comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maris. Idem qͥppe fideles scĩ & boni. &
in cõparatione plurium maloꝵ pauci
sunt. & ꝑ se ipsi multi st̃: qͥa multifilii
deserte. magis quã eiꝰ quȩ habet uirũ:¬
& qͥa multi uenient ab oriente & occi¬
dente uenient &e recũbent cũ abrahã
& ysaac ce iacob in regno cȩloꝵ: ce qͥa
exhibet sibi ds ppłm abundantiorem
emulatorẽ bonoꝵ oꝑum: &e multa milia
quȩ numerare nemo potest. uident᷑
in apokalipsi ex omi tribu &e lingua.
in stolis albis palmis q uictricib. Ipsa
est quȩ aliquando obscurat᷑. & tanquã
obnubilatur multitudine scandaloꝵ:
quando peccatores intendunt arcũ.
ut sagittent in obseura luna rectos
corde. s etiã tunc in suis firmissimis
eminet. Et si aliqua in his uerbis di¬
uinis distributio facienda ẽ: fortasse ñ
frustra dictũ sit de semine abrahe. sieut
stellȩ cȩli. & sicut arena quȩ ẽ ad oram
maris: ut in stellis cęli. pauciores firmio¬

Expanded text:
maris. idem quippe fideles sancti et boni et maris. idem quippe fideles sancti et boni et in comparatione plurium malorum pauci sunt et per se ipsi multi sunt, quia multi filii desertae, magis quam eius, quae habet uirum, et multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum et quia exhibet sibi deus populum abundantem, aemulatorem bonorum operum, et multa milia, quae numerare nemo potest, uidentur in Apocalypsi ex omni tribu et lingua in stolis albis palmisque uictricibus. ipsa est, quae aliquando obscuratur et tamquam obnubilatur multitudine scandalorum, quando peccatores intendunt arcum, ut sagittent in obscura luna rectos corde; sed etiam tunc in suis fii-missimis eminet. et si aliqua in his uerbis diuinis distributio facienda est, fortasse non frustra dictum sit de semine Abrahae: Sicut stellae caeli et sicut harena, quae est ad oram maris, ut in stellis caeli pauciores, firmio
Abbreviated transcription (Latin):
ciem tuã: qͥa de te dictũ est ꝓ patrib
tus nati sunt tͥ filii. constitues eos
pͥncipes suꝑ omnẽ terrã: nisi gͦ cog¬
noueris temet ipsam. exi tu. ñ ego
te eicio: s exi tu. ut dicat᷑ de te. ex
nobis exierunt. s ñ erant ex nobis: exi tu
in uestigiis gregũ. non in uestigiis meis
s in uestigiis gregũ. nec uniꝰ gregis. s
gregũ diuisoꝵ & errantiũ: &e pasce hedoᷤᷤ
tuos. ñ sicut petrus eui dicit᷑ pasce oues
meas: s pasce hedos tuos in tab̾naculis
pastoꝵ. ñ in tab̾naculo pastoris: uͥ ẽ unꝰ
grex &e unꝰ pastor. Cognoscit enĩ semet.
ipsam: ne hoc ei contingat. qd̾ contigit
eis contigit. qͥ se in illa ñ cognoueruii.
Ipsa ẽ de cuiꝰ paucitate dicit᷑ in cõpara¬
tione plurimoꝵ maloꝵ: qͥa angusta et
arta uia ẽ quȩ ducit ad uitã: & pauci
sunt qͥ ambulant in ea. Et rursus ipsa
est de cuiꝰ multitudine dicit᷑. sic erit
sem̃ tuũ sicut stelle cęli. aesicut arena

Expanded text:
 patribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram. nisi ergo cognoueris temet ipsam, exi tu; non ego te eicio, sed exi tu, ut dicatur de te: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. exi tu in uestigiis gregum, non in uestigiis meis sed in uestigiis gregum nec unius gregis sed gregum dinisorum et errantium. et pasce haedos tuos non sicut Petrus, cui dicitur: Pasce oues meas, sed pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum, non in tabernaculo pastoris, ubi est unus grex et unus pastor. cognoscit enim semet ipsam, ne hoc ei contingat, quia hoc contigit eis, qui se in illa non cognouerunt. ipsa est, de cuius paucitate dicitur in comparatione plurimorum malorum, quia angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, et pauci sunt, qui ambulant in ea. et rursus ipsa est, de cuius multitudine dicitur: Sic erit semen tuum sicut stellae caeli et sicut harena
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. nͥ malignitate moꝵ: nec filiȩ.
nisi cõmunione sacram̃toꝵ. Ipsa ẽ quȩ
dicit. Afinib t̾̃rȩ ad te elamaui: dũ
anxiaretur cor meũ. Quȩ &e in alio
p̾almo dicit. Tedium detinuit. me
a peccatorib relinquentib legẽ tuã:
&e uidi insensatos &e tabescebã. Ipsa e
que dicit sponso suo. Ubi pascis: uͥ cu¬
bas in meridie. Ne forte fiam sicut
oꝑta. suꝑ greges sodaliũ tuoꝵ. Idem
est qd̵ alibi dicitur. dext̾am tuã notã
fac. &e eruditos corde in sapientia: in
quib luce fulgentib &e caritate fer¬
uentib. quasi in meridie requiescis:
ne forte uelut oꝑta id ẽ occulta. & ig¬
nota irruam ñ ingregẽ tuũ. s in
greges sodaliũ tuoꝵ. id ẽ hereticoꝵ:
quos ita sodales dicit. sicut spinas
illas filias ꝓꝑt̾ cõmunionem saeram̃¬
toꝵ. De quib &e alibi dicit᷑. Tu uͦ una¬
nimis ms̃. dux m̃s. &e notus ms: qui¬

Expanded text:
possent nisi malignitate morum nec filiae possent nisi malignitate morum nec filiae nisi communione sacramentorum. ipsa edicit: A finibus terrae ad te clamavi, cum anxiaretur cor meum . Quae in alio psalmo dicit, Taedium detinuit me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam; et, Vidi insensatos, et tabescebam . Ipsa est quae dicit sponso suo: Ubi pascis, ubi cubas in meridie; ne forte fiam sicut operta super greges sodalium tuorum . Id est quod alibi dicitur, Dexteram tuam notam fac mihi, et eruditos corde in sapientia : in quibus luce fulgentibus et charitate ferventibus quasi in meridie requiescis; ne forte velut operta, id est occulta et ignota, irruam non in gregem tuum, sed in greges sodalium tuorum, id est haereticorum. Quos ita sodales dicit, sicut spinas illas filias, propter communionem Sacramentorum. De quibus alibi dicitur, Tu vero unanimis meus, et dux meus, et notus m
Abbreviated transcription (Latin):
octauus. iustũ te ẽẽ non dicimꝰ. si tam̃
ñ istam iusticiã sicut dicebã p̾ripuit
aliqͥs ante partẽ donati: & cũ suis sep¬
dem iusta aliqua causa cõmotus se lon¬
ge alibi separauit: a&e a mundi huiꝰ dilu¬
uio liberauit. Qd cũ ignoretis anfa¬
ctum sit. atq ita nobis inauditũ. sic̃
terris constitutoꝵ. nom̃ donati in¬
auditum ẽ: incerti estis uͥ sit eccłia.
Ibi enĩ erit ubi primũ forsitan factũ
est. qd̾ postea uos fecistis: si poruit
ẽe ulla iusta causa. qua uos a com¬
munione omniũ gentiũ separare pos¬
setis. Nos aũt idõ certi sumꝰ. neminẽ
se a cõmunione omniũ gentiũ iuste
separare potuisse: qͥa ñ quisq nr̃m in
sua iusticia s in scͥpturis diuinis que¬
rit ȩccłiam: & ut ꝓmissa ẽ. reddi cor¬
spicit. Ipsa est enĩ. de qua dicit᷑. Sicut
liliũ in medio spinarũ: ita ꝑxima mea
in medio filiarũ. Quȩ nec spinȩ dici

Expanded text:
octauus, iustum te esse non dicimus, si tamen octauus, iustum te esse non dicimus, si tamen non istam iustitiam, sicut dicebam, praeripuit aliquis ante partem Donati et cum suis septem iusta aliqua causa commotus se longe alibi separauit et a mundi huius diluuio liberauit. quod cum ignoretis an factum sit atque ita uobis inauditum, sicutterris constitutorum nomen Donati inauditum est. incerti estis, ubi sit ecclesia. ibi enim erit, ubi primum forsitan factum est, quod postea uos fecistis, si potuit esse ulla iusta causa, qua uos a communione omnium gentium separare possetis. Nos autem ideo certi sumus neminem se a communione omnium gentium iuste separare potuisse, quia non quisque nostrum in sua iustitia sed in scripturis diuinis quaerit ecclesiam et, ut promissa est, reddi conspicit. ipsa est enim de qua dicitur: Sicut lilium in medio spinarum ita proxima mea in medio filiarum, quae nec spinae dici
Abbreviated transcription (Latin):
multi correcti. ad dm̃ uiuũ uerũq
conuersi st̃: & cotidie conuertuntur.
S plane & iudi & pagani. si tã paucos
nec blasphemare nos dignarent᷑. s et
nunquã ridere cessarent. Non timetiᷤ
ne uobis dicant uidĩ. ubi ẽ qd̾ paulus
letare sterilis quȩ ñ paris. erũpe et
clama quȩ ñ parturis. qm̃ multi filii
desertȩ magis quã eiꝰ quȩ habet uirũ:
p̃ponens multitudinẽ xꝑianoꝵ. mul¬
titudini iudeoꝵ: Si xp̃i eccłia ẽ pau¬
eitas ur̃a. hoceine illis dicturi estis.
idõ magis iusti sumꝰ qͥa pauci sumꝰ. ÷
nec attenditis eos responsuros. qd̾li¬
bet uos ẽẽ dicatis. ñ tam̃ estis illi de
quib dictũ est. multi filii desertȩ. si
tam exigui numero remansistis: Hic
tu oppositurus es exempłu iusti illiꝰ
in diluuio: qui cũ domo sua solus li¬
berari dignus inuentus ẽ. Uides gͦ
adhuc quã longe sis a iusticia: Prsus
donec ad septẽ remaneas. quib tu sis

Expanded text:
multi correcti et ad deum uiuum uerumque multi correcti et ad deum uiuum uerumque conuersi sunt et cotidie conuertuntur. sed plane et Iudaei et pagani si tam paucos nec blasphemare nos dignarentur, sed numquam ridere cessarent. non timetis, ne uobis dicant Iudaei: Ubi est, quod Paulus Laetare stericlama, quae non parturis, quoniam multi filii desertae, magis quam eius, quae habet uirum, praeponens multitudinem Christianorum multitudini Iudaeorum, si Christi ecclesia est paucitas uestra\'? hocine illis dicturi estis: Ideo magis iusti sumus, quia pauci sumus\', nec adtenditis eos responsuros: \'Quotlibet uos esse dicatis, non tamen estis illi, de quibus dictum est: Multi filii desertae. si tam exigui numero remansistis\'? Hic tu oppositurus es exemplum iusti illius in, diluuio, qui cum domo sua solus liberari dignus inuentus est. uides ergo, adhuc quam longe sis a iustitia? prorsus donec ad septem remaneas, quibus tu sis
Abbreviated transcription (Latin):
pars donati iusticiã suã a cȩteroꝵ ho¬
minum iniqͥtate secerneret. se primitꝰ
causa ȩquissima separauerint in la¬
dere aquilonis. & ipsa sit potiꝰ eccłia
dei tanquã syon sp̃alis. quȩ uos om̃s
iusta separatione p̾rienit: multoq p̾¬
sumptius ꝓ se int̾pretetur qd̾ scͥptum
est. mons syon latera aquilonis. eiuitaᷤᷤ
regis magni: quã ꝓ se int̾pretet᷑ pars
donati. ubi pascis. uͥ cubas in meridie.
Et tam̃ uereris. ne cũ imꝑialib legib
ad unitatẽ cogimini. nom̃ di a paganiᷤᷤ
& iudeis diutius blasphemet᷑: quasi ne¬
sciant iudei quẽadmodũ primꝰ ppłs
isrł. etiã bello delere uoluerit duas illaᷤ
trib & dimidiã. quȩ ultra iordanem
t̾ras acceꝑant: qnͣdo eas putauer̃t se
ab unitate sui ppłi separauisse. Paga¬
ni uͦ magis nos blasphemare possunt.
de legib. quas contra idoloꝵ cultores
xꝑiani imꝑatores tulert: &e tam̃ ex eis

Expanded text:
pars Donati iustitiam suam a ceterorum hopars Donati iustitiam suam a ceterorum hominum iniquitate secerneret, se primitus causa aequissima separauerint in latere aquilonis et ipsa sit potius ecclesia dei tamquam Sion spiritalis, quae uos omnes iusta separatione praeuenit, multoque praesumptius pro se interpretetur, quod scriptum est: Mons Sion, latera aquilonis, ciuitas regis magni, quam pro se interpretatur pars Donati: Ubi pascis, ubi cubas in meridie? Et tanpen uereris, ne, cum imperialibus legibus ad unitatem cogimini, nomen dei a Iudaeis et paganis diutius blasphemetur, quasi nesciant Iudaei, quem ad modum primus populus Israhel etiam bello delere uoluerit duas illas tribus et dimidiam, quae ultra Iordanen terras acceperant, quando eas putauerunt se ab unitate sui populi separasse. pagani uero magis nos blasphemare possunt de legibus, quas contra idolorum cultores Christiani imperatores tulerunt, et tamen ex eis
Abbreviated transcription (Latin):
one separauerint: unde scitis in xꝑi¬
ana societate tã longe lateq diffusa.
neforte ante quã uos separaretis. iam
se aliqui iusta causa separauerint in
longinquissimis t̾ris. unde ad uos eoꝵ
iusticiȩ fama ñ potuerit ꝑuenire
Quomͦ in uobis potest ẽẽ eccłia potiꝰ ꝙͣ
in illis: qͥ se priores forte separauer̃t̃:
Ita fit: ut cũ hoc nescitis. incerti uobis¬
met ipsis sitis. Qd̾ necesse ẽ contingat
omĩb: qui ꝓ sua societate utuntur
testimonio ñ diuino. s suo. Neq enĩ
potestis dicere. si hoc contigiss nos late¬
re ñ poss: cũ in affrica ipsa quot ia fa¬
cte sint partes ex parte donati. si in t̾ro¬
gemini ñ dicatis:. p̃sertim qͥa tanto sibi
uident᷑ qui hoc faciunt iustiores. qnͣto
fuerint pauciores: & utiq tantost̃ laten¬
tiores. Ac ꝑ hoc incerti estis. ne forte aliqͥ
pauci iusti ce ido minime noti. alicubi
longe congra africȩ meridiem. ante ꝙͣ

Expanded text:
one separauerint. unde scitis, in Christione separauerint. unde scitis, in Christiana societate tam longe lateque diffusa ne forte, antequam uos separaretis, iam se aliqui iusta causa separauerant in longinquissimis terris, unde ad uos eorum iustitiae fama non potuerit peruenire? quo modo in uobis potest esse ecclesia potius quam in illis, qui se priores forte separauerunt? ita fit, ut, cum hoc nescitis, incerti uobismet ipsis sitis, quod necesse est contingat omnibus. qui pro sua societate utuntur testimonio non diuino sed suo. neque enim potestis dicere: c si hoc contigisset, nos latere non posset,\' cum, in Africa ipsa quot iam partes factae sint ex parte Donati, si interrogemini, non dicatis, praesertim quia tanto sibi uidentur, qui hoc faciunt, iustiores, quanto fuerint pauciores, et utique tanto sunt latentiores. ac per hoc incerti estis, ne forte aliqui pauci iusti et ideo minime noti alicubi longe contra Africae meridiem, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
t. quȩ sub cȩli feruentiore plaga ẽ: om̃s
uos maximianiste suꝑabunt: quoꝵ seis¬
ma in bizantio & intripoli exarsit. S
confligant cũ eis arziiges: &e hoc magiͤ
ad se ꝑtinere contendant. Mauritania
tam̃ cesariensis occidentali quã meri¬
dianȩ parti uicnior. qnͣdo ne affric̃a¬
qͥdem se uult dici. quomͦ de meridie
głabitur. ñ dico aduersus orbẽ terrax
s aduersus ipsam partẽ donati: unde
pars rogati breuissimũ frustũ de fru-¬
sto maiore p̾cisum ẽ: Qͥs aũt non im¬
pudentissime nitatur aliqͥd in allego¬
ria positũ ꝓ se int̾pretari: nͥ habeat
manifesta testimonia quoꝵ lumine
illustrentur obseura: Qd aũt donati
stis om̃ib dicere solemꝰ: qͣnto fortiꝰ uob̾
dicimꝰ: Si posst̃ qd̾ fieri ñ potest aliꝙͣ
habere causam iustam. qua cõmunio¬
nem suã separent a cõmunione orbis
terrarũ. eamq appellent ȩccliam xꝑi.
quo se iuste ab omniũ gentiũ cõmuni¬

Expanded text:
ti, quod sub caeli feruentiore plaga est, omnes ti, quod sub caeli feruentiore plaga est, omnes uos Maximianistae superabunt, quorum schisma in Byzantio et in Tripoli exarsit. sed confligant cum eis Arzuges et hoc magis ad se pertinere contendant. Mauretania tamen Caesariensis occidentali quam meridianae parti uicinior, quando nec Africam se uult dici, quo modo de meridie gloriabitur, non dico aduersus orbem terrarum sed aduersus ipsam partem Donati, unde pars Rogati breuissimum frustum de frusto maiore praecisum est? quis autem non inpudentissime nitatur aliquid in allegoria positum pro se interpretari, nisi habeat et manifesta testimonia, quorum lumine inlustrentur obscura? Quod autem omnistis dicere solemus, quanto fortius uobis dicimus: si possunt, quod fieri non potest, aliqui habere causam iustam, qua communionem suam separent a communione orbis terrarum eamque appellent ecclesiam Christi, quod se iuste ab omnium gentium communi
Abbreviated transcription (Latin):
libet qͥsq ansas &e uncos. aduersꝰ sim¬
plicitatem ueritatis intexat: q̃slibet
nebulas callidȩ falsitatis effundat:
sicut anathema erit qͥ annuntiauũt.
xpin neq passũ esse. neq t̾cio die re¬
surrexisse. qm̃ in ueritate eu angłica¬
accepimꝰ. oportebat. xp̃m pati. &e resur¬
gere a mortuis tercia die: sic erit ana¬
thema. qͥs qͥs annuntiaui̾t eccliam
pret̾ cõmunionem om̃ium gentiũ:
qͥa eadẽ ueritate consequent accepi¬
mus. & p̾dicari in nomine eiꝰ peniten¬
tiam &e remissionem peccatoꝵ ꝑ om̃s
gentes: incipientib ab hierłm. et in¬
concusse tenere debemꝰ. qͥs quis uob̾
annuntiauerit pret̾ quã qd̃ accepi¬
stis. anathema sit. Si aũt uniuersos
ceant: quantominꝰ rogo te rogati¬
stas audire debemꝰ. qui nec illud ꝓ
se int̃pretari conabunt᷑ qd̾ scͥptum
est. ubi pascis uͥ cubas in meridie:
Si enĩ hoc loco scͥpturarum. meridies
africa intelligenda ẽ in parte dona¬

Expanded text:
libet quisque ansas et uncos aduersus simlibet quisque ansas et uncos aduersus simplicitatem ueritatis intexat, quaslibet nebulas eallidae falsitatis offundat, sicut anathema erit, qui adnuntiauerit Christum neque passum esse neque tertio die resurrexisse, quoniam in ueritate euangaccepimus, Oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertia die : sic erit anathema quisquis annuntiaverit Ecclesiam praeter communionem omnium gentium; quia eadem veritate consequenter accepimus, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem et inconcusse tenere debemus: Quis quis uobis adnuntiauerit, praeterquam quod accepistis, anathema sit. Si autem uniuersos ceant, quanto minus, rogo te, Rogatistas audire debemus, qui nec illud pro se interpretari conabuntur, quod scriptum est: Ubi pascis, ubi cubas in meridie? si enim hoc loco scripturarum meridies Africa intellegenda est in parte Dona
Abbreviated transcription (Latin):
ad demonstranda eccłiam in om̃ib
gentib: &e ñ ꝓmissis di. tam multis
tamq manifestis oraculis ipsiꝰ ueri¬
tatis. S nempe hoc ẽ totũ qd̾ nobis
ꝑsuadere conaris: solos remansisse
rogatistas. qͥ catholici recte appellan¬
di sint. ex obseruatione p̃ceptoꝵ õiũ
diuinoꝵ. atq om̃ium sacram̃toꝵ: ce
uos ẽẽ solos in quib inueniat fidem.
cũ uenerit fili hominis. Da ueniã: ñ
credimꝰ. Licet enĩ &e hoc audeas forsi¬
tan dicere. ut in uobis possit inueni¬
ri fides. quã se in t̾ra ñ inuenturum
dñs dixit. ñ uos in t̾ra s in cȩlo eẽ de¬
putandos: nos tam̃ apłs ita cautoᷤ red¬
didit: ut etiã angłm de cȩlo nobis ali¬
ud ęuangłizantẽ pret̾ quã qd̾ accepi¬
nius. anathema ẽẽ debere p̃ceꝑit. Quo
modo aut̃ fidimꝰ ex diuinis litteris
accepisse nos xp̃m manifestũ: si ñ inde
accepimꝰ & excłiam manifestam: Quaᷤᷤ¬

Expanded text:
ad demonstrandam ecclesiam in omnibus ad demonstrandam ecclesiam in omnibus gentibus et non promissis dei et tam multis tamque manifestis oraculis ipsius ueritatis. sed nempe hoc est totum. quod nobis persuadere conaris, solos remansisse Rogatistas. qui catholici recte appellandi sint ex obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, et uos esse solos, in quibus inueniat fidem, cum uenerit filius hominis. da ueniam, non credimus. licet enim et hoc audeas forsitan dicere, ut in uobis possit inueniri fides, quam se in terra non inuenturum dominus dixit, non uos in terra sed in caelo esse deputandos, nos tamen apostolus ita cautos reddidit, ut etiam angelum de caelo nobis aliud euangelizantem, praeterquam quod accepimus, anathema esse debere praeceperit. quo modo autem fidimus ex diuinis litteris accepisse nos Christum manifestum, si non inde accepimus et ecclesiam manifestam? quas
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ. qd̃ discipłis respondit de scli
fine querentib. Et p̾̃dicabitur hoc
exgłium in uniuerso orbe. in testimoni¬
um omib gentib: & tc̃ ueniet finis.
Nunc i clama: & contende qͣntũ potes.
Etiam si apud indos &e ꝑsas eugłium p̃¬
dicetur. ubi qͥdem iã dui p̃dicatur: nͥ
qͥs quis hoc audierit. cartennas uene¬
rit. uł in uiciniã cartennensiũ. mun¬
dari a delictis suis omĩno ñ poterit.
Itane si carueris ista uoce. rideri te
metius: & cũ ea ñ cares. fleri te ñ uis:
Acutũ aũt aliqͥd tibi uideris dicere:
cũ catholicȩ nom̃ non ex totiꝰ orbis cõ¬
munione interp̃taris. s ex obseruati¬
one p̃ceptoꝵ omniũ diuinoꝵ. atq õiũ
sacram̃toꝵ: quasi nos etiã si forte hinc
sit appellata catholica. qd totũ ueracit̃
deneat. cuiꝰ ueritatis ñ nullȩ particłe
etiam in diuersis inueniunt᷑ heresi¬
b. huiꝰ nominis testimonio nitam᷑

Expanded text:
futurum, quod discipulis respondit de saeculi futurum, quod discipulis respondit de saeculi fine quaerentibus: Et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus et tunc ueniet finis. i nunc et clama et contende, quantum potes: etiam si apud Indos et Persas euangelium praedicetur, ubi quidem iam diu praedicatur, nisi, quisquis hoc audierit, Cartennas uenerit uel in uiciniam Cartennensium, mundari a delictis suis omnino non poterit. itane si carueris ista uoce, rideri te metuis et, cum ea non cares, flere te non uis? Acutum autem aliquid uideris dicere, cum catholicae nomen non ex totius orbis communione interpretaris sed ei obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, quasi nos, etiam si forte hinc sit appellata catholica, quod totum ueraciter teneat, cuius ueritatis nonnullae particulae etiam in diuersis inueniuntur haeresibus. huius nominis testimonio nitimur
Abbreviated transcription (Latin):
decem consortib. dimitti ei peceata ñ
possint. Qd ñ audeat typꝰ morticinȩ
pelliculȩ: quo ñ se p̾cipitet p̾sumptio
tem: Tantũ scandalũ ponis aduersus
cibo paterno idoneũ. s adhuc mat̾no
lacte nutriendũ: & hilarii mͥ libros
opponis. uti neges eccl̃iam crescentem
in om̃ib gentib usq in finẽ scłi: quam
ds̃ contra incredulitatẽ urãm cũ iu¬
ratione ꝓmisit. Et cũ essetis infelicissi¬
mi. si tunc qndo ꝓmittebat᷑ resistere¬
tis: nc̃ etiã cum reddit᷑ contradicitis.
S historicus doctus magnũ aliqͥd inue¬
nisti: qd̾ contra dĩ testimonia ꝓferen¬
dum putares. Dicis enĩ qnͣtum ad totꝰ
mundi ꝑtinet partes. modica pars ẽ
in cõpensatione totiꝰ mundi. in qua
fides xp̃iana nominat᷑: nec uis atten¬
dere aut te nosse dissimulas. in quam
multas iam barbaras nationes tam
paruo tp̃re uen̾it eugłium: ut nec in¬
imici xꝑi dubitare iã possint breui tp̃re

Expanded text:
decem consortibus, dimitti ei peccata non decem consortibus, dimitti ei peccata non possint. quid non audeat typhus morticinae pelliculae? quo non se praecipitet praesumptio tem? tantum scandalum ponis aduersus  nondum cibo paterno idoneum sed adhuc materno lacte nutriendum et Hilarii mihi libros opponis, uti neges ecclesiam crescentem in omnibus gentibus usque in finem saeculi, quam deus contra incredulitatem uestram cum iuratione promisit! et cum essetis infelicissimi, si tunc, quando promittebatur, resisteretis, nunc etiam, cum redditur, contradicitis. Sed historicus doctus magnum aliquid inuenisti, quod contra dei testimonia proferendum putares. dicis enim: \'Quantum ad totius mundi pertinet partes, modica pars est in compensatione totius mundi, in qua fides Christiana nominatur\', nec uis adtendere aut te nosse dissimulas, in quam multas iam barbaras nationes tam paruo tempore uenerit euangelium, ut nec inimici Christi dubitare iam possint breui tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ce p̾dicari in nomine eiꝰ pęnitentiã. ce
remissionẽ peccatoꝵ ꝑ om̃s gentes. in¬
cipientib ab hierłm. Legis etiã actus
apłoꝵ. quẽ admodum hoc eugłium
cȩꝑit ab hierłm: ubi pͥmo illos centum
uiginti sp̃c sc̃s impleuit: atq inde in
iudeã ce samariã. & in om̃s gentes exi¬
erit: sicut eis dixerat ascensurus in
cȩlũ. eritis mͥ testes in hierłm. a& in om̃i
iudea &e samaria. &e usq in fines t̃re:
qͥa in omnẽ terrã exiuit sonꝰ eoꝵ. & in
fines orbis t̾rȩ uerba eoꝵ: & tu contra¬
dicis diuinis testimoniis. tanta firmi¬
tate roboratis. tanta luce manifestis:
& ad istam ꝓseriptionem xꝑi hereditatẽ
ꝑducere conaris. ut cũ in eiꝰ nomine
sicut dixit p̾dicetur penitentia in om̃ib̾
gentib: qͥs quis hac fuerit p̾dicatione
commotus. in qualibet parte orbis t̃ra¬
rum. nͥ quesierit & inuenerit latentẽ
in mauritania cesariensi cartennensẽ
uincentiũ. aut aliquẽ ex er nouẽ aut

Expanded text:
edicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. legis etiam actus apostolorum, quem ad modum hoc euangelium coeperit ab Hierusalem, ubi primo illos centum uiginti spiritus sanctus impleuit, atque inde in Iudaeam et Samariam et in omnes gentes exierit, sicut eis dixerat ascensurus in caelum: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in fines terrae, quia in omnem terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. et tu contradicis diuinis testimoniis tanta firmitate roboratis, tanta luce manifestis et ad istam proscriptionem Christi hereditatem perducere conaris, ut, cum in eius nomine, sicut dixit, praedicetur paenitentia in omnibus gentibus, quisquis hac fuerit praedicatione commotus, in qualibet parte orbis terrarum, nisi quaesierit et inuenerit latentem in Mauretania Caesariensi Cartennensem Vincentium aut aliquem ex eius nouem aut
Abbreviated transcription (Latin):
oĩno maligni: s tam̃ tanquã palea de
area dñica. ñ nisi ultima uentilatione
separandi. Non extingunt isti frum̃ta
dñica: in eoꝵ qͥdem cõparatione pauca.
s multa ꝑ seipsa. ñ extingunt electos d̾i.
congregandos in fine scłi sicut dic̃ ȩuã¬

Expanded text:
omnino peruersi sed tamen tamquam palea de area dominica non nisi ultima uentilatione separandi. non extingunt isti frumenta dominica in eorum quidem comparatione pauca sed multa per se ipsa; non extingunt electos dei congregandos in fine saeculi, sicut euan
Abbreviated transcription (Latin):
militudine oꝑum discernere animos
oꝑantium: ne clausis ocłis calupniem᷑.
ce beniuolos ꝓ nocentib accusemꝰ Item
cũ ait idem apłs tradidisse se quosdã
sathane. ut discerent ñ blasphemare.
malũ ꝓ malo reddidit: an poti maloᷤᷤ
etiã ꝑ malũ emendare. bonũ opus ẽẽ
iudicauit: Si semꝑ eẽt laudabile ꝑse¬
cutionẽ patĩ sufficeret dño dicere. be¬
ati qui ꝑsecutionẽ patiunt᷑. nec ad de¬
ret ꝓpt̃ iusticiã. Item si semꝑ eẽt culpa¬
bile ꝑsecutionẽ facere: ñ scriptum eẽt
culte hunc ꝑsequebar. Aliqndo gͦ &e qͥ
eam patitur iniustus ẽ: & qui eã facit
iustus ẽ. S plane semꝑ &e mali ꝑsecu¬
Illi nocendo ꝑ iniusticiã: illi consulen-¬
do ꝑ disciplinã. Illi immanit̃: illi tẽ¬
ꝑanter. Illi seruientes cupiditati:. illi
caritati. Nam qͥ trucidat: ñ conside¬
rat quẽadmodũ lamet. Qui aũt cu¬
rat: considerat quẽ admodũ secet. Ille

Expanded text:
militudine operum discernere animos militudine operum discernere animos operantium, ne clausis oculis calumniemur et beniuolos pro nocentibus accusemus. item cum ait idem apostolus tradidisse se quosdam satanae, ut discerent non blasphemare, malum pro malo reddidit, an potius malos etiam per malum emendare bonum opus esse iudicauit? Si semper esset laudabile persecutionem pati, sufficeret domino dicere: Beati, qui persecutionem patiuntur, nec adderet \'propter iustitiam\'. item si semper esset culpabile persecutionem facere, non scriptum esset suo hunc persequebar. Aliquando ergo et qui eam patitur iniustus est et qui eam facit iustus est. Sed plane sepe et mali persecuilli nocendo per iniustitiam, isti consulendo per disciplinam; illi immaniter, isti teperanter; illi seruientes cupiditati, illi caritati. nam qui trucidat, non considerat, quem ad modum laniet; qui autem curat, considerat, quem ad modum secet; ille
Abbreviated transcription (Latin):
so filio dicit᷑. Qui me dilexit: & tradidit
semet ipsũ ꝓ me. Nempe ae de uida dr̃.
qd̾ introierit in eũ sathanas. ut trade¬
ret xp̃m. Cum gͦ & pat̃ tradiderit fi¬
lium suũ. &e ipse xp̃c corpꝰ suũ. &e udas
dñm suũ. cur in hac traditione ds ẽ prꝰ
& homo reus: iusi qͥa in re una quam
fecer̃t. causa ñ una ẽ qua fecerunt:
Tres eruces uno in loco erant: in una la¬
tro liberandus. & in alia latro damp¬
nandus: in medio xp̃c alterũ libera¬
turus. alterũ dãpnaturus. Ed similiꝰ
istis erucib: Edͥ dissimiliꝰ istis pen¬
dentib: Traditus ẽ paulus includen¬
dus: ae colligandus. S quolibet custo¬
de carceris: peior ẽ utiq sathanas. Cui
dam̃ ipse paulus tradidit hominẽ in
interitũ carnis: ut sp̃c saluus sit in die
dñi iħu. Et hic qͥd dicimꝰ. Ecce mitiori tͣ¬
didit crudelis traditor: erudeliori tra¬
didit misericors traditor. Discamꝰ fr̾. insi¬

Expanded text:
so filio dicitur: Qui me dilexit et tradidit so filio dicitur: Qui me dilexit et tradidit . semet ipsum pro me; nempe et de Iuda dicitur, quod introierit in eum satanas, ut traderet Christum. cum ergo et pater tradiderit filium suum et ipse Christus corpus suum et ludas dominum suum, cur in hac traditione deus est pius et homo reus, nisi in re una, quam fecerunt, causa non una est, qua fecerunt? tres cruces uno in loco erant: in una latro liberandus, in alia latro damnandus, in medio Christus alterum liberaturus, alterum damnaturus. quid similius istis crucibus? quid dissimilius istis pendentibus? traditus est Paulus includendus et conligandus, sed quolibet custode carceris peior est utique satanas, cui tamen ipse Paulus tradidit hominem in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. et hic quid dicimus? ecce mitiori tradidit crudelis traditor, crudeliori tradidit misericors traditor. discamus, fratres, in si
Abbreviated transcription (Latin):
nendi st̃. Pharao ppłm dĩ duris labo¬
rib atterebat: moyses eundẽ ppłm
impie agentẽ. duris cohercitionib
affligebat. Similia fecer̃t: s ñ similit̃
ꝓdesse uoluert̃. Ille dñatione inflatꝰ:
iste dilectione infłamatus ẽ. Ierabel oc¬
cidit ꝓpħas: helias occidit ꝑseudoꝓpħa.
Puto qd̾ diuersa sint merita facientiũ:
diuersa passoꝵ. Aspice etiã tẽpora te.¬
stam̃ti noui. quando iã ipsa mansue-¬
tudo caritatis. ñ solũ erat in corde
seruanda. uerũetiam in luce monstn¬
da: qñdo petri gladiꝰ in uaginã reuo¬
catur a xꝑo: &e ostendit᷑ ñ debuisse de
solum qd̾ ciciderunt iudi paulũ apłm:
uerũetiam qd̾ cicidert̃ & greci ꝓ paulo
apło sostenem iudeũ. Nonne similitu¬
do facti quasi utrosq coniungit: &e tñ
eos causȩ dissimilitudo discernit:
Nempe ds̃ ꝓprio filio ñ peꝑcit: s ꝓ no¬
bis om̃ib tradidit illũ. Nempe de ip¬

Expanded text:
nendi sunt. Pharao populum dei duris labonendi sunt. Pharao populum dei duris laboribus adterebat, Moyses eundem populum . impie agentem duris cohercitionibus affligebat; similia fecerunt, sed non similiter prodesse uoluerunt; ille dominatione inflatus, iste dilectione inflammatus est.. Iezabel occidit prophetas, Helias occidit pseudoprophetas; puto, quod diuersa sint merita facientium, diuersa passorum. Aspice etiam tempora testamenti noui, quando iam ipsa mansuetudo caritatis non solum erat in corde seruanda uerum etiam in luce monstranda, quando Petri gladius in uaginam reuocatur a Christo et ostenditur non debuisse de solum, quod ceciderunt Iudaei Paulum apostolum, uerum etiam quod ceciderunt et Graeci pro Paulo apostolo Sosthenen Iudaeum. nonne similitudo facti quasi utrosque coniungit et tamen eos causae dissimilitudo discernit? nempe deus proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum: nempe de ip
Abbreviated transcription (Latin):
data sibi potestate. sara potiꝰ affligebat:
Et utiq ñ eam quã suꝑiꝰ beneficio suo
matrẽ fecerat. crudelit̾ oderat: s in
ea suꝑbiam salubrit̃ edomabat. Non
aũt ignoras. qd̾ istȩ duȩ mulieres sara
ce agar &e duo filii earũ ysaac &e ismael:
ꝓsꝑitalib ce carnalib figurent᷑. Et cũ
legamus ancillam &e filiũ er. a sara pas¬
sos graues molestias: paulus tam̃ apłs
dicit. qd̾ ab ysmaele ꝑsecutionẽ sit pas¬
magis eccłiam catholicã ꝑsecutionẽ
pati suꝑbia & imꝑbitate carnalĩ: qͦs
temporalib molestiis atq terrorib
emendare conat᷑. Quic qͥd gͦ facit ue¬
ra &e legitima mat̾. etiam si asꝑum a¬
marumq sentiat᷑. non malũ ꝓ malo
reddit: s bonũ disciplinȩ expellendo
malũ iniquitatis apponit:. ñ odio no¬
cendi÷ s dilectione. sanandi. Cũ boni
ae mali eadem faciunt. eadẽq patiuit᷑:
ñ factis & pęnis s causis utiq discer¬

Expanded text:
data sibi potestate Sara potius affligebatV data sibi potestate Sara potius affligebatV et utique non eam, quam superius beneficio suo matrem fecerat, crudeliter oderat, sed in ea superbiam salubriter edomabat. non autem ignoras, quod istae duae mulieres Sara et Agar et duo filii earum Isaac et Ismahel pro spiritalibus et carnalibus figurentur; et cum legamus ancillam et filium eius a Sara passos graues molestias. Paulus tamen apostolus dicit, quod ab Ismahele persecutionem sit pasmagis ecclesiam catholicam persecutionem pati superbia et impietate carnalium, quos temporalibus molestiis atque terroribus emendare conatur. quicquid ergo facit uera et legitima mater. etiam si asperum amarumque sentiatur. nou malum pro malo : reddit, sed bonum disciplinae expellendo malum iniquitatis adponit non odio nocendi sed dilectione sanandi. cum boni et mali eadem faciunt eademque patiuntur, non factis et poenis sed causis utique discer
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse seruis. quoscũq inueneritis
cogite intrare: cũ legas etiã ipsũ pͥmo
saulũ postea paulũ. ad cognoscendã
&e tenendam ueritatẽ. magna uiolen¬
tia xp̃i cogentis ẽẽ compulsũ: Disi for¬
te cariorem putas hominib ẽẽ pecu-¬
niam. uł quãlibet possessionẽ: quã lu¬
cem istam quȩ ocłis capit᷑. Hanc ille
cȩlesti uoce ꝓstratus. subito amissam
ñ recuꝑauit: nͥ cum sc̃ȩ incorporaret᷑
ȩccłiȩ. Et putas nulła uim adhibend̃ã
ẽẽ homini. ut ab erroris ꝑnicie libere¬
tur: cũ ipsũ dm̃ quo nemo nos utiliꝰ
diligit. certissimis exemplis hoc face̾
uideas: & xp̃m audias dicentẽ. nemo
ad me uenit nͥ quẽ pat̾ attraxerit:
qd fit in cordib omnũ. qͥ se ad eũ diuinȩ
iracundie timore conuertunt: et noue¬
ris aliquando furem auertendis peco¬
rib pabulũ spargere: ae aliqñdo pasto¬
rem flagello ad gregẽ pecora errantia
reuocare: Nonne contumacẽ ancillã

Expanded text:
dixisse seruis: \'Quoscumque inueneritis, dixisse seruis: \'Quoscumque inueneritis, cogite intrare\', cum legas etiam ipsum primo Saulum postea Paulum ad cognoscendam et tenendam ueritatem magna uiolentia Christi cogentis esse compulsum, nisi forte cariorem putas hominibus esse pecuniam uel qualem libet possessionem quam lucem istam, quae oculis carpitur? hanc ille caelesti uoce prostratus subito amissam non recuperauit, nisi cum sanctae incorporaretur ecclesiae. et putas nullam uim adhibendam esse homini, ut ab erroris pernicie liberetur, cum ipsum deum, quo nemo nos utilius diligit, certissimis exemplis hoc facere uideas et Christum audias dicentem: Nemo ad me ueuit, nisi quem pater adtraxerit, quod fit in cordibus omnium, qui se ad eum diuinae iracundiae timore conuertunt, et noueris aliquando furem auertendis pecoribus pabulum spargere et aliquando pastorem flagello ad gregem pecora errantia reuocare? Nonne contumacem ancillam
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ seductus acquiescat. Et qui
freneticũ ligat. & qͥ lethargicũ excitat:
ambob molestus ambos amat. Quis
nos potest ampliꝰ amare quã ds: Et
tam̃ nos non solũ docere suauit̃. uerũ
etiam salubrit̾ terrere ñcessat. fom̃tis
lenib quib consolat᷑. sepe. etiã morda¬
cissimũ medicam̃tum tribulationis ad¬
iungens. Exercet fame patriarchas.
etiam pios &e religiosos: ppłm contuma¬
cem pęnis grauiorib agitat. Non au¬
fert ab apło stimulũ carnis tercio ro¬
gatus: ut uirtutẽ in infirmitate ꝑfi¬
ciat. Diligamꝰ etiã inimicos nr̃os. qͥa
iustũ est &e hoc p̾cepit d̾s: ut simꝰ filii pa¬
tris nr̃i qui in celis ẽ. qui solem suũ fa¬
cit oriri suꝑ bonos &e malos: ce pluit suꝑ
iustos & iniustos. S sicut ista dona eiꝰ
laudamꝰ: ita etiã flagella ei in eos qͦs
diligit cogitemꝰ. Putas neminẽ debere
cogi ad iusticiã. cũ legas patrẽfamiliaᷤ

Expanded text:
iustitiae seductus adquiescat. et qui iustitiae seductus adquiescat. et qui phreneticum ligat et qui lethargicum excitat, ambobus molestus ambos amat. quis nos potest amplius amare quam deus? et tamen nos non solum docere suauiter uerum etiam salubriter terrere non cessat. fomentis lenibus, quibus consolatur, saepe etiam mordacissimum medicamentum tribulationis adiungens exercet fame patriarchas etiam pios et religiosos, populum contumacem poenis grauioribus agitat, non aufert ab apostolo stimulum carnis tertio rogatus, ut uirtutem in infirmitate perficiat. diligamus etiam inimicos nostros, quia hoc iustum est et hoc praecepit deus, ut simus filii patris nostri, qui in caelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. sed sicut ista dona eius laudamus, ita etiam flagella eius in eos, quos diligit, cogitemus. Putas neminem debere cogi ad iustitiam, cum legas patrem familias
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ꝓ iusticia & ꝓ ęt̾̃na uita utiq
contempnere debuer̃t. S taliũ in¬
firmitas: donec firmi efficiant᷑. susti¬
nenda ẽ non desꝑanda. Nec obliuis-¬
cendum: qd̃ ipse dñs adhuc infirmo
doctrina salutaris adiungit᷑. ut noi
solum tenebras erroris lux ueritatis
expellat. uerũetiam male consuetu¬
dinis uincula uis timoris abrũpat:
de multoꝵ sicut dixi salute lȩtamur.
benedicentiũ nobiscũ &e grãs agentiũ
deo: qd̾ sua pollicitatione cõpleta. qua
reges terrȩ xꝑo seruituros ẽẽ ꝓmisit:
sic curauit morbidos. sic sanauit in¬
firmos. Non om̃is qͥ pareit amieus
est: nec omĩs qͥ uerberat inimicus.
Meliora st̃ uulnera amici: quã uolun¬
taria oscula inimici. Meliꝰ ẽ cũ seue¬
ritate diligere: quã cũ lenitate de¬
cipere. Ytilius esurienti panis tollit᷑.
si de cibo securus iusticiã negligat:
quã esurienti panis frangit᷑. ut in¬

Expanded text:
quidem pro justitia et pro aeterna vita utique quidem pro justitia et pro aeterna vita utique contemnere debuerunt; sed talium infirmitas, donec firmi efficiantur, sustinenda est, non desperanda. Nec obliviscendum quod ipse Dominus adhuc infirmo doctrina salutaris adjungitur, ut non solum tenebrexpellat, uerum etiam malae consuetudinis uincula uis timoris abrumpat, de multorum, sicut dixi, salute laetamur benedicentium nobiscum et gratias agentium deo, quod sua pollicitatione completa, qua reges terrae Christo seruituros esse promisit, sic curauit morbidos, sic sanauit infirmos. Non omnis, qui parcit, amicus est nec omnis, qui uerberat, inimicus. meliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. melius est cum seueritate diligere quam cum lenitate decipere. utilius esurienti panis tollitur, si de cibo securus iustitiam neglegebat, quam esurienti panis frangitur, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
interirent. At enĩ quibdã ista ñ ꝓsus.
Nunqͥd idõ negligenda ẽ medicina:
quia ñnulloꝵ ẽ insanabilis pestilen¬
tia: Tu ñ attendis nͥ eos qͥ ita duri
sunt: ut nec istã recipiant discipli¬
nam. De talib enĩ scriptũ est. frust᷑
flagellaui filios urõs. disciplinã noz
receꝑunt. Puto tam̃. qͥa dilectione ñ
odio flagellati sunt. S debes etiam
tam multos attendere: de quoꝵ sa¬
lute gaudemꝰ Si enĩ terrerent᷑ & ñ
docerent᷑: imꝓba quasi dñatio uide¬
retur. Rursus si docerent᷑ &e ñ terre¬
rentur: uetustate consuetudinis ob¬
durati. ad capessendã uiã salutis
pigrius mouerent᷑ quandoqͥdem
multi qd̾ bene nouimꝰ reddita sibi ra¬
tione. & manifestata diuinis testimo¬
niis ueritate respondebant. nobis:
cupere se in ȩccłiȩ catholicȩ cõmuni¬
onem transire. s uiolentas ꝑditorum
hominũ inimicicias formidare: quaᷤ

Expanded text:
interirent. At enim quibusdam ista non prosunt. interirent. At enim quibusdam ista non prosunt. numquid ideo neglegenda est medicina, quia nonnullorum est insanabilis pestilentia? tu sunt, ut nec istam recipiant disciplinam. De talibus enim scriptum est: Frustra flagellavi filios vestros; disciplinam non receperunt . Puto tamen quia dilectione, non odio flagellati sunt Sed debes etiam tam multos attendere, de quorum salute gaudemus. Si enim terrerentur, et non docerentur, improba quasi dominatio videretur. Rursus si docerentur et non terrerentur, vetustate consuetudinis obdurati ad capessendam viam salutis pigrius moverentur; quandoquidem multi, quos bene novimus, reddita sibi ratione et manifestata divinis testimoniis veritate, respondebant nobis, cupere se in Ecclesiae catholicae communionem transire, sed violentas perditorum hominum inimicitias formidare: quas
Abbreviated transcription (Latin):
cos manifestos habeamꝰ d̾apnantes
suã pristinã uitã &e miserabiłe errorẽ:
quo se arbitrabant᷑ ꝓ ȩccl̃ia dĩ facere.
quieqͥd in quieta temeritate. faciebañ.
Qui tam̃ ad hanc sanitatẽ ñ ꝑduceren¬
tur: nͥ legum istarũ quȩ tͥ displicent
uinculis tanquã frenetici ligarent᷑.
Qd illud alterũ genꝰ morbi grauissimi
eoꝵ. qui turbulentã quidẽ audaciam
ñ habebant. s quadã uetusta socordia
p̃mebantur. dicentes nobis. uerũ qͥdẽ
dicitis. ñ est qd̾ respondeat᷑: s durũ
est nobis traditionẽ parentũ relinq̃¬
re: Nonne salubrit regula tẽporali¬
um molestiarũ excutiendi erant. ut
tandem de somno lethargico emerge¬
rent: & in salutẽ unitatis eiugilarest:
Quã multi ce ex ipsis nẽ nobiscũ gau¬
dentes. pristinũ pondꝰ ꝑniciosi sui oꝑiᷤ
accusant: ce fatent᷑ nos sibi molestos
ẽẽ debuisse:. ne tanquã mortifero som¬
no. ita morbo ueternosȩ consuetudimͤ

Expanded text:
cos manifestos habeamus damnantes cos manifestos habeamus damnantes suam pristinam uitam et miserabilem errorem. quo se arbitrabantur pro ecclesia dei facere, quicquid inquieta temeritate faciebant! qui tamen ad hanc sanitatem non perducerentur, nisi legum istarum, quae tibi displicent, uinculis tamquam phrenetici ligarentur. quid illud alterum genus morbi grauissimi eorum, qui turbulentam quidem audaciam non habebant, sed quadam uetusta socordia premebantur dicentes nobis: \'Verum quidem dicitis; non est, quod respondeatur; sed durum est nobis traditionem parentum relinquere\'? nonne salubriter regula temporalium molestiarum excutiendi erant, ut tamquam de somno lethargico emergerent et in salutem unitatis euigilarent? quam multi et ex ipsis nunc nobiscum gaudentes pristinum pondus perniciosi sui operis accusant et fatentur nos sibi molestos esse debuisse, ne tamquam mortifero somno ita morbo ueternosae consuetudinis
Abbreviated transcription (Latin):
altare suꝑ celos ds: & suꝑ omnẽ terrã gła
tua. Istos gͦ atroces quonda mimicoᷤ nr̃os.
pacem & quietẽ nr̃ãm. uariis uolentia¬
rum & insidiarũ generib grauit̃ infe¬
stantes. si sic contempneremꝰ & toleraremꝰ.
ut nicħ omĩno qd̃ ad eos terrendos ac
corrigendos ualere poss excogitaret᷑
&e ageretur a nobis: uere malũ ꝓ malo
redderemus. Si enĩ quisquã inimicum
suũ ꝑiculosis febrib freneticũ factum
currere uideret in p̾ceps: ñne tẽ potiꝰ
malũ ꝓ malo redderet. si eũ sie ire ꝑmit¬
teret: quã si corripiendũ ligandumq
curaret: Et tam̃ ei tc̃ molestissimꝰ & ad¬
uersissimꝰ uideret᷑:. qͣndo utilissimꝰ &
misericordissimꝰ extitiss. S plane sa¬
lute reparata. tanto uberiꝰ ei grãs a¬
geret: qnͣto sibi eũ minꝰ peꝑcisse sen¬
siss. O si possem tͥ ostendere. ex ipsis eir¬
cumcellionib quã multos ĩa catholi¬

Expanded text:
altare super caelos, deus, et super omnem terram gloria altare super caelos, deus, et super omnem terram gloria tua. Istos ergo atroces quondam inimicos nostros pacem et quietem nostram uariis uiolentiarum et insidiarum generibus grauiter infestantes si sic contemneremus et toleraremus, ut nihil omnino, quod ad eos terrendos ac corrigendos ualere posset, excogitaretur et argueretur a nobis, uere malum pro malo redderemus. si enim quisquam inimicum suum periculosis febribus phreneticum factum currere uideret in praeceps, nonne tunc potius malum pro malo redderet, si eum sic ire permitteret, quam si corripiendum ligandumque curaret? et tamen ei tunc molestissimus et aduersissimus uideretur, quando utilissimus et misericordissimus extitisset; sed plane salute reparata tanto uberius ei gratias ageret, quanto sibi eum minus pepercisse sensisset. o si possem tibi ostendere, ex ipsis Circumcellionibus quam multos iam catholi
Abbreviated transcription (Latin):
cia. s ꝓ ꝑuersitate ce p̾sumptione hominũ.
ipsas tẽporales molestias infructuosa ce
uana tolerantia paterent᷑. apud dm ptꝰ¬
ea ñ inuenirent nͥ debitas penas impi¬
oꝵ. qui er tã lenem ammonitionẽ. ce pat̃.¬
na flagella contempserint: ac sic ista co¬
gitatione dociles facti. ñ in calumpniis
&e fabulis humanis. s in diuinis libris
ꝓmissã ꝑ om̃s gentes inuenirent ȩccłiã:
quã suis ocłis reddi conspicerent: in qͥb
esse minime dubitarent. Hunqͥd nã ego
istoꝵ saluti inuidere debebam. ut colle¬
gas meos ab huiusmodi pat̾na diligen¬
dia reuocarẽ: ꝑ quã factũ est. ut multoᷤ
uideamꝰ accusare suã pristinã cecitatẽ:
Qui cũ suꝑ celos exaltatũ xp̃m etiã non
uidentes credebant: głam tam̃ er suꝑ
omnẽ terrã etiã uidentes negabant:
cũ ꝓpħa utrũq una sententia tanta
manifestatione cõplexus sit dicens: ex¬

Expanded text:
tia sed pro peruersitate et praesumptione hominum tia sed pro peruersitate et praesumptione hominum ipsas temporales molestias infructuosa et uana tolerantia paterentur, apud deum postea non inuenirent nisi debitas poenas impiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paterna flagella contempserint, ac sic ista cogitatione dociles facti non in calumniis et fabulis humanis sed in diuinis libris promissam per omnes gentes inuenirent ecclesiam, quam suis oculis reddi conspicerent, in quibuesse minime dubitarent. num quidnam ego istorum saluti- inuidere debebam, ut collegas meos ab huius modi paterna diligentia reuocarem, per quam factum est, ut multos uideamus accusare suam pristinam caecqui cum super caelos exaltatum Christum etiam non uidentes credebant, gloriam tamen eius super omnem terram etiam uidentes negabant, cum propheta utrumque una sententia tanta manifestatione complexus sit dicens: Ex
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo fr̃i uincentio: augti¬
nus. Accepi ȩpłam: quã tuã eẽ
mͥ ñ incredibile uisũ est. Attu¬
lit enĩ eam quẽ catholicũ xꝑianũ ẽẽ coi¬
staret: qͥ ut opinor mͥ mentiri audere ñ
poss. S ce si forte ñ sunt litterȩ tuȩ: ego ei
qui seripsit rescribendũ putaui. Qunc
me potiꝰ quietis ẽẽ auidum & petentẽ:
quã tunc cũ me adolescentẽ uiuo adhuc
rogato cui suscessisti. apud carthaginem
noueras. S donatiste nimiũ inquieti
sunt: quos ꝑordinatas a dõ potestates
cohiberi atq corrigi ñ mͥ uidet᷑ in utile.
Dam de multoꝵ iã correctione gaudemꝰ:
qui tam ueracit̾ unitatẽ catholicã te¬
nent atq defendunt. & a pristino erro¬
re se liberatos eẽ letant᷑: ut eos cũ ma¬
gna gratulatione mirem᷑. Qui tam̃ ne¬
scio qu a ui consuetudinis nullo mͦ mu¬
tari in meliꝰ cogitarent. nͥ hoc terrore
ꝑculsi sollicitã mentẽ ad considerationẽ
ueritatis intenderent. ne forte si ñ ꝓ iusti¬

Expanded text:
ILECTISSIMO FRATRI VINCENTIO AUGUSTINUS. Accepi epistulam, quam tuam esse non mihi incredibile uisum est; adtulit enim eam, quem catholicum Christianum esse constaret, qui, ut opinor, mihi mentiri audere non posset. sed etsi forte non sunt litterae tuae, ego ei, qui scripsit, rescribendum putaui nunc me potius quietis esse auidum et petentem quam tunc, cum me adulescentem uiuo adhuc Rogato, cui successisti, apud Carthaginem noueras. sed Donatistae nimium inquieti sunt, quos per ordinatas a deo potestates cohiberi atque corrigi non mihi uidetur inutile. nam de multorum iam correctione gaudemus, qui tam ueraciter unitatem catholicam tenent atque defendunt et a pristino errore se liberatos esse laetantur, ut eos cum magna gratulatione miremur. qui tamen nescio qua ui consuetudinis nullo modo mutari in melius cogitarent, nisi hoc terrore perculsi sollicitam mentem ad considerationem ueritatis intenderent, ne forte, si non pro iusti
Abbreviated transcription (Latin):
ualebis enĩ:. nec erubescas. qd̾ detesta¬
bilis fueris: confusionẽ enĩ in ꝑpetuũ
obliuisceris: ignominiȩ uiduitatis
tuȩ ñ eris memor. Ego enĩ sũ dñs qͥ
facio te: dñs nom̃ er Et qͥ eruit te:
ipse d̾s isrł uniu̾se t̾re uocabit᷑. Nisi

Expanded text:
ualebis enim — nec erubescas quod detestaualebis enim — nec erubescas quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris, ignominiae uiduitatis tuae non eris memor. quoniam ego sum dominus qui facio te, dominus nomen ei, et qui eruit te ip
Abbreviated transcription (Latin):
in domo dñi ambulauimꝰ cũ consen-¬
su ͤYeniat mors suꝑ illos: &e descendaĩ
in infernũ uiuentes: sic̃ dathan et
abiron impie separationis auctores.
Ipsa ẽ eui continuo respondet᷑. Hisi co¬
gnoueris temet. ipsam opulchra int̃
mulieres: exi tu in uestigiis gregum:
& pasce hedos tuos in tab̾naculis pa-¬
stoꝵ. O responsio dulcissimi sponsi.
Nisi cognoueris inquit temet ipsam:
quia utiq ñ potest eiuitas abscondi
suꝑ montẽ constituta: &e ido ñ es oꝑ¬
ta. ut incurras in greges sodaliũ meoꝵ.
Ego enĩ sum mons paratꝰ in cacumine
montiũ: ad quẽ uenient uniu̾se gr̃s.
Nisi gͦ cognoueris temet ipsã. ñ in uer¬
bis calumpniosoꝵ. s in testimoniis li¬
broꝵ meoꝵ: nͥ cognoueris temet ipsã.
culos. & palos ualidos confirma: etiã
atq etiã in dextrã atq in sinistrã ex-¬
tende. Sem̃ enim tuũ hereditabit
gentes: & ciuitates quȩ desertȩ erañ
inhabitabis. Non est qd̾ metuas: pre¬

Expanded text:
i ambulauimus cum consensu. ueniat mors super illos et descendant in infernum uiuentes sicut Dathan et Abiron, impiae separationis auctores. ipsa est, cui continuo respondetur: Nisi cognoueris temet ipsam, o pulchra inter mulieres, exi tu in uestigiis gregum et pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum. o responsio dulcissimi sponsi! nisi cognoueris, inquit, temet ipsam. quia utique non potest ciuitas abscondi super montem constituta et ideo non es operta, ut incurras in greges sodalium meorum; ego enim sum mons paratus in cacumine montium, ad quem uenient uniuersae gentes. nisi ergo cognoueris temet ipsam non in uerbis calumniosorum sed in testimoniis librorum meorum. nisi cognoueris temet ipsam, culos, palos ualidos confirma, etiam atque etiam in dextram atque sinistram extende. semen enim tuum hereditabit gentes et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est quod metuas — prae