comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd inde dñs loquebat᷑. ce non
potiꝰ de duab uoluntatib hominũ.
bona scilicet & mala. istambonam
illam malam arborẽ dicens: qͥa de bo¬
na uoluntate oꝑa bona nascuntur
&e mala de malã nec possunt bona
de mala. ce mala de bona Qd̃ sinip¬
tias tanqͣm arborẽ bonam. scdm istã
quã commnemorauit eunͣgłicã simi¬
litudinẽ posuerumꝰ ꝓfecto e contͣrio
fornicationẽ posituri sumus arborẽ
malam. Quãobrẽ si homo ita dicit᷑
fructus nuptiaꝵ tanqͣm bonus ex
arbore bona: ꝓculdubio nasci homo
de fornicatione ñ debuit. Mala qͥp¬
pe arbor bonos fructus ñ facit. Por¬
ro si dixerit ñ illic arboris loco po¬
nendũ eẽ adult̾ium s naturã potiꝰ
humanã de qua nascit᷑ homo . ita
etiã hic. ñ erit arbor conubium. s
natura humana de qua nascit᷑ ho¬
mo. Nil ꝓinde ualet ad istam questi¬
onem similitũdo illa eungłica: quia
ñ sunt nuptiȩ causa peccati: q̃d tra¬
hitur a nascente. expiatur in renas¬

Expanded text:
numquid inde dominus loquebatur et non potius de duabus uoluntatibus hominum, bona scilicet et mala, istam bonam, illam malam arborem dicens, quia de bona uoluntate opera bona nascuntur et mala de mala nec possunt bona de mala et mala de bona? quodsi nuptias tamquam arborem bonam secundum istam quam commemorauit euangelicam similitudinem posuerimus, profecto e contrario fornicationem posituri sumus arborem malam. quamobrem si homo ita dicitur fructus nuptiarum tamquam bonus ex arbore bona, procul dubio nasci homo de fornicatione non debuit; mala quippe arbor bonos fructus non facit. porro si dixerit non illic arboris loco ponendum esse adulterium, sed naturam potius humanam, de qua nascitur homo., ita etiam hic non erit arbor conubium, sed natura humana, de qua nascitur homo. nihil proinde ualet ad istam quaestionem similitudo illa euangelica, quia non sunt nuptiae causa peccati, quod trahitur a nascente et expiatur in renas
Abbreviated transcription (Latin):
S si ñ intelligit᷑ p̃occupatione impe¬
ditur erroris. Si autẽ ñ uult qͥd dica¬
mus intelligere. ꝑuicaciȩ uitiũẽ. quo
suum defendit errorẽ. Et iouinianꝰ
qui paucos ante annos nouellam
conatus ẽ heresim condere. mani¬
cheis patrochinari dicebat catholi¬
oos: qd̾ adũsus eũ scãm uirginitatẽ
nuptiis p̾ferebant. S responsurus
ẽ iste: ñ se qd̾ iouinianus de indiffe¬
rentia nuptiaꝵ uirginumq senti¬
re. Nec ego ĩd dico: qd̃ isti hoc sentiãt.
uerũptam̃ ꝑ iouinianũ catholicis
manicheos obicientẽ ñ eẽ hoc nouũ:
noui herecici recognoscant. Nos itaq
nuptias bonũ dicimꝰ cẽ ñ malum.
S sicut arrian sabellianos nos
ẽẽ criminant᷑ qͣmuis ñ dicamꝰ unũ
eundemq ẽẽ patrẽ ce filiũ & spm̃¬

Expanded text:
sed si non intellegit, praeoccupatione inpesed si non intellegit, praeoccupatione inpeditur erroris; si autem non uult quid dicamus intellegi, peruicaciae uitium est, quo suum defendit errorem. etlouinianus, qui paucos ante annos nouellam conatus est haeresim condere, Manicheis patrocinari dicebat catholicos, quod aduersus eum sanctam uirginitatem nuptiis praeferebant. sed responsurus est iste non se quod Iouinianus de indifferentia nuptiarum uirginumque sentire. nec ego id dico, quod isti hoc sentiant; uerumtamen per Iouinianum catholicis Manicheos obicientem non esse hoc nouum noui haeretici recognoscant. nos itaque nuptias bonum dicimus esse, non malum. ed sicuti Arriani Sabellianos nos esse criminantur, quamuis non dicamus unum eundemque esse patrem et filium et sp
Abbreviated transcription (Latin):
dem cõmixtionẽ sine confusione.
In paradiso autẽ si peccatum ñ p̃ces¬
sisset: ñ eẽt qͥdem sine utriꝰq sexus
cõmixtione generatio: s ẽẽt sine con¬
fusione cõmixtio. Ess quippe in coeun¬
do tranquilla membroꝵ obedientia:
ñ pudenda carnis concupiscentia.
Pinde coniugiũ bonumẽ. unde or¬
dinate seminatus nascit᷑ homo: et
fructus coniugii bonus ẽ. qd̾ ẽ ipse
quiita nascitur homo: s peccatũ ma¬
lum ẽ cum quo nascit᷑ omnis homo.
Ds̃ quippe fecit & facit hominẽ. s ꝑ
unũ hominẽ peccatũ intrauit in
mundũ. & ꝑpeocatũ mors: & ita in
om̃s homines ꝑtransiit: in quo om̃s
peccauert̃. Nouo inquit genere dis¬
serendi. & catholicũ te ꝓfiteris. & ma¬
nicheo patrocmnaris: dicendo nupti¬
as et magnũ bonũ. & magnũ malũ.
ꝓrsꝰ quid loquit᷑ ignorat: siue igno¬
rare sesimulat. Aut enim ñ intelligit:
aut ñ uult intelligere quid dicamus.

Expanded text:
dem commixtionem sine confusione. dem commixtionem sine confusione. in paradiso autem si peccatum non praecessisset, non esset quidem sine utriusque sexus commixtione generatio, sed esset sine confusione commixtio; esset quippe in coeundo tranquilla membrorum oboedientia, non pudenda carnis concupiscentia. proinde coniugium bonum est, unde ordinate seminatus nascitur homo, et fructus coniugii bonus, quod est ipse qui ita nascitur homo; sed peccatum malum est, cum quo nascitur omnis homo. deus quippe fecit et facit hominem, sed per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. \'Nouo\', inquit, \'genere disserendi et catholicum profiteris et Manicheo patrocinaris, dicendo nuptias et magnum bonum et magnum malum\'. prorsus quid loquatur, ignorat siue ignorare se simulat. aut enim non intellegit aut non uult intellegi quid dicamus.
Abbreviated transcription (Latin):
me. hoc ẽ in carne mea bonũ: qͣm
huic qui hoc dicit bonum. unde si ꝯ
ditur addit impudentiã peiꝰ malũ.
Recte gͥ diximꝰ. ita nuptiaꝵ bonũ.
malo originali qd inde trahit᷑ non
potest accusari: sicut a dult̾ioꝵ ma
lum bono naturali qd̃ inde nascitur
ñ potest excusari: qm̃ uatura huma¬
na que nascitur uł de coniugio uel
de adulterio d̃ĩ opꝰ ẽ. Que si malum
ẽẽt: ñ eẽt generanda. Si malum non
haberet: ñ eẽt regeneranda. Atq ut
ad unum u̾bum utrũq condudam.
natura humana simala ẽẽt. saluanda
ñ eẽt. Si ei mali nichil ineẽt: saluanda
ñ eẽt. Qui gͦ dicit eam bonum ñ esse.
bonũ negat conditȩ creatorẽ. Qui uͦ
negat ei malũ inesse: miscdem uiciate
inuidet saluatorẽ. Quappt̃ in hõĩb
nascentib nec excusanda st̃ adult̾ĩa
ꝑ bonũ qd̃ inde a conditore bono cre¬
atum ẽ: nec accusanda coniugia per
malum. qd̾ ibi a misericorde saluato¬

Expanded text:
me, hoc est in carne mea, bonum ; quam me, hoc est in carne mea, bonum ; quam huic, qui hoc dicit bonum, unde si coditur, addit impudentiam pejus malum. Recte ergo diximus, ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest lum bono naturali, quod inde nascitur, non potest excusari\', quoniam natura humana, quae nascitur uel de coniugio uel de adulterio, dei opus est. quae si malum esset, non esset generanda; si malum non haberet, non esset regeneranda. atque ut ad unum uerbum utrumque concludam: natura humana si malum esset, saluanda non esset; si ei mali nihil inesset, saluanda non esset. qui ergo dicit eam bonum non esse, bonum negat conditae creatorem; qui uero negat ei malum inesse, misericordem uitiatae inuidet saluatorem. quapropter in hominibus nascentibus neque excusanda sunt adulteria per bonum, quod inde a conditore bono creatum est, nec accusanda coniugia per malum, quod ibi a misericorde saluato
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ nec aurũ ꝓpter cupidos & aua¬
ros. Quo cura cominixtionẽ quoq ho¬
nestam conuigũ ñ rep̃hendimus ꝓpt̃
pudendam libidinẽ corpoꝵ. Illa enim¬
posset eẽ nulla precedente ꝑpecratio¬
ne peccati: de qua ñ erubescerent ꝯui¬
gati. Hec autẽ exorta ẽ post peccatum:
quã coactist̃ uelare confusi. Unde re¬
mansit postĩorib coniugatis qͣmuis
hoc malo bene & licite utenti b.
in eiꝰdem modioꝑe humanũ uitare
conspectum: atq ita confiteri qd̾ pu¬
dendum ẽ: cum debeat neminẽ pũde
qd̾ bonũ ẽ. Sic insinuant᷑ hec duo: &
bonum laudandȩ comunctionis uñ
filii generent᷑ de malũ pudendȩ libi¬
dinis. unde qui generant᷑ regeneran¬
di st̃ ne damnent᷑. Proinde pudenda
libidine. qui licite concumbit: malo
bene utitur. Qui autẽ illicite:. malo
male utitur. Rectius enĩ accipit no¬
bescunt & mali et boni: meliꝰq cre¬
dimꝰ ei qui dicit. scio qͥa ñ habitat in

Expanded text:
quomodo nec aurum propter cupidos et auaquomodo nec aurum propter cupidos et auaros. quocirca commixtionem quoque honestam coniugum non reprehendimus propter pudendam libidinem corpoposset esse nulla praecedente perpetratione peccati, de qua non erubescerent conjugati. Haec autem extorta est post peccatum, quam coacti sunt velare confusi. Unde remansit posterioribus conjugatis, quamvis hoc malo bene et licite utentibus, in ejusmodi opere humanum vitare conspectum, atque ita confiteri quod podendum est, cum debeat neminem pudere quod bonum est. Sic insinuantur haec duo, et bonum laudandae conjunctionis, unde filii generentur; et malum pudendae libidinis, unde qui generantur, regenerandi sunt ne damnentur. Proinde pudenda libidine qui licite concumbit, malo bene utitur; qui autem illicite, malo male utitur. Rectius enim accipit nobescunt boni et mali. Meliusque credimus ei qui dicit: Scio quia non habitat in
Abbreviated transcription (Latin):
sideria sua. inuicẽ inascłi in mascłos
turpitudinẽ oꝑantes. ñ dix̃ usum
comugalẽ s naturalẽ. eum uolens
intelligi. qͥ fit membris ad hoc crea¬
tis: ut ꝑ ea possit ad generandũ sexͦ
uterq misceri Ae ꝑ hec cum eisdem
mẽbris etiã meretrici qͥsq miscetur.
naturalis ẽ usus: nec tam̃ laudabilis:
s culpabilis. Ab ea uͦ parte corporis
quȩ ñ ad generandũ ẽ instituta. si &
coniuge quisq utat᷑. contra naturã
ẽ ce flagitiosum. Deniq priꝰ idem
apłs de feminis dixit. Nam feminȩ
eoꝵ immutauert̃ naturalẽ usum:
in eum usum qui ẽ contra naturã.
Deinde de masculis in mascłos tur¬
pitudinẽ oꝑantib: relicto usu femi¬
nȩ naturali. Nongͦ isto nomine ĩd
ẽ usu naturali. comugalis ẽ lauda¬
ta cõmixtio̾ s iminundiora & scele¬
ratiora flagitia denotata st̃. qͣm siil¬
licite feminis. s tam̃ naturaliter ute¬
rent᷑. Panem uͦ ce uinum sic ñ rep̃hen¬
dimus ꝓpter luxuriosos &e ebriosos:

Expanded text:
sideria sua in inuicem, masculi in masculos turpitudinem operantes, non dixit usum coniugalem, sed naturalem, eum uolens intellegi, qui fit membris ad hoc creatis, ut per ea possit ad generandum sexus uterque misceri. ac per hoc cum eisdem membris etiam meretrici quisque miscetur, naturalis est usus, nec tamen laudabilis, sed culpabilis. ab ea uero parte corporis, quae non ad generandum est instituta, si et coniuge quisque utatur, contra naturam est et flagitiosum. denique prius idem apostolus de feminis dixit: nam feminae eorum inmutauerunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam, dein de masculis in masculos turpitudinem operantibus relicto usu femineo naturali. non ergo isto nomine, id est usu naturali coniugalis est laudata commixtio, sed inmundiora et sceleratiora flagitia denotata sunt, quam si inlicite et feminis, sed tamen naturaliter uterentur. Panem uero et uinum sic non reprehendimus propte. luxuriosos et ebriosos
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt appetitũ Ubi adhuc tam̃ possu¬
mus intelligẽ ipsã uoluntatẽ iustã
&e honestã quo uoluit filios ꝓcreare:
ñ illã libidinẽ de qͣ iste sic erubescit:
ut ambigue nob̃ loqͥ malit. qͣm ꝑ¬
spicue qd sentit expͥme. Qͥd ẽ nat᷑a¬
li appetitu: An ñ & uelle & posse ẽ¬
salutis: &e uelle ipsos susciꝑe nutͥre
erudire filios. naturał ẽ appecitus:
idemꝙ rationis ẽ ñ libidinis: S qͥa
huiꝰ nouimꝰ intentionẽ: ideo ñ eum
putamꝰ his u̾bis nisi libidinẽ mẽbro¬
rũ genitaliũ significare uoluisse.
Nonne tͥ uident᷑ hec u̾ba folia eẽ fi¬
qd pudet: Ita quippe iste sibi curũ¬
locutionis huiꝰ obstacula. sicut illi suc¬
cintoria ꝯsuerunt. Contexat ce di¬
cat. Postqͣmautẽ uir naturali appe¬
tin agnouit uxorẽ: dicit scͥptura
diuina ꝯcepit eua ce peꝑit filiũ: et

Expanded text:
inquit, \'adpetitu\', ubi adhuc possuinquit, \'adpetitu\', ubi adhuc possumus intellegere ipsam uoluntatem iustam et honestam, qua uoluit filios procreare, non illam libidinem, de qua iste sic erubescit, ut ambiguo nobis loqui malit quam perspicue quod sentit exprimere. quid est \'naturali adpetitu\'? annon et uelle esse saluum et uelle ipsos suscipere, nutrire, erudire filios naturalis est adpetitus idemque rationis est, non libidinis? sed quia huius nouimus intentionem, ideputamus his verbis, nisi libidinem membrorum genitalium significare voluisse. Nonne tibi videntur haec verba folia esse fim id quod pudet? Ita quippe iste sibi circumlocutionis hujus obstacula, sicut illi succinctoria consuerunt. Contexat et dicat: « Postquam autem vir naturali appetitu cognovit uxorem, dicit Scriptura divina: Concepit Eva, et peperit filium, e
Abbreviated transcription (Latin):
hanc ex do eẽ s ñ delictũ. ñ mẽbroꝵ
inobedientiã ꝑ carnis ꝯcupisentiam:
quȩ ñ ẽ a patre.Deinde dicit. Tot re
ctionũ. malos fructꝰ eẽ ñ posse: nec
hoĩes ob hoc a dõ fieri: ut a diabolo
sicut dicis inqͥt legitimo iure teneant᷑.
Iam dictum ẽ ñ eos ideo teneri quia
hoĩes st̃. qd̾ naturȩ nom̃ ẽ. cuiꝰ aut̾or
diabolus ñ ẽ. s qͥa peccatores st̃ qd̾
culpe nom̃ ẽ cuiꝰ diabolus autor ẽ.
S int̾ tot nomina bonaꝵ rerum.
id ẽ corpoꝵ. sexuũ comunctionum.
libidinẽ uł ꝯcupiscentiã carnis iste
ñ nominat: tacet. qͥa pudet. Et mi¬
ra si dici potest pudoris impuden¬
tia: qd noĩare pudet: laudare ñ pu¬
det. Demq uide quẽadmodũ ma¬
gis eam circũloquendo uoluerit
significare: qm dicẽ. Postqͣm autem
uir in qͥt naturali appetitu cognoriit
uxorẽ. Ecce it̾ũ dic̾e noluit. carnis o¬
cupiscentia cognouit uxorẽ. s nat᷑ali

Expanded text:
hoc ex deo esse, sed non delictum, non membrorum hoc ex deo esse, sed non delictum, non membrorum inoboedientiam per carnis concupiscentiam, quae non est a patre. deinde dicit: \'tot ergo ctionum malos fructus esse non posse nec homines ob hoc a deo fieri, ut a diabolo, sicut dicis\', inquit, \'legitimo iure teneantur\'. iam dictum est non eos ideo teneri, quia homines sunt, quod naturae nomen est, cuius auctor diabolus non est, sed quia peccatores sunt, quod culpae nomen est, cuius diabolus auctor est. Sed inter tot nomina bonarum rerum, id est corporum, sexuum, coniunctionum, libidinem uel concupiscentiam carnis iste non nominat. tacet, quia pudet, et mira — si dici potest — pudoris inpudentia, quod nominare pudet, laudare non pudet. denique uide, quemadmodum magis eam circumloquendo maluerit significare quam dicere. \'postquam autem uir\\ inquit, \'naturali adpetitu cognouit uxorem>. ecce iterum dicere noluit: carnis concupiscentia cognouit uxorem, sed, naturali,
Abbreviated transcription (Latin):
manicheos nos ẽẽ iactatis. S iam
sequentia uideamꝰ. Rursꝰ qͥppe int̾¬
rogans dicit. Quẽ gͥ paruulorum
ꝯfiteris auctorẽ: Dm̃ uerũ: Respon¬
deo. Om̃ uerũ. Deinde subiungie.
S malũ ille ñ fecit. Ac rursus inter¬
rogat: utrũ diabolũ paruuloꝵ ꝯfi¬
teamur auctorẽ. Rursusq respondet
S naturã hominis ipse ñ condidit.
Deinde quasi ꝯcludit. atq infert. Sic
mala cõmixtio. deformis &e ꝯditio
corpoꝵ. & ideo corpora quȩq malo
a te deputant᷑ auctori. Cui respon¬
deo. malo autori ñ deputo corpora:
s delicta: quoꝵ causa factum ẽ. ut
cum in corporib hoc ẽ indĩ oꝑibus
totũ placeret. accideret tam̃ mascło
ce femine qd puderet: ut ñ ẽẽt ꝯmix¬
tio qualis eẽ potuit in corpore uitȩ
diuisit in sexii qd in oꝑatione ꝯuin¬
g̾et. Ab ipso gͥ ẽ cõmixtio corpoꝵ: a qͦ ẽ
origo corpoꝵ. Iam supͣ respondimus

Expanded text:
Manicheos nos esse iactatis. sed iam Manicheos nos esse iactatis. sed iam sequentia uideamus. Rursus quippe interrogans dicit: \'quem igitur paruulorum confiteris auctorem? deum uerum?\' respondeo: deum uerum. deinde subiungit: \'sed malum ille non fecit\' ac rursus interrogat, utrum diabolum paruulorum confiteamur auctorem, rursusque respondet: \'sed naturam hominis ipse non condidit\'. deinde quasi concludit atque infert: 'si mala commixtio, deformis et conditio corporum et ideo corpora quoque malo a te deputantur auctori\'. cui respondeo: malo auctori non deputo corpora, sed delicta, quorum causa factum est, ut, cum in corporibus, hoc est in dei operibus totum placeret, accideret tamen masculo et feminae quod puderet, ut non esset commixtio qualis esse potuit in corpore uitae \'diuisit in sexu. quod in operatione coniungeret. ab ipso igitur commixtio corporum, a quo est origo corporum\'. iam supra respondimus
Abbreviated transcription (Latin):
Mariȩ defendebat. Sigͦ illũ mani¬
cheũ dicere ñ audens: nos cũ in
eadẽ causa eadẽ sententia fidẽ catho¬
licã defendamꝰ. cur dicitis maniche¬
os: Aut si illũ fidelissimũ uirũ hoc
sodm maincheos sapuisse iactatis:
iactate iactate. ut m̃surã ioumiani
ꝑfectiꝰ impleatis. Nos cũ illo hoĩe
di patienter nr̃a maledicta et ꝯui¬
tia sustinemꝰ: & tam̃ heresiarches ũr
pelagiꝰ. fidẽ et purissimũ in scͥpturis
sensũ sic laudat ambrosii: ut dicat
ne inimicũ qͥdem ausũ eẽ rep̃hende.
Quo gͦ ꝓgressi fueritis attendate: &
uos ab ausib iouimani tandẽ ali¬
qͣndo cohibete. Qmuis ille nunis
laudando nuptias. sc̃e illas uirgi¬
nitati ad eqͣuit᷑: tam̃ nuptiaꝵ fru¬
ctib ab utero etiã recentib xp̃m
saluatorẽ. & de potestate diaboli
redemptorẽ necessariũ ñ negauit:
qd uos negatis. Et qͥa uobis ꝓ eoꝵ
salute. qͥa ñdũ ꝓ se loqͥ posst̃. & pro
fidei catholicȩ fundam̃tis resistimꝰ.

Expanded text:
um Manicheum dicere non audetis, nos, cum in eadem causa eadem sententia fidem catholicam defendamus, cur dicitis Manicheos? aut si et illum fidelissimum uirum hoc secundum Manicheos sapuisse iactatis, iactate, iactate, ut mensuram Iouiniani perfectius inpleatis; nos cum illo homine dei patienter uestra maledicta et conuicia sustinemus. et tamen haeresiarches uester Pelagius fidem et purissimum in scripturis sensum sic laudat Ambrosii, ut dicat ne inimicum quidem ausum esse reprehendere. quo ergo progressi fueritis adtendite et uos ab ausibus Iouiniani tandem aliquando cohibete. quamuis ille nimis laudando nuptias sanctae illas uirginitati adaequauit et tamen nuptiarum fructibus ab utero etiam recentibus Christum saluatorem et de potestate diaboli redemptorem necessarium non negauit: quod uos negatis et, quia uobis pro eorum salute, qui nondum pro se loqui possunt, et pro fidei catholicae fundamentis resistimus,
Abbreviated transcription (Latin):
uatore indigere credant᷑ ne sine¬
salute moriant᷑: aitende qͥd dixe¬
si nodũ etiam contentionis atten
soluit istiꝰ questionis: Nunquid
enĩ semͦ de maiorib ista locutum
ẽẽ dicturus ẽ: S de paruulis agi¬
tur: de nascentib agitur: de his
qui rei ab exordio definiunt᷑ a no¬
bis. Ab illo inuidia commouetur:
qͥa eos dicimus reos. ꝓ quib xp̃c
tius ẽ. si ñ st̃ rei : In de ꝓrsꝰ. inde
obtinebimꝰ cãm: un excitand̃ã putauit
inuidiã. Ipse dic̃. Quomͦ st̃ rei paruuli:
& cui mors er ꝓfecerit ipse dieat. Hic est
inquit sanguis meus. qui ꝑ mul¬
tis effundet᷑ in remissionẽ pecca¬
toꝵ. Iudicet cum illo et apłs: qͥa
mat &e dicit de dõ patre. quippͥo
filio ñ peꝑcit: s ꝓ nobis omĩb tra¬
didit eum. Puto qd̃ ita dicat xp̃m
tradicũ ꝓ omib nob̾: ut in hac
causa paruuli ñ separent᷑ a nob̃.
S quid opus ẽ hinc satagere. uñ
iam nec iste contendit: qͣndoqͥdem

Expanded text:
uatore indigere credantur, ne sineuatore indigere credantur, ne sinesalute moriantur, adtende quid dixesi nodum soluat etiam contentionis, soluit istius quaestionis! numquid enim se modo de maioribus ista locutum esse dicturus est? de paruulis agitur, de nascentibus agitur, de his nobis, quia rei ab exordio definiuntur a nobis, ab illo inuidia commouetur, quia eos dicimus reos, pro quibus Ctuus est, si non sunt rei? inde prorsus, inde obtinebimus causam, unde excitandam putauit inuidiam. ipse dicit: \'quomodo sunt rei paruuli pcui rei mors ejus profecerit, ipse dicat. Hic est, inquit, sanguis meus, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum . Judicet cum illo et Apostolus,mat et dicit de Deo Patre, Qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Puto quod ita dicat Christum traditum pro omnibus nobis, ut in hac causa parvuli non separentur a nobis. Sed quid opus est hinc satagere, unde jam nec iste contendit: quandoquide
Abbreviated transcription (Latin):
agere: qͣm ut dm̃ neges hoꝵ qui st̃
hominũ conditorẽ. Ego qͥdem con¬
ditorẽ hominũ omniũ qͣmuis õs
sub peccato nascant᷑ & ꝑeant nsi
renascant᷑. ñ dico nisidm̃. uitiũ qͥppe
inseminatũ ẽ ꝑsualione diaboli. ꝑ
qd subpeccato nati sunt: ñ natura
condita qͣ homines st̃. libido autẽ
pudenda ñ moueat membra nisi
quando uolumꝰ: ce ñ ẽ morb. Non
de illa erubescat etiam licitus. et
honestus coniuigatoꝵ concubitus.
uitando conspectum et appetendo
secretum: ce ñ ẽ morb. Non ꝓhibe¬
at apłs in hoc morbo possideri
uxores: & ñ ẽ morhus. Qd̃ enim
alii latine interp̃tati st̃ in morbo
desiderii. uł concupiscentiȩ: alii uͦ
in passione concupiscentiȩ: uł si quo
alio modo in aliis atq aliis codicib
iuenitur. S passiom latina lingͣ
maxime loquendi usu eccłiastico: ñ
ad uituꝑationẽ consueuit intelligi.
Quodlibet autẽ de pudenda con¬
cupiscentia carnis iste sentiat: de
pariulis ꝓ quib laboramꝰ. ut sal¬

Expanded text:
ut deum neges horum, qui sunt, hominum conditorem\'. ego quidem conditorem hominum omnium, quamuis omnes sub peccato nascantur et pereant, nisi renascantur, non dico nisi deum; uitium quippe inseminatum est persuasione diaboli, per quod sub peccato nati sunt, non natura condita qua homines sunt. libido autem pudenda non moueat membra, nisi quando uolumus, et non est morbus; non de illa erubescat etiam licitus et honestus coniugatorum concubitus uitando conspectum et adpetendo secretum, et non est morbus; non prohibeat apostolus in hoc morbo possideri uxores, et non est morbus. quod enim alii latine interpretati sunt: in morbo desideriiuel concupiscentiae, aliiuero: in passione concupiscentiae, uel si qcodicibus inuenitur. sed passio in latina lingua, maxime usu loquendi ecclesiastico, non ad uituperationem consueuit intellegi. Quodlibet autem de pudenda concupiscentia carnis iste. sentiat, de paruulis, pro quibus laboramus, ut sal
Abbreviated transcription (Latin):
&e suȩ motionis ꝑuenit finem. Hoc
gͦ malum nec in ipsis nuptiis eẽt illiꝰ
huiꝰ paratum. etiã si nolunt: sine qͦ ñ
possunt implere qd uolunt. Non
gͥ ab eaꝵ institutione quȩ benedi¬
cta ẽ ad eas uenit: s ab eo qd̃ ex
uno homine peccatũ intrauit in
mundum. et ꝑ peccatũ mors. ce ita
in om̃s homines ꝑtransiit: in quo
omnes peccauert̃. Quid ẽ gͦ qd ait.

Expanded text:
et suae motionis peruenit finem. hoc et suae motionis peruenit finem. hoc ergo malum nec in ipsis nuptiis malum est nhuius paratum, etiamsi nolunt, sine quo non possunt inplere quod uolunt. non igitur ab earum institutione, quae benedicta est, ad eas uenit, sed ab eo quod ex uno homine peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes pecc
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus eẽ peccati:. qͣmuis homo
qui ex illis nascit᷑. ñ nascit᷑ sine pec¬
cato. Nuptiȩ institutȩ sunt causa
generandi ñ peccandi. Propt̃ quod
illa ẽ a dño benedictio nuptraꝵ: cres¬
cite et multiplicamini. et replete
terram. Peccatum autẽ qd̃ inde a
nascentib trahit᷑ ñ ad nuptias ꝑti¬
net. s ad malum qd̃ accidit homini¬
br quoꝵ comunctione sunt nuptiȩ.
Nam malum pudendȩ libidinis.
ẽe potest sine nuptiis: & potuerunt
ẽẽ nuptiȩ sine illo. Ad conditionẽ
s mortis huiꝰ ut nunc ñ possint ẽẽ
nuptiȩ sine illo: qͣmuis ipsũ possit
ẽẽ sine illis. Nam utiq sine nuptiis
ẽ pudenda carnis concupiscentia:
quando adult̾ia et queq stupra
atq immunda cõmitiit. longe ꝯtͣria
pudicitie nuptiaꝵ᷑ aut quando nul¬
la ista cõmitot. quia homo nullas
sensione ꝑmittit: et tam̃ surgit et mo¬
uetur et mouet: et plerumꝙ in
somnis ad ipsius oꝑis similitudinẽ.

Expanded text:
dicamus esse peccati. quamuis homo, dicamus esse peccati. quamuis homo, qui ex illis nascitur, non nascatur sine peccato, nuptiae institutae sunt causa generandi, non peccandi. propter quod illa est a domino benedictio nuptiarum: crescite et multiplicamini et replete terram. peccatum autem, quod inde a nascentibus trahitur, non ad nuptias pertinet, sed ad malum quod accidit hominibus, quorum coniunctione sunt nuptiae. nam malum pudendae libidinis et potest esse sine nuptiis et potuerunt esse nuptiae sine illo; ad conditionem sed mortis huius, ut nunc non possint esse nuptiae sine illo, quamuis ipsum possit esse sine illis. nam utique sine nuptiis est pudenda carnis concupiscentia, quando adulteria et quaeque stupra atque inmunda committit, longe contraria pudicitiae nuptiarum, aut quando nulla ista committit, quia homo nulla consensione permittit, et tamen surgit et mouetur et mouet et plerumque in somnis ad ipsius operis similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑmittit egrotã. Et ideo illud qd
inde nascit᷑ id est homo. ñ potest ex¬
cusare. uerum eẽ concedit: & hoc un
nulla inter nos questio ẽ. etiã simi¬
litudine furis furtiuum triticum
seminantis. de quo bona utiq mes¬
sis nascitur. astruit et confirmat ut
potest. Illud autẽ alterum qd̵ diximꝰ
nuptiaꝵ bonum malo originali qd
inde trahit᷑ ñ potest accusari. non
uult consentire qd̃ uerum sit: quia
si consenserit: ñ pelagianꝰ hereticus.
s xp̃ianus catholicus erit. Prorsus
inquit simalum de nuptiis trahit᷑
accusari possunt. excusari ñ posst̃:
&e in diaboli iure opus eaꝵ fructũ¬
q constituis: qͥa omĩs causa mali ex¬
pers ẽ bomi. Et ad hoc cetera con¬
texit. ut ꝓbet causam mali bonã
ẽẽ ñ posse: & ideo nuptias qͥa bonũ
st̃. causam mali eẽ ñ posse: ac ꝑ hoc
de illis peccatorẽ qui habeat necessa¬
rium saluatorẽ. nasci omĩno non
posse:. quasi nos nuptias causam

Expanded text:
non permittit aegrotam. et ideo illud quod non permittit aegrotam. et ideo illud quod inde nascitur, id est homo non potest excusare\', uerum esse concedit et hoc, unde nulla inter nos quaestio est, etiam similitudine furis furtiuum triticum seminantis, de quo bona utique messis nascitur, adstruit et confirmat, ut potest. illud autem alterum quod diximus: \'nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari\', non uult consentire quod uerum sit, quia si consenserit, non Pelagianus haereticus, sed catholicus catholicus erit. prorsus'>, inquit, \'si malum de nuptiis trahitur, accusari possunt, excusari non possunt, et in diaboli iure opus earum fructumque constituis, quia omnis causa mali expers boni est\\ et ad hoc cetera adtexit, ut probet causam mali bonum esse non posse et ideo nuptias, quia bonum sunt, causam mali non esse ac per hoc de illis peccatorem, qui necessarium habeat saluatorem, nasci omnino non posse, quasi nos nuptias causam
Abbreviated transcription (Latin):
Constat gͦ rea eẽ coniugia. si peccatũ
inde originale deducit᷑. nec posse de¬
fendi. nisi fructꝰ eoꝵ innocens appro¬
betur: Defendunt᷑ autẽ & bona ꝓ¬
nuntiant᷑: si fructus eaꝵ approbat᷑
innocuus. Ad hec ego responsurus.
priꝰ uolo intentũ eẽ lectorẽ. nichil
agere istum. nisi ut saluator ñ sit
parulis necessariꝰ: quos peccata ꝓr¬
sus a quib saluentur negat h̃re.
hoc tanta ꝑu̾sitas & tante inimica
qd ꝑierat. insinuare nitit᷑ cordib
parum intelligentiũ. laude oꝑum
diuinoꝵ: hoc ẽ laude naturȩ huma¬
nȩ: laude seminis: laude nuptiaꝵ:
laude utriꝰq sexus commixtionis:
laude fecunditatis: quȩ omĩa bona
sunt. Nolo enĩ dicere laude libidi¬
nis. quã ce ipse nominare confundi¬
tur: ut aliud aliquid ñ ipsam lau¬
dare uideat᷑. Ac ꝑ hoc mala que acci¬
derunt naturȩ. ñ discernendo ab
ipsius bonitate naturȩ. ñ eam qͥa
falsum ẽ ostendit sanam: s sanari

Expanded text:
constat igitur rea esse coniugia, si peccatum constat igitur rea esse coniugia, si peccatum inde originale deducitur, nec posse defendi, nisi fructus eorum innocens adprobetur. defenduntur autem et bona pronuntiantur; fructus igitur adprobatur innocuus\'. Ad haec responsurus prius uolo intentum esse-lectorem nihil agere istos, nisi ut saluator non sit paruulis necessarius, quos peccata prorsus a quibus saluentur negant habere. haec tanta peruersitas et tantae inimica quod perierat, insinuare se nititur cordibus parum intellegentium laude operum diuinorum, hoc est laude naturae humanae, laude seminis, laude nuptiarum, laude utriusque sexus commixtionis, laude fecunditatis, quae omnia bona sunt. nolo enim dicere: laude libidinis, quia eam et ipse nominare confunditur, ut aliud aliquid, non ipsam laudare uideatur. ac per hoc mala, quae acciderunt naturae, non discernendo ab ipsius bonitate naturae non eam, quia falsum est, ostendit sanam, sed sanari
Abbreviated transcription (Latin):
seminũ: dicente apło. Os̃ illi dat cor¬
pus ꝓut uult: & unicuiq seminum
ꝓpͥum corpus. Condemno uͦ flagicio¬
sum: qui ex ꝓpositi ꝑu̾sitate peccauit.
Ad hec adiungit & dicit. Prorsꝰ autẽ
si malum de nuptiis trahit᷑. accusa¬
ri possunt. excusari ñ possunt: qͥa¬
ce in diaboli iure opus eoꝵ fructũꝙ
constituis. quia omĩs causa mali ex¬
pers ẽ boni. Homo autẽ inquit
qui de nuptiis nascit᷑ ñ criminib
s seminib imputat᷑. Seminũ uͦ
causa: in conditione corpoꝵ ẽ. Qͥb
corporib qui male utitur: boni
meritũ ñ genus sanciat. Liquido
Si gͦ inquit trahit᷑ & de nuptiis
originalepeccatum: causa mali ẽ
conuentio nuptiaꝵ. Et necesse est
malum eẽ. ꝑ qd̃ ex ȩquo malꝰ fructꝰ
apparuit: dicente dño in euͣngło. Ex
fructib suis arbor cognoscit᷑. Quomͦ
inquit tu audiendũ putaris: qui
dicis bonum eẽ comugiũ de quoni¬
chil aliud qͣm malũ ꝑdire diffinis:

Expanded text:
seminum dicente apostolo: deus illi dat corseminum dicente apostolo: deus illi dat corpus prout uult et unicuique seminum proprium corpus, condemno uero flagitiosum, qui ex propositi peruersitate peccauit\'. Ad haec adiungit et dicit: \'prorsus autem si malum de nuptiis trahitur, accusari possunt, excusari non possunt, et in diaboli iurconstituis: quia omnis causa mali, expers boni est. Homo autem, » inquit, « qui de nuptiis nascitur, non criminibus, sed seminibus imputatur. Seminum vero causa in conditione corporum est: quibus corporibus qui male utitur, boni meritum, non genus sauciat. Liquido Si ergo, » inquit, « trahitur et de nuptiis originale malum, causa mali est conventio nuptiarum: et necesse est malum esse, per quod et ex quo malus fructus adparuit dicente domino in euangelio: ex fructibus suis arbor agnoscitur. quomodo\', inquit, tu audiendus putaris, qui dicis bonum esse coniugium, de quo nihil aliud quam malum prodire definis?
Abbreviated transcription (Latin):
fornicatione nascit᷑ bonũ aliquid
eẽ. ꝓpter auctorem naturȩ dm̃ ma¬
lum aliqd̃ trahere ꝓpter originale
peccatũ. Qd̾̃ gͦ dicimus bonũ natura¬
le. etiã de adulteriis posse subsistere:
malum autẽ originale etiã de oui¬
gio trahi: ñ hucꝑuenit quo ille
conatur adducere: ñ nasci reum de
adulteriis. nec in nocentẽ de nuptii ᷤ.
s ex utraq reum generatione factũ
ꝓpter originale peccatũ. & utrumq
regeneratione absoluendũ. ꝓpter
natiue bonum. Unũ ex his inquit
uerũ ẽ: alterũ falsum. Huic eadem
breuitate respondeo Immo utrũq
uerum ẽ. neutrum falsum Uerum
ẽ inquit qd adult̾ioꝵ culpã homo
qui inde nascit᷑ ñ potest excusare:
qͥa qd̾ adulteri fecert̃. ad uitium ꝑ¬
tinet uoluntatis: qd autẽ genuert̃.
ad laudem spectat fecunditatis. qͥa
siquis furcuium triticũ serat. non
nascit᷑ messis obnoxia. uituꝑo inqͥt
nuntio qui nascitur ex generositate

Expanded text:
fornicatione nascatur, bonum aliquid fornicatione nascatur, bonum aliquid esse propter auctorem naturae deum, malum aliquid trahere propter originale peccatum. quod ergo dicimus bonum naturale etiam de adulteriis posse subsistere, malum autem originale etiam de coniugio trahi non huc peruenit, quo ille conatur adducere, non nasci reum de adulteriis nec innocentem de nuptiis, sed ex utroque reum generatione factum propter originale delictum et utrumque regeneratione absoluendum propter naturae bonum. \'Vnum ex his\\ inquit, \'uerum est, alterum falsum\'. huic eadem breuitate respondeo: immo utrumque uerum est, neutrum falsum. \'uerum est\', inquit, \'quod adulteriorum culpam homo, qui inde nascitur, non potest excusare, quia quod adulteri fecerunt, ad uitium pertinet uoluntatis, quod autem genuerunt, ad laudem spectat fecunditatis, quia, si quis furtiuum triticum serat, non nascitur messis obnoxia. uitupero itaqem. innocentem pronuntio qui nascitur ex generositate
Abbreviated transcription (Latin):
ita pelagiani nobis manicheos obi¬
ciunt: qͣmuis ñ dicamus malum ẽẽ
dicamus malum pͥmis hominib.¬
id est pͥmis coniugib accidisse: et
inde in om̃s homines ꝑtransisse.
qd̃ dicunt catholici. Et sicut arria¬
ni dumn sabellianos fugiunt. in peiꝰ
aliqͥd inciderunt. quia trinitatis
ausi sunt ñ ꝑsonas discernere s na¬
turas: ita pelagiani dum maniche¬
oꝵ pestem in ꝑu̾sum uitare conant᷑.
de nuptiaꝵ fruc̃tu. ipsis manicheis
conuincunt᷑ ꝑniciosiora sentire: ere¬
dendo paruulos xp̃o medico ñegẽ.
Desimis inquit hominẽ si de form¬
catione nascitur. reum ñ eẽ: si de
conuigio. innocentẽ ñ eẽ. Huc enim
ꝑuenit qd dixisti. bonum naturale
de adulteriis posse subsistere: malũ
originale etiã de comugio trahi fru¬
stra omĩno conat᷑ apud intelligentẽ
lectorem: quȩ st̃ recta ꝑũtere. Absit
emni ut dicamus hominẽ si de for¬
nicatione nascit᷑ reum ñ eẽ. S dicimꝰ
hominẽ siue de comugio siue de

Expanded text:
ta Pelagiani nobis Manicheos obiciunt, quamuis non dicamus esse malum dicamus malum primum hominum primis coniugibus accidisse et inde in omnes homines pertransisse, quod dicunt catholici. sed sicut Arriani, dum Sabellianos fugiunt, in peius aliquid inciderunt, quia trinitatis ausi sunt non personas discernere, sed naturas, ita Pelagiani dum Manicheorum pestem in peruersum uitare conantur, de nuptiarum fructu ipsis Manicheis conuincuntur perniciosiora sentire credendo paruulos Christo medico non egere. \'Definis\', inquit, \'hominem, si de fornicatione nascatur, reum non esse, si de coniugio, innocentem non esse. huc enim peruenit quod dixisti bonum naturale de adulteriis posse subsistere, malum originale etiam de coniugio trahi\\ frustra omnino conatur apud intellegentem lectorem quae sunt recta peruertere. absit enim, ut dicamus hominem, si de fornicatione nascatur, reum non esse, sed dicimus hominem, siue de coniugio siue de
Abbreviated transcription (Latin):
ta nat᷑a bona: cuiꝰ uitii auctor ẽ di¬
abolus: ñ de naturȩ ipsiꝰ bonitate: cuiꝰ
auctor ẽ d̃s. Qui neq ab ipsa uitiata
deprauataq natura suã abstulit bo¬
nitatẽ ut auferret hominũ fecundi¬
tatẽ. uiuacitatẽ. sanitatẽ. ipsamq sub¬
stantiã amni. et corporis sensus. atq
rationẽ: alim̃ta. nutrim̃ta. increm̃ta.
Qui etiã facit oriri solem suũ suꝑ bo¬
nos ce malos: &e pluit suꝑ iustos ce
iniustos. Et qͥcqͥd ẽ bonũ naturȩ hu¬
mane. a do bono ẽ. etiã in illis hoĩb
qͥ ñ liberabunt᷑ a malo. uoluptatem
tam̃ iste ce hic dixit: qͥa potest uolup¬
tas & honesta eẽ. Non dixit carmisꝯ
cupiscentiã uł libidinẽ: quȩ pudenda
ẽ. S in ꝯsequentib aꝑuit uerecun¬
diam suam: nec dissimulare potuit
ab eo qd uolenter ipsa natura ꝑscͥp¬
sit. Et illud inqͥt. ꝓpter hoc relinqͣt
homo patrẽ & matrẽ. & adherebit
uxori suȩ: ce erunt duo in carne una.

Expanded text:
ta natura bona, cuius uitii auctor est dita natura bona, cuius uitii auctor est diabolus, non de naturae ipsius bonitate, cuius auctor est deus, qui neque ab ipsa uitiata deprauataque natura suam abstinuit bonitatem, ut auferret hominum fecunditatem, uiuacitatem, sanitatem ipsamque substantiam animi et corporis, sensus atque rationem, alimenta, nutrimenta, incrementa, qui etiam facit oriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos et quidquid boni est naturae humanae a deo bono etiam in illis hominibus qui non liberabuntur a malo. Votamen iste et hic dixit, quia potest voluptas et honesta esse; non dixit carnis concupiscentiam, vel libidinem, quae pudenda est: sed in consequentibus aperuit verecundiam suam, nec dissimulare potuit ab eo, quod violenter ipsa natura praescripsit. « Et illud, » inquit, « Propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una,
Abbreviated transcription (Latin):
õib ꝓpt̾ multã dilectionẽ qua dile¬
xit nos. cũ essemꝰ mortui peccatis con¬
uinificauit nos xp̃o. cuiꝰ gr̃a sumus
ꝓcreati naturalit̾ in captiuitatẽ &e
interitũ. & natura filii ue: Nũqͥd
in adam natura ista sic ꝯdita est:
Absit. S quia in illo sic uitiata. sic ꝑ
om̃s iam nat᷑alit̾ cut᷑rit & currit. ut
ab hac ꝑditionis massa ñ liberet nisi
is eiꝰ qd̾ similit̾ benedicti st̃ ut adam &
eua. dicente do crescite & multiplica¬
mini &e replece terrã. & dñamuni eiꝰ:
Quib di ũbis addit sua dicens. Uolun¬
tas gͦ ista quã tu diabolicã uis uideri:
iam in supͣ dictis comugib habebat᷑.
Quȩ ut institutioẽ bona: ita ce bene¬
dictione ꝑmansit. Non enĩ dubitat᷑
de hac ad noe ce filios eiꝰ corpoꝵ com¬
mixtioẽ dictũ: cuiꝰ iam usus moleu̾at.
Crescite &e multiplicamini: &e replete
terrã. Non opꝰ ẽ eadẽ multis u̾bis repe¬
tere. De uitio hicagit᷑ quo ẽ depraua¬

Expanded text:
multam dilectionem, qua dilexit nos et, cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus nitio et procreati naturaliter in captiuitate et interitu et natura filii irae? numquid in Adam natura ista sic condita est? absit; sed quia in illo uitiata. sic per omnes iam naturaliter cucurrit et currit, ut ab hac perditione non liberet nisi is eius, quod \'similiter benedicti sint ut Adam et Eua dicente deo: crescite et multiplicamini et replete terram et dominamini eius\'? quibus dei uerbis addit sua dicens: \'uoluptas ergo ista, quam tu diabolicam uis uideri, iam in supradictis coniugibus habebatur, quae ut institutione bona ita etiam benedictione permansit. non enim dubitatur de hac ad Noe et filios eius corporum commixtione dictum, cuius iam usus inoleuerat: crescite et multiplicamini et replete terram\'. non opus est eadem multis uerbis repetere. de uitio hic agitur, quo est depraua
Abbreviated transcription (Latin):
ti eẽ in paruulis dicunt: qd lauacro
regenerationis abluat᷑. Om̃s enim
ad eccł̃iam ñ ꝓpt̃ aliud cũ paruulis
currunt: nisiut in eis originale pec¬
catum generatione pͥmȩ natiuita¬
tis atractũ. regeneratione scdȩ na¬
tiuitatis expiet᷑. Demde ad nr̃a suꝑi¬
ora ũba reu̾tit᷑ quȩ nescio cur repe¬
tat. Eos autẽ qui de tali cõmixtioẽ
nascunt᷑ dicimꝰ trahere originale
peccatum: eosq de parentib quali¬

Expanded text:
ti esse in paruulis dicunt, quod lauacro ti esse in paruulis dicunt, quod lauacro regenerationis abluatur\'. omnes enim ad ecclesiam non propter aliud cum paruulis currunt, nisi ut in eis originale peccatum generatione primae natiuitatis adtractum regeneratione secundae natiuitatis expietur. Deinde ad nostra superiora uerba reuertitur, quae nescio cur repetat: \'eos autem qui de tali commixtione nascuntur dicimus trahere originale peccatum eosque de parentibus quali
Abbreviated transcription (Latin):
bono naturali qd inde nascitur ñ
potest excusari. Namsicut peccatũ
siue hinc siue inde trabatur. opus
ẽ diaboli. sic homo siue hinc siue
inde nascatur: opus ẽ d̃i. Etiam hic
ea pret̾misit: in quib aures catho¬
licas timuit. Nam ut ad hec u̾ba ue¬
niretur: supradictum erat a nobis. Hoc
gͦ quia dicimus qd̾ antiquissima atq
firmissima catholicȩ fidei regula sti¬
net ᷑: isti nouelli & ꝑu̾si dogmatis
assertores. quinichil peccati eẽ in par¬
uulis dicunt. q̃d lauachio regenera¬
tionis abluat᷑ tanqͣm damnemus
nuptias. & tanqͣm opus dei. Hoc
ẽ hominẽ qui ex illis nascit᷑ opus
sis sequunt᷑ illa nr̃a que posuit. sicut
supra scͥptum ẽ. In his itaq quȩ pre¬
t̾misit hoc timuit. quia cuncta ec¬
d̃iȩ catholicȩ pectora conuenit:. fidẽ¬
q ipsam atiquitꝰ traditã atq fun¬
datam. clara qͦdã modo uoce ꝯpel¬
lat: & adu̾sus eos uehem̃tissime per¬
mouet qd diximus. qͥa nichil pecca¬

Expanded text:
bono naturali quod inde nascitur non bono naturali quod inde nascitur non potest excusari. Nam sicut peccatum, siue hinc siue inde trahatur, opus est diaboli, sic homo, siue hinc siue inde nascatur, opus est dei.\' etiam hic ea praetermisit, in quibus aures catholicas timuit. nam ut ad haec uerba ueniretur, supergo quia dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis assertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt quod lavacro regenerationis abluatur, tanquam damnemus nuptias, et tanquam opus Dei, hoc est, hominem qui ex illis nascitur, opus sis sequuntur illa nostra quae posuit, sicut supra scriptum est. in his itaque quae praetermisit hoc timuit, quia cuncta ecclesiae catholicae pectora conuenit fidemque ipsam antiquitus traditam atque fundatam clara quodam modo uoce compellat et aduersus eos uehementissime permouet quod diximus, \'quia nihil pecca
Abbreviated transcription (Latin):
eosq de parentib qualibcumq
nascantur ñ negamꝰ adhuc ẽẽ sub
diabolo: nisi renascant᷑ in xp̃o In
his ũbis meis testimoniũ apłi qd
interposui p̃termisit: cuiꝰ se p̃mi
magna mole sentiebat. Ego enim
cum dixissem homines natos tra¬
here originale peccatum: mox hoc
intuli. De quo apłs ait. ꝑ unũ ho¬
minẽ peccatum intrauit in mun¬
dum: & ꝑ peccatum mors: & ita in
omnes homines ꝑtransiit: in quo
omines peccauerunt. Quo testimo¬
nio ut diximus p̾termisso: cetera
illa connexuit que supra cõmemo¬
rata st̃. Nouit enim: quẽ admodum
soleant hec u̾ba aplica que pret̾misit.
acciꝑe catholicoꝵ corda fidelium.
Que u̾ba tam recta. & tanta luce
fulgentia: tenebrosis & tortuosis in¬
terpretationib. noui heretici obscu¬
rare & deprauare moliuntur. De¬
inde alia mea uerba subtexuit: ubi
dixi. Nec auertunt q̃d ita nuptiaꝵ
bonum. malo originali qd inde tͣ¬
hitur ñ potest accusari: sicut adul-¬
terioꝵ & fornicationum malum.

Expanded text:
parentibus qualibuscumque nascantur non negamus adhuc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo.\' in his uerbis meis testimonium apostoli quod interposui praetermisit, cuius se premi magna mole sentiebat. ego enim cum dixissem homines natos trahere originale peccatum, mox hoc intuli quod apostolus ait: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnesomnes peccaverunt : quo testimonio, ut diximus, praetermisso, caetera illa contexuit quae supra commemorata sunt. Novit enim quemadmodum soleant haec verba apostolica, quae praetermisit, accipere catholicorum corda fidelium: quae verba tam recta et tanta luce fulgentia, tenebrosis et tortuosis interpretationibus novi haeretici obscurare et depravare moliuntur. Deinde alia mea verba subtexuit, ubi dixi: nec advertunt, quod ita nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest accusari, sicut adulteriorum et fornicationum malum
Abbreviated transcription (Latin):
sexuũ diu̾sitatẽ: cõmemorauit ꝯ¬
mixtionẽ: cõmemorauit fecundi¬
tatẽ: illa uͦ cõmemorare uerecun¬
datus ẽ. Nec mirũ si pudet laudan¬
tes: quos uidemꝰ ipsos pudere ge¬
nerantes. S adiungit & dicit. P
qͥd gͥ sub diabolo st̃. quos ds facit:
dibiq ueluti ex nr̃a uoce respond̾t.
nr̃e responsioni suam referens: s
ut ñ potest inqͥt sine sexib fecus:
ita nec sine uoluntate ẽẽ delictum.
Ita uͦ ita ẽ. Sic enim ꝑ unũ hoĩem
peccatũ intrauit in mundũ: & ꝑ
peccatũ mors: & ita in om̃s hoĩes
ꝑtransiit: in qͦ os peccauert̃. ꝑ uniꝰ
illiꝰ uoluntatẽ malã. os̃ in eo pec¬
cauert̃. qͣndo õs ille unꝰ fuert̃: de qͦ
ꝓpt̾ea singłi peccatũ originale tͣxe¬
runt. Dicis enĩ inqͥt ideo illos esse
sub diabolo: qͥa de sexus utriꝰq cõ¬
mixtiõẽ nascunt᷑. Dico plane ꝓpter
delictũ eos sub diabolo ẽe: ido aũt

Expanded text:
sexuum diuersitatem, commemorauit csexuum diuersitatem, commemorauit commixtionem, commemorauit fecunditatem, illam uero commemorare uerecundatus est. nec mirum, si pudet laudantes, quod uidemus ipsos pudere generantes. Sed adiungit et dicit: 'per quid igitur sub diabolo sunt, quos deus fecit?\' sibique ueluti ex nostra uoce rnostrae responsioni suam referens \'sed ut non potest\', inquit, \'sine sexibus esse fetus, ita nec sine uoluntate delictum\'. ita uero, ita est; sic enim per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. per unius illius uoluntatem malam omnes in eo peccauerunt, quando omnes ille unus fuerunt, de quo propterea singuli peccatum originale traxerunt. \'dicis enim\', inquit, 'ideo illos esse sub diabolo, quia de sexus utriusque commixtione nascuntur\'. dico plane propter delictum eos esse sub diabolo; ideo autem
Abbreviated transcription (Latin):
luit: quȩ ñ ẽ a patre: lex mundo
ẽ. Cuiꝰ mundi princeps dictus ẽ
diabolus: qui eam in dño ñ inue¬
nit: quia dñs homo ñ ꝑ ipsã ad
hominẽ uenit. Unde dicit etiã ipse.
Ecce uenit pͥnceps mundi huiꝰ: &
in me nichil inueniet. Nichil utiq
peccati: nec qd̾ a nascente trahit᷑:
nec qd̵ a iuuente addit᷑. Hanc iste
noluit nominare: in his om̃ĩb qͣ
cõmemorauit naturalib bonis. De
qua etiã nuptiȩ ꝯfundunt᷑ quȩ de
bonis omĩb głantur. Nã qͣre illud
opus comugatoꝵ subtrahit᷑ & ab¬
sconditur etiã ocłis filioꝵ. nͥ qͥa ñ
posst̃ ẽẽ in laudanda cõmixtione.
sine pudenda libidine: De hac eru¬
buert̃. etiã qui pͥmi pudenda texe¬
rt̃. quȩ pͥus pudenda ñ fuert̃: s tan¬
qͣm dĩ oꝑa p̾dicanda atq głanda.
post inobedientiã suã inobedientia
mẽbra sensert̃. De hac erubuit: etiã
iste laudator. Cõmemorauit enim

Expanded text:
quae non est a patre, sed ex mundo quae non est a patre, sed ex mundo est, cuius mundi princeps dictus est diabolus, qui eam in domino non inuenit, quia dominus homo non per ipsam ad homines uenit. unde dicit etiam ipse: ecce uenit princeps huius mundi, et in me nihil inuenit: nihil utique peccati, nec quod a nascente trahitur nec quod a uiuente additur. hanc iste noluit nominare in his omnibus, quae commemorauit, naturalibus bonis, de qua etiam nuptiae confunduntur, quae de his bonis omnibus gloriantur. nam quare illud opus coniugatorum subtrahitur et absconditur etiam oculis filiorum, nisi quia non possunt esse in laudanda commixtione sine pudenda libidine? de hac erubuerunt etiam qui primi pudenda texerunt, quae prius pudenda non fuerunt, sed tamquam dei opera praedicanda atque glorianda. post inoboedientiam suam inoboedientia membra senserunt. de hac erubuit etiam iste laudator; commemorauit enim
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd suũ diabolus cognoscat in se¬
xib: ꝑ qd fructum eoꝵ ut dicis
insticutionis pͥuilegio uendicat᷑. Uox
enim d̃i ẽ. Relinqͤt hõ patrẽ ce ma¬
trẽ. &e adherebit uxori suȩ: ce ert̃ duo
in carne unã. uox d̃ĩ ẽ. Crescite et
multiplicamini et replete t̾ram. An
forte ipsam fecunditatẽ. S ipsa est
instituti causa coniugii. uides gͥ quẽ¬
admodũ nos interroget. qͥd suũ di¬
abolus cognoscat insexib ꝑ qͣd sub
illo sint qui de parentib qͣlibcũq
nascunt᷑. nisi renascant᷑ in xp̃o:. utr̃
diu̾sitatẽ sexuũ dicamꝰ ad diabolũ
ꝑtinere: an cõmixtionẽ. an ipsam
fecunditatẽ. Respondeamꝰ itaq ni¬
chil hoꝵ: qͥa & diũsitas sexuũ ꝑti¬
net ad uasa gignentiũ: & utriꝰq
cõmixtio ad seminationẽ ꝑtinet
filioꝵ: & ipsa fecunditas ad bene¬
dictionẽ ꝑtinet nuptiaꝵ. Hec aũt
omĩa ex do. S iste in his omib no
minare concupiscentiã carnis no

Expanded text:
quid suum diabolus cognoscat in sequid suum diabolus cognoscat in sexibus, per quod fructum eorum, ut dicis, institutionis priuilegio uindicatur. uox enim dei est: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori et erunt duo in carne una; uox dei est: crescite et multiplicamini et replete terram. an forte ipsam fecunditatem? sed ipsa est instituti causa coniugii\'. Vides igitur quemadmodum nos interroget, quid suum diabolus cognoscat in sexibus, per quod sub illo sint, qui de parentibus qualibuscumque nascuntur, nisi renascantur in Christo, utrum diuersitatem sexuum dicamus ad diabolum pertinere an commixtionem an ipsam fecunditatem. respondemus itaque: nihil horum, quia et diuersitas sexuum pertinet ad uasa gignentium et utriusque commixtio ad seminationem pertinet filiorum et ipsa fecunditas ad benedictionem pertinet nuptiarum. haec autem omnia ex deo. sed iste in his omnibus noluit nominare concupiscentiam carnis,