comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bestiis ȩsca fierent non curarunt: Li¬
cuitq de hac re poetis plarisibiliter
dicere. cȩlo tegitur qui ñ habet urnã:
quantominꝰ debent. de corporib in¬
sepultis insultare. xp̃ianis: quib ce
ipsius carnis membroꝵꝙ om̃iũ
reformatio. ñ sołu ex t̾ra. uerũ
etiam ex alioꝵ elem̃toꝵ seere¬
tissimo sinu. quo dilapsa cada¬
uera recesserunt. in tẽporis
puncto reddenda & redin¬
tegranda ꝓmittit᷑. Nec idõ tam̃
contempnenda &e abicienda sunt
corpora defunctoꝵ. maximeq iu
organis & uasis. ad omĩa bona oꝑa
sc̃s usus est sp̃e. Si enĩ pat̃na uestis
&e anulus ac si quid huiusmocdi. tan¬
to carius ẽ posteris. quanto erga
parentes maior affectus: nullomͦ
ipsa spernenda sunt corpora. quȩ
utiq multo familiarius atq con¬
iunctius. qmͣ quelibet indumenta
gestamus. Hȩc enĩ non ad ornam̃tũ
uł ad adiutorium qͦd adhibet᷑ ex¬
trinsecus: si ad ipsam naturã homi¬

Expanded text:
bestiis esca fierent, non curarunt, libestiis esca fierent, non curarunt, licuitque de hac re poetis plausibiliter dicere: caelo tegitur, qui non habet urnam. quanto minus debent de corporibus insepultis insultare Christianis, quibus et ipsius carnis membrorumque omnium reformatio non solum ex terra, uerum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadauera recesserunt, in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur! Nec ideo tamen contemnenda et abicienda sunt corpora defunctorum maximorganis et vasis ad omnia bona opera sanctus usus est Spiritus. Si enim paterna vestis et annulus, ac si quid hujusmodi, tanto charius est posteris, quanto erga parentes major affectus; nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque conjunctius quam quaelibet indumenta gestamus. Haec enim non ad ornamentum vel adjutorium quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam homi
Abbreviated transcription (Latin):
randam crudelitatẽ eoꝵ qui
ista fecerunt: ñ ad eoꝵ infelici¬
tatem qui ista ꝑpessi sunt. Qmͣ¬
uis enĩ hȩc inconspectu hominum
dura et dira uideant᷑: s p̃tiosa in
conspectu dñi mors sc̃oꝵ eius. Finde
ista omĩa id est curatio funeris. con¬
ditio sepulturȩ. pompa exequiarũ:
magis sunt uiuoꝵ solatia. qm subsidia
mortuoꝵ. Si aliquid ꝓdest impio se¬
pultura pretiosa: oberit. pio uilis aut
nulla. Preclaras exequias in conspe¬
ctu hominũ. purpurato illi diuiti
exhibuit turba famuloꝵ: s multo
clariores in conspectu d̾ni ulceroso
illi pauꝑi ministeriũ prebuit angłoꝵ:
qui eum ñ extulerunt. in marmore¬
um tumułu s in abrahȩ gremiũ su¬
stulerunt. Rident hȩc illi: cont᷑ qͦs
defendenda suscepimꝰ ciuitatem dei.
Uerũptam̃ si sepulture curã etiã eoꝵ
phylosophi contẽpserunt: ce sepe uniu̾¬
si exercitꝰ dum ꝓ terrena patria more¬
rentur. ubi postea iacerent uł quib

Expanded text:
randam crudelitatem eorum, qui randam crudelitatem eorum, qui ista fecerunt, non ad eorum infelicitatem, qui ista perpessi sunt. quamuis enim haec in conspectu hominum dura et dira uideantur, sed pretiosa in conspectu domini mors sanctorum eius. proinde ista omnia, id est curatio funeris, conditio sepulturae, pompa exequiarum, magis sunt uiuorum solacia quam subsidia mortuorum. si aliquid prodest inpio sepultura pretiosa, oberit pio uilis aut nulla. praeclaras exequias in conspectu hominum purpurato illi diuiti turba exhibuit famulorum, sed multo clariores in conspectu domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum, qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt. rident haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem dei. uerum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contempserunt. et saepe uniuersi exercitus, dum pro terrena patria morerentur, ubi postea iacerent uel quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sic absurdus est. ut contendat eos qͥ
corpus occidunt. ñ debere timeri ante
mortem ne corpus occidant: ce timeri
debere post mortem. ne corpꝰ occisum
sepeliri ñ sinant. falsum ẽ gͦ qd̾ ait.
qui corpus occidunt & postea ñ ha-¬
bent quid faciant: si habent. tanta
quȩ de cadauerib faciant. Absit
ut falsum sit: quod ueritas dixit. Di¬
ctum est enĩ aliqͥd eos facere cũ occi¬
dunt: qͥa in corpore sensus ẽ occidendo
Postea uͦ nichil habere qͥd faciant: qui a
nullus sensus ẽ in corpore occiso. Mul¬
ta itaq corpora. xp̃ianoꝵ tra ñ texit:
s nulłu eoꝵ quisquã a cȩlo ce t̾ra sepa¬
rauit: quã totam implet p̃sentia sui.
qui nouit unde resuscitet qd̾ creauit.
Dicitur quidẽ in p̾almo. Posuer̃t mor¬
talia seruoꝵ tuoꝵ escas uolatilibꝰ cȩli:
carnes sc̃oꝵ tuoꝵ bestiis terrȩ. Ef¬
fuderunt sanguinẽ eoꝵ sic̃ aqͣm
in circuitu hierłm: &e ñ erat qui
sepeliret. S magis ad exagge¬

Expanded text:
sic absurdus est, ut contendat eos, qui sic absurdus est, ut contendat eos, qui corpus occidunt, non debere timeri ante mortem, ne corpus occidant, et timeri debere post mortem, ne corpus occisum sepeliri non sinant. falsum est ergo quod ait: qui corpus occidunt et postea non habent quid faciant, si habent tanta, quae de cadaueribus faciant? absit, ut falsum sit quod ueritas dixit. dictum est enim aliquid eos facere, cum occidunt, quia in corpore sensus est occidendo, postea uero nihil habere quod faciant, quia nullus sensus est in corpore occiso. multa itaque corpora Christianorum terra non texit, sed nullum eorum quisquam a caelo et terra separauit, quam totam inplet praesentia sui, qui nouit unde resuscitet quod creauit. dicitur quidem in psalmo: posuerunt mortalia seruorum tuorum escam uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; effuderunt sanguinem eorum tamquam aquam in circuitu Hierusalem, et non erat qui sepeliret, sed magis ad exagge
Abbreviated transcription (Latin):
faciant:Unde in primo libro de
ciuitate dĩ satis qͣntum existimo sũ
locutus: ut eoꝵ dentem retunderem.
qui barbaric̃a uasti  tatem preci¬
pue qm nuꝑ roma ꝑpessa est:
xp̃ianis tempo rib imputan¬
do. etiam id obiciunt. quod suis illic
ñ subuenerit. xp̃e. Quib cũ respon¬
sum fuerit. animas fideliũ pro suȩ
fidĩ meritis ab illo fuisse susceptas:
insultant de cadauerib insepultis.
Totũ itaq istũ de sepultura locum.
uerbis talib explicaui. At enĩ in tan¬
ta inquã strage cadauerũ: nec sepeli¬
ri potuerunt. Neq istud pia fides
nimium reformidat. tenens p̃dictũ.
nec absumentes bestias resurrecturis
corporib obfuturas: quoꝵ capillus ca¬
pitis non ꝑibit. Nullomͦ diceret
ueritas. nolite tumere eos qui
corpus occidunt. animã aũt ñ posst̃
occidere: si quicqmͣ obeẽt futurȩ ui¬
tȩ. qͥcquid inimici de corporib occiso¬
rum facere uoluissent: nͥ forte qͥspiã

Expanded text:
faciant? unde in primo libro de faciant? unde in primo libro de \'Ciuitate dei\' satis, quantum existimo, sum locutus, ut eorum dentem retunderem, qui barbaricam uastitatem, praecipue quam nuper Roma perpessa est, Christianis temporibus inputando etiam id obiciunt, quod suis illic non subuenerit Christus. quibus cum responsum fuerit animas fidelium pro suae fidei meritis ab illo fuisse susceptas, insultant de cadaueribus insepultis. totum itaque istum de sepultura locum uerbis talibus explicaui. At enim in tanta, inquam, strage cadauerum nec sepeliri potuerunt. neque istud pia fides nimium reformidat, tenens praedictum nec absumentes bestias resurrecturis corporibus obfuturas, quorum capillus capitis non peribit. nullo modo diceret ueritas: nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, si quidquam obesset futurae uitae quidquid inimici de corporibus occisorum facere uoluissent. nisi forte quispiam
Abbreviated transcription (Latin):
locũ suũ habet. etiam comm̃datio
mortuoꝵ. S utrũ aliqͥd ꝓsit animȩ
mortui locus corporis sui: operosi
inquirendu ẽ. Ac primũ utrum
int̾sit aliquid. ad inferend̾a uł au¬
gendam miseriam post hanc uitã
spiritib hominũ. si eoꝵ corpora se¬
pulta ñ fuerint: ñ scdm opinionẽ
uitũq uulgatã. s potius scdm re¬
ligionis nr̃e sacras litteras ẽ uiden¬
dum. Neq enĩ credendu ẽ sicut apd̃
maronem legitur. insepultos a naui¬
gando atq transeundo inferno am¬
ne ꝓhiberi: quia scilicet nec ripasda¬
tur horrendas &e rauca fluenta trais¬
portare. priusquã sedib ossa quieue¬
rint. Quis cor xꝑianũ inclinet his
poeticis fabulosisꝙ figm̃tis. cũ dñs
iħ̾c ut int̾ manus inimicoꝵ. qui eoꝵ
corpora in potestate haberent secu¬
ri occumberent xp̃iani. nec capilłu
capitis eoꝵ asserat. ꝑiturũ: exhor¬
tans ne timeant eos qui cũ corpus
occiderint. amplius ñ habent quid

Expanded text:
locum suum habet etiam commendatio locum suum habet etiam commendatio mortuorum. Sed utrum aliquid prosit animae mortui locus corporis sui, operosius inquirendum est. ac primum utrum intersit aliquid ad inferendam uel augendam miseriam post hanc uitam spiritibus hominum, si eorum corpora sepulta non fuerint, non secundum opinionem utcumque uulgatam, sed potius secundum religionis nostrae sacras litteras est uidendum. neque enim credendum est, sicut apud Maronem legitur, insepultos nauigando atque transeundo inferno amne prohiberi, quia scilicet nec ripas datur horrendas et rauca fluenta transportare prius, quam sedibus ossa quierunt. quis cor christianum inclinet his poeticis fabulosisque figmentis, cum dominus Iesus, ut inter manus inimicorum, qui eorum corpora in potestate haberent, securi occumberent christiani, nec capillum capitis eorum adserat periturum, exhortans ne timeant eos, qui cum corpus occiderint, amplius non habent quid
Abbreviated transcription (Latin):
efficitur: ut ꝓsint uł ñ ꝓsint. que¬
cũq ꝓ illo pie fiunt. cũ reliquerit
corpus. Nam meritũ ꝑ qd̾ ista ꝓsig̃.
si nulłu cõparatum ẽ in hac uita:
frustra post hanc querit᷑ uitam.
Ita fit. ut neq inaniter eccłia uel
suoꝵ cura ꝓ defunctis qͦd potuerit
religionis impendat: ce tam̃ ferat.
unusquisq scd̾m ea quȩ ꝑ corpus
gessit. siue bonũ siue. mału. redden
hoc quod impendit᷑ possit ei ꝓdesse
post corpus: in ea uita ẽ ad quisitũ
quã gessit in corpore. Poterat inqͥ¬
sitioni tuȩ sufficere mea breus ista
responsio: s quȩ alia moueant qͥb
respondendii existimo. parũꝑ atten¬
de. In machabeoꝵ libris legimꝰ oblatũ
ꝓ mortius sacrificiũ. S ce si nusqͣm
in seripturis ueterib omĩno legeret᷑.
non parua est uniuerse eccłiȩ. quȩ
in hac consuetudine claret aucto¬
ritas. Ubi in precib legit᷑ sacerdotiͤ.
quȩ dño dõ ad ei altare fundunt᷑.

Expanded text:
efficitur, ut prosint uel non prosint, quaeefficitur, ut prosint uel non prosint, quaecumque pro illo pie fiunt, cum reliquerit corpus. nam meritum per quod ista prosint, si nullum conparatum est in hac uita, frustra post hanc quaeritur uitam. ita fit, ut neque inaniter ecclesia uel suorum cura pro defunctis quod potuerit religionis inpendat et tamen ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum rhoc quod impenditur, possit ei prodesse post corpus, in ea vita acquisitum est, quam gessit in corpore. 3. Poterat inquisitioni tuae sufficere mea brevis ista responsio; sed quae alia moveant, quibus respondendum existimo, parumper attende. In Machabaeorum libris legimus oblatum pro mortuis sacrificium. sed et si nusquam in scripturis ueteribus omnino legeretur, non parua est uniuersae ecclesiae quae in hac consuetudine claret auctoritas, ubi in precibus sacerdotis quae domino deo ad eius altare funduntur
Abbreviated transcription (Latin):
functis eccłia supplicare consueuit:
ut. hinc. ce illud conici possit. homini
ꝓdesse post mort̾ẽ. si fide suoꝵ hu¬
mando eius corpori talis ꝓuidea¬
tur locus: in quo appareat opitula-¬
tio etiam isto modo quesita sc̃orũ.
S cũ hȩc ita sint: quomͦ huic opini
pe apłica sententia. ante mortẽ ammo'¬
net fieri. quod possit ꝓdesse ptꝰ mor¬
tem: ñ tunc quando iam recipiendũ
ẽ quod qͥsq gesserit ante mortem.
erũ hȩc ita soluitur questio: qm̃
quodã uitȩ genere adquirit᷑ dum
in hoc corpore uiuitur. ut aliquid
adiuuent ista defunctos. Ae ꝑ hoc
scdm ea quȩ ꝑcorpus gesserunt. eiᷤ
quȩ post corpus religiose ꝓ illis fa¬
cta fuerint adiuuant᷑. Sunt enim
quos nichil omnino adiuuant ista:
siue. ꝓ eis fiant. quoꝵ tam mala st̃
merita. ut nec talib digni sint ad¬
iuuari: siue ꝓ his quoꝵ tam bona.
ut. talib non indigeant adium̃tiꝰ.
Genere gͥ uitȩ qd̃ gessit qͥsq ꝑ corpꝰ

Expanded text:
functis ecclesia supplicare consueuit, functis ecclesia supplicare consueuit, ut hinc et illud conici possit, homini prodesse post mortem, si fide suorum humando eius corpori talis prouideatur locus, in quo appareat opitulatio etiam isto modo quaesita sanctorum. Sed cum haec ita sint, quomodo huic opiniope apostolica sententia ante mortem admonet fieri quod possit prodesse post mortem. non tunc, quando iam recipiendum est quod quisque gesserit ante mortem. uerum haec ita soluitur quaestio, quoniam quodam uitae genere adquiritur, dum in hoc corpore uiuitur, ut aliquid adiuuent ista defunctos, ac per hoc secundum ea quae per corpus gesserunt eis quae post corpus religiose pro illis facta fuerint adiuuantur. sunt enim, quos nihil omnino adiuuant ista, siue pro eis fiant, quorum tam mala sunt merita, ut nec talibus digni sint adiuuari, siue pro eis, quorum tam bona, ut talibus non indigeant adiumentis. genere igitur uitae, quod gessit quisque per corpus.
Abbreviated transcription (Latin):
nu scĩtati tuȩ co¬
episcope uenan¬
de pauline. re¬
seriptoꝵ debitor
fui: ex quo mͥ sc̃ͥp¬
sisti ꝑ homines
filiȩ nr̃ȩ religiosissimȩ florȩ. qͣrens
a me utrũ ꝓsit cuiq post mortẽ. qͦd
corpus ei apud scĩ alicuiꝰ memoriã
sepelitur. Hoc enim a te uidua memo¬
rata petiuerat. ꝓ defuncto in eis
partib suo filio: & rescripseras conso¬
lans eam. idq etiã nuntians de ca¬
dauere. fidelis iuuenis cynegii. qͦd
materno et pio affectu desideraitit.
ẽẽ completum: ut scilicet. in beatis¬
simi felicis confessoris basilica pone¬
retur. Qua occasione factũ est. ut ꝑ
eosdem ꝑlatores litterarũ tuarũ.
etiam mͥ scriberes ingerens huiꝰce:
modi questionẽ: atq ut responde.¬
rem quid inde mͥ uideret᷑ exposceis :¬
nec tacens ipse qͥd sentias. Nam di¬
cis uideri tibi. non ẽe inanes motꝰ
animoꝵ religiosoꝵ atq fidelium:
ꝓ suiᷤᷤ ista curantiũ. Adiungis etiã
uacare ñ posse. qd uniuersa ꝓ de¬

Expanded text:
nctitati tuae, coepiscope uenerande Pauline, rescriptorum debitor fui, ex quo mihi scripsisti per homines filiae nostrae religiosissimae Florae, quaerens a me, utrum prosit cuique post mortem, quod corpus eius apud sancti alicuius memoriam sepelitur. hoc enim abs te uidua memorata petiuerat pro defuncto in eis partibus suo filio et rescripseras consolans eam: idque etiam nuntians de cadauere fidelis iuuenis Cynegii, quod materno et pio affectu desiderauit, esse conpletum, ut scilicet in beatissimi Felicis confessoris basilica poneretur. qua occasione factum est, ut per eosdem perlatores litterarum tuarum etiam mihi scriberes, ingerens huiusce modi quaestionem, atque ut responderem quid inde mihi uideretur, exposcens nec tacens ipse quid sentias. nam dicis uideri tibi non esse inanes motus animorum religiosorum atque fidelium pro suis ista curantium. adiungis etiam uacare non posse, quod uniuersa pro de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃polleat fecunditate iusticie. si ne
cum morte confligunt. Et quãuis¬
sit de illis ueracit᷑ dictũ. quotqͦt
spũ dĩ aguntur hii filii sunt dei :
sic tam̃ spũ dĩ excitant᷑. & tanqm filii
dĩ ꝓficiunt ad d̾m. ut etiã spũ suo ma¬
xime aggrauante corruptibil corꝑe.
tanquã filii hominis in quibusdam
humanis motib deficiant ad seipsos:
&e idõ peccent. Int̾est qͥdem qnͣtum.
Neq enĩ qͥa peccatũ est omne crim̃:
idõ crimen est etiã omne peccatum.
Itaq scõꝵ hominũ uitã. quãdiu in hac
morte uiuitur: inueniri posse dicimꝰ¬
sine crimine. Peccatũ aũt si dixerimꝰ
seducimꝰ &e ueritas in nob̾ non ẽ
ed neq de ipsis criminib quãli¬
bet magnis remittendis in sc̃a
ȩccłia. dĩ miscdi̾a desꝑanda ẽ agentibꝰ
pęnitentiã: scd̾m modu sui cuiusq pec¬
cati. In actione aũt penitentiȩ ubi

Expanded text:
praepolleat fecunditate justitiae, sine praepolleat fecunditate justitiae, sine cum morte confligunt. Et quamvis de illis sit veraciter dictum, Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei ; sic tamen Spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum: neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo crimen est etiam omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam quamdiu in hac mortali vivitur, inveniri posse dicimusseducimus, et veritas in nobis non est . Sed neque de ipsis criminibus, quamlibet magnis, remittendis in sancta Ecclesia Dei misericordia desperanda est agentibus poenitentiam secundum modum sui cujusque peccati. CA
Abbreviated transcription (Latin):
one p̃cellet. De ipso qͥppe beata ẽ rati¬
onalis creatura. quecũq beata ẽ: ñ
ipse de illa.Unde scdm hoc melius
accipit᷑ qd̾ scriptum ẽ. pax dĩ quȩ p̃¬
cellit omnẽ intellectũ: ut in eo quod
dixit omnẽ. nec ipse intellectus sc̃oꝵ
angł̃oꝵ ẽẽ possit exceptus. s d̃ĩ soliꝰ:
neq enĩ &e ipsius intellectũ pax er excel¬
mittuntur nr̃a peccata. Ido post com¬
memorationẽ sc̃s eccłiȩ: in ordine con¬
fessionis ponitur remissio peccatorũ.
ꝑhanc enĩ stat eccłia quȩ in t̾ris est:
ꝑ hanc ñ perit qd̾ ꝑierat &e inuentũ
est. Excepto qͥppe baptismatis munere.
generatione detrahat᷑: &e tam̃ actiua
quoq peccata. quȩcũq corde ore oꝑe
commissa inuenerit tollit. Hac gͦ ex¬
cepta magna indulgentia. unde inci¬
pit hominis renouatio. in qua solui¬
tur omnis reatus & ingeneratus et
additus: ipsa etiã uita cȩtera ĩa ra¬
tione utentis ętatis. quantalibet

Expanded text:
one praecellet. De ipso quippe beata est ratione praecellet. De ipso quippe beata est rationalis creatura, quaecumque beata est, non ipse de illa. Unde secundum hoc melius accipitur quod scriptum est, Pax Dei quae praecellit omnem intellectum: ut in eo quod dixit omnem, nec ipse intellectus sanctorum Angelorum esse possit exceptus; sed Dei solius: neque enim et ipsius intellectum pax ejus excelmittuntur nostra peccata. Ideo post commemorationem sanctae Ecclesiae in ordine Confessionis ponitur remissio peccatorum. Per hanc enim stat Ecclesia quae in terris est: per hanc non perit quod perierat et inventum est . Excepto quippe Baptismatis munere, generatione detrahatur; et tamen activa quoque peccata, quaecumque corde, ore, opere commissa invenerit, tollit: hac ergo excepta magna indulgentia, unde incipit hominis renovatio, in qua solvitur omnis reatus et ingeneratus et additus; ipsa etiam vita caetera jam ratione utentis aetatis, quantalibet
Abbreviated transcription (Latin):
ax ista precellit sicut scͥptum ẽ
omnẽ intellectũ: neq sciri a no¬
bis nisi cũ ad eandẽ uenerimꝰ potest.
Quomͦ enĩ pacificant᷑ cȩlestia nisi in¬
nobis. id ẽ cõ cordando nobiscũ: Nam
ibi semꝑ ẽ pax: & int̾ se uniuersis in¬
tellectualib creaturis. & cũ suo crea¬
tore: quȩ pax precellit ut dictum ẽ
omnẽ intellectũ. s utiq nr̃m: ñ eoꝵ
qui semꝑ uident faciem patris. Nos
aũt quantuscũq sit in nobis intelle.¬
ctus humanus. ex parte scimꝰ & uidemꝰ
nunc ꝑ specułu in enigniate: cũ uͦ eqͣ¬
les angłis dĩ fuerimꝰ tunc quẽadmo¬
dum ce ipsi uidebimꝰ facie ad faciem:
tantãq pacem habebimꝰ erga eos.
qͣntam & ipsi erga nos: quia tantũ
eos dilecturi sumus. qͣntum ab eis
diligimur. Itaq pax eoꝵ nota nobis
erit: quia &e nr̃a talis ac tanta erit:
nec precellet tunc intellectum nr̃m.
Di uero pax quȩ illic ẽ erga eos: et
nr̃m & illoꝵ intellectũ sine dubitati¬

Expanded text:
ax ista praecellit, sicut scriptum est, omnem intellectum ; neque sciri a nobis, nisi cum ad ea venerimus, potest. Quomodo enim pacificantur coelestia nisi nobis, id est, concordando nobiscum? Nam ibi semper est pax, et inter se universis intellectualibus creaturis, et cum suo Creatore. Quae pax praecellit, ut dictum est, omnem intellectum; sed utique nostrum, non eorum qui semper vident faciem Patris. Nos autem, quantuscumque sit in nobis intellectus humanus, ex parte scimus, et videmus nunc per speculum in aenigmate: cum vero aequales Angelis Dei fuerimus ; tunc quemadmodum et ipsi, videbimus facie ad faciem ; tantamque pacem habebimus erga eos, quantam et ipsi erga nos; quia tantum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligimur. Itaque pax eorum nota nobis erit, quia et nostra talis ac tanta erit, nec praecellet tunc intellectum nostrum: Dei vero pax quae illic est erga eos, et nostrum et illorum intellectum sine dubitati
Abbreviated transcription (Latin):
uł ab homine aliquo rem institutã
demonstrat: sic etiã qui dicit cũ falsũ
ẽ qd̾ consequit᷑. necesse ẽ ut falsũ sit
qd̃ precedit. uerissime dicit. Deq ipse
facit ut ita sit: s tantũ ita ẽẽ demon¬
strat. Ex hac regula illud ẽ. qd̃ de a¬
postolo cõmemoraium. Precedit enĩ
non ẽẽ resurrectionẽ mortuoꝵ qͦd
dicebant illi: quoꝵ errorẽ destruere¬

Expanded text:
vel ab homine aliquo rem institutam vel ab homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit cum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit; verissime dicit, neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex hac regula illud est quod de apostolo Paulo commemoravimus: praecedit enim non esse resurrectionem mortuorum, quod dicebant illi
Abbreviated transcription (Latin):
rissime conectebant᷑ illi sententiȩ
qua dicebat᷑ non ẽẽ resurrectionẽ
mortuoꝵ. Istis aũt falsis repudiatiᷤ
qm̃ uera erunt si mortui ñ resurgũt.
consequens erit resur rectio mortu¬
orum. Cum gͦ sint uere conexioneᷤ.
ñ sołu uerarũ s etiã falsarũ senten¬
diarum. facile ẽ ueritatẽ conexionũ
etiã in scolis illis discere. quȩ preter
ȩccłiam sunt. Sententiarũ aũt ueri¬
tas in scĩs libris ȩccħasticis uestigan¬
da ẽ. ipsa tam̃ ueritas conexionũ nõ
instituta s animaduersa ẽ ab homi¬
nib ce nõtata: ut eã possiit uł disce¬
re uł docere. Nam ẽ in rerũ ratione
ppetua: ce diuinitus instituta. Sicut.
enĩ qui narrat ordinẽ tẽpoꝵ. ñ eum
ipse componit: & locoꝵ situs. aut na¬
turas animaliũ. uł serpentiũ uł la¬
pidum qui ostendit. ñ res ostendit.
ab hominib institutas: & ille qui de
monstrat sydera eoꝵq motus. ñ a se

Expanded text:
rissime conectebantur illi sententiae, rissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ilmonstrat sidera eorumque motus, non a se
Abbreviated transcription (Latin):
tum existimo detestat᷑ illoloco ubi dic¬
tum ẽ. qui sophistice loquit᷑ odibilis ẽ:
qm̃quã etiã sermo ñ captiosus. s tam̃
abundantius qm grauitatẽ decet
uerboꝵ ornam̃ta consectans. sophisti¬
cus dicatur. Sunt etiã uere conexi¬
ones ratiocinationis. falsas habenteᷤ
sententias: quȩ consequunt᷑ errorẽ
illius cũ quo agitur. Quȩ tam̃ ad hoc
inferunt᷑ a bono ce docto hominet. ut
in his erubescens ille eiuus errorem
consequunt᷑. eundẽ relinquat erro¬
rem: quia si in eodẽ manere uolue¬
rit. necesse ẽ ut etiã illa quȩ dampnat
denere cogat᷑. Non enĩ uera inferebat
apls cũ diceret. neq xp̃c resurrexit.
ce illa alia. in anis ẽ predicatio nr̃a
mnanis ẽ & fides ur̃a. & deinceps alia
quȩ omĩno falsa sunt: qͥa & xp̃c resur¬
rexit. & ñ erat in anis predicatio eoꝵ
qui hoc annuntiabant. nec fides eorũ
qui hoc crediderant. S ista falsa ue¬

Expanded text:
tum existimo, detestatur illo loco ubi dictum existimo, detestatur illo loco ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est. Quanquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius quam gravitatem decet verborum ornamenta consectans, sophisticus dicitur. Sunt etiam vere connexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius cum quo agitur. Quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cujus errorem consequuntur, eumdem relinquant errorem, quia si in eodem manere voluerit, necesse est ut etiam illa quae damnat tenere cogatur. Non enim vera inferebat Apostolus cum diceret: Neque Christus resurrexit; et illa alia: Inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides vestra: et deinceps alia quae omnino falsa sunt, quia et Christus resurrexit, et non erat inanis prqui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa ue
Abbreviated transcription (Latin):
de his artib aliquas figuratas locuti¬
ones inserit. Restant ea quȩ ñ ad cor
poris sensus. s ad rationẽ animi ꝑtineg :
ubi disciplina regnat disputationis &
numeri. S disciplina disputationis. ad
omĩa genera questionũ quȩ in litteriͤ
mũ ualet: tantũ ibi cauenda ẽ libido¬
rixandi: &e puerilis quȩdã ostentatio
decipiendi aduersariũ. Sunt enĩ mul¬
ta quȩ appellant᷑ sophismata. falsȩ con¬
clusiones rationũ: & plerũq ita ueraᷤ
imitantes: ut ñ sołu tardos. s ingenio¬
sos etiã minus diligent̃ attentos deci¬
piant. Proposuit enĩ qͥdam dicens ei
cũ quo loquebat᷑: qd̾ ego sũ. tu ñ es.
At ille consensit. Uerũ enĩ erat ex par¬
de:. uł eo ipso qd̾ iste insidiosus. ille sim¬
plex erat. Tunc iste addidit: ego autẽ
homo sũ. Hoc qͦq cũ ab illo accepiss cor¬
clusit dicens. Tu gͥ ñ es homo. Qd̾ genꝰ¬
captiosarũ conclusionũ. seriptura qͣn¬

Expanded text:
de his artibus aliquas figuratas locutide his artibus aliquas figuratas locutiones inserit. poris sensus, sed ad rationem pertinent ubi disciplina regnat disputationis et numeri. Sed disputationis disciplina ad omnia genera questionum quae in sanctis libris mum ualet. Tantum ibi cauenda erixandi, et puerilis quaedam ostentatio decipiendi adversarium. Sunt enim multa quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plerumque ita veras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit: verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat. Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod gencaptiosarum conclusionum Scriptura, quan
Abbreviated transcription (Latin):
uno qͦq sẏderũ. qui ea perite cõputah̃.
respondere consueuert: de qua tota
cognitione qnͣtum ad usum erꝰ atti¬
cȩterarũ. uł quib aliquid fabricat᷑.
uł qd̾ remaneat post oꝑationẽ artifi¬
cũ ab illo effectũ. sicut domꝰ & scamnũ.
&e uas aliquod atq alia huiuscemodi.
uł quȩ ministeriũ qͦddã exhibent ope¬
ranti dõ. sicut medicina &e agrieultu¬
ra & gubernatio. uł quarũ omnis
effectus ẽ actio. sicut saltationũ ce cur¬
sionũ &e luctaminũ. harũ gͦ cunctarũ
artium de p̾teritis exꝑimenta. faciun
etiã futura coniei. Nam nullus earum
artifex m̃bra mouet in oꝑando: nisi
p̃teritoꝵ memoriã eũ futuroꝵ expec¬
tatione contexat. Harũ aũt cognitio.
denuiter in ipsahumana uita cursim¬
q usurpanda ẽ: ñ ad oꝑandu. nsi forte
officiũ aliquod cogat. de quo nc̃ ñ agi¬
mus: s ad iudicandũ: ne om̃ino nescia¬
mus qͥd seriptura uelit insinuare. cum

Expanded text:
unoquoque siderum, qui ea perite computant, unoquoque siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus atticaeterarum, quibus aliquid fabricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullus earum artifex membra movet in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit insinuare, cum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑse ipsa cognitio qmquã suꝑsti¬
tione ñ alliget: ñ multũ tam̃ ac ꝓpe
nichil adiuuat. tractationẽ diuina¬
rũ scripturarũ. &e infruetuosa inten¬
tione plus impedit. Et quia familiarsͤ
ẽ ꝑniciosissimo errori fatua fata can¬
tantiũ. cõmodius honestiusq contẽp¬
nitur. Habet aũt pret̃ demonstratio¬
nem p̃sentium. etiã p̃teritoꝵ narrati¬
oni simile aliqͥd: qd̃ ad p̃sentem positi¬
onem motũq syderũ. & p̃terita eorũ
uestigia. regularit licet recurrere:
Habet etiã futuroꝵ regulares comectu¬
ras. ñ suꝑstitiosas &e ominosas: s ratas
&e certas: ñ ut ex eis aliqͥd trahere in
nr̃a fata & euenta temptemꝰ. qualia
genethliacoꝵ deliram̃ta st̃. s qͣntum
ad ipsa ꝑtinent sydera. Nam ficut is
qui compritat luña. cũ hodie inspex¬
erit quota sit. & ante. quotlibet annoᷤᷤ
quota fuerit. & post quotdibet annos
quota futura sit potest dicere: sic de

Expanded text:
Quae per seipsam cognitio, quanquam superstiQuae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et ante quotlibet annos quota fuerit, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de
Abbreviated transcription (Latin):
gnificatio suꝑstitiosa dampnat᷑: qmꝙͣ
ubi p̃cantationes &e inuocationes et
characteres ñ sunt. plerũq dubiũ ẽ.
utrũ res quȩ alligat᷑ aut quomͦ ad
iungit᷑ sanando corpori. ui nature.
ualeat. qd̾ libere adhibendũ ẽ: ansi¬
gnificatiua quadã obligatione ꝓueni¬
at. Qd̾ tanto prudentius oportet ca¬
uere xp̃ianũ: qnͣto efficatius ꝓdesse
uidebitur. S ubi latet qua causa qͥd
ualeat: quo animo quisq utatur. int̃.¬
est dũtaxat insanandis uł tẽperandiᷤ
corporib:. siue in medicina siue in agri¬
cultura. Syderũ aũt cognoscendoꝵ ñ
narratio s demonstratio ẽ. quoꝵ per¬
pauca scriptura cõmemorat. Sicut
aũt plurimis notus ẽ lunȩ cursus.
qui etiã ad passionẽ dni anniuersa¬
rie cȩlebrandã solłepniter adhibet᷑:
sic paucissimis cȩteroꝵ qͦq syderum
uł ortus uł occasus. uł alia queliboe
mom̃ta. sine ullo st̃ errore notissima:

Expanded text:
gnificatio superstitiosa damnatur. Quanquam gnificatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima.
Abbreviated transcription (Latin):
da. Historia facta narrat. fideliter atq
utiliter. Libri aũt ariispicũ & quȩ qu̾e
similes littere: facienda uł obseruanda
intendunt docere. monitoris audaci¬
a. ñ indicis fide. Est etiã narratio de
monstrationi similis: quȩ ñ p̃terita
s presentia indicat ignaris. In quo ge¬
nere sunt: quȩ de locoꝵ situ naturisq
animaliũ. lignoꝵ herbarũ lapidu. ali¬
orũue corpoꝵ seripta st̃. De quo gene¬
re suꝑius egimꝰ eamq cognitionẽ. ua¬
lere ad enigmata seripturarũ soluen¬
da docium⁊ ñ ut ꝓ quibd̃a signis ad¬
hibeant᷑. tanquã ad remedia uł machi¬
namenta suꝑstitionis ahicui. Nam et
illud genus iam distinctũ ab hoc lici¬
do ce libero separauimꝰ. Aliud est enim
dicere.tr itam istã herba si biberis. uen¬
ter ñ dolebit: &e aliud ẽ dicere. istã herbã¬
si collo suspenderis. uent̃ ñ dolebit. Ibi
enĩ ꝓbatur contẽꝑatio salubris: hic si¬

Expanded text:
da. Histda. Histutiliter; libri autem aruspicum et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fide. Est etiam narratio similis demonstrationi, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris in quo genere sunt quae de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumve corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris, hic si
Abbreviated transcription (Latin):
miȩ ꝓpħȩ temporib ꝓfectũ fuisse in
egyptũ. ubi ꝓpħa ille tc̃ erat: ꝓbabiliꝰ
ẽẽ ostendit. qd̃ plato potiꝰ nrĩs littis
ꝑ hieremiam fuerit imbiitus. ut illa pos-¬
set docere uł scribere quȩ iure laudan¬
dur. Ante litteras enĩ gentis hebreorũ.
in qua unius di cultus emicuit. ex qͣ
scdm carnẽ uenit dñs ñr. ne ipse qͥdem
phytagoras fuit: a cuiꝰ posteris platonẽ
theologiam didicisse isti asserunt. Ita
consideratis tẽporib fit multo credi¬
bilius. istos potius de litteris nrĩs habu¬
isse quecũq bona & uera dixert̃: quã
simũ ẽ credere. Darratione aũ histo¬
rica cũ p̃terita etiã hominũ instituta
narrant᷑: ñ int̾. humana instituta ip¬
sa historia numeranda ẽ: quia ĩa quȩ
transierunt nec infecta fieri possunt:
in ordine tempoꝵ habenda st̃. quoꝵ ẽ
conditor ce administrator ds̃. Aliud ẽ
enĩ facta narrare: aliud docere facien¬

Expanded text:
miae temporibus profectum fuisse in miae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse quaecumque bona et vera dixerunt, quam simum est credere. 44. Narratione autem historica cum praeterita etiam hominum instituta narrantur, non inter humana instituta ipsa historia numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facien
Abbreviated transcription (Latin):
annos in hac uita egerit. quãquam
dextu ipso actionũ eius animaduerti
possit. tam̃ ne aliunde caligo dubitatio¬
nis oriat᷑. de hystoria gentiũ collata cũ
euangłio. liquidius certiusq colligit᷑.
Tunc enĩ uidebitur ñ frustra ẽẽ dic¬
tum. qd̃ quadraginta sex annis tem¬
płu edificatũ sit. ut cũ referri iste nu¬
merus ad ȩtatem dñi ñ potuerit: ad
secretiorẽ instructionẽ humani corpo¬
ris referat᷑: quo indui ꝓꝑt̾ nos ñ de¬
dignatus ẽ unicus dĩ filius. ꝑ quẽ fa
cta sunt omĩa. De utilitate aũt hy¬
storiȩ ut omittã grecos. qͣntam nr am¬
brosius questionẽ soluit. całupmianti¬
bus platonis lectorib & dilectorib.
sententias quas mirari ce predicare
cogunt᷑. de platonis libris eũ didicis¬
se: qm̃ longe ante humanũ aduentũ
diũ. platonẽ fuisse negari ñ pot̾. Don¬
ne memoratus epc̃ considerata histo¬
ria gentiũ. cũ repꝑiss platon̾ẽ hiere¬

Expanded text:
annos in hac vita egerit, quanquam annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quod quadraginta sex annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Fil. De utilitate autem historiae, ut omittam Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectoribus et dilectoribus;  Christi sententias, quas mirari et praedicare coguntur, de Platonis libris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jere
Abbreviated transcription (Latin):
tum occupent. ut maiorib reb ad
quas adipiscendas seruire debent. ñ
mines ꝓdidert: ubicũq discant᷑ nõ
sunt hominũ instituta existimanda.
Q uoꝵ alia st̃ ad sensus corporis: alia uͦ
ad rationẽ animi ꝑtinentia. S illa
quȩ sensu corporis attingunt᷑. uł nar¬
rata credimꝰ uł demonstrata senti¬
mus: uł exꝑta conicimꝰ. Quicquidgͥ
de ordine tempoꝵ transactoꝵ indicat
ea quȩ appellatur hystoria: plurimũ
nos adiuuat ad libros scõs intelligen¬
dos: etiã si pret̾ ȩccłiam pueril eru¬
ditione discat᷑. Nam & ꝑ olympiadas
&e ꝑ consułu nomina. multa sepe que¬
runtur a nobis: & ignorantia consu¬
draguita sex annoꝵ ętate passũ ẽẽ do¬
minũ: quia ꝑ tot annos ȩdificatũ tem¬
plum ẽẽ dictũ est a iudeis: qd̾ imaginẽ.
dnĩci corporis habebat. Et annoꝵ qͥdem
fere triginta baptizatũ ẽẽ retinemus:
auctoritate euangłica. S postea quot

Expanded text:
tum occupent, ut majoribus rebus, ad tum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire debent, non mines prodiderunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis attingunturata credimus, vel demonstrata sentimus, vel experta conjicimus. Quidquid ergo de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad libros sanctos intelligendos, etiam si praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur. Nam et per Olympiadas, et per consulum nomina, multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consudragesima sexta annorum aetate passum esse Dominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et annorum quidem fere triginta baptizatum esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot
Abbreviated transcription (Latin):
onib sua cuiq ciuitati &e popłõ sunt
ꝓpria: & cetera huiusmodi. Quȩ nisi
hominũ instituta eeñt: ñ ꝑ diuersos
popłos uaria eeñt. nec in ipsis popłis
singulis ꝓ arbitrio suoꝵ principum
mutarent᷑. S hȩc tota pars humano¬
rum institutoꝵ. quȩ ad usum uitȩ
necessariũ ꝓficiunt. nequaquã est
fugienda xp̃iano: immo etiã inqͣntũ
lib uteũq similia hominũ instituta
sunt. Quoꝵ ea quȩ ad societatẽ ut dic¬
tum ẽ demonũ ꝑtinent. penitꝰ repud¬
anda sunt. & detestanda: ea uͦ quȩ ho¬
mines cũ hominib habent assum̃da.
in qnͣtum ñ sunt luxuriosa atq suꝑ¬
flua: & maxime litterarũ sigure sine
quib legere ñ possumꝰ. linguarũq
uarietas qnͣtum satis ẽ: de qua su¬
perius disputauimꝰ. Ex eo genere st̃
etiã notȩ: quas qui didicer̃t̃. ꝓprie
iam notarii appellant᷑. Utilia st̃ ista
nec discunt᷑ illicite: nec suꝑstitione
implicant. nec luxu eneruant: si tan¬

Expanded text:
o sunt propria, et caetera hujusmodi, quae nisi hominum instituta essent, non per diversos populos variae essent, nec in ipsis populis singulis pro arbitrio suorum principum mutarentur. Sed haec tota pars humanorum institutorum, quae ad usum vitae necessarium proficiunt, nequaquam est fugienda christiano; imo etiam quantum libus utcumque similia hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestanda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tan
Abbreviated transcription (Latin):
datum ce radicatũ ce ȩdificatũ in cari¬
date. quã scientia inflare ñ possit: ac¬
cedat ad ambigua signa in seripturiᷤ
consideranda &e discutienda: de quib
iã tercio uolumine dicere aggredi¬
ar. qd̃ dñs donare dignabit᷑. am en.¬

Expanded text:
datum et radicatum et aedificatum in charidatum et radicatum et aedificatum in charitate, quem scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in Scripturis consideranda et discutienda, de quibus jam tertio volumine dicere aggrediar, quod Dominus donare dignabitur. LIBE
Abbreviated transcription (Latin):
iit ostendat purgationẽ a suꝑbia sig¬
nificari ysopo: exultabunt ossa humi¬
liata. Qnͣtum aũt minor ẽ auri argen¬
ti uestisq copia. qm de egypto secũ ille
popłs abstulit. in cõparatione diuitia¬
rum. quas postea hierosolimȩ conse¬
cutus ẽ. quȩ maxime in salomone re¬
ge ostendunt᷑. tanta fit cuncta scientia.
quȩ qͥdem ẽ utilis collecta de libris
gentium. si diuinarũ scripturarum
scientiȩ comparet᷑. Nam qͥcquid homo
extra didicerit. si noxium ẽ ibi dãpnat᷑
si utile ẽ ibi inuenit᷑. Et cũ ibi quisq in¬
uenerit omĩa quȩ utilit̾ alibi didicit:
multo abundantius ibi inueniet ea
quȩ nusquã omĩno alibi. s in illarum
tantũmͦ seripturarũ mirabili altitu¬
dine. & mirabili humilitate discunt᷑.
Hac gͥ instructione preditum. cum
signa incognita lectorẽ ñ impedierint.
mitem & humilẽ corde. subiugatum
lenit̃. xp̃o. & oneratũ sarcina leui. fun¬

Expanded text:
ut ostendat purgationem a superbia sigut ostendat purgationem a superbia significari ysopo: exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem minor est auri, argenti uestisque copia, quam de Aegypto ille populus secum abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur, tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris gentium, si diuinarum scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi inuenitur. et cum ibi quisque inuenerit omnia, quae utiliter alibi didicerit, multo abundantius ibi inueniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo scripturarum mirabili altitudine et mirabili humiliHac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et numilem corde, subjugatum leniter Christo, et oneratum sarcina levi, fun
Abbreviated transcription (Latin):
do dicitur in transuerso ligno. quo
extendunt᷑ manus: longitudo a tra
usq ad ipsam latitudinẽ. quo a mani¬
bus &e infra totũ corpus affigit᷑: altitu¬
do a latitudine sursũ usq ad sũmũ.
quo adheret caput: ꝓfundu uͦ. qd̾ t̾re
infixũ abscondit᷑. Quo signo erueis.
omĩs actio xp̃iana describit᷑ bene o¬
perari in xp̃o: & ei ꝑseuerant̃ inhere¬
re sꝑare cȩlestia: sacram̃ta ñ ꝓfanare.
Phanc actionem purgati. ualebimꝰ cognoᷤ¬
cere etiã suꝑeminentẽ scientiã carita¬
tis xp̃i. qua equalis ẽ patri. ꝑ quem
facta sunt omĩa:. ut impleamur in
omnẽ plenitudinẽ di. Est etiã in y¬
sopo uis purgatoria: ne inflante sci¬
entia diuitiis ab egypto ablatis. suꝑ¬
be aliqͥd pulmo tumidus anhelet: as¬
ꝑges me inquit ysopo ce mundabor̾
lauabis me &e suꝑ niuẽ dealbabor: au¬
ditui meo dabis gaudiũ. exultationẽ
ce leticiã. Deinde consequent̃ annectit.

Expanded text:
do ducitur in transverso ligno quo do ducitur in transverso ligno quo extenduntur manus, longitudo a terra usque ad ipsam latitudinem, quo et a manibus et infra totum corpus affigitur, altitudo a latitudine sursum usque ad summum cui adhaeret caput; profundum vero, quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis, omnis actio christiana describitur, bene operari in Christo, et ei perseveranter inhaerere, sperare coelestia, sacramenta non profanare. Per hanc actionem purgati valebimus cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, qua aequalis est Patri, per quem facta sunt omnia, ut impleamur in omnem plenitudinem Dei . Est etiam in hyssopo vis purgatoria, ne inflante scientia de divitiis ab Aegypto ablatis, superbe aliquid pulmo tumidis anhelet: Asperges me, inquit, hyssopo et mundabor; lavabis me, et super nivem dealbabor. Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. deinde consequenter adnectit,
Abbreviated transcription (Latin):
qmuis de egypto diues exeat:. tam̃ nͥ
pascha egerit. saluũ se eẽ ñ posse. Pas
qmͣ illud qd̃ ipse clamat:. tanquã ad
eos quos in egypto sub pharaone ui¬
dit. laborare. Uenite ad me qui labo¬
ratis & onerati estis: & ego uos refiei¬
am. Tollite iugũ meũ suꝑ uos. ce dis¬
cite a me. qm̃ mitis sum ce humilis
corde: & inuenietis requiem anima¬
bus urĩs. Iugũ enĩ meũ lene ẽ: &e sar¬
cina mea leuis ẽ. Quib. nisi mitib
&e humilib corde: quos ñ inflat sci¬
entia. s caritas edificat: Memine¬
rint gͦ eoꝵ. qui pascha illo tempore
ꝑ umbrarũ imaginem cȩlebrabant.
cũ signari postes sanguine agni iu¬
berent᷑ y sopo fuisse signatos. Herba
hȩc humilis &e mitis ẽ: & nichil fortiꝰ
&e penetrabilius er radieib. ut in ca¬
ritate radicati & fundati. possimus¬
cõprehendere cũ omĩb scĩs quȩ sit
latitudo & longitudo. & altitudo ce
ꝓfundũ. id est eruc̃ẽ dñĩ cuiꝰ latitu¬

Expanded text:
quamuis de Aegypto diues exeat, tamen, nisi quamuis de Aegypto diues exeat, tamen, nisi pascha egerit, saluum se esse non posse. pascquam illud quod ipse clamat tamquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone uidet laborare: uenite ad me qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discitanimabus uestris. iugum enim meum lene est et sarcina mea lenis est. quibus, nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed caritas aedificat ? meminerit ergo eorum qui pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postea sanguine agni iuberentur, ysopo fuisse signatos — herba haec humilis et mitis est et nihil fortius et penetrabilius eius radicibus—ut in caritate radicati t latitudo, longitudo, sublimitas et profundum ; id est crucem Domini, cujus latitu