comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diuersitas exorta est in ȩdi¬
ficatione turris post diluuiũ. nam priꝰ¬
quã suꝑbia turris illiꝰ in diuersos signoꝵ
sonos humanã diuideret societatẽ. una
omniũ nationũ lingua fuit quȩ ebrea
uocatur. qua patriarchȩ & ꝓpħe usi sunt
n̾solum in sermonib suis uerũetiam
in litteris sacris. in itio autẽ quot gentes
tot linguȩ fuerunt. Deinde plures gen¬
tes quã linguȩ. quia ex una lingua mul¬
tȩ gentes st̃ exortȩ .L. inguȩ autẽ dictȩ
in hoc loco ꝓ uerbis quȩ ꝑlinguã fiunt.
genere locutionis ulo quo is qui efficit
ꝑ id qđ efficitur nominatur. sicut os dici
linguȩ sunt sacrȩ. ebrea. greca. & latina.
quȩ toto orbe maxime excellunt. hs enĩ
trib linguis suꝑ crucẽ dñi apilato fuit
guarũ cognitio necessaria est. ut ad alterã
recurratur dũ si quã dubitationẽ no¬
minis uł int̾pretationis sermo uniꝰ lin¬
guȩ attulerit: Greca autẽ lingua inter
cȩteras gentiũ clarior habet᷑. est enĩ & la¬

Expanded text:
diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium. Nam priusquam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur; quam Patriarchae et Prophetae usi sunt non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot gentes, tot linguae fuerunt, deinde plures gentes quam linguae; quia ex una lingua multae sunt gentes exortae. Linguae autem dictae in hoc loco pro verbis quae per linguam fiunt, genere locutionis illo quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur; sicut os dici linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit guarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur, dum si quam dubitationem nominis vel interpretationis sermo unius linguae attulerit. Graeca autem lingua inter caeteras gentium clarior habetur. Est enim et La
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrit᷑ qua lingua angłi loquant᷑. ñ quod
angłoꝵ aliquȩ linguȩ st̃. s hoc ꝑ exagge¬
ratĩonẽ dicit᷑ Itẽ querit᷑ qua lingua in fa¬
turũ homines loquent᷑. nusquã repitur.
nam dicit apłs. siue linguȩ cessabunt. ido
autẽ priꝰ de linguis. acdeinde de gentib
posuimꝰ. qͥa ex linguis gentes. ñ ex gentib
lingue exortȩ si¬

Expanded text:
angeli loquantur, non quod angelorum aliquae sint linguae, sed hoc per exaggerationem dicitur. 13. Item quaeritur qua lingua in futurum homines loquantur, nusquam reperitur. Nam dicit Apostolus: Sive linguae cessabunt. 14. Ideo autem prius de linguis, ac deinde de gentibus posuimus, quia ex linguis gentes, non ex gentibus linguae exortae su
Abbreviated transcription (Latin):
ferreis ungulis cortex ligni ꝑ cauernas
eximii odoris guitas disfilat. Cauerna
autẽ greco sermone. opo. dicit᷑ cuiꝰ gutiã
adulterant ammixto ciprino oleo ł melle
s sincerus ꝓbatur. a melle. si cũ lacte coa¬
gulauerit. ab oleo si instillatꝰ aquȩ aut
ammixtus facile suerit resolutꝰ prȩt̾ea si
& laneȩ uestes ex ipso pollutȩ ñ macu¬
lantur. adulteratꝰ quidẽ neq cum lacte
coagulat. & ut oleũ in aqua suꝑnatat.
& uestẽ maculat. Balsama autem si pura
sint tantã uim habent. ut si sol ex canduerit
sustineri i manu ñ possint.
Ie herbis aromaticis uł cõmunib

Expanded text:
ferreis ungulis cortex ligni per cavernas ferreis ungulis cortex ligni per cavernas eximii odoris guttam distillat; caverna enim Graeco sermone ὀπὴ dicitur. Cuius guttam adulterant admixto Cyprino oleo vel melle. Sed sincerus probatur a melle si cum lacte coagulaverit, ab oleo, si instillatus aquae aut admixtus facile fuerit resolutus, praeterea et si laneae vestes ex ipso pollutae non maculantur. Adulteratus quidem neque cum lacte coagulat et ut oleum in aqua supernatat et vestem maculat. Balsama autem si pura fuerint, tantam vim habent ut, si sol excanduerit, sustineri in manu non possint. De herbis aromaticis sive communib
Abbreviated transcription (Latin):
redaens sibi conexum flore albo ueluti uio¬
lȩ folis similib brionȩ. odore etia bono
somno suauificat. Cassia nascit᷑ in arabia
uirga robusti corticis. & purpureis foliis ut
prꝑis. est autẽ uirtutis cinnamomi simibis.
s potentia inferior. unde & ꝓcinnamoni
uice duplex eiꝰ pondus in medicamentis
ammiscetur. Calamꝰ aromaticus a simi¬
litudine calami usualis uocat᷑. gignitur
in india multis nodis geniculatus. fuluus.
flagrans sp̃s suauitate. qui cũ frangitur
mmultas fit partes scissilis. similans gu¬
stu cassiã. cum leui acrimonia remordente:
Balsami arbor in nidea intra terminos
tantũ uiginti iugerũ erat. postea quam
eadem regione romani potiti st̃. etiã la
tissimis collib ꝓpagata est. stirpe similis
nentib Arbor autẽ balsamũ. lignũ eiꝰ.
xxllobalsamũ dicit᷑. fructus eiꝰ siue semen
carpobalsamũ. sucus opobalsamũ. qd̾ id̾o
cũ adiectione significat᷑. eo qđ ꝑcussus

Expanded text:
reddens sibi connexum, flore albo veluti vioreddens sibi connexum, flore albo veluti violae, foliis similibus brioniae, odore etiam bono, somnos suavificat. 12. Casia nascitur in Arabia, virga robusti corticis, et purpureis foliis, ut piperis. Est autem virtutis cinnamomi similis, sed potentia inferior; unde pro cinnamomi vice duplex ejus pondus in medicamentis admiscetur. 13. Calamus aromaticus a similitudine calami usualis vocatur. Gignitur in India multis nodis geniculatus fulvus, fragrans spiritus suavitate. Qui cum frangitur, in multas fit partes scissilis, simulans gustu casiam cum levi acrimonia remordente. 14. Balsami arbor in Judaea intra ttantum olim viginti jugerum erant. Posteaquam eadem regione Romani potiti sunt, etiam in latissimis collibus propagata est, stirpe similis nentibus. Arbor autem balsamum, lignum eius xylobalsamum dicitur, fructus sive semen carpobalsamum, sucus opobalsamum. Quod ideo cum adiectione significatur, eo quod percussus
Abbreviated transcription (Latin):
quidem diuersꝰ est fructus. nam qđ un¬
maturũ est piꝑ longũ uocatur. qđ incor¬
ruptũ ab igne.pip albũ est. qđ uero citte
rugosa & horrida fuerit. ex calore ignis
catoꝵ fraus. solent enĩ uetustissimo piperi
humecto argenti spumã aut plumbi asp¬
gere. ut ponderosũ fiat. Aloa in india atq
arabia gignitur. arbor odoris suauissimi
ac summni. deniq lignũ ipsiꝰ uice thimia¬
matũ altarib ado letur. unde & nom̃
traxisse dicitur. Cinnamum dictum qđ
cortex eiꝰ in modũ cannȩ sit rotundus. &
gracilis. Gignitur autẽ in indiȩ & ethopiȩ
regionib frutice breui duoꝵ tantũ cubi¬
toꝵ. colore subnigro. uł cinereo tenuissima
rũ uirgarũ. nam qđ in crassitudinẽ extendi¬
tur despectui est. qdđ uͦ graciliꝰ prouenerit
exuniũ. qdđ cum confringitur. uisibile. spi¬
ramentũ emittit. ad imaginẽ nebulȩ uł
luti odorem cunamomi referat. nascitur
in sẏria & armenia frutex botruosũ sem̃

Expanded text:
quidem diversus est fructus. Nam quod imquidem diversus est fructus. Nam quod immaturum est piper longum vocatur, quod incorruptum ab igne piper album, quod vero cute rugosa et horrida fuerit, ex calore ignis is mercatorum fraus: solent enim vetustissimo piperi humecto argenti spumam et plumbum aspergere, ut ponderosius Arabia gignitur, arbor odoris suavissimi ac summi. Denique lignum ipsius vice thymiamatum altaribus adoletur; unde et nomen traxisse creditur. Cinnamomum dictum quod cortex ejus in modum cannae sit rotundus et gracilis. Gignitur autem in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice brevi duorum tantum cubitorum, colore subnigro rum virgarum. Nam quod in crassitudinem 346 extenditur, despectui est; quod vero gracilius provenerit, eximium. Quod cum frangitur, visibile spiramentum emittit ad imaginem nebulae, seu luti odorem cinnamomi referat. Nascitur in Syria et Armenia: frutex ejus botrosum semen
Abbreviated transcription (Latin):
grece autẽ stirax latine storax dicitur.
Bidella indiȩ & arabiȩ arbor. cuiꝰ lacrima
melior arabica. est enĩ lucida subalbida.
leuis. pinguis. & equalit᷑ cerea. & quȩ facile
molliatur. neq ligno uł tͣrȩ commixta
da est & nigra. & maiori gleba. adultera¬
tur autẽ ammixto gu̾mi. quȩ ñ ita amari¬
ficat gustu. Mastix arboris lentisci gut¬
ta est. hȩc grano mastix dicta ẽ. quia in
modũ est granoꝵ. melior autẽ in chio
insula gignit᷑. odoris boni. candoris cerȩ
punicȩ. unde & splendorẽ guitis pulchri¬
ficat. adulterat᷑ interdũ resina uł thure.
Piperis arbor nascit᷑ in india. & in latere
montis caucasi. qđ soli obuersũ est folia
ad iuniperi similitudinẽ. curꝰ siluas
serpentes custodiunt. s in colȩ regionis
illiꝰ cum maturȩ fuerint incenat̃ & serpenteᷤ
igne fugantur. & inde ex flamina nigrũ
piꝑ efficitur. nã natura pipis alba est. cuiꝰ

Expanded text:
Graece autem στύραξ Latine storax dicitur. Graece autem στύραξ Latine storax dicitur. 6. Bdellium Indiae et Arabiae arbor, cujus lacryma melior Arabica. Est enim lucida, subalbida, levis, pinguis, aequaliter cerea, 345 et quae facile molliatur, neque ligno, vel terrae commista, da est, et nigra, et majori gleba. Adulteratur autem admisto gummi, qui non ita amarificat gustum. 7. Mastix arboris lentisci gutta est. Haec granomastix dicta est, quia in modum granorum est. Melior autem in Chio insula gignitur, odoris boni, candoris cerae Punicae. Unde et splendorem cutis pulchrificat. Adulteratur autem interdum resina, vel thure. 8. Piperis arbor nascitur in India, et in latere montis Caucasi, quod soli obversum est, foliis ad juniperi similitudinem. Cujus silvas serpentes custodiunt, sed incolae regionis illius, cum maturae fuerint, incendunt. Et serpentes igne fugantur, et inde ex flamma nigrum piper efficitur. Nam natura piperis alba est, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑. Uyrra arbor arabiȩ altitudinis
dicunt. cuiꝰ gutta uiridis. atq amara. un
E& nom̃ accepit myrra. gutta erꝰ
sponte manans p̃ciosior est elicita
corticis uulnere. uillor iudicat᷑. Sarm̃ta
eiꝰ arabes ignib fouent. quoꝵ fumo satiᷤᷤ
noxio nisi ad odorẽ storacis occurrant.
plerũq insanabiles morbos contrahunt.
Myrra autẽ trogodita ab insula arabiȩ dicta.
ubi melior colligit᷑. & purior. Stirax arbor.
arabiȩ similis malocidonio. euiꝰ uirgulȩ
int᷑ caniculȩ ortũ cauernatim lacrimam
fluunt. distillatio eiꝰ in terrã cadens mun¬
da ñ est. s cũ ꝓprii corticis scrobe seruatur.
Illa autẽ quȩ uirgis & calamis in heserit
munda est. & albida. dehine fulua fit
solis causa. & ipsa storax calamites pinguis.
resinosa odoris iocundi humecta & ueluti
melosũ liquorẽ emittens. Storax autem
dicta qđ sit guita arboris ꝓfluens. & con¬
gelata. nam greei stiriam guttã dicunt.

Expanded text:
guntur. Myrra arbor Arabiae altitudinis guntur. Myrra arbor Arabiae altitudinis dicunt: cuius gutta viridis atque amara; unde et nomen accepit myrra. Gutta eius sponte manans pretiosior est, elicita corticis vulnere vilior iudicatur. Sarmentis eius Arabes ignes fovent, quorum fumo satis noxio, nisi ad odorem storacis occurrant, plerumque insanabiles morbos contrahunt. Myrrha autem Trogodytubi melior colligitur, et purior. 5. Storax arbor Arabiae, similis malo Cydonio, cujus virgulae inter Caniculae ortum cavernatim lacrymam fluunt. Distillatio ejus in terram cadens munda non est, sed cum proprii corticis scrobe servatur. Illa autem quae virgis et calamis inhaeserit, munda est, et albida; dehinc fulva fit solis causa, et ipsa storax calamites pinguis, resinosa, odoris jucundi, humecta, et veluti mellosum liquorem emittens. Storax autem dicta, quod sit gutta arboris profluens, et congelata. Nam Graeci stiriam guttam dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Romata sunt quȩq fraglantis odoriᷤᷤ
india uł arabia mittit. siue aliȩ regi¬
ones. Nom̃ aut̃ aromata traxisse uiꝰ¬
dent᷑ uł qd̃ aris imposita diuinis
Ainuocationib apta uideant᷑. seu
qd̃ sese aeri inserere ac misceri ꝓbantur.
nam quid ẽ odor. nisi aer contractus:
Tus arborarabiȩ immensa. atq romosa.
lenissimi corticis. ramis ad aceris quali¬
tatẽ. amigdalȩ modo sucũ aromaticũ
fundens. aliũ & masticationẽ ueluti
in puluere resolutũ. & confringit᷑. intꝰ
pingue. & igni apposrtũ facile ardescens.
& appellatur apud nos masculus eo qd̾ sit
natura rotundũ. in modũ testiculoꝵ.
reliquũ planũ & pene scabrosũ. minus
optimũ. Adulteratur autẽ ammixta resi¬
na siue gummi. s dinoscit᷑ sua ꝓprietate.
nam thus impositũ igni ardescit. resina
fumescit. gumen uͦ liquescit calefactum
Thus autẽ a tundendo dictũ. hoc & libanũ
uocatũ a monte. arabiȩ ubi sabei st̃. nam
mons eoꝵ libanꝰ dicitur. ubi thura colli¬

Expanded text:
romata sunt quaequae fragrantis odoris India vel Arabia mittit, sive aliae regiones. Nomen autem aromata traxisse videntur, sive quod aris inposita divinis invocationibus apta videantur, seu quod sese aeri inserere ac misceri probantur. Nam quid est odor nisi aer contactus? Tus arbor Arabiae inmensa atque ramosa lenissimi corticis, ramis ad aceris qualitatem, amygdalae modo sucum aromaticum fundens album et masticatione veluti in pulverem resolutum, et cum frangitur, intus pingue et igni adpositum facile ardescens. Et appellatur apud nos masculum, eo quod sit natura rotundum in modum testiculorum. Reliquum planum et pene scabrosum, minus optimum. Adulteratur autem admixta resina sive gummi, sed dinoscitur sua proprietate. Nam tus igni inpositum ardescit, resina fumescit, gummi vero liquescit calefactum. Tus autem a tundendo dictum. Hoc et libanum vocatum a monte Arabiae, ubi Sabaei sunt. Nam mons eorum Libanos dicitur, ubi tura colli
Abbreviated transcription (Latin):
lenis sit motus aeris. agitatus enĩ aer au
ram facit. unde & lucretis aerias auras
Altanꝰ qui in pelago est ꝑ diriuationẽ ab
alto idest mari. uocatus. nam alt̾̃ est flatꝰ
in ripis. quẽ diximꝰ aurã. nã aura t̾rȩ est
Turbo est uolubilitas uentoꝵ. & turbo di¬
ctus a terra. quotiens uentus consurgit.
& terrã in circũitum mittit. Tempestas
aut ꝓ tempore dicit᷑ sicut ubiq hystorio¬
graphi solent dum dicunt ea tempestate
aut ab statu cęli. quia magnitudine sui
states. qnͣdo nec plena est estaꝰ nec  plena¬
ẽ hiems. unde & mediũ. & confine utriꝰq
temporis ex coniunctione aerũ contra¬
rioꝵ efficiuntur tempestates. Fragor
a fractarũ rerũ nominatus ẽ sonitũ. qͥa
sicca quȩq & arida facile frangit. Procel¬
la ab eo qđ ꝑcellat idest ꝑcutiat. & euellat ẽenĩ
uis uenti cum pluuia. ꝓcelle autẽ aut de
fluminib aut de uentisfiunt. nichil

Expanded text:
lenis sit motus aeris. Agitatus enim lenis sit motus aeris. Agitatus enim ram facit; unde et Lucretius5, 503: Aerias auras. Altanus, qui in pelago est, per derivationem ab alto, id est mari, vocatus. Nam alter est flatus in ripis quem diximus auram; nam aura terrae est. Turbo est volubilitas ventorum; et turbo dictus a terra, quotiens ventus consurgit et terram in circuitum mittit. Tempestas aut pro tempore dicitur, sicut ubique historiographi solent, dum dicunt, "ea tempestate"; aut ab statu caeli, quia magnitudine sui states, quando nec plena est aestas, nec plena hiems; unde et medium et confine utriusque temporis ex coniunctione aerum contrariorum efficiuntur tempestates. Fragor a fractarum rerum nominatus est sonitu, quia sicca quaeque et arida facile frangit. Procella ab eo quod percellat, id est percutiat et evellat; est enim vis venti cum pluvia. Procellae enim aut de fulminibus, aut de ventis fiunt. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ a circulo semptẽ stellarũ consurgit.
quȩ uertente se mundo resupinato capi¬
te ferri uident᷑. Circius eo qđ choro sit
iunctus hunc hispani gallicum uocant.
ꝓpter qd̾ eis a parte galliciȩ flat: Aquilo
dictus eo qd aquas stringat & nubes
dissipet. est enĩ gelidus uentus & siccus.
idem & boreas. qui ab hyꝑboreis montib
flat. inde enĩ origo eiꝰ dem uenti est. unde
& frigidꝰ est. Natura enĩ omnium septem¬
trionaliũ uentoꝵ frigida & sicca ẽ. austra¬
lium humida & calida. Ex omnib autẽ
uentis duo cardinales sunt septentrio &
auster. Ethesiȩ autẽ flabra sunt aqͥlonis.
quib nomen inditũ est qđ certo anni tẽ¬
pore flatus agere incipiunt. Eniautos
enĩ grece. annus latine dicit᷑. hȩc cursũ
rectum a borea in egyptũ ferunt. quib
auster contrariꝰ est. Duo autẽ st̃ extra hos
ubiq spiritꝰ magis quã uenti. aura. &
altanꝰ. aura ab aere dicta. qͣsi aeria. qđ

Expanded text:
quod circulo septem stellarum consurgit, quod circulo septem stellarum consurgit, quae vertente se mundo resupinato capite ferri videntur. Circius dictus eo quod Coro sit iunctus. Hunc Hispani Gallicum vocant, propter quod eis a parte Galliciae flat. Aquilo dictus eo quod aquas stringat et nubes dissipet; est enim gelidus ventus et siccus. Idem et Boreas, quia ab Hyperboreis montibus flat; inde enim origo eiusdem venti est; unde et frigidus est. Natura enim omnium septentrionalium ventorum frigida et sicca est, australium humida et calida. Ex omnibus autem ventis duo cardinales sunt: Septentrio et Auster. Etesiae autem flabra Aquilonis sunt, quibus nomen inditum est quod certo anni tempore flatus agere incipiunt; ἐνιαυτὸς enim Graece, annus Latine dicitur. Hae autem cursum rectum a Borea in Aegyptum ferunt, quibus Auster contrarius est. 16. Duo sunt autem extra hos ubique spiritus magis quam venti, Aura et Altanus. 17. Aura ab aere dicta, quasi aerea, quod
Abbreviated transcription (Latin):
unde & crassũ aerem facit. & nubila nutrit.
corrumpat aerẽ. nam pestilentiã quȩ ex
corrupto aere nascitur. auster flans in
reliquas regiones transmittt. sed sicut
auster pestilentiã gignit. sic aquilo repel¬
lit. Euroauster dictus. qđ ex una parte
habeat eurũ. ab altera austrũ. Austroafricꝰ
qđ iunctus sit hinc inde austro & affrico.
ipse & liponothus. qd̃ sit lips hinc inde¬
& nothus. Tephirus greco nomine appel
latus eo qd̃ flores & germina eiꝰ flatu ui¬
uificentur. Hc latine fauoniꝰ dicit᷑ ꝓpt᷑
qđ foueat quȩ nascunt᷑. austro autẽ flo¬
res soluuntur. a zephiro fiunt. Africus
a ꝓpria regione uocatus. in africa enim
initium flandi sumit. Chorus est qͥ ab
occidente estiuo flat. & uocatus chorus
qđ ipse uentoꝵ circulũ claudat. & quasi
chorũ faciat. Hic antea caurus dictus quẽ
pleriq argesten dicunt. ñ ut imprudeis
uulgus agrestem. Septentrio dictus eo

Expanded text:
unde et crassum aerem facit, 118 et nubila nutrit. unde et crassum aerem facit, 118 et nubila nutrit. nterdum corrumpat aerem. Nam pestilentiam quae ex corrupto aere nascitur, Auster flans in reliquas regiones transmittit; sed sicut Auster pestilentiam gignit, sic Aquilo repellit. Euroauster dictus, quod ex una parte habeat Eurum ex altera Austrum. 7. Austroafricus, quod junctus sit hinc inde Austro et Africo. Ipse, et Libonotus, quod sit ei Libs hinc, et inde Notus. 8. Zephyrus, Graeco nomine apped flores et germina eius flatu vivificentur. Hic Latine Favonius dicitur propter quod foveat quae nascuntur. Austro autem flores solvuntur, a Zephyro fiunt. Africus a propria regione vocatur. In Africa enim initium flandi sumit. Corus est, qui ab occidente aestivo flat, et vocatur Corus, quod ipse ventorum circulum claudat, et quasi chorum plerique Argesten dicunt, non ut inprudens vulgus Agrestem. Septentrio dictus eo
Abbreviated transcription (Latin):
ENTUS aer commotus & agitatus.
& ꝓ diuersis partib cęli nomina
diuersa sortitus. dictus autẽ uentus qđ sit
uehemens & uiolentus. uis enĩ eiꝰ tanta
est. ut ñ solum saxa & arbores uellat. s etiã
celũ terrãq conturbet. & maria cõmoueat.
Uentoꝵ quatuor principales sp̃s sunt. quoꝵ
primꝰ ab oriente subsolanꝰ. a meridie au¬
ster. ab occidente fauoniꝰ. a septentrione
eiꝰ dem nominis uentus aspirat. habentes
auster a dextris euroaustrũ. a sinistris: an¬
stroaffricũ. fauoniꝰ a parte dextra africũ.
a leua corũ. porro septentrio a dextris
circium. a sinistris. aquilonẽ. Hi duode¬
cim uenti mundi globũ flatib circũaguiĩ.
quoꝵ nomina ꝓpͥis ex causis signata sunt.
nam subsolanꝰ uocatus eo qđ sub ortu so¬
lis nascatur. Furus eo qđ ab eo fluat. idest
ab oriente. est enĩ coniunctus subsolano.
uulturnꝰ eo qđ alte tonat. de quo lucrenꝰ.
altitonans uulturnꝰ. & auster fulmine
pollens. Auster ab hauriendo aquas uocatꝰ.

Expanded text:
est aer commotus et agitatus, et pro diversis partibus coeli nomina diversa sortitur; dicitur autem ventus quod sit vehemens, et violentus. Vis enim ejus tanta est, ut non solum saxa et arbores evellat, sed etiam coelum terramque conturbet, maria commoveat. 2. Ventorum quatuor principales spiritus sunt. Quorum primus ab Oriente Subsolanus, a Meridie Auster, ab Occidente Favonius, a Septentrione ejusdem nominis ventus aspirat, habentes evo Eurum; Auster a dextris Euroaustrum, a sinistris Austroafricum; Favonius a parte dextra Africum, a laeva Corum. Porro Septentrio a dextris Circium, a sinistris Aquilonem. Hi duodecim venti mundi globum flatibus circumagunt. 4. Quorum nomina propriis ex causis signata sunt. Nam Subsolanus vocatus, eo quod sub ortu solis nascatur. Eurus, eo quod ab Eoo flat, id est, ab Oriente. Est enim conjunctus Subsolano. 5. Vulturnus, quod alte tonat; de quo Lucretius: Altitonans Vulturnus, et Auster fulmine pollens. 6. Auster, ab hauriendo aquas vocatus,
Abbreviated transcription (Latin):
musici. scenici. qui in organis & hyris &
eytharis p̾canebant. & dicti temelici qđ
olim in orcistra stantes cantabant suꝑ pul
istriones sunt qui muliebri

Expanded text:
musici scenici qui in organis et lyris et citharis praecanebant. Et dicti thymelici quod olim in orchestra stantes cantabant super pu histrionibus. Histriones sunt qui muliebri
Abbreviated transcription (Latin):
una tinguit᷑ parte idest crocatur. de quo
psius: iam liber expositis bicolor m̃brana
capillis. Purpurea uͦ inficiuntur colore
purpureo. in quib aurũ & argentũ lique¬
cens patescat in litteris. NII. De libris

Expanded text:
una tinguitur parte, id est crocatur. De quo una tinguitur parte, id est crocatur. De quo Persius3, 10: Iam liber et positis bicolor membrana capillis. Purpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteris. § 12 De libris
Abbreviated transcription (Latin):
Sergamenȩ reges cũ carta indigerent
menbranã primi excogitauerunt. unde
& ꝑgamenarũ nom huc usq tradente sibi
posteritate seruatũ est. hec & menbrana
dicunt᷑. quia ex menbris pecudũ detrahun¬
tur. Fiebant uͦ primũ coloris lutei idest
crocei. postea autẽ romȩ candida menbra¬
na repta st̃. qđ apparuit in habile esse
qđ & facile sordescant. aciemq legenti¬
um ledant. cũ peritiores architecti neq
aurea lacunaria ponenda in bibliothecis
putant. neq pauim̃ta alia ꝗͣ eucharisteo
marmore qđ auri fulgore hebetat & eu
charistia uiriditas reficiat oculos. nam &
qui nũmulariam discunt denarioꝵ for¬
mis in myrtheos pannos subiciunt. &
genmarũ sculptores scarabeoꝵ terga
quib nichil est uiridiꝰ sub inde respici¬
unt & pictores. Idem faciunt ut laborem
uisus eoꝵ uiriditate recreent. Menbrana
autẽ aut candida. aut lutea. aut purpu¬
rea st̃. Candida naturalit̃ existunt. luteñ
menbranũ bicolor est. qđ a confectore

Expanded text:
ergameni reges cum carta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetat et Carystei viriditas reficiat oculos. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subiciunt, et gemmarum sculptores scarabaeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pictores idem faciunt, ut laborem visus eorum viriditate recreent. Membrana autem aut candida aut lutea aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confectore
Abbreviated transcription (Latin):
prosodia dicitur. ex greco nom̃ acce¬
pit. Nam grece pros. ad. latine. Odȩ.
grecȩ. latine cantus est. hoc enĩ nomen
de uerbo ad uerbũ expressum ẽ. latini
autẽ & alia nomina habent. nam accen¬

Expanded text:
prosodia dicitur ex Graeco nomen accepit. Nam Graece πρός, Latine 'ad' ᾠδή Graece, Latine 'cantus' est. Hoc enim nomen de verbo ad verbum expressum est. Latini autem habent et alia nomina. Nam accen
Abbreviated transcription (Latin):
etaplasmus greca lingua. latine
transformatio dicitur. Qui fit in
uno uerbo ꝓpter metri necessitatem &
licentiã poetarũ. cuiꝰ species istȩ sunt
Prothesis. appositio in principio u̾bi. ut gna
onis. ut temno. ꝓ contemno. Syncope
abscisio de medio. ut forsan ꝓforsitan.
Apocope est abscisio de fine. ut sat ꝓsatis
Ectasis. ꝓductio contra naturã ut exercet¬
sẏllaba ꝓduci debeat. Diheresis. discis
natio duarũ syllabarũ munã. ut feton
ꝓ focton. Synaliphe. colisio uocalium
positio litterȩ ꝓ alia littera. ut impete¬
uasto ꝓ impetu. olli ꝓ illi. Matathesis
Inter barbarismum autẽ & figuras hoc
int̾est. latinã & ꝑfectam elocutionẽ metha¬
plasmũ esse. qui in uno sermone fit rati¬
one uitiosus. Inter soloecisinũ item &¬
scema idest ꝑfectam sermonũ connexio¬
nem figura est. quȩ fit in contextu sermo¬
nũ ratione uitiosa. Ergo ratione metha¬
scernuntur peritia. & imperitia: Eiunt
autẽ ad ornatũ¬

Expanded text:
Metaplasmus Graeca lingua, Latine Metaplasmus Graeca lingua, Latine transformatio dicitur. Qui fit in uno verbo propter metri necessitatem et licentiam poetarum; cuius species istae sunt. Prothesis adpositio in principio verbi, ut 'gno, ut 'temno' pro 'contemno'. Syncope abscisio de medio, ut 'forsan' pro 'forsitan'. Apocope abscisio de fine, ut 'sat' pro 'satis'. Ectasis, producte dici debeat. Diaeresis, discissnatio duarum in unam, ut Phaeton. Synaloephe conlisio vocalium apositio litterae pro alia littera, ut 'inpete' pro 'impetu', 'olli' pro 'illi'. Metathesis Inter barbarismum et figuras, hoc est latinam et perfectam elocutionem, metaplasmum esse, qui in uno sermone fit ratione vitiosus. item inter soloecismum et schema, id est perfectam sermonum conexionem, figura est, quae fit contextu sermonum ratione vitiosa. ergo metascernuntur peritia et inperitia. fiunt autem ad ornatu
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt. domũ reuersi st̃. Tautologia¬
delib occupat umbris. Totum enĩ qđ
repetitur una res est. s crebro sermone
annuntiata. Eclipsis est defectꝰ quidã
dictionis. in qua necessaria uerba dest̃.
ut cui faretra ex auro. Deest enĩ erat.
Tapinosis est humilitas statũ rei magnȩ
dictis infirmans. ut apparent rarinan
uerboꝵ. ut uersaq iuuencũ. terga fatiga¬
mus hasta: Amphibolia est ambigua
dictio quȩ fit aut ꝑ casum accusatiuũ.
ut illud responsũ apollinis ad pyrrum.
quo ñ est certũ quẽ in ipso uersu demon¬
strauerit esse uictorẽ. Fit & ꝑ incertam
Incerta distinctio est utrũ bellũ ingens.
cato. prestolat᷑ brutus. dedignatur an¬
tomus. nec ostendit᷑ in hac ambiguitate
utrũ ipsi alios an alii ipsos dep̾cati st̃.
aut calumniati. Fit & ꝑ omonyma
quo uno nomine multa significant᷑.
ut acies & ñ addas aut ferri aut oculoꝵ
aut militu᷑.¬
xx. De Aletaplasmis.

Expanded text:
venerant domum reversi suntvenerant domum reversi suntdelibus occubat umbris. Totum enim quod repetitur una res est, sed crebro sermone annuntiata 10. Eclipsis est defectus dictionis, in quo necessaria verba desunt, ut, cui pharetra ex auro; deest enim erat. 11. Tapinosis est humilitas statum magnae rei dictis infirmans, ut: A Versaque iuvencum terga fatigamus hasta. Amphibolia, ambigua dictio, quae fit aut per casum accusativum, ut illud responsum Apollinis ad Pyrrhum quo non est certum, quem in ipso versu monstraverit esse victorem. Fit et per incertam Incerta distinctio, utrum 'bellum ingens' aestolatur Brutus, dedignatur Antonius'; nec ostenditur in hac ambiguitate utrum ipsi alios, an alii ipsos deprecati sunt aut calumniati. Fit et per homonyma, quo uno nomine multa significantur, ut 'acies' et non addas aut ferri, aut oculorum, aut militum. De metaplasmis .
Abbreviated transcription (Latin):
itia apud gram¬
maticos illa dicuntur. quȩ in eloquio
cauere debemꝰ. Sunt autẽ hec Barbari¬
sinus. soloecismꝰ. acirologia. cacenfaton:
& reliqͣ. Barbarismꝰ est corruptio uniꝰ¬
boꝵ. Acirologia ñ ꝓpria dictio. ut liceat
sperare timenti. ꝓprium autẽ est timen¬
ti formidare ñ sperare: Et gramineo in
campo. ꝓprium est graminosum dicere
campũ. ñ gramineũ. Cacenfaton est
obscena dictio uel incomposite sonans.
obscena ut his animũ arrectiꝰdictis. In¬
composita ut iuuat ire & uidere dorica castͣ.
Mala enĩ fuit illa compositio ab ea syllaba
incipere qua superior finierat. Pleonasinꝰ
adiectio uniꝰ uerbi suꝑuacua. ut hactenꝰ
aruori cultus & sidera cęli Neq enĩ alibi
nisi in cęlo st̃ sidera. Perisologia adiectio
plurimoꝵ uerboꝵ suꝑuacua. ut uiuat
ruben & ñ moriatur. dum ñ sit aliud
uiuere quã ñ mori. Macrologia. longi¬
loquiũ res ñ necessarias comprehendens.
ut legati ñ impetrata pace retro unde

Expanded text:
itia apud Grammaticos illa dicuntur, quae in eloquio cavere debemus. Sunt autem haec: barbarismus, soloecismus, acyrologia, cacenphaton, et reliqua. Barbarismus est corruptio . Acyrologia, non propria dictio: ut, liceat sperare timenti; proprium est autem timenti formidare, non sperare; et, gramineo in campo: proprium est graminosum dicere campum, non gramineum. 5. Cacephaton, dictio obscena, vel incomposite sonans. Obscoena, ut, 54 his animum arrecti dictis. Incomposita, ut, juvat ire et Dorica castra. Mala enim compositio fit, ab ea syllaba incipere qua superior finierat. 6. Pleonasmos, adjectio unius verbi supervacua: ut, Hactenus arvorum cultus et sidera coeli. Neque enim alibi nisi in coelo sunt sidera. 7. Perissologia, adjectio plurimorum verborum supervacua: ut, Vivat Ruben, et non moriatur, dum non sit aliud vivere quam non mori. 8. Macrologia, longiloquium, res non necessarias comprehendens, ut: Legati, non impetrata pace, retro unde
Abbreviated transcription (Latin):
culus himerinos qui ido a latinis equino¬
ctialis appellatur. eo qđ sol cum ad eum
orbem ꝑuenerit. equinoctium facit. hi¬
merinos enĩ latine dies dicit᷑. atq nox.
quo circulo dimidia sperȩ pars consti¬
tuta conspicitur. Quartus circulꝰ antar¬
ticos uocatur. eo qđ contrariꝰ sit circulo
quẽ arcticon appellamus. Quintus cir¬
culus cimerinos tropicus qui a latinis
hiemalis siue brumalis appellatur. ideo
quia sol cũ ad eũ circulũ ꝑuenerit. hie¬
mem his qui ad aquilonem st̃ facit. esta¬
tem aut̃ hiꝰ qͥ austri partib commorant᷑.¬

Expanded text:
culus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoculus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumalis appellatur, ideo scilicet quia sol cum ad eum circulum pervenerit, hiemem his qui ad aquilonem sunt, facit, aestatem vero his qui austri partibus commorant
Abbreviated transcription (Latin):
thus nunquã. quia dextera cęli altiora st̃
pressa austri. Conuexa extrema cęli st̃
a curuitate dicta. nam conuexũ curuũ
est & inclinatũ & in modum circuli flexũ.
Lacteus circulus uia est quȩ in spera uidet᷑
a candore dicta. quia alba est. quã aliqui
dicunt uiam esse qua circũit sol. & exsplen¬
doris ipsiꝰ transitu ita lucere. Habitatio
cȩli circuloꝵ distincta zonis qͣsdã partes
temperie sua incolere ꝑmisit. quasdam
negauit enormitate frigoris aut caloris.
Tonȩ autẽ ipsȩ quinq st̃. quȩ id̾o zone uł
nem spere existunt. quoꝵ primꝰ circulus
ido articos appellatur. qd̾ intra eũ arctoꝵ
signa inclusa ꝑspiciuntur. quȩ magis
in ursarũ speciem ficta septentriones
appellant᷑. Scad̾s circulus ex eo terinos
tropicus appellatur. quia in eo circulo
solaquilonis finib estatẽ faciens. ultra
eũ circulũ ñ transit.s statim reuertitur.
& inde tropicus appellatur. Tertius cir¬

Expanded text:
tius nunquam, quia dextra coeli altiora sunt tius nunquam, quia dextra coeli altiora sunt pressa austri. Convexa extrema coeli sunt a curvitate dicta: nam convexum curvum est et inclinatum, et in modum circumflexum. Lacteus circulus via est, quae in sphaera videtur a candore dicta, quia alba est, quam aliqui dicunt, viam esse quam circuit sol, et ex splendoris ipsius transitu ita lucere. « Habitatio ista coeli circulorum distincta zonis quasdam partes temperie sua incolere permisit, quasdam vero negavit enormitate frigoris, aut caloris. Zonae autem ipse quinque sunt, quae ideo zonae ne sphaerae existant. Quorum primus circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum signa inclusa perspiciuntur, quae a nostris in ursarum specie ficta septentriones appellantur. Secundus circulus ex eo terinos tropicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius cir
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & pilȩ quib ludunt infantes. nam
philosophi dicunt cȩlum in sperȩ figura
undiq esse conuexum. omnib partib
ȩqualem. concludens terrã in media
mundi mole libratã. hunc moueri di¬
cunt. & cum motu eiꝰ sidera in eo fixa
ab oriente usq ad occidentẽ circu̾ire
septentrionib breuiores giros iuxta¬
cardinẽ ꝑagentib. Axis est septentrio¬
nis linea recta. quȩ ꝑ mediam pilã sperȩ
tendit. & dictus axis qđ in eo spera ut
rota uoluitur. uł qđ ibi plaustrum est
Cardines extremȩ partes sunt axis. & dicti
cardines eo qd ꝑ eos uertitur celũ. Poli st̃
erreuli qui currunt ꝑ axem. hoꝵ alter ẽ
septentrionalis. qui nunqu̾a occidit. ap¬
pellaturq boreus. alter australis qui
nun quã uidetur: & austronothus dicit᷑.
& dicti poli. qđ sint axium cicli. ex usu
plaustroꝵ a poliendo scilicet nominati.
s polus boreus semꝑ uidetur. Austrono¬

Expanded text:
sicut et pilae quibus ludunt infantes. Nam sicut et pilae quibus ludunt infantes. Nam philosophi dicunt, coelum in sphaerae figura undique esse convexum, omnibus partibus aequale, concludens terram in media mundi mole libratam. Hoc moveri dicunt, et cum motu ejus sidera in eo fixa ab oriente usque ad occidentem circumire, septentrionibus breviores gyros peragentibus. Axis est septentrionis linea recta, quae per mediam pilam sphaerae tendit; et dicta axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia ibi plaustrum est. Cardines extremae partes sunt axis; et dicti cardines, eo quod per eos vertitur coelum. Poli sunt circuli qui currunt per axem. Horum alter est septentrionalis, qui nunquam occidit, appellaturque boreas, alter vero australis, qui nunquam videtur, et austronotius dicitur. Poli dicti, quod sint axium cycli ex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper videtur, austrono
Abbreviated transcription (Latin):
est. eo qd tanquã celatũ uas impressa
gͥna. nam celatũ dicit᷑ uas qđ signis emi¬
nentiorib refulget. Distinxit enĩ ds cȩlũ
claris luminib & impleuit. solis scilicet¬
& lunȩ orbe fulgenti. & astroꝵ micantiũ
splendentib signis adornauit. alias autẽ¬
dicit᷑. aΠotoy a pac taỹ. idest a uidendo
qd aer ꝑspicuus sit. & ad speculandum
purior. Cęlum autẽ in scripturis scis id̾o
firmamentũ uocatũ. qđ sit cursu siderũ
& ratis legib fixisq firmatum. int̾dum
& cęlũ ꝓ aere accipitur. ubi uenti & nubes
& ꝓcellȩ & turbines fiunt. Lucretiꝰ. cęlũ
pellat. cum manifestũ sit aues in aere
uolare. & nos in consuerudine hunc aerẽ
cȩlũ appellamꝰ. nam cũ de sereno uł nubilo
quęrimꝰ. aliquando dicimꝰ¬
ficat eum ignẽ qui a toto mundo in altũ
seꝑatus est. sane ether est ipsũ elementũ
in rotundũ formata ẽ. s & quicqͥd tale
est a uolubilitate a grecis spera dicitur.

Expanded text:
s, quod tanquam caelatum vas impressa gna: nam caelatum dicitur vas, quod signis eminentioribus refulget. Distinxit enim illud Deus claris luminibus, et implevit, sole scilicet, lunaeque orbe fulgenti, et astrorum micantium splendentibus signis adornavit; tenebras autemdicitur atotyapacea, id est a videndo, eo quod aer perspicuus sit et ad speculandum purior. Coelum autem in Scripturis sanctis ideo firmamentum vocatur, quod sit cursu siderum, et ratis legibus fixisque firmatum. Interdum et coelum pro aere accipitur, ubi venti et nubes, procellae et turbines fiunt: Unde Lucretius: Coelum, olucres coeli appellat, cum manifestum sit aves in aere volare. Nos etiam in consuetudine hunc aerem coelum appellamus: nam cum de sereno vel nubilo quaerimus, aliquando dicimficat eum ignem qui a toto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsud elementum,in rotundum formata est. Sed et quidquid tale est, a volubilitate sphaera a Graecis dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
antifrasim putant dictũ. eo qđ sit hor¬
ridum. unde illud. horrida bella. cũ bellũ
contra sit pessimũ. Prelia dicunt᷑ ab
impͥmendo hostẽ. unde & prȩla ligna
quib uua p̃mitur. Pugna uocata eo qd̾
initio usus fuisset in bello pugnis conten¬
dere.uł qd primo bellũ pugnis incipie¬
bant. unde etiã & pugna duoꝵ ẽ aliqnͣdo¬
& sine ferro. Quatuor autẽ in bello agun¬
tur. pugna. fuga. uictoria. pax. Pacis
uocabulũ uidetur a pacto sumptum.
P osteriꝰ autẽ pax accipitur. fȩdus primũ
initur. fẽdus ẽ pax. quȩ fit int̾ dimican¬
tes. uł a fide uł a ficialib idest sacerdotib
dictũ. ꝑ ipsos enĩ fiebant fȩdera. sicut per
seculares bella. Alii federa dicta putant
a porca. fede & crudelit᷑ occisa. cuiꝰ mors
optabatur ei qui a pace resilisset. Uirgiliꝰ¬
& cesa iungebant sȩdera porca. fẽderis par¬

Expanded text:
antiphrasin putant dictum, 373 quod sit horantiphrasin putant dictum, 373 quod sit horridum, unde illud, horrida bella, cum bellum contra sit pessimum. 10. Praelia dicuntur a premendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata, eo quod mitio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde etiam pugna duorum est aliquando sine ferro. 11. Quatuor autem in bello geruntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, fedus primum initur. Fedus est pax que fit inter dimicantes, vel a fecialibus, id est sacerdotibus dictum, per ipsos enim fiebant federa, sicut per seculares bella. Alii federa dicta esse putant a porca fede et crudeliter occisa, cuius mors optabatur ei qui a pace resilisset. VirgiliuEt cesa iungebant federa porca. Federis par
Abbreviated transcription (Latin):
alii ad alios eunt. Alii existimant dissen¬
sionẽ animoꝵ seditionẽ uocari ꝗͣ greci
diastasin uocant. Quo autẽ differat. utrũq
cicero docet: potest enĩ inquit esse bellum
ut tumultus ñ sit. tumultus autem sine
bello eẽ ñ potest. Quid est enĩ aliud tumul¬
tus nisi ꝑturbatio tanta ut maior timor
oriatur. unde etiã tumultꝰ dictus. qͣsi timor
multꝰ. Grauiꝰ autẽ esse tumultũ ꝙͣ bellũ.
nam in bello uocationes ualent. in tumul¬
tu ñ ualent. Differt autẽ bellũ. pugna
& preliũ. nam bellũ uniuersũ dicitur
ut punicũ. huiꝰ partes st̃ pugne. ut
cannensis. termensis. Rursus in una
pugna. multa st̃ p̾lia. Aliud est enim in
cornib aliud in media. aliud in extrema¬
acie geritur. Bellũ gͥ est totũ. pugna uni
diei. p̾reliũ pars pugnȩ est. Bellum antea
& alterũ uictum. post ea mutata & de¬
tracta littera dictũ bellũ. Bellũ alii per

Expanded text:
alii ad alios eant. Alii aestimant, dissenalii ad alios eant. Alii aestimant, dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci diastasin vocant: quoniam autem differant utrumque Cicero docet: « Potest enim, inquit, esse bellum, ut tumultus non sit; tumultus autem esse sine bello non potest. » Quid est enim aliud tumultus, nisi perturbatio tanta ut major timor oriatur? Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus: gravior autem est tumultus quam bellum: nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent. Differt autem bellum, pugna et praelium: nam bellum universum dicitur ut Punicum, cujus partes sunt pugnae, ut Cannensis, Trebiensis. Rursum in una pugna multa sunt praelia: aliud enim in cornibacie geritur. Bellum igitur totum est, pugna unius diei, prelium pars pugne.  alterum victum. Postea, mutata et detracta littera, dictum est bellum. Alii per
Abbreviated transcription (Latin):
inuicem in una gente gessert̾. Plusquã
ciuile uellũ est. ubi ñ solũ ciues certant.
s & cognati. quale actũ est int̾ cesarem
& pompeiũ. quando gener & socer inui¬
cem dunicauerunt. Siquidẽ in hac pu¬
gna frater cũ fr̾e dimicauit. & pater
aduersus filiũ arma portauit. Lucanꝰ.
in fratrũ ceciderunt p̾mia fr̃s. Item. cui
ceruix cesa parentis cederet. Bella itaq
dicunt᷑ int̾na. & externa. seruilia. socialia
piratica. nam piratica bella sunt sparsa
latronum ꝑ maria in mioparonib leuib
& fugacib ñ solum nauib cõmeatꝰ. s etiã
insulas ꝓuinciasq uastantib. Quos pri¬
mũ gneius ponpeiꝰ post multã uastationẽ
qua terra. mariq diu egerat. mira celerita¬
te compssit. ac supauit. Sicut autẽ bellũ
uocatur. qđ contra hostes agitur. ita tumul¬
tus qui ciuili seditione concitatur. nani
seditio est dissensio ciuiũ. dicta qd̾ seorsũ

Expanded text:
invicem in una gente gesserunt. Plus quam invicem in una gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portavit. Lucanus: . . . . In fratrem ceciderunt praemia fratris. Item: . . . . Cui cervix caesa parentis Cederet. . . . . Bella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum agmina per maria myoparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas mum Cn. Pompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate compressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur, quod contra hostes agitur: ita tumultus, quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium: dicta, quod seorsum
Abbreviated transcription (Latin):
bella intulit uinus
assyrioꝵ rex. ipse
enĩ finib suis ne¬
quaquã contentꝰ
humane societatis
fedus irrumpens.
exercitus ducere.
aliena uastare. liberos populos aut tru
os populos aut tru¬
cidare. aut subicere cepit. uniuersamq
asiam usq ad libiȩ fines noua seruitute
ꝑdomuit. hinc etiã studuit orbem in mu¬
tuo sanguine alterna grassari cede. Qua
stum. ciuile. & plusquã ciuile. Iustũ bellũ
est. qđ ex edicto geritur de reb repetitis.
aut ꝓ pulsandoꝵ hostiũ causa. Iniustũ
bellu est. qđ de furore ñ legitima ratio¬
ne initur. de quo in republica cicero dicit.
sunt. nam extra ulciscendi aut ꝓpulsandoꝵ
hostiũ causa bellũ geri iustum nullũ po¬
test. & hoc idem tulliꝰ paruis int̾iectis
stibdidit. nullũ bellũ iustũ habetur.
nisi denuntiatũ. nisi dic̃tũ. nisi de repe¬
titis reb. Ciuile bellũ est int̾ ciues
orta seditio. & concitati tumultus. sicut
int̾ sillam & mariũ. qui bellũ ciuile

Expanded text:
bella intulit Ninus Assyriorum rex: ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humane societatis fedus irrumpens, exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut truos populos aut trucidare aut subicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc iam studuit orbis in mutuo sanguine alterna crassare caede. Quastum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit3,. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile
Abbreviated transcription (Latin):
adamas. etiã in igne posita manere suũ
frigus. Solisgemina candida est. traxitq
nor̃ qđ ad speciem solis in orbem sulgentiᷤᷤ
spargit radios. Selenitis translucet candido
melleoq fulgore continens lunȩ imaginẽ.
quã iuxta cursũ astri ipsiꝰ ꝑhibent in dies
singulos minui atq augeri. nascit᷑ in ꝑsida
nominis candida & oblonga: Prȩsagare.
his ferunt᷑ magi signa tranquillitatis uel
tempestaris. Belloculus albicans pupillã
cingit nigram e medio aureo fulgore lu¬
centẽ. &. ꝓp̾ter speciẽ assyrioꝵ regi bello di¬
catam. tnde & appellata. Epimelas dicit᷑
cum in candida gemina suꝑne nigrescat
color. unde & nomen habet. Ex hebenus
speciosa & candida. qua aurifices aurum
XI. De Nigris gemimis

Expanded text:
adamas; etiam in igne positae manet suum adamas; etiam in igne positae manet suum frigus. 6. Solis gemma candida est, traxitque nomen, quod ad speciem solis in orbem fulgentes spargit radios. 7. Selenites translucet candido melleoque fulgore, continens lunae imaginem, quam juxta cursum astri ipsius perhibent in dies singulos minui, atque augeri. Nascitur in Persinominis, candida et oblonga. Praesagire iis ferunt magi signa tranquillitatis vel tempestatis. 9. Belioculus albicans pupillam cingit nigram medio aureo fulgore lucentem. Haec propter speciem Assyriorum regi Belo dicata, unde et appellata. 273 10. Epimelas dicitur, cum in candida gemma superne nigricat color, unde et nomen habet. 11. Exhebenus speciosa et candida, qua aurifices aurum XI. De nigris
Abbreviated transcription (Latin):
ritȩ. quã quȩ flauescunt. Illas enĩ aut
iuuentus aut matutini roris conceptio
reddit candidas. has senectus uł uesꝑtinus
aer gignit obscuras. Pedoros scda ẽ post
margaritũ candidarũ geminarũ. de qua
querit᷑ in quo colore numerari debeat.
totiens iactati ꝑ alienas pulchritudines
nominis. adeo ut decoris p̃rogatiua uo¬
cabulo facta sit. Asterites candida est in¬
clusam lucẽ continens ueluti stellã intus
ambulantẽ reddet.q̃ solis candidicantis
radios. unde & nom̃ accepit. Galactites
lacteus est. qui attritus reddit sucũ albũ
& lactis saporẽ. feminis nutrientib illiga¬
ta. fȩcundat ubera. insantiũ qͦ collo sũ¬
spensa. saliuã facere fertur. in ore autem
liquescere. & memoriã adimere. mittunt
eam nilus & achelotis amnes. Sunt qͥ sma¬
ragdũ albis uenis circuligatum galactiten
uocant. Galatias grandinis & candorem
p̾fert & figurã. & duricia qͦ inuicta ut

Expanded text:
ritae quam quae flavescunt. Illas enim aut ritae quam quae flavescunt. Illas enim aut iuventus aut matutini roris conceptio reddit candidas; has senectus vel vespertinus aer gignit obscuras. Paederos secunda post margaritum candidarum gemmarum. De qua quaeritur in quo colore numerari debeat totiens iactati per alienas pulchritnominis, adeo ut decoris praerogativa vocabulo facta sit. 3. Asterites candida est, inclusam lucem continens, veluti stellam 272 intus ambulantem, redditque solis candicantis radios, unde et nomen invenit. 4. Galactites lactea est, quae attrita reddit succum album ad lactis saporem, feminis nutrientibus illigata fecundat ubera. Infantium quoque collo suspensa salivam facere fertur, in ore autem liquescere, et memoriam adimere. Mittunt eam Nilus, et Achelous amnes. Sunt qui smaragdum albis venis circumligatum galactiten vocant. 5. Chalazias grandinis et candorem praefert et figuram, duritie quoque invicta, ut
Abbreviated transcription (Latin):
referens. Quidã autẽ eoꝵ cristalli similes
capillamentis int̾currentib obscurant᷑.
ex quo etiã uitio illoꝵ nom̃ est. Amitisti¬
zontas appellatus. quia eiꝰ extremus igni¬
culus in ametisti uiolã exit. Celedonia
ex hirundinũ colore uocata. & duoꝵ est
generũ: quarũ una ex alt̾a parte purpurea.
& alia purpurea nigris int̾uenientib maculis
Caianea scythiȩ gemina ceruleo coruschans
nitore. pura int̾dum & punctulis int̾mi¬
cantib auratis puluisculis uarians.
candidarũ gemmarũ. quã inde mar¬
clusis maris hoc genꝰ lapidũ inueniatur
Inest eniꝰ in carne cocleȩ calculus natꝰ. sicut
in cerebro piscis lapillus. Gignitur autẽ
de cȩlesti rore. quẽ certo anni tẽpore. cocleȩ
hauriunt. ex quib margaritis quidã unio¬
nes uocantur. aptũ nomen habentes. quod
tantũ unꝰ nunquã duo uł plures simul
repiantur. Meliores autẽ candidȩ marga¬

Expanded text:
referens. Quidam autem eorum crystalli similes referens. Quidam autem eorum crystalli similes capillamentis intercurrentibus obscurantur; ex quo etiam vitio illorum nomen est. Amethystizontas appellatus quia eius extremus igniculus in amethysti violam exit. Chelidonia ex hirundinum colore vocata; et duorum est generum, quarum una ex altera parte purpurea, et alia purpurea nigris intervenientibus maculis. Cyanea Scythiae gemma caeruleo coruscans nitore, pura, interdum et punctulis intermicantibus auratis pulvisculis varians. candidarum gemmarum, quam inde marchulis maris hoc genus lapidum inveniatur; inest enim in carne cochleae calculus natus, sicut in cerebro piscis lapillus: gignitur autem de caelesti rore, quem certo anni tempore cocleae hauriunt. Ex quibus margaritis quidam uniones vocantur, aptum nomen habentes, quod tantum unus, numquam duo vel plures simul reperiantur. Meliores autem candidae marga