comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ dm̃. & quẽ misisti iħm xpm̃: cũ¬
fides nr̃a uidendo fiet ueritas. tc̃ mor¬
talitatẽ nr̃ãm cominutatã tenebit ęt̾¬
nitas. Qd̾ donec fiat & ut fiat. qͥa reb
ortis accominodamꝰ quide fidem cre-¬
dulitatis. sic̃ in ęternis sꝑamus ueri¬
tatẽ contemplationis: ne fides mor¬
talis uitȩ dissonaret aueritate ȩt̾nȩ
uitȩ. ipsa ueritas patͥ coȩt̾na est orta
de t̾ra. cum filius dei fic uenit ut fie.¬
ret filius hominis. & in se ipse exci¬
ꝑet fidem nr̃am. qua nos ꝑduceret
ad ueritatẽ suam: qui sic suscepit mor¬
talitatẽ nr̃am. ut ñ amitteret ęt̾m¬
tatẽ suam. Quantũ enĩ ad id quod
ortum ẽ ęt̾nitas ualet: tantũ ad fi¬
dem ueritas. Ita gͦ nos purgari opor¬
tebat. ut ille nob̾ fieret ortus. qui
maneret ȩcernꝰ: ne alter nob̾ eẽt in fide.
alter in ueritate. Nec ab eo qd̾ ortisumꝰ
ad ȩt̾na tͣnsire possemꝰ: nisi ȩt̾no ꝑ ortũ

Expanded text:
uerum deum et quem misisti Iesum Cuerum deum et quem misisti Iesum Ceritas, tunc mortalitatem nostram commutatam tenebit aeternitas. quod donec fiat et ut fiat — quia rebus ortis accommodamus fidem credulitatis, sicut in aeternis speramus ueritatem contemplationis — ne fides mortalis uitae dissonaret a ueritate aeternae uitae, ipsa ueritas patri coaeterna de terra orta est, cum filius dei sic uenit, ut fieret filius hominis et ipse in se susciperet fidem nostram qua nos perduceret ad ueritatem suam, qui sic suscepit mortalitatem nostram, ut non amitteret aeternitatem suam. quantum enim ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. ita ergo nos purgari oportebat, ut ille nobis fieret ortus qui maneret aeternus, ne alter nobis esset in fide, alter in ueritate. nec ab eo quod orti sumus ad aeterna transire possemus, nisi aeterno per ortum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ortum est. appellauit: ex quo etiã
corpus. s etiam scđm animi mutabi¬
litatẽ. Non enĩ ꝓprie uocatur ȩternũ:
qd̾ aliqua ex parte mutat᷑. In quantũ
gͥ murabiles sumꝰ: in tantũ ab et̾nita¬
te distantꝰ. ẜmititur aũ nob̾ uita ȩt̾na.
ꝑ ueritatẽ: acuius ꝑspicuitate rursus
tantũ distat fides nr̃a: quantũ ab et̾¬
uitate mortalitas. Nunc gͦ adhibemꝰ
fidem reb temporalit̾ gestis propt̾ nos.
& ꝑ ipsam mundamur: ut cũ ad sp̃ẽm.
ꝑuenerimꝰ. quẽ ammodu succedit fid̾i
ueritas. ita mortalitati succedat et̾¬
nitas. Quappter qm̃ fides nr̃a fiet
ueritas. cum ad id quod nob̃ creden¬
tib ꝓmititur ꝑuenerimꝰ: ꝑmittit᷑
aũ nob̾ uita et̾na. & dixit ueritas
ñ quȩ fiet sicut futura ẽ fides nr̃a.
s quȩ semꝑ est ueritas. quia ibi sem¬
ꝑ est ęt̾nitas: dixit gͦ ueritas. hec est
aũ uita et̾na. ut cognoscant te untĩ

Expanded text:
quod ortum est appellauit. ex quo genere quod ortum est appellauit. ex quo genere corpus sed etiam secundum animi mutabilitatem; non enim proprie uocatur aeternum quod aliqua ex parte mutatur. in quantum igitur mutabiles sumus, in tantum ab aeternitate distamus. promittitur autem nobis uita aeterna per ueritatem, a cuius perspicuitate rursus tantum distat fides nostra, quantum ab aeternitate mortalitas. nunc ergo adhibemus fidem rebus temporaliter gestis propter nos et per ipsam mundamur, ut etiam cum ad speciem uenerimus, quemadmodum succedet fidei ueritas, ita mortalitati succedat aeternitas. quapropter quoniam fides nostra fiet ueritas, cum ad id quod nobis credentibus promittitur uenerimus — promittitur autem nobis uita aeterna; et dixit ueritas, non quae fiet, sicut futura est fides nostra, sed quae semper est ueritas, quia ibi est aeternitas; dixit ergo ueritas: haec est autem uita aeterna ut cognoscant te unum
Abbreviated transcription (Latin):
impiis in testimoniũ. Quia gͥ ad ȩt̾na¬
capessenda idonei ñ eramꝰ÷ sordesq
peccatoꝵ nos pregrauabant. tp̃raliũ
rerũ amore contractȩ. & de ꝓpagine
mortalitatis tamꝗͣ naturalit̾ inolitȩ:
purgandi eramꝰ. Purgari aũ ut con¬
temꝑ arem ęt̾nis. ñ nisi ꝑ temporalia
possemꝰ: qualib iam contemꝑati tene¬
bam᷑. Sanitas enĩ amorbo plurimũ
distat: s medici curatio nͥ mnorbo cos¬
gruat᷑: non ꝑducit ad sanitatẽ. Inuti¬
lia tp̃ralia decipint egrotos: utilia
tp̃ralia suscipiunt sanandos: & traici¬
unt ad ęt̾na sanatos. Alens aũ ratio¬
nalis sicut purgata contemplatio¬
nẽ debet reb ȩt̾nis: sic purganda tẽ¬
poralib fidem. Dixit quid̾a & illoꝵ
qui quond̾a apud grecos sapientes ha¬
biti sunt. Quantũ ad id qd̾ ortũ
est. ęternitas ualet: tantũ ad fidem
ueritas. Et ꝓfecto est. uera sententia.
Qd̃ enĩ nos temporale dicimꝰ. hoc ille

Expanded text:
impiis in testimonium. CAPUT impiis in testimonium. CAPUT capessenda idonei non eramus sor- desque peccatorum nos praegrauabant temporalium rerum amore contractae et de propagine mortalitatis tamquam naturaliter inolitae, purgandi eramus. purgari autem ut contemperaremur aeternis non nisi per temporalia possemus, qualibus iam contemperati tenebamur. sanitas enim a morbo plurimum distat, sed nisi medicina curationis in morbo congruat, non perducit ad sanitatem. inutilia temporalia decipiunt aegrotos, utilia temporalia suscipiunt sanandos et traiciunt ad aeterna sanatos. mens autem rationalis sicut purgata contemplationem debet rebus aeternis, sic purganda temporalibus fidem. dixit quidam illorum qui quondam apud Graecos sapientes habiti sunt : quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. et profecto est uera sententia; quod enim nos temporale dicimus, hoc ille
Abbreviated transcription (Latin):
ones in melius. ñ solum animaꝵ. s
etiã corpoꝵ humanoꝵ usq ad sui mo¬
ui ꝑfectionem. cum ad hec ibi uiden¬
da nullo mͦ eẽnt idonei: ne ad illud qͥ¬
dem digni habiti sunt. ut eis ista per
scõs angłos nunciarent᷑. siue forisecꝰ
ꝑ sensꝰ corporis. siue interiorib reuela¬
tionib in sp̃u expressis. sicut patrib
nr̃is uera pietate preditis. hec demon¬
strata funt. qui ea predicentes. uł de
presentib signis. uel de ꝓximis reb
ita ut predixerant factis fidem facien¬
tes. auctoritatẽ cui delonge futuris
usq scħ finem crederetur. habere me¬
ruerunt. Potestates aũ aeree suꝑbȩ
atq fallaces. etiam si quedam de socie¬
tate & ciuitate scõꝵ. & de uero media¬
tore a scĩs ꝓpħis uel angłis andita per
suos uates dixisse reꝑuntur: id egert¬
ut ꝑ hec aliena uera. etiam fideles dĩ si
possent ad sua falsa trans diicerent. D̾s
aũ ꝑ nescientes id egit ut ueritas un¬
diq resonaret: fidelib in adiutoriũ.

Expanded text:
s in melius, non solum animorum, sed etiam corporum humanorum usque ad sui modi perfectionem: cum ergo ad haec ibi videnda nullo modo essent idonei, ne ad illud quidem digni habiti sunt, ut eis ista per sanctos Angelos nuntiarentur; sive forinsecus per sensus corporis, sive interioribus revelationibus in spiritu expressis: sicut patribus nostris vera pietate praeditis haec demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe futuris usque in saeculi finem crederetur, habere meruerunt. Potestates autem aereae superbae atque fallaces, etiam si quaedam de societate et civitate sanctorum et de vero Mediatore a sanctis Prophetis vel Angelis audita per suos vates dixisse reperiuntur, id egerut per haec aliena vera etiam fideles Dei, si possent, ad sua falsa traducerent. Deus autem per nescientes id egit, ut veritas undique resonaret, fidelibus in adjutorium,
Abbreviated transcription (Latin):
actio ut diximꝰ tẽporalis ẽ. Temporalit̾
enĩ testimoniũ ꝑhibetur etiã de re sem¬
pit̾na. qd̾ est intelligibile lum̃: de qͦ ut
testimoniũ ꝑhiberet uenit iohannes. qͥ
ñ erat lux. s ut testimoniũ ꝑhiberet de
lumine. Adiungit enĩ: erat lux uera.
q̃ illuminat omnẽ hominẽ uenientem
in hc mundđu. In mundo erat & mundꝰ

Expanded text:
ut diximus, temporalis est. Temporaliter enim testimonium perhibetur etiam de re sempiterna, quod est intelligibile lumen. De quo ut testimonium perhiberet venit Joannes, qui non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Adjungit enim: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat, et mu
Abbreviated transcription (Latin):
re suscepuꝰ. ad scientiã ꝑtinent: ñ ad
sap̃iam. Qd̃ aũ uerbum est. sine cẽpore
& sine loco est patͥ coȩternũ. & ubiq to¬
tũ: de quo si quisquã potest quantũ po¬
test ueracẽ ꝓferre seruonẽ: sermo erit
habet & scientiȩ. Nam scribens apłs ad
colossenses. uolo uos scire inqͥt quantũ

Expanded text:
re suscepimus, ad scientiam pertinent, non ad re suscepimus, ad scientiam pertinent, non ad sapientiam. Quod autem Verbum est sine tempore et sine loco, est Patri coaeternum et ubique totum; de quo si quisquam potest, quantum potest, veracem proferre sermonem, sermo ille habet et scientiae. Nam scribens Apostolus ad Colossenses: Volo enim vos scire, inquit, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
inuenturꝰ. & eũ tam̃ occisurꝰ auctor
mortis. auctoris uite morte uincendꝰ.
uictor pͥmi adam. & tenens genus
humanũ: uictus a scdo adam. & amit¬
tens genꝰ xp̃ianũ. liberatũ ex humano
gñe. ab humano crimine. ꝑ eũ qui non
erat in crimine. qͣmuis eẽt ex gn̾e: ut
deceptor ille ab eo unceret᷑ gn̾e. quod
uicerat crimine. Et hoc ita gestũ
ẽ: ut homo ñ extollat᷑: s qui głatur.
in dno głetur. Qͥ eñ uictus ẽ. homo tan¬
tũ erat: & ido uictus ẽ. quia supbe ds
erat. Et id̾o sic uicit natꝰ ex uirgine. qͥa
d̾s humilit̾: non qͦmͦ alios scõs regebat
illũ hoĩem. s gerebat. Hȩc tanta dido¬
na. & siqua alia sunt quȩ de hac re no¬
bis & querere nunc & disserere longũ
est: nisi uerbũ caro fieret. nulla essẽt.
Hec autẽ omĩa que ꝓ nob̾ uerbũ caro
factũ temporalit̾ &e localit̾ fecit &e ꝑ-¬
tulit. scđm distinctionẽ quã demonstra¬

Expanded text:
inventurus, et eum tamen occisurus auctor inventurus, et eum tamen occisurus auctor mortis, auctoris vitae morte vincendus: victor primi Adam et tenens genus humanum, victus a secundo Adam et amittens genus christianum, liberatum ex humano genere ab humano crimine, per eum qui non erat in crimine, quamvis esset ex genere; ut deceptor ille ab eo vinceretur genere, quod vicerat crimine. Et hoc ita gestum est, ut homo non extollatur; sed qui gloriatur, in Domino glorietur . Qui enim victus est, homo tantum erat; et iDeus; et ideo sic vicit natus ex virgine, quia Deus humiliter, non quomodo alios sanctos, regebat illum hominem, sed gerebat. Haec tanta Dei dona, et si qua alia sunt, quae de hac re nobis et quaerere nunc et disserere longum est, nisi Verbum caro fieret, nulla essent. nobis Verbum caro factum temporaliter et localiter fecit et pertulit, secundum distinctionem quam demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ inquã homo nullũ habens. ni¬
lũ habiturꝰ omĩno peccatũ: ꝑ quẽ rena¬
scerent̾ liberandi a peccato. qui nasci
ñ possunt sine peccato. Qmͣuis enĩ carna¬
li concupiscentia quȩ inest genitalib
m̃bris. bene utatur castitas coniugał.
babet tam̃ motus ñ uoluritarios quib
ostendit uł nullã se in paradiso ante
peccatũ ẽẽ potuisse: uł non talem fuis¬
se si fuit. ut aliqͣndo resisteret uolunta¬
ti. Nunc aũ illam talem ẽẽ sentimus:
ut repugnans legi m̃tis etiã si nulla ẽ
causa gen̾andi. stimulos ingerat coemm¬
di: uͥ si ez ceditur. peccando sacietur:
si ñ ceditur. dissentiendo frenet᷑. Quȩ
duo aliena fuisse a paradyso ante pec¬
catũ: dubitare qͥs possit : Nam neq
illa honestas faciebat aliquid indeco¬
rũ: nec illa felicitas patiebat᷑ aliqͥd
impacatũ. Oportebat itaq ut ista
carnalis concupiscentia nulla ibi eẽt
omĩno. quando concipiebat᷑ uirginis

Expanded text:
batur homo, inquam, nullum habens, nubatur homo, inquam, nullum habens, nullum habiturus omnino peccatum, per quem renascerentur liberandi a peccato, qui nasci non possent sine peccato. Quamvis enim carnali concupiscentia, quae inest genitalibus membris, bene utatur castitas conjugalis; habet tamen motus non voluntarios, quibus ostendit vel nullam se in paradiso ante peccatum esse potuisse, vel non talem fuisse si fuit, ut aliquando resisteret voluntati. Nunc autem illam talem esse sentimus, ut repugnans legi mentis, etiam si nulla est causa generandi, stimulos ingerat coeundi: ubi si ei ceditur, peccando satietur; si non ceditur, dissentiendo frenetur: quae duo aliena fuisse a paradiso ante peccatum, dubitare quis possit? Nam neque illa honestas faciebat aliquid indecorum, nec illa felicitas patiebatur aliquid impacatum. Oportebat itaque ut ista carnalis concupiscentia nulla ibi esset omnino, quando concipiebatur virginis
Abbreviated transcription (Latin):
Poterat enĩ d̾s hominẽ aliunde susci¬
ꝑe. in quo eẽt mediator di & hominũ.
ñ de gn̾e illius adam. qui peccato suo
genꝰ obligauit humanũ: sicut ipsum
quẽ primũ creauit. ñ de gn̾e creauit ali¬
ciiiꝰ. Poterat gͦ uel sic uel alio quolibet mͦ
creare unũ alium de quo uinceretur
uictor pͥoris: s melius iudicauit & de
ipso quod uictũ fuerat gnẽ assumere¬
hominẽ ds. ꝑ quẽ gn̾̃is humani uin¬
ceret inimicũ: & tam̃ ex iurgine cu¬
uis conceptũ. sp̃c ñ caro. fides ñ li¬
bido preuenit. Nec int̾fuit carnis
concupiscentia ꝑ quã seminant᷑ &
concipiunt᷑ ceteri. qui trahunt origi¬
nale peccatũ. s ea penitus remotis¬
sima. credendo ñ concũbendo sc̃a est
fecundata uirgutas: ut illud qd̾ nas¬
cebatur exꝓpagine pͥmi hoĩs. tantũ¬
mͦ generis ñ etiam criminis originem
duceret. Nascebatur nanq ñ transgres¬
sionis contagione uiciata natura: sed
omniũ uicioꝵ sola medicina. Nasce¬

Expanded text:
tique Deus hominem aliunde suscipere, in quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adam, qui peccato suo genus obligavit humanum; sicut ipsum quem primum creavit, non de gcuius. Poterat uel sic uel alio quo uellet modo creare unum alium, de quo uinceretur uictor prioris. Sed melius iudicauit de ipso quod uictum fuerat ghominem Deus, per quem generis humani vinceret inimicum; et tamen ex virgine, cujus conceptum spiritus, non caro: fides, non libido praevenit . Nec interfuit carnis concupiscentia, per quam seminantur et concipiuntur caeteri, qui trahunt originale peccatum: sed ea penitus remotissima, credendo, non concumbendo sancta est fecundata virginitas; ut illud quod nascebatur ex propagine primi hominis, tantummodo generis, non etiam criminis originem duceret. Nascebatur namque non transgressionis contagione vitiata natura, sed omnium talium vitiorum sola medicina. Nasce
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m trinitatẽ interioris hominis age¬
re s potius exterioris: quia id solũ me¬
minit. & quando uult & quantũ uult
intuet᷑. quod ad sensum corporis ꝑtinet.
qͥuocat᷑ auditus: nec aliud qͣm corpora¬
lium rerũ id est sonoꝵ tali cogitati¬
one ymagines uersat. Si aũ quod uerba
illa significant teneat & recolat: iam
quid̾e aliquid int̾ioris hominis agit: s
nondu dicendꝰ uel putandꝰ est uiuere
scđm interioris hominis trinitatẽ: si ea
ñ diligit quȩ ibi predicant᷑. precipiunt᷑.
pmitunt᷑. Potest enĩ ad hoc tenere atq
cogitare: ut falsa ẽẽ existimans. conet᷑
etiã redarguere. Uoluntas gͦ illa quȩ
ib conuingit ea quȩ memoria tene¬
bant᷑. & ea quȩ inde in acie cogitatiõis
impressa sunt: implet quide aliquã
trinitatẽ. cũ ipsa fit tercia: s ñ scđm
eam uiuit᷑. quando illa quȩ cogitant᷑
uelut falsa ñ placent. Cum aũ uera ẽẽ

Expanded text:
secundum trinitatem interioris hominis agesecundum trinitatem interioris hominis agere, sed potius exterioris: quia id solum meminit, et quando vult, quantum vult intuetur, quod ad sensum corporis pertinet, qui vocatur auditus, nec aliud quam corporalium rerum, id est sonorum, tali cogitatione imagines versat. Si autem quod verba illa significant, teneat et recolat; jam quidem aliquid interioris hominis agit: sed nondum dicendus vel putandus est vivere secundum interioris hominis trinitatem, si ea non diligat quae ibi praedicantur, praecipiuntur, promittuntur. Potest enim etiam ad hoc tenere atque cogitare, ut falsa esse existimans, conetur etiam redarguere. Voluntas ergo illa, quae ibi conjungit ea quae memoria tenebantur, et ea quae inde in acie cogitationis impressa sunt, implet quidem aliquam trinitatem, cum ipsa sit tertia: sed non secundum eam vivitur, quando illa quae cogitantur velut falsa non placent. Cum autem vera esse
Abbreviated transcription (Latin):
hic propt̾ aliud. Ibi scilicet ut ostenderẽ.
a patre sit missus. propter eosqui dicunt
eum qui misit & eum qui missus est. equa¬
les natura eẽ non posse: hic aut̃ ad distin¬
guenda actiuã scientiam. a contemplati-¬
ua sapientia. Placuit quippe uelut gra¬
datim ascendentib. in utraq requirere
apd̃ interiorẽ hominẽ quand̾a sui cuiusq
gen̾is trinitatẽ. sicut prius apud exte¬
riorẽ quesiuimꝰ: ut ad illam trinitatem
reb m̃te ueniamꝰ. Huiꝰ gͥ uerba fidei qͥs¬
qͥs in solis uocib memoriȩ cõmendauit.
nesciens quid significent. sicut solent qͥ
uel latina similit̾. itł cuiusq alterius
linguȩ qui eius ignari sunt: nonne ha¬
bet quandã in suo animo trinitatẽ.
quia & in memoria sunt illi soni etiam¬
acies recordationis eiꝰ. quando de his co¬
gitat: & uoluntas cogitantis atq re
cordantis utrunq coniungit: Nullo
mͦ tam̃ dixerimꝰ istum cum hoc agit.

Expanded text:
hic propter aliud: ibi scilicet ut ostenderem chic propter aliud: ibi scilicet ut ostenderem ca Patre sit missus , propter eos qui dicunt, eum qui misit, et eum qui missus est, aequales natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatem, sicut prius apud exteriorem quaesivimus; ut ad illam Trinitatem rebus mente veniamus. Hujus igitur verba fidei quisquis in solis vocibus memoriae commendaverit, nesciens quid significent; sicut solent quivel latina similiter, vel cujusque alterius linguae, qui ejus ignari sunt: nonne habet quamdam in suo animo trinitatem, quia et in memoria sunt illi verbocies recordationis ejus, quando de his cogitat; et voluntas recordantis atque cogitantis utrumque conjungit? Nullo modo tamen dixerimus istum, cum hoc agit,
Abbreviated transcription (Latin):
qui nolit. Beatos eẽ se uelle om̃s incorde
suo uident: tantaq est in hac re nat᷑e
humane conspiratio. ut ñ fallatur
homo qͥ hoc ex animo suo de animo co¬
nicit alieno. Deniq om̃s id uelle nos no¬
uimꝰ: multi uͦ immortales se ẽẽ posse
desperant: cum id quod om̃s uolunt.
ita uiuunt ut possint. Necessaria est
gͦ fides. ut beatitudinẽ consequam᷑ oĩb
humanȩ naturȩ bomis: id est & animi
& corporis. Hanc aũ fidem in xp̃o eẽ¬
diffinitã qui in carne resurrexit amor¬
tius. ñ moriturꝰ ulteriꝰ: nec nͥ ꝑ illum
quequã liberari adiaboli d̾natu per
remissionẽ peccatoꝵ. in cuiiꝰ diaboli par¬
tib necesse est miseram ẽẽ uitam. ean¬
demq ꝑpetliam. quȩ. morᷤᷤ est potus
dicenda qͣm uita: eadem fides habet.
De qua &e in hoc libro sicut potui pro
spatio temporis disputaui: cũ iam &
in quarto libro hiuus oꝑis multa
de hac dixerim: s ibi propt̾ aliud.

Expanded text:
qui nolit. Beatos esse se velle, omnes in corde qui nolit. Beatos esse se velle, omnes in corde suo vident, tantaque est in hac re naturae humanae conspiratio, ut non fallatur homo qui hoc ex animo suo de animo conjicit alieno; denique omnes id velle nos novimus. Multi vero immortales se esse posse desperant, cum id quod omnes volunt, ita vivunt ut possint. Necessaria ergo est fides ut beatitudinem consequamur, omnibus humanae naturae bonis, id est, et animi et corporis. Hanc autem fidem in definitam, qui in carne resurrexit a mortuis, non moriturus ulterius: nec nisi per illum quemquam liberari a diaboli dominatu, per remissionem peccatorum: in cujus diaboli partibus necesse est miseram esse vitam, eamdemque perpetuam, quae mors est potius dicenda quam vita, eadem fides habet. De qua et in hoc libro, sicut potui, pro spatio temporis disputavi, cum jam et in quarto libro hujus operis multa de hac re dixerim ; sed ibi propter aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
reb tẽporalib inserit: ipse de sempit̾¬
nis exhibet ueritatẽ. P ipsum ꝑgimꝰ
ad ipsum tendimꝰ: ꝑ scientiã ad fapi¬
entiã: ab uno tam̃ eodemq xp̃o ñ
recedimꝰ. in qͦ sunt om̃s thesauri sap̃ie
& scientiȩ absconditi. S nc de scientia
loquim᷑: post de sapĩa quantũ ipse
donauerit. locuturi. Nec ista duosic
accipiamꝰ: quasi ñ liceat dicere uel
istam sap̃iam quȩ in reb humanis ẽ.
uł illam scientiam quȩ in diuinis.
Loquendi enĩ latiore consuetudine utq
sapĩa. utraꝙ scientia dici potest: nul¬
lo modo tam̃ scriptũ eẽt apud apłm.
alii datur sermo sap̃iȩ. alii sermo
scientiȩ. nͥ & ꝓpͥe singłis nominib
hȩc singła uocarent᷑: de quoꝵ distinchi¬
sermo ꝓlixus effecerit: qͥd collegerit.
dante. ad beatitudinẽ ꝑuenit᷑. Ita fit:
ut ꝑ istam quã non om̃s uolunt. ad il¬
lam tendendi sit. quã nemo possit eẽ

Expanded text:
rebus temporalibus inserit, ipse de sempiterebus temporalibus inserit, ipse de sempiternis exhibet veritatem. Per ipsum pergimus ad ipsum, tendimus per scientiam ad sapientiam: ab uno tamen eodemque Christo non recedimus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Sed nunc de scientia loquimur, post de sapientia, quantum ipse donaverit, locuturi. Nec ista duo sic accipiamus, quasi non liceat dicere, vel istam sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici potest. Nullo modo tamen scriptum esset apud Apostolum, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae; nisi et proprie singulis nominibus haec singula vocarentur, de quosermo iste prolixus effecerit, quid collegerit, dante ad beatitudinem pervenitur. Ita fit ut per istam quam non omnes volunt, ad illam tendendum sit quam nemo potest esse
Abbreviated transcription (Latin):
illa summa gr̃a est: qd̾ homo in unita¬
te ꝑsonȩ coniunctus ẽ d̾o. In reb uero
ȩt̾nis: summa ueritas recte tribuitur
d̾̃i uerbo. Quod uͦ idem ipse est unige¬
nitꝰ apatre. plenus gr̃ȩ & ueritatis:
id actum est. ut idem ipse sit in reb
ꝓ nob̾ temporalit̾ gestis. cui ꝑ eand̾e
fidem mundam̃. ut eum stabilit̾ con¬
templem̃ in reb et̾nis. Ili aũ precipui¬
gentiũ phylosophi. qui inuisibilia dĩ per ea
quȩ facta sunt intellecta conspicere potue¬
runt: tam̃ qͥa sine mediatore id est sine
homine xp̃o phylosophati sunt. quem
nec uenturũ ꝓpħis. nec uenisse apłis cre¬
diderunt: ueritatẽ detiuuert̃ sicut de
illis dictũ est. in iniqͥtate. Non enĩ potu¬
erunt in his rerũ infimis constituti. nͥ
q̃rere aliqͣ media: ꝑ quȩ ad illa quȩ in¬
tellexerant sublimia ꝑuenirent. Atq
ita in deceptore ᷤᷤ demone ᷤᷤ incider̃t: ꝑ qͦs

Expanded text:
illa summa gratia est, quod homo in unitailla summa gratia est, quod homo in unitate personae conjunctus est Deo: in rebus vero aeternis summa veritas recte tribuitur Dei Verbo. Quod vero idem ipse est Unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, id actum est ut idem ipse sit in rebus pro nobis temporaliter gestis, cui per eamdem fidem mundamur, ut eum stabiliter contemplemur in rebus aeternis. Illi autem praecipuigentium philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos
Abbreviated transcription (Latin):
di qd̾ est xp̃c: in quo sunt om̃s thesauri
sapientiȩ & scientiȩ absconditi. Quatenꝰ
nouerat apłs thesauros istos. quantũ
eoꝵ penetrauerat. & in eis ad qͣnta ꝑue¬
nerat: qͥs potest nosse: Ego tam̃ scd̾m id
qd̾ scͥptum est. uniciiq aũ nr̃m datur
manifestatio sp̃c ad utilitatẽ. alii qͥd̾e ꝑ¬
hec duo. ut sap̃ia diuinis. scientia hu¬
manis attributa sit reb: utrunq ag¬
nosco in xp̃o: & mecũ om̃s fideles. Et
cũ lego. uerbũ caro factum ẽ. & habi¬
tauit in nob̾. in u̾bo intelligo uerũ dĩ
filiũ. in carne agnosco uerũ hoĩs filiũ:
& utrũq simul in una ꝑsona d̃i & ho-¬
minis. in effabili gr̃ȩ largitate conin¬
ctũ: ꝓpter quod sequitur & dicit. Et
niti apatre: plenum gr̃ȩ & ueritatiᷤᷤ.
Si gr̃am referamꝰ ad scientiã. ueritatẽ
ad sap̃ĩam: puto nos ab illa duaꝵ istaꝵ
rerũ distinctione quã cõmendauimꝰ
ñ abhorrere. In reb enum ꝑ tempꝰ ortis.

Expanded text:
 Jesus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Quatenus noverat Apostolus thesauros istos, quantum eorum penetraverat, et in eis ad quanta pervenerat, quis potest nosse? Ego tamen secundum id quod scriptum est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: alii quidehaec duo, ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus, utrumque agnosco in Christo, et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; in Verbo intelligo verum Dei Filium, in carne agnosco verum hominis filium, et utrumque simul in unam personam Dei et hominis ineffabili gratiae largitate conjunctum. Propter quod sequitur et dicit, Et niti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Si gratiam referamus ad scientiam, veritatem ad sapientiam, puto nos ab illa duarum istarum rerum distinctione, quam commendavimus, non abhorrere. In rebus enim per tempus ortis,
Abbreviated transcription (Latin):
tata ẽ in suꝑiorib libris: & inuentũ est¬
neminẽ diligere qd̾ penitꝰ ignorat: ex his
tam̃ quȩ nota sunt diligi. quando diligi
dicunt᷑ ignota Nunc librũ istũ ita clau¬
dimꝰ. ut ammoneamꝰ qd̾ iustus ex fide
iuuit. quȩ fides ꝑ dilectionẽ oꝑatur: ita
ut uirtutes quoq ipsȩ quib prudenter
fortit̾. temꝑant̾. iusteq uiuitur. om̃s ad
eande referantur fidem. Non enĩ uere al¬
ter poterunt ẽẽ uirtutes. Quȩ tam̃ in hac
uita ñ ualent tantũ. ut aliqͣndo ñ sit
hic necessaria qualiũcunq remissiopec-¬
catoꝵ: quȩ ñ fit nisi ꝑ eum qui sanguine¬
suo uicit principẽ peccatoꝵ. Ex hac fide.
& tali uita. quecunq notiones sunt in
animo fidelis hominis. cũ inemoria con¬
tinent᷑. & recordatione inspiciunt᷑. & uo¬
luntati placent: reddunt quandã sui
gnis trinitatẽ. S ymago di de qua in eiꝰ
aduitorio post loquem᷑: uonđu in ipsa ẽ.
Qd̃ tunc melius apparebit. cũ demonstra¬

Expanded text:
tata est in superioribus libris , et inventum neminem diligere quod penitus ignorat; ex iis autem quae nota sunt diligi, quando diligi dicuntur ignota. Nunc librum istum ita claudimus, ut admoneamus quod justus ex fide vivit : quae fides per dilectionem operatur , ita ut virtutes quoque ipsae quibus prudenter, fortiter, temperanter, justeque vivitur, omnes ad eamdem referantur fidem: non enim aliter poterunt verae esse virtutes. Quae tamen in hac vita non valent tantum, ut aliquando non sit hic necessaria qualiumcumque remissio peccatorum; quae non fit nisi per eum qui sanguinesuo vicit principem peccatorum. Ex hac fide et tali vita quaecumque notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memoria continentur, et recordatione inspiciuntur, et voluntati placent, reddunt quamdam sui generis trinitatem. Sed imago Dei, de qua in ejus adjutorio post loquemur, nondum in ipsa est: quod tunc melius apparebit, cum demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
maxime impedim̃to ẽ. ne inhereat᷑ do.
ꝑ tantã di humilitatẽ redargui poss¬
atq sanari: discatq homo qͣm longe re¬
cesserit ado: & quid illi ualeat ad medi¬
cinalẽ dolorem. quando ꝑ talem medi¬
atorẽ redit. qͥ hominib & ds diuinita¬
te subuenit: & homo infirmitate con¬
beret exempłu. qui ꝑ mobedientiã
ꝑieramꝰ : qͣm d̾o patͥ. d̾s filius obedi¬
ens usq ad mort̾ẽ crucis: Quid premiũ
tantȩ obedientiȩ uͥ ostenderet᷑ melius
qͣm in carne tanti mediatoris: que ad
uitam resurrexit ȩterna: ꝑtinebat
etiã ad iusticiam bonitatẽq creators.
ut ꝑ eandẽ rationałe creaturã suꝑare

Expanded text:
maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, per tantam Dei humilitatem redargui possatque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo, et quid illi valeat ad medicinalem dolorem, quando per talem Mediatorem redit, qui hominibus et Deus divinitate subvenit, et homo infirmitate conberetur exemplum, qui per inobedientiam perieramus, quam Deo Patri Deus Filius obediens usque ad mortem crucis ? Quid, praemium ipsius obedientiae ubi ostenderetur melius, quam in carne tanti Mediatoris, quae ad vitam resurrexit aeternam? Pertinebat etiam ad justitiam bonitatemque Creatoris, ut per eamd
Abbreviated transcription (Latin):
multa quȩ in xp̃i incarnatione que su¬
ꝑbis displicet: salubrit̾ intuenda atq co¬
gitanda sunt. Quoꝵ ẽ unũ. qd̾ demonst᷑¬
tũ est homini. quẽ locum haberet in reb
qͣs ds condidit: qͣndoquide sic do coniun¬
gi potuit humana natura. ut ex duab
substantiis fieret una ꝑsona: ac ꝑ hoc
iam ex trib scilicet do. anima. & carne.
ut suꝑbi illi maligni sp̃c qui se ad decipi¬
endu quasi ad adiuuandu medios inter¬
ponunt. ñ id̾o se audeant homini p̃po¬
nere. quia ñ habent carnẽ: & maxime qͥa
filius. ne id̾o illi tamꝙͣ deos se coli ꝑsua¬
deant. qͥa uidentur ẽẽ immortales: dein¬
de. ut gr̃a di nob̾ sine ullis p̃cedentib
m̾itis in homine xp̃o commendaret᷑. qͥ a
nec ipse ut tanta unitate do uero con¬
uinctus. una cũ illo ꝑsona filius di fieret.
ullis est p̃cedentib m̾itis assecutꝰ : sed
ex quo eẽ homo cepit. ex illo est & ds:
unde dictum ẽ. uerb̾u caro factum est.
Etiã illud est. ut suꝑbia hominis quȩ

Expanded text:
multa quae in Christi incarnatione, quae superbis displicet, salubriter intuenda atque cogitanda sunt. Quorum est unum, quod demonstratum est homini, quem locum haberet in rebus quas condidit Deus: quandoquidem sic Deo conjungi potuit humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona, ac per hoc jam ex tribus, Deo, anima et carne: ut superbi illi maligni spiritus, qui se ad decipiendum quasi ad adjuvandum medios interponunt, non ideo se audeant homini praeponere, quia non habent carnem; et maxime quia Filius Dei, ne ideo illi tanquam deos se coli persuadeant, quia videntur esse immortales. Deinde, ut gratia Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in homine Christo commendaretur: quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis assecutus; sed ex quo homo esse coepit, ex illo est et Deus: unde dictum est, Verbum caro factum est . Etiam illud est, ut superbia hominis quae
Abbreviated transcription (Latin):
lis posteri eiꝰ obligati sumꝰ: altero autẽ
scdo adam. qui ñ homo tantũ. s etiã ds est:
quo ꝓ nob̾ soluente qd̾ ñ debebat. a debitiᷤ
e paternis & ꝓpͥis liberati sumꝰ. Proinde
qm̃ propt̾ illum tenebat diabolꝰ omnes.
ꝑ eius uitia tanqͣm ꝑ carnalem concupi¬
scentiã gen̾atos: iustũ est. ut ꝓpter hc̃¬

Expanded text:
lis posteri ejus obligati sumus. Altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus. Proinde quos propter unum illum tenebat diabolus omnes per ejus vitiatam carnalem concupiscentiam generatos justum est, ut propter h
Abbreviated transcription (Latin):
missio peccatoꝵ: multomag̃ reconciliati
salui erimꝰ in uita ipsius. In uita salui:
qui ꝑ mortẽ reconciliati. Quis gͦ dubitet
daturũ amicis uitã suã ÷ ꝓ quib mimi¬
cis dedit mortẽ suamͦ Non solum aut̃¬

Expanded text:
missio peccatorum, multo magis reconciliati salvi erimus, in vita ipsius , in vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam pro quibus inimicis dedit mortem suam. Per quem et
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ filius qͥ nullũ habebat. occisus. Salui
gͦ erimꝰ ab ira ꝑ ipsum. Ab ira utiq dei.
que nicħ est aliud. qͣm iusta uindicta.
Noneĩ sicut honnins animi ꝑturbatio
ira est di: s illiꝰ ira est. cui dicit alio loco scã
scͥpͥtura. Tu aut̃ dne uirtutũ cum tͣnquilli¬
tate iudicas. Si gͦ iusta diuina iundicta
tale nom̃ accepit: etiam reconciliatio di
quȩ recte intelligit᷑. nisi cũ talis irafim¬
tur: Nec inimici eramꝰ do. nͥ quẽ ammodu
iusticiȩ iminica sunt peccata: quib re¬
missis tales inimicitie finiuntur. & re¬
conciliant᷑ d̾o quos ipse iustificat. Qͦs
tam̃ etiã inimicos dilexit utiq: qͣndoqͥde¬

Expanded text:
Dei Filius, qui nullum habebat, occisus. Salvi ergo erimus ab ira per ipsum: ab ira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hominis, animi perturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utiq
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ differt᷑ potentia ppł̃i dĩ. ñ repellet
dñs plebem suam. & hereditatẽ suã
ñ derelinquet. qͣntalibet acerba &
indigna ipsa humilis atq infirma
patiatur: quoadusq iusticia quã ñc̃ ha¬
bet infirmitas pioꝵ conuertat᷑ in iudici¬
ũ hoc ẽ iudicandi accipiat potestatẽ: qd̵
iustis in fine seruatur. cũ precedentem
iusticiã ordine suo fuerit potentia sub¬
secuta. Potentia quippe adiuncta iusti¬
ciȩ. uł iusticia accedente potentiȩ: uidi¬
ciariã potestatẽ facit. ꝑtinet aũ iusticia¬

Expanded text:
quo differtur potentia populi Dei, non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet; quantalibet acerba et indigna ipsa humilis atque infirma patiatur, quoadusque justitia quam nunc habet infirmitas piorum, convertatur in judicium, hoc est, judicandi accipiat potestatem: quod justis in fine servatur, cum praecedentem justitiam ordine suo fuerit potentia subsecuta. Potentia quippe adjuncta justitiae, vel justitia accedens potentiae, judiciariam potestatem facit.
Abbreviated transcription (Latin):
iustificauit. Qs aũ iustificauit: ipsos
& głificauit. Hoꝵ predestinatoꝵ nemo
cũ diabolo ꝑibit: nemo usq ad mortem¬
sub diaboli potestate remanebit. Deinde
sequit᷑ quod iam supͣ cõmemoraui. Qudo g
dicemꝰ ad hȩc. Sid̾s ꝓnob̾: quis contͣ nos :
Qͥ filio suo ꝓpͥo ñ peꝑcit: s ꝓ nob̾ om̃ib tra¬
mo cur ñ pret̾missis aliis innumerabilib
modis quib ad nos liberandos uti posset
omp̃c. ipsa potissimũ eligeret᷑ ut fieret :
ubi nec diuinitate eiꝰ aliquid imminutũ
ẽ aut mutatũ. & de humanitate suscep¬
ta tantũ beneficiũ collatũ est hominib
ut adi filio sempit̾no. eodemq hoĩs filio
mors tẽporalis indebita redderet᷑: qua es
a sempit̾na morte debita liberaret : Pecta¬
ta nr̃a diabolus tenebat: &e ꝑ illa nos mito fige¬
bat in morte. Dimisit illa ille qͥ sua non
habebat: & ab illo inimerito est ꝑductꝰ
ad mortẽ. Tantũ ualuit sanguis ille: it
neminẽ xp̃o indutũ in ęt̾na morte debi¬

Expanded text:
justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit. Horum praedestinatorum nemo cum diabolo peribit; nemo usque ad mortemsub diaboli potestate remanebit. Deinde sequitur quod jam supra commemoravi : Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio Imo cur non praetermissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immerito est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debi
Abbreviated transcription (Latin):
erat qͥ nullũ habuit omĩno peccatũ. ad
remissionẽ nr̃oꝵ fusus ẽ peccatoꝵ: ut qͥa
eos diabolus tuerito tenebat. qͦs peccati
reos conditione mortis obstruxit: hos ꝑ
eũ merito dimitteret. quẽ nulliꝰ peccati
reũ immerito pena mortis affecit. Hac
iusticia uictꝰ. & hoc iuncło uinctꝰ est fortiᷤ¬
diabolꝰ. ut uasa eiꝰ criꝑentur. quȩ apud eũ
cũ ipso & angłis eius fuert̃ uasa ire: & in

Expanded text:
erat qui nullum habuit omnino peccatum, ad remissionem nostrorum fusus est peccatorum, ut quia eos diabolus merito tenebat, quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis, ut vasa ejus eriperentur , quae apud eum cum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ tota utrũ ridenda. an potius miseranda
suꝑboꝵ beatitudo mortaliũ. głiantiũ
se uiuere ut uolunt: qͥa uolentes patient̾
ferunt quȩ accidere sͥ nolunt. Hoc ẽ enĩ
aiunt qd̾ sapient̾ dixit terentiꝰ. Qm̃ ñ
potest id fieri quod us: id uelis qd̾ possis.
Commode hoc dictum ẽẽ quis negat:
S consiliũ datum est misero: ne eẽt mi¬
serior. Beato aũ. quales se ẽẽ om̃s uolunt:
ñ recte nec uere dicitur. ñ potest fieri qd
uis. Si eñ beatus est. quicqͥd uult fieri pot̾:
qͥa ñ uult qd̾ fieri ñ potest. S ñ est mor¬
talitatis huiꝰ hec uita: nec erit. nͥ qͣndo
& immortalitas erit. Quȩ si nullomdari
homini poss frustra etiam beatitudo
quereret᷑: quia sine immortalitate ñ po

Expanded text:
est tota, utrum ridenda, an potius miseranda, est tota, utrum ridenda, an potius miseranda, superborum beatitudo mortalium, gloriantium se vivere ut volunt, quia volentes patienter ferunt quae accidere sibi nolunt. Hoc est enim, aiunt, quod sapienter dixit Terentius, Quoniam non potest id fieri quod vis, Id velis quod possis. Commode hoc dictum esse, quis negat? Sed consilium est datum misero, ne esset miserior. Beato autem, quales se esse omnes volunt, non recte nec vere dicitur, Non potest fieri quod vis. Si enim beatus est, quidquid vult fieri potest; quia non vult quod fieri non potest. Sed non est mortalitatis hujus haec vita, nec erit nisi quando t immortalitas erit. Quae si nullo modo dari homini posset, frustra etiam beatitudo quaereretur; quia sine immortalitate non po
Abbreviated transcription (Latin):
nollet pati in suo corpore. nec tt̃ quide
beatꝰ habendꝰ est: qm̃ ñ uiuit ut uult. Ut eñ
alia omittã. quȩ corpore illeso ad animi ꝑti¬
nent offensiones sine quib uiuere uelimꝰ.
& sunt innumerabilia: uellet utiq si pos¬
set ita saluũ atq incolume habere corpꝰ.
& nullas ex eo pati molestias. ut id habe¬
ret in potestate aut in ipsiꝰ ĩcorruptione
corporis. Qd̃ quia ñ habet & hac pendet
in incerto: ꝓfecto ñ uiuit ut uult. Qm̃uis
enĩ ꝑ fortitudinẽ sit paratꝰ exciꝑe. & ȩquo
ferre ammo quicqͥd adu̾sitatis acciderit:
mauult tam̃ ut ñ accidat. & si possit facit.
Atq ita paratus ẽ in utrũq: ut quantũ
in ipso est. alterũ optet. alterũ uitet. Et
si qd̾ uitat incurrerit. id̾o uolens ferat:
qͥa fieri ñ potuit qd̾ uolebat. Ne opprima¬
tur gͦ sustinet: s premi nollet. Quomͦ gͦ
uiuit ut uult : An quia uolens fortis ẽ.
ad ferenda quȩ nollet illata. Ideo gͥ id

Expanded text:
nollet pati in suo corpore, nec tunc quidem nollet pati in suo corpore, nec tunc quidem beatus habendus est, quoniam non vivit ut vult. Ut enim alia omittam, quae corpore illaeso ad animi pertinent offensiones, sine quibus vivere vellemus, et sunt innumerabilia; vellet utique si posset ita salvum atque incolume habere corpus, et nullas ex eo pati molestias, ut id haberet in potestate, aut in ipsius incorruptione corporis: quod quia non habet, ac pendet in incerto, profecto non vivit ut vult. Quamvis enim per fortitudinem sit paratus excipere, et aequo ferre animo quidquid adversitatis acciderit; mavult tamen ut non accidat, et si possit facit; atque ita paratus est in utrumque, ut quantum in ipso est alterum optet, alterum vitet, et si quod vitat, incurrerit, ideo volens ferat, quia fieri non potuit quod volebat. Ne opprimatur ergo sustinet: sed premi nollet. Quomodo ergo vivit ut vult? An quia volens fortis est ad ferenda quae nollet illata? Ideo igitur id
Abbreviated transcription (Latin):
tuam᷑ Et tam̃ qͥs tra est:. Quis iuilt pa¬
ti molestias quas fortit̾ toleret: qͣmuis
eas uelit possitq tolerare si tolerat: Qs
uelit in torm̃tis uiuere: etiam qͥ potest
in eis ꝑ patientiã tenendo iusticiam lau¬
dabiliter uiuere: Transitura cogitaue¬
runt hȩc mala qui ea ꝑtulerunt: uel
cupiendo habere. uł tim̃do amittere.
qd̾ amabant. siue nequit̾ siue lauda¬
bilit̾. slam multi ꝑ tͣnsitoria mala: ad
ꝓfecto beati sunt spe: etiam cũ sunt in
transitoriis mał. ꝑ quȩ ad bona ñ tͣnͣsi¬
toria ꝑueniunt. S qui spe beatus est.
nondũ beatus ẽ: expectat nanq ꝑ pa¬
tientiã beatitudinẽ quã nondu tenet.
Qui uͦ sine ulla spe tali. sine ulla tali
mercede cruciat᷑: quantãlibet adhibeat
tolerantiã. non ẽ beatus ueracit̾. s mi¬
ser fortiter. Neq enĩ ꝓpterea miser ñ ẽ:
qͥa miserior eẽt. si & impatient̾ miseriã
sustineret. Porro si ista ñ patitur quȩ

Expanded text:
tuam? Et tamen quis ita est? Quis vult patuam? Et tamen quis ita est? Quis vult pati molestias quas fortiter toleret, quamvis eas velit possitque tolerare si patitur? Quis velit in tormentis vivere, etiam qui potest in eis per patientiam tenendo justitiam laudabiliter vivere? Transitura cogitaverunt haec mala, qui ea pertulerunt, vel cupiendo habere, vel timendo amittere quod amabant, sive nequiter sive laudabiliter. Nam multi per transitoria mala, ad profecto spe beati sunt, etiam cum sunt in transitoriis malis, per quae ad bona non transitura perveniunt. Sed qui spe beatus est, nondum beatus est: exspectat namque per patientiam beatitudinem quam nondum tenet. Qui vero sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, quantamlibet adhibeat tolerantiam, non est beatus veraciter, sed miser fortiter. Neque enim propterea miser non est, quia miserior esset, si etiam impatienter miseriam sustineret. Porro si ista non patitur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
bonus ẽ uentũ fuerit ad beatam: tunc
erit uere quod nc̃ eẽ nullomodo potest:
ut sic homo uiuat qͦmͦ uult. Non enim
uolet male uiuere in illa felicitate:
aut uolet aliquid quod deerit: aut de¬
erit qd uoluerit. Quicqͥd amabit᷑ aderit:
nec desid̾abitur qd̾ ñ aderit. Omẽ qd̾
erit ibi bonũ erit: & summꝰ d̾s sumuu
bonũ erit. atq ad fruend̾u amantib
presto erit: & qd̾ est omĩno beatissimũ.
ita semꝑ fore certũ erit. Nunc uͭ fecer̃t
sibi quide phylosophi sicut eoꝵ cuiq pla¬
cuit uitas beatas suas: ut quasi ꝓpria
uirtute possent. qd̾ cominuni mortaliũ
conditione ñ poterant:. sic scilicet iuiue¬
re ut uellent. Sentiebant enĩ aliter be¬
atũ eẽ neminẽ posse: nͥ habendo quod
uellet. & nil patiende qd̾ nollet. Qͥs
aut̃ ñ qualencũq uitã qua delectat᷑.
& id̾o beatam uocat. uellet sic eẽ in sua
potestate: ut eam posset habere ppe¬

Expanded text:
bonus est, ventum fuerit ad beatam, tunc bonus est, ventum fuerit ad beatam, tunc erit vere quod nunc esse nullo modo potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim volet male vivere in illa felicitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit. Quidquid amabitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit, atque ad fruenpraesto erit; et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum erit. Nunc vero fecerunt quidem sibi philosophi, sicut eorum cuique placuit, vitas beatas suas, ut quasi propria virtute possent, quod communi mortalium conditione non poterant, sic scilicet vivere ut vellent. Sentiebant enim aliter beatum esse neminem posse, nisi habendo quod vellet, et nihil patiendo quod nollet. Quis autem non qualemcumque vitam qua delectatur, et ideo beatam vocat, vellet sic esse in sua potestate, ut eam posset habere perpe
Abbreviated transcription (Latin):
qui bene uult quecũq uult: & quȩ cũ¬
adeptus fuerit beatus erit. Et utiq ñ
mala. s bona beatum facuint. qͣndo
facunt: quoꝵ bonoꝵ habet aliqͥd iã.
id ꝙ ñ parui estimandu. eam ipsam
scilicet uoluntatẽ bonam. qͥ de bonis
quoꝵ capax est humana natura. ñ de
ulliꝰ mali ꝑpetratione uł adeptione gau¬
dere desiderat: & bona qualla & in hac
misera uita ẽẽ possunt. prudenti. tem¬
ꝑanti. forti & iusta iñte sectatur. & qͣn¬
tũ datur assequit᷑: ut etiam inmalis
sit bonus: & finitis malis om̃ib atꝙ
impletis bonis omnib sit beatꝰ. Ac per¬
hoc in ista mortali uita errorib erum¬
nisq plenissima. p̃cipue fides ẽ necessa¬
ria: qua ind̾m creditur. Non enim quecũq
bona maximeq illa quib quisq fit bo¬
nus. & illa quib fiet beatus. unde nisi
a do in hominẽ ueniant. & hominiac¬
cedant: inueniri potest. Cum aũ ex hac
uita ab eo qui in his miseriis fidelis &

Expanded text:
qui bene vult quaecumque vult, et quae qui bene vult quaecumque vult, et quae adeptus cum fuerit beatus erit. Et utique non mala, sed bona beatum faciunt, quando faciunt: quorum bonorum habet aliquid jam, idque non parvi aestimandum, eam ipsam scilicet voluntatem bonam, qui de bonis quorum capax est humana natura, non de ullius mali perpetratione vel adeptione gaudere desiderat; et bona, qualia et in hac misera vita esse possunt, prudenti, temperanti, forti, et justa mente sectatur, et quantum datur assequitur; ut etiam in malis sit bonus, et finitis malis omnibus atque impletis bonis omnibus sit beatus. hoc in ista mortali vita erroribus aerumnisque plenissima, praecipue fides est necessaria, qua in Deum creditur. Non enim quaecumque bona, maximeque illa quibus quisque fit bonus, et illa quibus fiet beatus, unde nisi a Deo in hominem veniant, et homini accedant, inveniri potest. Cum autem ex hac vita ab eo qui in his miseriis fidelis et
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo sunt beati. Continuo autẽ miseri
qͥ uel ñ habent qd̾ uolunt: uł id habent
qd̾ ñ recte uolunt. Beatus gͥ ñ est. nis
qͥ & habet omĩa quȩ uult. & nicħ uult
qͥd putamꝰ eẽ cause. cur hoꝵ duoꝵ qͣndo
utrũq ñ possuit. mag̃ eligant homines.
ut omĩa quȩ uolunt habeant: qͣm ut
omĩa bene uelint etiam si ñ habeant:
An ipsa est prauitas gn̾is humani: cũ
eos ñ lateat nec ullũ beatum eẽ qui qd̵
uult ñ habet. nec illũ qui qd̾ male uilt
habet: s illum qui & habet quecunꝙ
uult bona. & nulla uult mala. ex his
duob quib beata uita ꝑficitur. qͣndo
utrũq non datur. ideligatur potuis
unde magis a beata uita receditur:
Longiꝰ quippe ab illa ẽ. quicũq ad ipiscit᷑
male concupita. qͣm qui ñ adipiscitur.
concupita: cum potius eligi debuerit
uoluntas bona. atq p̃poni etiã non ad¬
epta quȩ appetit. Propinqͣt enĩ beato

Expanded text:
tinuo sint beati: continuo autem miseri, tinuo sint beati: continuo autem miseri, qui vel non habent quod volunt, vel id habent quod non recte volunt. Beatus igitur non est, nisi qui et habet omnia quae vult, et nihil vult quid putamus esse causae cur horum duorum, quando utrumque non possunt, magis eligant homines, ut omnia quae volunt habeant, quam ut omnia bene velint etiamsi non habeant? An ipsa est pravitas generis humani, ut cum eos non lateat, nec illum beatum esse qui quod vult non habet, nec illum qui quod male vult habet; sed illum qui et habet quaecumque vult bona, et nulla vult mala, ex his duobus quibus beata vita perficitur, quando utrumque non datur, id eligatur potius, unde magis a beata vita receditur longius quippe ab illa est quicumque adipiscitur male concupita, quam qui non adipiscitur concupita; cum potius eligi debuerit voluntas bona, atque praeponi, etiam non adepta quae appetit? Propinquat enim beato,