comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinentie pͥmam fidem irritã fecer̃t.
Qd̃ ut breuit̾ insinuaret apłs. noluit
eas dicere habere dãpnationẽ. que pꝰt
amplioris sc̃ĩtatis ꝓpositũ nubunt. ñ
quia ñ dampnant᷑. s ne in eis ip̃e nup¬
tie dampnari putarent᷑: s cũ dixiss
nubere uolunt. ꝯtinuo addidit. ha¬
bentes dãpnatõem et dixit qͣre:. q̃m
pͥorem fidem irritã fecert̃: ut uolun¬
tatẽ que a ꝓposito cecidit appareat ẽẽ
Dãpnatam:. siue subseqͣnt᷑ nuptie. siue
desint. Sinde qui dicunt taliũ nup¬
tias ñ ẽẽ nuptias s potiꝰ adult̾ia:. ñ mͥ
uident᷑ satis acute ac diligent̾ ꝯsidera¬
re qd dicant. Fallit eos qͥppe similitu¬
do ueritatis. Quia enĩ ꝯiugiũ xͥ dicim¬
tur eligere que xp̃iana scĩtate ñ nu¬
bunt: hinic argum̃tant᷑ qͥdã dicenteᷤ.
Si uixo suo uiuo que alteri nubit. ad¬
ultera est. sic̃ ip̃e dñs in eungłio difti¬
niuit: uiuo gͦ xp̃o cui mors ultra nõ

Expanded text:
continentiae primam fidem inritam fecerunt. continentiae primam fidem inritam fecerunt. quod ut breuiter insinuaret apostolus. noluit eas dicere habere damnationem, quae post amplioris sanctitatis propositum nubunt — non quia non damnantur. sed ne in eis ipsae nuptiae damnari putarentur — sed, cum dixisset: nubere uolunt, continuo addidit: habentes damnationem, et dixit quare: quoniam priorem fidem inritam fecerunt, ut uoluntatem, quae a proposito cecidit, appareat esse damnatam, siue subsequantur nuptiae siue desint. Proinde qui dicunt talium nuptias non esse nuptias. sed potius adulteria, non mihi uidentur satis acute ac diligenter considerare quid dicant; fallit eos quippe similitudo ueritatis. quia enim coniugium Christi dicuntur eligere quae christiana sanctitate non nubunt, hinc argumentantur quidam dicentes: si uiro suo uiuo quae alteri nubit, adultera est, sicut ipse dominus in euangelio definiuit, uiuo ergo Christo, cui mors ultra non
Abbreviated transcription (Latin):
unt uerbũ hoc: que gͦ potest caꝑe
capiat: et que se ñ ꝯtinet nubat.
Que non cepit deliberet: que aggres¬
oblatio. In ꝯiugali qͥppe uinculo si
pudicitia ꝯseruat᷑. Dampnatio ñ time¬
tur: s in uiduali et uͥginali ꝯtinen¬
tia. excellentia muneris amplioris
expetit᷑. Qua expetita et electa et
uoti debito oblata. iam ñ solũ capes¬
sere nuptias: s etiã si ñ nubatur.
nubere uelle: dãpnabile ẽ. Nam ut
hoc demonstraret apłs ñ ait. cũ in de¬
liciis egerint in xp̃o nubunt. s nu¬
bere uolunt: habentes inqͥt dãpna¬
tionẽ. qm̃ pͥmam fidem irritã fecert̃.
et si non nubendo. tam̃ tantũ uo¬
lendo: non qͥa ipse nuptie uł taliũ
Uãpnande iudicant᷑: s dãpnatur
ꝓposia fraus. dampnat᷑ fracti uoti
fides: dampnat᷑ non susceptio a bono
inferiore: s ruina ex bono suꝑiore.
Postremo dampnant᷑ tales: ñ qͥa con-¬
iugalem fidẽ posteriꝰ inier̃t: s quia

Expanded text:
unt uerbum hoc, quae potest ergo capere, unt uerbum hoc, quae potest ergo capere, capiat et quae se non continet, nubat; quae non coepit, deliberet; quae adgresoblatio. in coniugali quippe uinculo si pudicitia conseruatur, damnatio non timetur; sed in uiduali et uirginali continentia excellentia muneris amplioris expetitur: qua expetita et electa et uoti debito oblata iam non solum capessere nuptias, sed etiamsi non nubatur, nubere uelle damnabile est. hoc demonstraret Apostolus, non ait, quum in deliciis egerint, in Christo nubunt, sed: nubere uolunt habentes. inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt etsi non nubendo, tantum uolendo: non quia ipsae nuptiae uel talium damnandae indicantur, sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta uoti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina ex bono superiore; postremo damnantur tales, non quia coniugalem fidem posterius inierunt, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
retro ire pt sathanã: idest ab excellen¬
ti illo uirginał uł uiduał castitatis ꝓ¬
posito in postiora respiciendo cadere ⁊
interire. Proinde que se ñ ꝯtinent
nubant. anteꝙͣ ꝯtinentiã ꝓfiteant᷑.
anteqͣ. deo uoueant. qͦd ñ redclant
iure dampnient᷑. Alio qͥppe loco: de
talib dicit. Cũ enĩ in deliciis egeritł̃.
in xp̃o nubere uolunt: habentes damp¬
nationẽ. qm pͥmam fidem irritã fecerũt:
idest uoluntatẽ ad nuptias. a ꝓposito s¬
tinentie deflexert̃. Irritã qͥppe feceruit
do legis obseqͥum. nc̃ ẽ infirmitatis re¬
medium: in quibdã uͦ hũanitatis so¬
latium. filioꝵ quippe ꝓcreatõi oꝑã
dare. ñ canino more ꝑ usũ ꝓmiscu-¬
um feminaꝵ. s honesto ordine ꝯiuga¬
li. ñ est in hoĩe imꝓbandꝰ effectus:
et iam ip̃m tam̃ laudabiliꝰ tͣnscendit
ce uincit. celestia cogitans animꝰ xp̃i¬
anus. S qm̃ sic̃ ait dñs. ñ om̃s capi¬

Expanded text:
retro ire post satanan, id est ab excellenretro ire post satanan, id est ab excellenti illo uirginalis uel uidualis castitatis proposito in posteriora respiciendo cadere et interire. proinde quae se non continent, nubant, antequam continentiam profiteantur, antequam deo uoueant: quod nisi reddant, iure damnantur. alio quippe loco de talibus dicit: cum enim in deliciis egerint in isto, nubere uolunt, habentes damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt, id est uoluntatem ad nuptias a proposito continentiae deflexerunt. irritam quippe fecerunt do legis obsequium, nunc est infirmitatis remedium, in quibusdam uero humanitatis solacium. filiorum quippe procreationi operam dare non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto ordine coniugali non est in homine inprobandus affectus; etiam ipsum tamen laudabilius transcendit et uincit canus. Sed quoniam, sicut ait dominus, non omnes capi
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina xͥana: et pͥmas nuptias iã
isto dempore nͥ incontinentia sit impe-¬
dimento ꝯtẽpnendas ẽẽ respondet.
Qui enĩ dixit si se ñ ꝯtineit nubant.
potuit dicere. si filios ñ hñt nubant:
qͣndo iam ex om̃ib gentib filiorum
spũalit̾ gignendoꝵ danta suppetit co¬
pia: tale officiũ ẽẽt. ex carne filios ꝓ¬
pagare. qͣle pͥmis demporib fuit. Et
qd̃ alibi dicit. uolo gͥ uniores nubere.
filios ꝓcreare. matres familias ẽe: nup¬
tiaꝵ bonũ apłica sobrietate ⁊ auctori¬
tate ꝯmendat: ñ ꝓcreandi officium
etiã eis qui ꝯtinentie bonũ capiunt.
tanqͣm ad obsequelã legis imponit.
Deniq cur hoc dixerit pandit cũ ad-¬
iungit. et dicit nullã occasionẽ dare
aduersario maledicti gr̃a. iam enim
quedã ꝯuerse st̃ retro pꝰt sathanam:
ut in hiis uerbis eiꝰ intelligamꝰ eas qͣs
nubere uoluit meliꝰ potusse ꝯtinere
qͣm nubere: s melius nubere qͣm

Expanded text:
doctrina christiana et primas nuptias iam doctrina christiana et primas nuptias iam isto tempore, nisi incontinentia sit inpedimento, contemnendas esse respondet. qui enim dixit: si se non continent, nubant, potuit dicere: si filios non habent, nubant,Christi, quando iam ex omnibus gentibus filiorum spiritaliter gignendorum tanta suppetit copia, tale officium esset ex carne filios propagare, quale primis temporibus fuit. et quod alibi dicit: uolo igitur iuniores nubere, filios procreare. matres familias esse, nuptiarum bonum apostolica sobrietate et auctoritate commendat, non procreandi officium etiam eis, quae continentiae bonum capiunt, tamquam ad obsequellam legis inponit. denique cur hoc dixerit, pandit, cum adiungit et dicit: nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia; iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan, ut his uerbis eius intellegamus eas, quas nubere uoluit, melius potuisse continere quam nubere, sed melius nubere quam
Abbreviated transcription (Latin):
buit mynist̾ium: ñ audeo iam dicere be¬
atiorẽ fuisse anne uiduitatẽ. ꝙͣ illiꝰ fe¬
cunditatẽ. Tu aũ que ce filios habes.
et in eo seculi fine uiuis quo iã tempꝰ
est ñ mittendi laꝑides. s colligendi. ñ
amplectendi s ꝯtinendi amplexuᷤ cũ
clamet apłs. hoc aũ dico fres. tẽpꝰ breue
est. reliquũ est ut et qui hñt uxores.
tanqͣm ñ habentes sint: ꝓfecto si sccl̃as
sideriũ. s soluis incontinentie fuisset
indicium. fecisses enĩ qͦd ait apłs cũ
dixisset bonũ ẽẽ illis si sic ꝑmanserut.
sicut et ego: otinuo qͥppe addidit. Qͦd
si se ñ ꝯtinent: nubant. Malo enĩ eas
nubere: qmͣ uri. Hoc enĩ dixit. ut
effrenate libidinis malũ non p̃cipitaret᷑
in turpitudinẽ flagitioꝵ: cũ exciꝑetur
honestate nuptiaꝵ. Gracias autẽ dño
q̃m peꝑisti: et qͦd ẽẽ noluisti. uͥginitaᷤᷤ
ꝓlis tue ꝯpensauit dispendiũ uirgi¬
nitatis tue. Nam diligent̾ int̾rogata

Expanded text:
buit ministerium, non audeo iam dicere bebuit ministerium, non audeo iam dicere beatiorem fuisse Annae uiduitatem quam illius fecunditatem. Tu autem, quae et filios habes et eo saeculi fine uiuis, quo iam tempus est non mittendi lapides, sed colligendi, non amplectendi, sed continendi ab amplexu — cum clamet apostolus: hoc autem dico, fratres: teest; reliquum est ut et qui habent uxores, tanquam non habentes sint: profecto si secundas siderium, sed solius incontinentiae fuisset indicium. Fecisses enim quod ait Apostolus, cum dixisset, bonum esse illis si sic permanserint sicut et ego: continuo quippe addidit, Quod si se non continent, nubant: malo enim eas nubere quam uri . Hoc enim dixit, ut effrenatae libidinis malum non praecipitaretur in turpitudinem flagitiorum, cum exciperetur honestate nuptiarum. Gratias autem Doperisti quod esse noluisti et uirginitas prolis tuae conpensauit dispendium uirginitatis tuae; nam diligenter interrogata
Abbreviated transcription (Latin):
dentiã generatõis fuisse causã. illud osten¬
dit. qͦd sicut scĩs uiris habere plures ux¬
ores uiuas. ñ ita etiã scĩs feminis licebat
misceri maritis plurib iuuis: q̃m tanto
ẽent turpiores. qͣntomag̾ appet̾ent. unde
non essent fecuncliores. Pinde sc̃a ruth
cũ sem̃ qͣle illo tempore necessariũ fuit
in isrł. non haberet in mortuo uiro:
quesiuit alterũ de quo haberet. Hac
itaq bis ꝯiugata. ideo anna uno uiro
filios nullos habuit. qͦd qͥdem scͥptura
reticendo reliquit incertũ. eo spũ p̃ui
rum: quo potuit agnoscere ce paruusũ.
Unde merito etiã sine filiis. si tam̃ eos ñ
habuit. scclas nuptias recusauit: quia
o pariendi. s studio ꝯtinendi. ñ ꝯiuga¬
lib fetandis uiscerib. s castigandis
uidualib morib meliꝰ seriuiret᷑. Si uͦ
etiã sciebat ruth ꝑ suã carnem ꝓpaga¬
ri semen. unde xp̃c carnẽ fuerat ha¬
biturꝰ. et huic scientie nubendo exhi¬

Expanded text:
dentiam generationis fuisse causam illud ostendentiam generationis fuisse causam illud ostendit, quod sicut sanctis uiris habere plures uxores uiuas, non ita etiam sanctis feminis licebat misceri maritis pluribus uiuis, quoniam tanto essent turpiores, quanto magis adpeterent, unde non essent fecundiores. proinde sancta Ruth, cum semen, quale illo tempore necessarium fuit, in Israhel non haberet, mortuo uiro quaesiuit alterum, de quo haberet. hac itaque bis coniugata ideo Anna uniuira filios nullos habuit — quod quidem scriptura reticendo reliquit incertum — eo spiritu prum, quo potuit agnoscere et paruulum: unde merito etiam sine filiis, si tamen eos non habuit, secundas nuptias recusauit, quia o pariendi, sed studio continendi nec coniugalibus fetandis uisceribus, sed castificandis uidualibus moribus melius seruiretur. si uero etiam sciebat Ruth per suam carnem propagari semen, unde Christus carnem fuerat habiturus, et huic scientiae nubendo exhi
Abbreviated transcription (Latin):
cernat inscient̾. Nec qͥa dixi ruth beatã.
annã beatiorẽ. cũ illa bis nupserit. hec
uno uiro cito uiduata diu iuixerit: ꝯti¬
nuo etiã de meliorẽ putes ẽẽ qͣm ruch.
Alia qͥppe ꝓpħicis temporib sc̃aꝵ femina
rũ dispensatio fuit. quas nubere obedi¬
entia ñ ꝯcupiscentia compellebat. ut ꝓ¬
pagaretur ppls dei. in quo admitt̾ent᷑¬
ꝓpħ̃e xp̃i. cũ et ip̃e ppłs ꝑ ea que in fi¬
gura ꝯtingebant in illis. siue in hus qͥ
ceretur etiã caro xp̃i. Ut gͦ ille ppłs ꝓpa¬
garet᷑ : maledictꝰ habebatur ꝑ legis sen¬
tentiam. qui ñ suscitaret sem̃ in isrł.
Unde ce sc̃e mulieres ascendebant᷑ ñ cu¬
piditate ꝯcũbendi. s pietate pariendi:
ut rectissime credantur coitũ ñ fuisse q̃¬
siture: si ꝓles posset alit̾ ꝓuenire. Et
uiris usus pluriũ uiuaꝵ ꝯcedebat᷑ uxo¬
rũ. Cuiꝰ rei ñ ꝯcupiscentiã carnis. s ꝓui¬

Expanded text:
cernat inscienter. Nec quia dixi Ruth beatam, cernat inscienter. Nec quia dixi Ruth beatam, Annam beatiorem, cum illa bis nupserit, haec uniuira cito uiduata diu uixerit, continuo etiam te meliorem putes esse quam Ruth. Alia quippe propheticis temporibus sanctarum feminarum dispensatio fuit, quas nubere obedientia, non concupiscentia compellebat, ut propagaretur populus Dei, ex quo nascereti, cum et ipse populus per ea. quae in figura contingebant in illis, siue in his qui ceretur etiam caro Christi. ut ergo ille populus propagaretur, maledictus habebatur per legis sententiam, qui non suscitaret semen in Israhel. unde et sanctae mulieres accendebantur non cupiditate concumbendi, sed pietate pariendi, ut rectissime credantur coitum non fuisse quaesiturae, si proles posset aliter prouenire, et uiris usus plurium uiuarum concedebatur uxorum. cuius rei non concupiscentiam carnis, sed proui
Abbreviated transcription (Latin):
num qͦd sit hoc meliꝰ: q̃m si alit̾ hoc bo¬
num ẽẽ non posset. nͥ illud malũ esset:
meliꝰ om̃ino non ẽẽt. Habent ocłi in
corpore magnũ honorẽ: s minorẽ habe¬
rent si soli ẽẽnt: et alia minoris honoris
membra non ẽẽnt. In celo ipsa sua luce
sol lunã suꝑat: non uituꝑat. Stella ab
stella differt in gła: ñ dissidet in suꝑbia.
Ideo fecit ds omĩa: et ecce bona ualde.
Non tantũ bona s etiam ualde: ñ ob
aliud nisi quia omĩa. Tam et ꝑ singła
oꝑa dicebat᷑. Uidit ds̃ qͥa bonũ ẽ. Ubi aũ
omĩa noĩata sunt. additum ẽ ualde: ce
dictum est. uidit cłs omĩa que fecit. et
ecce bona ualde. Meliora enĩ quedam
singła qͣm alia singła. s meliora simł
omĩa ꝙͣ quelibet singula. Ip̃i itaq¬
te doctrina sana in eiꝰ corpore sanam
corpore ce spũ. idem ipse sp̃c tuus qui cor¬
pori dñatur. nec extollat insolent : nec diꝰ¬

Expanded text:
num, quo sit hoc melius, quam si aliter hoc bonum, quo sit hoc melius, quam si aliter hoc bonum esse non posset, nisi illud malum esset aut omnino non esset. habent oculi in corpore magnum honorem; sed minorem haberent, si soli essent et alia minoris honoris membra non essent. in caelo ipso sua luce sol lunam superat, non uituperat, et stella ab stella differt in gloria, non dissidet in superbia. ideo fecit deus omnia, et ecce bona ualde: non tantum bona, sed etiam ualde, non ob aliud, nisi quia omnia. nam et per singula opera dicebatur: uidit deus quia bonum est. ubi autem omnia nominata sunt, additum est ualde et dictum est: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde. meliora enim quaedam singula quam alia singula; sed meliora simul omnia quam quaelibet singula. Christi itaque doctrina sana in eius corpore sanam corpore et spiritu, idem ipse spiritus, qui corpori dominatur, nec extollat insolenter nec dis
Abbreviated transcription (Latin):
mentari. qͣm hoc diuino eloquio ꝓbare
uideam᷑: q̃m petrus saram ꝯmemoratu¬
rus. sc̃e inqͥt mulieres. tantũmͦ ñ ait ⁊
corpore: illud eiꝰdem pauli ꝯsideremus.
ubi ꝓhibens fornicationes ait. Nescitis
qͥa corpora ur̃a membra sunt xͥ ͤ kolleis
ergo membra xp̃iͥ faciã membra mere¬
tricis: Absit. Audeat gͦ aliqͥs dicere. m̃bra
xp̃i sc̃a non eẽ: aut uͦ audeat a membriᷤ
xp̃i. fideliũ ꝯiugatarũ corpora separare.
Unde etiam paulo post ait. Corpꝰ ur̃m
tempłu in uobis est sp̃c scĩ. quẽ habetiꝰ
a deo: et ñ estis ur̃i. Empti enim estis
p̃cio magno. Corpus fideliũ: et m̃bra
Ibi gͦ sunt nupte. ibi et innupte. sed
distincte meritis:. et tanqͣm m̃bra m̃briᷤᷤ
p̃lata. quoꝵ tam̃ neutra sint a corpore
separata. Qd̃ gͥ de innupta loquens ait.
ut sit sc̃a et corpore ce sp̃u. ampliorem
innuptaꝵ ce in corpore ⁊ in spũ scĩfi¬
cationẽ intelligi uoluit: ñ corpꝰ nupta¬
rum om̃i sc̃ificatione pͥuauit. Disce

Expanded text:
mentari quam hoc diuino eloquio probare uideamur, quoniam Petrus Sarram commemoraturus, sanctae, inquit, mulieres tantummodo, non ait et corpore\', illud eiusdem Pauli consideremus, ubi prohibens fornicationes ait: nescitis quia corpora uestra membra sunt Christi? tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? absit. audeat ergo aliquis dicere membra Christi sancta non esse; aut uero audeat a membris Christi fidelium coniugatarum corpora separare. unde etiam paulo post ait: corpus uestrum templum in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo, et non estis uestri? empti enim estis pretio magno. corpus fidelium et membra ibi ergo sunt nuptae ibi et innuptae; sed distinctae meritis et tamquam membris membra praelata, quorum tamen neutra sint a corpore separata. quod igitur de innupta loquens ait: ut sit sancta et corpore et spiritu, ampliorem innuptarum et in corpore et in spiritu sanctificationem intellegi uoluit, non corpus nuptarum omni sanctificatione priuauit. Disce
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝙͣ malũ cͥminis arbitreris: s tanto
magis gaude bono tuo. qͣntomag̾ usdẽ.
non tanitũ illo deuitari mala. s quedã
etiã bona suꝑari. Mala sunt enĩ: adul¬
terium uł fornicatio. Ab hiis aũ illicitis
ualde longe ẽ que uoti libertate se obstͥn¬
xit: ce sͥ etiã licita ne licerent. ñ imꝑio
legis. s consilio caritatis effecit. Et bonũ
ẽ pudicitia coniugalis: s meliꝰ bonũ ẽ
ꝯtinentia uiduał. Hoc ergo meliꝰ illius
boni sũmissione honorat᷑: non illud bo¬
num melioris huiꝰ laude dampnatur.
Qd̾ autẽ apłs cũ celibũ et innuptarũ
autẽ ad utilitatẽ ur̃am dico. ñ ut laque¬
um uobis iniciã. idest ñ ut uos cogam.
s ad id qͦd honestum ẽ trahã. non qͥa
innuptaꝵ bonũ honestũ dixit. ideo pu¬
tare debemꝰ turpe ẽe uincłm coniugale.
Alioqͥn etiã pͥmas nuptias ꝯdẽpnabimꝰ:
quas nec cathafriges nec nouation. nec

Expanded text:
tamquam malum crimineris alienum, sed tanto tamquam malum crimineris alienum, sed tanto magis gaude tuo bono, quanto magis uides non tantum illo deuitari mala, sed quaedam bona etiam superari. mala sunt enim adulterium uel fornicatio. Ab his autem inlicitis ualde longe est, quae uoti libertate se obstrinxit et sibi etiam licita ne licerent non imperio legis, sed consilio caritatis effecit. et bonum est pudicitia coniugalis, sed melius bonum est continentia uidualis. hoc ergo melius illius boni submissione honoratur, non illud bonum melioris huius laude damnatur. Quod autem apostolus, cum caelibum et innuptarum autem ad utilitatem uestram dico, non ut laqueum uobis iniciam. id est non ut uos cogam, sed ad id quod honestum est. non quia innuptarum bonum honestum dixit, ideo putare debemus turpe esse uinculum coniugale; alioquin etiam primas nuptias condemnabimus, quas nec Cataphryges nec Nouatiani nec
Abbreviated transcription (Latin):
inlño. beatior autem erit si sic per¬
manserit scłm meum consiliũ: sati
ostendit beatam ẽẽ indño etiam pꝰt
mortẽ uiri it̾um nubentem fidelem.
s in eodem dño iudiam beatiorem.
Hoc autem ut scͥpturarum ñ tantũ
uerbis. uerum etiam exemplis loqͣr.
beatam ẽẽ ruth dico: s annam bea¬
tiorem. Quappt̃ hoc pͥmum oport&
ut noueris. uono quod elegisti. non
Dampnari scd̾as nuptias: s inferiꝰ
honorari. Nam sicut bonũ sc̃e uir¬
ginitatis quod eleg̃ filia tua. non
dampnat unas nuptias tuas: sic
nec uiduitas tua cuiusqmͣ scdas.
Hinc enim maxime cathafrigarũ
& nouatianorum hereses tumuer̃t.
quas buccis sonantib ñ sapientib
etiam tertullianꝰ inflauit dum scd̾as
nuptias tanqmͣ illicitas maledico
dente concidit. quas om̃ino licitas
apłs sobria mente concedit. tu uͦ ab hac
sanitate doctrine nulliꝰ indocti. nullꝰ
docti disputatione mouearis. Nec ita
extollas bonũ tuũ. ut qͦd malũ non ẽ.

Expanded text:
in domino. beatior autem erit, si sic perin domino. beatior autem erit, si sic permanserit secundum meum consilium, satis ostendit beatam esse in domino etiam post mortem uiri iterum nubentem fidelem, sed in eodem domino uiduam beatiorem: hoc est, ut scripturarum non tantum uerbis, uerum etiam exemplis loquar, beatam esse Ruth, sed Annam beatiorem. Quapropter hoc primum oportet ut noueris, bono, quod elegisti, non damnari secundas nuptias, sed inferius honorari. nam sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia tua, non damnat unas nuptias tuas, sic nec uiduitas tua cuiusquam secundas. hinc enim maxime Cataphrygarum ac Nouatianorum haereses tumuerunt, quas buccis sonantibus, non sapientibus etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas omnino licitas apostolus sobria mente concedit. ab hac sanitate doctrinae nullius indocti, nullius docti disputatione mouearis; nec ita extollas bonum tuum, ut quod malum non est,
Abbreviated transcription (Latin):
tatus a sathana infornicatione ꝓ¬
laberetur: hoc autem dico inqͣuit
uolo autem om̃s homines eẽ: sic̃
me ipsimm. S unusquisqͣ ꝓprium
habet donum adeo: alius sic. alius
quidem sic. uiles etiam conuigalem
pudicitiam. & thori xp̃iani matͥmo¬
nialem fidem donũ eẽ. ꝙ hoc adeo:
ut illud qmͣ ultra liberorum ꝓcre¬
andorum necessitatẽ. modum cõncũ¬
bendi aliquatinus concupiscentia
carnalis excecdit. ñ nuptiarũ sit hoc
malum: s ueniale ꝓpter nuptiarũ
bonum. Non enim de coniuigio qd
copulatur uberorum ꝓcreandorum
causa. & fide pudititie conuigalis. &
indissolubili. qmͣ diu uiuunt matͥ¬
monii saeram̃to que omnia bonast̾.
s de illo immoderato carnis usu qui
infirmitate conuigũ agnoscitur.
& int̾uentu bom nuptialis ignosci
scd̾m imꝑium. Item cum dicit. mu¬
uer alligata ẽ quandui uir eius ui¬
uit. quod si mortuus fũit uir euis.
uberata ẽ. cui uult nubat tantum

Expanded text:
tatus a satana in fornicationem protatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem dico, inquit, uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius quidem sic. Vides etiam coniugalem pudicitiam et tori christiani matrimonialem fidem donum esse et hoc a deo, ut illud, quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus concupiscentia carnalis excedit, non nuptiarum sit hoc malum, sed ueniale sit propter nuptiarum bonum. non enim de coniugio, quod copulatur liberorum procreandorum causa et fide pudicitiae coniugalis et indissolubili, quamdiu ambo uiuunt, matrimonii sacramento, quae omnia bona sunt. sed de illo inmodico carnis usu, qui in infirmitate coniugum agnoscitur et interuentu boni nuptialis ignoscitsecundum imperium. item cum dicit: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit; quodsi mortuus fuerit uir eius, liberata est: cui uult nubat, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ulla ambiguitate p̃posuit. Qnͣ¬
tum autem bonum habeat nup¬
tiarum files. id ẽ xp̃ianarũ et
religiosarum conuigatarum hinc
intelligi pot̃: quod cum de fugi¬
enda forncatione p̃ciꝑet. ubi uti¬
ꝙ et conuigatos alloquebatur.
nescitis inquit quia corpora ur̃a
membra sunt xp̃i: Tantum gͦ
bonum ẽ fideł coniugii: ut etiã
ipsa m̃bra sint xp̃i. Hoc autem
agitur. ut aliquid pͣlus sit catho¬
lica uidua qmͣ membrũ xp̃i: sed
ut meliorem qmͣ coniugata locũ
habeat int̾ membra xp̃i Dicit qͥppe
soem apłs. Sicut enimi muno cor¬
pore multa m̃bra habemus. omĩa
autẽ membra ñ eosdem actus ha-¬
bent. ita multi unum corpus su¬
mus inxp̃o. singłi autẽ alit̃ alte¬
rius m̃bra: habentes dona diũ¬
sa sccłm gr̃ãm que data est nobiᷤ
Ideo etiam cum moreret conui¬
gatos ne debito carnalis cõmixtio¬
nis fraudarent inuicem. & ꝑ hoc
alt̾ eorum negato sibi debito cõ¬
iugali. ꝑ intemꝑantiã suam tẽp¬

Expanded text:
ulla ambiguitate praeposuit. quanulla ambiguitate praeposuit. quantum autem bonum habeat nuptarum fides, id est christianarum et religiosarum coniugatarum, hinc intellegi potest. quod, cum de fugienda fornicatione praeciperet, ubi utique et coniugatos adloquebatur, nescitis, inquit, quia corpora uestra me in bra sunt Christi? tantum ergo bonum est fidelis coniugii, ut etiam ipsa membra sint Christi. hoc autem agitur, ut aliquid plus sit catholica uidua quam membrum Christi, sed ut meliorem quam coniugata . locum habeat inter membra Christi. dicit quippe idem apostolus: sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per intemperantiam suam temp
Abbreviated transcription (Latin):
at dño. Que autẽ nupta est sollici¬
ta ẽ ea que sunt mundi: quomͦ pla¬
ceat uiro. Innuptam certe ñ eam
tantum intelligi uoluit que nũꝙͣ
nupsit: s ⁊̃ eã que nuptiarum uin¬
cło. ꝑ uduitatẽ lib̾ata. nupta eẽ
destitit. Nam icleo & nuptam nõ
dicit nͥ eam que uirum ht̃: non
etiam eam que habuit & ñ habet.
Qua ꝓpt̾ uidua om̃is innupta est.
S quia non omĩs innupta udua
est. sunt enim & uirgines: ideo hic
utrumq posuit ubi ait. Dico autẽ
innuptis & iudius. Tanqmͣ dic̃et.
Quo̾dico in nuptis. ñ eis solis lico
que uirgines sunt. s eis etiam que
udue sunt: bonum ẽẽ illis. si sic ꝑ¬
manserint. sic̃ ego. Ecce est bonũ
tuũ ei bono comparatum: qd clic̃
apłs suũ. Si fides adest. ĩmo qͥa fides
adest bͤuiꝰ ẽ ista doctna. N ideo cõtemp¬
nenda quia breuis: s ideo faciliꝰ¬
& caruis tenenda. quia in breui¬
tate non uilis. Non enim qͣle¬
cunq bonum hic cõmendat

Expanded text:
at domino: quae autem nuptaest, solliciat domino: quae autem nuptaest, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. innuptam certe non eam tantum intellegi uoluit, quae numquam nupsit, sed etiam eam, quae nuptiarum uinculo per uiduitatem liberata nupta esse destitit: nam ideo et nuptam non dicit nisi eam quae uirum habet. non etiam eam, quae habuit et non habet. quapropter uidua omnis innupta est; sed quia non omnis innupta uidua est — sunt enim et uirgines — ideo hic utrumque posuit, ubi ait: dico autem innuptis et uiduis; tamquam diceret: quod dico innuptis, non eis solis dico, quae uirgines sunt, sed eis etiam, quae uiduae sunt, bonum esse illis, si sic permanserint, sicut et ego. Ecce est bonum tuum ei bono conparatum, quod dicit apostolus suum, si fides adest, immo quia fides adest. breuis est ista doctrina nec ideo contemnenda, quia breuis: sed ideo facilit carius tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim qualecumque bonum hic commendare
Abbreviated transcription (Latin):
gulam figit. ne audeamꝰ saꝑe plus
qmͣ oportet saꝑe. s sapianus ut
ipse ait ad temꝑantram: sicut uni¬
cuiq deus partitus est mensuram
fidei. Non sit gͦ mͥ alud te docere nͥ
nerba tͥ doctoris exponere: & de
his quod dñs dederit disputare.
Ait itaꝙ apłs doct̾or gentium uaᷤᷤ
electionis. Dico autem innuptis et
uiduis bonum eẽ ilł: si sic ꝑmanse¬
rint. sicut & ego. Hec uerba ita in¬
telligenda sunt: ut ñ existimemꝰ uiduaᷤ
ñ oportere innuptaᷤ dici: qͥa nuptiã ui¬
dent᷑ exꝑte innuptiaꝵ enim nomine
illas significat que ñ sunt nupciis
alligatẽ siue fuint. siue ñ fuerint. Qd̃
alio loco aꝑit ubi dicit. Diuisa ẽ
mulier innupta & uirgo. Quando
ntiq & uirginem ad uingit. quid
mulierem innuptam nͥ iuduam
uult intelligi᷑ Unde etiam de¬
inceps uno innupte nomine. pro¬
fessionem utramq complectitur.
dicens. Que urnupta est. sollicita
est ea que sunt domini: qͦm place¬

Expanded text:
gulam figit. ne audeamus sapere plus gulam figit. ne audeamus sapere plus quam oportet sapere, sed sapiamus, ut ipse ait, ad temperantiam. sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. non sit ergo mihi aliud te docere nisi uerba tibi doctoris exponere et de his quod dominus dederit disputare. Ait itaque apostolus, doctor gentium, uas electionis: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis. si srint sicut et ego. haec uerba ita intellegenda sunt, ut non existimemus uiduas non oportere innuptas dici, quia nuptias uidentur expertae; innuptarum enim nomine illas significat, quae non sunt nuptiis alligatae, siue fuerint sine non fuerint. quod alio loco aperit, ubi ait: diuisa est mulier innupta et uirgo. quando utique et uirginem adiungit, quid mulierem innuptam nisi uiduam uult intellegi? unde etiam deinceps uno innuptae nomine professionem utramque conplectitur dicens: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domini, quomodo place
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. religiose fa¬
mule dei iuliane:
salutem. Ne petitiom tue & in xͦ
alias urgentissimas occupationẽ
me rogando onerasti. & cum tibi hoc
ñ potiussem negare: sepe ꝓmissum
meum litt̾is flagitasti. In quo saneoꝑe
nr̃o cum aliqua legeris ad tuam uel
sonam minime ꝑtinere. nec ammo¬
nitioni uite ur̃e ꝓprie necessaria: ñ ideo
debebis suꝑflua uidicare. Iste quippe
litt̾e qmͣuis ad te. ñ tamen tantum
neglige̾dum fuit. Quicquid gͦ inue¬
neris hic quod uob̃ necessarium uł
unqmͣ fuerit uł iam ñ sit. & tamen
aliis ẽẽ ꝑspexeris. nec habere te pige¬
at nec dare legencdum: ut & tua ca¬
ritas sit utilitas aliorum. Cum gͦ in
omni q̃stione que ad uitam moresꝙ
ꝑtinet. ñ sola doctrina uerum etiã
erhortatio sit necessaria. ut doctri¬
na quid agendum sit noucrimus.
exhortatione autem extitemur. ne pi¬
geat agere quod agendum eẽ iam
nouimus. quid ego amplius te do
ceam. id quod apud apłm legimus:
sca enim scͥptura nr̃e doctrine re¬

Expanded text:
isti. religiosae famulae dei Iulianae salutem. Ne petitioni tuae et in alias urguentissimas occupationes me rogando onerasti, et cum tibi hoc non potuissem negare, saepe meum promissum litteris flagitasti. In quo sane opere nostro cum aliqua legeris ad tuam vel sonam minime pertinere, nec admonitioni vitae vestrae proprie necessaria, non ideo debebis superflua judicare. Istae quippe litterae quamvis ad te, non tamen tantummnegligendum fuit. Quidquid ergo hic inveneris, quod uobis necessarium uel numquam fuerit uel iam non sit et tamen aliis esse perspexeris, nec habere te pigeat nec dare legendum, ut et tua caritas sit utilitas aliorum. Cum igitur in omni quaestione, quae ad uitam moresque pertinet, non sola doctrina uerum etiam exhortatio sit necessaria, ut doctrina quid agendum sit nouerimus, exhortatione autem excitemur, ne pigeat agere quod agendum esse iam nouimus: quid ego amplius te doceam quam id quod apud apostolum legimus? sancta enim scriptura nostrae doctrinae re
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ponunt. qͥa filios habuit: idip̃m cer¬
te qͦd diu cũ uiro uixit. qͥd aliud qͣm
carnis felicitas fuit: Meritũ porro an¬
ne illiꝰ eo maxime cõmendat᷑: qͥa cũ
tam cito extulisset uirũ: ꝑ ꝓlixam
etatẽ suã dui cũ carne ꝯflixit et uicit.
Sic enĩ scriptũ est. Et erat anna ꝓphe¬
tissa filia phanuel de tribu aser. hec
ꝓcesserat in dieb multis: et uixerat
cũ uiro suo annis septẽ ã uͥginitate

Expanded text:
praeponunt, quia filios habuit, id ipsum cerpraeponunt, quia filios habuit, id ipsum certe, quod diu cum uiro uixit, quid aliud quam carnis felicitas fuit? meritum porro Annae illius eo maxime commendatur, quia cum tam cito extulisset uirum, per prolixam aetatem suam diu cum carne conflixit et uicit. sic enim scriptum est: et erat Anna prophetissa, filia Phanuel, de tribu Aser: haec processerat in diebus multis et uixerat cum uiro suo
Abbreviated transcription (Latin):
due. hoc dico om̃i udue: beatior erit
si sic ꝑmanserit. Nam et illud ñ insi¬
pienter ꝓponi solet. ut dicat qͥ pot̾
quenã uidua meritis p̃ferenda sit.
utrũ uniuira que cũ uixisset diu¬
tius cũ marito. filiis ꝓcreatis saluiꝰq
uiduata ꝯtinentiã ꝓfessa ẽ: an ea q̃¬
ab abolescentia int̾ra duos annos a¬
missis duob uiris. nullis ad ꝯsola¬
tionẽ extantib liberis. ꝯtinentiã deo
uouit: et in eã ꝑseuerantissima scĩ¬
tate ꝯsenuit. Hic se exerceant si pos¬
sunt disputando. ⁊ nobis aliqͥd de-¬
monstrando: qui de numero uiroꝵ
ñ de ipsiꝰ ꝯtinentie uirib pensart̃
merita uiduaꝵ. Si enĩ dixerit illi
biure illam uniuirã esse p̃ferencdam÷
nisi attulerint specialẽ aliqͣm rationẽ
uł auctoritatẽ: ꝓfecto inuenient᷑ uixr
tatem anteponere. Ad felicitatẽ qͥp¬
pe carnis ꝑtinuit. et diu cũ uiro u¬
uere ⁊ filios ꝓcreare. S si ob hoc eã ñ

Expanded text:
duae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, duae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic permanseris. Nam et illud non insipienter proponi solet, ut dicat qui potest, quaenam uidua meritis praeferenda sit: utrum uniuira, quae cum uixisset diutius cum marito, filiis procreatis saluisque uiduata continentiam professa est, an ea, quae adulescentula intra duos annos amissis duobus uiris nullis. ad consolationem extantibus liberis continentiam deo uouit et in ea perseuerantissima sanctitate consenuit. hic se exerceant, si possunt, disputando et nobis aliquid demonstrando, qui de numero uirorum, non de ipsius continentiae uiribus pensant merita uiduarum. si enim dixerint illi biuirae illam uniuiram esse praeferendam, nisi adtulerint spiritalem aliquam rationem uel auctoritatem, profecto inuenientur uirt carnis felicitatem anteponere. ad felicitatem quippe carnis pertinuit et diu cum uiro uiuere et filios procreare. sed si non eam ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uniuirã uł biuirã. s. si dici potest
septiuiram. in resurrectõe cuiꝰ futura
ẽet uxor: increpans enim eos ait. Erratiꝰ
ñ scientes scripturas neq uͥtutẽ dĩ. In
resurrectõe enim: neq nubent. neq
uxores ducent. Non enim incipient
mori: s erunt equales angelis dei. Eoꝵ
utiq resurrectionẽ commemorauit.
qui resurgent ad uitam: ñ qui resur¬
gent ad penã. Potuit gͦ dicere. Frra¬
tis. nescientes scripturas: neq uͥtutẽ
Dei. In illa enĩ resurrectõe multinube
iste ẽẽ non poter̃t. Deinde addere. qͥa
nec aliqua ibi nubit. S nec ip̃as ut ui¬
demꝰ tot maritoꝵ mulieres: ulla sue
sententie significatõe dãpnauit. Qua¬
ꝓpt̾ nec contͣ humane uerecundie sen¬
sum audeo dicere. ut quotiens uolu¬
erit uiris mortus nubat femina: nec
ex meo corde pret̾ scripture sc̃e aucto¬
ritatẽ. quotaslibet nuptias audeo s¬
dempnare. Quod aũ dico uniuire ui¬

Expanded text:
univiram vel biviram, sed, si dici potest, univiram vel biviram, sed, si dici potest, septiviram, in resurrectione cujus futura esset uxor. Increpans enim eos, ait: Erratis, non scientes Scripturas, neque virtutem Dei. In resurrectione enim nec nubent, nec uxores ducent: non enim incipient mori, sed erunt aequales Angelis Dei . Eorum itaque resurrectionem commemoravit, qui resurgent ad vitam, non qui resurgent ad poenam. Potuit ergo dicere, Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt: deinde addere, quia nec aliqua ibi nubit. Sed nec ipsam, ut videmus, tot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat femina, nec ex meo corde praeter scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae ui
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiis solent homines mouere questi¬
onem. Unde ut breuit̾ respondeã. nec il¬
las nuptias audeo dãpnare: nec eis
uerecuncdiã numerositatis auferre. S
ne cuiqͣm breuitas huiꝰ responsionis
mee forte displiceat: uberiꝰ disputan¬
dem rẽp̃hensorẽ meũ audire paratus
sum. Fortassis enĩ affert aliquã ratio¬
nem. qͣre sccłe nuꝑtie ñ dampnent᷑:
tercie dampnent᷑. Nam ego sicut in
exordio sermonis huiꝰ ammonui: non
audeo plꝰ saꝑe qͣm oportet saꝑe. Qͥs
enĩ sum qui putẽ definiendũ: qͦd
nec apłm uideo definisse: Ait enim.
Mulier alligata est: qͣmdui uir eius
uiuit. Non dixit pͥmus aut scds.
aut t̾cius aut quartꝰ: s mulier in¬
quit alligata ẽ. qͣmdiu uir eiꝰ uiuit.
Si aũ mortuus fuerit uir eiꝰ. liberata
ẽ: cui uult nubat: tantũ in dño.
Beatior aũ erit: si sic ꝑmanserit. Qͥd
huic seritentie qͣntũ ad hanc rem at¬
tinet. adcdi uł detrahi possit: ignoro.

Expanded text:
nuptiis solent homines mouere quaestinuptiis solent homines mouere quaestionem. unde ut breuiter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare nec eis uerecundiam numerositatis auferre. sed ne cuiquam breuitas huius responsionis meae forte displiceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. fortassis enim adferat aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huius admonui, non audeo plus sapere quam oportet sapere. quis enim sum, qui putem definiendum, quod nec apostolum uideo definisse? ait enim: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit; non dixit: primus aut secundus aut tertius aut quartus; sed, mulier, inquit, alligata est, quamdiu uir eius uiuit; si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est. cui uult nubat, tantum iBeatior autem erit, si sic permanserit . Quid huic sententiae, quantum ad hanc rem attinet, addi vel detrahi possit, ignoro.
Abbreviated transcription (Latin):
peiores. Si enĩ qͦd nullo mͦ dubitandũ ẽ
ad offensionẽ xp̃i ꝑtinet. cũ membrũ
eiꝰ ficdem ñ seruat marito: qͣnto grauius
offenditur cũ illi ipsi ñ seruat᷑ fides. in
eo qͦd exigit oblatũ. qui ñ exegerat of¬
ferencłũ: Cum enĩ quisq ñ reddit qͦd
non imꝑio cõpulsus. s ꝯsilio ꝯmonitus
uouit: tantomag̾ fraudati uoti auget
iniqͥtatẽ: qͣnto minꝰ habuit uouendi
necessitatẽ. Hec ibeo disputo ne ar¬
bitreris uł sccl̃as nuptias crimen ẽẽ: uł
qͣscũq nuptias cũ sint nuptie malũ
ẽe. Non itaq illas abste dãpnatas
uelis ẽẽ: s spretas. Bonũ gͦ ꝯtinen¬
tie uiduał lutulentiꝰ dec: cũ ꝓ illo
uouendo et ꝓfitendo possunt ꝯtemp¬
nere femine qͦo et libet ⁊ licet. S pꝰt
uoti ꝓfessionẽ ꝑseuerant̾ frenancłũ et
uincencłũ ẽ qͦd libet: qͥa iam ñ lic. De
terciis et de qͣrtis ⁊ de ultra pluribus

Expanded text:
peiores. si enim, quod nullo modo dubitandum est, peiores. si enim, quod nullo modo dubitandum est, ad offensionem Christi pertinet, cum membrum eius fidem non seruat marito, quanto grauius offenditur, cum illi ipsi non seruatur fides in eo quod exigit oblatum, qui non exegerat offerendum ! cum enim quisque non reddit, quod non imperio conpulsus, sed consilio commonitus uouit, tanto magis fraudati uoti auget iniquitatem, quanto minus habuit uouendi necessitatem. haec ideo disputo, ne arbitreris uel secundas nuptias crimen esse uel quascumque nuptias, cum sint nuptiae, malum esse. non itaque illas abs te damnatas uelis esse, sed spretas. bonum ergo continentiae uidualis luculentius decet, cum pro illo uouendo et profitendo possunt contemnere feminae quod et libet et licet; sed post uoti professionem perseueranter frenandum et uincendum est quod libet, quia iam non licet. De tertiis et de quartis et de ultra pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
que fidei. spei. caritatis integritate ñ
in solis uͥginib scĩs. s etiam in iudius
et coniugatis fidelib tota ẽ uirgo. Uni¬
uerse quippe eccłie. cuiꝰ omĩa illa m̃bra
sunt: apłs dicit. Aptaui uos uni uixo
uͥginem castam exhibere xp̃o. Nouit
autẽ ille ꝯiugem uͥginem sine corrup¬
tione fetare: quẽ in ipsa etiã carne po¬
tuit mater sine corruptione ꝓcreare.
fit aũ ꝑ hanc minꝰ ꝯsideratã opinionẽ.
qua putant lapsaꝵ a sco ꝓposito femi¬
naꝵ si nupserint ñ ẽẽ ꝯiugia: ñ paruũ
malũ. ut a maritis separent᷑ uxores: qͣsi
adultere sint ñ uxores. Et cũ uolũt eas
se paratas reddere ꝯtinentie: faciunt
maritos eaꝵ adulteros ueros: cum suis
uxorib uiuis adult̾as duxerint. Qua¬
ꝓpt̾ ñ possũ qͥdem dicere a ꝓposito me¬
liore lapsas si nupserint feminas. adul¬
teria ẽẽ non ꝯiugia: s plane ñ dubita¬
uerim dicere lapsus et ruinas a castitate
sanctiore. que uouet᷑ deo adulteriis ẽe

Expanded text:
quae fidei, spei, caritatis integritate non in solis uirginibus sanctis, sed etiam in uiduis et coniugatis fidelibus tota uirgo est. uniuersae quippe ecclesiae, cuius illa omnia membra sunt, apostolus dicit: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. nouit autem ille coniugem uirginem sine corruptione fetare, quem in ipsa etiam carne potuit mater sine corruptione procreare. fit autem per hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito feminarum, si nupserint, non esse coniugia, non paruum malum, ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint, non uxores; et cum uolunt eas separatas reddere continentiae, faciunt maritos earum adulteros ueros, cum suis uxoribus uiuis alteras duxerint. Quapropter non possum quidem dicere a proposito meliore lapsas, si nupserint, feminas adulteria esse, non coniugia, sed plane non dubitauerim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore, quae uouetur domino, adulteriis esse
Abbreviated transcription (Latin):
ne gͥ et habe qͦd accepisti: et datori gr̃ãs
age. Qmͣuis enĩ accipe ⁊ habere tuũ
sit. id tam habes qͦd accepisti: qm̃ suꝑ¬
bienti et ex eo qͦd habebat. qͣsi a seip̃o ha¬
beret impie głanti: ueritas ꝑ apłm dicit.
Qͥs enĩ habes qͦd ñ accepisti: Si aũ ac¬
cepisti: qͥd głaris qͣsi ñ acceꝑis: Hec
me ammonere ꝯpellunt. cauendi atq
deuitandi quoꝵdã sermuncłi. qͥ ꝑ al¬
ꝑ quos suadetur. ut nec oratio nob ad
dñm necessaria uideat᷑. ne intremꝰ in
t̃eptatõem. Sic enĩ conant᷑ defendere
hominis liberũ arbitriũ: ut eo solo etiã
dei gr̃a non adiuti ualeamꝰ qͦd diuini¬
tus iubetur implere. Ac ꝑ hoc sequit᷑:
ut frustra dñs dix̾it. uigilate ⁊ orate
ne intretis in teptatõem. Et frustra in¬

Expanded text:
ne igitur et habe quod accepisti, et datori gratias ne igitur et habe quod accepisti, et datori gratias age. Quamvis enim accipere et habere tuum sit, id tamen habes, quod accepisti: quoniam superbienti, et ex eo quod habebat, quasi a se ipso haberet, impie glorianti Veritas per Apostolum dicit, Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi nme admonere compellunt cavendi atque devitandi quorumdam sermonculi, qui per auratiae Christi, per quos suadetur, ut nec oratio nobis ad Dominum necessaria videatur, ne intremus in tentationem. Sic enim conantur defendere hominis liberum arbitrium, ut co solo, etiam Dei gratia non adjuti, valeamus, quod divinitus jubetur, implere. Ac per hoc sequitur ut frustra Dominus dixerit, Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem : et frustra
Abbreviated transcription (Latin):
Dũ enĩ tu oras sic̃ anna. facta ẽ illa qͦd
maria. Hec dona dei ẽẽ qͣntomag̾ no¬
sti: tantomag̾ es eisbem donis beata. Im¬
mo alit̾ non es: nͥ qͦd habes noris a quo
habeas. Attende enim qͥd de hac re apłs
dixerit. Nos aũ non sp̃m huiꝰ mundi
accepimꝰ. s sp̃m qui a deo ẽ: ut sciamꝰ
que a deo donata sunt nob̃. Multi qͥp¬
pe hñt multa dona dĩ: et nesciendo a
quo hñt. impia uanitate iactant᷑. Ne¬
mo ẽ autẽ donis cdĩ beatꝰ. qui donanti
existit ingratꝰ: qͥa et illud qͦd int̾ sacra
myst̾ia cor habere sursũ iubem᷑: ipso
adiuuante id ualemꝰ quo iubente am¬
monem᷑. Et ideo sequitur. ut de hoc tñ
bono sursũ leuati tordis in nob̃ glam
qͣsi nr̃aꝵ uiriũ tͥbuamꝰ: s dño deo nostro
grãs agamꝰ. Hoc enĩ ꝯtinuo ꝯmonemur:
quia hoc lignũ est. hoc iustũ ẽ. Recorda
ris hec uerba unde siit. Int̾ que sc̃ĩ om̃s.
et qnta sc̃itate ꝯmencdent᷑: agnoscis. Be¬

Expanded text:
dum enim tu oras sicut Anna, facta est illa quod Maria. haec dona dei esse quanto magis nosti, tanto magis es eiusdem donis beata; immo aliter non es, nisi quod habes noris a quo habeas. attende enim, quid de hac re apostolus dixerit: nos autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. multi quippe habent multa dona dei et nesciendo a quo habent inpia uanitate iactantur. nemo est autem donis dei beatus, qui donanti existit ingratus, quia et illud, quod inter sacra mysteria cor habere sursum iubemur. ipso adiuuante id ualemus, quo iubente admonemur. et ideo sequitur, ut de hoc tanto bono sursum leuati cordis non nobis gloriam quasi nostrarum uirium tribuamus, sed domino deo nostro gratias agamus. hoc enim continuo commonemur, quia hoc dignum est, hoc iustum est. rris haec verba unde sint, intus qua sanctione et quanta sanctitate commendentur agnoscis. Te
Abbreviated transcription (Latin):
unũ qͦd ad cdoct᷑nam. alterũ qͦd ad ex¬
hortationẽ ꝑtinet. ⁊ pͥori parti ut potui
ꝓ suscepto negocio ñ defui: ad exhorta¬
tionẽ ueniamꝰ: ut qͦb bonũ prudenter
pie ꝯtinentie dilectionẽ bñficio d̾i tͥbu¬
as. eiꝙ gr̃as agas. qui de spũ suo tan
tũ tibi largitꝰ ẽ: ut eiꝰ in corde tuo cari¬
tate diffusa. licite rei licentiã tͥ amor
boni melioris auferret. Donauit enĩ
ne liberet nubere cũ liceret. ut iã ñ
liceret etiã si liberet. Et ex hoc firmiꝰ
ñ liberet. ne fieret qͦd ñ liceret: qͦd factũ
ñ est. etiã cũ liceret. Tantũq mereris
uidua xp̃i: ut filiã quoc uideres uͥginẽ¬

Expanded text:
unum, quod ad doctrinam, alterum, quod ad exunum, quod ad doctrinam, alterum, quod ad exhortationem pertinet, et priori parti, ut potui, pro suscepto negotio non defui, ad exhortationem ueniamus, ut quod bonum prudenter piae continentiae dilectionem beneficio dei tribuas eique gratias agas, qui de spiritu suo tibi tantum largitus est, ut eius in corde tuo caritate diffusa licitae rei licentiam tibi amor boni melioris auferret. donauit enim, ne liberet nubere, cum liceret et, ut iam non liceret, etiamsi liberet, et ex hoc firmius non liberet, ne fieret quod non liceret, quod factum non est etiam cum liceret, tantumque merereris uidua Christi, ut filiam quoque uideres uirgine
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe qd catholice femine etiã sepiꝰ nup¬
te: non solũ uniuiris uidius s et iurgi¬
nib hereticoꝵ iusto iudicio p̃feruntur.
Multi sunt qͥdem dehiis tͥb reb ꝯiugi
uiduitatis et uͥginitatis q̃stionũ siniᷤᷤ.
multe ꝑplexitates: qͥb disputando pe¬
netrandis ut dissoluendis et maiore cura
opus est. &e copiosiore sermone. ut uel in
om̃ib eis recte sapiamꝰ: uł siqͥd alit̾ sa¬
piamꝰ. id quoq nobis cłs rȩuelet. Uerũp¬
tam̃ qͦd etiã illic ꝯsequent̾ dicit apłs:¬
ta alia de istis reb dicta st̃ a nobis in
libro de bono ꝯiuigali. et in alio libro de
sc̃a uͥginitate. ce in oꝑe qͦd abuersꝰ fau¬
stum manicheũ qͣnto potuimꝰ labore
casta siugia. mordacissime reprehenden¬
do sc̃ptis suis. quoꝵdã indoctoꝵ animoᷤ
a fidei sanitate detorsit. Pincde qm̃ in
exordio huiꝰ opuscłi duo quedã necessa¬
ria ꝓposuerã. et exeq̃nda pollicitꝰ erã.

Expanded text:
quippe quod catholicae feminae etiam saepius nupquippe quod catholicae feminae etiam saepius nuptae non solum uniuiris uiduis, sed et uirginibus haereticorum iusto iudicio praeferuntur. multi sunt quidem de his tribus rebus coniugii, uiduitatis et uirginitatis quaestionum sinus, multae perplexitates: quibus disputando penetrandis uel dissoluendis et maiore cura opus est et copiosiore sermone, ut uel in omnibus eis recte sapiamus uel, si quid aliter sapiamus, id quoque nobis deus reuelet. uerumtamen, quod etiam illic consequenter dicit aposta alia de istis rebus dicta sunt a nobis in libro de Bono Conjugali, et in alio libro de Sancta Virginitate; et in opere quod adversus Faustum Manichaeum quanto potuimus labore casta coniugia mordacissime reprehendendo scriptis suis quorundam indoctorum animos a fidei sanitate detorsit. Proinde quoniam in exordio huius opusculi duo quaedam necessaria proposueram et exsequenda pollicitus eram,
Abbreviated transcription (Latin):
bus uobis: ieo factũ ẽ ut nasceret᷑ ex uo¬
bis. Hec itaq de meritis diuersis ꝯiuga
berẽ. S qm sunt quedã in hoc genere
sermonis difficillime q̃stiones aliquid
ampliꝰ qͣm qͦo ad te ꝓpͥe ꝑtinet dicere
uolui: ꝓpt̾ quosdã qui sͥ docti ñ uiden¬
t᷑. nisi alienos labores ñ diiudicando co¬
nent᷑ discutere: s lacerando ꝯscindere.
Deinde ut etiã tu ip̃a ñ solũ serues qͦd
uouisti. et in eo bono ꝓficias: uerũ etiam
diligentiꝰ firmiꝰq noueris. idem bonũ tu¬
um ñ a malo nuptiaꝵ distingui: s bono
nuptiaꝵ anteponi. Nam qui uidua
stinentia mirabilit̾ et feruent̾ exerceart:
ñ ideo te seducant ut sentias qͦd sentuuã:
etiã si facere ñ possis qͦd faciunt. Nemo
enĩ uult ẽẽ freneticus: etiã si uideat fre¬
netici uires. uirib sanoꝵ ẽe fortiores.
Precipue gͥ quisq doctrina sana. boni¬
tatẽ ꝓpositi et ornet ce muniat. Inde ẽ

Expanded text:
bus uobis, ideo factum est, ut nasceretur ex uobus uobis, ideo factum est, ut nasceretur ex uobis. Haec itaque de meritis diuersis coniugberem. sed quoniam sunt quaedam in hoc genere sermonis difficillimae quaestiones, aliquid amplius quam quod ad te proprie pertinet dicere uolui propter quosdam, qui sibi docti non uidentur, nisi alienos labores non iudicando conentur discutere, sed lacerando conscindere; deinde ut etiam tu ipsa non solum serues, quod uouisti, et in eo bono proficias, uerum etiam diligentius firmiusque noueris idem bonum tuum non a malo nuptiarum distingui, sed bono nuptiarum anteponi. nam qui uiduatstinentia mirabiliter et feruenter exerceant, non ideo te seducant, ut sentias quod sentiunt, etiamsi facere non possis quod faciunt. nemo enim uult esse phreneticus, etiamsi uideat phrenetici uires uiribus sanorum esse fortiores. praecipue igitur doctrina sana bonitatem propositi et ornet et muniat. inde est