comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ei ꝓmiserat implere curauit. filiũq eiꝰ
requirit & miscđiam cũ eofacit. Non enĩ
erat dauid ex eoꝵ societate de quib alias
scriptũ est: qui tollit ab amico suo mise¬
ricordiã. timorẽ dñi derelinquit. Ouȩ
res & fidelitatẽ ꝓbauit scđ̃m hystoriã
in uiro. & sacramentũ iuxta allegoriã
ostendit in facto. Sepe enĩ dictũ est da¬
uid ꝑsonã xp̃i figurare. necñ & in suꝑio¬
rib cõmemoratũ est ionathan qͥ interp̃¬
filiũ paruulũ nomine miphiboseth
utroq pede claudũ. ut scͥptura testat᷑
Qũẽ dauid ad se accersiri iussit. cũ p̾desti¬
natio & p̾scientia dĩ eũ quẽ ad scł̃i mini¬
steria & mundana negocia exercenda
sermone & actione debilẽ conspicit. ad
diuinũ ministeriũ eligit. qͥa quẽ mundꝰ
ꝑ fastũ elationis spernit. hunc ds ꝓpt̃ deuo¬
tionẽ humilitatis acquirit. Interp̃tatur
enĩ miphiboseth decor ignominiȩ. Is gͦ
cuiꝰ loquelã & prȩscientiã suꝑbia mun¬

Expanded text:
miserat implere curavit, filiumque ejus requirit, et misericordiam cum eo fecit. Non enim erat David ex eorum societate, de quibus alias scriptum est: Qui tollit ab amico suo misericordiam, timorem Domini derelinquit. Quae res et fidelitatem probavit secundum historiam in viro, et sacramentum juxta allegoriam ostendit in facto. Saepe enim dictum est David personam Christi figurare, necnon et in superioribus commemoratum est: Jonathan qui interprfilium parvulum nomine Miphiboseth, utroque pede claudum, ut Scriptura testatur. Quem David ad se accersiri jussit, cum praedestinatio et praescientia Dei eum, quem ad saeculi ministeria et mundana negotia exercenda sermone et actione debilem conspicit, ad divinum ministerium elegit: quia quem mundus per fastum elationis spernit; hunc Deus propter devotionem humilitatis acquirit. Interpretatur enim Miphiboseth de ore ignominia. Is ergo cujus loquelam et praesentiam superbia mun
Abbreviated transcription (Latin):
in se uulnꝰ iniqͥtatis penitentie & humili¬
scͥptura sacra uiroꝵ taliũ idest dauid &
petri peccata sunt indita. ut cautela sit
minoꝵ ruina maioꝵ: Ad hoc uͦ utroꝵq
illic & penitentia insinuat᷑. & uenia: ut
spes ꝑeuntiũ sit recuꝑatio ꝑditoꝵ. De
statu suo dauid cadente nemo suꝑbiat.
de lapsu etiã suo dauid surgente nemo
desperet. S fortasse qͥs dicat. Si dauid
imaginẽ xp̃i gerebat. quomͦ multas uxo¬
res & concubinas habuisse scribit᷑. cũ has
rex xp̃c & horrescat & damnet: Hoc enĩ
ꝑ figurã fiebat Multȩ enĩuxores dauid
multarũ gentiũ & nationũ imaginem
indicabant. quȩ ꝑ fidẽ xp̃i consortio iun¬
gerent᷑. Concubinȩ uͦ eiꝰ significant he-¬
reticoꝵ ȩccł̃ias. quȩ sub xp̃i nominis titu¬
lo manere se głantur. S qͥa ꝓpt̾ carnalia
lucra sectant᷑ xp̃m. ñ coniuges s concubi¬
nȩ uocant᷑. Deniq nc̃ reges si plures ha-¬

Expanded text:
in se uulnus iniquitatis paenitentiae humiliin se uulnus iniquitatis paenitentiae humiliScriptura sacra virorum talium, id est, David et Petri peccata sunt indita, ut cautela sit minorum ruina majorum. Ad hoc vero utrorumque illic et poenitentia insinuatur et venia, ut spes pereuntium sit recuperatio perditorum. De statu suo David cadente, nemo superbiat: de lapsu etiam suo David surgente, nemo desperet. Sed fortasse quis dicat, si David imaginem Christi gerebat, quomodo multas uxores et concubinas habuisse scribitur, cum has res Christus exhorrescat et damnet? Hoc enim per figuram fiebat. Multae enim uxores David multarum gentium et nationum imaginem indicabant: quae per fidem Christi consortio jungentur: concubinae vero ejus significant haereticorum ecclesias, quae sub Christi nominis titulo manere se gloriantur. Sed quia propter carnalia lucra sectantur Christum, non conjuges, sed concubinae vocantur. Denique nunc reges, si plures ha
Abbreviated transcription (Latin):
in solario deambulans corpꝰ qd̾ assu¬
mere dignatꝰ est in sole posuit quia
cunctis patefecit. Uidit mulierẽ. hoc
est ȩccłiam ex gentib. suꝑ tectũ in al-¬
titudine uidelicet contẽplationis.
ꝑ lauachrũ regenerationis a sordib
scłi se mundantẽ & domũ luteã spua¬
li contẽplatione transcendentẽ atq
calcantẽ respexit. atq int̾fecto dia-¬
bolo eã ꝑfidẽ indissolubili coniugio
sibi copulauit. Bet sabee qͥpe int̾pre¬
tat᷑ puteꝰ septimꝰ seu puteꝰ satietatis.
scãm uidelicet p̾figurans ȩccłiam. in
mea dñs dicit᷑. etheus abscisꝰ int̾pre¬
tatur. ꝑsonã in se expͥmens diaboli.
Quicũ sit tenebros & de t̾ra uuentiũ
abscisꝰ. transfert se in angłm lucis
& fingit se esse qd ñ est. audens de dõ¬
lero dicere. lux mea di est. Oderimꝰ
Speccatũ. s ꝓphetiam ñ extinguamꝰ.
Amemꝰ illũ dauid qnͣtũ amandꝰ est.
qͥ nos a diabolo ꝑ miscdiam liberauit.

Expanded text:
in solario deambulans, corpus quod assuin solario deambulans, corpus quod assumere dignatus est, in sole posuit, quia cunctis patefecit. Vidit mulierem, hoc est Ecclesiam ex gentibus, super tectum, in altitudine videlicet contemplationis, per lavacrum regenerationis a sordibus saeculi se mundantem, domum luteam spiritali contemplatione transcendentem atque calcantem respexit: atque interfecto diabolo, eam per fidem indissolubili conjugio sibi copulavit. Bethsabee quippe interpretatur puteus septimus, seu puteus satietatis, sanctam videlicet praefigurans Ecclesiam: in mea Dominus dicitur. Hethaeus abscisus interpretatur, personam in se exprimens diaboli: qui cum sit tenebrosus, et de terra viventium abscisus, transfert se in angelum lucis, et fingit se esse quod non est, audens de Deo dicere, lux mea, Dei est. Oderimus peccatum, sed prophetiam non extinguamus; amemus illum Dauid, quantum amandus est, qui nos a diabolo per misericordiam liberauit;
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs tenet. quȩ eiꝰ diuinitatẽ loqͥt᷑. eui
idem ppłs credere dedignat᷑. Unde &
urias ad ioab cũ epłis ex quib occidi
debeat mittit᷑. qͥa idem ipse iudaicus
ppłs legẽ portat qua conuincente mo¬
riatur. Dum enĩ mandata legis reti¬
nens implere renitit᷑. ipse nimirum
defert iudiciũ unde damnet᷑. Quid gͦ
ꝑ factũ istud dauid scelestiꝰ quid una
mundiꝰ dici potest: S rursꝰ ꝑmiste¬
riũ qͥd dauid sanctiꝰ. qͥd uria infelicᷤ
tiȩ signat innocentiã. & iste ꝓuis
innocentiã in ꝓphetia expͥmit culpã:
Untꝰ namq sacri eloquii sic transacta
narrat. ut uentura expͥmat. sic facto¬
iẽ approbat. ut ei in mysterio contͣdi¬
cat. sic gesta damnat. ut hȩc mystice
gerenda ꝑsuadeat lit᷑. Dauid qui¬
int̾pretat᷑ manufortis siue desidera¬
bilis. in figura xp̃i post meridiẽ in
solario deambulans uidit mulierẽ
se lauantẽ. atq concupiuit. Sic mmi¬
rũ dñs declinante iã mundo uelud

Expanded text:
 ejus divinitatem loquitur, cui isdem populus credere dedignatur. Unde et Urias ad Joab cum epistolis, ex quibus occidi debeat, mittitur, quia idem ipse Judaicus populus legem portat, qua convincente moriatur. Dum enim mandata legis retinens implere renititur, ipse nimirum defert judicium unde damnetur. Quid ergo per factum istud David scelestius? quid Uria mundius dici potest? Sed rursus, per mysterium, quid David sanctius, quid Uria infidelius tiae signat innocentiam: et iste per vitae innocentiam, in prophetia exprimit culpam. Virtus namque sacri eloquii sic transacta narrat, ut ventura exprimat; sic factorem approbat, ut ei mysterio contradicat; sic gesta damnat, ut haec mystice gerenda persuadeat. Aliter, David interpretatur manu fortis, sive desiderabilis. In figura Christi post meridiem in solario deambulans, vidit mulierem se lavantem, atque concupivit. Sic nimirum Dominus, declinante jam mundo, velut
Abbreviated transcription (Latin):
in sole posuit tabernaculũ suũ: Et qͥd
est ber sabee ad se ꝑducere. nͥ legẽ litterȩ
carnali ppło coniunctã. sp̃uali sibi intel¬
lectu sociare: Betsabee enĩ puteꝰ septimꝰ
dicit᷑. qͥa nimirũ ꝑ cognitionẽ legis in fu¬
sionis sp̃ualis grã ꝑfecta nob̾ sapientia¬

Expanded text:
In sole posuit tabernaculum suum ? Et quid In sole posuit tabernaculum suum ? Et quid est Bersabee ad se perducere, nisi legem litterae, carnali populo conjunctam, spiritali sibi intellectu sociare? Bersabee enim puteus septimus dicitur, quia nimirum per cognitionem legis, infusione spiritalis gra
Abbreviated transcription (Latin):
tios & tulit cã. Quȩ cũ ingressa eẽt ad illũ.
dormiuit cum ea. & reliqua.
n hac sententia ñ ex nr̃o aliqͥd ponimꝰ. s
scõꝵ doctoꝵ dicta inserere ntim᷑. Plerũq
res quȩlibet ꝑ hystoriã uirtꝰ est. ꝑ signifi¬
cationẽ culpa. sicut aliqnͣdo res gesta
in facto causa damnationis est. in scͥpto
autẽ ꝓphetiȩ uirtꝰ. Qđ uerũ eẽ citiꝰ osten¬
dimꝰ. si istud sacrȩ scͥpturȩ testimoniũ
ad utraq ꝓbanda ꝓferamus. Es nãq
audiens ñ solũ fideliũ s ipsoꝵ qͦ infide¬
liũ ñ om̃ino detestet᷑. qđ dauid in sola¬
rio deambulans betsabee uriȩ concu¬
piscit uxorẽ. qu̾e tam̃ a p̾lio reuertentẽ
ire ad domũ ammonet. pedes lauare.
Qui ꝓtinꝰ respondit dicens: archa dñi
sub pellib est. & ego in domo mea requi¬
escam: Quẽ dauid ad mensã ꝓpriam
suscepit. eiq epłas ꝑ quas mori debeat
tradit. Cuiꝰ autẽ dauid in solario deam¬
bulans typũ tenet. nͥ eiꝰ de qͦ scriptũ est

Expanded text:
et ad illum, dormivit cum ea, » et reliqua. In hac sententia non ex nostra aliquid ponimus, sed sanctorum doctorum dicta inserere nitimur. Plerumque res quaelibet per historiam virtus est, per significationem culpa. Sicut aliquando res gesta in facto causa damnationis est, in scripto autem prophetia virtutis. Quod verum esse citius ostendimus, si istud sacrae Scripturae testimonium ad utraque probanda proferamus. Quis namque audiens, non solum fidelium, sed ipsorum quoque infidelium, non omni modo detestetur quod David, in solario deambulans, Bersabee Uriae concupiscit uxorem? Quem tamen a praelio revertentem ire ad domum admonet pedes lavare. Qui protinus respondit, dicens: Arca Domini sub pellibus est, et ego in domo mea resquiescam ? Quem David ad mensam propriam suscepit, eique epistolas, per quas mori debeat, tradit. Cujus autem David in solario deambulans typum tenet, nisi ejus de quo scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
pta legis scientia extollit᷑. qͣsi de dĩ luce
głatur. S huic uriȩ dauid uxorẽ abstu¬
lit. sibiq comunxit. qͥa uidelicet manu
fortis qđ dauid dicit᷑ in carne redemptor.
apparens. dũ de se spualit̾ loqui legem
innotuit. ꝑ hoc qd̾ iuxta litt̾am tenebat᷑
hanc a iudaico ppło extraneã demonstra¬
uit sibiq coniunxit. qͥa se ꝑillã p̾dicari

Expanded text:
extollitur, quasi de Dei luce gloriatur. Sed huic Uriae David uxorem abstulit, sibique conjunxit: quia videlicet manu fortis, quod David dicitur, in carne Redemptor apparens, dum de se spiritaliter loqui legem innotuit, per hoc, quod juxta litteram tenebatur, hanc a Judaico populo extraneam demonstravit; sibique conjunxit, q
Abbreviated transcription (Latin):
& post tantã duriciã p̃ceptoꝵ fontẽ bapi¬
smatis inuenien. ad aquã post laborẽ re¬
currat. S urias qͥa archã dñi ẽẽ subpeli¬
b meminit. respondit qđ domũ suã
intrare ñ posset. Ic si iudaicꝰ ppls dicat.
ego mandata dĩ in sacrificiis carnalib
uideo. & redire ad conscientiã ꝑ sꝑualẽ
intelligentiã ñ requiro. Quasi eni archĩ
esse sub pellib dicit. qͥ p̃cepta di ñ nisi ad
exhibendũ ministeriũ sacrificii carnaliꝰ
intelligit. Hunc tam̃ etiã redire ad domũ
nolentẽ dauid ad mensã uocat qͥa qu̾ausꝰ¬
udaicꝰ ppls ad conscientiã reuerti con¬
data sp̃ualia p̾dicat dicens: si credere¬

Expanded text:
tem baptismatis inveniens, ad aquam post laborem recurrat. Sed Urias, qui arcam Domini esse sub pellibus meminit, respondit quod domum suam intrare non posset: ac si Judaicus populus dicat: ego mandata Dei in sacrificiis carnalibus video, et redire ad conscientiam per spiritualem intelligentiam non requiro. Quasi enim arcam esse sub pellibus dicit, quia praecepta Dei non nisi ad exhibendum ministerium sacrificii carnalis intnolentem David ad mensam vocat, quia cum Judaei ad conscientiam reverti conritualia praedicat dicens: Si credere
Abbreviated transcription (Latin):
t ponã locũ ppło meo isrł & planta¬
bo illũ & in habitabit seorsũ. & ñ erit
sollicitꝰ ultra. & ñ apponet filiꝰ iniqͥ¬
tatis humiliare eũ. sicut ab initio a
dieb qͥb constitui iudices suꝑ ppłm
pient̾ sapit: ut qͥspiã putauerit in
pace salomonis id eẽ completũ. aut¬
alicuiꝰ regũ. Nã tẽporib iudicũ hu¬
miliauit eũ filiꝰ iniquitatis. hoc est
hostis alienigena. ꝑ int̾ualla tempoꝵ
& inueniunt᷑ illic pacis tẽpora ꝓlyxis¬
ra quã salomon habuit.qͥ xl. ann&
npalatꝰ ahod. octoginta anni pacis
sicruint. Apsit gͦ ut salomon tempora
in bac ꝓmissione ꝓmissa eẽ credant᷑.

Expanded text:
« Et ponam locum populo meo Israel, et planta« Et ponam locum populo meo Israel, et plantabo illum et inhabitabit seorsum, et non erit sollicitus ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum sicut ab initio, a diebus quibus constitui judices super populum pienter sapit. Anne quispiam putabit in pace Salomonis id esse completum? ius regno. Nam temporibus judicum humiliavit eum filius iniquitatis, hoc est hostis alienigena, per intervalla temporum, et inveniuntur illic pacis tempora prolixiora, quam Salomon habuit, qui quadragappellatus Ahod, octoginta anni pacis fuerunt. Absit ergo ut Salomoni haec tempora, in hac promissione, promissa esse credantur.
Abbreviated transcription (Latin):
faciat tͥ dñs & cet̾a. Domꝰ dauid. ȩccła
est xp̃i. hoc de salomone credere absur¬
dũ est. Ille enĩ uiuente patre suo re¬
gnare cȩpit. hic autẽ dicit: Cum
completi fuerint dies tui & dormieriᷤᷤ
cũ patrib tuis. suscitabo sem̃ tuũ pꝰ te.¬
sempiternũ iugit᷑ ꝑseuerat. cuiꝰ domꝰ
hoc ȩccłia catholica fidelis corã co usi
in ȩternum permanet
Qui si iniq aliquid gesserit. & eta.
Uon hoc de dño niu xp̃o accipienadũ
est. qͥ peccatũ ñ fecit nec inuentus et
dolus in ore eiꝰ .s de electis erꝰ qͥ m̃bra
st̃ ipsiꝰ ex qͥb sine peccato nulłꝰ ẽt potit
Et fidelis erit domus tua.
Domũ salomonis plenã fuisse muli.¬
rib alienigenis. nullꝰ qͥ sacras litteras
bimꝰ. bene uiuendo. & d̾s ut beneunu¬
mus opitulando. quia nͥ dñs ȩdifica¬
uerit domũ in uanũ laborant qͥ ȩdifi¬
cant eã. Cuiꝰ domꝰ cũ uenerit ultima
dedicatio. tunc fiet illud qđ hic per
nathan locutus est d̾s dicens:

Expanded text:
faciet tibi Dominus, » etc. Domus David Ecclesia est Christi. Hoc de Salomone credere absurdum est: ille enim vivente patre suo regnare coepit. Hic autem dicit: « Cum completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te.sempiternum jugiter perseverat: cujus domus, hoc est Ecclesia catholica, fidelis coram eo usque in aeternum permanet. « Qui si inique aliquid gesserit, » etc. Non hoc de Domino Jesu Christo accipiendum est, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus , sed de electis ejus, qui membra sunt ipsius, ex quibus sine peccato nullus esse potuit. « Et fidelis erit domus tua. » Domum Salomonis plenam fuisse mulieribus alienis, nullus qui sacras litteras bimus bene vivendo, et Deus, ut bene vivamus, opitulando: quia « nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . » Cujus domus cum venerit ultima dedicatio, tunc fiet illud quod Deus hic per Nathan locutus est dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
est. beneficia eiꝰ in humilitate cordis
in simplicitate cordis. & puritate ser-¬
uiat. & tu facias ei miscdiam tuã sic̃
mͥ dignatꝰ es facere seruo tuo.¬
tuũ. & scđ̾m cor tuũ fecisti omnia ma-¬
gnalia hȩc. Propt̾ uerbũ tuũ qđ ꝓ
misisti abrahã.ysaac. & iacob. fecisti

Expanded text:
est beneficia ejus in humilitate cordis in simplicitate cordis et puritate serviat: et tu facias ei misericordiam tuam, sicut  dignatus es facere servo tuondum cor tuum fecisti omnia magnalia haec: propter verbum tuum, quod promisisti Abraham, Isaac et Jacob, fecisti
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi electi dñicum hominẽ accipe opor-¬
tet. quẽ de egr̃pto hoc est ex mundo p
uterũ uirginis assũpsit. Et domus
serui tui dauid. erit stabilita corã dño.
de qua satis iam dictum est superiꝰ.
ropt̾ea inuenit seruus tuus cor suũ. ut
oraret te. Cum gͦ cogitatio ꝑ discretio¬
nis custodiã restringitur. cor qdđ fugere
consueuit inuenit᷑. Nichil qͥpe in nob̾
est corde fugaciꝰ. qd a nob̾ toties recedit.
quoties ꝑ prauas cogitationes defluit.
S dauid cor suũ inuenisse se dicit. id est au¬
daciã in corde suo ut oraret dnm̃n oratione hacͥ¬
actũ est autẽ post hȩc. ꝑcussit dauid XUl¬
philistiim. & humiliauit eos. Et tulit
dauid frenũ tributi de manu philistinoꝵ
& ꝑcussit moab. & mensus est eos funiculo
coequans t̾rȩ. Uensꝰ est autẽ duõ funiculoᷤ.
unũ ad occidendũ. & unũ ad uiuificandũ.¬
renũ tributi qͥnͥq erant ciuitates phili-¬
stinoꝵ. quȩ frequent᷑ isrł sibi tributariũ

Expanded text:
puli electi, dominicum hominem accipere oportet, quem de Aegypto, hoc est ex hoc mundo per uterum virginis assumpsit. « Et domus servi tui David erit stabilita coram Domino. de qua satis jam dictum est superius. « Propterea invenit servus tuus cor suum, ut oraret te. » Cum ergo cogitatio per discretionis custodiam restringitur, cor quod fugere consuevit, invenitur. Nihil quippe in nobis est corde fugacius, quod a nobis toties recedit, quoties per pravas cogitationes defluit. Sed David cor suum invenisse dicit, id est, audaciam in corde ut oraret Dominum oratione hacactum est autem post haec, percussit David Philisthim, et humiliavit eos, et tulit David frenum tributi de manu Philisthim. Et percussit Moab, et mensus est eos funiculo, coaequans terrae: mensus est autem duos funiculos, unum ad occidendum, et unum ad vivificandurenum tributi quinque erant civitates Philisthinorum, quae frequenter Israel tributarium sibi
Abbreviated transcription (Latin):
in domũ ad habitandũ. & reliqua.
potest altiꝰ intelligi. Omp̃s enĩ d̾s qͥ
icircũscriptꝰ sps̃ est. in domib ma¬
nufactis utiq ñ habitat. Unde & di¬
cit. neq enĩ habitani in domo ex die
qua eduxi filios isrł de terra egỹpti. sed
ambulabã in tab̾naculo & intentorio.
Tabernaculũ enĩ siue tentoria corda sc̃oꝵ
figuralit᷑ exprimunt. in quib dñs habi¬
tare dignat᷑. Sed qͥd est qd̾ uolente dauid
ȩdificare tẽplum dño ꝓhibitꝰ est quia uir

Expanded text:
i domum ad habitandum, » etc., potest etiam altius intelligi. Omnipotens enim Deus qui incircumscriptus spiritus est, in domibus manufactis itaque non habitat. Unde et dicit: « Neque enim habitavi in domo, ex qua die eduxi filios Israel de terra Aegypti, sed ambulabam in tabernaculo et in tentorio. » Tabernacula enim sive tentoria, corda sanctorum figuraliter exprimunt, in quibus Dominus habitare dignatur. Sed quid est quod volente David aedificare templum, a Domino prohibitus est?
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tu ȩdificabis mͥ domũ. qͥa uir sãgui¬
num es. Dĩ tẽplum ȩdificat. qͥ corrigen¬
dis institutꝰ proximoꝵ mentib uacat.
Templũ dĩ qͥpe nos sumꝰ qͥa ad uerã uitã
ex eiꝰ inhabitatione construim᷑. Paulo
attestante qͥ ait: tẽplum dĩ scm̃ est. qd̾
estis uos. Sed uir sanguinũ templũ di
edificare ꝓhibet᷑. qͥa qui adhuc actib
carnalib incubat. necesse ẽ ut instruere
spũaliter proximoꝵ mentes erubescat
sicut abrahã. ysaac & iacob: uł sicut feci
moỹsi & iosue. quoꝵ nomina famosis¬
sima sunt in terra. sic fecitibi.¬
t ponã locũ ppło meo isrł. & plantabo eũ.

Expanded text:
Non tu aedificabis mihi templum: quia vir sanguinum es. » Dei templum aedificat, qui corrigendis institutis proximorum mentibus vacat. Templum Dei quippe nos sumus, quia ad veram vitam ex ejus inhabitatione construimur, Paulo attestante qui ait: « Templum Dei sanctum est, quod estis vos . » Sed vir sanguinum templum Dei aedificarnalibus incubat, necesse est ut instituere spiritaliter proximorum mentes erubescat. sicut Abraham, Isaac et Jacob: sicut feci Moysi et Josue, quosima sunt in terra. « Et ponam locum populo meo Israel, et plantabo eum,
Abbreviated transcription (Latin):
ti contͣ hanc manũ rep̾hensionis it¬
tunt. s a uita ꝓtinus ipsa sua tementi¬
te deficiunt. Leuites gͦ qͣsi adiuuans
manũ extendit. s delinquens uitam
ꝑdidit. qͥa dũ infirmi quiq fortiũ facti
corripiunt. ipsi a uiuentiũ sorte repro¬
bant᷑. Aliqnͣdo etiã scĩ uiri quȩdã mi¬
nimis condescendentes dicunt. quȩdĩ
uͦ sũma contẽplantes ꝑferunt. dumq
uim uł condescensionis uł altitudimꝰ
nesciunt. audacter hȩc stulti rep̃hen¬
dunt. Et qͥd est iustũ de sua condescen¬
sione uelle corrigere. nͥ inclinata archĩ
supba rep̾hensionis manu releuare:
Quid est iustũ de incognita locutione
rep̃hendere. nͥ motũ eiꝰ fortitudinis
erroris lapsũ putare: S pdit uitĩ qͥ
archã dĩ tumide subleuat. qͥ nequas
de se priꝰ meliora sensisset. unde s lal¬
sidcm recte ora dicit᷑. qͥ uidelicet robu¬
su dm̃ int̾pretat᷑. qͥa p̃sumptores qͥq

Expanded text:
ti contra hanc manum reprehensionis mitti contra hanc manum reprehensionis mittunt, sed a vita protinus ipsa sua temeritate deficiunt. Levites ergo quasi adjuvans manum tetendit, sed delinquens vitam perdidit: quia dum infirmi quique fortium facta corripiunt, ipsi a viventium sorte reprobantur. Aliquando etiam sancti viri quaedam minimis condescendentes dicunt, quaedam vero summa contemplantes, proferunt. Dumque vim vel condescensionis, vel altitudinis nesciunt, audaciter haec stulti reprehendunt. Et quid est justum de sua condescensione velle corrigere, nisi inclinatam arcam superba reprehensionis manu relevare? Quid est justum de incognita locutione reprehendere, nisi motus ejus fortitudinem, erroris lapsum putare? Sed perdit vitam qui arcam Dei tumide sublevat; quia nequade se prius meliora sensisset. Unde et Levites idem recte Oza dicitur: quod videlicet robustus Domini interpretatur. Quia praesumptores quique,
Abbreviated transcription (Latin):
subditoꝵ contͣ rectores suos tractaret
moralit̾. ita loquit᷑. Sepe inquit quia
intelligi ñ ualent deteriorib displicent
uł facta uł dicta melioꝵ. s eo ab eis ñ
temere rep̾hendenda sunt. quo app̾hen
di ueracit᷑ nequaqͣ posst̃. Sepe aliqͥd
a maiorib dispensatorie
agit᷑. qd̾ a minorib error
putat᷑. Sepe multa a fortib
dicunt᷑. quȩ iccireo infirmi diuaic
quia ignorant. Id bene bob calei¬
trantib inclinata illa testam̃ti arca
significauit. quã qͥa casurã credens
leuites erigere uoluit. mox sententũ
mortis accepit. Quid est nãq mens
iusti. nͥ archa testam̃ti: Quȩ gestat
bob calcitrantib inelinat᷑. qͥa ĩ uñ
etiã qͥ bene p̾est dũ subiectoꝵ ppłoꝵ
confusione concutit᷑. ad dispensatio¬
nis condescensionẽ ex sola dilectione
ꝑmouetur. S in hoc qd̃ dispensatonc
agit᷑. inclinatio ipsa fortitudinis cab
putat᷑ imperitis. Unde & ñnulli subdi¬

Expanded text:
subditorum contra rectores suos tractaret subditorum contra rectores suos tractaret moraliter, ita loquitur: Saepe, inquit, quia intelligi non volent, deterioribus displicent vel facta vel dicta meliorum, sed ab eis non temere reprehendendi veraciter nequaquam possunt. Saepe aliquid a majoribus dispensatorie agitur, quod a minoribus error putatur, saepe multa a fortibus dicuntur, quae idcirco infirmi dijudicant, quia ignorant. Quod bene bobus calcitrantibus inclinata illa testamenti arca significavit, quam qui casuram credens levites erigere voluit, mox sententiam mortis accepit. Quid est namque mens justi, nisi arca testamenti, quae gestata bobus calcitrantibus inclinatur? Quia nonnunquam etiam qconfusione concutitur ad dispensationis condescensionem, ex sola dilectione permovetur. Sed hoc quod dispensatorie agitur, inclinatio ipse fortitudinis, casus putatur imperitis. Unde et nonnulli subdi
Abbreviated transcription (Latin):
lesq benedicens. salutaris
mysterii pascit alim̃tis.
partitꝰ singulis colliridã panis unã. illiꝰ
utiq qͥ de cęlo descendit & dat uitã huic
mundo. & assatura bubulȩ carnis unã.
illiꝰ scilicet uituli saginati. qͥ ꝓreuer¬
tente ad patrẽ filio iuniore mactatus.
& igne passionis assatꝰ est dicens. exaruit
uelut testa uirtꝰ mea. & similã frixam
oleo. carnẽ uidelicet a peccati labe mun¬
dissimã. s ob humanȩ salutis causam
uberrimã delectationib crucis sarta¬
gine coctã. Et merito una panis colliri¬
da. una carnis assatura dat᷑. qͥa unꝰ dñs.
piunt. qnͣdo unꝰ panis & unũ corpꝰ multi
sumꝰ in xp̃o. Suȩ carnis singuli lasciuiã
castigantes ac seruituti subicientes. scĩ
sione ꝓximi feruere faciunt. Atcontra
filia saul frustra cubiculũ regis ingressa.
nullos concepti seminis fructus dat. qͥa
oꝑis ꝓle diẽ ꝑpetuȩ mortis expectant.
Ceterũ beatꝰ papa gregoriꝰ dũ de audacia

Expanded text:
lesque benedicens, salutaris lesque benedicens, salutaris mysterii pascit alimentis, partiens singulis collyridam panis unam, illius utique qui de coelo descendit, et dat vitam huic muillius scilicet vituli saginati, qui pro revertente ad patrem filio juniore mactatus et igne passionis assatus est, dicens: « Exaruit velut testa virtus mea . » « Et similam frixam oleo, » carnem videlicet a peccati labe mundissimam, sed ob humanae salutis causam uberrimam delectationibus crucis sartagine coctam. Et merito una panis collyrida, una carnis assatura datur, quia « unus Dpiunt: quoniam unus panis et unum corpus multi sumus in Christo, suae carnis singuli lasciviam castigantes, ac servituti subjicientes, sancti sione proximi fervere faciunt. At contra filia Saul, frustra cubiculum regis ingressa, nullos concepti seminis fructus dat: quiaoperis prole, diem perpetuae mortis exspectant. Caeterum beatus papa Gregorius, dum de audacia
Abbreviated transcription (Latin):
humiliatũ despicit. qͥa credentib in mun
di fine iudeis erunt ñ nulli qͥ xp̃m tantũ¬
ꝓfessione s ope sequant᷑ antixp̃m. Quib
merito congruit. qd eadẽ michol que ob
figurandã instabilitatẽ carnaliũ aqua
om̃is int̾pretat᷑. ñ uxor dauid s filia saul
appellat᷑. qͥa qui xp̃o fidetenꝰ seruiunt.
ñ illiꝰ regno coronandi sunt. s ꝑsecutoꝵ
eiꝰ qͦs imitati sunt. anathemate dãnan¬
di. Uerũ praui succenseant. humilitatẽ
eccłiȩ contemnant. nichilominꝰ archa
dñi suũ locũ ingredit᷑. Ponit᷑ in medio
tab̾naculi qđ tenderat ei dauid. id est
fides eccłiȩ p̾dicatur & ꝓficit. ac inserit᷑
cordib omniũ qͦs dñs ad uitã p̾ordi¬
nauerat ȩternã. Offert dauid holocau
sta & pacifica corã dño. Fidẽ deuotionẽq
ȩccliȩ cõmendat patri xp̃c. qͥ est ad dexte¬
ram clĩ qͥ etiã int̾pellat ꝓ nob̾. qui in
exemplũ dauid fideles humi¬

Expanded text:
humiliatum despicit: quia credentibus in humiliatum despicit: quia credentibus in di fine Judaeis, erunt nonnulli qui Christum professione, sed opere sequentur Antichristum. Quibus merito congruit quod eadem Michol, quae ob figurandam instabilitatem carnalium aqua omnis interpretatur, non uxor David, sed filia Saul appellatur, quia qui Christo fidetenus serviunt non illius regno coronandi, sed persecutorum ejus quos imitavere, sunt anathemate damnandi. Verum pravi succenseant, humilitatem Ecclesiae contemnant, nihilominus arca Domini locum suum ingreditur. Ponitur in medio tabernaculi, quod tetenderat ei David, id est, fides Ecclesiae praedicatur, proficit, inseritur cordibus omnium, quos Dominus ad vitam praeordinaverat aeternam. Offsta et pacifica coram Domino, fidem devotionemque Ecclesiae commendat Patri Christus, qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis ; qui in exemplum David fideles humi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dieb adimplet᷑ mensis: ita singu¬
lȩ uirtutes suis quȩq passib ad ꝑfecti¬
onẽ ꝑueniunt. Hi menses quousq
plenitudo gentiũ intret. currere non
cessant. Tandẽ rediens dauid archam
in ciuitatẽ dauid inducit. qͥa dñs enoch
helia p̾dicantib. conuertet corda
patrũ in filios. Boues & arietes immo¬
lans. hoc est eos qͥ areã dñi triturant.
& ouiũ er aucatũ gerunt martyrii san-¬
guine coronans. & ipsũ qͦ suȩ incarnati¬
onis & passionis exemplũ eatenꝰ iudeis
ñ creditũ palã manifestans. Hoc enĩ signi-¬
ficat qd & ipse dauid accinctꝰ erat ephod
lineo. Nam linũ qđ de t̾ra ꝓcreatũ multi¬
plici labore ad candorẽ uestis puenit. ue-¬
ritatẽ humanȩ carnis int̾ flagella trium¬
phantis ostendit. Uerũ cunctis exultanti.¬
b & ad archȩ cęlestis introitũ hymnosre¬
sonantib. sola michol filia saul archã
aucentib abest. qͥnetiã e speculis dauid

Expanded text:
enim diebus adimpletur mensis, ita singuenim diebus adimpletur mensis, ita singulae virtutes suis quaeque passibus ad perfectionem perveniunt: menses quousque plenitudo gentium intret, currere non cessant. Tandem rediens David arcam in civitatem inducit, quia Dominus, Enoch et Elia praedicantibus, convertet corda patrum in filios, boves et arietes immolans, hoc est, eos qui aream Domini triturant, et ovium ejus ducatum gerunt, martyrii sanguine coronans, et ipse quoque suae incarnationis et passionis exemplum eo usque Judaeis non creditum, palam manifestans: hoc enim significat quod et ipse David accinctus erat ephod lineo. Nam linum, quod de terra procreatum, multiplici labore ad candorem vestis pervenit, veritatem humanae carnis inter flagella triumphantis ostendit. Verum cunctis exsultantibus et ad arcem coelestis introitus hymnos resonantibus sola Michol filia Saul ad arcam ducentibus abest, quinetiam spectaculis David
Abbreviated transcription (Latin):
o ansi gͦ sacerdotis occisi. dauid noluit
qiuatert ad se archã am̃i inciuitatem
aiuia .s. diuertit eã in domũ obed edom
gibici qͥa respuentib uerbũ uideis
ncampliꝰ audita & ñ suscepta p̾dicatio
noccret. apłi ab eis ablati & ad gentes
unbuendas sunt missi. Unde & locus
uie nachon quȩ gentiũ fidẽ dnĩ gr̃ȩ
priparatã demonstrat. ꝑcussio ora nun-¬
cupat᷑ uidelicet qͥa illoꝵ delicto salꝰ est¬
soruiens homo. ille est utiq de quo dñs
ad patrẽ. constitues me inquit in caput
gentiũ. Popłs quẽ ñ cognoui seruiuit
nichi. Ubi & iudeoꝵ abiectionẽ quasi
ore mortẽ ꝓmittens ait: eripies me
de contradictionib ppłi. Nomen qͦ
urbis congruit. Geth enĩ int̾pretat᷑
tortular. significans crucẽ. in qͣuitis
uera calcari & exprimi dignata est.
l qua cunctꝰ gentiũ ppłs merito getheꝰ
appellari potest. cũ dicit᷑: michi autẽ
absit głari. nͥ in cruce dñi nr̃i iãu xp̃i.
morat᷑. fides. spes. & caritas est. Sicut

Expanded text:
id noluit diverti ad se arcam Domini in civitatem David, sed divertit eam in domum Obethedom Gethaei, quia respuentibus verbum Judaeis, ne amplius audita et non suscepta praedicatio noceret, apostoli ab eis ablati et ad gentes imbuendas sunt missi. Unde et locus areae Nachor, quae gentium fidem Domini gratiae praeparatam demonstrat, percussio Oza nuncupatserviens homo, ille est utique de quo Dominus ad Patrem: Constitues, inquit, me in caput gentium, populusque quem non cognovi servivit mihi. Ubi et Judaeorum abjectionem, quasi Ozae mortem praemittens, ait: Eripies me de contradictionibus populi; nomen quoque urbis congruit: Geth enim interpretatur torcular, significans crucem, in qua vitis vera calcari et exprimi dignata est; a qua cunctus gentium populus merito Gethaeus appellari potest, cui dicitur: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri moratur, fides, spes, et charitas est. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
fauillãq ppendunt. s tam̃ corã homi¬
nib uiles apparere refugiunt. & contͣ
hoc qđ de se interiꝰ cogitant. qͣsi rigida
exteriꝰ uenustate palliant᷑. Et sunt
ñnulli qͥ uiles uideri ab hominib ap¬
petunt. atq om̃e qđ sunt deiectosse
exhibendo contemnunt.s tam̃ apud
se introrsꝰ qͣsi ex ipso merito ostensȩ
uilitatis intumescunt. & tanto magis
in corde elati st̃. qnͣto ampliꝰ in spẽcie
clationẽ p̾munt. Quȩ utraq uniꝰ ela-¬
tionis bella magna dauid circũspecti-¬
one dep̾hendit. mira uirtute supauit.
Quia enĩ de semetipso intꝰ humilia senti¬
ens honorẽ exteriꝰ ñ quęsiuit. insinuat
dicens: ludam & uilior fiã. Et qͥa ꝑhoc
qđ uilem se exteriꝰ p̃buit. nequaqũ
interiꝰ intumuit. adiungit: eroq
humilis in oculis meis. Acsi dicat.
qualẽ me exteriꝰ despiciens exhibco
talẽ me & interiꝰ attendo. Quid qͣ
acturi st̃ qͦs doctrina eleuat. si dauuis
ex carne sua uenturũ redemptorẽ nos¬

Expanded text:
favillamque, perpendunt; sed tamen coram hominibus viles apparere refugiunt, et contra hoc, quod de se interius cogitant, quasi rigida exterius venustate palliantur. Et sunt nonnulli qui viles videri ab hominibus appetunt, atque omne quod sunt, dejectos se exhibendo, contemnunt; sed tamen apud se introrsus, quasi ex ipso merito ostensae vilitatis intumescunt, et tanto magis in corde elati sunt, quanto amplius in specie elationem premunt. Quae utraque unius elationis bella, magna David circumspectione deprehendit, mira virtute superavit. Quia enim de semetipso intus humilia sentiens, honorem exterius non quaerit, insinuat, dicens: Ludam et vilior fiam. Et quia per hoc quod vilem se exterius praebuit, nequaquam interius intumescit, adjungit: Eroque humilis in oculis meis; ac si dicat: qualem me exterius despiciens exhibeo, talem me interius attendo. Quid ergo acturi sunt, quos doctrina elevat, si David ex carne sua venturum Redemptorem no
Abbreviated transcription (Latin):
actũ est gͦ uertente anno eo tẽpore quo
solent reges ad bella ꝓcedere. misit dauid
ioab & seruos suos cum eo. & cȩtera.
In hebreo ita legit᷑ Eo tẽpore qͦ reges ad
bella ꝓcesserant. misit dauid ioab. & cȩt̾a
Hos reges dicit qͥ ꝓcesserunt contͣ dauid in
pugnã. scilicet regẽ roob & istaob & soba &
macha. qͥ utiq reges sẏriȩ fuert̾. & pugna
re uoluert̾ conducti mercede a rege mo¬
ab contra dauid. A qͦtriũphati eẽ legunt᷑.
t ait ioab abisai frĩ suo. Si p̾ualuerint
aduersũ me sẏri. eris mͥ in adiutorio Si
autẽ filii ãmon p̾ualuerint aduersũ te.

Expanded text:
Factum est ergo, revertente anno, eo tempore quo solent reges ad bella procedere: misit David Joab et servos suos cum eo, et caetera. In Hebraeo ita legitur: Eo tempore quo reges ad bella processerant, misit David Joab, et caetera. Hos reges dicit qui processerunt contra David in pugnam, scilicet regem Roob et Istob, et Soba et Maadia, qui utique reges Syre voluerunt conducti mercede a rege Moab contra David, a quo triumphati esse leguntur. « Et ait Joab Abisai fratri suo: Si praevaluerint adversum me Syri, eris mihi in adjutorium: si autem filii Ammon praevaluerint ad
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ad nathan ꝓpħam. Uidesne qd
ego habitẽ in domo cedrina. & archi
dĩ posita sit in medio pelliũ: Dixitai
nathan ad regem. Omne qđ est in
Hoc enĩ nathan ex se ñ ex sermone.
dĩ dixit. & id̾o errauit de sensu suo
p̃sumens. Priꝰ enĩ dm̃ int̾rogare debu
sicut de sp̃ũ sc̃o scriptũ est. ubi uult
spirat. Hinc est enĩ qđ heliseꝰ cũ flen¬
tẽ mulierẽ cerneret. causãq nescutt.
ad ꝓhibentẽ hanc puerũ dicit. dimit

Expanded text:
Videsne quod ego habitem in domo cedrina, et arca Dei posita sit in medio pellium? Dixitque Nathan ad regem: Omne quod est i, » etc. Hoc enim Nathan ex se, non ex sermone Domini dixit; et ideo erravit de sensu suo praesumens: prius enim Deum interrogare debuisicut de Spiritu sancto scriptum est, « ubi vult spirat . » Hinc est etiam quod Elisaeus, cum flentem mulierem cerneret, causamque nesciret, ad prohibentem hanc puerum dici
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cogitet. ut desideriis insimis ñ succũbat.
quatinꝰ tanto ꝑspicatiꝰ aliis fugienda
uideat. qnͣto hȩc ipse ꝑ scientiã & uitã
clariꝰ declinat. Nequa ꝗͣ pure maculã
in membro c̃siderat oculꝰ quẽ puluis
grauat. & supiectas sordes tergere ñ ua-¬
lent manꝰ quȩ lutũ tenent. Qđ iuxta
antiquȩ tñslationis seriem bene ꝑ signi

Expanded text:
ccumbat, quatenus in tanto perspicacius aliis fugienda videat, quanto haec ipse per scientiam et vitam verius declinat. Nequaquam pure maculam in membro considerat oculus, quem pulvis gravat. Et superjectas sordes tergere non valent manus, quae lutum tenent. Quoad antiquae translationis seriem, bene ad Davi
Abbreviated transcription (Latin):
dici de tribub isrł. cui p̾cepi ut pasce¬
ret ppłm meũ isrł. qͣre non edificasti
michi domũ cedrinam :¬
ccirco a nullo iudicũ sibi ȩdificari
domũ cedrinã iussit. qͥa om̃ib contͣ
hostes pugnatũ fuit. & om̃s effusores
ñ instabunt bella hostiũ. & qͥ ñ erit
uir sanguinũ. ipse edificabit mͥ domũ.¬
& galgala. & nobee. & cȩtã loca ubi ta¬
bernaculũ & archa collocata sunt.

Expanded text:
e tribubus Israel, cui praecepi ut pasceret populum meum Israel: Quare non aedificasti mihi domum cedrinam? Idcirco a nullo Judicum sibi aedificari domum cedrinam jussit, quia ab omnibus contra hostes pugnatum fuit, et omnes effusores non instabunt bella hostium, et qui non erit vir sanguinum, ipse aedificabit mihi domu Galgalo et Nobe, et caetera loca, ubi tabernaculum et arca Domini collocata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pientes spm inueniant qͥd de do sint.
o fur sũ ꝓphetiȩ spm̃ ñ habentes cogno.¬
sant qͥd de semetipsis sint. Unde ꝓpłn
& sermone dñi dixit.
Sunqͥd tu ȩdifiçabis mͥ domũ: & reł¬
Ie si diceret: ñ poteris edificare mͥ
domũ. qͥa uir sanguinũ es. & multũ
singuinẽ effudisti. Inde est qđ in
tentorio & tab̾naculo sedicit habi¬
tasse. qͥa nec moyses nec iosue potue¬
tunt ȩdificare domũ qͥa uiri sangui¬
nũ fuert̾. Unde in sequentib ait.

Expanded text:
pientes spiritum, inveniant quid de Deo sint, et rursum prophetiae spiritum non habentes, cognoscant quid de semetipsis sint. Unde prophex sermone Domini dixit. « Nunquid tu aedificabis mihi domum? » e si diceret: Non poteris aedificare mihi domum, quia vir sanguinum es, et multum sanguinem effudisti. Inde est quod in tentorio et tabernaculo se dicit habitasse, quia nec Moyses nec Josue potuerunt aedificare domum, quia viri sanguinum fuerunt. Unde et in sequentib
Abbreviated transcription (Latin):
ungit᷑. benedixit eũ dñs & omnẽ domũ
tr. sic ñnulli intelligi uolunt eo qđ
om̃s uxores eiꝰ & concubinȩ & nurus &
incillȩ masculos pepererint filios. necñ
&pecora qͣdrupedes geminos ei edide¬
rint fetus.
inde sequit᷑ qualit̾ dauia & om̃is
Domꝰ isrł in ierłm reduxerunt
archã añ. Cũq ille saltasset corã ar¬
cha dñi. micol filia saul despexit eũ ⁊ rł.
atq ante eã luderet. a michol filia saul
uxore sua hostili irrisione subsannatꝰ

Expanded text:
s et omnem domum ejus, » sic nonnulli intelligi volunt, eo quod omnes uxores ejus et concubinae, et nurus, et ancillae, masculos pepererint filios, necnon et pecora et quadrupedes geminos ei ediderint fetus. inde sequitur qualiter David et omnis domus Israel in Hierusalem reduxerunt arcam Domini. Cumque ille saltasset coram arca Domini, et Michol filia Saul despexisset eum, etatque ante eam luderet, a Michol filia Saul, uxore sua, hostili irrisione subsannatus
Abbreviated transcription (Latin):
on est inquit ds similis tui qͥ fece¬
sit magnalia hȩc quȩ audiuimꝰ auri-¬
exercituũ ds isrł reuelasti aurẽ serui tui
dicens domum edificabo tibi.
est domum sibi ȩdificandam a dño
Quȩ est autẽ ut ppłs tuus isrł gens in t̾ra:

Expanded text:
est, inquit, Deus similis tui, qui fecerit magnalia haec, quae audivimus auribexercituum Deus Israel, revelasti aurem servi tui, dicens: Domum aedificabo tibi. » est, domum sibi aedificandam a Domino. « Quae est autem ut populus tuus Israel gens in terra? »
Abbreviated transcription (Latin):
fidi ueritate consecrandã. De qͣ ioħs ait
mox a dño ꝑcussus occubuit. qͥa nudioꝵ
ppłs dũ gentib inuidet. salutis se mu¬
nerx pͥuat: dum legẽ uult eugłio mi¬
scere. utriꝰqͦ sibi grãm tollit. Et tenuit
inqͥt archã. qm̃ calcitrabant boues.
Boues qͥppe calcitrare est. p̾dicatores
eugłii liberiꝰ circa fidẽ agere. neq scãm
consuetudinẽ legis ingredi. s sabbata.
neomenias. circũcisionẽ. uictimasq
sp̃ualit̾ int̾pretari. Quos uelut erran¬
tes corrigere tẽptabant. qͥ descendentꝰ
de iudea docebant fr̃s. quia nͥ cirtũci¬
damini scđm morẽ moysi ñ potestis

Expanded text:
fidei veritate consecrandam. De qua Joannes aitfidei veritate consecrandam. De qua Joannes aitmox a Domino percussus occubuit: quia Judaeorum populus dum gentibus invidet, salutis se munere privat, dumque legem vult Evangelio miscere, utriusque sibi gratiam tollit. « Et tenuit, inquit, eam, quoniam calcitrabant boves. Boves quippe calcitrare, est praedicatores Evangelii liberius circa fidem agere, neque secundum consuetudinem legis ingredi, sed sabbata, neomenias, circumcisionem victimasque spiritualiter interpretari, quos velut errantes corrigere tentabant, qui descendentes de Judaea docebant fratres: quia nisi circumcidamini secundum morem
Abbreviated transcription (Latin):
nouis utrib conseruandũ mandetur.
Erat quidẽ priꝰ archa in domo aminadab
qui erat ingabaa. qͥa eadẽ quȩ nc̃ p̃dica-¬
tur in eccłia fides ante incarnationis
dnĩcȩ tempꝰ florebat in his qͥ patͥarchax
ꝓpharumq sunt deuotionem secuti.
legislatorẽ significat. Qui ut̃q ingabaa
custodit archam. qͥa sublimi uirtutis
exemplo credentiũ pectora munit.
Unde & gabaa collis inter pretat᷑ qͥ est la
in ciuitate chariathiarim: Elatagͥ so
archa ludebat dauid. & om̃is isrł coran
dño diuersis musicoꝵ generib qͥams
inuitat dicens. qui mͥ ministrat me se¬
quat᷑ alii dando ꝑ spm̃ sermonẽ sapien¬
tiȩ. alii sermonẽ scientiȩ. alii genera lin
guarũ. alii grãm curationũ: & cet̾a Sal
his atq huiꝰmodi charismatũ genenb
ꝓgrediente archa. idest crescente ȩccłu
pͥmitiua uentũ est ad areã nachoͣnͣ. idest
areã p̾paratã gentiũ uidelicet ȩccłum

Expanded text:
novis utribus conservandum mandetur. novis utribus conservandum mandetur. « Erat quidem prius arca in domo Aminadab, qui erat in Gabaa, quia eadem quae nunc praedicatur Ecclesiae fides, et ante Incarnationis Dominicae tempus florebat in his qui patriarcharum prophetarumque sunt devotionem secuti. legislatorem significabat, qui utique in Gabaa custodit arcam, quia sublimi virtutis exemplo credentium pectora munit. Unde et Gabaa collis interpretatur, qui est locus in civitate Cariathiarim. Elata ergo foris arca ludebat David, et omnis Israel coram Domino diversis musicorum generibus, quia mox invitat, dicens: Qui mihi ministrat me sequatur: alii dando per spiritum sermonem sapientiae, alii guarum: alii gratiam curationum , » etc. Sed his atque hujusmodi charismatum generibus, progrediente arca, id est, crescente Ecclesia primitiva, ventum est ad aream Nachon, id est, aream praeparatam, gentium videlicet Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecti: Tria enĩ ꝓpt̾ confessionẽ sc̃ȩ trini¬
tatis ad fidem ꝑtinent. decẽ ꝓpt̾ decalogũ
legis ad oꝑa. mille ꝓpt̾ sui ꝑfectionem ad
spem uitȩ ȩt̾nȩ qua superiꝰ aliqͥd non est.
sicut numero millenario maior nullꝰ ẽ
xeris. ñ ipsũ mille numerando tͣnͣscen
ducendo multiplicas. Tria gͦ ꝑ decem
multiplica. ne fides sine oꝑib mortua
sit. Itẽ .xxxͣ. ꝑ mille multiplica. ut fides
quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur. ñ alibi ꝙͣ in cęliᷤ
retributionẽ sꝑet. Flecti gͥ ex isrł ppło
recte credentes. oꝑantes. spantes insinu¬
ant. Uiri autẽ iuda qͥ erant cũ dauid.
ipsos apłos & doctores qͥ lateri xp̃i quasi
familiariꝰ adherebant. indicant. Quo
utroq stipatꝰ exercitu. dñs archã addu¬
cere idest ȩccłiam dilatare. & in eori qͥ ñ
crediderunt cordib inserere gaudet.
Imponit᷑ autẽ archa plaustro nouo. ut
noui testam̃ti grã renouatis in baptis¬
mo mentib infundat᷑. uinũq nouũ

Expanded text:
fessionem sanctae Trinitatis ad fidem pertinent; decem propter Decalogum legis, ad opera; mille propter sui perfectionem ad spem vitae aeternae, qua superius aliquid non est, sicut numerus millenario major nullus esxeris, non ipsum mille numerando transcendducendo multiplicas. Tria ergo per decem multiplica, ne fides sine operibus mortua sit. Item triginta per mille multiplica, ut fides, quae per dilectionem operatur, non alibi quam in coelis retributionem speret. Electi ergo ex Isantes, sperantes insinuant. Viri autem Juda, qui erant cum David, ipsos populos et doctores, qui lateri Christi quasi familiares adhaerebant, indicant, quo utroque stipatus exercitu, Domini arcam adducere, id est Ecclesiam dilatare, et in eorum qui non crediderunt, cordibus inserere gaudet. Imponitur autem arca plaustro novo, ut Novi Testamenti gratia renovatis in baptismo mentibus infundatur, vinumque novum
Abbreviated transcription (Latin):
Quęsiuit autẽ dauid archã in ciuitatẽ
suã adducere. s causa int̾ueniente con-¬
traria ad tempꝰ eã alibi diuertit. ac sic
deinceps qd̾ multũ delectauerat exple-¬
uit. qͥa dñs in carne apparens. ȩugłm
filiis isrł suȩ uidelicet genti p̾dicauit.
s cecitas ex parte contigit in isrł. donec
plenitudo gentiũ subintraret. & sic oĩs¬
manifestiꝰ ꝑ singula uideamꝰ. Congre¬
gauit dauid om̃s electos ex isrł .xxxͣ. milia.

Expanded text:
Quaesivit autem David arcam in civitatem suam adducere; sed, causa interveniente contraria, ad tempus eam alibi divertit, ac sic deinceps, quod multum delectaverat explevit, quia Dominus in carne apparens Evangelium filiis Israel, suae videlsed caecitas ex parte contigit in Israel donec plenitudo gentium subintraret . Sed manifestius, per singula videamus. Congregavit David
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ uͦ eiꝰ iudeoꝵ seu hereticoꝵ significant
conuentiones. quȩ in seruitutẽ & ñ in li¬
bertatẽ generant. & sub titulo nominis
si plures habeant uxores uł concubinas
in crimine reputat᷑. qͥa iam transieruis
figurȩ. ꝓ quib uxoꝵ uł concubinarum
uenia concedebatur. At nunc qͥa figure
transierunt. uenia nulla datur.

Expanded text:
nae vero ejus Judaeorum seu haereticorum significant conventiones: quae in servitutem et non in libertatem generant, et sub titulo nominis si plures habeant uxores vel concubinas, in crimine reputantur, quia jam transierunt figurae, pro quibus uxores vel concubinarum venia concedebatur. At nunc, quia figurae transierunt, venia nulla datur.
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ eiꝰ suꝑ ppłm suũ isrł. id est suꝑ cun¬
ctos credentes ac m̃te uidentes dm̃. ñ solũ
iudeos maxime etiã & gentes. de qͥb repro¬
miserat ei pat̾ dicens. postula a me & dabo
tͥgentes hereditatẽ tuã. & possessionẽ tuã
terminos terrȩ. Unde & iure sequitur.
Iccepit gͦ ad huc dauid concubinas & uxo¬
res de ierłm. Sed forte quęrit aliquis
si ipse dauid imaginẽ xp̃i gerebat. quomͦ
multas uxores & concubinas habuisse di¬
catur. cũ has rex xp̃c exhorrescat & dãnet.
Sed figurate gestũ est. Qd̃ uͦ dauid uxores
plurimas habuisse dicit᷑. hoc sine dubio

Expanded text:
regnum ejus super populum suum Israel, id est, super cunctos credentes, ac mente videntes Deum, non solum Judaeorum, maxime etiam et gentium de quibus repromiserat ei Pater dicens: « Poss haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . » Unde et jure sequitur: « Accepit ergo adhuc David concubinas et uxores de Hierusalem. » Sed forte quaerit aliquis, Si ipse David imaginem Christi gerebat, quomodo multas uxores et concubinas habuisse dicatur, cum has rex Christus et horrescat et damnet? Sed figurate gestum est. Quod vero David uxores plurimas habuisse dicitur, hoc sine dubio
Abbreviated transcription (Latin):
yram qͥ int̾pretat᷑ uiuens excelse. p̃dicato¬
res p̾figurauit exppło gentiũ qͥ dauid ex
lignis cedrinis dño uidelicet ac redẽptori
nr̃o idest ex mentib incorruptis acfortib.
uirtutib qͣdratis. id est prudentia. iusticia.
fortitudine. tẽperantia ꝑfecti ñ solũ ꝑ se.
uerũetiã ꝑsollertiã discipłoꝵ tanꝙ̃ artifici¬

Expanded text:
» Hiram, qui interpretatur vivens excelso, praedicatores praefiguravit ex populo gentium, qui David ex lignis cedrinis Domino videlicet ac redemptori nostro, id est, ex mentibus incorruptis ac fortibusvirtutibus, quadratis, id est prudentia, justitia, fortitudine, temperantia perfectis, non solum per se, verum etiam per solertiam discip
Abbreviated transcription (Latin):
tando autẽ corã dño semetipsũ uicit.
Que michol saul filia adhuc ex tumore
regii generis insana. cũ humiliatũ de-¬
spiceret dicens. quã głosus fuit hodie.
rex isrł discoopiens se ante ancillas ser

Expanded text:
tando autem coram Domino semetipsum vicit. tando autem coram Domino semetipsum vicit. Quem Michol Saul filia adhuc ex tumore regii generis insana, cum humiliatum despiceret dicens, Quam gloriosus fuit hodie rex Israel, discooperiens se ante ancillas s