comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gratis est cdata: Quod si gloriaris contra eos qui lap¬
si sunt: attende qr tu radicem non portas. sed radix:
te:. Quasi diceret: Si extolli uis audi unde
humilieris: Non portas tu radicẽ:i. nichil con¬
fers patrib sc̃ĩs qui te p̃cesser: s radix ce portat:
qr illoꝵ fide saluaris: Iu enĩ accepisti ab cis.
illi ñ acceper ate Aliter: Non porcas radicẽ. id÷
xp̃m: cui nichil ex tuo tribuis: sed ipse te por¬
tat a quo habes qͥcqͥd boni habes: & in suꝑ ab
illo habes eẽ Hices gͦ mͥ ogentilis: F ractisuis
rami: increduli scilicet iudei abiectisunt: ut
ego gentilis inserar in locũ illorũ: Bene sub di
cis: qr ita est Sed attende qͥd sequit᷑: ꝓ pt̾ incre¬
dulitatẽ: fracti sunt rami: Quia iudei in xp̃m
noluer̃ credere: lapsi sunt in mortẽ dãpnatiõis:
fracti a gr̃a xp̃i: Tu aut̃ fide xp̃i stas. ñ cuis me¬
ritis: ideoq noli gloriari: Noli altũ saꝑe: i. noli

Expanded text:
a est tibi gratis. Quod si gloriaris contra eos qui lapa est tibi gratis. Quod si gloriaris contra eos qui lapsi sunt, attende quia non tu radicem portas, sed radix te. Quasi diceret: Si vis extolli, audi unde humilieris: non portas tu radicem, id est nihil patribus sanctis, qui te praecesserunt; sed radix te portat, quia eorum fide salvaris; tu enim accepisti ab eis, illi non acceperunt a te. Aliter: Non portas radicem, id est Christum, cui nihil ex tuo tribuis; sed ipse te portat a quo habes quidquid boni habes, et insuper ab illo habes esse. Dices ergo mihi, o gentilis: fracti sunt rami, increduli scilicet Judaei abjecti sunt, ut ego gentilis inserar in locum illorum. Bene, subaudis dicis, quia ita est, sed attende quid sequitur: propter incredulitatem fracti sunt rami; quia noluerunt Judaei in Christum credere, lapsi sunt in mortem damnationis, fracti a gratia Dei: tu autem fide Christi stas, non tuis meritis. Ideoque noli gloriari; noli altum sapere, id est noli
Abbreviated transcription (Latin):
& menbra sunt: Quod si aliqui ex ramis fractisuis
in infidelitate manendo: tu aut̃ cũ oleaster eẽs.
tolli ad u̾sus ramos. in infidelitate manentes Nams
illi scĩ patres sp̃m sc̃m habuer̃: unde & uncti dĩ
appellabant᷑: Sicut ÷ illud Nolite tang̾e xp̃os mos¬
Quod de abtahã. isaac. ⁊ ceteris: incelligendũ est: Alit̃
E radicẽ item alio modo possumꝰ incellig̾e xp̃m: ut
biam: ne amittas gr̃am quȩ data ẽ. tibi Gentiles
alloquit᷑ apłs: & loquit᷑ om̃ib quasi uni: Ra¬
mos fractos ut diximꝰ uocat iudȩos in infideli¬
tate manentes: qͥ a radice .i. a fide patriarcar̃.
uł a xp̃o tecesser̃: oleastrũ aut̃ gentiles qui in¬
fructuosi ante dñi aduentũ erant: agrestem
uitã ducentes: Et est sensus O gentilis si uides
aliqtios iudeorũ a gt̃a xp̃i alienos existere. ⁊ a fide
patriarthar̃: & te in locũ illoꝵ eẽ. sociũq factum

Expanded text:
et membra sunt. Quod si aliqui ex ramis fracti sunt et membra sunt. Quod si aliqui ex ramis fracti sunt in infidelitate remanendo, tu autem cum oleaster esses, tolli adversus ramos in infidelitate manentes. Nam illi sancti patres Spiritum sanctum habuerunt; unde et uncti Dei appelabantur, sicut est illud: Nolite tange Isaac et caeteris intelligendum est. Aliter: per radicem iterum alio modo possumus intelligere Christum, ut biam, ne amittas gratiam quae data est tibi. Gentiles alloquitur Apostolus, et loquitur omnibus quasi uni. Ramos fractos ut diximus appellat Judaeos in infidelitate manentes, qui a radice, id est a fide patriarcharum vel a Christo recesserunt: oleastrum autem gentiles qui infru ctuosi ante Domini adventum erant, agrestem vitam ducentes, et est sensus: O gentilis, si vides aliquos Judaeorum a gratia Christi alienos exsistere, et a fide patriarcharum, et te in locum illorum esse, sociumque factum
Abbreviated transcription (Latin):
apłi scĩ: & patres quorũ fidẽ ipsi apłi asse¬
exti ⁊ imitati sunt scĩ fuer̃: Potest & p̃po¬
stero ordine. ñ inconuenientiꝰ dici Si massa
scã in patribus: gͥ ⁊ delibatio similiter
scã in apłis ceterisq credentib qͥ fidem
patrũ ueraciter habuerunt: Et si radix
sc̃ã: ce rami: Id ipsũ appellat modo ra¬
dicẽ qd̃ suꝑiꝰ massam: ⁊ idem signifi¬
cant rami qd̾ delibatio: fatres uidelic
ueteris testam̃ti. sunt massa ⁊ tadix: qr¬
de illorum ꝓsapia sumpta est delibatio. i ꝓces¬
succũ diffundit ꝑ ramos: uͥ st̃ fructꝰ boni sapo¬
poris: ita apłi qui originẽ duxer̃ a sc̃ĩs patribus:
Et eorũ fidẽ imitati sunt: scĩ ⁊ bonifuer̃: Iam
suꝑius in hac epła alterã massam posuerat. qua
significat᷑ mortalitas & peccatũ adȩ: et ex qua
succus in ramos ut uiuant: ita ⁊ in xp̃o uiuunt
om̃s credentes:iab illo om̃e bonũ accipientes: cuiꝰ

Expanded text:
apostoli sancti, et patres quorum fidem ipsi apostoli asseapostoli sancti, et patres quorum fidem ipsi apostoli assecuti et imitati sunt, sancti fuerunt, potest et praepostero ordine non inconvenientius dici: si massa sancta in patribus, ergo et delibatio similiter sancta in apostolis caeterisque credentibus, qui fidem patrum veraciter habuerunt. Et si radix sancta, et rami. Idipsum appellat modo radicem quod superius massam: et idem significant rami quod delibatio. Patres videlicet Veteris Testamenti sunt massa et radix, qude illorum prosapia sumpta est delibatio et processuccum diffundit per ramos ubi sunt fructus boni saporis, ita apostoli, qui originem duxerunt a sanctis patribus et eorum fidem imitati sunt, sancti et boni fuerunt. Jam superius in hac Epistola alteram massam posuerat, qua significatur mortalitas et peccatum Adae, et ex qua succus in ramos ut vivant, ita et in Christo vivunt omnes credentes, ab illo omne bonum accipientes, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
assũptio ÷. nͥ uita ex mortuis: .i. qͥd aliud
sunt assũpti ⁊ electi a deo ex eadẽ plebe
sic̃ ego ⁊ petrus. et reliqui credentes. qͥ uos
etiam assũpsimꝰ ad fidem xp̃i. nisi uita
tuis iuideis infidelibus: Si enĩ illi suȩ
morte infidelitatis reconciliationẽ p̃sti¬
terunt mundo: nos qui in infidelitate
mortui non sumus. ad uitã aliorũ
quasi uiui ex mortuis. seruati su¬
mus: Q uod si delibatio scã: ⁊ massa:
delibatio est degustacio quȩdã.: siue
qͣndo particula accipit᷑ ex massa con¬
sꝑsȩ farinȩ: ⁊ p̾̃gustat᷑ cuiꝰ saporis sit
reliqua: Naturale est ut om̃is res.quȩ
uniꝰ substantiȩ est diuisa ꝑ partes. in
eadẽ ꝑmaneat natura: ut uniꝰ saporis
et qualitatis sit: sic̃ ex ferm̃tata farina
dinoscit᷑: hic aut̃ delibatio. scõs signifi¬
cat apłos: massa uͦ. patres scõs abraham.
isaac. ia cob. dauid. isaiam:⁊ reliquos ex
quoꝵ ꝓgenie apłi descender̃: E rgo si

Expanded text:
assumptio est, nisi vita ex mortuis? id est: quid aliud sunt assumpti et electi a Deo ex eadem plebe, sicut ego et Petrus et reliqui credentes, qui vos etiam assumpsimus ad fidem Christi, tuis Judaeis infidelibus? Si enim illi sua morte infidelitatis reconciliationem praestiterunt mundo, nos qui in infidelitate mortui non sumus, ad vitam aliorum quasi vivi ex mortuis servati sumus. Quod si delibatio sancta est et massa. Delibatio est degustatio quaedam, sive uando particula accipitur ex massa conspersae farinae, et praegustatur cujus saporis sit reliqua. Nam naturale est ut omnis res quae unius substantiae est, divisa per partes, in eadem permaneat natura, et unius saporis et qualitatis sit: sicut ex fermento farina dignoscitur. Hic autem delibatio sanctos significat apostolos, massa vero patres sanctos, Abraham, Isaac, Jacob, David, Isaiam, et reliquos, ex quorum progenie apostoli descenderunt. Ergo si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriis meritis fore saluatos: ac ꝑer hoc
alios despiciatis: Sibi enĩ sapiens esse¬
dr: qͥ donũ qd̾ ht̃ non dei gr̃ȩ s suis
meritis &e studio deputat: Qui aut̃
scđm dm̃ sapiens ÷ in beneficiis dĩ ñ
in sultat abiectis: sed cũ timore gr̃as
ens. qͥ quẽ libet peccatorẽ despicit: cũ
potiꝰ ex considatione peccatoris humili¬

Expanded text:
propriis meritis fore salvatos, ac per hoc propriis meritis fore salvatos, ac per hoc alios despiciatis. Sibi enim sapiens dicitur, qui donum quod habet, non Dei gratiae, sed suis meritis et studio deputat; qui autem secundum Deum sapiens est, in beneficiis Dei non insultat abjectis, sed cum timore gratiaens qui quemlibet peccatorem despicit, cum potius ex consideratione peccatoris humili
Abbreviated transcription (Latin):
dei. inserent᷑ suȩ oliuȩ. fidei uidelic:
patrũ suoꝵ: Quod dic̃ contͣ naturam
insertũ eẽ ramũ oleastri in oliuã: more
humano loquit᷑: Quia naturale ÷ ut
surculũ bonȩ oliuȩ arboris inseramꝰ in
trunco malȩ: ñ surculũ malȩ in trunco
bonȩ: Et hociinsercio dr̃: Deus aut̃ c̃ditor
&e creator om̃iũ naturarũ: nichil contra
naturã facit: Holo enĩ uos ignorare.
fr̃s misteriũ hoc: Misteriũ est res: oc¬
cultũ & secretũ aliquod in se continens:
Allo quit᷑ gͥ gentiles credentes considare¬
debere. qua decausa salui facti sunt.
suis meritis an gr̃a dei: ⁊ iudei abiecti:
&x dic̃ occultũ ⁊ secretũ dei iudiciũ esse.
quantũ homo penitrare potest: Nolo
uos lateat. quare iudeos quondã popłm
pecuiliarẽ abiecerit: & gentes peccatrices
ꝑfidẽ sibi copulauerit: Et cuiꝰ reigr̃a¬
hoc admonuerit ꝑpendere: subin¬
fert dicens Ut ñ sitis uob̃ ipsiꝰ sapien¬
tes: Id ÷ ut ñ suꝑbiatis: dicentes uos

Expanded text:
 inserentur suae olivae, fidei videlicet patrum suorum. Quod dicit contra naturam insertum esse ramum oleastri in olivam, more humano loquitur, quia naturale est ut surculum bonae arboris inseramus in trunco malae, non surculum malae in bono trunco, et hoc insertio dicitur. Deus autem, conditor et crenaturam facit. Nolo enim vos ignorare, fratres, mysterium hoc. Mysterium est res occulta, et secretum aliquod in se continens. Alloquitur ergo gentiles credentes ut consisterent qua de causa salvi facti sint, suis meritis, an gratia Dei, et Judaei abjecti, et dicit: Occultum et secretum Dei judicium, quantum homo penetrare potest, nolo vos lateat, quare Judaeos quondam populum peculiarem abjecerit, et gentes peccatrices per fidem sibi copulaverit, et cujus rei grahoc admonuerit perpendere, subinfert et dicit: ut non sitis vobis ipsis sapientes, id est ut non superbiatis, dicentes vos
Abbreviated transcription (Latin):
latũ circũcisionis: oꝑatꝰ est ⁊ mͥ inter
gentes: Hoc est: Qui petrũ constituit
pͥncipem udeorũ : me etiã consti tuit
ut sumn pͥnceps.⁊ apłs om̃iũ gentium:
Bene aut̃ dic̃ ministeriũ meũ hono¬
rificabo: i. p̃dicationem in opus uertã:
norificat: quando scđm illud qd̃ p̃dicat.
uiuere studet: ut qd̃ p̾dicat ore. hono¬
ret &e confirmet bono exemplo: bonisq
oꝑibꝰ alit̾: Ministeriũ meũ honorificabo:¬

Expanded text:
latum circumcisionis, operatus est et mihi inter latum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes ; hoc est: qui Petrum constituit principem Judaeorum, me etiam constituit ut sim princeps et apostolus omnium gentium. Bene autem dicit: Ministerium meum honorificabo, id est praedicationem in opus vertam.  honorificat, quando secundum illud quod praedicat vivere studet, ut quod praedicat ore, honoret et confirmet bono exemplo bonisque operibus. Aliter: Ministerium meum honorificabo
Abbreviated transcription (Latin):
credidit tantã salutẽ atculit gentibus. ut pene
in om̃es gentes eugłm ꝑ illos p̾dicatũ sit: qͣnto
magis ꝓdeet.si om̃s credidissent: Multo ma
catum ab illis Apłi enĩ aliiq credentes ex iude¬
is diuitiȩ sunt gentiũ: qr ꝑ illorũ ministeriũ
acceper̃ fidẽ. cognitionẽq diuinar̾ scripturat᷑:
uͥ noticia dei est: & ipsi ordinauer̃ gentib ep̃os.
p̃sbiteros. diaconos. ceterosq ordines ecclesiasticos
Et ut ampliꝰ dicã: quicqͥd boni habemꝰ gr̃a dei
cooꝑante. ac largiente: ꝑ illoꝵ ministeri ũ acci-¬
pimꝰ U obis enĩ dico gentibꝰ Quãdiu qͥdẽ¬
ego sũ gentiũ apłs: ministeriũ meũ honorifi¬
cabo Cũ ceteri apłi singuli. in locis sibi destina¬
tis p̃dicassent: paulus apls pene om̃ib gentib
p̃dicauit: qr a dño audiuit: Longe mittam
tae ad gentes: Qua de causa ipse ꝓprie
apł̃s extitit gentiũ: sic̃ alio in loco
testat᷑. dic̃s Qui oꝑatꝰ ÷ petro in aposto¬

Expanded text:
credidit tantam salutem attulit gentibus, ut pene in omnes gentes Evangelium per illos praedicatum sit, quanto magis prodesset, si omnes credidissent? Multo magcatum ab illis. Apostoli enim aliique credentes ex Judaeis divitiae sunt gentium, quiae per illorum ministerium acceperunt fid notitia Dei est; et ipsi ordinaverunt gentibus episcopos, presbyteros, diaconos, et caeteros ordines ecclesiasticos, et, ut amplius dicam, quidquid boni habemus gratia Dei cooperante ac largiente per illorum ministerium accepimus. Vobis enim dico gentibus: Quandiu quideego sum gentium apostolus, ministerium meum honorificabo. Cum caeteri apostoli singulis in locis sibi destinatis praedicassent, Paulus apostolus pene omnibus gentibus praedicavit, quia a Domino audivit: Longe mittam te ad gentes . Qua de causa ipse proprie Apostolus exstitit gentium, sicut alio loco testatur, dicens: Qui operatus est Petro in aposto
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m nequaꝗ̃ accepissemus Legitur agabus
prophetasse post domini ascensionem: et
quatuor filiȩ philippi: Ipsi etiã apłi ꝓpħȩ
ꝓ doctrina possumꝰ acciꝑe: ut sit sensus: Siue
ꝓphetiã in doctrina quis habens scđm rati o¬
nem fidei dispenset illam: ut ñ plus sapiat ꝗͣ
ctor dispensare p̃dicationẽ suã: ne forte a ue¬
ritate deuiet: Siue ministeriũ sub̃ quis
habens in ministrando: ñ plus sapiat ꝗͣ. opor¬
tet saꝑe: In ministerio et enĩ gratis sibi a dõ
oportet sapere: Habes qd̃ ministres: pauꝑibus
& orphanis: Noli suꝑbire: qr gratis tͥ a deo da¬
tum est: Pot̃ &e de ministerio ecclesiastico in¬
telligi: de qͦ nemo debet suꝑbire: Licet sit
magis debet se humiliare: attendens illud qd
di cit᷑: Om̃is qͥ se humiliat: exaltabit᷑: Et. qͣnto
magnꝰ es: humilia te in om̃ibꝰ Siue qui
docet. in doctrina:. sub̃ quȩ illi gratis adeo

Expanded text:
spiritum nequaquam accepissemus. Legitur Agabus spiritum nequaquam accepissemus. Legitur Agabus prophetasse post Domini ascensionem, et quatuor filiae Philippi. Ipsi etiam apostoli prpro doctrina possumus accipere, ut sit sensus: sive prophetiam, id est doctrinam, quis habet secundum rationem fidei, dispenset illam, nec plus sapiat quam ctor dispensare praedicationem suam, ne forte a veritate deviet: sive ministerium, subaudis quis habet, in ministrando, non plus sapiat quam oportet sapere. In ministerio etenim gratis a Deo sibi pere quam oportet sapere. Habes quod ministres pauperibus et orphanis, noli superbire, quia gratis tibi a Deo datum est. Potest et de ministerio ecclesiastico intelligi, de quo nemo debet superbire, licet sit itutus, sed magis debet se humiliare, attendens illud quod dicitur : Omnis quise humiliat, exaltabitur, et quanto magnus es, humilia te in omnibus: sive qui doc
Abbreviated transcription (Latin):
strare debent: Qua ꝓpt̾. et infert apłs. Sin¬
guli aut̃. alter alteriꝰ menbra: Quia unꝰ qͥsq
iuxta grãm sibi diuinitꝰ collatam. alios ui¬
uare debet: ut sint sibi inuicẽ menbra: et in
sꝑiritalibus et in temporalibus:
aRentes ioitun donationes: scp̃au
gram quȩ data ÷ nobis differentes: In
hoc loco: defectio dictionis est: Qua ꝓpt̾ neces-¬
se ẽ ut subaudiat᷑ aliqͥd: ad completionẽ sen¬
sus: dicat᷑ itaq hoc modo: Sumꝰ gͥ nos haben¬
tes donationes. scđm gr̃am quȩ data ẽ nobis
a dño: differentes. ⁊ ab inuicẽ distantes. sic̃
& menbra corporis Uerbigr̃a: Oculus ñ est
auris: nec auris ẽ ocłs Siest in eccłia: Q uist̃
doctores. sunt & auditores: st̃ elemosinarii et
donationũ: gr̃a dei ęst: qr sine suis meritis
illud ꝑceperunt: Siue ꝓphetiã sub quis ha¬
bens: scđm rationẽ fidei habes illam: qr fides
hoc ꝓmeruit: Si enĩ ñ credidissem̃: ꝓphetiȩ

Expanded text:
strare debent. Quapropter et infert Apostolus: sinstrare debent. Quapropter et infert Apostolus: singuli autem alter alterius membra; quia unusquisque juxta gratiam sibi divinitus collatam alios juvare debet, ut sint sibi invicem membra, et in spiritalibus, et in temporalibus. Habentes autem donationes secundum gratiam, quae data est nobis, differentes. In hoc loco defectus dictionis est, quapropter necesse est ut subaudiatur aliquid ad completionem sensus. Dicatata est nobis a Deo, differentes et ab invicem distantes, sicut et membra corporis. Verbi gratia: oculus non est auris, nec auris oculus: sic sunt in Ecclesia qui sunt li: sunt doctores, sunt auditores, sunt eleemosynarii, et donationum gratia Dei est, quia sine suis meritis illud perceperunt: sive prophetiam, subaudis quis habet: sive rationem fidei habet illam, quia fides hoc promeruit. Si enim non credidissemus, prophetiae
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo fideliũ coniuncta ꝑ fidẽ ⁊di-¬
lectionẽ capĩti suo qd est xp̃s: unũ corpꝰ sunt
cũ xp̃s: Uerũ menbra corporis nr̃i ꝓpria
habent officia: ut oculi uidendi: aures
atidiendi: et reliqua similiter:  sicut
unũ menbrũ. alterius menbri ñ usurpat
officiũ: sic unꝰ qͥsq nr̃m ñ debet inuadere
alteriꝰ ministeriũ: Et tam̃ sic̃ oculi uident
toti corpori. ⁊ aures audiunt.⁊ os loquitur.
& manus cooꝑant᷑ suo corpori: sic debent
agere ⁊ spiricalia m̃bra eccłiȩ: Oculi st̃ qui
aliis ministrant spiritale lum̃: sic̃ doctores:
Aures: boni auditores: qͥ u̾ba magistroꝵ
humilit̾ audiunt: Nares: qͥ scientiã discer¬
nendiant̃ fetores uitiorũ.⁊ odores uirtu¬
tum optinent: Os: qͥ alios erudiunt: Ma-¬
nus: qͥ aliis ministrant necessaria: sicut
st̃ elemosinarii boni: Pedes: qͥ ꝓ sanguine
innoxio lib̾atido. ⁊ ad infirmos uisitandos
currunt: Hec sibi inuicẽ ꝓspicere ⁊ mini¬

Expanded text:
fidem et dilectionem capiti suo, quod est Christus, unum corpus sumus cum illo. Verum membra corporis nostri propria habent officia, ut oculi videndi, aures audiendi, et reliqua similiter. Et sicut unum membrum alterius membri non usurpat officium, sic unusquisque nostrum non debet invadere alterius ministerium. Et tamen sicut oculi vident toto corpori, et aures audiunt, et os loquitur, et manus cooperantur suo corpori, sic debent agere et spiritalia membra Ecclesiae. Oculi sunt qui aliis ministrant spiritale lumen sicut doctores: aures, boni auditores, qui verba magistrorum humiliter audiunt; nares, qui scientiam discernendi inter fetores vitiorum et odores virtutum obtinent; os, qui alios erudiunt; manus, qui aliis ministrant necessaria sicut sunt eleemosynarii boni; pedes, qui pro sanguine innoxio liberando, et ad infirmos visitandos currunt. Haec sibi invicem prospicere et mini
Abbreviated transcription (Latin):
uitate usus eẽt: si ꝓmitteret se uenire. et ꝓmis
sum ñ expleret: Sed dũ ñ ꝓmisit. quãuis uellet
ñ tam̃ usus est leuitate: Nut quȩ cogito se¬
cundũm carnem cogito: id÷ carnaliter et hu-¬
mane: Scđm carnẽ cogitat: qͥ ꝓ amiciciis et¬
suis honorib pͥncipũ. ⁊ ꝓ lucris tẽporalibus q̃

Expanded text:
vitate usus esset, si promitteret se venire, et promissum vitate usus esset, si promitteret se venire, et promissum suum non expleret. Sed dum non promisit, quamvis vellet, non tamen usus est levitate. Aut quae cogito, secundum carnem cogito? id est carnaliter et humane. Secundum carnem cogitat, qui pro amicitiis et honoribus principum et pro lucr
Abbreviated transcription (Latin):
mus uobis qͣuia quȩ legistis inpͥori epła: et
cognouistis in uita mea atq p̃dicatione:
Usq in finẽm uitȩ ur̃ȩ. uł diei iudicii cogno¬
scetis quȩ scripsimus: et quȩ p̃dicauimꝰ uob̃.
sicut et cognouistis nos ex parte: N on ꝑomĩa.
gebamus de deo: qr adhuc paruuli eratis
sensu Gloria ut̃a sumus: Quia uos gloriari.
.i. in die iudicii: qͣndo coronã ęt̃nȩ remunerati¬
onis ꝓ uob recipiemus. Et hac confidencia
siue spe. securus de uob: uolui prius uenire
ad uos qͣndo pͥorem epłam uobis direxi: ut
secundam gratiam haberetis: h abiustis unam
grãm q̃ndo pͥmũ ad uos ueni dũ cito uenistis
ad fidem: Et si iter̃ uenissẽ ad uos &e castiga¬
uos ipsi habetis sccłam grãm Sed ideo non
ueni. qr timui si uenirem. qd̃ ñ possem uos
ita corriꝑe ꝑ meam p̾sentiam. ne forte ĩnpati¬
entes essetis. sicut uerb̃ ꝑ epłam: lenius admo
uenire uoluissem: dum non ueni: nunquid
leuitate usus sum: Leuitate dr̃ uti: qui qd̵

Expanded text:
is in priori Epistola, et cognovistis, in vita mea atque praedicatione, quod usque in finem vitae nostrae, vel die judicii, cognoscetis quae scripsimus, et quae praedicavimus vobis; sicut et cognovistis nos ex parte, non per omniagebamus de Deo, quia adhuc parvuli eratis sensu; gloria vestra sumus, quia vos gloriari pest in die judicii, quando coronam aeternae remunerationis pro vobis recipiemus. Et hac confidentia, sive spe, securus de vobis, volui prius venire ad vos, quando priorem Epistolam direxi vobis, ut secundam gratiam haberetis. Habuistis unam gratiam, quando primum ad vos veni, dum cito venistis ad fidem; et debui iterum venire ut vos castiga haberetis secundum gratiam. Sed ideo non veni, quia timui, si venirem, quod non possem vos ita corripere per meam praesentiam, ne forte impatientes essetis, sicut verbis per epistolas levius admonad vos venire voluissem, dum non veni, nunquid levitate usus sum? Levitate dicitur uti, qui quod
Abbreviated transcription (Latin):
ł qui fic mͦ de meo aduentu ad uos: non est in
eo sub̃ sermone est ⁊ non: id÷ ueritas & m̃datiũ.
aut mutabilitas aliqua ut uerũ uiderer loqͥ
&e ñ eẽt uerũ: sed est in illo sermonie est. hoc÷
ueritas ibi ẽ: qr in ueritate locutus sũ: Quasi
diceret: Iccirco a ur̃o m̃datio ñ moueor: qr
leuitatis uicio ñ fuccũbo: Dei enim filius
sub ÷ iħs xp̃s qͥ in uobis predicatus est: ꝑme
& siluanum & tuotheum: S iluanus ipse ẽ
silas ⁊ sileas: sic̃ lucius ipse ẽ lucas Quare gͦ
ponit᷑ siluanꝰ ante timotheũ: Quia ante electꝰ:
ad fidem. ⁊ coniunctus ad p̃dicationis officiũ.
a paulo apło. ꝙ̃ timotheus Inquit ideo qr iħs¬
xp̃s filius dei est.N on fuit in illo .i. in xp̃o est et
non:i. mutabilitas aliqua aut ueritas cum inda¬
tio. sed est.i. ueritas in illo fuit: sic ipse dic̃: E go sũ
ueritas: Quotquot enim promissiones dei patris
sunt factȩ ꝑppħas. de natiuitate xp̃i. passione. morte

Expanded text:
 de meo adventu ad vos, non est in illo, subaudis sermone est et non, id est veritas et mendacium, aut mutabilitas aliqua, ut verum viderer loqui, et non esset verum; sed est in illo sermone; est, hoc est: veritas ibi est; quia in veritate locutus sum; quasi diceret: Idcirco aura mendacii non moveor, quia lenitatis vitiosus Christus, qui in vobis praedicatus est per me, et Sylvanum, et Timotheum. Sylvanus ipse est Sylas et Syleas, sicut Lucius ipse est Lucas. Quare ergo ponitur Sylvanus ante Timotheum? Quia ante electus est ad fidem, et conjunctus ad praedicationis officium a Paulo apostolo quam Timotheus. ideo, is Filius Dei est, non fuit in illo, id est in Christo, est et non, id est mutabilitas aliqua, aut veritas cum mendacio; sed est, id est veritas, in illo fuit; sicut ipse dixit: Ego sum veritas . Quotquot enim promissiones Dei, Patris sunt factae per prophetas de nativitate Christi, passione, morte,
Abbreviated transcription (Latin):
gelorum dixit aliquando. sede a dextris ineis
quoadusq ponam inimicos tuos scabeltum pe¬
ostendit in filio esse. iterũ conu̾tit beatus apłs
ser monẽ ad glorificationẽ eiꝰ humilitatis. dic̃o.
Ad quem angłoꝵ dixit aliq̃ndo sede a dex¬
tris meis: sub̃ ad nullũ. Nulli enim arebange¬
lorum. nulli dominantiũ. aut uircutũ siue pͥn.¬
cipatuũ hanc gloriam concessit ds pat̾. ut ei dic̾et
sede a dextris meis.hoc est habita et quiesce
mecũ in plenitudine meȩ maiestatis. Uictori
autẽ filio. et totius mundi ꝑ incarnationis
suȩ dispensationẽ triumphatori. post resurre
passione. laborasti in redẽptione generis hu¬
mani. quiesce mecũ in gła. quoadusq ponã
inimicos tuos ut sint scabellum pedũ tuoꝵ.
Quoadusq uł donec. non significat isto it¬
sempit̾no posicum est. Quasi dic̾e̾t aliis uerbis.
Tu semꝑ habita in plenitudine essentie meȩ.

Expanded text:
gelorum dixit aliquando: Sede a dextris meis gelorum dixit aliquando: Sede a dextris meis quoadusque ponam inimicos tuos scabellum pernitatis ostendit in Filio esse, iterum convertit beatus Apostolus sermonem ad glorificationem ejus humilitatis, dicens: Ad quem angelorum dixit aliquando: Sede a dextris meis? subaudis ad nullum. Nulli enim archangelorum, nulli dominationum aut virtutum sive principatuum hanc gloriam concessit Deus Pater, ut ei diceret: Sede a dextris meis, hoc est, habita et quiesce mecum in plenitudine meae majestatis. Victori autem Filio et totius mundi per incarnationis suae dispensationem triumphatori, post resurrecpassione, laborasti in redemptione generis humani, quiesce mecum in gloria, quoadusque ponam inimicos tuos, ut sint scabellum pedum tuorum . Quoadusque vel donec, non significat sempiterno positum est, quasi diceret aliis verbis: Tu semper habita in plenitudine majestatis me
Abbreviated transcription (Latin):
iudicii ab bac figiuba et specie: in meliorem.
Et ut ostenderet iam deinde facta dñi sub
eternitate mansura: addidit. et mucabunt̾.
q uasi diceret. P ost ꝙͣ mutati fuerint: in ea noui¬
tate ꝑmanebunt. nunꝗ̃ ad hoc corruptibile re
dituri. Tuautem idem ipse es: et annicui
non deficient. E cce differentiam int̾ creaturã
temporalit̾ fac tam. et creatorem in sua etͥnicate
equalit̃ manentẽ. In om̃pem et enim deum nec
cadit p̾cericũ uel futurũ. neq aliq̃ mucabilitã.
uerbi dei subtili consid̾atione ꝑpendens. substan¬
tiuo uerbo p̾sentis tẽporis usus est. loquens de
illo. Cȩlum inquit oe t̾ra mutabunt᷑. tuaut̃
idem ipse es mͦ. qui eras ante omũia scła: & anni
qui sum. Hec dices filiis isrł. qui est: misit me
ad uos. Qua ꝓpt̾ omnis creatura rationabilis
quȩ ꝑse mutabił est ac temporał. sũ moꝑe elabo¬
rare debet: quatinꝰ ei possit coniungi xadhere¬
re. qui semꝑ idem est. Ao quem autem an¬

Expanded text:
utabis ab hac figura et specie in meliorem: et ut ostenderet jam deinde facta Domini sub aeternitate mansura, addidit: Et mutabuntur, quasi diceret: Postquam mutati fuerint, in ea novitate permanebunt, nunquam ad hoc corrupditurii. Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Ecce differentia inter creaturam temporaliter factam et Creatorem in sua aeternitate aequaliter manentem: in omnipotentem etenim Deum non cadit praeteritum vel futurum, neque aliqua mutabilitas: abilitatem Verbi Dei subtili consideratione perpendens, substantivo verbo praesentis temporis usus est, loquens de illo: Coelum inquit et terra mutabuntur; tu autem idem ipse es: modo qui eras ante omnia saecula. Et anni qui sum. Haec dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos. Quapropter omnis creatura quae per se mutabilis est ac temporalis, summopere laborare debet, quatenus ei possit conjungi et adhaerere, qui semper idem manet. Ad quem autem an
Abbreviated transcription (Latin):
Erant galache infideles & peccatores. alienati a
deo fuit quondã ꝙ apłs quando ꝑ sequebatur ec¬
cłiam dei.S iam ꝑ deigratiam iustificatus erat &
fidelis. Estoce uos ꝑfecti in fide sicut & ego sum mͦ
et nolite desperare deuenia qui et ego quondam
fui infidelis & peccator: sicut uos estis modo. et eo
in carne mea. non spreuistis. Neq respiustis. s
sic̃ augelum dei excepistis me. sicut apm iħ̾m:¬

Expanded text:
Erant Galatae infideles et peccatores alienati a Erant Galatae infideles et peccatores alienati a Deo ut fuit quondam et Apostolus quando persequebatur Ecclesiam Dei, sed jam Dei gratia fidelis erat et justificatus. Estote vos perfecti in fide, sicut et ego sum modo, et nolite desperare de venia, quia et ego quondam fui infidelis et peccator, sicut vos estis modo et eo in carne mea non sprevistis, neque respuistis; sed sicut angelum Dei excepistis me, sicut Chri
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ cõmunis est patrisec filii. et quando mittitur
ta dicuntur. Quasi eleuamenta: eo ꝙ exillis om̃ia
corporalia ec usibilia eleuata sunt. Quod uͦ dr̃ hic
sub elementis mundi erainus seruientes. Quantũ
ad iudȩos ꝑtinet dupliciter potest intelligi. Ad
pͥmum intellectum elementa uocantur lex et ꝓ¬
phec̾ie. Et sicut .iiiiͦ. elementa initiũ et fundam̃¬
tum st̃ om̃ium rerum corporalium. Ita lex et pro
gem. Sub lege ergo et ꝓphet̾ia: erant seruientes¬
deo. AlH. Sub elimentis etiam seruiebant quia
sub obseruatione soł et lunȩ degebant.celebran¬
tes neomenias aliasq festiuitates. S tunc quidẽ
ignorances dm̃. his qui natura non sunt dũ ser-¬
uiebatis. N unc autem cũ cognoueritis dm̃. unmo
cogniti sitis adeo. quomͦ conuertimini it̾um adĩ¬
firma et egena elementa quib denuo seruire
uultis. Dies obseruatis et menses et tempora. et
annos. Timeo uos: ne force sine causa laboraueri
in uobis. Estote sicut et ego: quiꝰ et ego sicut uos.¬

Expanded text:
 communis est Patris et Filii, et quando mittitur ta dicuntur quasi elevamenta: eo quod ex illis omnia corporalia et visibilia elevata sunt. Quod vero dicitur hic, sub elementis mundi eramus servientes, quantum ad Judaeos pertinet, dupliciter potest intelligi: ad primum intellectum elementa vocantur lex et prophetae, quia sicut elementa initium et fundamentum sunt omnium corporalium, ita lex et propgem: sub lege vero et prophetia erant servientes. Aliter: sub elementis etiam serviebant, quia sub observationis solis et lunae degebant, celebrantes neomenias aliasque festivitates. Notandum ignorantes Deum his qui natura non sunt dii serviebatis nunc autem cum cognoveritis Deum immo cogniti sitis a Deo quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa quibus denuo servire vultis dies observatis et menses et tempora et annos timeo vos ne forte sine causa laboraverim in vobis estote sicut et ego quia et ego sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex fide iustificemur. At ubi uenit fides.iã ñ
sumus subpedagogo. Omnes enĩ filũ dei estis. ꝑfi¬
xp̃m induistis. Non est iudȩus. Neq grecus. Non
est seruus neque liber. Non est inasculus neque
femina. Omnes enĩ uosunum estis in xp̃o iħu. Si

Expanded text:
ut ex fide iustificemur. At ubi venit fides, iam non sumus sub paedagogo: omnes enim filii Dei estis per fiChristum induistis. non est Iudaeus neque Graecus, non est seruus neque liber, non est masculus neque femina: omnes enim uos unum estis in Christo I
Abbreviated transcription (Latin):
melius sortitus est ministerium sac̾dotii uide¬
licet dignitatẽ quanto & melioris testamenti
mediator est quod in melioribus repromissio¬
nibus sancitum est. ħ ÷ firmatũ statutum &
corroboratũ. Uides inqͥt qͣntũ melior est ista
celebratio illa: quȩ tunc temporis agebatur.
Si quidẽ illa exemplar ⁊ figura: ista ueritaᷤ¬

Expanded text:
melius sortitus est ministerium, sacerdotii videmelius sortitus est ministerium, sacerdotii videlicet dignitatem, quanto et melioris testamenti mediator est, quod in melioribus repromissionibus sancitum est, hoc est firmatum, statutum et corroboratum: Vides, inquit, quanto melior est ista celebratio illa quae nunc temporis agebatur. Siquidem illa exemplar et figura, ista verita
Abbreviated transcription (Latin):
militudo ꝑ qd̃ alia res ostendit᷑. sic̃ imago exp̃s¬
sa in pariete exemplar &e figura est ueri hõis.
umbrȩ cȩlestiũ misterioꝵ deseruiebant: quia
om̃ia illa similitudinis et figurȩ erant istorũ
quȩ in eccłia mͦ in ueritate aguntꝰ. C ęlestia aut̃
misteria dicit sp̃ualia. qr obseruatores suos iN
ueritate ad cȩlestia ducunt. N onne cęleste est¬
nr̃as deo. U ide inquit omnaa facito scđm ex-¬
emplar quod tibi ostensum est in monte. Qm̃
auditꝰ nr̃ minus aptꝰ eẽ uidet᷑ ad disciplinã
ꝑcipiendã ꝗͣ uisus quidẽ Non enim ita
animo cõmendamꝰ quȩ audimꝰ: quomͦ illa q̃
cẽ uisu de monstratũ est morsi a dño in monte
tab̃nacłin qd facturus erat cooꝑante beselehel.
Unde dic̃ ei. Uide ut omia facias scđm illã
similitudinẽ quȩ tibi in monte ostensa est.
Qd̃ aut̃ dicit: intelligendũ est tam de tab̾ na¬
culi constructione uasoꝵq eius: ꝙͣ de sacͥficiis
& hostiis quȩ ibi oblaturi erant. Nunc autt̃¬

Expanded text:
militudo, per quod alia res ostenditur: sicut imago expressa in pariete exemplar est et figura veri luminis. umbrae coelestium mysterioomnia illa similitudines et figurae erant istorum quae in Ecclesia modo in veritate aguntur. Coelestia autem mysteria dicit spiritalia, quod observatores suos in veritate ad coelestia ducunt. Nonne coeleste naculum: Vide, inquit, omnia facito secundum exemplar, quod tibi ostensum est in monte . Quoniam auditus minus aptus esse videtur ad disciplinam percipiendam, quam visus; non enim ita animo commendamus quaecunque audimus, quomodo illa quae etiam visu demonstratum est Moysi a Domino in monte tabernaculum: quod facturus erat cooperante Beseleel. Unde dicit ei: Vide ut omnia facias secundum illam similitudinem quae tibi in monte ostensa est. Quod autem dicit, intelligendum est tam de tabernaculi constructione vasorumque ejus, quam de sacrificiis et hostiis quae ibi oblaturi essent. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
nem: reprobatus est sub a deo. Narrat historia
genesis qd̾ esau reuercens de agro. ut cõperit
preuentũ se a frẽ ad benedictionẽ patris. dix̃
cum lacrimis ⁊ clamore magno. Num unam
benedictionẽ habes pater: Benedic etiã & mͥ
Cui ysaac. Dñm cuũ illũ consticui. et ultra
fili mi tͥ quid faciam: Tandem uictus isaac
clamorib illiꝰ dedit ei benedictionẽ: druitiis
In pinguedine t̾rȩ et in rore cęli desuꝑ. erit
benedictio tua. A pparet gͦ qr cũ uoluisset
hereditare ⁊ benedictionẽ pat̾nã acciꝑe.
dignitatẽ uidelicet sac̾docii reciꝑe quam
amiserat. necñ ⁊ sc̃ĩtatẽ patris cum sp̃u
ut reprobaret᷑ a deo. ⁊ fraudaret᷑ a fr̃e be¬
nedictione pat̾na. Unde et sequit᷑. Nors
enim inuenit penitentiȩ locum: quanꝗͣ
cum lacrimis inquisisset eam. Quare ñ
ille in dignationis fuer̃ potiꝰ amissi hono¬
ris ⁊ rancoris contͣ frẽm. ꝗͣ humilitatis
ueręq penitentiȩ. Unde ⁊ dix̃. Ueniant

Expanded text:
nem, reprobatus est, subaudis a Deo. Narrat historia Genesis quod Esau revertens de agro, ut comperit se praeventum a fratre ad benedictionem patris, dixit cum lacrymis et clamore magno: Num unam benedictionem habes, pater? Benedic etiam et mihi. Cui Isaac: Dominumtuum illum constitui, et ultra, fili mi, tibi quid faciam? Tandem victus Isaac clamoribus illius, dedit ei benedictionem de divitiiIn pinguedine terrae et in rore coeli desuper, erit benedictio tua . Apparet ergo quia cum voluisset haereditare et benedictionem paternam, dignitatem videlicet sacerdotii, recipere, quam jam amiserat, nec non et sanctitatem patris cum spiriut reprobaretur a Deo et fraudaretur a fratre benedictione paterna, unde et sequitur: Non enim invenit poenitentiae locum, quanquam cum lacrymis inquisisset eam. Quare nonillae indignationis fuerunt potius amissi honoris et rancoris contra fratrem, quam humilitatis veraeque poenitentiae: unde et dixit: Venient
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximi semꝑ dilectione feruere: Martires
suam maliciã ꝑinebant᷑: sed ꝓdei noticia &
confessione fidei : dicente ipso domino:
te peccati. quia nunꝗͣ peccauit: ut ⁊ uiuoꝵ
⁊ mortuorum dominet᷑: id: ut eorũ dñẽtur

Expanded text:
proximi dilectione semper fervere. Martyres proximi dilectione semper fervere. Martyres suam malitiam perimebantur, sed pro Dei notitia et confessione fidei, dicente ipso Domino: te peccati, quia nunquam peccavit, ut et vivorum et mortuorum dominetur, id est ut eorum dominetur,
Abbreviated transcription (Latin):
enim uiuimus uirtutibus ⁊ uita spiritali:
dño uiuimus: qr abstinendo a peccatis post
baptismũ. exemplar resurrectionis eiꝰ at ten¬
dimus post quam ipse iam ñ moritur: qͣtinꝰ
&e celũ parit̾ cum illo ascendamꝰ Siue
morimur sub tẽpore peccato baptismatis:
domino morimur: qr ut ei placeamꝰ. ad simi¬
litudinẽ illiꝰ qui nunꝗͣ peccauit. ꝑ fidem ⁊
redemptionẽ sanguinis eiꝰ. ⁊ ab originalib¬
peccatis ⁊ ac tualibus inbaptismate munda¬
mur. Siue gͦ uiuimꝰ siue morim᷑: dm̃
sumus sub̃ serui: qr in potestate illiꝰ consisti¬
mus: Possunt hec uerba ex mr̃m ꝑsona intel¬
ligi dicta: & omniũ ꝑfectorũ qͥ non sibi
faciunt: Qui etiam ñ sibi moriunt᷑ morte¬
temporali : in qua ñ sibi concedunt᷑ neq relin¬
quunt᷑: sed adeo assumunt᷑: Siue etiam sibi
ñ moriunt᷑ morte spiritali. peccatis uidelicet.
nerant᷑: quia ñ debent ocio tepere: sed dei &

Expanded text:
enim vivimus, virtutibus et vita spirituali, enim vivimus, virtutibus et vita spirituali, Domino vivimus: quia abstinendo a peccatis post baptismum, exemplar resurrectionis ejus attendimus, postquam ipse jam non moritur, quatenus ad coelum pariter cum illo ascendamus; sive morimur, subaudis peccato tempore baptismatis, Domino morimur: quia ut ei placeamus, ad similitudinem illius qui nunquam peccavit, per fidem et redemptionem sanguinis epeccatis in baptismate mundamur. Sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus, subaudis servi, quia in potestate illius consistimus. Possunt haec verba ex martyrum persona intelligi dicta et omnium perfectorum, qui non sibi faciunt. Quod autem non sibi moriuntur mortetemporali, in qua sibi non conceduntur neque relinquuntur, sed a Deo assumuntur; seu etiam sibi non moriuntur morte spiritali, peccatis videlicet, r, quia non debent otio torpere, sed Dei et
Abbreviated transcription (Latin):
ritur: Hoc spiritalit̾ intelligit᷑: quãuis ⁊ ad
liceram possit dici Nullus enim nr̃m sibi
uiuit: qr ñ ht̃ a se uitã: ⁊ nullus sibi mori¬
tur: qr non ht̃ in potestate mortẽ: nec quãdiu
uiuat. nec quando mnoriatur: Sed cum dix̃
mortuus est peccato: qi nullũ fecit peccatũ:
Et nos ad exemplum mortis eius semel
mortui sumus peccato: purgati ab omnibus
delictis in baptismate: redempti xp̃i sangui¬
ne: Non gͦ nob̾ morimur peccato in baptis¬
mate: sed xp̃o: dum ñ in nr̃a potestate ablu¬
tionẽ consequim᷑: sed ꝑ passionẽ ⁊ baptismũ
atq ꝑ fidem illius abluim Et nemosibi
uiuit sub̃ uirtutibus: sed xp̃o qui sur¬
gens a mortuis iam ñ moritur. mors illi
ultra ñ dñabit᷑ Ad cuiꝰ exemplũ post quã
de fonte baptismatis surgimꝰ: mori peccando
nullatenus debemꝰ: Mori aut̃ peccando dixit:
quia anima quȩ peccau̾it ipsa moriet᷑ Siue

Expanded text:
ritur. Hoc spiritualiter intelligitur, quamvis et ad ritur. Hoc spiritualiter intelligitur, quamvis et ad litteram possit dici: Nullus enim nostrum sibi vivit, quia non habet a se vitam; et nullus sibi moritur, quia non habet in potestate quando vivat, et quando moriatur. Sed dum dixit: mortuus est pro peccato, quia nullum fecit peccatum, et nos ad exemplum mortis ejus semel mortui sumus peccato, purgati ab omnibus delictis in baptismate, redempti Christi sanguine. Non ergo nobis morimur peccato in baptismate, sed Christo, dum non in nostra potestate ablutionem consequimur, sed per passionem et baptismum, atque per fidem illius abluimur. Et nemo sibi vivit, subaudis virtutibus, sed Christo, qui resurgens a mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur . Ad cujus exemplum, postquam de fonte baptismatis surgimus, mori peccando nullatenus debemus. Mori autem peccando dixit: quia anima quae peccaverit ipsa morietur. Sive
Abbreviated transcription (Latin):
me: saluabit᷑: Dum gͦ peccatorẽ non desꝑat.
cũ dño sapit: qui peccatorẽ expectat: ⁊ dũ
qͥ hodie uidet᷑ iustus. fieri posse iniustũ ñ
desꝑat. cũ dño in telligit. ⁊ concordat: Et
qui manducat sub̃ omia ut gentilis: dño
manducat: ꝓpt̃ hoc qd̃ subditur: Gratias ⁊
agit deo: Uidelicet qr omĩa credit ẽẽ munda:
et om̃ia licet ei edere: Dño enĩ manducat:
q̃ de ꝑceptis beneficiis ab̾ eo ei gr̃as refert:
dei abstinens ÷ a cibis a quib ipse p̾cepit absti¬
nencdũ eẽ: ⁊ gr̃as agit deo. ꝓ eo qd̃ dedit illi
ui tutẽ abstinentiȩ: ⁊ noticiã ꝑ legem a qͥbus
abstinere deberet: Notandũ autem: ab utͦq
gr̃arũ actionem refferri omĩpotenti deo:
Gentilis enĩ grãs refert illi. ꝓ lib̾tate uescendi
om̃ia: iudeus uͦ ꝓ fructu abstinentiȩ: licet
in hac parte qr abstinet minus ꝑfectus sit:
Nemo enĩ nr̃m sibi uiuit: ⁊ nemo sibi mo¬

Expanded text:
me, salvabitur . Dum ergo peccator non desperat, me, salvabitur . Dum ergo peccator non desperat, cum Domino sapit, qui peccatorem exspectat, et eum qui hodie videtur injustus, fieri posse justum non desperat, cum Domino intelligit et concordat. Et qui manducat, subaudis omnia ut gentilis, Domino manducat, propter hoc subditur: Gratias enim agit Deo, videlicet, quia omnia credit esse munda, et omnia licet ei edere. Domino enim manducat, qui de perceptis ab eo beneficiis gratias refert. Dei, abstinens est a cibis, a quibus ipse praecepit abstinendum esse, et gratias agit Deo, pro eo quod dedit illi virtutem abstinentiae, et notitiam per legem a quibus abstinere deberet. Notandum autem ab utroque gratiarum actionem referri omnipotenti Deo: Gentilis enim gratias refert illi pro libertate vescendi omnia; Judaeus vero pro fructu abstinentiae, licet in hac parte qua abstinet minus perfectus sit. Nemo enim nostrum sibi vivit, et nemo sibi mo
Abbreviated transcription (Latin):
In suo sensu habundabat eyprianus: qͣndo
qr qd̃ intelligebat studiosẽ implebat. bonis
oꝑibus habundando: licet in hoc facto ne¬
scius delinqueret: Sed qr bonis oꝑibus
habundabat: postea correptꝰ a dño habunda¬
uit altiori sensu: ter illos mergendo: Non est
ergo de heretico intelligendũ aut de praua
doctrina: ut unusqͥsq magis ac magis ha¬
bundet in errore suo: Qui sapit diem. id:
qui eligit ꝑ ome tempꝰ abstinendũ: dño
sapit: id est dño consentit: qr placet ei eiꝰ
abstinentia: Aliter Qui sapit diem. idest
qui uidicat peccatorẽ ꝑ penitentiã posse
saluari nec desꝑat de salute illius: dño
sapit: id est dño concordat in hac parte: qͥ
peccatores ñ statim punit ut peccant: sed
expectat ad penitentiã: Ergo qui ñ iudicat
⁊ damnat peccatorẽ. sed credit illũ omi die
posse uenire ad ueniã ꝑ dñi miscđiam:¬
dño sapit: qr cum dño concordat. qͥ dixit:
In quac̃q die peccator conu̾sus fuerit ad

Expanded text:
In suo sensu abundabat Cyprianus, quoniam quia quod intelligebat studiose implebat bonis operibus abundando, licet in hoc facto nescius delinqueret. Sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Domino, abundavit altiori sensu, ter illos mergendo. Non est ergo de haeretico intelligendum, aut de prava doctrina, ut unusquisque magis ac magis abundet in errore suo. Qui sapit diem, id est, qui eligit per omne tempus abstinendum, Domino sapit, id est Domino consentit, quia placet illi ejus abstinentia. Aliter: Qui sapit diem, id est, qui judicat peccatorem per poenitentiam posse salvari, nec desperat de salute illius, Domino sapit, id est, Domino concordat in hac parte, qui peccatores non statim punit ut peccant, sed exspectat ad poenitentiam. Ergo qui non judicat et damnat peccatorem, sed credit illum omni die posse venire ad veniam per Domini mno sapit, quia cum Domino non concordat qui dixit: In quacunque die peccator conversus fuerit ad
Abbreviated transcription (Latin):
p̃figurabat᷑. suoq sanguine redineret atq
mundaret popłin in se credentẽ. foris hierłm
passus est. Exeamus igitua ad eum extra
castra: improperium eius portantes. Quia
gͣ dñs ꝓ nob̾ passus estħ ortat᷑ apłs ut imi¬
temur illum: dicens .Igiut qr ipse extra
castra passus est ut nos scĩficaret: egt ediam᷑
ad eum ext̃ conu̾sationẽ carnaliũ hominũ. morci¬
ficantes menbra nr̃a cum uiciis ⁊ concupiscen¬
tiis. imitemur ⁊ eiꝰ passionẽ: marciriũ ꝓ illo
sustinendo. Hoc est enm impropiũ illiꝰ portare:
eadem quȩ ille sustinuit pati. Crux enim
illiꝰ impperium eiꝰ uidetur eẽ paganis: nobis
castra. despicientes p̃sentia. amantes futura. con¬
tempnentes uisibilia. desid̾antes ȩt̾na. Sequitur:
Hot enim habemus hic manentem ciuitatẽ.
sed futuram inquirimus. Gercũ est qr in hoc¬

Expanded text:
praefigurabantur, suoque sanguine redimeret atque praefigurabantur, suoque sanguine redimeret atque mundaret populum in se credentem, foris Hierusalem passus est. Exeamus igitur ad Deum extra castra, improperium ejus portantes. Quia ergo Dominus pro nobis passus est, hortatur Apostolus ut imitemur illum, dicens: Igitur, quia ipse extra castra passus est ut nos sanctificaret, egrediamur ad eum extra conversationem carnalium hominum, mortificantes membra nostra cum vitiis et concupiscentiis. Imitemur et ejus passionem, martyrium pro illo sustinendo. Hoc est enim improperium illius portare, eadem quae ille sustinuit pati. Crux enim illius improperium ejus videtur esse paganis, nobis castra; despicientes praesentia, amantes futura, contemnentes visibilia, desiderantes aeterna sequi. Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus. Certu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ est aduocatꝰ nr̃ interpellans ꝓ nob̾. Et
congrue ꝑ sanguinẽ uita accipit᷑: qr uita
hominis in sanguine est: siue sanguis illoꝵ
infertur in sancta. dum illoꝵ animȩ
cum triumpho passionis ad cęlestia deferun¬
tur. Bene quoq in altari consumuntu:
Q om̃ia ista scĩ marcires in fide adimplent.
qua se credunt : a deo remunerari. Dehis quȩ
in hoc altari consecrantur: non habent potestatẽ
edere qui tabnaculo: deseruiunt. qͣm ad ea quȩ
scĩ mattires in fide ꝑfecta adimplent sustinen¬
do. non audent accedere hi qͥ carnalit̃ uiuini:
oe amore huiꝰ scłi tenent᷑ astricti. Propter
quod sub̾ mysteriũ ad implendum. & iħs ut
scificaret ꝑ sanguinem suum popłm in secre¬
dentem. extra portam passus est. sicut liber
eugłiorum testatur. dicens dñs extra portam
hierłm passus est in loco decollatorũ: qui uoca¬
batur caluarius. Ut g̃ dñs umbrã & figurã
inueritatẽ conu̾teret. quȩ de se suisq menbris

Expanded text:
qui est advocatus noster, interpellans pro nobis. Et congrue per sanguinem vita accipitur: quia vita hominis in sanguine est. Sive sanguis illorum infertur in Sancta, dum illorum animae cum triumpho passionis ad coelestia deferuntur. Bene quoque in altari consumuntur, quia omnia ista sancti martyres in fide adimplent, qua se credunt a Deo remunerari. De his quae in hoc altari consecrantur, non habent potestatem edere, qui tabernaculo deserviunt: quoniam ad ea quae sancti martyres in fide perfecta t, non audent accedere hi qui carnaliter vivunt, et amore hujus saeculi tenentur astricti. Propter quod, subaudis mysterium adimplendum, et Jesus, ut sanctificaret per sanguinem suum populum in se credentem, extra portam passus est. Sicut liber Evangeliorum testatur, dicens: Extra portam Hierusalem passus est in loco decollatorum, qui vocabatur Calvarius . Ut ergo Dominus umbram et figuram in veritatem converteret, quae de se suisque membris
Abbreviated transcription (Latin):
sol iusticie xp̃c a uob̾. Nolite locũ dare dia¬
bolo .i. nolite uindictã expetere. neq irasci ul¬
tra modũ. ne recedat sol ã uob̃ xp̃c. et adue-¬
niat diabolus princeps tenebraꝵ. Qnͣdocũq
et̃ peccamꝰ locum damus diabolo in nobis.
Qui furabat᷑ bona aliorum: iam non fuxetur.
Uł qui furabatur uerba et doctrinam exgłis
centes. Hec dicit dñs. cum dñs non miserit
eos: iam ñ furͣtur .s. recedat ab errore suo.
Magis aũt laboret oꝑando manibꝰ suis qͥ bo¬
num est. Ut habea  unde tribuat necessita-¬
Stem patienti. Ille quiantea furabat᷑ non so¬
lum non debet a furto cessare. s debet oꝑ-¬
ari manibus suis. ut habeat unde susten¬
det alium inopiã pacientẽ. Omnis sermo

Expanded text:
stus, a vobis. Nolite locum dare diabolo, id est, nolite vindictam expetere, neque irasci ultra modum, ne recedat sol a vobis Christus, adveniatque diabolus princeps tenebrarum. Quandocunque enim peccamus, locum damus diabolo in nobis. Qui furabatur bona aliorum, jam non furetur, vel qui furabatur verba et doctrinam Evangelcentes: Haec dicit Dominus, cum Dominus non miserit eos, jam non furetur, sed recedat ab errore suo. Magis autem laboret, operando manibus suis quod bonum est, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti. Ille qui antea furabatur, non solum debet a furto cessare, sed debet operari manibus suis, ut habeat unde sustentet alios, inopiam patientes. Nolite co
Abbreviated transcription (Latin):
positus a doctoribus: s dum dictaret apłs hanc
epłam. subito sp̃s sc̃s ꝑ eum locutus est hoc sicut
&e alia inulta. ideoq ait. Propter quod .i. qui a
omne qd̾ mainfestat᷑ ꝑ confessionẽ. iam incipit
dormis. et exurge a mortius: & illuminabit
te xp̃s. Dormire dr̃ & mortuus est qui i
peccato iacet: quia anuna quȩ peccauerit ipsa
morietur. S urge inqͥt de uiciis ad uirtutes.
qͥ dormis mͦ in peccatis: & exurge a mortuis
ad uitam. de peccato ad bona oꝑa. ⁊ prebebit tͥ
xp̃s lum̃ fidei. & cognitionis suȩ lum̃q bonȩ oꝑa¬

Expanded text:
positus a doctoribus. Sed cum dictaret Apostolus hanc Epistolam, subito Spiritus per eum locutus est hoc, sicut et alia multa, ideoque ait: Propter quod, id est quia omne quod manifestatur per confessionem, jam incipit dormis et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus. Dormire dicitur et mortuus esse qui in peccato jacet, quia anima quae peccaverit ipsa morietur. Surge de vitiis ad virtutes, qui dormis modo in peccatis, exsurge a mortuis ad vitam, de peccato ad bona opera, et praebebit tibi Christus lumen fidei et cognitionis suae, lumenque bonae o