comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sam. que anima ẽ. deuiũ it sequi: et
dominante sibi libidine. cũ turpis¬
simo se uitioꝵ strepitu dissonare. Cũ
autẽ se coposuerit. & ordinarit. atq
concinnã pulchramq reddiderit:
audebit iam dm uidere: atq ipsum
font̾ẽ unde manat om̃e uerũ. ipsũꝙ
patrem ueritatis. Ds̃ magne qͥerunt
illi ocłi: quã sani. quã decori. quã uale¬
tes: quã constantes. quã sereni quã
beati. Quid autẽ ẽ illud qͦd uident:
qͥd queso. qͥd arbitremur qͥd estimemꝰ.
quid loquam᷑: Cotidiana u̾ba occur¬
runt: & sordida sunt omĩa uilissimiᷤᷤ
reb. Nichil amplius dicã nͥ ꝓmitti
nobis aspectum pulchritudinis: cuiꝰ
unitatione pulchra. cuiꝰ comparatione
feda sunt cȩtera. Hanc quisquis uide¬
rit. uidebit autẽ qui bene uiuit. be¬
ne orat. bene studet: qͣndo eum mo¬
uebit.cur alius optans habere filios
ñ habeat. alius abundant̾ exponat.
alius oderit nascituros. aliꝰ diligat

Expanded text:
sam, quae anima est, deuium iter sequi et sam, quae anima est, deuium iter sequi et dominante sibi libidine cum turpissimo se uitiorum strepitu dissonare. Cum autem se conposuerit et ordinarit atque concinnam pulchramque reddiderit, audebit iam deum uidere atque ipsum fontem, unde manat omne uerum, ipsumque patrem ueritatis. deus magne, qui erunt illi oculi, quam sani, quam decori, quam ualentes, quam constantes, quam sereni, quam beati! quid autem est illud, quod uident ? quid quaeso, quid arbitremur, quid aestimemus, quid loquamur ? cotidiana uerba occurrunt et sordidata sunt omnia uilissimis rebus. nihil amplius dicam nisi promitti nobis aspectum pulchritudinis, cuius imitatione pulchra, cuius conparatione foeda sunt cetera. hanc quisquis uiderit — uidebit autem, qui bene uiuit, bene orat, bene studet — quando eum mouebit, cur alius optans habere filios non habet, alius abundanter, exponat alius, oderit nascituros, diligat
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd habet hodie. nec ho dierno ipso die
uł spacio unius hore. eodem loco so¬
lem habuit. Ita cum D in eo nichil
manet: nicħ uł paruo spacio tẽporiᷤᷤ
habet. eodem modo. Igitur si im¬
mortalis ẽ ratio. & ego qui ista omĩa
uł discerno. uł connecto ratio sum:
illud qͦd mortale appellor ñ ẽ meum.
Aut si anima ñ id ẽ quod ratio. & ta¬
m̃ ratione utor. & ꝑ rationẽ melior
sum: a deteriore ad melius. a morta¬
li ad immortale fugiendum ẽ. Hec
& alia multa secum anima bene e¬
rudita loquit᷑ atq agit quȩ ꝑsequi
nolo: ne cum ordinẽ uos docere cupio.
modum excedam. qͥ pat̾ ẽ ordinis.
Curadatim eñĩ se ad mores uitam ꝙ op¬
timam. ñ iam sola fide: s certa ratiõe.
ꝑducit. Cui numeroꝵ ium atq po¬
tentiã diligent̾ intuenti. nimis indi¬
gnum uidebit᷑ &e nimis flendu. per
suam scientiã u̾sum bene currere. cit¬
haramq concinere. & suam uitã seq ip¬

Expanded text:
quod habet hodie, nec hodierno ipso die quod habet hodie, nec hodierno ipso die uel spatio unius horae eodem loco solem habuit; ita, cum in eo nihil manet, nihil uel paruo spatio temporis habet eodem modo. igitur si inmortalis est ratio et ego, quae ista omnia uel discerno uel conecto, ratio sum, illud, quo mortale appellor, non est meum; aut si anima non id est, quod ratio, et tamen ratione utor et per rationem melior sum, a deteriore ad melius, a mortali ad inmortale fugiendum est. haec et alia multa secum anima bene erudita loquitur atque agitat, quae persequi nolo, ne, cum ordinem uos docere cupio, modum excedam, qui pater est ordinis. gradatim enim se et ad mores uitamque optimam non iam sola fide sed certa ratione perducit. cui numerorum uim atque potentiam diligenter intuenti nimis indignum uidebitur et nimis flendum per suam scientiam uersum bene currere citharamque concinere et suam uitam seque ip
Abbreviated transcription (Latin):
dentib & palato accõmodamus: ut
ex ore litterȩ ac uerba ꝓrumpant.
Nec tam̃ cogitamus cum loqͥmur.
quo motu oris id facere debeamꝰ. De¬
inde quis bonus cantator. etiamsi
musice sit imꝑitus: ñ ipso sensu natu¬
rali. &e rithinũ & melos ꝑceptũ. me¬
moria custodiat in canendo: Quo
qͥd fieri numerosiuᷤ potest: Hoc nescit
indoctꝰ. s tam̃ facit oꝑante natura.
Quando autẽ melior & pecorib p̾po¬
nendus: Quando noui qͥd faciã. Nich
aliud me pecori p̾ponit. nͥ qͦd rationa¬
le animal sum. Quomͦ gͥ immortaliᷤᷤ
ratio ẽ. & ego simul & rationale &
mortale qͥddam cẽ diffinior: An ra¬
tio ñ ẽ immortalis: Sunum ad duo.
uł duo ad qͣtuor uerissima ratio est.
Nec magis heri fuit illa ratio uera
quã hodie: nec magis cras aut pꝰt
annũ erit uera. Nec si omĩs iste
mundꝰ concidat. poterit ista ratio ñ
eẽ. Ista enuim semꝑ talis ẽ mundꝰ aut̃
istẽ nec heri habuit. nec eras habebit.

Expanded text:
dentibus et palato adcommodamus, ut dentibus et palato adcommodamus, ut ex ore litterae ac uerba prorumpant, nec tamen cogitamus, cum loquimur, quo motu oris id facere debeamus. deinde quis bonus cantator, etiamsi musicae sit imperitus, non ipso sensu naturali et rhythmum et melos perceptum memoria custodiat in canendo, quo quid fieri numerosius potest? si nescit indoctus, sed tamen facit operante natura. quando autem melior et pecoribus praeponendus ? quando nouit, quod faciat. nihil aliud me pecori praeponit, nisi quod rationale animal sum. Quomodo igitur inmortalis est ratio et ego simul et rationale et mortale quiddam definior? an ratio non est inmortalis ? sed unum ad duo uel duo ad quattuor uerissima ratio est nec magis heri fuit ista ratio uera quam hodie nec magis cras aut post annum erit uera nec, si omnis iste mundus concidat, poterit ista ratio non esse. ista enim semper talis est, mundus autem iste nec heri habuit nec cras habebit,
Abbreviated transcription (Latin):
tius: nͥ qͦd amantia sese corpora in u¬
num cogunt᷑. Dolor unde ꝑnitiosuˢ
ẽ. nͥ quia id qͦd unũ erat. dissidere ni¬
titur. Ergo molestum & ꝑicłosum
ẽ: unum fieri cum eo. qͦd separari po¬
test. Ex multis reb ante iacentib.
deinde in unam formam congrega¬
tis: unam facio domũ. Melior ego.
Siquidẽ ego facio: illa fit. Idõ melior:
quia facio. Non dubium ẽ inde me
meliorem eẽ. quã domus ẽ: s ñ sũ
inde melior hirundine aut apicula.
Nam &e illa nidos affabre struit. &¬
illa fauos: s his melior quia ratio¬
nale animal sum. Aut si in ratis
dim̾sionib ratio ẽ: nunqͥd nam ce
aues qͦd fabricant:minus apte con¬
gruent᷑q dĩsum ẽ: Immo nume¬
rosissimũ ẽ. Non gͦ numerosa faci¬
endo:s numeros cognoscendo me¬
lior sum. Quid gͦ illȩ nescientes oꝑa¬
ri: numerosa poterant: Poterant
ꝓfectõ. Unde id docetur.. Ex eo qͦd
nos qͦq certis dim̾sionib linguã

Expanded text:
ntius, nisi quod amantia sese corpora in untius, nisi quod amantia sese corpora in unum coguntur. dolor unde perniciosus est? quia id, quod unum erat, dissicere nititur. ergo molestum et periculosum est unum fieri cum eo, quod separari potest. Ex multis rebus passim ante iacentibus, deinde in unam formam congregatis unam facio domum. melior ego, si quidem ego facio, illa fit, ideo melior, quia facio; non dubium est inde Ille esse meliorem, quam domus est. sed non inde sum melior hirundine aut apicula — nam et illa nidos adfabre struit et illa fauos — sed his melior, quia rationale animal sum. at si in ratis dimensionibus ratio est, numquidnam et aues quod fabricant, minus apte congruenterque dimensum est? immo numerosissimum est. non ergo numerosa faciendo sed numeros cognoscendo melior sum. quid ergo? illae nescientes operari numerosa poterant? poterant profecto. unde id docetur? ex eo, quod nos quoque certis dimensionibus linguam
Abbreviated transcription (Latin):
lo. unũ amo:s cum discerno. pur¬
gatum: cũ connecto integrũ uolo.
In illa parte uitant᷑ aliena. in hac
ꝓpͥa copulant᷑: ut unum aliqͥd fiat¬
ꝑfectum. Lapis ut eẽt lapis: om̃s eiꝰ
partes. omĩsq natura. in unũ soli¬
data ẽ. Quid arbor: Nonne arbor
ñ ess et. si una ñ eẽt. Quid membra
cuius libet animantis. ac uiscera: ce
quicqͥd est eoꝵ e quib constat: Cer¬
te si unitatis patiant᷑ diuortiũ: ñ
erit animal. Amici. qͥd aliud quã
unum ẽẽ conant᷑. Et quantomagiᷤ
unum.tantomagis amici sunt.
dissensio. Quid autẽ ẽ dissentire: nͥ
ñ unũ sentire: Ex multis militib:
fit unus exercitus. Nonne que uis
multitudo eo minus uincitur: quo
magis in unum coitnde ipsa coi¬
tio in unũ: cuneus nominatus est
qua si couneus. Quid amor omĩs:
ñne uult unũ fieri. cum eo qͦd amat:
Et ei si contingat: unũ cũ eo fit. Ipsa¬
uoluptas ñ ob aliud delectat uehem̃¬

Expanded text:
lo, et unum amo. Sed cum discerno, purlo, et unum amo. Sed cum discerno, purgatum; cum connecto, integrum volo. In illa parte vitantur aliena, in hac propria copulantur, ut unum aliquid perfectum fiat. Lapis ut esset lapis, omnes ejus partes, omnisque natura in unum solidata est. Quid arbor? nonne arbor n esset, si una non esset? quid membra cuiuslibet animantis ac uiscera et quidquid est eorum, e quibus constat? certe si unitatis patiantur diuortium, non erit animal. amici quid aliud quam unum esse conantur? et quanto magis unum, tanto magis amici sunt. losa dissensio. quid est autem dissentire nisi non unum sentire? ex multis militibus fit unus exercitus. nonne quaeuis multitudo eo minus uincitur, quo magis in unum coit? unde ipsa coitio in unum cuneus nominatus est quasi couneus. quid amor omnis ? nonne unum uult fieri cum eo, quod amat et, si ei contingat, unum cum eo fit? uoluptas ipsa non ob aliud delectat ueheme
Abbreviated transcription (Latin):
ista carior. Illa nos dignos beata uita:
hȩc beatos facit. Prima ẽ illa discenti¬
b ista iam doctis. Hic ẽ ordo studioꝵ
sapientiȩ. ꝑ quẽ fit quisq idoneus
ad intelligendu ordinẽ rerumid est
ad dinoscendos duos mundos. & ip¬
sum parentẽ uniu̾sitatis. cuiꝰ m̃nulla
scientia ẽ in anima iam philosophiȩ
tradita: se ipsam inspicit pͥmo. & cui
iam illa eruditio ꝑsuasit. aut suam¬
aut seipsam eẽ rationẽ: in ratione
autẽ. aut nichil melius eẽ. & potentiꝰ
numeris.aut nichil aliud quam
numerũ eẽ rationem: ita secũ loq̃t᷑.
Ego qͦdam meo motu interiore &
occulto: ea quȩ discenda sunt pos¬
sum discernere. uł connectere. Et
hȩc uis:mea ratio uocatur. Quid aũ
discernendũ est nͥ quod aut unũ
putatur & ñ est. aut certe ñ tam
unum ẽ quã qͦd putat᷑ Itẽ cur
quid connectendũ ẽ. nͥ ut unũ fiat
quantũ potest: Ergo & indiscer¬
nendo. & inconnectendo unũ uo¬

Expanded text:
ista carior, illa nos dignos beata uita, ista carior, illa nos dignos beata uita, beatos haec facit, prima est illa discentibus, ista iam doctis. hic est ordo studiorum sapientiae, per quem fit quisque idoneus ad intellegendum ordinem rerum, id est ad dinoscendos duos mundos et ipsum parentem uniuersitatis, cuius nulla scientia est in tradita primo se ipsam inspicit et, cui iam illa eruditio aut seipsam esse rationem, in ratione autem aut nihil esse melius et potentius numeris, aut nihil aliud quam numerum esse rationem; ita secum loquetur: Ego quodam meo motu interiore et occulto, ea quae discenda sunt possum discernere et connectere, et haec vis mea ratio vocatur. Quid autem discernendum est, nisi quod aut unum putatur et non est, aut certe non tam unum est quam putatur? Item, cur quid connectendum est, nisi ut unum fiat, quantum potest? Ergo et in discernendo et in connectendo, unum vo
Abbreviated transcription (Latin):
tum credere. ne illud sequat᷑ qͦd d̾s eũ
ñ fabricauerit. Ergo de his atq huiꝰ
modi reb: aut ordine illo eruditioniˢ
complexos eẽ arbitret᷑: hoc dico pla¬
nius. atq breuius. ad istarũ rerum
cognitionẽ neminẽ aspirare debere.
sine illa quasi duplici scientia bonȩ
disputationis potentiȩq numeroꝵ:
si qͥs oẽ hoc plurimũ putat. solos nu¬
meros optime nou̾it aut sola dialecti-¬
cam: si &e hoc infinitum ÷ tantũ ꝑfe¬
t sciat. quid sit unũ ninumeris. qͣn¬
tumq ualeat. ñdum in illa summa
lege. sũmoq ordine rerũ omniũ. s
in bis que cotidie passim sentimus
atꝙ agimus. Excipit enim hanc eru¬
ditionem iam ipsa philosophiȩ dis¬
ciplina: & in ea nichil plus inuenit
quã qͥd sit unũ. s longe altiꝰ longe¬
q diumiꝰ: cuiꝰ duplex questio ẽ. Una
de anima: altera de do. Prima efficit
ut nosmet ipsos nouerimus: altera
originem nr̃ãm. Illa nobis dulcior:

Expanded text:
tum credere, ne illud sequatur, quod deus eum tum credere, ne illud sequatur, quod deus eum non fabricarit — ergo de his atque huius modi rebus aut ordine illo eruditionis conplexos esse arbitretur, hoc dico planius atque breuius, ad istarum rerum cognitionem neminem adspirare debere sine illa quasi duplici scientia bonae disputationis potentiaeque numerorum. si quis etiam hoc plurimum putat, solos numeros optime nouerit aut solam dialecticam. si et hoc infinitum est, tantum perfecte sciat, quid sit unum in numeris quantumque ualeat nondum in illa summa lege summoque ordine rerum omnium, sed in his, quae cotidie passim sentimus atque agimus. excipit enim hanc eruditionem iam ipsa philosophiae disciplina et in ea nihil plus inueniet, quam quid sit unum, sed longe altius longeque diuinius. cuius duplex quaestio est, una de anima, altera de deo. prima efficit, ut nosmet ipsos nouerimus, altera, ut originem nostram. illa nobis dulcior,
Abbreviated transcription (Latin):
opus erat mundum fabricari: qͦ ma-¬
lum quod iam di potestas frenabat.
ad penas animaꝵ includeret᷑. Si autẽ
fuit tempꝰ quo sub d̃i domino malu
ñ erat: quid subito accidit. qͦd ꝑ et̾¬
na retro tempora ñ acciderat. In
deo enĩ nouũ extitisse consiliũ: ne
dicam impiũ. ineptissimũ ẽ dicere.
Si autẽ importunũ fuisse. & quasi
imꝓbum malũ d̾o dicimꝰ. qͦd ñnulli
existimant: iam nemo doctꝰ risum
tenebit᷑. nemo ñ succensebit indoctuᷤ.
Quid enĩ do potuit nocere: nescio qͦ il¬
la natura mali: Si enim dicunt non
potuisse. fabricandi mundi causa
ñ erit:. si potuisse dicunt. in expiabile
nefas ẽ d̾m uiolabiłe credere. Nec ita
saltẽ ut uł uirtute ꝓuiderit. ne sua
substantia uiolaretur: namq animã
penas hic pendere fatent᷑ cũ int̾ eiuᷤ
& di substantiam nichil uelint om̃i-¬
no distare. Si autẽ istum mundum
ñ factũ dicamus: impiũ ẽ atq ingra¬

Expanded text:
opus erat mundum fabricari, quo maopus erat mundum fabricari, quo malum, quod iam dei potestas frenabat, ad poenas animarum includeretur? si autem fuit tempus, quo sub dei dominio malum non erat, quid subito accidit, quod per aeterna retro tempora non acciderat? in deo enim nouum extitisse consilium, ne dicam impium, ineptissimum est dicere. si autem inportunum fuisse et quasi improbum malum deo dicimus, quod nonnulli existimant, iam nemo doctus risum tenebit, nemo non suscensebit indoctus; quid enim potuit deo nocere mali nescio qua illa natura? si enim dicunt non potuisse, fabricandi mundi causa non erit; si potuisse dicunt, inexpiabile nefas est deum uiolabilem credere, nec ita saltem, ut uel uirtute prouiderit, ne sua substantia uiolaretur; namque animam poenas hic pendere fatentur, cum inter eius et dei substantiam nihil uelint omnino distare. si autem istum mundum non factum dicamus, impium est atque ingra
Abbreviated transcription (Latin):
S tu contemptis istis uł puerilib re¬
b uł ad te ñ ꝑtinentib. ita grãma¬
ticȩ pene diuinã iũ naturãq cognos¬
cis: ut cuiꝰ animã tenuisse. corpꝰ reli¬
quisse disertis uidearis. Hoc etiã de
ceteris huiꝰmodi artib dixerim: qͣs
si penitus fortasse contempnis.ammo¬
neo te. quantum filius audet. qͣntũq
ꝑmittis: ut fidem istam tuã. quã ue¬
nerandis misteriis ꝑcepisti. firme cau¬
teq custodias. Deinde ut in hac uita
atq morib constant̾ uigilant̾q per¬
maneas. De reb aũ obscurissimis ettam̃
no mundum fecerit. qͥ ñ erat indigꝰ:
& utrum semꝑ fuerit malum. an
tempore ceꝑit. d si semꝑ fuit. utrum
sub conditione di fuerit: & si fuit. u¬
trum etiam iste mundus semꝑ fue¬
rit: in quo illud malum diumo ordi¬
nẽ domaret᷑. Si autẽ hic mundus ali¬
quando eẽ cepit. qͦm antequã eẽt. po¬
testate di malum tenebatur. Et qd

Expanded text:
sed tu contemtis istis uel puerilibus resed tu contemtis istis uel puerilibus rebus uel ad te non pertinentibus ita grammaticae paene diuinam uim naturamque cognosces, ut eius animam tenuisse, corpus disertis reliquisse uidearis. Hoc etiam de ceteris huius modi artibus dixerim, quas si penitus fortasse contemnis, admoneo te, quantum filius audeo quantumque permittis, ut fidem istam tuam, quam uenerandis mysteriis percepisti, firme cauteque custodias, deinde ut in hac uita atque moribus constanter uigilanterque permaneas. de rebus autem obscurissimis et tameno mundum fecerit, qui non erat indiguus, et utrum semper fuerit malum an tempore coeperit et, si semper fuit, utrum sub conditione dei fuerit et, si fuit, utrum etiam iste mundus semper fuerit, in quo illud malum diuino ordine domaretur-si autem hic mundus aliquando esse coepit, quomodo, antequam esset, potestate dei malum tenebatur et quid
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. & cuius animũ uł ctate. uł ammi¬
rabili temꝑantia remotissimũ ab om̃i¬
b nugis. ce a magna labe corporis emer¬
gentem. in se multum surrexisse cog¬
nosco: tam erunt facilia. quã diffici¬
lia tardissimis. miserrimeq uiuenti¬
b Si enim dicam te facile ad eum
sermonẽ ꝑuenturã qͥ locutionis & lin¬
gue uicio careat: ꝓfecto mentiar. Me
enim ipsum cui magna necessitas fuit
ista ꝑdiscere. adhuc in multis uerboꝵ
sonis itali exagitant: &e a me uicissim
qͦd ad ipsum sonum attinet rep̾hen¬
duntur. Aliud est enĩ eẽ arte: aliud gen¬
te securum. Solo ecismos autẽ quos
dicimus: fortasse quisqͥs doctus dili¬
gent̾ attendens in oratione mea re¬
periet. Non enim defuit: qui mͥ ñ¬
nulla huiꝰmodi uitia. ipsum cicero¬
nem fecisse ꝑitissime ꝑsua sisset. Bar¬
barissimoꝵ autẽ genus nr̃is tẽporibꝰ
tale comꝑtũ ẽ: ut & ipsa eiꝰ oratio bar¬
bara uideatur. qua roma seruata est.

Expanded text:
est et cuius animum uel aetate uel admiest et cuius animum uel aetate uel admirabili temperantia remotissimum ab omnibus nugis et magna labe corporis emergentem in se multum surrexisse cognosco, tam erunt facilia quam difficilia tardissimis miserrimeque uiuentibus. si enim dicam te facile ad eum sermonem peruenturam, qui locutionis et linguae uitio careat, profecto mentiar. me enim ipsum, cui magna necessitas fuit ista perdiscere, adhuc in multis uerborum sonis Itali exagitant et a me uicissim, quod ad ipsum sonum attinet, reprehenduntur. aliud est enim esse arte, aliud gente securum. soloecismos autem quos dicimus fortasse quisque doctus diligenter attendens in oratione mea reperiet; non enim defuit, qui mihi nonnulla huius modi uitia ipsum Ciceronem fecisse peritissime persuasisset. barbarismorum autem genus nostris temporibus tale conpertum est. ut et ipsa eius oratio barbara uideatur, qua Roma seruata est.
Abbreviated transcription (Latin):
disputare uolucrit: tantũ errabit. qͣn¬
tum errare plurimũ potest. facilius
autem ista cognoscet: qͥ numeros sim¬
plices atq intelligibiles comp̃henderit.
Porro istos comp̾hendet: qui &e ĩgenio
ualens & pͥuilegio etatis. ac cinuslibet
felicitatis. ociosus & studio uehement̾
incensus. memoratũ disciplinaꝵ ordi¬
nẽ. qͣntũ satis est fuerit persecutꝰ. Cũ
em̃ artes ille om̃s liberales. partim ad
usum uitȩ. partim ad cognitionẽ re¬
rum. contemplationẽq discant᷑: usũ
earũ assequi difficillimũ est. nͥ ei qui ab
ipsa pueritia ingeniosissimꝰ. instantissi¬
me atq constantissime oꝑam dederit.
Quod uero ex illis ad id quod querimꝰ
opus ẽ: ne te queso mat̾ hȩc uelut rerũ
immensa quedam silua deterreat. Ete¬
nim queda de omĩb eligent᷑. numero
paucissima. ui potentissima. cognitio¬
ne autẽ multis quidem ardua. tibi ta¬
m̃ cuius ingenium mͥ cotidie nouum

Expanded text:
disputare uoluerit, tantum errabit, quandisputare uoluerit, tantum errabit, quantum errari plurimum potest. facili?.. autem ista cognoscet. qui numeros simplices atque intellegibiles conprehenderit; porro istos conprehendet, qui et ingenio ualens et priuilegio aetatis aut cuiuslibet felicitatis otiosus et studio uehementer incensus memoratum disciplinarum ordinem, quantum satis est, fuerit persecutus. cum enim artes illae omnes liberales partim ad usum uitae partim ad cognitionem rerum contemplationemque discantur, usum earum assequi difficillimum est nisi ei. qui ab ipsa pueritia ingeniosissimus instantissime atque constantissime operam dederit. Quod uero ex illis ad id, quod quaerimus, opus est, ne te quaeso, mater. haec uelut rerum inmensa quaedam silua deterreat. etenim quaedam de omnibus eligentur numero paucissima, tu potentissima, cognitione autem multis quidem ardua, tibi tamen, cuius ingenium cotidie mihi nouum
Abbreviated transcription (Latin):
occultissimo quo numeramꝰ defluen¬
entes. in sese rapiunt cogitationem:
& sepe illum cum iam tenetur elabi
faciunt. Quib si quisq ñ concesse¬
rit. & illa omĩa quȩ ꝑ tot disciplinaᷤ.
late uarieq diffusa sunt. ad unum
quiddani simplex uerum. certumq
redegerit. eruditi dignissimꝰ nomine:
ñ temere iam querit illa diuina. ñ
iam credenda solum. uerũ etiam con¬
templanda. intelligenda. atq retinẽ¬
da. Quisquis autẽ uł adhuc seruus
cupiditatũ. & in hians reb ꝑeuntib
uł iam ista fugiens casteq uiuens.
nesciens tam̃. quid sit nichil. qͥd in¬
formis matia. qͥd formatũ exanime. qͥd
corpus. quid species in corpore. qͥd locꝰ.
quid tempꝰ quid in loco. qͣd in tempo¬
quid motus sed̾m locum. qͥd motꝰ non
scđm locũ. qͥd stabilis motus. qͥd sit euũ.
qͥd sit nec in loco eẽ. nec nusquam. qͥd fit
ñ dico de summo illo do. qui scit᷑ meliꝰ
nesciendo. s de anima sua querere ac

Expanded text:
occultissimo, quo numeramus, defluenoccultissimo, quo numeramus, defluentes in sese rapiunt cogitationem et saepe illum, cum iam tenetur, elabi faciunt. Quibus si quisque non cesserit et illa omnia, quae per tot disciplinas late uarieque diffusa sunt, ad unum quiddam simplex uerum certumque redegerit, eruditi dignissimus nomine non temere iam quaerit illa diuina non iam credenda solum uerum etiam contemplanda intellegenda atque retinenda. quisquis autem uel adhuc seruus cupiditatum et inhians rebus pereuntibus uel iam ista fugiens casteque uiuens, nesciens tamen, quid sit nihil, quid informis materia, quid formatum exanime, quid corpus, quid exanime in corpore, quid locus, quid tempus, quid in loco, quid in tempoquid motus secundum locum, quid motus non secundum locum, quid stabilis motus, quid sit aeuum, quid sit nec in loco esse nec nusquam, quid sitnon dico de summo illo deo. qui scitur melius nesciendo, sed de anima ipsa sua quaerere ac
Abbreviated transcription (Latin):
tormentũq curiosis. In his gͥ om̃ib
disciplinis occurrebant ei omĩa nu¬
merosa: quȩ tam̃ in illis dim̃sionib
manifestius eminebant: quas in se
ipsa cogitando atq uoluendo intue¬
batur uerissimas. In his autẽ que
sentiunt᷑: umbras eoꝵ potiꝰ. atq uesti
gia recolebat. Hic se multũ erexit
multumq p̾sumpsit: ausa ẽ immor¬
talem animã cõpbare. tractauit oĩa
diligent̾: ꝑcepit ꝓrsus se plurimũ
posse: &e quicquid posset numeris poᷤ¬
se. Mouit eam qͦddam miraculu: ce
suspicari cepit seipsam fortasse nume¬
rum eẽ eum ipsum. qͦ cuncta nume¬
rant᷑: aut si non eẽt. ibi tam̃ eũ esse
quo ꝑuenire satageret. Hunc uͦ to¬
tis uirib comp̾hendit. qui iam uni¬
u̾se ueritatis index futurus ille cuiꝰ
mentionẽ fecit alipius. cũ de acha¬
demicis quereremus. quasi ꝓtheus
in manib erat. Imagines en̾im falsȩ
rerum eaꝵ quas numeramꝰ. ab illo

Expanded text:
tormentumque curiosis. In his igitur omnibus tormentumque curiosis. In his igitur omnibus disciplinis occurrebant ei omnia numerosa, quae tamen in illis dimensionibus manifestius eminebant, quas in se ipsa cogitando atque uoluendo intuebatur uerissimas, in his autem, quae sentiuntur, umbras earum potius atque gia recolebat. hic se multum erexit multumque praesumpsit, ausa est inmortalem animam conprobare. tractauit omnia diligenter, percepit prorsus se plurimum posse et quidquid posset numeris posse. mouit eam quoddam miraculum et suspicari coepit se ipsam fortasse numerum esse eum ipsum, quo cuncta numerarentur, aut si id non esset, ibi tamen eum esse, quo peruenire satageret. hunc uero totis uiribus conprehendit, qui iam uniuersae ueritatis index futurus, ille, cuius mentionem fecit Alypius, cum de Academicis quaereremus, quasi Proteus in manibus erat. imagines enim falsae rerum earum, quas numeramus, ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecta ẽ in ocłoꝵ opes. & t̾ram cȩlumq
collustrans. sensit nichil aliud quam
pulchritudine sibi placere in pulchri¬
tudine figuras. infiguris dim̃siones.
in dim̃sionib numeros: quesiuitq
ipsa secum. utrum ibi talis linea ta¬
lisq rotunditas. uł quelibet alia forma
& figura eẽt. qualem intelligentia con-¬
tineret. Longe deteriorẽ inuenit. et
nulla ex parte quod uiderent oculi.
cum eo quod mens cerneret intelligen¬
dum. Hȩc quoq distinctȩ & dispositȩ
in disciplinam redegit: appellauitq
geometricam. Motus eam celi multũ
mouebat. & ad se diligent̾ consideran¬
dum inuitabat: etiam ibi ꝑ constan¬
tissimas tempoꝵ uices ꝑ astroꝵ ratos
diffinitosq cursus ꝑ int̾ualloꝵ spa¬
cia moderata. intellexit nichil aliud
quã ilła dim̃sionẽ numerosq dñari.
Que similit̾ diffiniendo ac secernen¬
do. in ordinẽ nectens astrologiam ge¬
nuit: magnum religiosis argum̃tũ:

Expanded text:
profecta est in oculorum opes et terram caelumque profecta est in oculorum opes et terram caelumque conlustrans sensit nihil aliud quam pulchritudinem sibi placere et in pulchritudine figuras, in figuris dimensiones, in dimensionibus numeros quaesiuitque ipsa secum, utrum ibi talis linea talisque rotunditas uel quaelibet alia forma et figura esset, qualem intellegentia contineret. longe deteriorem inuenit et nulla ex parte, quod uiderent oculi, cum eo, quod mens cerneret, conparandum. haec quoque distincta et disposita in disciplinam redegit appellauitque geometricam. motus eam caeli multum mouebat et ad se diligenter considerandum inuitabat. etiam ibi per constantissimas temporum uices, per astrorum ratos definitosque cursus, per interuallorum spatia moderata intellexit nihil aliud quam illam dimensionem numerosque dominari, quae similiter definiendo ac secernendo in ordinem nectens astrologiam genuit, magnum religiosis argumentum
Abbreviated transcription (Latin):
magna mom̃ta. plurimũ eos ho¬
norauit: eisq tribuit. quoꝵ uel¬
lent rationabiliũ mendatioꝵ po¬
testatẽ. Et qm̃ de pͥma illa discipli¬
na stirpem ducebant: iudices in
eos grammaticos ẽẽ ꝑmisit In hoc
gͥ quarto gradu. siue in rithinis.
siue in ipsa modulatione: intellige¬
bat regnare numeros. totumq ꝑfi¬
cere. Inspexit diligentissime cuius
modi eent᷑:. repperiebat diuinos ce
sempit̾nos: p̾sertim qͦd ipsis auxili¬
antib omia suꝑiora contexuerat.
Et iam tolerabat egerrime: splen¬
dorem illoꝵ atq serenitatẽ. corporea
uocum materia decolorari. Et qm
illud quod mens uidet. semꝑ ẽ pre¬
sens. & immortale approbatur. cuiꝰ
generis numeri apparebant̾.sonus
autẽ quia sensibilis res est. p̾terflu¬
memorie: rationabili mendatio iã
poetis fauente ratione. querendũ¬
moriȩ filias musas eẽ confectũ ẽ. Un¬
de ista disciplina sensus intellectusq
particeps: musice nom̃ inuenit. Hinc

Expanded text:
magna momenta, plurimum eos homagna momenta, plurimum eos honorauit eisque tribuit quorum uellent rationabilium mendaciorum potestatem. et quoniam de prima illa disciplina stirpem ducebant, iudices in eos grammaticos esse permisit. In hoc igitur quarto gradu siue in rhythmis siue in ipsa modulatione intellegebat regnare numeros totumque perficere; inspexit diligentissime, cuius modi essent; reperiebat diuinos et sempiternos, praesertim quod ipsis auxiliantibus omnia superiora contexuerat. et iam tolerabat aegerrime splendorem illorum atque serenitatem corporea uocum materia decolorari. et quoniam illud, quod mens uidet, semper est praesens et inmortale adprobatur - cuius generis numeri apparebant — sonus autem, quia sensibilis res est. pramemoriae, rationabili mendacio iam poetis fauente ratione loumoriae filias Musas esse confictum est. unde ista disciplina sensus intellectusque particeps musicae nomen inuenit. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
porum &e acuminis grauitatisq
moderata uarietate soni figuraren¬
tur. Recognouit hinc ẽẽ illa semi¬
na. que in grammatica cũ sillabaᷤᷤ
diligenti consideratione uersaret
pedes & accentus uocauerat: ce qͥa
in ipsis u̾bis breuitates. & longitu¬
dines sillabarũ. ꝓpe equali multitu¬
dine sparsas in oratione attendere
facile fuit: temptauit pede ᷤᷤ illos in
ordine certos disponere atq comun¬
gere: & in eo pͥmum sensum ipsum
secuta moderatos imp̾ssit articulo ᷤ.
quȩ cesa &e membra nominauit: ae
ne longius pedum cursus ꝓuolue¬
retur. quam ens iudiciũ posset
sustine̾. modũ statuit unde reu̾teretur.
&e ab eo u̾sum uocauit. Quod aũ
ñ eẽt certo fine moderatũ s tam̃
rationabilit̾ ordinatis pedib eur¬
reret. rithini nomine notauit: qͥ
latine nichil aliud quã numerus
dici potuit. Sic ab ea poetȩ geniti
sunt. In quib cum uideret ñ so¬
lum sonoꝵ s etiam u̾boꝵ rerũq

Expanded text:
porum et acuminis grauitatisque porum et acuminis grauitatisque moderata uarietate soni figurarentur. recognouit hinc esse illa semina, quae in grammatica, cum syllabas diligenti consideratione uersaret, pedes et accentus uocauerat, et quia in ipsis uerbis breuitates et longitudines syllabarum prope aequali multitudine sparsas in oratione attendere facile fuit, temptauit pedes illos in ordines certos disponere atque coniungere, et in eo primo sensum ipsum secuta moderatos inpressit articulos, quae caesa et membra nominant. et ne longius pedum cursus prouolueretur, quam eius iudicium posset sustinere, modum statuit, unde reuerteretur, et ab eo ipso uersum uocauit. quod autem non esset certo fine moderatum sed tamen rationabiliter ordinatis pedibus curreret, rhythmi nomine notauit, qui Latine nihil aliud quam numerus dici potuit. sic ab ea poetae geniti sunt. in quibus cum uideret non solum sonorum sed etiam uerborum rerumque
Abbreviated transcription (Latin):
sine istis ocłis intueri. impediebat᷑ a
sensib. Itaq in eos ipsos aciem pau
lulum torsit: qui ueritate se habere
clamantes. festinantẽ ad alia ꝑgere.
importuno strepitu reuocabant. Et
pͥmo ab aurib cepit: quia dicebant
ipsa uerba sua eẽ. quib iam & gram¬
maticam ce dialecticam ce rethoricã
fecerat. At ista potentissima secernẽ¬
dicito uidit. quid int̾ sonum. & id
cuius signum eẽt distaret. Intellexit
nichil aliudad aurium iudicium ꝑ¬
tinere quam sonum. eumq eẽ tri¬
plicem: aut in uoce animantis. aut
in eo quod flatus in organis faceret.
aut in eo quod pulsu ederetur:ad
pͥmum ꝑtinere tragedos uł comedoᷤ.
uł choros cuiuscemodi. atq omnes
omĩno qui uoce ꝓpͥa canerent: scđm
tibiis &e similib instrum̃tis deputã¬
ritt̾cio dari. citharas. liras. cimbala.
atq omẽ quod ꝑcutiendo canoꝵ
eẽt. Uidebat autẽ hanc materiam
ẽẽ uilissimã: nͥ certa dimensione tẽ¬

Expanded text:
sine istis oculis intueri; inpediebatur a sine istis oculis intueri; inpediebatur a sensibus. itaque in eos ipsos paululum aciem torsit, qui ueritatem sese habere clamantes festinantem ad alia pergere inportuno strepitu reuocabant. et primo ab auribus coepit, quia dicebant ipsa uerba sua esse, quibus iam et grammaticam et dialecticam et rhetoricam fecerat. at ista potentissima secernendi cito uidit, quid inter sonum et id, cuius signum esset, distaret. intellexit nihil aliud ad aurium iudicium pertinere quam sonum eumque esse triplicem, aut in uoce animantis aut in eo, quod flatus in organis faceret, aut in eo, quod pulsu ederetur; ad primum pertinere tragoedos uel comoedos uel choros cuiuscemodi atque omnes omnino, qui uoce propria canerent, secundum tibiis et similibus instrumentis deputari, tertio dari citharas lyras cymbala atque omne, quod percutiendo canorum esset. Uidebat autem hanc materiam esse uilissimam, nisi certa dimensione tem
Abbreviated transcription (Latin):
quid uelit. quid ualeat. Scit scire
sola: scientes facere ñ solum uult. s
etiam potest. Uerum qm plerũq
stulti homines ad ea quȩ suadentur
recte. utilit̾ & honeste. ñ ip̃sam since¬
rissimam. quam rarus animꝰ uidet
ueritatẽ. s ꝓprios sensus consuetu¬
dinemq sectantur: oportebat eos
ñ doceri solum quantũ queunt: s
sepe &e maxime commoneri. Hanc
suam partem que id ageret. necessi¬
tatis pleniorem quam puritatis. re¬
fertissimo gremio deliciaꝵ qͣs ppło
spargat ut ad utilitatẽ suam digne¬
tur adduci: uocauit rethoricã. Hac¬
tenus pars illa quȩ in significando
rationabilis dicit᷑: studiis liberalib
Disciplinisq ꝓmota est. Hinc se illa
ratio ad ipsarum diuinaꝵ rerum
beatissimam contemplationẽ repa¬
rare uoluit: s ne de alto caderet que¬
siuit gradus: atq ipsas sibi uias.
ꝑ suas possessiones. ordinemq mo¬
lita est. Desiderabat enim pulchri¬
tudine: quãne sola & simplex posset

Expanded text:
quid uelit, quid ualeat. scit scire, quid uelit, quid ualeat. scit scire, sola scientes facere non solum uult sed etiam potest. uerum quoniam plerumque stulti homines ad ea, quae suadentur recte utiliter et honeste, non ipsam sincerissimam quam rarus animus uidet ueritatem, sed proprios sensus consuetudinemque sectantur, oportebat eos non doceri solum, quantum queunt, sed saepe et maxime commoueri. hanc suam partem, quae id ageret, necessitatis pleniorem quam puritatis refertissimo gremio deliciarum, quas populo spargat, ut ad utilitatem suam dignetur adduci, uocauit rhetoricam. hactenus pars illa, quae in significando rationabilis dicitur, studiis liberalibus disciplinisque promota est. Hinc se illa ratio ad ipsarum diuinarum rerum beatissimam contemplationem rapere uoluit. sed ne de alto caderet, quaesiuit gradus atque ipsam sibi uiam per suas possessiones ordinemque molita est. desiderabat enim pulchritudinem, quam sola et simplex posset
Abbreviated transcription (Latin):
dedalum ñ audierit: m̃dacem illum
qui dixerit. stultum qui crediderit.
imprudentẽ qui int̾rogauerit. non
uideri: Aut in quo familiares nr̃os¬
grauit̾ miserari soleo: qui si ñ respon¬
derint quid uocata sit mater heuri¬
ali. accusant᷑ insitie: cum ipsi eos a
quib ea rogantur uanos & ineptos
nec curiosos audeant appellare. Illa
gͥratione ꝑfecta dispositaq gramma¬
tica: ammonita ẽ querere. atq atten¬
dere hanc ipsam uĩ qua peꝑit artẽ.
Nam eam diffiniendo. distribuen¬
do. colligendo. ñ solum digesserat.
atq ordinarat: uerum ab om̃i etiã
falsitatis irreptione defenderat. Qnͣ¬
do gͦ transiret ad alia fabricanda.
nͥ ipsa sua prius quasi quedam ma¬
chinam̃ta. & instrum̃ta distingueret.
notaret. digereret. ꝓderetq ip̃sam
disciplinam disciplinarũ. quam
dialecticam uocant: Hec docet doce¬
re. hec docet discere: in hac se ipsa
ratio demonstrat. atq aꝑit. que sit.

Expanded text:
Daedalum non audierit, mendacem illum, Daedalum non audierit, mendacem illum, qui finxerit, stultum, qui crediderit, impudentem, qui interrogauerit, non uideri, aut in quo nostros familiares grauiter miserari soleo, qui si non responderint, quid uocata sit mater Euryali, accusantur inscitiae, cum ipsi eos, a quibus ea rogantur, uanos et ineptos nec curiosos audeant appellare? Illa igitur ratio perfecta dispositaque grammatica admonita est quaerere atque attendere hanc ipsam uim, qua peperit artem; nam eam definiendo distribuendo colligendo non solum digesserat atque ordinarat uerum ab omni etiam falsitatis inreptione defenderat. quando ergo transiret ad alia fabricanda, nisi ipsa sua prius quasi quaedam machinamenta et instrumenta distingueret notaret digereret proderetque ipsam disciplinam disciplinarum, quam dialecticam uocant? haec docet docere, haec docet discere; in hac se ipsa ratio demonstrat atque aperit, quae sit,
Abbreviated transcription (Latin):
minauit. Deinde sillabas notauit.
Deinde u̾ba in octo genera formasq
digesta sunt: om̃isq illoꝵ motus in¬
tegritas. iunctura ꝑite subtilitͥq di¬
stincta sunt. Inde iam numeroꝵ &
dim̾sionis ñ immemoe. adiecit ani¬
mum in ipsas uocum & sillabaꝵ
uarias moras :atq inde spacia tem¬
poris. alia dupla. & alia simpla ẽẽ cõ¬
perit: quib longe breuesq sillabe
tenderent᷑. Notauit etiam ista: &e in re¬
gulas certas disposuit. Poterat iam
ꝑfecta eẽ graminatica. S quia ipso
nomine ꝓfiteri se litteras clamat. un¬
de etiam latine luteratura dicitur:
factum est ut quicquid dignũ memo¬
ria litteris mandaretur. ad eam neces¬
sario ꝑtineret. Itaq unum quidem
nom̃ s res infinita. multiplex. curaꝵ
plenior quã iocunditatis aut u̾itatiˢ.
huic discipline accessit historia: n
tam ipsis historicis quam grammati¬
cis laboriosa. Quis enim ferat im¬
ꝑitum uideri hominẽ qui uolasse

Expanded text:
minauit; deinde syllabas notauit. minauit; deinde syllabas notauit. deinde uerba in octo genera formasque digesta sunt omnisque illorum motus integritas iunctura perite subtiliterque distincta sunt. inde iam numerorum et dimensionis non inmemor adiecit animum in ipsas uocum et syllabarum uarias moras atque inde spatia temporis alia dupla, alia simpla esse conperit, quibus longae breuesque syllabae tenderentur. notauit etiam ista et in regulas certas disposuit. Poterat iam perfecta esse grammatica sed, quia ipso nomine profiteri se litteras clamat-unde etiam Latine litteratura dicitur — factum est, ut, quidquid dignum memoria litteris mandaretur, ad eam necessario pertineret. itaque unum quidem nomen, sed res infinita multiplex curarum plenior quam iucunditatis aut ueritatis huic disciplinae accessit, historia non tam ipsis historicis quam grammaticis laboriosa. quis enim ferat imperitum uideri hominem, qui uolasse
Abbreviated transcription (Latin):
go illa ratio peꝑit litteras: notatis
om̃ib oris ac lingue sonis. atq dis¬
creus. Nichil autẽ horum facere pote¬
rat similitudo rerum: nã sine qͦdam¬
in se defixo t̾mino infinite patcre ui¬
deretur. Ergo utilitas numerandi: mag¬
na necessitate animadu̾sa ẽ. Quibus
duob reꝑtis nata ẽ illa librarioꝵ. &
calculoꝵ ꝑfessio. uelut quedam gram¬
matice infantia. quam uarro littera¬
tionem uocat: grece autẽ quomͦ appel¬
letur ñ satis in p̾sentia recolo. Progres¬
sa deinde ratio. animadu̾tit eosdem
oris sonos quib loquim᷑. & quos lit¬
teris iam signauerat. alios eẽ qui de¬
moderato uarie hiatu. quasi enodati
ac simplices faucib sine ulla collifio¬
ne defluerent: alios diu̾so pressu oris.
tenere tam̃ aliquem sonum: extre¬
mos autẽ. qui nisi adiunctis sibi pͥ¬
mis cruimpere ñ ualerent. Itaq litte¬
ras hoc ordine quo exposite sunt:
uocales & semiuocales. & mutas no¬

Expanded text:
go illa ratio peperit litteras notatis go illa ratio peperit litteras notatis omnibus oris ac linguae sonis atque discretis. nihil autem horum facere poterat, si multitudo rerum sine quodam defixo termino infinito patere uideretur. ergo utilitas numerandi magna necessitate animaduersa est. quibus duobus repertis nata est illa librariorum et calculonum professio uelut quaedam grammaticae infantia, quam Uarro litterationem uocat; Graece autem quomodo appelletur, non satis in praesentia recolo. Progressa deinde ratio animaduertit eosdem oris sonos, quibus loqueremur et quos litteris iam signauerat, alios esse, qui moderato uarie hiatu quasi enodati ac simplices faucibus sine ulla conlisione defluerent, alios diuerso pressu oris, tenere tamen aliquem sonum, extremos autem, qui nisi adiunctis sibi primis erumpere non ualerent. itaque litteras hoc ordine, quo expositae sunt, uocales semiuocales et mutas no
Abbreviated transcription (Latin):
rationabilit̾ sonat: & rationabilit̾
dictum ẽ. Ergo iam tͥa genera suit
rerũ. in quib illud rationabile ap¬
paret: unũ ẽ in factis ad aliquẽ finẽ
relatis: alterum in discendo: tercium
in delectando. P rimum nos admo¬
net. nichil temere facere: scdm recte
docere: ultimũ beate contemplari.
In morib ẽ illud suꝑius: hȩc autem
duo in disciplinis de quib nunc
agimus. Namq illud qͦd in nobis
rationale ẽ. id est quod ratione utit᷑.
&e rationabilia uł facit uł sequitur:
cietatẽ astringebat᷑. cum quib illi
erat ratio ipsa cõmunis: nec homi¬
ni homo firmissime sociari posset.
nͥ colloquerent᷑. atq ita sibi mentes
suas cogitationesq suas quasi refũ¬
derent: uidit eẽ imponenda reb uo¬
cabula. id est significantes quosdam
sonos:ut qm̃ sentire animos suos ñ
poterant. ad eos sibi copulandos.
sensu quasi int̾prete uterent᷑. S au¬
diri absentium u̾ba ñ poterant. Er¬

Expanded text:
\'rationabiliter sonat\' et \'rationabiliter \'rationabiliter sonat\' et \'rationabiliter dictum est\'. Ergo iam tria genera sunt rerum, in quibus illud rationabile apparet, unum est in factis ad aliquem finem relatis, alterum in discendo, tertium in delectando. primum nos admonet nihil temere facere, secundum recte docere, ultimum beate contemplari; in moribus est illud superius, haec autem duo in disciplinis, de quibus nunc agimus. namque illud, quod in nobis est rationale, id est quod ratione utitur et rationabilia uel facit uel sequiturcietate astringebatur, cum quibus illi erat ratio ipsa communis, nec homini homo firmissime sociari posset, nisi colloquerentur, atque ita sibi mentes suas cogitationesque quasi refunderent, vidit esse imponenda rebcabula, id est significantes quosdam sonos, ut, quoniam sentire animos suos non poterant, ad eos sibi copulandos sensu quasi interprete uterentur. sed audiri absentium uerba non poterant; er
Abbreviated transcription (Latin):
natam uenerem faciat. & cupidinẽ
palliatum quamuis id mira mem¬
broꝵ motione atq collocatione de¬
pingat. oculos uidetur offendere:
s ꝑ ocłos animũ. cui illa signa re¬
rum monstrant᷑. Nam ocłi offen¬
derentur: si ñ pulchre moueretur.
Hoc enim ꝑtinebat ad sensum: in
quo anima eo ipso qͦd mixta ẽ cor¬
pori. ꝑcipit uoluptatẽ. Aliud ergo
sensus: aliud ꝑ sensum. Nam sensũ
mulcet pulcher motus: ꝑ sensũ autẽ
animũ sola pulchra in motii significa¬
tio. hoc etiam in aurib facilius ad¬
uertit᷑. Nam quicquid iocunde
sonat: illud. ipsum auditũ libet
atq illicit. Q uod autẽ ꝑ eundem
sonum bene significat᷑: ñ ad iudiciũ
qͥdem auriũ. s ad solam mentẽ re¬
fertur. Itaq cum audimus illos uer¬
sus. quid tantum occeano ꝓperent.
se iungere soles hiberni: uel que
tardis mora noctib obstet. a liter
metra laudamus. aliterq sententiã.
Nec sub eodem intellectu dicimus

Expanded text:
natam Uenerem faciat et Cupidinem natam Uenerem faciat et Cupidinem palliatum, quamuis id mira membrorum motione atque conlocatione depingat, oculos aidetur offendere sed per oculos animum, cui signa rerum illa monstrantur; nam oculi offenderentur, si non pulchre moueretur. hoc enim pertinebat ad sensum, in quo anima eo ipso, quod mixta est corpori. percipit uoluptatem. aliud ergo sensus, aliud per sensum; nam sensum mulcet pulcher motus, per sensum autem animum solum pulchra in motu significatio. hoc etiam in auribus facilius aduertitur; nam quidquid iucunde sonat, illud ipsum auditum libet atque inlicit; quod autem per eundem sonum bene significatur, nuntio quidem aurium sed ad solam mentem refertur. itaque cum audimus illos uersus: quid tantum Oceano properent se tinguere soles hiberni uel quae tardis mora noctibus obstet, aliter metra laudamus aliterque sententiam nec sub eodem intellectu dicimus:
Abbreviated transcription (Latin):
m̾sio partium facere ipsi aspectui
Quod aut̃e intus tres fenestrȩ. una
in medio. duȩ a laterib. parib int̾¬
uallis solio lum̃ infundunt. quam
nos delectet diligentius intuerrtes.
quamq in se animũ rapit: manifesta
res est nec multis u̾bis uobis apienda.
Unde ipsi architectiiam suo uerbo ra-¬
tionem istam uocant. Q parteᷤ discordit̾
collocatas dicunt ñ habere rationem:
quod late patet ac pene in om̃s ar¬
tes oꝑaq humana disfunditur. Iam
in carminib in quib item dicimꝰ
eẽ rationem ad uoluptatẽ aurium
ꝑtinentẽ: quis ñ sentiat dim̃sionem
eẽ totius huius suauitatis opificem:
S histrione saltante cum bene spectan¬
tib gestus illi om̃s signa sint rerum.
quamuis membroꝵ numerosus qͥ¬
dam motus ocłos eadem illa dimen¬
sione delectet: dicit᷑ tam̃ rationabi¬
lis illa saltatio: quod bene aliquid
significet & ostendat excepta sensu¬
um uoluptate. Non enim si pen¬

Expanded text:
mensio partium facere ipsi aspectui mensio partium facere ipsi aspectui quod autem intus tres fenestrae, una in medio, duae a lateribus paribus interuallis solio lumen infundunt, quam nos delectat diligentius intuentes quamque in se animum rapit! manifesta res est nec multis uerbis uobis aperienda. unde ipsi architecti iam suo uerbo rationem istam uocant et partes discorditer conlocatas dicunt non habere rationem. quod late patet ac paene in omnes artes operaque humana diffunditur. iam in carminibus, in quibus item dicimus esse rationem ad uoluptatem aurium pertinentem, quis non sentiat dimensionem esse totius huius suauitatis opificem? sed histrione saltante cum bene spectantibus gestus illi omnes signa sint rerum, quamuis membrorum numerosus quidam motus oculos eadem illa dimensione delectet, dicitur tamen rationabilis illa saltatio, quod bene aliquid significet et ostendat excepta sensuum uoluptate. non enim, si pin
Abbreviated transcription (Latin):
te sua: s ꝓpter aliquid aliud solent
hoc nomen exigere. Id autẽ ẽ rationa¬
lis animantis factum. ꝓpter aliquẽ
finem: s qͦd ad oculos ꝑtinet in qͦ
congruentia partium. rationalis Ai¬
citur. pulchrum appellari solet: qͦd
uͦ ad aures. quando rationabilem
.concentum dicimus. cantumq nu¬
meroꝵ rationabilit̾ ẽẽ compositum.
suauitas uocatur ꝓpͥo iam nomine.
S neq in pulchris reb. quod nos co¬
lor illicit. neq in aurium suauitate
cum pulsa corda quasi liquide so¬
nat atq pure: rationabile illud di¬
cere solemus. Restat gͦ ut in istorum
sensuum uoluptate. id ad rationem
ꝑtinere fateamur: uͥ quedam dim̃¬
sio est atq modulatio. Itaq in hoc
ipso edificio: singła bene consideran¬
tes ñ possumus ñ offendi. Qd̃ unũ
ostium uidemus in latere. alterum
ꝓpe in medio: nec tam̃ in medio col¬
locatum. Quippe in reb fabricatis:
nulla cogente necessitate iniqua di¬

Expanded text:
te sua sed propter aliquid aliud solent te sua sed propter aliquid aliud solent hoc nomen exigere, id autem est rationalis animantis factum propter aliquem finem. sed ad oculos quod pertinet, in quo congruentia partium rationabilis dicitur, pulchrum appellari solet, quod uero ad aures, quando rationabilem concentum dicimus cantumque numerosum rationabiliter esse conpositum, suauitas uocatur proprio iam nomine. sed neque in pulchris rebus, quod nos inlicit, neque in aurium suauitate, cum pulsa corda quasi liquide sonat atque pure, rationabile illud dicere solemus. restat ergo, ut in istorum sensuum uoluptate id ad rationem pertinere fateamur, ubi quaedam dimensio est atque modulatio. Itaque in hoc ipso aedificio singula bene considerantes non possumus non offendi, quod unum ostium uidemus in latere, alterum prope in medio nec tamen in medio collocatum. quippe in rebus fabricatis nulla cogente necessitate iniqua di
Abbreviated transcription (Latin):
uł datum illud rationabilit᷑. ñ ta¬
men olere rationabilit̾ dicit᷑: nec ꝓp¬
terea quia naturalis ẽ ille odor. Nã
quamuis a coquo pulm̃tum con¬
diatur. rationabilit̾ conditũ possu¬
mus dicere: rationabilit̾ autẽ sapere
p̾senti satis fiat uoluptati. nullo
modo ipsa loquendi consuetudi-¬
ne dicitur: Si enim queratur de
illo cui poculũ medicus dederit.
cur id dulcit̾ sentire debuerit: ali¬
ud infertur. ꝓpter quod ita ẽ idem
morbi genus. qͣd iam ñ in illo sensu
ẽ. s aliter sese habet in corpore.Si aũ
rogetur ligurrienᷤ aliquid. gule sti-¬
mulo concitatus. cur ita dulce sit¬
& respondeat quia libet. aut quia
delector: nemo illud dicet rationa¬
bilit̾ dulce:n forte illius delectatio
alicui rei sit necessaria. ce illud qͦd
mandit. ob hoc ita confectũ sit. Te¬
nemus quantũ inuestigare potui¬
mus. quedam uestigia rationis in
sensib de quod ad uisum atq audi¬

Expanded text:
uel datum illud rationabiliter, non tauel datum illud rationabiliter, non tamen olere rationabiliter dicitur — nec propterea, quia naturalis ille odor est. nam quamuis a coco pulmentum condiatur, rationabiliter conditum possumus dicere, rationabiliter autem sapere, praesenti satisfiat uoluptati, nullo modo ipsa loquendi consuetudine dicitur. si enim quaeratur de illo, cui poculum medicus dederit, cur id dulciter sentire debuerit, aliud infertur, propter quod ita est, id est morbi genus, quod iam non in illo sensu est sed aliter sese habet in corpore. si autem rogetur ligurriens aliquid gulae stimulo concitatus, cur ita dulce situel respondeat: \'quia libet\' aut \'quia delector\', nemo illud dicet rationabiliter dulce, nisi forte illius delectatio alicui rei sit necessaria et illud, quod mandit, ob hoc ita confectum sit. Tenemus, quantum inuestigare potuimus, quaedam uestigia rationis in sensibus et, quod ad uisum atque audi