comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sidum assequit᷑. ꝙ uim celestiũ
rore ꝓlabunt᷑ ad fabulas. in quo de¬
p̃hendit᷑ & iginus alii sola imagi¬
nationis uirtute contenti sunt. qͥ d
nerum sit doctiorum iudicio reser¬
uantes satis agentes ͥ dum mͦ u̾i
similitudinem teneant. Utrosq al¬
t̾utra astrologia eruditionis sue re¬
cipit ꝓfessores. Sunt alii qui inꝑses¬
sione astrorum u̾itati qͥdem inui¬
gilant. eo solo contenti: si positionẽ
norum u̾aciter assequunt᷑.¬

Expanded text:
siderum assequitur, et vim coelestium siderum assequitur, et vim coelestium rore prolabuntur ad fabulas, in quo deprehenditur et Hyginus, alii sola imaginationis virtute contenti sunt, quid verum sit doctiorum judicio reservantes, satis agentes sibi, dummodo veri similitudinem teneant. Utrosque alterutra astrologia eruditionis suae recipit professores. Sunt alii, qui in professione astrorum veritati quidem invigilant, eo solo contenti, si positionem norum vivaciter assequunt
Abbreviated transcription (Latin):
quennt. ꝙ ad totius philosoplie
cõpendium utilissima ẽ hec
specłatio. inqua magnitudiniᷤᷤ
& multitudinis que duo totum
orbem complectunt᷑ s̃. ambiunt.
natura discutit᷑. Numqͥd abstra¬
hens intellectus dum hec agit oci¬
osis est. aut inutilis ꝑ q̃m ani¬
mꝰ honestarum artium gradib
ad thronum confũmate pħie
conscendit: Multitudinẽ ergo
que potentia sui minfinitum
crescit. sicut econtra magnitu¬
do decrescit in infinitũ bimen¬
bri diuisione partitur. dũ eam
nc̃ simpliciter & ꝑse: mĩc ad ali¬
ud relatam contuet᷑. alt̾am de¬
mandans arismetice. alt̾am mu¬
sice pleno iuire reseruans. Mag¬
nitudinẽ qͦ secat induas sp̃es.
alteram mmobilem subiciens
geometris. alt̾am seł mobilem his
ab arismathica numi̾orum uir¬
tutem mutuare. Scd̃s. ꝓportionũ
grãm amusica trahere. Tertius:
obtinere scientiam a geometria
mensurarũ. Quartus idemq
nouissimus u̾am positionem

Expanded text:
queant: et ad totius philosophiae queant: et ad totius philosophiae compendium, utilissima est haec speculatio, in qua magnitudinis et multitudinis, quae duo totum orbem complectuntur et ambiunt, natura discutitur. Nunquid abstrahens intellectus, dum haec agit, otiosus est, aut inutilis, per quem animus honestarum artium gradibus, ad thronum consummatae philosophiae conscendit? Multitudinem ergo quae potentia sui in infinitum crescit, sicut econtra magnitudo decrescit in infinitum, bimembri divisione partitur, dum eam nunc simpliciter et per se, nunc ad aliud relatam contuetur, alteram demandans arithmeticae, alteram musicae pleno jure reservans. Magnitudinem quoque secat in duas species, alteram immobilem, subjiciens geometris; alteram scilicet mobilem, his ab arithmetica numerorum virtutem mutuare. Secundus proportionum gratiam a musica trahere, tertius obtinere scientiam a geometrica mensurarum. Quartus, idemque novissimus, veram positionem
Abbreviated transcription (Latin):
rerentiũ substantialem summi¬
litudinẽ qͥs mente ꝑtractet:
sp̃em tenet. Si uͦ etiam sp̃ẽ dif¬
ferentiũ conuenientia m̃ti oc¬
currat: gen̾is latitudo mente
diffundit᷑. Deniq dum rerum
qͣs natura substantialit̾ ł acciden¬
talit̾ assimilauit conformitatẽ
ꝑcipit intellectus. in uniu̾saliũ
comp̾hensione mouet᷑. Cum uͦ
similiũ diffr̾as agitat. quanto
exp̃ssus. tanto ad oꝑa nature q̃
singłaria sinit familiaruis ac¬
cedit. Si sub̾am suis uestitam
ꝓpͥetatib inspicit. a nature con¬
ditione non diu̾tit. Sinautem
detracta sp̃e eam quasi forma¬
rum exurt uestim̃to: acum̃
qͥdem suum ex̃cet. & rerũ nat᷑am
quid scł inse. qͥd in aliis sunit libi¬
us & fideluis contẽplat᷑. dum re¬
rum substantiam. qͣntitatem.
ad aliquid qualitatem. situm
eẽ. ubi. qñ. habere. facere. pati.
sigillatim discutit ꝙ discerntt.
Que ꝙ si sĩgillatum ẽẽ non pos¬
sint. sigillatim tñ inuestigari

Expanded text:
erentium substantialem simierentium substantialem similitudinem quis mente pertractet, speciem tenet; si vero etiam specie differentium convenientia menti occurrat, generis latitudo mente diffunditur. Denique dum rerum, quas natura substantialiter vel accidentaliter assimilavit, conformitatem percipit intellectus, universalium comprehensione movetur: cum vero similium differentias agitat, quanto expressius, tanto ad opera naturae, quae singularia sunt, familiarius accedit, si substantiam suis vestitam proprietatibus inspicit, a naturae conditione non divertit. Sin autem detracta specie, eam quasi formarum exuit vestimento, acumen quidem suum exercet, et rerum naturam, quid scilicet in se, quid in aliis sint, liberius et fidelius contemplatur, dum rerum substantiam, quantitatem ad aliquid, qualitatem, situm, esse, ubi, quando, habere, facere, pati, singillatim discutit et discernit. Quae etsi singillatim esse non possint, singillatim tamen investigari
Abbreviated transcription (Latin):
quidem unu̾sales. alios singła¬
res. Quos ꝓ arbitrio suo diffĩ¬
niens ꝙ multiphariã dnden᷑
ad ip̃uis archana nature m̃tis
tͣnsmittit aspectum. ut nicħ
nat᷑alium plene absconditum
sit ab ocłis eius. Et pͥmo sub̾am
que omĩb sub est acutius intue¬
tur. in qua manus naturȩ ꝓba¬
tur artificis: dum eam uariis
ꝓpͥetatib ꝙ formis quasi suis
quibꝰdam uestib indint. ꝙ suis
sensuum ꝑceptilib informat:
quo possit aptius humano in
głaris & pͥma substantia ẽ. Id
uero sine quo illa nec ẽẽ nec
intelligi potest: ei sub̾ale ẽ. ꝙ
stantie. & ea manente ab eẽ pot̃.
accidentib aggregat᷑. singłare
qͥdem si unius tantũ sit. uniu̾¬
sale silicet non natura confor¬
mitare tñ sit ꝯmune multoꝵ.
Qd̃ forte facilius in intellectu
qm innatura rerum pot̾it in¬
subsistentiam uniu̾saliũ que¬
rere exigius fructus sit ꝙ la¬
bor infinitus. In mente uero
utiliter & facillime reꝑunt᷑.

Expanded text:
singulasingulares. Quos pro arbitrio suo definiens et multifariam dividens, ad ipsius arcana naturae, mentis transmittit aspectum ut nihil naturalium plene absconditum sit ab oculis ejus. Et primo substantiam, quae omnibus subest, acutius intuetur, in qua manus naturae probatur artificis, dum eam variis proprietatibus, et formis quasi suis quibusdam vestibus induit, et suis sensuum perceptibilibus informat, quo possit aptius humano inggularis et prima substantia est. Id vero, sine quo illa nec esse, nec intelligi potest, ei substantiale esstantiae, et ea manente abesse potest, accidentibus aggregatur. Singulare quidem si unus tantum sit: universale, si, licet non natura, conformitate tamen, sit commune multorum. Quod forte facilius in intellectu, quam in natura rerum poterit insubstantiam universalium quaerere exiguus fructus sit, et labor infinitus, in mente vero utiliter et facillime reperiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
niger aut medii coloris particepᷤ.
nec potest ẽẽ homo qͥ ñ statim sit
aliquis homo. cũ idem sit alicur
eẽ. ꝙ unũ num̃o eẽ. Ueriuntñ sic
hominẽ intellectus attingit. ut
ad neminẽ hominũ aspectus il¬
lius descendat. gen̾aliter intuens
qd̾ non nͥ singłariter eẽ potest. Sic̃
enim dicendi & significandi sic
ꝙ intelligendi diu̾sitas subsisten¬
di modos sui num̾ositate tͣns¬
cendit. ꝙ homo qͥ non potest nͥ
singłariter eẽ. uniu̾saliclaudi¬
tur mentis conceptione. Diffi¬
sub ditos cadere. nemini recte
sapientium ambiguum ẽ. Dũ
itaq rerum similitudines ꝙ
dissimilitudines colligit. dum
differentium conuenientias
& conuenientiũ diffr̾as altius
ꝑscrutatur. dum qͥd singła cũ
płibus quid cũ pauciorib cõmu¬
ne hant diligentius inuestigat.
que ue rebus singłis ad eẽ necẽe
sit que ab eẽ non possint ꝑspi¬
catius contemplat᷑. multos ap̃
sererum inuenit status. alios

Expanded text:
niger, aut medii coloris particeps, niger, aut medii coloris particeps, nec potest esse homo, qui non statim sit aliquis homo, cum idem sit alicui esse et unum numero esse. Verumtamen sic hominem intellectus attingit, ut ad neminem hominem aspectus illius descendat, generaliter intuens quod non nisi singulariter esse potest. Sicut enim dicendi et significandi, sic et intelligendi diversitas, subsistendi modos sui numerositate transcendit, et homo qui non potest nisi singulariter esse, universali clauditur mentis conceptione. Diffisubditos cadere, nemini recte sapientium ambiguum est. Dum itaque rerum similitudines et dissimilitudines colligit, dum differentium convenientias, et convenientium differentias altius perscrutatur, dum quid singula cum pluribus, quid cum paucioribus commune habeant, diligentius investigat, quaeve rebus singulis adesse necesse sit, quae abesse non possint, perspicacius contemplatur, multos apud se rerum invenit s
Abbreviated transcription (Latin):
sint cõponendo inspicit: eo qd̾
cassus ẽ. ꝙ arerum u̾itate defi¬
ciens ad opimonis errorem uer¬
git. ꝙ si eẽ asserit uł non eẽ: ple¬
no nomine opinio est. S licet
aliter qͣm surt dũ tñ simpłr con¬
iuncta disningat. ñ inanis
erit conceptio. que tocuis in¬
uestigationis sapientie expedi¬
tissimã parit uiam. hic est
enim tocius philosophie ĩstru¬
mentũ. qd̾ ꝙ m̃tem mira subti¬
litate exacuit: & res singłas a se
inuicem nature sue ꝓpͥetate
distinguit. Si abstrahentem
tułis intellectũ. lib̾alium artiũ
officina ꝑibit. cum citra ip̃ius
oꝑam nulla earum rite hab̾i
ualeat aut doceri. hic itaq sic̃
formã sine mat̾ia. sic ꝙ mat̾rã
aggredit᷑ sine forma. ꝙ quod pro¬
prie uirtutispotentia tenere ñ
sufficit: suo quodam defectu in¬
terdum comp̃hendit. ut si uide¬
ant᷑ tenebre non uidendo & ñ
audiendo silentiũ audiat᷑. Ecce
non ẽ homo qͥ non sit albus aut

Expanded text:
sint, componendo inspicit, eo quod sint, componendo inspicit, eo quod cassus est, et a rerum veritate deficiens, ad opinionis errorem vergit, et si esse asserit, velle non esse, pleno nomine opinio est. Sed licet aliter quam sint, dum tamen simpliciter conjuncta disjungat, non inanis erit conceptio, quae totius investigationis sapientiae expeditissimam parit viam. Hic est enim totius philosophiae instrumentum, quod et mentem mira subtilitate exacuit, et res singulas a se invicem naturae suae proprietate distinguit. Si abstrahentem tuleris intellectum, liberalium artium officina peribit, cum citra ipsius operam nulla earum rite haberi valeat, aut doceri. Hic itaque sicut formam sine materia, sic et materiam aggreditur sine forma; et quod propriae virtutis potentia tenere non sufficit, suo quodam defectu interdum comprehendit, ut si videantur tenebrae non videndo, et non audiendo silentium audiatur. Ecce non est homo qui non sit albus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
res ut st̃. nũc alit̾ intuet᷑. nc̃
simplicit̾. nc̃ composite. nũc
disiuncta coniungit. nc̃ con¬
uncta distrahit ꝙ disiungit.
Simpliciter gͦ incedit intellec¬
tus dum rem qͣmlibet contẽpla¬
tur. puta hominẽ. equum ue
concipiens. Cũ uͦ res płes grada¬
tim complectit᷑. cõpositioni ob¬
noxius ẽ. Puta hoc intelłm ho¬
minẽ album equũ ue currere.
mente complectens. Disiuncta
coniungit. ut si humano capi¬
ti ceruicem iungat eqͥnam.
Hariasinducens undiq pliunã.
desinat inpiscem mulier for¬
mosa suꝑne. hc̃ uͦ ad auditores
suos uerbo trahiciũt poete ẽ
hirco ceruum. centaurum des¬
cribunt. ꝙ chimeram. Connnoͥ¬
ta uͦ disiungit. ut si formam
teneat absq mat̾ia cũ tñ sine
ea forma omĩo ẽẽ non possit.
nͥ forma essendi & ei adherentes
forme formarũ: ex qͥb ille fluxe.¬
r̃t. q̃ in mat̾ia st̃. ꝙ corpus ef¬
ficiunt. Porro cũ res aliter qͣm

Expanded text:
res ut sunt, nunc aliter intuetur, nunc res ut sunt, nunc aliter intuetur, nunc simpliciter, nunc composite, nunc distincta conjungit, nunc conjuncta distrahit, et disjungit. Simpliciter ergo incedit intellectus, dum rem quamlibet contemplatur, puta hominem, equumve concipiens. Cum vero res plures gradatim complectitur, compositioni obnoxius est. Puta hoc intellectum, hominem album equumve currere mente complectens. Disjuncta conjungit, ut si Humano capiti cervicem jungat equinam . . . varias inducens undique plumas, Desinat in piscem mulier formosa superne. Hunc vero ad auditores suos verbo trajiciunt poetae, cum hircocervum, centaurum describunt, et chimaeram. Conjuncta vero disjungit, ut si formam teneat absque materia, cum tamen sine ea forma omnino esse non possit, nisi forma essendi, et ei adhaerentes formae formarum, ex quibus illae fluxerunt, quae in materia sunt et corpus efficiunt. Porro cum res aliter quam
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinis uicio lapsam ÷ͥ
querit᷑ imaginationẽ. Urbem
qͣm dñt romam melibeẽ pu¬
tani stultus ego huic nr̃e simmi¬
lem. qua sepe solemus pastores
ouium: teneros depellere fetus.
Uerum hec inter alias tm̃ ca¬
put extulit urbes: qͣntum
lenta solent inter iburna
cup̃ssi. Sinautem familiariꝰ
exp̃sserit rei similitudinẽ fi¬
delis ꝙ uera ẽ imaginatio. qͣli
initin: andromache apud iur¬
giliũ. Omͥ sola mei suꝑastia¬
nactis imago. Sic ocłos sicille
manus sic ora ferebat. ꝙ ñc
equali tecum pubesceret euo.
Herum si ad incorporea diuer¬
tendũ ẽ. rõne opus ẽ. ꝙ intellec¬
tu. cum absq intelligentia
hec ñ ualeant comp̃hendi. ꝙ
u̾um ñ possit eẽ de hissine ra¬
tione uidiciũ. Intellectus itaq
aliis deficientib exerit iuires
suas: quasi in arce anime cõsti¬
tutꝰ omĩa inferiora cõplectit᷑.
cũ ab inferiorib suꝑiora neq̃¬
ant cõprehendi. Et nũc qͥdem

Expanded text:
similitudinis vitio lapsam sibi similitudinis vitio lapsam sibi queritur imaginationem: Urbem quam dicunt Romam, Melibaee, putavi Stultus ego huic nostrae similem, quo saepe solemus Pastores ovium teneros depellere fetus: Verum haec tantum alias inter caput extulit urbes, Quantum lenta solent inter viburna cupressi. Sin autem familiarius expresserit rei similitudinem, fidelis et vera est imaginatio, quali utitur Andromache apud Virgilium: O mihi sola mei super Astyanactis imago, Sic oculos, sic ille manus, sic ora ferebat, Et nunc aequali tecum pubesceret aevo. Verum si ad incorporea divertendum est, ratione opus est et intellectu, cum absque intelligentia haec non valeant comprehendi, et verum non possit esse de his sine ratione judicium. Intellectus itaque aliis deficientibus, exerit vires suas, et quasi in arce animae constitutus omnia inferiora complectitur, cum ab inferioribus superiora nequeant comprehendi. Et nunc quidem
Abbreviated transcription (Latin):
hebetudo rerum corporearum
naturam non transgredit᷑. pau¬
latim aliorum beneficio. ad sub¬
tiliora consurguit. Hisus etenĩ
in solo corpore eoq p̃senti colo¬
guras. S onus solus contingit
auditum. Eustus de saporib
iudicat. Olfaciendi uis: in odo¬
rib tota u̾sat᷑. Qd durũ qͥd molle sit.
qͥd lene. qͥd asꝑũ. qͥd pondosũ qͥd leue.
qͥd ealidũ aut frigidũ. qͥd humidũ sit
aut siccũ. tactꝰ dise̾nit. Est ĩt̾dũ figͣe
explorator. ⁊ qͣntitatiᷤ ⁊ pondis ꝯsciꝰ.
Dolorẽ qͦq ꝑcip̃. ⁊ uoluptatẽ. Is q
ꝑ omnes fere sensati corꝑis par¬
tes diffunditur. ad eoq anme
coherens ẽ: ut eo discedente ui¬
deatur & tota corꝑis uita disce¬
dere. Si uͦ corpoꝵ. absentium
p̃fatas ꝓpͥetates inquiris: eas tͥ
tracta similitudine ab his quas
sensus agnouit. pot̾it imagi¬
natio p̾sertare. que tanto erit
fidelior. quanto exp̃ssior fuerit
similitudo. Unde ꝙ titirus
apud maronem non assecute

Expanded text:
hebetudo rerum corporearum hebetudo rerum corporearum naturam non transgreditur, paulatim aliorum beneficio ad subtiliora consurgunt. Visus etenim in solo corpore, eoque praesente, cologuras. Sonus solus contingit auditum. Gustus de saporibus judicat. Olfaciendi vis in odoribus tota versatur. Quid durum, quid molle sit, quid lene, quid asperum, quid ponderosum, quid leve, quid calidum aut frigidum, quid humidum sit aut siccum, tactus discernit. Est interdum figurae explorator, et quantitatis et ponderis conscius. Dolorem quoque percipit et voluptatem. Isque per omnes fere sensati corporis partes diffunditur, adeoque animae cohaerens est, ut eo discedente videatur et tota corporis vita discedere. Si vero corporum absentium praefatas proprietates inquiris, eis tibi, tracta similitudine ab his quas sensus agnovit, poterit imaginatio praesentare, quae tanto erit fidelior, quanto expressior fuerit similitudo. Unde et Tityrus apud Maronem , non assecutae
Abbreviated transcription (Latin):
sius errant: quo insoliditate na¬
ture ꝙ igore rõnis suum fun¬
dare uidentur errorem. Teme¬
rarium siquidem uidetur nui¬
uersis in legem nature p̃uari¬
cari. ꝙ stultum: gratis dissenti¬
re ab eo quod ratio ꝑsuafit. Aue¬
ris gͦ sumunt initium. ut ꝑ
uera diutius gradientes se ꝙ
sequi pedas suos p̃cipitent in la¬
queum ꝙ foueam falsitatis.
Mathesim ergo ꝓbabilem que
penultima breui enuntiatur. qͣm
ꝙ natura inducit. ratio ꝓbat. ꝙ
ntilitatis exꝑientia approbat:
quasi quoddam doctrine sue
iaciunt fundam̃tum. ut exĩi
opinonum suarum lubrico
quasi quadam unagine rõnis
inmathesim reꝓbam que ꝓfer¬
tur extensa penultia. ꝑnitio¬
sissimȩ plabant᷑. Primo namq
res quas natura creauit discu¬
tiunt. easq multipliciter inues¬
tigant: nunc quomodo expar¬
tib suis. ninc quomͦ ex mat̾ia
ꝙ forma constent inquirentes.
Qd̃ ut facilius possint: sensuum
uires pensant. ꝙ intellectus effica¬
tiam metiunt᷑. Et qi sensuum¬

Expanded text:
sius errant, quo in soliditate naturae et vigore rationis, suum fundare videntur errorem. Temerarium siquidem videtur universis in legem naturae praevaricari, et stultum, gratis dissentire ab eo quod ratio persuasit. A veris ergo sumunt initium, ut per vera diutius gradientes, se et sequipedas suos praecipitent in laqueum, et foveam falsitatis. Mathesim ergo probabilem, quae penultima brevi enuntiatur, quam et natura inducit, ratio probat, et utilitatis experientia approbat, quasi quoddam doctrinae suae jaciunt fundamentum, ut exinde opinionum suarum lubrico quasi quadam imagine rationis, in mathesin reprobam, quae profertur extensa penultima, perniciosissime prolabantur. Primo namque res quas natura creavit discutiunt, easque multipliciter investigant, nunc quomodo ex partibus suis, nunc quomodo ex materia et forma constant inquirentes. Quod ut facilius possint, sensuum vires pensant, et intellectus efficaciam metiuntur. Et quia sensuum
Abbreviated transcription (Latin):
me meẽ ut occidar: Et niraint
ei saul indño dicens. Uiuit dñs
quia non eueniet tͥ qͥcqͣm mali
ꝓpter hanc rem. Uerum qͥdem
ma illiꝰ det̾iora pͥorib. Saclegii
⁊ͥ phitonissa conscia expaues¬
cit. ꝙ p̾otestas adño constituta
ad sacͥlegia euellenda. alias qͥ¬
dem timida cum negotia po¬
płi cũ dñi bella gerunt᷑ ydo¬
latris p̃stat audatiã. ꝙ saclegiis
regiam accõmodat auctorita¬
tẽ. Ariolos inquit dñs ⁊ magos
ne patieris iiuere. At ille ad
quẽ sermo dei dirigit᷑. ꝙ qͥ gla¬
dium portat ad uindictam ma¬

Expanded text:
ae meae ut occidar et iuravit ei Saul in Domino dicens vivit Dominus quia non veniet tibi quicquam mali propter hanc rem dixitque ma illius deteriora prioribus. Sacrilegii igitur Pythonissa conscia expavescit, et potestas a Domino constituta ad sacrilegia evellenda alias quidem timida, cum negotia populi, cum domini bella geruntur, idololatris praestat audaciam, et sacrilegiis regiam accommodat auctoritatem. Ariolos, inquit Dominus, et magos ne patiaris vivere . At ille ad quem sermo Dei dirigitur, et qui gladium portat ad vindictam ma
Abbreviated transcription (Latin):
moueat᷑. tanquã his passionibꝰ
p̃uenientib rõnis ꝙ m̃tis officiũ.
nec tniõ conscĩam mali ĩ m̃te
u̾sari. nec approbari ista. aut
eis aliquẽ indulgeri consensũ.
hoc enĩ eẽ uolunt inpotestate
idq inter ẽẽ censent inter aĩum
sapientis ꝙ stulti. qd̾ stultus.
consensu m̃tis: passionib ce¬
dit. Sapiens autẽ licet eas neces¬
sitate paciat᷑: retinet tñ de rõna¬
biliter apetendis uł fugiendis
ueram & firmã in concussa m̃¬
te sentenciã. hec quidem illi
auctore agellio. & ꝓparte degant̾
q uere. Errant tñ si istarũ pas¬
sionũ q̃ necĩe sunt rep̃ssionem
ꝙ castigationẽ. citra grãm uiri¬
b suis ascribunt. eo qd̃ soliuis mi¬
serentis dei est ñ ntiq currentis
hominis aut uolentis. ut hẽe
in usum iusticie conu̾tant᷑. Hoc
autẽ sufficiat demonstrare qd̾
timore modestia dispensat᷑. &
philosophandi pͥma st̾itur
ꝙ disponitur uia. Siqͥdem

Expanded text:
moveatur, tanquam his passionibus moveatur, tanquam his passionibus praevenientibus rationis et mentis officium, nec tamen ideo conscientiam mali in mente versari, nec approbari ista, aut eis aliquem indulgeri consensum. Hoc enim esse volunt in potestate: idque interesse censent inter animum sapientis et stulti, quod stultus consensu mentis passionibus cedit, sapiens autem, licet eas necessitate patiatur, retinet tamen de rationabiliter appetendis vel fugiendis, veram et firmam inconcussa mente sententiam. Haec quidem illi auctore A. Gellio, et pro parte eleganter et vere. Errant tamen, si istarum passionum, quae necessariae sunt, repressionem et castigationem citra gratiam viribus suis ascribunt, eo quod solius miserentis Dei est, non utique currentis hominis ant volentis, ut hae in usum justitiae convertantur. Hoc autem sufficiat demonstrare, quod timore modestia dispensatur, et philosophandi prima sternitur et disponitur via. Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
nu̾to non fuisse sollicitũ. se
autẽ debuisse timere ꝓ aĩa
aristippi. Diuitis gͦ q̃stione
de pulsa: accessit agellius
ñ exagitandi aĩo s discendi.
familiarit̾ querens q̃nã eẽt
causa timoris sui. cũ p̃ceptũ
sit discipline stoicoꝵ ne mortiᷤᷤ
timeat᷑ adnent᷑. ꝙͣ constat ẽẽ in¬
dubiũ t̾minũ uite. Ille aut̃
cum discendi auiditate gna-¬
uiter accensũ uidiss hoĩem:
librũ epitecti stoici deman¬
tica ꝓtulit. in quo scͥpta erãt
ea que congruebant decretis
zenonis ꝙ crisippi. qͥ dicunt᷑
fuisse pͥncipes stoicoꝵ. Cũ gͦ
librum in manib agellius te-¬
nuiss. inuenit stoicis placius¬
se. ñ eẽ inpotestate hominis.
ut uisa quas phantasias apel-¬
lant in aĩum ueniant aut
recedant. ꝙ cũ uen̾int ex ter¬
ribilib reb aut contra: necẽẽ
asserunt mou̾i aĩum etiam
sapientisait paulisꝑ metu
trepidet. tristicia contrahat᷑.¬
dilatetur leticia. cupiditatib

Expanded text:
merito non fuisse sollicitum: se merito non fuisse sollicitum: se autem debuisse timere pro anima Aristippi. Divitis ergo quaestione depulsa, accessit Aulus Gellius, non exagitandi animo, sed discendi, familiariter quaerens, quaenam esset causa timoris sui, cum praeceptum sit disciplinae Stoicorum ne mortis timeatur adventus, quam constat esse indubium terminum vitae. Ille autem, cum discendi aviditate gnaviter accensum vidisset hominem, librum Epicteti Stoici de mantica protulit, in quo scripta erant ea, quae congruebant decretis Zenonis et Chrysippi, qui dicuntur fuisse principes Stoicorum. Cum ergo librum in manibus Aulus Gellius tenuisset, invenit Stoicis placuisse, non esse in potestate hominis, ut visa, quae phantasias appellant, in animum veniant, aut recedant, et cum venerint ex terribilibus rebus, aut contra, necesse asserunt moveri animum etiam sapientis, ut paulisper metu trepidet, tristitia contrahatdilatetur laetitia, cupiditatibus
Abbreviated transcription (Latin):
pħo eoq nobili inter stoicos.
Illis autẽ ex magna parte m
sentenciã sedit. timori locum
non eẽ inanimo sapientis.cũ
omĩa ex necessitate ꝓueniant.
stultumq sit timere qd̃ uitari
ñ potest. & econtra unicũ sit
remediũ: ut uir prudens for¬
titudinis uires p̃paret. & robo¬
re patientie quasi solidissimo
animi inuicti elipeo omĩa
tela necessitatis excipiat. Cum
gͦ nauigium turbato mari
uentoꝵ uehem̃tia celoq mi¬
naci ꝑicłosissime iactaret᷑. phi¬
losophus ui timoris expalluit.
Peinde cum tẽpestate tͣnsac¬
ta securitas p̾buisset colloq̃n¬
di ut fit & congarriendi lo¬
cũ: socioꝵ unus diues. luixu¬
riosus. asiaticus. cepit compel
contra ꝓfessionẽ suã timore
palluerat cum ipse qͥ minime
philosophabat᷑ mansiss intre-¬
pidus. in eo qd̃ impendebat
exitio. At ille: aristippi socra¬
tici responsũ retulit. Qui cũ
in re simili simiłr ꝙ aconsimi¬
li argueret᷑: respondit illum
ꝓ anima neqͥssimi nebulonis

Expanded text:
pho, eoque nobili inter Stoicos. Illis autem ex magna parte in sententiam sedit, timori locum non esse in animo sapientis, cum omnia ex necessitate proveniant, stultumque sit timere, quod vitari non potest: et econtra unicum sit remedium, ut vir prudens fortitudinis vires praeparet, et robore patientiae, quasi solidissimo animo invicti clypeo, omnia tela necessitatis excipiat. Cum ergo navigium turbato mari, ventorum vehementia, coeloque minaci periculosissime jactaretur, philosophus vi timoris expalluit. Deinde cum tempestate transacta securitas praebuisset colloquendi, ut fit, et congarriendi locum, sociorum unus dives, luxuriosus, Asiaticus, coepit compellcontra professionem suam timore palluerat, cum ipse, qui minime philosophabatur, mansisset intrepidus in eo, quod impendebat, exitio. At ille Aristippi Socratici responsum retulit, qui cum in re simili similiter, et a consimili argueretur, respondit: illum pro anima nequissimi nebulonis
Abbreviated transcription (Latin):
ceani. de ortu nili. de humoꝵ
in animalib corporib agm̃to
& diminutione ad motũ lune.
de uariis latentis nature secre¬
tis de officiis. ꝙ uariis figuris
causarũ. que incontractib. aut
quasi contractib. maleficiis. aut
quasi maleficiis. aut aliis rerũ
formis uarie oriunt᷑. de natura
inituis. ĩ qͥb huma nũ ĩgeniũ defis̃. an
angłi sua om̃ino ñ habeãt aut qͣlia ha
beant corꝑa. ⁊q̃ piequerũt᷑ de ipso do
qͥ totiꝰ naturȩ rationał excedit ĩuesti¬
gationẽ ⁊ super omnia quȩ men¬
te possunt concipi: exaltat ur
Possent in hunc modũ enarra¬
ri ꝙͣ płima. que sic dubitationẽ
sapientis admittunt: ut tñ du¬
bitatio ipsa uulgũ p̃t̾eat. In his
itaq facile c̾didim achademi¬
costanto modestius dubitasse.
qͣnto eos tenu̾tatis p̾cipicium
diligentius p̃cauisse repperio.
Ad eo qͥdem: ut cũ apud scͥptores
in locis non passim dubiis
u̾ba qͦdam mͦ ambigua. qͣlia

Expanded text:
ceani, de ortu Nili, de humorum ceani, de ortu Nili, de humorum in animalibus corporibus augmento et diminutione ad motum lunae, de variis latentis naturae secretis: de officiis et figuris causarum, quae in contractibus, aut quasi contractibus, maleficiis, aut quasi maleficiis, aut aliis rerum formis varie oriuntur, de natura initiis, in quibus humanum ingenium deficit, an aae pie quaeruntur de ipso Deo, qui totius naturae rationalis excedit investigationem, et super omnia, quae mente possunt concipi, exaltatur. Possent in hunc modum enarrari quamplurima, quae sic dubitationem sapientis admittunt, ut tamen dubitatio ipsa vulgum praetereat. In his itaque facile crediderim academicos tanto modestius dubitasse, quanto eos temeritatis praecipitium diligentius praecavisse reperio. Adeo quidem, ut cum apud scriptores in locis non passim dubiis, verba quodammodo ambigua, qualia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsquam eo loqui securiꝰ qͥita
cͥcuspectꝰ ẽ in uͣbo: ne ꝓlabi po̾sit
ad falsa.Sunt autẽ dubitabi¬
lia sapienti q̃ nec fidei nec
sensus aut rõnis manifeste
ꝑsuadet auctoritas. ꝙ q̃ suis
in utͣmq partẽ nitunt᷑ firma¬
m̃tis. Talia qͥdem sunt q̃ que
qͣntitate. uirib. efficatia. ꝙ
origine anime. de fato ꝙ faci¬
litate nature casu ꝙ libero
arbitrio. demat̾ia ꝙ motu &
pͥncipiis corpoꝵ. de ꝓgressu
multitudinis & magnitudi¬
nis sectione. an t̾minos om̃i¬
no ñ habeant: an eos dũtaxat
alogos tandem inueniat̃.
De temꝑe ꝙ loco. de numo
ꝙ oratione. de eodem ꝙ diu̾so
in quo płima attricio ẽ: de
diuiduo ꝙ indiuiduo. de
sub̃a ꝙ forma uocis. de statu
uniu̾saliũ. de usu ꝙ fine or¬
tuq uirtutũ ꝙ uicioꝵ. an
om̃s uirtutes habeat qͥ unã
lia: & equaliter punienda.
Item de causis rerum & adiun¬
ctione earũ uł repugnantia.
de effluxione & defluxione oc¬

Expanded text:
quisquam eo loqui securius, qui ita quisquam eo loqui securius, qui ita circumspectus est in verbo, ne prolabi possit ad falsa. Sunt autem dubitabilia sapienti, quae nec fidei, nec sensus, aut rationis manifestae persuadet auctoritas, et quae suis in utramque partem nituntur firmamentis. Talia quidem suntitate, viribus, efficacia, et origine animae; de fato, de facilitate naturae, casu, et libero arbitrio; de materia et motu, et principiis corporum, de progressu multitudinis, et magnitudinis sectione; an terminos omnino non habeant, an eos duntaxat ἀλόγους tandem inveniant. De tempore et loco, de numero et oratione, de eodem et diverso, in quo plurima attritio est, de dividuo et individuo, de substantia et forma vocis, de statu universalium, de usu et fine, ortuque virtutum et vitiorum: an omnes virtutes habeat, qui unam lia, et aequaliter punienda. Item de causis rerum et adjunctione earum, vel repugnantia, de affluxione et defluxione O
Abbreviated transcription (Latin):
sura ẽ uiam: Nonne ꝙ płimũ
ob ẽ illi qͥ excecatur: Quid potiꝰ
sequet᷑. qͥ tanta contrarietate
distrahit᷑: Sane ad patͥam ne¬
mo ꝑuenit nͥ qui unã sequit᷑
uiam. & qͥ om̃i uerbo aurem
accõmodat. nuĩquam qͥetus
erit. Nonne similior ẽ letargi¬
co aut insipienti siue insano
qͣm philosopho. qͥ cũ sompnii
memiu̾it: an dormierit du
det: qd̾ teneat aut sequatur.
s est ad omnia semꝑ inc̾tus:
Talis utiq achademicꝰ cum
nec brutis animalib ualeat
ad equari: nec dignus ẽ ho¬
minis nedum pħi uł honore¬
uł nomine. Et qͥd̃ adu̾sus
istorũ ineptias magnus
piosuis disputant. Nerum¬
tam̃ ad illos qͥ de singłis du¬
bitant que sapienti faciunt
questionẽ: cicero se ipso teste
tͣnsirit. nec eos nost̾. auoꝰ. ꝑse
frequentiꝰ: ꝙ sub ambiguita¬
te. ꝓponat multa. q̃ alii con¬
fidentius. ne magis temerarie
disputanti: ñ uide̾nt᷑ hab̾e
questionem. Michi tñ ñ uidet᷑

Expanded text:
sura est viam? Nonne et plurimum sura est viam? Nonne et plurimum obest illi qui excaecatur? Quid potius sequetur, qui tanta contrarietate distrahitur? Sane ad patriam nemo pervenit, nisi qui unam sequitur viam; et qui omni verbo aurem accommodat, nunquam quietus erit. Nonne similior est lethargico, aut insipienti, sive insano, quam philosopho, qui cum somnii meminerit, an dormierit dubdeat, quod teneat, aut sequatur, sed est ad omnia semper incertus? Talis utique academicus, cum nec brutis animalibus valeat adaequari, nec dignus est hominis, nedum philosovel nomine. Et quidem adversus istorum ineptias, magnuspiosius disputant. Verumtamen ad illos, qui de singulis dubitant, quae sapienti faciunt quaestionem, Cicero, se ipso teste, transivit; nec eos noster Augustinusfrequentius, et sub ambiguitate proponant multa, quae alii confidentius, nec magis temerarie disputanti, non viderentur habere quaestionem. Mihi tamen non videtur
Abbreviated transcription (Latin):
gurgitib ad spẽm auri conue¬
munt. uude & seuientis luxu¬
rie imꝑator nero aureis ut dr
retib piscabat᷑. Quid multa:
Corna leena lupũ sequit᷑ lupus¬
ipse capellam. florentẽ cithisũ
sequitur lasciua capella. ꝙ in
hunc modum uoluptate sua
trahunt᷑ płima. qd̾ ut credo
euenire ñ posset. si de affecti¬
b suis uł bruta animalia du-¬
bitarent. Qui gͦ ad singła nes¬
cii funt. qua temeritate uł mi¬
pudentia philosophandi ꝓfes¬
sionẽ arripiunt: Nam sicut
abeo qd̾ notum ẽ nocio. sic ꝙ
ratio ab eo qd̾ ratum ẽ id ẽ certũ
ꝙ firmũ. gͣmatice de nomina¬
t᷑im ꝙ ꝓfecto mnanis ẽ ratio ho¬
mnus citi nicħ ꝑsuaderi po¬
test. quin semꝑ ꝙ in om̃ib opi¬
nionum lubrico uacillet. Qͥa
enim ei pħ̾ia confert qͥ semꝑ
fluctuat opimonib. ꝙ cui
mostendenda felicitatis uia
rationis lumen extinguit. ꝙ
quasi ocłm eruit. ut cautius
ꝙ rectius ꝑgat uiator. cui osten¬

Expanded text:
gurgitibus ad speciem auri convegurgitibus ad speciem auri conveniunt: unde et saevientis luxuriae imperator Nero, aureis, ut dicitur, retibus piscabatur. Quid multa? Torva leaena lupum sequitur, lupusipse capellam, Florentem cytisum sequitur lasciva capella. Et in hunc modum voluptate sua trahuntur plurima: quod, ut credo, evenire non posset, si de affectibus suis vel bruta animalia dubitarent. Qui ergo ad singula nescii sunt, qua temeritate vel impudentia, philosophandi professionem arripiunt? Nam sicut ab eo quod notum est, notio, sic et ratio ab eo, quod ratum est, id est certum et firmum, grammatice denominatur. Et profecto inanis est ratio hominis, cui nihil persuaderi potest, quin semper et in omnibus opinionum lubrico vacillet. Quid enim ei philosophia confert, qui semper fluctuat opinionibus; et cui, in ostendenda felicitatis via, rationis lumen exstinguit, et quasi oculum eruit, ut cautius et rectius pergat viator, cui osten
Abbreviated transcription (Latin):
facile suꝑatur. neq linci. ualeat
equari ꝑspicatia ocłoꝵ sus audi¬
tu p̃ualeat. uulturaut canis odo¬
ratu. gustu fimia. aranea tactu.
cũ inꝙͣ disc̾nendi ꝙ intelligen¬
di uirib homo p̃cedat. qͥs p̃stan¬
tiorẽ bestiis aut potius qͥs ñ infe¬
riorẽ ut ita dicam qͥs ñ brutiorẽ
credat hoĩem cui ratio ñ disc̾nt.¬
intdłs ñ sapit. cũ ꝙ bruta ad qͣn¬
dam rõnis imaginẽ qͦdam mͦ
indeant᷑ assurgere: Nam ꝙ canis
suos disc̾nit affectus. bñficioꝵ me¬
mor ẽ. familiaritatẽ cũ homine
ab exꝑientia rerũ ꝙ usu contra¬
hit. ꝙ amicicie p̃cet̾is qͣsi fidem
familiarib exhibens. ronis ꝙ in¬
teslectꝰ qͦdam nobilitat᷑ in genio.
S & iniuriarũ memoria camelo
tenaciter residet.ꝙ rinocerus qͥ
ꝙ unicornis ẽ uirginis integrita¬
tẽ sic agnoscit.: ut dũt taxat illiꝰ
fere amplexib capiatur. Odorem
panthere cet̾a sequunt᷑ anima¬
lia. ꝙ qd̾ mirabilius ẽ: pisces in

Expanded text:
facile superatur, neque lynci valeat aequari perspicacia oculorum; sus auditu praevalet, vultur aut canis odoratu, gustu simia, aranea tactu. Cum, inquam, discernendi et intelligendi viribus homo praecedat, quis praestantiorem bestiis, aut potius quis non inferiorem, et, ut ita dicam, quis brutiorem non credat hominem, cui ratio non disctus non sapit; cum et bruta ad quamdam rationis imaginem quodammodo videantur assurgere? Nam et canis suos discernit affectus, beneficiorum memor est, familiaritatem cum homine ab experientia rerum et usu contrahit, et amicitiae prae caeteris, quasi fidem familiaribus exhibens, rationis et intellectus quodam nobilitatur ingenio. Sed et injuriarum memoria camelo tenaciter residet, et rhinoceros, qui et unicornis est, virginis integritatem sic agnoscit, ut duntaxat illius fere amplexibus capiatur. Odorem pantherae caetera sequuntur animalia; et quod mirabilius est, pisces in
Abbreviated transcription (Latin):
assequeris eoꝵ quib dedis:
quanta eoꝵ ocdia quib ad¬
enu̾s. Qũaobrem nec ita
claudenda ÷ res familiaris
ut eam benignitas aꝑire ñ
possit. nec ita reseranda: ut
om̃ib pateat. s utrimq
modus adhibeatur. isq re¬
ferat᷑ ad facultates. Et qͥdẽ
eleganter. sine philippus
siue alius popłaris huiꝰ ꝓ¬
fusionis in mod̾ationẽ co¬
hiburt: que qͥdem głam
uidetur afferre. s more m̾e-¬
tricio cum res defec̾int: eua¬
nescit. Nam grẽ qũã non
uirtus s fortuna conciliat:
amor m̾etͥcuis rectissime
cõparatur.

Expanded text:
assequeris eorum quibus dederis, assequeris eorum quibus dederis, quanta eorum odia quibus ademeris. Quamobrem nec ita claudenda est res familiaris, ut eam benignitas aperire non possit; nec ita reseranda, ut omnibus pateat; sed utrinque modus adhibeatur, isque referatur ad facultates. Et quidem eleganter sive philosophus, sive alius popularis hujus profusionis immoderationem cohibuit, quae quidem gloriam videtur afferre, sed more meretricio cum res defecerint, evanescit. Nam gratiae, quam non virtus, sed fortuna conciliat amor meretricis rectissime comparatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ seruoꝵ simillimis lib̾is gra¬
ta eẽ graui uͦ homini ꝙ ea que
fuint certo iudicio pond̾anti.
nullo mͦ posse ꝓbari. Haleriꝰ
maximꝰ s ꝙ cicero refert. qd̃
in alexandro qui largitione
beniuolentiã macedonum
sectabatur. Hanc ꝓfusionem
pecune philippus arguerit.
ꝙ epłe qͥdem uerba sunt hec.
Qd̾ te malũ rationis in istã
spem induxit. ut eos tͥ fide¬
les putes quos pecunia corrii¬
pisses: An tu id̾o agis ut ma¬
cedones non te regem suum.
s ministrũ & p̃bitorẽ putent:
Qd̃ qͥdem regi sordidũ eẽ nõ
ambigis. & corruptelã ꝙͣ lar¬
gitionẽ pocius dici. fit enim
det̾ior qui accipit atq ad id̾
semꝑ expectand̃ ꝑaratior. Q a
autẽ ÷ stultius ꝙͣ. qd̾ facias li¬
benter. curare ut id diutius
facere non possis: Largitiões
cum enim dando egere ce¬
ꝑis. bonis alienis manus co¬
geris inferre. Itaq cum be¬
niuolentie comꝑande causa
sis ꝓdigus. non tanta studia

Expanded text:
et servorum simillimis liberis graet servorum simillimis liberis grata esse, gravi vero homini, et ea quae fiunt certo judicio ponderanti, nullo modo posse probari. Valerius Maximus, sed et Cicero refert, quod in Alexandro, qui largitione benevolentiam Macedonum sectabatur, hanc profusionem pecuniae Philippus arguerit, et epistolae quidem verba sunt haec: Quod te malum rationis in istam spem induxit, ut eos tibi fideles putes, quos pecunia corrupisses? An tu ideo agis ut Macedones non te regem suum, sed ministrum et praebitorem putent? Quod quidem regi sordidum esse non ambigis, et corruptelam, quam largitionem potius dici. Fit enim deterior qui accipit, atque ad idem semper exspectandum paratior. Quid autem est stultius, quam quod facias, libenter facere non possis? Atque etiam e. Cum enim dando egere cis, bonis alienis manus cogeris inferre. Itaque cum benevolentiae comparandae causa sis prodigus, non tanta studia
Abbreviated transcription (Latin):
nati sunt ẽẽ contͣria. qͣnti¬
tate alt̾m: alt̾m qͣlitate. Si¬
qͥdem magnanimitati timmi¬
ditas adu̾satur qualitate
mali dum audenda metu¬
it. ꝙ audacia qͣntitate dum
plusquã audenda p̾sumit.
digalitas itaq eroganda
ꝙ non eroganda ꝓfundit.
tore cicera ne cõmendasse dic¬
tus ẽ. teofrastus. in libro quẽ
de diuiciis scͥpsit. In qͦ mul¬
ta p̾clare. illud absurde. qd̾
multus in laudanda mag¬
nificentia. q apparatione po¬
pulariũ mun̾um. taliumq
sũptuũ facultatẽ fructum
diuiciarũ putat. Quanto
aristotiles grauius q ueruis
has pecuniarũ rep̃hendit
effusiones p̃sertim cũ neq
nec̾itati subueniant: nec
augeant dignitatẽ. ipsaq
illa delectatio delinite mul¬
titudinis ad breue exiguum¬
q tempus sit: eaq aleuissimo
qͦ in quo tñ ipso una cum sa¬
cietate. memoria qͦ morit᷑ uo¬
luptatis. Bene etiã colligit. ħ
pueris ꝙ mulierłis. ꝙ serius.

Expanded text:
nati sunt esse contraria, quantinati sunt esse contraria, quantitate alterum, alterum qualitate. Siquidem magnanimitati timiditas adversatur qualitate mali, dum audenda metuit; et audacia quantitate, dum plus quam audenda praesumit. Prodigalitas itaque eroganda, et non eroganda profundit itore, commendasse dictus est Theophrastus in libro, quem de divitiis scripsit, in quo multa praeclare, illud absurde, quod multum in laudanda magnificentia, et apparatione popularium munerum, taliumque sumptuum facultatem, fructum divitiarum putat. Quanto Aristoteles gravius et verius has pecuniarum reprehendit effusiones, praesertim cum neque necessitati subveniant, nec augeant dignitatem, ipsaque illa delectatio delinitae multitudinis ad breve exiguumque tempus sit, eaque a levissimo quoque. In quo tamen ipso una cum satietate, memoria quoque moritur voluptatis. Bene etiam colligit haec pueris, et mulierculis, et servis,
Abbreviated transcription (Latin):
monii libros archilochi eci¬
uitate fua exportari uisse¬
runt. qd̾ eoꝵ par̾̃ uerecũdã
ac pudicam lectionẽ arbi¬
trabantur. Noluerunt
enim ea lib̾oꝵ suoꝵ animoᷤ
inbuii. ne plus morib no¬
ceret: quã ingeniis ꝓ des¬
set. Itaq maximũ poetã
aut certe sũmo ꝓximum
qr domũ sͥ ĩuisam obscenis
maledictis lac̾auerat car¬
minũ. exilio multarũt.
Simili fere sentencia con¬
dempnata ÷ lascuua car¬
minũ in nasone. Nũqͥd
licitũ ÷ audiri in pocłis.
qd̃ ieiunia sobrietas non
audebat audire: Cadem
ciuitas om̃ib qͥ ꝑ aliquam
religionis simulationẽ ali¬
m̃ta inhercie querebãt.
clausas habebat portas.
mendacẽ ꝙ fucosam suꝑ¬
sticionẽ sub mouendã esse
existimans. hii tñ qͥ fuꝑsti¬
tionis ⁊ͥ conscii funt p̃çipu¬
am partẽ uendicant. apd̃
eos qui laud̃ amore mace¬
raut᷑. Porro sicut auarum
alargo: ita & ꝓdigum qͣdam
contrarietate differre cen¬
suerunt. qͥ duo unius opi¬

Expanded text:
monii libros Archilochi e civitate sua exportari jusserunt, quod eorum parum verecundam ac pudicam lectionem arbitrabantur. Noluerunt enim ea liberorum suorum animos imbui, ne plus moribus noceret, quam ingeniis prodesset. Itaque maximum poetam, aut certe summo proximum, quia domum sibi invisam obscenis maledictis laceraverat carminum, exsilio mulctarunt. Simili fere sententia, condemnata est lascivia carminum in Nasone. Nunquid licitum est audiri in poculis, quod jejuna sobrietas non audebat audire? Eadem civitas omnibus, qui per aliquam religionis simulationem alimenta inertiae quaerebant, clausas habebat portas, mendacem et fucosam superstitionem submovendam esse existimans. Hi tamen qui superstitionis sibi conscii sunt, praecipuam partem vindicant apud eos qui laudis amore macerantur. Porro sicut avarum a largo, ita et prodigum quadam contrarietate differre censuerunt, qui duo unius opi
Abbreviated transcription (Latin):
dnãm concilia & conuentus
de nocte asserunt conuocare.
uaria celebrari coniuia. mi¬
inst̾iorum sp̃es diu̾sis occupa¬
tionib exerceri. & nunc istos
ad penam trahi ꝓm̾itis: minc il¬
los ad głam sublimari. Preterra
infantes exponi lamiis. ꝙ nunc
frustatim discerptos edaci inglui¬
uie inuentrem traiectos congen.
nunc p̃sidentis miseratione reic¬
tos. in cunas repom. Quis ł cecus
hoc ludificantiũ demonum ñ
uideat ẽẽ nequitiame Qd̾ uł ex
eo patet quod muliercłis ꝙ uiris
simpliciorib & infirmiorib in
fide. ista ꝓueniunt. Si uͦ qͥsqͣm
eorum qui hac illusione laborat
ab aliquo constanter ꝙ ex signis
aliquib arguat᷑. demonium st¬
tim aut suꝑatur aut cedit. ꝙ nt
dr ex quo quis in luce arguitur
cessant oꝑa tenebrarum. Huiꝰ
autẽ pestis cura efficacissima ẽ
ut fidem quis amplexus his m̃¬
datiis subtrahat mentis anditũ.
& nequaqͣm respiciat ad huius¬
modi uanitates ꝙ in sanias falsa

Expanded text:
dominam concilia et conventus dominam concilia et conventus de nocte asserunt convocare, varia celebrari convivia, ministeriorum species diversis occupationibus exerceri, et nunc istos ad poenam trahi pro meritis, nunc illos ad gloriam sublimari. Praeterea infantes exponi lamiis, et nunc frustratim discerptos, edaci ingluvie in ventrem trajectos congeri, nunc praesidentis miseratione rejectos in cunas reponi. Quis vel caecus hoc ludificantium daemonum non videat esse nequitiam? Quod vel ex eo patet, quod mulierculis et viris simplicioribus et infirmioribus in fide ista proveniunt. Si vero quisquam eorum qui hac illusione laborabat, ab aliquo constanter, et ex signis aliquibus arguatur, daemonium statim aut superatur, aut cedit, et, ut dicitur, ex quo quis in luce arguitur, cessant opera tenebrarum. Hujus autem pestis cura efficacissima est, ut fidem quis amplexus, his mendaciis subtrahat mentis auditum, et nequaquam respiciat ad hujusmodi vanitates et insanias falsa
Abbreviated transcription (Latin):
somnii censendum nomine.
cũ idem u̾acissimus & pruden¬
tissimꝰ doctor umbrã somnii
non fuisse s rem secum u̾acit̾
agi dño uisitante: eciã iurris ui¬
randi religione confirmet. Et
ut plenam assertionis sue faci¬
at fidem: liuorem u̾berum in
cute. uuln̾um cicat̾ͥces exꝑgefac¬
tus ostendit in corpore. S cum
hec aspiritib circa homines fi¬
ant: eam solam ierum unagi¬
nem fideł anima non asꝑnat᷑.
que innocentiã relinquit in¬
columẽn. Qd̾ si mat̾iam uiciis
afferat libidinem forte accen¬
dens aut auaritiam ant domi¬
nandi ingerens appetitum
aut qͥcquid huiꝰ modi ẽ: ad sub¬
u̾sionem anime ꝓculdubio
aut caro aut sp̃s malignus in¬
mittit. Qui in quosdam exigen¬
tib culpis dño ꝑmittente tan¬
ta malicie sue licentia de bac¬
catur. ut quod insp̃ũ patiunt᷑:
miserrime ꝙ menclacissime
credant incorporib euenire.
Quale est qd̾ nocticdam qͣndam
ł herodiadem ł p̃sidem noctis

Expanded text:
averim censendum nomine, averim censendum nomine, cum idem veracissimus et prudentissimus doctor umbram somnii non fuisse, sed rem secum veraciter agi, Domino visitante, etiam jurisjurandi religione confirmet. Et ut plenam assertionis suae faciat fidem, livorem verberum in cute, vulnerum cicatrices expergefactus ostendit in corpore. Sed cum haec a spiritibus circa homines fiant, eam solam rerum imaginem fidelis anima non aspernatur, quae innocentiam relinquit incolumem. Quod si materiam vitiis afferat, libidinem forte accendens, aut avaritiam, aut dominandi ingerens appetitum, aut quidquid hujusmodi est ad subversionem animae, procul dubio aut caro aut spiritus malignus immittit. Qui in quosdam exigentibus culpis, Domino permittente, tanta malitiae suae licentia debacchatur, ut quod in spiritu patiuntur, miserrime et mendacissime credant in corporibus evenire. Quale est quod nocticulam quamdam vel Herodiadem, vel praesidem noctis
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ qd̵ ei adoctiore diligentissi¬
me expon̾etur. factumq ẽ. ut¬
cum umbra quietis euanes¬
ceret: se miraret᷑ ille ad scien¬
tiam qmͣdui quesierat sine
doctͥoris beneficio nulloq sin
exercicio ꝑuenisse. Denide cũ
more solito apud doctiorẽ age̾t
ut sͥ ꝓmissum solueret᷑: iam
inquit doctior. factum ẽ quod
petisticũ ea nocte ut ut docẽm
accesserim. Quis huius facti
explicet rõnem. nͥ qd̾ boni sp̃s
uł maligni exigentib hominũ
meritis eos erudiunt uł illudũt:
slouit enĩ ieromino referente
catholica mater eccłia. quomͦ
ad tribunal iudicis dei raptus.
eo qd̾ libris gentilium uehem̃¬
tius in hereret. ibidem coactus
ẽ ꝓfiteri se ultra gentiliũ libros
non modo ñ lecturum. s nec
etiam habiturum. Añ si qͥdem
ꝓfessionem int̾rogatus c̃ se di¬
ceret xp̃ianum. ei aiudice pro¬
brose obiectum ẽ. qd̾ non suus
erat. s cicero mianus. Hoc tam̃
noi audacter affirmau̾im¬

Expanded text:
alter quod ei a doctiore diligentissialter quod ei a doctiore diligentissime exponeretur. Factumque est utcum umbra quietis evanesceret, se miraretur ille ad scientiam, quam diu quaesierat, sine doctoris beneficio, nulloque sui exercitio pervenisse. Deinde cum more solito apud doctiorem ageret, ut sibi promissum solveretur, jam, inquit doctior, factum est quod petisti, cum ea nocte ut docerem accesserim. Quis hujus facti explicet rationem, nisi quod boni spiritus vel maligni exigentibus hominum meritis, eos erudiunt vel illudunt? Novit enim, Hieronymo referente, catholica mater Ecclesia, quomodo ad tribunal judicis Dei raptus, eo quod libris gentilium vehementius inhaereret, ibidem coactus est profiteri se ultra gentilium libros non modo non lecturum, sed nec etiam habiturum. Ante siquidem professionem interrogatus, cum se diceret Christianum, ei a judice probrose objectum est quod non suus erat, sed Ciceronianus. Hoc tamen non audacter somnii affirm
Abbreviated transcription (Latin):
cutere ꝙ umbras exinanite. expli¬
care inuolucra. ꝙ illustrare
tenebras figurar. Si quisẽ qͥ
parigr̃e pͥmlegio gaudeat:
accedat ad danielem ꝙ ioseph.
q similiter eis dño gratuletur.
Quem uͦ ueritatis sp̃s non il¬
lustias de arte somnolenta fruᷤ¬
tra confidit: cũ ars om̃is habe¬
at anatura originem. ab usu &
rõne ꝓcessum. Ratio uͦ in his
tm̃ defectum patitur. ut quo
se uertat qͥd iudicet. plerumq
omĩo non habeat. Quod qͥdem
cũ freq̃nter eueniat. facillime
expaucis colligitur. Sollicitus
qͥdam nom̃ ꝙ enim amemoria
excidit. & si narratioĩs auctorẽ
magnũ teneam augustinum:
in redubia sensum alt̾ius cui
rem nou̾at ẽẽ notam magna
instantia sͥ postulabat exponi.
Cum uͦ alter petentis desid̾rum
ꝓmissionib ꝓtraxisset. ꝙ uniuᷤ
instantia deluderet᷑ calliditate
alt̾us: accidit ut eadem nocte
pariter somniarent. alter quod
rem quesitam petenti expon̾et.

Expanded text:
cutere, et umbras exinanire, explicutere, et umbras exinanire, explicare involucra, et illustrare tenebras figurarum? Si quis est qui pari gratiae privilegio gaudeat, accedat ad Danielem, et Joseph, et similiter cum eis Domino gratuletur. Quem vero veritatis spiritus non illustrat, de arte somnolenta frustra confidit, cum ars omnis habeat a natura originem, ab usu et ratione processum. Ratio vero in his tantum defectum patitur, ut quo se vertat, quid judicet, plerumque omnino non habeat. Quod quidem cum frequenter eveniat, facillime ex paucis colligitur. Sollicitus quidam, nomen etenim a memoria excidit, etsi narrationis auctorem magnum teneam Augustinum, in re dubia sensum alterius cui rem noverat esse notam, magna instantia sibi postulabat exponi. Cum vero alter petentis desiderium promissionibus protraxisset, et unius instantia deluderetur calliditate alterius, accidit ut eadem nocte pariter somniarent, alter quod rem quaesitam petenti exponeret,