comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onan filiꝰ iudȩ: &e occidit illu ꝓpt̃ hoc
ds̃. ꝓpagatio itaq filioꝵ: ipsa ẽ prima
&e naturalis ce legitima causa nuptia
lum suũ. ut bonũ ext̾minent nuptia¬
rum: id ẽ ꝓpaginem filioꝵ. De inconti¬
nentib qͥppe loquebat᷑ apls ubi ait.
Uolo gͥ iuniores nubere. filios ꝓcreare.
matresfamilias ẽẽ: nulła occasionẽ da¬
re aduersario maledicti gr̃ã. Iam enĩ
quedã conuersȩ sunt retro pꝰ sathanai.
Cum itaq dicebat uolo iuniores nube¬
re: hoc utiq monebat ꝓpt̃ ruinam in¬
continentiȩ fulciendã. S ne forte. ab eiᷤ
sola carnalis concupiscentiȩ cogitaret᷑
infirmitas. eui tantimm᷑ eẽt oꝑe conu¬
bii seruiendu. nuptiarũ aũt uł contẽp¬
neret᷑ uł negligeretur. bonũ: continuo
subiunxit. filios ꝓcreare matresfami¬
lias ẽẽ. Qui uͦ eligunt continere: ali¬
quid utiq meliꝰ eligunt quã ẽ nup¬
tiarũ bonũ. hoc ẽ generatio filiorũ.

Expanded text:
Aunan filius Iudae, et occidit illum propter hoc Aunan filius Iudae, et occidit illum propter hoc deus. propagatio itaque filiorum ipsa est prima et naturalis et legitima causa nuptiarlum suum, ut bonum exterminent nuptiarum, id est propagationem filiorum. de incontinentibus quippe loquebatur apostolus, ubi ait: uolo igitur iuniores nubere, filios procreare, matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia. iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan. cum itaque dicebat: uolo iuniores nubere, hoc utique monebat propter ruinam continentiae fulciendam. sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiae cogitaretur infirmitas, cui tantummodo esset opere conubii seruiendum, nuptiarum autem uel contemneretur uel neglegeretur bonum, continuo subiunxit: filios procreare, matres familias esse. qui uero eligunt continere, aliquid utique melius eligunt. quam est nuptiarum bonum; hoc est generatio filiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
quam ñ habentes sintͦ Unde nc̃ rectissi¬
me dicit᷑. quȩ potest caꝑe capiat: quȩ
aũt se ñ continet nubat. Tunc gͦ etiam
continentia ꝓpt̃ ꝓpagationem filiorum
in nuptias descendebat offitio:. nẽ aũt
uinculum nuptiale incontinentiȩ
subuenit uicio: ut ab eis qͥ se ñ ꝯtinehͥ
ñ ꝑ turpitudinẽ stuproꝵ. s ꝑ honesta¬
tem conuigioꝵ fiat ꝓpagatio filiorũ.
Cur gͦ ñ dixit apls:. si filios ñ habet nu¬
bat. Quia scilicet hoc tẽpore continen¬
di ab amplexu: ñ est necesse. filios ꝓpa¬
gare. Et quare dixit. siñse continet nu-¬
cogatur adulterare. Sigͦ se continet. nͭ
nubat. nec generet. Si aũt se ñ continet.
licite nubat: ne turpit generet aut tur¬
pius concũbendo nõ generet. quãquã
hoc qd̾ ultimũ dixi ñnulli faciant etiã
licite conugati. Illicite nãq ce tur piter
etiam cũ legitima uxore concumbitur.
ubi plis conceptio deuitat᷑. Qd̾̃ faciebat

Expanded text:
quam non habentes sint . Unde nunc rectissiquam non habentes sint . Unde nunc rectissime dicitur: quae potest capere, capiat; quae autem se non continet, nubat. tunc ergo etiam continentia propter propagationem filiorum in nuptias descendebat officio; nunc autem uinculum nuptiale incontinentiae subuenit uitio, ut ab eis, qui se non continent, non per turpitudinem stuprorum, sed per honestatem coniugiorum fiat propagatio filiorum. cur ergo non dixit apostolus: si filios non habet, nubat? quia scilicet hoc tempore continendi ab amplexu non est necesse filios propagare. et quare dixit: si se non continet, nucogatur adulterare. si ergo se continet, nec nubat nec generet; si autem se non continet, licite nubat, ne turpiter generet aut turpius concumbendo non generet. quamquam hoc, quod ultimum dixi, nonnulli faciant etiam licite coniugati. inlicite namque et turpiter etiam cum legitima uxore concumbitur. ubi prolis conceptio deuitatur. quod faciebat
Abbreviated transcription (Latin):
excusanda adulteria: qnͣtominꝰ excu¬
santur ꝓcreandoꝵ eausa filioꝵ.lli
qͥppe ̃ firmitati hoc ẽ incontinentiȩ uo¬
luit apłs subueniri: honestate nuptiaꝵ.
Non enĩ ait. si filios ñ habet nubat: s si se
ñ continet nubat. filioꝵ qͥdem ꝓpagati¬
one cõpensatur: qd̾ incontinentie. nu¬
bendo ceditur. Nam utiq in continentia
uicium ẽ: coniugium aũt ñ ẽ uicium.
Et ido fit ꝑhoc bonũ: ut illud ueniale
sit malũ. Cum sint gͦ nuptie causa ge¬
nerandi institute: ea causa fiebant a pa¬
trib. qui tantũ offitio generandi feminiᷤ
s ñ illicite miscebant᷑. frat enĩ tẽ quedã
ꝓpagandi necessitas. quȩ ñẽ non ẽ: qm̃
tempꝰ amplectendi sicut scͥptum ẽ qͦd
utiq tc̃ fuit. & tempꝰ continendi ab am¬
plexui qd̾ nunc ẽ. De quo tẽpore apłs lo
quens ait. De cȩtero fr̃s tempꝰ breue ẽ:
reliquũ est ut &e qui habent uxores. tan¬

Expanded text:
excusanda adulteria, quanto minus excuexcusanda adulteria, quanto minus excusantur procreandorum causa filiorum!\' Illi quippe infirmitati, hoc est incontinentiae uoluit apostolus subuenire honestate nuptiarum. non enim ait: si filios non habet, nubat, sed: si se non continet, nubat. filiorum quidem propagatione conpensatur, quod incontinentiae nubendo ceditur. nam utique incontinentia uitium est,- coniugium autem non est uitium; et ideo fit per hoc bonum, ut illud ueniale sit malum. cum sint ergo nuptiae causa generandi institutae, ea causa fiebant a patribus, qui tantum officio generandi feminis, sed non inlicite, miscebantur. erat enim tunc quaedam propagandi necessitas, quae nunc non est, quoniam tempus amplectendi, sicut scriptum est, quod utique tunc fuit, et tempus continendi ab amplexu, quod nunc est. de quo tempore apostoloquens ait: De caetero, fratres, tempus breve est; reliquum est ut et qui habent uxores, tan
Abbreviated transcription (Latin):
ad ea respondere uoliusti: ubi te mouce
& miseraris hominẽ. qui cubare cum
adultera etiã si ñ continentia. certe
filioꝵ ꝓcreandoꝵ necessitate. cõpellit᷑
siñ ei licet sic eam dimittere ut ea ui¬
uente alterã ducat: unde recte mo¬
uereris si adulterium ñ eẽt. qũauis
adultera uiua uxore alterã ducere.
Si aũt adulteriũ est. ut ea quȩ st̃ dispu¬
tata docuerunt: qͥd obtendit᷑ ꝓcrean¬
doꝵ causa filioꝵ: Non enĩ ꝓpt̃ ea flagi¬
tioꝵ ẽ ꝑmittenda licentia. Aut uͦ tã
cauendũ ẽ sine posteris mori: quã eli¬
gendũ in posterũ uiuere: Qd̃ ñ sinen¬
dur adulteri: qͦs necesse ẽ post pͥmã
mortẽ. scdȩ mortis ȩt̾nitate dãpnari.
Dam ꝓcreandoꝵ filioꝵ ista causatio. &¬
iam ñ adulteras s castissimas feminaᷤᷤ
si forte sint steriles cogit dimitti. & al¬
deras duci: qd̃ tͥ existimo ñ placere.
Quapꝑt̾ si causa incontinentiȩ ñ sunt

Expanded text:
ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris hominem, qui cubare cum adultera, etiamsi non incontinentia, certe filiorum procreandorum necessitate conpellitur, si non ei licet sic eam dimittere, ut ea uiuente alteram ducat. unde recte mouereris, si adulterium non esset quamuis adultera uiua uxore alteram ducere. si autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docuerunt, quid obtenditur procreandorum causa filiorum? non enim propterea flagitiorum est permittenda licentia. aut uero tam cauendum est sine posteris mori quam eligendum in posterum uiuere? quod non sinentur adulteri, quos necesse est post primam: mortem secundae mortis aeternitate damnari. nam procreandorum filiorum ista causatio etiam non adulteras, sed castissimas feminas, si forte sint steriles, cogit dimitti et alteras duci: quod tibi existimo non placere. Quapropter si causa incontinentiae non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mulier alligata ẽ quãdiu uir eiꝰ uiuit.
S ñc̃ de querelis incontinentiũ dispu¬
tamus. Qd enĩ uidet᷑ iusti huiꝰ mulie¬
ris querela: quȩ dicit dimissa sũ. ñ
dimisi. Et qm̃ continere paucoꝵ est.
ñ me continui. ne fornicarer nupsi :
&e dicor mechata qͥa nupsi: Nũqͥd ꝓpt̃
huiꝰ quasi iustam quereła. legẽ cense¬
bimus mutandã ẽẽ diuinam: ut istã
ñ iudicemꝰ adulterã: Absit. S respon¬
debis ñ eam debuisse dimitti: qͥaforni¬
cationis nulla causa p̾cesserat. Uerũ di¬
cis. Nam peccatũ maritierꝰ dñs exp̾ssit:
ubi ait. Qui dimiserit urorem suã excep¬
ta causa fornicationis: facit eã mecha¬
ri. S nunqͥd idõ ista nubendo pt᷑ea noi
peccauit: quia pri dimittendo ille pec¬
cauit: Qd gͦ ei ꝓdest qd de lege xꝑi mu¬
lier incontinens querit᷑: nisi ut mͣmu¬
rans pumat᷑. Iam nc̃ etiã illa uideamꝰ
quȩ alio loco int̃ponens ad didisti. meq

Expanded text:
mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit sed nunc de querellis incontinentium disputamus. quid enim uidetur iustius huius mulieris querella, quae dicit: dimissa sum, non dimisi; et quoniam continere paucorum est, non me continui. ne fornicarer nupsi; et dicor moecha quia nupsi? numquid propter huius quasi iustam querellam legem censebimus mutandam esse diuinam, ut istam non iudicemus adulteram? absit. sed respondebis non eam debuisse dimitti, quia fornicationis nulla causa praecesserat. uerum dicis; nam peccatum mariti eius dominus expressit, ubi ait: qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. sed numquid ista ideo nubendo postea non peccauit, quia prius dimittendo ille peccauit? quid ergo ei prodest, quod de lege Christi mulier incontinens queritur, nisi ut murmurans puniatur? Iam nunc etiam illa uideamus, quae alio loco interponens addidisti meque
Abbreviated transcription (Latin):
sa ẽ ñ dimisit: &e qͥa continere paucoꝵ
est. incontinentie. cessit & nupsit: & tñ
adult̾ adulta̾m duxit. Ambo rei ambo
dampnandi st̃: &e quȩ nupsit uiuoma¬
rito: & qͥ duxit eã cui uiuit maritus
Dunqͥd hic legem xꝑi dicimꝰ in humaña
qua constituit᷑ rea tanti criminis atq
punitur: quã uir nulla erꝰ p̃cedentẽ
fornicatione dimisit: Et qͥa paucoꝵ
ẽ continere: dimittendo cõpulit nu¬
bere. Cur ñ hic dicimꝰ habendũ ẽẽ ꝓ
mortuo: qͥ male dimittendo pͥor. con¬
iugale uinculũ rupit: Nam qua ra¬
done dicturus es eũ rupisse uincłm
conuigale. qͥ licet. sit mechus ñ dimi¬
sit uxorem: &e eum ñ rupisse qui etrã
castam dimisit uxorem Ego aũ dico
in utroq manere hoc uincułri. quo
mulier alligata ẽ quãdui uir eiꝰ uiuit.
siue continens siue mechus: ce idõ me¬
chari eã quȩ dimissa nupserit. & mecha¬
ri eum qͥ dimissam duxerit. siue a me¬
cho siue a continente dimissa sit: qm̃

Expanded text:
 non dimisit et quia continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, ambo damnandi sunt, et quae nupsit uiuo marito et qui duxit eam, cuius uiuit maritus. numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam uir nulla eius praecedente fornicatione dimisit et, quia paucorum est continere, dimittendo conpulit nubere? cur non hic dicimus habendum esse pro mortuo, qui male dimittendo prior coniugale uinculum rupit? nam qua ratione dicturus es eum rupisse uinculum coniugale, qui, licet sit moechus, non dimisit uxorem, et eum non rupisse, qui etiam castam dimisit uxorem? ego autem dico in utroque manere hoc uinculum, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, siue continens siue moechus, et ideo moechari eam, quae dimissa nupserit, et moechari eum, qui dimissam duxerit, siue a moecho siue a continente dimissa sit, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ uitã in semetipso. sic dedit filio ui¬
tam habere insemet ipso: ñ utiq ut aliud
ipse aliud uita quȩ in ipso ẽ: s ut eadẽ
uita sit idem ipse. sicut nec pat̃ aliud ẽ
qmͣ uita quȩ in ipso ẽ. s eã filius patri
ñ dedit. qͥa patrẽ ñ genuit. Dedit aũt
pat̃ filio uitã: gignendo eã uita sicut ẽ
etiã ipse uita. Non aũt sic genuit uerb̾u
tanquã ce ipse sit uerbũ. Nitam qͥppe
cui de alio ñ ẽ ut sit. Cum uͦ dicit᷑ uerb̾u:
nullomꝰ pot̃ nisi alicuiꝰ intelligi: &e illiꝰ
utiq de quo ẽ. Hon itaq sicut ẽ filiꝰ ds̃
de dõ. lum̃ de lumine. uita de uita: ita

Expanded text:
t Filio habere vitam in semetipso . Non utique ut aliud sit ipse, aliud vita quae in ipso est, sed ut eadem vita sit idem ipse. Sicut nec Pater aliud est quam vita quae in ipso est: sed eam Filius Patri non dedit, quia Patrem non genuit: dedit autem Pater Filio vitam, gignendo eum vitam, sicut est etiam ipse vita. Non autem sic genuit Verbum tanquam et ipse sit Verbum. Vitam quippe cui de alio non est ut sit: cum vero dicitur Verbum, nullo modo potest nisi alicujus intelligi, et illius utique de quo est. Non itaque sicut est Filius Deus de Deo, lumen de lumine, vita
Abbreviated transcription (Latin):
quã iudex homo ẽ aduocatus: etiã si offi¬
tio uidet᷑ iudici ẽe subiectus. Patris gͦ et
filii ce sp̃c scĩ. etiã si disparem cogitant po¬
testatẽ: naturã saltem confiteant᷑ eqͣlem
conditione confingunt: fieri enĩ pot̃
in reb humanis: ut qͥ uidex fuerit. enã
imꝑator fiat. Hoc isti in illa trintate.
nec imꝑatoris unico filio p̾stare dignal¬
tur. Qd si forte ex humani iuris uł consu¬
etudiniᷤᷤ formula. maiestatis crim̃ etiam
filio nimiũ reformidant: aduocato cer¬
te puto qd̃ concedere debeant. ut ad iu¬
diciariam potestatẽ aliqndo ꝑueniat.
Nec hoc qͥdem uolunt. Deterior gͦ ẽ qd̾ ab¬
sit in illa trinitate: qmͣ in generis huma
m mortalitate conditio. Porro seͥptura
rentia potestatũ. s oꝑum ineffabilitate
metit᷑: aduocatũ nr̃m etiã ipsũ iudicem
nouit. dicente. apło ioħe. Si qͥs peccaue

Expanded text:
 advocatus, etiamsi officio videtur judici esse subjectus. Patris ergo et Filii et Spiritus sancti, etiamsi disparem cogitant potestatem, naturam saltem confiteantur aequalem. conditione confingunt? Fieri enim potest in rebus humanis, ut qui judex fuerit, etiam imperator fiat: hoc isti in illa Trinitate nec imperatoris unico Filio praestare dignantur. Quod si forte ex humani juris vel consuetudinis formula, majestatis crimen etiam in filio nimium reformidant, advocato certe puto quod concedere debeant ut ad judiciariam potestatem aliquando perveniat. Nec hoc quidem volunt. Deterior ergo est, quod absit, in illa Trinitate, quam in generis humani mortalitate conditio. CAPUT XIX. Porrrentia potestatum, sed operum ineffabilitate metitur, advocatum nostrum etiam ipsum judicem novit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uidere: unde ab illo ei ẽ uidere
& audire. a quo illi ẽ ipsũ eẽ. Nam ae
illud qd̃ alibi ait. ñ potest filius a se
facere qͥcquã nisi qd̃ uiderit patrem
facientẽ: multo ẽ ad intelligendũ dif¬
ficilius. quã hoc qd̃ isti posuer̃t ubi
dixit. sicut audio iudico. Si enĩ ñ pot̃
filiꝯ a se facere qͥcquã. nisi qd̾ uiderit
patrẽ facientẽ: quomͦ poterit iuidica¬
re si patrẽ ñ uiderit iudicantẽ: S
pater ñ iudicat quẽquã: om̃e qͥppe ui¬
dicium dedit filio. Indicat gͦ filiꝰ accep

Expanded text:
hoc videre. Unde ab illo ei est audire hoc videre. Unde ab illo ei est audire et videre, a quo illi est ipsum esse. Nam et illud quod alibi ait, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, multo est ad intelligendum difficilius quam hoc quod isti posuerunt, ubi dixit, Sicut audio, judico. Si enim non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem; quomodo poterit judicare, si Patrem non viderit judicantem? Sed Pater non judicat quemquam; omne quippe judicium dedit Filio. Judicat
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est in iussu. in uoce archangłi. ip¬
sius archangłi iussũ uolunt intelligi.
sicut uerba ipsa uident᷑ sonare:. qͥd eiᷤ
restat. nisi ut. angłis etiã minorem di¬
cant unigenitũ filiũ quoꝵ iussis obe¬
dire ꝑhibet᷑. si iubente minor ẽ cui iube¬
tur: Quãuis qd̾ dictũ ẽ in iussu. in uo¬
ce archangłi. possit etiã sic intelligi. ut
ipsa uox archangłi iussu dĩ fieri accipi¬
at᷑: id ẽ ut angl̃s qͥ tuba dĩ eẽ intelligen¬
dus ẽ. a dño dõ iubeatur emittere uocẽ
suã: qd̃ inferiori creaturȩ necessariũ
erit audire. cũ filius di descendet de
cȩlo. Ipsa ẽ enĩ tuba: de qua dicit alio
audio iudico. siue ex humana subie¬
ctione qͥa & filius hominis ẽ. siue sec̃m
ilła incõmutabilem simplicẽq naturã
quȩ sic ẽ filii ut tam̃ eadẽ patris sit:
in qua natura ñ est aliud audire. aliud
uidere. aliud eẽ. s qd̾ est ẽẽ. hoc audire.

Expanded text:
dictum est, In jussu, in voce archangeli; ipdictum est, In jussu, in voce archangeli; ipsius archangeli jussum volunt intelligi, sicut verba ipsa videntur sonare: quid eis restat, nisi ut Angelis etiam minorem dicant unigenitum Filium, quorum jussis obedire perhibetur, si jubente minor est cui jubetur? Quamvis quod dictum est, In jussu, in voce archangeli, possit etiam sic intelligi, ut ipsa vox archangeli jussu Dei fieri accipiatur, id est, ut angelus qui tuba Dei esse intelligendus est, a Domino Deo jubeatur emittere vocem suam, quod inferiori creaturae necessarium erit audire, cum Filius Dei descendet de coelo. Ipsa est enim tuba de qua dicit alio audio, judico : sive ex humana subjectione, quia et Filius hominis est; sive secundum illam incommutabilem simplicemque naturam, quae sic est Filii, ut tamen ei de Patre sit: in qua natura non est aliud audire, aliud videre, aliud esse; sed quod est esse, hoc audire,
Abbreviated transcription (Latin):
de cȩlo: gͦ ꝑ hoc qd̃ uerbum ẽ. ꝑ ipsum
iubet᷑ ut descendat᷑ de cȩlo. Dam si non
iubet: aut aliud erit uerbũ ꝑ qd̾ iube¬
tur unico uerbo: & miror si ĩa illud
unicũ erit. si ce aliud erit. facte sunt
qͥdem patris ad filiũ quedã etiã tẽpo¬
ralit̾ uoces. sicut de nube sonuit tu
es filis m̃s dilectus: ñ tam̃ ut fili uni¬
genitus ꝑ illas aliqͥd disceret. s hii po¬
tus quos ita oportebat audire: ac ꝑ
hoc etiã ille transeuntiũ uerboꝵ sons
ñ sine filio factus ẽ filio. Alioquin: ñ oĩa
ꝑ ipsũ facta st̃. S nunqͥd cũ iubet᷑ ut
descendat de cȩlo: talib sonis & uocibꝰ
opus erit. quib filis pat̾̃nam nouerit
uoluntatẽ: Absit hoc credere. Q equid
gͦ illud erit quo fieri oportebit ad fi¬
lium: ñ faciet pat̾ nisi ꝑ eundẽ filium.
Ad ipsũ scilicet: qͥa filis hominis ẽ. &e factꝰ
ẽ int̾ omĩa. ꝑ ipsũ aũt qͥa filis dĩ est:
ce ꝑ illũ fiunt a patre omĩa. Si aũt qͦd

Expanded text:
er ipsum jubetur ut descendat de coelo. Nam si non jubet: aut aliud erit Verbum per quod jubeatur unico Verbo. Et miror si jam illud unicum erit, si et aliud erit. Factae sunt quidem Patris ad Filium quaedam etiam temporaliter voces, sicut de nube sonuit, Tu es Filius meus dilectus : non tamen ut Filius unigenitus per illas aliquid disceret; sed hi potius quos ita oportebat audire. Ac per hoc etiam ille transeuntium verborum sonus non sine Filio factus est Filio: alioquin non omnia per ipsum facta sunt. Sed numquid, cum jubebitur ut descendat de coelo, talibus sonis et vocibus opus erit, quibus Filius paternam noverit voluntatem? Absit hoc credere. Quidquid ergo illud erit quod fieri oportebit ad Filium, non faciet Pater nisi per eumdem Filium. Ad ipsum scilicet, quia Filius hominis est et factus est inter omnia. Per ipsum autem, quia Filius Dei est et per illum fiunt a Patre omnia. Si autem quod
Abbreviated transcription (Latin):
habebat. quo repletus erat.am ae hoc
de illo scͥptum ẽ: qd̾ repletus sit spu scõ.
filiũ. Hic ñ opus ẽ serupulose uelle
discernere. int̾ orare & adorare qͥd di¬
stet: ꝓpt̃ formã eñ serui dicunt᷑ ista
de filia Dieant si possunt: ubi legerint
adorari filiũ a spũ scõ. Qd̾ enĩ subiciunt
unde hoc ꝓbare conent᷑ qͥa uidelicet
scͥptum ẽ pat̾ ego te honorificaui suꝑ
accipiet & annuntiabit uob̃: ad rem
de qua agit᷑ ñ ꝑtinet. Honorat enĩ
omĩs qͥ adorat: ñ aũt adorat omĩs
inuicem adorant. Alioquin. si honori¬
sicare hoc ẽ adorare: dicant si placet
qd̃ filiũ adoret. & pat̾: & hoc iubente
filio qͥ ei dicit honorifica me .xuiiii.
Quod aut̃ dixit de spũ scõ de meo
accipiet᷑. soluit ipse questionẽ. ne pu¬
tetur quasi ipse ꝑ quosdã gradus sic
tre: cũ ambo de patre. ille nascat᷑ ille
ꝓcedat: quȩ duo in illius naturȩ sub¬
limitate discernere. om̃ino difficile ẽ.
frgo ne hoc putaret᷑ ut dixi: ꝯtnuo

Expanded text:
habebat, quo repletus erat? Nam et hoc de illo scriptum est, quod repletus sit Spiritu saFilium. Hic non opus est scrupulose velle discernere, inter honorare et adorare quid distet: propter formam enim servi dicuntur ista de Filio. Dicant, si possunt, ubi legerint adorari Filium a Spiritu sancto. Quod enim subjiciunt unde hoc probare conentur, quia videlicet scriptum est, Pater, ego te honorificavi supeaccipiet, et annuntiabit vobis; ad rem de qua agitur non pertinet. Honorat enim omnis qui adorat, non autem adorat omnis invicem adorant. Alioquin, si honorificare, hoc est adorare; dicant, si placet, quod Filium adoret et Pater, et hoc jubente Filio, qui ei dicit, Honorifica me . Quod autem dixit de Spiritu sancto, De meo accipiet, solvit ipse quaestionem: ne putaretur quasi per quosdam gradus sic tre; cum ambo de Patre, ille nascatur, ille procedat; quae duo in illius naturae sublimitate discernere omnino difficile est: ergo ne hoc putaretur, ut dixi, continuo
Abbreviated transcription (Latin):
serui. in qua ce parentib hominib sub¬
ditus erat sicut euãgłium loquit᷑. ce de¬
scendit cũ illis ae uenit nazareth. & erat
subditus illis: ñ aũt alicubi seã scͥptura
dicit sp̃m sc̃m subditum filio.
roinde &e quȩ iubet pat̾. oꝑat᷑ filius

Expanded text:
inibus subditus erat; sicut Evangelium loquitur: Et descendit cum illis, et venit Nazareth; et erat subditus illis . Non autem alicubi sancta Scriptura dicit Spiritum sanctum subditum Filio. 18. Proinde et quae jubet Pater, operatur Filius
Abbreviated transcription (Latin):
illa trinitate isti spũi sẽo deputart dm
dicit apłs: sicut in ȩpła eiꝰ legimꝰ ad
corinthios. Is qͥ consolat᷑ humiles: con¬
solatus ẽ nos ds in p̾sentia titi. Scoꝵ
Unde tres uiri illi in camino dicunt.
filio dictũ ab apło uolunt accipi. desi¬
nant consolationis tanquã munere ꝓpͥo.
ostendere. qd̾ iste sit illiꝰ tanquã iudiceᷤ
aduocatꝰ. etiã homines scõs eidẽ mira
cȩcitate p̃ponunt: de quib ait idẽ dñs
sedebitis suꝑ duodecim sedes. iudican¬
tes duodecim trib ifrl. Ibi respondeañ
qͥd erit sp̃c sc̃s: cũ filio iudex. an apud
iudices etiã homines aduocat᷑. Absit
aũt ista a fideli corde. uecordiã. ut sit
talis enĩ omĩa iudicat. Quomͦ gͦ minor
ẽ iudice qͥ iudices facit: eũ facit ut
lomonẽ regẽ lignis ce lapidib iussu
gionis seruitꝰ. quȩ latria dicit᷑. legitime
exhiberet᷑ in ppło di. ut illi etiã tempłu

Expanded text:
illa Trinitate isti Spiritui sancto deputant, Deum illa Trinitate isti Spiritui sancto deputant, Deum dicit Apostolus, sicut in Epistola ejus legimus ad Corinthios: Is qui consolatur humiles, consolatus est nos Deus in praesentia Titi . Sancunde tres illi viri in camino dicunt, Filio dictum ab Apostolo volunt accipi, desinant consolationis tanquam munere proprio ostendere, quod iste sit illius tanquam judicis advocatus, etiam homines sanctos eidem mira caecitate praeponunt, de quibus ait idem Dominus: Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Ibi respondeant, quid erit Spiritus sanctus: cum Filio judex, an apud judices etiam homines advocatus? Absit autem ista a fideli corde vecordia, ut sit jtualis enim omnia judicat . Quomodo ergo minor est judice qui judices facit, cum facit ut lomonem regem lignis et lapidibus jussu gionis servitus, quae latria dicitur, legitime exhiberetur in populo Dei, ut illi etiam templum
Abbreviated transcription (Latin):
iustũ. Qd̃ etiã ipse significat ubi dicit.
nisi hoc eẽt ce filiꝰ qui tam̃ ut insepara¬
bilia sua ce patͥs oꝑa demonstraret. ait:
cũ ipse iero. mittã eũ ad uos. qũauis alio
loco dicat. quẽ mittet pat̾ in nomine
meo: ubi ostendit᷑ qd̾̃ & pat̃ & filiꝰ mise
nisi filius ꝑ ysaiam aduentũ suũ ꝓnum¬
tians dicit: audi me iacob &e isrł quem
ego uocabo. ego sũ primꝰ & ego mȩt̾nũ.
&e manus mea fundauit t̾ram. dext̾a
mea solidauit cełu. uocabo illos ae asta¬
bunt simul. conuenient etiã uniu̾si ce
audient. qͥs illis nuntiabit hȩc Dili¬
gens aũt te. feci uoluntatẽ tuã suꝑ¬
babylonẽ: ut tollatur sem̃ chaldeoꝵ.
Ego locutus sũ. ego uocaui: adduxi ilłu¬
&e audite ista̾. nec enĩ ab initio in ob¬
scuro locutꝰ su̾: cũ fiebant ibi eram:
ab spũ scõ qui sundauit t̾ram. & soli¬
dauit celũ: uibi agnoscit᷑ unigenitus
ꝑ quẽ facta st̃ omĩa. Consolatorem uͦ
qd̃ officium tanqm ꝑsone infimȩ in

Expanded text:
ustum . Quod etiam ipse significat ubi dicit, nisi hoc esset et Filius. Qui tamen ut inseparabilia sua et Patris opera demonstraret, ait, Cum ipse iero, mittam eum ad vos : quamvis alio loco dicat, Quem mittet Pater in nomine meo . Ubi ostenditur quod et Pater et Filius misernisi Filius per Isaiam adventum suum praenuntians dicit: Audite me, Jacob, et Israel, quem ego vocabo: ego sum primus, et ego in aeternum; et manus mea fundavit terram, dextera mea solidavit coelos; vocabo illos, et astabunt simul, convenient etiam universi, et audient: quis illis nuntiavit haec? Diligens autBabylonem, ut auferrem semen Chaldaeorum. Et locutus sum et ego uocaui; adduxi euet audite ista; nec enim ab initio in obscuro locutus sum: cum fiebant ibi eram, ab Spiritu sancto, qui fundavit terram, et solidavit coelum. Ubi agnoscitur Unigenitus per quem facta sunt omnia. Consolatorem vero, quod officium tanquam personae infimae in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt xꝑi: qũe admodũ ipsũ filiũ imꝑi¬
alib legib di. eũ ipse sit uerb̾u di:
nec ullo mͦ imꝑatoris uerbũ legi subiace¬
at. sed leges faciat.
dent idem dicere factũ ẽẽ qd genitum:
& duo ista discernunt: ita ut apatre
filiũ genitũ dicant. factũ uͦ a filio sp̃m
sp̃c sẽs filiũ annuntiat: quasi ñ annun¬

Expanded text:
um ipsum Filium imperialibus legibus Dei, cum ipse sit Verbum Dei, nec ullo modo imperatoris verbum legibus subjaceat, sed leges faciat. dent idem dicere factum esse quod genitum; et duo ista discernunt, ita ut a Patre Filium genitum dicant, factum vero a Filio Spiitus sanctus Filium annuntiat. Quasi non annun
Abbreviated transcription (Latin):
asserunt. in quib honor̃e ce auc̃toritatẽ
filii constituunt iudicantis. offitiosam
uͦ aduocationẽ ce consolatione sp̃c seĩ
ad dignitatẽ iudicis. hoc ẽ di unigenn
ꝑtinere: tanqũa iudicis sit dignitas qd
habeat aduocatũ. sicut imꝑatoris est
dignitas. qd̾ scd̾m suas imꝑiales leges iu¬
dicaturũ iudic̃e mittit. Qua sua cogita¬
tione carnali. tam̃ naturȩ diuersitatem
de qua int̾ nos ce ipsos maxima questio
ẽ: in his trib ꝑsonis demonstrare ñ pos¬
sunt. Cũ eni adhumanos mores ista re-¬
ferunt. e abhumani generis consuetudi¬
ne. quã cogitando possunt. caꝑe ñ rece¬
&e imꝑator ce iudex & aduocatꝰ. homines
st̃. Pinde iudex ad imꝑatorẽ. etiã si pote

Expanded text:
asserunt: in quibus honorem et auctoritatem asserunt: in quibus honorem et auctoritatem Filii constituunt judicantis; officiosam vero advocationem et consolationem Spiritus sancti ad dignitatem judicis, hoc est, Dei unigeniti pertinere: tanquam judicis sit dignitas, quod habeat advocatum; sicut imperatoris est dignitas, quod secundum suas imperiales leges judicaturum judicem mittit. Qua sua cogitatione carnali, tamen naturae diversitatem, de qua inter nos et ipsos maxima quaestio est, in his tribus personis demonstrare non possunt. Cum enim ad humanos mores ista referunt, et ab humani generis consuetudine quam cogitando possunt capere non receet imperator, et judex, et advocatus, homines sunt? Proinde judex imperatore etiamsi p
Abbreviated transcription (Latin):
luntate suã her qui eũ misit. Hoc em̃ di¬
cens ad illu hominẽ uoliit referre inten¬
tionem nrãm: qͥ uoluntatẽ suã querendo
ñ ei a quo factus ẽ. ñ habuit iustũ ui¬
dicium de se ipso: s iustũ iudiciũ habitũ
ẽ de ipso. Ipse qͥppe faciens uoluntatẽ suã
ñ cłĩ moriturũ se ẽẽ ñ eredidit: s hoc ui¬
dicium ey ñ iustũ fuit. Deniq fẽcit &e mor¬
tuus ẽ. qͥa iudiciũ dĩ iustũ est: qd̾ iudici¬
um facit di filius ñ querendo uolunta¬
dem suã. cũ sit etiã hominis filiꝰ ñ qͥa ip¬
sius iniudicando nulla uoluntas ẽ. Qs
eñi hoc insipientissim dixerit. S qͥa ñ
ẽ ita uoluntas erꝰ ꝓpͥa: ut sit a uolunta¬
de patͥs aliena. hec isti si cogitarent: nos
carnalib cogitationib sic trinitatis po¬
destates uł offitia gradib imparib ordi¬
narent: ut tanqm̃ tres homines inequa¬
les ac dissimilis dignitatis facerent: tã¬
qũa imꝑator̃e patrẽ. uidicem filiũ. aduo

Expanded text:
luntatem ejus qui eum misit . Hoc enim dicens, ad illum hominem voluit referre intentionem nostram, qui voluntatem suam quaerendo, non ejus a quo factus est, non habuit justum judicium de seipso, sed justum judicium habitum est de ipso. Ipse quippe faciens voluntatem suam, non Dei, moriturum se esse non credidit: sed hoc judicium ejus non justum fuit. Denique fecit, et mortuus est; quia judicium Dei justum est. Quod judicium facit Dei Filius non quaerendo voluntatem suam, cum sit etiam hominis filius: non quia ipsius in judicando nulla voluntas est; quis enim hoc insipientissimus dixerit? sed quia non ita est voluntas ejus propria, ut sit a voluntate Patris aliena. Haec isti si cogitarent, non carnalibus cogitationibus sic Trinitatis potestates vel officia gradibus imparibus ordinarent, ut tanquam tres homines inaequalis ac dissimilis dignitatis facerent, tanquam imperatorem Patrem, judicem Filium, advoc
Abbreviated transcription (Latin):
q cooꝑant᷑ eũ: quãuis ad sola memori¬
am ꝑtinentẽ. Hoc ce de duob cȩteris
uidere facillimũ ẽ. Nam qͥcqͥd de se ip¬
sa intelligentia loquit᷑: sine memoria
ae uoluntate ñ loquit᷑ͤ. Et qͥcquid de se
ipsa uoluntas dicit aut scribit: sine in¬
telligentia memoriaq ñ facit. Quatinꝰ
sint aũt ista similia. ce rursus qñtum
dissimilia illi incõmutabili trinitati
quȩ ds̃ ẽ. longũ est enucleatissime diᷤ¬
putare: s ido tantũ hoc cõmemoran¬
dũ putaui. ut etiã de ipsa creatura
aliqd adhiberẽ. unde isti si posst̾ intel¬
ligant. qũa ñ sit absurdu qd̾ de patre
&e filio cespũ scõ dicimꝰ inseparabilia fie¬
ri ab om̃ib oꝑa: ñ solũ ad om̃s. uerũetiã
ad singulos ꝑtinentia. Sicut audit gͦ filiꝰ

Expanded text:
que cooperantur eum, quamvis ad solam memorique cooperantur eum, quamvis ad solam memoriam pertinentem. Hoc et de duobus caeteris videre facillimum est. Nam quidquid de se ipsa intelligentia loquitur, sine memoria et voluntate non loquitur: et quidquid de se ipsa voluntas dicit aut scribit, sine intelligentia memoriaque non facit. Quatenus sint autem ista similia, et rursus quantum dissimilia illi incommutabili Trinitati, quae Deus est, longum est enucleatissime disputare. Sed ideo tantum hoc commemorandum putavi, ut etiam de ipsa creatura aliquid adhiberem: unde isti, si possunt, intelligant quam non sit absurdum quod de Patre et Filio et Spiritu sancto dicimus, inseparabilia fieri ab omnibus opera, non solum ad omnes, verum etiam ad singulos pertinentia. CAPUT XVII. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
le qͥddam: quãtus nequaqͣm illiꝰ trini¬
tatis quȩ ds̃ ẽ excellentie cõparandũ.
Ille enĩ ds̃ ẽ ista ereatura. Habet tam̃ ali¬
ud ae ista. ubi qualicũq mͦ id qd̾ de illa
ineffabili dĩ natura dicit᷑ possit intel¬
ligi: neq enĩ frustra ẽ dictũ. faciamꝰ
hominẽ ad imaginẽ. tanquã pat̃ filio
loqueret᷑: aut ad imaginẽ meã. s dictũ
ẽ ad imaginẽ nram. qd̾ ex ꝑsona ipsius
trinitatis rectissime accipit᷑. Tria itaq
ista in hominis animã cogitemꝰ me¬
moriam. intelligentiã. uoluntatẽ: ab
his trib fit om̃e qd̵ facimꝰ. Et cũ tria
ista bene recteq sese habent. bonũ &
rectũ ẽ om̃e qd̾ facimꝰ: si nec memoriã
decipiat obliuio: nec error intelligen¬
tiam: nec iniquitas uoluntatẽ. Ad dĩ
de singulis loquim᷑. etiã qd ad singula
ꝑtinet ab onũb agit᷑: neq enĩ sermo¬
nem quẽ de sola memoria facimꝰ. memo¬
ria sola facit: s intelligentia. uoluntaᷤ¬

Expanded text:
 quamvis nequaquam illius Trinitatis, quae Deus est, excellentiae comparandum: ille enim Deus est, ista creatura: habet tamen aliquid et ista, ubi qualicumque modo id quod de illa ineffabili Dei natura dicitur, possit intelligi. Neque enim frustra non est dictum, Faciamus hominem ad imaginem tuam, tanquam Pater Filio loqueretur; aut, ad imaginem meam: sed dictum est, ad imaginem nostram . Quod ex persona ipsius Trinitatis rectissime accipitur. Tria itaque ista in hominis anima cogitemus, memoriam, intelligentiam, voluntatem: ab his tribus fit omne quod facimus. Et cum tria ista bene recteque sese habent, bonum et rectum est omne quod facimus; si nec memoriam decipiat oblivio, nec error intelligentiam, nec iniquitas voluntatem. Ad Dei de singulis loquimur, etiam quod ad singula pertinet ab omnibus agitur. Neque enim sermonem quem de sola memoria facimus, memoria sola facit: sed intelligentia voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
in suis tam̃ locis constitutos: unũ iuben¬
tẽ. altũm obtemꝑant̾ẽ: nec intelliguii
ipsam iussionem patͥs ut fierent om̃a.
ñ ẽẽ nisi uerbũ patͥs ꝑ qd̾ facta st̃ omĩa.
Qd̾ au̾̃t miserit pat̃ filiũ negari ñ potest:
s considerent si possunt. quomͦ eũ miserit
cũ quo ipse uenit. An ille m̃titus est qͥ
nata ẽ. qͥa pat̃ mittit smittit᷑ filius. nͥ forte
pot̾ ħo pat̾. mitte hõinẽ filiũ umꝰ eiusdẽq

Expanded text:
in suis tamen locis constitutos, unum jubenin suis tamen locis constitutos, unum jubentem, alterum obtemperantem. Nec intelligunt ipsam jussionem Patris ut fierent omnia, non esse nisi Verbum Patris per quod facta sunt omnia. Quod autem miserit Pater Filium, negari non potest. Sed considerent, si possunt, quomodo eum miserit, cum quo ipse venit. An ille mentitus est qunatura est, quia Pater mittit et mittitur Filius? Nisi forte potest homo pater mittere hominem fi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ipsũ facta sunt: Si aũt a patre ꝑ ne¬
minem factus ẽ: quomͦ ꝑuemiinẽ aliqͥd
a patre factũ ẽ. cũ ꝑ filiũ hoc ẽ ꝑ eius
uerbum facta sunt omnia:
sa. om̃iũ futuroꝵ ds &e dñs. rex &e creator
erat constitutus. & omium futuroꝵ in na¬
tura habens p̾scientiam. & infaciendo
in omĩb expectans patͥs sui iussionẽ:
ipse uoluntate patͥs descendit de cȩlo.
& uenit in hunc mundu sic̃ ipse ait.
nec enĩ a me ipso ueni. s ille me misit.
U ellem isti ut dicerent: utrũ duos consti¬
duant creatores. Qd̾ si ñ audent. unꝰ ẽ
unus qͥppe ds̃ ẽ ipsa truntas. & sic unus
d̾̃s quomͦ unꝰ creator: qͥd ẽ qd̵ dicunt
iubente patre creasse omĩa filiũ. tanꝙͣ
pat̾ ñ creauerit. s a filio creari usserit:
Cogitent qui carnalit̾ sapiunt: qͥb aliis
uerbis iusserit pat̾ unico uerbo. for¬
mant enĩ sibi in fantasmate. cordis sui
quasi duos aliquos. &si iuxta inuicẽ.

Expanded text:
per ipsum facta sint? Si autem a Patre per neper ipsum facta sint? Si autem a Patre per neminem factus est; quomodo per neminem aliquid a Patre factum est, cum per Filium, hoc est, per ejus Verbum facta sint omnia? rsa, omnium futurorum Deus et Dominus, rex et creator erat constitutus, et omnium futurorum in natura habens praescientiam, et in faciendo in omnibus exspectans Patris jussionem; ipse voluntate Patris descendit de coelo, et venit in hunc mundum sicut ipse ait: « Nec enim a me ipso veni, sed ille me misit » . Vellem isti ut dicerent, utrum duos constituant creatores. Quod si non audent: unus est unus quippe Deus est ipsa Trinitas, et sic unus Deus, quomodo unus creator: quid est quod dicunt, jubente Patre creasse omnia Filium, tanquam Pater non creaverit, sed a Filio creari jusserit? Cogitent qui carnaliter sapiunt, quibus aliis verbis jusserit Pater unico Verbo. Formant enim sibi in phantasmate cordis sui quasi duos aliquos, etsi juxta invicem,
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia. corpora & sp̃e ex nullis extan¬
tib ut eeñt sua uirtute fecisse: ubi ab
eis querimꝰ utrũ &e ipse a patre. ex nul¬
lis extantib factus sit. hoc ẽ ex nichilo.
Qd si dicere ñ audebunt. gͦ d̾s ẽ de dõ:
ñ ex nichilo factus adeo. Quȩ res indi¬
cat: unã ce eandẽ patͥs filiiq naturã.
Neq enĩ homo. pecus. auis. piscis. nos¬
possunt eiusdẽ naturȩ gignere filios:
&e ds ñ potuit. Si aũt tanto impieta¬
tis abrupto audebunt. ire p̾cipites.
ut dicant. & uiigenitũ filiũ a patre
ex nichilo constitutũ: querant ꝑ qũe
factus sit a patre ex nichilo filis Noneñ
ꝑ se ipsũ fieri potuit tanquã ĩa eẽt ante.¬
quã fieret: ut eẽt ipse ꝑ quẽ fieret idem
ipse. Et qͥd opus erat. eũ fieri qͥ ĩa erat:
aut quomͦ fiebat ut eẽt. qui ĩa erat an¬
tequã fieret: Porro si ꝑ aliquẽ aliũ a pa¬
tre factus ẽ. qͥs ẽ ipse alius cũ omnia

Expanded text:
invisibilia, corpora et spiritus, ex nullis exstaninvisibilia, corpora et spiritus, ex nullis exstantibus, ut essent, sua virtute fecisse. Ubi ab eis quaerimus, utrum et ipse a Patre ex nullis exstantibus factus sit, hoc est, ex nihilo. Quod si dicere non audebunt; ergo Deus est de Deo, non ex nihilo factus a Deo. Quae res indicat unam et eamdem Patris Filiique naturam. Neque enim homo, pecus, avis, piscis, possunt ejusdem naturae gignere filios, et Deus non potuit. Si autem tanto impietatis abrupto audebunt ire praecipites, ut dicant et unigenitum Filium a Patre ex nihilo constitutum; quaerant per quem factus sit a Patre ex nihilo Filius. Non enim per seipsum fieri potuit, tanquam jam esset antequam fieret, ut esset ipse per quem fieret idem ipse. Et quid opus erat eum fieri qui jam erat? aut quomodo fiebat ut esset, qui jam erat antequam fieret? Porro, si per quem alium a Patre factus est, quis est ipse alius, cum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest eẽ: &e idõ ꝑ ilłu facta confitem᷑
&e tempora ꝑ quẽ facta st̃ omĩa: ꝓculdubio
coȩt̾nus ẽ patri filiꝰ S uoluntate patͥs
dicunt constitutũ: nolentes dicere d̾m
de dõ. equalem genitũ atq et̃nũ. Nus-¬
quã aut̃ legunt uoluntate. patͥs filiũ
ante omĩa scła constitutũ. s hoc ꝓpte̾a di
cunt. ut pͥor illo uideat᷑ uoluntas patͥs.
qua eũ constitutũ uolunt: & argum̃ta¬
tio eoꝵ talis ẽẽ solet. In t̾rogant enim
utrũ pat̾ filiũ uolens ac nolens genu¬
erit: ut si responsũ fuerit qd̃ uolens ge¬
nuerit. dicant. pͥor ẽ gͦ uoluntas patͥs.
Qd̾ aũt nolens genuerit: qͥs pot̾ dicere:
S ut nouerint quã in ania loquantur.
etiã ipsi int̾rogandi st̃. utrũ ds̃ pater
uolens ac nolens sit ds. Non enĩ aude.¬
bunt dicere:. nolle se ẽẽ dm. Si gͦ respon¬
derint qd uolens sit ds̃: eo mͦ illis infe¬
renda ẽ uanitas sua. qua dici pot̃ pͥor
do patͥs. celestia ce t̾restria. iusibilia am

Expanded text:
confitemur et tempora, per quem facta sunt omnia, procul dubio coaeternus est Patri Filius. Sed voluntate Patris dicunt constitutum, nolentes dicere Deum de Deo aequalem, genitum atque coaeternum. Nusquam autem legunt voluntate Patris Filium ante omnia saecula constitutum. Sed hoc pillo videatur voluntas Patris, qua eum constitutum volunt. Et argumentatio eorum talis esse solet: interrogant enim utrum Pater Filium volens an nolens genuerit; ut si responsum fuerit quod volens genuerit, dicant, Prior est ergo voluntas Patris. Quod autem nolens genuerit, quis potest dicere? Sed ut noverint quam inania loquantur, etiam ipsi interrogandi sunt, utrum Deus Pater volens an nolens sit Deus. Non enim audebunt eum dicere, nolle se esse Deum. Si ergo responderint quod volens sit Deus, eo modo illis inferenda est vanitas sua, qua dici potest prito Patris, coelestia et terrestria, visibilia et
Abbreviated transcription (Latin):
ius ñ uideat iudicant̾ẽ. qͥa ille neminẽ
iudicat. Quomͦ gͥ ñ potest filius a se
facere qͥcqm nisi qd uiderit patr̃e faci¬
entem: cũ iudicet. nec patr̃ẽ uideat ui¬
dicantẽ: Non enĩ ait. ñ pot̾ filiꝰ a se
facere qͥcquã. nisi qd̃ audierit patr̃e
iubentẽ: s qd̾ uiderit patr̃e facientẽ.
In ista intendant. ista cogitent. ista coi
potest excarnetur intentio: qͥ carnali¬
hus cogitationib moliunt᷑ unã tͥni¬
tatis eandẽq naturã. & substantiarũ
separare distantia: & potestatũ gradibꝰ
ordinare. Ido enĩ dictũ est. qd ñ faci¬
at filius aliqͥd ase: qͥa ñ est a se. Et
ido qͥeqͥd facit. patrẽ uidit facientẽ:
quia uidet ex ipso faciendi se habere
potentiã ex quo se uidet existendi ha¬
bere naturã. Et qd̾ ait se ñ posse. ñ defi¬
cientis ẽ. s in eo qd̾ de patre natus ẽ
ꝑmanentis: tamq laudabile. est om̃i¬
potentẽ ñ posse mutari: qũã laudabile

Expanded text:
eminem judicat. Quomodo igitur non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, cum judicet, nec Patrem videat judicantem? Non enim ait, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod audierit Patrem jubentem; sed, quod viderit Patrem facientem. In ista intendant, ista cogitent, ista cons fieri potest, excarnetur intentio, qui carnalibus cogitationibus moliuntur unam Trinitatis eamdemque naturam et substantiarum separare distantia, et potestatum gradibus ordinare. Ideo enim dictum est, quod non faciat aliquid Filius a se, quia non est a se: et ideo quidquid facit, Patrem videt facientem; quia videt ex ipso faciendi se habere potentiam, ex quo se videt existendi habere naturam. Et quod ait, se non posse, non deficientis est, sed in eo quod de Patre natus est permanentis: tamque laudabile est omnipotentem non posse mutari, quam laudabile
Abbreviated transcription (Latin):
tre. sede ad dexterã meã: & idõ sedit ad
dexterã patͥs. tanquã pat̾na iusfione.
ñ etiã sua id faceret potestate. Hoc qͥ¬
dem nisi spiritualit̾ acceptũ fuerit:
filio pat̾ ad sinistr̃a erit. Qd ẽ aũt pa¬
tris dextera: ñ ȩt̃na illa ineffabilisq
felicitas. quo ꝑuenit fili hominis. etiã
carnis immortalitate ꝑcepta: Nam si
ita ut ñ manũ cłi patris scd̾m lini am̃ta
corporis quȩ in dõ ñ sunt. s scdm effec¬
tiuam uirtutẽ sapient̃ &e fidelit cogite.¬
mus. qͥd intelligimꝰ nisi ipsũ unigenitũ
ꝑ quẽ facta st̃ omĩa: De. quo etiã ꝓpħ̾a
dixit. Et brachiũ dñi cui reuelatũ est:
Quomͦ aũt filiꝰ audit patrẽ: quomͦ di¬
cuntur a patre multa uerba unico filio:
quom̃ transeunt᷑ loquit᷑ ei qũẽ stabilit̃
loquit᷑: quomͦ aliqͥd temporalit̃ ei dicit.
in quo sibi coȩt̾no iam erant omĩa. quȩ
congruis quib̾q tẽporib dicit: Qs hec
audeat querere:. qͥs ualeat inuenire:

Expanded text:
tre, « Sede ad dexteram meam, » et ideo sedit ad dexteram Patris: tanquam paterna jussione, non etiam sua id fecerit potestate. Hoc quidem nisi spiritualiter acceptum fuerit, Filio Pater ad sinistram erit. Quid est autem Patris dextera, nisi aeterna illa ineffabilisque felicitas, quo pervenit Filius hominis etiam carnis immortalitate percepta? Nam si ita ut manum Dei Patris, non secundum lineamenta corporis quae in Deo non sunt, sed secundum effectivam virtutem sapienter et fideliter cogitemus, quid intelligemus, nisi ipsum Unigenitum per quem facta sunt omnia? De quo etiam propheta dixit: Et brachium Domini cui revelatum est ? Quomodo autem Filius audit Patrem? quomodo dicuntur a Patre multa verba unico Verbo? quomodo transeunter loquitur ei quem stabiliter loquitur? quomodo aliquid temporaliter ei dicit in quo sibi coaeterno jam erant omnia quae congruis quibusque temporibus dicit? Quis haec audeat quaerere? quis valeat invenire?
Abbreviated transcription (Latin):
itaq eodẽq utiq diuino mͦ. ab om̃ib
fiunt oꝑa om̃ium: ab om̃ib etiã singłoꝵ.
atura. De filio qͥppe dictũ est. Omĩa ꝑ
ipsũ facta st̃. Qs aũt ab spũ sc̃o audeat
alienare oꝑa quarũlibet creaturarũ
quẽ cerit oꝑari dona sc̃oꝵ̃ de qͥb̃ scͥptũ

Expanded text:
itaque eodemque utique divino modo ab omnibus itaque eodemque utique divino modo ab omnibus fiunt opera omnium, ab omnibus etiam singulorum. atura. De Filio quippe dictum est: Omnia per ipsum facta sunt . Quis autem ab Spiritu sancto audeat alienare opera quarumlibet creaturarum, quem cernit operari dona sanctorum, de quibus scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa ꝑat̾s & filii: ñ qd̃ filius sit idem ipse
qui pat̃ ẽ s qͥa nulłu opus ẽ fili. qd̾ ñ
ꝑ eũ pat̾ facit: nec ullũ patͥs qd ñ ꝑfili¬
um simul facientẽ facit. Quecũq enĩ
pat̃ facit: hȩc eadẽ filius similit̾ facit.
E uãgłica ẽ & ista sententia: filii ipsiꝰ con¬
sequent ore ꝓlata. Non st̃ gͦ alia filii &e
alia patͥs oꝑa. s hȩc eadẽ nec dissimili¬
der fiunt a filio. s similit̾. Cum aũt ñ
alia similia s hȩc eadẽ fiant a filio. quȩ
fiurit a patre: qͥd ẽ similit̾. nisi ñ dissimi¬
li facilitate. ñ dissimili potestate. Si enĩ
hȩc eacde qͥdem ambo faciunt. s alt̾ alto̾
facilsꝰ e potener⁊ ñ utiq similit̾ ea facit
filiꝰ. Cum uͦ ae hec eadem ce similit̾. ꝓfec¬
to nec alia sunt filii quã patͥs oꝑa. nec
oꝑantiũ ẽ diuersa potentia: nec utiq
sine spũ scõ: neq enĩ a faciendis amboꝵ
oꝑib. ullomͦ amboꝵ separabit᷑ sp̃c̃. Miro

Expanded text:
opera Patris et Filii, non quod Filius sit idem ipse qui Pater est; sed quia nullum opus est Filii, quod non per eum Pater facit; nec ullum Patris, quod non per Filium simul facientem facit. Quaecumque enim Pater facit, haec eadem Filius similiter facit . Evangelica est et ista sententia, Filii ipsius consequenter ore prolata. Non sunt ergo alia Filii, et alia Patris opera, sed haec eadem: nec dissimiliter fiunt a Filio, sed similiter. Cum autem non alia similia, sed haec eadem fiant a Filio quae fiunt a Patre; quid est, similiter, nisi non dissimili facilitate, non dissimili potestate? Si enim haec eadem quidem ambo faciunt, sed alter altero facilius et potentius, non utique similiter ea facit Filius. Cum vero et haec eadem et similiter, profecto nec alia sunt Filii quam Patris opera, nec operantium est diversa potentia. Nec utique sine Spiritu sancto: neque enim a faciendis amborum operibus ullo modo amborum separabitur Spiritus. Miro
Abbreviated transcription (Latin):
ambulasse suꝑ aquas: Solius enĩ caro
ẽ: cuius carnis illi pedes aqͥs imposit.
& ꝑ aquas ducti st̃. Absit aũt ut hoc
sine patre fecisse credat᷑: cũ de suis oꝑi¬
b uniuersalit̾ dicat. pat̾ aũt in me
manens facit oꝑa sua: aut sine spũ scõ:
cũ similit̃ opus sit filii. qd̾ eiciebat de¬
monia. Illius qͥppe carnis ad sołu filiũ
ꝑtinentis lingua erat. qua imꝑabat᷑
demonib ut exirent: &e tam̃ dicit in
spũ scõ eitio demonia. Item. Qͥs nisi sol
filius resurrexit: qͥa solus mori potuit
qui carnẽ habuit:. Et tam̃ ab hoc oꝑe
quo solus filiꝰ resurrexit. ñ erat pater
alienus de quo scͥptum ẽ: qͥ suscitauit.
a mortuis iħm. An forte se ipse ñ suscita¬
uit:Et ubi ẽ qd̾ ait. soluite templum
hoc &e triduo suscitabo illud: &e qd̃ pote¬
statem se habere dicit ponendi ce itu̾m
sumendi animã suã: Qͥs aũt ita desipi¬
at ut putet sp̃m scm resurrectionẽ ho¬
minis xꝑi ñ cooꝑatũ : cũ ipsũ hominẽ¬

Expanded text:
ambulasse super aquas ? Solius enim Filii caro est, cujus carnis illi pedes aquis impositi et per aquas ducti sunt. Absit autem ut hoc sine Patre fecisse credatur; cum de suis operibus universaliter dicat, Pater autem in me manens facit opera sua : aut sine Spiritu sancto; cum similiter opus sit Filii, quod ejiciebat daemonia. Illius quippe carnis ad solum Filium pertinentis lingua erat, qua imperabatur daemonibus ut exirent: et tamen dicit, In Spiritu sancto ejicio daemonia . Item quis nisi solus Filius resurrexit? Quia solus mori potuit, qui carnem habuit: et tamen ab hoc opere, quo solus Filius resurrexit, non erat Pater alienus, de quo scriptum est, Qui suscitavit a mortuis Jesum . An forte se ipse non suscitavit? Et ubi est quod ait, Solvite templum hoc, et triduo suscitabo illud ; et quod potestatem se habere dicit ponendi et iterum sumendi animam suam ? Quis autem ita desipiat, ut putet Spiritum sanctum resurrectionem hominis Christi non cooperatum, cum ipsum homine
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ etiã sp̃c scĩ opus. qͥ ẽ ipsũ xp̃m in u¬
dero uirginis oꝑatꝰ Cum enĩ angło futu¬
rũ partũ sibi nuncianti uirgo dixiss.
Singłoꝵ aũt oꝑa dicunt᷑. quȩ ad uña qͣm¬
ꝙ eoꝵ manifestant᷑ ꝑtinere ꝑsonã: sic̃
natus ex uirgine ñ nisi filiꝰ e uox de
nube tu es filius ñs̃ dilectꝰ. ad soliꝰ ꝑso¬
nam ꝑtinet patͥs: ae specie corporali sic̃
colũba solus apparuit sp̃c sc̃s. Tam̃ ce
ilła carñe soli filii. & ilła uocẽ soli patͥs
& ilła speciem solius sp̃e scĩ. uniuersa tͥ¬
nitas oꝑata ẽ. ñ quo inualidꝰ sit unꝰqͥs¬
ꝙ eoꝵ sine aliis. qd̾ oꝑatur implere. S
ñ potest oꝑatio eẽ diuisa. ubi ñ solum
equalis s̃ uerũetiam indisereta natã:

Expanded text:
i opus, qui est ipsum Christum in utero virginis operatus? Cum enim angelo futurum partum sibi nuntianti virgo dixisset,Singulorum autem opera dicuntur, quae ad unamquamque eorum manifestantur pertinere personam. Sicut natus ex virgine non nisi Filius : et vox de nube, Tu es Filius meus dilectus, ad solius personam pertinet Patris: et specie corporali, sicut columba, solus apparuit Spiritus sanctus . Tamen et illam carnem solius Filii, et illam vocem solius Patris, et illam speciem solius Spiritus sancti, universa Trinitas operata est: non quod invalidus sit unusquisque eorum, sine aliis quod operatur implere; sed non potest operatio esse divisa, ubi non solum aequalis est, verum etiam indiscreta n