comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sisterent: uertẽtes uirgas ĩ clra¬
chones. aqͣs in sangͥnez. Fertur
et quedu famosissima cyrce q̃
socios ulixis mutauit ni bestias
Legit᷑ ⁊ de sacrificio qd̾ archade
deo suo liceo u̾uolabant: ex qͦ
iuicũq sumerẽt in bestiaꝵ fors
ꝯuertebant᷑. Hinc apparet nõ
aliis cluras: imncte curas.
Sistere aꝙͣ fluctꝰ: et uert̾e syce¬
ra cetro. Nocturnosq ciet ma¬
nes: mugite udeb̾. Sub pe¬
dib t̾ram: et descend̾e monti¬
bus ornos. Qͥd plura: si cre¬
dere fas es. os de phitonissa.
ut ꝓph̾e saruuel aĩaz de infer¬
ni abclitis uocaret. ⁊ uiuoꝵ p̾¬
sentaret. cõspectib si tñ aĩam
funtasticã illusionẽ sathane
fallacia fc̃am. Prudenciꝰ qͦq
de mercurio sic ait. Tracditur
extinctas sũpto moderamine
uirge. In luce reuocasse aĩas.
ast alias cdampnasce neci: et
post paululũ. Murmure nã
magico tenues exire figuras
Atq sepulctales scite in can¬
tare fauillas. inuitauit. Itẽ.
Spoliare ibes ars noxia nouit

Expanded text:
erent, vertentes virgas in dracones, aquas in sanguinem. Fertur et quaedam maga famosissima Circe, quae socios Ulixis mutavit in bestias. Legitur et de sacrificio quod Arcades deo suo Lycaeo immolabant, ex quo quicumque sumerent in bestiarum formas convertebantur. Hinc apparet non aliis duras inmittere curas; sistere aquam fluminis, et vertere sidera retro; nocturnosque ciet manes; mugire videbis sub pedibus terram, et descendere montibus ornos.' Quid plura, si credere fas est, de Pythonissa, ut prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus; si tamfantasmatica illusione Sathane fallaciam factam. Prudentius quoque de Mercurio sic ait: Traditur extinctas sumpto moderamine virge In lucem revocasse animas ... Ast alias damnasse neci. Et post paulum adiecit: Murmure non magico tenues exAtque sepulcrales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios, ars noxia novit.
Abbreviated transcription (Latin):
bica. tercia delfica iu templo
fici apollinis genita que antene¬
est. cusꝰ plurimos uerso opens
o homerꝰ inseruit. ¶Quarta
mera initalia. Quĩta erictea ne
roine ero filia in babilone orta
que grecis illiũ petentib uatia¬
nata est perituraz ẽẽ troiam et
omcrũ mendacia scͥpturũ. Die¬
inuenta st̃ carmĩa. ¶ Sexta si¬
nua que femone clicta est a sam¬
insula insula. Uũ fuit cognou̾ta¬
¶ Septima cumana uoĩe mil¬
tea que nouẽ libros actulit t¬
quino prisco. in quib erãt
Dicta ãt cunca a curitace aua
que est in campania cuiꝰ sep¬
chrũ in sicilia adhuc manet.
Octaua: ellesponcia magros
iano nata que scrib̾r solonise
ciri fuisse tp̃rib. ¶ Nona fi
que uaticinata est anchise.¬
¶ Decima tiburtina noĩe Abi¬

Expanded text:
a, tertia Delphica in templo Delphici Apollinis genita, quae ante Test, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia. Quinta Erythraea, nomine Herophila, in Babylone orta, quae de Graecis Ilium petentibus vaticinata est, perituram esse Troiam et Homerum mendacia scripturum; dicinventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cumana, nomine Amalthea, quae novem libros adtulit Tarquinio Prisco, in quibus erant Dicta autem Cumana a civitate Cumas, quae est in Campania, cuius sepulchrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hellespontia in agro Troiano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibus; nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae, decima Tiburtina, nomine A
Abbreviated transcription (Latin):
et auspices. Nam auspicia se
que it᷑ facientes obf̾uãt. Dicti a
st̃ anspicia qͣsi auiũ aspica lau¬
gima. qͣsi auiũ garria. Hoc est
auiũ uoces ⁊ lin guas. Itẽ augu¬
tiũ qͣsi angeriĩ qd̾ aues gerũt.
Duo st̾ aut genera auspitor.
unũ ad oculos. alterũ ad aues
pertines: Ad oculos scil uolat
a pbitio apolline dicte qd̾ hus an¬

Expanded text:
auspicia sunt, quae iter facientes observant. Dicta sunt autem auspicia, quasi avium aspicia. Et auguria, quasi avium garria, hoc est, avium voces et linguas. Item augurium, quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum, unum ad oculos, alterum ad aures pertinens: ad oculos scilicet volatus, a Pythio Apolline dicti, quod is au
Abbreviated transcription (Latin):
minũ ẽẽ declarent᷑ hanc arte
płianit. Quando ⁊ u̾poctates
uedicine clisciplina floruit.
copiose st̃: testante lucano quis
noce fibra Ecã que¬
at quis ꝓdat aues. qͥs fulgura ce¬
li. Seruet ⁊ assiria scrutet᷑ syde¬
ra cura. Itaq hec uanitas ma¬
gicaꝵ amũ ex traditõne angłoꝵ
malor in toto t̾raꝵ orbe. pluri¬
uus scłis ualuit. Per qͣnda sciẽ

Expanded text:
declarentur. Hanc artem pliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. copiosae sunt, testante Lucano: . . noscere fibra Fata queat? quis prodat aves aut fulgura coeli Servet et Assyria scrutetur sidera cura. Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit
Abbreviated transcription (Latin):
CENDO
Nomen acce¬
pit: unde et
sciẽcia lici po¬
test. Nam scire dictũ est. adisce
dicta discipliua: qr discitur ple¬
ua. Ars u̾o clicta est. qr arcłis p̾¬
ddicũt a grtcis hoc tractũ ẽẽ uoca¬
bulũ a potesaretes. id est a uir¬

Expanded text:
cendo nomen accepit; unde et scientia dici potest. Nam scire dictum a discere, qdicta disciplina, quia discitur plena. 2. Ars vero dicta est, quod artis prdicunt a Graecis hoc tractum esse uocabulum, apo tes aretes, id est a uir
Abbreviated transcription (Latin):
Disciplina uero est. que de hus
agit que alt euenire nõ possũt
Nam ꝙͣdo ueris clisputat̾onib
Ad disseritur disciplina erit. ꝙͣdo
.ii. de sep¬
tem libercilibus artibus

Expanded text:
disciplinam vero esse quae de iis agit quae aliter evenire non possunt. Nam quando veris disputationibus, aliquid disseritur, disciplina erit; quando II. De septem liberalibus artibus
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝑ chainutõne idolũ deductĩ
eque apd̾ nos forinulã facit. Is
om̃is formula uł formͣ: idolũ se
clici erposcit. Inde idolatria ols
cuca om̃e ydolũ fam̾liatꝰ uł so¬
uito. Qͥdam uero latini igner¬
dolum et dolo sũpsisse nom̃ quo
diabolũ creature cultũ cluum uo

Expanded text:
utionem idolum deductum aeque apud nos formulam facit. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici exposcit. Inde idolatria omnis circa omnem idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini ignoridolum ex dolo sumpsisse nomen, quod diabolus creaturae cultum
Abbreviated transcription (Latin):
lus cũ uestita est. agitur uentis.
Pars eius inferior feda est ꝓpt̾
arbores. et feras et pecudes. Ca¬
prinas ungulas ħt: ut solidita¬
tes terre ostendat quẽ uolũt re
rum t̾ra appellatur: quam isin
uolũt ẽẽ. Fuit aũt regina egypti¬
oꝵ machi regis filia que de gre¬
cia ueniens egiptios lr̃as docuit¬
⁊ terras colere iustituit ꝓpt̾ ꝙ i¬
t̾ra eiꝰ noĩe appellauerũt. ¶ Se¬
rapis oĩm maximꝰ egyptõꝵ d̾s¬
łr ip̃e est apis rex arg̾iuoꝵ qͥ na¬
iub tnͣsuectꝰ ĩ egiptũ cũ ibidem
mortuꝰ fuiss. serapis appellatus
est. ppt̾ea q archa in qua mor
serapis clictus est. Apis fuit apd̾
egypcios taurus serapi cõserratꝰ
et ab eo ita cognominat᷑ ꝙ̃ egy¬
ptus instar numinis colebat.
eo qd̃ de futuris cdaret q̃dã ma¬
infesta signa. Apparebat eĩ in
mẽfis que centũ antitistes ꝓ¬
sequebantur. et repente uelut
limphatici precanebant. Huiꝰ

Expanded text:
lus convestita est et agitatur ventis, lus convestita est et agitatur ventis, pars eius inferior feda est, propter arbores et feras et pecudes. Caprinas ungulas habet, ut soliditatem terre ostendat, quem volunt rerrum terra appellatur, quam Isin volunt esse. Fuit autem Isis regina Egyptiorum Inachi regis filia, que de Grecia veniens, Egyptios literas docuit et terras colere instituit; ram eius nomine appellaverunt. Serapis omnium maximus Aegyptiorum deus. Ipse est Apis rex Argivorum, qui navibus transvectus in Aegyptum, cum ibidem mortuus fuisset, Serapis appellatus est; propterea quia arca, in qua mortSerapis dictus est. Apis fuit apud Aegyptios taurus Serapi consecratus, et ab eo ita cognominatus, quem Aegyptus instar numinis colebat, eo quod de futuris daret quaedam manifesta signa. Apparebat enim in Menphis. Quem centum antistites prosequebantur et repente velut lymphatici praecanebant. Huius
Abbreviated transcription (Latin):
Affrodis enĩ grece spuma uocat̾
Q̾ aute fingũt saturnũ celo pa¬
tri genitalia abciclisse et sangui¬
nez fluxisse in mare atqz eo spu¬
na maris cõcreta uenus natu ẽ
Illud auit qd per coitũ salsi hũo¬
ris sb̃stãcia est. et inde affrodin
sangĩs que ex succo iusceꝵ licͥ¬
do salsoq constat. Ideo aut uene¬
rez uulcani lñt uxorez: qr uene¬
riũ officiũ nõ nͥ calore consistit. In¬
de est fugiclus in uenerez semor
Nam qd̃ iouis saturno cłr pat̾ri
celo iuirilia amputasse que ĩ ma
ne uocatũ ferũt ꝓpt̾. amorẽ. Est
enĩ demõ forncatonis qͥ ideo ala¬
tus pingit᷑: qr nicħ amantib leuiꝰ:
nichil mutabiliꝰ inuenit᷑. Pu̾ pin¬
gitur: qr stulto est: ⁊ irrationabi¬
coꝵ que in nature similitudinez
.i. om̃e. Fingũt enĩ eñ ex uiiuer¬
sali clem̃toꝵ sp̃̾e. Ht enĩ cornua
litudiue etheris. Ristulam septẽ
calamoꝵ gestat ꝓpt̾ armoniã celi
crimina uocũ. Uillosus est. qr tel¬

Expanded text:
Aphros enim Graece spuma vocatur. Quod autem fingunt Saturnum Coelo patri genitalia abscidisse, et sanguinem fudisse in mare, atque eo spuma maris concreta Venus nata est: illud aiunt, quod coitus salsi humoris substantia est, et inde affrodin sanguinis, qui ex succo viscerum liquido salsoque constat. Ideo autem Venerem Vulcani dicunt uxorem, quia venereum officium non sine calore consistit; unde est: Frigidus in Venerem senior. Nam quod Saturnus dicitur patri Coelo virilia amputasse, quae in mnem vocatum ferunt propter amorem. Est enim daemon fornicationis, qui ideo alatus pingitur: quia nihil amantibus levius, nihil mutabilius invenitur. Puer pingitur, quia stultus est et irrationabicorum, quem in nature similitudinem est omne: fingunt enim eum ex universali elementorum specie, habet enim cornua litudinem etheris. Fistulam septem calamorum gestat, propter harmoniam celi, crimina vocum. Villosus est, quia tel
Abbreviated transcription (Latin):
uim heat oĩm rerũ gignẽdr
sũ agignẽdis liberis. uñ et g¬
ales lecti dicebant᷑ a gentib q
nouo marito sternebãt᷑. hec ⁊
int̾pretata sic hñt᷑. ut ea nõĩte¬
lecta clãpnabiłr tñ adorãt. fu
corda hominũ uolumꝰ ĩclinare
rationabłr possiunꝰ a fando facĩ
appellare. Nõ enĩ abnuiere possi¬
cutus est. cl̾s cluo hec auclin et
reliqͣ. Q̾ eĩ lictũ est semel locut

Expanded text:
im habeat omnium rerum gignendarum, seu a gignendis liberis; unde et geniales lecti dicebantur a gentibus, qui novo marito sternebantur. 89. Hinterpretata sic habent, ut ea non intellecta damnabiliter tamen adorentucorda hominum nolumus inclinare, rationabiliter possemus a fando FATUM appellare. 91. Non enim abnuere possucutus est Deus, duo haec audivi, etc. . Quod enim dictum est, semel locutus
Abbreviated transcription (Latin):
.i. t̾ra a creanclis frugib asserunt
clicta: appellantes eam uõibꝰ plu
melior fiat t̾ra. ¶ Proscipina: q
er ca proserpant fiuges. Uestaz
ꝙ. herbis uł uariis uestita sit reb
ul̾ aui uastando. Eandez ⁊ tellu¬
rez et matrez magnar fingũt. tur¬
tu simbalor. Matre nocatã: ꝙ
plurima paria. magna ꝙ cibum
gignit. Almã ꝙ uniu̾sa .nalia
fructib suis alit. Est enĩ alimẽ¬
tor nu trre t̾ra ꝙ sumulacrũ
cuis cũ claui pingitur. qr teltꝰ
lueme elaudr uere aperit᷑ ut
fruges nascantur. Q tympanũ
ht significare uolũt orbẽ terre

Expanded text:
 terram, a creandis frugibus asserunt dictam, appellantes eam nominibus pmelior fiat terra. 60. Proserpinam, quod ex eo proserpant fruges. 61. Vestam, quod herbis, vel variis vestita sit rebus, vel a vi sua stando. Eamdem et Tellurem, et Matrem magnam fingunt turtu cymbalorum. Matrem vocatam, quod plurima pariat: magnam, quod cibum gignat. Almam, quia universa animalia fructibus suis alit. Est enim alimentorum nutrix terra. Simulacrum ejus cum clavi fingitur, quia tellus hieme clauditur, vere aperitur, ut fruges nascantur. Quod tympanum habet, significare volunt orbem terrae:
Abbreviated transcription (Latin):
ta discrimina. Sermno cñ eoꝵ.
Prisca est. qua uetutissum
lie sb̾ iano ⁊ saturno st̃ usi. In¬
lita ut se hũt caruina sabies
Latina: que sb̾ latino et regibi
tuscie et ceteri in latio st̃ locu
ex qua fuerũt.xiiͫ tabule stͥp¬
Romana que post reges era
arimos corrulpẽs. Dũs at ori¬
outis ge in gutture lingua. et
e collidũt: sicut hebrei et
^i. Dñs medit̾ranee gentes ĩ
balato s mones feruit: sicut gre

Expanded text:
rta discrimina; sermo enim eorum Prisca est, qua vetustissimi Italiae sub Jano et Saturno sunt usi, incondita ut se habent carmina Saliorum. Latina, quam sub Latino et regibus Tusciae caeteri in Latio sunt locuti, ex qua fuerunt duodecim tabulae sst reges exacbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba collidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes Mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ lingͣ in futurũ hoĩes loquentur
nusꝙͣ repperit᷑. Nam dicit apłs.
de linguis ac deinde de gentib pꝰ¬
sumꝰ : qr ex linguis g̾s nõ ex gẽ¬
tib lingue crorte st̾.

Expanded text:
qua lingua in futurum homines loquantur: nusquam reperitur. Nam dicit Apostode linguis, ac deinde de gentibus posuimus, quia ex linguis gentes, non ex gentibus linguae exortae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
.ix. de linguis gencium.
INoDAUM. di¬
uersitas exorta est in
eclificatõne turris post
diluuiũ. Nam prius¬
quam superbia turris
illiꝰ in liuersos signo¬
rum sonos huma¬
na cliuideret societate: una oĩ¬
um nationũ lingͣ fuit lque he¬
brea uocatur. qua patriarche i
ꝓph̾e usi st̾: nõ solũ in sermonibꝰ
suis uerũ ⁊̃ in lũs sacris. Innntõ
aũt quot st̾ gentes. tot lingne¬
fuerũt. Deinde plures g̾s ꝙͣ
lingue. qr ex una lingͣ multe st̾
gentes exorte. Lingue aũt clicte
in hoc loco pro uerb̾ que per li¬
gua fuĩt gen̾e locutonis illo qͦ
is qui efficit ꝑ id ꝙ efficit᷑ uoĩa

Expanded text:
De linguis gentium Linguarum diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium. Priusquam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divisit societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur, qua patriarchae et prophetae usi sunt non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot fuerunt, deinde plures gentes quam linguae; quia ex una lingua multae sunt gentes exortae. Linguae autem dictae in hoc loco pro verbis quae per linguam fiunt, genere locutionis illo quo is qu
Abbreviated transcription (Latin):
manes hoc est mites ac moles¬
tos cũ sint t̾ribiles et imꝑanes
ut parcas et eumenides. ¶Lar¬
uas ex hoĩb fcõs demones aiunt
qui meriti mali fuerint. qͣꝵ na¬
tura ẽẽ cłr terrere pariuilos et
in anguł garrire tenebrosis.
Lamias qͣs fabule tradũt infã¬
tes corripere ac laniare solitas: a
lauiando spałr dictas. Pilosi qͥ¬
grece panite latine incubi appel¬
lant᷑. sũ iniui ab meundo passi
pe enĩ impbi existũt etia muli¬
erib et eaꝵ ꝑagũt concubitũ qͦs
assidue hanc pagũt ĩpudlicicia
Quez aut nulgo incubonez uocãt
pliarũ dñt fugienciũ amator: ꝑ
neos fines. ⁊ aprica rura legniᷤᷤ¬

Expanded text:
manes, hoc est, mites ac modestos, cum sint terribiles et immanes, ut Parcas, ut Eumenides. Larvas ex hominibus factos daemones aiunt, quod meriti mali fuerint, quarum natura dicitur terrere parvulos, et in angulis garrire tenebrosis. Lamias, quas fabulae tradunt infantes corripere ac laniare solitas, a laniando specialiter dictas. Pilosi, qgrece panite, latine incubi appellantur sive invii ab ineundo passimpe enim improbi existunt etiam mulieribus et earum peragunt concubitum; quos aQuem autem vulgo incubonem vocant,pharum fugientum amator, Per meos fines, et aprica rura Leni
Abbreviated transcription (Latin):
maris naides. ¶ Eroas dñt ain¬
none traxisse nom̃. Grece enĩ iu¬
I era appellat᷑. & itõ nescio qͥs
aer umoni deputet᷑ uͥ uolũt ero¬
as hĩtare. quo noĩe appellãt ali¬
cuiꝰ meriti aĩas defu̾ctoꝵ qsi ero¬
as id est uiros aerios. et celo clig¬
nos ꝓpt̾ sapiencia ⁊ fortitudĩe.
¶Penates gentiles clicebãt õs
deos quos domi colebant: et pe¬
nates clicti. qd̾ eẽnt in penetrabi¬
lib. id est in secretis. Hui lii quo¬
modo uocabant᷑ uł q̃ noĩa huer̃t
ignorat᷑. ¶Manes deos mortuo¬
rũ clñt. quoꝵ potestate int̾ lu¬
naz et t̾raz asserũt. aqͥb et mane
clictũ existimãt. quos putãt ab

Expanded text:
maris Nereides. Heroas dicunt a Iumaris Nereides. Heroas dicunt a Iunone traxisse nomen. Graece enim Iuno Ἥρα appellatur. Et ideo nescio quis aer Junoni deputetur, ubi volunt heroas habitare, quo nomine appellant alicujus meriti animas defunctorum, quasi aeroas, id est, viros aerios et coelo dignos propter sapientiam et fortitudinem. Penates gentiles dicebant omnes deos, quos domi colebant: et penates dicti, quod essent in penetralibus, id est, in secretis. Hi dii quomodo vocabantur, vel quae nomina habuerint, ignoratur. Manes deos mortuorum dicunt, quorum potestatem inter lunam et terram asserunt: a quibus et mane dictum existimant, quos pu
Abbreviated transcription (Latin):
sr ¶ Fortuua a fortuitis nom̃
here dñt. qͣi deam quãclar res
huauas uaris casib et fortuitis
iludente: unde et cecã appellãt
eoa passim n q̃sl incurres sñ
uio eramine meritoꝵ ad bonoᷤᷤ
gt malos uenit. Fatũ aũt a for¬
tuna separant. et fortuna qͣsisit
i eis que fortuitu uenĩt nulla
pala ca facũ uero appositũ sĩgu¬
is et statũ auĩt. ¶ Auĩt et tres
farias feminas crmitas ẜpẽtib
ꝓpt̾ tres effectus que in aninus
hoĩm multas ꝑturbatõnes gig¬
nũt et int̾clũ cogũt ita delinq̃re.
ut nec fame nec periculi sui res
cupit. cupiditas que desiderat o¬
pos. Libido que appetit uolupta¬
tes. Que id̾o furie appellant᷑ ꝙ sti¬
muł sius meute feriãt ⁊ quictã
quaꝵ putant clictas a nubib. Nã
Ip̃as aũt clñt et musas qͣs ⁊ nun¬
phas. Nec inmerito. Nam aq̃
motus musicen efficit. Nimpha¬
nĩ apd̃ gentiles uaria sũt uoca¬
bula. Nimphas qppe montiũ.
aũ amaclriades. Campor maides

Expanded text:
st. Fortunam a fortuitis nomen habere dicunt, quasi deam quandam res humanas variis casibus et fortuitis illudentem unde et cecam appellant, eo quod passim in quoslibet incurrens, sine ullo examine meritorum et ad bonos et ad malos pervenit. Fatum autem a fortuna separant et fortunam quasi sit in his que fortuitu accidunt, nulla palam causa: fatum vero appositum singulis et statutum aiunt. Aiunt et tres furias feminas crinitas serpentibus, propter tres effectus qui in animis hominum multas perturbationes gignunt et interdum cogunt ita delinquere, ut nec fame, nec periculi sui respndictam cupit: cupiditas que desiderat opes: libido que appetit voluptates. Que ideo furie appellantur, quod stimulis suis mentem feriant et quietam quarum putant, dictas a nubibus. NamIpsas autem dicunt et Musas quas et nymphas, nec inmerito. Nam aquae motus musicen efficit. Nympharum apud gentiles varia sunt vocabula. Nymphas quippe montium tium Hamadryades, camporum Naides,
Abbreviated transcription (Latin):
lingua u Nͥsq hominũ sũ grecã
sũ latina sũ ceteraꝵ genciũ aut
aucliendo potest tenere aut legẽ¬
do ex preceptore accipe. Cũ au̾t
sua gente posito. suc gentis lĩgm
uesciat. Nũqͥd aliud putandus
enĩ ꝓpͥe uocis clamore erpͥmũt:
iste detior qͥ ꝓpͥe lingue caret uoti
ca. Cuiꝰmodi aũt lingͣm locutus
ecłs in pͥncip mũdi clũ ełret fiat
lux: inuenire clifficile est. Nõctũ
eni er̾at lingue. Itez qr lingͣ ĩso¬
nuit pͦea exteriorib homũ auri¬
uor dicentis cdĩ. tu es filsꝰ ũs chłctꝰ

Expanded text:
linguam unusquisque hominum, sive Graecam, sive Latinam, sive caeterarum gentium, aut audiendo potest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autsua gente positus suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus enim propriae vocis clamorem exprimunt, iste deterior, qui propriae linguae caret notitia. 11. Cujusmodi autem lingua locutus est Deus in principio mundi cum diceret Fiat lux invenire difficile est; nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum aurivox dicenti
Abbreviated transcription (Latin):
rũt: significat ꝙ semnune ncli¬
geant t̾raz sequi oport̾e in ea qͥp¬
pe omĩa repperire. Q. se apd̾ eam
iactant. precipitur inqͥũt ut qu
t̾ram colunt ne secleãt semper ei
ec̃ qd̾ agant. Cu̾mbaloꝵ aũt ae¬
colendo agro. S et idõ ere. qd fm

Expanded text:
runt, significant qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperire. Quod se apud eam iactant, praecipitur, inquiunt, ut qui terram colunt ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum autem aecolendo agro: s
Abbreviated transcription (Latin):
biũ est. ut ex ethna uulcano ꝙ
datur intlłi. & ideo uirginẽ pu¬
tant. qr igns inmolabile si
elementũ. nichilq nasci possit
Nec tu aliud uesta ꝙͣ uiuã ĩte¬
ge flãmã. Nataq de flãma ce¬
pora nulla uides. Propt̾ea ⁊ ul¬
gines ei seriure dñt: eo qd̾ sicus
ex uirgine ita nichil ex igne

Expanded text:
a Vulcanoque datur intelligi; et ideo virginem dictant, quia ignis inviolabile sit elementum, nihilque nasci possit Nec tu aliud Vestam quam vivam intellige flammam. Nataque de flamma corpora nulla vides. Propterea et virgines ei servire dicunt, eo quod sicut ex virgine, ita nihil ex igne
Abbreviated transcription (Latin):
sca scͥpturaꝵ haꝵ triũ linguan
cognito necessaria est: ut ad as¬
ram recurrat᷑. dũ si ꝙͣ clubitus¬
uniꝰ lingue attulerit. ¶ Grera
lingͣ int̾ ceteras linguas genci
clarior hetur. Est enĩ et latino
et om̃ib lingus sonancior: qus

Expanded text:
Scripturarum harum trium linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur, dum si quam dubitatunius linguae attulerit. Graeca autem lingua inter caeteras gentium clarior habetur. Est enim et Latinis et omnibus linguis sonantior, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
magis uenena ꝙͣ magnitudo te¬
rrebat. Hũc apollo sagittarũ ic¬
tib steruens. noĩs quoq spolia re¬
portauit ut phitius uocaret᷑. uñ
et ob insigne uictorie plutia sacra
celebranda constituit. ¶ Diauã qͦ
dem auĩt. Uñ et uirginẽ uolũt qd
pia nichil pariat. ꝙ idõ ambo sa¬
dera de celo rachios usq ad t̾ras em̃¬
tant. Diana aũt uocata qͣsi lua¬
nau. qr luna clie ac uocte appa¬
ret: ip̃am ⁊ lucina asseuerũt eoꝙ
luceat. Eandez et trina eo ꝙ tri¬
bus fungatur figuris. De qͣ uir¬
gilius: tria uirgius ora liane qr
eadem luna. cade diana eadẽ pro¬
serpina uocat᷑. S cũ luna pingit᷑
sb̾ lustri splendet amictu. Cũ suc¬
cincta iacit calamos latonia uir¬
go est. Cũ sb̃nxa sedet solio plu¬

Expanded text:
magis venena quam magnitudo temagis venena quam magnitudo terrebat. Hunc Apollo sagittarum ictibus sternens nominis quoque spolia reportavit, ut Pythius vocaretur. Unde et ob insigne victoriae Pythia sacra celebranda constituit. Dianam quoque dem aiunt, unde et uirginem uolunt quod uia nichil pariat. Et ideo ambos sadera de celo radios usque ad terras emittunt. Dianam autem uocatam quasi duanam quod Luna die ac nocte appareat, ipsam et Lucinam asseuerant eo quod luceat, eandem et Triuiam eo quod tribus fingitur figuris, unde et Virgilius: Tria uirginis ora Diane, quia eadem Luna, eadem Diana, eadem Proserpina dicitur, sed cum Luna fingitur, sublustri splendei amictu, Cum succincta iacet calamis, Latonia uirgo est, Cum subnixa sedet solio, Plu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Martez d̾m belli ẽẽ clũt i mar¬
te appellatũ. q per uiros pugnͣ¬
tur: ut sit mars. mas l tua sint i¬
genera cõsuetudinũ sic̾ scitarum
uͥ et femine ⁊ uiri in pugnã eũt
aAmazonũ uͥ sole femine romano¬
rũ. aliaꝵq genciũ uͥ soli mares. It̾
marte qͣsi effectore morciũ. Nã
a marte mors nũcupat᷑. Hũc ⁊ ad¬
u̾terũ clñt. qr belligerantib ĩc̾tꝰ
est. Qd̃ uero nudo pectore stat.
ut bello se quisq sũ formidine
cordis obiciat. Mars aũt apud
lo gradum inferũt qui pugnãt
aut qd̾ impigre gradiũtur. ¶ A¬
polliue ꝙͣuis liuinatore: ⁊ medi¬
cũ ueluit. Ip̃m tñ ĩ solẽ lixerũt
aͣsi solũ. Ip̃m titan: qͣsi unũ ex ti¬
tanis qui aduersũ iouẽ nõ fecit.
Ip̃m phebũ qͣsi efebũ hoc ẽ adoles¬
centez. uñ et sol puer pingitur
eo qd̾ coticlie oriatur ⁊ noua luce
nascatur. Phithiũ eũde quoq
apolline uocari auĩt aphitone

Expanded text:
Martem deum belli esse dicunt, et MarMartem deum belli esse dicunt, et Martem appellatum quia per viros pugnatur, ut sit Mars mas; licet et tria sint genera consuetudinum, sicut Scytharum, ubi et feminae et viri in pugna eunt: Amazonum, ubi solae feminae: Romanorum aliarumque gentium, ubi soli mares. Item Martem quasi effectorem mortium. Nam a Marte mors nuncupatur. Hunc et adulterum dicunt, quia belligerantibus incertus est. Quod vero nudo pectore stat, ut bello se quisque sine formidine cordis obiciat. Mars autem apudlo gradum inferant qui pugnant, aut quod inpigre gradiantur. Apollinem quamvis divinatorem et medicum veasi solum; ipsum Titan, quasi unum ex Titanis qui aduersum Iouem non fecit; ipsum Phoebum, quasi ephoebum, hoc est adolescentem — unde et Sol puer pingitur, eo quod cotidie oriatur et noua luce nascatur. Pythium quoque eundem Apollinem uocant a Pythone,
Abbreviated transcription (Latin):
nitritus. Ceterũ est ⁊ enisa cui¬
tas in qͣ cołr. idez lib̾. uñ niseus
clictus est. ¶ Mercuriũ ẜmonem
int̾pretant᷑. Nam ideo mercuriꝰ
qͣsi mecliꝰ currens dr appellatus.
qd sino currit int̾ hoĩes medius
terpretat᷑o q̃ ad ẜmone utiq ꝑ¬
preesse: qr int̾ uendentes ⁊ em̃tes
sermo fit mecliꝰ. Qͥ id̾o fingitur
here pennas qr ciciꝰ uerba cliscu¬
rrũt: uñ et uelox ⁊ errãs inclu¬
citur. Alas cius in capite ⁊ ĩ pedi¬
bus significare uolucre fieri per
aios audiẽtiũ fallit. Uirga ten.
q serpentes cliuidit .i. ueuena. nã
bellantes ac dissidentes int̾pretũ
oroue sedantur. uñ sccłm libiũ
ledati pacis cauduciatores clãr
Sicut enĩ per sectiales bella ĩ clu¬
cebant᷑. ita pax per cauduciato
ne int̾pres. qͥ ob uirtute młtaꝵ¬
q arciũ scĩam trimegistꝰ: id ẽ t̾
maximꝰ uoiatꝯ ẽ. Cur aũt eũ ca¬
pite canino ꝓingũt. Hec ratio
cissimũ genus et ꝑspicax h̾eatur

Expanded text:
nutritus. Ceterum est et Nysa civitas, in qua colitur idem Liber, unde Nysaeus dictus est. Mercurium sermonem interpretantur. Nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius. terpretatio, quae ad sermonem utiqpraeesse, quia inter vendentes et ementes sermo fit medius. Qui ideo fingitur habere pennas, quia citius verba discurrunt. Unde et velox et errans inducitur; alas enim ejus in capite, et in pedibus, significare volucrem fieri per os audientium fallit. Virgam tenet, qua serpentes diuidit, id est uenena; nam bellantes ac dissidentes interpretum oratione sedantur, unde secundum Liuium legati pacis caduceatores dicuntur — sicut enim per fetiales bella indicebantur, ita pax per caduceatorne interpres. Qui ob uirtutem multarumque artium scientiam Trimegistus — id est ter maximus — nominatus est. Cur autem eum capite canino fingunt, haec ratio cissimum genus et perspicax habeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Fuit enĩ in naui cuiꝰ insigne ex
taurus mͦ dane ꝑ imbre auren¬
cia mulieris ab auro fuisse c¬
ta modo in similitudĩe aqͥle p
reptuuerit ⁊ cignũ q cãtauent.
⁊ id̾o nõ figure iste st̃. S plaued
uentate scelera. Uñ turpe erat
les deos creli. quales hoĩes ẽe no
debeant. ¶Imũ dñt qͣsi mũdi us
celi uł mensiũ ianua. Duas
tez. Cum u̾o facĩt eũ qͣdrifron¬
tem ⁊ ianũ gemiũ appella̾t ad
iiͦiͦi. mũdi partes hoc referũt ł ad
gunt monstrũ nõ łm faciũt.
tus ab eis neptiꝰ qͣsi nube tonãs
¶ Uulcanũ uolũt ignẽ: ⁊ dictus
uulcanus qͣsi uolans candor ł qͣsi
curco aũt uulcanus de femore ui¬
nis fingitur natus: qd fulminad
uno aere nascunt᷑. Claudꝰ aut lͥl¬

Expanded text:
fuit: enim in navi cuius insigne erat fuit: enim in navi cuius insigne erat taurus modo tur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam: modo in similitudine aquilae, reptaverit; et cignum, quia cantaverit. Et ideo non figure iste sunt, sed plane de veritate scelera: unde turpe erat tales deos credi, quales homines non esse debeant. Ianum dicunt quasi mundi, vel celi, vel mensium ianuam duas dentem. Cum vero faciunt eum quadrifrontem, et Janum geminum appellant, ad quatuor mundi partes hoc referunt, vel ad gunt, monstrum non deum faciunt. tus ab eis Neptunus, quasi nube tonans. 39. Vulcanum volunt ignem, et dictus Vulcanus, quasi volans candor, vel quIdcirco autem Vulcanus de femore Junonis fingitur natus, quod fulmina de imo aere nascuntur. 41. Claudus aut
Abbreviated transcription (Latin):
norarent aliquib figuris quos ꝑ¬
ditos ac dedecoris infamia plenos
fiusse hystorie confitent᷑. Omĩno e¬
enĩ fuigendi locus uacat uͥ u̾itas
cessat. ¶Saturuꝰ origo d̾oꝵ ⁊ to¬
cius potestatis a paganis designa¬
tur. Hũc latini a sato appellatu
ferũt: qͣiͣ ad ip̃m sacio om̃iũ ꝑtine¬
at rerũ uł a tp̃ris longitucline qd̾
saturetur ãnis. Uñ et eũ greciad¬
nos nom̃ h̾ere clñt. id est tp̃s qd̾
filios suos fertur deuorasse. hoc ẽ
annos quos sp̃s ꝓlurent in se re¬
iterũ redeũt. Hũc celi pr̃is abscidiᷤ¬
se genitalia cdñt. qr nichil in celo
de seimmib nascitur. Falcez tenet
inqͥũt ꝓpt̾ agriculturã significã¬
litũ tradiderũt ¶ Iouis fert᷑ a iu¬
uando dictꝯ: ⁊ iupit̾ quasi iuuãs
pat̾. hoc est. omĩb prestans. Hũc
et priuato titulo ioue optimũ di¬
xerũt. cdũ fuiss incestꝰ in suis im¬
pudicus in extraneis. ꝙ̃ moto
taurũ fingũt ꝓpt̾ europe captũ

Expanded text:
rnarent aliquibus figuris, quos perditos ac dedecoris infamia plenos fuisse historiae confitentur. Omnino enim fingendi locus vacat, ubi veritas cessat. Saturnus origo deorum et totius posteritatis a paganis designatur. Hunc Latini a satu appellatum ferunt, quasi ad ipsum satio omnium pertineat rerum, vel a temporis longitudine, quod saturetur annis. Unde et eum Graeci Cronos nomen habere dicunt, id est tempus, quod filios suos fertur devorasse, hoc est annos, quos tempus produxerit, in se reiterum redeunt. Hunc Caeli patris abscidisse genitalia dicunt, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Falcem tenet, inquiunt, propter agriculturam significanlitum tradiderunt. Iovis fertur a iuvando et Iupiter quasi iuvans pater, hoc est omnibus prestans, hunc et privato titulo Iovem optimum dixerunt, dum fuisset incestus in suis, impudicus in extraneis: quem modo taurum fingunt, propter Europe raptum
Abbreviated transcription (Latin):
quida sacurnũ appellant. qd̾ no¬
mẽ et apd̃ assinos ⁊ affros postra
cultũ ẽ. uñ et lingͣ punica: bal de
dr. Apud assirios aũt bel uocat᷑
qͣdam sacroꝵ suoꝵ rõne ut satur¬
nus et sol. ¶ Beelphegor int̾pre
tatur simulchrũ ignonunie.
Idolũ enĩ fuit moib cognom̃to
baal super montẽ fegor: q̃ lati¬
ni pͥapũ uocant deũ ortoꝵ. Fu¬
it enĩ de lapsaco ciuitate ellespõ¬
tide qua pulsus est: ⁊ ꝓpt̾ iurilis
membri magnitudine ĩ num̾o
deoꝵ suor cũ greci transtulerũt
i in numine sacrauerũt ortoꝵ.¬
tez cor ¶Belzebub idolũ fuit
accaron. qd̃ int̾pretatur uir mꝰ¬
caꝵ. zebub enĩ: musca uocatur.
Spurtissimũ igitur idolũ ideo
uirũ muscaꝵ uocatũ: ꝓpt̾ sordes
lial becmioth ex hebrea uoce in
latinam lingua aĩal sonat. ꝓpt̾
ꝙ de excelsis ad t̾rena cecidit et
pro merito suo ut aĩal brutũ ef¬
fectus sit. Ip̾e est et lemathã .i.
serpens de aquis. Qͥa in huiꝰ scli

Expanded text:
quidam Saturnum appellant: quod nomen et apud Assyrios et apud Afros postea cultum est. Unde et lingua Punica Bal Deus dicitur. Apud Assyrios autem Bel vocatur, quadam sacrorum suorum ratione, et Saturnus et sol. Beetatur simulachrum ignominie, idolum enim fuit Moab, cognomento Baal, super montem Phogor, quem Latini Priapum vocant, deum hortorum fuit enim de Lapsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est; et propter virilis membri magnitudinem, in numero deorum suorum eum Greci transtulerunt et in nomine eius sacraverunt horttem. Belzebub idolum fuit Accaron, quod interpretatur vir muscarum. Zebub enim musca vocatur. Spurcissimum igitur idolum ideo virum muscarum vocatum propter sordes lial  . Behemoth ex Hebraea voce in Latina lingua animal sonat, propter quod de excelsis ad terrena cecidit, et pro merito suo ut animal brutum effectus sit. Ipse est et Leviathan, id est serpens de aquis, quia in huius saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
est ignis. S quasi clandus eiꝰm¬
broꝵ fornace eũdez uulcanũ all¬
tore clñt. qr sñ igne nullũ metd¬
li genus funcli extendiq pocest
¶Pluton grece. latine diespil
uł distis pat̾. quẽ alii orcũ uoca
quasi receptore mortuoꝵ. Uiꝰ
orca uũcupatur uas qd̾ reap̃ al¬

Expanded text:
claudus eiusmfabrorum fornace eundem Vulcanum auctorem dicunt, quia sine igne nullum metalli genus fundi extendique potest. Pluton Graece, Latine Diespiter vel Ditis pater; quem alii Orcum vocant, quasi receptorem mortium. Unde et orca nuncupatur vas quod re
Abbreviated transcription (Latin):
bolus pͥnceps est. ¶Diabolus he¬
baite dr deorsũ fluens. Qͥa qͥctꝰ
in celi culmine stare ꝯtẽpsit. s su¬
peibie pond̾e deorsũ corruens ce¬
adit. Grece enĩ cliabolus crimĩa¬
tor nocat᷑. ł ꝙ crimina in qͥb ip̃e
ilicit ad dcum referat. uł qr elec¬
tor nmnocencia crinũb fictis ac¬
cusat. Uũ et in apocalipsi uoce
anglica łr. Proiectus est accu¬
in ospectu cłi urĩ die ac nocte.
Sathanas in latinũ sonat aduer¬
sario sũ tnͣs gressor. Ip̾e enĩ adu̾sa¬
ꝑsc̃oꝵ uͥtutib ꝯtraur uitit᷑. Ip̃e ẽ
i tͣnsgressor qͥ preuaricator effectꝰ
in ucritate qua ꝯclitꝰ ẽ uõ ꝯstitit
Idem et temptator: q tẽptandã
iustoꝵ innoceucia postulat sicut
in iob scribit᷑. ¶ Antirp̃c appellatur

Expanded text:
s Hebraice dicitur deorsum fluens, quia quietus in coeli culmine stare contempsit, sed superbiae pondere deorsum corruens cecidit. Graece vero DIABOLUS criminator vocatur, vel quod crimina in quae ipse inlicit ad Deum referat, vel quia electorum innocentiam criminibus fictis accuset; unde et in Apocalypsi voce angelica dicitur: Projectus est accuin conspectu Dei nostri die ac nocte.' Satanas in Latino sonat adversarius, sive transgressor. Ipse est enim adversatibus contraire nititur. Ipse et transgressor, quia praevaricator effectus in veritate, qua conditus est, non stetit. Idem et temptator, quia temptandam iustorum innocentiam postulat, sicut in Iob scribitur. Antichristus appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
atur aĩmũq putant ẽẽ in capite
i icerebro: ido eam dñt de capi¬
te ioius ẽẽ nataz. qr sensꝯ sapien¬
tis qͥ inuenit omña in capite est
Incuiꝰ pectore id̾o capud gorgoniᷤ
pingitur. qr illic est omĩs prudẽ
tiquis impcratoꝵ statuis cermmꝰ
In medio pectore lorice siuulitu¬
Et uirtutez. Hec mincrua ⁊ trito
madr. Triton enĩ affrice palus
est. airta q̃ fertur urginali appa¬
nusse etate. ꝓpt̾ qd̾ tutomia numn¬
aupata. Uñ et tanto procliuius
dei credita: qͣnto muiꝰ origo eiꝰ
lnuotuit. ¶ Pallas aũt dicta uł
ab insula pallene intracia in qͣ
nututa est uł apotipalle intodo¬
ri. id est ab aste concussioneł qd̾
pallantẽ gigante occiderit.
¶Uenerẽ exinde dñt nũcupatam¬

Expanded text:
pite et cerebro, ideo eam dicunt de capite Iovis esse natam, quia sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est. In cuius pectore ideo caput Gorgonis fingitur, quod illic est omnis prudenttiquis Imperatorum statuis cernimus in medio pectore loricae, proptet virtutem. Haec Minerva et Tritonia dicitur. Triton enim Afest, circa quam fertur virginali apparuisse etate, pro quo Tritonia nuncupata est; unde et tanto proclivius dea credita, quanto minus origo eius innotuit. Pallas autem dicta, vel ab insula Pallente in Thracia, in qua nutrita est; vel apo tu pallein to dori, id est ab haste concussione, vel quod Pallantem gigantem occiderit. Venerem exinde dicunt nuncupatam
Abbreviated transcription (Latin):
u̾magines uł effigies tanqͣm
in celũ receptis ꝑ quibꝰ se in
terris demones colendi suppo¬
suerũt. ⁊ sibi sacrificari a decep¬
cis et perlitis persuaserũt.
Simulacra at a similitudine
nũcupant᷑: eo qd manu artifi¬
cis er lapide aliaue materia co¬
rũ uultꝰ imutant᷑ in quoꝵ ho¬
nore fingũtur. Ergo simulacͣ
ficta. uñ ⁊̃ fła sunt. Notandũ
ꝙ latinus ẜino sit ni hebreis:
fecerit. Gentiles aũt primum
ꝓmetheum simulachͭa hominũ
de luto finxisse peribent ab eoq
uatam ẽẽ arte. Simulachra ĩ
statuas fingenli. Uñ et poete
ab eohoĩos primũ fcos ec̃ ꝯfin¬
gũt: figurate ꝓpt̾ effigies ¶ A¬
pud gretos aũs cicrops sb̾ qͦ pri¬
mũ in arce oliua orta est. & a¬
themensium urbs ex minerue
appellatõne nom̃ sortita ẽ. Hie
lachra repperit. aras statuit.
uictimas inmolauit: neqͣͣ iste¬
modi reb in grecia nũquã u¬
sis. ¶Idolatria udoloꝵ seruituo

Expanded text:
imagines vel effigies, tamquam imagines vel effigies, tamquam in caelum receptis, pro quibus se in terris daemones colendi supposuerunt, et sibi sacrificari a deceptis et perditis persuaserunt. Simulacra autem a similitudine nuncupata, eo quod manu artificis ex lapide aliave materia eorum vultus imitantur in quorum honore finguntur. Ergo simulacraconficta; unde et falsa sunt. Et notandum quod Latinus sermo sit in Hebraeis. fecerit. Gentiles autem primum Prometheum simulacrum hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde et poetae ab eo homines primum factos esse confingunt figurate propter effigies. Apud Graecos autem Cecrops, sub quo primum in arce oliva orta est, et Atheniensium urbs ex Minervae appellatione nomen sortita est. Hic mulacra repperit, aras statuit, victimas inmolavit, nequaquam istiusmodi rebus in Graecia umquam visis. Idolatria idolorum servitus
Abbreviated transcription (Latin):
uos pagani deos asserunt.
hoĩes olim fuisse plunt᷑. et
pro uniꝰ cuiꝰq uita uł meritis co¬
li apd̾ suos post mortẽ ceperunt
ut apd̃ egyptũ isis apd̃ cretum
ioius apud mauros uiba. apd̾
latinos fauinis. apd̾ romanos
amimꝰ. Eodem quoq mͦ apud
achenas minerna: apud samum
uino. Apud paphos uenꝰ. Apd̾
lennos uulcanus. Apud uaros
sitis carminib in celũ eos sustule¬
esculapio medicina. a nulcano fa¬
brica. Ab actib aut̃ uocant᷑: ut
menuriꝰ qd̾ mercib preest liber
a libertate Fuerũt ĩ ⁊ qͥdã iuri
fortos aut urbiũ cõclitores qb
morturs hoĩes qui eos clilexer̃t
simulacra finxerũt ut ħ̾erent
aliqd̾ ex imaginũ ꝯtemplatõe
solaciũ. S paulatim hũc erro¬
rem ꝑsuadentib demonibꝰ ita
i posteris irrepsisse: ut quos illi
pro sola uois memoria honora¬
uerũt: successores deos existimͣ¬
rent atq colerent. ¶Simulacro¬
rũ usus erortꝯ est. cũ er deside¬
rio mortuoꝵ constituerentur

Expanded text:
uos pagani deos asserunt, homines olim fuisse produntur, et pro uniuscuiusque vita vel meritis coli apud suos post mortem coeperunt, ut apud Aegyptum Isis, apud Cretam Iovis, apud Mauros Iuba, apud Latinos Faunus, apud Romanos Quirinus. Eodem quoque modo apud Athenas Minerva, apud Samum Iuno, apud Paphos Venus, apud Lemnos Vulcanus, apud Naxos sitis carminibus in caelum eos sustuleesculapio medicina, Vulcano fabrica. Ab actibus autem vocantur, ut Mercurius, quod mercibus praeest; Liber a libertate. Fuerunt etiam et quidam viri fortes aut urbium conditores, quibus mortuis homines, qui eos dilexerunt, simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium; sed paulatim hunc errorem persuadentibus daemonibus ita in posteris inrepsisse, ut quos illi pro sola nominis memoria honoraverunt, successores deos existimarent atque colerent. Simulacrorum usus exortus est, cum ex desiderio mortuorum constituerentur
Abbreviated transcription (Latin):
oso. ¶ Uffungia. lapis areatꝰ ex
aqͣ leuis et fistolosꝯ et cam̾is aptus¬
silices oꝑtum qb̾dã ĩ locis et rubẽtes
Albͥ silices ꝯͣ uet̾tatẽ ĩcorrupti. Id
et ĩ monuĩtis scłti et ĩcorrupti ꝑ¬
manẽt: qͥbꝰ ñ ignis qͥd̾ nocet. Na
ex huis ĩ forme fũt: ĩ qͥbꝰ era fũdũ¬

Expanded text:
s. Sfungia, lapis creatus ex aqua, levis et fistulosus et cameris aptussilices optimi, quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incorrupti: idem et in monumentis scalpti et incorrupti permanent, quibus ne ignis quidem nocet; nam ex his etiam formae fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
sbibuł cdr̃. Fuat eĩ hũore acceptũ
det ĩ betica gaditanꝰ ꝗb ĩsula oce¬
bidꝰ cũ pũctis nigris durꝰ. atq for¬
arena cõcretꝰ. asꝑimꝰ et ĩtrlũ fisto¬
. Colũbinꝰ: a colore auis mĩcu

Expanded text:
icitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Ocelbidus cum punctis nigris, durus atque forarena concretus, asperrimus et interdum fistulosus. Columbi
Abbreviated transcription (Latin):
Onstructõ ẽ lateꝵ et alticuttus¬
cdnis edificatõ. Cõstrutõ a c̾oue¬
uł ĩstructõ uocata: eo qd̾ ĩ st̾ngat
⁊ cohere faciat. ut lapices luto ⁊ lisᷤ¬
it lignoꝵ lapides inuicẽ sibi. Nam
et instructõ ferri ĩ aqͣ. instructura ẽ
Nisi eiĩ candens tĩgͣtur: stͥngi et co¬
serere nõ potest ferrũ. Ite ꝯstructõ
imltitudine lapicdũ et lignoꝵ dicta
nĩ et stiues. Aluid ẽ enĩ edificatõ. a

Expanded text:
 et altitudinis aedificatio. Constructio autem vel instructio vocata eo quod astringat et cohaerere faciat, ut lapides luto et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde et strues. Aliud est enim aedificatio, a
Abbreviated transcription (Latin):
gni. Oleo extĩgnit᷑: qͦ sol ignis ac¬
cendi. Usus eiꝰ ĩ structuris fabrice
necessusꝰ. Nã lapis lapicli ñ potest
adherere fort: uͥ calce cõuĩctꝰ.¬
¶ Gipsũ cognͣtũ calciẽ. ⁊ ẽ nom̃ gre

Expanded text:
gui, oleo extinguitur quo solet ignis accendi. Usus eius in structuris fabrice necessarius est. Nam lapis lapidi non potest adherere fortius; nisi calce coniunctus. Gipsum cognatum calci est et est gre
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ saltꝰ alciꝰ exilire uł lõgiꝰ.u.
ursus: a uelocitate crurũ de cur¬
locitas pedũ
actus clictꝰ. a iaciendo. Uñ et pis¬
cutoriũ rete raculũ cł̃r. Huic ar¬
ti usus est. a reptos lapides ꝓcul fe¬
ure hastas ponde librato iac̾e sagit¬
irtus est ĩm̃situs uiriũ ĩ labore

Expanded text:
enim saltus altius exilire, vel longius. Cursus a velocitate crurum vocatlocitas pedum. Iactus dictus est a iaciendo; unde et pisorum rete, iaculatum dicitur. Huic arti usus est arreptos lapides procul ferire, hastas pondere librato iacere, sagitirtus est immensitas virium in labore
Abbreviated transcription (Latin):
clispositõne. elocutõne. memo¬
est aliquid ꝑsuadere. Ip̾a aũt
picia dicendi in trib reb ꝯsistit
natura. doctrina. usu. Natura
ingenio. doctrina sciencia. usu.
assicluitate. Hec st̃ enĩ que nõ
solũ in oratore. S in uno quoq
homine artifice expectantur. ut
Aliqͥd efficiat.
iiii.de trib gene

Expanded text:
ositione, elocutione, memoest aliquid persuadere. Ipsa autem peritia dicendi in tribus rebus consistit: natura, doctrina, usu. Natura ingenio, doctrina scientia, usus adsiduitate. Haec sunt enim quae non solum in oratore, sed in unoquoque homine artifice expectantur, ut aliquid efficiat. De tribus gene
Abbreviated transcription (Latin):
ec enĩ clisciplina a grecis
imuenta est agorgia aris¬
tocile. ermagora. ⁊ translata¬
est in latinũ atullio iudelicet
et quĩtiliano et ticiano uł pro¬
ut eam lectori amiirari ĩꝑin¬
tu sit ꝯprehend̾e ĩpossibilẽ. Nã¬
in mẽbranis retentis qͣsi adhe¬
rescit memorie series dictonis
ac mox repositis recordat̾o oĩs
elabitur. Huiꝰ cliscipline ꝑfcã
cognitõ: oratorem facit.
de noĩe oratoris et partibus

Expanded text:
ecis inventa est, a Gorgia, Aristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio videlicet et Quintiliano et Titiano, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae perfecta cognitio oratorem facit. De nomine oratoris et partibus
Abbreviated transcription (Latin):
hoternin enĩ grece exu̾e cłi.
Spina grecus ẜmo est. q̃ apd̾
od cormupte ꝓpinna cłr. Est ãt
locus nixͣ balnea publica: uͥ post
imaciũ. a fame et siti reficiũtur
iñ et ꝓpinna et ꝓpinnare dr. Pĩ¬

Expanded text:
 enim Graece exuere dicitur. Propina Graecus sermo est, quae apud nos corrupte popina dicitur: est autem locus iuxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame et siti reficiuntur. Unde et propina et propinare di
Abbreviated transcription (Latin):
uo sp̃em: nom̃ tam̃ pͥstinũ reti¬
nent. ¶ Macellum dictũ: ꝙ ibi
uactant᷑ pecora que mercantib
dere uł em̾e solitũ est. sicut &̾ the¬
trautaꝵ emolimenta redclunt᷑
aũ reb impositurꝰ et uicẽ a merca¬
iohercendo.

Expanded text:
non speciem, nomen tamen pristinum retinent. Macellum dictum, quod ibi mactentur pecora, que mercantibus  est: sicut et telet nautarum emolumenta redduntur. ium rebus impositurus et voce a mercaa coercendo.
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine ⁊ menib discre¬
pare a uico et castello ⁊ pago.
Ciuitates aũt: aut coloiue an
municipia. aut uici aut castes¬
la. aut pagi appellant᷑. ¶Auis
ideoq urbes a ꝓpriis ciuibꝰ ꝯti¬
te. ciuitates nõ colonie nũcupa¬
tur. ¶Coloma uͦ est. q̃ defec
indigena nouis cultorib ab¬
implet᷑. uñ et colonia a cultua¬
gri dicta est. ¶ Municipiũ et
qd manẽte statu ciuitatis ui
aliqd̃ minoris. nit maioris oft¬
cu a pͥncipe ĩpetrat. Dictama
nncipiũ a mnuinis id est officis
qd tantũ munia io est tͥbur
debita uł munera reddat
libales et famose cause ⁊ que
ex pͥncipe ꝓficiscũt᷑. ibi nõ agi¬
tur. Hec enĩ ad clignitate il¬
tatũ ꝑtinent. uici et castella

Expanded text:
magnitudine et moenibus discremagnitudine et moenibus discrepare a vico et castello et pago. Civitates autem aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. CivitIdeoque urbes a propriis civibus conditae civitates, non coloniae nuncupantur. Colonia vero est quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est quo manente statu civitatis ius aliquod minoris aut maioris officii a principe inpetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id est tributa debita vel munera, reddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
aũt societutes st̃: familiatũ
urbiũ genciũ. Urbs uocata ub
orbe: qd̾ antique cuutates in
orbe fielunt uł ab orbita ꝑte
aratri quo muri designalu
cus aũt future ciuitatis sulco
tro circũdabat᷑ clispari sexuiu¬
liaꝵ et imagine sereutis frc¬
tũq redclentis. Urbs aũt ara¬
tro conlitur. aratro uertitire
hostile aratrũ. ¶Oppictũ qͥda
ab oppositone muroꝵ clixetũt
alii ab oꝑib recondenclis. eo ꝙ
sit munitũ alui qd in eo sit cõ
uentꝰ hitanciũ et alus opẽ det
mutuã d hostẽ. Nam ꝑmũ
honies tanqͣ midi et ier¬
mes. Nec ꝯͣ beluas presiclia ha¬
berant. nec receptacula frigo¬
ris ⁊ caloris. nẽc ip̃iint se hoĩes
ab homib satis erant tuti.d
clem naturał sollertia spela
siluestrib ꝙ tegum̃tis tugui¬
a sibi et casas uirgultis arũci¬
nibq teruerũt quo ẽẽt uitas
cior ne his qͥ noce possent adius
eẽt. Hec est origo oppidoꝵ qͥa
qd̾ openi darent idcuto oppida
noĩata direrũt. Oppidũ. lute

Expanded text:
sunt societates: familiarum, urbium, gentium. Urbs vocata ab orbe, quod antiquae civitates in orbe fiebant; vel ab urbo parte aratri, quo muri designabancus enim futurae civitatis sulco tro circumdabatur, dispari sexu iuliarum, et imaginem serentis fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro vertitur. hostile aratrum. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt; alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum; alii qum opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tamquam nudi et inermes nec contra beluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita tutior, ne his, qui nocere possent, aditus esset. Haec estd opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem
Abbreviated transcription (Latin):
tũ clñt. ¶Qͥntanie pars platee¬
est. quĩta est. qͣ carpentũ ꝓgre¬
di potest. ¶Sloace clicte ꝙ bis
ꝑcolantur aq̃. Has pͥmũ rome
fecisse tarqͥniũ p̾scũ. ut qͦciẽs
pluuiaꝵ mundatõ exist̾et. per
eas aque exͣ ciuitate enuttent᷑.
ne marimis ꝑpetiusq tẽpestati¬
b planiciẽ uł fundam̃ta urbi¬
um strages aq̃ꝵ sb̃uertet. Inbu¬
sb̾ his ambulant. Sũt porticus
hinc inde plateaꝵ. ¶Forus est
ex̾cendaꝵ litiũ locus a fando dic

Expanded text:
unt. Quintana pars plateae quinta est, qua carpentum progredi potest. Cloacae dictae quod his percolantur aquae. Has primum Romae fecisse Tarquinium Priscum ut, quotiens pluviarum inundatio existeret, per eas aquae extra civitatem emitterentur, ne maximis perpetuisque tempestatibus planitiem vel fundamenta urbium strages aquarum subverteret. Imbosub his ambulant. Sunt enim portici hinc inde platearum. Forus est exercendarum litium locus a fando dic