comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uide liciu litterã legis in quagloriabantur amissuri essent ditũ uideatur potest tam̃
ot generalĩ accipiquianimirũ sepe in geniosus lector neglagendo sepriuat sapientia qũ
simplex sȩdstudiosus elaborando degustat . Idcirco autẽ saepe & desidiosus ingeniũac¬
cepit ut denegle gentiae iustius punia turqia qđ sine l abori assequi potuit scire cor¬
tempnit &id cireo nonnũ quã studiosus tarditate intelligentiae p̃mitun ut eomalo¬
rap̃inia retributionis inueniat quomagis studio inuentionise laborat: Ideo in para¬
bolis locor eis quiauidentes ñuident: & audientes ñ audiunt neq: intellegunt.
dancapłis redit causã quare turbȩ loquatur in parabolis ut qui suꝑba intention
seuidentes si ue audientes a estimabant et suo ingenio confidentes oma secretaduune
eruditionis penaeetrarȩ seposse arbitabantur & ob hoc magisterio caelesti se sub de¬

Expanded text:
quod videlicet litteram legis in quam gloriabantur amissuri essent, dictum videatur, potest tamen quod videlicet litteram legis in quam gloriabantur amissuri essent, dictum videatur, potest tamen et generaliter accipi, quia nimirum saepe ingeniosus lector negligendo se privat sapientia, quam simplex sed studiosus elaborando degustat. Idcirco autem saepe et desidiosus ingenium accipit, ut de negligentia justius puniatur, quia quod sine labore assequi potuit scire contemnit. Et idcirco nonnunquam studiosus tarditate intelligentiae premitur; ut eo majora praemia retributionis inveniat, quo magis studio inventionis elaborat. Ideo in parabolis loquor eis, quia videntes non vident, et audientes non audiunt neque intelligunt. Nunc apostolis reddit causam quare turbis loquatur in parabolis, ut qui superba intentione se videntes, sive audientes aestimabant, et suo ingenio confidentes omnia secreta divinae eruditionis penetrare se posse arbitrabantur, et ob hoc magisterio coelesti se subde
Abbreviated transcription (Latin):
muouissima misteoriũ regridt Nã quia ppropinquat pedib q accipient qedos¬
itainaillius dicentescũpialmista R euel a oculos nr̃osasc̃s derabimt imrabilia de
legetua Recceitaq: in parabolis audiuit et menigmate qui a claus ir sensib: cordis
neq: intrareneq currant cognosca ere ueritatẽ oblitidominicae p̃ceptionis quibabeaurer au¬
diendia udiat Quienĩ hab& dãbiturei & habundabit quiautẽ non habet & qđ habetanferecur
labeo Ectamnqui dintentione uerbo quod auditis operã date quia quia monrẽ hab&i uerbi dabitur¬
illi e sensus intellegendi qđ amat . Ad qui uerbi amorẽñ hab& audiendi : agtia siuł naturali
ingenio uł litterario secallere putarit exertio nulla uere sapientiae dulcaedine gaude¬
bit : Quod &sis pecialit̃ deapłis quib: caritatefide quae potitis cdatũ ẽ nossemysteriũ reg¬
nidĩ et deꝑfidis uidȩcs quun parabolis uidentes ñ uidebant. et audientes ñ intelle gebant¬

Expanded text:
in novissima mysteriorum regni Dei. Nam qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina illius, dicentes cum Psalmista: Revela oculos nostros, et considerabimus mirabilia de lege tua . Recte itaque in parabolis audiunt, et in aenigmate, qui clausis sensibus cordis neque intrare, neque curant cognoscere veritatem, obliti Dominicae praeceptionis, qui habet aures audiendi, audiat. Qui enim habet dabitur ei, et abundabit. Qui autem non habet, et quod habet auferetur ab eo. Tota, inquit, intentione sensus intelligendi quod amat. At qui verbi amorem non habet audiendi, etiamsi vel naturali ingenio vel litterario se callere putarit exercitio, nulla verae sapientiae dulcedine gaudebit. Quod etsi specialiter de apostolis, quibus charitate fideque potitis, datum est nosse mysterium regni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ recte ꝑhuncbona operatio designatur Cente simũ cũ uniuersis quatagims
queren da nobis in regno caelesti premia de monstrat̃. Qui habet aures audi¬
etdi audiat Quociens haec ad moniciuncula uł in euan gelio uł in a pocalipn
iohannis int penitur misticũ ẽe hoc quoddicitur atq adaudien du dis ten¬
dũq: salubre in sinuatur.: Aures enĩ audiendi aurersunt cordis et sensir
interioris aures oboediendi et ferciendi quaeius sas̃ : Et accedentes discipuli
dixer̃ ei qua remparabolis lo queris eis querendũ quomodo accedunt
a deũ discipulitius cũiħs innasedebat. Nisi forte in tellegendũ detur qđ du¬
dũ qũi psonauẽ conscenderint & ibi stantes inprinsecus suꝑ int p̃tatione para

Expanded text:
est, recte per hunc bona operatio designatur; centum cum in universis quae agimus, est, recte per hunc bona operatio designatur; centum cum in universis quae agimus, quaerenda nobis in regno coelesti praemia demonstrat. Qui habet aures audiendi, audiat. Quoties haec admonitiuncula vel in Evangelio, vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum esse hoc quod dicitur, atque ad audiendum discendumque salubre insinuatur. Aures enim audiendi, auresinterioris aure obediendi et faciendi quae jussa sunt. Et accedentes discipuli dixerunt ei: Quare in parabolis loqueris eis? Quaerendum quomodo accedunt ad eum discipuli ejus, cum Jesus in navi sedebat? Nisi forte intelligendum detur, quod dudum cum ipso navim conscenderint, et ibi stantes intrinsecus super int
Abbreviated transcription (Latin):
Recte enĩ spine uocantur quia cogitationũ suarũ pugtionib mentẽ lucerant &
cũusq: ad peccatũ ꝑtrabunt quasi inflicto uulnerẽ cruentant. Simulq crer¬
centes spine sem̃ tẽ suffo cando ad fructũ ꝑ uenire nonsinunt. quia ex aggera¬
cio diuitiarũ m̃tẽ strangulundo spiritales uirtutũ fructus gignere non ꝑmit¬
tit quin potius sed quid iuri ditatis habere potuit s qualore asperitatis suar illu
ritalem animalem ađq t̃renã cũ hicquattuor sint: Vn a uaxtauiã alia petro¬
sa. t̃cia plena spinis quarta t̃rebonȩ. Terrabona hocẽ fidelis electorũ conscien
libent̃ excipit &e excepꝰtũ int̃raaduersa ee prospera constant̃ ad fructus usq
tõpora conseruat. fructificat autẽ et facit unũ tricesimũ. Tricesimũ uidelic&
docetbone o perationis. Nã quia in senario numero mundi ornatus explecus

Expanded text:
Recte enim spinae vocantur, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant. Et Recte enim spinae vocantur, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant. Et cum usque ad peccatum protrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant, simulque crescentes spinae sementem suffocando ad fructum pervenire non sinunt, quia exaggeratio divitiarum mentem strangulando spiritales virtutum fructus gignere non permittit; quin potius, si quid viriditatis habere potuit, squalore asperitatis suae illud ritalem, animalem, atque terrenam, cum hic quatuor sint, una juxta viam, alia petrosa, tertia plena spinis, quarta terrae bonae. Terra bona, hoc est, fidelis electorum conscientlibenter excipit, et exceptum inter adversa ac prospera constanter ad fructus usque tempora conservat. Fructificat autem et facit unum triginta, et unum sexaginta, et docet bonae operationis: nam quia in senario numero mundi ornatus expletus
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ sem̃ cito germinare que unt d sed uĩradicis figende non babent illanimirum
s̃ p̃condia quaenullis disciplinȩ studus erudita nullis temptationũ ꝓbationibur
emollita dulcedinetantã auditisermonis ac ꝓmissis caelertib adhorã delectans¬
tur sed in tẽpore temptationis recedunt. Quia cũ mom̃ tanea caelertis oraculidu
cedinẽ insitȩ sibi aus teritati p̃tendunt quasi lo cis seminis cõ deputatis magnã la¬
pidũ congreriem paruot̃re humo cooperit. Queideo ad fructũ ꝑuentre iustiti ae non
ualent quia parũ eis in ẽ deriderus alutaris qđ sem̃ uite concipiat & multũ in ẽ du¬
riciae nocentis qđ fructui salutis obsistat. Alia autẽ ceciderunt inspinas &creuorunt
spine & sufso cauer̃ea. Spinas autẽ diuiti as int̃p̃tatur idẽ saluator nec mirũ
uideri deb& quare spinis diuitias comparauerit cũille pugant istedelecteno

Expanded text:
ceptum semen cito germinare queunt, sed vim radicis figendae non habent, illa nimirum ceptum semen cito germinare queunt, sed vim radicis figendae non habent, illa nimirum sunt praecordia quae nullis disciplinae studiis erudita, nullis tentationum probationibus emollita, dulcedine tantum auditi sermonis ac promissis coelestibus ad horam delectantur, sed in tempore tentationis recedunt; quia cum momentlcedinem insitae sibi austeritati praetendunt, quasi locis semini sancto deputatis magnam lapidum congeriem pauco terrae humo cooperit. Quae ideo ad fructum pervenire justitiae non valent, quia parum eis inest desiderii salutaris, quod semen vitae concipiat; et multum inest duritiae nocentis, quae fructui salutis obsistat. Alia autem ceciderunt in spinas, et creverunt spinae, et suffocaverunt ea. Spinas autem di vitias interpretatur idem Salvator. Nec mirum videri debet quare spinis divitias comparaverit, cum illae pungant, istae delectent.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ habent altitu dinẽ t̃rȩ sole a utẽ ortpaestua uer̃ et quia non babebanno
radicẽ aruer̃. Et huius misteriũ seminis dñs ex posuit. in quaui delic& expo¬
sicione discimus quia nequaquã ipseres inune eademq significationes t̃ palle¬
animeobedientis solẽ dicit feruorẽ ꝑsecutionis seuientis cũ ipse alibi solemi in bono
ponat dicens fulg ere iustos infutero quasi solẽ in regnopatiis eerũ &e iocent̃¬
euia domus spitalis fodientũ in altũ trã ticiendã & petrã infũdam̃tꝓ doceat
et locandã hocã abimo cordis simi cogitationes trinas ex pueneredasaet
fortitudinẽ fidaei in uicte ꝓbis infundam̃to bonorũ operũ inseren dede
moneat In hocergo loco altitudo trȩqu̧ conpetent̃ exculte sem̃ uerbid¬
buerat ex cipere probitas ẽ animidisciplinis celestib: exercitiatq ad auscultandũ obed¬
endũq diuinis eloquus regularit̃ instituti petrosa uerolocaque tenui cespite c̃tecta sus¬

Expanded text:
Sole autem orto aestuaverunt, et quia non habebant radicem aruerunt. Et hujus mysterium seminis Dominus exposuit. In qua videlicet expositione discimus, quia nequaquam ipsae res in una eademque significatione semper allenitatem animae obedientis, solem dicit fervorem persecutionis saevientis, cum ipse alibi solem in bono ponat, dicens fulgere justos in futuro, quasi solem in regno Patris eorum. Et in structura domus spiritalis fodiendum in altum, terram ejiciendam, et petram in fundamento doceat esse locandam: hoc est ab imo cordis sinu cogitationes terrenas esse expurgandas, et fortitudinem fidei invictae pro his in fundamento bonorum operum inferendam esse moneat. In hoc ergo loco, altitudinem terrae quae competenter exculta semen verbi debuerat excipere, probitas est animi, disciplinis coelestibus exercitati, atque ad auscultandum obediendumque divinis eloquiis regulariter instituti. Petrosa vero loca, quae tenui cespite contecta, sus
Abbreviated transcription (Latin):
elorificationis. Discipuli autem suis signũdecelodedit qͥb: et nȩbeatitud inisgloriã & prius sigura¬
lit in monte trans formatus. et post ueracit᷑ incȩlums ubleuatus ostendit. ostendit quidem iude
os instar nineuitarum peccatis grauib: in uolutos & subuersioni sin penituerint eẽ pximos
uerum sicut nineuitis & denuntiatur supplicium & remediũ demonstratur. itacti amiuda
monidebent sperare in dulgentiam siuelint agere pęnitentiam quiamors saluatoris
recociliacio ẽ mundi Vnde & sequitur Sicut fuit ionas inuentre coetitrib: dieb: & trib

Expanded text:
glorificationis. Discipulis autem suis signum de coelo dedit, quibus aeternae beatitudinis gloriam et prius figuraglorificationis. Discipulis autem suis signum de coelo dedit, quibus aeternae beatitudinis gloriam et prius figuraliter in monte transfos instar Ninivitarum peccatis gravibus involutos, et subversioni, si non poenituerint, esse proximos. Verum sicut Ninivitis denuntiatur supplicium, et remedium demonstratur, ita etiam Judaei non debent desperare indulgentiam, si velint agere poenitentiam, quia mors Salvatoris reconciliatio est mundi. Unde et sequitur: Sicut fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et trib
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possint & illa calum niari et dicere ex occultis & uanis aeris passionib: accidisse. At quicalumnians
ea q̃ oculis uides manutenes utilitate sentis. quid facies dehis q̃ decelouener utiq: respondebis. & magos
inegrpto multa signa fecis se decȩlo quirespondens ait illis. Generatiomala& adultera signũ q̃rit
egregie dixit ad ultera quia dimiserat uirũ et iaxta ezechielemmultis sea matorib: copula uerat et sig
ñdabit᷑ ei nisi signũ ionȩ prophetȩ Duplici fuerat quȩstione pulsatꝰ et alii temptaN tessignũ
decelo q̃ rebantabeo qͥb: ab hincres ponder eincipit ñeis signũ decȩlo qđ in dignierantui dere uerũ
deꝓfundo in feri tribuens quale ionas ppheta n aufraguscoctoq: sorbente uoratus sed de abrsso ac nor¬
tis frauce liberatus & accepit & dedit signum uidelicet in carnationis ñ diuinitatis passionis non

Expanded text:
non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. Nam qui calumniaris non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. Nam qui calumniaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis: quiin Aegypto multa signa fecisse de coelo. Qui respondens ait illis: Generatio mala et adultera signum quaerit. Egregie dixit adultera, quia dimiserat virum, et, juxta Ezechielem, multis se amatoribus copulaverat . Et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae. Duplici fuerat quaestione pulsatus: quidam enim de coelo quaerebant ab eo, quibus abhinc respondere incipit, non eis signum de coelo, quod indigni erant videre, verum de profundo inferni tribuens, quale Jonas propheta naufragus, cetoque sorbente voratus, sed de abysso ac mortis fauce liberatus, et accepit et dedit, signum videlicet incarnationis, non divinitatis, passionis, non
Abbreviated transcription (Latin):
humana potest uitare fragilitas ut ẽuerbum blasphemiae doli detractionis maledictionis
suꝑbiae iactantiae excusationis in peccatis. aemulationis dissensionis heresis m̃ dacii ꝑiuru
s& et ociose necnon etiam suꝑ fluȩ locutionis in hisquae nec essaria uident᷑. In huiuscemodierg
uerbo quisq: se sine offensione custodit. hic ꝑ fectus .e.uir. Qui autem uerba catholicae fidei
& pie confessionis indm̃ & que ad proximorum in scructionũ atq: utilita temꝑtinent profer
bonam mercedem dignus in eternum iustificabitur. Tunc responder ei quidam describis
& pharisaeis dicentes. M agis teruolumꝰ atesignum uidere. Sic signa postulant quasi quae
uiderant signa non fuerint. Sed in alio euangelista quidpetant plenius explicatur. uolum
a te signum uidere decaelo uel in morem heliae ignem de sublimiuenine cupiebant uel in

Expanded text:
humana potest vitare fragilitas, ut est verbum blasphemiae, doli, detractionis, maledictionis, humana potest vitare fragilitas, ut est verbum blasphemiae, doli, detractionis, maledictionis, superbiae, jactantiae, excusationis in peccatis, aemulationis, dissensionis, haeresis, mendacii, perjurii, sed et otiosae, nec non etiam superfluae locutionis in his quae necessaria videntur. In hujuscemodi ergo verbo quisque se sine offensione custodit, hic perfectus est vir: qui autem verba catholicae fidei et piae confessionis in Dominum, et quae ad proximorum instructionem atque utilitatem pertinent, profert, bi, sed criminosi tenebitur reus. Tunc responderunt ei quidam de Scribis et Pharisaeis, dicentes: Magister, volumus a te signum videre. Sic signum postulant, quasi quae viderant, signa non fuerint. Sed in alio Evangelista quid petant plenius explicatur: Volumus 83 a te signum videre de coelo . Vel in morem Eliae ignem de sublimi venire cupiebant, vel in
Abbreviated transcription (Latin):
moriatur propupulo & non totagens pereat : Illa ergo uerba iustificant loquentem quibonum
quodore profert medullicus corde recinet & incontentione sana profert. In uerborumenim
pondere probatio consistit uitae humanȩ quia ut salo monait mors& uita in manib: linguȩ
et quicustodit os suum custodit ab angustus animam suam. qui autem in consideratus ẽ
ad loquendum sentiet malum unde & iacobus ait. lingua quidem modicum membrum ẽ
& magnaex altat. Lingua ignis .ẽ. uniuersitas iniquitas. Lingua constituitur in membris
nr̃is quae maculat toeũ compus & inflamiat rotamnatiuitatis nrãe inflammata a gehenno
in ipsa bene dicimus dm̃ & patrem & in ipsa maledicimus homines qui ad similitudinem dĩ
factis ex ipsoore procedit maledictio & benedictio Etitẽ in multis offendimus om̃s
Siquis in uerbo ñ offendit hic ꝑfectus .ẽ .uir. Hoc enim uerbum significauit cuius offension

Expanded text:
moriatur homo pro populo, et non tota gens pereat . Illa ergo verba justificant loquentem, qui bonum moriatur homo pro populo, et non tota gens pereat . Illa ergo verba justificant loquentem, qui bonum quod ore profert, medullitus corde retinet, et intentione sana profert. In verborum enim pondere probatio consistit vitae humanae, quia, ut Salomon ait: Mors et vita in manibus linguae, et qui custodit os suum, custodit ab angustiis animam suam: Qui autem inconsideratus est ad loquendum, sentiet malum . Unde et Jacobus ait: Lingua quidem modicum membrum est, et magna exaltat, lingua ignis est, universitas iniquitatis. Lingua constituitur in membris nostris, quae maculat totum corpus, et inflammat rotam nativitatis nostrae inflammata a gehenna. In ipsa benedicimus Dominum, et Patrem, et in ipsa maledicimus homines, qui ad similitudinem Dei factierbo non offendit, hic perfectus est vir . Hoc enim verbum significavit cujus offensionem
Abbreviated transcription (Latin):
uenbum ẽ. qđ si ne utilitate & loquentis dicitur & audientis. Hoc .E. si omissa ratione derebus friuolis
loquamur & fabulas narremus antiquas ceterum quiscurilitatem replicat . cachinnisora
dis soluit & aliquid profert turpidinis hic nonotiosis sermonis sed criminosi tenebitur reus
Ex uerbis enuntuis iustificaberis et ex uerbistuis condempnaberis. Ex p̃cedentib: ad huopend&
sententia ubi ait ex abundantia condis os loquitur. ex malis uerbis dubiumquoddampneturhomo
adõ quiea proculerit lustificari autem ex bonis uerbis nullo modo poterit nisi de intimo cordis ea recta
intentione proferat. Bona autemetiam si sint & non rectostudio fuerint prolagustificari non pote¬
rũ loquentem Sicut nec caiphas in prophetando iustus inuentus .e. quidixit. exped it ut unus hon¬

Expanded text:
verbum est quod sine utilitate et loquentis dicitur et audientis, id est si, omissa ratione, de rebus frivolis verbum est quod sine utilitate et loquentis dicitur et audientis, id est si, omissa ratione, de rebus frivolis loquamur, et fabulas narremus antiquas. Caeterum qui scurrilitatem replicat, cachinnis ora dissolvit, et aliquid profert turpitudinis: hic non otiosi sermonis, sed criminosi tenebitur reus. Ex verbis enim tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnaberis. Ex praecedentibus adhuc pendet sententia, ubi ait: Ex abundantia cordis os loquitur. Ex malis verbis dubium non est quod damnetur homo a Deo, quae protulerit; justificari autem ex bonis verbis nullo modo poterit, nisi de intimo cordis ea recta intentione proferat. Bona autem etiamsi sint, et non recto studio fuerint prolata, justificare non poterunt loquentem. Sicut nec Caiphas in prophetando justus inventus est, qui dixit, Expedit ut unus
Abbreviated transcription (Latin):
tantes obincuriam cordis tepidi minora adnõ p̃mia sortiantur. Sed hoc in loco uel ipso
iud acos dñmblas phemantes ostendit dequalitbes auro boc .ẽ. de abscondito cordisblas¬
pbemiam profertint uelcum superiore questione her& sententia quod quomodo non pos¬
sit bonus homo proferre mala nec malus bona opera facoree sic nonpossit xp̃s mala
diabolus bon a opera facere : Dico autem uobis qm̃ omne uerbumotiosum quod lacut fue¬
rint homines red dent rationem de eo indie iudicii Hoc quoq: hor& cum su periorib & c̃
sensus Siotiosum uerbum quod nequaquam aedificat audienter non absq periculo eius
quiloquitur profertur & in die iudicured diturus ẽ unus quisq: rationem sermonun
suorum quanto magis uos qui opera sp̃s sc̃i calumnia mini & dicitismo. inbeel tebuli
principe demioniorum eiceredemonia redditurestis rationem calum niȩ urẽ : ociosum

Expanded text:
tantes, ob incuriam cordis tepidi minora a Domino praemia sortiantur. Sed hoc in loco vel ipsos tantes, ob incuriam cordis tepidi minora a Domino praemia sortiantur. Sed hoc in loco vel ipsos Judaeos Dominum blasphemantes ostendit, de quali thesauro, id est, de abscondito cordis, blasphemiam proferant; vel cum superiore quaestione haeret sententia, quod quomodo non possit bonus homo proferre mala, nec malus bona opera facere, sic non possit Christus mala, diabolus bona opera facere. Dico autem quoniam omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die judicii. Hoc quoque haeret cum superioribus, et est sensus: Si otiosum verbum quod nequaquam aedificat audientes, non absque periculo ejus qui loquitur, profertur, et in die judicii redditurus est unusquisque rationem sermonum suorum, quanto magis vos qui opera Spiritus sancti calumniamini, et dicitis me in Belzebub principe daemoniorum ejicere daemonia, reddituri estis rationem calumniae vestrae. Otiosum
Abbreviated transcription (Latin):
quoden im dicit quo modo potestis bana loqui cumsitis mali ostendit illos arboremmalam
& cales afferre: fructus blas phemiae redundantes qualia habeant semina diaboli: Ex abun¬
dantia enim cordis . loquitur. Numanum qui demiudicium sȩpe fallit quiacor proximi nescit
nisi exore & opere pensare. Dñs̃ autem ipsumopus & sermones nrõs quoscordisos loquitur
iudicat qui ex qua intentione promantur uerba non ignorat. Bonus hommodeb onotbesa uro
profertbona et malus homo demalothes auro profert mala. Thesauros cordis intentio ẽ
cogitationis exqua prouentum operis aeternus arbit̃ iudicat. unde fit plerumq ut min
bona : non nulla maiora caelestis gratiȩ mercedeo perentur . uidelicet propt̃ intentionẽ
cordis quamaiora uoluerant patrare bona si possent & alii maiora uirtutũ opera osten¬

Expanded text:
Quod enim dicit: Quomodo potestis bona loqui cum sitis mali, ostendit illos arborem malam, Quod enim dicit: Quomodo potestis bona loqui cum sitis mali, ostendit illos arborem malam, et tales afferre fructus blasphemiae redundantes, qualia habeant semina diaboli. Ex abundantia enim cordis os loquitur. Humanum quidem judicium saepe fallit, quia cor proximi nescit nisi ex ore et opere pensare. Dominus autem ipsum opus, et sermones nostros quos cordis os loquitur, judicat, qui ex qua intentione promantur verba non ignorat. Bonus homo de bono thesauro profert bona, et malus homo de malo thesauro profert mala. Thesaurus cordis intentio est cogitationis, ex qua proventum operis aeternus arbiter judicat. Unde fit plerumque ut minora bona nonnulla majora coelestis gratiae mercede operentur: videlicet, propter intentionem cordis qua majora voluerant patrare bona si possent; et alii majora virtutum opera osten
Abbreviated transcription (Latin):
rarum intillegentiam tribuit tenebris infideliatis et peccatorum excecatos. fidei& uenu enis
lumine inlustrauit ultim a uero porpetrata pascha acresurrectione sua tluma numgonus q
ꝓ pomum uecitum in morte concidit sua gratia aduitã erexit. e contrario uero acbor
mala diabolus .ẽ. et om̃s qui ad cumꝑtinent Hoo .e. scribae & pbarisei & hereaciatq: scismatie
& ceteri iniqu qui ex illa pessimaradice pullulant. Hor u mergo fructus .ẽ. inuidia detractio
ꝑsicutio blas phemia heresis p̃cipiciũ montis & uorago peccatorum. Sicutenim isteduȩ
arbores distant genere ⁊ta distant & germine Vnde & sequitur. Progenies uiperarũ
quomodo potestis bon aloqui cũ sitasmali progenies uiperarũ eos dicit quia diaboli
filios eos appellat. in tantumenim quis filius eius ẽ in quantumeumpeccando imitat᷑

Expanded text:
rarum intelligentiam tribuit, tenebris infidelitatis et peccatorum obcaecatos fidei et veritatis rarum intelligentiam tribuit, tenebris infidelitatis et peccatorum obcaecatos fidei et veritatis lumine illustravit; ultime vero, perpetrata passione ac resurrectione sua, humanum genus, quod per pomum vetitum in mortem concidit, sua gratia ad vitam erexit. E contrario vero arbor mala diabolus est et omnes qui ad eum pertinent, hoc est scribae et Pharisaei, et haeretici, et schismatici, et caeteri iniqui qui ex illa pessima radice pullulant. Horum ergo fructus est invidia, detractio, persecutio, blasphemia, haeresis, praecipitium mortis et vorago peccatorum. Sicut enim istae duae arbores distant genere, ita distant et germine. Unde et sequitur: Progenies viperarum, quomodo potestis bona loqui cum sitis mali? Progenies viperarum eos dicit, quia diaboli filios eos appellat. In tantum enim quis filius ejus est, in quantum eum peccando imitatur.
Abbreviated transcription (Latin):
et fructũ dius malum ex fructu siquidem arbor agnoscitur. constringieos sillogis simo quae in
e sriuoant mabint ga nosincuitabilem possumus appellare qui int rogatos hincindo concluda¬
et in utroq cornu pinit Suinquid diabolus malus ẽ bona opera facore non potest. Siautembona
s quas faera oernitis. Sequitur ut nonsit diabolus quiea facit . nieq enim fieri potest ut exmal
bonum aut ex bonooriatur malum. Mistice autem arborbona xp̃s e Dequopsalmistua unte
emitam quam lignum qđ plantatũ .ẽ secus decursus aquarum quod fructũ saum dabit in temẽr
suo Dedit ergo hoolignum fructum in tempore suo id e in tempore in carnationis suao
quando eu angolium p̃dicauit miracula multa fecit sanitates infirmitatib impendit scriptu¬

Expanded text:
et fructum ejus malum. Ex fructibus siquidem arbor agnoscitur. Constringit eos syllogismo, quem Graet fructum ejus malum. Ex fructibus siquidem arbor agnoscitur. Constringit eos syllogismo, quem Graeci vocant δίλημμα  Al., ἀφύκτον nos inevitabilem possumus appellare: qui interrogatos hinc inde concludit, et utroque cornu premit. Si, inquit, diabolus malus est, bona opera facere non potest; si autem bona opera sunt, quae facta cernitis, sequitur ut non sit diabolus qui ea facit: neque enim fieri potest ut ex malo bonum, aut ex bono oriatur malum. Mystice autem arbor bona Christus est, de quo Psalmista ait: Erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo . Dedit ergo hoc lignum fructum in tempore suo, id est, in tempore incarnationis suae, quando Evangelium praedicavit, miracula multa fecit, sanitates infirmantibus impendit, Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
quam quã n careat erroris tam̃ hab& ueniam propt̃ corporis uilitatem Namineo qđ̃
sequitur qui autem dixerit coneras pm̃ scm̃ ñ remictetur ei neq: in hooscło neq: inra
lagam quodenin deuno negatur consequens intelletus pacet quia deciuib: dam conceditir. Sedtamen
hoedo paruis minimusa pectatis fiemipgosse credendum c̃. Sicut e assiduus otio sus sermo in moderatus
msde uta rendonum nus aepeisamilians quae ux sine culoa ab ipsis agitar quiculpamq ualeter dlebecs
dc osi ne osciumim auit in non grauib culpiserror ignorantiȩ. qua ecunta etiam post morteme auant
Seianarid inhac uita positis minime fuerint᷑ relaxata. Hoctam̃ sciendũ e quia illie saltun demi¬
nimis mibilquis di purgationis obtinebit nisibonis hoc actib ad huc uita positus ut illc obraneat
promereatur ut facite arborem bonã & fructum eius bonum aut facite arborem malam

Expanded text:
quanquam culpa non careat erroris, tamen habet veniam propter corporis vilitatem. Nam in eo quod quanquam culpa non careat erroris, tamen habet veniam propter corporis vilitatem. Nam in eo quod sequitur: Qui autem dixerit contra Spiritum relaxari. Quod enim de uno negatur, consequens intellectus patet, quia de quibusdam conceditur; sed tamen hoc de parvis minimisque peccatis fieri posse credendum est, sicut est assiduus otiosus sermo, immoderatus risus, vel peccatum curae rei familiaris, quae vix sine culpa, vel ab ipsis agitur, qui culpam, qualiter declinari debeant, sciunt. Aut etiam in gravibus culpis errore ignorantiae, quae cuncta etiam post mortem gravant, si adhuc in hac vita positis, minime fuerint relaxata. Hoc tamen sciendum est, quod illic saltem de minimis, nil quisquam purgationis obtinebit, nisi hic bonis actibpromereatur. Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum. Aut facite arborem malam
Abbreviated transcription (Latin):
ergoblas phemia in spmscm̃ quaquisq: insimilitudine diaboli& angelorum cius contra
conscientiamsuam maies tatem dĩtatis obpugnare non trepidat non bab& remissconem
i naet̃num sed reuserit ȩtnidalgeti. Sicut euangelista marcus manifeste declarat qui
posito hoc dñi testimonio subi unxit atq: ait. Qñm dicebant spm̃ inmundum hab& nãnoq
sed pacre filio que credunt & confitentur quia non inuidentia diabolica sed humana
ignorantia ducti faciunt hoc in remissibilis blas phemiae crimine tenentur . qua propt̃
principes iud aeorũ & quiq: similis inuidiȩ peste corrupti maiesta temblas phemant sine
fine peribunt & quicũq: dixerit uerbum contra filiũ bominis remittecure. Aes
aliis uerbis dicen& quicũq: cenuitia dixerit contrame scandalitatur quippetan¬
nemea & me bominẽ tantum arbitrans quod filius simfabri & fratres habeam ia cobũ
& ioseph & iudam & homo e uorator & uini potator simtalis opinio atq blas pbemia

Expanded text:
m, qua quisque in similitudinem diaboli et angelorum ejus contra conscientiam suam majestatem Deitatis oppugnare non trepidat, non habet remissionem in aeternum, sed reus erit aeterni delicti, sicut Evangelista Marcus manifeste declarat, qui posito hoc Domini testimonio subjunxit, atque ait: Quoniam dicebant: Spiritum immundum habet: nam neque e minorem, credunt et confitentur, quia non invidentia diabolica, sed humana ignorantia ducti faciunt, hoc irremissibilis blasphemiae crimine tenentur. Qua proprie principes Judaeorum, et quisque similis, invidiae peste corrupti majestatem blasphemant, sine fine peribunt. Et quicunque dixerit verbum contra filium hominis remittetur ei. Ac si aliis verbis diceret: Quicunqne mea, et me hominem tantum arbitrans quod filius sim fabri, et fratres habeam Jacobum, et Joseph, et Judam, et homo vorator, et vini potator sim, talis opinio atque blasphemia
Abbreviated transcription (Latin):
micha & multialu ꝓphaete uider gloriã dñi qui & propterea uidentessunt appellati
Sed hiom̃s alongeas picientes & salu antes ꝑspeculũ inenigmate uider Apliutẽ in
senciarũ habentes lnm conuescentesq: ei et quarquȩ uoluissent introgando dircentoꝑ
nequaquã ꝑ angelos aut uaria suis ionẽ species opusbabebant doceri quo sue romtb
prophets dustos dicit lucas eosꝓphecas o reges appellaq ipsis enĩ regesmagni quia
tersteionũ suarũ motib: ñ conseniendo succũ bere sedregendo peẽ nouerunt: uoserro duui¬
St marale & asos imiitn ensunc adeos uerba conuertit quib: datũ ẽ nos semisteriũ regni¬

Expanded text:
Micha, multi alii prophetae viderunt gloriam Domini, qui et propterea Videntes sunt appellati. Sed hi omnes a longe aspicientes et salvantes per speculum et in aenigmate viderunescentesque ei, et quaecunque voluissent interrogando discentes, nequaquam per angelos aut varias visionum species opus habebant doceri. Quos autem Matthaeus prophetas et justos dicit, Lucas eos prophetas et reges appellat. Ipsi sunt enim reges magni, quia tentationum suarum motibus non consentiendo succumbere, sed regendo praeesse noverunt. Vos ergo audite parabolam seminantis. Nunc ad eos verba convertit, quibus datum est nos
Abbreviated transcription (Latin):
ita dehoc semine soriptũ .ẽ. Aliud cecidit secus uiã & conculeatũ ẽ &uolucres
caeli come derunt illud Quecũq ergo dñs in hac parabolꝗ exponere ipsedigna¬
tus ẽ piafide suscipiendã sunt quȩ uero teccita pr̃aꝑ intellegentiae dereliquid
equȩpia iptertione ꝑ quirenda acperes tringendas̃ breuit̃. Sem̃ qđcircauia ce¬
cidit duplicilȩ sura disperut &abitinerantib scilic& conculcatũ & auolucrib
raptũ Via ergo ẽ mens seduomalurũ cogitationũ mia tutrita adiq: are
facta ne uerbis sem̃ excipere acgerminare sus ficiat Attq: ideo quicquid bo¬
niseminis uicinia talis ui ae contigerit perit quia in ꝓbo pessimȩ cogitotauia
trans sitci conqulactũ ademonib rapitur. quirecte uolucris caelisiuepia
caelestis spitalis quaer̃naturȩ siue qina ꝑ area uolitant appellantur alt a

Expanded text:
ita de hoc semine scriptum est: Aliud cecidit secus viam, et conculcatum est, et volucres ita de hoc semine scriptum est: Aliud cecidit secus viam, et conculcatum est, et volucres coeli comederunt illud. Quaecunqtus est, pia fide suscipienda sunt. Quae vero tacita nostrae intelligentiae dereliquit, aeque pia intentione perquirenda, ac perstringenda sunt breviter. Semen quod circa viam cecidit duplici laesura disperiit, et ab itinerantibus scilicet conculcatum, et a volucribus raptum. Via ergo est mens sedulo malarum cogitationum meatu trita afacta, ne verbi semen excipere ac germinare sufficiat: atque ideo quidquid boni seminis vicinia talis viae contigerit, perit, quia improbo pessimae cogitationis transitu conculcatum a daemonibus rapitur. Qui recte volucres coeli, sive quod coelestis spiritalisque sunt naturae, sive quod per aera volitant, appellantur. Ala
Abbreviated transcription (Latin):
tituit ipseseminauit. Iuxta quodineiꝰ laudib dicitabacuc Existi in salutẽpopu¬
lituiut raluos facias xp̃ortuos Id ẽ eos quos unctione sp̃stui consecrare actui sc̃ĩno¬
minis participes fucere dignaris. Vel certe exut adseminandũ cũ postuo catũ
udfidẽ suã partẽ sinago gȩelectã ad collectionẽ quoq gentiũ gratiesuae do¬
na diffudit quod ipsu aetiã suo itinere designauit. Cũ postñ dicationẽ dneihabitt̃
admareducturus exiit deniq: indomo p̃dicans quos dã obblas ꝑhemiae suae
scelus in remis sibilȩ deseruit : quos dã obdeuotionẽ piatatis matrẽ suã appel¬
lait & fr̃s: quod diffprentiaȩ maniferte ludeaegentis ex primit inquamul¬
tidño repelles non nulli sunt diuina adoptione condigni : Et dũseminat quae¬
dã ceciderunt secus uiã Ruenerurt uolucres et comeder̃ ea : In euangelio lucae

Expanded text:
tituit ipse seminavit. Juxta quod in ejus laudibus dicit Habacuc: Existi in salutem poputituit ipse seminavit. Juxta quod in ejus laudibus dicit Habacuc: Existi in salutem populi tui, ut salvos facias christos tuos, id est, eos quos unctione Spiritus tui consecrare, ac tui sancti nominis participes facere dignaris; vel certe exiit ad seminandum, cum post vocatam ad fidem suam partem Synagogae electam, ad collectionem quoque gentium gratiae suae dona diffudit. Quod ipsum etiam suo itinere designavit, cum post praedicationem domi habitam ad mare docturus exiit. Denique in domo praedicans, quosdam ob blasphemiae suae scelus irremissibile deseruit; quosdam ob devotionem pietatis, matrem suam appellavit et fratres. Quod differentiam manifeste Judaeae gentis exprimit; in qua multi Domino rebelles, nonnulli sunt divina adoptione condigni. Et dum seminat, aliud cecidit circa viam, et venerunt volucres, et comederunt illud. In Evangelio Lucae
Abbreviated transcription (Latin):
lati ne similitudo estautẽ rerũ genere dissimiliũ conparatio quȩergodistant gene recom¬
parantur in eas pecie rerũ similitudine tidex primendũ illud qđ significci reuult ipseui tã
ꝓfert. Turba quippenonunius sententiae sid diuerscrũ in singulis e uoluntatũ Vndeloquit
adetĩmultis parabolis utiuxtauarias uoluntates diuersas recipicnt dirciplinas et
notandũ qđ non om̃a locutis ẽ eis in parabolis sed multa: Sienĩ dixisset &cuncta in pa¬
rabolis absq emolum̃to populi recessissent. Perspicua misc& obscuris. ut ꝑ ea q̃ intellg¬
gunt ꝓ uocentur adeorũ nocitiã quae non intellegunt. Eccexit quiseminat seminare
Ip̃sedñs in sequentib: hancparabolã exponens sem̃ ẽe uerbũ dni semincintẽ uero seipsũ
a seuerat quoduero dict ecceexit qui seminat seminare nobis quȩrendũ reliquid
Exitergo seminans adseminandũ qui a dm̃s desinupatris egrediens uenit in mundũ

Expanded text:
atur similitudo. Est autem rerum genere dissimilium comparatio. Quae ergo distant genere comparantur in ea specierum similitudine, ad exprimendum illud quod significare vult ipse qui eam profert. Turba quippe non unius sententiae est, sed diversarum in singulis voluntatum. Unde loquitur ad eam multis parabolis, ut et juxta varias voluntates diversas recipiant disciplinas. Et notandum quod non omnia locutus est eis in parabolis, sed multa. Si enim dixisset cuncta in parabolis, absque emolumento populi recessissent. Perspicua miscet obscuris, ut per ea quae intelligunt, provocentur ad eorum notitiam quae non intelligunt. Ecce exiit qui seminat seminare. Ipse Dominus in sequentibus hanc parabolam exponens, semen esse verbum Dei, seminantem vero seipsum asseverat. Quod vero dicit, Ecce exiit qui seminat seminare, nobis quaerendum reliquit. Exiit ergo seminans ad seminandum. Quia Dominus de sinu Patris egrediens venit in mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
rentur cũ deo cũ uentiñ poterant quia ñcredebant &ideo credereñ poterant quia ex cr
catierant: Cũ autẽ dicitur qđ credatur nisiqđ dicitur intellegatur crȩdinpotest : In te
quiꝗ audiunt Non oculis cribarũ &pharis eorũ quicorpus dñitantũuidere sedi

Expanded text:
rentur, cum ideo converti non poterant, quia non credebant, et ideo credere non poterentur, cum ideo converti non poterant, quia non credebant, et ideo credere non potecati erant. Cum autem dicitur quod credatur, nisi quod dicitur intelligatur, credi non potest. Intquia audiunt. . Non oculi scribarum et Pharisaeorum, qui corpus tantum Domini videre; sed
Abbreviated transcription (Latin):
rea non poterapt credere satisostendit nĩdeo fcictã illã ex cecationẽ ut eacommot &
lentes sem̃ intellegere conuerterentur aliquan doꝑpenitentiã Non enĩ possent ho
facerenisi prus crederent ut credendo conuerterentur conuersione sanarentur¬
sanitate intelle gerent. Sedideo potius excaecatos ut ñ crederent dicitenĩ a ꝑtissi¬
me: propterea non poterant credere. quod siitaẽ quis ñ ex surget in defensionem
iudeorũ & eos extraculpã fuisse ꝓclamet qđ ñ credider̃ e propterea enĩ ñ poterant
credere qui& excaecauit oculos eorũ Sedqm̃ ds̃ potius ex traculpã deb& intellegi
cogimur frateri aliis quib: dã peccatis eosita exce carimeruisse quata m̃ excecatione ñ po¬
tuer credere. Verba enĩbo hannis istas. propterea non poterant credere quuiterũ dix̃ esaias
excecauito culos eorũ frustra itꝰq: conamurintellegere ideo fuisse excȩcatos ut conuerte¬

Expanded text:
rea non poterant credere, satis ostendit non ideo factam illam excaecationem, ut ea commoti et rea non poterant credere, satis ostendit non ideo factam illam excaecationem, ut ea commoti et dolentes se non intelligere, converterentur aliquando per poenitentiam; non enim possent hoc facere, nisi prsanitate intelligerent: sed ideo potius excaecatos, ut non crederent. Dicit enim apertissime, Propterea non poterant credere. Quod si ita est, quis non exsurgat in defensionem Judaeorum, et eos extra culpam fuisse proclamet quod non crediderunt? Propterea enim non poterant credere, quia excaecavit oculos eorum. Sed quoniam Deus potius extra culpam debet intelligi, cogimur fateri aliis quibusdam peccatis eos ita excaecari meruisse, qua tamen excaecatione non potuerunt credere; verba enim Joannis ista sunt: Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum. Frustra itaque conamur intelligere, ideo fuisse caecatos, ut converte
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ euangelista dicit excecauit oculos eorũ sedutrũ ut nunquã uideant anuero
anuero neuel sicali quando uideant cecita tessa sibi displicentes & sedolentes&
ex hoc humiliati atq: commoti ꝗd confidendu peccata sua & piequerendũ dm̃
sic enĩ marcus dicit hoc Nequa do conuertanturet dimitantur eis peccata ubi
intelleguntur peccatis suis meruis se ut ñ intellegerent et tam̃ hoc ipsũ mise¬
ricor dit̃ eis factũ ut peccata sua cognoscerent & conuersi ueniã mererentur
Quod autẽ iohannes hunc locũita dicit propterea non poterant credere quiaiterũ dix̃¬
Excecauit oculos eorũ & indurauit coreorũ ut ñ uideantoculis & intellegant corde & con¬
uertantur & sanẽ eos Aduersa riuidetur huic sententiae. & omninocogere ut quod hic
dictũ ẽ nequando oculis uideant naccipiatur neuđ sicaliquando oculis uideant ñ accipiatur¬
sed prorsus ut ñ uideant quando quidẽ a ꝑteita dicit ut oculis ñ uideant & qđ ait propte¬

Expanded text:
quam videant, an vero ne vel sic aliquando videant, caecitate sua sibi displicentes, et se dolentes, et ex hoc humiliati, atque commoti, ad confitenda peccata sua, et pie quaerendum Deum? Sic enim Marcus dicit hoc, ne quando convertantur, et dimittantur eis peccata. Ubi intelliguntur peccatis suis meruisse, ut non intelligerent. Et tamen hoc ipsum misericorditer eis factum, ut peccata sua cognoscerent, et conversi veniam mererentur. Quod autem Joannes hunc locum ita dicit: Propterea non poterant credere, quia iterum dixinduravit cor eorum, ut non videant oculis, et intelligant corde, et convertantur, et sanem eos » ; adversari videtur huic sententiae, et omnino cogere ut quod hic dictum est, Nequando oculis videant, non accipiatur, Ne vel sic aliquando oculis videant, sed prorsus, Ut non videant: quandoquidem aperte ita dicit, Ut oculis non videant. Et quod ait, Propte
Abbreviated transcription (Latin):
pinqui non ꝑ cognadionẽ carnis sed ꝑconiuncionẽ sp̃s designet : Vnde et sequiir
qđ dñs ad matrẽstatresq rogacus ab officio uerbi dissimulat egredi nor mat̃nȩ

Expanded text:
ropinqui, non per cognationem carnis, sed per conjunctionem spiritus, designet. Unde et seqropinqui, non per cognationem carnis, sed per conjunctionem spiritus, designet. Unde et seqquod Dominus ad matrem, fratresque rogatus ab officio verbi dissimulat egredi, non maternae
Abbreviated transcription (Latin):
didit dicens Sicerit &generation huic pessim er sosa quod desno eris siree su¬
spetialit̃ geri solere narra ui. hocintota generalit huius populi gente geri nondesinit Im¬
mundus quippesp̃s exiuit aludeis quq̃do acceper̃ legẽ & abulauit ꝑ loca arida que renssibi
requiem Ex plsus uidelic& auideis ãbulcunt ꝑgentiũ solitudines Quȩcũq: pos¬
tead ño credidis sent ilieñ inuento lꝓcoinnationib: dixit R euertar ad domũ meã pristinã¬
undeexiui habeo iudeos quos ante dimiserã et ueniens : in uenitua cantẽ scopis mundatã
accbat enĩ tẽplũ iudarorũ et xp̃m hos pitẽ non habebat dicentẽ dimittetur uobis domus
ur̃a deserta Quia igitur dietangelorũ p̃si dia ñ habebant & ornatierant suꝑfluis obserua¬
donib: pharisaeorũ reuertitur adeos diabqlus et septenario sibinu mero daemanũ ad dieo
habitat pristinã domũ et fiunt posterora illius populi peiora priorib: Multo enĩ nunor

Expanded text:
didit dicens: Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem. Et ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulavit per gentium solitudines. Quae cum postea Domino credidissent, ille unde exivi: habebo Judaeos quos ante dimiseram. Et veniens invenit domum vacantem, scopis mundatam. acabat enim templum Judaeorum, et Christum hospitem non habebat dicentem: Dimittetur vobis domus vestra deserta . Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus pharisaeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario sibi numero daemonum addito, habitat pristinam domum, et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. Multo enim nunc
Abbreviated transcription (Latin):
finagoger excuius carneẽ edituset populus : ẽiu deqrũ qui saluatore intus do¬
cente uenientes intrare neq: unt quis spinitale : intelligere dicta pegladu fere¬
Soccupans enĩ turba el ingreditur domũ eꝰ auscultatur sermonibi quadetucen
nior tan temte tapacior auxit iuxta qđsalmus ait. Accedite ad eũ tm lurtim ami¬
ni Intus uerbũ intuis ẽ lum̃ Vn de alibi ut intrantes inquidudea at uou
dñm dieri cognoscuipsius. cũ ludei spiritalein lege sensũ ñ qrentes sesead custã¬

Expanded text:
nagoga, ex cujus carne est editus, et populus est Judaeorum: qui Salvatore intus docente, venientes intrare nequeunt, cujus spiritaliter intelligere dicta negligunt. Praeoccupans enim turcinior, tanto mente capacior hausit. Juxta quod psalmus ait: Accedite ad eum et illuminamini ; intus verbum, intus est lumen. Unde alibi: Ut intrantes, inquit, videant lDominum videre cognati ipsius, cum Judaei spiritalem in lege sensum non quaerentes sese ad custod
Abbreviated transcription (Latin):
cũ enĩ dicit in illo dienisi forte dies morescripturarũ tẽpus significit satis indicio
hoc consequent̃ gestũ aut nonmulta int̃ponipotuis se maxime quia & mancus eũ
ordinẽ tenet lucas autẽ postillũ qđ narrat demcitre & fratrib dñiinaliu dtrar¬
sit niceo transi tuconexionẽ aliquã facit qua huic ordinire pugnare iudeatur
habitũ ubbi nefanublas phemia demonũ hubere dictus ẽ egrediens eocepat ad
mansicurostendere serelicta qbculpã ꝑfidiudea ad gentes saluandus ẽe
transiturũ. Gentiliũ nãq suꝑba & in credula diucorlu meritotumi disa¬

Expanded text:
e. In illo die, nisi forte dies more Scripturarum tempus significet, satis indicat hoc consequenter gestum, aut non multa interponi potuisse; maxime quia et Marcus eum ordinem tenet ; Lucas autem post illud quod narrat de matre et fratribus Domini, in aliud transit , nec eo transitu connexionem aliquam facit, quae huic ordini repugnare videatur. habitum, ubi nefanda blasphemia daemonium habere dictus est, egrediens docebat ad mare, ut ostenderet se, relicta ob culpam perfidiae Judaea, ad gentes salvandas esse transiturum. Gentilium namque superba et incredula diu corda merito tumidis
Abbreviated transcription (Latin):
tib: congregatum qui ex tincto legis naturalis ardore fumi amarissimi & qui noxius
oculis .e. tenebrosȩque caliginis in uoluebatur erroribus. quem non solum non ex tinxit
& redegit incinerem. sede contrario de parua scintilla & penemoriente maxima
suscitauit incendia. it aut totus orbis arderet igne dñi saluatoris quem uenit mit¬
tere suꝑ terram. Siue aliter. qui peccatori non porrigit manũ nec portatonus fra¬
tris sui istequas sacum calamum confringit. & qui modicam scintillam contempnit
in paruulis hic lignum extinguit fumigans. quod xp̃s utrumq ñ fecit. Ad hoc en imuenerat
ut saluum faceret quod perierat . & ouem erroneam ad gregem in suis sacris humeris
reportar& unde & sequit̃ Donec eiciat aduictoriã iudicium iste autem qui arundinen
quos satam ñ c̃triuit & linũ fumigans ñ extinxit niudicium quoq ꝑduxit aduictoriã cuius

Expanded text:
tibus congregatum, qui, exstincto legis naturalis ardore, fumi amarissimi et qui noxius tibus congregatum, qui, exstincto legis naturalis ardore, fumi amarissimi et qui noxius oculis est tenebrosaeque caliginis involvebatur erroribus, quem non solum non exstinxit et redegit in cinerem, sed e contrario de parva scintilla et pene moriente maxima suscitavit incendia, ita ut totus orbis arderet igne Domini Salvatoris, quem venit mittere super terram. Sive aliter, qui peccatori non porrigit manum, nec portat onus fratris sui, iste quassatum calamum confringit; et qui modicam scintillam contemnit in parvulis, hic linum exstinguit fumigans: quod Christus utrumque non fecit; ad hoc enim venerat ut salvum faceret quod perierat, et ovem erroneam ad gregem in suis sacris humeris reportaret; unde sequitur: Donec ejiciat ad victoriam judicium. Iste autem qui arundinem quassatam non contrivit et linum fulminans non exstinxit, judicium quoque perduxit ad victoriam, cujus