comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et tam̃ si quis istoꝵ qui nos omusianos
uocant. filium suũ ñ euius ipse eẽt s
diuersȩ diceret ẽẽ naturȩ: exheredari
se ab eo mallet filius. qm hoc putari. Qn¬
ta itaq impietate isti cecantur: qui cũ
confiteantur unigenitum dĩ filium. no¬
lunt eiusdem naturȩ cuus pater ẽ con¬
siteri. s diuerse atq imparis ce multis
modis rebq dissimilis. tanquã ñ de
dõ natus. s abillo de nichilo sit creatus.
ac ꝑ hoc &e ipse creatura. grã filius ñ na¬
tura. Ecce qui nos quasi macula nomi
nis uocant omusianos: nec seipsos cũ
ista sentiunt intuentur insanos. Quod
ñ sibi ipsi contrarii sunt eũ natũ dice¬
re ante omĩa scła. cuiꝰ natiuitati ante.
ait. tunc &e ipse subiectus erit ei qui
illi subiecit omĩa: qͥd mirũ qͣndoqͥdẽ
illa infilio forma humana mansura
est qua semꝑ maior ẽ pat̾. qͣmuis non
defuerint qui ilła tunc filii subiectio¬
nem. ipsius humans formȩ in diuinam

Expanded text:
Et tamen si quis istorum qui nos Homousianos Et tamen si quis istorum qui nos Homousianos vocant, filium suum non cujus ipse esset, sed diversae diceret esse naturae, exhaeredari se ab eo mallet filius quam hoc putari. Quanta itaque impietate isti caecantur, qui cum confiteantur unigenitum Dei Filium, nolunt ejusdem naturae cujus Pater est confiteri, sed diversae atque imparis et multis modis rebusque dissimilis, tanquam non de Deo natus, sed ab illo de nihilo sit creatus; ac per hoc et ipse creatura sit, gratia filius, non natura? Ecce qui nos quasi macula novi nominis vocant Homousianos, nec se ipsos, cum ista sentiunt, intuentur insanos. CAPUTnon sibi ipsi contrarii sunt, eum natum dicere ante omnia saecula, cujus nativitati antepoait, Tunc et ipse subjectus erit ei qui illi subjecit omnia ; quid mirum, quandoquidem illa in Filio forma humana mansura est, qua semper major est Pater? Quamvis non defuerint, qui illam tunc Filii subjectionem, ipsius humanae formae in divinam
Abbreviated transcription (Latin):
bsit aũt ut dicamꝰ humilitatis. noi
ueritatis grã. filiũ aliquando sic loqui.
ut se patri subiciat: eũq maiorem eẽ
testetur. Nouimꝰ qͥppe infilio formã ser¬
ui. ñ fictam simulatamq s uerã: ꝓꝑt̾
quem scilicet humanũ habitũ. & ꝑꝑt̃
qd̾ ipse de patre ñ pater de ipso ds ẽ.
dicit. illa omĩa: de quib isti occasionem
accipiunt diuersas patris ae filii erede.¬
re ac p̃dicare naturas. Et cũ se tanta
ista uoragine impietatis immergant:
nos tanquã obꝓbrio noui nominis o¬
musianos uocant. Ita enĩ sese habet
catholice ueritatis antiquitas: ut ei
oñs heretici diuersa nomina imponat̃s.
cũ ipsi sua singula sicut ab om̃ib appel¬
lantur optineant. Arriani qͥppe &e eu¬
nonuani. ñ alii heretiei nos uocitant
omusianos: quia contra eoꝵ errorem
greco uocabulo omusion defendimus.
demq substantiȩ. uł ut expressius di¬
catur essentie quȩ usia grece appellat᷑:
qd̾ planius dicit᷑ uni eiusdemq natȩ.

Expanded text:
Absit autem ut dicamus, humilitatis, non veritatis gratia Filium aliquando sic loqui, ut se Patri subjiciat eumque majorem esse testetur. Novimus quippe in Filio formam servi, non fictam simulatamque, sed veram: propter quem scilicet humanum habitum, et propter quod ipse de Patre, non Pater de illo Deus est, dicit illa omnia, de quibus isti occasionem accipiunt, diversas Patris et Filii credere ac praedicare naturas. Et cum se tanta ista voragine impietatis immergant, nos tanquam opprobrio novi nominis Homousianos vocant. Ita enim sese habet catholicae veritatis antiquitas, ut ei omnes haeretici diversa nomina imponant, cum ipsi sua singula, sicut ab omnibus appellantur, obtineant. Ariani quippe et Eunomiani, non alii haeretici, nos vocitant Homousianos, quia contra eorum errorem, graeco vocabulo ὁμοούσιον defendimus Psdemque substantiae, vel, ut expressius dicatur, essentiae, quae οὐσία graece appellatur: quod planius dicitur, unius ejusdemque naturae.
Abbreviated transcription (Latin):
monium ꝑhibetur ce qui testimoniũ
ꝑhibet: maior & is qui maiorem con¬
fitetur: is qui ad dexterã sedet aestat.
ce qui sedis dat honorem: qui missus
est. & is qui misit: nec discipłs & doc¬
tor ut ipse docuit dicens. sicuti docu¬
it me pat̾ sic loquor: similis ⁊imitator.
&e is cuius ẽ similis & quẽ imitatur:
is qui adorat. & is qui exaudit: is qui
grãs agit. & is qui benedicit. is qui
suscipit mandatũ. & is qui dedit man¬
datum: minister &e p̃cipiens. supplex ce
eminens. subditus ce suꝑior: unigeni¬
tus & ingenitus. sacerdos & d̾s ex par¬
de aliqua uerissime dicunt: s ea con¬
tra sabellianos ñ contra catholicos di¬
cunt. Illi enĩ unũ ce eundem dicunt.
filium ẽẽ qui pater ẽ: nos aũt patr̃e
gignentẽ &e filiũ genitũ duas dicimꝰ

Expanded text:
monium perhibetur, et qui testimonium monium perhibetur, et qui testimonium perhibet; major, et is qui majorem confitetur; is qui ad dexteram sedet aut stat, et is qui sedis dat honorem; qui missus est, et is qui misit; nec discipulus et doctor, ut ipse docuit dicens, « Sicuti docuit me Pater, sic loquor » : similis et imitator, et is cujus est similis et quem imitatur; is qui orat, et is qui exaudit; is qui gratias agit, et is qui benedicit; is qui suscipit mandatum, et is qui dedit mandatum; minister, et praecipiens; supplex, et eminens; subditus, et superior; unigenitus, et ingenitus; sacerdos, et Deus: ex parte aliqua verissime dicunt, sed ea contra Sabellianos, non contra Catholicos dicant. Illi enim unum et eumdem dicunt Filium esse qui Pater est: nos autem Patrem gigne
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs. qd illi nolunt: qui ꝑ ꝓph̾am dixit.
ut sciant qͥa ego sũ qui scĩfico eos.
Si aũt qd̾ melius intelligit᷑ uox illa
ipsius trinitatis ẽ ꝑ ꝓpħam: nullo
dubitante unus d̾s est pat̾ ce filius
Um itaq fateam᷑ fieri ab spũ sc̃õ quȩ
ab illo fieri cõmemorauerunt: ñ ẽ
ex eo consequens qd̾ adiungunt. aliũ
ẽẽ a filio sp̃m sc̃m̃. natura &e ordine.
gradu ae affectu. dignitate & potesta¬
de. uirtute & oꝑatione: qͣndoquidem
nec hominũ diuersa natura ẽ. quo¬
rum separabilia oꝑa ẽẽ possunt. qd̃
trinitatis ẽẽ ñ possunt. Ordo aũt.
gradus. affectus. qui inuenitur in
creature disparilitate & infirmita¬
te: nullus ẽ in illa coȩt̾na & ȩquali
& impassibili trinitate. Dignitas uͦ
potestas uirtus. quomͦ ñ ȩqualis ẽ¬
om̃ib: qui eadẽ & similiter oꝑantur.
Qd̾ enĩ dicuĩ eos oꝑatione diuersos: hoc
impossibile ẽẽ ut unus idemq sit pat̃
& filius. generans & nascens: cui testi¬

Expanded text:
s, quod illi nolunt, qui per Prophetam dixit, Ut sciant quia ego sum qui sanctifico eos. Si autem, quod melius intelligitur, vox illa ipsius Trinitatis est per Prophetam, nullo dubitante, unus est Deus Pater et Filius um itaque fateamur fieri ab Spiritu sancto, quae ab illo fieri commemoraverunt, non est ex eo consequens quod adjungunt: Alium esse a Filio Spiritum sanctum natura et ordine, gradu et affectu, dignitate et potestate, virtute et operatione. Quandoquidem nec hominum diversa natura est, quorum separabilia opera esse possunt, quod Trinitatis esse non possunt. Ordo autem, gradus, affectus, qui invenitur in creaturae disparilitate et infirmitate, nullus est in illa coaeterna et aequali et impassibili Trinitate. Dignitas vero, potestas, virtus, quomodo non aequalis eomnibus, qui et eadem et similiter operantur? Quod enim dicunt eos operatione diversos, hoc Impossibile esse ut unus idemque sit Pater et Filius, generans et nascens; cui testi
Abbreviated transcription (Latin):
lentas animas offerentiũ: qͥ sabbatisᷤ
hominẽ eurauit. ostendens ĩã ẽẽ tẽpꝰ
ut scdm ꝓphetiam cantici eanticoꝵ.
aspiraret. dies &e remouerent᷑ umbrȩ.
Ipse ẽ enim et ꝓpħarũ ds̃. qͥ hominem
ligna sabbatis colligentẽ. qͥa ñ duo
rum testam̃toꝵ tẽpora distinguebat.
s legem dĩ contumaci & impia m̃te
contẽpserat. lapidandu ẽẽ mandauit:
eiꝰq corporali morte. quã post pau¬
lulum om̃i homini qͥs dubitet af¬
futuram. sanxit timore obedientiam
cȩtĩs ꝓfuturam: qui ꝓpt̃ saluandos
homines se uenisse dixit. Ipse ẽ enĩ
& ꝓpħarum ds̃. qͥ iusto iudicio quos
uult obdurat. sicut in ęuangłio ue¬
nit in uidiciũ. non solũ ut qui non
uident uideant. s etiã qui uident.
cȩci fiant: qui mandata uite ꝑpetue

Expanded text:
lentas animas offerentium. Qui sabbatis lentas animas offerentium. Qui sabbatis hominem curavit, ostendens jam esse tempus, ut secundum prophetiam Cantici canticorum aspiraret dies, et removerentur umbrae . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui hominem ligna sabbatis colligentem, quia nondum duorum Testamentorum tempora distinguebat, sed Legem Dei contumaci et impia mente contempserat, lapidandum esse mandavit; ejusque corporali morte quam post paululum omni homini quis dubitet adfuturam? sanxit timore obedientiam caeteris profuturam. Qui propter salvandos homines se venisse dixit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui justo judicio quos vult obdurat: sicut in Evangelio, Venit in judicium, non solum ut qui non vident, videant; sed etiam ut qui vident, caeci f
Abbreviated transcription (Latin):
quam sibi amplius putar et. deberi
uindictȩ. qũa ꝑtuliss iniuriȩ. Et
hoc ido. quia de sapientia dĩ dictũ
est. qd̾ legem &e miscdiam in lingua
portet: nec ꝑ miscdiam debita debi¬
torib nr̃is scienter dimitteremus:
nisi ꝑ legem ipsa debita disceremꝰ.
Qui in tanta potestate se humiliais:
ad confirmandos nos factus ho¬
mo. cũ hominib ẽ locutus. Ipse ẽ
cens non ẽẽ alium dm. qui etiam
suis ut gratis darent quȩ gratis
acceꝑant iussit: adsustentationẽ tam̃
suam nec aliam tunicam secum fer¬
re idõ constituit. quia secutus ad¬
iunxit. dignus est enim oꝑarius
mercede sua: ut qui ȩuangłium
annuntiant. de euangłio uiuant:
dõ tamen munera offerenda esse
monstrauit. qͥ nullis indiget. etiam
munera sumendo plus confert. Ipse ẽ
eni et ꝓpħarũ ds̃. qui et munera su¬
os acciꝑe uetat. quib excecant᷑ ocłi
iudicantiũ: & munera ipse. quãuis ñ
egeat. accipit. ut pietate faciat opu¬

Expanded text:
quam sibi amplius putaret deberi quam sibi amplius putaret deberi vindictae, quam pertulisset injuriae. Et hoc ideo, quia de sapientia Dei dictum est, quod Legem et misericordiam in lingua portet. Nec per misericordiam debita debitoribus nostris scienter dimitteremus, nisi per Legem ipsa debita discerneremus. Qui in tanta potestate se humilians ad convertendos nos factus homo, cum hominibus est locutus. Ipse estcens non esse alium Deum, quia etiam suis ut gratis darent quae gratis acceperant, jussit: ad sustentationem tamen suam nec aliam tunicam secum ferre ideo constituit, quia secutus adjunxit, Dignus est enim operarius mercede sua ; ut qui Evangelium annuntiabant, ex Evangelio viverent : Deo tamen munera offerenda esse monstravit, qui nullius indiget, et munera sumendo plus confert. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui et munera suos accipere vetat, quibus excaecantur oculi judicantium; et munera ipse, quamvis non egeat, accipit, ut pietate faciat opu
Abbreviated transcription (Latin):
gehennarum. ꝑpetrata sacrilegia uin¬
dicauit: qui terrenas diuitias ñ sic̃
iste dicit. dampnari iussit. s sp̃uales
cȩlestes q p̃posuit. Ipse est enĩ & ꝓpħaꝵ¬
ds̃. qui facit diuites benigne largien¬
do: ae pauꝑes iustissime uł ñ dando
uł auferendo: qui nos ꝓinimicis ora¬
re iussit. Ipse ẽ enim & ꝓpħarum ds.
qui filios parentum manib ummola¬
ri sibi ut iste. criminatur. ñ solũ nimꝙͣ
uoluit: uerũetiam ne. id fieret in lege
constituit: qui sine acceptione ꝑsona¬
rum benefaciendum om̃ib intima¬
uit. Ipse est enim et ꝓpħarum ds̃. qͥ
quando sine discretione. ȩtatis aut
seit iste. uł quis quã quid eis post
mortem bonȩ compensationis attri¬
buit. quoꝵ mortib uiuentes aut
emendauit aut terruit: qui nos
ȩquo animo inuirias sustinere. &
donare p̃cepit: Ipse ẽ enĩ & ꝓpħarũ
d̃s. qui oculum ꝓ oculo. dentem ꝓ
dente. modum posuit penȩ: ne qͥs¬

Expanded text:
gehennarum, perpetrata sacrilegia vingehennarum, perpetrata sacrilegia vindicavit. Qui terrenas divitias, non sicut iste dicit, damnari jussit, sed spirituales coelestesque praeposuit. Ipse est enim et Ps, qui facit et divites benignissime largiendo, et pauperes justissime vel non dando, vel auferendo. Qui nos pro inimicis orare jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui filios parentum manibus immolari sibi, ut iste criminatur, non solum nunquam voluit, verum etiam ne id fieret, in Lege constituit. Qui sine acceptione personarum benefaciendum omnibus intimavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui quando sine discretione aetatis aut scit iste vel quisquam quid eis post mortem bonae compensationis attribuit, quorum mortibus viventes aut emendavit aut terruit? Qui nos aequo animo injurias sustinere et donare praecepit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui oculum pro oculo, dentem pro dente, modum posuit poenae, ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ omne genꝰ serpentũ calcare sp̃ua¬
liter iussit. Ipse est enun & ꝓpħarũ ds.
qui ppło infideli ad significanda pec¬
cata. quoꝵ ueneno inuisibilit̃ morie¬
bantur. uisibiles serpentes quib am¬
monerentur immisit: & plaga em̃dato¬
ria. mortes animarũ mortib corpo¬
rum figurauit: qui dixit. date elemo¬
sinas. & ecce omĩa munda funt uob̾. Ipse
enim est & ꝓpharum ds̃. qui talia etiã
ꝓpħarum uoce mandauit: nec sibi
uoluit pͥmogenitos hominũ filios im¬
molari. s consecrari: significans pri¬
mogenitum a mortuis. in quo opor¬
tebat om̃s a morte ꝑpetua liberari: qͥ
corruptibilib cibis incorruptibiles
añ posuit. Ipse ẽ enim et ꝓpħarũ ds̾.
qui sacrificia quib ñ indiguit. ad
significandu uerũ sacrificiũ in um¬
bris futuroꝵ p̾cedere uoluit: & disci¬
plinȩ seueritate mortib corpoꝵ. lon¬
ge mitiorib quã sunt eterna supplicia

Expanded text:
super omne genus serpentum calcare spirituasuper omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figuravit. Qui dixit, Date eleemosynam; et ecce omnia munda sunt vobis . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui talia etiam Prophetarum voce mandavit. Nec sibi voluit primogenitos hominum filios immolari, sed consecrari: significans primogenitum a mortuis, in quo oportebat omnes a morte perpetua liberari. Qui corruptibilibus cibis incorruptibiles anteposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sacrificia quibus non indiguit, ad significandum verum sacrificium, in umbris futurorum praecedere voluit; et disciplinae severitate mortibus corporum, longe mitioribus quam sunt aeterna supplicia
Abbreviated transcription (Latin):
it: qui docuit ad concupiscendu ñ ui¬
dendam ẽẽ mulierem. Ipse ẽ enim qͥ
&e in lege dicit ñ concupisces: nec sicut
iste. criminatur. indixit septenas singu¬
lis nuptias: s ꝓpagandi causa conubia
casta ꝑmisit. Patres aũt filiarũ mari¬
tos ñ solum ipse non fecit. uerũetiam
ne fieret sicut alia incesta ꝓhibuit:
qui nos sed̾m interiorem renouationẽ
in spũ m̃tis. nec masculos in se nec femi¬
nas ẽẽ docuit: & sicrit angłos in et̃nũ
secum futuros ẽẽ ꝓmisit. Ipse ẽ enim
& ꝓpharum d̾s qui masculũ & feminã
ꝓpagandi generis causa nuptiali ca¬
stitate coniunxit: & scdas nuptias q̃
in nouo quoq testam̃to ꝑmittuntur.
licitas ẽẽ monstrauit. Uxores aũt fr̃m
s sine filiis defuncꝰtoꝵ ad excitandam
defuncti posteritatem: ñ libidinꝰ s
pietatis affectu. in matrimoniũ sibi
copulari p̾cepit. Patres uͦ filioꝵ con¬
irigiis misceri omnino ꝓhibuit: qͥ nos

Expanded text:
it. Qui docuit ad concupiscendum non viit. Qui docuit ad concupiscendum non videndam esse mulierem . Ipse est enim qui et in Lege dixit, Non concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis nuptias, sed propagandi causa connubia casta permisit. Patres autem filiarum maritos non solum ipse non fecit; verum etiam ne fieret, sicut alia incesta, prohibuit. Qui nos secundum interiorem renovationem in spiritu mentis, nec masculos in se, nec feminas esse docuit; et sicut Angelos in aeternum secum futuros esse promisit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui masculum et feminam propagandi generis causa nuptiali castitate conjunxit; et secundas nuptias, quae in Novo quoque Testamento permittuntur, licitas esse monstravit. Uxores autem fratrum, sed sine filiis defunctorum, ad excitandam defuncti posteritatem, non libidinis, sed pietatis affectu, in matrimonium sibi copulare praecepit: patres vero filiarum conjugiis misceri omnino prohibuit. Qui nos
Abbreviated transcription (Latin):
iste blasphemat. s qui res quas uoluit.
non mutata uoluntate mutauit: qͥ
nos uiam ueritatis docuit. Ipse ẽ enĩ
& ds ꝓpħarum. qͥ nunquã sicut iste
calumpniat᷑ falsis ꝓmissionib suos
decipit: qui nos irrep̾hensibiles ẽẽ man¬
sicut iste criminat᷑ se ipse rep̾hendit.
nec eum sicut hominem quicquã pę¬
nituit: s rerum futurarũ mutationẽ.
quas se mutaturũ sine ulla sui muta¬
tione ab ȩt̾̃nitate p̾sciuit. uelut huma¬
na hominib locutione p̃dixit: qͥ nob̃̾
iram di metuendã & in eugłio cõmen¬
dauit. Ipse ẽ enĩ & ꝓpħarum ds. qui ñ
sui animi ꝑturbationem. s iustam se¬
ueramq uindictam. irȩ uł indigna¬
tionis nomine nuncupauit: qͥ altum
ab altero utcũq ñ ledi. s iniuria le¬
di noluit. Ipse ẽ enim et ꝓpħarum ds̃.
qui siue ꝑhomines siue ꝑ angłos scõs.
etiam temporalib corpoꝵ mortib. qͦs
uoluit utiliter aut multanit. aut t̾ru¬

Expanded text:
iste blasphemat, sed qui res quas voluit, iste blasphemat, sed qui res quas voluit, non mutata voluntate mutavit. Qui nos viam veritatis docuit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste calumniatur, falsis promissionibus suos decipit. Qui nos irreprehensibiles esse mansicut iste criminatur, se ipse reprehendit, nec eum sicut hominem quidquam poenituit: sed rerum futurarum mutationem, quas se mutaturum sine ulla sui mutatione ab aeternitate praescivit, velut humana hominibus locutione praedixit. Qui nobis iram Dei metuendam et in Evangelio commendavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui non sui animi perturbationem, sed justam severamque vindictam, irae vel indignationis nomine nuncupavit. Qui alterum ab altero non utcumque laedi, sed injuria laedi noluit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sive per homines, sive per Angelos sanctos, etiam temporalibus corporum mortibus, quos voluit, utiliter aut multavit, aut terru
Abbreviated transcription (Latin):
non admiserant. ñ spũalib s corpora¬
lib mortib uindicauit: ut conditio
mortalium qui fuerant post paulu¬
lum morituri. etiã isto mͦ seruiret dĩ
ꝓuidentiȩ: & in usum cederet discipli¬
uȩ. Qui nos ñ in totũ irasci ꝓhibuit.
quando qͥdem &e ipse. iratus ẽ uͥ opor¬
tuit. s irasci &e ñ peccare p̃cepit. Ipse
est aũt. ñ alius. ñ qui uindicandi eau¬
sas sicut iste affirmat inquirit. sum
dicandas causas qñdo ipse nouit ad¬
uertit: qui nos ne qnͣdo iuraremus¬
ammonuit: ut qm̃ falli possumꝰ. lon¬
ge fieremꝰ a ꝑiurio ñ iurando. Ipse ẽ
aũt non alius ut hic putat. qui suȩ
sententiȩ seueritatẽ. ad increduloᷤᷤ in¬
crepandos. ubi opꝰ ẽẽ iudicauit: eti¬
am uirando firmauit. Sicut aũt ho¬
mo uirans adhibet testem deũ: ita
se ipsum d̾s qui nos infide uerbi ue¬
ri stare iussit. Ipse ẽ enim ñ alius sic̃
hic putat. ñ qui uoluntatẽ suã sicut

Expanded text:
non admiserant, non spiritualibus, sed corporanon admiserant, non spiritualibus, sed corporalibus mortibus vindicavit, ut conditio mortalium qua fuerant post paululum morituri, etiam isto modo serviret Dei providentiae, et in usum cederet disciplinae. Qui nos non in totum irasci prohibuit, quandoquidem et ipse iratus est ubi oportuit: sed irasci et non peccare praecepit. Ipse est autem, non alius, non qui vindicandi causas, sicut iste affirmat, inquirit; sed vindicandas causas, quando ipse novit, advertit. Qui nos, ne quando juraremus, monuit: ut quoniam falli possumus, longe simus a perjurio non jurando. Ipse est autem, non alius, ut hic putat, qui suae sententiae veritatem ad incredulos increpandos, ubi opus esse judicavit, etiam jurando firmavit. Sicut autem homo jurans adhibet testem Deum, ita se ipsum Deus. Qui nos in fide verbi veri stare jussit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, non qui voluntatem suam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
fit exꝑiendo peccatũ: qui nos qd̾ erro¬
re moriebamur miseratꝰ est. Ipse ẽ enĩ
non alius sieut hic putat. qͥ nos morti
non ex quo saꝑe cȩpimꝰ qd̾ iste ait. s ex
quo deliquimꝰ destinauit: qͥ nos ꝓpͥas
facultates hortat᷑ spernere. immo uͦ
loco tutiore recondere: cũ ipse sit ñ aliꝰ
ut hic putat. qͥ se non tantũ cȩlestium
uerũetiam t̾renorum dñm ostendenᷤ
ea quȩ impii possidebant. expoliatio¬
ne plectendi suos quib hoc ꝓ tpr̃e
congruebat auferre. atq habere. siue
iussit. siue ꝑmisit: qui donat delicta
conuersis: cũ ipse sit ñ alius ut hic
putat. qui in terciam & quartã ꝓgeniẽ
retribuit digna ꝑuersis. Qui ñ om̃iũ
sicut ait. s eoꝵ quos ante. p̾sciuit & p̃¬
destinauit. delicta dimittit. Ipse ẽ
aũt ñ alius sicut hic putat. qͥ delicta
quoꝵdã. ad penalem animi dolorem
terroremq maiorem. etiã illoꝵ qui ea

Expanded text:
fit experiendo peccatum. Qui nos quod errofit experiendo peccatum. Qui nos quod errore moriebamur miseratus est. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos morti, non ex quo sapere coepimus, quod iste ait, sed ex quo deliquimus, destinavit. Qui nos proprias facultates hortatur spernere, imo vero loco tutiore recondere : cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui se non tantum coelestium, verum etiam terrenorum Dominum ostendens, ea quae impii possidebant, exspoliatione plectendi, suos, quibus hoc pro tempore congruebat, auferre atque habere, sive jussit, sive permisit. Qui donat delicta conversis: cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui in tertiam et quartam progeniem retribuit digna perversis. Qui non omnium, sicut iste ait, sed eorum quos ante praescivit et praedestinavit, delicta dimittit. Ipse est autem, non alius, sicut hic putat, qui delicta quorumdam, ad poenalem animi dolorem terroremque majorem, etiam illorum qui ea
Abbreviated transcription (Latin):
eius ita respondendũ putaui: ut etiã
ego uos hortarer. Intendamꝰ xp̃m ue
tate p̾cepit. Intendamꝰ in quã ilłu mi¬
sericordem ac mitem: qͥ nos fr̃s suos fe¬
cit gr̃ã non natura. Ipe est enĩ non altꝰ
sicut hic putat. qͥ sedm scͥpturas terre¬
num nob̾ corpꝰ animã uͦ flatu dedit:
utrũq faciens. ñ eoꝵ aliqͥd gignens:
qui nos uigilare ac diuina saꝑe iussit
&e fecit. Ipse. ẽ enĩ non aliꝰ sieut hic pu¬
tat. qui disnoscentiam boni &e mali
ne peccando exꝑiremur admonuit:
qui nos ad immortalitat̃ẽ uocans. ce¬
lestia regna nobis ꝓmisit. Ipse ẽ enĩ ñ
alius sicut hic putat. qͥ nos ptꝰ peccatũ
reos ab ȩt̾nȩ uitȩ felicitate secreuit.
&e t̾reno labore puniuit: qͥ nos ñ sicut.
iste dicit nichil ignorare. s utilia sci¬
re p̾cepit: nec sicut iste sentit. atq a
ueritate dissentit. scientiã dãpnauit
in nob̾ quȩ fit sapiendo iusticiã. s quȩ

Expanded text:
ejus ita respondendum putavi, ut etiam ejus ita respondendum putavi, ut etiam ego vos exhortarer: Intendamus Christutate praecepit. Intendamus, inquam, illum misericordem ac mitem, qui nos fratres suos fecit gratia, non natura. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui secundum Scripturas terrenum nobis corpus, animam vero flatu dedit, utrumque faciens, non eorum aliquid gignens. Qui nos vigilare ac divina sapere jussit et fecit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui dignoscentiam boni ac mali ne peccando experiremur, admonuit. Qui nos ad immortalitatem vocans, coelestia nobis regna promisit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos post peccatum reos, ab aeternae vitae felicitate secrevit, et terreno labore punivit. Qui nos, non sicut iste dicit, nihil ignorare, sed utilia scire praecepit: nec sicut iste sentit atque a veritate dissentit, scientiam damnavit in nobis, quae fit sapiendo justitiam, sed quae
Abbreviated transcription (Latin):
apłm locutum ẽẽ fallacit̾: quȩ omĩa
non eo ordine ꝑsecutus sũ qui ẽ in li¬
bro eiꝰ s sicuti nr̃e disputationis sibi¬
met conexa series postulauit: post hȩc
discretio spuũ malignitatis &e bonitatiꝰ:
& cȩpit contrariis int̾ se breuib crebͥs¬
ꝙ sententiis laudare. xp̃m. & accusare
legis d̃m hoc mͦ: uelut eũ ad quem
seribebat exhortans. Quare gͥ fr̃ inqͥt
recedentes ab iniquitate p̃teriti er¬
roris. intendamꝰ xp̃m uerũ ac sum¬
mũ dm̃: ñ huiꝰ scłi principẽ e mun¬
di factorem: in quo nos ꝑegrinari se¬
pissime declaratum ẽ. Intendamꝰ
inquã illũ pium ac mitem. qui nos
suȩ cognitionis participes ostendenᷤ
mundi lum̃ uocauit: non illũ qͥ sedm
scͥpturas iudaicas t̾renum nobis ini¬
tium assignans. in tra nob̃ finem in¬
ac diuina saꝑe ꝑsuasit: ñ ilłu qͥ nec
dinoscentiȩ qͥdem sensũ habere ꝑmisit.
Atq hoc mͦ cȩtera contexuit. Cui loco libri

Expanded text:
Apostolum locutum esse fallaciter. Quae omnia Apostolum locutum esse fallaciter. Quae omnia non hoc ordine persecutus sum, qui est in libro ejus; sed sicut nostrae disputationis sibimet connexa series postulavit. CAPUT XI. Discretio spirituum malignitatis et bonitatis. Et coepit contrariis inter se brevibus crebrisque sententiis laudare Christum, et accusare Legis Deum, hoc modo, velut eum ad quem scribebat exhortans: Quare igitur, frater, inquit, recedentes ab iniquitate praeteriti erroris, intendamus Christum verum ac summum Deum, non hujus saeculi principem et mundi factorem, in quo nos peregrinari saepissime declaratum est. Intendamus, inquam, illum pium ac mitem, qui nos suae cognationis ostendens, mundi lumen vocavit: non illum qui secundum scripturas Judaicas terrenum nobis initium assignans, in terra nobis finem inersuasit: non illum qui nec dignoscentiae quidem sensum habere permisit. Atque hoc modo caetera multa contexuit. 37. Cui loco libri
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑsuasu serpentis: de maledicto in
tia cdi. de diluiuo. de arci in nubibꝰ.
de induratione cordis pharaonis:
filios genui et exaltaui. quib rursus
dicit. filii scelesti. semen pessimũ: & qd̃
item apud eum scͥptum ẽẽ dixit. ego
sum ds faciens bona et ereans mala:
de ꝑditione ppłi mandatoq moysi.
de maledicto qd̵ turpe ex istimat. de
dĩ quã putat confusa crudelitate:
de studio qd̃ putat maliciȩ. iuxta da¬
uid regem. de eo qd̾ scͥptum ẽ penitet.
me qd̾ constituerim saul in regem:
de spũ moysi. cuiꝰ seripturas putat.
dixisse apłm fabulas aniles: de quali¬
tate figurarũ. de abrabam. de filiis he¬
ly sacerdotis. de sacrificiis quȩ putat.
non nͥ demonib exhiberi. de ꝓpħis d̃i.
qͦs putat ante aduentũ dñ ñ fuisse:
de eo qd̾ in lege positũ est. sanguinẽ
ẽẽ animã: de dõ cui moyses seruunt.
quẽ putat dm uerum ñ fuisse: de
uarietate ꝑsonarũ. in quib putat

Expanded text:
de persuasu serpentis; de maledicto in de persuasu serpentis; de maledicto in tia Dei; de diluvio; de arcu in nubibus; de induratione cordis Pharaonis; Filios genui et exaltavi: quibus rursum dicit, Filii scelesti, semen pessimum: et quod item apud eum scriptum esse dixit, Ego sum Deus faciens bona et creans mala: de perditione populi, mandato Moysi, de maledicto quod turpe existimat; de Dei, quam putat, confessa crudelitate; de studio quod putat malitiae, juxta David regem; de eo quod scriptum est, Poenitet me quod constituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisse Apostolum fabulas aniles; de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, quae putat non nisi daemonibus exhiberi; de Prophetis Dei, quos putat ante adventum Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; de Deo cui Moyses servivit, quem putat Deum verum non fuisse; de varietate personarum, in quibus putat
Abbreviated transcription (Latin):
tere. qm̃ d̾s lux est: et tenebrȩ in eo
non sunt ullȩ. Homo est enĩ qͥ pu¬
tat apłm ut congrueret. infirmis
&e imꝑfectis. multa falsa &e imꝓbanda
dixisse: quia testimoniis q̃ de lege.
ac ꝓpħis ponit. quã uenerabilit̾ sẽp¬
turas illas accipiat. ꝑ ȩpłas eiꝰ appa¬
ret: nec cogitat tam ꝑuerso sensu poᷤ¬
se defendi. etiã illa quȩ in ueterib
dĩ libris. immundus atq impiꝰ qͣsi
pius ce mundus horrescit. Dam si ei
quispiam dicat similis eiꝰ ea quȩ te
offendunt in lege ac ꝓph̃is falsa suĩ.
s ꝓpt̃ infirmos e imꝑfectos sic ea sp̃c sẽs
poni uoluit: qͥd pari suo uano contra
hoc respondeat non habebit. Conuin¬
citur enumn regula falsa s sua: nec sapi¬
entis ac docti. s stulti sicut ipse ẽ. atq
disse sufficient̃ existimo. hoc ẽ de mitio
geneseos. de lucis fabrica. de die uel
sole: de causa constituendi hominem.
de peccato adȩ. de fabrica hominis.

Expanded text:
tere: quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo tere: quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae . Homo est enim, qui putat Apostolum, ut congrueret infirmis et imperfectis, multa falsa et improbanda dixisse, quia testimoniis quae de Lege ac Prophetis ponit, quam venerabiliter Scripturas illas accipiat per Epistolas ejus apparet. Nec cogitat tam perverso sensu posse defendi etiam illa quae in veteribus Dei Libris immundus atque impius quasi pius et mundus horrescit. Nam si ei quispiam dicat similis ejus, Ea quae te offendunt in Lege ac Prophetis falsa sunt, sed propter infirmos et imperfectos sic ea Spiritus sanctus poni voluit: quid pari suo vano contra hoc respondeat non habebit. Convincitur enim regula falsa, sed sua; nec sapientis ac docti, sed stulti, sicut ipse est, atque disse sufficienter existimo: hoc est, de initio Geneseos; de lucis fabrica; de die vel sole; de causa constituendi hominem; de peccato Adae; de fabrica hominis;
Abbreviated transcription (Latin):
aũt audiamꝰ &e intelligamꝰ duo te¬
stamenta. in duob filiis abrahȩ du¬
abusq mulierib eiꝰ cõmixtione
fetatis: sicut duos in carne una.
xp̃mi &e eccłiam istis nolentib sine ul-¬
la obscenitate cognoscimꝰ: sieut me
dam. bibendumq sanguinem dantẽ
fideli corde atq ore suscipimꝰ. quausᷤ
horribiliꝰ uideatur humanã carnẽ
manducare quã ꝑimere. et huma¬
num sanguinem potare quã fun
ctum uł dictum. si qͥd exponitur de
quiblibet reb & uerbis. quȩ sacris
paginis continentur: expositio illa
ducatur. ñ asꝑnant̃ s sapient̃ audi¬
amus: & relinquamꝰ istũ inania gar¬
rientem. et nesciendo qͥd loquatur:
quadam si dici potest imꝑita ꝑitia.
de figurarum qualitate tractantẽ.
Qui cum dicit reb congruis ñ cont᷑¬
riis aliqͥd ẽẽ significandũ: potest ua¬
nus dicere. semꝑ dm̃ lucido auro.
nunquã nigro atram̃to seribi opor¬

Expanded text:
autem audiamus, et intelligamus duo Teautem audiamus, et intelligamus duo Testamenta in duobus filiis Abrahae, duabusque mulieribus ejus commixtione fetatis: sicut duos in carne una, Christum et Ecclesiam, istis nolentibus, sine ulla obscoenitate cognoscimus: sicut medam bibendumque sanguinem dantem, fideli corde atque ore suscipimus; quamvis horribilius videatur humanam carnem manducare quam perimere, et humanum sanguinem potare quam fundctum vel factum si quid exponitur, de quibuslibet rebus et verbis quae sacris paginis continentur, expositio illa ducatur, non aspernanter, sed sapienter audiamus; et relinquamus istum inania garrientem, et nesciendo quid loquatur, quadam, si dici potest, imperita peritia de figurarum qualitate tractantem. Qui cum dicit rebus congruis non contrariis aliquid esse significandum, potest vanus dicere, semper Deum lucido auro, nunquam nigro atramento scribi opor
Abbreviated transcription (Latin):
qualitate figurarũ: atq dicturus ñ
eum debuisse figuras rerũ honesta¬
rum. de reb turpib ducere:Res enĩ
turpis huic uidetur etiã cũ ipsa sara
concubitus coniugalis: qũa libe¬
ram matrẽ nr̃am ȩternam ihrłm
significare testatur doctor gentiũ:
quamuis nariũ rugas & frontis
obdiicat. &e crispato uultu hanc pa¬
rabolam exhorreat doctor pestilen¬
tium: & multo ampliris &e asꝑnabiliꝰ
quando audit eundem gentium
doctorem. qd̃ scͥptum ẽ de masculo
& femina erunt duo in carne una.
addere & dicere. sacram̃tum hoc
magnum ẽ: ego aũt dico in xp̃o¬
in eccłia. Itane uͦ ubi eeñt cognoscen¬
da tantę rei sacramenta. id ẽ sacra
signa &e in re pudenda. atq in eis
uerbis quib uerecundia debetur
cognosci non debuisse: nec diei ho¬
mo iste sciebat. & beat᷑ apłs nesciebat:
fat plane iste retro cũ suis similib
sociis: qui dixerunt durus ẽ hic ser¬
mo. quis eum potest audire. Nos

Expanded text:
qualitate figurarum, atque dicturus non qualitate figurarum, atque dicturus non eum debuisse figuras rerum honestarum de rebus turpibus ducere? Res enim turpis huic videtur, etiam cum ipsa Sara concubitus conjugalis, quam liberam matrem nostram aeternam Jerusalem significare testatur Doctor Gentium , quamvis narium rugas et frontis obducat, et crispato vultu hanc parabolam exhorreat doctor pestilentium: et multo amplius et aspernabilius, quando audit eumdem Gentium doctorem, quod scriptum est de masculo et femina, Erunt duo in carne una; addere et dicere, Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in in Ecclesia . Itane vero ubi essent cognoscenda tantae rei sacramenta, id est, sacra signa, et in re pudenda, atque in eis verbis quibus verecundia debetur, cognosci non debuisse nec dici, homo iste sciebat, et beatus Apostolus nesciebat? Eat plane iste retro cum suis similibus sociis, qui dixerunt, Durus est hic sermo; quis eum potest audire ? Nos
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũt uideis tanquã uideus factꝰ erat.
aut eis qui sub lege tanquã eẽt & ipse
sub lege: utqͥd dicebat non ẽẽ heredes
ex lege᷑ urqͥd dicebat lex ira oꝑat᷑ utqͥd di
animoferre ñ possent qͥ głabant᷑ in lege:
Q d̃ si ut infirmus loquebatur infirmiᷤ.
et sic eos ut fallacib placet fallendo
lactabat: cur eos ab umbris ueterib
in quib infirmi quiescebant. sic ꝑtur¬
babat ut diceret. ecce ego paulꝰ uob̃
nichil ꝓderit: Si aũt in illa ꝑsona qͥn¬
ta ꝑfectis sapientiã loq̃bat᷑. quales solos
iste dignos putat. quos ñ fallat apłs:
quare contrario uult ẽẽ ꝑfectus ut
blasphemet abraham. quẽ sic ꝑfectus
laudat apłs. maxime in illis duobꝰ filiis
eius. uno de ancilla. alio de libera: Si
displicet illi cũ ismahele testam̃tũ uetꝰ
cum ysaac placeat testam̃tum nouũ.
An et contra apłm ꝓpositurus ẽ cathe.¬
dram pestilentiȩ. et disputaturus de

Expanded text:
Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, aut eis qui sub Lege erant tanquam esset et ipse sub Lege, utquid dicebat non esse haeredes ex Lege? utquid dicebat, Lex iram operatur? utquid dicuod aequo animo ferre non possent qui gloriabantur in Lege. Quod si ut infirmus loquebatur infirmis, et sic eos, ut fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umbris veteribus, in quibus infirmi quiescebant, sic proturbabat, ut diceret: Ecce ego Paulus dico nihil proderit ? Si autem in illa persona quinta perfectis sapientiam loquebatur, quales solos iste dignos putat quos non fallat Apostolus; quare a contrario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat Apostolus, maxime in illis duobus filiis ejus, uno de ancilla, alio de libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, cum Isaac placeat Testamentum Novum. 34. An et contra Apostolum propositurus est cathedram pestilentiae, et disputaturus de
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ex eugłiciᷤᷤ litteris sonare uideatur:
omnino ñ inuenit. ybicũq ille nomi¬
natur in libris testam̃ti noui. cũ ho¬
nore debito nominatur: ita ut iudȩiᷤ
diceret ipse dñs. Si filii abrahȩ estis:
facta abrahȩ facite. d hoc iste qd̾ blas¬
phemat abrabam xp̃m ꝓfecto blasp̃hemat:
qui tale testimoniũ ꝑhibet abrahȩ. S
dicat si potest. quã ꝑsonam illarũ qͥnq
gerebat apłs: cũ sic p̾dicaret abrahã.
Si enim eis qui sine lege fuerant. factꝰ erat
quasi eẽt & ipse sine lege: illi abraham
non nouerant. Ergo aliquẽ pͥncipem
siue romanoꝵ siue grecoꝵ. siue aliquẽ
phylosophoꝵ debuit inuenire quẽ ta¬
lib p̃dicaret: ut eis sicut huic placet.
talem se quales ipsi erant fingendo cõ¬
grueret: non abraham nescio quem
alienigenam patrẽ gentis hebreg. lon¬
ge ab eoꝵ morib. longe ab eoꝵ ritib.
longe ab eoꝵ cognationib alienum.

Expanded text:
quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non inveniet. Ubicumque ille nominatur in libris Testamenti Novi, cum honore debito nominatur: ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, qui tale testimonium perhibet Abrahae. 33. Sed dicat, si potest, quam personam illarum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, talem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienigenam patrem gentis Hebraeae, longe ab eorum moribus, longe ab eorum ritibus, longe ab eorum cognationibus alienum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibentes nubere. Non enĩ reꝑit᷑ abra¬
ham aliquo se contaminasse adulterio.
qm̃ non lubrico libidinis adamauit an¬
cillam. s ab uxore accepit. qñ uxor eiꝰ
fecit de suo iure qd̃ uoluit: uolens ha¬
bere filios de marito suo. qũãuis ex
utero alieno: ubi nulla om̃ino lasciuien¬
di. s sola cogitata ẽ causa generandi.
Iste aũt abrahȩ etiam usq ad decrepitã
senectutem. fornicationis obicit crim̃:
ꝓfecto quia ae post mortẽ sarȩ alteram
duxit. Ubi et si nullũ intelligeret᷑ rei
abditȩ sacram̃tum: ꝓpt̃ hoc solũ id fa¬
cere debuit abraham. ne putarent. he¬
retici aduersus apłm quib etiã tertul¬
lianus astipulator assistit: post uxoris
mortem. crumen ẽẽ ducere uxor̃e. S
sicut sibi iste uidetur inuenire in
apłicis litteris. quȩ contͣ legẽ dicat¬
ꝑ moysen datam. uł cont᷑ testam̃tũ uetꝰ.
inueniat tale aliqͥd aduersus abraħa.

Expanded text:
prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraprohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adulterio: quoniam non lubrico libidinis amavit ancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejus fecit de jure suo quod voluit, volens habere filios de marito suo, quamvis ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus Apostolum, quibus etiam Tertullianus astipulator assistit, post uxoris mortem, crimen esse ducere uxorem. Sed sicut sibi iste videtur invenire in apostolicis Litteris, quae dicat contra Legem per Moysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
uacuandam ꝓmissionẽ. Si enĩ ex lege
hereditas: iam ñ ex ꝓmissione. Abra¬
hȩ aũt̃: ꝑ ꝓmissionem donauit ds.
Qd gͦ lex: Trans gressionis grã ꝓposi¬
ta est: donec ueniret sem̃ cui ꝓmissũ
est. Nescio utrum isti qui legem nõ
intelligentes criminantur. inueni¬
ant aliqͥd ex eugl̃io uł ex apł̃icis lit¬
legi ẽẽ atq aduersũ: quẽ admodũ¬
hoc uidetur qd ex ꝓmissionib q̃
abrahȩ factȩ sunt opponit apls. Si
gͦ legem oderunt: abrahani diligai.
gentium ad quẽ ꝓmissiones factas
nunc in om̃ib gentib uidemꝰ im¬
pleri: crimen fornicationis obiciuii.
Iste qͥppe ꝓculdubio eui respondemꝰ
ex illis sẽ ẽẽ manifestat:. de quib p̾di¬
ctum est. apło docente. Sp̃c aũt mani¬
feste. dicit. qͥa in nouissimis temporib
recedent qͥdam a fide. attendentes
spiritib seductorib & doctrinis de¬
monioꝵ in hypochrisi mendaciloquoꝵ:
cauteriatam habentes conscientiã suã

Expanded text:
nem. Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Quid ergo Lex? Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est . Nescio utrum isti qui Legem non intelligentes criminantur, inveniant aliquid ex Evangelio vel ex apostolicis LitLegi hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergo legem oderunt, Abraham diligant. gentium, ad quem promissiones factas nunc in omnibus gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe procul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
dinis olee: noli głari aduersus ramo.
qd̃ si głaris. ñ tu radicem portas. s
radix te. Dicis gͦ. fracti sunt rami:
ut ego inserar. Bene. Incredulita¬
te fracti suit: tu aũt fide stas. No¬
li altum saꝑe: s time:. Nam si d̾̃s na¬
turalib ramis ñ peꝑeit: nec tͥ parcae
eos quidem qui ceciderunt. seuerita

Expanded text:
ersus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. eos quid
Abbreviated transcription (Latin):
bolus. non ido diabolus ds est: quia
net demonia sunt dii. quãuis dii
gentiũ demonia sint. Potest qͥppe
scłm in malo intelligi Uñ dic̃ apłs petrꝰ.
Eripite uos de p̃senti scło maligno. S eum
alt̾ pateat intellectꝰ: qͥd necesse ẽ hic dia¬
bołu putare significatũ. ac ñ potiꝰ dm ue.¬
rũ iustũ ce bonũ. qui excecauit m̃tes infi¬
deliũ scł̃i huiꝰ ut ñ hic distinguat᷑ in qͥbꝰ ds̃¬
scłi huiꝰ ac deinde inferat᷑ excecauit m̃tes
infideliũ s ita potiꝰ. in qͥb ds. ac deinde
subinferat᷑ scli huiꝰ excecauit m̃tes infide:
nus. m̃tes excecet aliquoꝵ. Non enĩ
attendunt saluatoris u̾ba dicentis
In iudicium ego in hunc mundum
ueni: ut qui ñ uident uideant: & qͥ

Expanded text:
bolus, non ideo diabolus deus est; quia bolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut navit mentes infidelium; sed ita potius, in quibus Deus, ac deinde subinferatur, saeculi hujus excaecavit mentes infidelinus mentes excaecet aliquorum. Non enim attendunt Salvatoris verba dicentis: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non viden
Abbreviated transcription (Latin):
ni appellantur. ad xp̃m transeunt: s
quib aufertur uelam̃. qd in lectio¬
ne ueteris testam̃ti manet. Qui enĩ
sunt in ueteri testam̃to: impediente
uelamine. nec uetus intelligunt
nec nouũ. Qui aũt transeunt ad
intelligunt et uetus et nouũ. Uti¬
nam ce isti cȩci oppugnatores legis
et ꝓpħarum. sic transeant. ad xp̃m:
ut non sint in eis in quib obuela¬
tum est ipsũ euangłium. In his enĩ
qui ꝑeunt est obuelatũ ait apł̃s:
in quib ds scłi huiꝰ excecauit m̃teᷤ
infidelium: ut ñ fulgeat illumina
Ubi miser iste dm̃ scłi huiꝰ uult in¬
telligi malũ. tanquã illi ser iuierit
moyses in ueteri testam̃to: quasi hoc
apłs dixerit. Ubi si necesse ẽẽt intelligi
dm̃i scł̃i huius. dm impioꝵ hoc ẽ diabo¬
lum. qm̃ om̃s dii gentium demonia:
& utiq multo maxime pͥnceps demo¬
niorũ ñ mirũ ess: qnͣdoquidẽ quoꝵd̃a
est. Ita si potest dici d̾s huiꝰ scłi dia¬

Expanded text:
ni appellantur, ad Christum transeunt: sed ni appellantur, ad Christum transeunt: sed quibus aufertur velamen, quod in lectione Veteris Testamenti manet. Qui enim sunt in Vetere Testamento, impediente velamine nec Vetus intelligunt, nec Novum: qui autem transeunt ad intelligunt et Vetus et Novum . Utinam et isti caeci oppugnatores Legis et Prophetarum, sic transeant ad Christum, ut non sint in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Apostolus, In quibus Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ut non fuUbi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maxime princeps daemoniorum: non mirum esset, quandoquidem quorumdam eo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi dia
Abbreviated transcription (Latin):
tum omnem concupiscentiã Qua¬
lem se fuisse in ueteri testam̃to etiã
ipse apłs ostendens: occasione in qͥt
accepta peccatũ ꝑ mandatũ oꝑatũ
est in me omnẽ concupiscentiam.
ꝑ qd̃ mandatũ: nͥ qd̾ ait concupiscen¬
tiam nesciebam. nͥ lex diceret non
concupisces: Nunqͥd malũ est ñ
concupiscere: Immo maxime bonũ.
Bona gͦ lex quȩ hoc dic̃. S ubi ñ ad est
uiuificans sp̃ẽ. hec ipsa lex q̃ bonũ
dicit. occidit: qͥa peccati uirtus est.
cum ꝑ illam oꝑatur omnẽ concupis¬
centiam infłamando ꝓhibitione. qd̃
non extinguit᷑ ꝑiubentem litteram
mortẽ. Non enim ait ꝑ malum: s per
bonũ. Hic eiugilent si possunt: qui
legem di atq ministrũ eiꝰ moy sen.
cexo & furioso corde rep̾hendunt. Idõ¬
est qͥppe ministratio mortis: qͥa pec¬
catum ꝑ bonũ oꝑatũ est mortẽ. Ideo
est ministratio dampnationis: qͥa
peccatum ꝑbonũ oꝑatum ẽ damp¬
nationem. Non aũt om̃s qui xꝑia¬

Expanded text:
tum omnem concupiscentiam. Qualem se fuisse in Vetere Testamento etiam ipse Apostolus ostendens, Occasione, inquit, accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod ait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces? Numquid malum est non concupiscere? Imo maxime bonum. Bona est ergo Lex quae hoc dicit: sed ubi non adest vivificans spiritus, haec ipsa Lex quae bonum dicit, occidit: quia peccati virtus est, cum per illam operatur omnem concupiscentiam, inflammando prohibitione; quod non exstinguitur per jubentem litteram mortem. Non enim ait, Per malum; sed, per bonum. Hic evigilent, si possunt, qui Legem Dei atque ejus ministrum Moysen caeco et furioso corde reprehendunt. Ideo quippe est ministratio mortis, quia peccatum per bonum operatum est mortem: ideo est ministratio damnationis, quia peccatum per bonum operatum est damnationem. 29. Non autem omnes qui Christia
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c natura sit pocior: nec icło mala. ẽẽ
ista tẽporalia. quia merito eis p̃ponunt᷑
et̃na: nec ido bona t̃restria detestanda.
quia sunt cȩlestia meliora: eũ d̃s erea¬
uerit. omĩa bona. magnꝰ in magnis. s
ñ paruus in paruis. Iam illud aliud
qd̾ in eodem codice seribi eȩꝑat. adiman¬
ti opus est. illiꝰ discipul manichei. qui
ꝓprio nomine addas dictus ẽ. Ubi de
utroq testam̃to uelut int̾ se contraria
testimonia ꝓferunt᷑ uersipelli dolosita¬
te: uelut inde ostendatur. utrũq ab u¬
no d̃o eẽ non posse. s alterũ ab altero.
Contra hoc aũt malignũ machinam̃tũ.
iam olim seripsimꝰ ut pauloante cõme¬
moraui. Et ipsũ opuscułu nr̃m habere
uos credo: quãuis quedã sint ꝑ pauca
in fine ipsi oꝑis adimanti quib ñ re¬
spondi. Hescio quib enim. ut fieri solet
incurrentib. que magis uidebant᷑ ur¬
gere. illa int̾rupta sic remanserunt: s
ut dixi in fine ꝑpauca sunt. quȩ si dĩs

Expanded text:
s natura sit potior; nec ideo mala esse ista temporalia, quia merito eis praeponuntur aeterna; nec ideo bona terrestria detestanda, quia sunt coelestia meliora: cum Deus creaverit omnia bona, magnus in magnis, sed non parvus in parvis. Jam illud aliud quod in eodem codice scribi coeperat, Adimanti opus est, illius discipuli Manichaei, qui praenomine Addas dictus est: ubi de utroque Testamento velut inter se contraria testimonia proferuntur versipelli dolositate, velut inde ostendatur utrumque ab uno Deo esse non posse, sed alterum ab altero. Contra hoc autem malignum machinamentum jam olim scripsimus, ut paulo ante commemoravi, et ipsum opusculum nostrum habere vos credo. Quamvis quaedam sint perpauca in fine ipsius operis Adimanti, quibus non respondi: nescio quibus enim, ut fieri solet, incurrentibus, quae magis videbantur urgere, illa interrupta sic remanserunt. Sed, ut dixi, in fine perpauca sunt, quae si Dominus