comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gracia. Mlare inmensurabile ẽ. In longitudine
ꝓ funditate. laticudine sui. et multitudine a¬
quarum: & sicut in cole uenientes ad illud: aquã
scđm mensurã uasculorum letunusqͥs de¬
portat. alius plus alius minus. et tam̃ mare ĩ¬
mensurabile manet. lta et nos. Sͤ. mensurã
nr̃ȩ capacitatis exdonis sp̃s scĩ accipimus. et
ipse in sua natura in mensurabilis manet. ꝓp-¬
data ẽ gracia scdm mensuram donationis xp̃i
captiuã duxit captiuitatem. dedit dona ho¬
minib Quidã doctor hoc mͦ hunc uersiculũ
explanat. ꝙ aueritate non discrepat. & appel¬
lat diabolum captiuitatem. qui genus huma¬
num de paradiso captiuauit. Ascendens xp̃c
illum auferendo ab illo potestatẽ ꝗͣ tenebat
in hoc mundo.iuxta illud. Nunc princeps huiꝰ
pulis. insufflans & dicens. Accipice spm̃ scm̃n.¬
quadragesimo die resurrectionis suȩ captiuã
duxit captiuitatem. quando naturam huma¬
nã que de paradyso fuerat adiabolo capti¬

Expanded text:
gratia: mare immensurabile est in longitudine, profunditate, latitudine sui et multitudine aquarum; et sicut incolae venientes ad illud, aquam secundum mensuram vasculorum suorum unusquisque deportat, alius plus, alius minus, et tamen mare immensurabile manet, ita et nos secundum mensuram nostrae capacitatis ex donis Spiritus sancti accipimus, et ipse in sua natura immensurabilis manet. Prodata gratia secundum mensuram donationiscaptivam duxit captivitatem; dedit dona hominibus. Quidam doctor hoc modo hunc versiculum explanat, quod a veritate non discrepat, et appellat diabolum captivitatem: quia genus humanum de paradiso captivavit. Ascendens Chrisillum auferendo ab illo potestatem quam tenebat in hoc mundo, juxta illud: Nunc princeps hujus pulis insufflans, et dicens: Accipite Spiritumquadragesimo die resurrectionis suae, captivam duxit captivitatem, quando naturam humanam quae de paradiso fuerat a diabolo capti
Abbreviated transcription (Latin):
rint. & innomine uirorum conp̾hendunt᷑
& mulieres. quod dicit inuirum ꝑfectum. S¬
licet contͣ fidem non sit hoc. tm̃ melius ẽ. ut
aliter intellegatur. Uirum ꝑfectum: appel¬
lat xp̃m cum omni corpore suo. ꝙ non erit ꝑ¬
fectum quousq omnes electi compleantur.
Completo autẽ numero electoꝵ. occurremus
omnes inuirũ ꝑfectum .i. om̃s electi occur
pleta autẽ mensura ęcatis .i. ꝑfecto & inte¬
grato numero electorum. ex quib plenitudo

Expanded text:
rint, et in nomine virorum comprehenduntur rint, et in nomine virorum comprehenduntur et mulieres. Quod dicit in virum perfectum, licet contra fidem non sit, tamen hoc melius est ut aliter intelligamus. Virum perfectum appellat Christum cum omni corpore suo, quod non erit perfectum quousque omnes electi compleantur. Completo autem numero electorum, occurremus omnes in virum perfectum, id est omnes electi occurrpleta autem mensura aetatis, id est perfecto et integro numero electorum ex quibus plenit
Abbreviated transcription (Latin):
inunitatem fidei. & agnitionẽ filũ dei. Ideo
constituti sunt pastores & doctores. ut corpus. xp̃i
ȩdificent. quod ẽ. ȩccłio. quȩ cotidie ȩdificatur
exnumero credentium uementium ad fidẽ.
intionem filii dei .i. quousq unam fidem
habeamus. ꝑ ost resurrectionẽ & omues eqͣ¬
liter dm̃ cognoscamus. In presenti siquidẽ seculo
sicut ẽ. diuersitas scientiȩ. ita ẽ diuersa fidesqi
alius plus alius minus dedeo intellegit. & se¬
cundũ ꝙ intellegit & cognoscit dediuinitate
autem iã non erit diuersitas fidȩi quia sicut
omnes equaliter dm̃ uidebunt. ita equalẽ fi¬
dem habebunt. erit enim d̾s omnia in om̃ib.
Inuirum ꝑfectum. inm̾suram ȩtatis pleni¬
tudinis xp̃i Exsuꝑiorib ista pendent. ipse
in quit dedit pastores. qui ȩdificent Corpus
illius. donec occurramus omnes pꝰ resurrec¬
tionem generalẽ inuirum ꝑfectum. Quidã
hoc mͦ istud intellegunt. ꝙ ingenerali resur-¬
rectione omnes ineadẽ ȩtate surgu̾nt in qua

Expanded text:
in unitatem fidei et agnitionis Filii Dei. Ideo constituti sunt pastores et doctores ut corpus Christi aedificent, quod est Ecclesia, quae quotidie aedificatur ex numero credentium venientium ad fidem, nitionem Filii Dei, id est, quousque unam fidem habeamus post resurrectionem et omnes aequaliter Deum cognoscamus. In praesenti siquidem saeculo, sicut est diversitas scientiae, ita et diversa fides, quia alius plus, alius minus de Deo intelligit, et secundum quod intelligit et cognoscit de divinitateautem jam non erit diversitas fidei, quia sicut omnes aequaliter Deum videbunt, ita aequalem fidem habebunt. Erit enim Deus omnia in omnibus . In virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Ex superioribus ista pendent. Ipse inquit dedit pastores qui aedificent corpus illius, donec occurramus omnes post resurrectionem generalem in virum perfectum. Quidam hoc modo illud intelligunt, quod in generali resurnt, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia ⁊ ueritate uiuere: ut qui fidem habet
lumenq cognitionis dĩ. omĩa oꝑa bona sectetur:
iuste uiuat. ueraq loquatur ad ꝓximum. atten
placitum deo: sicuti trapez ita .i. monetariꝰ. probat:
metalla pondere puritate. ⁊ tinnitu: ita debemus
nos nr̃a oꝑa ꝓbare. Debemꝰ illa ꝓbare pondere:
considantes quanta & quã magna sunt. Puri¬
tate: utrũ puro ⁊ simplici animo. bonaq
intentione fiant. Tumnitu: utrũ bonam famã
de se reddant. Omnia sub̃ oꝑa quȩ arguunt᷑.: ħ deẽ¬
.iꝰ. rep̃hendiuit᷑ ab onis ⁊ scĩs hoĩb in malis ã
lumine .i. ab illis qui filii lucis sunt. manifestan¬
tur non esse bona. Quam diu enĩ mala ñ rep̃¬
hendunt᷑ a bonis: uident᷑ ẽẽ bona malis. Cum
uͦ boni ceꝑint ea rep̃hendẽ: ostendunt᷑ non esse
bona. Omne enim quod manifestatur lum̃
est. i. omne opus malũ qd̵̃ manifestat᷑ ꝑ con¬

Expanded text:
justitia, et veritate vivere, ut qui fidem habet, justitia, et veritate vivere, ut qui fidem habet, lumenque cognitionis Dei, omnia bona opera sectetur, juste vivat, vera loquatur ad proximum, attendneplacitum Deo. Sicut trapezita, id est monetarius, probat metalla, pondere, puritate et tinnitu, ita debemus nos opera nostra probare. Debemus illa probare pondere, considerantes quanta et quam magna sint. Puritate, utrum puro et simplici animo, bonaque intentione fiant: tinnitu, utrum bonam famam de se reddant. Omnia, subaudis opera, quae arguuntur, idquae reprehenduntur a bonis et sanctis hominibus in malis; a lumine, id est ab illis qui filii lucis sunt, manifestantur, non esse bona. Quandiu enim mala opera non reprehenduntur a bonis, videntur esse bona malis: cum vero boni coeperint ea reprehendere, ostenduntur non esse bona. Omne enim quod manifestatur lumen est, id est omne malum opus quod manifestatur per con
Abbreviated transcription (Latin):
plures uxores acceꝑuntꝰ. s insuꝑ contra natura¬
lem usũ forncabant᷑. Diabolus aut̃ diffidentia
appellat᷑: qr homines diffidere. & indesꝑationẽ
cadere facit. Nolite ergo effici participes eorũ.¬
.i. nolite illoꝵ oꝑa imitari. qr si fueritis socii in
oꝑe: eritis & in pena. Eratis enim aliqͣndo
tenebrȩ. nunc autem lux in domino.i. eratis
peccatores &e ignorantes dm. anteꝗͣ ad fidem ueni
retis. & filii diaboli pͥncipis tenebrar ũ: modo
estis iustificati ꝑ fidem. ꝑbaptismũ. & ꝑ filii dei
adoptionẽ: qͥ dixit. ego sum lux mundi. Qua¬
ꝓpter ut filii lucis ambulate. hoc ÷ ut filii dei¬
uiuite et conuersamini sc̃ȩ. & immaculate: am¬
bulantes de uirtuit̾ in uirtutẽ. Quanta distan¬
tia est inter lucẽ ⁊ tenebras. tanta distantia est
inter lum̃ fidei ⁊ cognitionis dei bonorumq
atq peccati. Pructus enim lucis est .i. oꝑatio
bonȩ conu̾sationis et fidei. ẽ in om̃i bonitate &

Expanded text:
plures uxores acceperunt, sed insuper contra naturalem usum fornicabantur. Diabolus autem diffidentia appellatur, quia homines diffidere et in desperationem cadere facit. Nolite ergo effici participes, id est, nolite illos imitari, quia si fueritis socii in opere, eritis et in poena. Eratis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , id est eratis peccatores et ignorantes Deum antequam ad finebrarum; modo estis justificati per fidem, per baptismum, et filii Dei per adoptionem, qui dixit: Ego sum lux mundi . Quapropter ut filii lucis ambulate, hoc est ut filii vitae, et conversamini sancte et immaculate, ambulantes de virtute in virtutem . Quanta distantia est inter lucem et tenebras, tanta distantia est inter lumen fidei et cognitionis Dei, bonorumque nim lucis, id est operatio bonae conversationis et fidei, in omni bonitate, et
Abbreviated transcription (Latin):
minus pro seruis : creator pro cre¬
atura. S itut ergo ille pro nobis
animam posuit : ita et nos si ne-¬
cessitas fuerit: pro eius nomine
animas ponere debemus. Et non
solum pro nomine eius: sed etiam
pro fratribus nostris. propter
amorem nominis eius. Quod ue-¬
ro dicit apostolus. qui se tradidit
in odorem suauitatis. licet lega¬
mus in genesi quod odoratus est
dominus odorem suauitatis. in sa-¬
crificio quod ei optulit noe egres-¬
sus de archa: non debemus putare
quod omnipotens detis qui spiri-¬
tus ẽ fumo et nidore carnium de¬
lectetir. Sed odorem suauitatis de-¬
bemus intelligere intentionẽ
bone uoluntatis et affectum
mentis : quibus deus delecta¬
tur. Ita et in hoc loco apostolus
intentionẽ mentis. et affectum
sincerissime dilectionis. quia filiꝰ¬
di nos dilexit: odorem suauitatis ap¬
pellat : quia multum in his deleo¬
tatꝰ ẽ ds̃ pat̃. & quasi multa aroma¬
ta in conspectu eius efferbuert̃. Ipse

Expanded text:
minus pro servis, Creator pro creminus pro servis, Creator pro creatura. Sicut ergo ille pro nobis animam suam posuit, ita et nos, si necessitas fuerit, pro ejus nomine animas ponere debemus: et non solum pro nomine ejus, sed etiam pro fratribus nostris, propter amorem nominis ejus. Quod vero dicit Apostolus, qui se tradidit in odorem suavitatis, licet legamus in Genesi , quod odoratus est Dominus odorem suavitatis in sacrificio, quod ei obtulit Noe egressus de arca, non debemus putare quod omnipotens Deus, qui spiritus est, fumo et odore carnalium delectetur, sed odorem suavitatis debemus intelligere intentionem bonae voluntatis et affectum mentis, quibus Deus delectatur: ita et in hoc loco Apostolus intentionem mentis et affectum sincerissimae dilectionis qua Dei Filius nos dilexit, odorem suavitatis appellat: quia multum in his delectatus est Deus Pater, et quasi multa aromata in conspectu ejus efferbuerunt. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
store imitatores der: sic ut filii
karismi. Ortatur apostolus ephe-¬
sios: ut sint imitatores dei. sicut
filii km̃i. Imitari autẽ: ẽ sequi. Imitatio
autem est : quedam imaginatio. Uer¬
bi gratia. quando discipulis conat᷑ imi-
Est ille sapiens. prudens. misericors.
iustꝰ. et uerus. simus ⁊ nos: scđm mo-¬
dulum nostre capacitatis. sapientes. pru-¬
dentes: simus iusti et ueraces : simus et
misericordes. diligentes amicos in dm̃:
et inimicos propter dm̃. Sic̃ inqͥt filiꝰ¬
uersatione morum.⁊lenitate mentis
atq honestate uite: ita et uos imitamini
et oꝑationis p̃stiterit. Patrem autem
dico non per naturam: s ꝑ ad optionẽ.
Sequit᷑. Et ambulate id est uitͥe. conuer-¬
samini. et crescite in dilectione di. et di¬
lectione ꝓximi: sicut xp̃c dilexit nos.
et tradidit semet ipsum ꝓ nobis obla-¬
tionem: et hostiam deo. in odore m su-
auitatis. Magna et in enarrabilis
dilectio: ut unicus filius dei semet¬
ipsum pronobis traderet morti. do-¬

Expanded text:
Estote imitatores Dei sicut filii charissimi. Hortatur Apostolus Ephesios ut sint imitatores Dei, sicut filii charissimi. Imitari autem est sequi. Imitatio autem est quaedam imaginatio; verbi gratia, quando discipulus conatur imitm? Videamus. Est ille sapiens, prudens, misericors, justus et verus: simus et nos secundum modulum nostrae capacitatis sapientes, prudentes, simus justi et veraces et misericordes, diligentes amicos in Deo, et inimicos propter Deum. Sicut, inquit, filiversatione morum et lenitate mentis atque honestate vitae, ita et vos imitamini et operationis praestiterit. Patrem autem dico non per naturam, sed per adoptionem. Sequitur: Et ambulate, id est vivite, conversamini et crescite, in dilectione Dei et proximi, sicut et Christus dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis oblationa et miranda et inenarrabilis dilectio ut unicus Filius Dei semetipsum traderet morti, Do
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Uel tercio mͦ auariciam idolatriȩ ideo
comꝑauit: ut nichil illa scelestius demonstraret.
Radix enĩ malorũ: est auaricia. Et notandũ
quia loquens de turpitudine: stultiloquio.
&e scurrilitate. non subiunxit quod talia facien¬

Expanded text:
eo comparavit, ut nihil illa scelestius demonstraret. Radix enim omnium malorum est avaritia. Et notandum quia loquens de turpitudine, stultiloquio et scurrilitate, non subjungit quod talia facien
Abbreviated transcription (Latin):
ut ibi. uͦbis timentibꝰ nom̃ meũ: orietur sol
iusticie. qͥ sol plerumq ꝓpt̃ iram quȩ uindictã
expecit. et ꝓpt̃ discordiam occidit nob̾.i. rece¬
dit a nob̾. sic̃ occidit falsis ꝓpħis. de quibꝰ dr.
Occidit ei sol cũ adhuc media esset dies. Sol
ñ occidat suꝑ iracundiam ur̃am .i. cauete ne¬

Expanded text:
ut ibi: « Vobis timentibus nomen meum, orietur sol ut ibi: « Vobis timentibus nomen meum, orietur sol justitiae . » Qui sol plerumque propter iram, quae vindictam expetit, et propter discordiam, occidit vobis, id est, recedit a vobis, sicut occidit filiis prophetis, de quibus dicitur: « Occidit eis sol, cum adhuc dies esset media . » Sol non occidat super iracundiam vestram, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tentare ocłm .i. predicatorẽ prebente̾ei cibũ
et potum. et ministranis cet̾a q̃ necessaria s̃
illi. hoc faciendo er̃ sibi inuicem menbra.
Seqͥt᷑. Irascimini: inolite peccare. Duplicit̃
possumus hoc intelligere.Si qnͣdo pecca¬
tis. et a iuia rectitudinis diabolo suadente
receditis. Irascimini uob̾met ipsis: undig¬
namini ne ampliꝰ talia faciatis.: castigando corpꝰ
ur̃m iugiliis. ⁊ ieiniis. alit̾. Et si inqͥt itas¬
ciminimolite iram ꝑficere. Permittit quidem
apłs irasci qđ humanũ esti s ꝓhibet uindic¬
tan expetere qd iam non est humanũ quia ira
uiri. iusticiam d̃i non oꝑatur. Sol ñ occidat.
suꝑ iracundiam ur̃am. Similit̾ et hoc dupli¬
cimodo pot̾ intelligi. Dicamꝰ simpliciter. Sol
moti fueritis ad tempꝰ aduersꝰ proximũ. ante
solis occasum reconciliamini: et recedat ira a
uob̾. Alit̃. Sol appellat᷑ xp̃c in scͥpturis sacris

Expanded text:
tentare oculum praedicatorem, praebendo ei cibum tentare oculum praedicatorem, praebendo ei cibum et potum, et ministrando caetera quae necessaria sunt illi. Haec faciendo, erunt sibi invicem membra. Sequitur: « Irascimini, et nolite peccare . » Dupliciter possumus hoc intelligere. Si quando peccatis et a via rectitudinis diabolo suadente receditis, irascimini vobis ipsis, et indignemini, ne amplius talia faciatis, castigando corpus vestrum vigiliis et jejuniis; aliter: Et si, inquit, irascimini, nolite iram perficere. Permittit quidem Apostolus irasci quod humanum est, sed prohibet vindictam expetere, quod jam non est humanum, quia ira viri justitiam Dei non operatur. « Sol non occidat super iracundiam vestram. » Similiter et duplici modo potest intelligi, dicamus simpliciter. Sol moti fueritis ad tempus adversus proximum, ante solis occasum reconciliamini, et recedat ira a vobis; aliter: Sol appellatur Christus in Scripturis sacris,
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃e mendatiũ a diabolo est. qui ẽ men¬
dax et pat̾ mendatii. Quic̃q filii ueritatis st̃.
debent depon̾ẽ et abiecere mendatiũ. dolosi¬
tatẽ. duplicitatẽ. et loqui ueritatem de animo
puro cum omni homine. ñ solum cũ xp̃iano.
uerum etiã cum heretico et pagano: quia om̃s
st̃ nostri ꝓximi. Et quare debemꝰ loqui ueri¬
xp̃c caput: menbra illiꝰ st̃ electi. Et sicut m̃¬
bra corporis nr̃i sunt sibi inuicẽ necessaria: et
sibi inuicem ministrãt. Ita mẽbra xp̃i debent
sibi inuicẽ ministrare quȩ necessaria ft̃. Uer¬
manus et pedes ocło. Id̃oq ministrat ocłs
manui et pedi lumen. Manus aut̃ abstergit
illum et lauat ã sordibꝰ. Sic in scã eccł̃ia p̃di¬
cator quilibet qui ẽ ocłs debet ministrare
lum̃ scientie ⁊ predicationis aliis qͥ st̃ manꝰ
et pes .i. qui sunt elemosinari. et qui curr̃t
ad sepeliendũ mortuũ. et qui actiue uite st̃
dediti. E contra illi debent de sua sub̃a sus¬

Expanded text:
Quia omne mendacium a diabolo est, qui est mendax et pater mendacii . Quicunque filii veritatis sunt, debent deponere et abjicere mendacium, dolositatem et duplicitatem, et loqui veritatem de animo puro, cum omni homine, non solum cum Christiano, verum etiam cum haeretico et pagano, quia omnes sunt nostri proximi . Et quare debemus loqui veri caput, membra illius sunt electi. Et sicut membra corporis nostri sunt sibi invicem necessaria, et sibi invicem ministrant, ita membra Christi debent sibi invicem ministrare quae sunt necessaria; vermanus, pes, oculo, ideoque ministrat oculus manui et pedi lumen, manus autem abstergit illum et lavat a sordibus; sic in sancta Ecclesia praedicator quilibet qui est oculus, debet ministrare lumen scientiae et praedicationis aliis qui sunt manus et pedes, id est, qui sunt eleemosynarii, et qui currunt ad sepeliendum mortuum, et qui activae vitae sunt dediti. Econtra illi debent de substantia sus
Abbreviated transcription (Latin):
roris desideria: ac deinde subdit. renouamuni
aut̃ spiritu mentis uestre. Pristina ꝯuersatio ẽ
peccatũ.⁊ in peccatis manere. Hetꝰ autem homo:
conuersatio ueteris hominis ade. Quicũq enĩ
in peccato manet conuersatiouem ueteris hõis
gustinũ .i. ꝓ rationabilitate mentis. Due aut̃
sunt renouationes. una ẽ subitanea ad mom̃-¬
tatiea quȩ fit in baptismate in qua renouam᷑
ab om̃ibꝰ pecõis originalibꝰ ⁊ actualibꝰ. Alt̾a q̃ fit
ꝑ spacinm temporis. et ꝑ assiduitatẽ lectionis:

Expanded text:
roris. » Ac deinde subdit: « Renovamini autem spiritu mentis vestrae. » Pristina conversatio, est peccatorem in peccatis manere, vetus autem homo, veteris conversatio hominis Adae. Quicunque enim in peccato manet, conversationem veteris hominis gustinum, Id est, pro rationabilitate mentis. Duae autem sunt renovationes. Una est subitanea ac momentanea, quae fit in baptismate, in qua renovamur ab omnibus peccatis originalibus et actualibus. Altera quae fit per spatium temporis, et per assidu
Abbreviated transcription (Latin):
simus paruuli sub̃ sensu fluctuantes. huc illucq
uagantes. nunc adistud uitium nunc ad il¬
lud cadentes. & circũ feramus omni uento doc¬
trinȩ. Quantũ ad presentẽ sapientiam ꝑti¬
net. beatus a pls non erat paruulus sensu
quia sapientior erat cunctis mortalib Quautũ
erat sensu & in ꝑfectus in tellectu. Quod uero
dt̃ neq circũ feramur omni uenco doctrine.
Hentum doctrine appellat dialectinã. et sa¬
pientiam mundanã. quȩ nullius utilitatis ẽ.
aqua circũferimur & pulsamur. quia pleruꝰq
seducim᷑ ꝑ illam putantes ea uera ẽẽ. quȩ s̃
falsa. & isti ephesi dialectici erant. ꝑquam se¬
ducebant simplices. facientes illos ea putare
uera quȩ erant falsa suis finccionib et astu¬
tiis. Hñ sequitur. Innequitia. idẽ. in malicia
hominũ. & in astutia illoꝵ circũferimur ad
circũuentionem & seducionem erroris. Dicit bea:¬
tus hierominus. Quio ꝓdest iugiter dialecti¬
cȩ arti ĩsistere & siluas iamborũ cõponere .i.

Expanded text:
su, parvuli fluctuantes, huc illucque vagantes, nunc ad illud vitium, nunc ad istud cadentes, et circumferamur omni vento doctrinae. Quantum ad praesentem sapientiam pertinet, beatus apostolus non erat parvulus sensu, quia sapientior erat cunctis mortalibus; quantuerat sensu et intellectu imperfectus. Quod vero dicit, Neque circumferamur owni vento doctrinae, ventum doctrinae appellat dialecticam et sapientiam mundanam, quae nullius utilitatis est, a qua circumferimur et pulsamur, quia plerumque seducimur per illam, putantes ea esse vera quae sunt falsa. Et isti Ephesii dialectici erant, per quam seducebant simplices, facientes ea putare vera quae erant falsa suis fictionibus et astutiis. Unde et sequitur: In nequitia, id est in malitia, hominum et astutia illorum circumvenimur ad circumventionem erroris. Dicit beatus Hieronymus: Quid prodest jugiter dialecticae arti insistere, et syllabas iamborum componere in
Abbreviated transcription (Latin):
quadam urbanitate: ut illud uirgilii. Quibaui
um non odit amet tua carmina mȩu. atq iđ.
iungat uulpes. & mulgeat hrrcos. Cȩteraq talia¬
quȩ nilmali in se babent. nisi tantũ modo quia
ociosa sunt: & ad rem ꝑfectam non ꝑtinent.
sed magis sunt gratiarum actio .i. ideo proferuntur
scurrilitates ut gratiosus sit apud auditores ꝓlator.¬
Ideoͣ p̃cipit apł̃s ea cauere:. qr de omnib u̾bis ociosis:
reddituri sunt hoĩes rationem. Potest aũ &. hoc
aliter intelligi qd̃ dic̃: sed magis gr̃arum actio.
quȩ agitis. et quȩ habetis: uł sicis uos gratiosi & acce¬
ptideo ⁊ hõibus. Hoc enim scitote intelligentes:
quod omtus fornicator. aut immnundus. aut aua¬
rus: quod est idolorum seruitus: non habet here

Expanded text:
quadam urbanitate, ut illud Virgilii: quadam urbanitate, ut illud Virgilii: um non odit amet tua carmina, Maeui, / atque idem iungat uulpes et mulgeat hircos»; item ut «Phiquae nihil in se mali habent, nisi tantummodo quia otiosa sunt, et ad rem perfectam non pertinent, sed magis sunt gratiarum actio, id est ideo proferuntur scurrilitates, ut graves apud auditores praecipit Apostolus ea cavere, quia de omnibus verbis otiosis reddituri sunt homines rationem. Potest et hoc aliter intelligi quod dicit, sed magis gratiarum actio. quae agitis et quae habetis, vel sitis vos gratiosi et accepti Deo et hominibus. Hoc enim scitote intelligentes quod omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, quod est idolorum servit
Abbreviated transcription (Latin):
cũueniat aliqͥs in negocio .i. in adulterio fr̃em suũ.
Precep̃ aut̃ apłs ut ista quȩ diximꝰ. ñ solum ñ sint
facilius inclinabit᷑ animꝰ ad ea. Corrumpunt
enĩ mores bonos. colloquia mala. Estote
autem sicut decet scõs. Quid decet scõs: Hone¬
tes appetere: uicia cauere. A ut turpitudo.
Turpitudo ẽ: qͣndo anĩmꝰ ⁊̃ motꝰ carnis nr̃ȩ
inflaminant᷑ ad libidinẽ. s plerunq ꝓpt̃ timo¬
rem dei ⁊ timorẽ penarũ. refrenant᷑. Aut
stultiloquium. S cultilo quiũ ͤ ociosus sermo &
nulliꝰ utilitatis : q̃ndo relictis ꝓficuis & utilib
rebus: de manib & inucilib tractatNut scur¬
rilitas quȩ adrem ñ ꝑtinet: sed magis gr̃arum
actio. Scurrilitas est iocularitas: quȩ risum
solet mouere. Hoc autẽ distat inter stultiloqͥũ
& scurrilitatem: qr stultilo quiũ nulliꝰ utilitatiᷤ
est. nichilq in se sapiens habet. Scurrilitas uͦ
plerunq ab ore sapientiũ ꝓcedit: & constat

Expanded text:
suum . Praecepit autem Apostolus ut ista quae diximus, non solum non sint facilius declinabit animus ad ea. Corrumpunt enim mores bonos colloquia mala. Estote autem sicut decet sanctos. Quid decet sanctos? Honetes appetere, vitia cavere. Aut turpitudo. Turpitudo est quando nimis motus carnis nostrae inflammantur ad libidinem, sed plerumque propter mortem Dei, et timorem poenarum refrenantur. Aut stultiloquium. Stultiloquium est otiosus sermo et nullius utilitatis, quando relictis proficuis et utilibus rebus, de inanibus et inutilibus tractatur. Aut scurrilitas, quae ad rem non pertinet, sed magis gratiarum actio. Scurrilitas est jocularitas, quae risum solet movere. Hoc autem distat inter stultiloquium et scurrilitatem, quod stultiloquium nullius utilitatis est nihilque in se sapientiae habet: scurrilitas vero plerumque ab ore sapientium procedit, et constat
Abbreviated transcription (Latin):
torem. Pastor enim non potest ẽe. nisi habeat doctͥ iã.
qua pascat gregem sibi cõmissum. Quod si
caruerit doctrina. licet nomen habeat pasto¬
ris: caret tamen officio. Pastores autem & doc¬

Expanded text:
torem. Pastor enim non potest esse, nisi habeat doctrinam torem. Pastor enim non potest esse, nisi habeat doctrinam qua pascat gregem sibi commissum. Quia si caruerit doctrina, licet nomen habeat pastoris, caret tamen officio. Pastores autem et doc
Abbreviated transcription (Latin):
passionis. & resurrectionis. ascensionisq adce¬
los ad liquidum non cognouerunt. quousq un¬
pleta sunt. Unde ad mirando dicunt᷑ inpsal-¬
mo. Quis ẽ. iste rex gloriȩs Tale quid & inisa
ia. Quis ẽ. iste rex glorie: Terrestria quoq im¬
pleuit: quia hominib qui dm̃ ignorabant suã
cognitionem dedit. suaq gracia illos impleuit.
Et ipse dedit quosdas quidẽ apłos: ut .xii.
tiocheni.uii.q filiȩ philippi. alios uͦ euange.¬
ȩxeruam. Illorum predicatione et exemplis: ꝑ¬
ficerentur: fuerunt in primordio fidȩi & euan¬
gelistȩ. prophȩ. pastores quoq & doctores:. sunt &
modo in ȩccłia. Quicumq bona adnuntiat.
euangelista ẽ. Quicumq gaudia electorum
penasq reproborum suis auditorib prenun¬
tiat: ꝓpħa ẽ. De nomine uͦ pastorum & doc¬
torum Interrogatus beatus augustinus a pau¬
lino: respondit. Unum esse pastorem. et doc¬

Expanded text:
passionis et resurrectionis, ascensionisque ad coepassionis et resurrectionis, ascensionisque ad coelos, ad liquidum non cognoverunt, quousque impleta sunt. Unde admirando dicitur in psalmo: Quis est iste rex gloriae? Terrestria Quis est iste rex gloriae? Terrestria quoque implevit, quia in hominibus qui Deum ignorabant, suam cognitionem dedit, suaque gratia illos implevit. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, ut tiocheni, et quatuor filiae Philippi, alios vero evangeaeternam, illorum praedicatione et exemplis perficerentur. Fuerunt in primordio fidei, evangelistae, prophetae, pastores quoque et doctores: sunt et modo in Ecclesia. Quicunque bona annuntiat, evangelista est; quicunque gaudia electorum, poenasque reproborum suis auditoribus annuntiat, propheta est. De nomine vero pastorum et doctorum interrogatus beatus Augustinus a Paulino, respondit unum esse pastorem et doc
Abbreviated transcription (Latin):
& primũ descendit iuinferiores partes terrȩ.
ad infernum. ac deinde ascendit incęlum. Ergo
non scđm diuinitatem quȩ omnia implet as¬
cendit ipse neq descendic. S scđm humanita¬
tẽ: In anima quidẽ sola descendit ad infernum.
& cum corpore & anima ascendit suꝑ omnes cȩ¬
los. Notandumq quia ꝑ hoc quod dicit. descen¬
dit ininferiores partes terrȩ. Ostendit infernũ
infra terram ẽẽ. Uñ dr̃ infernus. quod sit in fe¬
rior terra. ł infra terram. Qui descendit sub̃
scripta. ł omuia .i: quasdã dispensationes qͣs
ipse cum patre disposuerat. & quas ipse solus
cum illo sciebat: uł eciam ut impleret omnia ce¬
lestia & terrestria de sua cognitione & reuela¬
tione diuinitatis siue.quȩ omnia ante illius
aduentum qͣsi uacua erant ad comparationẽ
illam ꝗͣ pꝰmodũ de eius natiuitate cognouert̃:
cȩlestia impleta sunt. quia erant quedã an¬
gelice potestates. quȩ mysterio natiuitatis xp̃i.

Expanded text:
nferiores partes terrae ad infernum, ac deinde in coelum ascendit. Ergo non secundum divinitatem, quae omnia implet, ascendit ipse neque descendit: sed secundum humanitatem. In anima quidem sola descendit ad infernum, et iterum in corpore et anima ascendit super omnes coelos. Notandum quia per hoc quod dicit: Descendit ad inferiores partes terrae, ostendit infernum infra terram esse: unde dicitur infernus, quod sit inferior terra, vel infra terram. Qui descendit, subascripta; vel omnia, id est quasdam dispensationes, quas ipse cum Patre disposuerat, et quas ipse solus cum illo sciebat. Vel etiam ut impleret omnia coelestia et terrestria de sua cognitione et revelatione divinitatis suae, quae omnia ante illius adventum quasi vacua erant ad comparationem illam, quam postmodum de ejus divinitate cognoverunt. Coelestia impleta sunt, quia erant quaedam angelicae potestates, quae mysteria nativitatis Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
unũ regnũ. Nemo uos seducat. inanibus uerbis.
qui dicunt apud inferos aliam penam non susti¬
nere. niłi conscientia ꝓpria torqueri: non atten¬
dentes qd̃ dic̃ isaias. in fine sui uoluminis. de
reprobis. Uermis eorũ non moriet᷑: & ignis nͣ
extinguet᷑. Erit enĩ ibi pena intrinsecus a consci¬
entia ꝓpria: qua torquebunt᷑ grauit: erit & ex¬
trinsecus a uermib & igne: a qͥb cruciabunt᷑¬
grauissime. Inaniã uerba loquunt᷑ ⁊ seductoria.

Expanded text:
unum regnum. Nemo vos seducat inanibus verbis. s sunt, qui dicunt apud inferos aliam poenam non sustineri, nisi conscientia propria torqueri, non attendentes quod dicit Isaias in fine sui voluminis de reprobis: Vermis eorum non morietur, et ignis non exstinguetur. Erit enim ibi poena intra suam conscientiam qua torquebuntur graviter, erit et extrinsecus vermis et ignis a quibus cruciabuntur durissime. Inania enim verba et seductoria
Abbreviated transcription (Latin):
.i. arcubis sunt constructa. quȩ & harenaria
nunc appellantur: in quib erant meretrices. cũ
quib commiscebant᷑ spurcissumi quiq ł orra¬
cari est cum puellis liberis. cũ uiduis. necdnm
Immnundicia om̃is incontinentia ad libidinem
ꝑtinens. quocunq mͦ fiat: immundicia
impudicitia atq luxuria pot̾ appellari. Aua¬
ricia in hoc loco duplicit̾ pot̾ accipi. Potest siqͥdẽ
ꝓ amore pecuniarũ accipi. potest & ꝓ adulterio.

Expanded text:
 arcubus, sunt constructa, quae et si arenaria tunc appellabantur, in quibus erant meretrices, cum quibus commiscebantur spurcissimi quique. Fornicari autem est cum puellis liberis, cum viduis nondum Immunditia omnis incontinentia ad libidinem pertinens, quocunque modo fiat immunditia et impudicitia atque luxuria appellari potest. Avaritia in hoc loco dupliciter potest intelligi: potest siquidem pro amore pecun
Abbreviated transcription (Latin):
na sp̃s sc̃i apłis queri autem potest cum supius
dixerit singulari numero data ẽ. gr̾a.s. inensu¬
plurari numero dedit dona hominib ad ꝙ di¬
cendum quia licet sp̃s sc̃s singulari numero
dono uł donatio appelletur: Tamen scdm qua¬
litatem meritorũ tribuuntur dona eꝰdem sp̃s
scm̃ sermo sapientiȩ. Alii sermo scientiȩ et ce

Expanded text:
 discipulis. Quaeri autem potest cum superius dixerit singulari numero, Data est gratia secunplurali numero: Dedit dona hominibus? Ad quod dicendum, quia licet Spiritus sanctus singulari numero donum vel donatio appelletur, tamen secundum qualitatem meritorum tribuuntur dona ejusdem Spiritus itum sermo sapientiae, alii sermo scienti
Abbreviated transcription (Latin):
dei. ut det gratiam audientibus. Bo¬
tutes sequendas. et uitia fugienda.
die redemptionis. hoc est nolite ꝑ
mala opera spiritum sanctum fu¬
gare a uobis. qui habitator cepit
esse uestri in die redemptionis:
id est in die baptismatis. Sicut
enim contristatatur homo quan¬
do de propria domo expellitur
quadi ipse sibi edificauit ut quie¬
spiritus contristari dicitur quan¬
do de homine quem sibi mun¬
dauit in baptismate: per pra-¬
ua opera eicitur. Aliter. No¬
lite contristare spiritum sanctũ
dei. id est spiritales uiros in qͥ¬
bus spirteus sanctus habitat.
Nolite contristare per ues¬
tra mala opera. Siquidem
spiritales uiri si quando uidẽt
aliquos peccare. et a uia rec-¬
tirudinis deuare. Contristatur
de illoꝵ miseria ⁊ condolent
de illis: ut pote de se. Omnis¬

Expanded text:
 ut det gratiam audientibus. Bo, qui docet virtutes sequendas, vitia fugienda.die redemptionis, hoc est, Nolite per mala opera Spiritum sanctum fugare a vobis, qui habitator esse coepit vestri in die redemptionis, id est in die baptismatis. Sicut enim contristatur homo quando de propria domo expellitur quam ipse sibi aedificavit ut quiesanctus contristari dicitur, quando de homine quem sibi mundavit in baptismate, per prava opera ejicitur. Aliter: Nolite contristare Spiritum sanctum Dei, id est: spiritales homines, in quibus Spiritus sanctus habitat, nolite contristare per vestra mala opera. Siquidem spiritales viri, si quando vident alios peccare, et a via rectitudinis deviare, contristantur de illorum miseria, et condolent de aliis utpote de se. C
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os. ne a diabolo hoste antiquo possit uulne¬
rari. Et gladium spiritus: quod est uer¬
bum dei. sub̃ assumite. Gladiuis sp̃s scĩ in¬
telligitur uerbum dei: ut apłs ait .i. doctrina
sp̃m sc̃m nobis tribuitui. Iccirco autẽ gladius
appellatur: quia sicut gladio fugantur hostes.
mus fugare om̃s insidias. ⁊ omĩa machinam̃ta
diaboli appetendo illa quȩ scriptura sacra docet.
& uitando quȩ ꝓhibet: & non solum demones
ꝑ eius cognitionẽ & ad iutoriũ dei possumus
suꝑare. sed etiã auctoritate illius hereticos con¬
uincere. et errorem illorum destruere. Gr̃a
Oratia.i. fides remissio peccatoꝵ societas
eterna sit uobis: cum oninib scĩs in incorru¬
ptione. hoc est in resur rectione generali. ubi
accipient om̃s electi incorruptionẽ & unmor¬
talitatẽ in corpore. & uninitabilitatẽ in ani¬
ma. fulgentes sicut sol in regno patris sui:

Expanded text:
ros, ne a diabolo hoste antiquo possint vulnerari; et gladium spiritus, quod est verbum Dei, subaudis assumite. Gladius Spiritus sancti intelligitur verbum Dei, ut Apostolus ait, Spiritum nobis tribuuntur. Idcirco autem gladius appellatur, quia sicut gladio fugantur hostes, mus fugare omnes insidias et omnia machinamenta diaboli, appetendo quae Scriptura sacra docet, et vitando quae prohibet. Et non solum daemones per ejus cognitionem et adjutorium possumus superare, sed etiam auctoritate illius haereticos convincere, et errorem illorum destruere. « GraGratia, id est fides, remissio peccatorum, societas aeterna, sint cum omnibus sanctis in incorruptione, hoc est in resurrectione generali, ubi omnes accipient electi incorruptionem et immortalitatem in corpore, et incommutabilitatem in anima , fulgentes sicut sol in regno patris sui :
Abbreviated transcription (Latin):
tͥam celestẽ in immunditiã. ut ĩmunditiȩ serui¬
amus. sed insanctificatione ut sancte ui¬
uamus sanctisimus. imitantes eũ qui dixit. Sci
estote. quia ego sanctꝰ sum. Immunditiȩ noĩe
intelligit᷑ omnis in continentia et impudici¬
tia & quocunq mͦ aliquis sem& ipsũ polluat.
Sanctificatio autem ista constat ĩ or̃onibus. in
ieuiniis. in elemosinis. in hospitalitate in ca-¬
ritate cet̾is ꝙ uirtutibus. Beatus apłs more
scõrum patrum uolebat sc̃ĩficare thessaloniẽ¬
ses. Sicut legimus quod moyses legis lator
dat᷑us legem. scificauit populum .i. monuit
ut sancte uinentes. & mundi manentes digni
dicens. sanctificamini. lauatae uestim̃ta ur̃a.¬

Expanded text:
riam coelestem, in immunditiam, ut immunditiae serviamus, sed in sanctificationem, ut sancte vivamus, sancti simus, imitantes eum qui dixit: Sancti estote, quia ego sanctus sum . Immunditiae nomine intelligitur omnis incontinentia et impudicitia, et quocunque modo aliquis semetipsum polluat. Sanctificatio autem ista constat in orationibus, in jejuniis, in elemosynis, in hospitalitate, in charitate, caeterisque virtutibus. Beatus Apostolus more sanctorum Patrum volebat sanctificare Thessalonicenses, sicut legimus quod Moyses legislator, daturus legem, sanctificavit populum, id est monuit ut sancte viventes et mundi manentes, dignidicens: Sanctificamini, lavate vestimenta
Abbreviated transcription (Latin):
conuocatio que ñ pot̾ fieri nͥ exrõnali creat᷑a.
Sin agoga que int̾prȩtat᷑ cong̃gatio. pot̃ resistẽ
ex irrationali & inanimata sic̃ cong̃gat᷑ grex
ouium. & cong̃gant᷑ lapides. & ut ipsi osten¬
dent gentiles credentes ampliꝰ ẽẽ rationabiles
utunt᷑. Gr̃as agimus dõ. idẽ. laudes referimꝰ
illi semꝑ ꝓ om̃ib nob̾. Non solũ ꝓtessalonicẽ¬

Expanded text:
o, quae non potest fieri nisi ex rationabili creatura: Synagoga autem, quae interpretatur congregatio, potest consistere ex irrationabili et inanimata, sicut congregatur grex ovium, congregantur lapides. Et ut ipsos ostenderet gentiles credentes amplius esse rationabiles utuntur. Gratias agimus Deo, id est laudes referimus illi, semper pro omnibus vobis. Et non solum pro Thessalonice
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. neꝙ circunueniat in negotio isto coitus
ne caliqua circũuentione uiolentiam inferat
aliquis pari suo uolenti uotum seruare.
ꝓuocando eum ad coitum. s ex consensu ab oĩ
coitu abstineant sicut de uouert. qͥa meliꝰ est.
ñ uouere. quam uotũ non implere. Cũ enĩ
om̃i tempore oratio munda placeat deo
tunc ẽ acceptior & gratiosior apud dm̃ quau¬
domundo corde & corpore funditur diebus
loco conuigatos debetis intelligẽ. Dicit enim
beatꝰ ieronimus. qͥa frustra assumit᷑ penitñtia
in uoce & in habitu. nͥ etiã abstineat᷑ a delecta¬
tiõe carnis & coitꝰ. Pot̃ & de om̃i negotio & mer

Expanded text:
r, neque circumveniat in negotio isto coitus, r, neque circumveniat in negotio isto coitus, id est ne aliquo circumventione violentiam inferat aliquis pari suo, volenti votum servare, provocando eum ad coitum, sed ex consensu ab omni coitu abstineant, sicut devoverunt, quia melius est non vovere, quam votum non implere. Cum enim omni tempore oratio munda placeat Deo, tunc est acceptior et gratiosior apud Deum quando mundo corde et corpore funditur, diebus loco conjugatos debemus intelligere. Dicit enim beatus Hieronymus, quia frustra assumitur poenitentia in voce et habitu, nisi etiam abstineatur a delectatione carnis et coitus. Potest e
Abbreviated transcription (Latin):
Gentes q̃ dm̃ ignorant fornicatͥces sunt. & ni-¬
miũ libidini dedite. ut pote ñ habentes cog¬
nitionem dĩ. stc̃ st̃ mauri. gaudali. & maxi¬
me sarraceni. int̾m ut plurimi illoꝵ sexa¬
ginta & eo ampliꝰ uxores habeant. Et ẽ sensus
Cauete & obseruate. nenimium & immod̾a-¬
te libidini seruientes efficiamini similes gen-¬
tib que dm̃ castitatis amatorem ignorant¬
& cumeis damnemini. & multo ampliꝰ. quia
seruus qui scit uoluntatem dñi sui & ñ fac̃
uapulabit multis. & melius est uiã ueritatis
ñ cognoscẽ. quam postea retrorsum abire. & ne
qͥs suꝑg̃diat᷑. neꝙ circũueniat in negotio frẽm
debant suis auditorib dieb festis & dieb ie¬
unioꝵ abstinẽ ex consensu ab omĩ coitu. qd̾ &
multi faciebant. obedientes p̃ceptis ⁊ moniti-¬
onib eus. & ne forte aliquis pꝰ deuotã cõti¬
nentiam incastitate diabolo prouocaret᷑
ad coitum illis diebus quibus habebant
de uotum ait apłs. Et ne quis ur̃m suꝑ g̃diat᷑¬

Expanded text:
sunt, et nimium libidini deditae, utpote non habentes cognitionem Dei, sicut sunt Mauri, Vandali, et maxime Sarraceni, intantum ut plurimi illorum sexaginta et eo amplius uxores habeant, et est sensus: Cavete et observate ne nimium et immoderate libidini servientes, efficiamini similes gentibus, qui Deum castitatis amatorem ignorant, et cum eis damnemini, et multo amplius, quia servus qui scit voluntatem Domini sui, et non facit vapulabit multis: et melius est viam veritatis non cognoscere, quam postea retrorsum abire. Et ne quis supergrediatur, neque circumveniat in negotio fratrem sdebant suis auditoribus, diebus festis et diebus jejuniorum abstinere ex consensu ab omni coitu, quod et multi faciebant obedientes praeceptis et monitionibus ejus. Et ne forsitan aliquis post devotam continentiam instigante diaboloillis diebus quibus habebant devotum, ait Apostolus: Et ne quis vestrum supergrediatu
Abbreviated transcription (Latin):
multos ex hoc decipiebant negantes resur¬
retionem et fatiebant contristari & do¬
łe de morte ꝓpinquorum. & ñ solũ infi-¬
deles. s etiam multi fideliũ apud mace-¬
dones & thessalonicenses contͥstabant᷑.
demorte parentum. ñ credentes eos resurree.¬
tͣos. Paganigͦ & infideles m̃ito contͥstabant᷑
ebant adȩt̾̃nã. Quaꝓpt̃ uolens eos apłs cer¬
tificare de resurrectiõe & consolari super
morte ꝓpinqͦrũ. ait. Nolouos ignorantes
redd̾e de dormientib qͥa resurrect᷑i st̃. ut
ñ contͥstemini sic̃ suꝑ morte eorũ. sic̃ infide

Expanded text:
es resurrectionem, et faciebant contristari et dolere de morte propinquorum. Et non solum infideles, sed etiam multi fidelium apud Macedones et Thessalonicenses contristabantur de morte parentum, non credentes eos resurrecturos. Pagani ergo et infideles merito contristabantur am aeternam. Quapropter volens eos Apostolus certificare de resurrectione, et consolari super morte propinquorum, ait: Nolo vos ignorantes reddere de dormientibus, quia resurrecturi sunt, ut non contristemin
Abbreviated transcription (Latin):
lẽpnitatẽ eternȩ glorie & felicitatis. Deinde nos qͥ
uiuimus qui relinquimur: simul rapiemur cũ
illis innubib obuiam dño inaera. & sic semꝑ cũ
dño erimus. Erꝑsona illoꝵ loquitur sicut & suꝑiꝰ
qui uiui inueniendi sunt. qui dicunt simul ra¬
pieniur cũ illis sub̃ qui nos precesserunt ad re¬
quiẽ animnarũ. s tunc pariter ueniemus obuiã
dño. hoc uerbum quod ẽ rape ꝓuelocitate sepe
ponitur. Et in hoc loco miniã uelocitatẽ resurrec¬
tionis & diẽ iudicũ desiguat. deqͣ supͣiã diximꝰ.
Nam sicut ds̃ in momento cunc̾ta fecit: ira ĩ
momenco cuncta udicabit. Cum dic̃ rapiem᷑
ab angelis cum illis qui nos p̃cesserunt obuiã dño ĩ
aera: ostendit quia ñ descendet dñs ad terras. s
in altitudine istius aeris sedebit adiudicandum.
Et cum addit sic :i. cum corpore & anima inmor¬
tales effecti erimus. semꝑ cumdño. non debemꝰ pu¬

Expanded text:
lemnitatem aeternae gloriae et felicitatis. Deinde nos qui lemnitatem aeternae gloriae et felicitatis. Deinde nos qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cera, et sic semper cum Domino erimus. Ex persona illorum loquitur, sicut et superius, qui vivi inveniendi sunt, qui dicunt: Simul rapiemur cum illis, subaudis qui nos praecesserunt ad requiem animarum, sed tunc pariter veniemus obviam Domino. Hoc verbum quod est rapere, pro velocitate saepe ponitur. Et in hoc loco nimiam velocitatem resurrectionis et diem judicii designat, de qua supra jam diximus. Nam sicut Deus in momento cuncta fecit, ita in momento cuncta dijudicabit. Cum dicit: Rapiemur ab angelis cum illis qui nos praecesserunt obviam Domino in aera, ostendit quia non descendet Dominus ad terras, sed in altitudine istius aeris sedebit ad judicandum, et cum addit: Et sic, id est cum corpore et anima immortales effecti, erimus semper cum Domino, non debemus pu
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. in iohel ꝓpheta. Ludicium dñi ueniet
inualle iosaphat quasi in illa ualle iudicaturuᷤ
sit om̃s gentes. Non ẽ. intelligendum qũ non
ꝓloco. s ꝓ inter pretatione illud nom̃ posuit ibi
ꝓpħa. losaphat namq interp̃catur uallis udi¬
cñ & diũ aduentꝰ & iudicium inualle erit repbis:
quia electis eleuatis ad suꝑna cũ dño. illi re-¬
manebunt inimis & inferiorib in ferni partib.
Dicamus & tercio mͦ scd̾m beatũ ambrosiũ. hoc
ꝙ dic̃ intuba dĩ descendet decelo. Legimus qdđ
moyses legis lacor dnõ p̾cipiente fererit tubas ar¬
genteas. et postea salomon intemplo dñi quib
concreꝑabant in solempnitatib ꝙ in plus sicut
fastum ẽ. quando muri hierieo corruerunt: et pꝰ¬
tuba dr̃ uenire adiudicium. quia ipse ad hoc
ueniet quasi inp̾lium. ut debellet aduersarios
cens.: illis. Ite mignẽ ȩt̃num Et ad hoc etiã ut
remuneret electos suos. introducendo illos ad sol¬

Expanded text:
tum est in Joel propheta: Judicium Domini veniet tum est in Joel propheta: Judicium Domini veniet in valle Josaphat, quasi in illa valle judicaturus sit omnes gentes, non est ita intelligendum, quonloco, sed pro interpretatione illud nomen posuit ibi propheta. Josaphat namque interpretatur vallis judicii, et Domini adventus ad judicium in valle erit reprobis, quia electis elevatis ad superna cum Domino, illi remanebunt in imis et in inferioribus inferni partibus. Dicamus et tertio modo secundum beatum Ambrosium, hoc quod dicit in tuba Dei descendet de coelo. Legimus quod Moyses legislator Domino praecipiente fecerit tubas argenteas et postea Salomon in templo Domini, quibus concrepabant in solemnitatibus et in praeliis, sicut factum est quando muri Jericho corruerunt, et posttuba dicitur venire ad judicium, quia ipse ad hoc veniet, ut quasi in praelio debellet adversarios cens illis: Ite in ignem aeternum; et ad hoc etiam ut remuneret electos suos introducendo illos ad so
Abbreviated transcription (Latin):
angelos suos cũ tuba & uoce magna ꝙ ꝑtubã
in telligatur uox angeloꝵ. dic̃ psalinista loquets
de dm̃ ascensione. Ascendit d̾s inubilatione:
dñs inuoce tubȩ. Sic̃ enim ibi tubã appellat
uocẽ angeloꝵ dicentiũ. Uirigalilei quid ad ini-¬
ramiui aspicientes incelum. & cecera. Ita in hoc
loco uocẽ angeloꝵ tube comparat dicentium.
Ecce sponsus uenit exite illi obuiam. & exsur¬
gite desepulchris ur̃is. occurrite adiudicium re¬
demptori ur̾o. Ista uox qua om̃s resuscitabunt᷑.
bene potest appellari tuba. Alio mͦ cuba pro
manifestatione ponitur. ut in euangelio ait
dñs. Cum facis lemosinã noli tuba canere aũte .i.
noli manifeste facere. ne lauderis ab hominib sic̃
hypochrite. Incuba gͦ dei descendet dñs decȩlo .i.
manifeste ueniet adiudicium. ut ab omnib possit
uideri. scdm illud udebit omnis caro salutare dĩ
licet gͦ quidã pueriliter intellexerint quod dic¬

Expanded text:
angelos suos cum tuba et voce magna . Quod per tubam angelos suos cum tuba et voce magna . Quod per tubam intelligatur vox angelorum, ostendit Psalmista loquens de Domini ascensione: Ascendit Deus in jubilo, et Dominus in voce tubae . Sicut enim ibi tubam appellat vocem angelorum dicentium: Viri Galilaei, quid admiramini aspicientes in coelum , etc., ita in hoc loco, vocem angelorum tubae comparat dicentium: Ecce sponsus venit, exite obviam illi ; et: Exsurgite de sepulcris vestris, occurrite ad judicium Redemptori vestro. Ista vox qua omnes resuscitabuntur bene potest appellari tuba. Alio modo tuba pro manifestatione ponitur, ut in Evangelio ait Dominus: Cum facis eleemosynam, noli tuba canere ante te , id est noli manifeste facere, ne lauderis ab hominibus sicut hypocritae. In tuba ergo Dei descendet Dominus de coelo, id est manifeste veniet ad judicium, ut abvideri, secundum illud: Videbit omnis caro salutare Dei . Licet ergo quidam pueriliter intellexerint, quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
na electorũ loquitur qui uiui in corpore inuem¬
endi sunt in aduentu dñi. qui residui dicunt᷑
sc̃orum. qui eos p̃cesserunt ꝑ spacia temporũ. et
precedunt moda atq precedeut usq addiẽ iu-¬
dicii. ad requiem animarũ. quia post illos relic-¬
ti erunt: Tam uelox gͦ erit & celerrima resur
ti fuerint & suꝑ terrã ñ poterunt p̾uenire eos
eundo obiam dño in aera qui inpuluerẽ terrȩ
iacebunt. Qnĩ ipse dñs iħs iniussu idẽ. inuisio¬
ne dei patris descendet decȩlo. & inuoce archã-¬
geli & intuba dei descendet decȩlo. ꝙ mortui qͥ
in xp̃o sunt mortui eo mͦ quo supͣ diximus resur¬
gent pͥmi Idcirco dic̃ iniussu. quia iubente &
disponente deo patre ueniet filius adiudiciũ.
ꝑunum archangelum debemꝰ uita auousii¬
Nuo intelligere om̃s uirtutes angelicas. quiꝰ an-¬
geli ꝑsonabunt uocib eo ueniente ꝑtu bã aũt
indelligitur uno mͦ magna uox angeloꝵ & so¬
nus. de quib marcus ait. Aitret filius bominiᷤ

Expanded text:
na electorum loquitur, qui vivi in corpore inveniendi sunt in adventu Domini, qui residui dicuntur, omniumque sanctorum qui eos praecesserunt per spatia temporum et praecedunt modo atque praecedent usque ad diem judicii, ad requiem animarum, quia post illos relicti erunt. Tam velox ergo erit et celerrima resurrti fuerint et super terram, non potuerint praevenire eos, eundo obviam Domino in aera, qui in pulvere terrae jacebant. Quoniam ipse Dominus Jesus in jussu, id est in jussione Dei Patris descendet de coelo, et in voce archangeli et in tuba Dei descendet de coelo, et mortui qui in Christo sunt, mortui eo modo quo supra diximus, resurgent primi. Idcirco dicit, in jussu, quia, jubente et disponente Deo Patre, veniet Filius ad judicium. Per unum archangelum debemus juxta Augustinum, intelligere omnes virtutes angelicas, quia angeli personabunt vocibus eo veniente. Per tubam autem intelligitur uno modo magna vox angelorum et sonus, de quibus Matthaeus ait: Mittet Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
causam plenius exequit᷑ ad illos uñ magis
uult illos ꝓprii negotii cura. et labore
manuum occupari quam otiositatis detͥ¬
mentum. & inquietudinis hab̾e peccatũ
& ut honeste ambuletis ad eos qui foris
sunt & nullius aliquid desideretis ne uos
denotent qui prestare uident᷑. Nolumꝰ¬

Expanded text:
cunda plenius exsequitur. Unde magis vult eos, vel proprii negotii cura, vel labore manuum occupari, quam otiositatis detrimentum, et inquietudinis habere peccatum. Ut et honeste ambuletis ad eos, qui foris sunt, et nullius aliquid desideretis. Ne vos ipsi denotent, qui praestare videntur. Nolum