comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cura Rp. tãta libido ĩꝑtib erat / Ĩgit᷑ cet̾is
metu ꝑculsis .i. scantꝰ quẽ legatũ. bestie fu-¬
isse supͣ dociumꝰ ĩt leticiã pleb̾ et suorũ fugã
trepida etiã cũ ciuitate tũ ex manulli rogatio¬
ne tres questiores rogarẽt effecerat uti ip̃e
ĩ eo mr̃o crearet᷑ E questioẽ excita asꝑe uio¬
lentͤ q ex rumoe et libidine plebis ut sepe no.¬
bilitatẽ sic ea tẽpestate plibẽ ex secũde rebꝰ
ĩsolẽtia ceperat/ Ceterũ mos ꝑtiũ populariũ¬
et senatorũ et factionũ ac deinde om̃i malaꝵ
artiũ paucꝭ ãte ãmis rome ort Iest otio atq ha-¬
bũdãcia earũ rerũ q̃ pͥma mortales ducũt
Nã ante cartaginẽ deletã ppłꝰ et senati rõã¬
hostil ĩ bonis artibꝰ cinitatẽ retinebat. E ubi
illa fornuido mẽtibꝰ discessit sail ea q̃ res sc̃dẽ

Expanded text:
cae: tanta lubido in partibus erat. igitur ceteris metu perculsis M. Scaurus, quem legatum Bestiae fuisse supra docuimus, inter laetitiam plebis et suorum fugam, trepida etiam tum civitate, quom ex Mamilia rogatione tres quaesitores rogarentur, effecerat, uti ipse in eo numero crearetur. sed quaestio exercita aspere violenterque ex rumore et lubidine plebis: uti saepe nobilitatem, sic ea tempestate plebem ex secundis rebus insolentia ceperat. Ceterum mos partium et factionum ac deinde omnium malarum artium paucis ante annis Romae ortus est otio atque abundantia earum rerum, quae prima mortales ducunt. nam ante Carthaginem deletam populus et senatus Romanhostilis in bonis artibus civitatem retinebat. sed ubi illa formido mentibus decessit, scilicet e
Abbreviated transcription (Latin):
belt ml̃tũ c .p. addiderãt uindicae plebẽ ĩ lib ͤ¬
tatẽ et pancoꝵ scele̾a ꝑatiface̾ captͥ Nobilitas
noxia atq eo ꝑculsa mõ ꝑ sociẽs et nomẽ lati-¬
ñ ĩtdũ ꝑequites romanos ques spes societat
a plebe dimonerat gͣceorũ actiõibꝰ obm̃ã iorat
et p̾o tiberiã dein pancos post ãnos eadẽ ĩ¬
grediẽtẽ. Scribuũ et alterũ triũnirũ ce
loniis deducẽde cũ marco fuluis flacco ferro
necauerãt et sane gractis cupidine uictoriẽ
hand satꝭ moderatꝰ animi fuit Ded bono uĩci
satius est ꝙͣ malo more ĩnuriã uĩte ᷤᷤ Igit᷑ ea
uictoria nobilitas ex libidiẽ sua usa multos
mortales ferro aut fuga exstruxit plꝰq in
reliquũ sibi timoris ꝙͣ potẽcie addidͭ qui res
plerũq magnas cimitates possã didit dñ altli
alteros uinceᷤ quonis mõ et uictos a cerbius ulꝰ

Expanded text:
ei publicae addiderant, vindicare plebem in libertatem et paucorum scelera patefacere coepere, nobilitas noxia atque eo perculsa modo per socios ac nomen Latinum, interdum per equites Romanos, quos spes societatis a plebe dimouerat, Gracchorum actionibus obviam ierat; et primo Tiberium, dein paucos post annos eadem ingredientem loniis deducendis, cum M. Fuluio Flacco ferro necauerat. Et sane Gracchis cupidine victoriae haud satis moderatus animus fuit. Sed bono vinci satius est quam malo more iniuriam vincere. Igitur ea victoria nobilitas ex libidine sua usa multos mortalis ferro aut fuga extinxit plusque in relicuum sibi timoris quam potentiae addidit. Quae res plerumque magnas civitatis pessum dedit, dum alteri alteros vincere quouis
Abbreviated transcription (Latin):
regiũ deci cultu ꝙͣ inauiẽ miserabilicũ cassio
roniã uenit dit tã et si ĩ ip̃o magͣ uis añni
erat ꝯfirmatꝰ ab õibꝰ qͦrũ potẽ ͣ aut scele̾ᷤtũt¬
et ĩiurias om̃s munitꝰforet Ag mẽm Iad-¬
duci ibebat ꝑs ĩ socios sceleris sui aꝑiret
more maiorũ de hoste suppliciũ sinodig̾tati
ꝙͣ ire magꝭ ꝯsulẽs sedare motꝰ et ammosi
eorũ molłire postremo ꝯfirmare fide̾ publi¬
cam ꝑ sese ĩmolatã fore post ubi silẽtiũ cepͥ
producto Iug̾tha uerba facit rome muidie¬
ꝙ faciora ens memorat sceleli in patrẽ
fratresq ostendit quibꝰ inuãtibꝰ quib Iq miiis¬
maĩfesca ex ilło habe᷑ et si uera aꝑiret infide
reticent nõ sociis saluti fore sed se sꝯq spes cor¬
rupturũ Deinde ubi mẽmꝰ finẽ dicendi fecit¬

Expanded text:
decus regium cultu quam maxime miserabili cum Cassio decus regium cultu quam maxime miserabili cum Cassio Romam venit. Ac tametsi in ipso magna vis animi erat, confirmatus ab omnibus, quorum potentia aut scelere cuncet iniurias omnis munitus foret. At C. Memmius adduci iubebat, pars, nisi socios sceleris sui aperiret, more maiorum de hoste supplicium sumi, dignitati quam irae magis consulens sedare motus et animos eorum mollire, postremo confirmare fidem publicam per sese inviolatam fore. Post ubi silentium coepit, producto Iugurtha verba facit, Romae Numidiaeque facinora eius memorat, scelera in patrem fratresque ostendit. Quibus iuuantibus quibusque minismagis ex illo habere. Si verum aperiat, in fide ; sin reticeat, non sociis saluti fore, sed se suasque spes corrupturum. Deinde ubi Memmius dicendi fi
Abbreviated transcription (Latin):
se E ne ignoscẽdo mãl bonos ꝑdicũ eatꝭ Ad
ẽẽ bou i tãtũmõ segnior fit ubi neglegas ac
malꝰ ĩꝓbior Ad huc si iurie nõ sũt aut sepe
auxilii egeas/ hec atq alia hui Icemodi sepẽĩ
dicẽdo mẽmꝰ ppło ꝑsuadet uti l cassii quitũ
p̃tor erat ad iugurthã milte̾t eũq impo¬
sita fide publica romã duce̾t quo facili Imi¬
dicio reg scauri et reliqrũ quos peciuẽ capte
accercebãt delicta aꝑta fierẽt Dũ hͨ rome ge¬
rũt᷑ qui ĩ mumidia relicti a bestia exercitui
gitiosa facinora fece et suẽ qui auro cocrupti
elephantes ingurche cͣderẽt alii ꝑfugas uẽde¬
rẽt ꝑs ex pacatꝭ p̾das agebãt tãta uis aua¬
ritie animos eorñ ueluti tabes ĩuaserat At
cassin ꝓ.⁊. plata rogatiõe a d mẽmo de ꝑclusa
õni nobilitate ad ing̃thã prosicissit᷑ euq timi¬
do et ex ꝯstiã scilerũ diffidẽti reb suis ꝑsuadet

Expanded text:
se, sed ne ignoscendo malis bonos perditum eatis. Ad se, sed ne ignoscendo malis bonos perditum eatis. Ad esse: bonus tantummodo segnior fit, ubi neglegas, at malus improbior. Ad hoc si iniuriae non sint, haut saepe auxili egeas.' Haec atque alia huiusce modi saepe in dicundo Memmius populo persuadet, uti L. Cassius, qui tum praetor erat, ad Iugurtham mitteretur eumque interposita fide publica Romam duceret, quo facilius indicio regis Scauri et reliquorum, quos pecuniae captae arcessebat, delicta patefierent. Dum haec Romae geruntur, qui in Numidia relicti a Bestia exercitui gitiosissima facinora fecere. Fuere qui auro corrupti elephantos Iugurthae traderent, alii perfugas vendebant, pars ex pacatis praedas agebant: tanta vis auaritiae in animos eorum ueluti tabes invaserat. At Cassius praetor perlata rogatione a C. Memmio ac perculsa omni nobilitate ad Iugurtham proficiscitur eique timido et ex conscientia diffidenti rebus suis persuadet,
Abbreviated transcription (Latin):
sceleratissis ignosceᷤ. qm̃ ciues sũt equo aĩo
parerer ĩ miscdĩa ĩ ꝑuiciẽ casura esset / Nã et
ilł quãtũ ĩportũtatꝭ hũc parũ ẽ ĩpune male
fecisse, ubi deĩde faciuãdi licẽtia erpit᷑ ut uobis
et̾na sollicitudo remaẽbͭ/ Sũ ĩtelligetꝭ at ẜuĩ¬
eud̃ eẽ aut ꝑ manꝰ libertatẽ retiuẽdã Nãfidei
quidẽ aut cõcordie q̃spes dñari illi uolũt uos
liberi eẽ face illi ĩiurias uos prohibe. Postremo
sociis uris ueluti hostib i hostib  pro sotiĩs utũt᷑
Potest ne in tam du̾sis mẽtibꝰ pqr aut ami-¬
citia ẽẽ Quare moneo hortor ꝙ uos ne tãtũ
scelus impunitũ omittatꝭ nõ peculatꝰ erariĩ
factus est neq per uim sociis erepte pecinẽ
ra fece obediẽtes uinamꝰ Nã impune ea q̃
lib face id ẽ regẽ ẽẽ Neq ego uos quirites hor-¬
tor ut iã malitꝭ cines ur̃os ꝓperã ꝙͣ recte fecis¬

Expanded text:
sceleratissimis ignoscere, quoniam ciues sunt, aequo animo sceleratissimis ignoscere, quoniam ciues sunt, aequo animo paterer, ni misericordia in perniciem casura esset. Nam et illis, quantum importunitatis habent, parum est impune male fecisse, nisi deinde faciendi licentia eripitur, et vobis aeterna sollicitudo remanebit, cum intellegetis aut seruiendum esse aut per manus libertatem retinendam. Nam fidei quidem aut concordliberi esse; facere illi iniurias, vos prohibere; postremo sociis nostris ueluti hostibus, hostibus pro sociis utuntur. Potestne in tam diuersis mentibus pax aut amicitia esse? quare moneo hortorque vos, ne tantum scelus impunitum omittatis. Non peculatus aerari factus est neque per vim sociis ereptae pecuniaea fecere oboedientes vivamus? Nam impune quae libet facere, id est regem esse. Neque ego vos, Quirites, hortor, ut malitis civis vestros perperam quam recte fecis
Abbreviated transcription (Latin):
secessionẽ armati auẽtinũ mõtem occupane uos
pro libertate quã ab illis accepistꝭ / nõne suma
ope intemĩ atq eo uehemẽtiꝰ quo magꝭ dedecꝰ.ͦ.
est parta amutte ꝙͣ õmino nõ parauisse Ditz
uos fecisse ꝙͣ illis accidisse indignũ est uerũ
questionibꝰ et inditio ipsiꝰ ing̃the quisi dedi¬
ticiꝰ est ꝓfecto insẜ urĩs obediẽs ent sinea ꝙ¬
cẽpuit scilic exisciabitꝭ quał illa pax ant de.¬
ditio sit ex qua ad Ing̃thã scelerũ ĩpuĩtas ad
inge placẽt cũ regna ꝓiũcie leges iura indiͣ
bella atq paces postreo dĩna et huãna oĩa pe-¬
nes pancos erãt uos autẽ hoc ẽ p̃ri micti ab¬
hostibꝰ ĩꝑatores om̃i gẽtiũ satꝭ habebatꝭ aĩa
retine̾ nã sernitutẽ quidẽ quis urm recusare:
audebat Atq ego tã et si uirũ flagitiosissimũ
existimo impune ĩiuriã accepisse tñ uos hõĩs i

Expanded text:
secessionem armati Auentinum occupauere; vos secessionem armati Auentinum occupauere; vos pro libertate, quam ab illis accepistis, nonne summa ope nitemini? Atque eo vehementius, quo maius dedecus est parta amittere quam omnino non parauisse. Dicet vos fecisse quam illis accidisse indignum est, verum quaestionibus et indicio ipsius Iugurthae. Qui si dediticius est, profecto iussis vestris oboediens erit; sin ea contemnit, scilicet existimabitis, qualis illa pax aut deditio sit, ex qua ad Iugurtham scelerum impunitas, ad magis placent, cum regna prouinciae leges iura iudicia bella atque paces, postremo divina et humana omnia penes paucos erant; vos autem, hoc est hostibus, imperatores omnium gentium, satis habebatis animam retinere. Nam servitutem quidem quis vestrum recusare audebat? Atque ego tametsi viro flagitiosissimum existimo impune iniuriam accepisse, tamen vos hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
aut penitet sed incedũt ꝑ ur̃a ora magni¬
fice sacerdotia et ꝯsulatꝰ partr criũphos sues
ostentãtes, proinde quasi ea honoi/ nõ p̃de
ĩmani auaricia nocẽtissimi idẽq suꝑbissimi
quib fides decꝰ pietas postiemo honesta at
ĩ honesta om̃a questui sũt pars corũ occidis¬
se tribunos pleb alii quesciones ĩuistas ple-¬
riq cedẽ in uos fecisse pro muũmõto habẽt
Ita ꝙͣ quisq pessime fecit tã maxiẽ cutꝰ est
Metũ a scelere suo ad ignauiã uestrã tͣnscule
quos om̃s eadeᷤ cupeᷤᷤ eadẽ odisse eadẽ metueᷤ
ĩ unũ coegit s hec int̾ bonos amicitia int̾ ma¬
los factione Ex si tam uos curã libtate habe̾te¬
ꝙͣ illi ad dñationẽ accẽsi sũt ꝓfecto neꝙ ies p
sicuti nũc uastaret᷑ et beneficia ur̃a penes op-¬
cunos nõ audacissimos forẽt Maiores nr̃i pa¬
randi iurꝭ et magestatꝭ ꝯstituẽde grã bis per

Expanded text:
aut paenitet, sed incedunt per ora vestra magniaut paenitet, sed incedunt per ora vestra magnifici, sacerdotia et consulatus, pars triumphos suos ostentantes; proinde quasi ea honori, non praeimmani auaritia, nocentissimi et idem superbissimi, quibus fides decus pietas, postremo honesta atque inhonesta omnia quaestui sunt. Pars eorum occidisse tribunos plebis, alii quaestiones iniustas, plerique caedem in vos fecisse pro munimento habent. Ita quam quisque pessime fecit, tam maxime tutus est. metum ab scelere suo ad ignaviam vestram transtulere, quos omnis eadem cupere, eadem odisse, eadem metuere in unum coegit. Sed haec inter bonos amicitia, inter malos factio est. Quod si tam vos libertattionem accensi sunt, profecto neque res publica sicuti nunc vastaretur et beneficia vestra penes optimos, non audacissimos forent. maiores vestri parandi iuris et maiestatis constituendae gratia bis per
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ obnoxii ĩmuiꝭ exurgitꝭ atq etiã nũt/ti¬
merꝭ eos quibꝰꝰ decet t̾rori ẽẽ Bed ꝙͣꝙ̃ hec talia
sunt tame obiã ire factiom potẽtie animi/ subi¬
git/ Certe ego libertatẽ que michi a parẽte meo
tradita est experiar uerũ id frustͣ an ob rẽ faciã
in ur̃a manu sitũ est quirites Neq ego uos hos¬
necesse ẽ semet ip̃i more p̃cipites eant Occiso ti¬
berio grato quẽ regrũ parare aiebant ĩ plebẽ¬
Romanã questiones crutiatꝰ habite sũt post
mortales in carcere necati. utriꝰq cladis nõ oͦ¬
ley uerũ libido eorũ finẽ fecit Eed sane fue¬
rit regni paranio plebi sua restitue quitqd siẽ
sangiẽ cimũ ulcisti nequit iure factũ sit
Suꝑioribꝰ anis taciti indignabanĩ erariũ ex¬
diuitias ẽẽ tamẽ hec talia facinora ip̃ime
suscepisse pro nichilo habue ita ꝙ postremo
leges magestati ur̃a diuina et humana õma
hostibꝰ tradita sunt Noq eos qui ea fece̾ pudet

Expanded text:
quidem obnoxiis inimicis exurgitis atque etiam nunc timetis eos, quibus decet terrori esse. sed quamquam haec talia sunt, tamen obviam ire factionis potentiae animus subigit. certe ego libertatem, quae mihi a parente meo tradita est, experiar. verum id frustra an ob rem faciam, in vostra manu situm est, Quirites. Neque ego vos hornecesse est suomet ipsi more praecipites eant. occiso Ti. Graccho, quem regnum parare aiebant, in plebeRomanam quaestiones habitae sunt; post mortales in carcere necati sunt: utriusque cladis non lex, verum libido eorum finem fecit. Sed sane fuerit regni paratio plebi sua restituere; quicquid sine sanguine civium ulcisci nequitur, iure factum sit. Superioribus annis taciti indignabamini aerarium exdivitias esse. Tamen haec talia facinora impune suscepisse parum habuere, itaque postremo leges, maiestas vestra, divina et humana omnia hostibus tradita sunt. Neque eos qui ea fecere pudet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsilio ing̾cha senatꝰ decreta neglenisset Quiy
as eo ĩ legatioibꝰ aut imperiis pecuĩãs accepis¬
sent et qui elephãtes qui ꝙ ꝑfugas t̾didisset et¬
itẽ qui de pace et bello cũ hostibꝰ pactioes fecissẽt
huic rogatõi ꝑtim ꝯscii sibi alii ex ꝑtiũ iundĩa
pericula metuẽtes qm̃ aꝑte resiste ᷤ nõ poterãt
quin illa et alia talia placẽ sibi faterẽt᷑ occulte
ꝑ amnicos ac maxie ꝑ hoĩes noĩs latini et so-¬
cios italicos impedimẽta parabãt Red plels
ĩcredibile memoratu est ꝙͣ mntẽta fuit ꝙͣtaq
ui rogationẽ iusserit decreuerit uoluerit magꝭ¬

Expanded text:
consilio Iugurtha senati decreta neglegisset, quique consilio Iugurtha senati decreta neglegisset, quique ab eo in legationibus aut imperiis pecunias accepissent, qui elephantos quique perfugas tradidissentitem qui de pace aut bello cum hostibus pactiones fecissent. Huic rogationi partim conscii sibi, alii ex partium invidia pericula metuentes, quoniam aperte resistere non poterant, quin illa et alia talia placere sibi faterentur, occulte per amicos ac maxime per homines nominis Latini et socios Italicos impedimenta parabant. Sed plebes incredibile memoratu est quam intenta fuerit quantaque vi rogationem iusserit
Abbreviated transcription (Latin):
earũ tinie libertati et aulo om̃s ĩfesti at maxĩe
qui bello sepe p̃clarifuerãt ꝙ armat ꝰ dedecore
potis ꝙͣ man salutẽ q̃suierat Ob eã ꝯsul albiuꝰ
ex delicto frĩs ĩuidiã ac deinde ꝑiculũ time̾s
ꝯsulabat᷑ et tamẽ interĩ excitui supplemẽtũ
scribe̾ / ab sociis et noĩe latino auxilia accerse ᷤᷤ
deuiq oĩsꝰ mod festinae uenat. Iitant par
fuerat deceruit suo et ppłi ĩuissu ñllũ fedꝰ po
misse fieri Consul impeditꝰ a tribiũs ples
ne quas parauerat copial. secũ portaret paug
nerat numudia deductꝰꝰ ⁊̃ ꝓuĩcia hyemabat
postꝙͣ es uenit quãꝙͣ ꝑsequi ing̾thã et mederi
fratne ĩuidie aĩo ardebat / cognitꝭ miłitib quos
p̃t̾ fugã soluto imꝑio licẽtia atq lascinia cerrus¬
perat ex copia roꝵ statuit sibi nichil agẽd ĩte.¬
rim rõe E. manulli ꝰ limetanꝰ tͥbuꝰ Iples roga-¬
tionẽ ad populũ ꝑuulgat uti q̃rent᷑ ĩ eo quoꝵ

Expanded text:
carum timere libertati; Aulo omnes infesti, ac maxime qui bello saepe praeclari fuerant, quod armatus dedecore potius quam manu salutem quaesiuerat. Ob ea consul Albinus ex delicto fratris invidiam ac deinde periculum timens sulebat, et tamen interim exercitui supplementum scribere, ab sociis et nomine Latino auxilia arcessere, denique omnibus modis festinare. Senatus ita, uti par fuerat, decernit suo atque populi iniussu nullum potuisse foedus fieri. Consul impeditus a tribunis plebis, ne quas parauerat copias secum portaret, paucis enerat, Numidia deductus in prouincia hiemabat. Postquam eo venit, quamquam persequi Iugurtham et mederi fraternae invidiae animo ardebat, cognitis militibus, quos praeter fugam soluto imperio licentia atque lascivia corruperat, ex copia rerum statuit sibi nihil agitandum. Interim Romae C. Mamilius Limetanus tribunus plebis rogationem ad populum promulgat, uti quaereretur in eos, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ita utriq digrediuñt᷑. Adherbalis appellãdi
copia legate nõ fuit ingͣtha ubi eos affrica
discessisse ratꝰ est neq pp̃ loci naturã cir¬
thã armis expugnare potest uallo atq
fossa meiã cũtũdat turris extriit easq p̃sidiis
firmat Pretea dies noctesq aut ꝑ uini aut
dolis tẽptare defensoribꝰ meniũ p̃mia modo
mõ formdinẽ ostentare sues hortãdo ad uir¬
tutẽ arrige ꝓrsus ĩtẽtus cũcta parare did.¬
herbal ubi ĩ telligit om̃s suas fortuuas in
extremo sitas hostẽ ĩfestũ auxilii spẽ milã
pemiria reruĩ necessariatũ uellũ trahins
posse ex hiis qui una cirthã ꝓfugerãt duos.
maxie ĩpigros delegit eos multa pollicende
aci miserãdo casum suũ ꝯfirmat uti ꝑ hostiũ
munitioẽs noctu ad ꝓxinũ mare den romã
ꝑgerẽt inumide pancs dieb̾i iussa efficiũt Cicte

Expanded text:
Ita utrique digrediuntur. Adherbalis appellandi Ita utrique digrediuntur. Adherbalis appellandi copia non fuit. Iugurtha ubi eos Africa decessisse ratus est neque propter loci naturam Cirtam armis expugnare potest, vallo atque fossa moenia circumdat, turris extruit easque praesidiis firmat; praeterea dies noctisque aut per vim aut dolis temptare; defensoribus moenium praemia modo, modo formidinem ostentare; suos hortando ad virtutem arrigere; prorsus intentus cuncta parare. Adherbal ubi intellegit omnis suas fortunas in extremo sitas, hostem infestum, auxili spem nullam, penuria rerum necessariarum bellum trahi non posse, ex iis, qui una Cirtam profugerant, duos maxime impigros delegit; eos multa pollicendo ac miserando casum suum confirmat, uti per hostium munitiones noctu ad proximum mare, dein Romam pergerent. Numidae paucis diebus ius
Abbreviated transcription (Latin):
et cẽsere eos abarmis discede De ꝯtieusis suis
iure potii ꝙͣ bello discĩpe ĩta se q illis q
dignũ eẽ legati in affric̃ maturãtes uẽiũt
Eo magꝭ ꝙ rome dũ ꝓficisti parãt de plio fc̃o
et oppugnatiõẽ cirthe audiebat᷑. Sedis ru¬
mor clemẽs erat Quorũ Ing̾tha accepta
ratiõe respõdit sibi neq meliꝰ quitꝙͣ neq̃
carii auctoritate senatꝰ eẽ ab adelescẽtia ita
se euisũ ut ab optimo quoq ꝓbaret. uirtute
nõ malicia .p. scipioni sũmo uiro placuisse
os easdẽ artes a micipsa nõ pemria libeioꝵ
In regno adoptatũ ẽẽ ceterũ ꝙ plura bene at
strenue fecisset eo aninũ suũ ĩiuriã muitꝰ
tolerare/ Aaherbalẽ dolis uite sue ĩsidiatũ
quod ubi ꝯperisset sceleri erꝰ obuiã isse ꝑ ro-
manũ neq recte neq pre bono facturũ si
ab iure gentiũ sese ꝓhibuerit, postremo de
oĩbꝰ rebꝰ legatos romiã breni missurũ

Expanded text:
et censere eos ab armis discedere, de controuersiis suis et censere eos ab armis discedere, de controuersiis suis iure potius quam bello disceptare: ita seque illisque dignum esse. Legati in Africam maturantes veniunt, eo magis quod Romae, dum proficisci parant, de proelio facto et oppugnatione Cirtae audiebatur; sed is rumor clemens erat. Quorum Iugurtha accepta oratione respondit sibi neque maius quicquam neque carius auctoritate senatus esse. Ab adulescentia ita se enisum, ut ab optimo quoque probaretur; virtute, non malitia P. Scipioni, summo viro, placuisse; ob easdem artis a Micipsa, non penuria liberorum in regnum adoptatum esse. Ceterum, quo plura bene atque strenue fecisset, eo animum suum iniuriam minus tolerare. Adherbalem dolis vitae suae insidiatum; quod ubi comperisset, sceleri eius obviam isse. Populum Romanum neque recte neque pro bono facturum, si ab iure gentium sese prohibuerit. Postremo de omnibus rebus legatos Romam brevi missurum.
Abbreviated transcription (Latin):
ingurche obiꝰ procedit /Interĩ haud lõge
a mari ꝓpe cirthã oppidũ ut̾ͥusq excitꝰ ꝯse¬
dit et qr diei extremũ erat p̃liũ nõ ĩceptũ¬
est Red ubi plerũq noctꝭ ꝓcessit obscuro etiã
tũ liuẽ limites ingurthini signo dato castͣ
hostiũ ĩuadũt semisopmes partĩ alios arma
sumẽtes fugãt fundũtq Adherbal cũ pancꝭ
equitib cirthã ꝓfugit Et in multitudo to-¬
gatorũ fuisset que mumidas insequẽtes me-¬
mibꝰ prohibuit uno die int̾ duos reges ceptũ
acq patratũ bellũ foret ĩgit᷑ ing̾tha oppidũ
circũsedit uineis t̾ribꝰq et machinis omĩi
generũ expugnare aggredit᷑ maxĩẽ festiuãs
tẽpI legatorũ ante caps. quos ãte p̃liũ factũ
ab adherbale romã missos audiuerat Bed
pꝰꝙͣ senatꝰ de bello eorũ accepit tres adoles¬
cẽtes in affricã legãt᷑/ qui ãbos reges adeant
senatũ populũq romãe urbis nũtiẽt uelle

Expanded text:
Iugurthae obvius procedit. Interim haud longe a mari prope Cirtam oppidum utriusque exercitus consedit et, quia diei extremum erat, proelium non inceptum. Sed ubi plerumque noctis processit, obscuro etiam tum lumine milites Iugurthini signo dato castra hostium invadunt, semisomnos partim, alios arma sumentis fugant funduntque. Adherbal cum paucis equitibus Cirtam profugit, et ni multitudo togatorum fuisset, quae Numidas insequentis moenibus prohibuit, uno die inter duos reges coeptum atque patratum bellum foret. Igitur Iugurtha oppidum circumsedit, vineis turribusque et machinis omnium generum expugnare aggreditur, maxime festinans tempus legatorum antecapere, quos ante proelium factum ab Adherbale Romam missos audiuerat. Sed postquam senatus de bello eorum accepit, tres adulescentes in Africam legantur, qui ambos reges adeant, senatus populique Romani verbis nuntient velle
Abbreviated transcription (Latin):
latĩ ꝓcede̾ mariũ ꝑost pͥncipia habe ͤ Ipẽ cũsi¬
instre ale equitibꝰ eẽ qui in agmine pͥncipes fac¬
tierãt At ing̃tha ubi extrenã agme metel¬
li pͥmos suos p̃r̾ gressos uidet sssidio quasi dnũ
miliũ peditũ mẽtẽ occuipat quo metellꝰ des¬
cenderat ne forte cedẽtibꝰ adu̾sariis receptui
ac pꝰ mumimẽto foret Teinde repente sig.¬
no dato hostes ĩuadit Numide alii postremos
cedeͥ pars a suustͬ ac dextͣ tẽptare infẽsi adẽẽ¬

Expanded text:
latim procedere, Marium post principia habere, ipse cum slatim procedere, Marium post principia habere, ipse cum sinistrae alae equitibus esse, qui in agmine principes facti erant. At Iugurtha, ubi extremum agmen Metelli primos suos praetergressum videt, praesidio quasi duum milium peditum montem occupat, qua Metellus descenderat, ne forte cedentibus aduersariis receptui ac post munimento foret. Dein repente signo dato hostis invadit. Numidae alii postremos caedere, pars a s
Abbreviated transcription (Latin):
plane eccultati humilitate arborũ et tñ ĩcarti
quiduã eẽt tũ natura locitũ dolo ip̃i atq sigͣ
militaria obscurati deinde breui cognitꝭ ĩsidis pau-¬
lisꝑ agnẽ ꝯstituit ubi ꝯuintatꝭ ordinib ĩ dextro
late quod ꝓpiiũ hostibꝰerat triplitibꝰ subsidis
atiẽ ĩstruxit᷑ Int̾ mampulos fũditores et sagit¬
tarios disꝑsit equitatũ omẽs in cormb̃i locaui
ac pauca pro tẽpore milites hortat Iatiẽsicuti
inscruxerat tͥnsursis prĩcipis ĩ planũ deducit
Bed uoi nuidas quietos neq colle digridi
aĩadu̾tit ueritꝰ exãm tẽpore et ĩ opida aq̃ne
sitincõfice̾t exercitꝰ intiliũ legatũ cũ expe¬
ditꝭ cohortibꝰ et parte equitũ p̃misit ad flu.¬
mẽ uti locũ castit aute caperẽt ex iscimãs hos¬
tes crebro ĩpetu et tͣnsu̾sis p̃liis iter suũ re¬
moraturos Et qũ tarmis diffident lassitu-¬
dinẽ et sitim militũ tẽptaturos Deñ ipse
pro re atq locosicuti mõte descẽderat pau.¬

Expanded text:
plane occultati humilitate arborum et tamen incerti, quidnam esset, cum natura loci tum dolo ipsi atque signa militaria obscurati—, dein brevi cognitis insidiis paulisper agmen constituit. Ibi commutatis ordinibus in dextro latere, quod proximum hostis erat, triplicibus subsidiis aciem instruxit, inter manipulos funditores et sagittarios dispertit, equitatum omnem in cornibus locat, ac pauca pro tempore milites hortatus aciem, sicuti instruxerat, transuersis principiis in planum deducit. Sed ubi Numidas quietos neque colli degredi animaduertit, veritus ex anni tempore et inopia aquae, ne siti conficeretur exercitus, Rutilium legatum cum expeditis cohortibus et parte equitum praemisit ad flumen, uti locum castris antecaperet, existimans hostis crebro impetu et transuersis proeliis iter suum remoraturos et, quoniam armis diffiderent, lassitudinem et sitim militum temptaturos. Deinde ipse pro re atque loco, sicuti monte descenderat, pau
Abbreviated transcription (Latin):
mo fuge an mans tuciꝰ foret ĩ nicerto eratꝭ s
ex eo mĩo quos paulo aute coeruptos diximꝰ cho¬
ros una ligurũ cũ dnabꝰ turmis tractũ cũ
pancꝭ gregariis militibꝰ trãsiẽs ad regẽ et cẽ¬
turio p̾ͥmipili tercie legiõis ꝑ muutiõe quã
uti defendẽt acceꝑat locũ hostibi ĩteũdi dedit ea¬
q mide cũcti urupere Nostri feda fuga pleriq
abiectꝭ armis ꝓximũ collẽ occupane̾ nex atq
preda castrorũ hostes quo minꝰ uictoria uterẽ:
remorata sũt deinde iug̃tha postero die cũ aulo
⁊̃ tolloquio uer ba fecit tam et si ip̃m cũ excitu fame
et ferro clausũ tenet tñ se memorẽ huãnarũ
rerũ si secũ fedꝰ face̾t incoluues om̃s sub iugũ
missurũ p̃te̾̃a uti diebꝰ decẽ mimdia deced̾e̾nt q̃¬

Expanded text:
mo fugere an manere tutius foret, in incerto erat. Sed mo fugere an manere tutius foret, in incerto erat. Sed ex eo numero, quos paulo ante corruptos diximus, cohors una Ligurum cum duabus turmis Thracum et paucis gregariis militibus transiere ad regem, et centurio primi pili tertiae legionis per munitionem, quam uti defenderet acceperat, locum hostibus introeundi dedit, eaque Numidae cuncti irrupere. Nostri foeda fuga, plerique abiectis armis, proximum collem occupauerunt. Nox atque praeda castrorum hostis, quo minus victoria uterentur, remorata sunt. Deinde Iugurtha postero die cum Aulo in colloquio verba facit: tametsi ipsum cum exercitu fame et ferro clausum teneret, tamen se memorem humanarum rerum, si secum foedus faceret, incolumis omnis sub iugum missurum; prae
Abbreviated transcription (Latin):
de̾t aut cupidĩẽ cecꝰ obthesautos opidi potiuĩdi ui¬
neas age aggerẽ iaceͤ alia ꝙ q̃ ĩcepto usui forẽt p̃¬
parare At ing̃tha cognita uanitate atq ĩꝑitia
legati subdole eiꝰ auge amẽtiã missitare sup¬
plicãtes legatos ip̃e qͣsi uitabũdꝰ ꝑsaltuosa lo¬
ca et tͣmites yocitũ ductae̾ demĩq aulũ spe pac¬
tioĩs ꝑpulit uti relicto suthule ĩ abdicas regiões
sese ueluti cedẽtẽ inseq̃ret᷑ ita delicta occultiora
fuere Intea ꝑ om̃s callides die noctuq ex citũ tẽpr¬
tabat cẽturiones duces q turmaꝵ partim uti
tͣnsfugent cortũpe alii signo dato locũ uti dese¬
castͣ cirgueĩt mu̾ites romaĩ ꝑculsi tuiũltu ĩsolito
arma carpeᷤᷤ alii se abde/ pars cerritos ꝯfirmare¬
et trepidare oĩb locꝭ uis magͣ hostiũ celũ atq
nocte nbibꝰ obscuratũ periculũ anceps postre¬

Expanded text:
eret, aut cupidine caecus ob thesauros oppidi potiendi vieret, aut cupidine caecus ob thesauros oppidi potiendi vineas agere, aggerem iacere aliaque, quae incepto usui forent, properare. At Iugurtha cognita uanitate atque imperitia legati subdole eius augere amentiam, missitare supplicantis legatos, ipse quasi vitabundus per saltuosa loca et tramites exercitum ductare. Denique Aulum spe pactionis perpulit, uti relicto Suthule in abditas regiones sese ueluti cedentem insequeretur: ita delicta occultiora fuere. Interea per homines callidos diu noctuque exercitum temptabat, centuriones ducesque turmarum, partim uti transfugerent, corrumpere, alii signo dato locum uti desecastra circumvenit. milites Romani, perculsi tumultu insolito, arma capere alii, alii se abdere, pars territos confirmare, trepidare omnibus locis. vis magna hostium, caelum nocte atque nubibus obscuratum, periculum anceps; postre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓperãtia tã facile t̾ħi bellũ secordia magt ꝙͣ
dolo crede̾nt ẜ postꝙͣ dilapso tẽpore nomitioꝵ
dies aduẽtabat albinꝰ aulo fr̃ẽ in castrꝭ ꝓp̃tore
relicto romã recessit Ea tẽpestate rome seditiõibꝰ
tribunicis atrocitꝭ. ⁊ .p. agitabat᷑ .p. lucillus
et .l. annius tr̃ĩ plebis resistẽtibꝰ collegꝭ qui ĩ¬
tͤ que dissẽtio tociꝰ ãni comitia ĩpediebat / Ea
mora ĩ spez adductꝰ aubꝰ quẽ ꝓ p̃tore ĩ castrꝭ re-¬
lictũ supͣ diximꝰ at̃ ꝯficiẽdi belli aut t̾ie excitꝰ
ab rege capĩde pecinẽ milites mẽse iamario
ex hibernacul̃ ĩ expeditionẽ euocat maglꝙ iti¬
ueribꝰ hyems aspera puruit ad oppidũ suchul
ubi regꝭ thesauri erãt quod ꝙͣ ꝙͣ et seuicia cẽporis
et oportiũtate loci neq capi neq obsidei poterat¬
Nã circũ murũ sitũ in prerupti mõtꝭ extremo
planicies limosa hyemalibꝰ aquis paludẽ fecedit
Tamẽ aut sumilãdi grã quo regi for midinẽ ad-¬

Expanded text:
tam facile tractum bellum socordia magis quam dolo crederent. Sed postquam dilapso tempore comitiorum dies adventabat, Albinus Aulo fratre in castris pro praetore relicto Romam decessit. Ea tempestate Romae seditionibus tribuniciis atrociter res publica agitabatur. P. Lucullus et L. Annius tribuni plebis resistentibus collegur, quae dissensio totius anni comitia impediebat. Ea mora in spem adductus Aulus, quem pro praetore in castris relictum supra diximus, aut conficiendi belli aut terrore exercitus ab rege pecuniae capiendae milites mense Ianuario ex hibernis in expeditionem euocat, magnisque itineribus hieme aspera pervenit ad oppidum Suthul, ubi regis thesauri erant. Quod quamquam et saevitia temporis et opportunitate loci neque capi neque obsideri poterat—nam circum murum situm in praerupti montis extremo planities limosa hiemalibus aquis paludem fecerat—, tamen aut simulandi gratia, quo regi formidinem add
Abbreviated transcription (Latin):
stiã aliũ mala fama et timor ĩpediebat bonul¬
cari ꝓxĩo atq maxĩe fido sibi ĩperat p̃tio situti
mlta ꝯfecerat ut ĩsidiatores masine paret ac
maxĩe occulte sin id parũ ꝓcedat quonis modo
nunndã ĩe̾ficiat bonultat mature regꝭ mã-¬
data exseqͥt᷑ et ꝑ oõs hoĩes talis negocii artifices
itinera egressꝰ ꝙ ei i postremo loca atq tẽpora
explorat Ac deinde ces ubi postulabat ĩsidias
tendit igit᷑ unꝰex eo m̃o quiad cedẽ parati erãt
paulo ĩꝯsultꝰ masiã aggredit᷑. illũ obtrũcat
S ip̃e dephẽsus multꝭ hortãtib etĩ pͥmis al

Expanded text:
tia, alium mala fama et timor impediebat, Bomiltia, alium mala fama et timor impediebat, Bomilcari, proximo ac maxime fido sibi, imperat, pretio, sicuti multa confecerat, insidiatores Massiuae paret ac maxime occulte, sin id parum procedat, quouis modo Numidam interficiat. Bomilcar mature regis mandata exequitur et per homines talis negoti artifices itinera egressusque eius, postremo loca atque tempora cuncta explorat. Deinde, ubi res postulabat, insidias tendit. Igitur unus ex eo numero, qui ad caedem parati erant, paulo inconsultius Massiuam aggreditur. Illum obtruncat, sed ipse
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ peciũa corruptũ supͣ dixim Iregẽ taceᷤᷤ
iub It tãet si multitudo q̃ ĩ ꝯtiõe aderat ue¬
hemẽt accẽsa terrebat eñ clamors uultu sepe
impetu atq aliĩs om̃ibꝰ q̃ira fieri amat¬
uincit tamẽ impudẽtia ita populꝰ ludibrio habi¬
tꝰ ex ꝯtiõe discedit Ing̾the bestie q et cetere quos
illa questio exagitabat anmi al augescẽt anges-
cũt Ea erat tẽpestate rome miuidea quidã noĩe
masina gulusse filiꝰ masinisse nepos qui quia ĩ
dissentiõe regñ ing̾the adu̾sus fuerat dedita cit¬
tha et cidhꝰ uale ĩtfecto ꝓfugꝰ ex affrica abierat
huic spurt albinꝰ q ꝓxĩo ãno post bestiã eũ 9.
munctio ruso ꝯsulatũ gerebat persuadet quĩ ex
stirpe masmisse fuit Ing̃chã ꝙ obscele̾a ñidia
cũ metu urgeat / regnũ numdie ab senatu pe-¬
tat Auidꝰ ꝯsul belli gerẽdi mone̾ ꝙͣ senesce oĩa
malebat ip̃i ꝓũĩcia nudia municio mace¬
donia euenerat Que pꝙͣ massina agitare cepit

Expanded text:
a corruptum supra diximus, regem tacere iubet, ac tametsi multitudo, quae in contione aderat, vehementer accensa terrebat eum clamore, uultu, saepe impetu atque aliis omnibus, quae ira fieri amatvicit tamen impudentia. Ita populus ludibrio habitus ex contione discedit; Iugurthae Bestiaeque et ceteris, quos illa quaestio exagitabat, animi augescunt. Erat ea tempestate Romae Numida quidam nomine Massiua, Gulussae filius, Masinissae nepos, qui, quia in dissensione regum Iugurthae aduersus fuerat, dedita Cirta et Adherbale interfecto profugus ex patria abierat. Huic Sp. Albinus, qui proximo anno post Bestiam cum Q. Minucio Rufo consulatum gerebat, persuadet, quoniam ex stirpe Masinissae sit Iugurthamque ob scelera invidia cum metu urgeat, regnum Numidiae ab senatu petat. Auidus consul belli gerendi movere quam senescere omnia malebat. Ipsi prouincia Numidia, Minucio Macedonia evenerat. Quae postquam Massiua agitare coepit
Abbreviated transcription (Latin):
ipse acerbellicosꝰ ac is quẽ petebat quietꝰ
mibelis placido ingenio oportumꝰ ĩiurie
metuẽs magi ꝙͣ metuẽdꝰ Igit᷑ ex ĩ prouiso
fines ens cũ magna manu ĩnadit, Nultos
mortales cũ pecore atq alia p̾da capit edificioe
ĩcẽdit plera ꝙ loca hostilit᷑. cũ equitatu ascẽdͭ
Denĩ cũ õm multitudine ĩ regnũ suũ qu̾tit᷑
existimãs adherbalem delore ꝑ motũ ĩiutlas
suas manu uindicaturũ eãq rẽ belli causam
fore At ille ꝙ neq se parẽ armis existimabat
legatos ad ingͣthã deauuriis questũ misit
Qui tã et si ꝯtuueliosa dicta retulerãt p̾us
tams̃ õma pati decreuit ꝙͣ bellũ sume quia
tẽptatũ antea secꝰ cefserat. Neq io magꝭ cupi¬
do ingurthe minuebat᷑ quippe qui totũ r̾g
nũ eii animo iã ĩuaserat Itaq nõ uti ãca
cũ p̃datoria manu bed magno exercitu
ꝯparato bellũ gerere cepit et aꝑte totil im-¬

Expanded text:
Ipse acer, bellicosus; at is quem petebat quietus, Ipse acer, bellicosus; at is quem petebat quietus, inbellis, placido ingenio, opportunus iniuriae, metuens magis quam metuendus. Igitur ex improuiso finis eius cum magna manu invadit, multos mortalis cum pecore atque alia praeda capit, aedificia incendit, pleraque loca hostiliter cum equitatu accedit, deinde, cum omni multitudine in regnum suum conuertit, existimans Adherbalem dolore permotum iniurias suas manu vindicaturum eamque rem belli causam fore. At ille, quod neque se parem armis existimabat legatos ad Iugurtham de iniuriis questum misit. Qui tametsi contumeliosa dicta rettulerant, prius tamen omnia pati decrevit quam bellum sumere, quia temptatum antea secus cesserat. Neque eo magis cupido Iugurthae minuebatur, quippe qui totum eius regnum animo iam invaserat. Itaque non uti antea cum praedatoria manu, sed magno exercitu comparato bellum gerere coepit et aperte totius Nu
Abbreviated transcription (Latin):
qui locus egiptũ ab affrica diuid ͭ sido mari
p̾ͥma cirene est coloniã thereõ Ac deniceps
due syrthes intera interq eas leptis Der̃de
philenõ ace sũt quẽ locũ egipti uersus
finẽ imꝑii habue cartaginẽses post alie pu-¬
nice urbes cetera loca usq̃ ad mauritamã imi-¬
mde tenẽt proxiẽ hispaniã mauri fũt suꝑ
nimidiã getulos accepimꝰꝰ partĩĩ enguiiis
alios ĩcultirs uagos agitare. Post eos ethis¬
pes esse loca deinde exusta solis ardoribus
ĩgit᷑. bello ingurthino plera q ex punicꝭ
necessitudinẽ rei satꝭ dictũ e t ¶Post¬
ꝙͣ diuiso regno legati affrica decesseye et
Ing̃tha ꝯͣ timorẽ amini pͥmia sceleris ad¬
eptũ sese uidet ceterũ ẽẽ ratꝰ uerũ ꝙ ex amiz¬
cis apud mimãtiã acceꝑat om̃a rome ue-¬
nalia esse simul et illorũ pollicitatiõĩsi
accẽsus quos paulo ante mueribꝰ exple-¬
uerat in regnũ adherbał animũ ĩtẽdit

Expanded text:
qui locus Aegyptum ab Africa dividit, secundo mari qui locus Aegyptum ab Africa dividit, secundo mari prima Cyrene est, colonia Theraeon, ac deinceps duae Syrtes interque eas Leptis, deinde Philaenon arae, quem locum Aegyptum versus finem imperi habuere Carthaginienses, post aliae Punicae urbes. Cetera loca usque ad Mauretaniam Numidae tenent, proximi Hispaniam Mauri sunt. Super Numidiam Gaetulos accepimus partim in tuguriis, alios incultius uagos agitare, post eos Aethiopas esse, dein loca exusta solis ardoribus. Igitur bello Iugurthino pleraque ex Punicis necessitudinem rei satis dictum. Postquam diviso regno legati Africa decessere et Iugurtha contra timorem animi praemia sceleris adeptum sese videt, certum esse ratus, quod ex amicis apud Numantiam acceperat, omnia Romae venalia esse, simul et illorum pollicitationibus accensus, quos paulo ante muneribus expleuerat, in regnum Adherbalis animum intendit.
Abbreviated transcription (Latin):
fect acer⁊ ince uictoriq̃ nobilitatꝭ ĩ plesẽ ex¬
ercuerat/ Eũ iugurtha tã et sirome ĩ amĩce
habuerat tamẽ accuratissiẽ recepit dãdo et
pollicẽdo m̃lta ip̃e ꝑfecit uti fama fide postre¬
mo ombꝰ suis rebꝰ ꝯmod ngis ãte fexret Re¬
liquos legatos eadẽ uia aggiessi sed pleres q. sa¬
ioͥ u. capit paus carior ꝙͣ pecinã fides fuit In diui.¬
siõe q̃ pars numidie manͣritaniã actingit
agro iuris ꝙ opulẽtor ingurthe tradit̾̃ illã
alterã spetie ꝙͣ usu potiorẽ que portuosiõr et
edifitiis mag̃l exornata erat ad herbal posse¬
dit sres postulare uidet᷑: affrice sitũ paucia
expone et cas gentes quibꝰ cũ nobis bellũ ãt
amicitia fuit actige̾/ S q̃ loca et nationes os
calorẽ solis et asperitatẽ itẽ solitudines minꝰ
freꝙ̃tata sũt de hũs aut facile ꝯꝑtũ narrauerĩ
chagine silere melius puto ꝙͣ parũ dice quĩ
alio ꝓpare tẽpi monet Igit᷑ ad catabathuõ

Expanded text:
fectis acerrume victoriam nobilitatis in plebem exercuerat. eum Iugurtha tametsi Romae in inimicis habuerat, tamen accuratissume recepit, dando et pollicendo multa perfecit, uti fama, fide, postremo omnibus suis rebus commodum regis anteferret. reliquos legatos eadem via aggressus plerosque capit, paucis carior fides quam pecunia fuit. in divisione, quae pars Numidiae Mauretaniam attingit, agro virisque opulentior, Iugurthae traditur; illam alteram specie quam usu potiorem, quae portuosior et aedificiis magis exornata erat, Adherbal possedit. Res postulare videtur Africae situm paucis exponere et eas gentis, quibuscum nobis bellum aut amicitia fuit, attingere. sed quae loca et nationes ob calorem aut asperitatem, item solitudines minus frequentata surit, de iis haud facile compertum narraverim. calio properare tempus monet. Igitur ad Catabathmon,
Abbreviated transcription (Latin):
p.r. subueĩte micħĩ mifero ite obiuã iurie ꝰ
nolite pati regnũ inrundie quoy uestrũ est
ꝑ scelus et sangnis̃ familie nr̃e tabeste Post¬
ꝙͣ rex finẽ loquedi fecit legati ing̾che largi¬
tiõe magt ꝙͣ causa freti pancis respondent
shiẽsalẽ ob senitiã suã ab nimidis ĩtfectũad¬
herbale ultro bellũ ĩserẽtẽ Postꝙͣ suꝑatꝰ sit qͣ¬
ri ꝙ ĩiuriã face̾ nequisset ing̃ur thã ab sena¬
tu petere ne se aliũ putaret ac nuimãtie
coguitꝰ esset / neu uerba ĩuuici ante facta sua
ponerẽt/ deĩde e curia ut̃rq egrediũt sena/¬
tus statim ꝯsulit᷑ fanitoses legatorũ p̃terea
senatꝰ magͣ ꝑs/ gra deprauata adher balis

Expanded text:
 subuenite mihi misero, ite obviam iniuriae, nolite pati regnum Numidiae, quod vestrum est, per scelus et sanguinem familiae nostrae tabescere." Postquam rex finem loquendi fecit, legati Iugurthae largitione magis quam causa freti paucis respondent: Hiempsalem ob saevitiam suam ab Numidis interfectum, Adherbalem ultro bellum inferente iniuriam facere nequiuisset. Iugurtham ab senatu petere, ne se alium putarent ac Numantiae cognitus esset, neu verba inimici ante facta sua ponerent. Deinde utrique curia egrediuntur. Senatus statim consulitur. Fautores legatorum, praeterea senatus magna pars gratia deprauata Adherbalis
Abbreviated transcription (Latin):
ce pars ĩferior plera ꝙ ab nimidis pocessa possessa
est uicti om̃s ĩgẽtẽ nome q imꝑãtiũ ꝯcesseᷤ
Postea fenices alii multitudins domi mu¬
mende grã pars imꝑñ cupidine sellicitata
plebe et aliis nouarũ rerũ aiidis ipponẽ ha-¬
dremẽtũ leptĩ aliasq urbes in ota maritĩ¬

Expanded text:
ae pars inferior pleraque ab Numidis possessa ae pars inferior pleraque ab Numidis possessa est, victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere. postea Phoenices, alii multitudinis domi minuendae gratia, pars imperi cupidine sollicitata plebe et aliis novarum rerum avidis, Hipponem, Hadrumetum, Lepcim aliasque urbis in ora maritum
Abbreviated transcription (Latin):
neꝙ materia in agris / neq ab hispaniis em̃di-
aut mutãdi copia erat Rrare magnũ et iq¬
nata lingua ĩmertia ꝓhibebãt hnͣ panlatĩ
per comibia getulos secũ mistue / et q sepe
tẽptãtes agr̃os alia deinde alia loca petine¬
rãt semet ip̃i mundas appellaue / ceterũ ad¬
huc edificia numidarũ agrestiũ q̃ mappa¬
lia illi uocãt oblõga ĩ curius lateribi tecta qͣsi
namũ carine sint medis ãt et armenis
accesse libies Nã hn ꝑ ropius mare affricã
agitabãt Setuli sub sole mage hand ꝓcul
ab ardoribꝰ hñq maͣture oppida habui nã
fieto diuisi/ ab hispaĩa nintare res int̾ se in¬
stituerãt/ Nomẽ eorũ paulanĩ libies corͣruꝑͣe
bar bara lingna mantõs ꝓ nredes appellãtes
derũt/ Ea lota qͣne ꝓxĩme cartagine nunudia
alteris freti finitimos armis. aut metu fs
imꝑiũ suũ cõge Nomẽ gloriãq sibi addide ᷤ
magꝭ hii qui ad nm̃ mare ꝓcesserãt qr
libies ꝙͣ getuli mi bellicosi demq affri-¬

Expanded text:
e materia in agris neque ab Hispanis emendi aut mutandi copia erat: mare magnum et ignara lingua commercio prohibebant. Ii paulatim per conubia Gaetulos secum miscuere et, quia saepe temptantes agros alia, deinde alia loca petiuerant, semet ipsi Numidas appellauere. Ceterum adhuc aedificia Numidarum agrestium, quae mapalia illnauium carinae sunt. Medis autem et Armeniis accessere Libyes—nam ii propius mare Africum agitabant, Gaetuli sub sole magis, haud procul ab ardoribus—, iique mature oppida habuere; nam freto divisi ab Hispania mutare res inter se instituerant. Nomen eorum paulatim Libyes corrupere, barbara lingua Mauros pro Medis appelladere ea loca, quae proxuma Carthaginem Numidia alteris freti finitumos armis aut metu sub imperium suom coegere, nomen gloriamque sibi addidere, magis ii, qui ad nostrum mare processerant, quia Libyes quam Gaetuli minus bellicosi. denique Afric
Abbreviated transcription (Latin):
armat urbes partĩ ui alias uolũtate
imꝑio suo adiũgit om̃i nuuidie ĩpare
parat At/ adherbal cãet si romã legator
miserat qui senatũ decerẽt de cide fris᷑
et fortunis eii tamẽ fretꝰ multitudine
militũ parabat armis ꝯtẽde  Sed ubi ad
certamẽ res uenit motꝰ ex p̃lio fugit ĩ
ꝑ aũtiã ac deinde romã tendit Eũc in-¬
gurtha patͣtis ꝯfiliis/ postꝙͣ dui inimdaa¬
Dũ cartagimẽses mcolumes fuere iure oĩa
seua patietaui᷑ / hostes ab late/ uos amici
procui spes om̃is ⁊̃ armis erat pꝰꝙͣ ula
illã pests ex affiita eiecta est /leti pacẽ agi¬
tabami quippe qͣms hostis nullꝰ erat isi
forte quẽ uos uissiiiet Ecce autẽ ex ꝓuso
iug̃tha ĩtolerãda audacia scelere atq suꝑbiã
sese efferẽs frẽ meo acqss eodẽ ꝓpinquo suo
defecto p̾mũ regnũ em̃s̃ sceleris smiꝑdã
fecit post uoi me isdẽ delis nequit cape nis ħ¬

Expanded text:
armat, urbis partim vi alias voluntate armat, urbis partim vi alias voluntate imperio suo adiungit, omni Numidiae imperare parat. Adherbal tametsi Romam legatos miserat, qui senatum docerent de caede fratris et fortunis suis, tamen fretus multitudine militum parabat armis contendere. Sed ubi res ad certamen venit, victus ex proelio profugit in prouinciam ac deinde Romam contendit. Tum Iugurtha patratis consiliis, postquaDum Carthaginienses incolumes fuere, iure omnia saeva patiebamur: hostes ab latere, vos amici procul, spes omnis in armis erat. Postquam illa pestis ex Africa eiecta est, laeti pacem agitabamus, quippe quis hostis nullus erat, nisi forte quem vos iussissetis. Ecce autem ex improuiso Iugurtha, intoleranda audacia scelere atque superbia sese efferens, fratre meo atque eodem propinquo suo interfecto primum regnum eius sceleris sui praedam fecit; post ubi me isdem dolis nequit capere, nih
Abbreviated transcription (Latin):
runda forte eiꝰ domo utebat᷑ qui ꝑooninꝰ
lictor ing̾the car ./acceptꝰ ꝙ ei semꝑ fuerat
que ille casu im̃strũ oblatũ ꝓmissis one.¬
rat impelut ꝙ uti tãꝙͣ suã uisens domũ erat
portarũ clanes adulterinas paret/ Nã uere
ad hiẽpsalẽ rẽferebãt᷑. Ceterũ ubi rẽs postu¬
laret seipãn cũ magna maiu uẽtiirũ ni ͫ¬
mida mãdata brem̃ ꝯficit atq uti doct Ierat
alios occursantes ĩtfice scrutai loca abdita
clausa effringe screpitu et tum̃tu omã mis¬
ceᷝ e ñ interĩ hiẽpsal reperit᷑ occultãs setu-¬
gurio mulieris ãcille qna mitio paindus
et ignarꝰ loci ꝑfugerat Nnͣmide caput
ei ^ nti mssĩ erãt ad in g̃chã referũt ceterũ
fama tanti facinoris ꝑ õnẽ affricã brem
dinulgabat᷑ aderbale̾ om̃s q iqui sub imꝑoo
micipse fuerãt metꝰ mad̾it/ ĩ dnas ꝑtes
discedũt nuunde. Plures aderbalẽ se¬
quũt᷑ sed illũ alterli bello meliores
Igit᷑ ingurtha ꝙͣ maxiãs potest copias

Expanded text:
utebatur, qui proximus lictor Iugurthae carus acceptusque ei semper fuerat. Quem ille casu ministrum oblatum promissis onerat impellitque, uti tamquam suam visens domum eat, portarum clauis adulterinas paret— nam verae ad Hiempsalem referebantur—ceterum, ubi res postularet, se ipsum cum magna manu venturum. Numida mandata brevi conficit atque, uti doctus erat,alios occursantis interficere, scrutari loca abdita, clausa effringere, strepitu et tumultu omnia miscere, cum interim Hiempsal reperitur occultans se tugurio mulieris ancillae, quo initio pauidus et ignarus loci perfugerat. Numidae caput eius, uti iussi erant, ad Iugurtham referunt. Ceterum fama tanti facinoris per omnem Africam brevi diuulgatur. Adherbalem omnisque, qui sub imperio Micipsae fuerant, metus invadit. In duas partis discedunt Numidae: plures Adherbalem secuntur, sed illum alterum bello meliores. Igitur Iugurtha quam maximas potest copias
Abbreviated transcription (Latin):
panti quibꝰ bonũ et equũ dinitiĩs cariꝰ erat sub¬
uemẽd̃ adherbali et huemisalis mortẽ seue ui-¬
dicãdã / cesebãt Bed ex õnib maxie emiłiꝰ tau¬
rus hõ nobił impiger factiosus auidꝰ poi¬
cie honoris diuitiarũ ceterũ uicia sua calłidẽ
neta licẽtia ĩiidiã accendẽt anĩ a ꝯsueta libĩ¬
dine ꝯtinuit uicit tamẽ insenatu pare illa q̃
uero p̃tiũ aut gr̃ã an̾tefere uat / De cretũ fit
ut .x. legati regnũ qd micipsa obtinerat int̾
ingͣthã et adherbalẽ dinderẽt / Cuiꝰ legatiõĩs
p̾nceps fuit .l. opimu /hõ clar Iet tũ ĩ fenatu

Expanded text:
pauci, quibus bonum et aequum divitiis carius erat, subueniendum Adherbali et Hiempsalis mortem seuere vindicandam censebant, sed ex omnibus maxime Aemilius Scaurus, homo nobilis impiger factiosus, auidus potentiae honoris divitiarum, ceterum vitia sua callide luta licentia invidiam accenderet, animum a consueta libidine continuit. Vicit tamen in senatu pars illa, quae vero pretium aut gratiam anteferebat. Decretum fit, uti decem legati regnum, quod Micipsa obtinuerat, inter Iugurtham et Adherbalem dividerent. Cuius legationis princeps fuit L. Op
Abbreviated transcription (Latin):
iniuria despecti est ¶ Hen me miserũ huc¬
cine micipsa pater beneficia tua euasero
ut que tu parẽ cũ liberꝭ tuis regniq par¬
ticipẽ fecisti is potissimũ stirpis tue extĩt¬
tor sit / nũꝙͣ ne ergo familia nr̃a quieta

Expanded text:
iniuria despecti estis. eheu me miserum! hucine, Micipsa pater, beneficia tua evasere, ut, quem tu parem cum liberis tuis regnique participem fecisti, is potissumum stirpis tuae extinctor sit? numquamne ergo familia nostra quieta
Abbreviated transcription (Latin):
malis excrutiatꝰ ĩpietatꝭ ĩ parẽtẽ nrñ̃ fr̃is
turõ ẽtunde minime deciut uita erepta ẽ tñ¬
nͣ sed fugã exiliũ egestatẽ et om̃s has q̃ me p̃¬
mũt erupnas cũ aĩa simul amisisti dit ego
ĩfelixlĩ cãta mala p̃cipitat / sũ/ ex patrio reg.¬
no reru humanarũ spectatulũ p̾beo ĩ certꝰ quid
agã Tnas ne ĩirias ꝑsequar ip̃ẽ auxilii egẽs
an regno ꝯsulã / ciꝰ uite necisq petestas ex
opibi alienis pendet/ Utinã enori fortunis
meis honestꝰ exitꝰ eẽt /ne uine qte ꝑt̾a underer
si defessus malis mutrie ꝯcessissẽ mĩt neq
uiue libetꝰ neq mori licet sine de decore / pc¬

Expanded text:
malis excruciatus impietatis in parentem nostrum, fratris turo et unde minime decuit vita erepta estum, sed fugam exilium egestatem et omnis has quae me premunt aerumnas cum anima simul amisisti. At ego infelix, in tanta mala praecipitatus ex patrio regno, rerum humanarum spectaculum praebeo, incertus quid agam, tuasne iniurias persequar ipse auxili egens an regno consulam, quoius vitae necisque potestas ex opibus alienis pendet. utinam emori fortunis meis honestus exitus esset neu iure contemptus viderer, si defessus malls iniuriae concessissem. nunc neque vivere lubet neque mori licet sine dedecore. P