comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tpr̃e in oportuno cesȩ arbores gignunt.
Tmea uestim̃toꝵ uermis dicta. qd̾ teneat adeo
usq insedeat qͦ erodat. uñ ꝙ ꝑtinax qd̃ in
eande rem identidem urgeat. Uermes car¬
niũ. emigraneus. lumbrieꝰ. ascaride. costi.
pediculi. pulices. lendex. tarmꝰ. ricinꝰ. usia.
Lumbricꝰ. uermis intestinoꝵ. dictꝰ qͣi lumbicꝰ.
qr labit᷑. uł qd̾ in lumbis sit. Ascaride. costi.
pediculosi dicunt᷑. qͥb pediculi in corꝑe effer¬
uescunt. Pulices uͦ uocati st̃. qd̃ ex puluere
ẽ lardi. Ricinus uermis ẽ canis uocatꝰ. ab¬
eo qd̃ hereat in aurib canũ. cenos enĩ gre¬
ce canis ẽ. Uria ẽ uermis porei appellata qr
urit. na uͥ momorderit adeo locus ardet.
ut ibi uesice fiant. Cimex de sumilitudi¬
ne cuiꝰda herbe uocatꝰ. eutꝰ fetorẽ habet.
Propͥe aũ uernus in carne putrida nascitur
Tinea in uestim̃tis. Eruca inholere. Teredon
ligno. carmꝰ in lardo. Hermis ñ ut serpens

Expanded text:
tempore importuno caesae arbores gignunt. tempore importuno caesae arbores gignunt. Tinea, vestimentorum vermis, dicta, quod teneat et eo usque insideat, quo erodat. Unde pertinax, quod in eamdem rem identidem urgeat. nium, hemicraneus, lumbricus, ascaridae, costi, pediculi, pulices, lendes, tarmus, ricinus, usia, Lumbricus, vermis intestinorum, dictus, quasi lubricus, quia labitur, vel quod in lumbis sit. Ascaridae . . . .et pediculos dicuntur, quibus pediculi in corpore effervescunt. 15. Pulices vero vocati sunt, quod ex pulvere s, vermis est lardi. Ricinus, vermis canis, vocatus eo quod haeret in auribus canum, κύων enim Graece canis est. Usia est vermis porci, appellata quia urit; nam ubi momorderit, adeo locus ardet ut ibi vesicae fiant. Cimex de similitudine cuiusdam herbae vocatus, cuius foetorem habet. utem vermis in carne putre nascitur; tinea in vestimentis; eruca in holere; teredo in ligno; tarmus in lardo. Vermis non ut serpens
Abbreviated transcription (Latin):
tarixim enĩ horrere & tremere ap̃ grecos
legit᷑. illic enĩ fletꝰ & stridor dentiũ. Gehen
na locus ignis & sulphuris. quẽ appellari
putant a ualle idolis ꝯsecrata que ẽ iuxta
murũ herłm repleta olim cadauerib mor¬
tuoꝵ. ibi enĩ hebrei filios suos immolabant de¬
monib & appellabat᷑ locꝰ ipse gehennon. fũ¬
turi gͥ supplicii locꝰ uͥ peceatores cruciandi
st̃. huiꝰ loci uocabulo designat᷑. Otplicẽ ẽẽ ge

Expanded text:
tarizein enim horrere et tremere apud Graecos tarizein enim horrere et tremere apud Graecos legitur. Illic enim fletus est et stridor dentium . Gehenna est locus ignis et sulphuris, quem appellari putant a valle idolis consecrata, quae est juxta murum Jerusalem, repleta olim cadaveribus mortuorum. Ibi enim Hebraei filios suos immolabant daemonibus, et appellabatur locus ipse gehennon. Futuri ergo supplicii locus, ubi peccatores cruciandi sunt, hujus loci vocabulo designatur. Duplicem autem e
Abbreviated transcription (Latin):
pecus ẽ fossa sub t̾ra aqua ꝑspici potest. Spe¬
lea grece. spelunce latine. Spiracula appella¬
ta omĩa loca pestiferi sp̃c. quẽ greci paronia
appellant uł acerontea. Etiam uarro spiracu¬
lũ dicit huiꝰcemodi locũ. E spiracula ex eo di¬
cunt᷑ loca. qua t̾ra sp̃m edit. Hiatꝰ p̃ruptio t̃re
ꝓfunda. qĩ hitꝰ. Propͥe aũ hiatꝰ hominis oris aꝑ¬
tio tͣnslata aferis. quaꝵ auiditas oris adaꝑtio
Abusiue aũ ꝓfundũ uł fursũ uł deorsũ dr̃. ut ma¬
ris ac t̾re celiq ꝓfundũ. Baratrũ nimie altitu¬
dinis nom̃ ẽ. & dictũ baratrũi qi uorago atra.
scił a ꝓfunditate. herebꝰ infernoꝵ ꝓfunditas
cia dicta. eo qd̃ tristes faciat. uł qd̾ tͥsticiã gig
nat. Cocitꝰ locꝰ inferni de qͦ ita iob loquit᷑.¬
cepit greca int̾p̃tatione a luctu & gemitu.
id ẽ a tremore frigoris. qd̾ ẽ algere ⁊ rigere.
scił qr luce soleq caret. qr neq illic uapo¬
eiꝰdẽ motib incitant᷑. s ꝓpetuus stuportar¬

Expanded text:
pecus est fossa sub terra qua prospici potest; σπήλαια Graece, speluncae Latine. Spiracula appellata omnia loca pestiferi spiritus, quae Graeci Χαρώνεια appellant vel Ἀχερόντεια. Etiam Varro spiraculum dicit huiuscemodi locum; et spiracula ex eo dicuntur loca qua terra spiritum edit. Hiatus praeruptio terrae profunda, quasi itus. Proprie autem hiatus est hominis oris apertio, translata a feris quarum aviditas oris adapertiAbusive autem profundum vel sursum vel deorsum dicitria ac terras caelumque profundum. Baratrum nimiae altitudinis nomen est: et dictum baratrum quasi vorago atra, scilicet a profunditate. Erebus inferorum profunditas tia, dicta, eo quod tristes faciat vel quod tristitiam ocus inferi, de quo Iob ita loquitcepit Graeca interpretatione, a luctu et gemitu. ταραχῆς, id est a tremore frigoris, quod est algere et rigere, scilicet quia lucem solemque caret; quia neque illic vapoejusdem motibus incitantur: sed perpetuus stupor. Tar
Abbreviated transcription (Latin):
nferꝰ appellat᷑. eo qd̃ infra stat. Sic̃ aũ scłm cor¬
pus si ponderis sui ordinẽ teneant inferio¬
ra st̃ omĩa gͣuiora. ita scdm sp̃m inferiora st̃¬
mestiora &e tristiora. uñ & in greca lingua ori
beat resonare ꝑhibet᷑. Sic̃ aũ cor animalis
in medio ẽ. ita &e infernꝰ in medio t̾re ꝑhibet᷑¬

Expanded text:
e appellatur eo quod infra sit. Sicut enim secundum corpus, si ponderis sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia graviora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora. Unde et Graeca lingua origbeat, resonare perhibetur. Sicut autem cor animalis in medio ejus est, ita et infernus in medio terrae
Abbreviated transcription (Latin):
duo sunt. quoꝵ unum finitum altum
ipotesis grece latine causa dicitur ubi cum
certa ꝑsona controuersia est. Infinitũ quod
grece thesis latine ꝓpositũ nominat᷑ Hoc ꝑ¬
sonam ñ habet certã. nec in thesi est aliqua
certa circumstantia id est nec locus. nec tem¬
pus. In causa uͦ certa sunt omnia. unde qͣsi
pars cause est ꝓpositum. xui. de elocuti
am uero in elocutionib illud uti oportebit
ut res. locus. tempus. ꝑsona audientis effla¬
gitet. ne ꝓfana religiosis. ne inuerecunda
castis. ne leuia grauib. ne lasciua serus
ne ridicula tristib misceant᷑. Latine autem
ce ꝑspicue loquendũ: latine autẽ loquitur
qui uerba rerum uera & naturalia ꝑ sequi¬
tur. nec a sermone atq cultu p̾sentis tẽpis
discrepat. huic ñ fit satis uidere quid dicat.
nisi id quoq aꝑte &e suauit̾ dicere. ne id

Expanded text:
duo sunt, quorum unum est finitum, alterum aece, Latine causa dicitur, ubi cum certa persona controversia est. Infinitum, quod Graece θέσις, Latine propositum nominatur. Hoc personam non habet certam, nec inest in aliqua certa circumstantia, id est, nec locus, nec tempus. In causa vero certa omnia sunt, unde quasi pars causae est propositum. De elocutione . Iam vero in elocutionibus illud uti oportebit, ut res, locus, tempus, persona audientis efflagitat, ne profana religiosis, ne inverecunda castis, ne levia gravibus, ne lasciva seriis, ne ridicula tristibus misceantur. Latine autem et perspicue loquendum. Latine autem loquitur, qui verba rerum vera et naturalia persequitur, nec a sermone atque cultu praesentis temporis discrepat. Huic non sit satis videre quid dicat, nisi id quoque aperte et suaviter dicere; ne id
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt. Taubologia est idem eloquiũ ut si
fata uirum seruant. si uescitur aura ethe¬
rea. neq adhuc crudelib occupat umbris.
Totum enim quod repetitur una res est.
s crebro sermone annuntiata. Ecdipsis est
defectus quida dictionis. in qua necessaria
uerba desunt. ut cui faretra ex auro. Deest enĩ
erat. Tapinosis est humilitas statũ rei magne
dictis infirmans. ut apparent rarinantes
kacosintecon. uiciosa compositio uerboꝵ.
ut uersaq iuuencũ. terga fatigamus hasta.
Amphibolia est ambigua dictio quȩ fit aut
ꝑ casum accusatiuũ. ut illud responsũ apol¬
linis ad pirrum. aio te eacida romanos uin¬
cere posse. In qͦ ñ ẽ eertũ quẽ in ipso u̾su demon¬
ut bellũ ingenꝰ gerit italia. Incerta distinctio¬
ẽ. utrũ bellũ ingens an ingens italia. fit ce ꝑ
in hac ambiguitate utrum ipsi alios an alis
ipsos dep̾can sunt aut calumniati. Fit ce. ꝑ
ononyma quo uno nomine multa signifi
loꝵ aut militum

Expanded text:
si sunt. 9. Tautologia, idemloquium, ut: Si si sunt. 9. Tautologia, idemloquium, ut: Si fata virum servant, si vescitur aura, aetherea, neque adhuc crudelibus occubat umbris. Totum enim quod repetitur una res est, sed crebro sermone annuntiata 10. Eclipsis est defectus dictionis, in quo necessaria verba desunt, ut, cui pharetra ex auro; deest enim erat. 11. Tapinosis est humilitas statum magnae rei dictis infirmans, ut: Apparent rari nantes Cacosyntheton, Vitiosa compositio: ut, versaque juvencum terga fatigamus hasta. 13. Amphibolia, Ambigua dictio; quae fit, aut per casum accusativum, ut illud responsum Apollinis ad Pyrrhum: Aio te, Aeacida, Romanos vincere posse. In quo non est certum quem in ipso versu mon Bellum ingens geret Italia. Incerta distinctio, utrum 'bellum ingens' an 'ingens Italia'. Fit et pus'; nec ostenditur in hac ambiguitate utrum ipsi alios, an alii ipsos deprecati sunt aut calumniati. Fit et per homonyma, quo uno nomine multa significlorum, aut militum.
Abbreviated transcription (Latin):
illa dicuntur quȩ in eloquio cauere
debemus. Sunt aũt hec. Barbarismꝰ
soloecismꝰ acirologia. cacenfaton. & reliqua.
Barbarismꝰ est corruptio uniꝰ uerbi. Soloecis¬
ñ ꝓpria dictio. ut liceat sperare timenti. ꝓpti¬
umi autẽ est timenti formidare ñ sperare
Et gramineo in campo ꝓprium est grami¬
nosum dicere campũ. non gramineũ. Cacen¬
faton est obscena dictio uel incomposite so¬
nans obscena ut his animũ qͥrectis dictis.
Incomposita ut uiuat ire & uidere dorica ca¬
stra. ¶ala enun fuit illa compositio ab. asyl¬
laba inciꝑe qua suꝑior fimerat. Pleonasmꝰ
adiectio uiꝰ uerbi suꝑuacua. ut hactenus
aruoꝵ cultus ce sydera celi. Neq enim alibi
nisun celo sunt sydera. Perisologia adiectio
plurimoꝵ uerboꝵ suꝑuacua. ut uiuat ru¬
ben &e nͨ moriat᷑. dum ñ sit aliud uiuere qͣm
ñ mori. ¶acrologia longiloquiũ res ñ neces¬
sarias comprehendens ut legati ñ impetra¬
ta pace retro unde uenerunt. domũ reuer¬

Expanded text:
illa dicuntur, quae in eloquio cavere debemus. Sunt autem haec: barbarismus, soloecismus, acyrologia, cacenphaton, et reliqua. Barbarismus est corruptio verbi uninon propria dictio: ut, liceat sperare timenti; proprium est autem timenti formidare, non sperare; et, gramineo in campo: proprium est graminosum dicere campum, non gramineum. 5. Cacephaton, dictio obscena, vel incomposite sonans. Obscoena, ut, 54 his animum arrecti dictis. Incomposita, ut, juvat ire et Dorica castra. Mala enim compositio fit, ab ea syllaba incipere qua superior finierat. 6. Pleonasmos, adjectio unius verbi supervacua: ut, Hactenus arvorum cultus et sidera coeli. Neque enim alibi nisi in coelo sunt sidera. 7. Perissologia, adjectio plurimorum verborum supervacua: ut, Vivat Ruben, et non moriatur, dum non sit aliud vivere quam non mori. 8. Macrologia, longiloquium, res non necessarias comprehendens, ut: Legati, non impetrata pace, retro unde venerant domum rever
Abbreviated transcription (Latin):
hunc romani dictũ putant a circũitu eqͦe
eo qd̾ ibi circũ metas equi eurrant. greci uͦ
a circe filia solis q̃ patri suo hoc genꝰ certami¬
uenefica. & sacerdos demonũ in euiꝰ habitu
& oꝑe magice artes aecultꝰ idolatriȩ recognoᷤcit᷑.
rnam̃ta cir¬
cist̃. oua. meta. oboliscus. carcer. Qua honori
pollucis & castoris asseribunt. qͥ illos ouo e.¬
ditos credendo de cigno ioue ñ erubeseunt
fingunt aũ circensia romani ad causas mũ¬
di referre. ut sub hac specie suꝑstitiones uani¬
tatũ suarum excusent.
emensus finis ẽ. siue. ad testimoniũ orientis
occidentisq solis.

Expanded text:
Hunc Romani dictum a circumitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Greci vero a Circe solis filia, que patri suo hoc genus certamivenefica et sacerdos demonum, in cuius habitu et opere et magice artes et cultus idolatrie recognoscuntur. Ornamenta circi sunt ova, meta, obeliscus, carcer. Ova honori Pollucis et Castoris ascribunt, qui illos ovo editos credendo de Cigno et Iove non erubescunt. Fingunt autem circensia Romani ad causas mudi referre, ut sub hac specie superstitiones vanitatum suarum excusent. emensus finis est, sive ad testimonium orientis occidentisque solis.
Abbreviated transcription (Latin):
decȩlo int̾p̾taret᷑ horoscopici dicti. qd
horas natiuitatis hominũ speculant᷑.
dissimili & diuerso statu. Sornlogi su̾t.
qui sub nomine ficte religionis ꝑ qͣsdła
pturarum inspectione futura ꝓmittu̾t.
Salisatores uocati sunt. quia dum eis
membroꝵ quecumq partes salierint.
aliquid sibi exinde ꝓsperum seu trriste
significari p̾dicunt. Ad hec omnia ꝑti-¬
nent & ligature execrabiliũ remedioꝵ. quȩ
ars meducoꝵ contẽpnit. siue in p̾canta¬
tionib. siue in caracteribꝰ uł in quib cũq
reb suspendendis. atq ligandis. in quily
omnib ars demonũ est. ex quadã pestife¬
ra societate hominũ. & angłoꝵ maloꝵ ex¬
orra unde cuncta uitanda sunt xp̾iano.
&e omni penitus execratione repudian¬
da atq damnanda. Auguria autẽ auiũ
friges primi inuenert̃. Pxestigiũ uͦ mer¬
curiꝰ primꝰ dicit᷑ inuenisse. dictũ autem
p̾stigium qd p̾stͥngat aciem oculoꝵ. Aru

Expanded text:
de caelo interpretaretur. Horoscopi dicti, quod de caelo interpretaretur. Horoscopi dicti, quod horas nativitatis hominum speculantur dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt qui sub npturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecumque partes salierint, aliqusignare predicunt. Ad hec omnia pertinent et ligature execrabilium remediorum, que ars medicorum condemnat, vel in precantationibus, sive in characteribus, vel in quibuscumque rebus suspendendis atque ligandis. In quibus omnibus ars daemonum est ex quadam pestifera societate hominum et angelorum malorum exorta. Unde cuncta vitanda sunt a Christiano, et omni penitus execratione repudianda atque damnanda. Auguria autem avium Phryges primi invenerunt. Praestigium vero Mercurius primus dicitur invenisse. Dictum autem praestig
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ socios ulixis mutauit in bestias. legi¬
tur &e: de sacrificio qd archades do suo. li¬
ceo unmolabant. ex quo quicũq sume¬
rent in bestiarũ formas conuertebant᷑¬
hinc apparet ñ esse in totum dubiũ qd̾
nobilis ille poeta scripsit de quada femi
quit se carminib ꝓmittit. soluere m̃tes
quas uelit. ast aliis duras iminutere cu¬
ras. sistere aquã fluminis & u̾tere sydera
retro. nocturnosq ciet manes. mugire ui¬
debis. sub pedib tr̾am . &. descendere mon¬
sione sathane fallacia factã. Prudentiꝰ quoꝙ
de mercurio sic ait. traditur hinc extinctoᷤ
sumpto moderamine uirge in lucẽ reuo¬
tenues excire figuras. atq in sepulchrales
scite incantare fauillas. uita itidem spolia¬
re alios ars noxia nouit. Magi sunt qͥuul¬
go malefici ob facinoꝵ magnitudinẽ nun¬
cupant᷑. hi & elementa concutiunt. turbãt
mentes hominũ. ac sine ullo ueneni haustu
iuolentia tm carminis int̾imunt. unde

Expanded text:
quae socios Ulixis mutavit in bestias. Legiquae socios Ulixis mutavit in bestias. Legitur et de sacrificio quod Arcades deo suo Lycaeo immolabant, ex quo quicumque sumerent in bestiarum formas convertebantHinc apparet non esse in toto dubium, quod nobilis ille poeta scribit de quadam feminquit, 'se carminibus promittit solvere mentes quas velit, ast aliis duras inmittere curas; sistere aquam fluminis, et vertere sidera retro; nocturnosque ciet manes; mugire videbis sub pedibus terram, et descendere monsionem Satanae fallacia factam? 8. Prudentius quoque de Mercurio sic ait: Traditur exstinctas, sumptae moderamine virgae, In lucem revotenues excire figuras, Atque sepulc ales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. 9. Magi sunt qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur. Hi et elementa concutiunt, turbant mentes hominum, ac sine ullo veneni haustu violentia tantum carminis interimunt. 10. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Dilnculũ dr qͦsi iam incipiens parua di¬
cilux. heo ⁊ aurora que solem p̾ced̃it. E st¬
autem aurora diei clarescentis exordium⁊
pͥmus splendor aeris que grece eoas dicitur
quam nos ꝑ diriuationẽ aurorã uocamus.

Expanded text:
sit. Diluculum quasi iam incipiens parva disit. Diluculum quasi iam incipiens parva diei lux. Haec et aurora, quae solem praecedit. Esautem aurora diei clarescentis exordium et primus splendor aeris, qui Graece ἡὼς dicitur; quam nos per derivationem auroram vocamus,
Abbreviated transcription (Latin):
intempestum. galliciniũ. matutinũ dilu¬
culum. Crepusculum est dubia lux. nam cre¬
perum dubiũ dicimꝰ. hoc est uit̾ lucẽ ⁊ tene¬
bras. U esꝑum ab stella occidentali uocatũ
quȩ solem occiduũ sequit᷑. ⁊ tenebras seq̃n¬
so componet uesꝑ olimpho. Tenebrȩ autem
quando om̃s silent. conticescere enĩ silere ẽ.
Intempestum. mediũ. ⁊ in actuosum noctis¬
est tempus quando nichil agi potest. &
omnia quieta sunt sopore. Nam tempus
ꝑ se ñ intelligit᷑. nisi ꝑactus humanos: me¬
ãium autẽ noctis actu caret. Ergo tempestaᷤᷤ
inactuosa quasi sine temꝑe. hoc est sine actu.
ꝑ quẽ dinoscitur tempꝰ. unde est intempesti¬
ue uenisti. Ergo intempesta dicit᷑. quia caret
temꝑ e. idest actu. Galliciniũ ꝓꝑt̾ gallos lu¬
cis p̾nuntios dictum. Uatutinũ. est int̾ ab¬
scessum tenebrarũ: ⁊ aurorȩ aduentũ. ⁊ dictũ
matutinũ. qd hoc tempꝰ inchoante mane

Expanded text:
intempestum, gallicinium, matutinuintempestum, gallicinium, matutinuculum. Crepusculum est dubia lux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum a stella occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur, so conponit vesper Olympo. Tenebras autem quando omnes silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intellegitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actum caret. Ergo intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dinoscitur tempus; unde est: 'Intempestive venisti.' Ergo intempesta dicitur quia caret tempora, id est actum. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum; et dictum matutinum quod hoc tempus inchoante mane
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicuus. ¶ eridies diẽtus quasi medi dies
hoc est medius dies. uł quia tunc est purior
dies. merũ enim purũ dicitur. In toto enim
die nichil clarius meridie. quia sol in medio
cȩlo rutilat: ⁊ omnẽ orbem pari claritate
illustrat. Sup̃ma est postrema pars diei¬
quasi hoc die. &. quotidie ñ cotidie. ut sit
est pridie. ⁊ dictum externũ ab eo qd̾ iam
dies ipse sit extraneus a nobis. ⁊ pretereun
lune ac siclerũ lucem habet. ne indecora e̾ẽt.¬
⁊ ut consolaretur omnes nocte oꝑantes. ⁊
ut quib cdam animantib quelucẽ solis fer¬
re ñ possunt. ad sufficientiam temꝑaretur
oꝑis diurni laborem noctis requies tem
longo intenere lassatur sol ⁊ cũ ad ultimũ
spaciũ cȩli ꝑuenit elanguescit. ac tabefac¬
tus efflat suos ignes aut quia eadem ui sub
ruit occeano nox. inuoluens umbra mag
na trãq polumq. Noctis partes septem
sunt. idest uesꝑum. crepusculũ. conticini ũ.

Expanded text:
perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Supquasi hoc die: sic et quottidie, non cotidie, ut sit est pridie, et dictum hesternum ab eo, quod jam dies ipse sit a nobis extraneus, et praetereundlunae et siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolarentur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretuoperis diurni laborem noctis requies templongo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum coeli spatium pervenit, elanguescit, ac tabefactus efflat suos ignes: aut quia eadem vi sub Ruit Ocna terramque polumque. Noctis partes septem sunt, id est vesper, crepusculum, conticinium,
Abbreviated transcription (Latin):
forte consuetudo contraxerit. ut illud exeat ex
ore qđ imꝓbat corde. intelligat illos om̃s de quo¬
rũ nominib appellati sunt hi dies homines
fuisse. ⁊ ꝓpt̾ beneficia queda mortalia. qui a
plurimũ potuerunt. ⁊ euanuert̃ in hoc scło.
disan sunt eis ab amatorib sius diuini hono¬
res. ⁊ in dieb ⁊ in siderib. s pͥmũ a nominib
hominũ sydera nuncupata. ⁊ a siderib dies
sunt appellati. A fando autẽ feriȩ nuncupa¬
te sunt. qđ sit in eis nob̾ tempꝰ dictionis idest
in diuino uł humano officio fari. s ex his
festos dies hominũ causa institutos. feriatoᷤᷤ¬
mane. meridies. ⁊ sup̾ma. Mane lux ma¬
tutina ⁊ plena. nec iam crepusculum. ⁊ di¬
ctum mane a mano. manum enĩ antiqui
bonum dicebant. Quid enĩ meliꝰ est luce
Alii mane existimant uocari a manib. qͦꝵ
conuersatio a luna ad terram est. alii pu¬
tant ab aere. quia manus idest rarus atq

Expanded text:
forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatomane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est rarus, est atque
Abbreviated transcription (Latin):
rantiam. a saturno humorẽ. Talis quippe extrtit
gentiliũ. stultitia. qui sibi finxerunt tam ridi¬
culosa figmenta. Apud eb reos autẽ dies pͥma
una sabb̃i dicitur. qui apud nos dies dnĩcus est
quẽ gentiles soli dedicauerunt. Scda sabbati.
scdã feria quem scłares diem lunȩ uocant. Ter¬
cia sabbi teia feria: quẽ diẽ martiᷤ uocañ qͦuar¬
ta salbati. quarta feria qui mercurii dies dicit᷑
a paganis. Quinta salbati quinta feria est. idest
quintꝰ a die dñico. qui apud gentiles iouis uoca¬
tur. Sexta salbi sexta feria dicit᷑. qui apud paga
nos eosdem ueneris nuncupatur. Sabbatũ autẽ
septimus a dñico die est. quem gentiles saturno
dedicauerunt. ⁊ saturni nominauerunt. Sab¬
batũ autẽ ex ebreo in latinũ requies int̾pretat᷑.
eo qđ in eo ds̃ requieuisset ab omnib oꝑib suis.
¶ elius autẽ in uocabulis dierũ de ore xp̃iano
ritus loquendi eccłiasticus ꝓcedit. tam̃ si quẽ

Expanded text:
rantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit rantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem
Abbreviated transcription (Latin):
mesonictios affiatus sit. Dies dicti a diis. quo¬
rũ nomina romani quib dã siderib sacraue¬
runt. Primũ enĩ diem a sole appellauerunt. qͥ
princeps est omniũ siderũ. sicut ude dies ca¬
put est cunctoꝵ dierũ. Scd̾m a luna que soł
⁊ splendore ⁊ magnitudine ꝓxima est. ⁊ ex
eo mutuat lumen. Tercium ab stella martis
que uesꝑ uocat᷑. Quartũ a stella mercurii.
quã quida candidum circulũ dicunt. um¬
tum a stella iouis. quam ferontem aiunt. Sex¬
tum a ueneris stella. quam luciferũ asserunt.
que int̾ omnia sidera plus lucis habet. Septi¬
mum a stella saturm quȩ sexto celo locata: tri¬
ginta annis fertur explere cursũ suũ. Proinde
autẽ ex his septẽ stellis nomina dierum gentiles
dederunt: eo qđ ꝑ easdẽ aliquid sibi effici exi¬
stimarent dicentes habere a sole sp̃m. a luna
corpus. a mercurio ingeniũ. ⁊ linguã. a uenere
uoluptatẽ. a marte sanguinẽ ab ioue tempe¬

Expanded text:
mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quomesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimus ab stella Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove tempe
Abbreviated transcription (Latin):
nimum atq angustissimũ tempꝰ a mo¬
tu siderũ dictũ. Est enim extremitas hore in
breuib int̾uallis. cum sol aliquid sibi cedit a¬
sonat. hora enĩ finis est temporis. sicut ⁊ ora
siue sol supra t̾ras. sicut nox sol sub terris.
aut enim dies aut nox sit causa est aut supra
t̾ram sol aut sub terris. Dies legitimus est ui¬
ginti quatuor horarũ. usq dum dies ⁊ nox spa¬
cia suicursus ab oriente usq ad alium orien¬
talem solem celi uolubilitate coneludat. Abu¬
siue autẽ dies unꝰ. est spaciũ ab oriente sole usq
ad occidentem. Sunt autẽ diei spatia duo. in¬
terdranum ⁊ nocturnũ. Et est dies quidem
autem dies a parte meliori. unde ⁊ in usu est.
ut sinecõmemoratione noctis numerũ dicamus
dierum. sicut. ⁊ in lege diuina scriptũ est: factũ
inchoat ab ocasu solis. scdm ꝑsas ab ortu solis
sccłin athenienses a sexta hora diei. scdm roma¬
nos a media nocte. unde ⁊ tunc gallicinium
est quoꝵ uox diet ostendit preconium. qͣndo &

Expanded text:
nimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum. 2. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et horae sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris: Ut enim dies aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quattuor horarum, usque dum dies et nox spatia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturnum; et est dies quidem decim. Vocatus autem dies a parte meliore. Unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est Genes. inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et
Abbreviated transcription (Latin):
nis erũpit. natura eiꝰ mirũ aliqͥd fac̃. pꝰꝙͣ enĩ
arserit aqͥs incendit᷑. qͥb solet ignis extingui.
oleo extinguit᷑. qͦ solet ignis accendi. usus erꝰ
structuris fabrice necessariꝰ. nã lapis lapidi
ex molli utilis tectoriis. Arena ab aridita
te dicta. ñ ab adherendo infabricis ut qdã
uolunt. huiꝰ ꝓbatio si manu imp̾ssa stridat.
aut si in uestẽ candidã sparsa nicħ sordis re¬
linquat.

Expanded text:
nem. Natura ejus mirum aliquid facit: postquam enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. Nam lapis lapidi ex molle utilis tectoriis. te dicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat.
Abbreviated transcription (Latin):
ere luterarum materies paruuloꝵ
mordia sensus. quarum studiũ primi gre¬
ci tradidisse. ꝓduntur. greci autem ⁊ thu¬
sci primum ferro in cexis scripserunt. Post¬
ea romani usserunt. ne graphiũ ferreũ
haberet quis. unde ⁊ apud scribas dicebat᷑
ceram ferro necedito: postea institutum¬
est ut cerã ossib scriberent sicut indicat
atta in satura diccens: uertamꝰ uomerẽ in
ceram. iueroneq aremꝰ osseo. Graphiũ aut̃
grece. latine scriptoriũ dicitur nam gͣphia
scriptura est.
II. De cartis.

Expanded text:
erae litterarum materies, parvulorum mordia sensus. Quarum studium primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Tusci primum ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphium autem Graece, Latine scriptorium dicitur. Nam γραφή scriptura est. § 10 De cartis.
Abbreviated transcription (Latin):
ab eleazaro sacro pontifice petens sqͥp¬
turas uet̾is testam̃ti in grecam uocem ex
ebraica lingua ꝑ .lxx. interpretes ꝑferre cura¬
uit. quas in alexandrina bibliotheca habuit.
Siquidem singuli in singulis cellulis seꝑati.
chil in alicuiꝰ eoꝵ codice inuentũ esset. qđ
in cet̾is uł in uerboꝵ ordine discreparet. Fu¬
erunt ⁊ alii int̾pretes qui ex ebraica lingua
in grecam sacra eloquia transtuler̃t. sicut
aquila s immachꝰ. ⁊ theodocion. sicut etiam
⁊ uulgaris illa interpretatio cuiꝰ auctor ñ
apparet & ob hoc sine nomine int̾p̃tis qͥnta
editio nuncupatur. Preterea sextã ⁊ septimã
editionẽ origenis miro labore repꝑit. ⁊ cum
ceteris editionib comꝑauit. P relbiter quoq¬
ieronimꝰ trium linguarũ ꝑitus ex ebreo in
latinũ eloquiũ easdem scripturas conuiertit.
eloquent̾q transfudit. cuiꝰ int̾p̾tatio merito
cet̾is antefertur. nam est ce uerboꝵ tenacior.
⁊ ꝑspicuitate sente

Expanded text:
ab Eleazaro pontifice petens scripturas veteris testamenti, in grecam vocem ex hebrea lingua per LXX interpretes transferre curavit; quas in alexandrina bibliotheca habuit. Siquidem singuli in singulis cellulis separati int, ut nihil in alicuius eorum codice inventum esset, quod a ceteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex hebrea lingua in grAquila, Symmachus et Theodotion: sicut etiam est vulgaris illa interpretatio cujus auctor non apparet, et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore reperit, et cum caeteris editionibus comparavit. Presbyterque Hieronymus trium linguarum pariter ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem scripturas convertit, eloquenterque transfudit. Cujus interpretatio merito caeteris antefertur: nam est et verborum tenacior, et perspicuitate sente
Abbreviated transcription (Latin):
orientẽ. ꝙ occidentẽ. septenti ionẽ ⁊ meridiẽ.
Oriens ab ortu solis ẽ nuncupatꝰ. Occidens
qd̾ diem fac̃ occidere atq interire. abscon¬
dit enĩ lumen mrindo. ⁊ tenebͣs suꝑinducit.
S eptentrio a septẽ stellis axis uocatꝰ. q̃ in ipso
reuolute. rotant᷑. hic ꝓpͥe ꝙuertex dr. eo qd
uertit᷑ sic̃ poeta ait. uertit᷑ interea cęlum.

Expanded text:
septentrionem et meridiem. Oriens ab exortu solis est nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic proprie vertex dicitur eo quod vertitur, sicut poeta ait: Vertitur i
Abbreviated transcription (Latin):
medidies. uł ꝙr tẽ pririꝰ micat ether. merũ
enĩ purũ dr̃. Ianue celi due st̃. oriens ⁊occas
nã una porta sol ꝓcedit. alia se recipit
Cardines aũ mundi duo. septentrio ⁊ meri¬
dies. in ipsis enĩ uoluit᷑ cełu.
ui. De athomis

Expanded text:
ether. Merum enim purum dicitur. Ianuae caeli duae sunt, Oriens et Occasus; nam una porta sol procedit, alia se recipit. Cardines autem mundi duo, Septentrio et Meridies; in ipsis enim volvitur caelum. § 2 De atomis
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ ꝑ eũ factꝰ est.
Mundꝰ latine a phi¬
losophis dictꝰ. qd̃ in
sempit̾no motu sit.
ut celũ. sol. ꝙ luna.
aer. ꝙ maria. nulla eniꝰ requies eis elem̃tis
ꝯcessa ẽ. idõq semꝑ in motu ẽ. un ꝙ anima.¬
lia uarroni uident᷑ elem̃ta. qm̃ ꝑ semetipsa¬
inqͥt mouent᷑. Greci uͦ nom̃ mundo de or¬
nam̃to accõmodauert̃. ꝓꝑt̾ diu̾sitatẽ elemen¬
toꝵ & puleritudinẽ siderũ. appellat᷑ enĩ ap̃
eos cosmos. qd̾ significat ornam̃tũ. nichil
enĩ mundo pulchriꝰ oculis carnis aspicimꝰ.¬

Expanded text:
mundus per eum factus est. Mundus Latine a philosophis dicitur, quod in sempiterno motu sit, ut coelum, sol, luna, aer, maria. Nulla enim requies ejus elementis concessa est, ideoque semper in motu est. 2. Unde et animalia Varroni videntur eleme ornamento accommodaverunt propter diversitatem elementorum, et pulchritudinem siderum. Appellatur enim apud eos cosmos, quod significat ornamentum. Nihil enim mundo pulchrius oculis carnis aspicim
Abbreviated transcription (Latin):
I do mare increm̃tũ ñ capere. cũ oĩa flumi¬
tim qd̃ influentes undas ipsa magnitudo eiꝰ
ñ sentiat. deinde qd̃ amara aqua dulcẽ flu¬
entẽ ꝯsumat. uł qd̾ ipse nubes multũ aquaꝵ
ad se trahant. siue qd̾ illũ partĩ auferant
uenti. partĩ sol exsiceat. postremũ qd ꝑ occul¬
ta q̃dã t̾̃re foramina ꝑ colatꝰ ꝙ ad caprit am
niũ fontiũq reuolutꝰ recurrat. Maris aut̃
certũ eẽ colorẽ. s ꝓ qualitate uentoꝵ mutari
bem siue a celeritate eo qd̾ ociꝰ currat. itẽq¬
qr ut celũ purpureo colore nitet. Oeeanꝰ
rantib enĩ in ꝓfundũ uentis. aut remouo
maria aut resorbet. qͥq a primis regionibꝰ
diu̾sa uocabula sũpsit. ut gallicꝰ ger manicꝰ.
scẏticꝰ. caspis hircanꝰ athlanticꝰ gaditanꝰ.
nã gaditanũ fretũ a gadib dictũ. u̾ pri¬
mũ ab oceano maris magni lunen aꝑitur.
uñ & hercules cũ gadib ꝑueniss. colũpñã
ibi posuit. sperans illie ẽẽ orbis t̃rarũ finem.

Expanded text:
 mare incrementum non capere, cum omnia flumirum primum quod influentes undas ipsa magnitudo ejus non sentiat: deinde, quia amara aqua dulce fluentum consummat: vel quod ipsae nubes multum aquarum ad se trahant: sive quod illam partim auferant venti, partim sol exsiccet: postremum, quod per occulta quaedam terrae foranium fontesque revolutus recurrat. Maris autem certum non esse colorem, sed pro qualitate ventorum mutari; bem. Sive a celeritate, eo quod ocius currat. Item quia ut caelum purpureo colore nitet: oceanus rantibus enim in profundum ventis, aut removet maria, aut resorbet. 2. Quique a proximis regionibus diversa vocabula sumpsit; ut Gallicus, Germanicus, Scythicus, Caspius, Hyrcanus, Atlanticus, Gaditanus. Nam Gaditanum fretum a Gadibus dictumum ab Oceano maris Magni limen aperitur; unde et Hercules cum Gadibus pervenisset, columnas ibi posuit, sperans illic esse orbis terrarum finem.
Abbreviated transcription (Latin):
nariũ numerũ usq ad trigenariũ in se
reuoluunt᷑. quas ideo egyptii adicuint. ut lu¬
naris emensio rationi solis equetur. Luna em̃
iuxta cursum suum .xxuiiii. ⁊ semis dies luce¬
re dinoscitur. ⁊ fiunt in anno lunares dies
cccliiii. remanent ad cursum anni solaris
dies .xi. quos egyptii adiciunt. unde &. adiec¬
tiones uocantur. absq his nͥ inuenies lunam
quota sit in quolib et anno. ⁊ mense. ⁊ die
istȩ epacte semꝑ .xi. kił aprił reꝑiunt᷑ in eadẽ
luna. que fuerit eo die. Continentur autem
uerteris. ut undecim ꝓnunties.i¬

Expanded text:
narium numerum usque ad tricenarium in se narium numerum usque ad tricenarium in se revolvuntur. Quas ideo Aegyptii adiciunt, ut lunaris emensio rationi solis aequetur. Luna enim iuxta cursum suum viginti novem semis dies lucere dinoscitur, et fiunt in anno lunares dies CCCLIV; remanent ad cursum anni solaris dies undecim, quos Aegyptii adiciunt. Unde et adiectiones vocantur: absque his non invenies luna quota sit in quolibet anno et mense et die. Istae epactae semper XI Kal. April. reperiuntur in eadem luna quae fuerit eo die. Continentur autem verteris, ut undecim pronunties
Abbreviated transcription (Latin):
munis est. Hissextus est ꝑ annos .iii. unꝰ dies
adiectus crescit enim ꝑ singulos annos qͣrta
pars assis. at ubi anno quarto assem comple¬
uerit. bisextilem annũ facit. Dictus est autẽ
bisextus. quia bissexies ductus assem facit.
qd est unus dies. sicut ⁊ quadrantẽ ꝓpter qͣ
ter ductum qd̾ est bissextus. quẽ suꝑ dierum
cursum mannũ sol facit. siue qd nequeat an¬
no suo introducit nisi bissexto nonas mar¬
tias computaueris. hoc est in pͥmo die sexto
nonas martias ⁊ addito bissexto alio die sex¬
to nonas martias iteraueris. A sexto nonas
martias usq in diem .ii. kł ianuarii in lunȩ
cursu bissextꝰ apponitur. atq inde detrahit᷑.
Int̾calares autẽ dies iccirco uocantur. quia
int̾ponuntur. ut ratio lune solisq conue¬
mat.kalare enim ponere dicitur int̾kala¬
re int̾ponere. Epactas greci uocant. latini
adiectiones annuas lunares. quȩ ꝑ unde¬

Expanded text:
munis est. Bissextus est per annos quattuor unus dies munis est. Bissextus est per annos quattuor unus dies adiectus. Crescit enim per singulos annos quarta pars assis. At ubi quarto anno assem conpleverit, bissextum unum facit. Dictus autem bissextus quia bis sexies ductus assem facit, qter ductum, qcursum in anno sol facit. sive quod nequeat anno suo introduci, nisi bis sextum nonas Martias conputaveris, hoc est et primo die sexto nonas Martias et, addito bis sexto, alio die sexto nonas Martias iteraveris. A VI autem Non. Mart. usque in diem prid. Kal. Ian., in lunae cursu bissextus adponitur atque inde detrahitur. Intercalares autem dies idcirco vocantur, quia interponuntur ut ratio lunae solisque conveniat. Calare enim ponere dicitur, intercalare interponere. Epactas Graeci vocant, Latini adiectiones annuas lunares, quae per unde
Abbreviated transcription (Latin):
in alium dnicum pascha ꝓtrahunt. Greci
primi mensis lunã ab .uiii. idus martii usq
na die dñco incurrerit scm̃ pascha celebrant.
huiꝰmodi gͦ dissensio int̾ utrosq paschalt̃ re¬
gulam turbat. Communis annus dicit᷑.qͥ.xii.
tantũ lunas hoc est dies.ccc lin. habet. Dictꝰ aũt
cõmunis quia sepe duo coniuncti ita incedt᷑.
ut inuicẽ sempaschali festiuitate sequantur.
Nam eiubolis mꝰ annꝰ semꝑ solus est. Embolis¬
mus annꝰ est. qui .xiiii. menses lunares. id est
ccc. lxxx .iiii. dies habere monstratur. Ipse estan¬
nus sc̃o moysi diuinitꝰ reuelatus. in quo u¬
bentur hi qui longiꝰ habitabant in scd̾o m̃se
pascha celebrare. Embolismꝰ autẽ grecum
nomen est qui int̾pretatur latine suꝑ aug¬
mentũ. eo qđ expleat numerũ annoꝵ com¬
muniũ quib .xi lunares dies deesse cernũ¬
tur. Embolismi anni autẽ ⁊⁊ communes
fuerint. embolismus annꝰ est: si .ccc. liiii. cõ¬

Expanded text:
in alium Dominicum pascha protrahunt. Graeci in alium Dominicum pascha protrahunt. Graeci primi mensis lunam ab VIII Id. Mart. usque  luna die Dominico incurrerit, sanctum pascha celebrant. Huiusmodi ergo dissensio inter utrosque paschalem regulam turbat. Communis annus dicitur, qui duodecim tantum lunas, hoc est dies CCCLIV habet. Dictus autem communis quia saepe duo ita coniuncti incedunt ut invicem se in paschali sollemnitate sequantur. Nam embolismus annus semper solus est. Embolismus annus est qui tredecim menses lunares, id est CCCLXXXIV dies habere monstratur. Ipse est annus sancto Moysi divinitus revelatus, in quo iubentur hi, qui longius habitabant, in secundo mense pascha celebrare. Embolismus autem nomen Graecum est, quod interpretatur Latine superaugmentum; eo quod expleat numerum annorum communium, quibus undecim lunares dies deesse cernuntur. Embolismi autem anni et communes fuerint, embolismus annus est; si CCCLIV, com
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m immolatus est xp̃c ꝓpter hanc pͦt uite
nouitatem pͥmus mensis nouoꝵ in mensi¬
b anni celebratione paschali mistice attri¬
butus est: qd uͦ terciȩ ebdomadȩ die pascha
celebrat᷑. id est qui dies occurrerit a quinta
tempore scłi qui septenario dierũ numero
apꝑaruit. Primũ eni tempꝰ est ante legem
scdm sub lege. terciũ sub grã. ubi iam mani¬
festatum est sacram̃tũ. prius occultũ in ꝓphe¬
es queritur ꝓpt̾ ipsum numerũ septenari¬
um. quo uniuersitatis significatio sepe figu¬
ratur. qui etiã ipsi eccłie tribuitur ꝓpt̾ instap
ista mortalitate carnis constituta ꝓpt̾ ipsã
mutabilitatẽ lune nomine in scripturis
significatur. Uaria autẽ obseruantia opinio
num paschalis festiuitatis interdũ errorẽ
gignit. Latini namq a tercio nonas martii
usq ad .iii. nonas aprilis primi mensis lunã
inquirunt. ⁊ si .xu. luna die dñico ꝓuenerit

Expanded text:
nostrum immolatus est Christus, propter hanc ergo uitae nostrum immolatus est Christus, propter hanc ergo uitae nouitatem pmensibus celebrationi paschali mystice attributus est. Quod vero tertiae hebdomadae die pascha celebratur, id est, qui dies occurrit a quinta tempore saeculi, qui septenario dierum acramentum apparuit. Primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia; ubi iam manifestatum est sacramentum prius occultum in prophees quaeritur, propter ipsum numerum septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur; qui etiam ipsi Ecclesiae tribuitur propter instar ista mortalitate carnis constituta propter ipsam mutabilitatem lunae nomine in Scripturis significatur. Varinum paschalis festivitatis interdum errorem gignit. Latini namque a tertio Nonas Martii usque in tertium Nonas Aprilis primi mensis lunam i quinta decima luna die Dominico provenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
exordium recurrendũ est. Antiquitas eccłiȩ
pascha quartadecima luna cum iudeis cele¬
brabat. quocũq die occurreret. quem ritum
seĩ patres in nicena synodo ꝓhibuerunt con¬
stituentes non solum lunam paschalem ⁊
mensem in quirere. s etiam diem resurrecti¬
onis dnĩce obseruare ⁊ ob hoc pascha a.xiiͦii.
ñ omitteretur. ꝑ asche autẽ uocabulũ non

Expanded text:
exordium recurrendum. Antiquitus Ecclesia Pascha decima quarta luna cum Judaeis celebrabat, quocunque die occurreret: quem ritum sancti Patres in Nicaena synodo prohibuerunt, constituentes non solum lunam paschalem et mensem inquirere, sed etiam et diem Resurrectionis dominicae observare, et ob hoc Pascha a quarta dnon omitteretur. 11. Paschae autem vocabulum non
Abbreviated transcription (Latin):
rũ uictũ. ptꝰ ea mutata & detracta littera dic̃¬
tũ ẽ bellũ. Bellũ alii ꝑ antifrasim putant di¬
ctũ. eo qd sit horridũ. uñ illud. horrida bella.
cũ bellũ ꝯtͣ sit pessimũ. Prelia dicunt᷑ ab inpͥ
Pugna uocata eo qd mitio usus fuiss in bello pu
gnis ꝯtendere. uł qd̾ pͥmo bellũ pugnis incipie
pax. Pacis uocabulũ uidet᷑ a pacto sumptum.
Postĩ aũ par accipit᷑. fedus pͥmũ initur. fedꝰ ẽ
par. q̃ fit int̾ dimicantes. uł a fide uł a ficia¬
lib id ẽ sacerdotib dictũ. ꝑ ipsos enĩ fiebant
fȩdera. sic̃ ꝑ seculares bella. Alii federa dicta
putant a porea.fede &e crudelit occisa. euius
mors optabat᷑ ei qͥ a pace resiliss. Uirgiliꝰ. ⁊ cesa¬
ingebant federa porca. federis partes. indu¬
ciȩ. ce dicte induciȩ. qͣ in dies ocia.
i. De Triũphiᷤ.

Expanded text:
rum victum. Postea, mutata et detracta littera, dicrum victum. Postea, mutata et detracta littera, dictum est bellum. Alii per antiphrasin putant dictum, 373 quod sit horridum, unde illud, horrida bella, cum bellum contra sit pessimum. 10. Praelia dicuntur a premePugna vocata, eo quod mitio usus fuisset in gnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebpax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum initur. Foedus est pax que fit inter dimicantes, vel a fecialibus, id est sacerdotibus dictum, per ipsos enim fiebant federa, sicut per seculares bella. Alii federa dicta esse putant a porca fede et crudeliter occisa, cuius mors optabatur ei qjungebant foedera porca. Foederis partes induciae; et dictae induciae, quasi in dies ocia. CAPUT II. De triumphis.
Abbreviated transcription (Latin):
te cõp̾ssit. ac suꝑauit. Sic̃ aũ bellũ uocati
qd̾ ꝯtͣ hostes agit᷑. ita tumultꝰ qͥ eiuili sedmu¬
ne ꝯectat᷑. nã sedicio ẽ dissensio einiũ dicti
qd̃ seorsũ alii ad alios eunt. Alii existimañ
dissensionẽ animoꝵ seditionẽ uocari qͦgr
ci diastasin uoeant. Quo aũ differat. utrũꝙ
cicero docet: potest enĩ inqͥt ẽẽ bellũ. ut tu¬
multꝰ ñ sit. tumultꝰ aũ sine bello eẽ ñ potet
Qd ẽ enĩ aliud tumultꝰ nͥ ꝑturbatio tanta ut
nã in bello uocationes ualent. in tumultuñ
ualent. Differt. aũ bellũ. pugna. e p̃liũ nõ
bellũ uniuersũ dr ut punicũ. huiꝰ partest̃
pugna multa st̃ p̃lia. Aliud ẽ enĩ in cornib ali¬
ud inmedia. aliud in extrema acie gerit᷑. Bellũ
ꝓ ẽ totũ. pugna uniꝰ diei. p̃liũ parspugne ẽ. Bel¬
lũ antea duellũ uocatũ. eo qd duȩ sint dimican¬
tiũ partes. uł qd̾ alterũ faciat uictorẽ. & alte.¬

Expanded text:
te conpressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur te conpressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur quod contra hostes agitur, ita tumultus quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium: dicta, quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant, dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci diastasin vocant: quoniam autem differant utrumque Cicero docet: « Potest enim, inquit, esse bellum, ut tumultus non sit, tumultus autem sine bello esse non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent. Differt autem bellum, pugna et praelium: nam bellum universum dicitur ut Punicum, cujus partes sunt m in una pugna multa sunt praelia: aliud enim in cornibus, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, praelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum, eo quod duae sint tium, vel quod alterum faciat victorem, alte
Abbreviated transcription (Latin):
ex edicto geritur de reb repetitis. ant pi
sandoꝵ hostiũ causa bellũ geri iustũ nillie
potest. & hoc ide tulliꝰ paucis int̾iectis ss¬
dit. nullũ bellũ iustũ habet. ñ denuntiaus
nͥ dictũ. nͥ de repetitis reb. Ciuile bellũse
ciues orta seditio. & ꝯcitati tumultꝰ sc̃ iꝰ
sillam ae mariũ. qͥ bellũ eitule inuiẽẽ m ri
gente ges ser̃t. Plusꝙͣ ciuile bellũ ẽ. ii ñ sai
ciues certant. s &e ꝯgnati. quale actũ ẽ unt̃ i¬
sarẽ &e pompeiũ. qͣndo gener & socer inuic
dimicauert̃. Si qͥdẽ in hac pugna fr̃ eũ fr̃
dimicauit. & pat̾ aduerso filiũ arma portu¬
ceruix cesa parentis cederet. Bella itaqdi
tur int̾na. & ext̃na. seruilia. socialia pirai¬
ca. nã piratica bella st̃ sparsa latronũ pni
ria in mioparonib leuib & fugacib ñ soluin¬
tib. Qs pͥmũ gneius ponperꝰ ꝑtꝰ multã uasta¬
onẽ ꝙͣ t̃ra. mariꝙ diu egerat. mira celerita¬

Expanded text:
ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile invicem in una gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portcervix caesa parentis cederet. Bella itaque dicuntur interna, externa, servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioparonibus levibus et fugacibus, non solum nntibus. Quos primum Gnaeus Pompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celerita