comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iegere: si uoliieris. Neq enum potest deesse
kartagini. Uerum in hac etiam nr̃a. qͣntũ
p̃senti questioni satis uisum est pauca ĩde
tͣnsferanda arbitratus sum: que prudẽt̃
dum uł t̾cium diem quo nati sunt
constitutos baptizari ñ oportere. ꝙ con¬
sid̾ andam ẽẽ legem cͥcumcisionis antiq̃.
ut intͣ octauum diem eum qui natus
est baptizandum & scĩficandum non
putares: longe aliud inconcilio nr̃o ui¬
sum est. In hoc enĩ qd̃tu putabas ẽẽ
faciendum nemo consensit: s unu̾isi
potius iudicauimiis. nulli hominum
nato misccłiam dei & gr̃am dei ẽẽ negã¬
dam. Nam cum dñs meuangłio suo
dicat. filius hominis ñ uenit animas
bominũ ꝑdere s saluare: qͣnͣtum in
nobis est si fieri potũit nussla amma
ꝑdenda est. Ad uertis ne quid dicat.
quemad modũ sentiat non tantum
carnis. s anime quocy infantis exitia-¬
bile ẽẽ atcy mortiferum. sine illo sa¬

Expanded text:
paruulis legere, si uolueris; neque enim potest deesse paruulis legere, si uolueris; neque enim potest deesse Karthagini. uerum in hanc etiam nostram, quantum praesenti quaestioni satis nisum est, pauca inde transferenda arbitratus sum, quae prudenter dum ueltertium diem quo nati sunt constitutos baptizari non oportere et considerandam esse legem circumcisionis antiquae, ut intra octauum diem eum qui natus est baptizandum et sanctificandum non putares, longe aliud in concilio nostro uisum est. in hoc enim, quod tu putabas esse faciendum, nemo consensit; sed uniuersi potius iudicauimus nulli hominum nato misericordiam dei et gratiam denegandam. nam eum dominus in euangelio suo dicat: \'filius hominis non uenit animas hominum perdere, sed saluare\', quantum in nobis est, si fieri potuerit, nulla anima perdenda est. aduertisne quid dicat, quemadmodum sentiat non tantum carni, sed animae quoque infantis exitiabile esse atque mortiferum sine illo sa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tñ põtunt alium sensum habere:
nͥ ꝑ quem factum est. ut antiquitus
unũisa eccłia retineret fideles par¬
uulos. originalis peccati remisionem
ꝑ xp̃i baptismum consecutos. Unde
ñ inmerito beatꝰ cypͥanus satis osten¬
dit: qmͣ hoc ab initio creditum & in¬
tellectum seruet eccłia. Qui cum par¬
uulos amaterno ut̾o recentissimos iã
idoneos ad percipiendum xp̃i bap¬
tismum assererit. qm̃ consuttus
fuerat utrum hoc ante octauum
diem fieri deberet. qnͣtum potuit
conatus est eos demonstrare ꝑ fectos:
nequis ꝓnumero dierum quia octa¬
uo antea cireuincidebant᷑ infanteᷤ.
eos ad huc ꝑfitiendos existimaret. S
cum magnum eis defensionis patro¬
cinium p̃stitiss. ab orignali tamen
peccato eos immunes ñ ẽẽ confessus
est: quia si hoc negaret. ipsiꝰ baptismi
causam ꝓpt quem ꝑcipiendum eos
defendebat auferret. Potes ipsam
epłam memorati martiris debaptitandis

Expanded text:
non tamen poterunt alium sensum habere, non tamen poterunt alium sensum habere, nisi per quem factum est. ut antiquitus uniuersa ecclesia retineret fideles paruulos originalis peccati remissionem per Christi baptismum consecutos. Vnde non inmerito beatus Cyprianus satis ostendit, quam hoc ab initio creditum et intellectum seruet ecclesia. qui cum paruulos a materno utero recentissimos iam idoneos ad percipiendum Christi baptismum adsereret, quoniam consultus fuerat, utrum hoc ante octauum diem fieri deberet, quantum potuit, conatus est eos demonstrare perfectos, ne quis ipso numero dierum, quo octauo antea circumcidebantur infantes, eos adhuc perficiendos existimaret. sed cum magnum eis defensionis patrocinium praestitisset, ah originali tamen peccato eos inmunes non esse confessus est, quia, si hoc negaret, ipsius baptismi causam, propter quem percipiendum eos defendebat, auferret. potes ipsam epistolam memorati martyris De baptizandis
Abbreviated transcription (Latin):
nari᷑ Quid gͦ cunstam apłi ũba. de
quib forte dubitamus etiam ipsa sic
intelligere. ut his congruant testimo¬
niis de quib dubitare non possumuᷤ
qmͣqmͣ toto ipso loco. ubi ꝑunuis pec¬
catum multoꝵ condẽpnationẽ. & per
unuis iustitiam multoꝵ iustificationẽ
apłs loquitur. nichil mͥ uideatur ambi¬
gui. nͥ csd̾ ait. adam formam futuri:
Hoc enim reuera ñ solum huic sentẽ¬
tie conuenit. qua intelligitur futuroᷤ
eius poteros ex eadem forma cum pecca¬
to ẽẽ generatos: s etiam in alios & alioᷤ
intellectus possunt hec uerba deduci.
Nam & nos aluid inde aliqnͣdo diximꝰ.
& aliud fortasse dicemus: quod tam̃
huic intellectui ñ sit absurdum. Et ip̃e
pelaguis ñ uno modo so exposuit. Cet̾a
uero que ibi dicuntur si diligent ad¬
ũtantur atq tractentur. sicut in pͥmo
duorum illorum libro ut cunq conatꝰ
sum. etiamsi subobscurum pariunt
rerum ipsarum necessitate sermonẽ.

Expanded text:
nari? quid ergo cunctamur apostoli uerba, de nari? quid ergo cunctamur apostoli uerba, de quibus forte dubitabamus, etiam ipsa sic intellegere, ut his congruant testimoniis, de quibus dubitare non possumus? Quamquam toto ipso loco, ubi per unius peccatum multorum condemnationem et per unius iustitiam multorum iustificationem apostolus loquitur, nihil mihi uideatur ambigui, nisi quod ait \'Adam formam futuri\'. hoc enim reuera non solum huic sententiae conuenit, qua intellegitur futuros eius posteros ex eadem forma cum peccato esse generatos, sed etiam in alios et alios intellectus possunt haec uerba deduci. nam et nos aliud inde aliquando diximus et aliud fortasse dicemus, quod tamen huic intellectui non sit aduersum, et ipse Pelagius non uno modo id exposuit. cetera uero quae ibi dicuntur, si diligenter aduertantur atque tractentur, sicut in primo duorum illorum libro utcumque conatus sum, etiamsi subobscurum pariunt rerum ipsarum necessitate sermonem,
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣ & sp̃u. ñ potest intrare in regnum
dei: Numquid & illud. uocabis nomen
eius iħm. ip̃e enim saluum fatiet po¬
płm suum apeccatis eorum: Nunqͥd
etiam illud. quia non est opus sanis
s eis qui saluandi sunt apeccato: Nũ¬
quid etiam illd̾. quia nͥ manducaue¬
rint homines carnem enis. hoc est
participes facti fuerint corporis euiͤ.
ñ habebunt uitamꝰ His atq huius¬
modi aliis que nunc p̃t̾eo testimoriiᷤ.
diuina luce clarissimis. diuina auctori¬
tate certissimis. ñ ne ueritas sine ulla
ambiguitate ꝓclamat. ñ solum in reg¬
num dei ñ baptitatos paruulos intͣre
ñ posse. s nec uitam et̾nam posse habere.
p̃ter xp̃i corpus. cui ut incorporentur
sacͣmento baptismatis imbuunt᷑: sõne
ũitas sine ulla dubitatione testatur
ñ ob aliud ad iħm hoc est ad saluatorẽ.
& ad medicum xp̃m piis gestantium
manib ferri. nͥ ut ꝑmedicinam sacͣ¬
m̃torum eus. possint apeccati peste sa¬

Expanded text:
aqua et spiritu, non potest introire in regnum aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei? numquid et illud: uocabis nomen eius Iesus; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum? numquid etiam illud, quia non est opus sanis sed eis qui saluandi sunt a peccato? numquid etiam illud, quia nisi manducauerint homines carnem eius, hoc est participes facti fuerint corporis eius, non habebunt uitam? his atque huiusmodi aliis, quae nunc praetereo, testimoniis diuina luce clarissimis, diuina auctoritate certissimis nonne ueritas sine ulla ambiguitate proclamat non solum in regnum dei non baptizatos paruulos intrare non posse, sed nec uitam aeternam posse habere praeter Christi corpus, cui ut incorporentur sacramento baptismatis inbuuntur? nonne ueritas sine ulla dubitatione testatur eos non ob aliud ad Iesum, hoc est ad saluatorem et ad medicum Christum, piis gestantium manibus ferri, nisi ut per medicinam sacramentorum eius possint a peccati peste sa
Abbreviated transcription (Latin):
aut si mens ñclum est idonea que possit
ea uł demõstͣta cerñe uł abstrusa ĩuestiga-¬
re. sine ulla hesitatiõe credant᷑. qͥd autẽ
aꝑtius tot tantisꝙ testimoniis diuino¬
uum eloquiorum. quib dilucidissime
apparet. nec p̾t̾ xp̃i societatem ad uitã
salutemq et̾nam posse quẽqmͣ hominũ
ꝑuenire. nec diuino uiditio inuiste ali¬
quem posse dampnari. hoc est ab illa
uita & salute separari: Inde fit conse¬
quens. ut qm̃ nichil agitur aliud cũ
pariuili baptizant᷑. nisi ut incorporent᷑
manifestum sit eos ad dampnationẽ
nisi eis collatum fuerit ꝑtinere. Non
autem dampnari possent: si peccatum
utiq ñ haberent. Hoc quia illa etas
nulla inuita ꝓpͥa contrahere potuit:
restat intelligere. uł si hoc nondum
possumus saltem credere.trahere par¬
uulos origmale pecc̃m. Ae ꝑhoc si am
cluci transferriq sententiam. nunquid uid̾
ambiguum ẽ. nͥ quis renatus fuerit ex

Expanded text:
aut, si mens nondum est idonea, quae possit aut, si mens nondum est idonea, quae possit ea uel demonstrata cernere uel abstrusa uestigare, sine ulla haesitatione credantur. quid autem apertius tot tantisque testimoniis diuinorum eloquiorum, quibus dilucidissime apparet nec praeter Christi societatem ad uitam salutemque aeternam posse quemquam hominum peruenire nec diuino iudicio iniuste aliquem posse damnari, hoc est ab illa uita et salute separari? unde fit consequens, ut, quoniam nihil agitur aliud, cum paruuli baptizantur, nisi ut incorporenturmanifestum sit eos ad damnationem, nisi hoc eis conlatum fuerit, pertinere. non autem damnari possent, si peccatum utique non haberent. hoc quia illa aetas nullum in uita propria contrahere potuit, restat intellegere uel, si hoc nondum possumus, saltim credere trahere paruulos originale peccatum. Ac per hoc si ambduci transferrique sententiam, numquid et illud ambiguum est: nisi quis renatus fuerit ex
Abbreviated transcription (Latin):
habeat uitam et̾nam: cum dñs p̃cli¬
cens quid suis infine dicturus sit. ue¬
nite benedicti patͥs mei ꝑcipite regnũ
qsd̾ uobis paratum est abmitio mun¬
di. manitestaũit etiam quid sit ip̃m
regnum quod dicebat. ita concludẽs.
sic ibunt illi in ambustionẽ et̾nam:
iusti autem in uitam et̾nam. Hec gͦ
& alia que istum secuntur errorem. ni
tati: credo qd̾ uir ille tam egregie iͥa¬
nus omnino ñ sentiat. S fieri potest:
ut etiam istorum argum̃tis qui contra
peccati traducem sentiunt. adhuc fortaᷤ¬
se ita moueat᷑. ut aulire uł nosse quid
contra eos dicatur expectet. Et ideo quid
illi dicant qui contra pectati tracducẽ
sentiunt nec tacere uoluit. ut questio
discucienda in sinuaret᷑: & aꝑsona sua
remouit. ne hoc etiam ipse sentire u¬
dicaretur. Ego autem & si refellere
istorum argum̃ta ñ ualeam. uideo tñ
inherendum ẽẽ his que in scͥpturis ft̃
aꝑtissima. ut ex his reuelent᷑ obscura:

Expanded text:
habeat uitam aeternam, cum dominus praedihabeat uitam aeternam, cum dominus praedicens quid suis in fine dicturus sit: ucnitc, benedicti patris mei, percipite regnum quod uobis paratum est ab initio mundi, manifestauerit etiam quid sit ipsum regnum quod dicebat ita concludens: sic ibunt illi in ambustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. haec ergo et alia, quae hunc sequuntur errorem, nima ueritati credo quod uir ille tam egregie christianus omnino non sentiat. sed fieri potest, ut etiam istorum argumentis, qui contra peccati traducem sentiunt, adhuc fortasse ita moueatur, ut audire uel nosse quid contra eos dicatur expectet; et ideo quid illi dicant qui contra peccati traducem sentiunt nec tacere uoluit, ut quaestio discutienda insinuaretur, et a persona sua remouit, ne hoc etiam ipse sentire iudicaretur Ego autem etsi refellere istorum argumenta non ualeam, uideo tamen inhaerendum esse his quae in scripturis sunt apertissima, ut ex his reuelentur obscura
Abbreviated transcription (Latin):
num. Dicunt etiam inquit nulla ra-¬
tione concedi: ut deus qui ꝓpͥa peccata
renuitat impitet aliena. Uides ne ob¬
derit scͥptis suis. usꝙ adeo sciens hanc
nescio qmͣ nouitatem ẽẽ. que contra
antiqmͣ eccłie insitam opinionem so¬
nare nunc ceꝑit. ut eam ipse confiteri
aut uerecundatus aut ueritus fuerit.
Et forte hoc ipse ũ sentit. quod sine pͦ¬
cato nascatur homo. cui fatetur ne¬
cessarium eẽ baptismũ. in quo fit re¬
missio peccatorum. quod sine peccato
dampnetͣ homo. que necesse est non
baptizatum in non credentib depu¬
tari: quia utiꝙ scͥptura euangłica fal¬
lere non potest. in qua aꝑtissime legit᷑.
qui ñ crediderit condempnabitur: p̾tre¬
mo quod sine pecc̃o imago dei ñ admit¬
tatur ad regnum dei. qm̃ nͥ quis rena¬
tus fuerit ex aqua & sp̃u. ñ potest intͦi¬
re. in regnum dei: atq ita uł in et̾nã
mortem sine peccato p̃cipitetur. ułqd̾
est ab sursurduis. extra regnum dei

Expanded text:
num. dicunt etiam, inquit, nulla ranum. dicunt etiam, inquit, nulla ratione concedi, ut deus qui propria peccata remittit imputet aliena. Videsne, obderit scriptis suis usque adeo sciens hanc nescio quam esse nouitatem, quae contra antiquam et ecclesiae insitam opinionem sonare nunc coeperit, ut eam ipse confiteri aut uerecundatus aut ueritus fuerit. et forte hoc ipse non sentit, quod sine peccato nascatur homo, cui fatetur necessarium esse baptismum, in quo fit remissio peccatorum; quod sine peccato damnetur homo, quem necesse est non baptizatum in non credentibus deputari, quia utique scriptura euangelica fallere non potest, in qua apertissime legitur: qui non crediderit, condemnabitur; postremo quod sine peccato imago dei non admittatur ad regnum dei, quoniam nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei, atque ita uel in aeternam mortem sine peccato praecipitetur aut, quod est absurdius, extra regnum dei
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mͥ calum nientur ꝓ negligentia uel
ꝓ meẽ facultatis indittgentia: s dm̃
potius ꝓ accipienda intelligentia de¬
p̃centur. Ueruntũ nos non negligent᷑
oporteret actendere istum. Sic enim eũ
iurum. hanc argum̃tationẽ contra
pecc̃i ꝓpaginem ñ ex ꝓpria intulisse
ꝑsona. s quid illi dicant qui eam ñ
approbant intimasse: nec solum hoc
quod mͦ ꝓpsui eiꝙ respondi. uerum
etiam cetera quib me in illis libris iã
respondisse recolui. Nam cum dixiss
siade inquiunt peccatum etiam nõ
peccantibꝰ nocuit. gͦ & xp̃i iustitia etiã
non creclentibus ꝑ dest. quod in his
respondi cernis quam non solum non
Expugnent qd̾ dicimus. s etiam nos
ad moneant quid dicamus: secutus
potuerunt ad pꝰteros tͣnsmitt̃e: qd̾
ipsi minime habuerunt. Illud quo¬
bet traducem peccati. & ipsa sola pe¬
nam meretur: inustum ẽẽ dicenteᷤ.
ut hodie nata anima ñ ex massa ade.
tam antiquum peccatum portet alie¬

Expanded text:
non mihi calumnientur pro neglegentia uel non mihi calumnientur pro neglegentia uel pro meae facultatis indigentia, sed deum potius pro accipienda intellegentia deprecentur. Verum tamen nos non neglegenter oportet aduertere istum, sicut cum  praedicandum uirum hanc argumentationem contra peccati propaginem non ex propria intulisse persona, sed quid illi dicant qui eam non adprobant intimasse nec solum hoc quod modo proposui eique respondi, uerum etiam cetera quibus me in illis libris iam respondisse recolui. nam cum dixisset: si Adae, inquiunt, peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi iustitia etiam non credentiquae respondi, cernis quam non solum non expugnet quod dicimus, sed etiam nos admoneat quid dicamus: secutus potuerunt ad posteros transmittere, quod ipsi minime habuerunt. In hobet traducem peccati, sola et poenam meretur. Injustum est enim, ut hodie nata anima non ex massa Adae, tam antiquum peccatum portet alie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhoc nec uitam habebunt. s ira clei
manet suꝑ eos: qm̃ qui ñ credit filio
ñ habebit uitam. s ira dei manet sr̃
eum. Et iudicati sunt: qm̃ qui non
eredit iam iuidicatus est. Et condẽp¬
nabuntur: qm̃ qui crediderit &
baptizatus fuerit saluus erit. qui
autem ñ crediderit condempnabit᷑.
Iam nunc uideant isti qua iustitia
temptent uł conentur asserere. nõ
ad uitam et̾nam s ad iram dei ꝑtiñe.
& iudicari diuinitus atꝙ dampna¬
ri homines. qui sine peccato sunt: si
est etiam originale pecc̃m̃. Iam cẽtis
originale pecc̃m disputant inrsinu¬
at: in illis duob ꝓlixi mei oꝑis li¬
bris satis qͣntum arbitror dilucideꝵ:
respondi. Quod & si quibusclam uel
parum uł obscurum uidebitur dent
ueniam: & componant cum eis. qui
fortasse ilud ñ quia parum est s qͥa
nimium rep̃hendunt. Et qui ea que
ponuntur questionum que dilucide
dicta existimo adhuc ñ intelligunt.

Expanded text:
per hoc nec uitam habebunt, sed ira dei per hoc nec uitam habebunt, sed ira dei manet super eos, quoniam qui non credit filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum, et iudicati sunt, quoniam qui non credit, iam iudicatus est, et condemnabuntur, quoniam qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit, qui autem non crediderit, condemnabitur. iam nunc uideant isti, qua iustitia temptent uel conentur adserere non ad uitam aeternam, sed ad iram dei pertinere et iudicari diuinitus atque damnari homines, qui sine peccato sunt, si est etiam originale peccatum. Iam ceterioriginale peccatum disputant, in illis duobus prolixi mei operis libris satis, quantum arbitror, dilucideque respondi. quod etsi quibusdam uel parum uel obscurum uidebitur, dent ueniam et conponant cum eis, qui fortasse illud non quia parum est, sed quia nimium reprehendunt; et qui ea, quae pro natura quaestionum dilucide dicta existimo, adhuc non intellegunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fidem qmͣ uoluntatẽ ꝓͥpͥa ñdum ha¬
bere potuerunt: sic eorum ꝑquos
nascunt᷑. caro pecẽi tͣicit in eos norã
qmͣ ñdum uita ꝓpͥa contͣrerunt.
Et sic̃ eos uite sp̃s in xp̃o regenerat
fideles: sic eos corpus mortis in adã¬
generauerat peccatores. Illa enim car¬
nalis generatio est: hec sp̃ualis. Illa
facit filioᷤ carnis: hec sp̃s. Illa filios
mortis: hec filios resurrectionis. Illa
filios scłi: hec filios dei. Illa filios ire.
ginali obligatos. ista omini peccati
uincło liberatos. Postremo ad id quod
intellectu ꝑspicacissimo assequi non
ualemus: auctoritate diuina consen¬
tire cegamur. Bene quod ipsi nos ã¬
monent. iustitiam xp̃i nͥ credentib
ꝓdesse ñ posse: & ꝓ desse aliquid par¬
uulis confitentur. Uñ ut diximus ne¬
cẽẽ est: eos baptizatos in credentium
numero sine tilla t̾giũsatione consti¬
tuant. Consequent̃ gͥ si non baptitẽ¬
tur. int̾ eos qui ñ credunt erunt. ac

Expanded text:
fidem, quam uoluntate propria nondum hafidem, quam uoluntate propria nondum habere potuerunt, sic eorum per quos nascuntur caro peccati traicit in eos noxam, quam nondum uita propria contraxerunt. et sicut eos uitae spiritus in Christo regenerat fideles, sic eos corpus mortis in Adagenerauerat peccatores; illa enim carnalis generatio est. haec spiritalis; illa facit filios carnis, haec spiritus; illa filios mortis, haec filios resurrectionis; illa filios saeculi, haec filios dei; illa filios irae,ginali obligatos, ista omnis peccati uinculo liberatos. Postremo ad id quod intellectu perspicacissimo adsequi non ualemus, auctoritate diuina consentire cogamur. bene, quod ipsi nos admonent, iustitiam Christi nisi credentibus prodesse non posse et prodesse aliquid paruulis confitentur. unde, ut diximus, necesse est eos baptizatos in credentium numero sine ulla tergiuersatione constituant. consequenter igitur, si non baptizentur, inter eos qui non credunt erunt ac
Abbreviated transcription (Latin):
dum cum dicunt si ade pect̾m etiam
non peccantib nocet. gͦ & xp̃i iustitia
etiam non creclentib ꝓdest: absurclis¬
simum utiq & falsissimum iudicant.
ut xp̃i iustitia etiam non credentibus
ꝓsit. Unde putant confici. nec pͥmi hõĩs
peccatum paruulis ñ peccantib noc̃e
potuisse: sicut & xp̃i iustitia ꝓdesse nul¬
lis ñ credentib pot̾. Dicant itaq: iusti¬
tia xp̃i quid baptitatis pariuilis ꝓsit.
Dicant omnino quod uolunt. Ptecto
enim si se xp̃ianos ẽẽ meminerunt:
aliquid ꝓdesse ñ ambigunt. Quodlibs
runt non credentib ñ potest. Unde
coguntur paruulos baptitatos ineͤ¬
dentium numero deputare. & auct̃cei¬
tati sc̃e ubiq eccłie consentire: que fi¬
delium eos nomine non censet indig¬
nos. quibus uistitia xp̃i etiam scłm
istos ꝓdesse ñ nisi credentib posset. Sic̃
gͦ eorum ꝑ quos renascuntur. iusti¬
tie sp̃c responsione sua trãicit eos in

Expanded text:
dum cum dicunt, Si Adae peccatum etiam dum cum dicunt, Si Adae peccatum etiam non peccantibus nocet, ergo et Christi iustitia etiam non credentibus prodest, absurdissimum utique et falsissimum iudicant, ut Christi iustitia etiam non credentibus prosit. unde putant confici nec primi hominis peccatum paruulis non peccantibus nocere potuisse, sicut Christi iustitia prodesse ullis non credentibus non potest. dicant itaque, iustitia Christi quid baptizatis paruulis prosit, dicant omnino quod uolunt. profecto enim, si se Christianos esse meminerunt, aliquid prodesse non ambigunt. quodlibetrunt, non credentibus non potest. unde coguntur paruulos baptizatos in credentium numero deputare et auctoritati sanctae ubique ecclesiae consentire, quae fidelium eos nomine non censet indignos, quibus iustitia Christi etiam secundum istos prodesse non nisi credentibus posset. sicut ergo eorum per quos renascuntur iustitiae spiritus responsione sua traicit in eos
Abbreviated transcription (Latin):
homines ꝑtͣnsisse. qͣndam eorum argu¬
mentationẽ. qui negant paruulos ori¬
ginalit̾ gestare peccatum. Qmͣ fateor
in illis tam longis uoluminib meis non
refelli: quia inmentem mͥ omnino nõ
uenerat. queniqmͣ posse talia cogitare
uł dicere. Quaꝓpt̾ qm̃ illi oꝑi quod iam
certo sine concluseram. nichil addere
uolui: & ipsam eisdem uerbis quibuᷤ
eam legi. & quid mͥ contra iuideatur
huic epłe inserendum putaui. Sic gͦ illa
argum̃tatio posita est. Hi autem ĩ qͥt
qui contra traducem peccati sunt: ita
illam impugnare nitunt᷑. Si ade in ciui¬
unt peccatum etiam non peccantib no¬
cuit. gͦ & tp̃i iustitia etiam ñ credentibꝰ
ꝓdest: quia similit̾ immo & magis dic̃
ꝑ unum saluari. qmͣ ꝑunum añ ꝑier̃t.
hiuic gͦ ut dixi argum̃to. m illis duobꝰ
libris quos ad te scͥpsi nichil responddi:
neꝙ id mͥ ꝓrsus reclarguendum ꝓposui.
Nunc gͦ prius illud attencde. quenradino¬

Expanded text:
homines pertransisse, quandam eorum arguhomines pertransisse, quandam eorum argumentationem qui negant paruulos peccatum originale gestare, quam, fateor, in illis tam longis uoluminibus meis non refelli, quia in mentem mihi omnino non uenerat quemquam posse talia cogitare uel dicere. quapropter quoniam illi operi, quod iam certo fine concluseram, nihil addere uolui, et ipsam eisdem uerbis quibus cam legi et quid mihi contra uideatur huic epistolae inserendum putaui. Sic ergo illa argumentatio posita est: hi autem, inquit, qui contra traducem peccati sunt, ita illam impugnare nituntur: si Adae, inquiunt, peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi iustitia etiam non credentibprodest; quia similiter, imo et magis dicit per unum salvari, quam per unum ante perierunt. Huic ergo, ut dixi, argumento in illis duobus libris quos ad te scripsi, nihil respondi, neque id mihi prorsus redarguendum proposui. Nunc ergo prius illud attende, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
.Inciꝑit liber tertis
arissimo filio mar¬
berem. adũsus eos qui dicunt adam
etiam si ñ peccass fuisse moriturũ nec
ex euis peccato quieqmͣ adeuis pꝰteros
ꝓpagando tͣnsisse. maxime ꝓpt̾ baptis¬
mum paruulorum. quem more piissi¬
mo atq mat̾no imiũsa freq̃nitat eccłia.
& quod in hac uita fuerint futuriꝙ
sint filii hominũ nullum habentes
omnino peccatum. iam duos ꝓ liros
ab solueram libros: quib mͥ uisus sũ.
ñ quidem om̃ib omnium occurrisse
in hac causa motib animorum. quod
ame uł aquoqmͣ utrum fieri possit
ignoro. inmo fieri ñ posse ñ dubito:
s tñ egisse aliquid. quo de bis rebus
amaiorib tradite fidei defensores. ꝯͣ
nouitates eorum qui alit̾ sentiunt.
ñ mermes usq quaꝙ consisterent. ue¬
rum pꝰt paucissimos dies legi pelagii
rent: ateẜ ibi comperi cum ad illum
ueniss locum ubi dicit apłs. ꝑunum
hominem peccatum intrasse in mun¬
dum. & ꝑpeccatum mortem. atꝙ ita ĩ õs

Expanded text:
ixius. LIBER TERTIVS. Carissimo filio Marberem aduersus eos qui dicunt Adam, etiamsi non peccasset, fuisse moriturum nec ex eius peccato quicquam ad eius posteros propagando transisse maxime propter baptismum paruulorum, quem more piissimo atque materno uniuersa frequentat ecclesia, et quod in hac uita sint, fuerint futurique sint filii hominum nullum habentes omnino peccatum, iam duos prolixos absolueram libros. quibus mihi uisus sum non quidem omnibus omnium occurrisse in hac causa motibus animorum, quod uel a me uel a quoquam utrum fieri possit ignoro, immo fieri non posse non dubito, sed tamen egisse aliquid, quo de his rebus a maioribus traditae fidei defensores contra nouitates eorum qui aliter sentiunt non inermes usquequaque consisterent. uerum post paucissimos dies legi Pelagii rent, atque ibi conperi, cum ad illum uenisset locum, ubi dicit apostolus per unum hominem peccatum intrasse in mundum et per peccatum mortem atque ita in omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tolli possunt. ñ adiuuat ad ꝑfitiendã
iustitiam. ut dum non iustificatur in
conspectu eius om̃is uiuens actionem
gr̃arum semꝑ indulgentie ipsuis de¬
beamus: & sic ab illa pͥma causa omĩ¬
ũ uitiorum hoc̃a tumore suꝑbie. sc̃a
humilitate sanemur. Deo grãs. hanc
epłam dum disputatio mea breuem
parturit. liber ꝓlixis est natus: uti¬
nam tam ꝑfectus. qmͣ tandem aliqͣn¬
do finitus¬

Expanded text:
tolli possunt, non adiuuat ad perficiendam tolli possunt, non adiuuat ad perficiendam iustitiam, ut, dum non iustificatur in conspectu eius omnis uiuens, actionem gratiarum semper indulgentiae ipsius debeamus et sic ab illa prima causa omnium uitiorum, hoc est a tumore superbiae, sancta humilitate sanemur. hanc epistolam dum dispositio mea breuem parturit, liber prolixus est natus, utinam tam perfectus quam tandem aliquando finitus
Abbreviated transcription (Latin):
homines iam ratione itentes. in hoc
scło uirisse uł iuuere. optandum est
ut fiat. conandum est ut fiat. suppli¬
candum est ut fiat: ñ tñ quasi fcm̃
fuerit confit᷑endum. Hoc enim optã¬
tib & conantib & digna supplicatiõe
dep̾cantib quicquid remanserit pecca¬
c̃oꝵ. ꝑ hoc cotidie soluitur quod uera¬
scorum dicit in hac uita necessariam
ñ fuisse. multum errat: nec potest illi
omnino placere quem laudat. Siccũ
se ip̃m talem putat. ip̃e se decipit. et
ĩutaᷤ in eo ñ est: ñ ob aliuid nͥ quia fal¬
sum putat. Nouit gͦ ille metlicus qui
ñ ẽ opus sanis s egrotantibꝰ. quemad¬
modum nos curando ꝑfitiat inẽtnam
salutem. Qui d ip̃am mortem qmͣuis
peccati merito inflicta sit. ñ aufert in
hoc scł̃o eis quib pecc̃a dimitit. ut etiã
eius timorem suꝑando. suscipiant ꝓfi
dei sinceritate certamen: & in quibus¬
dam etiam iustos suos qm̃ adhuc ex¬

Expanded text:
homines iam ratione propriae uoluntatis utentes in hoc homines iam ratione propriae uoluntatis utentes in hoc saeculo uixisse uel uiuere optandum est ut fiat, conandum est ut fiat, supplicandum est ut fiat, non tamen quasi factum fuerit confidendum. hoc enim optantibus et conantibus et digna supplicatione deprecantibus, quidquid remanserit peccatorum, per hoc cotidie soluitur, quod uerasanctorum dicit in hac uita necessariam non fuisse, multum errat nec potest omnino illi ipsi placere quem laudat; si autem se ipsum talem putat, ipse sc decipit et ueritas in eo nonest, non ob aliud, nisi quia falsum putat. nouit ergo ille medicus, qui non est opus sanis, sed aegrotantibus, quemadmodum nos curando perficiat in aeternam salutem, qui et ipsam mortem, quamuis peccati merito inflicta sit, non aufert in hoc saeculo eis quibus peccata dimittit, ut etiam cum eius timore superando suscipiant pro fidei sinceritate certamen, et in quibusdam etiam iustos suos, quoniam adhuc ex
Abbreviated transcription (Latin):
mittenda peccata. nisi xp̃iana & eccłisti¬
ca institutione sacͣmentis efficiantur fi¬
deles. Nam nec conuiges infideles qmͣ¬
libet scĩs & iuistis coniugib hereant. ab
iniquitate mundantur. que a regno di
separatos inclampnationẽ uenire com¬
pellit: nec pariuili de quibꝰlibet scĩs ĩtiˢ
tanto impensius loqui debemꝰ. quanto
ꝓ se ipsi minus possunt. Id enim agit
ista disputatio. contͣ cuius nouitatem
antiqͣ ueritate nitendum est: ut infan¬
tes omnino suꝑfluo baptizari uideant᷑.
S aꝑte hoc non dicitur: ne tam firma
salubrit eccłie consuetudo uiolatores suoᷤᷤ
ferre non possit. S si pupillis opemfer¬
re p̃cipimur. qnͣtomagis ꝓistis laborare
debemus. qui destitutiores & miseriores
pupillis. etiam sub parentib remane¬
bunt. si eis xp̃i gr̃a denegabit᷑. quan
ꝑ se ip̃i flagitare ñ possunt: Illud aũ
quod dicunt. sine illo pecc̃o aliquos

Expanded text:
dimittenda peccata, nisi christiana et ecclesiastidimittenda peccata, nisi christiana et ecclesiastica institutione et sacramentis efficiantur fideles. nam nec coniuges infideles, quamlibet sanctis et iustis coniugibus haereant, ab iniquitate mundantur, quae a regno dei separatos in damnationem uenire conpellit, nec paruuli de quibuslibet sanctis iustisque tanto inpensius loqui debemus quanto pro se ipsi minus possunt. Id enim agit illa disputatio, contra cuius nouitatem antiqua ueritate nitendum est, ut infantes omnino superfluo baptizari uideantur. sed aperte hoc non dicitur. ne tam firmata salubriter ecclesiae consuetudo uiolatoros suos ferre non possit. sed si pupillis opem ferre praecipimur, quanto magis pro istis laborare debemus, qui destitutiores et miseriores pupillis etiam sub parentibus remanebunt, si eis Christi gratia denegabitur, quam per se ipsi flagitare non possunt ! Illud autem quod dicunt sine ullo peccato aliquos
Abbreviated transcription (Latin):
eandem ad corinthios epłam tͣctaret
exposuit. quõd exempla iam p̃cesserãt¬
& uirorum quos uxores. & feminarum
quas mariti lucrifetant rp̃o. & paruu¬
lorum ad quos faciendos xp̃ianos uolũ¬
tas xp̃iana etiam imius parentis euice¬
cerat. aut si quod magis uerba apłi ui-¬
dentur sonare. & quodammꝰ cogere.
aliqua illic intelligenda est sc̃ifitatio.
qua scĩficabant᷑ uir & mulier infideliͤ
in conuige ficdeli. & quas scĩficabant᷑
filii fidelium. siue quia in mẽstruo cru¬
ore mulieris a concubitu continebat.
quicumꝙ uir uł femina id in lege di¬
dicerat. nam boc ihezechiel inter illa
p̃cepta ponit que ñ figurate accipi¬
enda sunt: siue ꝓpt̾ aliam qmͣlibet
que ibi aꝑte posita ñ est ex ipsa nece ᷤᷤ¬
situdine conuigiorum at filiorum sci¬
tatis asꝑgiem. illud tñ sine. dubitione
cenendum est. quecuimq illa scĩficatio sit.
non ualere ad xp̃ianos faciendos atq di

Expanded text:
eandem ad Corinthios epistolam tractaret eandem ad Corinthios epistolam tractaret exposuit, quod exempla iam praecesserant et uirorum quos uxores et feminarum quas mariti lucrifecerant Christo et paruulorum ad quos faciendos Christianos uoluntas christiana etiam unius parentis cuicerat, aut si, quod magis uerba apostoli uidentur sonare et quodam modo cogere, aliqua illic intellegenda est sanctificatio, qua sanctificabantur uir uel mulier infidelis in coniuge fideli et qua sancti nascebantur filii fidelium, siue quia in menstruo cruore mulieris a concubitu continebat, quicumque uir uel femina id in lege didicerat — nam hoc Hiezechiel inter illa praecepta ponit, quae non figurate accipienda sunt — siue propter aliam quamlibet, quae ibi aperte posita non est, ex ipsa necessitudine coniugiorum atque filiorum sanctitatis asperginem, illud tamen sine dubitatione tenendum est, quaecumque illa sanctificatio sit, non ualere ad Christianos faciendos atque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i daretur
credentib. & uinceremꝰ mortem ꝑ im¬
mortalẽ resurrectionẽ: & aculeum eiꝰ
percatum ꝑ gratuitam iustificationẽ.¬
Nemo itaq de hac re fallatur & fallat.
Om̃s ad nnt atq aufert iste sc̃ẽ scͥpt᷑e
sensus manifestus ambages. Quem ad¬
modum ab origine trahitur mors in
corpore mortis huuis: sic ab origine tͣe¬
tum ẽ peccatum in hac carne pecc̃i. ꝓpt̾
quod sanandum & ꝓpagine accctum
& uoluntate auctum. atq ad ip̃am car¬
nem resuscitandam mediciis uenit in
similitudine carnis pecc̃i: qͥ ñ ẽ opꝰ saniᷤᷤ
s egrotantib. nec uenit uocare iustoss
peccatores. Proinde quod ait apłs cum
fideles moneret. ut se ab inficlelil con¬
iugib non disiungerent sc̃ificatus est
enim uir infidelis in uxore. & scĩficata
est mulier infidelis ĩ fr̃e. alioqͥn. filii
ur̃i immnundi ẽẽnt. nunc autem mun¬
di sunt. aut sic est actipiendũ. quẽad¬
modum & nos alibi. & pelagius cum

Expanded text:
i daretur credentibus et uinceremus mortem per inmortalem resurrectionem et aculeum eius peccatum per gratuitam iustificationemNemo itaque de hac re fallatur et fallat. omnes adimit atque aufert iste sanctae scripturae sensus manifestus ambages. quemadmodum ab origine trahitur mors in corpore mortis huius, sic ab origine tractum est et peccatum in hac carne peccati; propter quod sanandum et propagine adtractum et uoluntate auctum atque ipsam carnem resuscitandam medicus uenit in similitudine carnis peccati, qui non est opus sanis. sed aegrotantibus, nec uenit peccatores . Proinde quod ait Apostolus, cum fideles moneret ut se ab infidelibus conjugibus non disjungerent, Sanctificatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt, aut sic est accipiendum, quemadmodum et nos alibi et Pelagius cum
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃ianus contentiosus. U¬
Sauꝑ suꝑbusA Rex mniqus.¬
A Episcopus negligens Plebs.
Hec sunt .xii. abusiua scłi. ꝑ que scli ro¬
ta si in illo fuerit decipitur. & ad tartari
tenebras nullo impediente iustitie fuffra¬

Expanded text:
ianus contentiosus, pauper superbus, rex iniquus, episcopus neglihaec sunt duodecim abusina saeculi per quae saeculi rota, si in illo fuerint, decipitur et ad tartari tenebras nullo impediente iustitiae suffra
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ministrare nolle uideret᷑. Quomͦ
enĩ uerũ ẽẽt qͦd dictũ est: templũ enim
di sanctũ ẽ qd estis uos. si cłs dehuma¬
no demplo responsa ñ redderet: ⁊ totũ
qͦd discendũ hominib tradi uellet de celo
atq ꝑ angłos ꝑsonaret. Deinde ipsa
caritas que sͥ homines inuicem nodo
unitatis astringit: ũ haberet aditũ re¬
qͦd ñ intelligebat expositũ. aut diuini¬
tus in mente sñ hoĩs minist̾io reuelatũ
est: s potiꝰ suggestione diuina missus
ẽ ad eũ. Seditoꝑ c̃ eo philippꝰ qͥ nouerat
ysaiã ꝓpħam: eiꝙ hũanis uerbis ⁊ lun¬
gua qͦd in scriptura illa tectũ erat aꝑuit.
Nõne cũ moyse ds loquebat᷑: ⁊ tñ osiliũ
regendi atq administrandi tam magni
ppłi a socero suo alieligena scił homine.
⁊ maxime ꝓuid. ⁊ minime suꝑbꝰ accepit:
Nouerat enĩ ille uir ex quacũq anima

Expanded text:
. Quomodo enim verum esset quod dictum est, Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos ; si Deus de humano templo responsa non redderet, et totum quod discendum hominibus tradi vellet, de coelo atque per Angelos personaret? Deinde ipsa charitas, quae sibi invicem homines nodo unitatis astringit, non haberet aditum requod non intelligebat expositum, aut divinitus in mente sine hominis ministerio revelatum est; sed potius suggestione divina missus est ad eum, seditque cum eo Philippus, qui noverat Isaiam prophetam, eique humanis verbis et lingua quod in Scriptura illa tectum erat, aperuit . Nonne cum Moyse Deus loquebatur, et tamen consilium regendi atque administrandi tam magni populi a socero suo, alienigena scilicet homine, et maxime providus et minime superbus accepit ? Noverat enim ille vir, ex quacumque anima
Abbreviated transcription (Latin):
Int precepta quedam tͣctan¬
darũ scripturaꝵ. que studiosiꝰ
earũ uideo ñ incõmode posse
tradi: ut non solũ legendo ali-¬
os qui diuinarũ litteraꝵ oꝑta
apuerunt. s ⁊ aliis ipsi aꝑiendo ꝓficiatł.
Hec tradere institui uolentib ⁊ ualenti¬
bus discere: si dñs ac ds nr̃. ea que de
hac re cogitanti solet suggere. t̃ scͥbenti
michi ñ cleneget. Qd̃ anteqͣ exordiar. ui¬
detur mͥ respondendũ ẽe hiis qui hec re¬
p̾hensuri sunt: aut rep̾hensuri ẽẽnt. si
eos ante ñ placaremꝰ. Qͦd si nulli ⁊̃ post
ista rep̾henderint. saltim alios ñ moue¬
bunt. nec ab utili studio ad imꝑitie pi¬
griciã reuocabt̃: quos mouere possent.
nisi p̾monitos pparatosq inuenirent.
Quidã enĩ rep̾hensuri st̃ hoc opꝰ nr̃m:¬

Expanded text:
nt praecepta quaedam tractandarum Scripturarum, quae studiosis earum video non incommode posse tradi; ut non solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet suggerere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam eni
Abbreviated transcription (Latin):
dun sit: simił ẽ tradenti litteras. hoc ẽ
p̾cipienti quomͦ sit legendũ: ut qͦmͦ ille
qui legere nouit alio lectore ñ incdigeat.
cũ codicẽ inuen̾it a quo audiat qͥd ibi scͥꝑ¬
tum sit: sic iste qui p̾tepta que conam᷑
tradere acceꝑit. cũ in libris aliqͥd obscu¬
ritatis inuen̾it. qͣsclã regulas uelut littaᷤᷤ
tenens: intellectorẽ aliũ ñ requirat. per
giis incdagatis. ad occultũ sensũ sñ ullo
errore ipse ꝑueniat. aut certe in absur¬
ditatẽ pͣue sententie ñ incidat. Quappt̾
quãꝙͣ ⁊ in ip̃o oꝑe satis apparere possit.
huic officioso labori nr̃o ñ recte aliquẽ ꝯtra¬
dicere :÷ tñ si huiꝰm᷑i ꝓemio qͥb libet obsi¬
stentib ꝯuenient̾ uitdet᷑ esse responsũ: huius
uie quã in hoc libro ingredi uolumꝰ. tale
nobis occurrit exordiũ:¬

Expanded text:
dum sit, similis est tradenti litteras, hoc est dum sit, similis est tradenti litteras, hoc est praecipienti quomodo sit legendum: ut quomodo ille qui legere novit, alio lectore non indiget, cum codicem invenerit, a quo audiat quid ibi scriptum sit; sic iste qui praecepta quae conamur tradere acceperit, cum in libris aliquid obscuritatis invenerit, quasdam regulas veluti litteras tenens intellectorem alium non requirat, per giis indagatis ad occultum sensum sine ullo errore ipse perveniat, aut certe in absurditatem pravae sententiae non incidat. Quapropter, quanquam et in ipso opere satis apparere possit huic officioso labori nostro non recte aliquem contradicere; tamen, si hujusmodi prooemio quibuslibet obsistentibus convenienter videtur esse responsum, hujus viae quam in hoc libro ingredi volumus, tale nobis occurrit exordiu
Abbreviated transcription (Latin):
głam dłi querit ⁊ ñ suã: ħ cũ legit ⁊ nllo
sibi hominũ exponente intelligit: cur
ipse aliis affectat exponẽ: ac ñ potiꝰ eos
remittit dõ: ut ip̃i quoꝙ ñ ꝑ hominẽ sed
illo intꝰ docente intelligant᷑. s udelicet
timet: ne audiat a dño. Serue neqͣ:. dareᷤ
pecuniã meã nũmulariis. Sic̃ gͦ hii ea
que intelligunt ꝓdunt cet̾is uł loquendo
o: quãꝙͣ nemo debeat aliqͥd sic hr̃e qͣsi
suũ ꝓpͥum. nͥ forte mendaciũ. Nã om̃e
uerũ: ab illo ẽ qui ait: Ego sũ ueritas.
Quid enĩ habemꝰ qͦd ñ accepimꝰ: Qd si ac¬
cepimꝰ: quid głamͣ qͣsi ñ accepimꝰ  Qui
legit audientib. litt̾as utiq qͣs agnoscit
enuntiat. Qui aũ ipsas litteras tradit:
hoc agit ut alii quoq legere nouerint: ut̃q
tũ id insinuat qͦd accepit. Sic ⁊̃ qui ea q̃
in script᷑is intellexit exponit audientib
tanqͣm litt̾as quas agnoscit ꝓnuntiat lec¬
toris officio. Qui aũ p̾cipit qͦmͦ intelligñ¬

Expanded text:
am quaerit et non suam: sed cum legit, et nullo sibi hominum exponente intelligit, cur ipse aliis affectat exponere, ac non potius eos remittit Deo, ut ipsi quoque non per hominem, sed illo intus docente intelligant? Sed videlicet timet ne audiat a Domino, Serve nequam, dares pecuniam meam nummulariis . Sicut ergo hi ea quae intelligunt, produnt caeteris vel loquendo o: quanquam nemo debet aliquid sic habere quasi suum proprium, nisi forte mendacium. Nam omne verum ab illo est, qui ait: Ego sum veritas . Quid enim habemus quod non accepimus? Quod si accepimus, quid gloriamur quasi non acceperimus ? 9. Qui legit audientibus litteras, utique quas agnoscit enuntiat; qui autem ipsas litteras tradit, hoc agit ut alii quoque legere noverint: uterque tamen id insinuat quod accepit. Sic etiam qui ea quae in Scripturis intelligit, exponit audientibus, tanquam litteras quas agnoscit pronuntiat lectoris officio; qui autem praecipit quomodo intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
apłm paulũ licet diuina ⁊ celesti uoce
ꝓstratũ ⁊ instructũ ad hominẽ tñ missũ
ẽẽ ut sacram̃ta ꝑciꝑet : ati copularet᷑
eccłie. Et centurionẽ corneliũ quãuis
exauditas or̃ones eiꝰ elemosinasq respec¬
tas ei angł̃s ñtiauerit: petro tñ tͣditum
imbuendũ: ꝑ quem ñ solum satram̃ta
ꝑtiꝑet: s etiam qͥd credendũ. qͥd sꝑandũ.
qͥd diligendũ esset audiret. Et poterant

Expanded text:
sti voce prostratum et instructum, ad hominem tamen missum esse, ut sacramenta perciperet, atque copularetur Ecclesiae : et centurionem Cornelium quamvis exauditas orationes ejus, eleemosynasque respectas ei angelus nuntiaverit, Petro tamen traditum imbuendum; per quem non solum sacramenta perciperet, sed etiam quid credendum, quid sperandum, quid diligendum esset, audi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͦd ꝑ hominẽ discendũ ẽ. sine suꝑbia dis¬
cat: ⁊ ꝑ quẽ docetur aliꝰ. sine suꝑbia et
sine inuidia tradat qͦd accepit. Neq tẽꝑ¬
temꝰ eũ cui tredidimꝰ ne talib inimici uer¬
sutiis ⁊ ꝑusitate decepti. ad ip̃m qͦq audi¬
endũ eungłium. atq discendũ. nolumꝰ ire
in eccl̃ias. aut codicem lege̾. aut legentẽ p̾¬
dicantẽq ⁊ hominẽ audire: ⁊ expectemꝰ
rapi usq in t̾cium celũ. siue in corpore.
siue extra torpꝰ sic̃ dicit apls. ⁊ ibi audire
ineffabilia uerba que ñ lic homimi loqui:

Expanded text:
et quod per hominem discendum est, sine superbia diset quod per hominem discendum est, sine superbia discat; et per quem docetur alius, sine superbia et sine invidia tradat quod accepit: neque tentemus eum cui credidimus, ne talibus inimici versutiis et perversitate decepti, ad ipsum quoque audiendum Evangelium atque discendum nolimus ire in ecclesias, aut codicem legere, aut legentem praedicantemque hominem audire; et exspectemus rapi usque in tertium coelum, sive in corpore, sive extra corpus, sicut dicit Apostolus, et ibi audire ineffabilia verba, quae non licet homini loqui ,
Abbreviated transcription (Latin):
nacho insultari debere. qui sine ulla sci
nullo docentẽ homine. in plenã notitiã
orando ut sibi reuelarent᷑ accepit tͥduanis
p̾cib impetrans: ut ⁊̃ codicẽ oblatum
stupentib qui aderant legendo ꝑcurrẽt
Aut si hec quisquis falsa esse arbitratur.
nis nobis res est. qui se script᷑as scãs sñ
duce homine nosse gaudent. et si ita est
uero ⁊ ñ mediocri gaudent bono: ꝯcedant
necesse ẽ unũquẽq nr̃m. ⁊ ab ineunte pu¬
ericia ꝯsuetudine audiendi linguã fuã
didicisse: ⁊ aliã aliquã uł grecã uł hebreã.
uł quãlib cet̾aꝵ. aut similit̾ audiendo.
aut ꝑ hominẽ p̃ceptorẽ accepisse. Iã gͦ
si placet moneamꝰ om̃s fr̃s ne paruulos
suos ista doceant: qͥa mom̃to uno tp̃ris
adueniente spũ sc̃o repleti apłi. oium
gentiũ linguis locuti st̃: aut cui talia
ñ ꝑuenerint. ñ se arbitret᷑ ẽẽ xp̃ianum :
aut sp̃m sc̃m accepisse se dubitet. Immo uͦ

Expanded text:
nacho insultari debere, qui nacho insultari debere, qui nullo docente homine, in plenam notitiam orando ut sibi revelarentur, accepit triduanis precibus impetrans ut etiam codicem oblatum, stupentibus qui aderant, legendo percurreret. 5. Aut si haec quisque falsa esse arbitratur, nis nobis res est, qui se Scripturas sanctas sine duce homine gaudent nosse, et si ita est, vero et non mediocri gaudent bono; concedant necesse est unumquemque nostrum et ab ineunte pueritia consuetudine audiendi linguam suam didicisse, et aliam aliquam vel graecam vel hebraeam vel quamlibet caeterarum, aut similiter audiendo, aut per hominem praeceptorem accepisse. Jam ergo si placet, moneamus omnes fratres, ne parvulos suos ista doceant, quia momento uno temporis adveniente Spiritu sancto, repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt; aut cui talia non provenerint, non se arbitretur esse christianum, aut Spiritum sanctum accepisse se dubitet. Imo vero
Abbreviated transcription (Latin):
gito demonstrarẽ. illis aũ nec ad ipsum
digitũ meũ uidendũ sufficiens acies ẽẽt
Illi uͦ qui etiã istis p̾ceptis cognitis atq
ꝑceptis. ea que in diuinis striptis obscura
sunt intueri neqͥuerint. arbitrent᷑ se digi¬
tum qͥdem meũ udere posse: sydera uͦ
qͥb demonstrandis intendit᷑ iudere nõ
posse. Et illi ergo ⁊ isti me rep̾henclere
desinant: ⁊ lumen oculoꝵ diuinitꝰ sibi
pberi dep̾cent᷑. Non enĩ si possũ m̃brũ
meũ ad aliqͥd demonstrandũ mouere.
possũ ⁊̃ oculos actendere: q̃b uł ip̃a de¬
monstratio mea. uł ⁊̃ illud qͦd uolo de¬
lia nunc tradere institui. se scõs libros
intelligere atq tractare głant᷑. ⁊ ꝓpterea
me suꝑflua uoluisse scribere existimant.
sic ẽ lenienda cõmotio: ut qͣmuis magno
li dono iure letent᷑: recordent᷑ se tñ ꝑ ho¬
mines didicisse uł litt̾as. Nec ꝓptea sibi
ab antonio scõ ⁊ ꝑfecto iuiro egyptio mo¬

Expanded text:
gito demonstrarem; illis autem nec ad ipsum gito demonstrarem; illis autem nec ad ipsum digitum meum videndum sufficiens esset acies Illi vero qui etiam istis praeceptis cognitis atque perceptis, ea quae in divinis Scripturis obscura sunt intueri nequiverint, arbitrentur se digitum quidem meum videre posse, sidera vero quibus demonstrandis intenditur, videre non posse. Et illi ergo, et isti me reprehendere desinant, et lumen oculorum divinitus sibi praeberi deprecentur. Non enim si possum membrum meum ad aliquid demonstrandum movere, possum etiam oculos accendere, quibus vel ipsa demonstratio mea, vel etiam illud quod volo delia nunc tradere institui, se sanctos Libros intelligere atque tractare gloriantur, et propterea superflua voluisse me scribere existimant, sic est lenienda commotio, ut quamvis magno Dei dono jure laetentur, recordentur se tamen per homines didicisse vel litteras; nec propterea sibi ab Antonio sancto et perfecto viro Aegyptio mo
Abbreviated transcription (Latin):
conatiq fuerint sc̃pturas diuinas scdm
hec p̾cepta tͣctare. neꝙ ualuerint aꝑire
atꝙ explicare qͦd cupiunt: in anit̾ me
me laborasse arbit᷑bunt᷑. Et qͥa ipsi non
adiuuabunt᷑ hoc oꝑe: nullũ adiuua¬
riposse censebt̃. Terciũ genꝰ ẽ rep̾hen¬
sorũ: qui diuinas scripturas uel re ue¬
ra bene tͣctant. uł bñ tͣctare sͥ uident᷑.
Qui qm̃ nullis huiꝰmͦi obseruationib
lectis. qͣles ñc̃ tradere institui. faculta¬
tem exponendoꝵ scõꝵ libroꝵ se assecutoꝰ.
uł uident uł putant. nemini ẽẽ ista p̃¬
cepta necessaria: s potiꝰ totũ qͦd de illaꝵ
litteraꝵ obscuritatib laudabilit̾ aꝑit᷑.
diuino munẽ fieri posse clamitabunt.
Quib om̃ib breuit᷑ respondens. illis qͥ
hec que seribimꝰ ñ intelligunt hoc dico:
ita me non esse reprehendendũ. quia
hec ñ intelligunt. tanꝗͣ si lunã uł uete¬
rem uł nouã. sidus ue aliqͦd minime
clarũ uellent uidere. qͦd ego intento di¬

Expanded text:
conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque valuerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium genus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctorum Librorum se assecutos vel vident, vel putant, nemini esse ista praecepta necessaria, sed potius totum quod de illarum Litterarum obscuritatibus laudabiliter aperitur, divino munere fieri posse clamitabunt. 3. Quibus omnibus breviter respondens, illis qui haec quae scribimus non intelligunt, hoc dico: me ita non esse reprehendendum, quia haec non intelligunt; tanquam si lunam veterem vel novam, sidusve aliquod minime clarum vellent videre, quod ego intento di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmonuit. ñ neglexit ponere quecũq
bone fame: duobꝙ uerbis ꝯcta ꝯclu¬
serit. uͥ ait. Si qua uͥtꝰ. siqua laus. To
uͥtutẽ nãꝙ ꝑtinent: que antea memo¬
rauit. Bona fama uͦ ad laudẽ. Puto
qͦo ñ laudẽ hominũ ꝓ magno sumebat
apłs: alio loco dicens. Michi aũ mini
no die. Et alibi. Si hõib placerẽ : xp̃i
seruus ñ eẽm. Et iterũ. Nam gloria
nr̃a hec ẽ: testimoniũ ꝯscĩe nr̃e. S ilso¬

Expanded text:
commonuit, non neglexerit ponere: quecumque commonuit, non neglexerit ponere: quecumque bone fame, duobus verbis cuncta concluserit, ubi ait: Si qua virtus, si qua laus. Ad virtutem namque pertinent, que antea memoravi bona,fama vero ad laudem. Puto, quod non laudem hominum pro magno sumebat Apostolus alio loco dicens: Michi autem prono die. Et alibi: Si hominibus placerem, Cristi servus non essem. Et iterum: Nam gloria nostra hec est: testimonium consciencie