comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
num exutris inflatione sentire.Appara
de fili si aliqndo utr̃e inflasti: ñ adu̾tisse.
qͥd egeris. Qd̾ enĩ insufflando amittis:
statim recipiendo ñ sentis: S potes hoc
facillime discere si hoe poti uelis ꝙ̃ tua
dicta qͥa ĩã dicta sunt ñ inflans utrems
inflatus ipse. defendere: & auditores tuoᷤ
quos ueris reb edificare debes. inani
strepitu uentosi sermonis inflare. In
hac causa ñ te ad magistrũ mitto: s
ad te ipsũ. fmitte flatũ in utrẽ &e os claui¬
de continuo. naresq detine: ce sie saltem
senti uerũ ẽẽ qd̾ dico. Cum enĩ cȩperis
angustias intolerabiles ꝑpeti: qͥd eupieᷤ
ore aꝑto naribꝰꝙ reciꝑe. si qñdo sufflasti.
nich te existimas amisisse. Nids in quo
malo sis: nͥ hauriendo resumas. qd̾ effũ¬
dendo reddiderasꝰ. Uide illa insufflatio
qualia dãpna ae detrim̃ta feciss: nͥ ea
respiratio reparass. Nisi enĩ qd impende.¬

Expanded text:
num ex utris inflatione sentire? apparet num ex utris inflatione sentire? apparet te, fili, si aliquando utrem inflasti, non aduertisse quid egeris. quod enim sufflando amittis, statim recipiendo non sentis. sed potes hoc facillime discere, si hoc potius uelis quam tua dicta, quia iam dicta sunt, non inflans utrem, sed inflatus ipse defendere et auditores tuos, quos ueris rebus aedificare debes, inani strepitu uentosi sermonis inflare. in hac causa non te ad magistrum mitto nisi ad te ipsum. emitte flatum in utrem et os claude continuo naresque detine et sic saltem senti uerum esse quod dico. eum enim coeperis angustias intolerabiles perpeti, quid cupies ore aperto naribusque recipere, si, quando sufflasti, nihil te existimas amisisse? uide in quo malo sis, nisi hauriendo resumas quod effundendo reddideras; uide, illa insufflatio qualia damna et detrimenta fecisset, nisi ea respiratio reparasset. nisi enim quod inpende
Abbreviated transcription (Latin):
ne utroq ledant. uł ñ intrando uł ñ
exeundo. ta hoc t̃eium flabile alim̃tũ
qͥa in nob̾ manere ñ sunt᷑. nec immoran¬
do corrũpitur. s egerit᷑ mox ut ingerit᷑:
ñ alios s eoscłẽ meatus. id ẽ os. aut nareᷤ.
aut utrũq & qua intraret ce qua exi¬
ret accepit. In te ipso tͥ ꝓba ipse qd̃ dico.
Emitte sp̃m flando: & uide utrũ dures
siñ receꝑis. Recipe respirando: & uide
quas patiaris angustias. si ñ rursus
emiseris. Hoc gͥ facimꝰ qͣndo utrem sic̃
dicis inflamꝰ. qd facimꝰ ut uiuam᷑: nͥ
qd̾ tc̃ paulo plus ducimꝰ. ut pauloplus
emittamꝰ. ut sp̃m flabiłe. id ẽ uentum
in utrem implendũ & extendendũ. ñ
quiete spirand & respiranli s anhelan¬
di imnpetu coartemꝰ. Quomͦ gͦ dicis nul¬
lum patim᷑ detrim̃tum. cũ ex nob̃ ad
aliqͥd transimitimꝰ flatũ: ce manente
nob̾ plena flatus ꝓprii qualitate &e in¬
tegra qntitate. nulłu nos meminimꝰ dãp¬

Expanded text:
ne utroque laedant, uel non intrando uel non ne utroque laedant, uel non intrando uel non exeundo, ita hoc tertium flabile alimentum quia in nobis manere non sinitur nec inmorando corrumpitur, sed egeritur mox ut ingeritur, non alios, sed eosdem meatus, id est os aut nares aut utrumque, et qua intraret et qua exiret, accepit. In te ipso tibi proba ipse quod dico. emitte spiritum flando et uide utrum dures, si non receperis; recipe respirando et uide quas patiaris angustias, si non rursus emiseris. hoc igitur facimus. quando utrem, sicut dicis, inflamus, quod facimus ut uiuamus; nisi quod tunc paulo plus ducimus, ut paulo plus emittamus, ut spiritum flabilem, id est uentum in utrem inplendum et extendendum non quiete spirandi et respirandi, sed anhelandi impetu coartemus. quomodo ergo dicis: nullum patimur detrimentum, cum ex nobis ad aliquid transmittimus flatum, et manente nobis plena flatus proprii qualitate et integra quantitate nullum nos meminimus dam
Abbreviated transcription (Latin):
tudine quȩ satis elegans & congrueis
tͥ uidetur: qnͣtum fallaris attende.
Dm̃ qͥppe dicis incorporeũ. ñ de nichilo
a se factã. s de se ipso aniña sufflare
corporeã: cũ flatũ nos licet corporeum.
subtiliorẽ tam̃ emittamꝰ quã nr̃a st̃ cor¬
pora: nec eũ de anima nr̃a. s de hoc ae¬
re ꝑ uiscera corꝑis exhalemꝰ. Pulmoneᷤ
nãq anima cuiꝰ nutu mouent᷑ etiam
cȩtã corꝑis m̃bra: adhu̾̃c aereum sp̃m
ducendu atq reddendu sicut folles
mouet. Pret̾ enĩ alim̃ta solida ce fluxa
unde ẽ cibꝰ ce potꝰ. hoc t̾cium nob̃ ds a¬
limnentũ circũ fudit aurarũ: quas ita
carpimꝰ ut sine cibo ae potu du eẽ pos¬
simus. Sine hoc aũt alim̃to t̾̃cio qd̾ aura
nob̾ quȩ undiq circũsistit spirantib
ae respirantib exhibet: nec exiguo tẽ¬
poris spatio possumꝰ uiuere. Sieut aũ
cibus cepotꝰ ñ solũ ingerendi uerũetiã
ꝑmeatus adhue institutos egerendi st̃.

Expanded text:
tudine, quae satis elegans et congruens tudine, quae satis elegans et congruens tibi uidetur, quantum fallaris adtende. deum quippe dicis incorporeum non de nihilo a se factam, sed de se ipso animam sufflare corpoream, cum flatum nos licet corporeum, subtiliorem tamen emittamus, quam nostra sunt corpora, nec eum de anima nostra. sed de hoc aere per uiscera corporis exhalemus. pulmones quippe anima, cuius nutu mouentur etiam cetera corporis membra, ad hunc aerium spiritum ducendum atque reddendum sicut folles mouet. praeter enim alimenta solida et fluxa, unde est cibus et potus, hoc tertium nobis deus alimentum circumfudit aurarum. quas ita carpimus, ut sine cibo et potu diu esse possimus. sine hoc autem alimento tertio, quod aura nobis. quae undique circumsistit, spirantibus et respirantibus exhibet, nec exiguo temporis spatio possumus uiuere. sicut autem cibus et potus non solum ingerendi, uerum etiam per meatus ad hoc institutos egerendi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de se ipso alitum uł flatũ facit. ip¬
se integer manet᷑: quasi ñ ce ignis lucer¬
nȩ integer maneat. cũ de illo altera accen
portio nr̃ȩ nature uł qualitatis infun¬
ditur: cũ hoc ipso qͦ spũ hausto uter im¬
pletus extendit᷑. sine aliqua nr̃i diminu¬
dione gerat᷑. His uerbis tuis adhuc addsͦ
& immoraris ce inculeas similitudiñe
quasi necessariã: qua intelligamꝰ quomͦ
ds sine suȩ naturȩ aliquo detrim̃to
& de se ipso animã facit: & facta de ipso
ñ sit qd ipse. Dicis enĩ. Hunqͥd animȩ
nr̃e ẽ portio utris inflatio. aut hominẽ
fingimꝰ cũ utres inflamꝰ: aut detrim̃¬
tum nr̃ĩ in aliquo patim᷑. cũ flatꝰ nr̃os
in diuersa partim᷑: S nullũ patim᷑
detrim̃tum cũ ex nob̃ aliquẽ trans¬
mittimꝰ flatũ: ae manente in nob̃ ple¬
na flatus ꝓprii qualitate ce integra
quantitatẽ. nulłu nos memininiꝰ dapnũ
ex utris inflatione sentire. Ista simili¬

Expanded text:
« Cum de se ipso halitum vel flatum facit, ip« Cum de se ipso halitum vel flatum facit, ipse integer manet: » quasi non et ignis lucernae integer maneat, cum de illo altera accendportio nostrae naturae, vel qualitatis infunditur; cum hic ipse spiritus, quo hausto uter impletus extenditur, sine aliqua nostri diminutione egeratur. » His verbis tuis adhuc addis et immoraris, et inculcas similitudinem quasi necessariam, qua intelligamus quomodo Deus sine suae naturae aliquo detrimento, et de se ipso animam faciat, et facta de ipso, non sit quod ipse. Dicis enim: « Numquid animae nostrae est portio utris inflatio, aut homines fingimus cum utres inflamus, aut detrimentum nostri in aliquo patimur, cum flatus nostros in diversa partimur? Sed nullum patimur detrimentum, cum ex nobis ad aliquid transmittimus flatum; et manente in nobis plena flatus proprii qualitate et integra quantitate nullum nos meminimus damnum ex utris inflatione sentire. ista simili
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ factã. ut eam ex nichilo fecerit. s ex
semet ipso: ubi ñ putas ẽẽ consequens
ut naturȩ sit dĩ. qͥa ꝓfecto quã sit impi¬
um &e ipse cognoseis: qua impietate ut
careas. ita oportet ut dicas animȩ aue¬
torem d̾m: ut ab illo facta sit. ñ de illo.
Q d̃ enĩ de illo ẽ. sicut unigenitꝰ filiꝰ erꝰ.
eiusdẽ naturȩ ẽ. cuiꝰ &e ille ẽ. Ut autẽ
anima eiusdẽ naturȩ ñ sit cuiꝰ ẽ ille:
facta ẽ qͥdem ab illo. s ñ de illo. Aut gͥ
dic unde: aut fatere de nichilo. Qd
est qd̃ dicis eã particułã ẽẽ quandã
halitus naturȩ di. unqͥdnã ipsũ
halitum naturȩ di. cuiꝰ halitꝰ ẽ ista
particula: negas eiuscłe curꝰ ds̃ est ẽẽ
naturȩ: Si negas gͦ de nichilo: & istũ
alitũ fecit ds̃. cuiꝰ alitus animã uis
ẽẽ particułã. Aut si ñ de nichilo: dic
unde illũ fecerit ds̃. Si de se ipso: gͦ ipse
ẽ. qd̾ absit materies oꝑis sui. S dicis

Expanded text:
esse factam, ut eam ex nihilo fecerit, sed ex esse factam, ut eam ex nihilo fecerit, sed ex semet ipso\'. ubi non putas esse consequens, ut naturae sit dei, quia profecto quam sit impium et ipse cognoscis. qua impietate ut careas, ita oportet ut dicas animae auctorem deum, ut ab illo facta sit, non de illo. quod enim de illo est, sicut unigenitus filius, eiusdem naturae cuius et ille eanima ejusdem naturae non sit cujus est ille, facta est quidem ab illo, sed non de illo. Aut ergo dic unde, aut fatere de nihilo. Quid est quod dicis, « eam particulam esse quamdam halitus naturae Dei? » Numquidnam ipsum halitum naturae Dei, cujus halitus est ista particula, negas ejusdem cujus Deus est esse naturae? Si negas, ergo de nihilo et istum halitum fecit Deus, cujus halitus animam vis esse particulam. Aut si non de nihilo, dic unde illum fecerit Deus. Si de se ipso, ergo ipse est, quod absit, materies operis sui. Sed dicis,
Abbreviated transcription (Latin):
te fallendu tñssigurauit malignissimꝰ
spc̃. fuis qͥppe sunt illa qualibet tͥ frau¬
de ꝑsuasa: quȩ si ammonitꝰ pia humili¬
tate. ce catholica pace correxeris:errores
fuisse uidicabunt᷑ studiosissimi uiueniꝰ:
em̃dari potiꝰ quã in eis remanere. eu¬
heretica dogmata cũ suo necesse erit.
auctore dãpnari. eura scilicet pastorali
serpant dira contagia: cũ dilectionis ñ
ueritate s nomine. salubris negligit᷑ disei¬
plina. Si queris quȩ nã illa st̃: potis qͥdẽ
legere mea scripta ad fr̃es nr̃os renatum
dĩ seruũ. ce pb̃rm petrũ. Ad quẽ tu eadẽ
ipsa de quib agimꝰ scribenda existimasti:
eius ut asseris uoluntati petentis ob¬
tẽperans. Dabunt enĩ tͥ ꝓculdubio si uo¬
lueris: & ingerent etiã ñ petentiͨ uerũ
dam̃ etiã hic quȩ maxime in eiscdẽ libriͤ
dius &e in fide tua em̃dari cupiã:. ñ tace¬
bo.Primũ est qd̾ animã ñ ita uis a dõ

Expanded text:
te fallendum transfigurauit malignissimuste fallendum transfigurauit malignissimus spiritus; eius quippe sunt illa qualibet tibi fraude persuasa. quae si ammonitus pia humilitate et catholica pace correxeris, errores fuisse iudicabuntur studiosissimi iuuenis emendari potius quam in eis remanere cuem, iam tamquam heretica dogmata cum suo necesse erit auctore damnari, cura scilicet pastorali serpant dira contagia, cum dilectionis non ueritate, sed nomine salubris neglegitur disciplina. Si quaeris quaenam illa sint, poteris quidem legere mea scripta ad fratres nostros, Renatum dei senium et presbyterum Petrum, ad quem tu eadem ipsa, de quibus agimus, scribenda existimasti eius, ut asseris, uoluntati petentis obtemperans. dabunt enim tibi ut legas procul dubio, si uolueris, et ingerent etiam non petenti. uerum tamen etiam hic quae maxime in eisdem libris tuis et in fide tua emendari cupiam non tacebo. primum est, quod \'animam non ita uis a deo
Abbreviated transcription (Latin):
to enĩ te catholicũ fingis: si animo illud
es. qd̾ erat ille quẽ diligis. Et nosti quam
fugiet fictũ. Si aũt ueracit̃ cõmunicais
ñ te catholicũ fingis: qͥd adhuc hereticũ
mortuũ sic diligis. ut er uelis te iacta¬
re adhuc nomine. cui ĩa ñ teneris er¬
rore: Nolumꝰ te habere tale cognom̃tũ:
tanqũa sis heretici mortui monum̃tũ.
Nolume talem titulũ habere librũ tuũ:
qualem falsũ eẽ diceremꝰ. si m eiꝰ sepulcͦ
legeremꝰ. Non enĩ uincentiũ. uictorem
scimꝰ ẽẽ: s uictũ. Et utinã fructuose sic̃
de uinci uolumꝰ ueritate. Astute autẽ
putaris ce callide. eũ libros tuos qͦs ere¬
di eupis illo tͥ reuelante dictatos. appel¬
las iuncentii uictoris. ñ tã uincentium
te quã ilłu uocari uoluisse uictorem:
uelut tͥ reuelando q̃ seriberes uiciss
errorẽ utqͥd tͥ ista filiꝰ Esto potiꝰ uerus ñ
fictus eatholicꝰ. ne effugiat sp̃c sc̃s: & nil¬

Expanded text:
to enim tc catholicum fingis, si animo illud to enim tc catholicum fingis, si animo illud es quod erat ille quem diligis. et nosti quam fugiet fictum. si autem ueraciter communicans non te catholicum fingis, quid adhuc hereticum mortuum sic diligis, ut eius uelis te iactare adhuc nomine, cuius iam non teneris errore? nolumus te habere tale cognomentum, tamquam sis heretici mortui monumentum; nolumus talem titulum habere librum tuum, qualem falsum esse dieeremus, si in eius sepulcro legeremus. non enim Vincentium uictorem scimus esse. sed uictum; et utinam fructuose, sicut te uinei nolumus ueritate! astute autem putaris et callide, cum libros tuos, quos credi cupis illo tibi reuelante dictatos, appellas Vineentii Victoris, non tam Vincentium te quam illum uoeari noluisse Victorem, uelut tibi reuelando quae scriberes uicisset errorem. ut quid tibi ista, fili? esto potius uerus, non fictus catholicus, ne te fugiat spiritus sanc
Abbreviated transcription (Latin):
onesq attinet ipse dictaret. Qd̃ siue¬
rum ẽ:iam te illa dicere potuisse noi
miror: quȩ si patient̃ auscultes amino¬
nitioni mneȩ. & eos libros catholica m̃te
consideres atq ꝑtractes: te. dixisse ꝓ.¬
cis: in eũ tͥ transfiguratꝰ est. que tu fu¬
isse uł ẽẽ tanqũã lucis angłm credis:
et eo qͥdem mͦ minus ad decipiendos
catholicos ualet: qnͣdo se ñ in lucis an¬
gelos s inhereticos tnͣsfigurat: s te ab eo
falli ĩa catholicũ nollem. Cruciet᷑ gͦ te
diclicisse quȩ uera st̃: qnͣtomagis leta¬
tus fuerat se tͥ ꝑsuasisse quȩ falsa sunt.
Ut aũt ñ diligas hominẽ mortuũ. cuins
dilectio tͥ obẽẽ potest. ꝓdesse illi ñ potͣ:
hoc breue intuearis ammoneo. qd̾ uti¬
ꝙ ille ñ est sẽs ce iustꝰ. si tu hereticoꝵ do¬
natistarũ uł rogatistarũ laqueos eua¬
sisti. Si aũ illũ sem̃ &r iustũ arbitaris. tu
cõmunicando catholicis interisti. Ifec¬

Expanded text:
onesque adtinet, ipse dictaret. quod si ueonesque adtinet, ipse dictaret. quod si uerum est, iam te illa dicere potuisse non miror, quae, si patienter auscultes ammonitioni meae et eos libros catholica mente consideres atque pertractes, te dixisse prcis, in eum tibi transfiguratus est, quem tu fuisse uel esse tamquam lucis angelum credis. et eo quidem modo minus ad decipiendos catholicos ualet, quando se non in lucis angelos, sed in hereticos transfigurat; sed te ab eo falli iam eatholieum nollem. crucietur ergo te didicisse quae uera sunt: quanto magis laetatus fuerat se tibi persuasisse quae falsa sunt! ut autem non diligas hominem mortuum, cuius dilectio tibi obesse potest, prodesse illi non potest, hoc breue intuearis ammoneo, quod utique ille non est sanctus et iustus, si tu hereticorum Donatistarum uel Rogatistarum laqueos cuasisti; si autem illum sanctum et iustum arbitraris, tu communicando catholicis interisti. profec
Abbreviated transcription (Latin):
uincentius uictor ab eis qͥ te nouerant.
uł forte aderant requisissem: audiui te
fuisse donatistã uł poti rogatistã. nuꝑ
aũt cõmunicasse catholicȩ. Et cũ gaude¬
rem tantũ qnͣtum de his solemꝰ. qͦs ab
illo errore lib̾atos ẽẽ cognoscimꝰ. imimo
uͦ etiã multo ampli qd̾ ingenũ tuũ qͦ
delectabar in litteris tuis udebam ñ
remansisse apd̾ adu̾sarios ueritatis: ad¬
ditũ est a referentib qd̾ me. int̾ illa gau¬
dia contristaret᷑. ido te cognominari uo¬
luisse uincentiũ. qd̾ rogasti successorem
qui hoc nomine appellatus ẽ. adhuc tã¬
quam magnũ &e scm̃ uirũ animo teneaᷤ:
&e ob hoc illiꝰ nom̃. tuũ uolueris ẽẽ cog¬
nom̃. Hec defuert̃ qͥ dicerent. etiã hoc
a te fuisse iactatũ. qd̃ ipse tͥ nescio qua
uisione apparuerit: atq ad hos confici¬
endos libros de quib tecũ agere isto
nr̃o opusculo institui. sic adiuuerit: ut
ea tͥ scribenda qntum ad res ipsas rati¬

Expanded text:
Vincentius Victor ab eis qui te nouerant Vincentius Victor ab eis qui te nouerant et forte aderant requisissem, audiui te fuisse Donatistam uel potius Rogatistam, nuper autem communicasse catholicae. et cum gauderem tantum, quantum de his solemus, quos ab illo errore liberatos esse cognoscimus, immo uero etiam multo amplius, quod ingenium tuum, quo delectabar in litteris tuis, uidebam non remansisse apud aduersarios ueritatis, additum est a referentibus, quod me inter illa gaudia contristaret, ideo te cognominari uoluisse Vincentium, quod Rogati successorem, qui hoc nomine appellatus est, adhuc tamquam magnum et sanctum uirum animo teneas et ob hoc illius nomen tuum uolueris esse cognomen. nec defuerunt qui dicerent etiam hoc a te fuisse iactatum, quod ipse tibi nescio qua uisione apparuerit atque ad hos conficiendos libros, de quibus tecum agere isto nostro opusculo institui, sic adiuuerit, ut ea tibi scribenda, quantum ad res ipsas rati
Abbreviated transcription (Latin):
uod mͥ ad te seriben¬
dum putaui. hoc
prius cogites fili
dilectissime uictor
uolo: si te contẽp¬
nerem.
nequaquã id me fuisse
cturũ. Nec ido tam̃ humilitate nr̃a sic
abutaris: ut ꝓptẽa te existimes approba¬
tũ. qͥa cernis ñ suisse contẽptũ. Non enĩ
sequendu s corrigendũ te diligo. et
qm̃ nec corrigi posse desꝑo: nolo mirereͤ
me contẽpnere ñ posse quẽ diligo. Si eñ
de antequã nob̃ cõmunicaris diligere
debui. ut eẽs catholicus: qntomagis cẽ
cõmunicantem diligere debeo. ne sis
nouus heretieus a& ut sis talis catholicꝰ.
cui resistere nullus possit hereticus:
Qnͣtum enĩ apparet ex donis ingenii q̃
iam tͥ largitus ẽ ds̃: ꝓfecto sapiens eris.
si te ñ ẽẽ credideris: atq ut sis ab illo
qͥ facit sapientes pie supplicit᷑ instant̃¬
q poposcer is: & malueris errore ñ de¬
cipi: quã errantiũ laudibꝰ honorari.
Prius me in libris tuis titulus tui noĩs
ꝓ te sollicitũ reddidit. Cum enĩ qͥs eẽt

Expanded text:
uod mihi ad te scribendum putaui, hoc prius cogites, fili dilectissime Victor, uolo, si te contemnerem, nequaquam id me fuisse facturum. nec ideo tamen humilitate nostra sic abutaris, ut propterea te existimes adprobatum, quia cernis non fuisse contemtum; non enim sequendum, sed corrigendum te diligo. et quoniam nec corrigi posse despero, nolo mireris me contemnere non posse quem diligo. si enim te, antequam nobis eommunieares, diligere debui, ut esses catholicus, quanto magis te iam communicantem diligere debeo, nc sis nonus hereticus et ut sis talis catholicus, cui resistere nullus possit hereticus! quantum enim adparet ex donis ingenii, quae iam tibi largitus est detis, profecto sapiens eris, si te non esse credideris, atque ut sis ab illo qui facit sapientes pie, subpliciter instanterque poposceris et malueris errore non decipi quam errantium laudibus honorari. Prius me in libris tuis titulus tui nominis pro te sollicitum reddidit. cum enim quis esset
Abbreviated transcription (Latin):
dicam̃ta talia differenda sint: aue¬
toritate antistitis debet qͥsq ab alta¬
rio remoueri ad agendam peniten¬
tiam: &e eadẽ auctoritate reconcilia¬
ri. Hoc est enĩ indigne acciꝑe. si eo
tpre accipiat. qͦ debet agere penitẽ¬
tiam: ñ ut arbitrio suo cũ libet

Expanded text:
dicamenta talia differenda sint, aucdicamenta talia differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem auctoritate reconciliari - hoc est enim indigne accipere, si eo tempore accipiat, quo debet agere paenitentiam —, non ut arbitrio suo, cum libet
Abbreviated transcription (Latin):
tiones fieri. ꝑ quoꝵdam fratrũ con¬
tentiosam obstinationẽ. uł suꝑsticio¬
sam timiditatẽ: qui in reb huiꝰmõdi.
quas neq sc̃e scripture auctoritate.
neq uniuersalis eccłie traditione.
neq uite corrigendȩ utilitate. ad
certũ possunt terminũ ꝑuenire:
tantũ quia subest qualiscũꝙ ratio
cogitantis: aut quia in sua patria
sic ipse consueuit: aut qͥa aliud uidit.
in peregrinatione sua. quo remoti¬
orem a suis & doctiorem factũ putat:
tam litigiosas excitant questiones:
ut nͥ qd̾ ipsi faciunt nil rectũ esti¬
ment. Dixerit aliqͥs: ñ cotidie acci¬
piendã eucharistiam. Quesieris qͣre:
qm̃ inquit eligendi sunt dies. in qͥb¬
homo purius continentiusq uiuat:
quo ad tantũ sacramentũ dignꝰ acce¬
dat. Qui enĩ manducauerit indigne:
iudiciũ sibi manducat & bibit. Aliꝰ
contra. immo inquit si tanta ẽ pla¬
ga peccati atq impetus morbi. ut me.¬

Expanded text:
tiones fieri per quorundam fratrum contiones fieri per quorundam fratrum contentiosam obstinationem uel superstitiosam timiditatem, qui in rebus huius modi, quae neque sanctae scripturae auctoritate neque uniuersalis ecclesiae traditione neque uitae corrigendae utilitate ad certum possunt terminum peruenire, tantum quia subest qualiscumque ratiocinatio cogitantis aut quia in sua patria sic ipse consueuit aut quia alibi uidit et peregrinatione sua quo remotiorem a suis eo doctiorem se factum putat, tam litigiosas excitant quaestiones, ut, nisi quod ipsi faciunt, nihil rectum aestiment. Dixerit aliquis non cotidie accipiendam eucharistiam. quaesieris: Quare? Quoniam\\ inquit, eligendi sunt dies, quibus purius homo continentiusque uiuit, quo ad tantum sacramentum dignus accedat; qui enim manducauerit indigne, iudicium sibi manducat et bibit.\' alius contra: Immo, inquit, si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut me
Abbreviated transcription (Latin):
quando audisse: tam̃ etiam nc̃ cõme¬
moro. Oater meeliolanũ me consecu¬
ta. inuenit eccłiam sabbato ñ ieuinã¬
tem: ceꝑat ꝑturbari & fluctuare qͥd
ageret. Tunc ego talia ñ curabam: s
ꝓpt̃ ipsam consului de hac re beatis¬
sime memoriȩ uirũ ambrosiũ. Respõ¬
dit nichil se de hoc docere me posse.
nͥ qd ipse faceret: quia si melius noss.
id potius obseruaret. Cũq putassem.
nulla reddita ratione auctoritate.
sola sua nos uoluisse ammonere. ne
sabbato ieiunaremtꝰ. secutꝰ est & ait mͥ.
Cũ nomã uenio. ienino sabbato: cum
hic sũ ñ ieiuno. Sic etiã tu ad quam
forte eccłiam ueneris. eiꝰ morem ser¬
ua: si ciuquã ñ uis esse scandalum:
nec quẽquã tibi. Hoc cũ matri renũ¬
tiassem: libenter amplexa est. Ego uero
de hac sententia etiã atq etiã cogitais:
ita semꝑ habui. tanquã eam celesti ora¬
culo acceperim. Sensi enĩ sepe doleis
& gemens multas infirmoꝵ ꝑturba¬

Expanded text:
quando audisse, tamen etiam nunc commequando audisse, tamen etiam nunc commemoro: mater mea Mediolanium me consecuta inuenit ecclesiam sabbato non ieiunare. coeperat perturbari et fluctuari, quid ageret. tunc ego talia non curabam, sed propter ipsam consului de hac re beatissimae memoriae uirum Ambrosium. respondit nihil se docere me posse, nisi quod ipse faceret, quia, si melius nosset, id potius obseruaret, cumque ego putassem nulla reddita ratione auctoritate sola sua nos uoluisse admonere, ne sabbato ieiunaremus, subsecutus est et ait mihi: cCum Romam uenio, ieiuno sabbato; cum hic sum, non ieiuno: sic etiam tu, ad quam forte ecclesiam ueneris, eius morem serua, si cuiquam non uis esse scandalum nec quemquam tibi.\' hoc cum matri renutiassem, libenter amplexa est. ego uero de hac sententia etiam atque etiam cogitans ita semper habui, tamquam eam caelesti oraculo acceperim. sensi enim saepe dolens et gemens multas infirmorum perturba
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipsis apostolis. uł plenariis conci¬
liis. quoꝵ est in eccłia saluberrima
auctoritas. cõmendata atq statuta
qd̃ seruatur ab uniu̾sis. quacũq se
diffundit eccłia. Alia uͦ que ꝑ loca
terrarũ regionesq uariant᷑. sicuti
est qd̃ alii ieiunant sabbato. alii non.
alii cõmunicant cotidie corpori et
sanguini dñico. alii certis dieb acci¬
piunt: alibi nullus dies pret̾mittit᷑
quo ñ offerat᷑: alibi sabb̾o tantũ ce
dnũco: alibi tantũ dnĩco: ce siqͥd aliud
huiꝰmodi animaduerti potest᷑. totũ
hoc genꝰ rerũ liberas habet obserua¬
tiones: nec disciplina ulla ẽ in his me¬
lior graui prudentiq xp̃iano: nͥ ut
eo modo agat. quo agere uiderit ec¬
clesiam. ad quã forte deuenerit. Qd̾
enĩ neq contra fidem. neq contra
bonos mores conuincit᷑. indifferent̃
habendũ est: & ꝓpt̾ eoꝵ inter qͦs uiuit᷑
societatẽ seruandũ est. Credo te ali¬

Expanded text:
ab ipsis apostolis uel plenariis conciab ipsis apostolis uel plenariis conciliis, quorum est in ecclesia saluberrima auctoritas, commendata atque statuta quod seruatur ab uniuersa, quacumque se diffundit. ecclesia. Alia uero, quae per loca terrarum regionesque uariantur, sicuti est, quod alii ieiunant sabbato, alii non, alii cotidie communicant corpori et sanguini dominico, alii certis diebus accipiunt, alibi nullus dies intermittitur, quo non offeratur. alibi sabbato tantum et dominico, alibi tantum dominico et si quid aliud huius modi animaduerti potest, totum hoc genus rerum liberas habet obseruationes nec disciplina ulla elior est gravi prudentique Christiano, nisi ut eo modo agat, quo agere viderit ecclesiam ad quam forte devenerit. Quod enim neque contra fidem, neque contra bonos mores esse conuincitur, indifferenter habendum et pro eorum. inter quos uiuitur, societate seruandum est. Credo te ali
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ me int̾rogasti: malłe
pͥus nosse qͥd int̾rogatꝰ ipse
responderes. Ita enim
bando uel emendancdo responsiones
tuas. multo breuius possem responde.¬
re: ce te facillime aut confirmarem
aut corrigerem. Hoc qͥdem uti dixi
mallem: s tñ ut nunc responderem:
malui longiorem facere sermonẽ qũa
dilationẽ. Primo itaq tenere te uo¬
lo. qd̃ est huiꝰ disputationis caput:
ae sarcinȩ leui. Inde sacram̃tis nu¬
mero paucissimis. obseruatione fa¬
cillimis. significatione p̾stantissimis.
societatẽ noui ppli colligauit: sicut
est baptismus trinitatis nomine con¬
secratus. cõmunicatio corporis &e san¬
guinis ipsis &e si qͥd aliud inscripturisᷤ
canonicis cõmendat᷑. exceptis his q̃
seruitutẽ ppłi ueteris. ꝓ congruen¬
tia cordis eoꝵ & ꝓphetici tpr̃is onera¬
bant: que &e in quinq libris moysi
legunt᷑. Illa autẽ que ñ scripta s tra¬
dita custodimꝰ. que qͥdem totõ orbe¬
terrarũ seruant᷑. datur intelligi uł

Expanded text:
ea, quae me interrogasti, mallem prius nosse, quid interrogatus ipse responderes; ita enim bando uel emendando responsiones tuas multo breuius possem respondere et te facillime aut confirmarem aut corrigerem. hoc quidem, ut dixi, mallem. sed tamen ut nune responderem, malui longiorem facere sermonem quam dilationem. primo itaque tenere te uolo, quod est huius disputationis caput, et sarcinae leui. unde sacramentis numero paucissimis, obseruatione facillimis, significatione praestantissimis societatem noui populi conligauit, sicuti est baptismus trinitatis nomine consecratus, communicatio corporis et sanguinis ipsius et si quid aliud in scrip- - turis canonicis commendatur exceptis his, quae seruitutem populi ueteris pro congruentia cordis illorum et prophetici temporis onerabant, quae et in quinque libris Moysi leguntur. illa autem, quae non scripta sed tradita custodimus, quae quidem toto terrarum orbe seruantur, datur intellegi uel
Abbreviated transcription (Latin):
nem offerat᷑: quia seriptũ est. Itẽtidẽ
& calicẽ. postquã cenauit dicens. Ipsã
enĩ potuit appellare. cen̾a. qua ĩa corpꝰ
acceꝑant: ut deinde calicẽ acciꝑen.
Apłs nãꝙ alibi dicit. conuenientib
uobis inunũ. ñ est dñicam cęnã m̃ã¬
ducare: hanc ipsam acceptionẽ eu¬
charistiȩ. dñicã cęnã uocans. Illud
magis mouere potuit homines. utr̃u
ĩa refecti die illo. uł offerrent uł su¬
merent eucharistiã: qd̾ in euangłio
dicit cũ autẽ. illi manducarent. ac¬
cepit ihc panẽ & benedixit: cũ etiã
suꝑiꝰ dixiss. cũ sero autẽ factũ esset
recũbebat cũ duodecim: &e manduc̃a

Expanded text:
nem offeratur, quia scriptum est: Identidem nem offeratur, quia scriptum est: Identidem et calicem post cenam dicens; ipsam enim potuit appellare cenam, quod iam. corpus acceperant, ut deinde calicem acciperent. nam quia alibi dicit: Conuenientibus ergo uobis in unum non est dominicam cenam manducare hanc ipsam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans, illud magis mouere potuit homines, ut iam refecti die illo uel offerrent uel sumerent eucharistiam, quod in euangelio dicit: Cum autem illi manducarent, accepit Iesus panem et benedixit, cum etiam superius dixisset: Cum sero autem factum esset, recumbebat cum du
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. si diuinȩ sẽpturȩ p̾scribit aucto¬
ritas ñ sit dubitanłu. quin ita face̾
debeamꝰ ut legimꝰ. ut iam ñ quomͦ
faciendũ. s quomͦ sacramentũ intelli¬
gendũ sit disputem. Similit᷑ etiam
siqͥd hoꝵ tota ꝑ orbẽ frequentat eccłi¬
a: nã ce hinc quin ita faciendũ sit
dubitare insolentissime uesanie ẽ.
S neq boc neq illud ẽ: in eo qd tu
queris. Restat gͥ ut de illo t̾cio gene¬
re sit: qd̃ ꝑ loca regionesq uariatur.
eoꝵ ꝯtra fidẽ est: aut ꝯtra mores fit
hinc uł inde meliores. his enĩ causiᷤ.
id est aut ꝓpt̃ fide aut ꝓpt̃ mores. uł
emendari oportet qd̾ ꝑperã fiebat:
ul iustũ qd̾ ñ fiebat. Ipsa qͥppe muta¬
tio ꝯsuetudinis. etiã qua utilitate
adiuuat: nouitate ꝑturbat. Qua¬
ꝓpt̃ que utilis ñ est ꝑmutatio: nec
fructuosa osequent᷑ &e noxia ẽ. Nec
ido putari debet institutũ esse in¬
multis locis. ut illa die post refectio¬

Expanded text:
dum, si diuinae scripturae praescribit auctodum, si diuinae scripturae praescribit auctoritas, non sit dubitandum, quin ita facere debeamus, ut legimus, ut iam non quo modo faciendum sed quo modo sacramentum intellegendum sit, disputemus; similiter etiam, si quid horum tota per orbem frequentat ecclesia; nam et hinc, quin ita faciendum sit, dubitare insolentissimae. insaniae est. sed neque hoc neque illud est in eo, quod tu quaeris. restat igitur, ut de illo tertio genere sit, quod per loca regionesque uariatur. eorum contra fidem est aut mores fiunt hinc uel inde meliores. his enim causis, id est aut propter fidem aut propter mores uel emendari oportet, quod perperam fiebat, uel institui, quod non fiebat. ipsa quippe mutatio consuetudinis, etiam quae utilitate adiuuat, nouitate perturbat. quapropter quae utilis non est, perturbatione infructuosa et consequenter no- : xia est. Nec deo putari debet institutum esse multis locis, ut illa die post refectio
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ in reb huiꝰmodi ut ce ille in huiꝰ
ae hic in illiꝰ patria.ab eo qd̾ ceteri
faciunt ñ abhorreret. Si uͦ etiã cum
in aliena patria peregrinaret᷑. ubi
maior & frequentior a&e feruentior ẽ
ppls dĩ. uidit uerbi grã bis offerri
qͥnta sabbati ultime ebdomade qͦ¬
dragesime. & mane &e uesꝑe: uenienq
in patriã suã. ubi in fine diei mos
ẽ offerri. male atq illicite fieri ꝯten¬
dat: qm̃ alibi alit̾ ipse uiderit: pu¬
erilis est iste sensus. cauendꝰ in nob̾:
tolerandꝰ in aliis: corrigendꝰ in nr̃is.
Pruna gͦ inquisitio tua quã in cõmo¬
nitorio posiusti: ex quo trium istoꝵ
genere sit attende. Queris enĩ his
uerbis. qͥd ꝑ quintã feriam ultimȩ
ebdomade quadragesimȩ fieri de¬
beat: an offerendũ sit mane. & rur¬
&e post cenã tantũ modo offerendũ:
an etiã ieiunandu. & post oblationẽ
sic̃ facere solemꝰ cenandu. Ad hoc
itaq respondeo: ut qͥd hoꝵ sit facien

Expanded text:
tamen in rebus huius modi, ut et ille in huius tamen in rebus huius modi, ut et ille in huius et hic in illius patria ab eo, qfaciunt non abhorreret. sine etiam, in aliena patria cum peregrinaretur, ubi maior et frequentior et feruentior est populus dei, uidit uerbi gratia bis offerri quinta sabbati ultimae quadragesimae et mane et ad uesperam ueniensque in patriam suam, ubi in fine diei mos est offerri, male atque inlicite fieri contendat, quoniam alibi aliter ipse uiderit, puerilis est iste sensus cauendus in nobis, tolerandus et corrigendus in nostris. Prima ergo inquisitio tua, quam in commonitorio posuisti, ex quo trium istorum generum sit, adtende. quaeris enim his . uerbis: \'Quid per quintam feriam ultimae hebdomadis quadragesimae fieri debeat? an offerendum sit mane et ruret post cenam tantum modo offerendum, an etiam ieiunandum et post oblationem, sicut facere solemus, cenandum?\' ad haec itaque
Abbreviated transcription (Latin):
apls dicit. indigne acceptũ ab eis.
qui hoc ñ discernebant a ceteris
cibis: ueneratione singularit᷑ debita.
Continuo quippe cũ dixiss iudiciũ
sibi manducat. ce bibit: ad didit ut
diceret. ñ diiudicans corpꝰ dñi. Qd̾
satis toto loco ipso. in ipsa epła ad co¬
rinthios pͥma. si diligent̃ attendas
apparet. Sic aliqͥs peregrinꝰ. in eo lo¬
co forte uͥ ꝑseuerantes in obseruatio¬
ne quadragesime nec quinta sabbati
lauant. relaxant ue ieiuniũ: ñ inqͥt
hodie ieiunabo. Querit᷑ causa: qͥa ñ
fit inqͥt in patria mea. Qͥd aliud iste
nͥ ꝯsuetudinẽ suã ꝯsuetudini alteriꝰ
p̃ponere conat᷑. Non enĩ de libro di
hoc mͥ recitaturus ẽ: aut uniu̾se qua
dilatat᷑ eccliȩ plena uoce certabit: aut
ostendet illũ ꝯtra fidẽ facere. se autẽ
scdm fidẽ moresq uptimos: hunc aut
illũ uiolare. aut se custodire ꝯuincet.
Niolant sane quietẽ ce pacẽ suã: de
suꝑflua questione rixando. Mallem

Expanded text:
apostolus indigne dicit acceptum ab eis, apostolus indigne dicit acceptum ab eis, qui hoc non discernebant a ceteris cibis ueneratione singulariter debita; continuo quippe, cum dixisset: Iudicium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: Non diiudicans corpus, quod satis toto ipso loco in epistula ad Corinthios prima, si diligenter adtendatur. apparet. Sic aliquis peregrinus in eo forte loco, ubi perseueranter in obseruatione quadragesimae nec quinta sabbati lauant relaxantue ieiunium: "Non" inquit, \'hodie ieiunabo.\' quaeritur causa, quia non fit\', inquit, \'in patria mea.\' quid aliud iste nisi consuetudinem suam consuetudini alterius praeponere conatur? non enim mihi de libro dei hoc recitaturus est aut uniuersae, qua dilatatur, ecclesiae plena uoce certabit aut ostendet illum contra fidem facere, se autem secundum fidem, moresque hinc optimos aut illum uiolare aut se custodire conuincet. uiolant sane quietem et pacem suam de superflua quaestione rixando. mallem
Abbreviated transcription (Latin):
sub meũ tectum intres: ambo sal¬
uatorem honorificantes diu̾so et
qͣsi contrario modoͬ ambo peceatis
miseri: ambo miscd̃iam consecuti.
auferat se cõmumoni aut reddat.
Ceterũ si tanta ñ sunt. ut excõmu
qͥspiam dirunit litem: qui monet
ut p̾cipue in xp̃i pacẽ ꝑmaneat.
faciat autẽ unusquisq: qd̾ scđm fi¬
dem suã pie credit esse faciendum.
Derit̃ enim eoꝵ exhorret corpus ce
sanguinẽ dñi: s saluberrimũ sacra¬
mentũ certatim honorare conten¬
dunt. Deq enim litigauerunt int̾
se. aut quisquã eoꝵ se alteri p̃posu¬
it. z acheus ce ille centurio: cũ alter
eoꝵ gaudens in domũ suã susciꝑet
dñm. alter dixerit. ñ sum dignꝰ ut¬
Nalet etiã ad hanc similitudinem:
qd̃ in pͥmo ppło uniciuq manna
scd̾m ꝓpriam uoluntatẽ in ore sapi
Nam ce ille honorando ñ audet co¬
tidie sumere: & ille honorando ñ
audet ullo die p̾termittere. Con¬
temptũ solũ non uult cibus iste:
sicut manna fastidiũ. Inde enim

Expanded text:
sub tectum meum intres . Ambo Salvatorem honorificantes diverso et quasi contrario modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. auferat se communioni uel reddat. ceterum si tanta non sunt, ut excommunquispiam dirimit litem, qui monet, ut praecipue in Christi pace permaneant. faciat autem unusquisque, quod secundum fidem suam pie credit esse faciendum. neuter enim eorum exhonorat corpus et sanguinem domini, sed saluberrimum sacramentum certatim honorare contendunt. neque enim litigauerunt inter se aut quisquam eorum se alteri praeposuit Zachaeus et i.le centurio, cum alter eorum gaudens in domum suam susceperit dominum, alter dixerit: Non sum dignualet etiam ad hanc similitudinem, quod in primo populo unicuique manna secundum propriam uoluntatem in ore sapienam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemptum solum non uult cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et
Abbreviated transcription (Latin):
electũ. quo cena dñica anniu̾sarie.
celebratur. Et qͥa concessũ est hoc bap¬
tismũ accepturis: multi cũ eis laua¬
re uoluert̃ ieiuniũq laxare. His ut
potui disputatis moneo. ut ea quȩ
p̾locutus sũ serues qͣntum potes. ut
decet eccłie prudentẽ e pacificũ filiũ.
Alia que int̾rogasti: si dominus uo¬
luerit alio tempore expediam. Ex

Expanded text:
electum, quo coena dominica anniversarie electum, quo coena dominica anniversarie celebratur. Et quia concessum est hoc Baptismum accepturis, multi cum his lavare voluerunt, jejuniumque relaxare. His ut potui disputatis, moneo, ut ea quae praelocutus sum serves quantum potes, ut decet Ecclesiae prudentem ac pacificum filium. Alia quae interrogasti, si Dominus voluerit, alio tempore expediam. AD
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. tanquã ad insigniorẽ cõme¬
morationẽ. post cibos offerri & acci¬
pi placeat corpꝰ ce sanguinem dñi
Honestius autẽ fieri arbitror ea hora:
ut qͥ etiã ieiunauerit. ante refectio¬
nẽ quȩ hora nona fit. ad oblationẽ
possit occurrere. Quapꝑt̾ neminẽ
cogimꝰ ante dñicã ilła cenã prande¬
re: s nulli etiã ꝯtradicere audemꝰ.
Hoc tam̃ ñ arbitror institutũ: nͥ qr
plures & ꝓpe om̃s in plerisq locis eo
die lauare consueuer̃t. E qͥa ñ mulli
etiã ieiuniũ custõdiunt. mane offer̃t
ꝓpt̃ prandentes: qͥa & ieninia &e lauac̾ra
tolerare ñ possunt: ad uesꝑam uͦ ꝓpt̃
ieiunantes. Si autẽ queris. cur etiã
lauandi mos ortus sit: nicħ de hac re¬
mͥ cogitanti ꝓbabiliꝰ occurrit: nͥ qͥa
baptizandoꝵ corꝑa obseruatione qua¬
dragesime sordidata. cũ offensione sensꝰ
ad fontẽ tractarent᷑. nͥ aliqua die la¬
uarent᷑: istũ autẽ diem potiꝰ ad hoc

Expanded text:
dedit, tamquam ad insigniorem commededit, tamquam ad insigniorem commemorationem post cibos offerri et accipi liceat corpus et sanguinem domini. honestius autem arbitror ea hora fieri, ut, qui etiam ieiunauerit, post refectionem, quae hora nona fit, ad oblationem possit occurrere. quapropter neminem cogimus ante dominicam illam cenam prandere, sed nulli etiam contradicere audemus. hoc tamen non arbitror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lauare consueuerunt, et, quia nonnulli etiam ieiunium custodiunt, mane offertur propter prandentes, quia ieiunia simul et lauacra tolerare non possunt, ad uesperam uero propter ieiunantes. Si autem quaeris, cur enam lauandi mos ortus sit, nihil mihi de hac re cogitanti probabilius occurrit, nisi quia baptizandorum corpora per obseruationem quadragesimae ad fontem tractarentur, nisi aliqua die lavarentur. Istum autem diem potius ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
traret priꝰ. quã ceteri cibi. Nã icdo ꝑ
uniu̾sũ orbem mos iste seruat᷑. Neq
pransi aut cenati fr̃s. ad illud sacra¬
mentũ accipiendũ ꝯuenire debent:
aut sic̃ faciebant. qͦs apłs arguit ce
emendat. mensis suis ista miscere:
Dãꝙ saluator quo uehem̃trꝰ cõmen¬
daret. misterii illiꝰ altitudinẽ: ultimũ
cipłoꝵ. a qͥb ad passionẽ digssurꝰ erat:
&e icdõ precepit. quo deinceps ordine su¬
hoc ille monuiss. ut. post cibos alios
uariass. Cũ uͦ ait apls de hoc sacra¬
ad manducandũ inuicẽ expectate:
si quis esurit domi manducet. ut ñ
ad iudiciũ ꝯueniatis: statĩ subtexuit:
cet̾a autẽ cũ uenero ordinabo. Inde
intelligi datur. qͥa multũ erat in ȩpla.¬
ut. totũ illis agendi ordinẽ insinu¬
aret: quẽ uniu̾sa ꝑ orbẽ seruat eccłia
ab ipso ordinatũ: qd̾ nulla hoꝵ diu̾¬
sitate uariat᷑. S ñ nullos ꝓbabilis
qued̾a ratio delectauit: ut uno cer¬
to die ꝑ annũ. quo ipsã cenam dñs

Expanded text:
traret, quam ceteri cibi. Nam ideo per universum orbem mos iste servatur. Neque pransi aut coenati fratres ad illud sacramentum accipiendum convenire debent, aut, sicut faciebant quos Apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. Namque Salvator, quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum cipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat; et ideo non praecepit, quo deinceps ordine suhoc ille monuisset, ut post cibos alios uariasset. cum uero ait apostolus de hoc sacraad manducandum, inuicem expectate; si quis esurit, domi manducet, ut non ad iudicium conueniatis, statim subtexuit: Cetera autem, cum uenero, ordinabo. unde intellegi datur, quia multum erat, ut in epistula totum illis agendi ordinem insinuaret, quae uniuersa per orbem seruat ecclesia, ab ipso ordinatum esse, quod nulla morum diuersitate uariatur. Sed nonnullos probabilis quaedam ratio delectauit: uno certo die per annum, quo ipsam cenam dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Contra quã diuinam &e apłicam uo¬
cem. canis iste rabiosus oblatrans
ausus ẽ dicere. abraham dõ suo ꝓ¬
mittenti ꝓlem ñ credidisse. ignoranᷤ
illud qd̾ ait. si mͥ centũ annos haben¬
t nascetur filiꝰ admirantis ẽẽ gau¬
dium: non diffidentiã dubitãtis.
U el illd̾. ñ pot̾ excidere uerbũ dĩ: non e¬
nim õs qͥ ex isrł hi sunt isrł. neq qͥ
sunt semen abraham om̃s filii: s in
ẏsaac uocabitur tͥ semen: hoc ẽ ñ
hii qui filii carnis hii filii di̾: s filii
ꝓmissionis deputantur in semine.
u el illud de helya. S qͥd dicit illi re¬
sponsum diuinum: Reliqui mͥ sep¬
tem milia uiroꝵ: qui ñ curuaue.¬
runt genua ante baal. His atq
huiusmodi attestationib dĩ ueri
& boni ẽẽ se̾pturas illas quas iste
blasphemat. aplica cõmendat au¬
ctoritas. Ubi aũt aliqͥd etiã de au¬
ctorib gentiũ dicit apłs. ñ eos ap¬
pellat ꝓpħas dĩ: nec illaꝵ scͥptura¬

Expanded text:
Contra quam divinam et apostolicam voContra quam divinam et apostolicam vocem, canis iste rabiosus oblatrans, ausus est dicere, Abraham Deo suo promittenti prolem non credidisse, ignorans illud quod ait, Si mihi centum annos habenti nascetur filius , admirantis esse gaudium, non diffidentiam dubitantis. Vel illud: Non potest excidere verbum Dei. Non enim omnes, qui ex Israhel, hi sunt Israhel neque, quia sunt semen Abraham. omnes filii: sed \'in Isaac uocabitur tibi semen\', hoc est non hi, qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen.lia: Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal . His atque hujusmodi attestationibus Dei boni et veri esse Scripturas illas, quas iste blasphemat, apostolica commendat auctoritas. Ubi autem etiam aliquid de auctoribus Gentium dicit Apostolus, non eos appellat Prophetas Dei, nec illarum scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
Qui homo int̾ ꝓpħas di ũ inuenit᷑:
nec ad illa eloquia di ꝑtinet. quȩ
aliqnͣdo dicens. sicut &e dauid dicit.
ysaias aut̃ audet ce dicit. sieut et
oseȩ dicit: uł tacitis eoꝵ nominibꝰ
cum dicit. sicut seriptũ est: &e ea
seriptura intelligitur in qua est
auctoritas di: aut euident̃ dm̃ di¬
cere asserit. cũ aliqd̃ adhibet testi¬
monium de lege uł ꝓpħis dĩ quale
est illud. boui trituranti os ñ infre¬
nabis. nunquid de bob inqͥt cura
est dõ. an ꝓꝑt̾̃ nos scͥptura dicit.
ostendens utiq in eade scͥptura
dm̃ loqui: uł illud. ꝓuidens autẽ
scͥptura qͥa ex fide iustificat genteᷤ
ds̃. p̾mntiauit abrahȩ dicens. in
semine tuo benedicentur om̃s gen¬
tes: ipsam scͥpturam ꝓdo posuit
qͥa dĩ est. Uel illud de abraham. in
ꝓmissione inqͥt di ñ hesitauit in¬
eredulitate: s confortatꝰ est fide.
dans glam dõ: ce plenissime credenᷤ
quia quȩ ꝓmisit potens ẽ facere:

Expanded text:
qui homo inter Prophetas Dei non invenitur, qui homo inter Prophetas Dei non invenitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae aliquando dicens, Sicut et David dicit ; Isaias autem audet et dicit , Sicut et Osee dicit : vel tacitis eorum nominibus, cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auctoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus, inquit, cura est Deo? An propter nos Scriptura dicit ? ostendens utique in eadem Scriptura Deum loqui. Vel illud: Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae dicens, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Ipsam Scripturam pro Deo posuit, quia Dei est. Vel illud de Abraham, In promissione, inquit, Dei non haesitavit incredulitate, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere .
Abbreviated transcription (Latin):
neq reuerearis. qͥa exꝓbratũ est tͥ.
Confusionẽ ȩternam obliuisceris. et
obpbrii iuduitatis tuȩ memor ñ
eris: qͥa dñs qui fecit te. dñs saba¬
oth nom̃ eius: & qui eruit te d̾s¬
dixit. uidebam in uisu noctis. et
ecce cũ nubib cęli ut filiꝰ hominiᷤ¬
erat ueniens: a usq ad uetustum
dierum ꝑuenit. & in conspectu er
p̾latus est: & ipsi datus ẽ pͥncipatꝰ
et honor ce regnũ. ce omĩs ppłs tribꝰ¬
et linguȩ ipsi seruient: potestas eiꝰ
potestas ꝑpetua. quȩ ñ transibit.
et regnum ei ñ corrumpet᷑. Hȩc
et alia multa atq manifesta de
rp̃o & ȩccłia. unde p̾dicta sunt qͣ
sic uidemꝰ impleta. & consonantibꝰ
eugłicis atq apl̃icis litteris etiam
atus aduentus. sicut hic desipit:
qui xp̃m negando ante ꝓmissũ
ñ habet. unde asserat missum:
Et merito qͥa ipse quẽ p̾dicat. nec
quodam ephymenide qͥ cretensis
fuit. in cuiꝰ libris hoc inuenitur.

Expanded text:
neque reverearis, quia exprobratum tibi est. neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae memor non eris. Quia Dominus qui fecit te, Dominus sabaoth nomen ei; et qui eruit te Dinquit, in uisu noctis, et ecce cum nubibus caeli ut filius hominis ueniens erat; et usque ad uetustum dierum peruenit, et in conspectu eius praelatus est; et ipsi datus est principatus et honor et regnum, et omnes populi, tribus, linguae ipsi seruient. Potestas eius potestaet regnum ejus non corrumpetur ? Haec et alia multa atque manifesta de Christo et Ecclesia unde praedicta sunt, quae sic videmus impleta, et consonantibus evangelicis atatus adventus, sicut hic desipit, qui Christum negando ante promissum, non habet unde asserat missum? Et merito, quia ipse quem praedicat, nec quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc invenitur;
Abbreviated transcription (Latin):
quasi oues errauimꝰ. homo in uia sua
errauit. & dñs tradidit eũ ꝓꝑt̾ imqui¬
tates nrãs & ipse ꝓꝑt̾ afflictionem ñ
aꝑuit os. sicut ouis ad uictimã ducbꝰ
est. & sicut agnus coram tondente
mutus. sic ñ aꝑuit os suũ: in humili¬
tate iudicium eiꝰ sublatũ est. genera¬
tionem ei qͥs enarrabit: qͥa tolletur
de terra uita erꝰ. ab miquitatib ppł
mei ductus ẽ ad mortem. & cȩtã quȩ
contexere longum ẽ: Ubi etiã de ex¬
clesia tanto ante p̃dictum est. qd̾ ab
apło legimꝰ commemoratũ: & nẽ ia
uidemus impletũ. Letare sterilis q̃
non paris: erumpe. &e clama quȩ ñ
parturis: qͥa multi filii desertȩ magᷤ
quã eius quȩ habet urũ. Dixit enĩ
dñs. Dilata locũ tab̃naculi tui. et
auleoꝵ tuoꝵ fige ne parcas: ꝓten¬
de funiculos. & clauos tuos confor¬
ta: adhuc in dextris & sinistris di¬
lata. & semen tuũ possidebit gen¬
tes: ae ciuitates desertas habitari
faciam. Noli timere qͥa confusa es:

Expanded text:
 homo in via sua erravit; et Dominus tradidit eum propter iniquitates nostras. Et ipse propter afflictionem non aperuit os: sicut ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere longum est. Ubi etiam de Ecclesia tanto ante praedictum est, quod ab Apostolo legimus commemoratum, et nunc jam videmus impletum: Laetare, sterilis quae nonarturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Dixit enim Dominus, Dilata locum tabernaculi tui, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos conforta; adhuc in dextris et sinistris dilata: et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitari facies. Noli timere, quia confusa es;
Abbreviated transcription (Latin):
sicut imꝑitissimus ñ intelligit. qͣd
scͥptum est: primũ apłos. deinde ꝓph̃as.
Putat enun ante apłos ñ fuisse ꝓphas:.
nesciens eos ꝓphas illic cõmemoratoᷤ
ẽẽ ab apło. qui post xꝑi aduentũ sue¬
runt: quos qui uult nosse. actus
apłoꝵ legat. & illud qd̃ ait ad corin¬
thios. ꝓpħe aũt̃ duo uł tres loquat᷑.
Si aũt non fuerunt ꝓpħs ante apłos:¬
qui erant illi ꝑ quos ds̃ aute ꝓmisit
eugłium. de filio suo qui factus ẽ ex
semiie. dauid scdm carnẽ: Qͥs erat
qui dixit lapidem quẽ reꝓbauert̃
ȩdificantes: hic factus ẽ in caput an¬
guli. Qs erat qui dixit. thronꝰ tiuisᷤ
ds̃ in scłm scłi. uirga directionis. uir¬
ga regni tui: dilexisti iusticiã & odi¬
sti iniquitatẽ. ꝓꝑt̾ea unxit te ds ds

Expanded text:
sicut imperitissimus non intelligit, quod sicut imperitissimus non intelligit, quod scriptum est: Primum Apostolos, deinde Prophetas . Putat enim ante Apostolos non fuisse Prophetas, nesciens eos Prophetas illic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos qui vult nosse, Actus Apostolorum legat, et illud quod ait ad Corinthios, Prophetae autem duo aut tres loquantur . Si autem non fuerunt Prophetae ante Aposlli per quos Deus ante promisit Evangelium de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quis erat qui dixit: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? Quis erat qui dixit: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis, virga regni tui: dilexisti justitiam, et odisti iniq