comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stacte. & casia. Uenimꝰ in locũ quẽ¬
d̃a qͥuocat᷑ boniportꝰ. Hic boniportꝰ. ñ huiꝰ
boniportꝰ. Et nauclero mag̃ credidit. Naucle¬
ros grece. dominꝰ nauis uocatur.
Si quomodo possent deuenientes
Sphenicẽ hyemare. Portum cretȩ
respicientẽ ad affricum & ad choꝵ.
Uentus affricus qui grece uocatur

Expanded text:
stacte, et casia. Venimus in locum quemdam, qui vocatur Boni portus. HI boni portus, non HUJUS boni portus. Et nauclero magis credebat. Naucleros Graece dominus navis vocatur. Si quomodo possent devenientes Phaenicem hiemare, portum Cretae respicientem ad Africum et ad Corum. Ventus
Abbreviated transcription (Latin):
Imecũ erant: lum̃ quide uiderunt.
In greco habet plus: & incuore fac
tisunt. factum est aũ reu̾tente me
in stupore m̃tis: & uidere illũ. Pro
stupore m̃tis. quida codices habert
m̃tis excessum: alii pauorem. alii
alienationẽ. Diu̾se enim int̾preta¬
tur latine: quod grece dicit᷑ extasis.
Qd uerbũ & in uisione petri supra
positum est: ubi ad docendu corne¬
liũ erat uocatꝰ. Cecidit inquit suꝑ
eum extasis: & uidit cęlũ aꝑtum.
Alienata est aũ mens orantiũ apo¬
stoloꝵ. s ab infimis ad suꝑna: ñ ut

Expanded text:
mecum fuerunt, lumen quidem viderunt. mecum fuerunt, lumen quidem viderunt. Et in Graeco habetur plus: Et in timore facti sunt. Factum est autem revertenti in stupore mentis, et videre illum. Pro stupore mentis quidam Codices habent mentis excessum, alii pavorem, alii alienationem. Diverse enim interpretatur Latine, quod Graece dicitur exstasis. Quod verbum et in visione Petri supra positum est, ubi ad docendum Cornelium erat evocandus. Cecidit namque super eum exstasis, et vidit coelum apertum. Alienata est autem mens orantium apostolorum, sed ab infimis ad superna, non ut
Abbreviated transcription (Latin):
numero singłari scͥptum ẽ. Qui cũ
uenisset ad gradꝰ. contigit ut portare.¬
tur: & cetera. Gradus non descensi¬
onis de templo. s ascensionis in cas¬
tra significant : quod ex greco ma¬
nifestum ẽ. ubi anabathinꝰ non
cathabathinꝰ id est ascensus habet
ñ descensꝰ. Ego quide homo sum u
deus a tharso ciliciȩ ñ ignote ciuita¬
tis municeps. Pro municipe quidã
codices habent ciuem: quod ex uno
uatiuo noĩe a ciuitate quȩ grece po¬
lis uocatur. Unde hoc quod alibi¬
tio in cęł est: quida int̾pretati surł.
nr̃ autẽ municipatꝰ in cęlis ẽ. Et ihe.¬
rominꝰ ad eliodorum scribens ita
posuit: quia ñ aliud municipatũ
greco plus habet: emulator existẽs
dei. iuxta illud ad romanos. Testimo¬
niũ illis ꝑhibeo quod emulationẽ
dei habent: s ñ scdm scientiã. Sau¬
le. saule. quid me ꝑsequeris: In gre.¬
S co in hoc loco additum ẽ. Durũ est
tͥ contͣ stimulũ calcitrare. Et qui

Expanded text:
numero singulari. Qui cum numero singulari. Qui cum venisset ad gradus, contigit ut portaretur, et caetera. Gradus non descensionis de templo, sed ascensionis in castra significat. Quod ex Graeco manifestum est, ubi ἀναβαθμὸς, non καταβαθμός: id est, ascensus habet, non descensus. Ego homo sum quidem Judaeus a Tarso Ciliciae, non ignotae civitatis municeps. Pro municipe quidam Codices civem habent, quod ex uno vato nomine a civitate, quae Graece πόλις vocatur. Unde hoc quod Atio in coelis est , quidam interpretati sunt: Noster autem municipatus in coelis est. Et Hieronymus ad Heliodorum scribens ita posuit: « Quia non aliud municipatum,Graeco habetur plus: Aemulator existens Dei, juxta illud ad Romanos: Testimonium enim illis perhibeo, quod aemulationem Dei habent, sed non secundum scientiam. Saule, Saule, quid me persequeris? In Graeco et in hoc loco additum est: Durum est tibi contra stimulum calcitrare. Et qui
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ cordis ꝑtinent. ut est ñ concupi¬
sces: diligenter obseruare ubentur.
est. Prima nanq est de electione duo
septem diaconoꝵ: tercia de circũcisi¬
ex iudeis illo tempore ne ꝓhiberent᷑
ubi necessitas exigeret etiam lega¬
lib cerimoniis iniciari: ob deuitan¬
dũ uidelicet eoꝵ scandalum qui pu¬
tabant eos ita moysaica decreta tã¬
qͣm idolatriȩ dogmata damnasse: qd̵
etiã ante facere consuesse timothei
maxime circumcisione ꝓbatum ẽ.
Iussit duci eum in castra. Et in hoc
loco & in hac tota narratione ubicũq
castroꝵ nom̃ est positum: in greco hoc
singłariter positum ẽẽ noscendu est.
Qd̾ ideo latinus int̾pres pluralit̾ po¬
nere maluit: ne si singłarit̾ poneret.
sensum legentis longe in aliud mit.¬
teret: & ꝓ conuentu exercitꝰ ac militũ.
locum munitũ faceret intelligi.
Sic & in psalmo ubi dicit᷑. & cecider̃t
in medio castroꝵ: in greco parabolȩ

Expanded text:
tionem cordis pertinent, ut est: Non concupitionem cordis pertinent, ut est: Non concupisces , diligenter observare jubentur. est. Prima namque de electione duodseptem diaconorum, tertia de circumcisi est ex Judaeis illo tempore, ne prohiberentur, ubi necessitas exigeret etiam legalibus caeremoniis initiari, ob devitandum videlicet eorum scandalum, qui putabant eos ita Mosaica decreta tanquam idololatriae dogmata damnasse, quod eos etiam ante facere consuevisse, Timothei maxime circumcisione probatum est. Jussit duci eum in castra. Et in hoc loco, et in hac tota narratione, ubicunque castrorum nomen positum est, in Graeco hoc singulariter positum esse docendum est: quod ideo Latinus interpres pluraliter ponere maluit, ne si singulariter poneret, sensum legentis longe in aliud mitteret, et pro conventu exercitus ac militum, locum munitum faceret intelligi. Sic et in psalmo ubi dicitur: Et ceciderunt in medio ca
Abbreviated transcription (Latin):
nit in hystoria scẽ paulȩ cũ eam
cesareã uenisse describeret: in qua
inqͥt cornelii domũ xp̃i uidit ec¬
clesiam. & philippi ediculas. & cu-¬
biculũ quatuor uirginũ ꝓpħarũ.¬
De his autẽ qui credidert̃ ex gentib
nos scripsimꝰ: iudicantes ut abstine¬
Sant se ab idolis. immolato. & cetera.
In greco habet distinc̃tius. De his
Iautẽ qui credidert̃ hominib nos scͥp¬
simꝰ. iudicantes nicħ tale custodire
eos. nisi ut obseruent se abidolotitᷤ.¬
& cetera. Non gͦ ꝓhibiti sunt eo
tempore credentes in xp̃m uidei se¬
cunđu consuetudinẽ legis ingredi
stante ad huc templo & religione
sua. qͣmlibet in solis noui testam̃¬
ti sacram̃tis salutẽ habituri: sed¬
ꝓhibiti sunt hi qui ex gentib credi¬
derunt. & eugłii sacram̃tis erant inbu¬
li. ad suscipienda legis sacram̃ta con-¬
uerti. Qui tam̃ illa legis mandata
quȩ ad institutionẽ moꝵ & emunda¬

Expanded text:
nit in Historia sanctae Paulae, cum eam nit in Historia sanctae Paulae, cum eam Caesaream venisse describeret: « In qua inquit Cornelii domum clesiam et Philippi aediculas et cubiculum quattuor uirginum prDe his autem, qui crediderunt ex gentibus nos scripsimus, judicantes ut abstineant se ab idolis, immolatione, etc. In Graeco habetur distinctius: De his autem, qui crediderunt hominibus, nos scripsimus, judicantes nihil tale custodire eos, nisi ut observent se ab idolothytis, etc. Non ergo prohibiti sunt eo tempore credentes in Christum Judaei, secundum consuetudinem legis ingredi, stante adhuc templo ac religione sua, quamlibet in solis novi testamenti sacramentis salutem habituri; sedohibiti sunt hi qui ex gentibus crediderunt, et Evangelii sacramentis erant imbuti, ad suscipienda legis sacramenta converti, qui tamen illa legis mandata, quae ad institutionem morum et emunda
Abbreviated transcription (Latin):
ge post hec & multis ꝑagratis regi.¬
onib cipro apparuisse: s non hanc
intͣsse ꝑhibetur. Festinabat enim
si possibile sͥ eẽt: ut diem penteco¬
sten faceret iherosolimis. In greco
scͥptum est: diem pente costes id est
qͥnquagesime. Nota gͦ & pasche te.¬
pus & pentecostes: ipsis etiam apo.¬
stoloꝵ temporib ẽẽ celebratũ. S
utrũ in iudeos emulatores legis.¬
C. ad diem quo immolatꝰ est agnus
in egipto. & quo lex data est in mõ¬
te sẏnai. an uͦ ad diem dñicȩ resur¬
rectionis & aduentus sp̃e scĩ cele.¬
brata sint: dicant qui nouerint.
Constat tam̃ apłm petrũ romȩ die
dominica resurrectionis xp̃i pas¬
cha celebrasse: constat hoc eugłis¬
tam marcũ ab eo missum in egipto
tem: mansimꝰ apud eum. & cet̾a.
Ob ꝓmptũ predicationis officium
eugłista ꝓprie meruit appellari. ꝗͣ¬
& filiaꝵ euis longo ex hinc tẽpore
in eadem ciuitate manebat. De¬
niq huius & iheronimꝰ memi¬

Expanded text:
go post haec et multis peragratis regigo post haec et multis peragratis regionibus, Cypro apparuisse, sed non hanc intrasse, perhibetur. Festinabat enim si possibile sibi esset ut diem Pentecosten faceret Jerosolymis. In Graeco scriptum est Diem Pentecostes, id est, quinquagesimae. Nota ergo et Paschae tempus et Pentecostes ipsis etiam apostolorum temporibus esse celebratum. Sed utrum inter Judaeos aemulatores legis ad diem quo immolatus est agnus in Aegypto, et quo lex data est in monte Sinai, an vero ad diem Dominicae resurrectionis, et adventus Spiritus sancti celebrata sunt, dicant qui noverint. Constat tamen apostolum Petrum Romae die Dominico resurrectionis Christi Pascha celebrasse; constat hoc evangelistam Marcum ab eo missum in Aegyptotem, mansimus apud eum, etc. Ob primum praedicationis officium evangelista meruit appellari, quet filiarum ejus longo ex hinc tempore in eadem civitate manebat. Denique hujus et Hieronymus memi
Abbreviated transcription (Latin):
languidos deferrent᷑ a corpore eiꝰ
sudaria uł semicincia. Multi no¬
strũ quid semicincla significent:
ignorant. Uerum gregoriꝰ qui nc̃
archidiaconꝰ. sciscitante amico de
britannia & hoc uel alia: rescrip¬
sit genus ẽẽ sudarii. quo hebrei
roensis: ñ huius beroensis. Plus
habet in greco: comitatꝰ est aũ cũ
eo uiq asiam. Eductus somno ce¬
cidit de tercio cenacło. Pro tercio ce¬
Qd̃ eo cõmemorare uolui: ut scire
posset lector quid sit in genesi qd̾ de
arca facienda uibetur. cenacła & tri¬
stega facies in ea. Stẽge enĩ grece
Assumpto eo uenimꝰ mitilenem.
Scripsimꝰ in libro pͥmo seq̃ntes pli¬
niũ scđm: mnitilenem insulã ẽẽ con¬
tra asiam. S & idem plinuis: alio
loco scribit mitilenẽ ciuitatem ẽẽ¬
in cypro insula. Qd̃ utrunq ue¬
rũ ẽẽ credendu est. son tam̃ nunc
paulũ cum sociis in ciuitatẽ cypri:
s in insulam asiȩ uenisse. Nã lon¬

Expanded text:
languidos deferrentur a corpore ejus languidos deferrentur a corpore ejus sudaria vel semicinctia. Multi nostrum quid semicinctia significent, ignorant; verum Gregorius, qui nunc archidiaconus, sciscitanti amico de Britannia, et hoc inter alia rescripsit, genus esse sudarii, quo Hebraeiroensis, non HUJUS Beroeensis. Plus autem habetur in Graeco: Comitatus est autem cum eo usque Asiam. Eductus somno cecidit de tertio coenaculo. Pro tertio coequod eo commemorare volui, ut scire possit lector quod sit in Genesi, quod de arca facienda jubetur: Coenacula et tristega facies in ea ; στέγη enim Graece Assumpto eo venimus Mytilenen. Scripsimus in libro primo sequentes Plinium Secundum, Mytilenen insulam esse contra Asiam; sed et idem Plinius alio loco scribit Mytilenen esse civitatem in Cypro insula. Quod utrumque verum esse credendum est, non tamen nunc Paulum cum sociis in civitatem Cypri, sed in insulam Asiae venisse. Nam lon
Abbreviated transcription (Latin):
etiã paulũ attonsum siuera sunt¬
ẽẽ legimꝰ. Fallunt᷑ autẽ indositate
codicis: qui aquilam cũ priscilla
id est attonsus numero singłari
habetur: & habebat enĩ uotũ. ñ
habebant: siue de paulo sine de
aquila accipiendu putet᷑. Scͥptũ¬
eñĩ est. Uehem̃ter enim udeos
reuincebat: publice ostendens
ita scͥptum est. publice &e ꝑ domoᷤᷤ
ostendens. quod est optimi docto¬
ris ita docere multos generalit̾:
ut & singłos uritim exhortari
cillȩ & aquilę meminit. Salutãt
uos in domino multũ aquila &
priscilla: cum domestica sua eccłia.
Quo u̾bo etiã hoc ostenditur: quia
ñ illi solummodo fidelit̾ xp̃o serui¬
erint. s & fideliũ in domo sua con¬
gregationẽ habuerint. Scdam
uͦ cum eẽt in troia descͥpsisse fert᷑
epłam. Porro romanoꝵ epłam po¬
stea scriptã. ratio manifestat. Nãq
hanc se ipse ꝓficiscentẽ iherosolimã
scͥpsisse testatur. Itaut etiam suꝑ

Expanded text:
etiam Paulum attonsum, sive rasuetiam Paulum attonsum, sive rasum, legimus. Falluntur autem mendositate codicis, qui dicunt Aquilam cum Priscilla  id est, attonsus, numero singulari habetur, et habebat votum, non habebant, sive de Paulo, sive de Aquila, accipiendum esse putetur. Vehementer enim Judaeos revincebat, publice ostendens ita scriptum est: Publice et per domos ostendens; quod est optimi doctoris, ita docere multos generaliter, ut singulos viriliter exhortari cillae et Aquilae meminit, dicens: Salutant vos in Domino multum Aquila et Priscilla cum domestica sua Ecclesia . Quo verbo etiam hoc ostenditur, quia non illi solummodo fideliter Christo servierint, sed et fidelium in domo sua congregationem habuerint. Secundam vero, cum esset in Troade, scripsisse fertur Epistolam: Porro Romanorum Epistolam postea scriptam ratio manifestat. Namque hanc se ipse proficiscentem Jerosolymam scripisse testatur. Ita ut etiam super
Abbreviated transcription (Latin):
Itizaui nisi crispum & gaium. Ap¬
Sprehendentes autem om̃s greci so¬
Istenẽ principem sẏnagoge: ꝑcutie¬
bant eum ante tribunal. In greco
melius scriptũ est. App̃hendenteᷤ
aũ om̃s greci sostenem. Iudeis enĩ
cũ ignominia expulsis a tribuna¬
li: gentiles etiam principẽ eorum
maiore contumelia uerberantes
Iafficiebant. fratrib uale faciens
migrauit siriam. & cũ eo priscil¬
Ila & aquila: qui sͥ totonderat in
Icenchris caput. Ambigue uidetur
dictum utrũ sͥ paulus an aquila
mꝰ hoc de paulo dictum intelligit.
Posita nanꝙ sententia in epła ad
Augustinũ: continuo subiecit & ait.
Esto. ut ubi id est in circumcisione
timothei uideoꝵ timore cõpulsꝰ sit
facere quod ñ licebat: quare comã
nutriuit ex uoto. & postea eam
in cenchris totondit ex lege. Curꝰ
sim hoc loco sensum uolumꝰ seqͥ:
nusqͣm omĩno legimꝰ aquilam fuis¬
se attonsum. Si autẽ in hoc loco
aquilam attonsum ẽẽ dixerimus:
restat in fine huiꝰ libelli locus. ubi

Expanded text:
tizavi, nisi Crispum et Gaium. Apprehendentes autem omnes Sosthenen principem Synagogae, percutiebant eum ante tribunal. In Graeco melius scriptum est: Apprehendentes autem omnes Graeci Sosthenen. Judaeis enim cum ignominia expulsis a tribunali, gentiles etiam principem eorum majore contumelia verberantes afficiebant. Fratribus valefaciens migravit in Syriam, et cum eo Priscilla et Aquila, qui sibi totonderat caput in Cenchris, etc. Ambigue videtur dictum utrum sibi Paulus an Aquila Cenchris ius docuimus, hoc de Paulo dictum intelligit. Posita namque sententia hac in epistola ad Augustinum, continuo subjecit et ait: « Esto ut ibi idem in circumcisione Timothaei Judaeorum timore compulsus sit facere quod licebat, quare comam nutrivit ex voto, et postea eam in Cenchris totondit ex lege? » Cujus si hoc in loco sensum volumus sequi, nusquam omnino legimus Aquilam fuisse attonsum. Si in hoc loco Aquilam esse attonsum dixerimus, restat in fine hujus libelli locus ubi
Abbreviated transcription (Latin):
listra in greco smnyrna scͥptum ẽ:
ꝓ quo iheronimꝰ in libro hebreoꝵ
nominũ myrrã posuit. Qd̃ iccir¬
co reor in quibdam codicib tra
repiri: quia mẏrra. grece smyrna
appellatur. Deniq in psalmo ubi

Expanded text:
Lystra in Graeco Smyrna positum est, pro quo Hieronymus in libro Hebraeorum nominum Myram ponit: quod idcirco reor in quibusdam Codicibus ita reperiri, quia μύῤῥα Graece Smyrna appellatur. Denique in psalmo, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
quide ꝓ hoc u̾bo in greco scͥptum est.
uͥ dicebant. Deuotione deuouimꝰ
nos nicħ gustaturos: in greco scͥp
u̾bum: norunt qui anathemate.
sacerdotali a societate xp̃i & ec

Expanded text:
o in Graeco scriptum est, ubi dicebant: Devotione devovimus nos nihil gustaturos, in Graeco scriverbum, norunt qui anathemate sacerdotali a societate Christi et
Abbreviated transcription (Latin):
etenĩ titus multo ante hac tẽpore
cum illo fuit: cũ de antiochia ihe.¬
rosolimã ꝓ questione circũcisionis
barnaba adhuc secum comitante
ueniret. Nam ait quid̃e paulus
ad galathas. Deinde post annos
quatuordecim iterũ ascendi ihe.¬
rosolimã cum barnaba assũpto &¬
tito: & contuli cũ illis eugłium qͦd
predico in gentib. Contulit enĩ
cum illis eugłium quod predicabat.
sollerter in consilio apłoꝵ disqui¬
rens. an recte faceret predicando qd
gentes ꝑ baptisma fidei sine circũ.¬
cisione possent ad salutẽ ꝑuenire:
ñ quod ipse de hac re aliquid dubi¬
taret᷑: s ut m̃tes dubitantiũ apłicȩ
synodi auctoritate confirmaren¬
tur. Crispus autem archisynago¬
gus credidit dno cum omi domo
quẽ ase baptizatũ paulus ad corĩ¬

Expanded text:
etenim Titus multo ante hoc tempore etenim Titus multo ante hoc tempore cum illo fuit, cum de Antiochia Jerosolymam pro quaestione circumcisionis, Barnaba adhuc secum comitante, veniret. Ait namque idem Paulus ad Galatas: Deinde post annos quatuordecim iterum ascendi Jerosolymam cum Barnaba, et assumpto Tito, et contuli cum illis Evangelium, quod praedico in gentibus. Contulit enim cum illis Evangelium quod praedicabat, solerter in consilio apostolorum disquirens an recte faceret praedicando, quod gentes per baptisma fidei sine circumcisione possent ad salutem pervenire; non quod ipse de hac re aliquid dubitaret, sed ut mentes dubitantium apostolicae synodi auctoritate confirmarentur. Crispus autem archisynagogus credidit Domino cum omni domo quem a se baptizatum Paulus ad Cori
Abbreviated transcription (Latin):
uiroꝵ ñ pauci. Et quidam dicebãt.
Quid uult seminiuerbius hic dice̾:
De hoc nomine sc̃s augustinꝰ: legimꝰ¬
inqͥt paulũ apłm dictum fuisse
u̾bi seminatorẽ. Dictum ẽ quid̾e
ab irridentib: s ñ respuendũ est
a credentib. Erat enim reuera
seminator uerboꝵ: s messor moꝵ.
Et nos licet tantilli. & nequaꝙͣ illtꝰ
excellentie comparandi. in agro di
quod est cor ur̃m u̾bum di seminamꝰ:
& uberem messem de ur̃is morib ex.¬
pectamꝰ. Fecit q ex uno ome genus
hominũ. Quod dicit ex uno: patet
quia ex uno homine significat. Sed
plenius habetur in greco: fecit ex
uno sanguine qd̾ idem significare
nulli dubium ẽ. Nomine enĩ san¬
guinis ꝓpaginẽ carnis designat:
& ꝑ carnem more solito scͥpturaꝵ
fuit: aut merito iusticiȩ a roma¬
nis qui eum nouerant ita cog¬
nominabat᷑. Non aũ putandũ ẽ
hunc ẽẽ titum discipłm apłi pau¬
li: cui ipse scripsit epłam: & eum
cretensium ordinauit ep̃m. Ille

Expanded text:
on pauci. Et quidam dicebant: Quid vult seminiverbius hic dicere. De hoc nomine sanctus Augustinus: « Legim Paulum dictum fuisse verborum seminatorem. Dictum est quidem ab irridentibus, sed non respuendum est a credentibus. Erat enim ille revera seminator verborum, sed messor morum. Et nos licet tantilli, et nequaquam illius excellentiae comparandi, in agro Dei, quod est cor vestrum, verbum Dei seminamus, et uberem messem de vestris moribus exspectamus. » Fecitque ex uno omne genus hominum. Quod dicit ex uno, patet, quia ex uno homine significat. Sed plenius habetur in Graeco: Fecit ex uno sanguine, quod idem significare nulli dubium est. Nomine enim sanguinis propaginem carnis designat; et per carnem, more solito Scripturarfuit, aut merito justitiae a Romanis, qui eum noverant, ita cognominabatur. Non autem putandum est hunc esse Titum discipulum apostoli Pauli, cui ipse scripsit Epistolam, et eum Cretensium ordinavit episcopum. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
paulus qui hoc fecerat libertate
non necessitate. ꝓpter scandalũ
iudeoꝵ. ñ propter salutẽ timo¬
thei. iudit illos accepisse occasio.¬
nẽ alterus p̃dicationis. & mo¬
uendȩ in paułu malȩ suspicio¬
nis: noluit circũcidere titum.
Apparet gͦ quare illũ uoluerit.
quare istum noluerit. Illum propt̾
scandalum uideoꝵ uoluit: istũ ꝓꝓter
occasionẽ male credentiũ noluit. Et
quedam mulier nomine lidia pur.

Expanded text:
audisset, qui hoc fecerat libertate, audisset, qui hoc fecerat libertate, non necessitate, propter scandalum Judaeorum, non propter salutem Timothei, vidit illos accepisse occasionem alterius praedicationis, et movendae in Paulum malae suspicionis, et noluit circumcidere Titum. Apparet ergo quare illum voluerit, quare istum noluerit: illum propter scandalum Judaeorum voluit, istum propter occasionem male credentium noluit. Et quaedam mulier, nom
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i iħu xp̃i. In greco est additũ.
in omnẽ temptationẽ. Uisum ẽ
Senĩ sp̃ui scõ: & nob̃. In greco scrip¬
tũ est: placuit enĩ sp̃ui scõ & nob̾.
Dimissi sunt in pace a fr̃ib ad eos¬
qui misert illos. Pro eo quod est ad
eos qui miserunt illos: in greco ha
rito querit᷑ quare apłs qui timo¬
theum circumcidit. titũ circũcide¬
re noluerit: ut ipse scribit ad gala¬
thas. S intelligendu quia timo¬
theum circumcidit propt̃ scanda¬
lum udeoꝵ ut ꝑ ipsum ostend̾et
ñ se moysaice legis sacram̃ta dam¬
nare: s ea gentib tanqͣm saluti
necessaria ñ imponere: s postea¬
quia circũcidit timotheũ quid̃a
ex udeis. quia ꝓpterea uolebant
circumcidi gentes quod dicerent
sine illis sacram̃tis salutem eis
ẽẽ ñ posse: iactare se ceꝑunt &
dicere. quia & paulus hoc tenet
quod & nos dicimus. qͦd sine
sacram̃tis salus ee ñ potest: nã
si hoc non credit. quare timothe¬
um circumcidit: hoc cũ audiss

Expanded text:
In Graeco additum In omnem tentationem. Visum est enim Spiritui sancto, et nobis. In Graeco scriptum est: Placuit enim Spiritui sancto, et nobis. Dimissi sunt cum pace a fratribus ad eosqui miserunt illos. Pro eo quod est Ad eos qui miserunt illos, in Graeco habrito quaeritur, quare Apostolus, qui Timotheum circumcidit, Titum circumcidere noluerit, ut ipse scribit ad Galatas. Sed intelligendum quia Timotheum circumcidit propter scandalum Judaeorum ut per ipsum ostenderet non se Mosaicae legis sacramenta damnare, sed ea gentibus tanquam saluti necessaria non imponere. Sed posteaquam circumcidit Timotheum, quidam ex Judaeis, qui propterea volebant circumcidi gentes, quod dicerent sine illis sacramentis salutem eis esse non posse, jactare se coeperunt, et dicere: Quia et Paulus hoc tenet, quod et nos dicimus, quod sine his sacramentis salus esse non potest. Nam si hoc non credit, quare Timotheum circumcidit? Hoc cum Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
In greco habetur ita. Et uidit in
nom̃ & iuueneus presbit̾ in euͣn¬
głico carmine posuit dicens. Horo¬
matis huius q exꝑtes reddite
cunctos. Apparet gͦ quia ꝑ tridu¬
um illud quo cecatus fuerat. fu¬
turȩ lucis gr̃am expectabat: neqͣ¬
qͣm ociis torpebat. s diuina potiꝰ
illustratione sublimatꝰ. arcͥana
cęlestia rimabatur: idq ni fallor
credibile. qͦd eotempore mysteri¬
ũ euͣngłice dispens ationis edoc¬
tus fuerit. de quo ipse głatur ad
galathas dicens. Neq eñ ego
ab homine accepi illud. neq di-¬
Et paulo post. Cum autẽ placuit
ei qui me segregauit de utero
matris meȩ & uocauit ꝑ grãm su¬
amut reuelaret filium suũ in

Expanded text:
In Graeco habetur ita: Et vidit in In Graeco habetur ita: Et vidit in nomen et Juvencus presbyter in evangelico carmine posuit dicens: Horamatis hujusce expertes reddite cunctos. Apparet ergo quia per triduum illud, quo caecatus futuram lucis gratiam exspectabat, nequaquam otiosus torpebat, sed divina potius illustratione sublimatus arcana coelestia rimabatur; estque, ni fallor, credibile, quod eo tempore mysterium evangelicae dispensationis edoctus fuerit, de quo ipse gloriatur ad Galatas dicens: Neque enim ego ab homine accepi illud, neque diEt paulo post: Cum autem placuit ei qui me segregavit de utero matris meae, et vocavit in gratiam suam, ut revelaret Filium su
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. Et eritis mͥ testes in iherłm
& in omĩ udea & samaria. UiR
 aũ quida qui ante fuerat inci
: uitate magus: seducens gentem
samarie. Pro eo quod est seducẽs.
ingreco scͥptum est existon: quod
significat extasin. id est mentis
excessũ. siue stuporem & admirati¬
onẽ conu̾tens ꝑ ostenta uidelicet
p̃stigioꝵ suoꝵ. Cui auscultabãt
om̃s a minimo usq ad maximũ.
dicentes. Hic est uirtus dei. Hic.
ñ aduerbiũ loci. s ꝓnomen est:
quasi diceretur. iste est uirtꝰ dei.
Pecunia tua tecũ sit in ꝑditionẽ.
Rectius scribitur in ꝑditionẽ iuxta
auctoritatẽ grecã: qm in ꝑditiõe.
Neq enĩ in ea ꝑditione qua nefariꝰ
erat damnandꝰ. pecunia eiꝰ simul
erat cum illo futura: s pecuniã
quã ꝓ sacrilego mercatu offere¬
bat apłis secum retinere. illis acciꝑe
nolentib. uissus ẽ. & hoc in ꝑditi¬
onẽ sui: ut huius nimirũ causa
pecunie. quã ob inuistã empti¬
onẽ congregauerat. penas lue.

Expanded text:
testes in Jerusalem, et in omni Judaea et Samaria . Vir autem quidam, qui ante fuerat in civitate magus seducens gentem Samariae. Pro eo quod est seducens, in Graeco scriptum est ἐξιστῶν, quod significat in exstasin, id est, mentis excessum, sive stuporem et admirationem, convertens, per ostenta videlicet praestigiorum suorum. Cui auscultabant omnes a minimo usque ad maximum, dicentes: Hic est virtus Dei. HIC, non adverbium loci, sed pronomen est. Quasi diceretur: Iste est virtus Dei. Pecunia tua tecum sit in perditione. Rectius scribitur, in perditionem, juxta auctoritatem Graecam, quam in perditione. Neque enim in ea perditione, qua homo nefarius erat damnandus, pecunia ejus simul erat cum illo futura, sed pecunia quam pro sacrilego mercatu offereostolis, secum retinere, illis accipere nolentibus, jussus est, et hoc in perditionem sui, ut hujus nimirum causa pecuniae, quam ob injustam emptionem congregaverat, poenas luere
Abbreviated transcription (Latin):
pretes sequens ahialon iudice qui
post abessam decem annos popłm
rexit. in suis chronicis ponere suꝑ¬
sedit. Uerum deprehendens sͥ decẽ
annos prefiniti calculi in hystoria
sacra uxta editionẽ quã sequebat᷑.
deesse: curauit hos de suo uͥ cõmodu

Expanded text:
pretes sequens, Ahialon judicem, qui pretes sequens, Ahialon judicem, qui post Abessam decem annis populum rexit, in suis Chronicis ponere supersedit. Verum deprehendens decem sibi annos praefiniti calculi in historia sacra juxta Editionem, quam sequebatur, deesse, curavit hos de suo, ubi commodum
Abbreviated transcription (Latin):
apłs uulgi opinionẽ secutꝰ: sicut
in p̃cedenti libro iam diximꝰ. llerũ
qͦd ibi dixi. quia eusebius iosephum
secutꝰ. principatui samuheł & saulis¬
dederit quadraginta annos ȩquali
int̾ eos numero disꝑtitos: postino.¬
du in hystoria iosephi diligentiꝰ ex
tempore ꝑspiciens. uidi qd ñ ipse
quadraginta annos prefatȩ etatis
scͥpserit: s duodecĩ tantũ samueli.
uiginti autẽ annos assignauerit
saiili. S & relectis sollertius chro¬
eusebius hoc in loco auctoritatẽ seqͥ
cũ iosephus iuginti sex annos tribu¬
at. in se potius uiginti septem anno¬
tandos putauit. Hoc gͦ in causa fu.¬
it. quia sullum sequeretur. nequaꝙͣ
prescriptũ quadringentoꝵ & octo¬
ginta annoꝵ numerũ ab exitu is¬
raelis ex egypto usq dum templũ
edificari inciꝑetur plenũ posset ha¬
bere: s decem minꝰ annos eiusdem
ȩtatis in siuis codicib inueniret. Qd̃
ideo passus ẽ: quia septuaginta int̾¬

Expanded text:
apostolus vulgi opinionem secutus, sicut apostolus vulgi opinionem secutus, sicut in praecedenti libro jam diximus; verum quod ibi dixi, quia Eusebius Josephum secutus principatui Samuelis et Saulis quadraginta annos dederit, aequali inter eos numero dispertitos, postmodum historias Josephi diligentius ex tempore perspiciens, vidi quod non ipse quadraginta annos ei praefatae aetatis scripserit, sed duodecim tantum Samueli, viginti autem annos assignaverit Sauli. Sed et, relectis solertius libriEusebius hoc loco auctoritatem Josepcum Josephus viginti sex annos tribuat, ipse potius viginti septem annotandos putavit. Hoc ergo in causa fuit, quia si illum sequeretur nequaquam praescriptum quadringentorum et octoginta annorum numerum ab exitu Israelis ex Aegypto, usque dum templum aedificari inciperet, plenum posset habere, sed decem minus annos ejusdem aetatis in suis Codicibus inveniret. Quod ideo passus est, quia Septuaginta inter
Abbreviated transcription (Latin):
positum dociumꝰ. Et destruens
gentes septem in t̾ra chanaan.
sorte distribuit eis terrã eoꝵ: qͣsi
pꝰ quadringentos & quinqͣginta
annos. Et post hec dedit iudices
Quomͣ hic numerus possit intel¬
ligi in p̃cedente libro nr̃e expo¬
sitionis qdiximꝰ: s sciendũ qͦd¬
in greco aliter scriptũ est. Et des¬
truens gentes in terra chanaan sep¬
tem. sorte distribuit eis terrã eoꝵ:
& post hȩc quasi annis quadrin-¬
gentis & qͥnquaginta dedit eis uidi¬
ces usq ad samuhel ꝓpħam. Quod
qͣm conueniat sententiȩ quȩ in libro
regũ continet᷑. quia ab exitu israel
ex egypto usq ad edificationẽ tẽpli
fuerunt anni quadringenti octo¬
ginta. ñ est nr̃e facultatis expon̾e:
nisi forte uulgarẽ in loq̃ndo famã
secutꝰ est: qͦd fecisse beatus stepha¬
sepultura duodecĩ patͥarchaꝵ pro¬
batur. Et dedit illis d̾s saul filiũ
cis de tribu beniamin. annis .xl.
Et hoc in loco de regno saulis uidet᷑

Expanded text:
ra similiter positum docuimus. Et destruens ra similiter positum docuimus. Et destruens gentes septem in terra Chanaan, sorte distribuit eis terram eorum quasi post quadringentos et quinquaginta annos, et post haec dedit judices. Quomodo hic numerus possit intelligi in praecedenti libro nostrae expositionis, diximus. Sed sciendum qin Graeco aliter scriptum est: Et destruens gentes in terra Chanaan septem, sorte distribuit eis terram eorum. Et post haec quasi annos quadringentos et quinquaginta, dedit eis judices usque ad Samuel prophetam. Quod quomodo conveniat sententiae, quae in libro Regum continetur, quia ab exitu Israelis ex Aegypto usque ad aedificationem templi, fuerint anni quadringenti nonaginta, non est nostrae facultatis exponere, nisi forte vulgarem in loquendo famam secutus est, quod fecisse beatus Stephasepultura duodecim patriarcharum probatur Et dedit illis Deus Saul filium Cis, virum de tribu Benjamin annis quadraginta. Et hoc in loco de regno Saulis videtur
Abbreviated transcription (Latin):
pħam udeũ: cui nomen erat
barieii. In greco habet plus. qͥd
interpretatur helimas. Resi¬
stebat autẽ illis helimas magꝰ.
sic enĩ interpretat᷑ nom̃ eiꝰ: que¬
rens auertere ꝓconsulẽ a fide.
Saulus aũ qui & paulus reple¬
barnabȩ pꝰ abrenunciationẽ
mutatũ est nom̃. ut ꝓ ioseph uo¬
caret᷑ barnabas. id est ꝓ aucto
filius consolationis: postqͣm enĩ
auctus & appositus est numero
ita saulus post acceptum apłatus
gradũ. pauli nom̃ accepit. Quia
enĩ de fuꝑbo humił factus fuerat:
recte ꝓ saulo paulus uocatꝰ est.
Saulus quippe a saule impio ce ꝑse¬
quutore rege: paulus uͦ ab humili
spũ & modico nominat᷑. Paulũ
eñ modicũ est. Unde nom̃ suũ
quod̾a modo interpretatꝰ: ipse dice¬
bat. Ego enĩ sum minimꝰ apłoꝵ:
qui ñ sum digniis uocari apłs:
quia ꝑsequutꝰ sum eccłiam dei.
Et confestim cetidit in eum caligo
intͥpres ideo ñ est secutꝰ. quia no¬
mn hoc latine singłarem nume.¬

Expanded text:
phetam Judaeum, cui nomen erat phetam Judaeum, cui nomen erat Barjesu. In Graeco habetur plus: Quod interpretatur Elimas. Resistebat autem illis Elimas magus sic enim interpretatur nomen ejus quaerens avertere proconsulem a fide. Saulus autem, qui est Paulus, repleBarnabae mox post abrenuntiationem mutatum est nomen, ut pro Joseph vocaretur Barnabas, id est, pro aucto, filius consolationis. Postquam enim auctus et appositus est numero ita Saulus post acceptum apostolatus gradum Pauli nomen accepit. Quia enim de superbo humilis factus fuerat, recte pro Saulo Paulus vocatus est: Saulus quippe pro Saule impio et persecutore rege, Paulus vero ab humili spiritu et modico nominatur. Paululum enim Modicum est. Unde nomen suum quodammodo interpretans ipse dicebat: Ego enim sum minimus apostolorum, qui non sum dignus vocari apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei . Et confestim cecidit in eum caligo interpres ideo non est secutus, quia nomen hoc Latine singularem nume
Abbreviated transcription (Latin):
herodis factum ẽẽ uidetur. qͥ mor¬
tuus est tercio claudii pͥncipis an¬
no: qui est iuxta fidem chronicoꝵ
tercius decimus a passione dn an-
nus. Cum gͦ constet paulũ cum
barnaba post tantũ tempꝰ ꝑ actȩ
dominicȩ passionis in aplatum
ẽẽ segregatũ: patet ꝓfecto eosmul¬
tũ errare. qui librũ euius supͣ me¬
minimꝰ. de obitu scẽ marie com.¬
posuert̃ uł susceꝑunt. S cͥptum
nanq est in eodem figm̃to ut
sepe cõmemorauimꝰ. quia sccło anno
pꝰ ascensionẽ dni cũ moritura eẽt
eadem beatissima di genitͥx. apłi
iam tunc ꝑ orbem ad predicand̾u
disꝑsi. subito ad eam iuisitandã
om̃s in nube rapti conuenerint:
in quib & paulus nuꝑ ad fidem
conu̾sus. ac mox cum barnaba gẽ-¬
tiũ factus apłs. Quod longe aliter
luce credit. intelligit: ac ꝑ hoc
prefatum de obitu sc̃ȩ marie
libellũ cum manifeste erret in
tempore. in ceteris quoq suspec¬
te fidei eẽ comꝑit. Inuenerunt

Expanded text:
Herodis factum esse videtur, qui morHerodis factum esse videtur, qui mortuus est tertio Claudii principis anno, qui, est juxta fidem chronicorum, tertius decimus a passione Domini annus. Cum ergo constet Paulum cum Barnaba post tantum tempus peractae dominicae passionis in apostolatum esse segregatum, patet profecto eos multum errare, qui librum cujus supra meminimus de obitu sanctae Mariae composuerunt vel susceperunt. Scriptum namque est in eodem figmento, ut saepe commemoravimus, quod secundo anno post ascensionem Domini, cum moritura esset eadem beatissima Dei genitrix, apostoli jam tunc per orbem ad praedicandum dispersi, subito ad eam visitandam omnes in nube rapti convenerint; in quibus et Paulus nuper ad fidem conversus, ac mox cum Barnaba gentium factus apostolus. Quod longe aliter Lucae credit, intelligit; ac per hoc praefatum de obitu beatae Mariae libellum, cum manifeste erret in tempore, in caeteris quoque suspectae fidei esse comperit. Invenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd & fecerunt. mutentes ad semores
ꝑ manꝰ barnabe & pauli. Uidentur
hic male intelligentib discipłi ñ
seruasse mandatum dni: quo ait.
Nolite solliciti eẽ de crastinõ. uel
quod paulus sepe de se ipso testat᷑.
qd̾ manib suis oꝑatus est. ne quẽ
grauaret: ñ udetur iuxta manda¬
tũ dni imitatꝰ uolatilia cęli & lilia
agri. S his & huiusmodi scͥpt᷑aꝵ
locis satis apparet d̾nm nr̃m ñ hoc
imꝓbare siquis humano more ista
ꝓcuret: s siquis propt̾ ista do mili¬
tet: ut in oꝑib suis ñ regnũ di. sed
istoꝵ adquisitionẽ in tueat᷑. Ad hãc
gͦ regłam hoc totũ preceptũ redi¬
gitur: ut etiã in istoꝵ ꝓuisione
lis siue caligis ut quid̾a codices
habent: in greco sandalia habent᷑.
gura mystici sensus. Habebant
enĩ pedem apłi neq tectũ neq mi¬
dũ. ad terram: ut admonerent᷑ eiͫ.
qͦd scͥptum est. Qm speciosi super
montes pedes eungłizantiũ pac̃e.¬
nali. & concionabat᷑ ad eos. Pro tͥ¬

Expanded text:
Quod et fecerunt mittentes ad seniores per manus Barnabae et Pauli. Videntur hic male intelligentibus discipuli non servasse mandatum Domini, quo ait: Nolite solliciti esse de crastino , vel quod Paulus saepe de se ipso testatur, quod manibus suis operatus est, ne quem gravaret, non videtur juxta mandatum Domini imitatus volatilia coeli et lilia agri. Sed his et hujusmodi Scripturarum locis satis apparet Dominum nostrum non hoc improbare, si quis humano more ista procuret; sed si quis propter ista Deo militet, ut in operibus suis non regnum Dei, sed istorum acquisitionem intueatur. Ad hanc ergo regulam hoc totum praeceptum redigitur, ut etiam in istorum provisilis sive caligis, ut quidam Codices habent, in Graeco sandalia habentur.gura mystici sensus. Habebant enim pedem apostoli nec tectum neque nudum ad terram, ut admonerentur nequcriptum est: Quam speciosi super montes pedes evangelizantium nali, et concionabatur ad eos. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
Iqͦq ioius qui erat ante cuuitatem
tauros & coronas ante ianuas af¬
ferens: & cet̾a. Moris erat gentiliũ
teste plinio: ut d̃oꝵ suoꝵ honori
sacrificantes sum̾ent coronas uicti¬
mis simul coronatis. Suꝑuenert̃
aũ quida ab anthiochia & icomio
‸iudei. In greco ita incipit hȩc nar.¬
Sratio. Demorantib aũ eis ce docẽ.¬

Expanded text:
quoque Jovis, qui erat ante civitatem, tauros et coronas ante januas afferens, etc. Moris erat gentilium, teste Plinio, ut deorum suorum honori sacrificantes, sumerent coronas victimis simul coronatis. Supervenerunt autem quidam ab Antiochia et Iconia Judaei. In Graeco ita incipit haec narratio: Demorantibus autem eis et doce
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlis. Quod aũ scripsi in libro pͥore
qͥa phytona hebraice os abyssi
posset significare: scripsi quod in
libro hebreoꝵ nominũ inueni uer¬
bũ: sciat lector quia grecũ nom̃ est
hoc. & ulolenter iuxta linguã he¬
bream interpretatũ: quod etiam
ipse nominum hebreoꝵ int̾pres.
iheronimꝰ non tacuit: quasi phyto¬
na diceret᷑. P. nanq litteram hebre¬
i ñ habent: s in uerbis barbaris.
ꝓ illa . F. utuntur. Sane notandũ.
quia in hac lectione ubi seriptũ ẽ
puellam obuiare nob̾: ꝓ eo quod
est latine obuiare: in greco scriptũ
est. ypantesse. Quod ideo cõmemo¬
randum putaui: ut animaduer¬
tat lector dͥnicam sollemnitatem
quȩ uocatur ypanti d̾ni. inde no¬
men accepisse grece: qͦd allato in
templũ domino. symeon & anna

Expanded text:
I. Quod autem scripsi in libro priore, quia pythona Hebraice os abyssi posset significare, scripsi quod in libro Hebraeorum nominum inveni. Verum sciat lector quod Graecum est hoc nomen, et violenter juxta linguam Hebraeam intepretatum, quod etiam ipse nominum Hebraeorum interpres Hieronymus non tacuit, quasi Fythona diceretur: p namque litteram Hebraei non habent, sed in verbis barbaris f pro illa utuntur. Sane notandum quia in hac lectione, ubi scriptum est puellam obviare nobis, pro eo quod est Latine obviare, in Graeco scriptum est, ὑπαντῆσαι, quod ideo commemorandum putavi, ut animadvertat lector dominicam solemnitatem, quae vocatur Ὑπαντὴ Domini, inde nomen accepisse Graece, quod allato in templum Domino Simeon et Anna,
Abbreviated transcription (Latin):
Quo numero quadragesimo huius
scłi significari uidetur excursus in
his qui uocant᷑ ꝑ gr̃am: ad eum qui
ñ uenit legem soluere s adimplere.
plicata quadraginta faciunt: qm
qui redempti sunt a dno. de regio¬
nib congregauit eos: ab oriente
& occidente ab aquilone & mari
Ieuinans itaq quadraginta dieb
ante mortẽ carnis uelut clamabat
abstinete uos adesid̾iis huius scłi:
manducans & bibens quadraginta
dieb pꝰ resurrectionẽ carnis. uelut
minis: qm̃ qui in agone est ab oĩb
abstinens est: cybus autẽ in spe
pacis. quȩ ꝑfecta ñ erit nisi cũ corpꝰ
nr̃m cuius expectamꝰ redemptionẽ
induerit immortalitatẽ: qͦd nondũ
ad ipiscendo glamur. s sꝑando iam
pascimur. Utrunq apud nos simul
agere oftendit. dicens. Spe gauden¬
tes. in tribulatione patientes: tanꝙͣ
illud ẽẽt in cybo. hoc in ieuinio. Si¬
mul enĩ cũ uiã dñi carpimꝰ. & aua¬
nitate presentis scł̃i ieiuinamꝰ. & fu¬

Expanded text:
Quo numero quaQuo numero quasaeculi significare videtur excursus in his qui vocantur ad gratiam, per eum qui non venit legem solvere, sed adimplere. plicata quadraginta faciunt: quoniam qui redempti sunt a Domino, de regionibus congregavit eos, ab Oriente et Occidente et Aquilone et Mari . Jejunans itaque quadraginta diebus ante mortem carnis, velut cAbstinete vos a desideriis hujus saeculi. Manducans autem et bibens quadraginta diebus post resurrectionem carnis, veluti minis. Quoniam qui in agone est, in omnibus abstinens est. Cibus autem in spe pacis, quae perfecta non erit, nisi cum corpus nostrum cujus exspectamus redemptionem, induerit immortalitatem, quod nondum adipiscendo gloriamur, sed sperando jam pascimur. Utrumque Apostolus simul nos agere ostendit, dicens: Spe gaudentes, in tribulatione patientes . Tanquam illud esset in cibo, hoc in jejunio. Simul enim cum viam Domini carpimus, et a vanitate praesentis saeculi jejunamus, et fu
Abbreviated transcription (Latin):
tuo om̃s assumꝰ. In greco habet. in
conspectu di assumus. Quod recte
dicebatur ab eo qui ꝓmptũ habe¬
bat animũ diuinȩ uoluntati. mox
ut eam disceret obtemꝑare: & eius
ubiq maiestatẽ credebat ẽẽ presen¬
tem. Nobis qui manducauimꝰ &
bibimꝰ cum illo: postqͣm resurrexit
a mortius. In greco est additum: ꝑ
dies quadraginta. Et sc̃s augustinꝰ
in suo codice ita haberi declarauit:
atq exponendo subiunxit. Non qͦd
cotidie ꝑ dies quadraginta cũ illo
manducassent & bibissent: ñãerit con¬
trariũ iohanni qui octo dies illos in¬
terposuit quib eis uisus ñ est. ut ter¬
nauit cum temptaret᷑ ante mortem
cybo adhuc indigens: manducauit
autem & bibit. cum głi ficaret᷑ iam
cẏbo ñ indigens. Illic enim in se os
bis suam consolationẽ. Quadragenis
remo sicut in eungłio scriptũ est. an¬
te mortẽ carnis suȩ: & rursus qua¬
dragerus dieb cum discipłis fuit.
intrans & exiens manducans & bi¬
bens post resurrectionẽ carnis suȩ

Expanded text:
a Domino. In Graeco habetur: In conspectu Dei adsumus. Quod recte dicebatur ab eo qui promptum habebat animum divinae voluntati, mox ut eam disceret, obtemperare, et ejus ubique majestatem credebat esse praesentem. Nobis qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis. In Graeco additum est Per dies quadraginta; et sanctus Augustinus in suo Codice ita haberi declaravit, atque exponendo subjunxit: « Non quod quotidie per dies quadraginta cum illo manducassent atque bibissent. Nam erit contrarium Joanni, qui octo dies illos interposuit, quibus eis visus non est, ut ternavit cum tentaretur ante mortem, cibo adhuc indigens; manducavit autem et bibit, cum glorificaretur, jam cibo non indigens. Illic enim ostendebabis suam consolationem quadragenis remo, sicut in Evangelio scriptum est, ante mortem carnis suae; et rursus quadraginta diebus cum discipulis fuit intrans et exiens, manducans et bibens post resurrectionem carnis suae. »
Abbreviated transcription (Latin):
tis dm imponere iugum suꝑcerui.¬
ces discipłoꝵ. quod neq patres nr̃i
neꝙ nos portare potuimꝰ: Constat
famulari ac placere nititur: qui
precepta eius absꝙ auxilio gr̃ȩ il
lius seruare se posse confidit. Ue¬
rũ beatus petrus grauissimũ le-

Expanded text:
tis Deum imponere jugum super cervices discipulorum, quod neque patres nostri, neque nos portare potuimus. Constat famulari ac placere nititur, qui praecepta ejus absque auxilio gratiae ejus servare se posse confidit. Verum beatus Petrus gr
Abbreviated transcription (Latin):
strũ iħm. sicut & in psalmo scrip.¬
tũ est. filius mĩs es tu. ego hodie ge¬
nui te: cum suscitauit eũ a mor¬
tuis amplius ñ regressurũ in inte¬
in die resurrectionis existit. Et paulo
post cõmemorata sententia apłi qͣ

Expanded text:
stum, sicut et in psalmo scriptum est: Filius meus es tu, ego hodie genui te, cum suscitavit eum a mortuis, amplius non regressurum in intein die resurrectionis existi. » Et paulo post
Abbreviated transcription (Latin):
deo. s seipsum exinaniuit formã
serui accipiens. & ceta: & in gloria
inqͥt patͥs hodie genitus nascitur.
id est in manentẽ ante di formam.
ꝑ premiũ mortis forme seruilis
assumptio honestat᷑: fitq sub t̾e¬
pore noua nec tam̃ inusitata na¬
tiuitas: cũ presumenda głam dei
patͥs qui ex forma di in forma ho¬
minis erat reꝑtus. primogenitꝰ¬
Sex mortuis nasceretur. Llidete con¬
Stemptores. & admiramini. & disꝑ¬
dimini. In greco ita scͥptum ẽ. Au-¬
dite contẽptores & admiramini:. re.¬
spicite & disꝑdimini. Qui loq̃ntes
suadebant eis. ut ꝑmanerent in
gr̃a di. Hic in greco sequit᷑ uersus:
Iquẽ nr̃i codices ñ hñit. Factum ẽ¬

Expanded text:
Deo, sed se exinanivit formam servi accipiens , et caetera: « Et in gloria, inquit, Dei Patris hodie genitus nascitur, id est, in manentem antea Dei formam per praemium mortis formae servilis assumptio honestatur, fitque sub tempore nova, nec tamen inusitata nativitas, cum ad resumendam gloriam Dei Patris, qui ex forma Dei in forma servi erat repertus, primogenitus ex mortuis nasceretur. » Videte, contemptores, et admiramini, et disperdimini. In Graeco ita scriptum est: Audite, contemptores, et admiramini; respicite, et disperdimini. Qui loquentes suadebant eis ut permanerent in gratia Dei. Hinc in Graeco sequitur versus, quem nostri Codices n
Abbreviated transcription (Latin):
ita meminit. S id quod nunc in psal¬
mo est filius m̃s es tu. ego hodie
genui te. ñ ad uirginis partũ. neq
lauachri regenerationẽ. s primo¬
genitũ a mortuis ꝑtinere apłica
auctoritas ẽ. Nlanq in libro actuũ

Expanded text:
to. Sed id, quod nunc in psalmo est: filius meus es tu, ego hodie genui te, non ad uirginis partum neque ad lauacri generationem, sed ad primogenitum ex mortuis pertinere apostolica auctoritas est.
Abbreviated transcription (Latin):
an in sp̃u mansuetudinis: Nunqͥd
inqͥens paulo ius pretoriũ erat. ut¬
uirgã comminaret᷑: & officio lictoris
sent eos trahebant eos: iasonem &
quosda fr̃s ad pͥncipes ciuitatis. In
& quosdam alios fr̃s. Unde intelli¬
gendu est: iasonem quoq frẽm hoc ẽ
fidelem xp̃o fuisse. Multi quidem
crediderunt ex eis: & gentiliũ muli¬
erũ honestaꝵ & uiri non pauci. Ale.¬
lius & conseq̃ntius habent quidã
codices uxta exemplar grecũ. &

Expanded text:
an in spiritu mansuetudinis ? Nunquid inquiens, Paulo jus praetorium erat, uirga comminaretur, et cum officio lictorisant Jasonem, et quosdam fratres ad principes civitatis. In  quosdam alios fratres; unde intelligendum est Jasonem quoque fratrem, hoc est, fidelem Christo fuisse. Multi quidem crediderunt ex eis et gentium mulierum honestarum, et viri non pauci. Melius et consequentius habent quidam Codices juxta exemplar Graecum: Et
Abbreviated transcription (Latin):
tionib mentẽ diuidat: s in sola
sui conditoris seq̃nda uoluntate
constringat. Et cornelius ait.
A nudius quartana die usq ad hanc
horam: eram ieiunans & adorans
a sexta hora usq ad nonam horam.
Ubi aꝑte ostenditur. quia quarta
die anteqͣm hec cum petro loque¬
ret᷑. ieuinus ad horam usq nonã
ꝑmanebat: & ut ieiuniũ deo accep.¬
tabile fieri posset. a sexta diei hora
usq ad nonã deuotis precib age¬
bat: ido ꝙ quod tanta ieiunii atq
orationis instantia q̃rebat optine

Expanded text:
tionibus mentem dividat, sed in sola tionibus mentem dividat, sed in sola sui Conditoris sequenda voluntate se constringat. Et Cornelius ait: A nudiusquarta die usque in hanc horam eram jejunans et adorans, a sexta hora usque ad nonam. Ubi aperte ostenditur quia quarta die antequam haec cum Petro loqueretur, jejunus ad horam usque nonam permanebat; et ut jejunium Deo acceptabile fieri posset, a sexta diei hora usque ad nonam, devotis precibus agebat; ideoque quod tanta jejunii et orationis instantia quaerebat, obti
Abbreviated transcription (Latin):
Iuxta hanc gͦ significantiã dicit᷑¬
int̾pres transtulit occide & man¬
duca. Eque autẽ int̾pretari pote.¬
rat macta & manduca: ut intel.¬
ligeret ad hoc sͥ oblata cęlitus diu̾¬
si gñis animantia. ut eos qui per
hiuius modi animantia designa¬
bant᷑. predicando hostiam dũi
faceret: erutos uidelicet de noxia
uita paternȩ traditionis. atq in
nouã uitã diuinȩ seruitutis ꝑ sacͣ¬
menta dnĩcȩ passionis translatos.
dixeris. Facile quide huiꝰ diuine
uocis patet sensus:quia gentiles
qͦs petrus adhuc immundos puta.¬
bat. int̾na sui conditoris ꝓuisio.
iam int̾ mundos computabat.
S notanda scͥpturȩ scẽ consuetudo.
quȩ immunda solet appellare cõ¬
munia: qͥa nimirũ qui uariis uult¬
seruire illecebris mundꝰ ẽẽ non ua¬
let. dicente scͥptura. nemo potest
duob dominis seruire. Et iterũ.
Dñm dm tuũ adorab̾: & illi soli
seruies. Qui gͦ mundꝰ ẽẽ desiderat
ñ diuersis & multiphariis cogita¬

Expanded text:
xta hanc ergo significationem dicitinterpres transtulit Occide et manduca. Aeque autem interpretari poterat Immola et manduca, ut intelligeret ad hoc sibi oblata coelitus diversi generis animantia, ut eos qui per hujusmodi animantia designabantur, praedicando hostiam Domini faceret, erutos videlicet de noxia vita paternae traditionis, atque in novam vitam divinae servitutis per sacramenta Dominicae passionis translatos. dixeris. Facilis quidem hujus divinae vocis patet sensus, quia gentiles quos Petrus adhuc immundos putabat, interna sui Conditoris provisio jam inter mundos computabat. Sed notanda Scripturae sanctae consuetudo, quae immunda solet appellare communia, quia nimirum qui variis servire vult illecebris, mundus esse non valet, dicente Scriptura: Nemo potest duobus dominis servire . Et iterum: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Qui ergo mundus esse desiderat, non diversis et multifariis cogita