comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceu solem p̃cedens lucifer. multis in salutem
ꝓfuturus natus ẽ: ita ce sc̃s willebrordus
in plurimarũ gentiũ salutẽ. religiosis pa-¬
rentib natus ẽẽ dinoscitur. Nam uir ue¬
nerabilis uiilgis de. quo nobis paulo ante.
sermo fuit: ad hoc tantum p̾destinante.¬
dõ matrimonio iunctus ẽ: ut talis ad ꝑfe.¬
ctum multoꝵ ppłoꝵ ex eo ederetur ꝑles.
Igitur uxor er mater scilicet beati Sillebror¬
dipatris: in tempesta noctis quiete. celeste. in
somnis uidit oroma. Uisum ẽ ei quasi nouiã
in celo uideret lunam: crescente. illa usq du
plena uidebat᷑ ẽẽ. Quam diligentus intu¬
ens: repentino cursu lapsa ruit mos eius.
Qua deuorata: eius intima splendore ꝑfu¬
sa sunt. Euigilans uͦ timore ꝑterrita: cuida
hoc religioso prb̃ro retulit somniũ. Illoq
int̾rogante. si ea nocte qua uisio facta ẽ more
solito iungeretur uiro: acceptaq ab ea huius
rei confessione: respondit ita. Cuna qũã ui

Expanded text:
ceu solem praecedens lucifer, multis in salutem ceu solem praecedens lucifer, multis in salutem profuturus natus est, ita et sanctus Willibrordus in plurimorum genitus salutem religiosis parentibus natus esse dinoscitur. Nam uir uenerabilis Wilgils, de quo nobis paulo ante sermo fuit, ad hoc tantum, Deo praedestinante, matrimonio iunctus est, ut talis ad profectum multorum populorum ex eo ederetur prolis. Igitur uxor eius, mater scilicet beati Willibrordi patris intempesta noctis quiete caeleste in somnis uidit oroma. Visum est ei quasi nouam in caelo uideret lunam, crescente illa, usque dum plena uidebatur esse. Quam diligentius intuens, repentino cursu lapsa ruit in os eius; qua deuorata, eius intima splendore perfusa sunt. Euigilans uero timore perterrita cuidam hoc religioso praesbitero retulit somnium; illoque interrogante, si ea nocte qua ei uisio facta est suo more solito iungeretur uiro, acceptaque ab ea eius rei confessione, ita respondit: «Luna enim quam ex
Abbreviated transcription (Latin):
honestam dõ seruientiũ adunauit. congre¬
gationẽ: in qua &e post multiplices scĩ labo¬
ris agones a do coronatus corpore quies¬
cit: & posteri eius usq hodie ex scĩtatis erꝰ
traditione. possident. Quoꝵ ego meritis et
ordine extremus. eande cella ꝑ successiones
legitimas suscepi gubernancła: qui hanc
hystoriam scissimi patris & summi doctoriᷤᷤ
Willebrordi te iubente beatissime pontifex
beordiade conscripsi: qui tanto patri & sũmi
sacerdotii dignitate & generis posteritate. &
scõꝵ locoꝵ obseruatione. quȩ ab eo in cħ ho
norem constructa ẽẽ noscuintur. scd̾m datã
tͥ a do grãm heres dignissimus extitisti.
Et ut eiuscłẽ scĩ patris willebrordi altiꝰ
natiuitatis originẽ. & mox in utero matris
diuine electionis repetam p̾sagia: reuertar
unde egressus sum. Nam sicut p̾cursor scĩssi
ex utero matris scĩficatus. de religiosis pa¬
rentib ut euangłica narrat hẏstoria xp̃m

Expanded text:
honestam Deo seruientium adunauit congrehonestam Deo seruientium adunauit congregationem in qua et post multiplices sancti laboris agones a Deo coronatus corpore requiescit et posteri eius usque hodie ex sanctitatis eius traditione possident. Quorum ego meritis et ordine extremus eandem cellulam per successiones legitimas suscepi gubernandam qui hanc historiam sanctissimi patris et summi doctoris Willibrordi, te iubente, beatissime pontifex Beornrade, conscripsi; qui tanto patri et summi sacerdocii dignitate et generis posteritate et sanctorum locorum observatione, quae ab eo norem constructa esse noscuntur, secundum datam tibi a Deo gratiam heres dignissimus exstitisti. 2. Et ut eiusdem sancti patris Willibrordi altius natiuitatis originem et mox in utero matris diuinae electionis repetam praesagia, reuertar unde egressus sum. Nam sicut sanctissimus praeex utero matris Deo sanctificatus, religiosis parentibus, ut euangelica narrat historia, Christum
Abbreviated transcription (Latin):
uit inbrittannia insu-¬
la ꝑuincia northanhum¬
brana quidã pat̾famili¬
as genere saxo ce nomi¬
ne uuilgis: religiosam
in xp̃o cũ coniuge & om̃i
domo sua. sicut post sig¬
nis patefactum est uitã agens. Nã relicto
habitu scłari. monachicam elegit. conu̾sati¬
onem: ac ñ multopost erescente in eo fer¬
uore uite. spũalis. artiori animi studio
solitaria se ipsũ mancipauit districtione.
in ꝓmunctoriis que mari occeano & hum¬
bri cingitur flumine. Ibi etiã multo tẽpore.
nomine dedicato. in ieiuniis & orationib &
uigłiis do seruiens: ita ut etiã miraculoꝵ
signis claruit. & nom̃ er celebre factũ ẽ: nec
confluentes cessabat ad se turbas suauissi¬
ma uerbi cłi admonitione cohortari. S & il¬
lius gentis regi & optimatib uenerabilis ef¬
fectus est: intantũ ut ei aliquas t̾rarũ pos¬
sessiunculas illis ꝓmunctoriis adiacentes ad
edificanda dõ ȩccłiam dono ꝑpetuo contu¬
lerunt: in qua pius pat̾ modicam qͥdem s

Expanded text:
uit in Brittannia insula, prouintia Northanhumbrana, quidam pater familias genere Saxo et nomine Wilgils, religiosam in Christo cum coniuge et omni domu sua, sicut post signis patefactum est, uitam agens. Nam relicto habitu saeculari monachicam elegit conuersationem ac non multo post, crescente in eo feruore uitae spiritalis, artiori animi studio solitaria se ipsum mancipauit districtione in promontoriis quae mari Oceano et Humbri flumine cinguntur. Ibi etiam multo tempore  Christi nomine dicato in ieiuniis et orationibus et uigiliis Deo seruiens, ita ut etiam miraculorum signis claruit et nomen eius celebre factum est. Nec confluentes cessabat ad se turbas suauissima uerbi Dei ammonitione cohortare, sed et illius gentis regi et optimatibus honorabilis effectus est, in tantum ut ei aliquas terrarum possessiunculas illis promontoriis adiacentes ad aedificandam Deo ecclesiam dono perpetuo contulerunt in qua pius pater modicam quidem sed
Abbreviated transcription (Latin):
facta est sub memorato pͥncipe. comꝑtum
fuisse didicerit: nullomͦ quod in hac scdã
que facta est a uultcardo presule. sub pi¬
issimo doq amabili hludouico cesare. sepe
dic̾ti sci uri corpus solidum illesumq ead̃e
bit. Ae ꝑ hoc totius ambiguitatis nubilo exutꝰ.
ueritatisq ꝑspicue luce ꝑfusus. nil nisi quod
miretur. & unde diuinȩ potentiȩ multipli¬
ces grates digne ꝑsoluat inueniens: dm ꝑcul
dubio mirabilem głosumq sicut in ceteris
scĩs suis. ita quoq in huius fidelissimi ser-¬
uuli sui corpore. tot tantoꝵ q donoꝵ p̾roga¬
duis legi nature ium inferentib honorato
& glorificato. toto annisu p̾dicandum cer-¬
nius uocib exclamabit. Interfluxit autem
spacium temporis. a pͥma usq ad scd̾am tnͣs¬
lationem. annorum circiter septuaginta qͥn
se usq ad consummationẽ scłi adfuturum
fidelib. eorumq agonib miscditer opitulan-¬

Expanded text:
facta est sub memorato principe, compertum facta est sub memorato principe, compertum fuisse didicerit; nullo modo quod in hac secunda, quae facta est a Walcando praesule sub piissimo Deoque amabili Ludovico Caesare, saepe dicti sancti viri corpus solidum illaesumque eadebit, ac per hoc totius ambiguitatis nubilo exutus, veritatisque perspicuae luce perfusus, nil nisi quod miretur, et unde divinae potentiae multiplices grates digne persolvat inveniens, Deum procul dubio mirabilem gloriosumque, sicut in caeteris sanctis suis, ita quoque in hujus fidelissimi servuli sui corpore tot tantorumque donorum praerogativis legi naturae vim inferentibus honorato et glorificato, toto adnisu praedicandum cernuis vocibus exclamabit. 6. Interfluxit autem spatium temporis a prima usque ad secundam translationem annorum circiter septuaginta quinse usque ad consummationem saeculi adfuturum fidelibus, eorumque agonibus misericorditer opitulan
Abbreviated transcription (Latin):
tegamus. erum sicut sepefati uenera¬
bilis antistitiᷤ uulteardi. & quoꝵ dã alioꝵ
religiosoꝵ uiroꝵ ueraci relatu didicimus:
prorsus ab illa corruptione. que ob p̾uari¬
cationem primi parentis iustissime natu¬
re humane ꝑhenniter inflicta ẽ. eiusdem
beatissimi uiri corporis totius compagoa ta
aliena immunisq est reꝑta: quemadmo¬
dum tempore karlomanni regis legitur
fuisse inuenta. ce terre mandata. Quod
quantum sub ipsius pͥncipis tempore erga
p̾fati scĩ uiri corpus. ꝑ tot elapsa scła incor¬
rupte seruatũ uirtus diuina claruerit.
siquis plene nosse desiderat: seriem buius
libelli paulo suꝑus repetendo ꝑspicacit̾ le¬
gat: ibiq tanto honore quantaue incesione.
& incorruptione. ꝑtectio diuina illi donaue.¬
rit. rationabiliter comp̾hensa fidelit̾q ad¬
notata ꝑfacile colligere quibit. Cum gͥ nil
detrimenti. nilq incorruptionis. in corporis
eiusdem sc̃i uiri prima translatione. que

Expanded text:
tegamus. Verum sicut saepe fati venerategamus. Verum sicut saepe fati venerabilis antistitis Walcandi et quorumdam aliorum religiosorum virorum veraci relatu didicimus, prorsus ab illa corruptione quae ob praevaricationem primi parentis justissime naturae humanae poenaliter inflicta est, ejusdem beatissimi viri corporis totius compago ita aliena immunisque est reperta, quemadmodum tempore Carolomanni regis legitur fuisse inventa et terrae mandata. Quod quantum sub ipsius principis tempore erga praefati sancti viri corpus per tot elapsa saeculaincorrupte servatum virtus divina claruerit, si quis plene nosse desiderat, seriem hujus libelli paulo superius repetendo perspicaciter legat: ibique quanto honore, quantave illaesione et incorruptione protectio divina illud donaverit, rationabiliter comprehensa fideliterque adnotata perfacile colligere quibit. Cum igitur nil detrimenti nilque corruptionis in corporis ejusdem sancti viri prima translatione, quae
Abbreviated transcription (Latin):
mi uiri huberti corpus attribuit. Nã
anno ordinationis ipsus sextodecimo. qͥ
est incarnationis dominice octingentesi¬
mus uicesimus quintus. undecimo ka¬
lendas octobris. ad beatissimi confessoris uen-¬
tum est urnam: atq a sacerdotib cũ maxi¬
ma reuerentia a loco sepulture eius effossa.
indidemq cum religiosi ppłi gradusq ec¬
cłiastici frequentia. in beati lamberti ȩccłiã
scĩ ossa sunt transuectaᷤ. Ubi triduo oratio¬
nib &e uigiliis ꝓsecuta. pͥdie. kł octobris.
ad memoratum monasterium cũ loculo suo
sunt. ꝑlata: ibidemq xp̃o annuente ut tan¬
do confessori competebat. sunt mirifice con
multifarie scõs suos głorificat. nullomͦ sui
occulenda: s magis magisq qnͣtum fari
ꝓpagandam fideliter p̾conanda: ualde inde-¬
cens indignumq iudicauimus. ut eiꝰ ma-¬
gnificentiam. quȩ nr̃o scło cirea memorati
scĩ uiri cadauer mirabiliter effulsit. silentio

Expanded text:
mi viri Hucberti corpus attribuit. 4. Nam mi viri Hucberti corpus attribuit. 4. Nam anno ordinationis ipsius sexto decimo, qui est incarnationis Dominicae octingentesimus vicesimus quintus, undecimo Kalendas Octobris, ad beatissimi confessoris ventum est urnam, atque a sacerdotibus cum maxima reverentia a loco sepulturae ejus effossa, indidemque cum religiosi populi gradusque ecclesiastici frequentia in beati Lamberti ecclesiam sancti ossa sunt transvecta, ubi triduo orationibus et vigiliis prosecuta, pridie Kalendas Octobris ad memoratum monasterium cum loculo suo sunt perlata, ibidemque, Christo annuente, ut tanto confessori competebat, sunt mirifice condcula quibus multifarie sanctos suos glorificat, nullo modo sunt occulenda, sed magis magisque, quantum fari gloriam propalandam fideliter praeconanda, valde indecens indignumque judicavimus, ut ejus magnificentiam, quae nostro saeculo circa memorati sancti viri cadaver mirabiliter effulsit, silentio
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ hac re consuluit: qui &e ipse in tantare.
consilium suũ ut decebat summe humili¬
tatis uirum reputans minimũ: ratũ du¬
xit ut una xp̃ianissimũ atq orthodoxũ
pͥncipem hludoluicũ imꝑatorem adirent.
considerans rem ꝑgrandem. atq paucoꝵ
uires magnitudine. sui. transcendentem:
ad concilium uenerabile ep̃oꝵ. quod ninc
temporis apud aquis grani congregatum
erat statuit. conferendum: & quid de. his
eẽt gerendum. a sententia sc̃i conuentus
magnoꝑe flagitandum. Idem autẽ uene.¬
rabilis ac ꝓrsus deo amabilis conuentus.
consideratis undiq partib. ut scilicet. qͥ
& qua re peterent. s & reuerentiam dñi
confessoris: sanxerunt tot religiosoꝵ uiroꝵ
uoto scĩ iuri ossa committi: &. in monast̾io
supradicto ubi religiosiᷤ honorarent᷑ collo¬
cari. Quorũ sententie sepedictus pontifex
obedientiam p̾buit. consilio adsensit: & pe¬
tentib iam dictis uenerandis uiris. scĩssi¬

Expanded text:
super hac re consuluit, qui et ipse in tanta re super hac re consuluit, qui et ipse in tanta re consilium suum, ut decebat, summae humilitatis virum reputans, minimum ratum duxit, ut una Christianissimum atque orthodoxum principem Ludovicum imperatorem adirent, considerans rem pergrandem, atque paucorum vires magnitudine sui transcendentem, ad conciliumvenerabile episcoporum, quod tunc temporis apud Aquasgrani congregatum erat, statuit conferendum, et quid de iis esset gerendum a sententia sancti conventus magnopere flagitandum. Isdem autem venerabilis ac prorsus Deo amabilis conventus, consideratis undique partibus, scilicet qui et quam rem peterent, sed et reverentia Domini confessoris, sanxerunt tot religiosorum virorum voto sancti viri ossa committi, et in monasterio supradicto, ubi religiosius honorarentur, collocari. Quorum sententiae saepe dictus pontifex obedientiam praebuit, consilio assensit, et petentibus jam dictis venerandis viris sanctissi
Abbreviated transcription (Latin):
uersationis uia. que olim sibi fuerant. asꝑa.
xꝑo ductore ceꝑunt. fieri leuia: augmenta
sue ꝑfectionis & deuotionis requirentes.
adierunt. p̾fatum uenerabilem. ac deuotũ
antistitem uualtcarcd̃u: uti beatissimi hub̾¬
t p̾sulis ossa eis a loco eius sepulture ꝑmit¬
teret transferre: & in cellam sue habitatio¬
nis ob sui consolationem. & confessoris cdñi
ampliorem honorem transportare. Qui uo¬
cis eorum petitionem ut pius pat̃ clem̃ter
audiuit: indignumq locum quo sc̃a m̃bra
iacebant tanto confessore iudicauit: s & pi¬
am petitionem eoꝵ impleri posse atq debe-¬
re ñ abnuit. Attam̃ ne incaute ac passim
leuitatis errore dictante id fecisse uideret᷑:
ferme trib annis. eoꝵ petitionem distulit.
S cum ab ipsis uenerandis uiris. magno¬
pere ut. id eis concederet exigeretur. pru¬
denti consilio cuncta ꝑagens. adebalclum¬
uenerabilem uirum metropolitem suum

Expanded text:
versationis via, quae olim sibi fuerant aspera, versationis via, quae olim sibi fuerant aspera, Christo ductore coeperunt fieri levia; augmenta suae perfectionis et devotionis requirentes, adierunt praefatum venerabilem ac devotum antistitem Walcandum, uti beatissimi Hucberti praesulis ossa eis a loco ejus sepulturae permitteret transferre, et in cellam suae habitationis ob sui consolationem et confessoris Domini ampliorem honorem transportare. Qui vocis eorum petitionem ut pius Pater clementer audivit, indignumque locum quo sancta membra jacebant, tanto confessore judicavit. Sed et piam petitionem eorum impleri posse atque debere non abnuit. Attamen ne incaute ac passim levitatis errore dictante id fecisse videretur, ferme tribus annis eorum petitionem distulit. Sed cum ab ipsis venerandis viris magnopere ut id eis concederet exigeretur, prudenti consilio cuncta peragens, Adebaldumvenerabilem virum metropolitem suum
Abbreviated transcription (Latin):
inopes indigentie manus darent. atq aꝓposi¬
do scõ deficerent: ut dictum ẽ strenue p̾uidit:
& nobiliter ordinauit. Egit namq uti sicut
quȩ uitȩ forent necessaria subministrarat.
ipsi quoq quȩ diuinȩ forent grata uolunta
d ꝑagerent: & qͣntum sibi posse diuinitas cos-¬
ferret. nequaqm ab ea declinarent. Adduc¬
tis namq regularis uite optimis p̾ceptorib.
monastice ordinem uitȩ edocuit: & bonoꝵ oꝑũ
exercitiĩs oꝑam dare. tam uoce ꝓpria quã &e
lectione diuina suasit. Unde &e actum ẽ ut
eius studium ñ inani labore cassaretur. s suꝑ
optimam t̾ram iacto uerbi semine. citius cen¬
tuplicato uerbi fenore fructus multiplicaret᷑.
giositatis cultores confluere: & maxime no-¬
biles uiri ex monasterio sc̃i lantb̃ti. qui apłi¬
ce uite desiderio accensi erant: uirilit̾q
eiusdem ordinis uitã. morum actuumq
ꝓbitate tenere. Qui postqmͣ detrita sc̃e con¬

Expanded text:
inopes indigentiae manus darent, atque a proposiinopes indigentiae manus darent, atque a proposito sancto deficerent, ut dictum est, strenue praevidit, et nobiliter ordinavit. Egit namque ut sicut quae forent necessaria subministrarat, ipsi quoque quae divinae forent grata voluntati, peragerent; et quantum sibi posse Divinitas conferret, nequaquam ab ea declinarent. Adductis namque regularis vitae optimis praeceptoribus monasticae ordinem vitae eos edocuit, et bonorum operum exercitiis operam dare tam voce propria quam et rectione divina suasit. Unde et actum est ut ejus studium non inani labore cassaretur, sed super optimam terram jacto verbi semine citius centuplicato verbi fenore fructus multiplicaretur.locum religiositatis cultores confluere, et maxime nobiles viri ex monasterio Sancti Lamberti, qui apostolicae vitae desiderio accensi erant, viriliterque ejusdem ordinis vitam morum actuumque probitate tenere. Qui postquam detrita sanctae con
Abbreviated transcription (Latin):
pio suo resedisset emendatione dignũ. totis
nisib in meliorem statum recuꝑare. Unde
int̾ cetera quȩ em̃dationem postulabant.
optulit. se eius munificentiȩ cella quedam
antiquo nomine uocata andagium: que
olim quidem in habitatorib habitus cano¬
nici floruit. s ꝑ excessum temporis. uetustate.
nimia collapsa. & deficientib habitatorib
pene fuerat adnullata. Hȩc gͦ se materiam
quandam optulit eius munificentie: in qͣ
liberalitatis suȩ laxatis habenis. quã uacu¬
us tenacitatis eẽt. ñ in anib uerbis. s execu¬
tione ostendit oꝑis. Namq hanc pene a fun-¬
damentis restauratam. in meliorem statum
denuo renouatam: posthabita auaricia no-¬
biliter eius statum composuit. edificiis ho¬
nestis nobilitauit. Et exceptis p̃diis que o¬
lim religiosoꝵ uiroꝵ largitate possedit. alia
de episcopio suo suꝑaddidit: incolasq loci
illius monachos ẽẽ uoluit. Qui ut nulliꝰ rei

Expanded text:
pio suo resedisset emendatione dignum, totis pio suo resedisset emendatione dignum, totis nisibus in meliorem statum recuperare. Unde inter caetera quae emendationem postulabant, obtulit se ejus munificentiae cella quaedam, antiquo nomine vocata Andagium, quae olim quidem inhabitatoribus habitus canonici floruit; sed per excessum temporis vetustate nimia collapsa, et deficientibus habitatoribus pene fuerat annullata. Haec ergo se materiam quamdam obtulit ejus munificentiae, in qua liberalitatis suae laxatis habenis quam vacuus tenacitatis esset non inanibus verbis, sed exsecutione ostendit operis. Namque hanc pene a fundamentis restauratam in melioremque statum denuo renovatam, posthabita avaritia nobiliter ejus statum composuit, aedificiis honestis nobilitavit, et exceptis praediis quae olim religiosorum virorum largitate possedit, alia de episcopio suo superaddidit, incolasque illius monachos esse voluit. Qui ut nullius rei
Abbreviated transcription (Latin):
ordo iusticiȩ deseruiret. atq armis pac̃e sc̃ȩ
eccłis defenderet: monasticus ordo quietẽ
diligeret. orationi uacaret. Et qui se scłi ac¬
tib secreuisset: eisdem iterũ nec uoluntate nͦ
necessitate semet subderet. Episcopalis autem
ordo. ut his om̃ib suꝑintenderet: scilicet ut
siqui ab his aut uoluntate aut necessitate
deuiarent: eoꝵ sollerti iudicio. prudentiq
consilio. ad lineam rectitudinis correcti re¬
dirent. In quib ut reuera decet. cũ multi
imitatione dignissimã talib eius monitis
p̾berent obtemꝑantiam: pars hoꝵ ñ mini¬
ma extitit uulcardus uenerandus ep̃e.
Is eni partim diuinitatis instinctu ce merce.¬
dis intuitu. partim uͦ huius sacratissimi pͥn¬
cipis. talib monitionib incitatus: studebat
magnoꝑe: plebem sibi a dño traditam bo¬
noꝵ oꝑum exercitiis nobilitare: & de bonis
ad meliora semꝑ euehere: ac siquid in episco¬

Expanded text:
ordo justitiae deserviret, atque armis pacem sanctae ordo justitiae deserviret, atque armis pacem sanctae Ecclesiae defenderet; monasticus ordo quietem diligeret, orationi vacaret; et qui se saeculi actibus secrevisset, eisdem iterum nec voluntate, nec necessitate semet subderet. Episcopalis autem ordo ut his omnibus superintenderet, scilicet ut si qui ab iis aut voluntate, aut necessitate deviarent, eorum solerti judicio prudentique consilio ad lineam rectitudinis correcti redirent. 2. In quibus, ut revera decet, cum multi imitatione dignissimam talibus ejus monitis praeberent obtemperantiam, pars horum non minima exstitit Walcandus venerandus episcopus. Is enim partim Divinitatis instinctu et mercedis intuitu, partim vero hujus sacratissimi principis talibus monitionibus incitatus, studebat magnopere plebem sibi a Domino traditam bonorum operum exercitiis nobilitare, et de bonis ad meliora semper evehere: ac si quid in episco
Abbreviated transcription (Latin):
bus humanis famosissi¬
mo imꝑatore karolo.
uictoriosissimo pussi¬
mo augusto. qͥ regni
francoꝵ spacia longe lateq dilatauit. et
multarũ gentium cȩcitatem qnͣta potuit.
uirtute ꝑculit. ereptasq ꝓfundis tenebris
lucis claritate conspicuas reddidit: bludo¬
uicusus gloriosus filius eius. sceptra imꝑi¬
alia sibi debita atq a dõ tradita post eum
feliciter rexit. Decebat quippe xp̃m talem
ac tantũ imꝑio suo p̾ficere principem: in qͦ
non mͦ auiti specimen eluceret imꝑii: s & qͥ
mentis nobilitate insignis. prudentia singu¬
laris. morib q innocuus. cunctis sibi subie¬
ctis fieret tot uirtutum excellentia imita¬
bilis. Hic gͦ imꝑii sui primordia. talib tan¬
tisq dedicare instituit auspiciis: ut incor¬
recta corrigerentur. bona collapsa erigeren-¬
tur: & stantia solidarentur. Et quisq ordo
in regno sibi tradito ñ passim leuitate iac¬
tatus. a ppria regula exborbitaret: s laicus

Expanded text:
bus humanis famosissimo imperatore Carolo victoriosissimo piissimo Augusto, qui regni Francorum spatia longe lateque dilatavit, et multarum gentium caecitatem quanta potuit virtute perculit, ereptasque profundis tenebris lucis claritate conspicuas reddidit; Ludovicus gloriosus filius ejus sceptra imperialia sibi debita atque a Deo tradita post eum feliciter rexit. Decebat quippe Christum talem ac tantum imperio suo praeficere principem, in quo non modo aviti specimen eluceret imperii, sed et qui mentis nobilitate insignis, prudentia singularis, moribusque innocuus, cunctis sibi subjectis fieret tot virtutum excellentia imitabilis. Hic ergo imperii sui primordia talibus tantisque dedicare instituit auspiciis, ut incorrecta corrigerentur, bona collapsa erigerentur, et stantia solidarentur. Et quisque ordo in regno sibi tradito non passim levitate jactatus a propria regula exorbitaret, sed laicus
Abbreviated transcription (Latin):
patere monstrauit. quo sequendus eẽt edo-¬
cuit: quo spes nr̃a tendenda. quo animus
dirigendus instruxit. Quid tam̃ fiet frat̃.
Qd̾ m ipse sum conscius. conscendere. ardu-¬
um illid ac penetrare ñ potero. ita sarcina
molesta me p̃grauat: &e peccati mole dep̃s-¬
sum. negato in astra conscensu seua misera¬
bilem ducit in tartara. Spes tam̃ suꝑest il¬
la sola. illa postrema: ut qd̃ ꝑ nos obtinere
non possumus: saltim ꝑ nobis martino o
rante meream᷑. S quid te frat̃ diucius oc¬
cupo. epła tam loquace: demororq uentu¬
rum: Simul iam pagina impleta ñ recipit.
Michi tam̃ hȩc fuit ratio sermonem istum
longius ꝑferendi: ut quia doloris nunciũ
epła deferebat: eadem tͥ ex quadam nr̃i
confabulatione p̃staret carta solatium.

Expanded text:
patere monstrauit et quo sequendus esset edopatere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium.
Abbreviated transcription (Latin):
cum me indignum & ñ merentem unice di¬
ligebat. En rursus lacrime fluunt: imoq
de pectore gemitus erumpit. In quo mͥ post
hȩc homine similis requies: in cuius erit ca-¬
ritate solacium: Me miserum: me infelicem.
Poterone unqͣm si diutiris uixero ñ dolerẽ.
quod martino suꝑstes sum: Erit mͥ ptꝰ hȩc
uita iocunda: erit dies aut hora sine lacri¬
mis: Aut tecũ frat̃ dilectissime. potero illiꝰ
mentionem sine fletu habertes. Aut nunꝙͣ
loquens apud te. aliud qmͣ de illo loqui po¬
tero: Sx quid te in lacrimas fletusq cõmo¬
ueos Ecce nunc consolatum te ẽẽ cupio: qͥ
me solari ipse ñ possum. Non deerit nobis
ille mͥ crede: ñ deerit. Int̾erit de se sermoci¬
nantibe: astabit orantib. Quodq ĩa hodie
p̃stare dignatus ẽ. uidendũ se in gła sua
sepe p̃bebit: ce assidua sicut ante paulułu
fecit benedictione nos ꝓteget. Inde scd̃m
ordinem uisionis. qua cȩlũ sequentib se

Expanded text:
cum me indignum et non merentem unice dicum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
obstitisset: ut letus ulceribr congaudens¬
ꝙ erueiatib. quelibet int̾ torm̃ta risisset. S
quãqm ista ñ tulerit: impleuit tam̃ etiam
sine cruore martyrium. Nam quas ille ꝓ
spe ȩt̾nitatis humanoꝵ doloꝵ ñ ꝑtulit pas¬
siones: fame. uigiliis. nuditate. ieiuniis.
obpbriis inuidoꝵ. insectationib imꝓboꝵ.
cura ꝓ infirmantib. sollicitudine. ꝓ ꝑieli¬
tantib: Quo enĩ dolente ille ñ doluit:
Quo scandalizante ñ ustus est: Quo pere¬
unte non gemuit: Pret̃ illa cotidiana illiꝰ
aduersum humane sp̃italisq nequiciȩ di¬
uersa certamina: dum in eo uariis temp¬
tationib appetito. semꝑ exsuꝑat fortitudo
uincendi: patientia expectandi. equanum¬
tas sustinendi. Ouere ineffabilem uirum.
pietate. miscdia. caritate: quȩ cotidie etiã
in scĩs uiris scło frigente frigescit: in illo tñ
usq ad finem aucta in dies ꝑseuerauit. No
ego illius bono uel specialiter fruitus sum:

Expanded text:
obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensobstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum,
Abbreviated transcription (Latin):
si ei neronianis decianisq temporib. in illa.
que tunc extitit dimicare congressione li¬
cuisset: testor dm̃ cȩli atq t̾re sponte eculeũ
ascendisset: ultro se ignib intulisset: hebre¬
isq pueris equandus. int̾ flamarũ globos
melia licet hẏmnũ dñi infornace cantasset.
Quod si ysaianum illud suppliciũ ꝑsecuto¬
ri forte plac aisset: nunqͣm ꝑfecto impar ꝓpħe.
serris & laminis desecari membra timuisset.
Aut si p̾cisis rupib abruptisq montib. a¬
gere felicem furor impius maluisser: ꝑhibeo
confisus testimonium ueritatis. sponte ce¬
cidisset. Si uͦ gentium doctoris exemplo gla¬
dio deputatus. inter alias ut sepe euenit ui¬
ctimas duceretur: primus omĩum carnifi¬
ce compulso. palma sanguinis occupasset.
Iam uͦ aduersus om̃s penas atq supplicia.
quib plerũꝙ humana cessit infirmitas.
ita a confessione dñi ñ recedens immobilis

Expanded text:
si ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. si ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis
Abbreviated transcription (Latin):
mis fleuz uberrime. Quinetiã dũ hec ad
de fr̾ scribimꝰ fluunt lacrimȩ: nec ullum
impatientissimi doloris admitto solatiũ.
Se uͦ ubi hoc nunciatũ ẽ participem ẽẽ
uolui luctus mei: qui eras socius amoris.
Heni gͦ ad me statim. ut. pariter lugeamus
quem parit̾ amamus: quãqmͣ seiam uirũ
illum ñ ẽẽ lugendu: cui post euictũ trium
quin doleam. Premisi quidem patronum:
s solatium uite p̾sentis amisi. Et si rationẽ
ulła dolor admitteret: gaudere deberem.
Est enĩ ille ut uere ẽ consertus apłis ac ꝓ¬
phetis: & quod pace sc̃oꝵ om̃ium dixerim.
in illo iustoꝵ grege nulli sed̾s. ut sꝑo. credo.
confido: illis potissimũ qui stolas suas in
sanguine lauerint aggregatus. agnũ ducẽ
ab om̃i integer labe comitatur. Nam lieet ez
ratio temporis ñ potuerit p̾stare martyriũ:
gła tam̃ martyris ñ carebit: quia uoto atq
uirtute & potuit ẽẽ martyr & uoluit. Qd̾¬

Expanded text:
mis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad mis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundumquin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quod
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Ego sca genua eiꝰ complexus. benedi¬
ctionem ꝓ consuetudine flagitabã: suꝑpo¬
sitamq capiti meo manũ tactu blandissi¬
mo sentiebam: cũ int̾̃ benedictionis uerba
sollemnia. familiare illud ori suo crucis no¬
men iteraret: mox in eum luminib inten¬
tis. cũ exsatiari uultu illius conspectuq
ñ possem. subito mͥ in sublime sublatus
eripitur: donec immensa aeris istius ua¬
stitate. cũ tam̃ rapida nube subiectũ acie
sequerem᷑ ocłoꝵ. patenti cȩlo receptus. ui¬
deri ultra ñ potuit. Nec multũ post scm̃
cesserat: uideo eandem quã magistrum
uiam scandere. Ego impudens sequi cu¬
piens. dũ altos gressus molior &e conitor
euigilo: somnoq excitus congratulari
ingredit᷑. solito tristior uultu loquentis
parit̾ & dolentis. Quid tu inquã tam tͥstis
loqui gestise Duo inquit monachi mͦ atu.¬
ronis asfuerunt: domnũ martinũ obisse
nunciantes. Concidi fateor: obortisq lacri¬

Expanded text:
bat. ego sancta genua eius conplexus benedibat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. nec multum post sanctcesserat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congratulari ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille duo' inquit cmonachi modo a Turonis adfuerunt: domnum Martinum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacri
Abbreviated transcription (Latin):
ostea qͣm a me ma¬
ne digressus es.
eram residens so¬
lus in cellula:
subieratq me illa
que sepius oceu¬
pat cogitatiospes
futuroꝵ p̃sentiũ¬
q fastidium. iudicii metus. formido penaꝵ.
& quod consequens erat. atq unde cogita¬
tio tota descenderat. peccatoꝵ meoꝵ recor¬
datio tristem me confectũq reddiderat.
Deinde cũ fatigata angore animi in lectu¬
lo membra posuissem: ut plerũq ex mesti¬
tudine solet somnus obrepsit. Qui ut
semꝑ matutinis horis leuior incertusq.
ita suspensus ac dubius ꝑ m̃bra diffundi¬
tur: ut quod in alio sopore ñ euenit. pe¬
ne uigilans dormire te sentias: cũ repen-
textum toga candida. uultu igneo. stellan-¬
tib oculis. crine purpureo: atq itamͥ in ea
habitudine corporis formaq quã noue¬
ram uidebatur: ut quod eloqui nobis pe¬
ne difficile ẽ. non possit aspieiꝰ cũ possit
agnosei. Alrridensq mͥ paulułu: libellũ
quẽ de uita eius scripseram dextera p̾fere.¬

Expanded text:
osteaquam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repenideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praefere
Abbreviated transcription (Latin):
atq alteriꝰ anni. in hac ariditate ꝑtransit.
Arescunt siti loci illiꝰ omĩa: que irrigari
consueuerant. Tercio qͦq anno accidit. ut
quidã iter agens. beati martyris clementis
cuius ĩa supra meminimꝰ reliquias ex hib̾et:
religioso detulit. Ad quẽ cũ die noctuq ui¬
cini mesti penderent: confisi de er oratione.
qd̃ si peteret dñm fontẽ possit suo restitiiere
loco: ait. Camus inquit dilectissimi: &e si ue¬
ra sunt que portitor ñr asseruit. hec ẽẽ clem̃¬
tis mrĩs pignera: nc̃ apparebit. cũ ex fui̾t
uirtꝰ manifestata. Tc̃ cum p̾allentib ad lo¬
cum fontis accedit: o dictis p̾almis in orati¬
one ꝑsternit᷑. Positisq scĩs reliquiis in ipso
fontis aditu: petiit ut qui quond̾a in deserto
damnatis ad secanda marmora. flumen ir.¬
riguum patefecit: in eũ locũ aquas quas
pͥus pia indulserat elementia. clem̃tis itm¬
reuocaret int̾cessio benigna. Ilico uena re.¬

Expanded text:
atque alterius anni in hac ariditate pertransiit. atque alterius anni in hac ariditate pertransiit. Arescunt siti loci illius omnia, quae irrigare consueverat. Tertio quoque anno accidit ut quidam iter agens beati Clementis martyris, cujus jam supra meminimus, reliquias exhiberet, i sanctitate religioso, detulit. Ad quem cum die noctuque vicini moesti tenderent, confisi de ejus oratione, quod si peteret Dominum, fontem posset suo restituere loco, ait: Eamus, inquit, dilectissimi, et si vera sunt quae portitor noster asseruit haec esse Clementis martyris pignora, nunc apparebit, cum ejus fuerit virtus manifestata. Tunc cum psallentio ad locum fontis accedit. Et dictis psalmis, in oratione prosternitur positisque sanctis reliquiis in ipso fontis aditu, petiit ut qui quondam in deserto damnatis ad secanda marmora flumen irriguum patefecit, in hunc locum aquas, quas prius pia indulserat clementia, Clementis iterum intercessio revocaret. Illico vena re
Abbreviated transcription (Latin):
ruri cuidã infra t̾minum urbis lemouicine:
cuiꝰ unda tam ortorum sata. qm agroꝵ culta.
uel fouebat accessu. uł impetu fecundabat. De¬
ducebatur enĩ factis decursib ꝑloca necessa¬
ria: ut ubi eũ natura ñ dabat. studiũ ꝑuoca¬
ret. Et erat tam dulcib uena exuberante flu¬
entis: ut gaudere cerneres olus siue iurgul-¬
tum si fuisset ab eodẽ irrigatũ. Opitulabat᷑
etiã in eo gr̃a maiestatis diuinȩ: ut in quo
fuisset fluentũ emissũ uelociter germina
acciꝑent increm̃tum. Cumq eũ incole loci
quasi ludum agentes ꝑ singla queqr loca de¬
ducerent: insidiatoris ut credo inuidia sub
t̾a deiscit: ac uelut instadiis duodecim in
mediũ paludis. ubi nullũ ꝓrsus possit opꝰ
effici. fluctib sparsis exoritur. Extimplo om̃iũ
mentes timor obsedit: & nouũ q̃ddam adue¬
nire regionilocuncole p̃stolantur interitum:
simulq & beneficiũ quod habere consueue¬
rant iugi fletu deplorant. Curricułu̾ gͥ uniꝰ

Expanded text:
ruri cuidam, infra territorium urbis Lemovicinae, cujus unda tam hortorum sata quam agrorum culta vel fovebat accessu, vel impetu fecundabat. Deducebatur etiam factis decursibus per loca necessaria, ut ubi eum natura non 763 dabat, studium provocaret. Et erat tam dulcibus vena exuberante fluentis, ut gaudere cerneres olus sive virgultum, si fuisset ab eodem irrigatum. Opitulabatur etiam in eo gratia Majestatis divinae, ut in quo fuisset fluentum emissum, velociter germina acciperent incrementum. Cumque eum incolae loci, quasi ludum agentes, per singula quaeque loca deducerent, insidiatoris, ut credo, invidia, sub terra dehiscens, ac velut in stadiis duodecim in medium paludis, ubi nullum prorsus posset opus efficere, fluctibus sparsis exoritur. Extemplo omnium mentes timor obsedit, et novum quemdam advenire regioni loci incolae praestolantur interitum, simulque et beneficium quod habere consueverant, jugi fletu deplorant. Curriculum igitur unius
Abbreviated transcription (Latin):
deducens. Reu̾tente autẽ anni circulo. uenit
it̾m ad spectandam mrĩs beati sollemnitatẽ:¬
si fortasse de infantulo aliqua inuenire possit
indicia. Qdͥ plura: Recedente mari anticipat
om̃s ad ingrediendũ: & ipsa pͥma p̃cedit ad ti¬
mulum. Cumq ꝓstrata solo orationẽ expless:
erecta sursũ. genis ubertim fletuũ imbrib ma¬
defactis. dũ diu̾tit in parte altera uultũ: as-¬
picit filium in eo loco ubi eũ dormientẽ reliq̃¬
rat. in ipso adhuc sopore teneri. Estimans autẽ
eum ẽẽ defunctũ: accedit cominus. quasi colle-¬
ctura eacdauer exanime. S cũ eũ dormire co¬
gnouisset: excitatũ uelocit̃ spectantib ppłis
incolumẽ leuauit in ulnis: int̾rogans inter
oscula ubi ꝑanni fuisset spacia. Nescire se ait
si annus integer p̃terisset: tantũ clormisse se
suaui sopore uniꝰ noctis spacio estimabat. Nã¬

Expanded text:
deducens. Recurrente autem anni circulo, venit deducens. Recurrente autem anni circulo, venit itm, fortassis de infantulo si aliqua invenire possit indicia. Quid plura? Recedente mari, anticipat omnes ad ingrediendum, et ipsa prima praecedit ad tumulum. Cumque prostrata solo orationem explesset, erecta sursum, genis ubertim fletuum imbribus madefactis, dum divertit in parte altera vultum, aspicit filium in eodem loco, ubi eum dormientem reliquerat, in ipso adhuc sopore teneri. Aestimans autem eum esse defunctum, accedit cominus, quasi collectura cadaver exanime: sed cum eum dormire cognovisset, excitatum velociter, exspectantibus populis, incolumem levavit in ulnis; interrogansque inter oscula, ubi per anni fuisset spatium. Nescire se ait, si annus integer praeteriisset, tantum dormiisse se suavi sopore in unius noctis spatio aestimabat. CA
Abbreviated transcription (Latin):
die sollemnitatis eiꝰ recedit mare ꝑ tͥa miliaria:
siccũq ingredientib iter p̃bens. usq ad sepul¬
chrũ mrĩs ꝑuenitur. Ibiq uota reddentes o-¬
rantes ppłĩ: regrediunt᷑ ad litꝰ. factũ ẽ autem:
ut in una sollemnitatũ. mulier cũ filio pariu¬
lo in locũ accederet. Epulante. autẽ ea pt᷑ acta
sollemnia: obdormiuit infans. Dũ autẽ hȩc
agerent᷑: ecce sonus subito factus ẽ acceden¬
tis pelagi. Dehinc oblita mulier sobolis suȩ:
cȩpit uelociter cũ reliquo ppło petere ripam.
Igit᷑ in sequenti maris accessui: postꝙͣ ad litꝰ
uenerat. meminit se. filiũ reliquisse. Tc̃ cũ
fletu magno deiecta t̾re. miserã se clamitans.
litora uocib replebat: atq discurrebat ꝑcir-¬
cuitum riparũ. si forte enecatã ꝑlem eiectam
litori aquis conspicasset. S cũ nicħ inueni¬
ret indicii: tanłe consolata a ꝓpinquis. ad ꝓpͥa
reducit᷑: totũ annũ in luctu ac lamentatione

Expanded text:
die solemnitatis eius recedit mare per trea milia; siccumque gradientibus iter praebens, usque ad sepulchrum martyris pervenitur. Ibique vota reddentes, orantes populi, regrediuntur ad litus. Factum est autem, ut in una solemnitatum mulier cum filio parvulo in loco accederet. Aepulante autem ca post acta solemnia, obdormivit infans. Dum autem haec agerentur, ecce sonus subito factus est accedentis pelagi. Dehinc oblita mulier subolis sui, coepit velociter cum reliquo populo petere ripam. Igitur insequenti maris accessu, postquam ad litus venerat, meminit se filium reliquisse. Tunc cum fletu magno deiecta terris, miseram se clamitans, litora vocibus replebat atque discurrebat per circuitum riparum, si forte enecatam prolem eiectamque litori quis conspicasset. Sed cum nihil inveniret indicii, tandem consolata a propinquis, ad propria reducitur, totum annum in luctu ac lamentatione
Abbreviated transcription (Latin):
runt cornelr & phebr: discipłi ei Om̃s una
suo ꝑtria fere miliaria. Et ingressi ppłi ꝑ siccũ.
inuenerunt in modũ templi marmorei habi¬
tacułu a dõ paratũ: e inibi in archa saxea corp̃
scĩ clementis petri discipłi: & anchorã cũ qua
ẽ autẽ discipłis er: ut ñ eũ inde tollerent.

Expanded text:
runt Cornelius et Phoebus discipuli ejus: Omnes unansuo, per tria fere millia. Et ingressi per siccum populi inuenerunt in modum templi marmorei habitaculum a deo paratum; et ibi in archa saxea corpus ncti Clementis Petri discipuli et ancoram iuxta utem discipulis eius ne
Abbreviated transcription (Latin):
cũ multã eis consolationis doctrinã & pa¬
tientiam intimasset: didicit. ab eis de sexto
miliario aquã suis humeris deportari. Tc̃¬
sc̃s clemens clixit. Oremus om̃s dñm nr̃m
ih̾m xp̃m: ut confessorib suis fontis uenas

Expanded text:
cum multa eis consolationibus et patientiae verba intimasset, didicit ab eis quod a sexto milliario aquam sibi humeris apportarent. Tunc S. Clemens dixit: Oremus Dominum Jesum, ut confessoribus suis fontis in
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃c scĩ. in isto loco ꝑcutite. S cũ om̃s in gy¬
sc̃s clemens. leui ictu locũ sub pede agni ꝑcu¬
tiens. fons affluens uenis ornatus apparuit. qͥ
suo impetu uomens fluuiũ patefecit. Tc̃ uniu̾¬
sis gaudentib sc̃s clemens responsoriũ dixit.
fluminis impetꝰ letificat ciuitatẽ dĩ. Ad istã
famã confluxit omĩs ꝑuincia: & uenientes
uniu̾si ad doctrinã scĩ clem̃tis conu̾tebant᷑ ad

Expanded text:
 sancti, in isto loco percutite. Sed cum omnes per gyS. Clemens levi ictu locum sub pede agni percutiens, fontem affluentibus venis ornatum aperuit. Qui subito impetu evomens fluvium fecit. Tunc universis gaudentibus beatus Clemens responsorium dixit: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei; ad istam autem famam confluxit omnis provincia; et venientes universi ad doctrinam sancti Clementis, convertebantur ad
Abbreviated transcription (Latin):
rante autẽ omni ppło. & stupente tali mira¬
culo: int̾rogant si & auditum pariter rece-¬
pisset. Qui se libere omĩa audire: ppło teste.
respondit. Sanitat gͦ sic redlitus. a carode¬
gilde. regia ꝓ uirtute & reuerentia scĩ mar¬
tini collectus est: &e ad scolam positus. omñe.
pͤalmoꝵ seriem memorie cõmendauit. qũe
ds̃ ꝑfectum efficiens clericum. multos in
posterum annos in seruitio eccłie commo¬
rari ꝑmisit.

Expanded text:
rante autem omni populo et stupente de tali mirarante autem omni populo et stupente de tali miraculo, interrogant, si et auditum pariter recepisset. Qui libere omnia audire populo teste respondit. Sanitati ergo sic redditus, a Chrodegilde regina pro virtute et reverentia sancti Martini collectus est, et ad scolam positus, omnem psalmorum seriem memoriae conmendavit. Quem Deus perfectum efficiens clericum, multos in posterum annos in servitio eclesiae commorari permisit.
Abbreviated transcription (Latin):
tacita uerba. Olerũq cui siquis ꝓ mercedis re.¬
spectu aliquid elemosine. contulisset: continuo
hoc similib pauꝑib erogabat: estipem ab a¬
liis nutu postulans.stipendia indigentib
porrigebat. Cumq in loco hoc scõ in hac de¬
uotione ꝑ trium annoꝵ spacia commoratꝰ
tus. uenit ante scm̃ altare: & stans ocłis ince¬
lum eleuatis & manibe. erupit ab ore eiꝰ ri¬
uus sanguinis cũ putredine. Et conspuens
in t̾ram. cepit grauiter gẽmere. & excreare
partes nescio aliquas cũ sanguine: ita ut
putaretur qd̃ aliquis ferramento guit᷑ ex
incideret. Se &e tabes ex ors illius: tanꝙͣ fila
sanguinea dependebat. Tunc diruptis
aurium ac faucium ligaturis: eleuans se
& erigens iterũ ocłos ac manus ad celum.
ore adhuc cruento in hanc pͥmo uoc̃ẽ ꝓrupit.
Grãs tͥ magnas refero beatissime cdomne mar-¬
tine: quod aꝑiens os meũ. fecisti me ptꝰ longũ
tempus in tuas laudes uerba laxare. Admi¬

Expanded text:
tacita verba plerumque; cui si quis pro mercedis retacita verba plerumque; cui si quis pro mercedis respecthoc similibus pauperibus erogabat, et stipem ab aliis nutu postulans, stipendia indigentibus porrigebat. Cumque in loco illo sancto in hac devotione per trium annorum spatia commoratus tus, venit ante sanctum altare; et stans oculis ad caelum elevatis et manibus, erupit ab ore eius rivus sanguinis cum putredine. Et conspuens in terram, coepit graviter gemere et excreare partes nescio quas cum sanguine, ita ut putaretur, quod aliquis ferramento gutture incideret. Sed et tabes ex ore illius tamquam fila sanguinea dependebat. Tunc disruptis aurium ac faucium ligaturis, elevans se et erigens iterum oculos ac manus ad caelum, ore adhuc cruento in hac primo voce prorupit: 'Gratias tibi magnas refero, beatissime domne Martine, quod aperiens os meum, fecisti me post longum tempus in tuas laudes verba laxare'. Admi