comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sine exemplo eẽ rem que fieri potest. Hinc
bat ostendere fieri posse aliquid qmͣuis de¬
sit exemplum. Hinc ex euͣgłio & ex lege q̃¬
dam posuimus insermonis huius exordio.
sicut decameli tͣnsitu ꝑforamen acus. & de
duodecim milib legionum angłorum. qͥ
potuerunt si uellet pugnare ꝓ xp̃o. & de
illis gentib quas łs dicit potuisse se a
facie popłi sui semel ext̾minare: que oĩa
fact̾a ñ sunt. His addi possunt etiam illa
que legunt᷑ in libro sapientie. qmͣ multa
posset noua torm̃ta deus exerere in im¬
pios. ad nutum sibi seruiente ereatura:
que tñ non exeruit. Potest & de monte
illo quem fides in mare tͣnfert: qd̾ tam̃
nusqm̃ ft̃m uł legimus uł audiuimus.
Quid enim horum aliquid deo cdirerit eẽ
impossibile: qmͣ uides desipiat: qmꝙ ad ũ¬
sus fidem scͥpture euis loquatur. Multa alia
huiꝰmi possunt occurrere uł legenti uł co¬
gitanti. que possibilia deo negare non pos¬

Expanded text:
sine exemplo esse rem, quae fieri potest. hinc sine exemplo esse rem, quae fieri potest. hinc bat ostendere fieri posse aliquid quamuis desit exemplum. hinc ex euangelio et ex lege quaedam posuimus in sermonis huius exordio, sicut de cameli transitu per foramen acus et de duodecim milibus legionum angelorum, qui potuerunt, si uellet, pugnare pro Christo, et de illis gentibus, quas deus dicit potuisse se a facie populi sui semel exterminare, quae omnia facta non sunt. his addi possunt etiam illa quae leguntur in libro Sapientiae, quam multa posset nona tormenta deus exerere in impios ad nutum sibi seruiente creatura, quae tamen non exeruit; potest et de monte illo, quem fides in mare transferret, quod tamen nusquam factum uel legimus uel audiuimus. quisquis enim horum aliquid deo dixerit esse inpossibile, uides quam desipiat quamque aduersus fidem scripturae eius loquatur. multa alia huiusmodi possunt occurrere uel legenti uel cogitanti, quae possibilia deo negare non pos
Abbreviated transcription (Latin):
crantẽ ꝑ miserationẽ dei & dicentẽ. per
grãm dei que data est illi. ñ plus sapere
p̃ter qmͣ oportet saꝑe. s saꝑe ad temꝑantiã
unicuiq sicut deus partitus est mensuram
fidei. Tu autem quid mͥ ꝓposueris: & quid
tam iongo cdisputationis huiꝰ oꝑe effĩterimꝰ
aduerte. Mouit te certe quemadmnodum
dictum fuerit fieri posse. ut sit homo sine
pecc̃o si uolũtas eiꝰ ñ desit. ope ad uiuante
diuna: qmͣuis nemo tam ꝑfecte iustitie in
hac uita fuerit uel sit uł futurus sit. Sic
enim hoc ip̃m millis prius ad te conscͥptiͤ
lbris ꝓposui. Si ame queratur in quam
utrum homo sine pecc̃o pꝰsit eẽ ĩ hac iuta.
confitebor posse ꝑdei gr̃am. hoc autem ad
sit. uerum etiam sit: so ẽ ad fatienda
mandata dñi conuertat᷑. atꝙ ita dei gr̃a
non solum ostendat quod faciendũ sit:
s iuuet etiam ut fieri possit quod osten¬
derit. Tibi autem absurdum uisum est:

Expanded text:
crantem per miserationem dei et dicentem per crantem per miserationem dei et dicentem per gratiam dei quae data est illi: non plus sapere praeter quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, unicuique sicut deus partitus est mensuram fidei. Tu autem quid mihi proposueris et quid tam longo disputationis huius opere effecerimus aduerte. mouit te certe. quemadmodum dictum fuerit fieri peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit uel sit uel futenim hoc ipsum in illis prius ad te conscriptis libris proposui: \'si a me quaeratur\', inquam, \'utrum homo sine peccato possit esse in hac uita. confitebor posse per dei gratiam et sit, uerum ut bonum sit, id est ad facienda mandata domini conuertatur atque ita dei gratia non solum ostendat quid faciendum sit, sed adiuuet etiam, ut possit fieri quod ostenderit\'. tibi autem absurdum uisum est
Abbreviated transcription (Latin):
mat. Acciꝑe quippe & habere anima nõ
potest dona dequib hoc audit. nisi con¬
sentiendo: ac ꝑ hoc quod habeat uł qd
accipiat dei ẽ. Acciꝑe autem & habere:
utiꝙ accipientis ẽ ꝙ habentis. Et iam si
ad illam ꝓfunditatem scrutandã qͥsqmͣ
nos cartet. cur illi ita suadeat illi aũ
respondere mͥ placeat. O altitudo diui¬
tiaꝵ. & nũquid iniquitas apisd dm̃:
Cui responsio ista displicet querat doc¬
tiores: s caueat ne inueniat p̃sump¬
siores. Concludamꝰ gͥ librum aliquando.
cuuis tanta ꝓlixitate utrum aliquid
egerimus nescio. ñ apud te cuiꝰ fidem
scio. s apud animas eorum ꝓpt̾ quoᷤᷤ me
scribere uoliusti: qui ñ con contra nr̃am
s ut mitius loquar & non dicam illuis.
qui insuis epłis est locutus. certe contͣ
tantam apłi pauli ñ unam sententiã.
ẜ tam uehementẽ tam intentam uigilẽ¬
q conflictationẽ. malunt suam clefen¬
dere sententiam. qmͣ eum audire obse¬

Expanded text:
mat accipere quippe et habere anima non mat accipere quippe et habere anima non potest dona, de quibus hoc audit, nisi consentiendo ac per hoc quid habeat et quid accipiat dei est, accipere autem et habere utique accipientis et habentis est. iam si ad illam profunditatem scrutandam quisquam nos coartet, cur illi ita suadeatur ut persrespondere mihi placeat: o altitudo diuitiarum! et: numquid iniquitas apud deum ? cui responsio ista displicet quaerat doctiores. sed caueat, ne inueniat praesumptores. Concludamus igitur librum aliquando. cuius tanta prolixitate utrum aliquid egerimus nescio; non apud te, cuius fidem scio. sed apud animos eorum. propter quos me scribere noluisti, qui non contra nostram, sed — ut mitius loquar et non dicam illius qui in suis apostolis est locutus — certe contra tanti apostoli Pauli non unam sententiam, sed tam uehementem, tam intentam uigilemque conflictationem malunt suam defensitare sententiam quam eum audire obse
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem diuino muneri tͥbuendã.
quia ex lib̾o arbitrio est. quod nobis nat᷑a¬
lit̾ concretum est: uerumetiã quod ui¬
sorum suasionib agit deus. ut uelimꝰ
& ut credamus. siue extͥnsecus ꝑ euan¬
głicas exhortationes. ubi & mandata
legis aliquid agunt si ad hoc admonẽt
hominẽ infirmitatis sue. ut ad gr̃am
istificantem credendo confugiat. siue¬
int̾nsecus. ubi nemo habet potestatẽ quid
ei ueniat in mentẽ.s consentire uł cdissẽ¬
tire: ꝓpe uoluntatis est. His gͦ modis qñ
deus agit cum anima rationali ut ei cͤ¬
dat. neq enĩ credere potest quodlibet lib̾o
arbitrio. si nulla sit suasio uł uocatio eui
credat. ꝑfecto & ipsum uelle crede deus
oꝑatur in homine: & momnib misccłia
euis p̃uenit nos. Consentire autem uo¬
cationi dei uel abea dissentire: sicrit clixi
ꝓͥpͥe uoluntatis est. Que res non solum nõ
infirmat quod dictum est quid emmha¬
bes qd̾ ñ accepisti: uerumetiam confir¬

Expanded text:
uoluntatem diuino muneri tribuendam, uoluntatem diuino muneri tribuendam, quia ex libero arbitrio est, quod nobis naturaliter concreatum est, uerum etiam quod uisorum suasionibus agit deus, ut uelimus et ut credamus, siue extrinsecus per euangelicas exhortationes, ubi et mandata legis aliquid agunt, si ad hoc admonent hominem infirmitatis suae, ut ad gratiam iustificantcm credendo confugiat, siueintrinsecus, ubi nemo habet in potestate quid ei ueniat in mentem, sed consentire uel dissentire propriae uolnntatis est. his ergo modis quando deus agit cum anima rationali, ut ci credat — neque enim credere potest quodlibet libero arbitrio, si nulla sit suasio uel uocatio cui credat —, profecto et ipsum uelle credere deus operatur in homine et in omnibus misericordia eius praeuenit nos, consentire autem uocationi dei uel ab ea dissentire, sicut dixi, propriae uoluntatis est. quae res non solum non infirmat quod dictum est: quid enim habes quod non accepisti? uerum etiam confir
Abbreviated transcription (Latin):
mino xp̃o ait: ostende nobis patrem & suf¬
ficit nobis. Cui responsum ẽ qui me uidit
bitͥum liberum tollimus. & bñdic̃ anima
nr̃a dñm. ñ obliuiscens om̃s retͥbutiones
euis. nec ignorans dei iustitiam. suam uo¬
lens constituere: s credit in eum qui iusti¬
ficat impium. uiuens ex fide donet ad
speciem ꝑducatur. fidei scilicet que ꝑdi
lectionẽ oꝑatur. Que dilectio diffunditur
incordib nr̃is. ñ ꝑsuffitientiam ꝓpͥe uo¬
luntatis. nec ꝑ lut̾am legis: s ꝑ sp̃m sc̃m¬
qui datus est nobis. Hec disputatio si q̃¬
stioni illi soluende suffitit suffitiat. Si
autem respondetur. cauendum ẽẽ ne
quisqmͣ deo tͥbuendum putet pecc̾m̃
qd̾ admutitur ꝑ lib̾um arbit̾um. si in
eo quod dicit᷑ quid habes quod ñ acce¬
pisti. ꝓpt̾ea etiam uoluntas qua credimꝰ
dono dei tͥbuitur. quia de lib̾o arbitrio
extitit. quod cum crearemur accepimꝰ.
attendat & uideat ñ ideo tantũ istam

Expanded text:
mino Christo ait: ostende nobis patrem et sufmino Christo ait: ostende nobis patrem et sufficit nobis. cui responsum est: qui me uidit. bitrium liberum tollimus et benedicit anima nostra dominum non obliuiscens omnes retributiones eius nec ignorans dei iustitiam suam uolet constituere, sed credit in eum qui iustificat impium et uiuit ex fide, donec ad speciem perducatur, fide scilicet quae per dilectionem operatur. quae dilectio diffunditur in cordibus nostris nec per sufficientiam propriae uoluntatis nec per litteram legis, sed per squi datus est nobis. Haec disputatio, si quaestioni illi soluendae sufficit, sufficiat. si autem respondetur canendum esse, ne quisquam deo tribuendum putet peccatum, quod admittitur per liberum arbitrium, si in eo, quod dicitur: quid habes quod non accepisti? propterea etiam uoluntas, qua credimus, dono dei tribuitur, quia de libero existit arbitrio, quod cum crearemur accepimus, adteudat et uideat non ideo tantum istam
Abbreviated transcription (Latin):
rex uistus sederit in throno redditurus u¬
nicuiq scłm oꝑa eus. quis głabitur castum
se habere cor : Aut quis głabitur mundum
se eẽ apeccato: Ideo illic necessarium fuit
cõmemorare miserationẽ & miscd̃iam dñi.
ubi iam exigeͥ debita & reddi debita sic pos¬
sint uideri: ut nulluis eẽt misccłie locus.
Coronat gͦ in miseratione & misccłia. s etiã
sic sccłm oꝑa. Sigregabit᷑ enim ad dext̾ã
cui dicatur. esuriui & dedisti mͥ manduca¬
quia ipsorum miserebitur deus. Iam uͦ cũ
sinstri ierint in ambustionẽ et̃̾nam. iusti
autem inuitam et̾nam. quia hec est in qͥt
uita et̾na. ut cognoscant te unũ uerum
deum & quem misisti iħm xp̃m: illa cog¬
nitione. illa uisione. illa contemplatiõe
satiabitur in bonis anime desiderium.
Hoc enim solum ei deest. Ultra ñ habet
quod appetat: quomnhiet. quod ñ reqͥrat.
Desiderio huius sacietatis ardebat. qui do¬

Expanded text:
rex iustus sederit in throno redditurus urex iustus sederit in throno redditurus unicuique secundum opera eius, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? ideo illic nccessanum fuit commemorare miserationem et misericordiam domini, ubi iam exigi debita et reddi merita sic possint uideri, ut nullus esset misericordiae locus. coronat ergo in miseratione et misericordia, sed etiam sic secundum opera. segregabitur enim ad dexteram, cui dicatur: esuriui et dedistis mihi manducaquoniam ipsorum miserebitur Deus . Jam vero cum sinistri ierint in ambustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam : quia haec est, inquit, uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum ut quem misisti Iesum Christum, illa cognitione. illa uisione, illa contemplatione satiabitur in bonis animae desiderium. hoc enim solum ei sat est, ultra non habet quod adpetat, quod inhiet, quod requirat. nam desiderio huius satietatis ardebat, qui do
Abbreviated transcription (Latin):
tur inquit sicut aquile uiuentus tua.
Tanqmͣ diceret. Hec que audisti: ad
nouum hominẽ & ad nouum ꝑtinẽt
testam̃tum. Recole mecum eadem
ipsa paululũ obsecro te: s inspice de
dei. Benedic in quit anima mea dñm.
& noli obluusei om̃s retͥbutiones eius.
Non atͥbutiones enis s retͥbutiones: qͥa
retͥbuit bona ꝓ malis. Qui ꝓpitiꝰ fit om̃ibꝰ
iniquitatib tius. Hoc agitur inbaptis¬
matis sacͣmento. Qui sanat om̃s languo¬
res tuos. hoc agitur in hac uita fidelis ho¬
minis. dum caro concupiscit ad ũsum
lumus faciamus: dum alia lex repug¬
nat in membris repugna legi mentis.
dum uelle adiacet. ꝑficere bonum non.
Qui languores uetustatis si ꝑseuerante
intentione ꝓficimus. de die in diem cͤs¬
cente nouitate: sanant᷑ ex ficle que per
dilectionẽ oꝑatur. Qui redimet de corrup¬
tione uitam tuam: hoc fit inultima re¬
surrectione mortuoꝵ. Qui coronat te ĩmise¬
ratiõe & miscdia: hoc fit in uiditio: ubi cũ

Expanded text:
tur, inquit, sicut aquilae iuuentus tua, tur, inquit, sicut aquilae iuuentus tua, tamquam diceret: \'haec, quae audisti, ad nouum hominem et ad nouum pertinent testamentum\'. recole mecum eadem ipsa paululum, obsecro te, et inspice deldei. benedic, inquit, anima mea. dominum et noli obliuisci omnes retributiones eius: noli \'adtributiones\', sed retributiones, quia retribuit bona pro malis. qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis: hoc agitur in baptismatis sacramento. qui sanat omnes languores tuos: hoc agitur in hac uita fidelis hominis, dum caro concupiscit aduersus lumus faciamus, dum alia lex in membris repugnat legi mentis, dum uelle adiacet, perficere autem bonum non; qui languores uetustatis, si perseuerante intentione proficimus, de die in diem crescente nouitate sanantur ex fide, quae per dilectionem operatur. qui redimit de corruptione uitam tuam: hoc fit in ultima resurrectione mortuorum. qui coronat te in miseratione et misericordia: hoc fit in iudicio, ubi cum
Abbreviated transcription (Latin):
des unicuiq scłm oꝑa sua. Ille gͥ reus e
rit ad dampnationẽ sub potestate euis. qͥ
contempserit ad credendum miscłiam euis.
Quisqͥ ᷤᷤ autem credere ei qui se apeccatis om̃ibꝰ
absoluendum. & ab om̃ib uiciis sanandũ.
& calore ac lumine esꝰ accendendum illum¬
nandumꝙ non contempserit. habebit ex
euis gr̃a oꝑa bona. ex quib etiam scd̃m
corpus amortis corruptio redimatur. coro¬
netur: bonisꝙ sacietur ñ temporalibus ẜ
et̾nis. supͣ qmͣ petimus & intelligimus.
Hunc ordinem tenuit psalmus: uͥ dicit᷑.
Benedi anima mea dnm: & noli obliuis¬
ci om̃s retͥbutiones euis. Qui ꝓpicuis fit
om̃ib iniquitatib tuis: qui sanat om̃s
ianguores tuos. Qui rediut de corrup¬
tione uitam tuam. qui coronat te inmi¬
seratione & misccłia: qui sana in bonis
desiderium tuum. Et ne forte hec tan¬
ta bona huius uetustatis hec est morta¬
litatis deformitas desꝑaret renouabi¬

Expanded text:
des unicuique secundum opera sua. ille des unicuique secundum opera sua. ille rit ad damnationem sub potestate ejus, qui contempserit ad credendum misericordiam ejus. Quisquis autem crediderit ei, qui se a peccatis omnibus absolvendum, et ab omnibus vitiis sanandum, et calore ac lumine ejus accendendum illuminandumque non contempserit, habebit ex eius gratia opera bona, ex quibus etiam secundum corpus a mortis corruptione redimatur, coronetur bonisque satietur non temporalibus, sed aeternis, supra quam petimus et intellegimus. Hunc ordinem tenuit psalmus, ubi dicitur: benedic. anima mea, dominum e t noli obliuisci omnes retributiones eius, qui propitius fit omnibt de corruptione uitam tuam, qui coronat te in miseratione et misericordia, qui satiat in bonis desiderium tuum. et ne forte haec tanta bona huius uetustatis, hoc est mortalitatis. deformitas desperaret: renouabi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem dei faciunt. cum eiꝰ euͣgło ñ
credunt. nec ideo tñ eam uincunt. uerũ
se ipsos fraudant magno & sũmo bono.
malisq penalib implicant: exꝑturi in
suppliciis potestatem eiꝰ. cuiꝰ in donis mĩam
contempserunt. ita uoluntas dei: semꝑ
inuicta est. Uinceret᷑ autem siñ inuenirs
qd̾ de ꝯtẽptorib faceret: aut ullom
possent euadere. quod de talib ille con¬
stituit. Qui enim dicit ũbi gr̃a uolo ut
hi om̃s serui mei oꝑentur in uineam.¬
& post laborem requiescentes epulentur.
ita ut quisquis eorum hoc noluerit in
pistrino semꝑ molat: uidet᷑ quidem qͥẽ¬
ꝙ contempserit. cont̃ uoluntatẽ domini
facere. s tunc eam uincet. si & pistrinum
contẽnens effugerit: quod nullom fieri
potest sub dei potestate. Uñ scͥptum est.
Semel locutus ẽ deus hoc ẽ incõmutabilit̾:
qmͣqmͣ & de unico ũbo possit intelligi. De¬
inde subiungens quod incõmutabiliter

Expanded text:
uoluntatem dei faciunt, cum eius euangelio non uoluntatem dei faciunt, cum eius euangelio non credunt, nec ideo tamen eam uincunt, uerum se ipsos fraudant magno et summo bono malisque poenalibus implicant experturi in suppliciis potestatem eius, cuius in donis misericordiam contempserunt. ita uoluntas dei semper inuicta est; uinceretur autem, si non inueniret quid de contemptoribus faceret aut ullo modo possent euadere quod de talibus ille constituit. qui enim dicit uerbi gratia: \'uolo ut hi omnes serui mei operentur in uinea et post laborem requiescentes epulentur, ita ut quisquis eorum hoc noluerit, in pistrino semper molat\', uidetur quidem quicumque contempserit contra uoluntatem domini sui facere, sed tunc eam uincet, si et pistrinum contemnens effugerit, quod nullo modo fieri potest sub dei potestate. unde scriptum est: semel locutus est deus, hoc est incommutabiliter, quamquam et de unico nerbo possit intellegi. deinde subiungens quid incommutabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
in corde ꝑ sp̃m sc̃m qui datus est nobis.
S credimus ut impetremus hanc gr̃am:
& utiꝙ noluntate credimuis. De hac querit᷑.
ũde sit. Si nat᷑a quare non om̃ib. cum
sit idem deus omnium creator: Si dono
dei etiam hoc quare non omĩb. cum õs
homines uelit saluos fieri. & in agnitionẽ
ueritatis uenire. Prusgͥ illud dicamus.
& uideamus utrum huic satiffatiat q̃stio¬
ni. quod liberum arbitͥum nat᷑alit attri¬
butum acreatore anime rationali. illa me¬
dia uis ẽ que uł intendi ad fidem uł indi¬
nari ad infidelitatẽ potest. & ideo nec istam
uoluntatem qua credit deo. dici potest
homo babere qmͣ non acceꝑit: qnͣdoqui¬
dem uocante deo surgit de libero arbito.
quod nat᷑aliter cum crearetur accepit. Uult
autem deus om̃s homĩes saluos fieri. &
magnitionẽ ueritatis uenire. nec sic tñ
ut eis adimat lib̾um arbitͥum: quo ł
bene uł male utentes uistissime uidicẽ¬
tur. Quod cum fit: infides quidem cõtͣ

Expanded text:
iritum sanctum qui datus est nobis. sed credimus, ut inpetremus hanc gratiam, et utique uoluntate credimus: de hac quaeritur unde sit nobis. si natura, quare non omnibus, cum sit idem deus omnium creator? si dono dei, etiam hoc quare non omnibus, cum omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire ? Prius igitur illud dicamus et uideamus utrum huic satisfaciat quaestioni, quod liberum arbitrium naturaliter adtributum a creatore animae rationali illa media uis est, quae uel intendi ad fidem uel inclinari ad infidelitatem potest et ideo nec istam uoluntatem, qua credit deo, dici potest homo habere quam non acceperit, quando quidem uocante deo surgit de libero arbitrio, quod naturaliter cum crearetur accepit. uult autem deus omnes homines saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, non sic tamen, ut eis adimat liberum arbitrium, quo uel bene uel male utentes iustissime iudicentur. quod cum fit, infideles quidem contra
Abbreviated transcription (Latin):
existimemus inuenisse nos aliquid: quod
apło increpanti & dicenti. qͥd enim habeᷤᷤ
quod ñ accepisti. si autẽ & accepisti quid
głaris quasi non acceꝑis. respondere pos¬
simus. Ecce habemꝰ uoluntatẽ cͤdẽdi ꝙͣ ñ
accepimus: ecce ubi głamur quod non
acceꝑimus. Si autem dixerimus etiam
huiusmodi uoluntatem ñ eẽ nͥ donum dei:
metuendum est rursus ne infideles atq
impii. non immerito se ueluti iuste ex¬
cusare iudeantur ideo non credidisse. qd̃
dare illis dens istam noluit uoluntatẽ.
Nam illud quod dictum. deus etum est
qui oꝑatur in nob̾ & uelle & oꝑari ꝓ bo¬
na uoluntate. iam gr̃e est quod fides im

Expanded text:
existimemus inuenisse nos aliquid, quod existimemus inuenisse nos aliquid, quod apostolo increpanti et dicenti: quid enim habes quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non eccepe r i s? respondere possimus: ecce habemus uoluntatem credendi. quam non accepimus, ecce ubi gloriamur, quod non acceperimus. si autem dixerimus etiam huiusmodi uoluntatem non esse nisi donum dei, rursus metuendum est, ne infideles atque impii non inmerito se ueluti iuste excusare uideantur ideo non credidisse, quod dare illis deus istam noluit uoluntatem. nam illud, quod dictum est: deus est enim qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
que p̃̾parauit deus ut in illis ambulemꝰ.¬
Dostremo hec est fides que ꝑ dilectionem
oꝑatur: non ꝑtimorem non formiclando
penam. s amando iustitiam. Unde ergo
ista dilectio idẽ caritas ꝑ qmͣ fides oꝑatur.
nͥ unde illam fides ipsa impetͣuit : Neꝙ
enim ẽẽt in nobis qnͣtacumꝙ sit in nobis:
nͥ diffunderetur in cordib nr̃is ꝑ sp̃m fc̃m
qui datus est nob̾. Caritas quippe dei dicta
est diffundi in cordib nr̃is. non qua nos
ipse diligit. s qua nos facit dilectores suo ᷤ
sic̃ iustitia dei qua iusti eius munere effici¬
mur: & dñi salus. qua nos saluos fecit. et
fides iħu xp̃i. qua nos fideles fecit. Hec est
iustitia dei: qmͣ non solum docet ꝑ legis p̃¬
ceptum. uerumetiam dat ꝑsp̃s donum.
S consequens est paululum querere. utrũ
uoluntas illa qͣ credimuᷤᷤ etiam dei ipsado¬
num sit: an ex illo naturalit insito ad
hibeatur arbitrio. Si enim dixerimus
eam ñ eẽ donum dei. metuendum est ne

Expanded text:
parauit deus ut in illis ambulempostremo haec est fides, quae per dilectionem operatur, non per timorem, non formidando poenam, sed amando iustitiam. unde ergo ista dilectio, id est caritas, per quam fides operatur. nisi unde illam fides ipsa inpetrauit ? neque enim esset in nobis, quantacumque sit in nobis, nisi diffunderetur in cordibus nosqui datus est nobis. caritas quippe dei dicta est diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut iustitia dei, qua iusti eius munere efficimur, et domini salus, qua nos saluos facit, et fides Iesu Christi, qua nos fideles facit. haec est iustitia dei, quam non solum docet per legis praeceptum, uerum etiam dat per spiritus donum. Sed consequens est paululum quaerere, utrum uoluntas illa qua credimus etiam ipsa dei donum sit an ex illo naturaliter insito libero adhibeatur arbitrio. si enim dixerimus eam non esse donum dei, metuendum est ne
Abbreviated transcription (Latin):
nirtus peccati lex in flaminauerit acu¬
leum mortis. ut occasione accepta pecca¬
tum ꝑ mandatum oꝑetur omnẽ concu¬
piscentiam. aquo petenda est continentia.
nͥ ab illo qͥ nouit bona data dare petẽ¬
tib se: An forte nescit insipiens. quod
nemo ẽẽ possit continens nisi d̾s det:
Hoc gͦ ut sciat: ip̃a indiget sapientia.
Cur itaq non audit patris sui sp̃m dicẽ
tem. siquis ur̃m indiget sapientia postu¬
let a dõ qͥdat oĩb affluent̾ & ñ ĩpꝑat ⁊ da

Expanded text:
uirtus peccati lex inflammauerit acuuirtus peccati lex inflammauerit aculeum mortis. ut occasione accepta peccatum per mandatum operetur omnem concupiscentiam, a quo petenda est continentia nisi ab illo, qui nouit bona data dare filiis suis? an forte nescit insipiens, quod nemo esse possit continens, nisi deus det ? hoc ergo ut sciat, ipsa indiget sapientia. cur itaque non audit patris sui spiritum ditem: si quis uestrum indiget sapientia., postulet a deo, qui dat
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m seruitutis it̾um intimore: s accepistĩ
sp̃m ad optionis filiorum. in quo clamamꝰ
abba pater. Timor gͦ ille seruilis est: & iͤo
m illo qmͣuis dño credatur. ñ tñ iustitia
cdiligit᷑ s dãpnatio timetur. filii uͦ clamãt
abba pat̾. Quarũ duarum uocum una est
ex ciroumcisiõe. alt̾a ex p̃putio. iudei pͥmũ
& greci: qm̃ unus ẽ deus qui iustificat ec̃¬
cisionem ex ficde. & p̃putium ꝑ fidẽ. Cum
autem clamant. aliquid petunt. Et qͥd
petunt. nͥ quod esuriunt & sicunt: Et
hoc quid est nͥ quod de illis dictum est.
beati qui esuriunt & sitiunt iustitiam.¬
qm̃ ipsi saturabunt᷑ : Nuc gͦ tͣnseant qͥ
sub lege sunt. ut ex seruis filii fiant.: nec
acceꝑunt. Dedit enim potestatem ille
unicus filios dei fieri. credentibꝰ in noĩe
euis. eosq ad monuit pet̾e. querere pul¬
sare. ut accipiant & inueniant & aꝑiat᷑
eis: addens increpationẽ & dicens. Si

Expanded text:
spiritum seruitutis iterum in timorem, sed accepistis spiritum seruitutis iterum in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo c 1 amamus: abba pater. timor ergo ille seruilis est et ideo in illo quamuis domino credatur. non tamen iustitia diligitur. sed damnatio timetur. filii uero clamant: abba pater. quarum duarum uocum una est ex circumcisione, altera ex praeputio, Iudaei primum et Graeci. quoniam unus est deus, qui iustificat circumcisionem ex fide et praeputium per fidem. cum autem clamant, aliquid petunt et quid petunt nisi quod esuriunt et sitiunt? et hoc quid est, nisi quod de illis dictum est: beati qui esuriunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur? huc ergo transeant qui sub lege sunt, ut ex semis filii fiant, nec sacceperunt; dedit enim potestatem ille unicus filios dei fieri credentibus in nom i ne eius eosque admonuit petere, quaerere, pulsare, ut accipiant et inueniant et aperiatur eis, addens increpationem et dicens: si
Abbreviated transcription (Latin):
credit. sic accipiendum est ut caritati cuiꝰ¬
piam derogemus. si quod audierit nõ¬
statim crediderit: cum quicquid eadẽ
caritas admonet. non facile de fr̃ẽ mali
aliquid ẽẽ credendum. & cum tale ali¬
quid dicitur. hoc ad se magis udicat
ꝑtinere ne credat. Postremo ip̃a cari¬
tas que omĩa credit. non om̃i sp̃itui cre
dit. Nulli itaq dubium est eam fidem
ab apło cõmendari: qua creditur deo: S
adhuic aliquid discernendum est: qm̃ & illi
qui sublege sunt. & timore pene iustitiam
suam facere conant᷑. & ideo ñ fatiunt dei
iustitiam. quia caritas eam facit. qm non
libet nͥ quod licet. ñ timor qui cogitur in
oꝑe habere qd̾ licet. cum aliud habeat
in uoluntate. qua mallet si fieri possit
licere quod ñ licet: & illi gͦ credunt deo.
Nam si omnino ñ crederent: nec penan
legis utiq formidarent. S non hanc fidẽ
comindat apłs qui dicit. ñ enĩ accepistiˢ

Expanded text:
credit, sic accipiendum est, ut caritati cuiuscredit, sic accipiendum est, ut caritati cuiuspiam derogemus, si non quod audierit statim crediderit. quid quod eadem caritas admonet non facile de fratre mali aliquid esse credendum et, cum tale aliquid dicitur, hoc ad se magis iudicat pertinere ne credat ? postremo ipsa caritas, quae omnia credit, non omni spiritui creddit\'. nulli itaque dubium est eam fidem ab apostolo commendari, qua creditur deo. Sed adhuc est aliquid discernendum, quoniam et illi qui sub lege sunt et timore poenae iustitiam suam facere conantur et ideo non faciunt dei iustitiam, quia caritas eam facit, quam non libet nisi quod licet, non timor, qui cogitur in opere habere quod licet. cum aliud habeat in uoluntate qua mallet, si fieri posset, licere quod non licet. et illi ergo credunt deo; nam si omnino non crederent, nec poenam legis utique formidarent. sed non hanc fidem commendat apostolus, qui dicit: non enim accepistis
Abbreviated transcription (Latin):
dei uenit: apud quem ñ est iniquitas. Pu¬
nit eni etiam isto modo. Nec ideo inuiste:
quia occulte. Cet̾um miquis puniri se ig¬
norat. nͥ cum manifesto supplicio senserit
nolens: qnͣtum mali sit sit quod ꝑpetͣ¬
uit uolens. Hoc ẽ quod dequibꝰdam apłs
ait. Tradidit illos deus in concupiscentiaᷤᷤ
cordis illorum: ut fatiant que non cõue¬
niunt. Hinc & dominꝰ pilato ñ haberes
tas utiq imponitur. Unde cum dauid
saulis occidendi potestatẽ accepisset: ma¬
luit parcere qmͣ ferirẽ. Uñ intelliginuᷤ
malos accipere potestatem. au dampnati¬
onẽ male uoluntatis sue: bonos autem
ad ꝓbationẽ uoluntatis sue bone. Cum
gͦ tides inpotestate sit: cum uult quisq
credit. & cum credit uolens credit. Dem̃n
querendum est immo recolendũ: qmͣ fi¬
dem tanta conflictione cõmendat apłs.
Non enim quodlibet credere: bonum est.
in laudib caritatis quod dictum ẽ omĩa

Expanded text:
dei uenit, apud quem non est iniquitas. pudei uenit, apud quem non est iniquitas. punit enim etiam isto modo nec ideo iniuste, quia occulte. ceterum iniquus puniri se ignorat. nisi cum manifesto supplicio senserit nolens, quantum mali sit quod perpetrauit uolens. hoc est quod de quibusdam apostolus ait: tradidit illos deus in concupiscentias cordis illorum, ut faciant quae non conueniunt. hinc et dominus Pilato: non haberes, tas utique inponitur. unde cum Dauid Saulis occidendi potestatem accepisset, maluit parcere quam ferire. unde intellegimus malos accipere potestatem ad damnationem malae uoluntatis suae, bonos autem ad probationem bonae uoluntatis suae. Cum ergo fides in potestate sit, quoniam cum uult quisque credit et. cum credit, uolens credit, deinde quaerendum est, immo recolendum, quam fidem tanta conflictatione commendet apostolus. non enim quodlibet credere bonum est; in laudibus caritatis quod dictum est: omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ fide querimus: utrum in potestate sit
qua credimus deo. uł credimus indm̃.
Hinc enim scͥptum est. Credidit abra¬
ham deo: & deputatum est illi ad iusti¬
tiam. Et credenti meum qui iustificat
impium: deputat᷑ fides eius ad iustitiã.
est. quid est enim credere nisi consen¬
tire uerum ẽẽ quod dicit᷑. consentio enĩ
utiꝙ uolentis ẽ: ꝓfecto fides in pocestate
est. S sicut apłs dicit: ñ est potestas nͥ¬
adeo. Quid gͥ cause est cur ñ & de ista
nob̾ dicat᷑. quid enim habes quod non
accepisti: Nam ut credamꝰ: deus dedit.
Nusqm autem legimus inscͥpturis sc̃is:
non ẽ uoluntas nͥ adeo. Et recte ñ scͥptũ
est: quia uerum ñ ẽ. Alioquin etiam
pecc̃orum quod absit auctor est deus.
si ñ ẽ uoluntas nͥ ab illo. qm̃ mala uolũ¬
tas iam sola pecẽm est: etiamsi desit
effectus. id est si ñ habeat potestatem.
Porro cum uoluntas mala potestatem ac¬
ceꝑit implere quod intenditur. ex iuditio

Expanded text:
que fide quaerimus, utrum in potestate sit, que fide quaerimus, utrum in potestate sit, qua credimus Deo, vel credimus in Deum. Hinc enim scriptum est, Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam; et, Credenti in eum qui justificat impium deputatur fides eius ad iustitiam. est quid est enim credere nisi consentire uerum esse quod dicitur? consensio autem utique uolentis est —, profecto fides in potestate est. sed, sicut aposdeo quid igitur causae est cur non et de ista nobis dicatur: quid enim habes quod non accepisti? nam et ut credamus. deus dedit. nusquam autem legimus in sanctis scripturis: non est uoluntas nisi a deo\'. et recte non scriptum est, quia uerum 11011 est; alioquin etiam peccatorum — quod absit! — auctor est deus, si non est uoluntas nisi ab illo, quoniam mala uoluntas iam sola peccatum est, etiam si desit effectus, id est si non habeat potestatem. porro cum uoluntas mala potestatem accipit inplere quo intenditur, ex iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. quod ileo coguntur ut faciant
quia posse credutur: solent excusanda
respondere & dicere. facerem si ẽẽt in pote¬
state. Quid gͥ ultra querimus. qnͣdoͥdẽ
hanc dicimus potestatẽ uͥ uoluntati ad¬
iacet facultas faciendi: Unde hoc qͥsꝙ
in potestate habere dicitur: quod si uult
facit. si non uuit non facit. Attende etiam
illud quod excuciendum posuimus: utrũ
fides inpotestate sit. De hac enim fide nũc
loquimur qmͣ adhibemus cum aliquid
credimus. ñ qmͣ damus cum aliquid pol¬
licemur: nam & ipsa dicitur fides. S alit̾
dicimus ñ mͥ habuit fidem: alit̾ ñ mͥ serua¬
uit fidem. Nam illud est non credidit quod
dixi: illud ñ fecit quod dix̃. Scd̾m hanc fi¬
dem qua credimus: fideles sumꝰ deo. Se¬
cundum illam uͦ qua fit quod ꝓmittitur:
etiam deus ipse fidelis est nob̾. Hoc enim
dicit apłs. fidelis deus: qͥ ñ uos ꝑmittat
temptari suꝑ id quod potestis. De illa uti¬

Expanded text:
possunt, quod ideo coguntur ut faciant, possunt, quod ideo coguntur ut faciant, quia posse creduntur, solent excusando respondere et dicere: Facerem, si esset in potestate. Quid igitur ultra quaerimus; quandoquidem hanc dicimus potestatem, ubi voluntati adjacet facultas faciendi? Unde hoc quisque in potestate habere dicitur, quod si vult, facit; si non vult, non facit. 54. Attende jam illud quod excutiendum posuimus, utrum fides in potestate sit? De hac enim fide nunc loquimur, quam adhibemus cum aliquid credimus, non quam damus cum aliquid pollicemur; nam et ipsa dicitur fides. Sed aliter dicimus. Non mihi habuit fidem: aliter, Non mihi servavit fidem. Nam illud est, Non credidit quod dixi: illud, Non fecit quod dixit. Secundum hanc fidem qua credimus, fideles sumus Deo: secundum illam vero qua fit quod promittitur, etiam Deus ipse fidelis est nobis. Hoc enim dicit Apostolus: Fidelis Deus, qui non vos permittat tentari super id quod potestis . De illa ita
Abbreviated transcription (Latin):
si facit uoluntate facit. s quia mallet alli¬
ud irruitus. ideo iruitus hoc est nolens fa¬
c̾ere dicitur. malum quippe aliquod facere
compellitur: quod uolens se uitare uł ase
remouere facit quod cogitur. Nam si tan¬
ta uoluntas sit. ut malit hoc non facere
qmͣ illud ñ pati. cogenti ꝓculdubio resi¬
stit. non facit: ac ꝑ hoc si facit ñ quidem
plena & lib̾a uoluntate. s tamen non fac̃
nisi uoluntate. Qmͣ uoluntatẽ quia effectꝰ
consequitur: non possumus dicere potesta
tem diffuisse facienti. Si enim cogenti ce¬
dens uellet facere & non poss: ei uolun¬
tatem licet affuisse extortam. s potesta¬
tem defuisse diceremus. Cum uͦ sdeo nõ
faciebat quia nolebat: erat utiꝙ potestaᷤᷤ
s uoluntas deerat. qmͣdiu cogenti reluc¬
tando ñ fecit. Hinc est quod etiam illi qͥ
cogunt uł qui suadent solent dicere qd
habes in potestate. quare ñ facis. ut hoc
malo careas. & qui omnino facere non

Expanded text:
si facit, uoluntate facit; sed quia mallet alisi facit, uoluntate facit; sed quia mallet aliud. ideo inuitus, hoc est nolens facere dicitur. malo quippe aliquo facere conpellitur, quod nolens euitare uel a se remouere facit quod cogitur. nam si tanta uoluntas sit, ut malit hoc non facere quam illud non pati, cogenti procul dubio resistit nec facit. ac per hoc, si facit, non quidem plena et libera uoluntate, sed tamen non facit nisi uoluntate; quam uoluntatem quia effectus ctem defuisse facienti. Si enim cogenti cedens vellet facere, nec posset; ei voluntatem adfuisse licet extortam, sed potestatem defuisse diceremus. Cum vero ideo non faciebat, quia nolebat; erat utique potestas, sed voluntas deerat quamdiu cogenti reluctando non fecit. Hinc est quod etiam illi qui cogunt, vel qui suadent, solent dicere: Quod habes in potestate, quare non facis, ut hoc malo careas? Et qui omnino facere non
Abbreviated transcription (Latin):
tere. & si uos filius lib̾aũit. tẽ uere li¬
beri eritis: Queret aliquis: utrum fi¬
des ipsa in qua salutis uł ad salutem
conexionis huiꝰ qmͣ cõmemorani ẽẽ uide¬
tur exordium. in nr̃a sit constituta po
testate. Quod facilius uidebimus: si pri
quid sit potestas aliqͣnto diligentiꝰ pro¬
spererims. Qum enun duo quẽdam
sint uelle & posse. unde nec qui uult
continuo pot̃. nec qui pot̃ continuo ust
quia sicut uolumꝰ aliqnͣdo quod non
possumꝰ. sic etiam possumus aliqͣndo
quod nolumus satis elucet. ipsis etĩã
uocabulis resonat. quod ab eo qd̾ ẽ uel¬
le uoluntas. ab eo autem quod est pos¬
se potestas nomen accepit. Qua ꝓpter
sieut qui uult habet uoluntatẽ: ita po¬
testatem qui potest. S ut potestate ali¬
quid fiat: uoluntas aderit. Nec enimdi¬
ei solet quispiam uoluntate fecisse siqͥd
fecit inuitꝰ. qmͣqmͣ si subtilius aduerta¬
mus etiã qd quisq inuitꝰ facere cogitur.

Expanded text:
cere, et: si uos filius liberauerit. tunc uere licere, et: si uos filius liberauerit. tunc uere liberi eritis ? Quaeret aliquis, utrum fides ipsa, in qua salutis uel ad salutem conexionis huius, quam commemoraui, esse uidetur exordium, in nostra constituta sit potestate. quod facilius uidebimus, si prius quid sit potestas aliquanto diligentius perspexerimus. cum enim duo quaedam sint uelle et posse — unde nec qui uult continuo potest nec qui potest continuo uult, quia sicut uolumus aliquando quod non possumus, sic etiam possumus aliquando quod nolumus —, satis elucet et ipsis etiam uocabulis resonat, quod ab eo quod est uelle uoluntas, ab eo autem quod est posse potestas nomen accepit. quapropter sicut qui uult habet uoluntatem, ita potestatem qui potest. sed ut potestate aliquid fiat, uoluntas aderit. neque enim dici solet quispiam potestate fecisse, si quid fecit inuitus. quamquam, si subtilius aduertamus, etiam quod quisque inuitus facere cogitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tem qua iustitia libere diligat᷑. Oĩa
hec que uelut catenatĩ conexui habent
uoces suas suas in scͥpturis scĩs. Lex dic̃.
non concupisces: fides dicit. sana aĩam
meam qm̃ peccaui tͥ. Grã dicit. ecce sa¬
nus factus es iam noli peccare ne quid
tͥ deteruis contingat: sanitas dicit. do¬
mine deus m̃s exclamaui ad te & sa¬
nasti me. Liberum arbitum dieit. nio¬
luntarie sacͥficabo tͥ: dilectio ustitie
dicit narrauert mͥ ĩiusti delectationes
s ñ ut lex tua domine. lt quid gͥ mi¬
seri homines aut delibero arbitrio au¬
dent suꝑbire anteqmͣ liberent᷑. aut
desius uirib si iam lib̾ati sunt: nec
atcendunt in ipso nomĩe lib̾i arbitͥi.
utiq lib̾tatem sonare: IIbi autẽ sp̃e
dñi: ibi libertas. Si gͦ serui sunt pecc̃i.
quid se iact̾ant de lib̾o arbitͥo : Aquo
enim quis de uictus est: huic & seruꝰ
actdictus est. Si autẽ lib̾ati funt. qͥd̃
lib̾i. ut nec illum uelint habere dñm.
qui eis dicit sine me nichil potestis fa¬

Expanded text:
tem, qua iustitia libere diligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit: non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: domine deus meus, o exclamaui ad te et sanasti me; liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi arbitrii utique libertatem sonare; ubi autem spiritus domini, ibi libertas. si ergo serui sunt peccati, quid so iactant do libero arbitrio ? a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus o s t. si autem liberati sunt, quid liberi, ut nec illum uclint habere dominum, qui eis dicit: sine me nihil potestis \\fa
Abbreviated transcription (Latin):
qualia condempnant. nimirum ꝓpter
uideo ᷤᷤ qui in lege głabuntur: quamuis
ad huc eos nominatim ñ expͥmat. Et in
eo dicit. ira & indignatio tribulatio &
angustia inomnẽ ammã hominis ope¬
antis malum: iudei pͥmum & greci. Gła¬

Expanded text:
qualia 20 condemnant, nimirum propter qualia 20 condemnant, nimirum propter Iudaeos, qui de lege dei gloriabantur, quamuis adhuc eos nominatim non exprimat, et in eo dicit: ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum
Abbreviated transcription (Latin):
quis. Si deus hinc discernit auerte
destam̃to nouum. quod inuet̾e legẽ
suam scͥpsit intabulis. in nouo autẽ
scripsit incordib. fideles noui testam̃¬
ti unde discermint᷑ agentib. que ha¬
bent opꝰ legis scͥptum incordib suis. qͦ
naturaut̃ que legis sunt faciunt. qͦ
dammͦ illo popło uetere potiores. qui
legem accepit in tabulis. & nouo popło
potiores. quib hoc p̃statur ꝑ testam̃tum
nouum. quod his natura iam p̃stitit
An forte eas gentes cõmemorauit apls
scͥptam in cordib habere legem. que ad
unde uenerit intuendum est. Primo
euangłm cõmendans ait̃. uirtus em̃
dei est in salutem omni credenti: iudeo
pͥmum & greco. Iustitia enim dei ineo re¬
uelatur ex fide infidem: sic̃ scͥptum est.
Iustuᷤ autẽ: ex fide uiuit. Deinde loquit᷑
de illis impiis quib ꝓpt̾ suꝑbiam nec
cognitio dei ꝓfuit: quia ñ sicut deum
głificauerunt᷑ ut gr̃as agerunt. Inde
tͣnsit ad eos qui iudicant & agunt talia

Expanded text:
quis: \'si deus hinc discernit a uetere quis: \'si deus hinc discernit a uetere testamento nouum. quod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordibus, fideles noni testamenti unde discernuntur a gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunjam illo populo vetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et novo populo priores, cui hoc praestatur per Testamentum Novum, quod his natura jam praestitit? 44. An forte eas gentes commemoravit Apostolus, scriptam in cordibus habere legem, quae ad unde venerit, intuendum est. Primo Evangelium commendans, ait: Virtus eDei est in salutem omni credenti: ludeo primum et Greco. Justicia enim Dei in eo reuelatur ex fide in fidem, sicut scriptum e s t: iustus autem ex fide uiuit. deinde loquitur de illis impiis, quibus propter superbiam nec cognitio dei profuit, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. inde transit ad eos, qui iudicant et agunt talia,
Abbreviated transcription (Latin):
ac noui testam̃ti. qd̾ lex ibi in tabilliᷤᷤ
hic incordib seͥbitur. ut qd̃ ibi forin¬
secus t̾ret. hic delectet intͥnsecus. ibiq
fiat p̃uaricator ꝑ occidentem litt̾am.
hic delectetur ꝑuiuificantẽ sp̃m: non
dicendum ideo ẽ: quod deus ad iuuet
nos ad oꝑandum iustitiam. atq oꝑet᷑
in nob̃ qͥ uelle & oꝑari ꝓbona uolunta¬
te. quia p̾ceptis iustitie forinsecus in so¬
nat sensib nr̃is. s quia in tͥnsecus incre¬
m̃tum dat. diffurdendo caritatẽ in cor
cum enim gentes que legem ñ habent
naturalit que legis sunt faciunt. hi
legem ñ habentes ipsi sibi sunt lex. qͥ
ostendunt opꝰ legis scriptum in cordib
sius. ne uideatur ñ ẽẽ certa distantia
noui testam̃ti. quod leges suas dñs in
cordib popłi sui scͥpturum ẽẽ ꝓmisit:
qnͣdoquidem hoc gentes naturalit ha¬
beant. ꝑ tͣctanda gͥ hec questio: que
ñ mediocris exorta est. Dicet enim ali¬

Expanded text:
et noui testamenti, quod lex ibi in tabulis, et noui testamenti, quod lex ibi in tabulis, hie in cordibus scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus insonat sensibus nostris, sed quia intrinsecus incrementum dat diffundendo caritatem in cordcum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, quando quidem hoc gentes naturaliter habeant. pertractanda igitur haec quaestio, quae non mediocris exorta est. dicet enim ali
Abbreviated transcription (Latin):
dasse distantiam. qd̾ leges suas daturꝰ
eẽt deus inmentem eorum. qui ꝑtinẽt
ad hoc testam̃tum. & eorum scͥpturus
m̃to s sp̃u s sp̃u dei uiui. ñ in tabu¬
lis lapicleis s intabulis cordis carna¬
lib. sempit̾namq mercedem uisti¬
ficationis huius. ñ t̾ram dequa pul
si amorrei & cethei & alie gentes. que
ibi cõmemorant᷑. s ip̃m dm̃ cui ad¬
herere bonum ẽ: ut bonum dei quod
diligunt deus sit ipse quem dilig̃t.
int̾ quem & homines nͥ peccata non
seꝑant: que ñ nisi ꝑeandem gr̃am
dimittuntur. Unde cum dixiss om̃s
enim cognoscent me a minore uscy
ad maiorem eorum. mox addidit. qͥ
ꝓpitius ero iniquitati eorum: & pecc̃a
eorum ñ memorabor ultra. Pꝰ legenigͦ
factoꝵ dicit dominꝰ: ñ concupesces. ꝑ
legem fidei dicit dñs: sine me nichil
potestis facere. Agebat enim de boniᷤ
oꝑib: hoc est de palmitum fructib.
Cum gͥ hec appareat distantia uet̾is

Expanded text:
dasse distantiam, quod leges suas daturus dasse distantiam, quod leges suas daturus esset deus in mentem eorum, qui pertinerent ad hoc testamentum, et eorum scripturus bulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus — sempiternamque mercedem iustificationis huius non terram de qua pulsi sunt Amorrei et Cethei et aliae gentes, quae ibi commemorantur, sed ipsum deum, cui adhaerere bonum est, ut bonum dei, quod diligunt, deus sit ipse quem diligunt, inter quem et homines nisi peccata non separant, quae non nisi per eandem gratiam dimittuntur. unde cum dixisset: omnes enim cognoscent me a minore usque ad maipropitius ero iniquitati eorum, et peccata eorum non memorabor ultra. Per legem ergo factorum dicit dominus: non concupisces, per legem fidei dicit dominus: sine me nihil potestis facere; agebat enim de bonis operibus, hoc est de palmitum fruetibus. cum igitur haec appareat distantia ueteris
Abbreviated transcription (Latin):
nutabile ualuer̃t: siue minores tẽꝑe
posteriores. maiores autẽ tempore pri¬
ores intelliguntur. Simul emm pro¬
missam dei contẽplationẽ accepturi
sunt om̃s. quia & illi ꝓ nob̾ meliora
ꝓuiderunt: ne sine nob̾ ꝑfecti ꝑfi¬
cerentur. Et ideo uelut pores reppe¬
runt᷑ maiores. quia minus dilati
sunt: sicut meuangelio de illo de¬
nario ꝑ similitudinẽ dicit᷑. quem
pͥus accipunt qui posterius uene
minores maioresq accipiendi sunt.
Ilud tñ quantum potes cliligenter at¬
tende. quod tanto molimine conor o¬
stendere. cum testam̃tum nouum pro¬
pheta ꝓmitt̾et. non sccłm testam̃tum qd̃
pͥus factum est popło isrł ex egypto li¬
berato. nichil eum de sacrifitiorum uł
quorumꝙ sacͣmentorum cõmutatiõe
dixisse. qmͣuis & ipsa sine dubio fũat
secutura. sicut secutam udemus. cũ
multis aliis locis eadem scͥptura ꝓpħi¬
ca testatur: s tantummͦ istam cõmẽ¬

Expanded text:
mutabile ualuerunt —, sine minores tempore mutabile ualuerunt —, sine minores tempore posteriores, maiores autem tempore priores intellegi noluit simul enim promissam dei contemplationem accepturi sunt omnes, quia et illi pro nobis meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur, et ideo uelut priores repperiuntur minores, quia minus dilati sunt, sicut in illo euangelico denario per similitudinem dicitur, quem prius accipiunt qui posterius uenerminores maioresque accipiendi sunt. llud tamen, quantum potes, diligenter adtende, quod tanto molimine conor ostendere, cum testamentum nouum propheta promitteret non secundum testamentum quod prius factum est populo Israhel ex Aegypto liberato, nihil eum de sacrificiorum uel quorumque sacramentorum commutatione dixisse, quamuis I\'t ipsa sine dubio fuerat secutura, sicut secutam uidemus, quod multis aliis locis eadem prophetica scriptura testatur, sed tantummodo istam commen
Abbreviated transcription (Latin):
admonetur: qui ñdum et̾uam lucem
ꝑ spicue ueritatis mente pͣgatissima cõ¬
templat᷑. Cum autem uen̾it quod per-¬
fectum est. & totum hoc quõd ex parte
carne carni apparuit. ostendet se ipsum
dilectorib suis. Tunc erit uita et̾na. ut
cognoscamus unũ uerum dm̃: tẽ simileᷤ
eierimus. qm̃ tunc cognoscemꝰ sic & cog¬
ititi sumus. Tunc ñ docebit unusquisꝙ
ciuẽ suum aut frẽm suum dicens. cog¬
nosce añm: om̃s enĩ cognoscent eum
ammnore usꝙ ad maiorẽ eoꝵ. Quod ml̾¬
tis modis intelligi potest: siue quia
& illic quisꝙ sc̃oꝵ tamqmͣ stella ab stel¬
la differt in gła. nec ad rem quicqmͣ
int̾ est utrum amaiore usq ad minorẽ
sic̃ dictum est: an si aminore usꝙ ad
maiorẽ diceret᷑. Qd̃ similit̃ nichil in¬
t̾ est etiam siminores intellexerimus
qui tantũmͦ credere maiores autẽ. qui
etiam intelligere qnͣtum in hac uita
pot̾. lumen incorporeum atq incom¬

Expanded text:
admonetur, qui nondum aeternam lucem admonetur, qui nondum aeternam lucem perspicuae ueritatis mente purgatissima contemplatur. cum autem uenerit quod perfectum est et totum hoc quod ex parte carne carni apparuit, ostendet se ipsum dilectoribus suis; tunc erit uita aeterna. ut cognoscamus unum uerum deum; tunc similes ei erimus, quoniam tunc cognoscemus sicut et cogniti sumus; tunc non docebit unusquisque ciuem suum aut fratrem suum dicens: cognosce dominum; omnes enim cognoscent cum a minore usque ad maiorem eorum. quod multis modis intellegi potest: siue quia et illic quisque sanctorum tamquam stella ab stella differt in gloria — nec ad rem quicquam interest, utrum a minore us q ue ad maiorem, sicut dictum est, an si a maiore usque ad minorem diceretur; quod similiter nihil interest, etiamsi minores intellexerimus, qui tantummodo credere, maiotes autem, qui etiam intellegere, quantum in hac uita potest, lumen incorporeum atque incom