comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
careat. solis enĩ circulis ferreis ꝯtexta ẽ. Squa¬
ma ẽ lorica ferrea ex lamminis ferreis aut ȩ¬
reis ꝯcathenata in modũ squame piscis ⁊ ex
ipso splendore squamarũ &e si militudine nũ¬

Expanded text:
careat, solis enim circulis ferreis contexta est. 2. Squama est lorica ferrea ex laminis ferreis, aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squamarum, et similitudine nun
Abbreviated transcription (Latin):
pdomada. dicta a numero septem dierũ
quoꝵ repetitione ⁊⁊ menses: ⁊ anni. ⁊ scła
ꝑaguntur. Epta eium grece septem dicunt.
hanc nos septimanã uocamꝰ. quasi septem
luces. nam mane lux est. Octauus autẽ dies
idem primꝰ est. ad quẽ reditur. & a quo rur¬
sus epdomadarũ series orditur.ui. De men¬

Expanded text:
domada dicta a numero septem dierum quorum repetitione, et menses, et anni, et saecula peraguntur; ἑπτὰ enim Graeci septem dicunt. Hanc nos septimanam vocamus, quasi septem luces. Nam MANE lux est. Octavus autem dies, idem primus est, ad quem reditur, et a quo rursus hebdomadis series orditur.
Abbreviated transcription (Latin):
S cena aũ erat locꝰ infra theatrũ in modũ
domꝰ instructa cũ pulpito. qͥ pulpitꝰ orcistra
uocabat᷑. uͥ cantabant comici. tragici. atq
saltabant histriones. & mimi. dicta aũ sce¬
na greca appellatione eo qd̃ in speciẽ domꝰ
instructa erat. uñ & ap̃ hebreos tab̾nacłoꝵ
dedicatio a similitudine domicilioꝵ. ckn
agere poss. aut duo int̾ se disputare. ibi
enĩ poete comedi & tragedi ad certam̃ ꝯscen¬
debant. hiᷤ q canentib alii gestꝰ edebant.
Officia scẽnica comedi. tragẽdi.
temelici. histriones. mimi. & saltatores. Tra
ratoꝵ regũ luctuoso carmine spectante ppło
aut gestu cantabant. atq stupra uirginũ
amores meretricũ in suis fabulis exp̾mebanT.
sici. scenici. qͥ in organis & lyris & cytharis
p̃cinebant. & dicti temelici qd̾ olim in orcistra
muliebri indum̃to gestꝰ impudicaꝵ feminax
expͥmebant. hi aũ saltando etiã historias. &
res gestas demonstrabant. Dicti aũ histrioneᷤᷤ

Expanded text:
Scena autem erat locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, qui pulpitus orchestra vocabatur; ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena Graeca appellatione, eo quod in speciem domus erat instructa. Unde et apud Hebraeos tabernaculorum dedicatio a similitudine domiciliorum σκεagere posset, aut duo inter se disputare. Ibi enim poetae comoedi et tragoedi ad certamen conscendebant, hisque canentibus alii gestus edebant. Officia scenica: tragoedi, comoedi, thymelici, histriones, mimi et saltatores. § 45ratorum regum luctuosa carmine spectante populaut gestu cantabant, atque stupra virginum et amores meretricum in suis fabulis exprimebant.sici scenici qui in organis et lyris et citharis praecanebant. Et dicti thymelici quod olim in orchestra t qui muliebri indumento gestus inpudicarum feminarum exprimebant; hi autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones
Abbreviated transcription (Latin):
ormica dicta ab eo qd̾ ferat mieas farris. euiꝰ
sollertia multa. ꝓuidet enĩ infuturũ. ꝙ pͥ¬
rat etate qd̃ hieme comedat. in messe enimn
eligit triticũ. ordeũ ñ tangit. dũ pluit ei
suꝑ frum̃tũ totũ eicit. Dieunt᷑ in ethiopia
ẽẽ formice ad formã canis q̃ aureas arenas
eruunt pedib. custodiunt nequis auferat
captantesq ad necẽ ꝑsequunt᷑. formicole¬
on ob hoc uocatꝰ. qr ẽ uł formiearũ leo uł
certe formica parit̾ ꝙ leo. ẽ enĩ animal par¬
uũ formicis satis infestũ. qr se in puluere
animalib ut formica ẽ formicis aũ ut leos̃
.IIII. De serpentibꝰ.

Expanded text:
Formica dicta, ab eo quod ferat micas farris. Cuius Formica dicta, ab eo quod ferat micas farris. Cuius sollertia multa; providet enim in futurum, et praeparat aestate quod hieme comedat; in messe autem eligit triticum, hordeum non tangit; dum pluit ei super frumentum, totum eicit. Dicuntur in Aethiopia esse formicae ad foreruunt, quas custodiunt ne quis auferat, captantesque ad necem persequuntur. 10. Formicoleon, ob hoc vocatus, quia est, vel formicarum leo, vel certe formica pariter, et leo. Est enim animal parvum, formicis satis infestum, quod se in pulvere uia aliis animalibus ut formica est, formicis autem ut leo IV. De serpentib
Abbreviated transcription (Latin):
nũ corꝑis. Iecur nom̃ habet eo qd̾ ignis ibi ha¬
beat sedem. qͥ in cerebro subuolat. inde ad ocbs.
ceterosq sensꝰ ꝙ m̃bra diffunctit᷑. ꝙ calore suo
ad se sucũ ex cibo tractũ uertit in sanguinẽ.
quẽ ad usũ pascendi nutriendiq singulis ñ¬
bris p̾bet. In iecore aũ ꝑfistit uoluptas. ꝯcu¬
piscentia iuxta eos qͥ de phificis disputant.
Fibre. iecoris st̃ extremitates sic̃ ꝙ extreme
partes folioꝵ in intibis. fiue qiͣ lingue emi¬
nentes. dictas aũ fibras qd̾ apd̾ gentiles insa¬
eris ad phebi aras ferebant᷑ ab ariolis. qͥb
oblatis atq succensis responsa acciperent.
Splen dictũ a supplem̃to ex ꝯtraria parte ie¬
coris. nec uacua existeret. quẽ qͥdã etiã risis
causa factũ existimant: ña splene ridemis
felle irascimur. corde sapimꝰ. iecore amamꝰ. qͥb
qͣtuor elem̃tis ꝯstantib integrũ ẽ animal. fel
appellatũ qd̃ sit folliculus gestans humorem

Expanded text:
nus corporis. Iecur nomen habet eo quod ignis ibi hanus corporis. Iecur nomen habet eo quod ignis ibi habeat sedem, qui in cerebro subvolat. Inde ad oculos ceterosque sensus et membra diffunditur, et calore suo ad se sucum ex cibo tractum vertit in sanguinem, quem ad usum pascendi nutriendique singulis membris praebet. In iecore autem consistit voluptas et concupiscentia iuxta eos qui de physicis disputant. Fibrae iecoris sunt extremitates, sicut et extremae partes foliorum in intibis, sive quasi linguae eminentes. Dictas autem fibras quod apud gentiles in sacris ad Phoebi aras ferebantur ab ariolis, quibus oblatis atque subcensis responsa acciperent. Splen dictum a supplemento ex contraria parte iecoris, ne vacua existeret: quem quidam etiam risus causa factum existimant. Nam splene ridemus, felle irascimur, corde sapimus, iecore amamus. Quibus quattuor elementis constantibus integrum est animal. Fel appellatum, quod sit folliculum gestans humorem,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat. Sanguis aũ est dũ in corpore ẽ. esfuss
uͦ cruor dr̃. nã ꝙ cruor uocatꝰ ab eo qd̃ effisi
decurrat. uł ab eo qd̃ currendo corruat.
alii aũ cruorẽ int̾p̃tantur sanguinẽ corin¬
tũ qͥ enuttit᷑. alii aunt uocatũ sanguine
qd̃ suauis sit. Sanguis aũ ñ est integer nͥm
iuuenib. nã dicunt phisici minui sanguiñ
ꝑetatẽ. uñ ꝙ in senib tremor est. ꝓpͥe aũ sangus
animȩ possessio ẽ. inde genas lacerare muli¬
eres in luctu solent. inde ꝙ purpureȩ uestes
ꝙflores purpurei mortius p̾bentui. Pulmo
ex greco trahit uocabulũ. greci enĩ pulmone
pleumon uocant. eo qd̃ cordis flabellũ sit.
in qͦ pneuma id ẽ sp̃c inest. ꝑ quẽ & agita¬
tur q mouent᷑. uñ ꝙ pulmones uocati st̃. na
grece pneuma sp̃e dicit᷑. qͥ flando ꝙ agitan¬
do aerem admittit ꝙ recipit. a qͦ mouentur
pulmones & palpitant. ꝙ aꝑiendo se ut flatũ
capiant. stringendo ut eiciant. ẽ enĩ orga¬

Expanded text:
st dum in corpore est, effusus vero cruor dicitur. Nam cruor vocatus ab eo quod effusus decurrit, vel ab eo quod currendo corruat. Alii cruorem interpretantur sanguinem corruptum qui emittitur. Alii aiunt vocatum sanguinem quod suavis sit. Sanguis autem non est integer, nisi in iuvenibus. Nam dicunt physici minui sanguinem per aetatem; unde et in senibus tremor est. Proprie autem sanguis animae possessio est: inde genas lacerare mulieres in luctu solent; inde et purpureae vestes et flores purpurei mortuis praebentur. Pulmo ex Graeco trahit vocabulum. Graeci enim pulmonem πλεύμων vocant, eo quod cordis flabellum sit, in quo pneuma, id est, spiritus inest, pro quo agitantur et moventur. Unde et pulmones vocati sunt. Nam Graece pneuma spiritus dicitur, qui flando et exagitando aerem emittit et recipit, a quo moventur pulmones et palpitant, et aperiendo se, ut flatum capiant, stringendo, ut eiciant. Est enim orga
Abbreviated transcription (Latin):
bilico feminis. ũn ꝙ ad iob in exorcdio sermoniˢ
dictũ ẽ. aceinge sic̃ uir lumbos tuos. ut in his
eẽt resistendi s̾paratio. in qͥb libidinis ẽ usitata
dominandi occasio. Imbilieus ẽ medtꝰ locꝰ corꝑiᷤᷤ
dictꝰ qd̾ sit unbus ilioꝵ. un ꝙ umbo appellat᷑
locus in medio clipei a qͦ pendet. ex eo enĩ
infans in utero pendet. ex eo etiã enutritur.
lium greco sermone appellat᷑. qd̾ ibi nos obuol¬
uamꝰ. grece enĩ ileos obuoluere d̾r. Clunes
uocati qd̾ sint iuxta colũ. qd̾ est longũ. Nates
qd in ipsis innitimur dũ sedemꝰ. uñ ꝙ ꝯglo¬
bata ẽ in eis caro. ne prementis corꝑis mole
ossa dolerent. Genitalia corꝑis partes st̃. ut
nom̃ istud docet gignende sobolis acceꝑuis
uocabulũ. qd̃ in his ꝓcreat᷑ ꝙ gignit᷑. hec s pu¬
denda ꝓ uerecundia. siue. a pube. uñ ꝙ indu

Expanded text:
bilico feminis. Unde et ad Iob in exordio sermonis bilico feminis. Unde et ad Iob in exordio sermonis dictum est38, 3: 'Accinge sicut vir lumbos tuos': ut in his esset resistendi praeparatio, in quibus libidinis est usitata dominandi occasio. Umbilicus est medius locus corporis, dictus quod sit umbus iliorum. Unde et umbo appellatur locus in medio clypei, a quo pendet. Ex eo enim infans in utero pendet, ex eo etiam et nutritur. Ilium Graeco sermone appellatum, quod ibi nos obvolvamus. Graece enim †ilios† obvolvere dicitur. Clunes vocatae, quod sint iuxta colum, quod est longao. Nates, quod in ipsis innitimur dum sedemus. Unde et conglobata est in eis caro, ne prementis corporis mole ossa dolerent. Genitalia corporis partes, ut nomen ipsud docet, gignendae sobolis acceperunt vocabulum, quod his procreatur et gignitur. Haec et pudenda pro verecundia, sive a pube: unde et indu
Abbreviated transcription (Latin):
mo potest. nã muta animalia tm̃ aut in uen¬
tre. aut in latere iacent. un in animalibꝰ abu¬
siue t̾ga dicunt᷑. Scapula a scandendo dicit᷑.
Int̃. scapiliũ est spatiũ. qd̾ int̾ scapulas ẽ. ũns
nominatũ. Pale st̃ dorsi dextra leuaq eminen-¬
tia m̃bra. dicta qd inluctando eas premimꝰ
si. dicta qd̃ habeat radiolos acutos. cuiꝰ iunc¬
ture spondilia appellantͤ. ꝓꝑt̃ partẽ cerebri
q̃ fertur ꝑ hos longo tractu ad ceteras corꝑis
partes. Saera spina ẽ ima ꝑpetue spine ꝙͣ. gre¬
ocepto nascitur. icłoꝙ ꝙ hostia io pͥmũ agen¬
tib diis suis dabat᷑. uñ ꝙ sacra spina dicit᷑.
Renes ait uarro dictos qd̾ riui abhis obscen
humoris nascunt᷑. nam uene ꝙ medulle tenu¬
em liquorẽ desudant in renib. qͥ liquor rur¬
sus a renib calore uenerio resolutꝰ decurrit.
Lumbi oblibidinis laseruiã dicti. qr in uiris
eausa corporee uoluptatis in ipsis ẽ. sic̃ inum¬

Expanded text:
mo potest. Nam muta animalia tantum aut in venmo potest. Nam muta animalia tantum aut in ventre aut in latere iacent. Unde et in animalibus terga dicuntur. Scapula a scandendo dicitur. Interscapulium est spatium quod est inter scapulas, unde est nominatum. Palae sunt dorsi dextra levaque eminentia membra, dicta quod in luctando eas premimussi, dicta eo quod habeat radiolos acutos; cuius iuncturae spondilia appellantur propter partem cerebri, quae fertur per eos longo tractu ad ceteras corporis partes. Sacra spina est ima perpetuae spinae, quam Graeconcepto nascitur, ideoque ex hostia id primum a gentilibus diis suis dabatur, unde et sacra spina dicitur. Renes ait Varro dictos quod rivi ab his obsceni humoris nascantur. Nam venae et medullae tenuem liquorem desudant in renibus, qui liquor rursus a renibus calore Venerio resolutus decurrit. Lumbi ob libidinis lasciviam dicti, quia in viris causa corporeae voluptatis in ipsis est, sicut in um
Abbreviated transcription (Latin):
latione diriuatũ. qd̃ illi cardian dicunt. si¬
ue a cura. ĩ eo enĩ om̃i ᷤ sollicitudo yscientiȩ
causa manet. qd̾ ido pulmoni uiciniꝰ ẽ. ut
cũ ira accendit᷑. pulmonis humore tẽꝑet᷑.
Huiꝰ duȩ arteriȩ st̃ e qͥb sinistra plꝰ sanguinẽ
babet. dextera plꝰ sp̃m. uñ ꝙ in dextro bra¬
chio pulsũ inspicimꝰ. Prȩcordia st̃ loca cor¬
dis uicina. qͥb sensus ꝑcipit᷑. ꝙ dicta p̃cordi¬
a eo qd̃ ibi sit pͥncipiũ cordis ꝯ cogitationis.
Pulsus uocat᷑ qd̾ palpitet. euiꝰ inchtio aut ĩ fir¬
mitatẽ intelligimꝰ. aut sanitatẽ. huiꝰ duplex
est motꝰ. aut simplex. aut cõpositꝰ. Simplers
qͥ ex uno saltu ꝯstat. Cõpositus ẽ qͥ ex plurib
motib mnordinatꝰ & in ȩqualis existit. qͥ mosꝰ
certa habet spacia. Dactilicũ. ꝑcrissũ. quã dui
sine uitio st̃. si qnͣdo uͦ eitatiores st̃. ut dorea¬
dicrontes. aut leniores. ut mirmizontes. ma¬

Expanded text:
latione derivatur, quod illi cardian dicunt: silatione derivatur, quod illi cardian dicunt: sive a cura. In eo enim omnis sollicitudo et scientiae causa manet. Quod ideo pulmoni vicinum est: ut cum ira accenditur, pulmonis humore temperetur. Hujus duae arteriae sunt, e quibus sinistra plus sanguinem habet, dextera plus spiritum. Unde et in dextro brachio pulsum inspicimus. Cor dis vicina quibus sensus percipitur; et dicta praecordia eo quod ibi sit principium cordis et cogitationis. Pulsus vocatus, quod palpitet; cuius indicio aut infirmitatem intellegimus aut salutem. Huius duplex est motus; aut simplex, aut conpositus. Simplex, qui ex uno saltu constat: compositus, qui ex pluribus motibus inordinatus et inaequalis existit. Qui motus certa habent spatia. Dactylium percussum, quandiu sine vitio sunt. Si quando citatiores sunt, ut dorcadacizontes: et leniores, ut mirmicizontes, mo
Abbreviated transcription (Latin):
turali aspectu. uultꝰ aũ animoꝵ qͣlitatẽ signi¬
ficat. frons ab ocłoꝵ foraminib nominata ẽ.
hec imago q̃d̾a animi m̃tis motũ spetie sua
expͥmit. dũ uł leta uł tristis ẽ. Ocul uocati¬

Expanded text:
turali aspectu; vultus autem animorum qualitatem signiturali aspectu; vultus autem animorum qualitatem significat. Frons ab oculorum foraminibus nominata est. Haec imago quaedam animi mentis motum specie sua exprimit, dum vel laeta
Abbreviated transcription (Latin):
a sole defendant. Pilos aũ dictos apelle qͣ ꝑde¬
unt. sic̃ ꝙ pilũ dr a pila ubi pigm̃tũ ꝯtundit᷑.
Cesaries acedendo uocata. icłoq tm̃ uiroꝵ est.
uirũ enĩ tonsũ eẽ decet. mulierẽ ñ decet.
Come st̃ ꝓpͥe ñ cesi capilli ꝙ ẽ grecus sermo.
nã comas greci RIͫ.oc. a secando nominãt.
un ꝙ lipia tondere dicunt. inde ⁊ cirri
Erines ꝓpͥe mulierũ st̃. dicti aũ erines eo qd̃
uittis discernant᷑. uñ ⁊ diseriminalia dicũ¬
tur. a qͥb diuisi religant᷑. Timpora st̃ q̃ cal¬
uarie dextra leuaq subiacent. q̃ ido sie nun¬
cupant᷑. qr mouent᷑. ipsaq mobilitate qiͣ tẽ¬
pora qͥb̾da int̾uallis mutant᷑. facies dicta ab
effigie. ibi enĩ ẽ tota figura hoĩs. Suniꝰcuiꝰꝙ¬
ꝑsone ꝯgnitio. Hultꝰ uͦ dictꝰ. eo qd̾ eũ animi
uoluntas ostendit᷑. sedm enĩ uoluntatẽ
nã facies simplicit̃ accipit᷑ de uniꝰcriꝰq na¬

Expanded text:
a sole defendant. Pilos autem dictos a pelle, qua prodea sole defendant. Pilos autem dictos a pelle, qua prodeunt; sicut et pilo dicitur a pila, ubi pigmentum contunditur. Caesaries a caedendo vocata, ideoque tantum virorum est. Virum enim tonsum decet, muliere sunt non caesi capilli et est grecus sermo. Nam Greci comas camos a secando nominant. Vnde et scirin tondere dicunt, a quo cirri Crines proprie mulierum sunt; dicti autem crines eo, quod vittis discernantur. Unde et discriminalia dicuntur, a quibus divisi religantur. Mystice ara laevaque subiacent. Quae ideo sic nuncupantur quia moventur, ipsaque mobilitate quasi tempora quibusdam intervallis mutantur. Facies dicta ab effigie. Ibi est enim tota figura hominis et uniuscuium animi voluntas ostenditur. Secundum voluntatem Nam facies simpliciter accipitur de uniuscuiusque na
Abbreviated transcription (Latin):
at sonos. Odoratꝰ qiͣ aeris odor attractꝰ. trac¬
to enĩ aere sentit᷑. sic̃ ꝙ olfactꝰ qd̾ odorib affi¬
ciat᷑. Gustꝰ a gutture dictꝰ. Tactꝰ eo qd̃ ꝑ¬
tractet ꝙ tangat. ꝙ ꝑ omĩa m̃bra uigorẽ
sensꝰ asꝑgat. nã tactu ꝓbamꝰ qͥcqͥd cet̾is sensi¬
b nidicare ñ possumꝰ Duo aũ genera tactꝰ
ẽẽ. nã aut extrinsecus uenit qd̃ feriat: aut
intꝰ in ipso corꝑe orit᷑. Unicuiq aũ senfui ꝓ¬
priã naturã datã. nã qd uidendũ ẽ oculis
capit᷑. qd̾ audiendũ ẽ aurib. mollia ac
dura tactu estimantur. sapor gustu. odor
narib ducitur. Prima pars corꝑis caput.
datũq illi hoc nom̃ eo qd̾ sensus om̃s ꝙ ner¬
ui inde imitiũ capiant. atq ex eo om̃is ui¬
& in qua cesaries uertit᷑. uñ ꝙ nuncupat᷑.
Caluaria ab ossib calus dicta ꝑ defectionẽ.
p̾stent. ꝯccrebrũ aduers frigꝰ muniant. atq¬

Expanded text:
at sonos. Odoratus, quasi aeris odoris attactus. Tacat sonos. Odoratus, quasi aeris odoris attactus. Tacto enim aere sentitur. Sic et olfactus, quod odoribus efficiatur. Gustus a gutture dictus. Tactus eo, quod pertractet et tangat, et per omnia membra vigorem sensus aspergat. Nam tactu probamus, quidquid cbus iudicare non possumus. Duo autem genera tactus esse; nam aut extrinsecus venit quod feriat, aut intus in ipso corpore oritur. Unicuique autem sensui propriam naturam datam. Nam quod videndum est, oculis capitur, quod audiendum est, auribus: mollia et dura tactu aestimantur, sapor gustu, odor naribus ducitur. Prima pars corporis caput; datumque illi hoc nomen eo quod sensus omnes et nervi inde initium capiant, atque ex eo omnis viet in qua caesaries vertitur; unde et nuncupatur. Calvaria ab ossibus calvis dicta, per defectionem; praestent, et cerebrum adversus frigus muniant, atq
Abbreviated transcription (Latin):
or homo corpꝰ Anima aũ a gentilib nom̃ acce-¬
pit. eo qd uentꝰ sit. ũ ꝙ grece uentꝰ animos
ar qd̾ ore trahentes aerem uiuere uideam᷑.
ꝙ̃ deipi aer ore possit. q̃ ia in genitricis utero

Expanded text:
or homo corpus. Anima autem a gentilibus nomen acceor homo corpus. Anima autem a gentilibus nomen accepit, eo quod ventus sit. Unde et Graece ventusd ore trahentes aerem vivere videamur.itur anima, quam concipi aer ore possit, quia jam in genitricis utero
Abbreviated transcription (Latin):
atura dicta ẽ. ab eo
qd̃ nasci aliqͥd faciat.
gignendi enĩ ꝙ faci¬
endi potens ẽ. Hane
a qͦ omĩa creata st̃ ꝯ
existunt. Genꝰ agig¬
nendo dictũ. eui diri¬
uatũ nom̃ a t̾ra ex qua omĩa gignunt᷑. Ge
enĩ grece t̾ra dicit᷑. Nita dicta est ꝓpt̾ uigorẽ.
uł qd̾ ium teneat nascendi atq crescendiaũ
ꝙ arbores uitã habere dicunt᷑. quȩ gignunt᷑¬
& crescunt. Homo dictꝰ. qr ex hrimo ẽ factꝰ sic̃
Abusiue aũ ꝓnuntiat᷑ ex utraq sub̾a totꝰ homa
humo. Greci aũ hoĩem anthropũ appellaue.¬
r̃t. eo qd sur fũ aspectet. subleuat᷑ ab hnins
ad ꝯtẽplationẽ artificis sui. Qd̾ ouidiꝰ poeta de.¬
signat eũ dicit: ꝓnaꝙ cũ spectent animalia
ceta trã. os homini sublime dedit. cęłuq ui¬
dere iussit. ꝙ erectos ad sidera tollere uultꝰ¬
nt trã intendat. ueluti pecora q̃ nat᷑a ꝓna
ꝯuentri obedientia finxit. Duplex aũ est ho¬
mo ĩterior & extĩor. inti̾or homo anima extĩ¬

Expanded text:
atura dicta ab eo quod nasci aliquid faciat. Gignendi enim et faciendi potens est. Hanc a quo omnia creata sunt et existunt. 2. Genus a gignendo dictum, cui derivatum nomen a terra, ex qua omnia gignuntur, γῆ enim Graece terra dicitur. 3. Vita dicta pvel quod vim teneat nascendi atque crescendi. Unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignuntur et crescunt. Homo dictus, quia ex humo est factus, sicut Abusive autem pronuntiatur ex utraque substantia totus homo, humo. Graeci autem hominem ἄνθρωπον appellaverunt, 2 eo quod sursum spectet, sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Quod Ovidius poeta designat, cum dicit: Pronaque cum spectent animalia caetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque videre Jussit, et erectos ad sidera tollere vultut terram intendat veluti pecora, quae natura prona et ventri oboedientia finxit. Duplex est autem homo: interior et exterior. Interior homo anima, et exteri
Abbreviated transcription (Latin):
Alȩ sub brachia st̃ appellate. eo qd̃ ex eis in
tur id ẽ mouent᷑. uñ ꝙ oscilla dicta ab eo q̃d̃
oscillant᷑ hoc ẽ moueant᷑ ora. nã eillere est
mouere. has qͥd̾a subhircos uocant. qd̃ in ple¬
risq hominib hircoꝵ fetorẽ reddant. Manꝰ
dicta. qd̾ sit totiꝰ corꝑis munꝰ. ipsa enĩ cibũ
ori ministrat. ipsa oꝑat᷑ omĩa atq dispensat.
ars uł artifex. uñ ꝙ manꝰ preciũ dicimus.¬
Dextã uocat᷑ a dando. ipsa enĩ pignꝰ pacis dat᷑.
ipsa fidi testis. atq salutis adhibet᷑. ꝙ hoc est

Expanded text:
Alae sub brachiis sunt appellatae, eo quod ex eis in tur, id est moveantur. Unde et oscilla dicta ab eo quod cillentur, id est moveantur ora; nam cillere est movere: has quidam hircos dicunt, eo quod in plerisque hominibus hircinum fetorem reddant. Manus dicta quod sit totius corporis munus; ipsa enim cibum ori ministrat, ipsa operatur omnia atque dispensat, ars vel artifex, unde Dextra vocatur a dando, ipsa enim pignus pacis datur; ipsa fidei testis atque salutis adhibetur; et hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
incidentis iniurie offensione ledant᷑. siue qr
occultũ lum̃ habent. id ẽ secretũ uł intꝰ positr̃.
Hi int̾ om̃s sensꝰ uiennores anime existunt.
Oculi aũ idẽ ꝙ lumina. ꝙ dicta lumina. qͦd
ex eis lum̃ manat. uł qd̾ ex initio sui claui¬
sam teneant lucẽ. aut extrinsecꝰ acceptam
usui p̃ponendo refundant. Pupilla ẽ mediꝰ
imagines nob̾ uident᷑. ꝓptẽa pupillȩ appellait᷑.¬
nã paruuli pupilli dicunt᷑: hane pleriꝙ puia
uocant. Uocat᷑ aũ pupilla. qd̾ sit pura aitqsn¬
polluta. ut st̃ puelle. Phisici dieunt eascde oi¬
pillas q̃s uidemꝰ in ocłis morituros ante ri¬
duũ ñ habere. qͥb ñ uisis. certa ẽ desperatio
Sirculꝰ uͦ a qͦ pupilla albȩ partes ocłi separat̾
discreta nigredine. corona dr. qd̾ rotundri¬
te sua ornet ambitũ pupi lle. Holuos aũ ola¬

Expanded text:
 sive quia occultum lumen habeant, id est secretum vel intus positum. Hi inter omnes sensus viciniores animae existunt. Oculi autem idem et lumina. Et dicta lumina, quod ex eis lumen manat, vel quod ex initio sui clausam teneant lucem, aut extrinsecus acceptam visui proponendo refundant. Pupilla est medius imagines nobis videntur, propterea pupillae appellantNam parvuli pupilli dicuntur. Hanc plerique pupulam vocant: vocatur autem pupilla quod sit pura atque inpolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est desperatio. Circulus vero, quo a pupilla albae partes oculi separantur discreta nigredine, corona dicitur, quod rotunditate sui ornet ambitum pupillae. Palpebrae
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ꝑ eã partẽ cerebrũ ad meduła spine dirigi¬
tur. qiͣ cerebri uia. ueteres aũ plurali tm̃ nu
mero ceruices dicebant. priꝰ ortensius cerui¬
cem singularit̃ dixit. ceruix aũ numero sin¬
gulari m̃brũ ipsũ significat. nã pluralit̃
ꝯtumatiã sepe demonstrat. Cicero in uerri¬
nis pretorẽ tu accuses. frange ceruices.
Humeri dicti. qi armi ad distinctionẽ hoĩs
a pecudib mutis. ut hi humeros illi armos
habere dicant᷑. nã ꝓp̾e armi qͣdruped̾ũ st̃.
Ola sũmi humeri pars posti̾or. Brachia aforti¬
tudine nominata: bari enĩ grece forte ⁊ gra¬
ue significat. In brachiis enĩ thori lacertoꝵ
st̃. ꝙ insigne musculoꝵ robur existit. in his
st̃ thori. id ẽ museul ꝙ dicti thori. qd illic uᷤ¬

Expanded text:
, quod per eam cerebrum ad medullam spinae dirigi, quod per eam cerebrum ad medullam spinae dirigiturmero cervices dicebant: prius Hortensius cervicem singulariter dixit. Cervix autem numero singulari membrum ipsud significat: nam pluraliter contumaciam saepe demonstrat. Cicero in Verrinis6, 110: 'Praetorem tu accuses? frange cervices.' Umeri dicti, quasi armi, ad distinctionem hominis a pecudibus mutis, ut hi humeros, illi armos habere dicantur. Nam proprie armi quadrupedum sunt. Ola summi humeri pars posterior. Brachia a fortitudine nominata: βαρὺ enim Graece grave et forte significatur. In brachiis enim sunt, et insigne musculorum robur existit. Hi sunt thori, id est musculi: et dicti thori, quod illic vi
Abbreviated transcription (Latin):
est qͦd latine dicit᷑ causa. unde ⁊ prag¬
rum aut dissimulare. aut subtrahere se.
unde ⁊ alligati appellant᷑. Item testes dicti.
qđ testam̃to adhiberi solent sicut signatores
qd testam̃tũ signant. x xiiii. De instru

Expanded text:
est, quod Latine dicitur causa, unde et pragrum aut dissimulare aut subtrahere se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. De instru
Abbreviated transcription (Latin):
ationẽ sic̃ hi qͥ dentati nascunt᷑. siue barbati.
uł cani. alia cõplexu plurimarũ differen¬
tiarũ sic̃ illud qd̃ p̃diximꝰ in alexandro mul¬
tiforme portentũ. alia cõmixtione generis ut
androgeni ꝙ ermafrodite uocant᷑. frmafro¬
dite aũ nuncupati. eo qd̃ eis uterq sexus app¬
reat. Frma qͥppe apud grecos masculꝰ. afrida
femina nuincupat᷑. Hi dexterã mamlła uin¬
le. sinistr̃ã muliebrẽ habentes. uicissim ece¬

Expanded text:
ationem, sicut hi, qui dentati nascuntur, sive barbati ationem, sicut hi, qui dentati nascuntur, sive barbati vel cani. Alia complexu plurimarum differentiarum, sicut illud, quod diximus in Alexandro multiforme portentum. Alia commistione generis, ut androgyni et hermaphroditae nuncupantur. Ermaphroditae autem nuncupati eo quod in eis uterque sexus appareat. Erma quippe apud Graecos masculus, aphrodi femina nuncupatur. Hi dextram mamillam virilem, sinistram muliebrem habentes, vicissim c
Abbreviated transcription (Latin):
broꝵ partib ut bicipites. ꝙ trimani. uł sey¬
nodontes. qͥb gemini ꝓcedunt dentes. alia
defectu partiũ in qͥb altera pars plurimũ
deficit ab altera. ut manꝰ amanu. uł pes a
pede. alia discissione. ut sine manu. aut ca¬
pite gn̾a̾ta. qͦs greci sterenoseos uocant. alia
alia q̃ in parte tnssigurant᷑. sic̃ qͥ leonis habes
uultũ. uł canis. uł taurinũ caput. aut eopꝰ
ut ex pͣasiphe memorant genitũ minotaurũ.
om̃i parte tnͣsfigurant᷑ in aliene ereationis
portentũ. ut ex muliere uitulũ dicit hysto¬
ria generatũ. alia q̃ sine tnsfiguratione mu¬
tationẽ habent locoꝵ. ut ocłos in pectore. uł¬
tiles tradidit quend̾a in sinistra parte iecur
in dextera splen habuisse. alia scd̾m nature na¬
tionẽ ut in alia manui digiti plures onatura
ti. ꝙ coherentes reꝑiunt᷑. in alia minꝰ siue in
pedib. alia scd̾m immaturã ꝙ intẽꝑatã ero¬

Expanded text:
brorum partibus, ut bicipites et trimani, vel cybrorum partibus, ut bicipites et trimani, vel cynodentes, quibus gemini procedunt dentes. Alia defectu partium, in quibus altera pars plurimum defecit ab altera, ut manus a manu, vel pedes a pede. Alia discissione, ut sine manu aut capite generata, quos Graece steresios vocant. Alia Alia, quae in parte transfigurantur, sicut qui leonis habent vultum vel canis, vel taurinum caput aut corpus, ut ex Pasiphaë memorant genitum Minotaurum; omni parte transfigurantur in alienae creationis portentum, ut ex muliere vitulum dicit historia generatum. Alia, quae sine transfiguratione mutationem habent locorum, ut oculos in pectore teles tradidit quendam in sinistra parte iecur, in dextera splen habuisse. Alia secundum connaturationem, ut in alia manu ti et cohaerentes reperiunt, in alia minus, sive in pedibus. Alia secundum immaturam et intemperatam cre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ significet qͥb̃dã uł gentib uł hoĩb futurã
cladem. qd̾ plurimis etiã experim̃tis ꝓbatũ
ẽ. Uersen qͥppe uulpes ex equa creata. solui
regnũ portendit. Alexandro ex muliere mõ
mortuas habuerit. inferiores diuersarũ besti¬
arũ s uiuentes significasse repentinã regis
int̾fectionẽ. suꝑuxerant enĩ deteriora me
erint occidunt. Int̾ portentũ aũ ꝙ porten¬
tuosũ differt. nã portenta st̃ q̃ tñsfigurant᷑.
sic̃ fert᷑ in umbria mulierẽ peꝑisse serpen¬
Portentuosa uͦ leuem sumunt mutationem
exempli causa cũ sex digitis nati. Portenta
gͥ uł portententuosa existunt. alia magni¬
tudine totiꝰ corꝑis ultͣ cõmunẽ hominũ mo¬
dũ. quantꝰ fuit tition in nouẽ iugeribꝰ iaceis.
homero testante. alia paruitate totiꝰ corꝑis
tt nani. uł qͦs greci pigmeos uocant. eo qd̾
sint statura cubitales. alia magnitudine par
tiũ ueluti capite inform aut suꝑfluis mẽ¬

Expanded text:
et significet quibusdam vel gentibus, vel hominibus futuram cladem, quod plurimis etiam experimentis probatum est. 5. Xerxi quippe lepus ex equa creata dissolvi regnum portendit. Alexandro ex muliere monsmortuas habuerit, inferiores diversarum bestiarum, sed viventes, significasse repentinam regis interfectionem: supervixerant enim deteriora melerint, occidunt. 6. Inter portentum et portentosum differt. Nam portenta sunt quae transfigurantur, sicut fertPortentuosa vero levem sumunt mutationem, exempli causa cum sex digitis nati. Portenta igitur vel portentuosa existunt alia magnitudine totius corporis ultra communem hominum modum, quantus fuit Tityon in novem iugeribus iacens, Homero testante: alia parvitate totius corporis, ut nani, vel quos Graeci pygmaeos vocant, eo quod sint statura cubitaletium, veluti capite informi, aut superfluis mem
Abbreviated transcription (Latin):
ortenta ẽẽ uar¬
ro ait q̃ ꝯtra naturã nata uidentur:
s ñ st̃ ꝯtͣ naturã. qr diuina uoluntate fi¬
unt. cũ uoluntas creatoris euꝰq dite
rei natura sit. ũn & ipsi gentiles dm̃ mͦ na¬
turã. mͦ dm̃ appellant. Portentũ gͦ fit ñ ot᷑
naturã s ot᷑ qd̾ ẽ nota natura. Portenta
aũ & ostenta monstra atꝙ ꝓdigia ido nomi¬
nant᷑. qd̾ portendere atq ostendere monst᷑¬
re ac p̾dicere aliqua futura uident᷑. nã por-¬
tenta dicta ꝑhibent a portendendo. id ẽ pre¬
ostendendo. Ostenta aũ. qd ostendere. qͥcquã
futurũ uideant᷑. ꝓdigia. qd̾ porro dicant. ĩd
ẽ futa᷑ p̃dicant. Monstra uͦ a monitu dicta.
qd̃ aliqͥd significandu demonstrent. siue qd̃
statĩ monstrent qd appareat. ꝙ hoc ꝓpͥetatis

Expanded text:
ortenta esse Varro ait quae contra naturam nata videntur: sed non sunt contra naturam, quia divina voluntate fiunt, cum voluntas Creatoris cuiusque conditae rei natura sit. Unde et ipsi gentiles Deum modo Naturam, modo Deum appellant. Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Portenta autem et ostenta, monstra atque prodigia ideo nuncupantur, quod portendere atque ostendere, monstrare ac praedicare aliqua futura videntur. Nam portenta dicta perhibent a portendendo, id est praeostendendo. Ostenta autem, quod ostendere quidquam futurum videantur. Prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Monstra vero a monitu dicta, quod aliquid significando demonstrent, sive quod statim monstrent quid appareat; et hoc proprietatis
Abbreviated transcription (Latin):
imbres habet. Sic october ⁊ nouenber atq
decenber. ex numero ⁊ imbrib accepunt uo¬
cabula. quẽ numerum decurrentẽ decenber
sinit. ꝑ eo qđ denariꝰ numerꝰ precedentẽ nu¬
merum claudit. Kalendas autẽ. nonas. &e idꝰ
ꝓpter dies festos romani instituer̃t. uł ꝓpter
Apud ueteres enim omniũ mensiũ princi¬
pia colebant᷑ sicut ⁊ apud ebreos. Idus autẽ
pleriq romanoꝵ ab edendo dictos putaue¬
runt. qđ hi dies apud ueteres epularũ essẽt.

Expanded text:
imbres habet. Sic et October, November atque imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula; quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes numeros claudit. Kpropter festos dies Romani instituerunt, vel propter Apud veteres enim omnium mensium principia colebantur: sic et apud Hebreos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies apud veteres epularum essent.
Abbreviated transcription (Latin):
Idem appellatur ⁊ mensis nouoꝵ. quia anni
initiũ mensis est martius. Idem ⁊ nouemb̾
ab indiciis scilicet germuium quia in eoui¬
ridantib fruct̾ib fructib nouis. transacto¬
rũ probatur occasus. Aprilis ꝓ uenere di¬
citur. quasi afrodis. Grece enim afrodis
uenus dicitur. uł quia hoc mense omnia
aꝑiuntur in florem quasi aꝑilis. Maius
aictus a maia marre mercurii. uł a maio¬
rib natu qui erant principes rei publice
Nam hũc mensem maiorib sequentemu̾
minorib romani consecrauerunt. Unde ⁊
miniꝰ licitur. antea enim ppłs in centurias
semioꝵ ⁊ iunioꝵ diuisus erat. Iulius uͦ c au¬
gustus de nominib hominum ulii ⁊ au¬
gusti cesarum nuncupati sunt. nam prius
quintilis ⁊ sextilis uocabant᷑. Quintilis. qͥa
quintꝰ erat a martio. quem principem an¬
ni testantur esse romani. Sextilis similiter.
quia sextus. Septenber nomen habet a nu¬
mero ⁊⁊ imbre. quia septimus est a martio. ⁊

Expanded text:
Idem appellatur et mensis novorum, quia anni Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver ab indiciis scilicet germinum, quia in eo viridantibus fructibus novis transactorum probatur occasus. Aprilis pro Venere dicitur, quasi Aphrodis; Graece enim Ἀφροδίτη Venus dicitur; vel quia hoc mense omnia aperiuntur in florem, quasi Aperilis. Maius dictus a Maia matre Mercurii; vel a maioribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem maioribus, sequentem vero minoribus Romani consecraverunt. Unde et Iunius dicitur. Antea enim populus in centurias seniorum et iuniorum divisus erat. Iulius vero et Augustus de honoribus hominum, Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Martio et
Abbreviated transcription (Latin):
nomine tractum. Luna enĩ mene gre¬
cõ sermone uocatur. unde ⁊ apud hebreos
menses legitimi ñ ex solis circulo s ex lune
cursu enumerant. qđ est de noua. ad nouã¬
Egyptii autẽ pͥmi ꝓpter lunȩ uolociorẽ cursũ
⁊ ne error computationis eius uolocitate
accideret. ex solis cursu diem mensis adinie¬
nerunt. qm tardior solis motus faciliꝰ pote¬
rat comp̾hendi. Ianuariꝰ mensis ab ianodi¬
ctus. cui fuit a gentilib consecratꝰ. uł quia
limes ⁊ ianua sit anni. unde & bifrons ide
ianꝰ pingit᷑. ut introitꝰ anni & exitꝰ demon¬
straretur. Februariꝰ nuncupatur a februo.
idest a plutone cui eo mense sacrificabatur.
nam ianuariũ diis suꝑis. februariũ diis ma¬
nib romani consecrauerunt. Ergo februa¬
rius a februo idest a plutone ñ afebre idest
egritudine nominatur. Aartiꝰ appellatus
ꝓpter martẽ romane gentis auctorẽ uł qd̵
eodem tempore cuncta animantia agant᷑
ad mares ad concumbendi uoluntatem.

Expanded text:
nomine tractum. Luna enim μήνη Graeco sermone vocatur; unde et apud Hebraeos menses legitimi non ex solis circulo, sed ex lunae cursu enumerantur, quod est de nova ad novam. Aegyptii autem primi propter lunae velociorem cursum, et ne error conputationis eius velocitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt; quoniam tardior solis motus facilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis a Iano dictus, cuius fuit a gentilibus consecratus; vel quia limes et ianua sit anni. Unde et bifrons idem Ianus pingitur, ut introitus anni et exitus demonstraretur. Februarius nuncupatur a Februo, id est Plutone, cui eo mense sacrificabatur. Nam Ianuarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est Plutone, non a febre, id est aegritudine nominatus. Martius appellatus propter Martem Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia agantur ad marem et ad concumbendi voluptatem.
Abbreviated transcription (Latin):
aromatieus a similitudine calami uisiuali uocis
gignit᷑ mindia multis nodis geniculat fulus
flagrans sp̃c suauitate. qͥ cũ frangit᷑ in multis
partes scissilis. similans gustu cafsiã. eũ leui aei¬
monia remordente. Balsami arbor in iuidean
t̃minos tantũ uiginti iugerũ erat. pt̾ea qͥ e
regione romani potiti st̃. etiã latissimis aules
ꝓpagata ẽ. stirpe similis uitis. foliis rute. s abdi
orib semꝑq manentib. Arbor aũ ballamuli
gnũ eiꝰ. xilobalsamũ d̾i: fructꝰ exꝰ siuie sem̃ en
pobalsamũ. sucus opobalsamũ. qd id̾o eũ adu¬
tione significat᷑ eo qd ꝑcusso ferreis ungulis o¬
tex ligni ꝑ cauernas eximii odoris guttas ies¬
guttã adulterant ammixto ciprino oleoł ns
le. s sincerus ꝓbat᷑. a melle. si cũ lacte coagulai¬
rit. ab oleo si instillatꝰ aque aut ammixtꝰ facis
fuerit resolutꝰ. pret̾ ea si &e lanee uestes exipi
pollute ñ maculant᷑. adulteratꝰ qͥd̾e neꝙ eũ

Expanded text:
aromaticus a similitudine calami usualis vocatur. Gignitur in India, multis modis geniculatus, fulvus, flagrans suavitate spiritus cum frangitur, in multas partes fit scissilis; similans gustu casiam, cum levi acrimonia remordenti. terminos tantum viginti iugerum erat. Posteaquam eandem regionem Romani potiti sunt, etiam latissimis collibus propagata est, stirpe similis vitis, foliis si manentibus. Arbor autem balsamum, lignum eius xylobalsamum dicitur, fructus sive semen carpobalsamum, sucus opobalsamum. Quod ideo cum adiectione significatur, eo quod percussus ferreis ungulis cortex ligni per cavernas eximii odoris guttam disguttam adulterant admixto Cyprino oleo vel melle. Sed sincerus probatur a melle si cum lacte coagulaverit, ab oleo, si instillatus aquae aut admixtus facile fuerit resolutus, praeterea et si laneae vestes ex ipso pollutae non maculantur.
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ qͥdẽ diuersus ẽ fructꝰ. nã qd̾ immaturũ
ẽ piꝑ longũ uocat᷑. qd̾ incorruptũ ab igne. piꝑ
albũ ẽ. qd̾ uͦ cute rugosa & horrida fuerit. ex
gignit᷑. arbor odoris suauissimi ac sũmi. de.¬
niq lignũ ipsiꝰ uice thimiamatũ altaribꝰ ad
gracilis. Gignit᷑ aũ in indie &e ethiopie regio¬
nib. frutice breui duoꝵ tantũ cubitoꝵ. co¬
lore subnigro. uł cinereo tenuissima uirga¬
rũ. nã qd̾ in crassitudinẽ extendit᷑ despectui
gitur. uisibile spiram̃tũ emittit ad imaginẽ
nebule uł pulueris. Amomũ uocatũ qd ue¬
luti odorẽ cinnamomi referat. nascit᷑ in sy¬
ria e armenia frutex botr uosũ sem̃ reddeis
sibi conerũ flore albo uelut uiole folis simas
brione. odore etiã bono sũmo suauificit losu
naseit̾ in arabia uirga robusti cortiessentn
reis folus ut piꝑis ẽ aũ uirtutis en manomir
lis. s potentia inferior uñ & ꝓ cinnamoni ud

Expanded text:
cuius quidem diversus est fructus. Nam quod inmaturum cuius quidem diversus est fructus. Nam quod inmaturum est piper longum vocatur, quod incorruptum ab igne piper album, quod vero cute rugosa et horrida fuerit, ex gignitur, arbor odoris suavissimi, ac summi. Denique lignum ipsius, vice thymiamatum altaribus adogracilis. Gignitur autem in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice brevi duorum tantum cubitorum, colore subnigro, vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod in crassitudinem 346 extenditur, despectui gitur, visibile spiramentum emittit ad imaginem nebulae, seu pulveris. 11. Amomum vocatum, quod veluti odorem cinnamomi referat. Nascitur in Syria et Armenia: frutex ejus botrosum semen reddens sibi connexum, flore albo veluti violae, foliis similibus brioniae, odore etiam bono, somnos suavificat. 12. Casia nascitur in Arabia, virga robusti corticis, et purpureis foliis, ut piperis. Est autem virtutis cinnamomi similis, sed potentia inferior; unde pro cinna
Abbreviated transcription (Latin):
rit autem lex honesta. iusta. possibilis
scdm naturã. ⁊ scłm consuetudinẽ
patriȩ. loco temporiq conueniens. necessa¬
ria utilis. manifesta qͦ ne aliquid ꝑ obscuri¬
tatẽ in captione contineat. nullo priuato
cõmodo s ꝓ cõmuni ciiũ utilitate conscͥpta.

Expanded text:
rit autem lex honesta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta.
Abbreviated transcription (Latin):
ela ꝓ longitudine staminũ dicta. cꝰ
diriuatiuũ ẽ telaria. In subuli. qd̾ infra ⁊ supͣ
st̃. uł qr insubulant᷑. Nãdii dicti. qͥ a radendo fi¬
unt. Pectines. qd̾ pexa fila reddant ⁊impͥmañ.
Colũ qd̾ sit in longitudine ⁊rotunditate qiͣ colũ¬
na. fusũ. qd̾ ꝑ ipsũ fundat᷑ qd̾ netũ ẽ. Alibrũ qd̾
in eo librant᷑ fila. id ẽ soluant᷑. Calathũ leue
gestamen ex ligno uł canna. aut ex unco fac¬
tũ. in qͦ uł pensa ponunt᷑. uł legunt᷑ flores.
Cala enĩ grece lignũ ẽ. a qͦ diriuatũ calathũ.
nã latine quasillũ dr. cicero in pbilippicis. aut
rũ a pendendo dictũ. un pensa &e impensa.
eurrt̃ ꝑ teła. Stamen dictũ qd̾ rectũ stat.
Trama. qd uia recta transmittat᷑ ꝑ teła. ẽ enĩ
filũ int stamen currens. Licia st̃ qͥb stami¬
na ligant᷑ qiͣ ligia: ordiri ẽ texere .xi. De c¬

Expanded text:
ela pro longitudine staminum dicta, cujus derivativum est telaria. Insubuli, quia infra supra sunt, vel quia insubulantur. Radii dicti, quia radendo fiunt. Pectines, quod pexa fila reddant, et imprimant. 2. Colus, quod sit in longitudine, et rotunditate, quasi columna. Fusus, quod per ipsum fundatur quod netum est. Alibrum, quod in eo librantur fila, id est, volvuntur. 3. Calathus, leve gestamen ex ligno, vel canna, aut ex junco factum, in quo vel pensa ponuntur, vel leguntur flores, κᾶλον enim Graece lignum est, a quo derivatus est calathus. Nam Latine quasillum dicitur. Cicero in Philippicis: At vrum, a pendendo dictum, unde pensa et impensa. currunt per telam. Stamen dictum, quia rectum stat. Trama, quod via recta transmittatur per telam. Est enim filum intra stamen currens. Licia sunt quibus stamina ligantur, quasi ligia. Ordiri . . . . .
Abbreviated transcription (Latin):
tenebras. & cetã ad errorẽ ingredientiũ fac¬
ta. ita ut de tenebris etꝰ ad lucẽ uenire im¬
possibile uideat᷑. Quatuor aũ st̃ laberinthi
pͥmꝰ egyptiꝰ. scd̾s creticꝰ. terciꝰ in lemno. qͣrtꝰ
in italia. om̃s ita ꝯstructi. ut dissoluere eos
usu farũ appellauert̃. eo qd̃ fłamax indicio
longe uideat᷑ a nauigantib. qͤlem ꝑtolome¬
us iuxta alexandriã ꝯstruxisse octingentis

Expanded text:
tenebras, et cetera ad errorem ingredientium factenebras, et cetera ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris eius ad lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt laberintiprimus Aegyptius: secundus Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes ita constructi, ut dissolvere eos usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum indicio longe videatur a navigantibus: qualem Ptolomaeus
Abbreviated transcription (Latin):
erit. & religionis caput sũmũ. Alii aiunt cum
tarquiniꝰ priscꝰ capitolii fundam̃ta rome aꝑi¬
ret. in loco fundam̃ti caput hominis litteris
thuscis notatũ inuenit. ⁊ ꝓinde capitoliũ no¬
minauit. Arees st̾ partes urbis excelse. & munui¬
te.Nã q̃cũq tutissima urbis st̃. ab areendo hostẽ
arces uocant᷑. uñ & arcus & archa. Circũ roma
ni dictũ putant a circuitu equoꝵ. eo qd̃ ibi cir¬
cũ metas equi eurrant. Theatrũ aũ ab spectacu¬
desuꝑ atq spectans ludos scenicos ꝯtẽplaretur.
cõpositũ. nã amphitheatrũ rotundũ ẽ. thea¬
trũ uͦ ex medio amphitheatro ẽ. semcireuli
figurã habens. Laberinthꝰ ẽ ꝑplexis parietib
edificiũ. qͣlis ẽ apud cretã a dedalo factꝰ. uͥ fuit
minotaurus inclus. in qͦ siqͥs introierit. sine
glomere lim. exitũ inuenire ñ ualet. eurꝰ
edificii talis ẽ sitꝰ. ut aꝑientib fores tonitru
effigies. in partes diu̾sas tͣnsitꝰ innumeri ꝑ

Expanded text:
et religionis caput summum. Alii aiunt, cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit. Arces sunt partes urbis excelsae atque munitae. Nam quaecumque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantur. Unde et arcusni dictum putant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Theatrum autem ab spectacudesuper atque spectans ludos scenicos contemplareturcompositum. Nam Amphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuedificium, qualis est apud Cretam a Dedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus; in quo si quis introierit sine glomere lini, exitum invenire non potest. Cuius edificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruueffigies, in partes diversas transitus innumeri per
Abbreviated transcription (Latin):
manente statu eiuitatis ius aliqd̃ maioris ait
minoris offitii apͥncipe impetrat. Dictũ aute
municipiũ a muniis id ẽ officiis. qd̾ tantũ mi
nã liberales &e famosissime cause ce q̃ ex pͥneri
ꝓficiscunt᷑ ibi ñ agunt᷑. hec enĩ ad dignitate

Expanded text:
manente statu civitatis, ius aliquod minoris aut manente statu civitatis, ius aliquod minoris aut maioris officii, a principe impetrat. Dictum autem municipium Nam liberales et famosissime cause et que ex principe proficiscuntur ibi non aguntur: hec enim ad dignitatem
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̃ sit munitũ. alii qd̃ sit in eo ꝯuentꝰ habi¬
tantiũ. qͥ opem det mutuã otͣ hostes. Nã pͥmũ
homines tãꝙͣ nudi & inermes. nec tͣ beluas
p̾sidia habebant. nec receptacula frigoris ce
caloris. nec ipsi int̾ se homines ab hominib
satis tuti erant. Tandẽ naturali sollertia spe¬
luncis siluestrib ꝙ tegum̃tis tuguria sͥ &e casaᷤ
uirgultis harundinib q ꝯtexuert̃. q̃ ess uita
tutior. ne his qͥ nocere possent aditꝰ ess hei
origo oppidoꝵ. q̃ qd̾ opem darent. iceires qu¬
da nomunata dixert̃. Oppidũ aũ magnitu
& menib discrepare auico. & castello & pag
Ciuitates aũ aut colonie aut municipia aut
uici. aut castella aut pagi appellant᷑. Ciuits
dert. idõꝙ urbes aꝓpͥis ciuib ꝯdite. ciustats¬
ñ colonie nũcuꝑantur. Coloma uͦ ẽ. q̃ defectu
indigenarũ nouis cultorib adimplet᷑. uñe
colonia a cultu agri dicta ẽ. Mumcipiũ s̃ a

Expanded text:
eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habieo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tanquam nudi et inermes, nec contra belluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. 6. Tandem naturali solertia speluncis, silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexuerunt, quo esset tutior, ne iis qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepare a vico et castello et pago. Civitates autem aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. Civitaderunt. Ideoque urbes a propriis civibus conditae civitatnon colonie nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
iuitas ẽ hominũ multitudo societatiᷤᷤ
uinculo adunata dicta a ciuib. id ẽ ab
ipsis incolis urbis. Nã urbs ipsa menia st̃. ci¬
uitas aũ ñ saxa s habitatores uocantur.
Tres st̃ aũ societates. familiarũ. urbiũ. gentiũ.
Urbs uocata ab orbe. qd̾ antique ciuitates in
orbẽ fiebant. uł ab urbo parte aratri qͦ mu
ri designabant᷑. uñ ẽ illud. optauitq locũ
regno &e ꝯcludere sulco. locꝰ enĩ fute᷑ ciuitatis
sulco designabat᷑ id ẽ aratro. Cato. qͥ inqͥt urbẽ
nouã condet. tauro & uacca aret. Ubi araue¬
rit murũ faciat. uͥ portã uult ẽẽ aratrum
sustollat. & portet. & portã uocet. Ido aũi urbͤ
aratro circũdabat᷑ a dispari sexu iuuencoꝵ
ꝓpt̾ cõmixtionẽ familiax & imaginẽ serentͤ
fructũq reddentis. Urbs aũ aratro ꝯditur.
aratro uertit᷑. uñ oratiꝰ. Imp̾meretq muris
hostile aratrũ exercitꝰ. Oppidũ qͥdã ab opposi¬
tione muroꝵ dixer̃t. alii ab opib recondendiᷤ.

Expanded text:
ivitas est hominum multitudo, societatis vinculo adunata: dicta a civibus, id est, ab ipsis incolis urbis. Nam urbs ipsa moenia sunt; civitas autem non saxa, sed habitatores vocantur. Tres autem sunt societates: familiarum, gentium, urbium. Urbs vocata ab orbe, quod antiquae civitates in orbem fiebant; vel ab urbo parte aratri, ri designabantur, unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis,
Abbreviated transcription (Latin):
nundant᷑. Mercatũ aũ a cõmertio nomina¬
tũ. ibi enĩ res uendere uł emere solitũ est
sic̃ &e theloneũ dr. uͥ merces nauiũ &e nau¬
tarũ emolum̃ta reddunt᷑. Ibi enĩ uectigaliᷤᷤ
exactor sedet. p̃ciũ reb impositurꝰ. &e uoce
a mercatorib flagitans. Carcer ẽ a qͦ ꝓhibem᷑
exire. & dictꝰ carcer a cohercendo. iii¬

Expanded text:
nundantur. Mercatum autem a conmercio nominanundantur. Mercatum autem a conmercio nominatum. sicut et teloneum dicitur ubi merces navium et nautarum emolumenta redduntur. Ibi enim vectigalis exactor sedet pretium rebus inpositurus, et voce a mercatoribus flagitans. Carcer est a quo prohibemur exire, et dictus carcer a coercendo. Hi