comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uult qd dñs ait et nunc dixi uo¬
bis priusqͣ fiat ut eum factum fu¬
erit credatis: Honne potius di¬
cendum fuit et nunc dixi nobis
priusqͣ. fiat ut credatis. qđ cũ fac¬
tum fuerit uideatis. Nam et ille
cui dictum est quia iudisti credi¬
disti. non hoc credidit qđ uidit. s
aluul udit aliud credidit. Uidit
enim hominem. credidit dm̃. Oer¬
nebat qͥppeatq tangebat carnem
iuuentẽ quam uiderat morien¬
tem. et credebat deum in ipsae
ne latentẽ. Oredebat ergo mers
qł non uidebat. per hoc qđł sens¬
bus corporis apparebat. Seil er
dicuntur credi que uulentur sẽ
dicit iuiusquisq oculis suis ei
didisse. non tamen ipsa est quen
nobis edificatur fides s ex rebns
que uidentur agitur in nobis uꝰ
ea creilantur que non udentur
Quo circa dilectissimi unde nins
michi sermo est qđ dñs ait et ñ
dixi uob̃ priusꝙͣ fiat ut cum fas¬
tum fuerit credatis. illud utiq
et ad patrem ascendentẽ quo uiso

Expanded text:
vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vovult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Quocirca, dilectissimi, unde nunc mihi sermo est, quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis; illud utiqueet ad Patrem ascendentem: quo viso
Abbreviated transcription (Latin):
sius si diligeretiᷤ
me gauderetis u¬
tiq quia uado ad patrem. quia pa¬
ter maior me est: qł ex forma serui
eum dixisse non ex forma dei in qͣ
equalis est patri nouit fides que
religiosis est mentib fixa. non ca¬
lumpniosis et dementib ficta.
Deinde subiunxit. Et nunc dexi
uobis priusquam fiat. ut cũ fac¬
tum fuerit credatis. Quid ẽ hoc:
cum magis credere homo debeat
anteqͣ fiat ul quod credendũ ẽ:
Hec est enun laus fidei. si quod cre¬
ditur non uidetur. Nam qͥd mag¬
num est si creditur qđ uidet᷑ se¬
cundum illam eiusdem dñi sen-¬
tentiam quando discipulum ar¬
guit dicens quia iudisti credidis¬
ti. beati qui non uident et credũt:ᷤ
Et nescio utrum credere dicenilꝰ
est quisq quod uidet. Nam ipsa
fides in epła que scribitur ad hebre¬
os ita est diffiuta. Est autem fide ᷤᷤ
sperantium substantia. conuictio
rerum que non uident᷑. Qua¬
ꝓpter si fides est rerum que credũ¬
tur eademq fides earum rerum
est que non uidentur. Quid sibi

Expanded text:
igeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia Pater major me est. Quod ex forma servi eum dixisse, non ex forma Dei in qua aequalis est Patri, novit fides quae religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, crcum magis credere homo debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur, non videtur. Nam quid magnum est, si creditur quod videtur? secundum illam ejusdem Domini sententiam, quando discipulum arguit, dicens, Quia vidisti, credidisti: beati qui non vident, et credunt . Et nescio utrum credere dicendus est quisquam quod videt. Nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita, Est autem fides, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum rerum est quae non videntur, quid sibi
Abbreviated transcription (Latin):
si scripta non ferret. s capacitate
legentium comprehendi fortasse
non possent. quamus salua rerũ
fide plerumq uerba excedere ude¬
autur fidem. Quod non fit quan¬
do aliquid quł erat obscurum uel
dubium. causa et ratione redlita
exponitur. s quando ad id quoid
apertum est uel augetur uel exte¬
nuatur. nec tamen a tramite signi¬
cande ueritatis erratur. qm̃ sic uer¬
ba rem que indicatur excedunt. ut
uoluntas loquentis. nec fallen
appareat. qui nouit quousg
datur. a quo ultra quam erela¬
dum est uel minuitur loquens
aliquid uel augetur. Hunc lors¬
di modum greco nomine nonsi¬
lum grecarum. uerum etiams¬
tinarum litterarum magistri
perbolen uocant. Qui modus si¬
eut hoc loco. ita in nonnullis ali¬
is diuinis litteris inuenit᷑ urĩ
posuerunt incelo os suum. et ũ¬
ticem capilli perambulantumm
in delictis siuis. et multa huiis¬
modi que scripturis scĩs nonde¬
sunt. sicut alii tropi. hoc est loci¬

Expanded text:
si scripta non ferret, sed capacitate si scripta non ferret, sed capacitate legenon possent, quamvis, salva rerum fide, plerumque verba excedere videantur fidem. Quod non fit quando aliquid quod erat obscurum vel dubium, causa et ratione reddita, exponitur, sed quando id quod apertum est, vel augetur, vel extenuatur; nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quoniam sic verba rem quae indicatur excedunt, ut voluntas loquentis, nec fallentis appareat, qui novit quousque credatur, a quo ultra quam credendum est, vel minuitur loquendo aliquid, vel augetur. Hunc loquendi modum Graeco nomine non solum Graecarum, vel etiam Latinarum litterarum magistri Yperbolen vocant, qui modus, sicut hoc loco, ita in nonnullis aliis divinis litteris invenitur: ut est: Posuerunt in coelo os suum ; et: Verticem capilli perambulantium in delictis suis : et multa hujusmodi, quae Scripturis sanctis non desunt, sicut alii tropi, hoc est, locu
Abbreviated transcription (Latin):
da sunt: que predicando ructaret.
de fonte d ñici pectoris solus bibit.
s ipsum dñs ipsum ewangelium
pro sua cuiusq capacitate omnib
suis bibendum toto terrarum or¬
be diffudit. Sunt qui senserut
et hii quidem non contemptibiles
sacri eloquii tractatores. a xp̃o iohan¬
nem apłm propterea plus ama¬
tum qł neq uxorem duxerit: ⁊ ab
ineunte pueritia castissimus uix¬
erit. Hoc quilem in scripturis ca¬
nonicis non euidenter apparet. ue¬
rumptamen il quoq multum ad¬
uiuat congruentiam huiusce sen¬
tentie qđ illa uita per eum signi¬
ficata est. ubi non crunt nuptie. Hic
est discipulus qui testimoniũ per-¬
hibet de hiis. et scripsit hec. Et sci
mus quia uerum est testimoniũ
eius. Sunt autem inquit et alia
multa que fecit iħe. que si scriban¬
tur per singula. nec ipsum arbitͦr
mundum capere eos qui scriben¬
di sunt libros. Non spacio locorũ
credendũ ẽ mundũ eaꝑe ñ posse
que i eo scribi quomodo possent

Expanded text:
da sunt, quae praedicando ructaret, da sunt, quae praedicando ructaret, de fonte Dominici pectoris solus bibit; sed ipse Dominus ipsum Evangelium pro sua cujusque capacitate omnibus suis bibendum toto terrarum orbe diffudit. Sunt qui senserint, et hi quidem non contemptibiles sacri eloquii tractatores, a Christo Joannem apostolum propterea plus amatum, quod neque uxorem duxerit, et ab ineunte pueritia castissimus vixerit . Hoc quidem in Scripturis canonicis non evidenter apparet: verumtamen id quoque multum adjuvat congruentiam hujusce sententiae, quod illa vita per eum significata est, ubi non erunt nuptiae. 8. Hic est discipulus ille qui testimonium perhibet de his, et scmus quia verum est testimonium ejus. Sunt autem, inquit, et alia multa quae fecit Jesus: quae si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum capere posse eos qui scribendi sunt libros. Non spatio locorum credendum est mundum capere non posse quae in eo scribi quo modo possent,
Abbreviated transcription (Latin):
sponsa xp̃i. ab istis temptationib
eruenla. in illa felicitate seruan¬
la. Quas duas uitas petrꝰ ⁊ ioh̾es
figurauerunt singuli singulas. e¬
rum et in hac temporaliter ambu¬
lauerunt ambo per fidem. et in il¬
la in eternum fruentur ambo per
speciem. Omnib igitur scĩs ad xp̃i
corpus inseparabiliter pertinen¬
tib. ꝓpter huius uite precellosis¬
sime gubernaculum ad ligancla
et solueuda peccata claues regni
celorum primus apłoꝵ petrus ac¬
cepit eisdemq omnib sc̃ĩs ꝓpter
uite illius secretissime quietissi¬
mum sinum. super pectus xp̃i io
hannes ew angelista discubitit.
qm̃ nec iste solus s uniuersa eccle¬
sia ligat soluitq percata: nec ille
in principio uerbum deum apił
deum et cetera ile xp̃i diuinitate
et de totus diuinitatis trinitate
atq unitate sublimia que in illo
regno facie ad faciem contemplan¬
da nunc autem lonec ueniat dñs
in speculo et in enigiate contuen-¬

Expanded text:
sponsa Christi, ab istis tentationibus sponsa Christi, ab istis tentationibus eruenda, in illa felicitate servanda: quas duas vitas Petrus et Joannes, figuraverunt, singuli singulas, verum et in hac temporaliter ambulaverunt ambo per fidem, et illa in aeternum fruentur ambo per speciem. Omnibus igitur sanctis ad Christi corpus inseparabiliter pertinentibus, propter hujus vitae procellosissimae gubernaculum, ad liganda et solvenda peccata claves regni coelorum primus Apostolorum Petrus accepit: eisdemque omnibus sanctis propter vitae illius secretissimae quietissimum sinum, super pectus Christi Joannes evangelista discubuit. Quoniam nec iste solus, sed universa Ecclesia ligat solvitque peccata: nec ille in principio Verbum Deum apud Deum, et caetera de Christi divinitate, et de totius divinitatis trinitate atque unitate sublimia, quae in illo regno facie ad faciem contemplanda, nunc autem donec veniat Dominus, in speculo atque in aenigmate contuen
Abbreviated transcription (Latin):
neranilis exhiberi uolumus
qlus amanius. eamq cotidie max¬
ine pro peccatorum remissione poᷤᷤ¬
eimnus et habenus. Hoc per perrũ
siguificatum est plus amantem
s muinus amatum. quia minus
nos amat xp̃c miseros quam bea-¬
nꝰ. Ueritatis autem contemplati¬
ouem qualis tunc futura est mi¬
nus amamus quia nonlum no¬
umus nechabemus. Hec per io¬
hannem significata est minus a¬
mantem. atq ideo et ad ipsam et
ail euis in nobis amorem qualis
ci debetur implendum: donec ue¬
uiat dñs expectantem. s plus ama¬
tum quia id quod illum figuratũ
est: hoc efficit beatos. Nemo tamen
istos insignes apłos sẽparet. et in
io quod significabat petrus ambo
erant: et in eo quod significabat io¬
hannes ambo futuri erant. Signi
ficando sequebatur iste. manebat
ille. Credo autem ambo mala pre¬
sentia huius miserie tolerabant:
ambo futura bona illius beatitu¬
dinis expectabant. Nec ipsi soli. s
unuiersa hoc facit sancta ecclesia

Expanded text:
liberandis exhiberi volumus, liberandis exhiberi volumus, plus amamus, eamque quotidie maxime pro peccatorum remissione poscimus et habemus: hoc per Petrum significatum est plus amantem, sed minus amatum; quia minus nos amat Christus miseros quam beatos. Veritatis autem contemplationem qualis tunc futura est, minus amamus, quia nondum novimus nec habemus: haec per Joannem significata est minus amantem, atque ideo et ad ipsam, et ad ejus in nobis amorem, qualis ei debetur, implendum, donec veniat Dominus exspectantem; sed plus amatum, quia id quod per illum figuratum est, hoc efficit beatum. 7. Nemo tamen istos insignes apostolos separet. Et in eo quod significabat Petrus, ambo erant; et in eo quod significabat Joannes, ambo futuri erant. Significando sequebatur iste, manebat ille. Credendo autem ambo mala praesentia hujus miseriae tolerabant. Ambo futura bona illius beatitudinis exspectabant. Nec ipsi soli, sed universa hoc facit sancta Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
cur amplius petrus quam ioħ̾es
illo sine finie uiuemus. quai mi
sto uude eruimur: ut illie seus
simus. ꝓpterea nos tunc eumsi¬
nus dilecturi sumus quantion
liores erunus: cum meliores in
nisi ampliꝰ eum diligendo muli
modo esse possimus. Our ergi
hannes minus diligebat eũ qũa
petrus. si eam uitam significabe.
ui qua est multo amplius alilign¬
multo amplior erit nondum ha¬
bemus s futurum expectamus.
ut cum ipse uenerit habeanius.
Nam sicut in epła sua ulem dlieit
apłs. nonlum apparuit quid en¬
mus. scimus qm̃ cum apparuent
similes ei erimus: qm̃ uidebuuus
eum sicuti est. Tunc ergo ampliꝰ
qđ iudebimus diligemus. Ip̃e au¬
tem lñs illam que futura est ui¬
tam nr̃am qualis in nob̃ futura
sit sciens. predestinatione plus a¬
mat:ut ad eum nos amando per¬
ducat. Quo circa qm̃ uinuerse ui¬
e dñi misericordia et ueritas. mi¬
seriam uram presentem nouimus
quia sentimus. et tleo misericor¬
diam dñi quam nob̾ de miseria

Expanded text:
cur amplius Petrus quam Joannescur amplius Petrus quam Joannesillo sine fine vivemus, quam in isto unde eruimur, ut illic semper simus, propterea nos tunc eum minus dilecturi sumus quando meliores erimus; cum meliores utique nisi amplius eum diligendo, nullo mJoannes minus eum diligebat quam Petrus, si eam vitam significabat in qua est multo amplius diligentunc amplior erit, nondum habemus, sed futurum exspectamus, ut cum ipse venerit, habeamus? Nam sicut in Epistola sua idem dicit olus, Nondum apparuit quod erimus; scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Tunc ergo amplius quod videbimus, diligemus. Ipse autem Dominus illam quae futura est vitam nostram, qualis in nobis futura sit sciens, praedestinatione plus amat, ut ad eam nos amando perducat. Quocirca quoniam universae viae Domini misericordia et veritas , miseriam nostram praesentem novimus, quia sentimus; et ideo misericordiam Domini, quam nobis de miseria
Abbreviated transcription (Latin):
dum est quasi dixerit remauere
uel permanere s expectare. qm̃ quł̃
per eum significatur non utiq ñc
s cum uenerit xp̃c implebit᷑. Qq
autem per hunc significatur cui
dictum est tu me sequere. nisi ñe
agatur. non peruenietur ad illuil
quod expectatur. In hac autem ac¬
tiua uita quantomagis xp̃m di¬
ligimus. tanto facilius liberam᷑
a malo. At ipse nos minus ililigit
quales nunc sumus. et hinc ileo
liberat. ne semper tales simus. Ibi
uero amplius nos diligit. qm̃ qil
ei displiceat et qđ a nobis auferat
non habebimus. nec ob aluid hic
nos dliligit. nisi ut sanet et trans¬
ferat ab hiis que non diligit. Hic
ergo minus ubi non uult remane¬
amus. ibi amplius quo uult tran¬
scamus. et unde non uult pereamꝰ.
Amet ergo eum petrus. ut ab ista
mortalitate liberemur. Ametur ab
illo iohannes. ut in illa inmortalt¬
tate seruemur. S ista ratione illuil
ostenditur. cur amplius iohannẽ
quam petrum amauerit xp̃c. non

Expanded text:
dum est quasi dixerit, remanere dum est quasi dixerit, remanere vel permanere; sed, exspectare: quoniam quod per eum significatur, non utique nunc, sed cum venerit Christus, implebitur. Quod autem per hunc significatur, cui dictum est, Tu me sequere, nisi nunc agatur, non pervenietur ad illud quod exspectatur. In hac autem activa vita quanto magis Christum diligimus, tanto facilius liberamur a malo. At ipse nos minus diligit quales nunc sumus; et hinc ideo liberat, ne semper tales simus. Ibi vero amplius nos diligit; quoniam quod ei displiceat, et quod a nobis auferat, non habebimus: nec ob aliud nos hic diligit, nisi ut sanet et transferat ab his quae non diligit. Hic ergo minus, ubi non vult remaneamus: ibi amplius, quo vult transeamus, et unde non vult pereamus. Amet ergo eum Petrus, ut ab ista mortalitate liberemur: ametur ab eo Joannes, ut in illa immortalitate servemur. 6. Sed ista ratione illud ostenditur, cur amplius Joannem quam Petrum amaverit Christus, non
Abbreviated transcription (Latin):
est per apłm petrum. illa per io¬
hannem. Tota hic agitur ista us¬
q: in huius scłi finem. et illic in¬
uenit finem. differtur illa com¬
pleuda post huiꝰ fcl̃i finẽ. s in fu¬
turo scł̃o non habet finem. Ideo
dicitur huic sequere me. de illo
autem. sic eum uolo manere donͦ
ueniam. quud ad te tu me sequere.
pio quid est hoc tu me sequere. ꝑ
umitationem perferendi tempora¬
lia mala ille maneat donec sempi¬
terna uenio redditurus bona. Qd̃
aꝑtiꝰ ita dici potest. Perfecta
sequatur actio. informata mee pas¬
sionis exemplo. Inchoata uero cõ¬
templatio maneat donec uenio. ꝑ¬
ficienda cum uenero. Sequit᷑ eñi
xp̃m perueniens usq ad mortem
pia pleuitudo patientie. manet au¬
tem donec ueniat xp̃c. tunc mani¬
festanda plenitudo scientie. Hic qͥp¬
pe tolerantur mala huius mundi
in terra morientium. ibi udebun¬
tur bona dñi in terra iuiuentium.
Quod enim ait uolo eum manere
donec ueniam. non sic intelligen¬

Expanded text:
est per apostolum Petrum, illa per Joest per apostolum Petrum, illa per Joannem. Tota hic agitur ista usque in hujus saeculi finem, et illic invenit finem: differtur illa complenda post hujus saeculi finem, sed in futuro saeculo non habet finem. Ideo dicitur huic, Sequere me: de illo autem, Sic eum volo manere donec veniam; quid a te? Tu me sequere. pio, quid est hoc, nisi, Tu me sequere per imitationem perferendi temporalia mala; ille maneat donec sempiterna venio redditurus bona? Quod apertius ita dici potest: Perfecta me sequatur actio, informata meae passionis exemplo; inchoata vero contemplatio maneat donec venio, perficienda cum venero. Sequitur enim Christum, perveniens usque ad mortem pia plenitudo patientiae: manet autem donec veniat Christus, tunc manifestanda plenitudo scientiae. Hic quippe tolerantur mala hujus mundi in terra morientium, ibi videbuntur bona Domini in terra viventium. Quod enim ait, Volo eum manere donec veniam, non sic intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
lum habet a quo declinet malũ.
et magnum habet quo fruat᷑ bo¬
num. Qna cum hoste pugnat. al¬
tera sine hoste reguat. Uua fortis
est in aduersis. altera nichil seu¬
nt adiuersĩ. Qna carnales libidineᷤᷤ
frenat. altera spiritualib delecta¬
tonib uacat. Una est uincendi
cura sollicita. altera uictorie pace
serurã. Qua in temptationibus
adiuiuatur. altera sine ulla temp¬
tatione in ipso adiutore letatur.
Ina subuenit indigenti. altera
ibi est ubi nullum inuenit indi¬
gentem. Una aliena peccata ut
sua sibi ignoscantur ignoscit. al¬
tera nec patitur quod ignoscat
nec facit qd̃ sibi poscat ignosci.
Ina flagellatur malis. ne extolla¬
tur in bonis. altera tanta plenitu¬
line gratie caret omnino malo:
ut sine ulla temptatione super¬
bie cohereat summo bono. Qua
bona et mala discernit. altera so-¬
la que bona sunt cernit. Ergo u¬
na bona est s adhuc misera. alte¬
ra melior et beata. Ista significata

Expanded text:
lum habet a quo declinet malum, lum habet a quo declinet malum, et magnum habet quo fruatur bonum; una cum hoste pugnat, altera sine hoste regnat; una fortis est in adversis, altera nihil sentit adversi; una carnales libidines frenat, altera spiritualibus delectationibus vacat; una est vincendi cura sollicita, altera victoriae pace secura; una in tentationibus adjuvatur, altera sine ulla tentatione in ipso adjutore laetatur; una subvenit indigenti, altera ibi est ubi nullum invenit indigentem; una aliena peccata ut sua sibi ignoscantur ignoscit, altera nec patitur quod ignoscat, nec facit quod sibi poscat ignosci; una flagellatur malis, ne extollatur in bonis, altera tanta plenitudine gratiae caret omni malo, ut sine ulla tentatione superbiae cohaereat summo bono; una bona et mala discernit, altera quae sola bona sunt cernit: ergo una bona est, sed adhuc misera; altera melior et beata. Ista significata
Abbreviated transcription (Latin):
petra. petrus ecclesia. Hec igitur
ecclesia quam significabat petrus
quam lui degit in malis. aman¬
do et sequenilo xp̃m liberatur a
malis. Magis autem sequitur
in eis qui certant pro ueritate
usq ad mortem. s untuersitan
dicitur sequere me. pro qua uni¬
uersitate passus est xp̃e. De qu
dicit ulem petrus. xp̃c passus ĩ¬
plum. ut sequamur uestigia tl.
Ecce ꝓpter quod dictum est sarre¬
re me. Est autem alia uita urimi¬
talis. que non est in malis. Lbi fi¬
cie ad faciem uidebimus. qđ hi
per speculum et in eniginate il¬
detur. quando multum in conhs¬
cienda ueritate proficitur. Suas
itaq uitas sibi diuinitꝰ predicato¬
sed commencdatas nouit ecclela
quarum est una ii fule. altera ui
perie. Una u tempore peregrina¬
tionis. altera in eteruitate mansio¬
uis. Qna in labore. altera iu requie.
Nuam uua. altera in patria. Qna
m opere actionis. altera in merce¬
ae contemplationis. Una declinat
amalo et facit bonum. altera nul¬

Expanded text:
petra, Petrus Ecclesia. Haec igitur petra, Petrus Ecclesia. Haec igitur Ecclesia, quam significabat Petrus, quandiu degit in malis, amando et sequendo Christum, liberatur a malis. Magis autem sequitur in eis, qui certant pro veritate usque ad mortem. Sed universitati dicitur Sequere me; pro qua universitate passus est Christus, de quo dicit idem Petrus: Christus mplum, ut sequamur vestigia ejus . Ecce propter quod ei dictum est, Sequere me. Est autem alia vita immortalis, quae non est in malis: ibi facie ad faciem videbimus, quod hic per speculum et in aenigmate videtur , quando multum in conspicienda veritate proficitur. Duas itaque vitas sibi divinitus praedicatas et commendatas novit Ecclesia, quarum est una in fide, altera in specie; una in tempore peregrinationis, altera in aeternitate mansionis; una in labore, altera in requie; una in via, altera in patria; una in opere actionis, altera in mercede contemplationis; una declinat a malo et facit bonum, altera nul
Abbreviated transcription (Latin):
bundantiore gratia unus idemq
primus apłs. s quando ei dictum
est tibi labo claues regni celorum.
et qłcumq ligaueris super ter¬
ram erit ligatum et in celis. ⁊ qd̃¬
cumq solueris super terram erit
solutum et in celis. uniuersã sig¬
tur et non calit. qm̃ fundata ẽ su¬
accepit. Non enm a petro petra.
s petrus a petra: sicut non xpistꝰ
ldeo quippe ait dñs. super hanc pe¬
tram edificabo ecclesiam meam qͥa
dixerat petrus. tu es xp̃c filius d̃ĩ
iuui. Super hanc ergo inquit pe¬
tram quam confessus es. edificabo
ecclesiam meam. Petra enim erat
xp̃c. super qd fundamentũ etiam
ipse edificatus est petrus. Punda¬
mentum quippe aliud nemo por
fundatur in xp̃o. elaues ab eo tes¬
ni celorum accepit in petro. ilest
potestatem ligandi soluendiq pas¬
cata. Quod est enun per proprie¬
tatem in xp̃o ecclesia. hoc est per
significationem petrus in petra.
qua significatione intelligit᷑ xp̃

Expanded text:
bundantiore gratia unus idemque bundantiore gratia unus idemque primus apostolus. Sed quando ei dictum est: Tibi dabo claves regni coelorum, et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis; dcumque solveris super terram, erit solutum et in coelis, universam sigtur, et non cadit, quoniam fundata est suaccepit. Non enim a Petro petra, sed Petrus a petra; sicut non Christusto vocatur. Ideo quippe ait Dominus, Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, quia dvivi . » Super hanc ergo, inquit, Petram quam confessus es, aedificabo Ecclesiam meam; petra enim erat Christus, super quod fundamentum etiam ipse aedificatus est Petrus. Fundamentum quippe aliud nemo potefundatur in Christo, claves ab eo regni coelorum accepit in Petro, id est potestatem ligandi solvendique peccata. Quod est enim per proprietatem in Christo Ecclesia, hoc est per significationem Petrus in petra, qua significatione intelligitur Christus
Abbreviated transcription (Latin):
me regeneratio est instituta. et
ceterorum que male agendo cõ¬
tracta sunt. liberarentur a dãp¬
natione perpetua et iuuerent
in fide et spe et caritate peregri¬
uantes in hoc scło. atq in eiꝰ tẽp¬
tationib laboriosis et perteulo¬
sis. consolationib autem ilei et
corporalib et spiritualib ambu¬
larent. ad conspectum eius uiã
tenentes. qł eis factus est xpistꝰ.
Et quia in ipso quoq ambulanteᷤᷤ
non sunt sine peccatis que ile hu¬
ius uite infirmitate subrepunt.
dedit elemosinarum remedia sa¬
lutaria. quib eorum adiuuaret᷑
oratio. ubi eos dicere docuit. ⁊ di¬
mitte nobis debita nr̃a sicut ⁊ noᷤ¬
dimittunus lebitorib nr̃is. Hoc
agit ecclesia spe beata in hac uita
eruiuosa. cuius ecclesie petrus
apłs ꝓpter apostolatus sui prima¬
tum. gerebat figurate generalita¬
te personam. Quod enim ad ipsũ
ꝓprie pertinet. natura unus ho
mo erat. gratia unus xp̃ianus. ha¬

Expanded text:
me regeneratio est instituta, et me regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritualibus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis factus est Christus. Et quia in ipso quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quae de hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nodimittimus debitoribus nostris . Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aerumnosa: cujus Ecclesiae Petrus apostolus, propter Apostolatus sui primatum, gerebat figurata generalitate personam. Quod enim ad ipsum proprie pmo erat, gratia unus Christianus, a
Abbreviated transcription (Latin):
tientie temporaliter hominem de¬
tuet pena. et quem iam ail damp¬
nationem sempiternam reũ non
detinet culpa. Hec est ipsarum
rerum quib in hac mortalitate
aginus malos. quaiius in eis¬
diligamus inherere dies bonos.
dolenda quulem s non reprehen-¬
denda conditio. Uenit enim de i-¬
ra dei iusta. de qua scriptura lo
quens. homo inquit natus ex mu-¬
liere breuis uite et plenus ire. cũ
ira dei non sit honuus. ilest per¬
turbatio coneitati animi. s tran¬
quilla iusti supplicii cõstitutio. In
hac ira sua cleus non tenens sĩc̃
scriptum est miserationes suas
preter alia solatia muiserorũ que
geueri humano prebere non ces¬
sat. in plenitudine temporis mi
quem creauit unuersa. ut ma¬
neus deus fieret homo. et esset
mediator dei et hominum homo
xp̃c ihesus. In quem credentes
per lauachrum regenerationis
soluto reatu omnium peccatorũ
et originalis uidelicet qđ genera¬
ratio trahit. contra quam maxi¬

Expanded text:
tientiae, temporaliter hominem detientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quadiligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio . Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptuquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quem creavit universa, ut manens Deus fieret homo, et esset mediator Dei et hominum homo Christus Jesus : in quem credentes, per lavacrum regenerationis soluto reatu omnium peccatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxi
Abbreviated transcription (Latin):
nerimus in hoc corruptibili co¬
pore qd aggrauat anunam uit̃i
nos miseram uiuere. s qui tainte¬
dempti per mediatorem sumus
et spiritum sanctum pignus ac¬
cepimus. beatam uitam in spe ha¬
bemus. et si re ipsa nondum te¬
nemus. Spes autem que uicletꝰ
non est spes. Quod enun uider
quis. quid sperat ᷤ Si autrin qsi
non uidemus speramus. per pa¬
tientiam expectamus. In malis
autem que quisq patitur. non
in bonis quib fruitur. opus ess
patientia. Hanc itaq uitam de
qua scriptum est numquid non
temptatio est uita humana super
terram. in qua cotidie clamamus
ail sleum libera nos a malo. cogi¬
tur homo tolerare etiam remissis
peccatis. quamius ut in eam ue¬
niret miseriam primum fuerit
causa peccatum. Productior eñi
est pena quam culpa. ne parua
putaretur culpa. sicum illa fini¬
retur et pena. ac per hoc uel ad de¬
monstrationem delate miserie. uł
ad emulationem labilis uite. uel
ad exercitationei necessarie pa¬

Expanded text:
nerimus in hoc corruptibili conerimus in hoc corruptibili corpore quod aggravat animam , vitam nos miseram vivere. Sed qui jam redempti per Mediatorem sumus, et Spiritum sanctum pignus accepimus, beatam vitam in spe habemus, etsi re ipsa nondum tenemus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . In malis autem quae quisque patitur, non in bonis quibus fruitur, opus est patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? in qua quotidie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: quamvis ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa; ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. Ac per hoc vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem necessariae pa
Abbreviated transcription (Latin):
trum quem itnus au quem plus
diligit xpistus. eum qui plus dili¬
gitur a xp̃o. meliorem proculdubio
respondebimus. In illa comparati¬
one quam prius posui petrus ioh̾e¬
teponitur petro. Proide terciam
sic propontmꝰ. Qui est iluorum dis¬
cipulorum melior. qui minus qũa
condiscipulus eius diligit xp̃m. et
plusqͣ condiscipulus eius diligit᷑
a xp̃o. au ille quem minus qũa con¬
discipulum eius diligit xp̃c. cũ plꝰ
ipse quam suus condiscipulꝰ diligit
xp̃mᷤ Hic plane cunctatur res¬
ponsio. et augetur questio. Quan¬
tum autem ipse sapio. melioren
qui plus diligit xp̃m. felicioren
uero quem plus diligit xp̃c. faci¬
le responderem. si iusticiam libe¬
ratoris nr̃i minus eum diligen¬
tis a quo plus diligitur. et eun
Aggrediar igitur in eius mani¬
festa miscđia cuius est occulta usꝰ¬
ticia. de soluenda questione tam
ingenti. pro uirib quas ip̃se dlo¬
nauerit disputare. Huc usq e
eius hoc sit exordium. ut memi¬

Expanded text:
trum quem minus, an quem plus trum quem minus, an quem plus diligit Christus; eum qui plus diligitur a Christo, meliorem procul dubio respondebimus. In illa ergo comparatione quam prius posui, Petrus Joteponitur Petro. Proinde tertiam sic proponimus: quis est duorum discipulorum melior, qui minus quam condiscipulus ejus diligit Christum, et plus quam condiscipulus ejus diligitur a Christo? an ille quem minus quam condiscipulum ejus diligit Christus, cum plus ipse quam suus condiscipulus diligat Christum? Hic plane cunctatur responsio, et augetur quaestio. Quantum autem ipse sapio, meliorem qui plus diligit Christum, feliciorem vero quem plus diligit Christus, facile responderem; si justitiam Liberatoris nostri minus eum diligentis a quo plus diligitur, et eum em. 5. Aggrediar igitur in ejus manifesta misericordia, cujus est occulta justitia, de solvenda quaestione tam ingenti, pro viribus quas ipse donaverit, disputare: hucusque enExponendae vero ejus hoc sit exordium; ut memi
Abbreviated transcription (Latin):
manifestationis dñi paulo superiꝰ
lectione que istam precedit satis e¬
uidenter apparet. ubi interrogans
eum dixit. diligis me plus hiis. qł
utiq sciebat et tamen interrogabat.
minum et illo interrogante et isto
respondente nossemus. Quocl au¬
tem in eo qił respondit petrus amo
te non addudit plus hiis. hoc respon¬
dit qđ de seipso sciebat. Non eñi
quantum ab alto quolibet dilige¬
retur scire poterat qui cor alteriꝰ
uidere non poterat. s tamen supe¬
riorib uerbis dicendo etiam dñe
tu scis. satis et ipse declarauit sci¬
entem dñm interrogasse quod in¬
terrogauit. Sciebat igitur domi¬
nus non solum quod diligeret. ue¬
rum etiam quod plus illis om̃ib¬
eum diligeret petrus. Et tamen
si proponamꝰ querentes quis duo¬
rum sit melior. utrum qui plus.
an qui minus diligit xp̃istum. qͥs
dubitabit respondere. eum qui plꝰ
diligit esse meliorem. Item si ꝓpo¬
namus quis duorum sit melior. u¬

Expanded text:
manifestationis Domini paulo superiore manifestationis Domini paulo superiore lectione, quae istam praecedit, satis evidenter apparet, ubi interrogans eum, dixit, Diligis me plus his? Quod utique sciebat, et tamen interrogabat, minum, et illo interrogante et isto respondente nossemus. Quod autem in eo quod respondit Petrus, Amo te, non addidit, plus his, hoc respondit quod de seipso sciebat. Non enim quantum ab alio quolibet diligeretur scire poterat, qui cor alterius videre non poterat. Sed tamen superioribus verbis dicendo, Etiam, Domine, tu scis , satis et ipse declaravit, scientem Dominum interrogasse quod interrogavit. Sciebat igitur Dominus non solum quod diligeret, verum etiam quod plus illis eum diligeret Petrus. Et tamen si proponamus quaerentes, quis duorum sit melior, utrum qui plus, an qui minus diligit Christum; quis dubitabit respondere, eum qui plus diligit esse meliorem? Item si proponamus quis duorum sit melior, u
Abbreviated transcription (Latin):
tamen questio eur dixerit dñs de
homine morituro sic eum uolo ma¬
nere donec ueniam. Illud etiã in
hiis duob apłis petro et iohanne
quem non motieat ad querendũ
cur iohannem plus dilexerit dñs
cum ipsum dñm plus dilexerit
petrusͤ Ubieumq enim se cõme¬
morat iohannes ut nomine suo
tacito ipse possit intelligi. hoc ad¬
dit qđ eum diligebat ihesus qua¬
si solum diligeret. ut hoc signo cliᷤ¬
cerneretur a ceteris. quos omnes
utiq diligebat. Quid ergo nisi
amplius se dilectum cum hoc di-¬
ceret uolebat intelligi quod absit
ut mendaciter diceretͤ Quod au¬
tem mauis dare potuit ihesuᷤ ma-¬
ioris erga eum sue dilectionis in¬
ditium. quam ut homo cum cete¬
ris condiscipulis suis socius tan¬
te salutis solus tamen discubue¬
rit super pectus ipsius saluatoris ͤ
Porro qł apłs petrus plus aliis
dilexit xp̃m. possunt quideni do-¬
cumenta multa proferri. s ut lon¬
ge in alia non eamus. ipsius tercie

Expanded text:
tamen quaestio cur dixerit Dominus de tamen quaestio cur dixerit Dominus de homine morituro, Sic eum volo manere donec veniam. 4. Illud etiam in his duobus apostolis Petro et Joanne quem non moveat ad quaerendum, cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerit Petrus? Ubicumque enim se commemorat Joannes, ut nomine suo tacito ipse possit intelligi, hoc addit quod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo discerneretur a caeteris, quos utique omnes diligebat: quid ergo, nisi amplius se dilectum, cum hoc diceret, volebat intelligi? quod absit ut mendaciter diceret. Quod autem majus dare potuit Jesus majoris erga eum suae dilectionis indicium, quam ut homo cum caeteris condiscipulis suis socius tantae salutis, solus tamen discubuerit super pectus ipsius Salvatoris? Porro quod apostolus Petrus plus aliis dilexit Christum, possunt quidem documenta multa proferri: sed ut longe in alia non eamus, ipsius tertiae
Abbreviated transcription (Latin):
daminodo ac sptrare uideat.e
numqͥd hinc tanta ista soluits
questio. si magno miraculo qul¬
lia potest facere om̃pc. tamiliuss¬
uum corpus in sopore sub tertal̃
donec ueniat terminus scl̃. l
immo fit amplior et difficiliorS
pectus eus discumbere mereret᷑
pro magno munere longum in cor¬
pore donauerit sompnum. cũ bea¬
tum petrum per ingentem mar-¬
tyrii gloriam ab ouere ipsius cor
sit dissolui et esse cum xp̃o ͤ Si
autem qđ magis creditur iło sc̃s
iohannes ait non dixisse non mo¬
ritur. ne illis uerbis que dixit
hoc uoluisse intelligi putaretur.
cmpusq: eius in sepulchro eiꝰ exa¬
mme sicut aliorum mortuorum
iacet. restat ut si uere ibi fit quod
sparsit fama le terra que subin¬
de ablata succrescit. aut ideo ut
eo modo commendetur pretiosa
mors eius. qm̃ non eam commen¬
dat martyrium non eum pro fi¬
de xp̃i persecutor occidit. aut ꝓpt̾
aliquud aliud qđ nos latet. manet

Expanded text:
dammodo vivere ac spirare videatur. Sed dammodo vivere ac spirare videatur. Sed numquid hinc tanta ista solvitur quaestio, si magno miraculo, qualia potest facere Omnipotens, tamdiu vivum corpus in sopore sub terra est, donec veniat terminus saeculi? Quin imo fit amplior et difficilior, pectus ejus discumbere mereretur, pro magno munere longum in corpore donaverit somnum: cum beatum Petrum per ingentem martyrii gloriam, ab onere ipsius corpsit, Dissolvi et esse cum Christo . Si autem quod magis creditur, ideo sanctus Joannes ait, non dixisse Dominum, Non moritur, ne illis verbis quae dixit, hoc voluisse intelligi putaretur; corpusque ejus in sepulcro ejus exanime sicut aliorum mortuorum jacet: restat ut si vere ibi fit quod sparsit fama de terra, quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat ut eo modo commendetur pretiosa mors ejus, quoniam non eam commendat martyrium non enim eum pro fide Christi persecutor occidit, aut propter aliquid aliud quod nos latet. Manet
Abbreviated transcription (Latin):
tradunt qł etiam in quibusdam
scripturis quamuis apochriphis
repperitur quando fieri tussit se¬
pulchrum. incolumem fuisse pͥ¬
sentem. eoq effosso et diligentis¬
me preparato. ibi eum se tainqis
in lectulo collocasse statimq: ess
defunctum; Ut autem isti cres
qui hec uerba ilñi sic intelligui
non defunctum s defuncto simis¬
occubuisse. et cum mortuus puri¬
retur. sepultum fuisse dormieut̃
et donec xp̃c ueniat sic maneresi¬
amq uitam scaturigine puluer
indicare. qui puluis creditur in
ab imo ad superficiem tumulias¬
cenilat. flatu quiescentis impeli
huic opiuoni superuacaneume¬
istimo reluctari. Uiderint ene
qui locum seuint. utrum hoc ile
faciat uel patiatur terra quł aiti¬
tur. quia et reuera non a leuibes
hominib ul audiumus. Lnteñ
ceilamus opinioni. quam certis
documentis refellere non ualenꝰ
ne rursus aliul quodl a nob que¬
ratur exurgat. cur super huma¬
num mortuum. ipsa humus qus¬

Expanded text:
tradunt etiam quod in quibusdam tradunt etiam quod in quibusdam Scripturis quamvis apocryphis reperitur, quando sibi fieri jussit sepulcrum, incolumem fuisse praesentem; eoque effosso et diligentissime praeparato, ibi se tanquam in lectulo collocasse, statimque eum esse defunctum: ut autem isti putant, qui haec verba Domini sic intelligunt, non defunctum, sed defuncto similem cubuisse; et cum mortuus putaretur, sepultum fuisse dormientem; et donec Christus veniat sic manere, suamque vitam scaturigine pulveris indicare: qui pulvis creditur, ut ab imo ad superficiem tumuli ascendat, flatu quiescentis impelli. Huic opinioni supervacaneum existimo reluctari. Viderint enim qui locum sciunt, utrum hoc ibi faciat vel patiatur terra quod dicitur; quia et revera non a levibus hominibus id audivimus. 3. Interim cedamus opinioni, quam certis documentis refellere non valemus, ne rursus aliud quod a nobis quaeratur exsurgat, Cur super humatum mortuum ipsa humus quo
Abbreviated transcription (Latin):
stanter siue pertinaciter asseueret.
Non enim possunt leesse qui cre¬
dant si non desunt qui etiam mo¬
ysen asserant iuuere. quia scrip¬
tum est eius sepulchrum non in¬
ueniri et apparuit cum dño in
monte ubi et helyas fuit qũe mor¬
tuum legimus non esse s raptum.
quasi moysi corpus nou potuerit
alicubi sic abscondi ut prorsus ho¬
mines lateret ubi esset. atq inde
ail horam duunitus excitari qͣn¬
do cum xp̃o helyas et ipse sunt
uisi. sicut ad horam multa sancto¬
rum corpora surrexer̃t quando paᷤ¬
sus est xp̃c. et post eius resurrec¬
tionem apparuerunt multis in
sc̃a sicut scriptum est ciuitate. S
tamen ut dicere ceperam. si qͥslam
moysen mortuum negant quem
scriptura ipsa ubi sepulchrũ eius
nusquam inuentri leginus. mor¬
tuum tamen esse sine ulla ambi¬
guitate testatur. quantomagis
iohannes ex istorum occasione uer¬
borum ubi dñs ait sic eum uolo
manere donec ueniam. creditur
uiuus dormire sub terra. quem

Expanded text:
stanter sive pertinaciter asseveret. stanter sive pertinaciter asseveret. Non enim possunt deesse qui credant, si non desunt qui etiam Moysen asserant vivere; quia scriptum est ejus sepulcrum non inveniri , et apparuit cum Domino in monte, ubi et Elias fuit , quem mortuum legimus non esse, sed raptum . Quasi Moysi corpus non potuerit alicubi sic abscondi, ut prorsus homines lateret ubi esset, atque inde ad horam divinitus excitari, quando cum Christo Elias et ipse sunt visi: sicut ad horam multa sanctorum corpora surrexerunt, quando passus est Christus, et post ejus resurrectionem apparuerunt multis in sancta, sicut scriptum est, civitate . Sed tamen, ut dicere coeperam, si quidam Moysen mortuum negant, quem Scriptura ipsa, ubi sepulcrum ejus nusquam inveniri legimus, mortuum tamen esse sine ulla ambiguitate testatur; quanto magis Joannes ex istorum occasione verborum ubi Dominus ait, Sic eum volo manere donec venio, creditur vivus dormire sub terra? Quem
Abbreviated transcription (Latin):
petitum est tu me sequere. tanqͣ
ille ideo non sequeretur. qm̃ eũ
manere uoluit donec uentat S
Quis facile aliuil dictum esse cre¬
dat. quam qd̃ fratres crediderãt
qui tunc erant eo quod scilicet nõ
esset discipulus ille moriturus.
s donec ihesus ueniret iste ma¬
neret in uita ͤ S hanc opinionẽ
iohannes ipse abstulit non hoc
dixisse dñm. aperta contradictio¬
nẽ declarans. Our enim subum-¬
geret non dixit ih̾e non moritur
nisi ne hominum cordibz quod
falsum fuerat inhereret ᷤ S cui
placet adhuc resistat. et dicat ue¬
rum esse qł ait iohaunes non dix¬
isse dñm qđ discipulus ille non
moritur. s hoc tamen significatũ
esse talib uerbis qualia eum dix¬
isse narrauit. et asserat tohannẽ
eius qđ est apud ephesum dormi
re potius eum qũa mortuum ia¬
cere contendat. Assumat in argu¬
mentum qđ illic terra sensim sca¬
tere et quasi ebullire perhibetur.
atq hoc eiꝰ anhelitu fieri siue con¬

Expanded text:
petitum est, Tu me sequere; tanquam petitum est, Tu me sequere; tanquam ille ideo non sequeretur, quoniam eum manere voluit donec veniat? Quis facile aliud dictum esse credat, quam quod fratres crediderant qui tunc erant, eo quod scilicet non esset discipulus ille moriturus, sed donec Jesus veniret, ista maneret in vita? Sed hanc opinionem Joannes ipse abstulit, non hoc dixisse Dominum aperta contradictione declarans. Cur enim subjungeret, Non dixit Jesus, Non moritur, nisi ne hominum cordibus quod falsum fuerat inhaereret? 2. Sed cui placet, adhuc resistat; et dicat verum esse quod ait Joannes, non dixisse Dominum quod discipulus ille non moritur, sed hoc tamen significatum esse talibus verbis, qualia eum dixisse narravit; et asserat apostolumejus quod est apud Ephesum, dormire eum potius quam mortuum jacere contendat. Assumat in argumentum, quod illic terra sensim scatere, et quasi ebullire perhibetur; atque hoc ejus anhelitu fieri, sive con
Abbreviated transcription (Latin):
su. Oñe hic autem quulᵈ icit
ei thesus. Sic eum uolo manere
aonec ueniam. Quul ad teᷤ Tu
me sequere. Exiit ergo sermo iste
inter fratres. quia discipulus ille
non moritur. Et non dixit ihesus
non moritur. s sic eum uolo mane¬
redonec ueniam quul adte.Quo¬
usq in hoc ewangelio extenditur
questio. que sua profunditate non
mediocriter mentem scrutantis
crercet ᷤ Our enim licitur petro
sequere me. nec dicit᷑ ceteris qui
sinul aderant et profecto eum si¬
cut magistrum discipult sequeban¬
tur ᷤ S si ad passionem intelligen¬
dum est numquid solus pro xp̃ia¬
naueritate passus est petrus: Non¬
ne ibi erat in illis septem altus filiꝰ
rebelei frater iohannis. qui post
eius ascensionem ab herode mnani¬
fixus. merito dictum esse petro se¬
quere me: qui non solum mortẽ
s etiam mortem crucis sicut xp̃e
expertus est. Sit hoc si nichil ali¬
uil quod sit conuenientius poterit
inueniri. Our ergo de tohanne
dictum est sic eum uolo manere
donec ueniam quul adte. et re¬

Expanded text:
su: Domine, hic autem quid? Dicit ei Jesus:  Si eum volo manere donec veniam, quid ad te? Tu me sequere. Exiit ergo sermo iste inter fratres, quia discipulus ille non moritur. Et non dixit ei Jesus, Non moritur: sed, Si eum volo manere donec veniam; quid ad te? Ecce quousque in hoc Evangelio extenditur quaestio, quae sua profunditate non mediocriter mentem scrutantis exercet. Cur enim dicitur Petro, Sequere me, nec dicitur caeteris qui simul aderant? Et profecto eum sicut magistrum discipuli sequebantur. Sed si ad passionem intelligendum est, numquid solus pro christiana veritate passus est Petrus? Nonne ibi erat in illis septem alius filius Zebedaei frater Joannis, qui post ejus ascensionem, ab Herode manifixus, merito dictum esse Petro, Sequere me, qui non solum mortem, sed etiam mortem crucis, sicut Christus, expertus est. Sit hoc, si nihil aliud quod sit convenientius potuerit inveniri. Cur ergo de Joanne dictum est, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? et re
Abbreviated transcription (Latin):
sinatus est. Et de hoc itaq iudi¬
cio quo princeps iudicatus est
mundi. arguitur a sc̃o spiritu mũ¬
dus. qm̃ cum suo principe uidi¬
catur. quem superb atq impius
mmitatur. Si enim deus sieut di¬
cit apł̃s petrus peccantib ange¬
lis non pepercit s carcerib cali¬
ginis inferi retrudens tradidit
in uidicio puniendos seruari. qͦ¬
modo non a sco spiritu de hoc iu¬
slicio mundus arguitur. quan
dant itaq homines in xp̃m ne ar¬
guantur de peccato infidelitatis
sue. quo peccata omnia detinent᷑.
ranseant in numerum fideliũ.
ne arguantur de iusticia eorum
qs iustificatos non imitant᷑. ¶a¬
ueant futurum uiditium. ne cũ
mundi principe iudicentur qũe
uuidicatitm imitantur. Etenun
ne sibi existimet parci suꝑbia ilu-¬
ia mortalium. de superborũ sup¬
plicio terrencla est angelorum.

Expanded text:
stinatus est. De hoc itaque judistinatus est. De hoc itaque judicio, quo princeps judicatus est mundi, arguitur a sancto Spiritu mundus, quoniam cum suo principe judicatur, quem superbus atque impius imitatur. Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos servari , quomodo non a sancto Spiritu de hoc judicio mundus arguitur, quanddant itaque homines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccato omnia detinentur. Transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur. Caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
princeps. Qua significatione u¬
telligitur mundus ubi dictumnẽ
et mundus per eum factus est s
mundi est diabolus princeps a:
quo mundo ibi continuo subiui¬
git atq ait ⁊ mundꝰ eum non aiz¬
nouit. hoc est homines infideles
quib toto orbe terrarum plenus
est mundus: inter quos gemit fi¬
delis mundus quem de mundio
elegit per quem factus est muncꝰ
de quo ipse dicit non uenit filus
hominis ut uidicet mundum si
ut saluetur munilus per ipsum
Mundus eo iudicante dampna¬
tur. mundus eo subueniente sal-¬
uatur: q̃m sicut arbor foliis ⁊ po¬
nus. ita area paleis et frumentis
ita infidelib et fidelib plenus est
mundus. Princeps ergo mundi
huius hoc est princeps tenebratĩ
harum idest infudelium de quih
eruit mundum quib dicitur fi¬
istis aliquando tenebre nune au¬
tem lux in dño. princeps mumnial
quius de quo alibi dixit nunc pͥn¬
ceps mundi huius missus est fo¬
eio ignis eterni irreuocabilit̾ de¬

Expanded text:
princeps, qua significatione iprinceps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est, Et mundus per eum factus est: smundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi continuo subjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe terrarum plenus est mundus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus: de quo ipse dicit: Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc est, princeps tenebrarum harum, id est, infidelium, de quibus eruitur mundus, de quibus dicitur: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , princeps mundi hujus, de quo alibi dixit: Nunc princeps mundi hujus missus est focio ignis aeterni irrevocabiliter de