comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenebris. siuie clausis luminib. Hoc aũt
distamꝰ : qd̾ nob̾ in est & ñ uidentib quo
uidere possimꝰ. qui sensꝰ uocat᷑: illis uͭ ñ
inest. Nec aliunde isi qd̾ eo carent. cȩci
appellant᷑. Itemq illa animi intentio q̃
in ea re quã uidemꝰ sensum tenet. atq
utrũq coniungit. ñ tantũ ab ea re uisi¬
bili natura differt. qͣndo quidẽ iste animꝰ.
illud corpꝰ est: s ab ipso quoq sensu atq¬
uisione. qm̃ solius animi ẽ hȩc intentio.
Sensus aũ ocłoꝵ ñ ob aluid sensꝰ corporis
dr: nnsi quia & ipsi ocłi m̃bra sunt corporis
Et qͣmuis ñ sentiat corpꝰ exanime: anima
tam̃ cõmixta corpori. ꝑ instrumentũ sen¬
tit corporeũ: & idem instrumentũ sensus
uocat᷑. Qui etiã passione corporis cũ quisq
excecat᷑ interceptꝰ extinguit᷑. cum idem
maneat animꝰ & eiꝰ intentio luminib
amissis: cũ ñ habeat quid̾e sensũ corpo¬

Expanded text:
tenebris, sive clausis luminibus. Hoc autem tenebris, sive clausis luminibus. Hoc autem distamus, quod nobis inest et non videntibus, quo videre possimus, qui sensus vocatur: illis vero non inest; nec aliunde, nisi quod eo carent, caeci appellantur. Itemque illa animi intentio, quae in ea re quam videmus sensum tenet, atque utrumque conjungit, non tantum ab ea re visibili natura differt; quandoquidem iste animus, illud corpus est: sed ab ipso quoque sensu atqvisione: quoniam solius animi est haec intentio: sensus autem oculorum non ob aliud sensus corporis dicitur, nisi quia et ipsi oculi membra sunt corporis: et quamvis non sentiat corpus exanime, anima tamen commixta corpori per instrumentum sentit corporeum, et idem instrumentum sensus vocatur. Qui etiam passione corporis, cum quisque excaecatur, interceptus exstinguitur, cum idem maneat animus, et ejus intentio, luminibus amissis, non habeat quidem sensum corpo
Abbreviated transcription (Latin):
sentit᷑ informatꝰ apparet: q̃muis re uisibi¬
li detracta nulla sit. nec om̃ino ulla ẽẽ pos¬
sit talis uisio si corpus ñ sit quod uideri q̃¬
at: nullo mͦ tam̃ euisde substantiȩ ẽ corpꝰ.
qͦ format᷑ sensus ocłoꝵ. cum ide corpꝰ uide¬
tur. & ipsa forma quȩ ab eodem imprimit᷑
sensui quȩ uisio uocat᷑. Corpꝰ enĩ uisum:
in sua natura separabile est. Sensus aũt
qui iam erat in animante etiã priusqͣm
uideret qd̾ uidere posset. cũ in aliquid
uisibile incurreret. uel uisio quȩ fit in sen¬
su ex uisibili corpore cum iam conunctũ
ẽ & uidetur: sensus gͦ uel uisio id est sens¬
extrinsecus ad ammantis naturã ꝑtinent.
omĩno allam qͣm est illud corpꝰ quod ui¬
dendo sentimꝰ: quo sens ñ ita format᷑ ut
sensꝰ sit: s ut uisio sit. Nam sensꝰ & ante
obiectũ rei sensibilis msi eẽt in nob̾: non
distaremꝰ a cȩcis. du nicħ uideremꝰ siue in

Expanded text:
sentitur informatus apparet? Quamvis re visibisentitur informatus apparet? Quamvis re visibili detracta nulla sit, nec ulla omnino esse possit talis visio, si corpus non sit quod videri queat: nullo modo tamen ejusdem substantiae est corpus quo formatur sensus oculorum, cum idem corpus videtur, et ipsa forma quae ab eodem imprimitur sensui, quae visio vocatur. Corpus enim visum in sua natura separabile est: sensus autem qui jam erat in animante, etiam priusquam videret quod videre posset, cum in aliquid visibile incurreret, vel visio quae fit in sensu ex visibili corpore, cum jam conjunctum est et videtur; sensus ergo vel visio, id est sextrinsecus ad animantis naturam pertinet, omnino aliam quam est illud corpus quod videndo sentimus, quo sensus non ita formatur ut sensus sit, sed ut visio sit. Nam sensus et ante objectum rei sensibilis nisi esset in nobis, non distaremus a caecis, dum nihil videmus, sive in
Abbreviated transcription (Latin):
gemꝰ: qd̾ enim nob̾ unis eoꝵ renunciat.
etiã in ceteris ualet. Itaq potissimũ testi¬
monio utam᷑ ocłoꝵ: is enim sensꝰ corporis
maxime excellit: & est uisioni m̃tis pro
sui gñis diuersitate uicinior. Cum gͥ¬
aliquod corpꝰ uidemꝰ: hȩc tria qd facilli¬
mũ est consid̾anda & dinoscenda sunt.
Primo. ipsa res quã uidemꝰ. siue lapidẽ
siue aliquã flammã. siue quid aliud qd̾
uideri ocłis potest: quod utiꝙ iam esse
poterat & anteꝙͣ uideret᷑. Deinde uisio:
quȩ ñ erat pͥusquã rem illam obiectã
sensui sentiremꝰ. Tercio qd̾ in ea re que
uidet᷑. qͣidu uidet᷑ sensum detinet ocu¬
loꝵ: id est animi utentio. In his gͥ trib
ñ solum ẽ manifesta distinctio: sed etiam
discreta natura. Primũ quippe illud corpꝰ
uisibile longe alteriꝰ nature est. qͣm sensus
ocłoꝵ: qͦ sibimet incidente fit uisio. Ipsaq
uisio quȩ quid aliud qͣm sens ex ea re quȩ

Expanded text:
gemus. Quod enim nobis unus eorum renuntiat, gemus. Quod enim nobis unus eorum renuntiat, etiam in caeteris valet. Itaque potissimum testimonio utamur oculorum. Is enim sensus corporis maxime excellit, et est visioni mentis pro sui generis diversitate vicinior. Caliquod corpus videmus, haec tria, quod facillimum est, consideranda sunt et dignoscenda. Primo, ipsa res quam videmus, sive lapidem, sive aliquam flammam, sive quid aliud quod videri oculis potest; quod utique jam esse poterat, et antequam videretur: deinde, visio, quae non erat priusquam rem illam objectam sensui sentiremus: tertio, quod in ea re quae videtur, quamdiu videtur sensum detinet oculorum, id est, animi intentio. In his igitur tribus, non solum est manifesta distinctio, sed etiam discreta natura. Primum quippe illud corpus visibile longe alterius naturae est, quam sensus oculorum, quo sibimet incidente fit visio. Ipsaque visio quid aliud, quam sensus ex ea re quae
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sentiamꝰ. illa m̃te intelligamꝰ:
nosq ipsi animi ñ sensibiles simꝰ. id est
corpora. s intelligibiles qm̃ uita sumus.
tam̃ ut dixi tanta facta est in corporib con¬
suetudo. & ita in hec miro mͦ relabens fo¬
ras se ꝓiecit nr̃a intentio. ut cũ ab incerto
corpoꝵ ablata fuerit: ut in sp̃m multo cer¬
tiore ac stabiliore cognitione figatur. re¬
fugiat ad ista: & ibi appetat requiẽ. unde
traxit infirmitatẽ. Cuiꝰ egritudini con¬
gruendu est: ut si quando interiora sp̃ĩta¬
lia accõmodatiꝰ distinguere. atq facilius
insinuare conam̃. de corporalib ext̾iori¬
b similitudinũ docum̃ta capiamus.
Sensu gͥ corporis ext̾ior homo preditus
sentit corpora: & iste sensꝰ qd facile adu̾¬
tit᷑ quinquiꝑtitꝰ est. uidendo. audiendo.
olfaciendo. gustando. tangendo. Sed &
multũ est & ñ necessariũ. ut om̃s hos
quinq sensus id quod querimꝰ in terro¬

Expanded text:
corporis sentiamus, illa mente intelligamus; corporis sentiamus, illa mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles simus, id est, corpora, sed intelligibiles, quoniam vita sumus: tamen, ut dixi, tanta facta est in corporibus consuetudo, et ita in haec miro modo relabens foras se nostra projecit intentio, ut cum ab incerto corporum ablata fuerit, ut in spiritum multo certiore ac stabiliore cognitione figatur, refugiat ad ista, et ibi appetat requiem unde traxit infirmitatem. Cujus aegritudini congruendum est: ut si quando interiora spiritualia accommodatius distinguere atque facilius insinuare conamur, de corporalibus exterioribus similitudinum documenta capiamus. Sensu igitur corporis exterior homo praeditus sentit corpora: et iste sensus, quod facile advertitur, quinquepartitus est; videndo, audiendo, olfaciendo, gustando, tangendo. Sed et multum est, et non necessarium, ut omnes hos quinque sensus id quod quaerimus interro
Abbreviated transcription (Latin):
emini dubiũ est sicut
interiorẽ hominẽ in¬
telligentia: sic exteriorẽ
sensu corporis preditũ
Nitam᷑ gͥ si possumꝰ in
hoc quoꝙ exteriore indagare qualecũq
uestigiũ trinitatis: ñ quia & ipse eodem
mͦ sit ymago di. Manifesta est quippe
apłica sententia. quȩ interiorẽ hominẽ
renouari in di agnitione declarat scđm
ymaginẽ eius qui creauit eũ: cum & alio
loco dicat. Et si exterior homo nr corrũpit᷑:
s int̾ior renouatur de die indiem. In hoc
gͦ qui corrumpit᷑. queramꝰ quẽ ammodu
possumꝰ quandã trinitatis effigiẽ: & si
ñ expressiorẽ. tam̃ fortassis ad dinoscendu
faciliorẽ. Neq enim frustra & iste homo
dicit᷑ : nisi quia in est ei nonnulla int̾io¬
ris similitudo. Et illo ipso ordine conditi¬
onis nr̃ȩ quo mortales atq carnales es¬
fecti sumꝰ: facilius & quasi familiariꝰ uisi¬
bilia qͣm intelligibilia ꝑtractamꝰ. Cum
ista sint exterius. illa interiꝰ. & ista sensu

Expanded text:
emini dubium est, sicut interiorem hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sententia, quae interiorem hominem renovari in Dei agnitione declarat secundum imaginem ejus qui creavit eum: cum et alio loco dicat, Et si exterior homo noster corrumpitur, tamen interior ronovatur de die in diem . In hoc ergo qui corrumpitur, quaeramus, quemadmodum possumus, quamdam Trinitatis effigiem, et si non expressiorem, tamen fortassis ad dignoscendum faciliorem. Neque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu
Abbreviated transcription (Latin):
go eius impressa sensui qd̾ est uisio sensꝰ ue
formatꝰ. & uoluntas animi quȩ rei sen¬
sibili sensum admouet. in eoq ipłã uisi¬
onẽ tenet. Hoꝵ primũ id est ipsa res ui¬
sibilis ñ ꝑtinet ad animantis naturã:
nisi cũ corpꝰ nr̃m cernimꝰ. Alterũ aũt ita
ꝑtinet: ut & in corpore fiat. & ꝑ corpꝰ in
anima. Fit enĩ in sensu: qui neq sine corpo¬
re est. neq sine anima Tertium uͦ solius
animȩ ẽ: quia uoluntas ẽ. Cum gͥ horum
triũ tam diu̾sȩ substantiȩ sint. tam̃ in tã

Expanded text:
 ejus imago sensui quod est visio sensusve formatus, et voluntas animi quae rei sensibili sensum admovet, in eoque ipsam visionem tenet. Horum primum, id est, res ipsa visibilis non pertinet ad animantis naturam, nisi cum corpus nostrum cernimus. Alterum autem ita pertinet, ut in corpore fiat, et per corpus in anima: fit enim in sensu, qui neque sine corpore est, neque sine anima. Tertium vero solius animae est, quia voluntas est. Cum igitur horum trium tam diversae substantiae sint, tamen in ta
Abbreviated transcription (Latin):
exierant plurimũ discreparent. uenera
legendosꝙ ꝑmisi. In quib si seruari mea
lispositio potuiss. eẽnt ꝓfecto & si easde
sententias habentes. multo tam̃ enoda¬
tiores. atq planiores: quantũ rerũ tan¬
taꝵ explicandaꝵ difficultas & facultas
nrã pateret᷑. Sunt aũ qui pͥmos qͣtuor
uel potius qͥnq etiam sine ꝓemis hñt:
& duodecimũ sine extrema parte non
parua. S si eis hȩc editio potuerit in¬
notescere: omĩa si uoluerint & ualue¬
rint em̃dabunt. Peco fane: ut hanc epy¬
stolam seorsum quidem. s tam̃ ad cap̃t
eorumde libroꝵ iubeas anteponi.

Expanded text:
exierant, plurimum discreparent, ueneratexierant, plurimum discreparent, ueneratque permisi. in quibus si seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi.
Abbreviated transcription (Latin):
e trinitate quȩ ds sum-¬
mꝰ & uerus est. libros
iuuenis inchoaui: se¬
nex edidi. Omiseram
quippe hoc opus: post¬
ea qͣm comꝑi prereptos mͥ ẽẽ siue sur¬
reptos anteqͣm eos absoluerẽ: & retrac-¬
tatos ut mea dispositio fuerat. expoli¬
rem. Non enĩ singillatim. s omnes
simul edere ea ratione decreueram:
qm̃ precedentib conseq̃ntes inquisi-¬
tione nectunt᷑. Cum gͦ ꝑ eos homines
qui pͥusqͣm uellem ad quosdam illoꝵ
ꝑuenire potuert̃. dispositio mea ne¬
quiuiss impleri. interruptã dicta¬
tionẽ reliquerã. cõgitans hoc ipsum in
aliquib scͥptis meis conqueri: ut scirent
qͥ possent. ñ ame fuisse eosdem editos
libros. s ablatos pͥusqͣm mͥ editione mea
digni uiderent᷑. Uerum multoꝵ fr̃m
uehem̃tissima postulatione & maxime
da iussione compuls̾. opus tam laboꝵ¬
osum adiuuante dno terminare curaui:
eos ꝙ em̃datos ñ ut uolui s ut potui ne
ab ilis qui surrepti iam in manꝰ hoium

Expanded text:
e trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisite nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
nouat᷑ ꝓficiendo. transfert amorẽ a tẽ¬
poralib ad ęt̾na. a uisibilib ad intelligi¬
bilia. a carnalib ad spiritalia: atq ab
istis cupiditatẽ freuare atq minuiere.
illisq se caritate alligare diligent̾ insi¬
stit. Tantũ aũ facit: quantũ diuinitus
adiuuat᷑. Dĩ quippe sententia ẽ: sine me
nicħ potestis facere. In quo ꝓfectu & ac¬
cessu tenentẽ mediatoris fidem cũ dies
uite huiꝰ ultimꝰ quẽq comperit: ꝑdu¬
cendꝰ ad dm quẽ coluit. & ab eoꝑficiendꝰ
excipiet᷑ ab angłis scĩs: incorruptibile
corpꝰ in fine scłi ñ ad penam s ad głam
receptur. In hac quippe ymagine tẽ
ꝑfecta erit di similitudo. qndo di ꝑfecta
erit iusio: de qua dicit apłs paulꝰ. uide¬
mꝰ nunc ꝑ specłm in eniginate: tẽ autẽ
facie ad faciem. Item dicit. Nos autẽ
reuelata facie głam d̾ni specłantes. in
eand̾e ymaginẽ transformam᷑. de gła
in głam: tanꝗͣ a d̾ni spũ. Hoc est qd̾ fit¬

Expanded text:
novatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus excipietur acorpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. In hac quippe imagine tunc perfecta erit Dei similitudo, quando Dei perfecta erit visio. De qua dicit apostolus Paulus: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Item dicit, Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tan
Abbreviated transcription (Latin):
dulgentiã peccatoꝵ: secunda. ipsum
sanare languorẽ. qd̾̃ fit paulatim ꝓfici¬
endo in renouationẽ huiꝰ ymagmis.
Quȩ duo demonstrant᷑ in psalmo ubi
legitur. qui ꝓpitiꝰ fit om̃ib iniqͥtatib
tuis: qd̾ fit in baptismo. Deinde sequit᷑.
qͥ sanat om̃s languores tuos: qd̾ fit co¬
tidianis accessib cum hȩc ẏmago re¬
nouat᷑. De qua re apłs aꝑtissime locutꝰ
dicit. Et si exterior homo nr̃ corrũpit᷑:¬

Expanded text:
dulgentiam peccatorum; secunda ipsum dulgentiam peccatorum; secunda ipsum sanare languorem, quod fit paulatim proficiendo in renovatione hujus imaginis: quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo no
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qui de corpore fidelis & iustus absce¬
dit. Quid enim dicimꝰ scđm corpꝰ mortu¬
mortuũ: Aut si dicamꝰ scđm corpus est
pulcher. aut si dicamꝰ scđm corpꝰ fortis.
ñ scđm animũ: quid ẽ aliud qͣm cor¬
pore ñ animo pulcher aut fortis est:
Et innumerabilit̾ ita loquim᷑. NoN
itaq sic intelligamꝰ scđm ymaginẽ
eiꝰ qui creauit eũ: quasi alia sit ẏmago
scđ̾m quã renouat᷑. ñ ipsa quȩ renouat᷑.
Sane ista renouatio ñ mom̃to uno fit.
ipsius conu̾sionis. sic̃ mom̃to uno fit
illa in baptismo renouatio remissione
omniũ peccatoꝵ: neq enĩ uel unũ qͣn¬
tulũciuq remanet qd̃ ñ remutatur:
s quẽ ammodđu aliud ẽ carere febrib.
aliud ab infirmitate quȩ febrib fac¬
ta est. reualescere: itemq aluid est. in¬
fixum telum de corpore demere. aliud
iulnꝰ quod eo factum ẽ. scd̾a curatione
sanare: ita pͥma curatio ẽ. causam re¬
mouere languoris. qd̾ ꝑ ommiũ fit in¬

Expanded text:
eum qui de corpore fidelis et justus abscedit. Quid enim dicimus secundum corpus mortumortuum? Aut si dicamus, Secundum corpus est pulcher; aut, Secundum corpus fortis, non secundum animum: quid est aliud, quam, Corpore, non animo pulcher aut fortis est? Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus, secundum imaginem ejus qui creavit eum, quasi alia sit imago secundum quam renovatur, non ipsa quae renovatur. Sane ista renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remittatur. Sed quemadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate, quae febribus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnus quod eo factum est secunda curatione sanare: ita prima curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit in
Abbreviated transcription (Latin):
nient̾ hac exhortatione excitant᷑. ut
in suo cursu reꝑiantur cum uenerit uitȩ
huiꝰ extremũ. id est in ratione & inuesti¬
gandi cupiditate: minꝰq se ammisceãt
atq implicent hominũ uitiis & erro¬
rib. ut eis facilior sit regressus ad dñm.
S iste cursꝰ qͥ constituit᷑ in amore atq
inuestigatione ueritatis. ñ sufficit mi¬
seris. id est om̃ib cum ista sola ratione
mortalib sine fide mediatoris: qd̾ in
libris suꝑiorib huiꝰ oꝑis. maxime in
quarto & t̾ciodecimo quantũ potui de¬
monstrare curaui.¬

Expanded text:
nienter hac exhortatione excitantur, ut nienter hac exhortatione excitantur, ut in suo cursu reperiantur, cum venerit vitae hujus extremum, id est, in ratione et investigandi cupiditate, minusque se admisceant atque implicent hominum vitiis et erroribus, ut eis facilior sit regressus ad Deum. Sed iste cursus qui constituitur in amore atque investigatione veritatis, non sufficit miseris, id est, omnibus cum ista sola ratione mortalibus sine fide Mediatoris: quod in libris superioribus hujus operis, maxime in quarto et tertio decimo, quantum potui, demonstrare curavi.
Abbreviated transcription (Latin):
rib humanis occasum. neq molestam
extinctionẽ & quasi quietẽ uite fore:
aut si ut antiquis phylosophis hisꝙ
existimandu est. qͦ magis hi fuerint
nũ uitiis & errorib. hoc his faciliorẽ ascen¬
sum & reditum in celum fore. Deinde ad¬
dens hanc ipsam clausulam repetendo
sermonẽq fimens: quaꝓpter inqͥt ut ali¬
qͣndo terminet᷑ oratio. si aut extingui tͣn¬
quille uolumꝰ. cum in his artub uixerimꝰ
aut si ex hac in aliam haud paulo melio¬
rẽ domũ sine mora demigrare: in his stu¬
occasum. si hoc quod sentimꝰ & sapimꝰ mor¬
tale & caducum est: quasi hoc moriat᷑¬
& intẽrcidat qd̾ non diligebamꝰ. uel potiꝰ
qd̾ atrociter oderamꝰ. ut iocundꝰ eius sit
nob̾ occasus. Uerum hoc ñ didicerat a
phylosophys quos magnis laudib pre
placuit. ista sententia redolebat. A phy¬
losophys autẽ sicut ipse confitet᷑ maxi¬
mis longeq clarissimis: ȩt̾nos ẽẽ animoᷤ
acceꝑat. Eterni quippe animi ñ inconue¬

Expanded text:
ribus humanis occasum, neque molestam exstinctionem, et quasi quietem vitae fore: auexistimandum est, quo magis hi fuerintnum vitiis et erroribus, hoc his faciliorem ascensum et reditum in coelum fore. Deinde addens hanc ipsam clausulam, repetendoque sermonem finiens: Quapropter, inquit, ut aliquando terminetur oratio, si aut exstingui tranquille volumus, cum in his artibus vixerimus, aut si ex hac in aliam haud paulo meliorem domum sine mora demigrare, in his stuoccasum, si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est: quasi hoc moriatur et intercidat quod non diligebamus, vel potius quod atrociter oderamus, ut jucundus nobis sit ejus occasus. Verum hoc non didicerat a philosophis, quos magnis laudibus praplacuit, ista sententia redolebat. A philosophis autem, sicut ipse confitetur, maximis longeque clarissimis, aeternos animos esse acceperat. Aeterni quippe animi non inconve
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo scd̾m hanc potius & illud intel¬
ligendu est. qd̾ ait apłs ioħ̃es. similes e
erimꝰ. qm̃ uidebimꝰ eum sicuti ẽ: quia
& de illo dixit. de qͦ dixerat. filii cłi sumꝰ
Et ĩmortalitas carms illo ꝑficietur mo¬
m̃to resurrectionis. de quo ait apostolus
paulꝰ in ictu ocłi. in nouissima tuba: &e mor¬
tui resurgent incorrupti. & nos imnu¬
tabim̃. In ipso nanq icti ante iudiciũ
resurget in uirtute. in icorruptione.
in gła corpꝰ spũale. quod nc̃ seminatur
in infirmitate. corruptione. contume¬
lia. corpꝰ animale. Imago uͥquȩ renoua¬
tur in sp̃u m̃tis. in agnitione dĩ. ñ exteriꝰ
s int̾uis. de die indiem: ipsa ꝑficiẽtur
uisione quȩ tunc erit post uidiciũ facie
ad faciem: nc̃ aũ ꝓficit ꝑ specłm in enig¬
mate. Propt̾ cuius ꝑfectionem dictum
intelligendũ est: similes ei erimꝰ. qm̃ ui
debimꝰ eum sicuti ẽ. Hoc enĩ donũ tẽ
nob̾ dabitur: cũ dictum fuerie. uenite

Expanded text:
lud intelligendum est quod ait apostolus Joannes, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est: quia et de illo dixit, de quo dixerat Filii Dei sumus . Et immortalitas carnis illo perficietur momento resurrectionis, de quo ait apostolus Paulus, In ictu oculi, in novissima tuba, et mortui resurgent incorrupti; et nos immutabimur . In ipso namque ictu oculi ante judicium resurget in virtute, in incorruptione, in gloria corpus spirituale, quod nunc seminatur in infirmitate, corruptione, contumelia corpus animale. Imago vero quae renovatur in spiritu mentis in agnitione Dei, non exterius, sed interius de die in diem, ipsa perficietur visione, quae tunc erit post judicium facie ad faciem, nunc autem proficit per speculum in aenigmate . Propter cujus perfectionem dictum intelligendum est, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Hoc enim donum tunc nobis dabitur, cum dictum fuerit, Venite
Abbreviated transcription (Latin):
quisq uiuere debeat. etiã si nec ipsi eo¬
dem mͦ uiuant: Abi eas uident: Necs
enĩ insua natura: cum ꝓculdubio m̃te
ista uideantur: eoꝵ q m̃tes constet eisse
mutabiles. Has uͦ regłas ĩmutabiles
uideat: quisqͥs mneis & hoc uidere po¬
tuerit. siec in habitu suȩ m̃tis. cũ illȩ
regule sint iusticiȩ: m̃tes uͦ eoꝵ constet
ẽẽ iniustas. Ubinam sunt istȩ regłe
scͥpte. uͥ quid sit iustũ & iniustꝰ agnos¬
cit: uͥ cernit habenłu eẽ qd̾ ipse non
habet: llbi gͦ scͥpte sunt. nͥ in libro lucsꝰ
iliꝰ. quȩ u̾itas dicitur. Unde omis lex
iusta describitur. & in cor hominis qͥ oꝑa¬
tur iusticiam. ñ migͣndo s tanꝙͣ impͥ¬
iñdo transfert᷑: sicut ymago ex anulo

Expanded text:
quisque vivere debeat, etiamsi nec ipsi eoquisque vivere debeat, etiamsi nec ipsi eodem modo vivant? Ubi eas vident? Neque enim in sua natura, cum procul dubio mente ista videantur, eorumque mentes constet esse mutabiles, has vero regulas immutabiles videat, quisquis in eis et hoc videre potuerit; nec in habitu suae mentis, cum illae regulae sint justitiae, mentes vero eorum constet esse injustas. Ubinam sunt istae regulae scriptae, ubi quid sit justum et injustus agnoscit, ubi cernit habendum esse quod ipse non habet? Ubi ergo scriptae sunt, nisi in libro lucis illius quae veritas dicitur? unde omnis lex justa describitur, et in cor hominis qui operatur justitiam, non migrando, sed tanquam imprimendo transfertur; sicut imag
Abbreviated transcription (Latin):
sui ꝑ eius ꝓpħam conscriptis: narran¬
tib de felicitate paradysi atq ullud
primũ & bonũ hominis & malũ. hysto¬
rica traditione indicantib. Dñi aũ dĩ
sui reminiscit᷑. Ille quippe semper est.
nec fuit. & ñ est. nec est & ñ fuit: s sicut
nunꝗͣ non erit. ita nunꝙ̃ non erat. et
ubiq totus est: ꝓpter quod ista & uuut
minisci potest: ñ quia hoc recordat᷑ qd̾
eñ nou̾at in acdam. aut alibi alicubi
ante huiꝰ corporis uitã: aut cũ primũ
facta ẽ. ut insereret᷑ huic corpori. hi
cħ em̃ õmo hoꝵ reminiscit᷑. qͥcqͥd horum ẽ.
obliuione deletum est. S cõmemorat᷑
ut conuertat᷑ ad dñm: tanqͣm ad eam
lucẽ qua iam cũ ab illo auerteret᷑. quod̾a
mͦ tangebat᷑. siam hinc iam est qd̾ im
pii cogitant ȩternitatẽ: & multa recte
rep̃hendunt. recteq laudant in hõiũ
morib. Quib ea tandem regulis iudi¬
cant: nͥ in quib uident. quẽ ammodu

Expanded text:
sui, per ejus prophetam conscriptis, narransui, per ejus prophetam conscriptis, narrantibus de felicitate paradisi, atque primum et bonum hominis et malum historica traditione indicantibus. Domini autem Dei sui reminiscitur. Ille quippe semper est, nec fuit et non est, nec est et non fuit: sed sicut nunquam non erit, ita nunquam non erat. Et ubique totus est: propter quod ista in illo minisci ejus potest. Non quia hoc recordatur, quod eum noverat in Adam, aut alibi alicubi ante hujus corporis vitam, aut cum primum facta est ut insereretur huic corpori: nim omnino reminiscitur; quidquid horum est, oblivione deletum est. Sed commemoratur, ut convertatur ad Dominum, tanquam ad eam lucem qua etiam cum ab illo averteretur quodam modo tangebatur. Nam hinc est quod etiam impii cogitant aeternitatem, et multa recte reprehendunt recteque laudant in hominum moribus. Quibus ea tandem regulis judicant, nisi in quibus vident quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
faciet beatã: nisi meritũ suũ. & pre¬
miũ cłns sui: S & meritũ eius. gr̃a est
illiꝰ: cusꝰ premiũ erit beatitudo eius.
Iusticiã quippe sͥ dare ñ potest: quã
ꝑditam ñ habet. Hanc enĩ cũ homo
conderet᷑ accepit: & peccando utiq ꝑ¬
didit. Accipit gͦ iusticiã: propt̾ quã
beatitudinẽ acciꝑe mereat᷑. Unde ue¬
racit̾ ei dicitur ab apło: quasi de suo
bono suꝑbire incipienti. Quid enim
habes quod non accepisti: Si aũ accepi¬
sti: quid głaris. quasi ñ acceperis:
Quando aũ bene recordat᷑ dni sui. sp̃u eiꝰ
accepto: sentit omĩno qͥa hoc discit in¬
timo magist̾io. ñ nisi eius gratiuto ef¬
fectu posse se surgere: non nisi suouo¬
luntario defectu cadere potuisse. Non
sane reminiscit᷑ beatitudinis suȩ. fuit
quippe illa & ñ est. eiusq ista penitus
oblita est: id̾oq nec cõmemorari pot̃.
Credit aũ de illa fide dignis litteris di

Expanded text:
faciet beatam, nisi meritum suum et praefaciet beatam, nisi meritum suum et praemium Domini sui? Sed et meritum ejus gratia est illius, cujus praemium erit beatitudo ejus. Justitiam quippe dare sibi non potest quam perditam non habet. Hanc enim, cum homo conderetur, accepit; et peccando utique perdidit. Accipit ergo justitiam, propter quam beatitudinem accipere mereatur. Unde veraciter ei dicitur ab Apostolo, quasi de suo bono superbire incipienti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quando autem bene recordatur Domini sui, Spiritu ejus accepto, sentit omnino, quia hoc discit intimo magisterio, nonnisi ejus gratuito affectu posse se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane reminiscitur beatitudinis suae: fuit quippe illa et non est, ejusque ista penitus oblita est; ideoque nec commemorari potest. Credit autem de illa fide dignis Litteris Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ aũ adheret do. unus sp̃c est: acce¬
dente quide ista ad participationem
nat᷑e ueritatis & beatitudinis illius:
ñ tam̃ crescente illo in natura. ue¬
ritate & beatitudine sua. In illa iracs
nat᷑a cui feliciter adheserit: immu¬
Tunc ei sicut diuina script᷑a ꝓmittit.
saturabit᷑ in bonis desid̾ium eiꝰ: bo¬
nis immutabib ipsa trinitate do suo.
cuiꝰ ymago est. Et ne iispiam demn¬
ceps uoletur. erit in abscondito uil¬
tus euis: tanta ub̾tate eius impleta.
ut eam nunꝗͣ peccare delectet. Seipsam
uͭ nunc quando uidet. ñ aliquid ĩmu¬
tabile uidet: qd̾ ideo certe ñ dubitat¬
qm̃ misera est. & beata ẽẽ desiderat. Nec
ob altud fieri sperat hoc posse: insi qͥa
ẽ mutabilis. Nam si mutabilis ñ eẽt.
sic̃ ex beata misera. sic ex misera beata
eẽ ñ posset. Et quid eam fecisset miserã
sub om̃ipotente & bono dño: nͥ peccatũ
suũ. & iusticia di sui: Et quid eam

Expanded text:
Qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est : acceQui autem adhaeret Domino, unus spiritus est : accedente quidem ista ad participationem naturae, veritatis, et beatitudinis illius, non tamen crescente illo in natura, veritate et beatitudine sua. In illa itaque natura, cum feliciter adhaeserit, immuTunc, sicut ei divina Scriptura promittit, satiabitur in bonis desiderium ejus , bonis immutabilibus, ipsa Trinitate Deo suo cujus imago est: et ne uspiam deinceps violetur, erit in abscondito vultus ejus , tanta ubertate ejus impleta, ut eam nunquam peccare delectet. Se ipsam vero nunc quando videt, non aliquid immutabile videt. quoniam misera est, et beata esse desiderat: nec ob aliud fieri sperat hoc posse, nisi quia est mutabilis. Nam si mutabilis non esset, sicut ex beata misera, sic ex misera beata esse non posset. Et quid eam fecisset miseram sub omnipotente et bono Domino, nisi peccatum suum et justitia Domini sui? Et quid eam
Abbreviated transcription (Latin):
los imnalit. Et tam̃ si ab eosimili condi¬
tione queratur. utrũ ocłos malit amit¬
tere an mentẽ: quis m̃te ñ uideat eum
ocłos mnalle qͣm mentẽ: Mens quippe
sine ocłis carnis humana est: ocłi aũ
carnis sine m̃te beluini st̃. Qͥs porro
ñ hominẽ se malit eẽ etiã carne cȩcũ
qͣm beluã uidentẽ: Hȩc dixi. ut etiã
tardiores qͣmuis breuit̾ commone.¬
rent᷑ a me. in quoꝵ ocłos uł aures he
litterȩ ꝑuenerint. quantũ mens di¬
ligat seipsam. etiã infirma & errans:
male diligendo atq sectando quȩ st̃
infra ipsam. Diligere porro seipsamñ
posset si se omĩno nesciret. idest si sui
ñ meminisset. nec se intelligeret: qͥa
inse ymagine di tam potens ẽ. ut
ei cuiꝰ ẏmago est. ualeat inherere. Sle
enĩ ordinata ẽ naturaꝵ ordine. non
locoꝵ: ut supra illam ñ sit nͥ ille. De¬
niq cum illi penitꝰ adheserit: unus
sp̃c erit. Cuirei attestat᷑ apłs dicens.

Expanded text:
los malit? Et tamen si ab eo simili condilos malit? Et tamen si ab eo simili conditione quaeratur, utrum oculos malit amittere, an mentem; quis mente non videat, eum oculos malle quam mentem? Mens quippe sine oculis carnis humana est, oculi autem carnis sine mente belluini sunt. Quis porro non hominem se malit esse etiam carne caecum, quam belluam videntem? 20. Haec dixi, ut etiam tardiores, quamvis breviter, commonerentur a me, in quorum oculos vel aures hae litterae venerint, quantum mens diligat se ipsam etiam infirma et errans, male diligendo atque sectando quae sunt infra ipsam. Diligere porro se ipsam non posset, si se omnino nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim ordinata est naturarum ordine, non locorum, ut supra illam non sit nisi ille. Denique cum illi penitus adhaeserit, unus erit spiritus: cui rei attestatur Apostolus, dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
talis in ẏmagine di ambulat homo.
& habet memoriã & intellectũ & amorẽ
sui. homiis mens: si ei manifestaret᷑ qd̾
ꝑmitteretur eligere. alterũ ꝑditurus.
aut thesauros qͦs congregauit. aut m̃¬
tẽ: qͥs usq ad eo ñ habet mentẽ. ut the¬
sauros cõmallet habere. qͣm mentẽ. The¬
sauri enĩ possunt mentẽ plerunq sub¬
uertere: & mens que thesauris ñ sub¬
uertitur. sine ullis thesauris facilius
& expeditꝰ potest uiuere. Qͥs uͦ illos
thesauros nͥ ꝑ mentẽ poterit posside¬
saͦ S de thesauris quid loquar. qͦd eis
quilibet hominũ si talis optio ꝓpona¬
tur. mauult carere qͣm m̃te: cum eos ne¬
mo p̃ponat. nemo comparet luminib
corporis: quib ñ aurum rarus quisq
homo. s omĩs homo possidet cȩlum:
Per lumina enĩ corporis quisq possi¬
det: quicqͥd libent̾ uidet. Quis gͦ si te¬
nere utrunq ñ possit. & alterutrũ co¬
gat᷑ amittere: ñ thesauros  qͣm ocu¬

Expanded text:
talis in imagine ambulat homo, talis in imagine ambulat homo, et habet memoriam, et intellectum, et amorem sui, hominis mens: si ei manifestaretur quouobus permitteretur eligere, alterum perditurus, aut thesauros quos congregavit, aut mentem; quis usque adeo non habet mentem, ut thesauros mallet habere quam mentem? Thesauri enim mentem possunt plerumque subvertere: at mens quae non thesauris subvertitur sine ullis thesauris facilius et expeditius potest vivere. Quis vero ullos thesauros, nisi per mentem poterit possidesa? Sed de thesauris quid loquor, quod eis quilibet hominum, si talis optio proponatur, mavult carere quam mente; cum eos nemo praeponat, nemo comparet luminibus corporis, quibus non ut aurum rarus quisque homo, sed omnis homo possidet coelum: per lumina enim corporis quisque possidet quidquid libenter videt? Quis ergo si tenere utrumque non possit, et alterutrum cogatur amittere, non thesauros quam ocu
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ meam ad te custodiã: & in alio
accedite ad eum & illuminamini: sic
infirma & tenebrosa facta est. ut a se
quoq ipsa in ea quȩ ñ sunt qđ ipsa. &
quib suꝑior est ipsa. infeliciꝰ laberet᷑
ꝑ amores quos ñ ualet uincere: & erro¬
res a quib ñ uidet qua redire. Unde
iam do miserante penitens clamat in
psalmis. Deseruit me fortitudo mea:
sane in his tantis infirmitatis & errors
malis amittere potuit naturalẽ me¬
morã. intellectũ. & amorẽ sui: ꝓpter
quod merito dici potuit qd̾ suꝑius cõ¬
memoraui. Quamꝙͣ in ymagine dei¬
ambulet homo. tam̃ uane conturba¬
tur: thesaurriat & ignorat cui congga¬
bit ea. Cur enĩ thesaurizat. nͥ quia for¬
titudo D eiꝰ deseruit eum: ꝑ quã dm
habens. rei nulliꝰ indigeret: Et cur
nescit eui congregabit ea: nͥ quia lum̃
ocłoꝵ eius ñ est cumeo. & ideo ñ uidet
qd̾ ueritas ait. stulte. hac nocte repe-
sti cuiꝰ erunt: Ulerumptam̃ qͥa etiã

Expanded text:
tudinem meam ad te custodiam ; et in alio, tudinem meam ad te custodiam ; et in alio, Accedite ad eum, et illuminamini ; sic infirma et tenebrosa facta est, ut a se quoque ipsa, in ea quae non sunt quod ipsa, et quibus superior est ipsa, infelicius laberetur per amores quos non valet vincere, et errores a quibus non videt qua redire. Unde jam Deo miserante poenitens clamat in Psalmis: Deseruit me fortitudo mea, tamen in his tantis infirmitatis et erroris malis amittere potuit naturalem memoriam, intellectum, et amorem sui: propter quod merito dici potuit quod supra commemoravi , Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur. Thesaurizat, et nescit cui congregabit ea . Cur enim thesaurizat, nisi quia fortitudo ejus deseruit eum, per quam Deum habens, rei nullius indigeret? Et cur nescit cui congregabit ea, nisi quia lumen oculorum ejus non est cum eo? Et ideo non videt quod Veritas ait: Stulte, hac nocte animam sti cujus erunt ? Verumtamen, quia etiam
Abbreviated transcription (Latin):
homines ꝓdesse uelint. multi ñ faciant.
nͥ qd̾ eis ꝑmciosissimũ sit. Simiłe morbũ
mutoꝵ animaliũ cum poeta describe¬
ret: dum inqͥt meliora piis erroremq
hostib illum. discissos nudis laniabãt
dentib artus. Cum morbꝰ ille corporis
fuerit. cur dixit errorem: nͥ quia om̃e
animal. cũ s natura conciliatũ sit. ut
se custodiat quantũ potest. talis erat
ille morbꝰ. ut ea quoꝵ salutem appetebant.
sua m̃bra laniarent: Cum aũ đm dilig̃
precipit᷑. ut sicut se diligat. Iam eñĩ se
cuiꝰ participatione ymago illa ñ solũ ẽ.
uerum etiã ex uetustate ronouat᷑. ex
deformitate reformat᷑. ex infelicitate
beatificat᷑. Qmuis em̃ ita se diligat.
ut si alterũ ꝓponat᷑. malit omĩa quȩ
infra se diligit ꝑdere qͣm ꝑire: tam̃
suꝑiorem deserendo ad quẽ solum poss
custo dire fortitudinẽ suã. eoq frui lu¬
mine suo cui canitur in psalmo. forti¬

Expanded text:
omnes prodesse velint, multi non faciant omnes prodesse velint, multi non faciant nisi quod eis perniciosissimum sit. Similem morbum mutorum animalium cum poeta describeret: Di inquit meliora piis, erroremque hostibus illum! Discissos nudis laniabant dentibus artus. Cum morbus ille corporis fuerit, cur dixit errorem, nisi quia omne animal cum sibi natura conciliatum sit ut se custodiat quantum potest, talis ille erat morbus, ut ea quorum salutem appetebant, sua membra laniarent? Cum autem Deum dilpraecipitur, ut eum sicut se diligat. Jam enim se cujus participatione imago illa non solum est, verum etiam ex vetustate renovatur, ex deformitate reformatur, ex infelicitate beatificatur. Quamvis enim se ita diligat, ut si alterutrum proponatur, malit omnia quae infra se diligit perdere, quam perire: tamen superiorem deserendo, ad quem solum posset custodire fortitudinem suam, eoque frui lumine suo, cui canitur in Psalmo, Forti
Abbreviated transcription (Latin):
de illo uana dixerunt. De dilectiõe
aũ dĩ. plura repiuntur in diuinis
eloquiis testimoma. Ibi enĩ & illa duo
consequent̾ intelligunt᷑: quia nemo di¬
ligit. cuiꝰ ñ meminit. & qd̾ penitꝰ nescit.
Unde illud est notissimũ precipuũ ꝙ
preceptũ: diliges d̾ñm d̾m tuũ. Sic itaꝙ
condita ẽ humana mens: ut nunqͣm
fui ñ meminerit. nimꝗͣ se ñ intelligat.
nunq̃ se ñ diligat. S qm̃ qui odit ali¬
qũe nocere illi studet: ñ immertto &
mens hominis quando sͥ nocet. odisse
sedicit᷑. Nesciens eñ sibi uult male. dum
non putat sͥ obesse qd̾ uult: s tam̃ male
sͥ uult. qͣndo id uult qđ obsit sͥ. Unde
illud scͥptum ẽ. Qui diligit iniquita¬
tẽ: odit anmã suam. Quigͦ se diligẽ
nouit: dm diligit. Qui uͦ ñ diliq̃ dm̃.
etiã si se diligit. qd̾ ei naturalit̾ inditũ
est. tam̃ non inconuenient̾ odisse se
ipsum tanꝗͣ sis mnimicus insequit᷑.
Qͥ ꝓfecto est error horrendꝰ: ut cum sibi

Expanded text:
diligendo beata sit. De dilectione autem Dei plura reperiuntur in divinis eloquiis testimonia. Ibi enim et illa duo consequenter intelliguntur, quia nemo diligit cujus non meminit, et quod penitus nescit. Unde illud est notissimum praecipuumque praeceptum: Diliges Dominum Deum tuum . Sic itaque condita est mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non intelligat, nunquam se non diligat. Sed quoniam qui odit aliquem, nocere illi studet; non immerito et mens hominis, quando sibi nocet, odisse se dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult: sed tamen male sibi vult, quando id vult quod obsit sibi, unde illud scriptum est, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Qui ergo se diligere novit, Deum diligit: qui vero non diligit Deum, etiam si se diligit, quod ei naturaliter inditum est, tamen non inconvenienter odisse se ipsum tanquam suus inimicus insequitur. Qui profecto est error horrendus, ut cum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
buisse memoria tenebimꝰ & recolemꝰ. &
hoc utrunq t̾cia uoluntate iungemꝰ. ea¬
dẽ trinitas ꝑmanebit: qm̃ si nullũ in
nob̾ quasi uestigiũ transiens reliquerit.
ꝓfecto nec in memoria nr̃a eiꝰ aliquid ha¬
bebimꝰ quo recurramꝰ. eam preteritam
recordantes. atq id utrũq intentione t̾¬
cia copulantes: & qd̾ erat scilicet in me¬
moria ñ inde cogitantib nob̾. & qd̾ inde
cogitatione format᷑. S qͥ hoc dicit. ñ ds¬
cernit aliam nunc ẽẽ crinitatẽ. qͣndo
presentẽ fidem tenemꝰ uidemꝰ. amanꝰ
in nob̾: aliam tẽ futurã quando ñ ipsã
s eus uelut ymaginariũ uestigiũ in
memoria reconditũ recordatione contue

Expanded text:
buisse memoria tenebimus, et recolemus, et buisse memoria tenebimus, et recolemus, et hoc utrumque tertia voluntate jungemus, eadem trinitas permanebit. Quoniam si nullum in nobis quasi vestigium transiens reliquerit, profecto nec in memoria nostra ejus aliquid habebimus quo recurramus eam praeteritam recordantes, atque id utrumque intentione tertia copulantes, et quod erat scilicet in memoria, non inde cogitantibus nobis, et quod inde cogitatione formatur. Sed qui hoc dicit, non discernit aliam nunc esse trinitatem, quando praesentem fidem tenemus, videmus, amamus in nobis; aliam tunc futuram, quando non ipsam, sed ejus velut imaginarium vestigium in me
Abbreviated transcription (Latin):
manentis. memoria. contuitu. dilectiõe
consistit: tẽ transacta & preterita reꝑi¬
etur eẽ. non ꝑmanens. Ex qͦ colligitur.
ut suam ymago di est ista triitas. eti¬
am ipsa non ineis quȩ semꝑ funt: s in
reb sit habenda tͣnseuntib. Absit aut̃¬
ut cũ aminȩ nat᷑a sit immortalis. nec
ab initio qͦ creata est umꝗͣ deinceps ẽẽ
desistat: id quo nicħ melius habet. ñ
cũ eius ĩmortalitate ꝑduret. Quid uͦ
meliꝰ in eiꝰ natura creatum ẽ. qͣm qd̾
ad sui creatoris ymaginẽ facta est:
Non gͥ in fidei recentione. contẽplatio¬
ne. dilectione. quȩ ñ erit semꝑ. s ieo
qd̃ semꝑ erit inuenienda ẽ: quã dici
oporteat ymaginẽ di. An adhuc utrũ
ita se res habeat: aliqͣnto diligentius
atq abstrusius ꝑscrutabim̾. Dici eñ¬
potest ñ ꝑire istam trinitatẽ. cum etiã fides
ipsa tͣnsierit: qͥa sicut nc eam & memoria
tenemꝰ. cogitatione cernimꝰ. & uolunta¬
te diligimꝰ: ita etiã tunc cũ eam nos ha¬

Expanded text:
e consistit, tunc transacta et praeterita reperietur esse, non permanens. Ex quo colligitur, ut si jam imago Dei est ista trinitas, etiam ipsa non in eis quae semper sunt, sed in rebus sit habenda transeuntibus. CAPUT ut cum animae natura sit immortalis, nec ab initio quo creata est, unquam deinceps esse desistat, id quo nihil melius habet, non cum ejus immortalitate perduret. Quid vero melius in ejus natura creatum est, quam quod ad sui Creatoris imaginem facta est ? Non igitur in fidei retentione, contemplatione, dilectione, quae non erit semper, sed in eo quod semper erit, invenienda est quam dici oporteat imaginem Dei. 5. An adhuc utrum ita se res habeat, aliquanto diligentius atque abstrusius perscrutabimur? Dici enpotest, non perire istam trinitatem, etiam cum fides ipsa transierit: quia sicut nunc eam et memoria tenemus, et cogitatione cernimus, et voluntate diligimus; ita etiam tunc cum eam nos ha
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. ẽẽ etiã philosophi idest amatoris
sapĩe de sapĩa disputare. Non eni hoc
illi facere destitert̃: qui se amatores sa¬
pientiȩ potius qͣm sapientes ẽẽ ꝓfessi st̃.
Disputantes aũ de sap̃ia: diffimer̃t eã
dicentes. Sapientia ẽ rerũ humanaꝵ

Expanded text:
possunt, esse etiam philosophi, id est amatoris possunt, esse etiam philosophi, id est amatoris sapientiae, de sapientia disputare. Non enim hoc illi facere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi sunt. 3. Disputantes autem de sapientia, definierunt eam dice
Abbreviated transcription (Latin):
aũ di sapĩa est hominis: de qua nẽ loqͥ¬
mur. slam sap̃ia huiꝰ mundi: stulticia
est apud dm. Scd̾m hanc itaq sapĩam q̃
dĩ cultus est: ait sc̃a scͥptura. Multitudo
sapientiũ: est sanitas orbis terraꝵ. Sed
si de sap̃ia disputare sapientiũ est. qͥd
agemus: Nunqͥdnã ꝓfiteri audebimus
sap̃iam: ne sit nr̃a deilla impudens dĩ¬
putatio: Nonne terrebim᷑ exemplopy¬
thagorȩ: qui cũ ausus ñ fuisset sap̃iam
ꝓfiteri. phylosophũ potiꝰ id ẽ amatorẽ
sapĩȩ se ẽẽ respondit: A quo id nom̃ exor¬
tum. ita deinceps posteris placuit. ut
qͣntalibet de reb ad sap̃iam ꝑtinentib
doctrina. quisq uel sͥ uel aliis iuderet᷑
excellere: ñ nsi phylosophꝰ uocaret᷑.
An id̾o sapientẽ ꝓfiteri taliũ horl¬
nũ nullꝰ audebat: qͥa sine ullo pecca¬
iudicat. habere peccatũ: quẽ censet argu¬
encłu. S ego ne sic quidẽ sapientẽ audeo
ꝓfiteri: satis ẽ mͥ qd̾ etiã ipsi negare ñ

Expanded text:
de qua nunc loquimur. Nam sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Secundum hanc itaque sapientiam, quae Dei cultus est, ait sancta Scriptura: Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebimur exemplo Pythagorae? qui cum ausus non fuisset sapientem profiteri, philosophum potius, id est amatorem sapientiae se esse respondit: a quo id nomen exortum ita deinceps posteris placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. An ideo sapientem profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo pecca Profecto enim judicat habere peccatum, quem censet arguendum. Sed ego nec sic quidem sapientem me audeo profiteri: satis est mihi, quod etiam ipsi negare non
Abbreviated transcription (Latin):
sam carnẽ: quȩ habebat in se sp̃muitȩ
corporalis. Unde illud est in psalmis.
Ignis. grando .iix. glacies. sp̃ẽ tempesta¬
tis. Quia gͥ tot modis dicitur sp̃ẽ: sp̃m
uocatur: sicut ait etiã idem apłs. in ex¬
poliatione corporis carnis. Non duas
res itaq intelligi uoluit. quasi aliud sit
caro. aluid corpis carnis: s qͥa corpus
mortaliũ rerũ nom̃ est quaꝵ nulla
caro est. nã multa sunt excepta carne
corpora çelestia. & corpora terrestria.

Expanded text:
rsam carnem, quae habebat in se spiritum vrsam carnem, quae habebat in se spiritum vcorporalis: unde illud in Psalmis, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Quia ergo tot modis dicitur spiritus, spvocatur. Sicut ait etiam idem apostolus, In exspoliatione corporis carnis . Non duas utique res intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria,
Abbreviated transcription (Latin):
scdm dm creatũ: hoc alio loco dicitur
ad ẏmaginẽ di. S peccando. iusticiam
& sc̃ĩtatẽ ueritatis amisit: propt̾ qd̾
hȩc ymago deformis & decolor facta ẽ.
Hanc recipit: cum reformat᷑ atq reno
res intelligi uoluit. quasi aluid sit
mens. aliud sp̃c m̃tis: s qͥa om̃is mẽs
em̃ sp̃c & ds̃. qui renouari ñ potest: quia
nec ueterascere potest. Dicitur etiam sp̃c
in homine. qͥ mens ñ sit. ad quẽ ꝑtinẽt
ẏmaginationes similes corpoꝵ: de qͦ
dicit ad corithios. uͥ dicit. Si aũ oraue¬
ro lingua. spc̃ nĩs orat: mens aũ mea
infructuosa est. Hoc enĩ ait. qͣndo id
qd̃ dicitur ñ intelligit᷑: quia nec dici
potest. nisi corporaliũ uocum ymagi
corporis. anima exeunte. Dicitur spe
etiam pecoris: qd in eccłiaste libro salo¬
monis aꝑtissime scͥptum ẽ. ubi ait. Qs
scit sp̃c filioꝵ hominis si ascendet ipse
sursum: & sp̃c pecoris si descendet ipse
deorsum in terra. Scriptũ est etiam in
genesi. uͥ dicit. diliuuo mortuã uniu̾¬

Expanded text:
Deum creatum; hoc alio loco dicitur, ad imaginem Dei . Sed peccando, justitiam et sanctitatem veritatis amisit; propter quod haec imago deformis et decolor facta est: hanc recipit, cum reformatur et renovares intelligi voluit, quasi aliud sit mens, aliud spiritus mentis: sed quia omnis mens iritus et Deus , qui renovari non potest, quia nec veterascere potest. Dicitur etiam spiritus in homine, qui mens non sit, ad quem pertinent imaginationes similes corporum: de quo dicit ad Corinthios, ubi dicit, Si autem oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa est . Hoc enim ait, quando id quod dicitur, non intelligitur: quia nec dici potest, nisi corporalium vocum imagincorporis, anima exeunte. Dicitur spiritus etiam pecoris, quod in Ecclesiaste libro Salomonis apertissime scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendet ipse deorsum in terram ? Scriptum est etiam in Genesi, ubi dicit diluvio mortuam unive
Abbreviated transcription (Latin):
eũ. Peo uͭ qd̾ ibi posuit in iusticia &
sc̃itate ueritatis. hoc posuit hic. in ag¬
nitione di. Fit gͦ ista renouatio refor¬
ginẽ di. S id̾o dicitur scđ̾m d̾m: ne
scđm aliam creaturã fieri putetur.
Ido aũ scđm ymaginẽ di. ut in ea re
intelligat᷑ fieri hec renouatio ubi est

Expanded text:
ero, quod ibi posuit, in justitia et sanctitate veritatis; hoc posuit hic in agnitione Dei. Fit ergo ista renovatio, reforginem Dei; sed ideo dicitur secundum Deum, ne secundum aliam creaturam fieri putetur. Ideo autem secundum imaginem Dei, ut in ea re intelligatur fieri haec renovatio, ubi est