comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictus ẽ cotidianis panis spiritalis significatur siue in sacram̃to aut inuictuisto isto
uisibili. Ad hoctẽpus ꝑtinet quod appellauit hodie Nonquia spiritaliscib: Ñ ẽ. sempit᷑¬
nus sed quia iste qui coridianus dictus ẽ inscripturis siue instrepitu sermonis siue quib: tẽ¬
porcdib: signis exbibet᷑ animie quae om̃a tunc utiq: Nonerunt cũ om̃s erurit docibiles
dõ et ipsã ineffabile lucẽ ueriertis Non motu corporũ significantes sed puritate m̃ts haurien¬
tes Nã fortasse et propterea panis dictus ẽ. non potus quia panis frangendo atq mandendo
in alim̃tũ conuertit᷑ sicut scripturȩ a periendo et disserendo a nimã pascunt potus cut tẽ poraitꝰ
sicuti ẽ traxsit incorpus. ut isto tẽpore panis sit ueritis cũ cotidianus panis dicit᷑ tunc autẽ
potus cum labore uullo disputandi et sermocinandi qua si frangendi atq: mandendio pu

Expanded text:
quod dictus est quotidianus, panis spiritalis significatur, sive in sacramento, aut in victu isto quod dictus est quotidianus, panis spiritalis significatur, sive in sacramento, aut in victu isto visibilis, ad hoc tempus pertinet, quod appellavit hodie: non quia spiritalis cibus non est sempiternus, sed quia iste, qui quotidianus dictus est in Scripturis, sive in strepitu sermonis, sive quibusque temporalibus signis exhibetur animae. Quae omnia tunc utique non erunt, cum omnes erunt docibiles Dei, et ipsam ineffabilem lucem veritatis non motu corporum significantes, sed puritate mentis haurientes. Nam fortasse et propterea panis dictus est, non potus, quia panis frangendo atque mandendo in alimentum convertitur, sicut Scripturae aperiendo et disserendo animam pascunt. Potus autem paratus, sicuti est, transit in corpus, ut isto tempore panis sit veritas, cum quotidianus panis dicitur; tunc autem potus, cum labore nullo disputandi et sermocinandi, quasi frangendi atque mandendi, opus
Abbreviated transcription (Latin):
dñi aduentua gicoepit. Et aduentus regnieius. quo in clariaite uenturus ẽ ñiã finito scło sed
infinescłi manifes tubitur. et ꝑfectio uoluntati seius sicut incaelo et int̃ra. siue uistos et pecoa¬
tores cuelũ et t̃rã intellegts. siue sõmet carnẽ siue d ñm et ecclesiã siue omã simuli psaꝑ fec
tione nr̃e betiatudinis et ideo scłi t̃minationẽ cõplebit᷑ et tam̃ omatria in ae terNum
manebunt Nam et scificationis dĩ sempi ternaerit et regnieius ñẽ finis et ꝑfecte nre bea¬
tudinis a et̃nauita promitat᷑: Perma nebunt ergo istatria c̃sumata atq: cumulata inil¬
la uita quae nobis promitutꝰ. Reliqua uero quattuor que petimus ad tẽporalẽ istã uitam
ꝑtinere mihi uidentur. Quorũ primũ ẽ panẽ nrum cotidianũ da nobis hodie hoc ipsõ enĩ

Expanded text:
Domini adventu agi coepit; et adventus regni ejus, quo in claritate venturus est, non jam finito saeculo, sed Domini adventu agi coepit; et adventus regni ejus, quo in claritate venturus est, non jam finito saeculo, sed in fine saeculi manifestabitur; et perfectio voluntatis ejus, sicut in coelo et in terra, sive justos et peccatortione nostrae beatitudinis, et ideo saeculi terminatione complebitur, tamen omnia tria in aeternum manebunt. Nam et sanctificatio nominis Dei sempiterna erit, et regni ejus non erit finis, et perfectae nostrae beatitudini aeterna vita promittitur. Permanebunt ergo ista tria consummata atque cumulata in illa vita quae nobis promittitur. Reliqua vero quatuor, quae petimus, ad temporalem istam vitam pertinere mihi videntur. Quorum primum est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Hoc ipso enim
Abbreviated transcription (Latin):
sboc in p̃sentifit quantũ diuinũ exam̃ nobis utile erse ꝑspexerit. Vnde dicitapłs tideus : asqui
q̃ paniã uosteptari suora id quod potestis s facit cũ tẽptatione prouentũ ut possttis susinerq
orandũ ÷eñ ut ñ solũ ñ inducamur inmalũ quo caremus qđ sextoloco pecimussed ab illo
enã liberenur quo iã inducti sumus quod cũ factũ fuenit Nihi romanebit fommidolosum
Nec orinino metuenda erit ulla teprituo quod icm̃ in hacuita et quadiu istã mortalitarẽ
curcũ ferimus ubi serpentina ꝑsucisione in ducti sumus nor sperandũ possefieri seciatro
harum septem pectionũ consideranda et cõmendanda distinetio : Nã cũ uita nrã
actis ad illa transeatur hincerium primarũ petitionũ impetrationes quã quã in hacuita
quae isto scło agitur exordiũ capiant. Nam et sũ ficatio nomonis dĩ ab ipso bumilitatis

Expanded text:
Sed hoc in praesenti fit, quantum divinum examen nobis utile esse prospexerit. Unde dicit Apostolus: FiSed hoc in praesenti fit, quantum divinum examen nobis utile esse prospexerit. Unde dicit Apostolus: Fia id quod potestis, sed facit cum tentatione proventum, ut possitis sustinere . Orandum est enim ut non solum non inducamur in malum quo caremus quod sexto loco petimus, sed ab illo etiam liberemur, quo jam inducti sumus. Quod cum factum fuerit, nihil remanebit formidolosum, nec omnino metuenda erit ulla tentatio. Quod tamen in hac vita, et quandiu istam mortalitatem circumferimus, ubi serpentina persuasione inducti sumus, non sperandum posse fieri, sed tamen harum septem petitionum consideranda et commendanda distinctio est. Nam cum vita nostra actis ad illa transeatur; trium primarum petitionum impetrationes quanquam in hac vita, quae isto saeculo agitur, exordium capiant nam et sanctificatio nominis Dei ab ipso humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
duci in temptationẽ aliud ÷ temptari Nã sine tẽptatione probatus eẽ nullus potest Ner
gt hic oratur ut non temptemur sed ut ñ inferamur intẽptationẽ Tam quã si quispiamco
necerse ẽ igne examinari non orat ut igne ñ contingat᷑ sed ut ñ exuratur ua sa enĩ figuli
probat fornax. Et homines iustos tẽptatid tribulationis Multiaut̃ in p̃cando itadicunt nenos
patiaris in duci intẽptationẽ expomentes uidelicet quomodo diccũ sit inducas quia in pant
ostenditur nibil contranos aduersarium possenisids̃ ante ꝓmiserit ut omĩstimor nost᷑
et deueratio atq: obseruatio ad dm̃ c̃uertatur. Quando intẽprationib: nñis nihilmalo liceat
hil remanet quod ultra adhuc debeat postulari quando semel protetionẽ ĩ aduersus ma¬
sũpe amus quã impecrata contra omnia q̃ tabulus et mundusoperant᷑ secunis stamus ecstũ

Expanded text:
duci in tentationem, aliud tentari. Nam sine tentatione probatus esse nullus poduci in tentationem, aliud tentari. Nam sine tentatione probatus esse nullus pogo hic oratur, ut non temtetur, sed ut non inferamur in temtationem, tamquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. uasa enim figuli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulatipatiaris induci in tentationem, exponentes videlicet quomodo dictum sit inducas. Qua in parte ostenditur nihil contra nos adversarium posse, nisi Deus ante permiserit, ut omnis timor noster et devotio atque observatio ad Dominum convertatur, quando in tentationibus nostris nihil malo liceat, ra nos a malo, nihil remanet quod ultra adhuc debeat postulari, quando semel protectionem Dei adversus malum petimus. Qua impetrata, contra omnia quae diabolus et mundus operantur securi stamus et tuti.
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃nã misericordiã promisit et ueniã secuturã Ad iunxit plane. et addidit legẽ Certa nos c̃diti¬
one et sponsione constringens ut sic nobis dimiti debita postulemus. secundũ quod et ipsi debito¬
rib: nr̃is dimitamus scientes impetrari non posse quod propeccatis petimus nisi et iosi circapec¬
catores nr̃os paria fecerimus. Idcirco et in alio loco dicit inqua m̃sura merieritis inea reme
tiet᷑ uobis. Mulla enim alia sententia sic oram ut quasi pacis camurcũ dño inqua pactiones
m̃timur totius orationis nullus ẽ fructus. Et ne nos inducas in tẽptationẽ Non enĩ ꝑseipsũ indi¬
cit ds̃ sed induci patitur eũ q̃ suo auxilio deseruerit ordine occulus simo ac meritis causi seaã
sepe manifestis dignum iudicat illũ quẽ deserat et in tẽptationẽ inducisinat. Aliud ÷ aut̃ ir¬

Expanded text:
paternam misericordiam promisit, et veniam secuturam adjunxit, plane et addidit legem, certa nos conditipaternam misericordiam promisit, et veniam secuturam adjunxit, plane et addidit legem, certa nos conditione et sponsione constringens, ut sic nobis dimitti debita postulemus secundum quod et ipsi debitoribus nostris dimittimus. Scientes impetrari non posse quod pro peccatis petimus nisi et ipsi circa peccatores nostros paria fecerimus. Idcirco et alio in loco dicit: Qua mensura mensi fueritis, eadem et remetietur vobis . Nulla enim alia sententia sic oramus, ut quasi paciscamur cum Domino. In qua pactione si mentimur, totius orationis nullus est fructus. Et ne nos inducas in tentationem. Non enim per seipsum inducit Deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit, ordine occultissimo ac meritis. Causis etiam saepe manifestis dignum judicat illum quem deserat et in tentationem induci sinat. Aliud est autem in
Abbreviated transcription (Latin):
do famem patitur. Cottidie panis necessarius : quo reficiat᷑ esuriens et releuans erigatur
quod aut̃ panẽ super substantialẽ in aliis exemplarib: legimus uel peculiarẽ uel p̃cipuum
illũ panẽ similit̃ significat quid dicit Egosum panis qui decaelo descendi. Quiui delicet est
suꝑ om̃s substantias et uniuersas superat creaturas. Et dimitte nobis debita Nr̃a sicut et nos
dimitamus debitorib: nr̃is. post subsidiũ cibi petitur et uenia delicti. ut quia dõ pascitur in dõ
uiuat Nec tantũ p̃senti et tẽporaliuitae sed aet̃ nae consulat᷑ ad quã ueniri potest si peccata
donent᷑ quae debita dñs appellat sicut in euangelio suodicit. Dimisi tibiomne debitum
quia me rogasti. Quam necessariae autẽ quam prouident̃ et sa lubrit̃ ad monemur quod pec¬
catores sumus qui propeccatis rogare compellimur quiorare prodebits et peccatis docuit

Expanded text:
do famem patitur, quotidie panis iste necessarius est, quo reficiatur esuriens et relevans erigatur. do famem patitur, quotidie panis iste necessarius est, quo reficiatur esuriens et relevans erigatur. Quod autem panem supersubstantialem in aliis exemplaribus legimus, vel peculiarem, vel praecipuum illum panem similiter significat qui dicit: « Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi : » qui videlicet est super omnes substantias, et universas superat creaturas. « Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. » Post subsidium uiuat nec tantum praesenti et temporali uitae sed aeternae consulatur, ad quam ueniri potest, si peccata donentur quae debita Dominus appellat, sicut in euangelio suo dicit: dimisi tibi omne debitum, quia me rogasti. quam necessario autem, quam prouidenter et salubriter admonemur quod peccatores sumus qui pro pec
Abbreviated transcription (Latin):
peri cibo dequo idẽ dñs dicit: operamini escã quae ñ corripitur et illud ego sũ panis
uitae qui de caelo descendi Sed horũ triũ quid sit probabilius considerari potest Nam
forte quispiam moueat᷑ cur oremus probis ad ipiscendis quae huic uitȩ s̃ necessaria ueluti
uictus et tegum̃ tũcũ ipse dñs dicit nolite sollicities se quidedatis autqͦid induamini. Desacram̃¬
toaut̃ corporis dñi ut illi ñ moueant q̃stionẽ qͣi plurimi inorientalib: partib: ñ coridiecenȩ domini¬
cae cõmunicent cũ iste panis cotidianus dictus ÷ restat ut cotidianũ panẽ accipiam spiritalẽ p̃¬
cepta scilicet diuina q̃ cotidie oportet meditari et operani. Nãdeipsis dñs dicit operaminiaes
cã quae non corrumpitur : Cotudianus aut̃ istecib: nunc dicit᷑. Quam diui ista uita tempo¬
ralis per dies decedentes succedentesq ꝑ agitur. et reueraquam diu ñ in superiora nun

Expanded text:
i cibo, de quo idem Dominus dicit: Operamini escam quae non corrumpitur. Et illud: Ego sum panis vitae, qui de coelo descendi . Sed horum trium quid sit probatissimum considerari potest. Nam forte quispiam moveatur cur oremus pro his adipiscendis quae huic vitae sunt necessaria, veluti est victus et tegumentum, cum ipse Dominus dicit: Nolite solliciti esse quid edatis, aut quid induamini ; de sacramento autem corporis Domini, ut illi non moveant quaestionem, qui plurimi in Orientalibus partibus, non quotidie coenae Dominicae communicent, cum iste panis quotidianus, dictus est. Restat ut quotidianum panem accipiamus spiritalem. Praecepta scilicet dcam, quae non corrumpitur. Quotidianus autem cibus nunc dicitur, quandiu vita ista temporalis per dies decentes succedentesque
Abbreviated transcription (Latin):
lidnẽ deoriente et occidente creditdri populi come morantur Filuidutẽ regni eicient᷑ inte¬
nebras extenores ibierit flecus et stridordentiũ filios cutẽ regniudeos significat in quib:¬
eelinquitlum̃ uleioro eoteie es tenebrȩ nominates Ibieritfle et seri dordentiũ Sifletus
oculorue et st rdor dentũ ossadgmonstrant ulera ẽ engo corporũ steorude menbrons
q̃. ceciderañ resurractio. Vnde et ꝑmecusorc mignitu ad exorist coruisle men

Expanded text:
litatem, de oriente et occidente credituri populi commemorantur. Filii autem regni ejicientur in telitatem, de oriente et occidente credituri populi commemorantur. Filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor dentium. Filios regnirelinquit lumen, idcirco exteriores tenebrae nominatae sunt. Ibi erit fletus et stridor dentium. Si fletus oculorum est, et stridor dentium ossa demonstrat; vera est ergo corporum et eorumdem membrorum quae ceciderant, resurr
Abbreviated transcription (Latin):
tiuemient illi dequib: dictũ .ẽ. ut e filiidĩ quidis ꝑsi sunt congregarent᷑ inunũ. Istiergo
om̃s uenient. Vnde uenient ab oriente et occidente hoc ẽ exomnigente q̃: est sub sole ab
oriente usq ad occidentẽ. Sicut enĩ ꝑomnes gentes habet huiꝰ &iingeliĩ pdicari Sicex
omnib gentib: uenturis ad regnũ caelorũ ł adhuc aboriente hiqui statĩ trcinseunt et ãb
occidente. hi qui ꝑsecutiones et pcissionesusq ad mortem tolerciuer̃ profide. Et recũbent᷑ abrahã
isciac et ia cobin regnocuelorũ. Recũbent ñ carnalit̃ icentes sed spiritalit̃ requiescentes N
tẽporalit̃ potuntes sed felicit̃ epulantes. Quia ds̃ abraã caelic̃ditor pat̃ ẽ. xp̃ĩ idcirco inro¬
pcurit̃ i plet᷑ dequo suprai diximꝰ incenturionis fide gentiũ fieri p̃nogatiuã dũ adillius credu¬

Expanded text:
ti venient, illi de quibus dictum est: Ut et filii Dei, qui dispersi sunt, congregarentur in unum. Isti ergo ti venient, illi de quibus dictum est: Ut et filii Dei, qui dispersi sunt, congregarentur in unum. Isti ergo omnes venient. Unde venient? Ab Oriente et Occidente, hoc est ab omni gente quae est sub sole, ab Oriente usque ad Occidentem. Sicut enim per omnes gentes habet hoc Evangelium praedicari, sic ex omnibus gentibus venturi sunt ad regnum coelorum: vel adhuc ab Oriente hi qui statim illuminati transeunt, et ab Occidente hi qui passiones et persecutiones usque ad mortem toleraverunt pro fide. Et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob, in regno coelorum. Recumbent non carnaliter jacentes, sed spiritaliter requeiscentes; non temporaliter potantes, sed feliciter epulantes. Quia Deus Abraham, coeli conditor, Pater est et Christi, i impletur, de quo supra diximus in centurionis fide, gentium fieri praerogativam, dum ad illius credu
Abbreviated transcription (Latin):
rcitus ẽ. Miratus ẽ qđ uidit centurionẽs iã intelligere maiestatem. Sed quib in illo fecerat
ipsã fidem uel in telligentiam nisi ipse quietam mirabatur quod siec tilius eã fecis set quid mira¬
retur qui p̃scuiserat : Notundũ ergo quia qđ miraretur dñs nob̵ mirandũ ẽẽ si gnificat quib:
adhuc op: ẽ sic moneri Om̃s enimcales motus cũ dedõ dicuntur non ꝑ turbatianimi signa sint
nib: retro patriarchis et prophetis sed de p̃sentib: aeui loquit᷑ hominib: Quib: ideocenturionis fides cin¬
tefertur quia illi legis prophectirũq monitus edocti : Hic autẽ nemine docente sponte credidit
Vnde et incenturione fides gentiũ p̃ponitur incredulo isrłi. Dico autẽ uob quod multi
aboniente et occidente uenient. Dico uobis testor uobis. an nuncio uobis. p̃dicouob Mul¬

Expanded text:
miratus est. Miratus est quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat miratus est. Miratus est quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem, vel intelligentiam, nisi ipse qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset quid miraretur, qui praescius erat? Notandum ergo quia quod miratur Dominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc sic opus est moveri, omnes enim tales motus, cum de Deo ducuntur, non perturbati animi signa sunt, ael. Non de hominibus retro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus. Quibus ideo centurionis fides antefertur quia illi legis prophetarumque monitis edocti, hic autem, nemine docente, sponte credidit. Unde et in centurione fides gentium praeponitur incredulo Israeli. Dico autem vobis quod multi ab Orïente et Occidente venient. Dico vobis, testor vobis, annuntio vobis, praedico vobis; mul
Abbreviated transcription (Latin):
milites. Quomodo detenebris gentiũ tantũ ꝓcessit lum̃ quo modo errorieorũ dm̃ ñ cog¬
noscentiũ tantti manifestata ẽ iustitia quomodostultorũ idolis seruientiũ tãlipida ef¬
fulsit fiđ: hominẽ seet potestatił tribuni ł p̃sidis subdic̃ imperare tam̃ posseminorib:
tid uboudiat᷑ eũ multomae is quids sit et suꝑ om̃a potens in numerã uinitutis aengelicȩ q̃
ad imperatã obtẽperet habere militiã et dicere in firmitati ut recedat et recedet et
teria implere posseqđ uellet. Repellendȩ eñ erant ł infirmitates corporũ ł fortitudines c̃¬
trariȩ quib: homo ad debilitatẽ sepecceditur et uerbo dñi e ministeriis angelorũ. Alit̃ Milites
et serui quicenturioni oboediunt. Virtutes snaturał quarũ ñ minimã copiã multia ddñm ue¬
nientes secũ deferunt. Dequib: in cornelii centurionis laudedicitur quia erat uiriustus et timer
dm̃ cũ omnidomosua faciens ȩlemosinas multasplebi et dep̃cans dm̃ semꝑ. Audiens autẽ iħsmi

Expanded text:
ris gentium tantum processit lumen? Quomodo eorum Deum non cognoscentium tanta manifestata est justitia? Quomodo ex ore stultorum idolis servientium tam limpida effulsit fides. Hominem se et potestati vel tribuni, vel praesidis subditum dicit, imperare tamen posse minoribus; ut subaudiatur eum multo magis qui Deus sit et super omnia potens, innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam; et dicere infirmitati ut recedat, et recedet, etteria implere posse quod vellet. Repellendae enim erant vel infirmitates corporum, vel fortitudines contrariae, quibus homo ad debilitatem saepe conceditur, et verbo Domini et ministeriis angelorum. Aliter milites et servi qui centurioni obediunt virtutes sunt naturales, quarum non minimam copiam multi ad Deum venientes secum deferunt. De quibus in Cornelii centurionis laude dicitur quia erat justus et timens Deum cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi, et deprecans Deum semper . Audiens autem Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ scmẽ. quod estis uos. Qua propter sun templo suo habitat ds̃ et sc̃ĩ templũ eus sunt
recte dicitur quies in caelis quies in scĩs. et ad comodatissima ista similitudo ÷ Vt spiritalit
tantũ int̃ ẽe uideatur int̃ iustos et peccatores quantũ corporalit̃ int̃ caelum et terram
unde caelum caetum surgit et luminaria oriunt᷑. Nontã quã ibi sit det quasi ceteras
mundi partes de seruerit quiubiq: p̃sens ÷ ñ locorũspacus sed magestatis potentia sedut
admoneat᷑ animus ad naturã excellentio remse conuertere id  ad dñm cũ ipsum cor.
pus eius quod t̃ renum ÷ ad corpus excellentius idẽ ad corpus caelestẽ conuertitur Sc̃i¬
ficet᷑ nom̃tuũ Quod non sic̃ petitur quasi ñ sit sc̃mdi nom̃ sed ut scm habeatur ab homi¬
nibus id ẽita illis in motes paetdĩ ile nonexistiment aliquid s anctius qđ magis offen¬

Expanded text:
Dei sanctum est, quod estis vos . Quapropter si in templo suo habitat Deus, et sancti templum ejus sunt, Dei sanctum est, quod estis vos . Quapropter si in templo suo habitat Deus, et sancti templum ejus sunt, recte dictantum interesse videatur inter justos et peccatores, quantum corporaliter inter coelum et terram. unde coelum surgit, et lumen oritur, non tanquam ibi habitet Deus, quasi caeteras mundi partes deseruerit, qui ubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia: sed ut admoneatur animus ad naturam excelpus ejus, quod terrenum est, ad corpus excellentius, id est corpus coeleste, convertitur Sanctificetur nomen tuum. Quod non sic petitur, quasi non sit sanctum Dei nomen, sed ut sanctum habeatur ab hominibus, id est, illis innotescat Deus, ut non existiment aliquid sanctius quod magis offen
Abbreviated transcription (Latin):
cura animum tangit. ut quid dicit pat̃ nost̃ tanto patre nonsit indignus. ds̃ autem in sor¬
didos mores num quam cadit. Et gracias misericordiae ipsius qui hoca nobis exigit ut sit
pat̃ nost̃ quod nullo sumptu sed sõlabona uoluntate comparam potest. Ad morientur
etiam hic diuites uel genere nobiles secundũ słm cũ xp̃ian faca fuerint non supbire
aduersus pauperes et ignobiles qnm simul dicunt dõ pat̾ nost̃ Quodion possunt
uere accipie dicere nisł se fr̃s eẽ cognoscant. Vtatur ergo uoce noui testam̃ti populus nouus
ad aet̃ nã hereditatẽ uocatus et dicãt. pater nost̃ quies incelis id ÷ in scis et iniustis. Ñ enĩ
spatio locorũ continet᷑ ds̃. sed quemad modũ terra appellatus ÷ peccator cum eidictum est
Terraes et int̃ram ibis sic caelũ iustus econtrario decipotest. Iusti senim dicitur: Templũ enĩ

Expanded text:
cura animum tangit, ut qui dicit Pater noster, tanto patre non sit indignus: Deus autem in sorcura animum tangit, ut qui dicit Pater noster, tanto patre non sit indignus: Deus autem in sordidos mores nunquam cadit, et gratias misericordiae ipsius, qui hoc a nobis exigit, ut sit Pater noster, quod nullo sumptu, sed sola bona voluntate comparari potest. Admonentur etiam hic divites, vel genere nobiles secundum saeculum, cum Christiani facti fuerint, non superbire adversus pauperes et ignobiles, quoniam simul dicunt Deo Pater noster. Quod non possunt vere ac pie dicere, nisi se fratres esse cognoscant. Utatur ergo voce Novi Testamenti populus novus, ad aeternam haereditatem vocatus, et dicat: Pater noster, qui es in coelis, id est, in sanctis et justis. Non enim spatio locorum continetur Deus, sed quemadmodum in terra appellatus est peccator, cum ei dictum est: Terra es, et in terram ibis ; sic coelum justus e contrario dici potest. Justis enim dicitur: Templum enim
Abbreviated transcription (Latin):
pura ee simplitio affectu. Sed resipras uerbis nos docuisti dnm̃ nrũmoportebat quib me¬
morie mandatis eas ad tẽpus orandi recordaremur. Sic ergo uosorabitis. Pat̃ nost̃ quiesin
caclis Nus quã inuenitur p̃ceptũ populo isrł ut diceret pat̃ nost̃ aut oraret paerẽ dm̃ sed
dñs eius in sinuatus ÷ tamquã seruientib: id ÷ secundũ carnẽ adhuc uiuentib: Pro phetae
tam̃ sȩpe ostendunt eundẽ dñm dm̃ etiam patrẽ eorundẽ eẽ potuisse si ab eius mandatis ñ
dicens: Dedit eis potestatẽ filios isrł fieri: et apłs paulus. Quam diu inquit heres paruulu sest
nihil differt aseruo et sp̃madoptionis nos accepisse cõmemorat. in quoclamam: abbapater
Magnum ergo donum ꝑ gratiam dĩ accepimi Quod si namur dõdicere pat̃ nost̃ Quideniim
iam nondet filuis petentib cum hoc ipsum ante dederit ut filuessent : postremo quanta

Expanded text:
pura et simplici affectu. Sed res ipsas verbis nos docuisse Dominum oportebat, quibus mepura et simplici affectu. Sed res ipsas verbis nos docuisse Dominum oportebat, quibus memoriae mandatis, eas ad tempus orandi recordaremur. Sic ergo vos orabitis: Pater noster qui es in coelis. Nusquam invenitur praeceptum populo Israel ut diceret Pater noster, aut oraret Patrem Dominum sed Dominus eis insinuatus est, tanquam servientibus, id est, secundum carnem adhuc viventibus. Prophetae tamen saepe ostendunt eumdem Dominum, Deum etiam eo Patrem eorumdem esse potuisse, si ab ejus mandatis non dicens: Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; et apostolus Paulus: Quandiu, inquit, haeres parvulus est, nihil differt a servo . Et Spiritum adoptionis nos accepisse commemorat, in quo clamamus: Abba Pater . Magnum ergo donum per gratiam Dei accepimus, quod sinamur Deo dicere: Pater noster. Quid enim jam non det filiis petentibus, cum hoc ipsum ante dederit, ut filii essent. Postremo quanta
Abbreviated transcription (Latin):
do animodant operã Vt hoc nugatorii studugenus etiã ad dm̃ p̃ce fleendũ traris¬
fepre conentur arbitrantes sicut homine iudicẽ Ittidm̃ uerbis ad duci insententiã no¬
bideitaq similis ẽẽ illis. dicit unus et uerus magist̃. Scit enim pater uest̃ qui opus sit uobis
ante quã petatis eũ. consurgit in hoc loco quaedã herers. philo sophoꝵq: dogma ꝑ uersũ. di¬
centu Sonauit ds̃ quid oremus et antequã petamus Scit quib: indigeamus frustrascientilo¬
quimur. Quib: breuit̃ respondendũ ÷ nos non narnatores eẽ sed rogatores. Aliudẽ nar¬
ite ignorant aliud sciente rogare. in illo indicium ÷ hoc obsequiũ ibi fideliter inidi¬
camas hicmiserabilit̃ obsecramus. Nonenim uerbis agere debemus a pud dm̃ ut impetrem
quoduolumus sed reb: quae animo gerimus et intentione cogitationis. cum de lectatione

Expanded text:
do animo dant operam, et hoc nugatorii studii genus etiam ad Dominum prece flectendum transdo animo dant operam, et hoc nugatorii studii genus etiam ad Dominum prece flectendum transferre conantur, arbitrantes sicut hominem judicem, ita Dominum verbis adduci in sententiam. Nolite itaque similes esse illis, dicit unus et verus magister. Scit enim Pater vester quid opus est vobis, antequam petatis eum. Consurgit in hoc loco quaedam haeresis, philosophorumque dogma perversum, dicentium: Si novit Deus quid oremus, et antequam petamus, scit quibus indigeamus, frustra scienti loquimur. Quibus breviter respondendum est nos non narratores esse, sed rogatores. Aliud est narrare ignoranti, aliud scientem rogare. In illo indicium est, hic obsequium. Ibi fideliter indicamus, hic miserabiliter obsecramus. Non enim verbis agere debemus apud Dominum, ut impetremus quod volumus, sed rebus quae animo gerimus, et intentione cogitationis cum dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad patrẽ quẽ fit in intimis cordis ubioratur pater in abscondito et pacor inquit
ur̃t qui uidet in absconditoreddet uobis et hocdocuit taliclausula terminandum
Nonenim hoc monet nunc et oremus sed quomodooremus. Neq superius ut faciamus
elemosinã sed quo animo faciamus quo iam decorde mundando p̃cip̃ quod Nion
mundat nisiuna et simplex intentio in aet̃nam uitã solo et puro amore sapientiae orantes
aut nolite multũ loqui sicut̃ et hnici. Putunt enim quo in multiloquio suo exaudiatur Nolit
engo assimularieis. Sic̃ brpocritarũ : pberese adspetandos in oratione quonum fructus
÷ placere hominib: itaethnicorũ id ÷ gentilium in multiloquioseputare exaudiri
et reuera omne multi loquium agentilib: uenit qui exertende linguae potius quã muridan¬

Expanded text:
tur ad Patrem, quae sit in intimis cordis, ubi oratur Pater in abscondito. Et Pater, inquit, tur ad Patrem, quae sit in intimis cordis, ubi oratur Pater in abscondito. Et Pater, inquit, vester, qui videt in abscondito, reddet vobis. Et hoc decuit tali clausula terminandum. Non enim hoc monet nunc ut oremus, sed quomodo oremus, neque, ut superius, ut faciamus eleemosynam, sed quo animo faciamus. Quomodo de corde mundando praecipit, quod non mundat, nisi una et simplex intentio in aeternam vitam, solo et puro amore sapientiae? Orantes autem nolite multum loqui, sicut ethnici. Putant enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Nolite ergo assimilari illis. Sicut hypocritarum est praebere se ad spectandos in oratione, quorum fructus est placere hominibus, ita ethnicorum, id est, gentilium, in multiloquio suo se putare exaudiri. Et revera omne multiloquium a gentilibus venit, qui exercendae linguae potius quam mundan
Abbreviated transcription (Latin):
intellecta Erudit auditorẽ ut uanam mundigloriam fugia .t. sed mibi uidetur
hoc magis eẽ praeceptum. ut inclusai pectoris cogitatione labusq compraessis oremus
dñm. quod et annam in regnum uolumine fecisse legimus. Labia inq̃id eus tantũ moue¬
bantur et uox illius non cudiebatur. Ista etiam cubicula in psalmo significantur. ubidict
quȩ dicitis in cordib: ur̃is. et in cubilib: ur̃is compugimini. et clauso ostio ora patrẽ tuũ
in abscoso. Paruum ÷ intrare in cubicula si ostium pateat importunis cogitationib ꝑ
quod ostiũ eaquae forissunt improbe seimmergunt. et interiora nr̃a appetunt Foris
autem diximus eẽ omnia temporalia et uisibilia. quae ꝑ ostium id ÷ ꝑ carnalem sen
cogititiones nr̃as penetrant. et turba euanarum fantas matum orantib: obstrepunt
Claudendum ÷ ergo ostium Id ÷ carnali sensiu resistendum. ut oratio spiritalis diriga

Expanded text:
intellecta erudit auditorem, ut vanam mundi gloriam fugiat. Sed mihi videtur intellecta erudit auditorem, ut vanam mundi gloriam fugiat. Sed mihi videtur hoc magis esse praeceptum, ut inclusa pectoris cogitatione, labiisque compressis, oremus Dominum. Quod et Annam in Regum volumine fecisse legimus: Labia, inquit, ejus tantum movebantur, et vox illius non audiebatur . Ista etiam cubicula in psalmo significantur, ubi dicitur: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini . Et clauso ostio ora, ait, Patrem tuum in absconso. Parum est intrare in cubicula si ostium pateat importunis cogitationibus, per quod ostium ea quae foris sunt improbe se immergunt, et interiora nostra appetunt. Foris autem diximus esse omnia temporalia et visibilia, quae per ostium, id est, per carnalem sensum in cogitationes nostras penetrant, et turbae vanorum phantasmatum orantibus obstrepunt. Claudendum
Abbreviated transcription (Latin):
re ut uideantur ab hominib: Am̃dico uobis recẽperunt mercedẽ suam. Anguli platetirũ
sunt ubiuia ꝑ trans uersum alterius uiae uadit. Et quadruuium reddit Nonenim
te uideri ab hominib: alicubi orantẽ nefas ẽ sed ideo hoc agere ut uidearis ab hominib:
Et suꝑ fluo totiens eadem dicuntur. Cum sitiam una regula custodienda. Gognitum
est non sibi ut haec sciant homines formidandum &ut fugiendũ ẽẽ sed siboc animo
fiant ut fructus in eis expeccetur placendi hominib: Seruat etiam ipse dñs eadẽ uerba
sum adiungit similit̃  mendico uobis ꝑceperunt mercedẽ suã. hiric oscerider is
ipse prohibere ut ea merces cippectitur quia stulti gaudent. ut gaudent ut laudent᷑ ab
hominib: Tuaut̃ cũ o raueris intra incubiculũ tuum. et clauso ostiotuoora patrẽ tuũ ins
absconso. et patertuus qui uidet in absconso red dectibi haec quidem sententia simplici

Expanded text:
re, ut videantur ab hominibus; amen dico vobis receperunt mercedem suam. Anguli platearum re, ut videantur ab hominibus; amen dico vobis receperunt mercedem suam. Anguli platearum sunt, ubi via per transversum alterius viae vadit, et quadrivium reddit. Non enim te videri ab hominibus alicubi orantem nefas est, sed ideo hoc agere, ut videaris ab hominibus. Et superfluo toties eadem dicuntur, cum sit una jam regula custodienda, qua cognitum est, non sibi ut haec sciant homines formidandum, aut fugiendum esse, sed si hoc animo fiant, ut fructus in eis exspectetur placendi hominibus. Servat etiam ipse Dominus eadem verba, cum adjungit similiter: Amen dico vobis receperunt mercedem suam. Hinc ostendens ipse prohibere, ut ea merces appetatur, qua stulti gaudent, ut laudentur ab hominibus. Tu autem cum orabis intra in cubiculum tuum, et clauso ostio tuo, ora Patrem tuum in absconso, et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi. Haec quidem sententia similiter
Abbreviated transcription (Latin):
uel a licuius reitemporalis gratici uolunt misericordes uideri in quib: sola sinistra operari
extimenoda est Itemalii quasi medium int̃ utroq locum tenent ut et inter te tie
quae indõ ẽ. elimosincim facicint et tamen in serat se buic bonae et obtimae uolurs¬
tati t orhiulla etiam ludis uel cuiuis cumq rei fragilis et tẽporaliscupiditas sed d ñs nr̃t
multo uebementius probibet solam sinistrã in nobis operari quando etiam miseriea uetat openi¬
b dexterȩ Agitur enimde corde mundando quod nisi fuerit simplex mundum non erit
dimplex autẽ quomodoerit siduob: dominis seruiet uecuna intentione rerumaeternarus
puri ficet aciem suam sed eam mortaliũ quoq: fragilium quae rerumamore obnubilet : eccũ
oratis ponerits sicut hypocrite quiamant insina gogis et in angulis platearũ stantesora¬

Expanded text:
vel alicujus rei temporalis gratia volunt misericordes videri. In quibus sola sinistra operari vel alicujus rei temporalis gratia volunt misericordes videri. In quibus sola sinistra operari existimanda est. Item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione, quae in Deo est, eleemosynam faciant, et tamen inserat se huic bonae et optimae voluntati nonnulla etiam laudis vel cujuscunque rei fragilis et temporalis cupiditas. Sed Dominus noster multo vehementius prohibet solam sinistram in nobis operari, quando etiam misceri eam vetat operibus dexterae. Agitur enim de corde mundando, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit. Simplex autem quomodo erit, si duobus dominis serviet, nec una intentione rerum aeternarum purificet aciem suam, sed eam mortalium quoque fragiliumque rerum amore obnubilet. Et cum oratis non eritis sicut hypocritae, qui amant in synagogis et in angulis platearum stantes ora
Abbreviated transcription (Latin):
onabisconso noddert tibi: Al nergo sinistra in fideles dici credebant aluinimicu sed utinibi
c̃sequentius sinistrauidet᷑ significare
duanu nosam deleccationẽ laudis. Dextera aut̃ si gnificat intentionẽ implendi praecep¬
adiuinte. Cum utiq conscientiae facientis elemosinam miscet se appecitio laudis
bumanae fit sinistra conscia operis dextre. Nesciat ergo sinistratua quid faciat de¬
tematũ u ded non semusceat conscientiae tiue laudis bumanae appeciocum in elimo sina facienda
quae bumanis oculis demonstrari Non potest Nec uerbis a periri : quando quidẽ multi mulita
m̃tuntur. Qua propt̃ sid extera intrinsecuscut in abscondito ad sinistra ꝑrinen om̃i ex¬
tenune quae sunt uis ibilia et temporalia. Sit ergo elimosinatua in ipsi conscientiã ub
nud i elimosira faciunt bona uoluntate etiamsi pecunia uel siquid aliud quodinopi largien¬
dũe uoniba bent mulauutẽ foris faciunt et intus non faciunt qui uel uiobrao Vegien

Expanded text:
faciat dextera tua. Alii ergo sinistram infideles dici credebant, alii inimicum, sed mihi nihil consequentius sinistra videtur significarequam ipsam delectationem laudis. Dextera autem significat intentionem implendi praecepta divina. Cum itaque conscientiae facientis eleemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dexterae. Nesciat ergo sinistra tua quid faciat dextera tua, id est, non se misceat conscientiae tuae laudis humanae appetitio, cum in eleemosyna facienda nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest, nec verbis aperiri, quandoquidem multi multa mentiuntur? Quapropter si dextera intrinsecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent omnia exteriora, quae sunt visibilia et temporalia. Sit ergo eleemosyna tua in ipsa conscientia, ubi multi eleemosynam faciunt bona voluntate, etiam si pecuniam, vel si quid aliud, quod inopi largiendum est, non habent. Multi autem foris faciunt, et intus non faciunt, qui vel ambitione,
Abbreviated transcription (Latin):
tum esser Non in cissolis sed in omnib ftciendum est quae alico iure temportiliter
nrti ẽẽ dicimus Tunica interior uestis pallium exterior est. Sienim denecesscrui
boc imperitum est quanto magis superflua contempnere conuenit. et omnicique
anro iure inalterius possunt transire potestatem. sicuti est uestis domus fundus. ium̃¬
tum et genertiliter omnis pecunia. Quod utrum eticam deseruis accipiendum sit magr
questio est. Non enim xp̃i anum oportet sic possidere seruum. Quomodo equum cuit
crtentum. autciurum. et maxime sulle seruus rectius et honestius admcolendum

Expanded text:
tum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter tum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus; tunica interior vestis, pallium exterior est. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit, et omnia quae a nostro jure in alterius possunt transire potestatem. Sicuti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter omnis pecunia. Quod utrum etiam de servis accipiendum sit, magna quaestio est. Non enim Christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum, aut argentum, aut aurum. Sed ille servus si rectius et honestius et ad Deum colendum
Abbreviated transcription (Latin):
et dextrum dogma uoluerit uu inertire obponatur ei. cilud descripturis testimonium
exitem diu uerbertnti succedentes sibi dexteras p̃betimus donec inimici ira lassescuo
Potes ttmen ñ in conuenienter et inducib: mcixillis. ducis nobilitates simificatas intellig
nobilittũ fuer sinistra humane deputetur Conuenit ergo ut inquocumq discipulo xp̃
scti borores ꝓcibet sicut cipł pcuilus cum in eo ꝑsequerentur homines nomen apicinum
dentibus dextertum. Nonenim dicemndo ciuis omnanus icrm. nanenit pactus pocinse
contem pni quod prominimo habebat abeis qui in illo nomen tam prcieciosum et salutt
contempsertnt: Et eiqui uult tecum iudicium contendere. et tunicam tuam tollere
remittee et pallium. Lucas hoc capitulum ues auice posuit. Aitenim. Abeo qu
offeret tibiuestmentum. Etam tuni cam noli prohibere quod deuestimento et tuni cadic¬

Expanded text:
et dexterum dogma voluerit vulnerare, opponatur ei aliud de Scripturis testimonium, et dexterum dogma voluerit vulnerare, opponatur ei aliud de Scripturis testimonium, et tam diu verberanti succedentes sibi dexteras praebeamus, donec inimici ira lassescat. Potest tamen non inconvenienter et in duabus maxillis duas nobilitates significatas intelliginobilitati, et sinistra humanae deputetur. Convenit ergo ut in quocunque discipulo Chsaeculi honores habet. Sicut apostolus Paulus, cum in eo persequerentur homines nomen Christianumdentibus dexteram. Non enim dicendo, Civis Romanus sum, non erat paratus hoc in se contemni, quod pro minimo habebat ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Et ei qui vult tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte ei et pallium. Lucas hoc capitulum versa vice posuit. Ait enim: Ab eo qui auferet tibi vestimentum, etiam tunicam noli prohibere . Quod de vestimento et de tunica dic
Abbreviated transcription (Latin):
in nocentius ẽ .eo. qui in uirtte ꝑfectus ẽ. Hac ergo euangelica sententia ecclesiasticus uir
describitur imititor eius qui dicit discite ame uͦme qͥamitis sũ et humilis corde et polli¬
citttionem suc̃ ꝑcussus alapa cõꝓbatdicens. simale locutus sũ argue demalo sicũt bene cu
me cedis tule quid et đđ loquebatur in psalmo si red didi rẽtribuentib mihi mcla
Et hieremicis in lamentationib: Bonũ ẽ homini cum sederit abado lescentia sua dabit
percutienti se maxillam sctu rtibitur obprobriis. Hoc ciduersum eos qui putunt alterũ
dm̃ legis. alterum euangelii. Quod et ibi. et hic mansuetudo doceatur. Secundum mis¬
ticos intellectus pertus sa dexterti nr̃ci : non iubemur sinistrtm p̃bere. sed altert̃. Hoc est
altert̃ dextertum Iustus enĩ sinferam ñ habet sinos bereticos indisputatione percus serit

Expanded text:
innocentius est eo qui in virtute perfectus est. Hac ergo Evangelii sententia ecclesiasticus vir innocentius est eo qui in virtute perfectus est. Hac ergo Evangelii sententia ecclesiasticus vir describitur imitator ejus qui dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Et pollicitationem suam percussus alapa comprobat, dicens: Si male locutus sum, argue; sin autem bene, cur me coedis? Tale quid et David loquebatur in psalmo: Si reddidi retribuentibus mihi mala . Et Jeremias in lamentationibus: Bonum est homini, si consederit ab adolescentia sua, dabit percutienti se maxiltam, saturabitur opprobriis . Hoc adversum eos qui putant alterum Domini legis, alterum Evangelii, quod et ibi et hic mansuetudo doceatur. Secundum mysticos intellectus percussa dextera nostra, non jubemur sinistram praebere, sed alteram, id est alteram dexteram. Justus enim sinistram non habet. Si nos haereticus in disputatione percusserit,
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis Non reddere malum promalo Quam quam hoc etiam magnum prteceptum
sit. sedait. non resistere aduersum malum. ut non solum non rependas quod tibi fuerit
in rogatum sed etiam non resificis quominus aliud in rogetur. Hoc enim est quodetiam
consequenter exponit. Sed siquis tepercus serit in dexteram maxillam praebe illi er
caltertim Non enim ait simiseri cordiam pertinere hi maxime sentiunt. qui eis¬
quos multum diligunt tumquam filiis uelquib libet dilectis simis suis egrotuntibus
seruiunt uol paruulis uel frenetics a quibus mult sepae patiuntur. et si eorum
scilus id exigat praebent se etam ut plura patiantur. donec uelaeatas. uel morb
in firmitt̃is trunseat. Quos ergo dñs medicus animarum curandis proximis instruebat
qui deos aliud docere debuit . nisi ut eorum quorum saluti consalere uellent. imbecillitio
cequo animo tolerarent. Omnis nãq improbittis eximbecillitite animiuenit. Quia nihil

Expanded text:
dico vobis, non reddere malum pro malo, quanquam hoc etiam magnum praeceptum dico vobis, non reddere malum pro malo, quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit, sed ait: non resistere adversus malum; ut non solum non rependas quod tibi fuerit irrogatum, sed etiam non resistas, quo minus aliud irrogetur. Hoc enim est quod etiam consequenter exponit. Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam, praebe illi et alteram. Non enim ait, Si quos multum diligunt, tanquam filiis, vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus, serviunt, vel parvulis, vel phreneticis, a quibus multa saepe patiuntur, et si eorum salus id exigat, praebent se etiam ut plura patiantur, donec vel aetatis, vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus medicus animarum curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere debuit, nisi ut eorum, quorum saluti consulere vellent, imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitate animi venit. Quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
in mederatius uindicait. siue quia iustum puttit eum qui laeserit pͥlor grciuius laedi quam
laosus est qui non laeserat. Talem quippo animum magna exparte refrenauit et quendan
gradum posuit lex. inqua scriptum est oculum prooculo et dentem prodente: quib: nominibus
signi ficcitur modus. ut miuriam uindicit non transeat. et haec est paicis inchoatio. Per¬
fecta cuitem pax est talem penitus nolle uinditum : dquam perueniendam duo gradus
ad huc resttint. Id est ut non reddat tantum sed minus. Verbi gratia produobus pugnis
unum reddat. cut auulso oculo aurem praecidat. Hinc ascendens qui omni nonihł mali
rependerit. Immobonum promalo reddiderit. propinquat presenti praecepto dñi. Nettim̃
adhuc ubi ost. Paruum enim dhuc uidetur dño si pro malo quod acceperis. nihil
reddus mali .n.si etiam amplius sis paratus accipere. Qua propter noncut. ego cutem

Expanded text:
immoderatius vindicat, sive quia justum putat eum qui laeserit prior, gravius laedi quam immoderatius vindicat, sive quia justum putat eum qui laeserit prior, gravius laedi quam laesus est qui non laeserat. Talem quippe animum magna ex parte refrenavit, et quemdam gradum posuit lex, in qua scriptum est: Oculum pro oculo, et dentem pro dente. Quibus nominibus significatur modus, ut injuriam vindicta non transeat. Et haec est pacis inchoatio. Perfecta autem pax est, talem penitus nolle vindictam. Ad quam perveniendam duo gradus adhuc restant, id est, ut non reddat tantum, sed minus, verbi gratia, ut pro duobus unum reddat, aut pro avulso oculo aurem praecidat. Hinc ascendens qui omnino nihil mali rependerit, imo bonum pro malo reddiderit, propinquat praesenti praecepto Domini, nec tamen adhuc ibi est. Parvum enim adhuc videtur Domino, si pro malo quod acceperis, nihil reddas mali, nisi etiam amplius sis paratus accipere. Quapropter non ait: Ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
delicet infirmitate acoiurare cogeris. Sednemo nouit nisi qui expertus ẽ quam sit difficile
et c̃suetudinẽ iurando extinguerẽ: et nũquã temere fucere ꝗd ñ nũquã sticere neces siais cogit
Audistis qͥ a dictũ ẽ ocũlũ poculo et dentẽ ꝓdentẽ. Ego aũt dico uob ñ resistere malo. suidic̃
oculũ poculo Non cilterũ uult auferre sed utrũq: seruare. Dñs nr̃t uicissi tudine tollens
truncat intic peccatorũ qͥa in lege retributio ẽ in eu angelio uero grcitici ibiculpa om̃dat᷑¬
Hic peccatorum cuferuntur exordia. Nottndum ẽ cutem quot quattuor gradus uindincta
seu retributionis quib: dam esse uidentur. Quorum primus est ut cumaliquis laesus fuerit
grtiuius ulcisci desideret. Nonenim sticile inuenitur quipugno accepto pugnum reddere uelto
et uno a conuiciante uerbo cudito tantundem referre contentus sit. sed siue ira perturbatus

Expanded text:
delicet infirmitate, a quo jurare cogeris. Sed nemo, nisi qui expertus est, novit quam sit difficile delicet infirmitate, a quo jurare cogeris. Sed nemo, nisi qui expertus est, novit quam sit difficile et consuetudinem jurandi exstinguere, et nunquam temere facere, quod nonnunquam necessitas cogit. Audistis quia dictum est, oculum pro oculo, et dentem pro dente. Ego autem dico vobis non resistere malo. Qui dicit oculum pro oculo, non alterum vult auferre, sed utrumque servare. Dominus noster vicissitudinem tollens, truncat initia peccatorum, quia in lege retributio est, in Evangelio vero gratia. Ibi culpa emendathic peccatorum auferuntur exordia. Notandum autem quod quatuor gradus vindictae, seu retributionis, quibusdam esse videntur. Quorum primus est, ut cum aliquis laesus fuerit, gravius ulcisci desideret; non enim facile invenitur qui, pugno accepto, pugnum reddere velit, et uno a conviciante verbo audito, tantumdem referre contentus sit, sed sive ira perturbatus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ẽ non non quasi diceret. quod est sufficiait dicere ẽ quod nonssufficiat dicero non est
diue ideo bis dicitur est est nonnon ut quodore affirmes oporib: probes etqđ uerbis neges
stictis ñ c̃ firmes. Hoc enim bonũ et appetendum ẽ ut tesꝑmoniũ bonorum operũ oratione
commendecur dicentis. Cum ergo sub infertr quodhis aibundantius ẽ amalo est Itti mn¬
telligio portet: ut scicis si iurare cogaris illud deneces sracte uenire infirmiatis eorũ. quib:
ali quid ꝑsuades quae utiq: infirmitus malũ ẽ. Vnde nos cotidice liberuri dep̃camur cũ dicimꝰ
libertinos amalo. Ittiq non dix̃ qđ amplius ẽ malũẽ. lu c̃t ñ malũ feicis qͥ bene uteris iurei
tione quae et siñ bona ttm̃ neces scrico ẽ ut alteriꝑsudeas qđ utilit̃ ꝑ suades sed um alo ẽ ab illius in¬

Expanded text:
est, est, non, non; quasi diceret: quod est, sufficiat dicere, est; quod non est, sufficiat dicere, non est; est, est, non, non; quasi diceret: quod est, sufficiat dicere, est; quod non est, sufficiat dicere, non est; sive ideo bis dicitur, est, est, non, non, ut quod ore affirmes, operibus probes, et quod verbis neges, factis non confirmes. Hoc enim bonum et appetendum est, ut testimonium bonorum operum orationem commendet dicentis. Cum ergo subinfert: Quod his abundantius est, a malo est, ita intelligi oportet, ut scias, si jurare cogaris, illud de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid persuades, quae utique infirmitas malum est. Unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus: Libera nos a malo. Itaque noria est, ut alteri persuadeas quod utiliter persuades. Sed a malo est, ab illius vi