comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cce quam bonum ⁊quam iocun¬
dum habitare fr̃s inunum. Est
unitas naturalis: unitas carnalis: uni¬
tas uirtualis: unitas moralis: unitas spi¬
ritualis: unitas socialis: unitas ꝑsonalis:
unitas principalis. Unitas naturalis ẽ
inter corpus & animam: unitas carnalis
inter uirum & mulierem. Dequa scrip¬
tum est. Erunt duo in carne una. Uni¬
tas uirtualis est. que hominem sibuꝑ si
iungit. ut non ꝑ diuersa effluat. s cum ꝓ¬
pheta unam semꝑ petat a domino. Unitaᷤᷤ
moralis ẽ que nos coniungit ꝓximo. Unde
inpsalmo. Qui habitare facit unius mo¬
ris indomo. Unitas sꝑualis est que nos
conuingit deo. Vnde apłs. Qui adheret
deo: unus sꝑc ẽ. Unitas socialis inter angło ᷤ:
unitas ꝑsonalis inxpo unitas pͥncipalis
quȩ & substantialis ẽ intrinitate. Ecce qͣm
bonum & quam iocundum. Sunt quẽdã
bona & iocunda. sunt quedam nec bona
nec iocunda: st q̃dã bona ⁊ non iocunda:
sunt quedam iocunda ⁊ ñ bona. Deboniᷤᷤ

Expanded text:
cce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . Est unitas naturalis, unitas carnalis, unitas virtualis, unitas moralis, unitas spiritualis, unitas socialis, unitas personalis, unitas principalis. Unitas carnalis est inter corpus et animam. Unitas carnalis inter virum et mulierem, de qua dictum est: Erunt duo in carne una . Unitas virtualis est, quae hominem sibi ipsi conjungit, ut non per diversa effluat, sed cum Propheta, unam petat a Domino . Unitas moralis est quae nos conjungit proximo. Unde Psalmista: Qui habitare facit unius moris in domo . Unitas spiritualis est, quae nos conjungit Deo. Unde Apostolus: Qui adhaeret Deo, unus spiritus est . Unitas socialis inter itas personalis in Christo. Unitas principalis, quae et substantialis, est in Trinitate. 2. Ecce quam bonum et quam jucundum. Sunt quaedam bona, et jucunda; sunt quaedam nec bona, nec jucunda; sunt quaedam bona, et non jucunda; sunt quaedam jucunda, et non bona. De bonis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmandatis tuis exercebor. fxercetur qui
presenti studio ad meliora & futura bo¬
naeruditur. In mandatis ergo deiexerce¬
tur: qui sic semꝑbona quȩ agit consi¬
derat: ut ꝑea se ad bona agenda que ñ¬
dum cepit preparari credat: ut se non
quasi consummatũ existimet: s semꝑ
quasi incipientẽ attendat. Considerabo¬
uias tuas. Uiad̃i est. ꝑ quam ad nosuenit
considerat. qui studio boni exercendi.
iniugilat. Qiaᷤᷤ ẽ dñi considerat. qͥ
ter obseruat. qͣndo ueniat ⁊ ad qͣles ueniat:

Expanded text:
mandatis tuis exercebor . Exercetur qui praesenti studio ad meliora et futura bona eruditur. In mandatis ergo Dei exercetur, qui sic semper bona quae agit, considerat, ut per ea se ad bona agenda quae necdum coepit praeparari credat, ut se non quasi consummatum existimet, sed semper quasi incipientem attendat. CAvias tuas . Via Dei est, per quam ad nos venit go Dei considerat qui studio boni operis exercendi invigilat. Vias etiam Dei considerat qui ter obser
Abbreviated transcription (Latin):
nunquam flecti possunt. ut ad aliũd
tendant: quia nec uia dĩ mala: nec uia
diaboli bona aliquando ẽẽ potest.
Uia hominis mutabilis est. & ad diu̾¬
sa inflectitur: hoc ẽ uel ad uiã dei: uel
ad uiam diaboli. Si enim necessitas
intorquetur ad cupiditatem. & cupi¬
ditas ad iniquitatem: uia hominis
flectitur ad uiam diaboli. Si autem¬
necessitas dirigitur ad mensuram.¬
mensura ad iusticiam: uia hominis
directa est ad uiam dei. Propterea ait:
utinam dirigantur uie meȩ ad custo¬

Expanded text:
nunquam flecti possunt, ut ad aliud tendant, quia nec via Dei mala, nec via diaboli bona aliquando esse potest. Via hominis mutabilis est, et ad diversa inflectitur; hoc est, vel ad viam Dei vel ad viam diaboli. Si enim necessitas intorquetur ad cupiditatem, et cupiditas ad iniquitatem, via hominis flectitur ad viam diaboli. Si autem diriguntur ad mensuram,mensura ad justitiam, via hominis directa est ad viam Dei. Propterea ait: Utinam dirigantur viae meae! et
Abbreviated transcription (Latin):
omno abbati columbensi:
frat berniardꝰ abbas dictus
de claraualle. ualere in do¬
mino semꝑ. Rescriptum meum
ad epłãs duoꝵ carnotensium quoꝵ¬
dam monachoꝵ: uobis primum ut
ꝓmiseram destinare curaui. Ubi & ali¬
ud quoꝙ impletum est quod uissistis.
Namcum breuiter rescribere decreuis
cepissem: hortatu ur̃o in libri ut cerni¬
tis longitudinem ꝑtraxi stilum: & ut
in plurib plures possint edificari. Qd̃
opus cum auobis ꝑlectum fuerit: tunc
non ipsis ad quos factum ẽ. s eoꝵ priꝰ
recidatur abbati: & tunc demum si ipse
iusserit abbas ad ipsos ꝑueniat. Mona¬
chi quippe sunt: & ex lege sue regule sine
nutu abbatis. sicut dare ita & acciꝑe da¬
tas ꝓhibentur eplãs. Nam& ob hoc
maxime di sicut scitis. multum licet
rogatus ab eis respondere tardaui. qd̾
ut mͥ uidebatur ignorante abbate. scͥ¬
bere illas eplãs & mittere pressumpsis¬
sent. Nec falso id suspicatus sũ: uti post¬
modum liquido comperi. Ego cepto

Expanded text:
omno Abbati Columbensi, frater BERNARDUS abbas dictus de Clara-Valle, valere in Domino semper. Rescriptum meum ad epistolas Carnotensium quorumdam monachorum, vobis primum, ut promiseram, destinare curavi: ubi et aliud quoque impletum est quod jussistis. Nam cum breviter rescribere decrevisscoepissem; hortatu vestro in libri, ut cernitis, longitudinem protraxi stilum, ut et in pluribus plures possint aedificari. Quod opus cum a vobis perlectum fuerit, tunc non ipsis, ad quos factum est, sed eorum prius reddatur abbati: et sic demum ad ipsos, si jusserit abbas, perveniat. Monachi enim sunt; et ex lege suae Regulae sine nutu sui abbatis sicut dare, ita et accipere datas prohibentur epistolas . Nam et ob hoc maxime diu, sicut scitis, multum licet rogatus ab eis, respondere tardavi, quod ut mihi videbatur ignorante abbate scribere illas epistolas et mittere praesumpsissent. Nec falso id suspicatus sum, uti postmodum liquido comperi. Ego coepto
Abbreviated transcription (Latin):
legas ert̃ signa in sole &e luna &e stelł: paulopt ha¬
bes. Nam uirtutes celoꝵ mouebunt᷑. Hi nimirũ
sp̃c. ꝑ quos signa fiunt. Putemus potestates
suꝑiores istis: quarũ uirtute potestas tenebraꝵ
compͥmit᷑. & coercetur malignitas aeris huiuͤ:
ne quantũ uult noceat. ne malignari nͥ ut ꝑ¬
sit possit. Putemus pͥncipatꝰ his quoq p̾latos.
quoꝵ moderamine & sapientia. om̃is in terriˢ
pͥncipatꝰ constituit᷑. regit᷑. limitat᷑. transfertur
mutilatur. mutat᷑. ꝰ utemꝰ dñationes adeo cun¬
cdis supeminẽ p̾fatis ordmib ut respectu hoꝵ
ceti uideant᷑ om̃s ad ministratorii sp̃c: & ad
istos tanquã dominos. referii regimina pͥn¬
cipatuũ. tutamina potestatũ oꝑationes uir¬
tutũ: reuelationes archangłoꝵ curam & ꝓui¬
dentiam angłoꝵ. Putemus thronos alto etiã
ab his euolasse recessu: qui ex eo qͦd sedent th¬
ni dicunt᷑. & ex eo sedent. qͦd sedet in eis detᷤ

Expanded text:
legas: Erunt signa in sole et luna et stellis, paulo post halegas: Erunt signa in sole et luna et stellis, paulo post habes, Nam virtutes coelorum movebuntur ; hi nimirum spiritus, per quos signa fiunt. Putemus Potestates superiores istis, quarum virtute potestas tenebrarum comprimitur, et coercetur malignitas aeris hujus, ne quantum vult noceat; ne malignari, nisi ut prosit, possit. Putemus Principatus his quoque praelatos, quorum moderamine et sapientia omnis in terris principatus constituitur, regitur, limitatur transfertur, mutilatur, mutatur. Putemus Dominationes adeo cunctis supereminere praefatis ordinibus, ut respectu horum caeteri videantur omnes administratorii spiritus, et ad istos, tanquam ad dominos, referri regimina Principatuum, tutamina Potestatum, operationes Virtutum, revelationes Archangelorum, curam et providentiam Angelorum. Putemus Thronos alto etiam ab his evolasse recessu, qui ex eo quod sedent, Throni dicuntur; et ex eo sedent, quod sedit in eis Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
rubin. seraphin. Hȩc nomina. Quȩ significa¬
ta eoꝵ: Nulla ne int̾ illos sp̃c qui simplicit̾
angłi. &e cos qui archangłi nuncupant᷑ distan¬
tia: Quid sibi gͦ uult gradał distinctio hec:
Putemus anglos dici. nͥ tu ꝯuenientiꝰ aliquid
ꝯsiderasti. qui singli singlis hominib dati ere¬
dunt᷑ missi in minist̾ium scdm pauli doctri¬
nam ꝓpter eos qui hereditatẽ capiunt salu¬
tis. De quib saluator. Angłi eoꝵ. semꝑ uidert
faciem patris. Putemus his p̾esse arrhangłos.
qui conscii mystĩorum diuinoꝵ. ñ nͥ ob p̾cipu¬
as & marimas causas mittunt᷑. Equib ille
magnus archangłs gabriel missus legit᷑ ad
mariam: ob causam utiq qua maior ẽẽ non
potuit. Putemus suꝑ istos uirtutes ec̃. quoꝵ
nutu uł oꝑe. signa &e ꝓdigia in elementiᷤ siue
er elementis facta apparent ad cõmonitionẽ
mortaliũ. Inde ẽ fortassis. quod cũ in euangłiis

Expanded text:
rubin, et Seraphin, haec nomina. Quae significarubin, et Seraphin, haec nomina. Quae significata eorum? Nullane inter illos spiritus qui simpliciter Angeli, et eos qui Archangeli nuncupantur, distantia? 8. Quid ergo sibi vult gradualis distinctio haec? Putemus 448 Angelos dici nisi ut convenientius aliquid considerasti qui singuli singulis hominibus dati creduntur; missi in ministerium, secundum Pauli doctrinam, propter eos qui haereditatem capiunt salutis : de quibus Salvator, Angeli eorum semper vident faciem Patris . Putemus his praeesse Archangelos, qui conscii mysteriorum divinorum, nonnisi ob praecipuas et maximas causas mittuntur. E quibus magnus ille archangelus Gabriel missus legitur ad Mariam , ob causam utique, qua major esse non potuit. Putemus esse super istos Virtutes esse, quorum nutu vel opere signa et prodigia in elementis, sive ex elementis facta apparent ad commonitionem mortalium. Inde est fortassis, quod cum in Evangeliis
Abbreviated transcription (Latin):
quiis deditos hec om̃ia legendo ꝯꝑimus. fide
tinemus. Quã quã de corꝑorib hoꝵ ñ mͦ uñ sint:
s an aliquatenꝰ sint heret sententia aliquorũ.
Unde siquis int̾ opinabilia magis id ponendu
censuerit. ñ contencdo. Portõ intellectu p̾ditos ñ
fide ñ opmione s intellectu capim᷑ qͥa ñ posst̃¬
huiꝰ exꝑtes. & di simul participes eẽ. S̾unt
& nomina quedã nota nob̃ similit̾ ex audi-¬
tu: ꝑ quȩ harum beatitudinũ etiã qui ñ
liquido mortaliũ ꝑcepit auditus. officia
mita. gradus. ordines. utcũq a nob̃ conici
& discerni queunt. S enim quod ex auditu
ñ est. iam ñ ex fide. Nam fides ex auditu. Ita¬
q opmando ista dixerimꝰ. Ad quid enim
celestium nomina innotuerunt. si ne opina¬
ri qͥdem salua fide aliquid licet de reb quaꝵ
nomina sunt: Angłi archangłi. uirtutes. po¬
testates. pͥnciꝑatus. dominationes: throni. che¬

Expanded text:
quiis deditos. Haec omnia legendo comperimus, fide quiis deditos. Haec omnia legendo comperimus, fide tenemus. Quanquam de corporibus horum non modo unde sint, sed an aliquatenus sint, haeret sententia aliquorum. Unde si quis inter opinabilia magis id ponendum censuerit, non contendo. Porro intellectu praeditos, non fide, non opinione, sed intellectu capimus; quia non possexpertes, et Dei simul participes esse. Sunt et nomina quaedam nota nobis similiter ex auditu, per quae harum beatitudinum, etiam quae non liquido mortalium percepit auditus, officia, merita, gradus, ordines, utcumque a nobis conjici et dicerni queunt. Sed enim quod ex auditu non est, jam non ex fide; nam fides ex auditu . Itaque opinando ista dixerimus. Ad quid enim coelestium nomina innotuerunt, si ne opinari quidem salva fide aliquid licet de rebus, quarum nomina sunt? Angeli, Archangeli, Virtutes, Potestates, Principatus, Dominationes, Throni, Che
Abbreviated transcription (Latin):
ambigũ ñ habet: aut si habet. fides non ẽ s
opmio. Quid gͥ distat ab intellectu: Nempe
qͦd c&e si ñ habet inc̾tũ ñ magis quã intellectus.
ht̃ tam̃ inuolucrũ. qͦd ñ intellectus. Deniq quod
intellexist ñ ẽ de eo qd ultra queras. aut si est
ñ intellexisti. Nil autẽ malumꝰ scire: quã que
fide iam scimus. Nil suꝑerit ad beatitudinẽ.
trib memoratis inis. caute & iugilant̾ uestige¬
mus inuestigabilia: quatnꝰ tam̃ licet: uł magiᷤᷤ
quatenus nob donabitur. Et pͥmo qͥdem ciues
sp̃c cẽ illic potentes. głosos. beatos. distinctos in
ꝑsonas. dispositos in dignitates. ab initio stay¬
tes in ordine suo. ꝑfectos in genere suo. corpore
ethereos. immortalitate ppetuos. impassibiles
ñ cieatos s factos. id est grã ñ natura. mente
puros. affectu benignos. religione pios. castimo¬
nia integros. unanimitate indiuiduos. pace
securos. a ło conditos. diuinis laudib & obse¬

Expanded text:
ambiguum non habet; aut si habet, fides non est, sed ambiguum non habet; aut si habet, fides non est, sed opinio. Quid igitur distat ab intellectu? Nempe quod etsi non habet incertum non magis quam intellectus, habet tamen involuerum, quod non intellectus. Denique quod intellexisti, non est de eo quod ultra quaeras: aut si est, non intellexisti. Nil autem malumus scire, quam quae fide jam scimus. Nil supererit ad beatitudinem, tribus memoratis viis caute et vigilanter vestigemus investigabilia: quatenus tamen licet, vel magis quatenus nobis donabitur. Et primo quidem cives spiritus esse illic potentes, gloriosos, beatos, distinctos in personas, dispositos in dignitates, ab initio stantes in ordine suo, perfectos in genere suo, corpore aethereos, immortalitate perpetuos, impassibiles non creatos, sed factos, id est gratia, non natura; mente puros, affectu, benignos, religione pios, castimonia integros, unanimitate individuos, pace securos, a Deo conditos, divinis laudibus et obse
Abbreviated transcription (Latin):
o certi nil habens: uerum ꝑ uerisimilia qͥ¬
rit potius quã app̾hendit. Omĩno in his
cauenda ꝯfusio: ne aut incertũ opinioniᷤ
fides figat: aut qͦd firmũ fixumq ẽ fidei.
opinio reuocet in questionẽ. Et hoc sciendu:
quia opmio si habet assertionẽ. temeraria
ẽ. fides si ht̃ hesitationẽ infirma ẽ. Item in¬
tellectus. si signata fidei temptet irrumpere:
reputat᷑ effractor. scrutator maiestatis. Mul¬
ti suam opinionẽ intellectũ putauert̃. & er¬
rauerunt. Et qͥde opinio potest putari intel¬
lectris. intellectus opinio ñ potest. Unde hoc
accidit: Profecto quia hec falli potest. ille ñ
potest. Aut si fall potuit: intellectꝰ ñ fuit s
opinio. Uerus nempe intellectus certã habet
ñ mͦ ueritatẽ. s noticiam ueritatis. P ossumus
singula hec ita cdiffinire. fides ẽ uoluntaria q̃¬
sta noticia. Opinio ẽ. quasi ꝓ uero habere ali¬
quid. qͦd falsum eẽ nescias. Eigo ut dixi fides

Expanded text:
o certi nihil habens, verum per verisimilia quaeo certi nihil habens, verum per verisimilia quaerit potius, quam apprehendit. 6. Omnino in his cavenda confusio, ne aut incertum opinionis fides figat, aut quod firmum fixumque est fidei, opinio revocet in quaestionem. Et hoc sciendum, quia opinio, si habet assertionem, temeraria est: fides, si habet haesitationem, infirma est: item intellectus, si signata fidei tentet irrumpere, reputatur effractor, scrutator majestatis. Multi suam opinionem intellectum putaverunt, et erraverunt. Et quidem opinio potest putari intellectus; intellectus opinio non potest. Unde hoc accidit? Profecto quia haec falli potest, ille non potest: aut si falli potuit, intellectus non fuit, sed opinio. Verus nempe intellectus certam habet non modo veritatem, sed notitiam veritatis. Possumus singula haec ita definire, Fides est voluntaria qusta notitia. Opinio est quasi pro vero habere aliquid, quod falsum esse nescias. Ergo, ut dixi, fides
Abbreviated transcription (Latin):
consideratio querat: oratio expetat. mere¬
atur uita. puritas assequatur. Sane eoꝵ
ammonitꝰ quȩ supra sunt ñ te existimes
mitti a me suspicere solem. lunam. stellas.
ñ ipsum firmamentũ. ñ aquas que suꝑ
celos sunt. Ista siqͥdem omĩa & si supra
loco: p̾cio mfra sunt. & dignitate naturȩ.
Sunt enim corpora. Tui portio sp̃c ẽ q̃¬
sp̃c. P orro sp̃c ẽ ds. sunt &e angłi scĩ. Et hi
supra te. S d̾s natura: angli gr̃a suꝑioreᷤ
sunt. Ynum siqͥdem tui & angłi optimũ:
ratio ẽ. Ds̃ uͦ ñ sui aliquid optimũ habet.
unum optimũ totus. Is & qui cũ eo sunt
beati sp̃c. trib modis ueluti uiis totidem
nra sunt ꝯsideratione uestigandi: opinio¬
ne. fid̾e. intellectu. Quoꝵ. intellectus ratiõi
mnitit᷑ fides auctoritati:. opimo sola ueri
similitudine se ruetur. Habent illa duo
certam ueritatẽ. s fides clausam & inuolu¬
tã. intelligentia nuda &e manifestã. set̾m opini¬

Expanded text:
consideratio quaerat, oratio expetat, mereconsideratio quaerat, oratio expetat, mereatur vita, puritas assequatur. Sane eorum admonitus quae supra sunt, non te existimes mitti a me suspicere solem, lunam, stellas, non ipsum firmamentum, non aquas quae super coelos sunt. Ista siquidem omnia, etsi supra loco, pretio infra sunt, et dignitate naturae: sunt enim corpora. Tui portio spiritus. Porro spiritus est Deus, sunt et Angeli sancti, et hi supra te. Sed Deus natura, Angeli gratia superiores sunt. Unum siquidem tui et Angeli optimum, ratio est: Deus vero non sui aliquid optimum habet, unum optimum totus. Is, et qui cum eo sunt beati spiritus, tribus modis, veluti viis totidem, nostra sunt consideratione 447 vestigandi, opinione, fide, intellectu. Quorum intellectus rationi innititur, fides auctoritati, opinio sola veri similitudine se tuetur. Habent illa duo certam veritatem: sed fides clausam et involutam, intelligentia nudam et manifestam: caeterum opini
Abbreviated transcription (Latin):
finitiones declarabunt. Dispensatuia ẽ con¬
sideratio:. sensib sensilibq reb ordinate ce
socialit̾ utens ad ꝓm̾endu dm. Estimatiua
ẽ ꝯsideratio: prudent̾ ac diligent̾ queq scrutais
ce pond̾ans ad uestigandum dm. Speclatuia
ẽ ꝯfideratiose ĩ se colligens: & quantũ diumitꝰ
adiuuat᷑. reb humanis eximens ad otẽplan¬
dum dm. Puto uigilant̾ adu̾tis aliaꝵ hanc
eẽ fructum: cȩteras si ñ referant᷑ ad istã. qͦd
dicunt᷑ uideri possẽ. ħ ñ eẽ. Et pͥor qͥđe absq
intiutu huiꝰ multa serit: & nichil merit
Sequens uͦ nͥ ad istam se dirigat: uadit sed
ñ euadit. Eigo qͦd pͥma oprat. scła odorat.
t̾cia gustat. Ad quẽ tam̃ gustũ ꝑducunt
& ceterȩ & si tardius. Nisi qͦd pͥma laborio¬
sius: seda quietius ꝑuenit᷑. Dixisti in quis¬
satis qua ascendatur: & quo ascendendu
dicere habes. falleris si id sꝑas in effabile ẽ.

Expanded text:
finitiones declarabunt. Dispensativa est confinitiones declarabunt. Dispensativa est consideratio sensibus sensibilibusque rebus ordinate et socialiter utens ad promerendum Deum. Aestimativa est consideratio prudenter ac diligenter quaeque scrutans et ponderans ad vestigandum Deum. Speculativa est consideratio se in se colligens, et, quantum divinitus adjuvatur, rebus humanis eximens ad contemplandum Deum. Puto vigilanter advertis aliarum hanc esse fructum: caeteras, si non referantur ad istam, quod dicuntur videri posse, sed non esse. Et prior quidem absque intuitu hujus multa serit, et nihil metit: sequens vero nisi ad istam se dirigat, vadit, sed non evadit. Ergo quod prima aptat, secunda odorat, tertia gustat. Ad quem tamen gustum perducunt et caeterae, etsi tardius: nisi quod prima laboriosius, secunda quietius pervenitur. satis qua ascendatur: etiam quo ascendendum, dicere habes. Falleris, si id speras: ineffabile est.
Abbreviated transcription (Latin):
cus. illud utilius:. hoc felicius. illud fortiꝰ eẽ
constat. At omniũ maximꝰ. qui spreto ipso
usu rerum & sensuũ. qͣntũ quide humanȩ
fragilitati fas ẽ. ñ ascensoriis gradib s mopi¬
natis excessib auolare int̾dum ꝯtemplando
ad illa sublimia ꝯsueuit. Ad hoc ultiinũ ge¬
nufillos ꝑtinere reor excessuᷤᷤ pauli. Excessꝰ:
ñ ascensus. Nam raptũ potius fuisse quam
ascendisse. ipse se ꝑhibet. Inde ẽ qͦd dicebat.
S iue mente excedimus dõ. Porro hec tria
ita contingunt: cũ ꝯsideratio. & si in loco ꝑe¬
grinationis suȩ. uirtutis studio & adiuto¬
rio gr̃ȩ facta suꝑior. sensualitatẽ aut p̾mit.
ne insolescat: aut cogit ne euaget᷑: aut fugit
ne inquinet. In pͥmo potentior: in scdo libioe:
in t̾cio purior. Puritatis siquide & alacritatiᷤ
pͥmam dispensatiuã. scd̾am estimatiuã : t̾ciã
speculatiuã. Horum nominũ rationes: dif¬

Expanded text:
cius, illud utilius; hoc felicius, illud fortius esse cius, illud utilius; hoc felicius, illud fortius esse constat. At omnium maximus, qui spreto ipso usu rerum et sensuum, quantum quidem humanae fragilitati fas est, non ascensoriis gradibus, sed inopinatis excessibus, avolare interdum contemplando ad illa sublimia consuevit. Ad hoc ultimum genus illos pertinere reor excessus Pauli. Excessus, non ascensus: nam raptum potius fuisse, quam ascendisse ipse se perhibet . Inde est quod dicebat: Sive mente excedimus, Deo . Porro haec tria ita contingunt, cum consideratio, etsi in loco peregrinationis suae, virtutis studio, et adjutorio gratiae facta superior, sensualitatem aut premit ne insolescat, aut cogit ne evagetur, aut fugit ne inquinet. In primo potentior, in secundo liberior, in tertio purior. Puritatis siquidem et alacritatiprimam dispensativam, secundam aestimativam, tertiam speculativam. Horum nominum rationes de
Abbreviated transcription (Latin):
tatem filioꝵ di. Nempe erunt hi om̃s docibileᷤ
d̃i.: & nulla int̾ueniente ciratura. solo beati dõ.
Repatriasse erit hoc: exisse de patͥa corporũ in
regionẽ sp̃uũ. Ipsa ẽ ds nr̃ maximus sp̃c: ma¬
xima mansio spũum beatoꝵ: & nequid hic
sibi usurpet sensus seu imaginatio. ueritas
& uallis lacrimaꝵ. In qua sensualitas regnat:
& osideratio exulat. In qua libere q̃dem et
potestatiue se exerit sensus corporeus: sed in¬
tricatus caligat oculus spirital. Quid gͥ mi¬
rum: si ope indigene aduena indiget: Et
felix scđ̾m tempꝰ mator: qui ciuiũ bñficiũ
sine quo transie ñ potest. in obsequiũ ꝯuer¬
tere potuit:. utens ñ fruens urgens ñ petens:
suũ quasda ueluti ciiũ opes expendere sa¬
tagit. dispensando in suã & multoꝵ salutem.
Nec ille minor. qui hunc sͥ gradum. ad illa m¬
uisibilia philosophando ꝯstituit. nͥ qͦd hoc dul¬

Expanded text:
rtatem filiorum Dei. Nempe erunt hi omnes docibiles rtatem filiorum Dei. Nempe erunt hi omnes docibiles Dei , et nulla interveniente creatura, solo beati Deo. Repatriasse erit hoc, exisse de patria corporum in regionem spirituum. Ipsa est Deus noster, maximus spiritus, maxima mansio spirituum beatorum: et ne quid hic sibi usurpet sensus  al. add. carnis seu imaginatio, veritas  lacrymarum, in qua sensualitas regnat, et consideratio exsulat: in qua libere quidem et potestative se exserit sensus corporeus, sed intricatus caligat oculus spiritualis. Quid igitur mirum, si ope indigenae advena indiget? Et felix secundum tempus viator, qui civium beneficium, sine quo transire non potest, in obsequium convertere potuit, utens, non fruens; urgens, non petens; suum, quasdam veluti civium opes, expendere satagit, dispensando 446 in suam et multorum salutem. Nec ille minor qui hunc sibi gradum ad illa invisibilia philosophando constituit: nisi quod hoc dul
Abbreviated transcription (Latin):
erules. Quod uidit ipse huius sententie au¬
ctor: qui cum diceret minsibilia ꝑ uisibilia
conspicĩ. signant̾ posint a creatura mundi.
Et uere qͥd opus scał tenenti iam solium:
Ereatura cęli illa ẽ: p̾sto habens ꝑ qͦd potiuͤ
ista intueat᷑. ¶ idet u̾bum: & in u̾bo facta ꝑ
u̾bum. Nec opus habet ex his quȩ facta st̃
factoris noticiã mendicare. Neq enim ut
uł ipsa nou̾it ad ipsa descendit: quȩ ibi illa
uidet. uͥ longe melius sunt quã in se ipsis.
Unde nec medium requirit ad ea corporis
sensum: sensus ipsa sibi. seipsa sentiens. Opti¬
mum uidendi genꝰ si nulliꝰ egueris: ad om̃e
aliunde. obnoxium fieri ẽ.minꝰq a ꝑfecto i¬
stud. & minus liberum. Quid quod & inferi¬
orib eges: Nonne p̃posterũ hoc & indignũ:
Plane suꝑioꝵ quedam iniuria ẽ inferiorum
oꝑam desiderare. Aqua inuria nemo hõiũ
ꝑfecte uindicabit᷑. nͥ cũ quisq euascrit in lib̾¬

Expanded text:
exsules. Quod vidit ipse hujus sententiae auexsules. Quod vidit ipse hujus sententiae auctor, qui cum diceret invisibilia per visibilia conspici, signanter posuit, a creatura mundi . Et vere quid opus scalis tenenti jam solium? Creatura coeli illa est, praesto habens per quod potius ista intueatur. Videt Verbum, et in Verbo facta per Verbum. Nec opus habet ex his quae facta sunt, Factoris notitiam mendicare. Neque enim ut vel ipsa noverit, ad ipsa descendit, quae ibi illa videt, ubi longe melius sunt quam in se ipsis. Unde nec medium requirit ad ea corporis sensum: sensus ipsa sibi, se ipsa sentiens. Optimum videndi genus, si nullius egueris, ad omne aliunde, obnoxium fieri est minusque a perfecto istud, et minus liberum. 2. Quid, quod et inferioribus eges? nonne praeposterum hoc et indignum? Plane superiorum quaedam injuria est, inferiorum operam desiderare: a qua injuria nemo hominum perfecte vindicabitur, nisi cum quisque evaserit in libe
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝯsideratione inseribant᷑ płimum tam̃ ha¬
bent actionis admixtũ: dum res aliquas ñ
ꝯsiderandas tantũ. s agendas docent uł mo¬
nent. At qui in manib mͦ ẽ sola in ꝯsid̾atioẽ
u̾sabitur. Quȩ enĩ supͣ sunt. id qͥdem instat:
actu ñ indigent. s inspectu. Non ẽ qͦd in ei ᷤ
actites que uno modo semꝑ sunt & in et̾nũ.
Porro aliqua: &e ab etno. Et hoc uelim sollert᷑¬
aduertas uir sagacissime eygeni: qͥa totiens
ꝑegͥnat᷑ consideratio tua. quotiens ab illis
rebus ad ista deflectit᷑ inferiora & uisibilia. si¬
ue intuenda ad noticiã: siue appetenda ad
usum: siue pro officio disponenda uł acti¬
tanda. Si tam̃ ita u̾satur in his. ut ꝑ hecil¬
la requirat. haut ꝓcul exulat. Sic ꝯsiderare:
repatriare ẽ. Sublimior iste p̾sentiũ ac dig¬
nor usus rerum: cũ iuxta sapientiã pauli.
inuisibilia di ꝑ ea quȩ facta sunt intellecta
ꝯsꝑiciunt᷑. Sane hac scala ciuies ñ egent. sed

Expanded text:
de consideratione inscribantur, plurimum tamen habent actionis admistum dum res aliquas non considerandas tantum, sed agendas docent vel monent. At qui in manibus modo est, sola in consideratione versabitur. Quae enim supra sunt id quidem instat actu non indigent, sed inspectu. Non est quod in eis actites, quae uno modo semper sunt, et in aeternum; porro aliqua et ab aeterno. Et hoc velim solertadvertas, vir sagacissime Eugeni, quia toties peregrinatur consideratio tua, quoties ab illis rebus ad ista deflectitur inferiora et visibilia, sive intuenda ad notitiam, sive appetenda ad usum, sive pro officio disponenda vel actitanda. Si tamen ita versatur in his, ut per haec illa requirat, haud procul exsulat. Sic considerare, repatriare est. Sublimior iste praesentium ac dignior usus rerum, cum juxta sapientiam Pauli, invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Sane hac scala cives non egent, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ uocis illius. Arguam te. & statuam contͣ
faciem tuã. Dñs locutus ẽ. cui om̃e adu̾sum:
& sibi adu̾sari necesse ẽ ut sit sera querela. O
custos hominũ quare posinsti me contrariũ
tͥ: & factus sum mͥmet ipsi grauis. Ita ẽ o er¬
geni. ñ potest d̾o eẽ contrariũ qͥd. & sibimet
coherere. s qui arguet᷑ a d̾o. arguet᷑ & a se ipso.
Non ẽ sane iam tunc. qͦd aut u̾itat̾ẽ dissimu¬
let ratio: aut r̾onis intuitũ anima declinet.
Quo enĩ ualeat sopitis oclusisq in morte
sensib ꝑ quos utiq curiosiꝰ exire & a se ire so¬
lebat. in eam quȩ preterit mundi huiꝰ figurã:
Uides turpib nicħ deesse ad ꝯfusionẽ. cũ ꝓdu¬
centur spectacułu ficri do angłis. hominib.
sibi ipsis. O quã male mali om̃s locati sunt.
utiq oppositi torrenti huic directȩ equitatiᷤ
plici ꝯtritione ait ille ꝯtere eos dñe d̾s nr. Qd ẽ¬

Expanded text:
tem vocis illius: Arguam te, et statuam contra tem vocis illius: Arguam te, et statuam contra faciem tuam . Dominus locutus est, cui omne adversum et sibi adversari necesse est, ut sit sera querela: O custos hominum, quare posuisti me contrarium tibi, et factus sum mihimet ipsi gravis? Ita est, o Eugeni. Non potest Deo esse contrarium quid, et sibimet cohaerere, sed qui arguetur a Deo, arguetur et a se ipso. Non est sane jam tunc quod aut veritatem dissimulet ratio, aut rationis intuitum anima declinet, Quo enim id valeat, sopitis conclusisque in morte sensibus, per quos utique curiosius exire, et a se ire solebat in eam, quae praeterit, mundi istius figuram? Vides turpibus nihil deesse ad confusionem, cum producentur spectaculum fieri Deo, Angelis, hominibus, sibi ipsis? O quam male mali omnes locati sunt, utique oppositi torrenti huic directae aequitatis, plici contritione, ait ille, contere eos, Domine De
Abbreviated transcription (Latin):
mors. quȩ ñ quã ꝑoccidit: s semꝑ occidit.
Quis det illis semel mori: & ñ moriãtur in
ȩt̾num: Qui dicunt montib cadite super
nos. & collib oꝑite nos. qͥd nͥ mortẽ mortis
beneficio aut finire aut euadere uolunt:
Deniq inuocabunt mortẽ ait: & ñ ueniet.
Intuere id clarius. Constat immortałe aĩam
cẽ. nec aliquando absq sua memoria uiuere:
ne ñ animã aliquando ẽẽ contingat. Itaq
durante anima: durat & memoria. S quał:
fẽda flagitiis: horrida facinorib uanitate tu¬
mida: contemptu hispida & neglecta. Quȩ pͥ¬
ora transierunt: & ñ transierunt. Transiert
a manu:. s ñ a mente. Quod factum ẽ. factũ
ñ ẽẽ ñ potest. Proinde & si fac̾e in tempore
fuit. s fecise in sempit̾num manet. Non tͣn¬
sibit cum tempore: qͦd tempora transit. In
et̾num gͦ necesse ẽ cruciet. qͦd ꝑperam te egis¬
sein et̾num memineris. Exꝑiri erit hoc u̾ita¬

Expanded text:
mors, quae nunquam per occidit, sed semper occidit. mors, quae nunquam per occidit, sed semper occidit. Quis det illis semel mori, ut non moriantur in aeternum? Qui dicunt montibus, Cadite super nos; et collibus, Operite nos , qui nisi mortem mortis beneficio aut finire, aut evadere volunt? Denique invocabunt mortem, ait, et non veniet . Intuere id clarius. Constat immortalem animam esse, nec aliquando absque sua memoria vivere, ne non animam aliquando esse contingat. Itaque durante anima, durat et memoria. Sed qualis? Foeda flagitiis, horrida facinoribus, vanitate tumida, contemptu hispida et neglecta. Quae priora, transierunt, et non transierunt. Transierunt a manu, sed non a mente. Quod factum est, factum non esse non potest. Proinde etsi facere in tempore fuit, sed fecisse in sempiternum manet. Non transit cum tempore, quod tempora transit. In aeternum ergo necesse est cruciet, quod perperam te egisse in aeternum memineris. Experiri erit hoc verita
Abbreviated transcription (Latin):
lucere. S ñ uicissim a tenebris ipsa uidetur:
mͦ a luce & in luce uident᷑. A quo uł a quibꝰ:
Ab om̃i uidente: ut pro multitudine intu¬
entium confusio sit multa. At muillus de tã¬
ta numerositate spectantiũ molestior ocłs
suo cuiꝰq. Non ẽ aspectus siue in cęlo siue m
t̾ra. quẽ tenebrosa ꝯscientia susfugere magis
uelit. minus possit. Non latent tenebrȩ uł
seipsas. Seuident: que aliud ñ uident. Oꝑa
tenebraꝵ secunt᷑ illas: nec ẽ quo se abscondat
ab illis: ne in tenebris qͥdem. Hic ẽ uermis qͥ
ñ morit᷑: memoria p̾teritoꝵ. Semel imectus
uł potiꝰ innatꝰ ꝑ peccatũ hesit firmit̾: nequa¬
quã deiceps auellendꝰ. ⁊ ec cessat rodere con¬
scientiã: eaq pastus esca. utiq inconsũptibili
ꝑpetuat uitã. Horieo uermem mordacẽ: &e mor¬
tem uiuacẽ. Horreo incidere in manus mor¬
tis uiuentis: & uite morientis. Hec scd̾a

Expanded text:
lucere: sed non vicissim a tenebris ipsa videtur, lucere: sed non vicissim a tenebris ipsa videtur, modo a luce: et in luce videntur. A quo, vel quibus? Ab omni vidente, ut pro multitudine intuentium sit confusio multa. At nullus de tanta numerositate spectantium molestior oculus suo cujusque. Non est aspectus, sive in coelo, sive in terra, quem tenebrosa conscientia suffugere magis velit, minus possit. Non latent tenebrae vel se ipsas. 456 Se vident quae aliud non vident. Opera tenebrarum sequuntur illas, nec est quo se abscondant ab illis, ne in tenebris quidem. Hic est vermis qui non moritur, memoria praeteritorum. Semel injectus, vel potius innatus per peccatum, haesit firmiter, nequaquam deinceps avellendus. Nec cessat rodere conscientiam, eaque pastus, esca utique inconsumptibili, perpetuat vitam. Horreo vermem mordacem, et mortem vivacem. Horreo incidere in manus mortis viventis, et vitae morientis. 26. Haec secunda
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas addicta huic necessitati uolendi
nolendiq ut ad utrũlibet iam sic̃ ñ nͥ ꝑu̾se.¬
ita ñ nͥ misere moueat᷑: In ȩt̾num ñ obtine¬
bit qͦd uult: & qͦd ñ uult in ęt̾num nichilo¬
minus sustinebit. Digne omino: ut qͥ ad
nichil afficit᷑ unquã qͦd deceat: ad nichilũ¬
quã qͦd libeat euadat. Quid hoc facit: Re¬
recto prauoq ꝯueniet. Hec enĩ sibi inuicem
adu̾sant᷑: & siñ inuicẽ ledant. Lesio alteriꝰ
ẽ. Absit ut di. Durum tͥ ẽ inquit contra sti¬
mułii calcitrare. Hoc ẽ ñ stimulo durũ: s cal¬
citranti. Est & turpiũ pena ds. Lux ẽ enim.
Et quid tam inuisũ ob̾cenis flagitiosisq m̃¬
tibꝯ Profecto omĩs qui male agit: odit lucẽ
S dico. Nunqͥd ñ poterunt declinare: Mi¬
nime om̃ino. Lucet uͥq & si ñ om̃ib. Deniq
in tenebris lucet: & tenebix eam ñ cõprehen¬
dunt. Uidet tenebras lux:. cui hoc ẽ uidere qͦd

Expanded text:
voluntas addicta huic necessitati volendi voluntas addicta huic necessitati volendi nolendique, ut ad utrumlibet jam, sicut non nisita non nisi misere moveatur? In aeternum non obtinebit quod vult; et quod non vult in aeternum nihilominus sustinebit. Digne omnino, ut quid ad nihil afficitur unquam quod deceat, ad nil unquam quod libeat, evadat. Quis hoc facit? Rerecto pravoque conveniet. Haec enim sibi invicem adversantur, etsi non invicem laedant. Laesio alterius est: absit ut Dei. Durum tibi est, inquit, contra stimulum calcitrare ; hoc est, non stimulo durum, sed calcitranti. Et est turpium poena Deus: lux est enim. Et quid tam invisum obscenis flagitiosisque mentibus? Profecto omnis qui male agit, odit lucem . Sed dico: nunquid non poterunt declinare? Minime omnino. Lucet ubique, etsi non omnibus. Denique in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehendunt . Videt tenebras Lux, cui hoc est videre, quod
Abbreviated transcription (Latin):
utudo. Creans mentes ad se participandum :
uiuificans ad sentiendũ: afficiens ad appetẽ¬
dum: dilatans ad capiendui. iustificans ad ꝓ¬
merendu. Accendens ad zelumĩ fecundans
ad fructum: dirigens ad equitatẽ: formans
ad beniuolentiã: moderans ad sapientiã: ro¬
borans ad uirtutẽ. Uisitans ad consolationẽ:
illuminans ad cognitionẽ: ꝓpetuans ad ĩmor¬
talitatẽ: implens ad felicitatẽ: curundans ad
humiliũ gła. Est enĩ rationabił queda equi¬
tatis duectio. inconu̾tibił atq indelinabilis
quippe attingens ubiq: cui illisa om̃is pͣuitaᷤ
oturbet᷑ necesse ẽ. Quid ni in hanc om̃e tumidũ
uł distortũ impingat: & conquasset᷑: Ue uni¬
u̾so qͦd obuiũ forte offend̾it cedẽ nescia rectitu¬
do. Nam & fortitudo ẽ. Quid iniquis uolun¬
tatib tam contrariũ & adu̾sum: quã sem¬
sionis referentib pęnã. Quid tam penale.
le qͦd ñ quã ñ erit. Quid tam damnatũ. qͣ

Expanded text:
titudo, creans mentes ad se participandum, titudo, creans mentes ad se participandum, vivificans ad sentiendum afficiens ad appetendum, dilatans ad capiendum, justificans ad promerendum, accendens ad zelum, fecundans ad fructum, dirigens ad aequitatem, formans ad benevolentiam, moderans ad sapientiam, roborans ad virtutem, visitans ad consolationem, illuminans ad cognitionem, perpetuans ad immortalitatem, implens ad felicitatem, circumdans ad humilium gloria. Est enim rationabilis quaedam aequitatis directio inconvertibilis atque indeclinabilis, quippe attingens ubique: cui illisa omnis pravitas conturbetur necesse est. Quidni in hanc omne tumidum, vel distortum impingat, et conquassetur? Vae universo, quod obvium forte offenderit cedere nescia rectitudo: nam et fortitudo est. Quid iniquis voluntatibus tam contrarium et adversum, quam semsionis referentibus poenam. Quid tam poenale, nquam erit? Quid tam damnatum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
serentes. Pulchre ꝓpheticus sp̃c. longe ante oc¬
currit huic sententiȩ. immo blasphemiȩ im¬
pioꝵ egredietur inquiens uirga de radice ies¬
se. & flos de radice eiꝰ ascendet. Dixisse pot̾at
& flos de uirga: s maluit de radice. ut unde
uirgam inde florem duxisse originẽ demon¬
straret. Inde gͥ sumpta caro. unde orta uirgo.
nec noua in uirgine. que ꝓdiit ex radice. Foe
quid ẽ ds: tum qͥa totiens iam quesitum ẽ.
tũ quia diffidis inuentũ iri. Dico tͥ pater
eygeni. solus ẽ ds. qui frustra nunꝗͣ queri
potest: nec cum inueniri ñ potest. Doceat te
de hoc expimentũ tuum. Aut siñ. exꝑto cre¬
dito: ñ mͥ s scõ qui ait. Bonus es dñe sꝑantibꝰ
in te: animȩ querenti te. Quid gͦ ẽ ds: Quod
ad uniu̾sum spectat finis. Quod ad electionẽ
salus. Quod ad se: ipse nouit. Quid ẽ ds: Ho¬
luntas omĩpotẽs. Deniuolentissima uirtus:. lu-¬
men et̾num: incõmutabił ratio. summa bea¬

Expanded text:
serentes. Pulchre propheticus spiritus longe ante ocserentes. Pulchre propheticus spiritus longe ante occurrit huic sententiae, imo blasphemiae impiorum: Egredietur, inquiens, virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet . Dixisse poterat, Et flos de virga; sed 455 maluit, de radice: ut unde virgam, inde florem duxisse originem demonstraret. Inde igitur sumpta caro, unde orta Virgo: nec nova in Virgine, quae prodiit ex radice. CAPUquid est Deus? tum quia toties jam quaesitum est, tum quia diffidis inventum iri. Dico tibi, Pater Eugeni, solus est Deus, qui frustra nunquam quaeri potest, nec cum inveniri non potest. Doceat te de hoc experimentum tuum; aut si non, experto credito, non mihi sed sancto, qui ait: Bonus est, Domine, sperantibus in te, animae quaerenti te . Quid ergo est Deus? Quod ad universum spectat, finis? quod ad electionem, salus: quod ad se, ipse novit. Quid est Deus? Voluntas omnipotens, benevolentissima virtus, lumen aeternum, incommutabilis ratio, summa bea
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ satoꝵ mux & decentissime distinctiõi
gradus. nouũ. antiquũ. et̾num. Nouũ. animã:
que de nchilo tẽ cirata credit᷑ cum infusa. An¬
tiquũ. carnẽ.: quȩ a pͥmo usq homine. id est ex
te asseritur. Et in his triplex si diligent̾ adu̾taᷤᷤ
diuine potentie genꝰ. qͦd factum sit de nichilo
aliquid᷑. de uetusto nouũ: et̾num beatũq de dã¬
nato & mortuo. Quid hoc ad nr̃am salutẽ: Mul¬
tum ꝑ om̃ẽ modu. Primũ qͥdem qͦd peccato re¬
dacti in nichili. ꝑ hoc qͦdamm᷑ iterato creati su¬
mus: ut simus initium aliquod cieaturȩ eius.
Deinde qͦd ex uetusta seruitute in lib̾tate fi¬
lioꝵ di translati. in nouitate sp̃c ambulantes.
P ostremo qͦd de potestate tenebraꝵ uocati ad
regnũ claritatis et̾nȩ in quo iam & consede¬
re nos fecit in xp̃o. Alieni sint a nob̃. qui xp̃i
a nob̃ carnẽ alienare conant᷑. nouã cieatam
in uirgine. & ñ de uirgine sumptã impie as¬

Expanded text:
ssimae distinctionis gradus, novum, antiquum, aeternum. Novum, animam, quae de nihilo tunc creata creditur, cum infusa: antiquum, carnem, quae a primo usque hominum, id est ex te asseritur. Et in his triplex, si diligenter advertas, divinae potentiae genus, quod factum sit de nihilo aliquid, de vetusto novum, aeternum beatumque de damnato et mortuo. Quid hoc ad nostram salutem? Multum per omnem modum. Primum quidem, quod peccato redacti in nihilum, per hoc quodammodo iterato creati sumus, ut simus initium aliquod creaturae ejus. Deinde quod ex vetusta servitute in libertatem filiorum Dei translati, in novitate spiritus ambulantes. Postremo, quod de potestate tenebrarum vocati ad regnum claritatis aeternae, in quo jam et consedere nos fecit in Christo. Alieni sint a nobis, qui Christi a nobis carnem alienare conantur, novam creatam in Virgine, et non de Virgine sumptam, impie as
Abbreviated transcription (Latin):
eiamenti huius. S & illa tria sata de eũglio¬
mixta & fermentata in panẽ unũ. siqͥs ad hȩc
tria dixerit ꝑtinere: ñ incongrue id mͥ facere
uidebit᷑. Quã bene ea mulier ferm̃tauit: ut
nec diuisione qͥdem facta carnis & anime. a
carne ł anima u̾bum diuideret᷑. Mansit et
in separatione inseparabił unitas. Nec enĩ quȩ
ex parte contigit separatio: potuit unitati p¬
mixtio hec & ferm̾tatio facta ẽ: & ipsa mulier
quȩ miscuit & fermentauit. Nam fermentũ:
ñ immerito fortasse dixerim fide mariȩ. Plane
beata que credidit. qm̃ ꝑfecta sunt in ea quȩ
dicta sunt ei a dño. Perfecta autẽ ñ eẽt. si q̃minꝰ
uixta u̾bum dñi eet̾ fermentatũ totũ. & ꝑpetu¬
o ferm̃tatũ: seruans nob̃ tam in morte quã in

Expanded text:
ceamenti hujus  ceamenti hujus  , mista et fermentata in panem unum, si quis ad haec tria dixerit pertinere, non incongrue id mihi facere videbitur. Quam bene ea mulier fermentavit, ut nec divisione quidem facta carnis et animae, a carne vel anima Verbum divideretur! Mansit et in separatione inseparabilis unitas. Nec enim quae ex parte contigit separatio, potuit unitati pmistio haec et fermentatio facta est: et ipsa mulier quae miscuit, et fermentavit. Nam fermentum non immerito fortasse dixerim fidem Mariae. Plane beata, quae credidit, quoniam perfecta sunt in ea, quae dicta sunt ei a Domino . Perfecta autem non essent, si quominus juxta verbum Domini esset fermentatum totum, et perpetuo fermentatum, servans no
Abbreviated transcription (Latin):
quam conuenientia: ut salutare sacramentũ
congrua quadam similitudine ambob resp̃o-¬
deat: & saluanti uidelicet & saluato. Ita hȩc
unitas duarũ consistens media unitatũ alt̾i
p̾fert ea ꝑsona. in qua ds ce homo unus ẽ xp̃c:
ut si duo illa de se inuicẽ p̾dices. ñ erraueris
dm̃ uidelicet hominẽ. & hominẽ d̾m uere ca¬
tholiceq ꝓmuntians. Non autẽ similit̾ uł car¬
nem de anuma. uł animã de carne. nͥ absur-¬
dissime p̾dicas: & si similit̾ anima & caro unꝰ
sit homo. Nec mirũ. si ñ eque potis anima sit.
atq suis affectib astringere sibi carnẽ: ut sibi
dum: diuma p̾destinatio. Ab et̾no ẽ enim. Qd
longuis et̾nitate: Quid diuinitate potentiꝰ:
Inde ẽ qͦd nec morte incidente ullatenꝰ int̾cidi
hec unitas potuit: & si carne & anima ab in¬
uicem separatis. Et fortassis hoc sensit ille
qui se indignũ ꝓfessus ẽ soluere corrigiã cal¬

Expanded text:
quam, convenientia, ut salutare sacramentum quam, convenientia, ut salutare sacramentum congrua quadam similitudine ambobus respondeat, et salvanti videlicet et salvato. Ita haec unitas duarum consistens media unitatum, alteri praefert ea persona, in qua Deus et homo unus est Christus; ut si duo illa de se invicem praedices, non erraveris, Deum videlicet hominem, et hominem Deum vere catholiceque pronuntians. Non autem similiter vel carnem de anima, vel animam de carne, nisi absurdissime, praedicas, etsi similiter anima et caro unus sit homo. Nec mirum, si non aeque potis anima sit satque suis affectibus astringere sibi carnem, ut sibi dum, divina praedestinatio: ab aeterno est enim. Quid longius aeternitate? Quid divinitate potentius? Inde est quod nec morte incidente ullatenus intercidi haec unitas potuit, etsi carne et anima ab invicem separatis. Et fortassis hoc sensit ille, qui se indignum professus est solvere corrigiam cal
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ñ multiplicat. ñ uariat. ñ partit᷑. Rur¬
sum cũ dico tria. ñ me anguit intuitus unita¬
tis quȩ illa quecunq tria. seu illos tres ñ¬
cogit in confusione: nec in singularita tẽ
irdigit. Idem me sentire fateor & de illa ui
tate: cui scdm ab ista int̾ cȩtera una hono¬
rem dedi. Dico in xp̃o u̾bum animã et
carnẽ sinc confusione eẽntiarũ. unã ẽẽ ꝑso¬
nam. ce item absq p̾iudicio ꝑsonał unitanᷤ
in sua numerositate manere. Nec negauerĩ
hanc ad illud quoq genꝰ unitatis ꝑtinere:
qua anima & caro unus ẽ homo. Decuit
quippe familiariꝰ similiꝰq cũ hominis ꝯuemi¬
re constitutione: qͦd ꝓ homine ꝯstitutũ ẽ sacra¬
mentum. Decuit & cũ summa quȩ in do est
& ds ẽ unitate congruere: ut quomͣ ibi tres
ꝑsone una eẽntia: ita hic ꝯuenentissima qua¬
dam contrarietate. tres eẽntia sint una ꝑsona.
Uidesne pulchre int̾ utr̃aq unitatẽ hanc col¬

Expanded text:
tiam non multiplicat, non variat, nec partitur. Rurtiam non multiplicat, non variat, nec partitur. Rursum cum dico Tria, non me arguit intuitus unitatis, quae illa quaecumque tria, seu illos tres, nec in confusionem cogit, nec in singularitatem redigit. tate cui secundum ab ista inter caetera Una honorem dedi. Dico in Christo Verbum, animam, et carnem, sine confusione essentiarum unam esse personam, et item absque praejudicio personalis unitatatis in sua numerositate manere. Nec negaverim hanc ad illud quoque genus unitatis pertinere, qua anima, et caro unus est homo. Decuit quippe familiarius similiusque cum hominis convenire constitutione, quod pro homine constitutum est sacramentum. Decuit et cum summa, quae in Deo est et Deus est, unitate congruere, ut quomodo ibi tres personae una essentia; ita hic convenientissima quadam contrarietate tres essentiae sint una persona. Videsne pulchre inter utramque unitatem hanc col
Abbreviated transcription (Latin):
adheiens d̾o unus sp̃c ẽ. Et ẽ dignatiua uni¬
tas: qua limus nr̃ a di u̾bo in un̾a assumptꝰ
ẽ ꝑsonam. Uerũ hȩc omĩa qͥd ad illud sum¬
mum. atq ut ita dicam unite unũ. uͥ unita¬
tem ꝯfubstantialitas facit: Huic uni qͦd ui
illoꝵ si assimiles: erit quoqͦ modo unũ. si com¬
pares nullo. Igitur int̾ omĩa quȩ unũ recte
dicunt᷑. arcẽ tenet unitas tͥnitatis: qua ties ꝑso¬
nȩ una substantia sunt. Scd̾o loco illa p̾cel¬
lit: qua ȩconu̾so tres substantiȩ in xp̃o una
ꝑsona sunt. Porro hec & quȩcunq alia dici
una possunt: summȩ illius unitatis. imita¬
tione ñ comparatione una appellari ue¬
ra sobriaq ꝓbat ꝯsideratio. Nec abducim᷑
ab hac unitatis ꝑfessione assertione tͥum: c̃
in hac tͥnitate ñ recipiamꝰ multiplicitatẽ: sic̃
nec solitudinẽ in unitate. Quã obrẽ cũ dico
unũ. ñ me tͥnitatis turbat numerꝰ. qui essen¬

Expanded text:
adhaerens Deo, unus spiritus est. Et est dignativa uniadhaerens Deo, unus spiritus est. Et est dignativa unitas, qua limus noster a Dei Verbo in unam assumptus est personam. 19. Verum haec omnia quid ad illud summum, atque, ut ita dicam, unice Unum, ubi unitatem consubstantialitas facit? Huic Uni quodvis illorum si assimiles, erit quoquo modo unum: si compares, nullo. Igitur inter omnia quae recte unum dicuntur, arcem tenet Unitas Trinitatis, qua tres personae una subtantia sunt. Secundo loco illa praecellit, qua e converso tres substantiae una in Christo persona sunt. Porro haec et quaecumque alia dici una possunt, summae illius unitatis imitatione, non comparatione, Una appellari vera sobriaque probat consideratio. Nec abducimur ab hac unitatis professione assertione Trium: cum in hac Trinitate non recipiamus multiplicitatem, sicut nec solitudinem in unitate. Quamobrem cum dico Unum, non me Trinitatis turbat numerus, qui essen
Abbreviated transcription (Latin):
gnum ẽ: etqͥdem uenerandii. ñ scrutandũ.
Quom̃ pluralitas in unitate. & hacunita¬
te: aut ipsa in pluralitate. S crutari hoc te¬
meritas ẽ: credere pietas ẽ: nosse uita. &e urta
&e uita et̾na ẽ. Unde si oꝑep̾cium censes õ
eugeni. ꝑcurrat nunc ꝯsideratio multa u¬
na: quo eminentia huns singulariᷤᷤ uniuᷤ
fiat euidentior. Est unitas que collediua po¬
test dici: cũ uerbi causa. multi lapides faci¬
unt aceruũ unũ. Et ẽ unitas ꝯstitutiua: cũ
multa membra unũ corpus. uł multȩ par¬
tes unũ qͦdcunq totũ ꝯstituunt. Est &e con¬
iugatiua: qͣ fit ut duo iam ñ duo sint. sed
una caro. Et ẽ natiua: qua anima & caro unꝰ
nascit᷑ homo. Est unitas potestatiua: q̃ homo
uirtutis. ñ instabilis ñ dissimił. s unus sibi¬
met semꝑ nitit᷑ inueniri. Est consentanea: cũ
ꝑ caritatẽ multoꝵ hominũ ẽ eor unũ & ani¬
ma una. Est &e uotuia:cũ anima uotis om̃ib

Expanded text:
gnum est, et quidem venerandum, non scrutandum. gnum est, et quidem venerandum, non scrutandum. Quomodo pluralitas in unitate, et hac unitate, aut ipsa in pluralitate? Scrutari hoc temeritas est, credere pietas est; nosse vita, et vita aeterna est. Unde si operae pretium censes, o Eugeni, percurrat nunc consideratio multa Una, quo eminentia hujus singularis Unius fiat evidentior. Est unitas, quae collectiva potest dici, cum, verbi causa, multi lapides faciunt acervum unum. Est et unitas constitutiva, cum multa membra unum corpus, vel multae partes unumquodcumque totum constituunt. Est et conjugativa, qua fit ut duo jam non duo sint, sed una caro. Et est nativa, qua anima et caro unus nascitur homo. Est unitas potestativa, qua homo virtutis non instabilis, non dissimilis, sed unus sibimet semper nititur inveniri. Est consentanea, cum per charitatem multorum hominum est cor unum, et anima una. Est et votiva, cum anima votis omnibus