comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hic subaudiendum est uere. Q
enum dixit cognouerun uere. ex¬
ponere uoluit adiungenlo et cre¬
dulerunt. Hoc itaq creliderunt
uere. qł cognouerunt uere. Ia e¬
num est ate exiui quł et tu me mi¬
sisti. Cum ergo dixiset cognoue¬
runt uere. ne quisꝗͣ putaret istã
cognitionem tanqͣ. per speciẽ fac-¬
tam non per fidemexponendo ad¬
didit et crediderunt. ut subaudi¬
amus uere et inteligamus hoc dic¬
tum esse cognouert uere qcł est cre¬
diderunt uere. non eo modo que
significauit pauloante cum dix¬
it. modo creditis. uenit hora et iã
uenit ut dispergamini uusqͥsq
in ꝓpria et me solum relinquatis.
iuiter. stabiliter. fortiter. non iam
in ꝓpria redituri et xp̃m reliq¬
ri. Adhuc ergo discipuli nons
tales quales eos dicit. uerbis
teriti temporis quasi iam essen
prenuntians quales futuri est
accepto scilicet spiritu sc̃o qui es
sicut promissum est doceret oñe
quem priusqͣ acciperent quoni¬

Expanded text:
hic subaudiendum est, vere: quod hic subaudiendum est, vere: quod enim dixit, cognoverunt vere, exponere voluit adjungendo, et crediderunt. Hoc itaque crediderunt vere, quod cognoverunt vere: id enim est a te exivi, quod est, tu me misisti. Cum ergo dixisset, cognoverunt vere, ne quisquam putaret istam cognitionem jam per speciem factam, non per fidem; exponendo addidit, et crediderunt, ut subaudiamus vere, et intelligamus hoc dictum esse, cognoverunt vere, quod est crediderunt vere: non eo modo quem significavit paulo ante, cum dixt: Modo creditis. Ecce venit hora, et nunc venit, ut dispergatur unusquisque in sua, et me solum relinquatis: me, stabiliter, fortiter, non jam in propria redituri, et Christum relicturi. Adhuc ergo discipuli non erant tales, quales eos dicit verbis praeteriti temporis, quasi jam essent, praenuntians quales futuri essent, accepto scilicet Spiritu sancto, qui eos, sicut promissum est, doceret omnia: quem priusquam acciperent, quomo
Abbreviated transcription (Latin):
us filius le mundo elegit cum
patre. idẽ ipse homo filius de
mundo eos accepit a patre. Non
enim pater illos filio dedisset nͥ
elegisset ac per hoc filius sicut nõ
inde separaut patrem quando
dixit ego uos le mundo elegi qm̃
simul elegit eos et pater sic non in¬
de separauit et se quando dixit tu¬
i erant quia et iosuis filii pariter
erant. Nunc autem homo ilenip¬
se filius accepit eis qui non erãt
ipsius quia et formam serui acce¬
pit łs ulem que non erat ipsius.
Sequitur ac dicit et sermonẽ tuũ
seruauerunt. nunc cognouerũt
quia om̃ia que dedisti mͥ abs te it̃.
id est cognouerunt quia abs te sũ
Simul enim pater dedit oĩa. cun
genuit qui haberet omma. Qua
uerba inquit que dedisti micht
deili eis. et ipsi acceperunt. icest
intellexerunt atq tenuerũt lune
enim uerbum accipitur. qrando
mente percipitur. Et cognoerũt
inquit uere quia ate exiu. et cre¬
diderunt quia tu me muisti. Et

Expanded text:
us Filius de mundo elegit cum us Filius de mundo elegit cum Patre, idem ipse homo Filius de mundo eos accepit a Patre: non enim Pater illos Filio dedisset, nisi elegisset. Ac per hoc Filius sicut non inde separavit Patrem, quando dixit, Ego vos de mundo elegi, quoniam simul eos elegit et Pater: sic non inde separavit et se, quando dixit, Tui erant, quia et ipsius Filii pariter erant. Nunc autem homo idem ipse Filius accepit eos qui non erant ipsius, quia et formam servi accepit Deus idem quae non erat ipsius. 6. Sequitur ac dicit, Et sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt: id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt: id est, intellexerunt atque tenuerunt. Tunc enim verbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt, inquit, vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti. Et
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. numꝗͣ. sine patre fuit. num¬
quam sine illo pater fuit. ac per
hoc sicut pater eternus omnipo-¬
tens. ita filius coeternus ommpo¬
tens. Et si om̃pc. utiq om̃itenens.
Ilenim potius uerbum e uerbo
tur ut om̃ipotens licerent. cum
dem ualere sentirent. Quid ergo
omnitenens. ql non simul habu-¬
erit coeternus om̃itenens: Quoid
taq ait et michi eos dedisti. ho-¬
minem se accepisse hanc potesta¬
tem ut eos haberet ostendit. q̃m
qui semper om̃ipotens fuit. non
sanper homo fuit. Quamobrem
um patri potius tribuisse uide¬
tur ut ab illo eos acceperit. q̃m
e ipso est quieqͥd est de quo est
etam ipsi sibi eos dedit. hoc ẽ cũ
Denq qui hoc loco dicit tui erãt
et nirhi eos delisti. iam superius
eisden discipulis dixerat. ego uoᷤᷤ
de mindo elegi. Conterat᷑ hic co¬
gitatio arnalis atq dispereat. De
mundosibi a patre dicit filius da
tos homnes quib alio loco dicit.
ego uos ce mundo elegi. Quos de

Expanded text:
tuit, nunquam sine Patre fuit, nuntuit, nunquam sine Patre fuit, nunquam sine illo Pater fuit. Ac per hoc sicut Pater aeternus omnipotens, ita Filius coaeternus omnipotens; et si omnipotens, utique omnitenens. Id enim potius verbum e verbo tur, ut omnipotens dicerent, cum umdem valere sentirent. Quid ergo omnitenens, quod non simul habuerit coaeternus omnitenens? Quod itaque ait, Et mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem ut eos haberet, ostendit; quoniam qui semper omnipotens fuit, non semper homo fuit. Quamobrem, cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit quoniam ex ipso est quidquid est de quo est; etiam ipse sibi eos dedit, hoc est, cuDenique qui hoc loco dicit, Tui erant, et mihi eos dedisti, jam superius eisdem discipulis dixerat, Ego vos de mundo elegi . Conteratur hic cogitatio carnalis, atque dispereat. mundo sibi a Patre dicit Filius datos esse homines, quibus alio loco dicit: Ego vos de mundo elegi
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset qd imobiliter esse prefr¬
um sciebat ut faceret. Quiddẽ au¬
tem quos dedisti michi cde munor
Dictum est enim de illis qł non
essent de mundo.s: hoc eis regene¬
ratio prestitit non generatio. Quis
etiam est ql̃ sequitur: tui erant ei
michi eos dedistiͤ An aliquanto
erant patris quando non erant i¬
nigeniti filii eus. et habuit aliq̃i
pater aliquid sine filio: Absit. Il¬
rumptamen habuit aliquid al¬
quando deus filius. qł nondum
habuit idem ipse homo filius. ͥ
noudum erat homo factus ex ma¬
tre. quando tamen habebat unis¬
sa cum patre. Quaꝓpt̾ qdđ lixt ul
ant. non se uide separauit deus
hus sine quo nichil umqͣ pater
abut s solet ei tribuere om̃e qdđ
otest. a quo est ipse qui potest. A
quo enim habet ut sit. ab illo ha¬
det ut possit. et simul utrũq sẽꝑ
sabuit. quia numꝗͣ non fuit. et¬
nuimqũa non potuit. Quo circa
quicqͥd potuit pater. semper cũ
ilo filius potuit. qm̃ ille qui nũ¬

Expanded text:
fecisset quod immobiliter esse praefifecisset quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. Quid est autem Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non essent de mundo. Sed hoc regeneratio praestitit, non generatio. Quid est etiam, quod sequitur: Tui erant, et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus? et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit; veruntamen habuit aliquando aliquid Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius, quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat universa cum Patre; quapropter dixit Tui ant, non inde se separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; sed solet ei tribuere omne quod potest, a quo est ipse qui potest. A quo enim habet ut sit, ab illo habet ut possit; et simul utrumque semper habuit, quia nunquam fuit et non potuit. Quocirca quidquid potuit Pater, semper cum illo Filius potuit; quoniam ille qui nun
Abbreviated transcription (Latin):
notus omnib gentib deus. In hoc
autem qł non est inurriis suis et
cum diis falsis colendus notus in
iudea deus. In hõc uero qł pater
est huius xp̃i per quem tollit pec¬
catum mundi. hoc nomen eius pͥ¬
us occultum omnib nunc mani¬
festauit eis quos dedit ei pat̾ ipse
de mundo. S qnomodo manifes¬
tauit si nonctam uenit hora de qͣ
superius lixerat qđ ug̾niret ho¬
ra cum iam nonan prouerbiis in¬
quit loquar uobis s palam de pa¬
tre meo annuntiabo uobᷤ. An ue¬
ro annuntiatio manifesta pur¬
tur in ꝓuerbiis Our ergo dici
est palam annuntiabo uob.ns
quia in ꝓuerbiis non est palan
Quod autem non in prouerbis
occultatur s uerbis manifestaꝰ
proculdubio palam dicit᷑. Qui¬
modo ergo manifestauit quł non¬
dum palam dixit ͤ Proindde sie
intelligendum est pro tempore fi¬
turo preteritũ positum. quemai¬
modum illud omnia que auuna
a patre meo nota feci uobis. qł moi¬
dum fecerat s loquebatur quasi

Expanded text:
notus est omnibus gentibus. In hoc notus est omnibus gentibus. In hoc autem, quod non est injuriis suis et cum diis falsis colendus, notus in Judaea Deus. In hoc vero, quod Pater est hujus Christi, per quem tollit peccatum mundi , hoc nomen ejus prius occultum omnibus, nunc manifestavit eis quos dedit ei Pater ipse de mundo. Sed quomodo manifestavit, si nondum venit hora de qua superius dixerat quod veniret hora cum jam non in proverbiis, inquit, loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis? An vero annuntiatio manifesta putabitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, palam annuntiabo, nisi quia in proverbiis non est palam? Quod autem non proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur. Quomodo ergo manifestavit, quod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud. Omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis, quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis suis dicat. Mantfesta-¬
ui inquit nomen tuum homini¬
bus quos dedisti michi. Non er¬
go nouerant dei nomen cum eent
uidei ᷤ Et ubi est qđ legitur. notꝰ
in uidea deus in israel magnum
nomen eius. Ergo manifestauz no¬
men tuum homipib istis quos
declisti michi de mundo qui me
audiunt hec dicentem. non illud
nomen tuum quo uocaris iłs. s
illud quo uocaris pater meus. ql̃¬
nomen manifestari sine ipsius fi¬
lii manifestatione non posset. Nã
qł deus dicitur uniuerse creatu¬
re etiam omnib gentib anteqͣ in
do esse potuit hoc nomen ignotũ.
hec est enim uis uere diuinita¬
tis. ut creature rationali iam ra¬
tione utenti. non omnino ac pe¬
nitus possit abscondi. Exceptis
enim paucis in quib natura ni¬
mium deprauata est. uniuersũ
genus humanum deum mundi
huius fatetur auctorem. In hoc
ergo qł fecit hunc mundum ce¬
lum terramq conspicuum. et an¬
tequam imbuerentur in fide xp̃i

Expanded text:
discipulis suis dicat. Manifestavdiscipulis suis dicat. Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? Et ubi est quod legitur, Notus in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus ? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem: non illud nomen tuum quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus; qunomen manifestari sine ipsius Filii manifestatione non posset. Nam quod Deus dicitur universae creaturae, etiam omnibus gentibus antequam in do esse potuit hoc nomen incognitum. Haec est enim vis verae divinitatis, ut creaturae rationali jam ratione utenti non omnino ac penitus possit abscondi. Exceptis enim paucis, in quibus natura nimium depravata est, universum genus humanum Deum mundi hujus fatetur auctorem. In hoc ergo, quod fecit hunc mundum coelo terraque conspicuum, etiam antequam imbuerentur in fide Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
esset apul te. omnes suos uolebat
intelligi. quib notum faciendo
patrem clarificat eum. Cum eñt
dixisset ut filius tuus clarificet
te. mox quemadmodum ud fieret
lemonstrauit dicens. sicut dedis¬
n ei potestatem omnis carnis. ut
omine qł dedisti ei det eis uitam
eternam. Hec est autem uita et̾
na ut cognoscant te solum uerũ
deum. et quem misisti ibesum
xpistum. Non enim potest cogni¬
tione hominum clarificari pat̾.
nisi et ille cognoscatur per que
clarificatur idest per quem po¬
pulis innotescit. Hec est glorifica¬
tio patris. que non circa solos il¬
los apłos facta est. s circa om̃s ho¬
mines fit. quib suis membris
caput est xp̃c. Neq enim le solis
apłis potest intelligi sicut dedis
ti potestatem omnis carnis ut õe
quod deilisti ei det eis uitam et̾-¬
nam. s utiq de omnib quib in
eum credentib uita eterna datur.
Lam nunc ergo uideamus quid
de illis a quib tunc audiebatur

Expanded text:
esset, apud te, omnes suos volebat esset, apud te, omnes suos volebat intelligi, quibus notum faciendo Patrem, clarificat eum. Cum enim dixisset: Ut Filius tuus clarificet te, mox quemadmodum id fieret demonstravit, dicens: Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeternam. Haec est autem vitana, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Non enim potest cognitione hominum clarificari Pater, nisi et ille cognoscatur per quem clarificatur, id est, per quem populis innotescit. Haec est glorificatio Patris, quae non circa solos illos Apostolos facta est, sed circa omnes homines fit, quibus suis membris caput est Christus. Neque enim de solis Apostolis potest intelligi, Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam; sed utique de omnibus quibus in eum credentibus vita aeterna datur. 4. Jam nunc ergo videamus quid de illis, a quibus tunc audiebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tuali cum eis erat utiq futurus
post ascensionem suam. et eumd
ta ecclesia sua in hoc mundo. uss
dixerit cum essem cum eis egoss¬
uabam illos. nisi hii quos in li as¬
aentes seruare iam ceperat pre¬
sentia corporali et quos relicturꝰ
fuerat absentia corporali ut eos
cum patre seruaret presentia spi¬
rituali. Post uero adiungit et ce¬
tros suos ubi dicit non pro hiis
autem rogo tantum s et pro eis
qui credituri sunt per uerbum
corum in me. Ubi manifestius os¬
tenditur quł non de omnibz al
cum pertinentib superius loque¬
retur ab eo loco ubi ait manifesta-¬
ui nomen tuum hominib quos
aedlisti michi. s de hiis tantum qͥ
cum cum illa diceret audiebant.
Ab ipso itaq orationis eius exor¬
dio ubi subleuatis oculis in celũ
dixit pater uenit hora clarifica
filium tuum ut filius tuus clari¬
ficet te. usq ad illud quod paulo
post ait et nunc clarifica me tu
rater apud temetipsum clarita-¬
te quam habui priusqͣ mundus

Expanded text:
tuali cum eis erat utique futurus tuali cum eis erat utique futurus post ascensionem suam, et cum tota Ecclesia sua in hoc mundo usquequibus dixerit, Cum essem cum eis, ego servabam illos, nisi hi quos in se credentes servare jam coeperat praesentia corporali, et quos relicturus fuerat absentia corporali, ut eos cum Patre servaret praesentia spirituali. Post vero adjungit et caeteros suos, ubi dicit: Non pro his autem rogo tantum, sed et pro his qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi manifestius ostendit quod non de omnibus ad eum pertinentibus superius loqueretur, ab eo loco ubi ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi; sed de his tantum qui eum, cum illa diceret, aAb ipso itaque orationis ejus exordio, ubi, sublevatis oculis in coelum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te, usque ad illud quod paulo post ait: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum, claritate quam habui antequam mundus
Abbreviated transcription (Latin):
ui. et crediderunt quia tu me mi¬
sisti. Quainquam et hec omnia ile
omnib futuris fudelib dici potu¬
erunt specie perfecta cum adhuc
essent futura. s ut de hiis solis qͦs
tunc habebat discipulis hec li
intelligatur. illud magis urgn
ql̃ paulopost ait. cum essem ẽ
eis ego seruabam eos in nomi
tuo quos dedisti michi custoai¬
ui. et nemo ex hiis periit nsi si¬
lius perditionis ut scriptura
pleatur. uulam significans qu
tradidit eum. Ex isto quippe du¬
odenario numero apłoꝵ solus
riit. Deinde subiungit nunca¬
tem ad te uenio. Unde manifefs̃
est eum de corporali sua dixisse
presentia. cum essem cum eis e¬
go seruabam eos. ueluti tam cũ
eis ea presentia non esset. Som¬
do enim significare uoluit asceu¬
sionem suam mox futuram de qie
dixit nunc autem ad te uenio are¬
rus utiq ad dexteram patris. in¬
de uenturus al uiuos et mortusꝰ
uudicandos presentia itidem erp¬
rali scłm fulei regulam sanamq
doctrinam. Nam presentia spit¬

Expanded text:
i, et crediderunt, quia tu me misisti. Quanquam et haec omnia de omnibus futuris fidelibus dici potuerunt specie perfecta, cum adhuc essent futura, sed ut de his solis quod tunc habebat discipulis haec loqui intelligatur, illud magis urget, quod paulo post ait: Cum essem cum eis, ego salvabam eos in nomine tuo. Quos dedisti mihi, custodivi; et nemo ex iis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Judam significans, qui tradidit eum. Ex isto quippe duodenarperiit. Deinde subjungit: Nunc autem ad te venio. Unde manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia, Cum essem cum eis, ego servabam eos, veluti jam cum eis ea praesentia non esset. Eo modo enim significare voluit ascensionem suam mox futuram, de qua dixit, Nunc autem ad te venio: iturus utique ad dexteram Patris; unde venturus est ad vivos et mortuos judicandos praesentia itidem corporali, secundum fidei regulam sanamque doctrinam: nam praesentia spiri
Abbreviated transcription (Latin):
disti michi de mundo. quale illd̃
quod paulo aute dixerat ego te cla¬
rificaui super terram: pro temꝑe
futuro et illic et hic preteritũ po¬
nens sicut qui sciret predestina¬
tum esse ut id fieret. et ideo fecis
se se dicens qd erat sine ulla dubi¬
tatione facturus. S de hiis qͥ iam
erant discipuli eius. non de om̃i-¬
bus qui m illum fuerant creditu¬
ri eum dixisse qđ dixit manifesta¬
ui nomen tuum hominibz quos
dedisti michi de mundo. ea que se¬
quunt᷑ credibilius esse demonstr̃at.
Oum enun hoc dixisset adiunxit.
Tui erant. et michi eos dedisti: et
sermonem tuum seruauer̃t. Nẽ eog

Expanded text:
disti mihi de mundo, quale illud disti mihi de mundo, quale illud quod paulo ante dixerat, Ego te clarificavi super terram ; pro tempore futuro et illic et hic praeteritum ponens, sicut qui sciret praedestinatum esse ut id fieret, et idse se dicit, quod erat sine dubitatione facturus, sed de his qui jam erant discipuli ejus non de omnibus qui in illum fuerant credituri, eum dixisse quod dixit: Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, ea quae sequuntur credibilius esse demonstrent. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Tui erant, et mihi eos dedisti, et sermonem tuum servave
Abbreviated transcription (Latin):
e hiis uerbis dñi
sicut ipse donaue¬
rit sermone isto
disputaturi sumꝰ.
que ita se habent.
Manifestaui nomen tuum homi¬
nib quos dedisti michi de mun-¬
ilo. Quod si de hiis tantum dicit
discipulis cum quib cenauit. et
al quos antequam orare incipe¬
ret tam multa locutus est: non ꝑ¬
tinet hoc ad illam clarificationẽ
siue ut alii interpretati sunt glo¬
rificationem de qua superuis lo¬
quebatur qua filius clarificat
uel glorificat patrem. Quanta
est enu uel qualis gloria duode¬
cu uel undecim potius innotu¬
isse mortalib ͤ Si autem qił ait
mantfestauz nomen tuum homi¬
nĩb qͣuos iledisti michi de mun¬
do omnes intelligi uoluit etiam
qui in eum fuerant credituri ad
eius magnam que futura erat
clesia magna confitebor tibi: est¬
plane ista clarificatio qua filius
clarificat patrem. cum eius nom̃
notum facit omnib gentib et tã
multis generationib hominum.
Et tale est hoc qł ait manifestaui
nomen tuum hominib quos de-¬

Expanded text:
e his verbis Domini, sicut ipse donaverit, sermone isto disputaturi sumus, quae ita se habent: Manifestavi nomen tuum hominibus quos dedisti mihi de mundo. Quod si de his tantum dicit discipulis cum quibus coenavit, et ad quos antequam orare inciperet, tam multa locutus est; non pertinet hoc ad illam clarificationem, sive ut alii interpretati sunt, glorificationem, de qua superius loquebatur, qua Filius clarificat vel glorificat Patrem. Quanta est enim vel qualis gloria, duodecim vel undecim potius innotuisse mortalibus? Si autem quod ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, omnes intelligi voluit, etiam qui in eum fuerant credituri, ad ejus magnam quae futura erat clesia magna confitebor tibi ; estplane ista clarificatio qua Filius clarificat Patrem, cum ejus nomen notum facit omnibus gentibus, et tam multis generationibus hominum. Et tale est hoc quod ait, Manifestavi novem tuum hominibus, quos de
Abbreviated transcription (Latin):
celum et terra et querumq: cerm̃¬
tur in celo et in terra. Et celume¬
nun et terra transibit. preclestia¬
torum autem ul est eorum quos p¬
seit salus et iustificatio permane¬
bit. In illis tantum opera cłi mlẽ
sedes. dominationes. principatus.
potestates. archangeli. angeli. ope¬
ra sunt xp̃i. Numquid etiam hiis
aperib maiora facit. qui operante
inse xp̃o cooperatur eternam salu¬
tem ac iustificationem suam:ͤ Non
ne audeo precipitare sententiam.
intelligat qui potest. iudicet qui
porest utrum maius sit iustoᷤᷤ cre¬
are quam impios iustificare. Oer¬
re enim si equalis est utrumq po¬
irntie. hoc maioris est misericor¬
lie. Hoc est enim magnum pie¬
ratis sacramentum. qił manifes¬
atũ ẽ in carne. iustificatum in
hiritu apparuit angłis. predica¬
tum est in gentib. creditum ẽ in
mundo. assumptum est in gla. s
omnia opera xp̃i intelligere ubi
ait maiora horum faciet nulla noᷤ
necessitas cogit. Horum enum for¬

Expanded text:
coelum et terra, et quaecumque cernucoelum et terra, et quaecumque cernuntur in coelo et in terra. Et coelum enim et terra transibit ; praedestinatorum autem, id est eorum quos praescit, salus et justificatio permanebit. In illis tantum opera Dei, in hSedes, Dominationes, Principatus, Potestates, Archangeli, Angeli opera sunt Christi; numquid etiam his operibus majora facit, qui operante in se Christo, cooperatur aeternam salutem ac justificationem suam? Non hic audeo praecipitare sententiam: intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. Hoc est enim magnum pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in Spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria . Sed omnia opera Christi intelligere ubi ait, Majora horum faciet, nulla nos necessitas cogit. Horum enim for
Abbreviated transcription (Latin):
qui credit in me faciet. non uriq
credit qui non facier. Quid ẽ hoc
fratres:ͤ Munqͥd inter credentes
in xp̃m non est computandus qͥ
non fecerit opera muaiora qũa xp̃r.
Durum est absurdum est. ferui
non potest. non toleratur nisi mtei¬
ligatur. Apłm igitur auiliamus
crelenti in quit in eum qui uisi¬
ficat impium. deputatur fides ns
al iusticiam. In hoc opere faciant
opera xp̃i. quia et ipsum credere
in xp̃o opus est xp̃i. hoc operatur
in nobis non utiq sine nob̾. Auii
ergo iam et intellige. qui credit in
me opera que ego facio et ipse faci¬
et. Prius ego facio. deuide ip̃e fa¬
ciet. quia facio ut faciat. Que oꝑa
nisi ut ex impio iustus fiat: Et
maiora horum faciet. Quorum ob¬
secro: Nuinquid nam omniũ ope¬
rum xp̃i maiora facit. qui cum ti¬
more et tremore suam ipsius salu¬
tem operatur. quod utiq in illo si
non sine illo xp̃c operatur: Prois
maius hoc esse dixeru. qũa est

Expanded text:
Qui credit in me, faciet . Non itaque Qui credit in me, faciet . Non itaque credit qui non faciet, Quid est hoc, fratres? Nunquid inter credentes in Christum non est computandus, qui non fecerit opera majora quam Christus? Durum est, absurdum est, ferri non potest, non toleratur, nisi intelligatur. Apostolum igitur audiamus: Credenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . In hoc opere facimus opera Christi, quia et ipsum credere in Christum, opus est Christi. Hoc operatur in nobis, non utique sine nobis. Audi jam ergo, et intellige: Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet. Prius ergo faciam, deinde et ipse faciet, quia facio ut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? Et majora horum faciet. Quorum obsecro? nunquidnam omnium operum Christi majora facit, qui cum timore et tre nore suam ipsius salutem operatur. , quod utique in illo, sed non sine illo Christus operatur? Prorsus majus hoc esse dixerim, quam est
Abbreviated transcription (Latin):
per discipulos. Magister bonus
contemptibilis ei quem iliuitem
per seipsum monuit amabilis
eis quos ex diuirib pauperes ꝑ
pauperes fecit. Ecre maiora fe.¬
cit predicatus a creilentib qũa
locutus audientib. Uerum hoc
adhuc mouet qđ hec maiora ꝑ
apłos fecit. Non autẽ ipsos tan¬
tum significans ait opera que
ego facio ⁊ uos facietis. et maio¬
ra horum facietis: s omnes ad
suam familiam pertinentes in¬
telligi uolens: qui credit in me
inquit opera que ego facio ⁊ ip¬
se faciet. et maiora horum faciet.
Si ergo qui credit faciet. non cre¬
dit utiq qui non faciet: sicuti ẽ
qui diligit me mandata mea cus¬
stodit: unde ꝓfecto qui non custo
dit non diligit. Item alio loco qͥ
audit inquit uerba mea hec et
facit ea. similabo eum prudenti¬
uiro qui edificauit domum su¬
am super petram. Qui ergo non
est similis huic uiro prudenti ꝓ¬
culdubio aut uerba hec audit et
non facit. aut omnino nec audit.

Expanded text:
per discipulos magister bonus; per discipulos magister bonus; contemptibilis ei quem divitem per seipsum monuit, amabilis eis quos ex divitibus pauperes per pauperes fecit. Ecce majora fecit praedicatus a credentibus, quam locutus audientibus. 2. Verum hoc adhuc movet, quod haec majora per Apostolos fecit: non autem ipsos tantum significans ait, Opera quae ego facio et vos facietis, et majora horum facietis: sed omnes ad suam familiam pertinentes intelligi volens, Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet. Si ergo qui credit faciet, non credit utique qui non faciet: sicuti est, Qui diligit me, mandata mea custodit ; unde profecto qui non cudit, non diligit. Item alio loco: Qui audit, inquit, verba mea haec, et facit ea, similabo eum viro prudenti, qui aedificavit domum suam super petram. Qui ergo non est similis huic viro prudenti, procul dubio aut verba mea haec audit et non facit, aut omnino nec audit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quidl autem illi sine ipso uisi per¬
l poterat nos mouere mox abstu¬
. Cum enum dixisset qui creait
ane opera que ego facio et ipse
faciet et maiora horum faciet: con¬
tinuo secutus aduuxit quia ego
ad patrem uado. et quecumq peti-¬
eritis in nomine meo hec faciam.
Qui dixerat faciet. post ait faciam
tanqͣ diceret non uobis inpossibi¬
le hoc uideatur: non enim poterit
esse maior me qui credit in me. s
ego sum facturus et tunc maiora
quam nunc. maiora per eum qui
credit in me quam preter eum ꝑ
ter eum non faciet ipse:Quando
autem per eum quamius non ꝑ
semetipsum faciet et ipse. Porro
autem maiora per eum facere qͣ.
preter eum. non est defectio s dig¬
natio. Quid enim retribuant do¬
it eis. quandoquidem inter cete¬
ra bona etiam hoc eis clonare dig¬
natus est: ut maiora faceret ꝑ illoᷤ
quam preter illosᷤ Nonne ab ore
illius diues ille tristis abscessit:
quando uite eterne consiliũ que
fecerunt multi cum loqueretur

Expanded text:
Quid autem illi sine ipso, nisi pecQuid autem illi sine ipso, nisi pecre poterat nos movere, mox abstulit: cum enim dixisset, Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet; continuo secutus adjunxit, Quia ego ad Patrem vado, et quaecumque petieritis, in nomine meo, haec faciam. Qui dixerat faciet, post ait faciam; tanquam diceret, Non vobis impossibile hoc videatur: non enim poterit esse major me qui credit in me, sed ego facturus sum et tunc majora quam nunc; majora per eum qui credit in me, quam praeter eum per ter eum, non faciet ipse; quando autem per eum, quamvis non per semetipsum, faciet et ipse. Pautem majora per eum facere, quam praeter eum, non est defectio, sed dignatio. Quid enim retribuant seit eis? quandoquidem inter caetera bona etiam hoc eis donare dignatus est, ut majora faceret per illos quam praeter illos. Nonne ab ore ipsius dives ille tristis abscessit, quando vitae aeternae consilium quod feceru
Abbreviated transcription (Latin):
pera que ego facio et ipse faciei.
non est facile comprehendere Et
cum hoc ad intelligendum diffi¬
qllimum sit. adiecit aliud diffici¬
ius et maiora horum faciet. Qͥa
n hocͤ Qui faceret opera que xͦ
ficit non inueniebamus. qui en¬
in maiora faciat inuenturi sumꝰᷤ
S dixeramus sermone pristino.
quiamaius fuit umbre sue tran¬
sit qł̃ discipuli fecerunt. quam
mmibrie sue tactu qđ ipse dñs fe¬
ai sanare languentes: et quia plu¬
ns apłis quam ipso per os ꝓpriũ
predicante dño crediderunt. ut
hee uiderentur opera intelligen¬
liesse maiora. non quo maior es¬
st magistro discipulus uel clño
seruus uel adoptatus unigenito
uel homo deo. s quod per illos ip¬
bialignaretur eadem maiora face¬
re. qui dicit illis alio loco sine me
nchil potestis facere. Ipse quippe
utalia omittam que sunt innu¬
merabilia. sine ipsis fecit ipsos.
lue ipsis fecit hunc mundũ. Et
qua homo etiam ipse fieri digna¬
ls est. sine ipsis fecit et seipsum.

Expanded text:
pera quae ego facio, et ipse faciet, non est facile comprehendere: et cum hoc ad intelligendum difficillimum sit, adjecit aliud difficilius, Et majora horum faciet. Quid est hoc? Qui faceret opera quae Christus fecit, non inveniebamus; qui etiam majora faciet, inventuri sumus? Sed dixeramus sermone pristino quia majus fuit umbrae suae transitu, quod discipuli fecerunt , quam fimbriae suae tactu, quod ipse Dominus fecit , sanare languentes; et quia plures Apostolis, quam ipso per os proprium praedicante Domino crediderunt: ut haec viderentur opera intelligenda esse majora: non quo major esset Magistro discipulus, vel Domino servus, vel adoptatus Unigenito, vel homo Deo; sed quod per illos ipse dignaretur eadem majora facere, qui dicit illis alio loco, Sine me nihil potestis facere . Ipse quippe, ut alia emittam, quae sunt innumerabilia, sine ipsis fecit eos, sine ipsis fecit hunc mundum; et quia homo etiam ipse fieri dignatus est, sine ipsis fecit et seipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
hse. Gunc igitur uerba eius e¬
ant opera eius. Et utiq minus
il uerba iusticie predicare quod
luit preter nos qũa impios iusti¬
ficare qđ ita facit in nobis ut faci¬
amus et nos. Restat inquirere
quomodo accipiendum sit qł cũꝙ
petieritis in nomine meo hoc faci¬
am. Propter multa enum que pe¬
tunt fideles eius nec accipiunt:
non parua huic exoritur questio.
S qm̃ sermo iste iam claulenclꝰ
est: ei consuderande atq tractan¬
de tribuatur saltem parua dilatio.

Expanded text:
. Tunc igitur verba ejus erant opera ejus. Et utique minus est verba justitiae praedicare, quod fecit praeter nos, quam impios jusficare, quod ita facit in nobis, ut faciamus et nos. Restat inquirere quomodo accipiendum sit, Quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Propter multa enim quae petunt fideles ejus, nec accipiunt, non parva hinc exoritur quaestio: sed quoniam sermo iste jam claudendus est, ei considerandae atque tractandae tribuatur saltem parva dilatio.
Abbreviated transcription (Latin):
i quemadmodũ ego feci uobia
act uos faciatis. nisi qd apertissi¬
siquis aluersus aliqũe habet
uerelam. sicut et dñs lonauit uo
ita et uos: Itaq in uicem nobis
sducta donenius. et ꝓ nr̃is delictis
noddo inuicem pedes nr̃os lauemꝰ.
qm̃i est donante ipso minsteriũ
caritatis et humilitatis adhibere.
alius est exaudire ac nos ab omni
pectatorum contaminatione mun¬
lare per xp̃m et in xp̃o. ut qł aliis
mam limittimus: hoc est in terra
siliumus. soluatur in celo. oooo¬

Expanded text:
ut quemadmodum ego feci vobis; ut quemadmodum ego feci vobis; ita et vos faciatis; » nisi quod apertissisi quis adversus aliquem habet querelam, sicut et Dominus donavit vobis, ita et vos » ! Invicem itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis modo invicem pedes nostros lavemus. Nostrum est, donante ipso, ministerium charitatis et humilitatis adhibere, illius est, exaudire, ac nos ab omni peccatorum contaminatione mundare per Christum et in Christo, ut quod aliis etiam remittimus, hoc est, in terra solvimus, solvatur in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
dimutimꝰ debitorib nris. Quomͦ
ergo ad hunc intellectum poterit
ꝑtinere hoc quł ipse postea dlocuit
ubi sui facti exposuit rationem dli
a delicti poterit contagione munaa¬
re: Imo uero ud etiã nos esse ainno¬
nitos in huius dñici operis altitu¬
dine nouerimus. ut confessi inui¬
cem delicta nr̃a oremus ꝓ nobis. si¬
cut xp̃c interpellat ꝓ nob̾. Audia¬
mus apłm iacobum hoc ipsũ eui¬
dentissime precipientem ac dicen¬
tem. Confitemini inuicem pecca
ta ur̃a et orate ꝓ uobis. quia et ail
hoc dñs nobis dedit exemplũ. Si
enun ille qui ullum peccatũ nec ha¬
bet nec habuit nec habebit orat ꝓ
peccatis nr̃is: quanto magis nos in¬
uicem pro nris orare debemꝰ  Et
si limittit nobis ille cui non habe¬
mus qd dimittamus. quantoma¬
gis dimutere debenius inuicẽ nos
qui sine peccato hic uiuere non ua¬
lemus: Quid enum iudetur in hac
altitudine sacramenti dñs signifi¬
care cum dicit exemplũ eñi dedi uob

Expanded text:
dimittimus debitoribus nostris . Quomodo dimittimus debitoribus nostris . Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc quod ipse postea docuit, ubi sui facti exposuit rationem dicer fratrem a delicti poterit contagione mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos in hujus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta nostra oremus pro nobis, sicut et Christus interpellat pro nobis . Audiamus Apostolum Jacobum hoc ipsum evidentissime praecipientem et dicentem, Confitemini invicem delicta vestra, et orate pro vobis . Quia et ad hoc Dominus nobis dedit exemplum. Si enim ille qui ullum peccatum nec habet, nec habuit, nec habebit, orat pro peccatis nostris; quanto magis nos invicem pro nostris orare debemus? Et si dimittit nobis ille cui non habemus quod dimittamus; quanto magis dimittere nobis debemus invicem, qui sine peccato hic vivere non valemus? Quid enim videtur in hac altitudine sacramenti Dominus significare, cum dicit, « Exemplum enim dedi vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
recipit. si scoꝵ pedes lauit. Et apl̃
scõs ubicũq hec consuetudo non ẽ.
qł manu non faciunt cordde faci¬
unt. si in illoꝵ numero sunt quib
dicitur in hymno beatoꝵ triũ iu¬
roꝵ: benedicite sc̃i et humiles cor¬
de dño. M ulto autem est melus
et sine controuersia uerius. ut e¬
tiam manib fiat : nec dedignetur
enim ad pedes fr̃ĩs inclinatur cor¬
pus. etiam corde ipso uel excitat᷑.
uel si iam merat confirmat᷑ ipsius
humilitatis affectus. Sed excepto
isto morali intellectu. ita nos hutꝰ
dñici facti altitudinem commen¬
dasse menuuumus. qđ lauando
pedes iam lotorum atq mundoꝵ
discipulorũ significauerit dñs ꝓpt̾
humanos quib in terra uersam᷑
affectus. quantumnlibet ꝓfecerinꝰ
in apprehensione iusticie. sciamus
nos sine pecrato non esse. qł subin-¬
de abluit interpellando pro nobis
Oramus patrem qui in celis ẽ: ut
debita nr̃a dimittat nob̾. sic̃ ⁊ nos

Expanded text:
recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino . Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus fiat; nec dedignetur enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. 5. Sed excepto isto morali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando pedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, significaverit Dominus propter humanos quibus in terra versamur affectus, ut quamtumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, sciamus nos sine peccato non esse: quod subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos
Abbreviated transcription (Latin):
tis. etiam si me laularetis. Quomͦ
ergo negaret ueritas. qił dicunt dis¬
cipuli ueritatis: Quomͦ qł dũt qͥ didi¬
cerunt. negaret ipsa unde dudiceĩt:
Quomodo fons negat. qđ bibens
predicat: Quomodo lux occultat.
quod uidens iudicat: Si ergo in¬
lauare pedes. Exemplum enim de¬
di uobis. ut quemadmodũ ego fe¬
ci uobis. ita et uos faciatis. Hoc est
beate petre qł nesciebas. quanido fi¬
eri non sinebas. Hoc tibi postea sci¬
endum ꝓmisit. quonlo ut sineres
terruit magister tuus et dñs tuus
lauans pedes tuos. Oiscimus fr̃es
humilitatẽ ab excelso. faciamꝰ inui¬
cem humiles ql̃ humiliter fecit ex¬
celsus. Magna est hec commenila¬
tio humilitatis. et faciunt hoc sibi
inuicem fr̃es etiã oꝑe ip̃o iusibili.
cum se inuicem hospitio recipunt.
ł st enim apl plerosq consuetuido
huius humilitatis usq ad factum.
quo cernatur expressa. Unde et a¬
postolus cum bene meritam uidu¬
am commendaret. si hospitio inqͥt

Expanded text:
tis, etiamsi me laudaretis. Quomodo tis, etiamsi me laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns indicat? 4. « Si ergo, inlavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatur expressa. Unde Apostolus cum viduam bene meritam commendaret, Si hospitio, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Si igitur ille homo eloquen¬
tissimus in ueritate arrogantiam
non timeret: quomodo arroganti¬
am ipsa ueritas tuet: Bicat se do¬
minũ qui dñs est dicat uerũ quia
ueritas est. ne non discam ego qł uti¬
le est. dum tacet ille qd est. Seatissi¬
mus paulus non urq uingenitus
sei filius. s unigeniti dei filii seruus
iapłs: non ueritas s particeps ue¬
nitatis ait libere et constanter. Et
siuoluero gloriari. non ero insipiẽs.
ueritatem enun dicam. Neq enim
in se ip̃o s in ipsa ueritate que supe¬
meret insipientiã si gloriari uellet
amator sapientie. et in gla sua time¬
uet insipientiam ipsa sapientia. Non
linuit arrogantiam qͥ dixit in dño
laudabitur anuna mea. et in lau¬
de sua timeret arrogantiam. potes¬
tas ilm̃i in qua lauilat᷑ anuna serui:
Uos inquit uocatis me magister et
dñe. et benelicitis. Sum etenim.
Ideo benedicitis. quia sum. Mam
si non essem qđ dicitis maledicere¬

Expanded text:
rem » . Si igitur ille homo eloquenrem » . Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogantiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego quod utile est, dum tacet ille quod est. Beatissimus Paulus, non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Dei Filii servus et apostolus; non veritas, sed particeps veritatis; ait libere et constanter, Et si voluero gloriari, non ero insipiens; veritatem enim dico . Neque enim in seipso, sed in ipsa veritate quae supemeret insipientiam, si gloriari vellet amator sapientiae; et in gloria sua timeret insipientiam ipsa sapientia? Non timuit arrogantiam qui dixit, In Domino laudabitur anima mea ; et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in qua laudatur anima servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non essem quod dicitis, male dicere
Abbreviated transcription (Latin):
uitare uoluerit. nobis sapientiã
denegabit: et magistrum qͥdem
ql̃ se esse dicit nemo reprehende¬
ret. etiam qui eum nichil esse ali¬
iul quam hominem crederet: qm̃
id profitetur qł et ipsi homines in
quiblibet artib. usq: adeo sine ar¬
rogantia profitent᷑. ut ꝓfessores uo¬
cent᷑. Quod uero dñm et ipse se di¬
cit discipuloꝵ suoꝵ. cum sint illi
etiam scłm scłm ingenui quis fe¬
rat in homine: Sed d̾s loquit᷑ nul¬
la est hic elatio tante celsitudius.
nullum mendatium ueritatis: no¬
bis subiacere illi utile est celsitudi¬
ni. nobis seruire utile ẽ ⁊ ueritatr
Qcͦ se dñm dicit. non illi est uitiũ
nob̃ est beneficium. Quiusdam
seularis auctoris uerba laulan¬
nir: qͥa dixit om̃is arrogantia odi¬
sa est. Tum illa ingenuitas elo¬
quentie multo molestissima. ⁊ ta
neu idem ipse cum de sua eloquen¬
na loqueret᷑. dicerem inquit ꝑfec¬
rimn si ita iudicarem: nec in ueri¬
nte crimen arrogantie ꝑtunesce¬

Expanded text:
vitare voluerit, nobis sapientiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo reprehenderet, etiam qui eum nihil esse aliud quam hominem crederet, quoniam id profiteretur, quod et ipsi homines in quibuslibet artibus, usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero Dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur, nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis. Nobis subjacere illi utile est celsitudini. Nobis servire utile est Veritati. Quod se Dominum dicit, non illi est vitium, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimesce
Abbreviated transcription (Latin):
sui. tam inopinati. tam mirabilis.
tam expauescendi et nisi uehemen¬
ter ipse terruisset nullo modo si¬
nendi. ut magister non tantũ ip¬
sorum s et angłorum. et dñs non
tantum ipsoꝵ s rerum omntum
lauaret pedes discipuloꝵ et seruo¬
rum suorum: huius ergo tanti fac¬
ti qm̃ ꝓmiserat scientiam ilicens
scies autem postea. qͥd sit qł̃ fecit
docere nunc incipit. Uos inquit
uocatis me magister et dñe. ⁊ be¬
nedicitis. Sum etenim. Benedi¬
citis quia uerum dicitis: sum qͥp¬
pe qđ dicits. Homini preceptum
est non te laudlet os taum. s lau¬
det te os proximi tui. Periculosũ
est enim sibi placere. cui cauendlũ
est superbire. Ille aut̃ẽ qui super
omnia est quantũcumq se laudet
non se extollit excelsus: nec potest
recte dici arrogans ds. Nob̾ nãꝙ
expedit eum nosse non illi: nec e¬
um quisq cognoscit. si non se in¬
dicet ipse qui nouit. Si ergo non
se lauilando quasi arrogantiam

Expanded text:
sui, tam inopinati, tam admirabilis, sui, tam inopinati, tam admirabilis, tam expavescendi, et nisi vehementer ipse terruisset, nullo modo sinendi, ut magister non tantum ipsorum, sed et angelorum, et Dominus non tantum ipsorum, sed rerum omnium, lavaret pedes discipulorum et servorum suorum. Hujus ergo tanti facti quoniam promiserat scientiam, dicens Scies postea, quid sit quod fecit, docere nunc incipit. Vos, inquit, vocatis me Magister et Domine, et bene dicitis, sum et enim. Bene dicitis, quia verum dicitis, sum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est: Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia, quantumcunque se laudet, non se extollit excelsus. Nec potest recte dici arrogans Deus, nobis namque expedit eum nosse, non illi. Nec eum quisquam cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando, quasi arrogantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ewangelii ubi dñs lauans pedeᷤ
discipulis sius ait qui lotus ẽ
semel non habet necessitatẽ nisi
pedes lauare. s est mundus totꝰ.
dilectioni ur̃e ut dñs donare dignatꝰ
ẽ exposuimꝰ: nunc qđ sequit᷑ uule¬
amus. Et uos inquit mundi estis.
sz non omnes. Hoc quil sit ne que¬
reremus. ip̃e ewanglista patefecit
adiungens. Sciebat eium quisnã
esset qui traderet eum. ꝓpterea ilix¬
it non estis mundi om̃s. Quid ħ
apertius: Prouude ad sequentia
transeamus. Postquam ergo lauit
pedes eorum et accepit uestimen¬
ta sua. et cum recubuisset iterum
dixit eis. Scitis quul fecerim uo¬
bis: Nunc est ut beato petro redd¬
datur illa ꝓmissio. Bilatum enĩ
fuerat. quando expauescenti ⁊ di¬
centi non lauabis mͥ pedes in eter¬
num. responsum est ei qił ego fa¬
cio tu nescis modo: scies autem
postea. Ecce est ipsum postea. Lam
tempus est ut dicat᷑ qđ paulo ante
dilatum est. Memor itaq dñs se ꝓ¬
misisse iam dudum scientiã facti

Expanded text:
Evangelii, ubi Dominus lavans pedes discipulis suis, ait, Qui lotus est semel, non habet necessitatem nisi pedes lavare, sed est mundus totus , Dilectioni vestrae, ut Dominus donare dignatus est, exposuimus: nunc quod sequitur videamus. Et vos, inquit, mundi estis, sed non omnes. Hoc quid sit ne quaereremus, ipse Evangelista patefecit, adjungens: Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum; propterea dixi: Non estis mundi omnes. Quid hoc apertius? Proinde ad sequentia transeamus. 2. Postqupedes eorum, accepit uestimenta sua et, cum recubuisset iterum, itur: Scitis quid fecerim vobis. Nunc est ut beato Petro reddatur illa promissio; dilatus enim fuerat, quod expavescenti et dicenti: Non lavabis mihi pedes in aeternum, responsum est ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Ecce est ipsum postea jam tempus, ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor itaque Dominus se promisisse jamdudum scientiam facti
Abbreviated transcription (Latin):
rificaretur uel glorificaret᷑. prs
humiliatus est passione. Nols
nim a mortius resurrexisser
mortuus non fuisset. Humilis
claritatis est meritum. claria
himilitatis est premiũ. S hs
factum est ui forma serui. un for¬
ma uero dei semꝑ fuit sempercla-¬
ritas erit. immo non fuit quasi
iam non sit. nec erit quasi nõdũ
sit s sine initio sine fine semper
est claritas. Quod ergo ait pat̾
uenit hora clarifica filium tuũ.
sic intelligenlum est tanqũa dix¬
erit uenit hora seminande humi-¬
litatis fructum non differas cla¬
ritatis. S quul sibi uult qł se¬
quitur ut filius tuus clarificet
teͤ Nuinqͥd etiam deus pater hu
passionis. ex qua illum clarifica-¬
ri oporteret: Quomodo igit᷑ eum
clarificaturus erat filius. cuius
claritas sempiterna nec ex forma
humana potuit iuderi minor. nͦ
in iliuina posset esse amplior ͤ S
istain questionem in hunc sermo¬
nem nolo artare. aut hinc eum fa¬
iere longiorem.¬

Expanded text:
rificaretur vel glorificaretur, prius humiliatus est passione: non enim a mortuis resurrexisset, si mortuus non fuisset. Humilitas, claritatis est meritum; claritas, humilitatis est praemium. Sed hoc factum est in forma servi; in forma vero Dei semper fuit, semper erit claritas: imo non fuit quasi jam non sit, nec erit quasi nondum sit; sed sine initio, sine fine semper est claritas. Quod ergo ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum; sic intelligendum est, tanquam dixerit, Venit hora seminandae humilitatis, fructum non differas claritatis. Sed quid sibi vult quod sequitur, Ut Filius tuus clarificet te? Numquid etiam Deus Pater pertulit passionis, ex qua illum clarificari oporteret? Quomodo igitur eum clarificaturus erat Filius, cujus claritas sempiterna nec ex forma humana potuit videri minor, nec in divina posset esse amplior? Sed istam quaestionem in hunc sermonem nolo arctare, aut hinc eum facere longiorem.