comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentiũ tolerantiã ad pͣmiũ beate
in mortalitatis ꝓficientẽ. qͥnetiã
id qd sibi credebat. tñ ꝑ ministe¬
riũ impositi sac̾dotii etiã cet̾is p̾di¬
cabat munꝰ suũ. ad officiũ publi-¬
cȩ salutis extendens. ed int̾ hȩc¬

Expanded text:
praesentium tolerantiam, ad praemium beatae immortalitatis proficientem. Quin etiam id, quod sibi credebat, tamen per ministerium impositi sacerdotii etiam caeteris praedicabat, munus suum ad officium publicae salutis extendens. 15. H
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationis subiectũ est necessitati. &
ratio intelligentiȩ hoc suadeat in
om̃ibꝰ a se posse & non posse differ¬
re. Differre aũ eousq ut de patre
do hec ita ꝓfessus sit. Pat̾ maior
me ẽ. & cesset in ꝓfessione ab soluta
aduersandi calu̾pnia. qͥa impie ue¬
sanie sit honorẽ ac naturã di tͥbu¬
ere abnuenti. Om̃ĩ aũ mͦ in tantũ
eũ aꝓpͥetate ueri dĩ ab ẽẽ. ut etiã
testatꝰ hec fuerit. De die aũ illa
ge alienus sit nesciens a sciente. qͥa
nat᷑a ignorationi obnoxia. ñ sit
eiꝰ uͥtutis & potestatis. quȩ dñatu
ignoratiõis excepta sit. Hȩc itaq
sime ita intellecta eẽ monstͣntes.
om̃s dictors causas ex his ipsis uel
int̾rogationũ. uel tẽporũ. uel dis¬
pensationũ gen̾ibꝰ attulimꝰ. causis
potius uerba subdentes. ñ causas
u̾bis deputantes. ut cu ase dissi¬
deat pat̾ maior me ẽ. & ego & pa¬
t̃ unũ sumꝰ. Neq ide sit. nemo
a se diu̾sitate contͣria sint. Pat᷑
omia tua mea st̃. & mea tua. Et

Expanded text:
ationis subjectum est necessitati; et ratio intelligentiae hoc suadeat, in omnibus a se posse et non posse, differre. Differre autem eo usque, ut de patre Deo haec ita professus sit: Pater major me est et cesset in professione absoluta adversandi calumnia; quia impiae vesaniae sit honorem ac naturam Dei tribuere abnuenti. Omni autem modo in tantum eum a proprietate veri Dei abesse, ut etiam testatus haec fuerit: De die autem illge alienus sit nesciens a sciente; quia natura ignorationi obnoxia, non sit ejus virtutis et potestatis, quae a dominatu ignorationis excepta sit. 30. Argumensime ita intellecta esse monstrantes, omnes dictorum causas ex his ipsis vel interrogationum vel temporum vel dispensationum generibus attulimus, causis potius verba subdentes, non causas verbis deputantes: ut cum a se dissideat, Pater major me est ; et, Ego et Pater unum sumus ; neque idem sit, Nemo a se diversitate contraria sint: Pater, omnia tua mea sunt, et mea tua ;
Abbreviated transcription (Latin):
ud eet̾ quã ñcuparet᷑. neq ñcu-¬
patio ñ natiuitatis eẽt. neq na¬
tiuitas naturã amisisset: neq
nat᷑a ñ retinuisset potestatem:
neq potestas ñ etiã conscia sibi
ueritatis ꝓfessione notescẽt. Cau¬
sas gͦ om̃s singłoꝵ gen̾ũ.ita ex
euangłiis excerptas subieti mꝰ.
ut nec ꝓfessio tacuerit potesta¬
tẽ: nec potestas ñ exerruerit
naturã. nec nat᷑a ñ suȩ natiuitatis
sit. nec natiuitas non sui nõis. ut
ꝑ id n relinqueret᷑ impietatis ca¬
lũpnia. cũ dĩ ueri ex dõ uero di¬

Expanded text:
ud esset quam nuncuparetur, neque nuncupatio non nativitatis esset, neque nativitas naturam amisisset, neque natura non retinuisset potestatem, neque potestas non etiam conscia sibi veritatis professione notesceret. Causas ergo omnes singulorum generum ita ex Evangeliis excerptas subjecimus, ut nec professio tacuerit potestatem, nec potestas non exseruerit naturam, nec natura non suae nativitatis sit, nec nativitas non sui nominis: ut per id non relinqueretur impietatis calumnia, cum Dei veri ex Deo vero di
Abbreviated transcription (Latin):
bris de dĩ filio. & de do uͦ multũ
ad credentiũ fidẽ ꝓficientibꝰ totꝰ
in uniꝰ dĩ demonstͣtione detent᷑ ẽ.
ñ auferens filio dĩ natiuitatẽ s neq
ꝑ eã duoꝵs dõꝵ diuinitatẽ intro¬
ducens ac pͥmũ qͥbꝰ modis here¬
tici u̾itatẽ dĩ pat̾s. & dĩ filii. qͥa
negare nͦ possint. tñ eludere ni¬
terent᷑ edocuit. dissoluens in ep¬
tas eoꝵ & ridiculas occasiones. qͥ¬
bꝰ ꝑ id qđ dictũ est. multitudinis
autẽ credentiũ erat anima & cor
unũ Et rursũ. Qui plantat aũ

Expanded text:
libris de Dei filio et Deo vero multum ad credentium fidem proficientibus, totus in unius Dei demonstratione detentus est; non auferens filio Dei nativitatem, sed neque per eam duum deorum divinitatem introducens. Ac primum quibus modis haeretici veritatem Dei patris et Dei filii, quia negare non possent, tamen eludere niterentur, edocuit; dissolvens ineptas eorum et ridiculas occasiones, quibus per id quod dictum est: Multitudinis autem credentium erat anima et cor unum ; et rursum: Qui p
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ omnẽ hereticȩ assertionis frau¬
dulentiã pandit. Nãq ut dictis
suis fidẽ facerent dapnantes dicta.
& sabellii. & manichei. & ieriche.
pias eccłe p̃dicationes. uelam̃to
ꝓfessionis impiȩ furati st̃. ut corrup.¬
tis in meliꝰ u̾bis irreligiosoꝵ & ãbi¬
gua significatiõe mod̾atis sub in¬
pietatis dãpnatione doct̾nã pie¬
tatis extinguerent. Sed nos sin
rabilit᷑ sectanda sequerem. filiũ
dũ de eo testat᷑ pat̃. dũ de se ipse
ꝓfitet᷑. dũ apłi p̾dicant. dũ reli¬
giosi credt̃. dũ demones clamait.

Expanded text:
liber omnem haereticae assertionis fraudulentiam pandit. Namque ut dictis suis fidem facerent, damnantes dicta et Sabellii et Manichaei et Hieracae, pias Ecclesiae praedicationes velamento professionis impiae furati sunt: ut correptis in melius verbis irreligiosorum, et ambigua significatione moderatis, sub impietatis damnatione doctrinam pietatis exstinguerent. Sed nos singrabiliter sectanda sequeremur, filiudum de eo testatur Pater, dum de se ipse profitetur, dum Apostoli praedicant, dum religiosi credunt, dum daemone
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥa ex lege ac ꝓpħis pͥmũ di filiũ.
post etiã dm̃ ueru cũ sacram̃to
unitatis p̃dicassemꝰ. rursũ legẽ
ac ꝓpħas ꝑ euangelia firmantes.
pͥmũ ex his dĩ filiũ. post etiã dm
uerũ doceremꝰ. Cõpetentissimũ
ñcupatio filii optineret: sed ne
quid ad u̾santibꝰ unigeniti dĩ ue¬
ritati occasionis ad fallenđu &
illudendũ relinqueret᷑: ipsã illã¬

Expanded text:
primum Dei filium, post etiam Deum verum cum sacramento unitatis praedicassemus; rursum legem ac prophetas per Evangelia firmantes, primum ex his Dei filium, post etiam Deum verum doceremus. Competentissimum tionem nuncupatio filii obtineret. Sed ne quid, adversantibus unigeniti Dei veritati, occasionis ad fallendum et illudendum relinqueretur; ipsam illa
Abbreviated transcription (Latin):
lestiis impedita sese ipsã atq intrase
apueritiȩ ignoratione. usq ad sene¬
ctutis deliram̃ta consum̾et Et iccir¬
co ad aliqͣs se patientiȩ & continentiȩ
& placabilitatis uirtutes. & doctrina
& oꝑe tͣnstulisse. qđ bene agẽ atq in¬
telligẽ id demũ bene uiu̾e ẽẽ opina¬
bant᷑. U itã autẽ ñ ad mortẽ tm̃
ab immortali dõ tͥbui existimandã.
cũ boni largitoris ñ eẽ intellig̾et᷑.
uiuendi iocundissimũ sensũ ad tͥstis¬
simũ metũ tribuisse moriendi. Et¬

Expanded text:
lestiis impedita, sese ipsa atque intra se lestiis impedita, sese ipsa atque intra se a pueritiae ignoratione usque ad senectutis deliramenta consumeret: et idcirco ad aliquas se patientiae et continentiae et placabilitatis virtutes et doctrina et opere transtulisse, quod bene agere atque intelligere, id demum bene vivere esse opinabantur: vitam autem non ad mortem tantum ab immortali Deo tribui existimandam; cum boni largitoris non esse intelligeretur, vivendi jucundissimum sensum ad tristissimum metum tribuisse moriendi.
Abbreviated transcription (Latin):
tas ãlabore. & sacietas ex pascu-¬
is. Nam si hic optimꝰ. & absolutis¬
simus uite humanȩ usus existima¬
bit᷑ qͥescere & habundare: necesse
est hunc eundẽ scđm sui cuiꝰq ge¬
neris sensũ nob̾ atq uniu̾sis ratio¬
nis exꝑtibꝰ ae beluis ẽẽ cõmunẽ. ꝗͥ¬
bus oĩbꝰ natura ipsa in sũma rerũ
copia. & securitate famulante. sine.
cura habendi. copia redundet uten¬
am qͥđe causã hanc inepte ac belui¬
ne uite consuetudinẽ. & respuisse
a se. & coarguisse ialiꝰ uid̾nt᷑: ꝗͣ
quod natura ipsa auctoreim¬
pulsi indignũ hoĩe ẽẽ existimaue¬
rt᷑. in officiũ se uentͥs tantũ & iner¬
tie natos arbitrari. & in hanc uitã
non ob aliꝗͣ p̃clari facinoris. aut
bonȩ artis studia ẽẽ deductos. aut
hanc ipsã uitã ñ ad aliquẽ ꝓfectũ eẽ
ȩt̾nitatis indultam. Quã profecto
ñ ambige̾nt munꝰ dĩ ñ ẽẽ reputandũ.
cũ tantis afflicta angoribꝰ. & tot mo¬

Expanded text:
tas a labore, et satietas ex pascutas a labore, et satietas ex pascuis. Nam si hic optimus et absolutissimus vitae humanae usus existimabitur, quiescere et abundare; necesse est hunc eumdem, secundum sui cujusque generis sensum, nobis atque universis rationis expertibus beluis esse communem: quibus omnibus, natura ipsa in summa rerum copia et securitate famulante, sine cura habendi copia redundat utenam quidem causam hanc ineptae ac beluinae vitae consuetudinem et respuisse a se, et coarguisse in aliis videntur, quam quod, natura ipsa auctore impulsi, indignum homine esse existimaverunt, in officium se ventris tantum et inertiae natos arbitrari; et in hanc vitam non ob aliqua praeclari facinoris aut bonae artis studia esse deductos, aut hanc ipsam vitam non ad aliquem profectum esse aeternitatis indultam quam profecto non ambigeretur munus Dei non esse reputandum, cum tantis afflictata angoribus, et tot mo
Abbreviated transcription (Latin):
IRCUSPI¬
CIENTI.
michi pro¬
ac religiosum officiũ. qđ uel ana¬
tura manans. uel a prudentiũ stu-¬
diis ꝓfectũ dignũ aliquid hoc con¬
cesso sibi ad intelligentiã diuino
munẽ obtin̾et. multa qͥđe aderait
quȩ opinione cõmuni efficere uti-¬
lẽ atq optandam uitã uidebant᷑.
maximeq ea que & nc̃ & sẽꝑ antea
potissima inter mortales habent᷑.
otiũ simul atq opulentia qđ ali¬
ud sine altero mali potiꝰ mat̾ies
quã boni eẽt occasio. qͥa & qͥes in¬
ops ꝓpe qđdam uite ipsius intelli-¬
gatur ẽẽ. exiliũ. & opulens inqͥe¬
tudo. tanto plus calamitatis affe-¬
rat: quanto maiore indignitate
his caret. que maxime & optata &
quesita sunt ad utenđu. Atq hec
qͥde quãꝗͣ in se sũma atq optima
uitȩ blandim̾ta contineant. ta-¬
ñ ñ multũ uident᷑ a consuetudi-¬
ne ẽẽ beluine oblectionis aliena.
qͥbꝰ insaltuosa loca. ac maxue pa-¬
bulis lȩta euagantibꝰ assit & securi-¬

Expanded text:
ircumspicienti mihi proac religiosum officium, quod vel a natura manans, vel a prudentum studiis profectum, dignum aliquid hoc concesso sibi ad intelligentiam divino munere obtineret, multa quidem aderant, quae opinione communi efficere utilem atque optandam vitam videbantur, maximeque ea quae et nunc et semper antea potissima inter mortales habentur, otium simul atque opulentia, quod aliud sine altero mali potius materies, quam boni esset occasio; quia et quies inops prope quoddam vitae ipsius intelligatur esse exsilium, et opulens inquietudo 2 tanto plus calamitatis afferat, quanto majore indignitate his caretur, quae maxime et optata et quaesita sunt ad utendum. Atque haec quidem quamquam in se summa atque optima vitae blandimenta contineant, tamen non multum videntur a consuetudine esse beluinae oblectationis aliena: quibus in saltuosa loca ac maxime pabulis laeta evagantibus, adsit et securi
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps lib̾ scđ̾m ꝑfectȩ fid̃i gđu.
suscepte disputationis sermonẽ tẽ¬
ꝑauit. Nãq pͥmũ ꝑ inuiolabilis
fidi sanã & incorruptã demonstra¬
tionẽ. int̾ sabelliũ & hebionẽ. &
hos ñ ueri dĩ p̃dicatores lite certa¬
uit.cur sabellius subsiste̾ añ scła
negaret. quẽ creatũ alii confit̾en¬
tur. Ignorabat enĩ sabelliꝰ subsi¬
stentẽ filiũ. dũ dm̃ uerũ oꝑatũ
in corpore ẽẽ ñ ambigit. Hii auͦ
negabant natiuitatẽ. & affirma-¬
bant creat᷑am. dũ õꝑa eiꝰ dĩ ueri
esse oꝑa ñ intelligt᷑. Lis eorũ fides
nr̃a est. Nã dũ filiũ negans in eo¬

Expanded text:
deinceps liber, secundum perfectae fidei gradum, susceptae disputationis sermonem temperavit. Namque primum, per inviolabilis fidei sanam et incorruptam demonstrationem, inter Sabellium et Hebionem et hos non veri Dei praedicatores lite certavit, cur Sabellius subsistere ante saecula negaret, quem creatum alii confiterentur. Ignorabat enim Sabellius subsistentem Filium dum Deum verum operatum in corpore esse non ambigit. Hi autem negabant nativitatem, et affirmabant creaturam, dum opera ejus Dei veri esse opera non intelligunt. Lis eorum, fides nostra est. Nam dum filium nega
Abbreviated transcription (Latin):
stituerant ꝓfessionis. Nãq cũ unũ
dm̃ p̃dicare se scd̾m legẽ añtiti eẽnt.
unũ qͦ uerũ d̾m ex eade ꝓferre se
fefellert᷑. ut ꝑ exceptionẽ di. & u¬
niꝰ & ueri. natiuitatẽ d̾no xp̃o ad¬
imerent. qͥa ubi natiuitas ẽ. ibi &
intelligentia sit ueritatis. Nos
aũ isdẽ gͣdibꝰ qͥbꝰ idipsũ negabat᷑
docentes. nec duos dos. nec solita¬
riũ uerũ dm. s patrẽ uerũ deũ. ita ex
lege ac ꝓpħis p̃dicauimꝰ ne aut uniꝰ cłi fid̾e cri¬

Expanded text:
fessionis. Namque cum unum Deum praedicare se secundum legem ementiti essent; unum quoque Deum verum ex eadem proferre se fefellerunt: ut per exceptionem Dei et unius et veri, nativitatem Domino Christo adimerent; quia ubi nativitas est, ibi et intelligentia sit veritatis. Nos autem iisdem gradibus, quibus idipsum negabatur, docentes, nec duos deos, nec solitarium verum 16 Deum, sed Patrem verum Deum ita ex lege ac prophetis praedicavimus, ne aut unius Dei fidem c
Abbreviated transcription (Latin):
& in oꝑa sit creatꝰ. quia ñ ide sit. in
hec creatũ eẽ. & ante. omĩa natu
ẽẽ. cũ ubi natiuitatis significatio
est: sola natiuitatis ꝓfessio est.
Ubi uͦ creationis est nom̃: ibi causa
eiꝰdẽ creationis anterior ẽ. Et cũ
ante. omĩa nata sit sapientia: tnͣ
qa etiã in res aliqͣs sit creata. ñ id¬
ipsũ sit. id qđ ante om̃ia est. & qđ̃
cepit eẽ pꝰ aliqͣ. De hinc conse¬
quens uisũ est creationis nomine
a fide que nob de unigenito do ẽ.
repudiato. ea qͦ quȩ confessioni sp̃s
scĩ congrua ac religiosa eent do¬
cere. ut iã confirmatis longo an¬
terioꝵ libelloꝵs diligentiq tͣcta¬
tu. nicħ de totiꝰ fidi absolutione
deeẽt. cũ amotis uitiosarũ pͣdica¬
tionũ. etiã de opino ne scĩ sp̃c
irreligiositatibꝰ illesũ. atq in con
taminatũ regenerantis tͥnitatis sacͣ¬
m̃tũ. intra difinitionẽ salutarẽ apłi¬
ca atq euangłica auctoritas conti¬
neret.Neq iam ꝑsensus huma¬

Expanded text:
it creatus, quia non idem sit in haec creatum esse, et ante omnia natum esse: cum ubi nativitatis significatio est, sola nativitatis professio est; ubi vero creationis est nomen, ibi causa ejusdem creationis anterior est: et cum ante omnia sit nata Sapientia, tamen quia etiam in res aliquas sit creata, non idipsum sit id quod ante omnia est, et quod coepit esse post aliqua. quens visum est, creationis nomine a fide, quae nobis de unigenito Deo est, repudiato, ea quoque quae confessioni sancti Spiritus congrua ac religiosa essent, docere: ut jam confirmatis longo anteriorum libellorum diligentique tractatu, nihil de totius fidei absolutione deesset, cum amotis vitiosarum praedicationum etiam de opinione Sancti Spiritus irreligiositatibus, illaesum atregenerantis Trinitatis sacramentum intra definitionem salutarem apostolica atque evangelica auctoritas contineret: neque jam per sensus huma
Abbreviated transcription (Latin):
rũ spẽ imbuentes. ac pͥmũ ita to¬
tiꝰ oꝑis mod̾is tẽꝑauimꝰ. ut aptissimꝰ
legentiũ ꝓfectibꝰ conexorũ sibili¬
belloxs ordo succedẽt. Nichil eñi
incõpositũ indigestũq placuit
afferre. ne oꝑis in ordinata con¬
geris rusticũ quẽdã tumultũ ꝑt᷑¬
bata uociferatione p̃bẽt. S qͥa
nullus ꝑ p̃rupta conscensus ẽ. nͥ
substtͣis paulatĩ gradibꝰ ferat᷑ gres¬
sus ad sũma: nos qͦ queda gradi¬
endi initia ordinantes. arduũ
hoc intelligentie it᷑. cliuo qͣsi mol¬
liore leniuimꝰ. ñ iã gradibꝰ inci¬
sũ. sed planitiȩ surrepente. deuex¬
ũ ut ꝓpe sine scandentiũ sensu.
bellũ sequens ita sacͣm̃tũ edocet.
diuine gen̾ationis. ut baptizan
ignorent nominũ ueritatẽ. neq
uocabulis intelligentiã confun¬
dant. s unũ qđq ita sensu conci¬
piant. ut ẽ. ac ñcupat᷑. agni¬
turi absolutissime in his quȩ dicta
sunt. qđ neq ñ ipsa ueritas sit

Expanded text:
Ac primum ita totius operis modum temperavimus, ut aptissimus legentium profectibus connexorum sibi libellorum ordo succederet. Nihil enim incompositum indigestumque placuit afferre: ne operis inordinata congeries rusticum quemdam tumultum perturbata vociferatione praeberet. Sed quia nullus per praerupta conscensus est, nisi substratis paulatim gradibus feratur gressus ad summa; nos quoque quaedam gradiendi initia ordinantes, arduum hoc intelligentiae iter clivo quasi molliore lenivimus non 15 jam gradibus incisum, sed planitie subrepente devexum, ut prope sine scandentium sensu, bellum, sequens ita sacramentum edocet divinae generationis, ut baptizandignorent nominum veritatem, neque vocabulis intelligentiam confundant, sed unumquodque ita sensu concipiant, ut est ac nuncupatur; agnituri absolutissime in iis quae dicta sunt, quod neque non ipsa veritas sit
Abbreviated transcription (Latin):
testis ẽ. qͥ nisi ꝑse cognitꝰ ñ est. Si
qua uͦ nos de nat᷑a di & natiuitate
tractantes. cõparationũ exempla
ꝓferemꝰ. nemo ea existimet abso¬
lutȩ in se rationis ꝑfectionẽ con¬
tinere. Cõparatio enĩ t̾renors ad
rere. ut rerũ familiarũ consue¬
tudine ãmonente. ex sensus nr̃i
conscientia ad insoliti sensꝰ opini¬
onẽ educeremur. Omĩs igͥ cõꝑatio
hoĩ utilis potius habeat᷑ ꝗͣ do ap¬
ta. qͥd intelligentiã mag̃ signifi¬
cet. ꝗͣ expleat. Neq nat᷑is carnis
& sp̾c. & inuisibiliũ ac tractabi¬
liũ coeqͣndis p̾sũpta reputet᷑. Pro¬
testans. & infirmitati se humanȩ
intelligentie. necessariã. & ab in¬
uidia ẽẽ liberã ñ satisfacientis ex¬
emplis.
ergemus itaq de do locut᷑i di

Expanded text:
e cognitus non est. Si qua vero nos de natura Dei et nativitate tractantes comparationum exempla afferemus, nemo ea existimet absolute in se rationis perfectionem continere. Comparatio enim terrenorum arere: ut rerum familiarium consuetudine admonente, ex sensus nostri conscientia ad insoliti sensus opinionem educeremur. Omnis igitur comparatio, homini utilis potius habeatur, quam Deo apta, quia intelligentiam magis significet, quam expleat: neque naturis carnis et spiritus, et invisibilium ac tractabilium coaequandis praesumpta reputetur, protestans et infirmitati se humanae intelligentiae necessariam, et ab invidia esse liberam non satisfacientis exempli. Pergimus ita
Abbreviated transcription (Latin):
& feda. & irreligiosa sectantes. ip¬
sis illis in anissimarũ sententiarũ su¬
arũ opimonibꝰ disiderent. Sedint̃
hec animꝰ sollicitꝰ. utili ac necessaria
ad cognitionẽ dni sui uia nitens. cũ
neq incuriã do rerũ ase conditarũ
dignã fne arbitretur: neq nat᷑x
potenti atq incorrupte cõpetere.
sexus dorũ. & successiones satorũ
atq ortors intelligeret: porro aut̃
diuinũ & ȩternũ nich nisi unũ ẽẽ
& in differens ꝓcerto habebat. qͥa
id qdđ sibi ad id qđ ẽ auctor eẽt.
nicħ necesse est extͣse qđ sui eẽt p᷑¬
stantiꝰ reliqͥsset. atq ita om̃ipoten¬
tiã et̾nitatẽq ñ nͥ penes unũ eẽ.¬

Expanded text:
et foeda et irreligiosa sectantes, ipet foeda et irreligiosa sectantes, ipsis illis inanissimarum sententiarum suarum opinionibus dissiderent. Sed inter haec animus sollicitus, utili ac necessaria ad cognitionem Domini sui via nitens, cum neque incuriam Deo rerum a se conditarum dignam esse arbitraretur, neque naturae potenti atque incorruptae competere sexus deorum, et successiones satorum atque ortorum intelligeret: porro autem divinum et aeternum nihil nisi unum esse et indifferens pro certo habebat, quia id quod sibi ad id quod esset auctor esset, nihil necesse est extra se quod sui esset praestantius reliquisset: atque ita omnipotentiam aeternitatemque non nisi penes unum e
Abbreviated transcription (Latin):
debatur. Nãq plures eoes numero
sas incertoꝵ dox familias introdu¬
cebant. & uirilẽ ac muliebrẽ sexũ in
Aiunis agẽ naturis existimantes.
ortus ac successiones ex diis deorũ
asserebant. alii maiores ac mino¬
res & differentes ꝓ potestate dos
p̃dicabant. Non nulli nullũ oĩno
am̃ eẽ affirmantes. eã tm̃ quã for¬
tuitis motibꝰ atq concursibꝰ in ali¬
quid existeret. naturã uenerabant᷑.
lica loquebant᷑. sed hc̃ eunde incu¬
riosũ rerũ humanarũ ac negligen¬
tẽ ꝓnuntiabant. Aliqͥ aũ ipsas illaᷤ
creaturariĩ corporeas conspicabile̾q
formas in elem̃tis t̾renis & cęlestibꝰ
adorabant. Postremo qͥda in simu¬
lachris hõiũ. pecudũ. ferarũ. uolu¬
crũ serpentiũ. dos suos collocabait.
& uniũsitatis dnm. atq infinitatis
parentẽ. int᷑ angustias metallorũ.
& lapidũ. & stipitũ. coartabant.
Dignũq iã non erat auctores eos
ueritatis existimare. qui ridicula.

Expanded text:
debatur.debatur.sas incertorum deorum familias introducebant: et virilem ac muliebrem sexum in divinis naturis agere existimantes, ortus ac successiones ex diis deorum asserebant. Alii majores ac minores et differentes pro potestate deos praedicabant. Nonnulli nullum omnino Deum esse affirmantes, eam tantum, 4 quae fortuitis motibus atque concursibus in aliquid exsisteret, naturam venerabantur.lica loquebantur, sed hunc eumdem incuriosum rerum humanarum ac negligentem pronuntiabant. Aliqui autem ipsas illas creaturarum corporeas conspicabilesque formas in elementis terrenis et coelestibus adorabant. Postremo quidam in simulacris hominum, pecudum, ferarum, volucrum, serpentum, deos suos collocabant, et universitatis Dominum atque infinitatis parentem intra angustias metallorum et lapidum et stipitum coartabant. Dignumque jam non erat, auctores eos veritatis ex sistere, qui ridicula
Abbreviated transcription (Latin):
atq inutilẽ existimarẽ. conscienti¬
am ab om̃i culpa lib̾ã conseruare.
& om̃s humaneꝰ uite molestias. uł
ꝓuidere prudent᷑. uł euitare con¬
sulte. uł ferre patient̃: tñ hii ipsi
ñ satis mͥ idonei ad bene beateq
uiuendũ auctores uidebant᷑. cõ¬
munia tm̃& conuenientia huma¬
no sensui doctrinarũ p̾cepta sta¬
tuentes quȩ cũ ñ intelligẽ belu¬
iũ eẽt. intellecta tñ ñ agẽ ultra
beluinę immanitatis eẽ rabiem
uideret᷑. Festinabat autẽ animꝰ non
hec tm̃mnodo agẽ. quȩ ñ egisse & cri¬
minũ eẽt plenũ & doloꝵs: sed hc̃ tan¬
timun̾is đm parentẽq cognosc̃ẽ. cui
se totuĩ ipse deb̾et. cui famulans no¬
bilitandũ se existunabat. ad quem
omnẽ spei suȩ opinionẽ referret.
uitiuꝰ bonitate int̾ tantas p̾sentiũ
negotiorũ calamitates. tã quã tutis¬
simo sibi portu familiariq reqͥesc̾et.
d hc̃ igͥ uł intelligendu. uł cognos¬
cendũ. studio flagrantissimo accen-¬

Expanded text:
lem existimarem, conscientiam ab omni culpa liberam conservare, et omnes humanae vitae molestias vel providere prudenter, vel vitare consulte, vel ferre patienter: tamen hi ipsi non satis mihi idonei ad bene beateque vivendum auctores videbantur, communia tantum et convenientia humano sensui doctrinarum praecepta statuentes: quae cum non intelligere beluinum esset, intellecta tamen non agere, ultra beluinae immanitatis esse rabiem videretur. Festinabat autem animus, non haec tantummodo agere, quae non egisse, et criminum esset plenum, et dolorum: sed hunc tanti muneris Deum parentemque cognoscere, cui se totum ipse deberet, cui famulans nobilitandum se existimabat, ad quem omnem spei suae opinionem referret, in cujus bonitate inter tantas praesentium negotiorum calamitates, tamquam tutissimo sibi portu familiarique requiesceret. Ad hunc igitur vel intelligendum, vel cognoscendum, studio flagrantissimo animus accen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nat᷑e suȩ legibꝰ metiat᷑. sed diui¬
nas ꝓfessiones. scđ̾m magnificentiã
diuinȩ de se ꝓtestationis expendat.
Optimꝰ enĩ lector ẽ. qͥ dictoꝵ intelli¬
gentiã expectet exdictis potiꝰ quã
imponat. & retulerit magis quã
attulerit. neq cogat id uidi dictis
contiñi. qđ añ lectionẽ p̾sũpserit
intelligendũ. Cũ itaq de rebꝰ di¬

Expanded text:
n naturae suae legibus metiatur, sed divinas professiones secundum magnificentiam divinae de se protestationis expendat. Optimus enim lector est, qui dictorum intelligentiam exspectet ex dictis potius quam imponat, et retulerit magis quam attulerit, neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum itaque de rebus D
Abbreviated transcription (Latin):
scđm cȩlestis originis munꝰ illumi
digna modẽt᷑. Modẽt᷑ aũ ñ aliqͦ
mͦ intelligendi. sed infinitate.
Q uiti etiã consciꝰ sibi diuinȩ se mat̾ȩ
participẽ ut beatꝰ apłs petrꝰ in epła sua

Expanded text:
secundum coelestis originis munus illuminsecundum coelestis originis munus illumindigna moderetur; moderetur autem non aliquo modo intelligendi, sed infinitate. Quin etiam conscius sibi divinae se naturae participem, ut beatus apostolus Petrus in epistola
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. ut creatio potentis creat᷑e i¬
tra unũ dm fidi sacͣm̃tũ relinqͣt.
qͥa natiuitas dĩ extͣuniꝰ di fidẽ re¬
ligionẽ ptͣhat confitentũ. Sed nõ¬
edocti diuinitꝰ. neq duos dõs pdi¬
care. neq solũ hanc euangłici.
ac ꝓphetici p̃conii. rationẽ in con¬
fessione di pat̾s & d̃ĩ filii asseremꝰ.
ut unũ in fide nr̃a sint ut̃q non
unus. neq eundẽ utrũq neq in¬
ter uertĩ ac falsũ. aliud confitentes.
qͥa do ex dõ nato. neq eundẽ nati¬
uitas ꝑmittit eẽ. neq aliud. Et¬
nos quide qͦs fidi calor & ignora¬
te mundo a sapientibꝰ mundi ueri¬
tatis studiũ ad legendu uocanit.:
ineminisse oportet. t̾renarũ m̃ti¬
ũ infirmas atq imbecillas opinio¬
nes eẽ abiciendas. & om̃s imꝑfecte
sententie angustias. religiosa dis¬
cendi expectatione laxandas. No¬
uis enĩ regen̾ati ingenĩ sensibꝰ opꝰ
est. ut unũ quẽq conscientia sua

Expanded text:
dunt; ut creatio potentis creaturae idunt; ut creatio potentis creaturae intra unum Deum fidei sacramentum relinquat; quia nativitas Dei extra unius Dei fidem religionem pedocti divinitus neque duos deos praedicare neque solum, hanc evangelici ac prophetici praeconii rationem in confessione Dei patris et Dei filii afferemus, ut unum in fide nostra sint uterque, non unus: neque eumdem utrumque, neque inter verum ac falsum aliud confitentes; quia Deo ex Deo nato, neque eumdem nativitas permittit esse, neque aliud. s fidei calor et ignoratae mundo ac sapientibus mundi veritatis studium ad legendum vocavit, meminisse oportet terrenarum mentium infirmas atque imbecillas opiniones esse abjiciendas, et omnes imperfectae sententiae angustias religiosa discendi exspectatione laxandas. Novis enim regenerati ingenii sensibus opus est, ut unumquemque conscientia sua
Abbreviated transcription (Latin):
sibi natus sit infiliũ. Alii uͦ qͥa
salus nulla sine xꝑosit. qͥ in pͥn¬
cipio apud d̾m erat d̾s u̾bũ. na¬
tiuitate᷑ negantes. creatione̾̃ so¬
lã ꝓfessi sunt. ne natuntas u̾itatẽ
di admitt̾et. sed creatio falsitatẽ
doceret. que dũ em̃tiret᷑ in gen̾e¬
in sacͣm̃to. sed natiuitatẽ uerã no¬
mini ac fidi creationis subitien-¬
tes. a ueritate uniꝰ dĩ seꝑabilẽ eum
facerent. ut creatio substitutioĩs
ꝑfectionẽ sibi diuinitatis nͨ usur¬
paret. quã ueritatis natiuitas nͣ
dere animꝰ exarsit. recolens hoc
uel p̾cipue sibi salutare eẽ. ñ so¬
lũ in di credidisse. sed x in din
x poͣ di filio. neq increatura. sed
indo creatore. ex dõ nato. Alax¬
ime ergo ꝓꝑamꝰ. ex ꝓpheticis atq
euanglicis p̃coniis uesaniã eorũ
ignorantiãq confundẽ. qui sub
uniꝰ dĩ sola sane utili ac religiosa
pͣdicatione. aut dm̃ natũ xpm̃ ne¬
gant. aut uerũ dm ñ eẽ conten¬

Expanded text:
sibi natus 13 sit in filium. Alii vero quia sibi natus 13 sit in filium. Alii vero quia salus nulla sine Christo sit, qui in principio apud Deum erat Deus Verbum, nativitatem negantes, creationem solam professi sunt: ne nativitas veritatem Dei admitteret, sed creatio falsitatem doceret, quae dum ementiretur in genein sacramento: sed nativitatem veram nomini ac fidei creationis subjicientes, a veritate unius Dei separabilem eum facerent, ut creatio substitutionis, perfectionem sibi divinitatis non usurparet, quam veritatis nativitas non dere animus exarsit: recolens hoc vel praecipue sibi salutare esse, non solum in Deum credidisse, sed etiam in Deum o Dei filio; neque in creatura, sed in Deo creatore ex Deo nato. Maxime ergo properamus ex propheticis atque evangelicis praeconiis vesaniam eorum ignorantiamque confundere, qui sub unius Dei, sola sane utili ac religiosa praedicatione, aut Deum natum Christum negant, aut verum Deum non esse conten
Abbreviated transcription (Latin):
tentẽ di naturã ex nature suȩ mn¬
firmitate mod̾antiũ. Neq ut
ipsi usq ad infinitatẽ opinandi
de infinitis rebꝰ em̾g̾ent. s intra
finẽ sensus sui indefinita conclu¬
derent. ẽentq sibi arbitri religi¬
onis. cũ religionis opꝰ in solo obe¬
dientie eet officio. sui inmemo¬
res. diuinoꝵ negligentes pꝰcepto
teris hereticorũ stultissimis stu¬
diis sileã. de qͥbꝰ tñ sicubi occasio¬
nem sermonis ratio p̾bebit. ñ tace¬
bimꝰ: Quid̾a ita euangelicȩ fidĩ
corrũpunt sacram̃tũ. ut sub uni¬
us di pia tͣm ꝓfessione natiuita.¬
tẽ unigeniti di abnegent. ut ꝓ¬
tensio sit potius in hominẽ quã
descensio. neq ut qui filius hõis
scđm tẽꝑa assũpte carius fuit. ide
antea sẽꝑ fuerit atq sit filius dĩ.
Neq in eo natiuitas dĩsit. sed ex eo¬
de ide sit. ut uniꝰ dĩ ut putant
inuiolabilẽ fide series ex solido
in carnẽ deducta conseruet. du
usq ad uirginẽ pat̾ ꝓtensus ipse

Expanded text:
tentem Dei naturam naturae suae infirmitate moderantium: neque ut ipsi usque ad infinitatem opinandi de infinitis rebus emergerent, sed intra finem sensus sui indefinita concluderent; essentque sibi arbitri religionis, cum religionis opus obedientiae esset officium; sui immemores, divinorum negligentes, praeteris haereticorum stultissimis studiis sileam, de quibus tamen, sic ubi occasionem sermonis ratio praebebit, non tacebimus; quidam ita evangelicae fidei corrumpunt sacramentum, ut sub unius Dei pia tantum professione nativitatem unigeniti Dei abnegent; ut protensio sit potius in hominem, quam descensio: neque ut qui filius hominis secundum tempora assumptae carnis fuit, idem antea semper fuerit atque sit filius Dei: ne in eo nativitas Dei sit, sed ex eodem idem sit; ut unius Dei, ut putant, inviolabilem fidem series ex solido in carnem deducta conservet, dum usque ad virginem Pater protensus, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. ut solũ uerũ d̾m confessus pa-¬
trẽ. nec uerus ipse nec d̾s sit. qͥa so¬
lius ueri di exceptio significatȩ ꝓpͥ¬
etatis non excedat auctorẽ. Non
ambigue autẽ hoc ab eo dictũ ẽẽ
intelligendu. qͥa ide dixerit. ñ po¬
test filiꝰ a se face̾ quicꝗͣ. nͥ qđ uiderit

Expanded text:
 ut solum verum Deum confessus Patrem, nec verus ipse, nec Deus sit; quia solius Dei veri exceptio, significatae proprietatis non excedat auctorem. Non ambigue autem hoc ab eo dictum esse intelligendum, quia idem dixerit: Non potest Filius
Abbreviated transcription (Latin):
tis sui creatorisq cognoscens. ñ in
nichilũ redigenda. sed ꝑ eũ existi¬
mans ꝑ quẽ in hoc ipsũ qđ ẽ ex nichi-¬
lo substitisset. Et hec om̃ia ultra
intelligentiȩ humanȩ metiens sen¬
sũ. qͥa ratio cõmuniũ opinionũ con¬
silii cȩlestis incapax. hoc solũ putet
in natura rerũ eẽ. qđ aut intra se
intelligat. aut p̾stare possit ex
sese. Dei aũ uirtutes. scđm mag¬
inficentiã ȩt̾nȩ potestatis. ñ sensu
sed fidĩ infinitate pendebat. ut
bũ carnẽ factũ habitasse in nob̾.
ñ iccirco ñ credẽt. qͥa ñ intellig̾ẽt.
sed ice̾co se meminisset intellige̾
prudentiȩ tardaretur errore. ad
piȩ confessionis huiꝰ ab solutissimã

Expanded text:
scens non in nihilum redigendam se per eum existimans, per quem in hoc ipsum quod est, ex nihilo substitisset: et haec omnia ultra intelligentiae humanae metiens sensum, quia ratio communium opinionum consilii coelestis incapax, hoc solum putet in natura rerum esse, quod aut intra se intelligat, aut praestare possit ex sese. Dei autem virtutes secundum magnificentiam aeternae potestatis, non sensu, sed fidei 10 infinitate pendebat: ut bum carnem factum habitasse in nobis, non idcirco non crederet, quia non intelligeret; sed idcirco se meminisset intelligere prudentiae tardaretur errore, ad piae confessionis hujus absolutissimam
Abbreviated transcription (Latin):
Icit mens ultͣ nat᷑ał sensus intelli¬
gentiã. & plus de do quã opinaba¬
tur docetur. Creatorẽ enĩ suũ dm̃
ex dõ discit uerbũ d̃m. & apud dm
in pͥncipio ẽẽ audit. mundi lum
in mundo manens. & a mundo ñ
recognitũ intelligit. uenientẽ in¬
sua quoq a suis non receptũ. Re.¬
cipientes autẽ sub fidi suȩ m̾ito.
in di filios ꝓfecisse cognoscit. ñ ex
cõplexu carnis. neq ex conceptu¬
tia sanguinis. neq ex corporũ uo¬
luptate. sed exdo natos. Deinde

Expanded text:
cit mens ultra naturalis sensus intelligentiam, et plus de Deo quam opinabatur edocetur. Creatorem enim suum Deum ex Deo discit: Verbum Deum, et apud Deum in principio esse audit. Mundi lumen in mundo manens, et a mundo non recognitum intelligit. Venientem quoque in sua, a suis non receptum: recipientes autem sub fidei suae merito in Dei filios profecisse cognoscit; non ex complexu carnis, neque ex conceptu sanguinis, neque ex corporum voluntate, sed ex Deo natos. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
erat aũ his om̃ibus nat᷑alis ad huc
sensus. ut pietatis ꝓfessionẽ spes ali¬
qua incorruptȩ beatitudinis aleret.
quã scã de do opinio. & boni mo¬
res quoda uictcis militiȩ stipendio
mererent᷑. Neq eniꝰ fructꝰ aliquis
eẽt. bene de do opinari. cũ omnẽ
sensũ mors ꝑimeret. & occasuᷤ qͥd̃ã
nature deficientis ab oleret. Por¬
ro aũ ñ eẽ hoc dignũ dõ ratio ip¬
sa suadebat. deduxisse eu̾ in hanc
participẽ consilii prudentiȩq ui¬
tã hominẽ subdefectione uiuen¬
di. & et̾nitate moriendi. ut in
id tm̃ non existens substitueret᷑.
ne substitutꝰ existeret. cũ consti¬
tutionis nr̃e ea sola ẽẽ ratio intel¬
ligeretur: ut qđ non eẽt. eẽ cepisset.
ñ ut qđ cepisset eẽ. ñ eẽt. fatiga¬
batur aũ animꝰ partim suo. partĩ
corporis metu. qui cũͦ & constantẽ
sententiã suam pia de do ꝓfessio¬
ne retineret. & sollicitã de se atq
occasuro secũ ut putabat habita¬

Expanded text:
erat autem omnibus his naturalis adhuc sensus, ut pietatis professionem spes aliqua incorruptae beatitudinis aleret, quam sancta de Deo opinio et boni mores quodam victricis militiae stipendio mererentur. Neque enim fructus aliquis esset, bene de Deo opinari: cum omnem sensum mors perimeret, et occasus quidam naturae deficientis aboleret. Porro autem non esse hoc dignum Deo ratio ipsa suadebat, deduxisse eum in hanc participem consilii prudentiaeque vitam hominem sub defectione vivendi et aeternitate moriendi: ut in id tantum non exsistens substitueretur, ne substitutus exsisteret; cum constitutionis nostrae ea sola esse ratio intelligeretur, ut quod non esset esse coepisset, non ut quod coepisset esse non esset. batur autem animus, partim suo, partim corporis metu. Qui cum et constantem sententiam suam pia de Deo professione retineret, et sollicitam de se atque hoc occasuro secum, ut putabat, habita
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ. Parũ aũ est in rebꝰ ad
salutẽ maxime necessariis sola ea
ad satisfactionẽ fidĩ afferre. quȩ
pͥa st̃. qͥa plerũq blandientes sen¬
su fallant dictoꝵ nr̃oꝵ inexplora.¬
te assertiones. nͥ etiã ꝓpositionũ ad¬
u̾sarũ demonstte uanitates fidẽ
nrãm in eoipso qđ ipse ridicule ẽẽ
arguant᷑. affirment. Nonꝰ itaq
lib̾ totꝰ in refellendis his quȩ ad in¬
firmandã uigeniti dĩ diuinitatẽ
ab impiis usurpant᷑ intentus est.
qui dispensationis occulti a scłis
mysterii immemores. euangłica
fide dm̃ atq hominẽ p̃dicari ñ
recordentur. Nãq cũ dm ẽẽ d̾nm

Expanded text:
itatem. --Parum est autem, in rebus ad salutem maxime necessariis, sola ea ad satisfactionem fidei afferre, quae propria sunt: quia plerumque blandientes sensum fallant dictorum nostrorum inexploratae assertiones, nisi etiam propositionum adversarum demonstratae inanitates, fidem nostram in eo ipso, quod ipsae ridiculae esse arguantur, affirment. Nonus itaque liber totus in repellendis iis, quae ad infirmandam unigeniti Dei nativitatem ab impiis usurpantur, intentus est: qui dispensationis occulti a saeculis mysterii immemores, evangelica fide Deum atque hominem praedicari non recordentur. Namque cum Deum esse Dom
Abbreviated transcription (Latin):
& si sensĩ. tam̃ iam ꝓficient᷑ ince¬
dit. Nã id qđ ultͣ humani sens
intelligentiã dñs de se ꝓfessus est.
qͣntis potest potentiȩ exẽplis ad
intelligentiȩ fidẽ coaptat: dicens.
Ego in patre. & pat̾ in me. ut qđ
ab homine ꝑ nat᷑am hebetẽ non
capit᷑. id fides iã rationabili sci¬
entia conseqͣt᷑. qͥa neq ñ creden
potestatis. Quartus deinde lib
initiũ sui ex hereticoꝵ doct̾nis au¬
spicatur. seipsũ uitiis qͥbꝰ fides ecdẽ
infamatur expurgans. ipsã illã ꝑsi¬
die. expositionẽ a multis olĩ editã
ꝓferens. & subdole eos ac ꝑ id im¬
piissime unũ dm ex lege defendis¬
se conuincens. om̃ibꝰ legis & ꝓpheta¬
rũ testimoniis ita demonsttis. ut
sine dõ xp̃o unũ dm̃ confiteri ir¬
religiositas sit. & confesso unigeni¬

Expanded text:
tamen jam proficienter incedit. Nam id, quod ultra humani sensus intelligentiam Dominus de se professus est, quantis potest potentiae exemplis ad intelligentiae fidem coaptat, dicens: Ego in Patre, et Pater in me : ut quod ab homine per naturam hebetem non capitur, id fides jam rationabilis scientiquartus. --Quartus deinde liber initium sui ex haereticorum doctrinis auspicatur, se ipsum vitiis, quibus fides Ecclesiae infamatur, expurgans: ipsam illam perfidiae expositionem a multis non olim editam proferens, et subdole eos, ac per id impiissime, unum Deum ex lege defendisse convincens, omnibus legis ac prophetarum testimoniis ita demonstratis, ut sine Deo Christo unum Deum confiteri irreligiositas sit; et confesso unigeni
Abbreviated transcription (Latin):
modic̃animo reputans. incidi in
eos libros. qͦs a moyse atq ꝓpħis
scͥptos eẽ hebreoꝵ religio tradebat.
in qͥbꝰ ipso creatore do testante de
se hec ita continebantur. Ego sũ
de do significationẽ: quȩ nature
diuine in cõphensibilẽ cognitionẽ
aptissimo ad intelligentiã huma¬
nã sermone loqueret᷑. Non eni
aliud ꝓpͥũ inagis do. quã ẽẽ intel¬
ligitur : qͥa id ipsũ quod ẽ neq

Expanded text:
smodi cum animo reputans, incidi in eos libros, quos a Moyse atque a prophetis scriptos esse Hebraeorum religio tradebat: in quibus ipso creatore Deo testante de se, haec ita continebantur: Ego sum,de Deo significationem, quae naturae divinae incomprehensibilem cognitionem aptissimo ad intelligentiam humanam sermone loqueretur. Non enim aliud proprium magis Deo, quam esse, intelligitur; quia
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nitatis oꝑatio infinitã metien.¬
di exigat opinionẽ. ut cũ ds homo.
cũ in mortalis mortuus. cũ ȩternꝰ
sepultus est. ñ sit intelligentiȩ ra¬
tio. sed potestatis exceptio: ita rur¬
sũ ex contrario non sensus sed uir¬
tutis modꝰ sit. ut d̾s ex homine. ut
in mortalis ex mortuo. ut ętͣnus
sit ex sepulto. Coexcitam᷑ er¬
go adeo in apõ per mortẽ eiꝰ. sed
dũ in xp̃o plenitudo est diumita.¬
tis. habemꝰ & significationẽ dĩ pa¬
tris nos coexcitantis in mortuo.¬

Expanded text:
aeternitatis operatio infinitam metienaeternitatis operatio infinitam metiendi exigat opinionem: ut cum Deus homo, cum immortalis mortuus, cum aeternus sepultus est, non sit intelligentiae ratio, sed potestatis exceptio; ita rursum e contrario non sensus, sed virtutis modus sit, ut Deus ex homine, ut immortalis ex mortuo, ut aeternus sit ex sepulto. Coexcitamur ergo a Deo in Christo per mortem ejus. Sed dum in Christo plenitudo est divinitatis, habemus et significationem Dei patris nos coexcitantis in mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. dũ regeneratio ad uitã. mors
eẽt exuita. & morientes uitiis im¬
mortalitati renascerem᷑. ipso pro
nob̾ ex mortalitate moriente. ut
ad ĩmortalitatẽ unã cũ eo excita¬
remur ex morte. Caruẽ enĩ pec
cati recepit. ut in assũptione car¬
nis nr̃ȩ̃ delicta donaret. dũ eiꝰ fit
particeps assũptione ñ crimine.
delens ꝑ mortẽ sententiã mortis.
ut noua in se nr̃i gen̾is creatione
constitutionẽ decreti ant̾ioris ab¬
oleret. crucifigi se ꝑmittens. ut
maledicto crucis oblit̾ata trene
dãpnationis maledicta configẽt.
Omĩa ad ultimũ in homine passus. ͣ¬
ut potestates dehonestaret. du
d̾s scđm scripturas moriturus.
in his uincendis in se fidutia tͥum¬
pharet. du in mortał ipse neq
morte uincendꝰ. ꝓmorentium
etͣnitate moreretur. Hȩc itaq
ultͣ naturȩ humanȩ intelligentiã
adeo gesta ñ succu̾bunt rursũna¬
turalibꝰ mentiũ sensibꝰ. qͥa infinite

Expanded text:
mus; dum regeneratio ad vitam mors mus; dum regeneratio ad vitam mors esset ex vita, et morientes vitiis immortalitati renasceremur; ipso pro nobis ex immortalitate moriente, ut ad immortalitatem una cum eo excitaremur ex morte. Carnem enim pcati recepit, ut in assumptione carnis nostrae delicta donaret, dum ejus fit particeps assumptione non crimine, delens per mortem sententiam mortis, ut nova in se nostri generis creatione constitutionem decreti anterioris aboleret, cruci se permittens figi, ut maledicto crucis obliterata terrenae damnationis maledicta configeret omnia; et ad ultimum in homine passus, ut potDeus secundum Scripturas moriturus, et in his vincentis in se fiducia triumpharet; dum immortalis ipse, neque morte vincendus, pro morientium aeternitate moreretur. Haec itaque ultra naturae humanae intelligentiam a Deo gesta non succumbunt rursum naturalibus mentium sensibus; quia infinitae
Abbreviated transcription (Latin):
phũ decreti qđ erat contra¬
riũ nob̃. & ipsũ tulit e medio affi¬
gens illud cruci. ex utus carne. &
potestates ostentui fecit tͥũ ꝑhatis
his cũ fidutia in semetipso. Respu¬
it captiosas & inutiles philosophiȩ
questiones fides constans. neq huma¬
narũ in eptiarũ fallatũs suc cũbens
spoliũ se p̃bet ueritas falsitati. ñ
scđ̾m sensũ cõmunis intelligentiȩ
di elem̾ta decernens. in quo diuini¬
tatis plenitudo corporalit̾ in ha¬
bitet. ut dũ infinitas et̾ne in eo est
potestatis: omnẽ t̾rene m̃tis am¬
plexũ potestas et̃ne insinitatis ex¬
cedat: qui nos ad diuinitatis suȩ nͣ¬
naturã trahens. ñ etiã nc̃ corpora¬
li pceptoꝵ obseruatione distrin¬
xerit. neq ꝑ legis umbrã. ad sol¬
erit. sed ut omnẽ naturalẽ cor¬
poris necessitatẽ circũcisus auiti¬
is spiritꝰ cͥminũ emundatione pur¬
garet. Cuiꝰ morti ꝯsepelim᷑ in bap
tismo. ut in ęt̾nitatis uitã redire¬

Expanded text:
 erat contrarium nobis: et ipsum tulit e medio, affigens illud cruci: exutus carnem, et potestates ostentui fecit, triumphatis iis cum fiducia in semetipso . Respuit captiosas et inutiles philosophiae quaestiones fides constans, neque humanarum ineptiarum fallaciis succumbens, spolium se praebet veritas falsitati; non secundum sensum communis intelligentiae di elementa decernens, in quo divinitatis plenitudo corporaliter inhabitet: ut dum infinitas aeternae in eo est potestatis, omnem terrenae mentis amplexum potestas aeternae infinitatis excedat: qui nos ad divinitatis suae naturam trahens, non etiamnum corporali praeceptorum observatione distrinxerit, neque per legis umbram ad soerit; sed ut omnem naturalem corporis necessitatem circumcisus a vitiis spiritus criminum emundatione purgtismo, ut 11 in aeternitatis vitam redire
Abbreviated transcription (Latin):
& ueritate. Hic iã mens trepida
& anxia. plus spei inuenit: quã
expectabat. Ac pͥmũ ad cognitio¬
nẽ dĩ patris inibuit᷑. Et qđ antea
de creatoris sui ȩt̾nitate. & insini¬
tate. & spetie. naturali sensu opina¬
batur. hic nc̃ ꝓpriũ ẽẽ etiã unige¬
nito do accepit. ñ ndos fidẽ laxais.
qͥa ex do đm audit. & ñ ad nature di¬
uersitatẽ in dõ ex do decidens. quia
plenũ grã & ueritate dđm ex dodis¬
cit. & neq p̃posterũ ex do dm sen¬
tiens. quia in pͥncipio apud dm ẽẽ
d̾in cõꝑit. & rarissimã deinde huiꝰ
salutaris cognitionis fide ẽẽ. sed p̃¬
miũ maximũ noscit. qͥa & sui ñ re¬
ceꝑunt. & recipientes in filios dĩ fa-
seautẽ filios di. ñ necessitatẽ eẽ. sed
potestatẽ. quia ꝓposito uniu̾sis di
mune̾. ñ natura gignentiũ afferat᷑.
sed uoluntas p̾miũ conseqͣtur. Ac
trepide impediret. qua ꝑ sui difficul:¬
tatẽ egerrime spetur. qđ & magis
optatur. & minꝰ credit᷑. uerbũ ds

Expanded text:
 --Hic jam mens trepida et anxia plus spei invenit, quam exspectabat. Ac primum ad cognitionem Dei patris imbuitur. Et quod antea de Creatoris sui aeternitate, et infinitate, et specie, naturali sensu opinabatur, hic nunc proprium esse etiam unigenito Deo accipit: non in deos fidem laxans, quia ex Deo Deum audit; non ad naturae diversitatem in Deum ex Deo decedens, 9 quia plenum gratia et veritate Deum ex Deo discit; neque praeposterum ex Deo Deum sentiens, quia in principio apud Deum esse Deum comperit. Rarissimam deinde hujus salutaris cognitionis fidem esse, sed maximum praemium noscit: quia et sui non receperunt, et recipientes in filios Dei ase autem filios Dei non necessitatem esse sed potestatem, quia proposito universis Dei munere, non natura gignentium afferatur, sed voluntas praemium consequatur. Ac trepidae impediret, quia per sui difficultatem aegerrime speretur quod et magis optatur et minus creditur, Verbum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudinẽ. ita sensus naturali
metiat᷑ instinctu. ut etiã in quarũ¬
da uolucrũ ac pecudũ accedit sp̃e.
tit dũ infra sententiã sermo est: sen¬
sus tũ est idipsũ intelligens ñ eloqͣt᷑.
Quod tñ rursũ dũ sermo om̃is ex sen¬
su est. sensus sibi ipse loquat᷑ intel¬
ligens: nonne huiꝰ ipsiꝰ pulchritudi¬
nis dñm necesse est totiꝰ pulchritudi¬
niseẽ pulcherrimũ intelligi. ut cũ
et̾̃m ornatꝰ sui spẽs sensũ intelligen¬
tie om̃is effugiat: opiniouẽ tũ intel¬
ligentiȩ sensus ñ relinquat ornatꝰ:
Atq ita pulcherrimꝰ ds ẽ confitendꝰ.
ut neq intͣ sententiã sit intelligen¬
di. neq extra incelligentiam sentien
di: His itaq piȩ opinionis atq
doctrinȩ studiis animꝰ imbutꝰ. in
secessu qͦda ac specula pulcherrimȩ
huiꝰ sententiȩ reqͥescebat. non sibi
relictũ quicquã aliud anatura sua
intelligens. in quo maiꝰ officiũ p̾sta¬

Expanded text:
pulchritudinem ita sensus naturali pulchritudinem ita sensus naturali metitur instinctu, ut etiam in quarumdam volucrum ac pecudum accidit specie, ut dum infra sententiam sermo est, sensus tamen id ipsum intelligens non eloquatur; quod tamen rursum, dum sermo omnis ex sensu est, sensus sibi ipse loquatur intelligens: nonne hujus ipsius pulchritudinis Dominum necesse est totius pulchritudinis esse pulcherrimum intelligi; ut cum aeterni ornatus sui species sensum intelligentiae omnis effugiat, opinionem tamen intelligentiae sensus non relinquat ornatus? Atque ita pulcherrimus Deus est confitendus: 7 ut neque intra sententiam sit intelligendi, neque extra intelligentiam sentienHis itaque piae opinionis atque doctrinae studiis animus imbutus, in secessu quodam ac specula pulcherrimae hujus sententiae requiescebat, non sibi relictum quidquam aliud a natura sua intelligens, in quo majus officium praesta
Abbreviated transcription (Latin):
hanc in parente suo & creatore
immense et̾nitatis. insinitatẽ ue¬
neraretur: tñ studio adhuc int̾iore
ipsã illã infiniti & eterni dm̃ sui
spẽm querebat. ut incircũscͥptã
immensitatẽ in aliqͦ pulchre in¬
telligentiȩ eẽ opinaretur orna.¬
tu. In qͥbꝰ cũ religiosa mens intra
imbecillitatis suȩ concluderetur
errorẽ.: hunc de dõ pulcherrimȩ sen¬
tentiȩ modũ ꝓpheticis uocibus ap¬
p̃hendit. De magnitudine enĩ oꝑũ.
& pulchritudine creaturarũ. con¬
sequent᷑ generationũ conditor con¬
spicit᷑. A agnoꝵ creator in maxi¬
mis est. &. pulcherrimoꝵ conditor
in pulcherrimis est. Et cũ sensũ
ipsũ egrediatur oꝑatio: omnẽ tũ
sensũ longe necesse est excedat oꝑa¬
tor. Pulchrũ ĩtaq cęlũ ether t̾ra.
maria ⁊ uniuersitas om̃is est. quȩ ex
ornatu suo ut etiam grecis placet dig¬
ne koc m ũc. id est mundus ñcu¬
pari uidetur. Sed si hanc ipsã rerũ

Expanded text:
hanc in parente suo et creatore hanc in parente suo et creatore immensae aeternitatis infinitatem veneraretur; tamen studio adhuc intentiore ipsam illam infiniti et aeterni Domini sui speciem quaerebat, ut incircumscriptam immensitatem in aliquo pulchrae intelligentiae esse opinaretur ornatu. In quibus cum religiosa mens intra imbecillitatis suae concluderetur errorem, hunc de Deo pulcherrimae sententiae modum propheticis vocibus apprehendit: De magnitudine enim operum, et pulchritudine creaturarum, consequenter generationum conditor conspicitur . Magnorum creator in maximis est, et pulcherrimorum conditor in pulcherrimis est. Et cum sensum ipsum egrediatur operatio, omnem tamen sensum longe necesse est excedat operator. Pulchrum itaque coelum, aether, terra, maria, et universitas omnis est, quae ex ornatu suo, ut etiam Graecis placet, digne κόσμος, id est, mundus nuncupari videtur. Sed si hanc ipsam rerum