comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pus harharoꝵ: ꝑgens ꝯtra orien¬
cem sexagnita in se fluios reci¬
pis. seꝑtem hostus in pontũ ĩflu
¶ Rodanus gallie fluuiꝰ. ab
apc̃o rodo cognominat᷑. ꝙ colo¬
⁊ todionũ uocauert. qͥ rapido cõ¬
stus cursu. tyrrenni equoris fre
scindens: nõ modicũ sepe naui¬
guuciũ facit ꝑicłm. cdũ int̾ se mͣ¬
s fluctꝰ et amnis fluenta dec̾tãt.
Senꝰ a rodimi societate. Ftur uo¬
atus qm̃ cũ eode ex una ꝓuĩcia
ortur. Est aũt gerinanie fluuiꝰ¬

Expanded text:
us Barbarorum, pergens contra Orientem, sexaginta in se fluvios recipit, septem ostiis in Pontum influit. 29. Rhodanus Galliae fluvius ab oppido Rhodo cognominatus, quem coloni Rhodiorum locaverunt, qui rapido concitus cursu, Tyrrheni aequoris freta scindens, non modicum saepe navigantium facit periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decertant. 30. Rhenus a Rhodani societate fertur vocatus, quoniam cum eodem ex una provincia oritur. Est autem Ger
Abbreviated transcription (Latin):
uł que occulte sb̃t̾ eũt. uñ et
abisso dicta. Nam om̃s aq̃ sũ
torrentes ꝑ occultas uenas ad
matricem abyssũ reuertũt᷑.
fiuctꝰ dicti: qd flatib fuĩt. Uẽ¬
toꝵ em̃ ĩpulsu agitate aq̃ fluc¬
tuant. Aqua est statiua ⁊ sine
motu cqͣł. Unda u̾o emmes li¬
et corpꝰ illd̾ ꝙ refluctuat. Nã
nec unda ꝑ se aqͣ est. s aqͣ ĩme¬
tu quodam et agitatõne. qͣsi ab
eũdo et redcundo unda uocata¬
est. Latex ꝓpͥe liquor fontis est
et clicta later qd̃ in uenis t̾re
lateat. ¶Gucta est q̃ stat: stil¬
la que caclit. Hinc stillicidiũ
qͣi stilla cadẽs. Styria enĩ grocũ
est .i. gutta. Inde fit duminuti¬
uũ: ut dicamꝰ stilla. clũ autẽ
stat aut pendet de tectis ł.arbo¬
dum ceciderit stilla est. ¶ So¬
ma dicta est: ab eo qd̾ spuatu
Sordes enĩ st̃ undaꝵ. Uñ ⁊ mu¬
tũ et ea que coquũtur. spimu
purgaut᷑. Hinc et sputũ xix. de

Expanded text:
vel quae occulte subter eunt, unde et abyssus dictus. Nam omnes aquae, sive torrentes, per occultas venas ad matricem abyssum revertuntur. Fluctus dicti quod flatibus fiant. Ventorum enim inpulsu agitatae aquae fluctuant. Aqua est stativa et sine motu aequalis. Unda vero, eminens liet corpus illud quod refluctuat. Nam nec unda per se aqua est, sed aqua in motu quodam et agitatione, quasi ab eundo et redeundo, unda vocata. Latex proprie liquor fontis est; et dicta latex quod in venis terrae lateat. Gutta est quae stat, stilla, quae cadit. Hinc stillicidium, quasi stilla cadens. Stiria enim Graecum est, id est gutta: inde fit diminutivum, ut dicamus stilla: dum autem stat, aut pendet de tectis vel arbodum ceciderit, stilla est. Spuma dicta est ab eo quod spuatur; sordes enim sunt undarum; unde et mustum et ea quae coquuntur spuma purgantur. Hinc et sputum. De
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ararini fluuiꝰ orientis de qͦ
tius fluuiꝰ orientis a rege bac¬
tro uocatus fert. a quo bactra¬
ni et urbs eoꝵ. ¶ Coaspin ꝑsa¬
rũ fluuiꝰ uocatus eoꝵ lingua.
qd̾ mirã aque dulcedine ħ̾at
adeo ut ꝑsici reges ꝙͣ dui int̾

Expanded text:
Araris fluvius orientis. De qutrus fluvius orientis a rege Bactro vocatus fertur; a quo et Bactriani et urbs eorum. Choaspis Persarum fluvius, vocatus eorum lingua quod miram aquae dulcedinem habeat, adeo ut Persici rege
Abbreviated transcription (Latin):
quem rex machus.i se noĩauit.
qͥ exordiũ argiue gentis pͥmꝰ de¬
dit: ibi et herimantus.ab herim̃¬
co monte clemisso. ¶Padus ita¬
lie fluuiꝰ a iugis alpiũ fusꝰ exti¬
b fontib oritur ex qͥb uni uoca¬
błm est. paclus qui diffusus in
motũ stagni amnẽ in siuũ cliu¬
git: a quo et paclus est nũcupi¬
tus. Hinc a grecis eridanꝰ cogno¬
minatus ab eridano soł filio ꝙf
tonte dñt. qͥ flumine ꝑcussꝰ in
codem fliuuo deiectꝰ ẽ. et extict
Auget᷑ aũt ex ortu canis liq̃scen¬
fluinũ cuta rauennã: In adu¬
aticum mare defertur. Tiberis
italie fluuiꝰ a tyberio rege alba¬
noꝵ cłr appellatꝰ. qͥ in hũc fluu¬
ũ cecidit et de exitu suo nome
dedit. Nam aña albua antiqͥ
nom̃ a colore hũit: qd̾ niuib a¬
bus sit. Ip̾e est aũt tyberis qͥ el
tibris. S in tyberis in cotidian¬

Expanded text:
se nominavit, qui exordium Argivae gentis primus dedit. Ibi et Erymanthus ab Erymantho monte demissus. Padus Italiae fluvius a iugis Alpium fusus ex tribus fontibus oritur; ex quibus uni vocabulum est Padus, qui diffusus in modum stagni amnem sinu digerit; a quo et Padus est nuncupatus. Hic a Graecis Eridanus cognominatus, ab Eridano Solis fontem dicunt; qui fulmine percussus in eodem fluvio deiectus est et extinctus. Augetur autem exortu Canis liquescenfluminum circa Ravennam in Adriaticum mare defertur. Tiberis Italiae fluvius a Tiberino rege Albanorum dicitur appellatus, qui in hunc fluvium cecidit, et de exitu suo nomen dedit. Nam antea Albula antiquum nomen a colore habuit, quod nivibus albus sit. Ipse est autem Tibris, qui et Tiberis; s
Abbreviated transcription (Latin):
intea nilo: latine melo diceba
csid luchantib intumescit. ñ
inditonẽ egy ꝑti facit. ¶ Gan¬
ges fluuiꝰ est quẽ phison sacta
n. ¶ Tigris fluuiꝰ est mesopo¬
tamie de paracliso exoriens a ꝑ¬
gens ꝯ̃ assirios et post młtos cir¬
autꝰ in mare rubrũ influe̾s.
atez instar bestie tygris uunia¬
pnicitate currentis. ¶ Eufrate
mis. qui ꝑ mecliaz babilona
influit. Hic a frugib uł ub̾ta¬
te nom̃ accipit. Nam hebraice
enfrata fertilitas int̾pretatur.
¶Nesopotamia et enĩ ĩ db̾dã
losis ita irrigat: sic̃ nilꝰ alexan¬
asserit tygrin. & eufratẽ uno
fonte manare i armenia qͥ
ꝑ cliu̾sa euntes longiꝰ diuidũ¬
tur. spacio medio relicto mul¬
toꝵ miliũ. Que tñ t̾ra q̃ ab ip¬
sis ambit᷑ mesopotamia dr ex¬

Expanded text:
antea Nilus Latine Melo dicebatretroluctantibus intumescit, et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta  «Tygris fluvius Mesopotamie de Paradiso exoriens et pergens contra Assirios et post multos circuitus in mare Mortuum influens, tatem, instar bestie pernicitate currentis. Euphrates mis per mediam Babyloniam influit. Hic a frugibus vel ab ubertate nomen accepit; nam Hebraice eufrata fertilitas interpretatur; Mesopotamiam enim in quibusdam locis ita irrigat sicut Nilus Alexanasserit, Tigrim et Euphratem uno fonte manare in Armenia, qui per diversa euntes, longius dividuntur, spatio medio relicto multorum millium, quae tamen terra, quae ab ipsis ambitur, Mesopotamia d
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ ueritatem dei nõ receperũt ut salui
fierent: inmisit ilł deus sp̃m erroris. En¬
cit ergo deus quosdam peccare. si in quib
iam talia peccata p̾cesẜint: in iusto uidi¬
cio eius mercantur indeteriꝰ ire. ¶Talia
quippe peccata p̾cedentib aliis peccatis ꝓ¬
labuntur in penam. pena peccati mere̾t᷑
¶Quedam de ira dei ueniũt peccata: que
ꝓ merito alioꝵ ꝯpensantur pecratores.
uñ et ꝓpha. Ecce inqͥd tu mitꝰ es: et nos
peccauimꝰ in ip̃is fuimꝰ semꝑ. Tanꝙͣ sicli¬
ceret. Qi semper in peccatis fuimꝰ mitꝰ
es ut det̾iꝰ pectaremꝰ. Qͥd euĩ sit iraz dei me¬
reri: quid uero ꝓuocure: prudens lector
quã ea que meretur. Nam merem̃ qͣndo

Expanded text:
m veritatis Dei non receperunt, ut salvi fierent, immisit illis Deus spiritum erroris . Facit ergo Deus quosdam peccare, sed in quibus talia jam peccata praecesserint, ut justo judicio ejus mereantur in deterius ire. Talia quippe peccata praecedentibus aliis peccatis prolabuntur in poenam quam peccata merentur. 6. Quaedam de ira Dei veniunt peccata, quae pro merito aliorum compensantur peccatorum. Unde et propheta: Ecce, inquit, tu iratus es, et nos peccavimus, in ipsis fuimus semper ; tanquam si diceret: Quia semper in peccatis fuimus, iratus es, ut deterius peccaremus. 7. Quid enim sit iram Dei mereri, quid vero provocare, prudens lector quam ea quae meretur. Nam meremur, quando
Abbreviated transcription (Latin):
tur pcc̃a: ut cliniꝰ feriantur pro magnis
scelerib: qui de paruis cornigi uoluerũt
¶Iuclicõ aũt cliuino in reatũ nequiore
labutur: qui clistingu̾e minora sua fc̃
ꝯtẽpuũt. Multi a crimine in crimine
cornũit qui dei cognitõnez h̾ntes timorẽ
euis negloginit. Et quem nouerũt per
scienciam: ꝑ actõnẽ nõ uenerant᷑. Ideoq
cecuntur cliumio iuclicio punienda con¬
mittere: et in penam cõmissi facinoris
facmrꝰ deterus aiddere. ¶ Ope peccatũ
altiꝰ: peccati cã est. Q̾ cũ nuctitur aliud¬
solet: uasci libiclinez ex ninua uentris
inglunie. Pena uero pectati: peccatũ
admittitur. Quanto pro merito cui s
peccati: deo deẜente in aliud peccatũ al¬
terius itur. De quo ampluis qui admi¬
serit sordidetur. Ergo precedens peccatũ
cñ est sequentis ptc̃i. Sequens uero pec¬
catũ: pena est procedentis delicti. Proce¬
dencia itaq pct̾a: sequenciũ sũt criminũ
cinisa: ut illa que secũtur: sint p̾cedẽciũ¬

Expanded text:
t peccata, ne durius feriantur pro magnis sceleribus, qui de parvis corrigi non noverunt. Judicio autem divino in reatum nequiorem labuntur, qui distringere minora sua facta contemnunt. Multi a crimine corruunt in crimen, qui Dei cognitionem habentes, timorem ejus negligunt, et quem noverunt per scientiam, per actionem non venerantur. Ideoque caecantur divino judicio punienda committere, et in poenam commissi facinoris facinus deterius addere. 3. Saepe peccatum alterius peccati causa est, quod committitur, cusolet, nasci libidinem ex nimia ventris ingluvie. 4. Poena peccati peccatum admittitur, quando pro merito cujusque peccati, Deo deserente, in aliud peccatum deterius itur, de quo amplius qui admiserit sordidetur. Ergo praecedens peccatum causa est sequentis peccati: sequens vero peccatum poena est praecedentis delicti. Praecedentia itaque peccata sequentium sunt criminum causa, ut illa quae sequuntur sint praecedentiu
Abbreviated transcription (Latin):
clipsis soł est: quociens lu¬
sol uehitur ꝑuenit. eiq se obia¬
ens solem obscurat. Nam des¬
ce̾ nob̾ sol iudetur.: Dum illi or
luna incurrit nõ ciĩ suũ lumẽ
h̾ere. S a sole illuminari puta¬
tur. Uñ et defectũ patitur. Si
int̾ ip̃am et solem uubra t̾re
int̾ueniat. Patitur aũt ħ .xi.
deatq sole uł a sole uidcatur.
xxxuii. de clifferencia stellaꝵ a

Expanded text:
clipsis solis est, quotiens lusol vehitur, pervenit, eique se obiiciens solem obscurat. Nam deficere nobis sol videtur, dum illi orbluna incurrit. Non enim suum lumen habere, sed a sole inluminari putatur, unde et defectum patitur si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Patitur autem hoc qudeatque solem, vel a sole videatur. § 60 De differentia stella
Abbreviated transcription (Latin):
sonos efficiat. Lirã pͥmũ am̾¬
curio inuẽtam fuisse lñt hoc
m. Cum regrecdiens nilus ĩ sus
meatus uaria in cãpis reliqͥss
aminalia: relicta etiam testu¬
do est. que cũ putre fm̃ eẽt et
nerm eiꝰ remansissent extẽ¬
ti intra coriũ: perussa amer¬
cuno sonitũ dedit. Ad cuius
spẽm mercuriꝰ liram fecit i
orpheo trad̾dit. qui huiꝰ rei
cristimatur eade arte nõ feraiᷤ
tũimͦ. S et saxa atq siluas
cantus modulatõne applicuis¬
stuclii amore ⁊ carminis lau¬
dem etiam int̾ sidera suarũ
xerũt. ¶ Cympanũ est:pelł
uł coriũ ligno ex una parte
extensũ. Est enĩ ꝑs meclia
simphonie in similitudine
cribri. Tympanũ aũt clictũ
qd̾ mecliũ est. Uñ et margare¬
cũ mediũ tẏmpanũ łr. ⁊̃ ip¬
sũ ut simphonia ad uirgulã

Expanded text:
sonos efficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuisse dicunt hoc modo: cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia: relicta etiam testudo est, quae cum putrefacta esset, et nervi ejus remansissent extenti, intra corium percussa a Mercurio sonitum dedit, ad cujus speciem Mercurius lyram fecit, et Orpheo tradidit, qui ejus rei  et aestimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione applicuisstudii amorem et carminis laudem etiam inter sidera suarum nxerunt. Tympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum. Est enim pars media symphoniae in similitudinem cribri. Tympanum autem dictum quod medium est, unde et margaritum medium tympanum dicitur; et ipsud, ut symphonia, ad
Abbreviated transcription (Latin):
cia. ¶ Sistrũ ab inuẽtrice uo¬
catũ: Ysis enĩ regina egyp¬
tioꝵ. id genus muenisse ꝓba¬
tur. Iuuenał. ysis ⁊ irato fe¬
riat mea lumina sistro. Ideo
et hoc mulieres ꝑcuciũt.qr ĩ
bellũ feminaꝵ ex̾citꝰ uocaba¬
tur. ¶Tintinnabłi de sono
uocis nom̃ ħt. sicut plausus
manuũ stridor maluaꝵ. ¶Si¬
phonia ulgo appellat᷑ lig¬
nũ cauũ ex utraq parte pel¬
le extensa: ꝙͣ uirguł hĩc ⁊ in¬
de inusi feriũt. fitq in ea ex
ꝯcordia grauis et acuti suia¬
uissimnꝰ cantꝰ.¬

Expanded text:
trum ab inventrice vocatum: Isis enim regina Aegyptiorum id genus invenisse probatur. Juvenalis: Isis et irato feriat mea lumina sistro. Inde et hoc mulieres percutiunt, eo bellum feminarum exercitus vocabatur. Tintinnabulum de sono vocis nomen habet: sicut et plausus manuum, stridor valvarum. Symphonia vulgo appellatur lignum cavum ex utraque parte pelle extenta, quam virgulis hinc et inde musici feriunt: fitque in ea ex concordia gravis et acuti suavissimus cant
Abbreviated transcription (Latin):
in uemos sonitũ strixit. ¶psal¬
teriũ uulgo canticũ đr apsal¬
lendo nominatũ. qd̃ ad enis uo¬
cem chorius ꝯsonando respõde¬
at. Est au̾t similitudo cithale
barbarice in modũ delte lictere
S psalt̾ii ⁊ cithare hec differẽ¬
cauũ. uñ sonus reddit᷑. suꝑius
ħ̾t. ⁊ deorsũ feruũtur corde i de

Expanded text:
in nervos sonum strinxit. Psalin nervos sonum strinxit. Psalterium, quod vulgo canticum lendo nominatum, quod ad eius vocem chorus consonando respondeat. Est aute similitudo cithare barbarice in modum delte litere. Sed psalterii et cithare hec differenncavum unde sonus reditur superius habet, et deorsum feriuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ueruos et pulsus: cui clantur
cintabłiue. aenea. uł argentea
uł alia que metallico rigore
repcussa reddant cũ suauitate
tinnitũ et cet̾a huiꝰcemodi.
Cichare ac psalt̾ii repertor tu¬
bal ut predictũ est. phibetur.
Iuxta aũt opinione grecoꝵ ci
chichare usꝰ reperto fuisse ab
appolline creditur. Forma citha¬
re nitõ simł fuisse traditur
pectori humano quo ueluti
uor ex pectore ita ex ip̃a cantͦ
eteretur. appellatãq ea de cã
Nam pectꝰ dorica lingͣ. citha
ra d̾r. Paulatim aut plures
ria. lire. barbite. foenices ⁊ p᷑¬
tides. i que cł̃r indice ⁊ feriũ¬
alie ex quadrata formͣ uł tri
qr tam ꝯcimũt int̾ se corde
fides sis. ¶Antiqͣ aũt cithara
uii. corctis erat : uñ uirgilius
septe discrimina uocũ. Discu¬
mina aũt id̾o: qr milla corda
uicine corde sinilez sonũ red¬
dat. S idõ .uii. corde uł qr totã¬
est cordis inpectore. ita ĩpulsꝰ
corde incithara. Has pͥmꝰ uia¬
curiꝰ excogituuit. Idemq pͥor

Expanded text:
tur citabula enea et argentea, vel alia que metallico rigore percussa, reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiusmodi. Cithare ac psaltbal, ut praedictum est, perhibetur. Juxta opinionem autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quod uti vox de pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellataque eadem de causa. Nam pectus Dorica linguaa paulatim fuerunt plures ria, lire, barbiti, fenices, pectides et que dicuntur indices et feriunaliae, et quadrata forma, et triquia tam concinunt inter se chordae fides sit. Antiqua autem cithara septem chordis erat; unde Virgilius: Septem discrimina vocum. 5. Discrimina autem ideo, quod nulla chorda vicinae chordae similem sonum reddat, sed idest cordis in pectore, ita pulsus chordae in cithara. Has primus Mercurius excogitavit, idemque prior
Abbreviated transcription (Latin):
comedit. Multi cnĩ a mane usq ad soł
occubitũ ebrictatis et gule uoluptatib
seruiũt nec intlłnt cur uati st̃: s ꝯsue¬
tucline beluina detenti luxuric tantum
totadie epułq inserurũt. Clamat io¬
quibibitis uirũ in dulcedine. Qͦ testimo¬
no nõ aͥt tm̃ flete om̃s qui bibitis uinũ¬
ut bibere om̃ino nõ liccat: s ad iecit in
clulceline: q ad uoluptuosa ꝑtinet
et ꝓcligia effusione. Nam ꝙͣ tũ satis
lum ebriantur homines: s etiaz ex ce¬
teris potandi generib que uario modo
conficiuntur. Uñ et narareis qui se sãcti¬
ficabunt dũo preceptũ est umir st si ce¬
iam nõ bibere. Utraq enuĩ statũ mentis
eu̾tũt: et ebria facũt. Luxuna quoq
curnis: utraq equalr gignit. Qͥ da cõti¬
nentes: ficut panez cũ pondere eclũt ita
et a quaz aĩ mensura bibũt asẜentes ad
castimonia carius etiaz aque abstinen¬
cram conuenire

Expanded text:
usque ad solis occubitum, ebrietati et gulae voluptatibus serviunt, nec intelligunt cur nati sunt: sed consuetudine beluina detenti, luxuriae tantum tota die, epulisque inserviunt. Clamat Joqui bibitis vinum in dulcedinem. Quo testimonio, non ait tantum, flete omnes qui bibitis vinused adjecit in dulcedine, quod ad voluptuosam pertinet et prodigam effusionem. Nam quantum satis lum ex vino inebriantur homines, sed etiam ex caeteris potandi generibus, quae vario modo conficiuntur. Unde et Nazaraeis qui se sanctificabant Domino, praeceptum est vinum et siceram non bibere , utraque enim statum mentis evertunt, et ebrios faciunt, luxuriam quoque carnis utraque aequaliter gignunt. Quidam continentes sicut panem cum pondere edunt, ita et aquam cum mensura sumunt, asserentes ad castimoniam carnis etiam aquae abstinentiam convenire
Abbreviated transcription (Latin):
brietas auferat cor. Sornicatõ enĩ sicut
salomon infatuat sapientez. Ebrietaᷤᷤ
sunt. nmiũ non bibant: nec cũ bibent᷑
obliuiscantur sapienciam. ¶Pleris
laus est mltũ biłe et nõ mebriari. Audi¬
ant hii aduersũ se dicente ꝓpham. Ue
qui potentes estis ad bibend̾ uinũ. ⁊ ui¬
n fortes admiscendam eb̾etatem uino
multo declitos et luximiose uiuentes
y̾saias sic arguit dicens: De qͥ ꝯsurgl¬
tis mane cid ebrietatez sectundaz et po¬
tandam usq ad uesperũ ut unio estue¬

Expanded text:
brietas auferunt cor . Fornicatio enim, sicut ait Salomon, infatuat sapientem. Ebrietas, sunt vinum non bibant, ne, cum biberint, obliviscantur sapientiam . Plerisque laus est multum bibere, et non inebriari. Audiant hi adversum se dicentem prophetam: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem . Vino multo deditos, et luxuriose viventes, Isaias sic arguit dicens: Vae qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum usque ad vesperam, ut vino aestue
Abbreviated transcription (Latin):
se separant: qui semet ip̃os a carta
Qͥ fr̃em sibi tardiꝰ reconciliat dm̃ gͥ
tarlius placat. frustra enĩ ꝓpiciaride
ũ querit: qͥcito placari in ꝓximũ ñ¬
ligit.¬

Expanded text:
se separant, qui semetipsos a charitate dissociant. 3. Sicut mater Ecclesia prave tardius placat. Frustra enim propitiari sibi Deum quaerit, qui cito placari in proximum negligit.
Abbreviated transcription (Latin):
lue minor fert᷑ ẽẽ ꝙͣ sol
Nam clũ sol suꝑior sit a luna
tamen a nob̃̾ maior ꝙͣ lunaui¬
detur. Iam si ꝑpe nob̃ accessifs
młto maior quã luna ꝯspic̾e̾t᷑
Sicut at̾ sol forcior ẽ t̾ra: ita t̾ra
forcior luna ꝑ aliꝙͣ ꝙͣ titatẽ.¬

Expanded text:
e minor fertur esse quam solis. Nam dum sol superior sit a luna, et tamen a nobis maior quam luna videtur, iam si prope nos accessisset, multo maior quam luna conspiceretur. Sicut autem sol fortior est terrae, ita terra for
Abbreviated transcription (Latin):
qr sb̃ noĩe catholicoꝵ doctoꝵ heretici
sua docta conscribũt: ut inlubitant̾
lecta credant᷑. ¶Nõ nũꝙͣ etiã blas¬
phemias suas latenti dolo inlibris
nr̃oꝵ inserũt doctrinam uerã adulte¬
raudo corrũpũt: scil uł adiciendo q̃ ĩ¬
futemus que qͣria ueritatis existunt
sicq in bonis instiuam᷑: ut a malis
illesi ꝑmancamꝰ.¬

Expanded text:
que sub nomine catholicorum doctorum haeretici que sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. Nonnunquam etiam 295 blasphemias suas latenti dolo in libris nostrorum inserunt, doctrinamque veram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjicendo quae imfutemus quae contraria veritati existunt; sicque in bonis instruamur, ut a malis illaesi permaneam
Abbreviated transcription (Latin):
qui carnałr uerba legis ꝑcurrit. s
is qui eam sensu int̾ioris intlłigencie ꝑs¬
piat. Nam qui lĩãm legis intendũt: eiꝰ
occulta penetrare nõ possũt. Multi enĩ
nõ intlłigendo sp̃ałr scͥpturas nec eas
recte senciendo: ni here sun deuoluti sũt
atq in multis errorib deflux̾ũt. In
solis fidelib religata est lex testante
clño per ꝓpham. Liga testimoniũ sig¬
na legem in discipłis meis: ne eeã aut
eistis discipuli sidilectõne int̾ uos ha¬
buentis. ¶Scpturas heretici sano sen¬
su nõ sapuint: s cas ad errorẽ praue
intelligencie clucũt: Neq seniet ip̃os
eaꝵ sensib sb̾clũt: s eas ꝑuerse ad er
eos qͣsi in laberintho implicent a quo
exire uix ualeat. ¶Tanta est hereti¬
coꝵ caliditas ut flaueris malaq bõis
ꝑmisceant salucarib q reb plerũq
erroris sui uinis int̾serant. quo faci¬
lius possint prauitatez ꝑuersi doc¬
matis sb̃ sp̃e suad̾e ueritatis. Plerũ¬

Expanded text:
qui carnaliter verba legis percurrit, sed is qui eam sensu interioris intelligentiae perspicit. Nam qui litteram legis intendunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2. Multi enim non intelligendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in haeresim devoluti sunt, atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus religata est lex, testante Domino per Prophetam: Liga testimonium, signa legem in discipulis meis ; ne eam aut estis discipuli, si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad erreos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tanta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerum
Abbreviated transcription (Latin):
appetitus auget. Boni operis ĩchai
manis occulis reseratur a uirtute
ꝑfconis ianiscat concentõ sc̃itatis
añ maturitatis enĩ tp̃t messes florẽ¬
tes cito ꝑeunt. Gerimaq in utilia
fuĩt. Uirtutes scõꝵ ꝑ ostentatõis ap¬

Expanded text:
appetitus auget. Boni operis inchoatappetitus auget. Boni operis inchoatmanis oculis reseratur, a virtute perfectionis inanescat coeptio sanctitatis. Ante maturitatis enim tempus messes florentes cito pereunt, semina quoque inutilia fiunt. Virtutes sanctorum per ostentationis ap
Abbreviated transcription (Latin):
sibi quẽꝙͣ. mag̾ quã deo place et lau¬
dem ab homĩb ꝯpare. Uanus et er¬
roris aĩꝰ plemis famã appet̾e. et ad
capienda t̾rena laudez stucdiũ dure
cutũspice temet ip̃m h̾o nich̾ q tibi
arroges que in te sũt p̾t̾ pcc̃m nõ de¬
cliuat ad dextera: qui nõ sibi s deo
tribuit bona que agit: neq ad siuis¬
tram seu̾tit: qui de liuina indulgẽ¬
ri in laudib: s tũc recte si in deo nõ
in se quis laudetur sicut scͥptũ est. In
dño laudab̾r aĩa mea. Sepe uanã
głiam ꝯtempnendo m alid genus
pro eo ꝙ ꝯtempnit ab homimbus
laudem. Qͥb dam ꝯcessũ est tantũ
dem bñ ag̾e: et fructũ boni operis nõ
ħere. ꝙ ip̃i sibi anferũt per studium
hum aue iactancie semꝑ suaz aspi¬
ciant felitatem qui uane głie fauo¬
res diligunt: et ꝑdidisse bonũ opuꝰ
doleant: ꝙ humana sustentatione
fecerũt. ¶Amator uane głie unde
possit semꝑ laudan agere nõ qͥesait
et sb̾ inde ilł uires uanitatis prauis

Expanded text:
sibi quemquam magis quam Deo placere, et laudem ab hominibus comparare. Vanus et erroris est animus plenus famam appetere, et ad capiendam terrenam laudem studium dare. Circumspice temetipsum, o homo! nihilque tibi arroges quae in te sunt praeter peccatum. Non declinat ad dexteram qui non sibi, sed Deo tribuit bona quae agit, neque ad sinistram se vertit qui de divina indulgenri in laudibus, sed tunc recte, si in Deo, non in se, quisque laudetur. Sicut scriptum est: « In Domino laudabitur anima mea . » Saepe vanam gloriam contemnendo in aliud genus pro eo quod contempserit ab hominibus laudem. Quibusdam concessum est tantum bene agere, et fructum boni operis non habere, quem ipsi sibi auferunt per studium humanae jactantiae. Semper suam aspiciant foeditatem qui vanae gloriae favores diligunt, et perdidisse bonum se opus doleant, quod pro humana ostentatione fecerunt. Amator vanae gloriae unde possit semper laudari agere non quiescit, et subinde illi vires vanitatis pravus
Abbreviated transcription (Latin):
nane głie studio ꝓdiderit: et stati
ille ꝑ ostenturõniez chaldeos reruz
suaꝵ clños fecit. Optima est illa dis¬
cret̃õ: ut et nota sint opera nr̃a ad
dei augenda głiam et occultu pro
elatone uitanta humana: Ille at
d publicare bonũ ꝙ agit: qui ꝑfc̃a
humilitate fundatus nulla ia ela¬
tõne contingitur. Nami hus qͥ se m¬
telligit ad huc amore laudis pulsa¬
ri fc̃a bona in occulto agat: ue forte
corrige̾ aliqũ tumore tangũtur ela¬
huiꝰ sb̾reptões malo humilitutis ꝯ
quosdam de se audientes ĩstruunt.
et tñ in hiis alta se ꝯsideracõne custo¬
diũt. Ne dũ alios at̾rena intẽtio¬
ne erigunt. Ip̃i int̾ne laudis appeti¬
tu demergãtur. Qͥtam ꝑ incãta¬
menta iurtutũ iactanciã relabũtᷤ
ad uicia et quidem clũ uicioꝵ ĩpul

Expanded text:
t statim ille per ostentationem Chaldaeos rerum suarum dominos fecit. 10. Optima est illa discretio, ut et nota sint opera nostra ad Dei augendam gloriam, et occulta pro elatione vitanda humana. Ille autem debet publicare bonum, quod agit, qui, perfecta humilitate fundatus, nulla jam elatione contingitur. Nam qui se intelligit adhuc amore laudis pulsari, facta bona in occulto agat, ne forte corrigere, aliquando tumore tanguntur elahujus subreptionis malo humilitatis connunquam quosdam de se audientes instruunt, et tamen in his alta se consideratione custodiunt, ne dum alios a terrena intentione erigunt, ipsi in terrenae laudis appetitu demergantur. 13. Quidam per incautam virtutum jactantiam relabuntur ad vitia; et quidam, dum vitiorum impul
Abbreviated transcription (Latin):
tute ualidꝰ ꝯualescũt plerũq utile
est arrogantib desen ad̾o qͣtinꝰ sue
infuitatis ꝯscii ad humilitatem
reteant et humiles post casũ existant
Non nulli fła opinione arrogancie se
ec̃ ꝑfc̃os existimãt clũ nõ sint qui ob or
ab ea fu̾it abrogatus arbitratꝰ. B enĩ
huĩlitas est: que dõ hominẽ uĩgit. Ce¬
terũ iactancia oculos quib deus iud̾i po¬
test rat: claudit sicut soł radiꝰ dũ ꝯspi¬
citur acies oculi ebetantur. Sicut et qui
minoderate altõra se crutatur. Ab intẽ¬
tõne utĩ obtundr: sicut aquila ex alto
ad escas collabr. sicut hõ de alco bone cõ¬
uersatõnis percarnale appetitũ ad in

Expanded text:
us convalescunt. 14. Plerumque utile est arrogantibus deseri a Deo, quatenus suae infirmitatis conscii ad humilitatem redeant, et humiles post casum existant. 15. Nonnulli falsa opinione arrogantiae se esse perfectos existimant, dum non sint qui obortiab ea fuerit arbitratus. Hoc enim humilitatis est, quae Deo hominem jungit. Caeterum jactantia oculos, quibus Deus videri poterat, claudit. 17. Sicut solis radius dum conspicitur, acies oculorum hebetatur sic et qui immoderate altiora scrutatur, ab intentione veri obtunditur. 18. Sicut aquila ex alto ad escas collabitur, sic homo de alto bonae conversationis per carnalem appetitum ad in
Abbreviated transcription (Latin):
origo uocabulo¬
iũ cũ ius uerbi uł noĩs per int̾¬
pretacõne colligitur hanc ans¬
totiles simbolũ cicero ad notati¬
onẽ nominauit. q noĩa reꝵ et
uerba nota facit. excẽplo poĩto
ut puta flum̃ a fluendo q cre¬
uit a fluendo clictũ. E uiꝰ cogni¬
to sepe usũ necessariũ ħt int̾pre¬
tatõne sua. Nam cũ uideris uñ
ortũ est nom̃: ciciꝰ uim eiꝰ ĩtllĩ¬
gis. Omĩs enĩ rei inspectatõ.s¬
thimologia cognita planior ẽ.
Nõ aũt omĩa uouuna a uete¬
rib sccłm natura imposita st̃
s quedam et sccłm placitũ. sic̃¬

Expanded text:
origo vocabuum, cum vis verbi vel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles σύμβολον, Cicero adnotationem nominavit, quia nomina et verba rerum nota facit exemplo positout puta flumen, quia fluendo crevit, a fluendo dictum. 2. Cujus cognitio saepe usum necessarium habet in interpretatione sua. Nam cum videris unde ortum est nomen, citius vim ejus intelligis. Omnis enim rei inspectio, etymologia cognita, planior est. Non autem omnia nomina a veteribus secundum naturam imposita sunt, sed quaedam, et secundum placitum, sic
Abbreviated transcription (Latin):
tati noĩa daimꝰ. hinc est qd oĩ¬
ũ nominũ ethimologie nõ rep¬
litaitez qua genita st̃. S iuxta
arbituũ humane uolũtatis uo¬
origine. ut homo. qr fit ex hu¬
mo aut ex ꝯͣrus ut a leuãdo lu¬
tum. cdum lutũ nõ sic mũdũ.
⁊ lucus qr unibra opacus paꝵ
lucet. Quedã i fc̃a st̃ ex nomi¬
nũ cliriuatone. ut a pruden¬
cia prudẽs. q̃dã etia ex uocib
ut agarrulitate garrulꝰ. q̃dã
ex greca ethimologia orta et
declinata sũt in latinũ sonũ.
ut silua domꝰ. alia qͦ ex noĩb
locoꝵ. urbũ. fluminũ. traxert
uocabula. Multa ⁊̃ ex cliu̾saꝵ
genciũ ẜmone uocantur. Unde
et origo eoꝵ uix cernitur. Sũt
i plertiq barbara noĩa et mꝯg¬
nita latinis et grecis.

Expanded text:
ina damus. 3. Hinc est quod omnium nominum etymologiae non repalitatem qua genita sunt, sed juxta arbitrium humanae voluntatis voorigine, ut homo quia sit ex humo; aut ex contrariis, ut a LAVANDO lutum, dum lutum non sit mundum, et lucus, quia umbra opacus, parum luceat. 4. Quaedam etiam facta sunt ex nominum derivatione, ut a PRUDENTIA prudens. Quaedam etiam ex vocibus, ut a GARRULITATE graculus. Quaedam ex Graeca etymologia orta, et declinata sunt in Latinum, ut 'silva', 'domus'. Alia quoque ex nominibus locorum, urbium, vel fluminum traxerunt vocabula. Multa etiam ex diversarum gentium sermone vocantur. Unde et origo eorum vix cernitur. Sunt enim pleraque barbara nomina et incognita Latinis et Graecis.
Abbreviated transcription (Latin):
in uno uerbo positũ declarat.¬
Conticesc̾e enĩ est tac̾e. Item
aut populatas int̾pretamur
rem uno uerbo manifestamus¬

Expanded text:
in uno uerbo posituticescere’ est ‘tacere’, item aut ‘populatas’ interpretamur rem verbo manifest
Abbreviated transcription (Latin):
qͣre int̾ cet̾as lib̾ales clisci¬
plinas melicine ars nõ ꝯtinea¬
tur. Propt̾ea q ille singłare
ꝯtinent cãs ista u̾o oĩm. Nã
et gramaticã medicus scire
cam ut ueracib argum̃tis ua¬
leat liffiuire que tractat. Ner
nõ ⁊ dialeticam ꝓpt̾ infirmi¬
tatũ cãs rõne adħita pscutã¬
das ato custodiendas. Sic et
geometricã ꝓpt̾ qͣlitates regi¬
onũ et locoꝵ situs. in quibus
coceat qͥd qͥsq obẜuare deb̾at
Porro incognita illi nõ erit¬

Expanded text:
re inter ceteras liberales disciplinas Medicinae ars non contineatur. Propterea, quia illae singulares continent causas, ista vero omnium. Nam et Grammaticam medicus scire cam, ut veracibus argumentis valeat definire quae tractat. Nec non et dialecticam propter infirmitatum causas ratione adhibita perscrutandas atque curandas. Sic et geometriam propter qualitates regionum et locorum situs in quibus doceat quid quis observare debeat. Porro musica incognita illi non erit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝙͣ ꝯtempletur rõne astroꝵ
⁊ mutat᷑ones tp̃ꝵ. Nam sicut
ait quidã medicoꝵ cũ ip̃oꝵ qͣli¬
Hinc est qd̃ meclicina sccła phi¬
losophia łr utraq enĩ discipli¬
Nam sicut ꝑ illam aĩa. Ita per
hanc corpꝰ curatur

Expanded text:
 contempletur rationem astrorum, et mutationem temporum, nam sicut ait quidam medicorum, cum ipsorum qualiHinc est quod medicina secunda philosophia dicitur. Utraque enim discipliNam sicut per illam anima, ita per hanc corpus curatur
Abbreviated transcription (Latin):
tatonis eius uelocitate acci¬
ceret: ex soł cursu liẽ m̃sis
adinuencit. qui tarclior soł
motus faciliꝰ pot̾at ꝯp̃hendi
Panuarius mensis a iano dictͦ
qr limes et ianua sit ãni. Uñ
et bifrons idem ianꝰ pigitur
ut intrditus anni et exitꝰ de¬
pitus a februo id est plutone
cui eo mense sacrificabat᷑. Nã
clus manib romani ꝯsecraue¬
uit. Ergo febraruis a februo
id est plutonez nõ a febre .i.c
gritudine noĩatur. Martius
appellato ꝓpt̾ marte romaue
gentis auctore uł ꝓpt̾ qd̾ eo tẽ¬
pore cũcta animancia agũtur
ad marem ⁊ ad ꝯcũbendi uolup¬
tatem. Idem appellatꝯ ⁊ m̃sis
nouoꝵ: qr ãm iniciũ m̃sis est
ab inclicus scil germinũ. uł¬

Expanded text:
ate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt; quoniam tardior solis motus facilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis a Iano dictus, us; vel quia limes et ianua sit anni. Unde et bifrons idem Ianus pingitur, ut introitus anni et exitus depatur a Februo, id est Plutone, cui eo mense sacrificabatur. Nam  Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est Plutone, non a febre, id est aegritudine nominatus. Martius appellatus propter Martem Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia agantur ad marem et ad concumbendi voluptatem. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est ab indiciis scilice
Abbreviated transcription (Latin):
iorib: secuente uero mĩoribꝰ
romani ꝯsecrauerũt. Uñ ⁊ iu¬
uius d̾r. Antea enĩ ppłs incen¬
turias semioꝵ ⁊ iunioꝵ cliusis
erat. Iulius uero ⁊ augustus
de uomiuib hominũ iulii et
a martio.ꝙ pͥncipẽ anri testã¬
qr et sextus. ¶ Septemb̾ nom̃
ht anum̾o et ymbre qui sep¬
timꝰ est a marcio ⁊ ymbres h̃t
Sic ⁊ octob̾ nouemb̾ atq decẽ¬
ber ex nuniero ⁊ ymbrib acce¬
perũt uocabula. Quemi nu¬
meꝵ deciurẽte decemb̾ finit
pro eo qd̾ denarius nuumierus
precedentes numeros claudit
Ralendas enĩ nonas et yclus
ꝓpt̾ festos clies romani nouu¬
nauerũt uł ꝓpt̾ officia magis¬
tratuũ. In hiis enĩ cluab clie¬
bus ꝯueniebatur in urbibꝰ. Qͥ¬
dam enĩ kalendas acolendo
appellan existimãt. Apd̾ uete¬
ros enĩ oĩm mensiũ princi¬
pia colebantur. sicut ⁊ apud
hebreos. Idus enĩ pleriq la¬
tinor putant ab edendo dcõs¬

Expanded text:
ioribus, sequentem vero minoribus Romani consecraverunt. Unde et Iunius dicitur. Antea enim populus in centurias seniorum et iuniorum divisus erat. Iulius vero et Augustus de honoribus hominum, Iulii et a Martio, quem principem anni testanquod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Martio et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula; quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes numeros claudit. Kalendas autem, Nonas et Idus propter festos dies Romani instituerunt; vel propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensuum principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo d
Abbreviated transcription (Latin):
ne animoq fiit᷑. Maiores itaq
puncias in regionbꝰ. regiones ĩ
loncis. loca in t̾ritoruis. territoria
n agris. agros n centuriis. cen¬
turias in iugeribꝰ. iugera ĩ clima¬
tib. clenide climata in actꝰ. ꝑticas
passo. gracdus cubitos. pedes pal¬
mos. uncias ⁊ cligitos cdiuiserũt
Tanta enĩ fuit eoꝵ sollercia. Di¬
gitus est. pars minima aggres¬
tiũ mensuraꝵ. Incle uncia hũs
portica. Oñs enĩ p̃cedentes me¬
sure in corpore st̃. ut palmꝰ. pes
passus. et reliqͣ. Sola partica:
portatur. Est enĩ clece peclum
ad instar calami mezechiele tẽ¬
plũ mensurãtis. Actꝰ minimꝰ ẽ
latitudine peclũ .iiͦiͦi. Longitu¬
¶Actus qͣclratus undiq finitur¬
arando. scil. ¶Act̾ꝰ cluplicatꝰ iu¬
gere facit: ab eo qd̾ est iuĩctum
uigerũ nom̃ accepit. Iugerum
at ꝯstat longitudine peclũ lu¬

Expanded text:
ne, imo, finitur. Maiores itaque ciis, provincias in regionibus, regiones in locis, loca in territoriis, territoria in agris, agra in centuriis, centurias in iugeribus, iugera in climatibus; deinde climata in actus, perticas, passus, gradus, cubitos, pedes, palmos, uncias et digitos diviserunt. Tanta enim fuit eorum solertia. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. Inde uncia habet portica. Omnes autem precedentes mensure in corpore sunt, ut palmus, pes, passus et reliqua; sola pertica portatur. Est enim decem pedum ad instar calami plum mensurantis. Actus minimus est: latitudine pedum IIII, longituactus qarando scilicet. Actus duplicatus iugerum facit; ab eo quod est iunctum iugeri nomen accepit. Iugerum autem constat longitudine pedum du
Abbreviated transcription (Latin):
boctici triginta pedũ latitudine.
S porca ẽ ĩ arando.lxxx
exstat qd̾ defossũ estͣ
lira. ¶Ealli candetã
appllant. in areis urlanis spaci¬
um centũ pedũ. qͣi centũ. In a¬
grestib aut: peles centũ qͥnqͣ¬
scandetũ uocant. ¶ Porrd sta¬
id est pedes. dc exu. cuiꝰ mẽsura
octies conpututa: miliariũ fa¬
cit.: qͥ constat qͥnq milia peclibꝰ
¶Centuria at ager est clucẽtoꝵ
iugerũ: qͥ apd̾ ãtiqͦs acentũ iu¬
gerib appellabatur. S postea
duplicata est nom̃q p̾stinũ re¬
tinuit. In num̾o eĩ cẽturie młti¬
plicate st̃: si nom̃ mutare nõ
potuerũt.
xui. de itmeribus.

Expanded text:
itudine Sed porca est quod in arando extat; quod defossum est, lira. Galli candetum appellant in areis urbanis spatium centum pedum, quasi centetum. In agrestibus autem pedes centum quinqucandetum vocant. Porro staid est pedes DCXXV; cuius mensura octies conputata, miliarium facit, qui constat quinque milia pedibus. Centuria autem ager est ducentorum iugerum, qui apud antiquos a centum iugeribus vocabatur, sed postea duplicata est nomenque pristinum retinuit. In numero enim centuriae multiplicatae sunt, nomen mutare non potuerunt. § 16 De itineribus.
Abbreviated transcription (Latin):
teneat᷑. Limites appellati. atiqͦu̾
antiqͥ lima clice̾bant. a qͦ lunina
hostioꝵ per que foris uł intꝰ it̾. et
mnntes qr per eos magros foras
eatur. Hinc et linꝰ uocabulũ ac¬
gebantur: obliqͣ purpura. ¶Ter¬
nini dicti: ꝙ t̾re mensuras clistĩ¬
gũt. atq eleclarant. Hiis cĩ tes¬
timuoĩa finiũ intlłñt᷑: et agroꝵ
contẽt̾o et certam̃ aufert᷑. ¶Li¬
nites maximi in agͥs luost̃: car¬
dos: & clecumamꝰ. Cardo ẽ qui .a
septẽtrione clirectꝰ a carcline celi
ẽ. Nam sñ clubio celũ u̾tit᷑ ĩ sep¬

Expanded text:
ites appellati antiquo antiqui lima dicebant, a quo et limina ostiorum, per que foris vel intus itur: et limites, quod per eos in agros foraeatur. Hinc et limus vocabulum acgebantur obliqua purpura. Termini dicti quod terrae mensuras distinguunt atque declarant. His enim testimonia finium intelleguntur, et agrorum intentio et certamen aufertur. Limites maximi in agris duo sunt: cardo et decumanus. Cardo, qui a septentrione directus a cardine caeli est; nam s
Abbreviated transcription (Latin):
dus. dr qͥ aliꝙͣdo siccat᷑. uligoẽ
humor t̾re naturał: ab ea nuqͣ
recedens. ¶Subsiciuia st̃ ꝓpͥe. q̃
sutor de materia p̾cidens qͣi suꝑ¬
uacua abicit. Uñ et sb̾siciua ag̃i
quos in ꝑtica diuisos recusant
qͣsi steriles uł palustres. Itemss¬
siciua: q̃ in liuisura agri nõe¬
cũt centuriũ: id est iugera dias¬
ta. ¶ Area dr tabulaꝵ eqͣlitil
Dictu. lũt area ⁊ planicie as
cqͣlitate. uñ et ara. alii aroi ue
copla. armenta tuent᷑. Cui ne¬
ests romani uom̃ incliderũt.
beo qd ꝑtinꝰ sit paratũ ũ mͣg¬
nũ labore culture clesicerat.

Expanded text:
dicitur qui aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii aream vocopia armenta tuentur, cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratum, nec magnum laborem culturae deside
Abbreviated transcription (Latin):
us iniuna tueri: Tuguriũ casu¬
la ẽ ꝙͣ faciũt sibi custodes uinca¬
rũ ad tegm̃ sui qͣsi tegeriũ ł ꝓpt̾
ardorẽ soł et racdios cleclinan¬
dos. sũ ut inde hoĩcs uł bestias
q̃ insicliari solẽt natis frugibus
ibigãt. hãc rustici capinniã uo¬
cant: qd̾ unũ tantũ capiat. ¶Tes¬
cua: qͥdam putũt ẽẽ tuguria.
qͥdã loca prerupta et asꝑa.
Magalia: eclificia numidaͣ
agrestiũ oblongͣ incuruus lat̾i¬
bꝰ cecta qͣi nauiũ carme st̃ siue
rotũda in modũ fornoꝵ. & ma¬
galia dicta: qͣi magaria. qr ina
gur punici noua uillã cłñt .u¬
xiii. de agris.
eger latine appellari licit᷑.
co qd̾ in eo agatur ad. Alii
agrũ a greco noĩatũ manifes¬
trꝰ creclũt. Uñ et grece: uilla co¬
gere terre nũcupata: ꝙ ꝑro li¬
mite constitui sol. ¶Possessi¬
ones st̃ agri late patentes pb̃¬
blici pͥuatiq. quos u̾tõ nõ mã¬
cipatione. s qͥsq ut potuit oc¬
cu pauit atq posseclit. Uñ ⁊ nũ¬

Expanded text:
ris iniuria. Tugurium casula est quam faciunt sibi custodes vinearum ad tegimen sui, quasi tegurium, sive propter ardorem solis et radios declinandos, sive ut inde vel homines vel bestiolas, quae insidiare solent natis frugibus, abigant. Hunc rustici capannam vocant, quod unum tantum capiat. Tescua quidam putant esse tuguria, quidam loca praerupta et aspera. Magalia aedificia Numidarum agrestium oblonga, incurvis lateribus tecta, quasi navium carinae sint, sive rotunda in modum furnorum. Et Maga lia dicta, quasi magaria, quia Magar Punici novam villam dicunt, uXIII. De agris. 1. Ager Latine appellari dicitur, eo quod in eo agatur aliquid. Alii agrum ex Graeco nominari manifestius credunt. Unde et aggere terrae nuncupata, quod pro limite constitui solet. 3. Possessiones sunt agri late patentes publici, privatique, quos initio non mancipatione, sed quisque, ut potuit, occupavit, atque possedit, unde et nun
Abbreviated transcription (Latin):
quo pecus heri potest. uñ et a¬
cus nominat᷑. Dec agrestiũ ẽ¬
ina ⁊ ociosa felicitas. ¶Seges
ger est. in quo serit᷑. uni et iure
det auari agricole. ¶Compisi
ager dictus: q diuisorib agua
celictꝰ ẽ ad pascend̾ qͥt̾ uicinis.
¶Alluuiꝰ ager est. ꝙ paulati flis
in agrũ reddit. ¶ Arcifrr. aoi
dictꝰ est. qͥ certis lineaꝵ mensun
nõ continet᷑. s arcentur fiues qꝰ
obiectu fluminũ mõciũ. arbor
uñ et in hiis agris nicħ sb̾cidi¬

Expanded text:
quo pecus haberi potest; unde et rusticus nominatur: haec agrestium prima et otiosa felicitas. Seges ager est in quo seritur; unde et Verndet avari agricolae. Conpascuus ager dictus qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. Alluvius ager est quem paulatim fluvius in agrum reddit. Arcifinius ager dictus est, quia certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines ejus objectu fluminum, montium, arborum, unde et in iis agris nihil subseci
Abbreviated transcription (Latin):
aduentu saluatoris xͥanos est ꝑsecuta
dum in mattires clinbolus excuent ia
magnam audelitatem etiam ligatꝰ
face̾ potuit. qͣnta solutꝰ fuciet: Quã¬
to ppniquiꝰ finem mundi chẏabolus u¬
det. tanto crudelius ꝑsecutõnes ex̾cet. ut
qr se continuo dampnand̃ ꝯspicit: soci¬
os sib młtiplicet. cũ quib gehẽne ignibꝰ¬
additatur. Quanto brenẽ tempꝰ uidet
sibi restarechabolus ut dampnetur. tan¬
to in magna ꝑsequutonis ia mouetur
.Siuia iusticia ꝑmittente: ut głi ficen¬
tur iusti. Sorclidentur miqͥ: et ut clui¬
bolo clinior crescat dampnatõnis sina.¬

Expanded text:
adventu Salvatoris Christianos est persecuta. Dum in martyres diabolus jam exercuerit magnam crudelitatem etiam ligatus , facere potuit, quanta solutus faciet? Quanto propinquius finem mundi diabolus videt, tanto crudelius persecutiones exercet, ut quia se continuo damnandum conspicit, socios sibi maddicatur. 9. Quanto breve tempus videt sibi restare diabolus, ut damnetur, tanto in magna persecutionis ira movetur, divina justitia permittente, ut glorificentur electi, sordidentur iniqui, et ut diabolo durior crescat damnationis sen
Abbreviated transcription (Latin):
ue ꝓfessionis normã aut nõuiuit aut
xp̃i inueniendi sunt. ¶ Ante ꝙͣ ueniat
reueletur. ¶Magnitudo signoꝵ fuciet sb̾
ad modicũ: pro multitudine procligioꝵ ñ
tam̃ deiciendi sunt: ab stabilitate sua ter¬
rroꝵ inpulsiĩ signoꝵ. Uñ et itõ ponitur si
fien potest.q elocti perire nõ possũt. s cito
recipiscentes cordis errorem religionẽ co¬
hercebunt: Scientes p̃dictũ a dño eẽ. ut
dimi hoc fecerint aduersarii uõ ꝯturbẽt᷑
sancti. Tam miri fcũs est tan pdigia et
signa clum uenerit antixep̃t. ut etiã ĩ ełctis
qd̃ demi cordis gignatur scrupłm. Q̾ tam̃
cito exuperat iu ilł iõ per ꝙͣ sciũt in decep¬
tõnem repboꝵ et elctoꝵ ꝓbatõne catẽ fieu
ꝓdigia. In quo tp̃r per pacienciã głiosi eit
sancti. uon per miracła: sicut martires
fuerũt pͥores. Illi au̾t et ꝑsecutores susti¬
nentes et facientes ꝓdigia ꝓuide et duriꝰ
bellũ sustinebunt. qr non solum ꝯͣ ꝑseꝙ̃¬

Expanded text:
fessionis normam, aut non vivit aut christi inveniendi sunt. Antequam veniat reveletur. Magnitudo signorum faciet sub ad modicum pro multitudine prodigiorum: non tamen dejiciendi sunt ab stabilitate sua, terrorum impulsu, atque signorum. Unde et ideo ponitur, si fieri potest: quia electi perire non possunt, sed cito resipiscentes cordis errorem religione coercebunt: scientes praedictum a Domino esse, ut dum hoc fecerint adversarii, non conturbentur sancti. Jam mira facturus est prodigia et signa, dum venerit Antichristus: ut etiam electis quoddam cordis gignatur scrupulum, quod tam cito exsuperet in illis ratio, pro qua scient in deceponem reproborum et electorum probationem eadem fieri signa. In quo tempore per patientiam gloriosi erunt sancti, non per miracula, sicut martyres fuerunt priores. Illi enim et persecutores sustinebunt, et facientes prodigia. Proinde et durius bellum sustinebunt, quia non solum
Abbreviated transcription (Latin):
qr celen creature motu mutantur. Nor
centũ anni unũ tp̃s est. nec unꝰ anis
unũ tp̃s est. nec unꝰ mensis unũ tp̃s
est. Nec clies nec hora. Qͥa dũ ħ om̃ĩa
ꝑticuł accedũt suis et deciclũt. Qͦmͦ u
nũ clicendũ est: ꝙ nõ simł est. Utrũ sit
p̃t̾itũ. futurũ ue tp̃s. sic̾ p̃sens et si est
scire oportet uͥest. S aduerte ꝙ cuncta
terita reminiscendo. Presencia ꝯtuẽto
futura expectando. Speramꝰ gͥ uẽtura

Expanded text:
tur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum dicendum est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, terita reminiscendo, praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
latur. Carpentariꝰ sp̃ale nom̃ẽ
q̃ tmñ nauiũ ẽ. fabͥcator et artifex.
Sarcitector clictꝰ. qd̾ ex młtis hinc ⁊
inde cõm̃ctis tabuł unũ sarciat corpꝰ
Id̾ et tignariꝰ: qr tentoria gignis ad¬

Expanded text:
latur. Carpentarius, speciale nomen quia tantum navium est fabricator et artifex. Sarcitector dictus, quod ex multis hinc et inde conjunctis tabulis unum tecti sarciat corpus: idem et lignarius, quia tectoria lignis i
Abbreviated transcription (Latin):
Uise eĩ. aceto. Acerrimo ĩpleto. si¬
menta amena ĩ eod̾ uasculo collo¬
cubis. c suꝑ sarmenti tabulas p¬
yi cemussimas pones clemde uas
dili gentissime clautes. illunesq
qe ad inde spiraaminis ereat. Post
dics at .xxͣx. uas aꝑit̾: et ex clistil¬
litoe tubulaꝵ innata cerusa m̃ẽĩ¬
nir. Qd̾. ablatũ et arefcm̃: teritur
atq it̾m accto. admixto ĩ pastelł
dimcłr et in sole siccat᷑. Has obser¬
iancia sil iminas ereas sarm̃tis sr̃¬
ponas: eruginẽ creant calcãciũ.xi¬

Expanded text:
se enim aceto acerrimo impleto sarmenta aminea in eodem vasculo collocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudes, illinesque, ne aliquid inde spiraminis exeat. Post dies autem XXX vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admisto in pastilis dividitur, et in sole siccatur. Hac observantia, si laminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. Chalcanthu
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ inuentõ argẽtũ atq indicũ ꝓ¬
clit. Na uene eł cũ his hũt nature
societate. ¶Cipa ab insula cipro
uͥ płima reperitur. ¶ Sanclrica: ĩ
sula rubͥ maris topazo nascit᷑ color⁊
cumaliui ocore sulphurco. Inucit᷑
aũt in aureis et in argẽteis metalł
uirꝰ recolet: ꝙͣ qͣm et cerusa. Si tor¬
reatur in fornace sandaricũ facit.
Uñ et color est flãmeꝰ: qd̾ si torre¬
atur. eqͣ parte rub̾ca admixtu: sã¬
clicẽ reddit. ¶Arcenicũ: qd̾ latini
ob colore auripigm̃tũ uocant. col¬
lr ponto er aurana mat̾ia u̾etiã scã¬
daricũ optimũ ẽ: qd̾ ĩ aureũ colorẽ

Expanded text:
rgentum atque Indicum prodit. Nam venae eius cum his habent naturae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. Sandaraca in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aureis et in argentariis metallis, virus redolet; quamquam et cerussa si torreatur in fornace sandaracum facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur aequa parte rubrica admixta, sandycem reddit. Arsenicum, quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam sandaraca. Optimum est quod i