comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gumenta fraudulencie mligant au¬
ditores. ut eos quasi in labennto in¬
plicent a quo exire ux ualent. Tanta
est hereticorum calliditas. ut falsaue¬
ris mala bonis ꝑmiscant. salutaribꝰ¬
q reb plerumq erroris suiuirus int̾¬
serãt. quo facilius possint prauitatẽ
perũsi docinatis subspecie ꝑsuadere
ueritatis. Plerumq sub nomine ca¬
tholicorũ doctorum heretici sua dicta
ꝯscribunt. ut indubitant̾ lect.a credã¬
tur. Non mumquã etiamblasphemi¬
is sua latenti dolo nlibris nr̃orũ in se¬
runt. doctrinãq ueram ad ult̾ando
corrumpunt. scilicoe̾ uel adiciendo
que impizi sunt ut auferendo que pra
sunt. Caute meditanda cautoq sen¬
su probanda sinit que legunt᷑. ut iux¬
ta apłica munita et teneamꝰ que rec¬
ta sunt: et reputemus que contraria
ueritati exiftunt. sicq in bonis ĩstru¬
quia ꝑoblectanit.a inaniũ fabularũ
mente excitunt ad incentiua libidinũ.
non einsolum tura offerendo demoni¬

Expanded text:
gumenta fraudulentiae illigant augumenta fraudulentiae illigant auditores, ut eos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tanta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. Nonnunquam etiam 295 blasphemias suas latenti dolo in libris nostrorum inserunt, doctrinamque veram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjicendo quae impia sunt, vel auferendo quae pia sunt. 8. Caute meditanda cautoque sensu probanda sunt quae leguntur, ut, juxta apostolica monita , et teneamus quae recta sunt, et refutemus quae contraria veritati existunt; sicque in bonis instruquia per oblectamenta inanium fabularum mentem excitant ad incentiva libidinum. Non enim solum thura offerendo daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
equa quã legem intelligit. qui
carnalit̾ uerba legis ꝑcurrit. s&e is
qui eam sensu interioris intelligencie
ꝑspicit. Nam qui litrram legis inten¬
dunt. eius occulta penetrare nõ possũt.
Multieñi non intelligendo spiritalit̾
scripturas. nec eas recte senciendo in he¬
resim deuoluti sũt: arq inmultis erro¬
rib defluxert̃. In solis fideli ⁊ religa¬
ta ẽ lextestante domino. ꝑ ꝓpħam.
Signa testimoniũ signa legem: in dis¬
cipulis meis. Nec eam aut uideus in¬
telligat. aut hereticꝰ. quia non est dis xͥ¬
cipulꝰ. uuitatẽ quippe pacis quã xp̃s
docirit nõ sequunt᷑. de qua idẽ dicit
dominus. In hoc cognoscent quia mei
discipuli estis. si dilectionẽ inter uos
habueritis. Scripturas heretiei sano
sensu nõ sapiunt. sed eas ad errorẽ pra¬
ue intelligencie ducunt. neq semoe ip¬
sos carũ sensib subclunt sed eas ꝑuerse
ad errorẽ ꝓprium ꝑtrahunt. Doctores
errorum. prauis ꝑsuasionib ita ꝑ ar¬

Expanded text:
equaquam legem intelligit qui carnaliter verba legis percurrit, sed is qui eam sensu interioris intelligentiae perspicit. Nam qui litteram legis intendunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2. Multi enim non intelligendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in haeresim devoluti sunt, atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus religata est lex, testante Domino per Prophetam: Liga testimonium, signa legem in discipulis meis ; ne eam aut Judaeus intelligat, aut haereticus, quia non est Christi discipulus. Unitatem quippe pacis, quam Christus docuit, non sequuntur; de qua 294 idem Dominus dicit: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad errorem proprium pertrahunt. 5. Doctores errorum pravis persuasionibus ita per ar
Abbreviated transcription (Latin):
la tempora successio ad scribituꝵ.
ninia tp̃ra precedit diunia et̾¬
nitas: nec indeo pret̾itũ. p̾sens.
futinũ ue aliqͥd credit. soe oĩa presen¬
cia in eo dicunt᷑. qr et̾uitate suacũcta
cõplectit᷑. alioqͥn mutabilis ẽ ds̃ c̾den¬
d̾. si ei successiones tẽpoꝵ adscribint᷑.
Si semꝑ aliq̃ essent cti deo tp̃ra. nõ ẽẽt
tp̃s sor ẽẽt et̾nitas. nec mutarent᷑ tp̃ra
s& starent. ꝑresens. pret̾itũ. & fut̾um.
nr̃mẽ habere nõ dm̃. U̾bi causa dica¬
mo. ꝓ p̾sente teneo codicẽ: ꝓ pret̾ito te¬
nui. pro futo tenebo. Ymusitatẽ uͦ
ds tenoe. et ꝓ tenuit. &e tenebit.: tenx¬

Expanded text:
la temporum successio ascribatur. 1. Omnia tempora praecedit divina aeternitas, nec in Deo praeteritum, praesens, futurumve aliquod creditur, sed omnia praesentia in eo dicuntur, quia aeternitate sua cuncta complectitur. Alioquin mutabilis est Deus credendus, si ei successiones temporum ascribuntur. Si semper aliqua essent cum Deo tempora, non esset tempus, sed aeternitas; nec mutarentur tempora, sed starent. 2. Praesens, praeteritum et futurum nostrum est habere, non Dei. Verbi causa, dicimus pro praesenti, teneo Codicem; pro praeterito, tenui; pro futuro, tenebo. Universitatem vero Deus tenet; et pro tenuit, et tenebit, ten
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsolator siz paraclitꝰ nucupat᷑. Nã
latine paraclitus ꝯsolatio dr̃. & reuera
dũ dona sacram̃toꝵ distribuit. ꝯsolati¬
onẽ anume preb. Credo equidẽ quod
magnã leticiã sentit. qͥ aliquid renelã

Expanded text:
solator sit, Paracletus nuncupatur. Nam latine paraclesis consolatio dicitur. Et re vera, dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet. Credo equidem quod magnam laetitiam sentit, qui aliquid, re
Abbreviated transcription (Latin):
sce imiranto. Sic & in meliorẽ partẽ
filii dei no mĩcupant᷑ qui p̾cepta dei eus¬
todint. Unde e nos ñ natura. s& ad ob¬
tione clamamꝰ deo digentes. pater nr̃ qͥ
esincelis. Non solũ tantii natiuitate.
sa eriã mutatione. filios posse alicuiuᷤ
cupant᷑. ac ꝑhos illi s semen habrabe
qui enis unitant᷑ fidẽ non qͥ ex eius
tur. sic̃ eccłe ꝑgami in apocalipsin dr̃.
Habes tenentes doctrinã balaam. ce re¬
⁊abel. doctrinãgͥ balaã dicit᷑ hritia

Expanded text:
meliorem partem filii Dei nuncupantur qui praecepta Dei custodiunt. Unde et nos non natura, sed adoptione clamamus Deo dicentes: « Pater noster, qui es in coelis , » non solum tantum nativitate, sed etiam imitatione filios posse alicujus cupantur: ac per hoc illi sunt semen Abrahae qui ejus imitantur fidem, non qui ex ejus itur, sicut Ecclesiae Pergami in Apocalypsi dicitur: Habes tenentes doctrinam Balaam, et Jezabel; doctrinam igitur Balaam dicitur ha
Abbreviated transcription (Latin):
ferendo. Sc̃a eccłia catholica. sic u
uiuentes in se pacient̾ tolerat: mi
le c̾dentes a se repellit. Sca eccłian
Cansa p̃uitatis heretice. doctrunse
rantundẽ fide uigebat. Heretioꝵ¬

Expanded text:
endo. 3. Sancta Ecclesia catholica, sicut male viventes in se patienter tolerat, ita male credentes a se repellit. 4. Sancta EcCausa prauitatis haeretice, doctrina etantum fide uigebat. Hereti
Abbreviated transcription (Latin):
re possimi. q ipsud q oxistunt he¬
s. iam ñ sũt. Male eñi senciendo
ui. heretici in genti studio mẽdacia
udiscunz. &e labore uehem̃tine ad
nuate eccłe ueniant decertant᷑. De
uiguã suã loqui mẽdaciũ. & ut
Iss gerent laborauer̃. Dũ uicissim
erroris sp̃u decertent᷑. & qui inuricẽ
l diuisi in adu̾sitatẽ eccłe. simul ex¬

Expanded text:
ipsum quod existunt haereses, jam non sunt. Male enim sentiendo dunt haeretici, ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant. decertant. De qlinguas suas loqui mendacium, et ut inique agerent laboraverunt . Tunc vicissim erroris spiritu decertent. Et qui ab invicem sunt divisi, in adversitate Ecclesiae simul ex
Abbreviated transcription (Latin):
Numc iõ saluti p̾ponendi s̃ moibi.
quia plerũq ita gen̾alit̾ mundũ occũ¬
pant. ut parũ saluti locũ relinqͣnt.
on posse hereticos de heretiers.¬
hr̃e ueniã. nisi ꝑ eccłia eatholica.
Sic&e amici iob: Nol ꝓ se placare dm̃
sibi potuer̃. nisi pro eis iobsacrificiũ ob¬
tulissoe. Oꝑa bona que heretici faciunt.
tante. Si steterit moy ses ce samuel co¬
rãme. nõ est animamea ad ppłm iftũ.
Sice eos a facie mea. & egrediant᷑. Per
moysen quippe & samuel. legẽ accipe &
ꝓpħas. quos ꝙͣuis heretici oꝑe implere
ꝯtendaint: p̃̾p erroris tam̃ impietatẽ a
uultu dei ꝓicunt᷑. & a iustoꝵ cetibus

Expanded text:
n ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut parum saluti loci relinquant. 11. Non posse haereticos habere veniam, nisi per Ecclesiam catholicam sicut et amici Job non per se placare Deum sibi potuerunt, nisi pro eis Job sacrificium obtulisset . Opera bona, quae haeretici faciunt, tante: « Si steterit Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum. Ejice eos a facie mea, et egrediantur . » Per Moysen quippe et Samuel legem accipe et prophetas. Quos quamvis haeretici opere implere contendant, propter erroris tamen impietatem a vultu
Abbreviated transcription (Latin):
quusticiã quã gratis inꝑtire de un¬
t. acceptõne pecunie uendit. Ho¬
ia male utunt᷑. qui iuste pro tem¬
porali lucro iudicant. Tales quip¬
pe ad ueritatẽ nõ iusticie defensio
sedame premii prouoeat. quib si
res niimis subtrabitur. ꝯfestim a
usticie defensionris recedunz. Accep¬
tionumerũ preuaricatio ueritatis
est: unde et pro iusto dr̃ qui excutiz
manus suas ab om̃i munere. ifte in
excelsis habitar. Diues munerib¬

Expanded text:
iam quam gratis impartiri debuit, acceptione pecunie vendit. Bonis male utuntur, qui pro temporali lucro iuste iudicant. Tales quippe ad veritatem non iustitie defensio, sed amor premii provocat quibus si spes nummi subtrahitur, confestim a iustitie confessione recedunt. Acceptio nummorum prevaricatio veritatis est. Unde et pro iusto dicitur: Qui excutit manus suas ab omni munere, iste in excelsis habitat. Huic i
Abbreviated transcription (Latin):
iusticit. nullãq reus ꝑtimescit eulpci.
quã redimere mimis existimait. plus
eñi obtinoe mentẽ censoris amorlucͥ.
quã equitas iudicii. Tres sunt mu¬
nerũ acceptiones quib contra iustici¬
am humana nanitas militat. id ẽ pa¬
uor amiciciarũ adulatio laudis. et cor¬
poralis acceptio mimeris. Faciliꝰ autẽ
ꝑuertit᷑ animꝯ rei corporee munere ꝙͣ
dis uidiciũ humanũ ꝑuertit᷑ timore
cupiditate. odio. amore. timore: dum
metu potestatis alicuiꝰ ueritatẽ loqui
panescunꝯ cupiditate. dum prennio
muneris. alicuiꝰ corrũpimii. odio dũ
contra quelibre aduersari molumur
amore dũ amico uł propiquis presta¬
re contendimꝰ. His eñi .iiͦii. causis sepe
equitas uiolatur. sepe innocenera le¬
ditur.

Expanded text:
stitia, nullamque reus pertimescit culpam, quam redimere nummis existimat. Plus enim obtinet mentem censoris amor lucri, quam aequitas judicii. Tres enim sunt munerum acceptiones, quibus contra justitiam humana vanitas militat, id est, favor amicitiarum, adulatio laudis, et corporalis acceptio muneris. Facilius autem pervertitur animus, rei corporeo munere, quam dis judicium humanum pervertitur; timore, cupiditate, odio, amore. Timore, dum metu potestatis alicujus veritatem loqui pavescimus; cupiditate, dum praemio muneris alicujus corrumpimur; odio, dum contra quemlibet adversa molimur; amore, dum amico et propinquis praestare contendimus. His enim quatuor modis saepe aequitas violatur, saepe innocentia laeditur.
Abbreviated transcription (Latin):
non udicat as bis inidipsum. qui
tamen non atrendunt il lud alibi
scriptum ẽẽ. iħs populũ de t̾ra egipti
liberaui. sedo eos qui nõ crediderumt
disꝑsit. Qua̾ius eñi sũma culpa bis
nõ ꝑcutitur una tamen ꝑcussio intel¬
ligit᷑. que hic cepta illuc ꝑficit᷑. ut in
his qui om̃ino nõ corrigunt᷑ paa
sit inicium rormentorũ. Hinc et e̾
in psalinis scribit᷑. oꝑiatur sic̃ diplo¬
de confusionẽ suam. Deploidesens

Expanded text:
« Non judicat Deus bis in idipsum . » Qui « Non judicat Deus bis in idipsum . » Qui tamen non attendunt illud, quod alias scriptum est: « Jesus populum de terra liberans, secundo eos qui non crediderI, 5. Quamvis enim una culpa bis non percutitur, una tamen 263 percussio intelligitur, quae hic coepta illic perficitur, ut in his qui omnino non corriguntur prasit initium tormentorum. 9. Hinc est quod in psalmo scribitur: Operiantur, sicut diploide, conf
Abbreviated transcription (Latin):
deus tanto magis studet. ut parcat.
quanto magis expectando flagellat.
Soe alios feriendo corrigit de quib
eriendo punit. quos in corrigibilit̾
deluq̃ntes aspicit. quosq nõ iam
sub disciplina ut filius pater. sed dis¬
tricta dampnatõne ut hostis adu̾sa¬
riꝰ ꝑcutit. De qualib dicit. flagello
inunici ꝑcussite: castigatione crude¬
li. Et iterum. Quid clamas ad me
suꝑ contricione tua. insanabilis ẽ
dolortuus. Unde unusquisq festinoe.
et timeat ne sunul feriatur uita eiꝰ.
cum culpa. F lagello namq tune
deluit culpam. cum mutauerit ui¬
ram. Nam euiuis mores non mutar
actiones. nõ expitit. Omnis diuina¬
ꝑcussio. aut purgatio uite presentis
ẽ: aut iniciũ pene seq̃ntis. Nam qͥ¬
bus clam flagella ab hac uita incho¬
ant. et in eterna ꝑcussione ꝑdurant.
unde ꝑ moysen dñs dicit. Ignis exar¬
sit mira mea. et ardebit usq ad infe¬
ros deorsum. Aquibdam dici solet.

Expanded text:
Deus tanto magis studet ut parcat, Deus tanto magis studet ut parcat, quanto magis exspectando flagellat, sed alios feriendo corrigit. De quibugo . » Alios feriendo punit quos incorrigibiliter delinquentes aspicit; quosque jam non sub disciplina ut filios pater, sed districta damnatione ut hostes adversarios percutit. De quibus dicit: « Flagello inimici percussi te castigatione crudeli . » Et iterum: « Quid clamas ad me super contritione tua? Insanabilis est dolor tuus . » Unde unusquisque festinet et timeat, ne simul feriatur vita ejus cum culpa. Flagellum namque tunc diluit culpam cum mutaverit vitam. Nam cujus mores non mutat actiones non expiat. Omnis percussio divina, aut purgatio vitae praesentis est, aut initium poenae sequentis. Nam quibusdam flagella ab hac vita inchoant, et in aeterna percussione perdurant. Unde per Moysen Dominus dicit: « Ignis exarsit in ira mea, et ardebit usque ad inferos deorsum . » A quibusdam dici solet:
Abbreviated transcription (Latin):
in partẽ bo̾nã qua ꝑcutimur. car¬
tie. sit emendem᷑ altera: qua uulu̾rimꝰ
consciencia ex caritare nt lm̃ arden¬
cius cliligamꝰ. Gemino more deus res¬
picit. uel adueniã uł aduindictam:
ad ueniam sic̃ poerum. ad uindictã
sccłmꝰ facta sodomorũ sedes densurum
et uisurũ testatur. Trmmoda ratione
one reprobos. ad purgationẽ: quos erra¬
re uidet.electos ad proptigandã meri¬
torũ głam. iustes primonamq modo
egiptus cesus ẽ ad dampnationẽ. sedo
modo panplazarus ad purgationẽ ter¬
cio modo ꝑcussꝯ est iobad probationẽ.
s. lagellatur homo plerumq adeo. aute
peccatũ. ne malus sit. ut paulꝯ qui sa¬
thane. inglo iustigante. carnis tolera¬
bat stimulos flagellatur etiam et
post peccatum ut corrigatur: sic il
le in apło qui traditus ẽ sathane in
int̾itum ca̾nis. ut sp̃s saluus esset.
Non tamen iuste murmurat etiã¬
qui nescit cur uapulait. Nam ds̃
iteo plerũq iustum flagellar. ne de
iusticia suꝑbiens eadat. In hac uita

Expanded text:
m partem, qua percutimur carne, ut emendemur; altera, qua vulneramur conscientia et charitate, ut Deum ardentius diligamus. Gemino more Deus respicit, vel ad veniam vel ad vindictam. Ad veniam sicut Petrum; ad vindictam, sicut dum facta Sodomorum se descensurum et visurum testatur. Trimoda ratione onem 261 reprobos, ad purgationem quos errare videt electos, ad propagandam meritorum gloriam justos. Primo namque modo Aegyptus caesa est ad damnationem . Secundo modo pauper Lazarus ad purgationem . Tertio modo percussus est Job ad probationem . 4. Flagellatur homo plerumque a Deo ante peccatum, ne malus sit, ut Paulus, qui, Satanae angelo instigante, carnis tolerabat 262 stimulos. Flagellatur autem et post pApostolo, qui traditus Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus esset . Non tamen juste murmurat qui nescit cur vapulat. Nam ideo Deus plerumque justum flagellat, ne de justitia superbiens cadat. In hac vita
Abbreviated transcription (Latin):
preferendꝰ predicitur. uł sic̃ in eungłio
de ioseph sponso mane: qui ut fugerqs
cum puero in egiptum a sompnio ad
latione. daniele dicente. Tuinqui
cepisti instratutuo. quid eẽt futurm
Post hec. et qui reuelat misteria. o
tibi que uentura sunt. Et eñi sepe
in quib cogitationũ nr̃arum sensum
porrigimꝯ. quedam mentis excessu ri¬
lantur dum requiescunꝯ. Quãuis no¬
nullauera sunt sompnia. facile tamen
eis credi non opus ẽ: quia diuersis ime¬
ginationũ qualitatib oruint᷑. et un¬
de ueniant. rare consiclerantur. Hie de

Expanded text:
praeferendus praedicitur . Vel sicut in Evangelio praeferendus praedicitur . Vel sicut in Evangelio de Joseph sponso Mariae, qui ut fugeret cum puero in Aegyptum somnio admvelatione, Daniele dicente: Tu, inquiepisti in stratu tuo quid esset futurum post haec, et qui revelat mysteria ostendit tibi quae futura sunt . Etenim saepe ea in quibus cogitationum nostrarum sensum porrigimus, quodam mentis excessu revelantur, dum requiescimus. 8. Quamvis nonnulla vera sint somnia, facile tamen eis credi 278 non opus est, quia diversis imaginationum qualitatibus oriuntur, et unde veniant raro consi
Abbreviated transcription (Latin):
cia traxit: dormientes fatigat ut
numquã securos requiescere sinat.
N on numꝙͣ etiam electorum men¬
res. orrendis imaginib sompniorũ
sp̃s imundi terrificare conant᷑. et
quos uigilantes uitus temptant nec
suꝑant acriter dormientes inpugnãt.
Scĩ autẽ et si ad momientũ huius mo¬
di iusionib cominoueant᷑. mox ta¬
men enigilantes inlusionũ uanita¬
tes despiciunt. intentionẽq suam
protinus ad clm̃ conu̾tunt. Diuerse
qualitates sunt sompniorũ: quedã
eñi ex saturitate. seu manitione occur¬
runt. que etiam pexpienciã nota sũr.
quedam uero expropria cogitatione
oriuntur. Nam sepe que udiem co¬
gitanius. in noctib recognoscuno: ñ
nulle aũt uisiones. sp̃uum in mudo¬
rũ fuint inlusione. salomone ꝑhente.
multos inquit errare fecerũt sompnia
&e inlusiones uane. Porro quedam
iusto fiunt modo. idẽ suꝑne reuela¬
tionis misterio: sic̃ legitur in lege de
iosep filio iacob. qui sompnio fratribꝰ

Expanded text:
vita traxit, dormientes fatigat, ut vita traxit, dormientes fatigat, ut nunquam securos requiescere sinat. 4. Nonnunquam etiam electorum mentes horrendis imaginibus 277 somniorum spiritus immundi terrificare conantur; et quos vigilantes vitiis tentant, nec superant, acriter dormientes impugnant. 5. Sancti autem etsi ad momentum hujusmodi visionibus commoveantur, mox tamen evigilantes illusionum vanitates despiciunt, intentionemque suam protinus ad Deum convertunt. 6. Diversae qualitates sunt somniorum. Quaedam enim ex saturitate, seu inanitione occurrunt, quae etiam per experientiam nota sunt. Quaedam vero ex propria cogitatione oriuntur; nam saepe quae in die cogitamus, in noctibus recognoscimus. 7. Nonnullae autem visiones spirituum immundorum fiunt illusione, Salomone probante: Multos, inquit, errare fecerunt somnia, et illusiones vanae. Porro quaedam justo fiunt modo, id est, supernae revelationis mysterio, sicut legitur in lege de Joseph filio Jacob, qui somnio fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
lerumq demones in noctib oe¬
currentes humanos sensus ꝑ
uisiones conturbant. ut formi dolosos
et timidos faciant. quociens et desꝑa¬
tione peccatoru mentẽ ꝯuersi ꝑ soporẽ
conturbant. orrendaq et gehenne
et aperta inpugnatõne crassantes:
cumbere in scłi amore conspiciũt. dor¬
nuentes quadãuant spei prosꝑitate
inludunt: quosdam uͦ quos formida¬
re aliqua aduersa ꝑsenciunt. dormi¬
entes mani terrore ꝯcueunt: sicq mi¬
serorũ corda uariis in lusiomb inten¬
tantes modo uaicua prosꝑitate demul¬
cent. modo uana formidine terrent.
Qui aut millis aut raris conseu sut
delictis: aut numquã aut raro ter¬
rorib fatigant᷑ nocturnis. sed placa¬
to sompno quiescentes. Interdum eti
amꝑ soporem quedam archana et
nustica contuent᷑ ac uident: qui u̾o
corda sua grauiorib uiciis polluer̃.
consciencie pauore in lusi: species tre¬
mendas aspiciunt. Fallax eñi imago
mentes miserorũ aiuersis eludit
unaginib. et quosuigilantes inui

Expanded text:
lerumque daemones in noctibus occurrentes humanos sensus per visiones conturbant, ut formidolosos et timidos faciant. Aliquoties etiam ex desperatione peccatorum mentem conversi per soporem conturbant, horridaque gehenet aperta impugnatione grassantes hcumbere in smientes quadam vana spei prosperitate illudunt. Quosdam vero, quos formidare aliqua adversa praesentiunt, dormientes inani terrore concutiunt. Sicque miserorum corda variis illusionibus intentantes, modo vacua prosperitate demulcent, modo vana formidine terrent. Qui aut nullis, aut raris conscii sunt delictis, aut nunquam, aut raro terroribus fatigantur nocturnis; sed placato somno quiescentes, interdum etiam per soporem quaedam arcana et mystica contuentur ac vident. Qui vero corda sua gravioribus vitiis polluerunt, conscientiae pavore illusi species tremendas aspiciunt. Fallax enim imago mentes miserorum diversis illudit imaginibus; et quos vigilantes in
Abbreviated transcription (Latin):
ripitur expostula salus. quod si opus
increpationis arguere leuitatẽ. tamẽ
coide opus ẽ retinere. Doctores numꝙͣ
duris ferunt increpationib subdito.
qui tamen a caritate eorũ quoscorripi¬
unt᷑ non recedunt. Sepe eccłie censura
d a bonis pie sĩt crudelit̾ fieri putatur
a piauis. qr nõ discernunt recto occu¬
lo quod abonis recto fit animo. No¬
tandũ ab omni pontifice uehement̾
ut tanto caurius erga cominissos agat.¬
eno pẽco rigorẽ tenere nequaquã de¬
bema. Mlulti aliorũ uicia cernunt
sua nõ aspiciunt. et cum ipsis maxi¬
mis criminib obuoxii teneant᷑. mi¬
nora pcc̃a fratrib nõ dimittunt. ypo
crite trabem moccło suo consistentꝰ
nõ senciunt. & erentẽ festuem ilu¬
mine fratris intendunt. Fachus e¬
prehendimo uicia aliena quã wre
N am sepe que ꝑuersa in aliis mos¬
camo. in nobis nocibilia eẽ minꝰ sen¬
timꝯ. & quod in aliis reprehendime
agere ipsi nõ crubescimo. Saluis ui

Expanded text:
ripitur expostulat salus. Quod si opus ripitur expostulat salus. Quod si opus increpationis aspergere, lenitatem tamen corde opus est retinere. Doctores nonnunquam duris feriunt increpationibus subditos, qui tamen a charitate eorum quos corripiunt, non recedunt. Saepe ecclesiae censura superba: et quod a bonis pie fit, crudeliter fieri putatur a pravis: quia non discernunt recto oculo, quod a bonis recto fit animo. Notandum ab omni pontifice vehementer, ut tanto caueno peccato rigorem tenere nequaquam debemus. Multi aliorum vitia cernunt, sua non aspiciunt. Et cum ipsi maximis criminibus obnoxii teneantur, minora peccata fratribus non dimittunt. 21. ocritae trabem in oculo suo consistentem non sentiunt, et haerentem festucam in lumine fratris intendunt. 22. Facilius reprehendimus vitia aliena quam nostra. Nam saepe quae perversa in aliis judicamus, in nobis nocibilia esse minus sentimus; et quod in aliis reprehendimus, agere ipsi non erubescimus. 23. Facil
Abbreviated transcription (Latin):
nentes curandos suscipiunt. furu¬
ros uero ne uiripiant medicine. obiee¬
tu quadã presencia ante cedunt. Ita
et doctores boni sie ea que male ae¬
ta sunt: resecant. ut ea que ad muti
possunt. ne ꝑpetrent᷑ doctrina succur¬
rente preueniant. Qui blando u̾bo
castigatus nõ corrigitur acrius nece s
se ẽ arguat᷑. cum dolore eni abscidenda
sunt: queleniter sanari nõ possunt.
Qui ad monitus secretu corrigi de
peccato negligit. publice arguendus ẽ
ut uulms quod occulte santire nescit.
manifeste debeat emendari. Manifes¬
ta peceata nõ sunt occulta correctione
purganda. palam em̃sunt arguendi
qui pailam nocent. ut dumi ꝑ aꝑta ob¬
nirgatõne sanant᷑. hii qui eos imitan¬
do deliquerant corrigant᷑. Dum imꝰ
corripitur. plurimi emendant᷑. neces
seeñi ut pro multorũ saluatõne unꝰ
zdempnetur. qua pro uniꝰ licenciã
multi ꝑielitent᷑. Ita erga delinquen¬
tẽ sermo est proferendꝰ sic̾ eius qui cor¬

Expanded text:
nentes curandos suscipiunt, futunentes curandos suscipiunt, futuros vero, ne irrepant, medicinae objecto quadam praescientia antecedunt, ita et doctores boni, sic ea quae male acta sunt resecant, ut ea quae admitti possunt, ne perpetrentur, doctrina succurrente praeveniant. 11. Qui blando sermone castigatus non corrigitur, acrius necesse est ut arguatur. Cum dolore enim abscindenda sunt quae leniter sanari non possunt. 12. Qui admonitus secrete de peccato, corrigi negligit, publice arguendus est, ut vulnus, quod occulte sanari nescit, manifeste debeat emendari. 13. Manifesta peccata non sunt occulta correptione purganda. Palam enim sunt arguendi qui palam nocent, ut dum aperta objurgatione sanantur, hi qui eos imitando deliquerunt corrigantur. 14. Dum unus corripitur, plurimi emendantur. Necesse est enim ut pro multorum salvatione unus condemnetur, quam per unius licentiam multi periclitentur. 15. Ita erga delinquentem sermo est proferendus, sicut ejus qui cor
Abbreviated transcription (Latin):
est quod et apłs om̃ib om̃ia factus ẽ.
no unitatione errons sed cõpassionis.
miseratõnis seilie&. ut ita uicra alie¬
na flerae. quem ad modũ si tali ce ipse
inplicaretur errore. Honi pastores
ppłi debent delieta deflere. ⁊ totos
se planctib tradere unirantes iere¬
mia ꝓpħ̾am dicentẽ. quis dabit capiti
meo aquã ⁊ occulis meis fontẽ laeri¬
marũ. et plorabo dieac nocte uiterfec¬
tos ppłimei. Tamquã ꝓpria igitur
delicta plebis peccata sacerdos flere
debet. sed affectu compaciendi nõ actio¬
ne comissi. Non nũlli presules gregis
quosdam pro peccato a commumone
eitiunt. ut peniteant. sed quali sorte
uiuere debeant ad melius exortandos
res qui pascunt popũlũ meum uos dis¬
ꝑsistis gregem meñ. egecistis &e nõ ui¬
dia sacerdotũ multa diligencia & ĩam
prana plebium facta ꝑquirũt. ut
dum inminimis sub ditorũ peccatis
se acerrimos prestant maiores malos
cautos sibi subditosq ac sollicitos
faciant. Sic medici morbos mu¬

Expanded text:
s omnibus omnia factus est , non imitatione erroris, sed compassionis miseratione, scilicet ut ita vitia aliena fleret, quemadmodum si tali et ipse implicaretur errore. Boni pastores populi debent delicta deflere, et totos se planctibus tradere, imitantes Jeremiam prophetam dicentem: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocte interfectos populi mei ? Tanquam propria igitur delicta, plebis peccata sacerdos flere debet: sed affectu compatiendi, non actione commissi. Nonnulli praesules gregis, quosdam pro peccato a communione ejiciunt, ut poeniteant: sed quali sorte vivere debeant, ad melius exhortando res qui pascunt populum meum, vos dispersistis gregem meum: ejecistis, et non vidia sacerdotum multa diligentia etiam parva plebis facta perquirunt, ut dum in minimis subditorum peccatis se acerrimos praestant, de majoribus malis cautos sibi, subjectosque, ac sollicitos faciant. 335 10. Sicut medici morbos immi
Abbreviated transcription (Latin):
uia suai ille iniquitate sua moriet᷑.
singuinẽ autẽ ens de manu tua re¬
qurã. Si eñi hely sacerdos profili¬
un inquitate dampnatus ẽ: et licoe
cos delinquentes ad monuit. sed ta¬
mennõ ut oportebat redarguit.
amii. iuxta testimoniũ dñi ad iere¬
niã loquentis. probatorẽ inquit de
ute populo meo robusto. ⁊ scies ⁊ pro¬
ibis uias eorĩ. Sacerdotes studio cor¬
igendi facta prescrutare debent sub¬
etorũ. ut emendatos lucri facere pos¬
nt. siẽ autẽ peccatorẽ ꝯuenit argui.
In iustum nõ exulcerari. Sacerdo¬
tes curam debent habere de hisqui
ꝑcunt. ut eius redargutionẽ aut
conigantur apecetitis. aut si in corp¬
tbiles existunt. ab eccłia separent᷑.
uciter arguunt᷑ qui decipiendo
mantes non solum qr nõ arguunt
iopeccato. sed etiam adulant̾ deci¬
riunt dicente ꝓpħa. E ⁊ erunt qui
beatificant ppłm istum seducentes. ⁊
quibeatificant᷑. Atrociter iterum ar¬

Expanded text:
ia sua, ille in iniquitate sua morietur; sanguinem autem ejus de manu tua requiram . Sic enim Heli sacerdos pro filiorum iniquitate damnatus est; et licet eos delinquentes admonuit, sed tamen non ut oportebat redarguit .bare juxta testimonium Domini ad 334 Jeremiam loquentis: Probatorem, inquit, dedi te in populo meo robusto, ut scias probare vias eorum . 3. Sacerdotes studio corrigendi facta perscrutari debent subjectorum, ut emendatos lucrifacere possint. Sicut autem peccatorem convenit argui, ita justum non exulcerari. 4. Sacerdotes curam debent habere de his qui pereunt, ut eorum redargutione aut corrigantur a peccatis, aut, si incorrigibiles existunt, ab Ecclesia separentur. 5. Atrociter arguuntur qui, decipiendo peccantes, non solum non argunt pro peccato, sed etiam adulanter decipiunt, dicente propheta: Et erunt, qui beatificant populum istum, seducentes, et qui beatificantur
Abbreviated transcription (Latin):
ris est criminis qñto priusquã caderoe
maioriserat uirtutis. precedenciũ nãq
magnitudo uirturũ crescit . r̃ cumulũ
sequenciũ delictorum. Pleriq sacerdo.
tes sue magis utilitatis causa quam
gregis preesse desiderant. nec ut pro¬
sint presules fieri cupiunt. sed magis
ut diuites fiant et henorent᷑. suscip̃i¬
unt eñi sublimitatis culmen nõ pro
pastorali regimine. sed pro solius ho
gnitatis. solam nominis appetunt
dignitatẽ. Dum mali sacerdotes dec¬
ignorante nonfiant. ta men ignorau¬
tur a deo. ipsum ꝑ ꝓpħam testante.
principes extiterunt. sed nõ cognoui.
sed hic nescire dei reprobare est: nam
deusomnia nouit

Expanded text:
ris est criminis, quanto, priusquam caderet, ris est criminis, quanto, priusquam caderet, majoris erat virtutis. Praecedentium namque magnitudo virtutum crescit ad cumulum sequentes, suae magis utilitatis causa quam gregis, praeesse desiderant: nec ut prosint, praesules fieri cupiunt: sed magis, ut divites fiant et honorentur. Suscipiunt enim sublimitatis culmen, non pro pastorali regimine, sed pro solius reggnitatis, solam nominis appetunt dignitatem. Dum mali sacerdotes ignorante non fiant, tamen ignorantur a Deo, ipso per prophetam testante: Principes exstiterunt, sed non cognovi Ose, VIII. Sed hic nescire Dei, reprobare est, nam Deus omnia novit
Abbreviated transcription (Latin):
in sunt promouendi ad iegunina
ecclesie qui ad huc uiciis subiacẽt.
huic est quod preceptum ẽ daiud nõ
edificare uisibile templi quia sangui¬
nũ uir belli freq̃ncia essce. qua figura
correptioni sunt decliti. ne templũ edi¬
ficent hoc est eccłiam docere presumãt.
Non deboe honoris ducatum susciꝑe.
qui uescit subiecto tramite. uite me¬
lioris prehire. neq eñi quisq ad huc
preficitur. ut subditorũ eulpas corri¬
gat: et ipse uicii seruiat. Qui regim̃
sacerlocii contendit appetere. ante in¬
se discuerat. si uita honori sit congrua.
quod  sibi nõ discrepat. humiliter ad
id quod uocatur accedat. reatũ quippe
culpe geminat. si quisq cum cũlpa ad
sacerlotale culmen ad spirat. Heume
miserũ in explicabilib nodis adftric¬
tum. si eñi susceptum regimen ecclesi¬
tueo si deseram. ne deterior sit culpa
susceptum gregem relinquere ampliꝰ
reformide. undiq miser metuo et in
ranto rei discrimine quid sequatur

Expanded text:
i ad regimen Ecclesiae, qui adhuc vitiis subjacent. Hinc est quod praeceptum est David non aedificare visibile templum, quia sanguinum vir belli frequentia esset. Qua figura iorum adhuc corruptioni sunt dediti, ne templum aedificent, hoc est, Ecclesiam docere praesumant. 2. Non debet honoris ducatum suscipere, qui nescit subjectos tramite vitae melioris praeire. Neque enim quisquam ad hocpraeficitur, ut subditorum culpas corrigat, et ipse vitiis serviat. 3. Qui regimen sacerdotii contendit appetere, ante se discutiat si vita honori sit congrua; quod si non discrepat, humiliter ad id quod vocatur accedat. Reatum quippe culpae geminat, si quisque cum culpa ad sacerdotale culmen aspirat. Heu! me miserum inexplicabilibus nodis astrictum; si enim susceptum regimen ecclesi timore concutior; si deseram, ne deterior sit culpa susceptum gregem relinquere, amplius reformido: undique miser metuo, et in tanto rei discrimine quid sequar ig
Abbreviated transcription (Latin):
sua se cognitione sͥ satisface no cognoᷤ¬
cenei ut se pleninose peruisce at. am
se se referebar creatura: In quo se dies
agnoscendo melius fieroe. Noi sic quẽ¬
admodũ nos transitone dicimꝰ fiar ali¬
qͥd. sic d̾s dixir fiat celũ in pͥncipio. il¬
lud eñi sempit̾ne in u̾bo unico dictũ
ẽ. Si tñsitorie dictũ ẽ adeo fiat. erat
utiq creatura aliqͣ. un iã talis fieret
uox. Soe qr añꝙͣ dic̾oe fiat. nulla ex¬
titir creatura: Ipsũ fiat qd̾ dictũ est.
in et̾nitate u̾bi non in uocis sono enũ¬
ciatũ ẽ. Noi septies adeo uisa. septi¬
esq laudata ẽ creatura. que añꝙͣ fiet
oe ꝑfecte ab illo ẽ iusa: Soe dum nos

Expanded text:
atisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. 131 15. Non sic quemadmodum nos transitorie dicimus, fiat aliquid, sic Deus dixit Fiat coelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos
Abbreviated transcription (Latin):
ab hereticis.mentẽ ⁊ do: uicia au
lo fuisse creata. Unde &e ab ip̃is. ai
naturae bona & mala putant᷑. l
nõ tam̃ creatũ ẽ. Quã obeausã ꝑml¬
rit ds̃. mali ab oriri statũ: nͥ ur exit¬
riis malis boue nat᷑e decor eminer

Expanded text:
ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata, unde et ab his duae naturae, bona et mala, putantur. Sed non tamserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor eminere
Abbreviated transcription (Latin):
ribocexigere penã. ut deo sr̃biens
uns. ea que infra ipso s̃ paciat᷑ adu̾sa.
u&ꝰ in sapia legitur pro deo pugna
rcu eo orbis t̾raꝵ: contra insẽsatos.
nito gͦ pcc̾oꝵ hoc actũ ẽ: ut naͣlit̾¬

Expanded text:
oc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut nat
Abbreviated transcription (Latin):
nbominis ꝓ pena s̃ tñslata. In
dent᷑ mala partim nob̾ seiunt
gine ꝑtim culpa. Mala dicunt
sti ĩ creaturis ꝓuersi. ut ignẽ q
inc. ut ferrũ qr occidit ut ferã qr
onis accusat ĩ illis. q sͥ cb̾ce potius

Expanded text:
ominis pro poena sunt translata in videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia homo, accusat in illis quod sibi debet potius
Abbreviated transcription (Latin):
tabis ut ds e. aut cõmutabit ut en¬
tura ẽ. i lalũ uͦ ideo natura nullats
qr accedendo ĩ bonã naturã effecuo
uiciosã. qd̾ dũ discedit nat᷑a mana
⁊ malũ qd̾ inerat nusꝙͣ ẽ. Exoqͣ

Expanded text:
mutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
i alatia exqua celũ t̾raq forma
ae soeo ĩ formis uocata ẽ. qr nõdũ ex
lformnata erant. q̃ formari restabant.
tuut ip̃a mat̾ia ex nichilo fca erãt.
lliud ẽ aliquid fieri posse. aliud fien
nesse eẽ. fieri necesse ẽ qd̾ ads̃ natis ĩon¬
nut. Sieri aũr posse ẽ qd̾ extra cursũ
dietũ nat᷑aꝵ.creator ut fac̾e q̃nq uo

Expanded text:
ies, ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ex ea formata erant quae formari restabant; verum ipsa materia ex nihilo facta erat. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est quod Deus naturis inseruit, fieri autem posse est quod extra cursum indictum naturarum creator ut faceret quandoque
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃tu et uictũ: Ideoq hominẽdi¬
ci pulerũ ad se: qr n uestunto ⁊ iuctui
ẽ homo necessariꝰ. sox ista homini. Idõ
aut ad se: soe ad aluid. id ad hominẽ
ad cõmodata nõ sibutioe necessaria.
Hoc &e de cet̾is elem̃toꝵ naturis dicẽ¬

Expanded text:
vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dice
Abbreviated transcription (Latin):
Ego diis formans lucẽ. & creans tenebͣs.
s & qr angłica uataͣ que nõ ẽ p̾uaricata
lux dr̃. illa ãt que p̾uaricata ẽ: tenebra¬
rũ nõĩe nuncupat᷑. Unde &e inpͥncipio
lux atenebris diuidit᷑. Sce qr & hoset
illos ds̃ c̾auit: Inde formans lucẽ et cre¬
ans tenebrasd̾r. U erptn bonosangłoᷤᷤ
no tantũcreans. sed &iam formãs. A la¬
los uͦ creans tantũ. ñ formans. Hoc ez
de hominib bonis malisq accipiend̾¬

Expanded text:
Ego Dominus formans et creans tenebras ; sed quia angelica natura, quae non est praevaricata, lux dicitur; illa autem quae praevaricata est, tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia et hos et illos creavit, inde formans lucem et creans tenebras, verumtamen bonos angelos non tantum creans, sed et formans; malos vero creans tantum, et non formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiend
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanendo: In eiꝰ creature ꝯtuitu. sed
landẽ eni ad dm̃ referens. eamq meli
ĩ diuina rõne ꝯspiciens. ꝯtinuo mane
In creature. aspͤtu. iã nõ uespe soe noxuti¬
q fiera. Dii se creatura meliꝰ indeo ꝙͣ ĩ
se ip̃t nou̾it. ip̃a sui cognitio q̃ maior in
deo ẽdies ⁊ lux di: C egnitio uͦ sua ui se¬

Expanded text:
permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua
Abbreviated transcription (Latin):
istunt. quiq ipsa recta que predicar
nõ studio: orrectõnis sed uicio elatos
idnunciant. Alulti sunt qui no
consulto e lificandi sed ex rurore suy¬
biendidocent. nec ut prosint sani¬
entes sunt: sed ut sapientes uidem¬
tur docere student. Estimatio pra¬
ua arrogantiũ sacerdotũ. ꝑ quã umi¬
tantur scõs rigore discipline. & seqͥ
negligunt caritatis affectione uide¬
re nolunt rigidi se ueritate et forma
humilitatis prestare nequeuire ut
intigis t̾ribiles quam mites aspici¬
tintur. Suꝑbi doctores uulnerare po¬
tius quã emendare nouer̾t. salomo¬
ne testante more stulti uirga supbie.
quia increpando rigide feruintꝰ et
compati humiliter nesciunt. Hene
alieni peccati curanda uicia suseipit
qui hoc excordis dilectione et humili
cousciencia facit. ce terum qui delin¬
quentẽ suꝑbo uel odioso animo corri¬
pit. nõ emendat sed ꝑcntit. quicquid
em̃ proteruus uel indigriatꝰ amnul

Expanded text:
istunt, quique ipsa recta quae praedicant, istunt, quique ipsa recta quae praedicant, non studio correctionis, sed vitio elationis annuntiant. 4. Multi sunt qui non ex consulto aedificandi, sed ex tumore superbiendi docent; nec ut prosint sapientes sunt, sed ut sapientes videantur docere student. 5. Est imitatio prava arrogantium sacerdotum, per quam imitantur sanctos rigore disciplinae, et sequi negligunt charitatis affectione: videri volunt rigidi severitate, et formam humilitatis praestare nequeunt, ut magis terribiles quam mites aspiciantur. 6. Superbi doctores vulnerare potius quam emendare norunt, 329 Salomone attestante: In ore stulti virga superbiae , quia increpando rigide feriunt, et compati humiliter nesciunt. 7. Bene alieni peccati curanda vitia suscipit, qui hoc ex cordis dilectione et humili conscientia facit. Caeterum qui delinquentem superbo vel odioso animo corripit, non emendat, sed percutit. Quidquid enim protervus, vel indignatus animus
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ subditis nequaquã iudicandist̃.:
exemplo dñi qui ꝑ se uendentes colum¬
bas et numulariorũ mensas proprio
euertit flagello et proiecit a templo. uł
si afide exorbitauerit rector tunc argnẽ
dus asiibditis. pro morib uero prauis
tolerandus magisquã distringendus
laꝑlebe est
de est. de iracundis doctori.x
racundi doctores pro rabie furoris discipli¬
ne modũ ad ĩmanitatẽ crudelitatis conu̾¬
tunt. et unde emendare subditos pot̾ant
citur culpas prepositus iracundus. qr
cor eius disꝑsum in rerum euris nõ colligi¬
tur ui amorẽ unius deitatis. mens eñi so¬
luta in diuesis cathena caritatis nõ strm¬
gitur sed mali laxata mali ad omie occa¬
sionẽ mouetuir
omis cloctorẽ. qui ce in humilitate¬
seruat disciplinã.: et pro disciplina
no incurit suꝑbiam. E lati aitẽ pasti¬
re plebes tyrannice premts esto
tis exigunt. Multi sunt qui dbłi
doctrine nõ humiles sed arregantis e¬

Expanded text:
autem suautem suexemplo Domini, qui per se vendentes columbas et nummulariorum mensas proprio evertit flagello , et projecit a templo vel si a fide exorbitavedus a subditis; pro moribus vero reprobis tolerandus magis distringendus a plebe est. 328 CAPUT XL. De iracundis doctoribus. 1. Iracundi doctores per rabiem furoris disciplinae modum ad immanitatem crudelitatis convertunt; et unde emendare subditos poterant,citur culpas paepositus iracundus, quia cor ejus dispersum in rerum curis non colligitur in amorem unius Deitatis. Meus enim soluta in diversis catena charitatis non astringitur, sed male laxata, male ad omnem occasionem moveturBonus rector est qui in humilitate disciplinam, et per disciplinam non incurrit superbiam. Elati autem pastores plebes tyrannice premunt, nonubditis exigunt. Multi sunt qui verbo doctrinae non humiles sed arrogantes ex
Abbreviated transcription (Latin):
desicdant. nullo terreno obsistente
negotio. liberius hoc quod amant
intendant. Non ẽ itaq uidicandꝰ
aplebe rector uordinatus. dum ma¬
gis nouerunit ppłi fui fuisse meriti ꝑuer¬
si regimen suscepisse pontificis. Nam
promeritis plebiũ disponit᷑ a deo uita rec¬
torũ exemplo dauid peccanti ad comꝑa¬
tionẽ principũ qui ex merito ple¬
bis preuaricant᷑. Sentencia dampnan¬
tur quã fili noc qui suorũ propositorũ
culpas in publico produnt. sic̃ chani qri
parris puden.da nõ oꝑuit. sed deridenda
monstrauit. E bituri sem meritũ et
iaph&e qui reu̾enter opiunt. que patres
suos excessisse cognoscunt. Si tamen fra¬
trũ facta nõ diligant. sed tantũ oꝑiant
nec imitentur. Nam sũt qui preposito ᷤᷤ
suos ꝑuerse uidicant. dũ terrenis ftudi¬
is eos plus uiderint ẽẽ intentos. si urł pa¬
rum iam ip̃i de spiritalib cogitauert̃.
Rectores gͦ a deo iudicandi sunt: a sius

Expanded text:
desiderant, nullo terreno obsistente desiderant, nullo terreno obsistente negotio, liberius hoc quod amant, intendant. Non est itaque judicandus a plebe rector gis noverint populi, sui fuisse meriti perversi regimen suscepisse pontificis. Nam pro meritis plebium disponitur a Deo vita rectorum, exemplo David peccantis ad comparationem principum, qui ex merito plebis praevaricantur. 4. Sententia damnantur Cham filii Noe, qui suorum praepositorum culpas in publico produnt; sicut Cham, qui patris pudenda non operuit, sed deridenda monstravit . Habituri Sem meritum, et Japheth, qui reverenter operiunt quae patres suos excessisse cognoscunt, si tamen patrum facta non diligant, sed tantum operiant, nec imitentur. Nam sunt qui praepositos suos perverse judicant, dum terrenis studiis eos plus viderint esse intentos, si vel parum jam ipsi de spiritualibus cogitaverunt. 5. Rectores ergo a Deo judicandi sunt, a suis
Abbreviated transcription (Latin):
bonorũ corrumpunt hi isqui
substancias aliorũ. predia ꝰdi
ruptores uͦ morũ. proprie nos ip¬
sos decipiunt. qm̃ diuicie homi¬
nũ mors eorũ sunt. Alultum gͦ
distant dampna morũ a dampnis
temporaliũ rerum.dum ista extra
nos sint: moͤs uero in nobis. de¬
rouidencias
plerumq diuini ꝯsilii in or-¬
diuantur prepositi mundana ⁊
ext̾iora sectantes ut dum tẽpora¬
libus rebus sed totos inpendũt.
spĩi ales tuciorem uitam ⁊ templa¬
tionis exerceant. Quia dura sunt
quiete uiuere uolentiũ sarcina cu¬
rarũ episcopaliũ. prouidoe sepe deus
curis declitos secularib ad suscep¬
tionẽ regiminis. ut dum hii exte¬
riora sine procurant tẽdio. spirita¬
les reb interiob sine inpedimento
rerum terrenarũ deseruiant. dei ergo
ordine accusant. a quo instiruunt᷑.
qui ep̃s quos cõdempnant dum mi¬
sitione ob iniurias mũdi ferendas et
turbines quosclam institui ep̃s quoᷤᷤ
insistentes. ut hii qui interius suꝑ

Expanded text:
bonorum corrumpunt, his qui bonorum corrumpunt, his qui substantias aliorum praediaque dirruptores vero morum proprie nos ipsos decipiunt, quoniam divitiae hominum mores eorum sunt. Multum ergo distant damna morum a damnis temporalium rerum, dum ista extra nos sunt, mores vero in nobis. rovidentia, plerumque divini consilii ordinantur praepositi, mundana et exteriora sectantes, ut dum temporalibus rebus se totos impendunt, spiritales tutiorem vitam contemplationis exerceant. Quia durae sunt quiete vivere volentibus sarcinae curarum episcopalium, providet saepe Deus curis deditos saecularibus ad susceptionem regiminis: ut dum hi exteriora sine taedio procurant, spiritales rebus interioribus sine impedimento rerum terrenarum deserviant. Dei ergo ordinem accusant, a quo instituuntur, qui episcopos condemnant, dum misitione, ob injurias mundi ferendas, et turbines quosdam institui episcopos, insistentes: ut hi qui interius superna
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ipsos peccati morb in repit. et x¬
mors id plebes ꝑtransit. scilicoe ueldum
sima ceteris in malũ existunt. qui inbo¬
sexemplũ esse debuer̾. Hii eñi qͦscũq
emplo male conu̾sationis sue ꝑdunt.
aullis rationẽ sine lubio redituri sũt.
Cxcarnaliũ p̾positorũ exemplo. plerum¬
q fit uita deterior subditorũ. & plebis
merito fiunt tales sacerdotes. qui exem¬
lo deterior ppłm destruant nõ edificẽr.
er merito eñi plebis nõ munquã ep̃i de¬
pauant᷑. quatenus procliuiꝰ corruant.
qui sequunt᷑. Capite languente cetera
coporis membra inficiunt᷑. Unde et scri¬
ptumẽ: omne capud languidii. et om̃e
cor merens.aplanta pedis usq ad uer¬
sicẽ nõ est in eo sanitas. Caput eñi lan¬
suidũ doctor est agens peccatũ euius
malũ ad corpꝰ prouehit᷑. dum eo uel pec¬
aute uel praue docente. pestifer lãguor
ad plebes subiectas transfẽrtur.
Deteriores sunt qui siue doctri¬
nis siue exemplis uitã moresq

Expanded text:
 ipsos peccati morbus irrepit, et mors ad plebes pertransit, scilicet, vel duforma caeteris in malum existunt, qui in bonis exemplum esse debuerunt. Hi enim quoscunque exemplo malae conversationis suae perdunt, de illis rationem siEx carnalium praepositorum exemplo, plerumque fit vita deterior subditorum; et plebis merito fiunt tales sacerdotes, qui exemplo deteriore populum destruant, non aedificent. Ex merito enim plebis nonnunquam episcopi depravantur, quatenus proclivius corruant qui sequuntur. Capite languescente, caetera corporis membra inficiuntur. Unde et scriptum est: Omne caput languidum, et omne cor moerens, a planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas . Caput enim languidum doctor est agens peccatum, cujus malum ad corpus pervenit, dum eo vel peccante, vel prave docente, pestifer languor ad plebes subjectas transfertur. 5. Deteriores sunt qui sive doctrina, sive exemplis, vitam moresque
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinã non uiuet. & iam ipsam fitẽ
quã uerbo colit. orbata temptatõne
facile ꝑdoe. Mlulti fide tantũ xp̃ian
sunt: oꝑe uero a xp̃iana doctrina dis¬
sentiunt. Multi quoq fidem xp̃i.
excorde ñ amiant. Sed hu bumiano
terrore. eandẽ ꝑ ypocrisin tenere se
sumulant. et qui ẽẽ non possunt aꝑ¬
te mali. ꝑ terrore ficte boni noscunt.
Amatores mundi pugnant aliqͣnto
pro fide. et aliis quidem proficiunt.
Ipsi uero amore terreno inplicati. ce¬
lestia non requirũt. so̾ u̾bo tantum
fidem defendunt. Quidam pro fide
& iam hereticos insequunt᷑. sed par
rogantiã eosqui intra eccłiam sunt:
ꝯtempnunt. Aduersarios quidẽ ficei.
cofutant pro infidelitate. sed fideles
premunt fasce supbie.¬

Expanded text:
doctrinam non vivit, etiam ipsam fidem, quam verbo colit, oborta tentatione, facile perdit. 13. Multi fide tantum Christiani sunt, opere vero a Christiana doctrina dissentiunt. Multi quoque fidem Christi ex corde non amant, sed humano terrore eamdem per hypocrisim tenere se simulant. Et qui esse non possunt aperte mali, per terrorem ficte boni noscuntur. 14. Amatores mundi pugnant aliquando pro fide, et aliis quidem proficiunt; ipsi vero, amore terreno implicati, coelestia non requirunt, sed verbo tantum fidem defendunt. 15. Quidam pro fide etiam haereticos insequuntur, sed per arrogantiam eos qui intra Ecclesiam sunt contemnunt. Adversarios quidem fidei confutant pro infidelitate, sed fideles premunt fasce sup