comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chanoaldum ministrũ direxit. ut consu¬
etam mensurã pomoꝵ deferret. Qui cũ
abisset. ursum inter ruris frutices rubosq
ꝑuagari conspexit. ac poma lambendo car-¬
pere: festinus redit patriq indicat. Ille im-¬
perat. ut eat. partemq fruticum in cibos
ferȩ dimittat: aliamqe partem sibi reseruari
iubeat. Abiit namq chanoadus: ac iussa
patris impleuit. Diuisitq uirga frutices.
rubosqr que poma ferebant: ce partẽ suã
iuxta uiri di imꝑium. egit ut fera cõmedat᷑:
aliamqr partem in usus uiri di reseruet.
Mira in fera obedientia. Nequaꝙͣ ex ꝓhibi¬
ta sibi parte ausa ẽ carꝑe cibos: s in segre¬
gata ꝑmissaq sibi parte fruticum. tantũ¬
mͦ pabula requisiuit: quo adusq uir dei
in eo loco commoratus ẽ. Int̾e̾a cogitatio in
mentẽ ruit: ut uenetioꝵ qui &e sclaui dicum¬
tur terminos adiret. cecasq mentes euangłi¬
ca luce lustraret: ac ab origine ꝑauia oberran¬

Expanded text:
Chagnoaldum ministrum direxit, ut consuChagnoaldum ministrum direxit, ut consuetam mensuram pomorum deferret. Qui cum abisset, ursum inter ruris fructices rubusque pervagare perspexit ac poma lambendo carpere. Festinus redit patrique indicat; ille imperat, ut eat partemque fruticum in cibos fere dimittat aliamque partem sibi reservare iubet. Abiit namque Chagnoaldus ac iussa patris implevit divisitque virga fructices rubusque, quae poma ferebant, et partem suam iuxta viri Dei imperium ait ut fera comedat aliamque partem in usus viri Dei reservet. Mira in fera oboedientia! Nequaquam ex prohibita sibi parte ausa est capere cibos, sed in segregata, permissa sibi fructicum parte tantummodo pabula requisivit, quoadusque vir Dei eo in loco commoravit. Interea cogitatio in mentem ruit, ut Venetiorum qui et Sclavi dicuntur terminos adiret caecasque mentes euangelica luce lustraret ac ab origine per avia oberran
Abbreviated transcription (Latin):
diuina monitus aspiratione. beato colum¬
bano direxit. S mox omp̃c qui penuriam
patientib aligeros p̃buerat cibos. ut farriᷤ
adeps aduenit. alitum phalangas imꝑauit.
abire. Nam eustasio hoc cognouimus refe¬
rente. qui eo tempore inter reliquos. sub ui¬
ri di obedientia ibidem tenebatur adnexꝰ.
quod nullus fuerit. in caterua. qui ante tali¬
um genera alitum se uidisse referret. Et
tantus sapor in cibo aderat: ut regiasuin¬
ceret dapes. O mirũ diuinȩ potentiȩ donĩr
qnͣdo terrene dapes cultorib xp̃i desunt.
tunc demũ celestia tribuuntur: sic̃ de isrł
dictũ est panem celi dedit eis. Cum autẽ
terrene opes subuenerint: tunc gratis amo¬
uentur illate. Ipso itaq tempore. cũ sub
quodam scopulo inter uasta heremi ieiu-¬
nio corpus conficeret. & nicħ aliud p̃t ruris
tatis fera ursus. cepitq necessarios delam¬
bere cibos: ac poma passim ore: detrahe-¬
re. Cumq hora refectionis aduenisset:

Expanded text:
divina monitus adspiratione, beato Columdivina monitus adspiratione, beato Columbano direxit; sed mox omnipotens, qui penuriam pacientibus aligeros prebuerat cibos, ut farris adeps advenit, alitum falangas imperavit abire. Nam Eusthasium hoc cognovimus referentem, qui eo tempore inter reliquos sub viri Dei oboedientia ibidem tenebatur adnexus, quod nullus ea fuerit in caterva, qui ante talium genera alitum se vidisse referret; et tanta sapor in cibo aderat, ut regias vinceret dapes. O mirum divinae potentiae donum! Quando terrenae dapes cultoribus Christi desunt, tunc demum caelestia tribuuntur, sicut de Israhel dictum est: Panem caeli dedit eis; cum autem terrenae opes subvenirent, tunc grates amoventur inlatae. Ipso itaque tempore, cum sub quodam scopulo inter vasta heremi ieiunio corpus conficeret et nihil all ad praeter ruris tatis fera ursus coepitque necessarius delambere cibos ac passim poma ore detrahere. Cumque hora refectionis advenisset,
Abbreviated transcription (Latin):
apud dñm meruit habere triumphos̃. Uacan¬
de itaq columbano cum suis penes brigan¬
tiam urbem: dure egestatis tempꝰ obuenit.
S quãuis alimonie deeeñt: manebat. tam̃¬
intemerata atq inconcussa fides: quȩ neces¬
saria apud dñm impetraret. Cumq ĩa tͥduo
ieunio fessa corpora eeñt. euenit tanta copia alitũ
uelut israelitarũ castra coturnix olim oꝑu¬
it: ita ut omnẽ pagum loci illiꝰ alitum multi¬
tudo oppleret. Intellexit uir di suam suoꝵq
obnecessitatem has dapes t̾re diffundi: nec
ꝓrsus alibi obuenire. p̃ter eũ quo ipse mo-¬
raretur in loco. Iubet suos prius grãs
laudesq rependere conditori: sicq alitũ
dapes capere. Erarq mirũ & stupendum
miraculum. Capiebantur aues ꝓut patͥs
imꝑium urgebat: nec abscelere pennigera
fuga nitebantur. Mansit gͦ alitum manna:
ꝑ triduum diffusa. Quarto deinde die qͥd̾a
pontifex ex uicinis urbibꝵ. frum̃ti copiam

Expanded text:
apud Dominum meruit habere triumphos. Vaganapud Dominum meruit habere triumphos. Vagante itaque Columbano cum suis poenes Bregantiam urbem, durae ęgestatis tempus obvenit. ed quamvis alimonia deessent, manebat intemerata atque inconcussa fides, quae necessaria apud Dominum impetraret. Cumque iam tridui ieiunio fessa corpora referrent, evenit tanta copia alitum, veluti Israhelitarum castra coturnix olim operuit, ita ut omnem paginam loci illius alitum multitudo obpleret. Intellexit vir Dei, suam suorumque ob necessitatem has dapes terrae diffundi nec prorsus alibi obvenire preter eo quo ipse moraretur in loco. lubet suos prius grates laudesque rependere conditori sicque alitum dapes capere. Erat mirum et stupendum miraculum: capiebantur aves, prout patris imperium urguebat, nec abscedere pennigera fuga nitebantur. Mansit ergo alitum manna per triduum defusa. Quarto deinde die quidam pontifex ex vicinis urbibus frumenti copiam,
Abbreviated transcription (Latin):
uelle litare. Ille pestiferũ opus audiens:
uas eminus sufflat. Miroq modo uas cũ
fragore dissoluitur. & ꝑ frusta diuiditur:
uisq rabida cum liquore ceruisie ꝑrũpit.
Manisesteq datur intelligi: diabolũ in eo
uase fuisse occultatũ: qui ꝑ ꝑfanũ liquorẽ
capet animas sacrificantium. Uidentes.
barbari. stupefacti aiunt magnũ uirũ dei
habere anhelitum: qui sit possit dissoluere
uas ligaminib munitum. Castigatosq euã
głicis dictis. ut ab his segregarent᷑ sacrificiis:
domos redire imꝑat. Multiq eoꝵ tunc ꝑbea
ti uiri suasum uel doctrinam. ad fidem xp̃i
nus. ad cultũ euangłice doctrine monitis
childis. ñ solum adu̾sum columbanum insa-¬
niebant: uerũetiam & contra scĩssimũ deside¬
rium uienuensis urbis ep̃m adu̾sabantur.
Quem pͥmo exilio damnatum. multis in iu¬
riis affligere nitebantur: ad postremũ uͦ głoso
martyrio coronauerunt. Cuius gesta haben¬

Expanded text:
, se velle litare. Ille pestiferum opus audiens, , se velle litare. Ille pestiferum opus audiens, vas eminus sufflat, miroque modo vas cum fragore dissolvitur, et in frusta dividitur, visque rapida cum fragore cervisiae prorumpit: manifesteque datur intelligi diabolum in eo vase fuisse occultatum, qui per profanum litatorem caperet animas sacrificantium. Videntes barbari obstupefacti aiunt magnum virum Dei habere anhelitum, qui sic possit dissolvere vas ligaminibus munitum: castigatosque dictis evangelicis, ut ab his segregarentur sacrificiis, domibus redire imperat. Multi ergo eorum tunc per beati viri suasum ad doctrinam et ad Christi fidem nus, ad cultum evangelicae doctrinae monitis echildis non solum adversum Columbanum insaniebant, verum etiam et contra sanctissimum Desiderium Viennensis urbis episcopum adversabantur; quem priis adfligere nitebantur, ad postremum vero glorioso martyrio coronarunt; cuius gesta scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑa domũ. & qnͣtum necesse fuerit tecũ defer.
inspirauerat. ac illi qui optatam necessitatiᷤ
copiam offerebat referret: attentius ille cogit
atq imꝑat. ut omĩa oportuna sumat. Que¬
rosq festinus ad nauim ipse direxit: ut om̃s
tribuendo necessaria fuisse: & se absq alia
oportunitate. ad beati columbani mi̾tum
diuina ammonitione ad eccłiam uenisse.¬
ꝑagrans uir cłi ñ suis placere animis ait:
s tam̃ ob fidem ingentib serendam inibi
paulisꝑ moraturum se spondet. Sunt etenĩ
inibi uicine nationes sueuoꝵ. Quo cũ mora¬
retur. & inter habitatores loci illius ꝓgrede¬
retur: repꝑit eos sacrificium ꝓfanum litare
uelle: uasq magnũ quod uulgo cup̃a uocant.
quod uiginti ce sex modios amplius minꝰ¬
ue capiebat. ceruisia plenũ. in medio habe¬
bant positum. d quod uir dĩ accessit: scis¬
citaturq quid de eo facere uellent. Illi aiuis.

Expanded text:
propera domi, et quantum necesse fuerit, tecum defer'. propera domi, et quantum necesse fuerit, tecum defer'. inspiraverat ac illi qui optatam necessitatis copiam offerebat referret, adtentius ille cogit ac imperat, ut omnia oportuna sumat; puerosque ftribuendo necessaria fuisse absque alia opportunitate. Ad beati enim Columbani meritum, divina admonitione ad ecclesiam se venisseperagrans vir Dei non suis placere animis ait, sed tamen ob fidem in eis serendam inibi paulisper moraturum se spopondit. Sunt etenim inibi vicinae nationes Suevorum. Quo cum moraretur, et inter habitatores loci illius progrederetur, reperit eos sacrificium profanum litare velle, vasque magnum, quod vulgo cupam vocant, quod viginti et sex modios amplius minusve capiebat, cervisia plenum in medio habebant positum. Ad quod vir Dei accessit, et sciscitatur quid de illo fieri vellent. Illi aiunt D
Abbreviated transcription (Latin):
herentur: ad urbem quã maguntiacum
ueteres appellarunt ꝑueniunt. Quo cum
uenissent: remigeri qui in comitatu uir
dĩ a rege directi fuerant. uiro cdi aiunt se ha
bere amicos in urbe: qui necessarios sũptꝰ
p̾berent. Iam enim defecerant itinere lon¬
go stipendia sumptuũ. Quibr uir di ait.
Ite. Qui cum abissent: nicħ repperunt. Re¬
uersiq ac a uiro cłĩ int̾rogati. respondent
se nullatenus impetrare ab amicis aliquid
potuisse. Ad hȩc ille: sinite me inqͥt paululũ
ad meũ abire amicũ. Mirantib illis uncds
hic illo in loco quo ante ñ fuerat amicũ
haberet: ꝓgressus ille ad eccłiam ꝑgit. Qũa
ingressus: pauimento inherens longe. ora¬
tionis ꝑtractione. suũ dñm & pietatis postu¬
lat auctorem. Nec mora ep̃c urbis illius do¬
mo ꝑgressus ad eccłiam uenit: reꝑtumq be¬
atum columbanũ sciscitatur quis sit. At
ille fatetur se peregrinum ẽẽ. Cui ille. Si
inquit necesse est sumptuũ copiam capere:

Expanded text:
herentur, ad urbem quam Maguntiacum herentur, ad urbem quam Maguntiacum veteres appellarunt, perveniunt. Quo cum venisset, remigeri qui in comitatu viri Dei a rege directi fuerant, viro Dbere amicos in urbe, qui necessarios sumptus preberent; iam enim defecerant itenere longo stipendia sumptuum. Quibus vir Dei ait: 'Ite'. Qui cum abissent, nihil reppererunt. Reversique ac a viro Dei interrogati, respondent se nullatenus inpetrare ab amicis aliquid potuisse. Ad haec ille: 'Sinite me', inquit, 'paulolum ad meum abire amicum'. Mirantibus illis, unde huic illo in loco, quo ante non fuerat, amicum habere, progressus ille ad ecclesiam pergit; qua ingressus, pavimento inherens longe orationis protractione suum Dominum, pietatis postulat auctorem. Nec mora, episcopus urbis illius domo progressus ad ecclesiam venit, reppertumque beatum Columbanum, sciscitatur, quis sit. At ille fatetur se peregrinum esse. Cui ille: 'Si', inquit, 'necesse est sumptuum copiam capere,
Abbreviated transcription (Latin):
his filii: intra infantiȩ annos decennes. Qͦ
mater ad benedicendum uiro di optulit.
Uidens ille matris fidem: infantulos sua
benedictione sacrauit. Qui post mox ut pu¬
bescere ceꝑunt: in aula clotharii regis pͥmũ:
ac deinceps dagoberto gratissimi st̃ habiti.
Qui postqmͣ scłi gła fuerunt illustrati: anbe
uoluntatib abdicauit: postq intra iurani
saltus arua. monasteriũ ex beati columbani¬
regula construxit. Iuniorq nomine dado.
intra briegnensem saltum supra fluuiolum
resbacenum. ex supradicti uiri dĩ regła mo¬
nasteriũ construxit. Tanta in uiro dłi gr̃a re¬
dundauit: ut quoscũq sacrauit. in boni eul¬
nitatem se meruisse. Hec imm̾to tanti ui¬
ri fultus amminiculo. partem gr̃ẽ potitꝰ
est supplemento: qui eius doctrinis innex¬
us. noluit a iuste uite tramite deuiare:
germaniȩ terminos: rheno tam̃ transmisso¬
uicinum oppidum olim dirutum. qd bri.¬
dum ꝑrheni alueum ut diximus scapha ue.¬

Expanded text:
his filii infra infantiae annos decennes  his filii infra infantiae annos decennes  mater ad benedicendum viro Dei obtulit. Videns ille matris fidem, infantulos sua benedictione sacravit, qui post, mox ut pubescere coeperunt, Chlotharii regis primum ac deinceps Dagoberti gratissimi habiti; qui postquam saeculi gloria fuerunt inlustrati, anhelvoluntatibus abdicavit, postque intra Iorani saltus monasterium ex beati Columbani construxit; iuniorque nomine Dado intra Briegensem saltum supra fluviolum Resbacem ex supradicti viri regula monasterium construxit. Tanta in virum Dei gratia redundavit, ut quoscumque sacravit, in boni culnitatem meruisse, nec inmerito tanti viri fultus adminiculo parte gratiae potitus est supplimentum, qui eius doctrinis innexus, noluit a iustae vitae tramite deviarGermaniae terminos Rheno tamen transmisso, oppidum olim dirutum, quod Briper Rheni alveum, ut diximus, scapha ve
Abbreviated transcription (Latin):
tantum fetorem astantib dedit: ut sulphu¬
reos se crederent facilius tolerare ferores.
einde ad meldense oppidum.xxu.¬
bilis chanericus theodeb̾ti conuiua uir sa¬
piens. consiliis regiis gratus. & nobilitatis sa¬
pientia uallatus is uirum dei miro gau¬
dio recepit: seq habere curam ey spopondit.
qualiter ad theodeberti accederet aulam:
ce ñ esse necesse alios comites ẽ regio latere
habere. Ad hoc enĩ alioꝵ differebat subsidi¬
um. ut uirum cdi secum qnͣdui ualeret tene.
ret: & eius doctrina sua domus nobilitaret᷑.
Benedixit gͦ uir d̃ĩ domũ eius. filiamq erꝰ
nomine burgundoforam: quã infra adoles¬
centie annos erat benedicens. eã dño uouit:
de qua postea in subsequentib narrabimꝰ
ꝑgressus inde uenit ad uillam qndã uulti¬
acum: que supra amnem mat̾nam sita est.
Ibi receptus est a quodam uiro authario
nõie: cuiꝰ coniunx aiga dicebatur. Eranit

Expanded text:
tantum fetorem astantibus dedit, ut sulphutantum fetorem astantibus dedit, ut sulphureos se crederent facilius tolerare odores. 50. Deinde ad Meldense oppidum propbilis Hagnericus Theodeberti conviva, vir sapiens, et consiliis regis gratus, et nobilitate ac sapientia vallatus erat. Is virum Dei miro gaudio recepit, seque habere curam ejus spopondit, qualiter ad Theodeberti accederet aulam, et non esse necesse alios comites e regio latere habere. Ad hoc enim aliorum differebat subsidium, ut vir Dei secum, quamdiu valeret, teneret et eius doctrina sua domus nobilitaretur. Benedixit ergo vir Dei domum eius, filiamque nomine Burgundofaram, quae infra infantiles annos erat, benedicens eam Domino vovit, de qua postea in subsequentibus narrabimus. Progressusque inde venit ad villam quamdam Wltiacum, quae supra amnem Maternam sita est. Ibi receptus est a quodam viro Authario nomine, cujus conjux Aiga dicebatur; erantque
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec egit apud clotharium uir di ut
sibi solamen largiret᷑: ut ꝑtheodeb̾ti re¬
gnum si ualeret. ad italiam alpium iuga tñ-¬
scendens ꝑueniret. Datis gͦ comitib qui eum
usq ad theodeb̾tum ꝑducerent: itinere arrep.¬
to ad parisius urbem ꝑuenit. Quo cũ uenisset.
occurrit ei homo in porta habens sp̃m immũ¬
dum. debachãs ac discerpens & garrulans: que¬
ruloq sciscitatur uirũ di affamine. qͥd his uir
dĩ agat in locis: raucoq anhelitu alonge uirũ
dĩ columbanum aduenire. dudum ĩa clami-¬
tabat. Quem cũ uidisset uir di ait. E gredere
pestifer egredere: nec corpora xp̃i lauacbro ablu¬
ta diu obsidere p̃sumas. Cede uirtuti dĩ: et
xp̃i nomine inuocato contremisce. S eũ dui se¬
uis atrisq uirib obstaret: uir di̾ manũ ori erꝰ
miecit linguãq attrectat. & uirtute c̃ imꝑat¬
ut egrediatur. Tunc horrida ui discerpens
hominẽ itaut uix nexibe teneretur: cũ uisce¬
rum motione ac uomitu multo ꝓgressus.

Expanded text:
ost haec coegit Chlotharium vir Dei ut sibi solamen largiretur, utque per Theodeberti regnum, si valeret, ad Italiam Alpium juga transcendens perveniret. Datis ergo comitibus qui eum usque ad Theodebertum perducerent, itinere arrepto ad Parisius urbem pervenit: quo cum venisset, occurrit ei homo in porta habens spiritum immundum, debacchans et discerpens et garrulans: queruloque sciscitatur virum Dei affamine: Quid his, vir Dei, agis in locis? raucoque anhelitu a longe virum Dei Columbanum advenire dudum jam clamitabat. Quem cum vir Dei vidisset ait: Egredere, pestifer, egredere, nec corpus Christi lavacro ablutum diu obsidere praesumas: cede virtuti Dei, et Christi nomine invocato, contremisce. Sed cum diu saevis atrisque viribus obstaret, vir Dei manum ori ejus injecit, linguamque obtrectat, in virtute Dei impeut egrediatur. Tunc horrida vi discerpens cum ut vix nexibus teneretur, cum viscerum motione ac vomitu multo progressus,
Abbreviated transcription (Latin):
diffidentem. fragilem audaciam subeunde
difficultatis sp̃c sci temptamine gr̃a cooꝑat̾te.
reflexit: ce caritati eoꝵ satisfacere studuimꝰ:
& hec ad laudem ce glam pii patris u̾batim

Expanded text:
diffidentem, fragili in audaciam subeundae difficultatis Spiritus sancti tentamine gratia cooperante reflexit, et charitati eorum satisfacere studuimus, et haec ad laudem et gloriam pii Patris verbatim
Abbreviated transcription (Latin):
huius testis tui. qui ꝓpt̾ nom̃ scm̃ tuũ pas¬
sus ẽ. quãqm sim indignus. nunqm tamen
ꝑlebis huius episcopatũ geram: s exul potiꝰ
ab hac ꝑuincia ꝓcul secedam: ubi ut dignũ
ẽ inter bestias moriar. Quid multa: Cepto
oꝑe ꝑsistens. cũ aduitores eius ꝑ diuersa eccłiȩ
loca tẽptando discurrerent. nullaq inue¬
niendi indicia capent: lenit̾ ille om̃s com
pescens. unũ eis locũ quo nulla eẽ suspicio
poterat. in posteriori eccłie parte. effodiendũ
designat. Tunc omium labore ibi conuerso:
libent̃ iussis obtemꝑant. Defossaq ĩã in altũ¬

Expanded text:
huius testis tui, qui propter nomen sanctum tuum pashuius testis tui, qui propter nomen sanctum tuum passus est, quamquam sim indignus, numquam tamen plebis huius episcopatum geram, sed exul potius ab hac provintia procul secedam, ubi ut dignum est inter bestias moriar'. Quid multa? Coepto opere persistens, cum adiutores eius per diversa ecclesiae loca temptando discurrerent nullamque inveniendi spem caperent, leniter ille omnes cpescens, unum eis locum, quo nulla esse suspicio poterat, in posteriore ecclesiae parte effodiendum designat. Tunc omnium labore ibi converso libenter jussis obtemperant, defossaque jam in altu
Abbreviated transcription (Latin):
longinquitate iam temporis consumpti.
atq nichilum in puluerem redacti
obicientes. conabantur eũ a cepto m̃tis ꝓpo¬
sito reuocare. Cumq ei istiusmodi impedi¬
menta a frĩb obicerentur: altius ille ingemiᷤ.¬
cens aiebat. Nolite: fr̃s queso: nolite impe.¬
dire deuotionem meã. Ilam ego eredo in
ereatorem meũ: qd̃ ñ me dignabit᷑ tantum
thesaurum. tantumq mͥ desideratũ frauda¬
re cõmertium. Tunc gͦ attentius ꝑsistens
leuauit triduanũ ieuinium: atq enixius
uouit ñ se prius qͥcqm alimonie. acceptu¬
rum: qm mereretur desideratũ ꝑciꝑe uotũ.
Tanta namq inerat ei fides. tanta q constan¬
tia: ut plerũq sic facienda p̾ueniret. tãqͣm
facta crederet: ce ñnunqm ita cũ d̃o qũead¬
mołu cũ terreno suo loqueret᷑ dño: & ꝓposi¬
tum quod ipse statuerat. in do̾ complere indu¬
bitanter se crederet. Unde etiã tunc cum
a multis dehortaret᷑ dicebat. Tu inqͥt dñe
quod nisi manifestatum ostenderis mͥ corpꝰ

Expanded text:
poris longinquitate iam temporis consumpti atque ad nihilum in pulverem redacti obicientes, conabantur eum a coepto mentis proposito revocare. Cumque ei istiusmodi inpedimenta a fratribus obicerentur, altius ille ingemescens aiebat: 'Nolite, fratres, quaeso, nolite inpediri devotioni meae; nam ego credo in creatorem meum, quod non me dignabitur tanto thesauro tantumque mihi desiderato fraudare'. Tunc ergo adtentius persistens levavit triduanum ieiunium, atque innixius vovit non se prius quicquam alimoniae accepturum, quam mereretur desideratum percipere votum. Tanta namque erat ei fides tantaque constantia, ut plerumque sic facienda praeveniret, tamquam iam facta crederet, et nonnumquam ita cum Deo quemadmodum cum terreno suo loqueretur domino ac propositum, quod ipse statueret, id Deo complere indubitanter crederet. Unde etiam cum a multis deortaretur, dicebat: 'Tu', inquid, quod nisi manifestatum ostenderis mihi corpus
Abbreviated transcription (Latin):
latur: ac de ꝓfunda tellure eleuatũ. reliqͥ¬
as sibi undecũq concupuit segregauit.
Dentes etiam ꝑlanguentiũ medela ex ma-¬
xilla abstulit: atq ex radice dentis gut-
psecutores corpori eiꝰ infixerant: ex cerebro
ceterisq artub abstractos sibi ꝑ reliquiis
sequestrauit. Capillos etiam puleherrimos:¬
in reliquiis separatos delegauit. Deinde
oloserico p̾ciosissimo obuolutũ cõꝑositũq
honestissimo corpꝰ: sũma cũ diligentia retro¬

Expanded text:
latur, ac de profunda tellure elevato, reliquilatur, ac de profunda tellure elevato, reliquias sibi undecumque concupivit segregavit, dentes etiam pro languentium medella ex maxilla sancta abstulit, atque in radice dentis gutta persecutores corpori infixerant, ex cerebro ceterisque artubus abstractos, sibi pro reliquiis sequestravit. Capillos etiam pulcherrimos reliquiis separatos delegavit. Deinde olosirico praetiosissimo obvolutum conpositumque honestissime corpus summa cum diligentia citr
Abbreviated transcription (Latin):
mũ cepisset fodere. mox repꝑit cumbũ
sane ueteranũ tegentem corpuis sactatũ
Tune gaudio magno reꝑletus cũ sarculo
quẽ mani gestabat. audacissime
ferisset sepulchri. confestim forato tiue. lo.
tanta odoris fraglantia cũ inm̃so lumine
ex eo manauit: ut etiã ipse sc̃s eligus ful¬
gore luminis odoreq menarrabili peulsus.
uix subsistere potuisset. Nam ce globe sꝑlen-¬
doris qui e tumulo icti ferientis ꝓcessit.
tantam uim sue claritatis sparsit: ut cun¬
ctoꝵ astantium obtutib ocłoꝵ retunsis.
partem maximã religionis illi in diei cla-¬
ritatem mutaret. Unde om̃s quos eadem
hora uigilare contigerat. quiq rei causã
ignorabant: magnũ quodd̃a datũ celitus
signũ estimabant. Erat autẽ transacta
media nox: &e nox quidem obscura ualde
&e caligosa. S ꝓcedente fulgore. quasi lux
diei ad tempus resplenduit: & in tẽpore
claritas recessit. Tunc gͦ sacro inuento cor¬
pore eligius. cũ gaudio lacrimabili exoscu¬

Expanded text:
mum coepisset, mox repperit cumbum sanae veterrimum, tegentem corpus sacratum. Tunc gaudio magno repletus, cum sarculo quem manu gestabat avidissime latus ferisset sepulchri, confestim forato tumulo, tanta odoris flagrantia cum inmenso lumine ex eo manavit, ut etiam ipse sanctus Eligius fulgore luminis odoreque inenarrabili perculsus vix subsistere potuisset. Nam et globus splendoris, qui ex tumulo ad ictum ferientis processit, tantam vim suae claritatis sparsit, ut, cunctorum adstantium obtutibus oculorum retunsis, partem maximam regionis illius in diei claritatem mutaret. Unde omnes, quos eadem hora vigilare contigerat, quique rei causam ignorabant, magnum quoddam datum caelitus signum aestimabant. Erat enim transacta media nox et nox quidem obscura valde et caligosa, sed procedente fulgore quasi lux diei ad tempus resplenduit et in tempore claritas recessit. Tunc ergo sacrum inventum corpus Eligius cum gaudio lacrimabili exoscu
Abbreviated transcription (Latin):
ti die in manib suis uermib ebullientib
miserabilit̾ expirauit. Ex quo facto tantus
timor adoleuit. in ppło: ut nullus deinceps
qmͣuis ꝓbabilis uite p̾ter eligium. huuꝰmodi
negocium auderet appetere. Eligius gͦ cura
pastorali suscepta: statim in exordio sue. or¬
dinationis cepit assiduare. erga locũ illũ.
Est enĩ haut ꝓcul ab urbe uiromandensi: in
eo scilicet loco. ubi quonda martyr ẽ fluuio ele¬
uatus. ab eusebia in monte. fuerat tumulat᷑ꝰ.
Eligius itaq diuino nutu instigatus uolue.¬
bat in animo. s ce libere. ꝓclamabat ppło: ñ
s ẽẽ potius in parte alterius. Cumq dui hu¬
iusmodi conditio mentẽ eiꝰ stimularet. ce¬
pit tandem sagaci inquisitione. ꝑ basilice
paiuim̃tum huc illueq tẽptare: sieubi sacra

Expanded text:
quoque die in manibus suis vermibus ebullientibus quoque die in manibus suis vermibus ebullientibus miserabiliter expiravit: ex quo facto tantus timor adolevit in populo, ut nullus deinceps quamvis probabilis vitae praeter Eligium hujusmodi negotium auderet appetere. Eligius ergo cura pastorali suscepta, statim in exordio suae ordinationis coepit assiduare erga locum illum: est enim haud procul ab urbe Vermandensi, in eo scilicet loco ubi quondam martyr ex fluvio elevatus ab Eusebia in monte fuerat tumulatus. Eligius itaque divino nutu instigatus volvebat in animo, sed et libere proclamabat populo non populus, sed esse potius in parte ulterius. Cumque diu hujusmodi conditio mentem ejus stimularet, coepit tandem sagaci inquisitione per basilicae pavimentum huc illucque tentare sicubi sacra
Abbreviated transcription (Latin):
derent᷑. Si quidem ñ nulla uenerabant᷑ ꝑeiꝰ
a ppło in loe s quib ñ erant: & tam̃ ꝗ iom
loco certius humata regerent᷑ ꝓrse ⁊igno¬
Ex quib primũ ae stunimũ scm̃ martixẽ.
quintint̃i in pͥncipio episeoꝑatꝰ sui: grandi
instantia. quasi rumulũ quoq celatũ ꝓmo¬
uit palam in publicũ. Deniq priusqͣm eli¬
gius eiusdẽ. loci datus eẽt ep̃c. extitit qͥcda
uir imꝑb uocabulo maurinus. ut iudeba¬
tur ppłis habitit religiosus: cantor etiã in
regis palatio laudatusͥ atq ex hoc ut eius
docuit exitus. m̃te tumidus. corde. ꝓteruus.
atq actione dissipatus. Qui audacia sue¬
p̾sumptionis deceptus: cepit uerbis extol¬
lere: a se corpus martyris quintini ae inqͥri
posse &e inueniri. S ut eius ꝑteruiam aliqͣn¬
do ae eligii merita demũ dñs declararet:
mox ut t̾ram sarculo cauare cepit: manu¬
brium fossorii manib eius inhesit. Sicq
miser opus p̃sumptum relinquens: sequen

Expanded text:
derentur: siquidem nonnulla venerabantur prius a populo in locis quibus non erant, et tamen quo in loco certius humata tegerentur, prorsus ignoex quibus primum ac summum sanctum martyrem Quintinum in principio episcopatus sui grandi instantia quae itum, olim quoque celatum, promovit palam in publicum. Denique priusquam Eligius ejusdem loci datus esset episcopus, exstitit quidam vir improbus, vocabulo Maurinus, ut videbatur populis habitu religiosus, cantor in regis palatio laudatus, atque ex hoc, ut rei docuit exitus, mente tumidus, corde protervus, atque actione dissipatus, qui audacia praesumptionis suae deceptus, coepit verbis extollere a se corpus martyris Quintini et inquiri posse et inveniri; sed ut et ejus proterviam illico et Eligii merita demum Dominus declararet, mox ut terram sarculo scabere coepit, manubrium fossorii manibus ejus inhaesit, sicque miser opus praesumptum relinquens, sequenti
Abbreviated transcription (Latin):
tium molib. redditur mare tranquillissimũ.
Mirantur gͦ om̃s morti iam dediti. fluctuũ
pacem: & ꝓtinus data serenitate redduntur
litori: quod nullus ambigat beati uiri aduen¬
tu. hanc tempestatem fuisse seclatam. Tunc om̃s
incommune dño grãs referunt: quod eos ꝑ in¬
uocationem antistitis sui. dignatus sit de hoc
ꝑiculo liberare.
uius tempore: quida de cameracensi pa¬
go reliquias beati martini expetiit. Qͥbe¬
cum iam uesꝑe acceptis. tũ p̾allendo ꝑficisceret᷑.¬
& dum ligerim. fluuium transiret: ce sero fa¬
ctum eẽt. subito contenebratũ ẽ celũ: & ecce
fulgura & tonitrua magna descendunt. Dũ
hȩc agerentur: duȩ pueroꝵ lancee emissas flã¬
meas pharos. lumen euntib p̃buerunt. Ibant.¬
q fulgorantes haste. ñ minus miraculi qm
beneficii uiatoribe p̃ferentes: uirtutẽq beati
antistitis ostendentes. xxii.

Expanded text:
tium molibus, redditur mare tranquillum. tium molibus, redditur mare tranquillum. Mirantur omnes morti jam dediti fluctuum pacem, et protinus data serenitate redduntur in littore. Quod nullus ambigat, beati viri adtu hanc tempestatem fuisse sedatam. Tunc omnes in commune Domino gratias referunt, quod eos per invocationem antestitis sui dignatus sit de hoc periculo liberare. 10. Huius temporis quidam de Camaracinse reliquias beati Martini expetiit. Quas iam vespere acceptas, cum psallendo proficisceret, et dum Ligerem fluvium transit, sero factum esset, subito contenebratum est caelum, et ecce fulgora ac tonitrua magna descendebant. Dum haec agerentur, duae puerorum lanceae, emissas flammeas pharos, lumen euntibus praebuerunt. Ibantque fulgorantes hastae, non minus miraculi quam beneficii viatoribus praeferentes virtutemque beati antestitis ostendentes. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
subito adueniente cum uiolentia uenti nim¬
bo teterrimo. mare placidum commouetur
impulsu flaminis:. nauis undarũ mole tur-
si montis dependent: hi aꝑtis undis in ima
dehiscunt. S nec antemna residet: quȩ cȩ-
lestis regis signaculũ p̃ferebat. Tc̃ resolutis
timore membris. & om̃ib sine spe uite iam
mori paratis: ꝓsternitur senior in oratione
cum lacrimis: ce geminas tendens palmas
ad astra. beati martini auxiliũ p̾cabatur:
& ut sibi dignaretur adẽe uelocit̃ ꝓclama¬
bat. Inus autẽ ex ꝑfidis dicit. Martinꝰ
ille quẽ inuocas. iam te dereliquit: nec tͥ
hanc uocem ab insidiatore fuisse platã.
ut beatũ sacerdotem ab oratione turbarce.
Se ille. hoc iaculum ficłi lorica repellens:
magis ac magis sc̃i uiri p̾sidium flagitabat:
simulq cohortans ut om̃s orarent. Cũ hec
agerentur. subito suꝑuenit odor suauissimꝰ
quasi balsamũ in naui: tanqm si cũ thuri¬
bulo aliquis circiuret: odor thimiamatis

Expanded text:
subito adveniente cum violentia venti nimsubito adveniente cum violentia venti nimbo teterrimo, mare placidum commovetur impulsu flaminis, navisque undarum mole turbaaquosi dependent, hi apertis undis in ima debiscunt: sed nec antenna residet, quae beatae crucis signaculum praeferebat. Tunc resolutis timore membris, et omnibus sine spe vitae jam mori paratis, prosternitur senior in oratione cum lacrymis, et geminas tendens palmas ad astra, beati Martini auxilium precabatur, et ut sibi dignaretur adesse velociter proclamat. Unus autem ex perfidis dixit: Martinus ille, quem invocas, jam te dereliquit, nec tibhanc vocem ab insidiatore fuisse prolatam, ut beatum sacerdotem ab oratione turbaret. Sed ille hoc jaculum fidei lorica repellens, magis ac magis sancti viri praesidium flagitabat, simulque cohortabatur, ut omnes orarent. Cumque haec agerentur, subito supervenit odor suavissimus quasi balsamum in navi, et tanquam si cum thuribulo aliquis circuiret, odor thimiamatis
Abbreviated transcription (Latin):
ulier queda nomine. chainemunda¬
ocłoꝵ luce priuata. nesciens uisu ui¬
am tenere. nisi alio ducente: deuota ualde.
scĩ martini antistitis. Erat autẽ ut diximꝰ
b plena. Obsederat enĩ mñbra omĩa er pu¬
tredo cũ pustulis: &e erat mitabilis facie. &
horribilis ad uidencdũ: ut tanqm lepsa a¬
ppło putaret᷑. Cũ ꝙ palpando diehe singuls
ad edem głosi p̃sulis cursitaretꝰ. post tres
fere annos stante ea ante sepulchrũ. aꝑti
sunt ocłi eius ita ut cuncta clare ꝓspiceret:
ammotoq om̃i languore membroꝵ siccato
humore. qui fluebat. e corpore. noua cute
suꝑueniente. taliter ẽ pͥstinȩ reddita sanita-¬
tr᷑ ut nec inditium qͥdem infirmitatis in eiꝰ
corpore resedisset. Quȩ multos in posterum
uuens annos. grãs om̃ipotenti do refere-¬
bat assidue: quod eam ꝑbeatũ confessorem
suũ sic instaurasset incolumem. .xx.
Cum beatuis baudenus ep̃c turonice ciuita-¬
tis. in uillam nauigio subuehente transiret:

Expanded text:
ulier quaedam nomine Chainemundaoculorum luce privata, nesciens visu tenere viam nisi alio ducente, devota valde eeati Martini antestitis. Erat autem non solum,bus plena. Obsederat enim omnia membra eius putredo cum pustulis, et erat miserabili facie et horribilis ad videndupopulo. Cumque palpando diebus singulis ad aedem gloriosi Praesulis cursitaret, post tres fere annos, stante ea ante sepulcrum, aperti sunt oculi ejus, ita ut cuncta clare prospiceret. Amotoque omni languore membrorum, atque siccato humore qui fluebat a corpore, nova cute superveniente, taliter est 1011 pristinae reddita sanitati, ut nec indicium quidem infirmitatis in ejus corpore resedisset. Quae multos in posterum vivens annos, gratias omnipotenti Deo referebat assidue, quod eam per beatum Confessorem suum sic instaurasset incolumem. CAPUTCum beatus Baudinus episcopus Turonicae civitatis in villam navigio subvehente transiret,
Abbreviated transcription (Latin):
sa uice qui uenerant ut timerentur: timere.
ceꝑunt. & cursu uelocissimo fugere. S ego non
re nos satiare: potũ eis offerre p̃cipio: qui ne¬
quaqm expectantes q ĩtum poterant fugie¬
bant: crederes eos fustib agi. aut. inuitos con¬
tra possibilitatem caballoꝵ suoꝵ currere eogr:
& sic tribuente dño. iuuante patrono. ubi di¬
rigebamur aduenimus. De quantis me tͥbu-¬
lationib & erumnis eripuit: in quantis mͥ
necessitatib sua pietas astitit: uel qnͣtas in me
amaritudines sua uirtute. compescuit: ñ di-¬
cam ad scribendum. s etiam ad referendum
perlongum est.

Expanded text:
sa vice qui venerant ut timerentur, timere sa vice qui venerant ut timerentur, timere coeperunt, et cursu velocissimo fugere. Sed ego non re satiari , potum eis offerri praecipio. Qui nequaquam exspectantes, quantum poterant, fugiebant. Crederes eos fustibus agi, aut invitos contra possibilitatem caballorum suorum currere cogi; et sic, tribuente Domino, et juvante patrono, quo dirigebamus advenimus. De quantis me tribulationibus et aerumnis eripuit, in quantis mihi necessitatibus sua pietas astitit, vel quantas in me amaritudines sua virtute compescuit, non dicam ad scribendum, sed etiam ad referendum perlongum est.
Abbreviated transcription (Latin):
retur deteruis: uidit in uisu noctis ꝑsonã
t̾ribilem dicentem sibi. Cur sic recũ agitur⁊
Qui ait. Ignoro ꝓrsus unde hoc uenerit. Di¬
cit ei ꝑsona. Lignũ quod de lectulo domn
martini tulisti. negligenter tecũ hic retineͤ.¬
& ido hec incurristi. Ex uade defer illud
nunc gregorio diacono: & ipse id secũ reti-¬
neat. At ille nichil moratus: mͥ exhibuit.
Quod ego cũ summa ueneratione & colle¬
ctum loco digno reposui: & sic omĩs familia
in domo eius sanata ẽ: ita ut nemo ibidem
deinceps aliquid mali ꝑferret. xluii¬
actum ẽ autẽ quoda tempore: ut ui¬
sitationis studio ad uenerabiłe matr̃e
meã. in burgundiam ambularem. Cũ autẽ¬
siluas illas que trans berberem fluuium
site. sunt p̾terirem: latrones ineurrimus.
Qui circumdantes nos: uolebant spoliare &
int̾ficere. Tunc ego ad consueta auxilia con
mn ꝓtinus dignanter assistens. ita eos cont̾-¬
ruit: ut. nichil contra nos agere possent. S uer¬

Expanded text:
retur deterius, vidit in visu noctis personam retur deterius, vidit in visu noctis personam terribilem, dicentem sibi: Cur sic tecum agitur? Qui ait: Ignoro prorsus unde hoc evenerit. Dicit ei persona. Lignum, quod de lectulo domnMartini tulisti, neglegenter tecum hoc retenis, ideo haec incurristi. Sed vade nunc, defer eum Gregorio diacono, et ipse eum secum reteneat'. At ille nihil moratus mihi exhibuit. Quod ego cum summa veneratione collectum loco digno reposui. Et sic omnis familia in domo eius sanata est, ita ut nemo ibidem deinceps aliquid mali perferret. 36. Factum est autem quodam tempore, ut visitationis studio ad venerabilem matrem measilvas illas quae trans Berberem fluvium sitae sunt praeterirem, latrones incurrimus. Qui circumdantes nos, volebant spoliare et interficere. Tunc ego ad auxilia consitabam. Quod mihi protinus dignanter assistens, ita eos conterruit, ut nihil contra nos agere possent. Sed ver
Abbreviated transcription (Latin):
os uͭ reu̾tentes: tres cereolos ꝑ benedich¬
one beati sepulchri portauimus. De qua cera
qmͣ multe uirtutes facte sunt suꝑ frigoriti¬
cis. & aliis infirmis longum ẽ enarrare: s
unũ ẽ multis miracułu ꝓferam. Agrũ quen¬
dam possessionis nr̃e: grando annis singulis
uastare consueuerat. Et tam grauit̾ seuiebat.
ut nichil ibidem cũ uenisset relinqueret.
Tunc gͦ in uineis illis arborem uña q̃ erat.
excelsior cȩteris eligens: de sc̃a cera suꝑ eã posui.
Post illam aut̃ẽ diem usq in p̾sens tempus.
nunqm ibidem tempestas cecidit. ẜ ueniens
locũ illum tanqͣm timens p̃teriit. xlui.¬
ide commonente. quicda ex nrĩs. lignum
uenerabile de cancello lectuli. qd̃ ẽ ad
monasteriũ scĩ martini. me nesciente detule¬
bat. S credo ñ sic honorabatur aut dilige¬
batur ut se deciierat: cepit familia ei gra¬
uiter egrotare. Et cum penitꝰ nesciret᷑ quid
hoc eẽt: nec emendaret᷑ aliquid. s cotidie age¬

Expanded text:
o revertentes tres cereolos pro benedictione beati sepulcri 1031 portavimus: de qua cera quam multae virtutes factae sunt super frigoriticis et aliis infirmis, longum est enarrare. Sed unum e multis miraculum proferam. Agrum quemdam possessionis nostrae grando annis singulis vastare consueverat, et tam graviter saeviebat, ut nihil ibidem cum venisset relinqueret. Tunc ego in vineis illis arborem unam, quae erat excelsior caeteris, eligens, de sancta cera super eam posui. Post illam autem diem usque in praesens tempus nunquam ibidem tempestas cecidit, sed veniens, locum illum tanquam timens praeteriit. ide commonente, quidam ex nostris lignum venerabile de cancello lectuli, quod est ad monasterium sancti Domni, me nesciente, detulebat. Sed, credo, quia non sic honorabatur, aut diligebatur, ut sibi decuerat, coepit familia ejus graviter aegrotare. Et cum penitus nesciretur quid hoc esset, nec emendaretur aliquid, sed quotidie age
Abbreviated transcription (Latin):
pore. uentris do¬
lorem incurri: et
licet ñ usquequaq
dabat solutionẽ:
tam̃ doloris malu
in illis interaneo¬
rum flexuosis re
Adhibui fateor sepius balneas: attꝑ res cali¬
das suꝑ ipsas alui torturas ligari faciebam:
s nichil mederi poterant infirmitati.
Sexta etenim dies illuxerat: qd̃ magis
ac magis dolor inualescebat. Tunc mͥue.
nit in memoriam. me ante paucos an¬
nos sicut in libro sccło huius oꝑis continẽ¬
tur scriptum: ab hoc dolore sc̃i uirtute fu¬
isse sanatum. Accessi temerarius ad locũ
sepulchri: ꝑiectusq solo orationem fucdi:
sanus abscessi.

Expanded text:
pore ventris dolorem incurri. Et licet non usquequaque dabat solutionem, tamen doloris malum in illis intraneorum flexuosis recessibus vagabatur. Adhibui, fateor, saepius balneas, atque res calisuper ipsas alvi torturas ligari faciebam, sed nihil mederi poterant infirmitati. Sexta etenim dies illuxerat, quod magis ac magis dolor invalescebat, cum mihi venit in memoriam, ante paucos annos, sicut in libro secundo hujus operis continetur scriptum , me ab hoc dolore Sancti virtute fuisse sanatum. Accessi temerarius ad locum sepulcri, projectusque solo orationem fudi, sanus abscessi.
Abbreviated transcription (Latin):
rata si fuero. scoꝵ uestigiis ad herebo: & cu¬
ras eoꝵ sollicite exercebo ut ceꝑam. Uale
uir cdi: ac mem̃to mei. Cum hanc epłam le-¬
gisset grisogonus: oratione facta eũ multis
confessorib ita rescͥpsit. Grisogonus anasta-¬
di. cito suꝑ undas cleambulans xp̃c adueni
et: & diaboli adu̾sum te flantẽ sp̃m uno
iussionis sue sermone compescet. Pacienter¬
gͦ & quasi in medio mari posita.crede ad
te. xp̃m ẽẽ uenturũ: & ad temet ipsam con.¬
uersa. exclama cũ ꝑpħa dicens. Quare tͥstis
es anima mea: & quare conturbas me. Sꝑa
in dm qm̃ adhuc confitebor illi: salutare

Expanded text:
rata fuero, sanctorum vestigiis adhaerebo, et curas omnium sollicite exercebo, ut coeperam. Vale, vir Dei, et memento mei. » Cum hanc epistolam legisset Chrysogonus, oratione facta cum multis confessoribus, ita rescripsit: « Fluctuantdi, cito super undas deambulans Christus adveniet, et diaboli adversum te flantem spiritum uno jussionis suae sermone compescet. Patienter, et quasi in medio mari posita, crede ad te Christum esse venturum, et ad temetipsam conversa, exclama cum propheta, dicens: Quare tristis es anima mea, et quare conturbas me? Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor il
Abbreviated transcription (Latin):
tura dicente. Maledictus homo qui spem
suam ponit in homine: &e benȩdictꝰ homo.
qui spem suã ponit indm̃. Caue fornit̃ ui¬
gilanter strenue uniu̾sa peccata: & ado
solo quere solaciũ. cui uissa conseruas.
quasi post noctis tenebras floridũ diei lum̃
aspicies. atq ut post glaciale frigꝰ hyemis
transeuntis. aurea tͥ tempora &e serena succe.
p̃beas tẽporalem lȩticiam. ꝑ quam sine dubio
consequaris et̃nam. Uale in dño: & ora ꝑme.

Expanded text:
homo qui spem suam ponit in homine; et benedictus homo qui spem suam ponit in Deo . Cave fortiter, vigilanter, strenue universa peccata, et a Deo solo quaere solatium, cujus jussa conservas. et quasi post noctis tenebras floridum dies lumen aspicies; atque post glaciale frigus hyemis transeuntis, aurea tibi tempora et serena succedepraebeas temporalem laetitiam, per quam sine dubio consequeris aeternam. Vale in Domino, et ora pro me.
Abbreviated transcription (Latin):
estimans se in ipsa tͥbulatione deficere:
epłam. Confessori xp̃i grisogono. anasta¬
sia. finis uenit corporis. memento mei:
ut egredientem animã meã ille suscipi¬
at. ꝓ cuius amore ista sustineo:que ex ore
nebre p̃cedant: sic etiam post infirmita¬
tem salus reuertitur: & uita post mortẽ
ꝓmittitur. Uno fine clauduntur & adu̾¬
sa huius mundi &e ꝓsꝑa: ne uel tristibus
desꝑatio uel letis elatio dominet᷑. Unũ
brosi equoris concito cursu fluctus illese
p̃tereunt: quoꝵdã uͦ fragilis iunctura
lignoꝵ. etiam in tranqͥllo uicinũ morti con¬
ficiunt cursũ. ꝑpe ẽ enim ut ꝑeant: qui ñ
cogitant ut ad salutis portũ aitingant.
Tu autẽ oxpi irrep̃hensibilis famula. cru¬
cis xp̃i tropheum tota m̃te constringe:
& te ipsam ad opus dni p̃para: in qͦ ius
desideriis dũ parueris. cum martyrii

Expanded text:
aestimans se in ipsa tribulatione deficere, et confessori Christi Chrysogono, Anastasia. Finis venit corporis; memento mei, ut egredientem animam meam ipse suscipiat pro cujus amore ista sustineo, quae ex ornebrae antecedant. Sic etiam post infirmitatem salus revertitur, et vita post mortem promittitur. Uno fine concluduntur et adversa hujus mundi, et prospera, ne vel tristibus desperatio, vel laetis elatio dominetur. Unumbrosi aequoris concitatos fluctus illaesae praetereunt. Quorumdam vero fragili junctura lignorum etiam in tranquillo vicinum morti conficiunt cursum. Prope est enim ut pereant qui non cogitant qualiter ad salutis portum pertingant. Tu autem, o Christi irreprehensibilis famula, crucis Christi tropaei in tota mente consurge, et teipsam ad opus Dei praepara. In quo ejus desideriis dum parueris, cum martyrii
Abbreviated transcription (Latin):
gono: anastasia. Licet pat̃ meus cultor fui̾t
ydoloꝵ: mat̃ tam̃ fausta. xp̃ianissima semꝑ ui¬
xisse ꝓbatur ce casta. Hec me int̃ ipsa cuna-¬
bula fecit fieri xp̃ianam. Post cuiꝰ excessum
sacrilegi iugum mariti suscepi: cui dõ mise.¬
rante thorum mentita infirmitate declinais.
a. Cum iste patrimoniũ meũ ex quo illustrat᷑.
cũ inlignis ac turpib ydolatris exhauriat:
me quoq ueluti magam atq sacrilegã cu¬
stodie tam grauissime mancipauit: ut uitã
corporałe me amittere suspicer. Dicħ eñĩ suꝑ¬
est: nisi ut amisso spũ morti succumbã. In
quod opes mes quas ego om̃s exasse dõ uoue¬
ram. alienis a do & turpib inserunt᷑. Et iccco
dep̃cor te homo cdi. ut instanter dñm dep̃ceris.
ut ad fidem suã uenturũ si p̃uidet publium
sinat uiuere: aut si p̃uidet eum in hac indig¬
nitatis ꝑu̾sitate mansurũ. iubeat. eũ dare locũ
sius cultorib. Melius ẽ enĩ ei exalare spm̃. qͣm

Expanded text:
gono, Anastasia. Licet pater meus cultor fuerit idolorum, mater tamen Fausta Christianissima semper vixisse probatur et casta. Haec me inter ipsa cunabula fecit fieri Christianam. Post cujus excessum sacrilegi jugum mariti suscepi. Cujus, Deo miserante, thorum mentita infirmitate declinans, a. Cum iste patrimonium meum, ex quo illustratur, cum indignis et turpibus idololatris exhauriat, me quoque veluti magnam atque sacrilegam custodiae tam gravissimae mancipavit, ut vitam me corporalem amittere suspicer. Nihil enim superest, nisi ut, emisso spiritu, succumbam; in quod opes meae, quas ego ex asse Deo voveram, alienis a Deo et turpibus inserviunt. Et idcirco deprecor te, homo Dei, ut instanter Dominum depreceris, ut aut, ad fidem suam venturum si praevidet Publium, sinat vivere; aut, si praevidet eum in hac incredulitatis perversitate mansurum, jubeat eum dare locum suis cultoribus. Melius est enim ei exhala
Abbreviated transcription (Latin):
uidebantur. solebat flere peccatis: qͥ remotũ
& quietum uenenatis linguis. & inꝑeo ore
carpebant. Et uere ñnullos ex ꝑti sumis inu¬
dos uirtutib uiteq eius: qui in illo oclerant
quod in se: non uidebant: & quod imitari
non ualebant. Atq hoc nefas est dolendu
& ingemiscendum: ñ alii fuere insectatores
eius licet pauci admodũ. non alii tam̃ qmͣ
ep̃i ferebantur. Hec uͦ quẽqmͣ nominari ne¬
cesse ẽ. Licet nosmet ipsos pleriq circum¬
latrent: sufficit ut siquis ex his hec lege¬
rit & agnouerit. erubescat. Nam si irascit᷑
de seipso fatebitur dictum: cũ fortasse nos de
aliis senserimus. Non refugimus autẽ ut si
qui eiusmodi sunt: nos quoq cũ tali uiro
oderint. Illud facile confido: omib scĩs opꝰ¬
culum istud gratũ fore. De cetero siquis hec
infideliter legerit: ipse peccabit. Ego mͥ con¬
scius sum. me rerum fide & amore. xp̃i im-¬
pulsum ut scriberem: manifesta exposuis:¬

Expanded text:
atores uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum atores uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuis
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa maiora in martino sunt: qũa ut u̾bis
concipi queant. Nunqm hora ulla momen¬
tumq p̃terũt. qd̾ ñ aut orationi incũberet.
aut insisteret. lectioni: qmqm̃ etiam int̾le¬
gendum. aut siquid aliud forte. gerebat.
nunqm̃ animũ ab oratione laxabat. Dimi¬
rum ut fabris ferrariis moris ẽ. qui inter
oꝑandum ꝓ quodã laboris leuamine ineu-¬
dem suam feriunt: ita martinus etiã dum
aliud agere uideretur. semꝑ orabat. Oue
re beatus in quo dolus ñ fuit: neminẽ iu¬
dicans. neminẽ damnans: nulli malũ pro
malo redclens. Tantã quippe adu̾sum om̃s
iniurias patientiam assumpserat: ut cũ
eẽt summnus sacerdos. impune etiã ab infi¬
mis clericis lederetur: nec ꝓpt̃ id eos aut.
loco unqm amouerit: aut a sua qntum in
ipso fuit caritate reppulerit. Nemo unqͣm
uidit illum iratum: nemo cõmotum: nemo
p̃ferens: extra naturam hominis uidebat᷑.
corde nisi pietas: nisi pax. nisi misccdia inerat.

Expanded text:
omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemo commotum, nemo praeferens extra naturam hominis uidebatur. in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat.