comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr sibille noĩe inscribunt¬
ueluti uniꝰ ẽe creduntur.
sũtq ꝯfusi nec discerni⁊
ac suũ cuiq assignari põt.
nisi enthee que et nomen
suũ uerũ carmini ĩ seruit
et Eritheã se nominat ubi
p̾locita ẽ cũ ẽet orta babi¬
lone s et nos ꝯfuse sibilla
dicemꝰ si cubi testimonii
eaꝵ fuerit abutendñ. Oẽs
brior int̾ ceteras ac nobi¬
lior habetur. Siquidem
fenestella diligentissimꝰ
scriptor de quindec̃i uiris
dicens: ait restituto capi¬
tolio retulisse ad senatum
S. curionẽ ꝯsulẽ ut legati
eritran̾ mitrerent᷑ qui car¬
mina sibille ꝯquisita romã
deportarent.Itaq missos
ẽẽ .p. gabiniũ .i. octatili¬
um.I. ualeriũ: qui desc̾p¬
tos a pͥuatis u̾sus circa mil¬
le romã teportarunt ide

Expanded text:
quia Sibyllae nomine inscribuntquia Sibyllae nomine inscribuntur, unius esse creduntur; suntque confusi, nec discerni ac suum cuique assignari potest: nisi Eruthraeae, quae et nomen suum verum carmini inseruit, et Erythraeam se nominatum iri praelocuta est, cum esset orta Babylone: sed et nos confuse Sibyllam dicemus, sicubi testimoniis earum fuerit abutendum. Omnesbrior inter caeteras ac nobilior habetur: siquidem Fenestella, diligentissimus Scriptor de quindecim viris dicens, ait, restituto Capitolio, retulisse ad Senatum C. Curionem Cos. ut legati Erythras mitterentur, qui carmina Sibyllae conquisita Romam deportarent; itaque missos esse P. Gabinium, M. Otacilium, L. Valerium, qui descriptos a privatis versus circa mille Romam deportarunt. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
multo magis ĩ sanire mnu¬
lierẽ putanisse. que tenuo
trib aliis exustis cũ in eodẽ
p̾̃tio ꝑseueraret: motũ esse
regẽ ac resrouos trecentis
aureis emisse quoꝵ postea
nus sit auctus capitolio re¬
fecto. quod ex om̃ib ciuita¬
tib ⁊ it̾alicis et grecis p̾ci¬
pueq eritriis coacti allatiq
sunt romã. cuiꝰcuiq sibille
nomine fuerint. Octauã
Elles pontina in agro tro¬
iauonatã uico marmesso
circa oppidũ gergitiũ quã
scribit Eraclitus ponticus.
solonicus et ciri fuisse tem¬
porib. Nonã phrigia. que
uaticinata sit ancire. De¬
cimã tyburtẽ noĩe albime¬
am. que tiburi colit᷑ ut dea
iuxta ripas amnis auieniᷤ
manu librũ cuiꝰ sortes sena
tus ĩ capitoliũ abstulerit.
Harũ oĩum sibillaꝵ carmi¬
na et ferintur et habentur.
p̃t̾quã cymee ciuꝰ libri a ro¬
manis occultant᷑. nec eos
ab ullo nisi a quindecĩuinꝰ
ĩspici fas habent et sunt sĩ¬
gulaꝵ singuli libri quos

Expanded text:
multo magis insanire mumulto magis insanire mulierem putauisse; quae denuo tribus aliis exustis cum in eodem pretio perseueraret, motum esse regem ac residuos trecentis aureis emisse; quorum postea numerus sit auctus, Capitolio refecto, quod ex omnibus ciuitatibus et Italicis et Graecis praecipueque Erythraeis coacti adlatique sunt Romam cuiuscumque Sibyllae nomine fuerunt; octauam Hellespontiam in agro Troiano natam, uico Marmesso circa oppidum Gergithium, quam scribat Heraclides Ponticus Solonis et Cyri fuisse temporibus; nonam Phrygiam, quae uaticinata sit Ancyrae; decimam Tiburtem nomine Albuneam, quae Tiburi colatur ut dea iuxta ripas amnis Anienis, manu librum. tus in Capitolium transtulerit. Harum omnium Sibyllarum carmina et feruntur et habentur, praeterquam Cumaeae, cujus libri a Romanis occuluntur, nec eos ab ullo, nisi a quindecim viris inspici fas habent. Et sunt singularum singuli libri: qui
Abbreviated transcription (Latin):
donis scripsit. Secundã li¬
bis am cuiꝰ meminerit Eu¬
ripites in lamie ꝓlogo. Ter¬
tiam delphicã de qua Cri¬
sippus loquatur ĩeo libro quẽ¬
quẽ de diuinatione cõposuit.
Quarta cynicam in italia.
quã neuius in libri belli
punici.piso in annalibus
nominet. Quintã Erithe¬
am.quã apollotorus erithe¬
us affirmat suã fuisse ciuẽ
cãq greci yliũ petentib ua¬
ticiatã et ꝑiturã ẽẽ troiã.
et homerũ m̃datia scriptu¬
rũ. Sextã samia de quasc¬
bit E racorthenes in anti¬
quis annalib samioru.
repperisse sescriptũ. Septinã
cumanã noĩe amalthean.
que ab aliis erofile uł demo¬
phile nominef eãq nouez
libros attulisse ad regẽ tar¬
quiniũ priscũ ac ꝓhis trecẽ¬
tos philippeos postulasse. re¬
gẽq asꝑuatũ p̃ti magnitu¬
dinẽ derisisse mulieris insa¬
niã Illã in ꝯspectu regis tres
cõbussisse ac ꝓ reliquis idẽ
p̾̃ciũ poposcisse. Tarquiniũ

Expanded text:
donis scripsit; secundam Lidonis scripsit; secundam Libyssam, cuius meminerit Euripides in Lamiae prologo; tertiam Delphida, de qua Chrysippus loquatur in eo libro quem de diuinatione conposuit; quartam Cimmeriam in Italia, quam Naeuius in libris belli Punici, Piso in annalibus nominet; quintam Erythraeam, quam Apollodorus Erythraeus adfirmet suam fuisse ciuem eamque Grais Ilium petentibus uaticinatam et perituram esse Troiam et Homerum mendacia scripturum; sextam Samiam, de qua scribat Eratosthenes in antiquis annalibus Samiorum repperisse so scriptum; septimam Cumanam nomine Amaltheam, quae ab aliis Herophile uel Demophile nominetur, eamque nouem libros attulisse ad regem Tarquinium Priscum ac pro iis trecentos philippeos postulasse regemque aspernatum pretii magnitudinem derisisse mulieris insaniam; illam in conspectu regis tris combussisse ac pro reliquis idem pretium poposcisse; Tarquinium
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ nomĩ est qr solus ẽ nec o¬
pus ẽ ꝓprio uocabulo nisi
cũ discrim̃ exigit multitu¬
do. ut iniã quãq ꝑsonam
sua nota et appellatione de¬
signes. Deo aut qr sẽꝑ unꝰ
minib testimonia quest̃
multa cerciora ꝓferãs Naz
fortasse hic ꝯtra quos agi¬
mus nec poetis putent esse
credendũ tanqua uana fin¬
gentib. Nec phyloiophae
quod errare potuerint. ꝗa
et ip̃i hoĩes fuerint. Uarro
quo neino uinquã doctior
ne apiro grecos quitẽ uixit
ĩlibris rerũ diumaꝵ quos
ad cesarẽ pontificẽ maxi¬
mũscripsit cũ de quĩdecĩ¬
uiris loqueret᷑. Sibillinos
libros ait nõ fuisse unius
sibille sed appellari umo no¬
mine sibillinos qd omnes
femine uates sibille sint
a ueterib nuncupate uł ab
Itaq sibillã dictã ẽẽ quasi
theobulen. Ceterũ sibillas
decẽ nũo fuisse easq om̃es
enũauit sub auctorib qui
de singulis scriptitauerunt.
Primã fuisse depsis. cuius
m̃tionẽ fecerit Nicanor qui
res gestas alexaidri mace¬

Expanded text:
non est, quia solus est, nec opus est proprio uocabulo, nisi cum discrimen exigit multitudo, ut unam quamque personam sua nota et appellatione designes. deo autem, quia sempminibus testimonia quae sunt multo certiora proferre. nam fortasse ii contra quos agimus nec poetis putent esse credendum tamquam uana fingentibus nec philosophis, quod errare potuerint, quia et ipsi homines fuerint. M. Varro, quo nemo umquam doctior ne apud Graecos quidem uixit, in libris rerum diuinarum quos ad C. Caesarem pontificem maximum scripsit, cum de quindecimuiris loqueretur, Sibyllinos libros ait non fuisse unius Sibyllae, sed appellari uno nomine Sibyllinos, quod omnes feminae uates Sibyllae sint a ueteribus nuncupatae uel ab itaque Sibyllam dictam esse quasi θεοβούλην. ceterum Sibyllas decem numero fuisse, easque omnes enumerauit sub auctoribus qui de singulis scriptitauerint. primam fuisse de Persis, cuius mentionem fecerit Nicanor, qui res gestas Alexandri Mace
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ alia sibilla quecũq ẽ cũ
ꝑferre se adhomines uocẽ di¬
nunc testanonia ceteraꝵ nisi
et hec sufficerent et illa opor¬
timiorib locis reẜuarẽ. s cũ
defendamꝰ causã ueritatis a¬
piro eos qui aberrantes aue¬
ritate falsis religionib ẜiĩt
qd̾ genus ꝓbationis adi̾isus

Expanded text:
Item alia Sibilla, quecumque est, cum perferre se ad homines vocem dinunc testimonia caeterarum, nisi et haec sufficerent, et illa opportunioribus locis reservarem. Sed cum defendamus causam veritatis apud eos, qui aberrantes a veritate falsis religionibus serviunt, quod genus probationis adversus
Abbreviated transcription (Latin):
Ed omittamꝰ sane resti¬
monia ꝓph̾aꝵ ne minuꝰ
itonea ꝓbatio uiteatur ẽẽ de
his quib omino nõ creditur.
Nemanꝰ ad auctores. et eos ipoᷤᷤ
aduen ꝓbationẽ testes citemꝰ
etas dico ac phylosophos ex
his unũ deũ ꝓbemꝰ necesse est
Nõ qd̾ illi habuerint cognitã
ueritatẽ. s qd̾ ueritatis ip̃ius
tanta uis ẽ ut nemo possit ẽẽ
tã cecus quino uideat ĩgerẽtẽ
cõfitent᷑ sp̃u uł m̃te una cõti¬
ueri regiq omĩa. Orpheus ꝗ
ẽ uetustissimꝰ poetarũ et equa¬
lis ip̃oꝵ t̾oꝵ. siquitẽ traditur
ĩter argonautas cũ tindari¬
dis et hercule nauigasse d̾m
cuncta generata. eundẽ etiã¬
nomuiat. qd̃ cũ ad huc nich̾
ẽẽt pͥmꝰ ex ĩfinito aparuerit
extiterit. cuiꝰ origiginẽ atq
naturã qr ꝯspicere anino nõ
poterat ex aere uimͤso natuz

Expanded text:
ed omittamus sane testimonia prophetarum, ne minus idonea probatio uideatur esse de his quibus omnino non creditur. ueniamus ad auctores et eos ipsos ad ueri probationem testes citemus, etas dico ac phylosophos. Ex hiis unum Deum probemus necesse <est>: non quod illi habuerunt cum gracia veritatem; sed quod veritatis <ipsius> tanta vis est ut nemo possit esse tam cecus qui non vi<deat> ingerentem confitentur spiritu vel mente una conti<neri regique> omnia». Eest vetustissimus poetarum, et aequalis ipsorum deorum siquidem traditur inter Argonautas cum Tyndaridis et Hercule navigasse, Decuncta generata: eumdem etinominat, quod cum adhuc nihil esset, primus ex infinito apparuerit et extiterit. cuius onginem atque naturam quia concipere animo non poterat, ex aere inmenso natum
Abbreviated transcription (Latin):
ra dictis. Et finẽ statuit cupi¬
torpedinis
diuis at timoris. Exposuitq
bonũ sũmũ quo tendimꝰ oñs
Quid foret. atq uiã monstra¬
uit limite puro. Qua possemuᷤ
adid recto cõtendere cursu. Nec
mostrauit tm̃. s etiã p̃̾cepit. Ne
quis difficultatis gr̃a. iter uir¬
tutis horreret. Deserat᷑ si fieri
põt. ua ꝑoitionis et fraudis.ĩ
qua mors uoluptatis illecebriᷤᷤ
ad ꝯͣ pta  cͥelat᷑. et quanto quisq
annis insenectutẽ uergẽtib
appropinquare cernit illum diẽ
quo sit ei exhac uita demigran¬
dũ cogitet quã prii ᷤ abscedet

Expanded text:
ra dictis et finem statuit cupra dictis et finem statuit cuppedinis atque timoris exposuitque bonum summum, quo tendimus omnes, quid foret, atque uiam monstrauit, limite paruo qua possemus ad id recto contendere cursu. nec monstrauit tantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter uirtutis horreret. deseratur si fieri potest uia perditionis et fraudis, in qua mors uoluptatis inlecebris adoperta celatur. et quanto quisque annis in senectutem uergentibus adpropinquare cernit illum diem quo sit ei ex hac uita demigrandum, cogitet quam purus abscedat
Abbreviated transcription (Latin):
pulandũ habende compedes.ẜ
hic his multo atrociora. carcer
catene torm̃ta patienda. sustinẽ¬
di dolorea.Mors deniq ipsa:
et suscipienda ẽ et ferenda. cũ
liqueat cõscĩe nre. nec fragilẽ
istentruo luptatẽ sine pena nec
iuitutẽ sine diuino p̾mio fore.
Uniu̾so ᷤ gͥ oportet oꝑã dare. it
uł se quã pͥmũ ad rectã uiã di¬
rigant. uł susceptis oꝑatisq uͥ¬
tutib et huiꝰ uite laborib pati¬
ent̾ ex actis cõsolatorẽ deum
habere mereãt᷑ Dat̾ enĩ nost̃
ac dñs qui cõdidit furmauit¬
q celũ qui solem cũ ceteris
syderib illuxit. qui libratã
magnitudine sua t̾rã ualla¬
uit mõtib. mari circũde dit
antuibq distinxit. et qͥcqͥd
ẽ in hoc ope mundi cõflauit
ac ꝑfecit enchilo. ꝑspectierro¬
rib hominũ ducẽ misit. qui
nob̾ iustitie uiã panteret. hũc
sequam᷑ om̃s hũc audiamus.
huic deuotissime pareamus.
qm̃ solus ut ait luctetiꝰ. Uenꝰ¬
dicis hominũ purgauit pecto¬

Expanded text:
pulandum, habendae compedes, sed his multo atrociora, carcer catenae tormenta patienda, sustinendi dolores, mors denique ipsa et suscipienda est et ferenda, cum liqueat conscientiae nostrae nec fragilem istam uoluptatem sine poena nec uirtutem sine diuino praemio fore. uniuersos igitur oportet operam dare, ut uel se quam pnmum ad rectam uiam dirigant uel susceptis operatisque uirtutibus et huius uitae laboribus patienter exactis consolatorem deum habere mereantur. pater enim noster ac dominus, qui condidit firmauitque caelum, qui solem cum ceteris sideribus induxit, qui libratam magnitudine sua terram uallauit montibus, mari circumdedit amnibusque distinxit et quidquid est in hoc opere mundi conflauit ac perfecit e nihilo, perspectis erroribus hominum ducem misit qui nobis iustitiae uiam panderet. hunc sequamur omnes, hunc audiamus, huic deuotissime pareamus, quoniam solus, ut ait Lucretius, ueridicis hominum purgauit pecto
Abbreviated transcription (Latin):
corporis imbecillitatẽ castris
se cesar ꝯͣtmet. Itaq in aciem
lectica ꝑlatus ẽ. et eorẽ die ab¬
rupto castra captasunt. osul¬
ta p̾terea possunt similia exẽ¬
pla ꝓferri. s uereor ne si fuero ĩ
ꝓpositione renĩ ꝯtrariam̃ diu¬
tius immoratus aut oblitus
esse ꝓpositi uidear aut crim̃ lo¬
quacitatis incurrã¬

Expanded text:
corporis inbecillitatem castris corporis inbecillitatem castris se Caesar contineret. itaque in aciem lectica perlatus est et eodem die a Bruto castra. capta sunt. multa practerea. possunt similia exempla proferri, sed uereor ne si fuero in propositione rerum contrariarum diutius inmoratus, aut oblitus esse propositi uidear aut crimen loquacitatis incurra
Abbreviated transcription (Latin):
ant ostendere. Aberionamq
atinio homini plebrio ꝑ quie¬
temobuersatus ẽẽ iuppit̾ dr᷑.
et p̾cepisse ut consulib et se¬
natui nuntiaret. ludis cyrcẽ¬
sib ꝓximis p̾sultorẽ sibi displi¬
cuisse. qd̾ aut ronius maximꝰ
quidã uerb̾atũ ẜuũ subfurca
medio ciro ad suppliciũ duxe¬
rat. i deoq ludos instaurari opo¬
tere. qd̾ cũ ille neglexisset: eodẽ
die filiũ ꝑclidisse/ ip̃m aũt gra¬
uimorbo ẽe correptu. et cñ iur¬
sus eandẽ ymaginẽ cemeret. qͦ¬
retentẽ satis ne penaꝵ ꝓneglecto
imperio pependisset. Lectica de¬
latus adconsules et om̃ire in
senatu exposita recepisse corpo¬
ris firmuitatẽ suisq pedib dom̃
redisse. Illud quoq sominium
nõ minoris admirationis fuit.
quo cesar augustus dr ẽẽ sena¬
tus. ⁊ lam cũ bellociuili bruti¬
ano implicitus graui borbo
abstinere p̾liostatusset medi¬
coeiꝰ astorioͣ minenie species o¬
obuersata ẽ monens ne ꝓpter

Expanded text:
antur ostendere. Tiberio namque antur ostendere. Tiberio namque Atinio homini plebeio per quietem obuersatus esse Iuppiter dicitur et praecepisse, ut consulibus et senatui nuntiaret ludis Circensibus proximis praesultorem sibi displicuisse, quod Autronius Maximus quidam uerberatum seruum sub furca medio circo ad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari oportere: quod cum ille neclexisset, eodem die filium perdidisse, ipse autem graui morbo esse correptus; et cum rursus eandem imaginem cerneret quaerentem satisne poenarum pro neclecto imperio pependisset, lectica delatus ad consules et omni re m senatu exposita recepisse corporis firmitatem suisque pedibus domum redisse. illut quoque somnium non minoris admirationis fuit quo Caesar Augustus dicitur esse seruatus. nam cum bello ciuili Brutiano inplicitus graui morbo abstinere proelio statuisset, medico eius Artorio Mineruae species obuersata est monens, ne propter
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ et pntior gͥens que ꝓdidit
intraumiꝰ anni tẽpus extincta
ẽ Itẽ censor fuluiꝰ cũ ex iimoĩs
lacinietẽplo marmoreas tabu¬
las abstulisset. quib edemfor¬
tuue equestris quã rome fece¬
rat tegeret et mente captus e.
et amissis duobꝯ filiis in allui¬
comilitantib sũmo animi ⁊¬
merore cõsũptus ẽ/ Prefectus
etiã maitiantoni tiulliuᷤ
cũ apud coos eũso esculapiz
luco classem fecisse.. Eodẽ po¬
stea loco a militib cesaris in¬
terfectus ẽ. His exemplis ⁊¬
adiungit᷑ pymus. qui subla¬
ta exthesauro ꝓẜpine locrẽ¬
sis pecunia naufragiũ fecit.
ac uicinis deelitorib illiͣsus
ẽ ut nichil p̃t̾ eam pecuniam
incolume reppentur. Ceres
quoq milesia multũ sibi ap̃
homines ueneratione̾s adie¬
cit. Nam cũ ab alexandro cap¬
ta ciuitas ẽẽt: ac milites ad
eam spoliandã inupissent. ocu¬
los om̃ium repente obiectus
fulgor extinxit. Repiuntur
etiã somnia que uĩ d̾oꝵ uide¬

Expanded text:
tus est et Potitiorum gens, quae prodidit, intra unius anni tempus extincta est. item censor Fuluius cum ei Iunonis Laciniae templo marmoreas tegulas abstulisset, quibus aedem Fortunae Equestris quam Romae fecerat tegeret, et mente captus est et amissis duobus filiis in Illyrico militantibus summo animi maerore consumptus est. praefectus diam Marci Antonii Turullius cum aput Coos euerso Aesculapii luco classem fecisset, eodem postea loco a militibus Caesaris interfectus est. his exemplis adiungitur Pyrrhus, qui sublata cx thensauro Proserpinae Locrensis pecunia naufragium fecit ac uicinis deae litoribus inlisus est, ut nihil praeter eam pecuniam incolume reperiretur. Ceres quoque Milesia multum sibi aput homines uenerationis adiecit. nam cum ab Alexandro capta ciuitas esset ac milites ad eam spoliandam inrupissent, oculos omnium repente obiectus fulgor exstinxit. rppehuntur etiam somnia quae uim deorum uide
Abbreviated transcription (Latin):
humi quiescendum iugilandũ
piclitandũ estlut saluis pigno¬
rib et dona et refamiliari oi¬
bus pacis ac uictorie bonis per¬
friu possis. Sin aũt p̾sens otiũ
malueris quã laborẽ. malum
tibi maximũ facias necesse est.
Preoccupabit eñi aduersariuꝰ
nõ resistentẽ uastabunt᷑ agrit
diripref᷑ domꝰ. inpredã uxor ac
liberi uenient. ip̃e int̾ficere aut
capiere. Que omĩa ne accrdãt
p̾sens cõmodũ differendi est
ut maius longiusq pariatur
Sic inom̃i hac uita qua nob̾
adu̾sariu deus reẜuauit. ut ⁊¬
possemꝰ cape uirtutẽ: omitten¬
da est p̾sens uoluptas. ne ho¬
stis opprimat iugilandũ. sta¬
tiones agende militares ex¬
peditiones obeunde. fundendꝰ
adultimũ cruor. Om̃ia deniq
amara et grauiora pacient̾ ferẽ¬
da. eo quitẽ pciosius.ꝙͦ nobis

Expanded text:
humi quiescendum uigilandum humi quiescendum uigilandum periclitandum est, ut saluis pignoribus et domo et re familiari et omnibus pacis ac uictoriae bonis perfrui possis, sin autem praesens otium malueris quam laborem, malum tibi maximum facias necesse est — praeoccupabit enim aduersarius non resistentem, uastabuntur agri, diripietur domus, in praedam uxor ac liberi uenient, ipse interficiere aut capiere: quae omnia ne accidant, praesens commodum differendum est, ut maius longiusque pariatur —: sic in omni hac uita, quia nobis aduersarium deus reseruauit, ut possemus capere uirtutem, omittenda est praesens uoluptas, ne hostis opprimat, uigilandum, stationes agendae, militares expeditiones obeundae, fundendus ad ultimum cruor, omnia denique amara et grauia patienter ferenda, eo quidem promptius
Abbreviated transcription (Latin):
q cõuerso. ĩ sua eñi mõstrauit
tẽpora pͥrius mala cũ et̾nis
bonis qui ẽ ordomelior. ĩ al¬
tera tẽpora pͥrius bona cum
etnis malis qui ẽ ordo def̾ior.
ut quicũq p̾sentia mala cũ
iustitia delegerit maiora et
certiora cõsequat᷑ bona quã
fuernt illa quespreuit qsqͥs¬
aũt p̾sentia bona p̃posueriti
iustitie. ĩ maiora et longiora
ĩcidat mala. quã fuerũt illa
que fugit. Hec eñi uita cor¬
poralis quia breuis ẽ. rocino
et mala eiꝰ et bona breuia suit
sempit̾na sint. Ita fit ut et bo
dant. itaq cũ semel ꝓposita sĩt¬
om̃i homini bona et malacõ¬
siderare unũtquẽq secũ decet
quanto santiꝰ sit ꝑpetuis boĩs
mala breuia pensare. quã pro
breuib et caducis  mala petua
sustinere. Nainsieut in hoc se¬
culo. cũ est ꝓpositũ cũ hostecer¬
tam priꝰ laborandũ est. ut sia
post modũ inotio. esuriendii si¬
tiendũ estus frigora ꝑferenda.

Expanded text:
que conuerso. in sua enim monstrauit que conuerso. in sua enim monstrauit temporaria prius mala cum aeternis bonis, qui est ordo melior, in altera temporaria prius bona cum aeternis malis, qui est ordo deterior, ut quicumque praesentia mala cum iustitia delegerit, maiora et certiora consequatur bona quam fuerunt illa quae spreuit, qaesentia bona praeposuerit iustitiae, in maiora et longiora incidat mala quam fuerunt illa quae fugit. haec enim uita corporalis quia breuis est, idcirco et mala eius et bona breuia sint sempiterna sunt. ita fit ut et bondant. itaque cum simul \'proposita sint homini bona et mala, considerare unum quemque secum decet quanto satius sit perpetuis bonis mala breuia pensare quam pro breuibus et caducis bonis mala perpetua sustinere. nam sicut in hoc saeculo cum est propositum cum hoste certamen, prius laborandum est, ut sis postmodum in otio, esuriendum sitiendum, aestus frigora perferenda,
Abbreviated transcription (Latin):
illas uł ii gredi ułtenere iũ
intellegit᷑ ro cireo malis et in¬
iustis facilius ꝓuenire que⁊
cupiant. quia prona et decli¬
uis est eoꝵ uia. bonis aũt que
optent difficile ꝓcedere. qr diasi¬
cili et arduo itinere gradiuntũ
Iustus gͦ qm̃ duru asperũq iter
ingressus ẽ cotẽptui. terisuio¬
diosit necesse est/ om̃s enĩ qͦs
cuprditas aut uoluptas p̾ci¬
pites trahit. inuident ei qui t¬
uirtutẽ caꝑe potuit et iniq fe¬
ruit ro habere aliquẽ ꝙͦ ip̃i nõ
h̾nt./ Erit itaq pauꝑ humilis
ignobilis subiectus miurie. et
tam̃ omĩa que amara sunt ꝑ¬
ferens. et si pacientiã iungenis
adsũmũ illũ gradĩifinẽq per¬
duxenͣt. dabitur ei corona uir¬
tutis. et a deo prolaboribus
quos ĩuita ꝓpt̾ iustitiã ꝑtu¬
lit. iimortalitate donabit᷑.
Hesunt uie quas deus hũa¬
ne uite assignauit. inquib
singulis et bona ostendit a
mala. S ordine s̃postero at¬

Expanded text:
illas uel ingredi uel tenere. unde illas uel ingredi uel tenere. unde intellegitur idcirco malis et iniustis facilius prouenire quae cupiant, quia prona et decliuis est eorum uia, bonis autem quae optent difficile procedere, quia difficili et arduo itinere gradiuntur. iustus ergo quoniam durum asperumque iter ingressus est, contemptui derisui odio sit necesse est. omnes enim quos cupiditas aut uoluptas praecipites trahit, inuident ei qui uirtutem capere potuit et inique ferunt id habere aliquem quod ipsi non habent. erit itaque pauper humilis ignobilis subiectus iniuriae et tamen omnia quae amara sunt perferens, set si patientiam iugem ad summum illum gradum finemque perduxerit, dabitur ei corona uirtutis et a deo pro laboribus quos in uita propter iustitiam pertulit inmortalitate donabitur. hae sunt uiae quas deus humanae uitae adsignauit: in quibus singulis et bona ostendit et mala, sed ordine praepostero at
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ ꝓfundã dadat: quisqͥs
eñi p̾sentiu bonoꝵ sp̃e captus
et in his cõsequendis ac fru¬
endis occupatus no uicent
ea que post morte̾ secuturast̃.
se que a deo auerterit. is uõ
ad inferos deiectus inet̾na
danabit᷑ penã. Tlia uo illace¬
lestis. difficilis et cliuosa ꝓposi¬
taẽ. uł spinis horrentib asꝑa
uł saxis extantib impedita. ut
eñ sumo labore ac pedũtritucũ¬
q magna cadeirdi sollicitiroine
sit cuiq gradiendũ. in hac posu¬
it iustitiã. temꝑantiã. patietiã.
fidẽ. castitate̾ abstinentia. ⁊or¬
diã. scientiã ueritatẽ. sapiẽtia
ceterasq uirtutes. s simulcũ
his pauptate ignominiã. labo¬
rẽ dolorẽ amaritiroines om̃s.
Quisquis eni spensiiã porre¬
xerit longius et meliora malu¬
ent. carebit his t̾re bonis. ut ex¬
peditus ac leuis difficultatez
uie supet. Nec eni potest quise
apparatu regio circũderit aut
diuitus onerauent angustias

Expanded text:
tudinem profundam cadat. quisquis tudinem profundam cadat. quisquis enim praesentium bonorum specie captus et in his consequendis ac fruendis occupatus non praeuiderit ea quae post mortem secutura sunt seque a deo auerterit, is uero ad inferos deiectus in aeternam damnabitur poenam. uia uero uia caelestis difficilis et cliuosa proposita est uel spinis horrentibus aspera uel saxis extantibus impedita, ut cum summo labore ac pedum tritu cumque magna cadendi sollicitudine sit cuique gradiendum. in hac posuit iustitiam temperantiam patientiam fidem castitatem abstinentiam concordiam scientiam ueritatem sapienti sed simul cum his paupertatem ignominiam laborem dolorem amaritudines omnes. quisquis enim spem suam porrexerit longius et meliora maluerit, carebit his terrae bonis, ut expeditus ac leuis difficultatem uiae superet. nec enim potest qui se adparatu regio circumdederit aut diuitiis onerauerit, angustias
Abbreviated transcription (Latin):
Na est itaq uirtutis ac
bonoꝵ uia que fert nõui
elisios campos ut poete loqun¬
tur s adip̃am mundi arcẽ at
leua maloꝵ exercet penas et
ad impia tartara mittit. ẽ cri¬
minatoris illius qui prauis
religionib institutis. auertit
homines abitinere celestiet ĩ
uiã ꝑditionis in ducit cuiꝰ uie
spes et figura sic ẽ cõposita u
aspectũ. ut plana et patens ⁊
om̃i genere florũ atq fructuũ
delectabilis ẽẽ uideat᷑. In ea eĩ
posuit deus omĩa que ꝓbonis
habent᷑ interia opulentiã dico.
honorẽ quietẽ uoluptatẽ. ille¬
cebras om̃s. S cũ his pariter
inuistitia. crudelitatẽ. suꝑbiã.
ꝑfidiã. libidinẽ. cuproitatem.
discordiã. ignorantiã. mdatiũ.
stultitiã. ceteraq uicia. Exitꝰ
aũt huiꝰ uie talis ẽ. Cũuentũ
fuent adextremũ unde iam
regcedi ño licet cũ om̃i sua pul¬
chritiroine tã subito p̾ciditur.
ut ñõ ante quis fraudẽ ꝓspicͬe
possit: quã p̾cipitatus in alti¬

Expanded text:
na est itaque uirtutis ac bonorum uia, quae fert non in Elysios campos, ut poetae loquuntur, sed ad ipsam mundi arcem, at laeua malorum exercet poenas et ad impia Tartara mittit. est enim criminatoris illius, qui prauis religionibus institutis auertit homines ab itinere caelesti et in uiam perditionis inducit. cuius uiae species et figura sic est conposita in aspectum, ut plana et patens et omni genere florum atque fructuum delectabilis esse uideatur. in ea enim posuit deus omnia quae pro bonis habentur in terra, opulentiam dico, honorem quietem uoluptatem inlecebras omnes, sed cum his pariter iniustitiam crudelitatem superbiam perfidiam libidinem cupiditatem discordiam ignorantiam mendacium stultitiam ceteraque uitia. exitus autem huius uiae talis est. cum uentum fuerit ad extremum, unde iam regredi non licet, cum omni sua pulchritudine tam subito praeciditur, ut non ante quis fraudem prospicere possit quam praecipitatus in alti
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. Alios inflat ambitionib.
hi sunt qui adgerendos magr̃a¬
tus om̃em uite sue oꝑam curãq
cõu̾tunt. ut fastos signent et an¬
nis nom̃ imponant. quoruda
cuproitas tendit altius. ño ut
prouintias tẽporali gladio regãt
s ut infinita et ꝓpetua potestate
dños se dici uelint uniu̾si generiꝰ
humani. quos aũt pios uident.
uariis implicat religionib. ut
impios faciat: His ũo qui sapi¬
entiã querunt. pħiam inoculoᷤᷤ
impingit uti spetielucis ex cecet:
nequis cõp̃hendat ac teneat ue¬
ritatẽ. Sic homiib obstruxitɨ
aditus omrs. et obsessit uias pu¬
blicis leͥtiis errorib quos ut di¬
scutere possemꝰ ip̃mq auctorem
maloꝵ uincere. Illuminauit nõ
deus et armaiit uera celestiqz uir¬
tute dequa nunc mͥ nũc disfend̾ẽ.¬

Expanded text:
tatem. alios inflat ambitionibus: tatem. alios inflat ambitionibus: ii sunt qui ad gerendos magistratus omnem uitae suae operam curamque conuertunt, ut fastos signent et annis nomen inponant. quorundam cupiditas tendit altius, non ut prouincias tempora!! gladio regant, sed ut infinita et perpetua potestate dominos se dici uelint uniuersi generis humani. quos autem pios uiderit, uariis inplicat religionibus, ut impios faciat. iis uero qui sapientiam quaerunt, philosophiam in oculos inpingit, ut specie lucis excaecet, ne quis conprehendat ac teneat ueritatem. sic hominibus obstruxit aditus omnes et obsaepsit uias publicis laetus erroribus. quos ut discutere possemus ipsumque auctorem malorum uincere, inluminauit nos deus et armauit uera caelestique uirtute. de qua nunc mihi dissere
Abbreviated transcription (Latin):
ribyet̾na cõstituit. et cũ in hac
t̾reua militia tm homines labo¬
ris exauriant ut eas sibi pariãt
que possunt eodẽ mͦ ꝑire quo parta¬
sta sunt: certe nob̃ nullus labor
recusandus ẽ. Quib id adqui¬
rit ꝙͦ uullomͦ possit amitti. Uo¬
luit eñideus qui hominẽ aohãt
militiã genuit. expeditos ĩ acie
stare. et intentis acrit̾ animis
adunius hostis insidias. ułaper¬
tos impetus uigilare. qui nos
sicut ꝑiti et exercitati duces so¬
lent uariis aitib captat. procu¬
usq natura et morib seuiens.
Aliis eñi cuprditatẽ insatiabilẽ
inmittit ut opib suis tãquam
cõpedib illigatos auia uerta¬
tis excutiat alios inflãmat ire
stimulis: ut adnocendũ potius
intentos admͣ cõtemplationẽ
detorqueat alios immoderatis
libidinib immergit. ut uolup¬
tati et corpori ẜuientes. aouir¬
tutẽ respicere nõ possint. Aliis
ũo inspirat inuidĩa. ut suis ip̃i
tormtis occupati. nichil cogitẽt
alid nͥeoꝵ quos oterint felici¬

Expanded text:
rna constituit. et cum in hac terrena militia tantum homines laboris exhauriant, ut ea sibi pariant quae possunt eodem modo perire quo parta sunt, certe nobis nullus labor recusandus est, quibus id adquiritur quod nullo modo possit amitti. uoluit enim deus, qui hominem ad hanc militiam genuit, expeditos in acie stare et intentis acriter animis ad unius hostis insidias uel apertos impetus uigilare, qui nos, sicut periti et exercitati duces solent, uariis artibus captat pro cuiusque natura et moribus saeuiens. aliis enim cupiditatem insatiabilem inmittit, ut opibus suis tamquam conpedibus inligatos a uia ueritatis excutiat, alios inflammat irae stimulis, ut ad nocendum potius intentos a dei contemplatione detorqueat, alios inmoderatis libidinibus inmergit, ut uoluptati et corpori seruientes ad uirtutem respicere non possint, aliis uero inspirat inuidiam, ut suis ipsi tormentis occupati nihil cogitent aliut nisi eorum quos oderint felici
Abbreviated transcription (Latin):
obaliã causam deus cũcet̾as
aĩantes suscepto fetu maribꝰ
repugnare uoluisse solãous
mulierẽ patientẽ uiri fecert.
scilicet ne feminis repugnã¬
tib librdo cogeret uiros. ali¬
urd appetere. eoq facto eastita¬
tis głiam nõ tenerent. S ne¬
q mulier uirtutẽ pudicitie
capet si peccare nõ posset k laz

Expanded text:
ob aliam causam deus cum ceteras ob aliam causam deus cum ceteras animantes suscepto fetu maribus repugnare uoluisset, solam omnium mulierem patientem uiri fecit, scilicet ne feminis repugnantibus libido cogeret uiros aliut adpetere eoque facto castitatis gloriam non tenerent. sed neque mulier uirtutem pudicitiae cape
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽq cõtendant. quia secor¬
pori abĩxerunt. in quo habet ⁊¬
mors potestatẽ. Unus quisq
gͥ quantũ põt formet se adue¬
recundiã pudorẽ eolat. castita¬
tẽ ꝯscĩa et mentetueat᷑. Nec
tm̃ legib publicis pareat.ẜ sit
supra om̃s leges qui legemdi
sequit᷑. Quibꝰ bonis si assueue¬
rit. iã pudebit eũ addeterora
deNstere. Modo placeant recta
et honesta. que meliorib iocũ¬
diora sunt. qͣm praua et ĩhone¬
sta peiorib. ñodũ omĩa eastita¬
tis officia exequtus sũ. qua
deus nõ mͦ int̾ pͥuatos piectes.
s etiã pͥscripto lectuli t̾minat.
Ut cũ quis habeat uxore.
neq ẜuã neq liberã habere
insuꝑuelit. s matuimonior
fidẽ ẜuet. Nõ eñi sicut iuris
publiciratio ẽ sola mulier⁊
at a crim a oulterii solutus
ẽ. S diuina lex ita duos in
matrimoniũ qd̃ est corpus
unĩi pan iure ꝯuingit. ut alt̾
habeat᷑ quisqͥs cõpagẽ corpo¬
ris ĩ diu̾sa distraxerit. Mec

Expanded text:
mortemque condemnant, quia se corpori addixerunt, in quod habet mors potestatem. unus quisque igitur quantum potest formet se ad verecundiam, pudorem colat, castitatem conscientia et mente tueatur: nec tantum legibus publicis pareat, sed sit supra omnes leges qui legem dei sequitur. quibus bonis si adsueuerit, iam pudebit eum ad deteriora desciscere: modo placeant recta et honesta, quae melioribus iucundiora sunt quam praua et inhonesta peioribus. nondum omnia castitatis officia exsecutus sum: quam deus non modo intra priuatos parietes, sed etiam praescripto lectuli terminat, ut cum quis habeat uxorem, neque seruam neque liberam habere insuper uelit, sed matrimonio fidem seruet. non emm, sicut lUns pubat, a crimine adulterii solutus est. Sed divina lex ita duos in matrimonium, quod est in corpus unum, pari iure coniungit, ut adulter habeatur quisquis compagem corporis in diuersa distraxerit. nec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe natos. rogͦ solũ deo exhibere
nos ip̃e gnͣauit. Hoc aũt dupl̃r
sacrificii genꝰ qͣm sit uerissimum
trimegistus. lemies ydoneua .¬
testis ẽ. qui nobiscũ. idẽ cum
pħis quos sequim̃. tã requa
libis cõgruit. De iustitia sic
loqutus ẽ. Ofili adora et cole.
Cultus aũt dei unus ẽ. malũ
nõ eẽsitẽ muillo ẜmone ꝑfecto
cũ exaudisset asclepiũ querẽ¬
tẽ a filio suo utrũ placere eiiis
ꝓfeni thus et alios odores ad
sacrificiũ ex clamauit. Bene
bene ominate o asclepi ẽ eniz

Expanded text:
esse natos. id ergo solum deo exhibere esse natos. id ergo solum deo exhibere nos ipse generauit. hoc autem duplex sacrificii genus quam sit uerissimum, Trismegistus Hermes idoneus testis est, qui nobiscum, id est cum is quos sequimur, tam re quam uerbis congruit. de iustitia sic locutus est: hoc uerbum, o fili, adora et cole. cultus autem dei unus est malum non esse. item in illo sermone perfecto, cum exaudisset Asclepium quaerentem a filio suo utrum placeret patri eius proferri tus et alios odores ad sacrificium dei, exclamauit: bene, bene ominare, o Asclepi. est eni
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑpetuusacrificiũ ad tempuꝰ.
Nerũ apud istos qui nullo mͦ
rationẽ diuinitatis intelle̾g̃t.
Donũ est quicquid auro argẽ¬
toq fabricat᷑. Itẽ quicquid et
sericotexit᷑. Sacrificiu est et
uictima quecũq inara creiã¬
tur.S utroq nõ utit᷑ deus.qr
et ip̃e in corruptus. et illudto¬
tũ corruptibile: Itaq deo utrũ¬
q incorporale offereidu ẽ quo
utit᷑. Uonũ est ĩtegritas animi.
Sacrificiũ laus et ymuꝰ. Si enĩ
deus nõ uidet᷑. gͦ hiͥs reb colide¬
bent que nõ uident᷑. Nullagͥ
te et iustitia ꝯstat. Quom aũt
ctu facile ẽ. Sieñ iustus fue¬
rit homo accepta im mortali¬
tate. inet̾nu deoẜuiet: Homi¬
nes aũt ño nͥ adiustitiã nasci.
cũ pħi ueteres. tũetiã eicero
suspicat᷑. Disserens eñi delegibi
s oĩun ĩquit que iuhominu
doctoꝵ disputationẽ u̾santur.
nichil est ꝓfecto p̾stabilius ꝙͣ
plane intelleͥgi. N os adiustitiã

Expanded text:
in perpetuum, sacrificium ad tempus. in perpetuum, sacrificium ad tempus. uerum apud istos, qui nullo modo rationem diuinitatis intellegunt, donum est quidquid auro argentoque fabricatur, item quidquid purpura et serico texitur, sacrificiumque uictima et quaecumque in ara cremantur. sed utroque non utitur deus, quia et ipse incorruptus est et illud totum corruptibile. itaque deo utrumque incorporale offerendum est, quo utitur. donum est integritas animi, sacrificium laus et hymnus; si enim deus non uidetur, ergo his rebus coli debet quae non uidentur. nulla te et iustitia constat. quomodo autem ctu facile est. si enim iustus fuerit homo, accepta immortalitate in aeternum deo seruiet. omnes autem non nisi ad iustitiam nasci cum philosophi ueteres tum etiam Cicero suspicatur. disserens enim de legibus sed omnium inquit quae in hominum doctorum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ pietas scilicet et cesta pre¬
ciosa. immo uo ño castu do¬
nũ deo quicquid corrũpi qͥc¬
quio subripi põt.S sieut hoc
uroit nõ oporteret uiuenti
offerri aliquro quod sit ex mõ¬
tuo corpore. Cur illiro ñõ ui¬
uroit. nõ debere ĩ corporali cor¬
porale munꝰ offerri. Quanto
melius et uerius seneca. uultiᷤ
te leni uerendu amicu sem¬
per inproximo. nõ ammolati¬
ombi nec sanguine multoco¬
lendũ. Que eñ ex inmolatio¬
ne iumerentiũ uoluptas est:
S m̃tte pura bonoq honestoq
ꝓposito. Non templa illi. sesti
maltitirdinẽ saxis exͣ t i ienda
sunt.ĩ suo euiq ꝯsecrairouᷤest
pectore. Nestes gͥet gẽmas et
cetera que habent᷑ inp̃cio. siqͥs
putat deo carais plane quid
sit deus nescit. cui putat uolup¬
tatiẽe eas res quas etia homo
si cõtẽpẜit iure laudaͣt. Quid
gͦ castũ. quid deo dignũ nͥ qd̾
ip̃e in illa diuina lege sua popo¬
scitꝰ. Duosunt que offeni debe¬
ant donũet sacrificiũ donũ

Expanded text:
 picta scilicet et texta pretiosa? immo uero non castum donum deo quidquid corrumpi, quidquid subripi potest. sed sicut hoc uidit, non oportere uiuenti offerri aliquid quod sit ex mortuo corpore, cur illud non uidit, non debere incorporali corporale munus offerri? quanto melius et ute leni verendum, amicum et semper in proximo non imolationibus et sanguine multo colendum — que enim ex trucidatione imolantium voluptas est? —, sed mente pura, bono honestoque proposito? Non templa illi congestis in altitudine saxis extruenda sunt: in suo cuique consecrandus est pectore. uestes igitur et gemmas et cetera quae habentur in pretio si quis putat deo cara, is plane quid sit deus nescit: cui putat uoluptati esse eas res quas etiam homo si contempserit, iure laudabitur. quid ergo castum, quid deo dignum nisi quod ipse in illa diuina lege sua poposcit? duo sunt quae offerri debeant, donum et sacrificium, donum
Abbreviated transcription (Latin):
nis auimculo pietatis ẽẽ dedu¬
ctũ. ꝙͦ hominẽ sibi deus religa¬
uent et pietate cõstrinxent qr
ẜuire nos ei ut dño. et obsequi
ut patri necesse ẽ. Melius gͦio
nom lucretius ĩ t̾pretatus est
qui ait religionũ se nodos sol¬
uere. suꝑstitiosi aũt uocant᷑.
nõ qui filios suꝑstitiosos optãt
om̃s enĩoptãmꝰ. s aut hĩ qui
suꝑstitẽ memorĩa defunctorũ
coluntiant qui parentib su¬
is suꝑstites colebant ymagi¬
nes eoꝵ domi tanquã deos pe¬
nates. nã qui nouos sibi ritus
assinebant ut in deoꝵ uicẽ
mortuos honorarent quos ex
hominib incelũ receptos pu¬
tabant: hos supstitiosos uoca¬
bant ⁊ eos u̾o qui publicos et
antiquos deos colerent: religi¬
osos nomunabant. Unde uirgi¬
lius uana suꝑstitio ueterũq
ignara deoꝵ: s cũ ueteres quo¬
q deos ĩ ueniamꝰ eodem modo
cõsecratos ẽẽ post obitũ: suꝑ¬
stitiosi gͦ qui multos ac fal¬

Expanded text:
nis a vinculo pietatis esse dedunis a vinculo pietatis esse deductum, quod hominem sibi Deus religaverit, et pietate constrinxerit; quia servire nos ei ut domino, et obsequi ut patri necesse est. Melius ergo id nomen Lucretius interpretatus est, qui ait, religionum se nodos exsolvere. Superstitiosi autem vocantur, non qui filios suos superstites optant omnes enim optamus; sed aut ii, qui superstitem memoriam defunctorum colunt, aut qui parentibus suis superstites, colebant imagines eorum domi tanquam deos penates. Nam qui novos sibi ritus assumebant, ut deorum vice mortuos honorarent, quos ex hominibus in coelum receptos putabant, hos superstitiosos vocabant. Eos vero, qui publicos et antiquos deos colerent, reliogiosos nominabant. Unde Virgilius: Vana superstitio, veterumque ignara deorum. Sed cum veteres quoque deos inveniamus eodem modo consecratos esse post obitum; superstitiosi ergo qui multos ac fal
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ etiã ex cõtrario ualet.
Sieĩ totos dies pcari. ⁊ im¬
molare cnminis ẽ gͦ et semel.
si suꝑstites filios subinde op¬
tare uiciosũest suꝑstitiosus
gͥ ẽ ille qui etia raro idopta¬
uerit auteur iuitii nom̃ sit ex
eotractũ. quo nichil honestiuᷤ
nichil iustius optari potest.
Nam ꝙͦ ait religiosos a relegẽ¬
do appellatos qui retractent ⁊¬
ea diligent que ad cultũ t̾oꝵ
ꝑtineant. cur gͦ illi qui lar
sepe in diefaciant. religioso
rum nom̃ amittant /cum
multo itaq diligentiꝰ. ex as¬
srouitate ip̃a relegant: eaqͥ¬
b dii colunt᷑. quidgͦ ẽ. nimi¬
rũ religio uen cultus ẽ super¬
stitio falsi et om̃ino ꝗͥd colaᷤᷤ
int̾est: nõ quẽ admodũ colaᷤ
saut quid p̃cereᷤ s quia deorũ
cultores religiosos seputãt
cũ sint suꝑstitiosi nec religio¬
nẽ possunt a suꝑstitione disc̾¬
nere / nec sig̾ficantiã nominũ
exprimere diximꝰ nom̃ religio¬

Expanded text:
mentam etiam ex contrario ualet. mentam etiam ex contrario ualet. si enim totos dies precari et immolare criminis est, ergo et semel; si superstites filios subinde optare uitiosum est, superstitiosus igitur et ille qui etiam raro id optauerit. aut cur uitii nomen sit ex eo tractum quo nihil honestius, nihil iustius optari potest? nam quod ait religiosos a relegendo appellatos qui retractent ea diligenter quae ad cultum deorum pertineant, cur ergo illi qui hoc saepe in die faciant religrum nomen amittant; cum multo utique diligentius ex assiduitate ipsa relegant ea, quibus dii coluntur? Quid ergo est? Nimirum religio veri cultus est, superstitio falsi. Et omnino quid colas interest, non quemadmodum colas, aut quid precere. Sed quia deorum cultores religiosos se putant, cum sint superstitiosi, nec religionem possunt a superstitione discernere, nec significantiam nominum exprimere, diximus nomen Religio
Abbreviated transcription (Latin):
gentes. His eñi uerbis oĩb
iest uis legendi: eatẽq ĩre¬
ligioso. ita factũ est insuꝑstifo¬
so et religioso/ alter̃ uicii nom̃
alterũ laudis.: Hec int̾p̾atio ꝙͣ
inepta sit ex re ip̃s licet noscere.
Nain si in histem discolenois
et suꝑstitio et religio uersat᷑
exigua uł potius nella di¬
stantiaẽ quid em̃ m affere̾t
cause curp̃cari ꝓsalute fili¬
orũ semel religiosi et iͣcem
decies facere suꝑstitiosi ẽe
hoĩs arbitref᷑. si eni semel
facere optimũ est. quanto
magis sepius. Si hora pri¬
ma gͦ et tota die. si una ho¬
stia placabilis: placabiliores
utiq hostie pͣlures qͣuia mł¬
tiplicata obsequia  meren¬
turpotꝰ qͣm offendunt. Nõ
enĩ nob̃ odiosi uident᷑ hĩ famu¬
li qui assidui et frequentes
ad obsequiu fuerlut. ẜ magiꝰ
cari. Curg̾ sit ĩculpa ⁊ nom̃
rep̾hensibile suscipiat: qui
aut filios suos magis diligit
aut deos magis honorat La¬
udef aũt qui minus ꝙͦ argu¬

Expanded text:
gentes. His enim verbis omnibus gentes. His enim verbis omnibus inest vis legendi eadem, quae in religioso: ita factum est in superstitioso et religioso, alterum vitii nomen, alterum laudis. » Haec interpretatio quam inepta sit, ex re ipsa licet noscere. Nam si in iisdem diis colendis, et superstitio, et religio versatur, exigua, vel potius nulla distantia est. Quid enim mihi afferet causae, cur precari pro salute filiorum semel, religiosi, et idem decies facere, superstitiosi esse hominis arbitretur? Si enim semel facere optimum est, quanto magis saepius? Si hora prima; ergo et tota die. Si una hostia placabilis, placabiliores utique hostiae plurimae, quia multiplicata obsequia demerentur potius quam offendunt. Non enim nobis odiosi videntur ii famuli, qui assidui et frequentes ad obsequium fuerint, sed magis chari. Cur igitur sit in culpa, et nomen reprehensibile suscipaut filios suos magis diligit aut deos magis honorat, laudetur autem qui minus? quod argu
Abbreviated transcription (Latin):
nulla aliã spe uite homini
ẽẽꝓ positã nisi ut abiectis i¬
uanitatib et errore mifabi¬
side ũ cognoscat et deoẜuiat.
nisi huic temporali renũtiet
uite. ac se mͣdmnitis iustitie
adcultũ uere religionis ĩsti¬
tuat. Hac enĩ cõditione gig¬
nim̾. ut generanti nos deo
iusta et debita obsequia pre¬
beamꝰ: Hunc solũ nouerimus
hunc sequam̃. hoc uinculo
pietatis obstricti deo et religa¬
ti sumꝰ. unde ip̃a religio nom̃
accepit. nõ ut cicero ĩ t̾preta¬
tus ẽ a relegendo. qui l ibro
de natura deoꝵ secundo. ita
dix̾it nõ eni pħi solũ. uerũ
etia maiories nr̃i suꝑstitiõe
A religione separauerunt.
Ram quitotos dies p̾cabã¬
tur et inmolabant. ut sibi
sui libi suꝑstites eẽnt. suꝑsti¬
tiosisunt appellati: qui autẽ
omĩa que adcultũ deoꝵ ꝑti¬
nerent retractarent et tãquã
relegerent. hiꝰ sunt dicti religi
osi ex relegento: tãquã ex eligẽ¬
do eligentes. ex deligendo di¬
ligentes: intellegento intelleͥ¬

Expanded text:
nullam aliam spem uitae homini esse propositam, nisi abiectis uanitatibus et errore miserabili deum cognoscat et deo seruiat, nisi huic temporali renuntiet uitae ac se rudimentis iustitiae ad cultum uerae religionis instituat. hac enim condicione gignimur, ut generanti nos deo iusta et debita obsequia praebeamus, hunc solum nouerimus, hunc sequamur. hoc uinculo pietatis obstricti deo et religati sumus: unde ipsa religio nomen accepit, non ut Cicero interpretatus est a relegendo, qui libro de natura deorum secundo ita dixit: non enim philosophi solum, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt. nam qui totos dies precabantur et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati, qui autem omnia quae ad cultum deorum pertinerent, retractarent et tamquam relegerent, ii sunt dicti reosi, ex religendo, tamquam ex eligendo elegantes, et ex deligendo diligentes, et intelligendo intelli
Abbreviated transcription (Latin):
xponã gͥ istoꝵ om̃iu
rationẽ. quofacilius ⁊
res difficiles aͣdobscure in¬
telle̾gant. et has om̃s sinu¬
lati nois pͣstigias reuelabo.

Expanded text:
xponam igitur istorum omnium rationem, quo facilius . res difficiles et obscurae intellegantur, et has omnes simulati numinis praestrigias reuelabo
Abbreviated transcription (Latin):
ri ad illiro sine urtute nõ põt
utrũq intellectu facile ẽ. Que¬
ro eñi utrũ ne ad p̾clarũ illud
bonũ facile pueniri putent.ꝓ
an cũ difficultate ac labore ex¬
pediant acumen suũ errorẽq
defendant. Si facile  ad illuro

Expanded text:
rtute non potest. Utrumque intellectu est facile. Quaero enim, utrumne ad praeclarum illud bonum facile perveniri putent, an cum difficultate ac labore? Expediant acumen suum, erroremque defendant. Si facile ad illu
Abbreviated transcription (Latin):
sita si sciero uirce Nilus oriͣt uł
quidquid de celo phisici deli¬
rant. Quid. qd̾ earũ rerũ non
scientia. s opinatio que proin¬
geniis uaria ẽ restat ut scien¬
tia bonorũ et maloꝵ sumu¬
luit ꝙͣ sapientiã. summũ bonũ
dicere cũ sit utriusq signifi¬
catio et uis eatẽ. Nemo tñ
usq ad lax sũmũ bonũ dixit
ẽẽ sapientiã qd̾ melius dici
potuit. Namfcientia panĩ
ẽ ad bonũ suscipiendũ malũ¬
q fugiendũ. nisi accedat et
uirtus. Multi eñ philosop᷑n
cũ de bonis malisq dissere¬
rent. alit̾ tam̃ ꝙͣ loquebãt᷑¬
i latura cogente uixerunt.
quia uirtute caruerunt.uir
tus aũt cũ scientia ꝯiuncta
sapientia ẽ. Suꝑest ut eos
etiã refellamꝰ qui urtutem
ipsam sũmũ bonũ putauer̃t
Inqua opinione etiã marcu
fuit in quã multũ in ꝯsite̾a¬
ti fuerunt. Nõ eñi untus ip̃a
ẽ sũmũ bonũ. s et sectrix ⁊ ma

Expanded text:
sita, si sciero unde Nilus oriatur, vel quidquid de coelo physici delirant? Quid, quod earum rerum non est scientia, sed opinatio, quae pro ingeniis varia est. Restat ut scientia bonorum ac malorum sumipsam sapientiam summum bonum dicere, cum sit utriusque significatio et uis eadem? nemo tamen usque adhuc summum bonum dixit esse sapientiam, quod melius dici potuit. nam scientia parum ost ad bonum suscipiendum malumque fugiendum, nisi accedat et uirtus. multi enim philosophorum cum de bonis malisque dissererent, aliter tamen quam loquebantur natura cogente uixerunt, quia utus autem cum scientia conjucta est sapientia. Superest ut eos etiam refellamus qui virtutem ipsam summum bonum putaverunt, in qua opinione etiam M. Tullius fuit; in quo multum inconsiderati fuerunt. Non enim virtus ipsa est summum bonum, se
Abbreviated transcription (Latin):
cuiuis in telligere ꝓuitissi¬
mũ est. Siem̃ saturnus ce¬
li ẽ filius quom potuit aut
tempus e celo gigni ᷤ. aut ce¬
lũ at̃pre abscydiꝰ aut postea
tempus imꝑio spoliari afi¬
lio ioueꝰ aut quomͦ iuppit
natus ex tempore ẽ.aut qbꝰ
annis saturari possit eterni¬
tas cuinuillus ẽ finis

Expanded text:
cuiuis intellegere promptissicuiuis intellegere promptissimum est. sili est filius, quomodo potuit aut tempus a Coelo gigni, aut Coelum a tempore abscidi, aut postea tempus imperio spoliari a filio Jove? Aut quomodo Jupiter natus est ex tempore? Aut quibus annis saturari possit aeternitas, cui nullus est finis