comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit in cȩlũ decẽ dieb tͣnsactis.
Qui numerus ꝑfectionẽ significat.
cũ septenario numero quo condita
umũsa consistunt ad ditur trintaᷤᷤ
conditoris. De quib reb int̾ sp̃italeᷤ
uiros pie cauteq multa t᷑ctantur.
ed ego a ꝓposito ñ receda. Susce¬
pi enĩ prius uobiscũ sic agere.
ut ñ ego uos doceã qͦd suꝑbũ fortas¬
se arbitraremim. s tanqͣm a uobiᷤͤ
discere studea. qͦd nouẽ annis ñ po¬
tui. Quaꝓpt̾ habeo quib litteris ere¬
dã. de aduentu sp̃s scĩ. Quib me cre¬
dere si ꝓhibetis. ne temere eredã qͦd
nescio. sic enĩ soletis monere: multomi¬
nus ur̃is litteris eredã. Quare aut
om̃s libros auferte de me dio. & dis¬
putando pandite ueritatẽ de qua du¬
bitare ñ possim: aut tales ꝓferte li¬
bros. quib ñ mͥ cũ arrogantia impo¬
nat᷑ qͦd creda. s exchibeatur sine frau¬
de qͦd discã. Fortasse inquis & hec epła
talis est. Nolo gͦ in eius limine ulte¬

Expanded text:
ascendit in caelum decem diebus transactis: qui numerus perfectionem significat, cum septenario numero. quo condita uniuersa consistunt, additur trinitas conditoris. de quibus rebus inter spiritales uiros pie cauteque multa tractantur. sed ego a proposito non recedam; suscepi enim prius uobiscum sic agere, ut non uos ego doceam, quod superbum fortasse arbitramini. sed tamquam ipse a uobis discere studeam, quod nouem annis non potui. quapropter habeo, quibus litteris credam de aduentu spiritus sancti: quibus me credere si prohibetis, ne temere credam quod nescio — sic enim soletis monere —, multo minus uestris litteris credam. quare aut omnes libros auferte de medio et disputando pandite ueritatem, de qua dubitare non possim, aut tales proferte libros, quibus non mihi cum adrogantia inponatur, quod credam, sed exhibeatur sine fraude. quod discam. fortasse. inquis, et haec epistula talis est. nolo ergo in eius limine ulte
Abbreviated transcription (Latin):
maneat in certamine quo corpuᷤ
nr̃m castigamꝰ os seruituti subici-¬
mus: uł adusus licitos os necessa¬
rios relaxanda.uł continentia co
to melius quã nos om̃ia generis
humani nouit uł p̃terita uł p̃sen¬
tia uł futura. talis uita humana p̃¬
cognita atq p̾dicta ẽ. ut ñ iustifi¬
cetur in conspectu dei om̃is inuenᷤ:
fit ut ꝑ ignorantiã uł infirmitatẽ.
ñ exertis ad uersus eã totis uiribꝰ
uoluntatis. eidẽ ad illicita etiã ñ¬
nulla cedannis. tanto magis oe cre¬
brius qͣnto deteriores. tantominꝰ
& rartus qͣnto meliores sumus:
S qm̃ de hac questione in qua
querit᷑. utrũ possit uł utrũ sit
fuerit futuriisue sit homo sine
peccato in hac uita. excepto illo
qui dixit. ecce uenit princepsᷤ
mundi oe in me nichil inuemet.
aliqͣnto diligentius disserendũ est:
iste sit huius uoluminis modu ᷤ:
ut illud ab alio queramꝰ excordio.

Expanded text:
maneat in certamine, quo corpus maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus et seruituti subicimus, uelad usus licitos et necessarios relaxanda uel continentia cohto melius quam nos omnia generis humani nouit, uel praeterita uel praesentia uel futura, talis uita humana praecognita atque praedicta est, ut non iustificetur in conspectu dei omnis uiuens, fit ut per ignorantiam ucl infirmitatem non exertis aducrsus cam totis uiribus uoluntatis eidem ad inlicita etiam nonnulla cedamus, tanto magis et crebrius quanto deteriores, tanto minus et rarius quanto meliores sumus. sed quoniam de hac quaestione, in qua quaeritur, utrum possit ucl utrum sit, fuerit futurusuc sit homo sine peccato in hac uita excepto illo qui dixit: ecce uenit princeps mundi et in me nihil inueniet, aliquanto diligentius disserendum est, iste sit huius uoluminis modus, ut illud ab alio quaeramus exordio.
Abbreviated transcription (Latin):
ut euacuet᷑ caro peccati. E uacuãt᷑
autẽ. ñ ut ipsa inuente carne con-¬
cupiscentia consꝑsa oe innata re-¬
pente absumat᷑ os ñ sit : s ne obsit
mortuo: quȩ inerat nato. Na si p̾t
baptismũ uixerit. atq ad eratẽ
capacẽ p̾cepti ꝑuenire potuerit:
ibi habet cũ qua pugnet. eãq ad¬
iuuante deo superet. siñ inuacu¬
ũ gratiã eius suscepit̾. si reꝓbatus
ẽe noluerit. Na nec grandib hoc
p̾stat᷑ in baptismo. nͥ forte miracło
i neffabili om̃ipotentissimi creato¬
ris. ut lex peccati que mest in mẽ¬
bris repugnans legi mentis ꝓrsuᷤ
penitꝰ eoxctinguat᷑ & ñ sit: s ut qͥe¬
qͥd mali ab homine factũ dictum
cogitatũ ẽ: cũ eide concupiscentiȩ
subiecta mente seruiret. totũ ab¬
oleat᷑: ac uelut factũ ñ fuerit ha¬
beat᷑. ipso uͦ soluto reatus uincło ⁊
quo ꝑ ill̾a diabolus ammã retine¬
bat. ce int̾clusione destructa que
hominẽ a suo creatore separabat.

Expanded text:
ut euacuetur caro peccati. euacuatur ut euacuetur caro peccati. euacuatur autem, non ut in ipsa uiuente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. nam si post baptismum uixerit atque ad aetatem capacem praecepti peruenire potuerit, ibi habet cum qua pugnet eamque adiuuante deo superet, si non in uacuum gratiam eius suscepit, si reprobus esse noluerit. nam nec grandibus hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili omnipotentissimi creatoris, ut lex peccati, quae inest in membris repugnans legi mentis, penitus extinguatur et non sit, sed ut quicquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subiecta mente seruiret, totum aboleatur ac uelut factum non fuerit habeatur, ipsa uero soluto reatus uinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo creatore separabat,
Abbreviated transcription (Latin):
rationałe animã ñ habent. tñ etiã
in inutissimi &e currunt & matreᷤ
agnoscunt: nec sugendis uberibꝰ en¬
ra & ope ammouent᷑ aliena: s eaip¬
si in materns corporib loco abdito
posita. mirabili facilitate nouert̃.
Contra homini nato nec ad inces¬
sũ pedes idonei. nec manus saltẽ
ad scalpendũ habiles: & nͥ opere nu¬
trientis in motis labri ᷤ papille ube¬
ris ingerant᷑. nec uͥ sint sentiunt :¬
& iuacta se iacentib mãmis. magiᷤ
possint esurientes flere quã sũge¬
re. Proinde infirmitati mentis con-¬
gruit: hec om̃mo infirmitas corpo¬
ris. Nec finsset caro xp̃i in similitu¬
dinẽ carnis peccati.annsi caro eẽt
ista peccati.cuiꝰ pondere rationaliᷤ
anima sic grauatur: siue ce ipsa exe
parentib tracta sit. siue ibide cre¬
ata siue desuꝑ inspirata. qͦd ñe qͤ¬
rere differo. In paruulis certe g̃ra
dei ꝑ baptismũ eiꝰ qui uenit in simi¬
litudine carnis peccati. id agitur

Expanded text:
rationalem animam non habent, tamen etiam rationalem animam non habent, tamen etiam minutissimi et currunt et matres agnoscunt nec sugendis uberibus cura et ope admouentur aliena, sed ea ipsi in materni corporis loco abdito posita mirabili facilitate nouerunt. contra homini nato nec ad incessum pedes idonei nec manus saltem ad scalpendum habiles et, nisi opere nutrientis inmotis labris papilla uberis ingeratur, nec ubi sint sentiunt et iuxta se iaccntibus mammis magis possint esurientes flere quam sugere. proinde infirmitati mentis congruit haec omnino infirmitas corporis. nec fuisset caro Christi in similitudine carnis peccati, nisi caro esset ista peccati, cuius pondere rationalis anima sic grauatur, siue et ipsa ex parentibus tracta sit siue ibidem creata siue desuper inspirata, quod nunc quaerere differo. In paruulis certe gratia dei per baptismum eius, qui ucnit in similitudine carnis peccati, id agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
atq infirmitatẽ ñ carnis s mentiᷤ:
cũ om̃s fateam᷑ in paruulo ñ alte¬
riꝰ s eiꝰdem substantiȩ. euiꝰ in pͥmo
homine fuit. hoc est rationałe a¬
miã degere: quãqͣm etiã ipsa tan¬
ta carnis infirmitas. nescio qͥd qͣn¬
tũ arbitror penale demonstrat.
Mouet enĩ si pͥmi illi homines ñ
peccassent. utrũ tales eeñt filios
babituri:qͥ nec lingua nec manib
nec pedib uterent᷑. N̾a ꝓpter iteri
capacitatẽ fortasse necesse fuerit
parinilos nasci: quãuis cũ exigua
sit pars corporis costa. ñ tn ꝓpter
hoc d̃s paruuła uiro comugem fe¬
cit. quã edificauit in mulierẽ. Un¬
de & eius filios: poterat om̃ipoten¬
tia creatoris mo editos. grandeᷤs ꝓti¬
nus facere.S ut hoc omittã.pote¬
rat certe qͦd multis etiã pecorib
p̃stinit: quoꝵs pulli quãuis sint par¬
uuli. neq accedentib corporis in-¬
crem̃tis etiã mente: ꝓficiant. qm̃

Expanded text:
atque infirmitatem non carnis, sed mentis, atque infirmitatem non carnis, sed mentis, cum omnes fateamur in paruulo non alterius, sed eiusdem substantiae, cuius in primo homine fuit, hoc est rationalem animam degere. quamquam etiam ipsa tanta carnis infirmitas nescio quid, quantum arbitror, poenale demonstrat. mouet enim, si illi primi homines non peccassent, utrum tales essent filios habituri, qui nec lingua nec manibus nec pedibus uterentur. nam propter uteri capacitatem fortasse necesse fuerit paruulos nasci, quamuis, cum exigua sit pars corporis costa, non tamen propter hoc deus paruulam uiro coniugem fecit, quam aedificauit in mulierem. unde et eius filios poterat omnipotentia creatoris mox editos grandes protinus facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe, quod multis etiam pecoribus praestitit, quorum pulli. quamuis sint paruuli neque accedentibus corporis incrementis etiam mente proficiant, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
firmitate atq etate ꝓereatꝰ appa-¬
ruit.ͦ Huic ꝓpositiom responde¬
mus. adam ꝓpͥterea ñ tale creatũ.
qͥa nullius parentis p̃celente pec¬
cato ñ est creatus in carne pecca¬
ti: nos ideo tales. qͥa illius pceden¬
te peccato natisumus in carne
peccati: xep̃c ideo talis qͥa ut de pec¬
cato condẽnaret peccatũ. natꝰ est
in similitudine carnis peccati. Non
enĩ hoc agit᷑ de adã qͦd ꝑtinet ad
corporis quantitatẽ: qͥa ñ paruulꝰ
factus ẽ s ꝑfecta mole mẽbroꝵs:
potest em̃ dici etiã pecora sic erea¬
ta: nec tñ eors peccato factũ est. ut
ex illis pulli paruiili nascerent᷑.
Qͦd quale sit: nc̃ ñ querimꝰ. S agi-¬
t᷑ de illius mentis quadã ualentia.
usuq rationis. quo p̾ceptũ dei legẽ¬
q mandati & docilis ad̾a caperet.
& facile posset custodire si uellet.
Nc aut̃ ħ̾o sic nascit᷑. ut om̃mo
ñ possit. ꝓpt̾ horrendã ignorantiã

Expanded text:
firmitate atque aetate procreatus appafirmitate atque aetate procreatus apparuit?\' huic propositioni respondemus Adam propterea non talem creatum, quia nullius parentis praecedente peccato non est creatus in carne peccati, nos ideo tales, quia illius praecedente peccato nati sumus in carne peccati. Christus ideo talis, quia, ut de peccato condemnaret peccatum, natus est in similitudine carnis peccati. non enim hoc agitur de Adam, quod pertinet ad corporis quantitatem, quia non paruulus factus est, sed perfecta mole membrorum — potest enim dici etiam pecora sic creata, nec tamen eorum peccato factum esse, ut ex eis pulli paruuli nascerentur, quod quale sit nunc non quaerimus — sed agitur de illius mentis quadam ualentia usuque rationis, quo praeceptum dei legemque mandati et docilis Adam caperet et facile posset custodire, si uellet. nunc autem homo sic nascitur, ut hoc omnino non possit propter horrendam ignorantiam
Abbreviated transcription (Latin):
atus a quib gentꝰ sit.iã reus delicti.
ñdũ capax p̃cepti.tã ꝓfundissima
ignorantiȩ caligine inuolutus ce p̃s¬
sus ut neq tanquã de sõmo excitari
possit. ut hec salnĩ demonstrata cog¬
noscat: s expectet᷑ tempus quo hãc
nescio quã uelut ebrieratẽ. ñ ꝑ u-
nã noctẽ sic̃ quelibet grauissima
solet. s ꝑ aliqͦt menses atq annoᷤᷤ
paulat̃ĩ digerat:  Qd donec fiat. tã
multa que in maiorib punimus
toleramꝰ in paruulis. ut numerari
om̃mo ñ possint. hoc tã magnum
ignorantiȩ atus infirmitatis malũ.
si in hac inta ñ nati paruuli contͣ¬
xerunt: uͥ qͣndo quomͦ magna ali-¬
qua impietate cõmissa. repente
tantis tenebris inuoluti st̃. Ui¬
cet aliquis. Si hec natura pura ñ
est. s uitiosa primordia: qͥa talis
ñ ẽ creatus ad̃a. eur xp̃e longe ex¬
cellentiȩ &e certe sine peccato ul¬
lo natus ex uirgine: in hac tn in¬

Expanded text:
atus, ex quibus genitus sit, iam reus delicti, atus, ex quibus genitus sit, iam reus delicti, nondum capax praecepti, tam profunda ignorantiae caligine inuolutus et pressus, ut neque tamquam de somno excitari possit, ut haec saltem demonstrata cognoscat, sed expectetur tempus, quo hanc nescio quam uelut ebrietatem non per unam noctem, sicut quaelibet grauissima solet, sed per aliquot menses atque annos paulatim digerat — quod donec fiat, tam multa, quae in maioribus punimus, toleramus in paruulis, ut numerari omnino non possint — hoc tam magnum ignorantiae atque infirmitatis malum si in hac uita iam nati paruuli contraxerunt, ubi, quando, quomodo magna aliqua impietate commissa repente tantis tenebris inuoluti sunt? Dicet aliquis: \'si haec naturae purae non sunt, sed uitiosae primordia, quia talis non est creatus Adam, cur Christus longe excellentior et certe sine ullo peccato natus ex uirgine in hac tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
gandũ: ᷤ Et qͥd ait illa uodx. delicta
iuuentutis meȩ oe ignorantias meaᷤ
ne memineris: ᷤ Et si enĩ dãnabili¬
ora peccata st̃ que ab scientib com¬
mittunt᷑: tñ si ignorantiȩ peccata
nulla eeñt: hoc ñ legeremus qͦd cõ¬
memoraui. Delicta nuentutis meȩ:
es ignorantiȩ meȩ ne memineris. In
illas gͥ ignorantiȩ densissimas tene¬
bras: uͥ amma infantis recentis ab u-¬
tero. utiq anima hommis.utiq am-¬
ma rationalis ñ solũ indocta uerum
etiã indocilis iacet. Et quare aut qͣn
aut unde contrusa est.si natura ho
minis est sic incipere: oe ñ iã niciosa
est ista natura: ᷤ Cur ñ talis creatus
est adã: ᷤ Cur ille capax p̃cepti &e ua¬
lens uacori oe om̃ib animalib noĩa
ĩponere.nã ce de illa dixcit hec uo-¬
cabit᷑ mulier. ce qͦdcũq uocauit adã
ammã uniã hoc est nomen eiꝰ: iste
autẽ nesciens uͥ sit. qͥd sit a quo ere¬

Expanded text:
gandum? et quid agit illauox: delicta gandum? et quid agit illauox: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris? etsi enim damnabiliora peccata sunt, quae ab scientibus committuntur, tamen, si ignorantiae peccata nulla essent, hoc non legeremus quod commemoraui: delicta iuuentutis meae et ignorantiae meae ne memineris. in illas igitur ignorantiae densissimas tenebras, ubi anima infantis recentis ab utero, utique anima hominis, utique anima. rationalis, non solum indocta, uerum etiam indocilis iacet, quare aut quando aut unde contrusa est ? si naturae est hominis sic incipere et non iam uitiosa est ista natura, cur non talis creatus est Adam? cur ille eapax praecepti et ualens uxori et omnibus animalibus nomina inponere? nam et de illa dixit: haec uocabitur mulieret: quodcumque uocauit Adam animam uiuam, hoc est nomen eius. iste autem nesciens ubi sit, quid sit, a quo cre
Abbreviated transcription (Latin):
motꝰ qualib cũq linguȩ indiciis ꝓm¬
ptare iã posst̾. Illa potius recentiũ
nators ꝓfundissimã ignorantiã uide-¬
amus: ex qua ad istã ñ ꝑmansurã
balbutientẽ fatuitatẽ. tanqͣm ad sci-¬
entiã locutionẽq tendentes ꝓfici-¬
endo uenerunt. Ilas in quã consi¬
deremus tenebras mentis utiq rati¬
onalis. in quib o deũ ꝓrsus ignorãt:
ciꝰ sacramentis etiã cũ baptixant᷑
obsistunt. In has quero unde os q̃n
submersi st̃. Itane uͦ eas hic contͣre¬
rt̃: oe in hac inta sua iã ꝓpria ꝑ i
miã negligentiã suã obliti sunt deũ:
prudentes uͦ uł religiosi uxerunt
uł in uteris matrũ: ͤ Dicant ista qui
ausi fuermt: audiant qͥ uoluerint.
credant qͥ potuerint. Ego autẽ pu¬
to: qͦd om̃s quors mentes ñ obnubi-¬
lat defendende suȩ sententie ꝑui¬
catia. hec sentire ñ posst̾. An nullũ
est ignorantiȩ malũ & ido nͨ pur-¬

Expanded text:
motus qualibuscumque linguae signis prommotus qualibuscumque linguae signis promptare iam possunt. illam potius recentium natorum profundissimam ignorantiam uideamus, ex qua ad istam non permansuram balbutientem fatuitatem tamquam ad scientiam locutionemque tendentes proficiendo uenerunt. Illas, inquam, consideremus tenebras mentis utique rationalis, in quibus et deum prorsus ignorant, cuius sacramentis etiam cum baptizantur obsistunt; in has quaero unde et quando sumnicrsi sint. itane uero eas hic contraxerunt et in hac uita sua iam propria per nimiam neglegentiam obliti sunt deum, prudentes uero et religiosi uixerunt uel in uteris matrum? dicant ista qui ausi fuerint, audiant qui uoluerint, credant qui potuerint; ego autem puto, quod omnes, quorum mentem non obnubilat defendendae suae sententiae peruicacia, haec sentire non possunt. an nullum est ignorantiae malum et ideo nec pur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciosiores ẽẽ cordatis. Tantũ ua¬
let carnalis affectꝰ etiã minime
fatuors: in delectatione alieni ma¬
li. N̾a cũ hõmi iocunda sit alie¬
na fatuitas. nec ip̃e tñ talis ẽe uo¬
luisset. o si suũ paruulũ filium.
aquo garriente ad alia pater le¬
tꝰ expectat &e ꝓuocat. tale p̾sciret
fururũ ẽẽ cũ creuerit: nullomͦ
dubitaret miserabilius lugendũ
ẽe quã mortuũ. S dũ spes subest
increm̃tors. & ingenii lumen aeceᷤ¬
surũ credit᷑ etatis accessu. fit ut
conuiria paruulors etiã in paren¬
tes ñ solũ imuriosa ñ sint. uerũetĩã
grata atq iocunda sint. Qͦd qͥdem
prudentiũ nemo ꝓbauerit. ut adi
te maioꝵ. Na plerũq illa etas iã
patrẽ matrẽq agnoscens. nẽutri eo
rũ maledicere audet: nͥ ab altero
eoꝵ aut ab utroq uł ꝑmissa uł nis¬
saWerũ hec eoꝵ st̃ parnulor qui
iã in uerba ꝓrũpunt: oe animi sin

Expanded text:
pretiosiores esse cordatis: tantum uapretiosiores esse cordatis: tantum ualet carnalis affectus etiam minime fatuorum in delectatione alieni mali. nam cum homini iucunda sit aliena fatuitas, nec ipse tamen talis esse noluisset; et si suum paruulum filium, a quo garriente talia pater laetus expectat et prouocat, talem praesciret futurum esse cum creuerit, nullo modo dubitaret miserabilius lugendum esse quam mortuum. sed dum spes subest incrementorum et ingenii lumen accessurum creditur aetatis accessu, fit ut conuicia paruulorum etiam in parentes non solum iniuriosa non sint, uerum etiam grata atque iucunda sint. quod quidem prudentium nemo probauerit, ut a dite maiorum. nam plerumque illa aetas iam patrem matremque agnoscens neutri eorum audet maledicere nisi ab altero eorum aut ab utroque uel permissa uel iussa. uerum haec eorum sunt paruulorum, qui iam in uerba prorumpunt et animi sui
Abbreviated transcription (Latin):
dimendo fatet᷑ iã baptismũ necessa¬
riũ: qͥd mali in hac ꝓpria sua uita
ꝑ animũ ꝓpriũ corpusue cõmiserit.
Si forte qͦd plorat tedioq est ma¬
iorib:mirũ si hoc miquitati ñ m¬
felicitati potius deputandũ est.
An qͦd ab ipso fletu. nulla sua ra¬
tione. nulla ciꝰquã ꝓhibitione
cõpescit᷑: ͦ Adhuc ignorantie est
in qua ꝓfundissima iacet. qͣ etiã
matrẽ cũ pꝰt exiguũ tẽpꝰ ualuerit
ꝑcutiet iratus: & sepe ip̃e eius
mãmas quas esurit eieigit. Nec
mͦ hec ñ ferunt᷑: uerũetiã diligun¬
t᷑ in paruulis. Et hoc quo affectu:
nsi carnali: Quo etiã risus iocuᷤᷤ¬
q delectat: acutors quoq homi¬
nũ ipsa quasi absurditate condi¬
tꝰ O. in si eo modo sentiret᷑ ut dici¬
t᷑: ñ iã illi tanquã faceti. s tanqͣm
fatui riderent᷑. Ipsos quoq fatuoᷤ
uidemꝰ quos uulgo moriones uo¬
cant ad cordatoꝵ delicias adhibe¬
riios in mancipioꝵ estimatione

Expanded text:
dimendo fatetur iam baptismum necessadimendo fatetur iam baptismum necessarium, quid mali in hac propria sua uita per animum proprium corpusue commiserit. si forte quod plorat taedioque est maioribus, mirum si hoc iniquitati, non infelicitati potius deputandum est. an quod ab ipso fletu nulla sua ratione, nulla cuiusquam prohibitione conpcscitur? at hoc ignorantiae est, in qua profundissima iacet, qua etiam matrem, cum post exiguum tempus ualuerit, percutiet iratus et saepe ipsas eius mammas, quas, dum esurit, exigit. haec non modo feruntur, uerum etiam diliguntur in paruulis, et hoc quo affectu nisi carnali, quo etiam risus iocusque delectat, acutorum quoque hominum ipsa quasi absurditate conditus? qui si co modo sentiretur, ut dicitur, non iam illi tamquam faceti, sed tamquam fatui riderentur. ipsos quoque fatuos uidemus, quos uulgo moriones uocant, ad cordatorum delicias adhiberi et in mancipiorum aestimatione
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ uitȩ ꝓpriũ nullũ adhue contͣ¬
xisse perc̃m concedant isti illis con-¬
cedant utriq nobis nullũ nisi ori¬
ginale restare. qͦd ꝑ baptismũ sol¬
uat᷑ in parinilis. An uͦ s hoc que¬
rit᷑. & hoc disputaturi &e tempꝰ ad
hoc impensuri sumus. ut ꝓbeniuᷤ
infantes: qͥ ꝓpt̾ hoc uocant᷑ ab om̃i¬
b innocentes : Nonne tanta infir¬
mitas animi & corporis. tanta rerũ
ignorantia. tã nulla om̃ino p̃cepti
capacitas. nullus uł naturalis uł
conscriptȩ legis sensus aut motus.
nullus in alterutrã partẽ rationis
usus̾. hoc multo testatiore silentio.
quã sermo nr ꝓclamat atq indi¬
cat. SUaleat aliqͥd ad se ipsã ꝑsua¬
denda. ipsa euidentia. N̾a nusqͣm
sic inuemo qͦd dicã: quã ubi res de
qua dicit᷑ manifestior ẽ. quã om̃e
qͦd dicit᷑ .Welle tñ quisqͥs hoc sapit
diceret. qͦd peccatũ uiderit uł puta¬
rit infantis recentis ab utero. cuire¬

Expanded text:
suae uitae propriae nullum adhuc contrsuae uitae propriae nullum adhuc contraxisse peccatum concedant isti illis, concedant utrique nobis nullum nisi originale restare, quod per baptismum soluatur in paruulis. An uero et hoc quaesituri de hoc disputaturi et tempus ad hoc inpensuri sumus, ut probemusinfantes, qui propter hoc uocantur ab omnibus innocentes? nonne tanta infirmitas animi et corporis, tanta rerum ignorantia, tam nulla omnino praecepti capacitas, nullus uel naturalis uel conscriptae legis sensus aut motus, nullus in alterutram partem rationis usus hoc multo tes tatore silentio quam sermo noster proclamat atque indicat? ualeat aliquid ad se ipsam persuadendam ipsa euidentia; nam nusquam sic non inucnio quod dicam, quam ubi res, de qua dicitur, manifestior est quam omne quod dicitur. Vellem tamen quisquis hoc sapit diceret, quod peccatum uiderit uel putarit infantis recentis ab utero, cui re
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ defendunt. & istos qui eos iã natoᷤᷤ
ꝓpria putant contͣrisse peccata. a qͥ¬
b eos credunt ꝑ baptismũ oportere
purgari qͣntum int̾sit uides. Prom̃
isti posteriores intuendo scripturas
o auctoritarẽ totiꝰ eccłiȩ. oe formã ip¬
sius sacram̃ti. bñ uidert̃ ꝑ baptismũ
in parunlis peccators fieri remissio¬
nẽis ut originale eẽt quicqͥd illud
mana que ab hominib ut conside¬
ret᷑ in ꝓmptu ẽ bñ uidert̃. qͦd faci-¬
le fuit etatẽ illa in sua iã uita ꝓpria
nichil peccati potuisse contͣhere: s
ne peccatũ originale fateant᷑. nullũ
ẽe om̃ino peceatũ in parmilis dict̃.
In his gͦ quȩ singłi uera dicunt. pͥ¬
us int̾ se ipsi consentiant: o conse¬
quent̾ fiet ut a nobis nulla ex par¬
te dissentiant. Nła si paruulis bap¬
tiratis remissionẽ fieri pectatoꝵ
concedant illi istis: parmulos ut ip¬
sa natura nitacitis infantib clamet.

Expanded text:
esse defendunt, et istos, qui eos iam natos esse defendunt, et istos, qui eos iam natos propria putant contraxisse peccata, a quibus eos credunt per baptismum oportere purgari, quantum intersit uides. proinde isti posteriores intuendo scripturas et auctoritatem totius ecclesiae et formam ipsius sacramenti bene uiderunt per baptismum in paruulis peccatorum fieri remissionem, sed originale esse quicquid illud mana, quae ab omnibus ut consideretur in promptu est, bene uiderttnt-quod facile fuit—actatem illam in sua iam uita propria nihil peccati potuisse contrahere, sed, ne peccatum originale fateantur, nullum esse omnino peccatum in paruulis dicunt. in his ergo, quae singula uera dicunt, prius inter se ipsi consentiant, et consequenter fiet, ut a nobis nulla ex parte dissentiant. nam si paruulis baptizatis remissionem fieri peccatorum concedant illi istis, paruulos autem, ut ipsa natura in tacitis infantibus clamat,
Abbreviated transcription (Latin):
ac decestabilius dici posse atq sen¬
tiri.Proinde qͦd attinet ad baptis¬
mũ paruulors. ut eis sit necessa¬
riꝰ. remissione ipsis etiã opus ẽe con¬
cedunt. sic̃ cuiꝰdam eoꝵ libello bre¬
uissimo continet᷑: qui tñ ibi remi ᷤ¬
sionẽ alicuiꝰ peccati aꝑtius ex pri-¬
mere noluit. Sic̃ autẽ mͥ ipse lit¬
teris intimasti: fatent᷑ iã ut dicis.
etiã in paruulis ꝑ baptismũ remiᷤ¬
sionẽ fieri peccators. Nec mirum.
Non enĩ redeptio alio modo possit
intelligi. Non tñ originalit̾ inqͥunt:
s in uita ĩã ꝓpria pꝰtea quã nati st̃.
peccatũ habere cȩper̃t. Q uãobrẽ
uides: qͣntũ iã distet int̾ eos contͣ
quos in hoc opere duui iã multũq
disserui. Quoꝵs etiã imius librũ le¬
gi ea continentẽ: que ut potui re¬
futaui. Int̾ istos gͦ ut dicere cȩperã.
qͥ om̃mno paruulos ab om̃i peccato
& originali ce ꝓprio. puros & liberoᷤ

Expanded text:
ac detestabilius dici posse atque senac detestabilius dici posse atque sentiri. Proinde quod attinet ad Baptismum parvulorum, ut eis sit necessarius, redemptione ipsis etiam opus esse concedunt, sicut cujusdam eorum libello brevissimo continetur: qui tamen ibi remissionem alicujus peccati apertius exprimere noluit. Sicut autem mihi ipse litteris intimasti, fatentur jam, ut dicis, etiam in parvulis per Baptismum remissionem fieri peccatorum. Nec mirum: non enim redemptio alio modo posset intelligi. Non tamen originaliter, inquiunt, sed in vita jam propria, posteaquam nati sunt, peccatum habere coeperunt. Quamobrem uides quantum iam distet inter eos, contra quos in hoc opere diu iam multumque disserui, quorum etiam unius legi librum ea continentem, quae ut potui refutaui. inter istos ergo, ut dicere coeperam, qui omnino paruulos ab omni peccato, et originali et proprio, puros et liberos
Abbreviated transcription (Latin):
forma sacram̃ti loquar:ᵈ Helłe ali¬
qͥs istors qͥ contraria sapiunt: mͥ
baptriandũ paruulũ afferret. Q d
in illo agit exorcismus meus. sim
familia diaboli ñ tenet᷑. ᷤ Ip̃e cer¬
te mͥ fuerat responsurus ꝓ eodem
paruulo quẽ gestaret: qͥa ꝓ se ille
respondere ñ posset. Quomͦ gͦ di¬
cturus erat eũ renuntiare diabo¬
lo:ͣ eunꝰ in eo nichileẽt:ͦ Quomͦ con¬
uerti ad dm̃: a quo ñ eẽt auersus: ᷤᷤ¬
Credere int̾ cetera remissionẽ pec¬
catoꝵ. que illi nulla tribueretur
Ego qͥdem si contra hec eũ sentire¬
eeistimarẽ. nec ad sacram̃ta cum
paruulo intrare ꝑmitterẽ. Iyse
autẽ in hoe qua fronte ad homi¬
nes. qua mente ad deũ se ferret
ignoro. Nec uolo aliqͥd grauiꝰ dice¬
re: falsam igit᷑ uł fallacẽ tradi
paruulis baptismatis formã. m
qua sonaret atq agi uideret᷑. & tñ
nulla fieret remissio peceatoꝵ.
Uidert̃ aliqͥ eoꝵ: nichil excecrabili

Expanded text:
forma sacramenti loquar? Vellem aliforma sacramenti loquar? Vellem aliquis istorum, qui contraria sapiunt, mihi baptizandum parvulum afferret. Quid « in illo agit exorcismus, si in familia diaboli non tenetur? » Ipse certe mihi fuerat responsurus pro eodem parvulo, quem geminaret, quia pro se ille respondere non posset. Quomodo ergo dicturus erat eum renuntiare diabolo, cujus in eo nihil esset? quomodo converti ad Dominum, a quo non esset aversus? credere inter caetera remissionem peccatorum, quae illi nulla tribueretur? Ego qexistimarem, nec ad Sacramenta cum parvulo intrare permitterem: ipse autem in hoc qua fronte ad homines, qua mente ad Deum se ferret, ignoro; nec volo aliquid gravius dicere. Falsam igitur vel fallacem tradi parvulis Baptismatis formam in qua sonaret atque agi videretur, et tamen nulla fieret remissio peccatorum, viderunt aliqui eorum nihil exsecrabilius
Abbreviated transcription (Latin):
qui baptizati ñ st̃ int̾ eos qui ñ
crediderunt. Porro si illi qui bap¬
trrati st̃ ñ iudicant᷑: isti qͥa carẽt
baptismo iudicant᷑. Qͦd uͦ ad nngit.
dũ⁊ nͥ de suo dicit aduentu: Sine
cuiꝰ aduentus sacramento: quomͦ¬
eẽ paruuli dicunt᷑ in luce: ᷤ Aut
quomͦ ñ os hoc in dilectione tene¬
brarũ habent: qͥ quẽ admodũ ip̃i
ñ credunt. sic nec baptixandos su¬
os paruulos arbitrant̃. qͣndo eis
mortẽ corporis timent:ᷤ In deo aũ
facta dicit oꝑa eius qui uenit ad lu¬
cẽ: q̃a intelligit iustificationẽ suã
ex carnali gineratione ad xp̃m ue-¬
nientiũ: regeneratio sp̃ualis. Ipse
hoc aꝑuit: ip̃e monstrauit: cũ ab
eo quereret᷑ quomͦ possent ista fie¬
ri. Nemini humanã argumentati¬
onẽ in hac causa liberã fecit. Non¬
alienent᷑ paruuli a gr̃a remissioniᷤ
peccators. Non alit̾ tͣnsitur ad xp̃m᷑.
ñ alit̾ potest deo reconeiliari. ce ad

Expanded text:
qui baptizati non sunt, inter eos qui non qui baptizati non sunt, inter eos qui non crediderunt. Porro si illi qui baptizati sunt, non iudicantur.isti, quia carent baptismo, iudicantur. quod uero adiungit: dum um, nisi desuo dicit aduentu? sine cuius aduentus sacramento quomodo paruuli esse dicuntur in luce? aut quomodo non et hoc in dilectione tenebrarum habent, qui quemadmodum ipsi non credunt, sic nec baptizandos suos paruulos arbitrantur, quando eis mortem corporis timent? in deo autem facta dicit opera eius, qui uenit ad lucem, quia intellegit iustificationcm suam ex carnali generatione ad Christum uenientium regeneratio spiritalis. ipse hoc aperuit, ipse monstrauit, cum ab eo quaereretur quomodo possent ista fieri, nemini humanam argumentationem in hac causa liberamfecit.alienentur parvuli a gratia remissionis peccatorum: non aliter transitur ad Christum, nemo aliter potest Deo reconciliari, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qͦd ait. ut om̃is qui credit in
eũ ñ ꝑeat s habeat uitã eternã.
tismũ conformetur paruulus. si
morsu serpentis ñ ẽ om̃ino uene¬
natꝰ. ᷤ Denide si conseqͦnter dicit.¬
d̃s sic dileeit mundũ ut filiũ su¬
ũ unigenitũ daret. ut om̃is qͥ cre¬
dit in eũ ñ ꝑeat s habeat uitã et̾¬
nã.periturus gͦ paruulus nec ha¬
biturus uitã eternã. si ꝑ sacram̃¬
tũ baptism ñ crederet in unige¬
nitũ dei filiũ. dũ interĩ sic uenit
ut ñ iudicet mundũ s ut saluet᷑
mundus ꝑ ip̃m: p̃sertim qͥa seqͥt᷑
&e dicit. qͥ eredit in eũ ñ iudicat᷑.
qͥ autẽ ñ credit iã iudicatꝰ est. qͥa
ñ credit in noĩe uingeniti filii dĩ:
nͥ gͦ paruulos pommus baptrra¬
tos nisi int̾ fideles. sic̃ uniũ se uͥq
eccł̃ie clamat auctoritas:  Ergo
int̾ eos qͥ credidert̃. hoc enĩ eis ac-¬
quirit᷑ ꝑ uirtutẽ sacram̃ti os offe¬
rentiũ responsionẽ: ac ꝑ hoc eos

Expanded text:
is, qui credit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. tismum conformetur paruulus, si morsu serpentis non est omnino uenenatus ? Deinde si-quod consequenter dicit-deus sic dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret, ut omnis, qui credit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. periturus erat paruulus nec habiturus uitam aeternam, si per sacramentum baptismi non crederet in unigenitum dei filium, dum interim sic uenit, ut non iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum, praesertim quia sequitur et dicit: qui credit in cum, non iudicatur; qui autem non credit, iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti filii dei. ubi ergo paruulos ponimus baptizatos nisi inter fideles, sicut uniuersae ubique ecclesiae clamat aucinter eos qui crediderunt; hoc enim eis acquiritur per virtutem Sacramenti et offerentium responsionem: ac per hoc eos
Abbreviated transcription (Latin):
soluat opera diaboli. Non gͦ ꝑtineb̃t
paruuli ad gr̃am manifestationis fi¬
lii dei. siñ in eis soluat opera diabo¬
li. Ia ñe attende in hanc rẽ pauli
apłi testimonia. tanto utiq plura
qͣnto plures epłas scripsit: & qͣnto
diligentius eurauit cõmendare
gratiã dei aduersus eos qui oꝑib
gl̾abantur:ato ignorantes dei ni¬
sticiã os suã iusticiã uolentes con¬
stituere. iusticie dei ñ erant subie

Expanded text:
soluat opera diaboli. non ergo pertinebunt soluat opera diaboli. non ergo pertinebunt paruuli ad gratiam manifestationis filii dei, si non in eis soluet opera diaboli. Iam nunc adtende in hanc rem Pauli apostoli testimonia tanto utique plura, quanto plures epistolas scripsit et quanto diligentius curauit commendare gratiam dei aduersus eos, qui operibus gloriabantur atque ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
Ex epła etiã ioh̾is hec mͥ oceurre¬
runt: quȩ huic questiomi necessaria
uisa st̃. Qd si in lumine inqͥt ambu¬
lauerimꝰ sic̃ & ipse est in lumine:
societatẽ habemus inuicẽ:os san¬
guis ihu filii eius purgabit nos
ab om̃i delicto. Itẽ alio loco. Si testi¬
moniũ inqͥt hominũ accipimus :
testimonũ dei maius est: qͥa hoc
est testimoniũ dei. Qui crediderit
in filiũ dei. habet testimoniũ dei¬
in semet ipso. Qui ñ crediderit deo.
mendacẽ facit eũ: qͥa ñ credidit in
testimoniũ. qͦd testificatꝰ ẽ de filio
suo. Et hoc ẽ testimoniũ qͥa urcã
eternã dedit nobis ds: os hec uita
in filio enusẽ.O. in habet filiũ ha¬
bet uitã: qui ñ habet filiũ uitã ñ¬
habet. Non solũ igit᷑ regnũ cȩlors
s nec uitã paruuli habebunt. si fi¬
liũ ñ habeb̾t: quẽ nisi ꝑ baptismũ
eiꝰ habere ñ posst̃. Itẽ alio loco. In hoc
inqͥt manifestatꝰ est filius dei: ut

Expanded text:
Ex epistola etiam Iohannis haec mihi occurreEx epistola etiam Iohannis haec mihi occurrerunt, quae huic quaestioni necessaria. uisa sunt. quodsi in lumine, inquit, ambulauerimus, sicut et ipse est in lumine. societatem habemus in inuicem et sanguis Iesu filii eius purgabit nos ab omni delicto. item alio loco: si testimonium, inquit, hominum accipimus, testimonium dei maius est, quia hoc est testimonium dei. qui crediderit in filium dei, habet testimonium in semet ipso. qui non crediderit deo, mendacem facit eum, quia non credidit in testimonium, quod testificatus est de filio suo. et hoc est testimonium, quia uitam aeternam dedit nobis deus, et haec uita in filio eius est. qui habet filium, habet uitam; qui non habet filium, non uitam habet. non solum igitur regnum caelorum, sed nec uitam paruuli habebunt, si filium non habebunt, quem nisi per baptismum eius habere non possunt. item alio loco: in hoc, inquit, manifestatus est filius dei, ut
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionẽ ih̃u xcp̃i m heredita¬
tẽ immortałẽ &e incontaminatã flo¬
rentẽ. seruatã in cęlis: uobis qui
mn uirtute dĩ conseruamini ꝑ fide
in salutẽ. paratã pała fieri in tẽpo¬
re nouissimo. Et paulopꝰt. Inuem¬
ammi inqͥt in laudẽ & honorem
ih̃u xp̃i quẽ ignorabatis. in quẽ mͦ
ñ uidentes creditis : quẽ cũ uideri¬
tis exultabitis gaudio menarrabi-¬
li.& honorato gaudio ꝑcipientes te¬
stamentũ fidi. salutẽ animarũ ur̃a¬
rũ. Itẽ alio loco.Wos autẽ inqͥt ge¬
nus electũ : regale sacerdotnũ. gens
sc̃ã. popłs in ad optione: ut uirtuteᷤ
adducat ad deũ. Itẽ cũ cõmemor asset
in archa noe octo homines saluos
factos: sic os uos inqͥt simili forma
baptisma saluos facit. Ab hac gͦ sa-¬
lute & lumine aliem st̃ paruuli
& in ꝑditione ac tenebris remanebt̃.
nͥ ꝑ adoptionẽ popło dei fuerint
sociati.tenentes xp̃m passũ. iustũ
ꝓ inustis. ut eos adducat ad deum.

Expanded text:
resurrectionem Iesu Christi, in hereditatem inmortalem et intaminatam, florentem, seruatam in caelis uobis, qui in ueritate dei conuersamini per fidem in salutem paratam palam fieri in tempore nouissimo. et paulo post: inueniamini, inquit, in laudem et honorem Iesu Christi, quem ignorabatis, in quem modo non uidentes creditis, quem cum uideritis exultabitis gaudio inenarrabili et honorato gaudio percipientes testamentum fidei, salutem animarum uestrarum. item alio loco: uos auteminquit, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus in adoptione, ut uirtutes adducat ad deum. item cum commemorasset in arca Noe octo homines saluos factos: sic et uos, inquit, simili forma baptisma saluos facit.fab hac ergo salute et lumine alieni sunt paruuli et in perditione ac tenebris remanebunt, nisi per adoptionem populo dei fuerint sociati tenentes Christum passum iustum pro iniustis, ut eos adducat ad deum.
Abbreviated transcription (Latin):
lis emisit. Iam n̾e serutemur dili¬
gentius qͣntum adiuuat dñs. ip̃m
etiã euangłii capitulũ. uͥ ait. nisi
quis renatus fuerit ex aqua ce sp̃u.
ñ intrabit in regnũ dei. Qua isti
sententia nisi mouerent᷑: om̃ino
paruulos nec baptizandos ẽẽ cen¬
serent. S qͥa ñ ait inquiunt. nͥ qͥs
renatꝰ fuerit ex aqua os sp̃u. ñ ha¬
nũ dei: ad hoc paruuli baptrran¬
di sunt. ut sint etiã cũ xp̃o in reg¬
no dei. uͭ ñ erunt si baptizati ñ fu¬
erint: quãuis & sine baptismo fi
paruuli moriant᷑ salutẽ uitãq et̾¬
nã habituri sint. qm̃ nullo pecca¬
ti uincło obstricti st̃. Hec dicenteᷤ
pͥmo nunqͣm ercplieant isti. qua
iusticia nullũ peccatũ habens ima

Expanded text:
lis emisit. Iam nunc scrutemur dililis emisit. Iam nunc scrutemur diligentius, quantum adiuuat dominus, etiam ipsum euangelii capitulum ubi ait: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum dei. qua isti sententia nisi mouerentur, omnino paruulos nec baptizandos esse censerent. sed quia non ait, inquiunt: \'nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non habit in regnum dei, ad hoc paruuli baptizandi sunt, ut sint etiam cum Christo in regno dei, ubi non erunt, si baptizati non fuerint, quamuis et sine baptismo si paruuli moriantur salutem uitamque aeternam habituri sint, quoniam nullo peccati uinculo obstricti sunt. haec dicentes primo numquam explicant isti, qua iustitia nullum peccatum haben
Abbreviated transcription (Latin):
adiuncta quatuor differentias faci¬
unt. Bene utit᷑ bono: continentiã
dedicans deo. Male utit᷑ bono: con¬
tinentiã dedicans idolo. Male utit᷑
malo:concupiscentiã reladeans ad¬
ulterio. Bene utit᷑ malo: concupiᷤ¬
centiã restringens conubio. Siẽ gͦ
melius ẽ bene uti bono. quã bene
dat nuptũ melius facit. De qͣ questi¬
one. multo uberiꝰ & multo sufficien¬
tius in duob libris. uno de bono cõ¬
disserui. Non itaq ꝑ nuptiarũ bo¬
nũ defendant concupiscentiȩ ma¬
lũ: qͥ carnẽ o sangumẽ p̃uaricato¬
ris. aduersus carnẽ os sanguinem
redẽptoris exctoslunt. Non erigan¬
t᷑ in suꝑbia erroris alieni. de quors
paruula etate nobis dedit dñs hu¬
militatis excemplũ. Solus sine pec¬
cato natus est. qͣm sine uirili cõplexu.
ñ concupiscentia carnis s obedientia
mentis uirgo concepit. Sola nr̃o uul¬
neri medicmã parere potuit: quȩ ñ
ex peccati uulnere germen piȩ ꝓ¬

Expanded text:
adjuncta quatuor differentias faciadjuncta quatuor differentias faciunt. Bene utitur bono, continentiam dedicans Deo: male utitur bono, continentiam dedicans idolo. Male utitur malo, concupiscentiam relaxans adulterio: bene utitur malo, concupiscentiam restringens connubio. Sicut ergo melius est bene uti bono, quam bene dat nuptum, melius facit. De qua quaestione multo uberius et multo sufficientius in duobdisserui. non itaque per nuptiarum bonum defendant concupiscentiae malum, qui carnem et sanguinem praeuaricatoris aduersus carnem et sanguinem redemptoris extollunt, non erigantur in superbia erroris alieni, de quorum paruuln aetate nobis dedit dominus humilitatis exemplum. solus sine peccato natus est, quem sine uirili complexu non concupiscentia carnis, sed oboedientia mentis uirgo concepit; sola nostro uulneri medicinam parere potuit, quae non ex peccati uulnere germen piae pro
Abbreviated transcription (Latin):
corrũperet᷑. ñ liberari a corpore
mortis huiꝰ: nsi ꝑ filiũ uirginis qͤ
angło credidit ut sine libidine
nasceret᷑. B onũ gͦ comugii ñ est
feruor concupiscentie. s qͥ est licitꝰ
& honestus illo feruore utencdi mo¬
dusꝓpagande ꝓli ñ explende libi¬
corporis mortis huiꝰ inobedient̾ mo¬
uet᷑. totũq animũ in se deiectũ co¬
nat᷑ attrahere. o neq cũ mens uolu¬
erit ex surgit. neq eũ mens uoluerit
conqͥescit: hoc ẽ malũ peccati. in quo
nascit᷑ om̃is homo. Cũ autẽ ab illi¬
citis corruptionib refrenat᷑. oe ad
sola generis humani supplem̃ta or¬
dinate ꝓpaganda ꝑmittit᷑: hoc ẽ bo¬
nũ comugii. ꝑ qͦd ordinata societate
nascit᷑ homo. S nemo renascit᷑ in
xp̃i corpore: insi priꝰ nascat᷑ in pec-¬
cati corpore. Sic̃ autẽ bono male uri
malũ est: sic malo bene uti bonũ ẽ.
Duo gͥ hec bonũ & malũ. & alia duo
usus bonus &e usus malus: sibimet

Expanded text:
corrumperetur, non liberari a corpore corrumperetur, non liberari a corpore mortis huius nisi per filium uirginis, quae angelo credidit, ut sine libidine fetaretur. Bonum ergo coniugii non est feruor concupiscentiae, sed quidam licitus et honestus illo feruore utendi modus propagandae proli, non explendae libimortis hujus inobedienter movetur, totumque animum in se dejectum conatur attrahere, et neque cum mens voluerit exsurgit, neque cum mens voluerit conquiescit, hoc est malum peccati, in quo nascitur omnis homo. Cum autem ab illicitis corruptionibus refrenatur, et ad sola generis humani supplementa ordinate propaganda permittitur, hoc est bonum conjugii, per quod ordinata societate nascitur homo. Sed nemo renascitur in Christi corpore, nisi prius nascatur in peccati corpore. Sicut autem bono uti male, malum est; sic malo bene uti, bonum est. Duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qͥ nascunt᷑: neq hic om̃s nsiqͥ
discunt. Non tñ om̃s qͥ nascunt᷑
literas discunt: s ciniuis claret
qͦd os illic recte dictũ ẽ. õs exccipit
p̃ter euiꝰ manus nemo nascit᷑: & hic
recte dictũ ẽ om̃s docet. p̃ter cumiᷤ
magisteriũ nemo discit. Considera¬
tis autẽ om̃ib diunis testimoniis
que cõmemoraui. siue singillatim
de unoquoq disputans. siue acer-¬
uatĩ multa congestans.uł quecũq
similia ñ cõmemoraui. nichil inue¬
nit᷑ nͥ qͦd unũsa eccłia tenet. que
adñsus om̃s ꝓfanas nouitates in¬
gilare debet. omnẽ hominẽ sepa¬
rari a deo. nisi qͥ ꝑ mediatorẽ xp̃m
reconciliat᷑ deo: nec separari quẽ¬
quã nisi peccatis int̾cludentib poᷤ¬
se. Non gͣ reconciliari nͥ peccatoꝵ
remissione ꝑ unã gratiã miscdissimi
saluatoris. ꝑ unã uictimã uerissum
sacerdotis: ac sic om̃s filios muliersͤ.
que serpenti credidit ut libidine

Expanded text:
nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs excipit, praeter cuius manus nemo nascitur\', et hic recte dictum est: \'omnes docet, praeter cuius magisterium nemo discit\'. Consideratis autem omnibus diuinis testimoniis, quae commemoraui sine singillatim de unoquoque disputans siue aceruatim multa congestans, uel quaecumque similia non commemoraui, nihil inuenitur nisi, quod uniuersa ecclesia tenet, quae aduersus omnes profanas nouitates uigilare debet, omnem hominem separari a deo, nisi qui per mediatorem Christum reconciliatur deo, nec separari quemquam nisi peccatis intercludentibus posse, non ergo reconciliari nisi peccatorum remissione per unam gratiam misericordissimi saluatoris, per unam uictimam uerissimi sacerdotis ac sic omnes filios mulieris, quae serpenti credidit, ut libidine
Abbreviated transcription (Latin):
peccato: ᷤ Nleq enĩ eec corpore ce a¬
mima. que utraq dei creatura est.
Dorro si ex peccato: qͦd in illa etate
nͥ originale & antiquũ: Una ẽ qͥp¬
pe caro peccati.in qua om̃s ad dãna¬
tionẽ nascunt᷑: os una est earo in si¬
militudine carnis peccani. ꝑ quã
om̃s a dãnarione liberant᷑. Nec na
dictũ ẽ om̃s: uelut quicũq nascu¬
tur in carne peccati ade ipsi om̃s
mundari intelligant᷑ ꝑ carnẽ si¬
miłe carni peccati. Non enĩ omniũ
est fides. S om̃s ꝑtinentes ad gene¬
rationẽ conubii carnalis ñ nascim
t᷑ nͥ in carne peccati: c&e om̃s ꝑtinen¬
tes ad generationẽ comibii sp̃ua¬
lis. ñ mundant᷑ nsi ꝑ carnẽ sim-¬
le carnis peccati. hoc est illi ꝑ ad̾a
ad condenationẽ: isti ꝑ xp̃m ad iu¬
stificationẽ. Tanqͣm si dicamus
uerbi gr̃a.ama est obstetrixe in hac
ciuitate que om̃s exccrpit: os unuꝰ
est hic litterarũ magister qͥ om̃s
docet. Neq ibi posst̃ intelligi om̃s

Expanded text:
peccato? neque enim ex corpore et anima, quae utraque dei creatura est. porro si ex peccato, quod in illa aetate nisi originale et antiquum? una est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur, et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut quicumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationi et omnes pertinentes ad generationem conubii spiritalis non mundantur nisi per carnem similem carni peccati; hoc est: illi per Adam ad condemnationem, isti per Christum ad iustificationem. tamquam si dicamus uerbi gratia: \'una est obstetrix in hac ciuitate, quae omnes excipit, et unus est hic litterarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intellegi omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
nobis in filio. quẽ constituit heredẽ
imnĩsors ꝑ quẽ fecit os scła. Qui cũ
sit splendor głe os sigura substantiȩ
eiꝰ: gerens quoq om̃ia uerbo uirtutiᷤ
suȩ: purgatione peccators a se facta.
sedet ad dexcterã maiestaris in exccel¬
sis. Et p̾t pauca. Si enĩ qͥ ꝑ angłos
pit mercedis retributionẽ: quomͦ
nos effugiemus. si tantã neglexeri¬
mꝰ salutẽ. ᷤ Et alio loco. Propt̾ea gͦ
pueri cõmunicauer̃t carni ce san

Expanded text:
stituit heredem uniuersorum, per quem fecit et saecula. qui cum sit splendor gloriae et figura substantiae eius gerens quoque omnia uerbo uirtutis suae purgatione peccatorum a se facta sedet ad dexteram maiestatis in excelsis. et post pauca: si enim qui per angepit mercedis retributionem, quo- . modo nos effugiemus tantam neglegentes salutem? et alio loco: propterea ergo pu
Abbreviated transcription (Latin):
exaltari oportet filiũ hominis: ut
om̃is qui erediderit in eũ ñ ꝑeat:
s habeat uitã et̾nam. Qͥd tẽ in de¬
serto factũ sit nouimus. Sex pen¬
tũ morsib multi moriebant᷑. Tunc
popłs peccata sua confitens: ꝑ moy¬
sen dep̃catus ẽ dñm. ut hoc ab eis i¬
rus auferret. Ae sic moyses ex p̃cep¬
to dm̃i exaltauit in deserto eneũ ser¬
pentẽ: ammonuitq popłm. ut illũ
exaltatũ quisqͥs a serpente morde¬
ret᷑ attenderet. Hoc facientes con¬
tinuo sanabant᷑. Qͥd est exaltatꝰ ser¬
pens nͥ mors xp̃i:̾ eo significandi mo-
do. quo ꝑ efficientẽ id qͦd efficit᷑ signi-¬
ficat᷑. ͦ A serpente giuppe mors ue¬
nit: qͥ peccatũ quo mori mereret᷑
hommi ꝑsuasit. Dñs autẽ in car-¬
nẽ suã ñ peccatũ tͣnstulit. tanqͣm
uenenũ serpentis: stñ tͣnͣstulit
mortẽ. ut eẽt in similitudine car¬
nns peccati pȩna sine culpa unde
in carne peccati & culpa soluere¬
t᷑ o pena. Sĩ gͦ tẽ qui conspieiebat

Expanded text:
oportet filium hominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid tunc in deserto factum sit nouimus: serpentum morsibus multi moriebantur. tunc populus peccata sua confitens per Moysen deprecatus est dominum, ut hoc ab eis uirus auferret. ac sic Moyses ex praecepto domini exaltauit in deserto aeneum serpentem ammonuitque populum, ut illum exaltatum quisquis a serpente morderetur adtenderet; hoc facientes continuo sanabantur. quid est exaltatus serpens nisi mors Christi eo signifdo, quo per efficientem id quod efficitur significatur? A serpente quippe mors venit, qui peccatum, quo mori mereretur, homini persuasit. Dominus autem in carnem suam non peccatum transtulit, tanquam venenum serpentis: sed tamen transtulit mortem; ut esset in similitudine carnis peccati poena sine culpa, unde in carne peccati et culpa solveretur et poena. Sicut ergo tunc, qui conspiciebat
Abbreviated transcription (Latin):
stra dictũ ẽ: iudicia tua sic̃ multa
abyssus. Cuiꝰ abyssi altitudinẽ ue¬
tentiã mirȩ ꝓfunditatis dicens.
Conclusit enĩ ds̃ om̃s in increcdu¬
litate: ut om̃ib misereat᷑. Cuiuᷤ
ꝓfunditatis ueluti horrore ꝑculsꝰ.
o altitudo inqͥt diuitiarũ sapientiȩ
os scientiȩ dei: quã inscrutabilia iu
dicia eius: de inuestigabiles uie eiiᷤ.¬

Expanded text:
stra dictum est: iudicia tua sicut multa stra dictum est: iudicia tua sicut multa abyssus. cuius abyssi altitudinem uetentiam mirae profunditatis dicens: conclusit enim deus omnes in incredulitate, ut omnibus misereatur. cuius profunditatis ueluti horrore percussus; o altitudo, inquit, diuitiarum sa pientiae et scientiae dei! quam inser utabilia sunt iudicia eius