comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Lacsus enim in p̃seulcisci non desi¬
derat. qui &iã tolens parcioptat.
sedta meniustȩ uiisari omnia ex¬
tremo iudicio nonigno rat: At con¬
tra ãmonendi sunt pacientes nem¬
eo qđ por tant ex terius interius dole¬
ant: net anłȩ uirtutis sacrificiũ qđ in¬
tegrũ foras inmolant. intus malitiȩ
peste corrũpant: & cũ ab hominibus
non agnoscit᷑. sed tam̃ sub diuina ex a¬
minatione peccatur. tanto dece¬
ri& culpa doloris fiat. quantosibi
ante homines uirtutis speciemuendicat
Dicendũtaq est patientibus: ut stu¬
deant diligire. quos sibi necesse est
tolerare. Nesipacientiã dilectio non
sequatur. indeteriorẽ culpamodii.
uirtus ostensa uertatur: Vnde paulus
cũ dicer& : Carita spaciens est. Ilico.
adiunxit. benignaest. Videlic& osten¬
dens. quia quos ex pacientia tolerat.
amare &iã ex benignitate noncessat.
Vnde idem egregius doctor. cũ pacien¬
tiã discipulis suader& dicens

Expanded text:
Laesus enim, in praesens se ulcisci non desiLaesus enim, in praesens se ulcisci non desiderat, quia etiam tolerans parci optat, sed tamen juste vindicari omnia extremo judicio non ignorat. At contra admonendi sunt patientes, ne in eo quod exterius portant, interius doleant, ne tantae virtutis sacrificium quod integrum foras immolant, intus malitiae peste corrumpant; et cum ab hominibus non agnoscitur, sed tamen sub divina examinatione peccatur, tanto deterior culpa doloris fiat, quanto sibi ante homines virtutis speciem vindicat. Dicendum itaque est patientibus, ut studeant diligere quos sibi nectolerare, ne si patientiam dilectio non sequatur, in deteriorem culpam odii virtus ostensa vertatur. Unde Paulus cum diceret: Charitas patiens est , illico adjunxit: Benigna est; videlicet ostendens quia quos ex patientia tolerat, amare etiam ex benignitate non cessat. Unde idem doctor egregins, cum patientiam discipulis suaderet, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
Qudiant inpacientes qđ scriptũẽ
Aselio est paciers uiroforti. & qui so¬
dominatur ammosuo expugnatore
urbium. Minor est enim iuicto¬
ria urbium quia extra sunt quȩ
fubiciuntur. Ualde aũ mauis
est. quod ꝑ pacieniã uincitur
quia ipse ase animꝰ superatur. & se¬
m& ipsum sibi m& ipsisubicit
quando eum pacientia intrase
frenare compellit. Rudiant ix¬
paciesses quod electis sius ueritas
dicit: In pacientia ur̃a. possidebi.¬
tis animasuestras: Sic enimcon¬
ditisumus mirabiliter: utratio
animam & anima possideat corpus
Ius uero animȩ acorporis possessione
repellit᷑ si non prius anima aratione
possidetur. Custodemigitur conditi¬
onis nrãe pacientiã dñseẽ monstrauit.
qui in ipsa nos m& ipsos possidere docuit
Quanła ergosit inpacientiae culpa cognos¬
cim̃ ꝑ quã & hoc ipsũ ãmittimꝰ possidere
profert stultus. sapiens autẽ differt
& reseruat inposterum: Inpacientia
quip pe inpellente agitur ut totus foras
Sa piensautẽ eeserut in pesterũ

Expanded text:
Audiant impatientes quod scriptum est: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo, expugnatore urbium . Minor enim est victoria urbium, quia extra sunt quae subiguntur; valde autem majus est quod per patientiam vincitur, quia ipse a se animus superatur, et semetipsum sibimetipsi subjicit, quando eum patientia intra se frenare compellit. Audiant impatientes quod electis suis Veritas dicit: In patientia vestra possidebitis animas vestras . Sic enim conditi mirabiliter sumus, ut ratio animam, et anima possideat corpus. Jus vero animae a corporis possessione repellitur, si non prius anima a ratione possidetur. Custodem igitur conditionis nostrae patientiam Dominus esse monstravit, qui in ipsa nos possidere nosmetipsos docuit. Quanta ergo sit impatientiae culpa cognoscimus, per quam et hoc ipsum amittimus possidere iritum suum profert stultus, sapiens autem differt et reservat in posterum . Impatientia quippe impellente agitur ut totus foras Sapiens autem differt et reservat
Abbreviated transcription (Latin):
Mliter ammonendi sunt inpuden¬
tes. atq alit̾ uerecundi:
Illos nãque ab irpudenti ae uitio non
nisi increpatio dura compescit
Istos autem plerũq: ad melius exor¬
tatio modesta conponit :
Illise delinquere nesciunt. nisi&iã
aplurib: increpentur: Istis plerũ¬
q: ad conuersionẽ sufficit quod
eis doctor malasua salten lenit̃ ad me¬
moriã reducit: Illos melius corrigit

Expanded text:
Aliter admonendi sunt impudentes, atque aliter verecundi. Illos namque ab impudentiae vitio non nisi increpatio dura compescit; istos autem plerumque ad melius exhortatio modesta componit. Illi se delinquere nesciunt, nisi etiam a pluribus increpentur; istis plerumque ad conversionem sufficit quod eis doctor mala sua saltem leniter ad memoriam reducit. Illos melius corrigit
Abbreviated transcription (Latin):
tiose mens d̃ pplicits fise i¬
trase colligens abseon ait m
tenebris de fensionis: Audiant¬
N impuri qođ seriptire. Qui abu¬
lat simplicitr. ãbulat confi¬
denter : fidutia quippemag¬
ne securicatifẽ. simplleias
actionis: Audiant qqudsapi¬
Ientis ore dicitur: Ses sp̃s dis¬
cipline effugi& fictum
Qudiant qđ scripturd tursum
uste perhibetur. Cũ ẜ̃mplici¬
bas s mocmationus
Dõ enĩ sermocinariest. perm
lustrationẽ sua presentet hu¬
iideus mentib archanareut¬
lart Cũ simplicib ergo ser¬
mocina ridiciar ꝓue de
supgnis mistorus illorũ men¬
res racho su& usitationis in¬
luminat. quosmilla ũbra dit¬
plicitatis obscurat. Est actim
spceiale dupliciũ malũ. qudũ
perueria & dupliciactiort &t¬
teres fallont quasi scus¬

Expanded text:
tiosae mentis duplicitas sese intra se colligens abscondit in tenebris defensionis. Audiant impuri quod scriptum est: Qui ambulat simpliciter, ambulat confidenter . Fiducia quippe magnae securitatis est simplicitas actionis. Audiant quod sapientis ore dicitur: Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum . Audiant quod Scriptura rursum teste perhibetur: Cum simplicibus sermocinatio ejus . Deo enim sermocinari, est per illustrationem suae praesentiae humanis mentibus arcana revelare. Cum simplicibus igitur sermocinari dicitur; quia de supernis mysteriis illorum mentes radio suae visitationis illuminat, quos nulla umbra duplicitatis obscurat. Est autem speciale duplicium malum, quia dum perversa et duplici actione caeteros fallunt, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat : sed depatientia aegri
dubita bat Ebscondit igitur
ferrũ medicinale sub ueste. quod
eductũ subito fixit inuulnerȩ
ut secantem ꝑladiũ sentiretae¬
ger antequam cerneret. nesiante
cerner& isentire recusaret¬
HTER CMMONEN¬
di sunt laeti. atq aliter
tristes Laetas uidelic& infe¬
renda sunt tristia quae secunt᷑
ex supplicio: Tristib ueron¬
ferenda sunt  laeta quae pro¬
mittuntur ex regno
Discant lȩti exminarum asperi¬
tate quod timeant. audiant
t corurm̃. & gaudiũ urm nemo
oll& auobis Nonnulli autẽ lacti
el tristes nenre bus fiunt. sed con¬
ur siobus existunt: Qui bus pro¬
ecto intiman dũ est. quod quae¬
lã uitiai quibdã consparsionib
x ta sunt:. Sobent enim lacti
pro pinquo lux uriã. tristes
tm.Undeneces se estiut non
sbũ quisq consider&: quod ex
con sparsione susti neat. sed&̃ĩã
quodex uicino deterius purget.
nedũ ne quaquã pugnat contra
hoc quodtolerat ei quoq aquo

Expanded text:
videbat, sed de patientia aegri videbat, sed de patientia aegri dubitabat. Abscondit igitur ferrum medicinale sub veste, quod eductum subito fixit in vulnere, ut secantem gladium sentiret aeger antequam cerneret, ne si ante cerneret, sentire recusaretAliter admonendi sunt laeti, atque aliter tristes. Laetis videlicet inferenda sunt tristia quae sequuntur ex supplicio; tristibus vero inferenda sunt laeta quae promittuntur ex regno. Discant laeti ex minarum asperitate quod timeant; audiant trum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Nonnulli autem laeti vel tristes non rebus fiunt, sed conspersionibus existunt. Quibus profecto intimandum est quod quaedam vitia quibusdam conspersionibus juxta sunt. Habent enim laeti ex propinquo luxuriam, tristes iram. Unde necesse est ut non solum quisque consideret quod ex conspersione sustinet, sed etiam quod ex vicino deterius perurget; ne dum nequaquam pugnat contra hoc quod tolerat, ei quoque a quo
Abbreviated transcription (Latin):
potentes arguuntur : prius ꝑquas¬
dam similitudines uelut deali¬
eno negotio requi rendi sunt & cũ
rectam sententiam quasi in alte¬
rum protulerint: tunc modiscon¬
gruentib depro prio reatu ferien¬
di sunt : ut mens tem połi potentia
tumidas contra corripientẽ nequa¬
quam se erigat. quae suo sibiiuditio
suꝑ biȩ ceruicem calcat. Qnulla
suidefensione se ex erceat. quam
sententia propribris ligat
Finc est enim. quod nathan prophe¬
ta arguere regemuenerat et qua¬
si decausa pauperis contra diuitẽ
iuditiũ quaerebat: ut prius rex
sententiã dicer&. etrtatũ suum
postmodũ audiret quatenus ne
cem reũ prius ꝑ confessient
onem secare: Caelauit paulae¬
lũ quod quȩ siuit. sed ꝑcus sit ren¬
pente quemitenuit: pigrius enim
fortas se incider&. si ab ipso sermo¬
nis exordio apte cul pamferires
uoluiss&: Sed p̃misa similitu¬
dine. eam quam occultabat ex acu¬
it increpationem: Edaegrum
medicus uenerat. secandũ uulnus

Expanded text:
potentes arguuntur, prius per quaspotentes arguuntur, prius per quasdam similitudines velut 37 de alieno negotio requirendi sunt; et cum rectam sententiam quasi in alterum protulerint, tunc modis congruentibus de proprio reatu feriendi sunt; ut mens temporali potentia tumida contra corripientem nequaquam se erigat, quae suo sibi judicio superbiae cervicem calcat; et in nulla sui defensione se exerceat, quam sententia proprii oris ligat. Hinc est enim quod Nathan propheta arguere regem venerat, et quasi de causa pauperis contra divitem judicium quaerebat ; ut prius rex sententiam diceret, et reatum suum postmodum audiret, quatenus neqaudacem reum prius per confessionem onem secare. Celavit paululum quem quaesivit, sed percussit repente quem tenuit. Pigrius enim fortasse incideret, si ab ipso sermonis exordio aperte culpam ferire voluisset; sed praemissa similitudine, eam quam occultabat exacuit increpationem. Ad aegrum medicus venerat, secandum vulnus
Abbreviated transcription (Latin):
uitias quas nontspicibnt
possident & istisi goscant
quia eas quas conspicint.
rũ. ꝑmutat qualitas morũ
ut sit diues humilis. sit pauper
elatus: Unhox p̃dicantis lingua
cũ audientis deb& uita cõponi.
uttanto districtuss in paupere
elationem feriat. quanto eum
Tanto lenius humilitatem diui¬
tum mulceat. quanto eos nec
habundantia quae subleuat
ex altat: Nonnũquã tamen
& iã suꝑb diues exbrtatio¬
nis blandim̃to placandus
est. quia & plerũq dura uul¬
nera ꝑlenia fom̃ta mollest¬
cunt: & furor insan orum.
sepe adsalutẽ medicoblan¬
diente reducitur : cumq
eis indulcedine condisen¬
ditur laniguor in saniae mi¬
tigatur : Neq enim neel¬
genter intu endũ est iquod
cũ saulem sp̃s aduersus
inuader& ad p̃. hensa dauid
canente ei uesania temperatur :
Quii cum sensus potentum pelati¬
onẽ infuro rem uertitur. dignũ
est ut ad salutem mentis: quasi
dulcedine crtharae locutionis
nrae tranquillitate reuocetur:
Iliquando autem cũ huius saeculi

Expanded text:
vitias quas non conspiciunt possident, et isti cognoscant quia eas quas conspiciunt dinem permutat qualitas morum, ut sit dives humilis, sit pauper elatus. Unde mox praedicantis lingua cum audientis debet vita componi, ut tanto districtius in paupere elationem feriat, quanto eam tanto lenius humilitatem divitum mulceat, quanto eos nec abundantia quae sublevat, exaltat. Nonnunquam tamen etiam superbus dives exhortationis blandimento placandus est, quia et plerumque dura vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem medico blandiente reducitur; cumque eis in dulcedine condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est, quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa Davidcanente, ejus vesania temperatur; quia cum sensus potentum per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocetur. Aliquando autem cum hujus saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
uelut alienati
p uix mala sua post
&iã siqua as
rlulla mene fuerant
bene gesta confundunt. & in pro uiso im¬
pulsu destruunt. quic quid ste sitandiu
labore prouido construxierunt :¬
psa piãque quae matest omniũ custosq
uirtutum ꝑinpatientiae uitiũ uirtus ca¬
ritatis amittitur Scrip. tum quippeẽ:
caritas paciens est: igitur cũ minime
est paciers. caritas non est.
Per hoc quoque impacientiae uitiũ ipsauir¬
tutũ nutrix doctrina dissi patur.
Scriptũ quippe est doc trina uirippa
cientiam noscitur :Tanto ergoquisque
minus ostenditur doctus. quantominus
conuincitur paciens. Neq enimpotest
ueraciter bona docendo inpendere.
siuiuendo nescit aequanimiter aliena
mala tolerare. Per hoc quoque im¬
pacientiae uitiũ plerumq mentẽ arro¬
gantiae culpa transfigit quia dũ despici
in hoc mundo quisq non patitur bona
si qua sibi oculta sunt ostentare conat᷑:
At que sic ꝑ inpacientiam usque ad ar¬
ro gantiam ducitur : Dum quia ferre

Expanded text:
velut alienati peragunt, vix mala sua postqetiamsi qua a se tranquilla menbene gesta, confundunt, et improviso impulsu destruunt quidquid forsitan diu labore provido construxerunt. Ipsa namque quae mater est omnium custosque virtutum per impatientiae vitium virtus charitatis amittitur. Scriptum quippe est: Charitas patiens est . Igitur cum minime est patiens, charitas non est. Per hoc quoque impatientiae vitium ipsa virtutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum namque est: Doctrina viri per patientiam noscitur . Tanto ergo quisque minus ostenditur doctus, quanto minus convincitur patiens. Neque enim potest veraciter bona docendo impendere, si vivendo nescit aequanimiter aliena mala tolerare. Per hoc quoque impatientiae vitium plerumque mentem arrogantiae culpa transfigit; quia dum despici in mundo hoc quisque non patitur, bona si qua sibi occulta sunt, ostentare conatur, atque sic per impatientiam usque ad arrogantiam ducitur; dumque ferre
Abbreviated transcription (Latin):
Qui & si quando promsirtate sese
abstinere uix possunt ut extrema
quae dam̃ atq exteriora paeposi¬
torũ mala : sed tam̃ humilt̃ loquan¬
tur ⁊ quasif oram clamids silenter
incidunt Ouia uidelica dũ prae¬
latȩ dignitati salton in noxiȩ & la¬
tenter derogant. quasi regis super¬
positi uestem foedant: sed tam en

Expanded text:
Qui et si quando pro infirmitate sese abstinere vix possunt, ut extrema quaedam atque exteriora mala praepositorum, sed tamen humiliter loquantur, quasi oram chlamydis silenter incidunt: quia videlicet dum praelatae dignitati saltem innoxie et latenter derogant, quasi regis superpo
Abbreviated transcription (Latin):
Serui scilic& ut in sesemꝑ humilitatẽ
conditionis aspiciant : Dominiuero
ut naturȩ suae qua a equalit̃ sunt¬
cum seruis creati memoriam
non amittant: Serui am monen¬
disunt ned ominum despiciant.¬
illius super biendo contradicant
Domini quoq ammonendisunt:

Expanded text:
ilitatem conditionis aspiciant; domini vero, ut naturae suae, qua aequaliter servis sunt conditi, memoriam non amittant. Servi admonendi sunt, ne dominum despiciant,illius superbiendo contradicant; domini vero monendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: Diuitib huius saeculi
p̃cipe non suꝑbe sapere neq
sperare in incertũ diuitiarũ
suarũ: ubi notandũ ualde
est quod humilitatis doctor
non ait roga sed p̃cipe
uia & simpenda est pictas
infirmitati honor tamen
non debetur: cͥlationi
alibus ergorectũ quoddicit᷑
Tanto rectius iubetur . quanto
& in reb tran sitorus altitu¬
dine cogitationis intumes¬
cunt: Dehis in euangelio
dñs dicit: U euobis hus¬
tibus quia habetis consolati¬
onem uestram: Quia enim
quae sunt aet̃na gaudia
nesciunt . ex prae sentisuite
habundantia consolantur:
fferenda est ergo eis conso¬
latio quos caminus pauꝑ¬
tatis excoquit atq illism¬

Expanded text:
hujus saeculi praecipe non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum suarum . Ubi notandum valde est, quod humilitatis doctor non ait, Roga, sed Praecipe, quia etsi impendenda est pietas infirmitati, honor tamen non debetur elationi. Talibus ergo rectum quod dicitur, tanto rectius jubetur, quanto et in rebus transitoriis altitudine cogitationis intumescunt. De his in Evangelio Dominus dicit: Vae vobis divitibus, qui habetis consolationem vestram . Quia enim quae sunt aeterna gaudia nesciunt, ex praesentis vitae abundantia consolantur. Offerenda est ergo eis consolatio, quos caminus paupertatis excoquit; atque illis
Abbreviated transcription (Latin):
tere. quamuis plus admittat quam sinea. Ad Nescio ꝓrsus unde non possit. An Credo ce
non recordari. Nam nescaire istus nullom̾ poses. Quare comnionefaciã te isto mͦ. Gerte enĩ
latitudinẽ sic int elligis. tit oogitacione⁊ ⁊ tua de altitudine mchil ustirpes Ad Sic onĩ¬
no An docedar gͥ huic lacitudini altitudo. & responde iã utrũ ⁊̃ aliquid accesserit q̃ ma¬
gns undiq secari queat. Ad Mlire omĩno ammonusti. Nc̃ enĩ uideo ñ solũ destꝙꝑ aut ex ĩferi

Expanded text:
tere, quamvis plus admittat quam linea. E. Nescio prorsus unde non possit. A. Credo te tere, quamvis plus admittat quam linea. E. Nescio prorsus unde non possit. A. Credo te non recordari; nam nescire istud nullo modo posses: quare commonefaciam te isto modo. Certe enim latitudinem sic intelligis, ut cogitatione tua de altitudine nihil usurpes. E. Sic omnino. A. Accedat igitur huic latitudini altitudo, et responde jam utrum etiam aliquid accesserit, quo magis undique secari queat. E. Mire omnino admonuisti. Nunc enim video non solum desuper aut ex
Abbreviated transcription (Latin):
lineis nullã uideniꝰ fieriposse. nͥ ipso anguł daudit᷑. deĩde undecũq secari potẽ linea per
ipsã secat᷑. cũ ipsũ omino nullã ĩse admittat seccionẽ. nulla linea lineȩ nͥ ꝑ ipsũ copulatur:
Postremo cũ oxc̃is planis siguris. nã de altitudine nichis adhiie diximꝰ eã p̃ponendĩ ris Eĩtra
constitutũ: Mista de hiũ porencia dici pͤ otenera.s aabibeo modũ & tͥ ipsi eogitanda plara
&e quid sit longitudo. & quid sit latituda ꝓspexeris. quid hoꝵ tibi uidatie alt̾us or
cuius indigere. sine quo ẽẽ non possit. Add Udeo quod latitudo lorgitudins indige¬
at. sine qua ꝓrstis intelligi non potest. rursum longitudinẽ cerno latitume
quidẽ non idigere. ut sit: sed sine signo illo ẽẽ non posse. illud aetem signam.
ꝑsemet ipsum eẽ. & nulliꝰ hoꝵ indigere manifestũ Au̾i Ita est ut dicis. S dilgncius con¬
sida utrũ latitudo uere secari undiq queat. nec alicunde nec ipsa sectionẽ possit adunt¬

Expanded text:
ipso angulus claudatur; deinde undecumque secari linea potest, per ipsum secatur, cum ipsum omnino nullam in se admittat sectionem; nulla linea lineae, nisi per ipsum copulatur. Postremo cum caeteris planis figuris nam de altitudine adhuc nihil diximus eam praeponendam ratio constitutum? Multa de hujus potentia dici possunt, sed adhibeo modum, et tibi ipsi cogitanda plura et quid sit longitudo, et quid sit latitudo perspexeris; quid horum tibi videatur alterius, et cujus indigere, sine quo esse non possit. E. Video quod latitudo longitudine indigeat, sine qua prorsus intelligi non potest. Rursus longitudinem cerno latitudine quidem non indigere ut sit, sed sine signo illo esse non posse. Illud autem signum per semetipsum esse et nullius horum indigere, manifestum est. A. Ita est ut dicis: sed diligentius considera, utrum latitudo vere undique secari queat; an alicunde nec ipsa sectionem possit admit
Abbreviated transcription (Latin):
Au Hoc g̃ qđ iã intelligere te udõ poussimũ o̾mĩũ que dem̃strata sc̃. siqͥdẽ ħ ẽ. qđ nullam

Expanded text:
A. Hoc ergo quod jam te intelligere video, potentissimum omnium, quae demonstrata sunt. A. Hoc ergo quod jam te intelligere video, potentissimum omnium, quae demonstrata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nt p̃stancior. an tu alit̃ putas: Au ͥa ꝓrstis rõ cogit sateri. ut tu dicis. adlã queramꝰ si placi
utrũ sit aliquid ĩ ista racione quod omĩno ñ queat diuidi. Erit enĩ ħ multo ⁊̃ quã illa linca melius
Nam lineã ceruis ex diu̾so innuimerabilit᷑ secari posse. ltaq tͥ ipsi ħ inueniendũ dimuitto. Au Ego
illud puto ñ posse diuidi. quod mediũ in sigura ponebamꝰ. unde ĩ extrema lineȩ cducunt᷑. Ham
si diudit᷑. longiudine aut ⁊̃ lacitudine carere ñ. potẽ. S si longitu dinẽ solã habet. ñ ia ui
ducunt᷑ liueȩ s ipsa linea est: Siũ ⁊̃ latã est. aliud desidat mediũ. aqͦ ĩ extrema latitudinis
lineȩ ducantur. Utrũq autẽ hr̃o respuit. Iderit gͥ qͥd dundi neq̃at. Aa Recte dicis. S ñne¬
enĩ dico luicȩ pͥncipiũ a q̃ incipit longitudo. qđ uolo sine ulla longitudine intelligas. Nlam
si longuuidinẽ ĩtelligis. nequaꝗ ꝓfecto intelligis uñ ipsa incipit longiudo ad Tale omĩno.

Expanded text:
io cogit fateri ut dicis. 18. A. Jam quaeramus, si placet, utrum sit aliquid in ista ratione, quod omnino non queat dividi; erit enim hoc multo etiam quam illa linea melius. Nam lineam cernis ex diverso innumerabiliter secari posse, itaque tibi ipsi hoc inveniendum dimitto. E. Ego illud puto non posse dividi, quod medium in figura ponebamus, unde in extrema lineae ducuntur. Nam si dividitur, longitudine aut etiam latitudine carere non potest. Sed si longitudinem solam habet, non jam unde ducuntur lineae, sed ipsa linea est. Si vero etiam latum est, aliud desiderat medium a quo in extrema latitudinis lineae ducantur. Utrumque autem hoc ratio respuit. Id erit igitur quod dividi nequeat. A. Recte dicis. Sed nonenim dico lineae principium a quo incipit longitudo, quod volo sine ulla longitudine intelligas. Nam si longitudinem intelligis, nequaquam profecto intelligis unde ipsa incipit longitudo. E. Tale omnino.
Abbreviated transcription (Latin):
uersus non admittit. Quare nulla i ea possiunt int̾iora cogitari. quãius mediũ &
extrema cogitent᷑. Scdm̃ autẽ suꝑiorẽ demonstracionẽ alcitudinis. quã fecisti ut
recordarer. nulla omĩno est altitudo. ubi uichil untus cogitari potest. All Recte
dicis. & sic te omino meninisse cupiebã. Quã obrẽ illud iam uolo respondeas. ntrũ
faiso uerũ ante ponas. Ad lam hinc dubitare incredibilis dem̃ciȩ est. Ati Dic
ꝑlongũ deorsũ ũsus acdmictit: Ad Nichil minus. Ati Umꝗ ne igit᷑ oculis istis
coporeis uel tale punctũ uel tilẽ lineã. uel talẽ latitudinẽ iulistis Ad Omĩne
nũꝗ. Non enĩ sunt ista corporea Au at qui si corporea corporeis oculis mira

Expanded text:
versus non admittit: quare nulla in ea possunt interiora cogitari, quamvis medium et versus non admittit: quare nulla in ea possunt interiora cogitari, quamvis medium et extrema cogitentur. Secundum autem superiorem demonstrationem altitudinis, quam fecisti ut recordarer, nulla omnino est altitudo, ubi nihil intus cogitari potest. A. Recte dicis, et sic te omnino meminisse cupiebam. Quamobrem illud jam volo respondeas, utrum falso verum anteponas. E. Jam hinc dubitare, incredibilis dementia est. A. Dic per longum deorsum versus admittit? E. Nihil minus. CAPUT XIII.-- corporeis, vel tale punctum, vel talem lineam, vel talem latitudinem vidisti? E. Omnino nunquam. Non enim sunt ista corporea. A. Atqui si corporea corporeis oculis mira
Abbreviated transcription (Latin):
altitudo. Au Qm̃ gͥ ÷ͥ si ñ sallor & songitudo ⁊ alcitudo & latituido nota ẽ. q̃ro utrũ posse
de ẽẽ duo suꝑiora uͥ aderit altitudo. Ad Sine longitudine qͥdẽ uidõ ẽẽ ñ posse altitudinẽ.
sine latitudine aũ potẽ. Au Redigͦ ad cogiacionẽ latitudinis & si eã quasi iacentẽ aĩo
figuraũas erigat᷑ in quodlib& latus. tã ꝗ si eã uelles ꝑ tenuissimt̃ rimã ubi se clausȩ ia¬
nuȩ iungunt educere: An nondñ intelligis qiad uelĩ  Ad intelligo quid dicas. s ñ clũ
fortasse quid uelis. Ati illud scilicoe ut respondeas utrũ sic erecła laticudo uideat᷑
t migrasse in alcitudinẽ. & latitudinis iã nom̃ descripeionẽq amississe. an adhuc ma¬
neat laticudo quãuis ita sit collocata Ad Uidet᷑ mͥ altitudo esse facta Ati Recor¬
daris ne obsecro quẽadmodũ altitudinẽ diffmeramꝰ : oldeodãtS. Recordor plane.
me ⁊̃ sic respondisse pudr. Nam ẽ h ifi quasi erecta altitudo seccionẽ ꝑ longũ dexesũ

Expanded text:
 si non fallor, et longitudo, et latitudo, et altitudo nota est; quaero, utrum possint deesse duo superiora, ubi aderit altitudo. E. Sine longitudine quidem video esse non posse altitudinem, sine latitudine autem potest. A. Redi ergo ad cogitationem latitudinis, et si eam quasi jacentem animo figuraveris, erigatur in quodlibet latus, tanquam si eam velles per tenuissimam rimam, ubi se clausae januae jungunt, educere. An nondum intelligis quid velim? E. Intelligo quid dicas, sed nondum fortasse quid velis. A. Illud scilicet ut respondeas, utrum sic erecta latitudo videatur tibi migrasse in altitudinem, et latitudinis jam nomen descriptionemque amisisse; an adhuc maneat latitudo, quamvis ita sit collocata. E. Videtur mihi altitudo esse facta. A. Recordarisne, obsecro, quemadmodum altitudinem definieramus? E. Recordor plane, et me jam sic respondisse pudet. Nam etiam hoc modo quasi erecta latitudo sectionem per longum deorsum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ stiꝑia tõ docuerit. lneã i sola longitudine untelligi. nec quicꝗ latitudinis usirpare:
⁊ idco ꝑ lorgũ qua dacit᷑ diid non posse: utrũ tͥ uidat᷑ sigura quelib& sine latitudi¬
nt iuenri. Ad Nullomͦ. Au Quid : Ipsa latitudo potestne longitudinẽ non
habere. quãius latitudo sola sit quẽ ad modũ suꝑiꝰ longitudinẽ sine latit udine intelex¬
miꝰ. annon potest: Ad Udeo non posse. Au Uides ⁊̃ illud nisi fallor quod latitudo

Expanded text:
tio docuerit lineam in sola longitudine intelligi, nec quidquam latitudinis usurpare, et ideo per longum qua ducitur dividi non posse, utrum tibi videatur figura quaelibet sine latitudine inveniri. E. Nullo modo. A. Quid? ipsa latitudo potestne longitutudinem non habere, quamvis latitudo sola sit, quemadmodum superius longitudinem sine latitudine intelleximus; an non potest? E. Video non posse. A. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
citur. in qua racio docuit nichil e̾ẽ meliꝰ puncto atq potencus. quod nulla dubitante par¬
tib car&. quid nrũ si anima neq corporea sit. neq ulla aut longitudine porrecta
aut latitudine diffusa. aut altitudine solidata. ⁊ tam̃ tantũ ualeat in corpore ut penes
eam sit regun̾ omiũ membroꝵ. ⁊ quasi cardo quidã inagendo cunctarũ corporaliũ nacionũ:
Cum aut̃ ocili mediũ que pupilia dr̃ nichil aliud sit quã quoddã punctũ oculi. in quo
tam̃ tanta uis est ut eo dimionuĩ celũ cuiꝰ ineffabile spaciũ est ex aliquo eminenti

Expanded text:
ngitur, in qua ratio docuit nihil melius esse puncto atque potentius, quod nullo dubitante parngitur, in qua ratio docuit nihil melius esse puncto atque potentius, quod nullo dubitante partibus caret; quid mirum si anima neque corporea sit, neque ulla aut longitudine porrecta, aut latitudine diffusa, aut altitudine solidata; et tamen tantum valeat in corpore, ut penes eam sit regimen omnium membrorum, et quasi cardo quidam in agendo, cunctarum corporalium motionum? 24. Cum autem oculi medium, quae pupilla dicitur, nihil aliud sit quam quoddam punctum oculi, in quo tamen tanta vis est, ut eo dimidium coelum, cujus ineffabile spatium est, ex aliquo eminenti
Abbreviated transcription (Latin):
intelligencia uidere concesstm est. arbitror nos concede sit animũ corpus non esse ut
sit corpore melior. Quo concesso non opinor arbitrandũ eũ ⁊̃ linea esse meliorẽ: iro¬
Ridicalũ est enĩ cũ tria illa insint corpori ut corpus sit. non his omĩb esse meliorẽ
qui corpore est melior. At ipsa linea qua melior ẽẽ coniuncit᷑ animus ideo cec̾is duob
p̃stat. quia minus quã illa duo secari potest. Porro illa duo eõ magis secant᷑ quã linea. quo
magis se in spaciũ distendunt. Linea uero spaciũ nͥ longitudinis nullũ hab: Quo sublato.
nichil omĩno remant spacu. Qua ꝑꝑ quicqͥd linea meliꝰ ẽ. necesse ẽ nullo spacio sit. & om̃ino
diuidi socariq non possit. Frustra igit᷑ ut opinor quantitatẽ qͣlle nulla est inuenire laboramꝰ
cũ eũ linea concedamꝰ esse meliorẽ. Et si figurarũ omĩũ planar̾ illa optima ẽ q̃ circulo efi¬

Expanded text:
intelligentia, videre concessum est: arbitror nos concedere sic animum corpus non esse, ut intelligentia, videre concessum est: arbitror nos concedere sic animum corpus non esse, ut sit corpore melior. Quo concesso, non opinor dubitandum esse, eum etiam linea esse meliorem: ridiculum est enim cum tria illa insint corpori ut corpus sit, non his omnibus esse meliorem, qui corpore est melior. At ipsa linea, qua melior esse convincitur animus, ideo caeteris duobus praestat, quia minus quam illa duo secari potest. Porro illa duo eo magis secantur quam linea, quo magis se in spatium distendunt: linea vero spatium nisi longitudinis nullum habet, quo sublato nihil omnino remanet spatii. Quapropter quidquid linea melius est, necesse est nullo spatio sit, et omnino dividi secarique non possit. Frustra igitur, ut opinor, quantitatem animi, quae nulla est, invenire laboramus, cum eum linea concedamus esse meliorem. Et si figurarum omnium planarum illa optima est quae circulo effi
Abbreviated transcription (Latin):
diffiniri tibi animũ uis. ⁊ ideo queris quid sit animus. facile respondeo. Nã mͥ uidetur
esse substancia quedam. racionis particeps. regendo corpori accomodata. Itaq illud pocius
nullum sit. Nam ꝓfecto qm̃ corpꝰ non ẽ. neq enĩ alit̾ incorporea ulla cernere ualer&. ut
suꝑior racio demonstrabat : ꝓculdubio carae spacio quo corporea metiunt᷑. & ob ħrecte
credi aut cogitari aut intelligi talis eius quantitas ñ potẽ. Si autẽ te mou& cur canta
celi t̾re marisq spacia memoria contineat. cum sit ipse nulli quantitatis: mira quedam
uis est. quam tam̃ ex his que. nobis comꝑta sunt quantũ in genio tuo in est luminis ani¬
madũtere potes. Si enĩ corpus nullã est ut racio im ostendit qd longitudine lati¬
tudine altitudine careat. nichilq eoꝵ nͥ cũ aliis duob esse incorꝑe porest̃ animo tam̃¬

Expanded text:
definiri tibi animum vis, et ideo quaeris quid sit animus; facile respondeo. Nam mihi videtur definiri tibi animum vis, et ideo quaeris quid sit animus; facile respondeo. Nam mihi videtur esse substantia quaedam rationis particeps, regendo corpori accommodata. CAPUT XIV.-- Animuullum sit. Nam profecto quia corpus non est; neque enim aliter incorporea ulla cernere valeret, ut superior ratio demonstrabat; procul dubio caret spatio quo corpora metiuntur: et ob hoc recte credi, aut cogitari, aut intelligi talis ejus quantitas non potest. Si autem te movet, cur tanta coeli, terrae, marisque spatia memoria contineat, cum sit ipse nullius quantitatis; mira quaedam vis est, quam tamen ex iis quae a nobis comperta sunt, quantum inest ingenio tuo luminis, animadvertere potes. Si enim corpus nullum est, ut ratio jam ostendit, quod longitudine, latitudine, altitudine careat, nihilque horum nisi cum aliis duobus esse in corpore potest; animo ta
Abbreviated transcription (Latin):
age um concado corpus non esse animũ. uel quicꝗ corporeã
Quid est tandẽ dic il. Uide intiui utrũ consctũ sit carere illũ onii illa quantitate. de
qua nunc questio est. Nem quid st animus oblitũ te esse miror. priore int̾ nos questione.
discissum. Aeminissi enĩ te quesisse primitus unde esset. quod duob modis a nobis tractatib̃
cise nicium. uno quo quasi de regione eiꝰ quesitũ est. aleo ucruminã ex t̾ra uel igne uel
alio quopiã istoꝵ elem̃toꝵ esset. uel ex omĩb uel ex aliquib hoꝵ. in qua questione constitia
uit̾ nos non magis hoc querendũ esse quã unde sit t̾ra. uel siquid aliud elem̃toꝵ singulo
lntelligendũ est enĩ quãꝙ deus fecerit anuum habere ulũ cercam sabstanciã quȩ neqꝙ
terrena. neq ignea. neq aeria sit. neq hunida. nͥ forte arbitrandum est dm̃ t̾re de disse
ut nichil aliud sit quam t̾ra. & non dedisse animo ut nichil aliud sit quã animꝰ. Si autem

Expanded text:
Age, jam concedo corpus non esse animum vel quidquam corporeum; quid est tandem, dic mihi? A. Vide interim utrum confectum sit carere illum illa omni quantitate, de qua nunc quaestio est: nam quid sit animus, oblitum te esse miror priore inter nos quaestione discussum. Meministi enim te quaesisse primitus, unde esset: quod duobus modis a nobis tractatum esse memini, uno, quo quasi de regione ejus quaesitum est; altero, utrumnam ex terra, vel igne, vel alio quopiam istorum elementorum esset, vel ex omnibus, vel ex aliquibus horum. In qua quaestione constitit inter nos, non magis hoc quaerendum esse quam unde sit terra, vel si quod aliud elementorum singulorum. Intelligendum est enim quanquam Deus fecerit animum, habere illum certam substantiam, quae neque terrena, neque ignea, neque aeria sit, neque humida: nisi forte arbitrandum est Deum terrae dedisse ut nihil aliud sit quam terra, et non dedisse animo ut nihil aliud quam animus sit. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
cernerẽ. Sed quis non uideat eoꝵ lat̃tim ab angulis magnam difserenciã : An Ac¬
cipe aliud mȩqualitatis aꝑtissimum indiciũ. Certe enĩ cernis uel illam figuĩ. e tian¬
gulam parib lineis constantẽ. uel istã quadratã habere aliquod mediũ: aa
Cerno plane. Au Quid : ab eodẽ medio cum lineas ad om̃s figurȩ partes ducinꝰ.
paresne tͥ duci lineȩ uident᷑. an impares: ad impares prorsus. Nam longiores
eas necesse ẽ ẽẽ. quas in angulos ducimꝰ. Au Iste in quadrata quot sunt. & qͦt
in triangula : aa Auatuor hic. tres ibi. A Quid: Ilinimȩ omniũ quȩ rurstĩ
⁊ quot sunt in figura utraq Ad Totidẽ scilice. hȩ quȩ in media lat̾a ducunt
Au uerissime mͥ uide̾ris dicere. neq opus ẽ diuciꝰ hic immorari. Ad id enim
quod uolumꝰ sacis est. Nlã & magnã equalitatẽ hic seruari ut opinor uides. ⁊ tamen

Expanded text:
cernerem: sed quis non videat eorum laterum ab angulis magnam differentiam? A. Accernerem: sed quis non videat eorum laterum ab angulis magnam differentiam? A. Accipe aliud inaequalitatis apertissimum indicium: certe enim cernis, vel illam figuram triangulam paribus lineis constantem, vel istam quadratam habere aliquod medium. E. Cerno plane. A. Quid? ab eodem medio cum lineas ad omnes figurae partes ducimus, paresne tibi duci lineae videntur, an impares? E. Impares prorsus: nam longiores eas necesse est esse, quas in angulos ducimus. A. Istae in quadrata quot sunt, et quot in triangula? E. Quatuor hic, tres ibi. A. Quid? minimae omnium quae rursum, et quot sunt in figura utraque? E. Totidem, scilicet eae quae in media latera ducuntur. A. Verissime mihi videris dicere, neque hic opus est diutius immorari; ad id enim quod volumus satis est: nam et magnam aequalitatem hic servari, ut opinor, vides, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
gulis parib constoe. Nãq in hac ut uides & linear̾ ȩqualitas &e angaloꝵ ẽ. & quod milla que
trib lunieis parib clandit᷑ non iuemebam᷑. ad est huic parilitas contrarior. Na lincȩ lin
⁊ angulus angulo est ut cernis contrarius. Ad lta uero est ut dicis au Habetne sum¬
nã equalitatẽ : An alit᷑ tibi uidet᷑: Nam si haboe. frustra ut iustueramꝰ aliã q̃rimꝰ.
Siautẽ non habce. uolont id ipsum abs te michi demonstretur. Ad llidetur michi ha
bere. Ilam ubi & anguli pares & liunee sunt. ubi de p̃hendã inequalitatẽ non uideo Aci
Ego aliud sencio. Nlam recta linea donec ueniat ad angulos summa eqͣlitate p̾dla
esse mequale: An tibi figurȩ pars que linea clauditur. cum illa parte que angulo con¬
cluditur congruere uideitir equalitate aut similitudine   Nallomodo. & me pud⁊
temeritatis meȩ. Eo enim inductis sum. quod & angulos in ea pares int᷑ se & lat̾a

Expanded text:
 linearum aequalitas et angulorum est; et, quod in illa quae tribus lineis paribus clauditur, non inveniebamus, adest huic parilitas contrariorum: nam lineae linea, et angulus angulo est, ut cernis, contrarius. E. Ita vero est, ut dicis. A. Habetne summam aequalitatem, an aliter tibi videtur? Nam si habet, frustra, ut institueramus, aliam quaerimus; si autem bere: nam ubi et anguli pares et lineae pares sunt, ubi deprehendam inaequalitatem non video. A. Ego aliud sentio: nam recta linea donec veniat ad angulos, summa aequalitate praesse inaequale? An tibi figurae pars quae linea clauditur cum illa parte quae angulo concluditur, congruere videtur aequalitate aut similitudine? E. Nullo modo: et me pudet temeritatis meae; eo enim ductus sum, quod et angulos in ea pares inter se et latera
Abbreviated transcription (Latin):
rectis parib. quã quȩ trib constat. Ad Certe melior. Siquidẽ magis in ea equalitas ual&e.
Au Quidgͦ : istã que quattor rectis parib lineis fit. censesne posse ⁊̃ ita fieri ut ñ anguli
om̃s mea pares sint. an non putas Ad llidõ posse. Au Iuonã modo: aa Siduo contrac¬
hor cs. duo aꝑciores sint. Au llidesne ⁊̃ quẽ adimnodũ & ambo contractiores. ⁊ ambo aꝑ¬
ciores sibi contraru sint : Aa dc uerissie atq aꝑtissime. Au Seruatã gͥ & lnc quanta
figura ꝑficitur: non ant om̃is aut certe uel bini anguli pares sint. queq tamen paria
funt sibi ex contrario respondere: Ad Cerno. &e firmisime teneo. Axi llichilne
te mori etiã in his rebus tanta & tam inconfssa quedã iusticias. ad Quo nã iuͦ
A. Inia nichil ut arbitror dicimus esse iusticiã nisi equitatẽ. equitas asitẽ
ab equalitate quadã nidetur apellata. S que in hac uirtuit equitaas. nusros. sba

Expanded text:
e tribus constat. E. Melior certe, siquidem magis in ea aequalitas valet. A. Quid ergo? istam quae quatuor rectis paribus lineis confit, censesne posse etiam ita fieri, ut non anguli omnes in ea pares sint, an non putas? E. Video posse. A. Quonam modo? E. Si duo contractiores, duo apertiores sint. A. Videsne etiam quemadmodum et ambo contractiores, et ambo apertiores sibi contrarii sint? E. Ac verissime atque apertissime. A. Servatam igitur et hic, quantafigura perficitur, non aut omnes, aut certe vel bini anguli pares sint; quaeque tamen paria sunt, sibi ex contrario respondere. E. Cerno, et firmissime teneo. 15. A. Nihilne te movet etiam in his rebus tanta et tam inconcussa quaedam justitia? E. Quonam modo? A. Quia nihil, ut arbitror, dicimus esse justitiam nisi aequitatem: aequitas autem ab aequalitate quadam videtur appellata. Sed quae in ha
Abbreviated transcription (Latin):
agniis inter se esse dissimiles. ilam sclioce que trib ⁊ hano que quetua argas eestat :
com eibs parib lineis fiant. nonne indetur tibi quedã retenta rtu. Et ila qre habe
non potest parilitatẽ contrarioꝵ inconcussam teneat anguloꝵ qult᷑. heu
nan qͥma ĩequaliati eqͥlitarẽ iure p̃ponis. nec quisꝗ omĩno est ut opinor barmuo
sensu pͥdit: eti id noniuideati. queramꝰ si plac⁊ oe sigurã in qͥ sũma eqͣtias nueur

Expanded text:
agimus, inter se esse dissimiles, illam scilicet quae tribus, et hanc quae quatuor angulis constat, cum ambae paribus lineis fiant; nonne videtur tibi quaedam retenta justitia, ut illa quae habere non potest parilitatem contrariorum, inconcussam teneat angulorum aequalitanunc, quia inaequalitati aequalitatem jure praeponis, nec quisquam omnino est, ut opinor, humano sensu praeditus, cui non id videatur; quaeramus, si placet, figuram in qua summa aequalitas inve
Abbreviated transcription (Latin):
cantẽ. ꝗͣ illa res de qua uidicat᷑. Non solũ autẽ rationalis uita de sonsibilib s de ipsis
i sensib iudicat. cur in aqua renũ infractũ oporteat apparere. cũ rectus sit. & cur
ꝑ oculos sentiri necesse sit. Nam ipse aspectꝰ oculoꝵ renuntiare id potost: iudicare
autẽ nullomꝰ. Iuare manifestũ ẽ. ut sensualẽ uitã corpori. ita rationalẽ utriq p̃stare.

Expanded text:
icantem, quam illa res est de qua judicatur. Non solum autem rationalis vita de sensibilibus, sed de ipsis icantem, quam illa res est de qua judicatur. Non solum autem rationalis vita de sensibilibus, sed de ipsis quoque sensibus judicat; cur in aqua remum infractum oporteat apparere cum rectus sit, et cur ita per oculos sentiri necesse sit: nam ipse aspectus oculorum renuntiare id potest, judicare autem nullo modo. Quare manifestum est, ut sensualem vitam corpori, ita rationalem utrique praestare.
Abbreviated transcription (Latin):
tantã uim seminũ. species numerosq gignenttũ. & om̃ia in suo genere modũ ꝓpi
naturã q seruantia. in quoꝵ consideratione ñ uana ⁊ ꝑitura curiositas exercendaẽ.
gradus ad ininortalia ⁊ sẽꝑ manentia faciendus. Proximũ ẽ enĩ attendere quȩ ist
fit natura uitalis quȩ cuncta ista sentit. quȩ ꝓfecto qm̃ uitã dat corpori: p̃stantior
eo sit necesse ẽ. Non enĩ qualiscũq moles quanquã ista uisibili luce p̃sulgeat si uita car&e
ud in animo humano p̃stantissimũ ẽ : ñ qͦ sentit fonsibilia. s qͦ iudicat de sensibili
Nam & uident acutiꝰ. & ceteris corporis sensib acriorib corpora attingunt plereq bestiȩ
quã homines. s uidicare de corporib ñ sentientis tantũ uitȩ s etiã ratiotinantis est :¬
ia illȩ carent. nos excellimꝰ.Iam uͦ illud uidere facillimũ ẽ : prestantiorem ẽs iua¬

Expanded text:
tantam vim seminum species numerosque gignentium, et omnia in suo genere modum proprium tantam vim seminum species numerosque gignentium, et omnia in suo genere modum proprium naturamque servantia. In quorum consideratione non vana et peritura curiositas exercenda est, sed gradus ad immortalia et semper manentia faciendus. Proximum enim est, attendere quae ista sit natura vitalis, quae cuncta ista sentit: quae profecto quoniam vitam dat corpori, praestantior eo sit necesse est. Non enim qualiscumque moles, quanquam ista visibili luce praefulgeat, si vita caret, illud in animo humano praestantissimum est, non quo sentit sensibilia, sed quo judicat de sensibilibus. Nam et vident acutius, et caeteris corporis sensibus acrius corpora attingunt pleraeque bestiae quam homines: sed judicare de corporibus non sentientis tantum vitae, sed etiam ratiocinantis est; qua illae carent, nos excellimus. Jam vero illud videre facillimum est, praestantiorem esse jud
Abbreviated transcription (Latin):
adunietur ad cognoscendã ⁊ ꝑcipiendã grãm dĩ: qui non ad eandẽ puro affectu infe.¬
ctu inferioies adiunerit: Ita de peccato nr̃o qđ in homine peccatore ipsa natura n
cõmisit. & genꝰ humanũ factũ ẽ magnũ decus ornam̃tũq t̾rarũ. & tã decent̃ diuinȩ
ꝓuidentie ꝓcuratione administratur: ut ars ineffabilis medicinȩ ꝙpsam uitioꝵ fȩdiatẽ
nescio quã sui generis pulchritudinẽ uertat. Et qm̃ de auctoritatis benesicenti
quantũ in p̃sentiͣ satis iusum ẽ locuti sumꝰ. iudeamꝰ quatenꝰ ratio possit ꝓgredi. a iusibi¬
lib ad minsibilia. ꝙ a tẽporalib ad et̾na conscendens. Non enĩ frustra ⁊ manit̃ intuer
oportet pulchritudinẽ cȩli. ordinẽ syderũ. candorem lucis. dierũ ⁊ noctiũ uicissitudines.
lunȩ menstrua curricuda. anni qͥdrifariã tẽꝑationẽ qͣdriꝑtitis dem̃tis congruentẽ.

Expanded text:
adjuvetur ad cognoscendam et percipiendam gratiam Dei, qui non ad eamdem puro affeadjuvetur ad cognoscendam et percipiendam gratiam Dei, qui non ad eamdem puro affectu inferiores adjuverit. Ita de peccato nostro, quod in homine peccatore ipsa natura nostra commisit, et genus humanum factum est magnum decus ornamentumque terrarum, et tam decenter divinae providentiae procuratione administratur, ut ars ineffabilis medicinae ipsam vitiorum foeditatem in nescio quam sui generis pulchritudinem vertat. CAPUT XXIX.-- De altero salutiideamus quatenus ratio possit progredi a visibilibus ad invisibilia, et a temporalibus ad aeterna conscendens. Non enim frustra et inaniter intueri oportet pulchritudinem coeli, ordinem siderum, candorem lucis, dierum et noctium vicissitudines, lunae menstrua curricula, anni quadrifariam temperationem, quadripartitis elementis congruentem,
Abbreviated transcription (Latin):
ei qđ etas illa poscebat. & ꝑ ꝓpheciam intimans id qđ exhibere oportunũ ñ erat.
quales patriarche ⁊ ꝓpb̃ȩ inueniunt᷑. ab tis qui ñ puerilit̾ insilunt.s. pie diligent᷑q
ꝑtractant duimarũ & bumanarũ rerũ tã. bonũ ⁊ tã grande secretũ. Id etiã tẽporib
noui popłi a magnis ⁊ sptritalib uiris ȩccłȩ catholicȩ alũnis uideo cautissime ꝓuideri:
ne quid popłariter agant. qđ nondũ eẽ tẽporis ut cũ popło agat᷑ intelligunt. A¬
tib paucis uescuntur. Sapientiã enĩ loquunt᷑ int̾ ꝑfectos. carnalib uero ⁊ animalib.¬
& quãus nouis hominib adhuc tañ paruulis ñnulla obtegunt. s nulla mentiunt᷑.
Non enĩ uanis horiorib: suis consulunt. ⁊ inanib laudib. sed utilitati eoꝵ cũ quib
societatẽ uitȩ mire meruerunt. Hȩc enĩ lex ẽ diuinȩ ꝓuidentiȩ: ut nemo a suꝑio

Expanded text:
ei quod aetas illa poscebat, et per prophetiam intimans id quod exhibere opportunum non erat: ei quod aetas illa poscebat, et per prophetiam intimans id quod exhibere opportunum non erat: quales Patriarchae ac Prophetae inveniuntur ab iis qui non pueriliter insiliunt, sed pie diligenterque pertractant divinarum et humanarum rerum tam bonum, et tam grande secretum. Quod etiam temporibus novi populi, a magnis et spiritualibus viris Ecclesiae catholicae alumnis video cautissime provideri: ne quid populariter agant, quod nondum esse temporis, ut cum populo agatur, intelligunt; acibis cum sapientibus paucis vescuntur. Sapientiam enim loquuntur inter perfectos, carnalibus vero et animalibus, quamvis novis hominibus, adhuc tamen parvulis, nonnulla obtegunt, sed nulla mentiuntur. Non enim honoribus suis vanis consulunt et inanibus laudibus; sed utilitati eorum cum quibus societatem vitae hujus inire meruerunt. Haec enim lex est divinae providentiae, ut nemo a superioribus
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renũ pollicens regnũ. quȩ tota nicbil ẽ aliud ꝗͣ imago noui popłi. ⁊ notu testam̃ti.
pollicentis regnũ cȩloꝵ. Cuiꝰ popłi uita interĩ tẽporalis. incipit a dñi aduentu in hu.¬
militate usq ad diem uidicui. quando in claritate uenturꝰ ẽ qr post iudiciũ uetere
homine extincto: erit illa mutatio: quȩ angłicã uitã pollicet᷑. Om̃s enĩ resurgemus:
ẜ ñ om̃s immutabim̃. Resurg&e gͦ pius populus. ut ueteris hominis fui reliqͥas trans¬
formet in nouũi. Resurget autẽ impiꝰ popłs. qͥ ab mitio usq ad finẽ ueterẽ hominem
gessit: ut in scd̃am mortẽ p̃cipitet᷑. Qtatum autẽ articulos qui diligent̃ legunt inuenuut̃.
nce autania nec paleas ꝑboerescunt. Impiꝰ nãq pio iuuit. & peccator uisto ut eoꝵ cõpa¬
.nationẽ int̾ioris hominis meruit ꝑuenire. genꝰ humanũ ꝙ tẽpore adiuuit. exbiben

Expanded text:
terrenum pollicens regnum; quae tota nihil aliud est quam imago novi populi, et Novi Testamenti terrenum pollicens regnum; quae tota nihil aliud est quam imago novi populi, et Novi Testamenti pollicentis regnum coelorum. Cujus populi vita interim temporalis incipit a Domini adventu in humilitate, usque ad diem judicii, quando in claritate venturus est. Post quod judicium, vetere homine exstincto, erit illa mutatio quae angelicam vitam pollicetur: Omnes enim resurgemus, sed non omnes immutabimur . Resurget ergo pius populus, ut veteris hominis sui reliquias transformet in novum. Resurget autem impius populus, qui ab initio usque ad finem veterem hominem gessit, ut in secundam mortem praecipitetur. Aetatum autem articulos, qui diligenter legunt, inveniunt; nec zizania nec paleas perhorrescunt. Impius namque pio vivit, et peccator justo, ut eorum companationem interioris hominis meruit pervenire, genus humanum pro tempore adjuvit, exhibens
Abbreviated transcription (Latin):
et̃na. Ile nãq homo peccati ẽ. iste iusticiȩ. Sicut autẽ isti ãbo nulio dubtante ita
sunt ut unũ eoꝵ id ẽ ueterẽ atq t̃renũ possit in hac tota uita unꝰ homo agere nolũ
ũ & eedestẽ nemo in hac uita possit nisi cũ uetere. nã & ab ipso incipiat necesse uoia
usq ad uisibilẽ mortẽ cum illo quãuus eo deficiente se ꝓficiente pdura: sic ꝓportione
uniuersũ genꝰ humanũ cuiꝰ tanquã uniꝰ hominis uita ẽ ab adã usq ad sinẽ huitisscis
ita sub diumȩ ꝓuidentiȩ legib administrat᷑. ut in duo genera distr ibutũ appareat.
Quoꝵ in uno ẽ turba impioꝵ. terreni hominis imagnẽ ab initio scłi usq ad finem
gerentiũ. in altero series popłi uni dõ dediti. s ab adam usq ad ioħ̃m baptitã t̃reni
hominis uitã gerentis seruili qͣdã uisticia. euius historia uetus testam̃tum uocat᷑. qͣsi

Expanded text:
eterna. Ille namque homo peccati est, iseterna. Ille namque homo peccati est, issunt, ut unum eorum, id est veterem atque terrenum, possit in hac tota vita unus homo agere, novum vero et coelestem nemo in hac vita possit nisi cum vetere; nam et ab ipso incipiat necesse est, et usque ad visibilem mortem cum illo, quamvis eo deficiente, se proficiente, perduret: sic proportione universum genus humanum, cujus tanquam unius hominis vita est ab era distributum appareat. Quorum in uno est turba impiorum, terreni hominis imaginem ab initio saeculi usque ad finem gerentium. In altero, series populi uni Deo dediti, sed ab Adam usque ad Joannem Baptistam terreni hominis vitam gerentis servili quadam justitia: cujus historia Vetus Testamentum vocatur, quasi