comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uelit qđ miseri cordiadi bonis pusq concedit ut int̃ amicos qđ lib& fituros liberi securiquessentur
aliene peccata sibi commissa non ꝓdant quaȩꝓditiment ipsin ulla comittant Cũ enĩ fedsũ quid
amaledico fingitur aut omnino non creditur aut ceste in tegra scdute sola fame uexatur : qđ aũt
malũ ꝑparucur hostis ẽ intimus &iã sinullius in timilo quacitite aut liteuulgoxur: qu ꝙꝓpt̃ quis
piudentiũ nonuideat &iã tuquã tolerabilit feras amicis simi quondc̃ & familiarissim in gedi¬
biles nunc inimicitias consolante conscientia & quẽ admodũ uelquodiaccitat uel qđa quibidĩ
sorsitaencreditur in sinistris armis deputes quib: non minus quã dextris contradiabulĩ dimiartur
uenũ tm̃ illũ maluerim aliquomodo motiorẽ quã ante in istomodo armatiorẽ hoc magnũ & triste

Expanded text:
uelit. quod misericordia dei bonis piisque concedit, ut inter amicos quoslibet futuros liberi securique uersentur, uelit. quod misericordia dei bonis piisque concedit, ut inter amicos quoslibet futuros liberi securique uersentur, aliena peccata sibi commissa non prodant, quae prodi timeant, ipsi nulla committant. cum enim falsum quid a maledico fingitur, aut omnino, non creditur aut certe integra salute sola fama uexatur; quod autem malam perpetratur, hostis est intimus, etiam si nullius intimi loquacitate aut lite uulgetur. quapropter quis prudentium non uideat, etiam tu quam tolerabiliter feras amicissimi quondam et familiarissimi incredibiles nunc inimicitias consolante conscientia et quem ad modum, uel quod iactitat uel quod a quibusdam forsitan creditur, in sinistris armis deputes, quibus non minus quam dextris contra diabolum dimicatur ? uerum tamen illum maluerim aliquo modo mitiorem quam te isto modo armatiorem. hoc magnum et triste
Abbreviated transcription (Latin):
ut debui quia nec miror minus nosscire inuicẽ quã scimus ad coniunctissimis & ficmiliarissimis
nr̃is inquoꝵ ego cacritatẽ fateor stccile metotũ ꝓitio p̃sestim factigatũ scandalis scłi & in eccsin&
de quo superius gemui omnino formido cũ enĩ hominẽ xp̃i anacaritate fragrantẽ atq mihifide¬
lẽ amicũ stcitũ eẽ sentio quicquio consiliorũ meoꝵ cogitationũ quaȩ committo non hominicom¬
micto sedilli inquoman& uttaclissit ds̃ enĩ caritos ẽ. & quiman & incantate in dõman& quẽ
side seruerit tantũ faciat necesse ẽ dolorẽ quantã in eos fecerat gaudiũ. uerũ tam̃ ex
animo intimo ficctus in imicusq rit sibi potius qđ si fuga tastutus non inueniat qđ ꝓdatiratus¬
hoc aũt ira unus qusq facile adequtur no noccultando qđ secerit sed non faciendo qđ occulan

Expanded text:
ut debui, quia nec miror minus nos scire inuicem, quam scimur a coniunctissimis et familiarissimis ut debui, quia nec miror minus nos scire inuicem, quam scimur a coniunctissimis et familiarissimis nostris. in quorum ego caritatem, fateor, facile me totum proicio praesertim fatigatum scandalis saeculi et in ea.sine de quo superius gemui, omnino formido. cum enim hominem Christiana caritate flagrantem eaque mihi fidelem amicum factam esse sentio, quicquid ei consiliorum meorum cogitationumque committo, non homini committo, sed illi, in quo manet, ut talis sit. deus enim caritas est et, qui manet in caritate, in deo manet; quem si deseruerit, tantum faciat necesse est dolorem, quantum manens fecerat gaudium. uerum tamen ex amico intimo factus inimicus quaerat sibi potius, quod fingat astutus, non inueniat, quod prodat iratushoc autem unusquisque facile adsequitur non occultando, quod fecerit, sed non faciendo, quod occultari
Abbreviated transcription (Latin):
egome longesentio ab illa ꝑfectione dequa scriptũ ẽ siquis in uerbo nonoffendit hicꝑfectus e uir
sed plane indimisericordia putome posseftccile abste petere ueniã si quid offendi quod mihiape¬
rire debesutcunte audiero lucreris fragretuũ noq enĩ quia hoc ꝓpt̾ longinquitatẽ trarũnonporest fa¬
cen int mecrte ꝓptẽa debessine erraremȩ ꝓrsus qđ adipsasres quas nosse uolumus attin& siquid
uerime tenere uel sciouel credo udpato in quotucdit sentis quantũ datdñs sinetua iniuria conaebor
adserere qđ aut̃ ꝑtin& adoffensionẽ tuã cũte in dgnatũ sensero nihil cliud quã ueniã dep̃cabor
nec omnino arbitraorte succensere potuisse. Nisi authoc dicerẽ qđ non debui aut non sicdicerẽ

Expanded text:
ego me longe esse sentio ab illa perfectione, de qua scriptum est: si quis in uerbo non offendit, hic perfectus est uir. ego me longe esse sentio ab illa perfectione, de qua scriptum est: si quis in uerbo non offendit, hic perfectus est uir. sed plane in dei misericordia puto me posse facile abs te petere ueniam. si quid offendi, quod mihi aperire debes, ut, cum te audiero. lucreris fratrem tuum. neque enim, quia hoc propter longinquitatem terrarum non potes fae et te, propterea debes sinere errare me. prorsus quod ad ipsas res, quas nosse uolumus, adtinet, si quid ueri me tenere uel scio uel credo uel puto, in quo tu aliter sentis, quantum dat dominus, sine tua iniuria conabor adserere. quod autem pertinet ad offensionem tuam, cum te indignatum sensero, nihil aliud quam ueniam deprecabor. Nec omnino arbitror te suscensere potuisse, nisi aut hoc dicerem, quod non debui, aut non sic dicerem,
Abbreviated transcription (Latin):
ma infirmis ꝓ quibi x p̃simostuus ẽ. qui uostũquã intea trouitae haiuscuem igna oupericulo
cor daremolitis aat que ton cordes legere timeatis nciteni litigdis uenidico caritatitue
nihil inemagis quã hoc exemplũ trmmuissẽ. cũqdã adme inepistolatua legerẽ tua in digna
tionis indicia nontam ila de entello & debouelasso ubimihiin larit̃ iocari quã racundiae
minariuisus es qua illud qdseriote scripsisse satis apper& unde ipsalocutus sũ p lusfortrese
quã debui sednonplis qua timui ubia ste ne forte lues is ust expostularis regote sifieripotest
at int̃ nosqueramus & disseramus aliquid quod siue cm aritudine discordiȩ corda ur̃a pas¬
cantur fiat si aũt nom possũ dicese quid mibi em̃dandũ uideatur inscriptistuis nectu in
meis nisicũ suspitione inuidiae aut laesione amictiae quiescamus abhis & nr̃ã uitae salutiq
parcamus minus ceste adsequatur illa quae inflatum non effundatur illaquae uedificat

Expanded text:
 Christus mortuus est, qui uos tamquam in theatro uitae huius cum magno sui periculo concordare nolitis aut quae concordes legere timeatis, ne iterum litigetis. Verum dico caritati tuae nihil me magis quam hoc exemplum tremuisse, cum quaedam ad me itionis indicia, non tam illa de Entello et de boue lasso, ubi mihi hilariter iocari quam iracunde minari uisus es, quam illud, quod serio te scripsisse satis apparet — unde supra locutus sum plus fortasse; quam debui, sed non plus, quam timui —, ubi aisti: ne forte laesus iuste expostulares. rogo te, si fieri potest, ut inter nos quaeramus et disseramus aliquid, quo sine amaritudine discordiae corda nostra pascantur, fiat; si autem non possum dicere, quid mihi emendandum uideatur in scriptis tuis, nec tu in meis nisi cum suspicione inuidiae aut laesione amicitiae, quiescamus ab his et nostrae uitae salutique parcamus. minus certe adsequatur illa, quae inflat, dum non offendatur illa. quae aedificat.
Abbreviated transcription (Latin):
trunco sesustinens hoc ergo uerbũ de uerbo disserens sicecelon tranfesreuo¬
luis sẽ nullus intelleger&. si cucurbitã id dicerem qđ in hebraico non hab& ur
hederĩ posui ut c& eris int̃p̃tib: consentirẽ sin aũt iudȩi ur̃i ut ipse adseris malitia.
uel in peritia hocdixer̃ eẽ. In uoluminib: hebrxoꝵ qđ ingrecis & latinis codi¬
cib: contin&e manifestũ ẽ eos aut hebrȩas littera s ignorare. aut ad in riden¬
das cucur uitaius uoluis sem̃tire p&o infinẽ epistole ut quiescentẽ sesenẽ
olimq: ueter anã militariñ cogas & rirsũ deuita pereclitari. tu quiiuuenis es
& in pontificaliculmine constitutus doc& opopulus & nob cfflice frugib: ro¬
manatecta locupl&a. mihi sufficit cũ auditore & lectore pauꝑculo in angulo
monasterii susurrare.

Expanded text:
trunco se sustinens. Hoc ergo verbum de verbo edisserens, si CICEION transferre votrunco se sustinens. Hoc ergo verbum de verbo edisserens, si CICEION transferre voluissem, nullus intelligeret: si cucurbitam, id dicerem quod in Hebraico non habetur: \'hederam\' posui, ut ceteris interpretibus consentirem. sin autem Iudaei uestri, ut ipse adseris, malitia uel inperitia hoc dixerunt esse in uoluminibus Hebraeorum, quod in Graecis et Latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare aut ad inridendos cucurbitarios noluisse mentiri. peto in fine epistulae, ut quiescentem senem olimque ueteranum militare non cogas et rursum de uita periclitari. tu, qui iuuenis es et in pontificali culmine constitutus, doceto populos et nouis Africae frugibus Romana tecta locupleta. mihi sufficit cum auditore ac lectore pauperculo in angulo monasterii susurrare.
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ homo uelut mendatiũ corrigere uolens post magnũ periculũ ñ remanere
sineplebe unde etiã nobuidaur aliquando tequoq: in non nullis falli potuis se
dicisme inionã ꝓph&ã male quidã int̃p̃tatũ et seditione populi condum antẽ
ꝓpt̃ unius uerbi dissonantia ep̃m penes acerdociũ ꝑdidisse & quid sit illud qđ ma¬
leintp̃tactus sũ subtrahis auferes mihi occasionẽ defensionis meae nequicquid
dixeris me respondente soluatur. nisi foste ut ante annos plurimos cucuruita
uenit in medium adserente illis temporib: cornelio & asinio pollione me ederam
ꝓcucurbita transtulisse suꝑquare in cõm̃turio ionȩꝓph&a . plenius respondi¬
celon scriptũ hab & quã uulgo sirice iã uocant ẽ aũt genus uirgult lata habens
folia immodũ pãpanicũq plantatũ fuerit cito consurgit in arbusculã absq
ullis calamoꝵ & astiliũ amminiculis quib: & cucũbitȩ & edere indigent suo

Expanded text:
gnum periculum non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respondente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me \'hederam\' pro \'cucurbita\' transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondil. habetur , quam vulgo Syri CICEIAM vocant. Est autem genus virgulti, lata habens folia, in modum pampini. Cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis calamorum et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae indigent, suo
Abbreviated transcription (Latin):
qudoremusunm ononin tellegeremus qđ diceres srequent̃ enĩ in longũ sermo ꝓptriac¬
tus cerot intellegentia & dũ nõsentitur ab imperitis minus iep̃henditur inculcas
aseplicts hoc iudeorum paulusdemi serat qđ malũ habebant qđ ẽ malũ iudeoꝵ
qđ pailus demi serat utiq illud qd sequitur qđ ignoruntes di iuisticiat̃ & scã iusticiã
udentes constituere iusticiaedĩ ñ s̃ subiecti. deinde qđ post paessionẽ & resurrectio¬
nẽ xp̃i dato ac manifesto scccram̃to gratiae secđ ordinẽ melchi sed ech adhucpu¬
tabant u& ercs ac ram̃ta non ex consu&udinẽ sollemnitatis sed ex necessitate
salutis eẽ caelebranda quaet am̃ sinũ quã fuisse necessuria in faictuosae atq:
inaniter ꝓeis machabei mastrresfierent. postremo illo qđ p̃dicatores gratia xp̃ianos
iudeitam quã hostes legis ꝑseqrentur. hos atq huius modi errores & uitia dicit sedã¬
nase & ut storica arbitratur ut xp̃m lucrifacer& didicimus ꝑte quȩ apłspaulus¬

Expanded text:
intellegeremus, quid diceres — frequenter enim in longum sermo protractus caret intellegentia et, dum non sentitur, ab inperitis minus reprehenditur —, inculcas et replicas: hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. quod est malum Iudaeorum, quod Paulus dimiserat ? utique illud, quod sequitur: quouolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos Iudaei tamquam hostes legis persequebantur. hos atque huius modi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifacer
Abbreviated transcription (Latin):
pẽ aplox parũ ausus e rephender & arguere in ftcciem. hac ratione constringerqd
malefecerit idẽ ineo errore fuerit in quo fuit ipse qui aliũ arguit delinquentẽ
quiddicã deiohanne quidudũ npontificaligradu consttantino politina rex eclesiã a p¬
priae suꝑ hoccapitulo latissimũ ex arcuit librũ in quo origenis & ueterũ fenta as
ẽ. secutus sigitur merep̃hendis errantẽ patereme quae so errare cũ tadib: & cũme
erroris mei multos sotios habere prȩspexeris Iuuerittetistuae saltimunũ adstipu¬
lrẽ ꝓfene debebis haet de explanatione unius capituli epistule aigraatastca
ne uidear aduensus rationẽ tuã nititestiũ numero & occassone urorũ in lustrium
sabt fugere ueritatẽ nec manũ audere conscerere breiuit᷑ descripturis ex emipla p ponã¬

Expanded text:
ipem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod ipem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla propona
Abbreviated transcription (Latin):
dunt ex iudeis bitores sunt legis ftaciendae tuuit ep̃sintoto orbe notissimus debes hano
pmug ure sententiã & in adsen sutuũ om̃s coepis copos trahere ego inpar uotigur iumn¬
culo cum moncahis id ẽ cumpet catorib: meis demagnis scetuere : nonaudeo n¬
si hoc ingenuȩ consiteri memaioꝵ scripta leger & in com̃itoriis secđ omniun con¬
su& udinẽ uarias ponese explanationes ut emultis sequar unus quisq qđ uelit qd̃ qui¬
deinteputo & in secularilit teratua & in diuinis libris legisse & ꝓbasse hancaũt
explanationẽ quã primus origentis. Indecimostromatũ libro ubi episto laspauli ad
galatis int̃p̃tatur & c&eri de inceps intp̃tess̃ secuti illa uel maxime causa subintro¬
ducunt ut por firio respondeant blasphemanti quipauli arguit ꝓcacitate qđ princ¬

Expanded text:
dunt ex Iudaeis. debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc dunt ex Iudaeis. debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc promulgare sententiam et in adsensum tuum omnes coepiscopos trahere. ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod princ
Abbreviated transcription (Latin):
nom plac& sensus quo nec petrus peccasse nec paulus ꝓcacit̃ ostenditur arguissema¬
iorẽ deb& exponere que consequentia paulus in altero rep̃hendat quod ipse cõmisit
ex quo ostendime non ex diffinito id defendere qđ ingrecis legert̃ sed ea ex pressisse quae
legerũ ut letoris arbitrio derelinq rem utrũ ꝓbanda. eẽnt anin ꝓbanda tuigitur
ne qđ ego pr&ier̃ faceres nouũ argum̃tũ repperisti ut adseres gentiles qui in xp̃m
credidissea legis onere liberos ei s aũt qui ex iudaeis crederent legi ẽẽ subiectos ut ꝑutra¬
rũq ꝑsonã & paulus pate rep̃hender& eos quilegẽ seruarent qua sidoctorgentiũ &
panis iure rep̃henderetur qui princepscircũ cisionis idimpercuit gentilib: qđ soli
qui ex iud aeis erunt debuerint obseruare hoc siplac& immo qui a plac& ut quicũq ore¬

Expanded text:
non placet sensus, quo nec Petrus peccasse nec Paulus procaciter ostenditur arguisse manon placet sensus, quo nec Petrus peccasse nec Paulus procaciter ostenditur arguisse maiorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit\'. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut . lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicumque cre
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ hacre cõm̃tarior relinq:r̃ equib: uessi paucadecerperẽ fier& aliquid qđ paenitus
contemner&ur. itaq: ut simplicit̃ fateor legi haec om̃a & in m̃tẽ mec̃ plurima coacer¬
uans adcito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerboꝵ int̃dũ nec sen¬
sũ memor iã dñ imiseri cordiae ẽ. ne ꝑ in ꝑtiã nr̃am ab aliis benedicta dispereant a ñ
placeant int̃ extraneos placent int̃suos. si quidigitur rep̃hensionib: dignũ putaue¬
ras in explanationenr̃a erudicionistuae fuerat quaerere utrũ eaquae scripsimus
haberentur ingrecis ut si illinon dixissent . tunc meã ꝓpriaȩ sententiã condem nares
p̃sestim cũ libere in p̃fictione confessussim origenis cõm̃tarios me eẽ secutũ & uel
mea uel adiena dicctesse & infinẽ eiusdẽ capituli qđ rep̃hendis scripserim sicuiiste

Expanded text:
super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. iam domini misericordiae est, ne per inperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum putaueras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea, quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares, praesertim cum libere in praefatione confessus sim Origenis commentarios me secutum et uel mea uel aliena dictasse et in fine eiusdem capituli, quod reprehendis, scripserim: Si cui iste
Abbreviated transcription (Latin):
debere docerem̃ datiũ sed uniuen aquae scriptus. Ita sonare ut scripta sunt atq primũ
respondeo debereprdentiã tuã p̃stcciunculae cõm̃ttrioꝵ meoꝵ meminis sedicentis
exꝑsonamea quidigitur egostultus autemerarius quid pollicear qđ illeñ potuitmi¬
nime quin potius in eo ut mibiuideor cautior adq timidior quo inpecillitatẽ uisim
meanĩ sentiens origenis cõm̃tariossũ secutus scripsit enĩ illeuir in epistola pauli adgidatas
quinq: ꝓpriae uolumina & decimũ stromatũ suoꝵ librũ cõmatico suꝑ explanationẽ eius
sermone tompleuit tractatos quoq: uarios & exceptaq uel sola possent sufficere cõpo¬
suit p̃t̃ mitto didimũ uidentẽ meũ & laudicenũ de edesia nuꝑ egressũ & alex andũ
uȩ ceron her&icũ eus ebiũ quoq: emisenũ ectheodonim eradeo tẽ qui& ipsi non nullos

Expanded text:
debere docere mendacium, sed universa quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. Ad quae primum debere docere mendacium, sed universa quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. Ad quae primum respondeo, debuisse prudentiam tuam Praefatiunculae Commentariorum meorum meminisse, dicentis ex persona mea. « Quid igitur ego stultus, aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? Minime: quin potius in eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis Commentarios secutus sum. Scripsit enim ille vir in Epistolam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus quoque uarios et excerpta, quae uel sola possent sufficere, composuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Laodicenum de ecclesia nuper egressum et Alexandrum ueterem haereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ et grecos & latinos quiuitasuiroꝵ inlustriũ discripser̃ qđ nũ quã epita phiũ huicope¬
ri scripserint sed de inlustrib: uiris uerbi gratia ducib: philo sophis oratorib: historicis
po&is ephicis tragicis comicis epitaphiũ aũt ꝓpriae scribitur mostuoꝵ quod quidẽ indor¬
mitione scã memoriae nepotiani prbi olimfecis seme noui ergo hicliber uel de in lustrib: ui¬
ris uel ꝓpriae descriptorib: eclesiasticis apellandus ẽ. lic& aplerisq: emendatorib: dicatur
inscriptus secundo loco quaeris curdix erim in cõm̃ ariis epistulȩ ad gedatas paulũ id in
p&ro non potuisse rep̃hendere qđ ipsefecerat nec in alio arguere simulationẽ cuius ipse
tenebatur reus & adseris rep̃hensionẽ apłicã non fuisse dispensatoriã sed uere & meñ

Expanded text:
enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum inlustrium descripserunt, quod numquam epita- n phium huic opeenim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum inlustrium descripserunt, quod numquam epita- n phium huic operi scripserint sed de inlustribus uiris uerbi gratia ducibus, philosophis, oratoribus, historicis, poetis epicis, tragicis, comicis. epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel de inlustribus uiris uel proprie de scriptoribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inperitis de auctoribus dicatur inscriptus. In secundo loco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam sed ueram e
Abbreviated transcription (Latin):
pacifiat int̃ ipsos quoq: gladios & effusiones sconguinis & cadecuert ꝓstitoꝵ non
suã sed paci s uictoriã cogituantes responde comus igitur adom̃a hacmultiplices questio
cescapud taceo deblandicus quib rephensi onc̃ met̃ niteris consolari adipsa scausas
ueniã dicis accipisse telibrũ meũ a quod c̃ fratre quititulũ non habera in quoscrip¬
tores eclesiasticos tam grecosquã latinos enumera uerim cũq ab eoquaereris ut cus ler¬
bis ut arcur liminaris pagina non e& scripta uel quocen ser&ur nominere spondisse
appellari epita phium & argum̃taris qđ rate sic uo car&ur si coꝵ tantũ ueluita uel¬
scripta ibi legisses quiiã defuncti eẽnt cũ uero multoꝵ & cotempore quoscribebantur
& nuncusq uiuentiũ ibi cõmemora ntur opuscula mirarite. cur ei hunctitulũ in posue
rim puto intellegere pridentiãtuã quod ex opere ipsotitulũ potueris intellegere. legisti

Expanded text:
pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non suam sed pacis uictoriam cogitantes. respondeamus igitur ad omnia et multiplices quaestces caput; taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari; ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim, cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur liminaris pagina non esset inscripta uel quo censeretur nomine, respondisse appellari epitaphium et argumentaris, scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi memorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum rim. puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere; legisti
Abbreviated transcription (Latin):
cus ꝓcedebat nihil asperitatis & sordium int̃huius scłi turbidinis insensib: suis eẽ mons¬
trabat bibens de corrente inuiã id circo exadtauit ciput & suꝑbissimũ goliã suo potissi¬
mo mucrone truncauit ꝑcuciens in fronte blasphemũ & in et paste corporisuulneruns
inqua& p̃sũptor sacerdocii. orias lepra ꝑcutitur & sc̃sgloriatur in dño dicens signa
meũ cantabo & sallã ingloriamea ex surgepsidteriũ & cychara ex surgã diliculo ut in
uistutẽ multã tequoq: ipsũ orcere non dubito ut int̃noscontendentes uerits supera
non enĩtuã quaeris gloriã sech xp̃i. cũq tuuiceris & ego uincã sim eũ errorẽ intellexer
& econtrario meuincente tu supercis quia non filii parentib: sed parentes filiis thesau¬
riran & in paridipemenon legimus qđ filis isrł adpugnandũ ꝓcesserint m̃te

Expanded text:
 nihil asperitatis et sordium inter hujus saeculi turbines in sensibus suis esse mons nihil asperitatis et sordium inter hujus saeculi turbines in sensibus suis esse monstrabat, bibens de torrente in via; et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliath suo potissimum mucrone truncavit, percutiens in fronte blasphemum , et in ea parte corporis vulnerans, in qua et praesumptor sacerdotii Ozias lepra percutitur ; et sanctus gloriatur in Domino dicens: « Sigmeum; cantabo et psallam in gloria mea. Exsurge psalterium et cithara; exsurgam diluculo » : ut in m evangelizantibus virtute multa » . Te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes veritas superet. Non enim tuam quaeris gloriam, sed Christi; cumque tu viceris, et ego vincam si meum errorem intellexero; et e contrario me vincente, tu superas, quia non filii parentibus, sed parentes filiis thesaurizant . Et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israel ad pugnandum processerint « mente
Abbreviated transcription (Latin):
breuẽ putabã futurã hanc epistolã sed nescio quomodo istud mihi dulcefactũ .ẽ. inexꝓgredi hac
nominas questiones ut egosentio rep̃hensiones ineoꝵ opusculo sũ continentes ad quas si
respondere uoluero libri magnitudinis opuserit. tam̃ conabor quantũ facere possũ
modũ nonegredi epistole longioris & festinanti fr̃i morũ non faces qui ante triduũ quã
ꝓfectus erat a me epistolas flagitauit ut paene in ꝓcinctuhaequalia cũq: sunt effulci re con¬
pellar & tumultuario respondere sermone non maturitate scribentis sed dictuntis temeri
ẽ & apłipauli institutio qui qui scribit ad effeseos ad sumite armadĩ ut possitis resiste re
indiemado & rursũ state p̃cincti lumbosurõs in ueritate & induiteluricã iusticae & cal
ciatipedes in p̃parationẽ euangelii pacis suꝑ om̃a accipientes scutũ fidei inquo possitis

Expanded text:
Brevem putabam futuram hanc epistolam; sed nescio quomodo ita mihi dulce factum est in ea progredi, ac Brevem putabam futuram hanc epistolam; sed nescio quomodo ita mihi dulce factum est in ea progredi, ac nominas, quaestiones, ut ego sentio, reprehensiones meorum opusculorum continentes. ad quas si respondere uoluero, libri magnitudine opus erit; tamen conabor, quantum facere possum. modum non egredi epistulae longioris et festinanti fratri moram non facere, qui ante triduum, quam profecturus erat, a me epistulas flagitauit, ut paene in procinctu haec, qualiacumque sunt, effutire compellar et tumultuario respondere sermone non maturitate sca armatura Christus est, et Apostoli Pauli institutio, qui scribit ad Ephesios: « Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo » . Et rursum: « State succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricaceati pedes in praeparationem Evangelii pacis: super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis
Abbreviated transcription (Latin):
resineplebe unde etiã nob̵ uidetur aliquando tequoq: in non nullis fedsipotiuis se & ui¬
de hoc quadesit in eis lit teris quae non possunt conlatis usitactarũ linguarũ testimonus em̃
dacri ꝓ inde non paruas dõ gracias agimus deo peretuo qđ euangeliũ ex greco int̃ p̃tutus es
quia & pȩne in omnib: nulla offensio ẽ cum scripturã gretã contulerimus undesiquis¬
refellitur & siquidã rarissime merito mouent quistã durus ẽ qui labori tũ utili non
fucile ignoscat cuiuicẽ laudis refene non sufficit. quid tibi aũt uideatur cur in multis alit̃
rire Neq enim paruumpondus hab& illa quae sit diffamari & quausos cpłs non solũ resipsa
indicat sed &iãte at testictũ eẽ memini hac ꝑ hoc plurimũ ꝓfueris si eũ scripturã grecũ quã¬
lxx operati sunt latine ueritati red dideris quae indiuessis codicib: ita cuiaria ẽ ut tolerariuix
possit & ita suspecta ne ingito aliudinueniatur ut inde cliquid ꝓferret̃ ꝓbare dubitetur

Expanded text:
etiam nobis videtur, aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Et vide hoc quale sit, in eis litteris quae non possunt collatis usitatarum linguarum testimoniis emendari. CAPUT IV. 6. Proinde non parvas Deo gratias agimus de opere tuo, quo Evangelium ex graeco interpretatus es, quia pene in omnibus nulla offensio est, cum Scripturam graecam contulerimus. Unde, si quisrefellitur. Et si quaedam rarissima merito movent, quis tam durus est, qui labori tam utili non facile ignoscat, cui vicem laudis referre non sufficit? Quid tibi autem videatur, cur in multis aliter rire. Neque enim parvum pondus habet illa quae sic meruit diffamari, et qua usos Apostolos, non solum res ipsa indicat, sed etiam te attestatum esse me operati sunt, latinae veritati reddideris: quae in diversis codicibus ita varia est, ut tolerari vix possit; et ita suspecta, ne in graeco aliud inveniatur, ut inde aliquid proferri aut probari dubitetur.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sefebres haberꝰmentitur sed cũ animo condolentis cogitat quẽ ad modũ sibi ser¬
uire uelit siipse egrotar& nã utiq iud aus eratap̃ianus aũt factus non iudxeoꝵ
sa cram̃ta reliq: rat quaȩ conuenient̃ ille populus & legitimotẽpore quo opostebat
acceperat. ideoq: suscepit ec̃ caelebrandã cũ iã xp̃i eã apłs ut docer& ñ e& ꝑni
credidissent non tam̃ in eisiam constituesent spemscdutis. qm̃ ꝑdñm ih̃msalus¬
sitione longissima ꝓtraxisti. hic sensus ẽ ut p&nus non errauerit in eo qđ his qui
ex iud en ciediderant putuerit legem ec̃ seruandam selineo a sttilinca deuicr& quo
gentes cogert iuduaitane coger& aut̃ non docenti simperio sed conuessationis ixemplo
a pulus on contreria sit locutus his que ipse gesserat sed quare parus eosquiex gentib:
erant iuduizaqt ampeller& hat ergo sũma ẽ questionisim mosente n tiaetie utr ost
euangeliũ xp̃i benefticiant credentes iud ei silegis nandaticcustodiant hoc ẽ siscri

Expanded text:
entis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique Iudaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime tempore, quo oportebat, acceperat. ideoque suscepit ea celebranda, cum iam Christi esset apostolus, sed ut credidissent, non tamtatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogeret autem non docentis imperio, sed conuersationis exemplo, et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat, sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, iudaizare conpelleret. Haec ergo summa est quaestionis, immo sententiae tuae, ut post euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
paulus restitisse scribit quia rep̃ hes sibilis erat. prius enim quã uenisent qui¬
dam aia cobocũ gentib edebat. Cum aũt uenissent subtrahebat se & segrgabat
timens eos qui ex circum cisione erat & consenser cũ illo c& eriiuda i. itc ut barnabas

Expanded text:
Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenirent quiPaulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenirent quidam a Iacobo, cum gentibus edebat; cum autem uenissent, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione e
Abbreviated transcription (Latin):
er̃ haecnon debent ẽẽ molesta lectori sed & mihi & illa utilia ut ꝓbemus ante a płm pau¬
lũ non ignorasse p&nm immo principẽ huius eẽ decrai legem post euangelium non¬
eẽ seruandã deniq tante p&nis auctoritatis fuit ut paulus inepisto lasua scripsorit. de¬
inde post annos tres. uenihieru solimã uidere p&ni & mansi apud eũ dieb xv. rur¬
sumpto &tito ascendiaũt secdđ reuelationẽ & ex posui eis euangeliũ qđ p̃dico inter
gentes ostendens non habuisse securitatẽ euangelii : p̃dicandi nisi p&ri & quicũ
ercã fuis sesententia roboratũ sitctimq sequitur separatim aut̃ his quiui deban¬
tur ne foste inuacuũ currerẽ autcucurris sẽ quare separatim & nom publice nefi¬
delib: exnumero iudaeorũ quilegẽ putabant eẽ seruandã & sic credendũ in dño
s aluatorẽ fidei scandedũ nascer&ur ergo eotẽpore cum p&rus ueniss& anthiochũ
lic& hoc apostoloꝵ actt non scribant sed adfirmati paulo credendũ sit infacie illi

Expanded text:
 Haec non debent molesta esse lectori, sed et illi et mihi utilia, ut probemus ante apostolum Paulum non ignorasse Petrum, immo principem huius fuisse decreti, legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum diebus qusumpto et Tito. ascendi autem secundum reuelationem et exposui illis euangelium, quod praedico inter gentes, ostendens non habuisse se securitatem euangelii praedicandi, nisi Petri et, qui cum eo erant, fuisset sententia roboratum. statimque sequitur: separatim autem his, qui uidebantur, ne forte in uacuum currerem aut cucurrissedelibus ex numero Iudaeorum, qui legem putabant esse seruandam et sic credendum in domino saluatore, fidei scandalum nasceretur. ergo et eo tempore, cum Petrus uenisset Antiochiam, licet hoc apostolorum acta non scribant, sed adfirmanti Paulo credendum sit, in faciem illi
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ. lingue notissimae quis quis aut̃ in eo qđ ex ebreo transtultũ ẽ. aliquo in solito ꝓmo¬
tus fuerit et fulsi crim̃ intenduit uix aut nũ quã ad ebrea testimonia ꝓuenitur quib:
defendatur obiectũ qđ si etiã ꝑuentũ fuerit corlatinas &gecas auctoritates dã nari
quisferat huc accedit quia etiã consulti ebrei possunt aliud respondere ut tusolus ne¬
cossarius uideccris quietiã ipsos possis conuincere sed tam̃ quo iudicemirũ si potue¬

Expanded text:
id est linguae notissimae. quisquis autem in eo, quod ex Hebraeo translatum est, aliquo insolito permoid est linguae notissimae. quisquis autem in eo, quod ex Hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit et falsi crimen intenderit, uix aut numquam ad Hebraea testimonia peruenitur, quibus defendatur obiectum. quod si etiam peruentum fuerit, tot Latinas et Graecas auctoritates damnari quis ferat? huc accedit, quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere, ut tu solus necessarius uidearis, qui etiam ipsos possis conuincere, sed tamen quo iudice, mirum si potue
Abbreviated transcription (Latin):
etedemuerba eẽ in ebror in greco aũt non ẽẽ porro in hacposterionis ipelaticius
quae uenã ẽ eꝓ ebreo non ecdem uerboꝵ fides occurrit nec parũ turbat cogitior¬
tõ ued cer inilleprima tanta diligentia fingantur : asterisci ut minimas etiã pasti¬
culas orationis indicentde eẽ condicib gntis quaes in ebreis ulair in hacaltera quae
ex ebreis ẽ nedegeetib: oc curratũ sit ut hac eadẽ pasticulae locissuis inuenirentur
aliquid inde exempligratia uolui ponere sed mihi adhorã codex defuit qui ex ebro ẽ.
uenum tam̃ quia p̃uolans ingenio nonsolũ quid dixerim uenĩ &iã quid dicere uoluerim
satis ut opinor intellegis ut caus a reddita qđ mou& edisserus. ego sanete mallẽ grecas
int̃p̃tatio ꝑmultus eclesias frequentius coeperit lectitari qđ aigrecis ecclesus latine
edesiae dissonabunt maxime quia facile contradictoꝵ conuincitur. greco ꝓlato libro

Expanded text:
eadem uerba esse in Hebraeo, in Graeco autem non esse. porro in hac posteriore interpretatione, eadem uerba esse in Hebraeo, in Graeco autem non esse. porro in hac posteriore interpretatione, quae uersa est ex Hebraeo, non eadem uerborum fides occurrit. nec parum turbat cogitantem, uel cur in illa prima tanta diligentia figantur asterisci, ut minimas etiam particulas oratioex hebraeis est, negligentius hoc curatum sit, ut hae eaedem particulae locis suis invenirentur. Aliquid inde, exempli gratia, volui ponere; sed mihi ad horam codex defuit, qui ex hebraeo est. Verumtamen quia praevolas ingenio, non solum quid dixerim, verum etiam quid dicere voluerim, satis, ut opinor, intelligis, ut, causa reddita, quod movet edisseras. 4. Ego sane te mallem graecas interpretatio per multas ecclesias frequentius coeperit lectitari, quod a Graecis ecclesiis Latinae ecclesiae dissonabunt, maxime quia facile contradictor conuincitur Graeco prolato libro,
Abbreviated transcription (Latin):
quendã fratrẽ nr̃m ꝓfuturũ quipostet nob̵ collega factus &iã ex hacuita migrauit¬
nec ecs tuncipse ꝑfene potuit quia contino ꝓficisci disponit episcopatus scercina¬
deteritus hacde indebseui de functus ẽ &iã nunc mittere uolui ut sciasintua
conloquia quã olim in ardescã & quã uimpatiar quodã &iã longe ad sunt sen¬
sus corporistui ꝑ quos adirepossit ad animũtuũ animus meus mifrat̃ dulciscime
& in dñi membris honorande in hac aũt epistola hoc addo qđ postea didicimus
iobex ebseo ate int̃p̃tatũ cũ iã quandũ haberemus int̃p̃tationẽtuã eiusdẽ ꝓph&e¬
ex peco eloquio uenã in latinã ubitumen asteriscis notasti qua in ebreo sunt & gre¬
eo dlei ure nebolises aũt que in geco inueniuntur & in ebreis non sunt cua mire¬
bilid ligentia ut quib dã in locis cd uerba singula sttllas simnificantes iu caimus

Expanded text:
quendam fratrem nostrum Profuturum, qui postea coquendam fratrem nostrum Profuturum, qui postea conec eas tunc ipse perferre potuit, quia continuo detentus ac deinde breui defunctus est, etiam nunc mittere uolui, ut scias, in tua conloquia quam olim inardescam et quam uim patiar, quod a me tam longe absunt sensus corporis tui, per quos adire possit ad animum tuum animus meus, mi frater dulcissime et in domini membris honorande. In hac autem epistula hoc addo, quod postea didicimus Iob ex Hebraeo te interpretatum, cum iam quandam haberemus interpretationem tuam eius propheex Graeco eloquio uersam in Latinum, ubi tamen asteriscis notasti, quae in Hebraeo sunt et Graeco desunt, obeliscis autem, quae in Graeco inueniuntur et in Hebraeo non sunt, tam mirabili diligentia, ut quibusdam in locis ad uerba singula stellas significantes uideamus
Abbreviated transcription (Latin):
scriptadesiderare nũquã mihi melior occurrit occusio quã ut ꝑdĩ seruũ acminis¬
trũ fidelissimũ mihiq: carissimũ meatibi affer&ur epistola qualis filius nr̃erpria¬
nus dia conus ꝑ huncceste itaspero lit terastuas ut cestius in hocrerũ genere quid¬
quã sperarenon possũ nã nec studiũ in petendi rescriptis memorato filionr̃o¬
deerit nec gratia in ꝓmerendis nec diligentia incustodiendis. nec a laritas in
ꝑferendis nec fides inreddendis. tantũ sialiquomodo mereor adiuu& dñs &
ad sit cordituo & desideriomeo ut frat̃nã uoluntatẽ nullauoluntas maior in pe¬
diat quia ergo duasiã epistolas misiullã aũt tuã postea recipi easdẽ ipsas rursus
mit tere uolui credeseas non ꝑuenisse qđ si& ꝑuener̃ ac fostassetuae potius ad mem
sinminus rursũ dicta qđ legã dũ tim̃ his respondere negccueris qđ iã diu ẽ ut
expecto primas &iã quas adte adhuc prbtlitteras p̃parcuerã miitendas ꝑ

Expanded text:
scripta desiderare, nunquam mihi melior occurrit occasio, quam ut per Dei servum ac ministrum fidelissimum, mihique charissimum mea tibi afferretur epistola, qualis est filius noster Cyprianus diaconus. Per hunc certe ita spero litteras tuas, ut certius in hoc rerum genere quidquam sperare non possim. Nam nec studium in petendis rescriptis memorato filiodeerit nec gratia in promerendis nec diligentia in custodiendis nec alacritas in perferendis nec fides in reddendis; tantum, si aliquo modo mereor, adiuuet dominus et adsit cordi tuo et desiderio meo, ut fraternam uoluntatem nulla uoluntas maior inpediat. Quia ergo duas iam epistulas misi, nullam autem tuam postea recepi, easdem ipsas rursus mittere uolui credens eas non peruenisse. quodsi et peruenerunt ac fortasse tuae potius ad me psin minus, rursus dicta, quod legam, dum tamen his respondere ne graueris, quod iam diu est, ut expecto. primas etiam, quas ad te adhuc presbyter litteras praeparaueram mittendas per
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerimus ad ꝓbare adq laudare falsa uero & parua in ꝓbare atq rep̃hendere
sediluddeprudentia do ctrina quetuadesi derabã & adhudesidero ut nota nob facas
eccio se dius errata quib a fideueri tccis illeuir tantus ecessisse cognoscitur in libroere
quicuncuos quoꝵ meminisse potuistiscriptores edesi asticos & eoꝵ scriptu cõmemoredi
cominodius ut erbitror fier& si nominatis cis quos hesestas ee nosti quandoneip¬
sos quide pte re uolueris sub iuingeres anit̃ in quib canendieeñt qu ã quedio mullus

Expanded text:
inuenerimus, adprobare atque laudare, falsa uero et praua inprobare atque reprehendere. inuenerimus, adprobare atque laudare, falsa uero et praua inprobare atque reprehendere. sed illud de prudentia doctrinaque tua desiderabam et adhuc desidero, ut nota nobis facias ea ipsa eius errata, quibus a fide ueritatis ille uir tantus recessisse conuincitur. in libro etiam, quo cunctos, quorum meminisse potuisti, scriptores ecclesiasticos et eorum scripta commemorasti, commodius, ut arbitror, fieret, si nominatis eis, quos heresiotas esse nosti — quando ne ipsos quidem praetermittere uolueris —, subiungeres etiam, in quibus cauendi essent: quamquam nonnullos
Abbreviated transcription (Latin):
adue sus hant sodoniam qua ꝓilla illiero es aduersu stroiam dimicauer̃ tueqieo
ho cdico utoculos cordis retipias quo sabsit ut amiseris sedut auertas quoscu habo¬
as sanos a uigiles mescio quas imulatione auertisti ut non intenderes quae consequa¬
dur uduerse sisema creditũ fuerit posschoneste hac pie scriptorẽ diuinoꝵ libroꝵ inali¬
quie suioperis pastementiri scripsere iaomhine aliquando adto epistolã qu e no plan
quqliuo perps hit quepfirende tradidertũ ex qua illudmibi suggestũ ẽ cũ istedieios
quo dinhane quoq pt̃ mittere non debui ut si alia ẽ sententiatua eaedee ẽ me¬
lius a morime libent᷑ ignosccos sienĩ alit̃ sentis utrũq tusentis nã nisiuerũsato
melius et̃ n pocest ut ñdicã nullacerte nom magna culpameus error ueriteat funa
si recta inquo quã uerits potes fi.b erem̃ dacio deorigine aũt qđ rescriberedigna¬
tus es iam sci ebã nontantũ in ecdesiasticis litteris sed i n omnib: recta&uera quae

Expanded text:
aduersus hanc Sodomam quam pro illa illi heroes aduersus Troiam dimicauerunt. neque hoc ego dico, ut oculos cordis recipias, quos absit ut amiseris, sed ut aduertas, quos cum habeas sanos et uigiles, nescio qua dissimulatione auertisti, ut non intenderes, quae consequantur aduersa, si semel creditum fuerit posse honeste ac pie scriptorem diuinorum librorum in aliqua sui operis parte mentiri. Scripseram iam hinc aliquando ad te epistulam, quae non ui perferendam tradideram. ex qua illud mihi suggestum est, cum ista dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut, si alia est sententia tua eademque est melior, timori meo libenter ignoscas. si enim aliter sentis uerumque tu sentis — nam nisi uerum sit, melius esse non potest —, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fasi recte in quoquam ueritas potest fauere mendacio. De Origene autem quod rescribere dignatus es, iam sciebam non tantum in ecclesiasticis litteris, sed in omnibus recta et uera, quae
Abbreviated transcription (Latin):
seus enisinedesm euts sedsiȩa comiminus dictarephendas & orationũ serrpaui expetas
ouque soripserumn a mendar conpellas et ua ain comãtt ꝓuoces & oculos iihired¬
das in hoc leqitur amicitia in hocnecessitudinis iurauiolantur neuideam urcestari
puerilit & sautorib: inuicẽ uel detractorib nr̃is tribuere materiã contendendi haeo
scribo quȩ ato pure a xpia nediligere tupio nec quicquã in mea m̃tẽ retinere qd dista
alibus non enim conuenit ut ab uliscentia usq: adhunc a&atẽ in monasteriolo cum
scis fratrib: labore desudans aliquid contricep̃m communionis meae scribere audeam
& eũ ep̃m quẽ antecoepi amarequã nosse. quimeprius ad amicitias ꝓuocaut que post
me orientẽ in scripturarũ eruditione luciatuis sũ igitur aut aiũ negato librũ si festenor

Expanded text:
em. sed, si mea com minus dicta reprehendas et rationem scriptorum expetas et, quae scripserim, emendare conpellas et ad παλιvωδιαav prouoces et oculos mihi reddas, in hoc laeditupueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio nec quicquam in mea mente retinere, quod distet a labiis. non enim conuenit, ut ab adulescentia usque ad hanc aetatem in monasteriolo cum sanctis fratribus labore desudans aliquid contra episcopum communionis meae scribere audeam et eum episcopum, quem ante coepi amare quam nosse, qui me primus ad amicitias prouocauit, quem post me orientem in scripturarum eruditione laetatus sum. igitur aut tuum negato librum, si forte non
Abbreviated transcription (Latin):
cidieos & p̃cipere illis ut seruent legẽ morsi & cũ magno suꝑ hoc uerbo oriretur questio
meĩ audiregentes uerbũ euangelii & creder qui nouit corda ds̃ testimoniũ ꝑhibuit
dans illis spm scm sicut & nobis anihil discreuit int̃nos & illos fidepurificans corda illoꝵ¬

Expanded text:
cumcidi eos, et praecipere illis ut servent Legem Moysi. Et cum magna super hoc verbo oriretur quaestio, cumcidi eos, et praecipere illis ut servent Legem Moysi. Et cum magna super hoc verbo oriretur quaestio, meum audire Gentes Verbum Evangelii, & credere; Et qui novit corda Deus testimonium perhibuit, dans illis Spiritum Sanctum sicut & nobis: & nihil discrevit inter nos, & illos, fide purificans corda eo
Abbreviated transcription (Latin):
audiss& p&rus hrerusolimã disceptabant aduensus illũ quierant excircũ cisione dicen¬
tes quare intro isti adiuiros p̃putiũ habentes & manducastiscũ illis quib: omne ratione
exposita nouissime orationẽ suã hoc sermone conclusit. siergo eandẽ gratiã dedit
illis ds̃ sicut a nob̵ qui credidimus in dnm ihm̃xp̃m egoquis erã qui possimꝓhibere dm̃
his auditis tacuer & glorificauer dindicentes ergo & gentib ds̃ panitentiã aduitũ dedit
rursũ cũ multo posttẽpore paulus & barnabas uenissent antiochiam a congregata
edesiareculis sent quanta fecis sa ds̃ cũillis a quia aperuis s& ds̃ gentib: ostiũ fidei.
quidã descendentes deiudadocebant frs̃ atq dicebant nisi crcũ cidaminis ecđ
more morsi non potestis saluifieri. commotiigitur seditione non minima aduer¬
suspaulũ et barnaban stituer ascendere & ipsi qui accusabantur & huquiaccusa
sent ex surrexer quidã deheresi faris eoꝵ quicrdiderant inxp̃odicentes o post& cir¬

Expanded text:
sione, dicentes: Quare introisti ad uiros praeputium habentes et manducasti cum illis? quibus omni ratione exposita nouissime orationem suam hoc sermone conclusit: Si ergo \'eandem gratiam dedit illis deus sicut et nobis, qui credidimus in dominum Iesum Christum, ego quis erHis auditis, tacuerunt; et glorificaverunt Deum dicentes: Ergo et Gentibus Deus poenitentiam ad vitam dedit » . Rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas venissent Antiochiam, et, congregata Ecclesia, retulissent « quanta fecisset Deus cum illis, et quia aperuisset Deus Gentibus ostium fidei ; quidam, descendentes de Judaea, docebant fratres atque dicebant: Nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salvi fieri. Commota igitur seditione non minima adversus Paulum et Barnabam, statuerunt ascendere » et ipsi qui accusabantur, et hi qui accusabsent, exsurrexerunt quidam de haeresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christum, dicentes: Oportet cir