comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legũ statuta p̾cipũt. Et tu deũ eẽ oĩpotẽtẽ uoce
saclega ꝓficeris quẽ g̾mane sue fuisse ꝯuigẽ
nõ negasti.filiãq eiꝯ uenerẽ frĩs uxorẽ ame
illatum minaris: głioso certamĩe sr̃ata Atꝙ
utinã te uictũ ⁊ illiꝯ uirtute ⁊ tua ꝑmiciatã
cognosc̾es. ⁊ deũ celi ⁊ t̾re dnm ih̾m xp̃m ado

Expanded text:
tatuta; et tu deum esse omnipotentem voce sacrilega profiteris, quem germanae suae fuisse conjugem non negasti; filiamque ejus Venerem, fratris uxorem a me illaturum minaris, glorioso certamine superata? Atque utinam te victum et illius virtute, et tua pronuntiatione cognosceres, et Deum c
Abbreviated transcription (Latin):
aut cui uos desolatos relinquis: In ua¬
denc enĩ gregem cuũ lupi rapaces. Et qͥs
eos a morsil nr̃is ꝑcusso pastore ꝓhibebit:
Scimꝰ quidem desid̾are ce xp̃m. s salua tͥ
sũt tua p̾mia. nec dilata minuent᷑. nostri
peciꝰ mserere quos deseris:
Unc ille motus hiis fletibꝰ ut totus
at᷑. lacrimasse ꝑhibet᷑. Conu̾sus q ad dñn
ppłotuo suni ne cessariꝰ: nõ recuso laborẽ
fiat uoluncas tua. Nimirũ int̾ spem a¬
let. quia nec hos deserere: nec a xp̃o uole¬
bat diutiꝯ seꝑari Nichil tam̃ in boto suo
duĩi arbitrio comisit. canquani si dic̾et: Sra
satis est ꝙ huc usq c̾teaui S si adhuc ĩ eod̾
labore ꝓ castris cuoꝵ stare me p̾cipis: non re¬
cuso nec fatiscentẽ causabor etatẽ Munia
tua deuocus implebo. sub signis tius quo¬
ad usq tu iusseris militabo. et ꝙͣuis obta¬
ta sit seui renussio post laborẽ: est taiũ ani¬
nius uictor annoꝵ. ⁊ nescit cedere senectu

Expanded text:
tos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus at, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum populo tuo sum necessarius, non recuso laborem; fiat voluntas tua. Nimirum nesciebalet: quia nec hos deserere, nec a Christo volebat diutius separari. Nihil enim in voto suo i arbitrio dimisisatis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nesciu
Abbreviated transcription (Latin):
sũpserit. Sandem ĩ se reu̾sꝯ et no ĩ fuga. s ĩ
Tũe u̾o diuiitꝰ igne ib̾moto. ĩ uoxio sibi
orbe flamaꝵ orabãt: Monachi aũt qui. p
foribꝰ erant crepitante et colluc tante ĩ cẽdii
sonicu obseracas effringunt fores: Remoto¬
q igne amedus flãnus martiuũ auferunt.
sine genucu facebat᷑ ĩlxc se dyaboli arce de¬
ceptum: ut excussꝰ a sompno cõsiliũ non
hab̾e̾t. quo ꝑfidem ⁊ oronem ꝑicło repug¬
naret: Deniqz tam diu cura se deseuisse ig¬
ueni ꝙͣdiu erũꝑe ostiũ turbatꝰ mente cẽp¬
tai̾t. Ubi uo auxiliũ crucis ⁊ or̃onis arma
repecisset. medias cessisse flãmas seq tunc
eas seusisse rorantes: quas niale prius ẽẽt
exꝑcus urentes: Unde ĩtelligendum est

Expanded text:
sumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in sumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat
Abbreviated transcription (Latin):
Umi ad dyccesim qͣndã ꝓ sollempni con¬
suecudine. sicut ep̃is uisicare ecc̃as suais
suetam molliciem strati male blaudiẽtis
horrescit. Quippe qui nuda humo uno tan¬
ium cilicio suꝑiecto a cubare consueueras:
Itaq ꝑmotꝰ quasi accepta ĩ iuria stramen¬
tum om̃e ꝓiecit Casuq suꝑ fornaculã ꝑtẽ
palee illiꝰ ꝙͣ remouerat aggessit: Ip̾e uero¬
ut moris erat nuda humo lassicudine ici¬
neris urgente requieuit. Cuxa mediã fere
noctem ꝑ int̾ rupcũ ut supra dixiniꝰ paui¬
mentum. ignis exestuans a rescẽtes paleas
ꝯprehendit Martinꝰ u̾o sõpno excitatus re
ĩ opinata ancipiti picło. et maxĩe ut ip̃e re¬
ferebat. dyabolo ĩ sidiance acq urgente pͦ¬
uentꝰ: tardiꝰ ꝙͣ debuit ad or̾onis ꝯfugit au¬
xiliiiui. Nam erũpere foras cupiens. cũ pessu¬
lum quem ostio obdiderat. diu mulcũ q
luctaus grauissiniũ circa se sensit ĩcẽdiũ:
ad eo ut uestem qua ĩdutꝯꝰ erat. ignis ab¬

Expanded text:
um ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas suetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis ab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsũpmacõnem existimaus: si pacem ecc̃e
reddicam reliquisset: Itaq ꝓfectꝰ cũ disci¬
puloꝵ suoꝵ scĩssimo comutatu mergos
ĩ fline cõspicat᷑ pisciũ p̾dam sequi ⁊ rapacẽ
ĩgluniem assiduis urge̾ capturis. Forma
ĩquit hec. demonũ est. Insidiant᷑ ĩ cautis.
capiunt nescientes. captos deuorant: ex sa¬
curariq nequeunt deuoratis: Imꝑat deĩ de
potẽti nirtute u̾boꝵ. ut eũ cui ĩnatabant
regiones: Eo nimirum circa aues illas uss
q pecierunt. nõ sine ad mi ratõne młdoꝵ.
qui tantami ĩ martino uirtutẽ iuderuqut
etiam auibꝰ imꝑaret:¬
Li quãdiu ergo ĩuico ilło uł ecclia.
ad ꝙͣ ierat ꝯmoratus: pace int̾ cłicos
restituta cũ iam regredi admonast̾ uim
ccgitaret. Uiribꝰ corporis cepit repente de¬
scitui cõuecatisq discipulis. ĩdicat se iã

Expanded text:
consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum sissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, sque regiones, eo nimirum circa aues illas ususque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destit
Abbreviated transcription (Latin):
sacri baptismatis candidatum. assist̾e̾ scil
laborancibꝰ. Openi ferre miẜis alere egẽtes.
uestire nudos. nichil sibi exmilitie stipen¬
diis p̾ter cotidianũ uictũ reẜuabat: Iam
tũc euangelii nõ surd anditor de crastino

Expanded text:
s baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ udeor p̾tectum toga candida. uultu
igneo. stellancibo ccłis. crine purputeo. at¬
lum libellum quem de nita illiꝰ scripserã.
dext̾a p̾ferebat. E go sc̃a genua eius ꝯplexꝰ
budictõnem ꝓcõsuetudine flagitabam:
suꝑositam q capiti meo mauũ eiꝰ tactu blã¬
dissimo senciebani. E ũ int̾ bñdictois sol¬
ennia samibare illud ori suo crucis nomen
ex saciari ultu illiꝰ cõspectuq nõ possen.
subito mͥ ĩ sb̃lime sb̾latus eripit᷑. donec in¬
mensa aeris istiꝯ uascitate cũ rapida nube
celo receptus uderi ultra nõ potuit:
uideo eandem quã magr̃m uiani scandere
Ego u̾o sequi cupiens. dumaltos gressus
puer fanuliaris ingredic᷑ solito tristior uul¬
cu leq̃ntis ꝑiter ⁊ dolentis. cui dixi. Q ind¬
ob hortis ꝙ la crimis fleui uberrime. Hec¬

Expanded text:
mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adlum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube i caelo receptus uideri ultra non potuit. uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus puer familiaris ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquaobortisque lacrimis fleui uberrime.
Abbreviated transcription (Latin):
et naca de unitate carnis ostensꝯ ẽ Ian
u̾o iobsequium fuueris credi nõ posses.
quanta hominũ multitudo ꝯuenerit.
zota ebinam corpori ciuicas ruit Cũc¬
tis exagris acq uicis: młtiq etiam ex
uicinis drbib affuerũt E qnͣtꝰ luctus
oĩm. qnͣta pcipue mentium lanienta
monachor: qui eo die fere a duo milia
ꝯuenisse dicunt᷑. Spetialis martini głia
eius exemplo ĩ diũẜ uitutem strips tan¬

Expanded text:
et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tan
Abbreviated transcription (Latin):
cũ maxiniꝰ se nõ sponte sũpsisse ĩpiũ affir¬
maret. s ĩpositau sibi amilicibꝰ diuino nu¬
tu regni necessitatem aruus defendisse: et
nõ alienam ab ᷑ dei uoluntatẽ uideri. penes
queni iam ĩcredibili euencu uictoria fuiss
nlłmq ex adu̾sariis nsi ĩacie eccubuisse.
tandem uictus uł rõne. uł p̾cibꝰ ad ꝯuimũ
uenit Miruu ĩ modũ gandente rege ꝙ
id impetrassec
Onmue aũt ad erant ueluti ad diem
festum euceati. sum atq illustres iuri.
p̾fectus idemq cõsul euodius uir quo uicħ̾
unqͣ illo iustiꝰ fuit. C omites duo: sũ ma
pot̾ate p̾dici fratꝰ regis et pacruus: Medins
nt̾ hos martimi preb ascubuerat Ip̃e antem
martinꝰ selsula uxta regem posita conseterat.
ad mediũ fere ꝯunuum ut mioris ẽ. pathe

Expanded text:
cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfircum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pate
Abbreviated transcription (Latin):
re cepisset. etiam pupillam eiꝰ crassior nu¬
bes suꝑducta texisset: ocłm ei in artiuꝰ
peniculo contigit. pristinamq ei sauita¬
tem sblato om̃ni dolore restituit.¬
cenaculo de uolutus: et ꝑ confragosos
scale gradus decidens multis uulm̾bꝰ ẽẽt
affectus: cũ examinis iac̾et ĩ cellula et cru¬
mine corporis m̃bra cõtinge̾. atq ita posto
die restitutꝰ ẽ sauitati. ut nichil unꝙͣ ꝑtu¬
lisse ĩcomodi pucaretur:.
Unad imꝑatorẽ maximũ ferccis
ĩgenii uirũ et belloꝵ cim liũ uicto¬
uotaretur: Se q degeneri in constantia regie
clientele sac̾totalis dignitas subdidisset. m
solo martiuo apliea auctoritas ꝑmanebat.
Nam et si ꝓ aliquibꝰ supplicandum regi fuit.
impauit pcciꝰ quam regauit. et a cõnuio
eiꝰ frequenter regatus abstinuit: Dicens se
niense eiꝰ ꝓticipem ẽẽ nõ posse Qui ĩꝑatores
unũ regno alter uita expulisset: Postremo

Expanded text:
re coepisset et iam pupillam eius crassior nure coepisset et iam pupillam eius crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit.cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et centusi corporis membra contingere: atque ita postero die restitutos est sanitati, ut nihil umquam pertulissad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictootaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo,
Abbreviated transcription (Latin):
ad domũ puelle Ingens aũt turba ꝓ foribꝰ¬
dari sibi oleum postulat Qd̾ cum bñ dixiss
ĩos puelle uimi scĩ liquoris ĩ fudit. Scatim¬
q uox reddita est ei Gñc paulatim singła
atur Regatus ergo martinꝰ ut ei manum
impon̾et. deduci eum ad se uibet. S sp̃s ne
ebat: Tuc tetradins ad genua beati Siri pro¬
uolinit᷑. orans ut ad doniũ ĩ qua demoniacus
hebat᷑ ip̃e descend̾et. Martinꝰ u̾o negauit
dicens se ꝓfani et gencilis donisĩ a dire nõ¬
posse: Nam cecradiꝯ eodem tp̃re ad huc gẽti¬
litatis errore ĩplicitus tenebat᷑. Spondet
ergo nir si de puero demon fuisset eiectus.
xp̃iauũ se fore Itaq martinꝰ nposita ma
uiso. tetradins ĩdñm ih̃m xp̃m credidit.
Statimq cathecuminꝰ fẽs. nec multum

Expanded text:
ad domum puellae. ingens turba pro foribdari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singulaatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam ebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martfani et gentilis domum adire posse nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita man quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo
Abbreviated transcription (Latin):
horam momentũ ne p̾teriit. ĩ quo
nõ orõui ĩ cũberet. aut ĩ siste̾t lectõi. ꝙͣ qͣm
etiam int̾ legendũ. aut si quid aliud forte
bat. Nimirum ut fabri ferrarii moris est.
qui int̾ opandũ ꝓ quodam laboris leua¬
nuine ĩ cudem suam ferit: Ica martinꝰ eciã
dũ alundag̾e uidecur. seuiꝑ orabat. Hic queq
nulli malum ꝓmalo reddeus. tancaui ad¬
u̾sus om̃s ĩ uirias pacienciam assũpserat.
ut cũ eẽt ip̃e sũmꝰ sacerdos. ĩ pune etiam ab
ĩ fiis clicis lederet᷑. Nec ꝓpt̾ loc eos aut a
lcco amouerit. aut a sua quanti ĩ ip̃o fuit
caritate repulerit Nenio uuqͣm illũ iudit

Expanded text:
teriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte bat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere eddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit
Abbreviated transcription (Latin):
se ĩꝓpria sb̾stancia continet. sine ĩdiu̾sas fi¬
bolus sciret se effug̾e uõ posse. ꝯuicus eum
frequent urgebat. quia falłe nõ posset insi¬
diis.
Uodam aũt p̃r dyabolus cornu bonis
eruencũ imanu tenẽs. cũ ĩgenti fremi¬
tu cellulam eius irrupit. cruentamq osten¬
tans dext̾am. et de adurisso recenti scelere cõ¬
gaudens: ubi est ĩquit martine uirtꝯ tua:¬
Ecce unũ detius modo int̾feci. Sñc ille ꝯuo¬
catis frĩbꝰ refert quid dyabolus indicasset.
sollicitosq ẽẽ p̾cepit ꝑ cellulas singulorum.
quis naui ẽẽt hoc casu effectus. Nemine in
quidem de eẽ de monachis: S unũ rusticũ
m̃cede ꝯduetũ ut uehiculo ligna deferret uus¬
se ad siluam nũciant:. Iutet igit᷑ aliquos ire
ei obiuiam: Itaq nõ longe amonast̾io iam
pene exaninus ĩuenit᷑. Extrenũ tam̃ sp̃m
trabens. iudicat frĩbꝰ casum mortis ⁊ uulne¬

Expanded text:
se in propria substantia contineret, sive in diversas fise in propria substantia contineret, sive in diversas fibolus sciret se effugere non posse, conviciis eum urgebat frequenter, quia fallere non posset insidiis. Quodam autem tempore cornu bovis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasset; sollicitosque esse praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut vehiculo ligna deferret, isse ad silvam nuntiant. Jubet igitur aliquos ire ei obviam. Ita baud longe a monasterio jam pene exanimis invenitur. Extremum tamen spiritum trahens, indicat fratribus causam mortis et vulne
Abbreviated transcription (Latin):
Ille uo scõ ep̃o pociꝯ dari uibet: expeccaus atq
ambiens. nt ab illiꝰ dexta poculum sumeret.
S martinꝰ ubi bibit. paterm presbro suo tra¬
didit. Nullam scilicet existimans digniorem
qui possit prior bibere. nec integrum sibi fore.
si auc regen ip̃m. aut eos qui a rege erant ꝓ¬
ons q qui tuc ad eraut ita admiraci sũt ut
hec ip̃m ĩ quo cõtempti fuerãt. eis plac̾et.
Celeberrimũ q fuit ꝑ om̃e palatium fecisse
martinũ ĩ regis prandio: qd̾ ĩ ꝯuiuiis ifi¬
Idem qͦr marĩo longe ante p̾dixit fu¬
turum ut si adytaliam ꝑgec. quo ire
cupiebat. bellum ualentimano impatori ĩ¬
feriens sciret se primo quidẽ impetu fuciu¬
d̾ quidem ita rei ꝓbanit euentus. Nam
pͥmo aduentu eiꝰ ualentinianꝰ i fugam u̾sa
est. De nde post annũ fere resumptis uiribꝰ
captum intra aqua leye urbis muros ma¬
xiiiui int̾fecit.
eũẜmone lcquerent᷑. Dyalolum uo tam
cõspicabilem ⁊ subiectũ ocłis hebat. ut sine

Expanded text:
episcopo potius dari jubet, exspectans atque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret; sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos qui a rege erant pomnesque qui tunc aderant, ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret: celeberrimumque per omne palatium fuit; fecisse Martinum in regis prandio quod in infirmorueidemque Maximo longe ante praedixit futurum, ut si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futud quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. o tam conspicabilem et subjectum oculis habebat, ut sive
Abbreviated transcription (Latin):
culum: quia uidebant uiue quem mortuui
reli quissent. Ita redditꝰ uite stacim bapciam̃
cõ secutꝰ. plures post ea uixit anos: Idem at¬
referre erat solitus se corpore exutum.: ad t̾bu¬
nal uidicis ductũ. teputandũ q obscuris locis
angłos uidici finsse suggestũ. hũc ẽẽ pro quo
martinꝰ oraret. et ita ꝑ eosdem augelos seius¬
sum roduci. et martiuo redditun: uite q
pristine restitutũ Ab hoc pͥmo qp̃re beati mar¬
tiii nouiẽ magis eiuicuit. ut qui sc̃s iam
ab oiibꝰ habebat᷑. poteus etiam ⁊ uere apos¬
tolicus haberet᷑:
Ec multu post. dum agrũ lupicincꝰ
et luctu curbeplangentis excipit᷑: Ad ꝙ̃ cũ
sollicitus astitisset. et quis ẽẽt hic fletꝰ ĩ qui¬
reret indicat᷑ unũ de familia ẜuulũ laqueo
sibi uitam extorsisse Quo crgnito: cellulã
ĩ qua corpus iace bat ĩ gredit᷑ Exclusisq
omĩbꝰ curbis. suꝑstratus corpori aliqͣntisper

Expanded text:
culum, quod uidebant uiuere, quem mortuum culum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primreferre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal judicis ductum, deputatumque obscuris locisangelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cet luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper
Abbreviated transcription (Latin):
set: liõ longe sibi ab opido moast̾iũ collica¬
uit: Quo tp̃re se ei quidam cathecuminꝰ uĩ
abat: Ac martinꝰ fortuitu discesẜat. Et cũ ꝑ
triduũ de fuisset. regressꝰ exanine corpa ĩ ue
.ẜ uit Ita subita uiors fuerat: ut absq baptis¬
mate decessisset: corpus ĩ medio positũ tristi
merencium fratrun freꝙͣ cabat᷑ officio. cum
martinꝯ flens ⁊ emlaus accurrit: Sũc u̾o tota
sc̃ in spm̃ mente ꝯcipiẽs: egredi cellulam iu
qua corpus iacebat ceteros iubet Ac forib
ob secratis: suꝑ examinata de sũcti fr̃is m̃bra
ꝓsterint᷑. Et cũ aliꝙ̃ diu oronem ĩ cubuisset
paululum et ĩdeffũcti ora defixus. oronis sue
ac miscõie dñi increpitꝰ expectabat euentũ:
Uix duaꝵ fere horaꝵ spacium uit̾ cessat .⁊ indet
te fuctũ paulatin m̃bris omĩbꝰ ꝯmoueri: et
cellulam clamare cõpleuat. Quo audico. qͥ
ꝓsoribꝰ astit̾aut: statim irrunt: Mirũ specta¬

Expanded text:
ceptus, haud longe sibi ab oppido monasterium collocaceptus, haud longe sibi ab oppido monasterium collocavit. Quo tempore se ei quidam catechumenus junabat. Ac tum Martinus forte discesserat; et cum per triduum defuisset, regressus, corpus exanime invenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptisexcederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum specta
Abbreviated transcription (Latin):
plum opulentissimũ suꝑstitõne religio¬
nis uoluisset eu̾tere. restitit ei multitudo gẽ¬
tilium. ad eo ut no absq ĩ uiria sit repulsus
Itaq secessit ad ꝓxima leca. ibiq ꝑ triduũ
re humana manu nõ potusset. uirtus illd̾
diuina dirueret: Sũc subito ei duo angłi
astati atq scutati. instar militie celestis se
obtulerunt dicentes missos se a dũo. ut
rusticã młtitudinem fugarent. p̾sidiũq
martino ferrẽt. ne quis dũ tẽplũ dirueret᷑
obsist̾et Rediret ergo et opus ceptũ ĩple¬
ret. Ita regressꝰ ad uicũ: ĩ spec tantibꝰ gentili¬
um turbis et qui escencibꝰ dumi ꝓfanam
edem usq ad sundam enta dirueret: aras
om̃s atq silacra redegit ĩpuluerem: Quo
uiso rustici cũ se intellig̾ent diuino nutu
narent: oñs fere ĩ dum̃ ih̃m crediderunt:
Clamantes palaui ⁊ confitentes diñ mar¬

Expanded text:
templum opulentissimum superstitione religiotemplum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum re humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu narent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Mar
Abbreviated transcription (Latin):
gencilium fuit. qui nõ impositõne ma¬
nus desiderata: ĩ dñm ih in relicto ĩpieca¬
tis errore crediderit. Et uere ante mar¬
tiuũ panci ad modum ⁊ pene nlłi ĩ illis
regionbꝰ xp̃i nom̃ receꝑant. Qd̾ ad eo uir¬
tutibꝰ martini. et exemploq ꝯualuit. ut
truyat. statim ibi aut ec̃cas aut monastia
construebat..
Ec minorẽ sb̾ eodem fere tp̃re ĩ eodem
oꝑe uirtutem dedit Nam cũ ĩ uico quo¬
dam ĩ fauo antiquissimo ⁊ celeberrimo ig¬
nem ĩ nusisset: ĩ pximã ad herentem domũ
agente uento flammaꝵ globi ferebantur:
Qd ubi martinꝰ adu̾tit. rapido cursu cectũ
domꝰ ascendit obuiĩ se aduenientibꝰ flãmis
ĩferens: Tũe u̾o mirũ ĩ modũ cerneres cõ¬
tra uimi uenci ignẽ retorqueri. ut cõpugnã¬
tium int̾ se elementoꝵ: quidam cõflictus
uid̾etur: Itaq uirtute martii ibi tantum
ignis est oꝑatus: ubi uissꝰ est:
N uico aũt cui leprosum nom̃ est. cũ temi

Expanded text:
gentilium fuit, qui non impositione magentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut truxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem
Abbreviated transcription (Latin):
succisa corrueret: ĩ eo loco martinꝰ uictus
statuitur ꝓ arbitrio rusticoꝵ. quo arborem
ẽẽ casuram nemo dubitabat. Succidere igi¬
tur ip̃i suam pinũ cũ ingenti gaudio et¬
leticia cepunt. Ad erat eminꝰ turba mirã¬
tium. iamq paulatim nutare pinus ⁊ rui¬
ant eniinꝰ monachi. et piculo iam ꝓpiore
nn mortem expectantes. At ille cõfisus In
dño ĩ crepidus apparens cũ iam fragorem
pinꝰ concidens edidisset. Iam cadenti. iam
suꝑ se ruenti eleuat obuiam manũ. signũ¬
q salutis opponit Sũe u̾o turbinis modo
retroactam putares. diu̾camq ĩ partem
ruit. ad eo ut rusticos qui ĩtuto loco stete¬
rant pene ꝓstrauerit. Sñc u̾o ĩ celum cla¬
more sb̃ lato: cepunt gentiles scupere mi¬
raculo. monachi flere p̾ gaudio. Xp̃i q
nom̃ ĩ cõmime ab om̃ibꝰ p̾dicari. Satisq
cõscitit eo die salutẽ illi ad uenisse regio¬
ni. Nam nemo fere ex illa multitudine

Expanded text:
succisa corrueret, eo loci uinctus succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruiant eminus monachi et periculo iam propiore ni mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
illani ẽẽ frequentiam nõ sacroꝵ. eleuata
rursũ manu dat eis ab eũdi et tollendi
corporis potestatem Et ica eos cũ uoluit
stare conpulit: et cum libuit abire ꝑmisitz
Uni aũt ĩuico quodam templum an¬
tiquissimũ diruisset. et arborẽ pinũ
que fano erat ꝓxima ẽẽt agressꝰ excide̾: tũc
ancistes leci illiꝰ cet̾a q gentilium turba.
cepit obsistere. Et cum ille dũ cemplum
euertit᷑ impante dño quieuissent. suctidi¬
tamen arborem nõ paciebant᷑: Ille u̾o eos
sedulo ꝯmonebat nichil ẽẽ religioris in
quem dicis te colere fidutiam nosmet ip̃i
succide mus hanc arborem: tu ruentem illã¬
pollicet᷑. Hinc u̾o ad istiꝰ modi ꝯditõnem:
onĩs illa gentilium turba ꝯsencit. Facilẽq
arboris sne habuere iacturam: si inimicum
sacroꝵ suoꝵ casu illiꝰ obrinssent:
Taq cum ĩ unam ꝑtem pinus illa ẽẽt
aclinis. ut nõ ẽẽt dubium ĩ quam ꝑtẽ

Expanded text:
esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem epollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ibi fuerat sb̾ moueri. atq ita ppłm a sr̃¬
sticionis illiꝰ ab soluit errore:
¶ cidit aũt ĩ sequẽti tp̃re dum iter
ag̾et: ut gentilis cuiꝰdam corpo qd̃
ad sepulcrum cũ suꝑ sticioso fun̾e defereba¬
tur: obuium haberet. Conspicatusq emi¬
nus ueniencium curbam quid nam ideẽt
ignarꝰ: paul ullĩ stetit Quia tamen rusti
cam manũ cernebat. et agente uento lunite¬
amina corpori suꝑ iecta uolitarẽt. ꝓfanos
sacͥficioꝵ ritus agi credidit E leuato ergo¬
iad il so signo crucis. imperat turbe nõ mo¬
ueri de leco. onus q depon̾e: Hinc u̾o mi¬
rum ĩmodum uidens miẜos primũ ue¬
lut saxa riguisse: De inde cum primo mo¬
u̾e se cũ sũmo conamine nterent Ultra
ꝓcedere nõ ualentes ĩ ridiculosam uertigi¬
nem rotabant᷑. donec uicti onꝰ corporis
deponũt attoniti: et se ĩuicem aspec tãtes
quid nam sibi accidisset taciti ccgitabant
S cum beatus uir cõpisset ex equiaruni

Expanded text:
uerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam cam manum cerneret, et agente vento linteamina corpori superjecta volitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum
Abbreviated transcription (Latin):
Sd iam reliquas uir tutes eins quas
ĩ ep̾atu egit. aͤgrediam᷑. Erat no lon¬
ge ab opido ꝓxiuiꝰ monasteru lecus. quẽ
falsa hoĩnũ opino uelut ꝯsepultis ibi mar¬
tiribꝰ sacrauerat: Nlam et altare ibi asupiori¬
bus ep̃is cõstitutum habebat᷑ S martuiꝰ
nõ ten̾e adhitens iẽtis fidem. ab hus qui
maiores natu erant prebrĩs uł cł̾icis flagi¬
sionis ostendi grandi se scrupulo ꝑmoi̾i¬
dicens Qd̾ nich̾ certum cõstans sibi ma¬
ior niemoria tradidisset. Cum ergo aliꝙͣ
din a loco illo se abitinuisset. nec terrgãs
religioui.quia inc̾tus erat. nec auctorita¬
tem suam sulgo acomodans. ne supsticio
ꝯualesc̾et: quodam die pancis secũ ad hi¬
bitis fribꝰ ad lccum ꝑgit Deinde suꝑ sepul¬
tun q lequeret᷑. Nom̃ u̾o edicit decrimmi¬
ne: & onficet᷑ ꝙ latronem se fuisse obscele¬
ra ꝑ cussũ uulgi errore celebratum. sibiq
nichil cum martirbꝰ eẽ cõmune: cũ illos

Expanded text:
Sed ut reliquas virtutes ejus, quas Sed ut reliquas virtutes ejus, quas in episcopatu egit, aggrediar; erat haud longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, velut consepultis ibi martyribus, sacraverat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. Sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui majores natu erant, presbyteris vel clericis flagisionis ostendi: grandi se scrupulo permoveri, quod nihil certi constans sibi majorum memoria tradidisset. Cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam vulgo accommodans, ne superstitio convalesceret; quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. Deinde super sepultumque ut loqueretur. Nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, vulgi errore celebratum; sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos
Abbreviated transcription (Latin):
sa moncis excelsa rupe ambiebat᷑: Reliquã
planiciem liger fluriꝰ reducto paululum
simi clanserat: Ona tantũ eadem q arta admo¬
dum uia. adiri pot̾at: ꝓpe ex lignis concextã
cellulam habebatz Multi quidem ex frĩbꝰ ieun¬
dem modum. pleriq saxo supiecti montis ca¬
uato: receptacula sibi fecant. Discipłi u̾o ccto¬
gnta erant. qui ad exemplum beati ma¬
gri instituebant᷑. Nemo ibi quicꝙͣ ꝓprium
hebat: ouia ĩ me dio ꝯferebant᷑. Non en̾e
toribꝰ ulła habebat᷑ Eui tam̃ opi minor etas
teputabat᷑: Maiores oroni uacabant: karus
ciiquam extra cellulam suai egressꝰ. inisi
cũ ad lecũ oronis ꝯueniebant. Cibum unũ
om̃s post horam ieunui accipiebant. Uniũ
nemo nouerat: insi quem ĩ firmitas ccegiss
Pleriq cameloꝵ secis uestiebant᷑:. Mollior
ibi habitus. ꝓcrimine erat: Qd eo magis¬
bebant᷑ qui longe alit̾ educati ad hanc se
clesia: que nõ de martini monast̾io cupet

Expanded text:
sa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam sa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere toribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus bebantur, qui longe aliter educati ad hanc se clesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ salmꝯ aũt hic erat. Ex ore ĩfanciũ et lac¬
tancium ꝑ fecisti laudem ꝓpt̾ ĩ inucos tuos.
ut destruas ĩnicũ et de fensorem. Quo lec¬
to: clauior ppłi ãtollicrpars adu̾sa ꝯfũdit᷑
Atq ita habitũ est diuino ruitu psalmũ
hũc lectum fuisse. ut cestĩoniũ oꝑis sui
de fensor aud iret: Quia exore infantium
acq lactentiũ ĩ martino dñi laude perfecta
t ostensus pariter ⁊ destructꝰ est ĩimicꝰ:
tissime ꝑsen̾abat: qui prius fuerat: Ea¬
dem ĩ corde eis hũlitas: eadem ĩ uestitu
eius uilitas erat:. Atq ita plenus auctorita¬
tis et gr̃e implebat ep̃i dignitatem: ut tam̃
ꝓpositum monachi uirtutem q nõ desereret
Aliꝙͣ diu ergo ad herente ad ecc̃am cellula usꝯ
est: Se inde cũ inquiecudinẽ frequentanti¬
ui ferre nõ posset. duobꝰ fere milibꝰ extra
ciuitatem monast̾ium sibi statuit. qui lccꝰ
tam secretus et remotus erat. ut heremi so¬
litudinem nõ desid̾aret Ex uno eĩ lat̾e p̾ci¬

Expanded text:
 Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem . Quo lecto clamor populi tollitur, pars diversa confunditur. Atque ita habitum est, divino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui defensor audiret; quia, ex ore infantium atque lactentium in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus est inimicus. tissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praeci
Abbreviated transcription (Latin):
te precessitz
Ub eodem fere tp̃re ad ep̃acũ turomice ec¬
cłie pecebat᷑. S cũ eruia monast̾io suo
nõ facile posset: rustit quidam um ex ciustꝰ
uxoris langore simłato ad genua illiꝰ ꝓuolu
tus: ut egred̾et᷑ obtinuic: Itaq dispositis iam
ĩitinere cunu curbis: sb̾ quadam custodia¬
usq ad ciuitatem deducit᷑: Mirũ ĩ modũ ĩ¬
crodibił multitudo nõ solum exillo opido
s eciam ex uicinis urbibꝰ suffragia ferendo
ꝯuenant. una oĩum uoluntas eadem uota
eate inq seucencia martinũ ep̃atu ẽẽ dig¬
nissumũ: felicem q fore eccłiam tali sacer¬
qui ad ꝯstituendum antistitẽ fuerant e uo
tu despicabilem ueste sordidũ. crine de for¬
meni Itaq appło sentẽcie samoris. Hec
illoꝵ irrisa est dementia qui illustrẽ uirũ
ccgebat: Int̾ ep̃os tam̃i qui affuerant p̾cipue
aĩadruisum est grauit̾ illũ lectõne ꝓpħi ca
tũc notatũ. Nͥam cũ fortuitu lector cui le¬

Expanded text:
nte, processit. IX. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae Ecclesiae petebatur; sed cum erui a monasterio suo non facile posset, Ruricius quidam, unus e civibus, uxoris languore simulato, ad genua illiutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerqui ad constituendum antistitem fuerant euoctu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrecogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant praecipue animaduersum est grauiter illum lectione prophetica tum notatum. nam cum fortuito lector, cui le
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃dam eũ teret᷑. surens geutiliũ rus¬
ticoꝵ ĩ eũ tuit multitudo. Cumq unꝰ au¬
dacior cet̾is stricto eũ gladio ĩpeteret: re¬
iecto pallio nudam ceruicẽ ꝑcussuro pre¬
buit Nec cũctat᷑ ferire gencilis. s cũ dex¬
teram altiꝰ expuliss. resupinꝰ ruit. Con¬
sternatusq diuino metu: reĩam p̾ cabat᷑.
Ec dissiule huic fuit illud. cũ euin
ydola destruencem quidam cultro feri¬
re uoluiss. ĩ ip̃o ictu ferrũ ei demanibꝰ ex¬
cussum nõ conparuit Plerũq aũt cõtra
dicentibꝰ sibi rusticis. ne eoꝵ fana destruer¬
et: ita p̾dicatõnem sc̃a genciliũ aĩos m¬
cigabat. ut luce eis u̾itacis ostensa: ipsi
sua tẽpla ss uerte rent¬

Expanded text:
itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent
Abbreviated transcription (Latin):
tudine ui sicaret. ex uolũtate scĩ hylarii ꝓfectꝰ
est Multis ꝙ obstrietus p̾cibꝰ et lacrimis
Contestatꝰ est aũt fr̃es: młta se ad u̾sa pas¬
surũ. qd̾ post ea rei ꝓbauit euentꝰ: acpͥmũ
int̾ alpes deuia secutus ĩcidit ĩ lacrones:
Cũq unꝰ securim eleuatam ĩcaput eiꝰ ibras¬
set: ictum ferientis dext̾a susti nuitalt᷑. Uinc¬
tis tam post tergũ manibꝰ uni ẜuandus ⁊¬
custodiendꝰ tradit᷑. Qui cũ eũ ad remociora
duxisset. ꝑ cũctari ab eo cepit quis naui ẽẽt
respondit. xp̃ianu se eẽ: Que rebat etiam
ab eo antimet. Sũc u̾o cõstancissime ꝓfite¬
tur. nũ quani se cam fuisse securũ. quia sci¬
ret miscd̃iam dñi maxĩe ĩ tẽptatõnbꝰ affu¬
turam se magis illi dolore. qui xp̃i iniscd̃ia
ut pote latrocinia ex̾cens ẽẽt ĩdignus: In¬
gressꝰq euaugelicam dispucatõnem: uer
orans us ꝓ se dnñ p̾caret᷑. Idem q post ea

Expanded text:
tudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus tudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerborans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea
Abbreviated transcription (Latin):
gladios et te la potinsset: tam̃ ne uł alioꝵ
morte scĩ uiolarent᷑ obtutꝰ. exemiit pugne
necessitatem Neq eĩ aliam ꝓmilite suo
xp̃s debuit p̾stare uictoriam: quã ut sub¬
actis sine sanguũe hostibꝰ. n emo moraret᷑
x in de relicta militia. sc̃i hylarium
ciit. ⁊ aliꝙͣ diu apd̾ eũ ꝯmoratus est. Sẽp¬
tanit aũt item hylariꝰ ĩposito dyaconi
offitõ sidi eũ arciꝰ implicare. ⁊ mĩ st̾io uin¬
ciri diuino: Sed cum sepissime restitiss
ĩdignũ se eẽ ecciferans: in tellexit uir
alcioris ĩgenii Hec eũ modo posse ꝯstͥngi.
si io ei officu impon̾et. ĩ quo quidã locꝰ ĩuiric
indẽcui Itaq exorcistam eũ ẽe p̾cepit. ꝙͣ ille
ordinaconem ne despexisse canꝙͣ humilior¬
em uiterec᷑ nõ repudiauit:
Ec multum post. martinꝰ ad monitus
ꝑ soporem ut prĩam parentes q quos
adhuc gencilitas detinebat: religiosa sollici¬

Expanded text:
gladios et tela, potuisset; tamen ne vel aliorum gladios et tela, potuisset; tamen ne vel aliorum morte Sancti violaretur obtutus, exemit pugnae necessitatem: neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare victoriam, quam ut, subactis sine sanguine hostibus, nemo moreretur. V. Exinde relicta militia, sanctum Hilarium tivit; et aliquamdiu apud eum commoratus est. Tentauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollici
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̾ea irruentibꝰ intra gallias barbaris
Iulianꝰ cesar coacto ĩ unũ ex̾ citu apud
uangionũ ciuitatẽ. donaciuũ cepit eroga¬
tibi: pat̾e ut nũc nulicem deo. donatiuum
tuũ miles pugnatum accipiat. Xp̃i ego
nules sũ: pugnare mͥ nõ licet. Tũc adu̾sꝰ
hauc rccem cirãnꝰ ĩ fremuit. dicẽs eũ me¬
tu pugne q̃ postera die erat futaͣ nõ religio¬
nis gr̃a de tractare nulitiam: At marturꝰ
ĩcrepitꝰ.ymo illato sibi t̾rore constancioꝵ
si hec in quit ignauie ascribit᷑ nõ ficer: cras¬
tina die aute aciem ĩ ermis ascato. Et in
noĩe dm̃ ihũ signo crucis nõ clipeo ꝓtectꝰ.
aut galea hostuicuneos pene trabo securus
Retrudi ergo ĩ custodiam ubet᷑. facturus
fidem dictis. ut ĩerinis barbaris obic̾et᷑
Post̾o aũt die hostes legatos depace mix¬
unt sua oĩa seq dantes Unde quis dubi¬
tet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam:
cui p̾scitũ sit. ne ĩ ermis ad p̾liũ mittecur¬

Expanded text:
nterea irruentibus intra Gallias barbaris, Julianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum civitatem, donativum coepit erogatibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitter
Abbreviated transcription (Latin):
ruerat ad eo ut plerosq uis algoris extin¬
gu̾et: obuiũ habuit inporta ambia nẽsi¬
um ciuitatis pauꝑem midũ Qui cũ pre¬
tereuntes ut sui misererentur oraret: õs
nus sibi illum aliis miẜicordiã nõ p̾stan¬
tibꝰ reẜuari Quid tam̾ag̾et: nichil preter
clamidem qua ĩdutꝯ erat habebat. Iam eĩ
reliqua ĩ opus siłe ꝯsupserat. Arrepto ita¬
q ferro quo accĩctꝰ erat. mediam diuidit
ꝑtemq eiꝰ pauꝑi tribuit: reliqua rursꝰ
ĩdnitur Inter ea de circũstantibꝰ risere
nõ nlłi: quia de formis eẽ ⁊ trũcatꝰ habi¬
tu uid̾etur Multi qui dem quibꝰ erat mẽs
sanior alcius geniuere qd̾ nich simile fe

Expanded text:
uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesnus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod ni