comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quĩ eo miseriarũ uentut Ierã uellẽ potiꝰ ob
mea ꝙͣ maiorũ meorũ benẽficia posse a
uobis auxiliũ petere/ ac maxiẽ deberi m̾
ti ĩ amnciliã sũt a uobis recepti aut ĩsuis¬
dubiis res / sotietatẽ uestrã appetiuerũt fa-
amititiã Quo tẽpore mace fides eiꝰ ꝙͣ¬
il cause haberẽ p̃ter miserãda fortunam
ꝙ paulo ante rex genere fama atq copiis
potẽs nũt deformatꝰ erũpis mope ali¬
sum quas maiorisi meis po. rodedit¬

Expanded text:
 eo miseriarum venturus eram, vellem potius ob mea quam ob maiorum meorum beneficia posse me a vobis auxilium petere, ac maxume deberi mihi ti in amicitiam a vobis recepti sunt dubiis rebus societatem vestram appetiverunt, faminstituit, quo tempore magis fides eiil causae haberem praeter miserandam fortunam, quod paulo ante rex genere fama atque copiis potens, nunc deformatus aerumnis, inops alisum, quos maioribus meis po
Abbreviated transcription (Latin):
huc malesici gener pluriã aĩalia Bed qui
mortales mitio affricã hãbuerĩt qͣm̃q
pł accesserint aut qͥmõ ĩt se ꝑmixti sunt
qꝙͣ ab ea fama q̃ plerosq optinet du̾sũ ẽ
tam̃ uti ex liberis punicis qui regis hiẽpsal ditebã:¬
ĩt̾pr̃etatũ nobis est iuti ꝙ re sese habe̾ cultor¬
res eus t̾re putãt ꝙͣ pancissimis dicã / eeterũ
sides eius rei penes auctores erit Affricã
ñitio habuere getuli et libies asꝑi cultiq qͥs
cibꝰ erat caro ferina / atq pabulũ huimuti
pecoribi hni neꝙ moribꝰ neq lege aut ĩꝑio
cui ꝙ regebãt/ uagi palãtes qua nox coge-¬
rat sedes habebãt. S postꝙͣ in hispania her¬
cules sicut affir putãt interiit/ exercitꝰ eiꝰ
ꝯposit I ex uariis gentibͣ anuisso duce ac passs sai
multe siti quisq ĩꝑiũ petẽtibꝰ breui dilabit᷑
ex eo nimõ medi ꝑse et armenii namb ꝯĩ
affricã tͣnsuecti sũt ꝓxios nr̃o marĩ locos

Expanded text:
hoc malefici generis plurima animalia. Sed qui mortales initio Africam habuerint quique postea accesserint aut quo modo inter se permixti sint, quamquam ab ea fama, quae plerosque obtinet, diuersum est, tamen, uti ex libris Puniciinterpretatum nobis est utique rem sese habere cultores eius terrae putant, quam paucissimis dicam. Ceterum fides eius rei penes auctores erit. Africam initio habuere Gaetuli et Libyes, asperi incultique, quis cibus erat caro ferina atque humi pabulum uti pecoribus. Ii neque moribus neque lege aut imperio cuiusquam regebantur: uagi palantes quas nox coegerat sedes habebant. Sed postquam in Hispania Hercules, sicuti Afri putant, interiit, exercitus eius, compositus ex variis gentibus, amisso duce ac passim multis sibi quisque imperium petentibus brevi dilabitur. Ex eo numero Medi, Persae et Armenii nauibus in Africam transuecti proximos nostro mari locos o
Abbreviated transcription (Latin):
liri parare atq ea solũmõ cũ ão hibexe
quib hiẽpsal ꝑ dolũ caperet᷑ Ene ubitar¬
dins᷑ ꝑcedũt mq leniẜ animꝰ ferox statuͭ
quõn mõ ĩceptũ ꝑfice ͭ / primo ꝯuẽtu quẽ
as regulis factũ supͣ memorani ꝓptͤ dis¬
sentionẽ placuerat diidi chesanros smes¬
rẽ decerint. ss matuniꝰ ad pecunã distrii

Expanded text:
a modo cum animo habere, quibus Hiempsal per dolum caperetur. Quae ubi tardius procedunt neque lenitur animus ferox, statuit quovis modo inceptum perficere. Primo conventu, quem ab regulis factum supra memoravi, propter dissensionem placuerat dividi thesauros finisrem decernitur, sed maturius ad pe
Abbreviated transcription (Latin):
tͤre pͣleriq ĩ patne t̾tia affricã posueᷤ panci
tãtũmõ asiã et enropã ẽẽ/ Ss affricã ĩ emrõpa
Ra fines habet ab occidẽte fretitnrĩ maris
et octeani ab orͣtu folis decliuẽ latituͫ Quẽ
locũ tachabethinõ ĩcole appellabãt/ Mar̃e semũ
ĩ portnosũ ager fruiũ sertilie bonꝰpecoᶜ

Expanded text:
in parte tertia Africam posuere, pauci tantummodo Asiam et Europam esse, sed Africam in Europa. Ea finis habet ab occidente fretum nostri maris et Oceani, ab ortu solis decliuem latitudinem, quem locum Catabathmon incolae appellant. mare saevum, importuosum; ager frugum fertili
Abbreviated transcription (Latin):
cartagnẽsiũ hannibal pꝰ magnitudinẽ nõis
iomam / italie opes inqpiẽ attr̾merat masmissa
Rex mnumidarũ in amititiã recept.I a ꝓ stiꝑto.¬
ne cui postea affricano cognomiẽ ex untute
fuit m̃lta et p̃clara rei militaris facinora feͣ¬
cerat dob qne uicti cartaginẽsibꝰ et capto si¬
reꝑat regi dono dedit/ Igit anncicia masimil¬
se bona atqe honesta nobis ꝑmãsit ẜ unpn
frĩbꝰ morbo absũptꝭ / id aderbalẽ et hiem¬
salem ex se genuit ingurthã ꝙ filiũ masta¬

Expanded text:
nis Romani Italiae opes maxime attriuerat, Masinissa rex Numidarum in amicitiam receptus a P. Scipione, cui postea Africano cognomen ex virtute fuit, multa et praeclara rei militaris facinora fecerat. Ob quae victis Carthaginiensibus et capto Syceperat, regi dono dedit. Igitur amicitia Masinissae bona atque honesta nobis permansit. Sed fratribus morbo absumptis. Is Adherbalem et Hiempsalem ex sese genuit Iugurthamque filium Masta
Abbreviated transcription (Latin):
qͣuidẽ ego regnũ uobis trado firmũ si boni
erit sin mali imbecillũ nã cõcordia parneres
crescũt discordia maxiẽ dilabũt. Ceterũ ante
hos te ingͣthã qr etate et sapiẽtia prior es ne
alitͥ quid eueniat ꝓuidẽ decet Nã in oĩ certã¬
nuẽ qui opulentior est / eciã si accepit ĩiuriã tñ
qr plꝰ potest face uidet᷑ uos autẽ ad herbal
imitanũ uirtute et enitimũ ne ego meliores
liberos sũpsisse uidear ꝙͣ ge nusse. Adea ing̾tha
tãet siregem ficta locutũ ĩtelligebat/ et
ip̃e longe alit̾ animo agitabat tamẽ ꝓtẽpo¬
re benigne respondit/ Micipsa panct pꝰ dieb-
morit᷑/ Postꝙͣ illiꝰ more regio busta magnifi¬
ce fecerãt, reguli ⁊ unũ quenert ut int̾ se de
cunctꝭ negociis disceptarẽt, Sed hĩpsal qui
minimꝰ ex illis erat / natura ferox etiã ãtea
ignobilitatẽ ing̃the qr mat̾no geliere ĩpar
erat despitiẽs dextͣ ad herbalẽ assedit ne
medii ex trisi quod apud mumidas honta

Expanded text:
si boni eritis, sin mali, inbecillum. Nam concordia paruae res crescunt, discordia maximae dilabuntur. Ceterum ante hos te, Iugurtha, qui aetate et sapientia prior es, ne aliter quid eveniat, prouidere decet. Nam in omni certamine qui opulentior est, etiam si accipit iniuriam, tamen, quia plus potest, facere videtur. Vos autem, Adherbal imitamini virtutem et enitimini, ne ego meliores liberos sumpsisse videar quam genuisse." Ad ea Iugurtha, tametsi regem ficta locutum intellegebat et ipse longe aliter animo agitabat, tamen pro tempore benigne respondit. Micipsa paucis post diebus moritur. Postquam illi more regio iusta magnifice fecerant, reguli in unum convenerunt, ut inter se de cunctis negotiis disceptarent. Sed Hiempsal, qui minimus ex illis erat, natura ferox et iam antea ignobilitatem Iugurthae, quia materno genere impar erat, despiciens, dextra Adherbalem assedit, ne medius ex tribus, quod apud Numidas honore
Abbreviated transcription (Latin):
romonos ex amc̃ amicissimos fecisti in hispa¬
nia nomẽ familie nr̃e renonatũ est post̾mo
quod difficillimũ ẽ int̾ mortales gloria ĩmdĩa
uicisti Nũt quĩ michi natura finẽ uite facit
ꝑ hanc dexteraĩ ꝑ regnifidem moneo obtestor
te ut hos qui titi gẽne ꝓpinqui bñficio mõ fr̃s
sũt caros habeas neu malis alienos adiũ¬
thesauri p̃sidia regni sũt uerũ amiciquos ne
armis coge/ neq auro parare queas osfi ͦ et

Expanded text:
Romanos ex amicis amicissimos fecisti. In HispaRomanos ex amicis amicissimos fecisti. In Hispania nomen familiae renovatum est. Postremo, quod difficillimum inter mortalis est, gloria invidiam vicisti. Nunc, quoniam mihi natura finem vitae facit, per hanc dexteram, per regni fidem moneo obtestorque te, uti hos, qui tibi genere propinqui, beneficio meo fratres sunt, caros habeas neu malis alienos adiunthesauri praesidia regni sunt, verum amici, quos neque armis cogere neque auro parare queas: officio et
Abbreviated transcription (Latin):
eũ quas micipse reddet dimisit enrũ setẽcia
hec eint siugurthe tui bello munãtino lõ¬
ge maxia uirtꝰ fuit Qnãrẽ tibic̾te sc̃io gau¬
dio ẽẽ Nobͣ ob merita sua carꝰ ĩ ut idẽ sena¬
tui et po.Ro. sit sũma ope intem᷑ Tibi qui¬
dẽ pro nr̃a amititia gͣtulor/ En habes uitũ
dignũ te atq auosuo masinissa Igit᷑. rex
ubi ea q̃ fama acceperat ex litere imꝑato¬
ris ita ẽẽ cognouit tũ uirtute tũ grã ꝑmor
tꝰ uiri flexit animũ suũ et ingurtham
beneficiis uince aggress Iest statĩ ꝙ eñ adop¬
ꝯfectꝰ cũ sibi finẽ uite adẽã ĩtellige̾t corã
Amig et cognat itẽq corã ad herbale et hiẽ¬
patre sine sp̃e sñ opib/ ĩ meũ regnũ acce.¬
pi exiscimãs nõ minꝰ me tibi ꝙͣ liberꝭ sigemi¬
issem os bñficia carũ fore Neq ea res faisũme
habuit Nã ut alia magna et egregia tua oĩt¬
tam nouissime rediẽs nimãtia meq regnũ¬
q meũ gloria henoranisti tua q uirtute nõb̃

Expanded text:
isit. earum sententia haec erat: 'Iugurthae tui bello Numantino longe maxuma virtus fuit, quam rem tibi certo scio gaudio esse. nobis ob merita sua carus est; ut idem senatui et populo Romano sit, summa ope nitemur. tibi quidem pro nostra amicitia gratulor. en habes virum dignum te atque avo suo Masinissa.' Igitur rex, ubi ea quae fama acceperat ex litteris imris ita esse cognovit, cum virtute tum gratia viri permotus flexit animum suum et Iugurtham beneficiis vincere aggressus est statimque eum adopconfectus cum sibi finem vitae adesse intellegeret, coram amicis et cognatis itemque Adherbale et Hiempatre, sine spe, sine opibus in meum regnum accepi, existimans non minus me tibi quam liberis, si genuissem, ob beneficia carum fore. Neque ea res falsum me habuit. Nam, ut alia magna et egregia tua omittam, novissime rediens Numantia meque regnumque meum gloria honorauisti tuaque virtute nobis
Abbreviated transcription (Latin):
tias munimẽta regnime habiturũ Ene
tũ p̾cepta parẽte agitarẽ/ ingrixtha hõ
hom̃i quos t̾ra sustinet sceleratissimꝰ ꝙ
tẽpto uestro. imꝑio masinisse me nepotẽ
etiã ab scicpe sociũ atq amitũ pͥ ͦ 2ͦ reg¬

Expanded text:
tias munimenta regni me habiturum. Quae tias munimenta regni me habiturum. Quae cum praecepta parentis mei agitarem, Iugurtha, homo omnium quos terra sustinet sceleratissimus, contempto imperio vestro Masinissae me nepotem et iam ab stirpe socium atque amicum populi R
Abbreviated transcription (Latin):
in auaritia nobilitatꝭ et pecinã sua spẽ
habere / Itaq pance diebꝰ cũ auro et argẽto
multo iomiã legatos mittit quibꝰ p̃cepit uti¬
pͥmũ ueteres amicos muneribꝰ expleãt deĩ¬
de nones acqrãt postremo quẽtũq possint
largiẽdo paraie ne cũctent᷑ Ced ubi romã
legati ueneye/ et ex p̃cepto regis hospitibꝰ
aliĩsq quor ñ ea tẽpestate in senatu aucto-¬
ritas pollebat magna munera misere
tanta ꝯmutacio incessit ut ex in apiã ĩui¬
dia in gram et fauorẽ nebilitatꝭ ing̾cha
uueniret Quorũ pars Ipe aliĩ p̃mio inducti
singulos ex senatu ãbiẽdo intebant᷑ ne
gram sĩ cñ ꝯsuleret᷑ igit᷑ ubi legãti sat
ꝯfidũt die ꝯstituto senatꝰ i utrisq dat᷑
Tũt adherbalẽ hoc mõ loquitũ accepimꝰ
p̃cepit uti regni minuidie tãtũmõ pcura¬
tionẽ meã existimarẽ/ Ceterũ ius et im¬
ꝑiũ eius penes uos eẽ simł eniterer domi
ea fecissem ĩ urã amiticia exercitũ diui¬

Expanded text:
in auaritia nobilitatis et pecunia sua spem habere. Itaque paucis diebus cum auro et argento multo Romam legatos mittit, quis praecipit, primum uti ueteres amicos muneribus expleant, deinde nouos aqquirant, postremo quaecumque possint largiendo parare ne cunctentur. Sed ubi Romam legati venere et ex praecepto regis hospitibus aliisque, quorum ea tempestate in senatu auctoritas pollebat, magna munera misere, tanta commutatio incessit, ut ex maxima invidia in gratiam et fauorem nobilitatis Iugurtha veniret. Quorum pars spe, alii praemio inducti singulos ex senatu ambiendo nitebantur, ne grauius in eum consuleretur. Igitur ubi legati satis confidunt, die constituto senatus utrisque datur. Tum Adherbalem hoc modo locutum accepimus: ni Numidiae tantummodo procurationem existimarem meam, ceterum ius et imperium eius penes vos esse; simul eniterer domi ea fecissem, in vestra amicitia exercitum divi
Abbreviated transcription (Latin):
misereri petest / qui aliqñ nõs hestis fuit
dera noua acciperemi abũde magna p̃sidia
nob in ur̃a amicitia fore Si huit imꝑio for¬
tuã muͣtaret᷑ unͣa octidẽdũ nobis eẽ/ Untute
acidiis uolentib/ magm este et op̃mẽti õma
secũda et obediẽtia sũt qͣmno faciliꝰ soniorũ ĩu-¬
rias curare licet Iam tñ illud uereor/ ne
ques p̾uata amititia ing̃the parũ coguita
trãsuersos agat/ quos egt andio mamia õpo
ma ambur fatigare uor singules ne quid
de absente ĩ cegnita cã statuat fingeᷤ me u̾ba ⁊
fugam sim̃lare cuc licuerit ĩ regno mane
Quod utinã illũ cuꝰ imꝑio facinore in has
miserras proiectꝰ sũ. eadẽ hec simuilãtẽ ui¬
deã / et aliqñ aut apud uos aut apud deos ĩ¬
mortales rerũ huãnarũ cura oritit᷑ ut iłre
qui nũc sceleribꝰ suis ferox atꝙ̃ p̃tiarꝰ ẽ oĩbꝰ¬

Expanded text:
misereri potest, qui aliquando vobis hostis fuit? misereri potest, qui aliquando vobis hostis fuit? dera nova acciperemus: abunde magna praesidia nobis in vestra amicitia fore; si huic imperio fortuna mutaretur, una occidendum nobis esse. Virtute ac dis volentibus magni estis et opulenti, omnia secunda et oboedientia sunt: quo facilius sociorum iniurias curare licet. Tantum illud vereor, ne quos privata amicitia Iugurthae parum cognita transvorsos agat. quos ego audio maxuma ope niti ambire fatigare vos singulos, ne quid de absente incognita causa statuatis; fingere me verba et fugam simulare, quoi licuerit in regno manere. quod utinam illum, quoius inpio facinore in has miserias proiectus sum, eadem haec simulantem videam, et aliquando aut apud vos aut apud deos inmortalis rerum humanarum cura oriatur: ne ille, qui nunc sceleribus suis ferox atque prae
Abbreviated transcription (Latin):
fraties reliquit ⁊maigurthã Sg̃neficiis
suis ratus ẽquĩctũ nob̵ sore alt eorũ necatꝰ
est Mĩteris ego ipẽ manꝰ impias uix effugi
Quid agã aut quo potissiniũ ĩfelix accẽdã
gñeurĩ p̾sidia emĩa extincta sũt pat̾ uti
necesse erat nature ꝯcessit frĩ quẽ minime
decuit ꝓpĩquies per stelus uitã exipuit af¬
sines ainiços propĩques ceteres meas aliũ
alia clades oppressit/ Capti ab ingurtha
et luctu morte guiorẽ uitã exigñt Si õma
que at amisi aut necessariis auersa facta
sũt incoluiã manerẽt tamẽ siquid ex ĩꝑ¬
iso mali accedisset uos implorarẽ .pc qͥdi¬
pro magnitudine imꝑni Ius et ĩ iurias om̃s
cure ẽẽ decet/ Nũc uero exus patria domo soli
atq õmũ honestarũ rerũ regens quo accedã
Aut quos appellẽ nationes, ne an regea qui
om̃s samilie nr̃e ob ur̃az amicitiã infesti sũt
anͣ qoq madire liet ubi nõ maiorũ hosti.¬
lia mouinẽta piuriã suit aut quisꝙͣ nostri

Expanded text:
fratres reliquit, tertium Iugurtham beneficiis suis ratus est coniunctum nobis fore. alter eorum necatus est, alterius ipse ego manus inpias vix effugi. quid agam? aut quo potissumum infelix adcedam? generis praesidia omnia extincta sunt. pater, uti necesse erat, naturae concessit. fratri, quem minume decuit, propinquos per scelus vitam eripuit. affinis amicos propinquosalia clades oppressit: capti ab Iugurtha et luctu morte grauiorem vitam exigunt. Si omnia, quae aut amisi aut ex necessariis aduersa facta sunt, incolumia manerent, tamen, si quid ex improuiso mali accidisset, vos implorarem, pro magnitudine imperi ius et iniurias omnis curae esse decet. Nunc vero exul patria domo, solus atque omnium honestarum rerum egens quo accedam aut quos appellem? Nationesne an reges, qui omnes familiae nostrae ob vestram amicitiam infesti sunt? An quoquam mihi adire licet, ubi non maiorum meorum hostilia monumenta plurima sint? Aut quisquam nostri
Abbreviated transcription (Latin):
publice ꝙͣ p̾uatim amicitiã p. ro coleret nẽu
qmibꝰ largui insuesceret ꝑiculose a paige
eii quod multorũ eẽt si ꝑmanere uellet in
suis artibꝰ ułtro illi et gloriã/ et regnũ uẽ¬

Expanded text:
publice quam privatim amicitiam populi Romani coleret neu publice quam privatim amicitiam populi Romani coleret neu quibus largiri insuesceret: periculose a paucis emi quod multorum esset. Si permanere vellet in suis artibus, ultro illi et gloriam et regnum ven
Abbreviated transcription (Latin):
solet/ igit᷑ imꝑͣatet om̃s fere res asperas
ꝑ ngurtã agere ĩ amia habere magis
magꝭ q eũ indies ãplecti amppe cmꝰ nedr
ꝯsiliũ neq ĩciptũ ullũ frust᷑ erat hnc
accedebat mumificẽtia animi et ĩgenii sol¬
lertia/ Quibꝰ rebꝰ sibi multos ex romaĩs fa¬
miliari amicitia ꝯũxerat / Ea rẽpestate in
exercitu nr̃o fuere ꝯplures nomi atq nobi¬
les, quibꝰ dinitie, bons honesto q potis res erãt
factiosi domi potẽtes apud socios clari magl.
ꝙͣ honesti quiiugurthe nõ mediecre̾ animũ
pollicitãdo accendebãt si micipsa rex ocaidis¬
set fore uti solus imꝑñ mumidie põtiret᷑
In ipso iaxĩ uirtutẽ rome om̃a uenalia
esse:  postꝙͣ iimãtia deleta p. scipio diuĩt¬
tere aupilia et ip̃e reu̾ti domũ decreuit deã¬
ĩ acq landatũ magnifice pcõtione ing̾thã
ĩ p̾toriũ adduxit ibiq secreto moͣiit ut potiꝰ

Expanded text:
solet. Igitur imperator omnis fere res asperas solet. Igitur imperator omnis fere res asperas per Iugurtham agere, in amicis habere, magis magisque eum in dies amplecti, quippe cuius neque consilium neque inceptum ullum frustra erat. Hoc accedebat munificentia animi atque ingeni sollertia, quibus rebus sibi multos ex Romanis familiari amicitia coniunxerat. Ea tempestate in exercitu nostro fuere complures novi atque nobiles, quibus divitiae bono honestoque potiores erant, factiosi domi, potentes apud socios, clari magis quam honesti, qui Iugurthae non mediocrem animum pollicitando accendebant, si Micipsa rex occidisset, fore uti solus imperi Numidiae potiretur: in ipso maximam virtutem, Romae omnia venalia esse. Sed postquam Numantia deleta P. Scipio dimittere auxilia et ipse reverti domum decrevit, donatum atque laudatum magnifice pro contione Iugurtham in praetorium abduxit ibique secreto monuit, ut potius
Abbreviated transcription (Latin):
opprimi posse hominẽ tã acceptũ popularibꝰ
ꝙ erat ingurta manu ꝓmptI et appetẽs
glorie militaris statint eũ obiectare ꝑicułis
et eo mõ fortunã tẽptare Igit᷑ bello minã¬
lia mitteret sperãs uel ostẽtãdo uirtutẽ at
hostiũ senitia facile occasurũ p̃fẽcit iiunde
quos ĩ hisꝑamã mittebat Med ea res longe
alit᷑ ac ratꝰ erat enenit Nam Ingurtha ut
erat impiͣgro atꝙ acri ĩgeĩo ubiͣ naturã sc̃i¬
pionis qui tũ romanis imꝑator erat / et mo-¬
rẽ hostiũ cognouit multo labore m̃łta q cu-¬
ra p̃terea mo destissime pared et sepe obñã
eñdo ꝑicut in tãtã claritudinẽ brem ꝑuene¬
rat ut noͣstris uehemẽt cari mimãtinis
maxiõ timori esset ¶Ae sane quod difficilli¬
mũ ĩ p̾mis est et płio stremus erat et
bonꝰ ꝯsilio quor ñ alterũ ex ꝓudẽtia tuorẽ
alterũ ex audacia temeritatẽ afferre ꝑ lerã

Expanded text:
opprimi posse hominem tam acceptum popularibus, opprimi posse hominem tam acceptum popularibus, quod erat Iugurtha manu promptus et appetens gloriae militaris, statuit eum obiectare periculis et eo modo fortunam temptare. Igitur bello Numanlia mitteret, sperans vel ostentando virtutem vel hostium saevitia facile eum occasurum, praefecit Numidis, quos in Hispaniam mittebat. Sed ea res longe aliter, ac ratus erat, evenit. Nam Iugurtha, ut erat impigro atque acri ingenio, ubi naturam P. Scipionis, qui tum Romanis imperator erat, et morem hostium cognovit, multo labore multaque cura, praeterea modestissime parendo et saepe obviam eundo periculis in tantam claritudinem brevi pervenerat, ut nostris vehementer carus, Numantinis maximo terrori esset. Ac sane, quod difficillimum in primis est, et proelio strenuos erat et bonus consilio, quorum alterum ex providentia timorem, alterum ex audacia temeritatem afferre plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
pollẽs uiribꝰ decora facie ẜ multo inapiẽ
ĩ genio ualidꝰ nõ se luxui neq ĩertie corrũpẽd
lari, cursu cũ equalibꝰ certare/ et cũ om̃s gla
anteiret/ om̃b tñ car I eẽ Ad hoc plera ꝙ tẽpora
⁊ uenãdo ageͤ/ leonẽ atꝙ alias feras pͥmlant
ĩ p̾mis fexire plurimũ face̾ et minimũ
ip̃e dese loqui Quib rebͥi iͣicipsa tãet si
ñtro let Ifuerat existimãs uirtute ingͣte
regno suo gioie fore tamẽ plyͣ hominẽ ado¬
lescẽtẽ/ exacta sua etaite, et parins liber
magi mags ꝓ tresce ĩtelligit/ ue henĩter eo
nego ͦ ꝑmotꝰ/ m̃lta cũ aõ sue ueluebat Ter¬
rebat᷑ eũ natura mortaliũ aiida imꝑii
et p̾ceps/ ad explendã añi cupidinẽ p̃terea ¶ui¬
oportĩtas sue liberorũ q etat qͣ etiã mediocres
mundarũ in ingurtã accẽsa ex quib ꝰ sitalẽ
uirũ dolis int̾fecisset ne qua seditio aut¬
uellũ oriret᷑ anxius erãt᷑ / hiis difficultatibꝰ

Expanded text:
pollens viribus, decora facie, sed multo maxime ingenio validus, non se luxui neque inertiae corrumpendum, lari, cursu cum equalibus certare et, cum omnes glanteiret, omnibus tamen carus esse; ad hoc pleraque tempora in venando agere, leonem atque alias feras primus in primis ferire: plurumum facere, et minumum ipse de se loqui. quibus rebus Micipsa tametsi initio laetus fuerat, existumans virtutem Iugurthae regno suo gloriae fore, tamen, postquam hominem adulescentem exacta sua aetate et parvis liberis magis magisque crescenegotio permotus multa cum animo suo voluebat. Terrebat eum natura mortalium auida imperi et praeceps ad explendam animi cupidinem, praeterea opportunitas suae liberorumque aetatis, quae etiam mediocris Numidarum in Iugurtham accensa, ex quibus, si talem virum dolis interfecisset, ne qua seditio aur, anxius erat. His difficultatibus
Abbreviated transcription (Latin):
bori meo nomẽ mertie ĩponãt / Certe quĩsꝰ max¬
ima indust̾a uidet᷑ salutae plebem Et cꝰ uis
grãz q̃rere/ quisi reputauerĩt et quibꝰ ego
cẽporibꝰ magistͣm adeptꝰ sũ et quales uiri
idem assequi nequiuerĩt / et pꝰͣ q̃ gn̾a hom̃iĩ¬
senatũ ꝑuenerĩt ꝓfecto extimabũt magi
merito ꝙͣ ignania iudiciũ animi mei unitasse
maiꝰ ꝙ ꝯmod̃ ex otiomõ ꝙͣ ex alioꝵ negotiĩs
rei.p. uenturũ Nam sepe ego audini quĩtũ
maxim publiũ scipionẽ p̾cerea ciuitatꝭ nr̃e
p̃claros uiros solitos ita dite̾ cũ maiorũ ima.¬
gines ĩtueret᷑ uehe mẽtissie̾ añii ad uirtutẽ ac¬
cendi scilic nõ cerã illã ne̾q figurã tãtĩ uim
ĩ se habe. ẜ memoria ierũ gestarũ eã flãmã
egregiis uiris in pectore crescers/ nec ꝑus seda

Expanded text:
bori meo nomen inertiae imponant, certe quibus maxbori meo nomen inertiae imponant, certe quibus maxima industria videtur salutare plebem et conviviis gratiam quaerere. Qui si reputauerint, et quibus ego temporibus magistratus adeptus sum et quales viri idem assequi nequiverint et postea quae genera homiimabunt me magis merito quam ignavia iudicium animi mei mutavisse usque commodum ex otio meo quam ex aliorum negotiis rei publicae venturum. Nam saepe ego audivi Q. Maximum, P. Scipionem, praeterea civitatis nostrae praeclaros viros solitos ita dicere, cum maiorum imagines intuerentur, vehementissime sibi animum ad virtutem accendi. Scilicet non ceram illam neque figuram tantam vim in sese habere, sed memoria rerum gestarum eam flammam egregii
Abbreviated transcription (Latin):
omuis cura rerũ publicarũ minime in hac tẽ¬
datur neq illi quibꝰ ꝑ frandẽ uis fuit utiq
tñti aut cõ mage honesti sũt Nam ui quidẽ
regẽ patriã aut parĩtes ꝙͣ ꝙͣ et p̃ossis et delicta
corrigas tñ ĩportumũest cũ p̃sertĩ om̃s rexni
mutationes cedẽ sugã alia ꝙ hostilia portẽdãt
frustͣ aut nici neq aliud se facigãdo insi ediũ
q̃rere/ extreme dem̃tie est isi forte/ quẽ ĩ hoẽs¬
ta et ꝑuitiosa libido tenet potẽciẽ pancorũ decꝰ
atq libertatẽ suã gratificari / Ceterũ ex alnp̃s
negotiis q̃ ĩgeĩo exertẽt᷑ in pͥmĩs magno usu
est memoria rerũ gestarũ Cuiꝰ de uirtute
ꝙͣ multi dixere preterũd puto sim̃ ne per
ĩsolẽtiã quis estimet memet studia meũ lau-¬
dando extolleᷤ atq ego estimo fore qͣm quia de¬
creni ꝓcul a rep. etatẽ agere/ tãto tã q utili la¬

Expanded text:
omnis cura rerum publicarum minume mihi hac temomnis cura rerum publicarum minume mihi hac temdatur neque illi, quibus per fraudem ius fuit, tuti aut eo magis honesti sunt. nam vi quidem regere patriam corrigas, tamen importunum est, cum praesertim omnes rerum mutationes caedem, fugam aliaque hostilia portendant. Frustra autem niti neque aliud se fatigando nisi odium quaerere extremae dementiae est; nisi forte quem inhonesta et perniciosa libido tenet potentiae paucorum decus atque libertatem suam gratificari. Ceterum ex aliis negotiis, quae ingenio exercentur, in primis magno usui est memoria rerum gestarum. Cuius de virtute quia multi dixere, praetereundum puto, simul ne per insolentiam quis existimet memet studium meum laudando extollere. Atque ego credo fore qui, quia decrevi procul a re publica aetatem agere, tanto tamque utili la
Abbreviated transcription (Latin):
et uoluxtates corpis pessundatus est. ꝑuiciosa.
laibidine p aulisper ususi. uhi secordiam ueres. tꝑs¬
etas Ingoniũ de fluxrre nature infirmitax accuy¬
saturi Duam quiq culpam auctorex ad uegotia
tranfferuat. Q si hoñibus bonaꝵ ierum tarta eura
eẽt qͣto studio alieua ut inchil ꝓfutã muloꝙ eciã
et̾ui fierẽt. Nam uti genus honĩ cõpositũ ex corꝑe
diuicie. ad hͦ is corpis et aͣ om̃a huunstemõi brem
dilabint᷑. ac ingxiui egregia faciuora sicuti aĩa ñuorlia
sunt postremo porꝑis cet fortune bonorum ut icĩam
sic fiues est. oĩaq orta occidũt et aucta seuescent
est qui dediti corporis gandiis per luxũ et igna¬
mã etatẽ agunt / Ceterũ ĩgeniũ qͦ neq meli ꝰnezl
ãplii aliud in natura mortaliũ est ĩ cultu at
sotordia torpesceᷤᷤ sinũt cũ p̾sertim tã multe ua-¬
rieq sũt artes animi quib sũma claritudo
parat᷑ Uerũ ex hiis magist᷑tI et ĩꝑia postremo

Expanded text:
et voluptates corporis pessum datus est, perniciosa libidine paulisper usus, ubi per socordiam vires tempus ingenium diffluxere, naturae infirmitas accusatur: suam quisque culpam auctores ad negotia transferunt. Quod si hominibus bonarum rerum tanta cura esset, quanto studio aliena ac nihil profutura multaque etiam aeterni fierent. nam uti genus hominum conpositum ex corpore divitiae, ad hoc vis corporis et alia omnia huiusce modi brevi dilabuntur; at ingeni egregia facinora sicuti anima inmortalia sunt. postremo corporis et fortunae bonorum ut initium sic finis est, omniaque orta occidunt et aucta senescunt:est, qui, dediti corporis gaudiis, per luxum et ignaviam aetatem agunt, ceterum ingenium, quo neque melius neque amplius aliud in natura mortalium est, incultu atque socordia torpescere sinunt, quom praesertim tam multae variaeque sint artes animi, quibus summa claritudo paratur. Verum ex iis magistratus et imperia, postremo
Abbreviated transcription (Latin):
antea ꝑ uirtutẽ soliti erãt nbilitatẽ ante ue¬
mit furtim et ꝑ lac̾cima potiꝰ ꝙͣ bonis artib
ad imꝑia et honores intũt᷑. ꝓ inde᷑ quasi p̃tu-¬
ra et ꝯsulatꝰ atq oĩa alia huiꝰ temodi ꝑ se
ip̃a clara et magnifica sint ac nõ pͣde ha-¬
beant᷑ ut eorũ quiad eã festinẽt uirtI ẽ uerũ ͦ¬
ego liberii altiꝰq ꝓcessi dũ me auitatꝭ moꝵ

Expanded text:
t nobilitatem antevenire, furtim et per latrocinia potius quam bonis artibus ad imperia et honores nituntur; proinde quasi praetura et consulatus atque alia omnia huiusce modi per se ipsa clara et magnifica sint ac non perinde habeantur, ut eorum qui ea sustinent virtus est. Verum ego liberius altiusque processi, dum me
Abbreviated transcription (Latin):
aĩalibus sũma il los openiti decet ne uitam
silencio transeant ueluti pectora. que natura
proua. atq uentra obedientia finxit Bed nr̃a oĩs uix
in aniuo et corpe sita est ãi imperis. corꝑis suicio mag
utiuur. Altorim nobis cum diis. alteꝵ cum belus cod ost

Expanded text:
animalibus summa ope niti decet, ne vitam silentio transeant veluti pecora, que natura prona atque ventri obedientia finxit. Sed nostra vis in animo et corpore sita animi imperio, corporis servitio magis utimur; alterum nobis cum diis, alterum cum belvis co
Abbreviated transcription (Latin):
hn ꝑpetuas itra se h̃uorsias habebant. qui nã auta¬
tatibus contentebant/ Ex hiis pullo. cũ acriruue
ad iuitiones puquaretur. quid dubitas Inquit uan
ione. aut quẽ locum tur pro lande u̾tutur spectax
hic dies. de nrĩs ẜuersiia Indicabit. hec cũ dixisset
procedit ex castus inuiutiones queq parti cõfeaissiaꝰ¬

Expanded text:
Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteHi perpetuas inter se controversias habebant, quinam antetatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hosti
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria cuures. Iestudiuesq agore. et stalus uallum
astendoro ceperunt. At tanta nlitum uirtus. atq
ea p̃soncias aĩ fuit. ut cum undiq fla̾ma torrerẽtum
in apinaq telorum multitudine cmerõtur. suaq oĩa
Imidodimẽtas atz omĩs fortiuas conflagrare Iui ot
fuit sed tamẽ hunc habut ene̾tum ut eo die maxiq
mus̃ hostiũ uulurra retur at interficoret᷑ ut se sus
ip̃o uallo constipauerant. recessumq p̾m ultiã
non dabaut. paulum quidem Interuussa plãma
et quodam loco tura adacta. et contiungente uallũ
trreie cohortiei conturiones ex eo qui stabãt loto
recesserunt. suosq om̃s remouerũt. initu uotibꝰ
hostes si introirs uellont uocare ceperunt quoꝵ
progredi ausus est nemo. Tum ex õi parte lapidibꝰ
comectis deturbati .turrisq succeusa est. Erant in
legione fortissu uiri. centuriones qui p̾mis ordis¬
nbus appropiuquarant Titus pullo. et luciꝰ uorenq

Expanded text:
victoria turres testudinesque agere et scalis vallum victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellefuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus.
Abbreviated transcription (Latin):
ueluit. se aduitore utantur. legatos qz ad cesarem
nuitant. sprrare pro eius iusticia. que petierunt
Imipetraturos. Ab hac specie repulsi nermiiͦ uallo
pedum ix. et fossa pedum xri hiberua cuigunt
hoc et suꝑiorum ãuorum consuetudine ab nobie
cognourant. et quosdam do ex̾citu he̾bant captios
as hiis docobantur sed nulla ferrauiẽtorum copia
que essent ad hunt usum ydoura. gladiis cespitess
c̾cuncidere mambus. sagulis q terrã exhaurire
uidebantur. Qua quidem ex ro. hom̃i multitudo.
coguosti potuit: Iain miu ꝯ horis trbus. Uallũ pedic̃
Do. In crocintu. inuĩtionem ꝓfecerunt. Reliquis q diobꝰ
turres ad altitudiuẽ ualli. faltes. testudiuesq qnͣ
q̃dem captiui docuerant. Parare. at facere cepert
sreptimo oppugnationis die auaxᶜ. cohorto uento
feruentes fusilr. ex argilla glaudoen quudist et feruefacta
hostes maxͦ clamore sicuti parta Iam atz epplorata

Expanded text:
velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcursu. ac uocibus sibi ꝑtere cogeretur. Tiic duces
pͥncixesq uermorum. qui aliquem ẜmonis aditum
causamq amicicie. cum ciceroue habebant. colloqui
seseo uelle dicunt. facta ptãto. eadem que aibiorix
cum titurio egerat cõmemiorant / oem̃ esst in aris
galliam. germauos Reuũ transisse. Cesaris ⁊liquoꝵ¬
q hiberua oppugnari/ Adduit eciã de sabiui mortt
ambiorigrmi estend ostrutant fidei faciende causa.
errare hos dicunt. si quit ꝙ ab hya p̃sidi sperent qui
suis robus diffidat. Sese tamen hoc eẽ in ciceronẽ
po q Romanũ auimo. ut nchil iuisi hiberua recusẽt
at hanc inueterestore ꝯsuetudinẽnoluit licere dllisz
Incolumitus. ꝑ se ex hiberius discedere. et quastũq
ptes uelint. sine mrtu proficisti. Cicero ad hic uno. ¶lõ otõnt̃¬
iõ respondit Illon usse ꝯsuetudiunẽ po. Ro. accipere currõis¬
ab hoste armato conditionom⁊ ẜi ab armis distoie̾

Expanded text:
concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficisci. Cicero ad haec unum modo respondit: non esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere
Abbreviated transcription (Latin):
uictores ꝯfidebant. Ratuntur ꝯfestumm ad cesarem ab
citerone littere. maguia propositur p̃riis si ꝑtulissent
obsessis onũbus uiis iissi intercixpiũtur. Noctu ex
materia quã nuĩtionis causa cõportauerant turres
admodum. c xpi excitantur Incredibili celeritate q̃
deesse oꝑi uidebantur ꝑficiũtur. hostos postero dit¬
die nulltos maioribus coacties copiris. castra oppug¬
uant. fossam complent. cadem rõne. qua pridie
resistitur. hoc idem reliquis deuiceps fit diebus
nulla pars nocturui temporis. ad laborẽ int̾uuatti᷑
Non egris non uulueratis. facultas quieti dat᷑
quecunq ad proxiiui diei oppugnationẽ possunt
noctu comꝑantur. multe puste sudos magnus nu¬
ralium palorum nus institunt᷑ turres contabulãtur
pune lorur q ex cratibii attexuntur. Ipe̾ Cicero ñ
tenuissima ualitudine esset. ne nocturnũ quidem
sibi tempus ad quietom rolinquebat ut ultronulitũ

Expanded text:
victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum
Abbreviated transcription (Latin):
ueriuos puerit. hortaturq. ne sui In ꝓxetuum
liberaudi at ulcistendi romanos pro hiis quas
acceperant Iniuriis occasionẽ diuuttant. Interfer¬
tos eẽ legatos duos magnãq ꝑtem ex̾titꝰ Interisse
demõserat inchil esse ne gocio subito. oppressam
legionõ qui cum cicerone hic met intorsici. se ad
eam rem profitotur adiu̾torem, facile at orõue
nermis ꝑsuadet Itas ꝯfestui. dimissis nũtis
coqunt. et de inprouiso. ad ciceroiuis hiberua aduolat
Nũdum ad eum de tituoni morte fama plata. huc qͦq
accidit quod fuit: necesse. ut nõnubli milites quĩ ligla¬
tioius nuĩtionis ꝑ causa. in siluas discessissent. ⁊ pe̾¬
turo equitum aduentu . Intercipere̾tur hiis c̾cu̾uentꝭ
somi et clientes legionem oppngiare Incipĩt nr̃i
celeriten ad arma concurrunt. uallum ꝯstendunt.
egre is dies sustentatur. ꝙ uem̃ hostes. spem In celeriͭ ͤ
pouebant. atz hauc adepti: uictoriam in ꝑpetuũ se fore

Expanded text:
ios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum ios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis nium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore
Abbreviated transcription (Latin):
instituitur simo. paulatiui c̾rimẽtuss Int Ricitur
Cum uero suouore. uictoriam cõclauiãt. at ululla¬
tum tollunt. Impetuq in urõs facto. ordines ꝓturꝰ¬
bant. Ibi lucius cotta puguaus inter ficit᷑. cũ mag
ꝑte nulitum Reliqui se in castra recipĩt. unde
erant egressi. Ex quibus lucius petrosidius aq¬
liser. cum magna multitudiue hostiuã p̾meretur
aquilam intra uallum proiecit. Ipe̾ procastris
fortissime pnguans occiditun. Illi egre aduoctõ
eppugnationem sustinent. noctu ad unũ om̃i
desperata saluto. secpy interficũt᷑. p auci ex p̃lio
lapsi. iucertis itiueribus ꝑ siluas ad titum la¬
bienũ. legatam in hiberna. Uuenint. atz eum de
rebus grestiui c̾tiorem facĩt. hac uictoria sublatꝰ
ambiorix. scatin cum equitatu. mãtuaticos. qui
erant eius regui funtuui prosicistit᷑. neq uoctõ
neq diem intcrunttit. peditatuq. sese subsequi
iubet. Re demõserata aduatinu põstero die In

Expanded text:
instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re de
Abbreviated transcription (Latin):
aduersum os. funda uulueratur. hiis rebus ꝑuotꝰ
quitus titurius. cum procul ambiorigẽ suois.
cohortantẽ conspexisset Intrp̃tem suũ queũ põ¬
poiũ. ad eum nuctit rogatum. sibi. nulitibus ꝑ cat
Ille appellatus respondit. si uelit secum rolloqꝰ
licore ꝑare a multitudine Impetrari posse. quod
admilitũ salutem ꝑtiurat / Ipi uero nchil uocitũ
rii. Inq ram rẽ se suãq fide̾ interpone̾. Ille
cum cotta. saucio coĩtat si uideatur pugna. ut
excedant / et cum ambiorigo una colloquãtun
sperare ab eo. de sua ac nulitum salute Impetͣri
posse. Cotta se ad armatum hostem iturũ se nogat
atq in eo ꝑseuerat. Babiuuer quor in pũcia
tribu nulirũ se he̾bat et p̾moꝵ ordiuũ centurio¬
nes se sequi Iubet. Et cum propius ambiorigom
accessisset. Inssus arma a dicere Imꝑatũ facit suis¬
q ut idem faciant. Imꝑat. Interim dũ de ꝯdicoĩ¬
uius inter se a gant. longiorqz ꝯsfulto ambiorige

Expanded text:
adversum os funda vulneratur. His rebus permotus adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in pratum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige
Abbreviated transcription (Latin):
cum que piam cohors ex orbe excosserat. al Iupo¬
tum fecerat. hostes uelotissime rofugiebant Iuterõ
eam ꝑtem uudari utẽe erat et as latere apto tela r̾uxi
Ruosu̾s cum in xũ locũ unde erant egressi. duerti
ceperant et ab hus qui cesserant et as hiis. qui
proxint steterant c̾cu̾nemebantur. ui antrm.
locui teuere uellent. nec uirtuti locus ⁊ luiq̃bat
uet eb tanta multitudiue cõiecta tola. confecti uitare
poterant. Tañe Iot intõmodis ꝯflictati. multus.
uulurribus acceptis r̾sistebant. et magna parte
diei ꝯsumpta. cum a p̾ma lucr. ad horã octauam
puguaretur. nichil quod ipĩs eẽt indignũ cõuutte¬
bant Tum tito baualtino boluentiuo. qui suꝑiore
auuo. p̾mũ pilum duxerat. uiro forti et mague
auctis utrumq feuiur tragula traicitur Quĩtꝰ
rucaniꝰ eiisdem ordĩs fortissume pugnans. dum
c̾cu̾uento filio subuent Interficitur. Aucius cotta
legatus oũi cohortesz ordiuesq adhortauir In

Expanded text:
cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impecum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in
Abbreviated transcription (Latin):
ut uulgo nuliterz. ab siguie distedirent. queq quisq
uorum tarissima hrot ab Impedimẽtus petere
atq arrixe propararet. clamore et fletu oĩa tõple¬
rentur At barbaris ꝯsiluũ nõ defuit. Nam ducos
eorum. bota a tie ꝓnũciare insserunt ne quis ub
loto distedoret. Ilłorum eõ predã atz illic isau¬
queruuq ioui reluiquissent /proiñde in uittoria¬
onũa posita existunabant. Euant et uirtuto et
nõ puguandi pares nri. tam et si ab duce. ut
a fortuna deserebant Tamẽ orm̃ pei salutis
In u̾tute pouebant / Et quotions quas cohors
p̾curreret. ab ea ꝑte magnus mĩs hostiuꝰ cadebat¬
.¶Qua re ad aĩadursus ambiorip ꝓuũciari Iubet
ut procul tela couiciant neu propius acredant
et quã in ꝑtem roͣui impetunt feteriũt cadant
Ieuitate armoꝵ. et rotidiaua ex̾nitatione nichi
hiis nocere posse. ⁊ursus se ad sigua i̾cipiẽres
insequãtur. Quo p̃repto di ligentissime obseruato.

Expanded text:
ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illique Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors rocurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato,
Abbreviated transcription (Latin):
a nulitibus passuũ c̾citerdinbus roͣnoꝵ aduo̾tum
eppoctabant et cum se maior pars agnũs in magrã
quallem duuisisset. ex utraq ꝑte eies uallis subito
se ostenderunt. nonissimos ꝙ p̾me̾ et p̃liũ comttẽ
disset trepidare ut cõcursare rohortes q dispouere
tionis auctor non fuisset. Alulla in re q̃i saluti derrat
et in appollandis cohortibies q uulitibus Imꝑatoris
et in pugna officiũ nulitis p̃stabat Cum pooxtris
longitudinẽ aquus inruq facẽ omĩa porse obire
et quid. quoq loco. faciendum esset proindere posset̃
Iusserunt prouĩciare nt impedimẽta relinquerẽt
atz in orbem ꝯsisteront. Quod ꝯsiliũ et si in eiisꝰ¬
mõĩ casu ⁊eprehondend̾ non est tame̾ incõmode
accidit Ilai et urũs mlitibus spem ismut et
hostes ad puguand̾ a laruores offecit. quod non
sie sũmo tuuore et desparatione id factum
uidebatur preterra accidit quod fiere neresso erat

Expanded text:
a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos disset, trepidare et concursare cohortesque disponere, ctionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat,