comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lissimꝰ. intyrannidem mox ut ad surrexit & ceci¬
dit. Sub astianus frat̾ eiusdem. hoc solũ ut tẏran¬
nꝰ moritetur elegit. Nam continuo ut creatus
occisus ẽ. Quid de infelicissimo attalo loquar.
cui occidi int̃ tẏrannos honor & mori lucrũ
fuissa Et hoc alaricus imperator facto. int̾¬
fecto refecto ac defecto. citius his om̃ibus actis poe¬
ne quã dictis minimũ risit. & ludũ spectauit.
ec mirũ si iure hac pompa miser lusus ẽ. euius
ille umbratilis consul tercullos dusus est. incu¬
ria dicere. Loquar uobis patres conseripti consul
& pontifex. quorũ alterũ iam teneo. alterũ spe.¬
ro sperans abeo qui spem non habeat. & male¬
dictus utiq qui spem suã posuerat in homine.
ttalus itaq tamquã in ane imperii simulacrũ.
cũ gothis usq adhispanias portatꝰ ẽ. Unde
descendens naui. incerta moliens. in mari cap¬
tus. ad constantiũ comitẽ deductꝰ. de inde impe¬

Expanded text:
lissimus in tyrannidem mox ut adsurrexit et cecilissimus in tyrannidem mox ut adsurrexit et cecidit. Sebastianus frater eiusdem hoc solum, ut tyrannus moreretur, elegit: nam continuo ut creatus occisus est. quid de infelicissimo Attalo loquar, cui occidi inter tyrannos honor et mori lucrum fuit ? in hoc Alaricus imperatore facto infecto refecto ac defecto, citius his omnibus actis paene quam dictis, mimum risit et ludum spectauit imperii; nec mirum si iure hac pompa miser lusus est, cuius ille umbratilis consul Tertullus ausus est in curia dicere loquar uobis, patres conscripti, consul et pontifex, quorum alterum teneo, alterum spero, sperans ab eo qui spem non habebat et maledictus utique quia spem suam posuerat in homine. Attalus itaque tamquam inane imperii simulacrum cum Gothis usque ad Hispanias portatus est, unde discedens naui incerta moliens in mari captus et ad Constantium comitem deductus, deinde impe
Abbreviated transcription (Latin):
tyrannis. nihil aduersus barbaros agi pos¬
se. ipsos prius tyrannos deleri iub&. Constan¬
tio comiti. huiꝰ belli sũma cõmissa est. Sensit
tũ demũ its puplica. & quã utilitatem in
romano tandem duce ieceperit. & quam
eatenus ꝑniciem ꝑ longa tempora barbaris
comitib subiecta tolerarte. Igitur constau
tius ingalliã cũ exercitu profectus. constanti¬
nũ imperatorẽ apud aleratem ciuitatẽ clau¬
sit. cepit. & occidit. Iam hinc ut de catala¬
go tẏtannorũ quã breuissime loquar con¬
stantem constantini filiũ gerontius come
suus uir nequa magisquã probus. apud ui¬
ennã int̾fecit. atq in eius locũ maximũ
quendã substituit. Ipse uero gerontius
asuis militib occisus ẽ. Max̾imus exui
purpura des titutusq amilitib gallica¬
nis. qui inafricã traiecti. de indeꝰ inite¬
liã reuocati sunt. nunc int̾ barbaros in hispania
degens exulat. Iouinus postea uirgalliarũ nobi¬

Expanded text:
tyrannis nihil aduersus barbaros agi postyrannis nihil aduersus barbaros agi posse, ipsos prius tyrannos deleri iubet. Constantio comiti huius belli summa commissa est. sensit tunc demum respublica et quam utilitatem in Romano tandem duce receperit et quam eatenus perniciem per longa tempora barbaris comitibus subiecta. tolerarit. igitur Constantius comes in Galliam cum exercitu profectus, Constantinum imperatorem apud Arelatem ciuitatem clausit cepit occidit. lam hinc, ut de catalogo tyrannorum quam breuissime. loquar, Constantem Constantini filium Gerontius comes suus, uir nequam magis quam probus, apud Viennam interfecit atque in eius locum Мaximum quendam substituit. ipse uero Gerontius a suis militibus occisus est. Maximus exutus purpura destitutusque a militibus Gallicanis, qui in Africam traiecti, deinde in Italiam reuocati sunt, nunc inter barbaros in Hispania egens exulat. Iouinus postea uir Galliarum nobi
Abbreviated transcription (Latin):
forent. quod uulgo ꝑ orientem & occidentẽ
aeccłẽ xp̃i hunis & sueuis. uuandalis & burgu¬
dionib diuersisq innumeris credentiũ popu¬
lis replentur. laudanda & attollenda miscđa
dĩ uide tur. quando quidem & si cum
labe facltatione nr̃i tantę gentes ag¬
nitionẽ ueritatis acceperint. quam inueni¬
re utiq nisi hac occasione non possent. Quid
enĩ dampni est xpĩano aduitam aec̃na in¬
hianti huic scło quolib& tempore. & quo qͦ
facto abstrahiͦ Quid autem lucri est pagano
in medio xp̃ianorũ aduersus fidem obdurato s¬
ipaulo dutius diem protrahat quandoq mo¬
rituro. cui desperata conuersatio ẽ. Et quia
ineffabilia sunt uidicia dĩ. quȩ neo scire omiã
nec explicare quȩ scimus possumus. breuiter
ex presserim correptionẽ udicis dĩ quoquo pac¬
to accidat. iuste sustinere qui sciunt. iuste
suffine qͥ nesciuit.
¶ NO ab urbe condita millesimo .clxu.
honorius imperator uidens tot opposits

Expanded text:
forent, quod uulgo per Orientem et Occidentem forent, quod uulgo per Orientem et Occidentem ecclesiae Christi Hunis Suebis Vandalis et Burgundionibus diuersisque innumeris credentium populis replentur, laudanda et adtollenda misericordia Dei uideretur, quandoquidem, etsi cum labefactione nostri, tantae gentes agnitionem ueritatis acciperent, quam inuenire utique nisi hac occasione non possent. quid enim damni est Christiano ad uitam aeternam inhianti, huic saeculo quolibet tempore et quoquo pacto abstrahi? ..quid autem lucri est pagano in medio Christianorum aduersus fidem obdurato, si paulo diutius diem protrahat, quandoque morituro, cui desperata conuersio est? Et quia ineffabilia eunt iudicia Dei, quae neo scire omnia nec explicare quae scimus possumus, breuiter expresserim, correptionem iudicis Dei, quoquo pacto accidat, iuste sustinere qui sciunt, iuste sustinere qui nesciunt. Anno ab Vrbe condita MCLXV Honorius imperator, uidens tot oppositis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ita sint. illud tamen clementia dĩ. cadem
pietate qua dudũ predixerat procurauit.
baris mercennanis ministris ac defensorib
utebat᷑ hoc tunc ipsi ultro offerebant. ce
qui duferre om̃ia int̃fectis om̃ib poterant.
particulã stipendu ob mercedẽ seruitu sui
cerrans uecti oners flagitabant. & hoc qͥdẽ
a plurimis factũ ẽ. Qui autẽ non crediderunt
euangelio dĩ. quasi contumaces uel si & iam non
audierunt duplicit᷑ contumaces. non dederunt
locũ irȩ iustȩ. a suꝑueniente ira compressi & op.¬
pressi sunt. quãquam & post hoc quoq continu¬
o barbari execrati. gladios suos adaratra con¬
uersi sunt. residuosq romanos ut socios modo
& amicos fouent. ut inueniantur iam inter
eos quidam romani qui mallent int̾ barba.¬
ros pauperẽ lib̃tatẽ. quã int̾ romanos tribu¬
tariam sollicitudinem sustinere. Quã quam
si adhoc solũ barbari romanis finibus inmissi

Expanded text:
oum ita sint, illud tamen clementia. Dei eadem oum ita sint, illud tamen clementia. Dei eadem pietate, qua dudum praedixerat, procurauit, baris mercennariis ministris ac defensoribus uteretur. hoc tunc ipsi ultro offerebant; et qui auferre omnia interfectis omnibus poterant, particulam stipendii ob mercedem seruitii sui et transuecti oneris flagitabant. et hoc quidem a plurimis factum est. qui autem non crediderunt enangelio Dei quasi contumaces, uel si etiam non audierunt dupliciter contumaces, non dederunt locum irae, iuste a superueniente ira conprehensi et oppressi sunt. quamquam et post hoc quoque continuo barbari exsecrati gladios suos ad aratra conuersi sunt residuosque Romanos ut socios modo et amicos fouent, ut inueniantur iam inter eos quidam Romani, qui malint inter barbaros pauperem libertatem, quam inter Romanos tributariam sollicitudinem sustinere. quamquam si ob hoc solum barbari Romanis finibus inmissi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gallias uagabantur. hispaniarũ prouincus
inmiteunt. Hisdem ipsi ad iunguntur. ubi
adiectis aliquandiu magnis cruentisq discur¬
sib post graues seruorũ hominũq uastatio¬
nes de quib ipsos quoq modo penit&. habi¬
ta sorte & distributa usq ddnunc possessio¬
ne consistunt. Multa nunc mihi de huius¬
modi reb loquendi facultas for&e. sinon scdm̃
om̃s homines apud unius cuiꝰq mentẽ consien¬
tia secreta loqueretur. In rupte sunt hispa
gladius sȩuit. sustinuore ab arbaris. quod
ꝑ ducentos quondam annos passȩ fuerane
aromanis. quod & iam sub galieno impe¬
ratore ꝑ annos propemodũ .xii. germanis
euertentib exceperunt. Uerũtamen quis
non siquis sui suorũq ac tuũ uel & iam
cogieationũ conscius iudicia dĩ metuit
istt omĩa passum uel & iam parua susti¬
nuisse faceatur.ͦ ut cur quinon in¬
tellegit dm̃ non mecuit. quomodo non ius¬
te ista & quidem parua sus tinuit. Quȩ

Expanded text:
per Gallias uagabantur, Hispaniarum prouinciis per Gallias uagabantur, Hispaniarum prouinciis inmittunt isdemque ipsi adiunguntur: ubi actis aliquamdiu magnis eruentisque discursibus, post graues rerum atque hominum uastationes, de quibus ipsos quoque modo paenitet, habita sorte et distributa usque ad nunc possessione consistunt. Multa nunc mihi de huiuscemodi rebus loquendi facultas foret, si non secundum omnes homines apud unius cuiusque mentem conscientia secreta loqueretur. inrnptae sunt Hispangladius saeuiit, sustinuere a barbaris, quod per ducentos. quondam annos passae fuerant a Romanis, quod etiam sub Gallieno imperatore per annos propemodum duodecim Germanis euertentibus exceperunt. uerumtamen quis non se, qui sui suorumque actuum uel etiam cogitationum conscius indicia Dei metuit, iuste omnia passum uel etiam parua sustinuisse fateatur? aut qui se non intellegit Deumque non metuit, quomodo non iuste ista et quidem parua sustinuit ? quae
Abbreviated transcription (Latin):
assũpto diade mate ac purpura uideri anteꝗ
sciri. Hi uero plurimo tempore seruulos tan¬
tos suos proprus proclus colligentes. dc uer¬
naculis alentes sumptibus nec dissimulato
proposito. absq cuiꝰquã in quietudine ad pi-¬
rinci claustra tendebant. Aduersus hos
constantinꝰ constantẽ filiũ suũ prohdolor
dã infoedus recepti. atq inmilitiã allecti
honoriati uocabantur. in hispanias misit.
Hic apud hispamas prima mali labes fuit. Nã
int̾fectis illis fratrib qui tutari priuato prę¬
sidio pẏrinei alpes moliebantur. his barba¬
ris quasi in preciũ uictorię primũ predan¬
di inpalentinis campis licentia data. de hinc
supra dicti montis claustrorũq eius cura per¬
missa ẽ. remoca rusticanoꝵ fideli & utili
dantia. quo magis scelus inpunitũ for&. atq
ipsi sceleri plus licer&. prodita pẏrinei casto¬
dia claustisq patefactis. cunctas gentes quȩ

Expanded text:
assumpto diademate ac purpura uideri antequam assumpto diademate ac purpura uideri antequam sciri; hi uero plurimo tempore seruulos tantum suos ex propriis praediis colligentes ac uernaculis alentes sumptibus nec dissimulato proposito absque cuiusquam inquietudine ad Pyrenaei claustra tendebant. aduersus hos Constantinus Constantem silium suum, — pro dolor! am, qui quondam in foedus recepti atque in militiam allecti Honoriaci uocabantur, in Hispanias misit. hinc apud Нispanias prima mali labes. nam interfectis illis fratribus, qui tutari priuato praesidio Pyrenaei Alpes moliebantur, his barbaris quasi in pretium uictoriae primum praedandi in Pallentinis campis licentia data, dehinc supra dicti montis claustrorumque eius cura permissa est remota rusticanorum fideli et utili nlecti abundantia, quo magis scelus inpunitum foret atque ipsi sceleri plus liceret, prodita Pyrenaei custodia claustrisque patefactis cunctas gentes, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. excitate ꝑstiliconẽ gentes halanor
ut dixi. sueuorum. uuandałoꝵ. multȩq cũ
gallias inuadunt. directoq impetu piriaeu¬
musq ꝑueniunt. Cuiꝰ obice ad cempus repul¬
sȩ. ꝑ circũ iacentes prouincias funduntur:
isꝑ gallias bachantib apud brittannias
gratianus municeps eiusdem insulȩ tyrannꝰ
creatur & occiditur. Huiꝰ loco constantinus
ex infima milia propt̾ solam spem nominis.
sine merito uircutis eligitur. Qui contind
ut inuasit imperiũ. ingallias transut. Ibi sepe
abarbaris incertis foederib illusus. decrimen¬¬
to magis rei puplicȩ fuit. misit inhispamas¬
iudices. Quos cũ prouinciȩ oboe dienter audis¬
sent .ii. fratres nobiles & locupletes dedimius
& ueremanus non assumere aduersus tyran¬
nũ quidem tyrannidem. sed imperatori iusto
ti sunt. quod geste rei ordine patuit. Nam
tyranindem nemo nisi celerit̃ maturatã secre¬
re inuadit . & puplice armat. Quiꝰ sũmã ẽ

Expanded text:
tionis excitatae per Stiliconem gentes Halanorum, tionis excitatae per Stiliconem gentes Halanorum, ut dixi, Sueborum, Wandalorum, multaeque cum Gallias invadunt, directoque impetu Pireneum usque perveniunt, cujus obice ad tempus repulsae per circumjacentes provincias refunduntur. His per Gallias bacchantibus, apud Britannias Gratianus municeps ejusdem insulae tyrannus creatur et occiditur. Hujus loco Constantinus ex infima militia propter solam spem nominis, sine merito virtutis, eligitur. Qui continuo ut invasit imperium, in Gallias transiit. Ibi saepe a Barbaris incertis foederibus illusus, detrimento magis reipublicae fuit. Misit in Hispaiudices: quos cum prouinciae oboedienter accepissent, duo fratres iuuenes nobiles et locupletes Didymus et Verinianus non assumere aduersus tyrannum quidem tyrannidem sed imperatori iusto ti sunt. quod ipso gestae rei ordine patuit. nam tyrannidem nemo nisi celeriter maturatam secrete inuadit at publice armat , cuius summa est
Abbreviated transcription (Latin):
Neq gallorũ meminisse in huius modi conso¬
latione debeo. qui continui pene anni spacio
forte dubitar&. adcorreptionẽ suꝑbȩ & mi¬
serȩ ciuitatis hostib fuisse ꝑmissum. eodẽ
tempore clarissima urbis loca fulminib
dirupta sunt. quȩ inflãmari abhostib ne.¬
quiuerunt.
clxiiii. ab rupcio urbis ꝑ alaricũ fac¬
ta c̃. Cuius rei quã uis recens memoria
sit. tamen siquis ipsius populi romani &
multitudinẽ & uocem audiat. nihil factũ
sicut & iam ipsi fatentur arbitrabitur. nisi ali¬
quantis adhuc ex stantib exincendio ruinis
forte doceatur. Inea inruptione placida the¬
odosii principis filia. archadu & honoru impe¬
ratoris soror. ab athaulfo a larici propinquo
capta atq inuxorẽ assumpta. quasi eandem
diumo iudicio uelut speciale pignꝰ obsidem
roma tradiderit. Ita iuncta potentissime bar¬
bari coniugio regis. multo rei puplice cõmo¬
do fuit. Interea ante bienniũ romanȩ intup

Expanded text:
neque nero Gallorum meminisse in huiusmodi conneque nero Gallorum meminisse in huiusmodi conlatione debeo, qui continuo paene anni spatio forte dubitaret ad correptionem supee civitatis hostibus fuisse permissum, eodem tempore clarissima Urbis loca fulminibus diruta sunt, quae inflammari ab hostibus nequiuerunt.. MCLXIIII inruptio Vrbis per Alaricum facta est: cuius rei quamuis recens memoria sit, tamen si quis ipsius populi Romani et multitudinem uideat et uocem audiat, nihil factum, sicut etiam ipsi fatentur, arbitrabitur, nisi aliquantis adhuc existentibus ex inoendio ruinis\' forte doceatur. in ea inrutione Placidia, Theodosii principis filia, Arcadii et Honorii imperatorum soror, ab Athaulfo, Alarici propinquo, capta atque in uxorem adsumpta, quasi eam diuino iudicio uelut speciale pignus obsidem Roma tradiderit, ita iuncta potentissimo barbari regis coniugio multo reipublicae commodo fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
populis fuit. tamquã cerebrũ fuisse arbitror.
ꝑ quod excongregatione populi romani tãquã
ex magna massa frumenti. ꝑ omiã ex uniuerso
ambitũ ciuitatis latebrarũ foramina effluxe¬
re grana uiua. siue occasione siue ueritate
commota. om̃ia tamen de presenti saluce cre¬
dentia. exhorreo dominicȩ̨ preparationis ac¬
cepta sunt. Neliqua uero uelut stercora &
uelut paleȩ. ipsa uelincredulitate. uel in obe¬
dientiȩ prȩuidicata. ad ext̃miniũ atq in cen¬
diũ remanserunt. Quis hec ꝑpendere plenis
miraculis. quis prȩdicare dignis laudibus que¬
at.Tercia die barbari quã in gressi ur¬
bem fuerant sponte discedunt. facto tamen
aliquantarũ ediũ incendio. sed ne tanto qui¬
dem quantũ inseptuagesimo conditionis
eiusdem anno casus effecerat. Nam si ex
neronis imperatoris sui spectaculis recenseã
rabitur. scđmͣ id quod excitauorat lasciuia
principis. hoc quod intulit ira uictoris.

Expanded text:
populis fuit, tamquam magnum cribrum fuisse arbitror, populis fuit, tamquam magnum cribrum fuisse arbitror, per quod ex congregatione populi Romani tamquam ex magna massa frumenti per omnia ex uniuerso ambitu ciuitatis latebrarum foramina effluxere grana uiua siue occasione siue ueritate commota; omnia tamen de praesenti salute credentia ex horreo dominicae praeparationis accepta sunt, reliqua uero uelut stercora et uelut paleae, ipsa uel incredulitate uel inoboedientia praeiudicata, ad exterminium atque incendium remanserunt. quis haec perpendere plenis miraculis, quis praedicare dignis laudibus queat? Tertia die barbari quam ingressi Vrbem fuerant sponte discedunt, facto quidem aliquantarum aedium incendio sed ne tanto quidem quantum septingentesimo conditionis eius anno casus effecerat. nam si exhibitam Neronis imperatoris sui spectaculis inflammatirabitur secundum id, quod excitauerat lasciuia principis, hoc, quod nunc intulit ira uictoris.
Abbreviated transcription (Latin):
concinentib puplice canitur. Personat late in ex¬
cidiũ urbis salutis turba. om̃s &iam in abdicis
latentes inuitat ac pulsat. Concurrunt un¬
diq aduasa petri. uasa xp̃i. pluri mi & iã
pagani xp̃ianis professione & sinon fide ad mis¬
cencur. & ꝑ hoc tamen ad tempus quo magis con¬
fundantur euadunt. quanto scĩ mei quiꝰ confi¬
tanto dudius confundunt̾ barbari defensores:
sacra. & in effabilis diuini iudici discrecio. O sc̃õr
illud & salutare flumen. quod parua exortũ
domo. dũ beato alueo inscõrũ sedes tend&. ober¬
rantes periclitantesq animas insalutis sinum
pia rapacitate ꝑuexit. O prȩclara illa xp̃i¬
ane militiȩ tuba. quȩ generalit̃ cunctos dulcis¬
simo aduitã modulamine inuitans. quos ad uitã
inobȩdientes non suscitauit. in extricabiles
reliquit ad mortem. Mysteriũ mirabile᷑ in
trans ferendis uasis. discendis hymnis. docends

Expanded text:
concinentibus publice canitur; personat late in exconcinentibus publice canitur; personat late in excidio Vrbis salutis tuba omnesque etiam in abditis latentes inuitat ac pulsat; concurrunt undique ad uasa Petri uasa Christi, plurimi etiam pagani Christianis professione etsi non fide admiscentur et per hoc tamen ad tempus, quo magis confundantur, euadunt; quanto copiosius adgretanto auidius circumfunduntur barbari defensores. O sacra et ineffabilis diuini iudicii discretio! O sanctum istud et salutare flumen, quod parua exortum domo, dum beato alueo in sanctorum sedes tendit, oberrantes periclitantesque animas in salutis sinum pia rapacitate peruexit! O praeclara illa Christianae militiae tuba, quae generaliter cunctos dulcissimo ad uitam modulamine inuitans, quos ad salutem inoboedientes non suscitauit, inexcusabiles reliquit ad mortem. mysterium hoc, quod in transferendis uasis, dicendis hymnis, ducendis
Abbreviated transcription (Latin):
& mox proferendũ spopondit ac proculit
Cũq expositis opib attonitũ barbarũ magni¬
tudine. pondere. pulchritudine. ignorata
& iam uasorũ qualitate in telligeroe. uirgo
xp̃i adbarbarũ ait. Haec petri apłi saera
misteria sunt. Erȩsume si audes. defacto
tu uideris. ego quia defendere non queo. te¬
nere non audeo. Barbarus uero ad reuerentiã
religionis timore dĩ ac fide uirginis motꝰ. ad
alaricũ hȩc ꝑnunciũ retulit. Qui continuo
reportari ad apłi basilicã uniuersa ut erant
uasa imperauit. uirginẽ & iam simulq om̃s
qui se aduingorent xpĩanos eodem cũ de¬
fensione deduci. Ea domus ascĩs sedibus
longe ut ferunt. & medio int̾iecto urbis
aberat. Itaq magno spectaculo om̃iũ dispo¬
sita ꝑsingulos singula & suꝑ capta elata
palam aurea atq argentea uasa portant᷑.
xercitus undiq ad defensionẽ gladis pia
pompa munitur. hymnꝰ dõ romanis barbarisq

Expanded text:
et mox proferendum spopondit ac protulit, et mox proferendum spopondit ac protulit, cumque expositis opibus attonitum barbarum magnitudine pondere pulchritudine, ignota etiam uasorum qualitate intellegeret, uirgo Christi ad barbarum ait : haec Petri apostoli sacra ministeria sunt. praesume, si audes; de facto tu uideris. ego quia defendere nequeo, tenere non audeo. barbarus uero ad reuerentiam religionis timore Dei et fide uirginis motus ad Alaricum haec per nuntium rettulit: qui continuo reportari ad apostoli basilicam uniuersa ut erant uasa imperauit, uirginem etiam simulque omnes qui se adiungerent Christianos eodem cum defensione deduci. ea domus a sanctis sedibus longe ut ferunt et medio interiectu Vrbis aberat. itaque magno spectaculo omnium disposita per singnlos singula et super capita elata palam aurea atque argentea uasa portantur; exertis undique ad defensionem gladiis pia pompa munitur; hymnum Deo Romanis barbarisque
Abbreviated transcription (Latin):
suspensa urbem pena consequitur. Ad est ala¬
ricus trepidam romã obsid&. turbatã in rum¬
pit. dato tamen prȩcepto prius. ut siqui in scã
loca prȩcipueq inscõrũ apostolorũ pecri &
pauli basilicas confugerent. hos inprimis inuio¬
latos securosq ee. sinerent. Tum deinde in
quantũ possent prȩdȩ in hiantes. ac sanguine
temperarent. Accidit quoq quo illa magis
urbis in ruptio indignatione dĩ acta. quam
hostis forcitudine probaretur. ut beatus in no¬
centius romanȩ aecclesię cp̃s tamquã iustus
loth subtractus a sod omis. occulta prouidentia
dĩ apud rauennã tunc positus. peccatoris popu¬
li non uidera excidiũ. Discurentib ꝑ urbem
barbaris. force unus gochorũ idemq potens
& xp̃ĩanꝰ. sacram dõ uirginc̃ iã etate prouec¬
tã. in quadã accclesiastica domo repperit.
cũ abea aurũ atq argentũ honeste exposce¬
r&. illa fideli constantia eẽ. apud se plurimã.

Expanded text:
suspensa Vrbem poena consequitur. adest Alasuspensa Vrbem poena consequitur. adest Alaricus, trepidam Romam obsidet turbat inrumpit dato tamen praecepto prius, ut si qui in sancta loca praecipueque in sanctorum apostolorum Petri et Pauli basilicas confugissent, hos inprimis inuiolatos securosque esse sinerent, tum deinde in quantum possent praedae inhiantes a sanguine temperarent. accidit quoque, quo magis illa Vrbis inruptio indignatione Dei acta quam hostis fortitudine probaretur, ut beatus Innocentius, Romanae urbis episcopus, tamquam iustus Loth subtractus a Sodomis occulta prouidentia Dei apud Rauennam tunc positus, peccatoris populi non uideret excidium. discurrentibus per Vrbem barbaris forte unus Gothorum idemque potens et Christianus sacram Deo uirginem iam aetate prouectam, in quadam ecclesiastica. domo reperit, cumque ab ea aurum argentumque honeste exposceret, illa fideli constantia esse apud se plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
simul motu inpulsorũ burgundionũ ultro in
arma sollicitauerat. de terso romani nominis
metu suscitauit eas. interim ripas rheni quate¬
re & pulsare gallias uoluit. sperans miser subhac
necessitatis circũstantia. quia excorquere impe¬
riũ genero possit infilio. & barbare gentes tam
facile commoueri ualerent. Itaq ubi impera¬
tori honorio exercitinq romano hȩc tantorũ sce¬
lerũ scena patefacta est. cõmotus iustissime
exercitꝰ occisus ẽ. stilico. qui ut ad unũ puerũ
purpura induer&e. totius generis humani sangui¬
nẽ dedidit. Occisus eucerius. qui ad consiliandũ
sibi fauorem paganorũ. restitutione templa
& euersione accelesiarũ imbuturũ se regni
primordia minabatur. pauciq cũ hisdem sa¬
tellites tantarũ molitionũ poniti sunt. Ita mi¬
imperatore religioso & liberatȩ sunt & uindica¬
te. Itaq post hacc tanta augmenta blasphe¬
miarũ. nullamq poenitentiã. ultima illa diuq

Expanded text:
simul motu inpulsorum Burgundionum, ultro in simul motu inpulsorum Burgundionum, ultro in arma sollicitans, deterso semel Romani nominis metu suscitauit. eas interim ripas Rheni quatere et pulsare Gallias uoluit, sperans miser sub hac necessitatis circumstantia, quia et extorquere imperium genero posset in filium et barbarae gentes tam facile comprimi quam commoueri ualerent. itaque ubi imperatori Honorio exercituique Romano haec tantorum scelerum scaena patefacta est, commoto iustissime exercitu occisus est Stilico, qui ut unum puerum purpura indueret, totius generis humani sanguinem dedidit; occisus Encherius, qui ad conciliandum sibi fauorem paganorum restitutione templorum et euersione ecclesiarum inbuturum se regni primordia minabatur, paucique cum isdem satellites tantarum molitionum puniti sunt. ita misti cum imperatore religioso et liberatae sunt et uindicatae. Itaque post haec tanta augmenta blasphemiarum nullamque paenitentiam ultima illa diuque
Abbreviated transcription (Latin):
continuo propt̃ uiuorũ mortuorũq scõꝵ piam
recordationẽ. dĩ irã passura non plenã si forte
confusa peniteat. & ꝑ experientiã fidẽ discat.
ab incursu halarici regis & hostis. sed xp̃iani a¬
liquantulo ad tempus spacio defertur. Interta
comes stilico uuand alorum inbellis. auare. ꝑfide
& dolose gentis genere editꝰ. parui pendens qđ
sub imperatore imperabat. euceriũ filiũ suũ sicut
a puero priuatoq meditantẽ. in imperiũ quo¬
quomodo substituert nitebatur. quã obrem ala¬
ricũ cunctãq gothorũ gentem propace oper¬
ma. & quib cũq sedib simplicit᷑ & supplicit᷑
orantem. occulto foedere fouens. puplice
autẽ & belli & pacis copia negata. ad tenendã
t̃rendamq rem puplicam seruauit. Prȩterea
gentes alias copus uiribusq intolerabiles. quib
nunc galliarũ hispamarũq prouinciȩ premum
hoc ẽ. halanorũ. sueuorũ. uuandaloꝵ ipso quo

Expanded text:
continuo propter uiuorum mortuorumque sanctorum piam continuo propter uiuorum mortuorumque sanctorum piam recordationem Dei iram passura non plenam, si forte confusa paeniteat et per experientiam fidem discat, ab incursu Alarici regis et hostis sed Christiani aliquantulo ad tempus spatio differtur. Interea comes Stilico, Vandalorum inbellis auarae perfidae et dolosae gentis genere editus , parui pendens quod sub imperatore imperabat, Eucherium filium suum, sicut a puero priuatoque meditantem, in imperium quoquo modo substituere nitebatur. quamobrem Alaricum cunctamque Gothorum gentem, pro pace optima et quibuscumque sedibus suppliciter ac simpliciter orantem, occulto foedere fouens, publice autem et belli et pacis copia negata, ad terendam terrendamque rempublicam reseruauit. praeterea gentes alias copiis uiribusque intolerabiles, quibus nunc Galliarum Hispaniarumque prouinciae premuntur, hoc est Alanorum Sueborum Vandalorum ipsoque
Abbreviated transcription (Latin):
esurientes. sitientes. languentesq confecti sunt.
Paruũ hoc ẽ. nisi captũ & sub iugatũ sciant quẽ
timuere romani. illũq idolatram suũ cuiꝰ sacri¬
ficia se magis ꝑtimescere quã arma fingebant
nisi proelio uictũ ac uinctum sub iugo catenisq
despiciant. Igitur rex redagasus solus spem fu¬
gȩ sumens. clam suos deseruitꝰ atq in nr̃os incidit.
A quib captꝰ paulisꝑ retentꝰ. ac de inde int̾fectus ẽ.
Tanta uero multitudo captiuorũ gochorũ fuisse
fertur. ut uilissimorũ pecudũ modo. singulis
aureis passim greges hominũ uenderentur.
sed nihil suꝑ esse dũ de eodem populo sinit dñs.
Nam ilico cunctis qui emebantur morientib quod
improbi emptores eorũ non impenderunt turpiẽ
precus expenderunt misericordit̃ sepulturis.
gitur ingrata roma quȩ sicut nonsensit. non
ad remittondã sed ad reprimendã idolatriȩ prȩ¬
sumptationẽ iudicis dĩ obliquã miscdam. ita

Expanded text:
esurientes sitientes languentesque confecti sunt. esurientes sitientes languentesque confecti sunt. parum hoc est, nisi captum et subiugatum sciant, quem timuere Romani, illumque idololatram 15 suum, cuius sacrificia se magis pertimescere quam arma fingebant, sine proelio uictum ac uinctum sub iugo catenisque despiciant. igitur rex Radagaisus solus spem fugae sumens clam suos deseruit atque in nostros incidit: a quibus captus et paulisper retentus ac deinde interfectus est. tanta uero multitudo captiuorum Gothorum fuisse fertur, ut uilissimorum pecudum modo singulis aureis passim greges hominum uenderentur. sed nihil superesse Deus de eodem populo sinit. nam ilico cunctis qui emebantur morientibus quod improbi emptores eorum non impenderunt turpiter pretiis, expenderunt misericorditer sepulturis. igitur ingrata Roma, quae sicut nunc sensit non ad remittendam sed ad reprimendam idololatriae praesumptionem iudicis Dei obliquam misericordiam, ita
Abbreviated transcription (Latin):
duntur quidẽ ad uersus immanissimũ illũ hos¬
tem redagasum. aliorũ hostiũ cũ copus suis. in¬
clinati ad auxiliũ animi. Ad sunt uldin &e
parus hunorũ & cothorũ duces. prȩsidio roma¬
norũ. sed non sinit ds̃ rem potentiȩ suȩ. uir¬
tute hominũ ac maxime hostiũ uideri.
Conteritũ diuinitꝰ redagasum infessolanos mon¬
tes coegit. eiusq scđm cos qui parcissime refe¬
runt .cc. milia homind in opum consilu & cibi
marido & aspero montis iugo. urgente undiq
timore concludi agmina. quȩ quibus dudum
angusta uidebatur italia. latendi spe in unũ
ac paruũ uerticem trudit. Quid multis morerͦ.
Nondisposita inbellũ acies fuit. non timor furorq
incerta pugnȩ preculerit. non cedes acta. non
sanguis effusus ẽ. non postremo. quod infelicita¬
tis loco deputari sol&. dampna pugnę euentu
compensata uictorit. Edentib bibentib lu¬
dentib q nr̃is. tanti illi tamq immanes hostes

Expanded text:
duntur quidem aduersus immanissimum illum hosduntur quidem aduersus immanissimum illum hostem Radagaisum aliorum hostium cum copiis suis inclinati ad auxilium animi. adsunt Vldin et Sarus, Hunorum et Gothorum duces, praesidio Romanorum; sed non sinit Deus rem potentiae suae uirtutem hominum ac maxime hostium uideri. conterritum diuinitus Radagaisum in Faesulanos montes cogit eiusque — secundum eos qui parcissime referunt — ducenta milia hominum inopum consilii et cibi in arido et aspero montis iugo, urguente undique timore concludit agminaque, quibus dudum angusta uidebatur Italia, latendi spe in unum ac paruum uerticem trudit. quid multis morer ? non disposita in bellum acies fuit, non furor timorque incerta pugnae praetulit, hon caedes acta, non sanguis effusus est, non postremo - quod felicitatis loco deputari solet — damna pugnae euentu compensata uictoriae : edentibus bibentibus ludentibusque nostris tanti illi tamque immanes hostes
Abbreviated transcription (Latin):
te ipsam cedem amar& incęde. Et hic iam
sinu receptꝰ italie. romã. e proximo trementẽ
terrore quassabat. Itaq si huic ultionis potes¬
tas ꝑmitterotur quẽ romani obhoc precipuę
timendũ arbitrabantur. quia fauorem debꝙ̃
sacrificiorũ obsequiis inuitar&. in moderatior
cȩdos sine fructu emendationis arsiss&. & er¬
tor nouissimus pcior priore creuiss&. quando¬
quidem inpagani & idolatrȩ manꝰ incidissent.
non solũ paganis residuis de instaurando cultu
idolorum ess& indubitata ꝑ suasio. sed & iam
xpĩanis periculosa confusio cũ & hi teritrentur
prȩ iudicio & illi confirmarentur exemplo
Quã obrem iustissimꝰ dispensator humani generis
ds. perire paganũ hostem uoluit. & xp̃ianũ
prȩuale̾re ꝑmisit. ut pagani blasphemantesq
romani ce illo confunderetur ꝑdito. & hoc pu¬
nirentur inmisso. maxime cũ imperatoris ho-¬
noru ammiranda in rege continentia. & scĩs

Expanded text:
te ipsam caedem amaret in caede, et hic iam te ipsam caedem amaret in caede, et hic iam sinu receptus Italiae Romam e proximo trementem terrore quassabat. itaque si huic ultionis potestas permitteretur, quem Romani ob hoc praecipue timendum arbitrabantur, quia fauorem deorum sacrificiorum obsequiis inuitaret, et immoderatior caedes sine fructu emendationis arsisset et error nouissimus peior priore creuisset; quandoquidem in pagani et idololatrae manus incidisse, non solum paganis residuis de instaurando cultu idolorum esset indubitata persuasio sed etiam Christianis periculosa confusio, cum et hi terrerentur praeiudicio et illi confirmarentur exemplo. quamobrem iustus dispensator humani generis Deus perire paganum hostem uoluit et Christianum praeualere permisit, ut pagani blasphemantesque Romani et illo confunderentur perdito et hoc punirentur immisso; maxime cum imperatoris Honorii admiranda in rege continentia et sancti
Abbreviated transcription (Latin):
ris eisdem gentib omnẽ romani generissan
guinis dussuis propinare deuouerat. Hoc
igitur romanis arcib imminente. fit omĩum
paganoꝵ. in urbe concursus. hostẽ ẽẽ. cũ utiq
copia uiriũ. tuũ maxime presidio deoꝵ̃ poten¬
tem. Urbem autem ideo destitutã & maturȩ
periturã. quia deos & sacra ꝑdiderit. magnis
querelis ubiq agit & continuo de repetendis
sacris celebrandisq tractatur. Peruent tota
urbe blasphemiȩ. uulgo nomen xp̃i. tamꝗ
lues aliqua. presentium temporũ obprobrus
ingrauatur. Etaq mneffabili iudicio dĩ factũ ẽ
is debebatur. oporcebatq ꝑmieti hostes qui
b solito flagris coarguerent: non tamen eos
qui indiscrete cunctos intemperata gȩde dele
quorũ unꝰ xp̃ianꝰ propriorq romano. & ut re
docuit timore di mitis in cȩdes. alius paganꝰ
barbatus & uere scitha. qui non tantũ głam
ait prȩdã. quantũ in ex saturabili crudelita¬

Expanded text:
ris huiusmodi gentibus, omnem Romani ris huiusmodi gentibus, omnem Romani guinem diis suis propinare devoverat. Hoc igitur Romanis arcibus imminente, fit omnium paganorum in Urbe concursus, Hostem adesse cum utique virium copia, tum maxime praesidio deorum potentem: Urbem autem ideo destitutam et mature perituram, quia deos et sacra perdiderit. Magnis querelis ubique agitur, et continuo de repetendis sacris celebrandisque tractatur. Fervent tota Urbe blasphemilues aliqua praesentium temporum probris ingrauatur. itaque ineffabili iudicio Dei factum estis debebatur oportebatque permitti hostes, qui bus solito flagris coarguerent, non tamen eos, qui indiscrete cunctos intemperata caede delerquorum unns Christianus propiorque Romano et, ut res docuit, timore Dei mitis in caede, alius paganus barbarus et uere Scytha, qui non tantum gloriam aut praedam quantum inexsaturabili crudelita
Abbreviated transcription (Latin):
gentes ille immisit. hic fouit. Taceo de alarico
rego cũ gothis suis sȩpe uicto. sȩpe concluso.
semꝑ dimisso. tacco de infelicib illis apud
pollentiã gestis. cũ barbaro & pagano ducib
hoc ẽ. sauli belli summa cõmissa ẽ. Cuius im¬
est. cȩdentiq hosti propt̾ religionem. ut pug¬
nar& exortũ est. Cũ quidem ostendente inͦ
breui udicio dĩ. & quid fauor eius possit.¬
& quid ultio exigera. pugnantes uic li¬
sumus. uictores uicti sumus. Taceo de ipsõꝵ
int̃ sc̃ barbarorũ crebris delacerationibus cũ
sẽ in unicem gothorũ cunei duo deinde halam.
atq chuni. uariis cedib populabantur. Reda¬
gasus om̃iũ antiquorũ presentiũq hostiũ lon¬
ge immanissimus. repentino impecu totam
mnundauit italiã. Nam fuisse in populo eius.
cc. milia gothorũ ferunt. Hic supra hane
inere dibilem multitudinẽ indomitãq uirtu¬
trm paganꝰ & scͥtha erat. qui ut mox ẽ barba¬

Expanded text:
gentes ille inmisit, hic fouit. taceo de Alarico gentes ille inmisit, hic fouit. taceo de Alarico rege cum Gothis suis saepe uicto, saepe concluso semperque dimisso. taceo de infelicibus illis apud Pollentiam gestis, cum barbaro et pagano duci, hoc est Sauli, belli summa commissa est, cuius in uiolatum est cedentique hosti propter religionem, ut pugnaret, extortum est: cum quidem, ostendente in breui indicio Dei et quid fauor eius possit et quid-ultio exigeret, pugnantes uicimus, uictores uicti sumus. taceo de ipsorum inter se barbarorum crebris dilacerationibus, cum se inuicem Gothorum cunei duo, deinde Alani atque Huni uariis caedibus populabantur. Radagaisus, omnium antiquorum praesentiumque hostium longe immanissimus, repentino impetu totam inundauit Italiam. nam fuisse in populo eius plus quam ducenta milia Gothorum ferunt. hic supra hanc incredibilem multitudinem indomitamque uirtutem paganus et Scytha erat: qui, ut mos est barba
Abbreviated transcription (Latin):
na fugit uictus ad tempus. ne plus audeat :¬
ictus iratus trans portatur indiuersum locũ.
ut nesciat frat̃ occidi. qui uindicatur occisi¬
one. Sane idem masceyhel elatꝰ rerũ secunda¬
rũ in solentia. post habito scõrũ consortio. cũqͥb
antea dõ militans uicerat & iam aecclesiam
Excrahere. Secuta c̃. poena sacrilega. Nam
hisdem suꝑstitib atq insultantib quos sub ȩc¬
cła ad poenã protraxerat. post aliquantum
tempus solus ipse punitꝰ ẽ. Probauitq in se
do & cũ sperauit adutꝰ & cũ contempsit occiso
simis infantũ cura & displina utriusq palatu
cõmissa essoe. hoc ẽ. rufino orientalis aulȩ. sti¬
liconi occidentalis imperii. quid ut̃q egerit.
qui due agere conatus sit. exitꝰ ut riusq docu¬
it. cũ alius sibi. alius filio suo effectans regale
fastigiũ. ut reb repente turbatis. necessitas
rei puplicȩ scelus ambitus teger&e. barbaras

Expanded text:
na; fugit uictus ad tempus, ne plus audeat una; fugit uictus ad tempus, ne plus audeat uictor iratus; transportatur in diuersum locum, ut nesciat frater occidi, quo uindicatur occiso. sane idem Mascezei elatus rerum secundarum insolentia, posthabito sanctorum consortio, cum quibus antea Deo militans uicerat, etiam ecclesiam extrahere. secuta est poena sacrilegum. nam isdem superstitibus atque insultantibus, quos ab ecclesia ad poenam protraxerat, post aliquantum tempus solus ipse punitus est probauitque in se do et, cum sperauit, adiutus et, cum contempsit, occisusimis infantum cura et disciplina utriusque palatii commissa esset, hoc est Rufino orientalis aulae, Stiliconi occidentalis imperii, quid uterque egerit, quidue agere conatus sit, exitus utriusque docuit, cum alius sibi, alius filio suo affectans regale fastigium, ut rebus repente turbatis necessitas reipublicae scelus ambitus tegeret, barbaras
Abbreviated transcription (Latin):
fusum procedit. Et cũ ad eos qui primi occurre¬
rant pia pacis uerba iactar&e. signiferũ quendã
ia solent̃ obsistentẽ. & iam iamqi pugnã excitan¬
tẽ gladio ꝑcussit inbrachio eũq manu debilt̾ ipso
uulnere coegit pronũ inclinare uexillũ. Quo
uiso reliquie cohorces dedicionẽ iam fieri prioꝵ
aestimantes. certatim sese ad masceyhelẽ signis
tradidere conuersis. Barbari quorũ magnam mul¬
titudinẽ gildo adbellũ deduxerat. defectu mili¬
tũ destituti. indiuersa fugerunt. Gildo & ipse
fugã molitus. arrepta naui mnaltũ prouectus.
ac de inde reuocatus mafricã. post aliqt̃ dies
strangulatꝰ interut. Periclitaremur substantoꝵ
miraculorũ reuelatu. quasi presumpta menti¬
endi inpu .i dentia. nisi ad huc uocẽ nr̃am
conscientia corũ qui int̾fuere precurrer&.
ullȩ aguntur insidiȩ. nulla correptio. septua¬
ginta milia hostiũ uincuntur. pene sine pug¬

Expanded text:
fusum processit; et cum ad eoe, qui primi occurrefusum processit; et cum ad eoe, qui primi occurrerant, pia pacis uerba iactaret, signiferum quendam insolenter obsistentem et iamiamque pugnam excitantem gladio percussit in bracchio eumque manu debilem ipso uulnere coegit pronum inclinare uexillum. quo uiso reliquae cohortes deditionem iam fieri priorum existimantes certatim sese ad Mascezelem signis tradidere conuersis. barbari, quorum magnam multitudinem Gildo ad bellum deduxerat, defectu militum destituti in diuersa fugerunt. Gildo et ipse fugam molitus arrepta naui ut in altum prouectus ac deinde reuocatus in Africam est, post aliquot dies strangulatus interiit. periclitaremnr sub tantorum miraculoram relatu quasi praesumpta mentiendi inpudentia, nisi adhuc uocem nostram conscientia eorum, qui interfuere, praecurreret. nullae aguntur insidiae, nulla corruptio; septuaginta milia hostium uincuntur paene sine pug
Abbreviated transcription (Latin):
quos ꝑ motos precib suis sumpsit. Qũ his o¬
rationibus. ic uniis. psalmis. dies noctesq con¬
tinuans. sine bello uictoriam meruit. ac sine eę¬
de uindictam Ardalio fluminis nomen est.
quod fuit int̾thebastem & od meoderã ciuita¬
tes. ubi cũ parua manu hoc ẽ. cũ quinq milibus
ut aiunt milicũ. concra septua ginta milia hosti¬
um castra metatus. Cum int̾iecta mora ex¬
cedere loco. oppositasq preiacentes ualles
angustas transgredi uelit. insistente nocte bea¬
tum ambrosiumꝰ episcopũ mediolanu paulo
ante defunctũ. ꝑ somnũ sibi uidere uisus est.
significantem manu. & in pacto adhumũ tab
naculo dicentem. hic hic hic. Quod ille pru¬
denti comiectura intellexit. merito annunti¬
antis fidem uictoriȩ uerbo locũ. numero diem
significari. substitit. ac c̾cio de mundie post
noctem orationib hẏmnisq ꝑuigilem. ab ipsis
celestium sacramentoꝵ mysterus. in hostem circũ¬

Expanded text:
quot permotos precibus suis sumpsit: cum his oquot permotos precibus suis sumpsit: cum his orationibus ieiuniis psalmis dies noctesque continuans sine bello uictoriam meruit ac sine caede uindictam. Ardalio fluminis nomen est, quod fluit inter Theuesten et Ammederam ciuitates; ubi cum parua manu, hoc est cum quinque milibus ut aiunt militum, contra septuaginta milia hostium castra metatus, cum interiecta mora excedere loco oppositasque praeiacentis uallis angustias transgredi uellet: incurrente nocte beatum Ambrosium episcopum Mediolani paulo ante defunctum per somnium sibi uidere uisus est significantem manu et inpacto ad humum ter baculo dicentem: hic, hic, hic. quod ille prudenti coniectura intellexit merito adnuntiantis fidem uictoriae, uerbo locum, numero diem significare. snbstitit ac tertio demum die post noctem orationibus hymnisque peruigilem ab ipsis caelestium sacramentorum mysteriis in hostem circum
Abbreviated transcription (Latin):
quos ob egregiã patris ac suam fidem. & diui¬
sos & deffitutos xp̃i tucela prouexerit africã.
exccptam arcem asocietate rei puplicȩ sibi
usurpare ausus ẽ. gentili magis licentia contẽp¬
tus. quã ambicu regiȩ affectationis infractꝰ.
Huic maceihel frat̾ fuit. qui nouarã rerã infra
tre molitiones ꝑborrescens. relictis apud africa¬
nã militiam duob filus adolescentibus. in italiã
redut. Gildo & absentiã fratris & presentiã
filiorũ eiꝰ susceptã habens. adulescentes dolo
circũuentos int̾fecit. Adhunc iam ut hostem
bello insequendum maceyhel frat̾ missus est.
quẽ idoncũ procurandę rei fore. propriȩ or¬
bitatis recens dolor pollicebatur. Igitur
masceyhel iam inde atheodosio sciens: quan¬
tũ in reb desperatissimis oratio hominis
ꝑfidẽ xp̃i a clementia dĩ impetrar&. capra¬
riã insulã adit. Unde secũ scõs seruos dĩ ali¬

Expanded text:
quos ob egregiam patris ac suam fidem et diuiquos ob egregiam patris ac suam fidem et diuisos et destitutos Christi tutela prouexerit — Africam excerptam a societate reipublieae sibi usurpare ausus est, gentili magis licentia contentus quam ambitu regiae affectationis inflatus. huic Mascezel frater fuit, qui nouarum rerum molitiones in fratre perhorrescens, relictis apud Africanam. militiam duobus filiis adulescentibus in Italiam rediit. Gildo, et absentiam fratris et praesentiam filiorum eius suspectam habena, adulescentes dolo circumuentos interfecit. ad hunc iam ut hostem bello insequendum Mascezel frater missus est, quem idoneum procurandae reipublicae fore propriae orbitatis recens dolor pollicebatur. igitur Mascezel, iam inde a Theodosio sciens, quantum in rebus desperatissimis oratio hominis per fidem Christi a clementia Dei impetraret, Caprariam insulam adiit, unde secum sanctos seruos Dei ali
Abbreviated transcription (Latin):
insolo dõ humilit̾ sperantẽ. & partẽ arrogan¬
tissime deuiribus suis & de idolis prȩsumentẽ.
heodosius autẽ composita tranquillata repupli¬
ca. apud mediolanum constitutus diem
tem regit. & honorius augustus frat̾ eius cui nunc
res puplica innititur. quad ragesimo seđo loco cõmu¬
ne imperiũ diuisis tantũ sedib tenere coeperunt.
ixit itaq archadius post patris excessũ annis .xii.
imperiiq sũmã theodosio filio paruo ad modũ
moriens tradidit. Interea gildo comes qui in mitio
regni corũ africȩ prȩerat. simul ut de functũ the¬
odosiũ comperit. sicut quidã ferunt. quadã ꝑ motꝰ
inuidia. africã orientalis imperii parcib iunge¬
re molitꝰ ẽ. siue ut alia tradit opinio minimam
paruulis spem fore arbitratꝰ est. prȩsertim cũ
absq his nonfacilt antea quisquã pusillus in imn¬
perio relictus. ad maturitatẽ uirilis aecatis
uencrit. Et isti propemodũ soli inuemantur

Expanded text:
de solo Deo humiliter sperantem et partem adrogande solo Deo humiliter sperantem et partem adrogantissime de uiribus suis et de idolis praesumentem. Theodosius autem conposita tranquillataque republica apud Mediolanium constitutus diem tem regit, et Honorius Augustus frater eius, cui nunc respublica innititur, quadragensimo secundo loco commune imperium duuisis tantum sedibus tenere coeperunt; uixitque Arcadius post patris excessum annis duodecim imperiique summam Theodosio filio paruo admodum moriens tradidit. interea Gildo comes, qui in initio regni eorum Africae praeerat, simul ut defunctum Theodosium comperit, siue ut quidam ferunt quadam permotus inuidia Africam orientalis imperii partibus iungere molitus est, sine ut alia tradit opinio minimam in paruulis spem fore arbitratus — praesertim cum absque his non facile antea quisquam pusillus in imperio relictus ad maturitatem uirilis aetatis euaserit istique propemodum soli inueniantur,
Abbreviated transcription (Latin):
se manu ꝑculit. Ita & hic duorũ sanguine
bellũ ciule restinctũ ẽ. absq illis .x. milib
gothorũ. quos p̾remissus atheodosio arbogas¬
tus delesse funditꝰ fertur. Quos utiq ꝑdidisse
lucrũ. & uinci uincere fuit. Non insulto obtree¬
tatorib nr̃is. unũ aliquod abinitio urbis con¬
dite bellũ proferant. tam pia necessitate
susceptũ. tam diuina felicitate confectũ. tam
clementi benignitate sopitũ. ubi nec pugna
grauẽ çȩdem. nec uictoria cruentã exegorit
ultionẽ. Et fortasse concedam. ut non hȩc
fidei xp̃iani ducis concessa uideantur. quam¬
uis ego hoc testimonio non laborẽ. quando u¬
nus ex ipsis poeta quidem eximius sed paga¬
nus ꝑuicacissimus. eius modi uersibus & dõ &
homini testimoniũ tulit. quib ait. Onimiũ
dilecte dõ tibi militat aecher. & coniurati
ueniunt ad classica uenti. Ita celitus iudica¬
tũ ẽ. int̾ partem & iam sine presidio hominũ

Expanded text:
se manu perculit. Ita et hic duorum sanguine se manu perculit. Ita et hic duorum sanguine bellum ciuile restinctum est, absque illis decem milibus Gothorum, quos praemissos a Theodosio Arbogastes delesse funditus fertur: quos utique perdidisse lucrum et uinci uincere fuit. non insulto obtreotatoribus nostris. unum aliquod ab initio Vrbis conditae bellum proferant tam pia necessitate susceptum, tam diuina felicitate confectum, tam clementi benignitate sopitum, ubi nec pugna grauem caedem nec uictoria cruentam exegerit ultionem, et fortasse concedam, ut non haec fidei Christiani ducis concessa uideantur; quamuis ego hoc testimonio non laborem, quando unus ex ipsis, poeta quidem eximius sed paganus peruicacissimus, huiusmodi uersibus et Deo et homini testimonium tulit, quibus ait: O nimium dilecte Deo! tibi militat aether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti. Ita caelitus iudicatum est inter partem etiam sine praesidio hominum
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ circũ positis excepiss&e insidiis. conuersus
adreuerentiã presentis augusti. non solũ pe¬
riculo liberauit. uerũ &iãm instruxit duxi¬
lio. At ubi ad contigua miscendę pugnę
spacia ꝑuentũ ẽ. continuo magnus ille & in¬
effabilis turbo uentorũ in ora hostiũ ruit. fere¬
tata: nusquã propemodũ cadere priusquã
inpingerent sinebant᷑. Porro autem turbo
continuus ora pectoraq hostiũ. nunc inlisis gra¬
uit̾ scutis uerberabat. nunc impressis ꝑniciter
obstructa claudebat. nunc auulsis auolenter
destituta nudabat. nunc oppositis uigit̾ inter¬
ga trudebat. Tela & iam que ipsi uche men¬
ter in torserant excepta uentis. impetu sopi¬
nata ac retrorsũ coacta. ipsos infelicit̾ confige¬
bant. prospexit sibi humane conscientiȩ pauor
Tam contino se se parua suorũ manu fusa. uic¬
tori theodosio hostilis prostrauit exercitꝰ. cu¬
genius captꝰ atq int̾fectus ẽ. Arbo gastus sua

Expanded text:
rem circumpositis excepisset insidiis, conversus rem circumpositis excepisset insidiis, conversus ad reverentiam praesentis Augusti, non solum periculo liberavit, verum etiam instruxit auxilio. At ubi ad contigua miscendae pugnae spatia perventum est, continuo magnus ille et ineffabilis turbo ventorum in ora hostium ruit. Feretata, nusquam propemodum cadere, priusquam impingerent, sinebantur. Porro autem turbo continuus ora pectoraque hostium nunc illisis graviter scutis everberabat, 561 nunc impressis pertinaciter obstructa claudebat, nunc avulsis violenter destituta nudabat, nunc oppositis jugiter in terga trudebat: tela etiam, quae ipsi vehementer intorserant, excepta ventis impetu supinata, ac retrorsum coacta ipsos infeliciter configebant. Prospexit sibi humanae conscientiae pavor: nam continuo sese, parva suorum manu fusa, victori Theodosio hostilis prostravit exercitus. Eugenius captus atque interfectus est. Arbogastes sua