comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isse uoluntates. uixta duas natu¬
ras: diuinam scilicet uoluntatẽ
& humanam. Et humana uos¬
suntas ẽ affectus rationis uel as¬
fectus sensualitatis: & alius ẽ af¬
fetus anime scdm rationẽ: aliꝰ
sedm sensualitatem. Uterꝙ da¬
men dicitur humana uoluntas.
Affectu autem rationis id uole¬
bat quod uoluntate diuina scili¬
cet pati & mori: sed affectu sensu¬
alitatis non uolebat immo refu¬
gubat. nec tamen in eo caro contͣ
quia ut ait augustinus. nonnul¬
lum ẽ uitium cum caro concu¬
piseit aduersus sp̃m. Caro autẽ
dicta est concupiscere. quia hoc
scm ipsam agit anima: sicuta¬
nima ꝑaurem audit. ꝑ ocłm ui¬
det: caro enim nichil nisi ꝑ am¬
mam concupiscit. Sed concupis¬
cere dicitur cum anima carnali con¬
cupiscentia spiui reluc̾tatur. habẽs
carnalem delectationem de carne
& acarne aduersus delectationem
quam sp̃c̃ habet. Ipsius autem car¬
nalis concupiscentie causa non ẽ
in anima sola: nec in carne sola Ex
utroq enim fit: quia sine utroꝙ

Expanded text:
sse voluntates juxta duas naturas, divinam, scilicet, voluntatem et humanam. Humana voluntas est affectus rationis vel affectus sensualitatis; et alius est affectus animae secundum rationem, alius secundum sensualitatem, uterque tamen dicitur humana voluntas. Affectu autem rationis id volebat, quod voluntate divina, scilicet, pati et mori; sed affectu sensualitatis non volebat, imo refugiebat; nec tamen in eo caro contra quia, ut ait August.lum est vitium, cum caro concupiscit adversus spiritum. Caro autem dicta est concupiscere, quia hoc secundum ipsam agit animam, sicut anima per aurem audit, et per oculum videt. Caro enim nihil nisi per animam concupiscit. Sed concupiscere dicitur, cum anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur, habens carnalem delectationem de carne et a carne, adversus delectationem quam spiritus habet. Ipsius autem carnalis, concupiscentiae causa non est in anima sola nec in carne sola; ex utroque enim fit, quia sine utroque
Abbreviated transcription (Latin):
autem non semꝑ habebitis.
His aliisq utuntur prefati
heretiqi: in assertione sui erroris.
Determinauo preipissorun.

Expanded text:
autem non semper habebitis. His aliisque utuntur praefati haeretici, in assertionem sui erroris. 2. Determinatio praemissorum.
Abbreviated transcription (Latin):
manducaturi estis: & bibituri
illum sanguinem quem fusuri
sunt. qui me crucifigent. Sacͣ¬
mentum aliquod uobis com¬
mendaui: spualiter intellectũ
uiuificabit uos. Caro autem
non prodest quicquam.Sunt
etiam & alia: illoꝵ insaniȩ fo¬
mitem ministrantia. Ait e
finiatur sursum ẽ dominus:
sed tamen etiam hic nob̃cũ
est ueritas domini Corpuᷤ
enim in qͦ resurrexit uno lo¬
co ẽẽ oportet: ueritas autẽ eiuᷤ

Expanded text:
manducaturi estis, et bibmanducaturi estis, et bibillum sanguinem quem effusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi, spiritualiter intellectum vivificabit vos; caro autem non prodest quidquam. Sunt etiam et alia, illorum insaniae fomitem ministrantia. Ait enfiniatur, sursum est Dominus; sed taest veritas Dominus. Corpus enim in quo surrexit uno loco esse potest, veritas autem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
alii precedentium in saniam
transcendentes: qui di uirtutẽ
uixta modum naturalium re¬
rum metientes: audacius & pe¬
riculosius ueritati contradict̾:
asserentes in altari non eẽ corpuꝰ
xp̃i & sanguinem: nec substan.¬
tiam panĩs uel uini. in substan¬
tiam carnis & sanguinis posse¬
duerti: sed ita xp̃m dixisse. hoc ẽ
corpus meum. sicut apłs dixit.
mento. idest in signo: & tantũ
in signo manducari a nob̾. Qͥ
errandi occasionem sumunt a
uerbis ueritatis: unde prima
heresis facta ẽ in discipulis xp̃
Cum enim diceret. nisi quis mã¬
ducauerit carnem meam & bi¬
berit sanguinẽ meũ ñ habebit
uitam eternam: illi ñ intelli¬
gentes dixerunt. durus ẽ hic
sermo. Quis potest eum audi¬
re: & abierunt retro. Illis dis¬
cedentibus: instruxit duodecim
qui remanserant. Spc̃ ẽ inquit
qui uiuificat: caro nichil ꝓdest.
Uerba quȩ loquutus sum uobis:
lexisti carnaliter etiã sic sp̃c &¬
liter intelligite quȩ locutus sũ.
Non hoc corpus quod iudetis

Expanded text:
alii praecedentium insaniam transcendentes, qui Dei virtutem juxta modum naturalium rerum metientes, audacius ac periculosius veritati contradicunt, asserentes in altari non esse corpus Christi vel sanguinem, nec substantiam panis vel vini in substantiam carnis et sanguinis converti, sed ita Christum dixisse: Hoc est corpus meum, sicut Apostolus dixit: mento, id est, in signo, et tantum in signo manducari a nobis. Qui errandi occasionem sumunt a verbis Veritatis, unde prima haeresis facta est in discipulis Christi: Cum enim diceret: Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit vitam aeternam; illi non intelligentes dixerunt: Durus est hic sermo, quis potest eum audire? et abierunt retro, illis discedentibus instruxit duodecim qui remanserant. Spiritus est, inquit, qui vivificat, caro nihil prodest; verba quae locutus sum vobis, lexisti carnaliter? spiritus et liter intelligite quae locutus sum. Non hoc corpus, quod videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
farum uero quȩ modo legitime
uł illegitime sunt. quedam
sunt plene legitime: quedã
omĩno illegitune. quedam me¬
die. Plene legitime sunt. quib
ñ obuiat uotũ continentiȩ. uel
ordo sacer. uel cognatio. uel dis¬
par cultus. uel conditio. uel na¬
turȩ frigiditas: si quod ẽ aliud.
Penitus uero illegitime sunt:
ꝑuotũ ꝑ ordinẽ. ꝑ cognationẽ¬

Expanded text:
Earum vero quae modo legitimae Earum vero quae modo legitimae sunt vel illegitimae, quaedam sunt plene legitimae, quaedam omnino illegitimae, quaedam mediae. Plene legitimae sunt, quibus non obviat votum continentiae, vel ordo sacer, vel cognatio, vel dispar cultus, vel conditio, vel naturae frigiditas, et si quid est aliud. Penitus vero illegitimae sunt per votum, per ordinem, per cognatione
Abbreviated transcription (Latin):
ante fuerit corrupta. Item ysi
rumpi: nisi prius animꝰ corrup¬
tus fuerit. Munda enim a con¬
tagione anima: caro ñ peccat.
In fine huius capituli aꝑitur
quomodo uerum fuerit. nisi
anima prius fuerit corrupta.
corpus non posse corrumpi: sci¬
licet peccato. Illud etiã augus
titis uesci: ita sancius ẽ defungi
sine liberis. quam ex illicito cõ¬
itu stirpem querere. Undecũq
uero nascantur homines: si pa¬
rentum uitia non sectent᷑. & de¬
um recte colant: honesti & sal¬
ui erunt. Semen enim ex qua¬
licumq homine dĩ creatura ẽ:
& eo male utenti male erit: ñ
ipsum aliquando malum erit.
unc suꝑ ẽ attendere: quȩ ꝑ¬
sonȩ sint legitime. ad con¬
trahendum matrimonium.
Legitime udicantur ꝑsone: se¬
cundum statuta patrum quę
oiuersa sunt. Alie namq fue¬
runt legitime ante legem: aliȩ
sub legẽ: alie in tempore graciȩ
Item. In pͥmitiua eccła. quedã
erant legitime quȩ modo ñ st̃.

Expanded text:
ante fuerit corrupta. Item Isidante fuerit corrupta. Item Isid corpus corrumpi, nisi prius animus corruptus fuerit; mundata enim a contagione anima, caro non peccat. In fine hujus capituli aperitur quomodo verum sit, nisi anima prius fuerit corrupta, corpus non posse corrumpi, scilicet peccato. Illud etiam Augustthytis vesci; ita sanctius est defungi sine liberis, quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecumque vero nascantur homines, si parentum vitia non sectantur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt. Semen enim ex qualicumque homine, Dei creatura est, et eo male utenti, male erit; non ipsum aliquando malum erit. Nunc superest attendere quae personae sint legitimae ad contrabendum matrimonium. Legitimae judicantur personae secundum statuta Patrum, quae diversa sunt. Aliae namque fuerunt legitimae ante legem, aliae sub lege, aliae in tempore gratiae. Item in primitiva Ecclesia quaedam erant legitimae, quae modo non sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
festum ẽ salomonem hoc pre¬
ceptũ transisse. Dauid autẽ plu¬
res habuit: nec preceptũ p̃teriit.
ꝑmissum est enim plures hab̾e:
non plurimas quȩ alliciant ani¬
mam multiplicate. Cum tam̃
addit᷑ ut ñ eleuetur cor eiꝰ alie¬
nigenas prohibitum ẽẽ uidetur.
Uerumtamen multiplicatio
habere: s ñ multiplicare. Ue¬
niente autem plenitudinis tẽꝑe.
quo xp̃i gr̃a ubiq ẽ dilatata.
reducta ẽ lex nup̃tiaꝵ ad pͥorẽ
honestioremq institutionẽ: ut
uingatur: nec queritur electio
muneris in successione generis:
sed in ꝑfectione uitȩ & sinceri¬
tate scientiȩ: & uirginitas fe¬
cunditati prefertur: & sacerdo¬
tibus continentia indicitur.
De uirginitate mentis & carnis.
elior ẽ autem uirginitas
mentis: quam carnis. Un
mentem uirginẽ quã carnem
habere. Utrumq bonum ẽ: si
liceat. Si ñ liceat. saltem non ho
nec lupanaua infamant casti¬
tatem: sed castitas etiã loc ab¬
olet infamiam. Idem. Ñ potest
caro ante corrumpi: nisi mens

Expanded text:
festum est Salomonem hoc praeceptum transisse. David autem plures habuit, nec praeceptum praeteriit. Permissum est enim regi plures habere, non plurimas, quae alliciant animam, multiplicare? Cum tamen additur: Ut non elevetur cor ejus, alienigenas prohibitum esse videtur. Verumtamen multiplicatio habere, sed non multiplicare. Veniente autem plenitudinis tempore, quo Christi gratia ubique est dilatata, reducta est lex nuptiarum ad priorem honestioremque institutionem, ut esiae conjungatur. Nec quaeritur electio muneris in successione generis, sed in perfectione vitae et sinceritate scientiae, et virginitas fecunditati praefertur, et sacerdotibus continentia indicitur. 5. De virginitate mentis et carnis. Melior est autem virginitas mentis quam carnis. Undmentem virginem quam carnem habere; utrumque bonum est, si liceat; si non liceat, saltem non homnec lupanaria infamant castitatem, sed castitas etiam loci abolet infamiam. Idem non potest caro corrumpi, nisi mens
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec aduer¬
tendum ẽ. quid sit con¬
uigium: & que sit efficienᷤᷤ cay¬
sa conuigis: & causa ꝓpter ꝗͣ
contrahi debeat: & quȩ sint
bona conuigii: & quomͦ ꝑ ea
excusetur coitus carnalis: & quȩ
sint legitime ꝑsone ad matri¬
monium.Sunt & alia plura
in matrimonio consideranda:
quȩ sub compendio ꝑstringe
Quid sit comugium

Expanded text:
st haec advertendum est quid sit Conjugium, et quae sit efficiens causa conjugii et causa propter quam contrahi debeat, et quae sint bona conjugii, et quomodo per ea excusetur coitus carnalis; quae sint legitimae personae ad matrimonium. Sunt et alia plura in Matrimonio consideranda, quae sub compendio perstringemus. 2. Quia sit Conjugium
Abbreviated transcription (Latin):
entiri uero ẽ. loqui contͣ id
quod animo sentit quis: s¬
ue illud uerũ sit. siuie ñ. Dĩs
ergo qui loquitur mendacium
mentitur: quia loquit᷑ cont᷑ hoc
quod animo sentit: idest uolun¬
tate fallend. Sed nonomnis qͥ
mentitur mendacium dicit: qr
quod uerum est loquitur. aliqñ
tiens iudicandus ẽ. qui dicit fal¬
sum quod putat uerum: quia
quantum in ipso est. non fallit
ipse sed fallitur. Non igitur mẽ¬
dacii arguendus ẽ. qui falsa in¬
cautius credit. ac pro ueris habet:
potiusq econtrario mentit᷑ qui
dicit uerum quod putat falsũ.
Quantum enim ad animum
quia non quod sentit dicit. qͣm¬
ius uerum inueniatur eẽ quod
dicit. Nec ille liber ẽ a mendacio.
qui ore nesciens loquitur uerum:
sciens autem uoluntate mentit᷑.
Hic queri solet. si iudeus dicat criᷤ¬
stum eẽ dm cum non ita sentiat
animo utrum loquatur menda¬
cium. Non est mendacium quod
dicit: quia licet aliter teneat ani¬
mo. uerum est tamen quod dicit.
& ideo non est mendaciũ m̃tit᷑

Expanded text:
entiri vero est loqui contra hoc quod animo sentit quis, sive illud verum sit, sive non. Omnis ergo qui loquitur mendacium mentitur, quia loquitur contra quod animo sentit, id est, voluntate fallendi; sed non omnis qui mentitur mendacium dicit, quia quod verum est loquitur aliquando tiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum; quia quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non ergo mendacii arguendus est qui falsa incautus credit ac pro veris habet. Potiusque, e contrario, ille mentitur qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum quia non quod sentit dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit. Nec ille liber est a mendacio, qui ore nesciens loquitur verum, sciens autem voluntate mentitur. Hic quaeri solet, si Judaeus dicat Christum esse Deum, cum non ita sentiat animo, utrum loquatur mendacium. Non est mendacium quod dicit, quia, licet aliter teneat animo, verum tamen est quod dicit, et ideo non est mendacium; mentitur
Abbreviated transcription (Latin):
istat aũ eugłii litta alegis litt̾a:
qͥa diuersa sunt promissa. ibi
terrena. hic celestia promittit.
Diuersa etiam sacramenta: quia
illa tantum significabant. hec
conferunt gr̃am. Precepta enĩ
diuersa quantum ad cerimonia¬
lia. nam quantum ad morali¬
a sunt eadem: sed plenius in e¬
uangelio continentur. Audisti
decem cordas psalterii. utriq
sexui impositas: quȩ caritate tã¬
gende sunt. ut uitiorum fere
occidantur.¬

Expanded text:
istat autem Evangelii littera, a legis littera, quia diversa sunt promissa; ibi terrena, hic coelestia promittuntur. Diversa etiam sacramenta, quia illa tantum significabant, haec conferunt gratiam. Praecepta etiam diversa, quantum ad caeremonialia. Nam quantum ad moralia sunt eadem, sed plenius in Evangelio continentur. Audistis decem chordas Psalterii utrique sexui impositas, quae charitate tangendae sunt, ut vitiorum ferae occidantur.
Abbreviated transcription (Latin):
baptismus: & quȩ sit forma:
& quando institutus: & causa
institutionis. Baptismus dicit᷑
tinctio. idest ablutio corporis ex¬
terior: facta sub forma uerboꝵ
prescripta. Si enim fiat ablut̃o
sine uerbo. non est ibi sacramẽ¬
tum: sed accedente uerbo ad ele¬
mentum fit sacramentũ: non
ipsum elementũ utiq. fit sacra¬
mentum: sed ablutio facta in
elemento. Unde augustinus.
detrahe uerhum: & quid est aqͣ
nisi aqua: Accedit uerbum ad
elementum: & fit sacramentũ
Unde est hec tanta uirtus aquȩ
ut corpus tangat. & cor ablu¬
atꝰ. nisi facientẽ uerbo: Non qͥa
dicitur: sed quia creditur. Nam
& in ipso uerbo aliud est sonuᷤ
lia desunt quȩ ad decorem sacra¬
menti instituta sunt: non ideo
minus ẽ uerum sacramentum
& sanctum: si uerbum sit ibi &
elem̃tum. Nam in hoc sacra¬
mento & in aliis. quedam solent
fieri ad decorem & honestatem
sacramenti: quedam ad substan¬
tiam & causam sacramenti per¬
tinentia. De substantia huius
sacramenti sunt uerbum & ele¬

Expanded text:
Baptismus, et quae sit forma, et quando institutus, et causa institutionis. Baptismus dicitur intinctio, id est, ablutio corporis exterior, facta sub forma verborum praescripta. Si enim ablutio fiat sine verbo, non est ibi sacramentum; sed accedente verbo ad elementum, fit sacramentum, non utique ipsum elementum fit sacramentum, sed ablutio facta in elemento. Unde Aug. tom. 9,detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum. Unde est haec tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo, non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo aliud est sonus lia desint quae ad decorem sacramenti instituta sunt, non ideo minus est verum sacramentum et sanctum, si verbum sit ibi et elementum. Nam et in hoc sacramento et in aliis quaedam solent fieri ad decorem et honestatem sacramenti, quaedam ad substantiam et causam sacramenti pertinentia. De substantia hujus sacramenti sunt verbum et ele
Abbreviated transcription (Latin):
iquis opponat. quod fidẽ
thori non seruabant illi
patres. dicimus in hoc seruasse
fidem thori: quia ñ aliis sẽd
propriis uxorib uel ancillis miᷤᷤ
tempore interdixit moyses car¬
nalem copulam fieri cũ mat᷑
cum nouerca. cum sorore cum
nepti. cum amita cũ mat̾tera
cum nuru: & aliis quibdam.
ꝑmisit autem diuortiũ fieri
dato libello repudii: in quo uir
scribebat causas ꝓquib ꝓ qui¬
bus uxorem repudiabat: ꝑmisit
ori libello: quod propter duri
non ut concederetur discidium:
sed ut tollerẽt᷑ homicidium. ꝑ¬
misit fieri mala. ne fierent peio¬
ra: & hoc ꝑmittendo. non dei
iusticiam demonstrauit: sed in
peccatore minuit culpam.
Cui licebat plures habere uł ñ.

Expanded text:
quis opponat quod fidem thori non servabant illi patres, dicimus in hoc servasse fidem thori, quia non aliis, sed propriis uxoribus vel ancillis misceis vero tempore interdixit Moyses carnalem copulam fieri cum matre, cum noverca, cum sorore, cum nepte, cum amita, cum matertera, cum nuru, et aliis quibusdam. Permisit autem divortium fieri dato libello repudii in quo vir scribebat causas pro quibus uxorem repudiabat. Permisit iori libello; quod propter durit dicit, non ut concederetur dissidium, sed ut tolleretur homicidium. Permisit fieri mala, ne fierent pejora; et hoc permittendo non Dei justitiam demonstravit, sed in peccatore minuit culpam. 4. Cui licebat plures habere,
Abbreviated transcription (Latin):
offendicula hominum tollit ab
oculis di:. idest dum peccata deletꝰ
quibus ds offendebatur: & nos
inimici eius eramus Sed cum pecca¬
ta deleat non solus filius. sed &
est nostra ad d̾m reconciliatio: qͣ¬
re solus filius dicitur mediatoR:
Nam de patre legitur: quod recon¬
ciliauerit sibi mundũ. Ait enĩ apls.
concilians. Cum igitur reconciliet:
quare ñ dicitur mediator: Quia
nec mediꝰ ẽ inter dm & homines:
nec in se habuit illa sacramenta.¬
cemur. idest reconciliemur dõ. Re¬
conciliauit ergo nos tota trinitaᷤᷤ
iurtutis usu: scilicet dum peccata
delet: sed filius solus impletione
obedientiȩ: in quo patrata sunt se¬
cundum humanam naturam ꝑ
quȩ credentes & unttantes iustifi¬
cantur.
cđm quam nat᷑am sit

Expanded text:
offendicula hominum tollit ab offendicula hominum tollit ab oculis Dei, id est, dum peccata delet, quibus Deus offendebatur, et nos inimici ejus eramus. Sed cum peccata deleat non solus Filius, sed etest nostra ad Deum reconciliatio, quare solus Filius dicitur Mediator? Nam de Patre legitur quod reconciliaverit sibi mundum. Ait enim Apostoconcilians. Cum ergo reconciliet, quare non dicitur Mediator? Quia nec medius est inter Deum et homines, nec in se habuit illa sacramenta,icamur, id est, reconciliamur Deo. Reconciliavit ergo nos tota Trinitas virtutis usu, scilicet, dum peccata delet: sed Filius solus impletione obedientiae, in quo patrata sunt secundum humanam naturam, per quae credentes et imitantes justificantur. 7. Secundum quam naturam sit
Abbreviated transcription (Latin):
quasi in medio arbiter est ad com¬
ponendam pacem. idest ad recon¬
ciliandum homines deo .I. ic est
arbiter: quem iob desiderat. Uti¬
nam esset nobis arbiter. Reconcili¬
ciliauerit xp̃c. ut inciꝑet amare qͦs
oderat. sicut reconciliatur inimicuᷤ
inimico. ut deinde sint amiei qui
ante se oderant: sed iã nos diligenti
d̾o reconciliati sumus. Non enim
ex quo ei reconciliati sumus per
sanguinem filii. nos cepit dilige¬
re: sed ante mundum.pͥusquam
nos aliquid essemus. Quomodo er
go diligenti nos do sumus reconci¬
latiꝰ Propter peccatum cum eo
habebamus inimicitias: qui habe¬
bat erga nos caritatem. etiam cũ
inimicitias exeecebamꝰ aduersꝰ
eum oꝑando iniquitatem. Ita
ergo inimici eramus deo. sicut
iusticiȩ sunt inimica peccata. &
ideo remissis peccatis tales ini¬
micitiȩ finiunt᷑ & reconciliant᷑
uisto. quos ipse iustificat. xp̃c er¬
go dicitur mediator. eo quod mediꝰ
inter dm & homines ip̃sos recon¬
ciliat deo. Reconciliat autẽ dũ

Expanded text:
quasi in medio arbiter est ad componendam pacem, id est, ad reconciliandum homines Deo. Hic est arbiter quem Job desiderat. Utinam esset nobis arbiter! Reconciliciliaverit Christus, ut inciperet amare quos oderat, sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici qui ante se oderant; sed jam nos diligenti Deo reconciliati sumus. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii nos coepit diligere, sed ante mundum, priusquam nos aliquid essemus. Quomodo ergo nos diligenti Deo sumus reconciliati? Propter peccatum eum eo habebamus inimicitias, qui habebat erga nos charitatem, etiam cum inimicitias exercebamus adversus eum, operando iniquitatem. Ita ergo inimici eramus Deo, sicut justitiae inimica sunt peccata; et ideo dimissis peccatis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliamur justo, quos ipse justificat. Christus ergo dicitur Mediator, eo quod medius inter Deum et homines ipsos reconciliat Deo. Reconciliat autem, dum
Abbreviated transcription (Latin):
nde ipse uere dicitur. mediator
mundi redemptor: & dei ho¬
minumq mediator. Sed mediator
in scriptura dicitur solus filius:
redemptor uero aliquando etiã
pater uel sp̃c scs. sed hoc propter
usum potestatis non propter exhi¬
bitionem humilitatis & obedientie.
Nam scdłm potestatis simul &
obedientiȩ usum. filius proprie
dicitur redemptor. quia & in se ex¬
pleuit ꝑ que iustificat sumus: &
ipsam iustificationem est oꝑatus.
potentia deitatis cum patre & spũ
scõ. Est igitur redemptor in quan¬
tum est ds. potestatis usũ in quan¬
tum homo. humilitatis effectu:
& sepius dicitur redemptor scđ̾m
pater uel sp̃c sc̃s: de qͦ apłs.¬

Expanded text:
nde ipse vere dicitur mundi Redemptor, et Dei hominumque Mediator; sed Mediator in Scriptura dicitur solus Filius, Redemptor vero aliquando etiam Pater vel Spiritus sanctus. Sed hoc propter usum potestatis, non propter exhibitionem humilitatis et obedientiae. Nam secundum potestatis simul et obedientiae usum, Filius proprie dicitur Redemptor, quia in se explevit per quae justificati sumus, et ipsam justificationem est operatus potentia deitatis cum Patre et Spiritu sancto. Est ergo Redemptor, in quantum est Deus, potestatis usu; in quantum homo, humilitatis effectu. Et saepius dicitur Redemptor secundPater vel Spiritus sanctus. De quo Apos
Abbreviated transcription (Latin):
dimittimus delitor.b nrĩs: id
est si fiat quod dicitur. quia &
ipsa elemosina ẽ. ueniam peni¬
tentibus omnino ignoscere. Ex
his aliisq premissis iam facile
ẽ intelligere: quȩ pro uenialib
sit exhibenda saus factio. Suffic̃
enim dominica oratio. cum ie¬
uinio aliquo & elemosinis: sic
tamen ut precedat contritio ali¬
quantula. & addatur confessio
si assit facultas: de qua confessi¬
one post tractabitur. Pro gra¬
uioribus uero peccatis hec etiam
in satisfactione ad hibenda st̃.
sed multo uehementius atq
districtius: quia ut ait augͦtinꝰ.
ad agendam penitentiam non
sufficit mores in meliꝰ commuta¬
re. & a malis factis recedere. nisi
& de his quȩ facta sunt satis¬
fiat domino ꝑ penitentiȩ dolo¬
rem. ꝑ humilitatis gemitũ. ꝑ
contriti cordis sacrificium: co¬
oꝑantibus elemosinis.

Expanded text:
mittimus debitoribus nostris, id est, sic fiat quod dicitur; quia et ipsa eleemosyna est veniam petentibus omnino ignoscere. Ex his aliisque praemissis jam facile est intelligere quae pro venialibus sit exhibenda satisfactio. Sufficit enim Dominica oratio cum jejunio et eleemosynis: sic tamen ut praecedat contritio aliquantula, et addatur confessio, si adsit facultas; de qua confessione post tractabitur. Pro gravioribus vero peccatis haec etiam in satisfsed multo vehementius, atque districtius; quia ut ait Augustinus: « Ad agendum poenitentiam, non sufficit mores in melius commutare, et a malis factis rec de his quae facta sunt, satisfiat Domino per poenitentiae dolorem, per humilitatis gemitum, per contriti cordis sacrificium, cooperantibus eleemosynis.
Abbreviated transcription (Latin):
tis uero adiciendum ẽ. qd̃
tribus modis agitur penitentia
ante baptismum scilicet de
prioribus peccatis. Post bap¬
tismum de grauibus. q̃ post
committuntur. Est etiam pe¬
nitentia uenialium cotidiana:
quȩ etiam humilium ẽ. & per¬
fectorum. Unde augustinus.
quas mecum ur̃a erudicio re-
cognoscit. Nna est quȩ nouũ
hominem parturit. donec per
baptismum omnium preteri¬
torum fiat ablutio peccatoꝵ
quia nullus suȩ uoluntatis ar-¬
biter. nisi peniteat eum ueteriᷤ
uitȩ. nouam inchoare potest.
aqua paruuli sunt immunes cũ
baptirantur: quia nondum poᷤ¬
st̾uti libero arbitrio: quib tam̃
ad remissionem originalis pec¬
cati prodest eoꝵ fides. a quib
offeruntur. Altera ẽ actio peni¬
tentiȩ post baptismum: q̃ fit
pro illis peccatis quȩ legis deca¬
logus continet. Agunt ergo ho¬
mines penitentiam. ntẽ bap¬
tismum de peccatis piorib lta
tamen. ut etiam baptirentuR:
sicut petrus ait. Agite penitẽ¬
tiam: & baptiretur unusquis

Expanded text:
tis vero adjiciendum est quod tribus modis agitur poenitentia: ante Baptismum, scilicet, de prioribus peccatis; post Baptismum, de gravioribus quae post committuntur. Est etiam poenitentia venialium quotidiana, quae etiam humilium est, et perfectorum; unde Aug. hom. 50quas mecum eruditio vestra recognoscit. Una est quae novum hominem parturit, donec per Baptismum omnium praeteritorum ablutio fiat peccatorum; quia nullus suae voluntatis arbiter, nisi poeniteat eum veteris vitae, novam inchoare potest; a qua parvuli sunt immunes cum baptizantur, quia nondum possunt uti libero arbitrio, quibus tamen ad remissionem originalis peccati prodest eorum fides a quibus offeruntur. Altera est actio poenitentiae post Baptismum, quae fit pro illis peccatis quae legis Decalogus continet. Agunt ergo homines poenitentiam ante Baptismum de peccatis prioribus, ita tamen ut etiam baptizentur; sicut Petrus ait, Act. 2: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
Dimittite nob̾ debita nia. &
cetera. Ne y ea nobis du itti uo¬
lumus: quȩ dimissa in baptis¬
mo non dubitamus. lxxiii.
ita nos grauabunt & oppͥmẽt.
sicut unum aliquod grande
peccatum. Quid enim inter ẽ
ad naufragium. an uno grandi
fluctu naius oꝑiatur & obrua¬
tur: an paulatim surrepens
aqua in sentinam. ꝑ negligen¬
tium culpam impleat nauem
& submergat: Ideo ieiunium
& elemosine & orationes inui¬
gilent. In quib cum dicimus
dimitte nobis debita .n. & cet̾a.
manifestamus nos habere qd̃
bis l umil ⁊ntes ai.mnas nr̃aᷤ.
co dianam agere pen tentiam
non cessamu: De satisfactione¬

Expanded text:
Dimitte nobis debita nostra, etc. Neque ea nobis dimitti volumus quae dimissa nobis in Baptismo non dubitamus, sed illaita nos grauabunt. et oppriment sicut unum aliquod grande peccatum. quid enim interest ad naufragium, utrum uno grandi fluctu nauis operiatur et obruatur, an paulatim subrepens aqua in sentinam etium culpam impleat navem, et submergatur? Ideo jejunium, et eleemosyna, et orationes invigilent, in quibus cum dicimus: Dimitte nobis debita nostra, etc., manifestamus nos habere quod rbis humiliantes animas nostras, quotidianam agere poenitentiam non cessamus. 4. De satisfaction
Abbreviated transcription (Latin):
in lumbis abraheqtande de¬
cinatus esefidro pal ha dech¬
mat nra sunt. quia . sn alis¬
xp̃i caro: quamius scdm ipsã
ibi fuerat marie caro. Ilcergo
decimatus est in abralam qui
sic fuit in lumbis abrade sicit
ille fuit in lumbis patris sui:
idest sicẽ natus de patre nbrabã.
sieut ille de suo parius est.
scilicet ꝑ legente umisibi¬

Expanded text:
brahae, quando decimatus est; ideo pariter decimati non sunt, quia secundum alii caro, quamvis secundum ipsam ibi fuerit Mariae caro. Ille ergo decimatus est in Abraham, qui sic fuit in lumbis Abrahae, sicut ille fuit in lumbis patris sui; id est, qui sic est natus de patre Abraham, sicut ille de patre suo natus est, scilicet per legem
Abbreviated transcription (Latin):
minis. tannaminodo genetis &
non crimins ⁊ agiaem uccres.
nita. obnoxia fu̾it peccato in ma¬
ria & in aliis. a quib ꝓpagaio¬
ne traducta est: ñ immerito ui¬
deripot̾ in abraham peccato sub¬
iacuisse: cuius uniuersa caro pec¬
cato ĩubiacebat. Unde queri solet.¬
quare leui decimatus dicatur in
alem rationem. qi iando abrahã
decimatus ẽ: idest decimas dedit
melchisedech. Tunc enim apłs
leui decimatum dicit in abrahã
tãquã in materiali causa. Quia
ea decimatione sicut abraham
minor melchisedech ostenditur.
cui ꝑsonalier decimas soluit. ita
& lauticus oraͥe qui in abrahã
scdm iuonem seminalem erat.
& exeo ꝑconcupiscentiam car¬
nnis descendit: xp̃e autem ñ est
decimatus: quia licet ibi fuerit
scd̾m carnem. non tamen indede¬
scendit scd̃m legem commnunẽ.
scilicet ꝑ carnis libidinem: siẽt
in adam etiam om es puica¬

Expanded text:
minis, tantummodo generis, minis, tantummodo generis, non criminis originem duceret. 3. nita, obnoxia fuerit peccato in Maria et in aliis a quibus propagatione traducta est, non immerito videri potest in Abraham peccato subjacuisse, cujus universa caro peccato subquare Levi decimatus dicatur in alem rationem, quando Abraham decimatus est, id est decimas dedit Melchisedech? Tunc enim apostolus Levi decimatum dicit in Abraham tanquam in materiali causa ; quia ea decimatione, sicut Abraham minor Melchisedech ostenditur, cui personaliter decimas solvit, ita et leviticus ordo, qui in Abraham secundum rationem seminalem erat, et ex eo per concupiscentiam carnis descendit. Christus autem non est decimatus; quia licet ibi fuerit secundum carnem, non tamen inde descendit secundum legem communem, scilicet per carnis libidinem; sicut in Adam omnes pecca
Abbreviated transcription (Latin):
non aeriȩ non alterius cuius ꝗͣ
putes eẽ naturȩ: sed eius cuius
ẽ omnium hominum caro. Qd
autem sacra uirgo ex tunc ab
omni peccato immunis extitit.
augustinus euident̾ oftendit.
in libro de natura & grã inqui¬
ens. Excepta sca uirgine maria.
de qua propter honorem dñi. nul¬
lam prorsus cum de peccatis agi¬
tur haberi uolo questionem:
inde enim scimus quod ei plus
gre sit collatum ad uincendum
ex omni parte petcatum quod
concipere ac parere meruit. quẽ
constat nullum habuisse pecca¬
tum: hac ergo uirgine excepta.
si omnes scĩ & scẽ congregari pos¬
sent & quereretur ab eis an pecca¬
tum haberẽt. quid responderent
nisi quod iohannes ait: si dixeri¬
mus quia peccatum non habe.¬
mus. nos ipsos seducimus: Illa
autem uirgo singulari gratia
preuenta ẽ atq repleta᷑: ut ip.¬
sum haberet uentris sui fructũ.
quem ex inttio habet uniuersitaᷤᷤ
dominum: ut iliud quod nasce¬
batur expropagine primi ho¬

Expanded text:
non aeriae, non alterius cujusque non aeriae, non alterius cujusque putes esse naturae; sed ejus, cujus est omnium hoautem sacra Virgo extunc ab omni peccato immunis exstiterit, Augustinus evidenter ostendit in libro De natura et gratia, ita inquiens: « Excepta sancta virgine Maria, de qua propter honorem Domini nullam prorsus, cum de peccatoribus agitur, habere volo quaestionem. Inde enim scimus, quod ei plus gratiae sit collatum ad vincendum ex omni parte peccatum, quod concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse peccatum. » Hac ergo Virgine excepta, si omnes sancti et sanctae congregari possent, et quaereretur ab eis, an peccatum haberent, quid responderent, nisi quod Joannes ait, c. 1: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus? Illa autem Virgo singulari gratia praeventa est atque repleta, ut ipsum haberet ventris sui fructum, quem ex initio habuit universitas Dominum; ut illud quod nascebatur ex propagine primi ho
Abbreviated transcription (Latin):
falius dei. Nu faera iurgo respoa¬
dit. Ecce ancilla domini: fiat mͥ
scđm uerbum tuum. Quod ex
gelus. purgans ipsam:& poten¬
tiam deitatis uerbi receptiuam
preparans. simul autem & ge¬
neratiuam. Et tunc obumbra¬
uit ipsam di altissimi ꝑ se sapi¬
entia. & uirtus existens: so est fi¬
substa itialis sicut diuinum se¬
men. Et copulauit sibi ipsi ex
scĩssimis & pi rissimis ipsius uir¬
tam anma rationali & intellec¬
Quare simul caro. simul d̾i caro
simul caro animata rationali
Ex his ꝑspicuum fit quod ante
diximus. carnem scilicet uerbi si¬
mul conceptam & assumptam:¬
& eandem ummo totam uir¬
ginem sp̃u sc̃o preueniente. ab
omni labe peccati castificatam.
Cui collata est potentia nouo
more generandi: ut sine coitu ui¬
ri. sine libidine concipientis in
utero uirginis celebraretur con¬
ceptus di & hominis. Illa e¬
nim caro quam d̾s ex iurgine
sibi unire dignatus est. sine ui¬
tio concepta sine peccato nata
etamen hanc carnem ñ celestis

Expanded text:
Filius Dei. Cui sacra Virgo respodit: Ecce ancilla Domini; fiat mihi secundum verbum tuum. Quod expgelus, purgans ipsam, et potentiam deitatis Verbi receptivam praeparans, simul autem et generativam. Et tunc obumbravit ipsam Dei altissimi per se Sapientia et virtus existens, id est, Fisubstantialis, sicut divinum semen. Et copulavit sibi ipsi, ex sanctissimis et purissimis ipsius Virtam anima rationali et intellecquare simul caro, simul Dei Verbi caro, simul caro animata rationalis Ex his perspicuum fit quod ante diximus, carnem, scilicet, Verbi simul conceptam et assumptam; eamdemque, imo totam Virginem, Spiritu sancto praeveniente, ab omni labe peccati castificatam. Cui collata est potentia novo more generandi, ut sine coitu viri, sine libidine concipientis in utero Virginis celebraretur conceptus Dei et hominis. Illa enim caro quam Deus de Virgine sibi unire dignatus est, sine vitio concepta, sine peccato nata est. Hanc tamen carnem non coelestis,
Abbreviated transcription (Latin):
tati conceptam in utero
carneterburaatione essi¬
conceptam. Item in liba dotri¬
uitate. Non esset di hominumq
mecliator̃ nisessec idem d̾s idẽ
homo. in utroq unus. &uerus:
quan seruilem formam a solo
filio si sceptam. tota trinitas cu¬
fecit. sioner an inutero unt¬
nis pͥirprat a scepta est. & post

Expanded text:
tate conceptam in utero carnem Verbi incarnatione conceptam. » Idem in libro De Trinitate: « Non esset Dei hominumque mediator, nisi esset idem Deus, idem homo, in utroque unus et verus: quam servilem formam a solo Filio susceptam tota Trinitas, cufecit. » Non ante in utero Virginis prius caro suscepta est,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum assumpsit. qualis ante
fuerit. &̾ qualis assumpta.
ueritur etiam de carne u̾bi.
an pͥus quam conciperetur
ci potest & credi oportet. uicta
scõrum attestationis con¬
tram: ipsam prius peccato
fuisse obnoxiam. sicut reliqua
ita mundatã: ut ab omni con
tagione inmunis uniretur u̾¬
bo: pena tantun ñ necessitate.
in eam preueniens a pecca¬
to prorsus purgauit: & a fomite
peccati etiam liberauit. uel fo¬
mitem ipsum penitus euacuan¬
do ut quibdam placet. uel sie
debilitando & extenuando. ut
ei postmodum pec andi occasio
nullatents extiterit Potentiam
quoꝙ generandi absis i ri se¬
mine uirgini preparauit. Ita e¬
nuim uerba euangelii docent. ubi
angelus uirginem alloquens ate.¬

Expanded text:
VERBUM ASSUMPSIT, QUALIS ANTE FUERIT, ET QUALIS ASSUMPTA SIT. 1. Quaeritur etiam de carne Verbi, an priusquam conciperetur ci potest, et credi oportet, juxta sanctorum attestationis convenientiam, ipsam prius peccato fuisse obnoxiam sicut reliqua ita mundatam, ut ab omni peccati contagione immunis uniretur Verbo, poena tantum, non necessitate,  eam praeveniens, a peccato prorsus purgavit, et a fomite peccati etiam liberavit, vel fomitem ipsum penitus evacuando ut quibusdam placet, vel sic debilitando et extenuando, ut ei postmodum peccandi occasio nullatenus extiterit. Potentiam quoque generandi absque viri smine Virgini praeparavit. Ita enim verba Evangelii docent, ubi Angelus Virginem alloquens a
Abbreviated transcription (Latin):
dentia nimia uidetur. Ex quo
autem incipit homo uiuere:
ex illo utiq iam mori potest.
Mortuus uero ubicumq illi
ad resurrectionẽ ñ ꝑtineat. re¬
perire nequeo. Neq enim & mõ¬
stra quȩ nascuntur & uiuunt.
quamlibet cito moriant᷑: aut
resurrectura negabunt᷑. aut
ita resurrectura credenda ft̃:
s pocius cortecta emendataꝙ¬
natura Absit enim ut illũ
bimembrẽ. quẽ nuꝑnatũ in
oriente fr̃s fidelissimi qui eum
scͥptum reliquit. ut unũ hõiẽ
duplicẽ ac ñ potius duos quod
futurum erat sigemini nasce¬
rentur: resurrecturos estimemꝰ
Ita & cetera quȩ nunia deformi¬
tate monstra dicunt᷑: ad huma
marum receptaculis post mortem.

Expanded text:
dentia nimia videtur. Ex quo dentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest; mortuus vero, ubicumque illi ad resurrectionem non pertineat reperire nequeo. Neque enim et monstra quae nascuntur et vivunt, quantumlibet cito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut ita resurrectura credenda sunt, sed potius correcta eorum emendatanatura. Absit enim ut illum bimembrem, quem nuper natum in Oriente fratres fidelissimi qui eum scriptum reliquit, ut unum hominem duplicem, ac non potius duos, quod futurum erat, si gemini nascerentur, resurrecturos existimemus. Ita et caetera quae nimia deformitate monstra dicuntur, ad humaMARUM RECEPTACULIS. 1. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
sed nec istis affectib scilicet
spe tͥsticia gaudio. ac metu ca¬
rere: & ex his que sibi in illo ge¬
nerali examine reseruant᷑. quid
dam eas iam incipere p̃gustare.
De abortiuis fetib et monstris
llud etiam inuestigandũ ẽ. si
abortiui fecus & monstra resur¬
gent & qualia: de quo augus
tiiuis fetib questio qui iam nati
sunt in itteris matrum: sed
ñ ita. ut iam possint renasci.
Si enim resurrecturos eos dixeri¬
mus:.de his qui iam formati
sunt tolerari potest ut cumq
quod dicitur. Informes uero qͥs
ñ ꝓcliuius ꝑire arbitrẽt: sicut
semina que concepta ñ fuert̃rꝰ
Scrupulose quidem int̾ doctore ᷤᷤ
queri ac disputari potest. qͥndo
incipit homo in utero uiuerean
sit quedam uita occulta. que
ñdum motib uuentis appare¬
at. Negari enim uixisse puerꝑi¬
a quȩ ideo membraq̃ exsecant᷑.
ut eiciantur ex uteris pregnan¬
tium. ne matres etiã si mortua
ibi relinquant᷑ occidant ĩpu¬

Expanded text:
sed nec istis affectibus, scilicet, sed nec istis affectibus, scilicet, spe, tristitia, gaudio ac metu carere; et ex his quae sibi in illo generali examine reservantur, eas quaedam jam incipere praegustare. 8. De abortivis foetibus et monstris. Illud etiam investigari oportet si abortivi foetus et monstra resurgent, et qualia. De quo Augusttivis foetibus quaestio, qui jam nati sunt in uteris matrum, sed non ita ut jam possint renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus, de his qui jam formati sunt tolerari potest utcumque quod dicitur. Informes vero quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerunt? Scrupulose quidem inter doctores quaeri ac disputari potest, quando incipit homo in utero vivere, an sit quaedam vita occulta quae nondum motibus viventis appareat. Negari enim vixisse puerperia, quae ideo membratim exsecantur, ut ejiciantur ex uteris praegnantium, ne matres etiam, si mortua ibi relinquantur, occidant, impu
Abbreviated transcription (Latin):
linguam meam: quia crucior
in hac flammna. Dum gͦ pecca¬
torẽ diuitẽ dãpnatũ in ignib ue¬
rita ᷤ ꝑhibet: quis sapiens rep¬
boꝵ animas teneri ignib ne¬
get: Precipue cũ humanam
animã corporis similitudinẽ
habere doceat augustinꝰ. ita
bere posse similitudinẽ corꝑis.
& corporaliũ omnino mẽbroꝵ
quisquis renuit: potest nega¬
reanimã eẽ que in sompnis
uidet uel ambulare se uł sede.
uel huc atq uluc gressu uel
etiam uolatu ferri. Hoc sine
quadam similitudine corporiᷤ
ñ fit. Proinde si hanc simili¬
tudinẽ etiam apud inferos ge¬
rit ñ corporalẽ. sed corpori simi¬
lem:ita etiam in locis uidẽt᷑
ẽẽ ñ corporalib. s corporaliũ
similib: sue in requie. siue in
dolorib. Incassiani etiam uo¬
luminib legitur. quod ñ sint
otiose. neq nichil non sentiant:
cum diues ille in inferno se flã¬
ma cruciari clamat. Unde pro¬
bat᷑ animas defunctoꝵ. non
solum suis sensibus ñ priuari:

Expanded text:
inguam meam, quia crucior in hac flamma. Dum ergo peccatorem divitem damnatum in ignibus Veritas perhibet, quis sapiens reproborum animas teneri ignibus neget? Praecipue, cum humanam animam corporis similitudinem habere doceat August., ita inbere posse similitudinem corporis et corporalium omnino membrorum quisquis renuit, potest negare animam esse quae in somnis videt vel ambulare se, vel sedere, vel huc atque illuc gressu vel etiam volatu ferri; hoc sine quadam similitudine corporis non fit. Proinde si hanc similitudinem etiam apud inferos gerit, non corporalem, sed corpori similem, ita etiam in locis videtur esse non corporalibus, sed corporalium similibus sive in requie, sive in doloribus. In Cassiani etiam voluminibus legitur quod non sint otiosae, neque nihil sentiant, cum dives ille in inferno se flamma cruciari clamet. Unde probatur animas defunctorum non solum suis sensibus non privari,
Abbreviated transcription (Latin):
nis tormentũ patiat᷑. ex euange¬
diues mortuus dicitur in infer¬
no sepultus: cusꝰ anima qd̾ in
igne teneat᷑. insinuat cum abra¬
ham deprecatur dicens. Mitte
laraꝵ. ut intinguat extremũ
digiti sui in aqua. & refrigeret

Expanded text:
nis tormentum patiatur, ex Evangeatis voce dives mortuus dicitur in inferno sepultus; cujus anima, quod in igne teneatur, insinuat, cum Abraham deprecatur dicens: Mitte Lazarum ut intingat extremum digiti sui in aqua
Abbreviated transcription (Latin):
um autẽ constet animas
igne materiali in corpori¬
bus ẽẽ cruciandas: queri solet.
an interim ante resumptionem
corpoꝵ anime defunctoꝵ rep¬
boꝵ materiali igne crementur.
De hoc uilianꝰ toletane eccłe ep̃c¬

Expanded text:
um autem constet animas igne materiali in corporibus cruciandas, quaeri solet an interim ante resurrectionem corporum animae defunctorum reproborum materiali igne crementur. De hoc Julianus, Toletanae eccle
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum est etiam: quodatio
tempore necessitatis non ẽ
neganda penitentia uel recon¬
ciliatio penitentibus. Unde
sidium penitentiȩ. & mox recõ¬
ciliationis implorant. nec satiᷤ¬
factio interdicenda ẽ. nec reco¬
ciliatio deneganda: quia miseri¬
cordie dei nẽc mensuras possumꝰ
ponere: nec tempora diffinire.
Quod si ita aliqua egritudine
aggrauati sunt. ut q̃uod paulo
ante poscebant. sub presenti
significare non ualeant: testi¬
monia eis fidelium circumstan¬
tium prodesse debebunt: simul¬
q penitentie & reconciliationiᷤ
consequantur beneficium. Itẽ
uilius papa. Si presbiter peni¬
tentiam abnegauerit morien¬
rit: tunc saluus erit. Uera enĩ
confessio. ultimo tempore pot̃ eẽ:
quia non modo temporis sed
sed etiam cordis d̃s ĩspector
est: sicut latro ꝓbat
reconciliet inconsulto ep̃o nͥĩnecessita

Expanded text:
iendum etiam quod tempore necessitatis non est neganda poenitentia vel reconciliatio poenitentibus. Unde aesidium poenitentiae et mox reconciliationis implorant, nec satisfactio interdicenda est, nec reconciliatio deneganda; quia misericordiae Dei nec mensuras possumus ponere, nec tempora definire. Quod si ita aliqua aegritudine aggravati sunt, ut quod paulo ante poscebant, sub praesenti significare non valeam, testimonia eis fidelium circumstantium prodesse debebunt; simulque poenitentiae et reconciliationis consequantur beneficium. Item Julius papa, ibid.: Si presbyter poenitentiam abnegaverit morienonversus fuerit, tunc salvus erit. Vera enim confessio ultimo tempore potest esse, quia non modo temporis, sed etiam cordis Deus inspector est, sicut latro probaresbyter non reconciliet inconsulto episcopo, nisi necessita
Abbreviated transcription (Latin):
interior penitudo non sufficte
in uindictam peccati: nec exte¬
rior penitentia impletur: deus
qui modos & mensuras pecta¬
torum & penarum nouit. ad¬
dit penam sufficientem. Stu¬
deat ergo quisq sic delicta cor¬
rigere: ut post mortem non pe¬
tia fuint uenialia: ñ mox tamẽ
sanantur. Sepe infirmus more¬
retur. si non medicaretur. nec
tamen statim medicatus sanat᷑.
Languet uicturus: qui prius e¬
rat moriturus. Qui aũ impenitẽ
moritur: omnino moritur. et et̃¬
nalit̃ cruciatur. Si enim semꝑ
uiueret: semꝑ peccaret:
De illo cui sac̃dos indiscretꝰ inungit

Expanded text:
interior poenitudo non sufficit interior poenitudo non sufficit in vindictam peccati, nec exterior poenitentia impletur, Deus qui modos et mensuras peccatorum et poenarum novit, addit poenam sufficientem. Studeat ergo quisque sic delicta corrigere, ut post mortem non opotia sunt venalia; non tamen mox sanantur. Saepe enim infirmus moreretur, si non medicaretur; non tamen statim medicatus sanatur. Languet post victurus, qui prius erat moriturus. Qui autem impoenitens moritur, omnino moritur, et aeternaliter cruciatur. Si enim semper viveret, semper peccaret. 3. De illo cui sacerdos indiscretus injungit
Abbreviated transcription (Latin):
complent. utrum transituri sut
quod hic minus fecerunt: idem
dicinius & de his eẽ sentiendũ:
& de his qui in extremis penitẽt.
Si enim tanta fuerit cordis con¬
tritio & delicti exprobratio. ut
sufficiat ad puniendũ peccatũ:
liberi ab aliis penis transeunt
ad uitam: & si inexpleta fuerit
penitentia. qui a ꝑfecte penitue¬
runt. & ingemuerunt corde. Qi¬
uero non adeo conteruntur corde
& ingemiscunt pro peccato. si
ante expletionem penitentiȩ de¬
cesserint: ignem purgatoriũ sen¬
tiunt: & grauius puniuntuR.
quam si hic implessent peniten¬
tiam: horrendum ẽ enim incidere
in manus di uiuentis. Deus enĩ¬
cum sit misericors & iustus: ex
misericordia penitenti ignoscit:
non reseruans peccatum ad pe¬
nam eternam. Ex iusticia uero:
impunitum ñ dimittit delictũ.
homo autem punit penitendo:
rior. Siergo interior penitudo
tanta fuerit. ut sit sufficiens
ultio peccati: ds qui hoc nouit.
ab illo qui taliter penitet. ulte¬
rius penam ñ exigit. Si uero

Expanded text:
complent, utrum transituri sintquod hic minus fecerunt, idem dicimus de istis esse sentiendum, et de his qui in extremis poenitent. Si enim tanta fuerit cordis contritio et delicti exprobratio, ut sufficiat ad puniendum peccatum, liberi ab aliis poenis transeunt ad vitam, etsi inexpleta fuerat poenitentia, quia perfecte poenituerunt, et ingemuerunt corde. Quet ingemiscunt pro peccato, si ante expletionem poenitentiae decesserint, ignem purgatorium sentient, et gravius punientur, quam si hic implessent poenitentiam. Horrendum est enim incidere in manus Dei viventis . Deus enicum sit misericors et justus, ex misericordia poenitenti ignoscit, non reservans peccatum ad poenam aeternam. Ex justitia vero impunitum non dimittit delictum. Homo autem punit poenitendo,rior. Si ergo interior poenitudo fuerit tanta ut sit sufficiens ultio peccati, Deus qui hoc novit, ab illo qui taliter poenitet, ulterius poenam non exigit. Si vero
Abbreviated transcription (Latin):
pronuntiare ẽ corde. Nondũ ẽ
uox in ore. ut homo audiat cõ
confessus fuerit: sed conuersꝰ in¬
gemuerit. Unde datur intelligi
quod etiam ore tacente ueniam
interdum consequimur. Hĩc eti¬
am leprosi illi. quib dominus
precepit ut ostenderẽt se sacerdo¬
tibus: in itinere antequam ad
sacerdotes uenirent mundati ft̃.
est peccata confiteamur: a lepra
peccati mundamur. Lararus e¬
tiam non pͥus de monumento ẽ
adductus & post a dño suscitatꝰ:
sed intus suscitatus prodiit fo¬
ras uiuus: ut ostenderetur

Expanded text:
pronuntiare est corde. Nondum est pronuntiare est corde. Nondum est vox in ore ut homo audiat confconfessus fuerit, sed conversus ingemuerit. Unde datur intelligi quod etiam ore tacente veniam interdum consequimur. Hinc etiam leprosi illi quibus Dominus praecepit ut ostenderent se sacerdotibus, in itinere, antequam ad sacerdotes venirent, mundati sunt. est, peccata confiteamur, a lepra peccati mundamur. Lazarus etiam non prius de monumento est eductus, et post a Domino suscitatus; sed intus suscitatus, prodiit foras vivus, ut ostenderetur
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ confessione dimittat᷑ pecc̃m.
ic oritur questio mu ltiplex.
Primo enim queritur. utrũ
absq satis factione & oris
fessione: ꝑ solam cordis contri¬
tionem peccatum al cui dimit¬
tatur. Secundo. an aliquando
sufficiat confiteri deo: sine sa¬
cerdote. Tercio: an laico fideli
facta ualeat confessio. In his¬
enim etiam docti diuersa sentire
inueniuntur: quia suꝑ his uari¬
a ac pene aduerza tradidisseui¬
dentur doctores. Dicunt enim
quidam sine confessione oris. &
satis factione operis neminema
peccato mundari: si tempus illa
faciendi habuerit. Alii uero añ
nem in cordis contritione pecca¬
tum dimitti a deo: si tamen uo¬
tum confitendi habeat. Unde
sum me iniusticiam meã d̾no:
idest deliberaui apud me qd̾
confitebor: & tu remisisti. Mag¬
na pietas di: quod ad solam pro¬
missionem peccatum dimiserit.
uotum enim ꝓ oꝑatione udica¬
tur. Item augustinus. Nondũ
pronuntiat. promittit se pro¬
nuntiaturum: & d̾s dimittit :
quia hoc ipsum dicere. quoddã

Expanded text:
 CONFESSIONE DIMITTATUR PECCATUM. 1. Hic oritur quaestio multiplex. Primo enim quaeritur utrum absque satisfactione et oris confessione, per solam cordis contritionem peccatum alicui dimittatur; secundo an alicui sufficiat confiteri Deo sine sacerdote; tertio, an laico fideli facta valeat confessio. In his etiam docti diversa sentire inveniuntur, quia super his varia ac pene adversa tradidisse videntur doctores. Dicunt enim quidam, sine confessione oris et satisfactione operis neminem a peccato mundari. si tempus illa faciendi habuerit. Alii vero dicutisfactionem, in cordis contritione peccatum dimitti a Deo, si tamen votum confitendi habeat. Unde sum me injustitiam meam Dominoid est, deliberavi apud me quod confitebor, et tu remisisti. Magna pietas Dei, qui ad solam promissionem peccatum dimiserit! Votum enim pro operatione judicatur. Item Aug.: Nondum pronuntiat, promittit se pronuntiaturum, et Deus dimittit; quia hoc ipsum dicere, quoddam