comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tens est ds omnẽ gratiam habundare facere in uob̾
scilicet ut in presenti habundetis fide. spe.caritate. sci
entia diuina omniq substantia temporali: & in suꝑĩ
futuro aeternã felicitatẽ tribuere. Hoc enĩ erit ha¬
bunddare iomni oꝑe bono. si sibi retinent d sufficit
ad suam suorũq explendã necessitatem. & cet̾a inusus
scõrum ł pauꝑum impendant: Sicut scͥptum ẽ. Ubi¬
nis dedito. & curã pauꝑum agenti: Disꝑsit dedit pau¬
ꝑib iusticia eiꝰ manet in aetĩnim: Iustitiã hic appellat
largitatẽ substantiae temporalis: ł mercedẽ eiusdẽ sub¬
stantiae distributae Quae largitas bene iustitia appel¬
latur: quia iustum ẽ. ut sicut tra omnib hominib cõmu¬
niter ado data ẽ. adpossidẽdum. Et sicut calor solis et
humor pluuiarũ om̃ib cõmunit᷑ tribuitur ado. Ita
etiã quae interra dĩ dono nascuntur. Gõmunit᷑ dis¬

Expanded text:
tens est Deus omnem gratiam abundare facere in vobis, tens est Deus omnem gratiam abundare facere in vobis, scilicet ut in praesentia abundetis fide, entia divina, omnique substantia temporali: et insuper in futuro aeternam felicitatem tribuere. Hoc enim erit abundare in omni opere bono, si sibi retinet quod sufficit ad suam suorumque explendam necessitatem, et caetera in usus sanctorum vel pauperum impendat. Sicut scriptum est inas danti, et curam pauperum agenti: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum , justitiam hic appellat largitatem substantiae temporalis vel mercedem ejusdem substantiae distributae quae largitas bene justitia appellatur: quia justum est, ut sicut terra omnibus hominibus communiter a Deo data est ad possidendum, et sicut calor solis et humor pluviarum omnibus communiter tribuitur a Deo, ita etiam quae in terra Dei dono nascuntur, communiter dis
Abbreviated transcription (Latin):
Extristitia hoc adimplet & exnecessitate quiã non
sꝑat se mercedẽ reciꝑe. sed ꝓpter p̃sentẽ pudorẽ
et uerecundiã inuitus hoc agit. ne aliis id agentib
ipse auarus & turpis indeatur. Ideoque exhoc non
fruetur mercede aeterna. Dicit enĩ beatꝰ augusti-¬
nus. quia si panem dederis tristris. & panẽ & meritũ
cede carebis. Leto uͦ animo elemosinã erogat pauꝑi
qui certus ẽ. de remuneratione aeternorũ p̃mioꝵ ꝗͣ
datort̃ diliore ds̃. Hilaris debet. ẽẽ. qui dño fene¬
ratur. & ille placec do qui quod tribuit pꝰmodũ non
dolet quasi amissũ. s depuplicato quasi gaudet. Po¬
teas esx eiim os̃ cauit̃ oraiiã nabundare fa¬
cere in uob̃. ut in omnib semꝑ omnẽ sufficientiã & ha¬
bundantiã habentes. habundetis in omni oꝑe bono:
Nolite inquit diffidere neq desperare de remune¬
ratione. si hilari animo elemosinã inpenditis. quia po¬

Expanded text:
Ex tristitia hoc adimplet et ex necessitate, qui non Ex tristitia hoc adimplet et ex necessitate, qui non sperat se mercedem recipere: sed propter praesentem pudorem et verecundiam invitus hoc agit, ne aliis hoc agentibus ipse avarus et turpis videatur: ideoque ex hoc non fruetur mercede aeterna. Dicit enim beatus Augustinus, quia si panem dederis tristis, et panem et meritumn futuro mercede carebis. Laeto vero animo eleemosynam erogat pauperi, qui certus est de remuneratione aeternorum praemiorumdatorem diligit Deus. Hilaris debet esse qui Domino foeneratur: et ille placet Deo, qui quod tribuit postmodum non dolet quasi amissum, sed quasi de duplicato gaudet. Potens est enim Deus omnem gratiam abundare facere in vobis, ut in omnibus semper omnem sufficientiam et abundantiam habentes, abundetis in omni opere bono. Nolite, inquit, diffidere neque desperare de remuneratione, si hilari animo eleemosynam impenditis, quia po
Abbreviated transcription (Latin):
gitur elemosinã pauꝑi cũ beniuolentia.bonaq tem¬
poralia distribuit ex sinceritate m̃tis. ut neq lau¬
dẽ humanã exiude requirat. Neq illũ cui aliquid
tribuit uelit ꝑ hoc sibi subditũ facere. debenediccio¬
nib et metet. hoc ẽ. debona uoluntate m̃tis ac-¬
cipiet mercedẽ eternae beatitudinis. Ille in bene¬
dictione seminat: qui bona uoluntate subspe aeternae re-¬
munerationis hoc agit. UIUS QUISQ PROUT DESTINAUIX
tum disposuit inanimo suo dare dõ & pauꝑib. tantum
tribuat. quia melius est non ꝓmitt̾e corde aut uerbo
ꝗͣ ꝓmissũ non adimplere: Docet autẽ apłs leto ammo
eandẽ elemosinã uł uotũ ꝑficere. quia ex omnib his qui
inferunt aliquid. hunc eligit ds̃. cuitribuatur. quide¬
uoto corde hoc oꝑatur. Uñ precipit. non extristitia in¬
quiens animi hoc fiat aliquis urm̃ aut exnecessita
te .i. coactus atq initꝰ. & non spontaneo desiderio.

Expanded text:
gitur eleemosynam pauperi cum benevolentia, bonaque temgitur eleemosynam pauperi cum benevolentia, bonaque temporalia distribuit ex sinceritate mentis, ut neque laudem humanam exinde requirat, neque illum cui aliquid tribuit, velit per hoc subditum sibi facere; de benedictionibus et metet, hoc est, de bona voluntate mentis accipiet mercedem aeternae beatitudinis. Ille in benedictione seminat, qui bona voluntate sub spe aeternae remunerationis hoc agit. Unusquisque prout destinavit tum disposuit in animo suo dare Deo, et pauperibus, tantum tribuat, quia melius est non promittere corde aut verbo quam promissum non adimplere. Docet autem Apostolus laeto animo eamdem eleemosynam vel votum perficere quia ex omnibus his qui inferunt aliquid, hunc elegit Deus cui retribuatur qui devoto corde hoc operatur. Unde praecipit non ex tristitia, inquiens, animi hoc faciat aliquis vestrum, aut ex necessitate, id est coactus aut invitus, et non spontaneo desiderio.
Abbreviated transcription (Latin):
sub carnali et tẽporali minus fecisse: qui iomnib
ꝑfecti estis: bona uoluntate florentes. Necessariũ gͦ¬
existimaui rogare fr̃s. titũ uidelicet sil.ã et apollo:
ut p̃ueniant sub̃ nos aduos. Sic sub̃ date illã do¬
nationẽ quaꝰsi benedictionẽ .i. ꝙ beniuolentiã et ex
caritate: non quasi auariciã : i. non auare: sed
sponte date.
ui parice seminat: parce et metet. Parcere
aliquando ꝓdimitt̾e ponitur. Ut illud uir
quando pseruare.: ut ibi. Hinc canere incipiã quanta
expientia sit parcis apib. Parce dicuntur apes quasi
seruatrices. eo quod seruent sua mella. In ħ autẽ loco
ꝑ hoc quod dixit ad uerbialit̃ parce. uoluit significare
auarũ hominẽ. cui extorquetur cũ uiolentia ut ali¬
quid largiatur. Ergo qui parce seminat. parte et
mett .i. qui parũ t̾buit paupi. parũ accipiet merce¬
dis. sic̃ et ad litt̾am ille qui parũ seminat parũ col¬
ligit. Et qui semmat in benedictionib .i. qui lar¬

Expanded text:
s carnali et temporali, minus fecisse, qui in omnibus perfecti estis, bona voluntate florentes. Necessarium existimavi rogare fratres, Titum videlicet et Silam, et Apollo, ut praeveniant, subaudis nos, ad vos. Sic subaudis: Date illam donationem, quasi benedictionem, id est benevolentiam ex charitate, non quasi avaritiam, id est non avare, sed sponte date. Qui parce seminat, parce et metet. Parce aliquando pro dimitte ponitur, ut illud Virg: aliquando pro servare, ut ibi: Hic canere incipiam quanta experientia sit parcis apibus. Parcae enim dicuntur apes, quasi servatrices, eo quod servant sua mella. In hoc autem loco per hoc quod dixit adverbialiter parce, voluit significare avarum hominem, cui extorquetur cum violentia ut aliquid largiatur. Ergo qui parce seminat, parce et metet, id est qui parum tribuit pauperi, parum accipiet mercedis, sicut ad litteram ille qui parum seminat, parum colligit. Et qui seminat in benedictionibus, id est qui lar
Abbreviated transcription (Latin):
natim canimꝰ psalmos. Psalimi dñr a psallendo.
cantatur. ñ ⁊ hrmnꝰ. S i cõponit᷑ ⁊ cantat᷑ s ñ ua
ambrosius. & hrlarius. clarissimi uiri cõposu¬
erunt precipue. Bene gͥ cũ dixit canticis. sub¬
iunxit sp̃ualibꝰ: qr sunt cantica quȩ non sunt
sp̃ualia. neq in laudẽ dĩ cantant᷑: sic̃ sunt can¬
tica scłariũ hominũ. Cantica aut̃ sp̃ualia su NT
uͦ distat int̾ canticũ ⁊ psalmũ: qr canticum
ore solũmͦ ꝓfert᷑ ⁊ decantat᷑. psalmꝰ uͦ addito
quodã instrum̃to musicȩ arcis .i. psalterio.
Cantantes &e psallentes in cordibus ur̃is dño.
Ideo dix̃ cantantes in cordib ur̃is: qr multi sunt
uoci: uixta illud beati bene dic ⁊ i. sic stemus
ad ꝓsallendũ: ut mens nr̃a concordet uoci nr̃ȩ.

Expanded text:
natim canimus psalmos. Psalmi dicuntur a psallendo, natim canimus psalmos. Psalmi dicuntur a psallendo, cantatur, non est hymnus: si componitur et cantatur, sed non in Ambrosius et Hilarius, clarissimi viri, composuerunt praecipue. Bene autem, cum dixit canticis, subjunxit spiritualibus, quia sunt cantica quae non sunt spiritalia neque in laudem Dei cantantur, sicut sunt cantica saecularium hominum. Cantica autem spiritalia sunvero distat inter canticum et psalmum, quia canticum ore solummodo profertur et decantatur; psalmus autem, addito quodam instrumento musicae artis, id est psalterio. Cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Ideo dixit in cordibus vestris, quia multi sunt Unde et illud est beati Benedicti: Sic stemus ad psallendum, ut mens nostra concordet uoci nostrae.
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa agit. & qui non considerat aud quẽ
finem oꝑa sua deducat. ⁊ quid placeat uolun¬
tati dei. appellatur imprudrens ce stultus.
Unde dicit apłs. P ropterea inquiens quia
dies mali sunt. in quib multa mala fiunt.
Molite fieri imprudentes. siue inconsiderati.
sed estote intelligentes quȩ sit uoluntas dei .i.
qͥd placeat deo: & in qͥb oꝑib uoluntas dei un¬
pleatur. Et nolite inebriari uino in quo est
luxuria: sed impleamini sp̃u sub scõ. Per luxu¬
riã debeinus intelligere omina uicia. quȩ per
ebrietatẽ solent euenire: ut quidã doctor dicit.
Pbrietas nullũ uiciũ excusat. Sed ħ notandũ¬
est. quia sicut illi qͥ replentur uino. replentur in¬
uerecundia. impatientia. luxuria. impudicitia.
suꝑbia. cȩterisq uiciis: ita &e illi qui replentur
sp̃u scõ replentur castitate. humilitate. mansue¬
tudine. cęterisq uirtutibus. Loquentes uob̾¬
met ipsis. in psalmis. ⁊ hrmnis. & canticis spi¬

Expanded text:
omnia agit et qui non considerat ad quem omnia agit et qui non considerat ad quem finem opera sua deducat, et quid placeat voluntati Dei, appellatur imprudens et stultus. Unde dicit Apostolus: Propterea, inquiens, quia dies mali sunt, in quibus multa mala fiunt, nolite fieri imprudentes, sive non considerantes, sed estote intelligentes quae sit voluntas Dei, id est quid placeat Deo, et in quibus operibus voluntas Dei impleatur. Et nolite inebriari vino, in quo est luxuria, sed impleamini Spiritu sancto. Per luxuriam debemus intelligere omnia vitia quae per ebrietatem solent evenire, quia, ut quidam doctor dicit, ebrietas nullum vitium excusat. Sed notandum quia sicut illi qui replentur vino, replentur inverecundia, impatientia, luxuria, impudicitia, superbia, caeterisque vitiis: ita illi qui replentur Spiritu sancto, replentur castitate, humilitate, mansuetudine, caeterisque virtutibus, loquentes vobismetipsis in psalmis et hymnis et canticis spi
Abbreviated transcription (Latin):
&e sapientẽ: qri lum̃ & sapientia non pocest eẽ
ineo. nisi fidem omp̃is dei habeat. Redimnen¬
tes tempus: quoniam dies mali st̃. Quomodo
est tempꝰ malũ. qd̃ scd̾m dispositionẽ dei sẽꝑ
uoluitur. m̃sib. dieb & noctib horis. momen¬
tisq currentibꝰ: Sic̃ gͦ dr̃ malaeẽ domus quȩ
malos habitatores ht̃ : ita dicuntur mali dies
in quib mala fiunt a malis hoĩbus. Quid est
a malo suo: uos redimite illud uob̃ talia opera
faciendo. ꝓ quib remunerationẽ capiatis. Qui¬
cunq enim ħ fac̃ qd̃ sibi est utile tempus sibi
suã salutẽ illud occupat. Propterea sub qr
dies mali sunt. nolite ficri imprudentes. sed
intelligentes quȩ sit uoluntas dei. Prudens¬
homo dicitur quasi porro uidens qͥ alonge con¬
siderat. quẽ finẽ sua oꝑa habitura sint. &¬
qui scit quid debeat uitare & qͥd appetere. &e
qui considerat ee. que placeant uł displiceañ
deo. E contͣ ille qui inconsid̾ate ⁊ improuide

Expanded text:
 sapientem, quia lumen et sapientia non potest esse in eo, nisi fidem omnipotentis Dei habeat. « Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. » Quomodo est tempus malum, quod secundum dispositionem Dei semper volvitur, mensibus, diebus, et noctibus, horis, momentisque curmalos habitatores habet, ita dicuntur mali dies, in quibus mala fiunt a malis hominibus. Quid esad malum suum: vos redimite illud, talia opera faciendo, pro quibus remunerationem capiatis. Quicunque enim hoc facit quod sibi est utile, tempus sibi suam salutem illud occupat. Propterea, subaudis quia dies mali sunt, nolite fieri imprudentes, sed intelligentes quae sit voluntas Dei. Prudens dicitur quasi porro videns, qui a longe considerat quem finem sua opera habitura sint: et qui scit quid debeat appetere, et quid vitare; et qui considerat quae placeant, aut quae displiceant Deo. Econtra ille qui inconsiderate et improvide
Abbreviated transcription (Latin):
factusq est nob̃ p̃cursor aꝑiendo nob̾ cęlum.
&e gaudia patriȩ cȩlestis reddendo. Si gͦ uolu¬
mus subseqͥ p̃cursorẽ nr̃m. debemꝰ sicut ille am
bulauit ⁊ nos ambulare. Hoc aut̃ ad naturã
humanitatis filis dei refertur. inqua semet¬
ipsũ obtulit deo patri in ara crucis sacrifi¬
cium salutis nr̃ȩ. Quare aut̃ xp̃s seđm or¬
dinem melchisedech dicat᷑ existere sacerdo s:
satis aꝑte ut reor paulo suꝑ iꝰ ostensum est.¬
Sed qđ illum dicit introisse in interiora uela¬
minis: more pontificũ uideoꝵ loquit᷑. qui
sẽmel in anno ingredi ebant᷑ intra uelum
habrahȩ regresso a cede regum: & benedixit ei.
cui dec imas omniũ diuisit habrabam. Tradunt
hebrei melchisedech ipsũ esse sem pͥmogenitum
nõe. qͥ eo tempore qͦ natꝰ est habraham habuerit

Expanded text:
factusque est nobis praecursor, aperiendo nobis coelum, factusque est nobis praecursor, aperiendo nobis coelum, et gaudia patriae coelestis reddendo. Si ergo volumus subsequi praecursorem nostrum, debemus sicut ille, et ipsi ambulare. Hoc autem ad naturam humanitatis Filii Dei refertur, in qua semetipsum obtulit Deo Patri in ara crucis sacrificium salutis nostrae. Quare Christus secundum ordinem Melchisedech dicatur existere sacerdos, satis ased quod dicit illum introisse in interiora velaminis, more pontificum Judaeorum loquitur, qui semel in anno ingrediebantur intra velum Abrahae regresso a coede regum, et benedixit ei, cui et decimas omnium divisit Abraham. Tradunt Hebraei Melchisedech ipsum esse Sem primogenitum Noe; qui eo tempore quo natus est Abraham, habuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ge mur ñ tanitũ in spũalib uerũ etiam in carna¬
lib sic̃ mergitur nauis ñ habens iactatam anchorã.
s ed si ꝓpħiȩ uoci obaudierimꝰ dicenti iacta iN
año euram tuã ⁊ ipsete enutriet: tunc nr̃a spes
fixa in interiora uelaminis. nulla infidelitate mer¬
gi poterit. Sequit᷑. U bi p̃recursor pro nobis¬
tħs introiuit iħs. pontifex factus et constitutus
a deo patre in ȩternum scđm ordinem melchise¬
dech. Ut firmiorem spem nob̾ adderet. ideo hoc
de xp̃o subiunxit. Precursor aut̃ dr̃ ap̃ eundo
ae p̃currendo: & est alicuiꝰ p̃cursor sicut ioħs
xp̃i. Considerandum aut̃ qi ñ dixit simplicit᷑
introiit iħs in interiora uelaminis: sed cum
additam̃to dixit. ubi p̃cursor ꝓ nob̾ introiĩt.
ueluti absq dubio nos oporteat ꝓseqͥ p̃cursorẽ
nr̃m. Precursorẽ uero ⁊ consequentẽ: in eadẽ
uia esse conuenit. Xp̃s itaq resurgens a mor¬
tuit p̃cucurrit nos ad altitudinẽ cȩlorum.

Expanded text:
gemur, non tantum in spiritalibus, verum etiam in carnalibus, sicut submergetur navis non habens jactatam anchoram. Sed si voci Prophetae obaudierimus dicenti: Jacta super Dominum curam tuam, et ipse te enutriet , tunc nostra spes fixa in interiora velaminis nulla infidelitate mergi poterit. Sequitur: Ubi praecursor pro nobis introivit Jesus, pontifex factus, et constitutus a Deo Patre in aeternum, secundum ordinem Melchisedech. Ut firmiorem nobis spem adderet, ideo hoc de Christo subjunxit. Praecursor autem dicitur a praeeundo et praecurrendo, et est alicujus praecursor, sicut Joannes Christi. Considerandum autem, quia non dicit simpliciter, introvit Jesus in interiora velaminis, sed cum additamento, dicens: Ubi praecursor pro nobis introivit, veluti absque dubio nos oporteat prosequi praecursorem nostrum. Praecursorem vero et consequentes, in eadem via esse convenit. Christus itaque resurgens a mortuis, praecucurrit nos ad altitudinem coelorum,
Abbreviated transcription (Latin):
facti st̃ om̃s dies uitȩ illiꝰ sexcenti anni. Nec esset
mirum si habrahȩ obuiam ꝓcesserit. eiq panem
& uinũ obtulerit: quia nepoti suo iura pat̾nita¬
as debebat et benedixerit ei decimasq predę
atq uictoriȩ ab eo acceꝑit sic̃ sacerdos excelsi &e
summi dĩ. non falsoꝵ deoꝵ &e idolorũ: qui
fuit etiã rex salem. Salem aut̃ sicut beatus
hieronimus dicit ñ est putanda hierłm ut
iosephus ystori ographus nr̃oꝵq plurimi arbi¬
trant᷑: sed opidum est iuxta scitopolim qd̃ usq
hodie iappellatur salem siue salim. de qͦ teste
beato hieronimo in eugłio legitua. E rat inqͥt
ioħs baptizans in cenon iuxta salim: qr aquę

Expanded text:
facti sunt omnes dies vitae illius sexcenti anni: nec esse mirum si Abrahae obviam processerit, eique panem et vinum obtulerit quod abnepoti suo jura paternitatis debebat; et benedixerit ei, decimasque praedae atque victoriae ab eo acceperit, sicut sacerdos Excelsi et summi Dei, non falsorum deorum et idolorum: qui fuit etiam rex Salem. Salem autem, sicut beatus Hieronymus dicit, non est putanda Hierusalem, ut Josephus historiographus nostrorumque plurimi arbitrantur; sed oppidum est juxta Scythopolim, quod usque hodie appellatur Salem sive Salim: de quo, teste beato Hieronymo, in Evangelio legitur: Erat inquit Joannes baptizans in Ennon juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ gratia. et ego summinimus apłorum:
quidam etiã dicunt illum fuisse binomiũ
ut claudius. quod auctoritate patrũ non robo¬
ratur. Auctoritatis autem causa nomen suũ
ueluti solent reges facere hoc mͦ Nero imperator.
senecȩ suo salutem Apłs. hoc nomen grecum
ẽ. Licet quidã dicant hebreum & interpretatur
ego inictam te longe in regiones et gendes: Hoc
etiam nomen apostulatus dignitatis causa po¬
suit. ut maioris honoris eẽnt eius epłe apud
auditores. Apłorum autem .uiiͬ. sunt gene-¬
ra. Primum est quod neq abominib ẽ. neq
ꝑ hominẽ. sed adeo tantum modo. de quorũ

Expanded text:
ta est gratia , et: Ego sum minimus Apostolorum . ta est gratia , et: Ego sum minimus Apostolorum . Quidam etiam dicunt illum fuisse binomium, ut Claudius, quod auctoritate Patrum non roboratur. Auctoritatis autem causa nomen suum  Hebraeos, veluti solent facere hoc modo reges: Nero imperator Senecae suo salutem. Apostolus. Hoc nomen Graecum est, licet quidam dicant Hebraeum et interpretatur ego mittam te longe in regiones et gentes . Hoc etiam nomen apostolatus, dignitatis causa posuit, ut majoris honoris essent ejus Epistolae apud auditores. Apostolorum autem genera sunt quatuor: Primum est quod neque ab hominibus est, neque per hominem, sed a Deo tant
Abbreviated transcription (Latin):
si mortui non insurgunt: Ipsoᷤ gͦ appellauie
bestias. ꝓpter seuitiam. &¬
Ephesus autem inter pretatur uoluntas mea¬
in ea & ubi quondam ira om̃ipis di fuerat ꝓp¬
ter idolatriam atq maleficia. ibi ꝑ predicatio
pene omnib epłis difficilior. quia sicut cor in
medio uentris. ita ista inmedio corpore epłarũ
consistit: Paulus. multi querunt quare apłs¬
quiante salu̾f uocabatur quam ad fidẽ
ueniret. Postea paulus sit appellatus. exqͣ
questione: diuersa ẽ aucꝰtoritas patrum: Bea¬
tus hieronimus dicit quiaꝰ primo spolio quod
abstulit diabolo & attulit ȩccłiȩ paulus sit
appellatus. apaulo scilicet uiro prudente
nus quia humilitatis causa appellait se pau¬
lum queͤsi modicũ Nam paululũ siue pau¬
lum modicũ dicimus:ut in uirgilio habetur.
deachemen ide fugiente poliphemũ: Atq ꝓ¬
cul paulum aspectu conterͥitus hesit: Pau¬
lum enĩ ꝓpaulubũ posuit:. Sicut & ipse

Expanded text:
si mortui non resurgunt? Ipsos ergo appellavit si mortui non resurgunt? Ipsos ergo appellavit bestias propter saevitiam Ephesus interpretatur voluntas in ea, et ubi quondam ira omnipotentis Dei fuerat propter idololatriam atque maleficia, ibi per praedicatpene omnibus Epistolis difficilior est, quia sicut cor in medio ventris, ita ista in medio corpore Epistolarum consistit. qui ante Saulus vocabatur quam ad fidem veniret, postea Paulus sit appellatus. Ex qua quaestione diversa est auctoritas Patrum. Beatus Hieronymus dicit, quia a primo spolio quod abstulit diabolo, et attulit Ecclesiae, Paulus sit appellatus a Paulo Sergio, scilicet viro prudenti, mus quia humilitatis causa appellavit se Paulum, quasi modicum. Nam paulum sive paululum, modicum dicimus, ut in Virgilio habetur de Achaemenide fugiente Polyphemum: Atque procul paulum conspectu territus haesit. Paulum enim pro paululum posuit. Sic et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dt̃. salutatio mea manu pauli. quod ẽ signum
inomni mea epta: Memores estote uinculorũ
meorũ.i. accipite ame exemplum ut sicuc ego ñ
timeo proxpi nomine uincula et carceres susti¬
nere. lta nec uos timeatis si necessitas euenerit: Gra
remissionẽ peccatorum in baptismate Et ẽ sen¬
sus Gratia filii dĩ & salus ac remissio peccatoꝵ
Phasus: ciuitas est asie et
grecie Cuius habitatores
ephesi uocantur. a nomine
ciuitatis. quam in colunc: hũ
accepto uerbo ueritatis aba¬
pło. ꝑstiterunt in fide nec
receperunt falsos apłos sicut
galathȩ. & alii. Ad hosergo cumuenisset apłs.
mansit cum eis anno aͦ mensib ui. In stant̃¬
tum predicans uerbum euangelii. & confortats
infide credentes: Erant autem mixti inea. dem
ciuitate magi et philosophi. iudȩi & gentiles: ẽ¬
tra quos apłs uirilicer pugnauit ꝓueritate e¬
uangelii queͥsi ad bestias: sicut alibi dicit. Si
ad bestias pugnam ephesiquid michi prodest

Expanded text:
. Salutatio mea manu Pauli, quod est signum in omni epistola mea. Memores estote vinculorum meorum, id est accipite me in exemplum, ut sicut ego non timeo pro Christi nomine vincula et carceres sustinere, ita nec vos timeatis, si necesse fuerit. Gratremissionem peccatorum in baptismate, et est sensus: Gratia Filii Dei et salus ac remissio peccatorum phesus civitas est Asiae et Graeciae, cujus habitatores Ephesii nominantur a nomine suae civitatis quam incolunt. Hi accepto verbo veritatis ab Apostolo perstiterunt in fide, nec receperunt falsos apostolos sicut et Galatae et alii. Ad hos ergo cum venisset Apostolus mansit cum eis anno uno et mensibus sex, instanter praedicans verbum Evangelii, et confortans in fide credentes. Erant autem misti in eadem civitate magi et philosophi, judaei et gentiles, contra quos Apostolus viriliter pugnavit pro veritate Evangelii quasi ad bestias, sicut alibi dicit: Si ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest
Abbreviated transcription (Latin):
gratia uobis adeo patre qui gratis misit nob̾
sedutrumq possumus referre adutramq ꝑ¬
sonam.ut dicamus hoc modo Gratia uob̃ &
pax adeo patre. et gratia et pax ad nõ iħu xp̃o
preter mississe apłin sed subtiliter in spici¬
entib pacebit. inchilominus totius trinita¬
tis m̃tionem fecisse. IN eo enim ꝙ dixit gratia
uobis. conprehendit ꝑsonam sp̃s scĩ q gratiã¬

Expanded text:
Gratia vobis a Deo Patre, qui gratis misit nobis sed utrumque possumus referre ad utramque personam, ut dicamus hoc modo: Gratia vobis et pax a Deo Patre, et gratia et pax a Domino Jesu Chpraetermisisse Apostolum, sed subtiliter inspicientibus patebit nihilominus totius Trinitatis mentionem fecisse. In eo enim quod dixit, Gratia vobis, comprehendit personam Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
apłi sint. ut moyses. hiereinias. isaias. iohan¬
nes baptista dequo dr̃ ecce ego mitto angłm
meũ ante faciem tuam: Exquib fuerunt apłi
qui premia electorum & mala reꝓborum suis
predixerunt auditorib Quidam uͦ solum mͦ
romanos diadema et purpura reges facit: Ita
antiquo tempore apud iudȩos unctio crismatis.
reges & sacerdotes faciebat: Et ꝑ illam unctio
nem uisibilem merebantur acciꝑe gratiam
Sp̃s sc̃i: Uerbigratia Sicut in baptismade mͦ
scĩ est repletus: De quo dicit psalmista Huxit
te deus tuus oleo leticiȩ: Paulus ergo apłs ẽ iħu
xp̃i quia abillo ẽ electus. et ab illo ẽ missus: ꝓ
uoluntatem dĩ sub̃ patris. ideo autem dicit ꝑ
uoluntatem dei patris. quia una ẽ uoluntas¬

Expanded text:
sint, ut Moyses, Jeremias, Isaias, Joannes Baptista, quo dicitur: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam , ex quibus fuerunt apostoli, qui praemia electorum, et mala reproborum suis praedixerunt auditoribus: quidam vero solummodo cut apud Romanos diadema et purpura reges facit, ita antiquo tempore apud Judaeos unctio chrismatis reges et sacerdotes faciebat: et per illam unctionem visibilem, invisibilem merebantur accipere gratiam Spiritus sancti; verbi gratia: sicut in baptismate modudine Spiritus sancti repletus, de quo dicit Psalmista: Unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae . Paulus ergo apostolus est Jesu Christi, quia ab illo est electus, et ab illo est missus. Per voluntatem Dei, subaudis Patris. Ideo autem dicit per voluntatem Dei Patris, quia
Abbreviated transcription (Latin):
potest diuidi omnes salutatio epłarum ista¬
rum. Potest enim media diftinctio in hoc loco
esse. ubidicit iN xp̃o iħu ut quidã simplicium
dicunt. & postea sub inferri gratia uobis: sed me¬
lius & congruentius ẽ. ꝑfectam distinctionẽ ibi
ponere: Cum sub auditione salutem dicit. ac
deinde alium uersum incipere gratia uobis &
pax: Quia quod dicit omnib scis qui sunt ephe¬
si salutem obtat. tercia ꝑsona ẽ. ꝗͣ requirit om¬
nis salutatio: & quod subnectit grã uobis.iam
secunda ꝑsona ẽ. ad ꝗͣ debet conuerti sermo
post salutationis uerba: Quare autem dicit eũ
omnib scis fidelib: ouia nonomines fideł
sunt scĩ Sunt enĩcaticumini fideles qr cre¬
dunt inuerum dmi sed quia nondum sunt
baptizati. non sunt scĩ: Ideoq addidit in xp̃o
iħu. quia sunt multi qui sunt fideles. sed ñ
in xp̃o iħ̃u. sicut sunt serui. qui non ideo fide¬
les sunt dominis suis ut gratiam ib̃u xp̃i
inueniunt. S gratiã dominorũ suorum. et

Expanded text:
et Filii. Omnis salutatio Epistolarum istarum potest etiam media distinctio in hoc loco esse, ubi dixit in Christo Jesu, ut quidam simplicium dicunt, et postea subinferri, gratia vobis: sed melius et congruentius est perfectam distinctionem ibi ponere. Et cum subauditione salutem dicit, ac deinde alium versum incipere, Gratia vobis et pax: quia quod dicit omnibus sanctis qui sunt Ephesi, salutem optat, tertia persona est, quam requirit omnis salutatio: et quod subnectit, Gratia vobis, jam secunda persona est, ad quam debitus convertitur postea salutationis sermo: quare autem dicitfidelibus? Quia non omnes fideles sancti sunt. Sunt enim catechumeni fideles, quia credunt in verum Deum, sed quia nondum sunt baptizati, non sunt sancti. Ideo addidit in Christo Jesu, quia sunt multi qui sunt fideles, sed non in Christo Jesu: sicut sunt servi, qui non ideo sunt fideles dominis suis, ut gratiam Jesu Christi inveniant, sed gratiam dominorum suorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
plurimi ꝓphetȩ. et apłi. Quiquã uis ab ho¬
mine xpõ essent missi tamen ipse homo erat
& uerus deus Moysi gͦ dic̾tum ẽ. mictamde
ad pbaraonem. et isaie quem mittã ꝙ quis ibit
nobis: Et ille. Ecce ego mitte me: & dñs Cla¬
dem ẽ. sed ꝑ hominẽ: dequorũ numero fuit io¬

Expanded text:
ab homine Christo essent missi, tamen ipse homo erat et verus Deus. Moysi dictum est: Mittam te ad Pharaonem ; et Isaiae : Quem mittam? et quis ibit nobis? Et ille: Ecce ego, mitte me. Et Dominus: VaDeo est, sed per hominem, de quorum numero fuit Jo
Abbreviated transcription (Latin):
matrona. Incuius domo multitudo fidelium: Et
cum lecta fuerit apud uos epła. facite ut in laodi¬
ideo precepit legi inepła lodicensium quia ge¬
laodicensium ideo precepit colosensib legi. quia
licet ꝑ parua sit & incanone non habeatur. a¬
liquid tamen utilitatis habet: Et dicite archipo:
archipus. ep̃s erat illorum: Nide ministerium .s.¬

Expanded text:
cujus domo multitudo erat fidelium. Et cum lecta fuerit apud vos Epistola, facite ut et in Laodiideo praecipit legi in ecclesia Laodicensium, Laodicensium ideo praecipit Colossensibus legi, quia licet perparva sit, et in canone non habeatur, aliquid tamen utilitatis habet. Dicite Archippo. Archippus episcopus erat illorum. Vide ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
in celestibus: Et de eorũ pͥncipe dñs ait:
Nunc pͥnceps mundi eicietur foras: Et:
Quamuis enim marcus eugłista dicat de
dei: tamen ñ ueracit̾ poterant credere illũ
ẽẽ filium dei: uidentes illum post facta
miracula esurire. sitire: fatigari: S ciebant
quidem illũ esse ꝓmissum in lege: sed
nesciebant qd̃ potestatem quã ui hoc inuu¬
do tenebant ꝑ illũ essent amissuri: & qd̃

Expanded text:
nus ait : Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras; et, Quamvis enim Marcus evangelista dicat de Dei; tamen non veraciter poterant credere illum esse Filium Dei, videntes illum iterum post facta miracula esurire, sitire, fatigari. Sciebant quidem illum esse promissum in lege, sed nesciebant quod potestatem, quam in hoc mundo tenebant, per illum essent amissuri et q
Abbreviated transcription (Latin):
sitire: esurire: ñ putabant esse dm̃: Ynde
petrus: Scio inquit fratres. quia ꝑ ignoran¬
tiam hoc fecistis: sicut &e principes ur̃i: Quid
ergo: Si ꝑ ignorantiam serui occiderunt fili¬
um dei: nunquid immunes sunt a ꝑ eccatos
Absit. ut peccatum eis ñ ascribatur: qr ꝑ oꝑa
miraculorum poterant cognoscere oꝑatorem:
Qin nisi filius dei esset: talia nequaquã
facere posset. que nemo ante eum alius
fecit: Unde ipse dicit: S inon uenissem
ñ haberent: Et quid sequit᷑: Nunc inquit
excusationẽ ñ habent de peccato suo Et
quamiuis din ẽe nescirent: tam̃ quia rem
unpiam faciebant ⁊ iniustam. innocentẽ
dãpnantes non erant nescii: ideoq rei te¬
nentur: Alio modo principes huiꝰ scłi pos¬
sumus intelligere aereas potestates: demo¬
nes uidelicet ꝑ hunc aerem discurentes:

Expanded text:
sitire, esurire, non putabant esse Deum: unde sitire, esurire, non putabant esse Deum: unde Petrus: Scio, inquit, fratres, quia per ignorantiam hoc fecistis, sicut et principes vestri . Quid ergo: si per ignorantiam servi occiderunt Filium Dei, nunquid immunes sunt apostoli? Absit ut peccatum eis non ascribatur, quia per opera miraculorum poterant cognoscere operatorem, quoniam, nisi Filius Dei esset, nequaquam talia facere posset quae nemo ante eum alius fecit. Unde ipse dicit: Si non venissem non haberent . Et quid sequitur: Nunc, inquit, excusationem non habent de peccato suo. Et quamvis Deum esse nescirent, tamen, quia rem impiam faciebant et injustam, innocentem damnantes, non erant nescii, ideoque rei tenentur. Alio modo: principes hujus saeculi possumus intelligere aereas potestates, daemones videlicet per hunc aerem discurrentes,
Abbreviated transcription (Latin):
tia ex ore altissimi ꝓ diui primogenita I stam̃
g̾ sapientiam loquebantur apłi qr ipsa loque¬
batur ꝑ ora illorum: & ipsam p̃dicabant illi
Sed si abscondica erant: quomodo loquebant᷑
illam: P hilosophis utiq et potentib huius
scli erat abscondita: ⁊ illis id÷ apłis erat mani¬
festata ꝑ semet ipsam Unde sequit᷑ Quam
idest ad glorificationem nr̃am qui credimus:
glorificari mereamur adhuc: Igicur ante oĩa
sd̃a p̃destinauit ds̃ pater hominẽ assum̃dũ
a uerbo: ut eẽt uerus filius dei: et nos per
illũ glorificarem᷑. Unde apł̃s in epła ad roma¬
nos ait: Q ui p̃ destinatus ẽ filius dei in uirtute
Sequitur. Quam sapientiam: nemo principũ
huius scłi cognouit: P rincipes huius scłi du¬
pliciter incelligendi sunt in hoc loco: Principe
scribȩ. ⁊ pharisei sacerdocesq iudeorũ: non
cognouerunt xp̃m esse filium dei: uidentes
illum hominem esse: Uidentes eum fatigari:

Expanded text:
tia ex ore Altissimi prodii primogenita . Istam tia ex ore Altissimi prodii primogenita . Istam ergo sapientiam loquebantur apostoli, quia ipsa loquebatur per illorum ora, et ipsam praedicabant illi. Sed si abscondita erat, quomodo loquebantur illam? philosophis utique et potentibus hujus saeculi erat abscondita, et illis erat manifestata per seipsam. Unde sequitur: Quamid est ad glorificationem nostram, qui credidimus glorificari mereamur adhuc. Igitur ante omnia saecula praedestinavit Deus Pater hominem assumendum a Verbo, ut esset verus Filius Dei, et nos per illum glorificaremur. Unde Apostolus in Epistola ad Romanos ait: Qui praedestinatus est Filius Dei in virtute . Sequitur: Quam sapientiam nemo principum hujus saeculi cognovit. Principes hujus saeculi dupliciter intelligendi sunt in hoc loco: principesscribae, et Pharisaei, sacerdotesque Judaeorum, non cognoverunt Christum esse Filium Dei, quia videntes illum hominem esse, videntes eum fatigari,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mortem corporis rediguntur in pulu̾em:
& destruit᷑ siue ad nichilatur eorum sapi¬
entia destructus ⁊ plato ⁊ aristotiles per
mortem: et eorũ sapientia in eccłia ꝓ nichilo
ducit᷑ Uel etiam cunc destruebant᷑ illi
hoc dicebat uerum esse: Uerbigratia: Nega¬
bant illi quod filius dei non esset natus ex
uirgine sine semine uiri: eo quod huma¬
na natura hoc non admicteret dũ ꝑ inuo¬
cationem eiusdem filii dei apłi mortuos
suscitabant: euacuabatur.⁊ destruebatur
eoiũ sapientia: et illi stulti reputabant᷑: Sig̾¬
apłi sapientiã humanam ñ loquebantur quid
p̃dicabant: idem apłs exponit: Io quiur
inquiens dei sapientiam: quȩ abscondita est in
inssterio: id÷ in obscuritate intelligentiȩ: Sa¬
pientiam hic duobus modis possumus incel
bilis sapientia latet: uł quod melius : sapien¬
tiam substantialem. quȩ est uerbũ dei pa¬
tris. quȩ loquitur ꝑ salomonem: Ego sapien¬

Expanded text:
Per mortem corporis rediguntur in pulverem, Per mortem corporis rediguntur in pulverem, et destruitur, sive annihilatur eorum sapientia. Destructus est Plato, et Aristoteles per mortem, et eorum sapientia in Ecclesia pro nihilo ducitur; vel etiam tunc destruebantur illi tendebat verum esse; verbi gratia: negabant illi quod Filius Dei esset natus ex virgine sine semine viri, eo quod humana natura hoc non admitteret; dum per invocationem ejusdem Filii Dei apostoli mortuos suscitabant, evacuabatur et destruebatur eorum sapientia, et ipsi stulti reputabantur. Sii sapientiam humanam non loquebantur, quid praedicabant? Hoc Apostolus exponit: Sed loquimur, inquiens, Dei sapientiam, quae abscondita est in mysterio, id est in obscuritate intelligentiae. Sapientiam hic duobus modis possumus intellbilis sapientia latet; vel, quod melius est, sapientiam substantialem, quae est Verbum Dei Patris, quae loquitur per sapientiam: Ego sapien
Abbreviated transcription (Latin):
sibilib humanȩ sapientiȩ uerbis.i. non in
philosophico et culto sermone p̃dicaui uob
roborabam & ostendebam uera ẽẽ: qd philoso¬
phi uri ⁊ pseudo apłi non poterant agere
Hoc aut̃ idcirco faciebam: ut fides ur̃a non
sit in sapientia hominum.i. humana tantũ¬
modo sapientia: sed in uirtute dei. hoc est
in uirtuce muraculorum probetur Sapi¬
entiani autem diuinam loquimur inter
ꝑ fectos in fide & sensu: quia ualent eam
capere: Perfectos hic appellat apłos: aliosq
credentes: qui ii tantũ iam ꝓfecerant in
fide: ut socii eẽnt ⁊ auditores in officio p̃di¬
cationis: sicut erat timotheus. ticus. sostenes.
aliiq quam plurumi Et est sensus: Nos qͥdẽ
habemus sapientiam diuinã: sed uos non po¬
ni esse in sensu Sapienceam uero non huiꝰ
qua utuntur amacores huius scłi Neq
sapientiam pͥncipum huius scłi loquimur:
.i. philosophorum: qui destruuntur Quomͦ
destruuntur philosophi ⁊ potentes huiꝰ sdi:

Expanded text:
sibilibus humanae sapientiae verbis; id est non philosophica et culto sermone praedicavi voroborabam, et ostendebam vera esse: quod philosophi vestri et pseudoapostoli non poterant agere. Hoc autem idcirco faciebam, ut fides vestra non sit in sapientia hominum, humana tantummodo sapientium, sed in virtute Dei, hoc est in virtute miraculorum probetur. Sapientiam autem divinam loquimur inter perfectos in fide et sensu, qui valent eam capere. Perfectos hic appellat apostolos aliosque credentes, qui intantum etiam profecerant in fide, ut socii essent et adjutores in officio praedicationis, sicut erat Timotheus, Titus, Sosthenes, aliquando quamplurimi, et est sensus: Nos quidem habemus sapientiam divinam, sed vos non poni esse in sensu. Sapientiam vero non hujus loquimur, qua utuntur amatores hujus saeculi, neque sapientiam principum hujus saeculi loquimur, id est philosophorum, qui destruuntur. Quomodo destruuntur philosophi et potentes hujus saeculi?
Abbreviated transcription (Latin):
est positꝰ: quia sub iacet mutabilitati & uitiis.
Lib̾abit᷑ autẽ indie uiditii ab om̃i fece morta¬
litatis & peccati. qͣndo mortale corpꝰ ac ceꝑi in¬
mortalitate̾. ⁊ corruptibile hoc in corrupti¬
one. ⁊ tͣnsibit inlibertatẽ głe filioꝵ dĩ. quia
erit similis xp̃o in głas & in libertate filia.¬
tionis adoptiue. dequa dñs ait uideis. Si uos
filiꝰ lib̾auerit: uere lib̾i ertas. Potest & diffe.

Expanded text:
acet mutabilitati et vitiis; liberabitur autem in die judicii ab omni faece mortalitatis et peccati, quando mortale corpus acceperit immortalitatem, et corruptibile hoc incorruptionem, et transibit in libertatem gloriae filiorum Dei, quia erit similis Christo in gloria, et in libertatem filiationis adoptivae, de qua ait Dominus Judaeis. Si vos Filius libe
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ ds̃ om̃ipotẽs eẽ i̾ustꝰ: quia eiꝰ pecca¬
catũ non dunisit inpunitũ. & in hoc
pͣ dicat᷑ ẽe misericors: quia non statini
illũ penitꝰ dãpnauit & occidit. s reser¬
uauit ad penitentiam. dans ei spem¬
ueniȩ & lib̾ationis. regressiouisq in gͣ¬
lib̾abit᷑ indie uiditii aseruitute corruptionis:
in libtatẽ głe filioꝵ dĩ. Homo inp̾senti scło¬

Expanded text:
s omnipotens esse justus, quia ejus peccatum non dimisit impunitum, et in hoc praedicatur esse misericors, quia non statim illum penitus damnavit et occidit, sed reservavit ad poenitentiam, dans ei veniae spem et liberationis, regressionisque in grliberabitur in die judicii, a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei. Homo in praesenti s
Abbreviated transcription (Latin):
nomen filii & serui: tanto ille iuoris dignitatiꝰ
est p̃ angłis. qm̃ ille creator. scđm diuinitatẽ
dico: illi creatura: ipse quoq homo. in hoc est
maior omnib angłis. omniq creatura: qr po¬
testas quȩ erat in uerbo ante omĩa scła. requi¬
euit in illo homine assumpto auerbo. ex
tempore conceptionis. Quappt̃ illi sunt mi¬
nistri et famuli. sic̃ in eius temptatione.
& passione. resurrectione quoq atq ascensione
declara tum est: ille autem filius ꝓprius ce
subiungit. Cui enim dixit alinquan¬
do angłorum. filius meus es cu. ego hodie
genui te: S ub̃ nulli angłoꝵ hoc dictum ẽ.
De uerbo autem dei incelligendum est. qd̃
coeternum et consubstantiale est patri. non
de qualibet creatura. licet legamꝰ in libro
iob. angłos appellatos ẽẽ filios dei. in genesi
Quando ergo dixit ei filius meus estue
Tempore baptismatis. et in monte quando¬

Expanded text:
nomen filii et servi, tanto ille majoris dignitatis est prae angelis: quoniam ille creator secundum divinitatem dico illi creatura. Ipse quoque homo in hoc est major omnibus angelis omnique creatura: quia potestas, quae erat in omni verbo, ante omnia saecula, requievit in illo homine assumpto a verbo ex tempore conceptionis. Quapropter illi sunt ministri et famuli, sicut in ejus tentatione et passione, resurrectione quoque, atque ascensione declaratum est. Ille autem filius proprius et dum subjungit: Cui enim dixit aliquando angelorum, Filius meus es tu, ego hodie genui te? Subaudi, nulli angelorum hoc dictum est. Hoc de Verbo Dei intelligendum est, quod aeternum et consubstantiale est Patri, non de qualibet creatura; licet legamus in libro Job, angelos appellatos esse filios Dei. In Genesi Quando ergo dixit ei: Filius meus es tu: tempore baptismatis, et in monte
Abbreviated transcription (Latin):
gentib sicut ipse dixit Qui oꝑatus est petro
in apłatũ circumcisionis: oꝑatus est ⁊ michi
inter gentes: Nam signaclilum .i. signum et
iudiciũ apłatus mei uos estis. ⁊ ur̃a credulitas.
qui ꝑ meam p̾dicationẽ credidistis in dño: Aea
defensio apud eos qui me int̾rogant. sub utrũ apłs¬
sim necne: hec est: qr uos estis signũ apłatꝰ mei:
& a uob̃ accipiendi quȩ necessaria sunt. scđin

Expanded text:
gentibus, sicut ipse dixit: Qui operatus est Petro gentibus, sicut ipse dixit: Qui operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes : Nam signaculum, id est signum et indicium, apostolatus mei vos estis et vestra credulitas, qui per meam praedicationem credidistis in Domino. Mea defensio apud eos qui me interrogant, subaudis s necne, haec est, quia vos estis signum apostolatus et a vobis accipiendi quae necessaria sunt, secun
Abbreviated transcription (Latin):
mandricando carnes idolatiias: et non solũ
abstinendo ab illis: sed etiã ab om̃ib ꝓ quibus
ille potest scandalirari: P otest tam̃ ex ꝑsona
apłi esse dictun: ut apłs ex se talia diceret:
Uerba irascentis sunt: et qd̃ uident᷑ negare
confirmant: Sunt aut̃ increpatiue legenda.
Non sum liber: Sum utiq liber E rat apłs
genere ab om̃i debito ipsorũ: qr nichil ab eis acce¬
perat: Non sum apłs: Dicebat᷑ a quib dam
iudeis ñ credentib ⁊ insuꝑ a chorintiis seductis
a falsis apłis. qd̾ paulus ñ esset apł̃s: eo qd̃ xp̃rn¬
ẽet apłs non uiderit: Quos increpat apłs: inqͥ
utiq: qr ipse michi dixit: Longe mittam te
ad gentes: Nonne dĩm iħm uidi: Utiq uidi
eum dũ ꝑgerem damascũ: ⁊ postea in templo:
Ponne opus meũ .i. oꝑatio mẽa. ⁊ plantatio
sex mensib ad fidem xp̃i mea p̾dicatione ad duxi
Non solum gͥ corintiis erat apłs: sed pene in oĩb

Expanded text:
manducando carnes idolothytas. Et non solum manducando carnes idolothytas. Et non solum abstinebo ab illis, sed etiam ab omnibus pro quibus ille potest scandalizari. Potest tamen ex persona Apostoli esse dictum, ut Apostolus ex se talia diceret, um liber? Verba irascentis sunt, et quod videtur negare, confirmat. Sunt autem increpative legenda: Non sum liber? Sum utique. Liber erat Apostolab omni debito ipsorum, quia nihil ab eis acceperat. Non sum Apostolus? Dicebatur a quibusdam Judaeis non credentibus, et insuper a Corinthiis seductis a falsis apostolis, quod Paulus non esset apostolus, eo quod Christum non viderit quos increpat Apostolus, utique, quia ipse mihi dixit: Longe mittam te ad gentes . Nonne Dominum Jesum vidi? Utique vidi illum dum pergerem Damascum, et postea in templo. Nonne opus meum, id est, operatio et plantatio sex mensibus, ad fidem Christi mea praedicatione adduxi. Non solum ergo Corinthiis erat apostolus, sed pene omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Sic autem peccantes in fr̃s dũ comeditis
coram eis carnes idolis consecratas. recũbentes
lizet fr̃em meum.i. quẽlibet credentem
simplicẽ. ⁊ adhuc infirinũ ui fide: non
manducabo carnẽ idolis consecratam in
ȩt̃num: ne frẽm meũ scandalizem: E rañ
quidã apud corintios qͥ scientiã habentes
om̃ia munda eẽ. comedebant cibos idolis
consecratos: ꝓuocabantq simplices ⁊ infir¬
mos in fide ad similia: qui dicebant: Nisi
isti qui prudentiã ⁊ scientiã habent. sc rreñ¬
aliqͥd deitatis eẽ in idolis: nequaꝗͣ. hoc ag̾ent:
Manducabimꝰ gͦ ⁊ nos: ut consecremur
ꝑ has carnes: E contra erant alii ꝑfectiores:
qui licet scirent om̃ia munda ẽẽ a deo
facta. uolebant carnes idolãtrias comedere.
qr sciebant eas ꝑ inuocationẽ demonioru
ẽẽ immundas: Et ne scandalirarent frẽm
suũ ꝓuocando eũ ad comedendũ. dicebant
ista. quȩ apłs ex ꝑsona cͥorũ loquit᷑: Ante uiqͥt
moriar fame.quã ut fr̃ẽm meũ scandalitẽ

Expanded text:
Sic peccatis in fratres, dum comeditis coram illis carnes idolis consecratas, recumbentes lizat fratrem meum, quemlibet credentem simplicem et adhuc infirmum in fide, non manducabo carnem idolis consecratam in aeternum, ne fratrem meum scandalizem. Erant quidam apud Corinthios, qui, scientiam habentes omnia munda esse, comedebant cibos idolis consecratos, et provocabant simplices et infirmos in fide ad similia, qui dicebant: Nisi isti qui prudentiam et scientiam habent, scirent deitatem esse in his idolis, nequaquam hoc agerent. Manducabo ergo et ego ut consecrer per has carnes. Econtra erant alii perfectiores, qui, licet scirent omnia esse munda a Deo facta, nolebant carnes idolothytas comedere, quia sciebant illas per invocationem daemoniorum esse immundas, et ne scandalizarent fratrem suum provocando eum ad comedendum, dicebant ista quae Apostolus ex persona illorum loquitur: Ante, inquit, moriar fame, quam ut fratrem meum scandalizem
Abbreviated transcription (Latin):
bentẽ caput hominis ex una parte: caput
bous ex alia: caput leonis ex tercia: caput
aquilȩ ex quarta : reliquũ corpꝰ serpentinũ:
pedes equinos: quod nichil est: qr ds aliquã
creaturam talem non fecit: Ham et si sutit
qui uocantur a paganis dii in celo: ut sacur¬
nus: upiter: mercurius: aut certe axp̃ianis
iusti homuies: Si quidẽ sunt dii multi paganis.
uł xp̃ianis: nuncupatiue tam̃ ut morses: cui
dictũ ÷ constituite dm̃ pharaonis: et de quibꝰ
dr̃: Ego dixi dii estis: Nobis tamen .i. apłis. aliisq
stimꝰ: siue in illum. quasi int̾ illũ subsistimus.
qr om̃is creatura intra illũ consistif: & ipse est
extra om̃ia ⁊ intͣ om̃ĩa: Et unus dñs iħs xp̃s

Expanded text:
bentem caput hominis ex una parte, caput bentem caput hominis ex una parte, caput bovis ex alia parte, caput leonis ex tertia, caput aquilae quarta, reliquum corpus serpentinum, pedes equinos, quod nihil est, quia Deus aliquam creaturam talem non fecit. Nam etsi sunt qui vocantur a paganis dii in coelo, ut Saturnus, Jupiter, Mercurius, aut certe a Christiajusti homines, siquidem sunt dii multi, paganis vel Christianis nuncupative, ut Moyses, cui dictum est: Constitui te deum Pharaonis , et de quibus dicitur: Ego dixi, dii estis . Nobis tamen apostolis aliisque stimus, sive in illum, quasi intra illum subsistimus, quia omnis creatura intra illum consistit, et ipse est extra omnia et intra omnia, et unus Dominus Jes
Abbreviated transcription (Latin):
De escis aut̃ quȩ idolis immolant᷑: Sͨimus qr
nichil ÷ ulolum in mundo: Idos grece. latino
idolũ.: id÷ formula ex aliquo metallo. aut lignis.
siue lapidibus: Ideo gͦ idolũ nichil ẽ: qr uidet᷑
umaginẽ hominis habe: ñ ÷ homo: uidet᷑ una¬
ginem alicuiꝰ bestiȩ hab̃e. ñ est bestia: uidetur
aures. oculos. nares. ⁊ os habere: sed ideo nichilẽ:
qr non audit. ñ uidet. ñ olfacit. ñ loquitur:
Dr̃ homo eẽ: non ⁊ homo: Dr̃ deus esse: non
est deus Ideoq nichil est: qr ill ud qđ dicitur
ẽẽ non est: Ad oratores quoq cultoresq eiꝰ atq
cibi qui illi consecrantur nichil sunt: qr illiꝰ
cultura et consecratio facit eos nichil esse.
Exhoc etiã homines idola colentes nichil sutĩ:
quia omni s creatura quȩ ũ adheret qui
semꝑ habet eẽ nichil ẽ. sicut ꝓpħa dicit Om̃s
gentes idola colentes. siͨ sunt quasi ñ sint: & qͣsi
nichil ⁊ mnane reputacȩ sunt ei: Idola quoq
ꝓpt̾ea nchil sunt: qr facit homo formã ha¬

Expanded text:
De escis autem quae idolis immotantur, scimus quia nihil est idolum in mundo. Idos Graece Latine idolum, id est formula ex aliquo metallo, aut ex lignis, sive lapidibus. Ideo ergo idolum nihil est, quia videtur imaginem hominis habere, et non est homo: videtur imaginem alicujus bestiae habere, et non est bestia: videtur aures, oculos, nares et os habere, sed ideo nihil est, quia non videt, non audit, non olfacit, non loquitur. Dicitur homo esse, non est homo: dicitur Deus esse, non est Deus; ideoque nihil est, quia quod dicitur esse non est; adoratores quoque cultoresque ejus, atque cibi qui illis consecrantur, nihil sunt, quia illius cultura et consecratio facit eos nihil esse. Ex hoc etiam homines idola colentes nihil sunt, quia omnis creatura quae non adhaeret ei qui semper habet esse, nihil est sicut propheta dicit: Omnes gentes idola colentes, sic sunt quasi non sint, et quasi nihil, et inane reputatae sunt ei . Idola quoque propterea nihil sunt, quia facit homo formam ha
Abbreviated transcription (Latin):
tur patientia uidelicet humilitas cordisq
simplicitas Sicut eni uinũ ñ temperatũ
admixtione alicuius dulcedinis. aut etiam
aquȩ mentẽ alienat: et sicut omnia mera &
pura ñ ita delectant sicut mixta: sic scientia
diuina uł humana ñ ÷ utilis. qr mentẽ insuꝑbiã
eleuat: nisi tẽperata fuerit dilectione ꝓximi:
humilitate quoq patientia. atq simplicitate:
Tunc aut̃ scientia magna ÷ &r sibi utilis: si
caritate humiliet᷑: cum qua etiã amplius crescit:
Siquis autem se existimat scire aliquid. id:
omnia munda ẽẽ: & qđ licite fidelib sint
utenda: non dum cognouit quemadmo dum

Expanded text:
entia videlicet, humilitas, cordisque simplicitas. Sicut enim vinum, non temperatum admistione alicujus dulcedinis, aut etiam aquae, mentem elevat, et sicut omnia mera et pura non ita delectantur sicut commista: sic scientia divina vel humana non est utilis, quia mentem in superbiam elevat, nisi temperata fuerit dilectione proximi, humilitate quoque, patientia atque simplicitate. Tunc autem scientia magna est et sibi utilis si charitate humilietur cum qua etiam amplius crescit. Si quis autem existimat se scire aliquid, id est omnia munda esse, et quod licita fidelibus sint ad utendum, nondu