comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tauimꝰ imaginẽ t̾reni: portemꝰ &e imaginẽ
ei qͥ de cȩlo ẽ. Qd ẽ qualis t̾renꝰ tales
& t̾reni: nisi mortales ex mortali  Et qͥd
ẽ qualis cȩlestis tales ae cȩlestes: nisi im¬
mortales ꝑ unmortałe: Illud ꝑ adã: hoc.¬
ꝑ xp̃m. Dñs enĩ ad hoc t̾renꝰ factus ẽ cũ
eẽt celestis: ut eos qͥ t̾reni erant facerae
celestes. hoc ẽ ido ex immortali mortalĩ
factus ẽ. assum̃do serui formã. ñ dñi mu¬
tando naturã: ut eos qͥ mortales erant
faceret immortales: imꝑtiendo dm̃cã
grãm: ñ seruilem iniuriã retinendo.
Cũ gͥ de resurrectione corꝑis apłs dispu¬
tans. doceret nr̃ã corꝑa futura excorrup¬
tibilib meorruptibilia. ex contẽptibili¬
b głosa. ex infirmis fortia. ex animali¬
b spiritalia. hoc ẽ ex mortalib immor¬
talia: subiecit unde agit᷑ atq ait. Hoc
enĩ dico fr̃s. qͥa caro ce sangins regnũ dĩ
possidere ñ posst̃. Et ne qͥsquã putaret.

Expanded text:
tavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est. Quid est, Qualis terrenus, tales et terreni; nisi, mortales ex mortali? et quid est, Qualis coelestis, tales et coelestes; nisi, immortales per immortalem? Illud per Adam, hoc dominus enim ad hoc terrenus factus est, cum esset caelestis, ut eos, qui terreni erant faceret caelestes, hoc est ideo ex inmortali mortalis factus est adsumendo serui formam, non domini mutando naturam, ut eos, qui mortales erant, faceret inmortales impertiendo dominicam gratiam, non seruilem iniuriam retinendo. Cum igitur de resurrectione corporis apostolus disputans doceret nostra corpora futura ex corruptibilibus incorruptibilia, ei contemptibilibus gloriosa, ex infirmis fortia, ex animalibus spiritalia, hoc est ex mortalibus inmortalia, subiecit, unde agitur, atque ait: Hoc enim dico, fratres, quia caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. et ne quisquam putaret
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ: si nr̃m seminat᷑ animale. surget
spiritale: Constat itaq neq uillomͦ dubi¬
tandũẽ. corpꝰ xp̃i qd̾ licet corruptionem
putr edins in sepulchro ñ uiderit. unde
scͥptum ẽ nec dabis sem tuũ uidere mn¬
ruptionẽ. clauis tam̃ &e lancea presy
potuit. nc̃ om̃ino in incorruptione pni¬
sistere:e qd̾ in contumelia pasionis moi¬
dis ꝙ semmatũ ẽ. nunc ẽẽ ingła uitleS

Expanded text:
tatum, si nostrum seminatur animale, surget tatum, si nostrum seminatur animale, surget spiritale? Constat itaque neque ullo modo dubitandum est corpus Christi, quod, licet corruptionem putredinis in sepulcro non uiderit, unde scriptum est: Nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem, clauis tamen et lancea perrumpi potuit, nunc omnino in incorruptione consistere et, quod in contumelia passionis mortisque seminatum est, nunc esse in gloria uitae
Abbreviated transcription (Latin):
habet omĩs caro. quȩ ad uitã resurgit et̃¬
nam: &e dicit. Seminat᷑ incorruptione. sur¬
git in incorruptione. Seminat᷑ in contu¬
melia: surget in gła. Seminat᷑ in infirmi¬
tate: surget in uirtute. Seminat᷑ corpꝰ a¬
nimale. surget corpꝰ spiritale. In his u̾bis
apłi nũqͥd fas ẽ putare. meliꝰ corꝑa nr̃a
resurrectura quã xꝑiꝰ eũ de illo sit ꝓposi¬
tum exempłu. qd̾ fidelit̃ intendere. ce ꝑeiꝰ
grãm spare debeam: Ac ꝑ hoc nullom po
tuit corpꝰ rꝑi cũ corruptione surgere:
si nr̃m in ieorruptione resurrecturũ
ꝓmittit᷑. Nec potuit illud sine gła si nr̃m̃
resurget in gła. Quȩ aũt gła: ubi adhuc
corruptio: Nimis itaq absurdũ ẽ. ut
credamꝰ illud corpꝰ & in infirmitate se¬
minatũ ẽẽ. id ẽ mortificatũ. & in ĩfirmita¬
te resurrexisse: cũ corpꝰ nr̃m seminet᷑
in infirmitate. resurgat in uirtute. et
Qs uͦ tã absurde sapiat. ut credat illud cor¬
pus animale seminatũ animale resusci¬

Expanded text:
tam resurgit aeternam, et dicit: Seminatur in corruptione, surget in incorruptione; seminatur in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. in his uerbis apostoli numquid fas est putare melius corpora nostra resurrectura quam Christi, cum de illo sit propositum exemplum, quod fideliter intendere et per eius gratiam sperare debeamus? ac per hoc nullo modo potuit corpus Christi CUDI corruptione resurgere, si nostrum in incorruptione resurrecturum promittitur, nec potuit illud sine gloria, si nostrum resurget in gloria: quae autem gloria, ubi adhuc corruptio? nimis itaque absurdum est, ut credamus illud corpus et in infirmitate seminatum esse, id est mortificatum et in infirmitate resurrexisse, cum corpus nostrum seminetur in infirmitate, resurgat in uirtute et quis uero tam absurde sapiat, ut credat illud corpus animale seminatum, animale resusci
Abbreviated transcription (Latin):
inspice: totãq considera. Cũ resur recꝰtionẽ
disseruit intulit sibi questionẽ. atq ait.
S dicet aliqͥs. Quomͦ resurgent mortur:
Quo aũt corꝑe uenient: id ẽ quali corpore:
Deinde adbibens docum̃ta seminũ stulte.
inqͥt tu qd̾ seminas ñ uiuificat᷑. nisi priꝰ¬
moriat᷑. Et qd̾ seminas. ñ corpꝰ qd̾ futurũ¬

Expanded text:
inspice totamque considera. cum resurrectionem inspice totamque considera. cum resurrectionem disseruit, intulit sibi quaestionem atque ait: Sed dicet aliquis: \'Quo modo resurgent mortui? quo autem corpore uenient?\' id est quali corpore. deinde adhibens documenta seminum: Stulte, inquit, tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur, et quod seminas, non corp
Abbreviated transcription (Latin):
etiam isto mͦ quẽ tu cõmemorasti. ut car¬
nis ce sanguinis nomine. oꝑa carnis &
sanguinis intelligant᷑: uerũ qͥa ñ de oꝑi¬
b s de mͦ resurrectionis loquebat᷑ apłs.
e eam questionẽ disputando uersabat:
melis eo loco intelligit᷑ caro &e sanguis.
ꝓcorruptione carnis &e sanguinis posita.
si enĩ nom̃ carnis significat oꝑationẽ:
cur ñ significet etiã corruptionẽ sic̃ dic¬
tum ẽ omĩs caro fęnũ: sam ae hic ipsa cor¬
ruptibilitas significata ẽ. Sequit᷑ enĩ: &
omĩs honor carnis. ut flos feni: fenũ a¬
ruit. flos decidit. Nunqͥd na hoc etiam
illi carni cõpetit. de qua dictũ ẽ. palpa¬
de & uidete qͥa sp̃c ossa ce carnẽ ñ habet:
sic̃ me uidetis habere: Nã quomͦ arescat
aut decidat: cũ scͥptum sit. qd̾ xp̃c surgeis
a mortuis ĩã ñ morit᷑. & mors ei ultra ñ
dñet᷑ Pinde ipsa apłic̃ã sententiã desuꝑ

Expanded text:
etiam isto modo, quem tu commemorasti, ut caretiam isto modo, quem tu commemorasti, ut carnis et sanguinis nomine opera carnis et sanguinis intellegantur; uerum, quia non de operibus sed de modo resurrectionis loquebatur apostolus et eam quaestionem disputando uersabat, melius eo loco intellegitur caro et sanguis pro corruptione camis et sanguinis posita. si enim nomen carnis significat operationem. cur non significet etiam corruptionem, sicut dictum est: Omnis caro faenum? nam et hic ipsa corruptibilitas significata est; sequitur enim: Et omnis honor carnis ut flos faeni: faenum aruit. flos decidit. numquidnam hoc etiam illi carni competit, de qua dictum est: Palpate et uidete. quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere? nam quo modo arescat aut decidat, cum scriptum sit, quod Christus surgens a mortuis iam non moriatur et mors ei ultra non dominetur? Proinde ipsam apostolicam sententiam desuper
Abbreviated transcription (Latin):
Nam su illud ñ de carnis s de ignis mu-¬
tatione intelligit᷑: multo ẽ mirabiliꝰ
Simul enĩ & hominũ corꝑa ñ urebat.
ne poss nocere: ce ligna fornaciᷤᷤ urebat.
ut poss ardere. S qͥ etiã ista ñ gediꝰ.
qiniũ de diuina potestate. diffidunt:
sde cũ eis uł ad eoᷤ nc̃ sermo ẽ nobis. Qui
Nit ista credunt: ex his etiã illa uteũꝙ
coniciant qͥ fidelit̾ querunt salet gͥ di¬
ima potentia de ista usibili atꝙ trac¬
libili natura corpoꝵ: quibdã manentib̾
anferre quas uoluerit qualitates. de ꝑ
hoe ualet etiã m̃bra mortalia formȩ lini¬
añtis manentib. corruptione uͦ morta¬
litatis emortua. stabili uigore firmare:
it absit labes. assit. effigies: assit motio.¬
b am sit fatigatio: assit uescendi pote¬
stas. absit esuriendi necessitas. Qõ gͦ le¬
gitur apud apłm. caro ce sanguis regnũ
dĩ ñ possidebunt: soluit᷑ qͥdem questio

Expanded text:
nam si illud non de carnis sed de ignis munam si illud non de carnis sed de ignis mutatione intellegitur, multo est mirabilius; simul enim et hominum corpora non urebat, ne posset nocere, et ligna fornacis urebat. ut posset ardere. sed qui etiam ista non credunt, nimium de diuina potestate diffidunt nec cum eis uel ad eos nunc sermo nobis est; qui autem ista credunt, ex his etiam illa utcumque coniciant, quae fideliter quaerunt. ualet igitur diuina potentia de ista uisibili atque tractabili natura corporum quibusdam manentibus auferre, quas uoluerit, qualitates ac per hoc ualet etiam membra mortalia formae liniamentis manentibus corruptione uero mortalitatis emortua stabili uigore firmare, ut absit labes, adsit effigies, adsit motio, absit fatigatio, adsit uescendi potestas. absit; esuriendi necessitas Quod ergo legitur apud apostolum: Caro et san gu is regnum dei non possidebunt, soluitur quidem quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
dine rerũ exꝑtarũ. inexꝑta oꝑa diuma
infirmitas metitur humana: & acuitule
se garrire arbitrat᷑ cũ dicit. Si caro est:
&e sanguis ẽ.Si sanguis: &e cȩti̾ humores
Si cȩt̾i humores. gͦ & corruptio. Fo mͦ di¬
ceret. si fłama ẽ &e arcdet. Si ardet. ⁊urit.
Si urit. gͦ uiroꝵ triũ in fornacẽ igniꝰ ab
impio rege missoꝵ corpora incendit. Si
aũt hoc in trib uiris miraculũ factũ
ẽẽ ñ dubitat. qͥs qͥs de diuinis oꝑib re¬
cte sapit: cur ñ credatur. qͥ fecit illa corꝑa
ñ posse igne corrũpi. fecisse illud corpꝰ nͦ
igne nec fame. nec morbo nec senio. nec
ulla ui alia qua solet humana corpora
labefactare corruptio. Qd̾ si qͥsquã di¬
cit. ñ carni triũ uiroꝵ illoꝵ additam
contra ignẽ incorruptionẽ. s ipsi igni
detractã corrũpendi facultatẽ: qͥd ue¬
remur ne carnẽ facere quiuerit ñ pos¬
se corrũpi: qͥ fecit ignẽ ñ posse corrũꝑe:

Expanded text:
dine rerum expertarum inexperta opera diuina dine rerum expertarum inexperta opera diuina infirmitas metitur humana et acutule se garrire arbitratur. cum dicit: Si caro est, et sanguis est; si sanguis, et ceteri humores: si ceteri humores, ergo et corruptio. eo modo diceret: Si flamma est, et ardet; si ardet, et urit; si urit, ergo et uirorum trium in fornacem ignis ab impio rege missorum corpora incendit. si autem hoc in tribus uiris miraculum factum esse non dubitat, quisquis de diuinis operibus recte sapit, cur non credatur, qui fecit illa corpora non posse igne corrumpi, fecisse illud corpus nec igne nec fame nec morbo nec senio nec ulla ui alia, qua solet humana corpora labefactare corruptio? quod si quisquam dicit non carni trium illorum uirorum additam contra ignem incorruptionem, sed ipsi igni detractam corrumpendi facultatem, quid ueremur, ne carnem facere nequiuerit non posse corrumpi, qui fecit ignem non posse corrumpere?
Abbreviated transcription (Latin):
tib. Uidete manꝰ meas &e pecles: palpate.
t̾ra contrectatꝰ ẽ manib. sic eoꝵ ẽ cũ irae
in cęlo deductus aspectib. Ybi uox angłi¬
ca sonuit: sic ueniet quẽadmod̾n eũ ui¬
distis euntẽ incelũ. fides assit. & nulla
questio remanebit: nisi forte de sangui¬
ne requirendũ ẽ. qͥa cũ dixiss palpate
ce uidete qͥa sp̃c ossa ce carnẽ ñ habet:
ñ addidit sanguinẽ. Nongͦ ce nos adda¬
mus inquirere. qd̾ ille ñ addidit dicere:
ce de cõpendio si placet finita fit questis
fortassis enĩ accepta occasione sanguins
urgebit nos molestior ꝑserutator de diox
Si sanguis. eur ñ ce ꝑitiuta: eur ñ &e fel
flauũ. &e fel nigrũ. Quib quatuor humo¬
rib naturã carnis tẽperari etiã mediei¬
nȩ disciplina testat᷑ s qd̾ libet qͥsꝙ addat.
corruptionẽ addere caueat: ne suȩ ficisa¬
nitatẽ castitatẽꝙ corrũpat. Ex consuetu¬

Expanded text:
tibus: Videte manus meas et pedes; palpate, tibus: Videte manus meas et pedes; palpate, terra contrectatus est manibus, sic eorum est cum iret in coelum deductus aspectibus; ibi vox angelica sonuit: Sic veniet quemadmodum videtis euntem in coelum. Fides adsit, e nulla quaestio remanebit, nisi forte de sanguine requirendum est, quia cum dixisset, Palpate, et videte quia spiritus ossa et carnem non habet, non addidit, sanguinem; non ergo et nos addamus inquirere quod ille non addidit dicere, et de compendio, si placet, finita sit quaestio. Fortassis enim, accepta occasione sanguinis, urgebit nos molestior perscrutator, et dicet: Si sanguis, cur non et pituita, cur non et fel flauum et fel nigrum, quibus quattuor humoribus naturam carnis temperari etiam medicinae disciplina testatur? sed quodlibet quisque addat, corruptionem addere caueat, ne suae fidei sanitatem castitatemque corrumpat. Ex consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc ad ea respondeã sicut adiuuante po¬
tuero dño: que pret̾ ȩpłam in alia cartu¬
la a me querenda misisti. Queris utrum
nẽ corpꝰ ꝑ dnĩ ossa ce sanguiẽ habeat.:
aut reliqua carnis liniam̃ta. Qd si ad¬
deres utrũ etiã uestim̃ta: ñne augeret᷑
questio. Qua causa. nisi qͥa ea quȩ in usu
uitȩ huiꝰ nr̃e corruptibilia nouimꝰ sine
corruptione cogitare uix possum: cũ diui¬
noꝵ miracłoꝵ quȩdã docum̃ta ĩã data
sint. ex quib liceat coniectare maiora:
Ham si uestis ifrahelitarũ ꝑtot annos in
heremo fine tritura ẽẽ potuit: si morti¬
cina pellis calciam̃toꝵ tãdui sine labe
durauit: potest utiq d̾s quoꝵ libet corpo¬
rũ ꝑ qͣntum uoluerit tempꝰ incorruptã
ꝓtendere qualitatẽ. Ego ꝓinde dñi corpꝰ
ita in cęlo ẽẽ credo: ut erat qnͣdo ascendit
in celis. Dixerat aũt discipłis ut in eugłio
legimꝰ. de sua resur rectione dubitantibͦ:

Expanded text:
nunc ad ea respondeam, sicut domino adiuuante ponunc ad ea respondeam, sicut domino adiuuante potuero, quae praeter epistulam in alia chartula a me quaerenda misisti. Quaeris, utrum nunc corpus domini ossa et sanguinem habeat aut reliqua carnis liniamenta. quid, si adderes, utrum etiam uestimeuta, nonne augeretur quaestio? qua causa. nisi quia ea, quae in usu uitae huius nostrae corruptibilia nouimus. sine corruptione cogitare uix possumus, cum diuinorum miraculorum quaedam documenta iam data sint, ex quibus liceat coniectare maiora? nam si uestis Israhelitarum per tot annos in heremo sine tritura esse potuit, si morticina pellis calciamentorum tam diu sine labe durauit, potest utique deus quorumlibet corporum, per quantum uoluerit tempus, incorruptam protendere qualitatem. ego proinde domini corpus ita in caelo esse credo, ut erat, quando ascendit in caelum. dixerat autem discipulis, ut in euangelio legimus, de sua resurrectione dubita
Abbreviated transcription (Latin):
consentio: augustinꝰ. Quantũ
ad ocłos attinet corporales.
quosła uidemꝰ nec nouimꝰ: quoꝵ a no¬
bis uita studiaq nesciunt᷑. Quosdã no¬
uimus nec uidemꝰ: quoꝵ nob̾ caritas ce
affectus innotuit. In quib ce te annume.¬
ram ce idło te magis uidere desideramꝰ:
ut in his sis quos uidemꝰ & nouimꝰ. siã
illi qͥ ignotis nris ocłis ingerunt᷑: ñ solũ
desiderabiles ñ st̃. s uix tolerabiles st̃: nͥ
aliquib signis pulchritudo in his hoĩs
interioris appareat. Quoꝵ aũt̃ sic̃ tuus
nob̾ priꝰ animꝰ intelligendo quã uiden¬
do corpꝰ apparuit. ĩa qͥdem nouimꝰ eos:
s ido̾ etiã uidere desideramꝰ: ut ꝑ illud
qd̾ conspicit᷑ ocłis. multo iocundiꝰ &e fami
liariꝰ eo quẽ ĩã nouimꝰ amico interiore.
ꝑfruam᷑. Nerũ ae hoc de te nob̾ as fortas¬
se donauit. quietiorib ce tranqͥlliorib
sic̃ optamꝰ reb humanis: ut id honeste
caritatis sit potiꝰ quã molestȩ necessitateͤ

Expanded text:
CONSENTIO AUGUSTINUS. Quantum ad oculos adtinet corporales, quosdam uidemus nec nouimus, quorum a nobis uita studiaque nesciuntur; quosdam nouimus nec uidemus, quorum nobis cantu et affectus innotuit, in quibus et te adnumeramus; et ideo te magis uidere desideramus, ut in his sis, quos et uidemus et nouimus. nam illi. qui ignoti nostris oculis ingeruntur, non solum desiderabiles non sunt. sed uix tolerabiles sunt, nisi aliquibus signis pulchritudo in eis hominis interioris appareat. quorum autem sicut tuus nobis prius animus intellegendo quam uidendo corpus apparuit, iam quidem nouimus eos, sed ideo etiam uidere desideramus, ut per illud, quod conspicitur oculisliarius eo quem jam novimus, amico interiore perfruamur. Verum et hoc de te nobis Deus fortasse donabit, quietioribus et tranquillioribus, sicut optamus, rebus humanis, ut id honestae caritatis sit potius quam molestae necessitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
lune:. ce alia gła stellarũ. Stella enĩ abstel¬
la differt ingła. sic ce resurrectio mor¬
tuoꝵ. In his omib iste sensus ẽ. Si genera
carnis cũ sint cuncta mortalia. differt̃
tam̃ int̃ se ꝓ diu̾sitatib animantiũ. et
si corpora cũ sint omĩa uisibilia. differ̃t
tam̃ ꝓ diu̾sitatib locoꝵ: unde alia ẽ cȩle¬
stium gła. alia terrestriũ: cesi in locis sub¬
limib cũ sint cuncta cȩlestia. differ̃t etiã
ipsa claritatib luminũ: ñ mirũ ẽ. qđ in
resurrectione mortuoꝵ distabit gła meri

Expanded text:
rum. Stella enim a stella differt in gloria: sic et resurrectio mortuorum. In his omnibus iste sensus est: Si genera carnis cum sint cuncta mortalia, differunt tamen inter se pro diversitatibus animantium; et si corpora cum sint omnia visibilia, differunt tamen pro diversitatibus locorum, unde alia est coelestium gloria, alia terrestrium; et si in locis sublimibus cum sint cuncta coelestia, differunt etiam ipsa claritatibus luminum; non mirum est quod in resurrectione mortuorum distabit gloria meri
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ Scłm hoc gͦ dixerat. ñ eorpꝰ qd̾ futu¬
rum ẽ seminas: neq enĩ ñ triticũ erit
ex tritico s qͥa nemo seminat. herbã uł
stipułã. & multiplicia in palea tegim̃ta
granoꝵ. eũ quib tam̃ semina exurgunt.
ido ait s nudũ granũ: hinc uolens osten¬
dere. qͥa si d̾s potest addere qd̾ ñ erat in
nudo semine: multomagis pot̃ reparare
qd̾ erat in hominis corpore. Iam uͦ qd̾ ad¬
iungit. ad differentiã ꝑtinet resurgenti¬
um: ꝑꝑt̃ diuersas glorias fideliũ atdꝑ scõ¬
rũ. Non omĩs inqͥt. caro eadẽ caro alia
qͥdem hominũ. alia aũt caro pecoꝵ: alra
uoluerũ. alia pisciũ: & corꝑa cȩlestia. et

Expanded text:
cundum hoc ergo dixerat: Non corpus, quod futurum est, seminas. neque enim non triticum erit ex tritico; sed, quia nemo seminat herbam uel stipulam et multiplicia in palea tegimenta granorum, cum quibus tamen semina exsurgunt, ideo ait: Sed nudum granum hinc uolens ostendere, quia, si deus potest addere, quod non erat in nudo semine, multo magis potest reparare, quod erat in hominis corpore. lam uero, quod adiungit, ad differentiam pertinet resurgentium propter diuersas glorias fidelium atque sanctorum. non omnis, inquit, caro eadem caro, alia quidem hominum alia autem caro pecorum alia u
Abbreviated transcription (Latin):
noscere: aut si cognosei ñ potest sci¬
re debere. Ita sane hoc dixerĩ. ut
ego ñ tantũ paratissimꝰ sim. si qͥd te
in meis scriptis mouerit. fr̾ne acci¬
pere qͥd contra sentias: aut de corre¬
ctione mea. aut. de ipsa beniuolen-¬
tia gauisurus. uerũetiã hoc a te po¬
stulem acflagitem. Osilicuiss. & siñ eo
habitante saltim uicino te in dño ꝑfrui:
ad crebrũ & dulce colloquiũ. S qͥa id
non ẽ datũ: peto ut hoc ipsũ qd in xp̃o
quã po̾sumꝰ simul simiꝰ conseruari stu¬
deas & augeri ac ꝑfici: &e rescripta ꝙͣ¬
ius rara ñ spernere. Saluta obseqͥo
meo sc̃m frẽm paulinianũ: & om̃s
fr̃s qui tecũ ac de te in dño gaudeñ.
Memor nr̃i exaudiaris a dño. in om̃i
scõ desiderio dñe carissime &e deside¬
rantissime. &e honorande in xp̃o fr̃.¬

Expanded text:
noscere aut, si cognosci non potest, cnoscere aut, si cognosci non potest, credere. ita sane hoc dixerim, ut ego non tantum paratissimus sim, si quid te in meis scriptis mouerit, fraterne accipere, quid contra sentias, aut de correctione mea aut de ipsa tua beniuolentia gauisurus, uerum etiam hoc a te. postulem ac flagitem. habitante, saltem vicino te in Domino perfrui ad crebrum et dulce colloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum, quod in Domino quam possumus simul sumus, conservari studeas, et augeri ac perfici, et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum, et omnes fratres qui tecum ac de te in Domino gaudent. Memor nostri exaudiaris a Domino in omni sancto desiderio tuo, domine charissime et desideratissime, et honorande in Chr
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃i &e comprb̾ro hieronimo: augꝰtinꝰ
in dño salutẽ. Audiui ꝑuenisse in
manꝰ tuas litteras meas: s qd̃ adhuc.
rescripta ñ merui. nequaquã impu¬
tauerim dilectioni tuȩ. aliqͥd ꝓcul
dubio impedim̃ti fuit. Unde agnos¬
co a me dñm potiꝰ dep̾candu: ut tuȩ
uoluntati det facultatẽ mittendi
qd̾ rescripseris: nã rescribendi ĩa
dedit: qͥa cũ uolueris facillime po¬
teris. Etiã ad me hoc sane ꝑlatũ ẽ.¬
qd̾ utrũ quidẽ crederẽ dubitaui:
s hinc qͦꝙ tͥ aliqͥd utrũ scriberẽ du¬
bitare ñ debui. Hoc aut̃ breue. est.
Suggestũ caritati tuȩ a nescio quibꝰ
fr̃ib mͥ dictũ est: qd̾ librũ aduersus
te seripserim romãq misermm. Hoc
falsũ esse noueris: d̃m nr̃m testor ħ
me ñ fecisse. S si forte aliqua in ali¬
quib scriptis meis reppiunt᷑. in qͥbꝰ
alit̃ aliqͥd quã tu sensisse repꝑiar.
ñ contra te dictũ. s qd̾ mͥ uidebat᷑
a me scriptũ ẽe puto te debere cog¬

Expanded text:
i et conpresbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Audiui peruenisse in manus tuas litteras meas, sed, quod adhuc rescripta non merui, nequaquam inputauerim dilectioni tuae; aliquid procul dubio inpedimenti fuit. unde agnosco a me dominum potius deprecandum, ut tuae uoluntati det facultatem mittendi, quod rescripseris; nam rescribendi iam dedit, quia, cum uolueris, facillime poteris. Etiam hoc ad me sane perlatum utrum quidem crederem,, dubitaui, sed hinc. quoque tibi aliquid utrum scriberem, dubitare non debui. hoc autem breue est: suggestum caritati tuae a nescio quibus fratribus mihi dictum est, quod librum aduersus te scripserim Romamque miserim. hoc falsum esse noueris. deum nostrum testor hoc me non fecisse, sed si forte aliqua in aliquibus scriptis meis reperiuntur, in quibus aliter aliquid quam tu sensisse reperiar, non contra te dictum, sed, quod mihi uidebatur, a me scriptum esse puto te debere cog
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Nũquid & uos uultis ire: Et ñ atten¬
dis. qͥa tc̃ primũ ȩccłia nouello germine
pullulabat: ñdumq in ea fuerat cõple¬
ta illa ꝓphetia: &e adorab̃t eũ om̃s reges
t̾re: om̃s gentes seruient illi. Qd̾ utiq qͣnͣ¬
tomagis implet᷑. tanto maiore utit᷑ eccł̃ia
potestate: ut ñ solũ inuitet. s etiã cogat
ad bonũ. Hoc tc̃ dñs significare uolebat.
qͥ quãuis haberet magnã potestatẽ: priꝰ
dam̃ elegit comiñdare humilitatẽ. Hoc &e
in illa coniuiui similitudine satis euidet
ostendit. uͥ misit ad inuitatos. & uenire
noluert̃: & ait seruo. Exi in plateas ce uies̾
ciuitatis: & pauꝑes &e debiles. ce cȩcos &
claudos introduc huc. Et ait seruus dño

Expanded text:
sum: Numquid et uos uultis ire? et non adtensum: Numquid et uos uultis ire? et non adtendis, quia tunc primum ecclesia nouello germine pullulabat nondumque in ea fuerat completa illa prophetia: Et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi, quod utique quanto magis impletur, tanto maiore utitur ecclesia potestate, ut non solum inuitet, sed etiam cogat ad bonum. hoc tunc dominus significare uolebat, qui quamuis haberet magnam potestatem, prius tamen elegit commendare humilitatem. hoc et in illa conuiuii similitudine satis euidenter ostendit, ubi misit ad inuitatos et uenire noluerunt; et ait seruo: Exi in plateas et uicos ciuitatis et pauperes et debiles et caecos et claudos introduc huc. et ait seruus
Abbreviated transcription (Latin):
causa ceciliani. S cȩtã lege. cȩtã discute:
uide utrũ in ipsũ cecilianũ de cuiꝰ ꝑsona
p̃iudicare conabant᷑ eccł̃iȩ. aliqͥd mali ꝓ¬
bare potuerint: uide utrũ ñ potis etiam
ꝓ illo multa egerint: &e plurib lectionibꝰ
quas contra se ꝓtulert ce recitauer̃t. cau¬
sam er bonã omĩno firmauerint. Lege ista
uł legantur tͥ: considera omĩa. retracta
diligent᷑. & elige qͥd sequaris: utrũ nob̾cũ
in xꝑi pace. in ȩccłis catholice unitate. in
fr̾na caritate. gaudere: an ꝓnefaria dissen¬
sione. ꝓ donati parte. ꝓsacrilega diuisi¬
one. importunitatẽ nr̃e circa te carita
tiuȩ dilectionis duitius sustinere. Atten¬
dis enĩ ce sepe repetis sicut audio. qd̾ in
euangłio seriptũ est. recessisse a dño sep¬
tuaginta discipłos: &e arbitrio suȩ malȩ
atq impiȩ discessionis fuisse ꝑmissos. cȩtĩs¬
q duodecĩ qui remanserant fuisse respoz¬

Expanded text:
causa Caeciliani. Sed cetera lege, cetera discute. causa Caeciliani. Sed cetera lege, cetera discute. uide, utrum in ipsum Caecilianum, de cuius persona praeiudicare conabantur ecclesiae. aliquid mali probare potuerint. uide, utrum non potius etiam pro illo multa egerint et pluribus lectionibus, quas contra se protulerunt et recitauerunt, causam eius bonam omnino firmauerint. lege ista uel legantur tibi. considera omnia, retracta diligenter et elige, quid sequaris, utrum nobiscum in Christi pace, in ecclesiae catholicae unitate, in fraterna caritate gaudere an pro nefaria dissensione, pro Donati parte, pro sacrilega diuisione importunitatem nostrae circa te dilectionis diutius sustinere. Adtendis enim et saepe repetis, sicut audio, quod in euangelio scriptum est recessisse a domino septuaginta discipulos et arbitrio suae malae atque impiae discessionis fuisse permissos ceterisque duodecim, qui remanserant, fuisse respon
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersȩ unitati xꝑi. quȩ ñ in una uilla
mutugenna concludit᷑. s toto t̾rax orbe
diffundit᷑. S ecce facimꝰ qd̃ uoluistr sic
tecũ agimiac si ñ dixerint ur̃i. nec causa
cause nec ꝑsona ꝑsonȩ p̾iudicat. tu inue¬
ni qͥd illi dicere debuerint. cũ eis obiecta
eẽt causa & ꝑsona pͥmiani: qͥ dãpnatores
suos &e dapnauit cũ ceteris. &e dapnatos
ac detestatos in suos rursus honores sus¬
cepit: c& baptismũ quẽ mortui dederant.
qͥa de ipsis in illa p̾clara sententia dictũ
erat. qd̾ mortuoꝵ funerib plena sint litora:
agnoscere poti & acceptare. qũã exsuffla¬
re & rescindere maluit: totũq dissoluit
qd̾ male intelligentes dicere soletis: qͥ bap
tiratur a mortuo qͥd ei ꝓdest lauachrũ eiꝰ:
Si gͦ ñ diceret nec causa cause nec ꝑsona ꝑ¬
ani. Cũ aũt hoc dixert̃. inmunẽ fecerunt
eccłiam catholicã: sicut nos asserebamꝰ a

Expanded text:
uniuersae unitati Christi, quae non in una uilla uniuersae unitati Christi, quae non in una uilla Mutugenna concluditur, sed toto terrarum orbe diffunditur! Sed ecce facimus, quod uoluisti; sic tecum agimus, ac si non dixerint uestri: Nec causa causae nec persona personae praeiudicat\\ tu inueni, quid illic dicere debuerint, cum eis obiecta esset causa et persona Primiani, qui damnatores suos et damnauit cum ceteris et damnatos ac detestatos in suo rursus honore suscepit et baptismum, quem mortui dederant. quia de ipsis in illa praeclara sententia dictum erat. quod mortuorum funeribus plena sint litora, agnoscere potius et acceptare quam exsufflare et rescindere maluit totumque dissoluit, quod male intellegentes dicere soletis, quia qui ptizatur a mortuo, quid ei prodest lauacrum eius? si ergo non dicerent: \'Nec causa causae nec persona pani: cum autem hoc dixerunt, immunem fecerunt Ecclesiam catholicam, sicut nos asserebamus, a
Abbreviated transcription (Latin):
subseriptiones tenent᷑: lege uł patere
ut tͥ legant᷑:. & tc̃ elige qd̾ uolueris. Au¬
diui qd̾ dixeris. posse te nob̾cũ de ipsis
gestis aliqͥd agere: si omittamꝰ uerba ep̃oꝵ¬
ur̃oꝵ ubi dixerunt. nec causa causȩ. nec
ꝑsona ꝑsonȩ p̾iudicat. Hȩc uerba uis omit¬
tamus: ubi ꝑ eos nescientes ueritas ipsa lo¬
cuta ẽ: S tu dicturus es hic eos errasse: de
in falsam sententiã in cautiꝰ cecidisse: nos
aũt dicimꝰ hoc eos uerũ dixisse: e hoc ꝑ
cti ab uniuersa parte donati. qͥ causã oĩũ
sustinerent. & siqͥd egissent gratũ &e accep¬
tum cȩteri haberent: tam̃ in eo qd̾ illos tẽ¬
mere & ñ recte. dixisse arbitraris. ñ uis ut
bes agnoscere. qͥa si ꝑsona tot ep̃oꝵ tuoꝵ
in illis septẽ constitutoꝵ. ñ uis ut p̾uidi¬
cet ꝑsone donati mutugennensis prb̃i:
qͣntomins ñ debet p̾iudicare ceciliam ꝑ¬
sona. etiã si mali aliqͥd in illo eẽt inuentũ.

Expanded text:
subscriptiones tenentur. lege uel patere. subscriptiones tenentur. lege uel patere. ut tibi legatur, et tunc elige, quod uolueris. audiui, quod dixeris posse te nobiscum de ipsis gestis aliquid agere, si omittamus uerba epum, ubi dixerunt: \'Nec causa causae nec persona personae praeiudicat\'. haec uerba uis omittamus, ubi per eos nescientes ueritas ipsa locuta est. sed tu dicturus es hic eos errasse et in falsam sententiam incautius cecidisse; nos autem dicimus hoc eos uerum dixisse et hoc pecti ab uniuersa parte Donati, qui causam omnium sustinerent et, si quid egissent, gratum et acceptum ceteri haberent, tamen in eo, quod illos temere et non recte dixisse arbitraris, non uis ut bes agnoscere, quia, si persona tot episcoporum tuorum in illis septem constitutorum non uis ut praeiudicet personae Donati Mutugennensis presbyteri, quanto minus non debet praeiudicare Caeciliani persona, etiamsi mali aliquid in illo esset inuentum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest. Ad istã caritatẽ uocaris: ab ista ca¬
ritate ꝑire ñ sineris. Et putas tͥ aliqͥd ꝓ¬
desse. si te ipse p̾cipites in interitũ: cũ tͥ
nicħ ꝓdess etiã si alt̾ te occideret. cari¬
tatis inimicũ: foris aũt ab eccl̃ia consti¬
tutus. & separatꝰ a cõpage unitatis ae uin¬
culo caritatis. et̾no supplicio punireris:
etiã si ꝓ xꝑi nomine uiuus incendereriᷤ.
Hoc ẽ enĩ qd̾ ait apłs. & si tradidero corpus
meũ ut ardeam. & caritatẽ ñ habeã: ni¬
chil mͥ ꝓdest. Reuoca gͦ animũ ad sanam¬
considerationẽ. & sobriã cogitationẽ: at¬
dende. diligent̃ utrũ ad errorẽ & impieta¬
dem uoceris: & patere ꝓ ueritate quaslibet
molestias. Si aũt tu poti in errore atq
in impietate uersaris. quo aũt uocaris
uentu carthaginẽ ueniremꝰ: atq inter
nos de ipsa dissensione ordinatissime
conferremꝰ Gesta conseripta st̃: nr̃ȩ etiã

Expanded text:
prodest. ad istam caritatem uocaris, ab ista caprodest. ad istam caritatem uocaris, ab ista caritate perire non sineris et putas tibi aliquid prodesse, si te « ipse praecipites in interitum, cum tibi nihil prodesset, etiamsi alter te occideret caritatis inimicum. foris autem ab ecclesia constitutus et separatus a compage unitatis et uinculo caritatis aeterno supplicio punireris. etiamsi pro Christi nomine uiuus incendereris. hoc est enim. quod ait apostolus: Et si tradidero corpus meum. ut ardeam, caritatem autem non habeam. nihil m sobriam cogitationem; adtende diligenter, utrum ad errorem et impietatem uoceris, et patere pro ueritate quaslibet molestias. si autem tu potius in errore atque in impietate uersaris, quo autem uocarisuentu Carthaginem ueniremus atque inter nos de ipsa dissensione ordinatissime conferremus. gesta conscripta sunt, nostrae etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dñs seruo. Exi in uias ae sepes & cõpelle in¬
trare: ut impleat᷑ domꝰ mea. Nide nune
quẽ admodũ de his qͥ priꝰ uener̃t dictũ
ẽ. introduc eos: ñ dictũ est cõpelle. Ita
significata st̃ ȩccłiȩ pͥmordia adhuc eres¬
centis: ut eeñt iures etiã cõpellendi. fin¬
de qͥa oportebat ei ĩa uirib ce magnitu¬
dine roborata. etiã cõpelli homines ad
conuiuũ salutis ȩt̾nȩ: postea quã dic¬
tum ẽ. factũ est qd̾ iussisti. & ad huc ẽ locꝰ:
exi inquit in uias ce sepes. & cõpelle int̾¬
re. Quaꝑꝑt̾ si ambularetis quieti: ext᷑
hoc coniuiuiũ sc̃e unitatis eccłiȩ. tãꝙͣ
in uiis uos inueniremꝰ. Dunc uͦ qͥa ꝑ
multa mala ce seua quȩ in nrõs cõmit
titis. tanquã spinis & asꝑitate pleni estis
uos tanquã in sepib inuenimꝰ. ce int᷑¬
re cõpellimꝰ Qui cõpellit᷑: quo ñ uult
cogitur. S cũ intrauerit: ĩa uolens
pascit᷑. Cohibe itaq ĩa iniquũ e inpa

Expanded text:
 compelle intrare, ut impleatur domus mea. uide nunc, quem ad modum de his, qui prius uenerunt, dictum est: Introduc eos, non dictum est \'compelle,\' ita significata sunt ecclesiae primordia adhuc crescentis, ut essent uires etiam compellendi. proinde, quia oportebat eius iam uiribus et magnitudine roborata etiam compelli homines ad conuiuium salutis aeternae, posteaquam dictum est: Factum est, quod iussisti, et adhuc est locus, exi, inquit, in uias et saepes et compelle intrare. quapropter, si ambularetis quieti extra hoc conuiuium sanctae unitatis ecclesiae, tamquam in uiis uos inueniremus; nunc uero, quia per multa mala et saeua, quae in nostros comtitis, tanquam spinis et asperitate pleni estis, vos tanquam in sepibus invenimus, et intrare compellimus. Qui compellitur, quo non vult cogitur; sed cum intraverit, jam volens pascitur.
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ pene a me dictũ. qd̾ ipse ñ no¬
ueras: aut qd̃ me tacente nosse ñ
poteras. S hoc opus meũ habeas ro¬
go cũ cȩteris: quoꝵ studio scis conue¬
nire. Tam uͦ illud qd̾ flagito habeat.
ipse. cui hoc potissimũ congruit. &
cȩteri quos ñ parũ ista delectant:
quẽadmodũ absit dici posst̃. int̾
quos &e ipse sumͤ Uiuas semꝑ in xp̃o¬

Expanded text:
nihil paene a me dictum, quod ipse non nonihil paene a me dictum, quod ipse non noueras aut quod me tacente nosse non poteras. sed hoc opus meum habeas rogo cum ceteris, quorum studio scis conuenire. tuum uero illud, quod flagito, habeat ipse, cui hoc potissimum congruit, et ceteri, quos non parum ista delectant, quem ad modum abs te dici possunt, inter quos et ipse sum. uiuas semper in
Abbreviated transcription (Latin):
incerissimo fri & cõpb̃ro deo¬
grãs: augustinꝰ in dño salutẽ.
Questiones tͥ ꝓpositas mͥ delega¬
dum nos nimis diligis. At ego ꝓptẽa
malebam a te illas aꝑiri: qd̾ ille ipse
amicus qui eas ꝓposuit. qnͣtum ex
hoc conici datur qd̾ mͥ ad quasdam
ȩpłas ñ rescripsit. quasi nos uerecui¬
datur seq̃ uiderit. Quã ob causã hoc
tam̃ suspicor: nec suspicio mea uł mal¬
uola ẽ uł absurda: cũ & optime noruis
qnͣtum eũ diligam: qnͣtoq mͥ dolori
conuenient̃ arbitror eũ quẽ uideo
mͥ rescribere noluisse. nicħ sibi seri
bi a me uoluisse. Pinde obsecro te.
ut quẽadmodũ ego tͥ parui. atq
int̾ meas artissimas occupationes.
tuam scãm mͥq carissimã uolunta¬
dem offendere timui. ut facerẽ qͦd
petisti: ita tu qͦq facias qd̃ peto. Hoc
est aũt ut breuit̾ quẽ admodũ a te
sicut mͥ indicasti postulauit. ad oĩa
illa respondere ñ graueris: qd̾ &e ante
facere potiusti. Scies enĩ cũ legeris

Expanded text:
RI ET CONPRESBVTERO DEOGRATIAS AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quaestiones tibi propositas mihi delegadum nos nimis diligis. at ego propterea malebam a te illas aperiri, quod ille ipse amicus, qui eas proposuit, quantum ex hoc conici datur, quod mihi ad quasdam epistulas non rescripsit, quasi nos uerecundatur sequi; uiderit quam ob causam. hoc tamen suspicor nec suspicio mea uel maliuola est uel absurda, cum et optime noueris, quantum eum diligam quantoque mihi dolori conuenienter arbitror eum, quem uideo mihi rescribere noluisse, nihil sibi a me scribi uoluisse. proinde obsecro te, ut, quem ad modum ego tibi parui atque inter meas artissimas occupationes tuam sanctam mihique carissimam uoluntatem offendere timui, ut facerem, quod petisti, ita tu quoque facias, quod peto. hoc est autem, ut breuiter, quem ad modum a te, sicut mihi indicasti, postulauit, ad omnia illi respondere non graueris, quod et ante facere potuisti. scies enim, cum legeris,
Abbreviated transcription (Latin):
ad uoluntatẽ parcendi ab uleiscendi
cupiditate deflexit. Clam quomͦ est
ammonitus accusator. ne suas ꝑseque¬
retur iniurias: qͣndo ipsi uidices ita
sunt a uindicando ꝓhibiti: qͥ in ad¬
ultera punienda. ñ priuato dolori cõ¬
pellebantur seruire s legi. Inde io¬
seph cui uirgo maria dñĩ mat̃ fuerat
desponsata: cũ eam cõꝑiss ẽẽ pregnan¬
dem. cui se nouerat ñ esse cõmixtum. ꝙ
ob hoc nichil aliud quã adulteram ere¬
didiss: puniri eã tam̃ noluit: nec appro¬
bator flagicii fuit. Nam hȩc uoluntas
ei: etiam iusticiȩ deputat᷑. Ita qͥppe
de illo scͥptum ẽ. Et cũ ess homo iustuᷤͤ.
ce nollet eã diuulgare: statuit eã oe¬
culte dimittere. Hȩc eo cogitante. ap¬
paruit ei angłs: qui doceret ẽẽ numi¬
nis. qd̾ ille putauerat eriminis. Si gͦ
cogitata infirmitate cõmuni. & accu¬
satorius dolor &e iudicatori rigor fran¬
gitur: qd̾ tandem censes ꝓ reis ẽẽ debere

Expanded text:
ad uoluntatem parcendi ab ulciscendi ad uoluntatem parcendi ab ulciscendi cupiditate deflexit. nam quo modo est admonitus accusator, ne suas persequeretur iniurias, quando ipsi iudices ita sunt a uindicando prohibiti, qui in adultera punienda non priuato dolori compellebantur seruire sed legi! unde Ioseph, cui uirgo Maria, domini mater, fuerat desponsata, cum eam comperisset esse praegnantem, cui se nouerat non esse commixtum, et ob hoc nihil aliud quam adulteram credidisset, puniri eam tamen noluit nec approbator flagitii fuit. nam haec uoluntas eius etiam iustitiae deputatur; ita quippe de illo scriptum est: Et cum esset homo iustus et nollet eam diuulgare, statuit eam occulte dimittere. haec eo cogitante apparuit illi angelus, qui doceret esse numinis, quod ille putauerat criminis. Si ergo cogitata infirmitate communi et accusatorius dolor et iudiciarius rigor frangitur, quod tandem censes pro reis esse debere
Abbreviated transcription (Latin):
res. atq in hoc officio ñ ira ꝓpria con¬
citatos. s legũ ministros. nec suarũs
alienarũ iniuriarũ examinatarũ
uindices. quales iudices ẽẽ debent.
terruit censura diuma:. ut cogitares̃
sibi ꝓpt̾ sua peccata dĩ miscdiam ne¬
cessariam: nec putarent ad culpã sui
officii ꝑtinere. si qͥd erga eos misericor¬
diter agerent: quoꝵ uitȩ necisq ha-¬
berent legitimã potestatẽ. Nam cum
lierem in adulterio cõprehensam eũ¬
q temptantes dicerent qd̾ iussa eẽt
lege lapiclari. ac deinde quererent
quid de illa ipse p̃ciꝑet: respondit eiꝰ.
Qui sine peccato ẽ ur̃m̃: prior in eã la¬
pidem iaciat. Ita nec legẽ imꝑbauit.
quȩ euismodi reas iussit occidi: & illo ᷤᷤ
t̾rendo ad misccłiam reuocauit. quoꝵ
iudicio hȩc poss occidi. Puto qd̾ hac sen¬
dentia dni audita. si p̾sens fuit etiam
maritus ipse. qͥ iuolatam uxoris fidẽ
uindicari postulabat: ext̾ritus animũ

Expanded text:
res atque in hoc officio non ira propria conres atque in hoc officio non ira propria concitatos sed legum ministros nec suarum sed alienarum iniuriarum examinatarum uindices, quales iudices esse debent, terruit censura diuina, ut cogitarent sibi propter sua peccata dei misericordiam necessariam nec putarent ad culpam sui officii pertinere, si quid erga eos misericorditer agerent, quorum uitae necisque haberent legitimam potestatem. Nam cum lierem in adulterio deprehensam eumque temptantes dicerent. quod iussa esset lege lapidari, ac deinde quaererent, quid de illa ipse praeciperet, respondit eis: Qui sine peccato est uestrum, prior in illam lapidem iaciat. ita nec legem inprobauit, quae huius modi reas iussit occidi, et illos terrendo ad misericordiam reuocauit, quorum iudicio haec posset occidi. puto, quod hac sententia domini audita, si praesens fuit etiam maritus ipse, qui uiolatam sui tori fidem uindicari postulabat, exterritus animum
Abbreviated transcription (Latin):
am rursus se laqueis iniquitatis ob¬
stringit. adhuc iterũ parcis: Qs aucde¬
at dicere erga istos ñ agi qd apłs ait.
ignoras qͥa patientia dĩ ad penitentiã
te adducit: aut istis exceptis definitũ
ẽe qd̾ scͥptum ẽ. beati om̃s qͥ confidunt
in eũ: aut ad istos ñ ꝑtinere qd̃ dr. uiri
tanta sit patientia. tanta miscłia dĩ.
ut in hac temporali uita morib em̃¬
datis ñ dampnent᷑ in eternũ. qͥ nullis
quȩ sibi p̾beatur expectat miscdiam.
or. nemo iustior: quales nos ẽẽ oportet
homines ergahomines. qͥ hanc uitã
nrãm quantacũq laude cumulemꝰ.
eam sine peccato ẽẽ non dicimꝰ. Qd̾ si
dixerimꝰ. nosipsos sicut scͥptum ẽ de¬
cipimus: ce ueritas in nobis ñ est. fin¬
de licet accusatoris alia ꝑsona sitꝰ. alia
defensoris. alia int̾cessoris. alia uidicis :
de quoꝵ ꝓpriis officiis nimis longũ
est. & ñ necessariũ hoc sermone disse¬
rere: sic tam̃ etiã ipsos criminũ ulto¬

Expanded text:
am rursus se laqueis iniquitatis obam rursus se laqueis iniquitatis obstringit, adhuc iterum parcis? Quis audeat dicere erga istos non agi quod Apostolus ait, Ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? aut istis exceptis esse definitum quod scriptum est, Beati omnes qui confidunt in eum ? aut ad istos non pertinere quod dicitur, tanta sit patientia, tanta misericordia dei, ut in hac temporali uita moribus emendatis non damnentur in aeternum, qui nullius, quae sibi praebeatur, expectat misericordor, nemo iustior, quales nos esse oportet homines erga homines, qui hanc uitam nostram quantacumque laude cumulemus, eam sine peccato esse non dicimus, quia, si dixerimus. nos ipsos, sicut scriptum est, decipimus et ueritas in nobis non est! proinde licet accusatoris alia persona sit, alia defensoris, alia intercessoris, alia iudicis, de quorum propriis officiis nimis longum est et non necessarium hoc sermone disserere, sic tamen etiam ipsos criminum ulto
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens principatũ: ubi possideb̃t qui¬
cũq ibi erunt uere sua. S tam̃ etiam
hic ñ int̾cedimꝰ ut scdm mores legesq
t̾renas ñ restituant᷑ aliena. quãuis
placabiles uos uelimꝰ malis: ñ ut pla¬
ceant uł ut ꝑmaneant mali. s qͥa ex
illis fiunt quicũq fiunt boni: ce saeri¬
ficio miscdiȩ placat᷑ ds̃ : qũẽ nisi ꝓpiciũ
haberent mali. nulli eẽnt boni. Diu est
qd̃ occupationib tuis loquendo uide¬
or onerosus: cũ tibi homini acrito et
docto. cito solui potuerit qd̃ querebas.
Iam dudũ aũt finire deberem: si te tan¬
tum scirem fuisse lecturũ. qd̾ flagitast
ut rescriberẽ. felix in xp̃o uiuas. fili

Expanded text:
sapiens principatum, ubi possidebunt, quisapiens principatum, ubi possidebunt, quicumque ibi erunt, uere sua. sed tamen etiam hic non intercedimus, ut secundum mores legesque terrenas non restituantur aliena, quamuis placabiles uos uelimus malis, non ut placeant uel permaneant mali, sed quia ex illis fiunt, quicumque fiunt boni, et sacrificio misericordiae placatur deus, quem nisi propitium haberent mali, nulli essent boni. Diu est, ut occupationibus tuis loquendo uideor onerosus, cum tibi homini acuto et docto cito solui potuerit, quod quaerebas. iam dudum autem finire deberem, si te tantum putarem fuisse lecturum, quod flagitasti ut rescriberem. felix in Christo uiuas, fili
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ bene. Om̃e gͥ qd̾ male possidet᷑: ali¬
enum ẽ. Male aũt possidet: qͥ male u¬
titur. Cernis gͦ quã multi debeant red¬
dere aliena. si uł pauci quib reddant᷑
resꝑiant᷑: qui tam̃ ubi st̃. tantomagis ista
contẽpnunt: quanto ea iustiꝰ possidere
potuerunt. Iusticiã qͥppe &e nemo male
habet: & qui ñ dilexerit ñ habet. Pecu¬
nia uͦ &e a malis male habet᷑: & a bonis
tanto melis habet᷑. quanto minꝰ amat᷑
S int̾ hec tolerat᷑ mniquitas male habentiũ.
ce queda int̾ eos uira constituunt᷑. q̃
appellant᷑ ciuilia: ñ qd̾ hinc fiat ut be¬
ne utentes sint. s ut male utentes minꝰ
molesti sint: donec fideles ce pii quorũ
iure st̃ omĩa. qui uł ex illis fiunt uel
int̾ illos tantisꝑ uiuentes. malis eoꝵ ñ
obstringunt᷑ s exercent᷑. ꝑuemant ad
illam ciuitatẽ ubi hereditas et̃nitas
est. ubi ñ habet nisi iustus locũ: ñ nisi

Expanded text:
quod bene. omne igitur, quod male possidetur, aliquod bene. omne igitur, quod male possidetur, alienum est, male autem possidet, qui male utitur. cernis ergo, quam multi debeant reddere aliena siue pauci, quibus reddantur, reperiantur; qui tamen ubiubi sunt, tanto magis ista contemnunt, quanto ea iustius possidere potuerunt. iustitiam quippe et nemo male habet et, qui non dilexerit, non habet. pecunia uero et a malis male habetur et a bonis tanto melius habetur, quanto minus amatur. sed inter haec toleratur iniquitas male habentium et quaedam inter eos iura constituuntur, quae appellantur ciuilia, non quod hinc fiat, ut bene utentes sint, sed ut male utentes minus molesti sint, donec fideles et pii, quorum iure sunt omnia, qui uel ex illis fiunt uel inter illos tantisper uiuentes malis eorum non obstringuntur, sed exercentur, perueniant ad illam ciuitatem, ubi hereditas aeternitas est, ubi non habet nisi iustus locum, non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
litigauit. ñ uult ammonitꝰ corrigere.
iniquitatẽ: ei tam̃ iniquitatis nolit
iste habere mercedẽ: nͥ forte restituen¬
dum ẽ alienũ. qd̾ ꝑfurtũ clanculo
aufertur: &e restituendũ non ẽ qd̾ in
ipso foro ubi peccata puniunt᷑. decep¬
to uidice &e circũuentis legib obtinet᷑.
Qd dicã de usuris: quas etiã ipse legeᷤ
&e iudices reddi iubent.In crudelior
est qͥ subtrahit aliqͥd uł eripit diui¬
ti: quã qui trucidat pauꝑem fenore:
Hec atq huiusmodi male utiq possi¬
dentur. & uellem restituerent᷑: s ñ est
quo iudice repetant᷑. Iam uͦ si pruden¬
ter intueam̃᷑ qd sc̃ptum ẽ. fidelis hoĩs
totus mmundus diuitiarũ ẽ. infidelis
aũt nec obolus: ñ ne om̃s qui sibi uiden¬
tur gaudere licite eonquisitis. eisq ut
neseiunt. aliena possidere conuincin᷑:
Hoc enĩ certe alienũ non ẽ: qd uire possi¬
detur. Hoc aũt iure qd̾ iuste: ce hoc ite

Expanded text:
litigauit, non uult admonitus corrigere litigauit, non uult admonitus corrigere iniquitatem, eius tamen iniquitatis nolit iste habere mercedem, nisi forte restituendum est alienum, quod per furtum clanculo aufertur, et restituendum non est, quod in ipso foro, ubi peccata puniuntur, decepto iudice et circumuentis legibus obtinetur. quid dicam de usuris, quas etiam ipsae leges et iudices reddi iubent? an crudelior est, qui subtrahit aliquid uel eripit diuiti, quam qui trucidat pauperem faenore? haec atque huius modi male utique possidentur et uellem restituerentur; sed non est, quo iudice repetantur. Iam uero si prudenter intueamur, quod scriptum est: Fidelis hominis totus mundus diuitiarum est, infidelis autem nec obolus, nonne omnes, qui sibi uidentur gaudere licite conquisitis eisque uti nesciunt, aliena possidere conuincimus? hoc enim certe alienum non est, quod iure possidetur, hoc autem iure, quod iuste, et hoc iuste,
Abbreviated transcription (Latin):
listi. iustam causã opp̾sisti. de falsitate
iuicisti. qd uides multos bonestissimos
&e disser tissimos uiros ñ solũ impune
ueruinetiã głõse uideri sibi cõmittere:
quã cuiquã in quolibet officio militan¬
ti. redde qd̵ accepisti. qndo iubente iudi¬
ce cuicũq cause necessariũ hominem
tenuisti. ne resisteret iunxisti. ne fugera
inclusisti: postremo aut ꝑmanente li te
ex hibuisti. aut finita dimisisti. S illud
cur aduocato ñ dicatur impromptu ẽ.
qͥa seilicet ita ñ uult homo repetere. qd̾
patrono ut male uinceret dedit: sic̃
ñ uult reddere. qd ab aduersario eñ
male uiciss accepit. Qͥs tandẽ aduo¬
catus. aut ex aduocato ita uir optimꝰ
facile reppitur: qui suscepto suo dicat.
recipe qd̃ mͥ cũ tibi male adessẽ dedisti.
& redde aduersario tuo qd̾ me agente.
inique abstulisti: Et tam̃ quẽ prioriᷤ
ñ recte uitȩ rectissime penitet. etiã
hoc facere debet: ut si ille qͥ inique

Expanded text:
listi, iustam causam oppressisti, de falsitate listi, iustam causam oppressisti, de falsitate uicisti, quod uides multos honestissimos et disertissimos uiros non solum impune uerum etiam gloriose uideri sibi committere, quam cuiquam in quolibet officio militanti: Redde, quod accepisti, quando iubente iudice cuicumque causae necessarium hominem tenuisti, ne resisteret, uinxisti, ne fugeret, inclusisti, postremo aut permanente lite exhibuisti aut finita dimisisti. sed illud cur aduocato non dicatur. in promptu est, quia scilicet ita non uult homo repetere, quod patrono, ut male uinceret, dedit, sicut non uult reddere, quod ab aduersario, cum male uicisset, accepit. quis tandem aduocatus aut ex aduocato ita uir optimus facile reperitur, qui suscepto suo dicat: Recipe, quod mihi, cum tibi male adessem, dedisti, et redde aduersario tuo, quod me agente inique abstulisti? et tamen, quem prioris non rectae uitae rectissime paenitet, etiam hoc facere debet, ut, si ille, qui inique