comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat a principib sacerdotum. quasi
ineius potestatẽ eẽt persecutorum
sententiam ꝑ mutare. Sed lic&
mutauerit uoluntatẽ suam. tunc nihil
ei ꝓfuit. quia priorem exitum non
mutauit. Sedsi uidas peccauit sicut
ipse dixit. peccaui tradens sanguinem
scipulum adtraditionem sanguinis
magistri ꝓuocauerunt. Quid ad nos
subauditur pertin& uideris. Tu in¬
quit illud probasti cumaccepisti. tũ
uideris quid acturussis Et proiectis
argenteis intemplo recessit. & abiens
laqueo se suspendit: A uaritiȩ magni¬
tudinẽ. impietatis pondus excludit
Nihil ꝓfuit uidȩ quod poenitentiam
egit dednĩ proditione: qnm̃ culpam
quam contraxerat soluere non potuit
Sicquicumq ita infrẽm suum peccat.
ut hoc quod ineo offendit emendare
ualeat ei dimitti potest. qui aut̃ ita
peccat ut hoc quod peccauerit nonuale:¬
at emendare. non dimittetur ei quia ñ
assumitur inuoce poenitentia quam¬

Expanded text:
rat a principibus sacerdotum: quasi rat a principibus sacerdotum: quasi in ejus potestate esset persecutorum sententiam permutare. Sed licet mutaverit voluntatem suam, tunc nihil profuit, quia priorem exitum non immutavit. Sed si Judas peccavit, sicut ipse dixit: « Peccavi, tradens sanguinem scipulum ad traditionem sanguinis magistri provocaverunt? « Quid ad nos? » subauditur pertinet. « Tu videris. » Tu, inquiunt, illud probasti cum accepisti, tu videris quid acturus sis. « Et projectis argenteis in templo, recessit, et abiens laqueo se suspendit. » Avaritiae magnitudinem impietatis pondus excludit. Nihil profuit Judae quod poenitentiam egit de Domini proditione, quoniam culpam quam contraxerat, solvere non potuit. Sic quicunque in fratrem suum peccat, ut hoc quod in eo offendit, emendare valeat, ei dimitti potest: qui autem ita peccat, ut hoc quod peccaverit, non valeat emendare, non dimittetur ei. Quia frustra assumitur in voce poenitentia, quan
Abbreviated transcription (Latin):
clarius manifestat. primum adductus
est ad annam. deinde ad cayphan qui
principatum inter pontifices gerebat
eo tempore tertio adductus est adpila¬
tum. nouissime adherodem. Etsicut
lucas euuangelista dicit. spreuit illum
herodes cumom̃i exercitu suo. & indutũ
alba remisit illum ad pilatum : Ad om̃s
missus est ut om̃scum illuderent. & nemo
inmunis ess& apassione xp̃i. Et uinctũ¬
ad duxerunt eum. & tradiderunt pontio
pilato prȩsidi. Consuetudo aut̃ erat
ut quemcumq morti traderent. uinctũ
illum presidi ad ducerent: Tunc uiders
udas quieum tradidit quod dampnatꝰ
esset. poenitentia ductus. retulit tri¬
ginta argenteos principib sacerdotũ
& senioribus dicens: Peccaui. tradens
sanguinem iustum: Uidens iudas dnm̃
morti adiudicatum. & sẽ quoque
morti aeterne inproximo.eẽ. damp¬
nandum propter quod tradiderit dñm
& magistrum. pęnitentia ductus re¬
tulit triginta argenteos. quos accepe¬

Expanded text:
clarius manifestat primum deductus clarius manifestat primum deductus est ad Annam, deinde ad Caipham, qui principatum inter pontifices gerebant eo tempore: tertio ductus est ad Pilatum, novissime ad Herodem. Et sicut Lucas evangelista dicit sprevit illum Herodes cum omni exercitu suo, et indutum veste alba, remisit illum ad Pilatum. Ad omnes missus est, ut omnes eum illuderent, et nemo immunis esset a passione Christi. « Et vinctum duxerunt cum, et tradiderunt Pontio Pilato praesidi. » Consuetudo autem erat, ut quemcunque morti traderent, vinctum illum praesidi adducerent. « Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quod damnatus esset, poenitentia ductus, retulit triginta argenteos principibus sacerdotum, et senioribus, dicens: Peccavi, tradens sanguinem justum. » Videns Judas Dominum morti adjudicatum, et se quoque morti aeternae in proximo esse damnandum, propterea quod tradiderit Dominum et magistrum, poenitentia ductus, retulit triginta argenteos, quos accepe
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi iħu quod dixerat. priusquã gallus
cant& terme negabis . E tegressus foras.
fleuit a mare. S icut alius eiuuangelista
dicit. respexit dñs p&rum: Respectus
dnĩ miscđiam illius designat. quia p&rũ
dubitantẽ respexit. & infide confirma¬
uit : quia peccatores & iam quosque
respicit. & corda illorum ad pęnitentiã
conuertit: Ethoc notandum est. quia
gallo cantante. p&rus ad pęnitentiã
sedit. quia uidelic& quiper neglegenti¬
am corporis delinquimus. per predi¬
cantium ad monitionem ad pęnitentiã
redire debemus. Sepe enim gallorum
nomine. predicatores solent significari
Mane aut̃ facto. concilium inierunt
om̃s principes sacerdocũ & seniores popłi
aduer sus iħm. ut eum morti traderent
Notanda ẽ. sollicitudo iudacorum.
qui tota nocte inmalũ uigi lauerunt.
ut effunderent sangumem innocentẽ.
& mane facto consilium inierunt.
& tradiderunt iħmpilato. Etnon
solum pilato traditus est. sed si cut iohes

Expanded text:
verbi Jesu, quod dixerat: Priusquam gallus verbi Jesu, quod dixerat: Priusquam gallus cantet, ter me negabis. Et egressus foras, flevit amare. » Sicut alius evangelista dicit, respexit Dominus Petrum . Respectus Domini misericordiam illius designat, qua Petrum dubitantem respexit, et in fide confirmabat: quia peccatores etiam quosque respicit, et corda illorum ad poenitentiam convertit. Et hoc notandum est quia gallo cantante Petrus ad poenitentiam redit, quia videlicet quando per negligentiam corporis delinquimus, per praedicatorum admonitionem ad poenitentiam redire debemus. Saepe enim gallorum nomine praedicatores solent significari. « Mane autem facto, consilium inierunt omnes principes sacerdotum et seniores populi adversus Jesum, ut eum morti traderent. » Notanda est sollicitudo Judaeorum, qui tota nocte in malum laboraverunt, ut effunderent sanguinem innocentem, et mane facto consilium inierunt, et tradiderunt Jesum Pilato. Et non solum Pilato traditus est, sed sicut Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
negauit cum iuramento. quia non nouis¬
s& hominem Excusant quidam pa rũ
sed potius hominem. Quasi dicera
Dm̃ scio. hominem nescio: quasi mino¬
ris culpe sit hominem negare quam dm̃.
cum consta eum. et̃. uerũ dm̃ & hominẽ
Sedp&rum uolunt defendere. xp̃m
coguntur mendacii arguere qui dixit
antequam gallus cant& terme negabis.
Nam & loquela tua manifestum tefacit
Una quidem erat loquela & illorum
qui arguebant. & illi qͣui argueba t̾.
nec dissimilis erat locutio quia hebrei
erant: sed quia una quȩq ꝓuincia
uel ciuitas uernaculum locutionis sonũ
hab&. quem non potest uitare ideo di¬
cunt. nam & loquela tua manifestum
te facit. Sicut legimus in libro iudicũ
quod ephratei transeuntes uada ior¬
danis. cum cogerentur abhostib ut
dicerent te bol& quod inter pretatur
spica. cum non poterant ex primere
dicebant sebol&. Etrecordatus est p&rus

Expanded text:
negavit eum cum juramento, quia non novinegavit eum cum juramento, quia non novi hominem. » Excusant quidam Petrum minum, sed potius hominem, quasi diceret: Deum scio, hominem nescio, quasi minoris culpae sit hominem negare quam Deum, cum constat esse verum Deum et hominem. Sed qui Petrum volunt defendere, Christum coguntur mendacii arguere, qui dixit: « Antequam gallus cantet, ter me negabis. » -- « Nam et loquela tua manifestum te facit. » Una quidem erat loquela et illorum qui arguebant, et illorum qui arguebantur, ut nec dissimilis erat locutio, quia omnes Hebraei erant. Sed quia unaquaeque provincia vel civitas vernaculum locutionis sonum habet, quem non potest vitare, ideo dicunt: « Nam et loquela tua manifestum te facit. » Sicut legimus in libro Judicum, quod Ephrataei transeuntes vada Jordanis, cum cogerentur ab hostibus ut dicerent cheboleth, quod interpretatur spica, cum non poterant exprimere, dicebant seboleth. « Et recordatus est Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
At illi respondentes dixerunt. Reus est
mortis. Impletumest quodolim psal¬
mista expersona dĩ dixerat. circum dede¬
runt me canes multi: Tunc expueruNs
in faciem eius. & colaphis cum cecider̃:
ut impleretur quod p̃dictum erat per
ꝓph&am: Faciem meam non auerti.
abincrepantib & conspuentibus in me
Alii aũt palmas infaciem ei dederunt
dicentes. Proph&iza nobis xp̃e
Quis est quite percussit : Utimplere¬
tur illud proph&icum. Dedi maxil¬
ancilla dicens: Et tu cumihũ galilco
eras. Quidsibi uult quod indñi passio¬
ne. nonuir sed femina p&rũ ad negan¬
dum compulit: Diunnitus hoc actũ :.
neuidelic& iste sexus in dñi passione
uideretur esse inmunis. sedsic ut uterq
sexus uideretur peccasse in dñi passione.
& congrua similitudine. Sicut cnim
mulier primum parentem ad peccatũ
illusit. ita &iam mulier hostiaria p&rũ
adnegandum compellebat . E tittrum

Expanded text:
At illi respondentes, dixerunt: Reus est At illi respondentes, dixerunt: Reus est mortis. » Impletum est quod olim Psalmista ex persona Domini dixerat: « Circumdederunt me canes multi . » « Tunc exspuerunt in faciem ejus, et colaphis eum ceciderunt. » Ut impleretur quod praedictum erat per prophetam: « Faciem meam non averti ab increpantibus, et conspuentibus in me . » « Alii autem palmas in faciem ei dederunt, diceutes: Prophetiza nobis, Christe, quis est qui te percussit? » Ut impleretur illud propheticum: « Dedi geancilla, dicens: Et tu cum Jesu Galilaeo eras. » Quid sibi vult quod in Domini passione, non vir, sed femina Petrum ad negandum compulit? Divinitus hoc actum est, ne videlicet iste sexus in Domini passione videretur esse immunis, sed sic uterque sexus videretur peccasse in Domini passione, et congrua similitudine Sicut enim mulier primum parentem ad peccatum allexit, ita etiam mulier ostiaria Petrum ad negandum compellebat. « Et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
uidebitis id est intellegitis & credetis
filium hominis sedentem indextris
uir tutis . & uenientem innubib ad iu
dicium uidelic&: Tunc princeps sa¬
cerdotum scidit uestimenta sua dic̃s
Blasphemauit. Quid adhuc egemus
testibus. Ipse furor qui cum sũperius
desolio suo excusserat. ipse &iam furor
ꝓuocat illum aduestimenta scinden¬
da Erataut̃ consuctudo inpopulo
iudȩorum. ut quotienscumque aliqͥd
durum uel blasphemiae contra dnm̃
audirent. uestimenta sua scinderea
ut significatione uestimentorũ dolo¬
rem cordis ostenderent: Quod legimꝰ
paulum & barnaban fecisse inquadã
ciuitate. cumpopulus eis uell& immo¬
lare uictimas & sacrificia quasi deos
adorantes. S piritaliter scissio uesti¬
mentorum principis sacerdotum.
significabat scindendam esse dignita¬
tem sacerdoti inpopulo uidaeorũ.
In excussione sacerdotis desolio suo.
significa batur uacuã esse remansurã
sedem pontificis inpopulo iud aeorũ

Expanded text:
« videbitis, » id est intelligetis et credetis: « « videbitis, » id est intelligetis et credetis: « Filium hominis sedentem in dextris virtutis Dei, et venientem in nubibuum videlicet. « Tunc princeps sacerdotum scidit vestimenta sua, dicens - Blasphemavit. Quid adhuc egemus testibus? » Ipse furor, qui eum superius de solio suo excusserat, ipse etiam furor provocat eum ad vestimenta scindenda. Erat autem consuetudo in populo Judaeorum, ut quotiescunque aliquid durum vel blasphemiae contra Dominum audirent, vestimenta sua scinderent, ut ex scissione vestimentorum dolorem cordis ostenderent. Quod legimus Paulum et Barnabam fecisse in quadam civitate, cum populus eis vellet immolare victimas et sacrificia, quasi deos adorantes. Spiritualiter, scissio vestimentorum principis sacerdotum significabat scindendam esse dignitatem sacerdotii in populo Judaeorum. In excussione sacerdotis de solio suo, significabatur vacuam esse remansuram sedem pontificis in populo Judaeorum. «
Abbreviated transcription (Latin):
ut de templo materiali dicere uidereÑ.
ille aut̃ dixerat despiranti & animanti
corpore. & intriduo excitabo illud.
quasi dormientem a somno: Et surgens
princeps sacerdotum: ait illi. Nihil
respondes ad ea quȩ isti aduersum te
testificantur : Prouocat princeps
sacerdotum ad respondendũ falsis
testib. ut quẽ falsi testes condempna¬
re non poterant. ex responsione sua
cum arguerent Sed dñs preuidens
quia quicquid dicer& ad calumpniã
dicer&. principi quidem sacerdotũ
nulla respondit. pilato uero pauca.
Dicit illi iħs Tudixisti Subauditur.
quia egosum Etpilato principi sa¬
cerdotum hisdem uerbis dñs respondit.
ututrumque propria sententia
condempnar&. Uerumptamen dico
uobis: amodo uidebitis filium
hominis sedentẽ ad dextris uir¬
tutis. & uenientem innubibus cęli
Illis iudacis dicit quospost suam resur¬
rectionem credituros esse sciebat
hac hora siue tempore meae passionis

Expanded text:
» ut de templo materiali dicere videretur: » ut de templo materiali dicere videretur: ille autem dixerat de spiranti et animanti corpore: « Et in triduo excitabo illud, » quasi dormientem a somno. « Et surgens princeps sacerdotum, ait illi: Nihil respondes ad ea quae isti adversum te testificantur? » Provocat princeps sacerdotum ad respondendum falsis testibus, ut quem falsi testes damnare non poterant, ex responsione sua eum arguerent. Sed Dominus praevidens, quia quidquid diceret, ad calumniam diceret, principi quidem sacerdotum nulla respondit, Pilato vero pauca. « Dicit illi Jesus: Tu dixisti, » subauditur, quia ego sum. Et Pilato et principi sacerdotum iisdem verbis Dominus respondit, ut utrumque propria sententia condemnaret. « Verumtamen dico vobis, amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus coeli. » Illis Judaeis dicit, quos post suam resurrectionem credituros esse sciebat:hac hora sive tempore meae passionis,
Abbreviated transcription (Latin):
cum illo teneret᷑ Allegorice longe
cum sequebatur. quia uidelic& in pro¬
ximo erat eum negaturus. Et in gressus
intro sedebat cumministris. ut finem
uider&: Uel amore dñi ingressus est
post illũ in atrium principis uel & iã
curiositate humanitatis. ut uider&
finem illius an siei parcerent. & casti¬
gatum eum dimitterent. an etiam
morti ad iudicarent . Nouissime aut̃
uenerunt duo falsi testes: & dixerunt.
hic dixit: Possum destruere templum
dĩ. & post triduum re aedificare illud.
Mirum ualde est cur dicantur falsi
testes esse. cum illa dicant quȩ dñm
alibi legimus dixisse Sed falsus testes
est. quiuerba permutauerat. Quod¬
enim ille dixerat de templo cor poris
sui. hoc isti inter pretatisunt de tẽplo
materiali. quod erat in hicrłm Sed
in his uerbis. quandam calumpniam
instruunt contra dnm: Illi enĩ dixer̃.¬
uos non ego. quia inlicitũ est ut nobis¬
m& ipsis manus inferamus. Illi dixer̃.
& post triduum re aedificabo illud.

Expanded text:
cum illo teneretur. Allegorice, longe cum illo teneretur. Allegorice, longe eum sequebatur, quia videlicet in proximo erat eum negaturus. « Et ingressus intro, sedebat cum ministris, ut finem videret. » Vel amore Domini ingressus est post illum in atrium principis sacerdotum, vel etiam curiositate humanitatis, ut videret finem illius, an si ei parcerent, et castigatum eum dimitterent, an etiam morti adjudicarent. « Novissime autem venerunt duo falsi testes, et dixerunt: Hic dixit: Possum destruere templum Dei, et post triduum reaedificare illud. » Mirum valde est, cur dicantur esse falsi testes, cum illa dicant, quae Dominum alibi legimus dixisse. Sed falsus testis est, quienim ille dixerat de templo corporis sui, hoc isti interpretati sunt de templo materiali, quod erat in Jerusalem. Sed in his verbis quamdam calumniam struunt contra Dominum. Illi dixern ego: qui illicitum est, ut nobismetipsis manus inferamus. Illi dixerunt: « Et post triduum reaedificabo illud,
Abbreviated transcription (Latin):
uaticinia ꝓph& arum. quȩ dexp̃i pas¬
sione prȩdicta erant. quȩ longum est
mumerare. E quibus unum est. Fo¬
derunt manus meas & pedes meos.
Etcetera: Etsicut ouis ad occisionem
ducetur: E titerum: Abiniquitatib
populi mei. ductussum ad mortem:
sacerdotum inperpetuo permaner&
Instante aut̃ tempore dominicȩ passio¬
nis. destructa erat sacerdotalis digni¬
tas: Ad eo enim erat preuaricata. ut
quicumq sacerdotium pecunia redi¬
mere potuiss&. sacerdos efficeretur:
Non enim seruabatur ibi iam successio
generis. sed potius intuitus cupiditatis
Iste ergo cayphas. sicut iosephus narrat.
redimerat sibi unius anni pontificatũ
aromanis Mirũ aut̃ non est siniustus
sacerdos iniustam sententiam ded nõ
ꝓferat. P& rus aut̃ sequebatur eum¬
alonge. usque inatrium principis sacer¬
dotum: Diuina uerba sic aliud dicuN
ut tamen aliud intel legendum signifi¬
cent. Iuxta lit terã p&rus alonge eũ
sequebatur. quia timebat nepariter

Expanded text:
vaticinia prophetarum, quae de Christi pasvaticinia prophetarum, quae de Christi passione praedicta erant, quae longum est enumerare. E quibus unum est: « Foderunt manus meas et pedes meos , » etc. Et: « Sicut ovis ad occisionem ducetur . » Et iterum: « Ab iniquitatibus populi mei ductus sum ad mortem. sacerdotum in perpetuo permaneret. Instante autem tempore Dominicae passionis, destructa erat sacerdotalis dignitas. Adeo erat praevaricata, ut quicunque sacerdotium pecunia redimere posset, sacerdos efficeretur. Non enim servabatur ibi jam successio generis, sed potius intuitus cupiditatis. Iste ergo Caiphas sicut Josephus narrat redemerat sibi unius anni pontificatum a Romanis. Mirum autem non est si injustus sacerdos injustam sententiam de Domino proferat. « Petrus autem sequebatur a longe, usque in atrium principis sacerdotum. » Divina verba sic aliud dicunt, ut tamen aliud intelligendum significent. Juxta litteram, Petrus a longe eum sequebatur, quia timebat ne pariter
Abbreviated transcription (Latin):
plus quam duodecim legiones angelorũ:
Acsi dicer&. Non indigeo inquit auxilio
duodecim apłorum : qnm siuoluero
patrem meum rogare. possum abeo
imp&rare duodẽtĩ legiones angłorum
Legio enim apud ueteres. sex milibus
constabat. Duodecĩ aut̃ legiones. sep¬
tuaginta duo efficiunt Tot autem
gentes leguntur ad turrẽ babel. indi¬
uersitatem linguarum diuisȩ esse
Et est sensus Non egeo auxilio & defen¬
sione duodecim apłorum: qñm si totus
mundus innece mea conspirauerit
possum rogare patrẽ meũ. & ex hibebit
mihi contraunam quamque gentem
mille angłos: Tamquã ad latronem
&xistis cumgladiis & fustibus & tu multu
ad me comprehendendũ & in nocte:
qui manifeste uobis indie apparui. & in
templo cotidie docui: Stultum est ergo
cum armis me querere. qui sponte me
urãe potestati trado. hoc aut̃ totum
factum est. ut implerentur scripturȩ
proph&arum : idest ut implerentur

Expanded text:
plusquam duodecim legiones angelorum? » plusquam duodecim legiones angelorum? » Ac si diceret: Non indigeo auxilio duodecim apostolorum, quoniam si voluero Patrem meum rogare, possum ab eo impetrare duodecim legiones angelorum. Legio enim apud veteres sex millibus constabat. Duodecim autem legiones, septuaginta duo millia efficiunt. Tot autem gentes leguntur ad turrim Babel in diversitatem linguarum divisae esse. Et est sensus: Non egeo auxilio et defensione duodecim apostolorum, quoniam si totus mundus in necem meam conspiraverit, possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi contra unamquamque gentem mille angelos. « Tanquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus, » et tumultu, « ad me comprehendendum, » et in nocte, « qui manifeste vobis in die apparui, et in templo quotidie docui. » Stultum ergo cum gladiis me quaerere, qui sponte me vestrae potestati trado. « Hoc autem totum factum est, ut adimplerentur Scripturae prophetarum. » Id est, ut implerentur
Abbreviated transcription (Latin):
cula amputata ÷. quia ablata spiritali
intellegentia. sola in eis ariditas litte¬
re remansit. tamquã uidelic& sinistra
culam dexte ram illius restaurauit. quia
in illis qui crediturisunt circa diem iu¬
dicii spiritalem intellegentiam repara¬
bit Vnde idem rex &seruus principis
sacerdotum dicitur Quomodo enim
rex & seruus  Q uomodo feruus:: Sed
rex in illis quifidem xpĩ accepturi sunt.
seruus in illis qui inserui tutẽ peccati
remansuri sunt Tuncait illi iħs. Con¬
uerte gladium tuum in locum suum.
Om̃s enim qui acceperint gladium.
gladio peribunt: Iuxta litterã non om̃s¬
gladium accipientes. gladio pereunt.
Nam & multi homicidi is insistunt. &¬
tamen gladio nonceduntur: Sed altius
ostendit esse intellegendum. acsidicer&
Atemeritate qua alium punis uel iudi¬
cas. necesse . ẽ. ut eadem temeritate ad ño
puniaris.: An putas quia non possum
rogare patrẽ meum. & ex hibebit mihi

Expanded text:
cula amputata est, quia, ablata spirituali cula amputata est, quia, ablata spirituali intelligentia, sola in eis ariditas litterae remansit, tanquam videlicet sinistra culam dexteram illius, quia in illis, qui credituri sunt circa diem judicii, spiritualem intelligentiam reparabit. Unde idem, rex et servus principis sacerdotum dicitur. Quomodo enim rex et servus? Si rex, quomodo servus? Sed rex in illis, qui fidem Christi accepturi sunt: servus in illis, qui in servitute peccati remansuri sunt « Tunc ait illi Jesus: Converte gladium tuum in locum suum. Omnes enim qui acceperint gladium, gladio peribunt. » Juxta litteram non omnes accipientes gladium, gladio pereunt. Nam et multi homicidiis insistunt, et tamen gladio non caeduntur. Sed altius ostendit esse intelligendum, ac si diceret: Ea temeritate, qua alium punis vel judicas, necesse est, ut eadem temeritate a Domino puniaris. « An putas, quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ad quod uenisti. ut in terrogantis modo
legatur. uox dñĩ est miscrum increpantis
& dolentis quod assummo gradu aposto¬
latus. ad apostasionem deuolutus fue¬
rat. ut sit sensus amice ad quod uenisti
Id est ad quantũ malum deiectuses.
ut de apło fieres apostata. & dedocto¬
renueritatis. fieres magister crroris :
Si uero plinam distinctionem ibi fece¬
erit sensus amice ad quoduenisti. ut
sub auditur perfice : Acsi dicer&
Relinque osculum pacis. & imple tradi¬
toris officium. Et ecce unus exhis qui
erant cumihũ ex tendens manũ exemit
gladium suum. & percutiens scruum
principis sacerdotũ amputauit auricu¬
lam eius hoc p&rus apłs fecisse legit᷑
scđm iohannem. eo ardore mentis quo
& cetera faciebat. Namseruus principis
sacerdotũ cuius auricula amputata est
malchus uocabatur. qui interpretat᷑ rex
Inquo seruo nihil aliud quam iudeorũ
populus designatur. cuius dex tera auri¬

Expanded text:
ad quod venisti? » ut interrogantis modo ad quod venisti? » ut interrogantis modo legatur, vox Domini est miserum increpantis, et dolentis quod a summo gradu apostolatus ad apostasiam devolutus erat, ut sit sensus? « Amice, ad quod venisti? » id est, ad quantum malum dejectus es, ut de apostolo fieres apostata, et de doctore veritatis, fieres magister erroris? Si vero plenam distinctionem ibi fece« Amice, ad quod venisti, » ut subaudiatur, perfice, ac si diceret: Relinque osculum pacis, et imple traditoris officium. « Et ecce unus ex his qui erant cum Jesu, extendens manum, exemit gladium suum, et percutiens servum principis sacerdotum, amputavit auriculam ejus. » Hoc Petrus apostolus fecisse legitur secundum Joannem eo ardore mentis, quo et caetera faciebat. Nam servus principis sacerdotum, cujus auricula amputata est, Malchus vocabatur, qui interpretatur rex. In quo servo nihil aliud quam Judaeorum populus designatur, cujus dextera auri
Abbreviated transcription (Latin):
& requiescerent aliquantulũ tacuisse
ut implerctur quod dixit. & inde dice¬
r&: Surgite camus: Adhuc ipso loquen¬
te. ecce iudas unus deduodecĩ uenit.
Unus non merito sed numero. sicut supe¬
tradidit cum. dedit illis signum dicens
Quẽcumque osculatus fuero. ipse est
signa quȩ fecerat magicis artibus patrasse.
recolens cum transfiguratũ fuisse in mon¬
te coram discipulis. aestimans etiam cũ
signum persecutorib suis. ut quẽ cũq
oscularetur ipsum comprehenderent:
aestimans dñm persecutores suos cludere.
& in aliam se formam trans figurare:
Et confestim accedens adiħm dixit.
Aue rabbi: E tosculatus est eum: Sũ ma
dementia infelicis iudȩ: Nam osculum
pacis porrigit ei. quẽ uult tradere
persecutoribus suis. Adimpletum est hoc
loco. quod per psalmistam dicitur.
Qui edebat panemmeũ. ampliauit
aduersum me subplantationẽ Amice.
ad quod uenisti : Duobus modis intel¬
legendum est. & distinguendum. Sienĩ
ita distinguendum est. ut dicamus amice

Expanded text:
 requiescerent, aliquantulum tacuisse, ut impleretur quod dixit, et inde diceret: « Surgite, eamus. » « Adhuc ipso loquente, ecce Judas unus de duodecim. » Unus non merito, sed numero, sicut supetradidit cum, dedit eis signum dicens: Quemcunque osculatus fuero ipse est, signa magicis artibus patrasse, recolens eum transfiguratum fuisse in monte coram tribus discipulis, aestimans etiam eum signum persecutoribus suis, ut quemcunque oscularetur, ipsum comprehenderent, aestimans Dominum persecutores suos eludere, et in aliam formam se transfigurare. « Et confestim accedens ad Jesum, dixit: Ave, rabbi. Et osculatus est eum. » Summa dementia infelicis Judae! Nam osculum pacis porrigit ei quem vult tradere persecutoribus suis. Adimpletum est hoc loco quod per Psalmistam dicitur: « Qui edebat panem meum, ampliavit adversum me supplantationem . » « Amice, ad quod venisti? » Duobus modis est intelligendum et distinguendum est. Sed ita distinguendum est, ut dicamus: « Amice,
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidem persex scłi actates cumd nõ
patimur. septima aũt quȩ nunc est
post dnĩ aduentum in anima cũ dño re¬
quiescimus. ex pectantes diem & resurrec
simus inmor tales incorpore. & incorrup¬
tibiles inmente. Dnẽ. recordati sumus.
quia seductor ille dixit ad huc uiuens.
posttres dies resurgam. Et nomine se¬
ductoris & furis lic& nolentes. uerita¬
admalum. sed e contrario abiniquitate
adiustitiam. Fures aut̃ apłi fuerunt.
quia fidem xpĩ quã iudaei respuerunt.
aiuda eis auferre & ad populos gentium
trans ducere studuerunt: Illi aũt abe.¬
untes munierunt sepulchrum. signan¬
tes lapidem cum custodibus. Non aũt
sufficit scribis & phariseis ut dñm inter¬
ficerent cruct. sed &iam ad sepulchrũ
ipsius custodes adhibuerunt. & quantũ¬
in illis fuit resurgenti manus apposuer̃
Sedquanto maiori diligentia sepul¬
chro custodes adhibuerunt. tanto nos
certiores defide illius reddiderunt

Expanded text:
Siquidem per sex saeculi aetates cum Domino Siquidem per sex saeculi aetates cum Domino patimur, septima autem, quae nunc est, post Domini adventum in anima cum Domino requiescimus, exspectantes diem octavum, etsimus immortales in corpore et incorruptibiles in mente. « Domine, recordati sumus quia seductor ille dixit adhuc vivens: Post tres dies resurgam. » Et nomine seductoris et furis, licet nolentes, veritaad malum: sed econtrario ab iniquitate ad justitiam. Fures autem apostoli fuerunt, quia fidem Christi, quam Judaei respuerunt, a Judaeis auferre, et ad populos gentium transducere studuerunt. « Illi autem abuentes, munierunt sepulcrum, signantes lapidem cum custodibus. » Non autem sufficit scribis et Pharisaeis ut Dominum interficerent cruce, sed etiam ad sepulcrum ipsius custodes adhibuerunt. Et quanto illis fuit, resurgenti manus opposuerunt. Sed quanto majori diligentia sepulcro custodes adhibuerunt, tanto nos certiores de fide illius reddiderunt
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ꝑsone saluatoris aptissime con¬
uenit. cui eccła incantico amoris dicit.
dilectus ms̃ candidus & rubicundus.
Candidus scilic&. Quia peccatũ non
fecit. rubicundus quia ꝓpriȩ passionis
cruore respersus est: Et ad uoluit saxum
magnum ad hostium monumenti. & abut
Diuina ꝓuidentia actum est ut magnũ
saxum aduolueret᷑ adhostiũ monum̃¬
monumenti calumpniam struerent
scribȩ & pharisȩi. quod furto mulicrũ
dñi sumptum. Erat aut̃ ibi maria mag
uenerunt principes sacerdotũ & pha¬
risȩi adpilatum: Altera autẽ. idest
die sabbati: Siquidem sexta feria dñs
crucifixusest. sabbato quieuit in scpul¬
chro octauo qui est & primus resurrex̃
Et pulchro ordine: quia enim homo
sexta die factusest: & ds̃ septimo die re¬
quieuit abom̃ib operibussuis. pulchra
ratione dñs sexta feriagenus humanũ
sua passione redemit. sabbato insepulchro
quieuit. octauo die resurrexit. quod
etiam ꝓnr̃a salute constat. eẽ. actum

Expanded text:
quod personae Salvatoris aptissime conquod personae Salvatoris aptissime convenit, cui Ecclesia in Cantico amoris dicit: « Dilectus meus candidus et rubicundus . » Candidus scilicet, quia peccatum non fecit: rubicundus, quia propriae passionis cruore respersus est. « Et advolvit saxum magnum ad ostium monumenti, et abiit. » Divina providentia actum est, ut magnum saxum advolverint ad ostium monumenur, calumniam struerent scribae et Pharisaei, quod furto mulierum ermistus. Erat autem ibi Maria Magdvenerunt principes sacerdotum et Pharisaei ad Pilatum. » Altera autem die, id est, die sabbati. Siquidem sexta feria Dominus crucifixus est, sabbato quievit in sepulcro, octavo, qui est primus, resurrexit. Et pulchro ordine, quia homo sexta die factus est, et Deus septimo requievit die ab omnibus operibus suis, pulchra ratione Dominus sexta feria genus humanum sua passione redemit, sabbato in sepulcro quievit, octavo die resurrexit. Quod etiam pro nostra salute constat esse actum.
Abbreviated transcription (Latin):
simpliciter intellegere. quod sicut cor¬
pus dñi linteo puro in uolutũ fuit in
monumento. ita mysterium scĩ altaris
non lic& in pannis auro textis celebra¬
ri. sed inmunda syndone Persignifi¬
cationẽ enimille iħm inmunda
syndone inuoluit. quisacramentũ illius
pura mente suscipit Etposuit inmonu¬
mento suonouo. quod ex ciderat inp&ra.
Bene inmonumento nouo dñs ponitur
& non inueteri. nescilic& aliis remanen¬
tibus. dnõ resurgente alios surrexisse
fingerent. Demonumento aut̃ ferunt
qui illud uiderunt. quod sit domus
rotunda excisa desubiacente rupe.
& tante altitudinis. ut qui intus fuerit
ex tensa manu cacumen illius tangere
possit: habes introitũ abori entali parte.
cui lapis ille magnus appositus est
Incuius aquilonari latere corpus dnĩ
iacuit. habens septẽ uel octo pedum
longitudinem. trium palmorũ eminens
acetero pauimento. Erat aut̃ rubri
& candidi coloris huiuscemodi lapis.

Expanded text:
simpliciter intelligere, quod sicut corsimpliciter intelligere, quod sicut corpus Domini linteo puro involutum fuit in monumento, ita mysterium sancti altaris non licet in pannis de auro textis celebrari, sed in munda sindone. Per significationem enim ille Jesum in munda sindone involvit, qui sacramentum illius pura mente suscipit. « Et posuit in monumento suo novo quod exciderat in petra. » Bene in monumento novo Dominus ponitur, et non in veteri, ne scilicet aliis remanentibus, Domino resurgente, alios surrexisse fingant. De monumento ferunt, qui illud viderunt, quod sit domus rotunda, excisa de subjacente rupe: et tantae altitudinis, ut qui intus fuerit, extenta manu cacumen illius tangere possit. Habens introitum ab orientali parte, cui lapis ille magnus appositus est. In cujus aquilonari parte corpus Domini jacuit, habens septem vel octo pedum longitudinem trium palmarum eminens a caetero pavimento. Erat autem rubri et candidi coloris hujuscemodi lapis,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit quidam homo diues abari mathia
nomine ioseph. qui & ipse discipulus erat
ihũ. hic accessit ad pilatum. & petut
corpusiħu: Arimathia. ipsa est rama¬
thaim ciuitas uidelic& hel chanȩ & anne
Diues aut̃ ioseph dr̃. non obi cstantiam
scriptoris. ut dñs diuitem discipłm hab̾e
uideretur. sed ut ostendatur quia aliter
aprefecto corpus dñĩ non poterat impe¬
trare. nisi diues eẽt. Tunc enĩ tẽporis
nemini licebat nisi potentem & diuitẽ
ad presidem introire. Diues & enim. &
non minus iustus dicitur: Sienim diues
non eẽt. corpus dni imp&rare non po¬
tuiss&. Si aut̃ iustus non ess&. nequaquã
dignus dnĩca sepultura fuiss& Iungitur
autem iustitia cumpotentia. ut imp er&
corpus xp̃i. Etaccepto corpore ioseph.
inuoluit illud insindone munda : Exim¬
plo sepultura dnĩ condẽpnatur ambitio
diuitum. qui neque intumulis quidem
possunt carere diuitiis Et exhoc possumꝰ

Expanded text:
venit quidam homo dives ab Arimathia, venit quidam homo dives ab Arimathia, nomine Joseph, qui et ipse discipulus erat Jesu. Hic accessit ad Pilatum, et petiit corpus Jesu. » Arimathia ipsa est Ramathaim, civitas videlicet Elcanae et Annae. Dives autem Joseph dicitur, non ob jactantiam scriptoris, ut Dominus divitem discipulum habere videretur, sed ut ostendatur, quia aliter a praefecto corpus Domini non poterat impetrare, nisi dives esset. Tunc enim temporis nemini licebat, nisi potenti et diviti ad praesidem intrare. Dives etenim, et non minus justus dicitur. Si enim dives non esset, corpus Domini impetrare non potuisset. Si autem justus non esset, nequaquam dignus Dominica sepultura fuisset. Jungitur autem justitia cum potentia, ut impetret corpus Christi. « Et accepto corpore Christi, Joseph involvit illud in sindone munda. » Ex simplici sepultura Domini, condemnatur ambitio divitum, qui neque in tumulis quidem possunt carere divitiis. Et ex hoc possumus
Abbreviated transcription (Latin):
quia gentibus xp̃m suscipientib. iudȩi
insua perfidia remanserunt. E rantꝰ
autem ibi mulieres multȩ alonge. quȩ
secutȩ crant iħm agalilea ministrantes ei
Consuetudo erat apud iudȩos. nec repu¬
tabatur inculpam. simulieres religiose
ministrarent preceptorib: suis desubstan¬
tia sua Quod paulus apłs nescandalũ
gentibus facer&. uitauit dicendo. Num¬
quid potestatem non habemus circum¬
ducendi sorores nr̃as: hȩ ergo mulieres
quiuiuenti dñõ ministrauerant. & iam
ad passionem procedentẽ sequebantur.
ut cui uiuenti seruierant. & iam mortuo
obsequerentur. Interquas erat maria
magdalene. Maria magdalena. ipsa ẽ
dequa dñs septem dȩmonia eiecit Dicta
aut̃ magdalena. amagdalo castel lo
Et maria iacobi: Mater uidelic&
iacobi & ioseph. qui in euuangelio fr̃s
dñi appellantur: haec maria. fuit dñi
matertera. Cumsero aut̃ factum ess&.

Expanded text:
quia, gentibus Christum suscipientibus, Judaei quia, gentibus Christum suscipientibus, Judaei in sua perfidia remanserunt. « Erant autem ibi mulieres multae a longe, quae secutae erant Jesum a Galilaea ministrantes ei. » Consuetudo erat apud Judaeos, nec reputabatur ad culpam, si mulieres religiosae ministrarent praeceptoribus suis de substantia sua. Quod Paulus apostolus, ne scandalum gentibus faceret, vitavit, dicendo: « Nunquid potestatem non habemus circumducendi sorores nostras ? » Hae ergo mulieres, quae viventi Domino ministraverant, etiam ad passionem procedentem sequebantur, ut cui viventi servierant, etiam mortuo obsequerentur. « Inter quas erat Maria Magdalene. » Maria Magdalene ipsa est, de qua Dominus septem daemonia ejecerat. Dicta autem Magdalene a Magdalo castello, « et Maria Jacobi. » Mater videlicet Jacobi et Joseph, qui in Evangelio fratres Domini appellantur. Haec Maria fuit Domini matertera. « Cum sero autem factum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
sionem p&rarum. significantur terre¬
norum corda hominum ad poenitentiã
cõmouenda: Etmultacor pora scõrum
quidormierant surrexerunt: Sicut
lazarus suscitatus est. ita & iam isti re¬
suscitati sunt. ut dño resurgente testimo¬
nemo illorum scõrum surrexit usquequo
dñs resurger&. ut ipse eẽt: primogenitꝰ
ex mortuis. Uenerunt in scam ciuitatẽ.
Scãm ciuitatem appellat hierłm. non qđ
tunc scã ect. sed quia olim scã fuerat ꝓpt̃
cultum unius dĩ nomine scilic& pristino
permanente Etapparuerunt multis.
non om̃ibus sed illis dumtaxat qui digni
fuerunt eorum uisione Centurio autẽ
& qui cumipso erant custodientes iħm.
uiso terrȩ motu & his que fiebant. timu¬
erunt ualde dicentes. Uere. dĩ filius erat
iste: Infide centurionis quigentilis erat.
fides om̃ium gentium designatur . Cre¬
dente aut centurione. iudaei nonsolum
non crediderunt. sed& iam nec timuerun

Expanded text:
sionem petrarum, significantur terresionem petrarum, significantur terrenorum corda hominum ad poenitentiam commovenda. « Et multa corpora sanctorum, quae dormierant, surrexerunt. » Sicut Lazarus suscitatus est, ita et isti suscitati sunt, ut Domino resurgenti testimonemo illorum sanctorum surrexit, usque quo Dominus resurgeret, ut ipse esset primogenitus ex mortuis. « Venerunt in sanctam civitatem. » Sanctam civitatem appellat Jerusalem, non quod tunc sancta esset, sed quia olim sancta fuisset propter cultum unius Dei, nomine scilicet pristino permanente. « Et apparuerunt multis. » Non omnibus, sed illis duntaxat qui digni fuerunt eorum visione. « Centurio autem, et qui cum ipso erant, custodientes Jesum, viso terraemotu, et his quae fiebant, timuerunt valde, dicentes: Vere Filius Dei erat iste. » In fide centurionis, qui gentilis erat, fides omnium gentium designatur. Credente autem centurione, Judaei non solum non crediderunt, sed etiam timuerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
gia. significat scripturam que hoc facto
implebatur . Iħs aũt iterum clamans
uoce magna. emisit sp̃m Diuinȩ potes¬
tatis est indicium. spm emisisse Nemo
enim potest spm̃ emit tere. nisi creator
posuit. quia anima utique spiritalis
natura ẽ: sicut & inpsalmo legimus.
Auscres spm̃ eorum. & deficient. Et ecce
uelum templi scissum est induas partes.
a summo usque deorsum. Duo erant
uela templi. unum interius ante archã.
& aliud exterius ante altare. uidetur
ergo beato hicronimo illud exterius
uelum scissum esse ut paterent nobis
sacramenta caclestia quȩ inueteri testa¬
mento tenebantur occulta: E tnon solũ
uelum templi scissum est. sed etiam uirtu
Et terra motaest. & p&re scisse sunt.
Iuxta lit terã cõmotio terrae & petra¬
rum scissio terrorem creaturarum sig¬
nificat. non sustinentiũ mortẽ dñi sui
Sedsi altiorem intellegentiã ibi requi¬
ramus. per commotionem terrae & scis¬

Expanded text:
gia, significat Scripturam quae hoc facto gia, significat Scripturam quae hoc facto implebatur. « Jesus autem iterum clamans voce magna, emisit spiritum. » Divinae potestatis indicium, spiritum emisisse. Nemo enim potest spiritum emittere nisi Creator posuit, quia anima utique spiritualis natura est, sicut in Psalmo legimus: « Auferes spiritum eorum, et deficient . » « Et ecce velum templi scissum est in duas partes, a summo usque deorsum. » Duo erant vela templi, unum interius ante arcam, et aliud exterius ante altare. Videtur ergo beato Hieronymo illud exterius velum scissum esse, ut paterent nobis sacramenta coelestia, quae in Veteri Testamento tenebantur occulta. Et non solum velum templi scissum est, sed etiam virtut« Et terra mota est, et petrae scissae sunt. » Juxta litteram commotio terrae et petrarum scissio, terrorem creaturarum significat, non sustinentium mortem Domini sui. Sed si altiorem intelligentiam ibi requiramus, per commotionem terrae et scis
Abbreviated transcription (Latin):
affigi. El. enim dicitur ds̃. .i. m̃s lema.
.i. me heliam uocat iste hoc noniudȩ¬
os sedromanos intelleximus dixisse mi¬
lites. quinon intelligebant hebraicã
proprie tatem: Sedsiquis contentiosus
& titerit & dixerit non aromanis sed po¬
tius aiudacis dictum fuisse. non abhor¬
r& afide qnm more solito quicquid
dñs dicer& ad infamiam detorquebant
Et continuo currens unus exeis accep¬
tam spongiam impleuit aco&o. & im¬
posuit arundini. &dabat ei bibere.
Quod erant hocei propinabant. quia
iam auino degenerauerant. idest abonis
opcrib patriarcharum & propho. a¬
rum. S pongia cauernosa. significat
cor iudaeorum: malitiosis fraudibus
plenum: Ysopus aut̃ humilis herba¬
& pectus purgans. humilitatẽ designat.
Y sopo circum dederunt spongiam. qm̃
humilitatem xp̃i circum dederunt
& circũ uenisse putauerunt. qñm
uariis fraudibus circum dederunt
Calamus autem cui imposita est spon¬

Expanded text:
affigi. El enim dicitur Deus, I, meus: lamma, affigi. El enim dicitur Deus, I, meus: lamma, . « Eliam vocat iste. » Hoc non Judaeos, sed Romanos intelleximus dixisse milites, quia non intelligebant Hebraicam proprietatem. Sed si quis contentiosus exstiterit, et dixerit non a Romanis, sed potius a Judaeis dictum fuisse, non aberrat a fide: quoniam more solito quidquid diceret Dominus, ad infamiam detorquebant. « Et continuo currens unus ex eis, acceptam spongiam implevit aceto, et imposuit arundini, et dabat ei bibere. » Quod erant, hoc ei propinabant, quia jam a vino degeneraverunt, id est a bonis operibus patriarcharum et prophetarum. Spongia cavernosa significat cor Judaeorum malitiosis fraudibus plenum. Hyssopus autem herba humilis et pectus purgans, humilitatem Christi designat. Hyssopo circumdederunt spongiam, quoniam humilitatem Christi circumdederunt: et circumvenisse putaverunt, quam variis fraudibus circumdederunt. Calamus autem in quo posita est spon
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse: Neaũt ista solis obscuritas re¬
pentine & subito fuisse dicatur. non
solum una hora. sed et̾iam tribus horis
ꝓtelata est. id est asexta hora usque
adhoram nonam. Credendum uero ẽ.
quod sicut sol super terras obscuritatẽ
passusest. ita & iam luna subterris
radios lucissuȩ abstraxit. Impleta. ẽ.
hic ꝓph& ia iohelis dicentis. Sol con¬
uertetur intenebras. & luna insangui
ne Subtraxit aũt solradiossuos. ut
uel morientem dñm suum incruce¬
non uider& siue & iam ut iudaei mi¬
nistri iniquitatis lumine illius non
fruerentur . Et circa horam nonam.
clamauit iħs uoce magna dicens.
heli. heli. lamaz abtam Sicut
sitire & lassari & dormire non est
proprid diuinitat᷑is sed humanitatis.
ita & iam haec uox exparte humani¬
tatis processit. non exparte diumita¬
tis Nam scđm diuinitatẽ numquã
relinquitur apatre. scđm uero huma¬
nitatem ad tempus uisus est relinqui
apatre. quando permissus est cruci

Expanded text:
fuisse. Ne autem ista solis obscuritas refuisse. Ne autem ista solis obscuritas repente et subita fuisse dicatur, non solum una hora, sed etiam tribus horis protelata est, id est a sexta hora usque ad nonam horam. Credendum vero est quod sicut sol super terras obscuritatem passus est, ita etiam luna sub terris radios lucis suae abstraxit. Impleta est hic prophetia Joelis dicentis: « Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem . » Subtraxit autem radios suos, ne vel morientem Dominum suum in cruce videret: sive etiam, ut Judaei ministri iniquitatis lumine illius non fruerentur. « Et circa horam nonam clamavit Jesus voce magna, dicens: Eli, Eli, lamma sabachtani? » Sicut sitire, et lassari, et dormire non est proprium Divinitatis, sed humanitatis: ita etiam haec vox ex parte humanitatis processit, non ex parte Divinitatis. Nam secundum Divinitatem nunquam relinquitur a Patre, secundum vero humanitatem ad tempus visus est derelinqui a Patre, quando permissus est cruci
Abbreviated transcription (Latin):
seduisa magnitudine signorum. obs¬
curatione uidelic& solis & cõmotio¬
nis terrae. & apertione sepulchroꝵ
unus confestim poenitentiam eͥgerit
alter uero inblasphemia ꝑ seueraue¬
rit: A sexta aũt hora tenebrȩ facte
sunt super uniuersam terrã. usque
adhoram nonam. Sexta hora dñs
crucifixus ẽ: scđm tres euuangelistas
iud acorum debemus respicere. quoꝵ
uocibus tertia hora crucifixusest.
Bene aut̃ dñs sexta hora crucifixus
legitur. qñm eadem hora legimus
primum hominem in paradyso peccas¬
se. & dignum erat utper passionem
filii dĩ. eadem hora redimeretur.
Quidam aũt contraria ueritati scĩ
cuuangelii intellegentes. dicunt na¬
turale solis deliquium contigisse. qđ
non intellegentes apłi. super dñĩ passio¬
nem interpretatisunt. Quibus respon¬
dendum est quod deliquium solis nũ¬
quam nisi prima luna fieri potest.
Constat aut festiuitate paschali. quan¬
do crucifixus est dñs pleni lunium

Expanded text:
sed, visa magnitudine signorum, obssed, visa magnitudine signorum, obscuratione videlicet solis et commotione terrae, et apertione sepulcrorum, unus confestim poenitentiam egerit, alter vero in blasphemia perseverarit. « A sexta autem hora tenebrae factae sunt super universam terram, usque ad horam nonam. » Sexta hora Dominus crucifixus est, secundum tres evangelistas. Judaeorum debemus respicere, quorum vocibus tertia hora crucifixus est. Bene autem Dominus sexta hora crucifixus legitur, quoniam eadem hora legimus primum hominem in paradiso peccasse: et dignum erat ut per passionem Filii Dei eadem hora redimeretur. Quidam autem, contraria veritati sancti Evangelii intelligentes, dicunt naturale solis deliquium contigisse, quod non intelligentes apostoli, super Domini passionem interpretati sunt. Quibus respondendum est, quod deliquium solis nunquam nisi prima luna fieri potest. Constat autem festivitate paschali, quando crucifixus est Dominus, plenilunium
Abbreviated transcription (Latin):
quens ẽ. utiam sem& ipsum saluum
faciat siuult. Sedsi dñs tunc temporis
in illorum insultatione decruce descen¬
deret. & iam illorum insultationib
cedens. uirtutem patientiȩ nobis de
monstrar&. Sed sustinuit dñs probra.
& irrisiones pertulit plusenĩ fecit.
quidecruce noluit uiuus descendere.
desepulchro surrexit mortuus & non
crediderunt ei: Plusenim fuit demor¬
te resurgere : quam decruce uiuens
descendere Idipsum aut & latrones
quicrucifixerant cumeo. impropera¬
bant ei: hoc sine dochicos intellegen¬
dumest. non enim uterq: latro dnõ
insultauit. sed sicut lucas distinctius
loquens manifestat. uno mnblasphemia
per seuerante. alter decruce increpa¬
uit cum dicens Numquid & tũ non
times dm̃. quiin eadẽ dampnatione es::
Nos quidem digna factis recipimus.
hic aut̃ quid fecit : Et conuersus ad
iħm. dixit: Memento mei dne. cum
ueneris in regnum tuum: Possumus
aut̃ dicere quod primum quidem
uterque latro dñm blasphemauerat.

Expanded text:
quens est ut etiam semetipsum salvum faciat si vult. Sed si Dominus tunc temporis in illorum insultatione de cruce descenderet, etiam illorum insultationibus cedens, virtutem patientiae nobis non monstraret. Sed sustinuit Dominus probra, et irrisiones pertulit. Plus enim fecit, qui de cruce noluit vivus descendere, de sepulcro surrexit mortuus, et non crediderunt ei. Plus enim fuit de morte resurgere, quam de cruce vivens descendere. « Idipsum autem et latrones, qui crucifixi erant cum eo, improperabant ei. » Hoc synecdochicos intelligendum est. Non enim uterque latro Domino insultavit, sed sicut Lucas distinctius loquens manifestat, uno in blasphemia perseverante, alter de cruce increpavit eum, dicens: « Nunquid et tu times Deum, quod in eadem damnatione es? Nos quidem digna factis recepimus, hic autem quid fecit? » Et conversus ad Jesum, dixit: « Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum . » Possumus autem dicere, quod primum quidem uterque latro Dominum blasphemaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
quodper proph&am dicitur. Etqđ
cum iniquis deputatus est. Allegorice
aut̃ duo latrones quicum dño cruci¬
fixisunt. significant duo genera homi¬
num: qui sub confessione nominis
xp̃i. uel agonẽ martyrii uel artioris
uitae instituta subeunt. Illi enim qui
solo intuitu remunerationis supernȩ
talia assumunt. laude. et merito dextro
latroni coȩquantur . Illi aut̃ quilib& qua
alia causa uel agonem martyrii uel
altioris uitae instituta ducunt. sinistri
latronis ꝑfidia designantur: qui sub
confessione nominis xp̃i. sed non amo¬
re illius artioris uitȩ instituta sube.¬
unt ꝓre tereuntes aut̃. blasphema¬
bant eum: Pretcreuntes dicuntur

Expanded text:
quod per prophetam dicitur: « Et quod per prophetam dicitur: « Et cum iniquis deputatus est . » Allegorice autem duo latrones, qui cum Domino crucifixi sunt, significant duo genera hominum, qui sub confessione nominis Christi, vel agonem martyrii, vel arctioris vitae instituta subeunt. Illi enim qui solo intuitu remunerationis super se talia assumunt, laude et merito dextro latroni coaequantur. Illi autem qui qualibet alia causa, vel agonem martyrii, vel arctioris vitae instituta ducunt, sinistri latronis perfidia designantur, qui sub confessione nominis Christi, sed non amore illius arctioris vitae instituta subeunt. « Praetereuntes autem blasphemaverunt eum. » Praetereuntes dicun