comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑꝑ hõiem scribebatur ad eũ ãmonẽdũ
ꝑadisõ cõllocandũ oꝑandũ ⁊ custodier¬
d̃um ut nõ diceret sic̾ ⁊ cẽt̾a oĩa sũꝑi ꝰ
Et sumpsĩt de ihoĩem quẽ fõcit s dice̾t
Et fũmpsit dña de ꝯhoĩem quẽ fecit ⁊
porũt eũ in ꝑadisõ oꝑari eũ ut iust̾ꝰ
eẽt ⁊ custodire ut tutꝰ ẽẽt ip̃a utiqsoña¬
tõe sũa q̃ nõ est illi si nobis. utilis Ille qͥp¬
pe nr̃a seruitute nõ mndiget nos uero
dñatõe euis indigemꝰ ut oꝑetur et cu¬
stodiat nos Et ideo uerus sõlus ẽ dñs
qr nõ uli ad sũam s̃ ad nr̃am utilit̾atẽ sã¬
lutẽ q sẽrumꝰ Nã sĩ nobis indiggeret es
ip̃o nõ uerꝰ dñs eẽt cũ ꝑ nos euis adiu̾¬
uaretur nrtĩtas sũb quã et ip̃e sẽruiret
Meritogiale nñ pͦ dixiinquit dño deꝰ
meus es tu qui bonoꝵ meoꝵ nõ eges
Nec ita sentiendũ est qd̾ dipimꝰ nos ille
ad ualitatẽ ñam salutẽ q seruite tãꝙͣ

Expanded text:
 hominem scribebatur, ad eum admonendum paradiso collocandum, operandum et custodiendum: ut non diceret sicut et caetera omnia superius, Et sumpsit Deus hominem quem fecit; sed diceret, et sumsit dominus deus hominem, quem fecit, et posuit eum in paradiso operari eum, ut iustus esset, et custodire, ut tutus esset, ipsa utique dominatione sua, quae non est illi, sed nobis utilis. ille quippe nostra seruitute non indiget, nos uero dominatione illius indigemus, ut operetur et custodiat nos. et ideo uerus solus est dominus. quia non illi ad suam, sed ad nostram utilitatem salutemque seruimus; nam si nobis indigeret, eo ipso non uerus dominus esset, cum per nos eius adiuuaretur necessitas, sub qua et ipse seruiret. merito ille in psalmo, dixi, inquit, domino: deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. nec ita sentiendum est, quod diximus, nos illi ad utilitatem nostram salutemque seruire, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
Scitur enĩ bonũ qñ quid amiserit sẽntit
auide bono amissomale fui̾t ꝓdriusꝙ sã¬
ret ergo puer ꝑ exꝑientiã aut bonũ qͦ
careret a malum qd̾ boniamissione sen¬
tiret cõtempsĩt malũ ut eligeret bonũ
idẽ noluit amittere qd̾ hẽbat ne sẽntir
amsteendo qd̾ amstere nõ debebat Sn¬
glare epemplũ obĩe quippe qui ndni ue¬
int facere uolumtatẽ sũam s uolũtatẽ

Expanded text:
scitur bonum; quoniam quid amiserit, sentit, scitur bonum; quoniam quid amiserit, sentit, cui de bono amisso male fuerit. Priusquam sciret ergo puer per experientiam, aut bonum quo careret, aut malum quod boni amissione sentiret, contempsit malum ut eligeret bonum, id est, noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittendo quod amittere non debebat. Singulare exemplum obedientiae; quippe qui non venit facere volunta
Abbreviated transcription (Latin):
fieript᷑ ut ita sĩt s aliqnͣ amissiõ sũꝑio¬
ris boni nõ sõntitur malũ cũ hẽtur qd̾
amatũ est infẽrlus bonũ Sed diuina ui¬
sticia est ut qui uolũtate aimisit qd̾ ama¬
re debuit amittat cũ dolore qd̾ amauit
dũ natartur creator ubiq landet adh
enĩ est bonum qd̾ dolet amissum bonũ
Nam nisi aliquod bonũ remansissẽt ĩ
natura nullus boni amissi dolor eẽt in
pena Qui autẽsĩne mali exꝑimẽto
placet bonũ id ẽ utãceꝙͣ boni amissiẽẽ
sentiat eligat ten̾e ne amittat suproc
pud nos ꝟbũ caro int̾ dnĩ ⁊ nos de illo qͥ¬
pe propheta dicit̃ priusꝙͣ sñat puer
bonũ ã malũ contemipuet maliciã ut
eligat bonñ Quomi qd̾ nescĩt a̾ cõtẽpint
ã cligit isi quia hec duo saiũtur aliter
ꝓ prudentiam bomꝰ alit̾ ⁊ exꝑiẽntiã mali
per prudẽtiã boni malũ saltur ⁊ si nõ sẽn¬
titur cenetur enĩ bonũ ne amissiõneeiꝰ
sẽntiatur malũ Itẽ ꝑ exꝑientiã mali

Expanded text:
est, ut ita sit. sed aliquando amissi superioris boni non sentitur malum. cum habetur quod amatum est inferius bonum. sed diuina iustitia est, ut qui uoluntate amisit, quod amare debuit, amittat cum dolore, quod amauit, dum naturarum creator ubique laudetur. adhuc enim est bonum quod dolet amissum bonum; nam nisi aliquod bonum remansisset in natura, nullus boni amissi dolor esset in poena. Cui autem sine mali experimento placet bonum, id est ut, antequam boni amissionem sentiat, eligat tenere, ne amittat, supra pud nos, uerbum caro inter deum et nos. de illo quippe propheta dicit: priusquam sciat puer bonum aut malum, contemnet malitiam, ut eligat bonum. quomodo quod nescit aut contemnit aut eligit, nisi quia haec duo sciuntur aliter per prudentiam boni, alPer prudentiam boni malum scitur, etsi non sentitur. Tenetur enim bonum, ne amissione ejus sentiatur malum. Item per experientiam mali
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝯidem qui creat hoĩem ut hom̃o sĩt
ip̃e oꝑanr hoĩem atq custodit ut etiã
ornatãatayfecunda sit ea locutõe d̾ deꝰ¬
oꝑciri hoĩem qui iã homo euat ut puis
sapiens q sit eũq custodire qd̾ homo
sua pt̃ate nĩ sẽ ꝙyͣ alius supra se delcã¬
nõ possit Ppomide nulloni᷑ uacare arbi¬
tror s nos aliguid ⁊ magnũ aliquid ãmo¬
uere qd̾ ab ip̃o diuim̃ libri huiꝰ exordio
ex quo ita ceptus est In pͥncipiõfecit deꝰ
celũet t̾ram usq ad hũc locũ nusꝙͣ poĩ¬
tũ ẽ dñs deus sitih̃m deꝰ Nlũc uero ubi¬
ad id uẽtũ est ut hoĩem is ꝑ adiiõ cõsti¬
tueret eũq ꝑ p̃ceptũ oꝑarẽtii ⁊ custo¬
diret ita scriptura locuta ẽ Et sumsĩt
dñs deꝯhoĩem quẽ fecit et posuit eum
ĩ ꝑadisõ oꝑaui eũ et custodire nõ qͦ sũpͣ

Expanded text:
deus idem, qui creat hominem, ut homo sit, deus idem, qui creat hominem, ut homo sit, ipse operatur hominem atque custodit, ut etiam ornata atque fecunda sit, ea locutione di hominem, qui iam homo erat, ut pius sapiensque sit, eumque custodire, quod homo sua potestate in se quam illius supra se delectanon possit. Proinde nullo modo uacare arbitror, sed nos aliquid et magnum aliquid admonere, quod ab ipso diuini libri huius exordio, ex quo ita coeptus est: in principio fecit deus caelum et terram usque ad hunc locum, nusquam positum est "dominus deusad id uentum est, ut hominem in paradiso constitueret eumque per praeceptum operaretur et custodiret, ita scriptura locuta est: et sumsit dominus deus hominem, quem fecit, et posuit eum in paradiso operari eum et custodir
Abbreviated transcription (Latin):
quare inde mereretur expelli Deniq
accepit et p̃ceptũ. Ut sit ꝑ qd sibi custo¬
diat ꝑadisũm id ẽ quo consẽruato non
inde pnoiaatur recte enĩ quisq d̾ non
custodissẽ rẽsũcm qui sic egit ut amũte¬
ret eam etiã si alteri salua sĩt qui eam
ueb ĩuenit uel accĩꝑe meruit. Est alus
ĩ hiĩs uexbis sẽnsũs quẽ puto nõ ĩmerito
p̃ponendũ ut ip̃m hoĩem oꝑaretiu deꝯ
et custodiret Sicut enĩ oꝑatur hõ t̾rã
nõut eã faciat eẽ t̾ram s ut cultã atq
fructuosam sic deꝰhoĩem multomagis
quẽ ip̃e creauitur homo sĩt cũ ip̃e oꝑa᷑
ut iust sĩt insi homo ab illo ꝑ suꝑbiam
absçedat hoc ẽ enĩ apostatare adeo
qͣd mitiũ silꝑbiẽ scrrptura dicit Initiũ
iñquit sũpbie hoĩs est apostatare a deo
bilis̾ res est insr̃ad cõmurałlẽ bonum
qd̾ deꝰ ẽ com̾sũe substit᷑erit formari
ut uistꝰ beatus q sĩt non pt̃ dc ꝑ hoc

Expanded text:
quare inde mereretur expelli. Denique quare inde mereretur expelli. Denique accepit et praeceptum, ut sit per quod sibi custodiat paradisum, id est, quo conservato non inde projiciatur. Recte enim quisque dicitur non custodisse rem suam, qui sic egit ut amitteret eam, etiamsi alteri salva sit, qui eam vel invenit vel accipere meruit. 23. Est alius in his verbis sensus, quem puto non immerito praeponendum, ut ipsum hominem operaretur Deus et custodiret. Sicut enim operatur homo terram, non ut eam faciat esse terram, sed ut cultam atque fructuosam, sic deus hominem multo magis, quem ipse creauit, ut homo sit, eum ipse operatur, ut iustus sit, si homo ab illo per superbiam non abscedat; hoc est enim apostatare a deo, quod initium superbiae scriptura dicit. initium, inquit, superbiae hominis apostatare a deo.bilis res est, nisi ad incommutabile bonum, quod deus est, conuersus substiterit, formari, ut iustus beatusque sit, non potest. ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
atq morle ita ut bonis consũlat᷑ ⁊ per
nespiẽtes malos ĩq ip̃o hoiẽ eandem gẽ¬
ma̾puidencie uigere potenciam prima
quo crescit quo senescit uolũtariã uero
quo illi ad uictũ tegumẽtũ curatõenq
agĩtur ut uiuat ut sentiat uolũtarie̾
Ueront diic̃at ut consentat Siait ãt
aĩam ut natura beatisĩcetur ĩcrũsetꝰ
doccͥna mĩstrat᷑ extͥnsẽtꝰ Qd̾ autẽ adar¬
borẽ colendi negligẽcia hoc ad corpꝰme¬
dendi incuria hoc ad aĩam discẽndi sẽq¬
incia Et qd̾ ad arborẽ humor mutilis
Had corp ꝰ bictus exit̾iablĩs hꝰ ad ałam
ꝑsũasio inquitatis deꝰ itaq suꝑ oĩa qͥ
cõndidit omĩa et regit omĩa om̃e naitu¬
tas bonus creat et omĩs uolũtates in¬
stus ordin̾at Quĩd ergo abhorret au̾o
si credam ꝰ hoĩem ita li ꝑadisõtõstitutũ
ut oparetur agricultur amnõ labore ẜ¬
uili s̃ honestã amini uolũtate : Eud

Expanded text:
atque mortali, ita ut bonis consulatur et per atque mortali, ita ut bonis consulatur et per nescientes malos; inque ipso homine eandem geminam prouidentiae uigere potentiam: primoquo crescit, quo senescit; i uoluntariam uero, quo illi ad uictum, tegumentum curationemque aturaliter agitur, ut uiuat, ut sentiat; uoluntarie uero, ut discat, ut consentiat. sicut autnimam ut natura beatificetur intrinsecus, doctrina ministratur extrinsecus. Quod autem ad arborem colendi negligentia, hoc ad corpus medendi incuria, hoc ad animam discendi segnitia: et quod ad arborem humor inutilis, hoc ad corpus victus exitiabilis, hoc ad animam persuasio iniquitatis. Deus itaque super omnia qui condidit omnia, et regit omnia, omnes naturas bonus bonas creat, omnes voluntates justus ordinat. Quid ergo abhorret a vero, si credamus hominem ita in paradiso constitutum, ut operaretur agriculturam, non labore servili, sed honesta animi voluptate? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
lominꝰ creauit quẽq regit᷑ at ordinai
ĩuisibłiter deꝰ : Hunc iã in ip̃m mũdũ
ĩ quãdã magnã arborẽ rex oculus cogi¬
tatoĩs attõłłitus atq ñ ip̃o quoq ge¬
mina oꝑatio prouidenciõ repet̾itr
ꝑtĩ naturalis ꝑtĩ uolũtaria Ilatura¬
lis quidẽ ꝑ occũltã dei admĩstratõem
qua etiã lignis ⁊ herbis dat iñcremẽ
tũ uolũtãriã uero ꝑ angeloꝵ oꝑa et
hom̃ scdm̃ illã pͥmã cełestia sũꝑnis or¬
dm̾ari inferiisq̃ trestrĩa liũariã sỹ¬
dera q fulgere diei noctis ꝙ uices ag¬
tari aquis t̾rã fundatã interlui acq
circũlui aerẽ altiꝯ suꝑfimidi arbustar
aĩalia concip̃i et nasã crescere ⁊ sẽnes¬
cere ⁊ occidere et quitq̃ud aliud m̃re¬
bus m̃tiore naturali q motu geritiu
In hac ãt alt̾a sĩna dari doteri ⁊ discĩ
agros coli sõcietates ãministrari ar¬
tes excerceri queq alia sure iñ sũꝑna
sõciedate agũtur siue inhac terrena

Expanded text:
quem regit atque ordinat inuisibiliter deus? Hinc iam in ipsum mundum uelut in quandam magnam arborem rerum oculus cogitationis adtollitur atque in ipso quoque gemina operatio prouidentiae reperitur, partim naturalis, partim uoluntaria. et naturalis quidem per occultam dei administrationem, qa et hominum: secundum illam primam caelestia superius ordinari inferiusque terrestria, luminaria sideraque fulgere, diei noctisque uices agitari, aquis terram fundatam interlui atque circumlui, aerem altius superfundi, arbusta et animalia concipi et nasci et crescere, senescere, occidere et quidquid aliud in rebus interiore naturalique motu geritur; in hac autem altera signa dari, doceri et disci, agros coli, societates administrari, artes exerceri et quaeque alia siue in superna societate agantur siue in hac terrena
Abbreviated transcription (Latin):
fẽcta sunt omĩa sił rinchoata ut dem̃
ad effectꝰ suos cẽ ꝑducerẽtur iã ꝙͣtũ po¬
tuimꝯ ĩ precedentib ĩtimauimꝰ Et si
quis hoc aliter enodandũ putat bñ dili¬
gẽter actendat uła oĩa q̃ut hoc sentireꝰ
attendimꝰ Et si probabiliorẽ inde ꝓotiu̾t
enudeare sẽntẽtiã nõ sõlũ resĩste̾ non
debemꝰ s dẽmꝯetiã gratulari. Si quẽ
ãt mouet quia nõ dixit̾ sinxit᷑ deꝰ adh᷑
de t̾ra oñis bestias agri et de agus oĩti
at duob modis ẽẽ intelligendũ a tacuis
se unde smperit uolatilia celi etiã tacẽ¬
te scriptura intelligamꝯ uñ smperit
uelut qui sc̃iamꝰ in cãp̾macãliũrõnũ
conditione ex aquis ea eẽ ꝓducta a̾ t̾uã
uniu̾saliter sic appellatam smmł cũ ali¬
quis ꝙͣadmodũ appellata ẽ iñ illo pͦs
uby celestiũ laudib t̾mĩatis ad t̾ramstã¬

Expanded text:
inchoata, ut deinde ad effectus suos causae perducerentur, iam, quantum potuimus, in praecedentibus intimauimus. et si quis hoc aliter enodandum putat, tantum diligenter adtendat illa omnia, quae ut hoc sentiremus adtendimus; et si probabiliorem inde potuerit enucleare sententiam, non solum resistere non debemus, sed debemus etiam gratulari. Si quem autem mouet, quia non dixit: finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et de aquis omniaat duobus modis esse intellegendum: aut tacuisse nunc, unde finxerit uolatilia caeli, quia ete scriptura intellegamus unde finxerit, uelut qui sciamus in prima causalium rationum conditione ex aquis ea esse producta; aut terram uniuersaliter sic appellatam simul cum aquis, quemadmodum appellata est in illo psalmo, ubi caelestium laudibus terminatis ad terram fa
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ de ꝑadisõ naroãtur nõ pp̃e ẜ̃sigurate
acciꝑe ulła ncc̃ĩtas cogeret dit nũc cũ pͥ¬
mitꝯ prop̾eres ipãs mtellig̾e rationllã
ꝓhibeat cur nõ potiꝰ auctoritatẽ scup¬
ture simplr̃ sequinur ĩ narratõe reuĩ
gestarũ res uere gestas pͥus ĩtelligẽtes
tamẽ demũ quid aluid signisicẽt ꝑsc̃ou¬
prorsus incognitos et ides nõ posẽ acci¬
pi ad litterã ꝙ ex uno ꝑadisĩ flũe duu¬
dũtur cũ potuus credendũ sit qmĩ lora
ip̃e ꝑadisi a cognitõe hom ẽ remotiu
sĩmꝯ inde qͣtuor aquaꝵ ꝑtes duudi sicu
fice lissmmia scrifitura testat᷑ s ea flũaꝙ
rũ sontes noti ẽẽ dicũtu alicubr̃issẽsd̾
t̾ras et post tractꝰ prolparũ regionũ
alñs locia erupisse ubitamꝙͣm sũis sõn¬
tib noti cẽ ꝑhibẽ̾tui Nã hoc solere nõ¬
nullas aquas face quis ignorat ẽ Seo
ibi hec satur ubi nõ dũi sub t̾ris tũtrũt
Exibat ergo flumẽ de eden h est de loco

Expanded text:
igurate accipere ulla necessitas cogeret; at nunc, cum primitus proprie res ipsas intellegere ratio nulla prohibeat, cur non potius auctoritatem scripturae simpliciter sequimur in narratione rerum gestarum res uere gestas prius intellegentes, tum demum quidquid aliud significant perscruprorsus incognitos et ideo non posse accipi ad litteram, quod ex uno paradisi lumine diuiduntur? cum potius credendum sit, quoniam locus ipse paradisi a cognitione hosimus, inde quattuor aquarum partes diuidi, sicut fidelissima scriptura testatur, sed ea flumina, quorum fontes noti esse dicuntur, alicubi isse sub terras et post tractus prolixarum regionum locis aliis erupisse, ubi tamquam in suis fontibus nota esse perhibentur. nam hoc solere nonnullas aquas facere quis ignorat? sed ibi hoc scitur,. ubi non diu sub terris currunt. exibat ergo flumen de Eden, id est de loco
Abbreviated transcription (Latin):
Ut tustodiret autẽ quid. an ipm̃ ꝑadi¬
sum cõtra quos nullus c̾te uit̾inꝰ me¬
tuebatur snuasõr. ͥ miłłuslimitiẽ ꝑ¬
turbator nullus sur millus aggressõr
Qũo ergo mͥtẽllecturi sũmꝰ corpalẽ ꝑa¬
disum potuissẽ ab hoĩe corꝑalit̾ custodi¬
ri: Sedneq salptura dixit ut oꝑareᷤ
et custodirẽt ꝑadisum dipit autẽ Ut o¬
paret᷑ et custodirẽt Q ꝙͣsi de grecodili¬
gẽtiꝰ adͦbũ eppͥmati ĩta sc̃rip̃tũ est

Expanded text:
Ut custodiret autem, quid? An ipsum paradisum? Contra quos? Nullus certe vicinus metuebatur invasor, nullus limitis perturbator, nullus fur, nullus aggressor. Quomodo ergo intellecturi sumus corporalem paradisum potuisse ab homine corporaliter custodiri? Sed neque Scriptura dixit, Ut operaretur et custodiret paradisum; dixit autem, Ut operaretur et custodiret. Quanquam si de graeco diligentius ad
Abbreviated transcription (Latin):
cultatẽ quãtũ aĩo uolẽti sacis ẽẽt nõ
ꝙͣͣtũ inuitũ indigẽtia corꝑis cogeret
a ubi magĩs cũ reꝵ nã humana ratio
quod̾m̾ loqui pt̃ quã cũ poĩtiũ sẽmĩb
plãtatis surculis trãslatis arbuscũlis
insitis malleolis tãꝙͣ int̾rogat᷑ q̃ueq ois
radicis dgermĩs quid possit quid ue nõ
possit uñ possit unde nõ possit quid ĩ ea
ualeat humoꝵ ĩuisiblĩs int̾ior q potẽ¬
ciã quid extͥnset ꝰ adhibita diligẽtia ĩ q̃

Expanded text:
cultatem, quantum animo uolenti satis esset, non cultatem, quantum animo uolenti satis esset, non quantum inuitum indigentia corporis cogeret. aut ubi magis cum rerum natura humana ratio quodammodo loqui potest, quam cum positis seminibus, plantatis surculis, translatis arbusculis, insitis malleolis tamquam interrogatur quaeque uis radicis et germinis quid possit quidue non possit, unde possit, unde non possit, quid in ea ualeat numerorum inuisibilis interiorque potentia, quid extrinsecus adhibita dilige
Abbreviated transcription (Latin):
de ilło. Qua ãt die ederitis ab eo morte
moriemini Qũ sũꝑuis breniter dipe¬
yit deũ plãtasse ꝑadisũm ⁊ cõstituissẽ
ibi hoĩem quẽ smperat recapitulauit
ut narraret quõ sĩt ꝑadisũs cõstitutus
Nũt ergo et illud recapitulando cõme¬
morauit quõ ibi deꝰ posũerit hoĩe quẽ
fecit uideamus itaq quidsit qd dem̃ est
ut oꝑaretur et iustodiret Quid oꝑareͬ
uel quid custodiret Iuĩquid forte agri
nisi uid̾e̾mꝯ cũ tãta uoluptate ansimi a¬
gricolari quosdã ut eis magna penasĩt
inde ad aliud auocari Quicquid ergo de¬
liciaꝵ h agricultura tũc utiq longe ã¬
plius eurs qñ nĩchil accidebat aduersĩ
uel t̾rauel celo Nõ enĩ erat laboris ap¬
flict̃io s ephilaratio uolũtatis cũ ea q̃
de ꝯcreauerat hũam oꝑis adiutorio letiꝯ
feratuis q ꝓuenirent᷑ Unĩ creator ip̃ẽ
liberuss laudaret᷑ qui aĩe ĩ corꝑe aĩali
cõstitute ratoẽm dodisset oꝑandi ac fa¬

Expanded text:
autem ederitis ab eo, morte moriemini. cum superius breuiter dixerit deum plantasse paradisum et constituisse ibi hominem, quem finxerat, recapitulauit, ut narraret, quomodo sit paradisus constitutus. nunc ergo et illud recapitulando commemorauit, quomodo ibi deus posuerit hominem, quem fecit. uideamus itaque, quid sit, quod dictum est: ut operaretur et custodiret. quid operaretur uel quid custodiret? numquid forte agricnisi uideremus cum tanta uoluptate animi agricolari quosdam, ut eis magna poena sit inde in aliud auocari. quidquid ergo deliciarum habet agricultura, tunc utique longe amplius erat, quando nihil accidebat aduersi uel terrae uel caelo. non enim erat laboris adflictio, sed exhilaratio uoluntatis, cum ea, quae deus creauerat, humani operis adiutorio laetius feraciusque prouenirent: unde creator ipse uberius laudaretur, qui animae in corpore animali constitutae rationem dedisset operandi ac fa
Abbreviated transcription (Latin):
sĩme teneãt ꝙ omi aĩe rationali sme ul¬
luis disputatõis ambagib naͣlit̾ ⁊ u̾ci¬
cit̾ insĩtũ est ẽẽ omĩno ĩcõmutablem
dnĩ ⁊ incorruptibilem tota eoꝵ millefõr¬
mis fabula repẽte dilabitur quã in
suis uanis sacrilegis mẽtib nõ insĩde
dei turpissina mutabłitate smperũt
Nõ est igitur mat̾ies aĩe hũane uã ir
rationalis Quidgͦ est unde aĩa flatie
dei facca est. dui corpus aliquiderat¬
c̾renũ quidẽ ⁊ hũidũ Nullomodo Hĩt
enĩ potuis caro facta est Ilã quid ad

Expanded text:
sime teneant, quod omni animae rationali sine ulsime teneant, quod omni animae rationali sine ullius disputationis ambagibus naturaliter et ueraciter insitum est, esse omnino incommutabilem et incorruptibilem deum, tota eorum milleformis fabula repente dilabitur, quam in suis uanis ac sacrilegis mentibus nonnisi de dei turpissima mutabilitate pinxerunt. Non est igitur materies animae humanae nec anima inratiocalis. Quid ergo est, unde anima fconparatus est pecoribus in sensatis et similis factus est eis, aut ubi item legitur: ne tradideris bestiis animam confitentem tibi.
Abbreviated transcription (Latin):
cõtingit in sõmpnis ua fallaci mẽo¬
ria qͣi recordetur se homofũisse qd̾ ñ
fuit a̾ egissẽ qd̾ nõ egit quid mirũ si
quodã dei isti occintoq uidicio smũ¬
tur demones iii cordib etiã uigilã¬
tiũ tale aliquid posse: Manichei
ãt qui sẽ xpĩanos uel putãt uel pu¬
tari uolunt in hac opmione transla¬
toĩs uel reuolatoĩs aĩaꝵ eo sunt illꝰ
gẽt̾iũ phĩs uel sĩ qui alnĩ uam hoĩes
hoc putant deteriores ⁊ detestabliõ¬
res ꝙ iͣli aĩe naturã a dei natura dis¬
cernũt Isti ãt cũ aliud nichil dicant
qd̾ deꝰest nõ trepidãt eam tã turpit᷑
cõmutablẽm dice̾ ut nllũm sĩt herbe
seu uermieuli genus ubieam nõ essẽ
cõmiptam uel quo reuolui nõ possẽ
sc̃urissimaꝵ questionib quas carnali
corde uersantes ncc̃e estut in opimio¬
nes falsãs noxias mõsti uosãsq labã¬
tur ⁊ ꝓuoluantur unũ illud fiomis¬

Expanded text:
contingit in somnis, ut fallaci memocontingit in somnis, ut fallaci memoria quasi recordetur se homo fuisse, quod non fuit, aut egisse, quod non egit, quid mirum, si quodam dei iusto occultoque iudicio sinuntur daemones in cordibus etiam uigilantium tale aliquid posse? Manichaei autem, qui se christianos uel putant uel putari uolunt, in hac opinione translationis uel reuolutionis animarum eo sunt illis gentium philosophis uel si qui alii uani homines hoc putant deteriores et detestabiliores, quod illi animae naturam a dei natura discernunt, isti autem, cum aliud nihil dicant quod deus est, non trepidant eam tam turpiter commutabilem dicere, ut nullum sit herbae seu uermiculi genus, ubi eam non esse conmixtam uel quo reuolui non posse mscurissimarum quaestionibus, quas carnali corde uersantes necesse est ut in opinioque catholicae omnino contrarium est — si contur et prouoluantur, unum illud firmis
Abbreviated transcription (Latin):
dũ morib pecora nõ recedunt ⁊ que
aliꝙͣtulum cel̾is dissimiliã fuĩt silĩo
rasut tiĩ sũo generi ꝙ humano lõ¬
ge qr plus ab hoĩb ꝙͣ a peconib dit
q̃ siliora sunt trahant Si ãt hocar¬
gumẽtũ falsũm ẽ qũo̾ erit uera illã
opinio quandoquidõ nichil aliudaffe¬
runt quo etiã si nõ uera saltẽ uerisi¬
milis hẽatuis Uñ ꝓcluuꝰ ⁊ ip̃e credi¬
derĩ qd̾ etiã eoꝵ posteri sẽctatores
illos hoĩes qui hec pͥmitꝯm sũisli¬
bria ꝑosũerunt in hac uiea potius
intelligi uoluissẽ quadã ꝓu̾sitate
moru a̾ turpitudine hõies pecoꝵ si¬
miles fieri ac sĩt quod̾modo ĩ peco¬
ia cõmucari ut hoc dedecore obiecto
eos acupiditatũ prauitate renota¬
rent slam illa q̃ fẽrũi accidisse ut
quidã quasi recordarẽtur ꝙ in quor¬
dã aĩalium corꝑib fuerint a falsã
narrãtur aut lũdifitatiõnib demo¬
nũ hͦ in eorũ animis stm̃ est Si em̃

Expanded text:
on credatur sic in illa materie, de qua facta est, quietum on credatur sic in illa materie, de qua facta est, quietum fuisse motum etiam sentiendi, sicut in ista infantili, quae iam certe anima est hominis, quietus est adhuc motus ratiocinandi? Nam quae similiora sunt, trahunt. si autem hoc argumentum falsum est, quomodo erit uera illa opinio, quandoquidem nihil aliud adferunt, quo etiamsi non uera, saltem uerisimilis habeatur? unde procliuius et ipse crediderim, quod etiam eorum posteri sectatores, illos homines, qui haec primitus in suis libris posuerunt, in hac uita potius intellegi uoluisse quadam peruersitate morum ac turpitudine homines pecorum similes fieri ac sic quodam modo in pecora commutari, ut hoc dedecore obiecto eos a cupiditatum prauitate reuocarent. Nam illa, quae feruntur accidisse, ut quidam quasi recordarentur in quorum animalium corporibus fuerint aut falsa narrantur aut ludificationibus daemonum hoc in eorum animis factum est. si enim
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtellexit comꝑatꝰ ẽ Iumẽtis insensã¬
tis ⁊ silĩs factꝰ ẽ eis S in hac uitad
tiqͥ nõ post mortẽ Proinde uel tali¬
b bestiĩs nolebat in ptatẽ dari aĩa
suã qui dicebat Ne tradas bestiis a
niiã confitẽtẽ tibi quales cauendos¬
dñs signisĩcat ubi dicit᷑ eos uestites¬
indutos uestitu omũ mtꝰ ãt eẽ lu¬
pos rapaces uel ipĩ dyabolo ⁊ ange¬
lis eius Nai ⁊ ille deus ẽ leo ⁊ draco
Quid enĩ afferunt argumẽti phĩut¬
pucãt aĩas hoñ in pecora utel pecoꝵ
in hoĩes pꝯmortẽ possẽ transserri¬
Hoc c̾te ꝙ moꝵ silĩtudo ad id trahat
uelut auaros informitas capãces
ĩ nluos sẽnos ac suꝑbos in leones
sectatores ĩmũde uoluptatis in sũes
⁊ si qua siliã Hec quippe asserunt n ͨ
actendũt ꝑ hanc rõem nullomodo
fieri posse ut pecoris aĩa pꝰmortẽ
in hoĩem tranfferat᷑ Nullomꝰ enĩ por¬
cus siłibrerit᷑ hoĩ ꝙͣ porco Eccum
mãsuescunt leones canib uel etiã o

Expanded text:
unde anima fieret, uel si est ulla, unde animae fitis et similis factus est eis, sed in hac uita utique, non post mortem. proinde uel talibus bestiis nolebat in potestatem dari animam uniuersitatis effectibus? beatamne uitam nimam confitentem tibi — quales cauendos significat dominus, ubi dicit eos quodam secreto uniuersitatis otiosa repos rapaces — uel ipsi diabolo et angelis eius; nam et ille dictus est et leo et draco. Quid enim adferunt argumenti phiea nec uiua materies? aut falsum est aut nimis latet. si autem iam uiuebat nec beaorum similitudo ad id trahat, uelut auaros in formicas, rapaces in miluos, saeuos ac superbos in leones, sectatores inmundae uoluptatis in sues et si qua similia. haec quippe adserunt nec adtendunt per hanc rationem nullo modo fieri posse, ut pecoris anima post mortem in hominem transferatur. nullo modo enim porcus similior erit homini quam porco; et cum mansuescun
Abbreviated transcription (Latin):
iussĩoni̾s huiꝰ nõ d̾nitus requaramꝰ
si hec ip̃a. ẽ magna utilitas hom̃ qd̾
deoseruit iubendo deus utile fãcit Nc̃¬
quidinb̾e̾ uoluĩt de quo metuendũ ñ
ẽ ne iuberet qd̾ mutile ẽẽ possit Nec fi¬
eti p̃t ut uolũtas ꝓpͥa nõ grandi ruine
pond̾e sũꝑ hoĩem cadat si eã polũtati
sũꝑiõ ris extollendo p̃ponat Hoc exꝑtꝰ
e homo contẽpnẽs ꝓceptũ dei ⁊ ħ epꝑi¬
mẽtodidicit quid inr̾eẽt int̾ bonũ ⁊ ma¬
lũ bonũ .s. obediẽtie malũ at mobedi¬

Expanded text:
iussionis huius non diutius requiramus, iussionis huius non diutius requiramus, si haec ipsa magna est utilitas homini, quod deo seruit, iubendo deus utile facit quidquid iubere uoluerit, de quo metuendum non est, ne iubere quod inutile est possit. Nec fieri potest, ut uoluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam uoluntati superioris extollendo praeponat. hoc expertus est homo contemnens praeceptum dei et hoc experimento didicit, quid interesset inter bonum et malum, bonum
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽq cum quisq̃ prohibet landẽrẽtãgi
q̃ non quidẽ tangẽti sed illi ꝓhibẽt o̾bes¬
sẽt uelut si quisꝙ̃ͣ in alienam peciũam
misissẽt manũ prohibitꝰ ab eocuiꝰ euat
quia prohibẽti pot̾at essẽ dãnosũm
Cũ uero illd̾ tangit̾ur qd̾ noc tãgẽti ob¬
esset si nõ ꝓ hiberetu uec cuiꝙͣ alt̾i
ꝙͣdolib cangeretur quare ꝓhibitũ est
insi ut ipnĩs ꝑ sẽ bonũ obedientie et
ip̃ius ꝑ sẽ pialũ mobedienciẽ mr̃aret᷑
demq a peccãte uel aliud appetitũ ẽ
insi nõ eẽ sũb dñatõe dei qñ illud admis¬
sũmẽ iñ quo ne admittetur sola deberet
uissiõ dñantis attendi Que sĩ iola cit¬
tenderetur quid aliud ꝙ̃ dei uolũtas
humane uoluntati p̃pon̾e̾tur dñs qͥ¬
dõ cr uisserit uidi̾t fãciendũ ẽ a sẽrui¬
ẽte qd̾ iussĩt ⁊ tũc forte uidendũ ẽ a pro¬
merẽte criusserit Sedtamẽ lit tañ

Expanded text:
item cum quisque prohibet eam rem tangi, item cum quisque prohibet eam rem tangi, quae non quidem tangenti, sed illi, qui prohibuit, obesset, uelut si quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus ab eo, cuius erat quia prohibenti poterat esse damnosum. cum uero illud tangitur, quod nec tangenti obesset, si non prohiberetur, nec cuiquam alteri, quandolibet tangeretur, quare prohibitum est, nisi ut ipsius per se bonum oboedientiae et ipsius per se malum inoboedientiae monste a peccante nihil aliud appetitum est, nisi non esse sub dominatione Dei, quando illud admissum est, in quo, ne admitteretur, sola deberet jussio dominantis attendi. Quae si sola attenderetur, quid aliud quam Dei voluntase uoluntati praeponeretur ? dominus quidem cur iusserit, uiderit; faciendum est a seruiente quod iussit et tunc forte. uidendum est a promerente, cur iusserit. sed tamen, ut causam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑea ⁊ ui acitẽ nũciãt nõ hoc ẽ qdilla
tĩat᷑ Et cũ affliccões copis moleste
sent̾it actõem sũã qua illi regendo
adest turbato eiꝰ teꝵ anĩto ĩpedinof¬
fenditũr ⁊ hec offensiõ dolor uocat᷑
Etͥ aer qui nerius infusũs ẽ paret
uolũtati ut mẽbra moueat nõ autẽ
ip̃e uolũtas ẽ E t illa ꝑs media mo
tib nrũciis sentiendi ⁊ ministris mo¬
uendi tãꝙͣ nõ hñe cur adsit ab scedit̾
Si ãt nõ ita deficiũt ut ĩ morte assõ¬
let turbat᷑ eisis ĩtentio tãꝙ conãliẽ
redĩcegrare labẽtia nec ualentis Et
ĩ quib reb turbatur inde cognosã¬
tur que ꝑs mĩsterioꝵ ĩ cã sĩt ut sĩ
potuu̾ medic̾ina sucturoat Nlãq
aliud eẽ ip̃am aliud h eiꝰ corꝑalia
ministia uel uasã uelorgaña uł
si quid aptiꝰ dici possũt Huic eiudẽ¬
ter elucet ꝙ pleꝵq se uehemẽti co¬
gitatoĩs incẽtiõne auertit ab om̃ib

Expanded text:
untiat, non hoc est, quod illa; tiat. et cum adflictiones corporis moleste sentit, actionem suam, qua illi regendo adest, turbato eius temperamento inpediri offenditur, et haec offensio dolor uocatur. et aer, qui neruis infusus est, paret uoluntati, ut membra moueat, non autem ipse uoluntas est. et illa pars media mottibus nuntiis sentiendi et ministris mouendi, tamquam non habens cur adsit abscedit. si autem non ita deficiunt, ut in morte adsolet, turbatur eius intentio, tamquam conantis redintegrare labentia nec ualentis. et in quibus rebus turbatur, inde cognoscitur quae pars ministeriorum in causa sit, ut, si potuerit, medicina succurrat. Namque aliud esse ipsam, aliud haec eius corporalia ministeria, uel uasa uel organa uel si quid aptius dici possunt, hinc euidenter elucet, quod plerumque se uehementi cogitationis intentione auertit ah om
Abbreviated transcription (Latin):
nõ posse uidebantur ã uix possẽ atq
difficile ne retardarer quid sigurate si¬
gnificarẽt ea q̃ ad lit̾am ĩuenire nõ po¬
tui ꝙͣta ualui breuitate ac ꝓspicuitate
sũnie nõ curarẽt azemortanẽ quidina¬
uime uolu̾im nec potuerĩ ut nõ sĩgura¬
te s propͥe pͥmitꝰ cũcta ĩtelligerẽtur n ͨ
omino desperans etiã sĩc possẽ intelligi
idipm in pͥma ꝑte sc̃dĩ libyi ita posuu᷑
Sane mtpͣ quisquis uoluĩt omĩa que dic¬
ta sunt scdĩ lram acciꝑe id est nõ aliter

Expanded text:
non posse uidebantur aut uix posse atque non posse uidebantur aut uix posse atque difficile, ne retardarer, quid figurate significarent, ea quae ad litteram inuenire non potui, quanta ualui breuitate ac perspicuitatsumere non curarent. memor tamen quid maxime uoluerim nec potuerim, ut non figurate sed proprie primitus cuncta intellegerentur, nec omnino desperans etiam sic posse intellegi id ipsum in prima parte secundi libri ita posui. sane, inquam, quisquis uoluerit omnia, quae dicta sun
Abbreviated transcription (Latin):
Sane si mullo modo passent salua fide
Ui̾tatis ea que corꝑalit̾ hic̃ nu̾ata sũnt
etiã corꝑaliter accĩpi quid aliud remani¬
ret insi ut ea potius figurate dicta in¬
telligeremꝰ ꝙ scrip̃turã scãm impie cul¬
paremꝰ. Poreꝯ autẽ si nõ solũ nõ i¬
pediũt uerũetiã soliduis asserũt duui¬
in eloquii narratõem hec etiã corꝑalit̾
intellcã nemo erit ut opinor tã m̃fide¬
lit̾ ꝑtiniax qui cũ ea snrglãm fidei ex¬
põita propirẽ uiderit in p̾stina malit̾¬
man̾e sentẽtia si forte illi uiiã fuerant
nõ nisi figurate possẽ accipi Nã et ego
blasphemãt duos scripsi libros recẽti tẽ¬
pore cõuersionis mee cito uolens eoꝵ
uel confutare deliramẽta uel erigere
ĩtentõem ad querendã in lris quas o¬
derãt xp̃ianã et euãgelicã sidem Et
qr nõ mchi tũt occurrebãt omĩa quẽad¬
modũ proprie possẽnt accipi magis̃q

Expanded text:
sane si nullo modo possent salua fide sane si nullo modo possent salua fide ueritatis ea, quae corporaliter hic nominata sunt, etiam corporaliter accipi, quid aliud remaneret, nisi ut ea potius figurate dicta intellegeremus, quam scripturam sanctam inpie culparemus? porro autem, si non solum non inpediunt, uerum etiam solidius adserunt diuini eloquii narrationem haec etiam corporaliter intellecta, nemo erit, ut opinor, tam infideliter pertinax, qui cum ea secundum regulam fidei exposita proprie uiderit malit in pristina remanere sententia, si forte illi uisa fuerant, nonnisi figurate posse accipi. Nam et ego blasphemant, duos conscripsi libros recenti tempore conuersionis meae, cito uolens eorum uel confutare deliramenta uel erigere intentionem ad quaerendam in litteris, quas oderunt, christianam et euangelicam fidem. et quia non mihi tunc occurrebant omnia quemadmodum proprie possent accipi magisque
Abbreviated transcription (Latin):
fendam ꝯ ad lrãm ut qui nõ ratiõnabi
ant ratõem unde falsã ẽẽ cõuĩcant Pe¬
rũ isti nr̃i qui fidẽ hñt hiis diuiins li¬
bris et nolunt ꝑadisum ad ꝓp̾etatem
littere ĩtelligi locũ .s. amenissimũ fr̃uc¬
tuosis nemorib opacatũ euudẽq ma¬
gnũ et magno fonte fecundũ cũ bideãt¬
nõ nulla humana oꝑa tot ac tãta uirͨ¬
ta silue succrescere occulto oꝑedei mi¬
ror quenadmodũ crede̾ ip̃m hõĩẽm ita
factũ quẽadmodũ nũꝙͣ uiderunt Aut
si et ip̃e figurate intelligendꝰ est quis
genuit cayni et abel ⁊ sẽch din et ipĩ fi¬
gure tñ fuerũt nõ etiã hoĩes ex hõĩb
nati de proximo ergo attendant istã
p̃sumptõem quo tendat ⁊ conẽtur no¬
biscũm cũcta p̾mitꝰ q̃ gesta narrãtur
in exp̃ssiõnem ꝓprietatis accĩꝑe Quie
enĩ eis postea non fãueat intelligẽti¬
b quid ista etiam figurata sig̃nificatõe
uel affẽctiõnũ siue reꝵ etia fũturaꝵ

Expanded text:
fendamus ad litteram, ut qui non rationabiliant rationem unde falsa esse convincant. Verum isti nostri qui fidem habent his divinis Libris, et nolunt paradisum ad proprietatem litterae intelligi, locum scilicet amoenissimum fructuosis nemoribus opacatum, eumdemque magnum et magno fonte fecundum, cum videant nulla humana opera tot ac tanta vireta silvescere occulto opere Dei; miror quemadmodum credunt ipsum hominem ita factum, quemadmodum nunquam viderunt. Aut si et ipse figurate intelligendus est, quis genuit Cain, et Abel, et Seth? An et ipsi figurate tantum fuerunt, non etiam homines ex hominibus nati? De proximo ergo attendant istam praesumptionem quo tendat, et conentur nobiscum cuncta primitus, quae gesta narrantur, in expressionem proprietatis accipere. quis enim eis postea non faueat intellegentibus, quid ista etiam figurata significatione uel adfectionum siue rerum etiam futurarum ?
Abbreviated transcription (Latin):
nisi sigurate et in engmnate ꝓpoĩto sta¬
re credamꝰ hñtes auctoritatẽ aplĩcãa
quib tã multa de libris uet̾is testarĩti
soluũtur enigmata modũ quẽ intõdimꝰ
teneamꝰ adiuuãtẽ illo qui nos petere
quer̾e ⁊ pulsãre adhortatur ut om̃s istas
plicenus nõ p̃uidicãtes meliori diligẽ¬
tiori q tractatui suie̾ ꝑ uos sũĩe ꝑ alios
quib dñs reuelare dĩgnatur Hec tũc
dixi nũt autẽ qr dño uoluit ut ea dili
gentiꝰ intuens atq considerãs nõ fr̃u¬
stra ꝙtũ opinor existĩarem etiã ꝑ mepos

Expanded text:
nisi figurate atque in aenigmatis proposita ista credamus habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris ueteris testamenti soluuntur aenigmata, modum, quem intendimus, teneamus adiuuante illo, qui nos petere, quaerere et pulsare adhortatur, ut omnes istas plicemus non praeiudicantes meliori diligentiorique tractatui siue per nos siue per alios, quibus dominus reuelare dignatur. haec tunc dixi. nunc agentius intuens atque considerans, non frustra, quantum opinor, existimarem etiam per me pos
Abbreviated transcription (Latin):
tueamur ꝙtũ possũmꝰ ꝙͣtũ ip̃e aduua¬
re ⁊ donare dignatur oꝑuo dĩne pnedẽ¬
tie̾ biꝑtitũ qd̾ sũꝑius cũ de agrĩtultura
loq̃remur transitoria quadam occasiõ
ne ꝑstrmxinꝰut inde iã inciꝑet legẽtia
ammꝰ hoc assũescẽre cõtueri qd̾ aduiuat
plurimũ ne quid indignũ de ipã dei sb̾a
sẽntiamꝰ ditimꝰ itaq sũmũ ipm uerũ
unũ ac solũ dni pr̃em ⁊ filiũ ⁊ spñ sc̃̃¬

Expanded text:
ipse adiuuare et donare dignatur, opus diuinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contueri, quod adiuuat plurimum, ne quid indignum de ipsa dei substantia sentiamus. dicimus itaque summum ipsum, uerum, unum ac solum de
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ a quo motꝰ oĩs: t̾aud int̾ utrũq ĩ quo
memoriã uigere demr̃ant ne cũ sensũ¬
motꝰ sequitur nõ coiectat homo qd̾ fãci¬
tis indiciis ꝓbata eẽ dicũt qñ ⁊ ip̃e ꝑtes
aliquo effecte morbo uel uicio cũ defẽcis¬
sent offĩciã uel sẽntiendi uel mouendi
mẽbra uel motꝰ corꝑis reminisc̃endi sã¬
tis quid ualeret singulo dedararunt
eisq adhibita nuntio cui rei reꝑãde
proficeret exploratũ ẽ S aĩa mistis
tamꝙͣ in orgamis agit Nichil hoꝵ ẽ ip̃a
s uiuificat et regit oĩa Et ꝑ hec ꝯsulit̃

Expanded text:
cem, a quo motus omnis; tertius inter utrumque, in quo cem, a quo motus omnis; tertius inter utrumque, in quo memoria uigere demonstratur, ne cum sensus sequitur motus, non connectat homo quod faciertis indiciis probata esse dicunt, quando et ipsae partes aliquo adfectae morbo uel uitio, cum defecissent officia uel sentiendi uel mouendi membra uel motus corporis reminiscendi, satis quid ualerent singulae declararunt eisque adhibita curatio cui rei reparandae profecerit exploratum est. sed anima in istis tamquam in organis agit, nihil horum est ipsa; sed uiuific
Abbreviated transcription (Latin):
spõtaneo nõ dicerotur hõ fãctꝰ ẽ ĩ aĩa
uiuã proiide qñ ꝑs cerebriant̾ior unĩ
sensue om̃s distribũtur ad fr̃ontẽ col¬
locata est atq in fãcie sũnt ipã uelut
organa sentiendi excepto tangendi
sensũ qui ꝑ totũ corpus diffunditu qͥ
tnĩ enã ip̃e ab eadem autiore ꝑte t̾ebri
ostenditur hr̃e uiam sũam q̃ retrorsũm
ꝑ u̾titẽ atq ternicẽ ad medullã pin̾e
de qua loquebamur paulo añ deduci᷑
uiĩ h utiq sẽnsũm in tangendo dfã¬
cies sicut totũ corpus exceptis sensib
uidendi audiendi olfaciendi gustãdi
qui insola sc̃ie prelocati sunt Ido sqp¬
tũ arbitror ꝙ in faciẽm deꝯ sũfflauerit
hoĩ flatũ uite cũ factꝰẽ in aĩam uniã
motu nisi ꝑ adiutoriũ memorie ñ ua¬
lemꝰ ideo tres tamꝙͣ uentriculi cerebri
demr̃antur unus anterior ad faciem a
quo sensus om̃s alter post̾ior ad cerui¬

Expanded text:
spontaneo, non diceretur homo factus in animam spontaneo, non diceretur homo factus in animam uiuam. Proinde, quoniam pars cerebri anterior, unde sensus omnes distribuuntur, ad frontem conlocata est atque in facie sunt ipsa uelut organa sentiendi — excepto tangendi sensu, qui per totum corpus diffunditur; qui tamen etiam ipse ab eadem anteriore parte cerebri ostenditur habere uiam suam, quae retrorsus per uerticem atque ceruicem ad medullam spinae, de qua loquebamur paulo ante, deducitur, unde habet utique sensum in tangendo et facies, sicut totum corpus, exceptis sensibus uidendi, audiendi, olfaciendi, gustandi, qui in sola facie praelocati sunt — ideo scriptum arbitror, quod in faciem deus sufflauerit homini flatum uitae, cum factus est in animam uiuam. motu nisi per adiutorium memoriae non ualemus, ideo tres tamquam uentriculi cerebri demonstrantur: unus anterior ad faciem, a quo sensus om
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ magis sũnt ad patiendũ sũbdita ꝙͣ
predit̾a ad faciendum Non michi ergo
uidet᷑ dciii ⁊ factꝰ ẽ homo ĩ aĩam ui̾iã
nisi quia sentire cepit in corpore qd̾ ẽ
aĩate uiuẽtid q carnis c̾tissĩmũ indiciũ
Nã mouẽtur et arbusta nõ tñi ui ex¬
trĩsẽcꝰ imꝑellente uelut cũ uẽtis agit¬
tãtur si iło motu quo mtrinsecꝰ agi¬
tur quicquid ad incremẽtũ spẽmq ar¬
boris ꝑtinet quo ducitur sũccꝯni radi¬
cem uertitur qz inea quib cõstat har¬
be natura uel ligni Nichil em hoꝵ sie
int̾no motu S iste motꝰ nõ est spõta¬
neus qualis ille qui sẽnsmi copulatur
ad corꝑis admĩstratõem sit̃ in õmaĩa¬
liũ gne quã bocat scr̃iptuta aĩam ui¬
uain Nam et nobis nsi messẽt ille mo¬
tus nec crescerent nr̃a corꝑa nec un¬
gues capillos qr pduce̾nt S si hoc so¬
lum ẽẽt i nobio sĩe sensũ motuq illo

Expanded text:
quae magis sunt ad patiendum subdita quam quae magis sunt ad patiendum subdita quam praedita ad faciendum. Non mihi ergo uidetur dictum: factus est homo in animam uiuam, nisi quia sentire coepit in corpore: quod est animatae uiuentisque carnis certissimum indicium. nam mouentur et arbusta non tantum ui extrinsecus inpellente, uelut cum uentis agitantur, sed illo motu, quo intrinsecus agitur quidquid ad incrementum speciemque arboris pertinet, quo ducitur sucus in radicem uertiturque in ea, quibus constat herbae natura uel ligni; nihil enim horum sine interno motu. sed iste motus non est spontaneus, qualis ille, qui sensui copulatur ad corporis administrationem, sicut in omni animalium genere, quam uocat scriptura animam uiuam. nam et nobis nisi inesset etiam ille motus, nec crescerent nostra corpora nec ungues capillosque producerent. sed si hoc solum esset in nobis sine sensu motuque illo
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̾uid est cũ enisc̃em gmie sũmũ nõ
sĩt nsi lumen qd̾ ex oculis emscat quo
illa nõ adiu̾uatur nsĩ ad corꝑeas fõr¬
mas coloresq sẽntientes h q ip̃a in¬
muabliã longe dissimilia cũcto generi
corꝑũ que nõ nisi intellectiuatq roẽ
conspic̾iat qm̃ nullus carms sensũs
mane nã nec de terra nec de aqua n ͨ
de aere nec de igni quolibet s tamen
aussioris corꝑis sui mat̾iam hoc est
huĩdã quamdã t̾ram q̃ nĩ carme̾ uer¬
Nullus enĩ sine hiis duob uelsẽnsũs ĩ
corꝑe est uel ab aĩa spontaneus corꝑis
mõtꝰ Sicut ãt prius ẽẽ debet nosse ꝙͣ
fãcere itasentire pruis ẽ ꝙͣͣ moneri
tliã gͦ qnĩ res ẽ incorporea corpꝰ qd̾ in¬
corꝑeo uicinũ est sicuti est igniis uel
potius lux et aer p̾mitꝰ agit ⁊ ꝑ hec
cet̾a que crassiõra sunt corꝑis sicͭ hũor
et t̾ra unĩ carnis corpulenaia solidat᷑

Expanded text:
aliquid est, cum eiusdem generis summum non aliquid est, cum eiusdem generis summum non sit nisi lumen, quod ex oculis emicat, quo illa non adiuuatur nisi ad corporeas formas coloresque sentiendos habetque ipsa innumerabilia longe dissimilia cuncto generi corporum, quae nonnisi intellectu atque ratione conspiciat, quo nullus carnis sensus anae animae natura nec de terra nec de aqua nec de aere nec de igne quolibet; sed tamen crassioris corporis sui materiam, hoc est humidam quandam terram, quae in carnis uernullus enim sine his duobus uel sensus in corpore est uel ab anima spontaneus corporis motus. sicut autem prius esse debet nosse quam facere, ita sentire prius est quam mouere. anima ergo quoniam res est incorporea corpus, quod incorporeo uicinum est, sicuti est ignis uel potius lux et aer, primitus agit et per haec cetera quae crassiora sunt corporis, sicuti humor et terra — unde carnis corpulentia solidatur —
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ radiĩ emicant oculoꝵ ⁊ de cuiꝰ medi¬
o uelut centro quodã nõ sõlũ ad odõs
setiã ad sẽnsũs cet̾os tenues fĩstule
deducũtur ad aures uidelicẽt adnares
ad palatũ ꝑꝑaudiendũ olfãciendũ atq
gustandũ ipm̃ q tangendi sensũm qͥ
totũ corpꝰ est ⁊ ab eodem cerebro dirĩ¬
gitur ꝑ medũllã ceruicĩs ⁊ eam que
cõtinetur ossibus quib dorsi spm̃a cõ¬
sẽritur ut inde se temussimi quidã ri¬
irali qui tangendi sensum fãciũt per
cũcta mẽbra diffundant Cũ igitur
hiĩs qͣiͣ nuĩciis accipsat aĩa quic̾qiud eã
corꝑaliũ nõ latet ip̃a uero usq̃ adeo
aliud quiddã sit ut cũ w̾lt ĩtesligere
uel diuina uel deũ uel omĩno etĩam
ser̃am suasq̃ cõsiterare uirtutes ut
negociũ nõ tnĩ nullo adiumẽto uerũe.¬
tiã nõmullo im̃pedimẽto ẽẽsentiens sẽ
ĩobtutũ mẽtis accõlłat quõ ep eoꝯne

Expanded text:
et radii emicant oculorum, et de cujus mediet radii emicant oculorum, et de cujus medio velut centro quodam, non solum ad oculos, sed etiam ad sensus caeteros tenues fistulae deducuntur, ad aures uidelicet, ad nares, ad palatum, propter audiendum, olfaciendum atque gustandum; ipsumque tangendi sensum, qui per totum corpus est, ab eodem cerebro dirigi per medullam ceruicis et eam, quae continetur ossibus, quibus dorsi spina conseritur, ut inde se tenuissimi quidam riuuli, qui tangendi sensum faciunt, per cuncta membra diffundant. Cum igitur his quasi nuntiis accipiat anima quidquid eam corporalium non latet, ipsa uero usque adeo aliud quiddam sit, ut, cum uult intellegere uel diuina uel deum uel omnino etiam se ipsam suasque considerare uirtutes, ut negotium non tantum nullo adiumento, uerum etiam nonnullo inpedimento esse sentiens se in obtutum mentis adtollat: quomodo ex eo genere
Abbreviated transcription (Latin):
sit corꝑeũ sĩt ncc̃e est in quibq mũ¬
di elemẽtis etiã iste aer amiumeret᷑
nec si de pua ĩllius celestisqz ignis
elemẽto facta aĩa diceretur credi opor¬
teret Omne quippe corpus ĩ õe corpꝰ
posse mutari nõ defuerũt qui assere¬
rẽt corpꝰ ãt aliquodsiue t̾renũ sũie
celeste cõuerti in aĩam fieri q naturã ĩ¬
corꝑeã nec quãꝙͣ sensissẽ sc̃io nec fĩdes
h deinde si nõ est cõtemꝑnendũ ꝙ
medici nõ tñ dicunt uerũetiã ꝓbare¬
se affĩrmãt ꝙͣuis om̃is caro trenã sõ¬
liditatẽ in prõptu gerat habet tamẽ
ĩ sẽ ⁊ aeris aliquid qd̾ et pulmonib cõ¬
tisietur ⁊ a corde ꝑ uenas quas arteri¬
as uocant diffunditur et ignis nõ sõ¬
lũ feruidã qualitatẽ cuiꝰ sedes ĩ iẽcore
est uerũetiã luculẽtam quã uelut eli¬
quari ac sũbuolare ostendũt ĩ epcelsũ
cerebri lotũ tãꝙͣ in celũ corꝑis mrĩ unĩ

Expanded text:
t necesse est inque mundi elementis etiam aer iste numeretur, nec si de puri illius caelestisque ignis elemento facta anima diceretur, credi oporteret. omne quippe corpus in omne corpus posse mutari non defuerunt qui adsererent; corpus autem aliquod, siue terrenum siue caeleste, conuerti in animam fierique naturam incorpoream nec quemquam sensisse scio nec fides habet. Deinde — si non est contemnendum, quod medici non tantum dicunt, uerum etiam se affirmant, quamvis omnis caro terrenam soliditatem in promptu gerat, habet tamen in se et aeris aliquid, quod et pulmonibus continetur, et a corde per venas, quas arterias vocant, diffunditur; et ignis non solum fervidam qualitatem, cujus sedes in jecore est, verum etiam luculentam, quam velut eliquari ac subvolare ostendunt in excelsum cerebri locum, tanquam in coelum corporis nostri; unde
Abbreviated transcription (Latin):
et cet̾a huiq S alia ẽ inquiũt nõco¬
ratio sc̃oꝵ mirabiliũ alia institutatũ
creaturaꝵ Illic enĩ ea ip̃a mñsolita ostẽ¬
dũt alios ẽẽ tãꝙͣn̾ales modos rerũ a¬
lios miraculo q̃ magnalia nõiantius
Bic ãt ip̃a insinuatur ĩstitutio narũ
Quib respondetur S ideo insolita et
ip̃a quia pͥma Nã quidtã sine exẽplo
⁊ sine pari faicto in reꝵ mundanaꝵ con¬
stitutoe ꝙͣ mũdus Num quid ideo cre¬
dendũ nõ est deum fẽcissẽ mũdũ qr iam
nõ fãcit mundos a non fẽcissẽ solem qr
iã nõ fãcit sõles Et hoc quidem nõ de
padiio s de ip̃o hoĩe ꝑmotis debuit res¬
pondeci ilon uero cum ipm sic credũt
adeo factũ sicut alius millus fcũs est
Cur ꝑadisum nolũt ita factũ credere ꝙͣ¬
admodũ nũc uident siluas fieri did e¬
os quippe loquor qui auctoritatẽ haꝵ
litterarũ sẽquũtur Eorũ eĩ quidã noͣ
ꝓprie s figurate ꝑ adisum ĩ telligi uolũt¬

Expanded text:
 Sed alia est, inquiunt, narratio factorum mirabilium, alia institutarum creaturarum; illic enim ea ipsa insolita ostendunt alios esse tamquam naturales modos rerum, alios miraculorum — quae magnalia nominantur — hic autem ipsa insinuatur institutio naturarum. quibus respondetur: sed ideo insolita et ipsa, quia prima. nam quid tam sine exemplo et sine pari facto in rerum mundanarum constitutione quam mundus? num ideo credendum non est deum fecisse mundum, quia iam non facit mundos, aut non fecisse solem, quia iam non facit soles? et hoc quidem non de paradiso, sed de ipso homine permotis debuit responderi; nunc uero, cum ipsum sic credant a deo factum, sicut alius nullus factus est, cur paradisum nolunt ita factum credere, quemadmodum nunc uident siluas fieri ? Ad eos quippe loquor, qui auctoritatem harum litterarum sequuntur; eorum enim quidam non proprie, sed figurate paradisum intellegi uolu
Abbreviated transcription (Latin):
etiã mortaliẽ possit incelligi quĩ u̾am
ĩmortalitatẽ solus ille h de quogprie
dcĩ est Qui solus habet ĩmortalitatẽ.
Cet̾a que in hoc libro disceptando lo¬
cutꝰ sum ad hoc ualeant legẽti utaui
noui̾t quẽadmodũ sine affĩrmandi te¬

Expanded text:
etiam mortalis possit intelligi; quoniam veram immortalitatem solus ille habet, de quo proprie dictum est, Qui solus habet immortalitatem . Caetera quae in hoc libro disceptando locutus sum, ad hoc valeant legenti, ut aut noverit quemadmodum sine affirmandi te