comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ingr̃o ud scĩe gradũ altissimũ hsẽ¬
disse udp de sẽ ip̃is unet macti
noie pdicasse lrisq mãd ase fes
zre labor si ingemus et discendi ar¬
dor ⁊ intencõ s assiduitar et ꝑar¬
infili̾tio mg̃r defuit at nc̃ me
de cõib sermo est G. mng̃r dicort  i¬
mltis ne ing̃ri ueri essẽt magistr̃
om̃ib ꝙͣ sibi dũq qd dicebant᷑ ses
ñ erãt᷑ ẽẽ credidert qd̾ esse pot̾ant
nõ fuert̃ G. magist̾i clarus sũ¬
R. uidisu bin acidi tabernã prcta¬
ris aut florbz berme insigne õti
siciẽs uiator falli possit s mess¬
⁊ paucs caupo suis fallit artib
sũt c̾te aliqui sit fallatiir assue¬
facti ut longo usu fallendi alios
ad extremũ ⁊ se falle̾ incipiant
qdꝙ diu suasere aliĩs aliqñ ꝑ̾ẜuas¬
deant sibi ⁊ qd flm̃ p̃ciuerunt uer
credant Eu st libet magisterio
glare qd si dugno obtigit nichil
nom su indumo dno hec mala
secũ actulit u̾t ⁊ distẽ pudeat et

Expanded text:
magistro ad scientie gradum altissimum conscenmagistro ad scientie gradum altissimum conscendisse idque de se ipsis viros magni nominis predicasse literisque mandasse. Sed his labor et ingenium et discendi ardor et intentio et assiduitas et perin silentio magister defuit; at nunc michi de communibus sermo est. Magister dicor. Multis ne magistri veri essent magisterii bantur, sed non erant, esse crediderunt, quod esse poterant non fuerunt. Magisterio clarus sum. Vidisti vini acidi tabernam, picturis aut floribus vernis insignem, ubi sitiens viator falli possit; sed nunquid et caupo suis fallitur artibus? Sunt certe aliqui sic fallaciis assuefacti, ut longo usu fallendi alios ad extremum et se fallere incipiant quodque diu suasere aliis aliquando persuadeant sibi et quod falsum sciverint verum credant. Tu ut libet magisterio gloriare, quod si digno obtigit, nichil novi, sin indigno, duo hec mala secum attulit, ut et discere pudeat et
Abbreviated transcription (Latin):
fiorie initrũ ẜuit huc ex itus¬
G. scisi ml̃ta et sc̃to x si rotr̃as
ꝑuturꝰ nichil satius s tibi mĩ¬
dum nomẽ q̃siturꝰ inchie sa¬
mus 6 Mulca sc̾ysi u op̃clarã
insamã ⁊ miram᷑ si membrane
solito cariões sunt G Scribo
forsitan arares, aut foderes mes¬
sem sperãs humi eñĩ tuciꝰ: ꝙ in
uento ferit᷑ Atq̃ fame studium
et ꝑtinax scbendi oꝑa ut quosdam
claros sit ĩmuiables stultos atq in¬
opes insemu misit midosq et lõ¬
quates sr tacłin uulgo fect eccẽ
dũ sc̾bitis melioris stubite curis
ydoniũ txẽ elabit᷑ extra uos rapt
sopitiq ñ aduertitis done seio uos
senectꝰ excitet ac pauꝑtus u Scbo
tñ fame eupidꝰ ł. Mirũ studim
de labore uentũ q̃rẽ certe ego bentos
oxtare nauticũ putabã de ma
sum Rit mgrͣ digͤne sis no nhr
disciplẽ merinti obsepte atq humi¬
lem te docileꝙ̃ p̃bueris oportẽt ałio¬
qͥn aberrasti in uia q̃ ad magist̾ii
ducebat ⁊ si nõ ignorẽ ꝯuosdã In

Expanded text:
furoris initium est, huic exitus. Scripsi multa et scribo. Si poteris profuturus nichil satius; si tibi nudum nomen quesiturus, nichil vanius. Multa scripsi. O preclaram insaniam! Et miramur si membrane solito cariores sunt! Scribo forsitan arares aut foderes messem sperans; humi enim tutius quam in vento seritur. Atque fame studium et pertinax scribendi opera ut quosdam claros, sic innumerabiles stultos atque inopes in senium misit nudosque et loquaces spectaculum vulgo fecit. Ecce dum scribitis, melioribus curis idoneum tempus elabitur; extra vos rapti sopitique non advertitis, donec sero vos senectus excitet ac paupertas. Scribo tamen fame cupidus. Mirum studium de labore ventum querere! Certe ego ventos optare nauticum putabam. 45 DEsum. Ut magister digne sis, non nisi discipulus meruisti; obsequentem atque humilem te docilemque prebueris oportet: alioquin aberrasti in via que ad magisterium ducebat, etsi non ignorem quosdam sine
Abbreviated transcription (Latin):
S Cormchiis delcõr P Arescis te noy
gelido tñi ⁊ exanim t̾re parta sed offe¬
cme ingrantis at squalentis fabri
oxe ad postremũ romane p̃de rligiiis
delcãri: Ad hrstorias redi Nũiꝰ dũ
cormthũ armis captã dirertãq ftã¬
roie absimieret aureis smilꝙ argen¬
manꝰ euaserant tatius quar̃ ha¬
bũdantissima olim illa br̃os frr
xari incendio liq̃sc̃is oĩ metallo¬
runt unoq ex om̃ib iã noblłio¬
re metallo ⁊ p̃ciosiorib uasis ex¬
ordiũ ⁊ a ccade uibis nom lupti-¬
rie ꝑtũ fuit nõ ꝙ is feuror in
ea uibe cõsurgẽt q̃ ruebat sed

Expanded text:
? Corinthiis delector. Nescis te non gelido tantum et examini terre partu sed officine nigrantis et squalentis fabri opere, ad postremum Romane prede reliquiis delectari. Ad historias redi: Mummius, dum Corinthum armis captam direptamque flammis absumeret, aureis simulque argenmanus evaserant statuis, quarum abundantissima olim illa urbs fuit, pari incendio liquefactis, omnium metallorunt unoque ex omnibus iam nobiliore metallo; et pretiosioribus vasis exordium et a clade urbis nomen luxurie partum fuit, non quod is furor in ea urbe consurgeret que ruebat; sed
Abbreviated transcription (Latin):
moueãt at erigãt ad Girtutẽ dii
tepẽtes gmm̃ re nobiluĩ giẽoria re¬
calescũt amiãde tamẽ d oed a¬
celende enͦ ample ñ s ne ã ẽultitie
restee ã auãtie m̃nistre aut fiasticiẽ
Romosissimo eustodite uos a filãtois
xfecto aũt si hie quoq icũ aftitie
qm solidam t̾ram fretũ mobite
uolubile celũ fecit ꝯuꝙ nõ ficos
sed ueros u inosy homnẽs/ quadiu¬
pider t̾re pistes mari celo uolucres
desut puto ut ⁊thogenem at agpee

Expanded text:
moveant atque erigant ad virtutem, dum tepentes animi rerum nobilium memoria recalescunt, amande tamen aut colende equo amplius non sunt, ne aut stultitie testes aut avaritie ministre aut fidei sint imo: “Custodite vos a simulacris”. Profecto autem si hic quoque illum aspicis, qui solidam terram, fretum mobile, volubile celum fecit quique non fictos, sed veros vivosque homines et quadrupedes terre, pisces mari, celo volucres dedit, puto, ut Protogenem atque
Abbreviated transcription (Latin):
omis morbus eo funestior qno
stabiliore matia submpꝰ G dt
me statue deltãnt x. Ire te ẜõl
aut plebeis comitibz errãtem pntes
quãta olim dignitas statuaꝵ quã¬
tũne aꝑ ud antiq nos claiisimosq
fuerit ⁊ angusti et uespasiam
at r̾liquos de ꝯuib mĩc dicere
solers inquisicõ et reꝑtaꝵ cultꝰ et
custodia et ꝯsecratio indicio sunt
dccedit artificũ fama ingens nõ
uulgo aut matis dũtaxãt oꝑibus
sed late sonãtib scriptoꝵ hĩs celebra¬
ta q̃ tã magna utiq ꝓuã de radi¬
çe nasti posse nen uidet nõ fi
esse uel bideri oportet de quo serio
magni tractãt Sed hĩs opñbus
supͣ responsũ est Eo aũt spͨtant
ut incelligas quãto insu obstandu
tã uetusto et tã ualido sit emorys
uaris delcõr statius L hap ꝯmpre
arciũ mauu nam imuitãciũ una
ẽ quã palesticen dixere her groso et¬

Expanded text:
omnis morbus eo funestior, quo stabiliore materia subnixus. At me statue delectant. Non te solum aut plebeis comitibus errantem putes; quanta olim dignitas statuarum quantumve apud antiquos clarissimosque fuerit, et Augusti et Vespasiani ac reliquorum, de quibus nunc dicere solers inquisitio et repertarum cultus et custodia et consecratio indicio sunt. Accedit artificum fama ingens, non vulgo aut mutis duntaxat operibus, sed late sonantibus scriptorum literis celebrata, que tam magna utique parva de radice nasci posse non videtur. Non fit esse vel videri oportet, de quo serio magni tractant. Sed his omnibus supra responsum est: eo autem spectant, ut intelligas quanto nisu obstandum tam vetusto et tam valido sit errori. Variis delector statuis. Harum quippe artium manu naturam imitantium una est quam pl
Abbreviated transcription (Latin):
de hor senciã dixi ne exiam dt̃is
inllie potuisti omĩe quide t̾rena
delc̃ac̃õ si ꝯsilio u̾geret᷑ ad amorem
celestis erigeret ⁊ orignis admo¬
neret nã ꝯme ungͣ queso rimi ax¬
petens fontẽ odit At ues q̃ues
humi acclies affixiq celum aspice̾
nõ audetis ⁊ obliti opificẽ iaim
sotis ac lime tanta cũ uoluptare
tenuissiãs picturas aspicitis atq
unde transitus erat ad alca dis¬
positis illic metam figitis intellae¬
O Pictis tabulis dicõr unte. x¬
pemitillo ⁊ colorib delcãris ⁊̃ quib
⁊ ueiũ et ars placet ac uarietas
et curiosa dispsio Sic ex angunũ
nini gestus atq ĩ mobiliũ motꝰ
ymagniũ ⁊ postib erñpẽtes effigies
ac uultuũ spioãtiũ limanĩta suspem¬
dune ut huic ernpturas paulomimꝰ
taqi ubi agrestis leto si brem srgeore
clã opum ⁊ arcificũ industrias et
pͥncipuẽ insamas ⁊ enormia p̃cia
quib hec trãsmaria mercati rome
in templis deorũ aut cesaꝵ in thala¬

Expanded text:
de hoc sentiam ex iam dictis intelligere potuisti; omnis quidem terrena delectatio si consilio regeretur ad amorem celestis erigeret et originis admoneret. Nam quis unquam, queso, rivi appetens fontem odit? At vos graves, humi acclives affixique celum suspicere non audetis et obliti opificem illum solis ac lune tanta cum voluptate tenuissimas picturas aspicitis atque unde transitus erat ad alta despicitis, illic metam figitis intellectus. Pictis tabulis delector unice. Penicello et coloribus delectaris, in quibus et pretium et ars placet ac varietas et curiosa dispersio. Sic exanguium vivi gestus atque immobilium motus imaginum et postibus erumpentes effigies ac vultuum spirantium liniamenta suspendunt, ut hinc erupturas paulominusitaque ubi agrestis leto et brevi stuporeula operum et artificum industrias et principum insanias et enormia pretia, quibus hec trans maria mercati Rome in templis deorum aut Cesarum in thala
Abbreviated transcription (Latin):
de theoloris ñt dicebaᵗ ad certo¬
sam nudãq dyaletitã sũt d̾dacte
itaq d deo ib hi aũt de naturra
temarie fabulãtes illi om̃i potẽ
tissimã maiestatẽ uentosis po¬
pohismatib c̾opc̾bũt/ ⁊ subsãnãti
ridentuꝙ deo sue inpõlentis iẽt¬
cie leges ponũt, isti uero de na¬
ture archanis ita disputãt quase
e celo ueĩant ꝯsilioi de op̃potem¬
esensuz dñ quis nomt aut
quis ꝯsiliariꝰ eiuus funit neq nr̃m
audiẽtes, ambiosui qui sepe id młt
tes quid laquãt᷑ ienorãt᷑ u. Artes
ꝓfieor mltas R faciblimũ id quid
mltas nosse diffraliꝰ melior sane¬

Expanded text:
de theologis nunc dicebam, ad verbosam nudamque dialecticam sunt redacti itaque de Deo illi, hi autem de natura temam maiestatem ventosis sophismatibus circumscribunt et subsannanti ridentique Deo sue insolentis inscitie leges ponunt: isti vero de nature arcanis ita disputant quasi e celo veniant consilioque Dei omnipotenest: “Sensum domini quis novit? Aut quis consiliarius eius fuit?” neque nostrum audientes Ambrosium, qui sepe id multis tes quid loquantur ignorant”. Artes profiteor multas. Facillimum id quidem; multas nosse diff
Abbreviated transcription (Latin):
Mitto hec qm̃ s intenee brenitati et
pnti prosito ꝯͥnodamõ sunt adu̾sa
uide̾i em̃ pñt morbũ ipm tuiꝰ reme¬
diũ pollicebar alere ⁊ reꝵ claitas stũ¬
pentis amẽciã excusare sed iam
dixi nichil errori detrahit errantiu
mag̾tudo Inio hec quide iõ attigerim
ut liq̃ret mali huiꝰ ꝯuãta uis eper
ad quã tot tantisꝙ sũ ingeniis ꝯsprai¬
tum cui ⁊ oulg erroꝵ pͥnteps  con¬
suetud mũ genitux longa dieo cuge
usq ingene oĩ maloꝵ semꝑ auc̃tas
accessint ut uoluptas senp̃or qr aiõs
ab alciore f notim ꝯtemplacõe dimo¬
ueat distrahatq Tu aut si hec fic¬
ta s adimibrata fucis manib uay
a deo deltant attolle oclos ad illum
qui os huãnu sensib aĩa intelectu
celũ astris floribz t̾rã pmxit sper¬
nes qnos nnraberio artifices Restarius¬
T delcor statme R. Artes barie
fior idem/ ppãros fous unꝯi

Expanded text:
intente brevitati et presenti proposito quodammodo sunt adversa: videri enim possunt morbum ipsum cuius remedium pollicebar alere et rerum claritas stupentis amentiam excusare. Sed iam dixi: nichil errori detrahit errantium magnitudo; immo hec quidem ideo attigerim, ut liqueret mali huius quanta vis esset, ad quam tot tantisque sit ingeniis conspiratum, cui et vulgus errorum princeps et consuetudmalorum semper auctoritas accesserint, ut voluptas stuporque animos ab altiore furtim contemplatione dimoveat distrahatque. Tu autem si hec ficta et adumbrata fucis inanibus usque adeo delectant, attolle oculos ad illum, qui os humanum sensibus, animam intellectu, celum astris, floribus terram pinxit: spernes quos mirabaris artifices. 41 DE St delector statuis. Artes varie, furor id
Abbreviated transcription (Latin):
teor auoꝵ cessistis insane ꝙ il u
cinos nlło Gsu sola sed hñdi libi¬
dine mirabat᷑ intͦq delicias nime¬
rabant uñ ⁊ nero ip̃e nõ p̾ͥncipũ
nr̃o sed hom semssimꝰ male dilcẽ
⁊ peuis occise ꝯuicis flanos cuẽs
hoc sus nomĩe seu titulum medi¬
tatus eximiu adoptasse legie car¬
mĩe edit̾o fuit naq̃ ꝯd ft̃npeas
trux illud ingeniu amicũ mitrs
in qͣno illos ꝙ aurei uiderent
sucios suos dixit feroces acz in¬
fauste blandicie decornq̃ ⁊ landa¬
tum caput calce impia adinferos
de trudendumm at uos sucmos et
habetis ⁊ sperintie, Aut c̾te modesto
colitis ⁊ parciꝰ extimatis/ Re gr̃maꝵ
S ignis gẽma exp̃ssis mlaeor ł
Accessit nõ inficior ad naẽ
dcus quidã artis oruatꝰ ⁊ minutos
ĩoultꝰ inq signoꝵ usum gẽmas scal¬
pi sstiliora quid̃ int̾ igemi eꝑa
nuatum ubi ⁊ amecistus int̾ lapides
ũl imp̾ssioni facilis ãe successũ gs

Expanded text:
teor, avorum cessistis insanie, quod illi teor, avorum cessistis insanie, quod illi succinos, nullo usu, sola sed habendi libidine mirabantur interque delitias numerabant, unde et Nero ipse non principum modo, sed hominum sevissimus, male dilecte et peius occise coniugis flavos crines hoc sub nomine, ceu titulum meditatus eximium, adoptasse legitur carmine edito. Fuit atque, quod stupeas, trux illud ingenium amicum Musis, in quo illos, quod aurei viderentur, succinos suos dixit. O feroces atque infauste blanditie decorumque et laudatum caput calce impia ad inferos detrudendum! At vos succinos et habetis et spernitis aut certe modestius colitis et parcius extimatis. 39 DE GEMMARUM s gemma expressis mulceor. Accessit, non inficior, ad nature decus quidam artis ornatus et minutos in vultus inque signorum usum gemmas scalpi subtiliora quidem inter ingenii opera numeratum, ubi et amethistus inter lapides vel impressioni facilis vel succ
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria q̃ reg̾na mlta uobis iuilit
ip̃o de quo diximꝰ tom̃phane põpere
in ytaliã inq ubem romã trãsuet¬
tus ex asia simẽ mutile sed i̾re toi¬
um p̃fectili colonisq in picts itaq
brem auctu usq a deo ut murit
umꝰ p̾tiũ septuaginta uideas talẽta
calicisq illiꝰ ab amãte ꝯuodã cup¬
de ꝯuulsum dentib labrũ ⁊ mioi amo¬
ris mirabiliorẽ exitum cicatrix ilta
nobilitãs uascłm̃ ⁊ fame eus
p̃cii esset augiñtam. Non ut̃ĩ hac
in ꝑte luxuria qua nl̃li ceditis etati
sed ut̾usq sbducta mar̾ia est mirri¬
nie non solum usm brõ deficientib
sed ignotis pro quib noua luxurie
spẽs ĩuasit auellane radix ad pocta
honest̾ãdum faror nc p̃cipius halli¬
aꝵ uenert̃ hos musus imꝑ arbores
alie ꝑegnis noĩb uenisq ⁊ notis
aliis atqz aliis sed eade uanitate be¬
mẽtq nec ullus erir nouitatũ mo¬
dus donec uris poclis murmor rac¬
tancia uicta sit in bno plane fãg¬

Expanded text:
regrina multa vobis intulit, ipso de quo diximus triumphante Pompeio, in Italiam inque urbem Romam transvectus, ex Asia semen inutile sed terre creditum prefertili colonisque impigris, itaque in brevi auctum usque adeo ut murrhini unius pretium septuaginta videas talenta calicisque illius ab amante quodam cupide convulsum dentibus labrum et miri amoris mirabiliorem exitum, ut cicatrix illa nobilitans vasculum et fame eius et pretii esset augmentum. Non igitur hac in parte luxuria, qua nulli ceditis etati, sed utriusque subducta materia est, murrhinis non solum usui vestro deficientibus sed ignotis, pro quibus nova luxurie species invasit: avellane radix ad pocula honestandum, furor nunc precipuus Galliarum; venerunt hos in usus nuper arbores alie peregrinis nominibus, venis et notis aliis atque aliis, sed eadem vanitate, venientque nec ullus erit novitatum modus, donec vestris poculis murrhinorum iactantia vincta sit. In uno plane, fa
Abbreviated transcription (Latin):
noru̾ sepe hom̃ fuit nec collerablor
ꝙ antiqua Si quidẽ om̃e malum
exemplu: cũc fit pessimũ qñ illi
uel auctoꝵ pondus adiũgit᷑ ue añoꝵ
undecũq orte ꝯsuecudinis robmr in¬
gens cũ famerit ⁊ ut bona ĩ meliꝰ
sie mala in peius etas ꝓuehira
Sed o. utinã qui maiores uioe uame
in uebus facile uincitis eosdem m
serñs eqͣretis uixcutẽq cũ il̃is et
glam mirarem̃ cum quib pictas
tablãs sme ꝑine mirums uala¬

Expanded text:
num sepe fuit nec tolerabilior quod antiqua, si quidem omne malum exemplum tunc sit pessimum, quando illi vel auctorum pondus adiungitur vel annorum, undecumque orte consuetudinis robur ingens cum senuerit, et ut bona in melius, sic mala in peius etas provehit. Sed o utinam qui maiores vestros vanis in rebus facile vincitis, eosdem in seriis equaretis virtutemque cum illis et gloriam miraremini cum quibus pictas tabulas sine fine miram
Abbreviated transcription (Latin):
uire uideret᷑ muidiã huie ꝓximus
uel ingenio ũi etate appolloindes
fuit ⁊ tromꝰ pos hos magmi noĩs
miror hic est em̃ qui ip̃ius dim
augusti sculpsit effigiem qua ad
extrenu s ip̃e dni uixit ⁊ post
eũ mĩti principũ uħ sũt ea ues
cesarei oris ueneracõ nẽ admiratõ
fuit artificis Et nc̃ ego tanto de
gẽmis hĩto ẜmone qͣs seu nã inte¬
gras solidasq uoluxtatib uñs exha¬
bet seu ars cauas q̃ro exte quãto
ampli delcãre am̃r deberet/ Ime
p̃tio aut labore parablis splendor
ethereꝰ uno ne is quide sed qm
huꝰ ⁊ illiꝰ fons at pͥncipiũ lucis
ragdi serem daphiri cãdide mar¬
garite sit abliciũt nec solis fulgor
aut syderũ nec t̾re unoi aut arco¬
rũ nec serenitas aeris nec candor
nitidus tangit apxore Senpetis
facies manue hem̃i grẽnie ĩsculitas
nrec artificis seupetis ingeniu mnio
uõ neq illũ uenerañ totq tã claris

Expanded text:
rere videretur invidiam. Huic proximus vel ingenio vel etate Apollonides fuit et Cronius; post hos magni nominis sse Plinium miror. Hic est enim qui ipsius divi Augusti sculpsit effigiem, qua ad extremum et ipse dum vixit et post eum multi principum usi sunt: ea vel Cesarei oris veneratio vel admiratio fuit artificis. Et nunc ego tanto de gemmis habito sermone, quas seu natura integras solidasque voluptatibus vestris exhibet seu ars cavas, quero ex te, quanto amplius delectare animum deberet sine pretio aut labore parabilis splendor ethereus, immo ne is equidem, sed qui huius et illius fons ac principium lucis ragdi, sereni saphyri, candide margarite sic alliciunt: nec solis fulgor aut siderum, nec terre viror aut arborum, nec serenitas aeris, nec candor nitidus tangit aurore! Stupetis facies manu hominum gemmis insculptas nec artificis stupetis ingenium, immo vero neque illum veneramini totque tam
Abbreviated transcription (Latin):
gẽmas q̃rẽ seudioseq nectere bel
cauare et ꝑdeũtes sedentesq in foro
inq cõniuio radiãtes ac scellati
celo semx ĩrudiã faciãtis hac duce
igit᷑ ot ad uem u̾deam in hitacto et in
ueste ciboꝙ ⁊ potu ebusq om̃ib que
qũane necessitati seu iocũditati ĩnẽ¬
te exãt speciosim aliqd̾ fulgidum ꝙ
ꝑicłm iscuistis eo crescendo mału
ꝑdiic ut ex gẽmis nõ mõ iã pocula
sed pelues ⁊ lebetes ⁊ mortana ⁊ a eua
ꝯspitiamꝵ uictux plande suꝑbia gẽ¬
mea pocla u̾qͥrebas ẽẽ cibi ex eadem

Expanded text:
gemmas querere studioseque vel nectere vel gemmas querere studioseque vel nectere vel cavare, ut prodeuntes sedentesque in foro inque convivio radiantes ac stellati celo semper invidiam faciatis. Hac duce igitur, ut ad rem redeam, in habitaculo et in veste ciboque et potu et rebus omnibus, que humane necessitati seu iucunditati invente erant, speciosum aliquod fulgidumque periculum miscuistis eoque crescendo malum prodiit ut ex gemmis non modo iam pocula, sed pelves ac lebetes et mortaria et ahena conspiciamus. Victrix plaude superbia: gemmea pocula requirebas! Omne tibi e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uoluptar diffic̾tatib exciea  intẽ¬
sa sed mlt̾o maxĩe supbia ⁊ ꝯdicõis
peius sit ho tr̃ uite miror quid ita
nie graciꝰ nõ dico uirtus bonum
ingens ur̃o uile indicio sed nec uita
ip̃a nec salus ñ securitas ñ ep̃es
nõ denq uoluptates iydem uobis
extimatorib sũmũ bonũ Tuc̃ta hec
um cessere surbie hec p̃t cer̾a uõs cẽ¬
maꝵ cupidos fecit q̃ semꝑ ĩõtiles
sepe dãmose sũt necessarie uõ mũỹ
har hortante g effcm est ut occnpati
semꝑ ac trepidi sed exculti domos
tis auxeas atq gẽmatas hostie ip̃i
puropuree ac uictate auaricie luxu¬
rieqz ambicionis ac suꝑbie culixiẽ
exposite q̃ in uos om̃s ac singule
seniũt p̾mas sibi ꝑtes ut õ dc̃m uen¬
dicante suꝑbia. Auaritia ꝯmppe
qd nomẽ sonat ut̾qͣ fortassis amre
ꝯtenta qesteret luxnoia epulis et
uoluptatib suis Sola suꝑbia non
quiescit ꝙͣdu aliqd̾ supra se uidet
Et q̃ ab micio rep deo par esse tempta¬
unit hec eadem uos coegit laboriose

Expanded text:
icultatibus excita et incensa, sed multo maxime superbia et conditionis peius sit hominum vite, miror quid ita nichil gratius: non dico virtus, bonum ingens vestro vile iudicio, sed nec vita ipsa nec salus, non securitas, non opes, non denique voluptates, iisdem vobis extimatoribus summum bonum: cuncta hec uni cessere superbie. Hec preter cetera vos gemmarum cupidos fecit, que semper inutiles, sepe damnose sunt, necessarie vero numquam. Hac hortante igitur effectum est ut occupati semper ac trepidi sed exculti domorutis aureas atque gemmatas; hostie ipse purpuree ac vitiate, avaritie luxurieque ambitionis atque superbie cultris exposite, que in vos omnes ac singule seviunt, primas sibi partes, ut est dictum, vendicante superbia. Avaritia quippe quod nomen sonat utcumque fortassis auro contenta quiesceret, luxuria epulis et voluptatibus suis, sola superbia non quiescit, quamdiu aliquid supra se videt, ut que ab initio rerum Deo par esse tentavit, hec eademque vos cogit laboriose
Abbreviated transcription (Latin):
nunz siri progotiles sũpsit nom eoq
unꝰ ecũctis sui gnis ydoneꝰ alexan¬
dio uisus est seulpende sin oris yma¬
gini qua post modũ diuus augustꝰ
usus est cũ gẽma illa qua e̾ãt uti
solitꝰ in iocos hõm̃ abiisset s spuus

Expanded text:
i Pyrgoteles sumpsit nomen, eo quod unus e cunctis sui generis idoneus Alexandro visus est sculpende sui oris imagini, qua postmodum divus Augustus usus est, cum gemma illa, qua erat uti solitus, in iocos hominum abiisset et Sphinx
Abbreviated transcription (Latin):
clandẽciũ cniꝰ p̃ciũ insablẽ s m¬
ciũ fama ⁊ dinitũ in sanoꝵe credir¬
litate depͥendeat uñ dui sprete mn¬
opinis p̃ciis actellũt᷑ ⁊ gẽmaꝵ fa¬
mosissime subita p̃mũt᷑ inẜamia
nescio quib notis erñpentib ñ
tam ipĩs de quib agit᷑ in u̾sus yͦ
in opimioẽ hom̃i callẽtiũ p̃clara
quidẽ illa prudencia q̃ neglecto
cultu dei at am̃i ⁊ ut̾usq notitia
int̾noscendis lapidũ uenis iuigilat
sed sit est mos neq nũc p̾mũ in
p̃cio sũt qui his p̃cia uafre ẜmãt¬

Expanded text:
ium instabile et itium fama et divitum insanorum credulitate dependeat, unde diu sprete inopinis pretiis attolluntur et gemmarum famosissime subita premuntur infamia, nescio quibus notis erumpentibus non tam ipsis de quibus agitur in rebus, quam in opinione hominum ista callentium. Preclara quidem illa prudentia que, neglecto cultu Dei atque animi et utriusque notitia, internoscendis lapidum venis invigilat! Sed sic est mos. Neque nunc primum in pretio sunt quibus pretia vafre
Abbreviated transcription (Latin):
ricate ꝯfundit᷑ se̾berẽt qui sciũt et ꝙ
possũt aliiꝰ legerẽt ui audioẽt ita¬
ne ꝑua ein amnĩ uoluptas intelli¬
gẽ est insi manꝰ ad calanũ p̃sup¬
tuosa festinẽt, et quisquis libri ꝑtr¬
culã intellexit, seu incellexisse ui¬
sus est sibi, Mlico libros scubere
uideat᷑ ꝓdoneꝰ heret urina᷑ mẽorie
unu. Sicerois nr̃i dictũ ĩtustula¬
in suo uestiblo nequẽ lateat tlaio¬
et sequit᷑ sed mãdare qrxͣ cogitacões
suas lũs qui eas nec disponere nẽ
illustre possit nec delaator ai
allitere lct̃orẽ honĩs est intẽperã¬
ter abutentis ⁊ ocio ⁊ loĩs Sunt
quid̃ Eiceromiana ista ueĩssima
sed ea iã osq adeo uulgaris abusio
est ut nemo non sibi uni dem put
qd illi olim sacͣtissimo exuli qui
nõ de arescentib riuolis sed Re ipo
ueri fonte potauerat q̃ st̾bebat deñ¬

Expanded text:
ate confunditur! Scriberent qui sciunt et qui possunt; alii legerent vel audirent. Itane parva enim animi voluptas intelligere est, nisi manus ad calamum presumptuosa festinet et quisquis libri particulam intellexit seu intellexisse visus est, sibi illico libros scribere videatur idoneus? Hereret utinam memorie unum Ciceronis nostri dictum in Tusculani sui vestibulo, neet sequitur: “Sed mandare quenquam cogitationes suas literis, qui eas nec disponere nec illustrare possit nec delectatione aliqua allicere lectorem, hominis est intemperanter abutentis et otio et litteris”. Sunt quidem ciceroniana ista verissima, sed ea iam usque adeo vulgaris abusio est, ut nemo non sibi uni dictum putet quod illi olim sacratissimo exuli, qui non de arescentibus rivulis sed de ipso veri fonte potaverat que scribebat, d
Abbreviated transcription (Latin):
sed argentũ ipm̃q aurũ hũane oħm
cupiditatis uitimiã metã Inuẽtũq
aliqd quo auaritia luxꝰ excederet
Non fat ditna magn male cã uidit
hoc poeta dum diceret hc petit exti¬
ti obmũ ⁊ ut scires uñ ortũ addidit
ut gẽma bibat en cuuliũ parpurop
causa ut cũ calix argenteꝰ dmino
cultin satie esset aureꝰ hũano usmn
paꝵ sit insi p̃ciũ faciente ꝑiclo geͣ¬
me ⁊̃ peg̾no artificio excauẽt᷑ quib
bibetat bibat infelix homũtio et
polluta mẽdaciis ac spurciens libra
uoluptatẽ int̾pellante metu⁊ appa¬
ratui oꝑosa ⁊ custodie difficilis et
saluti anceps ⁊ uenenis aptissima
ueꝵ nãq est illd̾ altiꝰ yoete. Nulra
acõnta bibunt᷑ Rictilib tũt illa
tĩe cũ pocula sunes gẽmatu 6.
Gẽma bibẽ glõsum reor N Suꝑ¬
bia dum se actoblat nec desensum
cogitat nec uninã care libentiue
bibitis ꝙͣ secure ambiciose ꝙͣ sapide
sic uicia uiciis uincũt᷑ ⁊ gulam
parceꝰ aliꝙͣto solicitat sim sapor

Expanded text:
ed argentum ipsumque aurum humane olim cupiditatis ultimam metam inventumque aliquid quo avaritiam luxus excederet, non sat digna magni mali causa. Vidit hoc poeta dum diceret: Hic petit exciti obvium; et ut scires unde ortum, addidit “ut gemma bibat”. En civilium par furorum causa, ut cum calix argenteus divino cultui satis esset, aureus humano usui parum sit nisi pretium faciente periculo, gemme etiam peregrino artificio excaventur, quibus bibat infelix homuncio et polluta mendaciis atque spurcitiis labra voluptatem interpellante metu, et apparatui operosa et custodie difficilis et saluti anceps et venenis aptissima. Verum namque est illud alterius poete: Nulla aconita bibuntur fictilibus. Tunc illa time, cum pocula sumes gemmata. Gemma bibere gloriosum reor. Superbia dum se attollat, nec descensum cogitat nec ruinam: care libentius bibitis quam secure, ambitiose quam sapide. Sic vitia vitiis vincuntur et gulam parcius aliquando sollicitat vini sapor
Abbreviated transcription (Latin):
lacio haud dubie mꝵ opus tot inge¬
noꝵ insi uniꝰ post ingenni mirate̾m
mauis esset calle alio mti epõtet
ut ex libris glam̃ q̃uas s̃ĩ hndi sed
noscendi neq billiothece s meõrie
ꝯmittendi cerebroq nõ amario ꝯcla¬
Rendi sunt alioqͥn uł librario ꝑubͭ o
ul armario ño gc̃osior nemo erit
Nultos in uinctis tenos qm si for¬
san eruxerẽt ⁊ loyꝰ possent ad indi¬
cuõ te pͥuati cͥãceris enocarẽt mĩt
ꝯm̃o ml̃ti egeant scudios de sc̃ꝑ¬
uid ꝙ ip̃e libros stribo. Ro Mor¬
bus publitꝰ ꝯtagiosus insana¬
bilis om̃s sibi usixant sc̃bendi offi¬
cũ qd̾ pancoꝵ est unꝰ hoc cõreptꝰ
malo mltos inficit emulari enimi
pronũ mnitari arduũ uñ ĩdies e̾scit
egrocanciũ nͣs simĩq uis eg̾tudi¬
me ingrauestit cotidie plẽe cotidie

Expanded text:
latio; haud dubie mirum opus tot ingelatio; haud dubie mirum opus tot ingeniorum, nisi unius post ingenii miraculum maius esset. Calle alio niti oportet, ut ex libris gloriam queras; non habendi sed noscendi, neque bibliothece sed memorie committendi cerebroque, non armario, concludendi sunt; alioquin vel librario publico vel armario ipso gloriosior nemo erit. Multos in vinculis tenes, qui si forsan erumperent et loqui possent ad iudicium te privati carceris evocarent; nunc quibus multi egeant studiosi. 44 DE SCRIuod ipse libros scribo? Morbus publicus, contagiosus, insanabilis! Omnes sibi usurpant scribendi officium quod paucorum est; unus hoc correptus malo multos inficit. Emulari enim pronum, imitari arduum, unde in dies crescit egrotantium numerus simulque vis egritudinis ingravescit; quotidie plures, quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtrariũ Gidemus G. adminicla ad
distendum libros heo L uide autẽ
ne impedim̃ta fuit pocius ut non¬
ulis ad uincendum ml̃titudo bellato¬
rum sit libroꝵ mltitudo mttis ad dis¬
cendũ nocuit et ex copia ut fit in¬
opia orta est qui si eltro assit nõ
ab iciendi eq̃dem sed seq̃si uandi erũt
utẽdũqͣ meliorib et caue̾̃dũ neqm
forsan in epͣs ꝓfut̾i eeñt ĩtempesti¬
m oõsint E. rulti ⁊ uarii michi sũt̃
libri L. fablit sepe uiaꝵ mltiplititas
Siatoꝵ et ꝯmi uno calle certus wat
hesit mbuno mltoq maior est trim er¬
ror auc quadrim sit sepe qmi ligrut
unũ efficacit̾ legisset in ualr mltõs
aꝑut enolincq. Nulta sũt onerosa
discentib doctis pauca sufficiñt in¬
mia ut̾usꝙ sũt importuã ses fortio¬
ubus humeris subuectant᷑ agilins
libroꝵ nobilĩ magnũ nu ꝯtxaxi¬
ꝑ libroꝵ mĩo nemo qd nñt octͣrat
id sibi tã nũs dedit ꝙͣ famosa tr̃as¬

Expanded text:
contrarium videmus. Adminicula ad contrarium videmus. Adminicula ad discendum libros habeo. Vide autem ne impedimenta sint potius: ut nonnullis ad vincendum multitudo bellatorum, sic librorum multitudo multis ad discendum nocuit et ex copia, ut fit, inopia orta est; qui si ultro adsint non abiciendi equidem, sed sequestrandi erunt utendumque melioribus et cavendum ne qui forsan in tempore profuturi essent intempestivi obsint. Multi et varii michi sunt libri. Fallit sepe viarum multiplicitas viatorem et qui uno calle certus ibat, hesit in bivio multoque maior est trivii error aut quadrivii; sic sepe qui librum unum efficaciter elegisset, inutiliter multos aperuit evolvitque. Multa sunt onerosa discentibus, doctis pauca sufficiunt; nimia utrisque sunt importuna, sed fortioribus humeris subvectantur agilius. Librorum nobilium magnum numerum contraxi. Librorum numero nemo qui nunc occurrat id sibi tam numerus dedit, quam famosa trans
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ sc̃ia gliarẽ Qud int̾te ati illũ
int̾est insi ꝙ aliquãto ẜ tu stulcior
Ut̾q equidem alieno seꝵ ille s norum
et certe suoꝵ at tu liberoꝵ ml ad te
ꝑtmne̾tiũ ingenio gloriaĩ Sñt qui
q̃ciid̾ in libris sc̾xt̾u domi hñt nosse
sibi uideant᷑ cũq̃ ulla de re mencio
mcidit. hic liber inqͣut̃ in armario
meo est hoc tñ idq suffice̾ op mãtes
ꝯͣsi sil in pectore sit elato suꝑcilio cõ¬
ticescũt uidicłm̃ gemis u libris affłuo¬
R̾ dduã mallem ingemo ⁊ elaycia
et doct̾na młtoq maxĩe innocenciã ac
Girtute Sed her uenalia nõlint᷑ ut
libr et si hrent nescro an emptores
totide rexcura quoc libri ille enim
muros uestiũt hec qr̃õs qui qmi oclis
nõ uident᷑ ab̃ homib negliguntur
At ꝓfecto si libroꝵ coxia doctos facẽt
aut bonos doccissimi oñ atq ꝯtimi
esse possent qui dicissimi cuiꝰ sexe

Expanded text:
suorum scientia gloriantem: quid inter te atque illum suorum scientia gloriantem: quid inter te atque illum interest, nisi quod aliquanto tu stultior? Uterque equidem alieno, verum ille servorum et certe suorum, at tu librorum nil ad te pertinentium ingenio gloriaris. Sunt qui quicquid in libris scriptum domi habent nosse sibi videantur cumque ulla de re mentio incidit, “hic liber” inquiunt “in armario meo est”: hoc tantum idque sufficere opinantes, quasi simul in pectore sit, elato supercilio conticescunt. Ridiculum genus! Libris affluo. Quam mallem ingenio et eloquentia et doctrina multoque maxime innocentia et virtute! Sed hec venalia non habentur ut libri et si haberentur nescio an emptores totidem reperturi quot libri. Illi enim muros vestiunt, hec animos, qui, quoniam oculis non videntur ab hominibus, negliguntur. At profecto si librorum copia doctos faceret aut bonos, doctissimi omnium atque optimi sepe esse possent qui ditissimi, cuius sepe
Abbreviated transcription (Latin):
mõ ꝑioe literas pacĩt᷑ sed exox¬
tant uotis. Squidẽ hic rei pul¬
cerrime ꝯtemptus at hoc odium
brem uos inꝓfundũ ignorãcie de¬
merserint Accedent ne a ꝓposito
de errem et sc̃ptores nlla frenati
lege nlło ꝓbati exannẽ ulło inde¬
cio electi nõ fabris nõ ag̾tolis
nõ textorib nõ ulli fere arciũ
licencia tanta est cũ sit ĩ aliis
leue ꝑiclmn in hac grane sine delectre
tñ ad sc̾bendũ uiũit om̃s et cuca uas¬
tantibus certa sũs p̃cia nec uero hec
sc̃ptoꝵ magis hũano more lucra capꝭ¬
tanciũ ꝙͣ seudiosoꝵ publicisq u̾bus
p̃sidenciũ culxa est quib ulla ullã¬
unꝙͣ rei huiꝰ cura fuit oblitis ꝯd̾ eu¬
sebio palestmne ꝯstantmꝰ ĩmperit ut
libri scil nõ insi ab arcificib hisq
antiquariis et ꝑfecte artem scientib
sc̾berent᷑. 6.. libroꝵ bona copia est L
Quid si capax aũis nõ est/ Mlemĩsti
sabinũ illũ ãpud fenecã seruorum

Expanded text:
sed exoptant votis? Equidem huius rei pulcherrime contemptus atque odium brevi vos in profundum ignorantie demerserint. Accedunt, ne a proposito deerrem, et scriptores nulla frenati lege, nullo probati examine, nullo iudicio electi; non fabris, non agricolis, non textoribus, non ulli fere artium tanta licentia est, cum sit in aliis leve periculum, in hac grave. Sine delectu tamen ad scribendum ruunt omnes et cuncta vastantibus certa sunt pretia. Nec vero hec scriptorum magis humano more lucra captantium quam studiosorum publicisque rebus presidentium culpa est, quibus nulla unquam rei huius cura fuit, oblitis quid Eusebio Palestine Constantinus iniunxerit, ut libri scilicet non nisi ab artificibus iisque antiquariis et perfecte artem scientibus scriberentur. Librorum bona copia est. Quid si capax animus non est? Meministi Sabinum illum apud Senecam servorum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ mas q̃uit insticia scib ac prẽtate
grerãt hie amiffis illã ad ipstca
ut gẽma bibat ciuẽ at hoiem obti¬
nisci S libentꝰ gẽmatis utor pocãs¬
P. d se fortasse alia asidern tam
intensi radix neqz solꝰ fulgor abticit
sed aliqua latens uirtꝰ nã quis
om̃s gẽmaꝵ sires as ututes expli-¬
centesima ꝙ fi ut plimiꝰ ait noca
frans uite lurrosior quis miret᷑

Expanded text:
pietate, properans his amissis illam adipisci et, ut gemma bibat, civem atque hominem oblivisci? Libenter gemmatis utor poculis. Est fortasse alia desiderii tam intensi radix neque solus fulgor allicit, sed aliqua latens virtus. Nam quis omnes gemmarum vires atque virtutes explicentesima. Quod si, ut Plinius ait, “nulla fraus vite lucrosior”, quis miretur
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtã curã u̾bns impendeͫ q̃ ⁊ si ali¬
qd uidant᷑ inse nchie sunt hot᷑
est em̃ errõe occor ac p̃stigio delcari
quid in his laboras q̃ non dito Re¬
licitati nõ ꝯfert s nec miserie de¬

Expanded text:
ram rebus impendere que etsi aliquid videantur in se nichil sunt. Hoc est enim errore oculorum ac prestigio delectari. Quid in his laboras? que non dico felicitati non conferunt sed nec miserie de
Abbreviated transcription (Latin):
Nla dimi mlii mõstyuosus somyes
an ab ipo an ab alio añ edem uene¬
uis marmorea sit asecens effigie
dubitari põt Nriõr mlto uel
etate ũl gliã uer oyib ac cessa¬
ieo nom̃e pene equalis Antomꝰ
uerꝰ et sileam quẽ uictũ quẽ ue
amictũ eqno quẽ ĩmodite ama¬
bat exhibmt c̾te et uiuẽti similã¬
crum aureũ fieri feat et mor¬
tuo sipuleurã quo gramꝰ sto¬
macem inuacitano eperm tot
int̾ sacra ossa ibi condita . ꝯdenda
facit nec mĩor ideo sed maior est
uanitas q̃ tã magnos ad se aĩos
trahe potens esti Nene quis p̾scã
tm̃ nõ modeͬnã amẽcia suspitet᷑
u̾deat ad mẽoriã nec longe seie¬

Expanded text:
Nam divi Iulii monstruosus sonipes Nam divi Iulii monstruosus sonipes an ab ipso an ab alio ante edem Veneris marmorea sit consecratus effigie dubitari potest. Minor multo vel etate vel gloria, verum opibus ac Cesareo nomine pene equalis Antoninus Verus — ut sileam quem victum quemve amictum equo quem immodice amabat exhibuit — certe et viventi simulacrum aureum fieri fecit et mortuo sepulturam, quo gravius stomachemur, in Vaticano extrui, tot inter sacra ossa ibi condita et condenfacit; nec minor ideo sed maior est vanitas, que tam magnos ad se animos trahere potens est. Neve quis priscam tantum, non modernam amentiam suspicetur, redeat ad memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
eur cũ orsequis tedia nemo sapiẽs
emat nemo diligens paseat aĩal ⁊
ocͣ impaciens ⁊ laboris illo tanui¬
dũ hoc deiectũ uñc impetuosũ aial
nc̃ ignauũ nc̃ audax nt̃ trepidã
nc̃ uolatile nc̃ caducũ huic culitũ
metuẽs at umiboaꝵ hunc dniu
suũ sꝑ nẽs diu̾sisꝙ illũ unis in
diserimẽ trahens quis cõtumaniã
quis mõsus aut caltes explicetꝭ
ꝯmis hũnitus et astensoris impa¬
cienciã at sessoĩs eꝯunidẽ ꝯuot egͦ
mores totide̾ eꝯuitu ꝯstat eẽ ꝑila¬
gͣ. Equoꝵ studo detmeor/ L Ina¬
rer insi ingentes uiros osqe ad lu¬
dibriũ captos hoc srudio memiĩssẽ
quis alexandrũ macedonẽ nõ audi¬
ut amato egno tumlu erepeisse
nichil in ille mirable iuẽte nxe¬
tus ⁊ aĩ feruor facit mirabilior
in augusto ꝙmis mĩor in eptia
neq em̃ urbe᷑ eꝯno ille suo infa¬
cunit sed sepultrũ idq ipm̃ illi
guitati atz ingenio impar fuit

Expanded text:
tur cum obsequiis tedia, nemo sapiens tur cum obsequiis tedia, nemo sapiens emat, nemo diligens pascat: animal et otii impatiens et laboris, illo tumidum, hoc deiectum; nunc impetuosum animal, nunc ignavum, nunc audax, nunc trepidum, nunc volatile, nunc caducum; hinc culicum metuens atque umbrarum, hinc dominum suum spernens diversisque illum viis in discrimen trahens. Quis contumaciam, quis morsus aut calces explicet, quis hinnitus et ascensoris impatientiam ac sessoris? Equidem quot equorum mores, totidem equitum constat esse pericula. Equorum studio detineor. Mirarer nisi ingentes viros usque ad ludibrium captos hoc studio meminissem. Quis Alexandrum Macedonem non audivit amato equo tumulum erexisse nichil in illo mirabile vivente impetus et animi fervor fecit; mirabilior in Augusto, quamvis minor, ineptia: neque enim urbem equo ille suo instituit sed sepulchrum idque ipsum illi gravitati atque ingenio impar fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
simo ⁊ inquietissimo ammãte
insomq ⁊ mexpleta uoraig me¬
U Equo libẽs c̾cũuector on
mlto ex penuis mari tnrbido ỹ
Fremẽti equo rapi nlłm alt aiãd
inselentꝰ dño suo est nẽc mepte
uenit bio egnũ male pace᷑ x m
mis huic humile hunt suxbim
sit ꝯ illis uiribz eaqz xicitate
pro uili cibo fieri alt̾ius domariq
duris seringi fasciis/ nodosoq
fime uintiri fro frenan ferro
calciari ꝑtusa clanis ungula ferro
uegeri ferratũ f̾ori uectorẽ turpẽ
carcerẽ ac graue ẜ inciũ pati pofit
Inde ciũt quasi indoniiꝰ nõ tm̃
pro libero sese gerat s ut dnñ sii
hostis agit omĩa si crendẽ st miłes
nõ audit si subsistendum foena
morditꝰ rapit si fremendum tor¬
pet si latendũ fremit obseq mosũ
illud ut ꝑhibẽt fidũq̃ aĩal de ꝯno
tam ml̃te iactant᷑ fabule, aĩal no¬
bile rgiũ optable colendũꝙ dicgnĩ¬
ꝙ enormi ptĩo ꝯparet᷑ anpia nu¬
triat᷑ cura Imo uero aĩal ꝙ si ꝯferã¬

Expanded text:
ante insomnique et inexpleta voragine. Equo libens circumvector. Non multo est peius mari turbido quam frementi equo rapi: nullum animal insolentius domino suo est — nec inepte venit, bis equum male facere —, quamvis hinc humile, hinc superbum sit; qui illis viribus eaque pernicitate pro vili cibo fieri alterius domarique, duris stringi fasciis nodosoque fune vinciri, ferro frenari, ferro calciari, pertusa clavis ungula ferro urgeri, ferratum ferre vectorem, turpem carcerem ac grave servitium pati possit, inde autem quasi indomitus non tantum pro libero sese gerat, sed ut domini sui hostis agit omnia: si currendum est, stimulos non audit, si subsistendum, frena mordicus rapit, si fremendum, torpet, si latendum, fremit. Obsequiosum illud, ut perhibent, fidumque animal de quo tam multe iactantur fabule, animal nobile, regium, optab enormi pretio comparetur, anxia nutriatur cura! Immo vero animal quod, si conferan
Abbreviated transcription (Latin):
policratgehm̃t ferũt fmg̃se sar¬
doincer Is lapillꝰ me mlta p̃cio¬
sa dicissimi hom̃e unosissmmꝰ
sensisset aduersi palã obseꝙ̃tis
⁊ clanctm̃ insidiãtis fort̾ue
uiudiam placaturꝰ nametio m
altũ ꝓ diit anulũq npm in qcͣ
gema erat manu ꝓpria demersit
ul sit saltẽ semel dolitnoꝰ ĩ uita
uisus sibi callide tͦnsegisse cum
fortũa si tot letis unũ hoc triste pẽ¬
saret illa uero nee falli faciles
nec mulcer mala bomns equa lan¬
ce ꝯponẽs pluscliñ exigebat pro

Expanded text:
ardonicem: is lapillus inter multa pretiosa ditissimi hominis pretiosissimus sensisset adversi, palam obsequentis et clanculum insidiantis fortune invidiam placaturus, navigio in altum prodiit anulumque ipsum in quo gemma erat manu propria demersit, vel sic saltem semel doliturus in vita, visus sibi callide transegisse cum fortuna, si tot letis hoc unum triste pensaret. Illa vero nec falli nec facile potest mulceri: mala bonis equa lance componens, p
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuẽtu ereptũq sibe s põt annẽs
ab aĩco quod̃ orbe alio s̾dempti
reissuq̃ c̾ne̾ fit ac tãge̾ rem pcii
inf̾nati sed nulliꝰ efficacie tlliꝰ¬
qr ope nisi cueꝰ ⁊ u̾liq̃ id genus
Comas enĩ lucidas nõ nego ne
sensin ꝯt̾dicam nego utiles nego
ulla uim hu msr illã q̃ uulgo ⁊̃¬

Expanded text:
 sibi et post annos ab amico quodam orbe alio redemptum remissumque cernere fuit ac tangere, rem pretii infiniti sed nullius efficacie nulliusque opere, nisi cuius et relique id genus. Gemmas enim lucidas non nego, ne sensui contra dicam; nego utiles, nego ullam vim habere, nisi illam que vulgo
Abbreviated transcription (Latin):
putas iuuẽt poeta nr̃ ubi nobil̃
equi spm̃ moresq desc̾osit L. nẽc
te t̾ret hebreoꝵ uates ubi ait abm
crepacõe tua deus iacos dormitaue¬
runt qui ascendũt equos excute
singlã nõ tam illud leue ꝙ hoc
asyũ / d uenatu ⁊ aucupio
adolestentie imberbis gandiũ

Expanded text:
putas iuvet poeta noster, ubi nobilis equi spiritum moresque descripsit? Nec te terret Hebreorum vates ubi ait: “Ab increpatione tua, deus Iacob, dormitaverunt qui ascenderunt equos”. Excute singula, non tam illud leve quam hoc asperum. 32 DE VENATU ET AUCUPIO adole
Abbreviated transcription (Latin):
me ille mirabłis in quadrũ duc¬
te cernis ac leonib ⁊ figis barn̾s
aĩantũ freqnẽs necuo ⁊ arborib
at om̃i pomoꝵ gne̾ consurꝰ ramos
aureos tegẽtib margaritis Alon¬
tis in utice isdem ex r̾bus horologiũ
artificio ubiq uincente mat̾iam
uoluebat᷑ mirablẽ ꝓrsus ostentũ
yis qui mirari mania didicerunt
At his r̾bus inqmes delcõr Ercdo
id quidem teq huc tnphum et
cupude spectaturũ ueor  cupidis
ducturũ s⁊ eupidissime poslessnoñ
id michi passionati fatꝰ anm suadẽt
nõ egyptia calamitas ibi enim
fortue succubuit nõ totus hit uicio
totus ibi aliena uis aliena ꝑfidia
hit sua fragilitas sua fm̃t am¬
uirio Illic gͦ. potentiã ⁊ uitã hit
am ppl̃aris modestieq insignis
famas, maguisq laborib partũ
magni nõm ĩminuit nuꝵ dcũ
tanto bictoriosior cont hispanos
bellicosam gentẽ ꝙͦ ꝯt inbelles
⁊ in ermes asiatitos apparint
eoq mirabiliꝰ ꝙ in ip̃a quoq

Expanded text:
me ille mirabilis in quadrum ducme ille mirabilis in quadrum ducte, cervis ac leonibus et figuris variis animantium frequens nec non arboribus atque omni pomorum genere consitus, ramos aureos tegentibus margaritis; montis in vertice iisdem ex rebus horologium artificio ubique vincente materiam volvebatur, mirabile prorsus ostentum his qui mirari inania didicerunt. At his rebus maxime delector. Credo id quidem teque hunc triumphum et cupide spectaturum reor et cupidius ducturum et cupidissime possessurum: id tibi passionati status animi suadet. non Egyptia calamitas, ubi enim fortune succubuit non totus, hic vitio totus: ibi aliena vis, aliena perfidia, hic sua fragilitas, sua fuit ambitio. Illic ergo potentiam et vitam, hic animi popularis modestieque insignis famam magnisque laboribus partum Magni nomen imminuit. Mirum dictu, tanto victoriosior contra Hispanos bellicosam gentem quam contra imbelles et inermes Asiaticos apparuit, eoque mirabilius quod in ipsa quoque
Abbreviated transcription (Latin):
mineũ seu diuinu pocius iuorẽ
uoltus suos iã uioiles at sollito
molliores nõ ere fictos aut mar¬
more s insuetis atq exꝯmifitissimis
margaritis in t̾umpo tulit expro¬
bracõ nõ lenis eoi fastus unũm
capur expoĩti nõ sins insultatoe
quadã uictoris oĩ ꝓpħ at excusa¬
a trrãnis roma iam ẜua paterer
q̃ libera cime amãtissimi talem hãc
insolenciã aspexisset Neꝙ t̾liqua
t̾umphi illeꝰ huilia magie ant
sobria Non arma et eqi do mira
genciũ ut mos erat Rr̃on captim
memerant᷑ aut cñius a̾ falere qd
uilissimũ ineo legii auꝵ fit
gẽme omĩa si margarite Iurꝰ m̃l¬
ta alnens ingens ibi ꝓ ĩgẽtiũ thes¬
seraꝵ ordo bicolor ita ut single ge¬
mis e. singlis ꝯstarẽt ⁊ uasa auxea
⁊ uestes si statue quin  lua q̃da
solido exaueo ĩmẽsi ponderis lecti¬
q airrei s. corone plie magnis
candidis margaritis intexte
demiꝙ mons aureꝰ illi fuit for¬

Expanded text:
mineum, seu divinum potius in morem, mineum, seu divinum potius in morem, vultus suos iam viriles ac solito molliores non ere fictos aut marmore, sed insuetis atque exquisitissimis margaritis in triumpho tulit: exprobratio non levis Eoi fastus unum in caput expositi, non sine insultatione quadam victoris omnium populi atque excusaa tyrannis Roma iam serva pateretur, que libera civis amantissimi talem hanc insolentiam aspexisset? Neque reliqua triumphi illius humilia magis aut sobria: non arma et equi domitarum gentium, ut mos erat, non captivi memorantur aut currus aut phalere; quod vilissimum in eo legimus aurum fuit, gemme omnia et margarite. Inter multa alveus ingens ibi et ingentium thesaurorum ordo bicolor, ita ut singule gemmis e singulis constarent, et vasa aurea et vestes et statue, quin et luna quedam solido ex auro immensi ponderis lectique aurei et corone plurime magnis et candidis margaritis intexte. Denique mons aureus illic fuit, for
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rã parit celo silis sereno/ uerũ
ue dixi fior hec om̃s nõ natura
nebilitat dinitũ nuge mane̾s tͣ
ociosoꝵ fabule qui facile ista ꝯtẽ¬
nerẽt si quo unꝙ honestiore pacie
aut belli negocio tenerẽt᷑ e ful¬
gide aĩum mouẽt gẽme ⁊ suant
candide margarite ł. Nr̃ouent
ais inio sternũt. caltant moleiũt
simos fortips mos ꝑuaserit Mag¬
uꝰ pompenis ꝯtinẽtissimꝰ roma¬
norum ducũ hoꝵ dico nomisimoꝵ
qui ꝙ̃cum magnitudine geftari
moꝵ uites frugalitate maiorib
çed mit sine uitor ab hispar̃a pacato
u̾diens occidente comp̃ssid p̃ dom
montib locoꝵ forsan aspitate mo¬
destiam adinuãte at etatie bicto¬
rieq suꝑbiam ꝯpescente mastu¬
lum tropherm ꝑnrã  uicidã
sun oris ꝓmaginẽ erexit uere tũt
lescens ãms moris senex maturꝰ¬
qr amĩ/ Idem postea capt̾io prratiẽ
et oriente ꝑ domnito quasi cũ loco mu-¬
tatus ac tp̃e eq alia ꝑte orbis ipse
alius renensus nõ militarẽ sed fe¬

Expanded text:
celo similius sereno. Verum, ut dixi, furor hic hominum, non natura nobilitat, divitum nuge inanes atque otiosorum fabule, qui facile ista contemnerent, si quo umquam honestiore pacis aut belli negotio tenerentur. Fulgide animum movent gemme et suaviter candide margarite. “Movent” ais: immo sternunt, calcant, molliunt simos fortissimosque pervaserit. Magnus Pompeius, continentissimus Romanorum ducum, horum dico novissimorum, qui quantum magnitudine gestarum morum viteque frugalitate maioribus cedunt suis, victor ab Hispania pacato rediens occidente compressisque predmontibus, locorum forsan asperitate modestiam adiuvante atque etatis victorieque superbiam compescente, masculum tropheum puramque et rigidam sui oris imaginem erexit: vere tunc lescens annis, moribus senex maturusque animi! Idemque postea captis pyratis et oriente perdomito, quasi cum loco mutatus ac tempore eque, alia parte orbis, ipse alius reversus, non militarem sed fe
Abbreviated transcription (Latin):
facile audita p̃t̾noluãt ꝯpectarũ
ymagines rex herent eciã ĩnitis nec
se camẽ insi uolentib ingerũt insĩ
ig̃ĩ quie te rapit impetus ut ad
horam gaudas bñ semꝑ doleas. et
uiders semee qd uidisse milies pe¬
niteat ingulari ferro hommẽ aut
aliqpd̃ qd et uigilem turbet et sopitũ
t̾reat Nestio quid hic dulte seit Id
nõ pocius amaꝵ ac triste sentitis
et uelui stigio sopore de mersos dul¬
cedo amara et delcãco mamena
pcipitur una ex em̃ uobie lex re

Expanded text:
Facile audita pretervolant, conspectarum Facile audita pretervolant, conspectarum imagines rerum herent etiam invitis nec se tamen nisi volentibus ingerunt nisi igitur, quis te rapit impetus, ut ad horam gaudeas unde semper doleas, ut videas semel quod vidisse milies peniteat, iugulari ferro hominem autaliquid quod et vigilem turbet et sopitum terreat? Nescio quid hic dulce, seu quid non potius amarum ac triste sentitis et velut stygio sopore dimersos dulcedo amara et delectatio inamena precipitat. Una est enim vobis lex rerum