comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ uerbi grã in eqͥnoctio uerno matutine oriunt᷑.
ipse omĩb annis in eodẽ eqͥnoctio in cęli facie̾ ue¬
niunt. Que nunc in solsticio uespe uł mane: hoc sẽꝑ
in illo eisdẽ horis oriunt᷑. Sed & quȩdã stelle qͣs pla¬
netas. id ẽ. errantes uocant astrologi: que maiores
annos suo cireuitu faciunt. quo ad etndẽ cęli locũ
cuitu expleto: ad eadẽ loca siderũ qͥb fuerant ante
redire. Luna qͦq cũ duodecies spacia sin cursus ꝑ¬
egerit. annũ fac̾ cõmunẽ. id ẽ. dierũ trecentos
qͥnqͣginta quattuor. Et ut anno solari eiꝰ possit
concordare circuitus. tercio qͦq uł sedo anno
t̾ciũ decimũ addidit mensẽ quẽ embolismũ an¬
octoginta & qͣt tuor. Et uidit ds̃ qd eẽt. bonũ.
Necessario scã scriptura mũltociens repeat quod
uidit dĩ bona eẽ. quȩ fecit: ut hinc informaret᷑
pietas fideliũ. non ꝓhumano sensu qͥ sepe etiã bo¬

Expanded text:
nunc verbi gratia in aequinoctio verno matutinae oriuntur, nunc verbi gratia in aequinoctio verno matutinae oriuntur, ipsae omnibus annis in eodem aequinoctio in coeli faciem veniunt; quae nunc in solstitio vespere vel mane, hae semper in illo eisdem horis oriuntur. Sed et quaedam sunt stellae quas planetas, id est, errantes vocant astrologi, quae majores annos suo circuitu faciunt, quo ad eumdem coeli locum  circuitu coeli expleto, ad eadem loca siderum, in quibus fuerant ante redire. Luna quoque cum duodecies spatia sui cursus peregerit, annum facit communem, id est, dierum trecentorum quinquaginta quatuor, et ut anno solari posset ejus concordare circuitus, tertio quoque vel secundo anno tertium decimum addit mensem, quem embolismum vooctoginta quatuor. Et vidit Deus quod esset bonum. Necessario sancta Scriptura multoties repetit, quod vidit Deus bona esse quae fecit, ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bo
Abbreviated transcription (Latin):
giros repetendo. discretis tẽporib qͣtuor notissimis
dieb ꝑfĩnitis: anni spaciũ cõpleuit. Sed & luna ues¬
pere plena apparens. ea quȩ in cȩlebratione paschȩ
seruanda erant tẽpora. pͥmo suo p̃fi̾xit ascensu. Ipsa
die tnscenso: plena uesꝑe luna. hoc ẽ. qͣrta decima
in faciẽ cęli ꝓdierit. Nlã mox pꝰ hoc ut dm̃cꝰ dies
aduenerit : aptũ hoc celebrande resurrectionis dm̃¬
cȩ tepꝰ instabit. Completo adlitterã qͦq ꝓphȩ uerbo:
qͥ dix̃.fecit lunã in tẽpre: sol cognouit occasũ suũ.
Stelle quoq excepto eo qd supͣdiximꝰ. quȩ sit uł sua
specie. quȩ sit futura qͣlitas aeris. uł suo cursu qͦta
sit uigilia noctis ostendunt : sunt in signa & tẽprã.
qr hoc in cęlũ uenientes estiua tẽprã. ille designant
hiberna Sunt & in dies : qr iste uernis dieb solem.
ille comitant᷑ autunalib. Sunt & in annos: qr quȩ

Expanded text:
gyros repetendo, discretis temporibus quatuor notissimis, gyros repetendo, discretis temporibus quatuor notissimis, diebusque praefinitis, anni spatium complevit. Sed et luna vespere plena apparens, ea quae in celebrationem Paschae servanda erant tempora, primo suo praefixit ascensu. Ipsa die transcenso, plena vespere luna, hoc est, quartadecima, in faciem coeli prodierit. Nam mox post, ut Dominicus dies advenerit, aptum hoc celebrandae resurrectionis Dominicae tempus instabit, completo ad litteram quoque Prophetae verbo, qui dixit: Fecit lunam in tempora, sol cognovit occasum suum . Stellae quoque, excepto quod supra diximus, quia vel sua specie quae sit futura qualitas aeris, vel suo cursu quota sit vigilia noctis, ostendunt; sunt in signa et tempora, quia hae in coelum venientes aestiva tempora, illae designant hiberna. Sunt et in dies, quia istae in vernis diebus solem, illae comitantur autumnalibus. Sunt et in annos, quia quae
Abbreviated transcription (Latin):
nebras. om̃ib eque siderib conuenit. qͣ ubicumq
incedunt luce̾ secũ circũferunt: ubi autẽ ab-¬
sunt tenebrosa cuncta relinquunt. Sin autem
querit aliquis quale potuerit cẽ. lum̃ diurnum
ante creationẽ siderũ : ñ abre ẽ. credi. qđ tale fu¬
erit quale uidemꝰ quotidie mane appropinquan¬
te stił solis ortu: s necdũ terris apparente : qͣndo
luc& qͥdẽ obtusis stellarũ radiis dies ñdũ sole or
solũ & noctis poterat. Meritoq factis siderib di¬
ctũ ẽ. & fint in signa & tepr̃a & dies & annos. sȩ¬
perunt nãq discern tẽpoꝵ uices: ex quo sol die
quarto mundi nascentis. a medio ꝓcedens orientis.
eqͥnoctiũ uernale suo consecrauit exortu : & quotidi¬
dianis ꝓfẽctib ad alta cęfi seandendo. rursũq a-
solsticiali uertice paulatĩ ad infima descendendo.
nec mora abinfimis hibernisq locis eqͥnoetiales

Expanded text:
nebras, omnibus aeque sideribus conveniat: quae ubicunque nebras, omnibus aeque sideribus conveniat: quae ubicunque incedunt, lucem secum circumferunt; ubi autem absunt, tenebrosa cuncta relinquunt. Sin autem quaerat aliquis quale potuerit esse lumen diurnum ante creationem siderum, non ab re est credi quod tale fuerit quale videmus quotidie, mane approximante scilicet solis ortu, sed necdum terris apparente, quando lucet quidem obtusis stellarum radiis dies, sed minime adsolum et noctis, poterat; meritoque factis sideribus dictum est: Ut sint in signa, et tempora, et dies, et annos. Coeperunt namque discerni temporum vices ex quo sol die quarto mundi nascentis, a medio procedens Orientis, aequinoctium vernale suo consecravit exortu. Et quotidianis profectibus ad alta coeli culmina scandendo, rursumque a solstitiali vertice ad infima paulatim descendendo, nec mora ab infimis hibernisque locis aequinoctiales
Abbreviated transcription (Latin):
tute ardoris. qua mundũ calefac̃ exortũ cũ p̾titis
ante creationẽ eius dieb nil omino caloris habuis
se. Qd̃ ȩqualis uniusq magnitudinis luna cũ sole
cernitur.: fieri dicunt qͦd ille multo longinquior
aterris atq altior quã luna incedat. Idõq magni¬
tudo eius quanta sit non ualeat anobis qͥ in t̾ris
& stellas. & posuit eas in firmam̃to cȩli. Qiua e
si luã omi mense. si aliq̃tiens & stellas maiores
in die uideri contingat: ñ eas diei sea noctis solũmͦ
lucis solatiũ aliqd afferre certissimũ ẽ.
Flucerent suꝑ terrã. & p̾eent diei ae nocti.: &
diuiderent luce̾ ac tenebrus. Hec & de luminarib
magnis & de stellis intelligi possunt. ea tantũ di¬
stinetione ut qđ dictũ ẽ. & peẽt diei ad solẽ speci¬
alit̃: & qđ subdit̾ ac nocti ad lunã & stellas ꝑtine¬
at. Qđ uͦ subinfertur. & diuiderent luce̾ ac te¬

Expanded text:
tute ardoris, qua mundum calefecit exortus, cum praeteritis tute ardoris, qua mundum calefecit exortus, cum praeteritis ante ejus creationem diebus nihil omnino caloris habuisset: quod autem aequalis uniusque magnitudinis luna cum sole cernitur, ex eo fieri dicunt, quod ille multo longinquior a terris atque altior quam luna incedat; ideoque magnitudo ejus quanta sit, nequaquam a nobis, qui in terris et stellas, et posuit eas in firmamento coeli. Quia et si lunam omni mense, si aliquoties et stellas majores in die videri contingat, nequaquam eas diei, sed nocti solummodo lucis solatium aliquod afferre certissimum est Ut lucerent super terram et praeessent diei ac nocti, et dividerent lucem ac tenebras. Haec et de luminaribus magnis et stellis intelligi possunt: ea tantum distinctione, ut quod dictum est, Et praeessent diei, ad solem specialiter; quod subjunctum, et nocti, ad lunam et stellas pertineat. Quod vero subinfertur: Et dividerent lucem ac te
Abbreviated transcription (Latin):
aliquotiens obsistit nebulosus aer: ne uł lune cũ par¬
ua ẽ. uł stellarũ lum terris appareat. Sed & ortus sol.
tunã stellasq maiore lumine ne t̾rã illumment: im¬
pedit. Unde & nom̃ latine accepit: qd̃ solus obtusis
magna luminaria. Luminaria magna possumꝰ acci-¬
ꝑe ñ tã alioꝵ cõparatione ꝗͣ suo munẽ : ut ẽ. cȩlum
magnũ & mare magnũ. Nam & magnus sol qͥ cõpla&
orbẽ terrarũ : suo calore uł luna suo lumine. quę
in quacũq parte fuerint cęli : illuminent omĩa. &¬
eque spectant᷑ a cunctis. Eocẽplũ magnitudinis eoꝵ
positis minor uideret᷑. & ꝓpͥus constitutis. maior
maius ut p̾eẽt. diei : & luminare mmꝰ ut peet. no¬
cti. & stellas. & posuit eas in firmanito çȩli. Lumi¬
nare maiꝰ ẽ. sol non solũ forma sui qualiscũq ẽ. cor¬
poris. s etiã magnitudine luminis qͣ & ipsũ lumi¬
nare minus. & stellas illustrare credit̾. Mauis ẽ. uir¬

Expanded text:
er ne vel lunae, cum parva est, vel stellarum lumen terris appareat; sed et ortus sol lunam stellasque majore lumine ne terram illuminent impedit: unde et nomen Latine accepit, quod solus, obtusis magna luminaria. Luminaria magna possumus accipere, non tam aliorum comparatione, quam suo munere, ut est coelum magnum, et mare magnum. Nam et magnus sol, qui complet orbem terrarum suo calore, vel luna suo lumine: quae in quacunque parte fuerint coeli, illuminant omnia, et aeque spectantur a cunctis. Exemplum magnitudinis eorum positis minor uideretur, propius constitutis maior majus, ut praeesset diei, et luminare minus, ut praeesset nocti, et stellas; et posuit eas in firmamento coeli. Luminare majus est sol, non solum forma sui qualiscunque est, corporis, sed etiam magnitudine luminis, qua et ipsum luminare minus et stellas illustrare creditur. Major est et vir
Abbreviated transcription (Latin):
tionesq aq̃rũ appellauit maria. Prius quidẽ de
distinctione aquarũ totã hanc solidiorẽ mun¬
formari iã mundꝰ incipit. & aquis suũ in locũ
recedentib t̾rȩ facies appar&e. ad distincionẽ
partis quȩ adhuo aquis p̃mebatur cȩtera por¬
tio quã aridã eẽ. licebat. t̾rȩ nom̃ accepit: inde
dictũ latine. qd animantiũ pedib teratur.
Congregationes a quarũ appellauit maria: uidelic&
Oꝑmaxima sui parte. Nlã & apud hebreos cunctas
aquarũ congregationes siue salsas siue dulces:
appellari dicunt maria. &apte qͥ pͥus ꝓpt̾ continu¬
ationẽ om̃ium que in t̾ris sunt aquarũ. in unũ
locũ eas dixit congregatas: nc̃ & earũ congrega¬
tiones pluralit̾ nominat. & hoc appellari maria
diuersa p regionũ uocabulis. & ipñ nomina sorci¬
untur. Ełuidit ds qdđ̃ eẽt. bonũ : necdũ terra

Expanded text:
tionesque aquarum appellavit maria. Prius quidem ad tionesque aquarum appellavit maria. Prius quidem ad distinctionem aquarum, totam hanc solidiorem munformari jam mundus incipit, et aquis suum in locum recedentibus terrae facies appareret, ad distinctionem partis ejus quae adhuc aquis premebatur, caetera portio quam aridam esse licebat terrae nomen accepit; inde dicta Latine, quod animantium pedibus teratur. Congregationes vero aquarum appellantur maria, videlicet pro maxima sui parte. Nam et apud Hebraeos cunctas aquarum congregationes sive salsae, seu sint dulces, appellari dicunt maria. Et apte qui prius propter continuationem omnium quae in terris sunt aquarum in locum unum eas dixit congregatas, nunc et earum congregationes aquarum pluraliter nominat, et haec appellari maria diversa pro regionum vocabulis et ipsi nomina sortiuntur. Et vidit Deus quod esset bonum. Necdum terr
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse ut t̾ra ipsa longe lateq iussu creatoris
subsidens. alias partes p̾ber& concauas. quib
confluentes aquȩ reciperent᷑. ut apparer& ari¬
da. ex his partib unde humor absceder&. ut ari¬
da fier&. Potest etiã ũ absurde credi rariores sic̃
iud nebulose t̾rã tegerent. Congregatione autẽ
ec̃. spissatas: quȩ datis sibi locis capi possent. ap¬
parente arida in reliquis. Bene autẽ cũ multa
constet eẽ. maria in locũ tam̃ unũ congregatas
dic̃ aquas: qr uidelic& cuncta hȩc iugi unda
atq continua. oceano ac mari iungunt᷑ magno.
Sed siqͥ lacꝰ in sem& ipsos uident᷑ crrcũscripti. &
hos ferunt occuits qͥbusdã ꝑforatos cauernis
in mari suos euoluere meatus. Nã & fossores hoc
puteorũ ꝓbant. qr tellus omĩs ꝑ muisibiles uenas
aqͥs ẽ. repleta manantib quȩ trabunt ex ma¬
ri pͥncipiũ. & uocauit ds̃ aridã t̾rã: congrega¬

Expanded text:
potuisse ut terra ipsa longe lateque jussu Creatoris potuisse ut terra ipsa longe lateque jussu Creatoris subsidens alias partes praeberet concavas, quibus confluentes aquae reciperentur, ut appareret arida ex his partibus unde humor excederet ut arida fieret. Potest etiam non absurde credi rariores siculut nebula terras tegerent, congregatione autem esse spissatas, quae datis sibi locis capi possent, apparente arida in reliquis. Bene autem, cum multa constet esse maria, in locum unum tamen congregatas dicit aquas, quia videlicet cuncta haec jugi unda atque continua, Oceano ac mari junguntur magno. Sed si qui lacus in semetipsos videntur esse circumscripti, et hos ferunt occultis quibusdam perforatos cavernis in mare suos evolvere meatus. Nam et fossores hoc puteorum probant, quia tellus omnis per invisibiles venas aquis est repleta manantibus, quae trahunt ex mari principium. Et vocavit Deus aridam terram, congrega
Abbreviated transcription (Latin):
G& huius modi firmanito uelud int̾eludunt᷑ media
celi & terre spacia: idq firmam̃tũ celũ conditor
appellauit. antiqͥoris illiꝰ uocabulo nuncupatũ. Et
tta totiꝰ mundi machinã cũ ina domꝰ eẽt: in duas
diuisit regiones. Diuisionis autẽ hec fuit causa ut
tũ hoc patrũ sensui concordar&e: lector agnoscer&.
Itxert uͦ ds̃. Congregentur aquȩ quȩ sub celo st̃
in locũ unũ : & apparent arida. Factũq ẽ. ita. Subdu
cunt᷑ aquę quȩ int̾ celũ & t̾rã imiuersa cõpleuerans.
& unũ congregant᷑ in locũ. ut & lix quę p̾tito bi¬
duo aquas clara iustrabat clarior puro in aere splẽ¬
descer&: & t̾ra quȩ latebat apparer&. Queq conte¬
eta aqͥs limosa manebat & inualida. harũ abscessu
redderetur arida: & suscipiendis apta germinib.
Siqͥs uͦ quesierit ubi congregatȩ sunt aquȩ quȩ om̃s
t̾re partes ad celũ usq eoopuerant. sciat fleri¬

Expanded text:
et hujusmodi firmamento velut intercluduntur media et hujusmodi firmamento velut intercluduntur media coeli ac terrae spatia, idque firmamentum coelum conditor appellavit, antiquioris illius vocabulo nuncupatum, et ita totius mundi machinam, cum una domus esset, in duas divisit regiones. Divisionis autem haec fuit causa, ut tum hoc Patrum sensui concordet, lector agnoscat. Dixit vero Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, et appaaquae quae inter coelum et terram universa compleverant, et unum congregantur in locum, ut et lux quae praeterito biduo aquas clara lustrabat, clarior puro in aere splendesceret, et terra quae latebat appareret; quaeque contecta aquis limosa manebat et invalida, harum abscessu redderetur arida, et suscipiendis apta germinibus. Si quis vero quaesierit ubi congregatae sunt aquae quae omnes terrae partes ad coelum usque cooperuerant, sciat
Abbreviated transcription (Latin):
uaide bona. Ilisi forte sic̃ qͥdã patrũ exponunt:
intelligere nos in hoc scripto uoluit. ñ eẽ. bonum
duplice numerũ qͥ abuuitate diuidit. & p̃figurat
federa nuptiarũ. Unde & in areba noe omĩa ani¬
malia quęcũq bina ingrediunt᷑ immunda sunt.
& in par numerꝰ eẽ. mundꝰ ostendit᷑. De his sane
quȩ aecenꝰ exposita sunt. idẽ. de creatione diei
pͥmi ac scdi. in historia clem̃tis ita refert᷑ dixis¬
se petrus apłs. In pͥncipio cũ feciss& ds̃ cȩlũ & ter¬
rã tanꝗͣ domũ una. ipsa quę ex corporib mundi
reddita ẽ. uimbra. his quȩ intrinsecꝰ clausa fuerant:
tenebras ex se dedit. S eũ uoluntas dĩ introduxiss&
lucẽ. tenebrȩ ille quȩ ex umbra corpoꝵ facte fue¬
rant. continuo deuoratę sunt. Tũ deinde lux in diẽ:
tenebrȩ deputant᷑ in noctẽ. Iã uͦ aqua que erat in¬
tra mundũ in medio pͥmi illiꝰ cȩli treq spacio quasi¬
Igelu concreta. & in cristallũ solidata distenditur.

Expanded text:
valde bona, nisi forte, sicut quidam Patrum exponunt, intelligere nos in hoc Scriptura voluit, non esse bonum duplicem numerum, qui ab unitate dividat, et praefiguret foedera nuptiarum; unde et in arca Noe omnia animaet impar numerus esse mundus ostenditur. De his sane, quae hactenus exposita sunt, id est, de creatione diei primi et secundi, in historia sancti Clementis ita refertur dixis Petrum: « In principio cum fecisset Deus coelum et terram, tanquam domum unam, ipsaque ex corporibus mundi reddita est umbra his quae intrinsecus clausa erant, tenebras ex se dedit. Sed cum voluntas Dei introduxisset lucem, tenebrae illae quae ex umbra corporum factae fuerant continuo devoratae sunt; tum deinde lux in diem, tenebrae deputantur in noctem. Jam vero aqua quae erat intra mundum in medio primi illius coeli terraeque spatio, quasi gelu concreta, et cristallo solidata, distenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. figura: meminerit scripture dicentis de deo.
Qui ligat aquas in nubib suis. ut ñ erũpant pa¬
ris substanciȩ crepidine sustentatas. s uaporib solũ¬
mͦ nubtũ retentas. ĩpse etiã potuit aquas suꝑ rotun-¬
dam cęli spã ne umꝗͣ delabant̾. ñ uoporali tenui¬
tate. s soliditate suspendere glaciati. Sed & si uiquen¬
dit innchuo : Ilam & unde siue rubri maris seu
fluuii iordanis cũ ad tͣnsitũ ifrlitice plebis in al¬
tũ erectȩ muroꝵ instar figunt᷑. ñne euidens dat᷑
indiciũ qđ etiã supͣ rotunditatẽ celi uolubilẽ fixa
possint statione manere : sane qualescũq ibi aquȩ
sint. eẽ. tantũ eas ibi qd seriptura scã dieit. nulli
dubitandu reliquit. Quid sit autẽ dicẽ dĩ : fiat hec uł
sua ereatura iã supra dictũ ẽ. Dix̃ autẽ ut fie¬
r& cũ in coęt̾no sibi uerbo unigenito uidelic& fi

Expanded text:
esse figura, meminerit Scripturae dicentis de Deo: esse figura, meminerit Scripturae dicentis de Deo: Qui ligat aquas in nubibus suis, ut non erumpant paris substantiae crepidine sustentatas, sed vaporibus solummodo nubium retentas: ipse etiam potuit aquas super rotundam coeli sphaeram, ne unquam delabantur, non vaporali tenuitate, sed soliditate suspendere glaciali. Sed etsi liquendit in nihilo? Nam et undae, sive Rubri maris, sive fluvii Jordanis, cum ad transitum Israeliticae plebis in altum erectae murorum instar figuntur, nonne evidens dant indicium, quod etiam supra rotunditatem coeli volubilem, fixa possint statione manere? Sane qualescunque ibi aquae sint, esse tamen eas ibi, quod Scriptura sancta dixit, nulli dubitandum reliquit. Quid sit autem dicere Dei: Fiat naec, vel illa creatura, jam supradictum est. Dixit enim ut fieret, cum in co
Abbreviated transcription (Latin):
bat nãq omĩmodis ut luce incipiens. in mane
diei sequentis eẽt. ꝓtelatus. quatenus insinuare¬
tur oꝑa eiꝰ: qͥ ẽ. lux uera & in qͦ tenebre ñ sunt
uile. aluce inchaire : & in lucẽ cuncta eẽ. cõpleta.
Sixit qͦq ds. fiat firmam̃tũ in medio aqͣrum:
fixa sidera creatio describit᷑: qđ in medio firma¬
aquas & ipsi in aere trisq uidemꝰ. Suꝑ positas
autẽ ñ solum huuis scripture auetoritate: s & ꝓ¬
phe uerbis docem̃ qͥ ait. Extendens cȩlũ sic̃ pel¬
lẽ qͥ tegis in aquis supiora eiꝰ. In medio gͦ aqͣrũ
tas sit nouimus: quẽ de aquarũ conereatione
certũ ẽ. cẽ. ꝓereatũ. qͥd obstat credi qđ idẽ dispo¬
sitor naturarũ infirmam̃to cȩli substantiã soli¬
darit aquarũ. Si quẽ uero mouet quomͦ aquȩ
quarũ naturȩ ẽ. fluitare semꝑ atq ad ima dela¬
bi suꝑ celũ consistere possint. cuiꝰ rotunda uidet̃

Expanded text:
bat namque omnimodis ut dies incipiens a luce in mane bat namque omnimodis ut dies incipiens a luce in mane diei sequentis esset protelatus, quatenus intimaretur opera ejus qui est lux vera, et in quo tenebrae non sunt ullae, a luce inchoari, et in lucem cuncta esse completa. Dixit quoque Deus: Fiat firmamentum in medio aquarum, sunt sidera, creatio describitur: quod in medio conaquas, et ipsi in aere terrisque videmus. Superpositas autem non solum hujus Scripturae auctoritate, sed prophetae verbis edocemur, qui ait: Extendens coelum sicut pellem, qui tegis in aquis superiora ejus . In medio ergo aquarum tas novimus, quem de aquarum concretione certum est esse procreatum, quid obstat credi quod idem dispositor naturarum in firmamento coeli substantiam solidarit aquarum? Si quem vero movet quomodo aquae, quarum natura est fluitare semper atqbi, super coelum consistere possint, cum ejus rotunda videtur
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis atq inferiores mundi partes subeim¬
te qđ nc usttato solis circuitu: noctib agi so¬
let factũ & mane redeunte eadẽ paulatĩ sup̃
terris atq aliũ diẽ intiante: & huc usq dies
expletꝰ e. unus &ecc. scilic& ⁊ .iiiͦiͦ. horarũ. Ciuꝰ¬
comendatione uerbi seript̾a uigilant̾ admone:
ut lnce quȩ facta ẽ. inferiora orbis. occasu fuo
lustrasse diseamꝰ. Na si ñ hoc facer&. s magis
facto espe pauiatĩ tota pute. Ac rursum ma¬
ne ꝑausatĩ in recreata resurger& ñ iã mane
dei sequentis s potuis in uesꝑa pͥmi unt̃ dice
me die. ecẽ ꝑfectũ. Unde nc̃ magis uespã & ma¬
no ꝗͣ noctẽ ac diẽ factã: dicerȩ maluit ut in¬
sinuar& tc̃ pͥmarie lucis actũ eẽ. circuitu. qđ nẽ
entuitu solis die nocttiq geri constat. Pret̾ hoc
minore ꝗͣ dies luce ꝑfundit᷑. Iriduo autẽ ulo
pͥino tenebrosa ꝓrsus & obseura manebat. Dece¬

Expanded text:
tudinis, atque inferiores mundi partes subeuntudinis, atque inferiores mundi partes subeunte, quod nunc usitato solis circuitu noctibus agi solet; factum et mane redeunte eadem paulatim supra terras, atque alium diem initiante; et huc usque dies expletus est unus, viginti scilicet dmonet ut lucem quae facta est inferiora orbis occasu suo lustrasse dicamus. Nam si non hoc faceret, sed magis facto vespere paulatim tota periret, ac rursum mane paulatim in re creata resurgeret, non jam in mane diei sequentis, sed potius in vespera primi, unum diceret esse diem perfectum. Unde nunc magis vesperam et mane quam noctem ac diem factam dicere maluit, ut insinuaret tunc primariae lucis actum esse circuitum, quod nunc circuitu solis die noctuque geri constat: praeter hominori quam dies, luce perfunditur. Triduo autem illo primo tenebrosa prorsus et obscura manebat, dece
Abbreviated transcription (Latin):
gͣnitã antea repente lucẽ uidens. laudauit
qr bonã didicit. s eã quã laudabilẽ se factu¬
rũ nouerat. iã factã hominib laude dignam
ac mirandã eẽ. declarauit. Uerũ qr ñ totas mũ¬
di tenebras luce infusa depulit. hoc enĩ suꝑni
seli ẽ. fixa ac ꝑpetua luce ꝑfrui.s abuna illũ
parte illustrans. aliã reqͥrit obseurã recte sub¬
diturs diuisit lucẽ ac tenebras. Diuisit nãq
eas n solũ qualitate. s & locoꝵ distantia. Lucẽ
uidelic& in suꝑiore orbis parte diffundendo.
in q̃ humana erat conuersatio futura. inferio¬
ra uͦ eius pͥseis in tenebris remanere siuendo.
A ppellauitq lucẽ diẽ: & tenebras nocte. Aspes¬
pturis inueniunt᷑. Hoc ad intellectũ nr̃m dictũ
que uocauit queri potest qua lingua uocaue¬
rit Sed apud dm̃ purus intellectus ẽ sine stre¬
pitu & duier sitate linguarũ. Faetũq ẽ ues¬
te paulatĩ luce. pꝰ expletũ spaciũ diurne longi¬

Expanded text:
ens laudavit, quia bonam didicit, sed eam quam laudabilem se facturum noverat, jam factam hominibus laude dignam ac mirandam esse declaravit. Verum quia non totas mundi tenebras luce infusa dispulit hoc enim superni est saeculi fixa ac perpetua luce perfrui, sed ab una illum parte illustrans, aliam reliquit obscuram, recte subditur: Et divisit lucem ac tenebras. Divisit namque eas, non solum qualitatis, sed et locorum distantia: lucem videlicet in superiore orbis parte diffundendo, in qua humana erat conversatio futura; inferiora vero ejus priscis in tenebris remanere sinendo. Appellavitque lucem diem, et tenebras noctem. Appelpturarum inveniuntur. Hoc ad intellectum nostrum dictum quae vocavit, quaeri potest qua lingua vocaverit. Sed apud Deum purus intellectus est, sine strepitu et diversitate linguarum. Factumque est veste paulatim luce post expletum spatium diurnae longi
Abbreviated transcription (Latin):
erant suꝑ firmamtũ. & factum ẽ. ita. intelligamꝰ
factam celi aquarũq creationẽ: ac dispositã ñ
exceffisse p̃scriptos sibi in uerbo dĩ tmnos. upeta
ulud psalmistȩ p̾ceptũ posuit & ñ p̃teribit. Qa¬
eque de creat̾is quȩ sequentib quattuor dieb
factȩ referunt᷑ intelligendũ ẽ. Ubi uͦ aduinetũ au

Expanded text:
tum; et factum est ita, intelligamus factam coeli aquarumque creationem ac dispositionem, non excessisse praescriptos sibi in Verbo Dei terminos, juxta illud Psalmistae: Praeceptum posuit, et non praeteribit . Quod aeque de creaturis quae sequentibus quatuor diebus factae referuntur intelligendum est. Ubi vero adjunctum au
Abbreviated transcription (Latin):
tate sp̃s eiꝰ ñ quasi cognitũ pꝰea quã factũ ẽ placu¬
isse: s pocius in ea bonitate placuisse ut maner&.
ubi placebat ut fier&. Notandũ enim qđ huius
uerbi adiectio hoc in loco: in hebraiea ueritate
ñ habet᷑. Et mirũ. quare int̾ omnia quȩ creasse
ds legit᷑ hic solũmꝰ id ẽ. insedi diei oꝑib ꝓbatio di¬

Expanded text:
tus ejus, non quasi cognitum postea quam factum est, placuisse, sed potius in ea bonitate placuisse, ut maneret ubi placebat ut fieret. Notandum enim quod hujus verbi adjectio hoc in loco in Hebraica veritate non habetur. Et mirandum quare inter omnia quae creasse Deus legitur, hic solummodo, id est, in se
Abbreviated transcription (Latin):
simos. Ignẽ quoq ardentẽ t̾re interiorib insitũ.
calidi aquarũ fontes ꝓducunt. quę eũ ꝑ certa
quedã metalla in ꝓfundo aquarũ transcurrt᷑.
ñ solũ calide s etiã feruentes emanant. Non¬
pta talis tunc erat tota. qualis adhuc sub ma-
ris ꝓfundo ex parte reman&. Aque autẽ uni¬
uersã suꝑficiẽ eiꝰ in tantũ tegebat attitudinẽ
ut ad illos usq locos ꝑtingerent. tibi nunc
usq suꝑ firmamentũ cęli exparte residenf.
nom dĩ creatoris cũ cęlis cȩlorũ laudare non
desimint. Ad hoc tantũ informis illa mãries de
qua mundũ factũ eẽ. testatur scriptura. quȩ
in dĩ laudib dic̃. qͥ fecisti mundũ de materia
informi. Ilam cuncta quȩ cũ aquis & t̾ra
solemꝰ uidere in mundo. uł de ipsis exordium
naturȩ. uł sumpsere de nichilo. Ipsa autem
terra uł ipsȩ aquȩ ꝓpterea nomen sortitę surs
unde formositatẽ haberent non erat. Quia au¬

Expanded text:
simos, ignem quoque ardentem, terrae interioribus insitum, simos, ignem quoque ardentem, terrae interioribus insitum, calidi aquarum fontes produnt. Quae cum per certa quaedam metalla in profundo aquarum transcurrunt, non solum calidae spta, talis tunc erat tota, qualis adhuc sub imo maris profundo ex parte remanet. Aquae autem universam ejus superficiem in tantam tegebant altitudinem, ut ad illos usque locos pertingerent, ubi nunc usque super fundamentum coeli ex parte residentes, nomen Dei creatoris cum coelis coelorum laudare non desinunt. Ad haec, tantum est informis illa materies, de qua mundum factum esse testatur Scriptura, quae in Dei laudibus dicit: Qui fecisti mundum de materia informi . Nam cuncta quae cum aquis et terra videre solemus in mundo, vel de ipsis exordium naturae, vel sumpsere de nihilo. Ipsa autem terra et ipsae aquae propterea nomen sortitae sunt unde formositatem haberent non erat. Quid au
Abbreviated transcription (Latin):
cũ adhuc tota abisso. id ẽ. immensa ꝓfunditate
tegebat᷑ aquarũ. Merito tenebrȩ suꝑ faciẽ erars
abissi: cũ necdũ lux que has fugar& ereata
erat. Non autẽ audiendi sunt. qͥ rephendentes
dm̃ dicunt tenebras eũ antequã lucẽ creasse.
qͥa ñ ds̃ tenebras in aqua uł aere fec̃ ullas. s.
ordine distincto ꝓuidentiȩ suȩ pͥus aquas cũ cȩ¬
lo creauit & terra. & has p̾modũ cũ uoluit ipse
tamen significat. Cũ has a dõ illustratas atq
ad iussum eius ordinatas insinuat. Sed & psilmꝰ
dicit aꝑte. & aquȩ quȩ suꝑ celos sunt laudent
nomen dni. qr ipse dix̃ & facta sunt. Unde no¬
tandũ qdđ̃ cũ cęlo inpͥncipio duo huiꝰ mundi
elem̃ta aqua uidelic& ⁊ terra nominatim
facta memorantur: qͥb tam̃ duo reliqua con¬
stat fuisse indita. ignẽ uidelic& in ferro &
tebant. aere uͦ in ipsa terra cui eẽ. ꝑmixtus. ex
eo cognoscitur. qđ cũ fuerit humectata ⁊ dẽ¬
periẽ solis acceꝑit : mox uapores exalat largis¬

Expanded text:
cum adhuc tota abysso, id est, immensa profunditate tegebatur aquarum. Merito tenebrae super faciem erant abyssi, cum necdum lux, quae has fugaret creata est. Non autem audiendi sunt qui, reprehendentes Deum, dicunt tenebras eum antequam lucem creasse, quia non Deus tenebras in aqua vel aere fecit ullas, sed ordine distincto providentiae suae, prius aquas cum coelo creavit ac terra, am significat tamen, cum has a Deo illustratas atque ad jussum ejus ordinatas insinuat. Sed psalmus dicit aperte: Et aquae quae super coelos sunt, laudent nomen Domini, quia ipse dixit, et facta sunt . Ubi notandum, quod cum coelo in principio duo mundi hujus elementa, aqua videlicet et terra, nominatim facta memorantur, quibus tamen duo reliqua fuisse constat indita, ignem videlicet in ferro et tebant, aerem vero in ipsa terra, cui esse permistus ex eo cognoscitur, quia cum fuerit humectata, et temperiem solis acceperit, mox vapores exhalat largis
Abbreviated transcription (Latin):
eosdẽ angłos qͦs & filios dĩ uocans. ad distincti¬
uesꝑtina pꝰ confessionẽ diuine laudationis ꝑ mor¬
te earnis erant occasuri. eqͥb ui delic& astris
matutinis unũ ob despectũ sociȩ dĩ laudationis
audire. meruit. Quomͦ cecidisti de cęlo lucifer
sententiȩ sc̃s ieronimꝰ meminit etiã suꝑioris cęli
ita scribens. uł anteꝗͣ de cęlo corruer& ista di¬
cebat. uł pꝰ quã de celo corruit. Si ad huc in
celo positus. qͦmͦ dic̃ ascendã in cȩlũ: Sed qr le¬
gimus celũ celi dño. cũ eẽt. in celo. id ẽ. firma¬
mento. in cęlũ ubi soliũ dñi ẽ. cupiebat ascendẽ
ñ humilteate: s suꝑbia. Sin autẽ pꝰ quã de cęlo¬

Expanded text:
eosdem angelos, quos et filios Dei nuncupans, ad distinctieosdem angelos, quos et filios Dei nuncupans, ad distinctivespertina post confessionem divinae laudationis per mortem erant carnis occasuri. E quibus videlicet astris matutinis, unum ob despectum sociae Dei laudationis audire meruit: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, sententiae sanctus Hieronymus meminit etiam superioris coeli, ita scribens: « Vel antequam de coelo corruerat ista dicebat; vel postquam de coelo corruit. Si adhuc in coelo positus, quomodo dicit, Ascendam in coelum? Sed quia legimus, Coelum coeli Domino , cum esset in coelo, id est, firmamento, in coelum ubi solium Domini est cupiebat ascendere, non in humilitate, sed superbia. Sin autem postquam
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uł quale sit cęlũ qđ inpͥncipio cũ t̾ra
factũ ẽ : insinuat̾ cũ dicit᷑. Terra autẽ erat
Ut qͥd enĩ hec de terra p̾t̃misso cȩlo intulit.
nͥ qr mil tale de cęlo intelligi uoluit. Ipsũ
ẽ enim celũ suꝑius qđ̃ ab om̃i huiꝰ mundi uolu¬
minaria huic scło necessaria. in sequentib scri
tura qͦmͦ. uł quando factũ sit declarat. Non gͦ
suꝑius illud çȩlũ qđ mortaliũ omĩum inaccesũ¬
bile conspectib inane creatũ ẽ. & uacuũ ut tͣ¬
ra. quȩ nił in pͥma sua creatione iurentiũ ger¬
mminũ. nil uiuentiũ ꝓduxit animantiũ. Qd̃ nimi¬
rũ suis incolis mox creatũ. hoc ẽ. angłoꝵ agii¬
nib impletũ ẽ. qͦs in pͥncipio cũ cęlo & terra¬
ẽẽ. conditos credendũ ẽ. ac mox conditionẽ suã
simul & totius creaturȩ pͥmordialis ad laudẽ
conditoris retulisse testatur ipse conditor̃ qͥ ad¬
iob dicit. Cum me laudarent simul astra matuti

Expanded text:
tur quale sit coelum, quod in principio cum terra factum est, ipse insinuat, cum dicit: Terra autem erat Ut quid enim haec de terra praetermisso coelo intulit, nihil tale de coelo intelligi voluit? Ipsum est enim coelum superius, quod ab omni hujus mundi voluminaria, huic saeculo necessaria, in sequentibus scriptura quomodo vel quando sit factum declarat. Non ergo superius illud coelum, quod mortalium est omnium inaccessibile conspectibus, inane creatum est et vacuum, ut terra, quae nil in prima sua creatione virentium germinum, nil viventium produxit animantium, quia nimirum suis incolis mox creatum, hoc est beatinibus impletum est; quos in principio cum coelo et terra conditos esse, ac mox conditionem suam simul et totius creaturae primordialis ad laudem creatoris retulisse, testatur ipse Conditor, qo post: Cum me laudarent simul astra matutin
Abbreviated transcription (Latin):
to filio suo. qͥ int̾rogantib se uideis quid eũ
deberent credere : respondit. Principiũ. qͥ & lo¬
quor uobis. qr in ipso ut ait apłs. condita suiꝰ
omia in cęlis & in derra. Sed diligent̾ intuen¬
dũ. ut ita qͥsq sensib allegoricis uac&. qua¬

Expanded text:
 interrogantibus se Judaeis quid eum credere deberent, respondit: Principium qui et loquor vobis ; quia in ipso, ut ait Apostolus, condita sunt omnia in coelis et terra . Sed diligenter intuendum, ut ita quisque sensibus allegoricis stu
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to qđ m ueri difficile fuit habenti fidẽ quę ꝑ die¬
ctionẽ oꝑat᷑. atq illo digito dĩ ħ ẽ. spũ dĩ. intꝰ eã in cor¬
de seribente ñ foris in lapide unde dic̃ apłs. ñ in tabulis
lapideis s in tabuilis cordis carnalib. qm̃ caritas ai qͣ
ueraeit᷑ implet᷑ pceptũ diffusa ẽ. in cordib nris ꝑ spm̃
scm̃ qͥ datꝰ e. nobis. Hoc ẽ. gͦ pͥma data lex ubi signifi¬
eatur uetus testam̃cũ. qđ ẽ. opꝰ dantũmꝰ dĩ. & conserip¬

Expanded text:
testamento, quod in uetere difficile fuit, habenti fidem, quae per diletestamento, quod in uetere difficile fuit, habenti fidem, quae per dilectionem operatur, atque illo digito dei, hoc est spiritu dei intus eam in corde scribente, non foris in lapide. unde dicit apostolus: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, quoniam caritas dei, qua ueracim, qui datus est nobis. Haec est ergo prima data lex, ubi significatur Vetus Testamentum, quae est opus tantummodo Dei, et conscrip
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rore: sicut illa intanto stepitni igniũ. nubiuĩ & daba¬
rũ. unde tremefactꝰ popłs dixit: ñ loquat᷑ nobis
as.ne forte moriam̃. unde significat᷑ timor ee̾. in ue¬
teri. testam̃to: in nouo dilectio. Qmnͦ gͥ hȩc soluit᷑ que
stio. qͣre ille opꝰ dĩ. iste opꝰ hominis. & ale conseripte
digito dĩ. iste seripte ab homine: At forte ideo magis
millis pͥorib uet̾ siginficatũ ẽ. testamtũ.qr as̃ ibi p̾cepit.
s homo ñ fecit: Lex eni posita e. in ueteri destam̃to
que  c̃iuincer& tͣnsgressores: que subitͣuit ut ab un-¬
dare delictũ. Non enĩ implebat᷑ timore : que ñ imple
Ds̃ c̃scripsit nullũ opꝰ hominis.: qr homo dõ ñ ob teperauit.
legẽ facit unde dicit dñs. Non ueni legẽ soluere: s ad
implere. Dic̃ autẽ apłs. Penitudolegis caritas. & fides
quȩ ꝓ dilectionẽ oꝑat᷑. Factũq ẽ. homini facile in nouo

Expanded text:
datur, sicut illa in tanto strepitu ignium, nubium et tubadatur, sicut illa in tanto strepitu ignium, nubium et tubarum, unde tremefactus populus dixit: non loquatur deus ad nos, ne moriamur: unde significatur timor esse in uetere testastio, quare illae opus Dei, istae opus hominis; et illae conscriptae digito Dei, istae scriptae ab homine? An forte ideo magis in illis prioribus Vetus significatum est Testamentum, quia Deus ibi praecepit, sed homo non fecit? Lex enim posita est in Vetere Testamento, quae convinceret transgressores, quae subintravit ut abundaret delictdeus conscripsit, nullum opus hominis, quia homo deo non obtemperauit legem facit. unde dicit dominus: non ueni legem soluere, sed inplere, dicit autem apostolus: plenitudo legis caritas et: fides quae per dilectionem o
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hominis opꝰ dicant᷑ eẽi s dĩ.: nec abbomine scriptȩ s
seriptura dĩ digito dĩ : postĩores uͦ tabłe tãdui mansu¬
rȩ. & in tabernacło ac tẽplo dĩ fut᷑e tubente qͥdẽ dõ
tã ab homine excise st̃. ab homine scripte. An forte in
illis pͥorib grã dĩ significabat᷑. ñ hominis opꝰ qͣ grã iu¬
digni facti st̃. reuertentes corde i egiptũ. & facientes
idolũ unde illo beneficio pͥuati st̃. & ꝓpt̾ea moyses tabu¬
las fregit. Istis uͦ tablis postiorib signficati st̃. q̃ de
& suã uolentes constituere: tusticie dĩ ñ st̃ subiecti.
manerent. ad eos significandos de suis oꝑib głiaturos.
ñ de digito dĩ. ħẽ. de spũ dĩ : Certe gͦ repencio legis nouũ
testam̃tũ significat: illud autẽ uetꝰ significabat: unde
ẽfractũ & abolitũ ẽ. maxime qm̃ scdo lex dat᷑ nullo dat᷑

Expanded text:
non hominis opus dicantur enon hominis opus dicantur eposteriores uero tabulae tamdiu mansurae et in tabernaculo ac templo dei futurae iubente quidem deo, tamen ab homine excisae sint, ab homine scriptae. an forte in illis prioribus gratia dei significabatur, non hominis opus, qua gratia indigni facti sunt reuertentes corde in Aegyptum et faciendo idolum — unde illo beneficio priuati sunt, et propterea Moyses tabulas fregit — istis uero tabulis posterioribus significati sunt qui de et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti imanerent, ad eos significandos de suis operibus gloriaturos, non de digito dei, hoc est de spiritu dei? Certe ergo repetitio legis nonum testamentum significat; illud autem uetus significabat; unde confractum et abolitum est. maxime cum secundo lex datur, nullo terrore
Abbreviated transcription (Latin):
lts uerba testamĩti decẽ uerba. De moyse dictũ ẽ. qł
ipse scripserit cui etiã ds̃ paulo ante dixerat.: seribe tͥ
uerba hec. Cũ uͦ pͥmũ legẽ accepit euiꝰ tabulas abiecit¬
& fregit. nec ipse excidisse dictꝰ ẽi tabulas lapideas. & mͦ di¬
ccũ ẽ. excide tͥ duas tabulas lapideas nec ei diecũẽ. ut
scriber&. sic̃ ei mͦ dictũ ẽ : nec eas ipse seripsisse narrat᷑
sic̃ mͦ narrat script̾a & dic̃. seripsit in tabulis uerba
testam̃ti dece̾ uerba. Sed tẽ dietũ ẽ. & dedit inoysi stu¬
tini tt cessauit loqͥ ad eũ in monte syna duas tabulas
testimonii. tabulas lapideas scriptas digito dĩ: deinde
paulopꝰ contiersus inqͥt moyses ddescendit de monte.
& dnȩ tabulȩ lapideȩ seriptȩ utraq: parte hinc atq
hinc erant scriptȩ. & tabulȩ opꝰdi erant. & seript᷑a
seript᷑a dĩ ẽ. seulpta in tabłis. Eide magna orit᷑ questio
qͦmͦ illȩ tabule qͣs erat moyses dõ utiq p̾scientie fractas.

Expanded text:
las uerba testamenti, decem uerba. de Mose dictum est, quod ipse scripserit, cui etiam deus paulo ante dixerat: scribe tibi uerba haec. cum uero primum legem accepit, cuius tabulas abiecit et fregit, nec ipse excidisse dictus est tabulas lapideas et modo dictum est: excide tibi duas tabulas lapideas; nec ei dictum est, ut scriberet, sicut ei modo dicitur; nec eas ipse scripsisse narratur, sicut modo narrat scriptura et dicit: scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba. sed tunc dictum est: et dedit Mosi, statim ut cessauit loqui ad eum in monte STestimonii, tabulas lapideas scriptas digito Dei. Deinde paulo post: Conversus, inquit, Moyses descendit de monte, et duae tabulae lapideae scriptae utraque parte, hinc atque hinc erant scriptae, et tabulae opus Dei erant. Et scriptura Dei est sculpta in tabulis. Proinde magna oritur quaestio, quomodo illae tabulae, quas erat Moyses Deo utique praesciente facturus,
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant faciẽ egredientis moysi eẽ. coruitã. s oꝑiebat
rurs ile faciẽ suã. ꝗͣdo ioquebat᷑ ad eos. Qa descendente de¬
nuo moyse cũ tabrilis facies eiꝰ głificata uidet᷑: s tam̃ uela¬
mine tegit᷑: Hoc significabat ut ostender& eandẽ lege̾ nnisti¬
co eẽ. uelamine cooꝑtã tectã.quȩ infidelib & occultã. Ser¬
mo qͥppe legis hab& scientie głiã s secretã: hab& et cornua
duoꝵ testam̃toꝵ. qͥb ẽtra dogmata falsitatis incedit armata.
Cũ ent̃ moyses legit᷑ uelam̃ ẽ positũ suꝑ cor eoꝵ. Et manifeste
cipiunt infideles : ulis tota facies moysi qͦdã uelamine tegit̃
ita ut ñ possint loquentis legis głiã sustinere. S. si c̃̾uersi
fueruit aa dm̃ auferet᷑ uelam̃: occidens litt̾a moriet᷑. uiui

Expanded text:
iem egredientis Moysi esse cornutam, sed operiebat rursus ille faciem suam, quando loquebatur ad eos . Quod vero descendente denuo Moyse cum tabulis, facies ejus glorificata videtur, sed tamen velamine tegitur, hoc significabat ut ostenderet eamdem legem mystico esse velamine coopertam tectamque infidelibus et occultam. Sermo quippe legis habet scientiae gloriam, sed secretam. Habet et cornua duorum testamentorum, quibus contra dogmata falsitatis incedit armata. Cum autem Moyses legitur, velamen est positum super cor eorum, et manifeste dis carnaliter accipiunt infideles, illis tota facies Moysi quodam velamine tegitur, ita ut non possint loquentis legis gloriam sustinere. Sed si conversi fuerint ad Deum, auferetur velamen. Occidens littera morietur, vivi
Abbreviated transcription (Latin):
exposita st̃. ñ necessario crediniꝰ heo denuo iterari. Ex
legis iã qͥd signific& diximꝰ. Hoc ẽ. table imaginẽ de¬
monstrabant pͥscȩ legis: ñ pꝰ longo tutũallo ꝓ popłs pec¬
cato cessantis. Aliȩ uͦ ad instar p̾oꝵ tteratĩ mcise. noui
testam̃ti habuere figurã. Iste ñ fratigant᷑. ut ostendera
noui testanĩti eloqͥa ꝑmansitra. Unde & merito .x. uer
expͥmeret᷑. Huiꝰ eni forma. in decus .x. litt̾a ẽ. Nã. xre¬
eto uno apice. a sũmo in iniũ ducit̾. rursũ alio ñ dispari
tͣnite ꝑ tusuersa brachioꝵ cõponit̾. Unde & ipse ait.
Ilonuem legẽ soluere : s adimiplere. utiq ꝑ passtonẽ eru¬
cis cuiꝰ imago fuit in tabulis. Qđ̃ autẽ ait. pane̾ non¬
mandueauit & aquã ñbibit. intelligit̾ ieumauit a ꝑte
totũ .i. nomtne panis omẽm cibũ: & nonine aque onĩeni
potũ significante scriptura. Qͥa autẽ sͥuelit qdđ mo

Expanded text:
exposita sunt, non necessario credimus hic denuo iterari. Et exposita sunt, non necessario credimus hic denuo iterari. Et legis jam quid significet diximus, hoc est, tabulae imaginem demonstrabant priscae legis, non post longo intervallo populi peccato cessantis. Aliae vero ad instar priorum iteratim incisae, Novi Testamenti habuere figuram: istae non franguntur, ut ostenderentur Novi Testamenti eloquia permansura. 3. Unde et merito decem exprimeretur. Hujus enim formae in decem X littera est. Nam recto uno apice a summo usque ad imum ducitur. Rursum alio non dispari per transversa brachiorum componitur. Unde et ipse ait: Non veni legem solvere, sed implere , utique per passionem crucis, cumanducavit, et aquam non bibit, intelligitur jejunavit, a parte totum, id est, nomine panis omnem cibum, et nomine aquae omnem potum, significante
Abbreviated transcription (Latin):
erint forncate fornicari facrar & filios tuos in dõs suoᷤ.
ic. Dõs qlatiles ñ facies tͥ. Cũ p̃ciꝑet ds̃ loquens ad moy sen.
ut data t̾ra in potestate omĩs idolatria euerteret᷑. nec
adorarent᷑ dti alieni: ait. Dns eñ as ⁊elans: nom̃ eiꝰ as¬
tor ẽ. Qđ ñ humane ꝑ turbationis uicio facit dsꝰ sẽꝑ.
atq om̃imꝰ incõmutabilis atq tͣnqͥlius. s hoc u̾bo ĩdicat ñ in¬
pune plebẽ suã ꝑ alienos dõs fornicat᷑ã. Ductũ ẽ. enĩ ubũ
tropometaphora a zelo maritali: qđ castitatẽ eustodit uxo¬
ris. qđ nobis ꝓdest ñ do. Qs enĩ tali gnẽ fornicationis dõ
nocuerit : s s̾ plurimũ ut ꝑeat qd as philie t̾rore gͣuis¬
simo zelante᷑ se appellans. cui dr̃ in psalmo. ꝑdidisti om̃s
qͥ formeant᷑ abste. mͥ aute̾ adherere dõ bonũ ẽ. Dehĩe
bꝰ festiuitatib p̃cipuis. de pͥmogenitoꝵ oblatione. & de
pͥmiciis frugũ. quȩ qr in ant̾iorib iuxta sensũ patrũ

Expanded text:
rnicatae, faciant et filios tuos in deos suos. Deos conflatiles non facies tibi. Cum praeciperet Deus loquens ad Moysen, ut data terra in potestate, omnis idololatria everteretur, nec adorarentur dii alieni, ait: Dominus enim Deus zelans nomen, tor est. quod non humanae perturbationis uitio facit deus semper atque omni modo incommutabilis atque tranquillus; sed hoc uerbo indicat non inpune plebem suam per alienos deos fornicaturam. ductum est enim uerbum tropo metaphora a zelo maritali, quo castitatem custodit uxoris, quod nobis prodeest, non deo. quis enim tali genere fornicationis deo nocuerit? sed sibi plurimum, ut pereat. quod deus prohibet terrore grauissimo zelantem se appellans: cui dicitur in psalmo: perdidisti omnem qui fornicatur abs te; mihi autem adhaerere deo bonum est. denique itorum oblatione, et de primitiis frugum, quaeque in anterioribus juxta sensum Patrum
Abbreviated transcription (Latin):
Insem & ipso enĩ ꝑcutit᷑ pat̾ unquus: & ꝑcussionis uum
sentire contẽpit. Plert̃q ꝑeutit᷑ infilus ut acriꝰ unit᷑:¬
& dolor patris in carnẽ filioꝵ uertit᷑. qͣtinꝰ filioꝵ penis
mens patris miq̃ puniat᷑. Cũ uͦ ñ paruuli ẜ iã ꝓnecti¬
ores filii ex parentũ eulpa feria̾tur. qͥd aliud aꝑte dat᷑
intelligi. nͥ qd illorũ &iam penas luunt. qͦrũ facta se¬
quuti sunt: unde recte dr̃ usq ad tc̃iã & qͣrtã ꝓgeniẽ.
Qu enĩ usq ad t̾ciã & qͣrtã ꝓgeniẽ eã ꝗͣ mitant᷑ filii pa¬
rentũ uitã possunt uidere: usq ad eos ultio exten

Expanded text:
enim percutitur pater iniquus et percussionis vim sentire contemnit. Plerumque percutitur in filiis ut acrius uratur, et dolor patris in carnem filiorum redditur, quatenus filiorum poenis, mens patris iniqua puniatur. Cum vero non parvuli, sed jam provectiores filii ex parentum culpa feriuntur, quid aliud aperte datur intelligi, nisi quod illorum etiam poenas luunt, quorum facta secuti sunt? Unde recte dicitur, Usque ad tertiam et quartam progeniem. Quia enim usque ad tertiam et quartam progeniem eam quam imitantur filii parentum vitam possunt videre, usque ad eos ultio extend
Abbreviated transcription (Latin):
ipse uobis signũ. Ecce uirgo concipi& et pariet
filium: & uocabis nom̃ eiꝰ emmanuel. Butirũ & mel
comed&: ut sciat reprobare malum & eligere bo
serna cuncta quȩ hodie mandauil Ego ipse eiciam ante
faciem tuã amorreum & chananeum. et hecheũ. fere¬
teum quoq & eueum. ⁊ iebuseũ. Quid est qd dr̃ ao mo¬
ysen obserua cuncta quȩ hodie mandaui tͥ: Nũꝗͥd de po¬
pło diecre uoluit cuiꝰ ipse doctor fuit: S. ñ ipse introdig᷑
popłm in eã trã uͥ ꝑhib& poni testam̃tũ stue pactũ in eis
qͥ milla habitabant. Caue ne ũꝗͣ cũ habitatorib t̾rȩ uis
inngas amieiciã que tͥ sint in rumã: s aras eoꝵ destrue.

Expanded text:
et pariet filium, et vocabis nomen ejus Emmanuel. Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonserva cuncta quae hodie mandavi tibi. Ego ipse ejiciam ante faciem tuam Amorrhaeum, et Chananaeum, et Hethaeum, Pheresaeum quoque et Hevaeum, et Jebusaeum. Quid est quod dicitur ad Moysen, Observa cuncta quae hodie mandavi tibi. Nunquid de populo dicere voluit, cujus ipse doctor fuit? sed non ipse introduxit populum in eam terram, ubi perhibet poni testamentum sive pactum cum eis, qui in illa habitabant. Cave ne unquam cum habitatoribus terrae illius, jungas amici
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ru parentis iiqͥtatẽ imitat᷑: enã ex eiꝰ delieto con¬
stringitur. Qsqͥs aute parentis iniqͥtatẽ ñ nnitat᷑: ne¬
quaꝗͣ delicto illius grauatur. Uiae fit ut imquus fi¬
lius imqͥ patris ñ solũ sua quȩ addidit. s etiã patris
peccata ꝑsoluat: cũ uiis patris qͥb tratũ aum̃ ñ ig¬
norat. &iã stiã adhue maticiã adiungere ñ formidat.
& iustũ ẽ. ut qͥ sub districto uidice tuas parentis iniqͥ

Expanded text:
imitatur, etiam ex ejus delicto reus constringitur. Quisquis autem parentis iniquitatem non imitatur, nequaquam delicto illius gravatur. Unde fit ut iniquus filius iniqui patris, non solum sua, quae attulit, sed etiam patris peccata persolvat, cum vitiis patris, quibus iratum dominum non ignorat, etiam suam adhuc malitiam adjungere non formidat. Et justum est ut qui s
Abbreviated transcription (Latin):
pliꝰ lana me abiuiusticia mea & ad elicto ineo mun¬
da me. Cece enĩ miniqͥtatib conceptus fũ. & in pec¬
eatis concep̃ me mat̾ mea. Et in libro iob. Qs potest
inqͥt mundũ facere de nimundo conceptũ semine. non¬
ne tu qͥ solus es:: Seqͥt᷑. Qreddas iniqͥtatẽ patrũ fi
lus acnepotib in t̾ciã & qͣrtã ꝓgeniẽ. Cũ ꝑ ꝓpħã dñs¬

Expanded text:
et a delicto meo munda me. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea . Et in libro Job: Quis potest, inquit, mundum facere de immundo conceptum semine, nonne tu qui solus es? , Sequitur, Qui reddis iniquitatem patrum in filiis ac nepotibus in tertiam et quartam progeniem. Cum per
Abbreviated transcription (Latin):
Quisqͥs urm sapiens ueniat & faciat qđ dñs imꝑauit. Ilo¬
tandũ qͦd iui qͥ sapientes appellant᷑ effectores oꝑm sc̃i etiã
morib tales erant ut cũ ipsi suscipent omã quȩ popłs of¬
ferebat existunans necessaria ex qͥb ila omĩa cõplerentur.
uiderunt plꝰ offerri ꝗͣ erat necesse. & dixert̃ moysi. atq ile
ꝑ p̾conẽ ultͣ popłm offerre ꝓhibuit. Pot̾ant autẽ si uellent mul¬
ta auferre. s modestia ꝓhibuit: uł religio t̾ruit. Taberna¬

Expanded text:
um est sapiens, veniat et faciat quod Dominus imperavit. Notandum quod illi, qui sapientes appellantur effectores operum sancti, etiam moribus tales erant, ut cum ipsi susciperent omnia, quae populus offerebat existimans necessaria; ex quibus illa omnia complerentur, viderunt plus offerri quam erat necesse, et dixerunt Moysi. Atque ille per praeconem ultra populum offerre, prohibuit. Poterant autem si vellent multa offerre, sed modestia prohibuit, vel regio terruit. Taberna