comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nen huiꝰ regule. in edificio cordiꝰ
tui uͥtutes dispone. Hoc aũ facis dũ
tribulationes libent̃ pateris: dum
mimicum diligis. dũ ꝓ ꝑsequentibꝰ
sundis preces: ⁊ inde cũ stephano
ocło contemplationis iam ꝑximꝰ
oracło. filium patris ad dext̾eram
stantem uides. Uides it eũ stan¬
tem ñ quasi sedentem: s uelut
edificanti auxilium p̾bere uolen¬
tem. Siit oraculũ intrau̾is: qͥetũ
uicdebis. Oracłm moralit̃ ÷ contem¬
plationis secretũ: mistice uͦ signi¬
ficat celeste regnũ. in quo sera¬
phin ponit᷑. quasi lapis primus:
qr fundamento dune maiesta¬
tis ꝑ amorem her& ꝓpinqu̾us.
Seraphin incendentia siue in-¬
censa dicuntur: incensa ab illo
igne de quo đr. qui aꝑꝓximant
mͥ. aꝑꝓximant igni. Hic ignis ac-¬
aenditur maqua: ardet in turbi¬
ne. lucet in occulto. Hic ignis est
ardor dilectionis. accendit n aqͣ
onis: lucet in occulto contempla¬
tionis. Uides ne lapis iste quomͦ¬

Expanded text:
nem hujus regulae in aedificio cordis nem hujus regulae in aedificio cordis tui virtutes dispone; hoc autem facis, dum tribulationes libenter pateris, dum inimicum diligis, dum pro persequentibus fundis preces. Unde cum Stephano oculo contemplationis, jam proximus oraculo: Filium Patris ad dexteram stantem vides . Vides enim stantem non quasi sedentem, sed velut aedificanti auxilium praebere volentem. Si enim oraculum intraveris, quietum videbis. Oraculum moraliter est contemplationis secretum, mystice vero significat coeleste regnum. In quo seraphin ponitur quasi lapis primus, quia in fundamento divinae majestatis per amorem haeret propinquus. Seraphin incendentia sive incensa dicuntur incensa ab illo igne, de quo dicitur: Qui approximant mihi, approximant igni . Hic ignis accenditur in aqua, ardet in turbine, lucet in occulto. Hic ignis est ardor dilectionis, accenditur in aqua onis, lucet in occulto contemplationis. Videsne quomodo lapis iste
Abbreviated transcription (Latin):
teriᷤᷤ testamenti. Ponitur ñ lapis iste
moralit᷑ renuntiationem mundi.
Si hanc gͥ porticũ edificas: congruũ
÷ ut ad significationem nominis
supradicti accedas: ⁊ sic in primis
placeat tͥ uanitatẽ mundi fugere.
miquitatẽ peccati deflere. fragili¬
catem misere carnis attend̾e: ⁊q
sic miserabilis es. ad ipsũ miscd̾em
dm questũ dirig̾e̾. Hec gͥ ponenda
sunt suꝑ fundamentũ humilitatiᷤᷤ
disposita in latituditiẽ caritatis: ut
omnia in caritate fiant. Habes nc
moralit̾ porticũ que ÷ añ templũ
renuntiationẽ mundi: misticam uͦ
patres uet̾is cestamenti. Cor autẽ
ad dm̃ conu̾sũ ÷ morale templũ qi
eccła misticũ. In hoc templo qͣsi ꝓ¬
mus beatꝰ stephanꝰ ponit᷑. ut ab
ipso regula uisficie dirigat᷑. Ste¬
phanꝰ it int̾pretat᷑ norma
Norma nr̃a regula ÷ iusticie:
in qua dirigitur equalitas lapidũ.
i. ordo uirtutũ. Scđm rectitudi¬

Expanded text:
teris Testamenti. Ponitur enim lapis istteris Testamenti. Ponitur enim lapis istmoraliter renuntiationem mundi. Si hanc igitur porticum aedificas, congruum est ut ad significationem nominis supradicti accedas; et sic in primis tibi placeat vanitatem mundi fugere, iniquitatem peccati defflere, fragilitatem miserae carnis attendere; et quia sic miserabilis es, ad ipsum misericordem Deum questum dirigere. Haec igitur ponenda sunt super fundamentum humilitatis, disposita in latitudinem charitatis, ut omnia in charitate fiant. Habes nunc moraliter porticum, quae est ante templum, renuntiationem mundi; mysticam vero, patres Veteris Testamenti. Cor autem ad Deum conversum, est morale templum; Ecclesia, mysticum. In hoc templo quasi primus beatus Stephanus ponitur, ut ab ipso regula justitiae dirigatur. Stephanus autem interpretatur normanostra est regula justitiae, in qua dirigitur aequalitas lapidum, id est ordo virtutum. Secundum rectitudi
Abbreviated transcription (Latin):
gitatem beneficii. spem desidii.
Erdo siquidem lapidũ ÷ ꝓcessus
urtutũ. qui in altũ dirigit᷑: dũ
mens de uirtute in uirtutẽ ad
ꝑfectionis culmen subleuat᷑. Ex
his eͣguntur templi parietes: rec̃¬
be uidelic& oꝑationes. In edificio
mistici templi pͥmus lapis abel
in orcline ponit᷑. a quo usq ad
ultimum electum linea iusticie
ꝓtendatur. Abel int̾pretat᷑ luctꝰ.
siue uanitas. uel uapor: seu mise¬
rabilis. Adtendamꝰ gͥ int̾pretatio
nominis ad qͥd respiciat: ut ipsiꝰ
moralitatis diu̾sitas ad bene oꝑan-¬
dum mentem cogat. Uanitas it
respicit ad mundũ. luctꝰ ad pec̃m:
uapor ad te ipsũ. miserabis ad cl̃m
fuge gͥ. luge. attende. ⁊ dep̾care:
Fuge mundũ quia uanitas ÷: lu¬
ge pecẽm quia inquitas ÷: attende
carnem tuam quia fragilis. &
quasi uapor ad modicũ parens÷.
de p̾care am̃ q miserabilis t pse ẽstu¬
⁊ ipse misericors ⁊ clemens ÷. Hic
lapis primꝰ ponitur in porticu tem¬
pli: prior it extitit inter patres ue¬

Expanded text:
inem beneficii, spem desiderii. Ordo siquidem lapidum est processus virtutum qui in altum dirigitur, dum mens de virtute in virtutem ad perfectionis culmen sublevatur. Ex his eriguntur templi parietes, rectae videlicet operationes. In aedificio mystici templi primus lapis Abel in ordine ponitur, a quo usque ad ultimum justum linea justitiae protenditur. Abel interpretatur luctus sive vanitas, vel vapor seu miserabilis. Attendamus igitur interpretationem nominis ad quid respiciat, ut ipsius moralitatis diversitas ad bene operandum mentem cogat. Vanitas enim respicit ad mundum, luctus ad peccatum, vapor ad teipsum, miserabilis ad Deum. Fuge igitur, luge, attende et deprecare. Fuge mundum, quia vanitas est; luge peccatum, quia iniquitas est; attende carnem tuam, quia fragilis est, et quasi vapor ad modicum parens est . Deprecare Deum, quia miserabilis es tu, et ipse misericors et clemens est . Hic lapis primus ponitur in porticu templi, primus enim exstitit inter patres Ve
Abbreviated transcription (Latin):
tratꝰ fu̾at olauid patri eiꝰ. in loco
quẽ p̃parau̾at dauid in area ornã
iebusci. Edificanda ÷ itaq domꝰ dñi
in ihrłm. ⁊ in monte .i. in pacifica¬
ta mente: in emmentiori uidelico
hominis parte. Qͥ mons moria .i.
usionis tuincupat᷑: q in mente pa-¬
ab eocdem ꝑ desid̾ium. In area or-¬
nam iebusei. que mundanda est
uentilabro discretionis: a palea ua-¬
ne cogitationis. Ornam illuminatꝰ.
ihebuseus conculcatꝰ inte yp̾catur.
Habet it mens qñq lumen discre¬
tionis. ⁊ lucem ꝯtientie: s tñ ad¬
huc conculcat᷑ a sꝑitib ĩmundis

Expanded text:
tratus fuerat David patri ejus in loco quem praeparaverat David in area Ornam Jebusaei . Aedificanda est itaque domus Domini in Jerusalem in monte, id est, in pacifica mente, in eminentiori videlicet hominis parte. Qui mons Moria vel visionis nuncupatur, quia in mente paab eodem per desiderium. In area Ornam Jebusaei quae mundanda est ventilabro discretionis a palea vanae cogitationis. Ornam illuminatus; Jesubaeus, conculcatus interpretatur. Habet enim mens quandoque lumen discretionis, et lucem scientiae; sed tamen adhuc conculc
Abbreviated transcription (Latin):
nimitas boni oꝑis in exilio huius
ꝑegrinationis. Latitudo ÷ caritas.
que ñ tm̃ de ꝓsperitate gaudeta¬
mici: s ⁊̃ dampne compatit᷑ inimi
Inbona oꝑatione longus. in mĩa
largus. in desid̾io altus: ita scilic&
ut ꝑseu̾antia dur& usq ad ultimũ
uite finẽ. miscdłia dilat& manusꝰ¬

Expanded text:
us peregrinationis. Latitudo est charitas, quae non tantum de prosperitate gaudet amici, sed etiam damno compatitur inimicsis in bona operatione longus, in misericordia latus, in desiderio alius; ita scilicet ut perseverantia duret usque ad ultimum vitae finem, miseri
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ desid̾auerat in pace uidet. Rec¬
pit gͥ ꝓ loco areȩ: regnũ felicitatis
et̾ne. Qͥ a uͦ scd̃m sitũ loci mensura¬
ri solet quantitas edificii. io̾ congru¬
um uidetur. subiungi de trib di¬
mensionib templi. Habebat enim
sexaginta cubitos in longitudine.
uigita in latitudine.c.xx. ina¬

Expanded text:
desideraverat, in pace videt. Recipit ergo pro loco areae, regnum felicitatis aeternae. Quia vero secundum situm loci mensurari solet quantitas aedificii: ideo congruum videtur subjungi de tribus dimensionibus templi. Habebat enim sexaginta cubitos in longitudine, viginti in latitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
in congregatione. Unũ de ug¬
nis. ⁊ lapidib. aliud de uͥtutibu
terciũ de iustis hominib. Haboᷤ
nunc utriꝰq templi locũ ⁊ matĩ
artificem. ⁊ mensurã. S qm̃ dẽ
morali templo spiritalteloqui
suscepimꝰ: id cͥco ad edificationem
claustralium int̾ponentes aliqͥd
de mistico. que restant aliquan¬
tulũ latius exponendo moralit᷑
transcurramꝰ. Edificemꝰ gͥ spiri-¬
tale templũ .i. cor nr̃m ad deum
conu̾sum. Habemꝰ it ut suꝑuis
diximꝰ montẽ in iherłm : locum
uidelic& edificii pacificam m̃tem.
habemꝰ mat̾iam ligna. ⁊ lapicdes.
i diu̾sas turtutes. habemꝰ ⁊ artificẽ
intellectum: rationabilit̾ singła
discernentem. Habemꝰ ñ mensura ᷤ
longitudinis. latitudinis ⁊ altitu¬
dinis .i. ꝑseu̾antiam bonis operis

Expanded text:
ione. Unum de lignis et lapidibus, alterum de virtutibus, tertium de justis hominibus. Habes nunc utriusque templi locum et materiam, artificem et mensuram. Sed quoniam de morali templo et spirituali loqui suscepimus, idcirco ad aedificationem claustralium interponentes aliquid de mystico, quae restant aliquantulum latius exponendo moraliter transcurramus. Aedificemus igitur spirituale templum, id est cor nostrum ad Deum conversum. Habemus enim, ut supra diximus, montem in Jerusalem, locum videlicet aedificii, pacificam mentem. Habemus materiam, ligna et lapides, id est diversas virtutes. Habemus et artificem, intellectum rationabiliter singula discernentem. Habemus etiam mensuras longitudinis, latitudinis et altitudinis, id es
Abbreviated transcription (Latin):
oleum. Qͥ it aliis ꝑdesse cupiunt:
ex hoc ꝓuidentie᷑ ⁊ discretioniᷤᷤ lu¬
men adquirunt. Nec ÷ pret̾eumn¬
dum quod ad hiram salomon dicit.
precipe inquit ut p̾cidant mͥ cedroᷤᷤ
de libano: ⁊ serui mei sint cum
na p̾cidant: serui salomonis ut m̃¬
uitia resecare: mensuras ponere.
in corrigenda modum ten̾e̾. Hoc
uolunt spiritale templũ ꝯstruere:
ex illis qui excelse uiuunt aliquos
secũ saltim ꝑ exemplũ uelint ha¬
bere. Non÷ inquit in ppło meo qͥ
nou̾it ligna cedere: sicut sidonii. Si¬
donii: int̾pretant᷑ uenatores. Hi st̃
motus animales: qui bestiarum
uestigia indagare norunt .i. acti-¬
ones occultas hominũ ꝑ ꝯiecturas
⁊ signa ꝯscientie prudent̃ dicunt.
Inuentas uͦ bestias ꝑcutiunt sa¬
gittis: qͥ facta car̃naliũ antiquoꝵ
patrĩi dampnant auctoritatibus
⁊ dictis. Cales dico cotidie occidt̃.¬
⁊ eosdem in cibũ sumunt: quia
carnales quosq mundo mortuos

Expanded text:
oleum; qui enim aliis praeesse cupiunt, oleum; qui enim aliis praeesse cupiunt, ex hoc providentiae et discretionis lumen acquirunt. Nec praetereundum est quod ad Hiram Salomon dicit: Praecipe, inquit, ut praecidant mihi cedros de Libano, et servi mei sint cum raecidant, servi Salomonis ut meia in hominibus resecare. Mensuras ponere, in corrigendo modum tenere. Hoc t qui sibi volunt spirituale templum construere, ex illis, qui excelse vivunt, aliquos secum saltem per exemplum velint habere. Non est, inquit, in populo meo vir qui noverit ligna caedere sicut Sidoni . Sidonii interpretantur venatores. Hi suntmotus animales; qui bestiarum vestigia indagare norunt, id est, actiones occultas hominum per conjecturas, et signa conscientiae prudenter discunt, inventas vero bestias percutiunt sagittis, quia facta carnalium antiquorum Patrum damnant auctoritatibus et dictis. Tales dico quotidie occidunt, et eosdem in cibum sumunt, quia carnales quosque mundo mortuos,
Abbreviated transcription (Latin):
Isiẽ. Eẽlami hiram.
artifices: qr de claustris excel¬
se uiuentium. ad alia claus¬
tra mituntunt᷑ qñq religiosi fr̃s.
qui arte regendi ⁊ disciplina dis¬
cretionis edificantes domum dñi
re religionis. qui lapides de mon¬
ce cesos. s adhuc inequales ⁊⁊ asꝑos
artificio uere sapientie reddant
equales. ⁊ politos .i. iracundos ⁊ in¬
corrigibiles fr̃s arte discipline fa¬
ciunt mansuetos ⁊ mites. Cedrinaᷤ
fr̃s sub equalitate fr̃ne societatis.
Sculpunt eas disciplina: pingunt
doctrina. Misit naurũ. ut ꝑ ful¬
gorem metalli. ⁊ puritatem illã
que suꝑemin& cet̾as uirtutes ha¬
bere doceam᷑ caritatem. ꝓ quibus
salomon hiram plurimos triti¬
ci ⁊ olei choros: in cibum domui
sue singłis annis p̾bebat. Accipi¬
unt autẽ unde uiuant: n unde
ꝓuideant. Recipiunt᷑ tricicum
partem uidelicꝵ fructuũ bone
oꝑationis. quos in illis semina¬
uerãt. ꝑ exercitiũ discipline:⁊
ꝑ u̾bum p̾dicationis. Recipiunt ⁊

Expanded text:
isit etiam Hiram artifices, quia de claustris excelse viventium ad alia claustra mittuntur quandoque religiosi fratres, qui arte regendi et disciplina discretionis aedificantes domum Domini ae religionis, qui lapides de monte caesos, sed adhuc inaequales et asperos, artificio verae sapientiae reddant aequales et politos, id est, iracundos et incorrigibiles fratres, arte disciplinae faciunt mansuetos et mites. Cedrinas atres sub aequalitate fraternae societatis. Sculpunt eas disciplina, pingunt doctrina. Misit et aurum, ut per fulgorem metalli et puritatem, illam. quae supereminet caeteras virtutes, doceamur habere charitatem. Pro quibus Salomon Hiram plurimos tritici et olei coros in cibum domus suae singulis annis praebebat . Accipiant igitur unde vivant, et unde videant. Recipiunt enim triticum, partem videlicet fructuum bonae operationis, quos in illa seminaverant per exercitium disciplinae, per verbum praedicationis. Recipiunt et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ loco: ut designet quod p̾cepit᷑. it
eã. de loco. apud illã moratur obes¬
entiã : cũ aliqͣ remotã seruat eus¬
placo: aliqñ displic& Placoꝵ qͥb das
fit ut uocet᷑ obedientia. cũ non sĩ
Hanc obedientiã multi desid̾ant
ut extra obedientiã esse queant.
simulationis ingenio: ut qͦd minꝰ
ingenio. possit adipisci. Hec auten
obedientia que ꝯcedit᷑ alicui. paris¬
tũ exactione. seu fr̾m seductoria
exhoitatione uł ñ boni oꝑis simu¬
lataria ostentione. obedientie no¬
men hab&: s re car&. Ad hanc etiã
obedientiã asiis modis ꝑuenit᷑. ut
qͥd illis tͥb p̾cedentib ñ pot̾. ꝓmissi¬
one mun̾is obtineat᷑. Sic adhuc cĩ

Expanded text:
et loco, ut designet quod praecipitur, et loco, ut designet quod praecipitur, eam; de loco, apud illam moratur obedientia, cum aliquam remotam servat placet, aliquando displicet. Placet quibusdam, fit, ut vocetur obedientia cum non sit. Hanc obedientiam multi desiderant ut extra obedientiam esse queant. simulationis ingenio, ut quod minuingenio possit adispici. Haec autem obedientia, quae conceditur alicui, parentum exactione, seu fratrum seductoria exhortatione, vel etiam boni operis simulatoria ostensione, obedientiae nomen habet, sed re caret. Ad hanc etiam obedientiam aliis modis pervenitur, ut quod illis tribus praecedentibus non potest, promissione muneris obtine
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Qñ infirmitas carnis adunat᷑
in tumorẽ: ꝯtigit qñq ut genero
languorẽ. Mens it carnalis ꝑ cumo¬
rẽ suꝑbie: incrit sepissime languo¬
rẽ inobedientie. Due aũ sunt tumo¬
ris speties: dura uidł ⁊ mollis. Duri¬
tia tumoris in carne est oͦstinatio¬
carnaliũ in ꝯu̾satione. Hec aũ tͥb
modis mederi solet: emplaustro ui¬
delic&. ungento ⁊ ferro .i. exemplo
boni oꝑis. u̾bo cõmonitionis. disci¬
plina correptionis. Cũ it mens non
montione ñ ꝓmitit em̃dationem:
restat. ut ferri recipiat incisionẽ .i.
correptionẽ discipline. Est autẽ cu¬
mor mollis. cũ mens inflata dela¬
tat᷑ uoluptuosis: dũ sectat᷑ ocium
somnolentia torpescit. Ex his gͥ la¬
guor anime nascit᷑. qnͣ duritia obs¬
tinatione p̾ssa. uł mollitie dissolit
mens suꝑba nichil oꝑat᷑: assumit li
mobedientia qñq nom̃ obedii¬
tiȩ. ut solo noĩe głetur. S qr obedr¬
entia multis modis dr: expedit ur
sermo de ea habitꝰ altius ordiatur

Expanded text:
adunatur in tumorem, contingit quandoque ut generet languorem. Mens enim carnalis per tumorem superbiae incurrit saepissime languorem inobedientiae. Duae autem sunt tumoris species, duri videlicet et mollis. Duritia tumoris in carne, est ocarnalium in conversatione. Haec autem tribus modis mederi solet: emplastro scilicet, unguento, et ferro, id est exemplo boni operis, verbo commonitionis, disciplina correctmonitione non promittit emendationem, restat ut ferri recipiat incisionem, id est, correptionem disciplinae. Est autem tumor mollis, cum mens inflata delectatur voluptuosis; cum sectatur otium, somnolentia torpescit. Ex his igitur languor animae nascitur, quando duritia obstinationis pressa, vel mollitie dissoluta, mens superba nihil operatur. Assumit sibi inobedientia quandoque nomen obedientiae, ut solo nomine glorietur. Sed quia obedientia multis modis dicitur, expedit ut sermo de ea habitus altius repetatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uxoris. mundi. diaboli ⁊ di. Audiã
loquit᷑ diabolus: nũqͥd loquit᷑ caro.
aut mundꝰ. Uox uxoris. uox carnis.
uox aũ carnis uoluptas. Uox mund
uanitas. uox diaboli iniqͥtas: uox di
bonitas. Uoci ͤ uxoris obediunt. qui
obediunt. Est aũ uox ereatoris ad
subiectos de p̃larisidicens. Q dict̾
facite: que faciunt fac̾e nolite. Ut
ꝑu̾sis obecias p̃latis innuit. qͥ ̃ ma-¬

Expanded text:
mundi, diaboli et Dei. Audiam loquatur diabolus, non quid loquatur caro, aut mundus. Vox uxoris, vox carnis; vox autem carnis, voluptas; vox mundi, vanitas; vox diaboli, iniquitas; vox Dei, bonitas. Voci uxoris obediunt, qui . Est autem vox Creatoris ad subjectos de praelatis dicens: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite . Ut perversis obedias praelatis in
Abbreviated transcription (Latin):
subditi: neq nimia benignitate sol¬
uant᷑. S iin archa tabernaculi uir-¬
ga simul ⁊ manna erant :i uirga dis¬
trictionis ⁊ manna duleedinis. Hinc¬
n psalmista. Uirga titis ⁊ baculus
tuus ipsa mẽ ꝯsolata sunt. Uirgait
peutim̃: baculo sus hetitam᷑. Hec est

Expanded text:
subditi, neque nimia benignitate solsubditi, neque nimia benignitate solvantur. » Sed et in arca tabernaculi virga simul et manna erant , id est, virga districtionis, et manna dulcedinis. Hinc Psalmista: Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt . Virga enim percutimur, baculo sustenta
Abbreviated transcription (Latin):
sequebatur asinas. regat anias
i. qͥ carznis affectus que rebat ira¬
tiona les. eriguatur ut cosdem rr¬
gat ⁊ obtineatꝰ spiritales. Qͥ auten
iac& ñ erigit᷑: nͥ qui iacentem en¬
git inclinetur. Uñ beatus gregol
sacentem inquit ñ crigit: ñ qui
statũ sue rectitudinis ꝑ cõpassio¬
nẽ flectit. T ales q̃nq erigunt᷑ per
passionẽ blandientis adiuuatur a¬
mor erigit trahit. ⁊ sustentat ia¬
terreat timor. S sic amorẽ timor
comitet᷑. ut nec timor pariat ocdiũ neo
amor negligentiã patiatur: Hinc per
beatũ iob łr. Cũ sederem quasi rex
circunstante exercitu eram tam̃
merentiũ ꝯsolator. Ecce timor ex
auctoritate regiminis: amor autẽ
ex dulcedine ꝯsolationis. Sic n uul¬
nerib illiꝰ qui incidit in latrones
in oleo uͦ molliciem pietatis. Unde
ꝑ beatũ cregoriũ dr. faciendum ÷¬
inquit quoddam ex utroq temꝑamen-¬
tũ. ut neq multa asꝑitate exulc̾entur

Expanded text:
sequebatur asinas, regat animas, sequebatur asinas, regat animas, id est, qui carnis affectus quaerebat irrationabiles, eligatur ut eosdem regat et obtineat spiritales. Qui jacet, non erigitur, nisi qui jacentem erigit, inclinetur. Unde beatus Gregorius: « Jacentem, inquit, non erigit, nisi qui statum suae rectitudinis per compassionem flectit. » Tales quandoque eriguntur per passionem blandientis adjuvatur. Amor erigit, trahit et sustentat; titerreat timor; sed sic amorem timor comitetur, ut nec timor odium pariat, nec amor negligentiam patiatur. » Hinc per beatum Job dicitur: Cum sederem quasi rex circumstante exercitu, eram tamen moerentium consolator . Ecce timor ex auctoritate regiminis, amor autem ex dulcedine consolationis. Sic et vulneribus illius, qui incidit in latrones, in oleo vero mollitiem pietatis. Unde per beatum Gregorium dicitur: « Faciendum est quoddam ex utroque temperamentum, ut neque multa asperitate exulcerentur
Abbreviated transcription (Latin):
tra domũ compassionis. qͥ nescit
crepare ñ obsecrare. Sic tñ temꝑ
ta remaneat culpa delinquentis.
S qñq spiritales patres quoslam
delinquentes recipiunt. qͦs fr̃s des¬
yitiunt. domũ ꝯpassionis intrare
dedignant᷑. n sic extra morantur:
⁊ qͥ fr̃ib ꝯpati debuerunt. crudeli¬
ores prelatis fiunt. Ouẽ ꝑditã xꝑs
ad caulas uiolenti manũ ñ redur̾:
s humeris ꝓpriis impositã re¬
portauit. Sibi angłi suꝑ uno pec¬
oatore penitentiam agente gaudẽt
ator. dũ ꝯu̾titur peccator: ⁊ fr̃ fr̃i de¬
dignat᷑ ꝯpati. dũ pater spiritalis
miscd̾iter ignoscit filio delinquenti
Bescendit samuel de excelso in op¬
pidũ: ut in regem saul ungeret
Descensꝰ samuelis: exemplũ desig¬
nat ꝯdescensionis. I unctionem uͦ
demonstrat᷑ ut qͥ descendit mise¬
reatur: ut qͥ preb& effectũ compis¬
sionis. ungat blandiens oleo ꝯseli¬
tionis. Descendit superior ad inferio¬
rẽ. ut sublimet ad honorẽ: ut qus

Expanded text:
tra domum compassionis, qui nescit crepare non obsecrare. Sic tamen temta remaneat culpa delinquentis. Sic quandoque spiritales patres quosdam delinquentes recipiunt, quos fratres despiciunt, qui domum compassionis intrare dedignantur; et sic extra morantur, et qui fratribus compati debuerunt, crudeliores praelatis fiunt. Ovem perditam Christus ad caulas violenta manu non reduxit, sed humeris propriis impositam reportavit. Sed et angeli super uno peccatore poenitentiam agente gaudentator cum convertitur peccator et frater fratri dedignatur compati, dum pater spiritualis misericorditer ignoscit filio delinquenti. Descendit Samuel de excelso in oppidum, ut in regem Saulem ungeret . Descensus Samuelis exemplum designat condescensionis; per unctionem vero demonstratur, ut qui descendit misereatur, ut qui praebet effectum compassionis, ungat blandiens oleo consolationis. Descendit superior ad inferiorem, ut sublimet ad honorem, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
carnis mortificationẽ predicando.
choꝵ ordinat. simphoniã tangit.
moꝵ concordiam. ⁊ unitatẽ edocẽ¬
do. Inuitat gͥ pietas desꝑantem.
trahit caritas inuitũ. iratum mĩa
pacisicat. hilaritas securũ reddit.
asfabilitas familiarem. familiaritaᷤ
secretum aꝑit. aꝑtio secretoꝵ ami¬
citiam seruat. predicatio instru-¬
it. moꝵ concordia facit amicum
ꝓximo. humilitas do. S dũ hec fi¬
unt: timeo ne fr̃ ille qui foris erat
suꝑueniat. ⁊ dicat. Pater cot annis
seruio tͥ ⁊ numꝗͣ mandatũ pret̾uii.¬

Expanded text:
carnis mortificationem praedicando; carnis mortificationem praedicando; chorum ordinat, symphoniam tangit, morum concordiam et unitatem docendo. Invitat igitur pietas desperantem, trahit charitas invitum, iratum misericordia pacificat, hilaritas securum reddit, affabilitas familiarem, familiaritas secretum aperit, apertio secretorum amicitiam servat, praedicatio instruit, morum concordia facit amicum proximo, humilitas Deo. Sed dum haec fiunt, timeo ne frater ille, qui foris erat, superveniat et dicat: Pater, ecce tot annis servio tibi, et nunquam mandatum tu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ domꝰ prior occurrit. que pere¬
grinantib in regionẽ longinquã
cũ ad claustrũ anime redicrint.
aꝑtis miscdĩe ianuis patet. Hospi-¬
tũ siquidem domꝰ. mens compa-¬
tiens appellari potest. Unde beatꝰ¬
ambrosius. Oens inquit sapientis:
hospitalis debet esse. Mens it hospi¬
talitatis officio fungitur: cũ delmꝗ̃¬
tiũ frm culpis benigne compatitur:
tem hilaritas recipit. receptũ affa¬
bilitas retin&. ssurientẽ collatio
pascit. fesso humilitas seruit. Hec
hospiti debentur. hec reu̾tenti fi¬
substantie dissipau̾at. pater fa-¬
milias exsoluit. Alonge it ueniẽ¬
tem uidet. occurrit amplec¬
titur. odcilit uitłm saginatũ. or¬
dinat choꝵ.simphoniam tangit.
Sic n spiritaliũ patrũ pietas. que
quasi pat̾no affectu presid& sũb¬
iectis. delinquentẽ discipłm. cum
ꝑ penitentiã redierit. longe uenien¬
tem uidet compatiendo. occurrit
indulgendo. amplectitur familia¬
rem sibi faciendo. octidit uitulum

Expanded text:
urrit, quae peregrinantibus in regionem longinquam, cum ad claustra animae redierint, apertis misericordiae januis patet. Hospitum siquidem domus, mens compatiens appellari potest. Unde Ambrosius: « Mens, inquit, sapientis hospitalis esse debet. Mens enim hospitalitatis officio fungitur, cum delinquentium fratrum culpis benigne compatitur. tem hilaritas recipit, receptum affabilitas detinet, esurientem collatio pascit, fesso humilitas servit. Haec hospiti debentur, haec reverenti fisubstantiae dissipaverat, paterfamilias exsolvit . A longe enim venientem cum videret, occurrit, amplectitur, occidit vitulum saginatum, ordinat chorum, symphoniam tangit. Sic et spiritualium patrum pietas, quae quasi paterno affectu praesidet subjectis, delinquentem discipulum cum r poenitentiam redierit longe venientem videt compatiendo; occurrit indulgendo, amplectitur familiarem se illi faciendo; occidit vitulum,
Abbreviated transcription (Latin):
frequentat sepulchrũ ungento i¬
ungat mortuũ. Emit p̾cio boni op
frequentat desid̾io deuotionis: ungi
u̾bo ꝯsolationis. Falsa maria uendi
frequentat ñ sepulchrũ s forũ. Pi¬
meo aũ ne cũ redierit: cũ fatuis
uͥginib clausã inueniat ianuam

Expanded text:
frequentat sepulcrum, ut ungat mortuum. Emit pretio boni operis, frequentat desiderio devotionis, ungit verbo consolationis. Falsa Maria vendit, frequentat non sepulcrum, sed forum. Timeo autem, ne cum redierit, cum fatuis virginibus clausam inveniat januam
Abbreviated transcription (Latin):
put m̃bra secunt᷑: ⁊ discipłi magistrũ.
Cria aũ. sunt capita: scilic& corꝑis. co-¬
gitationis ⁊ m̃tis. In singłis siquiden
capitib: sunt aures ⁊ oculi. Habet it
p̾latus ocłos. qͦslib& fr̃s discretos: qui
qͦd in subiectis uid̾int renuntient. Ha-¬
bet ⁊ ratio m̾tis oculos: actuũ scilic&

Expanded text:
put membra sequuntur, et discipuli magistrum. Tria sunt autem capita, scilicet corporis, congregationis et mentis. In singulis siquidem capitibus aures sunt et oculi, habet enim praelatus oculos, quoslibet fratres discretos, qui quod in subjectis vident, renuntiant. Habet et ratio mentis oculos, actuum scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
us se ipsũ hostiã clar&. rex cũ ã lig¬
ne regnar&: minist̾ cũ petri pedi-¬
b aquã ministrar&. Sac̾doti gͥ dig¬
nitas. regi potestas: ministro cõpetit
officrũ. Bignitati debet᷑ reuerẽ¬
tia pocestati obedientia: officio cura
Non. S cũ uid̾int p̾latos in cdigni¬
te humiles. in potestate nrites. in
dadministͣtione cure familiaris ser¬
iuentes: sint ipsi humiles. mites :
iuncta offioia benigne suscipientis
Sunt it quidã qͥ p̾latoꝵ occupatiõ
accusant. ingressus:⁊ egressus eoriu
clampnant. causas ignorant. ⁊ si co¬
nou̾int turbant. Consiliis se ingͥua
cur. qͦmͦ. a quo factũ sit querunt: Si
maria que in silentio deb& esse mi¬
the detrahit. ⁊ que u̾ba dñi audire
ꝯsueu̾at: u̾bositati seruit. Hec ÷ fa¬
sa maria. Est it uera maria ⁊ fals
maria: uera martha⁊⁊ falsa mart
Uera maria tacꝵ. audit. lacͥinati
falsa mayia ꝯquerit᷑. qͦd ñ egressti
qͦd ext̾iora ñ oridin it. quod sclan¬

Expanded text:
tiam daret; Rex cum a ligno regnaret; minister, cum Petri pedibus aquam ministraret. Sacerdoti igitur dignitas, regi potestas, ministro competit officium; dignitati debetur reverentia, potestati obedientia, officio cura.Non. Sed cum viderint praelatos in dignitate humiles, in potestate mites, in administratione curae familiaris servientes, sint ipsi humiles, mites, injuncta officia benigne suscipientes. Sunt enim quidam, qui praelatorum occupationem accusant, ingressus et egressus eorum damnant. Causas eorum ignorant, et si cognoverunt, turbant. Consiliis se ingerunt, cur, quomodo, a quo factum sit quaerunt. Sic Maria, quae in silentio debet esse, Marthae detrahit, et quae verba Domini audire consueverat, verbositati servit. Haec est falsa Maria. Est enim vera Maria et falsa Maria; vera Martha et falsa Martha. Vera Maria tacet, audit, lacrymatur; falsa Maria conqueritur quod non egrediatur, quod exteriora non ordinet, quod sa
Abbreviated transcription (Latin):
m̃coꝵ dat᷑. qͦd aliis fortiorib ⁊io feli¬
tiorib ñ dat᷑. cogitare debent qͥb ñ da¬
ꝑuenire neqͥu̾int.

Expanded text:
m datur, quod aliis fortioribus et ideo felicioribus non datur, cogitare debent, quibus non daperuenire nequiuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
tis ut ĩmolarent dño t᷑uo: reliqua
uͦ oecidimꝰ. Se ipsũ saul exeusat. s
ipłm accusat. Ppłs inqͥt peꝑcit. qͦd
dñs ñ p̃cepit: nos aũ reliqua occi
dño iubente occisa sunt. se cũ ppło
occidisse. his uͦ que contͣ int̾lictum
eiꝰ reseruata sunt. ñ se. s ppłm pe¬
poisse cestat᷑. ꝑ suꝑbiã peceauit cum
demũ dic̾& samueli pecoaui. s nc̾
honara me corã seniorib ppłi mni
⁊ corã ispł. Immod̾ata saulis suꝑbia:
s modesta samuelis humilitas ho¬
rari reꝑbꝰ querit. ⁊ honorat ꝓpħa
unt᷑ multi qͥ a magistris spiritali¬
bus. redarguti. penitentes ore.
nos tales uicdemꝰ. aut pati nolum
aut arcusamꝰ: qr incorrigilules

Expanded text:
uo, reliqua vero occidimus . Seipsum Saul excusat, sed populum accusat. Populus, inquit, pepercit, quod Dominus non praecepit; nos autem reliqua occidDomino jubente, occisa sunt, se cum populo occidisse, his vero quae contra interdictum ejus reservata sunt, non se, sed populum pepercisse testatur. » Per superbiam peccavit, cum demum diceret Samueli: Peccavi, sed nunc honora me coram senioribus populi mei et coram Israel . Immoderata Saulis superbia, sed moderata Samuelis humilitas. Honorari reprobus quaerit, et honorat propheta untur multi, qui a magistris spiritualibus redarguti, poenitentes ore nos tales videmus, aut pati nolumus, aut accusamus, quia incorrigibiles.
Abbreviated transcription (Latin):
edenꝰ dono gr̃e. desꝑancẽ consolarͦ ꝑ
spẽ uenie. penitentẽ roborat
ex ꝑmissis głe. Miseret᷑ i⁊ homo
homini trib modis. Misert᷑ it
platus discipulo. discipłs p̃lato:¬
n discipłs qñꝙ discipło. Miseret᷑¬
qñꝙ platus discipło. dũ peccan¬
tem u̾bis benigne corrigit. des¬

Expanded text:
 dono gratiae; desperantem consolatur, per spem veniae; poenitentem roborat, ex promissis gloriae. Miseretur et homo homini tribus modis. Miseretur enim praelatus discipulo, discipulus praelato, discipulus quoque discipulo. Miseretur praelatus discipulo, dum peccantem benigne
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Miseret᷑ ⁊ p̃lato asscipłs tͥb
modis: dũ irato ñ resistit. magis¬
hro. aut peccanti ñ detrahit uł
ꝑu̾sum patic᷑. Ifatũ it saul fugi¬
ebat dd̾ purgantẽ in spelunca

Expanded text:
it. Miseretur et praelato discipulus tribus modis, dum irato non resistit magistro, vel peccanti non detrahit, vel perversum patitur. Iratum enim Saul fugiebat David. Purgantem in spelunca
Abbreviated transcription (Latin):
nrulier ꝙͣ dedisti mͥ seduxit me: e¬
ua filii sapiam redarguit qͦd ñ sa-¬
pient̾ eg̾it. q posuit serpentẽ in
paradiso a qͦ decepta ÷: diabłs autẽ
benignitatẽ sꝑs sc̃i ignorat. dũ des¬
ꝑando de uenia. in delicto maxieno

Expanded text:
ulier quam dedisti mihi, seduxit me . Eva Filii sapientiam redarguit, quod non sapienter egerit, quia posuit serpentem in paradiso a quo decepta est. Diabolus autem benignitatem Spiritus sancti ignorat, dum desperando de venia in delicto maximo
Abbreviated transcription (Latin):
ENIEENEIbꝰ
est misericors religio. T̃ribus
modis penita ħo: ore tm̾. aut
corde tm̃n: aut corde nore simul.
Saul ore. petud corde: dd ore noord
simus penituit. Ẽria ꝯmisit dauid
homicidiũ. adult̾iũ cũ uxore eiꝰ: n
ui ab eodẽ. Dimissũ ÷ pecẽm tuũ. Cer
lingue. Erib modis peccauit saul. ꝑ
suꝑbiã. ꝑ inobediontiã: ꝑ excusatio¬
nem peccati. ꝑ in obedientiã peccaũ.¬

Expanded text:
enitentibus est misericors religio. Tribus modis poenitet homo: ore tantum, aut corde tantum, aut ore et corde simul. Saul ore, Petrus corde, David ore et corde simul poenituit. Tria commisit David homicidium, adulterium cum uxore ejus; et vit ab eodem, Dimissum est peccatum tuum . Ter linguae. Tribus modis peccavit Saul: per superbiam, per inobedientiam, per excusationem peccati. Per inobedientia
Abbreviated transcription (Latin):
pretatꝰ rex. Seruiebat gͥ malous
pontifiei: q digniꝰ÷ sac̾dociũ regno.
Osirant᷑ aliqͣ forsitan dubitante s.
de dãpnatione saulis: hoc qͦd cdixi¬
mꝰ. legant illi ieronimũ contͣ ioui¬
manũ : ⁊ inuenient ibidẽ. tres or
dmes. arietes scilicor oues ⁊ hedosi
Int̾ arictes do num̾at᷑. inter oues
poriathas int̾ nedos saul. Ad sinis¬
trã gͦ saul qr hedi ad sinistrat.
ionathas ad deat̾ara: qr int̾ oues
reppit᷑. De illo ibidẽ ieronimꝰ diẽ.
qo amore ꝓpħe dignꝰ erat. Redeamꝰ

Expanded text:
pretatur rex. Serviebat enim Malchus pontifici, quia dignius est sacerdotium regno. Mirantur aliqui, forsan dubitantes de damnatione Saulis, hoc quod diximus. Legant Hieronymum contra Jovinianum, et invenient ibidem tres hominum ordines, arietes scilicet, oves et haedos. Inter arietes David numeratur, inter oves Jonathas, inter haedos Saul. Ad sinistram ergo Saul, quia haedi ad sinistram; Jonathas ad dextram, quia inter oves reperitur. De illo dicit ibidem Hieronymus, quod amore prophetae dign
Abbreviated transcription (Latin):
duũ ⁊ sempit̾nũ diem illũ ser-¬
mo testat᷑ quẽ etiã octauũ psal
citer declarat᷑. Itaq ut ad futurã
uitã nr̃a cogitata diriget diẽ pͥn¬
cipalem qui ÷ imago scłoꝵ unu
ñ in merito uocitauit. ut pote
lumini equeuũ. Dieo aũ semen¬
añicũ. qͥ resurrectione glorifica¬
tus ÷ salaatoris: ⁊ hoc ÷ qͦd dixit.
facta ÷ uesꝑa n⁊ factũ ÷ mane dies
unꝰ: s uesꝑe quidẽ illius narratio
occupata p̾senti uesꝑa modũ cur¬
sui nr̃e disputationis imponit.
Nat̾ aũ uere lucis. qͥ diem celesti
lumine decorauit. n noctẽ ignis
radiis clare fecit. qͥ uenturi scłi
requiẽ merentib p̾parauit cor¬
da ur̃a ꝑlustret agnitione u̾itatis
⁊ intemeratã custodiat uitã ur̃am
pr̾ans uobis honeste ambulare
quatinꝰ fulgeatis ut sol in clari¬
cudine scõꝵ suoꝵ ad exultationẽ
meã indiem dñi cui gła ⁊ honor

Expanded text:
duum et sempiternum diem illum serduum et sempiternum diem illum sermo testatur, quem etiam octavum psalmciter declaratur. Itaque ut ad futuram vitam nostra cogitata dirigeret, diem principalem, qui est imago saeculorum, unum non immerito vocitavit, ut pote lumini aequaevum. Dico autemnicum qui resurrectione glorificatus est Salvatoris. Et hoc est quod dixit: Facta est vespera, et factum est mane dies unus. Sed vesperae quidem illius narratio occupata, praesenti vespera modum cursui nostrae disputationis imponit. Pater autem verae lucis, qui diem coelesti lumine decoravit, et noctem ignis radiis clarefecit, qui venturi saeculi requiem merentibus praeparavit, corda vestra perlustret agnitione veritatis, et intemeratam custodiat vitam vestram, praestans vobis honeste ambulare, quatenus fulgeatis ut sol in claritudine sanctorum suorum, ad exsultationem meam in diem Domini, cui gloria et honor,
Abbreviated transcription (Latin):
manã num̾ari uoluit. eã q seꝑ¬
⁊ ii semetipsam ꝯu̾ti p̃cepit
motũ temꝑis metientẽ. rursus¬
q septimanam p̃cepit supplere
uniꝰ diei spatia qͥ septies in se¬
semecipsa reflectit᷑. Hec it ratio est
uolubiliũ scematũ: ut a se incipien¬
tia semꝑ in semecipsa ferant᷑. quod
nulla ratione ꝑcipiunt. ꝓpt̾ea u̾ti¬
cem temꝑis ñ pͥmũ s unũ nuncu¬
pauit diem: ut ex ipsa nuncupa-¬
tione cũ scło sibi seruaret᷑ affini¬
tas. Rerũ it simpliciũ nichilq cõ¬
mune cũ aliis habentiũ specimen
indicans. congrue penitꝰ ⁊ decent̾
rũ esse scła: tñ nec ibi pͥmũ aut
uñ causarũ potiꝰ diu̾sarũ actuũq¬
⁊ successiones ac fines dat᷑ intelli¬
gi. Dies it in qͥt dñi magnꝰ ⁊ lucidꝰ.
Ialibi. Qd nobis querere diẽ dñi:
qͥ tñ cenebras habet ñ lucem:
 tenebras eas dixit: que deputa¬
te sunt sibi dignis. Nã in occt¬

Expanded text:
manam numerari voluit, eamque semmanam numerari voluit, eamque semper in semetipsam converti praecepit, motum temporis metientem, rursusque septimanam suppleri jussit unius diei spatio, quae septies in semetipsa reflectitur. Haec enim ratio est volubilium schematum, ut a se incipientia semper in semetipsa ferantur. Quod nulla ratione percipiunt. Propterea verticem temporis non primum, sed unum nuncupavit diem: ut ex ipsa nuncupatione cum saeculo sibi servaretur affinitas. Rerum enim simplicium, nihilque commune cum aliis habentium, specimen indicans, congrue penitus et decentrum esse saecula, tamen nec ibi primum, aut Unde causarum potius diet successiones ac fines datur intelligi. Dies enim, inquit, Domini magnus et lucidus . Et alibi: Quid vobis quaerere diem Domini? Qui tamen tenebras habet, non lucem . Sed tenebras eas dixit quae deputatae sunt sibi dignis. Nam inocci
Abbreviated transcription (Latin):
Nam dies eque uesꝑam maneq
contingit: ⁊ hanc ꝯsuetudinem
repperies ubiq custodire scͥptu¬
ram in temꝑibꝰ num̾andis. Dici¬
inꝰ it tot dies elapsuros esse: nułła
facientes noctiũ mentionẽ. sicut
sunt: ꝓ legibꝰ impost̾um ualit̾a
scͥptor instituit. i fuit uesꝑa
potiꝰ qͣm unũ. S hoc dixit aut
m̃ suram diei simul noctisq de
cet nobis qr nuncupacione diei
nox qͦ debet intelligi. uñ etiã¬
si unã ex his fieri longiorẽ solsti¬
ciali mutatione ꝯtigerit. p̾fin¬
tit᷑ int̾ualla. tamqͣm si dixeris
dixit ob hoc qͥa in celo de certis
solis ⁊ reu̾sio celebrat᷑. Itã qͦ ciers
uesꝑa ueĩ mane sod̾m solis circu¬
itum t̾rarũ orbẽ cõplectit᷑ non
ampliori temꝑe qͣm uniꝰ diei spa¬
cio ꝓpria solet curricła definire.
Uel sicut secretior taadit ratio.
ds cũ naturã temꝑis ꝓcrearet
mensurã ei signa q certa ex di¬
erũ ꝯstituit int̾uallis. ⁊ ꝑ septi¬

Expanded text:
Nam dies aeque vesperam maneque Nam dies aeque vesperam maneque contingit, et hanc consuetudinem reperies ubique custodire Scripturam in temporibus numerandis. Dicimus enim tot dies elapsos esse, nullam facientes noctium mentionem, sicut sunt, pro legibus in posterum valitura scriptor instituit. Et fuit vespera, llare quam unum. Sed hoc dixit, aut mensuram diei simul noctis que dcet nobis, quia nuncupatione diei, nox quoque debet intelligi. Unde, etiamsi unum ex his fieri longiorem, solstitiali immutatione contigerit, praefinititur intervalla, tanquam si dixeris m forsitan dixit, ob hoc, quia in coelo de certis solis et reversio celebratur. Ita quoties vespera vel mane, secundum solis circuitum, terrarum orbem complectitur, non ampliore tempore quam unius diei spatio, propria solet curricula definire. Vel sicut secretior tradit ratio, Deus cum naturam temporis procrearet, et mensuram ei signaque certa ex dierum constituit intervallis: et per septi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlixis a se spatiis ⁊ destituit ⁊ dis¬
creuit. sicut dictũ. ÷. l uocauit
ds lucẽ fliem: ⁊ tenebras uocauit
noctem. Nunc qͥdem pꝰ solis cre¬
ationẽ dies appellatur .i. aer so¬
le lustratꝰ. cũ in emisp erio qͦs¬
suꝑ t̾ram:: cõmoratur: nox aũt
dr̃ terre obumbracio. que sole
in occasu condito gen̾atur. Nunc
autẽ ñ solam corꝑis motu s diffusi¬
one pͥncipalis luminis modo se sub¬
ducentis. modo se reducentis. scd̾m
diuinã p̾ceptionem dies fiebat
est. Nam ⁊ incipiente die ⁊ ad oc¬
casũ u̾gente. nox ei sua uicinitate
contigua est. uerũtamen ut na¬
tiuitatis diurne pͥuilegia reserua¬
rec. dixit pͥmo ueꝑam docens: qͥa
nox diem comitat᷑. Nã ancequã
lux crearet᷑: nox ñ habebat᷑ in
mundo. s cenebre. Obunibratio
gͦ t̾re quã supͣdiximꝰ int̾cidens
diem nox appellata ÷: ⁊ id̾o nouo
noĩe pꝰ gen̾ationem dĩ uocitata
ꝑa ⁊ mane: ut uocabuli ui delicꝙꝵ
dignitatẽ parti meliori tͥbuerq.

Expanded text:
t discrevit, sicut dictum est: Et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem. 8. Nunc quidem post solis creationem dies appellatur, id est aer sole illustratus, cum in hemisphaerio qsupra terram est commoratur; nox autem dicitur terrae obumbratio, quae sole in occasu condito generatur, tunc autem non solum corporis motu, sed diffusione principalis luminis, modo se subducentis, modo denuo reducentis, secundum divinam praeceptionem dies fiebat,est. Nam et incipiente die, et ad occasum vergente, nox ei sua vicinitate contigua est: verumtamen ut nativitatis diurnae privilegia reservaret, dixit primo vesperam, dicens quia nox diem comitatur. Nam antequam lux crearetur, nox non habebatur in mundo, sed tenebrae. Obumbratio ergo terrae quam suipra diximus intercidens diem nox appellata est: et deo novo nomine post generationem vocitata ra et mane, ut vocabuli videlicet dignitatem parti meliori tribueret.
Abbreviated transcription (Latin):
3. ⁊ sp̃s inqͥt dĩ ferebat᷑ suꝑ aqͣm.
Siue diffusionẽ aeris istiꝰ spm dicit.
ꝑcipe scͥpturam porciones tͥ mũ¬
di singłas enumerantẽ. Nam fe¬
cisse dm̃ dicit celũ ⁊ t̾ram aqͣm ⁊
aerem: hunc liqͥdissimũ atq dif¬
fusũ. Si uͦ qͦd magis existimo ⁊
qͦd his qui ante nos fuere ꝓbatũ

Expanded text:
ferebatur super aquam. ferebatur super aquam. Sive diffusionem aeris istius, spiritum dicit, percipe scriptorem portiones tibi mundi singulas enumerantem; nam fecisse Deum dicit coelum et terram, aquam et aerem, hunc liquidum atque diffusum; sive, quod verum magis existimo, et quod his qui ante nos fuere probatum
Abbreviated transcription (Latin):
rocunditate ꝯclusũ habens copꝰ
spissũ ⁊ ad̾o ualidũ ut possit ea
que extͥnsecus habent᷑ ab inferio¬
rib seꝑare. ob hoc necessario pꝰ
se regionẽ relictã carentẽ luce
ꝯstituit. ut pote fulgo qͥ desuꝑ
radiabat excluso. ẽria it sim..
oportet in umbra facienda con¬
currere: lucem corpꝰ. ⁊ obscura¬
tũ locũ. Ergo mundanas cenebras
ex umbra celestis corporis extitis¬
se credendũ ÷. Tu uͦ ꝑ exemplum
manifestũ adu̾te que dicimꝰ. Si
sub meridianis horis tab̃nacłm
tͥ quodã ex mat̾ia densa nimis
⁊ opaca fundau̾is. in spontaneis
te ibidẽ tenebris collocabis: c̃a¬
les gͦ nillas tenebras esse opinare
ñ pͥncipalit̾ substitutas s ꝓcessũ
secutas alteriꝰ. Has autẽ tenebra
ferunt abisso suꝑferri: qͥa extre¬
mitas aeris solita ÷ ꝯuingi corꝑm
spetieb: s tunc aqua iam om̃ibꝰ
suꝑiecta. ꝓꝓter quod necessario
tenebras suꝑ abissũ fuisse relatũ¬

Expanded text:
rotunditate conclusum, habens corpus rotunditate conclusum, habens corpus spissum, et adeo validum, ut possit ea quae extrinsecus habentur ab interioribus separare; ob hoc necessario post se regionem relictam, carentem luce constituit, ut pote fulgore qui desuper radiabat excluso. Tria enim simul oportet in umbra facienda concurrere, lucem, corpus, et obscuratum locum. Ergo mundanas tenebras, ex umbra coelesti corporis exstitisse sciendum est. Tu vero per exemplum manifestum adverte quae dicimus. Si sub meridianis horis tabernaculum tibi quoddam ex materia densa nimis et opaca fundaveris, in spontaneis te ibidem tenebris collocabis. Tales ergo et illas tenebras esse opinare, non principaliter substitutas, sed processum secutas alterius. Has autem tenebras ferunt abysso superferri: quia extremitas aeris solita est conjungi corporum speciebus. Sed tunc aqua erat omnibus superjecta, propter quod necessario tenebras super abyssum fuisse relatu
Abbreviated transcription (Latin):
mundi repente pͥuatus÷ Arbi¬
tram᷑ it qͥa si fuit qͥipiã ante ins¬
titutionẽ sensibilis huiꝰ ⁊ corrup¬
tibilis mundi: ꝓfecto in luce fu¬
it. Neq it dignitas angłoꝵ nͦ
omniũ celestiũ militie. uł si qͥd:
nominatũ aut in compellabile
qut aliqͣ rationabilis uircꝰ uel mi¬
iistrator sp̃s degere poss in ce¬
hebris: s in luce ⁊ lecicia decen¬
tem sibi habitũ possidebat. de qͣ
re neminẽ puto ꝯtradicturum.
Qͥ sqͥs gͦ lumen illud quod celos est
in bonoꝵ ꝓmissionib oꝑit᷑. de qͦ
salomon dicit. lux iustis semꝑ .
fecit idoneos in portione sortis
scõꝵ in luce. Si it dampnati in te¬
nebras ultimas abigunt᷑. hi qui re¬
mun̾ationẽ ꝓ dignis oꝑib p̃stollã¬
tur:. in ea sine dubio luce que est
extra mundũ quietis domiciliũ
sortient᷑. Igit᷑ quia ꝯstat factum
esse celũ p̾ceptione dĩ subitoq dis¬
bensũ ac familiari circũ t̾ram

Expanded text:
mundi repente privatus est. Arbimundi repente privatus est. Arbitramur enim quia si fuit quidpiam, ante institutionem sensibilis hujus et corruptibilis mundi; profecto in luce fuit. Neque enim dignitas angelorum, nec omnium coelestium militiae, vel si quid est nominatum, aut incompellabile, aut aliqua rationabilis virtus, vel ministrator spiritus, degere posset in tenebris, sed in luce, et laetitia decentem sibi habitum possidebat. De qua re neminem puto contradicturum. Quisquis ergo lumen illud quod super coelos est in bonorum promissionibus opperitur, de quo Salomon dicit: Lux justis semper fecit idoneos in portione sortis sanctorum in luce . Si enim damnati in tenebras ultimas abigantur, hi qui remunerationem pro dignis operibus praestolantur, in ea sine dubio luce, quae est extra mundum, quietis domicilium sortientur. Igitur quia constat factum esse coelum praeceptione Dei, subitoque distensum, ac familiari circum terram
Abbreviated transcription (Latin):
Neq it si malũ ex necessitate descen¬
der&. tantꝰ peccantibꝰ legũ metus
incumber&: aut iudices supplitia
cͥminosis digna statuerent. hec
aut ignominiã n alia que solent
mestificare mortales nec dũ in
maloꝵ censeo partẽ ponenda: qͥa
nec eoꝵ ꝯtrarie cause in maxi¬
mis bonoꝵ sedib collocant᷑. qͣrun
alia sunt naturalia. que plerũq
nobis uidentur utilit̾ euenire.
Quappt̾ suspectã de moribꝰ narra¬
tionẽ in p̾sentia compescentes cõ¬
sid̾ationẽ potiꝰ tenebrarũ simpli-¬
citer. ac sine ulla calliditate nr̃is
m̾tib adtrahamꝰ: flagitat autẽ
sermo scire nos si tenebre con¬
gen̾ate sunt mundo: ⁊ si ant̾io¬
res putande sunt esse qm lumen.
Quod si ita cur det̾iores meliore
habet᷑ antiquior qmquã asseramꝰ
has quoq tenebras ñ ex sui ꝯsta¬
re substantia. s esse quodã uitiũ
in aere subtracta luce ꝯfectũ:
ꝰrurcꝰ querendũ ÷: qua luce locꝰ

Expanded text:
Neque enim si malum ex necessitate descenNeque enim si malum ex necessitate descenderet, tantus peccantibus legum metus incumberet: aut judices supplicia criminosis digna statuerent. Haec aut ignominiam, et alia quae solent moestificare mortales, necdum in malorum censeo partem ponenda; quia nec eorum contrariae causae in maximis bonorum sedibus collocantur: quorum alia sunt naturalia, quae plerumque nobis videntur utiliter evenire. Quapropter suspectam de moribus narrationem in praesentia compescentes, considerationem potius tenebrarum simpliciter, ac sine ulla calliditate nostris mentibus attrahamus. Flagitat autem sermo scire nos, si tenebrae congeneratae sunt mundo, etsi anteriores putandae sunt esse quam lux. Quod si ita est, cur deterior res meliore habetur antiquior? Quanquam asseramus has quoque tenebras non ex sui constare substantia, sed esse vitium quoddam in aere, subtracta luce confectum. Et rursus quaerendum est qua luce locus
Abbreviated transcription (Latin):
simoꝵ mentibꝰ collocatus: Quaꝑpt̃
nolo te malũ extraneũ arbitrari
nec idem pͥncipalem naturã ne¬
qͥtie possidens opinari: s sue qͥsq
malitie sse auctorẽ esse cognoscat.
Eoꝵ it que nobis eueniunt alia suis
ex natura .i. senectꝰ ⁊ languor. alia
sponte succedunt .i. fortiitu casus.
qͥ alienis a se plerũq negotiis in¬
cursantes uel letitiam nobis adfe¬
runt. uł merorẽ: sicut puteum
fodientibꝰ occurrit thesauri latẽ¬
tis inuentio. aut ad forũ ꝑgenti¬
bus fit obuiã rabidi canis aduen¬
tus. Alia uͦ in nr̃a sunt potestate
sicut uoluptatũ frenare cupidi¬
nes. temperare libidines. iracun-¬
diam cohibere. uł instigantẽ uita-¬
re. uł u̾itatem sequi. uł odisse m̃-¬
datiũ. nutẽ morib esse uł asꝑum.
humilem uel elatũ. Quarũ ꝙͥ re-
rũ dñi habem᷑: earũ aliunde ñ
mutͣam᷑ initia. Itaq recognosce
qͥa quod ꝓꝓrie malũ ÷: ex com¬
missis arbitrii liberi capit exordiũ.

Expanded text:
simorum mentibus collocatus. 5. Quapropter nolo te malum extraneum arbitrari, nec idem principalem naturam nequitiae possidens opinari: sed suae quisque malitiae se auctorem esse cognoscat. Eorum enim quae nobis eveniunt, alia sunt ex natura, id est senectus et languor; alia sponte succedunt, id est fortuiti casus, qui alienis a se plerumque negotiis incursantes vel laetitiam nobis afferunt, vel moerorem, sicut puteum fodientibus occurrit thesauri latentis inventio; aut ad forum pergentibus fit obviam rabidi canis adventus. Alia vero in nostra sunt potestate: sicut voluptatum frenare cupidines, temperare libidines, iracundiam cohibere; vel instigantem vitare, vel veritatem sequi, vel odisse mendacium, mitem moribus esse vel asperum, humilem vel elatum. Quarum igitur rerum domini habemur, earum aliunde non mutuamur initia. Itaque recognosce quia quod proprie malum est, ex commissis arbitrii liberi capit exordium.