comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conculcauer̃ siue polluerumt partẽ meã dederunt portionẽ meã desider a¬
bilom in de sertũ solitudinis siue inuiã posuer̃ eam uł positaẽ indissi pationẽ
Luxitq suꝑme siue perut. Audient haec qui principescupiunt eẽ populoꝵ
& non solum prose sed procommissis gregib: sibi red dituris̃ rationẽ indi¬
eiudicu: Propt̃ illos enĩ pars dñ conculcat᷑ atq pollu& : Vt ubi quondã
dĩ erat hospiciũ ibi sit habitaculũ bestiarum : Alii uero non p̃positos plebis
& sacerdotos sed hostiũ intelleguntur principes qui hier usalẽ hoc ẽ uine¬
am dñi dissi pauer̃:. Lixitq suꝑ me dissolatione dissolata ẽ omnis terra
quia nullus est quire cogit& corde suꝑ om̃s uias deserte uenerunt uasta¬
tones quiagladius dñi seuor auit ab extremo terreusq: ad extremũ ei
Non est pax uniuersaearni. lxx propt̃ medissi patione dissi pataẽ t̃ra

Expanded text:
conculcauerunt — siue polluerunt - partem meam, dederunt portionem meam desideraconculcauerunt — siue polluerunt - partem meam, dederunt portionem meam desiderabilem in desertum solitudinis — siue inuiam —. posuerunt eam — uel posita est in dissipationem luxitque super me siue periit. Audiant haec, qui principes cupiunt esse populorum et non solum pro se, sed et pro commissis sibi gregibus reddituri sunt rationem in die iudicii; propter illos enim pars domini conculcatur atque polluitur, ut, ubi quondam dei erat hospitium, ibi sit habitaculum bestiarum. alii uero non praepositos plebis et sacerdotes, sed hostium intellegunt principes, qui Hierusalem, hoc est uineam domini, dissiparunt. Luxitque super me; desolatione desolata est omnis terra, quia nullus est. qui recogitet corde. super omnes uias deserti uenerunt uastatores, quia gladius domini deuorauit ab extremo terrae usque ad extremum eius; non est pax uniuersae carni. LXX: propter me dissipatione dissipata est terra
Abbreviated transcription (Latin):
gate om̃s bestius a griueni antut comed anteã : Auem discolorẽ tinctamq:
tantis fuit hierusalem distincta uirtutib: ut nihile ẽt bonorũ quod noncerne¬
retur in ea. Quiuigitur mihifactaẽ hereditas quondam mea . Idest popuł
isrł qua sileo isilua & dedit contrame uocem suã & eam omniodio decesta¬
tus sum : Idcir couenite & congregamini contra eam omnes bestia e t̃raediuer¬
sarũ gentium multitudo & deuorateeã quaesuũ dñm non cognouit: Sinau t̃ u
lxx &alu int̃p̃tes transtuler̃. Legitur num quit spelunca ienȩ heredi¬
tas me amihi Refercmus ad inmunditiã noc tur nebesteae quae uiuit cada¬
uerib: mortuorum & desepulcbris sol & effodere corpora. Nihilque est in¬
munditiae quo ñ uescatur. Ialis esti frł offendens dñm suum & omniũ bestiarũ
morsib: traditus. Pastor esmulti demoliti sunt siue corruper̃ uineã meam

Expanded text:
gate omnes bestias agri et ueniant, ut comedant eamf Auem discolorem tinctamquegate omnes bestias agri et ueniant, ut comedant eamf Auem discolorem tinctamquetudinem Israhel et tantis fuit Hierusalem distincta uirtutibus, ut nihil esset bonorum, quod non cerneretur in ea. quia igitur mihi facta est hereditas quondam mea, id est populus Israhel, quasi leo in silua et dedit contra me uocem suam et eam omni odio detestatus sum, idcirco uenite et congregamini contra eam, omnes bestiae terrae, diuersarum gentium multitudo, et deuorate eam, quae suum dominum non cognouit!\' sin autem. ut LXX et alii interpretes transtulerunt, legitur: numquid spelunca hyaenae hereditas mea mihi?, referamus ad immunditiam nocturnae bestiae, quae uiuit cadaueribus mortuorum et de sepulchris solet effodere corpora nihilque est immunditiae, quo non uescatur. talis est Israhel offendens dominum suum et omnium bestiarum morsibus traditus. Pastores multi demoliti sunt — siue corruperunt — uineam meam,
Abbreviated transcription (Latin):
pulchra sint mnumer abilia & quos sepelire non potuerint lacerentur
ab auib: & abestus deuorentur. Nullusq: sit qui abigat similia m&uens
& humandi uictus officiis: Mani festa trans currimus ut sic ubi locus
fuerit in obscuris in moremur : Ipsius enim librimagnitudo fastidiũ
potest facere legentib: quanto magissi a nobis latius desseratur: & quies¬
cere faciam deurbib: iuda & deplateis hierusalẽ uocem gaudii
& uocem laetitiae & uocemsponsi & uocemsponsae inde solationem iInpassio¬
ne uoce clamauit : & qui ad edit contracum uocem suã. Ideo eã odio habuit & ab¬
iecit & quae quondã fuit dilecta atq: carissimanuncappellatur odiosa Nũ¬
quid auis discolor heredita smea mihi ñumquid distincta ꝑtotũ uenite congre¬
g amini om̃s̃ bestiaẽ t̃rae pro perate ad deuorandũ .lxx. Nũ quid spelunca
ł e ine hereditas meamihi anspelunca incircuitueius suꝑ eam. ꝑgite congre¬

Expanded text:
pulchra sint innumerabilia et, quos sepelire non potuerint, lacerentur pulchra sint innumerabilia et, quos sepelire non potuerint, lacerentur ab auibus et a bestiis deuorentur nullusque sit, qui abigat similia metuens et humandi uictus officiis. manifesta transcurrimus, ut, sicubi locus fuerit, in obscuris moremur. ipsius enim libri magnitudo fastidium potest facere legentibus: quanto magis, si a nobis latius disseratur! Et quiescere faciam de urbibus Iuda et de plateis Hierusalem uocem gaudii et uocem laetitiae et uocem sponsi et uocem sponsae; in desolationem enne uoce clamauit. et quia dedit contra eum uocem suam, ideo eam odio habuit et abiecit et, quae quondam fuit dilecta atque carissima. nunc appellatur odiosa. Numquid auis d discolor herecu tas s mea mihi? numquid ciuis tincta per totum? uenite, congregamini, omnes bestiae terrae, properate ad deuorandum ! LXX: numquid spelunca hyaenae hereditas mea mihi? an spelunca in circuitu eius super eam? pergite, congre
Abbreviated transcription (Latin):
gratiã sonat : Traduntq: hebrai ex hoc loco appellatã gehennam : qđ salic&
omnis popuł iudaorum. Ibi perterit offendens dm̃: Inquo loco &iã filios suos
inigne idolis consocrarent. Siue holo caustum obtuler̃ quae ñ p̃ceperiteis
neulla legis ius serit sanctione: quod siieptae obtulit filiã suã uirginẽ dõ
Non sacrificium plac& sed animus offerentis: Neq: enĩ sicanis auta sinꝰ
aut inmundio qđ lib& animal primũ occurriss& patriacede hostium
reuertentidõ illud offerre debuerat: Ideo ecce dies ueniunt dic̃ dñs & ñ
dicet᷑ amplius thofah ualli filii en nom̃ sed uallis int̃fectionis & sepelien
intbo faħ eo quod non sit locus : Et erit morticinum populihuius incibũ
uo lucrib: caeli & bestiis terrae & nonerat qui abigat. Tempus obsidionis
nom siue filiorum emnom sed ob interfectionẽ plurimorũ uallis occisio¬
nis Tanta aut̃ cediserit ut in loco ubi prius religio daemonũ erat. Ibi se¬

Expanded text:
\'gratiam\' sonat. traduntque Hebraei ex hoc loco appellatam \'gehennam\', quod scilicet omnis populus Iudaeorum ibi perierit offendens deum, in quo loco etiam filios suos in igne idolis consecrarint siue holocaustum optulerint, quae non praeceperit eis nec ulla legis iusserit sanctione. quodsi Iepthae optulit filiam suam uirginem deo, non sacrificium placet, sed animus offerentis; neque enim, si canis aut asinus aut inmundum quodlibet animal primum occurrisset patri a caede hostium reuertenti, deo illud offerre debuerat. Ideo ecce dies uenient, dicit dominus, et non dicetur amplius Tofeth et uallis filii Ennom, sed uallis interfectionis et sepelient in Tofeth eo, quod non sit locus. et erit morticinum populi huius in cibum uolucribus caeli et bestiis terrae et non erit. qui abigat. Tempus obsidionis nom\', siue \'filiorum Ennom\', sed ob interfectionem plurimorum \'uallis occisionis\'. tauta autem caedes erit, ut in loco prius religionis se
Abbreviated transcription (Latin):
genes & populi meditati sunt mania. Aostiterunt regesterra & principes conuenerunt
iunum, Prohis euulsis destructis ꝑditis & in inferiora detractis aedificat᷑ atq plan¬
tanur ecclesiadi. Suꝑ hieremiae aut̃ ꝑsona nulladubitatio ÷ Legimusem̃ in conse¬
quentibus quod mmanu accipiat calicẽ meriplenũ & pro pinare iubeaturcunctis
in circuitinationib:: Et factum ẽ uerbum dñ ad medicns. quid tuuides higre¬
mia : & dixi uirgã uigi lantẽ ego uideo : & dix̃ dñs ad me: beneui disti quiauigi labo
ego suꝑ uerbo meo ui faciã illud: Pro uirgauigi lante . lxxbaculim nuceum trans¬
tulerunt : laborandũ igit nobis est ut breuit hebream & eemo logiam lannus

Expanded text:
gentes et populi meditati sunt inania? adstiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum. pro his euulsis, destructis, perditis et in inferiora detractis aedificatur atque plantatur ecclesia dei. super Hieremiae autem persona nulla dubitatio est; legimus enim in consequentibus, quod in manu accipiat calicem meri plenum et propinare iubeatur cunctis in circuitu nationibus. Et factum est uerbum domini ad me dicens: quid tu uides, Hieremia? et dixi: uirgam uigilanego super verbum meum ut faciam illud. Pro virga vigilante, LXX baculum nuceum transtulerunt. Laborandum igitur nobis est, ut breviter Hebraeam etymologiam Latinus
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum dnĩ domus dauid haecdicit dñs. Iudicate maneiuditiũ
& erui cuiopressum demanu calumniantis neforte egreditꝰ
siue ut non egrediatur qua sugnis indignatione mea & succen¬
datur & nonsit qui ex tingut. Quodq sẽquitur propter maliciam
studiorum uorum̃ in EXX non hab&ur. Qui c supra dixerat & ad
populum hunc dices. Haec dicit dñs consequenter nc̃ infert &
domui regis iuda ut sub audiatur dices haec dicit ans: atioko apoco moi¬
INΟΥ enim & superiora & inferiora uinguntur ut sit sensus. &
ad populum hunc dices. haec dicit dns. Propriae autem sermo q¬
sit ad domum regiam obcuius maxime culpamciuitas obsid&
ut emend& errorem paenitudine &clem̃ciã dĩ consequatur.
ludicate in quit mane iudicium non in tenebris iniquitatis. sed
inluce iusticiae &eruite uio pressum demanucalum niatoris
ut non accipiatis personam in iudicio: sed diuitibus pauperes obpri¬
mentibus. magis apuduos di imperium ualeat: quam potentia

Expanded text:
uerbum domini,. domus Dauid! haec dicit dominus: indico mane iudicium et eruite ui oppressum de manu calumniantis, ue forte egrediatur — siue ut non egrediatur — quasi ignis indignatio mea et succendatur et non sit, qui extinguat; quodque sequitur: propter malitiam spopulum hunc dices: haec dicit Dominus, » consequenter nunc infert, « et domui regis Juda, » ut subaudiatur, « dices: Haec dicit Dominus: » ἀπὸ κοινοῦ enim et superiora et inferiora junguntur, ut sit sensus, « et ad populum hunc dices: Haec dicit Dominus. » Proprie autem sermo fit ad domum regiam, ob cujus maxime culpam civitas obsidetur, ut emendet errorem poenitudine et clementiam Domini consequatur. Judicate, inquit, mane judicium, non in tein luce iustitiae — \'et eruite ui oppressum de manu calumniatoris. ut non accipiatis personam in iudicio, sed diuitibus pauperes opprimentibus magis apud uos dei imperium ualeat quam potentia
Abbreviated transcription (Latin):
sius ꝑfatus ene uadeubide om̃atua et dapauperib: et ueniseq reme õiuaũt ꝓfeccũte eẽ pol¬
licitus es: nã cũdere laetus militia mundi ali custrisseste ꝓpt̾ regnũ cceloꝵ : quidaliud quã pfe

Expanded text:
us esse, vade, vende omnia tua et da pauperibus et veni, sequere me. Tu autem perfectum te esse pollicitus es. Nam cum derelicta militia castrasti te propter regnum caelorum, quid aliud quam pe
Abbreviated transcription (Latin):
cost psirsauũ scarium ds est dequo prophetadicit pars meadns quuienĩ
fes mauis oma ipseest quifeat oma atq plasmauit : Tam i animoquĩ in
dinarl Duuia hacto dii tañs : Ecceego longe proiciam habitatores tarre
o hacuice & tribulaboeos ut inueniantur .lxx congregauit ade feric
substantiam suam quae h abitat inmunitione Qũiabaeo dĩc dñs ecce
cꝗo sub plamubo hubitatoros tirre huus &tribula boẽ os ut inueni ant̃
praccipitur hierusalem ut quicquid hab& foris substantiae in urbem mu¬
nitissimam congrega & longe obsidioni par& alimenta : stenim nequaquam
ut prius defuturo & longo tempore comminari. sediam deuicina captiuita te
quae iam iam que uentur a sit Congrega inquit & deforis & de terra hoc est
ex agris substantiam tuam in confus ionem : quicquid enim habes. iconfusi¬
one dignum est quaelic & praepares. hacsuꝑ his dñi dicta cognosce. Ecceego

Expanded text:
icos. pars autem sanctorum deus est, de quo propheta dicit: pars mea dominus. qui enim icos. pars autem sanctorum deus est, de quo propheta dicit: pars mea dominus. qui enim formauit omnia, ipse est, qui fecit omnia atque plasmauit tam in animo quam in dione, quia haec dicit dominus: ecce ego longe proiciam habitatores terrae in hac uice et tribulabo eos, ut inueniantur. LXX: congregauit de foris substantiam suam, quae habitat in munitione, quia haec dicit dominus: ecce ego supplantabo habitatores terrae huius et tribulabo eos, ut inueniantPraecipitur Hierusalem, ut quidquid habet foris substantiae, in urbem munitissimam congreget, et longe obsidioni paret alimenta; se enim nequaquam ut prius de futuro et longo tempore comminari, sed jam de vicina captivitate, quae jamjamque ventura sit. Congrega, inquit, et deforis, ei agris, substantiam tuam in confusionem. quidquid enim habes, confusione dignum est; quae licet praepares, haec super his domini dicta cognosce: ecce ego
Abbreviated transcription (Latin):
hominis: confususe si arti fex inscultili quidesuo corde simulacra confurot
sonsimiqurrse quodicn flecuit si autem stultusest omnis homo ascientie stial¬
tumest om̃e fisumq: quod fecit & nonẽ sp̃s in eis: Notandum quod & in isto capi¬
cationis uocat qud  her& icorummentib: non potest inueniri. Uanas̃ x opus
in suidignu quis onim non rideat cum her&icorum simulacraꝑspexerit aut
enim rusticcisunt quac dicuntur & lignum est. aut pulchro sermone conposi¬
tuuin rupperitur argentum autcrte deproprio simulata sensu de feuisra
iuri maginem pollicent᷑ ntemporoius ationis sae poribunt Adteni pus
uri aiheresis in elerr quiq iani foste fiant & probatisent Cũ aut̃ uisetao
di uenerit fal oculus cius stułta r espexerit omnia conticescunt Nonẽ sim
lis penrsiucobsorun qui sub plantauere iudeos & cotidie destruunt herod¬

Expanded text:
hominibus. confusus est omnis artifex in sculptili, qui de suo corde simulacra confinxit, hominibus. confusus est omnis artifex in sculptili, qui de suo corde simulacra confinxit, falsumque est, quod conflauit. si autem stultus est omnis homo a scientia. stultum est omne falsumque, quod fecit. et non est spiritus in eis. notandum, quod et in isto capitem sanctificationis uocat, qui in hereticorum mentibus non potest inueniri. uana sunt et opus risu dignum. quis enim non rideat, cum hereticorum simulacra perspexerit? aut enim rustica sunt, quae dicuntur, et lignum est; ant pulchro sermone con-. posita, et repperitur argentum; aut certe de proprio simulata sensu, et frustra auri imaginem pollicentur. in tempore uisitationis suae peribunt. ad tempus ualet heresis, ut electi quique manifesti fiant et probati sint: cum autem uisitatio dei uenerit et oculus eius stulta respexerit, omnia conticescunt. non est his similis pars Iacob, eorum. qui supplantauere Iudaeos et cotidie destruunt heret
Abbreviated transcription (Latin):
rum in cielo Omnisenĩ doctrina dm̃ de caelestib: fluit Dicenteduuia plauaa
uolunt ariam segrogabis ds̃ hereditatituae & in firmat aose tuuero ꝑferistiea
& eleuati siue educit nebulas ab ex tremisteriae Nebulao siuenubes quib: manda
nebului loquebatur. Putoenim nos ds̃ aposto los ostendit nouis simo tam quã mor¬
n desamatos quia spata culum fact sumus huic mundo & angelis & hominib
fulgera in pliuuam fecut Cumenim mber decaolo uenerit doctrinarũ arsen¬
tua heminum corda satiaris Tumccoruscationes inuenies & clara fulgora sapi¬
entao & educituentos. deches curissuis in quibus sunt om̃ s thesauri sapientice
nscientiao abs conditi. Stultus factus est omnis homo ad scientiã licoille
paulus lic& petrus lic& mor ses & abraham sint ad comparationẽ dituncta
cerums sapietia in nihilum deputabitur Unde & fatuum di sapiontius est

Expanded text:
rum in caelo. omnis enim doctrina domini de caelestibus fluit dicente Dauid: pluuiam rum in caelo. omnis enim doctrina domini de caelestibus fluit dicente Dauid: pluuiam uoluntariam segregabis, deus, hereditati tuae et infirmata est; tu uero perfecisti eam. et - eleuat — siue educit - nebulas ab extremis terrae. nebulae siue nubes, quibus mannebula loquebatur: puto enim, nos deus apostolos ostendit nouissimos tamquam morti destinatos, quia spectaculum facti sumus huic mundo et angelis et hominibus. fulgura in pluuiam fecit. cum enim imber de caelo uenerit doctrinarum et arentia hominum corda satiarit, tunc coruscationes inuenies et clara fulgura sapientiae. et educit uentos de thesauris suis, in quibus sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. stultus factus est omnis homo a scientia. licet ille Paulus, licet Petrus, licet Moses et Abraham sint, ad conparationem dei cuncta eorum sapientia in nihilum deputabitur; unde et fatuum dei sapientius est
Abbreviated transcription (Latin):
cooperatores xp̃i qui diiuocantur & dñi ꝑ doctrinam ecclesiasticam magna ex
parte fabricantur dñs qui facit siue fecit terram in fortitudine sua p̃parat
orbem insapientiasua & prudentiua sua extendit caelos ad uocem suũ dat multitu
dinem aquarum incaelo & eleuat siueeducit nebulas ab extremis terra sulgura
in pluuiam fecit : &educituentum si ueuentos dethesaurissuis stultus factus ÷
omĩs homo ad scientiã sonfususest Omnis artifex insculptili qm̃ falsũ ast quod
confluuit & non ẽ sp̃s in eisuanas̃ &operarisu digna intemporeuisi tationis¬
sua ds̃ pater est facitaũ in fortitudinesua dño saluatoro dxp̃senimdi uiritur
& dĩ supientu qui ipseest & prudentia in quo ex tendit cacdum Ipscenidixit
& facte sunt psemandaunt &creata sunt Loquens ad silum faciamus hominem
ad imagnem & similitudinem nrãm. Ad uocemsuam dat mllti auduis bara ne t¬

Expanded text:
cooperatores Christi, qui dei uocantur et domini, per doctrinam ecclesiasticam magna ex cooperatores Christi, qui dei uocantur et domini, per doctrinam ecclesiasticam magna ex parte fabricantur. Dominus. qui facit - siue fecit - terram in fortitudine sua, praeparat orbem in sapientia sua et prudentia sua extendit caelos. ad uocem suam dat multitudinem aquarum in caelo, perduxit nubes ab extremo terrae, fulgura in pluuiam fecit. et eiecit uentos de thesauris suis. infatuatus est omnis homo ab scientia sua, confusus est omnis artifex in sculptilibus suis, quia falsum conflauit. non est spsua, deus pater est. facit autem in fortitudine sua, domino saluatore; Christus enim dei uirtus et dei sapientia. qui ipse est et prudentia, in quo extendit caelum. ipse enim dixit et facta sunt; ipse mandauit et creata sunt, loquens ad filium: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: ad uocem suam dat multitudinem aqua
Abbreviated transcription (Latin):
suioculos decipiant dum caelorum sibi colorẽ & regna caelestia pollicentur. & ta¬
men opera sapientium uniuersa haec. Quii hoc scło sapientes putant᷑ c̃& erum
apud dm̃ stulti sunt dñs aut̃ ds̃ nr̃t. ds uerus estalluergo uniuersamendatia
& ipse ds̃ uiuens Agitur illa mortua quae finguntur &rex sempit̃nus here¬
ticorũ umbre ad tẽpus p̃ualent sed longo tempore corrumpunt᷑: Ab indigna¬
tigͥeius cõmouebi tͥ terra iiiqui terrena habent o pera & terrena simulacra con¬
fingunt & non sustinebuãs gentes nequaquã populus dñi sed gentiũ multitudo
quaedĩ comminationẽ ferre non p̃ualent Siergo dic&is eis dii quicaelos & t̃ram
non fecerunt pereant de t̃ra & do his quao subcaelosunt : falsis dus. & qui artificio se¬
compofitisunt Istadicenda sunt: illienim neçcaelos facere nee terram quae

Expanded text:
sui oculos decipiant, dum caelorum sibi colorem et regna caelestia pollicentur; et tasui oculos decipiant, dum caelorum sibi colorem et regna caelestia pollicentur; et tamen opera sapientum sunt uniuersa haec, qui in saeculo sapientes putantur, ceterum apud deum stulti sunt. dominus autem deus noster deus uerus est - illa ergo uniuersa mendacia - et ipse deus uiuens - igitur illa mortua, quae finguntur, - et rex sempiternus - hereticorum umbrae ad tempus praeualent, sed longo tempore corrumpuntur — ; ab indignatione eius commouebitur terra - hi, qui terrena habent opera et terrena simulacra confingunt, - et non sustinebunt gentes, nequaquam populus domini, sed gentium multitudo, quae dei comminationem ferre non praeualent. Sic ergo dicetis eis: di, qui caelos et terram. non fecerunt, pereant de terra et de his, quae subb caelo sunt! Falsis dis et, qui artificio reconpositi sunt, ista dicenda sunt - illi enim nec caelos fecere nec terram -, quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
ficimus ad caritatem Tuum enim inquit decus. inueritate decor inmendatio
turpitudo quamuis her&ici iuxta sapientiãmundi quae destruitur sibi
sapientes ẽe uideantur : Tam̃ inomnib: regis qui lacerant ecclesic̃mullus
est similistuidicente sermone diuino . perdam sapientiã sapientiũ & pru¬
dentiã prudentium reprobabo simul sapientes & fatui s unt doctrinaeoꝵ
proqualitate in genii uel uilis est & ligno conparatur uel similis argento propt̃¬
eloquii uenus tatem Afferturdetharsis uł indiȩ rogioẽ ut uultio sepphus uł cer¬
teomne pelagus tharsis appellatur: & ca elihab& simi litudinemi& tamen inuo¬
luta est uorborum artificio Si enim potuerit decipere non poterit & aurũ deophar
sepremnominib: apud hebreos appellantur aurum quorum unum ophardicit᷑.
secus lignum ẽ uilisq: materia hr acintho operiuntur. & pur puraut suꝑficie

Expanded text:
ficimus ad caritatem. tuum est. inquit, decus; in ueritate decor, m mendacio ficimus ad caritatem. tuum est. inquit, decus; in ueritate decor, m mendacio turpitudo. quamuis heretici iuxta sapientiam mundi, quae destruitur, sibi sapientes esse uideantur, tamen in omnibus regnis, quibus lacerant ecclesiam, nullus est similis tui dicente sermone diuino: perdam sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo. simul sapientes et fatui sunt; doctrina eorum pro qualitate ingenii uel uilis est et ligno conparatur uel similis argento propteloquii uenustatem; affertur de Tharsis — uel Indiae regio est, ut uult Iosephus, uel certe omne pelagus Tharsis appellatur et caeli habet similitudinem — et tamen inuoluta est uerborum artificio; si enim patuerit, decipere non poterit. et aurum de Ophaz. septem nominibus apud Hebraeos appellatur aurum, quorum unum \'ophaz\' dicsecus lignum est uilisque materiae. hyacintho operiuntur et purpura, ut superficie
Abbreviated transcription (Latin):
orex gentium tuum estenim decus intercunctos sapientes gentium & inumi¬
uersis regioniseorum nullus est similistui pariter sapientes & fatui pnoba¬
buntur doctrina uanitatis eorum lignum est argentum inuolutum siue
productum doarbarsis affertur & aurum deophat opus artificis & manus
aerari : Hiacinthus & purpura indumentum eorum opus artificum si ue
sapientium uniuersahaec dñs autem ds̃ uerus est iste ds̃ uiuens & rex sempi¬
ternus : ab indignatione eius commo uebitur terra & non sustinebum gen¬
tes comminationem eius. Haec inlxx non habemtur sed d&heo dotionis
editione in plerisq: addita sunt: & cum iuxta litter am uid eantur perspi¬
cua iuxta AΝΑΓΩΓΝΝ magnã habent difficultatem : Mullus enĩ simi¬
lis est do uero eorum de orum qui her&ica arce finguntur om̃s timebunt
eum quir ex gennium est . principium en ĩ sapientiae timor dñ : & de eo pro¬

Expanded text:
o rex gentium? tuum est enim decus, inter cunctos sapientes gentium et in unio rex gentium? tuum est enim decus, inter cunctos sapientes gentium et in uniuersis regnis eorum nullus est similis tui. pariter sapientes ei fatui probabuntur; doctrina uanitatis eorum lignum est: argentum inuolutum — siue productum — de Tharsis affertur et aurum de Ophax, opus artificis et manus aerarii; hyacinthus et purpura indumentum eorum; opus artificum — siue sapientium — uniuersa haec. dominus autem deus uerus est; iste deus uiuens et rex sempiternus. ab indignatione eius commouebitur terra et non sustinebunt gentes com- minationem eius. Haec in LXX non habentur, sed de Theoaotionis editione in plerisque addita sunt et, cum iuxta litteram uideantur perspicua, iuxta ὰναγωγὴν magnam habent difficultatem. nullus enim similis est deo uero eorum deorum, qui heretica arte finguntur. omnes timebunt eum. qui rex gentium est; principium enim sapientiae timor domini et de eo pro
Abbreviated transcription (Latin):
tata tollentur: fortior ille qui portat quam illa quaeportantur. immo i illo
sensus est : in hoc figura sine sensu: Noli teergotimere ea quia nec bene possunt
facere nec male : Solentenim plerique gentilium daemones colere nen oce¬
ant & alios exorare ut praestent bene ficia. Vnde & illud uirgilianum est
Ni gram hiemi pecudem ⁊ ephyris felicib albam. Quicquid deidolis diximꝰ
adomnia dogmata quae sunt contraria ueritati referm potest: & ipsi enim
ingentia pollicentur & simulacrum uanicultus desuocorde confingunt
i actant grandia & ad decipiendos simplices quosque quusi aur eis sensib
& eloquis argentisplendore fulgentibus imperitorum obstringunt aciẽ
& asuis inuentoribus sublimantur in quibus nullaestutilitas. & quor um
cultura propriae gentium est & eorum qui ignorant dm̃. Non est similistui
dñe magnustu & magnum nomentuum infertitud inesquis nontimebit te

Expanded text:
tata tata sensus est, in hoc figura sine sensu. nolite ergo timere ea, quia nec bene possunt facere nec male. solent enim plerique gentilium daemones colere, ne noceant, et alios exorare, ut praestent beneficia; unde et illud Uergilianum est: nigram Hiemi pecudem, Zephyris felicibus albam. quidquid de idolis diximus, ad omnia dogmata, quae sunt contraria ueritati, referri potest. et ipsi enim ingentia pollicentur et simulacrum uani cultus de suo corde confingunt; iactant grandia et ad decipiendos simplices quosque quasi aureis sensibus et eloquiis argenti splendore fulgentibus inperitorum obstringunt aciem et a suis inuentoribus sublimantur, in quibus nulla est utilitas et quorum cultura proprie gentium est et eorum, qui ignorant deum. Non est similis tui, domine; magnus tu et magnum nomen tuum in fortitudine. quis non timebit te,
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite ergo timere eaquia nec male facere possunt necbene descriptio ido¬
lorum quo uenerantur gentes lignum inquit desaltup̃cidit Materiaergo
ido lorumuil is & corruptibilis opus manuum arti ficis : Cumartifex mor¬
tudis sit mortalia ergo & illa quae fabricatur argento & auro decoraut
illud ũt fulgore utriusq materiae decipiat simplices quiquidẽ err& adnos
usq: transiuit ut religionem indiuitis arbitremur: Clauis & mallas
compegit & non sdis soluatur siue ut non mouea t quanta idolerũ poten¬
uns quaestare ꝑse ne queunt nisi clauis & mcalleis compinꝗ ant poten
Insimilitudinom palme fabricata habent pulc h ritusdi s inetuilloꝵ
& pictur ȩ arte decorata sumt. Sed uri litatem non possident quae prebeant aliquos
fructus artifici & non loquentur nihi lenim in se uitale habent: de quibus
scriptum est. os habent & non loquentur aures habent & non audient. por¬

Expanded text:
nolite ergo timere ea, quia nec male facere possunt nec bene. Descriptio idonolite ergo timere ea, quia nec male facere possunt nec bene. Descriptio idolorum, quae uenerantur gentes. lignum, inquit, de saltu praecidit — materia ergo idolorum uilis et corruptibilis — opus manuum artificis — cum artifex mortalis sit, mortalia ergo et illa, quae fabricatur — ; argento et auro decorauit illud, ut fulgore utriusque materiae decipiat simplices. qui quidem error ad nos usque transiuit, ut relicompegit, ut non dissolvatur, sive ut non moveatur. Quanta idolorum potentia, quae stare per se nequeunt, nisi clavis et malleis compingantur! In similitudinem palmae fabricata, habent pulchritudinem metallorum et picturae arte decorata sunt: sed utilitatem non possident, qua praebeant aliquos fructus artifici. Et non loquentur. Nihil enim in se vitale habent. De quibus scriptum est: Os habent, et non loquentur; aures habent, et non audient. Por
Abbreviated transcription (Latin):
domus i frł incircum cis cest corde non carne qua e hicircum cisio ducit ad
mortem. illa enim carnis: haec sp̃s est. Audite uerbum quod locutus ẽ dñs
suꝑ uos domus i stł haec dic̃ dñs. Iuxta uiasgentium nolite discere &asig¬
nis caelinolitem &uere quae timent gentes quia leges populorum uanaes :
propri e aduersumeos loquitur qui uener antur cael estiu & quae hisig¬
na sunt posita annorum temporũ mensuũ & dierũ. Ab his a estimant regi
humanum genus & ex causis caelestium terrena mederari. Quodq: aitleges
si ue legitima populorum uana s̃ omnẽ humanã scepiennã fragilem ẽe
de monstrat nullam habere utilitatem. Quia lignumdes altu p̃ciditopus
manuum artificis mascia argento & auro decorauit illud clauis & malleis
compegit utnondis soluatur si ue non moueatur : in similitudi ñe palmae fa
bri cataes̃ & non loquentur: portata tollentur qui a icedere non ualent

Expanded text:
domus Israhel incircumcisa est corde. non carne, quae incircumcisio ducit ad domus Israhel incircumcisa est corde. non carne, quae incircumcisio ducit ad mortem: illa enim carnis, haec spiritus est. Audite uerbum, quod locutus est dominus super uos, domus Israhel! haec dicit dominus: iuxta uias gentium nolite discere et a signis caeli nolite metuere, quae timent gentes, quia leges populorum uanae sunt! Proprie aduersum eos loquitur, qui uenerantur caelestia et, quae in signa sunt posita annorum, temporum, mensuum et dierum, ab his aestimant regi humanum genus et ex causis caelestium terrena moderari. quodque ait: leges siue legitima populorum uana sunt. omnem humanam sapientiam futilem esse demonstrat et nullam in se habere utilitatem. Qmanus artificis in ascia: argento et auro decoravit illud; clavis et malleis compegit, ut non dissolbricata sunt et non loquentur; portata tollentur, quia incedere non ualent.
Abbreviated transcription (Latin):
tur & praepue aegyptii &idumaei ammanitae & moabite & omis
regio sara cenorum quae habitant in solitudine & dequib: dicitur superomnos
qui ad tonsisunt in comam habitantes indeserto: Nonigitur deb& gloriari¬
uda quimixtus est cum gentibus supra scriptis eo quod praeputium non ha¬
beat sed ex legedĩ circumcisus sit : Cum & alii haec faciam quilegis mandara
non seruant & ignoramt dm̃ isrł: Nec prodest circum cisio quae insignũ data esi
nisi praeceptad̃ compleantur. sicut & comae quȩ gentem significant non robo¬
racorporum & fortitudinem pugnatorum. Quod que sequitur. omnes gen¬
tes habent praeputium. omnis aut̃ domusi frł incircumcisi sunt corde :
Hunc habent sensum cum p̃ter aegyptios iduma eos ammanitas & moabitas
Ismahelitas insolitudinem commorantes quorum plerumq: parscircum¬
cis a est : Om̃s alienationes intoto orbe in circumcis ae sintcarne omnis

Expanded text:
tur et praecipue Aegyptii et Idumaei, Ammanitae et Moabitae et omnis tur et praecipue Aegyptii et Idumaei, Ammanitae et Moabitae et omnis regio Saracenorum, quae habitat in solitudine et de quibus dicitur: super omnes, qui attonsi sunt in comam, habitantes in deserto. non igitur debet gloriari Iuda, qui mixtus est cum gentibus supra scriptis, eo, quod praeputium non habeat. sed ex lege dei circumcisus sit, cum et alii haec faciant, qui legis mandata non seruant et ignorant deum Israhel. nec prode est circumcisio, quae in signum data est, nisi praecepta domini conpleantur: sicut et comae, quae gentem significant, non robora corporum et fortitudinem pugnatorum. quodque sequitur: omnes gentes habent praeputium, omnis autem domus Israhel incircumcisi sunt corde, hunc habet sensum: cum praeter Aegyptios, Idumaeos, Ammanitas et Moabitas, Ismaelitas in solitudine commorantes, quorum plerumque pars circumcisa est, omnes aliae nationes in toto orbe incircumcisae sint carne, omnis
Abbreviated transcription (Latin):
eorum reputantur hnihilum &i fia est sola gloriatio ut sciat & itellegat
quodipsesit dñs qui facitmi scricordiam & iudicium & iustitiam superter¬
ram. Quod om̃a d÷i prouidentia & iustitia gubernemtur & quae nobis ui¬
dentur non habererationem iustitiae plenasint atquerationis. Haecenĩ
sola placentdõ & in his uoluntas illius est ubi sunt ergo quidicunt proprio
hominem regi arbitrio & sicdatam liberi arbitru potestatem . ut dĩ mise¬
ricordia tolleretur atq: iustitia Vnde & a postulus assumens hoc testi¬
monium ponit exemplum: quigloriatur indño glorieur. Eccedies ue¬
niunt dicitdñs & uisittbo sup omnem qui circumcisum habent praeputi
omnes gentes habent praeputium : Omnis aut̃ domus isrł incircumo¬
sisunt corde: Multarum ex parte quadamgentium & maxime quaȩ
iudeae palestineque confines sunt usque : hodie populi circumcidum¬

Expanded text:
eorum reputantur in nihilum et ista est sola gloriatio, ut sciat et intellegat, eorum reputantur in nihilum et ista est sola gloriatio, ut sciat et intellegat, quod ipse sit dominus, qui facit misericordiam et iudicium et iustitiam super terram, quod omnia dei prouidentia et iustitia gubernentur et, quae nobis uidentur non habere rationem, iustitiae plena sint atque rationis. haec enim sola placent deo et in his uoluntas illius est. ubi sunt ergo, qui dicunt proprio hominem regi arbitrio et sic datam liberi arbitrii potestatem, ut dei misericordia tolleretur atque iustitia? unde et apostolus assumens hoc testimonium ponit exemplum: qui gloriatur. in domino glorietur. Ecce dies ueniunt, dicit dominus, et uisitabo super omnem, qui circumcisum habent promnes gentes habent praeputium, omnis autem domus Israhel incircumcisi sunt corde. Multarum ex parte quadam gentium et maxime, quae Iudaeae Palestinaeque confines sunt. usque hodie populi circumcidun
Abbreviated transcription (Latin):
prophetae loqui quae sequuntur haec dicitdñs & reliqua & est sensus. cum as¬
cenderit mors perfenestras nr̃as & in gressa fuerit domus hierus alem &
paruuli iuuenesq deforis perierint & plateis tuncerit morticinumeoꝵ
siue cadauera mortuorum quas i istor quiliniũ suꝑ faciemt̃rae & qua si sti¬
pula quae postergum m& entium dimittitur & in utilis nonco lligitur ꝑqua
ostendere uultan tam in hierusalem & circaurbẽcaedem futur am utnul
lus sit qui sepeliat corruentes. Haec dicit dñs nonglorietur sapiens insapi¬
entia suac & nonglorietur fortis infortitudin&ua & nonglorietur diues
indiuitus suis. Sed in hoc glorietur quigloriatur scire siue intelleger e
& nos seme quia ego sumdñs qui facio miseri cordiam & iuditium & iustici¬
am in terra : Haecenim placent mihi siuequia in istisestuo lunta smea diẽ
dñs Omnis hominum aufertur suꝑbicdum & sapientia & fortitudo & opes

Expanded text:
prophetae loqui quae sequuntur: « Haec dicit Dominus, » etc. Et est sensus, Cum ascenderit mors per fenestras nostras, et ingressa fuerit domos Hierusalem, et parvuli juvenesque de foris perierint in plateis, tunc erit morticinum eorum, sive cadavera mortuorum, quasi in sterquilinium super faciem terrae, et quasi stipula, quae post tergum metentium dimittitur, et ut inutilis non colligitur, per quae ostendere vult tantam in Hierusalem, et circa urbem caedem futuram, ut nullus sit, qui sepeliat corruentes. Haec dicit dominus: non glorietur sapiens in sapientia sua et non glorietur fortis in lortitudine sua et non glorietur diu in dinitiis suis, sed in hoc glorietur, qui gloriatur, scire — siue intellegere — et nosse me, quia ego sum dominus, qui facio misericordiam et iudicium et iustitiam in terra! haec enim placent mihi — siue quia in istis est uoluntas mea —, dicit dominus. Omnis hominum aufertur superbia, dum et sapientia et fortitudo et opes
Abbreviated transcription (Latin):
rosibi & omni parte concinencium & ut hocuerum et̃ creda¬
mus iurã ꝑ sequia iuxta a postolum maiorem alium ꝑ quem iurare
possit non hab &: Quia haec dicit dñs suꝑdomum siue addomum
regi suda: gala ad tumihi capuł siue principium libani si non posuero
te in solitu dinem urbes in habitabiles & scĩ ficabo suꝑte int̃ficientem
uirum & arma eius & succident electas caedrostuas. & p̃cipitabunt
siue m̃ietent inignem & ꝑ transibunt gentes multae ꝑciuitatem hanc
& dicit unus quisq proximosuo. quare fecit dñs sicciuitati huic magnȩc¬
& respondebunt eõ qđ reliquerint pactum dnĩ sui & adorauerint de¬
os alienos & seruierint eis. zala ad quam possedit dimidia tribima.¬
nasse transiorda nen scriptura commemorat. in quomonte laban
fugientem consecutus estia cob & monsuixta genesin nomen accepit

Expanded text:
ro sibique ex omni parte concinentium. et ut hoc uerum esse credaro sibique ex omni parte concinentium. et ut hoc uerum esse credamus, iurat per se, qui iuxta apostolum maiorem alium. per quem iurare possit, non habet Quia haec dici dominus super domum — siue ad domum — regis Iuda: Galaad tu mihi, caput — siue principium — Libani, si non posuero te in solitvirum et arma ejus: et succident electas cedros tuas, et praecipitabunt in ignem. Et pertransibunt gentes multae per civitatem hanc: Et dicet unusquisque proximo suo: Quare fecit Dominus sic civitati huic g ebu ut: eo. quod reliquerint pactum domini dei sui et adorauerint deos alienos et seruierint e.is. Galaad, quam possedit dimidia tribus Manasse. trans Iordanen scriptura commemorat: in quo monte Laban fugientem consecutus est lacob et mons iuxta Genesin nomen accepit
Abbreviated transcription (Latin):
effusio sanguinis. sedlegum ministerium: sunquit haec feceritis o reges iuda
tenebitis pristinam potestatem. & cum ambitione. ingredimini portas
hierusalem sicutem facere noluentis. õ domus regia. Nentam
dñi erit crudelitas quam tuae uoluntatis ut omnisciuitas redigatar
insolitudinem. Quicquid regiȩ domui dictum est
qd si fecerint quae praecepta sunt : & in t̃c&era in nocentem sangui¬
nem ñ fuderint. scandali tantes minimos quosq & ꝑcucientes consei¬
entias singulorum. obtineane traditam sibi adõ dignitatem. siaũt
faccrenoluerintꝰ que contempserint ĩpsi redigant ecdesiam insolitu¬
dinem in grediuntur autem degenere dauid ꝑportas hierusalem & se¬
dent suꝑthronum eius qui interp̃tatur fortis manu. & ascendunt cur¬
rus & equos quando refrenant asuas & populi ꝑturbationes & con¬
posito in ecclesia ingrediuntur graduꝰ & multarum uirtutum cho¬

Expanded text:
effusio sanguinis, sed legum ministerium. \'si,\' inquit, haec feceritis, o reges Iuda, effusio sanguinis, sed legum ministerium. \'si,\' inquit, haec feceritis, o reges Iuda, tenebitis pristinam potestatem et cum ambitione ingrediemini portas Hierusalem; sin autem facere nolueritis, o domus regia, non tam domini erit crudelitatis quam tuae uoluntatis, ut omnis ciuitas redigatur in solitudinem . quicquid regiae domui dictum est. od, si fecerint, quae praecepta sunt, et inter cetera innocentem sanguinem non fuderint scandalizantes minimos quosque et percutientes conscientias singulorum, optineant traditam sibi a domino dignitatem: sin autem facere noluerint atque contemserint, ipsi redigant ecclesiam in solitudinem. ingrediuntur autem de genere Dauid per portas Hierusalem et sedent super thronum eius, qui interpretatur fortis manu\', et ascendunt currus et equos, quando refrenant et suas et populi perturbationes et conposito in ecclesia ingrediuntur gradu et multarum uirtutum cho
Abbreviated transcription (Latin):
miģutne qua quam ꝑnuncios loquatur ad regem sed ipsẽ uadat
adpalatium & ibilo quaturci. Simulq: anima duertamus diuinã
scpienciam qđ ꝑnuncios iub& tristicia nunciari mixtis & pros¬
peris siagere uoluerit rexpęnitenciam. Hic uero quiaipsi impera¬
curut ꝑgat non tristia nunciat. & captiuitatem iamiamq uenturã.
sedmon& quid facere debeat ut uit & in pendentem sententiam dĩ.
Regum autem proprium ẽ facere iudicium atq iusticiam. & libera¬
rede manucalum niatorum uioppressos & peregrino pupiloq &
uiduae qui facilius opprimunt᷑ A potentibus. praebere auixilium
& ut curameis p̃ceptorum dĩ maiorem mniter& intulit . Nolite con¬
tristare ut non solum erpiatis sed nepaciamini quidem ꝑuram conhi¬
bentiam ab cliis contristari. & sanguinem in nocentem non effunda¬
tis inloco isto. homicida senim & sacrilegos & uenenarios punire ñon est

Expanded text:
miae, ut nequaquam per nuntios loquatur ad regem, sed ipse uadat miae, ut nequaquam per nuntios loquatur ad regem, sed ipse uadat ad palatium et ibi loquatur ei. simulque animaduertamus diuinam sapientiam, quod per nuntios iubet tristia nuntiari mixtis et prosperis, si agere uoluerit rex paenitentiam. hic uero, quia ipsi imperatur, ut pergat, non tristia nuntiat et captiuitatem - iam iamque uenturam, sed monet, quid facere debeat, ut uitet inpendentem sententiam dei. regum autem proprium est facere iudicium atque iustitiam et liberare de manu calumniatorum ui oppressos et peregrino pupilloque et uiduae, qui facilius opprimuntur a potentibus. praebere auxilium. et ut curam eis praeceptorum dei maiorem iniceret, intulit: \'nolite contristare, ut non solum eripiatis, sed ne patiamini quidem per uestram coniuentiam ab aliis contristari, et sanguinem innocentem non effundatis in loco isto!\' homicidas enim et sacrilegos et uenenarios punire non est
Abbreviated transcription (Latin):
Hacc dicit dñs Descende indomum regis iuda & loqueris ibi uerbien
hocdices A udiuerbum dñi rexiudea quisedis supersolium detuid tud seru
cui apopal ustuius quingre dimimi ꝑportasistas hace dicit dñisi faertciu¬
dicium &iusciciam a liberate iuiopressum demanucalum natoris &a due¬
naom & pupillum & uidciam nolite con tristare neque obrrimatisin
quas suicimpie & sanguinem innocem tem neeffundatis in locoisto
suenim sacientes feceritis uerbum istud ingredicetur ꝑportas domus
huius reges sedentes degenere dauid suꝑthronum cius. & a scendentes
currus & e quos ipsi & serui & populus corum. Quod sinon audieritis uer¬
ba haco pmem & ipsum uiraui dicit dñs quia in solitudinem erit
domus hacc Haec uisio immo hic sermodĩ uelante fit ad prophe¬
tam quam sc̃decias adcum nuncios mitter& uel certe post¬
quam nunciis p̃cepit quid regireferri deberent. p̃cipitur lucre¬

Expanded text:
Haec dicit dominus: descendeHaec dicit dominus: descendeudi verbum Domini, rex Juda, qui sedes super solium David: tu et servi tui, et populus tuus, qui ingredimini per portas istas. Haec dicit Dominus: Facite judicium et justitiam, et liberate vi oppressum de mana calumniatoris, et advenam, et pupillum, et viduam nolite contrique sive impie, et sanguinem innocentem ne effundatis in loco isto. Si enim facientes feceritis verbum istud, ingredientur per portas domus hujus reges sedentes de gecurrus et equos, ipsi et serui et populus eorum. quodsi non audieritis uerba haec. per memet ipsum iuraui. dicit dominus. quia in solitudinem erit domus haec. Haec uisio. immo hic sermo domini. uel ante iit ad prophetam. quam Sedecias ad eum nuntios mitteret, uel certe postquam nuntiis praecepit, quid regi referre deberent, praecipitur Hiere
Abbreviated transcription (Latin):
uobis fructum maliciae urãe. & ego suͤcendam ignem in sal¬
tuurõ. Non babillonius ut putatis non rex chaldeorum sed mea
haccomnia ira ꝑfici&. Scdtum autem uõcat hyerusalem . & omnen
circam regionem quae frugiferas arbores bonorum operum non
hab& qđ sic incendio p̾paratus. pulcreq uallem appellat campes¬
trem qđ ꝑuia sit hostibus & non montem. excelsum : quidificulter
ascendi potest uxta qđ & inisaiadicitur uisio uallission. Quic¬
quid addomum regiam & adurbem m&ro polim proph&at̾
referamus adecdesiasticum ordinem & principes ecclesiarum
cosdum taxat quise suꝑbiae & diuiciis. lasciui e que tradiditrint.
necstatim quiadomus regia est ab interituliberabitur quo¬
modo & quidestyrpe fuere dauid: pauciad modum sunt. & inuenti.
quipplacuerint dño atipsedauid ez echias &iosias magnaq pars
principum & strrpis regiȩ in uniuersum populum iste dñĩ ꝓuocauic

Expanded text:
uobis fructum malitiae uestrae et ego succendam ignem in saluobis fructum malitiae uestrae et ego succendam ignem in saltu uestro, non Babylonius, ut putatis, non rex Chaldaeorum. sed mea haec omnia ira perficiet. \'saltum\' autem uocat Hierusalem et omnem circa regionem, quae frugiferas arbores bonorum operum non habet, quod sit incendio praeparatus. pulchreque \'uallem\' appellat \'campestrem\', quod peruia sit hostibus, et non \'montem excelsum\', qui difficulter ascendi potest, iuxta quod et in Isaia dicitur: uisio uallis Sion. quicquid ad domum regiam et ad urbem metropolim prophetatur, referamus ad ecclesiasticum ordinem et principes ecclesiarum, eos dumtaxat, qui se superbiae et diuitiis lasciuiaeque tradiderint. nec statim quia domus regia est, ab interitu liberabitur, quomodo et, qui de stirpe fuere Dauid, pauci admodum sunt inuenti. qui placuerint domino, ut ipse Dauid. Ezechias et losias, magnaque pars principum et stirpis regiae in uniuersum populum iram domini prouocauit.
Abbreviated transcription (Latin):
in lax non hab&ur & succendam inquit ignem. & saltueius. do¬
uorabit omnia in circuitueius. Prohabitatrice uallis solidȩ at¬
q campestris Vx transtulerunt. E cceego ad teħabitas in uallis
sorum campestri ꝓ quo syminachus p&ram theodotio obsessa
interpretati sunt a quilȩ prima aedicio solidam secundatrrũ
sorunt enim siue surunt ligua hebraca. & trrum & silicem. & co¬
hortatam sonat. loquitur autem contrahierusalem quae ob¬
sidione uallata est. siue insimili tudinem trriquasi marigran¬
diitababillonio exercitu cingitur. & euadere non potẽst. aut
certe quae se instar p&re durissimȩ & expugnabilem putat
atq robustam. prosoliditate murorũm & magnitudine & di¬
cit. Quisterere nos poterit: & quis ingredi&ur domus nrãs. cum
ea contrario loquatur ds̃. Ego uisi tabo uos meum eua dere ocu¬
lum non poteritis. uisi tabo autem uos in ꝑniciem & reddam

Expanded text:
in LXX non habetur. et succendam. inquit, ignem in saltu eius et dein LXX non habetur. et succendam. inquit, ignem in saltu eius et deuorabit omnia in circuitu eius. Pro \'habitatrice uallis solidae atque campestris\' LXX transtulerunt: ecce ego ad te, qui habitas in ualle Sor campestri, pro quo Symmachus \'petram\', Theodotio \'obsessam\' interpretati sunt. Aquilae prima editio \'solidam\', secunda \'Tyrum\'; \'Sor\' enim siue \'Sur\' lingua Hebraea et \'Tyrum\' et silicem et \'coartatam\' sonat. loquitur autem contra Hierusalem, quae obsidione uallata est siue in similitudinem Tyri quasi mari grandi ita Babylonio exercitu cingitur et euadere non potest aut certe, quae se instar petrae durissimae inexpugnabilem putat atque robustam pro soliditate murorum et magnitudine et dicit: \'quis terrere nos poterit et quis ingredietur domos nostras?\', cum e contrario loquatur deus: ego uisitabo uos. meum euadere oculum non poteritis. nisitabo autem uos in perniciem et reddam
Abbreviated transcription (Latin):
furoris mei nec inueni & materiam quam consumat. Incredi¬
bilisq: inhocloco dĩclementia demonstratur. ut dequib supra
dixerat posui enim faciem meam suꝑciui tatem hanc inmalum
& non inbonum in manu regis babillonis cradetur. & exur& eam
ignisiam dñi ingruente sententia cosꝓuoc& adsalutem. Non
q̃uo ignor& urbem hicrus cilem eẽ capiendam sed quoliberum
homĩni seruetur arbitrium. ut non ignorantia futuri sed uolun¬
tate propria perire uideantur. quomodo & saluatorsciebat po¬
pulum negtiturum & seeẽ crucifigendum quiope quihoc apostolis
sepe p̃dixerat &nihil hominus cõmmotibat uolenscoscorrigere
adpaẽnitentiam. Vt quicquid postea sus tinuerunt suo uitiõ eis
acciderit nonduntia comminantis. Eccecgo cibi tatricem
uallis solidȩ. atq cam pestris aait dñs Quidicitis quisꝑcuci&.
siue terrebitnos. & quis ingredi&ur domus nrãs. & uisi tabo suꝑ
uosqđq sequitur uxta fructum studiorum ũrorum dicit d̃s

Expanded text:
furoris mei nec inueniet materiam, quam consumat.\' incredibilisque in hoc loco dei clementia demonstratur, ut, de quibus supra dixerat: posui enim faciem meam super ciuitatem hanc in malum et non in bonum: in manu regis Babylonis tradetur et exuret eam ignis, iam domini ingruente sententia eos prouocet ad salutem, non quo ignoret urbem Hierusalem esse capiendam, sed quo liberum homini seruetur arbitrium, ut non ignorantia futuri, sed uoluntate propria perire uideantur: quomodo et saluator sciebat populum negaturum et se esse crucifigendum, quippe qui hoc apostolis saepe praedixerat, et nihilominus commonebat nolens eos corrigere ad paenitentiam, ut, quicquid postea sustinuerunt, suo uitio eis acciderit. non duritia comminantis. Ecce ego ad te, habitatricem uallis solidae atque campestris, ait dominus, qui dicitis: quis. percutiet — siue terrebit — nos et quis ingredietur domos nostras? et uisitabo super nos; quodque sequitur: iuxta fructum studiorum uestrorum dicit dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
lantium praces byterum qua auiditate susceperim melius est ut
et nos creliquerit nospossum dicere nelȩdere quempiam ui¬
deccr: tocmen quacsi praetereuntem et festinantem pcuilulum te¬
nui. et gustum ei nostrȩ amicitiae de diut ꝑ eumdiscacs quid in no
perte scdutariuolo

Expanded text:
lantium Presbyterum qua aviditate susceperim, melius est ut lantium Presbyterum qua aviditate susceperim, melius est ut et nos reliquerit, non possum dicere, ne laedere quempiam videar. Tamen quasi praetereuntem et festinantem paululum retinui, et gustum ei nostrae amicitiae dedi, ut per eum discas, quid in noper te salutari volo