipiant᷑ tractatur. Si uͦ inquit
tas. Ecce quẽ ante ut pote monachũ certõ erat stabilitatẽ
suam alibi firmasse. s rursum firmare alio in loco uoluerit
ñ ꝓhibetur: quin potiꝰ ne talis uoluntas renuatur p̾cipitur.
Quem si reatu desertȩ pͥmȩ ꝓfessionis teneri cognouisset.

Expanded text:
tabili periculo nobis adquiescentes dicitis cinctos, vt ad quamcumque partem se verterint, præuaricatores non esse non possint. Hoc certe de illis dicitis, qui post semel promissam alibi stabilitatem, conuersionem morum, atque obedientiam: rursum alio in loco stabilitatem, rursum conuersionem morum, rursum obedientiam sub alio Abbate promittunt, atque priorem fidem irritam quantum in ipsis est, faciunt. His nos subiungimus. Cum pro Regula vos agere dicatis, quare contra eam vos esse monstratis? Et quam nos non tenere arguitis, quare nos ab ipsius tramite sequendo repellitis? Sic enim legimus, vbi de monachis peregrinis, qualiter suspiciantur, tractatur. Si vero tas. Ecce quem ante, utpote monachum, certum erat stabilitatem suam alibi firmasse, si rursum firmare alio in loco voluerit, non prohibetur: quin potius, ne talis voluntas renuatur praecipitur. Quem si reatu desertae primae professionis teneri cognovisset,
Abbreviated transcription (Latin):
que suꝑiꝰ posuimꝰ recurramꝰ. & inde a nobis regłam integir
te animarũ. licet abbati omia temꝑare atq disponere. licu¬
it hȩc quȩ dicta sunt sic temꝑare. ut ⁊ hospitib nulla
necessaria deeẽnt. atq honorifice. caritatiue. & diligentis¬
sime susciꝑient᷑ & ꝓcurarent᷑. neq ȩecl̃a dĩ ꝓpͥis officiis defraui¬
daret᷑. aut regularis obseruantia ł ad modicũ int̾mitteret᷑
uia breuem ferramentoꝵ & rerum monasterii abbas.
nos. Et quare alio in loco legitur: decani tales eligantur in
ꝑse multis & diu̾sis implicatꝰ negotiis facere ñ ualet. ꝑ uica¬
rios implere: Et quare illud ei hic denegetur. qͦd alibi con¬
iniungat hanc curam qui aptꝰ sit. Qd gͥ ut dirimus hic
ꝙ uͥq illi ex necessitate ꝯceditur. cur in iam dicto capło¬

Expanded text:
quae superius posuimus, recurramus, et inde a nobis Regulam integre quae superius posuimus, recurramus, et inde a nobis Regulam integre te animarum, licet abbati omnia temperare atque disponere, licuit hæc quæ dicta sunt sic temperare, vt & hospitibus nulla necessaria deessent, atque honorifice, charitatiue, & diligentissime susciperentur, & procurarentur, neque Ecclesia Dei propriis officiis defraudaretur, aut regularis obseruantia, vel ad modicum, intermitteretur. Quia breuem ferramentorum & rerū Monasterij Abbas s. Et quare alio in loco legitur, Decani tales eligantur, in per se multis & diuersis implicatus negotiis facere non valet, per vicarios implere? Et quare illud hic ei denegatur, quod alibi coniniungat hanc curā, qui aptus sit. Quod igitur, vt diximus, hic & vbique illi ex necessitate conceditur: cur in iam dicto Cap
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃iam non sextam. ñ nonã. ñ deniq uesꝑos. non ꝯpletoriũ.
ñmissas eclebrare curant. hȩc om̃ĩa ꝓ manuũ s pedũ ablutio¬
ne dimutant. & ł muta sit ȩccła. ł querant᷑ qui fr̃m in his
omĩb implcant uicem. Nonne hec ridicula uident᷑:: Non¬
ne talia ipsi insensati decestarent᷑. N onne hec ñ debere fieri
ipsa bruta animalia uociferarent᷑: facimus tũ qͦd possumus
& ꝑ totiꝰ anni spacium unaquaq die tͥb ꝑegͥnis hospitib
manus & pedes abliumꝰ: panem cũ uino offerimꝰ: abbate in
ordine suo id faciente. nullisq nͥ infirmis qui hec implere
ñ ualent exceptis. Sic de regula qͦd ualemꝰ implemꝰ: nec re¬
liqua istoꝵ causa dimittimus. Oportet enĩ ut dñs ait q
ista facere: & illa ñ omittere. E qm̃ ipsa ratio. ꝙ̃ nobis tacen¬
tib clamat: & obiecta ur̃a longe ꝓhicit. opoetet ut ad illa

Expanded text:
Tertiam, non Sextam, non Nonam, non denique Vesperas, non Completorium, Tertiam, non Sextam, non Nonam, non denique Vesperas, non Completorium, non Missas celebrare curent. Haec omnia pro manuum et pedum ablutione dimittant, et vel muta sit Ecclesia, vel quaerantur qui fratrum in his omnibus suppleant vicem. Nonne haec ridicula videntur? Nonne talia ipsi insensati detestarentur? Nonne haec non debere fieri, ipsa bruta animalia vociferarentur? Facimus tamen quod possumus, et per totius anni spatium unaquaque die tribus peregrinis hospitibus manus et pedes abluimus, panem cum vino offerimus, abbate in ordine suo id faciente, nullisque, nisi infirmis, qui haec implere non valet, exceptis. Sic de Regula quod valemus, implemus, ne reliqua istorum causa dimittimus. Oportet enim, ut Dominus ait, et ista facere, et illa non omittere . Et quoniam ipsa ratio, etiam nobis tacentibus, clamat et objecta vestra longe projicit, oportet ut ad illa
Abbreviated transcription (Latin):
derint cetã deserant: nec istud &̃ optineant. Sic plane. sie
m̾is & diũsarũ qualitatũ hominib ip̃sis quoq quȩ ab ho¬
spitali caritate ñ excludunt᷑ mulierib monachi cohabita¬
bunt. ꝙ illi singłares. illi mundo mortui. illi quib nec iple
cõmunis aeris usus libere hauriri ꝑmittebat᷑. cõmuni ho¬
minũ ꝯũlationi qm ipsi relinquerant itum cõmiscebunt᷑.
Tanta certe ẽ aduenientiũ sere semꝑ frequentia: ut siom̃ib
inclinare. ł ante om̃s ꝓsterni oporteat. si om̃ib manus & pe¬
des abluere expediat. cũ eis ab ortu solis usq ad occasum ut
ablutione manuũ & pedũ totam diem expendere: cũ nec
multotiens ad id oꝑis ꝑ om̃e diei spaciũ ualeant susficere.
sesent gͥ ab om̃i adiuuno officio. cessent a seruandis reliquis
regłe decretis. cessent ab ipsa refectione corꝑã. non pͥmã. non

Expanded text:
derint, cætera deserant, nec istud etiam obtineant. Sic plane, sic derint, cætera deserant, nec istud etiam obtineant. Sic plane, sic mis, et diversarum qualitatum hominibus, ipsis quoque, quae ab hospitali charitate non excluduntur, mulieribus monachi cohabitabunt: et illi singulares, illi mundo mortui, illi, quibus nec ipse communis aeris usus libere hauriri permittebatur, communi hominum conversationi quam reliquerant, iterum commiscebuntur. Tanta certe est advenientium fere semper frequentia, ut si omnibus inclinare, vel ante omnes prosterni oporteat, si omnibus manus et pedes abluere, expediat, cum eis ab ortu solis usque ad occasum, utablutione manuum et pedum totam diem expendere, cum nec multoties ad id operis per omne diei spatium valeant sufficere. Cessent igitur ab omni divino officio, cessent a servandis reliquis Regulae decretis, cessent ab ipsa refectione corporea non Primam, non
Abbreviated transcription (Latin):
in ania opponentes. discretionis matͥs uirtutum senitam
ñ sequentes. & ideo a rectitudine itineris deuiantes dicite
quesumꝰ Uoti p̃uaricatrix. & iccirco et̾na salute defrau¬
data udicabit᷑ cluniacensis. seu alia quelibet ꝯgregatio:
nͥ om̃ib ad uenientib ł discedentib hospitib cũ abbate
suo inclinau̾̃it: aut ante eos ꝓstrata iacuerit: Damꝑ¬
nabitur: nͥ manꝰ & pedes hospitib om̃ib lauerit: Opor¬
tebit gͥ aut ꝯuentũ indomo hospitũ assidue morari.¬
aut hospites in claustro fr̃m Sosficinis hospitari. Neq enĩ ali¬
s̃ iniuncta pot̾u̾nt implere: nisi simul det᷑ s manere. Assidi¬
sas enĩ aduenientiũ: assiduitatẽ expetet ministrantiũ. Unde
se ut quos monachos eẽ uultis. iam monachi ẽẽ non possit.
cũ scłarib cõmanentes. nom̃ monachi & uitam amittant.
ꝙ dum hoc unũ regłȩ mandatũ indiscrete seruare conten¬

Expanded text:
inania opponentes, discretionis matris virtutum semitam inania opponentes, discretionis matris virtutum semitam non sequentes, & ideo a rectitudine itineris deuiantes, dicite quæsumus. Voti præuaricatrix, & idcirco æterna salute defraudata iudicabitur Cluniacensis, seu alia quælibet Congregatio: nisi omnibus aduenientibus vel discedentibus hospitibus cum Abbate suo inclinauerit, aut ante eos prostrata iacuerit? Damnabitur, nisi pedes & manus hospitibus omnibus lauerit? Oportebit igitur, aut Conuentum in domo hospitum assidue morariaut hospites in claustro, & fratrū officinis hospitari. Neque enim aliter iniuncta poterunt implere, nisi simul detur & manere. Assiduitas quippe aduenientium assiduitatem expetet ministrantium. Vnde fiet, vt quos monachos esse vultis: iam monachi esse non possint, & cum secularibus commanentes, nomen monachi & vitam amittant: & dum hoc vnum Regulæ mandatum indiscrete seruare conten
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis mortuis eiꝰ p̃cib uitam reddere dignaret᷑.
inc ad p̃sens capłm cui ñ eẽt respondendum quia nec eẽt
opponendum ueniamus: & inde maxime tñsgressores.
ne cystellenses offendant᷑ cognoscamꝰ. S dicite qui hȩc opponi¬
tis: utrũ ludo anserio hoc dicatis. Uix enim credere possumꝰ
si ludo dicit᷑: fr̃ a frẽ deludi ñ debuit. Si serio: insulsa int̾¬
rogatio deberet magis silentio ꝯtempni: nͥ putaret᷑ ei ñ pos¬
se responderi. Obicitur cur om̃ib uenientib siue discedentib
hospitib tam abbas qͣm cuncta ꝯgregatio in tr̃a ñ ꝓsternit᷑
ł cunctoꝵ inconspectu omniũ hospitũ capita non indinan¬
tur: cur aquam in manib abbas hospitib non dat: cur pe¬
des hospitib om̃ib tam abbas qmͣ cuncta ꝯgregatio ñ la¬
uat. Affirmatur ab obiectorib monachos salute fraudatos
nͥ hec ut sonuert̃ seruare uoluerint. Et oem̃s pueroꝵ more
papiliones sequentes. pugnantes. s ñ uos s aerem ũberantes

Expanded text:
ipsis mortuis eius precibus vitam reddere dignaretur. Hinc ad sequens Capitulum, cui non esset respondendum, quia nec esset opponendum, veniamus: & inde nos maxime transgressores, ne Cistercienses offendantur, cognoscamus. Sed dicite qui hæc opponitis: vtrum ludo, an serio hoc dicatis. Nam si ludo, fratre deludi non debuit. Si serio, insulsa interrogatio deberet magis silentio contemni, nisi putaretur ei non posse responderi. Obiicitur nobis, cur omnibus venientibus, siue discedentibus hospitibus, tam Abbas, quam cuncta Congregatio in terra non prosternitur, vel cunctorum in conspectu omnium hospitum capita non inclinantur: cur aquam in manibus Abbas hospitibus non dat, cur pedes hospitibus omnibus tam Abbas quam cuncta Cōgregatio non lauat. Affirmatur ab obiectoribus monachos salute fraudatos, nisi hæc vt sonuerunt, seruare voluerint. Et, o homines puerorum more papiliones sequentes! pugnantes, sed non nos, sed aerem verberantes:
Abbreviated transcription (Latin):
s si soli ad cuncta diocesis suȩ utilia potuissent sufficere. Sic
ꝙ abbatem cellerariũ infirmarũ. elemosinarũ. eustodem hospi¬
tum & ꝓcet̾is officioꝵ ministris solum eẽ oporteret: si sufficere
o om̃ia tenenda ualeret. S quia unum ad uniu̾sa disꝑtiri
negotia. aut impossibile. aut multum difficile ẽ: plures expe
dit facere. qͦd unus ñ ualet implere. hinc iethro culpans moy¬
nosti ad hoc utiles ẽẽ: ꝙ esto tu popło inhis que sunt ad dm̃. illis¬
Q leuiora ꝑmittens. gͣuiora quȩ ꝑ alios diffiniri ñ potert̃. tu
disimi. E redidit moyses sapienti: s sic fecit. hoc initari &
nrõs patres ꝯuenit. &s ferramenta & quaslibet res monasteru
numerandas siue ꝯseruandas fr̃ib ad hoc utilib quando s
non uacat cõmittere. Bene gͥ sic intellecta regła seruat᷑
e genuflectonib regłariũ horarũ quicquid regła iui¬
pet ominimodis custodimus. & anteqͣ horam decan¬
tare incipiamus. uͥcumq simꝰ. cũ timore diuino genua fle¬

Expanded text:
se, si soli ad cuncta diœcesis suæ vtilia potuissent sufficere. Sic & Abbatem, Cellarariū, & Infirmarium, & Eleemosynarium, custodem hospitum, & pro cæteris officiorum ministris solum esse oporteret, si sufficere ad omnia tenenda valeret. Sed quia vnum ad vniuersa dispartiri negotia, aut imposdit facere quod unus non valet implere. Hinc Jethro culpans Moynosti ad hoc utiles esse, et esto tu populo in his quae ad Deum sunt; illisque leviora permittens, graviora, quae per alios diffiniri non poterunt, tu diffini . Credidit Moyses sapienti, et sic fecit. Hoc imitar, et nostros Patres convenit, et ferramenta vel quaslibet res monasterii numerandas, sive conservandas fratribus ad hoc utilibus, quando sibi non vacat, committere. Bene ergo sic intellecta Regula servatur De genuflexionibus regularium horarum quidquid Regula jubet, omnimodis custodimus, et anteqtare incipiamus, vbicunque simus cū timore diuino genua fle
Abbreviated transcription (Latin):
tur: s uel negligentia habere ñ curat. ł suꝑbia hab̾e dedignat᷑
d hȩc cum his qui ob debitas laudes dõ decan¬
tandas ad ȩccłam occurrere ñ ualent. p̃cipiat᷑ in loco uͥ sunt
cũ diuino timore genua flectere: more uobis solito legib ppͥis
utentes & cõmunes ꝯtempnentes. cũ nec istud ualde gͣue sit
tam̃ negligitis. & alia quedam uiuentĩa facientes. paruũ hoc
pͣceptum sicut &̾ maiora uilipenditis.

Expanded text:
tur: sed vel negligentia habere non curat, vel superbia habere dedignatur. tur: sed vel negligentia habere non curat, vel superbia habere dedignatur. Ad hæc, cum his, qui ob debitas laudes Deo decantandas ad Ecclesiam occurrere nō valent, pręcipiatur, in loco vbi sunt cū diuino timore genua flectere: more vobis solito legibus propriis vtentes, & communes contemnentes, cum nec istud valde graue sit, tamen negligitis, & alia quædam inuenticia facientes, paruum hoc præceptum sicut & maiora vilipenditis.
Abbreviated transcription (Latin):
pus inuũ quo sci patres heremite. & antiqui monachi
lemꝑ usi sunt: quo ipsi apħ uictum s s alis ministribant. de
quo ds reatum pͥmi hominis hac quoq pęna plectens ait. in su¬
dore uultus tui uesceris pane tuo. dequo & dauid. labores ma¬
nuũ tuarũ qui manducabis. beatus es & bene tͥ erit: ita abie¬
cistis. ut nec iste om̃s auctoritates ad oꝑandum uos cogere pos¬
sint. nec obedientia qmͣ urta regulam dõ uos exhibere ꝓmisi¬
stis. delicatas ocio manus de sinu ad opꝰ extrahere ualeat
ostis & inibi p̃ceptum eẽ: ut om̃ib aduenientib siue disce¬
dentib hospitib inclinato capite uł ꝓstrato om̃i corꝑe int̾ra
xp̃c in eis adoretur. qui suscipit᷑. Non ignoratis & illud iussũ
aquam in manib abbas hospitib det. pedes hospitib om̃ib
tam abbas quã cuncta congregatio lauet: s nec istud tan¬
tillum uoti ur̃i contemptores seruare curatis.
e ferramentis & reb monasterii breuẽ abbas habere p̾cipi¬

Expanded text:
pus manuum, quo sancti Patres eremitæ & antiqui Monachi semper vsi sunt, quo ipsi Apostoli victum sibi & aliis ministrabant, de quo Deus reatum primi hominis hac quoque pæna plectēs ait, In sudore vultus tui vesceris pane tuo. De quo & Dauid, Labores manuum tuarū quia manducabis: beatus es, & bene tibi erit, ita abiecistis: vt nec istæ omnes auctoritates ad operādum vos cogere possint, nec obedientia quam iuxta regulam Deo vos exhibere promisistis, delicatas ocio manus de sinu ad opus extrahere valeat. Nostis etiam inibi præceptum esse, vt omnibus aduenientibus siue discedentibus hospitibibus adoretur, qui & suscipitur. Non ignoratis & illud iussum, Aquam in manibus Abbas hospitibus det. Pedes hospitibus omnibus tam Abbas quam cuncta Congregatio lauet. Sed nec istud tantillum voti vestri contemptores seruare curatis. De ferramentis, & rebus monasterij breuē Abbas habere præcipi
Abbreviated transcription (Latin):
nit. carnẽ iam non requirit. & ẽ de numero beatoꝵ. qui ñ ui¬
dert̃ & credidert̃. Nec enim opꝰ ẽ uł lactis pocłm. nͥ utiq paruu¬
lo: uł feni pabulũ. nisi umento. Qui autẽ non offendit inu̾¬
bo. ille ꝑfectꝰ ẽ uir: solido plane uesci cibo idoneꝰ & licet in su¬
dore uultꝰ sui panẽ ũbi comedit absq offensione. S & securꝰ
ac sine scandalo loqͥt᷑ dĩ sapientiã. dum taxat int̾ ꝑfectos
sp̃ualib sp̃ualia cõparans: cũ tam̃ infantib siue pecorib cau

Expanded text:
nit, carnem jam non requirit, et est de numero beatorum qui non vinit, carnem jam non requirit, et est de numero beatorum qui non viderunt et crediderunt . Nec enim opus est vel lactis poculum, nisi parvulo; vel feni pabulum, nisi utique jumento. Qui autem non offendit in verbo, ille perfectus est vir, solido plane vesci cibo idoneus: et, licet in sudore vultus sui, panem verbi comedit, absque offensione. Sed et securus ac sine scandalo loquitur Dei sapientiam duntaxat inter perfectos, spiritualibus spiritualia comparans, cum tamen infantibus sive pe
Abbreviated transcription (Latin):
abes ante omĩa in refectione animarũ scãrũ. bethleem domĩ
& in p̾sepio fenũ de pͣto uirginali: quo uel sic cognoscat bos posses¬
sorem suũ. & asinus p̃sepe dñ sui. Omĩs qͥppe caro fenũ: ꝙ om̃is
głã eius. ut flos feni. Porro homo quia suũ in quo factꝰ ẽ honorẽ
ñ intelligendo. ꝯparatꝰ ẽ iumentis in sipientib & simił factꝰe
illis: u̾bum panis angłoꝵ. factum ẽ cibaria ium̃toꝵ. ut habeat
carnis fenũ qͦd ruminet. qui u̾bi pane uesci penitꝰ disueuit qͦusq
ꝑ hominẽ dm̃ pͥori redditꝰ dignitat. & expecore rursus conũs
in hominẽ: cũ paulo dicere possit. Et si ꝯgnouimꝰ xp̃m scdłm
carnẽ: s nunc iam non nouimꝰ. Qͦd sane ñ arbitror quẽpiã die
posse ueracit᷑.: nisi qui priꝰ cum petro ex ore ueritatis illud item
audierit. U̾ba quȩ ego locutꝰ sum uobis: sp̃e &uita sunt: caro
autẽ non ꝑdest quicquã. Alioquin qui in u̾bis xͥ uitam inue¬

Expanded text:
abes ante omnia in refectione animarum sanctarum Bethlehem domum et in praesepio fenum de prato virginali, quo vel sic cognoscat bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui. Omnis quippe caro fenum, et omnis gloria ejus ut flos feni . Porro homo quia suum, in quo factus est, honorem non intelligendo, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis ; Verbum panis Angelorum factum est pabulum jumentorum, ut habeat carnis fenum quod ruminet, qui verbi pane vesci penitus dissuevit: quousque per hominem Deum priori redditus dignitati, et ex pecore rursus conversus in hominem, cum Paulo dicere possit, Etsi cognovimus Christumcarnem, sed nunc jam non novimus . Quod sane non arbitror quempiam dicere posse veraciter, nisi qui prius cum Petro ex ore Veritatis illud item audierit: Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt; caro autem non prodest quidquam . Alioquin qui in verbis Christi vitam inve
Abbreviated transcription (Latin):
Acio quippe ñ nullos de aliis & congregationib sͥ insti¬
tutionib ad nr̃m ordinẽ ꝑuolasse: pulsasse. intrasse. Qui
hoc quidẽ agendo. & sius scandala reliquert̃ g nobis nichilo¬
minꝰ attulert̃ dum quantum illos sua temeraria discessio¬
ne tantũ nos turbarunt sua nuisera ꝯu̾satione. Et qm̃ suꝑ¬
he spreuert̃ qͦd tenebant. & temere p̃sumpsert̃ qͦd non ua¬
lebant. digno dĩ exitu eoꝵ tandẽ patefecit ignauiã quia &
impudent̃ deseruert̃. qͦd imprudent̾ arripuerant. & tur¬
pit rediert̃ ad id qͦd leuit̾ deseruerant. Cum enĩ elaustra
nr̃a si potiꝰ ordinis impacientia. qͣm desiderio nr̃i expeti¬
ert ostendunt qͦd sunt: dũ a uobis ad nos. a nobis ad uos
instabili leuitate ꝑuolantes. ꝙ nobis & uobis & om̃ib bonis
seandalũ faciunt. Qm̃ qm gͦ ñ nullos eoꝵ nouerimꝰ. qui &s

Expanded text:
31. Scio quippe nonnullos de aliis et congregationibus, et insti31. Scio quippe nonnullos de aliis et congregationibus, et institutionibus, ad nostrum Ordinem pervolasse, pulsasse, intrasse: qui hoc quidem agendo, et suis scandala reliquerunt, et nobis nihilominus attulerunt, dum quantum illos sua temeraria discessione, tantum nos turbarunt sua misera conversatione. Et quoniam superbe spreverunt quod tenebant, et temere praesumpserunt quod non valebant; digno Deus exitu eorum tandem patefecit ignaviam: quia et impudenter deseruerunt quod imprudenter arripuerant, et turpiter redierunt ad id quod leviter deseruerant. Cum enim claustra nostra suis potius Ordinis impatientia, quam desiderio nostri expetierint; ostendunt quod sunt, dum a vobis ad nos, a nobis ad vos instabili levitate pervolantes, et nobis, et vobis, et omnibus bonis scandalum faciunt. Quanq
Abbreviated transcription (Latin):
Et utinã hec pauca scͥpserim sine scandalo. E nĩuero uicia
carpens scio me offendere uiciosos. Pot̾ tñ fieri uolente dõ
aliquib quos me timeo erasꝑasse potiꝰ placiturũ eẽ . s. si de¬
sinant ẽẽ uiciosi. Siuidelicet & districtiores desinant eẽ de¬
tractores: & remissiores amputent suꝑfluitates. Sic sic qͥs¬
q bonũ teneat qͦd tenet: ut alium aliud tenentẽ ñ u¬
dicet. Siquis accepit iam cẽ bonus. non suideat meliorib
ꝙ qui sͥ uidetur ag̃e meliꝰ. bonũ ñ sꝑnat alt̾ius. Siqui
districtius uiuere possunt. eos qͥ ñ possunt. nec asꝑuent᷑
nec emulent᷑: & qui ñ possunt. eos qͥ possunt sic miren¬
t᷑ ut temere ñ imitent᷑. Sicut enĩ ñ licet his qui mai
aliquid forte uouert̃. ad id qͦd minꝰ ẽ descendere. ne
apostatentur: sic ñ om̃ib expedit de bonis ininorib
ad maiora tͣnsire ne p̃cipitent᷑.

Expanded text:
Et utinam haec pauca scripserim sine scandalo. Enimvero vitia Et utinam haec pauca scripserim sine scandalo. Enimvero vitia carpens, scio me offendere vitiosos. Potest tamen fieri, volente Deo, aliquibus quos me timeo exasperasse, potius placiturum esse, sed si desinant esse vitiosi: si videlicet, et districtiores desinant esse detractores, et remissiores amputent superfluitates; si sic quisque bonum teneat quod tenet, ut alium aliud tenentem non judicet; si qui accepit jam esse bonus, non invideat melioribus; et qui sibi videtur agere melius, bonum non spernat alterius: si qui districtius vivere possunt, eos qui non possunt nec aspernentur, nec aemulentur; et qui non possunt, eos qui possunt sic mirentur, ut temere non imitentur. Sicut enim non licet his, qui majus aliquid forte voverunt, ad id quod minus est descendere, ne apostatentur: sic non omnibus expedit de bonis minoribus ad majora transire, ne praecipitentur.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd feri leones. qͥd monstruosi centauri. qͥd semihoĩes. quid
maculose tygrides. quid milites pugnantes. qͥd uenatores
tubucinantes: uideas sub uno capite multa corꝑa. &
rursus in uno corꝑe capita multa. Cernit᷑ hinc in qͥ¬
drupede cauda serpentis: illinc in pisce capud quadrupe¬
dis. Ibi bestia p̾fert equũ: capram trahens retro dimidiã
Hic cornutũ animal: equũ gestat posterius. Tam multa
ut magis legere libeat in marmorib qͣm in codicib
totũq diem occupare. singula ista mirando. qͣm in lege dĩ
meditando. ꝓdõ si ñ pudet in eptiarũ. cur uel ñ piget
larga mat̾ia. s auellit me & ppͥa satis anxia occupatio. ꝯtua
fr̃ ogeri nimis festina discessio: qui uidelicet nec morari
diutius adquiescis. nec abire tñ uir absq recenti opusculo.
Facio itaq qͦd uis. & te dimitto & sermonẽ breuio: p̾sertun
quia utiliora sunt pauca in pace. qmͣ multa cũ scandalo.

Expanded text:
quid feri leones? quid monstruosi centauri? quid semihomines? quid quid feri leones? quid monstruosi centauri? quid semihomines? quid maculosae tigrides? quid milites pugnantes? quid venatores tubicinantes? Videas sub uno capite multa corpora, et rursus in uno corpore capita multa. Cernitur hinc in qdrupede cauda serpentis, illinc in pisce caput quadrupedis. Ibi bestia praefert equum, capram trahens retro dimidiam; 540 hic cornutum animal equum gestat posterius. Tam multa paret, ut magis legere libeat in marmoribus quam in codicibus, totumque diem occupare singula ista mirando, quam in lege Dei meditando. Proh Deo! si non pudet ineptiarum, cur vel non piget larga materia; sed avellit me et propria satis anxia occupatio, et tua, frater Ogeri, nimis festina discessio, qui videlicet nec morari diutius acquiescis, nec abire tamen vis absque recenti opusculo. Facio itaque quod vis, et te dimitto, et sermonem brevio: praesertim quia utiliora sunt pauca in pace, quam multa cum scandalo!
Abbreviated transcription (Latin):
seruit᷑ oculis diuitũ. Inueniunt curiosi qͦ delectentur: &
ñ inueniunt miseri qͦ sustentent᷑. PUt quid saltĩ sc̃oꝵ
magines ñ reuerem᷑. quib utiq ipsũ qͦd pedib ꝯculcat᷑
scatet pauim̃tũ: Sepe spuit᷑ in ore angł̃i: sepe alicuiꝰ scõꝵ¬
faies calcib tundit᷑ tͣnseuntiũ. Et siñ sae̾s imaginib.
cur uł ñ pascit᷑ pulchris colorib Cur decoras qͦd mox fe¬
dandum ẽ: Cur depingis qͦd necesse ẽ conculcari: Qd ibi
ualent uenuste forme. uͥ puluere maculant᷑ assidue: Deniq
quid hec ad pauꝑes. ad monachos. ad sp̃uales uiros: Nisi
forte s hic adũsus memoratũ iam poetȩ ũsiłm: ꝓpheticꝰ
ille respondeat᷑. Dñe dilexi decorẽ. dt: &.l. h.6.t̃. Assentio¬
saciamur & hȩc fieri in eccłia. qͥa &si noxia sunt uanis & aua¬
illa ridicula monstruositas. mira quedã deformis formo¬
sitas. ꝙ formosa deformitas: Qͥd ibi in munde sunie.

Expanded text:
servitur oculis divitum. Inveniunt curiosi quo delectentur, et servitur oculis divitum. Inveniunt curiosi quo delectentur, et non inveniunt miseri quo sustententur. Utquid saltem sanctorum imagines non reveremur, quibus utique ipsum, quod pedibus conculcatur, scatet pavimentum? Saepe spuitfacies calcibus tunditur transeuntium. Et si non sacris his imaginibus, cur vel non parcitur pulchris coloribus? Cur decoras quod mox foedandum est? cur depingis quod necesse est conculcari? Quid ibi valent venustae formae, ubi pulvere maculantur assiduo? Denique quid haec ad pauperes, ad monachos, ad spirituales viros? Nisi forte et hic adversus memoratum jam poetae versiculum propheticus ille respondeatur: Dpatiamur et haec fieri in ecclesia: quia etsi noxia sunt vanis et availla ridicula monstruositas, mira quaedam deformis formositas, ac formosa deformitas? Quid ibi immundae simiae?
Abbreviated transcription (Latin):
plius diuitiarũ cernit᷑. ibi offert᷑ libentius auro textis re¬
liquuis signant᷑ oculi: & loculi aꝑiunt᷑ Ostendit᷑ pulchet¬
rima forma sc̃i ł sc̃ȩ alicuiꝰ. & eo credit᷑ sanctior. quo colora¬
tior. Currunt homines ad osculandũ. inuitant᷑ ad do¬
nandũ. &mag̃ mirant᷑ pulchra qmͣ uenerent᷑ sac. Po¬
nunt᷑ dehinc in ȩccła gẽmatȩ ñ coronȩ. s rote circuiser¬
te lampadib: s ñ minus fulgentes insertis lapidib.
Cernimus ꝓ candelabris arbores quasdã erectas mull
ꝑ ens pondere. miro artificis oꝑe fabricatas. nec magis co¬
ruscantes suꝑ positis luc̾nis qmͣ suis gẽmis. Quid putas ĩ
his om̃ib querit᷑ penitentiũ ꝯpunctio. an intuentiũ am¬
miratio: Ouanitas uanitatũ: s ñ uanior. qmͣ in sanior.
sulget eccła in parietib.: gin pauꝑib eget. Suos lapides in¬
duit auro: & suos filios nudos deserit. De sumptib egenoꝵ.

Expanded text:
plius divitiarum cernitur, ibi offertur libentius. Auro tectis replius divitiarum cernitur, ibi offertur libentius. Auro tectis reliquiis saginantur oculi, et loculi aperiuntur. Ostenditur pulcherrima forma sancti vel sanctae alicujus, et eo creditur sanctior, quo coloratior. Currunt homines ad osculandum, invitantur ad donandum; et magis mirantur pulchra, quam venerantur sacra. Ponuntur dehinc in ecclesia gemmatae, non coronae, sed rotae, circumseptae lampadibus, sed non minus fulgentes insertis lapidibus. Cernimus et pro candelabris arbores quasdam erectas, multo aeris pondere, miro artificis opere fabricatas, nec magis coruscantes superpositis lucernis quam suis gemmis. Quid, putas, in his omnibus quaeritur? poenitentium compunctio, an intuentium admiratio? O vanitas vanitatum, sed non vanior quam insanior! Fulget ecclesia in parietibus, et in pauperibus eget. Suos lapides induit auro, et suos filios nudos deserit. De sumptibus egenorum
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ: alia monachoꝵ. Scimꝰ nãq qͦd illi sapientib & in sipien¬
tib debitores cuma sint: carnalis popłi deuotionẽ quia sp̃u¬
alib ñ possunt. corporalib excitant ornamentis. Nos uero
qui iam de popło exiuimꝰ. qui mundi queq p̃ciosa ac spe
centia. suaue olentia. dulce sapientia. tactu placentia. cun¬
cta deniq oblectam̃ta corporea arbitti sumꝰ ut stercora.
ut xp̃m lucrifaciamꝰ. quoꝵ queso in his deuotionẽ excita¬
re intendimꝰ: Quem inquã ex his fructũ requirimꝰ stul
qͦd ẽ idoloꝵ seruitꝰ. ꝙñ requirimꝰ fructũ s datũ: Si queris
qͦmͦ: miro inqm m. Tali quadã arte spargit᷑ es: ut multiphi¬
cent᷑. Expendit᷑ ut augeat᷑: & effusio copiã parit. Ipso quippe
uisu sumptuosaꝵ s mirandarũ uanitatũ accendunt᷑ hoĩes
mag̾ ad offerendũ: qm adorandũ. Sic opes opib haurun¬
tur. sic pecunia pecuniã tͣhit: quia nescio quo pacto. uͥ am¬

Expanded text:
sipientibus debitores cum sint, carnalis populi devotionem, quia spiritualibus non possunt, corporalibus excitant ornamentis. Nos vero qui jam de populo exivimus; qui mundi quaeque pretiosa ac speccentia, suave olentia, dulce sapientia, tactu placentia, cuncta denique oblectamenta corporea arbitrati sumus ut stercora, ut Christum lucrifaciamus: quorum, quaeso, in his devotionem excitare intendimus? Quem, inquam, ex his fructum requirimus? stuquae est idolorum servitus, et non requirimus fructum, sed datum? Si quaeris, quomodo? Miro, inquam, modo. Tali quadam arte spargitur aes, ut multiplicetur. Expenditur ut augeatur, et effusio copiam parit. Ipso quippe visu sumptuosarum, sed mirandarum vanitatum, accenduntur homines magis ad offerendum quam ad orandum. Sic opes opibus hauriuntur, sic pecunia pecuniam trahit: quia nescio quo pacto, ubi am
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Pauit enim sterilẽ. & que ñ parit: & uiduȩ bene ñfecit In
ordinata ꝓfecto atq irrationabił miscdia ẽ. sterilꝰ & infructuose car

Expanded text:
dicens: Pavit enim sterilem, et quae non parit, et viduae non benefecit . 17. dicens: Pavit enim sterilem, et quae non parit, et viduae non benefecit . 17. Inordinata profecto a