comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duo in carne una. ꝓfiteris mala
diabolica: morbũ postremo debe¬
re ñ comugiũ nuncupari. Non
ẽ mirũ. si pelagiani dicta nr̃a
in sensus quos uolunt decorqͤre
conantur: quando & de scͥpturis
scĩs ñ ubi obscure aliquid dictũ
ẽ. s ubi lara et aꝑta sunt testi¬
monia id facere consuert: more
qͥdem hereticoꝵ etiam cecorum.
Quis enim diceret sine motu cor¬
poꝵ. sine necessitate sexuũ. nupti¬
as ẽẽ potuisse: Os̃ enim fecit sexꝰ.
qm̃ mascłm et feminã fecit eos. sic̃
scriptumẽ. Unde autẽ posset fieri.
ut qui fuerant comungendi. et
ipsa coniunctione generaturi.
sua corpora ñ mouerent: qͣndõqͥ¬
dem nullus sit hominis ad homi¬
nem corporał accessus: si desit cor¬
poris motus: Non hic gͦ questio ẽ
de motu corpoꝵ. sine quo ñ posst̃
omĩno misceri: s de pudendo mo¬
tu genitalium: qui ꝓfecto ñ esset.
ce tam̃ seminatrix cõmixtio non
deesset: si genitalia ñ libidim sẽd

Expanded text:
duo in carne una, profiteris mala duo in carne una, profiteris mala diabolica, morbum postremo debere, non coniugium nuncupari\'. non est mirum, si Pelagiani dicta nostra in sensus quos uolunt detorquere conantur, quando et de scripturis sanctis, non ubi obscure aliquid dictum est, sed ubi clara et aperta sunt testimonia, id facere consueuerunt more quidem haereticorum etiam ceterorum. quis enim diceret sine motu corporum, sine necessitate sexuum nuptias esse potuisse? deus enim fecit sexus, quia masculum et feminam fecit eos, sicut scriptum est. unde autem fieri ut qui fuerant coniungendi et ipsa coniunctione generaturi sua corpora non mouerent, quandoquidem nullus fit hominis ad hominem corporalis accessus, si desit corporis motus? non ergo hic quaestio est de motu corporum, sine quo non possent omnino misceri, sed de pudendo motu genitalium, qui profecto non esset et tamen seminatrix commixtio non deesset, si genitalia non libidini, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ante peccasset: de qua erubuerunt in
paradiso qui pudenda texer̃t̃: quã
nemo negat qͥa peccatum inobedi¬
entiȩ precesserat. ideo subsecutam.
Qui autem uult intelligere quid sen¬
serint: debet considerare qͥd tex̾int.
Succinctoria quippe sibi de foliis
ficulneis ñ uestim̃ta fecerunt. Quȩ
latim campestͥa sunt interp̃cati.
Quis autẽ ignorat. qui campestran¬
tur quas partes corporis ꝯtegant:
has enĩ tegebant romani iuiuenes:
quando nudi exercebant᷑ in campo.
Unde hoc genus tegminis. tale no¬
mñ accipit. Illȩ gͦ nuptiȩ inquit quȩ
sine concupiscentia. sine motu cor¬
poꝵ. sine necessitate sexuum ut di¬
cis ẽẽ potuert̃ ante: ꝓnuntiantur
laudabiles. Ista uͦ conugia que nẽ
agunt᷑ a diabolo inuenta definis.
Iua itaq inquit quȩ institui potu¬
isse sõmas: bona deliberas. Ista uͦ
de quib dicit scͥptura diuina. re¬
linquet homo patrem et matrẽ
ce adherebit uxori sue. & erunt

Expanded text:
ante peccasset, de qua erubuerunt in ante peccasset, de qua erubuerunt in paradiso, qui pudenda texerunt, quam nemo negat, quoniam peccatum inoboedientiae praecesserat, ideo subsecutam. qui autem uult intellegere quid senserint, debet considerare quid texerint. succinctoria quippe sibi de foliis ficulneis, non uestimenta fecerunt, quae latini campestria sunt interpretati. quis autem ignorat qui campestrantur quas partes corporis contegant? has enim tegebant Romani iuuenes, quando nudi exercebantur in campo, unde hoc genus tegminis tale nomen accepit. Illae ergo nuptiae\', inquit, \'quae sine concupiscentia, sine motu corporum, sine necessitate sexuum, ut dicis, esse potuerunt, a te pronuntiantur laudabiles; ista uero coniugia, quae nunc aguntur, a diabolo inuenta definis. illa itaque\', inquit, \'quae institui potuisse somnias, bona deliberas, ista uero, de quibus dicit scriptura diuina: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt
Abbreviated transcription (Latin):
ante octauum diem si necesse sit.
paruulũ baptizari oportere. ne ꝑe¬
at anuma eiꝰ. Quẽ tanto uult intel¬
ligi ad indulgentiã baptisim faciliꝰ
dicere maincheos: & antiquissimã
eccłiȩ traditionẽ isto nefario cͥmine
asꝑgat. qua exorcizantur ut dixi
&e exsufflantur paruuli: ut in reg¬
num xp̃i a potestate tenebrarum.
hoc ẽ diaboli et angłoꝵ eiꝰ eruti tͣns¬
ferant᷑. Nos autẽ paratiores sumus
cum istis uiris. et cum eccłia xp̃i in
huuis fidei antiquitate firmata. qͦ¬
libet malẽdicta et contumelias ꝑpeti:
qm cum pelagianis cuilibet eloquii
& dicis. Nulla eẽt concupiscentia nͥ
homo ante peccasset. Nuptiȩ uͦ essenł:
etiam si nemo peccasset. Non dixi:
citur sapientia. s dixi nulla ẽẽt pu¬
denda concupiscentia. Relegantur
ũba mea que etiam ipse posuit: ut
quanta ab illo fraude cõmemorant᷑
appareat. S quo uoluerit eam noĩe
appellet. Illa dixi qd̾ ñ ẽẽt nisi homo

Expanded text:
ante octauum diem, si necesse sit, ante octauum diem, si necesse sit, paruulum baptizari oportere, ne pereat anima eius. quem tanto uult intellegi ad indulgentiam baptismi faciliusdicere Manicheos et antiquissimam ecclesiae traditionem isto nefario crimine aspergat, qua exorcizantur, ut dixi, et exsufflantur paruuli, ut in regnum Christi a potestate tenebrarum, hoc est diaboli et angelorum eius, eruti transferantur. nos autem paratiores sumus cum istis uiris et cum ecclesia Christi in huius fidei antiquitate firmata quaelibet maledicta et contumelias perpeti quam cum Pelagianis cuiuslibet eloquii  dicis: nulla esset concupiscentia, nisi homo ante peccasset, nuptiae uero essent, etiamsi nemo peccasset\'; non dixi: citur sapientia, sed dixi: \'nulla esset pudenda concupiscentia\'. relegantur uerba mea, quae etiam ipse posuit, ut quanta ab illo fraude commemorentur adpareat. sed quo uoluerit eam nomine appellet, illa dixi quod non esset, nisi homo
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturaꝵ tractatorib. qui in eccłia
catholica floruerunt. quomͦ hec ñ
in alios sensus conati sunt u̾tere: q̃m
stabiles erant in antiquissima &e ro¬
bustissima fide. ñ autẽ nouitio mo¬
uebantur errore: Quos si colligẽ
& eoꝵ testimoniis uti uelim: & ni¬
mis longum erit: de de canomeis au¬
ctoritatib a quib ñ debemꝰ aũti.
nimis fortasse uidebor p̾sumpsis¬
se qͣm debui. uerũptam̃ ut omitrã
beatissimũ ambrosiũ. cui pelagiuᷤ
sicut iam cominemoraui. tam ma¬
gnũ integritatis in fide testimoni
nichil aliud defendit in paruuilis.
ut haberent necessariũ mẽdicũ xp̃m
nisi originale peccatũ: nunqͥd gło¬
sissime corone cipͥanus. dicet᷑ ab ali¬
quo ñ solum fuisse s uł ẽẽ potuis¬
se manicheus: cum pͥus iste sit pas¬
sus. qͣm illa in orbe romano pestis
apparuit. Ettam̃ in libro de bap¬
tismate paruuloꝵ ita defendit ori¬
ginale peccatum: ut ꝓpt̾ea dicat et

Expanded text:
scripturarum tractatoribus, qui in catholica scripturarum tractatoribus, qui in catholica ecclesia floruerunt, quomodo haec non in alios sensus conati sunt uertere, quoniam stabiles erant in antiquissima et robustissima fide, non autem nouitio mouebantur errore? quos si colligere et eorum testimoniis uti uelim, et nimis longum erit et de canonicis auctoritatibus, a quibus non debemus auerti, minus fortasse uidebor praesumpsisse quam debui. uerumtamen, ut omittam beatissimum Ambrosium, cui Pelagius, sicut iam commemoraui, tam magnum integritatis in fide perhibuit nihil aliud defendit in paruulis, ut haberent necessarium medicum Christum, nisi originale peccatum — numquid et gloriosissimae coronae Cyprianus dicetur ab aliquo non solum fuisse, sed uel esse potuisse Manicheus, cum prius iste sit passus, quam illa in orbe Romano pestis adparuit? et tamen in libro de baptismate paruulorum ita defendit originale peccatum, ut propterea dicat et
Abbreviated transcription (Latin):
usq in diem sepulturȩ in matrem
omĩum: Aut qd̾ dicit apłs: in adã
om̃s moriunt᷑: aut qd̾ dicit sc̃s
iob ubi de peccatis suis loquit᷑. ho¬
mo enĩ natus ẽ ex muliere breuis
uitȩ. & plenus iracundia. sicut floᷤ
fem decidit. fugit autẽ sicut umbra.
ce ñ stabit. ñne & huiꝰ curã fecisti.
c&e hunc fecisti intrare in conspectu
tuo in iudiciũ: Quis enĩ erit mun¬
dus a sordib: Ne unus qͥdem: etiam¬
si uniꝰ diei fuerit uita eiꝰ suꝑ terrã.
Quas enĩ dixerat sordes. quia pec¬
cata intelligi uoluit. ipsa lectio in¬
dicat: ubi ꝓrsus unde loquatur
apparet. Unde ẽ et illud apud ꝓpħã
zachariam: ubi aufert᷑ a sacerdote
uestis sordida: & dicit᷑ ei. ecce abstu¬
li peccata tua. Puto qd̃ ista omiã
&e cetera huiꝰmodi quȩ indicant
omnẽ hominẽ sub peccato &e ma¬
ledicto nasci. ñ leguntur in tenebͥs
manicheoꝵ: s in luce catholicorum.
Quid autẽ dicam de ipsis diuinaꝵ

Expanded text:
usque in diem sepulturae in matrem usque in diem sepulturae in matrem omnium, aut quod dicit apostolus: in Adam omnes moriuntur, aut quod dicit sanctus Iob, ubi de peccatis suis loquitur: homo enim natus ex muliere breuis uitae et plenus iracundiae sicut flos feni decidit; fugit autem sicut umbra et non stabit. nonne et huius curam fecisti et hunc fecisti intrare in conspectu tuo in iudicium? quis enim erit mundus a sordibus? ne unus quidem, etiamsi unius diei fuerit uita eius super terram. quas enim dixerit sordes, quia peccata intellegi uoluit, ipsa lectio indicat, ubi prorsus unde loquatur adparet. unde est et illud apud prophetam Zachariam, ubi aufertur a sacerdote uestis sordida et dicitur ei: ecce abstuli peccata tua. puto, quod ista omnia et cetera huius modi, quae indicant omnem hominem sub peccato et maledicto nasci, non leguntur in tenebris Manicheorum, sed in luce catholicorum. Quid autem dicam de ipsis diuinarum
Abbreviated transcription (Latin):
cirari et exlufflari: ut ipsis miste¬
riis ostenderet᷑ ñ eos in regnũ xp̃i
nisi erutos a tenebraꝵ potestate
transferri. Nunqͥd in libris mani¬
chei legit᷑ qd̾ uenerit filiꝰ hominis
querere & saluare qd ꝑierat:
Aut qd̵ ꝑ unũ hoĩem peccatum
supra cominemorauimꝰ: Aut qd
reddit d̾s peccatũ patrum in filioᷤᷤ.
Aut qd̵ in psalmo scͥptum ẽ. ego
in iniquitatib conceptus sum.
& in peccatis mater mea in uto
me aluit: Aut homo uanitati
similis factus ẽ dies eiꝰ sicut ũbra
pretereunt: Aut ecce ueteres posin¬
sti dies meos: & sub̃a mea quasi ni¬
chilum ante te ẽ. erumptam uni¬
ũsa uanitas omĩs homo uiuens:
Aut qd apłs dicit: omĩs creatura
uanitati iubiecta ẽ: Aut in libro
eccłiastes. uanitas uanitatũ. & oĩa
uanitas: quȩ abundantia ẽ homi¬
ni in omni labore suo. quẽ ipse la¬
borat sub sole. Aut in libro eccłiasti¬
oo: iugum graue suꝑ filios adam.
a die exitus de uentre matris eoꝵ.

Expanded text:
cizari et exsufflari, ut ipsis mystecizari et exsufflari, ut ipsis mysteriis ostenderetur non eos in regnum Christi nisi erutos a tenebrarum potestate transferri, aut in libris Manichei legitur, quod uenerit filius hominis quaerere et saluare quod perierat, aut quod per unum hominem peccatum supra commemorauimus, aut quod reddit deus peccata patrum in filios, aut quod in psalmo scriptum est: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit, aut: homo uanitati similis factus est, dies eius uelut umbra praetereunt, aut: ecce ueteres posuisti dies meos, et substantia mea quasi nihil ante te; uerumtamen uniuersa uanitas, omnis homo uiuens, aut quod apostolus dicit: omnis creatura uanitati subiecta est, aut in libro Ecclesiaste: uanitas uanitatum et omnia uanitas. quae abundantia est homini in omni labore suo quem ipse laborat sub sole? aut in libro Ecclesiastico: iugum graue super filios Adam a die exitus de uentre matris eorum
Abbreviated transcription (Latin):
nale malum: nonne religiosius sibi
illud iuderetur dicere. si natura ꝑ
deũ ẽ. ñ potest in ea oriri ullũ ma
lum: Et tam̃ falsum ẽ. Hoc autẽ
manichei asserere uoluert: & non
creaturã di factam de nichilo. sed
ipsam naturã d̃i malis omnibus
implere conati sunt. Non em̃ ortũ
ẽ malum nisi in bono: nec tam̃
summȩ & immutabili qd̾ ẽ na¬
tura dĩ s facto de nichilo ꝑ sapi¬
entiã dĩ. Est itaq ꝑ qd homo
diuino oꝑi uendicet᷑: quia ñ ẽẽt
homo. nisi diuino oꝑe crearetur.
Malum autẽ ñ ẽẽt in paruuł.
nisi uoluntate pͥmi hominis pec¬
caretur: & origine uitiata pecca¬
tum originale traheret᷑. Non gͦ
sicut iste ait ꝑfecte manicheus ẽ.
qui malum originale defendit:
s ꝑfecte pelagianus ẽ. qui malũ
originale ñ credit. Neq enim ex
quo ẽẽ cepit manicheoꝵ pestilenti¬
osa doctrina ex illo ceꝑunt in ec¬
clesia d̃i pariuili baptitandi. exor¬

Expanded text:
nale malum\', nonne religiosius sibi nale malum\', nonne religiosius sibi alius uidetur dicere: si natura per deum est, non potest in ea oriri ullum lum? Et tamen falsum est: hoc enim Manichaei asserere voluerunt, et non creaturam Dei factam de nihilo, sed ipsam naturam Dei malis omnibus implere conati sunt. Non enim ortum est malum nisi in bono, nec tamen summo et immutabili, quod est natura dei, sed facto de nihilo per sapientiam dei. est itaque per quod homo diuino operi uindicetur, quia non esset homo, nisi diuino opere crearetur. malum autem non esset in paruulis, nisi uoluntate primi hominis peccaretur et origine uitiata peccatum originale traheretur. non ergo sicut iste ait: \'perfecte Manicheus est, qui malum originale defendit\', sed perfecte Pelagianus est, qui malum originale non credit. neque enim ex quo esse coepit Manichei pestilentiosa doctrina, ex illo coeperunt in ecclesia dei paruuli baptizandi exor
Abbreviated transcription (Latin):
tur intentio. & natura laudatur:
qͥa duo sunt que contrariis appli¬
cent᷑. S etiã in paruulo ñ unum ẽ
tantum. id est natura in qua creat᷑
homo a do bono̾ ht̃ enĩ et uitium.
qd ꝑ unũ in om̃s homines tͣnsiit
sicut sapit apłs: ñ sicut desipit pela¬
gius. uł celestius: uł eoꝵ quicumq
discipłs. Hoꝵ itaq duoꝵ que in par¬
uulo eẽ diximus. unũ ascribit᷑ do:
alterũ diabolo. Et qd utrũq ꝓpter
hoꝵ unũ id est ꝓpt̃ uitium subicit᷑
potestati diaboli. ido ñ ẽ incongru¬
um: qͥa ñ fit ipsiꝰ diaboli potestate
s d̃i. Subicitur autẽ uitiũ uitio. na¬
tura naturȩ: quia & in diabolo u¬
trumq ẽ ut cum dilecti & electi di¬
de potestate tenebraꝵ eruunt᷑ cui
iure subdunt᷑. appareat quid done¬
tur iustificatis bonis a dõ bono. be¬
ne oꝑante de malis. Qd̃ autẽ iste. sͥ
quasi religiose dicere uisus ẽ. si na¬
tura ꝑ dm̃ ẽ. ñ potest in ea ẽẽ origi¬

Expanded text:
tur intentio et natura laudatur, tur intentio et natura laudatur, quia duo sunt, quae contrariis adplicentur; sed etiam in paruulo non unum est tantum, id est natura, in qua creatus est homo a deo bono; habet enim et uitium, quod per unum in omnes homines pertransiit, sicut sapit apostolus, non sicut desipit Pelagius uel Caelestius uel eorum quicumque discipulus. horum itaque duorum, quae in paruulo esse diximus, unum adscribitur deo, alterum diabolo. et quod utrumque propter unum horum, id est propter uitium subicitur potestati diaboli, ideo non est incongruum, quia non fit ipsius diaboli potestate, sed dei; subicitur autem uitium uitio, natura naturae, quia et in diabolo utrumque est, ut, cum dilecti et electi de potestate tenebrarum eruuntur, cui iure subduntur, adpareat quid donetur iustificatis bonis a deo bona bene operante de malis. Quod autem iste sibi quasi religiose dicere uisus est: si natura per deum est, non potest in ea esse origi
Abbreviated transcription (Latin):
di oꝑe oriri potuit: cur malũ qd̃
alicubi iam erat ꝑ opus d̃i transire
ñ potuit: p̾sertimn cum ipso uerbo
utatur apłs dicens. et ita in omnes
homines ꝑtnͣ siit: Nunqͥd homines
ñ sunt opꝰ dĩ: Ptransiit gͦ peccatum
ꝑ homines: hoc ẽ opus diaboli per¬
opus d̃i: atq ut alio modo idipsum
dicam. opus oꝑis di ꝑ opus dĩ & id̃o
ds ẽ solus ĩmutabilis. &e potentissi¬
mȩ bonitatis: qui et anteqͣm esset
ullum malũ. bona oꝑa fecit omĩa:
ce de malis que in bonis ab eo factiᷤ
inquit homine iure uituꝑat᷑ in¬
tentio. & origo laudat᷑: qͥa duo st̃
quȩ contrariis applicent᷑. In pariui¬
lo autẽ unũ ẽ natura tantũ. qͥa
uoluntas ñ ẽ. Illud gͦ unũ inquit:
aut d̃o ascribet᷑ aut demoni. Si na
nichilerit ꝑ qd homo diuino operi
uendicet᷑. ꝑfecte itaq manicheus
ẽ qui malum originale defendit.
Audiat potius adñsum ista qd̃ ue¬
rum ẽ. In uno homine iure uituꝑa¬

Expanded text:
dei opere oriri potuit, cur malum, quod dei opere oriri potuit, cur malum, quod alicubi iam erat, per opus dei transire non potuit, praesertim cum ipso uerbo utatur apostolus dicens: et ita in omnes homines pertransiit? numquid homines non sunt opus dei? pertransiit ergo peccatum per homines, hoc eopus Dei: atque ut alio modo idipsum dicam, opus operis Dei per opus Dei. Et ideo Deus est solus immutabilis et potentissimae bonitatis: qui et antequam esset ullum malum, bona opera fecit omnia, et de malis quae in bonis ab eo factis » inquit, « homine jure vituperatur intentio, et origo laudatur, quia duo sunt quae contrariis applicentur: in parvulo autem unum est, natura tantum, quia voluntas non est. Illud ergo unum, » inquit, « aut Deo adscribetur, aut daemoni. Si natnihil erit, per quod homo diuino operi uindicetur. perfecte itaque Manicheus est, qui malum originale defendit\'. audiat potius aduersum ista quod uerum est. in uno homine iure uitupera
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ex uoluntate mala. tanqͣm ex
arbore mala fructus eiꝰ fieri omĩa
oꝑa mala: sic ipsam uoluntatem
angło: quid erat ipse angłs nisi
bonum opus d̃i: Si ex homine: qͥd
erat ipse homo nisibonũ opus di:
Immo quia uoluntas mala exan
in eis ista mala orirent᷑: nisi bonum
opus di. & bonaatq laudanda na¬
tura: Ecce ergo ex bono oritur ma¬
lum: nec fuit omĩno unde oriri pos
sit. nisi ex bono. Ipsam dico uolun¬
tatem malam. quã nullum p̃cessit
malũ: ñ oꝑa mala quȩ ñ sunt nisi
ex uoluntate mala: tanqͣm exar¬
bore mala. Nec ido tñ ex bono po¬
tuit oriri uoluntas mala. qͥabonũ
factum ẽ a bono do: s quia de ni¬
chilo factum ẽ bonumñ de dõ. Qd
gͦ ẽ qd dicit̾ si natura opus di ꝑ opꝰ
đi opus diaboli transire ñ sinitur.
Nonne opus diaboli quando pͥmũ
in angło qui diabolus factus ẽ ortũ
ẽ. in oꝑe dĩ ortum ẽ: Quappter si
malum qd̾ omĩno nus qͣm erat. in

Expanded text:
est ex uoluntate mala tamquam ex est ex uoluntate mala tamquam ex arbore mala fructus eius fieri omnia opera mala, sic ipsam uoluntatem angelo, quid erat ipse angelus nisi bonum opus dei? si ex homine, quid erat ipse homo nisi bonum opus dei? immo quia uoluin eis ista mala orirentur, nisi bonum opus Dei, et bona atque laudanda natura? Ecce ergo ex bono oritur malum, nec fuit omset, nisi ex bono, ipsam dico uoluntatem malam, quam nullum praecessit malum, non opera mala, quae non sunt nisi ex uoluntate mala tamquam ex arbore mala. nec ideo tamen ex bono potuit oriri uoluntas mala, quia bonum factum est a bono deo, sed quia de nihilo factum est, non de deo. quid ergo est quod dicit: \'si natura opus est dei, per opus dei opus diaboli transire non sinitur'? nonne opus diaboli, quando primum in angelo, qui diabolus factus est, ortum est, in opere dei ortum est? quapropter si malum, quod omnino nusquam erat, in
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝯdemnationẽ. ꝑ uniꝰ iobẽdienti¬
am: peccatores constituti st̃ multi. fice
ꝑ quid delict̾um inuenit᷑ in paruu¬
lo. Iam credat originale peccatũ sinat
uenire paruulos ut saluent᷑ ad xp̃m.
Quid ẽ qd̾ dicit. ñ peccat iste qui naᷤ¬
cit᷑: ñ peccat ille qui genuit᷑: ñ peccat
iste qui condidit. P quas rimas in¬
ter tot presidia innocentiȩ: peccatũ
fingis ingressum: Qui querit laten¬
tem rimã: iam habeat aꝑtissimã
ianuã. P unũ hominẽait apłs. Per
inquit ex uoluntate ẽ: mala est¬
uoluntas quȩ peccatũ fecit. Si ex na¬
tura: mala ẽ natura. Cito respon¬
deo. Ex uoluntate peccatũ ẽ. Qrit
forte: utrum et originale peccatũ.
Respondeo. Prorsus et originale per¬
catum: quia et hoc ex uoluntate pͥ¬
mi hominis seminatum ẽ: ut & in
illo eẽt̾ et in om̃s transiret. S qd
secutus adiunxit. si ex natura
mala natura. quero ab illo ut si
potest respondeat. sicut manifestũ

Expanded text:
ad condemnationem. per unius inoboedientiad condemnationem. per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi. ecce per quid delictum inuenitur in paruulo! iam credat originale peccatum, sinat uenire paruulos, ut saluentur, ad Christum. Quid est quod dicit: \'non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat iste qui condidit: per quas rimas inter tot praesidia innocentiae peccatum fingis ingressum?\' quid quaerit latentem rimam, cum habeat apertissimam ianuam? per unum hominem, ait apostolus; per inquit, « ex voluntate est, mala voluntas quae peccatum facit: si ex natura, mala natura. » Cito respondeo, Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte, utrum et originale peccatum. Respondeo, Prorsus et originale peccatum: quia et hoc ex voluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset, et in omnes transiret. Sed quod secutus amala natura\', quaero ab illo, ut, si potest, respondeat, sicut manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
apłs: in õs hoĩes ad ꝯdenationẽ. Os aũ dix̃
ad condenationẽ ꝑ ad̾a. & õs ad iustificati¬
eos qui moriunt᷑ in adam. transferat
sine adam nullus ad mortẽ: ta sine
xp̃o nullus ad uitam. Sicut dicimꝰ
de litteraꝵ magistro. si in ciuitate
solus ẽ om̃s iste hic luteras docet:
ñ quia om̃s discunt᷑ s quia nemo
nisi ab ipso. Quos autẽ om̃s dix̾at.
multos postea dixit: eosdem ipsos
tam̃ om̃s multos significans. Sicut
enim inqͥt ꝑ inobedientiã uniꝰ hoĩs
peccatores constituti st̃ multi.ita per
unius obedientiã iusti constituent᷑
multi. Adhuc querat: ꝑ quid pecca¬
tũ inuenit᷑ in paruulo. Responde¬
ant ei paginȩ scẽ ꝑunũ hominem
peccatũ in hunc mundũ intrauit:
ce ꝑpeccatũ mors: &e ita in om̃s hoĩes
ꝑtransiit: in quo om̃s peccauerunt.
Ob uniꝰ delictum multi mortui st̃.
Iuditiũ ex uno: in ꝯdemnationem.
Ob uniꝰ delictũ: mors regnauit. ꝑ
unũ. P uniꝰ delictum in om̃s hoĩes

Expanded text:
demnationem. Omnes autem dixit ad condemnationem per Adam, et omnes ad justificatieos qui moriuntur in Adam, transferat sine Adam nullus ad mortem, ita sine Christo nullus ad vitam. Sicut dicimus de litterarum magistro, si in civitate solus est, Omnes iste hic litteras docet: non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab ipso. Denique quos ante omnes dixerat, multos postea dixit, eosdem ipsos tamen omnes multosque significans. Sicut enim, inquit, per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius obedientiam justi constituentur multi. Adhuc quaerat, per quid peccatum inueniatur in paruulo. respondeant ei paginae sanctae: per unum hominem peccatum in hunc mundum intrauit et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. ob unius delictum multi mortui sunt. iudicium ex uno in condemnationem. ob unius delictum mors regnauit per unum. per unius delictum in omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
unũ sit tantũ. idoneum ẽ ꝑducere
ad ꝯdemnationẽ. etiã nullis addi¬
tis ceteris: sicut ꝑducit paruulos mo¬
rientes qui ex adam nascunt᷑. si in
xp̃o renascunt᷑. Quid gͦ ex nobis qͦ¬
rit iste qd̾ ñ uult ab apło audire. ꝑ
quid peccatũ inueniatur in paruu

Expanded text:
unum sit tantum, idoneum est perducere unum sit tantum, idoneum est perducere ad condemnationem etiam nullis additis ceteris, sicut perducit paruulos morientes, qui ex Adam nascuntur, nisi in Christo renascantur? quid ergo a nobis quaerit iste, quod non uult ab apostolo audire. per quid pec
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ: gr̃a autẽ ex multis delic̾tis in
iustificationẽ. Ex uno gͦ quid nisi
delicto: qͥa sequit᷑. gr̃a autẽ ex mul¬
tis delictis: Dicant isti. quomͣ ex
uno delicto in condemnationẽ: nisi
qͥa sufficit ad condemnationẽ. etiã
unum originale peccatũ. qd̾ in õs
homines ꝑtransiit. Grã uͦ ideo ex
multis delictis in iustificationem:
quia ñ solum illud unũ soluit qd̾
originalit̾ trahit᷑ s etiã cetera quȩ
in uno quoq homine motu ꝓpriȩ
uoluntatis addunt᷑. Si enĩ ob unrꝰ
delictum mors regnauit ꝑ unum
multomagis qui abundantiam
demnationẽ: ita ꝑ uniꝰ iustificatio¬
nẽ in om̃s homines. ad iustificatio¬
nem uitȩ. Ad huc ꝑmaneant in ua¬
nitate mentis suȩ: & dicant unũ
hominẽ ñ ꝓpaginem traiecisse: sed
exemplũ prebuisse peccati. Quomͦ
gͦ ꝑ unuis delictum in om̃s hoĩes ad
ꝯdemnationẽ. & ñ potiꝰ ꝑ multa sua
cuiꝰ q: delicta: nisi quia etiam si illud

Expanded text:
onem, gratia autem ex multis delictis in onem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. ex uno delicto? quia sequitur, gratia autem ex multis delictis. Dicant isti, quomodo ex uno delicto in condemnationem, nisi quia sufficit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit? Gratia vero ideo ex multis delictis in justificationem, quia non solum illud unum solvit, quod originaliter trahitur, sed etiam caetera, quae in unoquoque homine motu propriae voluntatis adduntur. Si enim ob unius delictum mors regnavit per unum, multo magis qui abundantiam condemnationem, ita et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. adhuc permaneant in uanitate mentis suae et dicant unum hominem non propaginem traiecisse, sed exemplum praebuisse peccati. quomodo ergo per unius delictum in omnes homines ad condemnationem et non potius per multa sua cuiusque delicta, nisi quia, etiam si illud
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ꝑ legem cognitio peccati. Sed
regnauit inquit mors ab adam
usq ad moyseir. hoc ẽ qd̾ supra
dixerat usq ad legem. Non ut a
moyse ut deinceps ñ eẽt peccatũ:
s quia nec lex ꝑ moysen data reg¬
num pocuit mortis auferre: quȩ
ñ regnat utiq nisi ꝑ peccatum. Re¬
gnũ porro eiꝰ ẽ. ut hominẽ morta¬
lem. in scłam etiam que sempit̾na
ẽ precipitet mortẽ. Regnauit autẽ
in quib: Et in his inquit qui ñ
peccauert̃ in similitudine p̃nari¬
cationis adȩ qui ẽ forma futuri.
Cuiꝰ futuri: nisi xp̃i: Et qualis
forma: nisi a contrario: Qd̃ ali¬
bi etiã breuiter dicit. Sicut in
illud. ita et in isto istud. Ipsa ẽ for¬
ma. S hec forma:. ñ omni parte ꝯ¬
formis ẽ. Unde hicapls secutus
adiunxit. S ñ sicut delictum: ita
iħu xp̃i in multos abundabit. Ed
temporalit ꝓpter adam moriunt᷑
ꝓpter ipsũ autẽ xp̃m sine fine in¬
dicium qͥdem ex uno in ꝯdemnati¬

Expanded text:
dicit: per legem cognitio peccati, sed dicit: per legem cognitio peccati, sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen — hoc est, quod supra dixerat: usque ad legem — non ut a Moyse deinceps non esset peccatum, sed quia nec per Moyseu lex data regnum potuit mortis auferre, quae non regnat utique nisi per peccatum. regnum porro eius est, ut hominem mortalem in secundam etiam, quae sempiterna est, praecipitet mortem. regnauit autem in quibus? et in his, inquit, qui non peccauerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri. cuius futuri nisi Christi? et qualis forma nisi a contrario? quod alibi etiam breuiter dicit: sicut in illud, ita in isto istud. ipsa est forma, sed haec forma non omni ex parte conformis est. unde hic apostolus secutus adiunxit: sed non sicuti in multos abundauit. quitemporaliter propter Adam moriuntur, propter ipsum autem Christum sine fine uidicium quidem ex uno in condemnati
Abbreviated transcription (Latin):
tes hoc ideo dictum eẽ. qd adã pec¬
cau̾it pͥmum. in quo decetero qͥsqͥs
peccare uoluerit. quia peccandi¬
in eo inuenit exemplũ. & itapec¬
catum ñ trahi generatione ab illo
uno in om̃s homines: s illiꝰ unius
ñ ꝑunum hominẽ. s ꝑ diabolum
potiꝰ in hunc mundũ peccatum
intrasse: & ꝑ om̃s homines ꝑtran¬
sisse dixisset. De diabolo quippe
scͥptum ẽ.Imitant᷑ autẽ eum: qui
sunt ex parce ipsiꝰ. S ideo ꝑ unũ
hominẽ dixit. a quo generatio u
tiq hominũ cepit.: ut ꝑ generati¬
onem doceret isse ꝑ om̃s origina¬
le peccatum. Quid autẽ aliud in¬
dicant etiam sequentia u̾ba apłica:
Cum enim hoc dixisset. adiunxit:
usq enim ad legem peccatũ in mun¬
do fuit. Id est quia nec lex potuit
auferre peccatũ. Peccatũ autẽ inqͥt
ñ deputabat᷑ cum lex ñ eẽt. Erat
gͦ s ñ deputabat᷑: quia ñ ostendeba¬
tur qd deputaret᷑. Sic enim alibi

Expanded text:
tes hoc ideo dictum esse, quod Adam pectes hoc ideo dictum esse, quod Adam peccauerit primum, in quo de cetero quisquis peccare uoluit, peccandi inuenit exemplum, ut peccatum scilicet non generatione ab illo uno in omnes homines, sed illius unius non per unum hominem, sed per diabolum potius in hunc mundum peccatum intrasse et per omnes homines pertransisse dixisset. de diabolo quippe \'scriptum est: imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius. sed ideo per unum hominem dixit, a quo generatio . utique hominum coepit, ut per generationem doceret isse per > omnes originale peccatum. Quid autem aliud indicant etiam sequentia uerba apostolica? cum enim hoc dixisset, adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, id est, quia nec lex potuit auferre peccatum. peccatum autem, inquit, non deputabatur, cum lex non esset. erat ergo, sed non deputabatur,  quia non ostendebatur, quod deputaretur. sicut enim alibi
Abbreviated transcription (Latin):
originem dicis malum in hominib:
ꝑ malum ius diaboli in homines:
diabolum ẽẽ dicis auctorẽ hominũ:
a quo ẽ origo nascentiũ. Si autem
credis a dõ hominẽ fieri & eẽ comu¬
ges innocentes: uide qͣm stare non
possit. trahi ex his originale pecca¬
tum. Ad omĩa ista huic respondit
apłs: qui neq uoluntatẽ arguit
paruuli. quȩ ꝓpͥa millo nundum
ẽ ad peccandũ: neq nuptias in qͣn¬
tũ nuptiȩ st̃ quȩ hñt a dño ñ solũ
institutionẽ uerũ etiã benedictio¬
nem: neq parentes in qͣntũ paren¬
tes sunt. inuicẽ licite atq legitune
ad ꝓcreandos filios coniugati. s ꝑ
& ita in om̃s homines ꝑtransiit:
in quo om̃s peccauert̃. Qd̃ isti si ca¬
tholicis aurib m̃tib ꝙ ꝑcipent:
adũsus fidem gr̃amq xp̃i. rebelles
animos ñ haberent: neq conarent᷑
maniter. ad suum ꝓpͥum & hereticũ
sensum. hec apłica ũba tam lucida
& tam manifesta conũtere. asseren¬

Expanded text:
originem malum in hominibus, originem malum in hominibus, per malum ius diaboli in homines, diabolum esse dicis auctorem hominum, a quo est origo nascentium; si autem credis a deo hominem fieri et esse coniuges innocentes, uide quam stare non possit trahi ex his originale peccatum\'., Ad omnia ista huic respondet apostolus, qui neque uoluntatem arguit paruuli, quae propria in illo nondum est ad peccandum, neque nuptias, in quantum nuptiae sunt, quae habent a deo non solum institutionem, uerum etiam benedictionem, neque parentes, in quantum parentes sunt inuicem licite atque legitime ad procreandos filios coniugati, sed per et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. quod isti si catholicis auribus mentibusque perciperent, aduersus fidem gratiamque Christi rebelles animos non haberent neque conarentur inaniter ad suum proprium et haereticum sensum haec apostolica uerba tam dilucida et tam manifesta conuertere, adseren
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gͦ qd̾ querit᷑ a nobis. ꝑ quid pecca¬
tum inueniat᷑ in paruulo. utrum ꝑ
uoluntatẽ. an ꝑ nuptias. an ꝑpa
rentes: Sic enim loquit᷑. & tanqͣm
ad omnia ista respondet: & apeccato
quasi cuncta ista purgandoͬ nichil
uult remanere. unde peccatũ inue¬
mat᷑ in paruulo. uerba demq eius
iam ipsa attende. P quidgͥ inquit¬
peccatum inuenitur in paruulo:
P uoluntatẽ: Nulla in eo fuit. ꝑnup¬
tias: S hec ꝑtinent ad opus paren¬
tum: quos in hoc actu ñ peccasse
ꝓmpseras. S qͣntum ex sequentib
apparet: ñ hoc uere concesseras. Ipse
sunt gͥ execrandȩ inquit: quȩ causã
fecere mali. S illȩ solȩ opus in dicãt
ꝑsonaꝵ. Parentes gͥ qui consortio
suo causam fecert̃: peccato iure dã
si tuam sequamur sententiã conu¬
ges eterno supplicio mancipari: quoꝵ
labore actum ẽ. ut ad dñatũ exer¬
cendum in homines diabolus ꝑue¬
niret. Et ubi ẽ qd̾ paulo ante ho¬
minẽ opus dĩ dixeras: Quia si per

Expanded text:
d quaerit a nobis: per quid peccatum inuenitur in paruulo? utrum per uoluntatem an per nuptias an per parentes? sic enim loquitur et tamquam . ad omnia ista respondet et a peccato quasi cuncta ista purgando nihil uult remanere unde peccatum inueniatur in paruulo. uerba denique iam ipsa eius adtende: \'per quipeccatum inuenitur in paruulo? per uoluntatem? nulla in eo fuit. per nuptias? sed hae pertinent ad opus parentum, quos in hoc actu non peccasse praemiseras, sed, quantum ex consequentibus adparet, non hoc uere concesseras. ipsae sunt igitur execrandae\', inquit, \'quae causam fecerunt malo? sed illae solae opus indicant personarum. parentes igitur qui conuentu suo causam fecere peccato iure damnsi tuam sequamur sententiam, coniuges aeterno supplicio mancipari, quorum labore actum est, ut ad dominatum exercendum in homines diabolus perueniret. et ubi est, quod paulo ante hominem opus dei dixeras? quia, si per
Abbreviated transcription (Latin):
tiaꝵ bonũ. malo originali qd̾ in de
trahit᷑ ñ potest accusarr: sicut adul¬
t̾ioꝵ malũ. bono naturali qd inde
nascit᷑ ñ potest excusari. His sermo
qd̃ concesseras sustulisti: & nil aliud
laboras. qͣm ut parũ intelligaris.
Ostende sine cõmixtione nuptias
corporales: aut unũ aliqd̃ huic oꝑ¬
nom̃ imponito: & uł bonũ uł malũ
coniugiũ nuncupato. Spopondisti
utiq bona te diffinire coniugia. Si
comugiũ bonũ: si homo fructus ꝯui¬
gii bonus: si hic fructus opꝰ dĩ malꝰ
eẽ ñ potest. quiꝑ bonũ ex bono nascr᷑ :
tibi gͥ originale malũ qd̾ tot p̾nidi¬
ciis int̃precatũ ẽ: Ad hec respondeo.
ñ solum filios ex conuigio. uerũ etiã
ex adult̾io bonũ aliqd ẽẽ scdm opꝰ dĩ
quo creati st̃. sodm autẽ originale
peccatũ in damnationẽ nasci ex adã
pͥmo. ñ solum si de adult̾io. uerum
etiã si de comugio generent᷑: nisi in

Expanded text:
tiarum bonum malo originali, quod inde tiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari, sicut adulteriorum malum bono naturali, quod inde nascitur, non potest excusari?\' his sermquod concesseras sustulisti et nihil magis laboras, quam ut parum intellegaris. ostende sine commixtione nuptias corporales; aut unum aliquod huic opnomen inponito et uel bonum uel malum coniugium nuncupato. spopondisti utique bona te definire coniugia: si coniugium bonum, si homo fructus coniugii bonus, si hic fructus opus dei malus esse non potest, qui per bonum ex bono nascitur, ubi igitur originale malum, quod tot praeiudiciis interemptum est?\' Ad haec respondeo non soex adulterio bonum aliquod esse, secundum opus Dei quo creati sunt: secundum autem originale peccatum, in damnatione nasci ex Adam primo, non solum si de adulterio, verum etiam si de conjugio generentur, nisi in
Abbreviated transcription (Latin):
rasẽ eẽ. & ꝓ suo modulo laudabilem:
flagitiũ autẽ ex uoluntate ꝓpͥa exer¬
ceri. contra institutionis pudorẽ. Me
concupiscentiȩ modꝰ laudat᷑. ce in
turpib excessus eiꝰ punit᷑. Deniq
eo tempore ds abrahȩ ce sarȩ mar¬
centia euo mẽbra uegetauit: quo
in sodomis ipsa igneo imbre puni¬
mitȩ flagitiis obligati st̃: accusabis etiã
creaturã panis et uini. qm̃ hinc qͦq
eos peccasse scͥptura diuina signifi¬
cauit Dicit enim d̾s ꝑ iezechielẽ ꝓpħã.
uerũptam̃ hec fuit iniqͥtas sõdomȩ
sororis tuȩ. suꝑbia in saturitate pa¬
nũ: & abundantia uini. Eluebant
ipsa & filiȩ eiꝰ. & manũ pauꝑis &e ege¬
ni ñ aduuabant. Ageiam inquit
utrum mauis. aut reputa diuino
oꝑi commixtionẽ corpoꝵ: aut crea¬
turam panis & uini. similit̾ malã
ẽẽ diffini. Qd̃ si feceris: aꝑte mani¬
cheꝰ ẽẽ ꝯunceris. Concupiscentiȩ au¬
tẽ naturał qui modũ tenet. bono
bene utit᷑ qui modũ ñ tenet. bono

Expanded text:
ralem esse, et pro suo modo laudabilem: flagitium autem ex voluntate propria exerceri contra institutionis pudorem. Merconcupiscentiae modusque laudatur, et in turpibus excessus eius punitur. denique eodem tempore deus Abrahae et Sarrae marcentia aeuo membra uegetauit, quo in Sodomis ipsa igneo imbre puniipsum Sodomitae flagitiis obliti sunt, accusabis etiam creaturam panis et uini, quoniam hinc quoque eos peccasse scriptura diuina significauit; dicit enim dominus per Ezechiel prophetam: uerumtamen hae iniquitates Sodomae sororis tuae superbia; in saturitate panum et abundantia uini fluebant ipsa et filiae eius; et manum pauperis et egentis non adiuuabant. elige iam\', inquit, \'utrum mauis: aut reputa diuino operi commixtionem corporum aut creaturam panis et uini similiter malam esse defini. quod si feceris, aperte Manicheus esse conuinceris. concupiscentiae autem naturalis qui modum tenet, bono bene utitur; qui modum non tenet, bono
Abbreviated transcription (Latin):
dicit adã: audiamꝰ. Acqͥsiui hoĩem
acqͥsitũ scͥptura diuina testat᷑. Quis
hinc dubitet. qͥs hoc neget maxime
catholicus xp̃ianus: Opꝰ dĩ ẽ homo.
sed ñ carnis ꝯcupiscentia. sine qua si
peccatũ ñ p̾cessisset. tranqͥllȩ uolun¬
tati obedientib sicut cetera membra
genitalib seminaret᷑ homo. Non ẽ¬
ex mundo ẽ. Uerũ nẽ obsecro te paulo
attentiꝰ intuere. q̃d̾ nouũ nom̃ inne¬
nerit: qͦ ruidꝰ oꝑiret qd̾ erubescit aꝑi¬
re. Genuerat enĩ eũ inqͥt adã poten¬
tia mẽbroꝵ: ñ diu̾sitate m̾itoꝵ. Qͥd
dix̾it diu̾sitatẽ m̾̃itoꝵ fateor ñ in¬
telligo. s potentiã mẽbroꝵ credo illd̾
uoluit dic̃e: qd̾ pudet euident̃ diõe.
Maluit enĩ dic̃e mẽbroꝵ potentiã.
qͣm carnis scupiscentiã. Plane etiã¬
si ñ cogitauit: significauit aliqͥd
qd ad rem ꝑtinere uideat᷑. Qͥd enĩ
potentiꝰ mẽbͥs hoĩs. qñ ñ seruiunt
uoluntati hoĩs: quȩ tã ce si frenẽt᷑

Expanded text:
udiamus: Acquisivi hominem acquisitum Scriptura divina testatur. » Quis hinc dubitet? quis hoc neget, maxime catholicus christianus? Opus Dei est homo: sed carnis concupiscentia, sine qua, si peccatum non praecessisset, tranquillae voluntati obedientibus sicuti caetera membra genitalibus, seminaretur homo, non eex mundo est. Verum nunc, obsecro te, paulo adtentius intuere, quod nomen inuenerit, quo rursus operiret quod erubescit aperire. "genuerat enim eum", inquit, Adam potentia membrorum, non diuersitate meritorum\'. quid dixerit \'diuersitate meritorum\', fateor, non intellego; sed potentia membrorum, credo, illud uoluit dicere, quod pudet euidenter dicere. maluit enim dicere membrorum potentiam quam carnis concupiscentiam. plane, etiamsi non cogitauit, significauit aliquid, quod ad rem pertinere uideatur. quid enim potentius membris hominis, quando non seruiunt uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
cerit. Attende sequentia. Qd̃ autẽ in qͥt
filii ex coniugio suscepti naturaliter
boni st̃. apło docente: discamꝰ qͥd air
de imꝑbis. Relicto naturali usu femi¬
nȩ. exarsert̃ in desideria sua inuicẽ:

Expanded text:
cerit. Adtende sequentia: \'quod autem\', inquit, cerit. Adtende sequentia: \'quod autem\', inquit, <filii ex coniugio suscepti naturaliter boni sunt, apostolo dicente discamus, qui ait de inprobis: relicto naturali usu feminae exarserunt in desideria
Abbreviated transcription (Latin):
ad xp̃m: ut eruant᷑ a potestate tene¬
braꝵ. & in regnũ eiꝰ transferant᷑.
Ac sic accusat eccd̃iam toto orbe diffu¬
sam. in qua ubiq om̃s baptirandi
infantuli. ñ ob aliud exsufflantur.
nisi ut ab eis pͥnceps mundi mittat᷑¬
foras: a quoneceẽ ẽ uasa ire posside¬
ant᷑ cum ex adam nascunt᷑. nͥ in xp̃o
renascant᷑. & in eiꝰ regnũ ꝑ gr̃am fa¬
cta uasa miscd̃iȩ transferant᷑. Contra
istam fundatissimã ueniens u̾itatẽ.¬
ne uniũsam xp̃i eccl̃iam oppugnare
uideat᷑. qͣsi me unũ alloquit᷑ & uelut
corripiens atq ãmonens dicit. Etiã
te d̾s fecit: s qd̾ fatendũ ẽ grauiꝰ error
infecit. Sane qd̾ me d̃s fecerit agnosco:
ñ refecisset. Qd̃ cũ possessus pela¬
giana impiecate ñ credit: si in tanto
malo in finẽ usq ꝑdurat. ñ ipse sed
catholici uideant. quał &e qͣntꝰ eum
error ñ tantũ infecerit᷑: s plane int̾fe¬

Expanded text:
ad Christum, ut eruantur a potestate tenead Christum, ut eruantur a potestate tenebrarum et in regnum ipsius transferantur. ac sic accusat ecclesiam toto orbe diffusam, in qua ubique omnes baptizandi infantuli non ob aliud exsufflantur, nisi ut ab eis pforas : a quo necesse est vasa irae possideantur, cum ex Adam nascuntur, si in Christo renascantur, et in ejus regnum per gratiam facta vasa misericordiae transferantur. Contra istam fundatissimam veniens ne uniuersam Christi ecclesiam obpugnare uideatur, quasi me unum alloquitur et uelut corripiens atque admonens dicit: \'etiam te deus fecit, sed, quod est fatendum, grauis error infecit\'. sane quod me deus fecerit agnosco n refecisset. quod cum possessus Pelagiana inpietate non credit, si in tanto malo in finem usque perdurat, non ipse, sed catholici uideant, qualis et quantus eum error non infecerit, sed plaue interfe
Abbreviated transcription (Latin):
aut aliunde ñ ex eadem massa facit:
hic itaq dicat: gͦ ds uasa diabolo fa¬
cit: Quasi nesciat ds sic eis uti ad o¬
ꝑa sua iusta et bona sicut ipso utit᷑
diabolo. An uͦ filios ꝑditionis hedos
sinistrȩ partis diabolo nutrit & ue¬
stit: qͥa facit solem suũ oriri suꝑ bonoᷤᷤ
& malos. ce pluit suꝑ iustos &e iniu¬
stos: Sic itaq creat malos. quomͦ
pascit et nutrit malos: qͥa qͦd eis cre¬
ando tͥbuit. ad nature ꝑtinet boni¬
tatẽ: & qd̾ eis pascendo & nutͥendo
dat increm̃tum: ñ utiq malitiȩ illoꝵ
s eidem bonȩ naturȩ quã creauit bo¬
nus. bonũ tribuit adium̃tum. In qͣn¬
bene utitur factor eciã uasoꝵ ire᷑ ut
dem massam qͥsq ꝑtinens gr̃a libere¬
tur: s qui głatur in dño głetur. Ab
hac fide apłica atq catholica. uera¬
cissima et fundatissima. cum pelagi¬
anis iste discedens. ñ uult nascentes
ẽẽ sub diabolo. ne paruuli portent᷑

Expanded text:
aut aliunde et non ex eadem massa facit? aut aliunde et non ex eadem massa facit? hic itaque dicat: ergo deus uasa diabolo facit, quasi nesciat deus sic eis uti ad opera sua msta et bona, sicut ipso utitur diabolo. An uero filios perditionis haedos sinistrae partis diabolo pascit et diabolo nutrit et uestit, quia facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? sic itaque creat malos, quomodo pascit et nutrit malos, quia quod eis creando tribuit ad naturae pertinet bonitatem et quod eis pascendo et nutriendo dat incrementum non utique malitiae illorum, sed eidem bonae naturae quam creauit bonus bonum tribuit adiumentum. in quanbene utitur factor etiam uasorum irae, dem massam quisque pertinens gratia liberetur, sed qui gloriatur, in domino glorietur. Ab hac fide apostolica atque catholica ueracissima et fundatissima cum Pelagianis iste discedens non uult nascentes esse sub diabolo, ne paruuli portentur
Abbreviated transcription (Latin):
daꝵ cogitationũ suaꝵ. Sicut enim
de ipsrꝰ diaboli malicia nouit ille
qͥd agat. & qd̃ agit iustũ ẽ et bonũ.
qͣmuis sit de quo agit inustꝰ & malus :
nec eum ꝓptẽa creare noluit quia ma¬
lũ futurũ eẽ p̃scunt: ita de uniuerso
genere humano. qͣmuis nullus hoĩum
sine peccati sorde nascatur: bonũ ille
qui sũme bonus ẽ oꝑat᷑ alios faciens
tanqͣm uasa miscłiȩ. quos gr̃a discer¬
nat ab eis qui uasa sunt irȩ: ut notas
Eat iste nunc. et adu̾sus apłm cinus
ista sententia ẽ argum̃tetur᷑ immo
adũsus ipsum figulum: cui responderi
ꝓhibet apłs dicens. O homõ tu quis
es qui respondeas do: Nunqͥd dicit
figm̃tum ei qui se finxit: quare me sie
fecisti: An h̃t potestatẽ figulus luti.
ex eadem massa facere aliud uas in
honorẽ : aliud in contumeliã: Nũ qͥd
gͦ uasa irȩ negat eẽ iste sub diabo¬
lo: Aut quia sub diabolo st̃. aliꝰ ea
qmͣ ille facit. qui uasa miscłiȩ facit:

Expanded text:
darum cogitationum suarum. sicut enim darum cogitationum suarum. sicut enim de ipsius diaboli malitia nouit ille quid agat et quod agit iustum est et bonum, quamuis sit de quo agit iniustus et malus, nec eum propterea creare noluit, quia malum futurum esse praesciuit: ita de uniuerso genere humano, quamuis nullus hominum sine peccati sorde nascatur; bonum ille qui summe bonus est operatur, alios 16 faciens tamquam uasa misericordiae, quos gratia discernat ab eis, qui uasa sunt irae, alios tameat iste nunc et aduersus apostolum, cuius ista sententia est, argumentetur, immo aduersus ipsum figulum, cui respondere prohibet apostolus dicens: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei qui se finxit: quare me sic fecisti? annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem, aliud in contumeliam? numquid ergo uasa irae negat esse iste sub diabolo? aut quia sub diabolo sunt, alius ea quam ille facit, qui uasa misericordiae facit?
Abbreviated transcription (Latin):
fuit eum duuinitus ammoneri᷑ ut
abrahȩ ñ misceret᷑ uxori: S sanatũ
dicit: qͥa domus eiꝰ ab illa peste sana¬
ta ẽ. Iam nunc illa tria uideamꝰ quȩ
ait. quoꝵ trium qdlibet dixerimus
nichil diciposse ꝓfanius: qd̃ hoĩem
d̾s aut ñ fecerit. aut diabolo fecerit:
aut certe diabolus d̃i fecit imaginẽ:
hoc ẽ hominẽ fabricatꝰ ẽ. Hox triũ
pͥmũ & nouissimũ ñ dicia nob̃. etiã
ipse si ñ sit excors aut mimiũ ꝑtinax¬
confitet᷑. De illo questio ẽ qd̃ scd̃o
medioꝙ loco posuit. Ubi sic fallitur.
ut a nobis hoc existimet dici qd̃ di¬
abolo ds hominẽ fecerit: tanqͣm in
omnib qͦs ds ex hominib parentib
creat. hoc intendat hoc curet. hoc sui
oꝑis ratione ꝓuideat᷑ ut habeat di¬
abolus seruos. quos ipse. sibi facere
ñ potest. Absit ut hoc qualiscumq
uł puerilis piecas suspicet᷑. Bomtate
sua ds facit hoĩes: &e pͥmos sine pecca¬
to: & ceteros sub peccato: in usus ꝓfun¬

Expanded text:
fuit eum diuinitus admoneri, ut fuit eum diuinitus admoneri, ut Abrahae non misceretur uxori? sed -sanatum dicit, quia domus eius ab illa peste sanata est. Iam nunc illa tria uideamus, quorum trium quodlibet dixerimus, nihil ait dici posse profanius: quod hominem deus aut non fecerit aut diabolo fecerit aut certe diabolus dei hoc est hominem fabricatus. horum trium primum et nouissimum non dici a nobis etiam ipse, si non sit excors aut nimium perconfitetur. de illo quaestio est, quod secundo medioque loco posuit, ubi sic fallitur, ut a nobis hoc existimet dici, quod diabolo deus hominem fecerit, tamquam in hominibus quos deus ex hominibus parentibus creat, hoc intendat, hoc curet, hoc sui operis ratione prouideat, ut habeat diabolus seruos, quos ipse sibi facere non potest. absit, ut hoc qualiscumque uel puerilis pietas suspicetur. bonitate sua deus fecit homines, et primos sine peccato et ceteros sub peccato, in usus profun
Abbreviated transcription (Latin):
possent: beneficiũ uͦ ut parere possent:
more huiꝰ corruptibilis corporis. Non
enim tale beneficiũ d̃s conferret cor¬
pori mortis huiꝰ quale ñ hr̃et nisicor¬
pus uitȩ illius in paradiso ante pecca¬
tum: ut & conceptꝰ ꝓueniret sine libi¬
dine pruriente: & partꝰ sine dolore
cruciante. Cur autẽ ñ intelligamus.
q̃m qͦd dicit scͥptura aforis omnẽ uul¬
uam fuisse ꝯclusam. aliquo dolore
factum ẽ. ut ñ possent feminȩ concu¬
bitum ꝑpeti: qui dolor d̃o irascente
fuisset inflictus. miserante detractus.:
Nam si ad impedim̃tũ ferendȩ ꝓlis
ẽẽt libido detrahenda: uiris eẽt detͣ¬
henda ñ feminis. femina posset uolun¬
tate concũbere etiã desistente libidi¬
ne qua stimularet᷑ si iuro deesset qͣ
excitaret᷑. Nisi forte qͥa scͥptum ẽ ce ip¬
sum abimelech fuisse sanatum: uiri¬
lem dicturus ẽ ei libidinẽ redditã.
Quam ꝑfecto siamiserat. quid opus

Expanded text:
possent, beneficium uero, ut parere possent possent, beneficium uero, ut parere possent more huius corruptibilis carnis. non enim tale beneficium deus conferret corpori mortis huius, quale non haberet nisi corpus uitae illius in paradiso ante peccatum, ut et conceptus proueniret sine libidine pruriente et partus sine dolore cruciante. cur autem non intellegamus, quoniam quidem dicit scriptura aforis omnem uuluam fuisse conclusam, aliquo dolore factum esse, ut non possent feminae concubitum perpeti, qui dolor deo suscitante fuisset inflictus, miserante detractus? nam si ad inpedimentum serendae prolis esset libido detrahenda, uiris esset detrahenda, non feminis. femina enim posset uoluntate concumbere etiam desistente libidine, qua stimularetur, si uiro non deesset, qua excitaretur. nisi forte, quia scriptum est, et ipsum Abimelech fuisse sanatum, uirilem dicturus est ei libidinem redditam. quam profecto si amiseiat, quid opus