comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
test facere bonum. Omẽm quippe in-¬
mundiciã. & carnis & animȩ nuncupat.
Malicia autem proprie ad interions
hominis prauitatẽ respicit. Suscipite
inquit insitũ uerbũ diͣ. Idest uerbũ
quod ur̃ĩs cordib p̃dicando inponimꝰ:
uos discendo suscipite. U el certe ita sen-¬
ciendũ u̾bũ. quod uobis in die redemp-¬
tionis insitum est. quando uolunta-¬
tie genuit uos dͣs. iã nunc ꝑfectius sus¬
cipite: etiam opib inplendo. quod iam
in ministerio tenetis. O dͦ potest salua¬
re anumas ur̃as: E tiam su n corpore
temptationes pauiamini. uł a ꝑsidis
moite consummenuni. Es tote auiem
factores uerbi & ñ auditores tantũ & ce¬
tera. Sic & paulus de legis cultorbus.
in apocalipsi. ioħs cũ dixiss&. beatus qui
illa scripta sunt. Qui autẽ ꝑsperent
in lege ꝑfecta libertatis & ꝑmanserit
inea. Legem ꝑfectam libertatis grãm
dicit euuangelii. Nichil enĩ ad ꝑfectũ

Expanded text:
test facere bonum. Omnem quippe imtest facere bonum. Omnem quippe immunditiam et carnis et animae nuncupat. Malitia autem proprie ad interioris hominis pravitatem respicit. Suscipite inquit insitum verbum, id est, verbum quod vestris cordibus praedicando imponimus, vos discendo suscipite. Vel certe ita sentiendum est: verbum quod vobis in die redemptionis insitum est, quando voluntarie genuit vos Deus, jam nunc perfectius suscepit, etiam operibus implendo, quod jam in ministerio tenetis. Quod potest salvare animas vestras. Etiam si in corpore tentationes patiamini, vel a perfidis morte factores verbi non auditores tantum. Sic et Paulus de legis cultoribus in Apocalypsi Joannes cum dixisset: Beatus qui illa scripta sunt . Qui autem perspexerit in lege perfectae libertatis, et permanserit in ea. Legem perfectae libertatis, gratiam dicit Evangelii. Nihil enim ad perfectum
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ posse cernamus seueritatẽ erga eos
uerbi uł etiã iudicii disttictionis eribe¬
amus. manente tam̃ quantũ natura
humana patitur statu nt̃e mentis
sereno. C redo. finees. samuel. helias.
bilem uidit iratus nimis comminatus
ei penam quã & oꝑe patrauit. Ira enĩ
uiri. iusticiam dĩ nͣ oꝑatur. Facilis est
sensus. quia qui iracundie uicio se incau¬
tus subuigat. & si hominib ustus appa-¬
t&. in diuino eramine nondũ ꝑfecte
iustus est. Uerũ altius potest intellig
cũ tranquillitate iudicas. qualiscumq
uder homo amissa mentis tranquilli¬
tate delinquentẽ iudicat. etiã si iuste
iudicat. iusticiã tam̃ diuini examinis
in quã ꝑturbacio cadere nescit imita¬
ri nͣ porest. P ropt̃ quod abicientes
omẽm inmundiciã & abundanciam
malicie ĩ mansuetudine suscipite ĩsitũ
uerbũ. Primo & corpus & mentem
a uiciis iub& exputgare. ut digni enste¬
re possint qui uerbũ salutis ꝑcipiant.

Expanded text:
non posse cernamus, severitatem erga eos non posse cernamus, severitatem erga eos verbi, vel etiam judicium districtionis exhibeamus, manente tamen quantum natura humana patitur statu nostrae mentis sereno. Credo, Phinees, Samuel, Elias, bilem vidit, iratus nimis, comminatus ei poenam quam et opere patravit. Ira enim viri justitiam Dei non operatur. Facilis est sensus, quia qui iracundiae vitio se incautus subjugat, et si hominibus justus apparet, in divino examine nondum perfecte justus est. Verum altius potest intelligi, cum tranquillitate judicas: qualiscunque judex homo, amissa mentis tranquillitate, delinquentem judicat, etiam si juste judicat, justitiam tamen divini examinis, in quam perturbatio cadere nescit, imitari non potest. Propter quod abjicientes omnem immunditiam et abundantiam malitiae, in mansuetudine suscepistis insitum verbum. Prius et corpus et mentem a vitiis jubet expurgare, ut digni existere possint, qui verbum salutis percipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ subripit cuiuis hominuͣ quantula¬
cũq iactancia. Hinc ieremias bene
instituti adolescentis uitã describens
modestiã taciturnitatis. inter prima
uututũ studia computat. ẜ onũ est
uiro inquit cũ portauerit iugũ ab ado¬
lescentia sua. sedebit solitarius & tace¬
bit. Et tardus inquit adiram. quia
maturitas sapientie ñ nisi in tranquil¬
la mente ꝑcipitur. Scriptũ ẽ enĩquia
ira ĩ sinu stulti reqiuiescit. Non ita
uelocitatẽ ire uetat ut huiꝰ tarditatẽ
approb& .s. hoc pociꝰ ammon&e. ut &
ora ꝑturbationis ac litium. ne nob
ita subripiat caueamus. aut si forte
subripuerit. intra oris septa eiꝰ cohi¬
beamus impetũ & eracta hora discri¬
minis liberiꝰ eã ad integrũ a nr̃o core
ꝑ tempus eipurgemus. Uel ceite tar-¬
dos ad irã nos esse p̃cepit. ut ñ quaslib&
ob causas serenuatẽ nt̃i uultus in aus¬
teritatẽ uertamus s ceita eristente
racione. Uerbi graͣ si alit̃ corrigi prori¬
mos maxime qui nobis cõmissi sunt

Expanded text:
n subrepat cuilibet hominum quantulumcunque jactantiae. Hinc Jeremias bene instituti adolescentis vitam describens, modestiam taciturnitatis inter prima virtutum studia computat. Bonum est vero, inquit, cum portaverit jugum ab adolescentia sua. Sedebit solitarius et tacebit . Et tardus ad maturitas sapientiae, non nisi tranquilla mente percipitur. Scriptum est enim, quia ira in sinu stulti requiescit . Non autem ita velocitatem irae vetat, ut hujus tarditatem approbet, sed hoc potius admonet, ut et hora perturbationis ac litium, ne nobis ira subrepat caveamus. Aut si forte subrepserit, intra oris septa ejus cohibeamus impetum, ut exacta hora discriminis liberius eam ad integrum a corde nostro per tempus expurgemus. Vel certe tardos ad iram nos esse praecipit, ut non quaslibet ob causas serenitatem nostri vultus in austeritatem vertamus, sed certa existente ratione, verbi gratia, si aliter corrigi proximos maxime qui nobis commissi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a uid& prorimum curando
contegit. unta illud psalmiste.
Bcati quoꝵ remisse sunt miquitates
& quoꝵ tecta sunt peccata. nec obliuis¬
citur hotans beatus iacob quod supiꝰ
ait. N olite plures magistri fier fra¬
tres mei. Ibi namq inperfectos in pro¬
pria actione a magisterii officio qͦo
per iactanciam querebant summou&:
hic uero instructos ex om̃i parte quid¬
fraternitatis agere debeant edoc&.
Quod enĩ hic doctor facere perhibet᷑.
hoc alio loco karitas facere memorat᷑.
dicente bearo apło petro quia kari¬
tas operit multitudinem peccatoꝵ
Nec p̃tereundum qo hec errantis con¬
uersio non solum loquendo s plerũq
bene agendo perficitur. N ã siquis
etiam lingua tacente prorimis exem¬
pla bone actionis ostendit. eosq ad
imitanda quȩ neglererant elemosine
uł hospitalitatis uł alioꝵ opera uir¬
tutum conuertit: officium profecto
doctoris exsequitur ac pro eiꝰ quem cor¬
rerit saluacione frarris certam a pio

Expanded text:
omnia videt proximum curando omnia videt proximum curando contegit, juxta illud Psalmistae: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Nec obliviscitur haec hortans beatus Jacobus, quod superius ait: Nolite plures magistri fieri, fratres mei . Ibi namque imperfectos in propria actione a magisterii officio quod per jactantiam quaerebant, submovet. Hic vero instructos ex omorem fraternitatis agere debeant, edocet. Quod enim hoc doctor facere perhibetur, hoc alio loco charitas facere memoratur, dicente beato Petro apostolo: Quia charitas operit multitudinem peccatorum . Nec praetereundum, quod haec errantis conversio non solum loquendo, sed plerumque etiam bene agendo perficitur. Nam si quis, etiam lingua tacente, proximis exempla bonae actionis ostendit, eosque ad imitanda quae neglexerant eleemosynae vel hospitalitatis, vel aliarum opera virtutum convertit, officium profecto doctoris exsequitur, ac pro ejus quem correxit salvatione fratris, certam a pio
Abbreviated transcription (Latin):
quid marime loqui debeam osten¬
dit᷑. Iubemͣ itaq oe are & psallere dnĩa
quociens aliquib pulsam̃ aduersis.
Itẽ confiteri alterutrum peccata nr̃a
ꝙ orare pro inuicem ut saluemur.
Pro sanitate prorimoꝵ nͣ solũ tempi¬
rali. s pocius eterna quantũ possum
inpendere curam. Si enĩ magne mi¬
ceclis ẽ a morte eripere carnem qnͣdes
morituram. quanti est meriti a mor
te liberare anumam in celesti patri
sine fine uicturam: N otandũ sanr
quia quidam codices habent. salui¬
bit animam suam a morte. Er er
ambiguo. Item greco rra
etiam recte interpretari potest. Et
reuera qui errantem corrigit. sibimi¬
ipsi ꝑ hoc uite celestis gaudia ampli¬
ora conquirit. Saluabit inquit ani¬
mam eiꝰ a morte. Et cooperit mul¬
titudinem peccatoꝵ. Qui peccatiri
ab errore conuertit. & eiꝰ peccata ꝑ
hanc conuersionẽ ab aspectu intͣn
iudicis. suꝑposicione uite meliors
abscondit: & sua quoq. in quib au
offendit errata. ab intuitu eiꝰ qui

Expanded text:
debeamus ostenditur. Jubemur itaque orare et psallere Domino, quoties aliquibus pulsamus adversis. Item confiteri alterutrum peccata nostra, et orare pro invicem, ut salvemur, pro sanitate proximorum, non solum temporali sed potius aeterna, quantam possumus impendere curam. Sic enim magnae mercedis est a morte eripere carnem quandoque morituram, quanti est meriti a morte animam liberare in coelesti patria sine fine victuram? Notandum sane quod quidam Codices habent: Salvabit animam suam a morte. Et ex ambiguo Graeco, ita etiam recte interpretari potest. Et revera qui errantem corrigit, sibimetipsi per hoc vitae coelestis gaudia ampliora conquirit. Salvabit, inquit, animam suam a morte, et cooperiet multitudinem peccatorum. Qui peccatorem ab errore convertit, et ejus peccata per hanc conversionem ab aspectu interni Judicis superpositione vitae melioris abscondit; et sua quoque in quibuscunque offendit errata, ab intuitu ejus qui
Abbreviated transcription (Latin):
contrario gerendum sit ipse demon¬
strat. Siquid inquit alicui uestrũ
tristicie deprimentis uł ab aliis ho¬
minib illata forte iniuria ingrue¬
rit. uel culpa accendente uł domes¬
tico damno preoccupante uł alia
qualib& racione uos contristari con¬
tigerit nequaquam illa hora ad m¬
uicem murmuraturi & de dĩ iudici¬
is querelas deposituri conueniatis:
s pocius ad ecclesiam concurrentes
fleris genib dñm orate: ur consolati¬
onis sue grãm mutat. ne uos tristi¬
cia scłi que mortem oꝑatur absorbe¬
ar. Ipsi quoq crebra psalmodiȩ dul¬
cedine nociuam mesticie pes tẽ
ur̃o de coede repellite. Tn fir¬
matur quis in uobis. inducat pres

Expanded text:
contrario gerendum sit ipse demoncontrario gerendum sit ipse demonstrat. Si quid, inquit, alicui vestrum tristitiae deprimentis, vel ab aliis hominibus illata forte injuria ingruerit, vel culpa accidente, vel domestico damno praeoccupante, vel alia qualibet ratione vos contristari contigerit, nequaquam illa hora ad invicem murmuraturi, et de Dei judiciis querelas deposituri conveniatis, sed potius ad ecclesiam concurrentes flexis genibus Dominum orate, ut consolationis suae gratiam mittat, ne vos tristitia saeculi, quae mortem operatur, absorbeat . Ipsi quoque crebra psalmodiae dulcedine, nocivam moestitiae pestem vestro de corde repellite. Infirmatur quis in vobis? etc. S
Abbreviated transcription (Latin):
prohibuit. quȩ sunt aꝑta peccata:
addir etiam hoc quod quib dam leue
iuidetur. ut iuris quoq uirandi con-¬
suetudinem tollat. Nam hoc quoq
illis nequaquam paruipendendum
patenter apparce. qui illam dñi sen¬
tentiam sollicite considerant qua
dicit. Om̃e uerbum otiosum quod
locuti fuerint homines reddent ra¬
cionem de eo in diem iudicii. Et
non sub iudicio decidatis. Ldeo in¬
quit uosa iurationis culpa conpesco.
ne frequent᷑ uera iurando aliquan-¬
do etiam in ꝑiurium decidatis.s. eo
longius a peierandi uicio stetis. quo
nec uerum deterare nisi prorima
necessitate uelitis.S & ille sub iudi¬
cium reatus decidit. qui & si nũquã
peierat. crebrius tam̃ quã opus est
uerum deierat. Quia nimirum ipsa
suꝑfluȩ locutionis otiositate uelin¬
quit offenditq iudicem. qui & inuti¬
le uerbum & iuramentum omne
uetuit. Irstatur aliquis uestrũ.¬
supra in pressuris ad uicem fratres
ingemiscere prohibuit. nc̃ quid e

Expanded text:
prohibuit, quae sunt aperta peccata; prohibuit, quae sunt aperta peccata; addit etiam hoc quod quibusdam leve videtur, ut juris quoque jurandi consuetudinem tollat. Nam hoc quoque illis nequaquam parvipendendum patenter apparet, qui illam Domini sententiam sollicite considerant, qua dicit: « Omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die judicii , » ut non sub judicio decidatis. Ideo, inquit, vos a jurationis culpa compesco, ne frequenter vera jurando, aliquando etiam in perjurium decidatis; sed eo longius a pejerandi vitio stetis, quo nec verum dejerare nisi pro maxima necessitate velitis. Sed et ille sub judicium reatus decidit, qui etsi nunquam pejerat, crebrius tamen quam opus est verum dejerat: quia nimirum ipsa superfluae locutionis otiositate delinquit, offenditque judicem, qui et inutile verbum et juramentum omne vetuit. Tristatur aliquis vestrsupra in pressuris ad invicem fratres ingemiscere prohibuit, nunc quid e
Abbreviated transcription (Latin):
tio frũm fraude suscepto. Ad utͣq
autẽ firmũ & immutabile subiũe¬
it exemplum dicens. Patientiam
lob audistis. & finẽ dnĩ uidistis.
Laborẽ inquit ⁊ patientiam lob
lectione cognouistis. & qr uuppli¬
cia cuncta que hostis fraude ꝑdi¬
dit. d̾no miserante recepit. Eaitũ
quoq dni in cruce. quẽ longa¬
nunit̾ suscepit. asstantes ipsi ui¬
distis. s & głam resurrectionis.
& ascensionis eius ad cȩlos euan¬
gelica p̾dicatione didicistis. Qui¬
a misericors ẽ dñs & miserator
Ut uel in p̾senti suos a temptati¬
onib libene. & ꝓ constantia fidei
etiam coram hominib uiuentes
glorific& uł post moetem in occulto
coron&. & nec sic quidem ab hominib
memoriam quam meruere laudis.
auferat. Ante om̃a fratres mei no-¬
lingue uirus ad integrum in suis
auditorib eraurire desiderat. qui de¬
traere alterutrum uetuit. qui uidi¬
care prorimum interdirit. qui in ad¬
uersitatib alterutrum ingemiscere

Expanded text:
tio fratrum fraude suscepto. Ad utraque tio fratrum fraude suscepto. Ad utraque autem firmum et immutabile subjunxit exemplum dicens: Sufferentiam Job audistis, et finem Domini vidistis. Laborem, inquit, et patientiam Job lectione cognovistis, et quia duplicia cuncta, quae hostis fraude perdidit, Domino miserante, recepit. Exitum quoque Domini in cruce quem longanimiter suscepit, astantes ipsi vidistis, sed et gloriam resurrectionis et ascensionis ejus ad coelos, evangelica praedicatione didicistis. Quia misericors est Dominus et miserator. Ut vel in praesenti suos a tentationibus liberet, et pro constantia fidei etiam coram hominibus viventes glorificet, vel post mortem in occulto coronet, et ne sic quidem ab hominibus memoriam quam meruere laudis auferat. Ante omnia autem, fratres mei, nolinguae virus ad integrum in suis auditoribus exhaurire desiderat, qui detrahere alterutrum vetuit, qui judicare proximum interdixit, qui in adversitatibus alterutrum ingemiscere
Abbreviated transcription (Latin):
nuam autem assistit. quia uł prori-¬
mus est ad noscenda om̃a que geri-¬
tis uł cito ueni& ad retribu¬
endum. & uobis & ꝑsecutorib
urͣis que singuli merustis. Erem¬
plum accipite fratres eritum mali
& longanimitate laboris & pacien¬
ciȩ prophetas qui locuti sunt in no¬
mine dñi. Uidete inquit quia
prophete qui tam scĩ erant tã in-¬
munes adelictis ut dĩ sp̃s per eos
sua misteria loqueretur hominib
eritum malum habuerint mortem
paciendo ab infidelib ut tacharias.
urias. & machabei martires. & ĩ nouo
testamento. iobannes. stephanus.
lacob ⁊ebedei. & alii quam plurimi
nec tamen huiusmodi eritu inge¬
miscere: s eum pocius longanimit᷑
ferre uolebant. Alii longos sustinu¬
ere labores. s hos parienter & sine
murmuratione tulere. ut noe in
edificatione arcȩ per centum annos.
moyses in ereptione & ducatu popłi
ꝑ annos q̃draginta dauid in exilio
sine culpa ꝑpesso. ioseph in serui¬

Expanded text:
nuam autem assistit, quia vel proxinuam autem assistit, quia vel proximus est ad noscenda omnia quae geritis, vel cito veniet ad retribuendum, et vobis, et persecutoribus vestris, quae singuli meruistis. Exemplum accipite, fratres, exitus mali, et longanimitatis, et laboris, et patientiae, prophetas qui locuti sunt in nomine Domini. Videte, inquit, quia prophetae qui tam sancti erant, tam immunes a delictis, ut Dei spiritus per eos sua mysteria loqueretur hominibus, exitum malum habuerunt mortem patiendo ab infidelibus, ut Zacharias, Urias, et Machabaei martyres. Et in novo Testamento Joannes, Stephanus, Jacobus Zebedaei, et alii quam plurimi. Nec tamen hujusmodi exitu ingemiscere, sed eum potius longanimiter ferre volebant. Alii longos sustinuere labores, sed hos patienter et sine murmuratione tulere, ut Noe in aedificatione arcae per centum annos, Moyses in ereptione et ducatu populi per annos XL, David in exsilio sine culpa perpesso, Joseph in servi
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce agricola erpectat pͣciosum frue¬
tũ terrȩ patient᷑ ferens donec acci¬
piat temporaneũ & serotinũ & cer̾
Si ille pro terre fructu quẽ erpec¬
tat. & temporalẽ sperar prouenire
tanto patienter laborat quanto
magis uos pro celestis fructu mer.¬
cedis quem perpetuo possidere
ualetis. om̃a nc̃ aduersa sustinere
debenis: Accipietis enim & uos
temꝑalem fructum. uitam uideli¬
cet ammȩ post mortem. Accipieti
& serotinum. carnis incorruptionẽ
in iudicio. Uel certe temporaneum
in oꝑib iusticie. serotinum in retri-¬
butione laborum iurta illud apłi
Habetis fructum urũm in scĩficati-¬
one. finem uero uitam eternam.
tiamini. & ꝑsecutores ur̃i cũ marima
scelera fecerint. nichil ferre uideant᷑
aduersi. Ut non iudicemini. Tu¬
dicio uidelic& dampnationis eoqd
iudicem iustum quasi mique udi¬
cantem uituperetis. Ecce iuder an-¬
te ianuam assistit. qui & uobis p̃mia
pacientiȩ & aduersariis uestris penã
quã merentur restituat. Ante ia-¬

Expanded text:
la exspectat pretiosum fructum terrae, patienter ferens donec accipiat temporaneum et serotinum, etc. Si ille pro terrae fructu quem exspectat, et temporalem sperat provenire, tam patienter laborat, quanto magis vos pro coelestis fructu mercedis, quem perpetuo possidere valetis, omnia nunc adversa sustinere debetis? Accipietis etenim vos temporalem fructum, vitam videlicet animae post mortem. Accipietis et serotinum, carnis incorruptionem in judicio. Vel certe temporaneum in operibus justitiae, serotinum in retributione laborum, juxta illud Apostoli: Habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . tiamini, et persecutores vestri cum maxima scelera fecerint, nihil ferre videantur adversi. Ut non judicemini. Judicio videlicet damnationis, eo quod judicem istum quasi inique judicantem vituperetis. Ecce Judex ante januam assistit. Qui et vobis praemia patientiae, et adversariis vestris poenam quam merentur restituet. Ante ja
Abbreviated transcription (Latin):
homo iustus in terra qui faciat bonum
& non peccauit. Siquis in uerbo non of¬
fendit. hic ꝑfectus est uir. Quomodo
dicit ꝑseclum esse uirum. qui inuerbo
non offendit. cũ pͣmitter& quia in multis
offendimus om̃s: An quia & in multis
offendere possunt electi. & tamen ꝑse-¬
uerare ꝑfecti: Immo ita intelligendũ
est. Namq diueisa offensionum est
speues. Aliter electi. aliter offendũt
reprobi. Salomone teste qui air.Sep¬
pu autẽ cortuent in malum. Et si eñ
iustus ꝑ fragilitatem carnis uł ignoran¬
tiam forte offendit iustus tam̃ esse.
non desistit: quia ut cotidiana est
huiusmodi & ineuitabilis offensio.
ita est & cotidiana orationum acbo¬
norum oꝑum medela. que offenden¬
tem iustum. ne in terram proruar
& nuptialem karitatis ac fidei uestẽ
puluere uicioꝵ sordid&. otius erigir.
Siquis ergo in uerbo non offendit.

Expanded text:
mo justus in terra qui faciat bonum et non peccet . Si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Quomodo dicit perfectum esse virum qui in verbo non offendit, cum praemiserit: Quia in multis offendimus omnes? An quia et in multis offendere possunt electi, et tamen perseverare perfecti? Imo ita intelligendum est. Namque diversae offensionum sunt species. Aliter electi, aliter offendunt reprobi, Salomone teste, qui ait: Seppii autem corruent in malum. Et si enim justus per fragilitatem carnis vel ignorantiam forte offenderit, justus tamen esse non desistit. Quia ut quotidiana est hujusmodi et inevitabilis offensio, ita est et quotidiana orationum ac bonorum operum medela, quae offendentem justum, ne in terram proruat, et nuptialem charitatis ac fidei vestem pulvere vitiorum sordidet, ocius eriget. Si quis ergo in verbo
Abbreviated transcription (Latin):
stultoꝵ cor suũ declinant in uerbum
malum. ad ercusandas excusationes
in peccatis. P otest inoliuis fructus
misericordiȩ in uite feruor dilectio¬
nis accipi. Ego autem sicur olua
sericordia dei mei. idest sicut is qui
fructum miscdẽ facit misericordiã
ipse a dño sperabit. Itemq & poculũ
inquid tuũ inebrians quam pͣclarũ
est. Quod de karitate dĩ constar dic

Expanded text:
stultorum cor suum declinant in verbum stultorum cor suum declinant in verbum malum, ad excusandas excusationes in peccatis . Potest in olivis fructus misericordiae, in vite fervor dilectionis accipi. Ego autem inquit siperavi in misericordia Dei mei , id est, sicut is qui fructum misericordiae facit, misericordiam ipse a Domino speravi. Itemque: Et poculum, inquit, tuum inebrians quam praeclarum est ! Quod de
Abbreviated transcription (Latin):
simplici unde ereat. & in hoc amarã
aquam illo dulcem inmittas. absq
ulla dubietate ubi ad unũ eritus
foramen ꝑuenitur. ꝑmixta utraq
amara apparebit. Quia nimirum
multo dulce facilius in amarum ubi
commiscentur quã amarum uͣtit᷑
in dulce. Quo eremplo colligitur
quia colloquia mala. sicut mores bo¬
nos apostolo teste. sic etiam sermo¬
nes bonos corrumpunt. Numqͥo
potest fratres mei ficus oliuas face¬
re. aut uitis ficus: In promptu
est. quia sicur arbor nequid amisso
naturali fructu alterius arboris er se
ferre fructum. ita maledic us& si-
quid boni ad tempus loqui uidetͣ.
fructum benedictionis habere nul-¬
latenus ual&. At si hec altius quis¬
uelit discuti potest inficu cuius foli¬
is ꝓthoparentis nr̃i post agnitionem
p̃uaricationis sua pudenda tererũt.
uelamentum ercusationis intelligi.¬
& quo ipsi tunc increpationem crea¬
toris a se repellere. & in ipsum creatorẽ
conabant᷑ refundere. Et nunc pleriq

Expanded text:
simplici unde exeat, et in hoc amaram simplici unde exeat, et in hoc amaram aquam, in illo dulcem immittas, absque ulla dubietate ubi ad unum exitus foramen pervenitur, permista utraque et amara apparebit. Qnia nimirum multo facilius dulce in amarum ubi commiscentur, quam amarum vertitur in dulce. Quo exemplo colligitur quia colloquia mala sicut mores bonos, teste Apostolo, sic etiam sermones bonos, corrumpunt. Nunquid potest, fratres mei, ficus olivas facere, aut vitis ficus? etc. In promptu est, quia sicut arbor nequit amisso naturali fructu alterius arboris ex se ferre fructum, ita maledicus et si quid boni ad tempus loqui videatur, fructum benedictionis habere nullatenus valet. At si quis haec altius velit discuti, potest in ficu, cujus foliis protoparentes nostri post agnitionem praevaricationis sua pudenda texerunt, velamentum excusationis intelligi, quo et ipsi tunc increpationem Creatoris a se repellere et in ipsum Creatorem conabantur refundere, et nunc plerique
Abbreviated transcription (Latin):
lucres. Plenam uero dicit ueneno mor¬
tifero. ut eam exponat indomabiłẽ
domari. De cuius atrocitate ueneni.
plura subsequent᷑ annectir. Et ex ip¬
so ore ꝓcedit benedictio. & maledictio.
Non oportos fratres mei. hec ita fieri.
Numquit fons de eodem foramine
emanar dulcem & amaram aquam:
Sicut dulcis & amara aqua ñ possũt
simul una de uena fontis ehullire.
s & si misceantur in uase. uł cister¬
na. dulcis quidem amarescit ab a¬
mara. amara autem ex admirtio¬
ne dulcis in dulcediem nescit in¬
mutari. Ita benedictio. & maledictio
in uno ore nullatenus potest conue¬
nire.S: quicumq sic dm̃ benedicere
orando uel uerbum eius pͣdicando
consueuit. ut etiam maledicere ho¬
mines non omiserit. constat quia
dulcedinem benedictionis eius ama¬
ritudo maledictionis consumit Mo¬
dicum enĩ fermentum. totam mas¬
sam corrumpit. & nͣ ẽ pulcrha lauda¬
tio in ore peccatoris. Deniq si facias
fistulam bino ore unde aqua intr&e.

Expanded text:
lucres. Plenam vero dicit veneno morlucres. Plenam vero dicit veneno mortifero, ut exponat indomabilem domari. De cujus atrocitate veneni plura subsequenter adjungit. Ex ipso ore procedit benedictio et maledictio. Non oportet, fratres mei, haec ita fieri. Nunquid fons de eodem foramine emanat dulcem et amaram aquam? Sicut dulcis et amara aqua non possunt simul una de vena fontis ebullire, sed et si misceantur in vase vel cisterna, dulcis quidem mox amarescit ab amara, amara autem ex admistione dulcis in dulcedinem nescit immutari, ita benedictio et maledictio in uno ore nullatenus possunt convenire; sed quicunque sic Deum benedicere orando, vel verbum ejus praedicando consuevit, ut etiam maledicere homines non omiserit, constat quia dulcedinem benedictionis ejus amaritudo maledictionis consumit. Modicum enim fermentum totam massam corrumpit . Et non est pulchra laudatio in ore peccatoris . Denique si facias fistulam bino ore unde aqua intret,
Abbreviated transcription (Latin):
qui eracuerunt ut gladium lin¬
guas suas. Sunt uolatiles quipo¬
suertͣ in celũ os suum. & quoꝵ
os locutũ ẽ uanitatem. Sunt
serpentin. de quib dictum est
uenenum aspidum sub labiis
eoꝵ. Linguam autẽ nullus ho¬
minum domare potest. Quo¬
b modis. hec sententia potest
intelligi. Quia & nullꝰ docłoꝵ¬
bonoꝵ potest domare linguam eoꝵ qui
se ipsos stulta uerbositate coibere necli¬
gunt. & nullus loquentium est. qui ñ
aliquando delinquat. in lingua sua.
Denique de uiro ꝑfecto in articulo mari¬
mȩ temptacionis constituto ueracit᷑
dictum est. In omĩb his non peccauit
iob labiis suis. & tamen ipse postmo¬
dum auditis dĩ sermonib de inepta
stulte locutionis. reprehendit dicens.
Unum locutus sum quod utinam nͣ
dirissem. & alterum quib ultra nil
addam. Inquietum malum plena
ueneno mortifero. Inquietum ad¬
dit ad hoc quod dixerat eam domari
non posse. cum bestiȩ domentur & uo¬

Expanded text:
qui exacuerunt ut gladium linqui exacuerunt ut gladium linguas suas , sunt volatiles qui posuerunt in coelum os suum , et quorum os locutum est vanitatem , sunt serpentini, de quibus dictum est: Venenum aspidum sub labiis eorum . Linguam autem nullus hominum domare potest. Duobus modis haec sententia recte potest intelligi, quia et nullus bonordoctorum potest domare linguas eorum qui seipsos a stulta verbositate cohibere negligunt, et nullus loquentium est qui non aliquando delinquat in lingua sua. Denique de viro perfecto in articulo maximae tentationis constituto, veraciter dictum est: In omnibus his non peccavit Job labiis suis . Et tamen ipse se postmodum auditis Dei sermonibus, de ineptia stultae locutionis reprehendit, dicens: Unum locutus sum, quod utinam non dixissem, et alterum, quibus ultra non addam . Inquietum malum plena veneno mortifero, etc. Inquietum addit, ob hoc quod dixerat eam domari non posse, cum bestiae domentur et vo
Abbreviated transcription (Latin):
do contaminat. Itẽ roram nati¬
uitatis nr̃e dicit. quia merito
prime pͣuaricaricationis. ab intͣ¬
na stabilitate proiecti. huc. atq
illuc mente uaga raptamur. &
incertis ꝑ cuncta discursib ubi
periculum. ubi salus sit ignoram.
Inflammatur autem hec rota nr̃e
natiuitatis. igne lingue maculan-¬
tis. cũ uicium natiuȩ ꝓturbationis
ineptis etiam ac noriis sermonib
accumulatur. D oiͣs enĩ nature
bestiarũ. & uolucrũ. & serpentium.
ceteroꝵ domant᷑. & dom ita sunt
a natura humana. Legimus in
plinio. inmanissimã serpentium
aspidem. in egipto domitã a patre¬
familias. & cotidie de cauerna sua
egressam a mensa eiꝰ annonam
ꝑcipere solitam. Legimus item
scribente marcellino comite man¬
suefactum tigrioem ab india anas¬
stasio principi missam. U ult ergo
intelligi. quia lingua prauoꝵ bes-¬
tiis ferocitate. uolucrib leuitate:
uel exultacione serpentib uiru-¬
lentia p̾cellat. Sunt enĩ bestiales

Expanded text:
do contaminat. Item rotam natido contaminat. Item rotam nativitatis nostrae dicit, quia merito primae praevaricationis ab interna stabilitate projecti, huc atque illuc mente vaga raptamur, et incertis per cuncta discursibus, ubi periculum, ubi salus, ignoramus. Inflammatur autem haec rota nostrae nativitatis igne linguae maculantis, cum vitium nativae perturbationis ineptis etiam ac noxiis sermonibus accumulatur. Omnis enim natura bestiarum, et volucrum, et serpentium, et caeterorum, domana natura humana. Legimus in Plinio immanissimam serpentium aspidem in Aegypto domitam a patrefamilias, et quotidie de caverna sua egressam, ad mensam ejus annonam percipere solitam. Legimus item, scribente Marcellino comite, mansuefactam tigridem ab India Anastasio principi missam. Vult ergo intelligi quia lingua pravorum bestiis ferocitate, volucribus levitate vel exsultatione, serpentibus virulentia, praecellat. Sunt enim bestiales
Abbreviated transcription (Latin):
insiti sibi langͣoris euitare non
potest. Sic ergo demones & sim
templis colunt᷑ auratis. & si per
aera discurrunt. igne semꝑ ardẽt
gehennali: & ex ipsa sua pena com¬
moniti. deceptis quoq hominib
fomitem uicioꝵ unde & ipsi pere¬
ant. in uidendo suggerunt. Cui
contra scã dĩ ciuitas noua ierłm
de celo a dõ descendere dicitur. qr
nimirum quicquid celeste inter¬
ris agimus. hoc profecto ut agere¬
mus. celesti munere accepimus.
Rotam autem dicit natiuitatis
nostre: incessabilem uite tempo¬
ralis ꝓcursum: quo a die natuui¬
tatis usq ad mortem. uel ut semꝑ
currente rota currili incessant᷑
agimur. Onde bene salomon cũ
dicer& memento creatoris tui in
dieb iuuentutis tue. antequam
tempus ueniat afflictionis pau-¬
lopost addidit. & confringat᷑
rota suꝑ cisternã. & reuertatur
puluis niterrã suam. unde erar.
Inflaͬmat ergo lingua rotam
natiuitatis nr̃e. cũ statũ omẽm
nr̃e conuersationis. praua loquen¬

Expanded text:
insiti sibi languoris evitare non insiti sibi languoris evitare non potest. Sic ergo daemones et si in templis colantur auratis, et si per aerea discurrant, igne semper ardent gehennali, et ex ipsa sua poena commoniti, deceptis quoque hominibus fomitem vitiorum, unde et ipsi pereant, invidendo suggerunt. Cui contra sancta Dei civitas nova Jerusalem de coelo a Deo descendere dicitur, quia nimirum quidquid coeleste in terris agimus, hoc profecto ut ageremus coelesti munere accepimus. Rotam autem dicit nativitatis nostrae incessabilem vitae temporalis procursum, quo a die nativitatis usque ad mortem velut semper currente rota curriculi incessanter agimur. Unde bene Salomon cum diceret: Memento Creatoris tui in diebus juventutis tuae, antequam veniat dies afflictionis , paulo post addidit: Et confringatur rota super cisternam, et revertatur pulvis in terram suam unde erat. Inflammat ergo lingua rotam nativitatis nostrae, cum statum omnem nostrae conversationis prava loquen
Abbreviated transcription (Latin):
do. & quasi linguis ignitis accendant
alios pͣdicando. hi de quib bene scrip¬
tum est. quia apparuerunt illis dis-¬
ꝑtite ligue tanquam ignis. seditq
supra singulos eoꝵ & repleti sunt om¬
nes spũ sc̃o. Recte autem de lingua
indispͥlinata dicitur. quod ipsa sir
uniuersitas miquitatis. quia cunta
fere facinora ꝑ eam aut concinnan¬
tur: ut latrocinia. stupra aut pa¬
trantur: ut puria. falsa testimo¬
nia. aut defendunt᷑ ut cum quili¬
b& impurus excusando scelus quod
admisit. & simulat ostentando
bonum quod non fecit. Et inflã¬
mat rotam natiuitatis nr̃e: inflã¬
mata a gehenna. Agehenna
dicit. a diabolo & angelis suis ꝓptͣ
quos gehenna facta est. Et qui
ubicumq uel in aere uolitant: uel
in terris. aut sub terris uagantur si¬
ue detinentur suarum semꝑ secũ
ferunt tormenta flammarum.
instar febricitantis. Qui & si in
lectis eburneis. si in locis ponar᷑
apricis. feruorem tam̃ uł frigoris

Expanded text:
do, et quasi linguis ignitis accendant do, et quasi linguis ignitis accendant alios praedicando. De quibus bene scriptum est: Quia apparuerunt illis dispartitae linguae tanquam ignis, seditque supra singulos eorum, et repleti sunt omnes Spiritu sancto . Recte autem de lingua indisciplinata dicitur quod ipsa sit universitas iniquitatis, quia cuncta fere facinora per eam aut concinnantur, ut latrocinia, stupra; aut patrantur, ut perjuria, falsa testimonia; aut defenduntur, cum quilibet impurus excusando scelus quod admisit, simulat ostentando bonum quod non fecit. Et inflammat rotam nativitatis nostrae, inflammata agehenna. A gehenna dicit a diabolo et angelis ejus, propter quos gehenna facta est, et qui ubicunque vel in aere volitant, vel in terris aut sub terris vagantur, sive detinentur, suarum secum ferunt semper tormenta flammarum, instar febricitantis, qui et si in lectis eburneis, et si in locis ponatur apricis, fervorem tamen vel frigus
Abbreviated transcription (Latin):
ceterorum sensus. & uerba despici¬
ens singularit᷑ se esse sapiente m
iactat. & facundam. Ecce quantus
ignis quam magnam siluam incen¬
dit. Quantus dicit quam modicus.
Deniq & codices quidam sic habent.
etce modicum ignis. Sicut enim a
modica scintilla ignis excrescens.
magnam siluam incendit. ita in-¬
continentia linguȩ suis leuitatib.
magnam bonoꝵ oꝑum materiam
multos uite sp̃italis fructus. ubi
attaminauerit perdit. s & innume.¬
ra plerumq optima que uidebant᷑
locutionis folia consumit. Et
lingua ignis est. umiuersitas miqͥ¬
tatis. Ignis est lingua. quia uir¬
tutum siluam male loquendo de¬
uorat. Unde uir sapiens de insipi¬
ente. & aꝑtio inquit oris illuis in-¬
flammatio est. Cui uidelic& igni
ꝑditionis. contrarius eͣ ignis ille sa¬
lutaris. qui ligna. fenum. stipu¬
lam uitiorum. consumens setre¬
ta cordis illustrat. Quo scĩ inflamman¬
tur doctores. ut & ipsi ardeant aman-¬

Expanded text:
caeterorum sensus et verba despicicaeterorum sensus et verba despiciens, singulariter se esse sapientem jactat et facundam. Ecce quantus ignis quam magnam silvam incendit. Quantus dicit quam modicus. Denique et Codices sic habent: Ecce modicus ignis. Sicut enim a modica scintilla ignis excrescens magnam saepe silvam incendit, ita incontinentia linguae suis nutrita levitatibus magnam operum bonorum materiam, multos vitae spiritalis fructus, ubi attaminaverit perdit, sed et innumera plerumque quae optima videbantur locutionis folia consumit. Et lingua ignis est, universitas iniquitatis. Ignis est lingua, quia virtutum silvam male loquendo devorat. Unde vir sapiens de insipiente: Et apertio, inquit, oris illius inflammatio est. Cui videlicet igni perditionis contrarius est ille ignis salutaris, qui lingua, fenum, stipulam, vitiorum consumens, secreta cordis illustrat, quo sancti inflammantur doctores, ut et ipsi ardeant aman
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. Reprobi autem quasi scilla
caribdi necati. fluctuosis uite huiꝰ
errorib quos deserere nesciebat
intereunt. Et quia ex habundan¬
tia cordis os loquit᷑. recte subiun-¬
gitur. Ita & lingua modicum qui¬
dem menbrum est: & magna ex-¬
altat.Magna utiq p̾mia eral¬
tat. si ea impetus dirigentis bene
gubernare: iuxta illud salomonis.
quia intelligens gubernacula pos-¬
sidebit. Sin autem male: male econ¬
trario. sibi. siuisq magna ꝑditionis
exaltat. Unde & salomon. mors
inquit & uita. in manib lingue.
Uitam ergo exaltat. si bene doc&
ecclesiam. mortem contra. si praue.
exultat. illa nimirum hic erultatio
deb& intellegi. de qua in consequen¬
tib cum ꝑ plura lingue uicia enu¬
merass& adiunrit. Nunc autem erul¬
tatis in superbiis uestris. omis exultacio
talis maligna est. A qua & mater
beati samuelis nos pia erortatione
compescit dicens. nolite multipli-¬
care loqui sublimia gloriantes.
Magna autem eraltar lingua. que

Expanded text:
gunt, reprobi autem quasi Scylla vel gunt, reprobi autem quasi Scylla vel Charybdi necati fluctuosis vitae hujus erroribus, quos deserere nesciebant, intereunt. Et quia ex abundantia cordis os loquitur, recte subjungitur: Ita et lingua modicum quidem membrum est, et magna exaltat. Magna utique praemia exaltat, si eam impetus animi dirigentis bene gubernaverit. Juxta illud Salomonis: Qui intelligit, gubernacula possidebit. Sin autem male, mala e contrario sibi suisque magna perditionis exaltat. Unde et Salomon: Mors, inquit, et vita in manibus linguae . Vitam ergo exaltat, si bene docet Ecclesiam. Mortem contra, si grave at magna exsultat, illa nimirum hic exsultatio debet intelligi, de qua in sequentibus, cum per plura linguae vitia enumerasset, adjunxit: Nunc autem exsultatis in superbiis vestris. Omnis exsultatio talis maligna est. A qua et mater beati Samuelis nos pia exhortatione compescit, dicens: Nolite multiplicare loqui sublimia gloriantes . Magna ergo exsultat lingua, quae,
Abbreviated transcription (Latin):
continentie in ora muttamus. ad
consentiendum conditori nostro
quatenus ꝑ lingue custodiam ope-¬
rum quoque reclituomem obti-¬
nere queamus. Quod si ut quidã
codices habent legerimus. sicut
autẽ equis frenos in ora mutim..
nichil questionis erit. quia coniũ¬
git᷑ ad hoc quod in sequentib di-¬
citur. ita & lingua modicum qui¬
dem menbrum est. & cetera Ec¬
ce & naues cum magne sint. &.
auentis ualidis minentur. circũ¬
feruntur a modico gub̃naculo.
ubi impetus dirigentis uoluerit.
Uaues magne in mari. mentes st̃
hominum in hac uita. siue bonoꝵ
siue maloꝵ. Uenti ualidi aquib mi¬
nant᷑. ipsi appetitus sunt mentiũ.
quib naturalit᷑ coguntur aliquid
agere: ꝑ quod uel adbonum uel
ad malum ꝑueniãt finem. Guber¬
naculum quo huiusmodi naues cir-¬
cumferuntur. ubi dirigentis impetꝰ
uoluerit. ip̃sa cordis intentio. qua
electi trangressis huius scłi fluctib.
felicem patrie celestis portum attin-¬

Expanded text:
continentiae in ora mittamus ad continentiae in ora mittamus ad consentiendum Creatori nostro, quatenus per linguae custodiam operum quoque rectitudinem obtinere quaeramus? Quod si, ut quidam Codices habent, legerimus: Sicut autem equis frenos in ora mittimus, nihil quaestionis erit, quia conjungitur ad hoc quod in sequentibus dicitur: Ita et lingua modicum quidem membrum est, etc. Ecce et naves cum magnae sint, et a ventis validis minentur, circumferuntur a modico gubernaculo quo impetus dirigentis voluerit. Naves magnae in mari mentes sunt hominum in hac vita, sive bonorum, sive malorum. Venti validi a quibus minantur ipsi appetitus sunt mentium, quibus naturaliter coguntur aliquid agere, per quod vel ad bonum, vel ad malum perveniant finem. Cubernaculum quo hujusmodi naves circumferuntur, ubi impetus dirigentis voluerit, ipsa cordis intentio est, qua electi, transgressis hujus saeculi fluctibus, felicem patriae coelestis portum attin
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo huius offensionem humana
potest uitare fragilitas. ut uerbũ
doli. detractionis. maledictionis.
suꝑbiȩ: iactantie: excusationis ĩpec¬
catis. emulationis. dissensionis. he¬
resis. mendatii. ꝑuirii. s & otiose.
necnon etiã suꝑfluȩ locutionis. in
his que necessaria uidentur. In qͦ
nimirum uerbo quisq se sine offen¬
sione custodit. hic ꝑfectus est uir.
Qui enim custodit os suũ & linguã
cumducere totum corpus. P endi.
hic uersus a suꝑiore. Siquis inquit
in uerbo non offendit. hic ꝑfectus
est uir. Et hic potens eͣ etiam freno
circumducere totum corpus. quod
est aꝑte dicere. Siquis lapsũ linguȩ.
qui pene meuitabilis est cau&. hic
consuetirome fica eiubem conti¬
nentiȩ etiam cetera corporis men¬
bra que facilius castigari possunt
ne a recto itinere diuertant discit
obseruare. Si autem equis frenos
in ora mittimus: ad consentiendũ
nobis & om̃e corpus illoꝵ circumfe¬
rimus. Subaudis. quanto magis¬
amplius dece ut nobis ipsis frenũ

Expanded text:
 cujus offensionem humana potest vitare fragilitas, ut est verbum blasphemiae, doli, detractionis, maledictionis, superbiae, jactantiae, excusationis in peccatis, aemulationis, dissensionis, haeresis, mendacii, perjurii, sed et otiosae, nec non etiam superfluae locutionis in his quae necessaria videntur. In quo nimirum verbo quisquis se sine offensione custodit, hic perfectus est vir. Qui enim custodit os suum et linguamcumducere totum corpus. Pendet hic versus a superiori. Si quis, inquit, in verbo non offendit, hic perfectus est vir, et hic potest etiam freno circumducere totum corpus. Quod est aperte dicere: Si quis lapsum linguae, qui pene inevitabilis est, cavet, hic consuetudine fixa ejusdem continentiae etiam caetera corporis membra, quae facilius castigari possunt, ne a recto itinere divertant, discit observare. Si autem equis frenos in ora mittimus ad consentiendum nobis, et omne corpus illorum ferimus. Subaudis: Quanto amplius decet ut nobis ipsis frenum
Abbreviated transcription (Latin):
in ueritate. Quidam putat
hanc & sequentẽ epłam nou esse
loh̾is apłi: s cuiusdam presbiteri
papias auditor apłoꝵ & hierapoli
ep̃c: in opusculis suis sepe menuiit.

Expanded text:
 etc. Quidam putant hanc et sequentem epistolam non esse Joannis apostoli, sed cujusdam presbyteri Papias auditor apostolorum, et in Hierapoli episcopus, in opusculis suis saepe meminit.
Abbreviated transcription (Latin):
monem. nunc generalit᷑ admonet.
ut etiam dñis in memoriam reuo¬
cet. qd ꝓ illis deus dñs sustinuerit.
imno totam eccliam instruat:
qui a ꝓ illius liberacione sius aue¬
tor ꝑtulerit. Non enĩ ait peccã
ura. s etiam se addito. qui peccã
inquit nr̃a ipse ꝑtulit in corꝑe
suo suꝑ lignũ. Eratis enĩ sicut o¬
ues eͧrantes. Quomodo & oues dic̃
& er̾rantes. cum hi qui in errore
uitam duct̃. hedorum potius quã
ouiũ nomine censeant᷑. nsi quia
nouit dñs qui sunt eius: Qͥ et
multos dui male cõuersacionis¬

Expanded text:
monem, nunc generaliter admonet, monem, nunc generaliter admonet, ut etiam domini sui memoriam revocet, quid pro illis Deus Dominus sustinuerit. Imo totam Ecclesiam instruat, quid pro ejus liberatione suus auctor pertulerit. Non enim ait: peccata vestra, sed etiam se addito, qui peccata, inquit, nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum. Eratis enim sicut oves errantes. Quomodo et oves dicit et errantes, cum hi qui in errore vitam ducunt, haedorum potius quam ovium nomine censeantur, nisi quia novit Dominus qui sunt ejus, qui et multos diu male conversa
Abbreviated transcription (Latin):
tes tum timore. nõ tantũ & modes¬
facientes & pacientes sustinetis. he¬
est gr̃a apud am̃. In hoc enim uoca¬
ti estis quia & xꝑc passus est ꝓ no¬
bis. relinquens uobis exemplũ: cͥ¬
Notandũ adtentius quam summe
cõdicionẽ seruorũ glorificet. quos
bene facientes. & absq culpa ua¬
pulantes ab hominib crudelib
& improbis: imitatores esse dñ¬
eȩ passionis affirmat. Audis autẽ
xꝑc passus est ꝓ nobis. & gaudes
quia ꝓ te mortuus est xꝑc: adten¬
de quod sequit᷑ Relinquens uobre
exemplũ: ut sequamini uestigia
liciarũ. c̃otumeliarũ. flagellorum
dolorũ. obpbriorũ spinarũ crucis.
uuluerũ mortis. In psalmo scriptũ
est. ꝓptͣ u̾ba labiorũ tuorũ. ego eus¬
tod̾iu uias duras. Propt̃ quȩ u̾ba
libiorũ dei: nisi qͥbuis ꝓmittit uitã
eternam: Qpeccata nr̃a ipse ꝑtulit:
in corpore suo suꝑ lignũ. Cum su¬
pra ad seruos specialit᷑ faceret ser¬

Expanded text:
tes cum timore non tantum bonis et modestes cum timore non tantum bonis et modeset patientes sustinetis, haec gratia apud deum. in hoc enim uocati estis: quia et Christus passus est pro nobis, relinquens uobis exemplum, Notandum attentius quam summe conditionem servorum glorificet, quos benefacientes et absque culpa, vapulantes a dominis crudelibus et improbis, imitatores esse dominicae passionis affirmat. Audis autem quia passus est pro nobis, et gaudes quia pro te mortuus est, attende quod sequitur: Relinquens vobis exemplum ut sequamini vestigia liciarum; contumeliarum, flagellorum, dolorum, opprobriorum, spinarum, crucis, vulnerum, mortis. In psalmo scriptum est: Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras. Propter quae verba labiorum Dei, nisi quibus promittit vitam aeternam. Qui peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum, etc. Cum supra ad servos specialiter faceret ser
Abbreviated transcription (Latin):
norem. & iuxta imꝑium dm̃. cesa¬
ris que cesaris sunt: & deo redde
que dei sunt. Et bene inter alia
frat̃nitatẽ diligere iub& liberos
ut eos quoq qui sibi tẽꝑali cõdi¬
cione subiecti sunt. fratres sibi
esse in xꝑo factos recolant. umna
cum ipsis patrẽ inuocantes. eum
qui sine ꝑsonarũ acceprione ui¬
dicat. Serui subditi estote in om¬
ni timore dnĩs ur̃is. nõ tantũ
bonis & modestis: s etiam dis¬
colis. Discolis indisciplinatis di¬
cit nomine duero a greco eloqͥ¬
o. Quia grece scola uocatur locꝰ
in quo adolescentes litteralib
studuis operã dare. & audiendis
magistris uacare solent. Unde
scola. uacacio int̃pretat᷑. Deniq in
psalmo ubi canimꝰ uacate & ui¬
dete qũi ego sum ds̃. ꝓ eo quod
nos dicimꝰ uacate. in greco habet
ti. discoli indocn & agrestes. s u¬
trisq uult obedire sũbditos. xxpli¬
cans aꝑcius qͣm nos supra om̃i hu¬
mana creatura usserit esse subiee

Expanded text:
norem, et juxta imperium Domini, Caesanorem, et juxta imperium Domini, Caesari quae Caesaris sunt, et Deo reddere quae Dei sunt. Et bene inter alia fraternitatem diligere jubet liberos, ut eos quoque qui sibi temporali conditione subjecti sunt, fratres sibi in Christo esse factos recolant, una cum ipsis patrem invocantes eum, qui sine acceptione estote in omni timore dominis vestris, non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis, etc. Dyscolis, indisciplinatis dicit, nomine ducto a Graeco eloquio. Quia Graece schola vocatur locus in quo adolescentes litteralibus studiis operam dare, et audiendis magistris vacare solent; unde schola vacatio interpretatur. Denique in psalmo ubi canimus: Vacate, et videte quoniam ego sum Deus , pro eo quod nos dicimus vacate, in Graeco habetur ti, dyscoli indocti et agrestes. Sed utrisque vult obedire subditos, explicans apertius quomodo nos supra omni humanae creaturae jusserit esse subject
Abbreviated transcription (Latin):
uicus inpune sermunt lib̾tatẽ uo¬
cant. & nomine hoc p̃texunt culpã.
Potest aũ & iuxta illud apłi pauli ge¬
neralit accipi. uos in lib̾tatẽ uoca¬
ti estis frẽs. tantũ ne lib̾tatẽ in oc¬
casione carnis detis. Liberi enum
recte uocam: quia ꝑ baptisma a
peccatorũ nexibus absoluti. quia a
demonica seruitute redempti. quia
filii dei effecti. nõ tamen dono liber
tatis pociorẽ peccandi facultatem
uel licenciam accepimꝰ. quinim mo
si peccamus mox libertate perdita
serui efficimur peccati. Et quisquis
se ad hoc libertatẽ a dño putat ac¬
cepisse ut liberius peccet. talis suã
libertatem in uelam̃ malicie mutat.
Uult autẽ nos beatus petrus liberos
esse a seruicio culparũ: ut serui cre¬
atoris nr̃i boni & fideles ꝑmanere
possimus. Unde subsequent᷑ adiun¬
git. Sed sicut serui dei. om̃s hono¬
rate frat̃nitatẽ diligite. dm̃ time¬
te. regem honorificate. Monet gͦ
congruũ cunctis inpendere ho¬

Expanded text:
vitiis impune serviunt, libertatem vovitiis impune serviunt, libertatem vocant, nomine hoc suam tegentes culpam. Potest autem juxta illud apostoli Pauli generaliter accipi: Vos in libertatem vocati estis, fratres, tantum ne libertatem in occasionem carnis detis . Liberi enim recte vocamur, qui per baptisma a peccatorum sumus nexibus absoluti; qui a daemoniaca servitute redempti, quia fitatis potiorem peccandi facultatem vel licentiam accepimus, quinimo, si peccamus, mox libertate perdita servi efficimur peccati. Et quisque se ab hoc liberatum a Domino putat, ut licentius peccet, talis suam libertatem in velamen malitiae mutat. Vult autem nos beatus Petrus liberos esse a servitio culparum, ut servi creatoris nostri boni et fideles permanere possimus, unde subsequenter adjungit: Sed sicut servi Dei. Omnes honorate, fraternitatem diligite, Deum timete, regem honorificate. Monet ergo congruum cunctis impendere ho