comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩsimus Ergo cum illenos
in regnum suum per adoptionẽ
sacrȩ generationis assumpse¬
rit. Nos ei quod suumẽ dene¬
gamus : Ille nos supernae
generationis fecit heredes.
Nos hereditatem uindicamus
refutamus auctorem. Sed
non potest manere benefici¬
um. cum auctor excluditur.
Necauctor sinemunere :
Nec sineauctore munus
Siuindicas gratiam: crede po¬
tentiam : Si refutas poten¬
nr̃is ipsimuneribus inuidemus.
Spem inminuimus: dignitatem
repudiamus. consolatorem ne¬
gamus: sed illum negare non
absit ut nege mus Quod maxi¬
mumẽ. cuma płs dicat ⁊ Vos au¬
tem fr̃s secundum isa acpro¬
missionis filuestis: Sedsi¬
cuttunc qui secundum carnem
natus ẽ perse quebatur eum
qui scđm spm: iterum utique
go secundum sp̃m nascitur
scđm dm̃ nascitur Penascim̃
autem: quando inttriore
renouamur affectu. & exte¬
rioris hominis desideria ue

Expanded text:
Dei simus. Ergo cum ille nos in regnum suum per adoptionem sacrae regenerationis assumpserit, nos ei quod suum est, denegamus? Ille nos supernae regenerationis fecit haeredes, nos haereditatem vindicamus, refutamus auctorem? Sed non potest manere beneficium, cum auctor excluditur; nec auctor sine munere, nec sine auctore munus. Si vindicas gratiam, crede potentiam: si refutas potennostris ipsi muneribus invidemus, spem imminuimus, dignitatem repudiamus, consolatorem negamus? 65. Sed illum negare non nim ut negemus quod maximum est, cum Apostolus dicat: Vos autem, fratres, secundum Isaac promissionis filii estis: sed sicut tunc qui secundum carnem natus est, persequebatur eum qui secundum Spiritum . Iterum utique go secundum Spiritum nascitur, secundum Deum nascitur. Renascimur autem, quando in interiore renovamur affectu, et exter
Abbreviated transcription (Latin):
& induite nouum hominem
qui secundum dm̃ creatus ẽ
inueritate & iustitia & sci¬
tate: Audicnt que madmo¬
dum un itatem diuinȩ opera¬
tionis scriptura signauerit :
Quirenouatur sp̃umentis.
induit nouum hominem.
qui secundum dm̃ creatus ẽ :
Sc̃iigitur sp̃s opus est . regene¬
ratio ista praestantior: & noui
huius hominis quicreatur ad
imaginemdĩ Auctor est sp̃s.
que mutique meliorẽ hoc exte¬
riorenro eẽ homine ne mo
dubitauerit. NSi quidem cacles¬
temalterum. terrenũ alte¬
rum: a postolus significauit
dicens : : Qualis caelestis.
tales & caelestes: Ergo cũ
ca elestem faciat gr̃a sp̃italis.
quod terrenum crearepossit.¬
&iam sensu debemus aduer¬
tere. lic& credamus exemplis.

Expanded text:
induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in veritate, et justitia, et sanctitate . Audiant quemadmodum unitatem divinae operationis Scriptura signaverit. Qui renovatur Spiritu mentis, induit novum hominem, qui secundum Deum creatus est. 66. Sancti igitur Spiritus opus est regeneratio ista praestantior; et novi hujus hominis, qui creatur ad imaginem Dei, auctor est Spiritus: quem utique meliorem hoc exteriore esse nostro homine nemo dubitaverit. Siquidem coelestem alterum, terrenum alterum Apostolus significavit dicens: Qualis coelestis, tales et coelestes . 67. Ergo cum coelestem faciat gratia spiritalis, quod terrenum creare possit, etiam sensu debemus advertere, licet careamus exemplis.
Abbreviated transcription (Latin):
& hab& sic̃pat̃ : Sicut enĩpat̃
dedit uitc̃habere in sem&ipso
Sic̃ hab& inquit sic dedit Didi¬
cistisupra quẽ ad modũ dederit
Neputares ẽẽ graẽlargitatem
ubi generationis archanũ ẽ.
Euergo interpatrẽ & filiũui¬
tae nulla distantiasit quẽ ad¬
modũ quodimmortalitatem
solus babeat pat̾.filius ñ habe¬
at aestimaripotest. unde in¬
tellegant: nec hocloco asolo
uero dõ patre filiũ separandũ.
quia probare non possqđ solis
tẽ pactris &filii. aliud ad incan¬
nationẽ xp̃irelatũ intellegen¬
dũ sit quia nonẽ. ꝑfecta cogi¬
tem unigenitũ dm̃uerũ dĩfi¬

Expanded text:
Pater: Sicut enim Pater dedit vitam habere in semetipso ; sicut habet, inquit, sic dedit. Didicisti supra , quemadmodum dederit; ne putares esse gratiae largitatem, ubi generationis arcanum est. Cum ergo inter Patrem et Filium vitae nulla distantia sit, quemadmodum quod immortalitatem solus habeat Pater, Filius non habeat, aestimari potest? 37. Unde intelligant nec hoc loco a solo vero Deo Patre Filium separandum; quia probare non possunt quod tem Patris et Filii, aliud ad incarnationem Christi relatum intelligendum sit; quia non est perfecta cogtem unigenitum Deum verum Dei Fi
Abbreviated transcription (Latin):
& patrẽ signauit & filiũ. Nec
pluralitatẽ admiscuit. Necdi¬
uinx unitatẽ substantiae sepa¬
rauit: E uidens ẽ. igitur.: quia
quod unius . ẽ. substantia e
separariñ potest. &iã sinon
sit singularitatis sed unitatis.
Singularitatẽ hancdico quȩ
lacritas ad ꝑsonã ꝑtin&: uni¬
tas adnaturã : Ea uero quae
diuersae substantiȩ s̃. Nonso¬
lũ unũ sed &ic̃plura diciso¬
lerelic&: lã & proph&ico
claruerit testimonio: Exp̃s¬
sius tam̃ipse apłs declarauit
dicens : Nã & si sunt quidi¬
cantur dii. siue in caelosiue
in terra Videsigitur quia
hi qui ex diuersis substantuss̃
& ñ exunius ueritatenatu¬
Nonunitas sequestratur:
diximus ad ominationis iure
secernimus. qđ ei cõmu
necũfilio ẽ: i tacũ legimus
solum uerũ dmpatrẽ. nec fi¬
liũ a solius ueridĩ iurepossu¬
mus separare qđ ci cõmune
cupatre ẽ: Aut dicant quida¬
liud sentiant. quiduearbi trea¬
tur. cũ legimꝰ: dñm dm̃ tuũ
ad orabis. &ipsi soliserui es

Expanded text:
 Filium, nec pluralitatem admiscuit, nec divinae unitatem substantiae separavit. 46. Evidens est igitur quia quod unius est substantiae, separari non potest, etiamsi non sit singularitatis, sed unitatis. Singularitatem hanc dico, quae laritas ad personam pertinet, unitas ad naturam. Ea vero quae diversae substantiae sunt, non solum unum, sed etiam plura dici solere, licet jam et prophetico claruerit testimonio; expressius tamen ipse Apostolus declaravit dicens: Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra . Vides igitur quia hi qui ex diversis substantiis sunt, et non ex unius veritate natunon unitas sequestratur. ut supra diximus , a dominationis jure secernimus, quod ei commune 560 cum Filio est: ita cum legimus solum verum Deum Patrem, nec Filium a solius veri Dei jure possumus separare, quod ei commune cum Patre est. 48. Aut dicant quid aliud sentiant, quidve arbitrentur, cum legimus: Dominum Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies
Abbreviated transcription (Latin):
sed differentis discretę subs¬
tantie: &t cm̃tria sunt: Contra
seigitur succeẽ intellegunt an¬
gumta testimoniis scripturarũ
Itaq: dicendo patris & filiidis¬
cretã eẽ substantiã differenteq
deitatẽ : duosutiq ipsideos asser̃.:
Nos aut̃ cum & patrẽ confite¬
mur & filauasserendo tam̃uni¬
useẽ deitatis. non duos deos sed
unu dindicimꝰ: &hoc dominicis
ꝗoquiis ad ꝓbamus. qui ubiplu¬
ses sunt ubiccut nature aut uo¬
luntatũ &openitionũ ẽ. diffe¬
rentia. Deniq ut suis sibi testi¬
moniis reuincantur duo homi¬
nesdicuntur: quicclic & unius
naturae sint uirȩ. Nascenditam̃

Expanded text:
sed differentis discretaeque subssed differentis discretaeque substantiae, et tamen tria sunt. Contra se igitur sua esse intelligunt argumenta testimoniis Scripturarum. 42. Itaque dicendo Patris et Filii discretam esse substantiam, differentemque deitatem, duos utique ipsi deos asserunt: nos autem cum et Patrem confitemur, et Filium; asserendo tamen unius esse deitatis non duos deos, sed unum Deum dicimus. Et hoc Dominicis eloquiis approbamus; quia ubi plures sunt, ibi aut naturae aut voluntatum et operationum est differentia. Denique ut suis sibi testimoniis revincantur, duo homines dicuntur; quia licet unius naturae sint jure nascendi, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
randũ: sed neq: sine patre salis:
neq uita aeterna sinefilio.
Sed asserunt arriani. solũue¬
rũdm̃ sicut patrẽ ita &filiũ
dicitis. &unius substantia e
patrẽ & filiũ confitemini:
Non unũ dm̃ sed duos deos indy¬
citis: Qđ quiunius substanti¬
aes: ñunus ds̃ sed duo dii uiden¬
tur eẽ. si c̃ duohomines aut
duae ouesplures uedicuntur.
Homo aut̃ & ouis nec duo homi¬
nesi dicuntur. nec duxoues sed
unus homo &unaouis. Haec ar¬
rianidicunt: & hac disputatio¬
neuersuta. si pliciores capere
nituntur: Tamensilegam: scrip¬
turas diuinas inuenim. plurali¬
tatẽ magis in ea cadere quaediuer
habemus expressũ eolociscilic&
in quodic̃:: Tracc sunt aut in pos¬
sibilia intellegere: & quartũ
qđ non agnosco: Uestigiaaquilȩ
uolantis. &uias serpentis supnat
petrã & semitas nauis nauigan¬
tis. &uias uiriiniuuentute utiq
aquila et nauis & serpens. unius
non sunt generis atq: naturae

Expanded text:
randum. At neque sine Patre salus, randum. At neque sine Patre salus, neque vita aeterna sine Filio. Sed asserunt Ariani: Si solum verum Deum sicut Patrem, ita et Filium dicitis, et unius substantiae Patrem et Filium confitemini, non unum Deum, sed duos deos inducitis; quia qui unius substantiae sunt, non unus Deus, sed duo dii videntur esse, sicut duo homines, aut duae oves, pluresve dicuntur: homo autem et ovis nec duo homines dicuntur, nec duae oves, sed unus homo, et una ovis. 41. Haec Ariani dicunt, et hac disputatione versuta simpliciores capere nituntur. Tamen si legamus Scripturas divinas, inveniemus pluralitatem magis in ea cadere, quae divehabemus expressum, eo loco scilicet in quo dicit: Tria sunt autem impossibilia intelligere, et quartum quod non cognosco; vestigia aquilae volantis, et vias serpentis super petram, et semitas navis navigantis, et vias viri in juventute . Utique aquila et navis et serpens unius non sunt generis atque naturae,
Abbreviated transcription (Latin):
non alienũ sit &iã in carnatio¬
nis hocloco intellegere sacra¬
mentũ : docet nos ipsius series
lectionis Sic enĩ habes: Pat̃.
uenit hora clarifica filiũtuũ.
utiq cu& horã uenisse cõme¬
morar&. & clarificaripetat:
quomodonisi scđm carnisas¬
sumptionẽ locutũeũ conuenit
aestimari : Nã nec ulla sibitẽ¬
porũ p̃iscripta momenta diui¬
nitas bab& : nec clarificationẽ
indig& lum̃ ae teruũ: Er goin
solo uerodõ patre & filiũ diso¬
lũ uerum scđm diui nitatis iN¬
tellegimus unitatẽ: & ininiũ
xp̃i nomine qđ exuir ginena¬
tus accepit incarnationis
agnoscimꝰ: sacramentũ : Quod
sicũ solũ uerũ dm̃patrẽ legunt
filiũ cupiunt separare: ergocu
defiliu in carnatione legunt
hic ẽ lapis quirȩꝓbatus a uob
a edificantib qui factus ẽ. in
caput anguli. & infra. non ẽ.
aliud nom̃ subcelodatũ homi¬
nib: in quoo port & saluos fieri.
patrẽtxistimant abimꝑtien¬
de nobis salutis beneficiosepa¬

Expanded text:
non alienum sit etiam incarnationis hoc loco intelligere sacramentum, docet nos ipsius series lectionis; sic enim habes: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum . Utique cum et horam venisse commemoret, et clarificari petat, quomodo nisi secundum carnis assumptionem locutum eum convenit aestimari? Nam nec ulla sibi temporum praescripta momenta divinitas habet, nec clarificatione indiget lumen aeternum. Ergo in solo vero Deo Patre et Filium Dei solum verum secundum 558 divinitatis intelligimus unitatem, et in Jesu Christi nomine, quod ex Virgine natus accepit, incarnationis agnoscimus sacramentum. 39. Quod si cum solum verum Deum Patrem legunt, Filium cupiunt separare; ergo cum de Filii incarnatione legunt: Hic est lapis qui reprobatus est a vobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli; et infra: Non est aliud nomen sub coelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri , Patrem existimant ab impertiendae nobis salutis beneficio sepa
Abbreviated transcription (Latin):
Extendens caelũ solus & ambulans
quasi inpaum̃tosuꝑ mare. Nãq
euangeliũ dñidocuit nos qđ inmꝰ
riñpat̃ sed filius ambulauit.
quando petrus eurogauit dicens
dñe iube me uenire adte. sed &iã
ꝓphetiaipsa docum̃to ẽ : Scs enĩ
iob aduentũ dñ ĩ ꝓphetabat: de
quo uere dix̃ quia magnũ coetũ
erat debellaturus: & factũ ẽ
Naferalẽ illũ coetũ tabulũ sci¬
lit& ultimis tẽporib uenerabili
corporissui passione ꝓstratũ
ꝑculit & afflix̃. Est ergosolus
& uerus dĩfilius: Haec enĩ &
filio p̃rogatiua defertur
edicipotest. quia solus ẽ : Nãcii
inẽ. cõmunitas creaturae. quẽ¬
ad modũ quasi solus potest ace¬
teris separari. Itaq. homorati¬
oncbilis uidetur int̃omnia t̃re¬
naanimantia: sed tcm non ẽ so¬
lus rationabilis: Scim̃: enĩra¬
tionabilia eẽ. & caelestia ope¬
radi. Angelos & archangelos
rationabiles confitemSiergo
angeli rationabiles. ñutiq

Expanded text:
Extendens coelum solus, et ambulans Extendens coelum solus, et ambulans quasi in pavimento super mare . Namque Evangelium Domini docuit nos, quod in mari non Pater, sed Filius ambulavit, quando Petrus rogavit eum dicens: Domine, jube me venire ad te . Sed etiam prophetia ipsa documento est; sanctus enim Job adventum Domini prophetabat, , de quo vere dixit quia magnum cetum erat debellaturus, et factum est: nam feralem illum cetum, diabolum scilicet, ultimis temporibus venerabili corporis sui passione postratum perculit et afflixit . 32. Est ergo solus et verus Deus Filius; haec enim et Filio praerogativa defertur.e dici potest, quia solus est. Nam cui inest communitas creaturae, quemadmodum quasi solus potest a caeteris separari? Itaque homo rationabilis videtur inter omnia terrena animantia, sed tamen non est solus rationabilis; scimus enim rationabilia esse et coelestia opera Dei, angelos et archangelos rationabiles confitemur. Si ergo angeli rationabiles, non utique
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens a sapientia iustus aius¬
tia Hoc nos int̾patrẽ ñsenti¬
mus & filiũ quia & patrinihil
deẽ. quia pat̃ ẽ. ueritas. &filius
quiaueritas ẽ: xquadis ẽ. uero
Vt sciant aut̃ cũ solũ legunt
Nequaquã eẽ. a patrefiliũ se¬
parindũ: meminerint in ꝓphe¬
tis adõdictũ. ego extendicȩlũ
solus: &utiq ñ extenidit sine
filio pat̃ : Ipsecnĩ filius quis apiea¬
tiadiẽ: dic̃: quindopanxbat cae¬
lũ cumipso ad erã : Et paulus defi¬
lio dictum eẽ. confirmat: Intio
terrã tufunda stidñe: &opera
manuũ tuarũ sunt caeli: Si ueer¬
go filius caelũ fec̃ sic̃ & apłs uolu
it intellegi. & ipseutiq ñ sine pa¬
tre cȩlũ solus extendit. siueut in¬
ꝓuerbiis habes ds̃sapientia fun¬
dauit t̃rã. panxuit aut̃ caelos in
intellectũ: Ostendit̃ quian ec pa¬
t̃solus sinefilio caelos fec̃. nec sine
patrefilius. et tam̃ quicaelũ ex¬
insciopatre aliquid fecisse credat:
&iac̃ alibi habes ubiscriptum ẽ.

Expanded text:
sapiens a sapientia, justus a justitia? Hoc nos inter Patrem non sentimus et Filium, quia et Patri nihil deest, quia Pater est verax: et Filius quia veritas est, aequalis est vero. 30. Ut sciant autem, cum solum legunt, nequaquam esse a Patre Filium separandum, meminerint in prophetis a Deo dictum: Ego extendi coelum solus . Et utique non extendit sine Filio Pater. Ipse enim Filius qui sapientia Dei est, dicit: Quando parabat coelum, cum ipso aderam . Et Paulus de Filio dictum esse confirmat: Initio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt coeli . Sive ergo Filius coelum fecit, sicut et Apostolus voluit intelligi, et ipse utique non sine Patre coelum solus extendit, sive, ut Proverbiis habes, Deus in sapientia fundavit terram, paravit autem coelos in intellectu , ostenditur quia nec Pater solus sine Filio coelos fecit, nec sine Patre Filius; et tamen qui coelum ex etsi numquam, inscio Patre, aliquid fecisse credatur; etiam alibi habes, ubi scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
filiispsq scĩ diuinitati quaesola
ñ interomnia sed suꝑomnia ẽ
nulla possit crecctura conferri
ut despuinterĩ assertiore serue¬
tur. sic pater dicit̃ solusds̃ ueris
cuinibilsit cõmune cũceteris. Ita
&ic̃ soluse. filius imago diueri
Solus ergofilius fecit sic̃ & pat̾
quia scriptũẽ: quaecũq facioip¬
sefac̃: Cũ enimunũ opus sit pa¬
tris & filii benedepatre &filio
dicit᷑ quicds̃ solus operatus ẽ:
unde etiã cũ crectorẽ dicim:
& patrẽ & filiũ confitemur
N ãutiq cumpaulus dicer & qui

Expanded text:
iritusque sancti divinitati, quae sola non inter omnia, sed super omnia est, nulla possit creatura conferri, ut de Spiritu interim assertio reservetur: sicut Pater dicitur solus Deus verus, cui nihil sit commune cum caeteris; ita etiam solus est Filius imSolus ergo Filius facit sicut et Pater, quia scriptum est: Quaecumque facio, ipse facit . Cum enim unum opus sit Patris et Filii, bene de Patre et Filio dicitur quia Deus solus operatus est; unde etiam cum creatorem dicimus, et Patrem et Filium confitemur. Nam utique cum Paulus diceret: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
quiẽ misit me: Erat utiq: gabriel
erurifael. erant angeli sed seꝑ eẽ
quialiquando non fuerint nequa¬
quã pariritione dicunt᷑ : Xp̃s aut̃
sicut legim. ñ fuit.ẽ & ñ : sed ẽ in
uudm̃ non audent dicere & fal¬
sucũ dicere maioris ẽ.impieta¬
tis. resiat ut dsuerussit ueripa¬
tris. Ndissimilis sed equalis: qui
cum &iustific& & scĩfic& quos
uelit nonforis assumens sed in
schabens sanctificandi potestatẽ.
quomodo non ẽ ds̃ uerus : Nã apłs

Expanded text:
Qui est, misit me . Erat utique Gabriel, erat Raphael, erant Angeli: sed semper esse, qui aliquando non fuerint, nequaquam pari ratione dicuntur. Christus autem, sicut legimus, non fuit, est, et non: sed est in vum Deum non audent dicere, et falsum cum dicere majoris est impietatis, restat ut Deus verus sit, veri Patris non dissimilis, sed aequalis. Qui cum et justificet et sanctificet quos velit, non foris assumens; sed in se habens sanctificandi potestatem, quomodo non est verus Deus? Nam Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ heri &odie ipseẽ: ł inquit
Hoc ẽ non solũ nomine sed &iã
ueritate. Etbene scriptũ ẽ
heri& hodie ipseẽ: ut arrium¬
pietas asstruendisa crilegu
leger& inpsalmoscđo dicentẽ
filio patrẽ filiusis estuegoho¬
diegenuite : ad notacuit hodie
ñ heri ad aeternitatẽ diuinae
generationis referens quod
decarnis assũptione memora¬
tũ e.: Scõigitur spũrepletus apłs
ut illã elider& sceuitatẽ ait
Heri & hodie ipseẽ & in scła: he¬
rippter acternitatẽ. hodieꝓp

Expanded text:
est, heri et hodie ipse est . Est, inquit, hoc est, non solum nomine, sed etiam veritate. 25. Et bene scriptum est: Heri et hodie ipse est; ut Arii impietas astruendi sacrilegii legeret in psalmo secundo dicentem Filio Patrem: Filius meus es tu, ego hodinon heri, ad aeternitatem divinae generationis referens, quod de carnis assumptione memoratum est. Sancto igitur Spiritu repletus Apostolus, ut illam elideret saevitatem, ait: Heri et hodie ipse est in saecula . Heri, propter aeternitatem; hodie,
Abbreviated transcription (Latin):
dixim: cõmunis int̃omnes
unitas significatur: Vbiprir¬
cipes uariarũ quadã differen¬
tia potestatũ ẽ: sed int̃ homines
aut in hominib: unius alicuius
reiunitas ẽ. Aut caritatis. aut
cupiditatis. aut cornis. aut de¬
uotionis. & fidei . Generalis
aut̃ unitas & quae inse secundũ
diuini tactis głam cõplectat᷑
nar&. quinihilhabent int̃se
qđ possit adunitatẽ in diuiduȩ
substantiae ꝑtinere : In lege
urã inquit scriptũ ẽ. quiadu¬
orũ hominũ testimoniũ uerũ

Expanded text:
omnes unitas significatur: ubi principes, variarum quaedam differentia potestatum est. 44. Sed inter homines aut in hominibus unius alicujus rei unitas est, aut charitatis, aut cupiditatis, aut carnis, aut devotionis et fidei: generalis autem unitas, et quae in se secundum divinitatis gloriam complectitur naret, qui nihil habent inter se quod possit ad unitatem individuae substantiae pertinere: In lege vestra, inquit, scriptum est, quod duorum hominum testimonium verum
Abbreviated transcription (Latin):
dosignatur : Deniq: tantaue¬
rita sunitatis ẽ: ut etiã̃quan¬
donatura solagenerationis
aut carnis significatur huma¬
nae. & unus homodemultis
dicatur. sicut habes: DNsmi¬
hiadiutor ñtimeboquid faciał
mihi homo ld ẽ non una ꝑsona
hominis sedunacaro. &una fra¬
gilitas generationis humanȩ
Et addidit: Bonũ ẽ. sperare
in dño quã sperare in homine.
Neꝗhicutiq specialẽ hominẽ
sed generalẽ conditionẽ de¬
signauit: Deniq statĩ subie c̃
deplurib. Bonũ ẽ. confidere
in dño quã confidere in prin

Expanded text:
do signatur. 43. Denique tanta veritas unitatis est, ut etiam quando natura sola generationis aut carnis significatur humanae, et unus homo de multis dicatur, sicut habes: Dominus mihi adjutor, non timebo quid faciat mihi homo , id est, non una persona hominis, sed una caro, et una fragilitas generationis humanae. Et addidit: Bonum est sperare in Domino, quam sperare in homine . Nec hic utique specialem hominem, sed generalem conditionem designavit. Denique statim subjecit de pluribus: Bonum est confidere in Domino, quam confi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ e& sic̃habes. quia tunc inquil
nesciente s dm̃ seruistis his quina¬
turderant dii. hoc ẽ quia ueridu
eẽ ñ poterant. quib: hocnatural¬
t̃minime suppetebat: Uerũ co¬

Expanded text:
set, sicut habes: Quia tunc, inquit, nescientes Deum, servistis his qui natura non erant dii ; hoc est, qui veri dii esse non poterant, quibus hoc naturaliter minime suppetebat. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib: unicuiq: p̃sens. Di¬
uidens de suo singulis. &ubiq
totus: Meritoq filius dicit
Itebaptitate gentes.
in nomine patris & filii. & sps¬
sp̃s: bonus autẽ non quasiad¬
quirens. sed quasi in pertiens
bonuse : Non enĩ accipit a
creaturis: sed accipitur sp̃s
sc̃s: sicut non scĩficatur.
sed ipse scĩ ficat: Creatura
enim scĩficatur: scĩ ficat au¬
tem sp̃s sc̃s: In quo lic&
uerbi cõmunio: diser&io tam̃
naturȩẽ : Sc̃s enĩ dicitur
Nonergo potest scĩficatio
& corruptela unius eẽ natu
subs tantia eius: quȩ cum omĩs
inuisibilis pr&ertrinitatẽ
reliqua natura cuius ratio¬
nabilem & incorpoream iuse
quidam substantiã putant
non in pertiat sp̃italẽ gram
sed adquirat. nec particip&
sedassumat: separanda ẽ
communitas creaturȩ :¬
putant cur associant patri
sicreaturam arbitrantur:
Curfilio dĩ iungunt: Quod
si a patre & filio non existimãt
separandum : non aestimat

Expanded text:
virtutibus, unicuique praesens, divirtutibus, unicuique praesens, dividens de suo singulis, et ubique totus. 73. Meritoque Filius Dei dixit: Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et SpSpiritus: bonus autem, non quasi acquirens, sed quasi impertiens bonitatem. Non enim accipit a creaturis, sed accipitur Spiritus sanctus: sicut non sanctificatur, sed ipse sanctificat; creatura enim sanctificatur, sanctificat autem Spiritus sanctus. In quo licet verbi communio, discretio tamen naturae est. Sanctus enim dicitur Non ergo potest sanctificatio et corruptela unius esse natusubstantiae. 75. Itaque cum omnis invisibilis praeter Trinitatem reliqua natura, cujus rationabilem et incorpoream jure quidam substantiam putant, non impertiat spiritalem gratiam, sed acquirat: nec participet, sed assumat; separanda utis sancti communitas creaturae. putant, cur associant Patri? Si creaturam arbitrantur, cur Filio Dei jungunt? Quod si a Patre et Filio 616 non existimant separandum, non aestiment
Abbreviated transcription (Latin):
oris eius ẽ sps. quiscruta¬
tur &iam altadĩ: An
in alta dĩ cogitatio mala possit
intrare : Vnde & illud intel¬
legitur quam amentessint.
quibonum filiumdĩ ab negant:
cumbonum sp̃m xp̃i negare
non possint: De quo ait difi¬
lius: Propterea dixi demȩ
accipi&: An nonbonus sp̃s
quibonos depessimis facit:
Peccatum abol&: malum
del& crimen excludit. bonũ
munus infundit: De perse¬
cutoribus apłos fecit: de pec¬
catoribus sacerdotes : Eratis
inquit aliquando tenebrȩ.
nuncautem luxin dño: Sed
quid deferimus eos: Nam
si uerba exigunt cum facta
non abnuant: accipi ant bo¬
num sp̃m scriptũ. ⁊ Dixit
enim dacud: Sp̃stuus bonus
deduc&me inuiã rectam:
Quidẽ enĩ sp̃s nisiplenus
bonitatis : Quicumsit in acces¬
sibilis natura: receptabilis
tamen ꝓpterbonitatẽ suam
nobise complens uirtute oma
sed quisoliis particip& iustis.
simplex substantia.opulens

Expanded text:
oris ejus est Spiritus , qui scrutaoris ejus est Spiritus , qui scrutatur etiam alta Dei ? An in alta Dei contagio mali possit intrare? Unde et illud intelligitur, quam amentes sint, qui bonum Filium Dei abnegant, cum bonum Spiritum Christi negare non possint; de quo ait Dei Filius: Propterea dixi, de meo accipiet . 71. An non bonus Spiritus, qui bonos de pessimis facit, peccatum abolet, malum delet, crimen excludit, bonum munus infundit, de persecutoribus apostolos facit, de peccatoribus sacerdotes? Eratis, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . 72. Sed quid differimus eos? Nam si verba exigunt, cum facta non abnuant, accipiant bonum Spiritum scriptum; dixit enim David: Spiritus tuus bonus deducet me in viam rectam . Quid est enim Spiritus, nisi plenus bonitatis? Qui cum sit inaccessibilis natura, receptibilis tamen propter bonitatem suam nobis est, complens virtute omnia, sed qui solis participetur justis, simplex substantia, opulentus
Abbreviated transcription (Latin):
scm quidatus ẽ nobis: Quem
utiq: qm̃ pectora recipere
captiua non poterant: prius
dñs ihs̃ captiuam duxit captiui¬
tatem ut liberis affectibus
Pulchre autemdixit. captiuã
captiuitatem: Xp̃i enim
uictoria : uictoria libertatis
ẽ quae om̃s gratiue uindica¬
uit. nullũ adstrinxit in iu¬
riae : Ergo in omniũ absolu¬
tione: nemo captiuus est:
& quia dominice passionis
iniuria. quȩ captiuos om̃s ami¬
serat quos tenebat : insere¬
currens captiua. facta ẽ ipsa
captiuitas. iam non belial ad¬
dicta sed xp̃o. cui seruire
libertasẽ ⁊ Qui enim uoca¬
sita reuertamur: omnes
inquit declinauerunt. si¬
mul in utiles facti sunt non
ẽ qui faciat bonum none st
usq: adunum: Si excipiunt
eẽ intor om̃a confitentur:
Si non excipiunt: ergo &
ipsum inter om̃s declinasse
fateantur: Seduideamus
utrum bonitatem habeat
nitas: Quis autẽ dubit&
quod bonussit. cuius fruc¬
tus ẽ bonitas: Arbor
enimbona: bonos fructꝰ
facit: Itaq sibonus ds̃.
quomodo non bonus qui

Expanded text:
 qui datus est nobis . Quem utique quoniam pectora recipere captiva non poterant, prius Dominus Jesus captivam duxit captivitatem; ut liberis affectibus Pulchre autem dixit: Captivam captivitatem. Christi enim victoria, victoria libertatis est, quae omnes gratiae vindicavit, nullum astrinxit injuriae. Ergo in omnium absolutione nemo captivus est. Et quia Dominicae tempore passionis injuria, quae captivos omnes amiserat quos tenebat; in se recurrens captiva facta est ipsa captivitas, jam non Belial addicta, sed Christo, cui servire libertas est. Qui enim sita revertamur: Omnes, inquit, declinaverunt, simul inutiles facti sunt; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Si excipiunt esse inter omnia confitentur: si non excipiunt, ergo et ipsum inter omnes declinasse fateantur. 69. Sed videamus utrum bonitatem habeat, nitas . Quis autem dubitat quod bonus sit, cujus fructus est bonitas? Arbor enim bona bonos fructus facit . 70. Itaque si bonus Deus, quomodo non bonus qui
Abbreviated transcription (Latin):
untta men pleriq: quia
Deo quodin aqua baptira¬
mur & spũ: non putent
a quȩ & sp̃s distare munera
Etideo non putant distare
naturã : net aduertunt
quia in illo aquarũ sepeli¬
mur elemento: ut renoua
tiꝑ sp̃m resurgamus: IN
aqua enimimago morus.
peraquam moriatur corp:
peccati quȩ quasi quodã tu¬
mulo corpus includit: &
hitres unum sunt sicut io¬
hannes dixit: Aqua. san¬
guis. & sp̃s: Vnũ in miste¬
rio : non innatura: A qua
igitur testisẽ sepulturȩ.
sanguis testisẽ mortis.
sp̃s testi sẽ uitae : siquaer¬
go in aquagratia : non exna
tura aquȩ. sed ex prȩsentia ẽ
in aqua signamur sicut in sp̃u
Inquo credentes signatiestis
sp̃u promissionissc̃o. quiest
pignus hereditatis nr̃ae :
Sco igitur spũ signati sumus.¬

Expanded text:
unt tamen plerique qui eo quod in aqua baptizamur et Spiritu, non putent aquae et Spiritus distare munera; et ideo non putant distare naturam. Nec advertunt quia in illo aquarum sepelimur elemento, ut renovati per Spiritum resurgamus. In aqua enim imago mortis, per aquam moriatur corpus peccati, quae quasi quodam tumulo corpus includit: ethi tres testes unum sunt, sicut Joannes dixit: Aqua, sanguis, et Spiritus . Unum in mysterio, non in natura. Aqua igitur testis est sepulturae, sanguis testis est mortis, Spiritus testis est vitae. Si qua ergo in aqua gratia, non ex natura aquae, sed ex praesentia estin aqua signamur, sicut in Spiritu?In quo credentes signati estis Spiritu promissionis sancto, qui est pignus haereditatis nostrae . Sancto igitur Spi
Abbreviated transcription (Latin):
nus sp̃m in cordibus nostris
Signatiergo spũ adõ sumus:
Sicut enim in xp̃o morimur.
&renascimur: ita &iã spu
signamur: ut splendorem
atq: imaginem eius & grãm
tenere possimꝰ. quod est uti¬
q spĩtale signaculũ: Nam
& si speci e signamur incor¬
pore: ueritate tamen in cor¬
de signamur. ut sp̃s sc̃s expri¬
mat in nobis imaginis caeles¬
tis effigiem: Quisigit᷑ aude¬
ipsum adimaginem & simi¬
litudinem dĩ eẽ mereamur¬
& peripsum fiat que madmodũ

Expanded text:
cordibus nostris . 79. Signati ergo Spiritu a Deo sumus. Sicut enim in Christo morimur, ut renascamur; ita etiam Spiritu signamur, ut splendorem atque imaginem ejus et gratiam tenere possimus: quod est utique spiritale signaculum. Nam etsi specie signemur in corpore, veritate tamen in corde signamur; ut Spiritus sanctus exprimat in nobis imaginis coelestis effigiem. 80. Quis igitur audeipsum ad imaginem et similitudinem Dei esse mereamuret per ipsum fiat, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
uictor mortuis resurrexit.
sicut habes : Ascendens in altũ.
captiuam duxit captiuitatem.
deditdata hominibus: &be¬
neait data: Sicut enim fili¬
usdatus de quo scriptum est
Puernatus ẽ nobis filius da¬
tus ẽ nobis: Dataẽ & gratia
sp̃ĩtalis: Quid autem dubito
dicere quia datusẽ & sp̃s sc̃s

Expanded text:
is a mortuis resurrexit, sicut habes scriptum: ascendens in altum captivam duxit captivitatem: dedit data hominibus . Et bene ait, data; sicut enim Filius datus, de quo scriptum est: Puer natus est, filius datus est nobis , data est et gratia spiritualis. Quid autem dubito dicere quia datus est et S
Abbreviated transcription (Latin):
Siminorem imaginem credas : minor
ds apparebit imagine : Qualem
estima ueris imaginem talistibi
uidebiturbis cuius inuisibilis ẽ.
imago : Dixit enĩ imago : Quime
uidet uidet & patrem : & qua¬
lem estima ueris eũ cuius imaginẽ
filiũ eẽ credifleris : talis tibi neces¬
sario filius estimandus ẽ :: Vn de
quia increatus. pater. increatus
filius quiaminor pater nec minor
fiuus quia omni potens pater omp̃s
filius : Dictũ igiturẽ &iã siusur¬
pent quod non legunt ut ingeni¬
tũ dicant : eo uerbotamen nihil
impediri quominus unius naturȩ
atq substantiȩ xp̃m cũ patreẽe
studia perfidorũ : Quomodo autẽ
negant omnipotentem xp̃m qđ scrip¬
tũ est. quiuolunt usurpare qđ non
docent scriptũ: Omni potentem &enĩ
xp̃m supra docuimus : & in io hannis
euuangelistȩ apocalipsi & intachari
e ꝓphecia & in eugło significatum:
Quȩ siquis recensenda putat: superi¬
ora reuoluat & repetat: Iamen

Expanded text:
si minorem imaginem credas, minor si minorem imaginem credas, minor Deus apparebit in imagine. Qualem enim aestimaveris imaginem, talis tibi videbitur is, cujus invisibilis est imago. Dixit imago: Qui me videt, videt et Patrem . Et qualem aestimaveris eum, cujus imaginem esse Filium credis; talis tibi necessario Filius aestimandus est. Unde quia increatus Pater, increatus et Filius; quia non minor Pater, non minor Filius; quia omnipotens Pater, omnipotens Filius. 113. Dictum est igitur, etiamsi usurpent quod non legunt, ut ingenitum dicant; eo verbo tamen nihil impediri quominus unius naturae atque substantiae Christum cum Patre esse ellenda studia perfidorum. Quomodo enim negant omnipotentem Christum, quod scriptum est, qui volunt usurpare, quod non docent scriptum? Omnipotentem etenim Christum supra docuimus , et in Joannis evangelistae Apocalypsi, et in Zachariae prophetia, et in Evangelio significatum. Quae si quis recensenda putat, superiora revolvat et repetat. 115. Tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tas eius dem ei: maiestatis
expressio est: alia enĩ secun¬
dimimitationẽ similitu do
alia secundũ natura quod
prȩpasitorũ exemplorunt
&ia uerba indicant: Dicitenim
scriptura estote scĩ : ut fiant per
imitationem. Hominib: ergodicit
estotẽ : quia non sunt : Deseautẽ
dicit ds̃ quia sc̃ssũ non utiq ꝓfici¬
ente processu. sed manente na¬
tura: Deindeait sapientia esto¬
te ꝑfecti : ut incipiant habere
quod non habent : Depatreautẽ
qui est semperq: ẽ:: Ideo ei: uel
usia grece quod sit semper uel
latine quod insuomaneat nec
opera subsistat aliena a pellatur
substantia : Sc̃s ergo pater & per¬
fectus filius qua sima godĩ
Imago autẽ dĩ : quia om̃a quȩ sun
dĩ uidentur infilio idest sempi¬
ternitas diuinitas omni potentia
atq: maiestas: Talisergo qualis
ẽ ds̃. sua uidetur imagine : Vnde
oportet. utimaginem ei talem
credas qualis ẽ ds̃: Nasiimagi¬
nem detra hes eiutiq cui: imago
ẽ uidebitur eẽ detractum:

Expanded text:
tas, et ejus majestatis expressio est? 111. Alia enim secundum imitationem similitudo, alia secundum naturam: quod propositorum exemplorum etiam verba indicant; dicit enim Scriptura: Estote sancti; ut id fiant per imitationem. Hominibus ergo dicitur: Estote, quia non sunt: de se autem dicit Deus, quia sanctus sum; non utique proficiente processu, sed manente natura. Deinde ait Sapientia: Estote perfecti; ut incipiant habere, quod non habent. De Patre autemqui semper est. Ideo ejus vel οὐσία Graece, quod sit semper; vel Latine, quod in suo maneat, nec ope subsistat aliena, appellatur substantia. 112. Sanctus ergo Pater, et perfectus Filius, quasi imago Dei. imago autem Dei, quia omnia quae sunt Dei, videntur in Filio, id est, sempiterna divinitas, omnipotentia atque majestas. Talis ergo qualis est Deus, sua videtur in imagine. Unde oportet ut imaginem ejus talem credas, qualis est Deus. Nam si imagini detrahas, et utique ei, cujus imago est, videbitur esse detractum:
Abbreviated transcription (Latin):
scđm genꝰsuũ uolatiliũ quẽ¬
ad modũ aũ coeperint eẽ uola¬
tiliatres species repperimet
ortꝰ etrũ causas legimꝰ eẽ diuer¬
sas: scriptũ enim dixis sedm̃
ꝓducantaquȩ repentia ani¬
marũ ui uentiũ et uolatilia
uolantiũ: Et paulo postcũ
para disũ fecisset ds̃ et posu¬
is set in eo hominẽ: scriptũ
ẽ quia figurauit ds̃ de t̾ra
bestiasagri et uolatilia cęli :
Significantur ergouolatili¬
ahoc locofigurata de t̃ra
generationis incrementa p̃¬
cipiens : Itaq aduertim̾ etiã
quȩ unius generis s̃ diuerso
modo eẽ coepisse : Alia de
aquis. alia de terris. alia de
maris etfeminȩ generatio¬
ne. et uniustam̃ hec ẽẽ naturȩ.
dissimilitudinẽq nunc sub¬

Expanded text:
ndum genus suum volatilium. Quemadmodum autem coeperint esse volatilia, tres species reperimus, et ortus eorum causas legimus esse diversas. 726 Scriptum est enim dixisse Deum: Producant aquae repentia animarum viventium. et volatilia volantium . Et paulo post, cum paradisum fecisset Deus, et posuisset in eo hominem, scriptum est, quia figuravit Deus de terra bestias agri, et volatilia coeli . Significantur ergo volatilia hoc loco figurata de terra. generationis incrementa praecipiens. Itaque advertimus etiam quae unius generis sunt, diverso modo esse coepisse: alia de aquis, alia de terra, alia de maris et feminae generatione; et unius tamen haec esse naturae, dissimilitudinemque sub
Abbreviated transcription (Latin):
bene mobilis disestus immaculatꝰ
manifestus. Inuio labilis bonum
amans. acutus prohiberi. Impas¬
sibilis. munificus. benignus. sta¬
bilis. integer sine sollicitudine.
quia omnia potest. om̃a spectans
& perom̃a pon&rans spm intelle¬

Expanded text:
bene mobilis, disertus, immaculatus, manifestus, inviolabilis, bonum amans, acutus, providens, possibilis, munificus, benignus, stabilis, integer, sine sollicitudine, qui omnia potest, omnia spectans, et per omnia penetrans spirituum intelli
Abbreviated transcription (Latin):
genitũ filiũ dix̃: Quod leginne¬
go immolibenter usurpo đ
non legiusurpare non debeo sed
tamen quod indialectica non fa¬
ceremu surpent sinon forte
dicant quia genitum non legim
prerẽ sic̃filiũ ideo ingenitũ esti¬
mare debemus: Intellegitur.
hoc ergonon legitur: sed si n¬
tellegitur: nec spm scm̃genitũ
legi : Ergo et sp̃s quiagenitus
non ẽ ingenitus utiq secundũ
uram sententũ nominandus ẽ
Si igit̾ ingenitũ dicitis & genitũ
non posse unius cẽsubstantiȩ
in eo ẽiuis om̃is urȩ disputationis
qđ ingenit̾ et genit̾ ñ pos sint eẽ
unius naturȩ : ergo qͥñ ẽ genit̾cũ¬

Expanded text:
genitum Filium dixit. Quod legi, non negenitum Filium dixit. Quod legi, non nego; immo libenter usurpo: quod non legi, usurpare non debeo. Sed tamen, quod in dialectica non faceremus, usurpent; si non et forte dicant quia genitum non legimus Patrem sicut Filium, ideo ingenitum aestimare debemus. 93. Intelligitur hoc, ergo non legitur. Sed si intelligitur, nec Spiritum sanctum genitum legi: 724 ergo et Spiritus, quia genitus non est, ingenitus utique secundum vestram sententiam nominandus est. Si igitur ingenitum dicitis et genitum non posse unius esse substantiae; in eo est vis omnis vestrae disputationis, quod ingenitus et genitus non possunt esse unius naturae: ergo qui
Abbreviated transcription (Latin):
unt disputandi: Et hocibiubi
contentio ẽ magis dedisputati¬
onis argutiis. quam de examine
ueritatis. ⁊ Hȩc ẽ enim dialecti¬
corũ głra siuideantur expug¬
nare uerbis et refellere uerita¬
tẽ : Contradefinitio fideiẽ.
ut ueritas ñ uerba pendantur.⁊
Deniq uerba filosoforum ex¬
cludit simplex ueritaspiscatoꝵ
Quȩ igitur istaassertio ẽ ubi
siñ don auero ei uerbũ in geniti
as sertionis principiũ inueni
reñpossint ubiergo legerint¬
demonstrent : Excideritani¬
monunc redeo in memoriã
Lectũ ẽ inquiunt: Nã arrius dix̃
ingenitũ patrẽ et genitũ et cre¬
atũ filium : En quo auctore con¬
traa postolica scripta contendunT . ⁊¬
Contendant tamen simodo arru
sediscipulos eẽ fateant᷑ : Nam
quomodo negant magistrũcuĩ
inuentũ sequuntur sed sulli
hocdicunt: quod arrius iustius.
ego debeodicere quod a postoł
dixit ⁊ Patrẽ enim dix̃ noninge¬
nitum nominauit: Filiũ dix̃et

Expanded text:
unt disputandi. Et hoc ibi, ubi unt disputandi. Et hoc ibi, ubi contentio est magis de disputationis argutiis, quam de examine veritatis. Haec est enim dialecticorum gloria, si videantur expugnare verbis et refellere veritatem: et contra definitio fidei est, ut veritas, non verba pendantur. Denique verba philosophorum excludit simplex veritas piscatorum. 90. Quae igitur ista assertio est, ubi si non donavero eis verbum ingeniti, assertionis principium invenire non possunt? Ubi ergo legerintdemonstrent. 91. Exciderat animo: nunc redeo in memoriam. Lectum est, inquiunt; nam Arius dixit ingenitum Patrem, et genitum et creatum Filium. En quo auctore contra apostolica scripta contendant: contendant tamen, si modo se Arii discipulos esse fateantur. Nam quomodo negant magistrum, cujus inventum sequuntur? 92. Sed si illi hoc dicunt, quod Arius: justius ego debeo dicere, quod Apostolus dixit . Patrem enim dixit, non ingenitum nominavit: Filium dixit, et
Abbreviated transcription (Latin):
infilio. alia inspũs cõ⁊ Dicendo
ergonatura ñ s̃dirunita tenaturȩ
exp̃s sit diuinȩ : Quidẽ aũnatura
thes salonicens esdicit: Quomo¬
do conuersi estis ad dm̃ asimula¬
chris serui redõ uiuo etuero.
Illienim dueẽ simulantur. Na¬
tura aũ ds̃ uiuus etuerus ẽ. Nã et
in ipsousunr̃o ẽ ad obtiuus filius
et uerus filius: Ad obtiuũ
filiũñ dicimꝰ filiũ eẽnatura sed
eũdicimus natura eẽ quiuerus ẽ
filius: Ergo e tnaturã et sub¬
stantiam eẽ diuinã ꝓbauimlecti¬
oneunitatẽ quoq ñ pluralitatẽ
diuine eẽniturȩ apostolica aucto
as serant ubi ingenitũ patrẽ lege¬
rint: sed si dia lecticomorecon¬
cedis ibiid postulant id quod
lectũ sit prolectousurpent:
Produnt secontentionis studia
de ferre non cognitionẽ que¬
re reueritatis. ⁊ Nam que in ipsa
dialectica sinon concedatur quod
concedi sibipostulant quiaditũ
contentionis inuenire deside¬
rant principiũ inuenireñque¬

Expanded text:
in Filio, alia in Spiritu sancto. Dicendo in Filio, alia in Spiritu sancto. Dicendo ergo: Natura non sunt dii; unitatem naturae expressit divinae. 87. Quid est autem natura Thessalonicenses dixit: Quomodo conversi estis ad Deum a simulacris servire Deo vivo et vero ? Illi enim dii esse simulantur, natura autem Deus vivus et verus est. 723 Nam et in ipso usu nostro est adoptivus Filius, et verus Filius. Adoptivum Filium non dicimus Filium esse natura: sed eum dicimus natura esse, qui verus est Filius. 88. Ergo et naturam et substantiam esse divinam probavimus lectione: unitatem quoque non pluralitatem divinae esse naturae apostasserant ubi ingenitum Patrem legerint. Sed si dialectico more concedi sibi id postulant, ut quod lectum non sit pro lecto usurpent, produnt se contentionis studio differri, non cognitionem quaerere veritatis. Namque in ipsa dialectica si non concedatur, quod concedi sibi postulant, quo aditum contentionis invenire desiderant, principium invenire neque
Abbreviated transcription (Latin):
nã naturȩ aũ diuinȩ non legimꝰ
unitatẽ: sed cũ ipsefilius dixe¬
rit. Ego etpat̃ unũ sumꝰ uni¬
tate diuinitatis ꝓbauit :cũ dixe¬
rit.
Om̃iquȩ pat̃ habet meas̃ et infrapat̃
om̃a meatua s̃. & tuamea : & seruit
unitatẽ : Cũ dixerit pat̃ qui in me
manet ipseloquit᷑. et opera quȩ
ego facio ipsefacit: Vnitatẽ eui¬
dentis simedeclarauit : De inde
petrus unã naturã ostendit eẽ
sialit̃ estimas set : Potuit in quã
sic dicere ut nos faceret diuinarũ
consortes naturarũ maxime
cum ꝑfiliũ innaturȩ diu inȩ con¬
sortiũ trans eam: nũ quid potest
donare quodñ habet.  Ergoñ ÷
dubiũqr de eo qđ habetdonat: et
id eo habetnaturã diuinã qui con¬
sortia diuinȩdonat naturȩ.:
A postolus quoq paulus dicendo
quinatura ñ s̃ diostendit unã
ueridĩeẽnaturã : Namque et ipse
potuit dicerequinaturis ñ s̃du :
sisciret pluralitatem diuinȩ eẽ
naturȩ ut alia eẽt inpatrealia

Expanded text:
nam, naturae autem divinae non legimus nam, naturae autem divinae non legimus unitatem. Sed cum ipse Filius dixerit: Ego et Pater unum sumus ; unitatem divinitatis probavit. Cum dixerit: Omnia quae Pater habet mea sunt ; et infra: Pater, omnia mea tua sunt, et tua mea ; asseruit unitatem. Cum dixit: Pater qui in me manet, ipse et opera quae ego facio, ipse facit ; unitatem evidentissime declaravit. 85. Deinde Petrus unam naturam ostendit essesi aliter aestimasset; potuit, inquam, sic dicere: Ut nos faceret divinarum consortes naturarum; maxime cum per Filium in naturae divinae consortium transeamus. Numquid potest donare, quod non habet? Ergo non est dubium quia de eo, quod habet, donat; et ideo habet naturam divinam, qui consortia divinae donat naturae. 86. Apostolus quoque Paulus dicendo: Qui natura non sunt dii ; ostendit unam veri Dei esse naturam. Namque et ipse potuit dicere: Qui naturis non sunt dii, si sciret pluralitatem divinae esse naturae, ut alia esset in Patre, alia
Abbreviated transcription (Latin):
cum petrus apostolus in epis¬
tolas uas cripserit ideo paratã
dñ imisericordiã ꝑpassi onẽ
crucis. ut nos inquit facer&
diuine consortes naturȩ.
sed etiã alibi paulus scripsit: s
tunc quidemignorantes dm̃
hi squinatura ñs̃ di seruiftis.
Itaenim et ingrecis codicib
inuenimus quorum potior
auctoritas. ẽ.: Quid igit᷑ agt̃
quinegant naturã eẽ diuinã.
nisiutiam ñ solum filio calũn¬
entur sed etiam patri.: sienĩ
falso creditur. ut demones quoꝵ
simula cradĩ appellatione do¬
nantur: sed apostolicã aucto¬
ritatẽ sequamur : ut dicamꝰ in
simulachris naturam ñ eẽ diui¬
nã. : Siergo insimula chris
ñẽ ñ ẽ indemoniis. suꝑẽ ut in
dõdiuina sit natura atq substan¬
tia : Docium igit᷑ apostolica
auctoritate rectededõ patre
dici qđ natura sit ds̃ : Accipi¬
ant nunc quod eademdĩ patris
sitnatura quȩ filii ẽ eadem sit
et sp̃i scĩne forteidem dicant
naturã quidem legimꝰ eẽ diui¬

Expanded text:
cum Petrus apostolus in episcum Petrus apostolus in epistola sua scripserit, id operatam Domini misericordiam per passionem crucis, ut nos, inquit , faceret divinae consortes naturae? Sed etiam alibi Paulus scripsit: Sed tunc quidem ignorantes Deum, his qui natura non sunt dii, servistis . Ita enim et in Graecis codicibus invenimus, quorum potior auctoritas est. 83. Quid igitur agunt, qui negant naturam esse divinam, nisi ut jam non solum Filio calumnientur, sed etiam Patri? Si enim falso creditur, ut daemones, quorum simulacra Dei appellatione donantur. Sed Apostolicam auctoritatem sequamur, ut dicamus in simulacris naturam non esse divinam. Si ergo in simulacris non est, non est in daemoniis: superest ut in Deo divina sit natura atque substantia . 84. Docuimus igitur apostolica auctoritate recte de Deo Patre dici quod natura sit Deus; accipiant nunc quod eadem Dei Patris sit natura quae Filii est, eadem sit et Spiritus sancti; ne forte itidem dicant: Naturam quidem legimus esse divi
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis ille generatus sit¬
istegenerauerit. qr genȩratio
ñpotes tatis ẽ sinaturȩ aduersus
illã qͥdẽ que stionẽ uocẽ sibi arbi¬
trantura dclusã: S t̃giuersati¬
onedamnabili inodem loco
uestigiũ uertunt : ut putent
mutationem fieriquestionȩs.
mutationesermonis dicen¬
tes : Quomodoposs̃ ingenitꝰ
et genitus eẽ unius naturȩatq
substantiȩ. Ergoutres¬
pondeam clem̃tissime impe¬
rator ꝑtem̾propositȩquesti¬
oni primum omniũ ingenitũ
inscripturis diuinis nus quã
inuenio. ñ legi ñ audiui: Cuiꝰ
igit᷑ mutabilitatis s̃ homines
istius modut nosdicant ea
scriptũñ sit  ñneipsȩsibiad¬
uersant᷑ et auctorita temcalũ¬
eẽ scriptũ dĩ substantiã atq
naturã cũutiq filiũ dĩ patris eẽ
splendorẽgłȩ et caracterem
substantiȩ eiꝰ scripturatestat᷑.
& multos alios de diuina dixis¬
se substantia m ali librõ ple¬
nissimeostenderimꝰ. Naturã
quoq diuinam quis abnuat.

Expanded text:
quamvis ille generatus sitquamvis ille generatus sitiste generaverit, quia generatio non potestatis est, sed naturae: adversus illam quidem quaestionem vocem sibi arbitrantur occlusam: sed tergiversatione damnabili in eodem loco vestigium vertunt; ut putent mutationem fieri quaestionis, mutatione sermonis, dicentes: Quomodo possunt ingenitus et genitus esse unius naturae atque substantiae? 80. Ergo ut respondeam, clementissime Imperator, per te mihi propositae quaestioni; primum omnium ingenitum in Scripturis divinis nusquam invenio: non legi, non audivi. Cujus igitur mutabilitatis sunt homines istiusmodi, ut nos dicant ea scriptum non sit? Nonne ipsi sibi adversantur, et auctoritatem calumesse scriptum Dei esse substantiam atque naturam; cum utique Filium Dei Patris esse splendorem gloriae, et characterem substantiae ejus Scriptura testetur , et multos alios de divina dixisse substantia in alio libro plenissime ostenderimus . 82. Naturam quoque divinam quis abnuat;
Abbreviated transcription (Latin):
Caro ergo ipsius et anima eius dẽ
nectimeo nete trada uidear
inducere: Nos enim ueresolã
qui hoca sserimꝰ colimtrinitatẽ⁊
Non enim x p̃mdiuido cũ carnis
eiꝰ diuinitatisq distinguosub¬
stantiã : sedunum xp̃mcũ patre
et spũdĩp̃dico. et illos magis
quicarnem xp̃i uniuscũ diuinitate
eiꝰ dict̃eẽ substantiȩ tetradiducere
demonstrabo ⁊ Nenĩ quodeidẽ
substantiȩ ẽ unꝰ sed unũtẽ : Nã
utiq filiũ eiꝰdẽ cũ patresubstantie
confitentes. intractatu c̃cilini
cũ dict̃ eidẽ carnẽ cui̾etfilius di
erat fuis se substantiȩ: ipsi quod
nobobiciunt ineptiis uanȩ
assertionis incurrunt ut diui¬
dant xp̃m: Itaq quartũ incre¬
atũ qđ idoremꝰ inducunt: cum
sola increatasit diuinitas trini¬
tatis. : Conclus eram librum:
sedrdigione fuit nep̃ t̃ueti
uideremur. quod soluerene¬
quiremus. : Nã cũ dudũ audiet¬
rint quidã dicentibus nobfiliũ
dĩ qui generatus sit patriqui
generauit in equalẽ eẽ ñ posse:

Expanded text:
Caro ergo ipsius et anima ejusdem ciae est. 77. Nec timeo ne tetrada videar inducere, nos enim vere solam, qui hoc asserimus, colimus Trinitatem. Non enim Christum divido, cum carnis ejus divinitatisque distinguo substantiam; sed unum Christum cum Patre et Spiritu Dei praedico, et illos magis qui carnem Christi unius cum divinitate ejus dicunt esse substantiae, tetrada inducere demonstrabo. Non enim quod ejusdem substantiae est, unus, sed unum est, nam utique Filium ejusdem cum Patre substantiae confitentes in tractatu concilii cum dicunt ejusdem carnem, cujus et Filius Dei erat, fuisse substantiae, ipsi quod nobis objiciunt ineptiis vanae assertionis incurrunt, ut dividant Christum. Itaque quartum increatum, quod adoremus, inducunt, cum sola increata sit divinitas Trinitatis. Csed religionis fuit ne praetervecti videremur, quod solvere nequiremus. Nam cum dudum audierint quidam, dicentibus nobis, Filium Dei, qui generatus sit, Patri qui generavit, inaequalem esse non posse,