comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ignobilitatẽ: ꝑ infamiã & bonã fam̃a.
Ut seductores: &e ueraces. Ut qui igno¬
ramur: & cognoscim᷑. Quasi morien¬
des: &e ecce uiuimꝰ. Ut coereiti: & non
mortificati. Ut tristes: semꝑ aũ gau¬
dentes. Sicut egeni:. multos aũt di¬
tantes. Tanquã nichil habentes: et
omĩa possidentes. Hide adhuc arden¬
tem. Os nr̃m patet ad uos o cormthii.
cor nr̃m dilatatũ est: &e cet̾a quȩ ꝑseqͥ
longũ est. Itẽq ad romanos ait. ut
ꝑsecutiones huius mundi. caritate
uineant᷑ spe certa in adiutorio dei.
Agit aũt ce grandit̾ & oenate. Scimꝰ
inquit qm̃ diligentib dm omĩa co¬
oꝑantur in bonũ:. his qui scdm ꝓpo¬

Expanded text:
ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores, et veraces; ut qui ignoramur, et cognoscimur; quasi morientes, et ecce vivimus: ut coerciti, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes. Vide adhuc ardentem, Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est , et caetera, quae persequi longum est. 43. Itemque ad Rpersecutiones huius mundi, charitate vincantur, spe certa in adiutorio Dei. Agit autem et granditer et ornate: Scimus, inquit, quoniam diligentibus in Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui s
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. Ad galathas aũt. quãuis tota
illa ȩpła summisso dicendi genere
scripta sit. nisi extremis partib ubi
est eloquiũ temperatũ: tam̃ int̾ponit
quenda locũ eo motu animi. ut sine
ullis qͥdem talib ornam̃tis. qualia st̃
in his quȩ mͦ posuimus. ñ possit tam̃ nͥ
grandit dici. Dies inquit obseruati.
&e menses ce annos ae tempora. Timeo
uos: ne forte sine causa laborauerim
uos. fr̃atres precor uos: nichil me lesi¬
stis. Scitis quia ꝑ infirmitatẽ carnis
iam pridem euangłiz aui uobis: et

Expanded text:
. 44. Ad Galatas autem quamvis tota ipsa Epistola submisso dicendi genere scripta sit, nisi in extremis partibus ubi est eloquium temperatum; tamen interponit quemdam locum eo motu animi, ut sine ullis quidem talibus ornamentis, qualia sunt in iis quae modo posuimus, non posset tamen nisi granditer dici. Dies, inquit, observatis, et menses, et annos, et tempora. Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim o sicut vos: fratres, precor vos; nihil me laesistis. Scitis quia per infirmitatem carnis jampridem evangelizavi vobis, et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ: magnũ est. Nam sicut ratio ro¬
tunditatis. id ẽ ut a puncto medio
om̃s lineȩ pares in extrema ducart᷑.
eadem ẽ ce in magno disco quȩ in
nummulo exiguo: ita ubi parua iu¬
ste gerunt᷑. ñ minit᷑ iusticiȩ mag¬
nitudo. De iudiciis demiq scłarib
quib utiq nisi pecuniariis cũ loq̃¬
retur apls: audet quisquã ur̃m in¬
quit aduersus alterũ negotiũ ha
bens. iudicari ab iniquis ce ñ apud
scõs: An nescitis qͥa sc̃i mundu iudi
cabunt. Et si in uobis iudicat᷑ mundꝰ:
indigni estis qui de minimis iudi¬
cetis: Nescitis qm̃ angłos iudicabi¬
mus: nedum scłaria. Sclaria gͥ iu
dicia si habueritis: eos qui contẽpti¬
biles sunt in eccłia hos collocate ad
iudicancłu. Ad reuerentiã uob̃ dico.
S ic ñ est int̾ uos sapiens quisqmͣ. qui

Expanded text:
esse, magnum est. Nam sicut ratio roesse, magnum est. Nam sicut ratio rotunditatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste geruntur, non minuitur justitiae magnitudo. 36. De judiciis denique saecularibus quibus utique nisi pecuniariis? cum loqueretur Apostolus: Audet quisquam vestrum, inquit, adversus alterum habens negotium, judicari ab iniquis, et non apud sanctos? An nesbunt? Et si in vobis judicabitur mundus, indigni estis qui de minimis judicetis? Nescitis quia Angelos judicabimus, nedum saecularia? Saecularia igitur judicia si habueritis, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos constituite ad judicandum. Ad reverentiam vobis dico. Sic non est
Abbreviated transcription (Latin):
ac de capite hominũ. fa uͦ ubi nicħ
hoꝵ iudicandũ ẽ. nichilq agitur
ut agat siue decernat. s tantũmͦ
ut delectetur auditor: int̾ utrũq
quasi media. &e ob hoc modica. hoc
ẽ moderata dixerunt. Modicis enĩ
modus nom̃ imposuit. Nam modi¬
ea ꝓ paruis: abusiue ñ ꝓprie dicimꝰ
In istis aũt nr̃is. quandoquidẽ om̃a
maximeq de loco suꝑiore populis
dicimꝰ. ad hominũ salutẽ nec tempo¬
rayiam s et̾nam referre debemꝰ ubi
etiam cauendus ẽ ȩternus interitus.
omnia sunt magna quȩ dicimꝰ: usq
adeo. ut nec de ipsis pecunariis reb̾
uł adquirendis uł amittendis. par¬
ua uideri debeant. quȩ doctor eccłi¬
asticus dicit: siue sit illa magna. siue
parua pecunia. Neq enĩ parua iu
sticia est. quã ꝓfecto & in parua pe¬
cunia custodire debemꝰ: dicente do¬
mino. Qui in minimo fidelis ẽ: et
in magno fidelis ẽ. Qd̃ gͦ minimũ
est: minimũ ẽ. S in minimo fidełe

Expanded text:
ac de capite hominum: ea vero ubi nihil ac de capite hominum: ea vero ubi nihil horum judicandum est, nihilque agitur ut agat sive decernat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque quasi media, et ob hoc modica, hoc est moderata dixerunt. Modicis enim modus nomen imposuit: nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem omnia, maxime quae de loco superiore populis dicimus, ad hominum salutem, nec temporariam, sed aeternam referre debemus, ubi etiam cavendus est aeternus interitus, omnia magna sunt quae dicimus; usque adeo ut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acquirendis vel amittendis parva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profecto et in parva pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fidelis est . Quod ergo minimum est, minimum est; sed in minimo fidelem
Abbreviated transcription (Latin):
ctet. ut flectat: oret atq agat. ut
genter libent̃ obedient̃ audiat᷑. Qd̃
cũ apte &e conuenient̃ facit. ñ in me.¬
rito eloquens dici potest: & si ñ eum
sequatur auctoris assensus. Ad hȩc
enĩ tria. id ẽ ut doceat. ut delectet.
ut flectat. etiã illa tria uidetur
ꝑtinere uoluisse. idem ipse romani
auctor eloquii: cũ itidem dixit. Is
erit. gͥ eloquens. qui poterit parua
summisse. modica tẽperate. magna
illa etiã tria. & sic explicaret unam
eandemq sententiã dicens. Is erit.
gͥ eloquens. qui ut doceat poterit
parua summisse: ut delectet modi¬
ea tẽperate: ut flectat magna gran¬
diter dicere. Hȩc aũt tria ille sicut.
ab eo dicta sunt in causis forensib
possit ostendere: ñ aũt hic. hoc est
in ȩccłiasticis questionib: in quib
huiusmodi quẽ uolumꝰ informare
sermo uersatur. In illis enĩ ea parua
dicunt᷑. ubi de reb pecumariis iu¬
dicancłu ẽ: ea magna. ubi de salute.

Expanded text:
ctet, ut flectat; oret atque agat ut ctet, ut flectat; oret atque agat ut genter, libenter, obedienterque audiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immerito eloquens dici potest, etsi non eum sequatur auditoris assensus. Ad haec enim tria, id est ut doceat, ut delectet, ut flectat, etiam tria illa videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dixit, Is igitur erit eloquens, qui poterit parva submisse, modica temperate, magna illa etiam tria, et sic explicaret unam eamdemque sententiam dicens. Is erit igitur eloquens, qui ut doceat, poterit parva submisse; ut delectet, modica temperate; ut flectat, magna granditer dicere. CAPUT ab eo dicta sunt, in causis forensibus posset ostendere; non autem hic, hoc est in ecclesiasticis quaestionibus, in quibus hujusmodi, quem volumus informare, sermo versatur. In illis enim ea parva dicuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea magna, ubi de salute
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. uł etiã scĩs angłis oꝑantib.
nemo recte discit. quȩ ꝑtinent ad
uiuencłu cũ dõ. nisi fiat adõ dociliᷤ.
eui dicit᷑ in p̾almo. Doce me facere
uoluntatẽ tuã: qm̃ tu es ds ms̃. Un¬
de & ipsi timotheo idem dicit apł̃s.
loquens utiq ad discipłm doctor tu
aũt ꝑseuera in his quȩ didicisti ae cre¬
dita sunt tͥsciens a quo didiceris.
s icut enĩ corporis medicam̃ta quȩ bo¬
minib ab hominib adhibentur. ñ¬
nisi eis ꝓsunt quib d̾s oꝑat᷑ salutẽ.
qui ce sine illis mederi potest. cũ sine
ipso illa ñ possint: & tam̃ adhibentur.
& si hoc officiose fiat int̾ oꝑa miscdiȩ
uł. benefitientie deputat᷑. ita & adiu¬
m̃enta doctrinȩ. tunc ꝓsunt. animȩ
adhibita ꝑ hominẽ. cũ ds oꝑat᷑ ut
ꝓsint: qui potuit euangłium dare
homini etiã ñ ab hominib. neq per
dere qd̾ bonũ est. nichil illoꝵ trium
spernens. ut scilicet doceat. ut dele¬

Expanded text:
hominibus, vel etiam sanctis Angelis operantibus, hominibus, vel etiam sanctis Angelis operantibus, nemo recte discit quae pertinent ad vivendum cum Deo, nisi fiat a Deo docilis Deo, cui dicitur in Psalmo: Doce me facere voluntatem tuam, quoniam tu es Deus meus . Unde et ipsi Timotheo idem dicit apostolus, loquens utique ad discipulum doctor: Tu autem persevera in iis quae didicisti, et credita sunt tibi, sciens a quo didiceris . Sicut enim corporis medicamenta, quae hominibus ab hominibus adhibentur, nonnisi eis prosunt quibus Deus operatur salutem, qui et sine illis mederi potest, cum sine ipso illa non possint, et tamen adhibentur; et si hoc officiose fiat, inter opera misericordiae vel beneficentiae deputatur: ita et adjumenta doctrinae tunc prosunt animae adhibita per hominem, cum Deus operatur ut prosint, qui potuit Evangelium dare homini, etiam non ab hominibus, neque per dere quod bonum est, nihil horum spernens, ut scilicet doceat, ut dele
Abbreviated transcription (Latin):
ne: argue hortare merepa. in omni
longanimitate & doctrina. Itẽq ad
titum ñne dicit. ep̃m iuxta doctri¬
nam fidelis uerbi ꝑseuerantẽ ẽẽ de¬
bere̾ ut potens sit in doctrina sana
ce contradicentes redarguere: Ibi ẽ
dicit. tu uͦ loquere quȩ decet saña
doctrin̾ã. senes sobrios ẽẽ: ce quȩ se¬
quunt᷑. Ibi &e illud. hȩc loquere & ex¬
hortare. & merepa cũ omni imperio:
nemo te contempnat. Ammone. illos
principib &e potestatib subditos ẽẽ.
ce cȩt̾a. Quid gͦ putamꝰ: nunqͥd contͣ
se ipsum sentit apłs: Qui cũ dieat
doctores oꝑatione fieri sp̃c sc̃ĩ. ipse
illis p̾cepit. qͥd &e quẽadmodu doce¬
ant. An in telligendu ẽ & hominũ
officia. ipso spũ scõ largiente. in docen¬
dis etiã ipsis doctorib ñ debere cessa¬
re: Et tam̃ neq qui plantat. ẽ aliqͥd.
neq qui rigat. s qui increm̃tũ dat
ds̃. Unde ipsis quoq ministris scĩs

Expanded text:
ne; argue, obsecra, increpa in omni ne; argue, obsecra, increpa in omni longanimitate et doctrina . Itemque ad Titum, nonne dicit episcopum juxta doctrinam fidelis verbi perseverantem esse debere, ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Ibi etiam dicit: Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam, senes sobrios esse , et quae sequuntur. Ibi et illud: Haec loquere, et exhortare, et increpa cum omni imperio. Nemo te contemnat . Admone illos principibus et potestatibus subditos esse , etc. Quid ergo putamus? Numquid contra seipsum sentit Apostolus, qui cum dicat doctores operatione fieri Spiritus sancti, ipse illis praecipit quid et quemadmodum doceant? An intelligendum est, et hominum officia ipso sancto Spiritu largiente, in docendis etiam ipsis doctoribus non debere cessare; et tamen neque qui plantat esse aliquid, neque qui rigat, sed Deum qui incrementum dat ? Unde ipsis quoque ministris sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
m illa hora qͥd loquamini. Don enĩ
uos estis qui loquimini: s sp̃c patris
uri qui loquitur in uobis. Si gͦ loqͥ¬
sc̃s efficit sp̃c: potest dicere nec oran¬
dum nobis ẽẽ qͥa dñs ait. scit pat̃
ũr qͥd uobis necessariũ sit. priusꝙͣ
petaris ab eo: aut apłm paulu timothec
& tito ñ debuisse p̃cipere. qͥd uł quẽ¬
admodũ p̃ciperent aliis: quas tres
apłicas ȩpłas ante ocłos habere de¬
bet. cui ẽ in eccłia ꝑsona doctoris im
posita. Nonne in prima legit᷑ ad timo¬
theum: annuntia hec &e doce: Quȩ
aũt sint. supradictũ ẽ. Nonne ibi est.
seniorem ne increpaueris: s obsecra
ut patr̃ẽ: Nonne in sedã ẽi dicit᷑. for¬
mam habe uerboꝵ sanoꝵ: que a me
audisti: Nonne ibi ei dicitur. satis
age. te ipsũ ꝓbabilem oꝑariũ exhi¬
bens dõ. ñ erubescentẽ. uerbũ uerita¬
tis recte tractantẽ: Ibi ẽ &e illud. pre¬
dica uerbũ: insta oportune importu¬

Expanded text:
in illa hin illa hvos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis . Si ergo loquisanctus efficit Spiritus, potest dicere nec orandum nobis esse, quia Dominus ait, Scit pater vester quid vobis necessarium sit, prius quam petatis ab eo ; aut apostolum Paulum Timotheo et Tito non debuisse praecipere quid, vel quemadmodum praeciperent aliis. Quas tres apostolicas Epistolas ante oculos habere debet, cui est in Ecclesia doctoris persona imposita. Nonne in prima ad Timotheum legitur: Annuntia haec et doce ? quae autem sint, supra dictum est. Nonne ibi est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem ? Nonne in secunda ei dicitur: Formam habe verborum sanorum, quae a me audisti ? Nonne ibi ei dicitur: Satis age, teipsum probabilem operarium exhibens Deo, non erubescentem, verbum veritatis recte tractantem ? Ibi est et illud: Praedica verbum, insta opportune, importu
Abbreviated transcription (Latin):
quos ẽ allocuturus. sit orator anteꝙ̃.¬
dictor. Ipsa hora iam ut dicat accedeis
priusquã exerat ꝓferentẽ lingũa. ad
dm̃ leuet animã sitientem:. ut ructet.
qd̾ biberit. uł qd̃ impleuerit fundat.
Cum enĩ de una quaq re. quȩ scdm
fidem delectationẽq tractanda suñ
multa sint quȩ dicant᷑. & multi mo¬
di quib dicantur ab eis qui hȩc sei¬
unt: quis nouit. qͥd ad p̾sens tempus
uł nobis dicere. uł ꝑ nos expediat
audiri. nisi qui corda om̃iũ uidet:
Et quis facit ut qd̃ oportet &e qũead¬
modu oportet dicatur a nobis: nisi
in cuis manu sunt & nos ce sermo¬
nes nr̃r. ec ꝑhoc discat qͥdem omĩa
que docenda sunt. qui ce nosse uult
&e docere: facultatẽq dicendi ut de¬
cet uirũ eccłiasticum cõparet: ad
horam uͦ ipsius dictionis. illud poti
bone menti cogitet conuenire. qͦd
dñs ait. Nolite cogitare quomͦ aut
quid loquamini: dabitur enĩ uobis

Expanded text:
quos est allocuturus, sit orator anteququos est allocuturus, sit orator antequdictor. Ipsa hora jam ut dicat accedens, priusquam exserat proferentem linquam, ad Deum levet animam sitientem, ut eructet quod biberit, vel quod impleverit fundat. Cum enim de unaquaque re, quae secundum fidem dilectionemque tractanda sunt, multa sint quae dicantur, et multi modi quibus dicantur ab eis qui haec sciunt; quis novit quid ad praesens tempus, vel nobis dicere, vel per nos expediat audiri, nisi qui corda omnium videt? et quis facit ut quod oportet, et quemadmodum oportet, dicatur a nobis, nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri ? Ac per hoc, discat quidem omnia quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere; facultatemque dicendi, ut decet virum ecclesiasticum, comparet: ad horam vero ipsius dictionis, illud potius bonae menti cogitet convenire quod Dominus ait, Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; dabitur enim vobis
Abbreviated transcription (Latin):
s cdifficillue implet᷑. Ait gͦ quodã
loco. Petamus hanc secdem: dant. se.¬
cessum uicina secreta Ubi du errati¬
ci palmitũ lapsus. pendulis nexib
ꝑ harundines baiulas repunt: ui¬
deam porticũ frondea tecta fecert̃.
Non dicuntur ista isi mirabiliter.
affluentissima fecunditate facundiȩ:
s ꝓfusione nimia grauitati displicen.
Qui uͦ hec amant. ꝓfecto eos qui nos
ita dicunt. s castigatius eloquunt᷑
ñ posse ita eloqui existimant: ñ iu¬
dicio ista uitare. Quapꝑt̾ iste uir
sc̃s & posse se ostendit sic dicere. qͥa¬
sie dixit alicubi: ce nolle. qm̃ post¬
eloquens. cũ iusta ce sc̃a ce bona dicit.
neq enĩ alia debet dicere: aget gͦ
qͣntum potest cũ ista dicit. ut non¬
intelligent̃. ut libent̃. ut obedient̃
audiatur. Et hec se posse si potuerit.
&e in qͣntum potuerit. pietate ma¬
gis orationũ qmͣ oratoꝵ facultate
ñ dubitet: ut orando ꝓ se ac ꝓ illis

Expanded text:
sed difficillime impletur. Ait ergo quodam sed difficillime impletur. Ait ergo quodam loco: Petamus hanc sedem: dant secessum vicina secreta; ubi dum erratici palmitum lapsus pendulis nexibus per arundines bajulas repunt, viteam porticum frondea tecta fecerunt . Non dicuntur ista nisi mirabiliter affluentissima fecunditate facundiae, sed profusione nimia gravitati displicent. Qui vero haec amant, profecto eos qui non ita dicunt, sed castigatius eloquuntur, non posse ita eloqui existimant, non judicio ista devitare. Quapropter iste vir sanctus et posse se ostendit sic dicere, quia dixit alicubi, et nolle, quoniam posteloquens, cum et justa et sancta et bona dicit, neque enim alia debet dicere; agit ergo quantum potest cum ista dicit, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur: et haec se posse, si potuerit, et in quantum potuerit, pietate magis orationum, quam oratorum facultate non dubitet; ut orando pro se, ac pro illis
Abbreviated transcription (Latin):
iniqua dicentib: ce plebs dĩ diligat
sic. Absit a nobis inquã tanta demen¬
tia. Nam qͥd faciemus in futurrim:
Et certe minus intelligant᷑. minꝰ pla¬
ceant. minus moueant quȩ dicunt᷑:
uera tam̃ dicant᷑ ce iusta: ñ iniqua
libent̾ audiant᷑. Qd̃ utiq ñ fieret:
nisi suauit̾ dicerent᷑. In popło aũ gra¬
ui de quo dictũ ẽ do. in popło gra¬
ui laudabo te. nec illa suauitas de¬
lectabilis ẽ. qua ñ quidem iniqua
diligunt᷑. s exigua &e fragilia bona
spumeo uerboꝵ ambitu ornantur:
quali nec magna atq stabilia decen¬
ter ce grauit ornent᷑. Est tale aliqͥd
in ȩpła beatissimi cypriani: qd̃ idõ pu¬
to uł accidisse uł consulto factũ ẽẽ.
ut sciretur a posteris. qm linguam
doctrinȩ: xp̃ianȩ sanitas ab ista re¬
dundantia reuocauerit. & ad eloqͦn¬
tiam grauiorẽ modestiorẽq restrin-¬
xerit: qualis in eiꝰ consequentib lit.¬
teris secure amat᷑. religiose appetit᷑.

Expanded text:
iniqua dicentibus, et plebs Dei diligat iniqua dicentibus, et plebs Dei diligat sic. Absit a nobis, inquam, tanta dementia: nam quid faciemus in futurum? Et certe minus intelligantur, minus placeant, minus moveant quae dicuntur; verumtamen dicantur; et justa, non iniqua libenter audiantur: quod utique non fieret, nisi suaviter dicerentur. 31. In populo autem gravi, de quo dictum est Deo, In populo gravi laudabo te , nec illa suavitas delectabilis est, qua non quidem iniqua dicuntur, sed exigua et fragilia bona spumeo verborum ambitu ornantur, quali nec magna atque stabilia decenter et graviter ornarentur. Est tale aliquid in epistola beatissimi Cypriani, quod ideo puto vel accidisse, vel consulto factum esse, ut sciretur a posteris, quam linguam doctrinae christianae sanitas ab ista redundantia revocaverit, et ad eloquentiam graviorem modestioremque restrinxerit; qualis in ejus consequentibus litteris secure amatur, religiose appetitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quo dicit᷑. si ñ ita dicit᷑ ut agat᷑. Oportet
ꝑsuadet qͦd agendũ ẽ. non sołu do¬
cere ut instruat. & delectare ut te¬
neat: uerũetiam flectere ut uincat.
Ille quippe iam remanet ad consen¬
sionem flectendus. eloquentiȩ gran¬
ditate: in quo id ñ egit usq ad eius
confessionem demonstrata ueritas.
adiuncta etiã suauitate dictionis.
ẽ ab hominib. ut ñ solu ñ facienda
uerũetiam fugienda ac detestanda tot.
&e tanta mala atq turpia. quȩ malis
& turpib disertissime. ꝑsuasa st̃. non
ut eis consentiat᷑. s sola delectationis
grã lectitent᷑. Auertat aũt ds̃ ab ex¬
cłia sua: qd̾ de synagoga udeoꝵ hie¬
remias ꝓpħa cõmemorat. dicens. Pa¬
plausum fecerunt. manib suis. & plebᷤ
mea dilexit. sic. & qͥd facietis infutu¬
rum: O eloquentia tanto terribilior
qñto plurior: & qͣnto solidior. tanto
uehementior. O uere securis concideis
petras. Huic enĩ rei simile ẽ uerbum
absit a nobis. ut sacerdotes plaudais

Expanded text:
discitur ut agatur. Oportet aliquid quod agendum est, non solum docere ut instruat, et delectare ut teneat, verum etiam flectere ut vincat. Ipse quippe jam remanet ad consensionem flectendus eloquentiae granditate, in quo id non egit usque ad ejus confessionem demonstrata veritas, adjuncta etiam suavitate dictionis. est ab hominibus, ut non solum non facienda, verum etiam fugienda ac detestanda tot et tanta mala atque turpia, quae malis et turpibus disertissime persuasa sunt, non ut eis consentiatur, sed sola delectationis gratia, lectitentur. Avertat autem Deus ab Ecclesia sua quod de synagoga Judaeorum Jeremias propheta commemorat dicens: Paplausum dederunt manibus suis, et plebs mea dilexit sic. Et quid facietis in futurum ? O eloquentia tanto terribilior, quanto purior; et quanto solidior, tanto vehementior! O vere securis concidens petras! huic enim rei simile esse verbuabsit a nobis, ut sacerdotes plaudant
Abbreviated transcription (Latin):
sius exhortationis locus. tẽperatũ
habet locutionis genus: ubi illa
pulchriora st̃. in quib ꝓpria ꝓpriis.
tanquã debita reddita decent̃ ex¬
currunt:. sicuti ẽ. Habentes dona
diuersa. scdm grãm quȩ data est
nobis: siue ꝓphetiam scd̃m regulam
fidi. siue ministeriũ in ministrando.

Expanded text:
sius exhortationis locus temperatum sius exhortationis locus temperatum habet locutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, ubi propria propriis tanquam debita reddita, decenter excurrunt, sicuti est: Habentes dona diversa secundum gratiam quae data est nobis; sive prophetiam, secundum regulam fidei; si
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa hoc uerũ ẽẽ monstratũ ẽ. Propt̃¬
eos aũt quib fastidientib ñ placet
ueritas. si alio quocũq modo. nisi eo
mͦ dicat᷑ ut placeat & sermo dicentis:
datus ẽ in eloquentia ñ paruus etiã
delectationi locus. Quȩ tam̃ addi ñ
sufficit. duris: quos nec intellexisse.
nec docentis elocutione delectatos ẽẽ
ꝓfuerit. Qd̾ enĩ hec duo conferunt
homini. qui & confitet᷑ uerũ. & collau¬
dat eloquiũ. nec inclinat. assenfum:
ꝑꝑt̃ quẽ sołu cũ aliquid suadet᷑ reb
quȩ dicunt᷑. inuigilat dicentis inten¬
tio: Si enĩ talia docent᷑ que credere
uł nosse sufficiat: nicbil ẽ aliud eis
consentire: nisi confiteri uera ẽẽ. Cũ
gͦ id docet᷑ qͦd agendũ ẽ. ce idõ docet᷑
ut agat᷑. frustra ꝑsuadet᷑ uerũ esse

Expanded text:
qua hoc verum esse monstratum est. CAPqua hoc verum esse monstratum est. CAPeos autem quibus fastidientibus non placet veritas, si alio quocumque modo, nisi eo modo dicatur, ut placeat et sermo dicentis, datus est in eloquentia non parvus etiam delectationi locus. Quae tamen addita non sufficit duris, quos nec intellexisse, nec docentis elocutione delectatos esse profuerit. Quid enim haec duo conferunt homini, qui et confitetur verum, et collaudat eloquium, nec inclinat assensum, propter quem solum, cum aliquid suadetur, rebus quae dicuntur invigilat dicentis intentio? Si enim talia docentur quae credere vel nosse sufficiat, nihil est aliud eis consentire, nisi confiteri vera esse. Cum vero id docetur quod agendum est, et ideo docetur ut agatur, frustra persuadetur verum
Abbreviated transcription (Latin):
endu ẽ. Tunc aũt opus ẽ. qndo
cum scierint qͥd agencłu sit non
agunt: ac ꝑdocere necessitatis est.
P ossunt enĩ homines & agere. & non
agere qd sciunt. Quis aũ dixerit
eos agere debere qd̵ nesciunt. l id̾o
flectere necessitatis ñ est: qͥa ñ sẽꝑ
opus ẽ. si tantũ docenti uł etiã de¬
lectanti consentit auditor. Io aũ
uictorie ẽ flectere: qͥa fieri potest.
ut &e doceatur &e delectet᷑. & ñ assen¬
tiatur. Qd aũt illa duo ꝓderunt:
si desit hoc tercium: S neq delec¬
tare necessitatis ẽ. quando quidem
cũ dicendo uera monstrant᷑. qd̾ ad
offitiũ docendi ꝑtinet. ñ eloquio
agit᷑. neq hoc attendit᷑. ut uł ipsa
uł ipsum delectet eloquiũ. s ꝑ se¬
ipsa qm̃ uera st̃. manifestata delec¬
tant.Unde plerũq delectant etiã
falsa patefacta atqy conuicta. Neꝙ
enĩ delectant. quia falsa sunt. s quia
falsa ẽẽ uerũ est. Delectat ae dictio:

Expanded text:
endum est: tunc autem opus est, quando endum est: tunc autem opus est, quando cum scierint quid agendum sit, non agunt. Ac per hoc docere necessitatis est. Possunt enim homines et agere et non agere quod sciunt. Quis autem dixerit eos agere debere quod nesciunt? Et ideo flectere necessitatis non est, quia non semper opus est, si tantum docenti vel etiam delectanti consentit auditor. Ideo autem victoriae est flectere, quia fieri potest ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa duo proderunt, si desit hoc tertium? Sed neque delectare necessitatis est: quandoquidem cum dicendo vera monstrantur, quod ad officium docendi pertinet, non eloquio agitur, neque hoc attenditur, ut vel ipsa vel ipsum delectet eloquium, sed per seipsa, quoniam vera sunt, manifestata delectant. Unde plerumque delectant etiam falsa patefacta atque convicta. Neque enim delectant, quia falsa sunt; sed quia falsa esse verum est, delectat et dictio
Abbreviated transcription (Latin):
delectare uult eũ eui dicit. aut fle¬
ctere: ñ quocũq mͦ dixerit. faciet:
s int̾est quomͦ dicat ut faciat. Sic̃
est aũt ut teneatur ad audiendu
delectandus auditor: ita flectendꝰ
ut moueat᷑ ad agendu. Et sicut de¬
lectatur si suauit̃ loquar is:ita fle¬
ctetur si amet qd̾ polliceris. timeat
qd̃ minaris. oderit qd̃ arguis. qͦd
commendas amplectat᷑: qd̾ dolendu
exaggeras doleat:cũ qͥd letandum
p̃dicas gaudeat. misereat᷑ eoꝵ quos
miserandos ante ocłos dicendo consti¬
tuis: fugiat eos quos cauendos t̾ren¬
do p̃ponis: & qͥcquid aliud grandi
eloquentia fieri potest. ad cõmouen¬
dos animos auditoꝵ. ñ qd agendũ
sciant: sit s ut agant qd̾ agendum
ẽẽ iam sciunt. Si aũt adhuc nesci¬
unt: prius utiq docendi sunt qͣm
mouendi. Et fortasse reb ipsis cog¬
nitis ita mouebunt᷑: ut eos ñ opꝰ
sit maiorib eloquentiȩ uirib ĩa
moueri. Quod tam̃ cũ opus ẽ. faci¬

Expanded text:
delectare vult eum cui dicit, aut fledelectare vult eum cui dicit, aut flectere, non quocumque modo dixerit, faciet; sed interest quomodo dicat, ut faciat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor; ita flectendus, ut moveatur ad agendum. Et sicut delectatur, si suaviter loquaris; ita flectitur, si amet quod polliceris, timeat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectatur, quod dolendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, misereatur eorum quos miserandos ante oculos dicendo constituis, fugiat eos quos cavendos terrendo proponis; et quidquid aliud grandi eloquentia fieri potest ad commovendos animos auditorum, non quid agendum sit ut sciant, sed ut agant quod agendum esse jam sciunt. 28. Si autem adhuc nesciunt, prius utique docendi sunt quam movendi. Et fortasse rebus ipsis cognitis ita movebuntur, ut eos non opus sit majoribus eloquentiae viribus jam moveri. Quod tamen cum opus est, faci
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa delectabilit̾ ueritate pascunt᷑:
in uerbis uerũ amare ñ uerba. Od
enĩ ꝓdest clauis aurea: si aꝑire qͦd
uolumꝰ ñ potest. Aut qͥd obest ligne¬
a. si hoc potest. qñdo nichil querimꝰ
nisi patere qd̾ clausum ẽ S qm̃ int̃
uescentes atq discentes ꝓpt̃ fastidia
plurimoꝵ: etiam ipsa sine quib ui¬
ui ñ potest. alimenta condienda st̃.¬
Dixit gͦ quidã eloquens. &e uerum
dixit: ita dicere debere eloquentẽ.
ut doceat: ut delectet: ut flectat.
Deinde addidit. docere necessitatis
positũ est. hoc ẽ docendi necessitas in
reb ẽ constituta quas dicimꝰ. reliqͣ
duo. in modo quo dicimꝰ. Qui gͦ di¬
cit cũ docere uult. quãdiu ñ intel¬
ligitur. ñdum se existimet. dixisse
quod uult ei quẽ uult docere. qͥa
ce si dixit qd ipse intelligit: ñdum
illi dixisse putandus ẽ. a quo intel¬
lectus non ẽ. Si uͦ intellectus ẽ: quo¬
cũq modo dixerit. dixit. Qd̾ si etiã

Expanded text:
ipsa delectabiliter veritate pascuntur: ipsa delectabiliter veritate pascuntur: in uerbis uerum amare, non uerba. Quid enim prodest clauis aurea, si aperire quod uolumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest, quando nihil querimus nisi patere qvescentes atque discentes, propter fastidia plurimorum, etiam ipsa sine quibus vivi non potest, alimenta condienda sDixit ergo quidam eloquens, et verum dixit, ita dicere debere eloquentem, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis positum est, hoc est docendi necessitas, in rebus est constituta quas dicimus; reliqua duo, in modo quo dicimus. Qui ergo dicit cum docere vult, quamdiu non intelligitur, nondum se existimet dixisse quod vult ei quem vult docere. Quia etsi dixit quod ipse intelligit, nondum illi dixisse putandus est, a quo intellectus non est: si vero intellectus est, quocumque modo dixerit, dixit. Quod si etiam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã quib iam nota sunt. neq adhuc
illa de memoria deleuit obliuio. non
sine iocunditate. relegi: uł ab utrisq li¬
bent̾ audiri. Quȩ aũt quisq ĩa obli¬
tus ẽ: cũ commonent᷑ docet᷑. S de mͦ
delectandi nunc ñ ago: de modo qͦ
docendi sunt qui discere desideranͭ
loquor. Is aũt ẽ optimus: quo fit ut
qui audit. uerũ audiat: & qd̃ audit
intelligat. Ad quẽ finẽ cũ uentũ fue¬
rit. nichil tunc amplius de ipsa re
tanqm diutius docenda laborandũ
ẽ. s forte de comm̃danda. ut in corde
figatur. Quod si faciencdu uidebitur:
ita modeste faciendu ẽ. ne ꝑueniat᷑
eloquentia: qua fit dicendo ñ ut
libeat qd horrebat. aut. ut fiat qͦd
pigebat: s ut appareat qd̃ latebat.
Q d tam̃ si fiat. insuauit̃. ad paucos qͥ¬
dem studiosissimos suus ꝑuent fru¬
ctus: qui ea quȩ dicenda sunt. qm¬
uis abiecte inculteq dicant᷑ scire
desiderant. Quod cũ adepti fuerui.

Expanded text:
etiam quibus jam nota sunt, neque adhuc etiam quibus jam nota sunt, neque adhuc illa de memoria delevit oblivio, non sine jucunditate relegi, vel ab utrisque libenter audiri. Quae autem quisque jam oblitus est, cum commonetur, docetur. Sed de modo delectandi nunc non ago; de modo quo docendi sunt qui discere desiderant, loquor. Is autem est optimus, quo fit ut qui audit, verum audiat, et quod audit intelligat. Ad quem finem cum ventum fuerit, nihil tunc amplius de ipsa re tanquam diutius docenda laborandum est, sed forte de commendanda ut in corde figatur: quod si faciendum videbitur, ita modeste faciendum est, ne perveniatur eloquentia, qua fit dicendo, non ut libeat quod horrebat, aut ut fiat quod pigebat, sed ut appareat quod latebat. Quod tamen si fiat insuaviter, ad paucos quidem studiosissimos suus pervenit fructus, qui ea quae discenda sunt, quamvis abjecte inculteque dicantur, scire desiderant. Quod cum adepti fuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc debet maxime. tacenti subuemre
eura dicentis. Solet aũt motu suo si¬
gnificare. utrũ intellexerit cognos¬
cendi auida multitudo: qd̾ donec si¬
gnificet uersandũ ẽ: qd̃ agitur multi¬
moda uarietate dicendi: qd̾ in pote¬
state ñ habent. qui p̃parata & ad uer¬
bum memorit̾ retenta ꝓnuntiant.
Mox aũt ut intellectum ẽẽ constite¬
rit: aut sermo finiendus. aut in alia
transeundu ẽ. Sicut enĩ gratus ẽ qui
cognoscenda enubilat:. sic onerosus qͥ
cognita inculcat: eis dutaxat. quoꝵ
tota expectatatio. in dissoluenda eoꝵ
quȩ pandunt᷑ difficultate. pendebat.
Nam delectandi gr̃a etiã nota dicun¬
tur: ubi ñ ipsa s modus quo dicunt᷑
attendit᷑. Quod si ce ipse iam notꝰ ẽ
atq auditorib placet. pene nichil
int̾est. utrũ is qui dieit. dictor an lec¬
tor sit. Solent enĩ ea quȩ cõmode scͥp¬
ta sunt. ñ sołu ab his quib primitus
innotescunt iocunde legi: uerũ abhis

Expanded text:
hoc debet maxime tacenti subvenire hoc debet maxime tacenti subvenire cura dicentis. Solet autem motu suo significare utrum intellexerit cognoscendi avida multitudo: quod donec significet, versandum est quod agitur, multimoda varietate dicendi; quod in potestate non habent, qui praeparata et ad verbum memoriter retenta pronuntiant. Mox autem ut intellectum esse constiterit, aut sermo finiendus, aut in alia transeundum est. Sicut enim gratus est qui cognoscenda enubilat; sic onerosus est qui cognita inculcat, eis duntaxat quorum tota exspectatio in dissolvenda eorum, quae panduntur, difficultate pendebat. Nam delectandi gratia etiam nota dicuntur; ubi non ipsa, sed modus quo dicuntur attenditur. Quod si et ipse jam notus est, atque auditoribus placet, pene nihil interest utrum is qui dicit, dictor vel lector sit. Solent enim et ea quae commode scripta sunt, non solum ab iis quibus primitus innotescunt, jucunde legi; verum ab iis
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ sunt ora intelligat᷑. uͥ uafrȩ
aures de correptione uocaliũ uł ꝓ¬
ductione ñ iudicant: Qd enĩ ꝓdest
locutionis integritas. qmͣ ñ sequit᷑
intellectus audientis: cũ loquendi
om̃ino nulla sit causa. si qͦd loquim᷑
ñ intelligunt. ꝓpt̾ quos ut intelligan
loquim᷑: Qui ergo docet uitabit
dicere. id magis eligat. Si au̾t ñ pot̾
siue quia ñ sunt. siue quia in p̾sentia
ñ occurrunt: utetur etiã uerbis minꝰ
integris: dũ tam̃ res ipsa doceat᷑ atq
discatur integre. Et hoc qͥdem ñ sołu
in collocutionib. siue fiant cũ aliquo
uno. siue cũ plurib. uerũetiã multo
magis in popłis qnͣdo sermo ꝓmitur.
ut intelligam᷑ instandũ ẽ: quia in col¬
locutionib ẽ cuiq int̃rogandi pote¬
stas. Ubi aũt om̃s tacent ut audia¬
tur unus. & in eũ intenta ora conu̾¬
tunt: ibi ut requirat. qͥsq qd̾ ñ intel¬
lexerit. nec moris ẽ nec decoris: ac per

Expanded text:
eo quod sunt ora intelligatur, ubi Afrae eo quod sunt ora intelligatur, ubi Afrae aures de correptione vocalium vel productione non judicant? Quid enim prodest locutionis integritas, quam non sequitur intellectus audientis, cum loquendi omnino nulla sit causa, si quod loquimur non intelligunt, propter quos ut intelligant loquimur? Qui ergo docet, vitabitdicere, id magis eliget: si autem non potest, sive quia non sunt, sive quia in praesentia non occurrunt, utetur etiam verbis minus integris, dum tamen res ipsa doceatur atque discatur integre. 25. Et hoc quidem non solum in collocutionibus, sive fiant cum aliquo uno, sive cum pluribus; verum etiam multo magis in populis quando sermo promitur, ut intelligamur instandum est. Quia in collocutionibus est cuique interrogandi potestas: ubi autem omnes tacent ut audiatur unus, et in eum intenta ora convertunt, ibi ut requirat quisque quod non intellexerit, nec moris est nec decoris; ac per
Abbreviated transcription (Latin):
cillima quȩ ipsi iam ꝑcepimꝰ. cũ qͣnto¬
cũq labore disputationis. ad aliorũ
intelligentiã ꝑducamꝰ. si tenet audi¬
torem uł collocutorẽ discendi cupi¬
ditas. nec mentis capacitas desit: q̃
quomͦ intimata possit accipere. non
curante illo qui docet quanta eloqͦn¬
negligit uerba cultiora nec eurat qͥd
bene sonet. s qͥd bene indicet atq inti¬
met. qͦd ostendere intendit. Unde
ait qͥdam. cũ de tali genere elocutio¬
hit ornatum. ut sordes ñ contrahat:
qmuis in bonis doctorib tanta do¬
cendi cura sit uł ẽẽ debeat. ut uer¬
bum qd̃ nisi obscurũ sit uł ambiguũ
latinũ eẽ ñ potest. uulgi aũt more
sic dicit᷑. ut ambiguitas obscuritas¬
ꝙ uitetur. ñ sic dicat᷑. ut a doctis
s potius ut ab indoctis dici solet.
Si enĩ non piguit dicere int̾pretes
rem ꝑtinere ut eo loco pluralit̃ enun¬
tatis doctorem pigeat imꝑitis loqͦn¬
tem. ossum potius quã os dicere. ne
ista syllaba ñ ab eo qd̃ sunt ossa. s ab

Expanded text:
m, quae ipsi jam percepimus, cum quantocumque labore disputationis ad aliorum intelligentiam perducamus, si tenet auditorem vel collocutorem discendi cupiditas, nec mentis capacitas desit, quae quoquo modo intimata possit accipere; non curante illo qui docet, quanta eloquennegligit verba cultiora, nec curat quid bene sonet, sed quid bene indicet atque intimet quod ostendere intendit. Unde ait quidam, cum de tali genere locutiohit ornatum, ut sordes non contrahat. Quamvis in bonis doctoribus tanta docendi cura sit, vel esse debeat, ut verbum quod nisi obscurum sit vel ambiguum, latinum esse non potest, vulgi autem more sic dicitur ut ambiguitas obscuritasque vitetur, sed potius ut ab indoctis dici solet. Si enim non piguit dicere interpretes rem ietatis doctorem pigeat imperitis loquentem, ossum potius quam os dicere, ne ista syllaba non ab eo quod sunt ossa, sed ab
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sołu nichil eis sapientius. uerũetiã
nichil eloquentius mͥ uideri pot̃: et
audeo dicere om̃s qui recte intelli¬
gunt qd̾ illi loquunt᷑. simul intellige¬
re ñ eos aliter loqui debuisse. Sieut
aũt ẽ quȩdã eloquentia quȩ magis
etatẽ iuuenilem decet. ẽ quȩ senilem:
nec iam dicenda ẽ eloquentia. si ꝑso¬
nȩ ñ congruat eloquentis: ita ẽ quȩ¬
damquȩ uiros summa auctoritate
dignissimos planeq diuinos decet.
Hac illi locuti sunt: nec ipsos decet alia.
nec alios ipsã ipsis enĩ congruit. Ali¬
os aũt qͣnto uidetur humilior. tanto
altius ñ uentositate s soliditate tran¬
scendit. Ybi uͦ ñ eos intelligo. minus
qͥdem mͥ apparet eoꝵ eloquentia: s
eã non dubito ẽẽ talem. qualis ẽ ubi
intelligo. Ipsa qͦq obscuritas diuinoꝵ
salubriũq dictoꝵ. tali eloquentiȩ mis¬
cenda fuerat: in qua ꝓfic̾e̾ nr̃ intellectꝰ ñ

Expanded text:
non solum nihil eis sapientius, verum etiam non solum nihil eis sapientius, verum etiam nihil eloquentius mihi videri potest. Et audeo dicere, omnes qui recte intelligunt quod illi loquuntur, simul intelligere non eos aliter loqui debuisse. Sicut est enim quaedam eloquentia quae magis aetatem juvenilem decet, est quae senilem; nec jam dicenda est eloquentia, si personae non congruat eloquentis: ita est quaedam, quae viros summa auctoritate dignissimos planeque divinos decet. Hac illi locuti sunt, nec ipsos decet alia, nec alios ipsa: ipsis enim congruit; alios autem, quanto videtur humilior, tanto altius non ventositate, sed soliditate transcendit. Ubi vero non eos intelligo, minus quidem mihi apparet eorum eloquentia, sed eam tamen non dubito esse talem, qualis est ubi intelligo. Ipsa quoque obscuritas divinorum salubriumque dictorum tali eloquentiae miscenda fuerat, in qua proficere noster intellectus, non
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enĩ eloquent̾ dicunt suauiter:
qui sapient̾ salubrit̾ audiunt᷑. Pꝑter
qd̾ ñ ait scͥptura. multitudo eloquen¬
tium. s multitudo sapientiũ. sanitas
ẽ orbis t̾rarum. Sicut aũt sepe sum̃¬
da sunt & amara salubria:. ita semꝑui
tanda ẽ ꝑniciosa dulcedo. S salubri
suauitate. uł suaui salubritate quid
melius: Quanto enĩ magis illie appe¬
titur suauitas: tanto facilius salubri¬
tas ꝓdest. Sunt gͦ eccłiastici uiri: qui
diuina eloquia ñ sołu sapient̃. s eloqͣn¬
ter etiã tractauert. Quib legendis
magis ñ sufficit tempꝰ quã deesse ipsi
studentib ce uacantib possunt. Hie ali¬
quis forsitan querit. utrũ auctores nr̃i
quoꝵ seripta diunitꝰ inspirata. cano¬
nem nobis saluberrima auctoritate
fecerunt. sapientes tantummͦ. an elo¬
quentes etiam nuncupandi st̃. Quȩ
quidẽ questio: apud me ipsũ. & apud
eos qui mecũ qd̾ dico sentiunt. facil¬
lime soluitur. Nam ubi eos intelligo:

Expanded text:
Qui enim eloquenter dicunt, suaviter; Qui enim eloquenter dicunt, suaviter; qui sapienter, salubriter audiuntur. Sunt erquod non ait Scriptura, Multitudo eloquentium; sed, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . Sicut autem saepe sumenda sunt et amara salubria, ita semper vitanda est perniciosa dulcedo. Sed salubri suavitate, vel suavi salubritate quid melius? Quanto enim magis illic appetitur suavitas, tanto facilius salubritas prodest. Sunt ergo ecclesiastici viri qui divina eloquia non solum sapienter, sed eloquenter etiam tractaverunt: quibus legendis magis non sufficit tempus, quam deesse ipsi studentibus et vacantibus possunt. CAquis forsitan quaerit utrum auctores nostri, quorum scripta divinitus inspirata canonem nobis saluberrima auctoritate fecerunt, sapientes tantummodo, an eloquentes etiam nuncupandi sint. Quae quidem quaestio apud meipsum, et apud eos qui mecum quod dico sentiunt, facillime solvitur. Nam ubi eos intelligo,
Abbreviated transcription (Latin):
earũ minus tenent: ce cor earũ sui
cordis ocłis uident. S utrisq ille
melior. qui ce cũ uolet eas dicit: ce sic̃
oportet intelligit. Huic gͦ qui sapi¬
enter debet dicere. etiã qd ñ potest
eloquent̾: maxime uerba scͥpturarum
tenere necessariũ ẽ: Qnͣto enĩ se pauꝑi¬
orem cernit in suis. tanto eũ oportet
in istis ẽẽ ditiorem. ut qͦd dixerit suis
uerbis. ꝓbet ex illis: ce qui ꝓpriis uerbis
minor erat: magnoꝵ testimonio quodã¬
mͦ crescat. Probando enĩ delectat: qui
minus potest delectare dicendo. Porro
qui ñ sołu sapient̃. uerũetiam eloquen¬
ter uult dicere. qm̃ ꝓfecto plus ꝓderit.
si utrũq potuerit: ad legendos uel au¬
diendos e exercitatione imitandos e¬
loquentes. eum mitto libentius. quã
magistris artis rethoricȩ uacare p̾cipio
si tam̃ hi qui legunt᷑ uł audiunt᷑. non¬
sołu eloquent̃ s etiã sapient̃ dixisse uł
dicere. ueraci p̾dicatione laudantur.

Expanded text:
earum minus tenent, et cor earum sui earum minus tenent, et cor earum sui cordis oculis vident. Sed utrisque ille melior, qui et cum volet eas dicit, et sicut oportet intelligit. 8. Huic ergo qui sapienter debet dicere, etiam quod non potest eloquenter, verba Scripturarum tenere maxime necessarium est. Quanto enim se pauperiorem cernit in suis, tanto eum oportet in istis esse ditiorem; ut quod dixerit suis verbis, probet ex illis; et qui propriis verbis minor erat, magnorum testimonio quodammodo crescat. Probando enim delectat, qui minus potest delectare dicendo. Porro qui non solum sapienter, verum etiam eloquenter vult dicere, quoniam profecto plus proderit, si utrumque potuerit; ad legendos vel audiendos et exercitatione imitandos eloquentes eum mitto libentius, quam magistris artis rhetoricae vacare praecipio: si tamsolum eloquenter, sed etiam sapienter dixisse, vel dicere veraci praedicatione laudantur.
Abbreviated transcription (Latin):
H ec aũt sententia nec illos fugit: qui
artem rethoricã docendã putarui.
Fassi sunt enĩ sapientiã sine. eloquen¬
tia parũ ꝓdesse ciuitatib: eloquen¬
tiam uͦ sine sapientia nimiũ obesse
plerũq: ꝓdesse ñquam. Si hoc gͦ illi
qui p̃cepta eloquentie tradiderun.
in eisdem libris in quib id egerunt.
ueritate instigante coacti st̃ confite¬
ri. uerã hoc ẽ suꝑnam quȩ a patre
luminũ descendit sapientiã nescien¬
tes: quantomagis nos ñ aliud sen-¬
tire debemus. qui huius sapientiȩ fi¬
lii ce ministri sumus: Sapient̃ aũt di¬
cit homo tantomagis uł minus: qnͣ¬
do in scͥpturis scĩs magis minusue ꝓ¬
ficit. Non dico in eis multũ legendis
memorieq mandandis: s bene intel¬
ligendis ce diligent̃ earum sensibus
indagandis. Sunt enĩ qui eas legui:
ce negligunt. Legunt ut teneant ne¬
gligunt ne intelligant. Quibꝰ longe
sine dubio p̾ferendi sunt. qui uerba

Expanded text:
Haec autem sententia nec illos fugit, qui Haec autem sententia nec illos fugit, qui artem rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus; eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse nunquam . Si ergo hoc illi qui praecepta eloquentiae tradiderunt, in eisdem libris in quibus id egerunt, veritate instigante coacti sunt confiteri, veram, hoc est, supernam quae a Patre luminum descendit, sapientiam nescientes; quanto magis nos non aliud sentire debemus, qui hujus sapientiae filii et ministri sumus? Sapienter autem dicit homo tanto magis vel minus, quanto in Scripturis sanctis magis minusve profecit. Non dico in eis multum legendis memoriaeque mandandis, sed bene intelligendis, et diligenter earum sensibus indagandis. Sunt enim qui eas legunt, et negligunt; legunt ut teneant, negligunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi sunt qui verba
Abbreviated transcription (Latin):
tiocinandu ẽ. Si uͦ qͥ audiunt mo¬
nendi sint potius quã docendi. ut
in eo qd̾ iam sciunt agendo ñ torpe¬
ant. c reb assensũ quas ueras ẽẽ fa¬
tentur accõmodent: maiorib dicen¬
di uirib opus ẽ: ubi obsecrationes
ce increpationes. concitationes & co¬
hercitiones. & quecũq alia ualent.
ad cõmouendos animos st̃ necessaria.
Et hȩc qͥdem cuncta quȩ dixi. om̃s
fere homines inhis quȩ loquendo
faciunt obtunse deformit̃ frigide. alii
acute ornate uehem̃ter: ill̾u ad hoc
opus unde agimus iam oportet ac¬
cedere. qui pot̾ disputare uł dice¬
re sapient̃. etiam si ñ potest eloquen¬
der: ut ꝓsit audientib etiã si minus
quã ꝓͥdes si & eloquent̃ poss dicẽ
Qui uͦ affluit insipienti eloquentiã tan¬
domagis cauendus ẽ. quantomagis
ab eo in his quȩ audire inutile ẽ de¬
lectatur auditor: & eũ quẽ diserte di¬
cere audit. etiã uere dicere existimat.

Expanded text:
tiocinandum est. Si vero qui audiunt motiocinandum est. Si vero qui audiunt movendi sunt potius quam docendi, ut in eo quod jam sciunt, agendo non torpeant, et rebus assensum, quas veras esse fatentur, accommodent, majoribus dicendi viribus opus est. Ibi obsecrationes et increpationes, concitationes et coercitiones, et quaecumque alia valent ad commovenEt haec quidem cuncta quae dixi, omnes fere homines in iis quae loquendo faciant obtuse, deformiter, frigide, alii acute, ornate, vehementer illum ad hoc opus unde agimus, iam oportet accedere, qui potest disputare vel dicere sapienter, etiamsi non potest eloquenter, ut prosit audientibus, etiamsi minus quam prodesset, si et eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quoniam diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat.
Abbreviated transcription (Latin):
quentiũ disputationib uł dictioni¬
bus neminẽ. Nam neq ipsa arte gr̃a¬
matica qua discitur locutionis inte¬
gritas. indigerent puerr̃si eis inter
honuines qui integre loquerent᷑. creᷤᷤ¬
cere daretur & uiuere: nescientes qͥp¬
pe ulla nomina uitioꝵ. qͥcqͥd uitioꝵ
cuiusqm ore loquentis audirent.
sana sua consuetudine rep̃henderẽt
&e cauerent: sicut rusticos urbani
rep̾hendunt etiam qui litteras nes¬
ac debellator erroris. & bona docere ce
mala dedocere: atq in hoc oꝑe sermo¬
nis. conciliare aduersos. remissos eri¬
gere᷑ nescientib qd̾ agit᷑ qͥd expecta¬
re debeant intimare. Ubi aũt beni¬
uolos intentos dociles. aut inuenerit.
aut ipse fecerit: cȩtera ꝑagenda sunt
sicut postulat causa. si docendi sunt
qui audiunt. narratione faciendu ẽ.
sitam̃ indigeat ut res de qua agit᷑
innotescatͤ. Yt aũt quȩ dubia sunt
certa fiant: docum̃tis adhibitis ra¬

Expanded text:
quentium disputationibus vel dictioniquentium disputationibus vel dictionibus, neminem. Nam neque ipsa arte grammatica, qua discitur locutionis integritas, indigerent pueri, si eis inter homines, qui integre loquerentur, crescere daretur et vivere. Nescientes quippe ulla nomina vitiorum, quidquid vitiosum cujusquam ore loquentis audirent, sana sua consuetudine reprehenderent et caverent; sicut rusticos urbani reprehendunt, etiam qui litteras neac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere; atque in hoc opere sermonis conciliare adversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid exspectare debeant intimare. Ubi autem benevolos, intentos, dociles aut invenerit, aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut postulat causa. Si docendi sunt qui audiunt, narratione faciendum est, si tamen indigeat, ut res de qua agitur innotescat. Ut autem quae dubia sunt certa fiant, documentis adhibitis ra
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. si ñ de his disputant: immo
uͦ uix ullos eoꝵ ẽẽ existimo. qui utrũ¬
ꝙ possint: &e dicere bene. & ad hoc fa¬
ciendum p̃cepta illa dicendi cogita¬
re cũ dicunt. Cauendũ ẽ enim. ne
fugiant ex animo quȩ dicenda st̃.
dum attendit᷑ ut arte dicant᷑: & tam̃
in sermonib atq dic̃tionib eloquen¬
tium. impleta repꝑiunt᷑ precepta
eloquentiȩ: de quib illi ut eloque¬
rentur uł cũ eloquerent᷑. ñ cogita¬
uerunt siue illa didicissent. siue ne
attigissent qͥdem. Implent qͥppe illa
qͥa eloquentes st̃: ñ adhibent ut
sint eloquentes. Quappt̾ cũ ex in¬
fantib loquentes ñ fiant. nͥ locutio¬
nes discendo loquentiũ: eur eloquen¬
tes fieri ñ possint. nulla eloquendi
ditur imitando. Qͥd. qd̾ ita fieri ipsis
qͦq exꝑimur exemplis: Nam sine
p̃ceptis rethoricis. nouimꝰ plurimoᷤ
eloquentiores plurimis qui illa di¬
dicerunt:. sine lectis uͦ & auditis elo¬

Expanded text:
dicunt, si non de his disputant: imo dicunt, si non de his disputant: imo vero vix ullos eorum esse existimo, qui utrumque possint, et dicere bene, et ad hoc faciendum praecepta illa dicendi cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae dicenda sunt, dum attenditur ut arte dicantur. Et tamen in sermonibus atque dictionibus eloquentium, impleta reperiuntur praecepta eloquentiae, de quibus illi ut eloquerentur, vel cum eloquerentur, non cogitaverunt, sive illa didicissent, sive ne attigissent quidem. Implent quippe illa, quia eloquentes sunt; non adhibent, ut sint eloquentes. 5. Quapropter, cum ex infantibus loquentes non fiant, nisi locutiones discendo loquentium; cur eloquentes fieri non possint, nulla eloquendi ditur, imitando? Quid, quod ita fieri ipsis quoque experimur exemplis? Nam sine praeceptis rhetoricis novimus plurimos eloquentiores plurimis qui illa didicerunt; sine lectis vero et auditis elo