comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corporiᷤ sordibꝰ inqͥnari ñ possit. Si enĩ sp̃s sordeᷤᷤ corꝑoriᷤᷤ
ting̃. dicat ip̃i comͦ aĩa humana in carne  psoͣia in ma¬
culata ẽẽ possit. cũ carniᷤᷤ humane sordibꝰ nulla in qͥnatio
ł pollutio maior inueniri possit: Dicant de carne leꝓsi
uiũ ut ex ea ñ pollutione mũdet᷑ : Postremo respon¬
deant qͥd potiꝰ concedendũ de dõ estimãt. ł qx nusquã
sit ads̃. ł qr ubiq sit. E uod si absurdũ omĩno ꝯ fͣiteri
qm̃ ds nũꝗ̃ ẽ cogant᷑ necesse: ip̃i suo uidicio id qd̾ ad
dictũ etiam cõmodiꝰ. ⁊ pulcriꝰ suscipit̾ ꝯfit̾i q̃m ali¬
cubi est. que enĩ uocibꝰ serure eligũt potiꝰ ꝗͣ u̾ita¬
ti.⁊ id solum respilendũ putant qd̃ aures uulgaritatiᷤ
ab horrerẽt. iustum ẽ ut̾ ħ quoq asententia sua nõ de¬

Expanded text:
corporeis sordibus inquinari non possit. Si enim spiritus sordes corporeae contingunt, dicant ipsi quomodo anima humana in carae posita immaculata esse possit, cum carnis humanae sordibus nulla inquinatio vel pollutio major inveniri possit? Dicant de carne leprosi vivit, ut ex ea etiam a pollutione emundetur? Postremo respondeant utrum potius concedendum de Deo existimant, quod nusquam sit Deus, an quod ubique sit. Quod si absurcogantur necesse est, ipsi suo judicio id quod ad dictum etiam commodius et pulchrius suscipitur, confiteri quod alicubi est. Qui enim vocibus servire elegerunt potius quam veritati, et id solum respuendum putant quod aures vulgaritatis obhorrent, justum est ut in hoc quoque a sententia sua non de
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nec minui qͥ unꝰ ẽ nec loco mutari. qui ubiq ẽ. nec
tp̃r qͥ et̾nꝰ ẽ. nec cognitiõe qͥ sapiẽtissimꝰ est nec affe¬
ctu qui optimus est.
tam ẽẽ sapientiã cõditoris. ⁊ opponit se ꝑseuerantia de¬
coris ip̃iꝰ. ⁊ qe nõ minuit᷑ qd̾ institutũ ẽ pͥmũ bonũ:⁊
dic̃ q̃m et̾na ẽ sapientia eiꝰ. ⁊ minui ᷤ nõ pot̾. nec discrec̃

Expanded text:
 nec minui qui unus est. Nec loco mutari qui ubique est; nec tempore qui aeternus est. Nec cognitione qui sapientissimus est; nec affectu qui optimus est. tam esse sapientiam conditoris. Et apponit se perseverantia decoris ipsius. Et quod non minuitur quod institutum est primum bonum. Et dicit quod aeterna est sapientia ejus et minui
Abbreviated transcription (Latin):
ministratio ꝓuidentiã unã. Et manifestatꝰ est as̃ unus:
creator unꝰ. moderator unꝰ. ⁊ rector quia totum unũ
et ad unum totum.
t aꝓpbauit ħ r̾o et ad qͥeuit dix̃. qx unꝰ. Nec coldectioẽ
diuersoꝵ ne turbã fac̾et. nec cõpositioe parciũ ne
massam formaret. nec similitude multoꝵ ne plurali¬
tas suꝑflua ł singłitaᷤᷤ in ꝑfecta appar̾et. Om̃is enim
unitaᷤᷤ in similitudine sola ꝯsistenᷤ płimoꝵ aut in¬
pfectiõem ostendit in parte si minꝰ habent singła:
aut suꝑfluã geminationẽ in toto si ꝑfecta s̃ uniu̾sa.
nõ ẽ in his om̃ibꝰ unuta᷑ u̾a s emulant᷑ solũ ħ unitatẽ

Expanded text:
ministratio providentiam unam. Et manifestatus est Deus unus, creator unus, moderator unus et rector; quia totum unum et unum totum.o et acquievit, et dixit quod unus, nec collectione diversorum ne turbam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unit
Abbreviated transcription (Latin):
conp̃hende ł rone ꝓpͥa directa ł reuelatiõe directa ad uita.
pͥmũ usq qͦ ip̃a humana r̃o ⁊ ex insito sͥ lumine u̾itatiᷤ
ꝯualuerit dignũ ⁊ ꝯsid̾atiõe : ne si uł tot̾ hõi det᷑ nega.¬
re ꝯuincam̃ gr̾ã. aut si tollat᷑ tot̾. ignorantiã excusare.
Itaq utrũ modũ humane in uestigatiõi  ordine ꝓseqͣm᷑¬

Expanded text:
one propria directa, vel revelatione divina adjuta. Et primum usquequo ipsa humana ratio ex insito sibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum humanae investigationis ordine proseq
Abbreviated transcription (Latin):
miracłoꝵ ostensionẽ ꝯfirmauit. Utrũq manfestacioniᷤᷤ
diuinȩ modũ qͦ ł rõne humana ds̃ ab homine cognitꝰ est.
di erat manifestũ est in ilł. Ds̃ enĩ ilł reuelauit. ⁊ de mn
subiung̾. In uisibilia eñ ipsiꝰ ac̾atura mũdi ꝑ ea q̃
facta s̃ intellec̾ta ꝯspiciunt᷑. Cũ enĩ dic̃. qd̾ notum dei

Expanded text:
miraculorum ostensionem confirmavit. Utrumque manifestationis divinae modum quo vel ratione humana Deus ab homine cognitus est,Dei erat, manifestum est in illis; Deus enim illis revelavit . Et deinde subjungit: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspisciuntur . Cum enim dicit: Quod notum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
et qͣntũ ip̃e pot̾ dici nõ pot̾. Ergo ip̃e melior
ẽẽ nõ pot̾. sed q̃d fec̃ om̃e meliꝰ eẽ pot̾. si tam̃
ipse uoluerit qui pot̾. Et ipse q̃d fecit meliꝰ fa¬
cere pot̾. nõ tam̃ corrigens male factũ. s bene
factũ ꝓmouenᷤ in meliꝰ nõ ut ip̃e qͣntũ ad se
meliꝰ faciat. S ut qd fec̃ ip̃o idemtidẽ oꝑando et

Expanded text:
t dici non potest. Ergo ipse melior esse non potest. Sed quod fecit omne melius esse potest, si tamen ipse voluerit qui potest. Et ipse quod fecit melius facere potest; non tamen corrigens male factum, sed bene factum promovens in melius; non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ip
Abbreviated transcription (Latin):
euentꝰ rei q̃d fieri pot̾. mutaret᷑ ł cassaret᷑ ꝓuidentia qd
fieri oĩo nõ pot̾. S no ad ħ respondemꝰ.qx si mutaret᷑¬
nec cassaret᷑ euentꝰ qd̾ fieri pot̾. nec mutaret᷑ nec cassaret᷑
ut nõ fieret: sic̃ modo ꝯstitit in eo ut nõ fieret. Non
ip̃e tam̃ semꝑ sit idẽ. Nunc illud idẽ restat ut
discutiat᷑. utrum ne melius aliquid facere possit qm
fac̃ ds hic illi nr̃i serutatoreᷤᷤ qͥ de fecer̃ scrutate scru¬
ttioneᷤ noutũ aliqͥd ⁊ u̾e nouũ. nec tam uer̃ ꝗͣ nouũ¬

Expanded text:
entia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes no
Abbreviated transcription (Latin):
quitatis ⁊ pecc̃i dispendiaꝰ Scriptum est
Stipendia aũ pecc̃i mors. Gratia aũ dei uita
et̾na.Stipendia pecc̃i mors.stipendra iusti¬
cie uita. Pecc̃o datur mors. iusticie uita. Cul¬
pẽ pena.uirtuti głia. Uñ qdq quod suũ
est accipit. ħ est ꝓuidentia.Utrũq oꝑatur
ĩ suo ⁊ in alieno. In suo qã fec̃. ĩ alieno qd̾
ꝑmisit. Cuncta illi sub̃ta sunt.⁊ ꝓuidit

Expanded text:
quitatis et peccati stipendia? Scriptum est: quitatis et peccati stipendia? Scriptum est: Stipendia autem peccati mors; gratia autem Dei vita aeterna . Stipendia peccati mors; stipendia justitiae vita. Peccato datur mors, justitiae vita; culpae poena, virtuti gloria. Unumquodque quod suum est accipit. Haec est providentia: utrinque operatur in suo et in alieno. In suo quod fecit, in alieno quod permisit. Cuncta Illi subjecta sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑ missurꝰ. Propt̾ ħ aliquid ampltꝰ p̃desti¬
natio hab̾e uidetur ꝗͣ. p̃scientia. quia p̃sciẽ¬
tia eẽ de alieno ẽ. Predestinatio aũ nͥ de ꝓpͥo
esse mõ potest:¬
te dicimꝰ. quia ꝓuidentia ẽ causa eorum
que exhibenda fuit suħtis. ⁊ que cõmissis
cõuenit ĩꝑtiri Scriptũ ẽ qm̃ ip̃a c̾ata ẽ de
om̃ibꝰ Hec est̃ gͦ ꝓuidentia illa qua deus cat
de om̃ibꝰ que fecit. ⁊ nicħ aerelinqͥt ex om̃ibꝰ
quȩ ꝑtinent ad ip̃m quȩ sub̾ta sunt ipsi :s
ꝓindet singłis ut habeat unũ qd̃q qđ
sibi debet᷑ ⁊ conuenit. Scđm hanc ita uni¬
uersalem ꝓuidentiã cunc̾toꝵ nõ solum
suis que bona fecit s alienis quoq qͣ
ẽ dispensat. ut nichil regno suo iustam
ordinationẽ euadat. Nam et ipsa iniqui¬
tas ex hac ꝓuidentia stipem habet: et nõ
potuit uł ipsa malitia in obliuionẽ uenire
apud ꝓuisorẽ om̃iũ. Uis scire que sint mi¬

Expanded text:
quae permissurus, propter hoc aliquid amplius praedestiquae permissurus, propter hoc aliquid amplius praedestinatio habere videtur quam praescientia, quia praescientia etiam de alieno est; praedestinatio autem nisi de proprio esse non potestte dicimus quod providentia est cura eorum quae exhibenda sunt subjectis, et quae commissis convenit impertiri. Scriptum est, quoniam ipsi cura est de omnibus . Haec est ergo providentia illa qua Deus curat de omnibus quae fecit; et nihil derelinquit ex omnibus quae pertinent ad ipsum, et quae subjecta sunt ipsi, sut habeat unumquodque quod sibi debetur et convenit. Secundum hanc itaque universalem providentiam cunctorum non solum suis quae bona fecit, sed alienis quoque quest, dispensat, ut nihil in regno suo justam ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquitas ex hac providentia stipem habet, et non potuit vel ipsa malitia in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt ini
Abbreviated transcription (Latin):
Et nõ pͥꝰ p̃seitũ fuit ꝗͣ futurũ fuit. s pͥus p̃sci¬
tum fuit.⁊ pͥꝰ futurũ fuit ꝙͣ fuit. Et ante¬
ꝗͣ fuit qñ ad huc futurũ fuit̾ potuit esse
scđ̾m contingens ut nõ fieret. ⁊ ħ semꝑ potu¬
it ẽẽ ꝙͣ du futurũ fuit ut nõ fieret: sic̃ semꝑ
futurũ fuit ut fieret. Quod futurũ fuit ad
hoc spectabat quod futurũ fuit qđ ẽẽ potuit:
ad hoc spectabat quod esse potuit ⁊ futurum
non fuit. Et currebant simul ab et̾no duo
ħ quod futurũ fuit ⁊ qd̾ eẽ potuit quod fu¬
turũ nõ fuit.
futurũ nõ fuit. futurũ fuiss ⁊ p̃scitũ
quod futurũ nõ fuit. Nec p̃se̾ntia huiꝰ fut᷑i
mutata fuiss s nũꝗͣ habita quia futurũ ñ
fuisset. Quod aũ p̃destinauit deus facturũ
se disposuit: nec p̃destinhaut nͥ qđ facturus
fuit. ꝓ rescuut aũ q̃dã quę facturꝰ nõ fuit
quia p̾sciuit om̃e quod futur̃ fuit in. quo
quedã futura fuer̃ que facturꝰ fuit. quedã

Expanded text:
Et non prius praescitum fuit quam futurum fuit sed prius praescitum fuit, et prius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, potuit esse secundum contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse, quandiu futurum fuit ut non fieret, sicut semper futurum fuit ut fieret. Quod futurum fuit ad hoc spectabat quod futurum fuit; quod esse potuit, ad hoc spectabat quod esse potuit et futurum non fuit. Et currebant simul ab aeterno duo haec quod futurum fuit; et quod esse potuit quod futurum non fuit.futurum non fuit, futurum fuisset et praescitum quod futurum non fuit, nec praescientia hujus futuri mutata fuisset; sed nunquam habita, quia futurum non fuisset. Quod autem praedestinavit Deus facturum se disposuit; nec praedestinavit nisi quod facturus fuit. Praescivit autem quaedam qui facturus non fuit; quia praescivit omnem quoquaedam futura fuerunt quae facturus fuit; quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
qx meliꝰ sac̾e nõ pot̾ quã facie qͥ sic fac̃ ut nõ faciat
male. in eo q sic fac̃. E iusmodi causis atq rationibꝰ qͥdã
in ducunt̾ ut dicãt dm̃ suoꝵ oꝑũ m̃sura ac lege ita
fac̾e possit nec meliꝰ. Ac ꝑ ħ plane infinitã illã atq¬
in m̃sam aiuinitatiᷤᷤ potentiã. sub t̾mino ac m̃sura alli¬
in num̾o ⁊ ponde ⁊ m̃sura legitimũ t̾minum ⁊ f̾inem
suũ ht̃. et idcuco si ad oꝑis m̃surã creatoriᷤᷤ potentia
modumq componit᷑. ip̃a ꝓculdubio ⁊ sin insura t̾mi¬

Expanded text:
quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atqimmensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura alliin numero, et pondere et mensura, legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura t
Abbreviated transcription (Latin):
n dicemꝰ qr om̃ia in creatore ab ęt̾no in crea¬
ta fuer̃ q̃ ab ipso temporalit̾ creata s̃. et illic
sciebant᷑ ubi habebant᷑: et eo mͦ sciebantur quo
habebant᷑. et nõ cognouit aliqͥd extͣ se ds̃. qͥ oĩa
habebat in se. Nec io ibi fuer̃. qr hic futura fuer̃.
ne causa illoꝵ fiusse c̃dat᷑ ex istis. neq iõ huc
uener̃. qͥr ibi fuer̃ qͣsi ẽẽ nõ potiussaẽ illa siñ isteᷤ.
Nam ⁊ illa fussẽt ⁊̃ si ista ex illis fut᷑a nõ fuissent.
T antũ istoꝵ causa nõ fussent. si ista fut᷑a ñ fuissẽt.
⁊ fiuss qͥd̃ scientia eoꝵ q̃ essẽt.
p̃scientia aũ nõ fuiss eoꝵ que futura ñ erãt.
Nec iccͥdo minꝰ aliquid increatore fuiss si p̾scien¬
tia eoꝵ quȩ non essent fut᷑a nõ fuiss quia ꝓpfa
que scientia ẽ scientia fuiss: ⁊̃ si p̃scientia nõ

Expanded text:
n dicemus quod omnia in Creatore ab aeterno increata fuerunt quae ab ipso temporaliter creata sunt, et illic sciebantur ubi habebantur; et eo modo sciebantur quomodo habebantur; et non cognovit aliquid extra se Deus qui omnia habebat in se? Nec ideo ibi fuerunt, quia hic futura fuerunt; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorum causa non fuissent, si ista futura non fuissent.quidem scientia eorum quae essent; praescientia autem non fuisset eorum quae futura non essent. Nec idcirco minus aliquid in Creatore fuisset si praescientia eorum quae non essent futura non fuisset; quia ipsa quae praescientia est scientia fuisset, etiam si praescientia non
Abbreviated transcription (Latin):
t gͦ inciꝑet qd̵ nõ erat ab alio factũ ẽ qͥ erat. quẽ idr ir¬
co ipsũ ab alio nõ cepissȩ necessȩ ẽ: qm̃ qui ab alio ẽẽ ac.¬
cep̃ pͥmꝰ om̃ibꝰ ex istendi auctor eẽ nõ potuit. Nõ gͦ ab alio
acciꝑe ẽẽ potuit qͥ õibꝰ ẽẽ dedit. ꝗͣ ꝓpterea semꝑ fuisse.
et nũꝗͣ cepisse fateri oportet. qm̃ om̃e qd̃ aliqͥñ eẽ ĩ cep̃
auctorẽ habuit ꝑ ꝗ̃ cep̃. Constat gͦ nec dubitari ullo

Expanded text:
ergo inciperet quod non erat ab alio factum est qui erat. Quem idcirco ipsum esse ab alio non coepisse necesse est; quoniam qui ab alio esse accepit primus omnibus existendi auctor esse non potuit. Non ergo ab alio accipere esse potuit qui omnibus esse dedit, quem propterea semper fuisse et nunquam coepisse fateri oportet; quoniam omne quod aliquando esse incoepit auctorem habuit per quem coepit. Constat ergo nec dubitari ullo
Abbreviated transcription (Latin):
lorili modo
dispõ diuina duplicit̃ consid̾at᷑. Bonam
quippe dispositionem desuꝑ hñt. Aut suit
mala sũt : et tñ hnt qđ sic sũt quia ordina¬
ta sũt. Deus enĩ malũ nõ fec̃. s cũ factũ est

Expanded text:
Simili modo dispositio divina dupliciter consideratur. Bona quippe dispositionem desuper habent: et ut sint mala sunt; et tamen habent quod sic sunt, quia ordinata sunt. Deus enim malum non facit; sed cum factum est
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliqͥd eẽt cor hominiᷤᷤ enutriret cognitũ. ⁊ rursus
aliqͥd qd absꝯditũ prouocaret.
t illud nc̃ ꝯsid̾andũ ẽ. qͦmͦ pͥmũ d̾s occultus ⁊ abs.¬
conditus ⁊ latenᷤ int̾im a corde humano dep̾hensꝰ
est: ut sciri potuiss qx ds̃ ẽ. ł qx erat credi. Modi sũt
duo ⁊ uie due ⁊ manifestationeᷤᷤ duȩ qͥbꝰ apncipio cordi
humana duplici in uestigatiõe dm̃ dep̾hend̾ parti
uidelicet in se partĩ in his quȩ erant extra se. Similit̾ et
reuelatio diuina duplici in sinuatioe eũ qͥ nesciebat᷑. ł dubiȩ
c̾debat᷑. ⁊ nõ cognitũ uidicauit ⁊ partĩ ꝯditꝰ asseruie. Nam

Expanded text:
ut aliquid esset quod cor hominis enutriret cognitum, et rursus ut aliquid esset quod cor hominis enutriret cognitum, et rursus aliquid quod absconditum provocaret.imum considerandum est quomodo primum Deus occultus et absconditus et latens interim a corde humano deprehensus est, ut sciri potuisset quia Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
fides quod nõ credit. et ex ħ meritum fidei ostat
nõ uidisse crede. Uñ pulchrũ illud dictũ ẽ. Nam si
uide ᷤᷤ nõ est fideᷤ. Credidit ergo fidesq nõ uidit. U nõ
udit qͥdẽ qd credit. Et uidit tam̃ aliqͥd ꝑ qͥ ad monita
est.⁊ excitata cred̾e qd nõ uidit. Ds̃ enĩ sic abinitio no.¬
ticiã suã ab homine temꝑauit: ut sic̃ nunꝗͣ qͥd e̾ẽt tot᷑
poterat comprehendi.sic qx e̾et nunꝗͣ ꝓrsus poss ignora
ropt̾ea quippe d̃s apͥncipio nec totus
ꝯscientiȩ humanȩ manifestus ẽẽ uoluit. nec totꝰ absodit
ne si totus manifestus eẽt meritũ fides nõ hab̾et nec
in fidelitaᷤᷤ locũ. Infidelitaᷤᷤ enĩ de manifesto ꝯuinceretur :
fides qͥdẽ ad scientiã nõ ad iuuaret᷑. ⁊ infidelitaᷤᷤ de igno¬
rantia excusaret᷑. Quo circa oportui ut ꝓdet se occultũ
ds̃ ne totꝰ celaret᷑ ⁊ ꝓrsus ne sciret᷑. ⁊ rursũ ad aliquid
ꝓditũ se ⁊ agnitũ occultaret ne totꝰ manifestaretur.

Expanded text:
tum fidei constat non vidisse et credere. Unde pulchrum illud dictum est: Nam « si vides, non est fides. » Credit ergo fides quod non vidit; et non vidit quidem quod credit. Et vidit tamen aliquid per quod admonita est et excitata credere quod non vidit. Deus enim sic ab initio notitiam sui ab homine temperavit, ut sicut nunquam quid esset totum poterat comprehendi, sic quia esset nunquam prorsus posset ignoraropterea quippe Deus a principio nec totus conscientiae humanae manifestus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitfides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit qx rõ humana ad ħ sublimia ⁊ alta in¬
uestiganda ⁊ intelligenda: infirma ⁊ insuficiens
omnino fuisset nͥ diumna reuelatio illi in aduttorũ
et firmam̃tu cognoscende u̾itatiᷤᷤ. ad iũcta fuisset.
Postea ostẽso eo qͥ ab intꝰ erat inuestigationiᷤᷤ ł reuela.¬
tioĩs mͦ. statĩ de illo qͥ foriᷤᷤ fit utͦq sententiã simul¬

Expanded text:
ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit ut
Abbreviated transcription (Latin):
iuuaret᷑. In tantũ gͦ rationał c̾ature conditio ce¬
teris om̃ibꝰ quȩ ꝑꝑ ipsam facta sũt excellentior
eẽ ꝓbatur: q̃d oĩũ causa ipsa ẽ. Causa uͦ eiꝰ alia nul¬
la est: nͥ ipse a quo ipsa est.Sic̃ enĩ ab ipso ẽ ut ali¬
quid eẽt : sic ꝑꝑ ip̃m est ut beate eet illud sumẽs
ab ipso. hoc est quod eẽt̃ aliud ĩ ipso. hoc est quod
beate ect̃. S dic̃et aliqͥs. Qr̃ ds̃ c̾aturã fecit. si uiuari¬
ipse nõ potuit ꝑ creaturã : Cui alti fecit qd sibi non
fecit. qͥñ alt̃ nemo erat nͥ ipse qui fecit. Quasi enim
ꝓ nichilo factũ ẽẽ uidr̃. ⁊ cam nõ huisse ut fieret
qđ ita factũ est. ut in nec iuuaretur ille qui fecit
quia ꝑfectꝰ nõ eguit nec alt̾̃ in iuuaret᷑. quia ꝑꝑ ip¬
sum qui iuuari posset alt̾ nõ fuit. Et hoc fortastis
diligentiꝰ consid̾atũ aliquẽ mou̾e possit. Propterea
causam conditiõis rationaliũ. ꝗͣ in solo rerum auc to¬

Expanded text:
tionalis creaturae conditio caeteris omnibus quae propter ipsam facta sunt excellentior esse probatur; quod omnium causa ipsa est. Causa vero ejus alia nulla est, nisi ipse a quo ipsa est. Sicut enim ab ipso est, ut aliquid esset; sic propter ipsum est, ut beate esset; alterum sumens ab ipso, hoc est quod esset; alterum in ipso, hoc est quod beate esset. Sed dicet aliquis: Quare Deus creaturam fecit si juvariipse non potuit per creaturam? qui alteri fecit quod sibi non fecit quando alter nemo erat nisi ipse qui fecit. Quasi enim pro nihilo factum esse videtur et causam non habuisse, ut fieret quod ita factum est; ut inde nec juvaretur ille qui fecit quia perfectus non eguit; nec alter inde juvaretur, quia praeter ipsum qui juvari posset alter non fuit. Et hoc fortassis diligentius consideratum aliquem movere possit; propterea causam conditionis rationalium quam in solo rerum aucto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ ꝗ̃ factꝰ ẽ. Et quasi idẽ erat. ⁊ idẽ nõ erat: quia
idem ñ erat ꝑꝑ quod erat. Ds ꝑfectꝰ erat. ⁊ plenꝰ
bono ꝯsũmato. neq opꝰ bu̾it aliunde iuuari qm̃
nec minui potuit et̾nꝰ nec ĩmensꝰ aug̃i. Hõ aut̃
natura egẽs erat alieni auxilii quo ł ꝯseruaret q̃d mi¬
rabile acceꝑat: uł angeret q̃d nõ consũmatũ habebat
Ita positꝰ est ĩ medio hõ ut ⁊ ei seruiret᷑ ⁊ ipse seriuret
ut acciꝑet ntr̃q ipse ⁊ totũ sibi uendicaret: ⁊ reflue¬
ret totũ ad bonũ hoĩs.⁊ q̃d accepit obsequiũ ⁊ q̃d ii¬
pendit. Uoluit enĩ d̾s ut ab hoĩe sibi seruiretur: sic
tñ ut ea seruitute nõ dĩ s hõ ipse seruiẽs iuuaret᷑.
Et uoluit ut mũdꝰ seruiret hõi ⁊ exmn similit̾ iuua

Expanded text:
 factus est. Et quasi idem erat et idem non erat; quia idem non erat propter quos erat. Deus perfectus erat et plenus bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in medio homo, ut et ei serviretur et ipse serviret, et acciperet utrinque ipse, et totum sibi vindicaret; et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium et quod impendit. Voluit enim Deus ut ab homine sibi serviretur; sic tamen ut ea servitute non Deus sed homo ipse serviens juvaretur, et voluit ut mundus serviret homin
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. ⁊ desubtꝰ sumebat᷑ ad necessitatẽ: aliud bonũ sur¬
sũ erat. ⁊ desuꝑ sumebat᷑ ad felicitatẽ. Bonũ quippe
illud q̃d ĩ creat᷑a positũ erat. bonũ erat necessitatis:
q̃d u ĩ creatore erat bonũ. bonũ erat felicitatiᷤᷤ ꝙ
utriq̃ ad hoiẽm ferebat᷑. quia utr̃q hõĩ debebat᷑
quia ꝓpt̾ aliud factꝰ est hõ ut illud possidet ⁊ fru¬

Expanded text:
subtus sumebatur ad necessitatem, aliud bonum sursum erat, et desuper sumebatur ad felicitatem. Bonum quippe illud quod in creatura positum erat, bonum erat necessitatis; quod vero in Creatore erat bonum, bonum erat felicitatis. Et utrumque ad hominem ferebatur quia utrumque homini debebatur; quia propter al
Abbreviated transcription (Latin):
quod ur̃a instantia magis ꝗͣ. alacͥtate ꝓpͥa aggressuᷤᷤ
sum: mundi huiꝰ sensił originẽ ⁊ dispositionẽ ꝗͣ bre¬
uissimo potui sermone. ⁊ qui maxime ut ꝓpositum
nb fuãt introducendis cõuen̾at explicui. Nũc uero
ꝯsequẽs ÷ ut c̾ationẽ hoĩs ꝓpt̾ quẽ mundꝰ ipse factꝰ est
sermone ꝓsequam᷑. Eo sane ordine loq̃ndo ĩcedẽtes
quẽ c̾ator ipse rerũ demonstrauit. oꝑando: pͥsi quidẽ
opifex deus mũdũ fecit ac dem̃ hoĩem possorem
⁊ dm̃ mundi. ut cet̾is om̃ibꝰ iure conditionis domi¬
naret᷑ hõ ipsi a quo factuᷤᷤ fuat soli: uoluntaria li¬
b̾tate subiectꝰ. Unde constat c̾ationẽ hoĩs rer̃ õiũ
uisibiliũ conditione posteriorẽ qͥd̾ tẽpr̃e: s causa¬

Expanded text:
quod vestra instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquidem opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem et dominum mundi, ut caeteris omnibus jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo factus fuerat soli voluntaria libertate subjectus. Unde constat creationem hominis, rerum omnium visibilium conditione posteriorem quidem te
Abbreviated transcription (Latin):
rationalẽ naturã p̃cipuȩ illã q̃ uoluntatȩ iusta
a diuma uoluntatȩ discordat iusta dĩ modera-
gub̾nationis diuine in ipsis quib disponunt᷑
ordinant᷑ ĩ om̃ib quȩ agunt: ut ipsa mala
que cotͣ dĩ uoluntatẽ st̃ qd sũt. qr nõ approbã¬
tur a do qd̾ mala st̃. Extra eiꝰ disposionẽ nõ

Expanded text:
rationalem naturam praecipue illam quae voluntate injusta a divina voluntate discordat; justa Dei moderatigubernationis divinae in ipsis quibus disponuntur et ordinantur in omnibus quae agunt, ut et ipsa mala quae contra Dei voluntatem sunt quod sunt quia non approbantur a Deo quod mala sunt extra ejus dispositionem
Abbreviated transcription (Latin):
tã occulta est: ut ⁊̃ ipsas uoluntates malas ĩ qͥbꝰ
sit lateat que putant suo se arbitrio dirigi
qr se sentiunt p̃t̾ co actionẽ ꝓpͥo appetitu
moueri. Qͥa enĩ nõ impellunt᷑ nequaꝗͣ ĩ¬
telligc̃ qd̃ dirigunt᷑: inesciut̃ se hab̾e corã

Expanded text:
tam occulta est ut etiam ipsas voluntates malas in quibus sit lateat, quae putant suo se solum arbitrio dirigi; quia se sentiunt praeter coactionem proprio appetitu moveri. Quia enim non impelluntur, nequaquam intelligunt q
Abbreviated transcription (Latin):
maliqͦ est.⁊ alqͥd est qr de aliqͦ est. Om̃is aut̃ uo¬
tati gͦ male uiciũ est ex ipso qͦ mala est. Ordo
ant᷑ ex do est. qͦ ꝑuelle siue ad hoc fiue ad illud est.
Inuoluntate gͦ intiũ est ⁊ ipsũ malũ ẽ. ⁊ ex ipso
uoluntas mala est. In uelle aut̃ et utiũ est in
quantũ uelle exuoluntate mala est.⁊ ordo ẽ¬
quant᷑ ad ħ ł adħ ex clisponente est. Et cũ ipsũ
uelle ad ħ aliqͥd est malũ est qd̾ ad hoc ẽ qͥa ma¬
la uoluntate est: qd̾ aut̃ potiꝰ ad hoc ꝗͣ illud
est boñ est. qr ordo ẽ.⁊ ex beñ disponente est.
Potest gͦ uoluntas mala in se corũpi ⁊ resoli ꝑ¬
ꝓpͥũ intiũ qd̾ es aliund̾ ñ dat᷑ s ñ pͭ ꝑuelle extͣ
se p̃cipitari nͥ qͣ ei uia aꝑit᷑. Et qui p̃cipiti qͣ
uult ad rumã uiã aꝑit. qͦdã mͦ ipsũ inclin̾at.
nõ tam̃ in pellendo s ꝑmitendo ⁊ nõ tenendo:
uocaui seruũ meũ nabuchodonosor ut disꝑ¬
dat t̾rã: unchie illa sibilabit dñs musce quȩ

Expanded text:
ad aliquid est quia de aliquo est. Omnis autem votati ergo malae vitium est ex ipsa quo mala est; ordo autem ex Deo est, quo per velle sive ad hoc sive ad illud est. In voluntate ergo vitium est, et ipsum malum est, et ex ipso voluntas mala est. In velle autem et vitium est in quantum velle ex voluntate mala; et ordo esum velle ad hoc aliquid est, malum est quod ad hoc est; quia mala voluntate est. Quod autem potius ad hoc quam ad illud est, bonum est; quia ordo est, et ex bene disponente est. Potest ergo voluntas mala in se corrumpi, et resolvi e extra se praecipitari nisi qua ei via aperitur. Et qui praecipiti qua vult ad ruinam viam aperit, quodammodo ipsam inclinat; non impellendo sed permittendo et non tenendo, vocavi servum meum Nabuchodonosor ut disperdat terram ; et in die illa sibilabit Dominus muscae quae
Abbreviated transcription (Latin):
modis. Rut t̾mino naturalit̾ collate po-¬
testatis. aut miracło tp̃ralit̾ illate ĩpossibilita¬
tis: aut obstacło extͥnsecꝰ adhibite difficłtatis.
aut iudicio ĩ tͥnsecꝰ oꝑantis disposicionis: t̾minꝰ
nat᷑alit᷑ collate potestatis est: qͣntũ naturalit̃
posse cõcedit᷑. Miracłm tẽporalit̾ illate ĩ possĩ¬
bilitatis est. qn̾ id ipsũ nat᷑e possȩ subita ⁊ occłta
uirtutȩ diuine p̃sentiȩ sine ext̾iori impedi¬
m̃to cõpͥmit᷑. Obstaculũ extͥnsecꝰ adhibitȩ dif¬
ficłtatis est: qñ nutu diumo ꝑalias potestates

Expanded text:
modis. Aut termino naturaliter collatae potestatis, aut miraculo temporaliter illatae impossibilitatis, aut obstaculo extrinsecus adhibitae difficultatis, aut judicio intrinsecus operantis dispositionis. Terminus naturalitposse conceditur. Miraculum temporaliter illatae impossibilitatis est quando id ipsum naturale posse subita et occulta virtute divinae praesentiae sine exteriori impedimento comprimitur. Obstaculum extrinsecus adhibitae difficultatis est quando nutu divino per alias potestates
Abbreviated transcription (Latin):
et postea assumebant᷑. qx sin gr̃a nõ ꝓfecer̃. Sed
qͥ au̾tebant᷑. in eo ipso deserebant᷑: et qͥ ꝯu̾tebant᷑. in
eo ipso assumebãt᷑. ꝓ au̾siõe deserti. et ad ꝯu̾sio¬
nem assumpti.
mali fierẽt au̾si abono in qͦ erãt. et similit̾ motu uo¬
lũtatiᷤᷤ fact est ut boni eẽt ꝯu̾si abono in qͦ erãt ad
boñ in qͦ nondũ erãt: ꝓpt̾ea in motu r̾onał uolũtatiᷤᷤ
om̃e m̾itũ ostabat qͦ ł boni ł mali erãt. Ilic gͦ et malũ.¬
et boñ querẽdũ ẽ uͥ iusticia et culpa est: qm̃ iusticia
boñ est. et culpa malũ. & ipsa culpa nec uolũtaᷤᷤ erat.
qͣm uoluntaᷤᷤ malũ nõ erat qm̃ adõ data erat. nec mot̾
uolutatiᷤᷤ malũ erat. qm̃ ex uolũtate erat. et uolũtas
erat. et mou̾i uolu̾̃taᷤᷤ a deo acceꝑat. nec id ad q̃d motꝰ
uolũtatiᷤᷤ erat malũ erat: qm̃ aliqͥd erat. et om̃e qd aliqͥd
erat a dõ erat. et bonũ erat.
erat aqd esse nõ debuerat. nec tam̃ ad ħ eẽ. s ad

Expanded text:
et postea assumebantur, quia sine gratia non profecerunt; sed qui avertebantur in eo ipso deserebantur, et qui convertebantur in eo ipso assumebantur, pro aversione deserti et ad conversionem assumpti. mali fierent aversi a bono in quo erant; et similiter motu voluntatis factum est ut boni essent conversi a bono in quo erant ad bonum in quo nondum erant, propterea in motu rationis voluntatis omne meritum constabat quo vel boni vel mali erant. Illic ergo et malum bonum quaerendum est ubi justitia et culpa est, quoniam justitia bonum et culpa malum est. Et ipsa culpa nec voluntas erat, quoniam voluntas malum non erat; quoniam a Deo data erat; nec motus voluntatis malum erat quoniam ex voluntate erat, et voluntatis erat, et moveri voluntas a Deo acceperat; nec id ad quod motus voluntatis erat malum erat, quoniam aliquid erat, et omne quod aliquid erat a Deo erat, et bonum erat.erat ad quod esse non debuerat, nec tamen ad hoc esse sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
añ qͥcꝗͣ fecerãt. Ceꝑũt᷑ aiuidi abeo q̃d facti eĩt ut
aliud iam eẽnt. ł ꝑficiẽteᷤᷤ supͣ illud ut boni essent:
illud bont ꝑ iusticiã: alii sub illo mali ꝑ culpã
ꝯu̾sio enĩ iusto ᷤᷤ fec̃. et au̾sio in iustoᷤ. Utraq enim
uoluntaᷤ fuit. et uoluntaᷤᷤ utrĩq lib̾tatis: et ꝓpt̾ea

Expanded text:
 autem dividi ab eo quod facti erant, ut aliud jam essent, vel proficientes supra illud et boni essent; illud boni per justitiam: alii sub illo mali per culpam. Conversio enim justos fecit et aversio injustos. Utraque enim voluntatis fuit, et voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
e illo aut̃ mͦ diuinȩ modationis. qͦ malas
ĩ uoluntates p̃sidens occulta ⁊ muisibili
oꝑatione ad suũ arbitriũ tẽꝑat ⁊ ĩclinat hoc
sciendũ est. ut credat᷑ d̾s mał uoluntatib nõ
dare corruptionẽ s ordinẽ. Om̃is eñi uoluntas:
priꝰ est ꝗͣ uelle. Et uelle qͥdẽ semꝑ ad aliqͥd est qr¬

Expanded text:
De illo autem modo divinae moderationis, quo malas etiam voluntates praesidens occulta et invisibili operatione ad suum arbitrium temperat et inclinat, hoc sentiendum est, ut credatur Deus malis voluntatibus non dare corruptionem sed ordinem. Omnis enim voluntas prius est quam velle; et velle quidem semper ad aliquid est, q
Abbreviated transcription (Latin):
do aũ ad ea mota est q̃ ꝯcessa nõ fuerãt. extͣ m̃su¬
mou̾i ad q̃d mota est. sed ẜ m̃surã nõ mou̾i ad qͥ mota
et id malũ erat ip̃m aut occasio mali. Quia enim
extͣ m̃surã uolũtaᷤᷤ mota est. ẜ m̃surã mota nõ est.
nec tam̃ illi malũ erat mou̾ ad qd mota ẽ. s & m̃su¬

Expanded text:
do autem ad ea mota est quae concessa non fuerant, extra mensua et id malum erat; ipsum autem occasio mali. Quia enim extra mensuram voluntas mota est, secundum mensuram mota non est. Nes tamen illi malum erat moveri ad quod mota e
Abbreviated transcription (Latin):
onsid̾andũ est etiam qͦmͦ ħ inuisibileᷤᷤ illa ᷤ et
sp̃uales naturas modat᷑ ds̃. Si enĩ lib̾i arbitrii
sunt fatut q̃d uolũt. Et si faqut q̃d uolũt. qͦmͦ
exsententia dĩ pendet et q̃d faqiũt᷑: Nam si dici¬
mus qm̃ iccuro ħ fatĩt qd uult as nõ qx aliqͥd
uolut aut uelle possũt ꝗͣ qd uult ds̃: qͥ et ip̃m
uelle tribuit sic̃ pꝰ se ꝯcedit. ħ et si de bonis aliquo¬
modo ꝯcedit᷑ de mał nulla t̾one aꝓꝓbat᷑. Ualis si¬
qͥdem ds̃ potestatẽ tribuit solam nõ uolu̾tatẽ. qr
licet ex ipsiꝰ ꝑmissionẽ sit q̃d malũ possũt. ex inspi¬
ratione tam̃ eiꝰ nõ est q̃d malũ uolũt. Malaꝵ enĩ
uolutatũ ds̃ ordinator ẽ nõ creator. Quomͦ gͦ non

Expanded text:
Considerandum est etiam hoc quomodo invisibiles illas et spirituales naturas moderatur Deus. Si enim liberi arbitrii sunt, faciunt quod volunt; et si faciunt quod volunt, quomodo ex sententia Dei pendet quod faciunt? Nam si dicimvolunt aut velle possunt quam quod vult Deus, qui et ipsum velle tribuit sicut posse concedit, hoc tametsi de bonis aliquando conceditur, de malis nulla ratione approbatur. Malis siquidem Deus potestatem tribuit solam non voluntatem; quia licet ex ipsius permissione sit quod malum possunt, ex inspiratione, tamen ejus non est quod malum volunt. Malarum enim voluntatum ordinator est Deus, non Creator. Quomodo ergo non
Abbreviated transcription (Latin):
illa uenirent in qͥb homo p̃cepti captix obedi¬
entiã exhibere ⁊ p̃uaricationẽ cauere ad dis¬
ceret. Yrimũ gͥ añ legẽ paruulos cõsilio nutri¬
uit. postea sub lege exercitatos p̃cepto tẽpta¬
uit. nouissime sub grã ꝑfectos in lib̾tate spc̃
ambulare ꝑmitit. Ut gͥ breuat̾ supradicta ad
memoriã reuocemus quȩ sit differentia int̾
sa cram̃ta nouꝰ testam̃ti. ⁊ illa que uel subna-
turali lege. uel sub scripta lege sacram̃ta fuer̃
attendenda consideremus.

Expanded text:
capax, obedientiam exhiberet, et praevaricationem cavere addisceret. Primum igitur ante legem parvulos consilio nutrivit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differentia inter sacramenta Novi Testamenti, et illa quae vel sub lege naturali, vel sub scripta lege sacramenta fuerunt attendenda consideremus.
Abbreviated transcription (Latin):
N hoc tñ dignitatẽ seq̃ntiũ indubitant̃ p̃feranꝰ.
qd̾ illa ⁊uifibilia et signa usibilium fuert̃. ista
uero cũ sint ipsa qͥd̃ est uisibila. tantũmꝰ in¬
insibilis gr̃ȩ signa et sacram̃ta existunt. Iõ
sacram̃ta gr̃ȩ primũ ꝑbenedictionẽ uirtutẽ
in se scĩficationis suscipiunt: ac de inde quã
cõtinent in se scĩficationẽ cõferunt. ut sint ex
scĩficatione scĩficantia atq hȩc ex fua sibiq ce¬
litꝰ indita scĩficatione cõferant qd̾ illa ꝑhec ex
sola horũ significatione cõfeire consueuerĩt.
Passio namq saluatoris. quȩ pͥmo loco sacram̃ta
grȩ ad effectũ salutis sane lificat: mediantib
istis ⁊̃ illa pͥoris tp̃ris sacram̃ta scĩficabat. ut
eadẽ eẽt salus. ⁊ his qͥ recta fide signa futuroꝵ
in illis uenerati sũt: ⁊ his qͥ recta fide signa

Expanded text:
In hoc tamen dignitatem sequentium indubitanter praeferimus, quod illa et visibilia, et signa visibilium fuerunt; ista vero cum sint ipsa quidem visibilia, tantummodo invisibilis gratiae signa et sacramenta existunt. Ideo sacramenta gratiae, primum per benedictionem virtutem in se sanctificationis suscipiunt, ac deinde quam continent in se sanctificationem conferunt, ut sint ex sanctificatione sanctificantia, atque haec ex sua sibique coelitus indita sanctificatione conferant, quod illa per haec ex sola horum significatione conferre consueverant. Passio namque Salvatoris quae primo loco sacramenta gratiae ad effectum salutis sanctificat, mediantibus istis etiam illa prioris temporis sacramenta sanctificabat, ut eadem salus esset, et his qui recta fide signa futurorum in illis venerati sunt, et his qui effectum sa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̃. ac denide subiungit de umu̾sis que dedis
mͥ decimas ⁊ oblationes. pacificas offerã tibi
Ad̾ gͦ exuotõ se facturũ spopondit. qr hoc ex
necessitate mandati ñ deberet patent̃ osten¬
subsequentis deuotionis studio aboleret. ⁊ qͥ in se¬
met ipso contumax exstit̾at in suis postmodũ
optẽꝑare consuesceret. Unde enĩ homo rerum
suarũ decimã pocius quã nonã uel oc tauã uel
aliã quãcũq partẽ offerendã scire potuisset:

Expanded text:
Ac deinde subjungit: De universis quae dederis mihi decimas et hostias pacificas offeram tibi . Quod ergo ex voto se facturum spopondit, quod hoc ex necessitate mandati non deberet, patenter ostensubsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam potius quam nonam vel octavam, vel aliam quamque partem offerendam esse scire potuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepto. Neq enĩ estimandũ est illa pͥma na¬
turał legis sacram̃ta siue decimas indelicet
siue sacrificia. siue oblationes. ita homini exnecis-¬
sitate in dicta ut qͥ ea nõ exsecutus fuisset
reatũ p̃uaricationis in cuireret: quẽ ad modũ
ille qͥ fidelit̾ eũ cołet m̃tiũ deuotionis suȩ
inueniret. Nusquã enĩ legimꝰ. qd̃ ante legẽ
scriptã. ds homini dixerit qͥ decimas nõ dedit.
qͥ sacͥficia nõ obtulerit. sic̃ postea ꝑ legẽ dix̃
mascłs cuiꝰ caro p̾putii circũcisa nõ fuerit. ꝑ

Expanded text:
stimandum est illa prima naturalis legis sacramenta, sive decimas videlicet, sive sacrificia, sive oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante legem scriptam, Deus homini dixerit, qui decimas non dederit, qui sacrificia non obtulerit: sicut postea per legem dixit: Masculus cujus caro praeputii
Abbreviated transcription (Latin):
tia ⁊ capacitatȩ remota st̃ reiponsionẽ nr̃a
mod̾ari oportet. ⁊ abhis que dubia nõ st̃ ea
quȩ ꝓbabil. it̾ dicunt᷑ tam̃ distinguere.
Ita ꝑicłm diligentis ĩ qͥsitionis nullũ erit. si
p̃suptio temerari ȩ assertionis nõ fuert.

Expanded text:
 responsionem nostram moderari oportet, et ab iis quae dubia non sunt, ea quae probabiliter dicuntur tantum distinguere. Ita periculum diligentis inquisitionis nullum erit, si praesumptio temerariae assertionis non fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
cõditũ accepisse putamꝰ.⁊ ad illã nõ studio
aud disciplma aliqua ꝑ int̾ ualla tẽporis ꝓ¬
fecisse .s. simł ⁊ semł ab ipso sue cõditionss
exordio una ac simplici diuine aspiratio¬
nis illuminatione illã ꝑcepisse̾. Triplici aũ
cognitione pͥm̃ hominem eruditũ cõstat.
cognitione .s. creatoris sui. ut agnosc̾et aqͦ
factꝰ erat. ⁊ cognitione sui. ut agnosceret
qd̾ factus erat:⁊ qd̾ sibi fatiendũ erat. dem̃
cognitione quoq illiꝰ qd̾ fec̃ factũ erat. ⁊ qd̾

Expanded text:
 studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cognitione scilicet creatoris sui ut cognosceret a quo factus erat, et cognitione sui ut cognosceret quid factus erat, et quid sibi faciendum erat. Deinde cognitione quoque illius quod secum factu
Abbreviated transcription (Latin):
ata est homini ratio
⁊ꝓuidentia ꝑ quã hãc uitã suã in feriorẽ
custodiret. Eadẽ ꝓudentia nat᷑ali fugiendo
noxia. salubria appetendo. medi is ad utrũ libet
utens. hac gͦ custodia munitꝰ negligentiã iu-¬
tarȩ potiit.: s inolentiã repellere nõ potuit.
Inprouidentia em̃ hominis erat. om̃ẽ negligẽ
tiã cau̾e. s neq ĩ potestate hominis erat. om̃ẽ
inolentiã repelłe. Propt̾ea rationi humane
adiuncta ẽ ꝓuidentia diuina. qͣtinꝰ ratiohuma¬
na m partȩ una igilaret contra negligen.¬
tiã  ꝓuidentia diumna in partȩ alt̾a staret cõ¬
tra iolentiã. hac itaq gemina custodia mu¬
nita ciuitas uitȩ humanę nulł adu̾sis ledet᷑. qr
si ratio humana nõ tepuiss adu̾sus negligen¬

Expanded text:
ata est homini ratio et providentia per quam hanc vitam suam inferiorem custodiret; eadem providentia naturali fugiendo noxia, salubria expetendo, mediis ad utrumlibet utens. Hac ergo custodia munitus negligentiam vitare potuit, violentiam repellere non potuit. In providetiam cavere, sed non aeque in potestate hominis erat omnem violentiam repellere. Propterea rationi humanae adjuncta est providentia divina, quatenus ratio humana in parte una vigilaret contra negligentiam, providentia divina in parte altera staret contra violentiam. Hac itaque gemina custodia munita civitas vitae humanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus negligen
Abbreviated transcription (Latin):
potiit. qͥm̃ ⁊̃ mori pot̾unt: Si aut̃ mori potuit.
qͥm in mortał fuit : ꝓpt̃ huiꝰ modi ratiões
soluendas q̃ abhis qͥ diligentiꝰ sec̾ta scrutari
solent obitiunt᷑. tres status uite humanȩ.
pͥma cõsid̾atioẽ distingunmꝰ. ⁊ inhis qualis
hõo fuerit sine ĩ corpore. siue i anĩa qͣntũ¬
q abeo qd̾ pͥmũ factus mutat᷑ꝰ sit : aut ĩ quo
id ꝑstiterit. nescessario det̾minandũ putamꝰ:

Expanded text:
mori potuit, quomodo immortalis fuit? Propter hujusmodi rationes solvendas quae ab iis qui diligentius secreta scrutari solent objiciuntur tres status vitae humanae prima consideratione distinguimus, et in his qualis homo fuerit sive in corpore sive in anima quantumque ab eo quod primum factus est mutatus sit, aut in quo i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓuidentiã.oet̾orũq animaliũ ds homimi re-¬
liquid ut dñationi illiꝰ subic̾et᷑. iratione illi
reg̾ent᷑. ut aqͥb debuerat obsequiũ acciꝑe sc̾ret
saria ꝓinde debuerat: qr hõ peceando ñ ꝑdi¬
dit: ideͥrco ds̃ postmodũ illũ ꝑscͥpt᷑as suas de¬

Expanded text:
rum animalium Deus homini reliquit, ut dominationi illius subjicerentur, et ratione illius regerentur, ut a quibus debuerat obsequium accipere, scirsaria providere debuerat quia homo peccando non perdidit; idcirco Deus postmodum illum
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ factȩ erãt. ꝑfectã cogationẽ ho-¬
minẽ accepisse: nulli dubiũ eẽ debet. ꝗͣtũ ui¬
delicet fiũ ad am̾ȩ eruditionẽ. siũ ad corpora¬
lis usus necessitatẽ ꝑtiñe uidebat᷑. Nã uc¬
circo ipsȩ c̾ator nõ ase aut abangło. singłis
ri uoluit: ut manifeste ostendẽt qd̃ singłoꝵ
nat᷑ã ⁊usũ ⁊ offitia. Ex msita sibi hõo¬

Expanded text:
hominem factae erant, perfectam cognitionem hominem accepisse nulli dubium esse debet, quantum videlicet sive ad animae eruditionem, sive ad corporalis usus necessitudinem pertinere videbatur. Nam idcirco ipse creator non a se aut ab angelo aliquo ri voluit, ut manifeste ostenderet quod singulorum naturam et usum et officia ex insita sibi
Abbreviated transcription (Latin):
eternitas nec in suo statu deseruit tẽpora ordinãs
neq ex suo subm ministrauit corruptibilia cre¬
aus: s manẽs qd̾ erat. fecit quod non erat. in se
continẽs potestatẽ faciendi. nõ sumẽs ex se ma¬
teriã facti. Neq enĩ degeñauit ĩferiora condẽs:¬
ut natura ĩ ipsa descendet quibꝰ dedit ũtiũ. qm̃ ex
hoc ipsũ om̃ipotentia eiꝰ naturã continebat. sine
natura naturã creare: qua intiũ sum̾ent que nõ
erãt. qm̃ opꝰ ⁊ factor natura idem ee̾ nõ poterãt
Sic̃ enĩ infaciendis se nõ minuit et̃nitas: sic in fac tti
se nõ aux imẽsitas. S añ facta sine defecͣtu ple¬
na constitit. ⁊ pt᷑ facͥͥta sine motu in deficiens
ꝑmansit. nichil nouũ assumẽs. nichil antiquũ
amittens. totũ dans ⁊ nichil abitiẽs Hec prima
Scd̾m se qm̃ extrinsecꝰ oꝑis sui formã accepit.
P ropt̃ se : qm̃ aliunde causam oꝑandi nõ habuit.
Fecit enĩ ad similitudinẽ suã quod disponebat

Expanded text:
eternitas nec in suo statu desernit tempora ordinans neque ex suo substantiam ministravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciendi, non sumens ex se materiam facti. Neque enim degeneravit inferiora condens,ut natura in ipsa descenderet, quibus dedit initium; quoniam et hoc ipsum omnipotentiae ejus natura continebat sine natura naturam creare, qua initium sumerent quae non erant, quoniam opus et factor natura idem esse non poterant. Sicut ergo in faciendis se non minuit aeternitas; sic in factis se non auxit immensitas. Sed ante facta sine defectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit. Nihil novum assumens, nihil antiquum amittens; totum dans et nihil abjiciens. Haec prima oniam extrinsecus operis sui formam non accepit; propter se, quoniam aliunde causam operandi non habuit. Fecit enim ad similitudinem suam, quod disponebat
Abbreviated transcription (Latin):
t udebat᷑ filiꝰ quasi
nõ de suo potens. quia potentia patris
erat. neq pat̾ de suo sapiẽs: quia sapientia
patiebatur ueritas. ⁊ unitas cissionem: nec
pot̾ãt in tribꝰ ꝑfectꝰ dici unꝰ cui ꝓpͥũ deesset

Expanded text:
t videbatur Filius quasi non de suo potens. Quia potentia Patris erat, neque Pater de suo sapiens, quia sapientia patiebatur veritas, et unitas scissionem; nec poterat in tribus perfectus dici unus, cui proprium deesset
Abbreviated transcription (Latin):
trinitas ĩdiisa que totũ cõtinet. ⁊ sine ip̾a
totũ est mehil. Qucquid de deo uere dicit᷑.
aut pie c̾di pot̾. ĩ deo hec tria continẽt: potes¬
tas. sapientia ⁊ bonitas ⁊ plena sũt hec tria
parit̾. Si ĩmensũ noĩas. si incorruptũ dicis.
si et̾nũ. si incõmutabilẽ ⁊ quec̃q hoꝵ sumlia
totũ hoc potestatis est. Si scientẽ appellas si
ꝓuidũ. si inspectorẽ. si scrutantẽ.⁊ cõsid̾antẽ. ⁊ disc̾nẽ¬
tem. totũ ħ sapĩe ẽ.Si mitẽ.si mãsuetũ.si cõpatiẽ

Expanded text:
totum continet; et sine ipsa totum est nihil. Quidquid de Deo vere dicitur, aut pie credi potest in Deo, haec tria continent-potestas, sapientia et bonitas. Et plena sunt haec tria pariter. Si immensum nominas, si incorruptum dicis, si aeternum, si incommutabilem, et quaecunque horum similia: totum hoc potestatis est. Si scientem appellas, si providum, si inspectorem, si scrutantem et considerantem, et discernentem: totum hoc sapi
Abbreviated transcription (Latin):
sine his tribꝰ. ⁊ eũ his nicħ diminutũ. Consta¬
bat enĩ ut si ad essent tria ħ nichil ꝑfectũ de¬
esset. ⁊ si deeẽt de his tribꝰ unũ : aliquid con-¬
sũmatũ ee̾ nõ poss. Et ħ tria erãt potentia
sapientia uoluntas. Et ad oẽm effectũ concur¬
rũt tria ħ: nec aliquid absoluitur nisi ista
affuerĩt. Uolũtas mouet. scientia disponit. ꝓ¬

Expanded text:
sine his tribus, et cum his nihil diminutum. Constabat enim ut si adessent tria haec, nihil perfectum deesset; et si deesset de his tribus unum, aliquid consummatum esse non posset. Et haec tria erant potentia, sapientia, voluntas: et ad omnem effectum concurrunt tria haec, nec aliquid absolvitur nisi ista adfuerint. Voluntas movet, scientia disponit,
Abbreviated transcription (Latin):
originẽ accepit natura illiꝰ. s qđ ex illa qͣsi pͥma oĩũ post¬
modũ orta sĩt ⁊ exierĩt subsequẽtia oĩa mala illiꝰ. Quia
at ĩ illo apͥma origine nullũ pecẽm descẽdit. illud ⁊̃ pecẽm
qd̾ ĩ illo originale dr᷑ ac tuale illiꝰ fuit. qͥa ꝑtecto qͥ nascẽdo
pecc̃m ñ tͣa pecc̃m ñ habuit nͥ qđ agẽdo ꝓpet̾uit.¬
osũt qͥ ab illo nascẽdo originẽ traccimꝰ. q̃ illi actua¬
le fuit originale habemꝰ qͥa ĩno ꝑ solam natiui¬
tatẽ descendit. quod ĩ illo ꝑ actionẽ fuit. Nat᷑a eñi nr̃a
corruptionẽ quã ĩ illo ꝑ illiꝰ actionẽ cõcep̃: ꝑ nr̃a solũ ad

Expanded text:
originem acceperit natura illius, sed quod ex illa quasi prima omnium postmodum orta sint, et exierint subsequentia omnia mala illius. Quia autem in illo a prima origine nullum peccatum descendit, illud etiam peccatum quod in illo originale dicitur actuale illius fuit. Quia profecto qui nascendo peccatum non traxit, peccatum non habuit nisi quod agendo perpetui ab illo nascendo originem traximus, quod illi actuale fuit, originale habemus, quia in nos per solam nativitatem descendit quod in illo per actionem fuit. Natura enim nostra corruption
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnsit pena ⁊ culpa. Quãdo uͦ ꝑsacͣm̃tũ redẽptiõĩs rege¬
ñ ant᷑ qͥ gn̾ati sũt. a pena ⁊ culpa emũdãdiᷤ ꝑ spm̃ regeña¬
tiõis ĩ ipso originali uicis. tollit᷑ ñ pena s culpa. Culpa qͥppe
iecͥco tollit᷑ ut iustiticẽt᷑: pena uͦ iccͥco remanet ut excerce¬
antur:¬

Expanded text:
tum redemptionis regenerantur qui generati sunt in poena et culpa; emundandis per spiritum regenerationis in ipso originali vitio tollitur non poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentur, poena vera idcirco remanet ut exerceantur
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ fuit. ⁊ subsequentiũ oĩũ origo extitit. siue uiciũ
illud c̃ qͦ ab illo tͣnsdncto uniu̾si oriunt᷑. qui ab illo ꝑ car¬
nis ꝓpagationẽ tͣnsducuntur: hoc aũ uiciũ origini᷑ humane.
duplici corruptione nat᷑am ĩ ficit. ignorãtia scłmẽtẽ. et
concupiscẽtia carnẽ. ħ duo mala ĩ pͥmo qd̾ parẽte pena
fuer̃ p̃cedẽtiᷤ culpe ⁊ culpa ac tuał. ĩ nob aũculpa subse

Expanded text:
 sive vitium illud cum quo ab illo traducto universi oriuntur, qui ab illo per carnis propagationem traducuntur. Hoc autem vitium originis humanae duplici corruptione naturam inficit; ignorantia scilicet mentem, et concupiscentia carnem. Haec duo mala in primo quidem parente poena fuerunt praecedentis cu