comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
agite & confortetur cor ur̃m in
scõ proposito & religione. procul
dubio scientes. quiã quanto auste¬
riora causa salutis aliorũ in huius
uia scłi pertuleritis. tanto maiora
adõ recipietis cȩ̨lestiũ gaudia
premiorũ. Nec uos ullo modo reso¬
lutio huius nr̃i mestific& corpus¬
culi qm̃ presentior uobis carnis
deposito onere ero. uriq per di
gratiã cooperator existam assidu¬

Expanded text:
agite et confortetur cor vestrum in agite et confortetur cor vestrum in sancto proposito et religione: procul dubio scientes quia quanto austeriora, causa salutis aliorum, in hujus via saeculi pertuleritis, tanto majora a Deo recipietis coelestium gaudia praemiorum. Nec vos ullo modo resolutio hujus nostri moestificet corpusculi: quoniam praesentior vobis ero carnis deposito onere, vestrique per Dei gratiam cooperator existam assidu
Abbreviated transcription (Latin):
negotio. mihi magis quam uobis
esset merendũ quiquantũ ad pre¬
sens magnis uideor destitui solatus.
Sed quia dicente apło. caritas benig¬
na est. benignitatem caritatis nr̃e
omnimodis impendere debemus
his. quibus aliquomodo ea indigere
cognoscimus. nec nr̃a tantũ quã alioꝵ
querere. Qua propter uos amoris
paterni sollicitudine. fletib & me¬
rore temperare deposcimus. quia
potens est ds̃ meliores nobis post huiꝰ
depositionẽ corporis huic sc̃ȩ in mit¬
tere congregationi. quorũ & meritis
& exxemplis longe prestantius quam
nr̃is aedificemini. Sed & illud summo¬
pere nobis est procurandũ. neuersu¬
tia antiqui hostis unde aliis salus
adquiritur. inde nobis tristitiar
malo detrimentũ in aliquo ingerat᷑.
Nos & enim quos unitatis semel in sc̃a
caritate iunxit concordia. numquã
aspectu quirenouatur scđm ima¬
ginẽ eius qui creauit rũ. nos quo¬
aduixerimus tempore inuicem
dũ ad illas dirigimꝰ partes. uirilit̃

Expanded text:
negotio, mihi magis quam vobis in hoc esset moerendum, qui quantum ad praesens, magnis videor destitui solatiis. Sed quia, dicente Apostolo, charitas benigna est, benignitatem charitatis nostrae omnimodis impendere debemus his quo aliquo modo ea indigere cognoscimus: nec nostra tantum, quantum aliena quaerere. Quapropter vos amoris paterni sollicitudine a fletibus et moerore temperare deposcimus, quia potens est Deus meliores nobis post hujus depositionem corporis huic sanctae immittere congregationi: quorum meritis et exemplis, longe praestantius quam nostris, aedificemini. Sed et illud summopere nobis procurandum est, ne versutia antiqui hostis, unde aliis salus acquiritur, inde nobis tristitiae malo, detrimentum in aliquo ingeratur. Non etenim quos unitatis semel in sancta charitate junxit concordia, nunquam ominis aspectu, qui renovatur secundum imaginem ejus qui creavit eum, nos quoad vixerimus tempore invicem dum, ad illas dirigimus partes, viriliter
Abbreviated transcription (Latin):
Peridem tempus clotharius andegauis
ueniens. uiri dĩ ad monasteriũ se ire
uelle mandauit. Cui cum auiro dĩ
ut ueniret remandatũ fuiss& paucis
secũ assumptis. ire perrexit. Cumq
urniss& tradidit ad ipsũ locũ fiscum
regiũ. quiblazim nuncupatur. uillã
& iam qui longus campus dicitur.
auctoritate regia ibi delegauit.

Expanded text:
Per idem tempus Clotarius Andegavis veniens, viro Dei ad monasterium se ire velle mandavit. Cui cum a viro Dei ut veniret remandatum fuisset, paucis secum assumptis, ire perrexit. Cumque venisset, tradidit ad ipsum locum fiscum regium, qui blazon nuncupatur. Villam etiam quae Longuscampanus dicitur, ibidem auctoritate r
Abbreviated transcription (Latin):
Idre sc̃issimus pater benedictus
in cella consisteret. placidus ter¬
& monachus. adhauriendã delacu
Quem continuo unda rapuit. & pe¬
curre. quia puer ille qui adhau¬
riendã aquã perrexrrat in lacũ
crcidit. rumq longius iam unda pro¬
traxit. Res mira. & post petrũ apłm
inusitata secuta est. Benrdictione
& enim postulata atq percepta. ad
patris sui imperiũ concitus perrex
maurus. atq usq ad rundẽ locum
quo abunda clucebatur puer. per
terrã se ire existimans suꝑ aquam
cucurrit. eumq percapillos tenuit.
ut terrã tetigit. ad si reuersus post
tergũ respexit. & quia suꝑ aquas
cucurriss& agnouit. & quod pre¬
sumere non potuiss& ut fieret. mi¬
ratus extremuit factũ. Reuersusq
ad patrem. rem gestam retulit.
Uir autẽ uenerabilis benedictus. hoc
deputare coepit. At contra maurus
prosolo rius imperio factũ dicebat.
seq consciũ in illa uirtute non fu¬
isse. quam nesciens feciss&. Sed in
hac mutuȩ humilitatis amica con¬

Expanded text:
is Benedictus in cella consisteret, praedicti monachus ad hauriendam de lacuQuem mox unda rapuit, et pecurre, quia puer ille qui ad hauriendum aquam perrexerat, in lacum cecidit, jamque eum longius unda trahit. Res mira, et post Petrum apostolum inusitata. Benedictione etenim postulata atque percepta, ad Patris sui imperium concitus perrexit Maurus; atque usque ad eum locum quo ab unda deducebatur puer, per terram se ire existimans, super aquam cucurrit, eumque per capillos tenuit, ut terram tetigit, ad se reversus post terga respexit, et quia super aquas cucurrisset agnovit, et quod praesumere non potuisset ut fieret, miratus extremuit factum. Reversus itaque ad Patrem, rem gestam retulit. Vir autem venerabilis Benedictus hoc deputare coepit. At econtra Maurus pro solo ejus imperio factum dicebat: seque conscium in illa virtute non esse, quam nesciens fecisset. Sed in hac mutuae humilitatis amica con
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃issimus benedictus aquodam
nobilissimo scđm scłi dignitatem
uiro exoratus fuisset. ut ad domũ
eius dignaretur per semet ipsũ acce¬
dere. quo uxorẽ rius & filiũ quem
nuper enixa fuerat ademonio. quo
grauissime pariter uexabant᷑. suis
sc̃is meritis & orationib liberaret.
& sc̃s dñi proeo quod ei familiaris
proaliquib oprrib abeo religiose
gestis existeret ire non distulisset.¬

Expanded text:
S. Benedictus a quodam nobilissimo secundum saeculi dignitatem viro exoratus est ut ad domum ejus dignaretur per semetipsum accedere, quo uxorem ejus ac filium, quem nuper enixa fuerat, a daemonio quo gravissime pariter vexabantur suis sanctis meritis et orationibus liberaret. At sanctus Domini, pro eo quod ei familiaris pro aliquibus operibus ab eo religiose gestis existeret, ire non distulit
Abbreviated transcription (Latin):
fratres orationi dedissent. aspex
quod ille monachus qui ad orationẽ
starr non poterat. aquodã nigro
puerulo peruestimenti fimbriam
quid non aspicitis. qui istũ monachũ
quem iste monachus sequitur. Cũq
biduo fuiss& oratũ. maurus mona¬
chus uidit. pompeianus autẽ ui-
foras monachũ repperit. & eũ pro
cecitate cordis sui uirga percussit
Qui exillo die nihil persuasionis

Expanded text:
fratres in orationem dedissent, aspexit quod eumdem monachum qui in oratione manere non poterat, quidam niger puerulus per vestimenti fimbriam quid non aspicitis quis est qui istum monachum quem iste monachus sequitur. Cumque per biduum esset oratum, Maurus monachus vidit; Pompeianus vero ejusdforis monachum reperit, quem pro caecitate cordis sui virga percussit: qui ex illo die nil persuasionis
Abbreviated transcription (Latin):
tinebat. Accipe dilectissime ex¬
trema institutoris tui dona. quae
& longũ nostrũ testantur amorẽ.
& tibi ac commilitonibus tuis contra
om̃ium perpetim munimen prebe¬
ant. inpedimenta malorũ. Post
expletã enim totã trinã uicenorũ
terialem adisti perfectionẽ. in
gaudiũ dñi tui es. introducendus.
ut nobis dñs aesterna die postquã
a nobis digressus es. ostendere est
dignatus. Predico etiã tibi morã
uos inrundo esse passuros. ac cũ
difficultate habilem locũ inuen¬
turos. prohis quȩ & dõ ordinante
perficientur. & quȩ in imicus humini
generis molimine calliditatis suȩ
inuos concitabit. Nusquã tamen
benignitas dĩ uobis deerit. sed
potius differendo licet ac deside¬
riũ animi ur̃i in longũ experien¬
do aliorsus quam sperauimꝰ aptis¬
simã largiri dignabitur iocundi¬
tatẽ. iamq ualeas felix in profee¬
tione. felicior futurus inperuen

Expanded text:
MISSA. Accipe, dilectissime, extrema institutoris tui dona, quae et longum nostrum testentur amorem, et tibi ac commilitonibus tuis contra omnium perpetim munimen praebeant impedimenta malorum. Post expletam enim totam trinam vicenorum terialem adisti perfectionem, in gaudium Domini tui es introducendus: ut nobis hesterno die, postquam a nobis digressus es, Dominus ostendere est dignatus. Praedico etiam, ibi moram vos in eundo esse passuros, ac cum difficultate habilem locum inventuros, pro his quae et Deo ordinante perficientur, et quae inimicus humani generis molimine calliditatis suae in vos concitabit. Nusquam tamen benignitas misericordis Dei vobis deerit: sed potius differendo licet, ac desiderium animi vestri in longum experiendo, aliorsus quam speravimus aptissimam largiri dignabitur metationem. Jamque valeas felix in professione, felicior futurus in perven
Abbreviated transcription (Latin):
habitu uir desuper clarus adsistens.
cuius ess& uia quã cernerent in qui¬
siuit. Quod illi sẽ nescire professisunt.
Quibus ille ait. Harc est uia. quadilec¬
tus dño cȩlũ benedictus ascendit.

Expanded text:
habitu vir desuper clarus assistens, cujus esset via quam cernerent, inquisivit. Illi autem se nescire professi sunt. Quibus ipse ait: Haec est via qua dilectus Domino coelum Benedictus ascendit.
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq abeo uehementer increpatus¬
fuiss&. ad monasteriũ regressus.
tenuit. Nam die tertia ad usum
propriũ reuersus uagari tempore
orationis coepit. Quodcũ iterum¬

Expanded text:
m ejus vehementer increpavit, et ad monasterium reversus, tenuit: nam die tertia ad usum proprium reversus, vagari tempore orationis coepit. Quod cum ser
Abbreviated transcription (Latin):
untur faleras requirens sed potius
pio cordis oculo ꝓfectum legentiũ.
prenoscens. ut tantus uir tamqͣm
exemplar & speculum sit om̃ibus
urã apłica auctoritate translatione
hanc si arbitrio ur̃o placet firmate
si displicet emendate. dum modo lati¬
nitas se tanto non doleat esse sale
priuatam. quo greci a se gaudet. opi¬
me conditam. Suscipe ergo scm̃ a
peccatore int̾pretatum. & noli ad¬
tendere ꝑ quem translatus sit. sed
quid transiatum sit. Neq enim
propt̾ fistulam plumbeam aquã
propt̃ spinas que ꝓducunt rosam
quȩ ꝓducitur spernis. Sp̃s sc̃s custoᷤ
deniq & amator tuus quando uolu¬
it pharaoni ac nabugodonosor ini¬
quis regibus somnia quib futura
p̃noscerentur oftendit. & ꝑ caiphan
impium quod expediebat ꝓtulit:
quinimmo & quando uoluit. asine
loqui articulata uoce ꝑmisit. Salue
presul amate deo per secula salue.
totius atq orbis papa beate uale.

Expanded text:
um phaleras requirens, sed potius pio cordis oculo profectum legentium praenoscens, ut tantus vir tanquam exemplar et speculum sit omnibus, vestra apostolica auctoritate translationem hanc, si vestro arbitrio placet, firmate; si displicet, emendate; dummodo Latinitas se tanto non doleat esse sale privatam, quo Graecia se gaudet optime conditam. Suscipe ergo sanctum a peccatore interpretatum; et noli attendere per quem translatus sit, sed quis translatus sit. Neque enim propter fistulam plumbeam aquam propter spinas quae producunt, rosam quae producitur spernis. Custos denique et amator tuus, quando voluit, Pharaoni et Nabuchodonosor iniquis regibus somnia, quibus futura praenoscerentur, ostendit; et Caipham impium quod expediebat protulit ; quinimo et quando voluit, asinae loqui articulata voce permisit . Salve, Praesul amate Deo, per saecula salve, Totius atque orbis papa beate vale.
Abbreviated transcription (Latin):
bui. Non enim uerbum euerbo.
sed sensum esensu. excerpsi. Sed
nec latinas regulas usq quaq ob
seruare curaui. dum tantum in¬
tentio mea illo tenderet. ex quo uti¬
litas nasceretur legentibus. Qua
de re coangłicȩ domine. non ꝑsona
tantillitatis mee intuens ñ astu¬
tiam inuestigans non uerboꝵ fale

Expanded text:
bui. Non enim verbum e verbo, bui. Non enim verbum e verbo, sed sensum e sensu excerpsi. Sed nec Latinas regulas usquequaque servare curavi, dum tantum intentio mea illo tenderet, ex quo utilitas nasceretur legentibus. Qua de re, coangelice domne, non personam tantillitatis meae intuens, non astutiam investigans, non verborum phale
Abbreviated transcription (Latin):
michi: sicq solatia patrum & orati¬
ones ad hibens tam ꝓficuum uiru
ñ passus sum celare latinis. Sed licet
membranas inciderim. cedulas
preparauerim. ñ tamen hunc in co¬
dicem cõficere ausus sum antequã
a dominatione ur̃a o milies beatȩ
licentiam adipisci ꝓmerui. Neq
enim fas est ut absq uicario d̃i absq
clauigero cęli. absq curru & auri¬
ga spiritualis isrł absq uniu̾sita¬
tis pontifice. absq unico papa absq
singulari pastore absq speciali patre
absq te omniũ arbitror aliquid
consummetur. aut diuulgetur.
pisti claues scientiȩ. In arca quippe
pectoris tui tabulȩ testamenti. &
manna cęlestis saporis requiescunt.
Tu enim quod ligas nemo soluit.
quod soluis nemo ligat. qui aperis
& nemo claudit. claudis & nemo
aperit. Uicem namq in terris possi¬
des dei. Cum autem beatum hunc¬
in latinum uerterem eloquium.
nec grecorum idiomata nec eorum
ordinem uerboꝵ sequi potui uel de¬

Expanded text:
mihi ; sicque solatia patrum et oratimihi ; sicque solatia patrum et orationes adhibens, tam proficuum virum non passus sum celare Latinis. Sed licet membranas inciderim, scedulas praeparaverim, non tamen hunc in Codicem conficere ausus sum, antequam a dominatione vestra, o millies beate, licentiam adipisci promerui. Neque enim fas est ut absque vicario Dei, absque clavigero coeli, absque curru et auriga spiritualis Israelis, absque universitatis pontifice, absque unico papa, absque singulari pastore, absque speciali Patre, absque te omnium arbitro aliquid consummetur aut divulgetur. pisti claves scientiae. In arca quippe pectoris tui tabulae testamenti et mana coelestis saporis requiescunt. Tu enim quod ligas, nemo solvit; quod solvis, nemo ligat; qui aperis, et nemo; claudit claudis, et nemo aperit . Vicem namque in terris possides Dei. 179 Cum autem hunc beatum in Latinum verterem eloquium, nec Graecorum idiomata, nec eorum ordinem verborum sequi potui vel de
Abbreviated transcription (Latin):
ogitante ac diu tacite sol¬
liciteq mecũ considerante
quid in domo dei commo¬
dius ac dignius operari potussem.
ne ea uidelicet prȩsumerem quȩ mͥ
ex ministerio credito commissa ñ st̃.
nec rursus illa arriperem quȩ inge¬
nioli mei uires excedunt. scdm illud
salomonis. mel inuenisti. comede
quod fufficit. ne forte saciatus euo¬
mas illud & alibi. Altiora te ne quȩ¬
sieris & fortiora te ne scrutatus fueriᷤ.
tes strennui. ac studiosi uiri me co¬
hortari uoluerunt. ut in latinum
sermonẽ ueterem leontium de resi¬
dius uitȩ iohannis alȩxandrim
antistitis quẽ greci propt̃ multipli¬
cem compassionem qm erga om̃s
possidebat merito & absolute heley¬
monẽ id est misericordẽ appellant.
quatinꝰ tantꝰ uir ñ tantũ greco ser
mone uerũ etiam latino eloquio¬
splendentib pollentib utilitati eẽt¬
& commodo. Quapropt̃ quia me
dignum ad tantũ opus atq idoneũ
minime ꝓspexi. leuaui oculos meos
ad montes. unde ueniet auxilium

Expanded text:
ogitante me, ac diu tacite solliciteque mecum considerante, quid in domo Dei commodius ac dignius operari possem, ne ea videlicet praesumerem quae mihi ex ministerio credita non sunt, nec rursus illa arriperem quae ingenioli mei vires excedunt, secundum illud Salomonis: Mel invenisti, comede quod sufficit tibi, ne forte satiatus evomas illud . Et alibi: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris ; trenui ac studiosi viri me cohortari voluerunt, ut in Latinum sermonem verterem Leontium de Vitaresiduis Joannis Alexandrini antistitis, quem Graeci propter multiplicem compassionem, quam erga omnes possidebat, merito et absolute Eleemona, id est, misericordem appellant, quatenus tantus vir non tantum sermone Graeco, verum etiam Latino eloquio pollentibus utilitati esset et commodo. Quapropter quia me dignum ad tantum opus atque idoneum minime perspexi, levavi oculos meos in montes, unde veniret auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
one probata. aceteris ambiguitatẽ
pellant. Namsi quippiã aliquis
non rite dist incte. ac de industria
correpta repperit. reicienda iu¬
dicabis presertim si doctorũ facun-¬
dia fultus. afflatim screntia op¬
pletus habundet. nouerit tamen
nos non adhoc uestigia tendere
ut nos pututemꝰ doctoꝵ gressib
corquari. Illi rore eloquentiȩ ma-¬
dentes uirides campos flore pixe¬
runt. nobis uix arida tellus arbus¬
ta gignere nouit. Illiditis balsami
lacrimã exengadi. floresq aroma¬
tũ exarabia. nobis exhibernia uix
butyrũ pinguescit. Illi piper
nardũq sumunt exindia. nobis
pennifera iuga appennia iuga.
quore firis rigescunt frigora
flabris. uix tandem saliuncam
prebent. Illi preciosi lapidis ua¬
rietate gloriant᷑. nobis te mera¬
riũ uidetur galliȩ sucino gloria¬
ri. Illi poma palmarũ magopere
peregrina dirigunt. nobis ausoniȩ
iuxta portã sunt mitia mollis cas¬
tonię poma. Ualete almi patres

Expanded text:
one probata, a ceteris ambiguitatem one probata, a ceteris ambiguitatem pellant. Nam si quippiam aliquis non rite distincta ac de industria correcta reppererit, reicienda iudicabit, praesertim si doctorum facundia fultus, affatim scientia oppletus habundet. Noverit tamen nos non ad hoc vestigia tendere, ut nos putemus doctorum gressibus coaequari. Illi rore eloquentiae madentes, virides campos flore pinxerunt; nobis vix arida tellus arbusta gignere novit. Illi dites balsami lacrimam ex Engaddi floresque aromatum ex Arabia; nobis ex Hibernia vix butyrum pinguescit. Illi piper nardumque sumunt ex India; nobis pennifera iuga Appennina vaga, quo zepheriis rigescunt frigora flabris, vix tandem saliuncam praebent. Illi preciosi lapides varietate gloriantur; nobis temerarium videtur Galliae suc no gloriari. Illi poma palmarum magnopere peregrina dirigunt, nobis Ausoniae iuxta poetam sunt mitia molles castaneae poma. Valete, almi patres
Abbreviated transcription (Latin):
dissipant. Sapientẽ enĩ ut uulgo
dr̃ falsa laus increpat. uera ad
meliora tendere prouocat. Ad¬
ornet ergo eos in eo quod bene
gesseruntꝰ fama laudabilis. incre¬
pet. ne maculet amittendo feruo¬
rem tepor ui tuperabilis. Qluant
alii si dignũ imitationi quid gesse¬
rint. ne sibi in post modũ pernicio¬
sae elationis damna attrahant.
ex commemoratione patrata uir¬
tutis. Inferimus ergo illa quȩ aue¬
ris assercionibus experti sumus
fuisse patrata. & preter mittere
neglegentiȩ deputauimus. Mul¬
taq preter missa qua extotocor¬
de nequaquã meminimꝰ. & propar¬
te scribere nullatenus ratũ duxi¬
mus. Quȩ sunt ergo posita duob
libellis intercisis. ut uno uolumine
legentib fastidiũ amputarem.
Prunus beati columbae gesta per¬
tringit. Scđs. discipulorũ eius
attalȩ &c rustasu. uel ceterorum
quos meminimus uitã edisserit.
Ea ergo ur̃o libamiur pensanda cen¬
semus. ut auobis sagaci examinati¬

Expanded text:
dissipant. Sapientem etenim, ut vulgo dissipant. Sapientem etenim, ut vulgo dicitur, falsa laus increpat, vera ad meliora tendere provocat. Adornet ergo eos in eo quod bene gesserint fama laudabilis, increpet, ne maculet amittendo fervorem, tepor vituperabilis. Cluant aliis, si dignum imitationi quid gesserint, ne sibi inpostmodum perniciose elationis damna adtrahant ex commemoratione patrate virtutis. Inseruimus ergo illa quae veris assertionibus experti sumus fuisse patrata et praetermittere neglegentiae deputavimus, multaque praetermissa, quae ex totum nequaquam meminimus et pro parte scribere nullatenus ratum duximus. Quae sunt ergo posita duobus libellis intercisi, ut uno volumine legentibus fastidium amputarem: primus beati Columbae gesta perstringit, secundus discipulorum eius Athalae, Eusthasi vel ceterorum quos meminimus vitam edisserit. Ea ergo vestro libramine pensanda censemus, ut a vobis sagaci examinati
Abbreviated transcription (Latin):
subtrahere. Quib dicendũ est.
nautes solere reumã gurgitũ frac¬
tis uirib ripę redditos. cum alia
defuerint subsidia. festino comine
sentes apprehendere. & diuitũ fau¬
ces cũ aliȩ dapes redundent. sepe
egrestia desiderare. & plerosq
musicoerũ om̃iũ. organi scilic&
psalterii. cithare. Melos aures
oppletas. mollis sȩpe auenę modo¬
lamini auditũ accominodare. Et
sime quempiã laudare reppererin.
qui adhuci superis iunctus sit. non
me adulatorẽ putent. sed rei benȩ
gestae dissertorẽ. nec fauere cui¬
quam pani gerico noͣmine. sed digna
memoriȩ commendare. Nec adeo
si suꝑẽ tumescat si ame sibi largita
conditoris dona narrata uidrat.
ne elationis stimulo sincerȩ mentis
soliditatẽ corrumpat. Nulli quippe
dubiũ est. quod aulatorũ polluat
mentes decore plenas uirtutũ. Sic̃
a disrł per ysaiã dñs loquit᷑. Popule
meus qui te beatũ dicunt. ipse te
decipiunt. & uiã gressuũ tuorum

Expanded text:
subtrahere. Quibus dicendum est, subtrahere. Quibus dicendum est, nantes solere, reuma gurgitum fractis viribus, ripe redditos, cum alia defuerint subsidia, festino conamine sentes adprehendere et divitum fauces, cum aliae dapes redundent, saepe agrestia desiderare et plerosque, musicorum omnium, organis scilicet, psalterii, cythare, melos aures oppletas, mollis sepe avenae modolamine auditum accommodare. Et si me quempiam laudare reppererint, qui adhuc superis iunctus sit, non me adolatorem putet, sed rei bene geste dissertorem, nec favere cuique pannigerico carmine, sed digna memoriae commendare; nec adeo, si superest, tumescat, si a me sibi largita conditoris dona narrata videat, ne elationis stimolo sincere mentis soliditatem corrumpat. Nulli quippe dubium est, quod favor adolatorum polluat mentes decore plenas virtutum, sicut ad Israel per Esaiam Dominus loquitur: Popule meus, qui te beatum dicunt, ipsi te decipiunt et viam gressuum tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
uel patris predicti p̃cepto canitiẽ.
rebar loquido meatu ex uberari.
multũ me ego ad hoc opus inparẽ
reperio. Sitnĩ me in hoc opere¬
nequaquã indignũ iudicasst̃. olim iã
adea texenda. temerario quã uis
conatu aggres fuissem. Quam quã
me & pertrienniũ oceani per hora
scalteus molles fectando uias made¬
facit. Sepe & lentapalus elnonis
plantas obuenerabilis amandi pon¬
tificis ferendũ suffragiũ. quihis
constitutus in locis. uxteris sicam¬
brorũ errores euuangelico inuero¬
ne coerc&. Erit tamen commissi
operis uenerandi patris nr̃i arbitrii
cultus. ut si aliqua minus rite prõpta
decore decore facunditatis caru¬
erint. ur̃is faleramentis decorent᷑
ut legentib apta fiant. Nedũ meã
imperitiã ineloquio exhorrent.
cum facta dictis non exequentur.
scorũ uirtutes fastidiose ferendo
nonimitent᷑. & cũ ad partũ opus
ouantes mauũ tetenderint. mox
sentiũ asperitate cruentatã nitant᷑

Expanded text:
vel Patris praedicti praecepto conjiciens vel Patris praedicti praecepto conjiciens rebar liquido exuberari, multum me ego ad hoc opus imparem reperio. Si enim me in hoc operenequaquam indignum judicassem, olim jam ad ea texenda temerario quamvis conatu aggressus fuissem. Quanquam me et per triennium Oceani per ora Scaldeus molles secando vias madefacit saepe et lenta palus Elnonis plantas ob venerabilis Amandi pontificis ferendum suffragium, qui his constitutus in locis veteris Sicambrorum errores euangelico mucrone coercet. Erit tamen commissi operis, venerandi patris, vestri arbitrii cultus, ut si aliqua minus rite prompta deporem faciditatis caruerint, vestris faleramentis decorentur, ut legentibus apta fiant: ne dum meam imperitiam in eloquio exhorrent, cum facta dictis non exsequentur, sanctorum virtutes fastidiose ferendo non imitentur, et cum ad partum opus ovantes manum tetenderint, mox sentium asperitate cruentam nitantur
Abbreviated transcription (Latin):
eximiis & sacri culminis regimi¬
ne decoratis. religionisq copia ful¬
tis. uualdeberto. & boboleno patri¬
bus ionas peccator. Memini me
hoc ferme trienniũ. fratrũ coni¬
bentia flagitante. uel brati ber¬
tulfi abbatis imperio iubente. cũ
apud eos apenninis rurib uacans.
inebobiensi coenobio morarer fuis¬
se pollicitũ. ut almi patris colum¬
bani mro studerem stilo texere
gesta. Prȩsertim cũbi quieo fuert
intempore. & penes ipsũ patrata
uiderunt quam plurmi penes uos
super stites sint. qui nobis non au¬
dita seduisa narrarent. Uelquȩ
etiã nos per uenerabiles uiros at̾¬
talã & eustasiũ didicimꝰ. quorum
primꝰ ebobiensis. scđs luxouiensi
coenobii. quo uos presules existitis.
rius successores fuerunt. qui ma¬
gistri instituta suis plebib seruan¬
da tradiderunt. Quorũ uitã ut¬
cumq qui uimus inpostinodum
de prompsimus: sru plerũq quos
cluentia memorabiles reddidit.
Sedqua supͣ dictorũ fratrũ agapis

Expanded text:
EXIMIIS ET SACRI CULMINIS REGIMINE DECORATIS RELIGIONISQUE COPIA FULTIS WALDEBERTO ET BOBOLENO PATRIBUS IONAS PECCATOR Memini me ante hoc ferme triennium, fratrum conibentia flagitante vel beati Bertulfi abbatis imperio iubente, cum apud eos Appenninis ruribuin Ebobiensi coenobio morarer fuisse pollicitum, ut almi Patris Columbani meo studerem stylo texere gesta; praesertim cum hi qui eo fuerunt in tempore, et penes ipsum patrata viderunt, quam plurimi penes vos superstites sint, qui nobis non audita sed visa narrarent, vel quae etiam nos per venerabiles viros Attalam et Eustasium didicimus: quorum primus Ebobiensis, secundus Luxoviensis coenobii, quo vos praesules existitis, ejus successores fuerunt, qui magistri instituta suis plebibus servanda tradiderunt. Quorum vitam utcunque quivimus in postmodum deprompsimus, seu plurimorum quos cluentia memorabiles reddidit. 2. Sed quae praedictorum fratrum agapis
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃e atq confessor głosus. sepius se in¬
colis in multis manifestat uirtutibꝰ:¬
ad cuius sepulchr̃u. ñ solu ceci illumi¬
nantur. s etiam & alia morboꝵ gene¬
ra. eius uirtutib depelluntur: nuꝑ
autẽ quȩ gesta cognoui referam Pue¬
rulus erat quasi annoꝵ triũ adhuc
ad matris dependens ubera hic a fe¬
bre correptus dum genitͥcis manib
bauilatur: talit̾ ẽ addictus. ut nec pa¬
pillam. nec aliũ cibũ sumere posset.
Interea dum ꝑ tͥduum grauit̾ agens
amatoꝵ baiularet᷑ in ulnis: ait quidã
ex famulis. Utin̾a ad sepulchrũ beati
maximi: hic paruulus deferret᷑. Con¬
fidimꝰ enim de eius meritis: qd possit
eũ sanitati pͥstinȩ restaurare. Qui dũ
emisit. Quod cernentes parentes eiꝰ
flentes ac clamantes ꝓiecerunt eum
ante sepulchru beati marimi: clausisq
ostiis reliquerunt corpꝰ exanimȩ.
Nocte uͦ in lam̃tacione deducta. cũ
redditus t̾rȩ dies altius illuxisset: re¬
seratis seris sacrisq ostiis. infantulũ

Expanded text:
episcopus atque confessor saepius se incolis in multis virtutibad cujus sepulcrum non solum caeci illuminantur, sed etiam et alia morborum genera ejus virtutibus depelluntur. Nuper autem quae gesta cognovi referam. Puerulus erat quasi annorum trium, adhuc ad matris dependens ubera. Hic a febre correptus, dum genitricis manibus bajulatur, taliter est addictus, ut nec papillam, nec alium cibum sumere posset. Interea dum per triduum graviter agens, amatorum bajularetur in ulnis, ait quidam ex famulis: Utinam ad sepulcrum beati Maximi hic parvulus deferretur. Confidimus enim de ejus meritis, quod possit eum sanitati pristinae restaurare. Qui dum itum anhelus emisit: quod cernentes parentes ejus, flentes ac clamantes, projecerunt eum ante sepulcrum beati Maximi confessoris, clausisque ostiis reliquerunt corpus exanime. Nocte vero in lamentatione deducta, cum redditus terrae dies alius illuxisset, reseratis aedis sacratae ostiis, infantulum
Abbreviated transcription (Latin):
poenis lucra capere uitę atternȩ̨
aunofledis. cũ extremos alitus dimit¬¬
ret. & pro dampno presentis uitat.
lucra perciper& uitȩ arternȩ. lrtaq¬
a carnis nexib separaretur. similes
meruit exiens deaeuo habere cantus¬
sui exitus. Nam aperte auribus
hausit quȩ procul abrius excubis
uoces prorumperent. Asperges me
hysopo & mundabor. lauabisme
& super niuem dealbabor. Auditui
meo dabis gaudiũ & lȩtitiã. & excul

Expanded text:
poenis lucra capere vitae aeternae. poenis lucra capere vitae aeternae. Augnofledis, cum extremos alitus dimitteret et pro damno praesentis vitae lucra caperet vitae aeternae laetaque carnis nexibus separaretur, similes meruit exiens de aesui exitus. Nam aperte auribus hausit quae procul ab ejus excubiis voces prorumperent: Asperges me hyssopo, et mundabor; lavabis me, et super nivem dealbabor. Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsul
Abbreviated transcription (Latin):
tam se inter retineant. Cumq
om̃s inter se conquirerent. & quid¬
nam dicere uell& sciscitarentur.
una earũ confusa ac terrore per¬
culsa solo prosternitur. suamq
noxam confitetur. ac in om̃ib se
emendaturã pollicetur. Erat enĩ
sȩculo uacans & foris secularem
uttã desiderans. nec mortificationi
omnino prebebat studiũ. sed tota
uiuebat sȩculo. Post hȩe herchan¬
trudis cum iam nox atra in ruiss&.
& pulsa luce orbem teneret incel¬
lula qua iacebat. lumen ignis rogat
eaxtinguere. Cumq eetere scisci
tarentur quid dicere uellet. non
uidetis inquit quantus splendor
adueniat. & choros canentiũ non
auditis: Querentes illȩ quȩ con¬
cinere audir&. illa ait. Confite
rius. Uel cetera quȩ subsecuntur
hȩc om̃a ora concinunt. Ad miran¬
tibus ergo omnib tam matri quã
consocdalib ultimũ uale dicens
emisit sp̃m. Ac post felicẽ exitũ.
cȩlo reddita ȩterna promeruit
gaudia possidere. & ex presentib

Expanded text:
tam se inter retineant'. Cumque tam se inter retineant'. Cumque omnes inter se conquirerent, et quidnam dicere velit, sciscitarent, una eorum confusa ac terrore perculsa, solo prosternitur suamque noxam confitetur ac in omnibus emendaturam pollicetur. Erat enim saeculo vacans, et foris saecularem vitam desiderans, nec mortificationi omnino praebebat studium, sed tota vivebat saeculo. Post haec Erchantrudis cum iam nox atra inruisset, et pulsa luce, orbem teneret, in cellula qua iacebat lumen ignis rogat exttarentur quid dicere vellet: Non videtis, inquit, quantus splendor adveniat et choros canentium non auditis?' Quaerentes ille, quae concinere audiret, illa ait: 'Confiteeius, vel cetera quae subsecuntur, haec omnia ora concinunt'. Admirantibus ergo omnibus, tam matre quam sodalibus ultimo vale dicens, emisit spiritum, ac post felicem exitum caelo reddita, aeterna promeruit gaudia possidere et ex praesentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ter dictũ audiss&. grauibus ic tuata
uulnerib flere cȩpit. Erat enim in
crastinũ sacrata sollemnitas. beati an¬
testitis martini transitus. Per uigilans
ergo ea nocte. & ablutionẽ culpe
ex orans. ne tanti dampni incurrr¬
ret causam. ut acorpore xp̃i sua
culpa segregaretur. meruit tandẽ
post lacrimas & uberes rugitus ac
crebra suspiria. ueniabilẽ consolatio:¬
nẽ adño habere. Uade inquit. &¬
in hac die reconciliare xp̃o. quia de
lictũ proquo postulasti. dimissũ est
tibi. Matriq indicans. pate facito
quod dixi. Quod mane per confessio¬
nem humilẽ matri pate fecit. sacroq
corpori reconciliata. religiosã post¬
modũ uitam peregit. Acpost mul¬
torũ circula temporũ. cum iam
eam creator omniũ celo condere
uoluit. ignis febris corripuit.
Cumq iam in extremis esset. ait.
Cito currentes unã euobis mortuã
segregate. atq a ceterarũ consor¬
tio deicite. Non enĩ dignũ est. ut

Expanded text:
terdictu audisset, gravibus ictuata terdictu audisset, gravibus ictuata vulneribus, flere coepit. Erat enim in crastinum sacrata sollemnitas beati antestitis Martini transitus. Pervigilans ergo ea nocte et ablutionem culpae exorans, ne tanti damni incurreret causam, ut a corpore Christi sua culpa segregaretur, meruit tandem post lacrimas et uberes rugitus ac crebra suspiria veniabilem consolationem a Domino habere: 'Vade', inquit, 'et in hac die reconciliare corpore Christi, quia delictum pro quo postulasti dimissum est tibi, matrique indicans, patefacito quod dixi'. Quod mane per confessionem humilem matri patefecit, sacroque corpore reconciliata, religiosam postmodum vitam peregit. Ac post multorum circulo temporum, cum iam eam creator omnium caelo condere voluit, igne febris corripuit; cumque iam in extremis esset, ait: 'Cito currentes unam e vobis mortuam segregate atque a ceterarum consortio deicite; non enim dignum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus humilitatis. mirã mansuetudo.
mira pietas. mira lenitas. mira caritas
pollebat. Inter pęne incendia uirtus
anime manebat. in concussa fides. im¬
mobilis bonitas. in comparabilis lacrima¬
rũ ubertas. In quantũ corpus angebant
poenȩ illatę. tantũ animã lȩtificabat
spes gaudiorui. & exultatio uitȩ aeter¬
nȩ. Tanta custodia matris enutrita
intra cȩnobii fuit septa: ut nullatenus
inter fexuum nouerit diiudicare
naturã. Aequę enim marem ut femi¬
nã putabat. eque feminã ut marem.
Exemplũ enim & orationib uberis con¬
uersatio. patientiȩ uirtus. pietatis
cultus. lenitatis affectus. Cumq om¬
nibus grata ess&. euenit ut contra
tenorẽ regulȩ aliquit ageret. Cũq
obiurgata aprȩfata matre fuisset.
ut admisse noxȩ culpã luer&. & quo¬
adusq pęnitentrę inter dicte normã
implesset. se acorpore dñi priuaret.
Cumq illa sacri corporis priuatione in¬

Expanded text:
virtus humilitatis, mira mansuetudo, virtus humilitatis, mira mansuetudo, mira pietas, mira lenitas, mira caritas! Pollebat inter poene incendia virtus animae, manebat inconcussa fides, immobilis bonitas, inconparabilis lacrimarum ubertas; in quantum corpus angebant poene illate, tantum animam laetificabat spes gaudiorum et exultatio vitae aeternae. Tanta custodia matris enutrita intra coenubii fuit septa, ut nullatenus inter sexuum noverit diiudicare naturam; aequae enim marem ut feminam putabat, aequae feminam ut marem. Exemplum etenim erat omnibus uberis conversatio, patientiae virtus, pietatis cultus, lenitatis affectus. Cumque omnibus grata esset, evenit, ut contra tenorem regulae aliquid ageret. Cumque obiurgata a praefata matre fuisset, ut admissae noxae culpam lueret, et quoadusque paenitentiae interdictae normam implesset, se a corpore Domini privaret, cumque illa sacri corporis privatione in
Abbreviated transcription (Latin):
corpus iacebat exanime. balsama
crederes desudare. Quod omnium
quieo tunc ibi fuimus intempore.
magnũ paruit miraculũ. Sed & tri¬
cesimo die cũ eius commemoratio¬
nẽ exinore ecclesiastico facere
conaremur. & missarũ sollemnia
celebraremus. tanta flagrantia
ecclesiã repleuit. ut omniũ ungurn¬
torũ ac pigmentorũ odores crede¬
res adesse. Merito & enĩ rerum
sator hic sibi dicatas animas suis mu¬
nerib facit effulgere. qui ob suum
amorẽ nullatenus uolurrunt scłm
fantiȩ annos detenta her¬
chantrudis nomine. parentib nobi¬
libus insupra dictũ monasterium
conuersa introiuit. Quo cũper
multos annos uitã religiosã ager&
euenit ut eã iustus arbiter perpre¬
sentis corporis pęnas probare uel¬
l&. Tantaq tenera ȩtas flagella
sustinuit. ut exemplũ in ea ĩob ex
pȩnarũ in maniũ multitudine cre¬
deres redundare. Sedmira iniuiuenili
artate pacientia repperiebatur. Mira

Expanded text:
corpus iacebat exanime, balsama corpus iacebat exanime, balsama crederes desudare; quod omnium qui eo tunc ibi fuimus in tempore magnum paravit miraculum. Sed et tricesimo die, cum eius commemorationem ex more ecclesiastico facere conaremus et missarum sollemnia celebraremus, tanta flagrantia ecclesiam replevit, ut omnium unguentorum ac pigmentorum odores crederes adesse. Merito etenim rerum sator hic sibi dicatas animas suis muneribus facit effulgere, qui ob suum amorem nullatenus voluerunt saecufantiae annis detenta, Erchantrudis nomine, parentibus nobilibus, in supradictum monasterium conversa introiit. Quo cum per multos annos vitam religiosam ageret, evenit, ut eam iustus arbiter per praesentis corporis poenas probare vellet, tantaque tenera aetas flagella sustinuit, ut exemplum in eam Iob ex poenarum immanium multitudine crederes redundare. Sed mira in iuvenili aetate patientia repperiebatur, mira
Abbreviated transcription (Latin):
ad plene scłm non dereliquisti
Scriptum est enĩ. date & dabitur
uobis. & alibi in oratione. Dimit¬
te nobis debita nr̃a sicut & nos
dimittimus debitorib nostris.
Non enim dimisisti sodalib totũ
quia tibi in latas molestias reti¬
nuisti. Meminiscere te aduer¬
sũ tres compares lesos portasses
animos. nec omnino indulgentiȩ
medicamine uulnus ex toto inlatum
sanasse. Corrige ergo mores. com¬
pone animos. quos tepore uel negle¬
gentia maculasti. Mirũ dictu. re
diens ac uitę pristinę reddita. trib
lamentis in latã deprompsit senten
tiam. reatumq suũ confitetur. sodi¬
lesq uocat. aduersũ quas motus ani¬
mos deportarat. ueniamq poscit.
nedetanta dolositate dampna in¬
currat uitȩ arternȩ. Sexq mensib
sanitati reddita. post presenti uiax̃
in euo. correptaq post febre. diem
exitus sui prȩdicit. horamq ab eundi
demundo prȩnuntiat. Quȩ ita felicẽ
exitũ per egit. ut intra cellulã qua

Expanded text:
adplene saeculum non reliquisti. adplene saeculum non reliquisti. Scriptum est enim: Date et dabitur vobis, et alibi in oratione: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Non enim dimisisti sodalibus totum, quia tibi inlatas molestias retinuisti. Meminiscere, te adversum tres conpares laesos portasse animos nec omnino indulgentiae medicamine vulnus ex totum inlatum sanasse. Corrige ergo mores, compone animos, quos tepore vel neglegentia maculasti'. Mirum diens ac vitae pristinae reddita, tristibus lamentis illatam deprompsit sentiam reatumque suum confitetur sodalesque vocat, adversum quas motus animos deportarat, veniamque deposcit, ne de tacita dolositate damna incurrat vitae aeternae. Sexque mensibus sanitati reddita post praesenti vixit in aevo, correptaque post febre, diem exitus sui praedicit horamque abeundi de mundo praenuntiat. Quae ita felicem exitum peregit, ut intra cellulam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
quodã in tempore prȩfata burgin¬
dofora febrib corriperet᷑. ac prei¬
tis uitȩ nexibus crederet᷑ dissolui
Quȩ gybitrudis ceruens matrem
monasteru in ex tremo positam
esse. anxi a basilicã ingressa. dnm̃
flebilib postulat uocibus ut autiquã
remini scens misericordiã. matrẽ
mori non sinat. sed priussẽ recipiat
ac sodales suas cȩ̨lo recondat. sicq
demũ matrẽ subsequi iubeat.
Auditq uocẽ post lacrimas de suꝑ
dicentẽ. Uade famula xp̃i. ut
enim petisti optinuisti. Illa & enĩ
sospes superis adhuc iungetur
tu uero prius ecarnis uinculis dis¬
solueris. Nec morata du febre
corripitur. ac supremis functa ho¬
ris animã reddidit. Cumq iam
suscepta ab angelis supra ȩthera
ueheretur. & ante tribunal ȩter¬
ni iudicis posita. candidatorum
ut ipsa post referebat cateruas
conspicer&. omnemq militiam
celi ante gloriã ȩtermi iudicis
astare conspicer&. audit athrono
uocẽ dicentẽ. Reuertere. quia

Expanded text:
quodam in tempore praefata Burgunquodam in tempore praefata Burgundofara febribus corriperetur ac praesentis vitae nexibus crederetur dissolvi. Quod Gibitrudis cernens, matrem monasterii in extremo positam esse, anxia basilicam ingressa, Dominum flebilibus postulat vocibus, ut antiquam reminiscens misericordiam matrem mori non sinat, sed prius se recipiat ac sodales suas caelo recondat, sicque demum matrem subsequi iubeat; auditque vocem post lacrimas desuper dicentem: 'Vade, famula Christi; ut enim petisti, obtinuisti. Illa etenim sospes superis adhuc iungitur; tu vero prius e carnis vinculis dissolveris'. Nec morata diu, febre corripitur ac supremis functa horis animam reddidit. Cumque iam suscepta ab angelis supra aethera veheretur, et ante tribunal aeterni iudicis posita, candidatorum – ut ipsa post referebat – catervas conspiceret omnemque militiam caeli ante gloriam aeterni iudicis astare conspiceret, audit a throno vocem dicentem: 'Revertere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ne ut oratoriũ frequentar& prohi¬
ber&. Sed cum se angi puella cer-¬
ner&. cepit conditoris clementiam
quȩrere. & quȩ sibi frequentiã oran¬
di prohiber&. atq lumen animȩ
uell& extinguere. ipsa ab eterno
priuaretur. Nec morata diuina pie¬
tas. mox dolose oculorũ perculsa
necessario caruit lumine. Gemina¬
uitq parentũ metũ arbiter cle¬
mens. patremq eius febrib corri¬
puit. Quiquã uis nobilitate tumens
tamen exfiliȩ exemplo iam adti-¬
morẽ diuini cultus aspirabat. postu¬
latq filiã ut progenitore dñm
oret. & sisospitati per eius in ter¬
cessionẽ reddatur. in õmib se post
eius uoluntati pariturũ. Nec de¬
fuit fideliter poscenti salus diu
dilata. a motoq igni febris. pristinȩ
est mox genitor redditus sanitati.
Ac de inceps puella postulat. ut ad
supra dictũ cȩnobiũ uenire quȩat
Quo cũ uitã religiosã per multa an¬
norũ spatia pet egiss&. euenit ut

Expanded text:
ne ut oratorium frequentaret, prohine ut oratorium frequentaret, prohibere. Sed cum se angi puella cerneret, coepit conditoris clementiam quaerere, et quae sibi frequentiam orandi prohiberet atque lumen animae vellet extinguere, ipsa ab externo privaretur. Nec morata divina pietas! Mox dolore oculorum perculsa necessarium caruit lumen, geminavitque parentum metum arbiter clemens patremque eius febribus corripuit. Qui quamvis nobilitate tumens, tamen ex filiae exemplo iam ad timorem divini cultus aspirabat postulatque filiam, ut pro genitore Dominum oret, et si sospitati per eius intercessione reddatur, in omnibus se post eius voluntati pariturum. Nec defuit fideliter poscenti salus diu dilata, amotaque igne febris, pristinae est mox genitor redditus sanitati, ac deinceps puella postulat, ut ad supradictum coenubium venire queat. Quo cum vitam religiosam per multa annorum spatia peregisset, evenit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
burgundofora recepit. Erat enim
ei consanguinitate proxima. Quȩ
tanti ardoris igne efferbuerat: ut
in omnib sc̃i sp̃s gratia inea uideret᷑.
flagrare. Nam cum adhuc paterna
detineretur domo. & sp̃u sc̃o mo¬
nente se cultui religionis dicare
uellet. postulat patri matriq ut
sibi oratoriũ quo suo conditori ex¬
hiber& famulatũ construerent.
Sed cũ egre parentes ferrent. erant
enin ambo exgenere francorum
nobiles. nec prorsus eo itinere quȩ
adregna perducit cȩlorũ uitebant᷑
ingredi. sed fulciri magis secularib
desiderabant faleramentis. & ob
hoc sobolem magis desiderabant
efilia. quã sua cęlo tradere pigne¬
ra. Sed cũ nullatenus puellȩ animũ
abhac intentione in mutate uale¬
rent. obtemperantes eius uotis.
paruũ ad modũ oraculũ construunt.
Quodcũ die noctuq puella frequen¬
taret. coepit contra eã callidi hostis
uersutia tela iacere. Aggressusq
perbaiolã impedimenta parare. ac

Expanded text:
Burgundofara recepit. EBurgundofara recepit. Eei consanguinitate proxima. Quae tanti ardoris igne efferbuerat, ut in omnibus sancti Spiritus gratia in ea videretur flagrare. Nam cum adhuc paterna detineretur domo, et Spiritu sancto monente, se cultui religionis dicare vellet, postulat patri matrique, ut sibi oratorium, quo suo conditori exhiberet famulatum, construerent. Sed cum aegre parentes ferrent, – erant enim ambo ex genere Francorum nobiles, – nec prorsus eo itinere quae ad regna perducit caelorum nitebantur ingredi, sed fulciri magis saecularibus desiderabant faleramentis et ob hoc sobolem magis desiderabant e filia, quam sua caelo tradere pignora. Sed cum nullatenus puellae animum ab hac intentione immutare valerent, obtemperantes eius votis, parvum admodum oraculum construunt. Quod cum die noctuque puella frequentaret, coepit contra eam callidi hostis versutia tela iacere, adgressusque per baiolam, inpedimenta parare ac,
Abbreviated transcription (Latin):
scitante ergo matre burgundofora.
quibus talia depromeret dicta.
non inquit cernis uiros stola indutos
astare. qui me nudius tertius ad cȩlos
uexerant. & nunc paratos esse me
eo itinere reducere. Miranti matri
& omnib circũ astantib ultimũ uale
dicens presenti uitę priuataest. In¬
tendentib ergo in eius exitũ om̃ib
choros angelicos omnes audiunt
coneinere. & dulcia modulamina
per atra deferre. metuq simul ac
gaudio omñs procubuere. Egressȩq
foras cellulã qua excubiȩ tenebant᷑
quantũ auris ualuit humana per¬
tingerẽ. uoces semꝑ angelicas audie¬
runt canentes. Hanc primã huius
coenobii exhortationẽ. dñs famulab
suis uoluit demonstrare ut crterę
quȩ superstites essent. om̃i intentio¬
ne adcultũ religionis aspirarent.
tio. Quȩlam & enim uirgo gy¬
bitrudis nomine. genere & religio¬
ne nobilis. supradictũ cornobium
conuersa a scło petut. Quã uelut
munus gratũ ouans monasterii mat̃

Expanded text:
scitante ergo Matre Burgundofara scitante ergo Matre Burgundofara quibus talia depromeret dicta: Non, inquit, cernis viros stola indutos astare, qui me nudiustertius ad coelos vexerant et nunc paratos esse me eo itinere reducere? Miranti Matri et omnibus circumastantibus ultimum vale dicens, praesenti vita privata est. Intendentibus ergo in ejus exitum omnibus, choros angelicos omnes audiunt concinere et dulcia modulamina per aera deferre, metuque simul ac gaudio omnes procubuere; egressaeque foras cellulam qua excubiae tenebantur, quantum auris valuit humana pertingere, voces semper angelicas audierunt canentes. Hanc primam hujus coenobii exhortationem Dominus famulabus suis voluit demonstrare, ut caeterae quae superstites essent, omni intentione ad cultum religionis aspirarent. tio. Quaedam etenim virgo Gibitrudis nomine, genere et religione nobilis, supradictum coenobium conversa a saeculo petiit, quam velut munus gratum ovans monasterii Mater
Abbreviated transcription (Latin):
serta excellenti gloria tripudians
gauder&. & ante conspectũ clemen¬
tis iudicis ad star&. iubrtur denuo
reduci in corpus. & tertio die denuo
redire. Ad corpus rursũ reuehunt.
imperantes ut se uberius paratam
post triduũ habeat. ut quad raguita
dirrũ circulũ impleatur. Reuersa
itaq incorpore matrẽ uocauit.
omnemq famularũ dĩ cateruam
precatur. ut suis orationib ei solamen
ferant. tres adhuc dies sibi uitȩ
mȩtã concessã fuisse testatur. Ad¬
ueniente igitur die tertia. matrẽ
adesse postulat. suumq exitũ ut om̃s
expectent precatur. Obstantib itaq
omnibus. uitȩ exitũ & corporis sospi¬
tatẽ pollicentibus. nec in propatulo
habere dictũ testantib Illa conspi¬
cit duos iuuenes superius uisos ad se
uenire & si iam abire uellet sciscitan¬
tes. At illa ouans. uadã inquit hinc
clomini mi uadã. nec amplius in hac
uita erumnis plena detinear. sed
fuluȩ luci dequa redii reddar. Sci¬

Expanded text:
serta excellenti gloria tripudians serta excellenti gloria tripudians gauderet, et ante conspectum clementis Judicis astaret, jubetur denuo traduci in corpus, et tertio die denuo redire. Ad corpus rursum revehunt imperantes, ut se uberius paratam post triduum habeat, ut quadraginta dierum circulus impleatur. 2. Reversa itaque in corpore Matrem vocavit, omnemque famularum Dei catervam precatur ut suis orationibus ei solamen ferant: tres adhuc dies sibi vitae metam concessam fuisse testatur. Adveniente igitur die tertia Matrem adesse postulat, suumque exitum ut omnes exspectent precatur. Astantibus itaque omnibus vitae exitum et corporis sospitatem pollicentibus, nec in propatulo habere dictum testantibus, illa conspicit duos juvenes superius visos ad se venire, et si jam abire vellet, sciscitantes. At illa ovans: Vadam, inquit, hinc, domini mei, vadam, nec amplius in hac vita aerumnis plena detinear, sed fulvae luci de qua redii reddar. Sci