comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritualib. s quasi carnalib: qi id sicut sꝑua¬
eos erant. idem quod illi tamꝗͣ carnales au
ut sic intelligatur quod ait. ñ potui uobis
loqui qͣsi spũalib. s qͣsi carnalib. ac si dice¬
ret. Non potuistis quasi spiritu¬
les. s quasi carnales caꝑe qd̵ loquebar. Ani¬
malis enim hõ id est qui scđm hoĩem sapit:
animalis qͥppe dr ab anima. carnał a carne.
qͥa ex anima &e carne constat totus homo:
crux conferat xp̃i: &e putat hoc illa cruce
actum ẽẽ tantũmͦ. ut nob̃ usq ad mortem
ꝓ u̾itate certantibus imitandũ p̾beret᷑ ex¬
emplũ. Nã si scirẽt hꝰmodi hoĩes qͥ nolt̃ eẽ nisi
hoĩes. quẽad modũ xp̃c crucifixꝰ factꝰ sit nob̾¬

Expanded text:
ritualibus, sed quasi carnalibus; quia id sicut spirituaritualibus, sed quasi carnalibus; quia id sicut spirituaes inter eos erant, idem quod illi tanquam carnales audut sic intelligatloqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, ac si diceret: Non potuistis quasi spirituales, sed quasi carnales capere quod loquebar. Animalis enim homo, id est, qui secundum hominem sapit, animalis dictus ab anima, carnalis a carne, quia ex anima et carne constat totus homo; iae credentibus crux conferat Christi; et putat hoc illa cruce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hujusmodi homines, qui nolunt esse nisi homines, quemadmodum C
Abbreviated transcription (Latin):
potus. istis tamꝙͣ solidꝰ cib: ñ quia hoc illi
alit̾ in ppłis. isti alit̃ in cubiculis cognoue¬
runt: s quod eod̾e mͦ utͥq cũ palã duceretur
audiebant. ꝓ suo mͦ quiq capiebant. Cũ
enim xꝑc ꝓpt̾ea sit crucifixus ut in remissi¬
onem peccatoꝵ sanguinẽ funderet. qua eiꝰ
unigeniti passione diuina gr̃a cõm̃datur.
ut nemo in homine głet᷑: quomͦ intellige¬
bant xꝑi crucifixũ qui adhuc dicebant
ego sum pauliͦ Nũquid qͦmͦ ipse paulꝰ qͥ
dicebat: mͥ aũ absit głiari. nisi in cruce dñi
nri iħuxpi:᷑ De ipso itaq xp̃o crucifixo. &
ipse cibum ꝓsua capacitate sumebat: &¬
illos lacte ꝓ eoꝵ infirmitate nutriebat.
Hoc gͥ pͥmitus cognito qd̾ ea ipsa quȩ simul
illi ut lactis alim̃tum. isti ut cibi solidam̃tũ:
nulla uidetur necessitas ut aliqua secreta
doctrine taceantur. & abscondant᷑ fidelibꝰ
pariuilis. seorsum dicenda maiorib. id est

Expanded text:
potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro suo modo quique capiebant. Cum enim Christus propterea sit crucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua ejus Unigeniti passione divina gratia commendatur, ut nemo in homine glorietur; quomodo intelligebant Christum crucifixum qui adhuc dicebant, Ego sum Pauli ? Numquid quomodo ipse Paulus qui dicebat, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domiristi ? De ipso itaque Christo crucifixo, et ipse cibum pro sua capacitate sumebat, et illos lacte pro eorum infirmitate nutriebat.Hoc igitur primitus cognito, quod ea ipsa quae simul illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur fidelibus parvulis, seorsum dicenda majoribus, hoc es
Abbreviated transcription (Latin):
nalib. quasi paruulis in xp̃o lac potum¬
uobis dedi. ñ escam: nondum enim po¬
teratis. s nec ad huc quidẽ potestis. ad huc enĩ
estis carnales: Si aũ dixerimus habent. ti¬
mendum & cauendum ẽ. ne sub hac occasio¬
ne in occultis nefaria doceant᷑: &e sꝑualium
nomine uelut ea quȩ carnales caꝑe ñ posst᷑.
ñ solum excusatione dealbanda. uerũcẽ p̃
ipsa uera caro eius in qua facta ẽ uera mors
eiꝰ. & uulnera uera confixi. sanguisq ꝑcussi:
ñ eo mͦ a carnalib quo ab spiritalib cogita¬
t᷑: & ẽ illis lac istis cib: quia &e si ñ audiunt
amplus. intelligunt ampliꝰ. Non enim
equalit mente ꝑcipitur: etiam qd in fide pa¬
rit ab utrisq recipitur. Ita fit: ut p̃dicatus
&e gentib stulticia: & ipsis uocatis iudeis. &
grecis. dĩ urtus & dei sapientia. S carnalibꝰ
pariuilis id tantum credendo
tenentib. spũalib aũ capaciorib. id oẽ in¬
telligendo cernentib: ulis gͦ tamꝙͣ lacteuᷤᷤ

Expanded text:
tum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere non possunt, non solum excusatione dealbanda, verum etiam ipsa vero caro ejus, in qua facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisque percussi, non eo modo a carnalibus quo ab spiritualibus cogitatur, et illis est lac, istis cibus; quia et si non audiunt amplius, intelligunt amplius. Non enim aequaliter mente percipitur, etiam quod in fide pariter ab utrisque recipitur. Ita fit ut praedicatus Gentibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia : sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus
Abbreviated transcription (Latin):
onfidite: ego uici mundum. Confidert̃.
ce uicerunt. In quonisi in illo: Non
enim uicisset ille mundum: si menbra eiꝰ
uinceret mundus. Unde apłs ait. Grãs¬
dixerat suis confidite. quia ego uici mũ¬
dum.¬
e collectis aũ quȩ fiunt in scõs sic̃ or¬
dinaui ȩccłiis galathie. ita & uos fa¬
cite: ꝑ unam sabbati unusquisq urm apd
se ponat recondens quod ei placuerit: ut ñ
cum uenero tunc collecte fiant. Ex lil¬

Expanded text:
onfidite, quia ego vici mundum. Confiderunt, et vicerunt. In quo, nisi in illo? Non enim vicisset ille mundum, si membra ejus vinceret mundus. Unde ait Apostolus: Gratidixerat suis: Confidite, quia ego vici mundum.De collectis autem, quae fiunt in sanctos, sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. per unam sabbati unusquisque uestrum apud se ponat, recondens quod - ei bene placuerit, ut non, cum uenero, tunc collectae fiant. cum aut
Abbreviated transcription (Latin):
ecessaria purgatio ẽ m̃tis nr̃e. qua illud
ineffabile ieffabilit̾ uideri possit qua
ñdum prediti fide nutrimur: &e ꝑ quedã tole¬
rabiliora ut ad illud capiendũ apti & habileᷤᷤ
efficiam᷑. itinera ducimur. Unde & apłs. in
xp̃o quidẽ dicit ẽẽ thesauros õs scientie & sa¬
pientie absconditos: eum tam̃ quãius iam
gr̃a eius renatis. s adhuc carnalib & aĩalib
tamꝙͣ paruulis in xp̃o. ñ ex diuina uͥtute
in qua ȩqualis ẽ patri. s ex humana infir

Expanded text:
ecessaria purgatio mentis nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles efficiamur, itinera ducimur. Unde Apostolus in Christo quidem dicit esse omnes thesauros sapientiae et scientiae absconditos : eum tamen quamvis jam gratia ejus renatis, sed adhuc carnalibus et animalibus, tanquam parvulis in Christo, non ex divina virtute in qua aequalis est Patri
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩb ex uno in condempnationemͥ
discernuntur ñ meritis siuis. s ꝑ grã me¬
diatoris: hoc ẽ in sanguine scd̃i adam iusti¬
ficati gratis. Itaq cum audimus quis enĩ
te discernit. quid aũ habes qd̃ ñ accepisti. si
aũ ce accepisti quid głaris quasi ñ acceꝑis:
ab illa ꝑditionis massa quȩ facta ẽ ꝑ pͥmũ
adam. debemus intelligere neminem posse
discerni: nͥ qui hoc bonum habet quicquid
habet quod gr̃a saluatoris accepit. Hoc aũ
apłicum testimoniũ tam magnum ẽ. ut
beatus ciprianus ad cirinum scribens. ip¬
sum subiecerit illi titulo in quo ait in nul¬
lo ẽẽ głandum: quando nr̃m nichil sit.¬

Expanded text:
omnibus ex uno in condemnationem. Discernuntur autem non meritis suis; sed per gratiam Mediatoris; hoc est, in sanguine secundi Adam justificati gratis. Itaque cum audimus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti; quid gloriaris quasi non acceperis ? ab illa perditionis massa quae facta est per primum Adam, debemus intelligere neminem posse discerni, nisi qui hoc donum habet, quisquis habet, quod gratia Salvatoris accepit. Hoc amem apostolicum testimonium tam magnum est, ut beatus Cyprianus ad Quirinum scribens, ipsum subjecerit illi titulo, in quo ait, In nullo esse gloriandum, quando nostrum nihil sit
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. ꝓpt̃ quod habentes ministrationẽ
banc. sicut miscłiam consecuti. ñ infirmem᷑:
s abiciamus occulta confusionis: ñ ambulan¬
tes in astutia. neq dolo adulterantes uerbũ
d̃ĩ. Astutiam aũ & dolum. ypocrisin uult
intelligi: qua uolunt iusti suꝑbi uideri. Un¬
de &e in illo psalmo. quẽ ad huiꝰ ipsuis gr̃ȩ
testificationẽ cõmemorat idem apłs: beatꝰ
inquit cui ñ imputauit dñs peccatũ. neq
ẽ in ore eius dolus. Hȩc ẽ humiliũ scõꝵ con¬
fessio: ñ se iactantium eẽ qd̾ ñ st̃. Neq ad¬

Expanded text:
dicit: propter quod habentes ministrationem hanc sicut misericordiam consecuti non infirmemur, sed abiciamus occulta confusionis non ambulantes in astutia neque dolo adulterantes uerbum d e i. hanc astutiam et dolum hypocrisin uult intellegi, qua uolunt iusti uideri superbi. unde et in illo psalmo, quem ad huius ipsius gratiae testificationem commemorat idem apostolus: beatus, inquit, cui non inputauit dominus peccatum neque est in ore eius dolus. haec est humilium sanctorum confessio, non se iactantium esse quod non sunt. et
Abbreviated transcription (Latin):
re uoluerit: qui nob eurandis atq sanã¬
dis. quis &̃ dolor sit utilis. sicut medicꝰ no¬
uit. Certe scͥptum ẽ: patientia opꝰ ꝑfectũ ht̃.
Qd̾ aũ erit opus patientieͥ si nicħ aduersi patia¬
mur: Curgͦ mala tẽporalia ꝑpeti recusamꝰs
An forte ꝑfici formidamus: S plene oremꝰ.

Expanded text:
re voluerit; qui nobis curandis atque sanandis, quis etiam dolor sit utilis, sicut medicus novit. Certe scriptum est, Patientia opus perfectum habet : quod autem erit opus patientiae, si nihil adversi patiamur? Cur ergo mala temporalia perpeti recusamus? An forte perfici formidamus? Sed plane oremus
Abbreviated transcription (Latin):
speciem. Contemplatio quippe merces ẽ fi¬
dei. sui mercedi ꝑfidem corda mundant᷑.
sicut scriptum ẽ. Mundans fide corda eoꝵ.
Pbatur autem quod illi contemplationi
corda mundentur: illa maxime sententia.
beati mundo corde qm̃ ipsidm̃ uidebunt.
Et qͥa hec ẽ uita ȩt̃na dicit ds in ꝑsalmis
longitudine dierum replebo eũ: & osten¬
dam illi salutare meum

Expanded text:
em. Contemplatio quippe merces est fidei, cui mercedi, per fidem corda mundantur, sicut scriptum est: Mundans fide corda eorum. Probatur autem quod illi contemplationi corda mundentur, illa maxime sententia: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Et quia haec est vita aeterna, dicit Dominus in psalmis: Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum
Abbreviated transcription (Latin):
Apłs dicit. Dĩ agͥcult̾a. di edificatio estiˢ.
In reb hꝰmodi uisibilib uitis ñ ẽ edificiũ: & e¬
dificium. ñ ẽ uinea. Nos aũ uinea di sumus.
quia colit nos ad fructum: & edificiũ dĩ sumꝰ.
qͥa qui colit nos habitat in nob̃. Et quid ait
te isti sunt agricolȩ: Agricola enĩ dĩ. qͥ plan¬
tat & qͥrigat. Dixit aũ apłs. Ego plantaui.
apollo rigauit. Querimus unde hociã fecerit.
Respondet apłs. Non aũ ego: s grã dĩ metum.
figo quoc̃ꝙ te uerderis. siue ꝑ angłos dm̃ inue¬
nies agͥcolam tuũ: siue ꝑ ꝓpħas ipse ẽ agͥcola
tuus: siue ꝑ apłos eundem ipsũ agnosce agͥco¬
lam tuum. Quid gͦ: Fortasse oꝑarii sumꝰ a¬
gricolȩ illius: & hoc ipsum ab ipso imꝑtitis uiribꝰ
& ab ipso donata gr̃a. Ipse gͦ & colit. &e increm̃¬
irrigare potest: de cuius potest: Ipse qͥdem ducit
irriguũ: s ds̃ implet fontẽ. Postremo in uinea
sua incrementũ sarm̃tis dare ñ potest. formare

Expanded text:
stis. In rebus hujus mundi visibilibus, vitis non est aedificium, et aedificium non est vinea: nos autem vinea Domini sumus, quia colit nos ad fructum; aedificium Dei sumus, quia qui colit nos habitat in nobis. Et quid ait te isti sunt agricolae? Agricola enim dicitur qui plantat, qui rigat: dixit autem Apostolus, Ego plantavi Apollo, rigavit. Quaerimus unde ipse hoc fecerit? Respondet Apostolus: Non ego Ergo quocumque te verteris; sive per Angelos, Deum invenies agricolam tuum; sive per Prophetas, ipse est agricola tuus; sive per Apostolos, eumdem ipsum agnosce agricolam tuum. Quid ergo nos? Fortasse operarii sumus agricolae illius, et hoc ipsum ab ipso impartitis viribus, et ab ipso donata gratia. Ipse ergo et colit, et incremenirrigare potest, de cujus potest? Ipse quidem ducit in rivum, sed Deus implet fontem. Postremo in vinea sua incrementum dare sarmentis non potest, formare
Abbreviated transcription (Latin):
Inuolucrũ meum explicaui: omnia uł pene
omĩa consideraui: ad uestem illam ñdũ ꝑueni.
Quodam loco paulus apłs attulit mͥ magnũ
inuolucrum magnaꝵ rerum: & posuit ante
me. Et dixi ei. Ostende michi: si forte hic uestẽ
illam nuptialem inueniam. Cepit excit̾ẽ
singula ce dicere. Si linguis hominũ loquar
&e angłoꝵ:. si habeam omnem scientiã & ꝓ
feram: si distribuero omnia mea pauꝑib. &
tradam corpus meum ut ardeam: magna ue¬
stis. nondum ẽ tamen illa nuptialis. Iam ꝓfer
nob̾ nuꝑtialem uestem: quid nos sc̃ẽ apłe sus

Expanded text:
Involucrum meum explicavi, omnia vel pene Involucrum meum explicavi, omnia vel pene omnia consideravi, ad vestem illam nondum perveni. Quodam loco Paulus apostolus attulit mihi magnum involucrum magnarum rerum; exposuit ante me, et dixi ei, Ostende mihi si forte hic illam vestem nuptialem reperisti. Coepit excutere singula, et dicere: Si linguis hominum loquar et Angelorum, si habeam omnem scientiam, et feram; si distribuero omnia mea pauperibus, et tradam corpus meum ut ardeam. Magnae vestes: nondum tamen est illa nuptialis. Jam profer nobis nuptialem vestem. Quid nos, Apostole, sus
Abbreviated transcription (Latin):
ue est uestis nuptialis: Queramus illã
in literis scĩs. Quȩ ẽ uestis nuptialis: Sine
dubio aliquid ẽ quod mali & boni commune
non habent. Hoc inueniamus: & inuenimus
uestem nuptialem in donis dĩ. Quid ẽ quod
commune non hñt boni & mali: Quod ho¬
mines sumus. & pecora non sumus. dĩ donĩ ẽ.
S commune ẽ hoc cum bonis & malis. Quod
nobis lux de celo oritur. de nube pluuiȩ descen¬
dunt. fontes manant. agri frucdificant. dona
sunt: s bonis malisq commnunia. Intremꝰ
ad nuptias. foris alios relinquamus. qui ñ
uenerunt uocati. Ipsos conuiuas: idẽ ipsos¬
xꝑianos consideremus. Baptismus donũ est
Dei: habent illum boni & mali Altaris sacra¬
menta simul accipiunt boni & mali. ꝓpħa¬
uit saul iniquus.: & uiro scõ atq iustissimo
infestus. dum eum ꝑsequeretur ꝓpħauit. Nũ¬
quid credere dicentur soliboni: Et demones
credunt & contremiscunt. Quid facio: excussi
omnia: & ad uestem illam nondum ꝑueni.

Expanded text:
ialis? Quaeramus illam in Litteris sanctis. Quid est vestis nuptialis? Sine dubio aliquid est quod mali et boni commune non habent: hoc inveniamus, et invenimus vestem nuptialem. In donis Dei quid est quod commune non habent boni et mali? Quod homines sumus et pecora non sumus, Dei donum est: sed commune hoc cum bonis et malis. Quod nobis lux de coelo oritur, de nube pluviae descendunt, fontes manant, agri fructificant, dona sunt, sed bonis malisque communia. Intremus ad nuptias; foris alios relinquamus, qui non venerunt vocati. Ipsos convivas, id est, Christianos consideremus. Baptismus donum Dei est, habent illum boni et mali. Altaris Sacramenta simul accipiunt boni et mali. Prophetavit Saül iniquus, et viro sancto atque justissimo infestus; dum eum persequeretur prophetavit . Numquid dicuntur credere soli boni? Et daemones credunt, et contremiscunt . Quid facio? Excussi omnia, et ad vestem illam nondum perveni.
Abbreviated transcription (Latin):
boni & mali. Si caritatem inquit ñ habeam:
nicħ sum. nicħ mͥ ꝓdest. Ecce uestis nuꝑtialis.
Indiite uos o conuiue ut securi discumbatis.
nolite dicere. ad istam uestem habendã pau¬
ꝑes sumus. Uestite. & uestimini hiemps est.
Uestite nudos. nudus ẽ xp̃c: & quicumq non
habetis uestem nuptialem. dabit illam. Ad
illum currite. ipsum rogate: nouit scificare
fideles suos. nouit uestire nudos suos: ut pos¬
sitis uestem habentes nuptialem. ñ timere
tenebras exteriores: uncula menbroꝵ. ma¬

Expanded text:
Si charitatem, inquit, non habeam, nihil sum, nihil mihi prodest . Ecce vestis nuptialis: induite vos, o convivae, ut securi discumbatis. Nolite dicere: Ad istam vestem habendam pauperes sumus. Vestite, et vestimini. Hiems est: vestite nudos: nudus est Christus; et quicumque non habetis vestem nuptialem, dabit illam. Ad illum currite, ipsum rogate: novit sanctificare fideles suos, novit vestire nudos suos. Ut possitis vestem habentes nuptialem non timere tenebras exteriores, vincula membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
uid hic alud potest intelligi. Sscõꝵ¬
nisi predicato ibi ꝑ eum primitus
eugłio. credidisse multos. &e multos eiꝰ¬
dem fidei aduersarios extitisse. sed̾m illud
dnũ. nemo uenit adme nͥ datũ fu̾it ei a patr̃e
meo: & uob̾ datum ẽ nosse mysteriũ regni

Expanded text:
uid hic aliud potest intellegi nisi praedicato ibi per eum primitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei aduersarios extitisse secundum illud domini: nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse myster
Abbreviated transcription (Latin):
udiui aliam uocem tuam. pꝰ concu¬
ꝑiscentias tuas non eas: & a uolunta¬
te tua. uetare. Audiui illam ex mun̾e tuo:
quã multum amaui. Neq si manducau̾i¬
mus abundabimꝰ. neq si ñ mandueau̾i¬
mꝰ deerit nob̃. Hoc ẽ dicere. Nec illa res
me copiosum faciet.: net illa erumpnosũ.¬
Audiii & alteram. Ego enim didici inquib
sum sufficiens et̃. & abundare noui. & penu¬
riam pati noui. Omĩa possũ in eo qͥ me con¬
fortat. Ecce miles castroꝵ celestium. non
rierat & inuentus ẽ: nec ille in se potuit. qͥd
ĩdem pulius fuit: quẽ talia dicentẽ affectu
tue inspirationis. ad amaui. Omĩa possũ
inquit. in eo qui me confortat. Conforta
me ut possim: da quod iubes. & iube qd uiᷤ.
Iste se accepisse confitet᷑: ut qd̾ głatur in

Expanded text:
udiui aliam uocem tuam: post concupiscentias tuas non eas et a uoluptate tua uetare. audiui et illam ex munere tuo, quam multum amaui: neque si manducauerimus, abundabimus, neque si non manducauerimus, deerit nobis; hoc est dicere: nec illa res me copiosum faciet nec illa aerumnosaudiui et alteram: ego enim didici, in quibus sum, sufficiens esse et abundare noui et penuriam pati noui. omnia possum in eo, qui me confortat. ecce milea castrorum caelestium, non rierat et inuentus est. nec ille in se potuit, quia idem puluis fuit, quem talia dicentem adflatu tuae inspirationis adamaui: omnia possum, inquit, in eo, qui me confortat. conforta me, ut possim, da quod iubes et iube quod uis. iste se accepisse confitetur et quod gloriatur in
Abbreviated transcription (Latin):
iqua gͥ in xꝑo noua creatura. uet̾a tͣnsi¬
erunt: & ecce facta st̃ omĩa noua. Quȩ
uetera transiert̃: in gentib omĩs idolatria.
in ipsis iudeis omĩs seruitus legis: oĩa illa
sacͥficia prenuntiantia presens sacrificium.
Abundabat tunc uetustas hominis: uenit
qui renouaret opus suum: uenit qͥ cõflaret
argentũ suũ: qui formaret monetam suã
& attendimꝰ plenam t̾ram xꝑianis creden¬
tib in d̾m: auertentib se apͥorib sius ĩmũ¬
diciis. &e idolatria: ab spe pret̾ita. ad spem
noui scłi. Ecce ñdum ẽ in re. & iam tenetur
inspe: & ꝑ ipsam spem iam cantamꝰ & di¬
cimus. Repleta ẽ terra creatura tua. Non
dum in patria cantamus hoc. ñdũ illa re
intuentes mundum istum totũ & undiq
homines currentes ad fidem: tim̃tes gehen¬
nã. contẽpnentes mortẽ: amantes uitam
et̾nam. sꝑnentes presentẽ. Et talib specta¬
culis completi. dicimus repleta ẽ t̾ra crea

Expanded text:
reatura, vetera transierunt; ecce facta sunt omnia nova» . Quae «vetera transierunt?» In Gentibus omnis idololatria, in ipsis Judaeis omnis illa servitus Legis, omnia illa sacrificia praenuntiantia praesens sacrificium. Abundabat tunc vetustas hominis; venit qui renovaret opus suum, venit qui conflaret argentum suum, qui formaret monetam suam, et attendimus plenam terram Christianis credentibus in Deum, avertentibus se a prioribus immunditiis suis et idololatria, a spe praeterita ad spem novi saeculi: et ecce nondum est in re, et jam tenetur in spe, et per ipsam spem jam cantamus et dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» Nondum enim in patria cantamus hoc, nondum in illaeregrinatione intuentes mundum istum totum, et undique homines currentes ad fidem, timentes gehennas, contemnentes mortem, amantes vitam aeternam, spernentes praesentem, et tali spectaculo completi
Abbreviated transcription (Latin):
etera transierunt. &e ecce facta st̃ noua:
nunc in sꝑetunc in re. Innouati enin fi¬
nr̃ corrumpit᷑ : s int̾ior renouatur de die
indiem. Ergo ad peccatũ. ad mortalitatem.
ad p̃teruolantia tempora. ad gemitum. ad
laborem & sudorem. ad ȩtates succedentes
ñ manentes. ab infantia usq ad senectutẽ
sine sensu transeuntes: ad hec attendentes.
iudeamus hic ueterem hominẽ. ueterem
diem. uetus canticum. uetꝰ testam̃tũ: conuͦ¬
si aũ ad int̾iorẽ. ad ea que innouanda ft̃ ꝓ
his quȩ immutabuntur.: inueniamꝰ homi
nẽ nouum. diem nouũ. canticũ nouum:
testam̃tum nouũ. Et sic amemꝰ istã noui¬
tatem: ut ñ ibi timeamus uetustatẽ. Nunc
gͦ in hoc cursu transiuimus a ueterib ad
noua. Ipse transitus agit᷑ cũ corrũpunt᷑
exteriora. in nouant᷑ int̾iora: donec etiã
hoc ipsum qd̃ ext̾iuis corrũpitur. reddat
debitum nature: ueniat in mortẽ: reno¬
uet᷑ & hoc in resurrectione. Tunc fiunt

Expanded text:
etera transierunt, ecce facta sunt nova : nunc in spe, tunc in re. Innovati enim finoster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Ergo ad peccatum, ad mortalitatem, ad praetervolantia tempora, ad gemitum et laborem et sudorem, ad aetates succedentes, non manentes, ab infantia usque ad senectutem sine sensu transeuntes, ad haec attendentes, videamus hic veterem hominem, veterem diem, vetus canticum, Vetus Testamentum: conversi autem ad interiorem, ad ea quae innovanda sunt, pro his quae imnem novum, diem novum, canticum novum, Testamentum Novum; et sic amemus istam novitatem, ut non ibi timeamus vetustatem. Nunc ergo in hoc cursu transimus a veteribus ad nova: ipse transitus agitur cum corrumpuntur exteriora, et innovantur interiora; donec etiam hoc ipsum quod exterius corrumpitur, reddat debitum naturae, veniat in mortem, renovetur et hoc in resurrectione. Tunc fient
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ideo derogandum sane doctrinȩ quȩ sola
catholica ẽ: quia multi eiꝰ nomine censeri uo¬
lunt: & ꝑ ulam sanari nolunt. Agnoscenda
ẽ enim paucitas illa. quam dñs p̃cipue com¬
mendat: in ingenti atq innumerabili mul¬
titudine toto orbe diffusa. Que tam̃ pauci¬
tas scõꝵ atq fideliũ quod sepe commendan-¬
dum ẽ: tamquam granoꝵ in comparatiõe
multitudinis paleaꝵ paucitas d̾r. ꝑ se aũ¬
ipsa innumerabilem massam frum̃ti facit

Expanded text:
n ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi ejus nomine censeri volunt, et per illam sanari nolunt. Agnoscenda est enim paucitas illa, quam Dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa : quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe commendandum est, tanquam granorum in comparatione multitudinis palearum, paucitas dicitur; per se autem ipsam tantam massam frumenti facit
Abbreviated transcription (Latin):
dum &e illi: hoc uos ñ uultis inimici huic
gr̃e. ut eadem grã iħu xꝑi salui facti credã¬
tur antiqui: s distribuitis tempora scđ̃m
pelaguim. incuius libris hoc legitur. Et
ante legem dicitis saluos factos ẽẽ natura.
euacuantes qd̃ scriptum ẽ. Unus enĩ ds̃: unꝰ¬

Expanded text:
 et illi. hoc uos non uultis. inimici huic g-ratiae, ut eadem gratia Iesu Christi salui facti credantur antiqui, sed distribuitis tempora secundum Pelagium, in cuius libris hoc legitur, et ante legem dicitis saluos factos esse natura, euacuantes quod dictum est: unus enim i
Abbreviated transcription (Latin):
nnouatio uitȩ nr̃e. & quidã transitus de
morte ad uitam. qui fit pͥmo ꝑfidẽ ut
in spe gaudeamus. & in tribulatione pa¬
tientes simus. dum adhuc ext̾ior homo
nr̃ corrumpitur. s interior renouat᷑ de
die in diem ꝓpt̃ ipsũ initiũ nouȩ uitȩ nr̃e.¬
ꝓpt̾ nouum hominẽ quẽ iubemur in¬
diiere. & exuere ueterem. expurgantes uetꝰ
fermentũ. ut simus noua consꝑsio: qm̃ pas
lebrationi huic attribiitus ẽ. Nam ipse d̃r
& mensis nouoꝵ. Quia uͦ in toto tempore scłi
nunc tertiũ tempꝰ apparuit: ideo resurrectio
dñi triduana ẽ. Primum enim tempꝰ ẽ añ
legem. scdm sub lege. tercium sub gr̃a: ubi
iam manifestatio ẽ sacram̃ti. priꝰ occulti in
ꝓpħico enigniate. Hoc &̃ in lunari num̾o
significatur. Quia enĩ septenariꝰ numerus
solet in scͥpturis ad quandam ꝑfectionẽ misticꝰ
apparere: ttia ebdomade lune pascha celebra¬
tur: id est qui dies occurrit. a quartadetima in

Expanded text:
nnouatio uitae nostrae est quidam transitus de morte ad uitam: qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. propter ipsum initium nouae uitae, propter nouum hominem, quem iubemur induere et exuere ueterem, expurgantes uetus fermentum, ut simus noua consparsio, quonialebrationi huic attributus est. nam ipse dicitur et mensis nouorum. quia uero in toto tempore saeculi nunc tertium tempus apparuit, ideo resurrectio domini triduana est. primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, ubi iam manifestatio est sacramenti prius occulti in prophetico aenigmate. hoc ergo et in lunari numero significatur. quia enim septenarius numerus solet in scripturis ad quandam significationem mysticus apparere, tertia hebdomade lunae pascha celebratur, id est qui dies occurrit a quarta decima in
Abbreviated transcription (Latin):
cha quod latine ut dixi transitus nuncupat᷑.
uelut int̾pretans nob beatus euangłista añ
diem inquit festum pasche. sciens iħc quia
uenit eius hora ut transeat ex hoc mundo
ad patrẽ. Ecce pascha. ecce transitus. Unde &
quo: De hoc scilicet mundo ad patrẽ. Spes
menbris incapite data ẽ: quod eent transe¬
unte illo sine dubio secutura. Quid gͦ infi¬
deles. & ab hoc capite atq ab eiꝰ corꝑe alieni:
ñne & ipsi tͣnseunt. qr ñ ꝑmanẽt : Transeunt
plane & ipsi. S aliud ẽ tnsire de mũdo: aliud tͣnsire
cum mundo. Aluid ad patrẽ: aliud ad hoste.
Nam ce egiptii transierunt. ñ enĩ ꝑsequendo
matiserunt: ñ tam̃ transierunt ꝑ mare ad
regnum. s in mari ad interitũ. Sciens gͦ iħc
quiauenit hora eiꝰ ut transirer ex hoc mũ¬
do ad patrẽ. cum dilexisset suos qui erant
in hoc mundo. infinem dilexit eos: uitiq
ut &e iꝑsi de hoc mundo ubi erant. ad suũ

Expanded text:
cha, quod Latine, ut dixi, transitus nuncupatur, cha, quod Latine, ut dixi, transitus nuncupatur, velut interpretans nobis beatus evangelista: Ante diem, inquit, festum paschae sciens Jesus quia venit ejus hora, ut transeat ex hoc mundo ad Patrem. Ecce pascha, ecce transitus. Unde, et quo? De hoc scilicet mundo ad Patrem. Spes membris in capite est data, quod essent illo transeunte sine dubio secutura. Quid ergo infideles, et ab hoc capite atque ab ejus corpore alieni? nonne et ipsi transeunt, quia non permanent? Transeunt plane et ipsi. Sed aliud est transire de mundo, aliud transire cum mundo, aliud ad Patrem, aliud ad hostem. Nam et Aegyptii transierunt, non enim persequendo manserunt; non tamen transierunt per mare ad regnum, sed inmari ad interitum . Sciens ergo Jesus quia venit ejus hora, ut transiret ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos quin mundo, usque in finem dilexit eos. « Utique ut et ipsi de hoc mundo, ubi erant, ad suum
Abbreviated transcription (Latin):
ascha ñ sicut quidam existimant
grecum nom̃ ẽ: s hebreum. Oportunissi
me occurrit in hoc noĩe q̃dã congruentia
utraꝵq linguaꝵ. Quia enim pati grece
hoc nomine a passione sic appellatũ. In
sua uͦ lingua hoc ẽ in hebrea. pascha tran¬
situs dicitur: ꝓpt̾ea quia tunc primum
pascha celebrauit ppłs diꝰ q̃n ex egipto fu¬
gientes. rubrũ mare transierũt. Nunc gͦ
figura illa ꝓpħica in ueritate completa est:
cum sicut ouis ad immolandum ducit᷑ xꝑe.
signo crucis signatis frontib nr̃is: a ꝑditiõe
huiꝰ scłi. tamquã acaptiuitate. uł int̾emp¬
tione egipti liberamur. Et agimus salu¬
berrimum transitum. cũ adiabolo tͣnsimꝰ
ad xꝑm: &e ab isto instabili scło. ad eiꝰ fun¬
datissimum regnũ. Ido quippe ad deum
ꝑmanentẽ transimus: ne cum mundo
transeunte transeamꝰ. De hac nob̾ colla¬
ta grã dm laudans apłs dicit: qui eruit nos
de potestate. tenebraꝵ & transtulit in regnũ
filii claritatis sue. hoc itaq nom̃ idest pas

Expanded text:
s, non sicut quidam existimant, graecum nomen est, sed hebraeum: opportunissime tamen occurrit in hoc nomine quaedam congruentia utrarumque linguarum. Quia enim pati graecehoc nomen a passione sit appellatum: in sua vero lingua, hoc est in hebraea, Pascha transitus dicitur: propterea tunc primum Pascha celebravit populus Dei, quando ex Aegypto fugientes, Rubrum mare transierunt . Nunc ergo figura illa prophetica in veritate completa est, cum sicut ovis ad immolandum ducitur Chrisigno crucis signatis frontibus nostris, a perditione hujus saeculi tanquam a captivitate vel interemptione Aegyptia liberamur ; et agimus saluberrimum transitum, cum a diabolo transimus ad Christum, et ab isto instabili saeculo ad ejus fundatissimum regnum. Ideo quippe ad Deum permanentem transimus, ne cum mundo transeunte transeamus. De hac nobis collata gratia Deum laudans Apostolus dicit: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Hoc itaque nomen, id
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gl̃am. & ignobilitatem. ꝑ infamiã & bo¬
nam famam: ut seductores. &e ueraces. Hec
apud angłos. hec apud homines. quia &e
inter angłos sunt scĩ angłi quib bene ui¬
uendo placeamus: & sunt preuaricatores
angłi. quib bene uiuendo displiceamus.
Et inter homines sunt sc̃ĩ uiri quib place¬
at uita nr̃a: & sunt nequissimi homines.
qui rideant bonam uitam nrãm. Et hȩc
arma sunt illa dextra. illa sinistra: utͣq
tamen arma sunt. Utrisq armis & der¬
tris &e sinistris utor: &e laudantib & ui¬
tuꝑantib: & honorem deferentib. & ig¬
nominiam irrogantib. his utrisq armi
confligo cum diabolo. utrisq eum ferio: ꝓs¬
ꝑis. si non corrumpor: aduersis si ñ frangor

Expanded text:
 gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam, ut seductores et veraces . Haec apud Angelos, haec apud homines: quia et apud Angelos sunt sancti Angeli, quibus bene vivendo placeamus; et sunt praevaricatores angeli, quibus bene vivendo displiceamus: et inter homines sunt sancti viri, quibus placeat vita nostra; sunt nequissimi homines, qui irrideant bonam vitam nostram. Et haec arma sunt, illa dextra, illa sinistra; utraque tamen arma sunt: utrisque armis, et dextris et sinistris utor, et laudantibus et vituperantibus, et honorem deferentibus et ignominiam irrogantibus: in his utrisque armis confligo cum diabolo, utrisque eum ferio: prosperis, si non corrumpor; adversis, si non frangor
Abbreviated transcription (Latin):
bꝓbrium inquit insipienti dedisti me.
Inter eos uiuere me uoluisti. int̾ eos
predicare ueritatem qui amant uanitatẽ.
ñ possum nͥ irrideri ab eis: quia spectacłm
facti sumus huic mundo. & angłis & ho¬
minib. Angłis laudantib. hominib obꝓ¬
brantib: immo & angłis ce hominibus¬

Expanded text:
brium, inquit, insipienti dedisti me. Inter eos me vivere voluisti, inter eos praedicare veritatem, qui amant vanitatem; et non possum nisi irrideri ab eis: quia spectaculum facti sumus huic mundo, et Angelis, et hominibus ; Angelis laudantibus, hominibus opprobrantibus: im
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim ẽẽnt etiam homines amatores
pecuniȩ: nisi eo se putarent excellentiore.
quo ditiores. Cui morbo contraria caritas. ñ
querit quȩ sua sunt: ioest ñ priuata excellen¬
tia letatur. Merito gͥ & ñ inflatur Raritas¬

Expanded text:
e enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores, quo ditiores. cui morbo contraria caritas, quae non quaerit quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. hi
Abbreviated transcription (Latin):
ilectio enim non inflatur. Et d̾s dilec¬
tio est. & fideles indilectione adqͥesẽt
illi. Reuocat ab strepitu qui foris ẽ: ad agen¬
da silentia. fece ds dilectio ẽ. Utquid imus
querentes eum qui ẽ apud nos. si nos ueli¬
mus eẽ apud eum: Nemo dicat: non noui
quem diligam. Diligat frẽm: ce diligit ean¬
dem dilectionem. Magis enim nouit dilec¬
tionem qua diligit: quam frẽm quẽ diligit.
Ecce iam potest notiorem dm habere: ꝗͣ fr̃em.
&e dilectione dm̃ amplectere. Ipsa ẽ dilectio
quȩ om̃s bonos angłos. & omnes dĩ seruos
consociat uinculo sc̃itatis: nosq & illos con¬
iungit inuicem nob̃. & subiungit sibi.
Quantogͥ saniores sumus a tumore suꝑbiȩ.
tanto sumus dilectione pleniores. Et qͦ nisi
deo plenus est. qui plenus ẽ dilectione: Non¬

Expanded text:
ilectio enim non inflatur : et Deus dilectio est : et fideles in dilectione acquiescent illi , revocati a strepitu qui foris est ad gaudia silentia. Ecce Deus dilectio est: utquid imus quaerentes eum, qui est apud nos, si nos velimus esse apud eum? Nemquod diligam". diligat fratrem et diligat eandem dilectionem. magis enim nouit dilectionem, qua diligit, quam fratrem, quem diligit. ecce iam potest notiorem deum habere quam fratrem, et dilectione amplectere deum. ipsa est dilectio, quae bonos omnes angelos et omnes dei seruos consociat uinculo sanctitatis, nosque et illos coniungit inuicem nobis, subiungit sibi. quanto igitur saniores sumus a tumore superbiae, tanto sumus dilectione pleniores. et quo nisi deo plenus est qui plenus est dilectione?
Abbreviated transcription (Latin):
ui supplicaturus deo locum sc̃m & ap¬
tum requiris. interiora tua munda:
& omni inde mala cupiditate depulsa.
p̃para tͥ in cordis tui pace secretum. uolens
in templo orare. inte ora. Et ita age semꝑ:
ut templum dei sis. Ibi enim d̾s exaudit:
ubi habitat.

Expanded text:
ui supplicaturus Deo locum aptum et sanctum requiris, interiora tua munda, et omni inde mala cupiditate depulsa, praepara tibi in cordis tui pace secretum. Volens in templo orare, in te ora: et ita age semper, ut Dei templum sis. Ibi enim Deus exaudit, ubi habitat.
Abbreviated transcription (Latin):
& apłs cõminatur. Quid uultis. in uirga
uentam ad uos: Absit ut dicerent pii filii
Sicum uirga uenturus es: noli uenire.
Melus est enim erudiri in uirga patris:
quam in blandim̃to ꝑire predonis. Ego¬

Expanded text:
s comminatur: «Quid vultis? in virga veniam ad vos» ? Absit ut dicerent pii filii, Si cum virga venturus es, noli venire. Melius est enim erudiri in virga patris, quam in blandimento perire praedonis.
Abbreviated transcription (Latin):
eum ẽẽ sꝑmscm̃ scriptura clamat apd̃
apłm: qui dicit. Nescitis quia templũ
in uob̃. Deus enim habitat intemplo suo.
Non enim tamꝗͣ minister habitat sꝑc dei
in templo dei: cum alio loco euidentiꝰ cla¬
mat. nesciti quia corpora ur̃a templũ in

Expanded text:
um sanctum, Scriptura clamat apud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum abitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo. Non enim tanquam minister habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia corpora vestra templum in
Abbreviated transcription (Latin):
ilium hominis. idest hominẽ nouum:
penitentia uet̾is parturit cũ dolore &
gemitũ. Iste quãuis nouus. tam̃ adhuc car¬
nalis dr. cum lacte nutritur. Non potui uo
tamꝙͣ paruulis ait in xꝑo. lac uob̾ potum
dedi. non escam. Idem cum reuelabitur quod
sepe accidit ad ueterem uitam cũ expbratio¬
ne audit qd hõ sit. nonne homines estis in¬
quit: & scđm hominẽ ambulatis: Ex tͣst᷑ pͥs¬
psis libent̾ audientib discere cupi sxxxuiii.¬
huc multa habeo uobis dicere: s ñ potestis

Expanded text:
ilium hominis, id est hominem novum, poenitentia veteris parturit cum dolore et gemitu. Iste quamvis novus, tamen adhuc carnalis dicitur, cum lacte nutritur, Non potui vobTanquam parvulis, ait, in Christo, lac vobis potum dedi, non cibum. Iste cum relabitur, quod saepe accidit, ad veterem vitam, cum exprobratione audit quod homo sit: Nonne homines estis, inquit, et secundum hominem ambulatis . 11. psis libenter audientibus, discere cupihuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis
Abbreviated transcription (Latin):
oquens de m̃bris xꝑi. hoc ẽ fideli¬
unum corpus xꝑc. Ergo simul om̃s nos cum¬
capite nr̃o xꝑe: sine capite nr̃o nicħ ualentes.
Quare: Quia nos cum capite nr̃o uitis. si ne
capite nr̃o quod absit sarmenta precisa: non
alicui oꝑi agricolaꝵ s igni tantummͦ destina¬
ta.Ideo & ipse in eugłio. E gosum uitis. uõs
estis palmites: pat̾ meus agricola. Et sine me
inquit nichil potestis facere. Ex tract p̃s .cxlii.¬

Expanded text:
oquens de membris Christi, hoc est fideliunum corpus Christus; ergo simul omcapite nostro Christo, sine capite nostro nihil valentes. Quare? Quia nos cum capite nostro vitis: sine capite nostro, quod absit, sarmenta praecisa, non alicui operi agricolarum, sed igni tantummodo destinata. Ideo et ipse in Evangelio: Ego sum vitis, vos estis palmites, Pater meus agricola est; et: Sine me, inquit, nihil potestis facere . Domine, si s
Abbreviated transcription (Latin):
unum aũ corpus. Non potest dicere oculus
dixit menbra: que in suo corpore cui cap̃
est ipse clariora & eminentiora & precipua
diligebat. De quo corꝑe apłs loquens. & de nr̃o
corꝑe similitudinẽ adhibens: ait. Si totum
corpus oculus: ubi auditus: Si totũ auditus:
uͥ odoratus: Si fuissent omĩa unum menbrũ:
uͥ corpus: Nunc aũ multa m̃bra: unũ aũ corpꝰ.
Non potest dicere oculus manib: opus uob̃ ñ
habeo. Et si dixerit manus quia ñ sũ ocłs. ñ
sum de corpore: ñ ideo non ẽ de corꝑe: Quid
aũ his uerbis uellet intelligi. euidentius

Expanded text:
unum autem corpus. Non potest autem oculus unum autem corpus. Non potest autem oculus dixit membra quae in suo corpore cui caput est ipse, clariora et eminentiora et praecipua diligebat. De quo corpore Apostolus loquens, et de nostro corpore similitudinem adhibens, ait: «Si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum auditus, ubi odoratus? si fuissent omnia unum membrum, ubi corpus? Nunc autem multa membra, unum autem corpus. Non potest dicere oculus manibus, Opus vobis non habeo. Et si dixerit manus, Quia non sum oculus, non sum de corpore; num ideo non est de corpore?» Quid autem his verbis vellet intelligi,
Abbreviated transcription (Latin):
płs cum uellet ostendere. quantum
peccatum gra ñ subueniente ad no¬
cendum ualeret: etiam ipsam segẽ qua
ꝓhibet᷑ peccatum. non dubitauit dicere
uirtutem peccati ẽẽ. Aculeus inqͥt mortis
peccatum ẽ: uirtus aũ peccati lex. Uerissi¬
me omnino. Auget enim ꝓhibitio deside¬
rium oꝑis illiciti: quando iusticia non sic
diligitur: ut peccandi cupiditas. eiꝰ delecta¬
tione uncatur. Ut aũ diligat᷑ &e delectet
uera iusticia: non nisi subuenit grã.S ne
ꝓpt̾ea lex putaretur malũ. qm̃ uirtus ẽ
dicta peccati: ideo ipse alio loco u̾sans hu¬
iusmodi questionẽ. itaq inqͥt. lex qͥdem sc̃ã.
& mandatum sc̃m & iustũ & bonũ. Quod
gͦ bonum ẽ inquit. inͥ factũ ẽ mors: Absit.
S peccatum ut appareat peccatum. ꝑ
bonum michi oꝑatum ẽ mortẽ: ut fiat
suꝑ modum peccator. aut peccm̃. ꝑ man¬
datum. Suꝑ modum dixit. quia etiam
p̃uaricatio additur: cum peccandi aucta
libidine. etiam lex ipsa contempnit᷑. E¬

Expanded text:
s cum uellet ostendere, quantum peccatum gratia non subueniente ad nocendum ualeret, etiam ipsam legem, qua prohibetur peccatum, non dubitauit dicere uirtutem esse peccati. Aculeus, inquit, mortis est peccatum, uirtus autem peccati lex. Verissime omnino. Auget enim prohibitio desiderium operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut peccandi cupiditas eius delectatione uincatur. Ut autem diligatur et delectet uera iustitia, non nisi diuina subuenit gratia. Sed ne propterea lex putaretur malum, quoniam uirtus est dicta peccati: ideo ipse alio loco uersans huius modi quaestionem: Itaque, inquit, lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. Quod ergo bonum est, inpeccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Supra modum, dixit; quia etiam praevaricatio additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur.
Abbreviated transcription (Latin):
i se ñ continet: nubat. Hac itaq condi¬
tione ñ continere ꝑmittit᷑ ut tam̃
nubat. Si gͦ elegerit nubere: cogi ñ potest
continere. Sic gͦ ista in continens cõpellit᷑
nubere: ut possit quod ñ continet. ñ esse
uptiaꝵ igitur bonum. semꝑ ẽ qͥdẽ
bonum. s in ppło dĩ fuit aliquando
legis obsequium. nunc ẽ infirmitatis re¬
medium. in qͥbꝰdam uͦ humanitatis so¬
latium: filioꝵ quoq ꝓcreationi oꝑam
dare ñ canino more ꝑusum ꝓmiscuũ fe¬
minaꝵ s honesto ordine conuigali. ñ ẽ in
homine imꝓbandus affectus: etiã tam̃
ipsum laudabiliꝰ transcendit. & iuncit. cȩ¬
lestia cogitans animus xꝑianꝰ. S qm̃ sic̃t¬
bat. Quȩ ñ cepit deliberet: quȩ aggressa ẽ
ꝑseueret. Nulla aduersario detur occasio:
nulla xꝑo subtrahatur oblatio. Nam qͥ¬

Expanded text:
i se non continet, nubat, hac utique condicione non continere permittitur, ut tamen nubat. si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. sicut ergo ista incontinens conpellitur nubere, ut possit quod non continet non esse nuptiarum igitur bonum semper est quidem bonum; sed in populo dei fuit aliquando legis obsequium, nunc est infirmitatis remedium, in quibusdam uero humanitatis solacium. filiorum quippe procreationi operam dare non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto ordine coniugali non est in homine inprobandus affectus; etiam ipsum tamen laudabilius transcendit et uincit caelestia cogitans animus Christianus. Sed quonibat, quae non coepit deliberet, quae aggressa est perseveret; nulla adversario detur occasio, nulla Christo subtrahatur oblatio. §
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrandisse te gaudeas.: ꝓpt̾ orationes ut
exaudiaris. Ibi enĩ ait. Adhuc loquente tẽ.
dicam ecce adsum. si fregeris ex aĩo
esurienti panem: quia plerũq fit a
tͥstib & murmurantib. ut careant tedio
tis. Hilarem enĩ datorẽ. diligit ds. Si panẽ
dederis tristis: & panem & meritũ ꝑdidisti.
Ergo ex animo fac: ut ille qui uidet. adhuc
loquente te dicat. ecce ad sum. Ex tͣct p̃s lxii.¬
abet quandam pinguedinem suam¬
aĩa nr̃a : & ẽ quedam saturitas pingͥs
sapientiȩ. Sapientia enĩ ista animȩ qui ca¬
rent. marcescunt: & omnino ita exiles fiunt.
ut in omĩb bonis oꝑib cito deficiant:
Quare cito deficiunt in omĩb bonis oꝑi
ut quisq bene oꝑetur: qui ait. hilarem
datorem diligit ds̃. Pinguis anima. unde
eẽt pinguis. nisi a dnõ saturaret᷑: Ex tͥst̾ ps̃¬
ilarem enĩ datorẽ diligit d̾s. Exci
Quicqͥd facis cum hilaritate fac bo¬
num: & tunc bene facis. Si aũ cũ tͥsticia

Expanded text:
randisse te gaudeas, propter orationes, ut exaudiaris. Ibi enim ait: Adhuc loquente te dicam, Ecce adsum; si fregeris ex animo esurienti panem : quia plerumque fit a tristibus et a murmurantibus, ut careant taedio tis: Hilarem autem datorem diligit Deus . Si panem dederis tristis, et panem et meritum perdidisti. Ergo ex animo fac: ut ille qui intus videt adhuc loquente te, dicat, Ecce adsum. Quam celeriabet quamdam pinguedinem anima nostra. Est quaedam saturitas pinguis sapientiae. Sapientia enim ista animae quae carent, marcescunt; et omnino ita exiles fiunt, ut in omnibus bonis operibus cito deficiant. Quare cito deficiunt in omnibus bonis opeut quisque bene operetur. Quid ait? Hilarem datorem diligit Deus . Pinguis anima unde esset pinguis, nisi a Domino saturaretur? Et tamen ilarem enim datorem diligit Deus» . Quidquid facis, cum hilaritate fac: bonum tunc et bene facis. Si autem cum tristitia
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ emulationẽ demonstrat sua:s
dei. Hanc quippe suo sꝑu fidelib suis
inspirat ds̃: amoris enim ẽ. ñ liuoris. Nã
quȩ fuit causa: ut hoc apłs diceret: Apta¬
ui enim uos inqͥt uni uiro. uͥginẽ castam
exhibere xꝑo. Timeo aũ ne sicut serpens
euam seduxit u̾sutia sua: sic & ur̃e m̃tes
corrumꝑant᷑ a simplicitate & castitate
quȩ ẽ in xꝑo. Comedebat eũ zelus domꝰ
zelat sponsam suam: amicꝰ uͦ sponsi ñ

Expanded text:
aemulationem demonstrat suam? SDei.» Hanc quippe suo Spiritu fidelibus suis inspirat Deus: amoris enim est, non livoris. Nam quae fuit cura ut hoc Apostolus diceret? «Aptavi enim vos,» inquit, «uni viro virginem castam exhibere Christo: timeo autem ne sicut serpens Evam seduxit versutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo» . Comedebat eum zelus domus zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non
Abbreviated transcription (Latin):
uanta pinguedine
de alterna indigentia. & de alt̾no supple¬
los. in de aũ de sꝑualib in istos: ut ex¬
clamaret & tamquã scõꝵ gaudioꝵ sa¬
gina eructuaret. dicens. Gratias deo suꝑ
immo sꝑc dĩ possidens & implens & agers
cor eiꝰ. exhortari fideles qui haberent huiꝰ
modi substantiã. ut nicħ deeẽt necessita¬
tib seruoꝵ dĩ. qui celsiorem sc̃itatis gradũ
in eccłia tenere uoluerunt: ut spei scłaris
uincula cuncta p̃ciderent: & animum
libum diuinȩ militiȩ dedicarent. Nã¬

Expanded text:
anta pinguedine  de alterna indigentia, et de altlos, inde autem de spiritualibus in istos; ut exclamaret, et tanquam sanctorum gaudiorum sagina eructuaret, dicens, Gratias Deo super itus dei possidens et inplens et agens cor eius, exhortari fideles, qui haberent huius modi substantiam, ut nihil deesset necessitatibus seruorum dei, qui celsiorem sanctitatis gradum in ecclesia tenere uoluerunt, ut spei saecularis uincula cuncta praeciderent et animum liberum diuinae militiae dedicarent:
Abbreviated transcription (Latin):
propt̾ deos alios solus ab impiis ñ colit:
& euersis diis aliis tamen euident̃ efficit.
ut solus colat᷑: humiliata omni suꝑba
altitudine. quȩ se adu̾sꝰ xp̃m erexerat:
xi ꝓidolis ꝑsequens. int̾ficiensq xꝑianos.¬

Expanded text:
propter deos alios solus ab istis non colitur, et eversis diis aliis, tam evidenter efficit ut solus colatur, humiliata omni superba altitudine, quae se adversus Christum erexerat pro idolis, persequens interficiensque Chris
Abbreviated transcription (Latin):
diuit. nec in cor homins ascendit: quod
p̃parauit ds diligentib eum. Quanti
ualet hoc qd̾ ñ uidetur. & emit᷑: Tanti
quantum quisq habere potuerit. ꝓpter
hoc ille sparsit. dedit pauꝑib. Non ui¬
debat. &e emebat. S ille thesaurũ serua¬
uit in cęlo: qui esurire. ac sitire in pau¬
ꝑib dignabatur int̾ra. Non mirũ ẽ gͥ. si
iusticia eius manet in scłm scłi: custode
illo qͥ condidit scła. Qm̃ ministi

Expanded text:
or hominis ascendit, quod praeparavit Deus diligentibus eum . Quanti valet hoc quod non videtur, et emitur tanti quantum quisque habere potuerit! Propter hoc et ille «sparsit, dedit pauperibus:» non videbat, et emebat; sed ille thesaurum servabat in coelo, qui esurire et sitire in pauperibus dignabatur in terra. Non mirum est igitur si «Justitia ejus manet in saeculum saeculi:» custode illo qui con
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis de uobis inueniat. male uiuen¬
di occasionẽ. Puidemꝰ enĩ bona ait idem
apłs. ñ solum corã deo: s &ẽ corã hominibꝰ.
ꝑter nos conscientia nr̃a sufficit nobis.
ꝓpter uos: fama nr̃a ñ pollui. s pollere
debet in uob̃. Tenete qd̾ dixi: atq distin¬
guite. Duȩ res st̃ conscientia. atq fama:
conscientia tͥ. fama ꝓximo tuo. Qui fi¬
dens conscientiȩ suȩ negligit famã suã.
crudelis ẽ maxime in loco isto positꝰ. de qͦ
dicit apłs scribens ad discipłm suũ. circa
omnes teipsum bonoꝵ oꝑum prebens

Expanded text:
aliquis de nobis inveniat male vivendi occasionem. Providemus enim bona, ait idem Apostolus, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus . Propter nos conscientia nostra sufficit nobis: propter vos, fama nostra non pollui, sed pollere debet in vobis. Tenete quod dixi, atque distinguite. Duae res sunt conscientia et fama. Conscientia tibi, fama proximo tuo. Qui fidens conscientiae suae negligit famam suam, crudelis est: maxime in loco isto positus, de quo dicit Apostolus scribens ad discipulum suum, Circa omnes te ipsum bonorum operum praebens
Abbreviated transcription (Latin):
Riusquam miseraꝵ delecta p̃s. luiii.¬
tionum & uoluptatum manifesta tor¬
menta ꝓcedant: interrogent se qui tale¬
desiderio. Et cum ꝑuenerint ad id qd̾ illicite
desiderant: attendant si ñcruciant᷑ timore.
Uideant gͦ hic penas suas. anteꝙͣ ueniat illa
resurrectio: cum in carne resurgentes ñ im
nem carnis in qua doleant: ñ in qua mo¬
riantur. Alioquin & illi dolores finirent᷑.¬

Expanded text:
riusquam miserarum delectationum et voluptatum manifesta tormenta procedant. Interrogent se qui desiderio: et cum pervenerint ad id quod illicite desiderant, attendant si non cruciantur timore. Videant ergo hic poenas suas, antequam veniat illa resurrectio, cum in carne resurgentes non immunem carnis in qua doleant, non in qua moriantur; alioqui et illi dolores finirent