comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm cep̃ianũ in quo dĩ enutas ꝑegͥnat᷑ in t̾ris.
si carnem axp̃i in abrahe semine req̾ramꝰ remotis
concubinaꝵ filiis oceuirit ysaae. Si in semine
ysaãs ac remoto ȩsau qui e ȩciam edom oceuirit
nidicat qd̾ tant᷑ numerus fu̾it inꝑgeme iacob.
die uł anno quo ing̾ssꝰ ẽ egiptũ. Coniniemorati
sunt quippe meis ⁊ ꝓnepotes ioseph. qui nullon̾

Expanded text:
m christianum, in quo Dei civitas peregrinatur in terris, si carnem Christi in Abrahae semine requiramus, remotis concubinarum filiis, occurrit Isaac: si in semine Isaac, remoto Esau, qui est etiam Edom, occurrit ndicat, quod tantus numerus fuerit in progenie Iacob die uel anno quo ingressus est Aegyptum. Commemorati sunt quippe in eis etiam pronepotes Ioseph, qui nullo mo
Abbreviated transcription (Latin):
ibrabam sumpsit exordiũ. qui etiã pat̾ gentium
constitut᷑ ẽ. qñ mutatũ nom̃ accep̃. Añ hẽ gͦ ułit
pueritia fuit hꝰ gñis ppłi dĩ. Anoȩ usq ad ipsũ
abrahã. ⁊ iõ in ea lingua inuenta ẽ .i. hebrea. a
pueritia quippe homo incip̃loqͥ pꝰ infantiã. q̃ hinc
appellata ẽ. q̃ fari ñ p̃. Quã ꝓfecto etatem pͥmã
dem̃git obliuio. sic̃ ȩtas pͥma gen̾is humani ẽ de¬
leta ailimuio. Etꝰ enĩ quisqͥsiẽ qui suã recordet᷑ infã¬
tiam qͣm ob rem misto ꝓcursi euntatis dĩ sic̃ suꝑi¬
&r unam eandẽq pͥmam. ita duas ȩtates sed̃ã et
t̾ciam lib̾ istȩ contineat. in qͣ t̾cia ꝓpt̾ uaccã tͥmam
capͣam t̾mam arietem tͥmum. ⁊ impositum ẽ legiᷤᷤ
uigum ⁊ apparuit habundantia peccõꝵ ⁊ regni
t̾reni siurecẽ exordium. Uͥ ñ fuer̃ sp̃ales quoꝵ in¬

Expanded text:
aham sumsit exordium; qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Ante hunc ergo uelut pueritia fuit huius generis populi Dei a Noe usque ad ipsum Abraham; et ideo in lingua inuenta est, id est Hebraea. A pueritia namque homo incipit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Quam profecto aetatem primam demergit obliuio enim quisque est, qui suam recordetur infantiam? Quam ob rem in isto procursu ciuitatis Dei, sicut superior unam eandemque primam, ita duas aetates secundam et tertiam liber iste contineat, in qua tertia propter uaccam trimam, capram trimam, arietem trimum et inpositum est legis iugum et apparuit abundantia peccatorum et regni terreni surrexit exordium
Abbreviated transcription (Latin):
mesopotamiã iacob. in somnis accepit otacłm d
quo sic scͥptum ẽ. S exiit iacob a puteo urationis.
et ꝓfectus ẽ in chaira.⁊ deuenit in locum. ⁊ dormi¬
uit ibi. Occid̾at enĩ sol ⁊ sumpsit ex lapidibꝰ loci.
lita suꝑ tr̃am eniꝰ cap̃ ꝑtĩgebat ad celũ  et
angłi dĩ ascendebant et de scendebant ꝑ illã. ⁊ qͣnꝰ
in cumbebat suꝑ illã et dix̃. ł go sum ds̃ abrahã
patris tui ⁊ ds̃ ysaae. Noli tim̾e t̾ram inqͣtu dor

Expanded text:
Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de quo sic scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et profectus est in Charran et deuenit in locum et dormiuit ibi; occiderat enim sol; et sumsit ex lapidibus loci lita super terram, cuius caput pertingebat ad caelum; et angeli. Dei ascendebant et descendebant per illam, et Dominus incumbebat super illam et dixit: Ego sum Deus Abraham patris tui et Deus Isa
Abbreviated transcription (Latin):
rem ex filiab chananeoꝵ. s surgens fuge in meso¬
potamiam indomũ batuel patͥs matͥs tue. ⁊ sume
tͥ iñcuaxorẽ de filiab laban fr̃is matͥs tue. ds̃ aũ m̃s
bñdicat te. et augeat te. et multiplic te. et eris in
iatꝰ tui. qͣm dedit ds abrahã. hinꝰiam uitelligunꝰ
seg̃gatũ sem̃ iacob. ab alio semine ẏsaae. qd factũ
ẽ ꝑ esau. Qñ enim dictum ẽ in ysaac uocabitur
tͥ sem̃. ꝑtinens utiq sem̃ adeiuitatem di. Seꝑatum
iñ aliud sem̃ abrahe q̃ erat inancille filio. ⁊ q̃ fut᷑m
erat infiliis cethure. S adhuc erat ambiguũ de duo¬
bꝰ geminis filiis ysaae. ad utrumq an ad unum eoꝵ
illa bñdictio ꝑtin̾et. S si ad unum quisnã eẽt illoꝵ
Qd̾ ñc̃ declaratum ẽ. cum ꝓpħicȩ a patre bñdicit᷑ ia¬
cob.⁊ dr̃ ei ⁊ eris in cong̾gationes gentiũ. ⁊ det tͥ
bñdictiones abraham patͥs tui. Egens itaq in

Expanded text:
rem ex filiabus Chananaeorum; surgens fuge in Mesorem ex filiabus Chananaeorum; surgens fuge in Mesopotamiam in domum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus. Laban, fratris matris tuae. Deus autem meus benedicat te et augeat te et multiplicet te; et eris in latus tui, quam dedit Deus Abraham. Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semine Isaac, quod factum est per Esau. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur Iacob et dicitur ei: Et eris in congregationes gentium, et det tibi benedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque in
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ ũaeit̃ dr̃. ⁊ aliꝰ bñdici putat᷑ qui ab eis errantibꝰ
ex pectat᷑. E cce bñdictionẽ ꝓmissam repetente ma¬
iore. ex pauesc̃ ysaac ⁊ aliũ se ꝓ alio bñdixcisse co¬
gnosẽ. Mirat᷑.⁊ qͥs nam ille sit ꝑcuntat᷑. nec tam̃ se
deceptum eẽ conq̾rit᷑. ymino confestĩ reuelato sͥ intꝰ
in corde magno sacm̃to. deuitat indignationẽ. cõ¬
firmat bñdictionẽ. Qs gͦ inquit uenatꝰ ẽ mͥ uena¬
tionẽ ⁊ intulit mͥ⁊i manducaui ab om̃ibꝰ añ qͣm
tu uenires: et bñdixi eũ ⁊ bñdictꝰ sit. Qͥs ñ ħ ma¬
ledictionem potiꝰ expectaret irati. sit ħ ñ suꝑna
inspiratione. s t̾reno more g̾erent᷑: Ores gestas.
s. ꝓpħicȩ gestas in t̾ra s cęlitꝰ ꝑhomines s diuinitꝰ.
Si excutiant᷑ singła tantis fecunda mistiis multa
s̃ implenda uolumina.: huic oꝑi modꝰ mod̾ate
imponendꝰ. nꝰ in illa festiare compellit.
titit᷑ ia cob apairntib
in mesopotamiam. ut ibi ducat uxorẽ.

Expanded text:
iter dicitur; et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum esse conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem. Quis ergo, inquit, uenatus est mihi uenationem et intulit mihi, et manducaui ab omnibus, antequam tu uenires? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophetice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic operi modus moderate inponendus nos in alia festinare conpellit. titur Iacob a parentibus in Mesopotamiam, ut ibi ducat uxorem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ħ ille ipse ẽ nepos manasse. ꝓnepos iopẽph. s płalit̾
appellati s̃ sic̃ scͥptura ꝯsueuit. quȩ unã qͦ filiam
plius. Cum gͦ ipsiꝰ ioseph p̃dic̾et᷑ felicitas qr potuit
uid̾e ꝓnepotes. nullomͦ putandi s̃ iam fuisse .xxex.
nono anno ꝓaui sui ioseph. qno ad eum in egiptũ
iacob pat̾ eiꝰ aduenit. Ild̾ aut̃ ẽ q̃ fallit minus
ista diligent̃ intuentes. qm̃ scͥptum ẽ. H ec aut̃
nomina filioꝵ ifrł qui intrauer̃ in egiptũ simul
cũ patre suo. Hoc enĩ dictum eẽ qr fimul cũ illo

Expanded text:
ipse est nepos Manasse, pronepos Ioseph. Sed pluraliter appellati sunt, sicut scriptura consueuit, quae unam quoque filiam plius. Cum ergo ipsius Ioseph praedicetur felicitas, quia potuit uidere pronepotes, nullo modo putandi sunt iam fuisse tricensimo nono anno proaui sui Ioseph, quando ad eum in Aegyptum Iacob pater eius aduenit. Illud autem est, quod fallit minus ista diligenter intuentes, quoniam scriptum est: Haec autem nomina filiorum Israel, qui intrauerunt in Aegyptum simul cum Ia
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ :⁊ ⁊̃ ħ ait ad illũ. Ego ds qui eduxei te de regione
chaldoꝵ. ut dẽ tͥ t̾ram illã. ut heres sis eiꝰ.
bi cum int̾ro¬
gasset abrabã scd̃m quid sciret qd heres
eiꝰ eẽt. dixit illi ds. Accipe mͥ uueneã tmã. ⁊ cap̃m
tͥmã. ⁊ arietẽ tͥmũ turturẽ ⁊ columbã. Accep̃ aut̃ ille¬

Expanded text:
Deus, etiam hoc ait ad illum: Ego Deus, qui eduxi te de regione Deus, etiam hoc ait ad illum: Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum, ut dem tibi terram hanc, ut heres sis eius. Ubi cum interrogasset Abraham secundum quid sciret, quod heres eius erit, dixit illi Deus: Accipe mihi iuuencam trimam et capram trimam et arietem trimum et turturem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntum ad multitudinẽ ꝑtinet qͥd sint stelle cęli
ad arenã t̾rȩ. nͥ quis istã cõꝑationẽ in tantũ eẽ
similẽ dicat. in qͣntum ⁊̃ stelle celi dinum̾ari ñ
ualent. qr nec om̃s eas iud̾i posse cͥdendũ ẽ: Nã
qͣnto quisq acutiꝰ intuet᷑. tanto plures uidet. Uñ¬
intuentibꝰ siue aceirime cernentibꝰ aliqͣs occultaᷤ
ẽẽ m̾ito exristimat᷑. exceptis eis sidibꝰ quȩ in alia
parte orb a nob̾ remotissima oriri.⁊ occid̾e̾ ꝑbi¬
bent᷑. Postremo quiẽq uniu̾sũ stellaꝵ. nuimieꝵ
ꝯp̃hendisse ⁊ oscͥpsisse iactant᷑ sic̃ aratꝰ ł eudoxiꝰ.
uł siqͥ alii s̃. cos libri hꝰ ꝯtempnnt auctoritas. Hic
g̾r̃am om̃dãdã. C redidit abrabã dõ ⁊ deputatũ ẽ
illiad iusticiam. ne c̾cũcisio głaret᷑. gentesq nc̾cũ¬
cisas ad fidẽ xp̃i nollet admitti. Hoc enĩ qñ factũ
ẽ ut e̾denti abrahe deputaret᷑ fides ad iusticiã.

Expanded text:
quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae coeli quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae coeli ad arenam terrae, nisi quis et istam comparationem in tantum esse similem dicat, in quantum etiam stellae dinumerualent, quia nec omnes eas uideri posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur, exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis remotissima oriri et occidere perhibentur. Postremo quicumque uniuersum stellarum numerum conprehendisse et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudoxus uel si qui alii sunt, eos libri huius contemnit auctoritas. Hic dam: Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad iustitiam; ne circumcisio gloriaretur gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad iustitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dicunt qͥdam uͦ negant. multa ⁊ magna oscͥpta
sunt. Ibi quippe pͥmum apparuit sacͥfitiũ q̃ nẽ a
xep̃ianis offert᷑ dõ toto orbe t̾raꝵ implet᷑q illd̾ qͣ
longe pꝰ ħ factũ ꝑ ꝓpħam dr̃ ad xep̃m qui fuerat¬
adhuc uenturꝰ in carne. tu es sac̾dos in ȩt̾num
scãm ordinem melchisedech. Non scł scd̾m ordinẽ
aaron qui ordo fuerat auferendꝰ illuscescentibꝰ rebꝰ
quȩ illis umbris p̾notabant᷑.
⁊ iam tunc factum ẽ u̾bũ dni ad abrahã
in insu. Quicũ ei ꝓtectionẽ m̃cedẽq ꝑmitte¬
ret ualde multã. ille de post̾itate sollicitꝰ
quendã eliezer u̾nacłm suũ futurũ sͥ diaẽ heredẽ
Continuoq ꝓmissus ẽ heres. ñ ille u̾naełs. s qͥ de
ipso abraham fu̾at excit᷑us. rursq sem̃ ĩnum̃abile
ñ sic̃ arena t̾re.s sic̃ stelle cęli. uͥ nicħ mag̾ uidet᷑
ꝓmissa postitas cęlesti felicitate sublimis. Nam

Expanded text:
esse dicunt, quidam uero negant, multa et magna conscripta esse dicunt, quidam uero negant, multa et magna conscripta sunt. Ibi quippe primum apparuit sacrificium, quod nunc a Christianis offertur Deo toto orbe terrarum, inpleturque illud, quod longe post hoc factum padhuc uenturus in carne: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech; non scilicet secundum ordinem Aaron, qui ordo fuerat auferendus inlucescentibus rebus. quae illis umbris praenotabantur. Etiam tunc factum est uerbum Domini ad Abraham in uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heresbile, non sicut arena terrae, sed sicut stellae coeli : ubi mihi magis videtur promissa posteritas coelesti felicitate sublimis. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Tr̃am c̾te illam solã sig̾catã que appellata ẽ chanaan
ti scłi afine p̃setiᷤᷤ ordiri nicħ eos mouebit. quia ⁊ si expul¬
si sunt isrłite de iħrłimis manent tñ in aliis enuta¬
tibꝰ t̾re chanaan .⁊ usq infinẽ manebunt ⁊ uniu̾sa
t̾ra illa cum axp̃ianis inhabitat᷑ ⁊̃ ipsũ sem̃ ẽ abͣ¬
hȩ ħ responsio ꝓmissionis accepto. migͣuit abra¬
ham ⁊ mãsit in alio eiꝰdẽ t̾rȩ loco .i. uixta quercũ
mambre quȩ erat chebron.
eĩ ab hostibꝰ qui
sodomis uruerant cum quinq reges adu̾sũ
iiiͬ. bellũ gererent. ⁊ uictis sodomis etiã loth capt̃
eẽt lib̾aiit eũ abrahã adductis secũ in p̾liũ. ecc.¬
.x.i.uiii. uernacłis suis ⁊ uictoriã fec̃ regibꝰ sodo¬
moꝵ nicħq spolioꝵ aufferre uoluit cum rex eu
uic̾at obtuliss. S plane tẽ bñdictꝰ ẽ a melchi¬
sedech. qui erat sac̃dos dĩ excelsi. De quo in ȩpła
quȩ insc̾bitur ad hebreos qͣm plures pauli apłi

Expanded text:
Terram certe illam solam significatam, quae appellata est Chanaan,turi saeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos mouebit; quia, etsi expulsi sunt Israelitae de Hierosolymis, manent tamen in aliis ciuitatibus terrae Chanaan, et usque in finem manebunt; et uniuersa terra illa cum a Christianis inhabitatur, etiam ipsum semen est AbHoc responso promissionis accepto migravit Abraham, et mansit in alio ejusdem terrae loco, id est juxta quercum Mambre, quae erat Chebron . Deinde ab hostibus qui Sodomis irruerant, cum quinque reges adversus quatuor bellum gererent, et victis Sodomitis etiam Lot captus esset, liberavit eum Abraham, adductis secum in praelium  uernaculis suis et uictoriam fecit regibus Sodomorum nihilque spoliorum auferre uoluit, cum rex cui uicerat obtulisset. Sed plane tunc benedictus est a Melchisedech, qui erat sacerdos Dei excelsi; de quo in epistula, quae inscribitur ad Hebraeos, quam plures Pauli apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
Hac ꝑħ moriturꝰ ifrł suos filios bñ dicens. quẽadmo¬
dum uidam ꝓpħicȩ bñdix̾it audamus. Iuda inqͥt.
te laudabunt fr̃s tui.
anus tuȩ suꝑ
aorsum inimicoꝵ tuoꝵ. Adorabunt te filii
patͥs tin. Catulus leonis uida. Ear g̾minatio¬
ne filimi ascendisti. recumbens dormisti ut leo.
⁊ ut catulꝰ leonis. quis suscitauit eum: Hõ defici¬
et pͥnceps ex iuda ⁊ duxc de femoribꝰ eiꝰ. donec

Expanded text:
 moriturus Israel suos filios benediceret, quem ad modum ludam prophetice benedixerit, audiamus: Iuda, inquit, te laudabunt fratres tui. Manus tuae super dorsum inimicorum tuorum; adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Iuda; ex germinatione, fili mi, ascendisti; recumbens dormisti ut leo et ut catulus leonis; quis suscitabit eum? Non deficiet princeps ex Iuda et dux de femoribus e
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ nom̃ mag̃ ppłs ex illo ꝓcreatꝰ obtinut. ħ aut̃
nom̃ illi ab angło impositum ẽ qui eũ illo fu̾at in
itiñe de mesopotamia redeunte luctatꝰ. typũ aep̃
euidentissime gerens. Nam q̃ ei p̾ualint iacobit
uolenti ut mist̾iũ figaret. significat passionẽ a¬

Expanded text:
ex illo procreatus obtinuit. Hoc autem nomen illi ab angelo inpositum est, qui cum illo fuerat in itinere de Mesopotamia redeunte luctatus, typum Christi euidentissime gerens. Nam quod ei praeualuit Iacob, utique uolenti, ut mysterium figuraret, significat passionem
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ xͥ aduentꝰ in carne. ⁊ ñ uet̾is legis obseruationes.
s eũgłii fides fu̾at implet᷑a. Cuiꝰ rei p̾fig᷑atio facta
ẽ qͣ ñ moyses qui legẽ ppło acceꝑat in monte sina i
iħis cui etiam nomĩ dõ p̃cipiente mutatũ fu̾at ut ibs
uocaret᷑ ppłm in t̾ram ꝓmissionis indux̃. Tp̃ribꝰ at̾
iudicũ sic̃ se habebant ⁊ pecc̃a ppłi ⁊ miscłia dĩ al
nauer̃ ꝓsꝑa ⁊ adu̾sa belloꝵ. Inde uentum ẽ ad regl
tpra. quoꝵ pͥmus regnauit saul. ui reꝓbato i łl¬
lica clade ꝓstrato. eiꝰq stirpe reiecta ne iñ regeses
uiuentutis ppłi dĩ.cꝰ gen̾is quedã ułut adolesentia
ducebat᷑ ab ipso abraham usq adhc̃ dd̃. Neq eni¬

Expanded text:
ueteris legis obseruationes, sed euangelii fides fuerat inpletura. Cuius rei praefiguratio facta est, quod non Moyses, qui legem populo acceperat in monte Sina, sed Iesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum fuerat ut Iesus uocaretur, populum in terram promissionis induxit. Temporibus autem iudicum, sicut se habebant et peera et aduersa bellorum. Inde uentum est ad regum tempora, quorum primus regnauit Saul; cui reprobato et bellica clade prostrato eiusque stirpe reiecta, ne inde reges modo iuuen- tutis populi Dei; cuius generis quaedam uelut adulescentia duceb
Abbreviated transcription (Latin):
uixta labium maris. ⁊ ħeditate possidebit sem̃ tuũ
ciuitates adu̾sarioꝵ ⁊ bñdicent᷑ in semine tuo om̃s
gs̃ t̾rȩ quia obaudisti uocem meã. ħ mͦ ẽ illa de
uocatione gentium in semine abrahȩ pꝰ holocau¬
sio. Sepe enĩ ꝓmiserat. s nũqͣm uirau̾at. Quid aũ
dĩ ũi u̾acisq uiratio. nͥ ꝓmissi confirmatio. ⁊ in fi¬
deliũ q̃dam in crepatio: Post ħ sara mortua ẽ.c. xex.¬

Expanded text:
maris. Ethereditatepossidebitsemen tuum ciuitates aduersariorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obaudisti uocem meam. Hoc modo est illa de uocatione gentium in semine Abrahae post holocausio. Saepe enim promiserat, sed numquam iurauerat. Quid est autem Dei ueri ueracisque iuratio nisi promissi confirmatio et infidelium quaedam increpatio? Post haec Sarra mortua est, ce
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓ nob̾ om̃ibꝰ tͣdidit eum : Aꝓptẽa ysaãe sic̃ dñs cru¬
cem suã. ita sͥ ligna ad uictimȩ locũ quibꝰ fu̾at im¬
ponendꝰ. ipse portauit. Postremo qr ysaac occidi ñ
oportebat. postea qͣm ẽ pat̾ ferire ꝓhibitus. quis
erat ille aries quo ĩmolato impletũ ẽ sig̾eatiuo
sanguine sacͥficiũ : Nempe qnõ uidit eũ abrahã
cornibꝰ in frntice tenebat᷑. Quis gͦ illo fig᷑abatur
nͥ iħs añ qͣm immolaret᷑ spinis udaicis coronatꝰ :
Si diuma ꝑ angłm ũba potius audiamꝰ. Ait quippe
scͥptura. W extendit manũ suam abrahã sum̃e
macheram ut oceid̾et filiũ suum. ⁊ uocaũ illum an¬

Expanded text:
 nobis omnibus tradidit eum? Propterea et Isaac, sicut Dominus crucem suam, ita sibi ligna ad uictimae locum, quibus fuerat inponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato inpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo figurabatur, nisi Iesus, antequam immolaretur, spinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus. Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut occideret filium suum. Et uocauit illum an
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb.xii. filios ⁊ unam filiam ꝓ creauit. eũ eaꝵ
nullam concupiss in lcite. indicat scͥpt᷑a dͥnuna.
Ad unam quippe accipiendã uen̾at. s cũ illi alt̾a ꝓ
altã subposita funs. nec ipsam dimisit qͣ nesciens
res lex nulla ꝓhibebat. accepit ⁊̃ illã eui uni la
futi comugii fidẽ fec̃at. Quȩ cum eẽt st̾ił ancili
suam de qua filios ipsa susciꝑet marito dedit s
etiam maior sonor eiꝰ. ꝙͣuis peꝑiss imitata. qm̃
multiplicare ꝓlem cupiebat effec̃. Nullã iacob
legitur petisse p̃t̾ unam. nec usꝰ płimis nͥ giĩ¬
de ꝓlis offitio. coniugali uire seruato. ut negha
fac̾et nifiuxores eiꝰ id fieri flagitassent. quȩ corps
iri sui hẽbant legitimã potestatẽ. Genuit gͥ
.xii. filios et unã filiã ex .iiii. mulieribꝰ. Dem̃¬

Expanded text:
im filios et unam filiam procreauit, cum earum nullam concupisset inlicite, indicat scriptura diuina. Ad unam quippe accipiendam uenerat; sed cum illi altera pro altera subposita fuisset, nec ipsam dimisit, qua nesciens res lex nulla prohibebat, accepit etiam illam, cui uni iam futuri coniugii fidem fecerat. Quae cum esset sterilis, ancillam suam, de qua filios ipsa susciperet, marito dedit; quod etiam maior soror eius, quamuis peperisset, imitata, quoniam multiplicare prolem cupiebat, effecit. Nullam Iacob legitur petisse praeter unam, nec usus plurimis nisi gignendae prolis officio, coniugali iure seruato, ut neque hoc faceret, nisi uxores eius id fieri flagitassent, quae corporis uiri sui habebant legitimam potestatem. Genuit ergo duodecim filios et unam filiam ex
Abbreviated transcription (Latin):
Iam ex ħ quẽad modũ ꝑ posteros lbrahȩ euuitatis
dĩ ꝓcuirant tꝑ̃ra uideamus.
pͥmo gͥ anno uitȩ ysaac usq ad sexagesimũ.
quo ei nati s̃ filii. illud memorabile ẽ q̃ cũ
illi dm̃ roganti ut pareret uaor eiꝰ q̃ st̾iłerat.
stiebant gemini adhuc in ut̃o eiꝰ inclusi. Qua mo¬
lestia cum augẽt᷑. dñm int̾rogaũ accep̃q respon¬
sum. due gs̃ in ut̾o tuo s̃.⁊ duo ppłłi de uentre tuo
tibꝰ boni seu mali. sine illis bonis m̃itis eligitur
tinet ad originale pecem ambo pares erant. qͣntũ
aut̃ ad ꝓpͥũ ulliꝰ eoꝵ nullũ erat. s nc̃ d hac redie
aliquid latiꝰ instituti oꝑis ratio ñ sinit. uñ in alio
ppłm uideoꝵ. minori cep̃iano ppło seruiturũ. U re
u̾a qͣmiuis in gẽ idumeoꝵ quę nata ẽ de maiore
cui duo noĩa erant nam ⁊ esau uocabat᷑ ⁊ edom
uñ idumei. ħ udi possit impletum qr pꝰea suꝑa¬
da fuerat appło qui ortus ẽ ex minore .i. isrłitico

Expanded text:
eros Abrahae civitatis Dei procurrant tempora, videamus. A primo igitur anno vitae Isaac, usque ad sexagesimum quo ei nati sunt filii, illud memorabile est, quod cum illi Deum roganti ut pareret uxor ejus, quae sterilistiebant gemini adhuc in utero ejus inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogavit, accepitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre tuo tibus boni seu mali, sine ullis bonis meritis eligitur tinet ad originale peccatum, ambo pares erant; quantum autem ad proprium, ullius eorum nullum erat. Sed nunc de hac re dicere aliquid latius, instituti operis ratio non sinit, unde et in aliis populum Iudaeorum minori Christiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumaeorum, quae nata est de maiore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, qui ortus est ex minore, id est Israelitico,
Abbreviated transcription (Latin):
rote cęli ⁊ de ub̾tate t̃rȩ ⁊ multitudinẽ frum̃ti. ⁊
iuim. ⁊ seruiant tͥ gentes. ⁊ adorent te pͥncipes. ⁊ fie¬
re dñs fr̃is tui ⁊ adorabunt te filii patͥs tui. Qͥ
malediãit te maledictꝰ erit.⁊ qͥbñdix̾̃it te bñdictꝰ¬
ħ ẽ ꝯgregatione ppłoꝵ. Eiꝰ ẽ multitudo frum̃ti et
uini. ħ ẽ multitudo qͣm collig̾̃ frum̃tum ⁊ unũ
in sac̾m̃to corꝑis eiꝰ ⁊ sanguinis. Ei seruiunt gs̾. ipsũ
adorant pͥncipes. ipse ẽ dñs fr̃is sui. quia ppłs eiꝰ
dñat᷑ uideis. Ipsum adorant filii patͥs eiꝰ. ħ ẽ filii

Expanded text:
rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et uini, et seruiant tibi gentes et adorent te principes et fiere dominus fratris tui et adorabunt te filii patris tui. Qui maledixerit te, maledictus; et qui benedixerit te, benedict congregatione populorum; eius est multitudo frumenti et uini, hoc est multitudo quam colligit frumentum et uinum in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruiunt gentes, ipsum adorant principes; ipse est dominus fratris sui, quia populus eius dominatur Iudaeis; ipsum adorant filii patris eius, hoc est filii
Abbreviated transcription (Latin):
filii esau ⁊ iacob. parit̾ c̃scunt. Primatꝰ maio¬
ris tͣnsfundit᷑ in minorẽ. ex pacto ⁊ placito
int̾ illos eo q̃ lenticłam quẽ cibũ minor parau̾at.
maior ĩ mod̾atiꝰ concupiuit. eoq p̃tio fr̃i pͥmogenita
sua uiratione int̾posita uendidit. Uͥ discimꝰ in ue̾¬
cendo. ñ cibi gn̾e. s auiditate ĩ modesta quẽq cul¬
pandum. Senescit ysaac. eiꝰq ocłis ꝑsenectã uisꝰ
aufert᷑. Uult bñdic̃e f̾iliũ maiorẽ.⁊ ꝓ illo nesciens
bñdicit minorem. ꝓfrẽ maiore qui erat pilosꝰ se
pat̾nis manibꝰ sub ponentẽ hedinis sͥ pellieuł co¬
aptatis. ułuti aliena pecc̃a portantẽ. Iste dolꝰ iacob
ens uenari a grestis. iacob aut̃ homo simplex ha¬
bitans domũ. ħ nr̃i qͥdã int̾p̃tati sunt sine dolor.
bñdictione dolꝰ hominis sine dolo: Quis ẽ dolꝰ sim¬
plicis. quȩ fictio ñ m̃tientis. nͥ ꝓfundũ mistiũ u̾ita¬
tis: Ipsa at̃ bñdictio qͣł ẽ: Ecce inquit odor fili̾mĩ.

Expanded text:
. Primatus maioris transfunditur in minorem ex pacto et placito inter illos, eo quod lenticulam, quem cibum minor parauerat, maior inmoderatius concupiuit, eoque pretio primogenita sua fratri iuratione interposita uendidit. Ubi discimus in uescendo non cibi genere, sed auiditate inmodesta quemque culpandum. Senescit Isaac eiusque oculis per senectam uisus aufertur. Vult benedicere filium maiorem et pro illo nesciens benedicit minorem, pro fratre maiore, qui erat pilosus, se paternis manibus subponentem, haedinis sibi pelliculis coaptatis uelut aliena peccata portantem. Iste dolus Iacob at Esau homo sciens uenari, agrestis; Iacob autem homo simplex, habitans domum. Hoc nostri quidam interpretati sunt <sine dolo\'. ta percipienda benedictione dolus hominis sine dolo? Quis est dolus simplicis, quae fictio non mentientis, nisi profundum mysterium ueritatis? Ipsa autem benedictio qualis est? Ecce, inquit, odor filii mei
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ uxore suscep̃: Cum gͥ nec filios hr̃ent effrem
⁊ manasses filii ioseph. s eos pueros inf̾ra ꝗͣ. nouen¬
ses iacob egiptum ing̾ssꝰ muem̾t. quo pacto eoꝵ
morat᷑ ibi machir filiꝰ manasse nepos ioseph. ⁊ eiꝰdẽ
machir filius .i. galaad. nepos manasse. ꝓnepos
ioseph. Ibi ẽ ⁊ quȩ geñ effrem alt̾ filius iosepħ.i.
uthalaam nepos iosepħ ⁊ filiꝰ ipsiꝰ uthalaȩ .i. nepoᷤ
effrem ꝓnepos ioseph. Qui nullomͦ ẽẽ potuer̃ ⁊ qñ
racob in egiptum uenit ⁊ filios iosepħ nepotes suo ᷤ
auos istoꝵ minores qͣm nouẽ annoꝵ pueros inueñ.¬

Expanded text:
eadem uxore suscepit? Cum igitur nec filios haberent Ephraem et Manasses, filii Ioseph, sed eos pueros infra quam nouennes Iacob Aegyptum ingressus inuenerit, quo pacto eorum moratur ibi Machir, filius Manasse, nepos Ioseph, et eiusdem Machir filius, id est Galaad, nepos Manasse, pronepos Ioseph; ibi est et quem genuit Ephraem, alter filius Ioseph, id est Utalaam, nepos Ioseph, et filius ipsius Utalaae Edem, nepos Ephraem, pronepos Ioseph; qui nullo modo esse potuerunt, quando Iacob in Aegyptum uenit et filios Ioseph, nepotes suos, auos istorum
Abbreviated transcription (Latin):
tium sic̃ arena t̾r̃ȩ ⁊⁊ dilatabit᷑ supͣ mare ⁊ in affri¬
cam :⁊ in aquilonẽ.⁊ ad orientẽ. U bñdicent᷑ inte
om̃is tbꝰ tr̃ȩ.⁊ in semine tuo. . ecce ego sum tecum
custodiens te in omm uia quac̃q ibis.⁊ reducã
te in t̾ram hanc. quia ñ te delinquã donec faciã
omĩa quȩ tecũ locutꝰ sum. S siurexit iacob de som¬
no suo. ⁊ dixcit. qr ẽ dñs in loco ħ. ego aut̃ nesciebã.
ꝙ timuit et dix̃. Quam t̾ribił locꝰbͥ. Nonẽ ħn domꝰ¬
dĩ. ⁊ ħ porta ẽ celi.S. sureã iacob ⁊ sumpsit lapidẽ
quẽ subposint sͥ sub cap̃sinĩ: ⁊ statuit illum titulũ.
⁊ suꝑfud̾ oleum in eacum̃ eiꝰ. ⁊ uocauit ia cob nom̃
loci illiꝰ domus dĩ. Hoc ad ꝓpħiam ꝑtinet. nec
more idolatriȩ lapidem ꝑfud oleo iacob ułut fa¬
sacram̃tum. Scalam uͦ istam intelligit᷑ ipse salua¬
tor nob̃ in memoriã reuocare in ȩũgłio. uͭ eũ dixiss
de natanahel ecce u̾e isrłita in quo dolus ñ ẽ qr iftł

Expanded text:
bitur supra mare et in Africum et in aquilonem et ad orientem; et benedicentur in te omnes tribus terrae et in semine tuo. Et ecce ego sum tecum, custodiens te in omni uia quacumque ibis, et reducam te in terram hanc, quia non te derelinquam, donec faciam omnia, quae tecum locutus sum. Et surrexit Iacob de somno suo et dixit: Quia est Dominus in loco hoc, ego autem nesciebam. Et timuit et dixit: Quam terribilis locus hic! noDei et haec porta est caeli. Et surrexit Iacob et sumsit lapidem, quem subposuit ibi sub caput suum, et statuit illum titulum et superfudit oleum in cacumen eius; et uocauit Iacob nomen loci illius: domus Dei. Hoc ad prophetiam pertinet; nec more idolatriae lapidem perfudit oleo Iacob, uelut fasacramentum. Scalam uero istam intellegitur ipse Saluator nobis in memoriam reuocare in euangelio, ubi, cum dixisset de Nathanael: Ecce uere Israelita, in quo dolus non est,
Abbreviated transcription (Latin):
ccepit ⁊̃ ysaac
tale oracłm. quale aliqͦtiens pat̾ eiꝰ acceꝑat.
De quo oracło sic scͥptum ẽ. Facta ẽ aut̃ fa¬
Abiit aut̃ ysaac ad abimelech regẽ philistinoꝵ. n
gerara. Apparuit aut̃ illi dñs et dix̃. Noli descendi
in egiptum. habita aut̃ int̾ra qͣm tͥ dix̾o ⁊ incole
in hac tra.⁊ ero tecum. ⁊ bñdicam te. Tibi enim
⁊ semini tuo dabo om̃ẽ t̾ram hane.⁊ statuã uin¬
m̃tum m̃m q̃ uiraui habrabȩ patͥ tuo. ⁊ multiplia¬
bo sem̃ tuũ sic̃ stellas celi .⁊ dabo semimi tuo om̃e¬

Expanded text:
ccepit etiam Isaac tale oraculum, quale aliquotiens pater eius acceperat. De quo oraculo sic scriptum est: Facta est autem fasaac adAbimelech regemPhilistinorumin Gerara. Apparuit autem illi Dominus et dixit: Noli descendere in Aegyptum; habita autem in terra, quam tibi dixero, et incole in terra hac; et ero tecum et benedicam te. Tibi enim et semini tuo dabo omnem terram hanc, et statuam iuramentummeum, quod iuraui Abrahae patri tuo; et multiplicabo semen tuum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdãm int̾ro ganti respondeat. U si dĩ munꝰ agnou̾it.
tr̃ pus ẽ. tc̃ solidatur firmitate gr̃ę.ñ inflat᷑ inanita¬
te iactantie. Numqͣm sane cͥdet abrahã q̃ uictimis
ds delectat᷑ humanis. qͣmins diuino intimante p̾¬
cepto obediendũ sit ñ disputandũ. Uerũptam̃ abͣ¬
ham confestim filium cum fuiss ĩmolatꝰ resiurectu¬
rũ c̃didisse laudandꝰ ẽ. Dix̾at namq illi ds̃. cum d
ancilla ⁊ filio eiꝰ foras eiciendis uoluntatẽ ꝯuigis
nollet implere. in ysaac uocabit᷑ tͥ sem̃. Ucerte ĩbi
seqͥtur ac dr̃. filiũ aut̃ ancille hꝰ in maguã gẽm faciã
illũ qr sem̃ tuũ ẽ. Quom̃ gͦ dictum ẽ in ysaae uo

Expanded text:
do interrogante respondeat; ubi si Dei munus agnouerit, tunc pius est, tunc solidatur firmitate gratiae, non inflatur inanitate iactantiae. Numquam sane crederet Abraham, quod uictimis Deus delectaretur humanis; quamuis diuino intonante praecepto oboediendum sit, non disputandum; uerum tamen Abraham confestim filium, cum fuisset immolatus, resurrecturum credidisse laudandus est. Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est. Quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
in paradiso data ẽ. agnoscunt᷑. ut ueꝵ sit utr̃q
q̃ scͥptum ẽ.⁊ p̾uaricatores estimaui om̃s pecc̃oreᷤ
signum regen̾ationis fuit.⁊ ñ inm̾ito paruulũ
ꝑꝑ originale pecc̃m quo pͥmũ dĩ dissipatũ ẽ testa¬
m̃tum gn̾atio disꝑdet. nͥ regn̾atio lib̾et. sic intelli¬

Expanded text:
in paradiso data est agnoscuntur, ut verum sit utrumque in paradiso data est agnoscuntur, ut verum sit utrumque est, et: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores signum regenerationis fuit et non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperdet, nisi regeneratio libe
Abbreviated transcription (Latin):
sue uite ꝓpͥetatem. sed sc̾m cõmunẽ gn̾is humani
originem. om̃s in illo unum testam̃tum dĩ dissipa¬
uerunt: in quo om̃s peccauer̃. Multa quippe ap¬
pellant᷑ testam̃ta dĩ. exceptis illis duobꝰ maguiᷤ
mentũ at pͥmũ q̃ factum ẽ ad hominẽ pͥmum.
ꝓfecto illd̾ ẽ. qua die ederitis morte moriemini.
U ñ scͥptum ẽ in libro qui eccłiasticꝰ appellat᷑. Om̃is
caro sic̃ uestis ut̾ascit. Testam̃tum enĩ a scło ẽ
morte morieris. Cum enĩ lex eudentior pꝰea data
pacto in psalmo qd̾ legit᷑ ueꝵ ẽ p̾uaricatores esti¬
maui om̃s peccõres t̾rȩ. nisiqr om̃s leges alieuiꝰ
p̾uaricatȩ sunt rei. qui aliqͦ pacto tenẽt᷑ obstricẽti :
quam obrem si etiam paruuli q̃ u̾a fides ht̃ na¬
cuntur non ꝓpͥe. s originalit̾ pecc̃ores. uñ illis gr̃ã
remissionis pecc̃oꝵ necessariam confitem᷑. ꝓfecto
eo mͦ quo s̃ peccores.: ⁊̃ p̾uaricatores legis illiꝰ quȩ

Expanded text:
suae vitae proprietatem, sed secundum communem generis humani originem, omnes in illo uno testamentum Dei dissipaverunt, in quo omnes peccaverunt . Multa quippe appellantur testamenta Dei, exceptis illis duobus magnis, mentum autem primum, quod factum est ad hominem primum, profecto illud est: Qua die ederitis, morte moriemini. Unde scriptum est in libro, qui ecclesiasticus appellatur: Omnis caro sicut uestis ueterescit. Testamentum enim a saeculo: Morte morieris. Cum enim lex euidentior postea dapacto in psalmo quod legitur uerum est: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, nisi quia omnes legis alicuius praeuaricatae sunt rei, qui aliquo peccato tenentur obstricti? Quam ob rem . si etiam paruuli, quod uera fides habet, nascuntur non proprie, sed originaliter peccatores, unde illis gratiam remissionis peceo modo quo sunt peccatores, etiam praevaricatores legis illius quae
Abbreviated transcription (Latin):
dui. noli tim̃e tecum enĩ sum ⁊ bñdicei te. ⁊ multi¬
plicabo sem̃ tuum ꝓpt̾ abrabã patrẽ tuũ. ut intel¬
ligamus quam caste abrabã fecit q̃ ab hominibꝰ ĩ¬
pudieis ⁊ nequitiȩ suȩ d scͥpturis scĩs patcinia re¬
u̾imꝰ ñ ex bonis singłis int̾ se homines ꝯparemus.
s in imo q consid̾emꝰ umu̾sa. ẜieri enĩ pot̾ ut hãt
aliqͥd in uita ⁊ moribꝰ qͥspiã qͦ suꝑet alid̾. idq sit lon¬
ge p̾stabiliꝰ quam ẽ illõ unde ab alio suꝑat᷑. Ae ꝑħ
melior ẽ tam̃ hõ fideł conugatꝰ ꝙͣ continens infideł.
S inf̾ideł homo. ñ solum minꝰ laudandꝰ. uer̃ etiã
maxime detestandꝰ ẽ. Constituamꝰ ambos bonos.
¶ ⁊ sic ꝓfecto melior ẽ. conugatꝰ fidelissimꝰ ⁊ obediẽ¬
tissimꝰ dõ.qͣm ꝯtinens minoris fidei minorisq obe¬
dientiȩ. Si u̾o paria sint cet̾a ꝯtinentẽ ꝯiugato p̃¬
feri quis ambigat:¬

Expanded text:
timere; tecum enim sum et benedixi te et multiplicabo semen tuum propter Abraham patrem tuum; ut intellegamus quam caste Abraham fecerit, quod hominibus inpudicis et nequitiae suae de scripturis sanctis patrocinia renouerimus, non ex bonis singulis inter se homines conparare, sed in uno quoque consideremus uniuersa. Fieri enim potest, ut habeat aliquid in uita et moribus quispiam, quo superat alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, unde ab alio superatur. Ac melior est tamen homo fidelis coniugatus quam continens infidelis. Sed infidelis homo non solum minus laudandus, uerum etiam maxime detestandus est. Constituamus ambos bonos; etiam sic profecto melior est coniugatus fidelissimus et oboedientissimus Deo quam continens minoris fidei minorisque oboedientiae. Si uero paria sint cetera, continentem coniugato praeferre quis ambigat
Abbreviated transcription (Latin):
lampades ignisq ꝑtransier̃ ꝑ media diuisa illa. sig¬
nificat iam infine scłi. ꝑ ignem iudicaudos eẽ car̃¬
nales. Sic̃ enĩ asflictio ciuitatis di quał antea nũꝗͣ.
fuit quȩ sub antixep̃s futura sꝑatꝰ. sigc̃at᷑ tenebro¬
so timore abrahȩ cea soł occasũ. ħ ẽ ꝓpinqͣnte iã
fine sełi sic ad soł occasum .i. ad ipsum iam finẽ
sig̾cat᷑ isto igne dies iudicii dirimens carnales
ꝑ ignem saluandos ⁊ in igne damnandos. Dem̃
testam̃tũ factum ad habrahã t̾ram chanaan ꝓpͥȩ
manifestat.⁊ nominat in ea.xi. gs̃ a flumine
egipti usq ad flum̃ magnũ eufraten. Nõ gͦ a
flumine magno egipti ħ ẽ nilo. s a paruo qͣ diui

Expanded text:
ae pertransierunt per media diuisa illa, significat iam in fine saeculi per ignem iudicandos esse carnales. Sicut enim adflictio ciuitatis Dei, qualis antea numquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, significatur tenebroso timore Abrahae circa solis occasum, id est propinquante iam fine saeculi: sic ad solis occasum. id est ad ipsum iam finem, significatur isto igne dies iudicii dirimens carnales per ignem saluandos et igne damnandos. Deinde testamentum factum ad Abraham terram Chanaan proprie manifestat et nominat in ea undecim gentes a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten. Non ergo a flumine magno Aegypti, hoc est Nilo,
Abbreviated transcription (Latin):
cisio. qño de sara ꝓmissꝰ ẽ filiꝰ. S qd̃ om̃s ñ solũ filios
ueꝵ etiam seruos u̾nacłos ⁊ empticios cͥcumeidi
iubet. ad om̃s istam grãm ꝑtin̾e testat᷑. Ed enĩ
aliud cͥcumcisio sig̾cat qͣm nat᷑a exusta uetustate
renouatã : ꝙ quid aliud qͣm cep̃m octanꝰ dies. qͥ
ȩbda completa. ħ ẽ pꝰ sabb̃m resurreã : parentũ
mutantur ⁊ nomina. omĩa resonant nouitatẽ¬
dr̃ nouum nͥ uet̾is reuelatio: Risus abrahȩ exu¬
tatio ẽ gͣtulantis. ñ urisio diffidentis. Uerba qͦ. eiꝰ¬
Si quẽ u̾o mouet qͣ dictum ẽ⁊ dabo tͥ ⁊ semini tuo
pꝰ te t̾ram inqua tu incola ᷤ omnẽ t̾ram chanaan
in possessionẽ et̾nam quomͦ accipiat᷑ impletũ. sine
adhuc expectet᷑ implendũ. cum possessio quecũꝙ.
t̾rena. ęt̾na cuilib genti ẽẽ ñ possit. sciat ȩt̾num
riuatum ẽ. Aon quippe g̾cȩ scłm nuncupat᷑. s ns
ausi latini ħ dic̾e scłare. ne longe in aliud mitt̾ent

Expanded text:
cisio, quando de Sarra promissus est filius. Et quod omnes non solum filios, uerum etiam seruos uernaculos et emticios circumcidi iubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouda completa, hoc est, post sabbatum resurrexit? Parentum mutantur nomina, omdicitur nouum nisi ueteris reuelatio? Risus Abrahae exultatio est gratulantis, non inrisio diffidentis. Verba quoqSi quem uero monet quod dictum est: Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua tu incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, quo modo accipiatur inpletum siue adhuc expectetur inplendum, cum possessio quaecumque terrena aeterna cuilibet genti esse non possit: sciat aeternurivatum est. Aeon quippe Graece seculum nuncupatur. Sed non ausi Latini hoc dicere saeculare, ne longe in aliud mitterent
Abbreviated transcription (Latin):
stium dicta sit concubina. S quisquis ħ ñ uult
in istis sig̾cationibꝰ acciꝑe. ñ calumpniet᷑ abrahe
Qͥ d sienĩ ⁊ ħ ꝓuisũ ẽ contͣ ħeticos futuros scd̾aꝵ ad¬
u̾sarios nuptiaꝵ. ut in ip̃o patre multaꝵ gentiũ pͥ
obitũ coniugis iteꝵ comugari demonstraret᷑ ñ eẽ

Expanded text:
ium, dicta sit concubina. Sed quisquis haec non uult in istis significationibus accipere, non calumnietur Abrahae. Quid si enim et hoc prouisum est contra haereticos futuros secundarum aduersarios nuptiarum, ut in ipso patre multarum gentium post obitum coniugis iterum coniugari demonstraretur non esse
Abbreviated transcription (Latin):
abraham ita. Ecce sara uxor tua pariet tͥ filium.
⁊ uocab̾ nom̃ eiꝰ ysaãc. S statuã testam̃tum nm̃
ad illum in testam̃tum ęt̾num ẽẽ illi ds̃. ⁊ semini
eiꝰ pꝰ illum. de hismahel añ ecce exaudun te. focȩ
bñdiei eum. ⁊ ampliabo illum ⁊ multiplicabo eũ
ualde. Du̾decĩ gs̃ gn̾abit.⁊ dabo illũ in magnã
gẽm. testam̃tuĩ aut̃ mm̃ statuam ad ysaae. quem
pariet tͥ sara in tp̃e hoc. ad annũ sequentẽ: hic
aꝑtiora ꝓmissa s̃ de uocatione gentiũ in ysaaẽ
.i. in filio ꝓmissionis. quo signifieat᷑ gr̃a ñ nat᷑a.
quia de sene ⁊ anu st̃ili ꝓmittit᷑ filius. Imuis eni
⁊ naturalẽ ꝓc̾ationis excursũ d̾s̃ oꝑet᷑. uͥ tam̃ en

Expanded text:
Abraham: Ita, ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium, et uocabis nomen eius Isaac; et statuam testamentum meum ad illum in testamentum aeternum, esse illi Deus et semini eius post illum. De Ismael autem ecce exaudiui te; ecce benediualde. Duodecim gentes generabit, et dabo illum in magnam gentem. Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sarra in tempore hoc ad annum sequentem. Hic apertiora promissa sunt de uocatione gentium in Isaac, id est in filio promissionis, quo significatur gratia, non natura, quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamuis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur: ubi tamen
Abbreviated transcription (Latin):
habitau̾at abrahã in t̾ra chanaan .⁊ dedit eã abrã
uiro suo ipsi uxorẽ. De cethura aut̃ qͣm pꝰ obitum
sare accep̃. sic legitur. Ad dicͥens aut abrahã sũpsit
uxorem eui nom̃ erat cethura. Ecce ambe dicunt᷑
uaxores. ambe poiro concubine fuisse reꝑiunt᷑. pꝰea
dicente scͥptura. Dedit aut̃ abraham omnẽ tensũ¬
suũ ysaac filio suo. ⁊ filiis concubinaꝵ suaꝵ ded̾
abrahã dationes.⁊ diuisit eos ab ysaac filio suo
adhuc se uiuo. ad orientẽ in t̾ra orientis. Hñt gͦ
ñ nulla mun̾a filii concubinaꝵ. s ꝑueniunt ad

Expanded text:
habitauerat Abram in terra Chanaan, et dedit eam Abram uiro suo ipsi uxorem. De Cettura autem, quam post obitum Sarrae accepit, sic legitur: Adiciens autem Abraham sumsit uxorem, cui nomen Cettura. Ecce ambae dicuntur uxores; ambae porro concubinae fuisse reperiuntur, postea dicente scriptura: Dedit autem Abraham omnem censumsuumlsaacfiliosuo, etfiliisconcubinarum suarum dedit Abraham dationes et dimisit eos ab Isaac filio suo adhuc se uiuo ad orientem, in terram orientis. Habent ergo nonnulla munera filii concubinarum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq uxor loth uͥ resper̃. remansit. ⁊ in salẽ ꝯu̾sa
homibꝰ fidelibꝰ qdã p̃stitit odim̃tũ. quo sapiant ali¬
quid uñ caueat᷑ illo̾̃ exemplum. Iñ rursꝰ abraham
fec̃ ingeraris ap̃d regem eiuitatis illiꝰ abimelech.
q̃ in egipto d coniuige fec̾at. eiq intacta similit̾
reddita ẽ. ⁊bi sane abraham obuirganti regi cur
tacuiss uaxorẽ sororemq dixiss. aꝑiens quidti
ꝓpinqͣ eiꝰ erat. ⁊̃ ante ant̃ pulcͥtudinis fuit. ut etã
scđm ꝓmissionẽ dĩ de sara filiꝰ. eumq noiaũ ysau¬
mirans in gaudio. Riserat ⁊ mat̾. qñ ꝑ illos tres
uiros iter̃ ꝓmissꝰ ẽ dubitans in gaudio. qͣmius ex¬
ꝓbͣnte angło qd risꝰ ille ⁊̃ si gaudii fuit. tam̃ plene
fid̾i ñ fuit. pꝰ ab eodẽ angło in fide ⁊̃ ofirmataẽ.
E a ħ gͥ puer nom̃ accep̃. Nam qd risꝰ ille ñ ad uri¬
dendum obꝓbrium. s ad cęlebrandũ gaudiũ ꝑ¬
tinebat. nato ysaae ⁊ eo noĩe uocato sara demon¬

Expanded text:
Denique uxor Lot, ubi respexit, remansit; et in salem conversa hominibus fidelibus quoddam praestitit condimentum, quo sapiant aliquid, unde illud caveatur exemplum. Inde rursus Abraham fecit in Geraris apud regem civitatis illius Abimelech, quod in Aegypto de conjuge fecerat, eique intacta similiter reddita est. Ubi sane Abraham objurganti regi cur tacuisset uxorem, sororemque dixisset, aperiens quid tipropinqua ejus erat. Tantae autem pulchritudinis fuit, ut etiam secundum promissionem Dei, de Sara filius, eumque nominaadmirans in gaudio; riserat et mater, quando per illos tres viros iterum promissus est, dubitans in gaudio, quamvis exprobrante angelo. Quod risus ille etiamsi gaudii fuit, tamen plenae fidei non fuit, post ab eodem angelo in fide etiam confirmatus est. Ex hoc ergo puer nomen accepit. Nam quod risus ille non ad inridendum obprobrium, sed ad celebrandum gaudium pertinebat, nato Isaac et eo nomine uocato Sarra mon
Abbreviated transcription (Latin):
deffimũ. aut illa quȩ talia de quibꝰdã gentibꝰ
scͥpta s̃. omnino nilla s̃. aut si sunt homines ñ s̃.
ant ex adam sunt. si homines sunt.
uod u̾o ⁊ antipodas eẽ fabulant᷑ .i. homines
a contͣria parte t̾re uͥ soloritur qnõ sol occid̾
nob̾ adũsa pedibꝰ nr̃is calcare uestigia nulla
iõne c̾dendum ẽ neq ħ ulla historiea cognitione
didicisse se affirmant. s quasi rõcinando ꝯiectant.
eo qd intͣ conuera cęli t̾ra suspensa sit eundẽ locum
mundꝰ bat̃ ⁊ infimũ ⁊ mediũ :⁊ ex ħ opinant᷑ alt̾ã
t̾re partẽ quȩ infra ẽ. habitatione hominũ carere

Expanded text:
dam: aut illa, quae talia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino nulla sunt; aut si sunt, homines non sunt; aut ex Adam sunt, si homines sunt.Quod vero et Antipodas esse fabulantur, id est, homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, adversa pedibus nostris calcare vestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historica cognitione didicisse se affirmant, sed quasi ratiocinando conjectant, eo quod intra convexa coeli terra suspensa sit, eumdemque locum mundus habeat, et infimum, et medium: et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominum
Abbreviated transcription (Latin):
mesopotamiã seruus missꝰ ẽ. qͥd aliud demonstratũ ẽ.
cũ eidẽ seruo diã abrahã pone manũ tuam sub fe¬
fuisse uent᷑um: Numqͥd ħ parua s̃ p̾nuntiate inditia
u̾itatis. qͣm opleri uidemꝰ in cep̃o :¬
uid aut̃ qͥ uult q abrahã pꝰ mortẽ sare cȩchurã
duxẽ uxorẽ : uͥ absit ut incontinentiam suspicemꝰ.
p̾sertim in illa iã etate. ⁊ in illa fid̾i scĩtatȩ.
An adhuc ꝓc̾andi filii querebant᷑. cũ iã dõ ꝓmittente
tanta multiplicatio filioꝵ ex ysaae ꝑ stellas cęli. ⁊
arenã t̾rȩ. fide ꝓbatissima ten̾et᷑: s. ꝓfecto si agar ⁊¬

Expanded text:
missus est, quid aliud demonstratum est, cum eidem seruo dixit Abraham: Pone manum tuam sub fefuisse uenturum? Numquid haec parua sunt praenuntiatae indicia ueritatis, quam conpleri uidemus in Cuid autem sibi uult, quod Abraham post mortem Sarrae Cetturam duxit uxorem? Ubi absit ut incontinentiam suspicemur, praesertim in illa iam aetate et in illa fidei sanctitate. An adhuc procreandi filii quaerebantur, cum iam Deo promittente tanta multiplicatio filiorum ex Isaac per stellas caeli et harenam terrae fide probatissima teneretur? Sed profecto si Agar e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcisti filio tuo dilecto ꝑꝑ me. Nẽ seiui dictũ ẽ nc̃ sei¬
re feci. Neq enĩ ħ ñdum sciebat ds̃. Dem̃ ariete
illo ĩmolato ꝓ ysaãe filio suo. uocauit ut legitur
abrabam nom̃ loci illiꝰ dñs uidit. ut dicant hodie in
monte dñs apparuit sic̃ dictũ ẽ. nẽ seuu ꝓ eo q̃ ẽ dñs

Expanded text:
i filio tuo dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est: Nunc sciui, pro eo quod es
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ħ qr ꝓpinqͣerat sanguine. sic̃ etiã loth ead ẽ ꝓpil¬
quitate cum fr̃is eiꝰ eẽt filiꝰ. fr̃ eiꝰ ẽ dictꝰ. Itaq uꝰ¬
rem tacuit ñ negaũ. Coniugis tuendã do pudics
ret dm̃ qͣm sꝑaret in dm̃. De qua re otͣ calumniantẽ
faustũ manichcũ. satis diximꝰ. Deniq factũ ẽ q̃ de¬

Expanded text:
 propinqua erat sanguine; sicut etiam Loth eadem propinquitate. cum fratris eius esset filius, frater eius est dictus. Itaque uxorem tacuit, non negauit, coniugis tuendam pudicitiamret Deum, quam speraret in Deum. De qua re contra calumniantem Faustum Manich
Abbreviated transcription (Latin):
iuiris dñm agnoscebant. cui ꝑ singłarẽ numeꝵ
loq̃bant᷑ ⁊̃ cum eos homines cẽ arbitrent᷑. Neq enĩ
aliã ob causam sic eos susceꝑunt ut tamꝗͣ mortali¬
bꝰ ⁊ humana refectione indigentibꝰ ministrarent.
s erat ꝓfecto aliqͥd q ita excellebant lic tãqͣm ho

Expanded text:
viris. Domiminum agnoscebant; cui per singularem numerum loquebantur, etiam cum eos homines esse arbitrarentur: neque enim aliam ob causam sic eos susceperunt, ut tamquam mortalibus, et humana refectione indigentibus ministrarent; sed erat profecto aliquid quo ita excellebant, licet tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
angłos. ꝑ illos gͥ tres uiros cũ rursꝰ filiꝰ ysaac de
sara ꝓmitt̾et᷑ abrahȩ.dunnũ datũ ẽ ⁊̃ tale respõ¬
sum ut dicet᷑ abrahã. erit in magnã gentẽ ⁊ mł
breuissime ⁊ plenissime q̃ ꝓmissa s̃. gens ifrł̃
ost hanc ꝓmissionẽ lib̾ato  sodomis loch.
et ueniente igneo imbre de cęlo. tota illa regio
simpie ciitatis in cin̾em u̾sa ẽ. uͥ stupͣ in mascłas in
tantã ofuetudinẽ conualuerant. qͣntã legis solent

Expanded text:
rursus filius Isaac de Sarra promitteretur Abrahae, diuinum datum est etiam tale responsum, ut diceretur: Abraham erit in magnam gentem et mubreuissime plenissimeque promissa sunt, gens Israel ost hanc promissionem liberato de Sodomis Loth et ueniente igneo imbre de caelo tota illa regio inpiae ciuitatis in cinerem uersa est, ubi stupra in masculos in tantam consuetudinem conualuerant, quantam leges solent