comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de ce auditũ. Nam & ipse se foras qͦ¬
dammͦ diffundit a carne ᷤ. Unde enĩ
dicimꝰ foris sonat.: nisi ibi sentiamꝰ uͥ
sonat: Ergo &e illic extra carnẽ nr̃ãm
uiuimꝰ. An sentire possumꝰ. & ubi ñ
iuuimꝰ. cũ sensus sine uita eẽ ñ possit:
sȩteri tres sensꝰ apud seipsos sentiui:
quãus de olfactu possit uterimq
dubitari. De gustu aũt atq tactu
nulla controuersia ẽ: quod ea quȩ
gustamꝰ &e tangimꝰ. ñ alibi quã in
nr̃a carne sentimꝰ. Pinde isti tres
sensꝰ: ab hac consideratione semoue¬
antur. Uisus auditꝰq afferunt mira¬
bilem questionẽ: aut quomͦ anima sen¬
tiat ubi ñ uiuit: aut quomͦ uiuat u̾
non ẽ. Neq enĩ nisi in carne sua ẽ: sen¬
tit aut etiã pret̃ carnẽ suã. Ibi qͥppe
sentit ubi uidet: qͥa ce uidere sentire
est. Ibi sentit uͥ audit: qͥa ce audire
sentire ẽ. Aut gͦ ce ibi uiuit. ac ꝑ hoc
etiã ibi ẽ: aut sentit &e ubi ñ uiuit:

Expanded text:
de et auditum. nam et ipse se foras qude et auditum. nam et ipse se foras quodam modo diffundit a carne. unde enim dicimus: Foris sonat\', nisi ibi sentiamus, ubi sonat? ergo et illic extra carnem nostram uiuimus. an sentire possumus, et ubi non uiuimus, cum sensus sine uita esse non possit? Ceteri tres sensus apud se ipsos sentiunt, quamuis de olfactu possit utcumque dubitari. de gustu autem atque tactu nulla controuersia est, quod ea, quae gustamus et tangimus, non alibi quam in nostra carne sentimus. proinde isti tres sensus ab hac consideratione semoueantur. uisus auditusque adferunt mirabilem quaestionem, aut quo modo anima sentiat, ubi non uiuit, aut quo modo uiuat, ubi non est. neque enim nisi in carne sua est; sentit autem etiam praeter carnem suam. ibi quippe sentit, ubi uidet, quia et uidere sentire est; ibi sentit, ubi audit, quia et audire sentire est. aut ergo et ibi uiuit ac per hoc etiam ibi est aut sentit, et ubi non uiuit,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uasis atq organis uidemꝰ audi¬
mus: cȩterisq trib utim᷑ sensib. Inten¬
dat hȩc anima rationalis: & sensus cor¬
poris ñ sensib corꝑis. s ipsa mente. atq
ratione consideret. Certe sentire ho¬
mo ñ potest: nͥ uiuat. Yiuit aũt in
carne: antequã morte utrũq dirima¬
tur. Quomͦ gͥ anima quȩ st̃ extͣ car¬
nem suã sentit: quȩ ñ nisi in carne.
sua uiuit: An ñ ab eiꝰ carne longis¬
sime absunt sidera in cęlo: An in cȩ
lo ñ uidet solem: An sentire. ñ est
uidere: cũ sit in qͥnq sensib excellen¬
tior cęt̾is uisus: An & in cęlouiuit.
qͥa &e in cęlo sentit: &e sensus ẽẽ ñ pot̾.
ubi uita ñ est:An sentit &e uͥ ñ uiuit:
qͥa cũ in sua tantũ carne uiuat. sen¬
tit etiã in his locis quȩ pret̾ eiꝰ car-¬
nem continent᷑. eaq tangit aspectu:
Hidesne quã sit hoc latebrosũ in sensu
tam conspicuo: qͥ uisus dicit᷑. Atten¬

Expanded text:
quasi uasis atque organis uidemus, audiquasi uasis atque organis uidemus, audimus ceterisque tribus utimur sensibus. intendat haec anima rationalis et sensus corporis non sensibus corporis sed ipsa mente atque ratione consideret. certe sentire homo non potest, nisi uiuat; uiuit autem in carne, antequam morte utrumque dirimatur. quo modo igitur anima, quae sunt extra carnem suam, sentit, quae non nisi in carne sua uiuit? an non ab eius carne longissime absunt sidera in caelo? an in caelo non uidet solem? an sentire non est uidere, cum sit in quinque sensibus excellentior ceteris uisus? an et in caelo uiuit, quia et in caelo sentit et sensus esse non potest, ubi uita non est? an sentit, et ubi non uiuit, quia, cum in sua tantum carne uiuat, sentit etiam in his locis, quae praeter eius carnem continent ea, quae tangit aspectu? uidesne, quam sit hoc latebrosum in sensu tam conspicuo, qui uisus dicitur? adten
Abbreviated transcription (Latin):
plere dicit᷑ mundũ. uelut aqua. uelut.
aer. uelut ipsa lux: ut minore sui par¬
te minore mundi partẽ impleat: &¬
maiorẽ maiore. Nouit ubiq totꝰ esse.
& nullo contineri loco: nouit. uenire.
non recedendo ubi erat: nouit abire.
ñ deserendo quo uenerat. Mirat᷑ hoc
mens humana: ce qͥa ñ capit̾. fortasse.
nec credit. Seipsam primitꝰ mirata
miret᷑: seipsam paululu̾ si potest a corꝑe.
attollat. & ab eis reb quas solet. senti
re ꝑcorpꝰ. & uideat ipsa qͥdsit. q̃ utit᷑
corꝑe. S forte ñ potest. Magni qͥppe
ingenii ẽ ut ait quid̾a. seuocare m̃tẽ.
a sensib: &e cogitationẽ a consuetudi¬
ne abducere. Ipsos gͦ corꝑis sensus:
aliquanto insuetiꝰ & uigilantiꝰ per¬
serutet᷑. Sunt certe qͥnq ꝑtiti corꝑis
sensus: qui nec sine corꝑe nec sine¬
anima ẽẽ posst̃: qͥa neq sentire ẽ
nisi uiuentis. qd̾ ab anima ẽ corꝑi:
neq sine corporeis instrum̃tis. et

Expanded text:
plere dicitur mundum uelut aqua, uelut plere dicitur mundum uelut aqua, uelut aer, uelut ipsa, lux, ut minore sui parte minorem mundi partem impleat et maiore maiorem. nouit ubique totus esse et nullo contineri loco; nouit uenire non recedendo, ubi erat; nouit abire non deserendo, quo uenerat. Miratur hoc mens humana et, quia non capit, fortasse nec credit. se ipsam primitus scrutata miretur, se ipsam paululum, si potest, a corpore attollat et ab eis rebus, quas solet sentire per corpus, et uideat ipsa, quid sit, quae utitur corpore. sed forte non potest; \'magni\' quippe \'ingenii est\', ut ait quidam, \'seuocare mentem a sensibus et cogitationem a consuetudine abducere\'. ipsos ergo corporis sensus aliquanto insuetius et uigilantius perscrutetur. sunt certe quinquepartiti corporis sensus, qui nec sine coranima esse possunt: quia neque sentire est nisi viventis, quod ab anima est corpori; neque sine corporeis instrumenti
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥd hinc plura: Heniendu ad rem
potiꝰ. quã requiris. Ubi primũ scire
te uolo. ñ hoc xꝑianã habere doctri¬
nam: qd̾ ita sit ds infusus carni quȩ
ex uirgine nasceret᷑. ut curã guber¬
nandȩ uniu̾sitatis uł deseruerit
uł amiserit: uł ad illud corpusculum.
quasi contractã materiã collectãq
transtulerit. Hominũ iste sensus est.
nichil nͥ corporea ualentiũ cogitare:
siue ista crassiora. sicut st̃ humor atq
humꝰ: siue subtiliora. sic̃ aeris ae lucis.
ud alibi habeat necesse ẽ: & qnͣtũcũꝙ
sit corpꝰ seu quantulumeũq corpus¬
culũ loci occupet spacĩ eundẽq lo¬
cum sic impleat. ut in nulla eiꝰ parte
sit totũ: ac ꝑ hoc densari atq raresce.¬
re. conthi ae dilatari. inminutias de¬
teri & grandescere in molem. ñ nisi
corpoꝵ ẽ. longe alia ẽ animȩ natura
quã corꝑis: qntomagis di: qͥ creator
est &e animȩ &e corꝑis: Non sic ds̃ ini¬

Expanded text:
Sed quid hinc plura? ueniendum ad rem Sed quid hinc plura? ueniendum ad rem potius, quam requiris. ubi primum scire te uolo non hoc Christianam habere doctrinam, quod ita sit deus infusus carni, qua ex uirgine nasceretur, ut curam gubernandae uniuersitatis uel deseruerit uel amiserit uel ad illud corpusculum quasi contractam collectamque transtulerit. hominum iste sensus est nihil nisi corpora ualentium cogitare siue ista crassiora, sicut sunt humor atque humus, siue subtiliora sicut aeris et lucis, ud alibi habeat necesse est et, quantumcumque sit corpus seu quantulumcumque corpusculum, loci occupet spatium eundemque locum sic impleat, ut in nulla eius parte sit totum. ac per hoc densari atque rarescere, contrahi et dilatari, in minutias deteri et grandescere in molem non nisi corporum est. longe aliud est animae natura quam corporis; quanto magis dei, qui creator est et animae et corporis! non sic deus im
Abbreviated transcription (Latin):
me beniuolentissimũ soluas atq exuaᷤ
ac de me mͥ magis quã ulli alteri cre¬
das. si mͥ dilectionis uicem reddis. Can¬
ta est enĩ xꝑianarũ ꝓfunditas littera¬
rum: ut in eis cotidie ꝓficerem. si eas
solas ab meunte pueritia usq ad deere¬
pitam senectutẽ. maximo ocio. sũmo stu¬
dio. meliore ingenio conarer ad discere:
non quo ad ea quȩ necessaria st̃ saluti.
tanta in eis ꝑueniat᷑ difficultate: s
cũ qͥsq ibi fide̾ tenuerit. sine qua pie
recteq non uiuit᷑. tã multis tamq
multiplicib misterioꝵ umbraculis o¬
pacata. intelligenda ꝓficientib restañ.
tantaq ñ solũ in uerbis quib ita dic¬
ta st̃. uerũetiã in reb quȩ intelligen¬
de. st̃. latet altitudo sapientiȩ: ut an¬
nosissimis acutissimis flagrantissimiᷤ
cupiditate discendi. hoc contingat.
qd̾ eadem seriptura quodã loco habae.
cum consũmauerit homo tẽ incipit.

Expanded text:
me beniuolentissimum soluas atque exuas me beniuolentissimum soluas atque exuas ac de me mihi magis quam ulli alteri credas, si mihi dilectionis uicem reddis. tanta est enim Christianarum profunditas litterarum, ut in eis cotidie proficerem, si eas solas ab ineunte pueritia usque ad decrepitam senectutem maximo otio, summo studio, meliore ingenio conarer addiscere, non quo ad ea, quae necessaria sunt saluti, tanta in eis perueniatur difficultate, sed, cum quisque ibi fidem tenuerit, sine qua pie recteque non uiuitur, tam multa tamque multiplicibus mysteriorum umbraculis opacata intellegenda proficientibus restant tantaque non solum in uerbis, quibus ita dicta sunt, uerum etiam in rebdae sunt, latet altitudo sapientiae, ut annosissimis, acutissimis, flagrantissimis cupiditate discendi hoc contingat, quod eadem scriptura quodam loco habet: Cum consummauerit homo, tunc incipit.
Abbreviated transcription (Latin):
erint tantȩ maiestatis indicia: qm̃
larualis illa purgatio. debiliũ curȩ.
reddita uita defunctis. hȩc si &e alios
cogitemꝰ dõ parua st̃. Hanc seribis in
quod̃a conuentu amicoꝵ. ab uno ex
multis qui aderant illatã ẽẽ questio¬
nem: uos aũt int̾uenisse ulterius in¬
quirenti. solutũq conuentũ ad poti¬
oris ꝑitiȩ merita distulisse: nedũ in¬
cautius secreta temerant᷑: in culpam
deflecteret error innocuus. Deinde
ad me litteraꝵ tuaꝵ dirigis intenti¬
onem: &e ptꝰ hanc imꝑitiȩ confessionẽ
admones. ut a partib urĩs qͥd deside¬
retur agnoscam. Adiungis etiã inter¬
esse famȩ meȩ ut quesita noueritis:
qd̾ ut cũq absq detrim̃to cultꝰ diui¬
ni. in aliis sacerdotib tolerat᷑ inscien¬
tia: at cũ ad me antistitẽ uenit᷑. legi
deest. qͥcqͥd contigerit ignorari. Primũ
gͥ hane de me opinionẽ facile p̾sũptã
queso deponas: eũꝙ animũ quãui erga

Expanded text:
erint tantae maiestatis indicia, quoniam erint tantae maiestatis indicia, quoniam larualis illa purgatio, debilium curae, reddita uita defunctis, si et alios cogitemus, deo parua sunt. hanc scribis in quodam conuentu amicorum ab uno ex multis, qui aderant, inlatam esse quaestionem, uos autem interuenisse ulterius inquirenti solutumque conuentum ad potioris peritiae merita distulisse, ne, dum incautius secreta temerantur, in culpam deflecteret error innocuus. Deinde ad me litterarum tuarum dirigis intentionem et post hanc inperitiae confessionem admones, ut, a partibus nostris quid desideretur, agnoscam. adiungis etiam interesse famae meae, ut quaesita noueritis, quod utcumque absque detrimento cultus diuini in aliis sacerdotibus toleratur inscitia, at cum ad me antistitem uenitur, legi deest, quicquid contigerit ignorari. primum igitur hanc de me opinionem facile praesumptam quaeso deponas eumque animum quamuis erga
Abbreviated transcription (Latin):
luculentũ ꝓdesse debet etiã cȩteris:
contra quoꝵ tarditatẽ seu ꝑuersitatẽ.
conuenientissime defendenda est
tantȩ gr̃ẽ dispensatio: quã suꝑbe
animulȩ nichilipendunt: quȩ nimi ͤ
affectant plurimũ posse: & ad sua
uitia sananda uł etiã frenanda. ni-¬
chil possunt. Queris gͥ. utrũ mundi
dñs &e rector. intemeratȩ femine
corpꝰ impleuerit. ꝑtulerit decẽ men¬
sium longa fastidia mat̾: & tam̃ uirgo
enixa sit sollempnitate pariendi. &
post hȩc uirginitas iniuolata ꝑman¬
serit: utrũ intra corpuscułu uagientiᷤ
infantiȩ latuerit. cui par uix putat᷑
uniuersitas: passus fuerit puerilita¬
tis annos: ad oleuerit: iuuentute so¬
lidatus sit: tãdiu a sedib suis abfu¬
erit ille regnator: atq in unũ corpꝰ¬
culum totiꝰ mundi cura transiata sit:
deinde in sompnos resolutꝰ sit. cibo
alitus. om̃s affectus mortaliũ sense¬
rit: nec ullis cõpetentib signis claru¬

Expanded text:
luculentum prodesse debet etiam ceteris, luculentum prodesse debet etiam ceteris, contra quorum tarditatem seu peruersitatem conuenientissime defendenda est tantae gratiae dispensatio, quam superbae animulae nihili pendunt, quae nimis affectant plurimum posse et ad sua uitia sananda uel etiam frenanda nihil possunt. Quaeris igitur, utrum mundi dominus et rector intemeratae feminae corpus impleuerit, pertulerit decem mensiumenixa sit sollemnitate pariendi et post haec uirginitas inuiolata permanserit; utrum intra corpusculum uagientis infantiae latuerit, cui par uix putatur uniuersitas, passus fuerit puerilitatis annos, adoleuerit, iuuentute solidatus sit; tam diu a sedibus suis afuerit ille regnator atque in unum corpusculum totius mundi cura translata sit; deinde in somnos resolutus sit, cibo alitus, omnes affectus mortalium senserit nec ullis competentibus signis claru
Abbreviated transcription (Latin):
nõ illustri ac merito insigni.
&e p̾stantissimo filio uolusiano: augusti¬
nus in dño salutẽ. Legi litteras tuas.
in quib uidi magni cuiꝰdã dialogi
specimen. laudabili breuitate. comp̾¬
hensũ. Respondere gͥ debii: nec ꝓdila¬
tione aliqͥd excusationis opponere. Ac¬
cidit enĩ oportune: ut ab alienis negoci¬
is mͥ aliquantułu uacaret. Quibꝰ aũt
dictandis hoc ocium statuerã impen¬
dere. paulułu distuli: nequaquã iustũ
esse arbitratꝰ. ut quẽ ad querenłu ex¬
hortatus ipse fuerã. differrẽ querentẽ.
ita te. uelit doctrina instrui xꝑiana.
ut. tͥ tantũ sufficiat. ad salutẽ. non
huiꝰ uitȩ. quã uaporis ẽẽ simillimã
tantilłu apparentis. & ilico uanescentiᷤ
atq ꝑeuntis. sermo diuinꝰ admonere
curauit: s ilła salutẽ. ꝓꝑt̾ quã adipis¬
cendã & inęt̾num obtinenda. xꝑians
sumꝰ: Parũ est gͦ nobis sic te instrui.
ut tͥ sit liberando satis. Ingeniũ qͥp¬
pe &e eloquiũ tuũ. tam excellens taq

Expanded text:
NO INLUSTRI ET MERITO INSIGNI ET PRAESTANTISSIMO FILIO VOLUSIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Legi litteras tuas, in quibus uidi magni cuiusdam dialogi specimen laudabili breuitate comprehensum. respondere igitur debui nec pro dilatione aliquid excusationis opponere. accidit enim opportune, ut ab alienis negotiis mihi aliquantulum uacaret. quibus autem dictandis hoc otium statueram inpendere, paululum distuli nequaquam iustum esse arbitratus, ut, quem ad quaerendum exhortatus ipse fueram, differrem quaerentem.ita te uelit doctrina instrui Christiana, ut tibi tantum sufficiat ad salutem non huius uitae, quam uaporis esse simillimam tantillum apparentis et ilico uanescentis atque pereuntis sermo diuinus admonere curauit, sed illam salutem, propter quam adipiscendam et in aeternum obtinendam Christiani sumus? parum est ergo nobis sic te instrui, ut tibi sit liberando satis. ingenium quippe et eloquium tuum tam excellens tamque
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵlibet philosophoꝵ. quȩ leges qͣ¬
rũlibet ciuitatũ. duob p̾ceptis ex
pendere. ullom̾ st̃ cõparandȩ. diliges
dum̃ dm̃ tuũ ex toto corde. tuo. & ex tota
anima tua. & ex tota m̃te tua. & dili

Expanded text:
quorumlibet philosophorum, quae leges ququorumlibet philosophorum, quae leges quarumlibet ciuitatum duobus praeceptis, ex pendere, ullo modo sunt comparandae? Diliges dominum deum tuum ex toto corda tuo et ex tota anima tua et ex tota mente t
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificio succedente: illa sacrificia qͥ¬
b hoc figurabat᷑. templi illiꝰ eu̾sione
tolluntur. Rȩpba ꝑ infidelitat̃e gens
ipsa iudeoꝵ a sedib exstirpata. ꝑ mũ¬
dũ usq quaq disꝑgitur. ut ubiq por¬
ab ipsis adu̾sariis ꝑferat᷑: ubi etiã ip¬
sos p̃dictũ est ñ fuisse credituros. Tẽ.¬
pla &e simulachra dȩmonũ. ritusq sa¬
crilegi. paulatĩ atq alt̾natim scd̾m
p̾dicta ꝓpħica subuertunt᷑: hereses ad¬
uersus nom̃ xꝑi sub uelam̃to tam̃ no¬
minis xꝑi. ad exercendã doctrinam
sacrȩ religionis. sicut p̾mntiatȩ st̃
pullulant. Hȩc omĩa sicut legunt᷑
p̃dicta. ita cernunt᷑ impleta: atq ex
his iam tot & tantis. quȩ restant
expectant᷑ implenda. Quȩ tandẽ
mens auida et̾nitatis iutȩq p̾sen¬
tis breuitate ꝑmota: contra huiꝰ di¬
uinȩ auctoritatis lum̃ culm̃q con¬
tendat: Quȩ disputationes. q̃ littȩ

Expanded text:
sacrificio succedente illa sacrificia, qusacrificio succedente illa sacrificia, quibus hoc figurabatur, templi ipsius euersione tolluntur. reproba per infidelitatem gens ipsa Iudaeorum a sedibus extirpata per mundum usquequaque dispergitur, ut ubique porab ipsis aduersariis proferatur, ubi etiam ipsos praedictum est non fuisse credituros. templa et simulacra daemonum ritusque sacrilegi paulatim atque alternatim secundum praedicta prophetica subuertuntur. haereses aduersus nomen Christi sub uelamento tamen nominis Christi ad exercendam doctrinam sanctae religionis, sicut praenuntiatae sunt, pullulant. haec omnia sicut leguntur praedicta, ita cernuntur impleta atque ex his iam tot et tantis, quae restant, expectantur implenda. quae tandem mens auida aeternitatis uitaeque praesentis breuitate permota contra huius diuinae auctoritatis lumen culmenque contendat? Quae disputationes, quae litterae
Abbreviated transcription (Latin):
micos augent᷑. pͥsecutionib erescunt:
ꝑ afflictionũ angustias usq in t̾rarũ
extrema dilatant᷑ Ex imꝑitissimis ex
abiectissimis ex paucissimis. illuminan¬
tur nobilitant᷑ multiplicant᷑ p̾̃clard̃¬
sima ingenia. cultissima eloqͥa: mira¬
bilesꝙ ꝑitias acutoꝵ facundoꝵ atq
doctoꝵ. subiugant. xp̃o: & ad p̾dican¬
dam uiã pietatis salutisq conu̾tui:
alternis adu̾sitatib & ꝓsꝑitatib re¬
rum. pacientiã & tẽperantiã uigi¬
lanter exercent: mundo declinan¬
te in extrema. fessisꝙ reb etatẽ ul¬
timã ꝓtestante. multo fidentiꝰ qͥa
& hoc predicłũ est. ȩternã felieitatẽ
cȩlestis ciuitatis expectant: atq int̃ hȩc
omĩa. contra ȩccł̃iam xꝑi impiarũ gen¬
tiũ infidelitas fremit. Eiunct illa pa¬
tiendo: & inconcussam fidẽ int̾ obsisten¬
tiũ seuitiã ꝓfitendo. Reuelatȩ ueri¬
tatis quȩ diu ꝓmissis misticis uelabat᷑

Expanded text:
micos augentur, persecutionibus crescunt, micos augentur, persecutionibus crescunt, per afflictionum angustias usque in terrarum extrema dilatantur. ex inperitissimis, ex abiectissimis, ex paucissimis inluminantur, nobilitantur, multiplicantur. prae. clarissima ingenia, cultissima eloquia mirabilesque peritias acutorum, facundorum atque doctorum subiugant Christo et, ad praedicandam uiam pietatis salutisque conuertunt. alternis aduersitatibus et prosperitatibus rerum patientiam et temperantiam uigilanter exercent, mundo declinante in extrema fessisque rebus aetatem ultimam protestante multo fidentius, quia et hoc praedictum est, aeternam felicitatem caelestis ciuitatis expectant. atque inter haec omnia contra ecclesiam Christi impiarum gentium infidelitas fremit, euincit illa patiendo et inconcussam fidem inter obsistentium saeuitiam profitendo. reuelatae ueritatis, quae diu promissis mysticis uelabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nomine in om̃ib gentib dicatos sibi
ppłos habiturũ. inq illo peccatoꝵ re¬
missionẽ salutẽq ȩternã futurã esse
credentib᷑: omĩa gentis illiꝰ ꝓmissa. õs
ꝓphetiȩ. sacerdotia sacrifitia tempłũ.
& cuncta om̃ino sacram̃ta sonuerunt.
Wenit ce xp̃c: complent᷑ in eiꝰ ortu uita.
factis dictis. passionib morte. resurre¬
domo congregatos: & hoc ipsũ ꝓmissum.
orando ac. desiderando expectantes. Im¬
pleti aũt spũ scõ. loquunt᷑ repente. lin¬
guis om̃iũ gentiũ: arguunt fidenter
errores. p̃dicant saluberrimã ueritatẽ:
exhortant᷑ ad pęnitentiã. p̃teritȩ cul¬
pabilis uitȩ indulgentiã de diuina
grã pollicent᷑: predicationẽ pietatis.
uerȩq religionis signa congruentia
&e miracula consequunt᷑. Excitat᷑ adu̾¬
sus eos seua infidelitas. tolerant p̾dicta:
sperant ꝓmissa. docent p̃ceptaͬ nume.¬
ro exigui ꝑmundu disseminant᷑. ppłos
nurabili facilitate conuertunt: int̾ mi¬

Expanded text:
sibi populos habiturum inque illo peccatorum remissionem salutemque aeternam futuram esse credentibus omnia gentis illius promissa, omnes prophetiae, sacerdotia, sacrificia, templum et cuncta omnino sacramenta sonuerunt. Venit et Christus, complentur in eius ortu, uita, factis, dictis, passionibus, morte, resurredomo congregatos et hoc ipsum promissum orando ac desiderando expectantes. impleti autem sancto spiritu loquuntur repente linguis omnium gentium, arguunt fidenter errores, praedicant saluberrimam ueritatem, exhortantur ad paenitentiam praeteritae culpabilis uitae, indulgentiam de diuina gratia pollicentur. praedicationem pietatis ueraeque religionis signa congruentia et miracula consequuntur. excitatur aduersus eos saeua infidelitas, tolerant praedicta, sperant promissa, docent praecepta. numero exigui per mundum disseminantur, populos mirabili facilitate conuertunt, inter ini
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑiant᷑. siue bonis eiꝰ misericordit᷑
ac temꝑant̃ utantur. ȩternũ ꝓ utͦq
premiũ recepturi in ciuitate suꝑna
atq diuina: ubi iam ñ sit molestiȩ
toleranda calamitas:. nec laboris ef
frenanda cupiditas: s sola sine ulla
difficultate &e ꝑfecta libertate. reti¬
nenda dĩ ce ꝓxumni caritas. Incolumẽ
feliciorẽq te misericordissima dĩ om¬
nipotentia tueat᷑: dñe illustris : me¬
rito insignis ac p̾stantissime fili. Scãm
& in xp̃o dignissime honorandã ma¬
tr̃ẽ. cuiꝰ ꝓ te preces ds exaudiat ꝓme
ritis urĩs: offitiosissime saluto. Sc̃s fr̃
multũ salutat.

Expanded text:
experiantur siue bonis eius misericorditer experiantur siue bonis eius misericorditer ac temperanter utantur, aeternum pro utroque praemium recepturi in ciuitate superna atque diuina, ubi iam non sit moleste toleranda calamitas nec laboriose frenanda cupiditas sed sola sine ulla difficultate et cum perfecta libertate retinenda dei et proximi caritas. incolumem felicioremque te misericordissima dei omnipotentia tueatur, domine inlustris et merito insignis ac praestantissime fili. sanctam et in Christo dignissime honorandam matrem, cuius pro te preces deus exaudiat, pro meritis uestris officiosissime saluto. sanctus fmultum salutat.
Abbreviated transcription (Latin):
mos ess aliꝰ: nr̃oꝵ nob̾ in hac re dig¬
nius imitanda preberet᷑ auctoritas.
Inspice itaq modũ ȩpłarũ apostoli¬
caꝵ: uł eoꝵ etiã qui illa diuina diui¬
na eloqͥa tractauert̃: &e ñ te pigeat
uł multa querenda ꝓponere si mul¬
ta ꝑmouent: uł aliquando diutiꝰ uer¬
sare qd̃ queris:. ut quanto fieri ꝑ
tales qͣles nos sumꝰ potest. ñ remane¬
at dubitationis nubiłu. qd̾ obstet
lumini ueritatis. Scio enĩ excellen¬
tiam tuã. quoꝵdã ꝑpeti obstinatissi¬
mas contradictiones: qͥ ꝓꝑt̾e̾a putant
uł putari uolunt xꝑiana doctrinã.
utilitati ñ conuenire rei publicȩ: qͥa
nolunt stare rem publicã firmitate
uirtutũ. s impunitate uicioꝵ. Non
aũt sicut regi homini uł cuilibet
pͥncipi ciuitatis. ita etiã dõ quicqͥd
um eundẽ ipsũ xp̃m. ñ deserit eos
qui ex eiꝰ fide uiuunt. eũq pie colt:
siue mala huiꝰ uitȩ pacient̃ fortit̃ꝙ

Expanded text:
mos esset alius, nostrorum nobis in hac re digmos esset alius, nostrorum nobis in hac re dignius imitanda praeberetur auctoritas. inspice itaque modum epistularum apostolicarum uel eorum etiam, qui illa diuina eloquia tractauerunt, et non te pigeat uel multa quaerenda proponere, si multa permouent, uel ali-, quanto diutius uersare, quod quaeris, ut, quantum fieri per tales, quales sumus, potest, non remaneat dubitationis nubilum, quod obstet lumini ueritatis. Scio enim excellentiam tuam quorundam perpeti obstinatissimas contradictiones, qui propterea putant uel putari uolunt Christianam doctrinam utilitati non conuenire rei publicae, quia nolunt stare rem publicam firmitate uirtutum sed impunitate uitiorum. non autem sicut regi homini uel cuilibet principi ciuitatis ita etiam deo, quicquid um eundem ipsum Christum non deserit eos, qui ex eius fide uiuunt eumque pie colunt, siue mala huius uitae patienter fortiterque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ audeat. accedere mens tardiuscu
la ce inerudita. quasi pauꝑ ad diuitẽ. ⁊¬
s inuitat om̃s humili sermone. quos
ñ solũ manifesta pascat. s etiã secre¬
ta exerceat ueritate:. hoc in ꝓmptis
qd̃ in reconditis habens. S ne aꝑta
fastidirent᷑. eadẽ rursus oꝑta desi¬
derant᷑: desiderata quodãmͦ reno¬
uant᷑ renouata suauit intimant᷑.
His salubrit̾ & praua corrigunt᷑ &e parua
nutriunt᷑: & magna oblectant᷑ ingenia.
Ille huic doctrinȩ inimicus ẽ animus:
qui uł errando eã nescit ẽẽ saluberri¬
m̃a: uł odit egrotando medicinã. Uide ᷤᷤ
quã ꝓlixam ȩpłam fecerimꝰ Si qͥd gͦ te
mouet. atq int̾ nos ꝑtractari tanti
habes. ñ tibi faciat angustias usitata¬
rũ ȩpłarũ uelut custodiendus modꝰ.
qͥa e optime nosti quã grandes eas
ueteres habuerint: cũ aliqͥd agerent.
qd̃ explicare breuit᷑ ñ ualerent. Et
si auctoꝵ ad alias litteras ꝑtinentiũ

Expanded text:
n audeat an audeat ala et inerudita, quasi pauper ad divitem: sed invitat omnes humili sermone, quos non solum manifesta pascat, sed etiam secreta exerceat veritate, hoc in promptis quod in reconditis habens: sed ne aperte fastidirentur, eadem rursus operta desiderantur, desiderata quodammodo renovantur, renovata suaviter intimantur. His salubrinutriuntur et magna oblectantur ingenia. ille huic doctrinae inimicus est animus, qui uel errando eam nescit esse saluberrimam uel odit aegrotando medicinam. Vides, quam prolixam epistulam fecerim. si quid ergo te mouet atque inter nos pertractari tanti habes, non tibi faciat angustias usitatarum epistularum uelut custodiendus modus, quia et optime nosti, quam grandes eas ueteres habuerint, cum aliquid agerent, quod explicare breuiter non ualerent. et si auctorum ad alias litteras pertinentium
Abbreviated transcription (Latin):
sica: qm̃ om̃s om̃iũ naturarũ causȩ in dõ
creatore st̃. Hic ethica. qm̃ uita bona & ho¬
nesta ñ aliunde. format᷑. quã eũ ea quȩ
diligenda st̃. quẽ admodũ diligenda st̃
diligunt᷑: hoc ẽ ds̃ & ꝓximꝰ. Hic logica:
qm̃ ueritas lum̃q anime rationalis.
ñ nisi ds̃ est. Hic etiã laudabilis rei pub¬
lice salus. Neq enĩ conditur &e custo¬
ditur optima ciuitas. nͥ fundam̃to
&e uinculo fidĩ. firmȩq concordiȩ. cũ
bonũ cõmune diligitur. qd̾ sũmũ ac
uerissimũ ds̃ ẽ: atq in illo inuicem
sincerissime se homines diligunt. cũ
ꝓꝑt̾ ilłu se diligunt: cui quo animo
diligant. occultare ñ posst̃. Modus aũt
ipse dicendi quo sc̃a scriptura contex¬
itur. quã om̃ib accessibilis. quãuis pau¬
cissimis penetrabilis. ea quȩ aꝑta con¬
tinet. quasi amicus familiaris sine
fueo ad cor loquit᷑ indoctoꝵ atq doc¬
toꝵ: ea uͦ quȩ in misteriis occultat.
nec ipsa eloquio suꝑbo erigit. quo¬

Expanded text:
iam omnes omnium naturarum causae in Deo creatore sunt. Hic ethica, quoniam vita bona et honesta non aliunde formatur, quam cum ea quae diligenda sunt, quem ad modum diligenda sunt, diliguntur, hoc est deus et proximus; hic logica, quoniam ueritas lumenque animae rationalis nonnisi deus est; hic etiam laudabilis rei publicae salus, neque enim conditur et custoditur optima ciuitas nisi fundamento et uinculo fidei firmaeque concordiae, cum bonum commune diligitur, quod summum ac uerissimum deus est, atque in illo inuicem sincerissime se homines diligunt, cum propter illum se diligunt, cui, quo animo diligant, occultare non possunt. Modus autem ipse dicendi, quo sancta scriptura contexitur, quam omnibus accessibilis, quamuis paucissimis penetrabilis! ea. quae aperta continet, quasi amicus familiaris sine fuco ad cor loquitur indoctorum atque doctorum; ea uero, quae in mysteriis occultat, nec ipsa eloquio superbo erigit, quo no
Abbreviated transcription (Latin):
rita. iudiciũ reportabt̃. boni uͦ etiam
ipsi quidẽ. scd̾m suȩ bonȩ uoluntatiᷤᷤ
merita p̾mium consequent᷑. S etiam
ipsam bonã uoluntatẽ ꝑ dĩ grãm conse¬
cuti sunt: ac sic impletur qd̃ scͥptum ẽ.
ira &e indignatio. tribulatio & angustia
in omnẽ animã hominis oꝑantis malũ.
iudei primũ &e greci: gła aũt ce honor
& pax om̃i oꝑanti bonũ. iudõ primũ &
greco. De qua difficillima questione. ħ
est de uoluntate & grã. non opꝰ habui
etiam in hac ȩpła diutiꝰ disputare: qm̃
& aliam iam eis dederam tanquã citiꝰ
redituris. Et scripsi ad uos etiã librũ:
quẽ si adiuuante dño diligent̃ legeri¬
tis. & uiuacit̾ intellexeritis: nullas ex¬
istimo int̾ uos de hac re dissensiones
ulterius iam futuras. Portant aũt se¬
cum & alia quȩ uobis diligenda ẽẽ
credidimꝰ. quib cognoscatis. quẽad
modũ catholica ȩccłia in dĩ miscdi̾a.

Expanded text:
rita iudicium reportabunt. boni uero etiam rita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam uoluntatem per dei gratiam consecuti sunt. ac sic impletur, quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catholica e
Abbreviated transcription (Latin):
um felicẽ. dĩ seruos. qͥ ex ur̃a congrega¬
tione ad nos uener̃t: nob̾cum egisse pa̾¬
cha nouerit caritas ur̃a. Quos ido te¬
nuimus aliqnto diutiꝰ: ut instructioreᷤ
ad uos redirent. aduersus nouos here¬
ticos pelagianos: in quoꝵ errorẽ cadit.
qui putat scd̃m aliqua merita huma¬
na dari grãm cdi: quȩ sola hominẽ li¬
qui putat qnͣdo ad iudiciũ dñs uene¬
rit. ñ iudicari hominẽ sedm oꝑa sua.
qui iam ꝑetatẽ uti potuit libero uo¬
luntatis arbitrio: nichilominꝰ in errore
ẽ. Soli enĩ pariili qͥ nundu habent
oꝑa ꝓpria. uł bona uł mala. sed̾m solũ
originale peccatũ dapnabuntur: qͥb
ꝑ lauachrũ regenerationis ñ subue¬
nit grã saluatoris. Cȩteri aũt om̃s
qui iam utentes libero arbitrio. sua
ꝓpria peccata originali peccato insuꝑ
addider̃t̃: si de potestate tenebrarũ
ꝑ grãm dĩ non eruunt᷑. nec tranfferuit᷑
ad regnũ xꝑi. ñ solũ scd̾m originis
uerũetiam scdm ꝓprie uoluntatiᷤ me¬

Expanded text:
um Felicem, Dei servos, qui ex vestra congregatione ad nos venerunt, nobiscum egisse Pascha noverit Charitas vestra. Quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad vos redirent adversus novos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam Dei, quae sola hominem liqui putat, quando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis me
Abbreviated transcription (Latin):
grã attribuatis:. nec sic defendatiᷤᷤ gra¬
tiam. ut quasi de illa securi. mala oꝑa
diligatis. Qd ipsa grã dĩ auertat a uo¬
bis. Talium qͥppe uerba sibi ꝓponens
apłs ait. Qd ergo dicemꝰ: ꝑmanebimꝰ
in pecc̃o: ut gr̃a abundet. Atq his u̾bis
hominũ errantiũ. & di grãm ñ intel¬
ligentiũ. respondit ut debuit diceis.
Absit. Si enĩ mortui sumꝰ peccato: quomͦ
uiuemꝰ in eo: Nicħ diei potuit breuiꝰ
&e meliꝰ Qd enĩ nobis grã di utilius
confert in hoc p̾senti scło maligno: nͥ
ut moriam᷑ peccato:Ae ꝑ hoc ipsi grẽ
inueniet᷑ ingratꝰ: qui ꝓꝑt̾ illam uult¬

Expanded text:
gratia tribuatis, nec sic defendatis gragratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam
Abbreviated transcription (Latin):
nera aũt tua in pace ꝓducet. Sic gͦ in¬
dellige qd tibi p̃ceptum ẽ. rectos cursꝰ
fac pedib tuis. & uias tuas dirige:
ut noueris cũ hoc facis. a dño dõ tͥ
p̾stari ut hoc facias: & ñ declinabis
ad dexterã quãuis ambules in uiis
dextris. ñ confidens in uirtute tua:
& ipse erit uirtꝰ tua. qͥ rectos faciet
cursus tuos: ce itinera tua in pace
ꝓducet. Quappt̃ dilectissimi. qͥ cũꝙ
dicit uoluntas mea sufficit mͥ ad faci¬
enda oꝑa bona: declinat. in dexterã.
S rursus illi qui putant bonã uitã ẽẽ
deserencdã. quando audiunt sic dĩ gr̃ã
p̾dicari. ut credatur & intelligat᷑ uo¬
luntates hominũ ipsam ex malis bonaᷤ
facere. ipsam etiã quas fecerit. custodi¬
re: & ꝓꝑt̾ea dicunt faciamꝰ mala ut ue¬
niant bona: in sinistrã declinant. d̃o
uobis dixi. ñ declinetis in dext̾am neq
in sinistrã. hoc ẽ nec sic defendatis libe¬
rum arbitriũ. ut ei bona oꝑa sine dĩ

Expanded text:
 tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi praeceptum est: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino deo tibi praestari, ut hoc facias. et non declinabis ad dextram, quamuis ambules in uiis dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs. ut in illis ambulem᷑. Uias
aũt sinistras ꝑuersas id ẽ uias impioꝵ.
non utiq nouit: qͥa ñ eas ipse fecit ho¬
mini: s homo sibi. ꝓꝑter qd̾ dicit. Odiui
aũt ego ꝑuersas uias ma. loꝵ: ipse st̃
a sinistris. S respondet᷑ nob̾. Cur gͦ
dixit ne declines in dextrã neq in
sinistrã: cũ potiꝰ dicere debuisse ui¬
deatur. tene dextr̃a & ne declines in si¬
nistram: si bonȩ st̃ uiȩ quȩ a dextris st̃:
Cur putamꝰ nisi qͥa ita st̃ uie bonȩ q̃
a dextris st̃. ut in dextrã tam̃ declina¬
re ñ sit bonũ: Declinare qͥppe ille ẽ
intelligendus in dext̾am: qui bona
ipsa oꝑa quȩ ad uias dextras ꝑtinent.
sibi uult assignare ñ dõ. Et ido cum
dixiss uias enĩ quȩ a dextris st̃ nouit
dnĩs. puer se aut̃ sunt quȩ a sinistris st̾:

Expanded text:
tolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem sun
Abbreviated transcription (Latin):
entes in bono ꝓposito ꝑmanere. Hoc ꝓ
uobis hoc ꝓ nobis. hoc ꝓ om̃ib qͥ uos
diligunt. & ꝓeis qui uos oderunt: m¬
stanter in pace fr̃na & uigilant̃ orate.
Deo iuiuatis. Siqͥd de uob̾ mereor: ueniat

Expanded text:
oposito permanere. hoc pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui uos oderunt, instanter in pace fraterna et uigilanter orate. deo uiuatis. Si quid de uobis mereor, ueniat
Abbreviated transcription (Latin):
ñdum in xp̃m crediderunt: nos ut cre¬
dant orare debere. Ed utiq in anit̃ fie¬
ret: nͥ eccłia crederet. etiã malas atꝙ
infideles hominũ uoluntates. ꝑ dĩ grãm
in bonũ posse conuerti. S hunc librũ
scĩ cypriani. qͥa dixerunt etiã illic apo

Expanded text:
nondum in Christum crediderunt, nos ut crenondum in Christum crediderunt, nos ut credant orare debere: quod utique inaniter fieret, nisi Ecclesia crederet, etiam malas atque infideles hominum voluntates per Dei gratiam in bonum posse converti. Sed hunc librum sancti Cypriani, quia dixerunt etiam illic apud
Abbreviated transcription (Latin):
Qd enim scriptũ est ad papã innocenciũ
romanȩ urbis ep̃m. de concilio ꝓui¬
ciȩ carthaginensis. & de coneilio nu¬
midiȩ. & aliqnto diligentiꝰ a qͥnq ep̃is.
& que ipse ad tria ista reseripsit: item
qd̵ pape rosimo de affricano concilio
scriptũ est. eiusq rescriptũ ad uniu̾¬
sos totiꝰ orbis epõs missum: & qd̾ ptꝰ¬
teriore concilio plenario totiꝰ affricȩ.
contra ipsũ errorem breuit constitui¬
mus. ce supra memoratũ librũ meum
quẽ mͦ ad uos seripsi: hȩc om̃ia & in
p̃senti legimus cũ ipsis: &e ꝑ eos misimts
uobis. Legimꝰ eis etiã librũ beatissimi
mrĩs eypriani de oratione dm̃ea: &
ostendimꝰ quẽ admodũ docuerit. omĩa
quȩ ad mores nrõs ꝑtinent. qͥb recte
iuuimꝰ.a patre nr̃o qui in cęlis ẽ ẽẽ pos¬
cenda: ne de libero p̃sumentes arbitrio.
a diuina gra decidamꝰ. Uybi etiã demoi¬
straiuimꝰ. quomͦ ammonuerit ide głosis¬
sunus martyr. etiã ꝓ inimicis nrĩs qui

Expanded text:
scriptum est ad papam Innocentium Romanae urbis episcopum, de concilio provinciae Carthaginensis, et de concilio Numidiae, et aliquanto diligentius a quinque episcopis, et quae ipse ad tria ista rescripsit; item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est, ejusque rescriptum ad universos totius orbis episcopos missum; et quod posteriori concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breviter constituimus; et supra memoratum librum meum, quem modo ad vos scripsi: haec omnia et in praesenti legimus cum ipsis, et per eos misimus vobis. 3. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cypriani de Oratione Dominica, et ostendimus quemadmodum docuerit, omnia quae ad mores nostros pertinent, quibus recte vivimus, a Patre nostro qui in coelis est, esse poscenda; ne de libero praesumentes arbitrio, a divina gratia decidamus. Ubi etiam demonstravimus, quomodo admonuerit idem gloriosissimus Martyr, etiam pro inimicis nostris, qui
Abbreviated transcription (Latin):
datam. quã secũ ad nos attulerunt. legi¬
mus cũ eis: ce ostendimꝰ aduersus eos eẽ.
conscriptã. qui dicunt grãm dĩ scd̾m
merita nr̃a darĩ. hoc ẽ aduersus eos dẽ
na catholica ꝑseuerent: quȩ neq liberũ
arbitriũ negat. siue in uitã mała. siue
in bonã: neq tantũ ei tribuit. ut sine
dĩ grã ualeat aliqͥd. siue ut ex malo coi¬
uertatur in bonũ. siue ut in bono ꝑseue¬
ranter ꝓficiat. siue ut ad bonũ sempiter¬
num ꝑueniat: uͥ iam ñ timeat. neq de¬
tor. qd̾ nos om̃s exhortat᷑ apłs: ñ plus saꝑe
quã oportet saꝑe. s saꝑe ad tẽꝑantiam:
sicut unicuiq ds partitꝰ ẽ mensurã ficd̾.

Expanded text:
datam; quam secum ad nos adtulerunt, legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem na catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne detor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ sine dĩ gr̃ã si poss hoc fieri. noi
postea diceret᷑. ipse aũt rectos faciet
cursus tuos: &e itinera tua in pace ꝓdu¬
cet. Nolite gͦ declinare in dextãm neq
in sinistrã: quãuis laudent᷑ uiȩ quȩ a
pedem tuũ a uia mala: hoc ẽ a sinistra.
Qd̾ manifestat in consequentib dicens.
uias ambulare debemꝰ quas nouit ds̃
de quib in salmo legitur. Nouit dñs
uiam iustoꝵ: & uia impioꝵ ꝑibit. Hanc
enim ñ nouit dñs. qͥa sinistra ẽ. sicut
dicturus ẽ etiã illis ad sinistr̃a consti¬
tutis: ñ noui uos. Qd est aũt qd̾ ille
ñ nouit: qͥ utiq nouit omĩa siue bona
hominũ siue mala: S qͥd est ñ uos no¬
ui. nͥ tales uos ego ñ fecr᷑ quẽ admodũ
illud qd̾ dictũ est de ipso dño iħu xp̃o.
quia ñ nouerat peccatũ: Qdͥ ẽ ñ no¬
uerat: nisi ñ fecerat: Ae ꝑ hoc qd̾ dic¬
tum ẽ uias quȩ a dextris st̃ nouit dñs.

Expanded text:
posset hoc fieri, non postea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, quamuis laudentur uiae, quae pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens:. eas itaque uias ambulare debemus, quas nouit deus, de quibus in psalmo legitur: Nouit dominus uiam iustorum et uia impiorum peribit. hanc enim non nouit dominus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'? quem ad modum illud, quod dictum est de ipso domino Iesu Christo, quia non non u era t peccatum, quid est nisi non fecerat\'? ac per hoc, quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
filii tenebrarũ habundantiꝰ habebunt
e exerceb̾t: cũ dixerint pax & securitaᷤ.
Qͥd ipsi filii lucis ae filii diei. qui ñ st̃ in re
nebris. ut eos tanquã fur dies ille cõ¬
p̾hendat: ñne adhuc utunt᷑ hoc mun¬
do tanquã ñ utentes: qͥa ce si ante mul¬
tos annos apłoꝵ tẽporib dictũ ẽ. pia
tam̃ sollicitudine cogitant. qd̾ dictũ ẽ.
tempꝰ breue ẽ:Nonne. a maxuna parte
eoꝵ nouellat᷑ ȩdificat᷑ emitur possidet᷑:
gerunt᷑ adhuc honores. ducunt᷑ urores:
Selis loquor qͥ expectantes dñm suũ qñ¬
doueniat a nuptiis. ñ se tam̃ abstinent a
carnalib nuptus: s obedientissima cari¬
tate. audiunt apłm p̃cipientẽ. quẽ admo¬
dum uiuere debeant: uxores cũ uiris. uiri
cũ uxorib filii eũ parentib. parentes cũ fi¬
lis serui cũ dnĩs. dni cũ seruis. Nonne bi
onĩs inhis om̃ib utunt᷑ hoc mundo: Araq̃
nauigant cõparant: generant militant

Expanded text:
filii tenebrarum abundantius habebunt filii tenebrarum abundantius habebunt et exercebunt, cum dixerint: Pax et securitas. Qnebris, ut eos tanquam fur dies ille comprehendat? nonne adhuc utuntur hoc mundo tanquam non utentes? Quia etsi ante multos annos, Apostolorum temporibus dictum est, pia tamen sollicitudine cogitant quod dictum est, Tempus breue est? nonne a maxima parte eorum nouellatur, aedificatur, emitur, possidetur, geruntur adhuc honores, ducuntur uxores ? de his loquor, qui expectantes dominum suum, quando ueniat a nuptiis, non se tamen abstinent a carnalibus nuptiis, sed oboedientissima caritate audiunt apostolum praecipientem, quem ad modum uiuere debeant uxores cum uiris, uiri cum uxoribus, filii cum parentibus, parentes cum filiis, serui cum dominis, domini cum seruis. nonne hi omnes in his omnibus utuntur hoc mundo? arant, nauigant, comparant, generant, militant,
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte meliꝰ intelligat᷑. ñ eo mͦ impleris̃
p̃dicta st̃ illis u̾bis s tẽ potiꝰ ẽẽ uentura
qͣndo sic erit tribulatio uniu̾so orbiut
ad eccłiam ꝑtineat quȩ uniu̾so orbe tii¬
bulabit᷑ ñ ad eos qͥ tribulabunt eã. Ipsi
enĩ dicturi st̃ pax ce securitas. ut repen¬
tinus illis suꝑueniat interitꝰ. &e eos aduen¬
tus d̾ni sicut fur in nocte cõprehendat.
qndo e contrario gaudeb̃t & exultabus
qͥ diligunt manifestationẽ dñi. Qunc au
ista mala quȩ tanquã sũma & extrema
riter qͥppe his &e boni affligunt᷑ & mali:
nec ẽ qui dicat pax ae securitas. ubicũq
contingunt.: uł metuit᷑ ne contingant.
Int̾ que tam̃ mala adhuc usquequaq fre¬
quentant᷑ luxuriosa conuiuia: feruet
ebriositas: auaricia grassat᷑ ꝑstrepunt
lasciui cantꝰ. organa tybiȩ lẏre cytharȩ
thesserȩ: multa ce uaria genera sonoꝵ
atq ludoꝵ. Hoccine ẽ arescere p̾timore:
an potiꝰ madescere pre libidine: S ħ

Expanded text:
ne forte melius intellegatur non ea modo impleri, quae praedicta sunt illis uerbis, sed tunc potius esse uentura, quando sic erit tribulatio uniuerso orbi. ut ad ecclesiam pertineat, quae uniuerso orbe tribulabitur. non ad eos, qui tribulabunt eam. ipsi enim dicturi sunt: Pax et securitas, ut repentinus illis superueniat interitus et eos aduentus domini sicut fur in nocte comprehendat, quando e contrario gaudebunt et exultabunt, qui diligunt manifestationem domini. nunc autem ista mala, quae tamquam summa et extrema riter quippe his et boni affliguntur et mali nec est, qui dicat: Pax et securitas. ubicumque contingunt uel metuitur, ne contingant. inter quae tamen mala adhuc usque quaque frequentantur luxuriosa conuiuia, feruet ebriositas, auaritia grassatur, perstrepunt lasciui cantus, organa, tibiae, lyrae, citharae, tesserae, multa et uaria genera sonorum atque ludorum. hocine est arescere prae timore an potius madescere prae libidine? sed haec
Abbreviated transcription (Latin):
illud optat hoc tolerat. in nullo eoꝵ errat:
qui nicħ eoꝵ aut affirmat aut negat.
O bseero te ut me talem ñ spernas: qͥ a et
exo te diligo id affirmantẽ qd̃ uerũ eẽ
desidero: ce tantomagis nolo fallaris.
qͣntomagis amo qd̵ polliceris: ce qͣnto
magis uideo ꝑicłosũ ẽẽ si falleris. Da ue¬
mamꝰ si onerosus fui seĩs sensib tiuis. Qnͣ¬
to enĩ rarius ꝓuenit: tanto me tecum
saltẽ ꝑlittas loqui diutiꝰ delectauit. spł̃a¬

Expanded text:
illud optat, hoc tolerat, in nullo eorum errat. illud optat, hoc tolerat, in nullo eorum errat. quia nihil eorum aut adfirmat aut negat. obsecro te, ut me talem non spernas, quia et ego te diligo id adfirmantem, quod uerum esse desidero, et tanto magis nolo fallaris, quanto magis amo, quod polliceris. et quanto magis uideo periculosum esse, si falleris. da ueniam, si onerosus fui sanctis sensibus tuis: quanto enim rarius prouenit. tanto me tecum saltem per litteras loqui diutius delectauit.
Abbreviated transcription (Latin):
multos infirmos a xꝑiana fide au̾ten¬
tium: dicendo tã fallacit̾ eis regnũ fu¬
isse ꝓmissũ: quã fallacit̾ dicebat᷑ cito ẽ
uentu᷑m. Q aũt credunt qd̾ dic̃ seds.
tardiꝰ ẽẽ dñm uenturũ: si falsũ fuerit
inuentũ citiꝰ dno ueniente: nullo mͦ
qͥ ei crediderant turbabunt᷑ in fidẽ. s
inopinato gaudio ꝑfruent᷑. Quappt̃ qͥ
dicit dñm eiti ẽẽ uentu᷑m᷑ obtabiliꝰ loqͥ¬
tur: s ꝑiculose fallit᷑. Utinã gͦ sit uerũ:
qͥa erit molestũ si ñ erit uerũ. Qui aũ
dicit dñm tardiꝰ ẽẽ uentuͣm: & tam̃ ere¬
dit sꝑat amat er aduentũ: ꝓfecto de
tarditate eiꝰ etiã si fallit᷑. felicit̾ fallitur.
Habebit enĩ maiorẽ patientiã. si hoc i¬
ta erit: maiorẽ letitiã. si ñ erit. Ae ꝑ hoc
ab eis qͥ diligunt manifestationẽ dñi.
ille audit᷑ suauiꝰ iste credit᷑ tuti. Qui
aũt qͥd hoꝵ sit uerũ ignorare se. ꝯfitet᷑:

Expanded text:
multos infirmos a christiana fide auertenmultos infirmos a christiana fide auertentium dicendo tam fallaciter eis regnum esse promissum, quam fallaciter dicebatur cito esse uenturus. qui autem credunt tardius dominum esse uenturum, si falsum fuerit inuentum citius domino ueniente, nullo modo qui ei crediderant turbabuntur in fide, sed inopinato gaudio perfruentur. quapropter qui dicit dominum citius esse uenturum, optabilius loquitur, sed periculose fallitur. utinam ergo sit uerum, quia erit molestum, si non erit uerum. qui autem dicit dominum tardius esse uenturum et tamen credit, sperat, amat eius aduentum, profecto de tarditate eius etiam si fallitur. feliciter fallitur; habebit enim maiorem patientiam, si hoc ita erit, maiorem laetitiam. si non erit. ac per hoc ab eis. qui diligunt manifestationem domini. ille auditur suauius, iste creditur tutius. qui autem, quid horum sit uerum, ignorare se confitetur,