comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exponendã ẽ: ubi debuer̃ acciꝑe salu¬
tẽ & uitã: ibi acceper̾ dãnationẽ. Nõ
recte intelligentes illud. Dicebant enĩ.
qͣnteo ampliꝰ maiora crimina cõmisseri¬
mꝰ tanto ampliꝰ maiora bona ꝑce̾pimꝰ
ut habeat quid dimittat: ac ꝑ hoc ipsȩ
misericors uistꝰq appareat. Cont᷑ tales:
ꝓtulit apl̃s hanc sententiã: Quidã
dicunt qd nos ista dicimꝰ. s ñ sumꝰ tales
quales dicimͥ. & blasphemaniur.
eq docemꝰ illa que dicũt nos¬
dicere: quoꝵ dãpnatio iusta ẽ
si illi intalib ꝑmanserint. ut ꝑmala
sperent acciꝑe bona Et insuꝑ qr m̃da.¬
tiũ de nob̾ sciamꝰ mala sentiũt. Nos aũt
ñ debemꝰ dicere faciamꝰ mala & ueniant
bona: s fecimꝰ mala et uener̃ bona ꝑ

Expanded text:
exponenda est, ubi debuerunt accipere salutem et vitam, ibi acceperunt damnationem: non recte intelligentes illud, dicebant enim: quanto amplius majora crimina commiserimus, tanto amplius majora bona percipiemus  habeat quod dimittat, ac per hoc justus et misericors appareat. Contra tales protulit Apostolus hanc sententiam: Quidam dicunt quod nos ista dicamus; sed non sumus tales quales dicimur et blasphemamur, neque docemus illa quae nos dicunt docere; quorum damnatio est justa si illi in talibus permanserint, ut per mala sperent accipere bona et insuper quia mendacium de nobis sentiunt. Nos autem non debemus dicere: Faciamus mala ut veniant bon
Abbreviated transcription (Latin):
et adõ datã dicimꝰ. Uel ętiã genera
qr adõ ẽ data: quȩ obseruanda fuit
suis tẽporib s iã cessauit inmistuis:
manet tam̃ in p̾ceptis. Uel statuimꝰ
nos confirmamꝰ uerͣ et cõplectũ ẽẽ:
et credimꝰ in illũ quẽ illa ꝓmisit:
sic̃ ẽ. illud ꝓpħam suscitab̾ ds̃ de

Expanded text:
tam dicimus, vel etiam omnem quia a Deo data est, quae observanda fuit suis temporibus, sed jam cessavit in mysteriis, manet tamen in praeceptis; vel statuimus nos confirmamus verum et completum esse: et credimus in illum quem illa promisit. Sicut est illud: Prophetam suscita
Abbreviated transcription (Latin):
iħu. Nã ꝑredẽptionẽ captiui redi¬
munt᷑: qͥ ab hostib captiuant᷑. Quo
gͦ homo captiuari potuit: cũ ds̃ uͥq
sit: Sed captiuatꝰ ẽ. animo adiabolo.
Quando cdiabolo se subdidit. p̃uarican¬
do legẽ dĩ. Et qͣndo uiciis et idolis
cepit seruire. Hȩc aũt captiuitas so¬
luta ẽ. dũ animꝰ ad dm̃ rediit: et se
infirmũ: illũ uͦ medicũ intellerͣ: per¬
fectaq redẽptio ineffusione sangui

Expanded text:
demptionem captivi redimuntur qui ab hostibus captivatur. Quomodo ergo homo captivari potuit, cum Deus ubique sit? Sed captivatus est animo a diabolo, quando diabolo se subdidit praevaricando legem Dei, et quando vitiis et idolis coepit servire. Haec autem captivitas soluta est, dum animus ad Deum rediit, et se infirmum, illum vero medicum intellexit; perfectaque redemptio in effusione sangui
Abbreviated transcription (Latin):
ualet ut ẽ agendũ. Sepulcrũ pa¬
tens ẽ gutt᷑ eoꝵ. Hoc ͤ uideis ꝓpͥe in¬
telligit᷑: ꝙͣ uis et cde philosophis possit
accipi. Se pulcrũ ad hoc patet: ut
ũt & ad malũ deglutũt: int̾ficientes
eos in anima. sic̃ scribȩ et pharisei. e phi¬
losophi gentiũ: quoꝵ ora & fauces ad
hoc patebant: ut simpliciores qͦsq sua
pͣua doctrina int̾ficerent. Alit̃. Sepul¬
indiciis cogitando meditant᷑: ac deinde
inpͣsentia sine aliqͦ metu. aut uere¬
cundia oꝑat᷑. Linguis sius dolose age¬
bant. Dolose agebant uidei : qͣndo uole¬
bãt dnm̃ callide suis sermonib deciꝑe:¬
Edicentes:

Expanded text:
let, ut est agendum. Sepulcrum patens est guttur eorum. Hoc de Judaeis proprie intelligitur: quamvis et de philosophis possit accipi. Sepulcrum ad hoc patet, ut alios ad malum deglutiunt: interficientes eos in anima sicut scribae et Pharisaei et philosophi gentium, quorum ora et fauces ad hoc patebant, ut simpliciores quosque sua prava doctrina interficerent. Aliter: sepulindiciis cogitando meditatur, ac deinde in praesentia sine aliquo metu aut verecundia operatur. Linguis suis dolose agebant. Dolose agebant Judaei, quando volebant Dominum callide suis sermonibus decipere dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate generis et uite meritis. qͣsi xp̃mͣ
ipsi nõ occiderint. uł dã nauerint. s
ob seruatores eẽnt legis mandatoꝵ ꝓpt̾
quȩ om̃ia se uolebant gentib p̃ponere:
loqͥt᷑: i. iudeis legẽ habentib Ideoq

Expanded text:
ilitate generis, et vitae meritis, quasi Christum ipsi non occiderint vel damnaverint; sed observatores essent legis mandatorum, propter quae omnia se volebant gentibus praeponere, l
Abbreviated transcription (Latin):
infert irã .i. uindictã: Et ẽ. sensus. Si
nr̃a iniqͥtas et m̃clatiũ dm̃ laudabilẽ
facit: et si qñ ampliꝰ peccamꝰ tanto plus ei
placet. et eo ãpliꝰ ipse solꝰ iustꝰ et uerax appa¬
ret: ñ qͥd iniquus ẽ ds. inferendo uindictã
ꝓ mał que ille uult ut faciamꝰ. scłm qd stul¬
tissimi dicũt: Om̃ino si ille uult ut peccemꝰ.

Expanded text:
est sensus: Si nostra iniquitas et mendacium Deum laudabilem facit, et si quanto amplius peccamus tanto ei placet, et eo amplius ipse solus justus et verax apparet, nunquid iniquus est Deus inferendo vindictam pro malis quae ille vult ut faciamus; secundum quod stultissimi di
Abbreviated transcription (Latin):
tũ mͦ curã gerat: Immo et gentiũ
.i. multosnagis gentiũ ds̃ ẽ. Uidelica&e
sent electi. et insortẽ dĩ assũpti: sic̃abel.
noe. sem. iob. et amiei eiꝰ. aliiq ꝙͣ. plu¬
res. qͦs script᷑a cõmemorat. ł qͦs etiã
reticet: siuȩ in hoc multo magis ẽ ds̃
in eũ ex gentib ꝗͣ ex iudeis. Nã qd̃
ipse sit ds gentiũ: Hirremias mani¬
festat dicens. Quis ñ timebit te orex
cat circũcisionẽ ex fide. & ñ exoꝑib n

Expanded text:
tummodo curam gerat? Imo et gentium, id est multo magis gentium Deus est, videlicet sent electi et in sortem Dei assumpti, sicut Abel, Noe, Sem, Job et amici ejus, aliique quam plures quos Scriptura commemorat, vel quos etiam reticet, sive in hoc multo magis Deus gein eum ex gentibus quam ex Judaeis. Nam quod ipse sit Deus gentium Jeremias manifestat dicens: Quis non timebit te, o Rex cat circumcisione
Abbreviated transcription (Latin):
Magisterꝰ. scimꝰ qi uerax es: et cęt̾a talia. uene¬
nũ aspidũ. sublabiis eoꝵ. Aspis mordendo
infundit uenenũ: qd pene om̃ib uenenis acer¬
biꝰ ẽ. Ita udei qͦdã mͦ mordendo infundebãt
uenenũ erroris et suasionis: dũ loquendo &
blandiendo. int̾ficiebant suos auditores in
anima. & ñsolũ inalios: s etiã ad u̾sus
xp̃m crudelissima extitit eoꝵ malicia.
Sublabiis aũt dic̃ .i. incorde ubi cõcipiu̾t᷑
semina maliciȩ & blasphemiar̃: ac post mo¬
dũ ꝓferunt᷑ ore. iuxta qd ipsa ueritas
dic̃. De corde inquiens exeunt cogitationes
male. & cȩt̾a. Quoꝵ os maledicionẽ et ama¬
ritudine plenũ ẽ.
Siudeoꝵ plenũ erat maledie

Expanded text:
Magister, scimus quia verax es , etc. Venenum aspidum sub labiis eorum. Aspis mordendo infundit venenum, quod pene omnibus venenis acerbius est: ita Judaei mordendo infundebant venenum quodammodo erroris et suasionis, dum loquendo et blandiendo interficiebant suos auditores in anima, et non solum in alios, sed etiam adversus Christum crudelissima exstitit eorum malitia. Sub labiis autem dicit, id est corde: ubi concipiuntur semina malitiae et blasphemarum, ac postmodum proferuntur ore juxta quod Veritas dicit: De corde, inquiens, exeunt cogitationes malae , etc. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est. Os Judaeorum plenum male
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ait dñs. In lege ur̃a scriptũ ẽ: Ego
dixi dii estis. & alibi. Sed ut impleat᷑
sermo qͥ inlege eoꝵ scriptꝰ ẽ. qr odio
habuer̃ me gratis. Ita et hic lege̾ appellat
apłs psalmos: in qͥb p̃dictũ fuerat de

Expanded text:
dixit: In lege vestra scriptum est: Ego dixi: Dii estis . Et alibi: Sed ut impleatur sermo qui in lege eorum scriptus est: Quia odio habuerunt me gratis . Ita et hic legem appellat Apostolus Psalmos, in quibus praedictum fuerat de
Abbreviated transcription (Latin):
erit numnerꝰ filioꝵ isrł qͣsi arena
maris: reliquie salue fient. Est
reꝓmissionis: oꝑe conpleuit. Simi¬
semine eiꝰ benedicende forent om̃s
gentes. ꝙᷤ promisit dd̃. cle fructu
lumbi eiꝰ sessur̃ rege̾ suꝑ sedem
regni eiꝰ. et ꝑ aliũ ꝓpħam de salute
reliquiar̃: totũ cõplebit. Om̃is au̾t
homo contͣdicens ꝓmissionib dei:
mendax ẽ. uel om̃is homo inquantũ
uidicaris ap̾płis. Dauid pꝰꝗͣ. fact̾ ẽ ad ult̾
et homicida. uxorẽ urie accipiendo. et illũ
gladio filioꝵ ãmon int̾ficiendo. dicebant
multi uacua efficiet᷑ ꝓmissio omĩpis dĩ:
quȩ facta ẽ adclauid quod exsemine illiꝰ¬

Expanded text:
fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvi fient. Est repromissionis opere complevit. Simisemine ejus benedicendae forent omnes gentes, et quod promisit David de fructu lumbi ejus sessurum regem super sedem regni ejus, et per alium prophetam de salute reliquiarum totum complevit. Omnis autem homo contradicens promissionibus Dei, mendax est; vel omnis homo in quantum judicaris a populis. David, postquam factus est adulter et homicida, uxorem Uriae accipiendo, et illum gladio filiorum Amon interficiendo, dicebant multi: Vacua efficietur promissio omnipotentis Dei, quae facta est ad David, quod ex semine illi
Abbreviated transcription (Latin):
sit: etqd nr̃a iniqͥtas faciat eũ laudabilẽ.
hoc uult ut nos in iustisimꝰ. qͣre iudicabit
homines qͥ qͣndo peccant. eiꝰ uoluntatẽ ad¬
implent: et qͦrͣ iniqͥtas illũ lauclabilem
fac̃ : Si eñĩ ueritas dĩ in meo m̃datio ha¬
tãꝙͣ. peccator iudicor: Et ẽ. sensus. Si ds̃
meo mͣcdatio uerax apparet. Et dũ ego

Expanded text:
tra iniquitas faciat illum laudabilem. hoc vult ut nos injusti simus, quare judicabit homines qui quando peccant ejus voluntatem adimplent et quorum iniquitas illum laudabilem facit. Si enim veritas Dei in meo mendacio aet ego peccator judicor? Et est sensus: Si Deus in meo mendacio verax apparet, et dum ego
Abbreviated transcription (Latin):
de homicida & ad ult᷑o: & falsũ erit qd
dignũ erit ut de malefico & peccatore
confitet᷑ peecatũ suũ dicens. sibi soli pec¬
caui: qr rex sũ:⁊ malũ corã te feci. Et depͣcat᷑
ut ds̃ qd ꝓmisit: oꝑȩ cõpleat. coͣtͣ dicentesq
mendaces ostendit. alit̃. Iustificeris. indul-¬
gentiã peccati dando ad te cõu̾sis sic ꝓmitis.
& uincas remittendo peccata: dũdiceris
ñ posse climittere. Si aũt iniqͥtas nr̃a iꝰticiã
dĩ cõm̃dat. qͥd dicemꝰ. P rant qͥdã minꝰ ꝑfecti
qͥdicebant uelle dm̃ ut nos pec̾emꝰ. ut ipse
solꝰ cõparatione nr̃uustꝰ appareret: & dũ
peccatũ nob̃ dimitteret. qd̾ misericors sit pa-¬
de faceret. Ileo etiã dicebant uelle eũ ut
nos mentiam᷑: ut ipsȩ solꝰ uerax in ueniat᷑.
Qd̃ si ita eẽt. in iuste dãpnarem᷑ ab illo qͥ malo
nr̃o cresceret. magnꝰq fieret. Cõtͣ illos tales loqͥt᷑

Expanded text:
de homicida et adultero; sed falsum erit quod m atque indignum erit ut de malefico et peccatore confitetur peccatum suum, dicens humilitefeci , et deprecatur ut Deus quod promisit opere compleat, contradicentesque mendaces ostendat. Aliter: Justificeris indulgentiam peccati dando ad te conversis sicut promittis, et vincas remittendo peccata dum judicaris non posse dimittere. Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Erant quidam minus perfecti qui dicebant ideo velle Deum ut nos peccemus, ut ipse solus comparatione nostri justus appareret dum peccatum nobis dimitteret, et quia misericors sit patefaceret: ideo etiam velle cum ut nos mentiamur, ut ipse solus verax inveniatur. Quod si ita esset, injuste damnaremur ab illo qui malo nostro cresceret, magnusque fieret. Contra illos tales loquitu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ incredulitatẽ suã : Nũ quid in
credulitas et ꝑdicio illoꝵ fidẽ dĩ .i.¬
ꝓmissionẽ dĩ euacuauit. aut manem
fecit: qua dixit abrahȩ. t̾rã istã tibi
dabo. et semini tuo: Hichil eis nocu¬
it: qr ipsi ñ s̃. frustrati ꝓmissione dĩ.
A lit̾. Si quidã illoꝵ nõ credider̃ sed
mortui sũt indexerto. ñ quid mors
illoꝵ ꝓmissionẽ dĩ in anem fecit.
qͣ. ꝓmisit abrahȩ. dicens de. xp̃o in
semine tuo benedieẽt᷑ om̃s gentes:
inime. quia remanserꝰ ex ipsis de qͦr̃

Expanded text:
ubaudis nocuit, si quidam illorum non crediderunt? Nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacussionem Dei evacuavit, aut inanem fecit quod dixit Abrahae: Terram istam tibi dabo et semini tuo? Nihil eis nocuit, quia ipsi non sunt frustrati promissione Dei. Aliter: si quidam illorum non crediderunt, sed mortui sunt in deserto, nunquid mors illorum promissionem Dei inanem fecit, quam promisit Abrahae, dicens de Christo: In semine tuo benedicentur omnes gentes ? Nonne quia remanserunt ex ipsis de quorum
Abbreviated transcription (Latin):
Nã cõcupiscentiã nesciebant peccatũ
eẽ. nͥ lex diceret. ñ cõcupisces. Hũc aut̃¬
Iusticia dĩ. inpsenti tẽpore sine lege
aut q̃ iꝰtificat᷑ qͥ essentialit̾ iusticia ẽ.:
s qͣ induit ĩpiũ qͣndo misericordit᷑
de infideli facit fidelẽ: de ad ultero.
et fornicatore. fac̃ castũ. et c̃tinentẽ:
de iniusto et peccatore. fac̃ iustũ et
amatorẽ uirtutũ: q reiusticia in xp̃o ẽ
reuelata & data sinȩ lege .i. sine obserua¬
tione legali: qr nulli lex scđm mysteria
et sacrificia tradit᷑ iã obseruanda s dr̃.
Qui crediderit et baptizatꝰ fuerit: saluus
erit. Hoc ẽ. iustꝰ erit. Possumꝰ etiã ipsã
iusticiã dĩ patris .i. filiũ intelligere. aqͦ &
ꝑ quẽ iustificam᷑: qͥ sine obseruationẽ le¬
gis ꝑ oꝑa dĩtatis manifestat᷑ ẽ. filiꝰ dĩ eẽ¬

Expanded text:
Nam concupiscentiam nesciebam peccatum Nam concupiscentiam nesciebam peccatum esse, nisi lex diceret: Non concupisces. Hunc autjustitiaaut qua justificetur qui essentialiter ipsa justitia est, sed qua induit impium, quando misericorditer de infideli facit fidelem, de adultero et fornicatore facit castum et continentem, de injusto et peccatore facit justum et amatorem virtutum. Quae justitia in Christo revelata, et data sine lege, id est sine observatione legali, quia nulli lex secundum mysteria et sacrificia traditur jam observanda; sed dicit: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit . Hoc est justus erit. Possumus etiam ipsam justitiam Dei Patris, id est Filium intelligere a quo et per quem justificamur, quia sine observatione legis per opera deitatis manifestatus est Filius Dei e
Abbreviated transcription (Latin):
nõ exoꝑib legis: qm̃ impossibile erat
sanguine hyrcoꝵ auferri peccata.
dm̃ tumendo suꝑbit. Lex gͦ ñ uenit
peccata tollere: s ostendere et punire.
Per. lesem ehIar: cognitio peccati.
Um quid añ legẽ ñ agnoscebat᷑
peccatũ : Et si peccatũ ñ agnos¬
cebat᷑. qͣre ioseph licet in iuste nussꝰ
e in carcerẽ: ħ qͥd nõ ẽ. accusatꝰ de
crimine: Et fr̃s eiꝰ ñ qͥd nõ agnoscebant
peccatũ. qͣndo dixer̃. merito hec pa¬
tim᷑. qr peccauimꝰ infr̃m nr̃m : Cognos¬
cebat᷑ gͦ peccatũ: s qͣntũ malũ ee̾t᷑.¬
et ꝙͣ uindictã uistȩ expeteret: igno¬
rabat᷑. Igit᷑ ꝑ lege̾ maior cognitio pecca¬
ad ult̾ium facies. Et cognitio ȩtia pene
ipsiꝰ peccati ꝑ lege̾ ostendit᷑: que mostͣt
qͦm̾ peccatũ puniri debeat: dicendo.
Si qͥs hoc uł illud fecerit occidat᷑. Potest
aita intelligi᷑q erant quedã mala qͣ
ñ cognoscebant᷑. ee. peecatũ. Sic̃ cõcupis-¬
centia erat: dequa alibi idẽ apłs ait.

Expanded text:
mpossibile erat sanguine hircorum auferri peccatum, Deum tumendo superbit. Lex enim non venit peccatum tollere, sed ostendere et punire. Per legem enim cognitio peccati. Nunquid ante legem cognoscebatur peccatum? Et si peccatum non cognoscebatur, quare Joseph, licet injuste, missus est in carcerem? Nunquid non est accusatus de crimine: et fratres ejus nunquid non cognoscebant peccatum, quando dixerunt: Merito haec patimur, quia peccavimus in fratrem nostrum ? Cognoscebatur ergo peccatum, sed qnorabatur. Igitur per legem et major cognitio peccaadulterium facies, et cognitio pene ipsius peccati per legem ostenditur, quae monstrat quomodo peccatum puniri debeat, dicendo: Si quis hoc vel hoc fecerit, occidatur. Potest et ita intelligi, quia erant quaedam mala quae non cognoscebantur peccatum esse, sicut concupiscentia erat, de qua idem Apostolus ait:
Abbreviated transcription (French):
ht legẽ. qi qͥ debueras eȩ̃. iudeus credendo in
xpm. et legẽ spalit̾ implendo. simił effectꝰ es
gentili: idõq et iugentilitatẽ reputaberis:
reputabit᷑ circu̾cisio uidelicet ingenti¬
litatem. Si gͥ pͣpuciũ legis iusticias cus¬
todiat. Nõne p̃puciũ illiꝰ incircũcisionẽ

Expanded text:
habet, quia qui debueras esse Judaeus credendo in Christum, et legem spiritualiter implendo similis effectus es gentili, ideoque in gentilitatem reputaberis. reputabitur , circumcisio videlicet in gentilitatem. Si igitur praeputium legis justitias custodi
Abbreviated transcription (Latin):
rebũt: sic̃ ille uolebat de quo dr̃.¬
Uolens aut̃ iustificare semet ipsũ:
.i. uolens iustꝰ apparere. Qui audit lege̾ et ñ¬
ad implet pͣcepta legis. ñ iustificat᷑ solũ mͦ
ꝓpt̾ auditũ: Q uͦ ẽ. auditor. legis et factor: utiq
ille iustificat᷑ ꝑ lege̾. Cũ eni gentes que legẽ
nõ habent nat᷑alit̾ ea que legis s. faciunt:
eiꝰ modi legẽ ñ habentes ipsi sibi s̃.lex. qͥ osten¬
dunt opus legis scriptũ incordib suis. Hoc
duplicit̾ intelligi potest. Cũ gentes quȩ lege̾
scriptã ñ habent. faciunt ea que lex scripta
p̃cepit illis qͥb data ẽ: ipsi utiq ostendũt hab̾e¬
se scriptã nat᷑alẽ incordib et ipsi s. sibi lex: qr

Expanded text:
rebunt, sicut ille volebat, de quo diciVolens autem justificare semetipsum , id est volens justum apparere. Qui audit legem, et non implet praecepta ejus, non justificabitur solummodo propter auditum; qui vero est auditor legis et factor, utique ille justificabitur per legem. Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter ad quae legis sunt faciunt; ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Hoc dupliciter intelligi potest. Cum gentes quae legem scriptam non habent, faciunt ea quae lex scripta praecipit illis quibus data est, ipsi utique ostendunt se habere scriptam naturalem legem in cordibus, et ipsi si
Abbreviated transcription (Latin):
Quia nõ ẽ. ꝑsonar̃ acceptio apud dm̃:
s in om̃i gente qͥ tumet illũ acceptꝰ
ẽ. ei Causati enĩ sumꝰ uidȩos et grecos.
.i. causã ostendimꝰ eis et diximꝰ om̃s¬
et iuclȩos & gentiles subpeccato eẽ :i
qi iudei p̃uaricando legem nat᷑alẽ
et scripta. Et gentiles nat᷑alem: trans¬
grediendo: inuenti s. peccatores. Siẽ¬

Expanded text:
quia non est personarum acceptio apud Deum; sed in omni gente qui timet Deum acceptus est illi . Causati enim sumus Judaeos et Graecos, id est causam ostendimus eis, et diximus omnes Judaeos et gentiles sub peccato esse, quia Judaei praevaricando legem naturalem et scriptam, et gentiles naturalem transgrediendo, inventi sunt peccatores. Si
Abbreviated transcription (Latin):
sub. in hoc ꝓ fuit illis: qr tradita s̃ illis
eloquia dĩ. Erant apud romanos iudei.
et gentiles in xp̃m credentes: s plus ha¬
buer̃ uidei anͣ dñi aduentũ ꝙͣ genti¬
les: Quia illis credita s̃ eloquia dĩ. Et eͣ
sensus. Qͥd boni ꝑcepit uideus ꝓpter
circũcisionẽ plisꝗͣ. gentilis. Aut que
maior utilitas ẽ. iudeo circũcis o ꝙͣ

Expanded text:
llis, quia credita sunt illis eloquia Dei. Erant apud Romanos Judaei et gentiles in Christum credentes, sed plus habuerunt Judaei ante Domini adventum quam gentiles, quia illis credita sunt eloquia Dei. Et est sensus: Quid boni percepit Judaeus propter circumcisionem plusquam gentilis, aut quae major utilitas est Judaeo circumciso quam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicas ñ furandũ qͣre furaris bona altiꝰ:
uł etiã qͥ pͣdicas legẽ. qͣre furaris de lege
sp̃ualẽ intelligentiã: Q dicis ñ mechandũ:
qͣre mecharis: Mecus ẽ. ad ult̃. Et ñ solũ illȩ

Expanded text:
praedicas non furandum, quare furaris bona alterius, praedicas non furandum, quare furaris bona alterius, vel etiam qui praedicas legem, quare furaris de lege spiritalem intelligentiam? Qui dicis non moechandum, quare moecharis? Moechus est adulter, et non solum ille
Abbreviated transcription (Latin):
manifestabit nob utrũ plura peccata sint
anbona oꝑa: & utrũ uet̾a. annoua: utrũ
deleta ꝑpenitentia. an nouis scelerib cunu¬
Iaut̃ iudeus cognominaris. sub̃.
a iuida patriarchar et qͥescis in lege.
illã legendo: meditando: et scđm tuã fal¬
sã doctrinã intelligendo: et głaris indõ
hoc ẽ inuniꝰ dĩ noticia: et nosti uoluntatẽ
scientiȩ. et ueritatis in lege .i. similitudinẽ qͥdẽ.
habentẽ scientię s ñ ueritatẽ prudentie:
infidelitate ignorantie et peccatis. sic̃ & illi
fuerant olĩ. qͥb idem apłs loqͥt᷑. fiustis ali¬
qͣndo tenebre: Bene dic̃. qi et ꝓbat utiliora:
in lege moysi. Inlege qͥdẽ nat᷑ali utilia s̃.
lege erant utiliora: qr ibi ẽ. cogniciodĩ:
In euaglio aũt utillima. Eentiles enĩ qͦdã¬
les aũt innouo testam̃to utillima cognos
ẽ. legendũ: et cũ subaudicione huiꝰ modi.
Oiudec qͥ aliũ doces: te ipsũ qͣre ñ doces: Qͥ

Expanded text:
manifestabit nobis utrum plura peccata sint manifestabit nobis utrum plura peccata sint an bona opera, et utrum vetera an nova, utrum deleta per poenitentiam an novis sceleribus cumuJudaeus cognominaris, subaudis a Juda patriarcha. Et requiescis in lege. Illam legendo, meditando, et secundum tuam falsam doctrinam intelligendo, et gloriaris in Deo, hoc est in uniscientiae et veritatis in lege, id est similitudinem quidem habentem scientiae, sed non veritatem prudentiae, nt caecae in infidelitate ignorantiae et peccatis, sicut et illi fuerunt olim quibus idem apostolus loquitur: Fuistis aliquando tenebraein lege Moysi. In lege autem naturali utilia suntlege scripta erant utiliora, quia ibi est cognitio Dei, in Evangelio autem utillima. Gentiles enim quodamles autem in Novo Testamento utillima cognoscest legendum et cum subauditione hujusmodi. O Judaee, qui alium doces, teipsum quare non doces? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
cidiũ faciant. neq adulteriũ ꝑpetrent. cete¬
raq quȩ lex scripta in se cõtinet: ipsi sibi lex:
ostendunt. Lex dic̃. Nõ occides. Is qͥ legẽ ñ acce-¬
pit: si ñ occidit: ipse sibi ẽ lex. Alit̾. Cũ gen¬
tes quȩ lege̾ moysi nõ habent. ꝑ doctrinã cũa¬
głii ĩbuti. Hat᷑alit̾ ea faciu̾t que lex moysi
p̃cepit. ipsi sibi s̃. lex: qui habent eãdẽ lege̾
moysi script̾a incordib suis. inspiratione om̃i¬
potentis dĩ. Testimoniũ reddente illis cons-¬
lũ enĩ udicaturꝰ ẽ dẽ pat̾ mundũ. sic̃ ipse
dir̾. Pat̾ ñ iudicat quẽ quã: s om̃ẽ iudiciũ
dedit filio. Sic̃ stilo ĩpͥmunt᷑ note incera. Sic
quedã nota malar̃ aut bonar̃ cogitacionũ
figunt᷑ ĩm̃te et conscientia nr̃a: Que aut
accusabt̃ aut certe defendent nos indie iu¬
dicii: quando ñ solũ aꝑta .s etiã quȩ nob̾ sũt
modo occulta iudicabunt᷑. In hoc gͦ testi¬
moniũ nob ꝑhibebit conscientia nr̃a: qi

Expanded text:
cidium faciant, neque adulterium perpetrent, caetera quae lex in se scripta continet, ipsi sibi sunt n cordibus suis ostendunt. Lex dicit: Non occides. Is qui legem non accepit, si non occidit, ipse sibi est lex. Aliter: Cum gentes quae legem Moysi non habent, per doctrinam Evangelii imbuti, naturaliter ea faciunt quae lex Moysi praecepit, ipsi sibi sunt lex: quia habent eamdem legem Moysi scriptam in cordibus suis inspiratione omnipotentis Dei. Testimonium illis reddente conssicut ipse dixit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Sicut stylo imprimitur nota in cera, sic quaedam notae malarum aut bonarum cogitationum figuntur in mente et conscientia nostra, quae aut accusabunt, aut certe defendent nos in die judicii, quando non solum aperta, sed etiam quae modo sunt nobis occulta judicabuntur. In hoc ergo testimonium nobis perhibebit conscientia nostra, quia
Abbreviated transcription (Latin):
delitatis. & susceptio fidei xp̃i: atq expo¬
liatio uitioꝵ. Et est sensus. Qͥ tantũ mͦ ge¬
nere et nominȩ ẽ iudeus. & circũcisionem
carnalit̾ obseruat. ñ placet dõ: neq me¬
retur laudari ab illo: ꝙͣ. uis abhominib
te. et cogitatione : placet dõ & meretur
laudari adõ÷ audiens ab illo. euge ser¬
ue bone & fideł. intra ingaudiũ dñi¬

Expanded text:
delitatis et susceptio fidei Christi, atque exspoliatio vitiorum. Et est sensus: Qui tantummodo genere et nomine est Judaeus, et circumcisionem carnaliter observat, non placet Deo, neque meretur laudari ab illo: quanquam ab hominibus te et cogitatione, placet Deo et meretur laudari a Deo, audiens ab illo: Euge, bone serve et fidelis, intra in gaudium Domi
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ apłs c̃suetudinẽ. ut iudeos circũcisionẽ.
gentes aut̃ pͣ puuͣ appellet. Et ẽ. sensus. O
degenere circũcisionis. aqͦ ipsa circ̾cisio exor¬
diũ sumpsit: si legẽ spͣalit̾ intelligens cre¬
dis in xp̃m. cui lex testimoniũ ꝑhibet: &
si circũcisionẽ ñ carnalit̾. s sp̃alit̾ obseruas.

Expanded text:
tolus consuetudinem, ut Judaeos circumcisionem, gentes autem praeputium appellet. Et est sensus: O de genere circumcisionis a quo ipsa circumcisio exordium sumpsit, si legem spiritualiter intelligens credis in Christum, cui lex testimonium perhibet, et si circumcisionem non carnaliter, sed spiritualiter observas.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlit̾tam et circũcisionẽ pͣuaricator legis
es. Puaricator legis ẽ: qͥ in xp̃m nõ credit.
Eruꝑiorib ista pendent. Et est sensus.
N ũ qͥd illȩ qui naturalit gentilis ẽ. & lege̾
cõsũmat siue ꝑficit. et obseruat. nõ iudi¬
melioris facti. qͥꝑ litt̾alẽ intelligentiam.

Expanded text:
litteram et circumcisionem praevaricator legis es. Praevaricator legis est qui Christum non credit. Et superioribus ista pendent, et est sensus: Nunquid ille qui naturaliter gentilis est, et legem consummat, sive perficit et observat, non judimelioris facti quia per litteralem intell
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ȩpła illiꝰ non obseruat᷑⁊ p̃ceptũq eiꝰ non
custodit᷑. HOAAEN Mͣi dĩ nr̃i: ꝑ uos blas¬
phemat᷑ ingentes: sic̃ scriptũ ẽ. in isaia. Capti
hostes illoꝵ cũ irrisione. Ecce quẽ dm̃ colebatis:
qͥ ñ ualuit uos liberare demanib nr̃is. Uere idola nr̃a uitricia
lit̃ quando depͣdat᷑ scã eccłia abhostib et Ifuer̃ dĩ ur̃i Simi.:
qͣndo illi qͥ nom̃ sci̾tatis debent habere male
pagani. ecce popłis dñi

Expanded text:
ceptumque ejus non custoditur. Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes, sicut scriptum est in Isaia Captivahostes illorum cum irrisione: Ecce quem Deum colebatis, qui non valuit vos liberare de manibus nostris, vere idola nostra victriciauando depraedatur sancta Ecclesia ab hostibus, et quando illi qui nomen sanctitatis deberent habere male pagani: Ecce populus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
isto c&lo aerio a quo et aues cęli dicunt᷑. pocius
accipiendũ:. In die gͥ iudicii ꝑibit istud glũ
aerium. unde anelitũ attrahimꝰ ee remitcimꝰ
Non ut penitꝰ desinat ẽẽ a sua natura. sed
mutabitur de hac specie in meliorẽ. & ab hac
suꝑ om̃s montes sub om̃i cȩlo. &e ut quidam
dicunt ꝑtingens usq ad circulũ lunȩ: tantũ
spacium tenebit ignis in die iudicii comitans
tans dñi aduentũ: iuxta qd psalmista ait.
Ignis ante ipsũ p̃cedet. qͥ consumet omnia
nribila. om̃emq denfitatẽ istius aeris: eritq
celũ nouũ. &e t̾ra noua. Dehac mutatione. et
dñs in eugłio loquit᷑ dicens. cȩlũ & t̾ra tͣnsi¬
bunt. Transibunt quidẽ ab hac figura &
specie in melius ꝑ innouationẽ. et ꝑmanebunt
in substantia ꝓpria. Et omnes ut uestim̃¬
tum ueterascent. Uestimentũ hic debemus
acciꝑe corpus humanum. qd̾ consumit᷑ longeui

Expanded text:
isto coelo aereo, a quo et aves coeli dicuntur, potius isto coelo aereo, a quo et aves coeli dicuntur, potius accipiendum est: in die ergo judicii peribit istud coelum acreum unde anhelitum attrahimus et remittimus, non ut penitus desinat esse a sua natura, sed mutabitur ab hac specie in meliorem, et ab hac super omnes montes sub omni coelo, et ut quidam dicunt, pertingens usque ad circulum lunae: tantum spatium tenebit ignis in die judiicii, comitans Domini adventum: juxta quod Psalmista dicit: Ignis ante ipsum praecedet, quia consumet omnia nubila, omnemque densitatem istius aeris; eritque coelum novum, et terra nova. De hac immutatione et Dominus in Evangelio loquitur, dicens Coelum et terra tbunt . Transibunt quidem ab hac figura et specie in melius per innovationem, et permanebunt in substantia propria, et omnes ut vestimentum veterascent. Vestimentum hic debemus accipere corpus humanum, quod consumitur longaevi
Abbreviated transcription (Latin):
mandauit et creata sunt. Uirtute igitur
uerbi dei cęlum et t̾ra subsistunt. quia
uir tute iussionis eius omnia facta sunt.
&e sine ipso factum est nichil. Sed cũ morses
in pͥncipio geneseos celum dicat pͥmo factũ.
ac deinde t̾ram. sic dicens. in pͥncipio fecit ds
celum &e t̾ram: questio oritur. quare psal¬
mista pͥmum ponit terrã deinde celum. qͣsi
t̾ra pͥmũ fuerit facta ꝙ̃ celum. Quȩ ita
soluitur. qd̾ ille p̃posuit cęlum terrȩ. iste sub¬
posuit: iccirco factum est ut ostendetur illa
simul eẽ facta. seu qd̃ di uina maiestas simul
fec̃: umana uox simul nequiuit ꝓferre.
Qua ꝓpt̾ necesse erat unum aute alterum
dicere. Ipsi peribunt tu autem permane¬
bis. Positus est pluralis numerus ꝓ singłari.
sicut multis aliis in locis diuinȩ scrapturd.
Non enim de firmamento hoc intelligendũ
est ũ siddera continent᷑. neq de celo aethereos
ꝑ qd cursus septem planetarũ agunt̾. sed de

Expanded text:
mandavit, et creata sunt. Virtute igitur mandavit, et creata sunt. Virtute igitur Verbi Dei coelum et terra subsistunt; quivirtute jussionis ejus omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Sed cum Moyses in principio Geneseos coelum dicat primum factum, ac deinde terram, sic dicens: In principio fecit Deus coelum et terram , quaestio oritur, quare Psalmista primum ponit terram, ac deinde coelum, quasi terra ante fuerit facta quam coelum? quae ita solvitur, quod ille praeposuit coelum terrae, iste supposuit, idcirco factum est, ut ostenderetur simul illa duo esse facta, sed quod divina potestas simul fecit, humana vox simul nequivit proferre, quapropter necesse erat unum ante alterum dicere. Ipsi peribunt, tu autem permanebis. Positus est hic pluralis numerus pro singulari sicut multis aliis in locis divinae Scripturae. Non enim de firmamento hoc intelligendum est, ubi sidera continentur, neque de coelo ae hereo, per quod cursus septem planetarum aguntur, sed de
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃s ad mensuram accipiunt sp̃m sc̃m:
ipse autẽ non ad mensurã acciͤpit sed plenitu¬
dinẽ: scđm illud. Non enim ad m̃suram dat
ds̃ pat̃ sp̃m filio suo: sed in ipso inhabitat
omnis plenitudo diuinitatis corporaliter.
Et cu in principio domine terratn
funcdasti: et oꝑa manuum tuarum sunt
celi. Post humanitatis filii di excellentia:
conuertit se iterũ ad eternitatẽ eiꝰ diuinitatis
dicens. Iu inquit dñe: in principio creaturarũ
t̾ram fundasti. Ubi fundauit terram.si recte
ꝑpendimus. uidebimꝰ quia nutu & dispositione
diuina subsistit fundata suꝑ nichilinisi u semet¬
ipsa. E t quod dicit oꝑa manuum tuarium
sunt cęli. non est putandum. qd̾ uerbum dei
patris qd̃ in corporeum est manibus oꝑetua.
quia non habet linamenta corporis it
natura diuinitatis sicut et nos habemus.
debemꝰ acciꝑe: qm̃ uerbo et potentia cussio¬
nissuȩ quȩcunq uult oꝑatur. iuxta qd̃
psalmista dicit. Ipse dixit et facta sunt.

Expanded text:
omnes ad mensuram accipiunt Spiritum sanctum, ipse autem non ad mensuram accepit, sed ad plenitudinem secundum illud. Non enim ad mensuram dat Deus Pater Spiritum Filio suo, sed in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter . Et tu in principio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli. Post humanitatis Filii Dei excellentiam, convertit se iterum ad aeternitatem ejus divinitatis, dicens: Tu, inquit, Domine, in principio creaturarum terram fundasti. Ubi ergo fundavit terram? Si recte perpendimus, videbimus quia nutu et dispositione divina subsistit fundata super nihili nisi in semetipsa. Et quod dicit, Opera manuum tuarum sunt coeli, non est putandum quod Verbum Dei Patris, quod incorporeum est, manibus operetur, quia non habet lineamenta corporis in natura divinitatis sunt sicut nos habemus. debemus accipere: quomodo verbo et potentia jussionis suae quaeque vult operatur: juxta quod psalmus ait: Ipse dixit, et facta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
a moyse. dicence sibi dño. Unges aaron
et filios eius in sacerdotes mͥ. iure ꝑpetuo.
P ropħȩ nichilominꝰ ungebant᷑: sicut unct
ges heliseum ꝓpħam ꝓte. Isti tres ordines
dũm p̾signabant: qui est uerus rex. sacer¬
dos. atq ꝓpħa. In nouo autẽ testarnento
fessores. atq omnes qui gr̃a baptismatis

Expanded text:
a Moyse, dicente sibi Domino: Unges Aaron a Moyse, dicente sibi Domino: Unges Aaron et filios ejus mihi in sacerdotes jure perpetuo . Prophetae nihilominus ungge Elisaeum prophetam pro te. Isti tres ordines Dominum praesignabant, qui est verus rex, sacerdos, atque propheta. In Novo autem Testamento confessores, atque omnes qui per gratiam baptismatis
Abbreviated transcription (Latin):
tristiciam habuit ex recordatione peccati. Quis
est enim oleo lȩticiȩ ungi. nisi peccati maculã
qͣndo nulla peccati grauioris recordatione
mordet᷑. Sp̃s siquidem sc̃s qͥ reqͥeuit in
xp̃o. custodiuit illũ. ut sine peccato conciꝑct᷑.
sine peccato nasceret᷑. sine peccati macula
ab hoc mundo transiret: uixta qd̃ de illo
scriptum est. Peccatum non fecit. nec inuentꝰ
est dolus in ore euis. Sed quidẽ qd̃ dicit psal¬
mista. unxit te deus ds tuus p̃ participib
tuis: qͥ sunt gͦ eius participes: In ueteri
quidẽ testamento. fuerunt patriarchȩ par¬
ticipes xp̃i in hac unctione. qr cum ñ ẽẽnt
oleo uisibili uncti. sed dono sp̃s scĩ repleti.
& iacob. ad ab imelech. et ad cȩteros reges pale¬
quam donũ sp̃s scĩ merebant᷑ acciꝑe. Nã
legimus saulem unctũ a samuele. et dauid.
Salomon quoq unctus est ingion. Sacer¬
dotes ungebant᷑. sic ut unctus est aaron

Expanded text:
tristitiam habuit ex recordatione peccati. Quid tristitiam habuit ex recordatione peccati. Quid est enim oleo laetam habuit ex recordatione peccati. Quid rorumpit, quando nulla peccati gravioris recordatione mordetur. Spiritus quidem sanctus qui requievit in Christo, custodivit illum, ut sine peccato conciperetur, sine peccato nasceretur, et sine peccati macula ab hoc mundo transiret: juxta quod de illo scriptum est: Peccatum non fecit: nec inventus est dolus in ore ejus. Sed quid est, quod dixit Psalmisttuis ? Qui sunt ergo ejus participes? In Veteri quidem Testamento fuerunt patriarchae participes Christi in hac unctione, quia cum non essent oleo visibili uncti, sed dono Spiritus sancti repleti, e Abraham, Isaac et Jacob ad Abimelech, et ad caeteros reges Palaequam donum Spiritus sancti merebantur accipere. Nam legimus Saulem unctum a Samuele, et David, Salomon quoque unctus est in Sion: Sacerdotes ungebantur, sicut unctus est Aaron
Abbreviated transcription (Latin):
tatem fit. Ueritatis et enim cõminatio
odium est falsitatis: & qr dñs dilexit
iusticiam qui non peccauit. & odio habuit
iniquitatẽ: qͥd p̃mii meruerit ꝑciꝑe exponit.
dicens. Propterea unxit te deus deus tuus
oleo exultationis pre participibus tuis. ẜ sal¬
mista alloquit᷑ filiũ dei. et dicit. O deus.
unxit te deus pat̾ oleo exultationis. ꝓpterea
qd̾ odio habuisti iniqͥtatem et dilexisti iusti¬
ciam. Non gͦ est intelligendũ. qd filius dei se¬
cundũ naturã diuinitatis inqua ȩq̃lis est pat̾.
possit dm̃ hab̾e. qr ipse cum patre et sp̃u scõ
uerus est d̃s scđ̾m aut̃ qd̾ homo est deum
patrem ht̃ :dm̃. qr ab illo factus. Ideoq dixit
psalmista uncxit te ds̃ ds̃ tuus. Unctus est
die baptismatis in specie columbȩ suꝑ eum
reqͥeuit nec ex tempore baptismatis solum mͦ
plenitudo sp̃s scĩ suꝑ eum mansit. sed pocius
ex tempore conceptionis. iuxta qd̵ isaias loqͥt᷑
Oleo autem leticiȩ siue exultationis dicit

Expanded text:
am fit. Veritatis etenim amor odium est falsitatis. Et quia Dominus dilexit justitiam, quia non peccavit, et odio habuit iniquitatem, quid praemii meruerit percipere exponit, dicens: Propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis. Psalmista alloquitur Filium Dei, et dicit: O Deus, unxit te Deus Pater oleo exsultationis. propterea quia odio habuisti iniquitatem, et dilexisti justitiam. Non ergo est intelligendum quod Filius Dei, secundum naturam divinitatis, in qua aequalis est Patri, possit Deum habere, quia ipse cum Patre et Spiritu sancto verus est Deus. Secundum autem quod homo est, Deum Patrem habet Deum, quia ab illo est factus, ideoque dicit Psalmista: Unxit te Deus, Deus tuus. Unctus est,qui a die baptismatis in specie columbae super eum requievit: nec ex tempore baptiplenitudo Spiritus sancti in eo mansit: sed potius ex tempore conceptionis, juxta quod Isaias loquitur, Oleo autem exsultationis seu laetitiae dicit
Abbreviated transcription (Latin):
imotheꝰ filius fuit mulieris uiduȩ: patre
gentili greco ꝓcreatꝰ. quẽ mat̾ dum uellet
circũcide scd̃m p̃ceptum legis: pat̾ ꝓhibuit qui
erat incircumcisus. ut pote gentil. Traditꝰ aũ
litteris: eruditꝰ ÷ tã diuinis scripturis qͣm lib̾a-¬
libꝰ artibꝰ: sociatusq beato paulo. factꝰ ẽ eiꝰ comes
in p̃dicatione: ac postea ab illo ordinatꝰ ⁊ constitutꝰ
de ordinatione episcopatꝰ. et diaconii. om̃isq eccla¬
stice discipline et ordinis: et quomͦ deb̾et docere

Expanded text:
imotheus filius fuit mulieris viduae, patre gentili Graeco procreatus. Quae mater, dum vellet circumcidere secundum praeceptum legis, pater prohibuit, qui erat incircumcisus, ut pote gentilis. Traditus autem litteris, eruditus est tam divinis Scripturis quam liberalibus artibus: sociatusque beato Paulo, factus est ei comes in praedicatione: ac postea ab illo ordinatus et constitutde ordinatione episcopatus, diaconii, omnisque ecclesiasticae disciplinae et ordinis: et quomodo deberet docere
Abbreviated transcription (Latin):
rit qualis in plena morte contingit anima recedẽ¬
te ipse se nescire ꝓfiteatur. qua ꝓpter nec nobis ẽ.
querendum nec contra illud agamus ꝙ dr̃ altiorate
Nemo porest faciem uidere ꝙ uiuere quia neces¬
se ẽ. ab hac uica abstrahi mentẽ siue intellectũ

Expanded text:
erit, qualis in plena morte contingit, anima recedenerit, qualis in plena morte contingit, anima recedente ipse se nescire profiteatur: Quapropter nec nobis est quaerendum nec contra illud agamus quod dicitur : ANemo potest faciem meam videre et vivere, quia necesse est ab hac vita ab
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑsonis & unitas in substantia sicut uidendus ẽ.
ab omnib sc̃ĩs pꝰ generalẽ resurrectionẽ. Questio
uͦ non modica isto in loco oritur quomodo ipsa dĩ
substantia aquib dã in hac uita positis uideri po¬
tuerit ꝓpter illud quod dictum ẽ ad moysen. Ne¬
mo pot̾ faciem meã .i. inuisibilitatẽ meã uidere
& inuere. Et ꝓpter illud. Dm̃ nemo hominũ uidit
umꝗͣ in mortali uita extoto positꝰ. Quȩ ita soluitur
quia potest humana mens.i. intellectus & raciona¬
bilitas anime diuinitus rapi exhac uita ad ange¬
licam nitam anteꝗͣ ꝑ istã cõmunẽ mortẽ carne sol¬
fasta ẽ. ab huius uitȩ sensibꝰ quedã intensionisa¬
uersio et tã euidens tamq manifesta fuit eadẽ ui¬
sio incellectualis ut siue incorpore siue extra corpꝰ
fuerit. i. utrũ sicut solet inuehementiore extasi
uł excessu abhac uita mens in illã uitam fuerit
alienata manente corporis uinculo anima uide¬
licet incorpore anom̃ino talis resolutio facta fu¬

Expanded text:
 unitas in substantia: sicut videndus est ab omnibus sanctis post generalem resurrectionem. Quaestio vero non modica isto in loco oritur, quomodo ipsa Dei substantia a quibusdam in hac vita positis videri potuerit, propter illud quod dictum est ad Moysen , nemo potest faciem meam, id est invisibilitatem meam, videre et vivere: et propter illud, Deum nemo hominum vidit unquam in mortali vita ex toto positus: Quae ita solvitur, quia potest humana mens, id est intellectus et rationaa mens diuinitus rapi ex hac uita ad angelicam uitam, antequam per istam communem mortem carne solfacta est ab hujus vitae sensibus, quaedam intentionis aversio. Tam evidens tamque manifesta fuit eadem visio intellectualis, ut sive in corpore, sive extra corpus fuerit, id est utrum sicut solet in vehementiori exstasi vel excessu ab hac vita mens in illam vitam fuerit alienata, manente corporis vinculo, anima videlicet in corpore, an omnino talis resolutio facta fu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtercium uͦ celum intelligitur iã intelleccualis ui¬
sio & rationabił. quia incelligendo conspicitur ca¬
ritas pax. gaudium. longanimitas. bonitas. benis.¬
nitas. fides. modestia continentia. ceceraq huius
modi quib ꝓpinquatur deo. & quia ipse ds ui¬
detur exquo omnia ꝑquẽ omnia in quo omnnia.
adquã .i. adincellectualẽ uisionẽ que designat᷑

Expanded text:
ertium vero coelum intelligitur jam intellectualis viertium vero coelum intelligitur jam intellectualis visio et rationalis, qua intelligendo conspicitur charitas, pax, gaudium, longanimitas, bonitas, benignitas, fides, modestia, continentia, caeteraque hujus modi quibus propinquatur Deo, et qua ipse Deus videtur, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia. Ad quam, id est intellectualem visionem, quae designatur
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ex intellestuali inisione & quia requirebat quid
significaret etiã ipsam inquisitionẽ utiq m̃tis ui¬
tellectus agebat quo non cooꝑto damel accessit et
quia intellectualẽ uisionẽ habebat spũ ꝓfetico m̃¬
te in lustrata ꝑturbato regi quid illo signo porten¬
deretur aꝑuit ipse potius ꝓpha ꝑ hoc genus ꝙ m̃
tis ẽ. ꝓpͥum potuit intelligere ac dicere quid sig¬
nificaret quã ille qui et signum factum corporalit̃
uiderat & eiꝰ imaginẽ in spũ cogitando cernebat. Nec
aliquid intellectu nosse poterat nisi signum eẽ. et
de possunt incelligi tria genera uisionum deqͥb
actenus. locuti sumus ita tamen ut ꝑ pͥmã uisionẽ ĩ¬
telligamus quicquid infra ãbitum siderei cęli conti¬
netur pariter cum ipso ꝙ ꝙ firmam̃tum appellat᷑.
Persecundũ celum spĩtale ubi angelica natura &
anime scõrum incontẽplatione dei sunt posite.

Expanded text:
est ex intellectuali visione: et quia requirebat quid est ex intellectuali visione: et quia requirebat quid significaret, etiam ipsam inquisitionem utique mentis intellectus agebat. Quo non comperto, Daniel accessit: et quia intellectualem visionem habebat, spiritu prophetico mente illustrata, perturbato regi quid illo signo portenderetur aperuit. Ipse potius propheta per hoc genus quod mentis est proprium, potuit intelligere ac dicere quid significaret, quam ille qui in signum factum corporaliter viderat, et ejus imaginem in spiritu cogitando cernebat, nec aliquid intellectu nosse poterat nisi signum esse, et qde possunt intelligi tria genera visionum, de quibus hactenus locuti sumus ita tamen ut per primam visionem intelligamus quidquid infra ambitum siderei coeli continetur pariter cum ipso, quod et firmamentum appellatur: Per secundum coelum spiritale, ubi angelica natura et animae sanctorum in
Abbreviated transcription (Latin):
pe uidetur iusticia. caritas ipse ds ipsa mens
hominis quȩ nullum corpus habet nullam
soliditatem corporis. Qua ꝓpter ista uisio intel¬
lertuał transcendit & precellit illas duas pre¬
missas corporalem scilicet ac sp̃ĩtalem quod pro¬
bare possumus ex uolumine dameł ꝓphete uͥ
legimus quia cum balthasar epularetur et po¬
taret opipare siue spleudide inuasis templi dñi
quȩ asportauerat nabuchodonosor auus eius
deierusalem uidit articulos manus scribentis ĩ
pariete aule regie. Uidit corporali uisione: conti¬
nuoq ꝑcorporis sensum imago rei corporaliter
facte spũn eius in pressaq atq dum ad alia se uer¬
teret licet corporaliter illa. Non cerneret spĩtali
quia non pleniter habebat intellectualẽ uisio¬
nem. licet aliquid inde haberet: Uñ apparet
quia m̃omnib hominib uiget: Intelligebat sig¬
num eẽ. quod uidebat id habens exmentis officio

Expanded text:
pe videtur justitia, charitas, ipse Deus, ipsa mens pe videtur justitia, charitas, ipse Deus, ipsa mens hominis, quae nullum habet corpus, nullam soliditatem corporis. Quapropter ista visio intellectualis transcendit et praecedit illas duas praemissas, corporalem scilicet ac spiritalem. Quod probare possumus ex volumine Danielis prophetae, ubi legimus, quia cum Balthasar epularetur et potaret opipare sive splendide in vasis templi Domini quae asportaverat Nabuchodonosor avus ejus de Jerusalem, vidit articulos manus scribentis in pariete aulae regiae. Vidit corporali visione, continuoque per corporis sensum imago rei corporaliter factae, spiritui ejus impressa est: atque ad alia dum se verteret, licet corporaliter illa non cerneret, sed spirquia non pleniter habebat intellectualem visionem, licet aliquid inde haberet. Unde apparet quia non in omnibus hominibus viget. Intelligebat signum esse quod videbat, id habens ex mentis officio, id
Abbreviated transcription (Latin):
aues anidis recordarentur illoꝵ. neq anmalia re¬
cognoscerent presepia. Est & tercia uisio intellec¬
tuał. quȩ nichil ẽ aliud nisi rationabilitas et excel¬
lentia animȩ ꝑquã ea quȩ corporaliter uidemus &
imaginalit̾ in memoria retinemus intellectu dis¬
cernimus. In tellectu g discernimus ꝙ illud sit
corpus illud similitudo corporis. Et plerumq qͥd
significet: hanc in cellectualẽ uisionẽ. Nullatenꝰ
peccora aut uolatilia habent quia nec se ipsa
intelligunt nec illa. quȩ occuli cernunt. Postre¬
mo corporis uisione spĩtaliꝰ ẽẽ non potest que fit
in aniia solum modo. sp̃ĩtalis uͦ. sine corporali ẽẽ.
potest. Uñ absentes homines recordamur. Et in
tenebris ea quȩ uidenus imaginaliter cernimus
insuꝑ & somnia. Intellectualis nempe ne corpo¬
rali tudiget nec spĩtali intellectu nainq nec corpꝰ
uidemus Nec imaginẽ corporis: Per hunc quip¬

Expanded text:
aves a nidis suis recordarentur illorum: neque animalia reaves a nidis suis recordarentur illorum: neque animalia recognoscerent praesepia. Est et tertia visio intellectualis, quae nihil est aliud nisi rationabilitas et excellentia animae, per quam ea quae corporaliter videmus et imaginaliter in memoria retinemus, intellectu discernimus. Intellectu igitur discernimus quod illud sit corpus, illud similitudo corporis, et plerumque quid significet. Hanc intellectualem visionem nullatenus pecora aut volatilia habent: quia nec seipsa intelligunt, nec illa quae oculis cernunt. Postremo corporalis visio sine spiritali esse non potest, quae eti n anima solummodo. Spiritalis vero sine corporali esse potest, unde absentes homines recordamur, et in tenebris ea quae videmus imaginaliter cernimus, insuper et somnia: intellectualis nempe nec corporali indiget, nec spiritali. Intellectu namque nec corpus videmus, nec imaginem corporis. Per hunc quip
Abbreviated transcription (Latin):
est sstuisio corporalis quȩ corporeis oculis fit. qua
uidemus cęlum & terrã atq omnia uisibilia &
corporea. Et ẽ uisio spĩtalis qua ea quȩ uidemꝰ
ł audimus in presenti memoriȩ recondimus. et ea
quȩ audiuimus ł uidimus in precerito. modo qͣ¬
si presentia cernimus. Et cũ alicubi sunt. a nob̾ po¬
sita ea quȩ uidimus corporaliter. Nunc ab sentes
quasi p̾sentia cernimus. Uerbi gratia sum modo
ꝑpresentiam corporis romȩ & cerno ita cartaginẽ
quã dudum uidi quasi inpresentia mea sit posita.
cum longe sim ab illa remotus. Quȩ duo genera ui¬
sionum cõmunia sunt noh̃cum peccorib et auib
qͣ uident ꝑcorpus & eoꝵ que uident imaginalit᷑
sp̃s informantur. Uñ &e peccora presepia recognos¬
cunt & aues ad indos suos reuolant nisi enim par¬
tem spĩcalis uisionis .i. memoriȩ haberent quȩ con¬
stat solummodo in anima. Nequaquã recedentes

Expanded text:
est. Est visio corporalis quae corporeis oculis fit, qua est. Est visio corporalis quae corporeis oculis fit, qua videmus coelum et terram atque omnia visibilia et corporea. Et est visio spiritalis, qua ea quae videmus et audimus in praesenti, memoria recondimus: et ea quae audivimus vel vidimus in praeterito, modo quasi praesentia cernimus. Et cum alicubi sint a nobis posita ea quae vidimus corporaliter, nunc absentes quasi praesentia cernimus; verbi gratia: Sum modo per praesentiam corporis Romae, et cerno ita Carthaginem quam dudum vidi quasi in praesentia mea sit posita, cum longe sim ab illa remotus. Quae duo genera visionum communia sunt nobis cum pecoribus et avibus, quae vident per corpus, et eorum quae videntur imaginaliter spiritus informantur. Unde et pecora praesepia recognoscunt, et aves ad nidos suos revolant. Nisi enim partem spiritalis visionis, id est memoriae haberent, quae constat solummodo in anima, nequaquam recedentes