comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad alia ualebit. sihanc disceptationẽ aliquid eo ad uitã .eẽ. concedis
Nã & exerc& animũ hoc genꝰ disciplinarũ ad subtiliora cernenda.
neluce illorũ reꝑcus s. & eã sustinere nonualens: in easdẽ tenebras
quas fugere cupiebas libent̃ refugiat. & affert argum̃ta nisi fal¬
lor certissima : quib quod fuerit inuentũ atq. confectũ. inpudentẽ
abigat dubitationẽ : quantũ homini talia uestigare ꝑmissũ est
Min eni ego deipsis reb dubito: quã dehis quas istis oculis uidem.
cũpituita semꝑ bellũ gerentib Quid eñi minꝰ ferendũ & audien¬
dũ est. quã fateri nos ratione. p̃stare bestus. & eã rẽ fateri.eẽ. aliquid
quã corporeo lumine sentimꝰ. quã &iã non nullȩ bestiȩ melius
cernunt d aut qđ ratione intuem᷑ nichil.eẽ. contendere: Q uod si dicere ᷑
taleesse. quale illud .ẽ. quod oculi uident. nichil ꝓfecto dici posse indigniuide

Expanded text:
ad alia valebit, si hanc disceptationem aliquid eo adjutam esse concedis: ad alia valebit, si hanc disceptationem aliquid eo adjutam esse concedis: nam et exercet animum hoc genus disciplinarum, ad subtiliora cernenda, ne luce illorum repercussus, et eam sustinere non valens, in easdem tenebras quas fugere cupiebat, libenter refugiat; et affert argumenta, nisi fallor, certissima, quibus quod fuerit inventum atque confectum, impudentem habeat dubitationem, quantum homini talia vestigare permissum est. Minus enim ego de his rebus dubito, quam de iis quas istis oculis videmus cum pituita semper bellum gerentibus. Quid enim minus ferendum et audiendum est, quam fateri nos ratione praestare bestiis, et eam rem fateri esse aliquid quam corporeo lumine sentimus, quam etiam nonnullae bestiae melius cernunt; id autem quod ratione intuemur, nihil esse contendere? Quod si diceretur tale esse, quale illud est, quod oculi vident, nihil profecto dici posse indignius vi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩso neanim humanꝰ cuꝰ excellentior & poene solus aspatꝰ:
ipsa ratio. quȩ &xiãse inuenire molitur.: nichiasit sullũ eadẽ ratio. id ÷ se
ipse omni magnitudine qua optinetur locꝰ carere conuicerit: &lag¬
na quȩdã mͥ crede magna : sed sine ulla mole deanimo cogitanda sunt:
Quod facilius contingit his : qui aut bene eruditi ad hȩc accedunt. non
studio in anis gła. sed diuino amore uenitatis accensi: aut cũ iã in his
quȩ rendis uersantur. quãuis min eruditi ad inuestiganda ea uene¬
rint. se patient̃ bonis dociles p̃bent : atq ab omni corporũ consue tu¬
dine. quantũ in hac uita ꝑmittitur. semet auertunt. Fieri aũt
non potest quadã diuina prouidentia. ut religiosis animis. seipsos &
recedam siplac&: & ad alia transeamꝰ. Quicquid aut deillis figuris
loquacius a nobis fortasse disputatũ÷ quã uolebas: uidebis quantũ

Expanded text:
quaeso, ne animus humanus, cujus excellentior et pene solus aspectus quaeso, ne animus humanus, cujus excellentior et pene solus aspectus est ipsa ratio qua etiam se invenire molitur, nihil sit, si illum eadem ratio, id est se ipse omni magnitudine, qua obtinetur locus, carere convicerit? Magna quaedam, crede mihi, magna, sed sine ulla mole de animo cogitanda sunt. Quod facilius contingit iis, qui aut bene eruditi ad haec accedunt, non studio inanis gloriae, sed divino amore veritatis accensi; aut qui jam in his quaerendis versantur, quamvis minus eruditi ad investiganda ea venerint, si patienter bonis se dociles praebent, atque ab omni corporum consuetudine, quantum in hac vita permittitur, semet avertunt. Fieri autem non potest quadam divina providentia, ut religiosis animis seipsos et recedamus, si placet; et ad alia transeamus: quidquid autem de illis figuris loquacius a nobis fortasse disputatum est quam volebas, videbis quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ita dicam : sine tumorib eẽ. intelliguntur: Tumor eñi non absur de
appellatur: corporis magnitudo. Quȩ si magnĩ pendenda esset: plus
nobis ꝓfecto elefantis aperent: Q uodsi quis quã eorũ cognatꝰ. dicet
elefantos. eẽ. sa pientes: sensi eni quã uis ad mirans. sensi tam̃ &iam
homines hinc sȩpe abigere. illud quantũ opior saltm conced&.
plus asino sapere apiculã. Quorũ cõparare magnitudines: plus ꝓfec¬
to÷: quã asininũ. Vel quod &iã deoculo dicebam. cui non liqueat aqͥ¬
lȩ oculũ multo quã nr̃ ÷ esse breuiorẽ : Q uodtam̃ illa sublime itauolans
ut a nobis intanta luce difficile cernatur:. latentẽ sub frutice lepꝰ¬
culũ : & sub fluctib piscẽ uidere cõꝑta÷. Quod in ipsis sensib fit.
qͥb nisi corporea sentire nondatũest. Nichil igitur adrẽ id÷
ad uim sciendi ualet corporis magnitudo Metuendũ ne :

Expanded text:
ita dicam, sine tumoribus esse intelliguntur: tumor enim non absurde ita dicam, sine tumoribus esse intelliguntur: tumor enim non absurde appellatur corporis magnitudo, quae si magnipendenda esset, plus nobis profecto elephanti saperent. Quod si quisquam eorum cognatus dicet elephantos esse sapientes; sensi enim quamvis admirans, sensi tamen etiam hinc homines saepe ambigere; illud, quantum opinor, saltem concedet, plus asino sapere apiculam; quorum comparare magnitudines plus profecto est quam asininum: vel quod etiam de oculo dicebamus, cui non liqueat aquilae oculum multo quam noster est, esse breviorem? quo tamen illa sublime ita volans, ut a nobis in tanta luce difficile cernatur, latentem sub frutice lepusculum, et sub fluctibus piscem videre comperta est. Quod si in ipsis sensibus, quibus nisi corporea sentire non datum est, nihil ad rem, id est ad vim sentiendi, valet corporis magnitudo; metuendumne est,
Abbreviated transcription (Latin):
te partib caret. quid mirũ. sianima neq corporeasit. neq ulla
aut longitudine porrecta. aut latitudine diffusa: aut altitudire¬
solidata. & tam̃ tantũ ualeat incorpore. ut poenes eã sit regimen
omniũ menbrorũ. & quasi cardo quidã inagendo cunctarũ corpo¬
raliũ motionũ : Cũ aut̃ oculi mediũ. quȩ pupilla dr̃. nichil aliud sit.
quã quoddã punctũ oculi. in quo tam̃ tanta uis:. ut eo dimidiũ celũ cuiis
mef fabile spatiũ . ẽ. ex aliquo eminenti loco cerni conlustrariq possit.
non abhorr& auero : animũ carere omni corporea magnitudine quȩ
trib illis differentiis consumatur. quãuis corporũ magnitudines quas¬
lib& imaginari queat. Ded paucis licet. ipso animo animũ cernere. id÷
ut ipsese animꝰ uideat. Vid & aut̃: ꝑ intelligentiã huic enĩ soli: lic&
uidere nichil. eẽ. inreb potentius & magnificentius his naturis. quȩ ut

Expanded text:
te partibus caret; quid mirum si anima neque corporea sit, neque ulla te partibus caret; quid mirum si anima neque corporea sit, neque ulla aut longitudine porrecta, aut latitudine diffusa, aut altitudinesolidata; et tamen tantum valeat in corpore, ut penes eam sit regimen omnium membrorum, et quasi cardo quidam in agendo, cunctarum corporalium motionum? 24. Cum autem oculi medium, quae pupilla dicitur, nihil aliud sit quam quoddam punctum oculi, in quo tamen tanta vis est, ut eo dimidium coelum, cujus ineffabile spatium est, ex aliquo eminenti loco cerni collustrarique possit; non abhorret a vero animum carere omni corporea magnitudine, quae tribus illis differentiis consummatur, quamvis corporum magnitudines quaslibet imaginari queat. Sed paucis licet ipso animo animum cernere, id est ut ipse se animus videat; videt autem per intelligentiam. Huic soli enim licet videre nihil esse in rebus potentius et magnificentius iis naturis, quae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dũ eũ etiã linea. eẽ. meliorẽ. Ridiculũ : eni: cũ tria illa insint corpor
ut corp̾sit : non his omnib esse meliorẽ. qui corpore: melior. At ipsa li¬
nea. qua melior .rẽ. conuincit anim. ideo cȩteris duob p̃stat. quia mi¬
nꝰ quã illa duo secari potest Porro illa duo eomagis secat᷑ quã linea:
quo magisse inspatiũ distendunt. Linea uͦ : spatiũ nisi longitudinis nul¬
lũ hab&. Quosublato: nichil omnino remanet spatii. Quaꝓpt̃. quic¬
quid linea melius:: necesse: nullo spatiosit. & omnino diuidi secariq
non possit. Trustra igit᷑ ut opinor quantitatẽ animi quȩ null aest
inuenire laboramꝰ : cũ eũ linea concedamꝰ. eẽ. meliorẽ: Et si figura¬
rũ omniũ planarũ. illa optimaest quȩ circulo effingitꝰ. inqua ratio
docuit nichil. eẽ. melius põncto atq potentius. quod nullo dubitan¬

Expanded text:
esse, eum etiam linea esse meliorem: ridiculum est enim cum tria illa insint corpori esse, eum etiam linea esse meliorem: ridiculum est enim cum tria illa insint corpori ut corpus sit, non his omnibus esse meliorem, qui corpore est melior. At ipsa linea, qua melior esse convincitur animus, ideo caeteris duobus praestat, quia minus quam illa duo secari potest. Porro illa duo eo magis secantur quam linea, quo magis se in spatium distendunt: linea vero spatium nisi longitudinis nullum habet, quo sublato nihil omnino remanet spatii. Quapropter quidquid linea melius est, necesse est nullo spatio sit, et omnino dividi secarique non possit. Frustra igitur, ut opinor, quantitatem animi, quae nulla est, invenire laboramus, cum eum linea concedamus esse meliorem. Et si figurarum omnium planarum illa optima est quae circulo effingitur, in qua ratio docuit nihil melius esse puncto atque potentius, quod nullo dubitan
Abbreviated transcription (Latin):
ãbigit᷑. utrũ quantitas & quasi ut ita dicã locale spatiũ animo millusit
Nã ꝓfecto qm corꝑ̾non:: neq: eñi alit̾ in corporea ulla cernere ualeret.
ut superior ratio demonstrabat. ꝓcul dubio car& spatio: quo corpora
mȩtiuntur. Et obhoc: recte credi aut cogitari. aut intellegi.talis eiꝰ
quantitas non potest. Si aut̃ temouet. curtanta celi t̾rȩ. marisq spatia
memoria contineat. cũ sit ipse nullius quantitatis: mira quȩdã uis est.
quã tamen ex his quȩ a nobis conꝑta sunt : quantũ ingenio tuo in est lu¬
minis. anĩ aduertere potes: Sieñi corpꝰ nullũ : utratio iã ostendit. qđ lon¬
gitudine. latitudine: altitudine careat. nichilq eorũ nisi cũ aliis duob
esse incorpore potest. animo tam̃ etiã solã lineã interiore quodã oculo.
id est intelligentia uidere concessũ. ẽ: arbitror nos concedere sic animũ
corpꝰ non esse ut sit corpore melior. Quo concesso : non opinor dubitan

Expanded text:
 utrum quantitas et quasi, ut ita dicam, locale spatium animo ullum sit. Nam profecto quia corpus non est; neque enim aliter incorporea ulla cernere valeret, ut superior ratio demonstrabat; procul dubio caret spatio quo corpora metiuntur: et ob hoc recte credi, aut cogitari, aut intelligi talis ejus quantitas non potest. Si autem te movet, cur tanta coeli, terrae, marisque spatia memoria contineat, cum sit ipse nullius quantitatis; mira quaedam vis est, quam tamen ex iis quae a nobis comperta sunt, quantum inest ingenio tuo luminis, animadvertere potes. Si enim corpus nullum est, ut ratio jam ostendit, quod longitudine, latitudine, altitudine careat, nihilque horum nisi cum aliis duobus esse in corpore potest; animo tamen etiam solam lineam interiore quodam oculo, id est intelligentia, videre concessum est: arbitror nos concedere sic animum corpus non esse, ut sit corpore melior. Quo concesso, non opinor dubitandum
Abbreviated transcription (Latin):
saberri cũ iam grandis est. pudendum. respuere cumopus est.
miserandũ. rephendere aliquando aut odisse: sceleris & impi¬
etatis. tractare aut acdis pensare commode. laudis & carita¬
tis plenissimũ est. Uidebimꝰ etiam naturȩ huius corpore ae
tantas commutationes & uicissi tudines. dum diuinis legib
ser uit. ut ipsam &iã resurrectionis carnis. quȩ partim
tar dius. partim omnino. non creditur. ita certam tenra¬
mus: ut certius nobis nonsit. solem cum occiderit oriturũ
Iam uero eos qui ad exemplum salutis nr̃ae ac primiti as. a
filio d̃i potentissimo. art̾no. incom mutabili susceptũ ho¬
minem. eundemq natũ .eẽ. deuirgine. cȩteraq: huius
historiȩ miracula inrident : sic contẽpnemꝰ. tanꝗ. eos pue¬
ros. qui cumpictorẽ propositis tabulis quas intue atur prn¬
gentena uider int. nonputent posse hominẽ pingi. nisi
aliam picturam qui pingit aspexerit. Tanta aut᷑ in con

Expanded text:
st; cum jam grandis est, pudendum: respuere cum opus est, miserandum; reprehendere aliquando aut odisse, sceleris et impietatis: tractare autem ac dispensare commode, laudis et charitatis plenissimum est. Videbimus etiam naturae hujus corporeae tantas commutationes et vicissitudines, dum divinis legibus servit, ut etiam ipsam resurrectionem carnis, quae partim tardius, partim omnino non creditur, ita certam teneamus, ut certius nobis non sit, solem, cum occiderit, oriturum. Jam vero eos qui ad exemplum salutis nostrae ac primitias, a Filio Dei potentissimo, aeterno, incommutabili susceptum hominem, eumdemque natum esse de virgine, caeteraque hujus historiae miracula irrident, sic contemnemus, tanquam eos pueros, qui cum pictorem propositis tabulis, quas intueatur, pingentem viderint; non putent posse hominem pingi, nisi aliam picturam, qui pingit aspexerit. Tanta autem in con
Abbreviated transcription (Latin):
quid animasit : ut hoc modo etiam quanta sit inuestigare pos¬
sim: teonit. Quid hoc aere & longius & latius. & altius. facile
inueniri potest. quẽ cõmotũ. uentũ. eẽ. nunc abste mͥ ꝑsua
putas. eẽ. nisi in corpore tuo: he
Ita puto Ad
trinsec tantum. ut tanquã utrem impleat. antantũ forin
Hocsentio. quod ultimũ requisisti. Nam
nisi. eẽt. in trinsecꝰ: nihil inuis cerib nr̃is uitale habere tur
Nisi.eẽt. extrinsecꝰ. non etiam incute leuit̾ possit sentire pun
Quid ergo amplius quȩris quanta sit anima.
cũ uideas. eẽ. tantam. quanta ipsa spatia corporis patiunt:¬

Expanded text:
quid anima sit, ut hoc modo etiam quanta sit, investigare posquid anima sit, ut hoc modo etiam quanta sit, investigare possimus. E. Quid hoc aere longius, et latius, et altius facile inveniri potest, quem commotum, ventum esse nunc abs te mihi peputas esse nisi in corpore tuo? E. Ita puto. A. trinsecus tantum, ut tanquam utrem impleat; an tantum forin arbitraris? E. Hoc sentio quod ultimum requisisti. Nam nisi esset intrinsecus, nihil in visceribus nostris vitale haberetur; nisi esset extrinsecus, non etiam in cute leviter possit sentire pungentem. A. Quid ergo amplius quaeris quanta sit anima, cum videas esse tantam quantam ipsa spatia corporis patiunt
Abbreviated transcription (Latin):
Prorsus non dubito corpora omnia his carere
nonposse :
Aucusꝰ Quidꝰ illud potes cogitare. ista tria
Uon intelligo quomo¬
fitemur: negare nonpossum corpꝰ m animã uideri:
rogares: Nam nihil aliud quã istũ aerem com motu
& agitatũ uentum .eẽ. sentimꝰ: Quod in loco tranquil¬
lissimo. & ab om̃ib uentis quie tissimo: uelbreui fla¬
bello approbari potest. quo etiam muscas abigentes
aerum com mouemꝰ: Flatumq sentim: Quod cũ eue¬
nerit occultiore quodam motu cȩlestium uel t̾ re¬
norum corporũ ꝑ magnũ spatium mundi: uentus
uocatur. exdiuersis partib caeli nomina etiam diuer¬
sa sortitus In tibi alit̾ uide tur :
uero nihil: & ꝓbabile eẽ. accipio: quod dicis: Sed ego
animã. non ipsũ uentũ. sed tale aliquid: t̃e. dixi.
aucus Pfi prius. utrũ ipsum uentũ cuiꝰ men¬
tionẽ fecisti: habere aliquam longitudinẽ. lati¬
tudinẽ. & altitudinẽ sentias: Deinde uidebimꝰ. utrũ tale ali¬

Expanded text:
Prorsus non dubito corpora omnia his carere non posse. A. Quid illud? potes cogitare ista tria on intelligo quomofitemur, negare non possum corpus mihi animam videri: rogares. Nam nihil aliud quam istum aerem commotum ac agitatum ventum esse sentimus; quod in loco tranquillissimo, et ab omnibus ventis quietissimo vel brevi flabello approbari potest, quo etiam muscas abigentes aerem commovemus, flatumque sentimus. Quod cum evenerit occultiore quodam motu coelestium vel terrenorum corporum per magnum spatium mundi, ventus vocatur, ex diversis partibus coeli nomina etiam diversa sortitus. An tibi aliter videtur? vero nihil, et probabile esse accipio quod dicis: sed ego animam non ipsum ventum, sed tale aliquid esse dixi. A. Dic mihi prius, utrum ipsum ventum cujus mentionem fecisti, habere aliquam longitudinem, latitudinem et altitudinem sentias. Deinde videbimus utrum tale ali
Abbreviated transcription (Latin):
Nullo modo
q ual pada temeritatis intȩ: Eoem̃ duct sum. quod &
ungilos nea pares int se. alatera et nerẽ ded quis noꝵ
uideat corũ laterũ ab angulis magnã differenti am:¬
Accpe aliud inȩqualitatis aꝑtissimũ inditiũ: Certe eñi cernis
uel illã figurã triãgulã parib lineis constantẽ. uel istã quadra¬
tam habere aliqđ mediũ
Quid ab eodẽ medio cumlineas ad omnes figurȩ partes ducimꝰ.
pares ne tibi ducilineȩ uident᷑. an impares:
Impares prorsus Nã longiores eas neces seest esse : quas in angu¬
los ducimꝰ¬

Expanded text:
Nullo modo: et me pudet temeritatis meae; eo enim ductus sum, quod et angulos in ea pares inter se et latera cernerem: sed quis non videat eorum laterum ab angulis magnam differentiamAccipe aliud inaequalitatis apertissimum indicium: certe enim cernis, vel illam figuram triangulam paribus lineis constantem, vel istam quadratam habere aliquod medium. Quid? ab eodem medio cum lineas ad omnes figurae partes ducimus, paresne tibi duci lineae videntur, an impares? E. Impares prorsus: nam longiores eas necesse est esse, quas in angulos ducim
Abbreviated transcription (Latin):
erbos aliossemꝑ acciperetur: credo quod eum morem nemo ua¬
riasset. Cumuero ait apłs dehoc sacramento loquens. propt̃
quod frs cĩ conurnitis admanducandum inuicem ex pec¬
tate. siquis uͦ esurit domi manducet ut non ad iuditium
conuematis. statim subtexuit . Cȩtera aut cum uenero
ordinabo. Vnde intellegi datui. quia multum erat.
in epła totum illũ agendi ordinem insinuare: quẽ uni¬
uersa ꝑ orbem seruat eccła: ab ipsos ordinatũ. ẽ. quod nul
quȩ clam ratio delectauit. uno certo die ꝑannũ qͦ cenã
ipsam dñs dedit. tanquam ad insigniorẽ cõ memorationem post
erbos offerri & accipi liceat corpus & sanguinem dñi. honestius
aut̃ arbitror ea fierihora: ut qui etiam iruina he ͥ ᷤ   post refec

Expanded text:
bos alios semper acciperetur, credo quod eum morem nemo variasset. Cum vero ait Apostolus de hoc Sacramento loquens, Propter quod, fratres, cum convenitis ad manducandum, invicem exspectate. Si quis esurit, domi manducet, ut non ad judicium conveniatis; statim subtexuit: Caetera autem cum venero, ordinabo . Unde intelligi datur quia multum erat, ut in Epistola totum illum agendi ordinem insinuaret, quem universa per orbem servat Ecclesia ab ipso ordinatum esse quod nullquaedam ratio delectavit, ut uno certo die per annum, quo ipsam coenam Dominus dedit, tanquam ad insigniorem commemorationem post cibos offerri et accipi liceat corpus et sanguinem Domini. Honestius autem arbitror ea hora fieri, ut qui etiam jejunaverit, post refec
Abbreviated transcription (Latin):
nos ordines fyderum aut uicissitudines temporum a sũmo at¬
q. optimo dõ conditas arguamus. & non eorum ꝑuersitatem
quȩreb sapientissime conditis astultitiȩ suȩ uanissimas opi¬
niones abutitur. Nam simathematicus nobis contra dictur ⁊

Expanded text:
nos ordines siderum aut uicissitudines temporum a summo atque optimo deo conditas arguamus et non eorum peruersitatem, quae rebus sapientissime conditis ad stultitiae suae uanissimas opiniones abutitur. nam si mathematicus nobis contradicturus e
Abbreviated transcription (Latin):
Est illic aliud sacramentum. quod sitib obscurũ fuerit.
quia intalib inquisitionib minꝰ eruditꝰes non comtristeris
ec ideo meputes meliorem: quia hȩc instudiis pueril ib

Expanded text:
Est illic et aliud Sacramentum, quod si tibi obscurum fuerit, quia in talibus inquisitionibus minus eruditus es, non contristeris; nec ideo me putes meliorem, quia haec in studiis puerilib
Abbreviated transcription (Latin):
us hab& alterum sacramentũ. quod fepties septẽ xlUIIII
mus dies quinquaginta conplentur: quicelebrantur post
dñi resur rectionem iam infiguram non laboris sed quietis &
letitiȩ: ꝓropt̃ hoc ieiunia relaxan tur. &stantes oramꝰ: quod
.ẽ. signum resur rectionis. Unde etiam dieb om̃ib domi
nicis adaltara obferuatur & alleliua canitur: quod signifi¬
dies quinqua ginta &scripturis conmendantur. nontantũ in euan¬
gelio. quia tunc sp̃s sc̃s aduenit. sed &iã inueterib libris. Nam &
ibi postea quã pascha ociso agno cȩlebrauerunt. quin quagin¬
ta dies numerantur usq indiem quolex data est. in monte sỹ¬
na famulo dĩ morsi: digitodĩ scripta: in libris aũt euangłi. aper¬
tissime declaratur digitũ dĩ significare spm̃scm: Cũ eni euan

Expanded text:
us habet alterum sacramentum, quod septies septem quadragimus dies, quinquaginta complentur; qui celebrantur post Domini resurrectionem, jam in figura non laboris, sed quietis et laetitiae. Propter hoc et jejunia relaxantur, et stantes oramus, quod est signum resurrectionis. Unnicis ad altare obseruatur et alleluia canitur. quod signifidies quinquaginta et in scripturis commendantur, non tantum in euangelio, quia tunc spiritus sanctus aduenit, sed etiam in ueteribus libris. nam et ipsi, posteaquam pascha occiso agno celebrauerunt, quinquaginta dies numerantur usque in diem, quo lex data est in monte Sina famulo dei Moysi digito dei scripta, in libris autem euangelii apertissime declaratur digitum dei significare spiritum san
Abbreviated transcription (Latin):
Icau̾ ut edics: Aguis: Habet ne summa ȩqualitate. Ana¬
Ut tibi uide tus enasihabet: frustra ut instiueramꝰ alia aue¬
rin̾ siaut nonhabe : ũolo ut id ipsũ abstemͥ demonftiiee su
Niaetur t habere: H ã ubi &anguli pares & lineȩ sunt.
ibi dephendendã in aequalitatẽ nonuideo¬

Expanded text:
 ut dicis. A. Habetne summam aequalitatem, an aliter tibi videtur? Nam si habet, frustra, ut institueramus, aliam quaerimus; si autem non habet, volo ut idipsum mihi abs te demonstretur. E. Videtur mihi habere: nam ubi et anguli pares et lineae pares sunt, ubi deprehenda
Abbreviated transcription (Latin):
q sensibus his corporeis credentiũ teprȩcipites donec corri¬
gas firmesq uestigia : quȩusq ad ipsum dm̃ animam
diicunt. ne abillo secre tissimo & tranquillissimo mentis
habitaculo a quonunc dũ hec in colit peregrina.ẽ. studiis
facilius & laboribus quã mertia desidiaq auer taris.
Nunc autẽ accipe. contra illud quo ut sentio multum
moueris non qđ robustius demultis: sed quod breuius neq
qđ mihi ꝓbabilius quã coetera: sel quod tibi aptius eli¬
gere. potiu

Expanded text:
que sensibus his corporis credentium te praecipites, donec corrique sensibus his corporis credentium te praecipites, donec corrigas firmesque vestigia, quae usque ad ipsum Deum animam ducunt, ne ab illo secretissimo et tranquillissimo mentis habitaculo, a quo nunc, dum haec incolit, peregrina est, studiis facilius et laboribus, quam inertia desidiaque avertaris. 64. Nunc autem accipe contra illud quo, ut sentio, multum moveris, non quod robustius de multis, sed quod brevius; neque quod mihi probabilius quam caetera, sed quod tibi aptius eligere potu
Abbreviated transcription (Latin):
scđm meã caus am ꝓbabilit̾ ualet : tanta nr̃a intentio
ꝑtã longũ munita sermonẽ: ab uno uer miculo pene¬
trata suc cubuisse uideatur. Illis aũt prȩceperã. ut instu¬
diissicuti coeperant: suũ cor tenerent. Ita e̾os oportunius
aliquando ad quȩrenda & discenda ista: sires moneret. ẽẽ.
uenturos. & quȩ illis discedentib cũ a lr pio sermocinat᷑ sũ.
so principio tantis ambagib atq anfractib dicta sint
Non apud te tamenta cebo: quod sentio. Nisi mihitunc mul¬
ta iam nota essent. decorpore. despecie queinest corpori
deloco de tempore. demotu. quȩ subtilissime. atq. abstru¬
sissime. propt̾ hanc ipsã questionẽ disseruntur: addandã
palmã his qui corpus. eẽ. animã dicunt. declinarẽ. Qua¬
ꝓpt̾ te. ut possũ etiã atq. etiã moneone temere aut in li¬
bros. aut indisputationes loquacissimorũ hominũ. nimiũ¬

Expanded text:
secundum meam causam probabiliter valet, tanta nostra intentio secundum meam causam probabiliter valet, tanta nostra intentio per tam longum munita sermonem, ab uno vermiculo penetrata succubuisse videatur. Illis autem praeceperam, ut in studiis, sicuti coeperant, suum cursum tenerent; ita eos opportunius aliquando ad quaerenda et discenda ista, si res moneret, esse venturos. Sed quae illis discedentibus cum Alypio sermocinatus sum,so principio tantis ambagibus atque anfractibus dicta sunt: non apud te tamen tacebo quod sentio. Nisi mihi tunc multa jam nota essent de corpore, de specie quae inest corpori, de loco, de tempore, de motu, quae subtilissime atque abstrusissime propter hanc ipsam quaestionem disseruntur; ad dandam palmam iis, qui corpus esse animam dicunt, declinarem. Quapropter te, ut possum, etiam atque etiam moneo, ne temere aut in libros aut in disputationes loquacissimorum hominum, nimium
Abbreviated transcription (Latin):
ris: ab illo uulnere in contra riadis cesserunt. tanta
pedum celeritate. ac nihilo in becilliore nisu : quasi
duo huius cemodi animantia ferent. Quo miracu¬
lo exterriti causȩq curiosi: adnos. ubi simul. ego &
alypius consederamus alacrit̾ uiuentia frusta illa
detulerunt. Neq nos parũ cõmoti: ea curre̾re inta¬
bula quaqua uersũ poterant cer nebamꝰ Atq unum
ipsorum stilo tactum. contor quebat se ad doloris locũ
nihil fentiente alio. acsuos alibi motꝰ ꝑ agente: Qd plura:
Temptauimꝰ. quaten idualeret. atq uermiculũ. immo
iam uermiculos : inmultas partes concidimꝰ. Ita om̃s moue¬
bantur : ut nisi a nobis illud factum esset: & conparerent
uulnera recentia : totidem illos separatĩ natos. ac sibi quen¬
q uixisse crederemꝰ. Sed tunc ego qđ illis ad olescentib dixi
cum intenti me intuerentur : tibi nunc dicere uereor
lameñi tantũ ꝓcessim : ut nisitibi alit̃ respondero qđ

Expanded text:
ris ab illo vulnere in contraria discesserunt, tanta ris ab illo vulnere in contraria discesserunt, tanta pedum celeritate, ac nihilo imbecilliore nisu, quam si duo hujuscemodi animantia forent. Quo miraculo exterriti, causaeque curiosi, ad nos, ubi simul ego et Alypius considebamus, alacriter viventia frusta illa detulerunt. Neque nos parum commoti, ea currere in tabula quaquaversum poterant, cernebamus: atque unum ipsorum stilo tactum, contorquebat se ad doloris locum, nihil sentiente alio, ac suos alibi motus peragente. Quid plura? Tentavimus, quatenus id valeret; atque vermiculum, imo jam vermiculos in multas partes concidimus: ita omnes movebantur, ut nisi a nobis illud factum esset, et comparerent vulnera recentia, totidem illos separatim natos, ac sibi quemque vixisse crederemus. 63. Sed tunc ego quod illis adolescentibus dixi, cum intenti me intuerentur, tibi nunc dicere vereor: jam enim tantum processimus, ut nisi tibi aliter respondero quod
Abbreviated transcription (Latin):
Intelligo posse responderi
aerẽ & ignem. quȩ duo ꝑ animȩ praesentiã tenentur
in corpore terreno &humido. ut omniũ quat tuor
fiat temperatio. dum post eiusdẽ animȩ absces sum
ad suꝑna euadunt. acse expediunt: mouere illa
corpus cula. tanto concitatius. quanto plagarẽ centi¬
ore subito erumpunt. Deinporro: motũ langues¬
cere. postremo: desinere. dũ minꝰ minq fit quod
effugit. acde inde totũ euolat. Sed ab hoc: mere¬
uocat. qđ his ausi oculis. pęne serius quã credi
potest sed certe nonserius. quã deberẽ. Cũ enĩ
nuꝑ in agro essem liguriȩ. nr̃i illi adulescentes¬
qui tunc mecũ erant studioꝵ suorũ gr̃a. anim ad ũ¬
terunt humi iacentes in opaco loco. reptantẽ bestiolã
multipẽdem longumdico quendã uermiculũ uulgo
notusest . hoc tamen quod dicã : nũ quã meo exꝑtꝰ erã
Uersonãq stilo quem for te habebat unus illorum:
animal mediũ ꝑcussit Tum ambae partes corpo¬

Expanded text:
intelligo. A. Possem respondere aerem et ignem, quae duo per animae praesentiam tenentur in corpore terreno et humido, ut omnium quatuor fiat contemperatio, dum post ejusdem animae abscessum ad superna evadunt, ac sese expediunt, movere illa corpuscula tanto concitatius, quanto plaga recentiore subito erumpunt: deinde porro motum languescere, postremo desinere, dum minus minusque fit quod effugit, ac deinde totum evolat. Sed ab hoc me revocat quod his hausi oculis pene serius quam credi potest; sed certe non serius quam deberem. Cum enim nuper in agro essemus Liguriae, nostri illi adolescentesqui tunc mecum erant studiorum suorum gratia, animadverterunt humi jacentes in opaco loco, reptantem bestiolam multipedem, longum dico quemdam vermiculum: vulgo notus est, hoc tamen quod dicam nunquam in eo expertus eram. Verso namque stilo quem forte habebat unus illorum, animal medium percussit: tum ambae partes corpo
Abbreviated transcription (Latin):
Uides certe &iã quã tũ ualeat: nã abipso incipit linea. ipso t̃minatur
figurã rectis lineis nullã uidemꝰ fieriposse. nisi ipso angulus claudat᷑
deinde. unde cũq secari lineiꝰ potest. ꝑ ipsũ secat᷑. cũipsũ omnino nullã
in se ad mittat sectionẽ. nulla linea. lineȩ nisi ꝑipsũ copulat᷑. Postre¬
mo. cũ cȩteris planis figuris. nã de altitudine ad huc nichil diximꝰ.
eã p̃ponendã ratio demonstrauerit quȩ circulo claudit᷑: ꝓpt̾ sũ nã
ȩqualitatẽ. quȩ alia ipsius aequalitatis moderatio est. quã punctã
in me dio constitutũ : multa dehuiꝰ potentia dici possirut. sed adhi¬
beo modũ & tibi ipsi cogitanda plura ꝑmitto

Expanded text:
ides certe etiam quantum valeat. Nam ab ipso incipit linea, ipso terminatur; figuram rectis lineis nullam videmus fieri posse, nisi ipso angulus claudatur; deinde undecumque secari linea potest, per ipsum secatur, cum ipsum omnino nullam in se admittat sectionem; nulla linea lineae, nisi per ipsum copulatur. Postremo cum caeteris planis figuris nam de altitudine adhuc nihil diximus eam praeponendam ratio demonstraverit quae circulo clauditur, propter summam aequalitatem; quae alia ipsius aequalitatis moderatio est, quam punctum in medio constitutum? Multa de hujus potentia dici possunt, sed adhibeo modum, et tibi ipsi cogitanda plura permitto
Abbreviated transcription (Latin):
Quoraodo quiȩris quanta sit: Non enim intellego. utrũ
tius quasi spatium latitudinis. uel longitudinis. uel ioboris.
uel horum simul omnium requiras : an quantum uabeat nosse
uelis. Solemꝰ enim quȩrere quant᷑ fuerit hercules. id est
in quot pedes statura eiꝰ: pͦrrecta fuerit. Et item quantus
uir fuerit: quantȩ potentiȩ . atq uirtutis. PCBAI Vt

Expanded text:
Quomodo quaeris quanta sit? Non enim intelligo utrum ejus quasi spatium latitudinis vel longitudinis, vel roboris, vel horum simul omnium requiras; an quantum valeat nosse velis. Solemus enim quaerere quantus fuerit Hercules, id est, in quot pedes statura ejus porrecta fuerit. Et item quantus vir fuerit, id est, quantae potentiae atque virtutis. E. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
mo ⁊bidem est sepultꝰ conuersandi uel uisitandigra ei con¬
uerit demorari. quae ab illo minime tunc illo intempon
lim petra uit. Sedillo ꝑseuerante in p̃cibus. beatus at hela
pacto. quodam annorũ curriculo. quadam infirmitate afflc¬
ts. infirmatus iacebat. De hinc cũ quadam die beatus athela
udecclesiam uret. suftrntabat in becillia menbra monachus
lle prȩfatus quicellam scĩ oualanici sȩpeei petierat uisitare
pse hoc referebat. dũ pariter ambularent uisũ esse ei nonsi¬
um mentem. sed & iam ipsa menbra abeo sustentata. aliquantu¬
ospatio aceora ⁊ qunsi trium pedũ mnatre suspendi cũ ipso.
unc ait adeum Filimi. quȩ antea a nobis eaxpetie ssi modo
þabeas ambulande & uisitandi licentiam.

Expanded text:
mo ibidem est sepultus, conversandi vel visitandi gratia ei concederet demorari; quae ab illo minime tunc illo in tempore impetravit. Sed illo perseverante in precibus, beatus Athala, peracto quodam annorum curriculo, quadam infirmitate afflictus, infirmatus iacebat. Dehinc cum quadam die beatus Athala ad ecclesiam iret, sustentabat inbecillia membra monachus ille praefatus, qui cellulam sancti Walarici saepe ei petierat visitare. At ipse referebat, dum pariter ambularent, visum esse ei non solum mentem, sed etiam ipsa membra ab eo sustentata aliquantulo spatio a terra quasi trium pedum in aere suspendi cum ipso. Tunc ait ad eum: 'Fili ini, quae antea a nobis expetieras, modo habeas ambulandi et visitandi licentiam'.
Abbreviated transcription (Latin):
P roueniat tibi plane ipsa constantia. quã
ctus sime potest ita mͥ placitam sententiã protulisti
Sed minc fito quam presentissimꝰ: ad ista quȩ uolo
Quero eñi abste : quid tibi int̃. eẽ. uideatur. int̾ratio¬
nem & ratio cinationẽ.
Nonsatis ualeo ista
discernere
Hoc gͦ intuere. utrũ existimes
homini iã adolescenti. uel uiro aut ut omnẽ ambagẽ
auferã : sapienti. sine int̾missione in .eẽ. rationem.
dum̃te sanus. ẽ: sicut bonã ualitudinẽ corpori dũ pes¬
te ac uulneribus caret: ansicut ambulare. sechere. Lo¬
qui modo in esse : modo de. ẽẽ.

Expanded text:
Proveniat tibi plane ista constantia quam citissime potest: ita mihi placitam sententiam protulisti. Sed nunc fito quam praesentissimus ad ista quae volo. Quaero enim abs te, quid tibi interesse videatur inter rationem et ratiocinationem. E. Non satis valeo ista discernere. A. Hoc ergo intuere, utrum existimes homini jam adolescenti, vel viro, aut ut omnem ambagem auferam sapienti sine intermissione inesse rationem, dum mente sanus est, sicut bonam valetudinem corpori, dum peste ac vulneribus caret; an sicut ambulare, sedere, loqui, modo inesse, modo deesse.
Abbreviated transcription (Latin):
dios adde. & inuenies: adunũ scilic& ad deduo fuint utiꝙ
tria: adde tria fiunt sex: adde .iiii. fuint .x: adde u:

Expanded text:
dios adde et inuenies; ad unum scilicet adde duo, fiunt utique tria; adde tria, fiunt sex; adde quattuor, fiu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid aliud putas nisi
diffinitionẽ illã sensus. ut antea quod nescio quid plus
quã sensũ includebat: ita nunc contrario uitio ua¬
cillare. quod non omnem sensũ potuit includere:
Habent eñi ferȩ sensũ : nec habent scientiã. Quic¬
quid aũt non latet. scitur. & omne quod scitur.
ad scientiã ꝓfecto ꝑtonret. Dequib omnibus.
iã mihi tecum conuenit. Aut igitur nonest uerũ sen¬
sũ este passionẽ corporis animã non latentẽ. aut eo
carent bestiȩ: quia scientia carent. Sensũ aut:
concedimus bestiis. Diffintiog̾ illa: uitiosa est

Expanded text:
Quid aliud putas, nisi definitionem illam sensus, ut antea quod nescio quid plus quam sensum includebat, ita nunc contrario vitio vacillare, quod non omnem sensum potuit includere? Habent enim ferae sensum, nec habent scientiam: quidquid autem non latet, scitur; et omne quod scitur, ad scientiam profecto pertinet. De quibus omnibus jam mihi tecum convenit. Aut igitur non est verum, sensum esse passionem corporis non latentem animam; aut eo carent bestiae, quia scientia carent: sensum autem concedimus bestiis: definitio ergo illa vitiosa est
Abbreviated transcription (Latin):
dici potest ꝑuersus: Deinde si anima crescit: uide quam sit
inscitum incrementa tiꝰ deuirib corporis cre dere. de copia doc¬
trinarum non credere cumillis solis accõmodec nutum. hoc so¬
ła possideat. A esi crescȩre animam putamꝰ cum addit᷑ uiribus.
minui putanda est cũ demitur. Dẽmitur aũt insenecta.
demitur in labore studiorum atq: his tẽporibus: doctrina e
aggerari atq ex trui solent. neq ullo modo eodẽ tẽpore si¬
mul augeri quic quam et minui potest. Hullum igitur cres¬
centis animȩ argume̾ntũ. ẽ: uires inmaiore ar tate maiores
Multa alia dici possunt. Sedsi tibi iãsatis factũ. ẽ.: modũ

Expanded text:
dici potest perversius? 40. Deinde anima si crescit, vide quam sit dici potest perversius? 40. Deinde anima si crescit, vide quam sit inscitum, incrementa ejus de viribus corporis credere; de copia doctrinarum non credere; cum illis solum accommodet nutum, hoc sola possideat. At si crescere animam putamus, cum additur viribus; minui putanda est, cum demitur. Demitur autem in senecta, demitur in labore studiorum; atque his temporibus doctrinae aggerari atque exstrui solent; neque ullo modo eodem tempore simul augeri quidquam et minui potest. Nullum igitur crescentis animae argumentum est, vires in majori aetate majores. Multa alia dici possunt; sed si jam tibi satisfactum est, modum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ minusq ꝑfectam conformationẽ in habiles. et propter
bumorẽ quiilli aetati exuberat maradi. et ꝓpt̃ nuli am
exercitationẽ languidi pondus uͦ ad eosit exiguũ ut
ie ab alio quidem in partũ grauit̃ urgeat. oportuni usq
sit ad accipiendã. quam ad inferendã molestiam quis e
quicum haec om̃ia quȩ desunt contulisse annos uderit᷑.
uiresq peos datas cognouerit creuisse animã quȩ his indi¬
es amplioribus utatur. recte ac prudent̃ existimetit
Patest eni iste.si ab aliquo iuuene quẽ uelamine inter¬
posito non conspitiat. paruos ac leues calamos laxo arcu
quantum potest iaculatos iuderit non longe irȩ. moxq recidere
ac post paululum sagittas iam ferro graues: pennulis uege tatas
neruo intentis simo emuissas cȩlum remotissimũ petere fidesq
facta fuerit pari conatu hominis utrumq ẽe. factũ: creuis se
illum tantillo tempore. atq auctũ uirib arbitrari. Quo quid

Expanded text:
tem minusque perfectam conformationem inhabiles, et propter tem minusque perfectam conformationem inhabiles, et propter humorem qui illi aetati exuberat marcidi, et propter nullam exercitationem languidi; pondus vero adeo sit exiguum, ut ne ab alio quidem impactum graviter urgeat, opportuniusque sit ad accipiendam, quam ad inferendam molestiam: quis est qui cum haec omnia quae desunt, contulisse annos viderit, viresque per eos datas cognoverit; crevisse animam, quae his in dies amplioribus utatur, recte ac prudenter existimet? Potest enim iste, si ab aliquo juvene, quem velamine interposito non conspiciat, parvos ac leves calamos, laxo arcu quantum potest jaculatos, viderit non longe ire, moxque recidere; ac post paululum sagittas jam ferro graves, pennulis vegetas, nervo intentissimo emissas, coelum remotissimum petere; fidesque facta fuerit, pari conatu hominis utrumque esse factum; crevisse illum tantillo tempore, atque auctum viribus arbitrari. Quo quid
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̃ praeualet. mirandus.ẽ. uirib et tanto. ẽ. alius alio
inualidior: quanto plus eũ ista deficiunt ł itq sȩpe: ut per¬
anaci nutu. meliore. machinam̃to. alius quanuis par uum
pondus corporis aegerit. alium maiore mole prae ditum
uincat. Rursusq non nũ quã tanta mobes t̃. ut etiamsi
inbemliore nisu agatur: opprimat tamen paruũ aduer¬
sarun uiulto uebementius in nitentem Er mi nanpor¬
dlus corporis nec moderatio ner uorum sea nutꝰ pse it por
ors ab audatiore. supere tur: nescio utrum uirib at triburn¬
dunisit hilist quis dicat. habere suas quas lam ures animam
quibus ei maior audatia uel fidutia pamatur iquȩ auam an¬
adsuit de sunt alteri: tunc intelligitur quantum animus
cor pori suo etiam ineo quod ꝑ corpꝰ agitur ante cellat
Quam obrem cum infanti puero salus ad trabendũ aliquid
uelre pellendũ nutꝰ sit integer. ueruiaũt et ꝓpt̾ recen¬

Expanded text:
qualiter praevalet, mirandus est viribus, et tanto est alius alio qualiter praevalet, mirandus est viribus, et tanto est alius alio invalidior, quanto plus eum ista deficiunt. Fitque saepe ut pertinaci nutu, meliore machinamento alius, quamvis parvum pondus corporis egerit, alium majore mole praeditum vincat. Rursusque nonnunquam tanta moles est, ut etiamsi imbecilliore nisu agatur, opprimat tamen parvum adversarium multo vehementius innitentem. Cum vero non pondus corporis, nec moderatio nervorum, sed nutus ipse, id eor ab audaciore superetur; nescio utrum viribus attribuendum sit. Nisi quis dicat habere quasdam suas vires animam, quibus ei major audacia, vel fiducia pariatur: quae cum alteri adsunt, alteri desunt, tunc intelligitur quantum animus corpori suo, etiam in eo quod per corpus agitur, antecellat. 39. Quamobrem cum infanti puero solus ad trahendum aliquid vel repellendum nutus sit integer; nervi autem et propter recen
Abbreviated transcription (Latin):
at quosdam freneticos quib iugiliȩ. et uini uis. et acutȩ fe¬
bres id ẽ. tot calida plus nimio neruos tendunt atq durant :
maiorib uirib. quani inte gra ualitudine reluctari. et mul¬
ta facere manifestũ .ẽ: cũ eorũ corpꝰsit ȩgritudine at tenu¬
atius. et exilius. Sic igitur et nutu animȩ. et ner uorum
quodam machina mento. et pondere corporis confiuntur¬
ee quȩ iuires uocantur:. Uoluntas : nutũ exhibet: qui pra¬
nior fit spe uel audacia. retunditur aũt timore: sed
multo magis desperatione Ham in metu cum aliqua spes
sub.ẽ. uehementiores uires apparere assolent Machinam̃¬
tũ : configuratio quȩ dam corporis coaptat tẽperatio uali
tudinis modificat. confirmat : exercitationis industria
Pondus dat moles menbroꝵ. quam aetas et nutrim̃ta conpa¬
rant instaurant aũt sola nutrimenta. his om̃ib qui ae¬

Expanded text:
At quosdam phreneticos, quibus vigiliae et vini vis et acutae feAt quosdam phreneticos, quibus vigiliae et vini vis et acutae febres, id est tot calida plus nimio nervos tendunt atque durant, majoribus viribus quam integra valetudine reluctari et multa facere manifestum est, cum eorum corpus sit aegritudine attenuatius et exilius. Si igitur et nutu animae, et nervorum quodam machinamento, et pondere corporis confiunt hae quae vires vocantur; voluntas nutum exhibet, qui pronior fit spe vel audacia, retunditur autem timore, sed multo magis desperatione nam in metu cum aliqua spes subest, vehementiores vires apparere assolent; machinamentum configuratio quaedam corporis coaptat, temperatio modificat valetudinis, confirmat exercitationis industria; pondus dat moles membrorum, quam aetas et nutrimenta comparant, instaurant autem sola nutrimenta. His omnibus qui ae
Abbreviated transcription (Latin):
uelut uehem̃ti aliquo tor mento emissus infligatur maiori.
uel laxius iaculato: uel iam languescenti. quã uis ab eodẽ
resiliat : retardat illud tam̃ aut etiã retro agit : ꝓ modo
ictuũ atq ponderum. His prȩ iactis. atq intellectis. quantũ
prȩsens negotium postulat. uidenun᷑ tͥas quȩ dicuntur in
animalibus uires. utrum rationi huic congruant Hã cor¬
pora om̃ium animalium. quis negat suo pondere p̾dita:
quod pondus nutu animȩ actũ : quo inclinauerit multũ
ualet magnitudine ꝓpria. Sed nutus animȩ. ad mouen¬
dum corporis pondus: neruis quasi torm̃tis utit᷑. Heruos
aut. uegetat mobilioresq efficit siccitas. calorq moderatꝰ
Contra. eos laxat atq infirmat humidus rigor Itaq som no
quia eum frigidum et humidum dicunt medici & ꝓbant:
menbra languescunt atq ipse ex ꝑge factorũ conatꝰ: multo
ẽ debilior Ideoq nichil.ẽ. fractus et eneruius lethar gois

Expanded text:
velut vehementi aliquo tormento emissus infligatur majori velut vehementi aliquo tormento emissus infligatur majori vel laxius jaculato, vel jam languescenti; quamvis ab eodem resiliat, retardat illum tamen aut etiam retro agit pro modo ictuum atque ponderum. 38. His praejactis atque intellectis, quantum praesens negotium postulat, vide nunc eas quae dicuntur in animalibus vires, utrum rationi huic congruant: nam corpora omnium animalium quis negat suo pondere praedita? Quod pondus nutu animae actum, quo inclinaverit, multum valet magnitudine propria. Sed nutus animae ad movendum corporis pondus, nervis quasi tormentis utitur: nervos autem vegetat mobilioresque efficit siccitas calorque moderatus; contra eos laxat atque infirmat humidus rigor. Itaque somno, quia eum frigidum et humidum dicunt medici et probant, membra languescunt; atque ipse expergefactorum conatus multo est debilior, ideoque nihil est fractius et enervius lethargicis.
Abbreviated transcription (Latin):
Item sideicitur desuꝑ maior. minor aũt contra. sursum uersus
iacitur: ubi obuiam uenerint reꝑcussio minoris. et retro¬
cessio fiat necesse .ẽ. Quod ne ideo accidere putes qđ minor
contra naturam. in sublimia ire cogebat᷑: alt̃ ueroma iore
impetu locum suum pecebat : facito ut maior insuꝑna iaculet᷑.¬
& minori occurrat int̾ras deuecto. Cidebis nichil ominꝰ re¬
pul sum minorem. in cȩlũ cogised reꝑ cussu. ipso cadere in ali ã
partẽ : ut qua expeditũ.ẽ. inima deferatur. Itẽ si ambo non
motu naturali sed a duob quasi in campo pugnantib ad uersũ
inuicẽ iacti. sibim& in medio spatio conplodantur: quis dubi¬
tauerit mͥporẽ maiori .eẽ. cessurũ in eã parte unde ipse
& quo ille ferebantur: Quȩ cũ itasint: id .ẽ. cũ minora ut
dictũ . ẽ. pondera maiorib çȩdant : multum tam̃ refere quan¬
to insese agantur impetu Nã simaiore impetu. minor

Expanded text:
Item si dejicitur desuper major, minor autem contra sursum versus Item si dejicitur desuper major, minor autem contra sursum versus jacitur; ubi obviam venerint, repercussio minoris et retrocessio fiat necesse est. Quod ne ideo accidere putes, quod minor contra naturam in sublimia ire cogebatur, alter vero majore impetu locum suum petebat; facito ut major in superna jaculetur, et minori occurrat in terras dejecto: videbis nihilominus repulsum minorem in coelum cogi, sed repercussu ipso cadere in aliam partem, ut qua expeditum est, in ima deferatur. Item si ambo non motu naturali, sed a duobus quasi in campo pugnantibus adversus invicem jacti, sibimet in medio spatio complodantur; quis dubitaverit minorem majori esse cessurum, in eam partem unde ipse et quo ille ferebantur? Quae cum ita sint, id est cum minora, ut dictum est, pondera majoribus cedant; multum tamen refert quanto in sese agantur impetu: nam si majore impetu minor,
Abbreviated transcription (Latin):
magnas uoca mͦ et corporum liniamenta magis. et figurat quã
magnitudines ualent plurimũ : et siexerutationes tantũ affe¬
runt. ut cȩleberrime credtũ sit hominem tollendo cotidie ui¬
tulum paruum. egisse ut eũ etam taurũ sine sensu maioris
oneris. quod paulatim addebatur tollere ac sustinere possit:
eo ipso quo maiora sunt habent uirium : illa causa .t̃. quod lege
naturȩ cȩdunt pondera minora maioribus. non modo cũ ad
ꝓprium locum suapte natura feruntur. ethumida et t̾rena
corpora in ipsius mundi medium locum quiest infimꝰ rursus aerea
& ignea sur sum uersus sed etiam cũ aliquo torm̃to. aut iactu.
aut inpulsu. aut repulsu: eo quo non sponte ferrentur. ui
aliena ire coguntur. Nam siexalto demiseris. quan quam
simul duos lapides disparis quantitatis: citius quidem maior
terrae ꝑuenit. Sedsiei minor subiciatur. eoq ine uitabilit̾
occupetur: cedit ꝓfecto. simulq insolum deducitur:

Expanded text:
magnas vocamus; et corporum lineamenta magis et figurae quam magnas vocamus; et corporum lineamenta magis et figurae quam magnitudines valent plurimum; et si exercitationes tantum afferunt, ut celeberrime creditum sit, hominem tollendo quotidie vitulum parvum, egisse ut eum etiam taurum sine sensu majoris oneris, quod paulatim addebatur, tollere ac sustinere posset: eo ipso quo majora sunt, habent virium; illa causa est, quod lege naturae cedunt pondera minora majoribus, non modo cum ad proprium locum suopte nutu feruntur, ut humida et terrena corpora in ipsius mundi medium locum qui est infimus, rursus aeria et ignea sursum versus; sed etiam cum aliquo tormento aut jactu aut impulsu aut repulsu, eo quo non sponte ferrentur, vi aliena ire coguntur. Nam si ex alto dimiseris, quanquam simul, duos lapides disparis quantitatis, citius quidem major ad terram pervenit; sed si ei minor subjiciatur, eoque inevitabiliter occupetur, cedit profecto, simulque in solum deducitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Cur gͦ puer multo amplius itineris confitrebã sine defectu.
cũ aucupandi studio in ambulando exercerer quã ad ulescen
cũ me ad alia studia. quib sedere magis cogebar contulissem.
si accedenti aetati. & ꝑhanc animȩ crescenti iures ampliores tribu¬
endȩ sunt: Deindesn ipsis luctatorum corporibus: palestritȩ non
molem ac magnitudinem. sed nodos quosdam lacertorũ. & de¬
scriptos toros. figurãq om̃em cor poris sibi congruentẽ peritis¬
sime inspitiunt. et hinc potius argumenta uiriũ colligunt.
Quȩ tamen om̃ia : parunt ualent nisi uis artis et exercita¬
tioss accedat. Sȩpt edi am iusum ẽ. ingentis corporis iuiros ab exi¬
qus breuibusq superari uel in mouendis uel inferendis penderib
celinipso etiam luctamine. Nam olim pionacum quem libet
lassarp catiis unitinere quam circum foranum aliquẽ mercato¬
rem quiuno illius digito ⁊ ollidi possit. cuiest in cognitum: qua¬
re si& ipsas uires noneaue ꝑons. sed & alias ad aluid aptiores

Expanded text:
Cur ergo puer multo amplius itineris conficiebam sine defectu, cum aucupandi studio in ambulando exercerer, quam adolescens cum me ad alia studia, quibus sedere magis cogebar, contulissem; si accedenti aetati, et per hanc animae crescenti vires ampliores tribuendae sunt? Deinde in ipsis luctatorum corporibus palaestritae non molem ac magnitudinem, sed nodos quosdam lacertorum, et destrictos toros, figuramque omnem corporis sibi congruentem peritissime inspiciunt, et hinc potius argumenta virium colligunt. Quae tamen omnia parum valent, nisi vis artis et exercitationis accedat. Saepe etiam visum est, ingentis corporis viros ab exiguis brevibusque superari, vel in movendis, vel in ferendis ponderibus, vel in ipso etiam luctamine. Nam olympionicum quemlibet lassari in itinere citius quam circumforaneum aliquem mercatorem, qui uno illius digito collidi possit, cui est incognitum? Quare si et ipsas vires non peraeque omnes, sed alias ad aliud aptiores