comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
raatur. Postea quinto & atis anno isa ac
paruulus ab hismaele coepit affligi si¬
cutidem apostolus ln hac ipsa epistola
memorat : Euidenter ergo monstra tur
secundũ sermonem dĩ ad abrahã factum
posttriginta annos reꝓinissionis semen
eius ꝑ secutionibus laborare coepisse

Expanded text:
rantur, postea quinto aetatis anno Isaac rantur, postea quinto aetatis anno Isaac parvulus ab Ismahele coepit affligi, sicut idem apostolus in hac ipsa epistola memorat. Evidenter ergo monstratur, secundum sermonem Dei ad Abraham factum, post triginta annos repromissionis semen ejus persecutoribus laborare coepisse.
Abbreviated transcription (Latin):
PRO MSSIOΗIM. Supputandi in hoc loco
anni ab eo tempr quo dns ad abraham lo¬
cutus est dicens: Et in semi notuo beno di¬
centur om̃s gentes usq: adlegis lato rom
moyser utrũ qua dringenti triginta sint
uol quo modo lngenosi ipsi abrahȩ duns
polli c&ur quod post qua dringentos an nos
deterra seruitutis filii eius exituri sint.
Nonenũ parua res est & amultis quae sita
nescio an ab ali quo sit inuenta : Noque¬
quis put& esso contriuam qm̃ iulibro go¬
nesoo ab raham adõ dicitur. scito prae¬
nos cons quod pero grinum futurũ sit se¬
mentuum intorra p̃sua & subiciunt
cosseruituti & affligent qua dringon¬
tos annos & hic apostolus triginta annos
ampliusponat : Quod dicit aũt hoc est
septua gesimo xatis suae anno abrahã
accepit adõ reꝓmissionem ex quo tempr
usque adinitium legis mosaicȩ qua drin¬
genti & triginta anni hacratione cõplent᷑
Extempr reꝓmissionis usque ad cente¬
simum annum a brahȩ quando isa ainas¬
citur filius : uiginti quinque anninume¬

Expanded text:
plicere. Supputandi in hoc loco anni ab eo tempore quo Dominus ad Abraham locutus est, dicens: Et in semine tuo benedicentur omnes gentes , usque ad legislatorem Moysen: utrum quadringenti triginta sint, vel quomodo in Genesi ipsi Abrahae Dominus polliceatur, quod post quadringentos annos de terra servitutis filii ejus exituri sint. Non enim parva res est, et a multis quaesita, nescio an ab aliquo 440 sit inventa. quis putet esse contrarium, quoniam in libro Geneseos Abraham a Deo dicitur: Scito, praenoscens, quod peregrinum futurum sit semen tuum in terra non sua, et subjicient eos servituti, et affligent quadringentos annos , et hic apostolus triginta annos amplius ponit. Quod dicit autem hoc est: septuagesimo aetatis suae anno Abraham accepit a Deo repromissionem. Ex quo tempore usque ad initium legis Mosaicae, quadringenti et triginta anni hac ratione complentur, ex tempore repromissionis usque ad centesimum annum Abrahae, quando Isaac nasciturus filius, viginti quinque anni nume
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutos fructibus pallulant dredundant:
QuΑE SΩit Fornicatio: Primum
itaq carnis opus est fornicatio quam in ex¬
ordio posuit ne demediis ambigamis:
Omine enim quodcumque focerit bomo ex¬
criminis quia tollit membra xp̃i & facit ea
mem bra meraricis : Erunt quippeduo li
carneuna : Qui non erł fidelis nec credit
ipoxpõsua membra facit mem brameraĩ
cit membra mer&ricis: In undicia
LVΧΩRΑ: Secundum opus carnis l¬
munditia nuncapatur: Terciamatra¬

Expanded text:
virtutes fructibus pullulant, et redundant. virtutes fructibus pullulant, et redundant. Quae sunt fornicatio. Primum itaque carnis opus est fornicatio, quam in exordio posuit, ne de mediis ambigamus. Omne enim quodcunque fecerit homo excriminis: quia tollit membra Christi, et facit ea membra meretricis. Erunt quippe duo in carne una. Qui non est fidelis, nec creditistum, sua membra facit membra meretricicit membra meretricis. Immunditia, luxuria. Secundum opus carnis immunditia nuncupatur. Tertium
Abbreviated transcription (Latin):
caroenim frigustim& aspernatur fame :
at tonuatur uigiliis libi dinibus exardes¬
cuimollia quȩrit & iacunda desiderat:¬
E contra sps eaque carni contraria sunt &
quacillã debilitare que ant experit : Alit̃
caro concupis cit aduersum spmm̃ idẽ historia
& scripturat carneus intollectus contra allo¬
goriam & spiritalem doctrinam repugnuat :
Sp̃s aut̃ ad uersus carnem: idc̃ sublimiora
deioctis a& erna bro uibusum breueritas
spiritalibus occup&i sactibus: nonuobis
necossaria est lex quat non spiritalibus sed
carnalibus data est : Spũ duciminidide
pse sps tustimonium ꝑ hib& s piritu i nostro
quod sumus fili idĩ: quẽ sequentes spira¬
tuum esficimur spiritales & sub lego esse
desistimus : MANI PESTAAUT SVN OCE¬
RΑ CΑΚΗIS : Idẽ omnibus nota uel cer¬
te histantum manisosta qui in xpõ creduns:
Nã plurimi gentilium insuis ignominis
carne o pera posuit sructus inspũ : Quia
uicia in som & ipsa finiuntur a pereunt

Expanded text:
Caro enim frigus timet, aspernatur famem, attenuatur vigiliis, libidinibus exardescit, mollia quaerit, et jucunda desiderat. Contra spiritus ea quae carni contraria sunt, et quae illam debilitare queant expetit. Aliter, caro concupiscit adversus spiritum, id est, historia et scripturae carneus intellectus, contra allegoriam et spiritualem doctrinam repugnat. Spiritus autem adversus carnem, id est, sublimiora dejectis, aeterna brevibus, umbrae veritas spiritualibus occupetis actibus, non vobis necessaria est lex, quae non spiritualibus, sed carnalibus data est. Spiritu ducimini diciIpse spiritus testimonium perhibet , spiritui nostro, quod simus filii Dei, quem sequentes spiritum, efficimur spirituales, et sub lege esse desistimus. Manifesta autem sunt opera carnis. Id est, omnibus nota, vel certe his tantum manifesta, qui in Christo credunt, nam plurimi gentilium in suis ignominiis carne opera posuit, fructus in spiritu, quia vitia in semetipsa finiuntur, et pereunt,
Abbreviated transcription (Latin):
SIII. Sacerdo s et leuita quiuiso saucio tran¬
sierunt : sacerdotium et ministerium ueteris¬
testamenti est ubi ꝑlegis decreta mundi
languentis uulnera mon strari tantum non
aut̃ curari poterant . quia in possibileerat
ut a postolus ait : Sanguine uitulorum a
M̃T QUIDÃ ITER TRANSIERS UENITSE¬
CUSEŨ: ETUI DEMS TŨ MISERI CORDIA MO¬
ΙVs EST Samaritanus quiint̃ pretat᷑ custos:
dnm̃ significat cui rec tissimȩ ꝓpheta: nelos
latrones pos sit incurrere supplicat: Custo¬
dime inquiens a laqueo quem sta tuerunt minis
et ab scandalis operantibus iniquitatem qui
ꝓp̃t̃ nos homines et ꝓp̃t̃ pram̃ salutem descep¬
dens decelo uitep̃sentis iter arri puit &
uenit secus eum qui uul neribus tabescebat
in flictis id÷ insimilitudinem hominũ factus
et habitu in uentus ut homo: compas sio puisptꝰ
susceptione finitimus et misericor die factus :
consolatio ne uicinus. FTABPRO PRI ANS AL¬
nit redarguendo cohibuit: spemuenie pe
tiens Alligat enim uulnera : dump̃cipit

Expanded text:
. Sacerdos et Levita, qui viso saucio transierunt, sacerdotium et ministerium VeterisTestamenti est, ubi per legis decreta mundi languentis vulnera monstrari tantum, non autem curari poterant, quia impossibile erat, ut Aposautem quidam iter transiens, venit secus eum, et videns eum misericordia motus est. Samaritanus, qui interpretatur custos, Dominum significat, cui rectissime propheta, ne hos latrones possit incurrere, supplicat. Custodi me, inquiens, a laqueo, quem statuerunt mihi, et a scandalis operantium iniquitatem . Qui propter nos homines, et propter nostram salutem descendens de coelo, vitae praesentis iter arripuit, et venit secus eum qui vulneribus tabescebat inflictis, id est, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus, ut homo , compassionis nostrae susceptione finitimus, et misericordiae factus est consolatione vicinus. Etnit redarguendo cohibuit, spem veniae ptiens. Alligat ergo vulnera, dum praecipit:
Abbreviated transcription (Latin):
enscumq uoluptatem carnis senserint ti¬
tillaro non ꝑficiant dosiderium eius: Alio
modo eos ambulare spũ &s carnis desideriũ
ponꝑficere dicimus qui s piritaliter egro¬
diuntur aegyptum : & spiritalom es cam
potumq despiritali auriunt p&ra. qui
ambulant in omnibus spiritaliter nomper¬
ficientes carnoat legis litterã uł desidoriũ.
sed fructus metunt spiritalis lpatelle gon¬
tiae : Tertio modo quidam desiderium car¬

Expanded text:
escunque voluptatem carnis senserint titillare, non perficiant desiderium ejus. Alio modo eos ambulare spiritu, et carnis desiderium non perficere dicimus, qui spiritaliter egrediuntur Aegyptum, et spiritualem escam potumque de spirituali hauriunt petra, qui ambulant in omnibus spiritualiter, non perficientes carneae legis litteram, vel desiderium, sed fructus metentes spiritalis intelligentiae . Tertio modo, quidam desiderium car
Abbreviated transcription (Latin):
dam ut itadicam augende mortis fessis in du¬
deriuis ceribus. AITRI Abierunt aut̃
non ab insidis aliquate nus cessando : sedea
rundem in sidiarum fraudes occultando. Si¬
quia beatitudine uitae in mortalis ex uere
sed non sensum rationis ab olere ualuerunt
Exqua enim parte sipere et cognoscere dm̃po¬
test :uiuus est homo Ex qua uero peccatis con¬
tabes cit et miseria deficit: mortuus idẽ leti¬
feroq ẽ uulnere foedatus : ACCIBIT AŨTUI¬

Expanded text:
oddam, ut ita dicam, augendae mortis fessis indioddam, ut ita dicam, augendae mortis fessis indidere visceribus. Abierunt. Abierunt autem non ab insidiis aliquatenus cessando, sed ad earumdem insidiarum fraudes occultando. Sequia beatitudinem vitae immortalis exuere, sed non sensum rationis abolere valuerunt. Ex qua enim parte sapere et cognoscere Deum potest vivus est homo, ex qua vero peccatis contabescit et miseria deficit, mortuus idem, lethiferoque est vulnere foedatus. Accidit aut
Abbreviated transcription (Latin):
DESCENDEBAT ADNIE RVS AL EM INIE RICBO
Io moiste a dam intollegitur in generohama¬
no : ł fierusalem ciurtas pacis illacelostis
acuius beatitudine lapsus in hanomortalõ
miseram que uitã deuenit : quã bono iori¬
cho queluna interp̃tatur significat : uarus
ui delic& defectuũ laboribu s erroribus q
semꝑ incertã. Et cicioit inlattouis
Latrones di abolum & angelosoius lmtel¬
lego. in quos quia descendebat: Incida:
Nam qus prius intus lntdimes cer& foris
temptatus tam facile non cader& : Coraet
eniun satis sententia quedicit: aptoruinam
enĩ exalteͣ turcor : QUIETIAM OESPOLIAVE¬
Rinit euu Gloriauideli c& immortali¬
tatis & in nocentiae uesiuto priuarunt:
Naec est enim prima stola qua iuxta aliam
parabolam luxurio sus filius ꝑ poenitentiã
reditens ornatur. et qua proto plastiamis sa
cogno uerunt et̃ se nudos tuni cas que pellicias
nature mortalitatis induti sunt. PLAGISUA¬
posiTIs Plagepeccata sunt quibus nature ha¬
manȩ in tegritatem uio lando seminarim qđ¬

Expanded text:
descendebat a Jerusalem in Jericho. Homo iste Adam intelligitur in genere humano. Jerusalem civitas pacis illa coelestis, a cujus beatitudine lapsus in hanc mortalem miseramque vitam devenit. Quam bene Jericho, quae luna interpretatur, significat, variis, videlicet, defectuum laboribus erroribusque semper incertam. Et incidit in latrones. Latrones diabolum et angelos ejus intellige, in quos, quia descendebat, incidit. Nam nisi prius intus intumesceret, foris tentatus tam facile non caderet. Vera est enim satis sententia, quae dicit: Ante ruinam enim exaltatur cor . Qui etiam despoliaverunt eum. Gloria videlicet immortalitatis et innocentiae veste privarunt. Haec est enim prima stola, quam, juxta aliam prediens ornatur , et qua protoplasti amissa cognoverunt esse se nudos, tunicasque pellicias naturae mortalis induti sunt . Et plagis impositis. Plagae peccata sunt, quibus naturae humanae integritatem violando seminarium qu
Abbreviated transcription (Latin):
a postolosomnem ueritatem : quogentibus eru¬
diendis in stare atq euangelium p̃dicare suf¬
ficerent FCOOCṼQ SVPEREROCAUE¬
RIΓΟΟ C REDIERO REOΗATBI Supero¬
gat sabularius qđ in duobus denarus poͥacepit.

Expanded text:
apostolos omnem veritatem, quo gentibus eruapostolos omnem veritatem, quo gentibus erudiendis instare atque Evangelium praedicare sufficerent. Et quodcunque supererogaveris, ego cum rediero reddam tibi. Supererogat stabul
Abbreviated transcription (Latin):
tauitad gregom. Itaq imponi iumento ẽ:
ipsam in carnationem xxpĩ credore eiusq
mp̃steriis iniciarisimul & ab hostis incur¬
si onetutari : Stabulũ aut̃ est eccła praesens
ubi reficiuntur iuatores. depere grinatio¬
ne hac in &ernam patriamredeuntes : Et
bene iumento impositũ duxit instabulum:
quia nemonisi baptizatus. pusi corpore
xp̃i adunatus ecolesiã intrabit : Et alte¬
LADIE EAOTVLIT DUOS DENARIOS
ET DEDIT STABULARIO ETAIT CVRAM
ILLIVSTΑBE A tera dies est post dñi
resurrectionem : Nam ante quidem & per
euangeli sui gratiam illa minauerat his qui
in tenebris et inumbra mortis sedebant:
Sed potior resur rectione celebrata ꝑpetuelucis
splendor effulsit: Duo denarisunt duotesta¬
mnenta in quibus aeterni regis nomea dimago
ꝓlatidant᷑ stabulario: quia tumnc aperuit illi sensu
ut intellegerent scripturas: Altera die stabu¬
larius denarius quorum p̃tio uulneratum
curaret accepit: quia sp̃s sc̃s adueniens docuit

Expanded text:
egem. Itaque imponi jumento est in ipsam incarnationem Christi credere ejusque mysteriis initiari, simul et ab hostis incursione tutari. Stabulum autem est Ecclesia praesens, ubi reficiuntur viatores de peregrinatione hac, in aeternam patriam redeuntes, et pene jumento impositum duxit in stabulum, quia nemo nisi baptizatus, nisi corpori Christi adunatus, Ecclesiam intrabit: Et altera die protulit duos denarios et dedit stabulario et ait: Curam illius habe. Altera dies est post Domini resurrectionem, nam et ante quidem per Evangelii sui gratiam illuminaverat hos qui in tenebris et in umbra mortis sedebant, sed potior resurrectione celebrata perpetuae lucis splendor effulsit. Duo denarii sunt duo Testamenta, in quibus aeterni regis nomen et imagprolati dantur stabulario, quia tunc aperuit illis sensum ut intelligerent Scripturas. Altera die stabularius denarios, quorum pretio vulneratum curaret, accepit, quia Spiritus sanctus adveniens docuit
Abbreviated transcription (Latin):
Dum legis perito rtspond& ꝑ fectũ nobis sal¬
uator ir uitae celestis ostendit Cui primo
indilectione d̃ & pximi. legis seripta pro¬
ponenti dicit : RECTEΛES POΝΟISTI HoC
sac et uuee aꝑtis sime declarans solã et̃
dilecti aꝑ  ipsam non uerbõtenus ostentata
sodoporfpse cutione probatã quas
perpeuducat aduntam : ille aut uolius
MΕVE PRΟΧΙΜVS Cui pro fecto dis
it ares ponsum tem perauit suum : ut & ho¬
specialiter ipsumdĩfilium quino bis ꝑhuma¬
nitatem proximus fiem dignatus est designana¬

Expanded text:
Dum legisperito respondet, perfectum nobis Salvator iter vitae coelestis ostendit, cui primo in dilectione Dei et proximi legis scripta proponenti dicit: Recte respondisti, hoc fac et vives. Apertissime declarans, solam esse dilectionem, et ipsam non verbo tenus ostentatam, sed operis executione probatam, quae perpetuam ducat ad vitam. Ille autem volens e recusans. Cui profecto Dominus ita responsum temperavit suum, ut ospecialiter ipsum Dei Filium, qui nobis per humanitatem proximus fieri dignatus est, designa
Abbreviated transcription (Latin):
BEAOCULI QUUIDEN QUEUOS
VIDETIS Nono culis scribarũ & pha¬
ris eorum qui corpus dñtantũ uiderunt :
sed illibeatioculi qui eius pos sunt cognos¬
cero sacramenta : doquibus dr̃. Ptreuelasti
ca paruulis. Beatio culi paruulorũ : quib
& se& patrẽ filius reuelare dignatur.
DICOEHIMVOBIS. QUOD MULTI PROPUE¬
TE ET REGES UOLUERUNT UIDERE QUEUOS
GIDETIS ET NONVI DERUNT ET AUDIRERVE
ADISTIS ET NON AUDIERUNT
Abra ham ex ultauit ut uider& adiem xpĩ.
& iudit & gaui sus est : Isa ias quo que &imicha¬
& multialĩ propheȩ uiderunt gloriã dñ¬
derunt : a postoli aut̃ in prae sentia rum¬
habentes dnm̃ conues centes queei & que q
uoluissent interrogando discentes. Ecce¬
QUIDAM LEGISPERITUS SURRIXIT
TEMPTANS ILLUM ET DICENS MAGIS¬
ΡΟSSΙΟEBO Legis peritus quideuita
aeterna dm̃ temptans interrogat : occa¬
sionem ut reor temptandi deipsis dñi ser¬
monibus supsit ubiait : Gaud&eaut̃ quod
nomina urã scripta incȩlis sunt : Sedipsa

Expanded text:
oculi qui vident quae vos videtis. Non oculi Scribarum et Pharisaeorum, qui corpus Domini tantum viderunt, sed illi beati oculi, qui ejus possunt cognoscere sacramenta, de quibus dicitur: Et revelasti ea parvulis , beati oculi parvulorum, quibus et se et Patrem Filius revelare dignatur. Dicotae et justi voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt. Abraham exsultavit ut videret diem Christi, et vidit, et gavisus est. Isaias quoque, et Micha, multi alii prophetae viderunt gloriam Dderunt. Apostoli vero in praesentia habentes Dominum, convescentesque ei, et quaecunque voluissent interrogando discentes, nequidam legisperitus surrexit, tentans illum et dicens: Magispossidebo? Legisperitus qui de vita aeterna Dominum tentans interrogat, occasionem, ut reor, tentandi de ipsis Domini sermonibus sumpsit, ubi ait: Gaudete autem quod nomina vestra scripta in coelis sunt, sed ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
diator dĩ &hominũ intordantõ & accipien¬
tom legem ine dius fuit : silexipsa quat post
repromis sio nem & complectionẽ eius mnedia
sur repsit quae non id circo arbi tranda es
repromis sionem excludert qua postea
sub secuta eam quȩprius fuit uidetur adoler
sedexeo quod non potuit uiui ficare: qerdo
tribuore quo d reꝑimis sio prima sollicita est
manifastũ qst in custodiã oam ropinis sionis
non in subuersi onmdatam : SIETIM GΑrΑ
non uiuificabat quia peccatũ originale au¬
srre p̃poterat uel corto quia non lyrcorũ
aut taurorũ sed xp̃i s anguine erat uita do¬
nanda VERE EXLE CE ESSIT ISTITIA
Donum promisȩ hereditatis istitiã nom¬
oxdusa : Nuncaut̃ praptortrans gressiones
ut supra diximus posita magis eos arguit pet¬
catores quibus pest roꝓmis sionẽ incustodiã
&utita dicã in car curo data et ut qui uolain¬
tariao noluerunt in nocons exxperta repimis¬
sum legalibus uincalis prae pedit & in serui¬

Expanded text:
diator Dei et hominum inter dantem et accipiendiator Dei et hominum inter dantem et accipientem legem medius fuit, sic lex ipsa, quae post repromissionem et completionem ejus media subrepsit, quae non idcirco arbitranda est repromissionem excludere, qua postea subsecuta eam quae prius fuit, videretur abolere, sed ex eo quod non potuit vivificare, nec id tribuere quod repromissio prima pollicita est, manifestum est in custodiam eam repromissionis non in subversionem datam. Si enim data non vivificabat, quia peccatum originale auferre non poterat, vel certe quia non hircorum aut taurorum, sed Christi sanguine erat vita donanda. Vere ex lege esset justitia. Donum promissae haereditatis justitiam nomtaretur exclusa. Nunc autem propter transgressiones, ut supra diximus, posita magis eos arguit peccatores, quibus post repromissionem in custodiam, et ut ita dicam, in carcerem data est, ut qui tatem noluerunt innocentes exspectare promissum, legalibus vinculis praepediti et in servi
Abbreviated transcription (Latin):
Manum mediatoris potentiã & uirtutõ
eius debemus accipere. Quidam me¬
diatorem mop̃semputant : Nã& morses
aiunt inater dm̃ & populũ medius fuit:
Si cenim ipse ad populũ aut facie ad faciem
locutus est nobis dns̃ inmonte demedio
ignis ego sequester & medius fui interdm̃
& uos intempore illo ut annuntiarem
uobis uerbatius. Quia uero lectionis
ordo consusus eit : & yꝑbaton ꝑturbatur
si nobis reddindusui dotur. Lex posita
est pangelos ln manu mediatoris propt᷑¬
trans gressionos ordinata ꝑ angelos donec
uenir& semen cui repromis sum est. semen
aut̃ haud dubium quilpxpm significat.
de quomatheus ait: Liber genorationis
TORΛΙT VNIUSNORCET Subauditꝰ
unius partis non est mediator sed interdu¬
as fiẽ ut medius sit : DS̃ AVT VNVS EST
ab unitate diuinaenaturae poenitus et̃.
diuisum quia mediatoris suscopiss& offici¬
um. LEXERGO ADVERSVUS PROMSSADĨ
abSit Acsidicer&: lex dĩ promissa non
au fertsedprȩparat ad promissa. Si cut mo¬

Expanded text:
Manu mediatoris potentiam et virtutem ejus debemus accipere. Quidam mediatorem Mosen putant. Nam et Moses, aiunt, inter Deum et populum medius fuit, sic enim ipse ad populum ait: Facie ad faciem locutus est nobis Dominus in monte de medio ignis, ego sequester et medius fui inter Deum et vos in tempore illo, ut annuntiarem vobis verba ejus. Quia vero lectionis ordo confusus est, et hyperbato perturbatur, sic nobis reddendus videtur: Lex posita est per angelos in manu mediatoris, propttransgressiones ordinata per angelos, donec veniret semen, cui repromissum est, semen autem, haud dubium, quin Christum significet, de quo Matthaeus ait: Liber generationis tor autem unius non est. Subauditur unius partis non est mediator, sed inter duas, ut medius sit. Deus autem unus est. ab unitate divinae naturae penitus esse divisum, quia mediatoris suscepisset officium Lex ergo adversus promissa Dei? absit. Ac si diceret: Lex Dei promissa non aufert, sed praeparat ad promissa. Sicut me
Abbreviated transcription (Latin):
Nã & hocostendit quo dnon potuit inuenip
qui omnia prȩcoptalegis implepst̃ : Si ue
conclusit : dicit sub peccato. Idẽ deprae¬
hendit . omnia subpeo cato et̃ conclusa ut
pec catũ nisi in xp̃o credentes declinare
non possint. Et sic necess ess& it ꝑ solam
fidem ad ꝓmus sam salutẽ ꝑ ueniront creden¬
tes ltẽ conclusi id est in multa distracti. & di¬
uersis obseruati onibus occupati inscola legis
ad doctrinam fidei seruabamur quaexpĩ
erat tempore reuelanda. VT PROMSSIO
EX FIDE IHUXPI DARETUR CREDENTID:
Idẽ ut neces se oss& solafide xp̃i salua re cre
dentes. Nec uero aestimandum scripturam
aueto rom essepet catiqui a orinia subpecca¬
to conclusisse dicatur: Commendatũ quod
exiu repraecipitur ostendat potius argu¬
ut que pec catũ: quã sit casus peccati quo¬
modo uidex nonent auctor scoleris: maua¬
mus homines uinciando sed concludit oosia
nocentis sententiao suae auccoritatt pro¬
manciat in deobitos poenȩ indul gentia postra

Expanded text:
Nam et hoc ostendit, quod non potuit inveniri, qui omnia praecepta legis impleret. Sive conclusa sit dicit sub peccato, id est, deprehendit omnia sub peccato esse conclusa, ut peccatum nisi in Christo credentes declinare non possint, et sic necesse esset, ut per solam fidem ad promissam salutem pervenirent credentes. Item conclusi, id est, in multa distracti ex diversis observationibus, occupati in schola legis ad doctrinam fidei servabamur, quae Christi erat tempore revelanda. Ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Id est, necesse esset sola ut fide Chriset. Nec vero aestimandum Scripturam auctorem esse peccati, quia omnia sub peccato conclusisse dicatur, cum mandatum quod ex jure praecipitur, ostendat potius arguatque peccatum, quam sit causa peccati. Quomodo et judex non est auctor sceleris, nequam homines vinciendo: sed concludit eos, et nocentes sententiae suae auctoritate pronuntiat, ut debitos poenae indulgentia postea
Abbreviated transcription (Latin):
uATA PERA GELOS Hoclocomor¬
sen signifieat legem ꝑ angelum diũ ac¬
cepisse sicut stepha nusdicit: hic est mor seis¬
qui fuit inaec dȩsia in solitudine cumangelo
qui loquebat̃ ei in montesina : in omni ueter
testamento ubi angelus primum ui sus refer¬
tus: It postea quasi ds̃ loquens induat᷑ an¬
gelus quidem uere exministris pluribus qu¬
cumq sit iusus sedmnillo mediato loqui t᷑ qui
dict: Egosum ds̃ abraham &ds ia cob: In¬

Expanded text:
natam per angelos. Hoc loco Monatam per angelos. Hoc loco Mosen significat legem per angelum Domini accepisse, sicut Stephanus dicit: Hic est qui fuit in ecclesia, in solitudine cum angelo, qui loquebatur ei in monte Sinai . In omni Veteri Testamento ubi angelus primum visus refertur, et postea quasi Deus loquens, inducitur angelus quidem vere ex ministris pluribus, quicunque sit visus, sed in illo mediator loquitur, qui dicit: Ego sum Deus Abraham, et Deus I
Abbreviated transcription (Latin):
Acsidicer& non exloge quȩ nondum
erat sed exreꝓmissione abrahȩ donatũ
cst semen quod õ xp̃s inquo om̃s bono diceren¬
turgentos. QVIDIGITORLEX PROPTER¬
Hio dicero poterat aliquis qui d nocosst
fuit legem postꝰ ecc xxx annos rȩpmissi¬
onis daricum et datalege suscipio: destuc¬
tes ponsionis poterit oboriri et manente seꝓ¬
mis sione non ꝓfutura lexdata sit quam pre¬
uidens apls questionẽ in sequentibus ipse sibi
proponitdicens. Quidigitur lox : Itẽ
ipse sibi m & respondit dicens: Propter trans¬
gressiones posita est : do nec uenir& se¬
men cui promis sumest: Post offensam
enĩ inheremo populi post ad oratũ uitu¬
lum & mnurmur in dñm lextrans gressio¬
ner ꝓhibitura suc cessit: Lex propt̃trans¬
gressiones posita est : Vt acciper& homo
praecepta suꝑbede su is uiribus fidens¬
inquibus deficiens & factus &iam prae¬
uaricator liberato rem saluato rom que
requi rer&: Itatimor legis humilem
factum tã quã pedagogus ad fidem gra

Expanded text:
Ac si diceret, non ex lege quae nondum erat, sed ex repromissione Abrahae donatum est semen, quod est Christus, in quo omnes benedicerentur gentes. Quid igitur lex, ec dicere poterat aliquis: Quid necesse fuit legem post 430 annos repromissionis dari, cum et data lege suspicio destructae sponsionis potuerit oboriri, et manente repromissione, non profutura lex data sit, quam praevidens apostolus quaestionem in sequentibus ipse sibi proponit dicens: Quid igitur lex? item ipse sibimet respondit, dicens: Propter transgressiones posita est, donec veniret sanctum, cui promissum est. Post offensam enim in eremo populi, post adoratum vitulum, et murmur in Deum, lex transgressiones prohibitura successit. Lex propter transgressiones posita est, ut acciperet homo praecepta, suin quibus deficiens et factus etiam praeurequireret. Ita timor legis humilem factum tanquam paedagogus ad fidem grat
Abbreviated transcription (Latin):
superiusa it ubi ego sum illic ominis ter
m̃s erit : hoc intellegit ex posuis secumdic̃
honori ficabit eũ paterins. Num quã
ma iorem honorem acciperepoterit
adoptatus : quam ut sit ubi est unicus
Nonȩ qualis factus diuinitati : set conso¬
cius aeternitati EBO POS̃T PENTI COST

Expanded text:
superius ait: Ubi ego sum, illic et minister superius ait: Ubi ego sum, illic et minister meus erit, hoc intelligitur exposuisse cum dicit, Honorificabit cum pater meus. Nunquam majorem honorem accipere poterit adoptatus, quam ut sit ubi est unicus, non aequalis factus divinitati, sed consocius aeternitati. HEBDOMADA XIII POST
Abbreviated transcription (Latin):
tatem tuam in regnodi: quã fortiter ui¬
cisti in hoc scło. Nam sci martrres odio
habuerunt hanc presentem uitam pro
xp̃inomine : dum magis uoluerunt hanc
presentem uitam perdere. quam xp̃m ne¬
gare: SI QUIS MIHI MINISTRAT. ME
SEQuATUR. Quid est me soquatur.
nisi me imitetur: minis trant ergo ihu
Hoc enim est mese quatur uias ambul&
meas non suas : sicut alibi scriptũ est
Qui sedicit in xp̃o manere : debet sicut
ille ambulauit. & ipse ambulare: Etiam
si porrigit esurientipanem : demis ericor¬
dia facere debet non de iactantia
Non aliud ibi quȩrere quam opus bonũ.
nescienti sinistraquid faciat dextera
Idẽ ut alienetur intentio cupiditatis ab
operecaritatis: ETVBISŨ EGO ILLIC
EIMINISTERM̃S ERIT Merces ÷
mercedem quod p̃mium. Illi promittit
audiamus. SI QUIS MIHIMINIS¬
TRA UERIT. NO NORIPICAUITEŨ
PATERMS QUIT̃ INCELIS Quoho¬
nore. nisi ut sit cum filio eius quod enĩ

Expanded text:
tatem tuam in regno Dei, quam fortiter vitatem tuam in regno Dei, quam fortiter vicisti in hoc saeculo. Nam sancti martyres odio habuerunt hanc praesentem vitam pro Christi nomine, dum magis voluerunt hanc praesentem vitam perdere, quam Christum negare. Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quid est me sequatur, nisi me imitetur? Ministrant ergo Jesu hoc enim est, me sequatur. Vias ambulet meas non suas, sicut alibi scriptum est: Qui se dicit in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare . Etiam si porrigit esurienti panem, de misericordia facere debet, non de jactantia, non aliud quaerere quam opus bonum, nesciente sinistra quid faciat dextera , id est, ut alienaretur intentio cupiditatis ad opera charitatis. Et ubi ego sum, illic et minister meus erit. Merces est mercedem, quod praemium illi promittat, audiamus. Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum pater meus, qui est in coelis. Quo honore, nisi ut sit cum filio ejus? quod enim
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat ipsum esse mortificandum &
multiplicandum: Mortificandum
in infidelitate iudȩ orum: multipli¬
candum fide omnium populorum.
Quiamat aNiMa SuA PERDET EÃ
Ousd duobus modis intellegi potest: Qui
amat perdet : idest siamas perde : Si
cupis uitam tenere in xp̃o: nolitimere
mori ꝓxp̃o. Iten alio modo quiamat
an mamsuam perdet eam. Noli a ma¬
re in hac uita : neꝑ das in ȩterna uita
Et qui odit animã suã in hoc muts¬
do: in uita aeteRna custodit eao
Ergo quod supra dictum est. qui amat.
sub intellegitur in hoc mundo ipse itaq:
perdet. Quiaut̃ ohit utiq in hoc mun¬
do: inuita aeterna custodit eam. Mag¬
na & mira sententia : quem ad modum
hominis in animam suam amor ut pe¬
reat. odium nepereat. Simale a ma¬
ueris : tunc odisti: Sibene oderis: tunc
amasti. Felices quioderunt custodi¬
endo: neperdant hic amando. Hic
animȩ nomine : uita p̃sens designat᷑
Vel etiam huius uitȩ delectatio. quȩ
perdendaest : ut feliciter inuenies uolun¬

Expanded text:
dicebat ipsum esse mortificandum et multiplicandum. Mortificandum in infidelitate Judaeorum, multiplicandum fide omnium populorum. Qui amat animam suam perdet eam. Quod duobus modis intelligi potest, qui amat perdet, id est, si amas perdes, si cupis vitam tenere in Christo, noli timere mori pro Christo. Item alio modo, qui amat animam suam perdet eam: noli amare in hac vita, ne perdas in aeterna vita. Et qui odit animam suam in hoc mundo, in vita aeterna custodit eam. Ergo quod supra dictum est, qui amat subintelligitur in hoc mundo, ipse itaque perdet. Qui autem odit utique in hoc mundo, in vita aeterna custodit eam. Magna et mira sententia! quemadmodum hominis in animam suam amor ut pereat, odium ne pereat? Si male amaveris, tunc odisti, si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne perdant hic amando. Hic animae nomine vita praesens designatur, vel etiam hujus vitae delectatio, quae perdenda est, ut feliciter invenias volun
Abbreviated transcription (Latin):
mentaius suumtene ant & resolui non
possint s̃ sollem niter fuerint ordinata:
Hic certe siquȩ ramus utrũ hoctestamentũ
quod dicit confirmatũ adõ non ip firma¬
ri alege quae post qua dringentos tngin¬
ta annos facta est ut rum nouũ anu&us
intellegen dumsit . qui d res pondere
dubit& nouũ sed in ꝓph&icis latebris
occultatũ donec ueni r& tem pus quod

Expanded text:
menta jus suum teneant, et resolvi non menta jus suum teneant, et resolvi non possint, si solemniter fuerint ordinata. Hic certe si quaeramus utrum hoc testamentum quod dicit confirmatum a Domino non infirmari a lege, quae post quadringentos triginta annos facta est, utrum novum an vetus intelligendum sit, quis respondere dubitet novum? sed in propheticis latebris occultatum, donec veniret tempus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
APRAEHIAE DICIE S̃TE DROMISSIONES
TSEMINIEĨ Simplex aut sensus qui in
hoc lo cotexit᷑ hant ium habs ut doceat apos¬
colus nompos seꝑlegem que posteadata est re¬
ꝓmissiones que ante a facta sunt ad habrahã
destrui posteriora prioribus p̃ iudicare cũ
re pmissi ones ad a braham ante quadiagintos
triginta annosdate sint quod bene¬
dicerentur in illo uniuersȩnationes
Legis aut obseruatio quod qui fecis sa
eauiuer& in ea : Post qua driugen¬
tos triginta annos moysidata sit in
monte sinai:NONDICIT ET SE MINI¬
BUS QUASIIN MULTIS SEO QUASIIN
UNO ET SEMINITUO QUIEST XP̃S
Semen abrahȩ apostolus xp̃in interpre¬
tatus est : Om̃s scripturas sensu ac momo¬
ria. ꝑagons pum quã plura linumero
semina scripta repperi: sed siue lrbonõ
si ue inmalam partẽ semꝑ singulari
HOCAUTDICOTESTAMENTŨ CONFIR¬
uatũ ado: Testamentũ uocat ꝓmis sio¬
nes ad abra ham factas quȩ non pos sunt
ab homine uacuari : cũ &iã hominũ testi¬

Expanded text:
Abrahae dictae sunt repromissiones et semini ejus. Simplex autem sensus, qui in hoc loco texitur, hanc vim habet, ut doceat Apostolus non posse per legem, quae postea data est, repromissiones, quae antea factae sunt ad Abraham destrui, et posteriora prioribus praejudicare, cum repromissiones ad Abraham ante quadringentos triginta annos datae sint, quod benedicerentur in illo universae nationes, legis autem observatio, quod qui fecisset eam, viveret in ea, post quadringentos triginta annos Mosi data sit in monte Sinai. Non dicit, et seminibus, quasi in multis, sed quasi in uno et semini tuo quod est Christus. Semen Abrahae apostolus Christum interpretatus est. Omnes Scripturas sensu ac memoria peragrans, nunquam plurali numero semina scripta reperi, sed sive in bonam sive in malam partem semper singulari. Hoc autem dico, testamentum confirmatum a Deo. Testamentum vocat promissiones Abrahae factas, quae non possunt ab homine evacuari, cum etiam hominum testa
Abbreviated transcription (Latin):
diuina gratia reserat. cuius linguã dnis tastu
sapientie que ipseẽ. adloquendum in struit:
Talis aut: merito potest dicere cumpsal mista
Dnẽ labamea aperies etos meum apnunti abit
laudemtuam Etcumesaia dñs deditmihi
linguã ereditã : ut sciam sustentare eum qui
lapsus est uerbo Engit mane mancerigit
miln aurem : ut audiam quasi magiftrum
Sciebat eos sicut ille quinotas habebat &p̃¬
sentes et futuras hominum uoluntates
tanto magis p̃dicaturos : quanto magis ne
p̃dicarent eis p̃cipiebat : Vt qui hoc p̃cipi¬
ebat nisi qui apigris uolebat ostendere
quan to stucliosius. quanto que feruentius eũ
p̃dicare debeant quibis uibs Ep̃ dicent : quan¬
do illi quiphibebant᷑ tacere non poterant

Expanded text:
divina gratia reserat, cujus linguam Dominus tactu divina gratia reserat, cujus linguam Dominus tactu sapientiae quae ipse est ad loquendum instituit. Talis autem merito potest dicere cum Psalmista, Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam; et cum Isaia, Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam suscitare eum qui lapsus est verbo; erigit mane, mane erigit mihi aurem ut audiam quasi magistrum. sciebat eos sicut ille qui notas habebat et praesentes et futuras hominum uoluntates tanto magis praedicaturos, quanto magis, ne praedicarent, eis praecipiebat, utquid hoc praecipiebat, nisi quia pigris uolebat ostendere, quanto studiosius quantoque feruentius eum praedicare debeant quibus iubet. ut praedicent, quando illi qui prohibebantur tacere non poterant
Abbreviated transcription (Latin):
ergodĩ mauriculas misi ẽi quisanandus
eratꝰ dona sunt scĩ sp̃s quibus corda quae
Etquia cognita ueritatis luce sequi confes
quippedns linguam tangit egroti: cũ
ad confessionem fidei oracatecitartarũ
instruit cumora diubruta aduerba sapi¬
entie ꝓferenda cum tactus uepietatis in¬
format: Sputumnaq: dñi saporem
designat sapientie : ETSUS DICIENS INCE¬
IVΜ Suspexitnamq incelum: utinde
mutis loquelam indeauditum surdis.
indecunctis in firmitatibus medelam do¬
ceret esse querendam. INGEMUIT
Ingemuit aut non quia ipsi opus eẽt cum
gemitu aliquid petere a patre. quicuncta
petentibus donat cum patre : sedit nobis gemep¬
aperire : ad aures ꝓpriȩ ꝑtinet. Aures etem̃
ad audiendum aperiende : lingua uero ut
loqui possit a retinaculis erat suȩ tardita
solus recte loquit᷑. siuedm̃ confitendo siue
aliis p̃dicando : cuius auditum ut celestibus
pos sit auscultare &obsecundare mandatis

Expanded text:
ergo Dei in auriculas ejus missi qui sanandus ergo Dei in auriculas ejus missi qui sanandus erat, dona sunt sancti Spiritus, quibus corda, quae Et quia cognita veritatis luce, sequi confesquippe Dominus, linguam tetigit aegroti cum ad confessionem fidei ora catechizatorum instituit, cum ora diu bruta ad verba sapientiae proferenda tactu suae pietatis informat, sputu namque Domini saporem designat sapientiae. Et suspiciens in coelum. Suspexit namque in coelum, ut inde mutis loquelam, inde auditum surdis, inde cunctis infirmantibus medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit. Ingemuit autem non quia ipsi opus esset cum gemitu aliquid petere a Patre, qui cuncta petentibus donat cum Patre, sed ut nobis gemenaperire, ad aures proprie pertinet. Aures etenim ad audiendum aperiendae: lingua vero ut loqui posset a retinaculis erat suae tarditatsolus recte loquitur, sive Deum confitendo, sive aliis praedicando, cujus auditum, ut coelestibus possit auscultare, et obsecundare mandatis
Abbreviated transcription (Latin):
os aperit prolo quendis : Quales neces so ẽ ut ii
quiloqui iã & audire diuina eloqui a longo
usu didicerunt d nõ sanandos offerant :
quatinus eos quos humana fragilitas nequit
ipse gratiȩ suȩ dextera salu&. ET APPRE¬
HES DETIS EUM DETUR BA SEORSUA
Apprehen densnamque in firmũ detur¬
bas eorsum educit : cummentem peccatis
langiuidam uisitationis sue pietatis il¬
iustrans a consuetis humane conuersati¬
oms moribus a uocat adq ad sequenda p̃¬
ceptorũ suorum itinera ꝓ uocat. MISIT
DIGITOS SUOS INARICULAS Mittere
digitos in auriculas eĩ : cum ꝑdona sc̃ĩ sp̃s
aures cordis ad intellegenda ac suscipien¬
da uerba salutis apperit : Nam digitũ
dĩ appellare spm̃ scm̃ testatur ipsedñs cũ
dici iudeis Siego inligitodi ei icio demo¬
nia fili uri inquo euciunt  quod ex ponens
i ciodemonia : Et magi inegrpto supe¬
ratidixerunt. Sp̃sdi est hic. Et lexinta¬
builis digito dĩ scripta est lapideis. Digiti¬

Expanded text:
os aperit proloquendis, quales necesse est ut hi os aperit proloquendis, quales necesse est ut hi qui loqui jam et audire divina eloquia longo usu didicerunt, Domino sanandos offerant, quatenus eos quos humana fraipse gratiae suae dextera salvet. Et apprehendens eum de turba seorsum. Apprehendens namque infirmum de turba seorsum educit, cum mentem peccatis languidam visitationis suae pietatis illustrans, a consuetis humanae conversationis moribus avocat, ad sequenda praeceptorum suorum itinera vocat. Misit digitos suos in auriculas. Mittere digitos in auriculas est, cum per dona sancti Spiritus aures cordis ad intelligenda ac suscipienda verba salutis aperit. Nam digitum Dei appellari Spiritum sanctum testatur ipse Dominus cum dicit Judaeis: Si ego in digito ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt ? Quod exponens u Dei ejicio daemonia , et Magi in Aegypto superati dixerunt, Spiritus Dei est hic . Et lex in tabu
Abbreviated transcription (Latin):
bat amorte. Ideo etiam ministratio damp¬
nationis quia reos sine ulla penitentiae
remedio p̃senti ad dicebat xitio MVL¬
TO MA GISNA DUNDAT MINIS TENÕ
gloriam id in aeternam quia iustitiagra¬
tis sine legalium p̃ceptorum obseruatione
IXIENS ITIS DEPINID TRRI UE NIT
PIRSIDO NẼ ADMARE GALIIET INT̃
MEDIOS EINES DECADO ITOS ITRIA
Decapolis est ut ipso nomine ꝓbat regio decẽ
urbium trans iordanen. ad orientem cir¬
ca hrppum et pellam et gadaram contra
galileam quodergodicit᷑ quia dñs uenit
ad maregalileae. intermedios fines decap¬
polis non ipsos fipes decapolis eum intrasse
significat : neque enim mare trans nauigas¬
sedicit : sed potus ad mare usq uenis se ade¬
ad ipsum ꝑuenis selo cũ quime dios fines
de capolis. longe trans mare pasitus respicis¬
bat ETADOUCVNTEISORDUM ET MO¬
TUM. ET DEPRE CABANTUREUMUT IN¬
POΝΑΤ ΙLLIMΑΝΩΜ Surdus& mutus
qui nec aures ad audiendi dĩ uerbum. nec

Expanded text:
bat a morte. Ideo etiam ministratio dambat a morte. Ideo etiam ministratio damnationis, quia reos sine ullo poenitentiae remedio praesenti addicebat exitio. Multo magis abundet ministerium gloriam, id est aeternam, quia justitia gratis sine legalium praeceptorum observatione exiens de finibus Tyri, venit per Sidonem ad mare Galilaeae inter medios fines Decapoleos. Decapolis est ut ipso nomine probatur regio decem urbium trans Jordanem ad Orientem circa Hippum et Pellem et Gadaram, contra Galilaeam. Quod ergo dicitur quod Dominus venit ad mare Galilaeae, inter medios fines Decapoleos, non ipsos fines Decapolis eum intrasse significat. Neque enim mare transnavigasse dicitur, sed potius ad mare usque venissepsum pervenisse locum qui medios fines Decapolis longe trans mare positos respiciebat. Et adducunt ei surdum et mutum; et deprecabantur eum, ut imponat illi manum. Surdus et mutus est, qui nec aures audiendis Dei verbis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
TRATIO MORTIS LINTERIS FOR MMA
INLAIDIB IVIT INGLORA Idẽsilex
apud antiquos dabat p̃ sentem gloriam qui
eam sedm̃ litteram seque bantur. quanto ma¬
gis eos nunc glorificat qui eam spiritaliter
ex secuntar : ITAUINONEOS SINT FILV¬
Quia uisibilis carnalium operũ gloria eua¬
cuat᷑ ꝓspiritalẽ euangelu gloriã sedita
euacuat᷑ ut in melius sensu interiore ꝓ¬
ficiat sicut in fantia ꝑ adulescentiam se¬
nec tute uacuatur . sicut et semen in fruc¬
tum melior quidem fructus semine sednũ¬
quam semine fructus ex surgit et nom pe¬
rit sed multiplicat᷑ semen infrultu: si
ergo euacuatur ut dilatet᷑ si cut ipsedic¬
in prim& cum aut̃ uenerit quod ꝓfectũ:
euacuabit᷑ qđ ex parteest QUOMOΡO
euacuat᷑ quia ꝑ fecta est NAMSIAAI¬
NIS TRATIO DÃ NATIONIS GIONIIT̃
Superius legis ministrationem mortis nunc mi¬
instrationem clampnationis uocauit. Ideo
minis tratio mortis quia sola ꝑsenon libera¬

Expanded text:
tratio mortis litteris deformata tratio mortis litteris deformata in lapidibus fuit in gloria. Id est, si lex apud antiquos dabat praesentem gloriam, iis qui eam secundum litteram sequebantur, quanto magis eos nunc glorificat, qui eam spiritualiter exsequuntur. Ita ut non possint filQuia visibilis carnalium operum gloria evacuatur, per spiritualem Evangelii gloriam, sed ita evacuatur, ut in melius sensu interiore proficiat, sicut infantia per adolescentiam senectute evacuatur, sicut et semen in fructum. Melior quidem fructus semine, sed nunquam sine semine fructus exsurgit, et non perit, sed multiplicatur semen in fructu. Sic ergo evacuatur ut dilatetur, sicut ipse dicit: Cum autem venerit, quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . Quomodo evacuatur, quia perfecta est. Nam si ministratio damnationis gloria est. Superius legis ministrationem, nunc ministrationem damnationis vocavit. Ideo ministratio mortis, quia sola per se non libera
Abbreviated transcription (Latin):
LITERA EÑ oCCIDIT Ubi est morscoꝵ¬
tentiotuas ubestacu le ustuus. exponit
aculeum: Aculeum in quid mortis pec¬
catum et adiungit remmirabilẽ urtus
peccati lex pet catum enim ardentius ex¬
citatur quando pro hibetur. sed si latera
as sit gratia desit: lexͥ tera est: eccelegem:
non concupisces : egodico. quia nisite adiu¬
uet gratia ardentius concupis ces: hoc ÷
quod dictumẽ : littera hoccidit: Si ad pre¬
teritum legis tempus aspicias. tum littera
occidebat p̃uaricatores si aut sabbata
non obseruassent aut carnales uictimas
non obtulis sent. Nunc uero ita occidit
sicarnales ceri mome in offerendis tau¬
ris et uituli custodiantur quas obseruap¬
disgratiȩ iam remo uit quȩ utique nunc
si ob seruentur occidunt SẼS AŨIUI
UI Ticat. Idẽ spiritalis intellectus le¬
gis acternã confert salutemso non exto¬
to scripturarum textugeneraliter acci¬
piendum est. Nam sunt aliqua que nunc
secundũ historie ordinem debeant custo¬

Expanded text:
Littera enim occidit. Ubi est, mors, conLittera enim occidit. Ubi est, mors, contentio tua, ubi est aculeus tuus? Exponit aculeum: Aculeus, inquit, mortis peccatum, et adjungit rem mirabilem, virtus peccati lex, peccatum enim ardentius excitatur, quando prohibetur, sed si littera adsit, gratia desit. Lex littera est, ecce legem: Non concupisces, ego dico, quia nisi te adjuvet gratia ardentius concupisces, hoc est, quod dictum est, littera occidit. Si ad praeteritum legis tempus aspicias, tum littera occidebat praevaricatores, si aut Sabbata non observassent, aut carnales victimas non obtulissent. Nunc vero ita occidit, si carnales caeremoniae in offerendis tauris et vitulis custodiantur, quas observatio gratiae jam removit, quae utique nunc si observentur occidunt. Spiritus autem vivificat. Id est, spiritualis intellectus legis aeternam confert salutem. Sed non ex toto scripturarum textu generaliter accipiendum est, nam sunt aliqua quae nunc secundum historiae ordinem debent custo
Abbreviated transcription (Latin):
LADDM Acsidiceret illa fiducia mex¬
pugnabilis est quȩ non ex uobis sed ex xp̃o:¬
qua nos ꝑfidẽ uram gratia magis quã
epistola humana commendat. Non qđ
sufficientes SIMUS GOGITARE ALIQV
ANOΡIS Idẽ nihil nr̃a sapientia uł ur¬
tute in causa urã salutis operam. Vult
ostendere in hilse suosensu hac pos sibilit¬
te in saluandis gentibus uel cogitare uł
facere cumutiq pauci homi nes humiles
inperiti Et penerustici sinedigratia nũ¬
quam uniuer sum mundum saluare potu¬
issent . Ideo aut̃ hoc p̃mi sit quia distunis
erat : tanto magis seminis terium suscepis¬
se quam morsen quanto magis ÷. nouum
testamentum alege que abs conditũ in
sex p̃mmisteriis adum brata retinebant
Non quod aliquid sibi arrogo: sedut ꝑ da¬
trinã suam quaȩ in xp̃o ÷ facilius eosa
falsis a postolis reuocet. QUI IDONIOS
NOS FECIT MINIS TROS NOUITESTA¬
MΕΝTI Idẽ adimplendum a posto latũ
not carnalis legis. sed spiritaliũ p̃ceptorĩ

Expanded text:
Ac si diceret illa fiducia inexpugnabilis est, quae non ex nobis, sed ex Chqua nos per fidem nostram gratia magis quam Epistola humana commendat. Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis. Id est, nihil nostra sapientia vel virtute in causa vestrae salutis operamur. Vult enim ostendere nihil se suo sensu ac possibilitate in salvandis gentibus vel cogitare vel facere, cum utique pauci homines, humiles, imperiti, et pene rustici, sine Dei gratia nunquam universum mundum salvare potuissent. Ideo autem hoc praemisit, quia dicturus erat, tanto majus se ministerium suscepisse, quam Mosen, quanto majus est Novum Testamentum a lege, quae absconditum in se Christum mysteriis adumbrata retinebat. Non quod aliquid sibi arroget, sed ut per doctrinam suam, quae in Christo est, facilius eos a falsis apostolis revocet. Qui idoneos nos fecit ministros Novi Testamenti. Id est, ad implendum apostolatus tu. Id est, non carnalis legis, sed spiritualium praeceptorum.
Abbreviated transcription (Latin):
fuipore nouitatis inuitus quierat in legis eru¬
ditione ꝑfectus. Siueideo abortiuus quia mat̃
sinagoga rum male conceptũ in ꝑfectumq pepe¬
rIT IgO ENI SŨ MINI MUSAPOSTOLORṼ
Haec enunde sȩ ꝓp̃t humi litatem dicit. ceterũ
erat minimus tempore non labore. Nam
ipse exponens ait : qm̃ ꝑsecutus sum ecclesiã dĩ
docet nos exemplosuo Niamsi ad p̃sens ꝓficiam
deflere p̃terita. Melius est enimdimissa recor¬
darepeccata : quamobliuisci commissa
Serptũ : enun filipeccasti neadiciesiterum
quia gratia quaredemptisumus laborẽ conatũ
meritũ non quesi uit: Cotidia na aut̃ gratia
postbaptis mum cotidianũ seruitiũ laboris

Expanded text:
stupore novitatis invitus, qui erat in legis erustupore novitatis invitus, qui erat in legis eruditione perfectus, sive ideo abortivus, quia merito synagoga eum male conceptum imperfectumque peperit. Ego enim sum minimus apostolorum. Haec de se propter humilitatem dicit; caeterum erat minimus tempore non labore: nam ipse exponens ait, Quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei. Docet nos exemplo suo etiam si ad praesens proficiamus, deflere praeterita, melius est enim dimissa recordari peccata, quam oblivisci commissa. Scriptum est enim, Fili, peccasti, ne adjicias iterum, vacua non fuit. Quia gratia qua redempti sumus laborem conatuum non meritum quaesivit. Quotidiana autem gratia post baptismum quotidianum servitium laboris