comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam id dicerem quod in hebraico nõ
habetur. hederam posiu t cecis nõ¬
ter pretibus cõsentut. Sinautt iudei
uestri ut ipẽ asseris iualitia uel impe¬
ricia hoc dixerũt esse in uoliibus
hebreoꝵ qd̾ nigrecis et latinis codits¬
bus nõ cõtinetur. inauifestũ est cosaut
hebiras litteras iguorare. aut ediart¬
dendos cuciubitarios uoluussc inenti.
Pero infine eple ut quiescentẽ senem
olunq ueteranũ militari nõ cogas.
et rarsum de uita periclitau Tnꝙ
iuueiises et m pontificali culiuine
constitutus de cet̾o ppłos et nonis atfri¬
ce frugibus iomana tecta locuple¬
ta Odichi sufficit cũ auditore et
le ctore̾ pauperculo in angisomo¬
nasteru su siurare

Expanded text:
tam, id dicerem quod in hebraico non tam, id dicerem quod in hebraico non habetur: hederam posui, ut caeteris interpretibus consentirem. Sin autem Judaei vestri, ut ipse asseris, malitia, vel imperitia hoc dixerunt esse in voluminibus Hebraeorum, quod in graecis et latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare aut ad inridendos cucurbitarios uoluisse mentiri. peto m fine epistulae, ut quiescentem senem olimque ueteranum militare non cogas et rursum de uita periclitari. tu, qui iuuenis es et in pontificali culmine constitutus, doceto populos et nouis Africae frugibus Romana tecta locupleta. mihi sufficit cum auditore uel lectore pauperculo in angulo monasterii susurrare
Abbreviated transcription (Latin):
dotui perdidisse. Et quid sit illud
quod malemterpretatiis sum subtra¬
hus. Aufers inichi occasionẽ defens¬
siomsmee. ne quicꝗd dixeris me res¬
pondente soluatur. nisi forte ut an¬
te aumios plurinios cu curbita uenit
m mediũ. asserẽte illis tpr̃ib cor¬
ne bo et asinio pollione me hederã
pro cucurbita transtulisse. Super
qua ie in cõmentario ione prophe
plenius respondimus. Hoc tantũ
nũc dixisse contenti qd in eo loco
ubi septuagnita interpretes cucur¬
bitam. et aquila cũ reliquis hede¬
dam transtuler̃t id est RANIOCUUN
in hebreo uolumne ee ce ioti scup¬
tum habet. quã unulgo sprii cẽceian.
nocant. Est ante gemis nirgulti
lata habens folia inmodũ pãpini.
Qũq plantatũ fuerit cito cõsurgit
marbusculã absq ullis alamoꝵ et
astiliũ adnũculis quib et cucurbite
et hedere idigent. suotr unco se
sustinens. Hoc ergo uerbũ de ũbo
disterens si cẽcẽ ion. trausferre nolu¬
issem uillus intelligeret si cucurbi¬

Expanded text:
sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respon. dente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me hederam pro cucurbita transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo loco, ubi septuaginta interpretes cucurbitam et Aquila cum reliquis hederam transtulerunt. id est κιττόν, in Hebraeo uolumine ciceion scriptum habet, quam uulgo Syri ciceiam uocant; est autem genus uirgulti lata habens folia in modum pampini cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis calamorum et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae isustinens. Hoc ergo verbum de verbo edisserens, si ciceion transferre voluissem, nullus intelligeret; si cucurbi
Abbreviated transcription (Latin):
de plentudiue eins omẽs accepi¬
nius gram pro grã. quia lex per
moysen data est. grã autẽ et ueri¬
tas per ihm xp̃m facta est. Pro
legis grã que preteritgrãm eliuã¬
gelii accepimus permanẽtem. et
pro umbris et imaginib uet̾is in stru¬
menti. ueritas perihm̃ xp̃m̃ facta
est. Hiereunas quoq expersona
dei uaticinatur. Ecce dies uemi ẽt̃
dicit dñs et cõsũmabo domũ isrł
et domũ iuda testamẽtũ nonũ. nõ
scdĩ testaniẽtũ quod disposiu pa¬

Expanded text:
es accepimus et gratiam pro gratia, quia lex per Moysen data est. gratia et ueritas per Iesum Christum facta est. pro legis gratia, quae praeteriit, gratiam euangelii accepimus permanentem et pro umbris et imaginibus ueteris instrumenti ueritas per Iesum Christum facta est. Hieremias quoque ex persona dei uaticinatur: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo domui Israhel et domui Iuda testamentum nouum non secundum testa
Abbreviated transcription (Latin):
nitiosam his qui eani uellent sicut
a parentibus per legẽ acceperãt
custodire. Ego ecõtrario loquar.
et reclamante mũdo libera noce
pronũ ciem cerimonias iudeorñ
perniciosas esse et mortiferas ipĩ¬
anis et quicũq cas obseruauerit
siue exiudeis siue ex gentibus eñ

Expanded text:
niciosas his qui eas vellent, sicut a parentibus acceperant, custodire. » Ego e contrario loquar, et reclamante mundo, libera voce pronuntiem, cerimonias Judaeorum et perniciosas esse, et mortiferas Christianis; et quicumque eas observaverit, sive ex Judaeis, si
Abbreviated transcription (Latin):
secũ proficisci et assumens circũ¬
cidit eũ ꝓpteriudeos qui erant.
i illis locis Sciebant eĩ omẽs
qd̾ pater eius gentilis esset. Obca¬
te paule apłe qui in beato petro re-¬
pirhenderas sumilanone quare
se subtraxissẽt a gentib ꝓpter me¬
tũ iudeoꝵ qui a iacobouenerãt.
cur timotheũ filiũ hoĩs gentilis
utiq et ip̃m gentilem. neq emĩ
uideus erat qui nõ fuerat circũ¬
cisus contra sentẽciã tuã circũci¬
dere cogeris. Respondebis michi.
ꝓpter uideos qui erant in illis locis
Nui igitur tibi ignoscis in circũ¬
cisioue discipuli uenientis ex gẽ¬
tibus ignoste et petro precessori
tuo quo aliqua fecerit metu fide¬
liũiudeoꝵ. Rursiĩ scriptũ est
Paulusuero cũ adhuc sustimuss
dies imultos fratrib uale dicene
naiigait srriã. et cuĩ eo priscilsa
et aquila et totondit sibi incen¬
chris caput. uotũ enĩ habuerat
facere qd nolebat quare comam

Expanded text:
secum proficisci et adsumens circumsecum proficisci et adsumens circumcidit eum propter Iudaeos, quierant in illis locis; sciebant enim omnes, quod pater eius gentilis esset. o beate apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulationem, quare se subtraxisset a gentibus propter metum Iudaeorum, qui a Iacobo uenerant, cur Timotheum, filium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? respondebis mihi: \'propter Iudaeos, qui erant in illis locis\'. qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli uenientis ex gentibus, ignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit metu fidelium Iudaeorum. rursum scriptum est: Paulus uero, cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus uale dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat.facere, quod nolebat: quare comam
Abbreviated transcription (Latin):
in ueritatẽ euuãgelii dix petro co¬
ram om̃ib Si tu eñ sis uideus gẽ¬
tiliter et nõ iudaice uiuis quom̃o¬
cogis gentes uidaizare. et cet̾a.
Nulli ergo dubiũ est. qd̾ petrus
uaricator arguitur pͥmus auctor
extiterit. Causa autem preuari¬
Cationis timor est iudeoꝵ. Dicit
eiĩ scriptura qd̾ primũ edebat
cum gentibus. cũ autẽ uenissẽt
quida a iacobo subtrahebat sẽ et
segregabat timmens eos qui extir¬
cũcisione erant. Tunet autenr
neni gentiũ a fide xp̃i recederent.
et iuntator pastoris boni proderet
gregem sibi creditũ. ic igitur
ostendimus petrũ quidẽ sensisse de
abolitione legis mosarse. sedadsi¬
uulationẽ obsernande eiustimor̃
compulsũ uideamus an ipẽ ꝑaulus
qui aliũ arguit tale quid fecerit
Leginus in codẽ libro. Per ambu¬
labant autẽ pauliuis srriã et cilici
am cõfirmans eccłias. peruenitq
autẽ gentili. Huic testimoniũ
reddebant qui in listris erant et
icomio fratres. hũc uoluit paulꝰ¬

Expanded text:
ad ueritatem euangelii, dixit Petro coram omnibus: si tu, cum sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomocogis iudaizare? et cetera. nulli ergo dubium est, quod Petrus uaricator arguitur, primus auctor extiterit. causa autem praeuaricationis timor est Iudaeorum; dicit enim scriptura, quod primum edebat cum gentibus, cum autem uenissent quidam a lacobo, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ei circumcisione erant. timet autem Inem gentilium a fide Christi recederent et imitator pastoris boni perderet gregem sibi creditum. Sicut igitur ostendimus Petrum bene quidem sensisse de abolitione legis Mosaicae, sed ad simulationem obseruandae eius timore compulsum, uideamus, an ipse Paulus, qui alium arguit, tale quid fecerit. legimus in eodem libro: Perambulabat autem Paulus Syriam am, confirmans Ecclesias: pervenitque autem gentili. Huic testimonium reddebant qui Listris erant et Ico
Abbreviated transcription (Latin):
sed cũ amino cõdolẽtis gogitat quẽ¬
admodũ sibi seruire uełit si ipsẽ
egrotaret. Naui utiq uideuserat
Xp̃ianus autẽ factus nõ iudeorũ
sacramenta reliquerat que cõueni¬
enter ille populus et legittimo tpr̃e
quo oportebat acceperat. ideoq su¬
tibus per legẽ acceperant custodire
etiã cũ in xp̃o credidissent nõ tam̃
in eis iam constituerent spem salu
illis sacramiẽtis significabatur ad¬
uenerat. Cotuis sermonis tui quẽ
dispositione longissima protraxi¬
sti hic seusus est. ut petrus nõer¬
rauerit in eo quod hui qui ex iudeis
crediderant putauerit legem esse
seruandã scomn coarecti linea de¬
uiauerit quo gentes coegerit iuda¬
izare cogeret autẽ nõ docentis impe¬
rio sed coͣuersationis exxemplo. et
paulus nõ contraria sit loqueus his
q̃ ip̃ẽ gesserat. sed quare petrus e¬
os qui ex gentibus erant i udaizare
compelleret. Hec ergo sũ ma est
questionis uio sentencie tue. ut
post euuangeliũ xp̃i benefatiant

Expanded text:
sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique Iudaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime tempore, quo oportebat, acceperat. ideoque sutibus per legem acceperant, custodire, etiam cum in Christo credidissent, non tamen in eis iam constillis sacramentis significabatur, aduenerat. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogeret autem non docentis imperio, sed conuersationis exemplo, et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat, sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, iudaizare conpelleret. Haec ergo summa est quaestionis, immo sententiae tuae, ut post euangelium Christi bene fa
Abbreviated transcription (Latin):
prudenciam cohercerent. qui pan¬
lũ et petrũ puerili dicit inter se
puguasse certainiue. iinmo exatr¬
hiłs panlũ inuidia uirtutũ petri.
et ea scripsisse iact anter uelq̃
nõ fecerit. uel si fecit procaciter
fecerit in alio repichendens qd
ipe cõmiserit. Interpretati siunt

Expanded text:
pudentiam cohercerent, qui Paupudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum in inuidiam uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit in alio reprehendens, quod ipse commisp-rit. interpretati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cur caput raseris. cur nuda peda¬
lia excreueris de cerimomis indeo¬
rũ. cur optuleris sacrificia. et se¬
cuudũ legem hostie prote fueriut
mimolate. Utiq respondebis. Ne
seaudalizarentur qui ex iudeis cre¬
diderut. Simulasti ergo iudeuz
potuisti. Orta enĩ seditione cu
occĩdẽdus esses raptus es atribu¬
no et ab eomissus cesariã sub cu¬
stodia militũ diligenti. ne te ui¬
dei quasi sinuilatorẽ ac destruc¬
torem legis occidorent. atq iude
roniã perueniens in hospitiũ quod
tibi conduxeras xpiñ et iudeis et
gentibus predicasti et sentencia
tua merois gladio cõfirmata est.
Didicimus qd̾ ꝓpter metũ iudeoꝵ
et petruret panlus equaliter sm¬
xerint legisse precepta seruare
ie exposuerũtꝰ causamquã puta¬
neuĩt nõ officiosũ mendatiũ defẽ¬
deutes sicut tu scribis. sed docen¬
tes honestam dispensãtionẽ. ut
et apłoꝵ prudentiã demõstrarẽt.
et blasphemantis porphirũ ini¬

Expanded text:
cur captus raseris; cur nudipedacur captus raseris; cur nudipedalia exercueris de caeremoniis Judaeorum; cur obtuleris sacrificia; et secundum Legem pro te hostiae fuerint immolatae? Utique respondebis, ne scandalizarentur qui ex Judaeis crediderunt. Simulasti ergo te al.dere non potuisti. Orta enim seditione, cum occidendus esses, raptus es a tribuno, et ab eo missus Caesaream, sub custodia militum diligenti , ne te Judaei quasi simulatorem ac destructorem Legis occiderent. Atque inde Romam perueniens in hospitio, quod tibi conduxeras, Christum et Iudaeis et gentibus praedicasti et sententia tua Neronis gladio confirmata est. Didicimus, quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Paulus aequaliter finxerint legis se praecepta seruare. me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis, sed docentes honestam dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii in
Abbreviated transcription (Latin):
uenissemus iherosolunã libenter
sus cepert nos fraties. et sequẽti
die iacobus et omẽs semores qui
cũ eocrant eiiuãgelio illius com¬
probato dixerũt eiꝰ. Uides frater
huot imiba sunt in uidea qui cre¬
didrrut in xp̃o et hi om̃es enuila¬
tores sint legis: Audiert̃ aute
de re qd̃ discessionẽ doceas a moysẽ
coꝵ qui pergentes sunt iudeoꝵ dicẽs
nõ debere eos circũcidere filios suos
ueq scdm̃ cõsuetudinẽ ingredi. Quid
ergo est : Utiq oportet cõuenire
multitudinẽ. audierut eĩ te super¬
urnisse. Hoc ergo fac quod tibi dici¬
uotũ habentes siꝑse. his assup̃tis
stĩficate cũ ip̃is. et impende uieis ut
rradant capita. et sciant omẽsqr
que dete audierut falsa sunt. sed
ainbulas et ipẽ legẽ custodiens
Qunc pauliis assumptis uiris poste¬
riori die purificatus cũ illis intrauit
intemplũ. annũciaus expletionem
dictũ purificationis. donec offerie¬
tur pronuoquoq eoꝵ oblatio. O
paule ni hoc te rursus niterrogo.

Expanded text:
uit, Hierosolymam, libenter susceperunt nos fratres; et sequenti die Jacobus et omnes seniores qui cum eo erant, Evangelio illius comprobato, dixerunt ei: Vides, frater, quot millia sunt in Judaea, qui credidere in Christo, et ii omnes aemulatores legis. Audierunt autem de te, qeorum qui per gentes sunt Judaeorum, dicens non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? utique oportet convenire multitudinem: audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac, quod tibi dicivotum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum ipsis, et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas et ipse custodiens legem. Tunc Paulus, assumptis viris, posteriori die purificatus cum illis intravit in templum, annuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. O Paule, et in hoc te rursus interrogo:
Abbreviated transcription (Latin):
tam grecos ꝙͣ latiuos enumeraueni
Cũ q abeo quereres ut tuuis uerbis iutar
culiuinaris pagina nõ esser serip¬
tauel quo cenieretur nõie respodiste
appellari epythaphiũ. et argirinen¬
taris qd̾ recte sic uocaretun si c̃oꝵ
tantũ uel uitasuel scripta ibile¬
gisses qui iam defuncti essent. Cũ
uero multoꝵ et eo tpr̃e quo scribebã¬
tur et nũc usq uiuẽtiũ ibi cõme¬
morarentur opuscula. inuar tes
curei hunc titulũ inposiierum.
puto intelligere prudeimatuam.
qd̾ ex opere isto titulũ potucris m¬
tellugor. Legisti ciñ et grecos et la

Expanded text:
tam Graecos quam Latinos enumerauerim. tam Graecos quam Latinos enumerauerim. cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur \'liminaris pagina\' non esset inscripta uel quo censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi memorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum inposuerim. puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere. legisti enim et Graecos et La
Abbreviated transcription (Latin):
ergd et nos. Paratũ cor ineũ deus pa¬
ratũ cormeñ cantabo et psallã n
gloria mea. Exurge psalteriũ et
Eythara. exuegã diluculo. ut i
nobis possit impleri. Aperi os tuũ
et ego implebo issud. et dñs dabit uer¬
biui cuuãgeliz antibus urtute mlta
Te quoq ipm orare nõ dubito ut intͣ
nos contendentes uoritas suꝑet. Non
uiceris et ego iuncãsi ieñ ei ꝓptẽ
intellexero et ecõtrario me m̃cere
tu superas. quia nõ filii parentibus
sed parentes filiis thegauri s antdet
iu parali pomenon libro leginuis. qd
filu isrł ad pugnandũ processerut᷑
mente pacifica inter ip̃õs queq̃ gla¬
Dios et effiisiones sanguinis et cadaue¬
ra prostratoꝵ nõ sua sed pacis uicto
Preterrintto salutationis offitia quĩ¬
bus iueũ demulces caput. taceo De
blandiciis quibus ie prehensionem
meam interis cõsolari ad ipas cauas
ueniam ¶ Dicis accepisse te libinu
meũ a quodã fratre qui titului hron
habet. in quoscriptores ecchãsticos

Expanded text:
eum, deus, paratum cor meum; cantabo et psallam in gloria mea; exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo, ut in nobis possit impleri: aperi os tuum et ego implebo illud et: dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes ueritas superet. non uiceris, et ego uincam, si meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus, sed parenin Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non suam sed pacis uictorpraetermitto salutationes et officia, quibus meum demulces caput; taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari; ad ipsas cauueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam -fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos
Abbreviated transcription (Latin):
et uolatiliũ celi. Quo dicto osten¬
ditur nullũ hoiẽm scdm̃ naturã
esse pollutũ. sed equaliter omẽs ad
cp̃i ennãgeliũ prouocari. Ad quod
petrus respondit. Absit quia nũꝙͣ
manducaui cõmune et in mildum.
tu cõmune ne dixxeris. Fuit itaq cesa¬

Expanded text:
et uolatilium caeli. quo dicto ostenet uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum naturam esse pollutum, sed aequaliter omnes ad Christi euangelium prouocari. ad quod Petrus respondit: absit, quia numquam manducaui commune et inmundum. tu nc commune
Abbreviated transcription (Latin):
dere et arguere in faciem hac ratio¬
ne constriugere/ qd̾ niale fecerit id
est in eoerrore fuerit in quo fuit ip̃e
qui aliũ arguit delinquẽtem. Quid
dicam de iohanne qui dudũ in pon¬
tificali gradu constantinopolitanã
rexit eccliãm et ꝓprie suꝑ hoc capło
latissim ĩi exarauit librũ in quoori¬
genis et ueteꝵ smãs est sequntus:
Si igitur me reprehendis er rautẽ.
patere me queso errare ciĩ talibus.
et cũ me erroris mei multos sõtios
habere prospexeris. tu ueritatis te
saltiu iiũ astipulatorẽ proferre de¬
bebis. Hec de explanatione unius
capłi epłe ad galathas. Sed ne ui¬
dear aduersus rationeni tuã niti
testiũ mimiero. et occasione uiroꝵ
illustriũ subterfugere ueritapem
nec mauũ audere conserere. breui¬
ter de scripturis exxempla proponã
In actibus apłoꝵ uox facta est ad
petrũ dicens. Surge petre. occide
et mauduca. idest omĩa aminabia
quadrupedũ et serpentiũ terre

Expanded text:
eprehendere et arguere in faciem ac ratioeprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium -arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersus rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in Actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: surge, Petre, occide et manduca, id est. omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae
Abbreviated transcription (Latin):
legem seruarent quasi doc tor gen¬
tiũ et petrus uire reprehenderetur qui
princeps circuncisionis id miꝑauit
gentilibus qd̾ soli qui exiudeis erant
debuorint obseruare. Hoc si placet
immo quia placet ut quicũq credũt
ex iudei debitores suit legis faciende
tu ut epũs in toto orbe notissimes de¬
bes hauc proniulgare sentẽciã. et in
assensũ tuũ onĩes coepiscopos trahere
Ego in paruo tugnrimculo cñ mo¬
nachis id est cũ peccatoribus meis
de maguis statuere nõ audeo nisi
hoc ingenue confiteri me maiorũ
scriptã legere et in cõmẽtariis sed̃
ut emultis sequatur unusquisq qd̾
uelit. Quod quidem te puto et niscła¬
ri luteraitura et in diuinis libris legis¬
se et probasse. Hanc autẽ explanatio¬
nem quã pͥmus origenes indecimostro
interpretes sunt sequti illa uel maxi¬
ne causa subintroducunt. ut porphi¬
rio ixspondeant blasphemanti qui
pauli arguit procacitatem qd̾ petrũ

Expanded text:
legem seruarent, quasi doctor genlegem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicumque credunt ex Iudaeis, debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc promulgare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere; ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundions, ut e multis sequatur unusquisque, quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Strointerpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod princ
Abbreviated transcription (Latin):
putaueras ui explanatione nrã.eru¬
ditionis tue fuerat querere utrũ ea
que scripsiuiuis haberentur in gre
cis. ut si illi uõ dixissent tuc̃ meã
ꝓprie sentenciã cõdep̃nares preser¬
tim cũ libere in prefatione cõfessus
sim origenis cõmentarios me esse
consequtũ. et uel mea uel alieua dic¬
tasse. et in fine eiusdem capituli qd̃
reprchendis scripserim: Si cuiiste
tur arguisse ma iorẽ debet exponere
qua consequẽtia paulusin altero re¬
prehendat quod ip̃e cõmisit. Ex qͦ
ostendi me nõ ex definito id defen¬
dere quod in grecis legerã. sed ca
ex pressisse que legeramut lechoris
arbitrio derelinquerem utꝵ probã¬
da essent air improbanda. Tu igrͣ
ne qd̾ ego petieram faceres nonu
argumẽtũ reperisti. ut assereres
gentiles qui in xp̃m credidissent
legis honere liberos. cosautẽ qui
exuideis crederent legi esse subiec¬
tos ut perutrarũq personam et
paulus recte reprehenderet eos qui

Expanded text:
putaueras in explanatione nostra, eruputaueras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea, quae scricis, ut si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares: praesertim cum libere in Praefatione confessus sim, Origenis Commentarios me esse secutum, et vel mea, vel aliena dictasse; et in fine ejusdem 740 capituli, quod reprehendis, scripserim: « Si cui itur arguisse maiorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur, ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
siuu sequtus. Scripsit ille uir in epłã
pauli ad galathas quinq proprie uo¬
lumina et decimũ stroiatũ suorum
librũ cõmatico super explanationẽ eiꝰ
sernione cõpleuit. Tractatus quoq
uarios et ex ccrpta que uel sola possit
sufficere composuit. Pretermitto di¬
dimũ indentẽ meũ. et laudicenũ de
eccliã imper egressum. et alex audrũ
ueterẽ hercticũ. Eusebiũ quoq emi¬
senũ. et theodoꝵ eracleote qui et/
ip̃i nõ millos superhac re cõmẽtauios
reliquerẽ. E quibus uel si pauca de¬
cerperem. fieret aliquid quod peui¬
tus contepneretur. Itaq ut simpłr¬
am pluruua coaceruans ac cito nota¬
rio nel mea uel aliena dicstaui nec
ordinis nec uerboꝵ. niterdũ nec sen¬
siiũ iuemor Iani dnĩ miẜicordie est:
ne per imperitiam uraĩn ab aliis bene
dicta dispereant et nõ placcant in¬
ter extrancos que placent inter suos
Si quidigitur repre hensĩone dignuĩ

Expanded text:
sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus quoque uarios et excerpta, quae uel sola possent sufficere, composuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Laodicenum de ecclesia nuper egressum et Alexandrum ueterem haereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. et, ut simpa plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. iam domini misericordiae est, ne per inperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum
Abbreviated transcription (Latin):
stribus uitis uerbi grã ducibus phi¬
losophis oratoribus. Hystoricis pce¬
tis. epthicis tragicis comicis po
Epitaphiũ autẽ ꝓprie sc̃ribitur
mortuoꝵ. qd̾ quidem in dorinitione
sce memorie nepotiam pbrĩ olam
fecisse ure noui. Ergo hic liberul
de illustribus iuiris uel ꝓprie de scͥp¬
toribus ecchãsticis appellandus eit.
licet a plerisq einẽdatorib imperi¬
tis de auctoribus dicatur in scrpt᷑
rõmientariis epłe ad galathas pau¬
lũ id in petro nõ potiusse repichen¬
dere ꝗd̾ ipẽ fecerat noc i alio a egu¬
erx siuilationẽ cuiꝰ ip̃e tenebatur
reus et asseris reprehensionẽ apłicã
nõ fuisse dipensatoriã sed ueram.
et me nõ debere docero mendatir.
sed unuersã que scriptarsendttã
sonart ut scripta sumta ed que
egostultus aut temerarius. quid pollice¬
ar qd ille nõ potuit: Mnume. Quiu
potius meo ut mchi uideor caucior
atq tunidior qd̾ iubecillitatẽ uiriũ
meaꝵ sentiens origenis cõmentanos

Expanded text:
stribus viris, verbi gratia, ducibus, philosophicis, oratoribus, historicis, poetis, epicis, tragicis, comicis. Epitaphium autem proprie scribitur mortuorunt: quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me novi. Ergo hic liber vel de illustribus viris, vel proprie de scriptoribus ecclesiasticis appellandus est; licet a plerisque emendatoribus imperitis, de auctoribus, dicatur inscriptuscommentariis Epistolae ad Galatas, Paulum id in Petro non potuisse reprehendere quod ipse fecerat , nec in alio arguere simulationem cujus ipse tenebatur reus; et asseris, reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam sed ueram et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae ego stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime! quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios
Abbreviated transcription (Latin):
res siul epłas inimo libellos
perdraconũ erprioiũe tue
dignationis accepi uersas
ut tu noĩas questiones uit ego sentio
reprehensiones meoꝵ opuscilorno
centuiẽtes ad quas ii ⁊espodere uolue¬
ro libri magnitudinis opadseut Qe¬
uien cognabor quanti facere possii
nodũ nõ nigredi epłe longior po Et
festinanti fratri mora nosicere et
ui ante triduuĩ quã profecturus
erat aaue cplas flagitaunt. ut penes
ni procinctu hec qualiactĩ ꝓ sinuit ef¬
fulcire cõpellar et tumul tuauo res¬
pondere sermone nõ matimitate ser
plerũq nõ in doctrinã sedincasum
uertitur ut fortissinos quosq mni¬
lites subita bella conturbauts. t ante
pauli institucio qui scribit ad effesios
Assumite arma dei: ut possitis ⁊esistẽ
in die malo. Et rursũ. State precñie¬
ti lũbos ur̃os nueritate et mbut los¬
rica iusticie et calciati pedesin pro¬
paratione enuãgelii pacis. suꝑ onnra
accipientes scutũ fidei inquoponũꝰ
unuiersa tela maligi ignea ertin¬

Expanded text:
res simul epistulas, immo libellos, per diaconum Cyprianum tuae dignationis, accepi diuersas, ut tu nominas, quaestiones, ut ego sentio, reprehensiones meorum opusculorum continentes. ad quas si respondere noluero, libri magnitudine opus erit. tamen conabor, quantum facere possum, modum non egredi epistulae longioris et festinanti fratri moram non facere, qui ante triduum, quam profecturus erat, a me epistulas flagitauit paene in procinctu haec, qualiacumque sunt, effutire compellar et tumultuario respondere sermone non maturitate scrplerumque non in doctrinam, sed in casum vertitur; ut fortissimos quoque milites subita bella conturbant, et ante Pauli institutio, qui scribit ad Ephesios: « Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo. » Et rursum: « State succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam justitiae, et calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis: super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis universa tela maligni ignita extin
Abbreviated transcription (Latin):
theodorus crachotes. quartus aste¬
ris scito politamus. quitus appolli¬
N Iaudicenis. sextuis didimus ale¬
xandrinus feruutur. Et diuersoꝵ¬
in pancos psaluos opiiscula. Sed
nunc de integro psalmor corpore
Didicunus. Apud latinos autẽ hrla¬
rius pictauiensis. et eusebius uer¬
cellensis epũs origenẽ et eusebiũ
transtulerũt. Quorũ priorẽ etnr̃
ambrosuis ni quibus sequtus est. Res¬
pondeat michi prudencia tua. quia¬

Expanded text:
Theodorus Heracleotes, quartus AsteTheodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feruin paucos psalmos opuscula, sed nunc de integro psalmorum corpore dicimus. apud Latinos autem Hilarius Pictauensis et Eusebius, Uercellensis episcopus, Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. respondeat mi
Abbreviated transcription (Latin):
interpretũ. ut legasea que sub aste¬
riscis sunt. immo redde uolumimb
ut ueterũ te fautorem probes. Qdꝰ
si feceris: om̃es eccł̃aꝵ bibhothecas
condẽpnare cogeris. Uix em̃ iums
aut alter inuenitur liber qui istanõ
habeat. ¶Porro quod dicis nõ deᷤᷤ¬
buisse me interpretari post ueteres
et nouo uteris sillogismo. aut ob¬
scura fuerunt que interpretati sũt
septuaginta aut manfesta. Dr ob¬
meis falli nõ potuisse perspicuu
est. Tuo tibi sermonerespondro
Ones ueteres tractatores qui nos
in dnõ precesserũt et qui scripras
sanctas interpretati sunt aut obscura
iiterpretati sunt. aut in ainfesta. si ob¬
stura tii quonõ post eos aususes dis¬
sereie quod illi explanare nõ potuer̃t.
Simamfesta. suꝑfluũ est te uoluis¬
se disserere quod illos latere nõ potu¬
it. maximie in explanatione psalmo¬
rũ quos apud grecos interpretatist
multis uoluminib. pͥ̾nuuis origenes.
sdũs eusebuis cesariensis. tercius

Expanded text:
interpretum? non legas ea, quae sub asteinterpretum? non legas ea, quae sub asteriscis sunt, immo rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro, quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres et nouo uteris syllogismo: \'aut obscura fuerunt, quae interpretati sunt Septuaginta, aut manifesta: si obin eis falli non potuisse perspicuum est,\' tuo tibi sermone respondeo. omnes ueteres tractatoin Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu post eos ausus es disserere, quod illi explanare non potuerunt? si manifesta, superfluum est te voluisse disserere quod illos latere non potuit, maxime in explanatione Psalmorum quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius
Abbreviated transcription (Latin):
habeat et iurgulas prenotatas. et
postea aliam translationem absq
his signis ediderim. pace tua dixex
inderismichi nõ itelligere quod que¬
sisti. Illa eiũ interpretatio septisa¬
gnita iterpretũ est. et ubicunq uir¬
gule idest obeli sunt: signi ficatur
qd̾ septuagiuta plus dixcemũt. quã
habeatur n hebreo. Ubi autem aste¬
risci id est stelle prelucentes ex the¬
odotionis editione ab origene ad¬
ditum est. et ubi greca franstulimꝰ¬
hic de ipso hebraico quod nitellige¬
baunis expressimus sensuũ potius
ueritatem. quã uerboꝵ interdũ ordi¬
nem cõseruantes. Et umror quomodo
septuagnta interpretũ libros legas
nõ puros ut abeis editi sunt. sed abori¬
gene eiendatos siue correptos per
obelos et asteriscos et xpĩam hom̃is
inter pretaciuntulam nõ sequaris.
presertim cũ ea que addita sunt ex
hominis iudei atq blasphemi post
passionẽ xp̃i editione transtulerit
Uis amator esse ueteꝵ septuaginta

Expanded text:
habeat et virgulas praenotatas; et habeat et virgulas praenotatas; et postea aliam translationem absque his signis ediderim: pace tua dixerim, videris mihi non intelligere, quod quaesisti. Illa enim interpretatio Septuaginta Interpretum est: et ubicumque virgulae, id est obeli sunt, significatur quod Septuaginta plus dixerint, quam habetur in Hebraeo. Ubi autem asterisci, id est, stellulae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est: Et ibi Graeca transtulimhic de ipso Hebraico, quod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interdum ordinem conseruantes. et miror, quomodo septuaginta interpretum libros legas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos per obelos et asteriscos et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea, quae addita sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. uis amator esse uerus septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
tilis. sic nec uere iudeus erat. Ideo
prepuciũ recepit in fide xp̃i. et in¬
differenter promictit uesci cibis qͦs
dampnant iudei nõ culcu ut pil
cuciuo est aliquid nec prepucium
sed obseruatio mandatoꝵ dei. Que
ut ignoscas disputatiuncule niee.
et qd̾ modũ meũ egressussum tibi
imputes qui coegisti ut rescribeiẽ
et michi cũ tersichoro oculos abstu¬
listi. Nec meputes magistrũ esse nie¬
dacii qui sequorapiñ dicenteni. Ego
uia et uita et ueritas. Nec potest fica
ut ueritatis cultor mendatio colla sub¬
mitã. Neq uchi impitorũ plebedi¬
lam concites qui te uenerantur ut ep
honore suscipiunt. Mee aurẽ retatis
ultime et pene decrepitũ ac monaste¬
rii erruns secrera sectante paruu.
pendũt et queras tibi quos doceas
siue reprehendas. Ad nos eiũ tantis
maris ac ferrarũ a te diuisos spacus
uix uocis tue somis peruenit. Et fi
forsitan litteras scripseris. ante cas
itaha ac rouia suscipient quã adme

Expanded text:
tilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo tilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu cumcisio est aliquid nec praeputium sed obseruatio mandatorum dei.. Qdeprecor, ut ignoscas disputatiunculae meae et, quod modum meum egressus sum, tibi inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me putes magistrum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: Ego sum uia et uita et ueritas, nec potest fieri, ut ueritatis cultor mendacio colla submittam, neque mihi inperitorum plebeculam concites, qui te uenerantur ut epihonore suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si fItalia ac Roma suscipient, quam ad me
Abbreviated transcription (Latin):
uult facere. ipẽ uideus factus est
Non enĩ poterat luxuriosos ad fruga¬
litatem reducere. nisi se luxuriosuum
probasset. et imseri corditer uit ipsẽ dĩ¬
cis subuenire miseris nisi se miserum
esse seutiret. Uere enĩ muisẽlli et mi¬
sericorditer de plorandi qui conten¬
cione sua et amore legis abolite. apo¬
stolũ xp̃i fecere iudeũ. Nec multũ
iuterest inter meã et tuã iusticiam.
quia ego dico et petrũ et paulum
tuuore fideliũ iudeoꝵ leges exer¬
cuisse immio siuiulasse miandata. tu
autẽ asseris hoc fecisse clemẽter nõ
menti entis astu. sed compatientis
affectu. dũ iuodo illud constet uel
metu seu musicordia cos sunu lassẽ
se esse quod nõ erant. Illud autẽ ar¬
gunentũ quo aduersũ nos uteris
quod et gentilibus debuerit gentilis
fieri si iudeis iudeus factus est
magis pro nobis facit. Sicut em̃
nõ fuit uere iudeus nec uere genti¬
liserat. Et sicut nõ fuit uere gen¬

Expanded text:
uult facere, ipse Iudaeus factus est. uult facere, ipse Iudaeus factus est. non enim poterat luxuriosos ad. frugalitatem probasset, et misericorditer, ut ipse dicis, subuenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere enim miselli et misericorditer deplorandi, qui contentione sua et amore legis abolitae apostolum Christi fecere Iudaeum. nec multum interest inter meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem adseris hoc eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed compatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misericordia eos simulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit gentilis fieri, si ludaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gen
Abbreviated transcription (Latin):
sinuilatione quodm petrorepii¬
henderat podtruis igitiur simłauit
legis custodiam. iste autẽ reprehensor
pet audacter obseruaint regienser
Sequitur eiũ in epła tuae Nantĩ
propterea illa sacrauiẽta cele brau̾
quia simulait se uideũ ut iudoos
lucri faceret cur nõ enam sacrifica¬
uit cũ gentibus. quia et his qui sine
lege eraut tãꝙͣ siue lege factis est
ut eos quoq lucrifaceret. nisi quia
et illud fecit ut natura iudeuset
hoc totũ dixit. nõ ut paulus se fint¬
xit esse quod nõ erat. sedut unsericor¬
diter ita subueniendũ esse sent̾iret.
ac si ipẽ in co errore laboraret nõsti¬
licet meutientis astu sed cõpatientis
a ffoctu Benc defendis paulũ qõ
nõ sinulauerit errorẽ sudeoꝵ seduor
fuerit in errore neq untati petqũ
uoluerit mẽcientoꝰ/ ut quod exatiũ¬
tu iudeoꝵ dissimularet. sedtora liber¬
tate uideũ se esse diceret. Nona
clementia aplĩ diĩ iudeos xpĩanos

Expanded text:
simulatione, quod in Petro represimulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri audacter obseruauit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacramenta celebrauit, qu\'ia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse; quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eo errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? bene defendis Paulum, quod non simulauerit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, neque imitari Petrum uoluerit mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iudaeum esse se diceret. nouam clementiam apostoli! dum Iudaeos Christianos
Abbreviated transcription (Latin):
uanda sint. utiq salutẽ afferuĩt
maxime que sernata martyres
fãtunts. Non eni obseruarentur
insi afferrent salutem. Neq enĩ
i differencia sunt inter bonũ et
mialĩ sicuit phylosophy disputant.
bonĩ est cõturẽcia. malũ lucuria
Interutrũq in differens. ambulare
Sigerere alui stercora capitis narir¬
bis purgamẽta proicere. sputisreu¬
mata iacere. hoc nec boni nec ma¬
bium est. Siue enĩ feceris siue non
feceris nec iusticiam habebis nec
munsticiam. Obseruare antẽ legis
rerimomas nõ potest esse indiffe¬
rens sed aut bonũ est aut malũ
est. Tudicis bonĩ. ego assero ma¬
lũ Et malũ nõ solũ his qui exgẽ¬
tibus sed his qui ex uidaico ppło
crediderũt in hoc i falłor loco
dum aliud uitas ad aliud deuolue¬
iis. Dum em̃ metius porphrriũ
blaspheniãtẽ in hebionis incurris
laqueos. His qui credunt ex udeis
derbis temiperanre conaris sine ulla
salutis necessitate sicut iudei ce¬
lebranda putabant ant fallaci

Expanded text:
anda sunt, utique salutem afferunt: maxime quae observata, martyres faciunt. Non enim observarentur, nisi afferrent salutem. Neque enim indifferentia sunt inter bonum et malum, sicut Philosophi disputant. Bonum est continentia, malum est luxuria. Inter utrumque indifferens, ambulare, digerere alvi stercora, capitis naribus purgamenta projicere, sputis rheumata jacere. Hoc nec bonum, nec malum est: sive enim feceris, sive non feceris, nec justitiam habebis, nec injustitiam. Observare autem Legis caeremonias, non potest esse indifferens: sed aut bonum est, aut malum est. Tu dicis bonum, ego assero malum et malum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, ni fallor, loco, dum aliud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci
Abbreviated transcription (Latin):
nobis incũbit necessitas ut iudeos
cũ legitimis sius suscipianus. et
licebit eos obseruare meccłus xpĩ.¬
qd̾ excreuerint in sỹnagogis sathã¬
ne dicã qd̾ sentio. nõ illi xpĩami fi¬
ent sed nos uideos fatient. Quis em̃
hoc xp̃ianoꝵ patienter audiat qdĩ
tua epła cõtinctur. Iudeus erat pau

Expanded text:
nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis obseruare in ecclesid exercuerunt in synagogis satanae, dicam quod sentio: non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. 14. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistola continetur: « Judaeus erat Pau
Abbreviated transcription (Latin):
est undecĩ se offerre discipudis. quiao¬
pter metũ indeoꝵ absconditi eaut
quando ad eos clausis ingressiuest
inuis: et putãtib quod nidereet
ni spũ mamus et latlis obtiidit dã¬
iuset lancea nulneratũ. alud qñ

Expanded text:
est undecim se offerre discipulis, qui propter metum Judaeorum absconditi erant, quando ad eos clausis ingressus est januis, et putantibus quod videretur in spiritu, manus, et latus obtulit, clavis, et lancea vu
Abbreviated transcription (Latin):
mia egressi sut̃ duo ursi de siluis
gentiñ romanoꝵ uespasias et
titus. et blasphemiãtes pueros astẽ¬
denteq uero holiseo in tẽplũ dei hͦ
enĩ interp̾tatur bethel uoce cõsona
illudentes interfecerũt atq lacera¬
cuutus scã ihrłm. sed et stĩtatem
et pͥstuĩ nonic̃ amictens spualit̾
uotatur sodomia et egiptus. ut edi¬
ficetur proea ciuitas noua quam
flumnsis impenis letificat equa
niedia egreditur fons qui totius
orbis amaritudinẽ intiganit ut
mihabilis israel ⁊ uiuas templi nu¬
datis plangat lacertis er in xpm̃tur¬
ba credentiũ nona quottidie uide¬
at eccliẽ tecta cõsurgere et dicut
Sron angustus michi locus est im¬
plectur illud quodin esaia scriptũ
est. et erit sepulthrũ eius inclitũ.

Expanded text:
mia egressi sunt duo ursi de siluis mia egressi sunt duo ursi de siluis gentium Romanorum, Uespasianus et Titus, et blasphemantes pueros ascendentique uero Heliseo in domum dei — hoc enim interpretatur Bethel — uoce consona inludentes interfecerunt atque lacerasancta, sed et sanctitatem et pristinum nomen amittens spiritaliter uocatur Sodoma et Aegyptus, ut aedificetur pro ea noua ciuitas, quam fluminis impetus laetificat et de cuius medio egreditur fons, qui totius orbis amaritudinem mitigauit, ut miserabilis Israhel ruinas templi nudatis plangat lacertis et in Christum turba credentium noua cotidie uideat ecclesiae tecta consurgere et dicat Sion: angustus mihi locus est impleaturque illud, quod in Esaia scriptum est: et erit sepulchrum eius inclitum.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ossibus mortuoꝵ. ideo sũt aꝑta
ut egrederentur de hisqui ĩnifide¬
litate mortiu erant. et cũ resurgẽte
xpõ atq uiuẽte uiuerent. et iugrede/¬
rent̃ celestẽ ihrłm et haberẽt muni¬
cipatũ nequaꝙͣ in terra sedm celo mo¬
rientesq cũ terreno adam. resurgent
cũ adam celesti. Porrosediũ litterã
nulli molentũ esse uideatur mor¬
tuo suluatore cippellari i hrłm scam̃
ciuitatẽ cũ usq ad de structionẽ eiꝰ
semꝑir apłi templũ ingressi sunt
et ob scandalũ coꝵ qui de udeiscre¬
diderant legis exercuerint cerimo¬
mas. In tautũ cuitẽ ierusalẽ a mauͣ
dñsut fleret eã. et plaugeret et pẽ¬
deus in cruce loquerenir. Pater i¬
gnoste ei. qd̾ em̃ fatiũt nesciũt
Itaiq impetrauit que petierat młta¬
q statim deindeis milia crediderũt
Et usq cid quadragesiniũ scdm̃ cĩĩ
datũ est eis tẽpus penitẽtie. Post
quos per seuerãtib ilłis in blasphe¬

Expanded text:
sunt ossibus mortuorum, ideo sunt aperta, sunt ossibus mortuorum, ideo sunt aperta, ut egrederentur de his, qui prius in fidelitate mortui erant, et cum resurgente Christo atque uiuente uiuerent et ingrederentur caelestem Hierusalem et haberent municipatum nequaquam in terra, sed in caelo, morientesque cum terreno Adam resurgerent cum Adam caelesti. porro secundum litteram nulli uiolentum esse uideatur mortuo saluatore appellari Hierusalem sanctam ciuitatem, cum usque ad destructionem eius semper apostoli templum iet ob scandalum eorum, qui de Judaeis crediderant, Legis exercuerint caeremonias. In tantum autem Jerusalem amavit Dominus, ut fleret eam, et plangeret , et pendens in cruce loqueretur: Pater, ignosce eis; quod enim faciunt. nesciunt n t. itaque impetrauit, quod petierat, multaque statim de Iudaeis milia crediderunt et usque ad quadragesimum secundum annum datum est tempus paenitentiae, post quos perseuerantibus illis in blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
dius disiũpẽdũ ut omiã queint
nobis abstondita sũt dondus dei sa¬
⁊amẽta indeanius quid siquificent
duo cherubin. quid oraculĩ. quiduas
aureũ in quo manna reconditũ fiua
Nuc̃ enĩ per speculiuĩ indemus me
ingiate et cũ hystorie nobisueb̃
stissũ sit ut ingrediant atuũ dei ta¬
men secreta eius et inmisã meshĩa
stire uõ possumꝰ. Igitur i passio¬
ne duõ terra cõmota est. nixta illud
quod striptuĩ est in aggeo. Adhuc
ego semel mouebo celũ et terrã et
ueniet desidercitus cuc̃tis gentibus
ut ab oriente et ab occidẽte nemant
et recũbant cũ abrahã rsaat et ia¬
cob. Et petre stisse sũt. diua corda
gentiliũ. siue prtre ninersti nati¬
cuna prophãꝵ qui et ipĩa petra ho¬
est axp̃o cũ apłis petre uocabiilum
susceperũt. ut quicꝗd inen diuole¬
gis uelamine daudobat᷑ sti sini
pateret gentib. Momunẽta quoq de
quibiis scriptũ est. uos estis sepulchra
extriusecus de abbata que intus plena

Expanded text:
rius disrumpendum, ut omnia, quae nunc nobis abscondita sunt, domus dei sacramenta uideamus: quid significent duo cherubin, quid oraculum, quid uas aureum, in quo manna reconditum fuit. nunc enim per speculum uidemus in imagine et, cum historiae nobis uelum scissum sit, ut ingrediamur atrium dei, tamen secreta eius et uniuersa mysteria, scire non possumus. igitur in passione domini terra commota est iuxta illud, quod scriptum est in Aggeo: adhuc ego semel mouebo caelum et terram et ueniet desideratus cunctis gentibus, ut ab oriente et occidente ueniant et recumbant cum Abraham, Isaac et Iacob. et petrae scissae sunt: dura corda gentilium; siue petrae uniuersa uaticinia prophetarum, qui et ipsi a petra apostolis petrae uocabulum susceperunt, ut, quicquid in eis duro legis uelamine . claudebatur, scissum pateret gentibus. monumenta quoque, de quibus scriptum est: uos estis sepulchra extrinsecus dealbata, quae intus plena