comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecto eẽ nulla ratione deberet: aut beata
penitus nonposset: cui nimirum inutuis
parte so deeẽt. quod solum in ea miserie: si¬
ue beatitudinis capax ẽ idest uoluntatis.
setera siquidem quȩ supra memorata st̃.
uita sensus uł appetitus: nec miserum
ꝑse faciunt nec beatum. Alioquin ⁊ arbo¬
res exuita. & pecudes etiam ex reliquis
duob. uł miserie possent ẽẽ obnoxie. uel
idonee beatitudini: quod omĩno impossi¬
bile ẽ. Communem itaꝙ habentes uitã
quidem cum arborib. sensum uͦ & appe¬
titum. & eque uitam cum pecorib. id qͥd
or̃ uoluntas nos abutrisq discernit.
cuius uoluntatis consensus utiꝙ uolũ¬
tarius non necessarius. dum aut iustos
ꝓbat aut iniustos: &̃ mito beatos facit
uł miseros. Is ergo talis consensus ob
uoluntatis inamissibilẽ libertatẽ. & ra¬
tionis quod semꝑ secum & ubiq portat
indeclinabile iudicium. ñ incongrue
dicet᷑ ut arbitror liberum arbitrium: ipse

Expanded text:
fecto esse nulla ratione deberet; aut beata fecto esse nulla ratione deberet; aut beata penitus non posset, cui nimirum in utravis parte id deesset, quod solum in ea miseriae, sive beatitudinis capax est, id est voluntas. Caetera siquidem, quae supra memorata sunt, vita, sensus, vel appetitus, nec miserum per se faciunt, nec beatum. Alioquin et arbores ex vita, et pecudes etiam ex reliquis duobus, vel miseriae possent esse obnoxiae, vel idoneae beatitudini: quod omnino impossibile est. Communem itaque habentes, vitam quidem cum arboribus, sensum vero et appetitum, et aeque vitam cum pecoribus; id quod dicitur voluntas, nos ab utrisque discernit. Cujus voluntatis consensus, utique voluntarius, non necessarius, dum aut justos probat, aut injustos, etiam merito beatos facit vel miseros. Is ergo talis consensus ob voluntatis inamissibilem libertatem, et rationis quod secum semper et ubique portat, indeclinabile judicium, non incongrue dicetur, ut arbitror, liberum arbitrium, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ministerium. contra eius con-¬
silium. siue iudicium. Unde ẽ illud.
Prudentiores sunt filii scłi huius
filiis lucis. ingeneratione sua. Et rur¬
sum. Sapientes sunt ut faciant ma¬
la. Neq enim prudentia seu sapienti¬
a mẽe creature potest uł in malo: nisi
utiq ꝑ rationem. Est uͦ ratio data uo¬
luntati: ut instruat illã. ñ destruat.
Destrueret aũ si necessitatẽ ei ullã im¬
poneret: quo minus libere quolibet
parbitrio se uolueret: siue in malum
consentiens appetitui. aut neꝙͣ sꝑui
ut sit animalis. non ꝑcipiens uł certe
& ꝑsequens ea que sunt sꝑc dĩ : siue ad
bonum grãm sequens & fiat spualẽ:
quȩ om̃ia diiudicans ipsa anemine
iudicetur. Su inquam hoꝵ quod libet
ꝓhibente ratione uoluntas ñ posset:
uoluntas iam non eẽt. Ubi quippe necessi¬
tas: iam ñ uoluntas.
uod si ex necessitate. & absq consensu
posset rationalis creaturã: aut misera pro¬

Expanded text:
ejus ministerium, contra ejus conejus ministerium, contra ejus consilium sive judicium. Unde est illud: Prudentiores sunt filii hujus saeculi filiis lucis in generatione sua ; et rursum: Sapientes sunt ut faciant mala . Neque enim prudentia seu sapientia inesse creaturae potest, vel in malo, nisi utique per rationem. 4. Est vero ratio data voluntati ut instruat illam, non destruat. Destrueret autem, si necessitatem ei ullam imponeret, quominus libere pro arbitrio sese volveret, sive in malum consentiens appetitui, aut nequam spiritui; ut sit animalis, non percipiens, vel certe et persequens ea quae sunt spiritus Dei: sive ad bonum gratiam sequens, et fiat spiritualis; quae omnia dijudicans, ipsa a nemine judicetur. Si, inquam, horum quodlibet prohibente ratione voluntas non posset, 605 voluntas jam non esset. Ubi quippe necessitas, jam non voluntas. Quod si ex necessitate, et absque consensu possent; rationalis creatura, aut misera pro
Abbreviated transcription (Latin):
nisi uoluntarius. Ubi gͦ consensus.
ibi uoluntas. Porro ubi uoluntas:
ibi libertas. Et hoc est quod dici pu
ad id qd uolumus ueniamꝰ: pau¬
lo altius estimo repetendum. In reb
non sensus quod appetitus: nec ille
quod consensus. Quod ex singuloꝵ
diffinitionib clarius elucebit.
Et enim in quolibet corpore iii.¬
ta. internus ac naturalis motꝰ.
uigens tantum intrinsecus. Sensus
uͦi. uitalis in corpore motus uigens
& extrinsetus. Appetitus aũ natura¬
lis uis in animante mouendis aui¬
de sensib attributa. Uerum consen¬
sus: nutus est uoluntatis spontane¬
us. Uel certe quod suꝑuis dixisse me
memini: habitus animi. liber sui.
Porro uoluntas ẽ motus rationalis:
& sensui presidens & appetitui. Ha¬
bet sane quocunq se uoluerit ratio
nem semꝑ comitem. & quodãm pe¬
dissequã. non quod semꝑ exratione.
s quod nunquam absq ratione
moueatur: ita ut multa faciat per
ipsam. & contra ipsam: hoc ẽ ꝑ eius

Expanded text:
nisi voluntarius. Ubi ergo consensus, nisi voluntarius. Ubi ergo consensus, ibi voluntas. Porro ubi voluntas, ibi libertas. Et hoc est quod dici putad id quod volumus veniamus, paulo altius aestimo repetendum. In rebusnon sensus, quod appetitus; nec ille, quod consensus. Quod ex singulorum definitionibus clarius elucebit. Est enim in quolibet corpore vita, internus ac naturalis motus, vigens tantum intrinsecus. Sensus vero, vitalis in corpore motus, vigens et extrinsecus. Appetitus autem naturalis, vis in animante, movendis avide sensibus attributa. Verum consensus, nutus est voluntatis spontaneus, vel certe quod superius dixisse me memini habitus animi, liber sui. Porro voluntas est motus rationalis, et sensui praesidens, et appetitui. Habet sane, quocunque se volverit, semper rationem comitem, et quodammodo pedissequam: non quod semper ex ratione, sed quod nunquam absque ratione moveatur, ita ut multa faciat per ipsam contra ipsam, hoc est quasi per
Abbreviated transcription (Latin):
Consentire enim saluari ẽ. Froin¬
de pecoris sꝑc salutem huiusmodi
minime capit: eo quod illi uolun¬
tarius consensus desit: quo saluã¬
di uidelicet deo placide obtemꝑet.
siue iubenti acquiescendo. siue pol¬
licenti credendo. siue reddenti grãs
pe nobis communis ẽ tum irra¬
tionabilib. nec ualet consentire
sp̃ui carnis irretitus illecebris. Et
fortasse ipse ẽ. qui alio nomine ab
apło sapientia carnis appellatur
ubi ait. Sapientia carnis. mimica
deo ẽ. Legi enim di non ẽ subiecta:
nec enim potest. Hunc gͦ ut dixi
communẽ habentes cũ bestiis: cõ¬
sensus uoluntarius nos discernit.
St enim habitus animi: li¬
ber sui. Si quidem ñ cogit᷑:
non extorquetur. Est quippe uo¬
luntatis non necessitatis:. nec ne¬
gat se nec prebet cuiquã. nisi ex
uoluntate. Alioquin si compelli
ualet inuitus: uiolentus ẽ non
uoluntarus Ubi aũ uoluntas ñ
ẽ: nec consensus. Non enĩ ẽ consensꝰ

Expanded text:
Consentire enim salvari est. ProinConsentire enim salvari est. Proinde pecoris spiritus salutem hujuscemodi minime capit, eo quod illi voluntarius consensus desit, quo salvanti videlicet Deo placide obtemperet, sive jubenti acquiescendo, sive pollicenti credendo, sive reddenti gratiape nobis communis est cum irrationalibus: nec valet consentire spiritui, carnis irretitus illecebris. Et fortassis ipse est, qui alio nomine ab Apostolo sapientia carnis appellatur, ubi ait: Sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest . Hunc ergo, ut dixi, communem habentes cum bestiis, consensus voluntarius nos discernit. Est enim habitus animi, liber sui. Siquidem non cogitur, non extorquetur. Est quippe voluntatis, non necessitatis; nec negat se, nec praebet cuiquam, nisi ex voluntate. Alioquin si compelli valet invitus, violentus est, non voluntarius. Ubi autem voluntas non est, nec consensus. Non enim est consensus,
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantie: s si uerum sentit apłs. sꝑc
re quod consulis. Ecce enim iam ex eiuᷤ
munere uelle adiacet mͥ: ꝑficere autem
non inuenio. S nec aliquando me in¬
uent᷑um confido: nisi qui dedit uelle.
det & ꝑficere ꝓ bona uoluntatẽ. Ubi
gͦ ait sunt merita nr̃a: aut ubi ẽ spes
putaueras tuate creasse merita. tua pos¬
se saluari iusticia: qui nec saltem dñm
serentis ẽ di: Quid gͥ agit ais liberũ
arbitrium: Breuiter respondeo. Salua¬
tur. Tolle liberum arbitrium: ñ erit qd
saluet᷑. Tolle grãm: non erit unde salue¬
tur. Opus hoc sine duob effici ñ pot̃:
uno a quo fit. altero cui uł in quo sit.
Ds̃ auctor ẽ salutis: liberum arbitriũ
tantum capax. Nec dare illam nisi d̃s
nec caꝑe ualet nisi liberum arbitriũ.
Quodgͦ a solodõ. & solidat᷑ libero
dantis. Et itagr̃e oꝑanti salutẽ. coo¬
ꝑari dr liberum arbitrium dum
consentit: hoc est dum saluatur.

Expanded text:
ignorantiae: sed, si verum sentit Apostolus,ignorantiae: sed, si verum sentit Apostolus,re quod consulis. Ecce enim jam ex ejus munere velle adjacet mihi, perficere autem non invenio ; sed nec aliquando me inventurum confido, nisi qui dedit velle, det et perficere pro bona voluntate . Ubi ergo, ais, sunt merita nostra; aut ubi est spes putaveras tua te creasse merita, tua posse salvari justitia, qui nec saltem Dominum serentis est Dei? 2. Quid igitur agit, ais, liberum arbitrium? Breviter respondeo: Salvatur. Tolle liberum arbitrium, et non erit quod salvetur: tolle gratiam, non erit unde salvetur. Opus hoc sine duobus effici non potest: uno a quo fit; altero cui, vel in quo fit. Deus auctor est 604 salutis, liberum arbitrium tantum capax: nec dare illam, nisi Deus; nec capere valet, nisi liberum arbitrium. Quod ergo a solo Deo, et soli datur libero dantis. Et ita gratiae operanti salutem cooperari dicitur liberum arbitrium, dum consentit, hoc est dum salvatur.
Abbreviated transcription (Latin):
oquente me coram ali¬
quando & d̃i in me gr̃ã
commendante. quod scilicet ab ipsa
me in bono & preuentum agnoscerem
& ꝓuehi sentirem. & sꝑarem ꝑficiendũ
quid tu gͦ ait unus excircum stantib
oꝑaris. aut quid mercedis sꝑas uel p̃¬
mii. si totum facit ds: Quid enĩ inquã
tu consulis: Da inquit głam deo. qui
gratis de preuenit. excitauit. iniciauit.
& uiue digne de cȩtero: quo de ꝓbes
& ꝑceptis beneficiis non ingratum: ⁊
ꝑcipiendis idoneum. Et ego. Bonũ consi¬
lium das: s si dederis ⁊ posse teneri. Siqͥ¬
dem non ẽ eius facilitatis scire quod faci¬
endum sit & facere: qm̃ & diu̾sa st̃ ceco
ducatũ. ac fesso prebere uehicłm. Non qͥ¬
cunq ostendit uiam: prebet &̃ uiaticũ
itineranti. Aliuid illi exhibet qui facit ne
deuiet. & aliud qui prestat nedeficiat
inuia. Ita nec quiuis doctor. statim &
dator erit boni quodcunq docuerit.
Porro mͥ duo necessaria sunt: doceri ac
iiuari. Tu homo recte quidem consulis

Expanded text:
oquente me coram aliquando, et Dei in me gratiam commendante, quod scilicet ab ipsa me in bono et praeventum agnoscerem, et provehi sentirem, et sperarem perficiendum: Quid tu ergo, ait unus ex circumstantibus, operaris; aut quid mercedis speras vel praemii, si totum facit Deus? Quid enim, inquam, tu consulis? Da, inquit, gloriam Deo, qui gratis te praevenit, excitavit, initiavit; et vive digne de caetero, quo te probes perceptis beneficiis non ingratum, et percipiendis idoneum. Et ego: Bonum, inquam, consilium das, sed si dederis et posse teneri. Siquidem non est ejusdem facilitatis scire quid faciendum sit, et facere: quoniam et diversa sunt, caeco ducatum, ac fesso praebere vehiculum. Non quicunque ostendit viam, praebet etiam viaticum itineranti. Aliud illi exhibet qui facit ne deviet; et aliud qui praestat ne deficiat in via. Ita nec quivis doctor, statim et dator erit boni quodcunque docuerit. Porro duo mihi sunt necessaria, doceri ac juvari. Tu homo recte quidem consulis
Abbreviated transcription (Latin):
lum. in malo nichilominus tã libum
quã spontaneũ constituit: sua utiq
uoluntate ductũ ñ aliunde coactũ ut¬
uoluntate. non aliqua extrinseca necessita¬
te: sic ꝓfectodiabolus eque libere in malũ
& corruit & ꝑsistit. suo utiq uoluntario
nutu: ñ alieno impulsu. Manet gͦ uolũ¬
tas libertatis. ubi &̃ fit caꝑtiuitas m̃tis:
tam plenaquidẽ in malis. quam & in
bonis. s in honis ordinatior. Tamintegͣ
ulo potentior. Quod aũ solent homines
conqueri & dicere. uolo habere bonã uo¬
luntatem & non possum. nequaꝙͣ hiuc
p̃scribit lib̾tati: ut quasi uim ac necessi¬
tatem in hac parte uoluntas patiatur. s
plane illa libtate quȩ dr̃ apeccato se care¬
re testantur. Nam qui uult habere bonã
uoluntatẽ.: ꝓbat se habere uoluntatem.
Non enim uult habere bonã. nisi ꝑ uolũ¬

Expanded text:
lum, in malo nihilominus tam liberum, lum, in malo nihilominus tam liberum, quam spontaneum constituit, sua utique voluntate ductum, non aliunde coactum utvoluntate, non aliqua extrinseca necessitate: sic profecto diabolus aeque libere in malum et corruit, et persistit, suo utique voluntario nutu, non alieno impulsu. Manet ergo libertas voluntatis, ubi etiam fit captivitas mentis, tam plena quidem in malis, quam in bonis, sed in bonis ordinatior; tam integrillo potentior. 10. Quod autem homines solent conqueri, et dicere: Volo habere bonam voluntatem, et non possum; nequaquam huic praescribit libertati, ut quasi vim aut necessitatem in hac parte voluntas patiatur: sed plane illa libertate, quae dicitur a peccato, se carere testantur. Nam qui vult habere bonam voluntatem, probat se habere voluntatem: non enim vult habere bona
Abbreviated transcription (Latin):
& peccatores. utrũq iugum fr̃ms a
ceruicibus excuteret.
abuit itaq totas tres libertates:
primã ex humana simul & diuina na¬
tura: reliquas ex diuina potentia. Quaꝵ
duas posteriores. utrum & primꝰ hõ
in paradiso habuerit. uł quomͦ ⁊qua¬
tenus eas habuerit: postea uidebimꝰ.¬
Hoc autẽ indubitanter sciendum. u¬
trãq plenã ac ꝑfectam ꝑfectis in ẽe aĩab
carne solutis: cum deo pariter ⁊ xp̃o eiꝰ
atq angłis suꝑ celestib. Nam scĩs aĩab
& si neclum corpora receꝑunt. deẽ qͥdẽ
de gloria. s nicħ ꝓrsus inest demiseria.
exum libertas anecessitate: eque
& indifferenter. deo uniuerseq
tam malȩ quã bonȩ rationali conuenit
creature. Nec pecc̃o nͨ miseria amittit᷑ nec
minuit᷑: nͨ maior iniusto ẽ quã in pecca¬
bere bonum. & in bono liberũ hõmẽ
facit. quo uoluntariꝰ efficit᷑. ñ inuitꝰ
ꝑtrahitur: sic sponte deuolutꝰ in ma¬

Expanded text:
et peccatores utrumque jugum fraternis a et peccatores utrumque jugum fraternis a cervicibus excuteret. Habuit itaque totas tres libertates, primam ex humana simul et divina natura, reliquas ex divina potentia. Quarum duas posteriores utrum et primus homo in paradiso habuerit, vel quomodo et quatenus eas habuerit, postea videbimHoc autem indubitanter sciendum, utramque plenam atque perfectam perfectis inesse animabus carne solutis, cum Deo pariter et Christo ejus, atque Angelis supercoelestibus. Nam sanctis animabus, etsi necdum corpora receperunt, deest quidem de gloria; sed nihil prorsus inest de miseria. Verum libertas a necessitate aeque et indifferenter Deo, universaeque tam malae, quam bonae rationali convenit creaturae. Nec peccato, nec miseria amittitur, vel minuitur; nec major in justo est, quam in peccaibere bonum, et in bono liberum hominem facit, quo voluntarius efficitur, non invitus pertrahitur: sic sponte devolutus in ma
Abbreviated transcription (Latin):
re indigere significabat: s plane
qui illud liberaret ñ anecessitate. ꝗͣ
uoluntatis cum eẽt penitus non
nouerat. s apeccato. in qͦd tã libere
quam uoluntarie corruerat. si mul¬
q apena peccati quã incautũ in¬
currerat. inuitumq ferebat: quo
utroq malo liberari omnino ñ
poterat. nisi ꝑ illum qui solus ho¬
minum factus est inter mortuos
liber. liber uidelicet a pecato int̃
peccatores. Solus nanq int̾ filios a¬
dam. libertatem sibi uendicat a pecca¬
to: qui peccatum ñ fecit. nec inuentꝰ ẽ
dolus in ore eius. Porro & amiseria que
ẽ pena peccati. habuit nichilominus
libertatẽ: s potentia non actu. Nemo
quippe tollebat animã eius ab eo. s
ipse ponebat eam. Deniq teste ꝓpħa
oblatus ẽ quia uoluit. sicut & cũ uo¬
luit natus ex muliere factus sub le¬
ge: ut eos qui sub lege erant redimeret.
fuit itaq & ipse sublege miserie: s fu¬
it quia uoluit: ut liber int̾ miseros

Expanded text:
re indigere significabat: sed plane re indigere significabat: sed plane qui illud liberaret non a necessitate, quam, voluntas cum esset, penitus non noverat; sed a peccato, in quod tam libere, quam voluntarie corruerat; simulque a poena peccati, quam incautum incurrerat, invitumque ferebat: quo utroque malo liberari omnino non poterat, nisi per illum, qui solus hominum factus est inter mortuos liber , liber videlicet a peccato inter peccatores. 8. Solus namque inter filios Adam libertatem sibi vindicat a peccato, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Porro et a miseria, quae est poena peccati, habuit nihilominus libertatem, sed potentia, non actu. Nemo quippe tollebat animam ejus ab eo, sed ipse ponebat eam . Denique, teste propheta: Oblatus est quia ipse voluit ; sicut et cum voluit natus ex muliere, factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . Fuit itaque et ipse sub lege miseriae: sed fuit quia voluit, ut liber inter miseros
Abbreviated transcription (Latin):
riam lib̾tatem conditi sumus. nobiliᷤᷤ
dõ creatura: scdo reformamur in in¬
nocentiam. noua inxꝑo creatura. ter¬
cio sublimatur ingłam. ꝑfecta in sꝑu
creatura. Prima ergo libertas habet
multum honoris: scdã plurumũ &
uirtutis: nouissima cumulum iocũ¬
ditatis. Ex prima quippe prestamus
certe sicut in prima subiecit ds̃ sub
ꝑedib nr̃is oues & boues. & pecora
stias huius aeris. de quib dr̃. ne tͣ¬
das bestiis animas confitentium tͥ.
ꝓsternit eque & conterit sub pedib
nr̃is: in ultima tandem nosipsos no¬
bis plenius submissurus. ꝑ uictoriã
corruptionis & mortis. quando sci¬
licet nouissima destruetur mors.
& nos transibimus in libertatem
gloriȩ filioꝵ dei. qua libertate xꝑc
nos liberabit. cum nos utiq tͣdẽt
regnum deo & patri. De hac etenĩ
& item de illa quam diximus apec¬
cato. puto quod iudeis aiebat. Si
uos filius liberauerit: uere liberi
eritis. Liberum arbitriũ liberato¬

Expanded text:
riam libertatem conditi sumus, nobilis riam libertatem conditi sumus, nobilis Deo creatura: secundo reformamur in innocentiam, nova in Christo creatura: tertio sublimamur in gloriam, perfecta in spiritu creatura. Prima ergo libertas habet multum honoris; secunda, plurimum etiam virtutis; novissima, cumulum jucunditatis. Ex prima quippe praestamuscerte sicut in prima subjecit Deus sub pedibus nostris oves et boves et pecora stias hujus aeris, de quibus dicitur, Ne tradas bestiis animas confitentes tibi , prosternit aeque et conterit sub pedibus nostris: in ultima tandem nos ipsos nobis plenius submissurus per victoriam corruptionis et mortis, quando scilicet novissima destruetur mors, et nos transibimus in libertatem gloriae filiorum Dei: qua libertate Christus nos liberabit, cum nos utique tradet regnum Deo et Patri. De hac enim, et item de illa quam diximus a peccato, puto quod Judaeis aiebat: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis . Liberum arbitrium liberato
Abbreviated transcription (Latin):
a peccato. serui aũ facti d̃o. habetis fru¬
ctum ur̃m in scĩficationẽ. finẽ uͦ uitã
et̾nam. Quis uͦ in carne peccati: a
pectato sibi uendicat libertatem.
Hac igitur libertate dictum meri¬
to nequaquã opinor lib̾ũ arbitũ.
st item libertas a miseria de
qua itidem apłs: & ipsa in¬
quit creatura liberabit᷑ a seruitu¬
te corruptionis. in lib̾tatẽ głe fili¬
oꝵ di. S nunquid & istam sibi qͥs¬
ꝑiam in hac mortalitate p̃sumit:
Et hac itaq liberum nominari ar¬
bitrium: ñ immerito abnuimus.
St uͦ quam magis ei congrue¬
re arbitror lib̃tatem. quam
dicere possumus a necessitate: eo
qd̾ necessarium uoluntario contͣ¬
rium ẽẽ uideat᷑. Siquidẽ quod ex
necessitate fit. iam non ẽ ex uolun
occurrere nobis. triplex sit
ꝓposita lib̾tas: a peccato. a miserra.
a necessitate: hanc ultimo loco posi¬
tam contulit nobis in conditione
naturã. In primam restauram᷑ a
in liberam uoluntatem ac uolunta¬

Expanded text:
servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Quis vero in carne peccati a peccato sibi vindicat libertatem? Hac ergo libertate dictum merito nequaquam opinor liberum arbitrium. Est item libertas a miseria, de qua itidem Apostolus: Et ipsa, inquit, creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei . Sed nunquid et istam sibi quispiam in hac mortalitate praesumit? Et hac itaque liberum nominari arbitrium non immerito abnuimus. Est vero, quam magis ei congruere arbitror libertatem, quam dicere possumus a necessitate, eo quod necessarium voluntario contrarium esse videatur: siquidem quod ex necessitate fit, jam non est ex volunoccurrere nobis, triplex sit nobis proposita libertas, a peccato, a miseria, a necessitate; hanc ultimo loco positam contulit nobis in conditione natura, in primam restauramur a in liberam voluntatem ac volunta
Abbreviated transcription (Latin):
sii ex parte tantum. & hoc in paucis spi¬
ritalib. qui carnem suam crucifixert̃
cum uiciis & concupiscentiis. quatinus
iam non regnet peccatum in eoꝵ morta¬
li corpore. Porro ut non regnet. libertas
facit consilii. Ut tñ non desit ex integro:
captiuitas ẽ lib̃i arbitrii. Cum aũuen̾it
ẽ. hoc est cum plena suerit lib̾tasconsilii:
nulla iam erit captiuitas arbitrii. Et
hoc est quod cotidie petimus inoratione
cum dicimus deo: adueniat regnũ tuũ.
mnos: cotidie tamen paulatim ad¬
uentat:. sensimq indies magis ac ma¬
gis dilatat terminos suos: in his dum¬
taxat. quoꝵ ꝑdĩ adiutorium int̾ior hõ
renouatur de die indiem. In quantũ
gͦ regnum gr̃e dilatat᷑: in tantũ peccati
potestas miniutur. In quantũ uͦ minꝰ
ẽ adhuc ꝓpt̾ corpus mortis qd̃ aggrauat¬
animam. & obnecessitatem derrene m¬
habitationis. utiq deprimentis sensũ
multa cogitantẽ. necesse habent &̃ qͥ

Expanded text:
lii ex parte tantum, et hoc in paucis spilii ex parte tantum, et hoc in paucis spiritualibus, qui carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis, quatenus jam non regnet peccatum in eorum mortali corpore. Porro ut non regnet, libertas facit consilii; ut tamen non desit ex integro, captivitas est liberi arbitrii. Cum autem vened ex parte est: hoc est, cum plena fuerit libertas consilii, nulla jam erit captivitas arbitrii. Et hoc est quod quotidie petimus in oratione, cum dicimus Deo: Adveniat regnum tuum . t in nos. Quotidie tamen paulatim adventat, sensimque in dies magis ac magis dilatat terminos suos, in his duntaxat, quorum per Dei adjutorium interior homo renovatur de die in diem. In quantum ergo regnum gratiae dilatatur, in tantum peccati potestas minuitur. In quantum vero minus est adhuc panimam, et ob necessitatem terrenae inhabitationis utique deprimentis sensum multa cogitantem, necesse habent etiam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
recta & commoda consulte obseruamꝰ
etiam ut beneplacita libent̃ ãplectim᷑.
s insuꝑ quasi dura ac molesta iuix eqͣ¬
nuiter ferre ꝑduramus: liquet quia
libum nec consilium habemus. nec cõ¬
placitum. Alia questio ẽ. si uł ante pec¬
catum in pͥmo homine habuimus ꝙ
suo loco discutiet᷑ Certissime aũ habiti
sumus: cũ deo miserante obtinebimꝰ
qd̾ oramus: fiat uoluntas tua sicut in
celo & int̾ra. hoc nempe complebitur.
quando id quod nunc cuncte passimra¬
tionali ut iamdictum ẽ creature com¬
mune uidetur. liberũ scilicet a necessi¬
tate arbitrium erit &̃ inelestis hõibꝰ.
uti iam inscĩs ẽ angłis. & cautum a
peccato. & tutum a miseria: ꝓbantib
tandem triplicis lib̾tatis felici expienti¬
a. que sit bona uoluntas dĩ. ac bene pla¬
cens & ꝑfecta. Quod quia necdum ẽ sola
interim plena integraq manet in ho¬
minib lib̃tas arbitrii. Nam lib̃tas ꝯsi¬

Expanded text:
recta et commoda consulte observamus, recta et commoda consulte observamus, etiam ut beneplacita libenter amplectimur, sed insuper quasi dura ac molesta vix aequanimiter ferre perduramus: liquet quia liberum nec consilium habemus, nec complacitum. 12. Alia questio est, si vel ante peccatum in primo homine habuimus: quod loco suo discutietur. Certissime autem habituri sumus, cum Deo miserante obtinebimus quod oramus: Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Hoc nempe complebitur, quando in quod nunc cunctae passim rationali ut jam dictum est creaturae commune videtur, liberum scilicet a necessitate arbitrium, erit etiam in electis hominibus uti jam in sanctis est Angelis et cautum a peccato, et tutum a miseria, probantibus tandem triplicis libertatis felici experientia, quae sit bona voluntas Dei, ac beneplacens, et perfecta. Quod quia necdum est, sola interim plena integraque manet in hominibus libertas arbitrii. Nam libertas consi
Abbreviated transcription (Latin):
liceat. sic ꝓfecto consilii ꝓbare quid expe¬
diat uł non expediat. sic complaciti qͦ¬
exꝑiri quid libeat uł non libeat. Utinã
tam libere nobis consuleremus. ꝙͣ libere
de nob iudicamus: ut quẽadmodũ lib̾e
ꝑiudicium licita illicitaq discernimus:
ita ꝑ consilium & licita tanquã cõmoda
nobis eligere. & illicita tanꝙͣ noxia respue
re. liberum haberemus. Iam enĩ ñ solũ
liberi arbitrii. s& liberi ꝓculdubio iuidi¬
cii: ac ꝑ hoc & a peccato lib̾eri ẽẽmus. S.
quid si totum solumq quod expediret
uł liceret. etiam liberet Nonne lib̾i
ꝙͦ ẽẽ complaciti merito diceremur: qͥppeqͥ
ab omni ꝑinde qd̾ displicere pot̃. Hoc ẽ
ab omni nos miseria liberos sentiremꝰ:
hunc aũ cum multa ꝑiudicium. uł ad¬
mittenda uł omitenda eẽ decernamus.
quȩ tam̃ ꝑconsilium nequaquã ꝓ udi¬
cii rectitudine aut eligimus aut contẽ¬
nimus: rursumꝙ ñ omĩa quȩ tanquã

Expanded text:
sic profecto consilii est probare quid expesic profecto consilii est probare quid expediat vel non expediat. Sic complaciti qeriri quid libeat, vel non libeat. Utinam tam libere nobis consuleremus, quam libere de nobis judicamus! ut quemadmodum libere per judicium licita illicitaque decernimus; ita per consilium et licita, tanquam commoda, nobis eligere; et illicita, tanquam noxia, respuere 608 liberum haberemus. Jam enim non solum liberi arbitrii, sed et liberi procul dubio consilii, ac per hoc et a peccato liberi essemus. Sed quid si totum, solumque quod expediret vel liceret, etiam liberet? Nonne liberi quoque esse complaciti merito diceremur, quippe qui ab omni proinde, quod displicere potest, hoc est ab omni nos miseria, liberos sentiremus? Nunc autem cum multa per judicium vel admittenda, vel omittenda esse decernamus, quae tamen per consilium nequaquam pro judicii rectitudine aut eligimus, aut contemnimus; rursumque non omnia, quae tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ualeat cum uelit habere bonã. sentit qͥ
peccato: quo utiq dolet premi ñ ꝑimi
uoluntatem. Quanqͣm iam ꝓculdubio
ut cũꝙ bonam habet: ubi habere uult.¬
Bonum quippe ẽ qd uult. Nec poss bo¬
num uelle nisi bona uoluntate. sic̃ nec
uelle malũ nͥ mala uoluntate. Cũ bonũ
uolumus. bona ẽ uoluntas: cũ malũ
uolumus. mala ẽ uoluntas. Utrobiq
uoluntas. ⁊ ubiq lib̾tas: cedit siquidẽ
uoluntati necessitas. Cũ aũ non ualemꝰ
amissam. Ex hac gͦ tantum lib̾tate qua
lib̾um ẽ uoluntati seipsam iudicare. uł
bonam si bono. uł malã si malo ꝯsenserit.
qͥppe quȩ in neutrã nisi certe uolendo
consentire se sentit: lib̾um arbitriũ cre¬
dimus nominari. Nam ex illa que d̃r
a peccato congruentius forsitan lib̾ũ
consilium. & itẽ ex illa que dicta est a
miseria lib̾um potus complacitũ poss
dici: quam liberum arbitrium.
Iabitrium quippe: iudicium ẽ. Sict̃
uͦ iudicii ẽ discernere qͥd liceat uł ñ¬

Expanded text:
non valeat cum velit habere bonam, sentit quiem a peccato; quo utique dolet premi non perimi voluntatem, quanquam jam procul dubio utcunque bonam habet, ubi habere bonum quippe est quod vult. Nec posset bonum velle, nisi bona voluntate, sicut nec velle malum, nisi mala voluntate. Cum bonum volumus, bona est voluntas, cum malum volumus, est voluntas mala. Utrobique voluntas, et utrobique libertas. Cedit siquidem voluntati necessitas. Cum autem non valemus, m, non tamen amissam. Ex hac ergo tantum libertate, qua liberum est voluntati se ipsam judicare: vel bonam, si bono; vel malam, si malo consenserit quippe quae in neutro, nisi certe volendo, consentire se sentit, liberum arbitrium credimus nominari. a peccato congruentius forsitan liberum consilium; et item ex illa quae dicta est a miseria, liberum potius complacitum posset dici, quam liberum arbitrium. Arbitrium quippe judicium. Sicut vero judicii est discernere quid liceat,
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ lacrime meȩ panes die ac nocte. Ubi
noctes diesq in merore continuant᷑: nul¬
lum ꝓfecto temporis spacium. cõplacito
uacuum relinquitur. Deniq qui uolũt
nem patiunt᷑: qm̃ iudicium adomo dĩ
incipit. Quod ⁊ precipit: a meis inquienᷤ
incipite. S & si non uirtus. uitiũ quoq
intuto ẽ. & aliqua interim ex parte frui
pot̃ complacito cauere miseriã. Absit. Nã
qui letant᷑ cum male fecerint. & exultant
in reb pessimis: tale ẽ quod faciunt. qͣle
cumrident frenetici. Nulla aũ uerior mise¬
ria: quã falsa leticia. Demq intãtũ miseria ẽ.
quod uidet᷑ felicitas in hoc scło. ut sapiẽs
dicat. Alelius ẽ ire ad domũ luctus. quã

Expanded text:
mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Ubi mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Ubi noctes diesque in moerore continuantur, nullum profecto temporis spatium complacito vacuum relinquitur. Denique qui pie vonem patiuntur ; quoniam judicium a domo Dei incipit. Quod et praecipit: A meis, inquiens, incipite . 14. Sed, etsi non virtus, vitium forte in tuto est, et aliqua interim ex parte frui potest complacito, cavere miseriam. Absit. Nam qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, tale est quod faciunt, quale cum rident frenetici. Nulla autem verior miseria, quam falsa laetitia. Denique in tantum miseria est, quod videtur felicitas in hoc saeculo, ut Sapiens dicat
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis non ẽ. Quappt̃ orant ⁊ iꝑsi si¬
ne int̾missione dicentes. aduemat reg¬
num tuum: qd̾ ñ erit uł inipsis consũ¬
matum: quousq peccm̃ non solũ non
regnet in eoꝵ mortali corpore. s nec sit
omnino. nec ẽẽ possit in immortali
in hoc scłõ nequam qͥd dicemus ubi uix suf¬
ficit diei malicia sua. uͥ omnis creatura
ingemiscit. & parturit usq ad huc. uani¬
tati nimirum subiesta non uolens. ubi
uita hominis temptatio ẽ suꝑ terram
ubi uiriquoq sꝑuales qui primitias sꝑs
iam acceꝑunt ingemiscunt. & ipsi intͣ se¬
metipsos expectantes redemptionẽ corꝑis
sur Nunqͥdnã inter ista locus ullus ẽ
huiuscemodi lib̾tati: Quid inquam
lib̾um nr̃o relinquit᷑ complacito: ubi
totum occupare uidet᷑ miseria: Neq
enim uł innocentia seu iusticia. quem¬
admodum a peccato ita &̃ a miseria tu¬
de ẽẽ hic poterunt: ubi iustus exclamał.
Infelix ego homo: quis me lib̾abit de cor¬
pore mortis huus: Et item. facte sunt

Expanded text:
bis non est . Quapropter orant et ipsi sine intermissione, dicentes: Adveniat regnum tuum. Quod non erit vel in ipsis consummatum, quousque peccatum non solum non regnet in eorum mortali corpore, sed nec sit omnino, nec esse possit in immortali in hoc saeculo nequam quid dicemus? ubi vix sufficit diei malitia sua; ubi omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subjecta non volens ; ubi vita hominis tentatio est super terram : ubi viri quoque spirituales, qui primitias spiritus jam acceperunt, ingemiscunt et ipsi intra semetipsos, exspectantes redemptionem corporis sui . Numquidnam inter ista locus ullus est hujuscemodi libertati? Quid, inquam, liberum 609 nostro relinquitur complacito, ubi totum occupare videtur miseria? neque enim vel innocentia seu justitia; quemadmodum a peccato, ita etiam a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et item: Factae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
adem autẽ hora dopi & illelinꝰ
iudelicet in moriẽ comitis cogsibaum et as¬
sensũ prebuisset puisat̾ fierat. exargi¬
nandam ꝓficiscitur. Qui udelicet ue¬
do dũ contra impetitorẽ siũ hermanũ
cognom̃to ferreũ monomahiã hac ꝓ cau¬
sa misset: & pͥmo quide congressũ et
seo suꝑior in pugna fuiset.  eunde
hermanũ armoꝵ nimio pinde̾ onustũ.
ipse eque armatꝰ graui lorca & galea

Expanded text:
adem autem hora domnus Guillelmus videlicet in mortem comitis consilium et assensum praebuisset pulsatus fuerat, examinandam proficiscitur. Qui videlicet Guido, cum contra impetitorem suum Hermannum, cognomento Ferreum, monomachiam hac pro causa inisset, et primo quidem congressu, et secundo superior in pugna fuisset, et eumdem Hermannum armorum nimio pondere onustum, ipse aeque gravi armatus lorica et galea,
Abbreviated transcription (Latin):
&e de cͥniie quo impetebat᷑ conuictus:
et sic demũ supplicio mortis ẽ enctu.
Quod cũ apud riningas factũ fuisset⁊
continuo eũ comp̃hendert̃ &e ipram ꝑ¬
trahentes. uixta miserabilẽ illũ s̃posicũ.
in eodem patibulo ipsũ quoq miserii¬
mũ iam eode die t̾cio idus apͥlis suspen¬
dert̃. Ubi dũ aliqͣndit. pependissent. et
fetore sui aerem crrumꝑe incepissent.
burgenses iterũ consiliũ iniert̃: e eos ex¬
tra uillam eiciendos. &e cos ibi diligentiꝰ
reponendos ẽẽ lecreuert̃. Neq enĩ a tor¬

Expanded text:
 de crimine quo impetebatur convictus, et sic demum supplicio mortis est addictus. Quod cum apud Riningas factum fuisset, continuo eum comprehenderunt, et Ypram pertrahentes juxta miserabilem illum praepositum in eodem patibulo ipsum quoque jam miserrimum eodem die tertio Idus Aprilis suspenderunt. 58. Dum aliquandiu pependissent, et fetore sui aerem corrumpere incoepissent, burgenses iterum consilium inierunt, et eos extra villam ejiciendos, et ibi diligentius reponendos esse decer
Abbreviated transcription (Latin):
aña e orbacos eẽ plengebant. Itaq ar¬
doremercelsam ereret: & rota plalistri
desi tmposita. corus Rũ quo duatuso
paucis dieb euoluu adauera cor n
tm inde sublata & amulat sunt. S qͥe¬
m̃da rimiũ ciruine didactionio iadici
Quis enĩ suspicaret᷑ umo it de gulaqe¬

Expanded text:
ant. Itaque arborem excelsam erexerunt, et rota plaustri desuper imposita, coriis boum quo diutius paucis diebus evolutis, cadavera eorum furtim inde sublata et tumulata sunt. O tremenda nimirum divinae districtionis judicia! Quis enim suspicaretur unquam, ut de Gu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ solũ. fere tociꝰ terrȩ huiꝰ p otentissimum
tantã umꝗͣ miseriã eẽ deuenturũ: ut se
nhoneste i. uere. nec honeste saltẽ licerea
Chanc uitã finire : Sei qui poteiste de¬
pmit de sede. & alta a longe co gnoscit.ac
dieretissmo ȩquitatis suȩ iudicio seđm
oꝑastia singulis retͥbuit. ipse eoꝵ eelstu¬
dinẽ deicere. & potentiã ad nichilũ iylige¬
re. qͣnso & quomͦ uolitit singulari qͥotens¬

Expanded text:
olum fere totius terrae hujus potentissimum, ad tantam unquam miseriam esse deventurum, ut nec inhoneste vivere, nec honeste saltem ei liceret hanc vitam finire? Sed qui potentes deponit de sede, et alta a longe cognoscit, ac discretissimo aequitatis suae judicio secundum opera sua singulis retribuit, ipse eorum celsitudinem dejicere, et potentiam ad nihilum redigere, quando et quomodo voluit, singularite
Abbreviated transcription (Latin):
um sit amatus. Eius amor: nr̃m & p̃¬
parat & remunerat. Precedit benigni¬
oͥ rependitur iustior: expectatur sua¬
uior. Diues ẽ omnib qui inuocant eũ.
nec tamen habet quicquã seipso melius
Se decdit in meritum: se seruat in pre¬
mium. Se apponit in refectione anima¬
rum scãꝵ se in redemꝑtione distrahit
captiuaꝵ. Bonus es dñe: animȩ queren¬
tite. Quid ergo inuenienti: S enim
in hoc ẽ mirum. quod nemo querere te
ualet: nisi qui prius inuenerit. Uis gͥ
inueniri ut queraris: queri ut inuenia¬
ris. Potest quid̾e queri & inueniri: ñ tñ
preueniri. Nam& si dicimus mane cea¬
tio mea preuentit te: nondubium tñ
quod tepida sit omnis oratio: quam ñ
preuenerit inspiratio. Dicendum iã un¬
de inchoet amor nr̃: qm̃ ubi consũme¬
una de quatuor. Notȩ sunt: non opꝰ
ẽ nominare. Quod ergo ẽ naturale:
iustum quidem foret primo omniy
auctori deseruire nature: unde & dic¬
tum ẽ ꝑrimum & maximum manda

Expanded text:
um sit amatus. Ejus amor nostrum et prum sit amatus. Ejus amor nostrum et praeparat, et remunerat. Praecedit benignior, rependitur justior, exspectatur suavior. Dives est omnibus qui invocant eum: nec tamen habet quidquam se ipso melius. Se dedit in meritum, se servat in praemium, se apponit in refectione animarum sanctarum, se in redemptione distrahit captivarum. Bonus es, Domine, animae quaerenti te : quid ergo invenienti? Sed enim in hoc est mirum, quod nemo te quaerere valet, nisi qui prius invenerit. Vis igitur inveniri ut quaeraris, quaeri ut inveniaris. Potes quidem quaeri et inveniri, non tamen praeveniri, Nam etsi dicimus, Mane oratio mea praeveniet te ; non dubium tamen quod tepida sit omnis oratio, quam non praevenerit inspiratio. Dicendum jam unde inchoet amor noster, quoniam ubi consummeuna de quatuor. Notae sunt: non opus est nominare. Quod ergo naturale est, justum quidem foret primo omnium auctori deservire naturae. Unde et dictum est primum et maximum mandat
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑocib est uitalis & naturalis: pecunia uͦ sic
non minuit animi famem: quomodo
nec corporis uentus. Deniq si famelicum
hominem aꝑtis faucib uento inflatis
haurire buccis aeremcernas quoquas
consulat fami: nonne credas insanire:
Sic non minoris insaniȩ est: si sp̃m racio¬
nalem reb putes quib cumq corporali¬
b non magis inflari quam saturari. Qd
namq de corporib ad sp̃c: Nec illa sane
spiritalib: nec istie regione refici corpora¬
lib queunt. Benedic anima mea dño. qͥ
re ꝑlet in bonis desiderium tuum. Re¬
plec inbonis: excitat adbonum: tenet
inbono: preuenit. sustinet. imꝑlet̃ . Ipse
facit ut desideres: ipse ẽ quod desideras.
Dixi supra: causa diligendi dm̃ ds̃ ẽ. ue¬
rum dixi: nam & efficiens & finalis. Ipse
dat occasionem: ipsecreat affectionem:
desiderium ipse consummat. Ipse fecit.
uel potius factus est ut amaretur: ipse
speratur amandus felicius: ne inuacu¬

Expanded text:
spiritus cibus est vitalis et naturalis: pecunia vero sic spiritus cibus est vitalis et naturalis: pecunia vero sic non minuit animi famem, quomodo nec corporis ventus. Denique si famelicum hominem apertis faucibus vento, inflatis haurire buccis aerem cernas, quo quasi consulat fami, nonne credas insanire? Sic non minoris insaniae est, si spiritum rationalem rebus putes quibuscunque corporalibus non magis inflari, quam satiari. Quid namque de corporibus ad spiritus? Nec illa sane spiritualibus, nec isti e regione refici corporalibus queunt. Benedic, anima mea, Domino, qui replet in bonis desiderium tuum . Replet in bonis, excitat ad bonum, tenet in bono; praevenit, sustinet, implet. Ipse facit ut desideres; ipse est quod desideras. 22. Dixi supra: Causa diligendi Deum, Deus est. Verum dixi: nam et efficiens, et finalis. Ipse dat occasionem, ipse creat affectionem, desiderium ipse consummat. Ipse fecit, vel potius factus est ut amaretur: ipse speratur, amandus felicius, ne in vacu
Abbreviated transcription (Latin):
attemptare uellẽ. Iustus aũ non ita.
Iudiens nempe iutuꝑationẽ multoꝵ
cõmorantium incircuitu: multienĩ st
uiam latam ꝑgentes quȩ ducit ad mor¬
tem: ipse sibi regiam eligit uiam: ñ
declinans ad dexteram uł ad sinistr̃a.
Deniq attestante ꝓpheta. semita iusti
recta ẽ: rectus callis iusti ad ambulan¬
dum. hi sunt qui salubri compen¬
dio cauti sunt molestum hunc & in¬
fructuosum mutare circuitũ uerbũ
adbreuiatum & adbreuians eligentes:
non cuꝑe quetunq uiderint. s uen¬
dere magis quȩ possident & dare
ꝑauꝑib. Beati plane pauꝑes: qm̃
nitur. Deniq nouit dñs uiã iustoꝵ:
& iter impioꝵ ꝑibit. Ideo aũ meliꝰ
ẽ modicum iusto. suꝑ diuitial pec¬
catoꝵ multas: qm̃ quide ut sapi¬
ens loquitur & insipiens exꝑit̃ qͥ diligit
pecunã non faturabitur pecunia: qui aũ
esuriunt & sitiunt iusticiam. ipsi sat᷑a¬
bunt᷑ Iusticia siquidem ratione utentis

Expanded text:
attentare velle. 21. Justus autem non ita. attentare velle. 21. Justus autem non ita. Audiens nempe vituperationem multorum commorantium in circuitu multi enim sunt viam latam pergentes, quae ducit ad mortem, ipse sibi regiam eligit viam, non declinans ad dexteram vel ad sinistram. Denique attestante propheta, Semita justi recta est, rectis callis justi ad ambulandum . Hi sunt, qui salubri compendio cauti sunt molestum hunc et infructuosum vitare circuitum, verbum abbreviatum et abbrevians eligentes, non cupere quaecunque vident, sed vendere magis quae possident, et dare pauperibus. Beati plane pauperes, qunitur. Denique novit Dominus viam justorum, et iter impiorum peribit . Ideo autem melius est modicum justo super divitias peccatorum multas , quoniam quidem, ut Sapiens loquitur et insipiens experitur, qui diligit pecuniam, non saturabitur pecunia : qui autem esuriunt et sitiunt justitiam, ipsi saturabuntur . Justitia siquidem ratione utentis
Abbreviated transcription (Latin):
queunt ꝑtingere finem. Et utinam
attingere unuersa animo & ñ exꝑim̃¬
to uellent: hoc enim & facile possent:¬
& non incassum. Nam ⁊ animus sen¬
su quidẽ carnali tanto uelocior: qͣnto
& ꝑspicatioe ad hoc datus ẽ. ut ulum
ad omnia preueniat: nilꝙ audeat
contingere sensus. quod animus pre¬
currens ante utile non ꝓbauerit. hinc
enim arbitror dictum. omnia ꝓbate
quod bonum ẽ tenete ut uidelicet ille
huic ꝓuideat: nec is suum uotũ nisi
adillius iudicium consequatur. Alio¬
quin non ascendes in montẽ domini.
nec stabis in loco scõ eius: ꝓ eo quod in
uano acceꝑis animãtuam. hoc ẽ ani¬
mam rationalem: dum instar ꝑeco¬
ris. sensum sequeris ratione quidẽ
ociosa: & non resistente in aliquo.
Quoꝵ traꝙ ratio ñ preuenit gressus
currunt s extra uiam: ac ꝑinde apl̃i
spreto consilio. non sic currunt ut
post omĩa uolunt: Distortum iter ⁊
cucuitus infinitus: cuncta primitus

Expanded text:
queunt pertingere finem. Et utinam queunt pertingere finem. Et utinam attingere universa animo, et non experimento vellent! Hoc enim facile possent, et non incassum. Nam et animus sensu quidem carnali tanto velocior, quanto et perspicacior, ad hoc datus est, ut illum ad omnia praeveniat; nihilque audeat contingere sensus, quod animus praecurrens ante utile non probaverit. Hinc enim arbitror dictum, Omnia probate, quod bonum est tenete ; ut videlicet ille huic provideat, nec is suum votum, nisi ad illius judicium consequatur. Alioquin non ascendes in montem Domini, nec stabis in loco sancto ejus, pro eo quod in vano acceperis animam tuam , hoc est animam rationalem: dum instar pecoris sensum sequeris, ratione quidem otiosa, et non resistente in aliquo. Quorum itaque ratio non praevenit gressus, currunt, sed extra viam: ac proinde Apostoli spreto consilio, non sic currunt ut post omnia nolunt? Distortum iter, et circuitus infinitus, cuncta primitus
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ꝑuenirent. si quandoq uoti com¬
potes effici possent: ut omĩa scilicet p̃t̃
omium principium unus aliqͥs ob¬
tineret. Ea nanq sue cupiditatis lege.
qua in reb cȩteris non habita ꝓ habitiᷤᷤ
esurire. & ꝓ non habitis habita fastidire
solebat: mox omnib q̃ in celo ⁊ q̃ in t̾ra
sunt obtentis & contentis: tandem ad
ipsum ꝓculdubio curreret qui solus
deẽẽt omnium ds̃. Poro ibi quiesceret:
qͥa sic̃citra nulla reuofat quies: sic nul¬
la ultra iam inquietudo sollicitat. Di¬
ceret ꝓcerto. Michi aũ adherere dõ bo¬
num ẽ. Diceret. Quidenim mͥ ẽ incelo:
& a tequid uolui suꝑ terrã. Et iterum.
Ds̃ cordis mei: & pars meads̃ inȩt̃nũ
Sic ergo ut dictum ẽ. ad id quodoptimũ
est: quiuis cupidus ꝑueniret. Siquidẽ
gante quod citra cupit. assequi posset.
fecto itinere & casso labore desudant:
quidum quȩq desiderant attingere
uolunt: ad cunctoꝵ desiderabiliũ ne¬

Expanded text:
quidem pervenirent, si quandoque voti comquidem pervenirent, si quandoque voti compotes effici possent, ut omnia scilicet, praeter omnium principium, unus aliquis obtineret. Ea namque suae cupiditatis lege, qua in rebus caeteris non habita prae habitis esurire, et pro non habitis habita fastidire solebat; mox omnibus quae in coelo, et quae in terra sunt obtentis et contemptis, tandem ad ipsum procul dubio curreret, qui solus deesset omnium Deus. Porro ibi quiesceret: quia sicut citra nulla revocat quies: sic nulla ultra jam inquietudo sollicitat. Diceret pro certo: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. Diceret, Quid enim mihi est in coelo, et a te quid volui super terram? et item, Deus cordis mei, et pars mea Deus in aeternum . Sic ergo ut dictum est ad id quod optimum est, quivis cupidus perveniret, si quidem ante, quod citra cupit, assequi posset. rofecto itinere et casso labore desudant, qui dum quaecunque desiderant, attingere volunt, ad cunctorum desiderabilium ne
Abbreviated transcription (Latin):
nuerit. cum timore possederit: certus qͥ¬
dem ñ sit quando cum dolore amutat:
certus autẽ quod quandoꝙ amittat. Sic
directo tramite uoluntas ꝑuersa conten¬
dit ad optimum: festinat adid unde-
possit impleri:.immo uͦ his anfractib
ludit secum uanitas. mentit᷑ iniquitas
sibi. Siita uis adimplere quoduis. hoc ẽ
si illud apprehendere uis. quo apprehen¬
so nil iam amplius uelis: quid tẽptare
opus ẽ & cȩt̾a. Curris ꝑ deuia: ⁊ longe
ante morieris. quã hoc circuitu ꝑueniaᷤ
ad optatum. Hoc gͦ incircuitu impii am-¬
bulant: naturalit̃ appetentes unde fi¬
niant appetitum: & insipient̃ respuen¬
des unde ꝓpinquent fini. Fini dico non
consumptioni: s consummationi. Quã¬
obrem non beato fine consummari. s
consumi uacuo labore accelerant: qui
rerum magis specie quam auctore
delectati pͥus uniuersa ꝑcurrere. ⁊ de sin¬
gulis cupiunt experiri: quã ad ipsum
curent uniuersitatis dnm̃ꝑuenire. Et

Expanded text:
nuerit, cum timore possederit, certus qunuerit, cum timore possederit, certus quidem non sit quando cum dolore amittat, certus autem quod quandoque amittat. Sic directo tramite voluntas perversa contendit  al. cum tendit ad optinum, festinat ad id unde possit impleri. Imo vero his anfractibus ludit secum vanitas, mentitur iniquitas sibi. Si ita vis adimplere quod vis, hoc est, si illud apprehendere vis, quo apprehenso nil jam amplius velis, quid tentare opus est et caetera? Curris per devia, et longe ante morieris, quam hoc circuitu pervenias ad optatum. 19. Hoc ergo in circuitu impii ambulant, naturaliter appetentes unde finiant appetitum, et insipienter respuentes unde propinquent fini: fini dico, non consumptioni, sed consummationi. Quamobrem non beato fine consummari, sed consumi vacuo labore accelerant, qui rerum magis specie, quam auctore delectati, prius universa percurrere, et de singulis cupiunt experiri, quam ad ipsum curent universitatis Dominum pervenire. Et
Abbreviated transcription (Latin):
matos honorib. annon insatiabili am¬
bitione. magis ac magis totis uiribus
conari ad altiora uidemus: Et hoꝵ oĩũ
idcuro non ẽ finis: quia nil in eis sumũ
singularit̃ reꝑitur uel optimum. Et
quid mirum. si inferiorib & det̾iorib
contentum non sit quod citra summũ
uel optimũ quiescere nonpotest.  hoc
stultum & extremȩ dementie ẽ. ea semꝑ
appetere. quȩ nunquã nondico ñ satient
s nec temꝑent appetitum: dum quicqͥd
talium habueris. nichilominus non
habita concupiscas: & ad queꝙ defuernt
semꝑ inquietus anheles Ita enim fit. ut
ꝑuaria & fallacia mundi oblestamenta.
uagabundus animus inani labore dis-¬
currens fatigetur. non satietur: dum qͥc¬
quid famelicus inglutierit. parum repu¬
det. ad id quod semꝑ ẽ deuorandum: sẽ¬
ꝑq non minus anxie cupiat quȩ desũt:
quam quȩ ad sunt lete possideat. Quis
enim obtineat uniuersa: Quanquã &
modicũ id quodquisq cum labore obti¬

Expanded text:
matos honoribus? annon insatiabili ammatos honoribus? annon insatiabili ambitione magis ac magis totis viribus conari ad altiora videmus? Et horum omnium idcirco non est finis, quia nil in eis summum singulariter reperitur vel optimum. Et quid mirum si inferioribus et deterioribus contentus non sit, qui citra summum vel optimum quiescere non potest? Sed hoc stultum et extremae dementiae est, ea semper appetere, quae nunquam, non dico satient, sed nec temperent appetitum: dum quidquid talium habueris, nihilominus non habita concupiscas, et ad quaeque defuerint, semper inquietus anheles. Ita enim fit ut per varia et fallacia mundi oblectamenta vagabundus animus inani labore discurrens fatigetur, non satietur: dum quidquid famelicus inglutierit, parum reputet ad id quod superest devorandum, semperque non minus anxie cupiat quae desunt, quam quae adsunt laete possideat. Quis enim obtineat universa? Quanquam et modicum id quod quisque cum labore obti