comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã reꝓmissionẽ atq mercedem.
s cõpleta ÷ eoꝵ memoria. Nleq memine¬
inscelere suo. quoꝵ zelus. & in uidia.
& emulatio. quã habuer̃t contͣ xp̃m¬
in leticia panẽ tuũ. & bibe ingaudio
unũ tuũ. qi placent do opera tua.
Melus hȩc om̃ia sic̃ sepe diximus spiri¬
taliter intelligunt᷑ ꝗͣ carnalit̾. ne for-¬
te inepicuri dogia ruamus. qui beatã
estimat uitã corporis delectationibus
frui. nͥ forte concionatoris more estime¬
mus salomonẽ uulgi uerba ⁊ sensus.
ex sua ꝑsona ꝓferre. dicamꝰ altiori sen¬
su. quia didicisti priori sententia. qđ
morte om̃ia finiuntur. & in inferno
ñ sit pęnitentia fructuosa: nec aliqͥs
uirtutis recursus. dũ in isto scło es
festina. contende. age penitentiam:
dũ habes tẽpus labora. Libent̃ enim
ds̃ suscipit penitentẽ. ⁊ comede pa.¬
nẽ caritatis. & uinũ sapientiȩ bibe:
ut dõ placeant oꝑa tua. sic̃ iterus

Expanded text:
aliquam repromissionem atque mercedem, aliquam repromissionem atque mercedem, sed completa est eorum memoria: neque meminein scelere suo. Quorum zelus, et invidia, et aemulatio, quam habuerunt contin laetitia panem tuum, et bibe in gaudio vinum tuum, quia placent Deo opera tua. Melius haec omnia, sicut saepe diximus, spiritaliter intelliguntur quam carnaliter, ne forte in Epicuri dogma ruamus, qui beatam aestimavit vitam, corporis delectationibus frui: nisi forte concionatoris more aestimemus Salomonem vulgi verba, et sensus ex sua persona proferre. Dicamus altiori sensu: Quia didicisti priori sententia, quod morte omnia finiuntur, et in inferno non sit poenitentia fructuosa, nec aliquis virtutis recursus; dum in isto saeculo es, festina, contende, age poenitentiam; dum habes tempus, labora; libenter enim Deus suscipit poenitentiam; et comede panem charitatis, et vinum sapientiae bibe, ut Deo placeant opera tua, sicut verus
Abbreviated transcription (Latin):
fieri post mortẽ uͦ nullam boni oꝑiꝰ
occasionẽ dari. Peccator enĩ uiuens
quẽ cani cõparauit potest melior eẽ.
iusto mortuo quẽ leonẽ dix̃. qr uiuens
ꝓficere poterit in oꝑe bono: mortuus
uͦ nil potest addere meritis suis. Possumꝰ
quoq catiẽ pauꝑẽ iustũ intelligere ui¬
uentẽ. & leonẽ mortuũ potentẽ hiuus
scłi. qͥ tul secũ bonorũ exiens de hoc
mundo. meritorũ affert. S & dilectio
eorũ & odiũ. ⁊ immolatio. ⁊ om̃e qd̃
in scło habere potuerunt mortis finit᷑
aduentu. nec iuste quippiã possut it
agere. nec peccare. nec uirtutes adice¬
re nec uitia. Spualit̃ etiã intelligamꝰ
chananeã illã cui dictũ ẽ. fides tua
te saluã fecit. canẽ iuxta euuangłiũ
eẽ. leonẽ uͦ mortuũ. circũcisioni
popłm. Sic̃ balatim ꝓpħa dix̃. Ecce popls
ut catulus leonis exurg&. ut leo exul¬
tans. Canis uͦ uiuus: nos sumus ex
mortui nichil sciunt: nec estimant

Expanded text:
fieri, post mortem vero nullam boni operis fieri, post mortem vero nullam boni operis occasionem dari. Peccator enim vivens, quem cani comparavit, potest melior esse justo mortuo, quem leonem dixit: quia vivens proficere poterit in opere bono, mortuus vero nihil potest addere meritis suis. Possumus quoque canem pauperem justum intelligere viventem, et leonem mortuum potentem hujus saeculi, qui nihil secum bonorum exiens de hoc mundo meritorum abstulit. Sed et dilectio eorum, et odium, et immolatio, et omne quod in saeculo habere potuerunt, mortis finitur adventu, nec juste quidpiam possunt agere, nec peccare; nec virtutes adjicere, nec vitia. Spiritaliter etiam intelligamus Chananaeam illam, cui dictum est: Fidanem juxta Evangelium esse; leonem vero mortuum circumcisionis populum, sicut Balaam propheta dicit: Ecce populus, ut catulus leonis, exsurget, ut leo exsultans . Canis vivens nos sumus ex mortui nihil sciunt, nec aestimant
Abbreviated transcription (Latin):
post hȩc ad inferos deducunt᷑. Nemo ÷
qͥ sẽꝑ uiuat. ⁊ qͥ huiꝰ rei habeat fiduciã.
Eundẽ autẽ sensũ replicat quẽ ante
posuit. qi̾ cõmunes anigustiȩ uistos &
inustos p̃munt. Ido sine respectu
peccare homines ñ metuunt: quia
in p̃senti iudiciũ dĩ ñ uident suꝑ
ĩpios. qͥ subito rapiunt̾ ꝓ peccatis ad
inferos. dũ nec sẽꝑ uiuere potestatẽ
habent: nec ullus tã potens ẽ. in hoc¬
seło. qͥ huius rei. id÷ sine morte uiuere
facultatẽ habere ualeat. Unde in se-¬
enĩ sciunt. se eẽ morituros. mortiu
uero nichil nouerunt ãplius. nec ha-¬
bent ultra mercedẽ: qi obliuoni data
ẽ. memoria eoꝵ. amor quoq & odiũ.
& inuidia simul ꝑierunt. nec habetd
partẽ in hoc scło. ⁊ in oꝑe qđ sub sole
geritur. Id̾ autẽ supra dixerat cor fi¬
liorũ hominũ. impleri malitia et
iniqͥtate. & post hȩc om̃ia morte fi¬
niri: nunc eadẽ cõplet ⁊ repetit
donec uiuunt homines posse eos iꝰtos

Expanded text:
ec ad inferos deducentur. Nemo est qui semper vivat, et qui hujus rei habeat fiduciam. Eumdem sensum replicat quem ante posuit, quia communes angustiae 435 justos et injustos premunt. Ideo sine respectu homines peccare non metuunt, quia in praesenti judicium Dei non vident super impios, qui subito rapiuntur pro peccatis ad inferos, dum nec semper vivere potestatem habent, nec ullus tam potens est in saeculo, qui hujus rei, id est, sine morte vivere, facultatem habere valeat. Unde in seenim sciunt se esse morituros, mortui vero nihil noverunt amplius, nec habent ultra mercedem, quia oblivioni data est memoria eorum. Amor quoque, et odium, et invidia simul perierunt, nec habent partem in saeculo, et in opere quod sub sole geritur. Quod autem supra dixerat, cor filiorum hominum impleri malitia et iniquitate, et post haec omnia morte finiri, nunc eadem complet et repetit, donec vivant homines, posse eos justos
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Exceptis his uerb̾ q̃ ab uno pastore st̃
data:⁊ c̃silio atq c̃sensu ꝓlata sapientiũ:
nichil facias. nicħ tͥ uindices: maioꝵ seqͣre
uestigia: iab eoꝵ auctoritate ne discrepes:
alioqͥn querenti multa infinitꝰ libroꝵ nu-¬
merꝰ occurret. qͥ te ꝓtrahat ad errorẽ: ile-
cet breuitatis studiũ ⁊ sensũ magis sectandũ ẽẽ.
quã uerba aduersꝰ philosophos ⁊ scłi huiꝰ
rethores qͥ suoꝵ dogmatũ falsitates conant᷑
⁊ contͣ scͥptura diuina breui circło coar¬
tata. ẽ. ⁊ qͣntũ dilatat᷑ in sensib. tantũ in
sermone c̃stringit᷑. qđ c̃sũmatũ breuiatũq

Expanded text:
is. Exceptis his verbis quae ab uno pastore sunt data, et a concilio atque consensu probata sapientium, nihil facias, nihil tibi vindices: majorum sequere vestigia, et ab eorum auctoritate non discrepes. Alioqui, quaerenti multa, infinitus librorum numerus occurret: qui te pertrahat ad errorem, et lecet brevitati studendum, et sensus magis sectandos esse quam verba, adversus philosophos et saeculi hujus doctores, qui suorum dogmatum falsitates conanturEcontra Scriptura divina brevi circulo coarctata est, et quantum dilatatur in sensibus, tantum in serm
Abbreviated transcription (Latin):
lege dñi uoluntas eiꝰ. die ae noc̃te.
luramentũ dĩ dicitur. ꝓ affirmatione
sententiȩ eiꝰ: que nullatenus im¬
mutari poterit. Id circo consilium
dat nestemus in oꝑe malo: qr nescit
homo qͥd uentura pari& dies. Igit᷑

Expanded text:
ege Domini voluntas ejus die ac nocte. Juramentum Dei dicitur pro affirmatione sententiae ejus, quae nullatenus immutari poterit. Idcirco consilium dat ne stemus in opere malo, quia nescit homo quid ventura pariat dies. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
bibentes: & pecunie obediunt om̃ia
De suꝑiorib huius sententiȩ pendet
intellectus. In pigricia enĩ dixit &¬
socordia magistrorũ humiliari ȩcłiã
loquitur accusans eos deliciis scł̃i et
luxoriȩ epulisq magis seruire ꝗͣ saluti.
p̃dicatione uerbi cdĩ gregis sibi cõmissi.
tuti. insermone & doctrina. uł etiam
ea docent quȩ sunt popło delectabilia
audire. ut gr̃am habeant audientiũ
magis quã illi ꝓfectum. Sic se in risu
uitȩ ȩternȩ panẽ ⁊ uinũ sapientię
popło ministrant : ñ ad salutẽ. s ad
quirutit. ⁊ ad honores ꝑueniunt scłares¬

Expanded text:
bibentes: et pecuniae obediunt omnia. bibentes: et pecuniae obediunt omnia. De superioribus hujus sententiae pendet intellectus. In pigritia enim dixit et socordia magistrorum humiliari Ecclesialoquitur, accusans eos deliciis saeculi et luxuriae, epulisque magis servire quam saluti, in praedicatione verbi Dei, gregis sibi commissi, tuti in sermone et doctrina; vel etiam ea docent, quae sint populo delectabilia audire, ut gratiam habeant audientium magis quam illorum profectum: sic in risu vitae aeternae panem, et vinum sapientiae populo ministrant, non ad salutem, sed ad quirunt, et ad honores perveniunt sae
Abbreviated transcription (Latin):
ticorũ. Ego flos campi ⁊ liliũ conual
abrahã scilic&. ñ de ancilla agar. sed
dunt mane. nec uelociter. nec enĩ in
presenti scło uoluptatẽ querunt. s
tẽpore suo mancducabunt: cũ recri¬
butionis tempus aduenerit. De quib
⁊ ipse saluator ait in euuangłio. &
ego dispono uobis regnum ut edatis
prestillabit domus. Domus nr̃a quȩ
cũ statu hominis creata ⁊ aut habi¬
tatio quã habemus incęlis qĩ pignrius¬
⁊ mus
⁊ ad bona oꝑa tardiores. humiliabit᷑
& omnis contignatio que debet crlm̃
portare in sublime ad terrã corruens
habitatorẽ suũ opprimit. sũq au¬
xilium manuũ uirtutũq torpuerit.
om̃s desuꝑ potestates ⁊ nimborũ ad nos
turbo erumpit. Porro qđ in uno homi¬
ne interp̃tati sumus. melius potest suꝑ
ȩccłiam accipi. quod ꝑ negligentiam
principũ omĩs eius corruat altitudo.
⁊ ibi uitiorũ illecebrȩ sint: ubi teg¬
faciunt panẽ ac uinũ. ut epulent᷑

Expanded text:
ticorum: Ego flos campi, et lilium convallticorum: Ego flos campi, et lilium convallAbrahae scilicet, non de ancilla Agar, sed dunt mane, nec velociter; nec enim in praesenti saeculo voluntatem quaerunt, sed tempore suo manducabunt, cum retributionis tempus advenerit, de quibus et ipse Salvator ait in Evangelio: Et ego dispono vobis regnum, ut edatisperstillabit domus. Domus nostra quae cum statu hominis creata est, aut habitatio quam habemus in coelis, quia pigri sumus, et ad bona opera tardiores, humiliabitur; et omnis contignatio, quae debet culmen portare in sublime, ad terram corruens habitatorem suum opprimit; cumque auxilium manuum virtutumque torpuerit, omnes desuper potestates et nimborum ad nos turbo erumpit. Porro quod in uno homine interpretati sumus, melius potest super Ecclesiam accipi, quod per negligentiam principum omnis ejus corruat altitudo; et ibi vitiorum illecebrae sunt, ubi tegfaciunt panem ac vinum, ut epulentur
Abbreviated transcription (Latin):
comedunt. beata t̃ra cuius rex nobi¬
lis ẽ. ⁊ cuius principes uescuntur in
tempore suo ad reficiendũ & non ad
luxuriã. Uidetur quidem reꝓbare
uuienum principatum. luxuriosos
iuidices condempnare qđ in altero
ꝑ etatẽ insirma sit sapientia: & aliis
& econtrario ꝓbare principẽ bonis
oꝑib ⁊ liberaliter institutũ. ⁊ eos uidi¬
ces p̃dicare qui nequaquã negotiis ci-
luxuria instigante. Alit̃. Ue gͦ trȩ.id .
carnali homini cuius diabolus rex.
qui semꝑ rerum nouarũ cupidus ẽ:
qui iudices ⁊ principes habet eos qui
amant huius scłi uoluptates. qͥ solent
dicere. uł etiã oꝑe implere. manducemꝰ
& bibamus: cras enĩ moriem᷑. Econtra
beata ȩccłia ẽ. cuius rex xp̃c ẽ. filium
nobilium. ⁊ scõrum patrũ abraham
iudelicet. ysaac ⁊ iacob. dauid stirpe
& nobiles. Ex quib nata ẽ. beata uirgo
maria nullum habens fruc̃ticẽ. nullũ
germen exlatere. s totus eiꝰ fructus
erupit inflorẽ loquentẽ incantico can¬

Expanded text:
s rex nobilis est, et cujus principes vescuntur in tempore suo ad reficiendum, et non ad luxuriam. Videtur quidem reprobare juvenum principatum, et luxuriosos judices condemnare, quod in altero per aetatem infirma sit sapientia, et aliiset e contrario probare principem bonis operibus liberaliter institutum; et eos judices praedicare qui nequaquam negotiis civiluxuria instigante. Aliter: Vae terrae, id est, carnali homini, cujus diabolus rex, qui semper rerum novarum cupidus est, qui judices et principes habet eos qui amant hujus saeculi voluptates, qui solent dicere vel etiam opere implere: Manducemus et bibamus, cras enim morimur . E contra, beata Ecclesia est, cujus rex Christus est, filius nobilium et sanctorum parentum, Abraham videlicet, Isaac, et Jacob, David stirpe et nobiles; ex quibus nata est beata virgo Maria, nullum habens fruticem, nullum germen ex latere, sed totus ejus fructus erupit in florem loquentem in Cantico Can
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror nc̃ p̃ceptũ: ne plures libri fiant.
Qͥeqͥo enĩ dixeris. si ad eũ referat᷑. qͥ in pͥnci-¬
unũ uolum̃. ẽ. innumerabiles libri. una
lex: unũ euangłm nominat᷑. Qđ si diu̾sa
⁊ discrepantia disputau̾is. ⁊ curiositate nimia
huc atq illuc animũ adduxeris: etiã in
uno libro multi librist᷑. Un de dictũ est.
Ex multiloqͥo enĩ ñ effugies peccatũ. Talib
gͥ libris ñ ẽ. finis. Bonũ enĩ ⁊ oĩs ueritas.
certo fine c̃ludit᷑. Malicia atq m̃daciũ:

Expanded text:
arbitror nunc praeceptum, ne plures libri fiant. Quidquid enim dixeris, si ad eum referatur, qui in princiunum volumen est: et innumerabiles libri una Lex, unum Evangelium nominantur. Quod si diversa et discrepantia disputaveris, et curiositate nimia huc atque illuc animum adduxeris  Al. deduxeris, etiam in uno libro, multi libri sunt. Unde dictum est: Ex multiloquio non effugies peccatum . Talibus igitur libris non est finis. Bonum enim omne, et veritas certo fi
Abbreviated transcription (Latin):
qui occulte de trahit. Simplex hic sen¬
sus ẽ. Serpens ⁊ detractor equales st̃.
Quomͦ eruĩ ille occulte mordens uenenũ
miserit : sic iste clam detrahens uirus
pectoris sui infundit. ⁊ nichil habet
a serpente minus. Cũ enũ lingua homi¬
nis ad benedicendũ ⁊ edificationem
ꝓximi sit creata. ille eã equalẽ serpenti
facit. dũ uirtutib eius inꝑuersum ab¬
utitur. Alit̃. Si quedam serpens dia¬
bolus occulte momnorderit. ⁊ nullo
conscio eũ peccati uenetio infecerit.
si tacuerit qui ꝑcussus ẽ. & ñ egerit
penitentiã. nec uulnus suũ magistro
uoluerit confiteri: magist̃ qͥ linguã
hab& adcurandam facile ei ꝓdeẽ ñ

Expanded text:
qui occulte detrahit. Simplex hic senqui occulte detrahit. Simplex hic sensus est. Serpens et detractor aequales sunt. Quod modo enim ille occulte mordens venenum inserit, sic iste clam detrahens, virus pectoris sui infundit in fratrem, et nihil habet a serpente minus. Cum enim lingua hominis ad benedicendum, et aedificationem proximi sit creata, ille eam aequalem serpenti facit, dum virtutibus ejus in perversum abutitur. Aliter: Si quem serpens diabolus in occulto momorderit, et nullo conscio eum peccati veneno infecerit; si tacuerit qui percussus est, et non egerit poenitentiam, nec vulnus suum magistro voluerit confiteri, magister, qui linguam habet ad curandum, facile ei prodesse non
Abbreviated transcription (Latin):
Qui scandalizatur. & ego ñ uror:¬
Si retonsum fuerit ferrũ. ⁊ hoc ñ ut
prius s hebetatũ erit. multo labore
exacuatur. & post industriam sequit᷑
sapientĩa. Si se inquit aliquis uiderit
ꝓpt̃ negligentiã scripturas discendi
scãs obtonsum habere sensum. et
nequaquã talem se mansisse intellexe¬
rit qualis ante fuerit. dũ sp̃ules dili¬
genter sensus in diuinis libris consecu¬
tus ẽ: qͥa euenit interdũ ut cũ modi¬
cũ sapientiȩ quis habuerit: elatus
insuꝑbiam discere desistit. Paulatun
uero quod sciebat ex eo qđ nichil ei
additur : detrahitur. & uacuũ ei disci¬
plinis remanserit pectiis. ferrũ quod
acutũ fuerat hebetetur otio. ⁊ desidia
quasi quadã rubigine sapientię pa-¬
titur. Si igitur hoc qui passus fuerit
non desꝑ&e remediũ sanitatis. set
uacdat ad magistrũ ⁊ rursũ instru¬
atur ab eo.⁊ post laborem & industriã
sudore nimio ualebit sapientiã reci

Expanded text:
Quis scandalizatur, et ego non urorQuis scandalizatur, et ego non urorSi retusum fuerit ferrum, et hoc non ut prius, sed habetatum erit, multo labore exacuetur: et post industriam sequetur sapientia. Si se, inquit, aliquis viderit propter negligentiam Scripturas discendi sanctas, obtusum habere sensum, et nequaquam talem se mansisse intellexerit, qualis ante fuit, dum spiritales diligenter 439 sensus in divinis libris consecutus est: quia evenit interdum ut cum modicum sapientiae quis habuerit, elatus in superbiam discere desistat; paulatim vero quod sciebat, ex eo quod nihil ei additur, detrahitur, et vacuum ei disciplinis pectus remanet; ferrum quod acutum fuerat, hebetatur otio; et desidia, quasi quamdam rubiginem sapientiae patitur. Si igitur hoc quis passus fuerit, non desperet remedium sanitatis, sed vadat ad magistrum, et rursum instruatur ab eo, et post laborem et industriam sudore nimio valebit sapientiam recip
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidem ⁊ alibi ipse salomon ait.
Qui statu& laqueũ: capietur in illo.
& in psalmo UII. Lacũ aꝑuit & effodit
eũ & incidit infoueã quã fecit.
apłica sunt doginata. quȩ qui dissol¬
uerit ⁊ uoluerit preterire: in eo ip¬
so qd negligit scõrũ statuta patrũ
a seppente ꝑcutitur. id ÷ adiabolo uul¬
neratur. de quo serpente in amos
scriptum ẽ. Qui transfert lapides¬
affligetur in eis. & qui scindit lig¬
na uulnerabitur ab eis. Uoluuntur¬
& in zacharia scĩ lapides suꝑ terrã.
Non enĩ firma ratione consistunt s
pretereunt. ⁊ semꝑ ad altiora niten¬
tes. hinc abire festinant. de his iuius
lapidib & inapocalypsi urbs saluato
libet prauitate: ȩterno dolore afflige¬
tur ꝓ eis. Ligna quoq scindens ꝑicdi¬
tabitur in eis. Heretici ligna infrue¬
luosa sunt: ⁊ saltus absq utilitate
pomorũ. ⁊ quorũ scismatica duu-¬
sione prudens ⁊ ȩccłiasticus doctor
anmo uulnerabit̾ a postolo dicente.

Expanded text:
Si quidem et alibi ipse Salomon ait: Si quidem et alibi ipse Salomon ait: Qui statuit laqueum, capietur in illo . Et in Psalmo septimo: Lacum aperuit, et effodit eum, et incidit in foveam, quam fecit .apostolica sunt dogmata, quae qui dissolverit, et voluerit praeterire, in eo ipso quod negligit sanctorum statuta Patrum, a serpente percutitur, id est, a diabolo vulneratur. De quo serpente in Amos scriptum est: Si affligetur in eis; et qui scindit ligna, vulnerabitur ab eis. Si retuet in Zacharia sancti lapides super terram ; non enim firma ratione consistunt, sed praetereunt, et semper ad altiora nitentes, hinc abire festinant. De his vivis lapidibus, et in Apocalypsi urbs Salvatorlibet pravitate, aeterno dolore affligetur pro eis, ligna quoque scindens periclitabitur in eis. Haeretici ligna infructuosa sunt, et saltus absque utilitate pomorum; pro quorum schismatica divisione prudens, et ecclesiasticus doctor animo vulnerabitur, Apostolo dicente:
Abbreviated transcription (Latin):
quasi seruos suꝑ terrã. Hanc ergo
iniquitatẽ se in scło ꝑspexisse cõme¬
morat. quod mali dominant᷑ uistis:
⁊ sepe qui peiores sunt. sublimiores
facti sunt melioribus. Nec solum in
scłaribus potestatib s etiã in eccłiȩ
dignitate multaciens eligunt᷑ sacerdo¬
tes ñ ex uirtutũ meritis. s ex fauore
popłi & principũ uoluntate suggeren¬
te diabolica fraude. & dĩ iusto uidi¬
cio ꝑmittente ob merita popłi ut
dicitur in ꝓpħa. Sacerdotes mali
peccata popłi. ut ceci duces habeatĩ
cȩcos donec pariter arruant infoueã
ꝑditionis. In hunc sensum fac̃ &e il¬
lud quod sequitur. Uidi seruos suꝑ
equos. ⁊ principes ãbulantes quasi
seruos suꝑ terrã. ut hi qui serui sutĩ
uitiorũ atq peccati. siue tã humiles
ut serui abhominib cõputentur.
subita adiabolo dignitate ꝑ flagitia
ipse incidet in eã. ⁊ qui dissipat sepẽ:
mordebit eũ coluber. Ex parte simplex.
⁊ ex parte misticus intellectus ẽ.

Expanded text:
s super terram. Hanc ergo iniquitatem se in saeculo perspexisse commemorat, quod mali dominantur justis, et saepe pejores qui sunt, sublimiores facti sunt melioribus. Nec solum in saecularibus potestatibus, sed et in Ecclesiae dignitate multoties eliguntur sacerdotes, non ex virtutum meritis, sed ex favore populi, et principum voluntate, suggerente diabolica fraude, et Dei justo judicio permittente ob merita populi; ut dicitur in Propheta: Sacerdotes mali, peccata populi, ut caeci duces habeant caecos donec pariter corruant in foveam perditionis. In hunc sensum facit et illud quod sequitur: Vidi servos super equos, et principes ambulantes quasi servos super terram: ut hi qui servi sunt vitiorum atque peccati, sive tam humiles, ut servi ab hominibus computentur, subita a diabolo dignitate per flagitia ipse incidet in eam, et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber. Ex parte simplex, et ex parte mysticus est intellectus.
Abbreviated transcription (Latin):
rati sunt se cõprehendere posse sapien¬
tiȩ altitudinẽ : ad ciuitatẽ dĩ minime
ꝑuenerunt. dequa ⁊ de quib in psalmo
seribitur. Dñe inciuitate tua inagi¬
nẽ eorũ ad nichilũ rediges. de qua ⁊ ysa¬
⁊ sapientiȩ ciuitatẽ. cũ firma sit et
phis diximus. hoc idem de hereticis sen¬
timus. qđ frustra laborant ⁊ affligunt᷑
instudio scripturarũ. cũ ueritatẽ in¬

Expanded text:
rati sunt, se comprehendere posse sapienrati sunt, se comprehendere posse sapientiae altitudinem, ad civitatem Dei minime pervenerunt. De qua et de quibus in psalmo scribitur: Domine in civitate tua imagines eorum ad nihilum rediges . De hac et Isaet sapientiae civitatem, cum firma sit et phis diximus, hoc idem de haereticis sentimus, quod frustra laborent et affligantur in studio Scripturarum, cum veritatem in
Abbreviated transcription (Latin):
nec futura cognoscat ignorantiȩ te.¬
nebris inuolutus. solũ sibi scientiam
reꝓmittens. in eo doctũ se. eẽ. putat
& sapientẽ. si uerba multiplicet.
Potest hoc ⁊ de hereticis accipi. qͥ pruden¬
tium uirorũ dicta non capiunt: s se
ad disputationes contrarias p̃parantes.
& irutiũ ⁊ finẽ loquendi uanitatẽ
cũ multo errore cumulant. & cũ nil
scuitit: locuntur plura quã norunt.
iunge lector. cũ suꝑioribus aut gene¬
raliter de omnibus stultis qͥ ignorant
dm̃ ⁊ nescint inciuitatẽ catholice
ꝑgere pacis. Aut specialit̃ de hereticis
disputantib intellige qui exierunt
de ciuitate di. in ꝑuersas munitiones.
quarũ ciuitatẽ uixta psalmiste uocẽ
dñs destruit. Qui enĩ legerit᷑. philoso¬
phorum labores: ꝓbare poterit uerũ.
eẽ. quod dicitur. Labor stultorũ afflig&
eos. Ueritatẽ quidem om̃i studio illi¬
quesierunt. s quia ñ habuerunt ducẽ
⁊ p̃iuum itineris: ⁊ humanis sensibus

Expanded text:
nec futura cognoscat, ignorantiae tenec futura cognoscat, ignorantiae tenebris involutus, solum sibi scientiam repromittens, in eo se doctum esse putat et sapientem, si verba multiplicet. Potest hoc de haereticis accipi, qui prudentium virorum dicta non capiunt, sed se ad disputationes contrarias praeparantes, et initium, et finem loquendi vanitatem, cum multo errore cumulant, et cum nihil sciant, loquuntur plura quam norunt. junge, lector, cum superioribus. Aut generaliter de omnibus stultis qui ignorant Deum, et nesciunt in civitatem catholicae pacis pergere; aut specialiter de haereticis disputantibus intellige, qui exierunt de civitate Dei in perversas munitiones, quarum civitatem juxta Psalmistae vocem Dominus destruit. Qui enim legerit vanos philosophorum labores, probare poterit verum esse quod dicitur: Labor stultorum affliget eos. Veritatem quidem illi omni studio quaesierunt, sed quia non habuerunt ducem, et praevium itineris, et humanis sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
ta: minus aliquid hab̾e mali. Hunc
autẽ contra sapientiã bellũ gerit.
& quicqͥd prudentiȩ in docto iuro uidit.
zelo stimulata non recipit. Loquitur
enĩ uir sapiens uerba scientiȩ. uerba
gr̃ȩ quȩ utilitatẽ possunt p̃bere audi¬
entibus ⁊ aures stulti non ita audutĩ.
quȩ dicuntur ut dicta sunt: s econ¬
trario uirũ prudentẽ supplantare
conatur. ⁊ sui similẽ facere. Q reue¬
ra precipitatur uir sapiens. quando
in aurẽ loquitur imprudentis. Et
uerba eiꝰ in ꝓfundo ut ita dicã gur¬
gite ꝑeunt. Unde beatus ille ẽ. qui
oris illius. error pessimus. stultus¬
uerba multiplicat. ignorat homo
cuius labia p̃cipitant sapientẽ. Siue
uxta aliam interp̃tationẽ stultum
ipsum corruere faciunt. & initium
sermonis illius & finis: stulticia est¬
& error pessimus. dũ ipse stultus ñ
manet insententia prudentum. s
putat in multiplecatione uerborũ se
doctum ẽẽ: & effugere posse peccatũ.
Cũ enĩ nec preteritorum meminerit.

Expanded text:
liquid haberet mali. Nunc autem contra sapientiam bellum gerit, et quicquid prudentiae in docto viro viderit, zelo stimulata non recipit. Loquitur enim vir sapiens verba scientiae, et verba gratiae, quae utilitatem possunt praebere audientibus, et aures stulti non ita suscipiunt quae dicuntur, ut dicta sunt; sed e contrario virum prudentem supplantare conantur, et sui similem lacere. Et revera praecipitatur vir sapiens, quando in aurem loquitur imprudentis, et verba ejus in profundo, ut ita dicam, gurgite pereunt. Unde beatus, qui oris verba multiplicat. Ignorat homo est, cujus labia praecipitant sapientem. Sive juxta aliam interpretationem, stultum ipsum corruere faciunt, et initium sermonis illius et finis stultitia est, et error pessimus, dum ipse stultus non manet in sententia prudentium, sed putat in multiplicatione verborum se doctum esse, et effugere posse peccatum. Cum enim nec praeteritorum meminit  Ms., meminerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. insinistra semꝑ inquirit. Sequens
autẽ uersiculuis in quo ait. s in uia
stultus ambulans cũ ipse insipiens
sit om̃s stultos estimat. hic sensus ẽ.
Stultus ut ipse peccat: sꝑat om̃s pec
care similiter. atq suo ingenio uni
ciet peccata maxima. Principẽ mundi
istius & rectorẽ tenebrarũ harum &
oꝑantem infiliis diffidentiȩ. cuius et
male cogitationis uulnus acceꝑit. noi
debeamus locũ ultro tribuere. s pugnare
contra cogitationẽ pessimã. & liberari
a peccato maximo. ne scilicet cogitatio¬
nem oꝑe compleamus: qi aliud÷ cogita¬
peccare. aliud oꝑe. de quo grandi pec¬
cato in psalmo seribitur. Si mei ñ
fuerint dñati. tunc immaculatus
ero. & emundabor adelicto maximo.¬

Expanded text:
est in sinistra, semper inquirit. Sequens autem versiculus in quo ait: Sed in via stultus ambulans, cum ipse insipiens sit, omnes stultos aestimat; hunc sensum habet: stultus, ut ipse peccat, sperat omnes pcare similiter, atque ex suo ingenio univciet peccata maxima. Principem mundi istius, et rectorem tenebrarum harum, et operantem in filiis diffidentiae, cujus et malae cogitationis vulnus acceperit, non debemus locum ultro tribuere, sed pugnare contra cogitationem pessimam, et liberari a peccato maximo, ne scilicet cogitationem opere compleamus: quia aliud est cogitapeccare, aliud opere. De quo grandi peccato in psalmo legitur: Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo
Abbreviated transcription (Latin):
dientis. Melior ẽ. sapientia. quã arma
bellica. ⁊ qui in uno peccauerit: mul¬
ta bonã ꝑdet. Nunc quoq sapientiam
prefert. fortitudini. ⁊ dic̃ plus eã ua¬
lere in preliis quam arma pugnan¬
tium. ⁊ crebro eueniet. qđ ꝑ unuis
insipientiã opes magne atq diuitię
ꝑeunt. Id uero ait qui in uno peccaue¬
rit multa bona ꝑdet. simile qͥd ⁊ iacob
apłs ponit ubi ait. Qui autẽ peccaue¬
rit in uno: factus ÷ omniũ reus. Qui
in sola peccauerit caritate: omnium
expers bonorũ inuenietur. Muscȩ¬
morientes: ꝑdunt suauitatẽ unguen¬
ti. p̃ciosior ẽ. sapientia. & gła parua
ad tẽpus. stulticiȩ. Exẽplum suꝑioris
sensus dedit inquo ait. ꝑ unũ stultũ
multa bona posse subuerti. qđ sic malꝰ
mixtus bonos contamin& plurimos.
quomͦ muscȩ si moriantur in unguento
mixta ẽ. sapientię calliditas. ⁊ pruden¬
tiȩ malitia ꝑcipit. ut sapientiã sĩplicẽ
requiramus: mixtaq sit cũ innocen¬

Expanded text:
 Melior est sapientia quam arma bellica, et qui in uno peccaverit, multa bona perdet. Nunc quoque sapientiam praefert fortitudini, et dicit eam plus valere in praeliis quam arma pugnantium; et crebro evenit, quod per unius insipientiam opes magnae atque divitiae pereunt. Quod vero ait: Qui in uno peccaverit, multa bona perdet. Simile quid et Jacobus apostolus ponit, ubi ait: Qui autem in uno peccaverit, factus est omnium reus . Qui in sola peccaverit charitate, omnium expers bonorum invenietur. Ct suavitatem unguenti: pretiosior est sapientia, et gloria parva ad tempus stultitiae. Exemplum superioris sensus dedit, in quo ait, per unum stultum multa bona posse subverti, quod sic malus mixtus bonis contaminet plurimos, quomodo muscae si moriantur in unguento,mixta est sapientiae calliditas, et prudentiae malitia, praecepit ut sapientiam simplicem requiramus, mixtaque sit cum innocen
Abbreviated transcription (Latin):
berat urbẽ in sapientia sua. S heu¬
ꝓ dolor cũ urbs ꝑhunc pauꝑem sapien¬
tẽ lib̾ata fuerit. iux aliquis eiꝰ meminit.
uix illius mandata considerat. s
totos se luxuriȩ ⁊ uoluptatib conceden¬
tes. querunt diuitias que tẽpore ne.¬
cessitatis ⁊ angustiȩ ñ liberant eos.

Expanded text:
ntia sua. Sed, proh dolor! cum urbs per hunc pauperem sapientem liberata fuerit, vix aliquis ejus meminit, vix illius mandata considerat; sed totos se luxuriae et voluptatibus concedentes, quaerunt divitias, quae tempore necessitatis et angustiae non liberant eos.
Abbreviated transcription (Latin):
ego tam̃ ꝑ om̃s supra interp̃tationes
clamor principis inter stultos. Uerba
quippe sapientiũ inquiete & modãto
audiunt᷑ in silentio. qui ñ quert̃ plaus
excitare uulgi: s salutẽ desiderant

Expanded text:
Ego tamen per omnes supra interpretationes clamor principis inter stultos. Verba quippe sapientium in quiete, et moderato audiuntur silentio; et qui non quaerunt plausus excitare vulgi, sed salutem de
Abbreviated transcription (Latin):
grauatur. nichilominus ⁊ ipse absq
adiitorio dñi ñ potest ad celũ ꝑuenire.
Quia quandui sarcina carnis anima
aggrauatur: bellũ sibi aduersus
aerias restat potestates. quas licet
sit robustus. ꝓpriis uirib uincere
ñ poterit. nec cę̧lestẽ ⁊ iuiuentem
panẽ hab̾e poterit. nͥ ꝑ sapientiam
cohortantẽ. Uenite comedite panes
meos. Sciendũ quoq ẽ. prudentem
iurũ diuitias salutis ⁊ sapientię ha¬
bere ñ posse: nͥ eas adõ acceꝑit ciius

Expanded text:
gravatur, nihilominus et ipse absque gravatur, nihilominus et ipse absque adjutorio Domini non potest ad coelum pervenire, quia quandiu sarcina carnis anima aggravatur, bellum sibi adversum aerias restat potestates: licet enim sit  Ms., quas licet sit robustus, propriis viribus vincere non poterit, nec coelestem et viventem panem habere poterit, nisi per sapientiam cohortantem: Venite, comedite panes meos . Sciendum quoque est virum prudentem divitias salutis et sapientiae habere non posse, nisi eas a Deo acceperi
Abbreviated transcription (Latin):
comitata fuerit. ⁊ concessa ad̾o. quis
eruditus uir eã poterit inuenire:
Q uod paulus sciens plus inqͥt omnib
laboraui. ñ autẽ ego. s gr̃a dei
quȩ mecũ ẽ. & iterũ. sir̃a eiꝰ iN
me uacua ñ fuit. Et ad extremum

Expanded text:
comitata fuerit et concessa a Deo, quamvis eruditus vir, eam non poterit invenire. Quod et Paulus sciens: Plus, inquit, omnibus laboravi, non autem ego, sed gratia Dei mecum . Et iterum: Gratia ejus in me vacua non fu
Abbreviated transcription (Latin):
cit homo utrũ amore an odio dig¬
nus sit : s om̃ia infuturo seruatit᷑
incerta. eo qđ unuiesa ȩquȩ eueniañ.
Porro hic sensus ẽ. huiꝰ sententiȩ̨.¬
Etiã in hoc dedi cor meũ. ⁊ scire uo¬
lui qͦs ds̃ diliger&. ⁊ qͦs odisset.
in cogitationib meis. utrũ sustineatĩ.
ad ꝓbationẽ iusti tribulationẽ it
hoc scło sic̃ iob: an ꝑ odiũ ut plurimi

Expanded text:
rum amore an odio dignus sit, sed omnia in futurum servantur incerta, eo quod universa aeque eveniant. Porro hic sensus est hujus sententiae: in hoc dedi cor meum, et scire volui quos Deus diligeret et quos odisset. in cogitationibus meis, utrum sustineant ad probationem justi tribulationes in hoc saeculo, sicut Job; an per odiu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ille qͥ uerũ deuirat. hoc ÷ pessimũ
int̾ om̃ia quȩ fuint sub sole: quia
eadẽ cunctis eueniunt. Ea quȩ ꝓ se
nec bona nec mala sunt. s sapientib
huiꝰ scłi media nuncupant᷑. q equalit̃
iustis eueniunt ⁊ in iustis. simplice
quosq conturbant cur ita eueniant:
i ꝓpt̾ea ñ putant. eẽ. uidiciũ. cum
omniũ rerũ infuturo discrimen sit.
Tale quid in euuangłio ipse dñs ait.
Estote ꝑfecti sic̃ & pat̃ ũr celestis ꝑfec¬
tus ẽ. qui solẽ suũ oriri facit suꝑbo

Expanded text:
et ille qui verum dejerat. Hoc est pessimum inter omnia quae fiunt sub sole, quia eadem cunctis eveniunt. Ea quae per se nec bona nec mala sunt, et a sapientibus hujus saeculi media nuncupantur, quia aequaliter justis eveniunt et injustis, simplices quosque conturbant cur ita eveniant, et propterea non putant esse judicium, cum omnium rerum in futuro discrimen sit. Tale quid et in Evangelio ipse Dominus ait: Estote perfecti sicut Pater vester perfectus est, qui solem s
Abbreviated transcription (Latin):
nec caritate dĩ dignos. uł odio ẽẽ.¬
se ipsos intelligant. Hoc enĩ pessimũ
ẽẽ. omniũ quȩ sub sole sunt dix̃. quia
nulla discretio hic eẽ uicdet̾ int̃ bonos
& malos. & hoc apud eos qͥ cũ ꝓpħa ñ
cłi: ut intelligant in nouissima eoꝵ.¬

Expanded text:
nec charitate Dei dignos vel odio seipsos esse intelligunt. Hoc enim pessimum esse omnium quae sub sole sunt dixit, quia nulla discretio hic esse videtur inter bonos et malos, et hoc apud eos qui cum Propheta non Dei, ut intelligant novissima eo
Abbreviated transcription (Latin):
euentii. etiã hoc dep̃hendi qđ iustiᷤ
ea frequent̃ eueniunt quȩ ĩpiis eue¬
nire debuerant: ⁊ ĩpii tã feliciter
in hoc mundo degunt. ut eos putes
eẽ. iustissimos: ut de diuite purpu.¬
rato. & lazaro mendico legit᷑ iN
euuangłio. Septuagesimus. qͦq scds
psalmus de hac re disputat. cur iustis
interdũ mala. & ĩpiis eueniunt bo¬
na: s hebrei hoc defiliis aaron intel¬
ligunt : qͥ dõ sacrificantes ꝑierunt.
& demanasse qͥ post tanta mala re-¬
ductus ẽ. de captiuitate. & restitutꝰ
in regnũ : ut dies suos felicit̃ finir&e:
& biber& acq gauder&: et hoc secũ
auferret de labore suo. in dieb uitȩ
quos dedit ei ds̃ sub sole. Conciona¬
tor nr̃ multas in se transfigurat ꝑ-¬
sonas. Modo uulgi uerba ꝓfert. quod
intelligitur. sic̃ scriptũ ẽ: miseros
approbabit quos in euuangelio
quorũ regnũ cęlorũ. eẽ. dix̃. Nec ñ
esurientes ⁊ sicientes beatos esse
testatur. S meliuis de sp̃uali cibo

Expanded text:
etiam hoc deprehendi quod justis ea frequenter eveniunt quae impiis evenire debuerant, et impii tam feliciter in hoc mundo degant  Ms., degunt, ut eos putes esse justissimos: quemadmodum de divite purpurato, et Lazaro mendico legitur in Evangelio . Septuagesimus quoque secundus psalmus de hac re disputat, cur justis interdum mala et impiis eveniant bona. Sed Hebraei hoc de filiis Aaron intelligunt, qui Deo sacrificantes perierunt; et de Manasse, qui post tanta mala reductus est de captivitate, et restitutus in regnum, ut dies suos feliciter finiret.et biberet, atque gauderet, et hoc solum secum auferret de labore suo in diebus vitae, quos dedit ei Deus sub sole. Concionator noster, qui multas in se transfigurat personas, modo vulgi verba profert, quod intelligitur sicut scripta est, miseros approbavit quos in Evangelio Dquorum regnum coelorum esse dixit: necnon esurientes et sitientes beatos esse ibidem testatur. Sed melius est de spiritali cibo
Abbreviated transcription (Latin):
beati in p̃ceptis dñi ambulantes. au¬
gent peccata peccatis. difficilis ÷ accu-
ties facit malũ. ꝑ pacientiã sustentat᷑.
ego cognoui qđ erit bonũ timentib
om̃. qͥ uerentur faciẽ eiꝰ. Ex eo qd ĩpiꝰ
plurumũ peccat. hoc quippe significat
qd̃ ait. centies dat d̾s locũ penitentiȩ.
& ñ eũ statĩ punit in scelere: s expec¬
tat ut conuertatur ab iniqͥtate sua. ⁊
agat penitentiã: quia d̾̃s ñ uult mor¬
tẽ peccatoris. s ut conuertat᷑ ⁊ uiuat:
ego intelligo quia benignus & mise¬
ricors suꝑ eos futurus sit ds̃ qͥ haberĩ
timorẽ illius. ⁊ ad uerbũ illiꝰ contre¬
miscunt. & agunt penitentiã de p̃te¬
ritis: et de futuris se cauere incipiuNł.
Quia peccator post penitentiã si reuer¬
titur iterũ ad peccata priora: cani
seunt qui non timent faciem di.
Imprecat᷑ mala his qͥ nĩ habent tuno¬
rem dĩ. & optant nediu differatit᷑
apena: s statim morti subtracti cru¬

Expanded text:
beati in praeceptis Domini ambulantes, aubeati in praeceptis Domini ambulantes, augent peccata peccatis. Difficilis est accusaties facit malum, et per patientiam sustentatur, ego cognovi quod erit bonum timentibus Dominum, qui verentur faciem ejus. Ex eo quod impius plurimum peccat hoc quippe significat quod ait, centies , dat Deus locum poenitentiae, et non eum statim punit in scelere, sed exspectat ut convertatur ab iniquitate sua et agat poenitentiam: quia Deus non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat, ego intelligo quia benignus et misericors super eos futurus sit Deus qui habent timorem illius, et ad verbum ejus contremiscunt, et agunt poenitentiam de praeteritis, et de futuris sibi cavere incipiunt, quia peccator post poenitentiam, si revertetur iterum ad peccata priora, cani asi umbra transeant, qui non timent faciem Dei. Imprecatur male his qui non habent timorem Dei, et optat ne diu differantur a poena, sed statim morte subtracti cru
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tali opinione mortuos: ⁊ sic se¬
pultos ut scĩ estimarent᷑ in terra.
Qd̾̃ cũ uiuerent putabant̾ digni
eẽ. ȩccłiȩ principes. & tẽplo di. &
insuꝑ ambulantes tumidi laudabanĩ
in malis siuis. sic̃ scriptũ ẽ. Laudat᷑¬
enĩ peccator indesideriis animȩ suȩ
⁊ qui iniqua gerit: benedicit᷑. Hoc
autẽ ꝓpt̾ ea euenit. qđ nemo peccan¬
tibus ep̃is audet contradicere: nec
statim ds̃ ob scelus ulciscitur. s dif¬
fert penã cũ expectat penitentiam.
Peccatores autẽ qui ñ statĩ arguti atq
correpti sunt. putantes nequaquã
futurũ. ẽẽ. udiciũ: inscelere ꝑseue¬
rant. Possumus hoc testimonium
acciꝑe aduersus ep̃os qͥ acceꝑunt iti
ȩcłia potestatẽ.⁊ scandalizant magis
eos qͦs docere & ad meliora debuerant
incitare. Hi frequenter post mortem
sic audiunt. nec statĩ corripiuntur
in peccato suo. Nemo quippe audet
accusare maiorẽ. ꝓpt̾ ea quasi scĩ et

Expanded text:
cum tali opinione mortuos, et sic secum tali opinione mortuos, et sic sepultos, ut sancti aestimarentur in terra, quod, cum viverent, putabantur digni esse Ecclesiae principes, et templo Dei; et insuper ambulantes tumidi laudabantur in malis suis, sicut scriptum est: Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Hoc autem propterea evenit quod nemo peccantibus episcopis audet contradicere; nec statim Deus ob scelus ulciscitur, sed differt poenam, dum exspectat poenitentiam. Peccatores autem, quia non statim arguti atque correpti sunt, putantes nequaquam futurum esse judicium, in scelere perseverant. Possumus hoc testimonio uti adversus episcopos, qui acceperunt in Ecclesia potestatem, et scandalizant magis eos, quos docere et ad meliora debuerant incitare. Hi frequsic audiunt, nec statim corripiuntur in peccato suo. Nemo quippe audet accusare majorem. Propterea quasi sancti et
Abbreviated transcription (Latin):
etas ĩpiũ. Non: gͦ lugendũ si futu
scire ñ possumus. Ꝙ sepe ab iniqͥs
potentiorib opprimam᷑: cũ morte
om̃ia finiantur. & suꝑbus ⁊ potens
qͥ cuncta populatus ẽ. ñ ualeat ani¬
mã suã retinere cũ exire iubet᷑ de
corpore. nec eũ saluabit ĩpiecas sua.
s magis aggrauat indie exitus sui.
dũ meritis equalia recipit sius.
Et ingruente suꝑ se bello miserie
incunctis oꝑib quȩ fiunt subsole.
itterdũ dñatur homo hominibus
in malũ suũ. uidi ĩpios sepultos. qͥ
i lauclabantur inciuitate quasi uis¬
torũ oꝑũ. s & hoc uanitas ẽ. & enĩ
quia ñ ꝓfertur cito sententia oꝑũ
contra malos: absq ullo timore fi¬
Ilii hominũ ꝑpetrant mala.
Hanc sententiã beatus iheronimus
ita int̃pretatus ẽ. Dedi inquit cor
meũ. ut om̃e qđ sub sole geritur
intuerer. & hoc ł maxime quod
ut quoscũq uult affligat. atq
condẽpnet. Cũ itaq m̃tẽ meã ad
hȩc intuenda dirigerẽ. uidi unpio̾

Expanded text:
 ergo lugendum si futura scire non possumus, et saepe ab iniquis potentioribus opprimamur, cum morte omnia finiantur, et superbus et potens qui cuncta populatus est, non valet animam suam retinere, cum exire jubetur de corpore; nec eum salvabit impietas sua, sed magis aggravat in die exitus sui, dum meritis aequalia recipit suis, et ingruente super se bello miseriaein cunctis operibus quae fiunt sub sole. Interdum dominatur homo homini in malum suum. Vidi impios sepultos, t laudabantur in civitate quasi justorum operum. Sed et hoc vanitas est. Etenim quia non profertur cito sententia operum contra malos, absque ullo timore filii hominum perpetrant mala. Hanc sententiam beatus Hieronymus ita interpretatus est: Dedi, inquit, cor meum, ut omne quod sub sole geritur intuerer, et hoc vel maxime, quod ut quoscunque vult, affligat atque condemnet. Cum itaque mentem meam ad haec intuenda dirigerem, vidi impios
Abbreviated transcription (Latin):
Ii quanto plus laborauerit ad que¬
rendũ: tanto minus inueni&. etiã¬
I si dixerit se sapiens nos se ñ poterit
repperire. Testatur scilicet melius. ẽẽ.
in meditatione scripturȩ sc̃ȩ uersari.
die ac nocte. quã in epulis carnalib
ꝑdere tẽpora s ado data. ad ꝓficien¬
dũ insapientię studiis: ut cognoscat
mirabilia cłi. & laudet creatorẽ
quid de stulto dicendũ ẽ. dũ studio¬
sus sapientiȩ scrutator inuenire
ñ ualet quare hoc uel illud factum
sit. & quare mundus uariis guber¬
netur euentibus. cur alius cecus.
alius debilis. aliꝰ uidens ⁊ sanus nasca¬
tur. hic pauꝑtatẽ habeat. ille diui-¬
tias. iste sit nobilis. ille gloriosus:
Sub ostendit itaq his uerbis. esse
causas rerũ omniũ rationabiles.
ꝑ iusticiã d̃ĩ. quare unũ qͦdq fiat :
s in occulto eas latere ⁊ ñ posse
abhominib cõprehendi. Omnia hȩc¬

Expanded text:
laboraverit ad quaerendum, tanto minus inveniet: etiamsi dixerit sapiens se nosse, non poterit reperire. Testatur scilicet melius esse in meditatione Scripturae sanctae versari die ac nocte, quam in epulis carnalibus perdere tempora sibi a Deo data ad proficiendum in sapientiae studiis, ut cognoscat mirabilia Dei, et laudet Creatorem quid de stulto dicendum est, dum studiosus sapientiae scrutator invenire non valet quare hoc vel illud factum sit, et quare mundus variis gubernetur eventibus, cur alius caecus, alius debilis, alius videns et sanus nascatur: hic paupertatem habeat, ille divitias; iste sit nobilis, ille inglorius. Subostendit itaque his verbis, esse causas rerum omnium rationabiles per justitiam Dei quare unumquodque fiat, sed in occulto eas latere, et non posse ab hominibus comprehendi. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
frequent̃ inuenies te ñ ucassum doc¬
trinarum iecisse sementẽ. iale quid¬
⁊ in ẏsaia dictũ puto. Beatus qui se¬
minat suꝑ aquã ubi bos ⁊ asinus
calcant. Qđ ille magister beatitudine
dignus habetur. qui suꝑ irriguu
pectus seminat audientium. tã ex
c̃siliũ data st̃ apastore uno. Ne uidetur
post legẽ dĩ temerariꝰ subito inp̃ceptũ erũ¬
ꝑe. ⁊ sibi uendicare doctrinã. qđ mos ses
ñ tã sua sponte quã dõ iubente pͥmũ de¬
hinc inspirante susceꝑat. dic̃ uerba sua
u̾ba eẽ. sapientiũ in similitudinẽ stimuloꝵ
dorrigant delinquentes: ⁊ pigros mortaliũ
gressus aculeo cõmoueant. pungente. sicq
sint firma qͣsi in altũ solidũq defixa: nec
auctoritate uniꝰ s ẽsilio. atq c̃sensu magis¬
troꝵ om̃iũ ꝓferant᷑. ⁊ ne c̃tẽpneret᷑ hominũ
scientia. ait eã ab uno pastore c̃cessã. idest
cũ plurimi doceant: tam̃ doctrine huiꝰ auc̃¬

Expanded text:
frequenter, invenies te non incassum docfrequenter, invenies te non incassum doctrinarum jecisse sementem. Tale quid in Isaia dictum puto: Beatus qui seminat super aquam ubi bos et asinus calcant . Quod ille magister beatitudine dignus habeatur, qui super irriguum pectus seminat audientium, tam ex us, data sunt a pastore uno. Ne videretur post legem Dei temerarius subito praeceptor erumpere, et sibi vindicare doctrinam, quam Moyses non tam sua sponte, quam Deo irascente primum, dehinc inspirante susceperat: dicit verba sua verba esse sapientium, quae in similitudinem stimulorum corrigant delinquentes, et pigros mortalium gressus aculeo pungente commoveant: sicque sint firma quasi clavi in altum solidumque defixi: nec auctoritate unius, sed concilio atque consensu magistrorum omnium proferantur. Et ne contemneretur humana sapientia, ait eam ab uno pastore concessam: id est, licet plurimi doceant, tamen doctrinae auc
Abbreviated transcription (Latin):
derogemiis. qđ angłi qͥ terrã circũ¬
eunt. ⁊ sunt amministratores sp̃s.
⁊ in zacharia locuntur: circũuumus
terrã. Ecce om̃is terra habitatur &
silet. ad instar auiũ. ad cęlũ uerba nr̃a
ꝓferant. & cogitationes: ⁊ qđ clam co
quia post multa tẽpora inuenies illũ.
Ad elemosinã cohortatur qđ om̃i petenti
bene. Quomͦ enĩ qui suꝑ irrigua se¬
munat fructũ sementis expectat:
ita qui largitur egentib ñ granũ
seminis. s ipsũ panẽ serit fenore
quodam multiplicationẽ illiꝰ p̃stolatis.
& cũ dies iudicii uenerit multo am¬
plus quã dederat recepturus. Alit̃.
In quocũq homine illã aquã uideris
de qua dicitur flumina deuentre
eiuis fluent aquȩ uiue. ne te pigeat
panẽ sapientiȩ. panẽ rationabilem
p̃stare sermonis. ⁊ in multitudine
dierũ inuenies illũ. id÷ inuenies in¬
longitudine dierũ. uitȩ ȩt̃nȩ in retri¬
butione cȩlesti. Si enĩ hoc feceris.

Expanded text:
derogemus, quod angeli, qui terram circumderogemus, quod angeli, qui terram circumeunt, et sunt administratores spiritus, et in Zacharia loquuntur, circuivimus terram, ecce omnis terra habitatur, et silet , ad instar avium ad coelum nostra verba perferant, et cogitationes, et quod clam cogquia post multa tempora invenies illum. Ad eleemosynam cohortatur, quod omni petenti bene. Quo modo enim qui super irrigua seminat, fructum sementis exspectat, ita qui largitur egentibus, non granum seminis, sed ipsum panem serit, fenore quodam multiplicationem illius praestolans, et cum dies judicii venerit, multo amplius quam dederat recepturus. Aliter: In quocunque homine illam aquam videris, de qua dicitur: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae , ne te pigeat panem sapientiae, panem rationabilem praestare sermonis. Et in multitudine dierum invenies illum, id est, invenies longitudinem dierum vitae aeternae in retributione coelesti. Si enim hoc feceris
Abbreviated transcription (Latin):
tioꝵ e regi ne detrahas. ⁊ insecreto cu¬
bili tui ne maledixeris diuiti. quia
aues cęli portabunt uocẽ tuam. &
qui habet pennas annuntiabit sen¬
tentiam. Simplex p̃ceptũ edificat
audientes. ne ira ⁊ furore suꝑati. iti
malediẽtum ⁊ in detractione regũ
& principũ erumpamus. Quia contͣ
spem interdũ euenit. ut his quib
maledicimus nuncietur incurramꝰ
ꝑiculum in ĩmoderatione linguȩ. Qđ
autẽ ait aues cęli auferant uocẽ. et
habens pennas enuntiabit uerbũ yꝑbo
etiã ipsos parietes quib consciis loqͥm̾
quȩ audierunt ñ celaturos. S meliꝰ
ẽ. sic audire preceptũ ut nob̾ sciamꝰ
nichil temere loquendum: uerũ eciã
in archanis cordis quauis uariis coar¬
tamur tribulationib nichil blasphe¬
mũ. nichil impiũ sentiendum sit.
& quia dilectionẽ quã xp̃o exhibemus.
debemus ⁊ ꝓximo. Dilige quippe dm̃.
quoq facile detrahamus: & eos qͦs
iuderimus sapientia. scientia. uir¬

Expanded text:
e detrahas, et in secreto cubilis tui ne maledixeris diviti, quia aves coeli portabunt vocem tuam, et qui habet pennas annuntiabit sententiam. Simplex praeceptum aedificat audientes ne ira et furore superati in maledictum et in detractionem regum et principum erumpamus; quia contra spem interdum evenit, ut si his quibus maledicimus nuntietur, incurramus periculum in immoderatione linguae. Quod autem ait: Aves coeli auferent vocem, et habens pennas annuntiabit verbum, hyperboletiam ipsos parietes, quibus consciis loquimur, quae audierunt non celaturos: sed melius est sic audire praeceptum, ut sciamus nihil temere loquendum, verum etiam in arcanis cordis, quamvis variis coarctamur tribulationibus, nihil blasphemum, nihil impium sentiendum sit. Et quia dilectionem quam Christo exhibemus, 441 debemus et proximo; Dilige quippe Dominquoque facile detrahamus, et eis quos viderimus sapientia, scientia vir