comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men lumen nec accedit ad sẽ: quia ñ
recedit a se. Si crgo uos deos facit sermo
dr᷑ quomodo non est ds̃ uerbum dĩ : Pa¬
ter ergo scificauit filium suũ: ⁊ misit ĩ
mundum. Forte aliquis dicat. Si pater
eum scĩficanit: ergo aliquando non erat
sẽs. Sic scĩficauit: quomodo genuit.
scm̃ eum genuit. Nam si quod sc̃ificat
ante non erat sc̃m: quomodo dicimus
dõ patri scĩficetur nomen tuum: Si ñ
facio oꝑa patris mei: nolite credere mͥ.
Si autem facio: ⁊ si michi non uuitis
credere oꝑib credite: ut cognoscatis &
tredatis. quia in me est pater ⁊ ego in
illo. Don sic dicit filius in me est pater
⁊ ego in illo: quomodo possunt homi¬
nos dicere. Si enun bene cogitenus
indo sumus: ⁊ si bene uiuamus ds̃
in nobis est. Fideles participantes eiꝰ
gr̃a illuminati ab ipso. inĩuo sumus
⁊ ipse in nobis: s non sic uingenitus
filius. Iue in patre ⁊ pater in illo: tan¬

Expanded text:
men lumen nec accedit ad se, quia non men lumen nec accedit ad se, quia non recedit a se. Si ergo vos deos facit sermo Dei, quomodo non est Deus Verbum Dei? Pater ergo sanctificavit Filium suum, et misit in mundum. Forte aliquis dicat: Si Pater eum sanctificavit, ergo aliquando non erat sanctus? Sic sanctificavit, quomodo genuit. sanctum genuit eum. Nam si quod sanctificater, ante non erat sanctum, quomodo dicimus Deo Patris, « Sanctificetur nomen tuum? » « Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi. Si autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus credite, ut cognoscatis et credatis quia in me est Pater, et ego in illo. Non sic dicit Filius, in me est Pater, et ego in illo, quomodo possunt homines dicere. Si enim bene cogitemus, in Deo sumus; et si bene vivamus, Deus in nobis est: fideles participantes ejus gratiam, illuminati ab ipso, in illo sumus, et ipse in nobis. Sed non sic unigenitus Filius: ille in Patre, et Pater in illo, tan
Abbreviated transcription (Latin):
las scripturas: quamius alib specia¬
liter dicat legem a ꝓpħis eam distin
tria distribuit easdem scripturas: ubi
ait. Oportebat impleri omnia que scup
Nunt uero etiam psalmos legis noĩe
nuncupauit. ubi scriptum est ego dixi
dii estis. Si illos dixit deos ad quos ser¬
mo dĩ factus est. ⁊ non potest solui scrip¬
tura: quem pater scĩficauit ⁊ misit in
mundum. uos dicitis quia blasphemaᷤᷤ
quia dic filius dĩ sum: Si sermo dĩ fa¬
ctus est ad homines ut dicerentur du ͥ
ipsum uerbum dĩ quod est apd̾ dm̃. quo¬
modo non est ds: Si ꝑsermonem d̃ fi¬
unt homines dii. si parcicipando funt
dii ͤ nnde participantur non est ds̃ : Si
lumina uluminata dii sunt. lumen qd̵
ulimninat non est d̃s: Si calefacti quo¬
dꝯmmodo igne salutari dii effitiuntur
unde calefiunt non est d̾sẽ Accedis ad
lumien illuminaris: ⁊ inter filios di mui¬
meraris. Si recedis a lumine obscura¬
ris: ⁊ in tenebris computaris. Illudta¬

Expanded text:
las Scripturas: quamvis alibi specialas Scripturas: quamvis alibi specialiter dicat legem, a prophetis eam distingtria distribuit easdem Scripturas, ubi ait: Oportebat impleri omnia quae scriNunc vero etiam psalmos legis nomine nuncupavit, ubi scriptum est: Ego dixi, dii estis. Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura: quem Pater sanctificavit et misit in mundum, vos dicitis, Quia blasphemas; quia dixi, Filius Dei sum? Si sermo Dei factus est ad homines ut dicerentur dii, ipsum Verbum Dei quod est apud Deum, quomodo non est Deus? Si per sermonem Dei fiunt homines dii, si participando fiunt dii, unde participant non est Deus? Si lumina illuminata dii sunt, lumen quod illuminat non est Deus? Si calefacti quodammodo igne salutari dii efficiuntur, unde calefiunt non est Deus? Accedis ad lumen et illuminaris, et inter filios Dei numeraris; si recedis a lumine, obscuraris, et in tenebris computaris: illud ta
Abbreviated transcription (Latin):
ut lapidarent cum. Dominus quia ñ
patiebatur quod nolebat pati: ⁊ non ẽ
passus nisi quod uoluit patr: adhuc
sis lapidare cupientes alloquitur. Su¬
stulerunt lapides uder: ut lapidarent
illum. Respondit eis ihc̃. Multa oꝑa
bona ostendi uobis ex patre med̾. ꝓpter
quod coꝵ opus me lapidatis: Et iili res¬
ponderunt. De bono opere non lapida¬
mus te. s de blasphemia: ⁊ quia tu ho¬
mo cum sis. fatis te ipsum dm̃. Ad illud
hoc responderunt: quod dixerat ego ⁊ pãt
unum suinus. Ecce uidei intellexerunt:
oued aruiani non intellexer̃t. Idõ enĩ ira¬
t sunt: qm̃ non senserunt non posse di¬
ci ego ⁊ pater unum sumus inis ub e¬
quautas ẽ patris ⁊ filii. Dominꝰ autem
uidete quid respondertt tardis. Uidit
eos non ferre splendorem ueritatis:⁊ eñ
temꝑauit in uerbis. Nonne scrptũ ẽ
in lege ur̃a. id est uobis dataͥ quia ego
mo hominib ego dixi dii estis: ⁊ lege
appellauit dominiis generalit᷑ om̃s il¬

Expanded text:
ut lapidarent eum. Dominus quia non ut lapidarent eum. Dominus quia non patiebatur quod nolebat pati, et non est passus nisi quod voluit pati, adhuc eos lapidare cupientes alloquitur. « Sustulerunt lapides Judaei, ut lapidarent illum. Respondit eis Jesus: Multa bona opera ostendi vobis ex Patre meo, propter quod eorum opus me lapidatis? Et illi responderunt: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum. » Ad illud hoc responderunum sumus. » Ecce Judaei intellexerunt quod Ariani non intelligunt. Ideo enim irati sunt, quoniam senserunt non posse dici: « Ego et Pater unum sumus, » nisi ubi aequalitas est Patris et Filii. Deus autem videte quid responderit pravis. Videt eos non ferre splendorem veritatis, et eos tentavit in verbis. « Nonne scriptum est in lege vestra, » id est vobis data, « quia: Ego mo hominibus: Ego dixi, Dii estis ; et legem appellavit Dominus generaliter omnes il
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. tanquam ds̃ habeat hu¬
s quod ꝑ ipsum facta sunt omnia.¬
m solent homines dicere manꝰ suas
uos homines: ꝑ quos faciunt qd̾¬
nuis dicitur quod fit ꝑ manum: si
dicitur quisq agnoscere manum
am. tum id quod scripsit agnoscit.
um ergo multis modis etiam hominis
ratur manus. qui ꝓprie manũ habet
sui corporis menbris: quantomagis
on uno modo intelligendum ẽ cum le¬
tur manus d cui forma corporis
ulla est: Ac ꝑ hoc melius hoc loco ma¬
umi patris ⁊ filii intelligimus pote¬
faten patris ⁊ filii: neforte cum hic
nantum patris ipsum filium dictum
icceperimus: incipiat carnalis cogita¬
o etiam ipsius filii querere filium: qũe
imiliter credat xp̃i manum. Ergo ne¬
no rapit de manu patris mei: hoc est
iemo rapit michi. S neforte adhuc
mmuibes: audi quid sequinir. Ego ⁊ pater
unum sumus. Huc usq uidei tolerare
ponitrunt. Audierunt ego ⁊ pater unũ
sumus. ⁊ non ꝑtulerunt: ⁊ more suo du
nad lapides cucurrer̃t. Tulerunt lapides:

Expanded text:
dictum est, tanquam Deus habeat huquod per ipsum facta sunt omnia. Nam solent homines dicere manus suas esse alios homines, per quos faciunt qnis dicitur quod fit per manum: sicut dicitur quisque agnoscere manum suam, cum id quod scripsit agnoscit. Cum ergo multis modis etiam hominis dicatur manus, qui proprie manum habet in sui corporis membris; quanto magis non uno modo intelligendum est cum legitur manus Dei, cui forma corporis nulla est? Ac per hoc melius hoc loco manum Patris et Filii intelligimus potestatem Patris et Filii; ne forte cum hic manum Patris ipsum Filium dictum acceperimus, incipiat carnalis cogitatio etiam ipsius Filii quaerere Filium, quem similiter credat Christi manum. Ergo, Nemo rapit de manu Patris mei; hoc est, Nemo rapit mihi. 8. Sed ne forte adhuc titubes, audi quid sequitur: Ego et Pater unum sumus. Huc usque Judaei tolerare potuerunt: audierunt, Ego et Pater unum sumus, et non pertulerunt; et more suo duri, ad lapides cucurrerunt. Tulerunt lapides,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e quod dicitur ds̃ aut quod colitur. Ipsum
quippe annuntians dominus glam suam
quesiturum. non głam patris: ait iudeis.
Ego ueni innomine patus mei. ⁊ non susce¬
pistis me: alius ueniet in nomine suo. ⁊ he
suscipietis. Significauit eos antrxp̃m sus
cepturos qui glãm nomiis sui quesiturꝰ
est: inflatus non solidus⁊ idõ non stabilis:

Expanded text:
omne quod dicitur Deus, et quod colitur . Ipsum omne quod dicitur Deus, et quod colitur . Ipsum quippe annuntians Dominus gloriam suam quaesiturum, non gloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, hunc suscepturos, qui gloriam nominis sui quaesiturus est, inflatus, non solidus; et ideo non stabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
tellecturos:⁊ in ospecti dedit ꝯsiliuĩ. Intellig̾e uis:
crede. Es enĩ ꝑ ꝓpħam dixit. Nisi credid̾itis: ñ in¬
ulligetis. Ad hoc ꝑtinet. qd̾ etiã dñs hi secutꝰ ad iũxit.¬
Si quis uoluerit uoluntatem euis facere.
egnoscet de doctrina utrum ex dõ sit: an
ego a mcipso loquor. Quid est hoc. si quis
ego dixeram. si quis crediderit: ⁊ hoc consi¬
lium dederam. Si ñ intellexisti inquam:
crede. Intellectus enim: merces est fidei. fr¬
go noli querere intelligere ut credasͥ s cre¬
de ut intelligas: qͦm nisi credideritis non
intelligetis. Cum gͦ ad possibilitatem in¬
teluigendi consilium dederim obedientiã
ipsum adiunxisse: in consequenti senten¬
tia inuenimus eum dixisse. siquis uolu¬
erit uoluntatem eius facere cognoscet de
doctrina. Quid est cognoscet: Hoc ẽ intelli¬
get. Quid est autem. siquis uoluerit uo¬
luntatem eius facere: Hoc est credere. S
quia cognoscet hoc est uteiliget. õs intel¬
antixp̃c: extollens se sicut apłs dicit supͣ

Expanded text:
tellecturos: in consequenti dedit consilium. Intelligere vis? crede. Deus enim per prophetam dixit: Nisi credideritis, non intelligetis . Ad hoc pertinet quod hic etiam Dominus secutus adjunxitSi quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscit de doctrina utrum ex Deo sit, an ego a meipso loquor. Quid est hoc, si quis ego dixeram, Si quis crediderit, et hoc consilium dederam: Si non intellexisti, inquam, crede. Intellectus enim merces est fidei. Ergo noli quaerere intelligere ut credas, sed crede ut intelligas; quoniam nisi credideritis, non intelligetis. Cum ergo ad possibilitatem intelligendi consilipsum adjunxisse in consequenti sententia, invenimus eum dixisse, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina. Quid est, cognoscet? Hoc est intelliget. Quod est autem, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc est credere. Sed quia cognoscet, hoc est intelliget, omnes intelAntichristus, extollens se, sicut Apostolus ait, supra
Abbreviated transcription (Latin):
rum quia hȩc de filio hominis dicun¬
tur. qui exaltari in cruce & mortẽ
potuit pati: ne putaret nichodemꝰ
filium tantum hominis ẽẽ eum a qͦ
uita eẽt exspectanda ꝑpetua. cura¬
uit ei dñs etiam diuinitatis suȩ pa
tefacere sacram̃tum: unũq & euudẽ
filium di & filium hominis. mundi
ostendere saluatorem Sermo beati

Expanded text:
rum quia haec de Filio hominis dicunrum quia haec de Filio hominis dicuntur qui exaltari in cruce, et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus Filium tantum hominis esse eum a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem Filium Dei, et Filium hominis mundi ostendere salvatorem. Nam sequi
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut gͦ moyses exaltauit serpentem
in deserto ita inquit oportet exalta¬
ri filium hominis quia sicut illi qͥ
exaltatum pro signo serpentẽ ȩneum
aspiciebant. sanabantur ad tempus a
corporali morte & plaga. quam serpe¬
ntium morsus intulerat: ita &. qui
mysterium dominicȩ passionis crede¬
ndo. confitendo. sinceriter umni tando
aspiciunt: saluantur inꝑpetuum ab
omni morte quam peccando in ani¬
ma pariter & carne contraxerant.
Vnde recte subiungitur. Ut omuns
qui credit in ipsum non ꝑeat: sed ha¬
beat uitam ȩternam. Cuius quidem
uerbi patet sensus: quia qui credit
in xp̃m non solum perditionem eua
ueritatem. qͥa ꝑ illam uita ꝓtelabat᷑
temporis: ꝑ hanc uita donatur sine
fine mansura. Sed curandum soller¬
ter ẽ ut quod intellectus bene sentit
oꝑatio condigna. ꝑficiat: quatinus
confessio rectȩ nr̃e fidei piȩ & sobriȩ
conu̾sando: ad ꝑceptionẽ ꝓmissȩ no-¬
bis uitȩ mereamur attingere. Ue¬

Expanded text:
Sicut ergo Moyses exaltavit serpentem Sicut ergo Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita, inquit, oportet exaltari Filium hominis, quia sicut illi qui exaltatum pro signo serpentem aeneum aspiciebant, sanabantur ad tempus a corporali morte et plaga quam serpentium morsus intulerat, ita et qui mysterium Dominicae passionis credendo, confitendo, sinceriter imitando aspiciunt, salvantur in perpetuum ab omni morte quam peccando in animo pariter et carne contraxerant; unde recte subjungitur: Ut omnis qui credit in ipso, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Cujus quidem verbi patet sensus, quia qui credit in Christum, non solum perditionem evadveritatem, quia per illam vita protelabatur corporis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit, operatio condigna perficiat, quatenus confessio rectae nostrae fidei pie et sobrie conversando ad perceptionem promissae nobis vitae mereatur attingere. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
cussi aspicerent sanabantur. passio ẽ¬
nr̃i redemptoris in eruee: in cuius so¬
lum fide regnum mortis & peccata
suꝑantur. Recte etenim ꝑ serpentes.
peccata quȩ animam sinul & corpus
ad interitũ trahunt expͥmuntur:
non solum quia igniti. quia uirulen¬
ti. quia ad perimendum astuti: uerũ
etiam quia ꝑ serpentẽ. primi parenteᷤᷤ
nr̃i ad peccandum persuasi: ac de
immortalibus sunt peccando inor¬
tales effecti. Recte per serpentem
ȩneum dĩis ostenditur. quiuenit in
similitudinem carnis peccati: quia
sicut ȩneus serpens. effigiem quidem
ignitis serpentib similem. sed nullũ
prorsus in suis menbris habuit ar¬
dorem ueneni nocentis. quin potius
ꝑcussos a serpentibꝰ sua exaltatione
sanabat: sic nimirum. sic redemptor
humam generis non carnem pec¬
cati. sed similitudinẽ induit carnis
peccati: in qua mortem crucis pati¬
endo. credentes in se ab omni pec¬
cato & ab ipsa etiã morte lib̾aret.

Expanded text:
cussi aspicerent, sanabantur, passio nocussi aspicerent, sanabantur, passio nostri Redemptoris est in cruce, in cujus solum fide regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur, non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt astuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per serpentem aeneum Dominus ostenditur, quia venit in similitudine carnis peccati, quia sicut aeneus serpens effigiem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni nocentis, quin potius percussos a serpentibus sua exaltatione sanabat: sic nimirum, sic Redemptor humani generis non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret.
Abbreviated transcription (Latin):
moy ses exaltauit serpentem in de¬
serto: ita exaltari oportet filium
hominis: ut omnis qui credit in ip
sum non ꝑeat: sed habeat uitã ȩt̾nã
Mira magisterii cęlestis arte. dñs ma¬
gistrum legis mosaycȩ. ad sp̃ĩtalem
legis eiusde sensum iuducit. recor¬
dans historiȩ ueteris: & hanc in figu¬
ram suȩ passionis. atq humanȩ sal¬
uationis factam. edisserens. Narrat
gi ac laboris. murmurauerit contra
dñm & ioysen: ideoq dñs immise¬
rit in illum ignitos serpentes: ad quo¬
rum plagas & mortes plurimorum.
cum clamarent ad moysen & ille ora¬
ret pro eis: iussit eum dñs facere ser¬
pentem ȩneum & ponere pro signo.
incentiua uitiorum: quȩ animã quã
tangunt sp̃itali morte. perimunt.
Et bene murmurans contra dum po¬
pulus. serpentium morsibus sterne
batur: ut ex ordine flagelli ex terioris
aguosceret. quantam intus ꝑuitiẽ
murmurando pateretur. Exaltatio
autem serpentis ȩnei. quem dum per¬

Expanded text:
Moyses exaltavit serpentem in deMoyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Mira magisterii coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritalem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat gi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen; ideoque Dominus immiserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et mortes plurimorum, cum clamarent ad Moysen, et ille oraret pro eis, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et ponere pro signo. incentiva vitiorum, quae animam quam tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentbatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur. Exaltatio autem serpentis aenei quem dum per
Abbreviated transcription (Latin):
altauit caput meum suꝑ inimicos
meos. Ac si patenter dicat. Qui occi¬
sum a iudȩis. xpm caput uidelicet
meum suseitauit a mortius. ac fru¬
stratis omnibus inimicorum insidiis.
subleuauit in cȩlum: spero quod me
etiam de prȩsentibus ꝑiculis eruens.
ieo capiti iungat in regno. Quia gͦ
nemo ascendit in cȩlum nisi qui des¬
cendit de cȩlo: quisquis in celum as¬
cendere desiderat. ei qui descendit
de cȩlo & ẽ in cęlo. se uera fidei dilecti¬
onis unitate coniungat: aꝑte intel¬
ligens. quia nullo alio ordine. nisi ꝑ eũ
qui descendit de cȩlo. potest ascendere
in cȩlum. Unde alias ipse dicit. Nemo
uenit ad patrem: nisi per me. Hȩc id̾o¬
in nichodemo cunctis dicuntur ca¬
tiͤcuminis: ut discant eius menbris
renascendo incorporari: ꝑ quem pos¬
sint ascendere in regnum di. & qͥa
ascensio uel ingressus regni fieri non
potest absq fide & sacramentis dĩncȩ
passionis: recte subinfertur. Et sicut

Expanded text:
altavit caput meum super inimicos altavit caput meum super inimicos meos , ac si aperte dicat: Qui occisum a Judaeis Christum, caput videlicet meum suscitavit a mortuis, ac frustratis omnibus inimicorum insidiis sublevavit in coelum, spero me etiam de praesentibus periculis eruens meo capiti jungat in regno. Quia ergo nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, quisquis in coelum ascendere desiderat, ei qui descendit de coelo  Al. add. de vera, fidei dilectionisque unitate conjungat, aperte intelligens quia nullo alio ordine, nisi per eum qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum; unde alias ipse dicit: Nemo venit ad Patrem, nisi per me . Haec ideo Nicodemo et cunctis dicuntur catechumenis, ut discant ejus membris renascendo incorporari per quem possint asascensio vel ingressus regni fieri non potest absque fide et sacramentis dominicae passionis, recte subinfertur: Et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
& nemo ascendit in cęlum nisi qui
descendit de cęlo: cum omnes electi
ueraciter confidant ascensuros se
in cȩlum ꝓmittente sibi dno: quia
ubi ego sum illic & minist̾ m̃s erit.
Cuius tamen nodum questionis aꝑ¬
tissima ratio soluit: quia uidelicet
mediator di & hominum homo xp̃s
iħc. electoꝵ omnium caput ẽ: itemq
om̃s electi eiusdem capitis menbra
sunt. dicente apło. & ipsum dedit
enim estis corpus xp̃i. & menbra de
menbro. Nemo ergo ascendit in cȩlũ
nisi qui descendit de cęlo: filius ho¬
minis qui ẽ in cęlo. Qd ẽ aꝑte dicere.
Nemo ascendit in cȩlum nisi xp̾c in cor¬
pore suo qͦd c̃ eccła: qui inse ipso qui¬
dem primum. cernentibus apłis emi¬
nentioribus. nimirum menbris suis
ascendit: & ex inde in menbris suis
cotidie ascendens. se colligit in cȩlum.
Hinc ẽ enim qͦd ipsum corpus eius. in¬
ter aduersa prȩsentis scłi deprȩhen¬
sum: głatur & dicit. Nunc autẽ cac¬

Expanded text:
Et nemo ascendit in coelum, nisi qui Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, cum omnes electi veraciter confidant ascensuros se in coelum, promittente sibi Domino, Quia ubi ego sum, illic et minister meus erit . Cujus tamen nodum quaestionis apertissima ratio solvit, quia videlicet mediator Dei et hominum homo Christus Jesus electorum omnium caput est: itemque omnes electi ejusdem capitis membra sunt, dicente Apostolo: Et ipsum dedit enim estis corpus Christi, et membra de membro . Nemo ergo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo, quod est aperte dicere: Nemo ascendit in coelum, nisi Christus in corpore suo, quod est Ecclesia, qui in seipso quidem primum cernentibus apostolis eminentioribus nimirum membris suis ascendit, et exinde in electis suis quotidie ascendens se colligit in coelum. Hinc est enim quod ipsum corpus ejus inter adversa praesentis saeculi deprehensum gloriatur et dicit: Nunc autem ex
Abbreviated transcription (Latin):
di catholicȩ: quia descendens de cęlo
filius łi filiun hominis in utero uir¬
ginali suscepit: eumq completa dis¬
pensatione passionis suȩ. resuscita uit
a mortuis. & assumpsit incȩlum.
Non gͦ caro xp̃i descendit de celo: neq
ante tempus ascensionis. erat in cęlo.
Et qua ratione dicitur nisi qui descen¬
dit de cȩlo. filius hominis qui ẽ in
abus existentibus naturis ÷ atq idõ
filius hominis recte dicitur. & des¬
cendisse de cȩlo & ante passionem
fuisse in cęlo: quia qͦd in sua natura
habere non potuit: hoc in filio dei
a quo assumptus c̃ habuit: sicut ꝓpt̾
eandem unius ap̃i ꝑsonam. quȩ ex
duab existit naturis. apłs ait̾ uos
Neq enim ds in sua substantia: sed in
homine assumpto sanguinem quẽ
psalinsta ait. Ascendit ds iniubilatiõe.
Quomodo enim deus nisi in homine
ascenderet: qui in suȩ natura maiesta
tis semꝑ ubiq prȩsens adest: Sed &
hoc quęrendum. quomodo dictum sit.

Expanded text:
dei catholicae, quia descendens de coelo dei catholicae, quia descendens de coelo Filius Dei, Filium hominis in utero virginali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae resuscitavit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christi descendit de coelo, neque ante tempus ascensionis erat in coelo. Et qua ratione dicitur: Nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in abus existens naturis? atque ideo Filius hominis recte dicitur, et descendisse de coelo, et ante passionem fuisse in coelo; quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in Filio Dei, a quo assumptus est, habuit. Sicut propter eamdem unius Christi personam, quae ex duabus existit naturis, Apostolus ait:Neque enim Deus in sua substantia, sed in homine assumpto sanguinem, qui Psalmista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . Quomodo enim Deus nisi in homine ascetis semper ubique praesens adest? Sed et hoc quaerendum quomodo dictum sit:
Abbreviated transcription (Latin):
tanen credebant uerbo quod dixit.
seo ut hoc quidem intelligere uale¬
bant. quia non de alio quam de tem¬
plo corporis sui diceret. Qui gͣ t̾rena
audientes non capiebant: quanto mĩ¬
nus ad cȩlestia. io ẽ diuinȩ generatiois
capienda in ysteria. sufficiunt: do¬
dit autẽ adhuc dñs: & de cęlestibus
sacram̃tis & de trenis instruere eũ:
quem uidet sapienter ac diligenter
his quȩ audit intendere. Cȩlestis nã¬
q ẽ ascensio eius ad uitam sempit̾nam:
terrena uero exaltatio eius ad mortẽ
temporalem. Dicit ergo & de cȩlestibꝰ &
nemo ascendit in cęlum nisi qui des¬
cendit de cęlo: filius hominis qui ẽ
in cȩlo. Subiungit uero de terrenis:
& sicut moyses excaltauit serpentẽ
in deserto: ita ex altari oportet fili¬
um hominis. Merito autem quęxi¬
tur. quomodo dicatur filius hominis
uel descendisse de cȩlo: uel eo tempͣr
quo hȩc in terra loquębatur. iam fu¬
isse in cęlo. Nota ẽ namq confessio fi

Expanded text:
tamen credebant verbo quod dixit, tamen credebant verbo quod dixit, sed ne hoc quidem intelligere valebant, quia non de alio quidem quam de templo corporis sui diceret. Qui ergo terrena audientes non capiebant, quanto minus ad coelestia, id est, divinae generationis capienda mysteria sufficiunt! Addit autem adhuc Dominus et de coelestibus sacramentis, et de terrenis instruere eum, quem videt sapienter ac diligenter his quae audit intendere. Coelestis namque est ascensio ejus ad vitam sempiternam, terrena vero exaltatio ejus ad mortem temporalem. Dicit ergo de coelestibus: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo. Subjungit vero de terrenis: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis. Merito autem quaeritur quomodo dicatur filius hominis vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, jam fuisse in
Abbreviated transcription (Latin):
ra inuisibilis est. Sic est omnis: qui na¬
tus est ex spũ. Et ipse enim inuisibilit̃
agente spũ incipit ẽẽ quod non erat:i¬
ta ut infideles nesciant unde ueniat
& qͦ uadat: id est quia a gr̃a regenera¬
tionis. uenit in adoptionem filiorum
d̃i. & uadit in ꝑceptionem regni cȩle¬
stis. Quȩrente autem adhuc nichode¬
mo quomͦ possint hȩc fieri: subiungit
dñs dicens. Tu es magister in isrł. et
hȩc ignoras: Nou quasi insultare uo¬
lens ei qui magister uocetur. cun sit
ignarꝰ sacraitorum cȩlestium: sed ad
humilitatis illum uiam ꝓuocans: sine
qua. ianua cęlestis non potest inueni¬
ri. Si terrena dicci uobis & non cre¬
ditis: quomodo si dixero uobis cȩle¬
stia credetis : Terrena illis dixit. ut
insuꝑiori lectione inuenimus. cum
de passione ac resurrectione sui cor¬
poris qd̾ de terra assumpserat loquͣe¬
tur dicens: soluite templum hoc &
in tribus diebus excitabo illud: ñ

Expanded text:
est invisibilis. Sic est omnis qui naest invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu: et ipse enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod non erat, ita ut infideles nesciant, unde veniat et quo vadat, id est, quia a gratia regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei, et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint fieri, subjungit Dominus dicens: Tu es magister in Israel, et haec ignoras. Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri. Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Terrena illis dixit, ut in superiori lectione invenimus, cum de passione ac resurrectione sui corporis, quod de terra assumpserat, loqueretur dicens: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud . Non
Abbreviated transcription (Latin):
gementes. in tormentis. Hi sunt qͥs
gͦ computati sunt. inter filios dei:
lii di sumus: & nondum appextnt qd
quia qui aqua & spũ regeneratur m¬
uisibiliter. in nouum minfatur ho¬
minem ÷ & de carnali efficitur spirita¬
lis. Quiideo non solum recte. spĩtalis.
seil etiam sp̃s uocatur: quia sicut sub¬
stantia sp̃s inuisibilis ẽ nr̃is aspectibꝰ.
ita is qui ꝑ grãm di renouatur. inuisibi¬
ut̃ fit sp̃italis. & dĩ filius: cum uisibili¬
ter omnibus. caro & filius hominis ap¬
pareat. Sequitur. Non mireris quia
dixi tibi: oportet uos nasci denuo.
Sp̃s ubi uult spirat: & uocem eius au¬
dis: sed neseis unde ueniat. & quo ua
Sp̃s ubiuult spirat: quia ipse habet
inpotestate cuius cor gr̃a suȩ uisitatio¬
nis illustret. & uocem eius audis:
cum te prȩsente loquitur. is qui
spũ scõ repletus ẽ. Sed nescis unde ue¬
miat & quo uadat: quia etiam site prȩ¬
sente quempiam sp̃s ad horam impleue

Expanded text:
gementes in tormentis: Hi sunt quosgementes in tormentis: Hi sunt quosergo computati sunt inter filios Dei? lii Dei sumus, et nondum apparuit quid quia qui ex aqua et Spiritu regeneratur, invisibiliter in novum mutatur hominem, et de carnali efficitur spiritalis. Qui ideo recte non solum spiritalis, sed etiam spiritus vocatur, quia sicut substantia spiritus invisibilis est in aspectibus, ita is, qui per gratiam Dei innovatur, invisibiliter fit spiritalis, et Dei Filius, cum visibiliter omnibus caro et filius hominis appareat. Sequitur: Non mireris quia dixi tibi: Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis; sed nescis s, ubi vult, spirat, quia ipse habet in potestate, cujus cor gratia suae visitationis illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto repletus est; sed non scis, unde veniat, et quo vadat, quia etiamsi te praesente quempiam Spiritus ad horam implever
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilis: atq idõ carnalis generatio
uisibiliter anministratur. uisibilibꝰq
incrementis qui in carne nascitur. ꝓ
ȩtatum momenta ꝓficit: spiritalis au¬
tẽ generatio. tota uiuisibilit̾ agitur.
Nam uidetur quidem baptizandꝰ in fon¬
tem descendere: uidetur aquis intin¬
gui. uidetur de aquis ascendẽ: quid
autẽ in illo lauachrum regeneratioĩs
egerit. minime potest uideri. Sola
hoc fidelium pietas nouit: quia pecca¬
tor. in foutẽ descendit: sed purificat̃
ascendit. Filius mortis descendit. fi
uus resurrectionis ascendit. Filius
prȩuaricationis descendit: sed filius
reconciliationis ascendit. Filius ira¬
cundię desçendit: seil filius miscdiȩ
ascendit. Filius diaboli desceudit: seo
filius di ascendit. Sola hȩc eccłia no¬
uit mat̾ quȩ generauit: cȩterum o
exire de fonte qualis intrauit: to¬
tumq ludus ẽẽ qͦd agitur. Vnde in
fine uidentes głam scõrum: dicent

Expanded text:
visibilis est; atque ideo carnalis generatio visibilis est; atque ideo carnalis generatio visibiliter administratur visibilibus incrementis: qui in carne nascitur, per aetatum momenta proficit, spiritualis autem regeneratio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem baptizandus in fontem descendere, videtur aquis intingi, videtur de aquis ascendere; quid autem in illo lavacrum regenerationis egerit, minime potest videri. Sola hoc fidelium novit pietas quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit: filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit; filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit; filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit; filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola haec Ecclesia mater quae generat novit: caeterum ocexire de fonte qualis intravit, totumque ludus esse quod agitur. Unde in fine videntes gloriam sanctorum dicent
Abbreviated transcription (Latin):
uel quo ordine regeneratio posset im¬
pleri quȩrebat: ne huius expers re¬
manendo. uite cȩlestis particeps ẽẽ
nequiret. Notandum autem quia
qđ de carnali dixit. hoc etiam de
semel expleta fuerit. posse repeti.
Siue enim hereticus. siue scismaticus.
siue faciuorosus quisq in confessioẽ
scẽ trinitatis baptiraret᷑ non ualet
ille qui ita baptitatus ẽ. a bonis ca¬
tholicis rebaptizari: ne confessio uel
inuocatio tanti nominis. uideatur ad¬
nullari. Et quia nichodemus ad pri¬
mam dñi responsionẽ sollicitus. quo¬
modo sit intelligenda diligent̃ in¬
quiit: meretur iam planius instrui:
& quia secunda natiuitas non carna¬
lis sed sit spiritalis. audire. Respon¬
spũ: non potest introire in regnu
di. Cuius natiuitatis modum subse¬
quent̃ exponens prorsusq a carnali
distinguens: ait. Qd̃ natum ẽ ex car¬
ne caro ẽ: & quod natum ẽ ex spũ. sp̃s
ẽ. Natura sp̃s inuisibilis. carnis ẽ¬

Expanded text:
vel quo ordine regeneratio posset imvel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat, ne hujus expers remanendo, vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem quia quod de carnali dixit, hoc etiam de semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatille qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire; respono, non potest introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens, ait: Quod natum est de carne, caro est; et quod natum est ex spiritu, s. Natura spiritus invisibilis, carnis
Abbreviated transcription (Latin):
ei. Amen amendico tibi nisi quis ua¬
tus fuerit denuo: non potest uide¬
re regnum di. Quȩ sententia tanto
aptius cunctis fidelib lucet: quan
to quia sine huius luce fideles esse
nequeunt. Quis & enin sine laua¬
cro regenerationis. remissionem pec¬
catoꝵ consequi: & regnum ualet in¬
trare cȩlorum: Sed nichodemus qͥ
noc te uenit ad dñm: necdum lucis
mystia cape nouerat. Nam & noce
inqua uenit: ipsam eius qua p̾me¬
batur ignorantiam designat. Lec¬
dum enim eorum numero sotiatus
aliquando tenebrȩ nunc autẽ lux in
dũo: sed inter eos potius remanebat.
quib loquitur ysaias. Surge illumi¬
nare hierłm quia uenit lum̃ tuum:
& gła dñi suꝑ te orta ẽ. Respondit¬
nasci cum sit senex: Hunquio po¬
test inuentrem matris suȩ iterato
introire. & nasci: Quia enim scdẽ
natiuitatis adhuc nescius perseue¬
rabat: de salute autẽ sua iam sollici¬
tꝰ extiterat: necessario de una quam
nouerat natiuitate. an posset tterari.

Expanded text:
ei: Amen amen dico tibi, nisi quis naei: Amen amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Quae sententia tanto apertius cunctis fidelibus lucet, quanto constat quia sine hujus luce fideles esse nequeunt. Quis etenim sine lavacro regenerationis remissionem peccatorum consequi, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus, qui nocte venit ad Dominum, necdum lucis mysteria capere noverat. Nam et nox in qua venit, ipsam ejus qua premebatur ignorantiam designat. Necdum enim eorum numero sociatus aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ; sed inter eos potius remanebat, quibus loquitur Isaias: Surge, illuminare, Hierusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est . Responditnasci, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris suae iterato introire, et renasci? Quia enim secundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari,
Abbreviated transcription (Latin):
ceps iudȩorum uenit ad do¬
minum nocte. cupiens secreta eius
allocutione. plenius discere mysteri¬
a fidi: cuius aꝑta ostensione signoꝵ.
aliquatenus iam rudim̃ta ꝑceꝑat.
Qui qm̃ prucdent̃ ea quȩ ab illo fieri
uidebat. intelligere curauit: subti¬
liter ea que ab illo quęrebat inuesti¬
gare ꝓmeruit: rabbi inquit. scimus
quia a dõ uenisti magister. Nemo
enim potest hȩc signa facere quȩ tu
facis: nisi fuerit ds̃ cum eo. Ad̾o gͥ¬
uenisse iħm. ad magisterium cȩleste
mundo adhibendum. confessus est:
dm̃ ẽẽ cognouit. Sed quia quem
magistrum nouerat: ueritatis studi¬
ose docendus adiit. merito ad agni
ctus subiit: merito utriusq natiui¬
tatis eius. diuinȩ scilicet & humanȩ.
sed & passionis atq ascensionis ipsius
archaua ꝑcepit: nec non etiam modu¬
secundȩ regenerationis: ingressum
regni cȩlestis. aliaq ꝑplura doctrinȩ
euanglicȩ sacram̃ta. dio reuelante
didicit. Respondit enim iħc: & dixit¬

Expanded text:
ceps Judaeorum venit ad Dominum nocte, cupiens secreta ejus allocutione plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum aliquatenus jam rudimenta perceperat. Qui quoniam prudenter ea quae ab videbat, intelligere curavit, subtiliter ea quae ab illo quaerebat, investigare promeruit. Rabbi, inquit, scimus quia a Deo venisti magister; nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. A Deo igitur Jesum ad magisterium coeleste mundo adhibendum venisse confessus est, Deum esse cognovit. Sed quia quem magistrum noverat veritatis studiose docendus adiit, merito ad cognictus subiit; merito utriusque nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis ejus atque ascensionis ipsius arcana secundae generationis, ingressum regni coelestis, aliqua perplura doctrinae evangelicae sacramenta, Domino revelante didicit. Respondit Jesus et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
redditur uitȩ. Suȩ crudelitatis
ministri. perfidiȩ executores
alienȩ: fiduciam sumere quam po¬
terant de supernis: Obsidebant
sepulchrum. resurrectiomi ianu¬
as obstruebant: & ne qua possit
intrare uita.mortem seruabanT.
Merito eos & angłi ꝑculit & ꝓstra¬
uit aduentus. Misera & sibi sc̃¬
per inimica mortalitas dolet se
mori: & ne resurgere possit ob¬
pugnat. Sepulchrum aperire
conuenerat: ad resurgendũ quic¬
quid erat facilitatis afferebat:
ut esset miraculum de facto. de
exemplo spes. de reuerso res.
credulitas de uidendo. Grandiᷤ
dementia est hoc hominem nol¬
le credere: qd̃ sibi desiderat eue¬
nire. Hoc de his custodibus ho¬
die dixisse sufficiat: quid autẽ
nr̃a fides habeat. ne hodie lon¬
gum sit post dicemus. Item¬

Expanded text:
redditur vitae: sed crudelitatis ministri, perfidiae exsecutores alienae, fiduciam sumere quomodo poterant de supernis? Obsidebant sepulcrum, resurrectioni januas obstruebant, et ne qua posset intrare vita, mors perire, servabant: merito eos angeli perculit et prostravit adventus. Misera, et sibi semper inimica mortalitas dolet se mori, ne resurgere possit, oppugnat: sepulcrum aperire convenerat, et ad resurgendum quidquid erat facilitatis afferre ut esset miraculum de facto, de exemplo spes, de reverso res, credulitas de vivendo. Grandis dementia est hoc, hominem nolle credere, quod sibi desiderat evenire. Hoc de his custodibus hodie dixisse sufficiat: quid autem nostra fides habeat, ne hodie longum sit, post dicemus,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c erat eccłiam fundaturlis.
qui dixit. Tu es petrus: & suꝑ
hanc petram ȩdificabo eccłiam
meam. Erat inquit aspectus eiꝰ
sicut fulgur: & uestimenta eius.
sicut nix. Ad angeli głam non
sufficit fulgor: ad cȩlestem na¬
turam quid facit uestimentũ:
Sed splendore tali referebat spe¬
ciem resurrectionis ur̃ȩ. & for¬
mam: quia resurgentes ꝑ xpĩn¬

Expanded text:
Christus erat Ecclesiam fundaturus, Christus erat Ecclesiam fundaturus, qui dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Erat, inquit, aspectus ejus sicut fulgur, et vestimenta ejus sicut nix . Ad angeli gloriam non sufficit fulgor, ad coelestem naturam quid fecit vestimentum? Sed splendore tali referebat speciem nostrae resurrectionis et formam, quia resurgentes p
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriam tunc tulisset. Sed uitus
semper seruiunt blandimenta. le¬
nocinantur dulcia delictis: uirtu¬
tibus uero austera & fortia sunt
amica. Angłs enim descendit de
cȩlo. Resurgente xp̃o. morte pe¬
reunte. terrenis redditur cȩleste
commertium÷ & mulier. cui fuerat
cum diabolo lȩtale consilium: cũ
angelo colloquium fit uitale. An
quia uolutus probauit mortem.
& reuolutus extitit resur rectio¬
nis assertor. Beatus lapis. qui
xp̃m & reuelare meruit & uelare.
Beatus. qui non minus corda aꝑit
quam sepulchrum. Beatus. qui
dat resurrectionem fidei. diuinã
tatur hic ordo rerum. mortem nͦ
mortuum deuorat hic sepulchrũ.
Domus mortis mansio fit uitalis.
uteri noua soria mortuum con
gelo quę causa sedendi erat: cui¬
nulla inerat lassitudo: Sed se¬
debat ut fidi doctor. ut resurre¬
ctionis magister. Sedebat sup
petram. ut soliditas sedentis
daret credentibus firmitatem.
Ponebat angelus super petram
fundamenta fidei: super quam

Expanded text:
injuriam tunc tulisset! Sed vitiis injuriam tunc tulisset! Sed vitiis semper serviunt blandimenta, lenocinantur dulcia delictis, virtutibus vero austera et fortia sunt amica. Angelus enim Domini descendit de coelo. Resurgente Christo, morte pereunte, terrenis redditur coeleste commercium; et mulieri cui fuerat cum diabolo lethale consilium, cum angelo colloquium fit vitale. Angqui advolutus probavit mortem, et revolutus exstitit resurrectionis assertor. Beatus lapis qui Christum et revelare meruit et velare; beatus qui non minus corda aperit quam sepulcrum; beatus qui dat resurrectionis fidem, fideiquetatur hic ordo rerum; mortem, non mortuum, devorat hic sepulcrum, domus mortis mansio fit vitalis; uteri nova forma mortuum concgelo quae causa sedendi erat, cuinulla inerat lassitudo? Sed sedebat ut fidei doctor, ut resurrectionis magister: sedebat super petram, ut soliditas sedis daret credentibus firmitatem. Ponebat angelus super petram fundamenta fidei, super quam
Abbreviated transcription (Latin):
rarum: timet terra: montium
tremunt pondera÷ orbis funda¬
menta quatiuntur: corripitur
tartarus: sistuntur inferna: ad¬
dicitur mors: quȩ in reos festinã
incurrit in iudicem: douiuiata
seruis exarsit in dñm: sȩuiens
i homines ꝓsiliuit in deum.
Merito gͦ perit lex tartari: remo¬
ta sunt inferni uira⁊ potestas
mortis ablata ẽ: & in penami te¬
meritatis suscitauit mortuos.
Cognitoris iniuria ꝓuocantur.
reddunt᷑ corpora. redintegratus
homo uita reparatur: & costat
de uenia iam totum: quia in
auctorem uttȩ mox est trans¬
gressa sententia. E cee t̾ręmotꝰ
factus ẽ magnꝰ. Modo t̾remotus
magnus. O si tune uel leuis tur¬
bo arborem mortiferam deiecisset:
o sinebulȩ fumꝰ ullus mulieris
tenebrasset aspectum ⁊ o si tetra nu¬
bes lȩtalis pomi speciem calcasset:
o si manus tangens in concussa tre¬
muisset: o si peccati dies tenebras¬
set in noctem: & lamenta mundi.
& incrementa mortis. & creatoris

Expanded text:
rarum, timet terra. montium rarum, timet terra. montium tremunt pondera, orbis fundamenta quatiuntur, corripitur tartarus, sistuntur inferna: addicitur mors quae in reos tendens incurrit in judicem, dominata servis exarsit in Dominum, saeviens in homines prosilivit in Deum. Merito ergo perit lex tartari, remota sunt inferni jura, potestas mortis ablata est, et in poenam temeritatis suscitavit mortuos cognitoris injuria: denique redduntur corpora, redintegratur homo, vita reparatur, et constat de venia jam totum, quia in auctorem vitae mox est transgressa sententia. Ecce terraemotus factus est magnus. Modo terraemotus magnus: O si tunc vel levis turbo arborem mortiferam dejecisset! O si nebulae fumus illius mulieris tenebrasset aspectum! O si tetra nubes lethalis pomi speciem caligasset! O si manus tangens inconcessa tremuisset! O si peccati diem tenebrasset nox injusta, et lamenta mundi, et incrementa mortis, et Creatoris
Abbreviated transcription (Latin):
fidem sumere de sepulchro. Con¬
tendit raꝑe de morte uitã: quę
de uita rapuerat mortẽ. Uenit
maria. Hoc nom̃ matris est xp̃i.
Uenit gͦ mat̾ in nomine. Uenit mu¬
lier ut fieret mat̾ uiuentium. quę
facta fuerat morientium mater:
& qd̃ scriptuni ẽ ipleret᷑. hȩc ẽ
mat̃ omniũ uiuentium. uenit
maria & altera maria. Non dix¬
it uenerunt: sed uenit sub uno
nomine. Ueniunt duȩ: inysterio
non casu. Uenit maria & altera
maria. Uenit ipsa sed altera. al¬
tera sed ipsa: ut mutaretur mu-¬
lier uita non nomine : uirtute.
non sexu: et fieret resurrectioniᷤ
nuntia: quȩ int̾nuntia & lapsꝰ.
extiterat et ruinȩ. Uenit maria
uidere sepulchrum: ut quam de¬
ceꝑat arboris uisus. repararet¬
uisus sepulchri: et quam ꝓstra¬
uerat. illecebrosus aspectus ⁊ as¬
pectus salutaris attolleret.
descendit de cęlo: sed quia ab in¬
feris dominator ascendit. Et¬
ecce t̾rȩmotus factus ẽ magnus.
Mouetur cahos. dissiliunt una ter¬

Expanded text:
fidem sumere de sepulcro; confidem sumere de sepulcro; contendit rapere de morte vitam, quae de vita rapuerat mortem. Venit Maria. Hoc nomen matris est Christi, venit ergo mater in nomine, venit mulier, ut fieret mater viventium, quae facta fuerat morientium mater, ut quod scriptum est impleretur: Hoc est mater omnium viventium . Venit Maria et altera Maria. Non dixit venerunt, sed venit; sub uno nomine venerunt duae mysterio, non casu. Venit Maria et altera Maria. Venit ipsa sed altera, altera sed ipsa, ut mulier mutaretur vita, non nomine; virtute, non sexu; et fieret resurrectionis nuntia, quae internuntia et lapsus exstiterat et ruinae. Venit Maria videre sepulcrum. Ut quam deceperat arboris visus, visus repararet sepulcri; et quam prostraverat illecebrosus aspectus, aspectus salutaris attolleret. descendit de coelo, sed quia ab inferis Dominator ascendit. Ecce terraemotus factus est magnus. Movetur chaos, dissiliunt ima ter
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i: de resurrexione dñi:
liquantulum nos tace
rum labor fecit & coe¬
git ieiunii lassitudo:
& iq̃o hodie reddimus
de dĩica resurrectionis sermonem.
In qua si diuinum ẽ qđ exx uirgine
nascitur xp̃c: quantum ẽ diuimꝰ¬
xp̃c a mortins qd̾ resurgit: Qd
gͦ diuinum ẽ: humano non acci¬
piatur auditu. Uesꝑe inquit sab¬
bati: quȩ lucescit in pͥma sabbati.
U̾ esꝑe sabbati hoc nescit dies scłi: ho
non habet mundi usus. Uespe
funt: non inchoat diem. Tenebre¬
cit uesꝑ non lucescit: non auro
turit diem: mutat ordinem dũ
aguoscit auctorem: radiat de no¬
uitate mysterium÷ auhelat crea¬
tori scruire nou tempori. Uesꝑe
inquit sabbati quȩ lucescit in pri¬
ma sabbati: uenit maria magdale¬
nę. & altera maria uidere sepul-¬
chrum. Sero mulier currit ad ue¬
niam: quȩ uature eucurrit ad
in mattutinis adam se nouerai ꝑ¬
didisse. Uenit maria & altera ma¬
ria uidere sepulchrum. Quȩ de pa¬
radyso ꝑfidiam sumpserat: festinat

Expanded text:
 De Resurrectione Christi. Aliquantulum nos tacerrum labor fecit, et coegit jejunii lassitudo; et ideo hodie reddimus de Dominica Resurrectione sermonem, in qua si divinum est quod ex Virgine nascitur Christus, quantum divi a mortuis quod resurgit? Quod ergo divinum est, humano non accipiatur auditu. Vespere, inquit, sabbati quae lucescit in prima sabbati . Vespera sabbati, hoc nescit dies saeculi, hoc non habet mundi usus. Vesper finit, non inchoat diem; tenebrescit vesper, non lucescit; non in auturit diem; mutat ordinem, dum agnoscit auctorem; radiat de novitate mysterium, anhelat Creatori servire, non tempori. Vespere, inquit, sabbati quae lucescit in prima sabbati, venit Maria Magdalene et altera Maria videre sepulcrum. Sero mulier currit ad veniam, quae mature cucurrit ad in matutinis Adam se noverat perdidisse. Venit Maria et altera Maria videre sepulcrum. Quae de paradiso perfidiam sumpserat, festinat
Abbreviated transcription (Latin):
oportebat adduci. ut esser unum oruule
unus pastor. Hec autem scdm̃ p̃destinan¬
onem dicta sunt: nam neq oues eius
nec filii dĩ adhuc erant. qui nundum
crediderant. Ab illo gͦ die cogitaucrunt
ut interficerent eum. Ihẽ gͦ non pala¬

Expanded text:
oportebat adduci, ut esset unum ovile et oportebat adduci, ut esset unum ovile et unus pastor . Haec autem secundum praedestinationem dicta sunt: nam neque oves ejus, nec filii Dei adhuc erant, qui nondum crediderant. 28. Ab illo ergo die cogitaverunt ut interficerent eum. Je
Abbreviated transcription (Latin):
inter iudeos postea constitutũ. ut plu¬
res essent:⁊ ꝑ annos singuios uicib mi¬
nistrarent. Nam ⁊ de zacharia hoc dicitur:
factum est autem cum sacerdotio fung¬
retur in ordine uitis sue ante dm̃. scd̃m
consuctudinem sacerdotii: sorte exiit u¬
incensum poneret ingressus in tempi.
domini. Hinc apparet plures eos fuise
⁊ iices suas habuisse. Nam incensim
non licebat ponere nisi summo sacerdo
Et forte etiam unum annum plures a¬
ministrabant: quib alio anno alii su¬
cedebant. ex quib forte exiebat quisit
incensum pontret. Quid est gͦ quod ꝓosi¬
uit caiphas: Quia ihc moriturꝰ erats
gente: ⁊ non tantum ꝓ gente: s ut filis
dĩ qui erant disꝑsi congregaret inuñ
Hoc euangelista addidit. Nam cayples
de sola iudeorum gente ꝓpħ̾auit: in qͥ
erant oues de quib ait ipse dominus
Non sum missus:. nisi ad oues que ꝑiert
domus isrł. S nouerat euangelista esse
alias oues que non erant de hoc ouili: q̃s

Expanded text:
inter Judaeos postea constitutum ut pluinter Judaeos postea constitutum ut plures essent, et per annos singulos vicibus ministrarent. Nam et de Zacharia hoc dicitur: Factum est autem, cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis suae ante Deum, secundum consuincensum poneret, ingressus in templum Domini . Hinc apparet plures eos fuisse, et vices suas habuisse. Nam incensum non licebat ponere nisi summo sacerdoti; et sorte etiam unum annum plures administrabant, quibus alio anno alii succedebant, ex quibus sorte exiebat qui incensum poneret. Quid est ergo quod etavit Caiphas? Quia Jesus moriturus erat pro gente: non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. Hoc evangelista addidit; nam Caiphas de sola Judaeorum gente prophetavit, in qua erant oves, de quibus ait ipse DomNon sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Sed noverat Evangelista esse alias oves, quae non erant de hoc ovili, quas