comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ille cęcus. dequo cũ discipuli
dñm in terrogassent. rabbi quis
peccauit hic aut parentesrius
utcȩcus nasceretur : audierunt:
N eque hic peccauit neque paren¬
tes eius : sed ut manifestentur opera
tis custodiam. nese deacceptis uir¬
tutibus ex tollant flagellantur.
quod paulo apło contigit. qui &¬
dese ipso ait: Etne magnitudo
reuelationum ex tollatme : datus
est mihi stimulus carnis meae ange¬
lus sathanȩ utme cola fizet: Prop
ter quod ter dnm rogaui ut discede¬
r& ame : & dixit mihi: Sufficit
tibi gratia mea. Nam uirtus.
in infirmitate perficitur: Alii
propter enormitatẽ scelerũ flagel¬
lantur. ut hic pęnas ex periri
incipiant. quas infuturo passuri
sunt : qualis fuit herodes rex.
& nabuchodonosor rex. antiochus
& pilatus. & ceteri tales deqͥb
scriptum est. duplici contritione
contere eos dñe: Alu propter
preterita peccata remit tenda fla¬
gellantur : qualis fuit ille languidus

Expanded text:
fuit ille caecus de quo cum discipuli fuit ille caecus de quo cum discipuli inum interrogassent . « Rabbi, quis peccavit? hic, aut parentes ejus, ut caecus nasceretur? » audierunt: « Neque hic peccavit, neque parentes ejus, sed ut manifestentur opera tis custodiam, ne se de acceptis virtutibus extollant, flagellantur, quod Paulo apostolo contigit, qui de seipso ait: « Et ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, ut me com rogavi, ut discederet a me, et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea. Nam virtus in infirmitate perficitur . » Alii propter enormitatem scelerum flagellantur, ut hic poenas experiri incipiant quas in futuro passuri sunt, qualis fuit Herodes rex et Nabuchodonosor, Antiochus et Pilatus, et caeteri tales, de quibus scriptum est: « Duplici contritione contere eos, Domine . » Alii propter praeterita peccata remittenda flagellantur, qualis fuit ille languidus
Abbreviated transcription (Latin):
tur : dñs non solum ab infirmitate
curauit. sed etiam filium uocauit
dicens: Confide fili: Fides quoque
operibus ex ornata. magnaest uirtꝰ.
sicut ait iacobus apłs Fides sine
operibus mortua est: & sine fide
inpossibile est placere dõ: Quam
dñs discipulis commendans ait:
Si habueritis fidem sicut granum
sinapis : E toctera Etpulchre
filium appellat. quem apeccatis
liberauit: N imirum ut qui ante
fuerat filius malitię̧ & nequitiȩ
& filius diaboli: postpeccata dimis¬
sa factusest filius dĩ: Sequitur:
Remittuntur tibi peccata tua :
N otandum autem quia prius
eius peccata dimit tuntur : & Sic
sanitas corporis tribuitur: Sedcũ÷
prius peccata dimisit ut diximus.
& postmodum Sanitatem tribuit:
ostendit propter peccata plerasque
hominibus infirmitates accidere:
Quattuor enim modis: diuina fla rꝰ¬
gella homines inprȩsenti uita
tangunt: Alii aut̃ ꝓpter solam
probationem flagellantur: qualis

Expanded text:
tur, Dominus non solum ab infirmitate tur, Dominus non solum ab infirmitate curavit, sed etiam filium vocavit, dicens: « Confide, fili. » Fides quoque operibus exornata, magna est virtus, sicut ait Jacobus apostolus: « Fides sine operibus mortua est , » et « sine fide impossibile est placere Deo . » Quam Dominus discipulis commendans ait. « Si habueritis fidem sicut granum sinapis . » Et pulchre filium appellat quem a peccatis liberavit; nimirum ut qui ante fuerat filius malitiae et nequitiae et filius diaboli, post peccata dimissa factus est filius Dei. Sequitur: « Remittuntur tibi peccata tua. » Notandum autem, quia prius ejus peccata dimittuntur, et sic sanitas corporis tribuitur. Sed cum prius peccata dimisit, ut diximus, et postmodum sanitatem tribuit, ostendit propter peccata plerisque hominibus infirmitates accidere. Quinque enim modis divina flagella homines in praesenti vita tanguntur. Alii propter solam probationem flagellantur, quali
Abbreviated transcription (Latin):
si eas adõ petere ͤ postulare Non¬
÷ pigeat: Uidens aũt iłis fidem
illorum : dixit paralitico: Con¬
fide fili: remittuntur tibi pecca¬
ta tua: Hic considerandum est
quantum unum quemque ꝓpria
fides adiuuet: ubi tantũ alieNia¬
profuisse monstratur: Non enim
ait in euuangelio. uidens iħs fidẽ
illius qui offerebatur : sed illorum
qui offerebant: Paraliticus enim qͥa
perse uenire Nonpoterat : alienis
manibus deportatur. alieNa
fide sanatur: Cinde intellegere
possumus quia sunt nonnulli in ȩcdã.
qui & sisuis meritis non saluantur:
tamen aliorum intercessione salua¬
ri merentur: ubi non solum dñĩ
potentia ad oranda ostenditur.
sed eius humilitas ueneranda atque
prouiribus imitanda declaratur:
Multum namque distat inter suꝑ¬
biam iudȩorum : & dnĩ humilitatẽ:
Infirmum enim & totis membrorũ
compaginibus dissolutũ. quẽ scribȩ
& pharisȩi nonsolum tangere. sed
etiam uix respicere dedignaban¬

Expanded text:
si eas a Deo postulare nonsi eas a Deo postulare non pigeat. « Videns autem Jesus fidem illorum, dixit paralytico: Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua. » Hic considerandum est, quantum unumquemque propria fides adjuvet, ubi tantum profuisse aliena monstratur. Non enim ait evangelista: Videns Jesus fidem illius qui offerebatur, sed illorum qui offerebant. Paralyticus enim quia per se venire non poterat, alienis manibus deportatur, aliena fide sanatur. Unde intelligere possumus quia sunt nonnulli in Ecclesia, qui etsi suis meritis non salvantur, tamen aliorum intercessione salvari merentur. Ubi non solum Domini adoranda potentia ostenditur, sed ejus humilitas veneranda, atque pro viribus imitanda declaratur. Multum namque distat inter superbiam Judaeorum et Domini humilitatem. Infirmum enim et totis membrorum compagibus dissolutum, quem Scribae et Pharisaei non solum tangere, sed etiam vix respicere dignaban
Abbreviated transcription (Latin):
in corde sustinuisse credeͥdus est
non tantum promorte dilecti
filii. sed etiam timens & uerenis
ne puer tenere actatis cum dolore
mortis. saltem. contra dñm incorde
murmurar&: sed magnũ dolorem :¬
maior fortitudo uincebat. Sediste
tam prudens. tam iustus. tam fortis:
quam discretus & temperatus Sit
aspiciamus: Cum enim iam iamq:
immolaturus filium. gladium eua¬
ginatum in manu tener&: audiuit
adnõ: N eextendas manum tuam
super puerum : neque facias illi quic¬
quam: Atille discretus & tẽperatꝰ.
sicut fuit fortis immolando : sic &¬
factus est temperatus in relinquendo:
Unde diina uoce meruit consola¬
ri: cum protinus audiuit: Nunc
cognoui quod timeas dñm: eo qđ
non peperceris filio tuo unigenito
propterme: Benedicens benedicã
tibi: & multiplicabo semen tuũ
sicut stellas caeli: Haec deoperib
abrahȩ breuiter commemorare li¬
buit : ut intellegamus & nos has
quat tuor uirtutes habere posse.

Expanded text:
in corde sustinuisse credendus est, in corde sustinuisse credendus est, non tantum pro morte dilecti filii, sed etiam timens et verens ne puer tenerae aetatis cum dolore mortis saltem contra Deum in corde murmuraret; sed magnum dolorem major fortitudo vincebat. Sed iste tam prudens, tam justus, tam fortis, quam discretus et temperatus sit aspiciamus. Cum enim jamjam immolaturus filium, gladium evaginatum in manibus teneret, audivit a Domino: « Ne extendas manum tuam super puerum, neque facias illi quidquam. » At ille discretus et temperatus, sicut fuit fortis in immolando, sic factus est temperatus in relinquendo. Unde divina voce meruit consolari, cum protinus audivit: « Nunc cognovi quod timeas Deum, eo quod non peperceris filio tuo unigenito propter me. Benedicens benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli . » Haec de operibus Abrahae breviter commemorare libuit, ut intelligamus et nos has quatuor virtutes habere posse,
Abbreviated transcription (Latin):
Addidit autem ad prudentiam
iustitiã : quando illius preceptis
quem dm̃ cognouit absque ulla
mora oboediuit: exiens de terra
sua & decognatione. & de domo
patrissui: Unde ipsa scriptura
protinus subiunxit dicens: Cre¬
didit abraham dõ : & reputatũ ẽ.
ei adiustitiam: Sed iste tãpru¬
dens. tam iustus: quam fortis sit
uideamus: Cum enĩ senex ex di¬
lecta coniuge unicum filium
per repromissionẽ accepis Set:
audiuit adno: Tolle filium tuũ
quem diligis isaac: & offeres eum
mihi in holocaustum. suꝑ unum
montium quem monstrauero
tibi: At ille denocte consurgens.
strauit asinum suum: Etcetera:
Et iterum: Cumque die tertio
eleuatis oculis uidiss& locum ꝓcul:
dixit pueris suis Expectate hic
cũ asino : ego & puer illuc usque
properantes. postquam ad oraueri¬
mus reuertemur aduos: Cũque¬
ad locum perueniens altare aedi¬
ficass&. & conligatum puerum
superstruem lignorum in posuiss&.
non paruum dolorẽ & angustiam

Expanded text:
Addidit autem ad prudentiam Addidit autem ad prudentiam justitiam, quando illius praeceptis, quem Deum cognovit, absque ulla mora obedivit, exiens de terra sua, et de cognatione, et de domo patris sui. Unde Scriptura ipsa protinus subjunxit, dicens: « Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . » Sed iste tam prudens, tam justus, quam fortis sit videamus. Cum enim senex ex dilecta conjuge unicum filium per repromissionem accepisset, audivit a Domino : « Tolle filium tuum quem diligis Isaac, et offeres eum mihi in holocaustum super unum montium quem monstravero tibi. At ille de nocte consurgens, stravit asinum suum, etc. » Et iterum: « Cumque die tertio, elevatis oculis, vidisset locum procul, dixit pucum asino: ego et puer illuc usque properantes, postquam adoraverimus, revertemur ad vos ad locum perveniens, altare aedificasset, et colligatum puerum super struem lignorum imposuisset, non parvum dolorem et angustiam
Abbreviated transcription (Latin):
plus sapias. quam necesse est: ne
obstupescas: Ad datur enim ad
iustitiã temperantia. id est dis¬
cretio: Quae ut ait scriptura
mater est omnium uirtutũ ut in
ipso bono opere nonsit aliquis
nimius uel superfluus. sed discretus
& temperatus : quia frequenter
uirtus quaesine obseruatione agi¬
tur. inuitium conuertitur:
Et quia has quat tuor uirtutes
habere deb& qui suam & alterius
animam dõ offerre uult: recte hi
qui paraliticum dño adsanandum
optulerunt: quattuor fuisse
narrantur: S ed necuiquam in¬
possibile uideatur. unum eundẽq
hominem has quattuor uirtutes
simul habere posse: & multis
qui eas & opere seruaueruNt.¬
& sermone docuerunt. unũ in me¬
dium lib& deducere: uidelicet
scm̃ abraham patriarcha: Ipse
uere prudentiã habuit: quicete¬
ris acultura dĩ aberrantibus.
creatorem suum dm̃ credidit &
cognouit : quia sicut insipiens est
quidicit in corde suo non est ds̃:
sic prudens qui cognoscit dm̃

Expanded text:
plus sapias quam necesse est, ne plus sapias quam necesse est, ne obstupescas . » Addatur ergo ad justitiam temperantia, id est discretio, quae, ut ait Scriptura, mater est omnium virtutum, ut in ipso bono opere non sit aliquis nimius vel superfluus, sed discretus et temperatus: quia frequenter virtus, quae sine observatione agitur, in vitium convertitur. Et quia has quatuor virtutos habere debet, qui suam ac alterius animam Deo offerre vult, recte hi, qui paralyticum Domino ad sanandum obtulerunt, quatuor fuisse narrantur. Sed ne cuiquam impossibile videatur, unum eumdemque hominem has quatuor virtutes simul habere posse, ex multis qui eas et opere servaverunt, et sermone docuerunt unum in medium libet deducere, videlicet sanctum Abraham patriarcham. Ipse vero prudentiam habuit, qui caeteris a cultura Dei aberrantibus, creatorem suum Deum credidit et cognovit: quia sicut insipiens est, qui dicit in corde suo: « Non est Deus : » sic prudens qui cognoscit Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
Scire enim bonum & non facere :
magis pęna est quam uirtus: Ad datur
ergo adprudentiã fortitudo ut
bonum quod ꝑ prudentiã cognosci¬
tur.
per mentis fortitudinem infatiga¬
biliter teneatur. scriptura dicen¬
te: Uiriliter agite & confortet᷑
Por Cro fortieudo tunc lauda¬
bilis erit suusta fuerit: qm̃ fortiter
agere & non iuste. non uirtus ẽ.
seduitium: Multi enim fortiter
agunt in pręlus. in luctaminib
in oneribus portandis: sed quia
non iuste faciunt : talis fortitudo
non in uirtute sed inuitio reputat᷑:
Addatur aũt fortitudini iustitia:
ut quod iustum & rectum est
& opere seruetur. & memoria
teneatur .: scriptura monente:
Diligite iustitiã : quiiudicatis
terram: Tunc enim iustitia dõ
accepta. & dulcis erit hominib
si discreta & temperata fuerit.
quia bona uirtus quȩ sine tempe¬
rantia agitur. frequenter uitiũ
uertitur: Unde scriptura ammo¬
net: Nesis multum iustus. neque

Expanded text:
Scire enim bonum et non posse facere, Scire enim bonum et non posse facere, magis poena est quam virtus. Addatur ergo ad prudentiam fortitudo, ut bonum quod per prudentiam cognoscitur, per meriti fortitudinem infatigabiliter teneatur, Scriptura dicente: « Viriliter agite, et confortetur Porro fortitudo tunc laudabilis erit, si justa fuerit: quoniam fortiter agere, et non juste, non virtus est, sed vitium: multi enim fortiter agunt in praeliis, in luctaminibus, in oneribus portandis, sed quia non juste faciunt, talis fortitudo non virtuti, sed vitio deputatur. Addatur autem ad fortitudinem justitia, ut quod justum et rectum est, et opere servetur, et memoria teneatur, Scriptura monente: « Diligite justitiam, qui judicatis terram . » Tunc enim justitia Deo accepta et dulcis erit hominibus, si discreta et temperata fuerit, quia bona virtus, quae sine temperantia agitur, frequenter in vitium vertitur. Unde Scriptura admonet: « Ne sis multum justus, neque
Abbreviated transcription (Latin):
cesse est ut turbas demonum & tu¬
multus uitiorum repellat. & subli¬
mia appetat: Tectum quippe ascen¬
dit: qui terrena contempnens cae¬
lestia concupiscit: Pertegulas aũt
infirmum ance dñm ponit: cũ hu¬
manȩ fragilitatis memor. sic contra
peccantes irascitur. ut penitentib
compatiatur: Uelcerte hi quipara¬
liticum dño adcurandum obtuler̃.
recte quattuor fuisse memorantur.
quia quattuor sunt principales
uirtutes. dequibus in aeternȩ sapi¬
entiȩ laude canitur: sobrietatem¬
ritatem: Quas non nulli uersis no¬
minibus. prudentiã. temperantiã
fortitudinem & iustitiã appellant:
Quibus ut ait scriptura. Nihil est
utilius inuita hominis Prudentia
enim est dm̃ cognoscere : & uolunta¬
tem cius intellegere: Quae quã
necessaria & utilis sit uirtus: dñs
manifestat cum discipulis ait:
Estote ergo prudentes sicut serpen¬
tes : & simplices sicut columbȩ: Qua¬
lis est ista prudentia : sifortitudo desit.

Expanded text:
cesse est ut turbas daemonum et tucesse est ut turbas daemonum et tumultus vitiorum repellat, et sublimia appetat. Tectum quippe ascendit, qui terrena contemnens coelestia concupiscit. Per tegulas autem infirmum ante Dominum ponit, cum humanae fragilitatis memor, sic contra peccantes irascitur, ut poenitentibus compatiatur. Vel certe hi, qui paralyticum Domino ad curandum obtulerunt, recte quatuor fuisse memorantur: quia quatuor sunt principales virtutes, de quibus in aeternae sapientiae laude canitur, sobrietas evirtus: quas nonnulli versis nominibus, prudentiam, temperantiam, fortitudinem et justitiam appellant, quibus, ut ait Scriptura, nihil est utilius in vita hominis. Prudentia enim est Deum cognoscere et ejus voluntatem intelligere. Quae quam necessaria et utilis sit virtus, Dominus manifestat cum discipulis ait: « Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . » Qualis est ista prudentia, si fortitudo desit?
Abbreviated transcription (Latin):
nis peccatis assuetum. uel conscienti¬
am desperatam significat: Hii aũt
qui paralx ticum dño adcurandũ
obtulerunt: doctores & magistros
eccłae significant: Offerunt enim
paralyticum dño ad sanandum
ecclesiastici uiri: quando peccan¬
tem uerbis corrigunt. & orationib
uiuant. ut ab ipsis peccatis resipis¬
ca t: Quibene marco narrante
quat tuor fuisse referuntur: quia
quattuor sunt libri Scĩ euuangłu.
in quibus om̃is predicantium doctri¬
na nonsolum instruitur. sed etiam
roboratur: Sed quia om̃is qui alie¬
nas animas suscepit regendas. non
terrenis desideriis inherere deb&.
sed caelestia concupiscere: Recte
hi qui paralyticũ dño adcuran¬
dum optulerunt. iuxta alium
euuangelistam non inueniente s
qua parte eum inferrent prȩ
turba: ascenderunt supra tectum
& per tegulas submiserunt eum cũ
lecto. in medium ante iħm: Om̃is
namque anima. quae aparaly Si
suae iniquitatis uult liberari: ne¬

Expanded text:
nis peccatis assuetum, vel conscientinis peccatis assuetum, vel conscientiam desperatam significat. Hi autem qui paralyticum Domino ad curandum obtulerunt, doctores et magistros Ecclesiae significant. Offerunt enim paralyticum Domino ad sanandum ecclesiastici viri, quando peccantem verbis corrigunt, et orationibus juvant, ut ab ipsis peccatis resipiscat. Qui bene, Marco narrante, quatuor fuisse referuntur, quia quatuor sunt libri sancti Evangelii, in quibus omnis praedicantium doctrina non solum instruitur, sed etiam roboratur. Sed quia omnis, qui alienas animas suscipit regendas, non terrenis desideriis inhaerere debet, sed coelestia concupiscere, recte hi qui paralyticum Domino ad curandum obtulerunt, juxta alium evangelistam, non invenientes qua parte eum inferrent prae turba, ascenderunt supra tectum, et per tegulas submiserunt eum cum lecto in medium ante Jesum. Omnis namque anima quae a paralysi suae iniquitatis vult liberari, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Sedi deo nauim ascendit : ut om̃a
quae hominis sunt agens. uerum.
hominem pronrã Salute se
uenisse demonstrar&:Et ecce offe¬
rebant ei paraliticum : iacentem¬
in lecto: Paralysis nonsolũ grauissi¬
ma. sed etiam acutissima est passio:
quaesubito ut hominẽ attigerit.
ad om̃e opus inutilem efficit:
Fit autem dum calor naturȩ uelsan¬
guinis infrigus uersus. naturales
meatus uenarum ꝑcludit: intantũ
ut si totum hominem attigerit.
inualidum reddat : Si aut̃ qđ lib&
membrum arripuerit. inflexibile
& inutile facit Ergo ꝑparaliticũ
quilib& peccator designatur : qui
a calore diuini amoris recedeNis.
Sinteporem uel frigor iniquita¬
tis conuertitur: intantũ ut Si
aliquando grauissima mala per¬
petr&. nec ea uelut minima ꝑ times¬
cat: Qualib perprophetam dici¬
tur: Sicut frigidam facit cisterna
aquam suam: sic frigidam facit
malitiã suam: Lectus in quo para¬
liticus portabatur : uel corpus homi¬

Expanded text:
sed ideo navem ascendit, ut omnia sed ideo navem ascendit, ut omnia quae hominis sunt agens, verum hominem pro nostra salute se venisse demonstraret. « Et ecce offerebant ei paralyticum in lecto jacentem. » Paralysis non solum gravissima, sed etiam acutissima est passio, quae subito ut hominem attigerit, ad omne opus inutilem efficit. Fit autem dum calor naturae vel sanguinis in frigus versus, naturales meatus venarum praecludit, in tantum ut si totum hominem attigerit, invalidum reddat; si autem quodlibet membrum arripuerit, inflexibile et inutile faciat. Ergo per paralyticum quilibet peccator designatur, qui a calore divini amoris recedens, in tepore vel frigore iniquitatis convertitur, in tantum ut si aliquando gravissima mala perpetret, nec ea velut minima pertimescat, qualibus per prophetam dicitur: « Sicut frigidam facit cisterna aquam suam, sic frigidam facit stultus malitiam suam . » Lectus in quo paralyticus portabatur, vel corpus homi
Abbreviated transcription (Latin):
dicta est. sed incapharnaum fuisse
referat Ad quod breuis & facilis
patet responsio : quia uidelicet
nazar& h & capharnaum. inga¬
lilea regione sitesunt: Sicut enĩ
tota galilea eius patria est
uocata. eo quod ibi sit conceptus.
uel nutritus. unde & galileus appel¬
latur : sic non solum naz ar& h sed
etiã capharnaum. quae ingalilea
sitaest. eius ciuitas intellegi potest:
Nihil ergo matheus & marcus int̾se
discordant : cum unus ipsum nomen
posuit. alter uero inciuitatem suã
absolute dixxit: Uel certe capharna¬
um eius ciuitas dici potest: non qđ
in ea natus uel nutritussit. sed qđ
eam miraculis inlustrauerit: Rur sũ
queritur: quare nauim ascenderit:
Num quid non poterat suꝑ undas
maris ambulare : quiquondam
petro prestitit quod super undas
maris ambular&. Aut non po¬
terat coram suis uestigiis mare
siccare : qui coram filiis is rahel
egredientib ex aegypto mare ru¬
brum siccauit. & eos transire per
siccum fecit. Poterat utique:

Expanded text:
dicta est, sed in Capharnaum fuisse dicta est, sed in Capharnaum fuisse referat? Ad quod brevis et facilis patet responsio: quia videlicet Nazareth et Capharnaum in Galilaea regione sitae sunt. Sicut enim tota Galilaea ejus patria est vocata, eo quod ibi sit conceptus vel nutritus, unde et Galilaeus appellatur, sic non solum Nazareth, sed etiam Capharnaum, quae in Galilaea sita est, ejus civitas intelligi potest. Nihil enim Matthaeus et Marcus inter se discordant, cum unus ipsum nomen posuit, alter vero in civitatem suam absolute dixit. Vel certe Capharnaum ejus civitas dici potest, non quod in ea natus vel nutritus sit, sed quod eam miraculis illustraverit. Rursum quaeritur, quare navim ascenderit? Nunquid non poterat super undas maris ambulare, qui quondam Petro praestitit, ut super undas maris ambularet ? Aut non poterat coram suis vestigiis mare siccare, qui coram filiis Israel egredientibus ex Aegypto mare Rubrum siccavit, et eos transire per siccum fecit ? Poterat utique;
Abbreviated transcription (Latin):
Vterum intemerate uirginis: sicut
in hoc loco: A scendens iħs innauiculã:
Quasi enim dñs spiritaliter nauẽ
ascendit : quando ex intemerate
uirginis utero carnem assumpsit:
Trans fretauit: quia natus docuit.
mirabilia fecit. passus est & resurrex¬
Et sicut perpetrum dicitur apłm:¬
Pertransiuit benefaciendo. & sanan¬
do om̃s op̃pressos adiabolo: Uenit
inciuitatem suam. idest inscam eccłã.
non quod ad eam ueniens suam in¬
uenerit : sed quod subueniendo eam
suam fecerit: Incuius typo eius ciui¬
tas nazar&h dicta. quaemunda
uel custodita interpretatur. signifi¬
cat eccłam: quam sibi elegit non ha¬
bentem maculam autrugam. quã
sanguine. & custodit sua ꝓtectione
Cui inamoris cantico loquitur:
Tota pulchraes amica mea: &
macula non est inte: Etiterum::
Vna est. amica mea. formosa mea
columba mea: inmaculata mea.:
IQuaeritur autem quare matheu̾
dicat dñm uenisse inciuitatẽ suam:
cum marcus hoc signum sanitatis.
non innazar&h quae eius ciuitas

Expanded text:
inis, sicut in hoc loco: « Ascendens Jesus in naviculam. » Quasi enim Dominus spiritaliter navem ascendit, quando ex intemeratae Virginis utero carnem assumpsit. Transfretavit, quia natus docuit, mirabilia fecit, passus est, et resurrexit, sicut per Petrum apit benefaciendo, et sanando omnes oppressos a diabolo . » Venit in civitatem suam, id est sanctam Ecclesiam, non quod ad eam veniens suam invenerit, sed quod subveniendo eam suam fecerit. In cujus typo ejus civitas Nazareth dicta est, quae munda vel custodita interpretatur, significans Ecclesiam quam sibi elegit non habentem maculam vel rugam: quoniam sanguine et custodit sua protectione. Cui in amoris Cantico loquitur: « Tota pulchra es, amica mea, et macula non est in te . » Et item: « Una es, amica mea, formosa mea, columba mea, immaculata mea . » Quaeritur autem quare Matthaeus dicat Dominum venisse in civitatem suam, cum Marcus hoc signum sanitatis non in Nazareth quae ejus civitas
Abbreviated transcription (Latin):
eis condolent. quasi ꝑ affectũ m̃tis
omĩa haec dño nuntiant: Tuncuo¬
cauit illũ dominus suus: & ait illi:
Serue nequã : om̃e debitũ dimisi tibi.
qm̃ rogastime: Nonne ergo oportuit
& te misereri conserui tui : sicut & e¬
go tui misertussũ. Ecce qualem
poenã merebitur: qui suas uult
uindicare in iurias: Ait enim:
si tibi: Acsi dicer&: Serue male.
ingrate serue. cum adunã petitio¬
nem om̃e debitum tibi dimiserim:
quare non considerasti quia opor¬
tuit & te misereri conserui tui
sicut & ego tui misertus sum.
Etiratus dominus eius. tradidit

Expanded text:
eis condolent, quasi per affectum mentis eis condolent, quasi per affectum mentis omnia haec Domino nuntiant. « Tunc vocavit illum dominus suus, et ait illi: Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me; nonne ergo oportuit et te misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum? » Ecce qualem poenam merebitur, quia suas vult vindicare injurias. Ait enim: c. Ac si diceret: Serve male, ingrate serve, cum ad unam petitionem omne debitum tibi dimiserim, quare non considerasti quia oportuit et te misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum? « Et iratus Dominus ejus tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quidiuinis beneficiis oblitus.
suas uult uindicare iniurias : nonso¬
lum defuturis peccatis ueniã non
merebitur : sed etiam preterita peccata
quae sibi dimissa credebat: Aduin¬
dictã ei replicabuntur: Vnde & sub¬
ditur: Uidentes ergo conserui eius
suo: om̃a quae facta fuerant: Con¬
serui qui haec uidentes domino
nuntiant angłisunt: quio pera
nr̃a die noctuque factori nr̃o
nuntiare creduntur: sicut angłs
ait tobiȩ: Cumoraretis: ego optuli
orationes uras ante dm̃: Qui ꝓeo
conserui dicuntur : quia nr̃is semper¬
utilitatibus ministrant. sicut apłs
ait : Sunt administratorii sp̃s in
ministeriũ missi: propter eos qui
hereditatẽ capiunt salutis: Con¬
tristati aut̃ dicuntur : quia sicut
gaudent suꝑbene agentes: sic dole¬
re dicuntur suꝑ male agentes:
Siue aliter: Conserui qui haec
dño nuntiant. doctores & magistri
eccłȩ intelleguntur : quiuudentes
minores amaioribus opprimi uel
affligi. compatiuntur eis: & dum

Expanded text:
Nam qui divini beneficii oblitus, Nam qui divini beneficii oblitus, suas vult vindicare injurias, non solum de futuris peccatis veniam non merebitur, sed etiam praeterita peccata quae sibi dimissa credebat, ad vindictam ei replicabuntur. Unde et subditsuo quae facta fuerant. » Conservi, qui haec videntes Domino nuntiant, angeli sunt qui opera nostra die noctuque factori nostro annuntiare creduntur, sicut angelus ad Tobiam ait: « Dum oraretis, ego obtuli orationes vestras ante Deum . » Qui pro eo conservi dicuntur, quia nostris humilitatibus ministrant, sicut Apostolus ait « Sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui haereditatem cupiunt salutis . » Contristati autem dicuntur, quia sicut gaudent super bene agentes, sic dolere dicuntur super male agentes. Sive aliter, conservi qui haec domino nuntiant, doctores et magistri Ecclesiae intelliguntur, qui videntes minores a majoribus opprimi vel affligi, compatiuntur eis: et dum
Abbreviated transcription (Latin):
septem animȩ defęmore eius egres¬
sesunt quae om̃s diluuio perieruNTt.:
Spiritaliter uero delamech ultio¬
septuagies septies dataest: quia
peccatum quod primus homo pec¬
cauit. ut diximus: per septuaginta
septem generationes usque ad xp̃i
aduentum uiguit: Unde bene
isdem lamech ꝑcutiens siue ꝑcus¬
sus interpretatur. quia primus
ti : & omnẽ suam stirpẽ codem
uulnere ꝑcussit: haec diximus.
ut ostenderemus septuagies septi¬
es non ad quantitatẽ numeri. sed
ad peccatum ꝑtinere: Omĩa ergo
quae fr̃s in nobis peccare possunt
dimit tere iussit : quando nos¬
septuagies septies frĩbus in nobis
simos indulgere prȩcepit: Regu¬
lam ergo dimictendi in nobis apsis
discamus : ut sicut dm̃ post peccatũ
uolumus nobis inuenire ꝓpitium.
sic in nobis peccantibus clementes uelimꝰ¬
& benignissimi ẽẽ. ipso saluatore
monente: Cumstabitis ad orandũ.
dimit tite siquid aduerfus aliquẽ¬
lisest dimittat uobis peccata ur̃a:

Expanded text:
septem animae de femore ejus egresseptem animae de femore ejus egressae sunt, quae omnes diluvio perierunt. Spiritaliter vero de Lamech septuagies septies ultio data est, quia peccatum quod primus homo peccavit, ut diximus, per septuaginta septem generationes usque ad Christi adventum viguit. Unde bene idem Lamech percutiens sive percussus interpretatur, quia primus ti, et omnem suam stirpem eodem vulnere percussit. Haec diximus, ut ostenderemus septuagies septies, non ad quantitatem numeri, sed ad peccatum pertinere. Omnia ergo quae fratres in nobis peccare possunt, dimittere jussit, quando septuagies septies fratribus in nobis dulgere praecepit. Regulam ergo dimittendi in nobis ipsis discamus, ut sicut Deum post peccatum volumus invenire propitium, sic in nobis peccantibus clementes et benigni simus, ipso Salvatore monente: « Cum stabitis ad orandum, dimittite si quid habetis adversus aliquelis est, dimittat vobis peccata vestra . »
Abbreviated transcription (Latin):
cum humanȩ generationis xp̃i
ordinem describens. septuaginta
septem generationes enumerauit:
piens. asque ad xp̃m descendendo
quadraginta duas generationes
tuagies. non adquantitatẽ nume¬
ri. sed ad peccatũ ꝑtinere: Axp̃o
ergo usque adadam. septuaginta
septem generationes numerantur:
quia illud peccatũ quod primus
homo inparadyso perpetrauit.
þer septuaginta Septem genera¬
tiones usque ad xp̃m quisiNe
peccato uenit uiguit: Vnde bene
idem lucas ab aptismate xp̃i nu¬
merare coepit : quia om̃a peccata
inbaptismo ab soluuntur: Quod
mystice la mech suis uerbis osteñ¬
dit : quando uxorib suis ait:
Septuplum ultio dabitur decam.
de lamech uero septuagies septies:
Nam quantũ adlitterã ꝑtinet.
septem pliciter decam ultio data
est : quia uindictã quã profrĩs
morte ꝓmeruit. usque ad septimã¬
generationẽ in ipso protulit:
De lamech uero septuagies septies
ultio dataest. quia septuaginta

Expanded text:
cum humanae generationis Christi cum humanae generationis Christi ordinem describens, septuaginta septem generationes enumeravit. piens usque ad Christum descendendo, quadraginta duas generationes tuagies non ad quantitatem numeri, sed ad peccatum pertinere. A Christo ergo usque Adam septuaginta septem generationes numerantur, quia illud peccatum quod primus homo de paradiso perpetravit, per septuaginta septem generationes usque ad Christum, qui sine peccato venit, viguit. Unde bene idem Lucas a baptismate Christi numerare coepit, quia omnia peccata in baptismo absolvuntur. Quod mystice Lamech suis verbis ostendit, quando uxoribus suis ait: Septuplum ultio dabitur de Cain, de Lamech vero septuagies septies. Nam quantum ad litteram pertinet, septuagies septies de Cain ultio data est, quia vindictam, quam pro fratris morte promeruit, usque ad generationem in ipso pertulit. De Lamech vero septuagies septies ultio data est, quia septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
solum. & cetera quȩ secunt᷑. Inter¬
rogauit eum petrus dicens Dñe.
quotiens peccabit in me frater
meus: dimittã ei usque septies.
Ait illi iħis: Nondico tibi septies.
sedusque septuagies septies: Ex qua
interrogatione & responsione hoc
discimus: quia si totiens humana¬
semper parati esse debemus adigno¬
scendum: Seddicit aliquis: Pecca¬
uit in me frater meus. dimisi ei
usque septuagies septies: Num quid
amplius dimittere debeo quã ad ño
praeceptum est. Cui respondere
debemus : quia & si septuagies octies.
& si centies. & quotiens om̃ino
pecpauerit. semper dimittendũ est.
quia sicut adõ non exparte sedex
integro nra uolumus dimitti pec¬
cata : sic ex toto corde frĩbus inno¬
bis peccantibus dimittere debemus:
monente paulo apło. donantes
uobis omĩa inuicem. siquis aduer¬
sus aliquem hab& quęrelã: sicut
rus enimiste non proquantitate.
sed promysterio adño positus est .
Huius numeri sacramentũ lucas
euuangelista ostendere curauit:

Expanded text:
sequuntur, interrogavit eum Petrus, dicens: « Domine, quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei? usque septies? Ait illi Jesus: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies . » Ex qua interrogatione et responsione hoc discimus, quia si toties pesemper parati esse debemus ad ignoscendum. Sed dicet aliquis: Peccavit in me frater meus, dimisi ei usque septuagies septies, nunquid amplius dimittere debeo quam a Christo praeceptum est? Cui respondere debemus, quia etsi septuagies octies, etsi centies, et quoties omnino peccaverit, semper dimittendum est. Quia sicut a Domino non ex parte, sed ex integro volumus dimitti peccata: sic ex toto corde fratribus in nobis peccantibus dimittere debemus, monente Paulo apostolo: « Donate vobis omnia invicem, si quis adversus aliquem habet querelam, sicut rus enim iste non pro quantitate, sed pro mysterio positus est. Hujus numeri sacramentum Lucas evangelista ostendere curavit,
Abbreviated transcription (Latin):
miscđiam conseruo exhibuit. qualẽ
a dño acceperat: unde & subditur:
Ille aut noluit : sed abiit & misit
eum in carcerẽ. donec redder& de¬
bitum: Mali aut̃ retributio: carce¬
ris conclusione. uel suffocatione
designatur: Igitur carcer in hoc loco.
afflictio qua eum coartabat intel¬
ligitur: Debitum inscripturis. pec¬
catũ uocari ex eo intelligimus.
quod cotidie in oratione poscimus
dicentes. dimitte nobis debita nr̃a:
Vnde inlege precipitur: Debitum
deb& tibi quispiam frater tuus.
si abstuleris pignus abeo. ante solis
occasum pignus restitue: O m̃is enĩ
homo debitor est: & debitorẽ hab&
Quis enimest quinon sit debitordi
cum nullus sit sine peccato. Et qͥs
est quinon debitorem habeat fratrẽ
suum: nisi ille inquẽ nullus pecca¬
uit. Quantũ aut̃ inter decẽ milia
talenta & centũ denarios distat.
tanto maiora sunt quae indm̃ com¬
mit timus. quam ea quae in nos fr̃s
peccant: E a ergo benignitate

Expanded text:
misericordiam conservo exhibuit qualem misericordiam conservo exhibuit qualem a Domino acceperat. Unde et subditur: « Ille autem noluit, sed abiit et misit eum in carcerem, donec redderet debitum. » Mali autem retributio carceris conclusione vel suffocatione designatur. Igitur carcer in hoc loco afflictio, qua eum coarctabat, intelligitur. Debitum in Scripturis peccatum vocari, ex eo intelligimus quod quotidie in oratione poscimus, dicentes: « Dimitte nobis debita nostra . » Unde in lege praecipitur: Debitum debet tibi quispiam frater tuus, si abstuleris « pignus ab eo, ante solis occasum » pignus restitue. Omnis enim homo debitor est et debitorem habet. Quis enim est qui non sit debitor Dei, cum nullus sit sine peccato? Et quis est qui debitorem non habeat fratrem suum, nisi ille in quem nullus peccavit? Quantum autem inter decem millia talenta et centum denarios distat, tanto majora sunt quae in Deum committimus, quam ea quae fratres in nobis peccant. Ea ergo benignitate
Abbreviated transcription (Latin):
indigent pęnitentia : Vnũ aut̃
sũmopere est necessarium peni¬
tentib ut sicut sua sibi adõ
dimitti uolunt peccata: ita fr̃ib
inse peccantib clementer ignos¬
cad̃: Sunt enim non nulli: quicũ
đm̃ erga se benignum esse deside¬
rant: fr̃ibus duri. asperi. & amari
ex istunt : quorũ similitudinem
uidetur iste tenere. dequo sub¬
ditur: Et egressus seruus ille.
inuenit unum de conserus suis.
quidebebat ei centũ denarios.
Et tenens : suffocabat eũ dicens:
Redde quoddebes: E gredi¬
tur seruus: quando liber abire
ꝑmittitur: Suffocationẽ enini¬
supra dictã : tribulationes
& angustias quasei ingerebat.
intellegere possumus: S piri¬
taliter unus quisque nr̃m exi¬
ens. inuenit unum de conseruis
suis debentem sibi centũ denari¬
os: quando reminiscitur se
abillo esse lesum: Procidens
autem seruus ille: rogabat eũ
dicens: Patientiã habe in me:
& om̃a reddã tibi Isdem ergo
uerbis quibus dñm supplicauerat
a conseruo rogatus est: sed non talẽ

Expanded text:
gent poenitentia . » Unum autem summopere necessarium est poenitentibus, ut sicut sibi sua a Deo dimitti volunt peccata, ita fratribus in se peccantibus clementer ignoscant. Sunt enim nonnulli qui cum Deum erga se benignum esse desiderant, fratribus duri, asperi et amari existunt. Quorum similitudinem videtur iste tenere, de quo subditur: « Et egressus servus ille, invenit unum de conservis suis, qui debebat ei centum denarios, et tenens suffocabat eum, dicens: Redde quod debes. » Egreditur servus, quando liber abire permittitur. Suffocationem supradictam tribulationes et angustias, quas ei ingerebat, intelligere possumus. Spiritaliter, unusquisque nostrum exiens, invenit unum de conservis suis debentem sibi centum denarios, quando reminiscitur se ab alio esse laesum. « Procidens autem servus ille, rogabat eum, dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi. » Iisdem ergo verbis quibus dominum supplicaverat a conservo rogatus est, sed non talem
Abbreviated transcription (Latin):
mus : florentẽ mundũ mentis
despectu calcauerunt: E rat uita
longhi. salus continua : O pulentia¬
in rebus. fecunditas in propa gine.
tranquillitas indiuturna pase
Et tamen cuminsemet ipso Mlore¬
r& : iam in eorum cordib mundus
ubique desolatio: Undique ꝑcuti¬
mur. undique a maritudinibus
replemur : & tamen ceca mente
carnalis concupiscentiȩ. ipsas eius
amaritudines amamus: Fugien¬
tẽ sequimur. labenti inheremus
Et quia labentẽ retinere non pos¬
sumus. cũ ipso labimur. quẽ caden¬
tẽ tenemus: Aliquando nos
mundus delectatione sibi tenuit:
nunc tantis plagis plenus est: ut
ipse nos iam mundus mittat addm̃:
Pensate ergo: quã nulla sunt quae
temporaliter currunt: Finis tẽ¬
poralium ostendat : qua nihil sit
quod transire potuit: Casus rerũ
indic&. quia res transiens. & tunc
prope nil fuit cũstare uideret᷑:¬
amore corfigite utdũ terrena
culmina adipisci contempnitis:

Expanded text:
mus, florentem mundum mentis mus, florentem mundum mentis despectu calcaverunt. Erat vita longa, salus continua, opulentiain rebus, fecunditas in propagine, tranquillitas in diuturna pace; et tamen cum in seipso floreret, jam in eorum cordibus mundus ubique desolatio, undique percutimur, undique amaritudinibus replemur; et tamen caeca mente carnalis concupiscentiae ipsas ejus amaritudines amamus, fugientem sequimur, labenti inhaeremus. Et quia labentem retinere non possumus, cum ipso labimur, quem cadentem tenemus. Aliquando nos mundus delectatione sibi tenuit; nunc tantis plagis plenus est, ut ipse nos jam mundus mittat ad Deum. Pensate ergo quia nulla sunt quae temporaliter currunt. Finis temporalium ostendit quam nihil sit quod transire potuit. Casus rerum indicat quia res transiens et tunc prope nihil fuit cum stare videretamore cor figite; ut dum terrena culmina adipisci contemnitis,
Abbreviated transcription (Latin):
tanto apud dm̃ inimo est: quanto
hominibus in alto : Ethumilitas
cordis nr̃i tanto apud dm̃ in alto
est. quanto hominib inimo:
Despiciamus ergo siquid boni geri¬
mus : nulla nos nr̃a inflet operatio.
nonrerũ abundantia. non gloria
ex tollat: Siquibus lib& bonis afflu¬
entib in tus intumescimus : dõ des¬
pecti sumus: Quo contra psalmnista
Nam quasi quereremus quidipse
adhaec facer&. adiunxit. Humi¬
liatussũ . & liberauit me: Haec ergo
cogitate fr̃s: haec tota intentione
pensate: Nolite in proximis uris
mundi huius uenerari bona: hoc
propter dm̃ honorate in hominib
quibus tamen cõmissi non estis.
quod factisunt adimaginẽ dĩ.
Quod tunc proximis uere ser¬
uatis : si apuduos met ipsos prius
incorde non tumescitis: Nam quise
adhuc ꝓrebus transitoriis ex collit:
nesoit inproimo uenerari quod
maneat: Nulite ergo matosmet ipsos
pinsare quod habctis: so quidestis.
Ecce mundus quidiligitur fugitꝰ
Scĩ isti ad quorũ tumbam consistis¬

Expanded text:
tanto apud Deum in imo est, quanto hominibus in alto, et humilitas cordis nostri tanto apud Deum in alto est, quanto hominibus in imo. 3. Despiciamus ergo si quid boni gerimus, nulla nos nostra inflet operatio, non rerum abundantia, non gloria extollat. Si quibuslibet ex bonis affluentibus intus intumescimus, Deo despecti sumus. Quo contra de humilibunam quasi quaereremus quid ipse ad haec faceret, adjunxit: Humiliatus sum, et liberavit me . Haec ergo cogitate, fratres, haec tota intentione pensate. Nolite in proximis vestris mundi hujus bona venerari. Hoc propter Deum honorate in hominibus, quibus tamen commissi non estis, quod facti sunt ad imaginem Dei. Quod tunc proximis vere servatis, si apud vosmetipsos prius in corde non intumescitis. Nam qui se adhuc pro rebus transitoriis extollit, nescit in proximo venerari quod maneat. Nolite ergo in vobismetipsis pensare quod habetis, sed quid estis. Ecce mundus qui diligitur fugit. Sancti isti, ad quorum tumbam consisti
Abbreviated transcription (Latin):
locum apud diuitem. damna¬
tionem pproretento talento ti¬
meati sicum ual& nen apud eũ
propauperib intercedas lantũ
quippe ab uno quoque nostrum
uenturus uidex exigit: quantũ
dedit: Utergo detalenti sui ratio¬
nibus redeunte dño quisquis secu¬
rus sit : cum tremore penset cot¬
die quid accepit: Ecce nam que
iam iuxta est. ut ille qui peregre
profectus est redeat: Peregre
quippe abiit. quidehac terra
in qua natus est longe discessit:
Sed profecto reuertitur: ut de
talentis rationes ponat: Quia
si abona actione torpescimus.
de ipsis donis quae contulit nos
districtius iudicat: Considere¬
mus ergo quid accepimus : atq
ineorum erogatione uigilemus:
Nulla nos abspiritali opere
terrena cura inpediat. Nesi
in terra talentum absconditur:
talenti dñs adiracundiã prouo¬
cetur: Piger & enim Seruus
cumiam iudex culpas ex aminat.¬

Expanded text:
locum apud divitem damnalocum apud divitem damnationem pro retento talento timeat, si, cum valet, non apud eum pro pauperibus intercedit. Tantum quippe ab unoquoque nostrum venturus judex exiget quantum dedit. Ut ergo de talenti sui rationibus, redeunte Domino, quisque securus sit, cum tremore penset quotidie quid accepit. Ecce namque jam juxta est ut ille qui peregre profectus est redeat. Quasi quippe peregre abiit qui de hac terra in qua natus est longe discsed profecto revertitur, ut de talentis rationes ponat: quia si a bona actione torpescemus de ipsis donis quae contulit, nos districtus judicat. Consideremus ergo quae accepimus atque in eorum erogatione vigilemus. Nulla nos a spiritali opere terrena cura impediat, ne si in terra talentum absconditur, talenti Dominus ad iracundiam provocetur. Piger etenim servus cum jam Judex culpas examinat
Abbreviated transcription (Latin):
dit: Illic coactus patitur tene¬
bras ultionis: quihic libenter
sustinuit tenebras uoluptatis.
Sciendum uero est : quod nullus
piger abhac talenti acceptione
securus est: Nullus namque est.
quiueraciter dicat. talentum
minime accepi : non est unde
ponere rationem cogar: Talen¬
ti enim nomine cuilib& pau¬
peri. etiam hoc ipsum reputabi¬
tur : quod uel minimum acce
substantiam accepit: erogatio¬
nem talenti deb& ex rebus:
Alius nec internorur Untelle
lenti acceptione reputabitur:
Alius nihil horum assecutus est.
sed tamen fortasse familiaritatis
locum apud diuitem meruit.
talentum profecto familiaritatis
accepit: Si ergo nihil ei proindi¬
gentibus loquitur : protalenti
retentione dampnatur: Habens
igitur intellectum. cur & om̃ino
netaceat Habens rerum afflu¬
tentiam : uigil& ne amisericordiȩ
Tlargitate torpescat: Habens
artem qua regitur : magno¬
pere studeat ut isum atque
utilitatem illius cum proximo
parcatur: habens loquendi

Expanded text:
dit; et illic coactus patitur tenedit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis. 7. Sciendum vero est quod nullus piger ab hac talenti acceptione securus est. Nullus namque est qui veraciter dicat: Talentum minime accepi, non est unde rationes ponere cogar. Talenti enim nomine cuilibet pauperi etiam hoc ipsum reputabitur, quod vel minimum accepsubstantiam accepit, erogationem talenti debet ex rebus. Alius nec internorum intelliglenti acceptione reputatur. Alius nihil horum assecutus est, sed tamen fortasse familiaritatis locum apud divitem meruit, talentum profecto familiaritatis accepit. Si ergo nihil ei pro indigentibus loquitur, pro talenti retentione damnatur. Habens ergo intellectum curet omnino ne taccat, habens rerum affluentiam vigilet ne a misericordiae largitate torpescat, habens artem qua regitur magnopere studeat ut usum atque utilitatem illius cum proximo partiatur, habens loquendi
Abbreviated transcription (Latin):
dum bene ministrant ex teriora
quae accipiunt: ꝑ iniunctam grãm
ad intellectum quoque mysticũ
perducuntur: Ut etiam de int̾na
intellegentia polleant. qui exterio
ra fideliter amministrant: Gene¬
ralis etiam mox sententia subdit᷑.
qua dicitur: Omi enĩ habenti
dabitur & habundabit : ei aut̃
quinon habet. & quod uidetur
habere Auferetur abeo: Habenti
autẽ dabitur. & habundabit:
Quia quisquis caritatẽ hab&.
etiam dona alia percipit: Quisqͥs
caritatẽ non hab&. etiam dona
quae percepisse uidebatur ammit¬
tit Unde necesse est fr̃s mei:
ut per om̃e quod agitis. erga cari¬
tatis custodiam uigiletis: Cari¬
tas autem ueraest. & amicum
diligere indm̃. & inimicũ dili¬
gere propter dm̃: Quã quisquis
non hab&. omne bonum ammit¬
tit quod hab&: Et talento
quod acceperat priuatur : & iux¬
ta dominicam sententiã. in ex¬
teriores tenebras mittetur:
Perpoenam quippe in exterio
sponte in interiores tenebras ceti¬

Expanded text:
dum bene ministrant, exteriora dum bene ministrant, exteriora quae accipiunt per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur, ut etiam de interna intelligentia polleant, qui exra fideliter administrant. 6. Generalis etiam mox sententia subditur, qua dicitur: Omni enim habenti dabitur, et abundabit; ei autem qui non habet, et quod videtur habere auferetur ab eo. Habenti namque dabitur, et abundabit, quia quisquis charitatem habet etiam dona alia percipit. Quisquis charitatem non habet etiam dona quae percepisse videbatur amittit. Unde necesse est, fratres mei, ut per omne quod agitis erga charitatis custodiam vigiletis. Charitas autem vera est amicum diligere in Deo, et inimicum diligere propter Deum. Quam quisquis non habet omne bonum amittit quod habet, talento quod acceperat privatur, et juxta Dominicam sententiam in exteriores tenebras mittitur. Per poenam quippe in exteriorsponte in interiores tenebras ceci
Abbreviated transcription (Latin):
Quatenꝰ alia exaliis colligen¬
tes. etiam illa discatis ex uobis¬
met ipsis agere : quae necdum ex
prȩdicatoris ore didicistis: Pigrum
uero seruum qua sententia feriat
audiamus : Tollite abeo talentũ:
& date ei quihab& decẽ talenta:
O portunum ualde uidebatur.
utcũ amalo seruo unum talentũ
tollitur. ei potius qui duo. quam
qui quinque talenta acceperat.
daretur: Illi enim dari debuit mas¬
quiminus : quam qui minus habuit
Sed sicut superius diximus : ꝑquin¬
que talenta quinque uidelic&
sensus idest ex teriorũ scientia
designatur: Per duo autẽ : intel¬
lectus & operatio ex primitur:
Plus enim habuit qui duo. quam
qui quinque talenta perceperat:
Quia quiper talenta quinque.
ex teriorum administrationem
meruit : ab intellectu internoꝵ
Adhuc uacuus fuit: Unum ergo
talentum quod intellectum signi¬
ficare diximus illi dari debuit.
quibene ex teriora quae acceperat
ministrauit. Quod cotidie in scã
eccła cernimus: quia plerique

Expanded text:
quatenus alia ex aliis colligenquatenus alia ex aliis colligentes, etiam illa discatis ex vobismetipsis agere quae necdum ex praedicatoris ore didicistis. Pigrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. 5. Opportunum valde videbatur ut cum malo servo unum talentum tqui quinque talenta acceperat, daretur: illi enim dari debuit qui minus, quam qui plus habuit. Sed sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est, exteriorum scientia designatur; per duo autem talenta intellectus et operatio exprimitur: plus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta percepit: quia qui per talenta quinque exteriorum administrationem meruit, ab intellectu internorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intellectum significari diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia cernimus, quia plerique