comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Propt᷑ hoc si uenero: cõmoneam o
pera euis. id est in omĩum notici¬
am. manifestius arguendo ꝓdu¬
cam: iuxta illud apłi pauli. Quid
uultis in uirga ueniam ad uos:
Que facit uerbis malignis garri¬
ens in nos. Notandũ qđ linguas
detrahentiũ sicut nr̃o uicio nõ
debemꝰ excitare ne ipsi ꝑeant. ita¬
per suam maliciã excitatas debe¬
mus equanunt᷑ tolerare. ut
nobis meritũ crescat. Aliquan¬
do autem etiam compescere: ne
dum de nobis mala disseminat᷑.
eorum qui audire nos ad bona pote¬
sui linguam redarguit ne enis p̃¬
dicationẽ non audirent qui audire
poterant. & in prauis morib rema¬
nerent. Rmĩe noli immitari malũ:
s quod bonum est. Quod bonũ
rit dicens Demetrio testimoniuni
redditur ab hominib. Quia uideli¬
eet ipse susciꝑet infirmos. & egen¬
res pro ueritare sustentaret. Hinc
gͦ gaium imitandum ꝓponit: ut
simili om̃ium laude possit & ipse
dignus existere. Pax sit tibi. Salutat᷑

Expanded text:
Propter hoc, si venero, commonebo Propter hoc, si venero, commonebo ejus opera. Id est, in omnium notitiam manifestius arguendo producam. Juxta illud apostoli Pauli: Quid vultis, in virga veniam ad vos? Quae facit, verbis malignis garriens in nos. Notandum quod linguas detrahentium, sicut nostro vitio non debemus excitare, ne ipsi per suam malitiam excitatas debemus aequanimiter tolerare, ut nobis meritum crescat: aliquando autem etiam compescere, ne dum de nobis mala disseminant, eorum qui audire nos ad bona potesui linguam redarguit, ne suam praedicationem non audirent qui audire poterant, et in pravis moribus remanerent. Charissime, noli imitari malum, sed quod bonum est. Quod bonum rit, dicens: Demetrio testimonium redditur ab omnibus. Quia videlicet ipse susciperet infirmos, et egentes pro veritate sustentaret. Hunc ergo Gaio imitandum proponit, ut similiter omnium laude possit et ipse dignus existere. Pax tibi. Salutant
Abbreviated transcription (Latin):
tione legis. dedit ꝑ euanglu gram̃
licentiam purgandi scelerũ cõmissa
ꝑ penitentiam & elemosinȩ fructꝰ.
S hanc eius gram̃ transferunt in
luxuriam: qui nunc tanto licentiꝰ
ac uberius peccant: quanto se mi¬
nus uident statim asperitate legis
de admissis facinoribꝰ examinari.
sicut solus dominator est pater
cum filio & sꝑu sancto: sicut etiã
solus dominator est sꝑc sanctꝰ. cum
patre & filio. sola dominatrix est ip̃a
łs est Et cum totam simul tͥnitatẽ
nommas: solum uerũ dm̃ nominas.
nde recte intelligendũ quia qͥcũq
heretici. patrem xꝑi uerũ dm̃ bonũ
& iustũ esse denegant: solũ domina¬
torem & dnm̃ nrm̃ negant. Quicũꝙ¬

Expanded text:
tione legis, dedit per Evangelii gratiam tione legis, dedit per Evangelii gratiam licentiam purgandi scelera commissa per poenitentiam et eleemosynae fructus. Sed hanc ejus gratiam transferunt in luxuriam, qui nunc tanto licentius ac liberius peccant, quanto minus se vident statim asperitate legis de admissis facinoribus examinari. sicut solus Dominator est Pater cum Filio et Spiritu sancto; sicut et solus Dominator est Spiritus sanctus cum Patre et Filio. Sola Dominatrix est tota Deus est. Et cum totam simul Trinitatem nominas, solum verum Deum nominas. Unde recte intelligendum quia quicunque haeretici Patrem Christi verum Deum bonum et justum esse denegant, solum Dominatorem et Dominum nostrum negant. Quicu
Abbreviated transcription (Latin):
i euangłio matheus & marcus taddeũ ap¬
pellãt: scribit contra eosdem fidei
corruptores. quos ꝙ petere & iobes.
nsem sollicitudinẽ faciens scriben¬
De cõmuni eorum salute dicit. de illa
salute. que ipsi & illis erat cõmunis
Om̃iũ namq electorũ una & cõmunis
est salus: fides & dilectio xꝑi. Depre¬
cans suꝑ certari: semel tradite scĩs
fidei. Deprecans non aliam fidem dis¬
cere: quam eam quȩ se mel tradita ẽ
uobis ab apłis: s pro hac certari semꝑ
usq ad mortẽ. Subintroiert᷑ enim
udiciũ dicit in hanc dampnatoem
quam impii faciendo merent᷑. ut
dñs dicit. Et ꝓcedent qͥ bona ege¬
runt in resurrectionẽ uite: qui uͦ
mala egerunt: in resurrectionẽ iu¬
dicũ. id est dampnationis. Dñi nr̃i
gratiam: transferentes in luxuriam.
Dñi nr̃i grã: molliuit duriciam le¬
gis: quia cum illa diceret. si quis
hec uel illa fecerit lapidib obrua¬
tur. si qͥs hec uel illa fecerit flam¬
mis comburat᷑. dñs laxata distric¬

Expanded text:
in Evangelio Matthaeus et Marcus Taddaeum appellant, scribit contra eosdem fidei corruptores, quos et Petrus et Joannes nem sollicitudinem faciens scribenDe communi eorum salute dicit, de illa salute quae ipsi et illis erat communis. Omnium namque electorum una et communis est salus, fides, et dilectio Christi. Deprecans supercertari semel traditae sanctis fidei. Deprecans non aliam fidem discere quam eam quae semel tradita est vobis ab apostolis, sed pro hac certari semper usque ad mortem. Subintroierunt enim dicit, in hanc damnationem, quam impii faciendo merentur. Unde Dominus dicit: Et procedent qui bona fecerunt in resurrectionem vitae; qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii , id est, damnationis. Domini nostri gratiam transferentes in luxuriam. Domini nostri gratia mollivit duritiam legis, quia cum illa diceret, Si quis haec vel illa fecerit, lapidibus obruatur; si quis haec vel illa fecerit, flammis comburatur; Dominus, laxata distric
Abbreviated transcription (Latin):
sese indiuisibilit̾ comitata fut. qm̃ dix̾
& facta sunt. mandauit & creata sũt
E t̾rũ quidẽ de ta magnifico oꝑe in sap̃ra
eiꝰ fuit consiliũ. s initiũ temꝑale. ne¬
quaquã confusione illa gua chaos dr
latuit inuolutũ nec decuit omĩ ꝑten¬
tiã. uel sapientiã. uł benignitatẽm

Expanded text:
sese indivisibiliter comitata sunt, quoniam dixit sese indivisibiliter comitata sunt, quoniam dixit et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt . Aeternum quidem de tam magnifico opere in sapientia ejus fuit consilium, sed initium temporale nequaquam confusione illa quae chaos dicitur latuit involutum, nec omnipotentiam vel sapientiam, vel be
Abbreviated transcription (Latin):
infirmari pot̾ omp̃s Non senescit
ęt̾nitas. non mutat᷑ u̾itas. nũqũa
excedit caritas. Non rũpitur solidũ. ñ diui¬
ditur unum. nichil ẽ ad ꝑfectũ. non escit
totũ. non minuit᷑ uniuersũ. Sicut erat &
erit. ita eͥ. licet erat & erit. in eo dicantur
imꝓͥpͥe. em̃ solũ ei p̃sens ẽ. eui nichil uel ac¬
cedit uł p̾terit. Om̃iũ gͥ quȩ sunt sola
causa ẽ bonitas. ñ necessitas. & participatio
glẽ. rationali creature ita collata ẽ ut licet
de plenitudine illa hauriat ñ tam̃ sit eiꝰ
pars. cui conformata sedm̃ aliqũe modũ.
patͥssans participat. Inconueniens om̃ino
& niis absurdũ ẽ. credẽ globũ mundi
informem. & artificem simul ab et̾no fu¬
isse. & massam illã inutilem. seorsũ posi¬
tã. nullis usibꝰ deseruisse. quasi eã ds̃
formare cũ om̃ino ĩ dõ idẽ sit & uelle
& posse & facere Sane uoluntas: potñ¬
tia. & effectus in illa rerũ constructione.

Expanded text:
infirmari potest Omnipotens. Non senescit infirmari potest Omnipotens. Non senescit aeternitas, non mutatur veritas, nunquam excidit charitas, non rumpitur solidum, non dividitur unum, nihil deest ad perfectum, non crescit totum, non minuitur universum. Sicut erat et erit, ita est, licet erat et erit in eo dicantur improprie, quoniam solum ei praesens est, cui nihil vel accedit, vel praeterit. Omnium igitur quae sunt sola causa est bonitas, non necessitas; et participatio gloriae rationali creaturae ita collata est, ut, licet de plenitudine illa hauriat, non tamen sit ejus pars, cui conformata, secundum aliquem modum, patrissans participat. Inconveniens omnino et nimis absurdum est credere globum mundi informem et artificem simul ab aeterno fuisse, et massam illam seorsum positam nullis usibus deservisse, quasi eam Deus formare, cum omnino in Deo idem est et velle, et posse et facere. Sane voluntas et potentia, et effectus in illa rerum constructione
Abbreviated transcription (Latin):
tinguens: ꝓpa loca & nomina. ẽgruas
insuras & officia singłis assignauit.
Nichil apud dm̃ confusũ. nicħ informe
in illa antiquitate fuit giua rerũ
matã ubi facta ẽ. statim in congruaᷤ
sͥ sp̃es ẽ formata. Quic qiua de mu¬
di ẽt̾nitate. quic qͥd de yle. uel ideis.
uł de illa muncui anima qua Nu y.
dicunt sensere philosophi. plura in¬
ducentes pͥncipia. pͥmũ geneseos ca¬
pitulũ abolet. & confundit. unum
p̾figens om̃is creaturȩ pͥncipiũ scł dm̃.
ĩ quo ñ ẽ. aluro ꝓuidentia. uł sapi¬
entia. ratio. uł ordo. uita forma. uł
mat̾ia. quã ipse qui in uerbo suo
qd ẽ et̾ni secreti manifestatio: quod
dic̃ facit. & qͦd illuminat format.
neq solitudmẽ uł pauꝑtatẽ. ante
mintoi constiturionẽ suspiceris it
illo. neq arbitreris ex subiectione uł
obsequio conditoꝵ pot̾ntatui. uel
glȩ̃ eiꝰ aliquid accreuisse. Nũqua ẽ
sola tͥnitas. nũꝗͣ egens diuinitas. ñ
de ẽẽ p̃sens. non ignorare sapiens. ĩi

Expanded text:
a loca, et nomina, congruas mensuras et officia assignavit. Nihil apud Deum confusum, nihil informe in illa antiquitate fuit, quia rerum materia, ubi facta est, statim in congruas sibi species est formata. Quidquid de mundi aeternitate, quidquid de hyle, vel ideis, vel de illa mundi anima, quam noym dicunt, sensere philosophi, plura inducentes principia, primum Geneseos capitulum abolet et confundit, unum praefigens omnis creaturae principium, scilicet Deum, in quo non est aliud providentia, vel sapientia, ratio, vel ordo, vita, forma, vel materia quam ipse, qui in Verbo suo, quod est aeterni secreti manifestatio, quod dicit facit, et quod illuminat format. Neque solitudinem, vel paupertatem ante mundi constitutionem suspiceris in illo, neque arbitreris ex subjectione vel obsequio conditorum potentatui ejus vel gloriae aliquid accrevisse. Nunquam est sola Trinitas, nunquam egens divinitas, non deesse praesens, non ignorare sapiens, non
Abbreviated transcription (Latin):
dominator & dñs nostͣ est. Commo¬
nere autẽ uos uolo: scientes semel
omĩa. Oiniã uidelicet archana
fidei scientes. & non opus haben¬
tes. recentia quasi sanctiora a nouis
audire magistris. Qm̃ ih̃c ppł̃m

Expanded text:
Dominator et Dominus noster est. Commonere autem vos volo, scientes semel omnia. Omnia videlicet arcana fidei scientes, et non opus habentes recentia quasi sanctiora a novis audire magistris. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
illus tẽporis heretici. marcion & cherintꝰ.
dabant. recte ioħes eũ ad confutandos
blasphemos. filiũ dĩ patris esse cõmemo¬
rat. Graciam quoq & misediãm & pa¬
dem ab illo. sicut a do patre fidelib
dandam esse testatur. ut eum equa¬
lem & coeternũ patͥ demon stret.
cuus dona eadẽ que patris esse desig¬
nat. Sicut etiam ipse dñs de sua
& patris consubstantialitate loquens
ait. Quecumq enĩ patͣ fecerit. hec
et filius similit̾ facit. Et nunc ro¬
go te dña non tamquã mandatũ
nouũ scribens tibi. S qđ audiuimꝰ¬

Expanded text:
illius temporis haeretici, Marcian scilicet et dabant, recte Joannes eum ad confutandos blasphemos, Filium Dei Patris esse commemorat. Gratiam quoque et misericordiam et pacem ab illo sicut et a Deo Patre fidelibus esse dandam testatur, ut eum aequalem et coaeternum Patri demonstret, ejus dona eadem quae Patris esse designat, sicut et ipse Dominus de sua et Patris consubstantialitate loquens, ait: Quaecunque enim Pater fecerit, haec et Filius facit similiter . Et nunc rogo te, domina, non tanquam mandatum novum scribens tibi, etc. Argui
Abbreviated transcription (Latin):
Arguit hoc uerbo hereticos. qui no¬
ua dognata relictis his quȩ ab
apłis audierant. inducere temprabant.
ac ꝑ hoc frat̃ne caritatis federa dissipa¬
bant. Dicit gͦ se nequaquã mandatũ
nouum scribere .s hoc solum hortari
ut antiqua fides in om̃ib & caritas
illibata ꝑmaneat. Qm̃ multi seducto¬
res exierunt in mundũ: qui non con¬
Et de hereticis potest intelligi: qui ꝯ
S in aliqua parte fidei eius non recte
sentiunt. aut ueram euis carnem. aut
ueram animã aut uerã diuinitatem.
aut uerũ eius patrẽ dm̃. aut uerũ¬
aliquid aliud qđ recta fides confitet᷑
negantes. Potest & de uideis accipi:
qui ihñ in carne necdũ uenisse dele
& non manet in doctrina xꝑt. dm̃¬
borum distantiã. & fide amplectere
ueritatẽ. Non ꝑmanentẽ in doctrma
tem autẽ in doctrina eius. filiũ &
patrem dicit habere: ut ostendat
patrẽ & filiũ imũ esse dm̃ uerũ. ꝙ
coarguat eos mendacii: qui filium
uel non esse dm̃. uel posteriorẽ aut

Expanded text:
Arguit hoc verbo haereticos, qui nova dogmata, relictis his quae ab apostolis audierant, inducere tentabant, ac per hoc fraternae charitatis foedera dissipabant. Dicit ergo se nequaquam novum mandatum scribere, sed hoc solum hortari, ut antiqua fides in omnibus et charitas illibata permaneat. Quoniam multi seductores exierunt in mundum, etcEt de haereticis potest intelligi qui connatum, sed in aliqua parte fidei ejus non recte sentiunt, aut veram ejus carnem, aut veram animam, aut veram divinitatem, aut verum ejus Patrem Daliud aliquid quod recta fides confitetur negantes. Potest et de Judaeis accipi, qui Christum in carne necdum venisse ad saet non permanet in doctrina, etc. borum distantiam, et fidei complectere veritatem. Non permanentem in doctrina tem autem in doctrina ejus, Filium et Patrem dicit habere, ut ostendat Patrem et Filium unum esse Deum verum, et coarguat eos mendacii qui Filium vel non esse Deum, vel posteriorem aut
Abbreviated transcription (Latin):
retici ꝙ infideles unanimi errore con¬
sentiunt. Uerũ non minꝰ semet alte¬
rutrum: quam ipsam ueritatis uiã
impugnant. Propt᷑ ueritatem que
in eternũ. Non aliam inquit ob
causam te tuosq diligiꝰ. nisi prop¬
ter ueritatẽ fidei que in nobis semꝑ
in expugnabilis ꝑdurat. quia ui delicet

Expanded text:
retici et infideles unanimo errori conretici et infideles unanimo errori consentiunt, verum non minus semet alterutrum quam ipsam veritatis viam impugnant. Propter veritatem quae etc. Non aliam, inquit, ob causam te tuosque diligimus, nisi propter veritatem fidei, quae in nobis semper inexpugnabilis perdurat, quia videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
 nunc iamꝰ ecclie consensus habet:
rit. quia reuera multã uerborũ &
fidei similitudinẽ. cũ pͥma eius epła
ostendunt: & simili zelo detestant᷑
hereticos. Seniorẽ autem se dicit io¬
hannes. uel quia iam ꝓuectꝰ erat eta¬
te quando has scripsit epłas. uel
quia nom̃ senioris id est presbiteri.
etiam pontifici propt᷑ maturitatẽ sa¬
pientiȩ & grauitatis congruit. Unde
& petrus ait. Seniores qͥ in uobis sunt
obsecro consenior: & testis xꝑi passionũ.
Senior inquit. electe dñe & natis eius.
quos ego diligo in ueritate. id est uero
amore ailigo. Illo uidelicet. qͥ scdm̃
am̃ est. Uel certe quos ego diligo: quia
ꝑseuerantes in ueritate considero. Et
runt ueritatẽ. Quia contra hereticos
scribere incipit. qui a fidei ueritate
esse cõmemorat. ut unanimitate simul
& multitudine catholicorũ treat
eos qui ab horum societate. se cum
essent pauci segregauerunt. Reuera
enĩ om̃s ꝑ orbemi catholici unã ueri¬
tatis regulam secunt᷑. at non om̃s he¬

Expanded text:
neralis Ecclesiae consensus habet qrit, quia revera multam verborum et fidei similitudinem cum prima ejus Epistola ostendunt, et simili zelo detestantur haereticos. Seniorem autem se dicit Joannes, vel quia am provectus erat aetate quando has scripsit Epistolas, vel quia nomen senioris, id est, presbyteri, etiam pontifici propter maturitatem sapientiae et gravitatis congruit. Unde et Petrus ait: Seniores ergo qui vobis sunt obsecro consenior et testis Passionum Christi . Senior, inquit, Electae dominae et natis ejus, quos ego diligo in veritate, id est, vero amore diligo, illo videlicet qui secundum Deum est. Vel certe quos ideo diligo, quia perseverantes in veritate considero. Et s, etc. Quia contra haereticos scribere incipit, quia a fidei veritate u sancto esse commemorat, ut unanimitate simul et multitudine catholicorum terreat eos qui ab eorum societate se, cum pauci essent, segregarunt. Revera enim omnes per orbem catholici unam veritatis regulam sequuntur; non autem omnes hae
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarũs ueritatis aue dicere prohibet.
ita econtrario electos ex ꝑsona electoꝵ
salutat: ut & infideles detestent᷑ ab om¬
nib bonis. si forte uel sic corrigi uelint.
& fideliũ semꝑ ad inuicem pax augescat
Quis uel qualis fuerit iste
bonis accumulabat actib Et si ipẽ
ad p̃dicandũ uerbũ minime suffici¬
ebat: eos tamen qui pͣdicarent de fa¬
cultatib suis sustentare gaudebat.
Hunc autẽ esse gaium arbitramur.
cuius in epła ad romanos paulus
meminit dicens. Salutat uos gauis

Expanded text:
adversariis veritatis ave dicere prohibet, adversariis veritatis ave dicere prohibet, ita e contrario, electos ex persona electorum salutat, ut et infideles detestentur ab omnibus bonis, si forte vel sic corrigi velint, et fidelium semper ad invicem pax augescat Qui vel qualis fuerit iste bonis accumulabat actibus; et si ipse ad praedicandum verbum minime sufficiebat, eos tamen qui praedicarent de facultatibus suis sustentare gaudebat. Hunc autem esse Gaium arbitramur, cujus in Epistola ad Romanos Paulus meminit, dicens: Salutat vos Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
lignis. Hec ioh̃es de cismaticis si¬
ue hereticis detestandis. que ubis
docuit: eciam factis exercuit. Harrat
enĩ de illo auditor euis sc̃ssimus &
martyr fortissimus policarpus. smyr¬
neorũ antistes. quia tempore quodã
cũ apud ephesum balneas lauandi
gratia fuisset ingressus. & udisset
ibi cherutũ. exiliret continuo. &
discederet non lotus dicens. Fugiamꝰ
hinc: ne & balnee ipse corruant. in
quibus cherintꝰ lauat ueritatis
mimicus. Iaem etiam policar pus
cum aliquando marciomi occurrisset
dicenti sibi. agnosce nos. respondit
Agnosco. agnosco pmogenitũ satanȩ.
Tanta tune apłi atq eorũ discipuli
in religione cautela utebant᷑: ut ne
uerbi quidem cõmunionẽ cum ali¬
quo eorũ qui a ueritate deuauert̃
habere paterentur. sicut & paulꝰ
dicit. Hereticũ hominẽ post pͥmam
& scd̃am correptionem deuita sciens qui¬
a peruersus est huiusmodi & peccat:
eum sit a semetipso dampnatus. Da¬
lutant te filii sororis tue electe. Sicut

Expanded text:
. Haec Joannes de schismaticis sive haereticis detestandis, quae verbis docuit, etiam factis exercuit. Narrat enim de illo auditor ejus sanctissimus et martyr fortissimus Polycarpus, Smyrnaeorum antistes, quod tempore quodam cum apud Ephesum balneas lavandi gratia fuisset ingressus, et vidisset ibi Cerinthum, exsiliret continuo, et discederet non lotus, dicens: « Fugiamus hinc, ne et balneae ipsae corruant, in quibus Cerinthus lavat se, veritatis inimicus. » Idem etiam Polycarpus Marcioni aliquando cum occurrisset, dicenti sibi: « Agnosce nos, » respondit: « Agnosco, agnosco primogenitum Satanae. » Tanta tunc apostoli atque eorum discipuli in religione cautela utebantur, ut ne verbi quidem communionem cum aliquo eorum qui a veritate deviaverant habere paterentur; sicut et Paulus dicit: Haereticum hominem, post primam et secundam correptionem, devita, sciens quia perversus est hujusmodi et peccat, cum sit a semetipso damnatus . Salutant te filii sororis tuae Electae. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
opp̾ssi. Itaq iustos hortatur. ne in
tẽptationib a fide deficiant. pec¬
cantes castigat & ammonet: ut a
peccatis se contineant. & uͥtutib
ꝓficiant. ne infructuosum s unde
cepissent. reddatur. Incredulos
ammon&. ut penitentiam de nece
saluatoris. cetisq quib ĩplicaban¬
tur scelerib gerant. añquã ultio cȩ¬
lestis uł inuisibiliter. uel etiã uisibi¬
liter irruens ꝑcellat.

Expanded text:
. Itaque justos hortatur ne in tentationibus a fide deficiant, peccantes castigat et admonet ut a peccatis se contineant, et virtutibus proficiant, ne infructuosi, sive etamenta percepissent reddantur. Incredulos admonet, ut poenitentiam de nece Salvatoris caeterisque quibus implicabantur sceleribus gerant, antequam eos ultio coelestis vel invisibiliter, vel etiam visibiliter parcellat.
Abbreviated transcription (Latin):
tꝵ dĩ gratia perficiendũ est: recte
sibiungitur. Ui autem qui potens est
conseruare uos sine peccato. & consti
dicit in exultatione nos constituen¬
dos ante conspectũ gloriȩ dei. quos
suꝑius ammonebat in timore deo
seruire: quia quanto magis trepi¬
di de actibus nris in presenti fueri¬
mus: tanto ampluis in futuro de accep¬
ta mercede letabim᷑. Soli deo saluato¬

Expanded text:
sed Dei gratia perficiendum est, recte sed Dei gratia perficiendum est, recte subjungitur: Ei autem qui potens est conservare vos sine peccato, etc. ltatione nos constituendos ante conspectum gloriae Dei, quos superius admonebat in timore Deo servire. Quia quanto magis trepidi de actibus nostris in praesenti fuerimus, tanto amplius in futuro de percepta mercede laetabimur. Soli Deo Salvato
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑc in nos petamꝰ aduentũ. quo in¬
spirati ardentius orare ualeamus.
ne forte cum his qui sꝑni non ha¬
bent. ideoq animales ꝑseuerant a
scẽ eccłiȩ societate segregeniur. Et
hos quidem arguite uidicantes:
illos uero saluate de igne rapientes:¬
in timore ad cuncta tria que ꝓposue¬
rat iungendũ est: quia & apostatas
quisq cum arguit. ac dampnabiles
ostendit. in timore debet agere. ne for¬
te sibi siusue quos diligit aliquid
tale contingat. Et qui de incendio
uiciorũ alterum castigans eripit.
considerare se debet: ne & ipse tẽptet᷑
Et qui penitenti miseret᷑ proximo:
etiam illum necesse est hoc circum¬
specte agere. ne forte plus iusto uel
seuerus existat uel puis. Odientes
Carnalem tunicã corpus nrmͣ dicis.
Non autem corpus nrm̃ odisse debemꝰ
S maculatũ hoc esse omĩmodis de¬
bemus odisse: & quantũ ualemus
agere. ut hoc immaculatũ reddamꝰ.
ut de carnali sꝑitale mereat᷑ effici.
Quod quia non nr̃ĩ arbitrii poresta

Expanded text:
 in nos petamus adventum, quo inspirati ardentius orare valeamus, ne forte cum his qui Spiritum non habent, ideoque animales perseverant, a sanctae Ecclesiae societate segregemur. Et hos quidem arguite judicatos, illos vero salvate de igne rapientes,in timore ad cuncta tria quae proposuerat jungendum est. Quia et apostatas quisquis arguit ac damnabiles ostendit, in timore debet agere, ne forte sibi suisve quos diligit aliquid tale contingat. Et qui de incendio vitiorum alterum castigans eripuit, considerare se debet, ne et ipse tentetur. Et qui poenitenti miseretur proximo, etiam illum necesse est hoc circumspecte agere, ne forte plus justo vel severus existat vel pius. Odientes nicam. Carnalem tunicam corpus nostrum dicit. Non autem corpus nostrum odisse debemus, sed maculatum hoc omnimodis debemus odisse, et quantum valemus agere, ut hoc immaculatum reddamus, ut de carnali spirituale mereatur effici. Quod quia non nostri arbitrii potestate,
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ est hec sententia. quia dñs in uidi¬
cium ueniens: impios non solũ de operib
uerum etiam de u̾bis arguit & udicat
iniquis. At tamen sciendũ quia liber
enoch de quo illam assumpsit. inter
aprocriphas scripturas ab ecclia depu¬
tatur. non quia dicta tanti patriarch&
abicienda ullatenꝰ possint aut debeant
estimari: s quia liber ille qui sub
nomine eius offertur. non uere ab
eo scrpptus. S sub titulo nominis eiꝰ
ab alio quodã editus uidet᷑. Si uͭ ere
eius esset. non esset ueritati sane contra¬
rius. Nunc autem quia multa in cre¬
dibilia continet. e quib illud est de
qygantibꝰ. quod non habuerint parͤs
homines s angłos: merito doctis cla¬
ret. non esse uiri ueracis scripta. qͣ m̃¬
dacio sordent. Unde & hec eadem
ude epłã quia de apocripho libro
testimoniũ habet. primis tẽporib
a plerisq reiciebat᷑. Lamen auctori¬
tate iam & uerustate & usu meruit.
ut intͣ sanctas scripturas compute¬
tur. Maxime quia tale testimoniũ

Expanded text:
quidem est haec sententia, quia Dominus in judicio veniens impios, non solum de operibus, verum etiam de verbis arguet, et judicabit iniquos; attamen sciendum quia liber Enoch, de quo illam assumpsit, inter apocryphas Scripturas ab Ecclesia deputatur, non quia dicta tanti patriarchae abjici ullatenus possint, aut falsa debeant aestimari, sed quia liber ille qui sub nomine ejus offertur, non vere ab illo scriptus, sed sub titulo nominis ejus ab alio quodam editus videtur. Si enim vere ejus esset, non esset fidei sanae contrarius. Nunc autem quia multa incredibilia continet, in quibus illud est de gigantibus, quod non habuerint homines patres, sed angelos, merito doctis claret non esse viri veracis scripta quae mendacio sordent. Unde et haec eadem Judae Epistola, quia de apocrypho libro testimonium habet, primis temporibus a plerisque rejiciebatur. Tamen auctoritate jam et vetustate et usu meruit ut inter sanctas Scripturas computetur, maxime quia tale testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
quid aute erugine & grandine & uento
urente ꝑcutitur inpuluerẽ redigitur
ꝙ fauillã. niħilq ineo qũ ad utilitatẽ & usũ
ꝑtineat inuenitur. Quae quidẽ cuncta
facit dñs. quia ñ est inuentꝰ meis qui re¬

Expanded text:
quid autem aurigine et grandine et vento urente percutitur, in pulverem redigitur et favillam, nihilque in eo quod ad utilitatem et ad esum pertineat, invenitur. Quae quidem cuncta fecit Dominus, quia non est inventus in eis qui re
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad eum locum ubi ait uinea & ficus
& malagranatũ & lignum oliuȩ non fio¬
ruit ex die ista benedicam. ita exposint
Certe nunc templi fundam̃ta ft̃ iaea
Ex hac igitur die qua fundam̃ta iecistis.
ponite corda ur̃a in futurum & deman
& uidete quia om̃ia uobis ꝓspero cursu

Expanded text:
usque ad eum locum ubi ait: vinea et ficus et malogranatum, et lignum olivae non floruit, ex die ista benedicam, ita exposuit  Al. exponit: Certe nunc templi fundamenta sunt jacta; ex hac igitur die qua fundamenta jecistponite corda vestra in futurum et deinceps, et videte quia omnia vobis prospero cursu
Abbreviated transcription (Latin):
&omẽm cibum. sed sacramenta eoru
quasi panis luctus. om̃s qui ea tetige¬
rint contaminabuntur. Legunt & ipsi
scripturas. & quasi de scripturarũ testi¬
moniis conspergunt panem & tota noc¬
te in olibano coquunt illum. sed cũ ad
uescendum datus fuerit. comedentes ad

Expanded text:
et omnem cibum; sed sacramenta eorum et omnem cibum; sed sacramenta eorum quasi panis luctus, omnes qui ea contigerint, contaminabuntur. Legunt et ipsi Scripturas, et quasi de Scripturarum testimoniis conspergunt panem, et tota nocte in clibano coquunt illum; sed cum ad vescendum datus fuerit, comedentes ad
Abbreviated transcription (Latin):
esui. aut umũ. quod letificat cor homi¬
nis. aut oleũ in quo exilaratur facies au¬
dientis. aut omẽm cibum. lac quo alunt᷑
corinthii. & olera quibus uescunt᷑ infir¬
mi. & cetera his similia. non statim quasi
sc̃ificata ea comedent quibusou̾q data
fuerint. Non enim ereo quod dicunt᷑.
sed ex eo quod suscipiunt᷑ scĩficant au¬
dientes. Quia multi auditores legis sunt.
& non factores. Sed & obhoc puto hȩc
uniuersa que dixi excitatu uestũti
ad uescentes nequaqu̾a soĩficata de ferri.
quod summitate tantum pallii contui.¬
guntur. & sc̾ificate carnis intrinsecus
humorem sangiunem uenas neruosq nͣ
norunt. Si igitur sũmitas uestimenti
dominici & leuis tactus non sc̃ificat
nisi eum quicomederit carnes agni &
sanguinem eius biberit. sic econtrario
immundus in ani ma ꝑuersae quaq
doctrinae quodouq tetigeritit. immun¬
dum faciant necesse est. Habent enim
insacramentis panem & uini & oleum

Expanded text:
esui; aut vinum quod laetificat cor homiesui; aut vinum quod laetificat cor hominis; aut oleum, in quo exhilaratur facies audientis; aut omnem cibum: lac, quo aluntur Corinthii , et olera quibus vescuntur infirmi , et caetera his similia: non statim quasi sanctificata ea comedent quibuscumque data fuerint. Non enim ex eo quod dicuntur; sed ex eo quod suscipiuntur, sanctificant audientes: quia multi auditores legis sunt, et non factores. Sed et ob id puto haec universa quae dixi, ex tactu vestimenti ad vescentes nequaquam sanctificata deferri, quod summitate tantum pallii continguntur; et sanctificatae carnes intrinsecus, humorem, sanguinem, venas 764, nervosque non norunt. Sicut igitur summitas vestimenti dominici, et levis tactus non sanctificat, nisi eum qui comederit carnes agni, et sanguinem ejus biberit: sic econtrario immundus in anima, perversae quaeque doctrinae, quodcumque tetigerint, immundum faciant necesse est. Habent enim in sacramentis panem, et vinum, et oleum,
Abbreviated transcription (Latin):
& de scła tantum modo questione sermo¬
nis sui texens occasionem. Sic popłs iste
& gens ista. ante faciem meã dicit dñs. Qui
immundus est sanima & morticinũ tetige¬
rit. om̃e quod terigerit & quod obtulerit
mihi immundũ erit. Quod aut̾e dicit scdm̃
litteram huuiscemodi est. Opopule qui al¬
tari tantum extructo & diruta domo
mea hostias mͥ offerens in altari. & uictimis
eius & carnibus te sc̃ificari putas. scito non
tam sc̃ĩficarite ex hostiis quae t̾eplo meo
diruto tibi ꝓdesse non poterunt. quam con-¬
taminari om̃ia oꝑa tua. & cuncta quae agis
exeo quod negligis & tuam domũ quam meã¬
gen ecclesiasticus uir qui iminolat agnum
de carnibus eius & ligauerit in summitate
uestimenti sui. & ipsa summitas tetigerit
scripturarũ panem qui confirmat cor da
eredentium. aut coctionẽ apostolicas
eptas quȩ quasi ueteris legis carnes con¬
cidunt & dequoquunt. & conditas p̾bent

Expanded text:
et de secunda tantummodo quaestione sermoet de secunda tantummodo quaestione sermonis sui texens occasionem: Sic populus iste, et sic gens ista ante faciem meam, dicit Dominus: Qui immundus est in anima, et morticinum tetigerit, omne quod tetigerit, et quod obtulerit mihi, immundum erit. Quod autem dicit secundum litteram, hujuscemodi est: O popule, qui altari tantum exstructo, et diruta domo mea, hostias mihi offers in altari, et victimis ejus et carnibus te sanctificari putas: scito non tam sanctificari te ex hostiis quae, templo diruto, tibi prodesse non poterunt: quam contaminari omnia opera tua, et cuncta quae agis, ex eo quod negligis et tuam magis domum quam meγὴν Ecclesiasticus vir qui immolavit agnum de carnibus ejus, et ligaverit in summitate vestimenti sui, et ipsa summitas tetigerit Scripturarum panem, qui confirmat corda credentium; aut coctionem, apostolicas Epistolas, quae quasi veteris Legis carnes concidunt et decoquunt, et conditas praebent
Abbreviated transcription (Latin):
aut oleum aut om̃e extra hȩc quo ho¬
mo uesci potest. numquiol panis aut
pulmentũ aut uinum aut oleu̾ aut
om̃is cibus tactu uestimͣti in quo caro
scͥa ligata est sc̃i ficari potest: Hocꝰ re¬
spondentes sacerdotes dixerunt. Non-
potest. hoc est nihil eorum sc̃ificabit᷑.
dequibus quaeris. sed ita unum quodq
ꝑmanebit ut fuerat. Rursum alia
questio ꝓponitur sacer dotibus. quod
scilicet bene responderunt ad superio-¬
rem. In terrogat igitur & dicit. Site
tigerit qui pollutus manima est. hoc
est qui contagione mortui est immun¬
dus effectus ex om̃ibus his panem ui¬
delicet aut pulmͣtum aut uinum
aut oleũ. aut reliquos cibos. numquid
excontactu eorum haec qua tetigerit
polluentur .e. & respondert sacerdotes
quorum princeps hiesus filius iosedech
unde & leg̾e nouerant contactu eius qui
mmundus est dm̃ia quae abeo contacta
sunt pollui. Et respondit aggeus &
dixit: De superioribus tacenis qđ sc̃ificata.
caro cęteros cibos scificare non posset.

Expanded text:
aut omne extra haec quo homo vesci potest, numquid panis, aut vinum, aut oleum, aut omnis cibus, tactu vestimenti in quo caro sancta ligata est, sanctificari potest? Et respondentes sacerdotes dixerunt: Non potest, hoc est, nihil eorum sanctificabitur de quibus quaeris; sed ita unumquodque permanebit ut fuerat. Rursum alia quaestio proponitur sacerdotibus: quod scilicet bene responderint ad superiorem, et tigerit is qui pollutus in anima est, hoc est, qui contagione mortui est immundus effectus, ex his omnibus, panem videlicet aut pulmentum, aut vinum, aut oleum, aut reliquos cibos; numquid ex contactu eorum haec quae tetigerit polluentur? Et responderunt sacerdotes, quorum princeps erat Jesus filius Josedec, unde et legem noveraimmundus est, omnia quae ab eo contacta sunt pollui. Et respondit Aggaeus et dixit, de superioribus tacens, quod sanctificata caro caeteros cibos sanctificare non possit;
Abbreviated transcription (Latin):
um. & hereticorum om̃ium in conspectu.
meo dicit dñs. Om̃e quod fecerint qđ
mihi obtulerint uel uota. uel ꝓsalute.
holocaustum. siue elemosinas. siue ieiunia.¬
titatem: contaminata erunt in conspec
tu meo Quamius enim sca uideantur
specia sui quae offeruntur atalibus tam̃
quia tacta sunt ab eo qui pollutus in a¬
nima est om̃ia polluentur. Et nunc
ponita corda ur̃a adie hac & supra. ante¬
quam poneretur lapis suꝑ lapide̾ intͬe¬
plo dñi. cum accederetis ad aceruum ui-¬
ginti modiorum. & fierent decem. intra¬
retis ad torcular ut exprimeretis quin¬
quaginta lagenas & fiebant uiginti. Per
cussiuos uento urente. & aurugine & grandi¬
ne. om̃i opera manuum uestrarum. & non fuit
in uobis qui reuerteretur ad me dicit dnͣs.¬
Hortor te opopule ut sensu ad p̃terita re¬

Expanded text:
 haereticorum omnium in conspectu meo, dicit Dominus, ut omne quod fecerint, vel quod mihi obtulerint, vel vota, vel pro salute, holocaustum, sive eleemosynas, sive jejuniatitatem, contamitu meo. Quamvis enim sancta videantur specie sui quae offeruntur a talibus, tamen, quia tacta sunt ab eo, qui pollutus in anima est, omnia polluentur. ponite corda vestra a die hac et supra: antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini. Cum accederetis ad acervum viginti modiorum, et fierent decem: et intraretis ad torcular, ut exprimeretis quinquaginta lagenas, et fiebant viginti. Pecussi uos uenio urente et aurigine et grandine omnia opera manuum uestrarum, et non fuit in uobis, qui reuerteretur ad me, dicit Dhortor, o popule, ut sensu ad praeterita re
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Et sp̃s mͣs erit inmedio ur̃m.
Sacramentũ cernite trinitatis. Ego sũ
testam̃tum cum egrederemini dexgypto.
Quod autem dicit in medio ur̃m. iuxta illud
sentiendum qđ in eugło scriptũ est. me¬
dius urm stat quẽ uos nescitis qͥ post me
uenit. Haec ergo dicit dñs exercituũ.
ad uos qui uidetis domu pͥorem sic ẽẽ
quasi non sit.Moui cęlũ. quando audi
quando priori populo tradidi testam̃¬
tũ meum. & in aduentu meo caligo tur¬
bo tenebre cernebantur. Noui mare
di uacuã uel solitudinem. ꝑ qua qua¬
draginta annis popłs circuunt. Haec
sionis eius fugiente sole cęlũ motu est.
& saxa scissa sunt. & sepulchra resera-¬
ta. Motũ est mare. dracone qui in eo
erat in terfecto Mota est & arida. in¬
fructuosa quondã gentiu̾i solitudo.
In hoc autẽ uniuersitatis tremore cõ¬
motȩ stͣ etiã om̃s gentes. Quia in omẽm

Expanded text:
dicens: Et spiritus meus erit in medio vestrum. dicens: Et spiritus meus erit in medio vestrum. Sacramentum cernite Trinitatis: Ego sum testamentum cum egrederemini de Aegypto. Quod autsentiendum quod in Evangelio scriptum est: « Medius vestrum stetit, quem vos nescitis, qui post me venit . » Haec ergo dicit Dominus exercituum ad vos, qui videtis domum priorem sic esse quasi non sit. Movi coelum, quando de quando priori populo tradidi testamentum meum, et in auditorio meo caligo, turbo tenebraeque cernebantur. Movi mare Dei vacuans, vel solitudinem per quam quadraginta annis populus circuivit. Haec sionis Dominicae fugiente sole, coelum motum est, et saxa scissa sunt, 757 et sepulcra reserata; motum est mare dracone qui in eo erat interfecto; mota est et arida, infructuosa quondam gentium solitudo. In hoc autem universitatis tremore, commotae sunt etiam omnes gentes; quia in omnem
Abbreviated transcription (Latin):
& sacerdos. & ad reliquias popłi. Ad com¬
parationem em̃ totius orbis. quota parᷤ
fuit in principio credentiũ. Igitur qͥd
locutus sit audiamus. Fuit quondam
in isrł domus dei. quae nunc ita deser¬
ta est ut nec fuisse credatur. Eix quo
quę fuerat dilecta. facta est non dilecta.
Ett qui non popłs dĩ. cepit ẽẽ popłs dĩ.
Et est domus illa quondã gloriosa. nc̃
in conspectu zorobabel & hiesu & reli-¬
quiarum popłi quasi non sit. Hoc autẽ
non solum de templi &dificiis quȩ cer¬
nimꝰ corruisse accipere debemus. sed de
om̃ib quae quondã p̃clara habuere iudei.
tium roboretur. Et popłs eius qui-
quondam terrae fuit popłs faciat oꝑa
in domo dñi. & sitiat dm̃ sibi ẽẽ p̾sen¬
git dñs cum eis. quando egrediebantur
deterra agypti. Atq utinam & nos
egrediam᷑ de a gypto. & uerbũ testamͣti
qđ accepimꝰ impleamꝰ. Nepromittit qͦq¬
his dñs qui faciunt oꝑa in domo eiꝰ & im¬
plent quȩ accepere sermonẽ. sp̃m suũ

Expanded text:
t Sacerdos, et ad reliquias populi: ad comparationem enim totius orbis, parva pars fuit in principio credentium. Igitur quae locutus sit audiamus. Fuit quondam in Israel domus Dei qui nunc ita deserta est, ut nec fuisse credatur; ex 756 quo quae fuerat dilecta, facta est non dilecta, et qui non populus Dei, coepit esse populus Dei. Et est domus illa quondam gloriosa: nunc in conspectu Zorobabel et Jesu et reliquiarum populi quasi non sit. Hoc autem non solum de templi aedificiis quae cernimus corruisse, accipere debemus; sed de omnibus quae quondam praeclara habuere Judaei.tium roboretur, et populus ejus qui quondam terrae fuit populus, faciat opera in domo Domini, et sciat Deum sibi esse praesengit Dominus cum eis quando egrediebantur de terra Aegypti. Atque utinam et nos egrediamur de Aegypto, ut verbum testamenti quod accepimus, impleamus. Repromittit qs his qui faciunt opera in domo ejus, et implent quem accepere sermonem, spiritum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
forsitan sponsorem putetis infirmũ.
meum est aurũ & meum ẽ argentũ.
&meȩ sunt cuncte opes. Ego in orna-¬
mentum templi aurũ argentũq da-¬
bo. ut maior fiat huius domus gła
quam prioris. Et quia difficile est qd̾
polliceor. & humana infidelitas ad maio¬
ra ꝓmissa semꝑ hesitat propterea rur.
quia scio ad aedificationem inclite domꝰ
& quę superatura sit domumi pristina
ihi ita facere ut pace xecurto & hanc
spondeo. Dabo enim in loco isto pacem
dicit dñs exercituum. ut pax que exsu-¬
perat omnem sensum custodiat domũ
meam. & sit in pace locus m̃s. Fit ergo
sermo dĩ ad cos qui operari ceperat indo¬
mo dñi om̃ipotentis iam in requie ia est
mense septimo. & in trintatis plenissimo
sacramento. uicesima prima mensis ad
aggeum dĩ festa celebrant̾e. qui rursũ
manũ suam sermo ͥdm̃ pͣparauerat & di

Expanded text:
forsitan sponsorem putetis infirmum: meum est aurum, et meum est argentum, et meae sunt cunctae opes. Ego in ornamentum templi aurum argentumque donabo, ut major fiat hujus domus gloria quam prioris. Et quia difficile videtur quod polliceor, et humana infidelitas ad majora promissa semper haesitat, propterea rursuquia scio ad aedificationem inclytae domus, et quae supernatura sit domum pristinam, nihil ita facere, ut pacem, idcirco et hanc spondeo. Dabo enim in loco isto pacem, dicit Dominus exercituum: ut pax quae exsuperat omnem sensum, custodiat domum meam, et sit in pace locus meus. sermo Dei ad eos qui operari coeperant in domo Domini omnipotentis, jam in requie, id est, in mense septimo, et in Trinitatis plenissimo sacramento, vicesima prima mensis, et ad Aggaeum Dei festa celebrantem, qui rursum manum suam sermoni Domini pr
Abbreviated transcription (Latin):
iumꝰ. Huic ergo dicunt᷑ quae in fine
uentura sint. qd transeat figura huiꝰ
mundi & fiat cȩlũ nouu & terra noua.
& cõmoueat añs cęlũ & terra. & destru¬
at omñẽ pͥncipatũ & potestatẽ & uir¬
tutẽ. & dissipet sedes regnoꝵ. & in¬
terficiat omnẽ fortitudine̾ contra¬
riã. ut ipsis quoq qui ante regnaue¬
rant & gentes sub sua tenuerant die¬
tione ꝓsit regni eoꝵ destructio & om̃i
pͣliandi studio dissipato sequat᷑ pax.
hoc est enim qdꝰ ait sub uertant quader

Expanded text:
vimus. Huic ergo dicuntur quae in fine vimus. Huic ergo dicuntur quae in fine ventura sint, quod transeat figura hujus mundi, et fiat coelum novum, et terra nova, et commoveat Dominus coelum et terram, et destruat omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dissipet reges regum, siterficiat omnem fortitudinem contrariam, ut ipsis quoque qui ante regnaverant, et gentes sub sua tenuerant ditione, prosit regni eorum destructio, et omni praeliandi studio dissipato, sequatur pax; hoc est enim quod ait: Et subvertam quadr
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uicesima & quaͬta noni mensis taci¬
batur aduentu & de regno eius. scđo
ad aggeũ sermo fit dñi. Non in manu
eius ut pͥus. neq ad aggeũ ꝓpheta ut
in iusione quarta. sed tantũ ad aggeũ.
id ẽ ad dm̃i festa celebrant᷑e. Qui nequa¬
quã uenturũ sed uenient̾e nuntiaret¬
diem xꝑi & laetatus ẽ. & iohannes ag¬
nũ dĩ digito demonstrauit. sic & ille
uidens regnũ filii dĩ habere in se uni¬¬
uersas sollẽpnitates. In hoc loco apud
plerosq diuersa sententia est. Alii enĩ
suspicantur depͥmo eiꝰ aduentu dici
tea regnaturus ẽ. At tam si de fine
mundi uoluerimꝰ accipere. illud dice¬
mꝰ qd̃ apłs adchorint hios loquit᷑ des¬
truendũ omẽm p̾ntipatũ & omemͣ
potestatẽ & uirtutẽ ut sit ds̃ om̃ĩa
m om̃ib. Et quia misticũ ẽ qd̾ dicit᷑.
ad finẽ rerũ ꝑtinet. Icciroo iubetur
ꝓphetę ad solũ zorobabel loqui. que
intipo xꝑi ꝓpter assumption̾e corpo¬
ris ex semine dauid pͣcessisse monstra¬

Expanded text:
 vicesima et quarta noni mensis, tacibatur adventu, et de regno ejus, secundo ad Aggaeum sermo fit Domini nostri, non in manu ejus ut prius, neque ad Aggaeum prophetam, ut in visione quarta, sed tantum ad Aggaeum, id est, ad Domini festa celebrantem: quia nequaquam venturum, sed venientem nuntiareti, et laetatus est ; et Joannes Agnum Dei digito demonstravit : sic et ipse videns regnum Filii Dei, haberet in se universas solemnitates. In hoc loco apud plerosque diversa sententia est: Alii enim suspicantur de primo ejus adventu dici:tea regnaturus est. Attamen si de fine mundi voluerimus accipere, illud dicemus quod apostolus ad Corinthios loquitur: Destruendum omnem principatum et omnem potestatem et 772 virtutem, ut sit Deus omnia in omnibus . Et quia mysticum est quod dicitur, et ad finem rerum pertinet; idcirco jubetur propheta ad solum Zorobabel loqui, quem in typo Christi propter assumptionem corporis ex semine David processisse monstra
Abbreviated transcription (Latin):
geometricã c̃õposition̾e. & diuersas quidẽ
mansiuncula s. sed tam̃ om̃s una cortice cõ¬
p̾hens as. sẽꝑ inscripturis suꝑ eccłe ꝑsona
ponitur. Et factũ est uerbũ dñi scđo
ad aggeum inuicesima & quarta m̃sis.
dicens. L quere adzorobabel duc̃e iuida¬
dicens. Ego mouebo cęlũ pariter & ter¬
rã . & subuertam soliũ regnoꝵ. & conter᷑a
fortitudine̾ regni gentiũ. & subuertam
quadrigam & ascensores eius. & descendent
equi & ascensores eorũ uir ingladio fra-¬
tris sui. Indie illo dicit dñs exercituũ
assumam te zorobabel fili salathiel
serue meus dicit dñs. & ponã te quasi
signaculũ. quia te elegi dicit dñs ex

Expanded text:
geometricam compositionem, et diversas quidem geometricam compositionem, et diversas quidem mansiunculas, sed tamen omnes una cortice comprehensas, semper in Scripturis super Ecclesiae persona ponitur. Et factum est verbum Domini secundo ad Aggaeum, in vicesima quarta die mensis, dicens: Loquere ad Zorobabel ducedicens: Ego movebo coelum pariter et terram. Et subvertam solium regnorum, et conteram fortitudinem regni gentium: Et subvertam quadrigam, et ascensorem ejus: et descendent equi, et ascensores eorum: vir in gladio fratris sui. In die illa dicit Dominus exercituum, assumam te, Zorobabel, fili Salathiel, serve meus, dicit Dominus: Et ponam te quasi signaculum, quia te elegi, dicit Dominus ex
Abbreviated transcription (Latin):
tͣeplum meũ ad benedictionẽ mea frugum
om̃iuͣ fecunditat᷑e. Nonum aut̾e mensem ñ
in bona parte accipi & quartꝰ regnoꝵ liber
& hieremi&e narrat historia in quo obsessa ẽẽ
t̃ẽpli fundanta iacumt᷑. hoc intelligere pos¬
sumꝰ qd non incipiat᷑ extrui tẽplum dĩ nͥ
mala opera fimantur. Qui seminauerit in
spͣu & de sp̃u mesfuerit uit᷑a & ternã nequa¬
qu̾a sibi thesaurixabit interra. sed om̃ĩa
eius oꝑa & mercedes operu in calestibus
colligentur. U inea quoq id est sermo dĩ cuiꝰ
inuno quoq pater agricola est & ficus & spͣs
sci dona dulscissima & malagranatũ ecclesi¬
astica dogiata & scientia scripturarũ quae
ue dabunt refectionẽ & luminatione cordis
ei qui caperit adificare tẽpłu dĩ. Quod aute
uinea & ficus & oliua paulisꝑ demalagrana¬
legitur. ubi uadunt infructuosa ligna ut
& oliua ibi erunt. ubi malagranata fuerit.
Quae arbor ꝓpter granoꝵ nimiã multitu¬

Expanded text:
templum meum, ad benedictionem, meam ftemplum meum, ad benedictionem, meam f benedictionem. Nonum autem mensem, non in bonam partem accipi, et quartus Regnorum liber, 770 et Jeremiae narrat historia, in quo obsessa dicittempli fundamenta jaciuntur, hoc intelligere possumus, quod non incipiatur exstrui templum Domini, nisi mala opera finiantur. Unde et inspiritu, et de spiritu messuerit vitam aeternam , nequaquam sibi thesaurizabit in terra, sed omnia opera ejus, et mercedes operum in coelestibus colligentur. Vinea quoque, id est, sermo Dei, cujus in unoquoque Pater agricola est; et ficus, Spiritus sancti dona dulcissima; et malogranatum, Ecclesiastica dogmata et scientia Scripturarum, quae , et ligna olivae dabunt refectionem, et illuminationem cordis ei qui coeperit aedificare templum Dei. Quod autem vinea et ficus et oliva paulisper de malogranalegitur, ubi vadunt infructuosa ligna, ut et oliva ibi erunt, ubi malogranatum fuerit, quae arbor propter granorum nimiam multitu
Abbreviated transcription (Latin):
it: Ex die ista benedicam. Ex posui ait
uobis quę sustinueritis ante qu̾a incipe¬
retis adificare t̾epłu meũ. nc̃ expon̾a quȩ
uobis uentura sint ꝓspera. quia t̾e płu
meu̾ aedificare coepistis. Adie igitur
incesmio quarto nom mensis in quo t̾epli
fundam̃ta sunt iacta. quanta rerũ ha¬
buntdantia futura sit considerate. Nonꝰ
est mensis. qu̾e nos nouebrem uel decem¬
co t᷑epore quo semina latent in terra.
nec futura fecunditas coniectari potest.
Numquid ait iam semen in germine ẽ: Qd̾
melius hebraice dicitur infolliculo. ut theca̾
frumenti significet. Numquid uinea & ficꝰ
& malagranatũ & lignũ oliue flor̾e suũ de¬
dert. ut ex flore intelligatur & fructus :.
Utiq non Mense enim ut diximꝰ decembri.
futurarũ nulla sunt signa frugum. Ne igit᷑
dicatis hoc me prudenti ratione conicere.
& futurã fecunditat᷑e de florib arborum
herbisq segetũ suspicari. Ecce nulla signast᷑.
& tam̃ ego p̾dico uobis. qui accepistis adificare

Expanded text:
 a die hac benedicam. Exposui, ait, vobis quae sustinueritis antequam inciperetis aedificare templum meum: nunc exponam quae vobis ventura sint prospera, quia templum meum aedificare coepistis. A die igitur vicesima quarta noni mensis in quo templi fundamenta sunt jacta, 769 quanta rerum abundantia futura sit, considerate. Nonus est mensis quem nos Novembrem, vel Decemina latitant in terra, nec futura fecunditas conjectari potest. Numquid jam, ait, semen in germine est? Quod melius Hebraice dicitur, in folliculo, ut thecam frumenti significet. Numquid vinea et ficus, et malogranatum et lignum olivae florem suum dederunt? ut ex flore intelligatur et fructus. Utique non; mense enim, ut diximus, Decembri futurarum nulla signa sunt frugum. Ne igitur dicatis, hoc me prudenti ratione conjicere, et futuram fecunditatem de floribus arborum herbisque segetum suspicari: ecce nulla signa sunt; et tamen ego praedico vobis, quia coepistis aedificare