comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iungens. sicut daiid putauerunt se
habere uasa cantici. bibentis in phiali
uinum. & optimo unguento delibuti.
Tria hec meluis ꝓnuntiantur si suspen-¬
sũ duob pͥoribus membris. circuitu t̃tio
finiantur. Iamuͦ quod his omnibꝰ adicit᷑.
& nichil paciebant᷑ suꝑ contͥrione ioseph.
siue continuatim dicatur ut unum
sit membrum. siue dicentius suspen¬
datur. & nichil paciebantur. & post
hanc distinctionem inferatur. suꝑ cõ¬
tritione ioseph. atꝙ sit bimembris cir¬
cuitus miro decore. ñ dictum est ni¬
cb̃i paciebantur suꝑ contritione fr̃is
s potiꝰ est ꝓfr̃e iosepb. ut quicumq
fr̃ ꝓpͥo significaretur eius nomine.
cuius ex fr̃ib fama p̃clara est. uł in
malis que pendit. uel m bonis que re¬
pendit. Iste certe tropus ubi ioseph
quemcũq fr̃ẽm facit intelligi. nescio
utrum illa qmͣ didicimꝰ & dociumuᷤ
arte tradatur. qmͣ sit tamen pulcher.
& quemadmodum adfitiat legentes

Expanded text:
iungens, Sicut David putaverunt se iungens, Sicut David putaverunt se habere vasa cantici, bibentes in phialis vinum, et optimo unguento delibuti. Tria haec melius pronunciantur, si suspensis duobus prioribus membris circumitus tertio finiatur. Iam vero quid his omnibus adiicitur? Et nihil patiebantur super contritione Ioseph, sive continuatim dicatur, ut unum sit membrum, sive decentius suspendatur, Et nihil patiebantur, et post hanc distinctionem inferatur Super contritione Ioseph, atque sit bimembris circumitus: miro decore non dictum est, Nihil patiebantur super contritione fratris; sed positus est pro fratre Ioseph, ut quicunque frater proprio significaretur eius nomine, cuivis ex fratribus fama praeclara est, vel in malis quae pendit, vel in bonis quae rependit. Iste certe Tropus, ubi Ioseph quemcunque fratrem facit intelligi, nescio utrum illa quam didicimus et docuimus arte tradatur. Quam sit tamen pulcher, et quemadmodum afficiat legentes
Abbreviated transcription (Latin):
& lasciuitis in stratis ur̃is. ad uoracitatẽ uero
t̃tiam ꝑtinentẽ. qui comeditis inquit ag¬
nũ de grege. & uitulos demedio armẽti.
ut inpotestate sit ꝓnuntiantis utrum
singula finiat & memibra sint sex. an
pͥmum & t̾tium & quintum uoce suspẽ¬
dat. & scd̾m pͥmo. qͣrtum t̃tio. sextum
quinto cõnectendo: tres bunembres cir¬
cuitus decentissime fatiat. unum quo
calamitas inminens. alt̾um quo lectus
impurus. t̾tium quo ꝓdiga mensa mõ¬
stretur. Deinde luxuriosam remordet
aurum uoluptatẽ. Ubi cum dixisset
qui canitis ad nocem psaiterii. qm̃ po¬
test exerceri sapient a sapientib mu¬
sica mirabili decore dicendi inuectioniᷤ
impetu relarato. & ñ adillos s de illis
iam loquens. ut nos musicam sapien¬
tis a musica luxuriantis distinguere cõ¬
re uasa cantici. s cum illud ad illos cdix¬
iss quod lixxuriosi audire deberent. qui
canitis ad uocem psalterii. imꝑitiam qͦ¬
ꝙ eorum aliis quodãmͦ inlicauit ad¬

Expanded text:
Ad voracitatem vero tertium pertinentem, Qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti: ut in potestate sit pronunciantis, utrum singula finiat, ut membra sint sex, an primum et tertium et quintum voce suspendat, et secundum primo, quartum tertio, sextum quinto connectendo, tres bimembres circuitus decentissime faciat: unum, quo calamitas imminens: alterum, quo lectus impurus: tertium quo prodiga mensa monstretur. Deinde luxuriosam remordet aurium voluptatem, ubi cum dixisset, Qui canitis ad vocem Psalterii, quoniam potest exerceri sapienter a sapientibus Musica, mirabili decore dicendi invectionis impetu relaxato, et non ad illos, sed de illis iam loquens: ut nos Musicam sapientis a Musica luxuriantis distinguere comtis vos habere vasa cantici: sed cum illud ad illos dixisset, quod luxuriosi audire deberent, Qui canitis ad vocem Psalterii: imperitiam quoque eorum aliis quodammodo indicavit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
fere ipsius exhortationis locus. temꝑa¬
tum habet locutionis genus. ubi illa
pulchriora st̃. inqͥbꝰ propͥa ꝓpriis. tãꝗͣ
debita reddita. decent̃ excurrunt.
Sicuti ẽ. Habentes dona diuersa.
scłm gr̃am que data ẽ nobis. Siue
ꝓpheticam scłm regulam fidei. Siue
ministeruim in ministrando. siue qͥ
docet in doctrina. siue qui exhortatur
mex hortatione. qui tͥbuit in simpli
citate. qui p̃est insollicitudine. qui
miseretur inhilaritate. Delectio. sine
simulatione. Odio habentes malum.
adherentes bono. Caritatẽ frat̾nita¬
tis. in uicem diligentes. honore mu¬
tuo p̃uenientes. Studio ñ pigri. sp̃u
feruentes dño seruientes. Spe gau¬
dentes. intͥbulatione pacientes. Ora¬
tioni instantes. necessitatib scorum

Expanded text:
sere ipsius exhortationis locus temperasere ipsius exhortationis locus temperatum habet elocutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, in quibus propria propriis tanquam debita reddita decenter excurrunt. Sicuti est, Habentes dona diversa secundum gratiam, quae data est vobis. sive prophetiam secundum regulam fidei, sive ministerium in ministrando, sive qui docet in doctrina, sive qui exhortatur in exhortatione: Quicitate, qui praeest in solicitudine, qui miseretur in hilaritate. Dilectio sine simulatione, odio habentes malum, adhaerentes bono, charitate fraternitatis invicem diligentes, honore mutuo praevenientes, studio non pigri, spiritu ferventes, Domino servientes, spe gaudentes, in tribulatione patientes, orationi insta
Abbreviated transcription (Latin):
dos soluere questionis. s etiam dum ħ
agitur aliis questionib que fortassis
inciderint. ne sd quod dicimus imꝓbe¬
tur ꝑ illas aut refellatur. occurtere.
si tamen ipsa earum solutio pariter
occurrerit. ne moueamꝰ quod auferre
non possumus. fĩt autem ut cum in¬
cidentes questioni alie questiones. &
auie rursus incidentib. incidentes.
ꝑtractant᷑ atq soluuntur. in eam lon¬
gitudinem ratiocinationis extenda¬
tur intentio. ut nisi memoria pluri¬
mum ualeat atq iugeat. ad caput
unde agebat᷑ disputator redire non
possit. Ualde autem bonum ẽ. ut quic¬
quid contradici potest. si occurrerit
refutetur. ne ibi occurrat ubi ñ erit
qui respondeat. aut p̾senti quidem
s tacenti occurrat. & minus sana¬
tus abscedat. In illiᷤ autem apłicis
uerbis dictio temperata ẽ. semorem
ne increpaueris. sed obsecra ut patrẽ.
iuniores ut fr̃es. anus ut matres. ad¬
olescentulas ut sorores. Et millis. Ob

Expanded text:
dos salvere quaestionum: sed etiam tum hoc dos salvere quaestionum: sed etiam tum hoc agitur aliis quaestionibus, quae fortassis inciderint, ne id quod dicimus, improbetur per illas aut refellatur, occurrere: si tamen et ipsa earum solutio pariter occurrerit, ne moveamus quod auferre non possumus. Fit autem, ut cum incidentes quaestioni aliae quaestiones, et aliae rursus incidentibus, incidentes pertractantur atque salvuntur, in eam longitudinem ratiocinationis extendatur intentio, ut nisi memoria plurimum valeat atque vigeat, ad caput unde agebatur, disputator redire non possit: valde autem bonum est, ut quicquid contradici potest, si occurrerit, refutetur, ne ibi occurrat, ubi non erit qui respondeat: aut praesenti quidem, sed tacenti occurrat, et minus sanatus abscedat. In illis autem Apostolicis verbis dictio temperata est, Seniorem ne increpaveris: sed obsecra ut patrem, iuniores ut fratres, anus ut matres, adolescentulas ut sorores. Et in illis, Obs
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝯfirmatum adeo. que post qͣdringẽ¬
tos & triginta annos facta est lex. ñ infir¬
mat adeuacuandas ꝓmissiones. Si enim
ex lege hereditas. iam ñ ex ꝓmissione. Abͣ¬
he autem. ꝑ repmissionẽ donauit deus.
Et quia occurreri pot̾at audientis cogita¬
tioni. ut quid gͦ lex data est. si ex illa ñ ẽ
hereditas: ipse sibi hoc obiecit atq ait
uelut it̾rans. Quid gͦ lex : Dem̃ respõ¬
dit. transgressionis gr̃a ꝓposita ẽ. donec
ueniret sem̃ cui ꝓmissum ẽ. disposita
ꝑangłos in manu mediatoris. Mecliator
autem unius ñ ẽ: cłs uͦ unus est. Et hic
occurrebat quod sibi ipse ꝓposuit. Lex
gͦ adũsus ꝓmissa clei : Et respondit.
Absit. Redditꝙ rationem dicens. Si .n.
data eẽt lex que poss iuuificare. omni¬
no ex lege eẽt iustitia. S conclusit scͥp¬
tura omina sub pecc̃o: ut ꝓ missio ex fide
iħu xp̃i cdaretur credentib. ꝙ cetera.
uel sicut eusmm est. ꝑtinet gͦ ad docen¬
di curam ñ solum aꝑire clausa. & no¬

Expanded text:
firmatum a Deo, quae post quadringentos et triginta annos facta est lex, non infirmat, ad evacuandas promissiones. Si enim ex lege haereditas, iam non ex promissione: Abrahae autem per repromissionem donavit Deus: et quia occurrere poterat audientis cognitioni, ut quid ergo lex data est, si ex illa non est haereditas? Ipse sibi hoc obiecit, atque ait velut interrogans, Quid ergo lex? Deinde respondit, Transgressionis gratia proposita est, donec veniret per Angelos in manu mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Et hic occurrebat, quod sibi ipse proposuit, Lex ergo adversus promissa Dei? Et respondit, Absit: reddiditque rationem, dicens, Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Speccato, ut promissio ex fide IESU Christi daretur credentibus, etc. vel si quid eiusmodi est. Pertinet ergo ad docendi curam non solum aperire clausa, et no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnfamiam  bonam famam. Ut seluc¬
tores. & ueraces. t qui ignoram. & cognoᷤ¬
cimur. Quasi morientes. & ecce uuimus.
Ut coerciti. & ñ mortificatĩ. Ut tristes. sẽꝑ
autem gaudentes. Sicut egem. multos
antem ditantes. Tamqmͣ nichil habenteᷤ
& omma possidentes. Hile ad huc arden¬
tem. Os nr̃m patet ad uos o cormthii. cor
nr̃m dilatatum est. & cet̾a que ꝑsaqui lon¬
gum ẽ ͥtemꝙ ad romanos ait. ut ꝑsecuti¬
ones huiꝰ mundi caritate uincantar spe
certã ad uitorio dei. Agit autem o gͣn¬
diter & ornate. Scimus inquit qm̃ dili¬
his qui sccłm ꝓpositum uocati sunt sc̃i.¬

Expanded text:
infamiam et bonam famam, ut seductores et veraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce vivimus, ut coerciti, et non mortificati: ut tristes, semper autem gaudentes: sicut egentes, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes. Vide adhuc ardentem: Os nostrum patet ad vos ô Corinthii, cor nostrum dilatatum est: et caetera quae persequi longum est. Idemque ad Romanos agit: Ut persecutiones huius mundi, charitate vincantur, spe certa in adiutorio Dei. Agit autem et granditer et ornate: Scimus, inquit, quoniam diliiis qui secundum propositum vocati sunt sanc
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣuis tota illa epła summisso dicendige-¬
nere scripta sit. nisi ex tremis partibus
ubi est eloquium temꝑatum. tamen in¬
t̃ponit quendam locum eo motu animi.
ut sine ullis quidem talib ornamentiᷤ.
qualia sunt inhis que mͦ posumꝰ. non pꝰ¬
sit tamen nisi gͣndit̾ dici. Dies inquit
obsernatis & m̃ses & annos. & tempora.
Timeo uos. ne forte si ne causa laboraue¬
rim in uos. Estote sicut ego. qm̃ & ego

Expanded text:
quamvis tota ipsa Epistola submisso dicendi genere scripta sit, nisi in extremis partibus ubi est eloquium temperatum; tamen interponit quemdam locum eo motu animi, ut sine ullis quidem talibus ornamentis, qualia sunt in iis quae modo posuimus, non posset tamen nisi granditer dici. Dies, inquit, observatis, et menses, et annos, et tempora. Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos. Estote sicut et ego
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Benelicite ꝑsequentib uos. bene¬
dicite & nolite maledicere. Gaudere
cum gaudentib flere cum flentib.
id ipsum inuicem sentientes. Et qmͣ
pulcre ista omnia sic effusa bimem¬
bri circuitu t̾minant᷑. Non alta sapi¬
entes. s humilib consentientes. Et
aliqnͣto post. in hoc ipsum inquit
ꝑ seuerantes. reddite omnib debita.
Cui tͥbutum. tͥbutum. eui uectigal¬
uectigal. cui timorem. timorem. cui ho¬
norem. honorem. Que membratim: clauch̃¬
tum fusa etiam ipso circuitu. quem duo
menbra conterunt. Nemini quicquam
debeatis insi ut inuicem diligatis. Et xͥ
paululum. Nor ꝓcessit inquit. dies aũ
appropinquauit. Abitiamus itaq oꝑa
tenebrarum. & induamur nos arma
lucis. sicut indie honeste ambulemuᷤ

Expanded text:
os, benedicite, et nolite maledicere. Gaudete cum gaudentibus, flete cum flentibus, idipsum invicem sentientes. Et quam pulchre ista omnia sic effusa, bimembri circuitu terminantur: Non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes. Reddite omnibus debita: cui tributum, tributum: cui vectigavectigal: cui timorem, timorem: cui honorem, honorem. Quae membratim fusa clauduntur, etiam ipso circuitu, quem duo membra connectunt. Nemini quicquam debeatis, nisi ut invicem diligatis: Et post paululum: Nox praecessit, inquit, dies autem appropinquavit: abiiciamus itaque opera tenebrarum, et induamur arma lucis, sicut in die honeste
Abbreviated transcription (Latin):
apłm paulum ut planius aliquid cõme¬
eẽ legem non legistis: scͥptum est enim.
quod abraham duos filios habuit. unũ
de ancilla & unum delibera. S ille qui¬
dem qui de ancilla. sccłm carnem natꝰ ẽ.
Qui autem de libera. ꝑ reꝓmissionẽ que
sunt in allegoria. Hec enim sunt duo te¬
stamtã. Unum quidem inmontẽ syna in
seruututem generans quod ẽ agar. Syna
eñ mons est marabia. qui coniunctus
ẽ huic que nunc est hierłm: & seruit
cum filiis suis. Que autem sur sum ẽ hie
rulem lib̾a ẽ. que est mat̾ nr̃a. & cet̾a.
Itt̃ꝙ ibi ratiocinatur & dicit. Fr̃s sccłm
hominẽ dico. tamem hominis confirmatũ
testam̃tum. nemo irritum facit aut suꝑ¬
ordinat. Abrabe dicte sunt ꝓmissiones.
& semmi eus. Non dicit & seminib tam¬
qmͣ inmultis: s tamqmͣ inuno & semini¬

Expanded text:
m Paulum, ut planius aliquid commem Paulum, ut planius aliquid commelege volentes esse, legem non legistis? Scriptum est equod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. Sed ille quidem, qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem; quae sunt in allegoria. Haec enim sunt duo testamenta, unum quidem a monte Sina in seruitutem generans, quod est Agar; Sina enim mons est in Arabia, quae coniuncta est huic quae nunc est Hierusalem; seruit enim cum filiis suis. Qurusalem, libera est, quae est mater nostra , etc. Itemque ubi ratiocinatur, et dicit: Fratres, secundum hominem dico, tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis, s
Abbreviated transcription (Latin):
congruent̃. Et aliquando deuna eadẽtore
magna. & summisse dicitur si docetur.
& temꝑate si p̃dicatur. & grandit̾ si auer¬
sus inde animus ut conuertatur impłlli¬
tur. Quid enim deo ipso mauis est: nũ¬
quid ideo cum dicitur. aut qui docet uni¬
tatem tͥnitatis debet nisi summissa dispit¬
tatione agere. ut res addmoscendum dit¬
ficilis. quantum datur possit intelligi
Numqͥd hic ornam̃ta & ñ docum̃ta que¬
runtur: Nunquid ut aliquid agat ẽ
inetruendus: D orro cum iaudatur aeuꝰ.
sie de se ipso sĩue de oꝑibus suis. qnͣta facieᷤᷤ
puscre ac splendide dictionis oboritur ei qͥ
potest. quantum potest iaudare quemne¬
mo conuenienter landat. nemo quomͦcũꝙ
non laucdat: At si non colatur. aut cum
ulo nel etiam p̃ illo colantur idola siue
demonia. siue quecumq creatura. qnͣtũ
hoc malum sit atꝙ ut ab hoc malo auer¬
tant᷑ homines. debet utiq gnditer dici.
Summisse dictionis exemplum est apud

Expanded text:
congruenter. Et aliquando de una eademque re congruenter. Et aliquando de una eademque re magna et submisse dicitur, si docetur: et temperate, si praedicatur: et granditer, si aversus inde animus, ut convertatur impellitur. Quid enim Deo ipso maius est? Nunquid ideo non discitur? Aut quid, qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum dator possit intelligi? Nunquid hîc ornamenta, et non documenta quaeruntur? Nunquid ut aliquid agat, est instruendus? Porro cum laudatur Deus sive de seipso, sive de operibus suis, quanta facies pulchrae ac splendidae dictionis oboritur ei qui potest quantum potest laudare, quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocumque non laudat! At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola, sive daemonia, sive quaecumque creatura; quantum hoc malum sit, attantur homines, debet utique granditer dici. Submissae dictionis exemplum est apud
Abbreviated transcription (Latin):
mis magna sunt. nisi forte quia calix aque
frigide. res minima atq uilissima ẽ. ideo
minimum aliquid atꝙ uilissimum dñs
ait. quod eum qui dederit discipło eius. nõ
ꝑdet mercedem suam. Aut uͦ qnͣdo iste doc¬
tor in eccłia facit inde sermonẽ. paruum
aliquid debet existimare se dicere. & ideo
non temperate. ñ grandit᷑. s summisse sibi
ẽẽ dicendum: Nonne qnͣdo accidit ut de
hac re loqueremur ad ppłm. & deus adfuit
ut congrue diceremus. tamqmͣ de illa aqͣ
frigida quedam flamina surrexit. que ⁊̃
frigida hominum pectora ad misccłie oꝑa
facienda spe celestis mercedis accenderet.
doctor ẽẽ magnarum. ñ semꝑ eas debet
grandit dicere s suminisse. cum aliquid
docetur temꝑate cum aliquid uituꝑat᷑
siue laudatur. Cum uͦ aliquid agendum
est & ad eos loquimur qui hec agere debẽt
nec tamen uolunt tunc ea que magna st̃.
dicenda sunt grãdit̃. & ad flectendos aĩos

Expanded text:
mis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae mis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicendum. Nonne quando accidit ut de hac re loqueremur ad populum, et Deus adfuit ut non incongrue diceremus, tanquam de illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida hominum pectora, ad misericordiae opera facienda, spe coelestis mercedis accenderet? dictor esse magnarum, non semper eas debet granditer dicere, sed submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum aliquid vituperatur sive laudatur: cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur, qui hoc agere debent, nec tamen volunt, tunc ea quae magna sunt, di
Abbreviated transcription (Latin):
sic indignatur apłs. sic corripit. sic exꝓbat.
sic increpat. sic minature Quid est quod sin
animi affectum tam crebra & asꝑa uocis mu¬
tatione testatur: Quid ẽ postremo quod de
reb minimis tam gͣndit dicit: Fantum ne
de illo negotia scłaria meruerunt : Absit.
S hoc facit ꝓpt̾ iustitiam. caritatem. pie¬
tatem. que nuila sobria mente dubitante
⁊̃ in.rebꝰ qmͣlibet paruulis magna sunt.
Sane si moneremus homines. quemadino¬
recte ammoneremus ut agerent. tamqm
parua summisse. Cum uͦ de illiꝰ uiri disse¬
ramus eloquio. quem uolumꝰ earum rerũ
ẽẽ doctorem. quib libus lib̾amur ab et̃ns
malis atꝙ ad et̾na ꝑuenimus bona. ubic̃ꝙ:
aguntur hec. siue apud ppłm siue pͥuatĩ.
siue ad unum siue ad plures. suie ad ami¬
cos sine adinimicos. siue inꝑpetua dictions
siue in collocutione. intͣctationib siue mu
bris. siue in epłis. uel longissimis. uł breust¬

Expanded text:
sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna sunt. 37. Sane si moneremus homines quemadmorecte admoneremus ut agerent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive ad plures, sive ad amicos sive ad inimicos, sive in perpetua dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis vel longissimis vel brevissi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ratio rotunditatis. sd ẽ ut apunc¬
to medio om̃s linee pares mextrema
ducantur. eãdem ẽ & in magno disco
que in nũmulo exiguo. ita ubi parua
niste geruntur. nõ minuitur iustitie
magnitudo. De iudiciis demiq scłaritꝰ
quib utiꝙ nili pecumariis cũ ioq̃rẽt᷑
altum negotium habens uidicari ab ini¬
quis & ñ apud scõs : ãn nescitis quia scĩ mũ¬
dum iudicabunt: & si in nobis iudicatur
mundus. indigni estis qui cde minimis ui-
dicetis: Nescitis qm̃ angłos uidicabimꝰ. nedũ
eos qui cõtemptibiles sunt in eccłia hos col¬
locate ad iudicandũ. ad reuerentiam uob̃
possit int̾ frẽm suum iudicare. s frater
cum fratre udicatur. & hoc apud infide¬
uiditia habetis uobiscum. Quare nõ ma
gis iniquitatem patimini: Suare ñ potius
fraudamini. S nosũqͥtatẽ facitis & fraucla¬
tis. & hoc fr̃ib. An nescitis quia inuisti reg¬
num dei non possidebunt: Quid est quod

Expanded text:
sicut ratio rotunditatis, id est ut a puncsicut ratio rotunditatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste geruntur, non minuitur justitiae magnitudo. 36. De judiciis denique saecularibus quibus utialterum negotium habens judicari ab iniquis, et non apud sanctos? An nescitis quia sancti mundum judicabunt? Et si in vobis judicatur mundus, indigni estis judiciorum minimorum? Nescitis quia angelos judicabimus, nedum eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate? ad reuerentiam uobis possit inter fratrem suum iudicare? sed frater cum fratre iudicatur, et hoc apud infideugis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod
Abbreviated transcription (Latin):
nichil horum iudicandum ẽ. nichilq a¬
gitur ut agat siue decernat. s tantũmͦ
ut delectetur auditoe. inter utrumꝙ qsi
media. et obhoc modica. hoc ẽ moderata
dixerunt. Modicis enim. modus nomen
imposuit. Nam modica ꝓ paruis: ab usi¬
ue non ꝓpͥe dicunus. In istis autem nr̃is
qnͣdo quidem omnia maximeꝙ deloco
suꝑiore popłs dicimus ad hominum sa¬
lutem. nec temporariam s et̾nam refer¬
re debemus. ubi etiam cauendus est ẽt¬
nus interitꝰ. omnia sunt magna que
dicimus. utꝙ adeo ut nec de ipsis pecu¬
mariis rebus. is ad quirendis. uł amit¬
tendis parua uideri debeant. que doctor
eccłiasticus dicit. siuie sit illa magna.
sue parua pecunia. Neq enim parua
ẽ iustitia. qm ꝓfecto & in parua pecunia
custodire debemus. dicente dño. Qa in
minimo fidelis est: & in magno fideł
est. Qd̃ gͦ minimũ est: minimũ ẽ. s
in minimo fidelem eẽ. magnum est. Nã

Expanded text:
nihil horum judicandum est, nihilque anihil horum judicandum est, nihilque agitur ut agat sive decernat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque quasi media, et ob hoc modica, hoc est moderata dixerunt. Modicis enim modus nomen imposuit: nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem omnia, maxime quae de loco superiore populis dicimus, ad hominum salutem, nec temporariam, sed aeternam referre debemus, ubi etiam cavendus est aeternus interitus, omnia magna sunt quae dicimus; usque adeo ut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acquirendis vel amittendis parva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profecto et in parva pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fidelis est . Quod ergo minimum est, minimum est; sed in minimo fidelem esse, magnum est. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dicendo nititur ꝑsuadere quod bonum
est. nichil illorum trium spernens. ut sci¬
licet doceat. ut delectet. ut flectat. oret
atꝙ agat. ut quemadmodũ supͣ diximꝰ.
intelligent̾. libent̾. obedient̃ audiatur.
Quod eum apte & conuenient facit. non
inmerito eloquens dici potest. & si non
eum sequatur auctoris assensus. Ad ħ
enim tͥa. ił ẽ ut doceat. ut delectet. ut
flectat. etiam illa tͥa uidetur ꝑtinere uo¬
luisse. idem ipse romani auctor eloqͥi
cum iticlem cdixit. Is erit gͥ eloquens. qͥ
poterit parua summisse. modica tem¬
caret unam eandemq sententiam dicẽs.
Is erit gͥ eloquens. qui ut doceat põtit
parua summisse. ut delectet modica
dicta sunt in causis forensib possit ostẽ¬
dere. ñ autem hic. hoc est in eccł̾iasticis
questionib. inquib huiusmͦi quẽ uolu¬
mus informare sermo ũsatur. In illis .ii.
ea parua dicuntur. ubi de reb pecuni¬
ariis udicandum ẽ. ea magna. ubi de
salute ac de capite hominum. Ea uͦ ubi

Expanded text:
 dicendo persuadere quod bonum est, nihil horum trium spernens, ut scilicet doceat, ut delectet, ut flectat; oret atque agat, ut quemadmodum supra diximus, intelligenter, libenter, obedienterque audiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immerito eloquens dici potest, etsi non eum sequatur auditoris assensus. Ad haec enim tria, id est ut doceat, ut delectet, ut flectat, etiam tria illa videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dixit, Is igitur erit eloquens, qui poterit parva submisse, modica temcaret unam eamdemque sententiam dicens. Is erit igitur eloquens, qui ut doceat, poterit parva submisse; ut delectet, modica dicta sunt, in causis forensibus posset ostendere; non autem hic, hoc est in ecclesiasticis quaestionibus, in quibus hujusmodi, quem volumus informare, sermo versatur. In illis enim ea parva dicuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea magna, ubi de salute ac de capite hominum: ea vero ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ceruit insuis. tanto eum oportet inistis
ẽẽ ditiorem. ut quod dixerit suis ũbis.
ꝓbet ex illis. & qui ꝓpriis uerbis minor
erat: magnorum testimonio quodãmͦ
crescat. Probando enim delectat: qui
minus potest delectare dicendo. Porro
qui non solum sapient̾ uerumetiamlo¬
quent̃ uuit dicere. qm̃ ꝓfecto plus ꝓderit.
si utrumꝙ potuerit ad legendos uł au¬
diendos. & exercitatione imitandos elo¬
quentes. eum micto libentius. qmͣ magi¬
stris artis rethorice uacare p̃cipio. si tñ
hi qui leguntur uł audiuntur. nõ so

Expanded text:
cernit in suis, tanto eum oportet in istis cernit in suis, tanto eum oportet in istis esse ditiorem; ut quod dixerit suis verbis, probet ex illis; et qui propriis verbis minor erat, magnorum testimonio quodammodo crescat. Probando enim delectat, qui minus potest delectare dicendo. Porro qui non solum sapienter, verum etiam eloquenter vult dicere, quoniam profecto plus proderit, si utrumque potuerit; ad legendos vel audiendos et exercitatione imitandos eloquentes eum mitto libentius, quam magistris artis rhetoricae vacare praecipio: si tamen ii qui leguntur et audiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tͣliderunt in eisdem libris in quibus
id egerunt neritate instigante coacti ft̾
confiteri. ueram hoc ẽ suꝑnam que ã
patre luminum descendit sapientiam
nescientes. qnͣtomagis nos ñ aluid senti¬
re debemus. qui huiꝰ sapientie filii &e mi¬
nistri sumus: Sapient̃ autẽ dicit homo
tantomagis uł minus. qnͣto inscͥptur is sc̃ĩs
magis minus ue ꝓficit. Non dico meis¬
multũ legẽdis memorieq mãdãdis. s bñ
ĩtelligẽdis & cliligent̃ eaꝵ sensibꝰ indagan¬
Dis. St̃ enĩ qͥ eas legũt ⁊ negligũt. legũt ut
teneãt negligũt ne ĩtelligant. Qb longe
sine dubio p̃ferendi sunt. qui uerba ea¬
rum minus tenent. & cor earum sui cor¬
dis oculis uident. S utrisq ille melior.
qui & cum uolet eas dicit. & sieut opor¬
tet in telligit. Huic gͦ qui sapient̃ debet
dicere. etiam quod ñ potest eloquent̃.¬
marime ũba scͥpturarum tenere neces¬
sarium ẽ. Quanto enim se pauꝑiorem

Expanded text:
tradiderunt, in eisdem libris in quibus tradiderunt, in eisdem libris in quibus id egerunt, veritate instigante coacti sunt confiteri, veram, hoc est, supernam quae a Patre luminum descendit, sapientiam nescientes; quanto magis nos non aliud sentire debemus, qui hujus sapientiae filii et ministri sumus? Sapienter autem dicit homo tanto magis vel minus, quanto in Scripturis sanctis magis minusve multum legendis, memorieque mandandis, sed bene intelligendis et diligenter eorum sensibus indagandis. Sunt enim qui eas legunt et negligunt, legunt ut teneant, negligunt ut intelligant. Quibus longe sine dubio preferendi sunt, qui rum minus tenent, et cor earum sui cordis oculis vident. Sed utrisque ille melior, qui et cum volet eas dicit, et sicut oportet intelligit. 8. Huic ergo qui sapienter debet dicere, etiam quod non potest eloquenter, verba Scripturarum tenere maxime necessarium est. Quanto enim se pauperiorem
Abbreviated transcription (Latin):
& cohercitiones. & quecumq alia ualẽt
ad cominouendos animos necessaria.
Et hec quidem cuncta que dixi. omneᷤ
fere homines in his que loquendo agunt.
facere non quiescunt. S cum alii faci¬
unt obtunse. de formĩt. frigide. alii a¬
cute. ornate uehem̃ter: illum ad hoc
opꝰ unde agimus iam oportet accedere:
qui potest disputare uł dicere sapient
etiam si ñ potest eloquent̃. ut ꝓsit au¬
dientib etiam si minus qmͣ ꝓdess. si
& eloquent poss dicere. Qui uero afflu¬
it insipienti eloquentia tantomagis ca¬
uendus est qnͣtomagis ab eo in his que
audire inutile delectatur auditor. et
eum quem diserte dicere audit. etiam
uere dicere existimat. Hec autẽ sentẽ¬
tia nec ulos fugit qui artem rethoricã
docendã putart. fassi st̃ enĩ sapiẽtiã sine elo¬
q̃ntia par ꝓcdẽẽ ciuitatibꝰ eloq̃ntia uͦ sine sa
piẽtia niiũ ob ẽe pler̃ꝙ prodesse num-¬
qmͣ. Si hoc gͦ illi qui p̃cepta eloquentie

Expanded text:
et coercitiones, et quaecumque alia valent et coercitiones, et quaecumque alia valent ad commovendos animos, sunt necessaria. 7. Et haec quidem cuncta quae dixi, omnes fere homines in iis quae eloquendo agunt, facere non quiescunt: ant obtuse, deformiter, frigide; alii acute, ornate, vehementer; illum ad hoc opus unde agimus, jam oportet accedere, qui potest disputare vel dicere sapienter, etiamsi non potest eloquenter, ut prosit audientibus, etiamsi minus quam prodesset, si et eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quoniam diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem sententia nec illos fugit, qui artem rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatipientia nimium obesse plerumque, prodesse nunquam . Si ergo hoc illi qui praecepta eloquentiae
Abbreviated transcription (Latin):
quid intioꝵ cuiusqmͣ ore loquentis audi¬
rent sana sua consuetudine rep̃henderẽt
s cauerent. sicut rusticos urbani rep̃hẽ¬
tor. defensoer recte fidei ac debellator er¬
roris. & bona docere & mala de docere. at¬
ꝙ in hoc oꝑe sermonis. conciliare ad ũsoᷤͤ.
remissos erigere. nescientib quod agit᷑.
quid expect̾are debeant intimare. Ubi
autem beniuolas. intentos. dociles. aut
inuenerit aut ipse fecerit. cet̾a ꝑagenda
sunt sicut postulat causa si docendi sũt
qui audiunt narratione faciendum ẽ.
si tñ indigeat ut res de qua agit᷑ in no¬
tescat. Nt autẽ que dubia sunt certa fi¬
ant: docum̃tis adhibitis ratiocinandũ
ẽ. Si uͦ qui auduint monendi sint potiꝰ
qmͣ docendi. ut in eo quod iam sciunt
agendo ñ torpeant. & rebus assensum
quas ueras eẽ fatent᷑ accõmodent. maio-¬
ribis dicendi uiribus opus ẽ. ubi ob¬
secrationes & increpationes. concitatiões.

Expanded text:
dquid vitiosum cujusquam ore loquentis audidquid vitiosum cujusquam ore loquentis audirent, sana sua consuetudine reprehenderent et caverent; sicut rusticos urbani reprehentor, defensor rectae fidei ac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere; atque in hoc opere sermonis conciliare adversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid exspectare debeant intimare. Ubi autem benevolos, intentos, dociles aut invenerit, aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut postulat causa. Si docendi sunt qui audiunt, narratione faciendum est, si tamen indigeat, ut res de qua agitur innotescat. Ut autem quae dubia sunt certa fiant, documentis adhibitis ratiocinandum est. Si vero qui audiunt movendi sunt potius quam docendi, ut in eo quod jam sciunt, agendo non torpeant, et rebus assensum, quas veras esse fatentur, accommodent, majoribus dicendi viribus opus est. Ibi obsecrationes et increpationes, concitationes
Abbreviated transcription (Latin):
ut arte dicantur. & tam̃ insermonibus
atcy dictionib eloquentium impleta rep¬
ꝑ uintur p̃cepta eloquentie. de quibus
illi ut eloquerentur uł cum eloquerent᷑
ñ cogitauerunt. siue illa didicissent.ni¬
ue ne attigissent quidem. Implent dͥppe
illa quia eloquentes sunt non adhibãt
ut sunt eloquentes. Qua ꝓpt̾ cum
er infantib loquentes non fiant. nͥ iocu¬
tiones discendo loquentium. cur eloq̃n¬
ces fieri non possint. nulla eloquendi ar
endo. & quantum assequi conceclitur
nustando: quid. quod ita fieri ipsis qͦꝙ
ex ꝑimur exemplis: Nam sine p̃ceptiᷤᷤ
rethoricis nouimus plurimos eloquenti¬
ores plurimis qui illa didicerunt. sine
lectis si & auditis eloquentium disputa¬
tionib. uel dictionib neminem. Nam ne¬
ꝙ ipsa arte graminatica qua discitur
locutionis integritas indigerent pueri.
si eis inter homines qui integre loque¬
rentur crescere daretur & uiuere. nesci¬
entes quippe ulla nomina uitiorum. qͥc¬

Expanded text:
ut arte dicantur. Et tamen in sermonibus ut arte dicantur. Et tamen in sermonibus atque dictionibus eloquentium, impleta reperiuntur praecepta eloquentiae, de quibus illi ut eloquerentur, vel cum eloquerentur, non cogitaverunt, sive illa didicissent, sive ne attigissent quidem. Implent quippe illa, quia eloquentes sunt; non adhibent, ut sint eloquentes. 5. Quapropter, cum ex infantibus loquentes non fiant, nisi locutiones discendo loquentium; cur eloquentes fieri non possint, nulla eloquendi artendo et audiendo, et quantum assequi conceditur, imitando? Quid, quod ita fieri ipsis quoque experimur exemplis? Nam sine praeceptis rhetoricis novimus plurimos eloquentiores plurimis qui illa didicerunt; sine lectis vero et auditis eloquentium disputationibus vel dictionibus, neminem. Nam neque ipsa arte grammatica, qua discitur locutionis integritas, indigerent pueri, si eis inter homines, qui integre loquerentur, crescere daretur et vivere. Nescientes quippe ulla nomina vitiorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Nec desunt eccłiastice lut̾e. etiam p̃t̾ cano¬
nem inauctoritatis arce salubrit colloca¬
tum. quas legendo homo capar. & si soñ
agat s tantummꝰ rebus que ibi dicunt᷑.
intentus sit etiam eloquio quo dicuntur.
dum in his uersat᷑ imbuitur. accedente
nel maxime excercitatione. suie scͥbendi.
siue dictandi. postremo etiam dicendi q̃
sccłm piecatis ac fidei regulam sentit. Si
autem tale desit ingenium. nec illa retho¬
rica p̃cepta capiuntur. nec si magno
labore meulcata qnͣtulacumq exparte
capiantur. aliquid ꝓsunt qnͣdoquidẽ
etiam ipsi qui ea diclicert. & copiose
ornateq dicunt. ñ om̃s ut sccłm ipsa
dicant possunt ea cogitare cum dicũt
si non de his disputant. immo uͦ uix
ullos eorum eẽ existimo. qui utrumꝙ
possint. & dicere bene. & adhoc faciendũ
p̃cepta illa dicendi cogitare cum dicũt.
Cauenclum est enim ne fugiant ex ani¬
mo que dicenda sunt dum attenditur

Expanded text:
Nec desunt ecclesiasticae litterae, etiam praeter canoNec desunt ecclesiasticae litterae, etiam praeter canonem in auctoritatis arce salubriter collocatum, quas legendo homo capax, etsi id non agat, sed tantummodo rebus quae ibi dicuntur intentus sit, etiam eloquio quo dicuntur, dum in his versatur, imbuitur; accedente vel maxime exercitatione sive scribendi, sive dictandi, postremo etiam dicendi, quae secundum pietatis ac fidei regulam sentit. Si autem tale desit ingenium, nec illa rhetorica praecepta capiuntur; nec, si magno labore inculcata quantulacumque ex parte capiantur, aliquid prosunt. Quandoquidem etiam ipsi qui ea didicerunt, et copiose ornateque dicunt, non omnes ut secundum ipsa dicant, possunt ea cogitare cum dicunt, si non de his disputant: imo vero vix ullos eorum esse existimo, qui utrumque possint, et dicere bene, et ad hoc faciendum praecepta illa dicendi cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae dicenda sunt, dum attenditur
Abbreviated transcription (Latin):
uersas uanasꝙ causas inusus iiquita¬
ta. quib cum accedit inuerbis pluri
lingne sollertissima ꝯsuetudo. fit illa
que facundia uel eloquentia nominat᷑.
Extͣ istas litt̾as nr̃as seposito aclhoc con¬
gruo tẽporis spatio. apta & conuenien¬
ti ecate discenda sunt eis. qui hoc celerĩt
possunt. Nam & ipsos romane pͥncipes
eloquentie ñ pinguit dicere. quod hanc
artem nisi quis cito possit. nunqmͣ om
si possint hec a tardiorib tandan aliqͣnͣ¬
do ꝑdisci. nos ea tantipendimꝰ. ut eis dĩ¬
cendis iam maturas uel etiam graueᷤᷤ
hominum etates uelimus impendi. Sa¬
tis est ut ad olescentuloꝵ ista sit eura.
nec ipsorum omnium quos utilitati eccl̃i¬
astice cupimus erudiri. s eorum quos ñdũ
magis urgens. & huic rei sine dubio p̃ponẽ¬
da necessitas occupauit. qm̃ si a cutum et
feruens assit ingenium. facilius ad beret
e loquentia legentib & audientib eloq̃n¬
tes. quam eloquentie p̃cepta sectantibus.

Expanded text:
erversas vanasque causas in usus iniquitaerversas vanasque causas in usus iniquitata, quibus cum accedit in verbis plurimlinguae solertissima consuetudo, fit illa quae facundia vel eloquentia nominatur, extra istas litteras nostras, seposito ad hoc congruo temporis spatio, apta et convenienti aetate discenda sunt eis qui hoc celeriter possunt. Nam et ipsos Romanae principes eloquentiae non piguit dicere quod hanc artem nisi quis cito possit, nunquam omnisi possint haec a tardioribus tandem aliquando perdisci, nos ea tanti pendimus, ut eis discendis jam maturas vel etiam graves hominum aetates velimus impendi. Satis est ut adolescentulorum ista sit cura; nec ipsorum omnium quos utilitati ecclesiasticae cupimus erudiri, sed eorum quos nondum magis urgens, et huic rei sine dubio praeponenda necessitas occupavit. Quoniam si acutum et fervens adsit ingenium, facilius adhaeret eloquentia legentibus et audientibus eloquentes, quam eloquentiae praecepta sectantibus.
Abbreviated transcription (Latin):
& falsa. quis audeat dicere adũsus men¬
datium indefensoribꝰ suis. mnermem
debere consistere ueritatem. ut iudeli¬
cet illi qui res falias ꝑsuadere conant᷑:
nouerint auditorem uel beniuolum.
uł intentum uł docilem ꝓemio facere. isti
autem non nouerint. Illi falsa breuit̾ aꝑte
ueri. similiter & isti uera sic narrent. ut
audire tedeat: intelligere ñ pateat. crecłe
postremo ñ libeat. Illi fallacib argumen¬
tis ueritatem obpugnent. asserant falsita¬
tem isti nec uera defendere. ne falsa uale¬
ant refutare: Illi animos audientium
in errorem mouentes impellentesq di¬
cendo t̾reant. contristent. exhilarent. ex¬
hortentur ardent̾. isti ꝓueritate lenti fri¬
gidiq doriitent: Quis ita desipiat ut
hoc sapiat: Cum gͦ sit in medio posita
facultas eloquii. que ad ꝑsuadenda. seu
praua. seu recta ualet plurimum. cur
non bonoꝵ stuclio comparat᷑ ut militet
ueritati. si eam mali ad optinendas ꝑ¬

Expanded text:
 falsa, quis audeat dicere, adversus men falsa, quis audeat dicere, adversus mendacium in defensoribus suis inermem debere consistere veritatem, ut videlicet illi qui res falsas persuadere conantur, noverint auditorem vel benevolum, vel intentum, vel docilem prooemio facere; isti autem non noverint? illi falsa breviter, aperte, verisimiliter; et isti vera sic narrent, ut audire taedeat, intelligere non pateat, credere postremo non libeat? illi fallacibus argumentis veritatem oppugnent, asserant falsitatem; isti nec vera defendere, nec falsa valeant refutare? illi animos audientium in errorem moventes impellentesque dicendo terreant, contristent, exhilarent, exhortentur ardenter; isti pro veritate, lenti frigidique dormitent? Quis ita desipiat, ut hoc sapiat? Cum ergo sit in medio posita facultas eloquii, quae ad persuadenda seu prava seu recta valet plurimum; cur non bonorum studio comparatur, ut militet veritati, si eam mali ad obtinendas p
Abbreviated transcription (Latin):
oc opus nr̃m quod inscͥbitur
de doctrina xp̃iana. in duo q̃dã
fueram pͥma distributione partitus. Nã
post ꝓ erium quo respondi eis qui hoc fu¬
erant rep̃hensuri. due sunt ris inquam
quib nititur omnis tractatio scͥpturaꝵ.
Modus inueniendi que intelligenda sũt
& modus ꝓferendi que intellecta sunt.
De inuemendo pͥus: de ꝓferendo postea
disseremus. Quia gͦ de inuemendo mul¬
ta iam cdiximus. & tria de hac una parte
de ꝓferendo pauca dicemus. ut si fieri
potuerit. uno libro cuncta claudamus:
totumꝙ hoc opꝰ quattuor uoluminib ter¬
minetur. Primo itaꝙ expectationẽ legen¬
tium qui forte me putant rethorica da¬
turum eẽ p̃cepta. que inscolis scłaribus.
& didici & docui. ista p̃tocutione ꝓhibeo.
atq ut ame ñ ex pectentur iam moneo.
ñ quod nichil habeant utilitatis. s qd̃
si quid habent seorsum discendumẽ.
si cui fortassis bono uiro etiam hec uacat
discere. ñ autem ame uel in hoc oꝑe.
uel maliquo alia requirendũ. Nameũ

Expanded text:
oc opus nostrum quod inscribitur de Doctrina Christiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt res, inquam, quibus nititur omnis tractatio Scripturarum; modus inveniendi quae intelligenda sunt, et modus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Quia ergo de inveniendo multa jam diximus, et tria de hac una parte de proferendo pauca dicemus; ut, si fieri potuerit, uno libro cuncta claudamus, totumque hoc opus quatuor voluminibus terminetur. 2. Primo itaque exspectationem legentium, qui forte me putant rhetorica daturum esse praecepta quae in scholis saecularibus et didici et docui, ista praelocutione cohibeo, atque ut a me non exspectentur, admoneo; non quod nihil habeant utilitatis; sed quod, si quid habent, seorsum discendum est, si cui fortassis bono viro etiam haec vacat discere, non autem a me vel in hoc opere, vel in aliquo alio requirendum. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
eloquentia ꝓpħarum. ubi ꝑtropologiã¬
multa obtegunt᷑. que qnͣtomagis tͣns¬
latis uerbis uident᷑ operiri. tantoma¬
gis cum fuerint aꝑta dulcescunt. Sed
hoc loco tale alquid cõmemorare de¬
beo. ubi que dicta sunt ñ cogar ex po¬
nere. ẜ cõmendem tantum quommodo
dicta sint. Et ex illius ꝓpħe libro po¬
tissimum hoc fatiam. qui se pastorem
uel armentariũ fuisse dicit. atq inde
diuinitꝰ ablatum ate missum ut li
int̾p̾tati. obhoc alit̃ uident̃ ñ nulla cdixisse
ut ad sp̃italem sensum scrutandum. magiᷤ
ammoneretur lectoris intentio. unde etiam
obscuriora nonnulla quia magis tro¬
pica sunt eorum. s sicut ex hebreo in
latinum eloquium p̃sbitero hieroni¬
mo utriusq lingue perito int̾p̾tante
tͣnsiata sunt. Cum gͥ argueret mi¬
pios. suꝑbos. luxuriosos. & fraterne
ideo negligentissimos caritatis. rusticꝰ
uł ex rustico iste ꝓpħa exclamauit
dicens. Ue qui optlenti estis insyon.

Expanded text:
eloquentia Prophetarum, ubi eloquentia Prophetarum, ubi multa obteguntur. Quae quanto magis translatis verbis videntur operiri: tanto magis, cum fuerint aperta, dulcescunt. Sed hoc loco tale aliquid commemorare debeo, ubi quae dicta sunt, non cogar exponere, sed commendem tantum quomodo dicta sint. Et ex illius prophetae libro potissimum hoc faciam, qui se pastorem vel armentarium fuisse dicit, atque inde divinitus ablatum atque missum, ut Dei interpretati, ob hoc aliter videntur nonnulla dixisse, ut ad spiritualem sensum scrutandum magis admoneretur lectoris intentio: unde etiam obscuriora nonnulla, quia magis tropica sunt eorum: sed sicut ex Hebraeo in Latinum eloquium, presbytero Hieronymo utriusque linguae perito interpretante, translata sunt. Cum igitur argueret impios, superbos, luxuriosos, et fraternae ideo negligentissimos charitatis, rusticus vel ex rustico iste propheta exclamavit, dicens: Vae vobis qui opulenti estis in Sion,
Abbreviated transcription (Latin):
redolere uereor. cum ista sic dissero. s
male doctis hominib respondendũ
fuit. qui nr̃os auctores contẽpnendoᷤᷤ
putant. ñ quia ñ habent. s quia nõ
ostentant. qmͣ nimis isti diligunt elo¬
quentiam. S forte quis putat. tamꝙͣ
eloquentem nr̃m elegisse me apłm
paulum̃. Uidetur enim ubi ait. & si
imꝑitus sermone. s ñ scientia. quasi
conceclendo obstrectatorib sic locutus.
ñ tamqmͣ id uerum agnosceret. confi¬
tendo. Si autem clixiss. imꝑitus quidẽ
sermone s ñ scientia: nullomͦ aluid
posset intelligi. Scientiam plane nõ
cunctatꝰ ẽ ꝑfiti. sine qua ẽẽ doctor gẽ¬
tium ñ ualeret. Certe si quid eus ꝓ¬
ferimus. ad exemplum eloquentie. ex
illis epłis utiꝙ ꝓferimus. quas etiam
ipsi obtͣ ctatores eius. qui sermonem
p̃sentis contẽptibilem putari uole¬
bant. graues & fortes ẽẽ confessi sunt.
Dicendum gͦ mͥ aliquid ẽẽ uideo & de

Expanded text:
redolere vereor, dum ista sic dissero. Sed redolere vereor, dum ista sic dissero. Sed male doctis hominibus respondendum fuit, qui nostros auctores contemnendos putant, non quia non habent, sed quia non ostentant, quam nimis isti diligunt, eloquentiam. 15. Sed forte quis putat, tanquam eloquentem nostrum elegisse me apostolum Paulum. Videtur enim ubi ait, Etsi imperitus sermone, sed non scientia , quasi concedendo obtrectatoribus sic locutus, non tanquam id verum agnosceret, confitendo. Si autem dixisset, Imperitus quidem sermone, sed non scientia, nullo modo aliud posset intelligi. Scientiam plane non cunctatus est profiteri, sine qua esse doctor Gentium non valeret. Certe si quid ejus proferimus ad exemplum eloquentiae, ex illis Epistolis utique proferimus, quas etiam ipsi obtrectatores ejus, qui sermonem praesentis contemptibilem putari volebant, graves et fortes esse confessi sunt . Dicendum ergo mihi aliquid esse video et de
Abbreviated transcription (Latin):
mo totus iste quasi anhelans locus. bi¬
membri circuitu t̾minatur. Si głari õ
portet: in his que infirmitatis mee sũt
głabor. Quod uͦ post hunc impetum in¬
t̃posita narratiuntula. quodammͦꝰ reqͥ¬
escit. & requiescere auditorem facit. qͥd
decoris & delectatioĩs habeat. satis dici
non potest. Sequitur enim dicens. Ds̃
d pater domini nr̃i iħu xp̃i scit qui
ẽ benedictus in scła quia ñ mentior.
Ac deinde quomͦ periclitatꝰ fuerit. &
quomͦ euaserit. breuissime narrat. Lon¬
gum est cet̾a ꝑsequi. isł in aliis sc̃arũ
scͥpturarum locis ista monstrare. Quod
si etiam figͣas locutionis que illa ar¬
te tradunt᷑. in his saltem que de apłi
eloquio cõmemoraui ostendere uoluis¬
sem. nonne faciluis graues homines
me nimium quam quisquam studioso¬
rum sibi sufficientẽ putaret: hec om̃ia
qnͣdo a magristris docent᷑. ꝓmagno ha¬
bent᷑. magno emunt᷑. magna iactatiõe
uenduntur. Qmͣ iact̾ationem etiam ego

Expanded text:
mo totus iste quasi anhelans locus, bimo totus iste quasi anhelans locus, bimembri circuitu terminatur, Si gloriari oportet, in iis quae infirmitatis meae sunt gloriabor. Quod vero post hunc impetum interposita narratiuncula quodammodo requiescit, et requiescere facit auditorem, quid decoris, quid delectationis habeat, satis dici non potest. Sequitet pater Domini nostri Iesu Christi scit, qui est benedictus in secula, quod non mentior. Ac deinde quomodo periclitatus fuerit, et quomodo evaserit, brevissime narrat. Longum est caetera persequi, vel in aliis sanctarum Scripturarum locis ista monstrare. Quid si etiam figuras locutionis quae illa arte traduntur, in iis saltem quae de Apostoli eloquio commemoravi, ostendere voluissem? nonne facilius graves homines me nimium, quam quisquam studiosorum sibi sufficientem putarent? Haec omnia quando a magistris docentur, pro magno habentur, magno emuntur pretio, magna jactatione venduntur. Quam jactationem etiam ego