comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hic rursus ita dictum ẽ. quasi ñ eũ mis¬
surus eẽt & filius: s tantũ pater. Sicut
gͦ ista. ita &e illud quod ait. s quib para¬
tũ est apatre meo: cum patre se intelli¬
gi uoluit parare sedes głȩ quib uellet.
ed dicit aliqͥs. Ille cum de
spũ scõ loqueretur. ita se missurũ
ait. ut ñ negaret patrẽ missurũ: & alio
loco ita patrem. ut ñ negaret se missu¬
rũ. Hic uͦ aꝑte ait. ñ est meũ dare: atq
ita secutus. a patre dixit ista p̃parata
S hoc est quod prestruximꝰ scđm formã
serui dictum. ut ita intelligeremꝰ nos
est meũ dare. acsi diceret᷑. non ẽ hu¬
manȩ potestatis hoc dare: ut ꝑ illud
intelligat᷑ hoc dare. ꝑ quod ds & eqͣ¬
lis ẽ patri. Non est meum inquit dare.
id est ñ humana potestate ista do: sed
quib paratum est apatre meo. S iam
tu intellige: qͣuia si omĩa quȩ h̾t pater
mea sunt. & hoc utiq meũ est: & cum

Expanded text:
Hic rursus ita dictum est, quasi non eum misHic rursus ita dictum est, quasi non eum missurus esset et Filius, sed tantum Pater. Sicut ergo ista, ita et illud quod ait, sed quibus paratum est a Patre meo: cum Patre se intelligi voluit parare sedes gloriae quibus vellet. Sed dicit aliquis: Illic cum de Spiritu sancto loqueretur, ita se missurum ait, ut non negaret Patrem missurum; et alio loco ita Patrem, ut non negaret se missurum: hic vero aperte ait, Non est meum dare; atque ita secutus, a Patre dixit ista praeparata. Sed hoc est quod praestruximus secundum formam servi dictum: ut ita intelligeremus, Non est meum dare, ac si diceretur, Non est humanae potestatis hoc dare: ut per illud intelligatur hoc dare, per quod Deus aequalis est Patri. Non est meum, inquit, dare, id est, non humana potestate ista do, sed quibus paratum est a Patre meo: sed jam tu intellige, quia si omnia quae habet Pater, mea sunt , et hoc utique meum est, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
predestinauit hos & uocauit: & qͦs uo¬
cauit ipsos & iustificauit. Qͦs aũ iusti¬
ficauit: ipsos & głificauit. De illo quip¬
pe dictum est. qd̾ iustificet impium:
de illo dictũ est. qd̾ sit iustus & iustificãs.
Sigͦ qͦs iustificauit ipsos & głificauit: qͥ
iustificat ipse & głificat: qui est ut dixi
tib discipłis de głificatione sua. respo¬
dit: sedere ad dexteram aut ad sinstrã¬
meã non ẽ meũ dare uob̃. s quib pa¬
ratũ est a patre meo. Qd̃ autẽ paratũ ẽ
a patre euis. & ab ipso filio paratum est:
qͥa ipse & pater unũ sunt. Iam enĩ osten¬
dimꝰ in hac trinitate. ꝑ multos locutio¬
nũ diuinaꝵ modos etiam de singulis
dici qd̾ omniũ est. propt̾ inseparabilem
oꝑationẽ unius eiusdemq substantiȩ:
sicut & de spũ scõ dicit. Cum ego iero:¬
mutã illum aduos. Non dixit mute¬
mꝰ: s ita quasi tantũ filius eũ missurꝰ
ẽẽt. & ñ pater: cum alio loco dicat. Hec
locrtus sũ uob̾. apud uos manens: ad

Expanded text:
edestinauit, ipsos et uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, ipsos et glorificauit de illo quippe dictum est, quod iustificet impium; de illo dictum est, quod sit iustus et iustificans. si ergo quos iustificauit ipsos et glorificauit, qui iustificat, ipse glorificat, qui est, ut dixitibus discipulis de glorificatione sua respondit: sedere ad dexteram meam aut ad sinistram non est meum dare uobis, sed quibus paratum est a patre meo. Quod autem paratum est a patrequia ipse et Pater unum sunt. Jam enim ostendimus in hac Trinitate per multos locutionum divinarum modos, etiam de singulis dici quod omnium est, propter inseparabilem operationem unius ejusdemque substantiae. Sicut de Spmittam illum ad vos . Non dixit mittemus, sed ita quasi tantum Filius eum missurus esset, et non Pater. Cum alio loco dicat: Haec locutus sum vobis apud vos manens; adv
Abbreviated transcription (Latin):
ma di ȩquał est patͥ. uidere iniqui non
possunt. oportet aut̃ ut iudicẽ iuiuoꝵ
& mortuoꝵ. cũ coram iudicabunt᷑. & iu¬
sti uideant & iiqui: nolite inqͥt hoc
mirari. qm̃ uenit hora in qͣ om̃s qͥ in¬
monum̃tis st̃ audient uocẽ eius. Et
ꝓdient qui bona gessert̃ in resurrectio¬
nẽ uitȩ: qui uͦ mala gesserunt. in re¬
surrectionẽ iudicii. Ad hoc gͦ oportebat
ut ido acciꝑet illam potestatem qͥ filius
hoĩs est. ut resurgentes om̃s uiderent
eũ in forma in qͣ uideri abom̃ib pot̾:
s alii ad damnationẽ. alii ad uitam
ȩternã. Quȩ aũ uita ȩt̾na: insi illa ui¬
sio quȩ ñ concedit̾ impiis᷑ Ot cognoᷤ¬
cant ce inqͥt unũ d̾m uerũ: & quẽ mi¬
nͥ quẽ ammođu unũ đm uerũ. qͥ osten¬
det seipsũ illis: ñ quomi ostendet se etiã
puniendis in forma filii hominis. Scd̃m
illã usionẽ bonus ẽ. scd̃m qu̾a uisionẽ
d̃s apparet mundis corde: qm̃ qͣmbonꝰ¬

Expanded text:
ma dei aequalis est patri uidere iniqui non ma dei aequalis est patri uidere iniqui non possunt, oportet autem, ut iudicem uiuorum et mortuorum, cum coram iudicabuntur, et iusti uideant et iniqui: nolite, inquit, hoc mirari, quoniam ueniet hora, in qua omnes qui iudicabuntur sunt audient uocem eius, et prodient qui bona gesserunt in resurrectionem uitae, qui mala gesserunt in resurrectionem iudicii. ad hoc ergo oportebat, ut ideo acciperet illam potestatem, quia filius hominis est, ut resurgentes omnes uiderent eum in forma, in qua uideri ab omnibus potest, sed alii ad damnationem, alii ad uitam aeternam. quae est autem uita aeterna nisi illa uisio, quae non conceditur impiis? ut agnoscant te, inquit, unum uerum deum et quem mi quemadmodum unum verum Deum qui ostendit seipsum illis? Non quomodo se ostenderet etiam puniendis in forma filii hominis. Secundum illam visionem bonus est, secundum quam visionem Deus apparet mundis corde, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cũ patre in occulto. Accepit aũ illã. ut
boni &e mali eũ uideant iudicantem:
qͥa filius hominis ẽ. Uisio quippe fi¬
lii hominis: exhibebitur & malis. Nã
uisio formȩ d̾i. ñ nisi mundis corde. qͥa
ipsi dm uidebt̃: id est solis piis quorũ
dilectioni hoc ipsum ꝓmitut. qͥa osten¬
det seipsũ illis. Et id̾o uide quid sequat᷑.
Nolite mirari hoc inquit. Quid nos pto¬
hibet mirari: nisi illud qd̾ reuera mira¬
tur omĩs qui ñ intelligit. ut id̾o dice¬
ret patrẽ dedisse ei potestatẽ iudiciũ
facere quia filius hoĩs ẽ. cum magis
quasi hoc expectaret᷑ ut diceret. qm̃ filiꝰ
d̃s isrł rectis corde. Quando aũ uidicẽ
uidebunt mali: ñ eis uidebit᷑ bonus.
qͥa ñ ad eũ gaudebunt corde: s tec̃ se
plangent om̃s tribꝰ terrȩ. in numero
utiq maloꝵ omniũ & infidelium.
Propt̾ hoc etiam illi qui eũ dixerat ma-¬
dei ẽ: S quia filiũ dĩ scm id qd̾ in for¬

Expanded text:
cum patre in occulto; accipit autem illam, ut cum patre in occulto; accipit autem illam, ut boni et mali eum uideant iudicantem, quia filius hominis est. uisio quippe filii hvisio formae Dei, nonnisi mundis corde, quoniam ipsi Deum videbunt, id est solis piis, quorum dilectioni hoc ipsum promittit, quia ostendet seipsum illis. Et ideo vide quid sequitur: « Nolite mirari hoc, » inquit. Quid nos prohibet mirari, nisi illud quod revera miratur omnis qui non intelligit? Et ideo diceret Patrem dedisse ei potestatem judicium facere, quoniam filius hominis est, cum magis quasi hoc exspectaretur, ut diceret, quoniam s Israel rectis corde . Quando autem judicem videbunt mali, non eis videbitur bonus, quia non ad eum gaudebunt corde, sed tunc se plangent omnes tribus terrae , in numero utique malorum hominum et infidelium. Propter hoc etiam illi qui eum dixerat madei est? sed quia filium dei secundum id quod in for
Abbreviated transcription (Latin):
lopost dicit: ñ potui uobis loqui quasi
spũalib s quasi carnalib. Hoc gͦ int̾
illos nesciebat. qd̾ ꝑ illum scire ñ pote¬
rant: & hoc solum se scire dicebat. qd̾ eos
ꝑ illũ scire oportebat. Deniq sciebat
int̾ ꝑfectos: qd̾ int̾ pariilos nesciebat.
Ibi quippe ait. Sapĩam loquim̃ int̾ ꝑfe.¬
ctos. Eo namq genere locutionis nesci¬
re quisq dr quod occultat: quo dicitur
fossa cȩca quȩ occulta ẽ. Neq enĩ aliqͦ
genere locuntur scͥpturȩ qd̃ in consue¬
tudine humana ñ inueniat᷑: qͥa utiq
hõib loquunt᷑. Scđm formã di dictũ ẽ.
ante om̃s colles genuit me. id est ante
om̃s altitudines creaturaꝵ: & ante lu¬
ciferũ genu te. id est ante omĩa tpr̃a
& tpr̃alia: scdm formã autẽ serui dic¬
tum est. dns creauit me in pͥncipio uia¬
rũ suaꝵ: qͥa scdm formã d̃i dixit. ego sum
ueritas: & scđm formã serui. ego sum
uia. Quia enĩ ipse est primogenitus.
a mortuis. iter fecit eccłie suȩ ad regnũ

Expanded text:
dicit: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. hoc ergo inter illos nesciebat quod per illum scire non poterant, et hoc solum se scire dicebat quod eos per illum scire oportebat. denique sciebat inter perfectos quod inter paruulos nesciebat; ibi quippe ait: sapientiam loquimur inter perfectos. eo namque genere locutionis nescire quisque dicitur quod occultat, quo dicitur fossa caeca quae occulta est. neque enim aliquo genere locuntur scripturae, quod in consuetudine humana non inueniatur, quia utique hominibus locuntur. Secundum formam dei dictum est: ante omnes colles genuit me, id est ante omnes altitudines creaturarum, et: ante luciferum genui te, id est ante omnia tempora et temporalia; secundum formam autem serui dictum est: dominus creauit me in principio uiarum suarum, quia secundum formam dei dixit: ego sum ueritas, secundum formam serui: ego sum uia. quia enim ipse est primogenitus a mortuis, iter fecit ecclesiae suae ad regnum
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa quȩ ht̃ pater. ipsius sunt. &
omĩa tua mea sunt inqͥt. & mea tua:
scdđm formã serui ñ est doctrina ipsiꝰ.
s illius qui eum misit. Et de die &¬
de hora nemo scit neq angłi in cęlo
neq filius: nͥ pater. Hoc enĩ nescit
qd̾ nescientes facit: idest qd̾ non ita
sciebat. ut tunc discipłis indicaret:
sicut dictũ est ad abraham. nunc co
gnoui quia times d̾m. idest nc̃ feci ut
cognosceres: quia & ipse sͥ milla tẽp¬
tatione ꝓbatus innotuit. Nam &e
illud utiq dicturꝰ erat discipłis tpr
oportuno: de quo futuro tamꝙͣ de p̃-¬
terito loquens ait. Iam ñ dicam uos
seruos. s amicos: seruus enĩ nescit
uoluntatẽ đni sui. Nos aũ dixi ami¬
cos: quia omĩa quecũq audim apa-¬
tre meo nota feci uob̃. Qd̾ nondum
fecerat: s quia certo facturus erat. qͣsi
iam fecisset. locutꝰ est. Ipsis enim ait.
Multa habeo uob̾ dicere: s ñ potestis
illa portare mͦ. Inter quȩ intelligit᷑:
& de die a&e de hora. Nam & apłs. Neꝙ

Expanded text:
omnia quae habet Pater ipsius sunt: Et omnia tua mea sunt, inquit, et mea tua: secundum formam servi, non est doctrina ipsius, sed illius qui eum misit. Et de die et hora nemo scit, neque angeli in coelo, neque Filius, nisi Pater. Hoc enim nescit quod nescientes facit, id est quod non ita sciebat ut tunc discipulis indicaret, sicut dictum est ad Abraham: Nunc cognoui, quia times deum, id est "nunc feci, ut cognosceres", quia et ipse sibi in illa temtatione probatus innotuit. nam et illud utique dicturus erat discipulis tempore opportuno, de quo futuro tamquam praeterito loquens ait: iam non dicam uos seruos, sed amicos; seruus enim nescit uoluntatem domini sui, uos autem dixi amicos, quia omnia, quae audiui a patre meo, nota uobis feci; quod nondum fecerat, sed quia certo facturus erat, quasi iam fecisset locutus est. ipsis enim ait: multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, inter quae intellegitur et de die et de hora.
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatẽ. etiam exceptis nominib
relatiuis pluralem numerũ admitte¬
re. ut uno nomine respondeat᷑ cum
querit᷑ quid tria. & dicere tres sub̃as
cogitent᷑: nulla distantia quãtulȩcũq
dissimilitudinis: aut ibi intelligatur
aliud allo uel paulo minꝰ. quotunq
mͦ minꝰ eẽ aliud alio potest: ut neq
ꝑsonaꝵ sit confusio. nec tał distinctio. qua
sit impar aliquid. Qd̃ si intellectu ca¬
pi ñ potest. fide teneatur: donec illu¬
cescat in cordib ille qui ait ꝑ propħam
Nisi credideritis: ñ ꝑmanebitis.¬

Expanded text:
necessitatem, etiam exceptis nominibus necessitatem, etiam exceptis nominibus relativis, pluralem numerum admittere, ut uno nomine respondeatur, cum quaeritur, quid tria, et dicere tres substancogitentur, nulla distantia quantulaecumque dissimilitudinis, ut ibi intelligatur aliud alio vel paulo minus, quocumque modo minus esse aliud alio potest: ut neque personarum sit confusio, nec talis distinctio qua sit impar aliquid. Quod si intellectu capi non potest, fide tencatur, donec illucescat in cordibus ille qui ait per prophetam, Nisi credideritis, non intellig
Abbreviated transcription (Latin):
Ymaginẽ: refellit autẽ eos apłs dicẽs.
uir quidem ñ debet uelare caput: cũ
sit ymago & gła d̾i. Non dixit ad yma¬
gine: s ymago. Quȩ tam̃ ymago cũ
alibi dicitur ad ymaginẽ: non quasi
ad filium dicitur. quȩ ymago equał est
patͥ. Alioqͥn. ñ diceret ad ymaginẽ nr̃am.
Qmͦ enim nr̃am: cum filius soliꝰ patͥs
ymago sit: S propt̾ imp̾arẽ ut diximꝰ
similitudinẽ dictus est homo ad yma¬
gine. & id̾o nr̃am. ut ymago tͥnitatis
eẽt homo. ñ trinitati ȩqualis. sicut
filius patͥ: s accedens ut dictum est
quada similitudine. sicut in distanti¬
b significat᷑ queda uicinitas. ñ loci
s cuiusdã imitationis. Ad hoc enĩ eis¬
& dicitur: reformamini in nouitate
m̃tis ur̃e. Quib item dicit. E stote imi
tatores di sicut filii km̃i. Nouo enim
homini dicit᷑. qui renouat᷑ in agnitio¬
ne di: scđm ymaginẽ eius qͥ creauit eu̾
Aut si iam placet propt̾ disputandi

Expanded text:
imaginem. Refellit autem eos Apostolus dicens: imaginem. Refellit autem eos Apostolus dicens: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei . Non dixit, Ad imaginem; sed imago. Quae tamen imago, cum alibi dicitur, Ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur, quae imago aequalis est Patri; alioquin non diceret, ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram, cum Filius solius Patris imago sit? Sed propter imparem, ut diximus, similitudinem dictus est homo ad imaginem: et ideo nostram, ut imago Trinitatis esset homo; non Trinitati aequalis sicut Filius Patri, sed accedens, ut dictum est, quadam similitudine; sicut in distantibus significatur quaedam vicinitas, non loci, sed cujusdam imitationis. Ad hoc enim et dicitur, Reformamini in novitate mentis vestrae : quibus item dicit, Estote itaque imitatores Dei, sicut filii charissimi . Novo enim homini dicitur: Qui renovatur in agnitionem. Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum . Aut si jam placet propter disputandi
Abbreviated transcription (Latin):
Ueniemꝰ ad eum ego & pater: & habita¬
bimꝰ apud eum. llenemꝰ & habitabimꝰ
pluralis ẽ numerꝰ: quia predictũ est
ego & pater. id est filius & pat̾. quȩ rela¬
tiue adinuicẽ dicunt᷑. Aliquando latẽ¬
ter om̃mo sicut in genesi. faciamus
hominẽ ad ymagiẽ & similitudinẽ nr̃am :
& faciamꝰ & nr̃am pluralit̾ dictũ est: &
nͥ ex relatiuis accipi ñ potest. Non enĩ
ut facerent dii. aut ad ymaginẽ & simi¬
litudinẽ doꝵ: s ut facerent pater &
ymago dei. D̃s autem trinitas. S qͥa
ñ om̃imodo ȩquał fiebat illa ymago dĩ.
tamqͣm ñ ab illo nata. s ab eo creata:
hiuius rei significandȩ causa. ita yma¬
go est. ut ad ymaginẽ sit: id est non
ȩquat᷑ parilitate: s quad̾a similitudi¬
ne accedit. Non enim locoꝵ int̾uallis.
s similitudine accedit᷑ ad eum: & dissi¬
militudine receditur ab eo. Sunt enĩ
qͥ ita distingunt. ut ymaginẽ uelint
eẽ filiũ. hominẽ uͦ ñ ymaginẽ. s ad

Expanded text:
 Pater, et habitabimus apud eum Veniemus et habitabimus, pluralis est numerus, quia praedictum est Ego et Pater, id est Filius et Pater, quae relative ad invicem dicuntur. Aliquando latenter omnino, sicut in Genesi, Faciamus hominem ad similitudinem nostram , et Faciamus et nostram pluraliter dictum est, et nisi ex relativis accipi non potest. Non enim ut facerent dii, aut ad imaginem et similitudinem deorum, sed ut facerent Pater etimago Dei, Deus autem Trinitas. Sed quia non omni modo aequalis fiebat illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, hujus rei significandae causa ita imago est, ut ad imaginem sit, id est non aequatur parilitate, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallis, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine receditur ab eo. » Et in qui ita distinguunt, ut imaginem velint esse Filium: hominem vero non imaginem, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
ud huuismodi Et quẽ ammodũ hoc
illi est eẽ qd̾ dm eẽ. qd̾ magnũ. qd̾ bonũ
ẽẽ: ita hoc illi est ẽẽ. quod ꝑsonam esse.
Cur gͦ non hec tria simul unã ꝑsonam¬
dicimus sicut unã essentiã & unũ dm.
s dicimꝰ tres ꝑsonas cum tres d̃os aut
tres eẽntias non dicamus: nisi quia
uolumꝰ uel unũ aliquod uocabulũ
seruire huic significationi qua intel¬
ligitur tͥnitas. ne omĩno taceremꝰ
interroganti quid tres. cum tres esse
fateremur: slam si genus est eeñtia
species aũ substantia siue ꝑsona. ut
nonuulli sentiunt: omitto illud qd̾
iam dixi oportere appellare tres es¬
sentias ut appellantur tres substantiȩ
uł ꝑsonȩ. sicut appellant᷑ tres equi
eademq animalia tria. cum sit sp̃es
equus. animal genus: neq enĩ spẽs
ibi pluralit̾ dicta ẽ. & genus singła¬
rit̾. tamꝙͣ diceretur. tres equi unũ
animal: s ficut tres equi speciali no¬
mine. ita tͥa animalia noĩe gn̾ali.¬

Expanded text:
ud hujus modi. Et quemadmodum hoc ud hujus modi. Et quemadmodum hoc illi est esse quod Deum esse, quod magnum, quod bonum esse; ita hoc illi est esse, quod personam esse. Cur ergo non haec tria simul unam dicimus, sicut unam essentiam, et unum Deum, sed dicimus tres personas, cum tamen tres deos aut tres evolumus vel unum aliquod vocabulum servare huic significationi, qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres? cum tres esse fateremur? Nam si genus est essentia, species autem substantia sive persona, ut nonnulli sentiunt, omitto illud quod jam dixi, oportere appellari tres essentias, ut appellantur tres substantiae vel personae, sicut appellantur tres equi, eademque animalia tria, cum sit species equus, animal genus. Neque enim species ibi pluraliter dicta est, et genus singulariter, tanquam diceretur tres equi unum animal: sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia generali
Abbreviated transcription (Latin):
cere tres ꝑsonas tria ꝓsopa. Illud autẽ
maluerunt: quod forte scdm̃ consuetu
& in ꝑsonis eadem ratio est: non enim
aliud ẽ d̾o eẽ. aliud ꝑsonam ẽẽ: s omi¬
no idem. Nam si eẽ ad se dicitur. ꝑso¬
ua uͦ relatiue: sic dicamus tres ꝑsonas
pinqui. aut tres uicini qd̾ sint adinui¬
cem÷ ñ qd̾ unus quisq eoꝵ sit ad seipsum.
Quapropt̾ quilibet ex eis amicus est du¬
oꝵ ceteroꝵ. aut ꝓpinquus. aut iuirinꝰ.
quia hec nomina relatiuã significatio¬
nẽ hñt. Quid gͦ: Nũ placet dicamꝰ
patrẽ ꝑsonam ẽẽ filii & sp̃c sci: aut fili
ritũ sc̃m ꝑsonam eẽ patͥs & filii: Sed
neq ꝑsona ita dici alicubi solet: neq
in hac trinitate cum dicimꝰ personã
patris. aliud dicimꝰ qmͣ sub̃am patͥs.
Quocirea ut substantia patͥs ipse pat̾
est. ñ quo pater est. s quo est: ita ce ꝑ¬
sona patris ñ aluid qͣm ipse pater est.
magnꝰ. & bonus. & iustus. & siquid ali¬

Expanded text:
cere tres personas tria prosopa. Illud autem cere tres personas tria prosopa. Illud autem maluerunt, quod forte secundum linguaam et in personis eadem ratio est: non enim aliud est Deo esse, aliud personam esse, sed omnino idem. Nam si esse ad se dicitur, persona vero relative; sic dicamus tres personas,pinqui, aut tres vicini, quod sint ad invicem, non quod unusquisque eorum sit ad se ipsum. Quapropter quilibet ex eis amicus est duorum caeterorum, aut propinquus aut vicinus, quia haec nomina relativam significationem habent. Quid ergo? num placet ut dicamus Patrem personam esse Filii et Spiritus ritum sanctum personam esse Patris et Filii? Sed neque persona ita dici alicubi solet, neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam substantiam Patris. Quocirca, ut substantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et persona Patris, non aliud quam ipse Pater est: magnus, et bonus, et justus, et si quid ali
Abbreviated transcription (Latin):
ad illum dicitur: sicut magnꝰ. omp̃c.
re ut subsistat & subsit d̾s bonitati
sue: atq illa bonitas ñ substantia sit.
uel potius essentia. neq ipse ds̃ bonitaᷤ
sua. s in illo sit tamꝙͣ. in subiecto. Un¬
de manifestũ est. dm abusiue sub̾am
uocari: ut nomine usitatiore intelliga¬
tur ẽẽntia. quod uere ac ꝓprie dicitur:
ita ut fortasse solũ dm dici oporteat
essentiã. Est enim uere solus qͥ incõmu¬
tabilis est: idq suum nom̃ famulo suo¬
moysi enunciauit cũ ait. Ego sũ qͥ sũ.
Et dices ad eos. Qui est. misit me ad uos.
S tam̃ suie eẽntia dicatur qd̾ ꝓprie d̾r.
siue substantia qd abusiue: utrunq
ad se dicitur. ñ relatiuie ad aliquid. Un¬
de hocest dõ ẽẽ quod subsistere: & ideo
si uua eentia trinitas. una etiã sub̃a.
suffragari. hoc quoq requiramꝰ. Qͣm¬
qͣm & illud si uellent sicut dicunt tres
substantias. trys ypostasis: possent di¬

Expanded text:
ad illum dicitur, sicut magnus, omnipoad illum dicitur, sicut magnus, omnipore ut subsistat et subsit deus bonitati suae, atque illa bonitas non substantia sit uel potius essentia, neque ipse deus sit bonitas sua, sed in illo sit tamquam in subiecto. Unde manifestum est deum abusiue uocari substantiam, ut nomine usitatiore intelligatur essentia, quod uere ac proprie dicitur, ita ut fortasse deum solum dici oporteat essentiam. Est enim uere solus, quia incommutabilis est idque suum nomen Moysi enunciauit cum ait: Ego sum qui sum, et dices ad eos: Qui est misit me ad uos. Sed tamen siue essentia dicatur quod proprie dicitur, siue substantia quod abusiue, utrumque ad se dicitur, non relatiue. Unde hoc est deo esse quod subsistere, et ideo si una essentia Trinitas, una etiam substansuffragari, hoc quoque requiramus. Quanquam et illi, si vellent, sicut dicunt tres substantias, tres hypostases, possent di
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qd̾ est subsistere. substantiã dicinꝰ.¬
Absurdum ẽ aũ: ut substantia relatiue
dicatur. Omĩs enim res ad seipsam sub¬
sistit: qͣntomagis dͥs. si tam̃ dignum est.
ut ds dicatur subsistere. De his enĩ reb¬
recte intelligit᷑. in quib subiecta st̃ ea
quȩ in aliquo subiecto eẽ dicunt᷑: sicut
color aut forma in corpore. Corpꝰ enim
subsistit. & ideo substantia ẽ: illa uͦ in
subsistente atq subiecto corpore. quȩ
ñ substantiȩ sunt. s in substantia. Et
ido si eẽ desinat uel ille color. uel illa
forma. ñ adimunt corpori ẽẽ corpꝰ: qͥa
ñ hoc ei est ẽẽ. qd̾ illam uł illam formã
coloreni ue retinere. Res uͦ mutabiles
neq simplices: ꝓprie dicunt᷑ substan¬
tiȩ. D̾s autẽ si subsistit ut substantia
ꝓprie dici possit: inest in eo aliquid
tam ꝗͣ in subiecto. & ñ est simplex cui
hoc sit ẽẽ qd̃ illi est quicqͥd aluid de illo

Expanded text:
ab eo quod est subsistere substantiam diciab eo quod est subsistere substantiam diciAbsurdum est autem ut substantia relative dicatur. Omnis enim res ad seipsam subsistit, quanto magis Deus? Si tamen dignum est ut Deus dicatur subsistere. De his enim rebrecte intelligitur, in quibus subjectis sunt ea quae in aliquo subjecto esse dicuntur, sicut color aut forma in corpore. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est: illa vero in subsistente atque subjecto corpore, quae non substantiae sunt, sed in substantia; et ideo si esse desinat, vel ille color, vel illa forma, non adimunt corpori esse corpus, quia non hoc ei est esse, quod illam vel illam formam coloremve retinere. Res ergo mutabiles neque simplices, proprie dicuntur substantiae. Deus autem si subsistit ut substantia proprie dici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto, et non est simplex, cui hoc sit esse quod illi est quidquid aliud de illo
Abbreviated transcription (Latin):
ret: & dixit substantiaᷤ siue ꝑsonas. qͥb
nominib ñ diuersitatẽ intelligiuoluit.
s singłaritatẽ noluit: ut ñ solum ibi
unitas intelligat᷑. ex eo qd̾ dicitur una
eẽntia ÷ s & trinitas ex eo quod dicunt᷑
qd̃ subsistere: ita ñ erant dicendȩ tres
substantiȩ. ut ñ dicunt᷑ tres eẽntiȩ:
que ammodi quia hoc est do eẽ quod
saꝑe: sicut ñ tres essentias. ita nec tres sapi¬
entias dicimus. Sic enim quia hoc illi ẽ
dm ẽẽ qd est ẽẽ: tam tres essentias. qͣm
tres dos dici fas ñ est. Si autẽ aliud est
dõ ẽẽ. aliud subsistere. sic̃ aliud ẽ deo ẽẽ
aliud patrem ẽẽ uł dnm ẽẽ:÷ quod enĩ est
ad se dicitur. pater aũ ad filiũ. & dns
ad seruientẽ creaturã dicitur: relatiue
gͦ subsistit. sicut relatiue gignit. & rela¬
tiue d̾natur. Ita iam substantia ñerit
substantia: quia relatiuũ erit. Sicut
enĩ ab eo qd̾ est ẽẽ appellatur eẽntia: ita

Expanded text:
ria diceret: et dixit substantias sive personas, quibus ria diceret: et dixit substantias sive personas, quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intelligatur ex eo quod dicitur una essentia, sed et trinitas ex eo quod dicunturquod subsistere, ita non erant dicendae tres substantiae, ut non dicuntur tres essentiae: quemadmodum quia hoc est Deo esse quod sapere, sicut non tres essentias, ita nec tres sapientias dicimus. Sic enim quia hoc illi est Deum esse quod est esse, tam tres essentias quam tres deos dici fas non est. Si autem aliud est Deo esse, aliud subsistere, sicut aliud Deo esse, aliud Patrem esse vel Dominum esse; quod enim est, ad se dicitur, Pater autem ad Filium et Dominus ad servientem creaturam dicitur: relative ergo subsistit, sicut relative gignit et relative dominatur. Ita jam substantia non erit substenim ab eo quod est esse appellatur essentia, ita
Abbreviated transcription (Latin):
lauri dicunt᷑ tres arbores. & tres lapides
tria corpora. Aut si propt̾ unitatẽ tri¬
nitatis ñ dicuntur tres ẽẽntiȩ. s una
ut singulꝰ quisq dicatur eẽntia: tam
illis cõmune ẽ uel substantiȩ itł ꝑso¬
nȩ uocabulũ. Qd̃ enim de ꝑsonis scd̃m
nr̃am: hoc de substantiis scd̃m grecoꝵ
consuetudinẽ ea quȩ diximꝰ oportet
intelligi. Sic enĩ dicunt illi tres sub̃as
opus ẽẽt copiosa disputatione adu̾sũ
insidias uel errores hereticoꝵ: Cum
enim conaret᷑ humana inopia. loq̃ndo
ꝓferre ad hominũ sensꝰ. quod in secre¬
tario m̃tis ꝓ captu tenet. de dño do cre¬
atore suo. snie ꝑ piam fide. siue ꝑ qua¬
lemcũq intelligentiã. timuit dicere tres
ẽentias: ne intelligeret᷑ in illa sũma ȩqͣ¬
litate ulla diu̾sitas. Rursꝰ non ẽẽ tria
qued̾a non poterat dicere: quod sabelliꝰ
quia dixit. in heresim lapsus est. Certis¬
sime quippe & de scͥpturis cognoscitur

Expanded text:
lauri dicuntur tres arbores, et tres lapides lauri dicuntur tres arbores, et tres lapides tria corpora? Aut si propter unitatem Trinitatis non dicuntur tres essentiae, sed una ut singulus quisque dicatur essentia, tam illis commune est vel substantiae vel personae vocabulum. Quod enim de personis secundum nostram, hoc de substantiis secundum Graecorum consuetudinem, ea quae diximus, oportet intelligi. Sic enim dicunt illi tres substanopus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, quod in secretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore suo, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursus non esse tria quaedam, non poterat dicere, quod Sabellius quia dixit, in haeresim lapsus est. Certissime quippe de Scripturis cognoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
quẽammodũ ñ possumꝰ dicere tres dos
ꝑsonas alicubi scripturã cõmemorare
inuenimꝰ. An quia nec tres nec unam
ꝑsonam scͥptura dicit hec tria. Legimꝰ
eñĩ ꝑsonam dni: ñ ꝑsonam d̾nm. Prop¬
terea licuit loquendi & disputandi ne¬
cessitate tres ꝑsonas dicere: non quia
scͥptura dicit᷑. s quia scͥptura ñ contra¬
dicit. Si aũ diceremꝰ tres d̾os: contradi¬
ceret scͥptura dicens Audi isrł: dñs deus
tuus. ds unus ẽ. Cur gͦ & tres essentias
ñ licet dicere: qd̾ similit̾ scͥptura sicut
ñ dicit. ita nec contradicit. Nam essen¬
tia si speciale nom̃ est. cõmune trib ̃
cur ñ dicantur tres essentiȩ. sicut abra¬
ham. ysaac. & iacobtres homines: qͥa
homo speciale nom̃ est. cõmune om̃ib
hominib: Si autẽ speciale ñ est ẽẽntia
s generale. quia homo & pecus &e ar¬
cur ñ dicuntur istȩ tres eẽntie ficut
tres equi dicunt᷑ tria animalia: &tres

Expanded text:
quemadmodum non possumus dicquemadmodum non possumus dicc tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia nec tres, nec unam personam Scriptura dicit haec tria legimus enim personam Domini, non personam Dominum, propterea licuit loquendi et disputandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit: si autem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura, dicens, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus unus est ? Cur ergo et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac, et Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecus, et arcur non dicuntur istae tres essentiae, sicut tres equi dicuntur tria animalia, et tres
Abbreviated transcription (Latin):
specialit̾ enunciari possint. Naturȩ
enĩ differentia facit. ut laurus &
mirtꝰ & olea. aut equus & bos & ca¬
nis. ñ dicantur specia¬
li nomine. iste tres lauri. aut illi
tres boues: s generali. & iste tres
arbores. & illa tria animalia. Hic
uͦ ubi nulla ẽ eẽntiȩ diu̾sitas. opor¬
tet ut speciale nom̃ habeant hȩc tͥa:
qd̾ tam̃ ñ inuenit᷑. Nam ꝑsona genera¬
le nom̃ est. intantũ ut etiam homo
possit hoc dici: cum tantũ int̾sit
int̾ hominẽ & dm. Deinde in ipsoge¬
nerali uocabulo. si ꝓpterea dicimus
tres ꝑsonas. quia cõmune est eis id
qd̾ ꝑsona est. alioquin nullo mͦ pos¬
sunt ita dici. quẽ ammodi ñ dicunt᷑
tres filii. quia ñ commune est eis id
qd̾ est filius: cur ñ etiam tres deos
propt̾ in effabilem coniunctionẽ hec
tria simul unus ds̃. cur ñ etiam una ꝑso¬
na: ut ita ñ possimꝰ dicere tres ꝑsonas
qͣmuis singłam quãq appellemꝰ ꝑsonã.

Expanded text:
specialiter enuntiari possint. Naturae specialiter enuntiari possint. Naturae enim differentia facit ut laurus et myrtus et olea, aut equus et bos et canis, non dicantur speciali nomine, istae, tres lauri; aut illi, tres boves: sed generali, et istae, tres arbores; et illa, tria animalia. Hic vero ubi nulla est essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec tria, quod tamen non invenitur. Nam persona generale nomen est, in tantum ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum intersit inter hominem et Deum. 8. Deinde in ipso generali vocabulo, si propterea dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est alioquin nullo modo possunt ita dici, quemadmodum non dicuntur tres filii, quia non commune est eis id quod est filius; cur non etiam tres deos propter ineffabilem conjunctionem haec tria simul unus Deus; cur non etiam una persona, ut ita non possimus dicere tres personas, quamvis singulam quamque appellemus personam,
Abbreviated transcription (Latin):
animal. Dicunt᷑ gͦ tria animalia. Ita
tres aliquas lauros etiam tres arbores
dicimꝰ: laurũ ũ & myrtum & oleam
tantũ tres arbores. uel tres substantias
aut tres naturas. Atq ita tres lapides
etiã tria corpora: lapidem uͦ & lignũ
& ferrũ tantũ tria corpora: uel si quo
ne habeant. Non enĩ commune illis
ẽ id qd̾ pater est. ut inuicẽ sibi sint pa¬
tres. sicut amici cũ relatiue ad alte¬
rutrũ dicunt᷑: possunt dici tres ami¬
ci qd̾ inuicẽ sibi sunt. Non autẽ hoc
ibi: quia tantũ pater ibi pater: nec
duoꝵ pater. s unici filii. Nec tres filii.
cum pater ibi ñ sit filius. nec sp̾e sc̃s.
dicitur. nec pater nec filius. Quid gͥ
tres: Si enim tres ꝑsone: cõmune est
eis id qd̾ ꝑsona est. Ergo speciale hoc
aut generale nom̃ est eis: si consue¬
tudinẽ loquendi respicimꝰ. S ubi est
naturȩ nulla diu̾sitas: ita generall¬
t̾ enunciant᷑ aliqua plura: ut etiam

Expanded text:
animal; dicuntur ergo tria animalia. Ita animal; dicuntur ergo tria animalia. Ita tres aliquas lauros, etiam tres arbores dicimus; laurum vero et myrtum et oleam, tantum tres arbores vel tres substantias, aut tres naturas: atque ita tres lapides, etiam tria corpora; lapidem vero et lignum et ferrum, tantum tria corpora, vel si quo ne habeant. Non enim commune illis est id quod Pater est, ut invicem sibi sint patres; sicut amici, cum relative ad alterutrum dicantur, possunt dici tres amici, quod invicem sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum Pater ibi pater; nec duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum Pater ibi non sit filius, nec Spiritus sanctus. dicitur, nec Pater nec Filius. Quid igitur tres? Si enim tres personae, commune est eis id quod persona est: ergo speciale hoc aut generale nomen est eis, si consuetudinem loquendi respicimus. Sed ubi est naturae nulla diversitas, ita generaliter enuntiantur aliqua plura, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bouem ñ esse equũ. canem uͦ nec bouẽ
ẽẽ nec equũ: tria quedam dicimꝰ. Et
ꝑcunctantib quid tria: ñ iam specia¬
li nomine dicimꝰ tres equos. aut tres
boues. aut tres canes. quia ñ eadem
specie continent᷑: s generali tria
animalla. siue suꝑiore genere tres
substantias. uel tres creaturas. uel
tres naturas. Quecũq aũ plurali nu
nomine possumꝰ Nam tres equos qd̾ ẽ
nom̃ speciale: etiam anmalia tria di¬
cimꝰ. Equũ uͦ & bouẽ & canẽ anima¬
lia tria tantũ dicimus. uł substantias
quȩ sunt generalia nomina: & siquid
aliud de his generalit̾ dici potest: tres
uͦ equos aut boues aut canes que spe¬
cialia uocabula sunt. ñ ea possumus
dicere. Ea quippe uno nomine qͣm¬
us pluralit̾ enunciamꝰ : quȩ cõmuni¬
ter habent illud quod eo noĩe signifi¬
cat᷑. Abraham quippe & ysaac & ia¬
cob: cõmune hñt id qd̾ est homo. Itaq¬
tres dicunt᷑ homines. Equus quoq &
bos & canis: cõmune hũt id quod est

Expanded text:
esse equum, canem vero nec bovem esse nec equum, tria quaedam dicimus: et percontantibus quid tria, non jam speciali nomine dicimus tres equos, aut tres boves, aut tres canes, quia non eadem specie continentur; sed generali, tria animalia; sive superiore genere, tres substantias, vel tres creaturas, vel tres naturas. Quaecumque autem plurali numnomine possumus. Nam tres equos, quod est nomen speciale, etiam animalia tria dicimus: equum vero et bovem et canem, animalia tria tantum dicimus vel substantias, quae sunt generalia nomina, et si quid aliud de his generaliter dici potest; tres vero equos, aut boves, aut canes, quae specialia vocabula sunt, non ea possumus dicere. Ea quippe uno nomine quamvis pluraliter enuntiamus quae communiter habent illud quod eo nomine significatur. Abraham quippe et Isaac et Jacob commune habent id quod est homo; itaque dicuntur tres homines: equus quoque et bos et canis, commune habent id quod est
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ singłis: qd̾ animalis homo ñ ꝑcipit.
Non enim potest cogitare nsi moles.
& spacia uł miniita uł grandia: uolitan¬
tib in animo fantasinatib tamꝗͣ yma
ginib corpoꝵ. Ex qua ĩmundicia do¬
nec purgetur credat in patrẽ & filium &
tentẽ. bonũ. iustũ. miscdem. omniũ uisi¬
biliũ & inusibiliũ conditorẽ: & qͥcqͥd
de illo ꝓ humana facultate digne
uereq dici potest: neq cum audierit
patre solum dm̃. separet inde filium
aut sp̃m sc̃m. Cum eo quippe solꝰ ds.
cũ quo & unus ds est: quia & filiũ cũ
audimꝰ solum dm. sine ulla separatio¬
ne patͥs aut sp̃c scĩ oportet acciꝑe. Atq
ita dicat unã essentiã. ut ñ existimet
aluid alio uel marꝰ uel melius: uel ex
ud ad alterutrũ singula dicunt᷑ ÷ sic
uerbu quod ñ dicitur nisi filius. aut
donũ quod ñ dicitur nisi sp̃c sc̃s. Prop¬
ter qd̾ etiam plurałe numerũ admit¬
tunt: sicut in eugłio scriptũ est. Ego

Expanded text:
sunt singulis: quod animalis homo non percipit. sunt singulis: quod animalis homo non percipit. Non enim potest cogitare nisi moles et spatia, vel minuta vel grandia, volitantibus iginibus corporum. Ex qua immunditia donec purgetur, credat in Patrem et Filium etentem, bonum, justum, misericordem, omnium visibilium et invisibilium conditorem, et quidquid de illo pro humana facultate digne vereque dici potest. Neque cum audierit Patrem solum Deum, separet inde Filium, aut Spiritum sanctum: cum eo quippe solus Deus, cum quo et unus Deus est; quia et Filium cum audimus solum Deum, sine ulla separatione Patris aut Spiritus sancti oportet accipere. Atque ita dicat unam essentiam, ut non existimet aliud aliud ad alterutrum singula dicuntur; sicut Verbum quod non dicitur nisi Filius, aut Donum quod non dicitur nisi Spiritus sanctus: propter quod etiam pluralem numerum admittunt, sicut in Evangelio scriptum est: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
pus & animã. qd̾ est totus homo. Ita
quippe dictum ẽ. in egyptũ descendis¬
se cum iacob animas septuaginta qͥnq:
ꝓ tot hominib. Item cũ dicimꝰ equum
tuũ ñ eum ẽẽ qui nis est. & terciũ alicu

Expanded text:
pus et animam, quod est totus homo. Ita pus et animam, quod est totus homo. Ita quippe dictum est in Aegyptum descendisse cum Jacob animas septuaginta quinque, pro tot hominibus . Item cum dicimus equum tuum non eum esse qui meus est, et tertium alicu
Abbreviated transcription (Latin):
placuit ita dici. ut diceretur aliqͥd cum
quereret᷑ quid tria sint. quȩ tria ẽẽ fides
nec patrẽ dicit ẽẽ nec filium. Cum gͦ
queritur quid tria uel quid tres: confe¬
rimꝰ nos ad inueniendũ aliquod speci¬
ale uel generale nom̾ quo complectam᷑
hȩc tria: neq occurrit animo. quia ex¬
cedit suꝑeminentia diuinitatis. usita¬
ti eloquii facultat̾e. Uerius enĩ cogita¬
tur ds. qͣm dicitur: & uerius est qͣm co¬
gitat᷑. Cum enĩ dicimꝰ non eunde esse
ia cob qui est abraham. ysaac autẽ nec
abraham ẽẽ nec iacob: tres ẽẽ utiq fate¬
mur. abraham. ysaac. & iacob. S cũ
queritur quid tres. respondemꝰ tres ho¬
mines nomine speciali eos pluraliter
appellantes: generali aũ si dicamꝰ tria
animalia. Homo enim sicut ueteres
definiuer̃t: animal ẽ rationale & morta¬
le. Aut sicut scripture nr̃ȩ loqui solent
tres animas. cũ aparte meliore totum
appellari placet. id est ab anima: & cor¬

Expanded text:
placuit ita dici, ut diceretur aliquid cum placuit ita dici, ut diceretur aliquid cum quaereretur quid tria sint, quae tria esse fides nec Patrem dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria, vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod speciale vel generale nomen, quo complectamur haec tria, neque occurrit animo, quia excedit supereminentia divinitatis usitati eloquii facultatem. Verius enim cogitatur Deus quam dicitur, et verius est quam cogitatur. Cum enim dicimus non eumdem esse Jacob qui est Abraham, Isaac autem nec Abraham esse nec Jacob, tres esse utique fatemur, Abraham, Isaac et Jacob. Sed cum quaeritur quid tres, respondemus tres homines, nomine speciali eos pluraliter appellantes; generali autem, si dicamus tria animalia: homo enim, sicut veteres definierunt, animal est rationale, mortale: aut sicut Scripturae nostrae loqui solent, tres animas, cum a parte meliore totum appellari placet, id est, ab anima, et cor
Abbreviated transcription (Latin):
tura clamat apud apłm: qui dicit. Nes¬
citis quia templũ dei estis. Statimq su¬
bicit: & sp̃c di habitat in uob̃. D̾s enim
habitat in templo suo. Non enĩ tamꝙͣ
quia corpora ur̃a tempłu in uobis est
sp̃c scĩ quẽ habetis a d̾o: & ñ estis ur̃i:
Empti enim estis precio magno: głifica¬
te gͦ dm incorpore ur̃o. Quid est autem
sapientia: nisi lum̃ sp̃itale & incõmuta¬
bile: Est enim & sol iste lum̃ s corpora¬
le: est & spiritalis creatura lum̃. sed ñ
tres sapientiȩ. s una sap̃ia. Et quia hoc
qͣm dm ẽẽ. Unus gͦ d̾s pater & filius &¬
sp̃c sc̃s. Itaq loquendi causa de in effa¬
bilib. ut fari aliqͦ modo
possemꝰ. qd effari nullo mͦ possumꝰ: dic¬
tum ẽ a nr̃is grecis una ẽentia tres sub¬
stantiȩ: alatinis aũ una eẽntia itł sub̃a
tres ꝑsonȩ: quia sicut iam diximꝰ ñ aliter
in sermone nr̃o id est latino. essentia
qͣm substantia solet intelligi. Et dum
intelligat᷑ saltim in eniginate qd̾ dictẽ.

Expanded text:
tura clamat apud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo. Non enim tanquaquia corpora vestra templum in vobis est Spiritus sancti, quem habetis a Deo, et non estis vestri? Empti enim estis pretio magno: glorificate ergo Deum in corpore vestro . Quid est autem sapientia, nisi lumen spirituale et incommutabile? Est enim et sol iste lumen, sed corporale est; et spiritualis creatura lumen, sed notres sapientiae, sed una sapientia: et quia hoc quam Deum esse: unus ergo Deus Pater et Filius s in Deo. Itaque loquendi causa de ineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, quod effari nullo modo possumus, dictum est a nostris Graecis una essentia, tres substantiae: a Latinis autem, una essentia vel substantia, tres personae; quia, sicut jam diximus, non aliter in sermone nostro, id est, latino, essentia quam substantia solet intelligi . Et dum intelligatur saltem in aenigmate quod dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
filium nisi pat̾. & nemo nouit patre nͥ
filius. & cui uoluerit filius reuelare:
quia ꝑfilium reuelat pater. id est ꝑuer
bũ suũ. Si enĩ hoc uerbum quod nos ꝓfe¬
rimꝰ temporale & transitoriũ. & seipsum
ostendit. & illud de quo loquim᷑: qͣnto
magis uerb̃u di ꝑ quod facta sunt omĩa.
qd̾ ita ostendit patrẽ sicuti ẽ pater. quia
& ipsum ita est. & hoc est qd̾ pater. scd̾m
qd̾ sapientia est & ẽẽntia. Nam scđm qd
uerbum. ñ hoc est quod pater. quia uer¬
bũ ñ est pater: & uerbum relatiue dicit᷑
sapĩa. etiam ipse uirtus & sapĩa est: sic̃
lumen di de patre lumine: & fons uitȩ
apud dm patrem. utiq fontem uitȩ. Qm̃
apud te inquit fons uitȩ. & in lumine
tuo udebimus lum̃: quia sicut hr pat̾
uita in semet ipso. sic dedit & filio uitã¬

Expanded text:
Filium, nisi Pater; et nemo Filium, nisi Pater; et nemo Filius, et cui voluerit Filius revelare . Quia per Filium revelat Pater, id est, per Verbum suum. Si enim hoc verbum quod proferimus temporale et transitorium est, et seipsum ostendit, et illud de quo loquimur; quanto magis Verbum Dei per quod facta sunt omnia, quod ita ostendit Patrem sicuti est Pater, quia et ipsum ita est, et hoc est quod Pater, secundum quod sapientia est et essentia. Nam secundum Verbum non hoc est quod Pater, quia Verbum non est Pater; et Verbum relative dicitursapientia, etiam ipse virtus et sapientia est, sicut lumen Dei et de Patre lumine, et fons vitae apud Deum Patrem utique fontem vitae: Quoniam apud te, inquit, fons vitae. In lumine tuo videbimus lumen ; quia sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit Filio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quã facta sunt omĩa: creata uͥ uel fac¬
ta sicut in hominib cũ ad eam quȩ ñ
creata & facta s genita est conuertun¬
tur & illustrant᷑: in ipsis enim fit aliqͥd
qd̃ uocetur eoꝵ sapientia: uł illud scͥptu¬
ris p̃minciantib aut narrantib quod
uerbũ caro factum est. & habitauit in
nob̾. Hoc modo enĩ xp̃c facta sap̃ia est:
qͥa factus ẽ homo. An ꝓpterea ñ loquit᷑
in illis libris sapientia. uel de illa dicit᷑
aliquid. nisi qd̾ eam de do natam osten¬
dat aut factani: qͣmuis sit & pat̾ ipse
sapientia. quia illa nob̃ sapientia com¬
m̃danda erat. & imitanda. cuiꝰ imita¬
tione formam̃: Pater enĩ eam dicit ut
uerbũ eius sit: ñ quom̃ ꝓfertur ex ore
uerbũ sonans. aut ante ꝓnunciationẽ
cogitat᷑. Spaciis enim tempoꝵ hoc com¬
pletur: illud aũ ȩternũ est: & illuminã¬
do dicit nob̾ & de se & de patre. qd̾ dicen¬
dũ est hominib. Ideoq ait. nemo nouit

Expanded text:
per quam facta sunt omnia: creata vero vel facper quam facta sunt omnia: creata vero vel facta, sicut in hominibus, cum ad eam quae non creata et facta, sed genita est, convertuntur et illustrantur; in ipsis enim fit aliquid quod vocetur eorum sapientia: vel illud Scripturis praenuntiantibus aut narrantibus, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; hoc modo enim Christus facta sapientia est, quia factus est homo. An propterea non loquitur in illis Libris sapientia, vel de illa dicitur aliquid, nisi quod eam de Deo natam ostendat, aut factam, quamvis sit et Pater ipse sapientia, quia illa nobis sapientia commendanda erat et imitanda, cujus imitatione formamur? Pater enim eam dicit, ut Verbum ejus sit; non quomodo profertur ex ore verbum sonans, aut ante pronuntiationem cogitatur: spatiis enim temporum hoc completur, illud autem aeternum est, et illuminando dicit nobis et de se et de Patre, quod dicendum est hominibus. Ideoque ait, Nemo novit
Abbreviated transcription (Latin):
telligit᷑: id dici accipimꝰ. cum dicitur
uerbum. acsi dicatur. nata sap̃ia.
ut sit & filus & ymago. Et hȩc duo
cum dicunt᷑. id est nata sapientia.
in uno eoꝵ eo quod est nata. & uer¬
bum & ymago & filuis intelligat᷑:
& in his omib nominib ñ ostendat᷑
ẽẽntia. quia relatiue dicunt᷑. At in alt̾o
enĩ sapiens est: etiam eẽntia demon¬
stret᷑. & hoc eius eẽ quod sapere. Unde
pat̾ & filius simul una sapĩa. qͥa una
essentia: & singillatĩ sapientia de sapĩa.
sicut eẽntia de eẽntia. Quaꝓpter ñ qͥa
pater ñ est filius. et filius ñ est pat̾.
aut ille ingenitꝰ. ille autẽ genitꝰ. ideo ñ
una eẽntia: quia his nominib relati¬
ua eoꝵ ostendunt᷑. Uterq aũ simul una
sap̃ia & una eẽntia. ubi hoc est ẽẽ quod
saꝑe: non aut̃ simul ut̾q uerbũ aut filꝰ.
quia ñ hoc est ẽẽ quod uerbũ aut filiũ ẽẽ:
dici. Cur gͦ in scͥpturis nunqͣm fere de
a deo genita uel creata. Genita scilicet

Expanded text:
ta ait: Id dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur nata Sapientia, ut sit Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur: Hic est nata Sapientia, in uno eorum, eo quod est nata, et Verbum et imago et Filius intelligatur. Et in his omnibus nominibus non ostendatur essentia, quia relaenim sapiens est, etiam essentia demonstretur, et hoc ejus esse quod sapere. Unde Pater et Filius simul una sapientia, quia una essentia, et singillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia. Quapropter, non quia Pater non est Filius, et Filius non est Pater, aut ille ingenitus, ille autem genitus, ideo non una essentia: quia his nominibus relativa eorum ostenduntur. Uterque autem simul una sapientia, et una essentia, ubi hoc est esse quod sapere: non autem simul uterque Verbum aut Filius, quia non hoc est esse quod Verbum aut Filium Cur ergo in Scripturis nunquam fere de atur a Deo genita vel creata? genita scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
ille ñ singulus potens uel sapiens. s
cũ ipsa uirtute atq sapientia quã ge¬
nuit. sicut ñ singulus dicens. s eo u̾bo
& cum eo u̾bo quod genuit: atq ita
magnꝰ ea & cum ea magnitudine quã ge¬
nuit: Et si ñ alio magnꝰ alio ds. sed eo
magnꝰ. quo ds. quia ñ alud ẽ illi magnũ
ẽẽ. aliud dm̃ ẽẽ: consequens ẽ. ut nec d̾̃s
singulus. s ea & cum ea ditate quã ge¬
nuit: ut sic sit filius ditas patͥs sicut
sapĩa & uirtꝰ patͥs. & sicuti est uerbũ &
ymago patͥs: & quia ñ aliud est illi esse.
aliud dm eẽ : ita sit etiam essentia patͥs
filius. sicuti est uerbũ & ymago eius.
Ac ꝑ hoc etiam excepto eo qđ pater est.
ñ sit aliquid pater nisi quia ẽ ei filius:
ut ñ tantũ id quod dicitur pater quod
manifestũ est eum ñ ad seipsum. s ad
filiũ relatiue dici & id̾o patrẽ quia est
ei filius: s omĩno ut sit. qd̾ ad seipsum

Expanded text:
ille non singulus potens, vel sapiens, sed ille non singulus potens, vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit; sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus quo Deus, quia non aliud illi est magnum esse, aliud Deum esse; consequens est ut nec Deus singulus, sed ea et cum ea deitate quam genuit, ut sic sit Filius deitas Patris, sicut sapientia et virtus Patris, et sicuti est Verbum et imago Patris. Et quia non aliud illi est esse, aliud Deum esse, ita sit etiam essentia Patris Filius, sicuti est Verbum et imago ejus. Ac per hoc etiam excepto eo quod Pater est, non sit aliquid Pater, nisi quia est ei Filius: ut non tantum id quod dicitur Pater, quod manifestum est eum non ad se ipsum, sed ad Filium relative dici, et ideo Patrem quia est ei Filius; sed omn