comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cidi iusserat pepciss. exhibens uelut
miscd̾iam contemipta obȩdientia: qͣsi
uͦ melius noss qͥd de homine fieri debu¬
erit. quã ille qui hominẽ fecit ubi qd̃
salub̃rimũ est discimꝰ. ut semꝑ diui¬
num p̃ceptum. humanũ in nob̾ uincat
affectũ. Idem tam̃ saniuhel cui dixerat.
ds̃. penitet me saul unxisse in regem:
dicit euident̃ d̾m non penitere. Nam
ita scͥptum ẽ. Et factum ẽ uerbũ dm̃i
ad samuhel dicens. Penitet me qd̵ con¬
stituerim saul in regẽ. qm̃ auersus ẽ a
nie: ae uerba mea ñ eustodiuit. Et paulo
post sauli dixit ipse samuhel. Dirupit.
dñs regnũ ab isrł de manu tua hodie:
&e dabit illud ꝓrimo tuo bono sriꝑ te:
ce diuidetur isrł in duo: & ñ conu̾tet᷑
neq penitebit eũ: qũ non ẽ sic̃ homo
ut peniteat eũ. Ec̃ce qͥ nouerat intelli¬
gere d̾m sine miser ia miserantẽ. sine ira
irascentem: sine. eelo zelantem. sine ob¬
lione obliuiscentem: sine ignorantia

Expanded text:
cidi jusserat, pepercisset, exhibens velut cidi jusserat, pepercisset, exhibens velut misericordiam contempta obedientia: quasi vero melius nosset quid de homine fieri debuerit, quam ille qui hominem fecit. Ubi quod saluberrimum est discimus, ut semper divinum praeceptum, humanum in nobis vincat affectum. Idem tamen Samuel cui dixerat Deus, Poenitet me unxisse Saül in regem; dicit evidenter, Deum non poenitere. Nam ita scriptum est: Et factum est verbum Domini ad Samuel, dicens, Poenitet me quod constituerim Saül in regem, quoniam aversus est a me, et verba mea non custodivit: Et paulo post Saüli dixit ipse Samuel: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo bono super te, et dividetur Israel in duo: et non convertetur, neque poenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut poeniteat eum . Ecce qui noverat intelligere Deum sine miseria miserantem, sine ira irascentem, sine zelo zelantem, sine oblivione obliviscentem, sine ignorantia
Abbreviated transcription (Latin):
irruens in ocłos infirmoꝵ eosq ꝑ¬
turbans. uidetur sͥ aliqͥd dicere. ar¬
guendo uerba in ueteri testam̃to
quȩ ñ intelligit: nec intuendo quȩ
in nouo intelligit: Hoc aũt de peni¬
tentia d̃i unde factũ est ut loquere¬
mur. eũ cõmemorarem ꝓpħiam de xͦ¬
uͥ dictum ẽ. iurauit dñs & ñ penite¬
bit eũ. tu es sacerdos ineternũ scđm
ordinem melchisedech. ad cõmendan¬
dum sacrificiũ salutare in qͦ ꝓ nob̾
sacer sanguis effusus ẽ. cuiꝰ umbrȩ
fuerant sacrificia. quȩ de pecorib
mmacłatis iussa st̃ immolari: hoc gͦ
De penitentia di ne sic eã putaret acci¬
piencła. ut ex eo qd̾ ñ ĩtelligit in blasphe.¬
miarũ latratus rabidus insaniret: ha¬
beat unde cõmoneatur in ꝓximo. Ipse
qͥppe cõmemorauit dm̃ dixisse: penitet.
me saul unxisse in regẽ. Hoc aũt scͥptũ
est samuheli sco dictũ fuisse. ꝑ quẽ ds
arguit saulem. qd̾ homini quẽ ds oc¬

Expanded text:
irruens in oculos infirmorum, eosque pirruens in oculos infirmorum, eosque perturbans, videtur sibi aliquid dicere, arguendo verba in Vetere Testamento quae non intelligit, nec intuendo quae in Novo intelligit? 42. Hoc autem de poenitentia Dei, unde factum est ut loqueremur, cum commemoraremus prophetiam de um est, Juravit Dominus et non poenitebit cum, Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedec, ad commendandum sacrificium salutare, in quo pro nobis sacer sanguis effusus est, cujus umbrae fuerant sacrificia, quae de pecoribus immaculatis jussa sunt immolari: hoc ergo de poenitentia Dei, ne sic eam putaret accipiendam, ut ex eo quod non intelligit, in blasphemiarum latratus rabidus insaniret, habebat unde commoneretur in proximo. Ipse quippe commemoravit Deum dixisse: Poenitet me unxisse Saül in regem. Hoc autem scriptum est Samueli sancto dictum fuisse, per quem Deus arguit Saülem, quod homini quem Deus oc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ nom̃ tuũ. si semꝑ ẽ scm: nisi qͥa uerũ
F est qd̾ ce dictũ est de quibꝰdã qͥa pol¬
luerunt sc̃m nom̃ d̃m dĩ sui: Et cur
dictũ est dño mem̃to mei cũ ueneris
in regnũ tuũ si nil obliuiscitur: nͥ qͥa
non insipient̾ s intelligent̃ ei dicit᷑.
obliuisceris inopiam nrãm ae tribula¬
tionem nr̃am: Ergo &e scient̃ nescit. &
qd̃ semꝑ sciuit aliquando cognoscit:
& cum extinguit᷑ a negantib. inextin¬
guibilis ꝑmanet: de tranquille. irascit᷑
&e confundi ñ potest etiã quando con¬
funditur: & nom̃ eiꝰ pollui ñ potest.
etiam quando pollunt᷑ & obliuisci ñ
potest. etiam quando obliuiscit᷑: & me¬
minerat etiam quando ammonetur.
Sic est ineffabilis. Hec enĩ de illo dicuit᷑.
De quo nichil ab homine uł homini¬
dici satis digne. & satis cõpetent̃ pot̾.
Quȩ cũ ita sint: qͥs religiosus ñ istũ ex¬
sufflet ut puluerẽ quẽ ꝓicit uentus
a facie t̾rȩ: qui tumens & elatus. atq

Expanded text:
 si semper est sanctum; nisi quia verum est et quod scriptum est de quibusdam, quia polluerunt nomen Domini Dei sui ? Et cur dictum est Domino, Memento mei cum veneris in regnum tuum , si nihil obliviscitur; nisi quia non insipienter, sed intelligenter ei dicitur, Oblivisceris inopiam nostram et tribulationem nostram ? Ergo et scienter nescit; et quod semper scivit, aliquando cognoscit; et cum exstinguitur a negantibus, inexstinguibilis permanet; et tranquille irascitur; et confundi non potest, etiam quando confunditur; et nomen ejus pollui non potest, etiam quando polluitur; et oblivisci non potest, etiam quando obliviscitur; et meminit, etiam quando admonetur. Sic est ineffabilis. Haec enim de illo dicuntur, de quo nihil ab homine vel hominis satis digne et satis competenter dicitur. Quae cum ita sint, quis religiosus non istum exsufflet ut pulverem, quem projicit ventus a facie terrae ; qui tumens et elatus atque
Abbreviated transcription (Latin):
maxime sacͥficiũ ẽ. qd̃ p̃cipue debet᷑ deo.
Ham obsequia cȩtera quȩ diuinitati
exhibentur. ausi sunt etiã sibi suꝑbiȩ
fastu homines arrogare. Rarissime
aũt cõmemorantur. qͥ sibi ut sacrifica¬
retur cũ regia potestate possent: au¬
si fuerint imꝑare. Quicũq tam̃ au¬
si sunt: ꝑ hoc se deos haberi uoluer̃t.
Sacrificiis aũt dm non egere. qͥs nesciat:
S nec laudib nrĩs eget. Uerũ sicut
nobis ñ illi titile ẽ laudare d̃m. ita nob̃¬

Expanded text:
maxime sacrificium est quod praecipue debetur Deo. maxime sacrificium est quod praecipue debetur Deo. Nam obsequia caetera quae divinitati exhibentur, ausi sunt sibi etiam superbiae fastu homines arrogare. Rarissimi autem commemorantur, qui sibi ut sacrificaretur, cum regia potestate possent, ausi fuerint imperare. Quicumque tamen ausi sunt, per hoc se deos haberi voluerunt. Sacrificiis autem Deum non egere, quis nescit? Sed nec laudibus nostris eget. Verum sicut nobis, non illi, utile est laudare Deum; sic nob
Abbreviated transcription (Latin):
Iam de pena occisoꝵ hominũ qͥb qͣndo¬
q morituris. mors illa ñ obfuit: ce eoꝵ
tam̃ mortib cor regis sese extollentis.
merito uapulauit: suꝑiꝰ respondimꝰ.
De sacrificio aũt ualde iste nil sapit. didõ
fallitur: quia iam sacrificia talia ñ of¬
fert. di ppłs dõ. postea quã uenit unicũ
sacrificium. cuiꝰ umbrȩ fuer̃t̃ illa oĩa:
non hoc imꝓbantia s hoc significantia.
Sicut enĩ res una. multis locutionib
& multis linguis significari potest:
sic unum uerũ & singulare sacrifi¬
cium. multis ẽ antea sacrificioꝵ signi¬
ficatum figuris. De quib singulis
hic disputare: quã sit longũ uidetis.
Unum tam̃ sciant insiꝑientes. tardi
ad intelligendũ. & p̃cipites ad repre¬
hendendum: qd̾ dȩmon sibi sacrifici¬
um non exigeret. nisi uͦ dõ deberi
sciret. Falsus enĩ ds. sic se uult hono¬
rari ab his quos decipit: quomͦ uerꝰ¬
ds̃ honorat᷑ ab eis quib constilit. Et

Expanded text:
Jam de poena occisorum hominum, quibus quandoJam de poena occisorum hominum, quibus quandoque morituris mors illa non obfuit, et eorum tamen mortibus cor regis sese extollentis merito vaputavit, superius respondimus. De sacrificio autem valde iste nihil sapit: et ideo fallitur, quia jam sacrificia talia non offert Dei populus Deo, posteaquam venit unicum sacrificium, cujus umbrae fuerunt illa omnia, non hoc improbantia, sed hoc significantia. Sicut enim res una multis locutionibus et multis linguis significari potest; sic unum verum et singulare sacrificium multis est antea sacrificiorum significatum figuris. De quibus singulis hic disputare quam sit longum, videtis. Unum tamen sciant insipientes, tardi ad intelligendum, et praecipites ad reprehendendum, quod daemon sibi sacrificium non exigeret, nisi Deo vero deberi sciret. Falsus enim Deus sic se vult honorari ab eis quos decipit, quomodo verus Deus ab eis quibus consulit: et
Abbreviated transcription (Latin):
geret. quȩ ligaueris in t̾ra er̃t ligata
& in cęlis: quia bona ẽ & undicandi
iusticia. Illud enĩ qd ait. si nec ȩccłiam
audierit. sit tͥ sicut echnicꝰ & publica¬
nus: grauiꝰ ẽ quã si gladio feriretur.
si fłamis absumeret᷑. si feris subiceret᷑
Nam ibi quoꝙ subiunxit: am̃ dico uob̾
quȩ ligaueritis in tr̃a erunt ligata:¬
in cęlis: ut intelligeret᷑ quã gramꝰ sit
punitus. qui uelut relictꝰ est impunitꝰ.
Hic dicat iste si placet. Siccine saluato
ni reddideritis malũ ꝓ malo̾. s si qͥs
uos ꝑcusserit in unã maxillam p̾̃be¬
te & alteram: & dimittite iniurias fr̾ibꝰ¬
urĩs: Ecec ab hõĩbus ñ reddentes ma¬
lum ꝓ malo. alligatur homo amariꝰ
& infelicius ȩccłiȩ clauib: quã quib¬
libet grauissimis & durissimis ferre¬
is. uł adamantinis nexib. Absit in¬
to sacrificio. ut hominib qͥ non pec¬
cauerunt parceret᷑: e ido non ẽ ere¬
dendus uerus ds̃. qͥsacrificiis delectat᷑.

Expanded text:
geret, Quae ligaveritis in terra, erunt ligata et in coelo; quia bona est et vindicandi justitia. Illud enim quod ait, Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus; gravius est quam si gladio feriretur, si flaNam ibi quoque Iesus subiunxit: 'Amen dico vobis; quae ligaveritis in terra, ligatain coelis. Ut intelligeretur quam gravius sit punitus, qui velut relictus est impunitus. Hic dicat iste si placet, Siccine mandata ni reddideritis malum pro malo; sed, si quis vos percusserit in unam maxillam, praebete et alteram; et: Dimittite injurias frris ? Ecce ab hominibus non reddentibus malum pro malo, alligatur homo amarius et infelicius Ecclesiae clavibus, quam quibuslibet gravissimis et durissimis ferreis vel adamantinis nexibus. Absit, into sacrificio, ut hominibus qui non peccaverant, parceretur : et ideo non est credendus Deus verus, qui sacrificiis delectatur.
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nȩ mortis plectetur ultore eodẽ
ipso scilicet. Nam in qũe aliũ nͥ in
xp̃m. hec maledicta iste nesciens iacu¬
latur: quando quidẽ ille ait. si cre¬
deretis moysi crederetis & mͥ. de me
enim ille scripsit: Qdͥ enĩ pat̃ sine filio.
uł tunc fecit: uł unquã facit: Si gͦ

Expanded text:
aeternae mortis plectetur, ultore eodem aeternae mortis plectetur, ultore eodem ipso scilicet. Nam in quem alium nisi in Christum haec maledicta nesciens iste jaculatur? Quandoquidem ille ait: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi: de me enim ille scripsit . Quid enim Pater sine Filio, vel tunc fecit
Abbreviated transcription (Latin):
nichil acqͥsituro: qd̃ ꝑꝑtẽa utiq dede
ut ille sua pigritia ñ acquireret::
hoc non p̃sciuit ille qui dedit: Si¬
cere etiã potest: ñ implesse de hoc lu¬
cro xp̃m. qd̾ magnoꝑe cogitauit.
P otest & illud terciũ ad maledictũ se
conuertisse suꝑatũ. qd̵ dixit. ligate
illi manꝰ c pedes & ꝓicite eũ in te¬
nebras exteriores: sicut de adam
dictũ est. ut a ligno uitȩ seꝑat᷑. mor¬
te etiã corꝑis plecteretur. Huic enĩ
homini deserto deficientis maledi¬
ctum: uidetur potentis imꝑium.
cupiebat efficere: dicat emulum ac
maliciosũ. qd̾ seruo suo inuiderit.
lucem & salutẽ: quẽ ꝓici iussit in te¬
nebras. uͥ eẽt fletꝰ &e stridor dentiũ.
Si aũt de xp̃o ista ñ dicit. ne hoc mͦ
se indicet ñ esse. xꝑianũ: cur audoe
dicere de hominis conditore. ce
peccati merito dampnatore. qd̾ ñ
audet dicere de hominiᷤ redẽptore:
Et si eiꝰ p̃cepta contempserit: pena

Expanded text:
nihil acquisituro, quod propterea utique dedernihil acquisituro, quod propterea utique dederut ille sua pigritia nihil acquireret, hoc non praescivit ille qui dedit? Dicere etiam potest non implesse de hoc luristum quod magnopere cogitavit. Potest et illud tertium, ad maledictum se convertisse superatum, quoniam dixit, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores : sicut de Adam dictum est, ut a ligno vitae separatus morte etiam corporis plecteretur . Huic enim homini diserto, deficientis maledictum, videtur potentis imperiumcupiebat efficere: dicat aemulum ac malitiosum, quod servo suo inviderit lucem ac salutem, quem projici jussit in tenebras, ubi esset fletus et stridor dentium. Si autem de Christo se judicet non esse Christianum; cur audet dicere de hominis conditore, et peccati merito damnatore, quod non audet dicere de hominis redemptore? Et si ejus praecepta contempserit, poena
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ illo uitȩ qd ẽ in spũali paracdy¬
so. nͥ alerentur animȩ beatoꝵ: ñ ꝓ mu¬
nere pietatis & fidelissimȩ confessionis.
latronis animȩ credentis in xp̃m. le¬
geremꝰ paradẏsũ eodem die fusse con¬
cessum. Am̃ inqͥt dico tͥ: hodie mecũ
eris in paradyso. Esse aũt ibi cũ xp̃o:
hoc est ẽẽ cũ uitȩ ligno. Ipse qͥppe ẽ
sapientia: de qua ut suꝑius cõmemo¬
raui seriptũ est. Lignũ uitȩ ẽ: ample¬
ctentib eã. Nunqͥd &e hoc refellenduẽ.
qd̃ uelut. acute ut sibi uidet᷑ irridet
primo dm ñ p̾scisse qd̾ contigit. demn¬
de implere ñ ualuisse qd̾ magnopere
cogitauit: tercio ad maledictũ se con¬
uertisse suꝑatũ. Hnde seit d̾m ñ p̾scisse
qd̾ contigit: An qͥa contigit. Quimim¬
mo si ñ contigiss. nullomͦ id p̾sciss fu¬
turum: qͥa ñ erat futurũ. Aut si pu¬
tat ꝓꝑt̾ea non p̾scisse. qͥa si p̾sciss. ne
xp̃o dicere. qui talentũ dedit homuini

Expanded text:
tamen illo vitae, quod est in spirituali paraditamen illo vitae, quod est in spirituali paradiso, nisi alerentur animae beatorum, non, pro munere pietatis et fidelissimae confessionis, latronis animae credentis in Christum legeremus paradisum eodem Dei munere fuisse concessum: Amen, inquit, dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Esse autem ibi cum Christo, hoc est esse cum vitae ligno. Ipse est quippe sapientia, de qua, ut superius commemoravi, scriptum est, lignum vitae est amplectentibus eam . Nunquidnam et hoc refellendum est quod velut acute, ut sibi videtur, irridet: primo Deum non praescisse quod contigit; deinde implere non valuisse quod magnopere cogitavit; tertio ad maledictum se convertisse superatum. Unde scit Deum non praescisse quod contigit? an quia contigit? quinimo si non contigisset, nullomodo id praescisset futurum, quia non erat futurum. Aut si putat propterea non praescisse, quia si praescisset, ne Christo dicere, qui talentum dedit homini
Abbreviated transcription (Latin):
ex ipso initiũ sumpserit: quasi optaue¬
rit ei d̃s mortẽ sicut homo homini:
Ac non di uerba ad sententiã ꝑtinent.
punientis: ñ ad iram maledicentis:
Punire aut̃ morte corporal fuit a uite
arbore separare. cũ iam fuiss sp̃ualiter
mortius animo. utiq separatꝰ ab ali¬
mento sapientiȩ. Bs itaq qͥd ei conti¬
giss in animo. significare uoluit sepa¬
rando eũ a ligno uitȩ: quo signifieabat᷑
sapientia. S ista inquit arbor. quȩ in
paradyso uitȩ fructus ferebat: eui ꝓ¬
derat: Cui. nͥ prius illis pͥmis homini¬
b masculo & feminȩ. qui priꝰ in para¬
dyso fuerant constituti: Deuide istis
de paradyso ꝓ merito suȩ iniqͥtatis
eiectis. mansit ad memoriã significan¬
de spũalis arboris uitȩ: qd̾ est ut dix¬
imus ipsa sapientia beataꝵ cib immu¬
tabilis animax. Utrũ aũt illo cibo nc̃
uescatur aliqͥs. nͥ forte enoc & helyas:
non temere asseuerandũ puto. Ligno

Expanded text:
ex ipso initium sumpserit, quasi optaveex ipso initium sumpserit, quasi optaverit ei Deus mortem, sicut homo homini, ac non Dei verba ad sententiam pertineant punientis, non ad iram maledicentis. Punire autem morte corporali, fuit a vitae arbore separare, cum jam fuisset spiritaliter mortuus, animo utique separatus ab alimento sapientiae: Deus itaque quid ei contigisset in animo significare voluit, separando eum a ligno vitae, quo significabatur sapientia. Sed ista, inquit, arbor, quae in paradiso vitae fructus ferebat, cui proderat? Cui? nisi prius illis primis hominibus masculo et feminae, qui prius in paradiso fuerant constituti. Deinde istis de paradiso pro merito suae iniquitatis ejectis mansit ad memoriam significandae spiritalis arboris vitae, quod est, ut diximus, ipsa sapientia, beatarum cibus immutabilis animarum. Utrum autem illo cibo nunc vescatur aliquis, nisi forte Henoch et Helias, non temere asseverandum puto: ligno
Abbreviated transcription (Latin):
ne corꝑe sineret. Qd̃ gͦ inde separat᷑
traditus ẽ morti. consumendus ȩta¬
te. qd̾ nequaquã illi accidiss. si semꝑ
eodem cibo frueret᷑: sigc̃atũ ẽ qd̾ priꝰ
a sp̃uali uitȩ ligno. ꝓꝑt̾ peccatũ anima
eius exclusa ẽ: & ista quadã sua interi¬
ore morte iam mortua. Nam de sapi¬
entia scriptũ est. Lignũ uitȩ ẽ: ample¬
ctentib eam. Qd̾ iste ñ intelligens
ait. quatinus gͦ ante maledictũ im¬
mortalis bomo ꝑpetuo uiuere pote¬
rat. qui ñdum ex ista arbore cibum
sumpserat: quasi aliqͥs ei dixerit. aut
ĩ illo libro alicubi legerit. qd̾ ñdũ adã
sumpserat ex cibo arboris uitȩ. Quin
potiꝰ intelligendus ẽ. qm̃ inde. illi ui¬
ta in corꝑe ꝑpetua suppetebat. ne ue¬
tustate consumeret᷑ ętatis: ad hoc inde
ꝓhibit᷑. ut ex peccati pęna iam illi eẽt
necessitas mortis. Quomͦ inqͥt ex dei
maledicto mori cȩꝑit. cũ uita ipsa ñꝙͣ

Expanded text:
nec corpore sineret. Quod ergo inde separatus nec corpore sineret. Quod ergo inde separatus traditus est morti consumendus aetate , quod nequaquam illi accidisset, si semper eodem cibo frueretur, significatum est quod prius ab spiritali vitae ligno propter peccatum anima ejus exclusa est, et ita quadam sua interiore morte jam mortua; nam de sapientia scriptum est: Lignum vitae est amplectentibus eam . Quod iste non intelligens ait: Quatenus ergo ante maledictum immortalis homo perpetuo vivere poterat, qui nondum ex ista arbore cibum sumpserat, quasi aliquis ei dixerit, aut in illo libro alicubi legerit, quod nondum Adam sumpserat ex cibo arboris vitae; quin potius intelligendus est, quoniam inde illi vita in corpore perpetua suppetebat, ne vetustate consumeretur aetatis. Ad hoc inde prohibitus, ut ex peccati poena jam illi esset necessitas mortis: quomodo, inquit, ex Dei maledicto mori coeperit, cum vita ipsa nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ. ut qui malũ alteriꝰ prius in¬
ferendo uincere uidet᷑: ampliꝰ ipse
bonũ amittendo uincat᷑. Nec fieri po¬
test ut ei sit locus melior: cũ causa
sit peior. Et. qd̾ ad tempꝰ p̾u aluisse.
uisus ẽ diabolus homine suꝑato: etiã
sic ineternũ uictus ẽ homine reꝑa¬
to. Nec d̃i confitentis u̾ba st̾. s potiuᷤ
exꝓbrantis. ecce adam factus ẽ tan¬
qua unus ex nobis: sicut &e apłs ubi
dicit. donate mͥ hanc iniuriã. utiq
a contrario uult intelligi. si assit ꝓ.¬
nuntiator doctus. ñ calumpniator
indoctus Porro aũt eui displicet pec¬
cator ꝓhibitus a ligno uite.: qͥd nisi im¬
pune uult male uiuere: Nec magnũ
erat do. & alio quolibet mͦ uitã subt᷑¬
here homini. quẽ uiuere noluiss s
qm̃ rationales animȩ de sapientia
uiuunt. quarũ mors ẽ insipientia:
huiꝰ rei significandȩ gr̃a. lignũ uite
in paradyso fructuoso mori hominẽ

Expanded text:
cesse est, ut qui malum alteri prius incesse est, ut qui malum alteri prius inferendo vincere videtur, amplius ipse bonum amittendo vincatur: nec fieri potest ut ei sit locus melior, cum causa sit pejor. Et quod ad tempus praevaluisse visus est diabolus homine superato, etiam sic in aeternum victus est homine reparato. Nec Dei confitentis verba sunt, sed potius exprobrantis: Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis . Sicut et Apostolus ubi dicit, Donate mihi hanc injuriam , utique a contrario vult intelligi, si adsit pronuntiator doctus, non calumniator indoctus. 24. Porro autem, cui displicet peccator pune vult male vivere? Nec magnum erat Deo et alio quolibet modo vitam subtrahere homini, quem vivere noluisset; sed quoniam rationales animae de sapientia vivunt, quarum mors est insipientia, hujus rei significandae gratia lignum vitae in paradiso fructu suo mori hominem
Abbreviated transcription (Latin):
nunc longũ est disputare: animã.
tam̃ ñ essẽ partem dĩ. nec de substan¬
tia & natura eiꝰ ereatã siue ꝓlatã.
s ex nichilo facta: dubitare fas ñ ẽ.¬
Non itaq sieut ait iste blasphemꝰ in¬
uenitur serpens loco meliore. quã ds:
si ñ inse exaltato corde recessiss a do.
Uera quippe qm̃ diuina ẽ illa senten¬
tia: ante ruinam exaltat᷑ cor. Et uͥ
contra dm exaltatur. ibi ab illo dese¬
ritur. & in se tenebrat᷑. Qd aũt mirũ.
si dũ tenebrat᷑ nescit qͥd sequat᷑: qm̃
etiam homo uictus ostendit: qͥa uictꝰ
non fiuss. si ab inuicto ñ recessiss Q mͦ¬
aũ hoĩs uictor deceptor ẽ. cũ a semetipso
etiã sit ipse decentꝰ: Nñ &e ille qͥ decepit. &
ille que decepit ambo decepti st̃ recedendo
abeo qͥ ñ pot̃ decipi ⁊ ambo st̃ uicti receden¬
do ab eo qui ñ potest uinci: a quo utiq
qui plus recedit plus iuncit᷑: qͥa tanto
est inferior. quanto deterior. Et ido ne¬

Expanded text:
nunc longum est disputare; animam nunc longum est disputare; animam tamen non esse partem Dei, nec de substantia et natura ejus creatam sive prolatam, sed ex nihilo factam, dubitare fas non eNon itaque, sicut ait iste blasphemus, invenitur serpens in loco meliore quam Deus,eciperetur, si non in se exaltato corde recessisset a Deo. Vera quippe, quoniam divina est, illa sententia: Ante ruinam exaltatur cor . Et ubi contra Deum exaltatur, ibi ab illo deseritur, et in se tenebratur. Quid autem mirum, si dum tenebratur, nescit quid sequatur: quoniam etiam homo victus ostendit: quia victus non fuisset, si ab invicto non recessisset. is deceptor, cum a semetipso sit etiam ipse deceptus? Unde et ille qui decepit, et ille quem decepit, ambo decepti sunt, recedendo ab eo qui non potest decipi; et ambo sunt victi, recedendo ab eo qui non potest vinci. A quo utique qui plus recedit, plus vincitur; quia tanto est inferior, quanto deterior. Et ideo ne
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. Hoc enĩ uoluit. ut aut homo¬
obediens eẽt: aut inobȩdiens impii¬
ne ñ ess. Nec infructuose uoluit qd̾̃
homo ñ fuerat seruaturtis iubere:
quia pęna contemptoris docuit ali¬
os obedire. Nec in homine pars d̃i
restitit dõ: qͥa si hominis anima parͤ
dei eẽt. nec a seipsa nec ab aliquo de¬
cipi. nec ad aliqͥd male faciendũ. siue
patiendũ ulla necessitate cõpelli:
nec in melius uł deteriꝰ mutari
omino potuiss. flatus aũt ille dei
qui hominẽ animauit. factꝰ ẽ ab ipso
non de ipso: qͥa nec hominis flatꝰ. ho¬
minis pars ẽ. nec homo eũ facit de
se ipso. s ex aerio halitu sumpto atq¬
fuso. Ds uͦ potuit &e de nichilo &e ui¬
potest homo. Quãuis ñnulli existi¬
ment. ñ tunc animatũ primũ ho¬
minem. quando ds in eiꝰ faciẽ suffla¬
uit. & factus est in animã iuuam:
s tune accepisse sp̃m scm̃. Qdlibet
aũt hoꝵ credibiliꝰ ostendat᷑. unde

Expanded text:
potuit: hoc enim voluit, ut aut potuit: hoc enim voluit, ut aut obediens homo esset, aut inobediens impune non esset. Nec infructuose voluit, quod homo non fuerat servaturus, jubere: quia poena contemptoris docuit alios obedire. Nec in homine pars Dei restitit Deo: quia si hominis anima pars Dei esset, nec a se ipsa, nec ab aliquo decipi, nec ad aliquid male faciendum, sive patiendum, ulla necessitate compelli, nec in melius vel deterius mutari omnino potuisset. 22. Flatus autem ille Dei qui hominem animavit , factus est ab ipso, non de ipso. Quia nec hominis flatus, hominis pars est; nec homo eum facit de se ipso, sed ex aerio halitu sumpto et effuso: Deus vero potuit et de nihilo, et vipotest homo. Quamvis nonnulli existiment non tunc animatum primum hominem, quando Deus in ejus faciem sufflavit, et factus est in animam vivam; sed tunc accepiautem horum credibilius ostendatur, unde
Abbreviated transcription (Latin):
dampnato. familiã scãm atq nume¬
rosam. ñ eiꝰ merito s grã sua factã.
in ȩternũ regnũ se translaturũ ẽẽ
testatur. Quȩ cũ ita sint: nec ds̃ oc¬
cultare debuit lignũ. qd̾ ꝓpt̃ conse¬
cuturã hominis miseriã. si ex illo con¬
tra ꝓhibitionẽ usurpato dinoscera
a quo bono cecidiss & in qd̾ malũ
incidiss. appellauit lignũ dinoseen¬
tiȩ boni ce mali. Cur eñĩ occultare
de quo mandatũ dabat: et ꝑ qd o¬
bedientiã comm̃dabat: Nec igna¬
rus fuit hominẽ peccaturũ: s si¬
mul etiã qͥd iusti &e boni fuerat ce de
peccante. facturus. sũma utiq diui¬
nitate p̾sciuit. Nec instituit qd̾ ob¬
ess si homo sibi obesse noluiss ħ potiꝰ
instituit qͥd ꝓdess. quia homo ñ sine
bona mercede obedientiã custodiss.
& ñ sine utili exemplo. ut eã sc̃i eius
posteri custodirent. pęnas in obȩdi¬
entiȩ ꝑsoluisset. Nec uoluit: qd nos

Expanded text:
damnato familiam sanctam atque numedamnato familiam sanctam atque numerosam, non ejus merito, sed gratia sua factam, in aeternum regnum se translaturum esse testatur. 21. Quae cum ita sint, nec Deus occultare debuit lignum, quod propter consecuturam hominis miseriam, si ex illo contra prohibitionem usurpato dignosceret a quo bono decidisset, et in quod malum incidisset, appellavit lignum dignoscentiae boni et mali. Cur enim occultaret de quo mandatum dabat, et per quod obedientiam commendabat? Nec ignarus fuit hominem peccaturum: sed simul etiam, quid justi et boni fuerat et de peccante facturus, summa utique divinitate praescivit. Nec instituit quod obesset, si homo sibi obesse noluisset: sed potius instituit quod prodesset; quia homo non sine bona mercede obedientiam custodisset, et non sine utili exemplo, ut eam sancti ejus posteri custodirent, poenas inobedientiae persolvisset. Nec voluit quod non
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ fieri debuisse. ut peccare
nollet: ñ ei displiceat sic factũ esse.
enim si melior eẽt qui ñ poss pecca¬
re: ido ñ bene factus ẽ qͥ poss & ñ
peccare: Aut uͦ usq adeo desipien¬
dum ẽ. ut homo uideat meliꝰ aliqͥd
fieri debuisse. & hoc dm̃ uidisse ñ pu¬
tet. an putet. uidisse ce eredat facere
noluisse: aut uoluisse quidẽ s mini¬
me potuisse. Auertat hoc ds a cor¬
dib pioꝵ. Si gͦ ratio recta demon¬
strat rationalem creaturã illam eẽ
meliorem. quȩ nulla in obedientia
deserit dm̃. quã istã quȩ ita deseru¬
it: sciat. quisquis hoc sapit. nec ilłã
deesse cȩlestib reb quȩ nunquam
deserit dñi. nec istani ita ẽẽ factam.
ut aliqua necessitate deserere co¬
geretur dm̃: &e qͥa uoluntate dese¬
ruit. nichil ex hoc diminutũ sapien¬
tissimis dispositionib dĩ qui & ma¬
lis bene. & ꝑuersis recte utitur: et
de humano genere iuste meritoq

Expanded text:
hominem fieri debuisse, ut peccare hominem fieri debuisse, ut peccare nollet; non eis displiceat sic esse factum, enim, si melior esset qui non posset peccare, ideo non bene factus est qui posset et non peccare? Aut vero usque adeo desipiendum est, ut homo videat melius aliquid fieri debuisse, et hoc Deum vidisse non putet; aut putet vidisse, et credat facere noluisse; aut voluisse quidem, sed minime potuisse? Avertat hoc Deus a cordibus piorum. Si ergo ratio recta demonstrat, rationalem creaturam illam esse meliorem, quae nulla inobedientia deserit Deum, quam istam quae ita deseruit: sciat quisquis hoc sapit, nec illam deesse coelestibus rebus quae nunquam deserit Deum, nec istam ita esse factam ut aliqua necessitate deserere cogeretur Deum; et quia voluntate deseruit, nihil ex hoc diminutum sapientissimis dispositionibus Dei, qui et malis bene et perversis recte utitur, et de humano genere juste meritoque
Abbreviated transcription (Latin):
non obediatur nec asemet ipso. De.
qua re uberius in aliis: & maxime
in quartodecimo libro de ciuitate
dei disputauimꝰ Dunc aũt breuit᷑
responderim ad id qd̾ ait iste. homi¬
nis institutorẽ a magno bono phibu¬
isse quẽ fecerat: dum eũ pecori simi¬
lem sine dinoscentia boni & mali ẽẽ
uoluiss. Hȩc enĩ dinoscentia. ñ ẽ be¬
ati hominis sapientia: s miseri exꝑi¬
entia. ynde lignũ nom̃ accepit. a euiꝰ
cibo ẽ homo ꝓhibitus: ut obedientia
comiñdaretur quȩ maxima ẽ uirtꝰ.
&e ut sic dixerim om̃ium origo mat̃¬
q uirtutũ: in ea natura eui sic datũ
est arbitriũ libere uoluntatis. ut eã
tam̃ necesse sit uiuere sub potestate
melioris. Quãquam ñ defueruit qͥ¬
bus uisum ẽ illam dinoscentiã bom
& mali. magnũ aliqd̾ bonũ fuisse. cuiꝰ
capaces ñdum fuerunt. qͥ hanc usur¬
pantes contra uetitũ ꝑ mobedientiã
peccauerunt. Quib aũt uidet᷑ sic

Expanded text:
non obediatur nec a semetipso. De non obediatur nec a semetipso. De qua re uberius in aliis, et maxime in quarto decimo libro de Civitate Dei disputavimus. 19. Nunc autem breviter responderim ad id quod ait iste, hominis institutorem a magno bono prohibuisse quem fecerat, dum eum pecori similem sine dignoscentia boni et mali esse voluisset. Haec enim dignoscentia non est beati hominis sapientia, sed miseri experientia: unde lignum nomen accepit, a cujus cibo est homo prohibitus, ut obedientia commendaretur quae maxima est virtus, et, ut sic dixerim, omnium origo materque virtutum, in ea natura cui sic datum est arbitrium liberae voluntatis, ut eam tamen necesse sit vivere sub potestate melioris. Quanquam non defuerint quibus visum est illam dignoscentiam boni et mali magnum aliquod bonum fuisse: cujus capaces nondum fuerunt qui hanc usurpantes contra vetitum, per inobedientiam peccaverunt. 20. Quibus autem videtur sic
Abbreviated transcription (Latin):
credens medico ꝑ obedientiã ñ mor¬
bo ꝑ exꝑientiã: nunqͥd talem medieũ
ĩuidisse nobis eiusmodi scientiã dice¬
remus: Qs dubitet malũ ẽẽ peccatũ:
Et tam̃ cũ laude dictũ est de dño
iħu xp̃o: qͥa ñ nouerat peccatũ. Hon
gͦ nouerat hoc malũ. atq icło illam
unde adam ꝓhibitus ẽ. boni &e mali
dinoscentiã non habebat. Hic si que
ignorabant᷑: nonne rectissime respon¬
debitur & nouerat. et ñ nouerat:
Rectissime omino. Nouerat enĩ ꝑ sa¬
pientiam: & ñ nouerat ꝑ exꝑientiã.
Huic itaq diuinȩ sapientiȩ credere
debuit adam: ut ab illa mali scientia
quȩ fit ꝑ exꝑientiam p̃cepto dĩ obȩ¬
diens temꝑaret. Sic enĩ malũ nesciᷤ¬
set: ñ feciss fecit aũt sibi ñ d̃o. Nicb̃
enĩ facere potuit uoluntate inobedi¬
entiȩ: ñ qd̾ ipse pateret᷑ lege iusticiȩ.
Hec est namq pena homini inobedien
ti redditã in semet ipso: ut ei uicissim

Expanded text:
credens medico per obedientiam, non morcredens medico per obedientiam, non morbo per experientiam: numquid talem medicum invidisse nobis ejusmodi scientiam diceremus? Quis dubitet malum esse peccatum? Et tamen cum laude dictum est de Docatum . Non ergo noverat hoc malum, atque ideo illam unde Adam prohibitus est, boni et mali dignoscentiam non habebat. Hic si quaeignorabantur? Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime omnino: noverat enim per sapientiam, non noverat per experientiam. Huic itaque divinae sapientiae credere debuit Adam, ut ab illa mali scientia quae fit per experientiam, praecepto Dei obediens temperaret. Sic enim malum nescisset, nisi fecisset. Fecit autem sibi, non Deo. Nihil enim facere potuit voluntate inobedientiae, nisi quod ipse pateretur lege justitiae. Haec est namque poena inobedienti homini reddita in semetipso, ut ei vicissim
Abbreviated transcription (Latin):
adhibeant curã salubrib dictis. Eo¬
ce enĩ in eo qd̾ rep̾hendit. iste ho¬
minis conditorẽ. qͥa ꝓhibuerit
eum sumere cibum dinoscentiȩ bo¬
ni &e mali. tanquã eũ pecorib pa¬
rem ẽẽ uoluiss. nescientib ista dis¬
cernere: & hoc ei negass cui pote¬
statem dediss in bestias. quo solo
homo suꝑat bestias: quã necessa¬
rium ẽ uitȩ bonȩ agendȩ qd̃ disci¬
mus quecda infeliciter disci. & felierꝰ
non nulla nescirĩ morbos enĩ ae dolo¬
res quanto felierꝰ nesciremꝰ. Si gͦ medi¬
cus nos ab aliquo cibo ꝓhiberet. quo
accepto egrotaturos eẽ p̾sciret. & ob
hoc appellaret eundem cibũ dinoeẽ¬
de sanitatis & imbecillitatis. eo qͣd ꝑ
ipsum homo cũ egrotare cȩpiss. exꝑi¬
endo dinosceret: qͥd int̾ess int̾ con¬
tractam mala ualitudinẽ & ꝑditã
sanitatẽ qd̾ utiq meliꝰ ignorass. &e in
illa quã ꝑdidit sanitate mansisset.

Expanded text:
adhibeant curam salubribus dictis. Ecadhibeant curam salubribus dictis. Ecce enim in eo quod reprehendit iste hominis Conditorem, quia prohibuerit eum sumere cibum dignoscentiae boni et mali , tanquam eum pecoribus parem esse voluisset nescientibus ista discernere, et hoc ei negasset cui potestatem dedisset in bestias, quo solo homo superat bestias; quam necessarium est vitae bene agendae, quod discimus quaedam infeliciter disci, et felicius nonnulla nesciri? Morbos enim et dolores quanto felicius nesciremus? Si ergo medicus nos ab aliquo cibo prohiberet, quo accepto aegrotaturos esse praesciret, et ob hoc appellaret eumdem cibum dignoscentiae sanitatis et imbecillitatis, eo quod per ipsum homo cum aegrotare coepisset, experiendo dignosceret quid interesset inter contractam malam valetudinem et perditam sanitatem; quod utique melius ignorasset, et in illa quam perdidit sanitate mansisset,
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulo insinuata sit. & species ac¬
ceꝑit duoꝵ istoꝵ grauiũ elementoꝵ
humoris & humi: ce id̃o dictũ ẽẽ con¬
gregetur aqua. qm̃ mobilis &e labilis
ei species data ẽ: &e appareat arida.
quia immobilis fixa ẽ. Dam illud qd̃
magis ꝓpħ̃a libri huiꝰ auctor intendit.
ut eius narratio rerũ factaꝵ. eẽt
etiam p̾figuratio futuroꝵ: non ẽ
contentiosis & infidelib sensib in¬
gerendũ. Cum gͦ tot exitus pie q̃¬
rentib pateant. ne temere tanta
rep̃hendatur auctoritas: unde iste
nisi a diabolico instinctu in eis rebꝰ
eligit calumpniari. quas ñ ẽ ido¬
conditorẽ dm̃ cecus & ingratꝰ in¬
uehitur. ce audet dicere ei qui se
finxit quare me sic fecisti. cũ om̃i¬
no quomͦ sit factus ignoret. mul¬
tum p̾cipitis mentis audatia est:
s uasa ire ꝑmittunt᷑ ista garrire:
ut tanquã de negligentiȩ somno
excitentur uasa miscdiȩ: &e studio
respondendi pestilentib maledictsꝰ.

Expanded text:
vocabulo insinuata sit, et species acvocabulo insinuata sit, et species acceperit duorum istorum gravium elementorum, humoris et humi: et ideo dictum esse, Congregetur aqua, quoniam labilis et mobilis ei species data est; Appareat autem arida, quia immobilis fixa est. Nam illud quod magis Propheta libri hujus auctor intendit, ut ejus narratio rerum factarum esset etiam praefiguratio futurarum, non est contentiosis et infidelibus sensibus ingerendum. Cum ergo tot exitus pie quaerentibus pateant, ne temere tanta reprehendatur auctoritas; unde iste, nisi diabolico instinctu, in eis rebus eligit calumniari, quas non est idoconditorem Deum caecus et ingratus invehitur, et audet dicere ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? cum omnino quomodo sit factus ignoret, multum praecipitis mentis audacia est. Sed vasa irae permittuntur ista garrire, ut tanquam de negligentiae somno excitentur vasa misericordiae , et studio respondendi pestilentibus maledictis,
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat moyses: an moy sen nescisse
hanc lucem ac diem. quẽ non solũ
iste. uerũetiam qͥ uerba esꝰ ñ intelli¬
ꝑitissimꝰ questionẽ. unmo uͦ ñ que¬
stionem s rep̾hensionem: tanquã ñ
recte dictũ sit. congregent᷑ aque in
congregationẽ unã. & appareat ari¬
da. eo qd̵ aquis omĩa tenebant᷑: igno¬
rans quẽadmodu aqua in aereos ua¬
pores tenuata rarescat. & nebulosa
caligine multũ occupet spacii. exigu
gͦ mirum si rara terrã texerat spis¬
sata nudauit: Qd si etiã diumno nu¬
tu in magnos sinus t̾ra subsedit: at¬
q ita quicqͥd naturȩ huimidȩ ꝑ totũ
eiꝰ iacebat. in partes concauas con¬
fluens recessit a cȩteris & qd̃ oꝑiebat
aꝑuit congregata in humiliora suc¬
cumbentia. qua mare int̾flueret
&e circũflueret. atq altiora deserens.
qua orbis emineret: Omitto qd̃ po¬
test hic intelligi significatũ ẽẽ: qd̾ in¬
formis illa materies aquȩ uł abyssi

Expanded text:
sciebat Moyses; an Moysen nescisse sciebat Moyses; an Moysen nescisse istam lucem ac diem, quem non solum iste, verum etiam qui verba ejus non intelliperitissimus quaestionem? imo vero non quaestionem, sed reprehensionem, tanquam non recte dictum sit, Congregentur aquae in congregationem unam, et appareat arida ; eo quod aquis omnia tenebantur: ignorans quemadmodum aqua in aerios vapores tenuata rarescat, et nebulosa caligine multum occupet spatii, exiguuergo mirum, si rara terram texerat, spissata nudavit? Quid, si etiam divino nutu in magnos sinus terrae subsedit, atque ita quidquid naturae humidae per totum ejus jacebat, in partes concavas confluens, recessit a caeteris, et quod operiebat aperuit, congregata in humiliora succumbentia qua mare interflueret et circumflueret, atque altiora deserens qua orbis emineret? Omitto quod potest hic intelligi significatum esse, quod informis illa materies aquae vel abyssi
Abbreviated transcription (Latin):
quieuerit ds̃: unde ad istos dies
nobis notissimos qͥ solis eircuitu
reuoluunt᷑. septenarii ipsiꝰ nume¬
ri quedã forma translata ẽ. S ce si
lux facta ẽ corporalis: unde nouit
quomͦ ẽẽ potuerit ante solem & an¬
te firmam̃tum. qd̃ cȩlũ postea nun¬
cupatum ẽ. remota ab aspectib t̃re¬
noꝵ in suꝑiorib partib mundi: ut
solus ds int̾ illa tenebrasꝙ diuide¬
ret:Nam int̾ istas tenebras quȩ no¬
bis faciunt notissimã noctem. & lucẽ
quȩ nobis facit notissimũ diem. lu¬
minaria nobis uisibilia ut diuide¬
rent imꝑauit. Qs aũt ferat quãuiˢ
non sit indignandũ potiꝰ quã ri¬
dendu. indicare istũ nobis qđ diẽ
bore designent. boras aũt sol discer¬
nat atq disterminet: & uelle ut
credamꝰ qd̾ moyses ista nescierit. &
idõ diem antequã sol fieret nomina¬
uerit: S conueniant homines ad
libru istiꝰ audiendu. & ꝓponat᷑ eis
qͥd sit credibiliꝰ utrũ istum nescis¬
se quandã lucem &e quandã diem ꝙͣ

Expanded text:
quieverit Deus, unde ad istos dies nobis notissimos, qui solis circuitu revolvuntur, septenarii ipsius numeri quaedam forma translata est? Sed et si lux facta est corporalis, unde novit quomodo esse potuerit ante solem et ante firmamentum, quod coelum postea nuncupatum est, remota ab aspectibus terrenorum in superioribus partibus mundi, ut solus Deus inter illam tenebrasque divideret? Nam inter istas tenebras quae nobis faciunt notissimam noctem, et lucem quae nobis facit notissimum diem, luminaria nobis visibilia, ut dividerent, imperavit. Quis autem ferat, quamvis non sit indignandum potius quam ridendum, indicare istum nobis quod diem horae designent, horas autem sol discernat atque disterminet, et velle ut credamus quod Moyses ista nescierit, et ideo diem antequam sol fieret nominaverit? Sed conveniant homines ad librum istius audiendum, et proponatur eis quid sit credibilius, utrum istum nescire quamdam lucem et quemdam diem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis asꝑa quȩ ibi legunt᷑ ad cõmendan¬
dam seueritatẽ łi & de litteris ȩugłicis
atq apłicis lenia quȩ ibi legunt᷑. ad com
mendandã bonitatẽ cłr: &e apud homineᷤ
imꝑitos hinc erigunt errorẽ. inde quert̃
fauorem: quasi difficile sit. ut quis quã
similit̃ blasphemꝰ atq impiꝰ eo modo
aduersetur nouo testam̃to quo isti ue¬
teri. carpens de uetere quib ibi com¬
mendatur dĩ bonitas. & e contrario de
nouo quib ibi cõmendatur di seueri¬
tas: & clamet inuidiosus atq uenenos.
Ec̃ce qui d̾s colendus ẽ misericors &e mi¬
serator. longaninus &e multȩ misediȩ:
qui ñ in finẽ irascetur. neq in ęt̾num cõ¬
minabitur: qui ñ scd̾m peccata nr̃a fe
cit nob̾. neq scł̃m iquitates nr̃as
retribuit nob̃. s qntum distat orienᷤ
cata nr̃a. qui sicut miseratur pater
filios. sic miseratur timentes se: qͥ dicit

Expanded text:
ex eis aspera quae ibi leguntur, ad commendanex eis aspera quae ibi leguntur, ad commendandam severitatem Dei, et de litteris Evangelicis atque apostolicis levia qumendandam bonitatem Dei: et apud homines imperitos hinc ingerunt horrorem, inde quaerunt favorem: quasi difficile sit ut quisquam similiter blasphemus atque impius eo modo adversetur Novo Testamento, quo iste Veteri, carpens de Vetere quibus ibi commendatur Dei bonitas, et e contrario de Novo quibus ibi commendatur Dei severitas; et clamet invidiosus atque venenosus: Ecce qui Deus colendus est, misericors et miserator, longanimis et multae misericordiae; qui non in finem irascetur, neque in aeternum indignabitur; qui non secundum peccit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis; sed quantum distat oriens cata nostra, qui sicut miseratur pater filios, sic miseratur timentes se . Qui dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
hendit etiã. qd pęnas impioꝵ signi¬
ficatas. ꝑ uuam fellis &e botrũ amari¬
tudinis. & furorem draconũ atq aspi-¬
dum. collectas dicit ẽẽ ds apud se. &
signatas in thesauris suis. reddendas
in tp̃re cũ lapsus fuerit pes eoꝵ. igno¬
rans thesauros hic appellatos occultas
dispesus ationes dĩ: qui disponit redde
Tu aũt sedłm duriciã cordis tui & cor im¬
penitens. thesauriras tͥ iram in die irȩ
thesaurizat iram cor impenitens: nisi
apud eũ qui uiuos ẽ iudicaturus et
mortuos: Neq enĩ nesciunt illi uete̾s
libri thesaurũ desiderabilẽ. de qͦ ibi
scriptũ est. qd̾ requiescat. in ore sapien¬
tis. Et in ꝓuerbiis legitur: qͥa ds thesau¬
rizat diligentib se salutẽ. Et ysaias ꝓ¬
pħa dicit. In thesauris salus nr̃a. Ibi
sapientia & disciplina & pietas ad d̾m:
hii sunt thesauri iusticie. S uaniloqui
&e mentis seductores. aduersantes litt̾is
saeris quas intelligere nolunt. eligunt

Expanded text:
hendit etiam quod poenas impiorum, signihendit etiam quod poenas impiorum, significatas per uvam fellis, et botrum amaritudinis, et furorem draconum atque aspidum, collectas dicit esse Deus apud se, et signatas in thesauris suis, reddendas in tempore, cum lapsus fuerit pes eorum ; ignorans thesauros hic appellatos occultas dispositiones Dei qui disponit redderTu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae thesaurizat iram cor impoenitens, nisi apud eum qui vivos est judicaturus et mortuos? Neque enim nesciunt etiam illi veteres Libri thesaurum desiderabilem, de quo ibi scriptum est quod requiescat in ore sapientis . Et in Proverbiis legitur, quia Deus thesaurizat diligentibus se salutem ; et Isaias propheta dicit, In thesauris salus nostra: ibi sapientia et disciplina et pietas ad Dominum. Hi sunt thesauri justitiae . Sed vaniloqui et mentis seductores sacris, quas intelligere nolunt: eligunt
Abbreviated transcription (Latin):
hanc utiłe di cõminationem tanqu̾ã
facinoris auidam. & ut dicit in sola¬
crudelitate mali tantummͦ głantẽ
uanꝰ et uesanus exhorreat: qͥd aut
quantũ ualet uerbis comꝑta dicen¬
tis. discedite a me maledicti in ignẽ
ȩternũ. qui p̾paratus ẽ diabolo & an¬
głis eiꝰ: Ibi non sanguine inebriabun¬
tur sagittȩ. s ñ satiabunt᷑ m̃bris õĩb
fłamȩ. Nec carnes gladiꝰ manduca¬
bit. sensum doloris citius auferens
mortuis. quã inferens uulneratis: s
nemo eruciatib saltem moriendo sub¬
trahitur: ne in moriente simul etiam
ipsa pęna moriatur. Cur ñ hic dicit :
colendũne istũ. an potiꝰ execrandum
fugienduq eẽ dicimꝰ. An timet de
xp̃o ista dicere. ne ipsiꝰ ignis ȩt̾̃ni sup¬
plicium ñ euadat. quo ille impios p̾¬
parat mittere: & ignorat miser hȩc
dicendo de dõ ꝓph̾aꝵ. de ipso se dice¬
re. cuiꝰ tam tremencdã seueritatem
in eugłio formidat offendere: Repre¬

Expanded text:
hanc utilem Dei comminationem tanquam hanc utilem Dei comminationem tanquam facinoris avidam, crudelitate malis tantummodo gloriantem, vanus et vesanus exhorreat. Quid aut quantum valet, verbis comparata dicentis, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae; sed non satiabuntur membris omnibus flammae: nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis, quam inferens vulneratis; sed nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur. Cur colendum ne istum, an potius exsecrandum fugiendumque esse dicemus? An timet de Christo ista dicere, ne ipsius ignis aeterni supplicium non evadat, quo ille impios praeparat mittere? Et ignorat miser haec dicendo de Deo prophetarum, de ipso se dicere cujus tam tremendam severitatem in Evangelio formidat offendere. Repre
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩugłio corporalib pȩnis. Qd enim
diluuium comꝑari ȩt̃ns ignibꝰ pot̾.
Quȩ cedes. quȩ uulnera. quȩ corpoꝵ
mortes: cruciatib sempit̾nis: Higin¬
ti quatuor milia cadentiũ. tanto
buccarum strepitu inflat insanus.
quasi ñ innumerabilia milia cotidie
moriantur toto orbe t̾rarũ. S transi¬
toria ista corꝑis mors ẽ. Qs uͦ estima¬
re possit quot milia stabunt ad sim¬
stram ex om̃ib gentib. quȩ sempit̃¬
nis dampnanda st̃ ignib: Eat iste
&e clamet ore aꝑto ce ocłis clausis.
quasi confessus sit ds suã crudelita¬
tem: qͥa dicit ꝑ ꝓpħam. exacuam sic̃
fulgur gladiũ meũ. inebriabo sagit¬
tas meas sanguine: & gladius m̃s de¬
uorabit carnes de sanguine uulnera¬
toꝵ. De quib uerbis sic iste accusat
dm̃. uelut semꝑ humanũ sanguinẽ
esurientem: quasi dixerit. inebriabo
me sanguine: aut manducabo carnes
de sanguine uulueratoꝵ. S qntũlib&

Expanded text:
in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? 33. Eat iste et clamet ore aperto et oculis clausis, quasi confessus sit Deus suam crudelitatem, quia dicit per prophetam: Exacuam sicut fulgur gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus manducabit carnes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis sic iste accusat Deum, velut semper humanum sanguinem esurientem, quasi dixerit, Inebriabo me sanguine; aut, Manducabo carnes de sanguine vulneratorum. Sed quantumlibet
Abbreviated transcription (Latin):
b minatur ẽẽ dicturũ ite i ignẽ et̃¬
num. qͥ paratus ẽ diabolo & angłis eiꝰ
Huius tanti supplicii querens causam:
esuriui inquit & ñ dedistis mͥ mandu¬
care. Ecce ꝓ ęsca temporal ñ ablata s
ñ data: eternũ &e horrendũ suppliciũ
comininat᷑. Et recte si consulas uerita¬
ꝑ tem. ꝑparuũ est hoc qd̃ in elemosinis
datur: s cũ pie datur. ȩt̃num inde me¬
ritum cõparatur: & ido potiꝰ qͥa paruũ
est qd̃ datur. magna impietate ñ dat᷑.
Unde ñ nuirũ est. qd̾ tantȩ sterilitati
uelut infructuosaꝵ arborũ. ignis et̾ni
suppliciũ pparatur. Si aũt consulas ho
minem. et de suo respondeat tͥ. omĩs
homo mendax contempnit culpã: ex¬
aggerat penã. Illa quippe ñ uidet m̃¬
te carnali: hanc exhorret carne mor¬
tali Talis ẽ iste in omniũ hominũ qͥ
puniunt᷑ uł corripiunt᷑: in ueteri te¬
stam̃to longe mitiorib quã legunt᷑

Expanded text:
bus minatur esse dicturum, Ite in ignem aetebus minatur esse dicturum, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Hujus tanti supplicii quaeris causam? Esurivi, inquit, et non dedistis mihi manducare . Ecce pro esca temporali, non ablata, sed non data, aeternum et horrendum supplicium comminatur. Et recte, si consulas veritatem. Perparvum est enim quod in eleemosynis datur; sed cum pie datur, aeternum inde meritum comparatur. Et ideo potius quia parvum est quod datur, magna impietate non datur. Unde non mirum est quod tantae sterilitati velut infructuosarum arborum, ignis aeterni suppminem ut de suo respondeat, ubi al. tibi omnis homo mendax, contemnit culpam et exaggerat poenam, illam quippe non videt mente carnali, hanc exhorret carne mortali. Talis est iste in omnium hominum qui puniuntur vel corripiuntur in Veteri Testamento, longe mitioribus quam leguntur