comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indicat euuangelium: Iudȩis ergo
locutus est xp̃s: non aliis gentib¬
s Iudaeis ergo uoluit intellegi mun¬
Quid est ergo sinon uenissem.
peccatum non ha berent. Num¬
quid sine peccato erant iudȩi.
antequam xp̃s adeos in carne
ueniss& Quis hoc uelstultis¬
simusdixerit. Sed magnũ quod¬
dam peccatum : non om̃e peccatũ:
quasi sic generali nomine uult in¬
tellegi hoc esse peccatũ. a quo te¬
nerentur cuncta peccata: quod
unus quisque si non habeat. dimit¬
tuntur ei cuncta peccata: Hoc ẽ.
autẽ quia noncrediderunt in
xp̃m: qui propterea uenit utcre¬
dant in eum: hoc peccatũ si non
ueniss& : non utique haberent:
Aduentus quippe eius quantum
credentib salutaris: tantũ noncre¬
dentibus exitiabilis factus est:
Nunc aut̃: excusationem non habeN
depeccato Suo: Dequo peccato. nisi
quod non crediderunt inxp̃m
filium dĩ : quieis ante ꝓmissufrest
& multis in lege figurationibus
demonstratur: Et quasi haec om̃a
inania essent. ita contẽpserunt

Expanded text:
indicat Evangelium; Judaeis ergo locutus est Christus, non aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi munQuid est ergo, Si non venissem, peccatum non haberent? Nunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum, quo tenentur cuncta peunusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum, hoc peccatum si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est. Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. » De quo peccato, nisi quod non crediderunt in Christum Filium Dei, qui eis ante promissus est, et multis in lege figurationibus demonstratus; et quasi haec omnia inania essent, ita contempserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
incelligimus : quia dñs insimili¬
tudine grani frumenti. se ipsum
dicit mortificandũ. & multipli¬
candum:
Mortificandum in infidelitate
iudȩoꝵ: multiplicandum infide
om̃ium populorum: Quod non
solum facilius. sedetiã apercius
intellegere possumus: sisuperius
huius euuangelii dicta parumꝑ
ad tendamus: Supra enim retulit
euuangelista. quia prędi cante
dño inhiero solymis in die festo: eran
quidam gentiles quiuenerant
adphylippum. quierat abehsai¬

Expanded text:
intelligimus, quia Dominus in similitudine grani frumenti seipsum dicit mortificandum et multiplicandum: mortificandum, in infidelitate Judaeorum: multiplicandum, in fide omnium populorum. Quod non solum facilius, sed etiam apertius intelligere possumus, si superiora hujus Evangelii parumper attendamus. Supra enim retulit Evangelista, quia praedicante Domino Hierosolymis in die festo, erant quidam gentiles, qui venerant ad Philippum, qui erat a Bethsai
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ dicitur: Accinxit forti¬
tudine lumbos suos: & ridebit
indie nouissimo: Quia uero
per humilitatis meritũ. ꝑueni¬
tur ad martyrii pręmium.
Recte post has beatitudines. sub¬
infertur: Beati eritis cum uos
oderint homines. & cum sep ara¬
uerint uos. & ex probrauerint.
& eiecerint nomen uestrũ tam¬
quã malum : propter filium ho¬
minis: Ubi ostenditur : quia
persecutio prauorum non est
timenda. sed potius cũ ad fuerit
toleranda : quia sicut iacob apłs¬
dicit: Beatusuir qui suffert tempta¬
tionẽ : qm̃ cum probatus fuerit acci¬
piet coronam uitae. quã repromi

Expanded text:
Ecclesiae dicitur: Accinxit fortiEcclesiae dicitur: Accinxit fortitudine lumbos suos, et ridebit in die novissimo . Quia vero per humilitatis meritum pervenitur ad martyrii praemium, recte post alias beatitudines subinfertur: Beati eritis cum vos oderint homines, et cum separaverint vos, et exprobraverint, et ejecerint nomen vestrum tanquam malum propter Filium hominis. Ubi ostenditur quia persecutio pravorum non est timenda, sed potius cum affuerit toleranda, quia sicut dixit Jacobus apostolus, Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet cor
Abbreviated transcription (Latin):
Unde salomon ait: Diligite
iustitiam : qui iudicatis terram:
Beati quinunc fletis : quia ride¬
bitis: Beati dicuntur flentes:
non illi quiflent propter tẽporaliũ
dampna commodorum. propter
amissionem carorum : sed qui flent
propter remissionem peccatorum.
uel expectationẽ regni caelorum.
qui ueraciter cumpsalmista diceri
possunt: Ds̃ uitã meã nuntiaui
tibi : posuisti lacrimas meas in cons¬
pectu tuo: Etiterum: Euerunt
mihi lacrime meȩ panes die ac
nocte : dumdicitur mihi cotidie
ubi est ds̃ tuus: Tales enim ridebt̃.
quando implebitur illud quod
dñs ait: Nunc quidem tristitiã
habetis : iterum aũt uidebo uos.
& gaudebit coruestrum: & gau¬
dium uestrum nemo toll& auobis:
Risum autem hic nonpueriliter
accipere debemus : sed mentis exul¬
tationem & gaudium: Unde
sara ex promissione prolis. lȩta¬
bunda ait: Risummihi fecit
dñs: Dequo perbeatum iob dicu
Etos ueracium com plebitur
risu: Dequo etiã risu: in laudib

Expanded text:
Unde Salomon ait: Diligite Unde Salomon ait: Diligite justitiam qui judicatis terram . Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Beati dicuntur flentes, non illi qui flent propter temporalium damna commodorum, propter amissionem charorum, sed qui flent propter remissionem peccatorum, vel pro exspectatione regni coelorum, qui veraciter cum psalmista dicere possunt: Deus, vitam meam annuntiavi tibi, posuisti lacrymas meas in conspectu tuo . Et iterum: Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, ubi est Deus tuus . Tales enim ridebunt quando implebitur illud quod Dominus ait: Nunc quidem tristitiam habetis, iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Risum autem hic pueriliter accipere non debemus, sed mentis exsultationem et gaudium. Unde et Sara ex repromissione prolis laetabunda ait: Risum mihi fecit Deus . De quo per beatum Job dicitur: Et os veracium implebitur risu . De quo etiam risu in laudibus
Abbreviated transcription (Latin):
Egens sum ego in laboribus: aiu¬
uentute mea: Nec rebus nec spũ
& spũ sunt pauperes perfecti
mona chi : qui propter dm̃ om̃a
relinquentes. nec corporis ꝓprii
potestatẽ in suo arbitrio relinquuN.
& ideo quanto hic propter dm̃
pauperiores. tanto in futura gła
ditiores : iuxta promissionem dñi
dicentis: O mis qui reliquerit
domum. agros. patrẽ. & matrẽ.
fr̃s. & sorores. uxorem. & filios.
propterme: centuplum accipiet.
& uitam aeternã possidebit:
Beati quinunc esuritis: quia satu¬
rabimini: Quid esurire uelsi tire
debeant qui adbeatitudinẽ ꝑueni¬
re desiderant : alius euuangłista
manifestius declarat dicens:
Beati quiesuriunt & sitint iusti¬
tiam: qm̃ ipsi saturabuntur:
Iustitiã quippe esurire uelsitire
est. precepta dĩ libenter audire.
& libentius opere implere: Tales
enim saturabuntur : quando ad
uidendum dm̃: cuius hic manda
mista: Ego aute cumiustitia
apparebo in conspectu tuo. satia¬
bor dum manifestabitur gła tua:

Expanded text:
« Egens sum, et in laboribus a juventute mea . » Nec rebus nec spiritu et spiritu sunt pauperes perfecti monachi, qui propter Deum omnia relinquentes, nec corporis proprii potestatem in suo arbitrio relinquunt: et ideo quanto hic propter Deum pauperiores, tanto in futura vita sunt ditiores, juxta promissionem Domini dicentis: Omnis qui reliquerit domum, agros, patrem et matrem, fratres et sorores, uxorem et filios propter me, centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit . Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire vel sitire debeant, qui ad beatitudinem pervenire desiderant, alius evangelista manifestius declarat, dicens: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Justitiam quippe esurire et sitire, est praecepta Dei libenter audire, et libentius opere implere. Tales enim saturabuntur, quando ad videndum Deum, cujus hic mandatmista: Ego autem in justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua .
Abbreviated transcription (Latin):
RANDIS fiducia petrus
piscator erat: Diues non fuerat:
cybos manu & arte quaerebat.
& tamen loquitur confidenter: reli¬
÷quimus om̃a: Etquia non sufficit
tantum relinquere. adiungit qđ
perfectum est: & secuti sumuste:
Fecimus quod iussisti: Quid igit᷑
nobis dabis pręmii. Ihs autem
dixit illis: A men dico uobis. qđ uos
qui secuti estisme. in regeneratione
cum sederit filius hominis. insede

Expanded text:
randis fiducia: Petrus piscator erat, dives non fuerat, cibos manu et arte quaerebat: et tamen loquitur confidenter, Reliquimus omnia. Et quia non sufficit tantum relinquere, jungit quod perfectum est: et secuti sumus te. Fecimus quod jussisti, quid igitur nobis dabis praemii? Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me in regeneratione, cum se
Abbreviated transcription (Latin):
tollat crucẽ suã. & sequiaturmen
Et iterum: Etqui nonbaiulad
crucem suam & uenit postme:
non est me dignus: Uariis enim:
modis : fideles xp̃i ministrant :
Alibi bene docendo. ut confesso¬
res: Alii pro eius nomine mori¬
endo ut martyres: Alii iusti ele¬
mosynas tribuendo. ut fideles
laici: Sed qui xp̃o ministrat.
xp̃m deb& sequi Quia sicut
iohannes apłs ait. qui dicits ẽ
inxp̃o manere : debet sicut ille
ambulauit. & ipse ambulare:
Qualem aut̃ remunerationem
protali imitatione recipiat: ipse
declarat cum subiungit: Et ubi
sum ego: illic & minister meus erit:
Quid amplius potest promitti
fideli ministro : quam utmereatur
esse cum dño suo: Nec solum ui¬
dere eius humanitatẽ. sed etiam
contemplari ipsius diuinitatem. co¬
Unde & subiungitur: Siquis mͥ ⁊̃

Expanded text:
em suam, et sequatur me . » Et iterum: « Qui non bajulat crucem suam, et venit post me, non est me dignus . » Variis enim modis fideles Christo ministrant. Alii bene dicendo, ut confessores; alii pro ejus nomine moriendo, ut martyres; alii juste eleemosynas tribuendo, ut fideles laici. Sed qui Christo ministrat, Christum debet sequi. Quia sicut Joannes apostolus ait: « Qui dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare . » Qualem autem remunerationem pro tali imitatione recipiat, ipse declarat, cum subjungit: « Et ubi ego sum, ibi et minister meus erit. » Quid amplius potest promitti fideli ministro, quam ut mereatur esse cum Domino suo, nec solum videre ejus humanitatem, sed etiam contemplari ipsius divinitatem. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
enim facio animã meã: pretiosio¬
rem quãme: Et ut hoc qđ dicim
ctiam simpliciores intellegere
possint : lib& aliquos ad medium
deducere : qui odientes animam
suam amauerunt: & alios qui aman¬
tes odio habuerunt: Uerbi grã:
Dictumest quibusdam: Adorate
idola: alioquin interficiemini.
Illi uero amantes animã suam.
idest presentẽ uitã ad orauerunt.
& mortem perpetuã inuenerunt:¬
UII I aliter beatus laurentius lęuita.
cuius hodie festiuitatẽ colimus.
animã suã oderat. & odiendo
inuitã ȩ̨ternam custodiebat:
quando expensis facultatibus eccłȩ
incraticula positus. crudelissimo
tyranno dicebat: Assatum est:
iam uersa & manduca: N am̃fa¬
cultates eccłȩ quas requiris : incȩ¬
lestes thesauros. manus pauperum
deportauerunt: Cuius autem
imitatores inpassione sunt marty¬
res: dñs manifestat cum dicit:
Siquis mihi ministrat: me sequat᷑::
Sequi enim dñm imitari. ẽ: sicut

Expanded text:
enim facio animam meam pretiosiorem quam me. Et ut hoc quod dicimus etiam simpliciores intelligere possint, libet aliquos ad medium deducere, qui odientes animam suam amaverunt, et alios qui amantes, odio habuerunt. Verbi gratia, dictum est quibusdam: Adorate idola, alioquin interIlli vero male amantes animam suam, id est praesentem vitam adoraverunt, et mortem perpetuam invenerunt. Taliter beatus Laurentius levita, cujus hodie festivitatem colimus, animam suam oderat, et odiendo in vitam aeternam custodiebat, quando expensis facultatibus Ecclesiin craticula positus, crudelissimo tyranno dicebat: « Assatum est, jam versa et manduca, » nam facultates Ecclesiae, quas requiris, in coelestes thesauros manus pauperum deportaverunt. Cujus autem imitatores in passione sint martyres, Dominus manifestat cum dicit: « Si quis mihi ministrat, me « sequatur. » Sequi enim Dom
Abbreviated transcription (Latin):
passionis ꝑfecte insinuadit: qui
prius mortificandus erat aiudȩis:
& postea prędicandus gentibĩs:
Nam eius nomen tantomagis
crescit infide gentiumꝰ : quanto
permortem inꝑfidia iudeorum
est extinctum: Nec indignum¬
alicui deb& de redemptore nr̃o
uideri. siin assumpta humanitate
grano frumenti comparetur : in
qua etiam uilibus uermibus
paratur : quia sicut in om̃ib anno¬
nisnihil frumento pulchrius. nihil
est delectabilius: ita ipse om̃s crea¬
turas excellit : quia nil eo suauius.
nihil dulcius inuenitur: Siue cert
grano frumenti comparatur : quia
alimento corporis & sanguinis
sui. fidelium animas reficit: Ipse
enim ait in euuangelio Egosum
panis uiuus : quidecaelo descendi:
Etiterum: Panis quemego dedero
caro mea est: proscłi uita Et alibi
Caro mea uere. ẽ. cẏbus: & sanguis
m̃s uere est potus Pręmisso autẽ¬
suȩ mysterio passionis: mox ad con¬
stantiam martẏrii discipulos suos
hortatur dicens Qui amat animã
suam: perdet eam: Etqui odit

Expanded text:
passionis profecto insinuavit, quia prius mortificandus erat a Judaeis, et postea praedicandus gentibus. Nam ejus nomen tanto magis crescit in fide credentium, quanto per mortem in perfidia Judaeorum est exstinctum. Nec indignum debet Redemptore nostro videri, si in assumpta humanitate grano frumenti comparetur, in qua etiam vilibus vermibus paratur, quia sicut in omnibus annonis nihil frumento pulchrius, nihil est delectabilius: ita ipse omnes creaturas excellit, quia nihil eo suavius, nihil dulcius invenitur. Sive certe grano frumenti comparatur, quia alimento corporis et sanguinis sui fidelium animas reficit. Ipse enim ait in Evangelio: « Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . » Et iterum: « Panis quem ego dedero, caro mea est, pro saeculi vita. » Et alibi: « Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus . » Praemisso autem mysterio suae passionis, mox ad constantiam martyrii discipulos suos hortatur, dicens: « Qui amat animam suam, perdet eam, et qui odit
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: Quidprod est homini.
sitotũ mundum lucretur. animȩ
aut̃ suȩ detrimentũ patiatur :
Prȩsentem uitã : sicut alibi ait:
Nonne anima plusest quã esca.
& corpus plusquã uestimentum:
Ergo in hoc loco: animȩ nomine
pręsentem uitã designat cũ dr̃
Qui amat animam suam.:
⁊perdet eam: Mira autẽ reses ł.
ut amando anima pereat : &
odiendo in hoc mundo inuita
⁊acternam custodiat᷑: Tunc
enim animam nram bene odimꝰ
x odiendo custodimus: quando
cius carnalib desideriis contradici¬
mus: eius appetitũ frangimus. eius
passionib reluctamur: Et in com¬
paratione futurȩ uitȩ. prȩsentem
uitam pronihilo dicimus: illud
sollicite considerantes. quod dñs

Expanded text:
homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? » Praesentem vitam, sicut alibi ait: « Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum? » Ergo in hoc loco animae nomine praesentem vitam designat, cum dicitur: « Qui amat animam suam, perdet eam. » Mira autem res est, ut amando anima pereat, et odiendo in hoc mundo, in vitam aeternam custodiatur. Tunc enim nostram animam bene odimus, et odiendo custodimus, quando ejus carnalibus desideriis contradicimus, ejus appetitum frangimus, ejus passionibus reluctamur, et in comparatione futurae vitae praesentem vitam pro nihilo ducimus: illud sollicite considerantes, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quod probatio fidei urȩ. multo
prȩciosior est auro. quod ꝑignem
probatur: Et alia scriptura:
Uasa figuli probat fornax: & homi¬
nes iustos temptatio tribulationis:
Hinc & saluator. cum discipulos
adꝑsecutionem tolerandã ortaret᷑.:
sui ex emplum proposuit dicens::
Sime persecuti sunt. & uos perse¬
quentur. Etsi sermonẽ meum
seruauerunt : & ur̃m seruabunt:
Et iterum: Si demundo essetis.
mundus quod suum erat diliger&:
Quia uero demundo non estis
sedego elegiuos demundo: ideo¬

Expanded text:
quod probatio fidei vestrae multo quod probatio fidei vestrae multo pretiosior est auro quod per ignem probatur . Et alia scriptura: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Hinc et Salvator cum discipulos ad persecutionem tolerandam hortaretur, sui exemplum posuit, dicens: Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt. Et iterum: Si de mundo fuissetis, mundus quod suum erat diligeret; quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de munao,
Abbreviated transcription (Latin):
tius declarat dicens: Beati quiper¬
secutionem patiuntur propter
iustitiã : qm̃ ipsorum .c̃. regnum
caelorum: Sustinent enimmultas
tribulationes. homicidȩ. adulteri.
fures. alienarũ rerum inuasores:
nec tamen talis persecutio adbea¬
titudinẽ perducit: quat propter
iustitiã non sustinetur: Unde nos
ammonet beatus petrus apłs dic̃s:
Nemo ur̃m patiatur quasi homi¬
cida. autfur. aut adulter. aut
rapax. Si aut̃ ut xp̃i anus non erus¬
bescat. sed glorific& dm̃ inisto
nomine: Etiterum: Et quisest
quiuobis noceat: siboni emulato¬
res fueritis. Sed &siquid pati¬
mini propter iustitiã beati:
Unde recte saluator conclusit
dicens: Gaudete in illa die & ex¬
ultate : ecce enim merces uestra
multa est in caelo Non enim
dolendum est inper secutionib
sed potius gaudendum: quia
quanto hic quisq propter iustitiã
durius affligitur : tanto dulcius
in caelo remuneratur: Vnde
dium existimate fr̃s. cum inuarias
temptationes incideritis: scientes

Expanded text:
us declarat, dicens: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum . Sustinent enim multas tribulationes homicidae, adulteri, fures, alienarum rerum invasores. Nec tamen talis persecutio ad beatitudinem perducit, quae propter justitiam sustinetur. Unde nos admonet beatus Petrus, dicens: Nemo vestrum patiatur quasi homicida, aut fur, aut adulter, aut rapax. Si autem ut Christianus, non erubescat, sed glorificet Deum in isto nomine . Et quis est qui vobis noceat, si boni aemulatores fueritis? Sed et si quid patimini propter justitiam, beati . Unde recte Salvator concludit dicens: Gaudete in illa die, et exsultate, ecce enim merces vestra multa est in coelo. Non enim dolendum est in persecutionibus, sed potius gaudendum, quia quanto hic quisque propter justitiam durius affligitur, tanto dulcius in coelo remunerabitur. Unde et dium existimate, fratres, cum in tentationes varias incideritis, scientes
Abbreviated transcription (Latin):
ORTATURUS DNS
discipulos ad martyrium.
suę passionis exemplum:
praemisit : ut tanto minus proeiꝰ
nomine mortem patitimerent.
quanto in hoc opere. caelestis
magistri imitatores ex isterent:
Ait enim: Amen amen cico

Expanded text:
Hortaturus Dominus discipulos ad martyrium, suae passionis exemplum praemisit, ut tanto minus pro ejus nomine mortem pati timerent, quanto in hoc opere coelestis magistri imitatores exsisterent. Ait enim: « Amen, amen dico
Abbreviated transcription (Latin):
exipso uita procedit: Siergo corp̾
tuum lucidũ fuerit. non habens
aliquã partẽ tenebrarũ : erit luci¬
dum totum : Et sicut lucerna ful¬
goris in luminabit̾te: Totũ corpꝰ
nrm oma opera nr̃a dicit : quia
& apłs membra nr̃a nuncupat
quaedam opera quacin probat. &
mortificanda praecipit dicens:
Mortificate ergo membra ur̃a quȩ
sunt suꝑ terrã: fornicationem
inmunditiã. libi dinẽ. & cetera
talia: Sugitur ipse bonũ bona
intentione patraueris. non habes
in tua conscientia alquã partem
tenebrose cogitationis: etiã siconti¬
gerit. aliquẽ proximoꝵ tua bona
actione noceri uerbi grã aut
depecunia qua ate indigens &
petens acceperat facere uel pati
aliquid mali. aut de uerbo ex orta¬
tionis quo errantẽ corrigere uole¬
bas. forte ꝑnitiosius errare: tu tam̃
ꝓtuo simplici & lucido corde hic
& infuturo lucis grã donaberis:
Haec contra hipochrisin phariseoꝵ
subdolo Signa quaerentium.

Expanded text:
ex ipso vita procedit . Si ergo corpus ex ipso vita procedit . Si ergo corpus tuum totum lucidum fuerit, non habens aliquam partem tenebrarum, erit lucidum totum, et sicut lucerna fulgoris illuminabit te. Totum corpus nostrum omnia nostra opera dicit, quia et Apostolus membra nostra nuncupat quaedam opera quae improbat, et mortificanda praecipit, dicens: Mortificate ergo membra vestra quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, et caetera talia . Si igitur ipse bonum bona intentione patraveris, non habens in tua conscientia aliquam partem tenebrosae cogitationis, etiamsi contigerit aliquem proximorum tua bona actione noceri, verbi gratia, aut de pecunia quam a te indigens et petens acceperat, facere vel pati aliquid mali, aut de verbo exhortationis quo errantem corrigere volebas, forte perniciosius errare, tu tamen pro tuo simplici et lucido corde et hic et in futuro, lucis gratia donaberis. Hsubdole signa quaerentium
Abbreviated transcription (Latin):
palam cunctis apparent: Oculum
uero: ipsam mentis intentionẽ quȩ
operatur: Et decuius merito eadẽ
opera. lucis an tenebrarũ sint opera
discernuntur : sicut ipse consequent̃
exposuit dicens: Si oculus tuus fue¬
rit simplex : totũ corpus tuũ luci¬
dum erit: Si autẽ nequã fuerit.
etiam corpus tuum tenebrosum
erit: Sunquit pura rectaque in¬
tentione quaepotes agere bofia
studueris: lucis profecto sunt oꝑa
quaefacis. etiam sicorã hominib
inꝑfectionis aliquid habere uide¬
antur : qm̃ diligentibus dm̃ omĩa
cooperantur inbonum: his qui scđm
ꝓpositũ uocati sunt Scĩ : Si autem
peruersaest intentio quae pcedit
prauum est om̃e opus quod sequit᷑.
quãuis rectũ esse uideat᷑ ide
ergo. nelumen quodinte es tene¬
bre sint: hocest ncipsa cordis inten¬
tio. quaelumen est animȩ. uitioꝵ
caligine fuscetur. sedula discretione
ꝑpende: iuxta quod alibi p̃cipitur:
Om̃i custodia serua tuũ cor: qm̃

Expanded text:
palam cunctis apparent; saeculum palam cunctis apparent; saeculum vero ipsam mentis intentionem, qua operatur, et de cujus merito eadem opera lucis an tenebrarum sint opera, discernuntur, sicut ipse consequenter exposuit, dicens: Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit; si autem nequam fuerit, etiam corpus tuum tenebrosum erit. Si, inquit, pura rectaque intentione quae potes agere, bona studueris, lucis profecto sunt opera quae facis, etiam si coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt sancti . Si autem perversa est intentio quae praecedit, pravum est omne opus quod sequitur, quamvis rectum esse videatur. Vide ergo ne lumen quod in te est tenebrae sint. Hoc est, ne ipsa cordis intentio quae lumen est animae, vitiorum caligine fuscetur, sedula discretione perpende. Juxta quod alibi praecipitur: Omni custodia serva cor tuum, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur ostenderis.
&si supra dixerit nullũ
suac claritatẽ fidelib occultandã:
Ipse quippe lucernã accendit: qui
tstam humanȩ naturȩ flamma suȩ
diuinitatis impleuit: Quã ꝓfecto
lucernã neccredentib abscondere
nec modio subponere. hoc est sub
mensura legis includere. uel intra
unius iudee gentis terminos uoluit
cohibere  sed supra candelabrũ in¬
quit. ut qui in grediuntur lumen¬
Sii uideant Eandelabrum eccłam dicit
cui lucernã suꝑposuit. quia nr̃is
infrontibus. fidem suae incarnatio¬
nis adfixit: ut qui eccłam fidelicer
in gredi uoluerint: lumen ueritatis
palam quȩant intueri: Qua sen¬
tentia iudaeorum quoq ꝓceres
con dempna t: qui signa quaeren¬
tes exterius. a pertã lucis ianuam
noluerunt intrare credendo: Deniq
precipit necopera tantũ modo : sed
& cogitationes. & ipsas etiã cordis
intentiones mundare. & castigare
meminerint: N am sequitur: Lu¬
cerna corporis tui: est oculus tuus.
Corpus quippe dicit: opera quac

Expanded text:
loquitur ostendens, etsi supra dixerit nullum suae claritatem fidelibus occultandam. Ipse quippe lucernam accendit, qui testam humanae naturae flamma suae divinitatis implevit: quam profecto lucernam nec credentibus abscondere, nec modio supponere, hoc est, sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Sed supra candelabrum, inquit, ut qui ingrediuntur, lumen videant. Candelabrum Ecclesiam dicit, cui lucernam superposuit, quia nostris in frontibus fidem suae incarnationis affixit, ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Qua sententia Judaeorum quoque proceres condemnat, qui signa quaerentes exterius, apertam lucis januam noluerint intrare credendo. Denique praecipit ne opera tantummodo, sed et cogitationes, et ipsas etiam cordis intentiones mundare et castigare meminerint. Nam sequitur: Lucerna corporis tui est oculus tuus. Corpus quippe dicit opera quae
Abbreviated transcription (Latin):
quas exparte excorticauit. &
exparte cum corticibus reli¬
quid : posuit que eas incana¬
libus. tempore quo ducebant᷑¬
ad ad aquandũ oues. ut in coꝵ
aspectu conciperent uarios
fȩtus: Iacob pastor ouium.
pastores significat animarum.
quorum primo dictum est:
sidiligisme : pasce oues meas:
Aqua aut̃ scripturam sacram
designat: Iuxta illud salomo¬
nis: A qua profunda. sermo
exõre uiri : & torrens redun¬
dans fons sapientiȩ: Uirge aut̃.
uariȩ sententiȩ sunt scriptu¬
rarum: Ducuntur enim ad¬
ad aquandũ oues: cũ adau¬
diendum uerbum dĩ. conueni¬
unt fideles: cum que ex eloquus
diuinis diuerse sententię ad
medium proferuntur. quasi
uirge incanalib ponuntur:
Quae ex parte decorticande
sunt. & exparte cũ corticib
relinquende : quia ut diximus
perfectiores allegorico sensu
instruendi : simplices uero &
minus intellegentes. iuxcta
ueritatẽ historiȩ sunt pascen¬
di: Vnde & dñs cum discipłos
inmonte docuit. & turbas in

Expanded text:
quas ex parte decorticavit, et quas ex parte decorticavit, et ex parte cum corticibus reliquit, posuitque eas in canalibus tempore quo ducebantur ad aquandum oves, ut in earum aspectu conciperent varios fetus . Jacob enim pastor ovium, pastores significat animarum, quorum primo dictum est. Si diligis me, pasce oves meas . Aqua autem Scripturam sanctam significat, juxta illud Salomonis: Aqua profunda verba ex ore viri, et torrens redundans fons sapientiae . Virgae autem variae, sententiae sunt Scripturarum. Ducuntur ad aquandum oves, cum ad audiendum verbum Dei conveniunt fideles. Cumque ex eloquiis divinis diversae sententiae ad medium proferuntur, quasi virgae in canalibus ponuntur. Quae ex parte decorticandae sunt, et ex parte cum corticibus relinquendae, quia, ut diximus, perfectiores allegorico sensu instruendi, simplices vero et minus intelligentes, juxta veritatem historiae sunt pascendi. Unde et Dominus cum discipulos in monte docuit, et turbas in
Abbreviated transcription (Latin):
potum dedi. non escam: Non enim
om̃s om̃a capiunt: neque om̃s
&qua liter instruuntur:. Aliter
enim ammonendisunt superbi.
aliter humiles Aliter casti.
aliter adulteri: Aliter ebriosi.
aliter sobrii: Aliter uiri.
aliter fęmine: Aliter coniugati.
aliter uirgines. Aliter pu. aliter
impii : Aliter contẽptores mundi.
aliter amatores mundi: Aliter
pacifici. aliter iracundi: Aliter
sua dantes. aliter aliena rapientes:
Ut & isti audiant de promissione
uitȩ quod ament: & illi desuppli¬
cio aeterno quod timeant :
Sepe &enim quae uni morbo
prodest. alteri noc& : Et uenenũ
cumsit mors hominis. uita est ser¬
pentis : Et lenis sibilus ȩquos mi¬
tigat. catulos instigat: Iuxta
ergo hoc exemplum doctores suã
ut & perfecti inueniant quid
semper discant : & infirmi talia
audiant. in quibus non refugi¬
ant: Q uod suo ex emplo nobis
sui laban pascer&. uaria quȩ¬
que promercede recepturꝰ: tulit
uirgas populeas. & amigdalinas.

Expanded text:
potum dedi, non escam . Non enim potum dedi, non escam . Non enim omnes omnia capiunt, neque enim omnes aequaliter instruuntur. Aliter quippe admonendi sunt superbi, aliter humiles; aliter casti, aliter adulteri; aliter ebriosi, aliter sobrii; aliter viri, aliter feminae; aliter conjugati, aliter virgines; aliter pii, aliter impii; aliter contemptores mundi, aliter amatores; aliter pacifici, aliter discordes; aliter sua dantes, aliter aliena rapientes; ut et isti audiant de promissione aeternae vitae quod ament, et illi de supplicio aeterno quod timeant. Saepe etenim quod uni morbo prodest, alteri nocet. Et venenum cum sit mors hominis, vita est serpentis; et levis sibilus equos mitigat, catulos instigat. Juxta hoc ergo exemplum doctores suam ut et perfecti inveniant quod semper discant, et infirmi talia audiant, in quibus non refugiant. Quod suo nobis sui Laban pasceret, et varia quaeque pro mercede recepturus esset, tulit virgas populeas et amygdalinas,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod alibi dñs suo exemplo
ostendit: cum cuidam quȩrenti
magister. quid faciendo uitam
aeternam possidebo: Quasi
in conuallibus moranti. respondit:
Mandata nosti. N on occides.
non mechaberis: non falsum testi¬
monium dices. non concupisces
rem proximi tui: honora patrẽ
& matrem: Sed illo respondente.
haec om̃a custodiui aiuuentute
mea : ostendit ei moncẽ ꝑfectio¬
nis doctrinȩ dicens: Adhuc
unum tibi de est: Siuis perfectus
esse. uade & uende om̃a quȩ habes
& da pauperibus: & habebis thes¬
aurum incaelo. & ueni sequere
me: Sed quia hunc montẽ diffi¬
cile qui scłi diuiti is onerati suN
ascendere possunt : subiunctũ. ẽ
ilico: Ille autẽ abiit tristis: quia
Huius quoque exemplũ paulus
tem ascenderat : quibus dicebat:
Sapientiam loquimar in ter
perfectos: Quasi cum quib dam
in conuallib morabatur : quando
dicebat ¶E go fr̃s non potui uobis
loqui quasi spiritalib sed quasi carnalib
tamquã paruulis in xp̃o: lac uobis

Expanded text:
Quod alibi Dominus suo exemplo Quod alibi Dominus suo exemplo ostendit, cum cuidam quaerenti, Magister, quid faciendo vitam aeternam possidebo? quasi in convallibus moranti respondit: Mandata nosti? Non occides, non moechaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces rem proximi tui, honora patrem et matrem. Sed illo respondente, Haec omnia custodivi a juventute mea, ostendit ei montem perfectioris doctrinae, dicens: Adhuc unum tibi deest: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me. Sed quia hunc montem difficile qui saeculi divitiis onerati sunt, ascendere possunt, subjunctum est illico: Ille autem abiit tristis, quia Hujus quoque exemplum Paulus tem ascenderat, quibus dicebat: Sapientiam loquimur inter perfectos . Quasi cum quibusdam inaequalibus morabatur quando dicebat: Ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; tanquam parvulis in Christo lac vobis
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ̨ infirmitata conscendere digna¬
tus est : sed etiam instus scĩs sermoni¬
bus. adhumanam ignorantiam
destruendam. Ita doctrinã suã
temperauit. ut non solum ꝑfecti.
sedetiam minus perfecti cy̾bũ uitȩ
inuenire possint: Denique ut supra
euuangelista retulit. cum ascen¬
diss& in montẽ : secuti sunt eum
discipuli eius: Ubi cum ꝑfectiora
mandata. quasi carpere ualenti¬
bus dediss&. uolens propter eos
simpliciores turbas relinquere.
Iterum descendens demonte. ste¬
tit in loco campestri: In quo suo
facto ostendit: in predicatione
iuxta capacitatem auditorum.
temperandum esse sermonem
doctorum. Mons enĩ in hoc loco
Loca uero campestria. humiliorẽ
predicationẽ atque communem:
NIQui enim talessunt. ut cũ apłis au¬
dire possint. uobis datum est nosse
mysterium regni dĩ. sublimius sun¬
instruendi: Quiuero propter
mentis infirmitatẽ. ad altiorem
inminimis prȩceptis sunt erudien¬
cienda bona. saltem non sint pro¬
cliues ad perpetranda mala:

Expanded text:
nae infirmitati condescendere dignatus est, sed etiam in sanctis suis sermonibus ad humanam ignorantiam instruendam, ita doctrinam suam temperavit, ut non solum perfecti, sed etiam minus perfecti cibum vitae invenire possent. Denique ut supra evangelista retulit, cum ascendisset in montem, secuti sunt eum ejus discipuli; ubi cum perfectiora mandata quasi capere valentibus dedisset, nolens propter eos simpliciores turbas relinquere, iterum descendens de monte, stetit in loco campestri. In quo suo facto ostendit, in praedicatione juxta capacitatem auditorum temperandum esse sermonem doctorum. Mons enim in hoc loco loca vero campestria, humiliorem praedicationem atque communiorem. Qui enim tales sunt, ut cum apostolis audire possint: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei , sublimius instruendi sunt. Qui vero propter mentis infirmitatem, ad altiorem am, minimis praeceptis sunt erudiencienda bona, saltem non sint proclives ad perpetranda mala.
Abbreviated transcription (Latin):
quantis lib& enim auri & arꝑ
genti molihus circumdetur:
caro: quid est aliud nisi caro.
Nolite ergo ad tendere quidha¬
betis : sed quid estis: Quid uero
estis: propheta indicat dicens:
uere: foenum est populus:
Sienim foenum populus non .ẽ:
ubi sunt illi qui ca quae hodie
colimus. uobiscum transacto hax¬
anno beati felicis natalicia
caelebrauerunt O quanta
& qualia de prȩsentis uitae pro¬
uisione cogitabant : sed subripi¬
ente mortis articulo. repente
inhis quae prouidere nolebant
inuentisunt: Et cuncta simul
ta quasi stabiliter tenere uide¬
bantur. amiserunt: S iergo trars¬
acta multitudo generis huma¬
ni.pernatiuitatem uiguit in
carne. per mortẽ aruit inpul¬
uere : uidelics foenum fuit.
Quia igitur momentis suis
ut in boni operis mercede tene¬
antur: Audite quid sapieNs
salomon dicat: Quod cumque
apud inferos quotu properas:¬
Quia ergo & uenturȩ̨ morcis
tempus ignoramus.: &. post mor¬
tem operari non possumus: suꝑ.c̃

Expanded text:
quantislibet enim argenti et quantislibet enim argenti et auri molibus circumdetur; caro; quid est aliud quam caro? Nolite ergo attendere, quid habetis, sed quid estis. Vultis audire quid estis? Propheta indicat dicens: Vere fenum est populus ; si enim fenum populus non est, ubi sunt illi qui ea quae hodie colimus vobiscum, transacto anno beatae Felicitatis natalitia celebraverunt? O quanta et qualia de praesentis vitae providentia cogitabant! sed subripiente mortis articulo repente in his, quae providere nolebant, inventi sunt; et cuncta simul ta quasi stabiliter habere videbantur, amiserunt. Si ergo transacta multitudo generis humani per nativitatem viruit in carne, per mortem aruit in pulvere; videlicet fenum fuit. Quia igitur momentis suis ut in boni operis mercede teneantur. Audite quid sapiens Salomon dicat: Quoapud inferos, quoQuia ergo et venturae mortis tempus ignoramus, et post mortem operari non possumus, superest
Abbreviated transcription (Latin):
ex hortatio sub infertur cũ dicit᷑
Et uos estote parati. quia qua
hora nonputatis. filius homi¬
nis ueniet: Nesciente autẽ
pater familias fur domũ ꝑfo¬
dit : quia dum asui custodia
sp̃s dormit: in prouisu mors
lum inrumpit: Et eũ quẽ dñm
domus inuentrit. dor mientẽ
necat : Quicũ uentura damna
sp̃s minime preuidet. hunc
mors adsupplicium nescientẽ
rapit : Furi aucem resister&
si uigilar& : qui aduentum
iudicis qui occulte Animam
rapit : praecauens ei pęnitendo
occurrer&. neinpęnitens pe¬
rir&: Heram uero ultimam
dñs nr̃t idcirco nobis uoluit
esse in cõgnitam ut semper
possit esse suspecta : ut dũ illa
pręuidere non possumus.
adillam sine intermissio ne
preparemur: Proinde fr̃s mei
inconditione mortalitatis ur̃ȩ
mentis oculos figite: uenienti
uos iudici per fletus cotidie &
lamenta praeparate: Cũ certa
mors maneat om̃ibus. nolite
detemporalis uitȩ prouidentia
incerta cogitare: Terrenarum
rerum uos cura non ad grau &.:

Expanded text:
xhortatio subinfertur, cum dicitur: Et vos estote parati, quia qua hora non putatis, filius hominis veniet. Nesciente autem patrefamilias, fur domum perfodit, quia dum a sui custodia spiritus dormit, improvisa mors lum irrumpit, et eum quem Dominus domus invenerit dormientem necat: quia cum ventura damna spiritus minime praevidet, hunc mors ad supplicium nescientem rapit. Furi autem resisteret si vigilaret, quia adventum Judicis qui occulte animam rapit praecavens, ei poenitendo occurreret, ne impoenitens periret. Horam vero ultimam Dominus noster idcirco nobis voluit esse incpossit esse suspecta, ut dum illam praevidere non possumus, ad illam sine intermissione praeparemur. Proinde, fratres mei, in conditione mortalitatis vestrae mentis oculos figite, venienti vos judici per fletus quotidie et lamenta praeparate. Et cum certa mors maneat omnibus, nolite de temporalis vitae providentia incerta cogitare. Terrenarum rerum vos cura non aggravet;
Abbreviated transcription (Latin):
iusti : & nolite peccare: Hincrur¬
sus ait: Hora est : iam nos desomno
surgere: Sedueniens dñs : quid
mus: Amen dico uobis quod pre¬
cinget se & facietꝰ illos discumbe¬
re: & transiens ministrabit illis:
Praecing& se : idest̃ ad retributio¬
nem pręparat: Faciet illos discum¬
bere: id est in acterna quiete
refoueri: Discumbere quippe
nr̃m : in regno qui escere est: Vnde
rur sum dñs dicit: uenient & re¬
cumbent cum abraham. isa ac.

Expanded text:
justi, et nolite peccare . Hinc rurjusti, et nolite peccare . Hinc rursus ait; Hora est jam nos de somno surgere . 4. Sed veniens dominus quid mus: Amen dico vobis quod praecinget se, et faciet eos discumbere, et transiens ministrabit illis. Praecinget se, id est ad retributionem praeparabit; et faciet illos discumbere, id est in aeterna quiete refoveri. Discumbere quippe nostrum in regno quiescere est. Unde rursum Dominus dicit: Venient et recumbent cum Abraham, Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
nobis iam ꝑ iudicium manifesta¬
tur: Bene aut̃ deseruis expectan¬
tib subditur : ut cum uenerit
& pul sauerit. confestim aperiaN
ei: uenit quippe : cum adiudici¬
um properat: Pulsat uero : cũ iã
ꝑ egritudinis molestias. esse mor¬
tem uicinam designat: Cui con¬
festim aperimus: sihunc cũ amore
suscipimus: A perire enĩ iudici
pulsanti non uult. qui exire de
corpore trepidat : & uidere eum
quem contempsisse se meminit¬
IuIIl iudicem formidat.Qui autẽ
desua spe & operatione securus
est. pulsanti confestim aperit.
quia lętus iudicem sustinet:
Etcum tempus propinque mor¬
tis agnouerit : de gła retributio¬
nis hilarescit: Unde & protinus
subditur: Beatisunt serui illi.
quoscum uenerit dñs inuenerit
uigilantes: Uigilat. qui ad aspecꝰ¬
tum ueri luminis mentis oculos
apertos tenet: Uigilat: qui ser¬
uat operando quod credit:
Vigilat : qui ase torporis &ne¬
glegentie tenebras repellit: Hinc¬
& enim paulus dicit: Euigilate

Expanded text:
nobis jam per judicium manifestanobis jam per judicium manifestatur. 3. Bene autem de servis exspectantibus subditur: Ut cum venerit et pulsaverit, confestim aperiant ei. Venit quippe Dominus cum ad judicium properat, pulsat vero, cum jam per aegritudinis molestias esse mortem vicinam designat. Cui confestim aperimus, si hunc cum amore suscipimus. Aperire enim judici pulsanti non vult, qui exire de corpore trepidat, et videre eum quem contempsisse se meminit judicem formidat. Qui autem de sua spe et operatione securus est, pulsanti confestim aperit, quia laetus judicem sustinet; et cum tempus propinquae mortis agnoverit, de gloria retributionis hilarescit. Unde et protinus subditur: Beati sunt servi illi, quos cum venerit dominus, invenerit vigilantes. Vigilat qui ad aspectum veri luminis meapertos tenet. Vigilat qui servat operando quod credit. Vigilat qui a se torporis et negligentiae tenebras repellit. Hincenim Paulus dicit: Evigilate,
Abbreviated transcription (Latin):
& lumbos restringere. & lucernas
tenere : ut & munditia sit casti¬
tatis incorpore: & lumen uerita¬
tis in operatione: Redemptori
& enim nr̃o. unum sine altero
placere nequaquã potest : si
aut his quibona agit. adhuc
luxurie inquinamenta nonde¬
serit : aut nis qui castitate prę¬
minet. nec dumse perbona opera
ex ercet: Nec castitas ergo magna
est sine bono opere: nec opus
bonumest aliquid sine castitate:
Sed & si utrum que agitur.
restat utquisquis ille est. spẽ ad
supernam patriam tendat: ne
quaquã se auitus promundi
huiushonestate contineat. Quia
& si quaedam bona aliquando
pro honestate inchoat. in eius
tamen intentione non debet
ꝑmanere : nec perbona opera
prȩsentis mundi głam quaere¬
re: sed totam spemꝰ in redempto¬
ris sui aduentu constituat.:
Unde & protinus subdit: Et
uos su hominib ex pectanti
Adnuntias
qui ppe abiit : quia resur¬
gens amortus ascendens in cęlũ
uit: Qui tunc reuertitur: cum

Expanded text:
t lumbos restringere, et lucernas t lumbos restringere, et lucernas tenere, ut et munditia sit castitatis in corpore et lumen veritatis in operatione. Redemptori etenim nostro unum sine altero placere nequaquam potest, si aut / is, qui bona agit, adhuc luxurię inquinamenta non deserit, aut is, qui castitate praeminet, necdum se per bona opera exercet. Nec casest sine bono opere, nec opus bonum est aliquod sine castitate. 2. Sed et si utrumque agitur, restat ut quisquis ille est spe ad supernam patriam tendat, et nequaquam se a vitiis pro mundi hujus honestate contineat. Qui etsi quaedam bona aliquando pro honestate inchoat, in ejus tamen intentione non debet permanere, nec per bona opera praesentis mundi gloriam quaerere, sed totam spem in Redemptoris sui adventum constituat. Unde et protinus subditur: Et vos similes hominibus exspectantiAd nuptias quippe Dominus abiit, quia resurgens a mortuis, ascendens in coelum, it. Qui tunc revertitur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
est lectio recitata: Sedne. aliqͥb
ipsa eius planicies. alta fortasse
uideatur. eam subbreuitate trans¬
purrimus : quatenus eius expositio
Ita nescientibus fiat cognita: ut
tamen scientibus nonsit onerosa.
Quia uiris luxuria in lumbis sit.
feminis inumbilico : testatur dñs
qui dediabolo adbeatũ iob loquit᷑
dicens: Uirtus eius inlumbis eius:
& fortitudo illius inumbilico uen¬
tris eius: A principali igitur
sexu. lumborum nomine luxuria
designatur. cum dñs dicit: S int
lumbi urĩ praecincti: Lumbos
enim praecingimus : cum carnis
luxuriam percontinentiã co ar¬
tamus: Sed quia minus est mala
non agere. nisi etiam quisque
studeat & bonis operib insudare
Protinus additur: & lucerne ar¬
dentes in manibus uris: Lucer
quippe ardentes in manibus
nemus : cum perbona opera
proximis nr̃is. lucis exempla
monstramus: De quib profecto
operibus : dñs dicit: Luceat lux
urã coram hominib: ut uide¬
ant opera ur̃a bona: & glorifi¬
Duo aut̃ sunt quae iubentur uii¬

Expanded text:
ctio recitata. Sed ne aliquibus ipsa ejus planities alta fortasse videatur, eam sub brevitate transcurrimus, quatenus ejus expositio ita nescientibus fiat cognita, ut tamen scientibus non sit onerosa. Quia viris luxuria in lumbis sit, feminis in umbilico, testatur Dominus, qui de diabolo ad beatum Job loquitur, dicens: Virtus ejus in lumbis ejus, et fortitudo illius in umbilico ventris ejus . A principali igitur sexu lumborum nomine luxuria 1481 designatur, cum Dominus dicit: Sint lumbi vestri praecincti. Lumbos enim praecingimus cum carnis luxuriam per continentiam coarctamus. Sed quia minus est mala non agere, nisi etiam quisque studeat et bonis operibus insudare, protinus additur: Et lucernae ardentes in manibus vestris. Lucernas quippe ardentes in manibus tenemus cum per bona opera proximis nostris lucis exempla monstramus. De quibus profecto operibus Dominus dicit: Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant 1482 opera vestra bona, et glorifiDuo autem sunt, quae iubentur: e
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: Et salua factaest mulier:
ex illa hora: Namsiquis solam
litterã ad tendat: non paruam
fidem mulierem istã habuisse cog¬
noscit: Cuius ꝑfectionẽ fidei.
curari: Sed cum uidiss& dñm
in turba ambulantẽ: solo tactu
uestimenti eius posse fieri credi¬
dit: quod multis medicis inpos¬
sibile fieri comprobauerat::
Unde & accessic retro. & tetigit
fimbriã uestimenti eius : & con¬
festim stetit fluxus sanguinis

Expanded text:
fecit. Et salva facta est mulier fecit. Et salva facta est mulier ex illa hora. » Nam si quis solam litteram attendat, non parvam fidem mulierem istam habuisse cognoscit. Cujus perfectionem fidei Lcurari. » Sed cum vidisset Dominum in turba ambulantem, solo tactu vestimenti ejus posse fieri credebat, quod multis medicis impossibile fieri comprobaverat: « Unde et accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus, et confestim stetit flux
Abbreviated transcription (Latin):
nitate tangi non potest. suam
fimbriam uestimenti tangendã
esse ex hibuit: quandose inhu¬
manitate uisibilẽ demonstrauit:
Dicebat enim intrase: Si tetige rͣ¬
ro tantũ uestimentũ eius: salua
ero: Pulchre haec mulier intra
se dicebat. Quia om̃is ecclesiȩ ͣ¬
fides. uel opera: magis incorde . ẽ.
quã incorpore: Ut enĩ clarior
inconspectu di appareat. sua
bona oꝑa frequenter abhuma¬
nis aspectib abscondit: dequa
ꝑ propheta dicitur Omis gła
cius abintus: Intactu enim
uestimenti salutẽ esse credidit.¬
quia per incarnationis myste¬
rium. genus humanũ saluari
posse non dubitauit: At ihs
conuersus. & uidens eam dixit.
Confide filia: Conuersio dni
admulierẽ : respectũ miseratio¬
nis eius significat adecclesiam:
Quasi enim tergũ & non faciem
dñi uidebat: quando post idola
manuum suarũ currens. creato¬
rem suum ignorabat: & postquã¬
pere meruit: recte dicitur:
Confide filia: fides tua tesaluã

Expanded text:
nitate tangi non potest, quasi nitate tangi non potest, quasi fimbriam vestimenti tangendum esse exhibuit, quando se in humanitate visibilem demonstravit. « Dicebat enim intra se: Si tetigero tantum vestimentum ejus, salva ero. » Pulchre haec mulier intra se dicebat, quia omnis Ecclesiae fides vel operatio magis in corde est quam in corpore. Ut enim clarior in conspectu Dei appareat, sua bona opera frequenter ab humanis conspectibus abscondit. De qua per prophetam dicitur: « Omnis gloria ejus ab intus . » In tactu enim vestimenti salutem esse credidit,quia per incarnationis mysterium genus humanum salvari posse non dubitavit. « At Jesus conversus, et videns eam, dixit: Confide, filia. » Conversio Domini ad mulierem respectum miserationis ejus significat ad Ecclesiam. Quasi enim terga, et non faciem Domini videbat, quando post idola manuum suarum currens, creatorem suum Deum ignorabat. Et postqua fidem accipere meruit, recte dicitur: « Confide, filia, fides tua te salvam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfilia rogaturus: nolens amyste¬
rio circum cisionis excludr
Suhintrat etiã & mulier. aflu
certe accessit retro: quia non
solum incarnationis eius mysteriũ
cognouit : sed etiã uestigia passio¬
nis illius imitatur: Retro enĩ post i¬
dñm accedere est. eius uestigia
imitari: sicut ipse dicit in euuan¬
gelio ⁊ Siquis uult uenire post
me & cetera : Et iterũ: Qui
mihi ministrat : me sequatur:
Unde inlege precepitur: post dñm
dm tuum ambulabis: hinc petrus
eccłam quae ad dñm accessit
ammonet dicens: Xp̃s passusest
pronobis uobis relinquens exem¬
plum : ut sequamini uestigia eius:
Et iohannes: Quidicitse in
xp̃o manere : deb& sicut ille
ambulauit. & ipse ambulare :
Accedit ergo eccłam corde non
corpore : iuxta illud propheti¬
cum: Accedite ad eum: & in lu¬
minamini: Fimbriã autem
uestimenti eius tangere incar¬
nationis eius mysteriũ agnosce¬
re : & scđm illud spiritaliter
uiuere: Quia enim ds indiui¬

Expanded text:
pro filia rogaturus, nolens a mystepro filia rogaturus, nolens a mysterio circumcisionis excludi. Subintrat etiam et mulier a fluxcerte accessit retro, quia non solum incarnationis ejus mysterium cognovit, sed etiam vestigia passionis illius imitatur. Retro enim post Dominum accedere, est ejus vestigia imitari, sicut ipse dicit in Evangelio : « Si quis vult venire post me, » etc. Et iterum: « Qui mihi ministrat, me sequatur . » Unde in lege praecipitur: Post Dominum Deum tuum ambulabis. Hinc Petrus Ecclesiam, quae ad Dominum accessit, admonet dicens: « Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus . » Et Joannes: « Qui dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare . » Accessit ergo Ecclesia corde, non corpore, juxta illud propheticum: « Accedite ad eum et illuminamini . » Fimbriam autem vestimenti tangere est incarnationis ejus mysterium agnoscere, et secundum illud spiritaliter vivere. Quia enim Deus in divi