comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Quas ergo resurrectiones su¬
am mox scilicet futuram et nostr̃a
in seculi fine uenturam duob uer¬
bis presentis temporis et futuri
eleganter breuiterq ꝓmisit. quia
ego inquit uiuo et uos iuuetis.
Quia uiuit. ideo et nos uiuemus.
Uer hominem quippe mors. et ꝑ
hominem resurrectio mortuorũ.
Sicut enim in acdam omnes mo¬
riuntur. sic in xp̃o omnes iuuifi
cabuntur. qm̃ nemo ad mortem nͥ
per illum. nemo ad uitam nisi ꝑ
xpp̃m. Quia nos uiximus mortui
sumus. quia uiuit ipse uiuemꝰ
nos. Mortui sumus illi. quando
uiximꝰ nobis. Quia uero mortu¬
us est ille pro nob̾. et sibi uunt et
nobis. Quia enim uruit ille. et
nos uiuemus. Nam sieut ꝑ nos
mortem habere potuimus. non fie
et uitam per nos habere possumꝰ.
In illo die inquit uos cognoscetis¬
quia ego sum in patre meo. ⁊ uos
in me et ego in uobis. In quo die
nisi de quo ait ⁊ uos uiuetiᷤ. Iunc
enim erit ut possimus uidere qd̃
credimus. Nam et nunc est in

Expanded text:
tis. Duas ergo resurrectiones, sutis. Duas ergo resurrectiones, suam scilicet mox futuram, et nostram in saeculi fine venturam, duobus verbis praesentis temporis et futuri, eleganter breviterque promisit. Quia ego, inquit, vivo, et vos vivetis: quia ille vivit, ideo et nos vivemus. Per hominem quippe mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic in Christo omnes vivificabuntur ; quoniam nemo ad mortem, nisi per illum; nemo ad vitam, nisi per Christum. Quia nos viximus, mortui sumus. Quia vivit ipse, vivemus nos. Mortui sumus illi, quando viximus nobis. Quia vero mortuus est ille pro nobis, et sibi vivit, et nobis. Quia enim vivit ille, et nos vivemus. Nam sicut per nos mortem potuimus, non sic et vitam per nos habere possemus. In illo die, inquit, Vos cognoscetisquia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. In quo die, nisi de quo ait, Et vos vivetis? Tunc enim erit ut possimus videre quod credimus. Nam et nunc est in
Abbreviated transcription (Latin):
non uidet eum neq cognoscit eũ ͤ
sidebat eum plane munlus car¬
neis oculis in carne conspicuum.
non autem uidebat qđ in carne u̾¬
bum latebat. Uidebat hominem.
non uidebat deum Qulebat inclu¬
mentum. non udebat indutum.
d qm̃ post resurrectionem ipsam
enam carnem suam quam non so¬
lum uidendam uerum etiam con-¬
nectandam demonstrauit sius. no¬
luit demonstrare non suis. hinc
futasse intelligendũ ẽ esse dictũ
allhuc modicum et mundus me
lam non uilet: uos autem uidebi¬
ls me. quia ego uiuo et uos uiue
as Quid est quia ego uiuo et uos
iuuetisͤ Qur de presenti se dixit
luuere illos autem de futuro es¬
se uicturos. nisi qͥa uitam etiam
carnis utiq resurgentis qualis
in ipso precedebat et illis est pol¬
licitus secuturam. Et quia ipstꝰ
niox futura erat resurrectio. pre¬
sentis posuit temporis uerbum
ꝓpter significandam celeritatem.
Illorum autem qm̃ seculi differt᷑
in finem. non ait uiuitis sed uiue¬

Expanded text:
non videt eum, neque cognoscit eum? non videt eum, neque cognoscit eum? Videbat eum plane mundus carneis oculis in carne conspicuum, non autem videbat quod in carne Verbum latebat: videbat hominem, non videbat Deum; videbat indumentum, non videbat indutum. Sed quoniam post resurrectionem etiam ipsam carnem suam, quam non solum videndam, verum etiam contrectandam demonstravit suis, noluit demonstrare non suis; hinc fortasse intelligendum est esse dictum, Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videbitis me; quia ego vivo, et vos vivetis. 3. Quid est, quia ego vivo, et vos vivetis? Cur de praesenti se dixit vivere, illos autem de futuro esse victuros, nisi quia vitam etiam carnis utique resurgentis. qualis in ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam? Et quia ipsius mox futura erat resurrectio, praesentis posuit temporis verbum propter significandam celeritatem: illorum autem quoniam saeculi differtur in finem, non ait, vivitis; sed, vive
Abbreviated transcription (Latin):
quisꝙͣ putaret ql
ita eum dñs dla¬
turus fuerat ue¬
lut pro seipso. ut non et ipse cũ
eis esset futurus: adiecit atis
ait. Non relinquain uos orpha¬
nos. uentam ad uos. Orphan
pupilli sunt. Illud enim grecũ
eiusdem rei nomen est. hoc lau¬
num. Mani et in psalmo ubi le¬
gunus pupillo tu eris adiuitor:
grecus habet orphano. Quamius¬
ergo nos filius dei suo patri adoy¬
tauerit filios et eunlem patrem
nos uoluerit habere per gratiam.
qui eius pater est per naturam.
tamen etiam ipse circa nos pater¬
num quodammodo demonstrat
affectum cum dicit. no relinqũ
uos orphanos. ueniam ad nõ huis
est qł etiam sponsi filios nos apes¬
lat ubi dicit ueniet hora ut aufe¬
latur ab eis sponsus. et tunc ieui¬
nabunt filii sponsi. Quis autem
sponsus. uisi dñs xp̃c ͤ Deinde se¬
quitur et dicit. Adhuc modicum
et mundus iam me non uidet. Qͥ a
enim : tunc eum uidebat munłꝰ.
quandoquidem mundi nomine
uult intelligi eos de quib superiꝰ
mundus accipere non potest. quia

Expanded text:
quisquam putaret quod ita eum Dominus daturus fuerat velut pro seipso, ut non et ipse cum eis esset futurus, adjecit atque ait: Non relinquam vos orphanos; veniam ad vos. Orphani, pupilli sunt. Illud enim graecum ejusdem rei nomen est, hoc latinum: nam et in psalmo ubi legimus, Pupillo tu eris adjutor , graecus habet orphano. Quamergo nos Filius Dei suo Patri adoptaverit filios, et eumdem Patrem nos voluerit habere per gratiam, qui ejus Pater est per naturam, tamen etiam ipse erga nos paternum quodammodo demonstrat affectum, cum dicit: Non relinquam vos orphanos, veniam ad vos. Hinc est quod etiam sponsi filios nos appellat, ubi dicit: Veniet hora ut auferatur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt filii sponsi . Quis autem sponsus, nisi Dominus Christus? Deinde sequitur et dicit: Adhuc modicum, et mundus me jam non videt. Quid enim? tunc non videbat eum mundus, quandoquidem mundi nomine vult intelligi eos de quibus et supemundus accipere non potest, quia
Abbreviated transcription (Latin):
or uenit. et posterior intrauit. U
hoc utiq uacat. s michi ad istañ
uacat. Et uidit inquit et creui¬
dit. Hic nonnulli parum atten¬
dentes. putant hoc iohannem er¬
didisse qđ ihe resurrexit.s. quos
sequitur non hoc iudicat. Guns
sibi enum uult qđ statim alims¬
it. nondum eium sciebant scrii¬
turam. quia oportet eum a mor¬
tius resurgere. Non ergo eum crẽ¬
dulit resurrexisse. quem neseie¬
bat oportere resurgere. Quid er¬
go uidit Quid credidit. Sidit
scilicet inane monumentum. et
credidit qd̃ lixerat inulier eum
de monumento esse sublatũ. nou¬
dum enim sciebant scripturã qͥ
oportuit eum a mortuis resurge¬
re. et ideo quanlo id ab ipso dño
audiebant. quamis apertissime
diceretur. consuetudine audienc
ab illo parabolas. non intelligelẽs
et aliquid aliuid eum significati
credebant. S ea que sequunt᷑. i
sermouem alium differamu¬

Expanded text:
Prior venit, et posterior intravit. Neque Prior venit, et posterior intravit. Neque hoc utique vacat, sed mihi ad ista non vacat. Et vidit, inquit, et credidit. Hic nonnulli parum attendentes, putant hoc Joannem credidisse, quod Jesus resurrexit; sed quod sequitur, hoc non indicat. Quid sibi enim vult quod statim adjunxit, Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportet eum a mortuis resurgere? Non ergo eum credidit resurrexisse, quem nesciebat oportere resurgere. Quid ergo vidit? quid credidit? Vidit scilicet inane monumentum, et credidit quod dixerat mulier, eum de monumento esse sublatum. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Et ideo quando id ab ipso Domino audiebant, quamvis apertissime diceretur; consuetudine audiendi ab illo parabolas, non intelligebant, et aliquid aliud eum significare credebant. Sed ea quae sequuntur in sermonem alium differamu
Abbreviated transcription (Latin):
enim iam dlixisset uenerunt ad
monumentum. regressus est ut
narraret quomodo uenerint at¬
q ait currebant autem duo si¬
mul et cetera. Ubi ostendit quoil
precurrens ad monumentũ pri¬
or uenerit alius ille discipulus
quem seipsum signuficat. s tam¬
quam de alio euncta narrat. Et
cum se inclinasset inquit. uidit
posita linteamina. non tamen
introiit. Uenit ergo symon petrꝰ
sequens eum et introiit in monu¬
mentum. et iudit linteamina po¬
sita. et sularium qł fuerat suꝑ
caput eius non cum linteamini¬
bus positum. s seꝑatim inuolu
tum in unum locum. Putamꝰ ne
nichil ista significant ᷤ Nequaꝙͣ
ul putauerĩ s ad alia festinamꝰ:
in quib inmorari questionis uł
obscuritatis alicuius necessitate
compellimur. Nam ista que per
seipsa manifesta sunt quul singu¬
la etiam significent querere. sc̃e
quidem delicie st̃: seil ociosorum
quł non sumus nos. Tunc er go
troiit et ille discipulus qui un¬
rat primus. A il monumentũ

Expanded text:
enim jam dixisset, venerunt ad enim jam dixisset, venerunt ad monumentum, regressus est ut narraret quomodo venerunt; atque ait, currebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit alius ille discipulus, quem seipsum significat, sed tanquam de alio cuncta narrat. 8. « Et cum se inclinasset, inquit, vidit posita linteamina, non tamen introiit. uenit ergo Simon Petrus sequens eum et introiit in monumentum. et uidet linteamina posita et sudarium, quod fuerat super caput eius. non cum linteaminibus ptum in unum locum. » Putamusne nihil ista significant? Nequaquam hoc putaverim. Sed ad alia festinamus, in quibus immorari quaestionis vel obscuritatis alicujus necescompellimur. Nam ista quae per seipsa manifesta sunt, quid singula etiam significent quaerere, sanctae quidem deliciae sunt, sed otiosorum, quod non sumus nos. Tunc ergo introiit et ille discipulus qui venerat primus ad monumentum.
Abbreviated transcription (Latin):
maria magilale¬
ne uenit mane cũ
alhuc tenebre es¬
sent al monumen¬
tum. et uidit lapidem sublatum
a monumento. Ina sabbati est quẽ
iam diem dñicum ꝓpter dñi resur¬
rectionem mos xp̃ianus appellat.
quem matheus solus in ewangelis¬
tis primam sabbati uominauit.
Queurrit ergo et uenit ad symonẽ
petrum et ad alium discipulum
quem amabat iħ̾e. et dicit eis. Tu¬
lerunt dñm de monumento. et
nescunus ubi posuerunt eum. Non¬
nulli codices etiam greci habent:
tulerunt dñm meum qđ uideri
dictum potest ꝓpensiore caritatis
uel famulatus affectu: s hoc in plu¬
rib codicib quos in promptu ha¬
biumus non inuenimus. Exiit
ergo petrus et ille alius discipulꝰ.
et uenerunt ad monumentũ. Our¬
rebant autem duo simul. et ille a¬
lius disciptilus precucurrit citi¬
us petro. et uenit pͥor al monumen¬
tum. Aduertenda hic et cõmen¬
danla recapitulatio quomo do
reditum est ad il quod fuerat
pretermissum. et tamen quasi
hoc sequeret᷑ adiunctum ẽ. Oũ

Expanded text:
alene venit mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum; et vidit lapidem sublatum a monumento. Una sabbati est, quem jam diem dominicum propter Domini resurrectionem mos Christianus appellat: quem Matthaeus solus in Evangelistis primam sabbati nominavit . Cucurrit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium discipulum quem amabat Jesus; et dicit eis: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum. Nonnulli codices etiam graeci habent, Tulerunt Dominum meum, quod videri dictum potest propensiore charitatis vel famulatus affectu; sed hoc in pluribus codicibus quos in promptu habuimus, non invenimus. 7. Exiit ergo Petrus et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. o simul, et il alius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Advertenda hic et commendanda est recapitulatio, quomodo reditum est ad id quod fuerat praetermissum; et tamen quasi hoc sequeretur adjunctum est. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
Memento quia puluis es: quiaci¬
nis es: quia putredo et uermis
es. Quiq et si aliquid es: nisi tan¬
to te humilies quanto magnus
lo: Quod si ille de tanta sublimnt
tate per superbiam cecidit. quomͦ
tu ad tantam celsitudinem super¬
biens de imis conscendes quia il¬
la quamlui hic uiuis conditione
teneris. qua ꝑ quendam sapien¬
tem dicitur. corpus qł corrumpi
tur aggrauat animam. et depri¬
mit terrena inhabitatio sensum
multa cogitantem: Quam densis¬
simis putamus in terra superbie
tenebris lutum inuolus.si potiut¬

Expanded text:
Memento quia pulvis et cinis es , » « quia putredo et vermis es ; » quique si aliquid es, nisi tanto te humilies, quanto magnus lo? Quod ille de tanta sublimittate per superbiam cecidit, quomodo tu ad coelestem celsitudinem superbiens de imis conscendes, qui illa, quandiu hic vivis, conditione teneris, de qua per quemdam sapientem dicitur: Corpus, quod corrumpitur aggravat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . » Quam densissimis putamus in terra superbiae tenebris, lutum involvi, si potu
Abbreviated transcription (Latin):
obsetra increpa. in om̃i patientia
et doctrina. Quod uidelicet ma¬
lum ꝓterue deterius adhuc sub¬
ditos quam prelatos nocet. Sepi¬
us enim contigit ut leuiter ac cũ
caritatis dulcedine prolatã cõr¬
reptionem spernant. et contra
humilitatis uerba despectionis
emittant iacula. Unde scriptũ
est. Qui arguit ilerisorem. ipse
sibi facit iniuriam. Quocontra
de illo qui per increpationem ꝓ¬
ficit dicitur. Argue sapientem.¬

Expanded text:
obsecra, increpa, in omni patientia obsecra, increpa, in omni patientia et doctrina . » Quod videlicet malum proterviae, deterius adhuc subditis quam praelatis nocet. Saepius enim contigit ut leniter ac cum charitatis dulcedine prolatam correctionem spernant, et contra humilitatis verba, despectionis emittant jacula. Unde scriptum est: « Qui arguit derisorem, ipse sibi facit injuriam. » Quo contra de illo qui per increpationem proficit, dicitur: « Argue sapientem
Abbreviated transcription (Latin):
ifero. In ipsa benedicimus añm
n patrem. in ipsa maledicimꝰ ho¬
mines qui ad similitudinem dlĩ
scti sunt. Ex ipso ore. procedit bñ¬
sictio et maledictio. Non oportet
fatres mei hec ita fieri. Numqͥd
fns de eodem foramine mauat
aulcem et amaram aquam: Hac
ae causa alibi etiam dicit᷑. Nors
er uita in manib lingue. Se ꝓt̾iua.
Iroteruia dicit. Numqͥd stultiꝰ
nuinquid insensatis ac brutis
animalib lenia uerba et nõ ma¬
gis asperruma ut tales decet ilũ
delinqunt obicienda st̃: De man¬
Sed mansuetudo res suetudine.
pondet. Non tua in hiis persua¬
sio. s apłi sequenda est preceptio.
qui de hac sententia dilectum
discipulum adionet dicens. Se¬
morem ne increpaueris. s obse¬
era ut patrem. iuiuenes ut fr̃es.
anus ut matres. iuenculas ur
sorores in omni castitate. Et rur¬
sum seruum inquit dm̃i non o¬
portet litigare. s mansuetum es¬
sead omnes. doctorem patientem
cum modestia corripientem eos
qui resistunt. Rursumq argue.

Expanded text:
ero. In ipsa benedicimus Dominum et patrem, et in ipsa maledicimus homines, qui ad similitudinem Dei facti sunt. Ex ipso ore procedit benedictio et maledictio. Non oportet fratres mei haec ita fieri. Nunquid fons de eodem foramine emanat dulcem et amaram aquam? » Hac de causa alibi etiam dicitur: « Mors et vita in manibus linguae . » PROTERVIA DICIT: Nunquid stultis, nunquid insensatis, ac brutis animalibus lenia verba, et non magis asperrima ut talibus decet dum delinquunt objicienda sunt? MANSUETUDO RESPONDET: CAP. IX. Non tua in his persuasio, sed Apostoli sequenda est praeceptio, qui de hac sententia dilectum discipulum admonet, dicens: « Seniorem non increpaveris, sed obsecra ut patrem, juvenes ut fratres, anus ut matres, juvenculas ut sorores, in omni castitate . » Et rursum: « Servum, inquit, domino non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes: doctorem patientem, cum modestia corripientem eos qui resistunt. » Rursumque: « Argue,
Abbreviated transcription (Latin):
debet eam iuincere ius amoris.
quo amator ille qui cum sit ui¬
ta nr̃a. etiam mortem uoluit per¬
ferre pro nobis. Nam si nulla es¬
set mortis uel parua molestia. ñ
esset tam magnum martyrum
gloria. S si pastor bonus qͥ posu¬
it animam suam pro ouibus su¬
is ex ipsis ouib tam multos sibi
martyres fecit. quantomagis de¬
bent usq ad mortem ꝓ ueritate
certare et usq ail sanguinem ad¬
uersus peccatum. quib oues ip¬
sas pascendas hoc est docendas
regenilasq committit ͤ Ae ꝑ hoc
precedente passionis eius exem¬
plo. quis non uudeat magis debs¬
re imitando pastori herere pasto¬
res. si eum multe etiam imitate
sunt oues. sub quo pastore uno a
grege uno et pastores ipsi st̃ oues
Omnes quippe fecit suas oues.
pro quib est omnib passus. qͥaet
ipse ut ꝓ om̃ib pateret᷑. ouis ẽ factꝰ¬

Expanded text:
debet eam vincere vis amoris, debet eam vincere vis amoris, quo amatur ille qui cum sit vita nostra, etiam mortem voluit perferre pro nobis. Nam si nulla esset mortis vel parva molestia, non esset tam magna martyrum gloria. Sed si pastor bonus qui posuit animam suam pro ovibus suis , ex ipsis ovibus tam multos sibi martyres fecit; quanto magis debent usque ad mortem pro veritate certare, et usque ad sanguinem adversus peccatum, quibus oves ipsas pascendas, hoc est, docendas regendasque committit? Ac per hoc praecedente passionis ejus exemplo, quis non videat magis debere imitando pastori haerere pastores, si eum multae etiam imitatae sunt oves, sub quo pastore uno in grege uno, et pastores ipsi sunt oves? Omnes quippe fecit suas oves, pro quibus est omnibus passus; quia et ipse ut pro omnibus pateretur, ovis est fact
Abbreviated transcription (Latin):
manus tuas. hoc est crucifigeri.
Ail hoc autem ut uenias. alius
te cinget et ducet quo non uis. s
non quo us. Prius dixit quoil
fieret. et deinde quomodo fieret.
Non enun crucifixus. s utiq cru¬
figendus quo nollet est ductus.
Mam crucifixus non quo nolebat
abiit. s potius quo uolebat. So¬
lutus quippe a corpore uolebat
esse cum xp̃o. s si fieri posset pre¬
ter mortis molestiam. uitã cõeu¬
piscebat eternam. Al quam mo¬
et reliquit hunc infirmitatis af¬
fectum quo nemo uult mori usq
adeo naturalem ut eum beato pe¬
tro nec senectus auferre potuerit
cui dictum est cum senueris du
ceris quo non uis. Propter nos
consolandos etiam in se transfi¬
gurauit ipse saluator dicens pa¬
ter si fieri potest transeat a me ca¬
lix iste qui utiq mort uenerat. nͨ
habebat mortis necessitatem secł
uoluntatem. potestate positu¬
rus animam suam. et rursus
eam potestate sumpturus. Sed
molestia quantacumq sit mortiᷤ

Expanded text:
manus tuas, hoc est crucifigeris. manus tuas, hoc est crucifigeris. Ad hoc autem ut venias, alius te cinget, et ducet non quo vis, sed quo non vis. Prius dixit quod fieret, et deinde quomodo fieret. Non enim crucifixus, sed utique crucifigendus, quo nollet est ductus. Nam crucifixus, non quo nolebat abiit, sed potius quo volebat. Solutus quippe a corpore, volebat esse cum Christo; sed, si fieri posset, praeter mortis molestiam, vitam concupiscebat aeternam: ad quam moet reliquit hunc infirmitatis affectum, quo nemo vult mori, usque adeo naturalem, ut cum beato Petro nec senectus auferre potuerit, cui dictuceris quo non vis. Propter nos consolandos hunc etiam in se transfiguravit ipse Salvator, dicens, Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste : qui utique mori venerat, nec habebat mortis necessitatem, sed voluntatem, potestate positurus animam suam, et rursus eam potestate sumpturus. Sed molestia quantacumque sit mortis,
Abbreviated transcription (Latin):
nim atq huiusmodi uitia. siue u¬
n honuuni accidant omnia. siue
hiis alia. illis alia dominentur.
ex illa radice quodãm᷑ pullulãt
cum sunt homines seipsos aman¬
tes. quoil uitium maxime cauen¬
lum est eis qui pascunt oues xͥ.
ne sua querant non que ihu xp̃i
et ini usus eupiditatum suarum
conferant pro quib sanguis fu¬
sus est xp̃i. Quius amor in eo qͥ
pascit oues eus initam magnũ
debet spiritualem crescere ardo¬
rem. ut uncat etiam mortis na¬
turalem timorem quo mori nolu¬
mus. et quando cum xp̃o uiuere
uolumus. Iam et apls paulus
dicit se habere concupiscentiam
dissolui et esse cum xp̃o. ingems¬
cit tamen grauatus. et non uult
spoliari s superuestiri. ut absor¬
beatur mortale a uita. Et huic do¬
minus dilectori suo. cum senue
ris inquit extendes manus tuaˢ
et alius te einget. et lucet quo¬
tu non ius. Hoc enum dixit ei. sig¬
nificans qua morte clarificatu¬
rus erat deum. Extendes inquit

Expanded text:
nim atque hujusmodi vitia, sive unim atque hujusmodi vitia, sive uni homini accidant omnia, sive his alia, illis alia dominentur, ex illa radice quodammodo pullulant, cum sunt homines seipsos amantes. Quod vitium maxime cavendum est eis qui pascunt oves Christi, ne sua quaerant, non quae Jesu Christi; et in usus cupiditatum suarum conferant, pro quibus sanguis fusus est Christi. Cujus amor in eo qui pascit oves ejus, in tam magnum debet spiritualem crescere ardorem, ut vincat etiam mortis naturalem timorem, quo mori nolumus, et quando cum Christo vivere volumus. Nam et apostolus Paulus dicit se habere concupiscentiam dissolvi et esse cum Christo : ingemiscit tamen gravatus, et non vult exspoliari, sed supervestiri, ut absorbeatur mortale a vita . Et huic Dominus dileris, inquit, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis. Hoc enim dixit ei, significans qua morte clarificaturus erat Deum. Extendes, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
norib quos ab eis sumunt sicie
superbi. uel in tantum progreli
ut etiam hereses faciant sic̃ bles¬
phemi. nec cecdant scĩs patribis
sicut parentib non obedientes.
et eis qui illos corrigere uolunt
quia perire nolunt mala pro bo¬
nis redilunt sicut ingrati uite¬
ficiãt aĩas ⁊ suas ⁊ alieuas sieut
scelesti. materne ecclesie iuscera
aisipent sicut irreligiosi. non
compatiantur infirmis sicut si
maculare conent᷑ sicut detracto¬
res. cupiditates pessimas non re¬
frenent sicut incontinentes. exer¬
crant lites sicut tumites. nesciãt
subuenire sicut sine benignitate.
uilicent inimicis piorum que oc¬
cultanda cognoueruit sicur ꝓdi¬
tores. humanam uerecondiam in¬
uerecunda exagitatione pertur¬
bent sieut procaces non iutelligãt
neq que loquitur neq de qui¬
bus affirmant sicut cecati. letici¬
as carnales spiritualib gaudiis
anteponant. sicut uoluptatum a¬
matores magis quam dei. Hec e¬

Expanded text:
noribus, quos ab eis sumunt, sicut noribus, quos ab eis sumunt, sicut superbi; vel intantum progredi, ut etiam haereses faciant, sicut blasphemi, nec cedant sanctis patribus, sicut parentibus non obedientes; et eis qui illos corrigere volunt, quia perire nolunt, mala pro bonis reddant, sicut ingrati; interficiant animas suas et alienas, sicut scelesti, materna Ecclesiae viscera dirumpant, sicut irreligiosi, non compatientur infirmis, sicut sinmaculare conentres; cupiditates pessimas non refrenent, sicut incontinentes; exerceant lites, sicut immites; nesciant subvenire, sicut sine benignitate; indicent inimicis piorum quae occultanda cognoverint, sicut proditores; humanam verecundiam inverecunda exagitatione perturbent, sicut procaces; non intelligant neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant , sicut caecati; laetitias carnales spiritualibus gaudiis anteponant, sic ut voluptatum amatores magis quam Dei. Haec e
Abbreviated transcription (Latin):
amatores magis quam dei. Ha¬
bentes speciem pietatis. uirtutẽ
autem eius abnegantes. Hec oĩa
mala ab eo uelut fonte manante
qd primum posuit seipsos aman-¬
tes. merito dicitur petro diligis
me et respondet amo te. eiq: refer¬
tur pasce agnos meos. et hoc iterũ
hoc tercio. ubi etiam demonstrat᷑
unum atq idem esse amorems
dilectionem. Nam etiam dñs
iussime non ait diligis me.
amas me. Hon ergo nos s ipsi
amemus. et in pascendis omis
eius. ea que sunt eius. non raꝰ
sunt nr̃a queramus. Nescio qu
enim in explicabili modo. quis
seipsum non deum amat nonsi
amat. et quisquis deum non si¬
ipsum amat. ipse se amat. O cũ
non potest uiuere de se: mortis
utiq amando se. Non ergo se a
uuitur. non se diligendo mags̃
ililigit. qui ꝓpterea se non ddiligt
ut eũ diligat de qͦ uiuit. Non sit
ergo seipsos amantes qui pascũt
oues xp̃i. ne tanqͣ. suas non tanĩ
ipsius eaᷤᷤ pascant. et ueluit exil¬
ri sicut elati. uel gloriari de ho-¬

Expanded text:
amatores magis quam Dei; haamatores magis quam Dei; habentes speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes » . Haec omnia mala ab eo velut fonte manant, quod primum posuit, seipsos amantes. Merito dicitur Petro, Diligis me? et respondet, Amo te; eique refertur, Pasce agnos meos: et hoc iterum, hoc tertio. Ubi etiam demonstratur unum atque idem esse amorem et dilectionem: nam etiam Dominus novissime non ait, Diligis me; sed, Amas me? Non ergo nos, sed ipsum amemus; et in pascendis ovibus ejus ea quae sunt ejus, non ea quae sunt nostra quaeramus. Nescio quo enim inexplicabili modo, quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere de se, moritur utique amando se: non ergo se amvivitur, non se diligendo magis diligit, qui propterea non se diligit, ut eum diligat de quo vivit. Non sint ergo seipsos aoves Christi, ne tanquam suas, non tanquam ipsius pascant eas, et velut ex ilri, sicut elati; vel gloriari de ho
Abbreviated transcription (Latin):
pastorem. Qui hoc animo pasc̃t
oues xp̃i. ut suas uelint esse nõ
xp̃i. se conuincunt᷑ amare non
xp̃m. uel gloriandi uel clominan¬
di uel adquirendi cupiditate.
non obediendi et subueniendi
et deo placendi caritate. Contͣ
a querere non que ihesu xp̃i. Nã
quul est aliud si diligis me pas¬
ce oues meas. quam si diceretur
si me diligis non te. pascere te co¬
gita oues meas. ut sicut meas paᷤ¬
ce non sicut tuas. gloriam meam
in eis quere non tuam. dñrũ me¬
um non tuum. luera mea non tu¬
a. ne sis in eorum societate qui ꝑ¬
tinent ad tempora periculosa se¬
ipsos amantes. et cetera que hu¬
ic malorum uitio nectuntur
Oum enim dixisset apłs erunt
enum homines seipsos amantes.
secutus adiunxit. Amatores pe¬
cunie. elati. superbi. blasphemi.
parentib non obedientes. ingra¬
ti. scelesti. irreligiosi. sine affecti¬
one. detractores. incontinentes.
inmites. sine benignitate. prodi¬
tores. procaces. cecati. uoluptatũ

Expanded text:
pastorem. Qui hoc animo pascunt pastorem. Qui hoc animo pascunt oves Christi, ut suas velint esse non Christi, se convincuntur amare, non Christum; vel gloriandi, vel dominandi, vel acquirendi cupiditate, non obediendi et subveniendi et Deo placendi charitate. Contra a quaerere, non quae Jesu Christi . Nam quid est aliud, Diligis me? pasce oves meas, quam si diceretur, Si me diligis, non te pascere cogita: sed oves meas, sicut meas pasce, non sicut tuas; gloriam meam in eis quaere, non tuam; dominium meum, non tuum; lucra mea, non tua; ne sis in eorum societate qui pertinent ad tempora periculosa, seipsos amantes, et caetera quae huic malorum initio connectuntur? Cum enim dixisset Apostolus, « Erunt enim homines seipsos amantes; » secutus adjunxit, « Amatores pecuniae, elati, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, irreligiosi, sine affectione, detractores, incontinentes, immites, sine benignitate, proditores, procaces, caecati, voluptatum
Abbreviated transcription (Latin):
presumatur. Munc est ut uite hu¬
ius non metuamus interitum.
quia resurgente dño uite alteriꝰ
precessit exemplum. Aunc ẽ pe¬
tre ut mortem non trimneas. Uiuit
quem mortuum dolebas. ⁊ qũe
pro nobis mori carnali amore ꝓ¬
hibebas. Ausus es preuenire duc-¬
torem. formulasti eius persecuto¬
rem. Lam pretio pro te fuso. nunc
est ut sequaris emptorem. et seqͣ¬
ris omnino usq: ad mortẽ crucis.
Uerba eius audisti. quem iam
ueracem probasti. passurum te
ipse predixit. qui te predixerat
negaturum. S prius dñs quoil
sciebat interrogat. nec semel seil
iterum ac tercio utrum petrus
eum diligat. nec aliud totiens au¬
dit apetro quam se diligi. nec a¬
luid totiens commendat petro.
quam suas oues pasci. Reddit᷑
negationi trine trina confessio.
ne minus amori lingua seruiat
quam timori. et plus uocis eli¬
cuisse uideatur mors imminens
quam uita presens. Sit amoris
officium pascere dñicum gregẽ.
si fuit timoris indicium negare

Expanded text:
praesumatur. Nunc est ut vitae hupraesumatur. Nunc est ut vitae hujus non metuamus interitum; quia resurgente Domino vitae alterius praecessit exemplum. Nunc est, Petre, ut mortem non timeas; quia vivit quem mortuum dolebas, et quem pro nobis mori carnali amore prohibebas . Ausus es praevenire ductorem, formidasti ejus persecutorem: jam pretio pro te fuso, nunc est ut sequaris emptorem, et sequaris omnino usque ad mortem crucis. Verba ejus audisti, quem jam veracem probasti; passurum te ipse praedixit, qui te praedixerat negaturum. 5. Sed prius Dominus quod sciebat interrogat, nec semel, sed iterum ac tertio, utrum Petrus eum diligat; nec aliud toties audit a Petro, quam se diligi; nec aliud toties commendat Petro, quam suas oves pasci. Redditur negationi trinae trina confessio, ne minus amori lingua serviat quam timori, et plus vocis elicuisse videatur mors imminens, quam vita praesens. Sit amoris officium, pascere dominicum gregem; si fuit timoris indicium, negare
Abbreviated transcription (Latin):
us te cinget et ducet quo non uls
Hoc autem dixit. significans qͦ
morte clarificaturus esser adeũ
Hunc inuenit exitum ille negs¬
qret amator. presumendo elatus.
s gando prostratus. flendo pur¬
patus. confitendo probatus. pati¬
ndo coronatus. hunc inuenit exi¬
nim. ut pro eius nomine perfee¬
sadilectione moreret᷑. cum quo
se moriturum peruersa festinati¬
me promiserat. Faciat eus resur¬
nctione firmatus qił immature
pollicebatur infirmus. Hoc eñi
aportebat. ut prius xp̃c pro petͥ
silute deuude petrus pro xp̃i p̾
dicatione moreret᷑. Posterum fu¬
ii qđ audere ceperat humana te¬
meritas. cum istum disposusser
ndinem ueritas. Animam suam
positurum se pro xp̃o petrus pu¬
tibat pro liberatore liberandus.
cuin xp̃e uenisset animam suam
positurus pro suis om̃ib in qui¬
lus erat et petrus. qł ecce ĩa fac¬
tuui est. Nune iam firmitas cordis
al suscipiendam mortem pro no¬
miue dñi uera. ipso donante su¬
matur. non falsa nobis errantib

Expanded text:
nget, et ducet quo tu non vis. Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. » Hunc invenit exitum ille negator, et amator; praesumendo elatus, negando prostratus, flendo purgatus, confitendo probatus, patiendo coronatus: hunc invenit exitum, ut pro ejus nomine perfecta dilectione moreretur, cum quo se moriturum perversa festinatione promiserat. Faciat ejus resurrectione firmatus, quod immature pollicebatur infirmus. Hoc enim oportebat, ut prius Christus pro Petri salute, deinde Petrus pro Christi praedicatione moreretur. Praeposterum fuit quod audere coeperat humana temeritas, cum istum disposuisset ordinem veritas. Animam suam se positurum pro Christo Petrus putabat , pro liberatore liberandus; cum Christus venisset animam suam positurus pro suis omnibus, in quibus erat et Petrus; quod ecce jam factum est. Nunc jam firmitas cordis ad suscipiendam mortem pro nomine Domini vera ipso donante sumatur, non falsa nobis errantibus
Abbreviated transcription (Latin):
rani et ad resurrectionem uiter
tiuentes indicant pisces. Sequr
de prandio dñi eum istis sepren
discipulis. et de hiis que post
dium locutus est. ac rle ipsius
uuangelii termino. ut cłs qdł as¬
nauerit disseramus: s hoe nonq
isto sermone coartandum. amua¬

Expanded text:
teram et resurrectionem vitae teram et resurrectionem vitae pertinentes indicant pisces. Sequitur de prandio Domini cum istis septem discipulis, et de his quae post prandium locutus est, ac de ipsius Evangelii termino, ut Deus quod donaverit disseramus: sed hoc non est isto sermone coarctandum. TRA
Abbreviated transcription (Latin):
orum. non intrabitis in regno celo¬
rum. Illi sunt certe scribe et pha¬
risei qui cathedram moysi sedent
et de quibz ait. que dicunt facite
que autem faciunt facere nolite.
dicunt enumn et non faciunt. Do¬
cent sermonib qd soluunt mori¬
b. Consequens est ergo. ut qui mi¬
nimus est in regno celorum qualis
nunc est ecclesia. non intret in reg¬
num celorum qualis tune erit ec¬
clesia. qm̃ docendo qł soluit. acd
eorum societatem qui faciunt qł
docent non pertinebit. et ideo¬
erit non erit in numero pisciũ mag¬
norum. qm̃i qui fecerit et docuerit
magnus uocabitur in regno celoꝵ.
Et quia hic magnus erit. ideo ibi
erit. ubi minimus ille non erit. Is¬
q adeo quippe ibi magni erunt. ut
qui minor ibi est maior sit eo quo
hie nemo maior est. S tamen qui
hic magni sunt. idest qui in regno
celorum ubi sagena congregat bonoᷤᷤ
et malos faciunt bona que docent.
ipsi erunt in illa regni celoruu
uitate maiores. quos isti acl der¬

Expanded text:
orum, non intrabitis in regnum coeloorum, non intrabitis in regnum coelorum . Illi sunt certe, Scribae et Pharisaei, qui cathedram Moysi sedent, et de quibus ait, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt : docent sermonibus, quod solvunt moribus. Consequens est ergo, ut qui minimus est in regno coelorum, qualis nunc est Ecclesia, non intret in regnum coelorum, qualis tunc erit Ecclesia; quoniam docendo quod solvit, ad eorum societatem qui faciunt quod docent, non pertinebit: et ideo non erit in numero piscium magnorum; quoniam qui fecerit et docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum. Et quia hic magnus erit, ideo ibi erit, ubi minimus ille non erit. Usque adeo quippe ibi magni erunt, ut qui minor ibi est, major sit eo quo hic nemo major est . Sed tamen qui hic magni sunt, id est, qui in regno coelorum, ubi sagena congregat bonos et malos, faciunt bona quae docent, ipsi erunt in illa regni coelorum aeternitate majores, quos isti ad dex
Abbreviated transcription (Latin):
go soluerit unum de manlatis
istis minimis et docuerit sic ho¬
mines. minimus uocabitur in
regno celorum. Qui autem fece¬
tur in regno celorum. Iste ergo po¬
terit pertinere ad numerum pis¬
cium magnorum. Minimus au¬
tem est ille qui soluit factis qd
docet uerbis. In tali ecclesia po¬
test intelligi. qualem significat
piscium prima illa captura ha¬
bentem bonos et malos. quia ⁊
ipsa dicitur regnum celorũ ꝓpt̾
qđ ait. Simile est regnum celoꝵ
sagene misse in mare. et ex om̃i
genere piscium congreganti. U¬
bi uult intelligi etiam bonos et
malos. quos dicit ui lictore ilẽ
in fine scłi separandos. Deniq
ut ostenderet istos minimos re¬
probos esse qui docent bonos lo¬
quendo que soluunt male uiuen¬
do nec quasi minimos in uita e¬
terna futuros s omnino ibi non
futuros. cum dixisset mintmus
uocabitur in regno celorum. conti¬
nuo subiecit. Dico enim nobis. qͥa
nisi habundauerit iusticia ur̃a
plusquam scribarum et pharise¬

Expanded text:
go solverit unum de mandatis go solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno ctur in regno coelorum . Iste ergo poterit pertinere ad numerum piscium magnorum; minimus autem ille, qui solvit factis quod docet verbis, in tali Ecclesia potest esse, qualem significat piscium prima illa captura, habentem bonos et malos, quia et ipsa dicitur regnum coelorum, propter quod ait: Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare, et ex omni genere piscium congreganti , ubi vult intelligi etiam bonos et malos, quos dicit in littore vel in fine saeculi separandos. Denique ut ostenderet istos minimos reprobos esse, qui docent bona loquendo, quae solvunt male vivendo, nec quasi minimos in vita terna futuros, sed omnino ibi non futuros, cum dixisset: Minimus vocabitur in regno coelorum , continuo subjecit: Dico autem vobis quia nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisae
Abbreviated transcription (Latin):
numero figurantur. hoc est figu¬
rate significantur. Qui numerus
ter habet etiam quinquagenariũ
nunerum. et insuper ipsa tria ꝓp¬
ter mysterium trinitatis. Quinqͣ¬
geuarius autem multiplicatis
septem per septem. et unius adiec¬
tione completur. Nam septies sep¬
reni. fuint quadraginta nouem.
nus autem additur. ut eo signi
ficetur unum esse. qui per septẽ
ꝓpter operationem septenariã de¬
monstratur. Et nouimus spiri¬
tum sanctum post ascensionẽ dm̃
quinquagesimo die missum. qũe
discipuli iussi sunt expectare pro¬
missum. Non igitur frustra dicti
sunt hii pisces et tot et tanti. ulẽ
centum quinquaginta tres ⁊ mag¬
li. Sic enim scriptum est. Et trax¬
it rete in terram. plenũ magnis
piscib centum quinquaginta tri¬
bus. Quin enun dixisset dñs non
ueni legem soluere s implere. da-¬
turus utiq spiritum per quem
lex posset impleri. tamqͣ septem
additurus ad decem. paucissimiꝰ
uerbis interpositis ait. Qui er¬

Expanded text:
numero figurantur, hoc est figunumero figurantur, hoc est figurate significantur. Qui numerus ter habet etiam quinquagenarium numerum, et insuper ipsa tria propter mysterium Trinitatis: quinquagenarius autem multiplicatis septem per septem, et unius adjectione completur; nam septies septem fiunt quadraginta novem. Unus autem additur, ut eo significetur unum esse qui per septem, propter operationem septenariam demonstratur. Et novimus Spiritum sanctum post ascensionem Domini quinquagesimo die missum, quem discipuli jussi sunt exspectare promissum . Non igitur frustra dicti sunt hi pisces et tot et tanti, id est, et centum quinquaginta tres, et magni. Sic enim scriptum est: Et traxerunt rete in terram, plenum magnis piscibus centum quinquaginta tribus. Cum enim dixisset Dominus, Non veni solvere Legem, sed implere, daturus utique Spiritum per quem Lex posset impleri, tanquam septem additurus ad decem; paucissimis verbis interpositis ait, Qui er
Abbreviated transcription (Latin):
ad supradictum numerum sun¬
ma perducitur. id est si ad decen
quo ab uno usq ad quatuor per¬
ueneras. addas quinq et fuin
quinlecim. Hiis addas sex. et
funt iuginti unus. Hiis adiaaꝰ
septem. et fuint uiginti octo. hi
addas octo et nouem et decem
et fuint quinquaginta et quin¬
q Hiis addas undecun et duo¬
lecim et tredecim. et fuint no-¬
naginta et unum Hiis rursũ
quatuordecu et quiudecimet
sedecim. et fuint centum trigu¬
ta sex. Huic numero adde illũ
qui restat de quo agitur. idẽ dle¬
cẽ ⁊ septẽ. et pisciũ numerus ille
complebitur. Non ergo tantum¬
modo centum quinquaginatis
⁊ ad uitam resurrecturi signi¬
iantur erernam. s milia sanctoꝵ
i grattam spiritus pertinentium.
que gratia cum lege dei tanqͣ cum
duersario concordat. ut iuuifi¬
ante spiritu. littera non occidat
 quol per litreram iubetur. spi¬
ritu adiuuante compleat᷑. et siqͥd
minus fit. remittatur. Om̃s ergo
ad istam gratiam pertinentes. hoc

Expanded text:
ad supradictum numerum sumad supradictum numerum summa perducitur. Id est, si ad decem quo ab uno usque quatuor perveneras, addas quinque, et fiant quindecim; his si addas sex, et fiant viginti unus; his si addas septem, et fiant viginti octo, his si addas octo, et novem et decem, et fiant quinquaginta quinque; his si addas undecim et duodecim et tredecim, et fiant nonaginta unum; his rursum quatuordecim et quindecim et sedecim, et fiant centum triginta sex; huic numero adde illum qui restat de quo agitur, id est decem et septem, et piscium numerus ille complebitur. Non ergo tantummodo centum quinquaginta tres sancti ad vitam resurrecturi significantur aeternam, sed millia sanctorum ad gratiam Spiritus pertinentium: qua gratia cum Lege Dei tanquam cum adversario concordatur; ut vivificante Spiritu littera non occidat, sed quod per litteram jubetur, Spiritu adjuvante compleatur, et si quid minus fit, remittatur. Omnes ergo ad istam gratiam pertinentes, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quo requieuit ab operib suis. Cõ¬
uenienter igitur septenario nume¬
ro significatur spiritus sõs. ysai¬
as etiam ꝓpheta requiescet inquit
in eo spiritus dei. eumq deinceps
commendans opere uel munere
septenario. sptritus inquit sapien¬
tie et intellectus. spiritus consilii
et fortitiulinis. sptritus scientie ⁊
pietatis. et implebit illum spiritꝰ
timoris dñiᷤ. Quid in apocalypsiͤ
Nonne septem sptritus dicuntur.
cum sit unus atq ulem spiritus.
diuidens ꝓpria unicuiq prout
uult. S operatio septenarii uni¬
us spiritus sic appellata est ab eo¬
dem spiritu qui scribenti affuit.
ut septem spiritus dicerent᷑
itaq legis denario spiritus
per septenarium numerum a¬
dit. fuuit decem et septem. Qur
merus ab uno usq ad seipsũ ms¬
unum enim si adicias duo fur
utiq tres. Hiis si adicias tres eis
tuor. fuint omnes ilecem. eus
si adicias omnes numeros quist¬
quuntur usq ad decem et septẽ

Expanded text:
quo requievit ab operibus suis . Conquo requievit ab operibus suis . Convenienter igitur septenario numero significatur Spiritus sanctus. Isaias etiam propheta, Requiescet, inquit, in eo Spiritus Dei: eumque deinceps commendans opere vel munere septenario, Spiritus, inquit, sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et ptimoris Domini . Quid? in Apocalypsi nonne septem spiritus Dei dicuntur , cum sit unus atque idem spiritus, dividens propria unicuique prout vult ? Sed operatio septenaria unius spiritus sic appellata est ab eodem spiritu qui scribenti adfuit, ut septem spiritus dicerentur. Cum itaque legis denario Spiritus sanctus per septenarium numerum accedit, fiunt decem et septem: qui numerus ab uno usque ad seipsum compervenit. Ad unum enim si adjicias duo, fiunt utique tres: his si adjicias tres, et quatuor, fiunt omnes decem. Deinde si addas omnes numeros qui sequuntur, usque ad decem et septem,
Abbreviated transcription (Latin):
tia. idest ad litteram spiritus. quo¬
danmodo denario numero addi-¬
tur septenarius. Isto quippe nu-¬
mero idest septenario. significari
spiritum sanctum aduertenda lit¬
terarum sacrarum documenta
testantur. Nempe enun sanctitas
uł sanctificatio ad sauctum ꝓprie
pertinet spiritum. uuude cum et pa¬
ter spiritus sit et filius spiritus sit
q̃m deus spiritus est. et pater sc̃s
et filius sanctus sit. proprio tam̃¬
nonune amborum spiritus. uocat᷑
spiritus sanctus. Ubi ergo primũ
in lege sonuit sanctificatioᷤ In die
septimo. Non enim sanctificauit iłs
diem primum in quo fecit lucem.
aut secłm in quo firmanientũ. aut
tercium in quo discreuit mare a t̾¬
ra et terra herbam lignũq produx¬
it. aut quartum in quo sydera sũt
creata. aut quintum quo anima¬
lia que in aquis uiuunt et in ae¬
re uolant. aut sextum in quo ter¬
restris anima uiua et ipse homo.
s sanctificauit diem septimum in

Expanded text:
tia, id est, ad litteram spiritus, quotia, id est, ad litteram spiritus, quodammodo denario numero additur septenarius. Isto quippe numero, id est septenario, significari Spiritum sanctum, advertenda Litterarum sacrarum documenta testantur. Nempe enim sanctitas vel sanctificatio ad sanctum proprie pertinet Spiritum: unde cum et Pater spiritus sit, et Filius spiritus sit, quoniam Deus spiritus est ; et Pater sanctus, et Filius sanctus sit: proprio tamnomine amborum Spiritus vocatur Spiritus sanctus. Ubi ergo primum in Lege sonuit sanctificatio, nisi in die septimo? Non enim sanctificavit Deus diem primum, in quo fecit lucem; aut secundum, in quo firmamentum; aut tertium, in quo discrevit mare a terra, et terra herbam lignumque produxit; aut quartum, in quo sidera sunt creata; aut quintum, in quo animalia quae in aquis vivunt et in aere volitant; aut sextum, in quo terrestris anima viva et ipse homo: sed sanctificavit diem septimum, in
Abbreviated transcription (Latin):
rus ad dextram transit. Postre¬
mom illa piscatione numerus piᷤ¬
cium non exprimitur. tamquam
ilud ibi fiat qł predictum est ꝑ
ꝓpliam annuntiaui et locurus sũ
multiplicati sunt super numerũ.
hic uero non sunt aliqui suꝑ nu
merum. s certus est nitmerꝰ. centũ
quinquaginta tres. cuius nume¬
ri ratio. dño aduuiante redilenda
est. Si enim numerum constuua¬
mus qui legem significet. quud
erunt nisi decem: Decalogũ qͥp¬
pe legis. ulest derem notissima il¬
la precepta. iligito dei duabz lapi¬
deis tabulis primum fuisse con¬
scripta certissimum est nobis. S
lex quando non adiuuat gratia
preuaricatores facit. et tantũmo¬
do in litera est. ꝓpt̾ hoc eñi max¬
une ait apłs. littera occidit. sp̃e
autem iuiificat. Aeceilat ergo
ad litteram spiritus ne occidat lit¬
tera quem non uiuificat spiritus.
s ut operemur precepta legis. non
uirib nr̃is s munere saluatoris.
Oum autem accedit ail legem gra¬

Expanded text:
rus ad dexteram transit. Postrerus ad dexteram transit. Postremo in illa piscatione numerus piscium non exprimitur, tanquam illud ibi fiat quod praedictum est per prophetam, Annuntiavi et locutus sum; multiplicati sunt super numerum : hic vemerum, sed certus est numerus centum quinquaginta tres. Cujus numeri ratio, Domino adjuvante, reddenda est. Si enim numerum constituamus qui legem significet, quid erunt nisi decem? Decalogum quippe legis, id est, decem novissima illa praecepta, digito Dei in duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta , certissimum est nobis. Sed lex, quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est: propter hoc enim maxime ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quem non vivificat spiritus; sed ut operemur praecepta Legis, non viribus nostris, sed munere Salvatoris. Cum autem accedit ad Legem gra
Abbreviated transcription (Latin):
dini obsisti non potest. que ai sub¬
mergendam prope modum ilisel¬
plinam intrat cum morib suis
sanctorum itinere penitus alienss
Hic aũ miserũt rete in dexter̃a pll¬
tẽ. ⁊ ĩa non ualebaut illua trabete
resurrectionem uite. idest ad dex¬
am et inter xp̃iani nominis re
defiguntur. non nisi in lutore
t in fine seculi eum resurrexe¬
u apparebuntᷤ Ideo nõn ualu¬
runt sic trahere retia ut in naiũ
ffnderent quos ceperant pisces
nit de illis omnib factum estqͥ¬
us rete diruptum. et nauieule
pcesse sunt. Habet autem istos
sextros ecclesia post finem uite
hinus. in sompno pacis uelut in
profundo latentes donec ad litus
nte perueniat quo trahebatur
quasi a cubitis ducentis. Quod
autem illic duab nauiculis ꝓpt̾
arcumcisionem et preputium.
he isto loco ducentis cubitis exis¬
nno figuratum ꝓpter utriusq ge¬
neris electos et circumcisionis ⁊
preputii. tamqͣ centum et centum
quia in summa centenarii nume¬

Expanded text:
dini obsisti non potest, quae ad subdini obsisti non potest, quae ad submergendam propemodum disciplinam intrat cum moribus suis a sanctorum itinere penitus alienis? Hic autem miserunt rete in dexteram partem, et jam non valebant illud trahere resurrectionem vitae, id est ad dexteram, et intra christiani nominis retia defunguntur, nonnisi in littore, id est in fine saeculi cum resurrexerint, apparebunt? Ideo non valuerunt sic trahere retia, ut in navem refunderent quos ceperant pisces; sicut de illis omnibus factum est, quibus rete disruptum, et naviculae pressae sunt. Habet autem istos dextros Ecclesia post finem vitae hujus in somne pacis, velut in profundo latentes, donec ad littus rete perveniat quo trahebatur, quasi a cubitis ducentis. Quod autem illic duabus naviculis, propter circumcisionem et praeputium; hoc isto loco ducentis cubitis existimo figuratum, propter utriusque generis electos, et circumcisionis et praeputii, tanquam centum et centum; quia in summa centenarii nume
Abbreviated transcription (Latin):
ni factum est. quia ibi nos xpistꝰ
significauit uocatos. hic resuscita¬
tos. Ibi retia non mittunt᷑ inag¬
ram. ne solos sigueficent bon es
in si nistram ne solos malos .si i¬
differenter laxate inquit reti
tra in capturaui. ut petixtꝰ
telligamus bonos et malos.ho
tem inquit mutite in dexterãn¬
iugii rete. ut significaret eos qi
stabunt ad dexteram solos ban
Ibi rete ꝓpter significanila scis¬
ta rumpebatur. hic uero qm̃ tus
iam in illa summa pace sanctus
nulla erunt scismata. pertimut
ad ewange listam clicere. et eunt¬
ti essent ulest tain magni. non er
scissum rete. tanquam illud rest¬
ceret ubi scissum est et in illuꝰ n¬
li comparatione commencdaret he
bonum. Abi capt a est multitulop¬
cium tanta. ut impleta iluo naus¬
gia mergerentur. iclest in subuie¬
sionem premerentur. non eñ mei¬
sa sunt. s: ramen periclitata. Ins
enu existunt in ecclesia tanta qs
geminus. inisi eum tante mulait¬

Expanded text:
ni factum est; quia ibi nos Christus ni factum est; quia ibi nos Christus significavit vocatos, hic resuscitatos. Ibi retia non mittuntur in dexteram, ne solos significent bonos, nec in sinistram, ne solos malos; sed indifferenter, Laxate, inquit, retia vestra in capturam, ut permixtos intelligamus bonos et malos: hic autem, inquit, Mittite in dexteram navigii rete, ut significaret eos qui stabant ad dexteram, solos bonos. Ibi rete propter significanda schismata rumpebatur: hic vero quoniam tunc jam in illa summa pace sanctorum nulla erunt schismata, pertinuit ad Evangelistam dicere, Et cum tanti essent, id est, tam magni, non est scissum rete; tanquam illud respiceret ubi scissum est, et in illius mali comparatione commendaret hoc bonum. Ibi capta est multitudo piscium tanta, ut impleta duo navigia mergerentur , id est, in submersionem premerentur: non enim mersa sunt, sed tamen periclitata. Unde enim existunt in Ecclesia, tanta quae gemimus; nisi cum tantae multitu