comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. suꝑ om̃s gs. Iudei in eo ipso loco ubi
inimicicias exercuer. debellati atq in
de ꝑcuncta disꝑsi: & nc̃ oder̃. sed me¬
tuu̾nt. & ipso metu faciunt qđ sequit᷑
Et fugiant qͥ oder cũ a facie eiꝰ Fuga qͥppe:
animi. ẽ timor. Nã carnali fuga quo
fugiunt ab eiꝰ facie. qͥ ubiq p̃sentiȩ suȩ
demonstrat effectũ: Quo abibo inqͥt
ille ab spũ tuo. & a facie tua qͦ fugiã.
Animogͦ ñ corpore fugiunt. tim̃do scili¬
cet ñ latendo. nec ab ẽa facie quã ñ uidens̃.
s abea quã uidere cogunt᷑ Facies qͥp¬
pe eiꝰ appellata .ẽ. p̃sentia eiꝰ ꝑ eccłam eiꝰ
Unde illis inimicantib dix̃. amodo uide¬
bitis filiũ hominis uenientẽ in nubib.
sic̃ uenit in eccła sua. diffundens eã toto
orbe t̾rarũ. inqͦ disꝑsi st̃ imimiei eius.
Uenit aut̃ in talib nubib de qualib dic̃.
Mandabo nubib meis. nẽ pluant suꝑ eã

Expanded text:
ejus per omnes gentes, Judaei; in eo ipso loco ubi inimicitias exercuerunt, debellati, atque inde per cuncta dispersi: et nunc oderunt, sed metuunt; et in ipso metu faciunt quod sequitur, Et fugiant qui oderunt eum, a facie ejus. Fuga quippe animi, est timor. Nam carnali fuga, quo fugiunt ab ejus facie qui ubique praesentiae suae demonstrat effectum? Quo abibo, inquit ille, a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam ? Animo ergo, non corpore fugiunt; timendo scilicet, non latendo; nec ab ea facie quam non vident, sed ab ea quam videre coguntur. Facies quippe ejus appellata est praesentia ejus per Ecclesiam ejus. Unde illis inimicantibus dixit: Amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus . Sicut venit in Ecclesia sua, diffundens eam toto orbe terrarum, in quo dispersi sunt inimici ejus. Venit autem in talibus nubibus, de qualibus dicit: Ma
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde se ad ipsos conuertit. qͥb tantã
spẽ dedit. & hic uiuentes alloquit᷑ &
hortat᷑. Cantate dõ psallite nomini eiꝰ
ã hinc intituli expositione qđ uidebat᷑
p̾locuti sumꝰ Cantat dõ qͥ uiuit dõ.
ta cantando. ita psallendo. id ẽ. sic ui¬
uendo sic oꝑando iter facite inqͥt ei qͥ
ascendit suꝑ occasũ. Iter facite xp̃o. ut
ꝑspeciosos pedes euangłi zantiũ ꝑuia
sint ei corda credentiũ. Ipse .e. enĩ qͥ
ascendit suꝑ occasũ. siue qͥa ñ eũ excipit
noua uita se ad eũ conuertentis. nͥ uetꝰ
occiderit huic scło renunciantis. si ue
qͥa ascendit suꝑ occasũ. cũ resurgendo
uicit corporis casũ. Dñs enĩ nom̃ ẽ. ei
Qđ illi si cognouissent: nunꝗ dũm głe¬

Expanded text:
tit, quibus tantam spem dedit, et hic viventes alloquitur et hortatur: Cantate Deo, psallite nomini ejus. Jam hinc in tituli expositione, quod videbatur praelocuti sumus. Cantat Deo, qui vivit Deo; riam ejus. Ita cantando, ita psallendo, id est, sic vivendo, sic operando, Iter facite ei, inquit, qui ascendit super occasum. Iter facite Christo; ut per speciosos pedes evangelizantium , pervia sint ei corda credentium. Ipse est enim qui ascendit super occasum: sive quia non eum excipit nova vita se ad eum convertentis, nisi vetus occiderit huic saeculo renuntiantis; sive quia ascendit super occasum, cum resurgendo vicit corporis casum. Dominus enim nomen est ei. Quod illi si cognovissent, nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
Salmi huius titulus ñ uidetꝰ
onerosȩ disputationis. Sĩ plex
enĩ apparet & facilis. Nã ita se
labet In fine ipsi dauid psalmꝰ cantici
suinultis aut̃ iã psalmis admonuimꝰ
quia sit in finẽ quĩ finis legis xp̃c. ad
usticiã om̃i credenti. Finis qͥ ꝑficiat.
nͥ qͥ consumat aut ꝑdat. Ueruntam̃
si quisquã conetͦ inquirere. qͥd sibi ue¬
lit psalmꝰ cantici. cur ñ aut psalmꝰ

Expanded text:
salmi hujus titulus non videtur esse operosae disputationis: simplex enim apparet et facilis. Nam ita se habet: In finem, ipsi David Psalmus cantici. In multis autem jam psalmis admonuimus quid sit, In finem: quoniam finis Legis Christus, ad justitiam omni credenti ; finis qui perficiat, non qui consumat aut perdat. Verumtamen si quisquam conetur inquirere quid sibi velit, Psalmus cantici; cur non aut Psalmus,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse cõmonuit. sic̃ tunc qͥ scđ̾m carnẽ
ita & nunc: s miscłiã consecutꝰ ẽ. quia
ignorans fecit in incredulitate. Miram᷑
ꝗ qđ celi distillauer̃ a facie dĩ magis
mirem᷑ qđ mons syna. id .ẽ. qͥ pͥus ꝑse¬
quebat᷑ hebreus ex hebreis. scđm legẽ
phariseus. Quid aut̃ mirem᷑: Nonẽni
a se ipso. s qđ seqͥt᷑ a facie dĩ isrł: de quo
ipse dicit. & sup isrł dĩ deqͦ & dñs dic̃¬

Expanded text:
carnem ita et nunc . Sed misericordiam consecutus est quia ignorans fecit in incredulitate . Miramur ergo quod coeli distillaverunt a facie Dei: magis miremur quod mons Sina, id est, qui prius persequebatur, Hebraeus ex Hebraeis, secundum Legem pharisaeus . Quid autem miremur? Non enim a seipso, sed quod sequitur, a facie Dei Israel; de quo ipse dicit, Et super Israel De
Abbreviated transcription (Latin):
psius enĩ sumꝰ figm̃tũ. qͥ facit uniꝰ modi
habitare indomo. Sed qͥd ẽ qđ sequit᷑.
mons sẏna a facie dĩ isrł : An subaudi¬
endũ. ẽ. distillauit. ut qđ uocauit oe¬
loꝵ nomine. hoc uoluerit intelligi
nomine etiã montis syna. sic̃ diximꝰ
eos uocari montes qͥ uocati st̃ cȩli
Nec in isto sensu mouere debet. qđ mons¬

Expanded text:
figmentum , qui facit unius modi habitare in domo. 11. Sed quid est quod sequitur, Mons Sina a facie Dei Israel? An subaudiendum est, distillavit: ut quod vocavit coelorum nomine, hoc voluerit intelligi nomine etiam montis Sina; sicut diximus eos vocari montes, qui vocati sunt coeli? Nec in isto sensu movere debet quo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in lege & ꝓpħis. & psalmis de me.
& liber ip̃se. psalmorũ dr̃ ñ canticoꝵs.
Sic̃ scriptũ. ẽ inqͥt in libro psalmorũ:
cũ potius scđm istã differentiã cantica
sine psalmo.ee̾. potest. psalmꝰ uͦ si ne can¬
tico ñ potest. Posst̃ & enĩ esse cogitationes
m̃tis. quarũ ñ sint oꝑa corporalia. nul¬
lũ. ẽ. aut̃ opus honum: cuiꝰ ñ sit inm̃te
cantica. ñ utrobiq psalmi. Ꝙtam̃ sic̃
dixi generalit̾ psalmi appellant᷑ ñ
cantica. liberq psalmoꝵ non canticoꝵ.
& si intelligantur atq discutiant᷑ sensus
dictoꝵ. ubititulus. ẽ. tantũ mͦ psalmi.
& ubi tantũmꝰ cantici. & ubi ñ psalmꝰ
cantici sic̃ in isto s canticũ psalmi in¬
scriptũ ẽ: nescio utrũ possit ista dif¬
ferentia demonstrari. Proinde sic̃ coe¬
painꝰ relinquentes ista eis qͥ possunt. &
quib uacat talia discernere. & certa
differentiaruĩ oratione definire: nos

Expanded text:
sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me ; sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me ; et liber ipo Psalmorum ; cum potius secundum istam differentiam, Cantica sine Psalmo esse potest, Psalmus vero sine Cantico esse non potest. Possunt etenim esse cogitationes mentis, quarum non sint opera corporalia: nullum est autem opus bonum, cujus non sit in mente Cantica; non utrobique Psalmi: et tamen, sicut dixi, generaliter Psalmi appellantur, non Cantica; liberque Psalmorum, non Canticorum. Et si intelligantur atque discutiantur sensus dictorum, ubi titulus est tantummodo Psalmi, et ubi tantummodo Cantici, et ubi non Psalmus Cantici, sicut in isto, sed Canticum Psalmi inscriptum est; nescio utrum possit ista differentia demonstrari. Proinde sicut coeperamus, relinquentes ista eis qui possunt, et quibus vacat talia discernere, et certa differentiarum ratione definire; nos
Abbreviated transcription (Latin):
discreuer̃: ut cantate dõ dictũ uideat᷑
qͥa ea quȩ inse ipsa mens agit. dõ notã
st. abhominib ñ uidentur. oꝑa uͦ bona
qm̃ uidenda st̃ ab hominib. ut glorifi¬
cent patrẽ nr̃m qͥ incęlis. ẽ: merito di¬
ctũ sit psallite nomini eiꝰ. id. ẽ. diffama¬
tioni eiꝰ. ut laud abilit̾ nominet᷑. Hanc
differentiã. alicubi quantũ recolo etiã
ipse secutꝰ sũ. Memini aut̃ legisse nos
et iã psallite dõ. qͥa talia quȩ uisibilit̃
bene oꝑam: ñ tantũ hominib s etiã
dõ placent. ñ aut̃ omĩa quȩ dõ placent.
etiã hominib placere posst̃. quȩ uidere
ñ possunt. Unde mirus .ẽ si quẽ ad modũ
utrumnq legit᷑. & cantate do & psallite
dõ: ita alicubi legi potest cantate no¬
mini eiꝰ. Qđsi & hoc in seripturis scĩs
dictũ inuenit᷑: hȩc differentia fru¬
stra elaborata ẽ. Mouet etiã me. qđ ge¬
rerali nomine magis psalmi quã canti¬
ca uocant᷑: itaut dns diceret quȩ seri

Expanded text:
discreverunt, ut Cantate Deo, dictum videatur, quia quae in seipsa mens agit, Deo nota sunt, sed ab hominibus non videntur. Opera vero bona videnda sunt ab hominibus, ut glorificent Patrem nostrum qui in coelis est , merito dictum sit, Psallite nomini ejus, id est diffamationi ejus, ut laudabiliter nominetur. Hanc differentiam alicubi, quantum recolo, etiam ipse secutus sum. Memini autem legisse nos etiam, Psallite Deo ; quia talia quae visibiliter bene operamur, non tantum hominibus, sed etiam Deo placent. Non autem omnia quae Deo placent, etiam hominibus possunt, quia videre non possunt. Unde mirum est si quemadmodum utrumque legitur, et Cantate Deo, et Psallite Deo; ita alicubi legi potest, Cantate nomini ejus. Quod si et hoc in Scripturis sanctis dictum invenitur, haec differentia frustra elaborata est. Movet etiam me quod generali nomine magis Psalmi quam Cantica vocantur, ita ut Dominus diceret: Quae scripta
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ. ẽ. Scetit aut̃ pet̾rus cũ undecĩ.
& eleuata uoce dix̃ ad eos. Uiri iudei.
Ꝙ cȩtera. quib annunciabat tłim sine ti¬
more cũ magna fiducia. Eleuauer̃ enĩ
flumina uocẽ suã. a uocib aquarum
multarũ. Nã & cũ dimissi essent apłi
de concilio iudeoꝵ: uener̃ ad soͣs. & in¬
dicauer̃ quanta eis sacerdotes & senio¬
res dixer̃. At illi audientes. leuauer̃¬

Expanded text:
 Petrus cum undecim, et elevata voce dixit ad eos, Viri Judaei» ; et caetera quibus annuntiat Jesum sine timore cum magna fiducia. «Elevaverunt» enim «flumina vocem suam, a vocibus aquarum multarum.» Nam et cum dimissi essent Apostoli de concilio Judaeorum, venerunt ad suos, et indicaverunt quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt: at illi audientes levaver
Abbreviated transcription (Latin):
iste forte templũ ipsius. ẽ. qͥa ualde
magnꝰ. ẽ. & digna resquȩ capiat dñm
Iec capit eũ a quo factus ẽ. & ubi ca¬
pitur. In anima quieta. in anima
iusta. ipsa illũ portat. Magna res fr̃s
certe magnꝰ .ẽ. ds̃. Fortib grauis. in¬
firimis leuis . ẽ. Quos dixĩ fortes:
Suꝑbos. qͥ quasi habent p̾sũptionẽ u¬
riũ suarũ. Nã infirmitas illa in hi¬
militate: maior forcitudo. ẽ Audi
apłm dicentẽ. Quando infirmor.
tunc potens sũ. Hoc. ẽ. qđ cõm̃ dauit.¬

Expanded text:
iste est forte templum ipsius, quia valde iste est forte templum ipsius, quia valde magnus est, et digna res quae capiat Deum? Nec capit eum a quo factus est. Et ubi capitur? In anima quieta, in anima justa: ipsa illum portat. Magna res, fratres: certe magnus est Deus; fortibus gravis, infirmis levis est. Quos dixi fortes? Superbos, qui quasi habent praesumptionem virium suarum. Nam infirmitas illa in humilitate major fortitudo est. Audi Apostolum dicentem, «Quando infirmor, tunc potens sum» . Hoc est q
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ stat. Ecce habes orbẽ t̾rarũ qͥ non
cõmouebit᷑ habes signaculũ hoc. Qđ
signaculũ habet firmũ fundam̃tũ:
iniquis enĩ ñ potest recedere. quia
mixta.ẽ. palea tritico usq dũ uenti¬
letur. Quid dicitis fr̃s: & in ipsa
area. mira res ẽ. de tritico. Recedit
a palea cũ expoliat᷑: & ñ recedit ab
area cũ triturat᷑. Quando aut̃ omino
separabit᷑ : Cũ uenerit uentilator.
Ergo modo.area inorbe t̾rarũ .ẽ. Ne¬
cesse .ẽ. ut si ꝓficis int̃ iniqͦs uiuas
Ab iniqͥs recedere ñ potes ab iniqͥtate
recede. Recedat ab iniqͥtate om̃is qui
nominat nom̃ dnĩ. & erit in orbe
Ex tunc. tanꝗ si diceret. Quȩ . ẽ. sedes
dĩ : Ubi sedet ds̃: In sc̃is suis Uis
esse sedesdĩ: Para locũ in corde tuo.
ubi sedeat. Quȩ . ẽ. sedes dĩ. nisi ubi
habitat ds̃ : Ubi habitat ds̃ nisi
intẽplo suo: Qđ est tẽplũ ipsius: Aut¬
parietib includit᷑ Absit. Mundus

Expanded text:
Dei stat.» Ecce habes orbem terrarum qui non Dei stat.» Ecce habes orbem terrarum qui non commovebitur. «Habens signaculum hoc.» Quod signaculum habet firmum fundamentum?iniquis enim non potest recedere, quia mixta est palea tritico usque dum ventiletur. Quid dicimus, fratres? Et in ipsa area, mira res est de tritico: recedit a palea, cum exspoliatur; et non recedit ab area, cum trituratur. Quando autem omnino separabitur? Cum venerit ventilator. Ergo modo area in orbe terrarum est: necesse est ut, si proficis, inter iniquos vivas. Ab iniquis recedere non potes; ab iniquitate recede. «Recedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini;» et erit in orbe Ex tunc. Tanquam si diceret, Quae est sedes Dei? ubi sedet Deus? In sanctis suis. Vis esse sedes Dei? Para locum in corde tuo ubi sedeat. Quae est sedes Dei, nisi ubi habitat Deus? Ubi habitat Deus, nisi in templo suo? Quod est templum ejus? Parietibus instruitur? Absit. Mundus
Abbreviated transcription (Latin):
& gͥ orbis trarũ qui ñ cõmouebit᷑
Qđ utiq ñ diceret nisi esset & orbis
t̾rarii qui cõmouebit᷑. Quia & boni
qͥ stabiles sunt in fide. orbis t̾rarũ. ẽ
nequis diceret in parte st: & mali qͥ
n stant in fide. cũ senserint aliquã
tribulationẽ: ꝑ orbẽ terrarũ st̃
Est gͦ orbis t̾rarũ immobilis: est & or¬
bis t̾rarũ mobilis de qͦ dicit apłs.
Uide orbẽ t̾rarũ mobilẽ. Rogo te de
neus & phy letus. qͥ circaueritatẽ
aberrauer̾. dicentes resurrectionẽ
iam factã esse. & fidẽ quorundam
subuertunt: Nunqͥd isti ad orbem
Sed palea erunt Et fidẽ in qͥt qͦrun¬
dã subuertunt. Non dix̃ omniũ.
Q si omiũ diceret: om̃s intelligere de¬
bemꝰ. ꝑtinentes ad ciuitatẽ babiloniã.
quȩ habet damnari cũ diabolo. Tam̃
fidẽ quorundã dixit. Et quasi dice¬
ret᷑ ei. Et quis eis potest resistere :
Subiecit statĩ. Firmũ aut̃ fundam̃tũ

Expanded text:
est ergo orbis terrarum «qui non commovebitur?» est ergo orbis terrarum «qui non commovebitur?» Quod utique non diceret, nisi esset et orbis terrarum qui commovebitur. Est orbiqui stabiles sunt in fide, orbis terrarum est; ne quis diceret, In parte sunt: et mali, qui non stant in fide cum senserint aliquam tribulationem, per orbem terrarum sunt. Est ergo orbis terrarum mobilis, est orbis terrarum immobilis: de quo dicit Apostolus. Vide orbem terrarum mobilem. Rogo te, de ca veritatem aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subvertunt?» Numquid isti ad orbem sed palea erant: «Et fidem,» inquit, «quorumdam subvertunt.» Non dixit, Omnium; et si omnium diceret, omnes intelligere deberemus pertinentes ad civitatem Babyloniam, quae habet damnari cum diabolo: tamen «fidem quorumdam» dixit. Et quasi diceretur ei, Et quis eis potest resistere? subjecit statim: «Firmum autem fundamentum
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. Meliorem dixit irȩ uictorẽ.
quã ciuitatis captiuatorẽ. Habes gͦ
aduersariũ magnũ intẽ ipso: cũ au¬
dito conuitio ira coeꝑit surgere. ut
reddas malũ ꝓ malo Recordare uer¬
ba apłi. Non reddentes malũ ꝓmalo.
neq maledictũ ꝓ maledicto. His uer¬
bis recordatis. frangis iram. tenes for¬
titudinẽ. Et qͥa coram tȩ ille maledi¬
xit. ñ post dorsũ tuũ: p̃cinctꝰ es illa.
amcȩtera audiamꝰ. breuis psalmꝰ ẽ¬
Wenĩ confirmauit orhẽ t̾rȩ qui ñ com¬
mouebit᷑. Uidecis fr̃s. multi credunt
in xp̃m. magna turba. ẽ. & tam̃ in hac
magna turba audistis mͦ cũ euangłiũ
legeret᷑. qͥa ueniens dñs. ferens palam
inmanu sua. emundabit aream suã
rumtu recondet in horreo. paleas com¬
buret igni in extinguibili. Sunt gͦ ꝑ
tota tram. & boni de mali. Bom grãna
se mali palea. In area intrat cribula.
palea concidit triticũ purgat. Quis

Expanded text:
tatem» . Meliorem dixit irae victorem, tatem» . Meliorem dixit irae victorem, quam civitatis captivatorem. Habes ergo adversarium magnum in teipso. Cum audito convicio ira coeperit surgere, ut reddas malum pro malo, recordare verba Apostoli: «Non reddentes malum pro malo, neque maledictum pro maledicto» . His verbis recordatis frangis iram, tenes fortitudinem; et quia coram te ille tibi maledixit, non post dorsum tuum, praecinctus es illa. 5. Jam caetera audiamus: brevis est Psalmus, «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Videtis, fratres, multi credunt in Christum, magna turba est: et tamen in hac magna turba, audistis modo cum Evangelium legeretur, quia veniet Dominus ferens palam in manu sua, et mundabit arcam suam; frumentum recondet in horreo, paleas comburet igni inexstinguibili . Sunt ergo per totam terram et boni et mali: boni grana sunt, mali palea. In aream intrat tribula: paleam concidit, triticum purgat. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
in inlnimiltate ẽ fortitudo nolite
timere supbos. Humiles tanquã petra
suner  ctip aeorsũ uidet᷑. sed solida.ẽ
Supbi quid÷ Quasi fumꝰ & si altist
euanescunt. Ergo ad humilitatẽ dnĩ
referre debemus qđ p̾cinctꝰ. ẽ: scdm
comemorationẽ euangłii qđ p̾cinctꝰ
e ut lauaret pedes discipłis suis. Est
aliud qđ in hoc uerbo possumꝰ intelli¬
gere. Diximꝰ qͥa qui se prȩcingit ante
se ponte. qã sibi adiungit ut se caingat
Quia gͦ illi qͥdecrahunt nob̾. aliquando
nob̾ absentib faciunt canquã post dorsũ
aliquando corã infaciẽ. sic̃ dño facie¬
bant pendenti in cruce. si filius dĩ .ẽ.
descendat de cruce: ñ opus habes for¬
titudine. quando tͥ aliquis detrahitt
absenti. qͥa ñ audis nec sentis. si aut̃
in faciẽ tibi dicat. opus. ẽ. ut fortis sis
Quid . ẽ. ut fortis sis: Ut feras. Ne forte
idõ te putes fortẽ cũ audieris. qͥa ꝑcutis
pugno uictus conuitio. Non ẽ. ista for
or ẽ. qͥ uincit irã. quã qui capit ciui¬

Expanded text:
in humilitate est fortitudo, nolite timere superbos. Humiles tanquam petra sunt: petra deorsum videtur, sed solida est. Superbi quid? Quasi fumus: etsi alti sunt, evanescunt. Ergo ad humilitatem Domini referre debemus quod praecinctus est, secundum commemorationem Evangelii, quod praecinctus est, ut lavaret pedes discipulis suis. 4. Est aliud quod in hoc verbo possimus intelligere. Diximus quia qui se praecingit, ante se ponit quod sibi adjungit, ut se cingat. Quia ergo illi qui detrahunt nobis, aliquando nobis absentibus faciunt, tanquam post dorsum; aliquando coram in faciem, sicut Domino faciebant pendenti in cruce, «Si filius Dei est, descendat de cruce» : non opus habes fortitudine quando tibi aliquis detrahit absenti, quia non audis, nec sentis; si autem in faciem tibi dicat, opus est ut fortis sis. Quid est, Fortis sis? Ut feras: ne forte ideo te putes fortem, cum audieris, quia percutis pugno victus convicio. Non est ista fortor est qui vincit iram, quam qui capit civi
Abbreviated transcription (Latin):
cet scĩficatio dnẽ. Domũ tuã. totã do¬
mĩ tuã. Nonhic. aut hic. aut ibi. sed
fortis erit. ꝑ totũ orhẽ t̾rarũ erit:
Multi cadent: sed domꝰ illa stat. Multi
turbant᷑. sed domꝰ illa ñ mouehit᷑
Domũ tuã. decet scĩficatio dñe. Nunqͥd
paruo tẽpore: Absit. In longitudinẽ dierũ:¬

Expanded text:
cet sanctificatio, Domine.» Domum tuam, totam docet sanctificatio, Domine.» Domum tuam, totam domum tuam: non hic, aut hic, aut ibi; sed fortis erit; per totum orbem terrarum erit: multi cadent, sed domus illa stat; multi turbabuntur, sed domus illa non movebitur. «Domum tuam decet sanctificatio, Domine.» Numquid parvo tempore? Absit. «In longitudinem dieru
Abbreviated transcription (Latin):
suram uob facturus . ẽ. dico uob̃ Cȩper̃
pati. & confirmauer̃ inse qđ illis p̃dixerat
dns & magis fortes st̃ facti. Cũ enĩ uide¬
bant impleri in se passiones: sꝑabant
cõpleri inse & coronas. Q idõ mirabi¬
les suspensurȩ maris. mirabilis in ex¬
celsis dñs. Ut in me inqͥt pacẽ habeatis.
in mundo aut̃ pressurã: Ergo qͥd facimꝰ:
Seuit mare & extollunt᷑ fluc̨tꝰ. & rabidi
fremunt. pressuras patimꝰ. non ne for¬
te deficimꝰ : Absit Mirabilis in excel¬
sis dñs. Ideo & ibi cũ diceret. ut in me
pacẽ habeatis. inmundo aut̃ presiura.
quasi dicerent. putasne premat nos
mundus. & extinguat nos: statĩ sub¬
iecit. Sed gaudete qͥa ego uici scłm.
Si gͦ ait ego uici scłm: adhȩrete illi qͥ
uĩcit scłm. qͥuicit mare. Gaudece ad eũ
qͥa mirabilis in excelsis dñs. ẽ. & testi¬
monia eiꝰ credica facta st̃ nimis. Et qͥd
factũ ẽ. de his omĩb: Domũ tuã de¬

Expanded text:
suram vobis facturus est, dico vobis. Coeperunt suram vobis facturus est, dico vobis. Coeperunt pati, et confirmarunt in se quod illis praedixerat Dominus, et magis fortes sunt facti. Cum enim videbant impleri in se passiones, sperabant compleri in se et coronas: et ideo «mirabiles suspensurae maris; mirabilis in excelsis Dominus. Ut in me,» inquit, «pacem habeatis, in mundo autem pressuram.» Ergo quid facimus? Saevit mare, extolluntur fluctus, et rabidi fremunt; pressuras patimur: nonne forte deficimus? Absit. «Mirabilis in excelsis Dominus.» Adeo et ibi cum diceret, «ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram;» quasi dicerent, Putas non premet nos mundus, et exstinguet nos? statim subjecit, «Sed gaudete, quia ego vici saeculum» . Si ergo ait, «ego vici saeculum,» adhaerete illi qui vicit saeculum, qui vicit mare. Gaudete ad eum, quia mirabilis est in excelsis Dominus, et «testimonia tua credita facta sunt nimis.» Et quid factum est de his omnibus? «Domum tuam de
Abbreviated transcription (Latin):
per̾ crebrescere ꝑsecutiones. Cũ ele̾uas¬
sent gͦ flumina uocẽ suã. a uocib aqua-¬
rũ multarũ: mirabiles suspensurȩ ma¬
ris. Suspensurȩ. exaltationes st̃. Quia
quando irascit᷑ mare. suspendunt᷑ flu¬
ctus. Suspendant᷑ fluctꝰ quantũ uoluif.
fremat mare quantũ uult. Mirabiles
quidẽ suspensurȩ maris. mirabiles mi¬
ne mirabiles ꝑsecutiones. sed uide qͥd
sequit᷑. Mirabilis in excelsis dñs. Com¬
pescat se gͥ mare & aliquando tranquil¬
let᷑. Detur pax xp̃ianis. Turbabatur
mare. Fluctuabat nauicula Nauicula
eccła. ẽ. mare scłm est. Uenit dñs. am¬
bulauit suꝑ mare. & pressit fluctꝰ. Quo¬
mͦ ambulauit dñs suꝑ mare: Suꝑ capi¬
ta istoꝵ fluctuũ magnoꝵ spumantiũ.
Magis qͥa mirabiles erant suspensurȩ ma¬
ris. & mirabilis in excelsis dñs: testimo¬
nia tua creditã st̃ nimis. Testimonia
tua. qͥa dixerat illud ante. Hȩc dico
uoł ut in me pacẽ habeatis. in mundo
aut̃ pressuram. Ergo qͥa mundus pres¬

Expanded text:
secutiones. Cum elevassent ergo «flumina vocem suam, a vocibus aquarum multarum mirabiles suspensurae maris.» Suspensurae, exaltationes sunt; quia quando irascitur mare, suspenduntur fluctus. Suspendantur fluctus quantum volunt, fremat mare quantum vult; «mirabiles» quidem «suspensurae maris,» mirabiles minae, mirabiles persecutiones, sed vide quid sequitur: «Mirabilis in excelsis Dominus.» Compescat se ergo mare, et aliquando tranquilletur, detur pax Christianis. Turbabatur mare, fluctuabat navicula. Navicula Ecclesia est, mare saeculum est. Venit Dominus, ambulavit super mare, et pressit fluctus . Quomodo ambulavit Dominus super mare? Super capita istorum fluctuum magnorum spumantium. Magis quam mirabiles erant suspensurae maris, et mirabilis in excelsis Dominus. «Testimonia tua credita facta sunt nimis. Testimonia tua,» quia dixerat illud ante: «Haec dico vobis, ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram.» Ergo quia mundus pres
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Qui aut̃ uult spoliare uestitũ.
quantũ laboret qͥs enumerat: & tam̃
ista transitura st̃. cũ uenerimꝰ ad illã
requiem ubi nemo esurit qͥ pascat᷑. ne¬
mo nudus. ẽ. qͥ uestiat᷑: idõ qͥa c&& ista
transitoria st̃ oꝑa bona. & sextꝰ iste di¬
habet uespũm. In sabbato ñ inuenimꝰ¬

Expanded text:
tatis» . Qui autem vult spoliare vestitum, tatis» . Qui autem vult spoliare vestitum, quantum laboret, quis numerat? Et tamen et ista transitura sunt, cum venerimus ad illam requiem, ubi nemo esurit qui pascatur, nemo nudus est qui vestiatur. Ideo quia et ista transitura sunt opera bona, et sextus iste dihabet vesperam. In sabbato autem
Abbreviated transcription (Latin):
ds tunc figurare: post omĩa oꝑa bona
habebimꝰ requiem. & quidem oꝑa bo¬
na nr̃a fr̃s. quȩ hic oꝑam᷑ in scło ante
requiem: quasi cũ labore st̃: & requies
illa inspe. ẽ. nondũ tenet᷑ in re. Et nͥ
esset in spe: deficeremꝰ in labore. Sed
transeunt oꝑa laboriosa & bona. Quid
enĩ tã bonũ. quã porrigere panẽ esu¬
rienti: & qđ audiebamꝰ modo cũ
euangłiũ legeret᷑. qͥd tã bonũ quã id
qđ admonebat generalit̾ om̃s. qͥ habet
duas tunicas det ñ habenti. & qͥ habet
escas pascat esurientẽ: Nudũ uestire.
bonũ opus. ẽ. Nunqͥd semꝑ erit hoc opus
bonĩ: Habet aliqͣntulũ laborem. sed
habet solatiũ in spe futurȩ quietis.
Quantũ aut̃ laborẽ habet. qđ uestis nu¬
dũ: Bonũ opus. ñ multũ laborat. Ma¬
lũ opus Habet laborem. Qui enĩ uestit
nudũ. si habet unde faciat: ñ laborat.
Si ñ habet unde faciat: gła in excelsis
dõ & in t̾ra pax hominĩb bonȩ uolun.¬

Expanded text:
figurare, post omnia opera bona habebimus requiem. Et quidem opera bona nostra, fratres, quae hic operamur in saeculo ante requiem, quasi cum labore sunt; et requies illa in spe est, nondum tenetur in re: et nisi esset in spe, deficeremus in labore; sed transeunt opera laboriosa et bona. Quid enim tam bonum, quam porrigere panem esurienti? et quod audiebamus modo, cum Evangelium legeretur, quid tam bonum, quam id quod admonebat generaliter, «Omnis qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, pascat esurientem» ? Nudum vestire, bonum opus est: numquid semper erit hoc opus bonum? Habet aliquantulum laborem, sed habet solatium in spe futurae quietis. Quantum autem laborem habet quod vestis nudum? Bonum opus non multum laborat: malum opus habet laborem. Qui enim vestit nudum, si habet unde faciat, non laborat: si non habet unde faciat, «Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae volun
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ex quo ex utero uirginis natꝰ. ẽ.
subiecit statĩ. ante lucĩferũ genui te:
sic & hic cũ dixisset ex illo. idest ex
qͥdã tẽpore ex die ante sabbatũ. ex illa
sexta ecate mundi. quando uenit dñs¬

Expanded text:
Christum ex quo ex utero virginis natus est; Christum ex quo ex utero virginis natus est; subjecit statim, «Ante luciferum genui te:» sic et hic cum dixisset, «Ex illo,» id est, ex quodam tempore, ex die ante sabbatum, ex illa sexta aetate mundi, quando venit D
Abbreviated transcription (Latin):
id .ẽ. ut illuminent᷑ scĩ. ut uideant
dm̃ in carne. & purget᷑ cor unde
uideat᷑ in diuinitate Insplendore
scõꝵ ex utero. Sed qͥd ibi sequit᷑: Nefor¬
splendore scõꝵ ex utero: subiecit statĩ.
ne putes xpm atẽpore. eẽ. coepisse ex
quo natꝰ.ẽ. sicut cȩpit adã: sic̃ abrahã.
sic̃ dauid. Ante luciferũ genui te. an¬
te om̃e qđ illuminat᷑. Pluciferũ enĩ.
aut stellas om̃s significat. & ꝑ stellas
tẽpora. qͥa fecit ds stellas in signo tẽ¬
porũ. ut ante tẽpora in uenias̃ natũ
ẽẽ. xp̃m. & qͥ natus ẽ. ante tẽpora. ñ
potest uideri natꝰ ex tẽpore. qͥa & tem¬
pora creatura dĩ st̃. & utiq si om̃ia
ꝑ ipsũ facta st̃ & tẽpora ꝑ ipsũ facta
st̃: aut certe ante omne spm. qͥ illumi¬
natur de sapientia dix̃. ante luciferũ
genui te. Intendat caritas ur̃a. Quomͦ
gͦ cũ dixisset ex utero. ueluti p̾cauens
fidei nr̃ȩ. ne inde putaremꝰ coepisse

Expanded text:
id est, ut illuminentur sancti, ut videant id est, ut illuminentur sancti, ut videant Deum in carne; et purgetur cor, unde videatur in divinitate. «In splendore sanctorum ex utero.» Sed quid ibi sequitur? Ne forsplendore sanctorum ex utero,» subjecit statim, ne putares Christum a tempore esse coepisse ex quo natus est, sicut coepit Adam, sicut Abraham, sicut David, «Ante luciferum genui te:» ante omne quod illuminatur. Per luciferum enim, aut stellas omnes significat, et per stellas tempora, quia fecit Deus stellas in signa temporum , ut ante tempora inveet utique qui natus est ante tempora, non potest videri natus ex tempore; quia et tempora creatura Dei sunt. Et utique si omnia per ipsum facta sunt et tempora per ipsum facta sunt. Aut certe ante omnem spiritum qui illuminatur, de Sapientia dixit, «Ante luciferum genui te.» Intendat Charitas vestra. Quomodo ergo cum dixisset, «Ex utero,» veluti praecavens fidei nostrae, ne inde putaremus coepisse
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑquẽ requiescit sp̃s mĩ: Id . ẽ. ubi
requiescit sp̃s dĩ. nisi in sede dĩ :Audi
qͦmꝰ describat ipsã sedẽ. Forte auditu¬
rus eras marmoratã domũ. ampla
spacia atriorũ. in magnitudine &
fulgore tectorũ. Audi quid paret ds̃¬
humilẽ & quietũ. & trem̃tẽ uerba
mea. Ecce humilis esto & quietꝰ. ut¬
& in te habitet ds̃. Altus. ẽ ds̃. ñ inte
habitat : si altus. ẽc̃ uolueris. Certe
altus uis esse ut habitet inte. Humi¬
lis esto. tremens uerba eiꝰ: & ibi habi¬
tat. Non timet trem̃tẽ domũ qͥa ipse
illã firmat. Parata .ẽ. sedes tua asex
illo. Ex illo id .ẽ extunc. Id est quasi
qͦddã tẽpus significat ex cunc. Ri quo:
orte exdie ante sabbatũ. Ex illo. qͥa
titulus prȩscibit nob̾. ex quo. Sexto
enĩ die. id .ẽ. tẽpore mundi huiꝰ sexto
uenit dñs in carne. Ex illogͦ: Plane
ex illo scđ̾m hominẽ. ex ilło ex utero.
Quid enĩ dicit alius psalmꝰ : In splen¬
dore scõꝵ ex utero. In splendore scõꝵ

Expanded text:
quem requiescet Spiritus meus?» id est, ubi requiescet Spiritus Dei, nisi in sede Dei? Audi quomodo describat ipsam sedem. Forte auditurus eras marmoratam domum, ampla spatia atriorum, in magna altitudine et fulgore tectorum. Audi quid sibi paret Deuhumilem et quietum, et trementem verba mea» . Ecce humilis es et quietus, et in te habitat Deus. Altus est Deus, non in te habitat, si altus esse volueris. Certe altus vis esse, ut habitet in te: humilis esto et tremens verba ejus, et ibi habitat. Non timet trementem domum, quia ipse illam firmat. «Parata est sedes tua, Deus, ex illo. Ex illo,» id est, ex tunc; id est, quasi quoddam tempus significat. Ex tunc, ex quo? Forte ex die «ante sabbatum. Ex illo,» quia titulus Psalmi praescribit nobis ex quo. Sexto enim die, id est, tempore hujus mundi sexto, venit Dominus in carne. Ex illo ergo, plane ex illo secundum hominem, ex illo ex utero. Quid enim dicit alius psalmus? «In splendore sanctorum ex utero. In splendore sanctorum,»
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ. ẽ. in euangłio. Quid clamabat.
Ecce iã ipsũ caput̾ fluminũ clamat. ipse
fons uitȩ unde st̃ flumina cursura.
iesus & clamabat. Qui credit in me sic̃
dicit scriptura. flumina aquȩ uiuȩ
de uentre eiꝰ fluent. Euangłista sequit᷑
statĩ. Hoc aut̃ dixit de spũ quẽ acceptu

Expanded text:
dictum est in Evangelio. Quid clamabat? dictum est in Evangelio. Quid clamabat? Ecce jam ipsum caput fluminum clamat; ipse fons vitae unde sunt flumina cursura, Jesus clamabat? «Qui credit in me, sicut Scriptura dicit, flumina aquae vivae de ventre ejus fluent.» Evangelista sequitur stat
Abbreviated transcription (Latin):
quando ȩt̾nũ ponit᷑ Ergo otii qͥ ex
illo uideris natꝰ. ex ȩt̾no es. Non aut̃
natiuitas humana cogitet᷑. sed cogi¬
tet᷑ et̾nitas diuina. Ergo coepit. ex
qͦ natꝰ .ẽ. creuit Audistis euangłiũ.
Elegit discipłos impleuit illos. cõeper̃
pdicare discipłi. Forte hoc est quod
quando natꝰ ẽ. dñs audiuimꝰ locuta
flumina. neq qͣndo baptizatꝰ. ẽ neq
quando passus. e. Non audiuimꝰ flumina
locuta. Legite euangłiũ. ñ inuenietis
qͥa locuta st̃ flumina. Parũ.ẽ. qͥa locu¬
ta st̃. eleuauer̃ uoces suas. Nonsolũ lo¬
cuta st̃. sed fortit̾. magne. excelse. Quȩ
st̃ ista flumina quȩ locuta st̃: Diximꝰ
qđ in euangłio ñ legimꝰ. tam̃ ibi quęra¬
mus. Nã si ibi ñ inuenimꝰ. ubi inueni¬
emus Ego uob̾ fingere potero. & subi¬
to ero ñ certꝰ disputator. sed ineptꝰ fa¬
bulator. In euangłio quęramꝰ si mul
quȩramꝰ quȩ st̃ flumina. quȩ eleuauer̃
uoces suas. Stabat iħs & clamabat.

Expanded text:
ex illo videris natus, ex aeterno es. Non autem nativitas humana cogitetur, sed cogitetur aeternitas divina. Ergo coepit ex quo natus est, crevit: audistis Evangelium. Elegit discipulos, implevit illos, coeperunt praedicare discipuli. Forte hoc est quod quando natus est Dominus, audivimus locuta flumina, neque quando baptizatus est, neque quando passus est; non audivimus flumina locuta. Legite Evangelium, non invenitis quia locuta sunt flumina. Parum est quia locuta sunt, «elevaverunt voces suas:» non solum locuta sunt, sed fortiter, magne, excelse. Quae sunt ista flumina quae locuta sunt? Diximus quod in Evangelio non legimus; tamen ibi quaeramus. Nam si ibi non invenimus, ubi inveniemus? Ego vobis fingere potero: et subito ero non certus dispensator, sed ineptus fabulator. In Evangelio quaeramus, simul quaeramus quae sunt flumina quae elevaverunt voces suas. «Stabat Jesus, et clamabat,»
Abbreviated transcription (Latin):
te adam. ñ solũ ante adã. sed ante om̃s
angłos. ante celũ & t̾rã. qͥa om̃ia ꝑ
ipsũ facta st̃. subiecit ne tu intendens
diem natiuitatis dñi. ex qͦ natus. ẽ:
putares ex illo esse coepisse. Parata.ẽ.
sedes tua d̃ ex illo. Sed qͥs ds̃ :a scło¬

Expanded text:
dam; non solum ante Adam, sed ante omnes Angelos, ante coelum et terram, quia omnia per ipsum facta sunt: subjecit, ne tu intendens diem nativitatis Domini ex quo natus est, putares ex illo esse coepisse, «Parata est sedes tua, Deus.» Sed quis Deus? «A s
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ ioħis. Sextꝰ dics iã a pͣdicatione
ioħis agit᷑ usq infinẽ. & post finẽ sexti
diei. ꝑuenimꝰ ad requiem. Modo gͦ
uidete qͥd habeat titulus. Indie ante
sabbatũ. quando fundata. ẽ. t̾ra. Iam
audiamꝰ ipsũ psalmũipsũ int̾rogemꝰ
quando fundata. ẽ. t̾ra. Nec forte tunc
facta. ẽ. t̾ra. nec ingenesi sic legimꝰ.
Quando gͦ fundata. ẽ. t̾ra: Quando nisi
cũ fit qđ lectũ. ẽ. mͦ in apło: Si tam̃
statis in fide ait. ut stabiles & immobi¬
les. Cũ om̃s qͥ credunt ꝑ uniuersã
t̾rã immobiles st̃ infide. fundata. ẽ.
t̾ra. Tunc fit homo ad imaginẽ dĩ qđ
significat sextꝰ ille dies a genesi. Sed
qͣm᷑ illud fecit ds. qͦmꝰ fundata ẽ. t̾ra:
Xp̃c uenit ut fundarec t̾rã. Fundam̃tũ
enĩ nemo potest ponere. prȩt̃ id qđ

Expanded text:
onem Joannis. Sextus dies jam a praedicatione Joannis agitur usque ad finem, et post finem sexti diei pervenimus ad requiem. Modo ergo videte quid habeat titulus: «In diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Jam audiamus ipsum Psalmum; ipsum interrogemus quomodo fundata est terra, ne forte tunc facta est terra: nec in Genesi sic legimus. Quando ergo fundata est terra? Quando, nisi cum fit quod lectum est modo in Apostolo: «Si tamen statis in fide,» ait, «stabiles et immobiles» ? Cum omnes qui credunt per universam terram immobiles sunt in fide, fundata est terra: tunc fit homo ad imaginem Dei. Quod significat sextus ille dies de Genesi. Sed quomodo illud fecit Deus? quomodo fundata est terra? Christus venit, ut fundaret terram. «Fundamentum enim nemo potest ponere praeter id quod
Abbreviated transcription (Latin):
decorẽ & fortitudinẽ. Ut quid autẽ:
Ut fundaret t̾rã. Sequit᷑ enĩ Et enĩ con¬
firmauit orbẽ t̾rȩ. qͥ ñ cõmouebit᷑
Unde confirmauit: Quia decorẽ induit
Non confirmaret. si solũ decorẽ indue¬
ret & ñ fortitudinẽ. Quare gͦ decorẽ:
Quare fortitudinẽ: Utrunq en ĩ dix̃.¬

Expanded text:
Utquid autem? Ut fundaret terram. Sequitur enim: «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Unde confirmavit? Quia decorem induit. Non confirmaret, si solum decorem indueret, non et fortitudinem. Quare ergo decorem? quare fortitudinem? Utrumque enim dix
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicere potuer̃ flumina eleuantia
uocẽ suã. Mirabiles suspensurȩ maris.
Cũ enĩ eleuassent uoces suas discipłi: cre
de paucis. Idõ sequit᷑ Auocib aquarũ
multarũ mirabiles suspensurȩ maris.

Expanded text:
quae dicere potuerunt flumina elevantia vocem suam. «Mirabiles suspensurae maris.» Cum enim illi elevassent voces suas discipuli, crede paucis. Ideo sequitur, «A vocibus aquarum multarum mirabiles suspensurae maris:»
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ suũ. impleuit discipłos ipse sp̃s
magnũ flum̃. unde impleca st̃ multa
flumina. De ipso flumine. dic̃ psalmꝰ
alioloco. Fluminis impetꝰ lȩtificat ciui¬
tatẽ dĩ. Ergo facta st̃ flumina curren¬
Unde flumina eleuauer̃ uoces suas:
Quare eleuauer̃: Quia pͥmotimuer̃.
Petruis nondũ fuit flum̃. qͣndo ad int̾ro¬
gationẽ ancillȩ ter. xp̃m negauit. Nescio
hominẽ. Hic timens mentit᷑. nondũ
eleuat uocẽ. nondũ est flum̃. Ubi aut̃
impleti st̃ spũ scõ. accersier̃ eos iudei.
& p̃ceper̃ eis ne om̃ino loquerent᷑ neq
docerent in nomine iħii. Petrus autꝰ¬

Expanded text:
sanctum, implevit discipulos . Ipse Spiritus magnum flumen, unde impleta sunt multa flumina. De ipso flumine dicit psalmus alio loco: «Fluminis impetus laetificat civitatem Dei» . Ergo facta sunt flumina currenUnde flumina elevaverunt voces suas? quare elevaverunt? Quia primo timuerunt. Petrus nondum fuit flumen, quando interrogatione ancillae ter Christum negavit: «Nescio hominem» . Hic timens mentitur; nondum elevat vocem, nondum est flumen. Ubi autem impleti sunt Spiritu sancto, accersierunt eos Judaei, et praeceperunt eis ne omnino loquerentur, neque docerent in nomine Jesu. Petrus aut
Abbreviated transcription (Latin):
Salmi huiꝰ ticulũ cum
& qͥd sibi uelit: de scri¬
ptura dĩ hoc . ẽ. ex libro
genesis ñ .ẽ difficile cognoscere. In
titulo enĩ tanꝗ admonem᷑ in limine.
qͥd intꝰ queramus. Inscriptꝰ. ẽ gͦ ita
Laus cantici ipsi dauid. indie ante sab¬
batũ quando fundata. ẽ t̾ra. Recordan¬
tes gͦ ꝑ om̃s dies. qͥd fecerit ds̃ quando
creauit᷑ & ordinauit uniuersa. a pͥma
die usq ad sextũ diem. septiũ enĩ
scĩficauit. qͥa in illo reqͥeuit post
omĩa oꝑa quȩ fecit bona ualde: in
uenimꝰ eũ sexto die fecisse qͥdies hic
cõmemorat᷑ qͥa dicit ante sabbatũ. om̃ia
animalia in t̾ra. Deinde ipso die. fec̃
hominẽ ad imaginẽ & similitudinẽ
suã. Non aut̃ sine causa illi dies sic st̃
ordinati: nͥ quia & scła sic cursura e¬
rant. ante quã requiescamꝰ indõ. Tunc
aut̃ requiescimꝰ si facimꝰ oꝑa bona Ad
hoc exemplũ dictũ. ẽ. de dõ. Reqͥeuit
ds̃ septimo die. cũ fecisset omĩa oꝑa bo¬

Expanded text:
salmi hujus titulum, cum et quid sibi velit, de Scriptura Dei, hoc est ex libro Genesis, non est difficile cognoscere: in titulo enim tanquam admonemur in limine quid intus quaeramus. Inscriptus ergo est ita: «Laus cantici ipsi» «David, in diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Recordantes ergo per omnes dies quid fecreavit et ordinavit universa a primo die usque ad sextum diem septimum enim sanctificavit, quia in illo requievit post omnia opera, quae fecit bona valde, et invenimus eum sexto die fecisse qui dies hic commemoratur, quia dicit, «ante sabbatum» omnia animalia in terra: deinde ipso die fecit hominem ad imaginem et similitudinem suam. Non autem sine causa illi dies sic sunt ordinati, nisi quia et saecula sic cursura erant, antequam requiescamus in Deo. Tunc autem requiescimus, si facimus opera bona. Ad hoc exemplum scriptum est de Deo, «Requievit Deus septimo die,» cum fecisset omnia opera bo
Abbreviated transcription (Latin):
homo ad imaginẽ dĩ Primũ enĩ tẽpus.
tanquã primꝰ dies ab adã usq ad noẽ
Scđ̾m tẽpus. tanquã scđs dies. a noe usꝙ
ad abrahã. Terciũ tẽpus. tanquã t̃cius
dies ab abraliã usq ad dauid. Quartũ
tẽpus. tanquã quartꝰ dies: ad auid
usq ad transmigrationẽ babiloniȩ.

Expanded text:
d imaginem Dei. Primum enim tempus, tanquam primus dies, ab Adam usque ad Noe: secundum tempus, tanquam secundus dies, a Noe usque ad Abraham: tertium tempus, tanquam tertius dies, ab Abraham usque ad David: quartum tempus, tanquam quartus dies, a David usque ad transmigrationem Babyloni
Abbreviated transcription (Latin):
nsine causa hoc facere dñm nisi qͥa
aliquod erat illud forte sacram̃tũ.
Et ait Dnẽ ñ pedes tantũ. sed & caput
& tocũ. & ille. Qui lotꝰ. ẽ. semel. non
habet necessitatẽ iterũ lauandi: sed
ẽ mundus cotus. Nongͦ adsacram̃tũ.
tanqua mundationis ꝑtinebat quod
lauit pedes eis: sed ad exemplũ humi¬
litatis. Hoc enĩ dixerat. Qđ enĩ ego
facio nescis. scies aut̃ postea: Uideamꝰ
si scierunt postea. uideamꝰ si aꝑuit
illis qđ faciebat. ut uideamꝰ dñm prȩ¬
cinctũ fortitudine. qͥa in humili¬
tate .e. tota forcitudo. Cũ lauisset eis

Expanded text:
non sine causa hoc facere Dominum, nisi quia non sine causa hoc facere Dominum, nisi quia aliquod erat illud forte sacramentum, et ait: «Domine, non pedes tantum, sed et caput, et totum.» Et ille: «Qui lotus est semel, non habet necessitatem iterum lavandi, sed est mundus totus.» Non ergo ad sacramentum tanquam mundationis pertinebat, quod lavit eis pedes, sed ad exemplum humilitatis: hoc enim dixerat, «Quod enim ego facio, nescis; scies autem postea.» Videamus si scierunt postea, videamus si aperuit illis quod faciebat, ut videamus Dominum praecinctum fortitudine; quia in humilita
Abbreviated transcription (Latin):
dñs orbẽ t̾rarũ: nͥ in carne ueniret
gladius ueritatis. Hic gͦ quare p̾cinctꝰ
eꝰ Qui se p̃cingit. ante se ponit ali¬
quid quo prȩcingit᷑. Unde dictũ. ẽ.
prȩcinctꝰ .ẽ. linteo. & lauit pedes di¬
scipłorũ suorũ. Quia enĩ tunc humilis
fuit. quando linteo p̃cictꝰ ẽ. lauit
pedes discipł orũ. Om̃ĩs aut̃ fortitu¬
do in humilitate: qͥa fragilis . ẽ. om̃is
suꝑbia. Idõ cũ de forticudine diceret.
addidit p̾cinctꝰ. ẽ: ut recolas dm̃ prȩ¬
cinctu humilẽ. quando pedes discipłoꝵ
lauit. Et exhorruit petrus dñm suũ.
magistrũ suũ. minus dixi magistrũ
suum cũ dixissem dñm suũ: curuantẽ
se ante pedes suos. & lauantẽ sibi pedes
Expauit. & dixit. Dncẽ. ñ lauabis michi
et nu. Q ille. Si ñ lauero te. ñ habebis
partẽ mecũ. Qui pͥmo petrus expaue¬
rat dñm lauantẽ sibi pedes: plus expa.¬
uit ñ hahebis partẽ mecũ. & credidit

Expanded text:
Dominus orbem terrarum, nisi in carnem veniret Dominus orbem terrarum, nisi in carnem veniret gladius veritatis. Hic ergo quare «praecinctus est?» Qui se praecingit, ante se ponit aliquid quo praecingitur: unde dictum est, «Praecinctus est linteo, et lavit pedes discipulorum suorum.» Quia enim tunc humilis fuit, quando linteo praecinctus est, lavit pedes discipulorum suorum. Omnis autem fortitudo in humilitate; quia fragilis est omnis superbia: ideo cum de fortitudine diceret, addidit, «praecinctus est;» ut recolas Deum praecinctum humilem, quando pedes discipulorum lavit. Et exhorruit Petrus Dominum suum, magistrum suum minus dixi magistrum suum, cum dixissem Dominum suum curvantem se ad pedes suos, et lavantem sibi pedes, expavit, et dixit: «Domine, non lavabis mihi Et ille: «Si non lavero te, non habebis partem mecum.» Qui primo Petrus expaverat Dominum lavantem sibi pedes, plus expavit, «Non habebis partem mecum;» et credidit
Abbreviated transcription (Latin):
dunt in xp̃m om̃s fideles. & parati st̃
ad utrunq. gaudere cũ laudantib
fortes. e̾ẽ aduersus uituꝑantes. ñ mol¬
lescere linguis laudantiũ. nec frangi
linguis uituꝑantiũ. Forte quęramꝰ &
de hoc uerbo. quare dixit pcinctꝰ ẽ. Cin¬
ctio. oꝑa significat. Tunc enĩ qͥsq se
cingit. cũ oꝑaturus. ẽ. Sed quare ñ dix̃
cinceꝰ. ẽ. sed p̃cinctꝰ. ẽ : Dicit enĩ in alio
psalmo. Accingere gladiũ tuũ. circa
femur potentissime. popłi subte
cadent. Nec dixit ibi. cingere. neq pͣ¬
cingere : sed accingere Accingeris
enĩ. qͣndo aliqͥd adiun xeris lateri
tuo ꝑcinctionẽ. dõ accingere gladiũ
tuũ. Gladius dñi unde debellauit
orbẽ t̾rarũ occidendo nequicias: sp̃s
femur accingere dicit᷑ gladiũ: Ali ud
quidẽ ex alio. de alio psalmo accinctio¬
nẽ diximꝰ. sedꝰ qͥa cõmemoratũ. ẽ: ñ
est pꝰtermittendũ. Quid. ẽ. accinctio
gladii circa femur: Per femur: car¬
nẽ significat. Non enĩ alit̃ debellaret

Expanded text:
m omnes fideles, et parati sunt ad utrumque; gaudere cum laudantibus, fortes esse adversus vituperantes; non mollescere linguis laudantium, nec frangi linguis vituperantium. 3. Forte quaeramus et de hoc verbo, quare dixit, «praecinctus est.» Cinctio opera significat: tunc enim se quisque cingit, cum operaturus est. Sed quare non dixit, Cinctus est; sed, «praecinctus est?» Dicit enim in alio psalmo: «Accingere gladium tuum circa femur, potentissime; populi sub te cadent» . Nec ibi dixit, Cingere, neque, praecingere, sed, «accingere:» accingeris enim quando aliquid adjungis lateri tuo per cinctionem; ideo, «Accingere gladium tuum.» Gladius Domini unde debellavit orbem terrarum, occidendo nequitiam, Spirifemur accingere dicitur gladium? Aliud quidem ex alio de alio psalmo ad cinctionem diximus; sed tamen quia commemoratum est, non est praetermittendum. Quid est accinctio gladii circa femur? Per femur carnem significat. Non enim aliter debellaret
Abbreviated transcription (Latin):
& in iis qͥ salui fiunt. & iniis qͥ peunt
Subiecit statĩ. Aliis quidẽ odor sumus¬
uitȩ in uitã. aliis odor mortis in mortẽ.
Quib enĩ erat odor uitȩ in uitã: decorẽ
induerat. Quib erat odor mortis in
tunc gaudes. quando tẽ laudant homi¬
nes. & placent illis bona oꝑa tua. cũ ui
& quasi fructũ bonoꝵ opũ te ꝑdidisse
arbitraris. qͥa in uenis rep̃hensores:
ñ stecisti immobilis. ñ ꝑtines ad orbẽ
t̾rarũ. qͥ ñ cõmouebitur. Induit dñs
fortitudinẽ & p̾cinctꝰ. ẽ De ipso decore
& fortitudine. habet aliũ locũ apłs
paulus. Per arma iusticiȩ a dextra &¬
a sinistra. Uide ubi decorẽ. ubi forti
decorus: in ignobilitate fortis. Apũd
alios głosus p̾dicabat᷑: apud alios igno¬
bilis contẽnebat᷑. Decorẽ afferebat cis
quib placebat: fortitudinẽ aduersꝰ eos
quib displicebat. Et sic enumerat om̃ia
usq in finẽ ubi dicit. qͣsi nichil habentes

Expanded text:
et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt.» et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt.» Subjecit svitae in vitam, aliis odor mortis in mortem» . Quibus erat odor vitae in vitam, decorem induerat: quibus erat odor mortis in  tunc gaudes, quando te laudant homines, et placent illis bona opera tua; cum autem et quasi fructum bonorum te perdidisse arbitraris, quia invenis reprehensores: non stetisti immobilis; non pertines ad «orbem terrarum, qui non commovebitur. Induit Dominus fortitudinem, et praecinctus est.» De ipso decore et fortitudine habet alium locum apostolus Paulus: «Per arma justitiae dextra et sinistra.» Vide ubi decorem, ubi fortitdecorus, in ignobilitate fortis. Apud alios gloriosus praedicabatur; apud alios ignobilis contemnebatur. Decorem afferebat eis quibus placebat, fortitudinem adversus eos quibus displicebat. Et sic enumerat omnia usque in finem, ubi dicit: «Quasi nihil habentes,
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Nã diuisȩ st̃ aduersus se linguę
iudeoꝵ. Alii dicebant qͥa bonꝰ. ẽ alii
dicebant non sed seducit turbas. Alii gͦ
bene loquebant᷑. alii detrahebant. lãce¬
rabant. mordebant. conuitiabant᷑ Ad
eos gͦ quib placebat. decorẽ induit: ad
eos quib displicebat fortitudinẽ indu¬
it Imitare gͦ & tu dñm tuũ. ut possis
eẽ. uestis ipsius. Adesto cũ decore. ad eos
quib placent oꝑa tua bona. Esto for¬
tis. aduersus detractores. Audi apłm
paulũ. imitantẽ dñm suũ. qͦmͦ & ipse
habuit decorẽ. habuit fortitudinem
Xp̃i bonꝰ odor sumꝰ inqͥt in omi loco. &
iniis qͥ salui fiunt. & iniis qͥ pereunt.
Quib enĩ placet bonũ salui fiunt. Qui
detrahunt bono. peunt. Qđ sur sum
erat ille odorẽ hãbebat bonũ. immo
bonꝰ odor erat. sed uẽ miseris. qͥ & bo¬
no odore moriunt᷑. Non enĩ ait illis
bonꝰ odor sumꝰ. illis malus odor sumꝰ:
sed xp̃i bonꝰ odor sumꝰ ait inom̃i loco.

Expanded text:
bat. Nam divisae sunt adversus se linguae Judaeorum: «Alii dicebant, Quia bonus est; alii dicebant, Non, sed seducit turbas» . Alii ergo bene loquebantur; alii detrahebant, lacerabant, mordebant, conviciabantur. Ad eos ergo quibus placebat, «decorem induit:» ad eos quibus displicebat, «fortitudinem induit.» Imitare ergo et tu Dominum tuum, ut possis esse vestis ipsius: esto cum decore ad eos quibus placent bona opera tua; esto fortis adversus detractores. Audi apostolum Paulum imitantem Dominum suum, quomodo et ipse habuit decorem, habuit fortitudinem. «Christi bonus odor sumus,» inquit, «in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt.» Quibus enim placet bonum, salvi fiunt; qui detrahunt bono, pereunt. Quod suum erat, ille odorem habebat bonum; imo bonus odor erat: sed vae miseris qui et bono odore moriuntur. Non enim ait, Illis bonus odor sumus, illis malus odor sumus; sed, «Christi bonus odor sumus,» ait, «in omni loco,
Abbreviated transcription (Latin):
turlis. qͥerunt qͥ dicturi st̃ qͥd nob̃ ꝓfu it
suꝑbia. & diuitiarũ iactatio qͥd contu¬
lit nob: Tunc gͦ scient. qͥ mͦ scire nolunt:
Nonne scient om̃s qͥ oꝑant᷑ iniqͥtatẽ. qui
deuorant popłm meũ in cibo panis: Quid
addidit in cibo panis: Tanquã panẽ man¬
ducant popłm meũ. Cȩtera enĩ quae
manducamꝰ possumꝰ mͦ illa. mͦ illa. Non
semꝑ hoc olus. ñ semꝑhanc carnẽ ñ semp

Expanded text:
cturi sunt: Quid nobis profuit superbia, et divitiarum jactantia quid contulit nobis ? Tunc ergo scient qui modo scire nolunt. Nonne scient omnes qui operantur iniquitatem, qui devorant populum meum in cibo panis? Quid addidit, in cibo panis? Tanquam panem manducant populum meum. Caetera enim quae manducamus, possumus modo illa, modo illa; non semper hoc olus, non semper hanc carnem, non semper