comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sstiꝰ cũ sceleratis comunctionẽ atq cominuũ etiã site semꝑ late¬
ret. qͣm sceleris ⁊ societatis. Cur gͦ ñ cũ tã intltis argum̃tis suꝑiꝰ
editis atq abste firmissime comꝓbatis. planũ tͥ factũ sit. ñ loco ani¬
mã contineri atq ob hoc nulliꝰ eẽ talis qͣntitatis qualẽ in corꝑibus
cernimꝰ aliquã suspicaris eẽ cauisã.cur ñmillũ aminal concisum
in om̃ib partib uiuat. ñ eã tñ qd̾ cũ corꝑe aĩa concidi potuerit:
Quã si repperire ñ possumꝰ. querenda ñ ẽ potiꝰ uera qͣm falsa credenda

Expanded text:
illius cum sceleratis conjunctionis atque convivii, etiamsi te semper lateillius cum sceleratis conjunctionis atque convivii, etiamsi te semper lateret, quam scelus et societatem. Cur ergo non, cum tam multis argumentis superius editis, atque abs te firmissime comprobatis, planum tibi factum sit non loco animam contineri, atque ob hoc nullius talis esse quantitatis, qualem in corporibus cernimus, aliquam suspicaris esse causam, cur nonnullum animal concisum in omnibus partibus vivat; non eam tamen quod cum corpore anima concidi potuerit? Quam si reperire non possumus, quaerenda nonne est potius vera, quam falsa credenda
Abbreviated transcription (Latin):
lateat. cur in concisione quoꝵdã corpoꝵ illa contingant. nͨ conti¬
nuo nos hoc uno ita ꝑturbari oportere. ut tã multa quȩ suꝑiꝰ
luce clariora tͥ uisa st̃. falsa et̾ arbitrem᷑. Fieri enĩ potest ut huiꝰ
rei causa nos lateat quȩ uel humanȩ naturȩ occulta ẽ uel sit
alicui homrni cognita. nͨ iste a nobis int̾rogari possit. aut etiã
hoc ingemosissimꝰ ut satis nobis facere int̾rogatus non possit.
Nunqͥd nã ex eo. qͥcqͥd ex contͣria parte firmissime dicimꝰ ac ue-¬
rissimũ eẽ confitem᷑ labi nos atq extor queri decet: At qͥ si
illa maneant integra. quȩ int̾rogatꝰ certa ⁊ mdubra e̾e respon¬
disti. nichil ẽ qd̾ istũ u̾inicuilũ puerilit̾ metuamꝰ. quanqͣm
uiuacitatis ⁊ numerositatis eiꝰ causã ñ ualeã afferre. Si enĩ
apud te de aliqͦ fixũ immotũ constaret. qd̾ ee̾t uir bonꝰ eũq in

Expanded text:
lateat, cur in concisione quorumdam corporum illa contingant, non contilateat, cur in concisione quorumdam corporum illa contingant, non continuo nos hoc uno ita perturbari oportere, ut tam multa quae superius luce clariora tibi visa sunt, falsa esse arbitremur. Fieri enim potest ut hujus rei causa nos lateat, quae vel humanae naturae occultata est; vel sit alicui homini cognita, nec iste a nobis interrogari possit; aut etiam hoc ingenio ipsi simus, ut satisfacere nobis interrogatus non possit. Numquidnam ex eo quidquid ex contraria parte firmissime didicimus, ac verissimum esse confitemur, labi nobis atque extorqueri decet? Atqui si illa maneant integra, quae interrogatus certa et indubia esse respondisti; nihil est quod istum vermiculum pueriliter metuamus, quanquam vivacitatis et numerositatis ejus causam non valeamus afferre. Si enim apud te de aliquo fixum immotumque constaret, quod esset vir bonus, eumque in
Abbreviated transcription (Latin):
de corꝑe. de specie quȩ inest corꝑi. de loco. de temꝑe. de motu.
quȩ subtilissime atq abstrusissime ꝓpt̾ hanc ipsã questionem
disserunt᷑. ad dandã palinã his qͥ corpꝰ ẽẽ animã dict. aeclinarẽ.
Qua ꝓpt̾ te ut possũ etiã atq etiã moneo ne temere aut in libros
aut in disputationes loquacissimoꝵ hominũ. nimiũq sensib his
corꝑeis credentiũ te precipites donͦ corrigas firmesq uestigia quę
usq ad ipsũ d̾m animã ducunt. ne ab illo secͤtissimo ⁊ tͣnqͥllissimo
mentis habitacło a qͦ nc̃ dũ hȩc incolit ꝑegrina ẽ studiis facitiꝰ ⁊ labo¬
rib qͣm ĩertra desidiaq au̾taris. Nunc autẽ accipe contͣ illud quo
ut sentio multũ moueris. ñ qd̾ robustiꝰ de multis s qd̾ breuiꝰ. neq
te qͣm citissime potest. Augꝰ. Primũ illud adico. si maxime causa

Expanded text:
de corpore, de specie quae inest corpori, de loco, de tempore, de motu, de corpore, de specie quae inest corpori, de loco, de tempore, de motu, quae subtilissime atque abstrusissime propter hanc ipsam quaestionem disseruntur; ad dandam palmam iis, qui corpus esse animam dicunt, declinarem. Quapropter te, ut possum, etiam atque etiam moneo, ne temere aut in libros aut in disputationes loquacissimorum hominum, nimiumque sensibus his corporis credentium te praecipites, donec corrigas firmesque vestigia, quae usque ad ipsum Deum animam ducunt, ne ab illo secretissimo et tranquillissimo mentis habitaculo, a quo nunc, dum haec incolit, peregrina est, studiis facilius et laboribus, quam inertia desidiaque avertaris. 64. Nunc autem accipe contra illud quo, ut sentio, multum moveris, non quod robustius de multis, sed quod brevius; neque tissime potes. A. Primum illud dico, si maxime causa
Abbreviated transcription (Latin):
concidimꝰ. Ita om̃s mouebant᷑. ut nͥ a nobis illud factũ ee̾̃t. ⁊ cõparerent
uulnera recentia. totidẽ illos seꝑatim natos. ac sibi quenq ui xisse
crederemꝰ. S tunc ego qd̾ illis adolescentib aixicũ intenti
me intuerent᷑. tͥ nc̃ dicere uereor. Iã enĩtantũ processimꝰ ut
nͥ tͥ alit̾ respondero qd̾ scd̃m meã causã ꝓbabilit̾ ualet. tanta
nr̃a intentio ꝑtã longũ munita sermonẽ. ab uno u̾miculo pe¬
netͣta succubuisse uideat᷑. Illis autẽ p̾ceperã ut instudiissicuti
cȩꝑant suũ cor tenerent. Ita eos oportumꝰ aliqͣndo ad quȩrenda ⁊
discenda ista. si res moneret e̾ẽ uent᷑os. Et quȩ illis discedentib
qͣm ab ip̃o pͥncipio tantis ambagib atq anfractib dicta sint.
Non aprid te tñ tacebo qd̾ sentio. Nisi mͥ tunc mnulta tã nota essent

Expanded text:
concidimus: ita omnes movebantur, ut nisi a nobis illud factum esset, et comparerent concidimus: ita omnes movebantur, ut nisi a nobis illud factum esset, et comparerent vulnera recentia, totidem illos separatim natos, ac sibi quemque vixisse crederemus. 63. Sed tunc ego quod illis adolescentibus dixi, cum intenti me intuerentur, tibi nunc dicere vereor: jam enim tantum processimus, ut nisi tibi aliter respondero quod secundum meam causam probabiliter valet, tanta nostra intentio per tam longum munita sermonem, ab uno vermiculo penetrata succubuisse videatur. Illis autem praeceperam, ut in studiis, sicuti coeperant, suum cursum tenerent; ita eos opportunius aliquando ad quaerenda et discenda ista, si res moneret, esse venturos. Sed quae illis discedentibus quam ab ipso principio tantis ambagibus atque anfractibus dicta sunt: non apud te tamen tacebo quod sentio. Nisi mihi tunc multa jam nota essent
Abbreviated transcription (Latin):
opaco loco. reptantẽ bestiolã multipedẽ. longũ dico quendã uer¬
miculũ. uulgo notꝰ ẽ. Hoc tñ qd̾ dicã. nunqͣm in eo expertꝰ erã
Uerso nanq stilo quẽ forte habebat unꝰ illoꝵ. animal medium
ꝑcussit. Tũ ambȩ partes corꝑis ab illo uulnere in contrarta
discessert. tanta pedũ celeritate ac ichilo in becilliore nisu.
qͣi duo huiꝰcemodi animantia forent. Quo miracło ext̾riti
causȩq curiosi. ad nos ubi simul ego ⁊ alypiꝰ consederamꝰ ala¬
crit̾ uiuentia frusta illa detulert̃. Neq nos parũ cõmoti. ea
currere in tabula quaqͣ u̾sum poterant cernebamꝰ. Atq
unũ ipsoꝵ stilo tactũ contorque bat se ad doloris locũ. inchil senti¬
ente alio ac suos alibi motꝰ ꝑagente. Qͥd plura: Temptauimꝰ qua¬
tinꝰ id ualeret. atq uermicuilũ immo iãueriiculos in multas ꝑtes

Expanded text:
opaco loco, reptantem bestiolam multipedem, longum dico quemdam veropaco loco, reptantem bestiolam multipedem, longum dico quemdam vermiculum: vulgo notus est, hoc tamen quod dicam nunquam in eo expertus eram. Verso namque stilo quem forte habebat unus illorum, animal medium percussit: tum ambae partes corporis ab illo vulnere in contraria discesserunt, tanta pedum celeritate, ac nihilo imbecilliore nisu, quam si duo hujuscemodi animantia forent. Quo miraculo exterriti, causaeque curiosi, ad nos, ubi simul ego et Alypius considebamus, alacriter viventia frusta illa detulerunt. Neque nos parum commoti, ea currere in tabula quaquaversum poterant, cernebamus: atque unum ipsorum stilo tactum, contorquebat se ad doloris locum, nihil sentiente alio, ac suos alibi motus peragente. Quid plura? Tentavimus, quatenus id valeret; atque vermiculum, imo jam vermiculos in multas partes
Abbreviated transcription (Latin):
t. Deod̾. Nichii haberẽ fortasse
nͥ recordarer.
qͣntũ pueri mirari solemꝰ paspitantes lacerta¬
rũ caudas
ãputatas a cȩcero corꝑe quẽ motũ sine aĩa
fieri. nullo
mͦ mͥ ꝑsuadere possũ. neq qͦ pacto fiat. ut milũ
qͣndo p̾cidi etiã cũ corꝑe potest. Augꝰ. Incelligo
posse responderi aerẽ ⁊ ignẽ. quȩ duo ꝑ aĩȩ p̾sentiã tenent᷑ m
corpe t̾rena ⁊ huido. ut om̃iũ qͣtuor fiat temꝑatio. aũ p̾t eiꝰdẽ
aĩȩ abcessũ ad suꝑna euadunt. ac se expediunt. mouere illa cor
puscula. tanto concitatius. qͣnto plaga recentiore subito erũpunt.
Deipcero motũ languescete postremo. desmere. aũ in nꝰ minꝰq
fit qd̾ effugit. ac deinde totũ euolat. S ab hoc me retiocat
qd̾ hiis hausi oculs pęne seriꝰ qͣm credi potest. s certe ñ serius
qm aeberẽ. Cũ enĩ nuꝑ in agro essemꝰ liguriȩ nr̃i illi adolescentes qͥ
tunc mecũ erant studioꝵ suoꝵ gr̃a animadu̾tert̃ humi iacentes in

Expanded text:
. E. Nihil haberem fortasse, nisi recordarer quantum pueri mirari soleremus palpitantes lacertarum caudas amputatas a caetero corpore; quem motum sine anima fieri nullo modo mihi persuadere possum: neque quo pacto fiat, ut nullum sit quando praecidi etiam cum corpore potest, intelligo. A. Possem respondere aerem corpore terreno et humido, ut omnium quatuor fiat temperatio, post ejusdem animae abscessum ad superna evadunt ac sese expediunt. Corporpuscula tanto concitatius, quanto plaga recentiore subito erumpunt: deinde porro motum languescere, postremo desinere, dum minus minusque fit quod effugit, ac deinde totum evolat. Sed ab hoc me revocat quod his hausi oculis pene serius quam credi potest; sed certe non serius quam deberem. Cum enim nuper in agro essemus Liguriae, nostri illi adolescentes qui tunc mecum erant studiorum suorum gratia, animadverterunt humi jacentes in
Abbreviated transcription (Latin):
sũ: Augꝰ. Ne ꝑcurbere. ac magis bono ammo facito sis. INta em̃
cogitatio ⁊ consideratio ad nosmet ipsos nos intritat. ⁊ qͣntũ licet
auellit a corꝑe. Qd̾̃ autẽ tͥ uisũ ẽ ñ ẽẽ animã in corꝑe inuentio
animantis. quanqͣm uideat᷑ absurdũ ñ tñ doctissimi homines
qͥb id placuerit defuert̾. neq n̾c arbitror deesse. S ut ipse intel¬
ligis res ẽ subtilissima.⁊ ad quã cernendã. mentis acies satis pur¬
ganda ẽ. Nunc attende pociꝰ. qͥd atiud afferas qͦ conumeas aminã
uel longã. uel latã ẽt. uel qͥd eiꝰmodi. Nã illud argum̃tũ cuũ de tan¬
gendo sensu. sentis nͣ attingere ueritatẽ nͨ ualere aliqͥd. ut eã ꝑtotũ

Expanded text:
sum? A. Ne perturbere, ac magis bono animo facito sis. Ista enim sum? A. Ne perturbere, ac magis bono animo facito sis. Ista enim cogitatio et consideratio ad nosmetipsos nos invitat, et quantum licet avellit a corpore. Quod autem tibi visum est, non esse animam in corpore viventis animantis, quanquam videatur absurdum, non tamen doctissimi homines, quibus id placuerit, defuerunt, neque nunc arbitror deesse: sed, ut ipse intelligis, res est subtilissima, et ad quam cernendam mentis acies satis purganda est. Nunc attende potius quid aliud afferas, quo convincas animam vel longam vel latam esse, vel quid ejusmodi: nam illud argumentum tuum de tangend
Abbreviated transcription (Latin):
cũ corꝑis passio ꝑ seipsã ñ latet animã: Qͥd erit alitd si hoc ñ
ẽ: Ocłos nichil pati cũ uidemꝰ: Absurdissimũ ẽ ibi pati ubist̃.
At seipsos ñ uident. nͨ ubi sc̃. qͥeqm e̾ pret̾ ipsos ñ eẽ oculis animã
potentiorẽ. cũ eadẽ istoꝵ potentia. nichil ẽ dementiꝰ. An hoc dicen¬
dũ ẽ. potentiꝰ ẽẽ itn pati ubi qͥdq sit. qͣm ubi ñ sit  S si hoc ue¬
uel mcidens quippiã. uel humoris ꝑturbationẽ. cũ ibi patiant᷑
oculi ubi st̃ neq hoc auimã tatet nͨ ista passio uisꝰ s tactꝰ uocat᷑. ⁊tam̃
talra pati oculus possit etiã in exanimo corꝑe qͣmtus desit aĩa.
id qd̾ uidendo patit᷑ hoc solũ ibi patit᷑ ubi ñ ẽ  Ex qͦ cui ñ uide¬
at᷑ ntllo loco ammã contineri si qͥdem oculus qd̾ ẽ corpꝰ idtantũ
Nonne istis rationib confici potest. animas Inr̾as ñ e̾e̾ in corꝑib :
Qd̾ si ita ẽ. ñme ubi sim ignoro: nescio. Qͥs enĩ mͥ eripit qd̾ ego rp̃e aa̾

Expanded text:
ipsam non latet animam? quid erit aliud, si hoc non est? Oculos nihil pati cum videmus? absurdissimum est. Eos ibi pati ubi sunt? at seipsos non vident, nec ubi sunt quidquam est praeter ipsos. Non esse oculis animam potentiorem, cum eadem sit istorum potentia? nihil est dementius. An hoc dicendum est, potentius esse ibi pati, ubi quidque sit, quam ubi non sit? sed si hoc vevel incidens quidpiam, vel humoris perturbationem cum ibi patiantur oculi ubi sunt; neque hoc animam latet, nec ista passio visus, sed tactus vocatur: et tamen talia pati oculus posset etiam in exanimo corpore, quamvis deesset anima, ima, id est quod videndo patitur, hoc solum ibi patitur, ubi non est? Ex quo cui non videatur, nullo loco animam contineri? Siquidem oculus, quod est corpus, id tantum Nonne istis rationibus confici potest, animas nostras non esse in corporibus? quod si ita est, nonne ubi sim nescio? Quis enim mihi eripit, quod ego ipse anima
Abbreviated transcription (Latin):
ostende si placet. Augꝰ. Est om̃ino. atq uberrimꝰ Nã totum qd̃
quȩ rebamꝰ effectũ e̾. Si enĩ sensꝰ ẽ. corꝑis passio ꝑ se ipsã ñ latens
animã qd̾ ut firmissime teneremꝰ diutiꝰ qͣm uelles sermocinati
sumꝰ. meministine tandẽ nos comꝑisse. ibi sentire oculos ubi ñ
st̃. uel potiꝰ ibi pati: Deodꝰ. Memim. Augꝰ. Etiã istud dedisti nͥ
fallor. nͨ mͦ dubitas dandũ ftrisse. animã multo qͣm totũ corpꝰ est.
eẽ meliorẽ ac potiorẽ. Deod̾. Hinc uͦ dubitare nefarium puto.
Augꝰ. age si corpꝰ potest ibi pati aliqͥd ubi ñ ẽ. ꝓpt̾ quandã cũ aĩa
contẽꝑationẽ. qd̾ oculis in cernendo accidere inuentũ ẽ. adeo ne
animã crassã ⁊ pigrã putamꝰ. ꝑ quã ip̃i ocłi tantũ possunt
ut eã lateat corꝑis passio. si ñ ibi iaceat ubi passio ipsa
contingit: Deod̾. Multũ me mouec ista
conclusio.

Expanded text:
nam totum quod nam totum quod quaerebamus, effectum est. Si enim sensus est corporis passio per seipsam non latens animam, quod ut firmissime teneremus, diutius quam velles sermocinati sumus; meministine tandem nos comperisse ibi sentire oculos ubi non sunt, vel potius ibi pati? E. Memini. A. Etiam illud dedisti, nisi fallor, nec modo dubitas dandum fuisse, animam multo quam totum corpus est, esse meliorem ac potentiorem. E. Hinc vero dubitare nefarium puto. A. Age, si corpus potest ibi pati aliquid ubi non est, propter quamdam cum anima contemperationem, quod oculis in cernendo accidere inventum est; adeone animam crassam et pigram putamus, per quam ipsi oculi tantum possunt, ut eam lateat corporis passio, si non ibi jaceat, ubi passio ipsa contingit? 60. E. Multum me movet ista conclusio,
Abbreviated transcription (Latin):
dicerẽ: Augꝰ. Non continuo e̾e̾ scientiã. siqͥd ñ latet. s si ꝑ ratio¬
nẽ ñ latet. cũ autẽ ꝑ corpꝰ ñ latet. sensũ uocari si ꝑ se ipsã ñ lateat
corpis passio. An ignoras qͥbdã philosophis. ⁊ ꝑ acutis itisũ esse
ne id ipsũ qͥdẽ qd̾ mente comp̾hendit᷑ ad nomen aspirare scientiȩ.
nͥtã firma comp̾hensio sit. ut ab ea mens nulla ratione queat de¬
morari: Deod̾. Accipio ista gratissime. S quȩso q̃m qͥd sit sensꝰ
subtilissime qͣntũ arbitror explicatũ ẽ. referamꝰ nos ad iłłã que¬
stionẽ ꝓpt̾ quã hoc explicandũ susceꝑamꝰ. Attulerã enĩ ego argu¬
mentũ. qͦ tantã ꝓbarẽ animã ẽẽ qͣntũ eiꝰ ẽ corpꝰ. eo qd̾ tangentẽ
a capite usq ad pe dis extremũ pollicẽ sentit. quaqͣ uerstm
tetigeris. Atq inde ad sensꝰ definitionẽ morarũ plenissimam.
s forte necessariã delati sumꝰ. Itaq ipsũ fructũ tanti oꝑis. iam¬

Expanded text:
 A. Non continuo esse scientiam si quid non latet, sed si per rationem non latet: cum autem per corpus non latet, sensum vocari, si per seipsam non lateat corporis passio. An ignoras quibusdam philosophis et peracutis visum esse, ne idipsum quidem quod mente comprehenditur, ad nomen aspirare scientiae, nisi tam firma comprehensio sit, ut ab ea mens nulla ratione queat dimoveri? 59. E. Accipio ista gratissime: sed quaeso quoniam quid sit sensus, subtilissime quantum arbitror explicatum est, referamus nos ad illam quaestionem, propter quam explicandum hoc susceperamus. Attuleram enim ego argumentum, quo tantam probarem animam esse, quantum ejus est corpus, eo quod tangentem a capite usque ad pedis extremum pollicem sentit quaqua versum tetigeris; atque inde ad sensus definitionem morarum plenissimam, sed forte necessario delati sumus. Itaque ipsum fructum tanti o
Abbreviated transcription (Latin):
mo tũ manicheis nobis de retigione questio ẽ. Questio au¬
religionis est qͥd de deo pie sentiat᷑. qm̃ negare ñ possumus
in miseria peccatoꝵ ẽẽ genꝰ humanũ. Illi dicunt naturã
dei ee̾ in miseria. nos negamꝰ. s etiã natirã dicimꝰ e̾ẽ in mi¬
seria quã de nichilo d̾s fecit. ⁊ ad hoc uenisse ñ coactam s

Expanded text:
m cum Manichaeis nobis de religione quaestio est, quaestio aureligionis est, quid de Deo pie sentiatur, quoniam negare non possunt in miseria peccatorum esse genus humanum; illi dicunt naturam Dei esse in miseria: nos negamus, sed dicimus eam naturam esse in miseria, quam de nihilo fecit Deus, et ad hoc venisse non coacta
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. q̃m fecit d̃s oĩa bona s desti: nationis gradib ordina¬
ta: ut sit alnud alia meliꝰ. atq ita oñii genera bonoꝵ uniu̾¬
sitas ista completur. Quȩ quib dã ꝑfectis. qͥbuisdam imper¬
fectis. tota perfecta ẽ. quã d̾s perfectꝰ conditorq iusto mo¬
deramini amministrare ñ cessat. qͥ oi̾a bona fecit uo
luntate. nichil mali patit᷑ necessicate. Cuiꝰ eñ uoluntas
suꝑat oĩa. nulla ex ꝑte qͥcqͣm sentit in uitiis Cũ gͦ illa illi
⁊ nos ista dicamꝰ. unꝰqͥsq eligat qͥd sequat᷑ Ego enĩ quod
bona fide corã d̾o dixerim. sine ullo studio content̾anis.
sine aliqͣ dubitatõe ueritatis. sine aliqno preiudicio
diligentioris tractationisq michi ut uidebantur exposui.

Expanded text:
sunt, quoniam fecit Deus omnia bona valde, sed distinctionis gradibus ordinasunt, quoniam fecit Deus omnia bona valde, sed distinctionis gradibus ordinata, ut sit aliud alio melius; atque ita omni genere bonorum universitas ista compleatur, quae quibusdam perfectis, quibusdam imperfectis, tota perfecta est, quam Deus effector conditorque ejus justo moderamine administrare non cessat; qui omnia bona facitnecessitate. Cujus enim voluntas superat omnia, nulla ex parte quidquam sentit invitus. Cum ergo illa illi, et nos ista dicimus, unusquisque eligat quid sequatur. Ego enim, quod bona fide coram Deo dixerim, sine ullo studio contentionis, sine aliqua dubitatione veritatis, et sine aliquo praejudicio diligentioris tractationis, quae mihi videbantur exposui.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s fecit de nichilo. pꝰtea qͣm peccauit cogi ad penitentiam
peccatoꝵ. Illi dic̾t naturã d̾i ad ip̾o dõ acciꝑe uemam. nos
negamꝰ. s dm̃s eã naturã quã fecit d̾s de mchilo. si se a pec¬
catis suns ad dñm suũ conu̾teret. acciꝑe ueniã peccatorũ.
Illi dic̃t̃ naturã d̾i necessitate e̾e̾ mutabilẽ. nos negamꝰ. s dm̃s
cã nat᷑am quã d̾s fec̃ de nchilo. uoluntate e̾e̾ mutabilem.
Illi dicunt d̾i nat᷑ȩ nocere aliena peccata. nos negamꝰ s dm̃s
nulli nat᷑e nocere peccata nͥ sua: ⁊ deũ dicimꝰ tante bonta¬
tis e̾ẽ tante iusticiȩ tante incorruptõis. ut neq peccet. neque
ip̃e alicui noceat qͥ peccare noluerit: n ipsi aliqͥd qͥ peccare
uoluerit. Illi dict̾ naturã ee̾ mali. cui ds coactus ẽ naturȩ
suȩ partẽ dare cruciandam. nos dicimꝰ nullũ eẽ malum
naturalẽ. s om̃s naturas bonas ẽẽ. & ip̃m dm̃ summã ee
naturã. Cȩteras ex ipso e̾e̾ nat᷑as ł & om̃s bonas in qͣntũ

Expanded text:
hilo, posteaquam peccavit cogi ad poenitentiam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei ab ipso Deo accipere veniam: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam fecit Deus de nihilo, si se a peccatis suis ad Deum suum converterit, accipere veniam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei necessitate eam naturam quam Deus fecit de nihilo, voluntate esse mutatam. Illi dicunt naturae Dei nocere aliena peccata: nos negamus, sed dicimus nulli naturae nocere peccata, nisi sua; et Deum dicimus tantae bonitatis esse, tantae justitiae, tantae incorruptionis, ut neque peccet, neque ipse alicui noceat, qui peccare noluerit, nec ipsi aliquis qui peccare voluerit. Illi dicunt esse naturam mali cui Deus coactus est naturae suae partem dare cruciandam: nos dicimus nullum malum esse naturale , sed omnes naturas bonas esse, et ipsum Deum summam esse naturam, caeteras ex ipso esse naturas: et omnes bonas in quantum
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat: Respondetur: Quia ⁊ de peccante multa bona
facere poterat. ordinans eũ scdm moderat̾onẽ nisticiȩ
suȩ. ⁊ qͥa nichil oberat deo peccatũ eiꝰ. ⁊ siue ñ peccaret
mors nulla ẽẽt. siue qͥa peccauit alii mortales de peccato
eiꝰ corrigunt᷑. Nichil eñ sic reuocat hominẽ a peccato:
quẽ ad modũ imminentis mortis cogitatio. Int̾r̾. Sic enĩ
faceret inquiunt. ut ñ peccaret. Resp̃. Immo ip̃e hoc fac̾et.
sic eñ factꝰ est. ut si noluiss ñ peccaret. Int̾r̾. Nonfieret¬
inqͥt muher. Resp̃. Hoc ẽ dicere. ñ fieret bonũ: qͥa et ipsa
utiq aliqd̾ bonũ ẽ. ⁊ tantũ bonũ ut apłs eã głam uiri esse
quare ñ faceret: cum ꝑ suã iusticiã ⁊ prouidentiã mul¬
tos de malitia diabołi corrigat: An forte ñ audistis apłm
paulũ dicentẽ. qͦs tradidi sathanȩ. ut discant ñ blasphe¬
mare: Et de seipso dicit. Et ne magnitudine reuelato̾is
extollar datꝰ ÷ mͥstimulus carnis meȩ angłs sathanȩ qui

Expanded text:
sciebat? Quia et de peccante multa bona facere poterat, ordinans eum secundum moderamen justitiae suae, et quia nihil oberat Deo peccatum ejus: et sive non peccaret, mors nulla esset; sive quia peccavit, alii mortales de peccato ejus corriguntur. Nihil enim sic revocat homines a peccato, quemadmodum imminentis mortis cogitatio. Sic eum faceret, inquiunt, ut non peccaret. Imo ipse hoc faceret; sic enim factus est, ut si noluisset, non peccaret. Non inquiunt, mulier. Hoc est dicere, non fieret bonum: quia et ipsa utique aliquod bonum est, et tantum bonum, ut Apostolus eam gloriam viri esse quare non faceret, cum per suam justitiam et providentiam multos de malitia diaboli corrigat? An forte non audistis apostolum Paulum dicentem, Quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare ? et de seipso dicit, Et ne magnitudine revelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis, angelus Satanae qui
Abbreviated transcription (Latin):
terraꝵ. & uirtutes elem̃toꝵ. miciũ & consum¬
mationẽ. & medietatẽ tempoꝵ. uicissitudinũ
cursus. ⁊ stellaꝵ dispositiones. naturas anima-¬
lium. & iras bestiarũ. uim uentoꝵ. & cogi¬
tationes hominũ. differentias uirgultoꝵ. &
uirtutes radicũ. & quȩcumq sunt absconsa.

Expanded text:
itium, consummationem, et medietatem temporum, vicissitudinum cursus, stellarum dispositiones, naturas animalium, iras bestiarum, vim ventorum, cogitationes hominum, differentias virgultorum, virtutes radicum, et quaecu
Abbreviated transcription (Latin):
quidem errantes colebant multos serpentes.¬
& bestias suꝑuacuas. imisisti in illis multi¬
tudinem mutorum animalium in uindic¬
tam. ut scirent quia per quȩ peccat quis: ꝑ¬
hec & torquetur. Non enim impossibilis
erat om̃ipotens manꝰ tua. quȩ creauit
orbem terrarum ex materia inuisa. immit

Expanded text:
quidam errantes colebant multos serpentesbestias supervacuas, immisisti illis multitudinem multorum animalium in vindictam, ut scirent quia per quae peccat quiet torquetur. Non enim impossibilis erat omnipotens manus tua, quae creavit orbem terrarum ex materia invisa, immit
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. aut eo carent bestiȩ qͥa scientia carent. Sensũ autẽ concedimꝰ
bestiis. Definitio gͦ illa uitiosa ẽ. Deod̃. fateor nichihne inue¬
nire. qͦ resistã. Augꝰ. Accipe illud qͦ magis nos huiꝰ definitionis
pudeat. Nã meministi ut opmor. t̾ciũ definitionis uitiũ tͥ
demonstratũ. qͦ prorsꝰ nichil ẽ turpiꝰ. Cũ ex neutͣ parte uerae̾.
Qualis illa e̾ hominis. ħo. animal quadrupes e̾. siue om̃e animal
quadrupes. ħo e̾. Deod̃. Qͥ id dicit atq affirmat. insanit ꝓfecto
si ñ iocat᷑. Augꝰ. Uerũ dicis. Qͥd sii hoc etrã uitio. ista nr̃a rep̾¬
minandũ de ammo Deoð. Qs id recuset: Nollẽ si fieri potest.
etiã hic tãdiu detineri. atq int̾rogatiunculis agitari. augꝰ.
Nichil ẽ qd̾ metuas. iã enĩ confectũ ẽ negotiũ. Antͥ nondũ ꝑ¬
suasũ ẽ cũ de differentia ferarũ ⁊ hominũ ageret᷑. alrud ẽẽ

Expanded text:
animam; aut eo carent bestiae, quia scientia carent: sensum autem concedimus animam; aut eo carent bestiae, quia scientia carent: sensum autem concedimus bestiis: definitio ergo illa vitiosa est. E. Fateor nihil me invenire quo resistam. 57. A. Accipe aliud quo magis nos hujus definitionis pudeat. Nam meministi, ut opinor, tertium definitionis vitium tibi demonstratum, quo prorsus nihil est turpius; cum ex neutra parte vee, omnis homo animal est quadrupes; sive, omne animal quadrupes homo est, qui dicit atque affirmat, insanit profecto, si non jocatur. E. Verum dicis. A. Quid? si in hoc etiam vitio ista nostra deprerminandum de anima? E. Quis id recuset? Sed nollem, si fieri potest, etiam hic tamdiu detineri, atque interrogatiunculis agitari. A. Nihil est quod metuas, jam enim confectum est negotium: an tibi nondum persuasum est, cum d
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos nob̾ tales dedit. qualib nichil possit pret̾ ipsũ antepom. Hac
autẽ actione nichil mͥ uidet᷑ operosiꝰ ⁊ nichil ẽ cessationi simihus
Neq tñ eã susciꝑe aut implere animꝰ potest. nͥ eoipso adiuuante
uide utrũ tͥ iã probatũ sit. feras ñ habere scientiã totãq ilłã uelud
imaginẽ scientiȩ quã miram᷑. uĩ ẽẽ sentiendi. Dedð. Probatũ
sane. Et si qͥd de hoc diligentiꝰ quęrendũ ẽ. aliud tempꝰ aucupabor
Nunc nosse cupio. qͥd hinc conficras. Augꝰ. Qͥd alud putas nͥdefi
nicionẽ illã sensꝰ. ut antea qd̾ nescio qͥd plus qͣm sensũ includebat.
ita ñc contͣrio uitio uacillare. qd ñ omnẽ sensũ potiit includere :
Habent enĩ ferȩ sensũ. nͨ habent scientiã. Qcqͥd autẽ ñ latet scit᷑.
Et om̃e qd̾ scit᷑. ad scientiã ꝓfecto ꝑtinet. De qͥb om̃ib. iã mͥ tecũ
conuenit. Aut gͥ ñ ẽ uerũ sensũ e̾ẽ passionẽ corꝑis animã ñ laten

Expanded text:
eponi. Hac autem actione nihil mihi videtur operosius, et nihil est cessationi similius: neque tamen eam suscipere aut implere animus potest, nisi eo ipso adjuvante vide utrum tibi jam probatum sit, feras non habere scientiam, totamque illam velut imaginem scientiae, quam miramur, vim esse sentiendi. E. Probatum sane; et si quid de hoc diligentius quaerendum est, aliud tempus aucupabor: nunc nosse cupio quid hinc conficias. CAPUT XXInitionem illam sensus, ut antea quod nescio quid plus quam sensum includebat, ita nunc contrario vitio vacillare, quod non omnem sensum potuit includere? Habent enim ferae sensum, nec habent scientiam: quidquid autem non latet, scitur; et omne quod scitur, ad scientiam profecto pertinet. De quibus omnibus jam mihi tecum convenit. Aut igitur non est verum, sensum esse passionem corporis non latentem
Abbreviated transcription (Latin):
uisu. aut auditu. aut olfactu. aut gustu. auc tactii. Deod̾. Assen¬
tior. Et om̃e qd̾ scrinꝰ. ratione scimꝰ. Augꝰ. Nullus gͥ sensꝰ. scientiae
Qͥcqͥd autẽ ñ latet. ad scientiã ꝑtinet. Ad nullũ gͦ sensũ ꝑtinet non
latere. ut nullus ħo. quadrupes recte dici potest. Quã obrẽ ista
nr̃a defrntio. suscepta tua. ñ solũ alienos t̾minos inirasisse neq
aliqͥd suiiuris reliquisse. s nichil omino habuifse propͥũ. totũq
alienũ occupasse conuicta ẽ. Deod̾. Qd gͦ agemꝰ: Patieris ne ill̃
de iudicio ita discedere: Quanqͣm enĩ ego ei defensionẽ qualem
potui prebuerĩ. tu tñ ipsã litis formulã quȩ nos decepit compo¬
suisti. Et ego quidẽ tã ⁊ si optinere ñ potui. bona fide affui. Qd mͥ
satis ẽ. Tu uͦ si p̾uaricationis arguaris qͥd facias. a qͦ ⁊ ꝓducta est
ut iurgaret audenter. ⁊ oppugnata ut turpit̾ cederet: Augꝰ
Nunqͥd nã ẽ qͥsqͣm iudex. a qͦ huic uel mͥ metuendũ sit: Egote

Expanded text:
E. Assentior. A. Et omne quod scimus, ratione scimus: nullus igitur sensus scientia est. Quidquid autem non latet, ad scientiam pertinet: ad nullum ergo sensum pertinet non latere, ut nullus homo quadrupes recte dici potest. Quamobrem ista nostra definitio suscepta tua, non solum alienos terminos invasisse, neque aliquid sui juris reliquisse, sed nihil omnino habuisse proprium, totumque alienum occupasse convicta est. E. Quid ergo agemus? Patierisne illam de judicio ita discedere? Quanquam enim ego ei defensionem qualem potui praebuerim, tu tamen ipsam litis formulam, quae nos decepit, composuisti. Et ego quidem tametsi obtinere non potui, bona fide adfui, quod mihi satis est: tu vero si praevaricationis arguaris, quid facias, a quo et producta est ut jurgaret audenter, et oppugnata ut turpiter cederet? A. Numquidnam est hic quisquam judex, a quo huic vel mihi metuendum sit? Ego te
Abbreviated transcription (Latin):
assentiri. scientiã nos habere. ante rationẽ qd̾ cognito aliqͦ nitit᷑
dũ nos ratio ad incognitũ ducit. Nunc autẽ inuenimꝰ. ñ rationẽ
uocandã ẽẽ dũ hoc agit᷑. Non enĩ sana mens agit hoc semꝑ. cũ semꝑ
habeat rationẽ. S recte ista fortasse ratiotinatio nominat᷑. ut ra-¬
tio sit qͥdã mentis aspectꝰ. ratiocinatio autẽ. ratione inqͥsitio. id
aspectꝰ illiꝰ ꝑ ea quȩ aspicienaa sc̃ motio. Quare. ista opꝰ ẽ ad queren¬
dũ. isla ad uidendũ. Itaq cũ ille m̃tis aspectꝰ quã rationẽ uocamus.
comectꝰ in rẽ aliquã uidet illã scientia nominat᷑. Cũ autẽ ñ uidet¬

Expanded text:
assentiri scientiam nos habere ante rationem, quod cognito aliquo nititur, dum nos ratio ad incognitum ducit: nunc autem invenimus non rationem vocandam esse dum hoc agitur; non enim sana mens agit hoc semper, cum semper habeat rationem; sed recte ista fortasse ratiocinatio nominatur; ut ratio sit quidam mentis aspectus, ratiocinatio autem rationis inquisitio, id est, aspectus illius, per ea quae aspicienda sunt, motio. Quare ista opus est ad quaerendum, illa ad videndum. Itaque cum ille mentis aspectus, quem rationem vocamus, conject
Abbreviated transcription (Latin):
maxime debeo. Atq ita deo fieri. qd̾ ait oratiꝰ. amicũ mancipium
dño. Qd̃ om̃mo fieri ñ potest. nͥ ad eiꝰ reformem᷑ imaginẽ. quã

Expanded text:
maxime debeo : atque ita Deo fieri, quod ait Horatius, Amicum mancipium maxime debeo : atque ita Deo fieri, quod ait Horatius, Amicum mancipium domino . Quod omnino fieri non potest, nisi ad ejus reformemur imaginem, q
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentiora sensib. suspendit se a corꝑe qͣntũ potest. ⁊ ea quȩ intꝰ
ẽ libentiꝰ fruit᷑ uoluptate. qͣntoq insensꝰ declinat magis. tanto
similiorẽ hominẽ pecori facit. Inde ẽ qd̾ etiã pueri uagientes.
qͣnto alienores a ratione st̾. tanto faciliꝰ discernunt sensuetiã
contactũ coniunctionẽq nutricũ. nͦ odorẽ aliarũ possunt susti¬
nere. cũ qͥb consuetudo ñ fuit. Quã obrẽ qmuis aliud ex
alio inciderit. libent̾ tn ineo sermone demorer qͦ ãmonetͦ
aĩa. ne se ultra qͣm necessitas cogit refundat insensꝰ.s abhisse
potiꝰ ad seipsã colligat ⁊ repuerescat deo. qd̾ e̾ nouũ hominẽ
fieri uetere exuto. a qͦ inciꝑe. ꝓpt̾ neglectã dei legẽ certa est
necessitas qͦ neq ueriꝰ neq secretiꝰ qͥc qͣm scͥpturis aiumis
continet᷑. Uellẽ hinc pluta dicere ac meppsũ constringere:
dũ qͣi tͥ p̾cipio ut nichil aliud agerẽ qͣm redderer mͥ. cui me

Expanded text:
ea quae intus est, libentius fruitur voluptate; quantoque in sensus declinat, tanto magis similiorem hominem pecori facit. Inde est quod etiam pueri vagientes, quanto alieniores a ratione sunt, tanto facilius discernunt sensu etiam contactum conjunctionemque nutricum, nec odorem aliarum possunt sustinere, cum quibus consuetudo non fuit. 55. Quamobrem, quamvis aliud ex alio inciderit, libenter tamen in eo sermone demoror, quo admonetur anima, ne se ultra quam necessitas cogit, refundat in sensus; sed ab his potius ad seipsam colligat, et repuerascat Deo: quod est novum hominem fieri, vetere exuto; a quo incipere propter neglectam Dei legem certa est necessitas, quo neque verius neque secretius quidquam Scripturis divinis continetur. Vellem hinc plura dicere, ac meipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil aliud agerem quam redderer mihi, cui me
Abbreviated transcription (Latin):
ratione. ⁊ scientia. nos illis d̾s p̾posuit. S ille sensꝰ. ea qͥb tales aĩȩ
delectant᷑. accedente consuetudine cuiꝰ magna uis e̾ potest dis

Expanded text:
ratione, scientia, nos illis Deus praeposuit. Sed ille sensus ea quibus tales animae ratione, scientia, nos illis Deus praeposuit. Sed ille sensus ea quibus tales animae delectantur, accedente consuetudine cujus magna vi
Abbreviated transcription (Latin):
atendũ om̃nno: augꝰ. Ergo ⁊ scientiã pluris qͣm rationem:
D. Consequens uideo. Augꝰ
Piacet ne tͥ meliores aut feli¬
tiores. ẽẽ hominib bestias: Deõd. Au̾tat d̾s tã immanẽ amentiã
augꝰ. Recte sane exharruisti. S ad id nos cogit sententia tua.
Dixisti enĩ eas habere scientiã. ⁊ ñ habere rationẽ. Rationẽ autẽ
habet ħo. ꝑ quã uix ad scientiã ꝑuenit᷑. S ut concedã facile ꝑue¬
niri. qͥd nos adiuuabit ratio ut bestiis nos ante ponendos putemꝰ.
cũ ille habeant scientiã. ⁊ hanc pluris qͣm rationẽ pendendã ẽẽ
dere. aut nichil recusare qͥn mͥ merito anteponant᷑. S quȩ so
explica illud. qd̾ de cane ulixis cõmemoraui. quale nãsit. Nam
eiꝰ ãmiratione cõmotꝰ. tã immanit̾ latraui. Augꝰ. Qͥd hoc autem
putas ee̾. nͥ iĩ qͣnͣdã sentiendi ñ sciendi: Sensu enĩ. nos multȩ be¬
stiȩ superant. Cuiꝰ rei causã. ñ hic locꝰ e̾ ut quȩxamꝰ. Mente autẽ

Expanded text:
tendum omnino. A. Ergo et scientiam pluris quam rationem. E. Consequens video. A. Placetne tibi meliores aut feliciores esse hominibus bestias? E. Avertat Deus tam immanem amentiam. A. Recte sane exhorruisti; sed ad id nos cogit sententia tua: dixisti enim eas habere scientiam, et non habere rationem. Rationem autem habet homo, per quam vix ad scientiam pervenitur. Sed ut concedam facile perveniri; quid nos adjuvabit ratio, ut bestiis nos anteponendos putemus, cum illae habeant scientiam, et hanc pluris quam rationem pendendam esse dere, aut nihil recusare, quin mihi merito anteponantur. Sed, quaeso, explica illud, quod de cane Ulyssis commemoravi, qualenam sit: nam ejus admiratione commotus tam inaniter latravi. A. Quid autem hoc putas esse, nisi vim quamdam sentiendi, non sciendi? Sensu enim nos bestiae multae superant, cujus rei causam non hic locus est ut quaeramus; mente autem,
Abbreviated transcription (Latin):
tempore fructus habentes arbores. & incre¬
dibilis animȩ memoria stans: figmentũ salis :
Sapientiã enĩ p̃tereuntes. ñ tantũ in hoc
lapsi st̃: ut ignorarent bona. sed & insi pien¬
tiȩ suȩ reliquerunt hominib memoriã. ut

Expanded text:
tempore fructus habentes arbores, et incredibilis animae stans memoria figmentum salis. Sapientiam enim praetereuntes non tantum in hoc lapsi sunt, ut ignorarent bona, sed insipientiae suae reliquerunt hominibus memoriam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
satione eripuit.⁊ c̃.
Uxor loth retͦ respici¬
ens. in statuã salis
Dei ad uitã uocati
sumꝰ. ueterẽ homi¬
nem respiciamꝰ. media
uia remanentes. In¬
statuã salis uersa: alios sallit un.
mem̃tote uxoris loth. ne .s. tanqͣm
nit ad laban auunculũ suũ. &
erectã. ⁊ angłos di ascendentes
& descendentes. & ipsũ dñm in

Expanded text:
satione eripuit , etc. Uxor Lot retro respiciens, in statuam salis Dei ad vitam vocati sumus, veterem hominem respiciamus, media via remanentes. Istatuam salis versa alios salit, unde: Mementote uxoris Lot , ne scilicet tanquam nit ad Laban avunculum suum, et erectam, et angelos Dei ascendentes et descendent
Abbreviated transcription (Latin):
terrã in qua dormis tͥ dabo &
semini tuo. Ueniens aut̃ in me¬
sopotamiã. liam ⁊ rachel atixit.
ꝓ quib oues laban diu pauit.
qͥ eũ mercede sua fraudulenter
priuare uoluit. s ꝑ sapientiam
cdĩ pͥuatꝰ ÷ laban. ⁊ iacob ditatus
Scũ multis opib rediit:.

Expanded text:
in qua dormis dabo tibi, et semini tuo . Veniens autem in Mesopotamiam Liam et Rachel duxit, pro quibus oves Laban diu pavit. Qui eum mercede sua fraudulenter privare voluit. Sed per sapientiam Dei privatus est Laban, et Jacob ditatus, cum multis opibus rediit.
Abbreviated transcription (Latin):
in uideo te abundare ocio. queso ut mͥ respondeã
de his q̃ me mouent: non ut opmnor importirne
atq incongrue. Sepe enĩ cũ abste multa quefissẽ.
nescio qua illa greca sententia me deterrendũ pucasti. qͣ pro¬
hibem᷑ ea q̃ supͣ nos sunt requirere. Nc uͦ non puto nosipsos.
supͣ nos esse. Quã obrem cũ de aĩa quȩro. ñ sũ dignꝰ qͥ andiam:
qd̾ suꝑ nos. qͥd ad nos: S fortasse dignꝰ qͥ audiam. qͥd sumꝰ nos.¬

Expanded text:
 video te abundare otio, quaeso ut mihi respondeas de iis quae me movent, non, ut opinor, importune atque incongrue. Saepe enim cum abs te multa quaesissem, nescio qua illa graeca sententia me deterrendum putasti, qua prohibemur ea quae supra nos sunt requirere: nunc vero non puto nos ipsos supra nos esse. Quamobrem cum de anima quaero, non sum dignus qui audiam: Quod supra nos, quid ad nos? sed fortasse dignus q
Abbreviated transcription (Latin):
la dei maiestatis. & ymago
bonitatis illius. Et cum sit una:
om̃ia potest. & permanens om̃ia
inouat. & per nationes in antmas
scãs se transfert. amicos di & ꝓpħas¬

Expanded text:
la Dei majestatis, et imago bonitatis illius. Et cum sit una, omnia potest; et permanens in et per nationes in animas sanctas se transferens, amicos Dei et p
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ sic intelligas. hcet. Bestiȩ nẽpe sentiunt. ac pęne om̃s qͥnq illis
sensib uigent. qͣntũ cuiq natura tributũ ẽ. An tuid negabis:
nͥ cũ res aliqͣ firmaratione ꝑcepta ⁊ cognita ẽ: Deod̾. Concedo.
Augꝰ. At bestra ratione ñ utit᷑. Deod̾. Et hoc concedo. augrinꝰ.
Non gͥ scientia cadit in bestiã. Cũ autẽ ñ latet aliqͥd utiq scitur.
Nongͥ sentiunt bestiȩ. si om̃is sensꝰ e̾ cũ passio corꝑis ꝑ seipsã non
latet animã. Sentiunt autẽ. ut paulo ante concessũ ẽ. Qͥd gͦ du¬
bitamꝰ illã definitionẽ impbare. quȩ om̃em sensũ circũplecti
minime potuit. siquidẽ bestiarũ sensꝰ exclusus ẽ: Di¬

Expanded text:
Quod sic intelligas licet; bestiae nempe sentiunt, ac pene omnes quinque illis Quod sic intelligas licet; bestiae nempe sentiunt, ac pene omnes quinque illis sensibus vigent, quantum cuique natura tributum est. An tu id negabis?nisi cum res aliqua firma ratione percepta et cognita est? E. Concedo. A. At bestia ratione non utitur. E. Et hoc concedo. A. Non igitur scientia cadit in bestiam. Cum autem non latet aliquid, utique scitur; non igitur sentiunt bestiae, si omnis sensus est cum passio corporis per seipsam non latet animam: sentiunt autem, ut paulo ante concessum est: quid ergo dubitamus illam definitionem improbare, quae omnem sensum circumplecti minime potuit, siquidem bestiarum sensus exclusus e
Abbreviated transcription (Latin):
seip̃am ñ latens animã. Nã ⁊ om̃is sensꝰ hoc ẽ. ⁊ om̃e hoc. ut opinor
sensꝰ ẽ. Augꝰ. Si hoc ita c̾. fateor definitionẽ c̾e̾ ꝑfcctã. S tẽptemꝰ eã
si placet. utrũ illo scd̾o uitio ñ uacillet. qͦ illa hominis. cui grãmaticũ
ẽ additũ. Nã meminisse te oportet qd̾ ẽẽ hominẽ dictũ ẽ. animal
rationale. mortale. grãmaticũ. eoq peccare istã definitionẽ. qd con-¬
u̾sione uera e̾. cũ pͥma enuntratione sit falsa. Nãq falsũ ẽ. omnis
h̾o aĩal rat̾onale mortale grãmaticũ ẽ. qͣmtus uerũ sit. om̃e ai̾al
rationale mortale grãmaticũ. h̾o e̾. Ergo ideo uitiosa e̾ hȩc defini
tio. qd̾ nichil qͥdem pret̾ hominẽ. s ñ omnẽ hominẽ tenet. Et hȩc for¬
tasse talis ẽ. de qͣ uelut ꝑfecta gloriam᷑. Quã quã enĩ om̃is passio
corꝑis ꝑ se ipsã ñ latens animã. sensꝰ sit. ñ tñ om̃is sensus istud ẽ

Expanded text:
seipsam non latens animam: nam et omnis sensus hoc est, et omne hoc, ut opinor, sensus est. 49. A. Si hoc ita est, fateor definitionem esse perfectam. Sed tentemus eam, si placet, utrum illo secundo vitio non vacillet, quo illa hominis, cui grammaticum est additum. Nam meminisse te oportet, quod esse hominem dictum est animal rationale mortale grammaticum; eoque peccare istam definitionem, quod conversione vera est, cum prima enuntiatione sit falsa. Namque falsum est, omnis homo animal rationale mortale grammaticum est, quamvis verum sit, omne animal rattio, quod nihil quidem praeter hominem, sed non omnem hominem tenet: et haec fortasse talis est, de qua velut perfecta gloriamur. Quanquam enim omnis passio corporis per seipsam non latens animam sensus sit, non tamen omnis sensus istud est.
Abbreviated transcription (Latin):
Semꝑ tenebras comitat᷑
horror. ⁊ qͣnto minꝰ dis.¬
cernit qͥs q̃ cuca se st̃:
tantomagis metuit un-
nec stellȩ pot̾ant. illumi
Sic egyptũ tͥduo maxi¬
mas tenebras patiebant᷑
Qd̾ autẽ dicit tristes ꝑso¬
nas illos terruisse. potuit
fieri: ut demones aliqua
fantasmata ingererent.
q̃ eos ad augmentũ pe¬
narũ exterrerent. ꝑsecu
nec p̃dicatores illustrant
eos fulgore doctrinȩ. haᷤ
⁊ sonitꝰ descendens . i. com
cant. nec tam̃ agunt fru¬
ctuosam penitentiam.
s desꝑantes: thesauri¬
tant sibi iram in die
iudicii:

Expanded text:
m tenebras comitatur horror: et quanto minus discernit quis, quae circa se sunt, tanto magis metuit, undnec stellae poterant illumiSic Aegyptii triduo maximas tenebras patiebanturquod autem dicit. Tristes personas eos terruisse, potuit fieri, ut daemones aliqua phantasmata ingererent, qui eos ad augmentum poenarum exterrerent. Persecnec praedicatores illustrant eos fulgore doctrinae. Hos etiam sonitus descendens, id est commcant; nec tamen agunt fructuose poenitentiam: sed desperantes thesaurizant sibi iram in die judicii.
Abbreviated transcription (Latin):
Nimietatẽ timoris notat.
quẽ ĩminentibꝰ penis re¬
darguente ꝯscientia pati¬
mida neqͥcia. pauoris
sui dat indiciũ supplicio

Expanded text:
Nimietatem timoris notat, quem imminentibus poenis redarguente conscientia patimida nequitia, pavoris sui dat indicium, supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
Mistice om̃s ꝑsecutores
tenebras patiunt᷑. nec un¬
qͣm securi ẽẽ posst̾. quos
uexant rectores tenebraꝵ
haꝵ usq ad ext̾iores tene-¬
bras. ubi erit fletꝰ ⁊ stri-¬
dor dentiũ. Uñ. õis qͥ ma¬
le agit. odit lucẽ. ⁊ c̃. Hĩc

Expanded text:
Mystice. Omnes persecutores tenebras patiuntur, nec unquam securi esse possunt, quos vexant rectores tenebrarum harum usque ad exteriores tenebras, ubi erit fletus et stridor dentium; unde: Omnis qui mal
Abbreviated transcription (Latin):
erant derisus. & sapientiȩ gła. cor eẽ¬
reptio cũ contumelia. Illi enĩ
qui ꝓmittebant timores & ꝑtur-¬
bationes expellere se ab anima
languente. hii cum derisu pleni
timore languebant. N am & si
nichil illos ex monstris ꝑtur¬
babat. tͣnsitu animaliũ & ser¬
pentiũ sibilatione cõmoti. treme¬
bundi ꝑibant. Et aerẽ quẽ nulla

Expanded text:
sapientiae gloriae correptio cum contumelia illi enim qui promittebant timores turbationes expellere se ab anima languente hi cum derisu pleni timore languebant nam et si nihil illos ex monstris perturbabat transitu animalium et serpentium sibilatione commoti tremebundi peribant et aerem quem nulla
Abbreviated transcription (Latin):
descendens ꝑturbabat illos. & ꝑsone tͥstes illis¬
apparentes. pauorẽ illis prestabant. & ignis
quidem nulla uis poterat illis lumen p̃bere.
nec siderũ limpidȩ fiammȩ illuminare pote¬
rant illam noctẽ horrendam. Apparebat
autem illis subitaneus ignis timore plenus.¬

Expanded text:
at illos, et personae tristes apparentes pavorem illis praestabant. Et ignis quidem nullum poterat illis lumen praebere, nec siderum limpdiae flammae inluminare poterant illam noctem horrendam. Apparebat subitaneus ignis, timore plenus
Abbreviated transcription (Latin):
pediti. inclusi sub tectis. fugitiui.
dum putant se latere in obscuris peccatis. tẽ¬
nebroso obluuonis uelamento disꝑsi sunt:
pauentes horrendȩ. & cũ aminiratione nuia
ꝑturbati. Neq enĩ quȩ continebat illos spe

Expanded text:
pediti, inclusi sub tectis, fugitivi dum putant se latere in obscuris peccatis, tenebroso oblivionis velamento dispersi sunt, paventes 237 horrende, et cum admiratione nimia perturbati. Neque enim quae continebat illos spe
Abbreviated transcription (Latin):
ille magnus nimis. Erant q ones ta milia ⁊ nulle capre. Et ac¬
cidit it tonderetur gret illus inarmelo. Noñ qutd uiri illius

Expanded text:
homo ille magnus nimis: erantque ei oves tria millia, et mille caprae, et accidit, ut tonderetur grex ejus in Charmelo. Nomen autem viri illius
Abbreviated transcription (Latin):
ggo. tuenĩ cribiusti michi bona go redidi tibi mala ⁊tuindi¬
casti hodie que fecis mͥ bona. qmab tradidit me dñs in mamitua
⁊ non ccidĩsme. Quis eni cũ quenenit̾ inuncũ suũ dimittẽt
cũ in bona uia. S dñs reddat tibi uicissitudĩem hanc ꝓeo ꝙ ho¬
die operatus es mine. Et nc̃ ei ꝙc scio ꝙ certissime ronaturꝰ
semen meũ post me noq auferat nom men̾ de domo pacbis tuis mei
Et iurant diuid sauli:. Abiit gͦ saui indomũ suã. ⁊ dauid ⁊ uiti eiꝰ
ascenderunt ad tuciora loca.

Expanded text:
go tu enim tribuisti mihi bona ego autem reddidi tibi mala et tu indicasti hodie quae feceris mihi bona quomodo tradiderit me Dominus in manu tua et non occideris me quis enim cum invenerit inimicum suum dimittet eum in via bona sed Dominus reddat tibi vicissitudinem hanc pro eo quod hodie operatus es in me et nunc quia scio quod certissime regnaturus semen meum post me neque auferas nomen meum de domo patris mei et iuravit David Sauli abiit ergo Saul in domum suam et David et viri eius ascenderunt ad tutiora loca
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ si forte faciat dñs ꝓ nobis. ⁊ not est dño difficile saluare
eris. Et ait ionathas. Etce nos transsinus ad uiros istos. Cu¬
q apparuerinus eis si taliter locuti fuertut si ad nos.
mauete donec remanius ad uos. stennus In loco nr̃o. nec ascẽ¬
damus ad eos. Santem dixerint ascendite ad nos. ascendamꝰ¬
adecs. qr tradidit ees dñs inmanib nostris. Hoc erit nobis
signũ. apparint gͥ uterq statõni philastinoꝵ. Dixerũt¬
o philistum. En hebreiegredutur de cauertus in quib

Expanded text:
horum si forte faciat Dominus pro nobis quia non est Domino difficile salvare horum si forte faciat Dominus pro nobis quia non est Domino difficile salvare eris. Et ait Jonathan: Ecce nos transimus ad viros istos. Cumque apparuerimus eis, si taliter locuti fuerint ad nos: Manete, donec veniamus ad vos: stemus in loco nostro, nec ascendamus ad eos. Si autem dixerint: Ascendite ad nos: ascendamus, quia tradidit eos Dominus in manibus nostris: hoc erit nobis signum. Apparuit igitur uterque stationi Philisthinorum: dixeruntque Philisthim: En Hebraei egrediu
Abbreviated transcription (Latin):
deret in machinas.
t accidit inquadam die ut diceret Ionathas filius saus
ad adolescentem armngerũ suũ. ueni ⁊ transeamus ad
statõnẽ philistioꝵ que est translocũ illu. patri autem suo
hoc ip̃m non indicuit porto saul morabatur ineitrema ẜ¬
te galaa sub malo gͣnato que ent magro gabaa: ⁊ erat ppsr cũ
eo quasi sexcentoꝵ uiroꝵ. Etachias filius achitob fratris ycha¬
bot fllui phinees. qui ortus fuerat ex hely sacerdote dñ In sylo
portabat  epheth. S ⁊ pessignorabat quo isset ionathas
Etant autem Inter ascensus perquos nitebatur ionathas tran
ssire ad statõnes ꝑhilistinoꝵ: eminentes petre erutraq par¬
te. ⁊ quasi inmodũ dentiũ scopuli hinic inde prerupti. No
men uni boses. ⁊ alteri nomensene unus scopnlus ꝓmi¬
nens ad aquilonem ex aduer som machinas. ⁊ alter ad meri¬
diem contra gabaa. Dixit autem ionathas ad adolescentem
armigerũ suñ. ueni transseanus ad statõnem incircũcisoꝵ

Expanded text:
deret in Machmas et accidit quadam die ut diceret Ionathan filius Saul ad adulescentem armigerum suum veni et transeamus ad stationem Philisthim quae est trans locum illum patri autem suo hoc ipsum non indicavit porro Saul morabatur in extrema parte Gabaa sub malogranato quae erat in Magron et erat populus cum eo quasi sescentorum virorum et Ahias filius Achitob fratris Ichabod filii Finees qui ortus fuerat ex Heli sacerdote Domini in Silo portabat ephod sed et populus ignorabat quod isset Ionathan erant ausire ad stationem Philistiim, eminentes petrae ex utraque parte, quasi in modum dentium, scopuli hinc inde prmen uni Boses et nomen alteri Sene unus scopulus prominens ad aquilonem ex adverso Machmas et alter a meridie contra Gabaa dixit autem Ionathan ad adulescentem armigerum suum veni transeamus ad stationem incircumcisorum