comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suo tandem in notuisse creaturȩ Quod
illã actenꝰ ꝑuarias ratio cinationes men¬
tis intente: quã lib& aliis offuscata quȩ¬
sierit ae ꝑ hoc statũ amori quẽ &iã ig¬
norans dilexerat in hesisse. Iec igitur
mirũ ẽ. simmagna familia inueniantur
aliqui serui. quꝰ consuetudine lasciuiaq
se ductorũ ad suefacti. patientia domi¬
ni sui ad contemptũ ipsius abutantur.
nde merto ds̃. uel ingratos uel in credu¬
los. uel & iã contumaces uaris correp¬
tionib arguit. quod semꝑ utͥq fatendũ
est. Tunc tam̃ preciput. quando ad¬
huc ꝑ uniuersũ mundũ nulla erat
acclesia. que in t̾uentu fideliũ prȩcũ.
meritas mundi poenas iustũq iudiciũq
dĩ. ex oratã lllius clem̃tia temper&
nde & iã hec quȩ mala hominibus ui¬
dentur. qualiacũq sunt grauiora sine
dubio omiã fuerunt. sicut ipso quo cep¬
ta sunt ordine probabuntar. Bellũ
metridaticũ uel ut uerius dicã bella

Expanded text:
suo tandem innotuisse creaturae, quod suo tandem innotuisse creaturae, quod illa eatenus per uarias ratiocinationes mentis, intentae quamlibet, aliis offuscata quaesierit ac per hoc statim amori eius, quem etiam ignorans dilexerat, inhaesisse? nec igitur mirum est, si in magna familia inueniuntur aliqui serui, qui consuetudine lasciuiaque seductorum adsuefacti patientia domini sui ad contemptum ipsius abutantur: unde et merito Deus uel ingratos uel incredulos uel etiam contumaces uariis correptionibus arguit; quod semper utique confitendum est, tunc tamen praecipue, quando adhuc per uniuersum mundum nulla erat ecclesia, quae interuentu fidelium precum meritas mundi poenas iustumque iudicium Dei exorata ipsius clementia temperaret: unde etiam haec, quae mala hominibus uidentur, qualiacumque sunt, grauiora sine dubio omnia fuerunt, sicut ipso, quo coepta sunt, ordine probabuntur. Bellum Mithridaticum uel, ut uerius dicam, belli
Abbreviated transcription (Latin):
da credulitas eo usq int̾ tormenta ac
ꝑtormenta proficer&. quã di ipsum
regiũ culmen ꝑ quod solũ prohibere po¬
terat occupar& Et quid postea conse¬
cutũ est Imperatores in quiunt xpĩ¬
ani cessare saera & claudi templa usse¬
runt: Atq ideo excessere om̃s aditis
arisq relictis du quibus imperiũ hoc ste¬
terat. O quanta & quã in offensa lux ue¬
ntatis est. Sinon aduersus eã ultro sese
offerentẽ in becilles infelicit̃ oculi elau¬
derentur. si xpiãna fides ꝑmulta retro
tempora saeuientibus undiq aduersum
sẽ gentibus. regib legib cedib crucibus
ac mortib. reprimi nullo modo potuit.
immo ut dixi int̾ hec & ꝑhec crouit
Cultꝰ autẽ idolorũ iam quodã modo ex
se deficiens ac sibi erubescens. ad unã cle¬
mentissimã iussionẽ sinc ullo pęnali timo¬
re cessauit. Cui dubiũ ẽ. hoc ꝑ istius in¬
telligentiȩ de monstrationẽ de crcatore

Expanded text:
da crudelitas eo usque inter tormenta ac da crudelitas eo usque inter tormenta ac per tormenta proficeret, quamdiu ipsum regium culmen, per quod solum prohiberi potuerat, occuparet. et quid postea consecutum est ? imperatores, inquiunt, Christiani cessare sacra et claudi templa iusserunt atque ideo Excessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat. o quanta et quam inoffensa lux ueritatis est, si non aduersus eam ultro sese offerentem inbecilli infeliciter oculi clauderentur! si Christiana fides per multa retro tempora saeuientibus undique aduersum se gentibus regibus legibus caedibus crucibus ac mortibus reprimi nullo modo potuit, immo, ut dixi, inter haec et per haec creuit, cultus autem idolorum iam quodammodo ex se deficiens ac sibi erubescens ad unam clementissimam iussionem sine ullo poenali terrore cessauit: cui dubium. est hoc per istius intellegentiae demonstrationem de creatore
Abbreviated transcription (Latin):
di ratiocinationẽ transtulerit ad creden¬
di fidẽ. Uerũtam̃ breuit̃ discutio. dii
isti quos tantos ferunt. ut romanã rem¬
pu & propitu prouexisse. Q auersi af¬
flixisse uidebantur. Eo certe tempore
quod palã constat quo nasei xp̃o uoluit.
& annuntiari gentibus xp̃s coepit. diu¬
tissime atq intentissime colebantur
ita illi consulentes & sibi & cultorib
suis. non potuerunt uel reprimere uel
repellere suꝑstitionẽ eius propt̾ quã
spernendos se cultoresq suos destituen¬
dos uiderent. quãquã si ab inuitis dan¬
da uenia. nec deserendi fuerunt. si
a uoluntariis seruanda prescientia. nec
prius fuerant adiuuandi. Hoc factum
ẽ iniquiunt. Nam excitauimꝰ gentes.
accendimus reges. instituimus leges dis¬
posuimꝰ iudices. proparauimꝰ poetias. sup¬
plitus & crucibus orbem totũ scutati
nomen & cultus uniuerso mundo posso
ab radi. hoc eatenꝰ factũ ẽ. donec fecun¬

Expanded text:
di ratiocinationem transtulerit ad credendi ratiocinationem transtulerit ad credendi fidem. uerumtamen breuiter discutio: di isti, quos tantos ferunt, ut Romanam rempublicam et propitii prouexisse et auersi adflixisse uideantur, eo certe tempore, quod palam constat, quo nasci Christus uoluit et adnuntiari gentibus coepit deuotissime atque intentissime colebantur. ita illi consulentes et sibi et cultoribus suis non potuerunt uel reprimere uel repellere superstitionem eius, propter quam spernendos se cultoresque suos destituendos uiderent? quamquam si ab inuitis, danda uenia nec deserendi fuerunt; si a uoluntariis, seruanda praescientia nec prius fuerant adiuuandi. hoc factum est, inquiunt: nam excitauimus gentes, accendimus reges, instituimus leges, disposuimus iudices, praeparauimus poenas suppliciis et crucibus, Orbem totum scrutati nomen et cultus uniuerso mundo posset abradi. hoc eatenus factum est, donec fecun
Abbreviated transcription (Latin):
scu sunt. cur hoc imperiũ int̾ tot anno¬
rũ secula. eo potissimũ tempore ad sũ¬
mã potentiȩ arcẽ ꝑduxerunt. quo ille
nasci int̾ homines atq agnosci ut homo
uoluit. Post cuiꝰ nomen & ipsi pronichi¬
lo contempti sunt. & cũ uniuerso mundo
Q iam illi quos ipsi prouexerant cucurre¬
runt. Sed humilit̃ obrepsit inqui unt
& latent̃ in trauit latens & humilis.
nde tam celebris fama. tã indubitata
fides tã mani festa potentia. signis qͥ¬
busdã & uirtutibus mentes hominũ suꝑ¬
stitione sollicitas cępit & tenuitͦ Ad
hȩc si homo potuit. dii magis potuisse
debuerunt. an quia ille hanc potentia
a patre sibi traditã prȩdicabat. ꝑuentũ
ẽ aliquando ad intellig̾entiã illiũs noti
& ignoti dĩ. quã apprehendere ut dixi
nemo nisi ꝑ ipsũ potestͦ N equisquã po¬
test. nisi qui toto se prospecto ac dispecto
conuersus ad sapientiã dei. omnẽ que ren¬

Expanded text:
scii sunt, cnr hoc imperium inter tot annoscii sunt, cnr hoc imperium inter tot annorum saecula eo potissimum tempore ad summam potentiae arcem perduxerunt, quo ille nasci inter homines atque adgnosci ut homo uoluit, post cuius nomen et ipsi pro nihilo contempti sunt et cum uniuerso mundo etiam illi, quos ipsi prouexerant, cucurrerunt? sed humiliter obrepsit, inquiunt, et latenter intrauit. latentis et humilis unde tam celebris fama, tam indubitata fides, tam manifesta potentia? signis quibusdam et uirtutibus mentes hominum superstitione sollicitas cepit et tenuit. at haec si homo potuit, di magis posse debuerunt. an quia ille hanc potentiam a Patre sibi traditam praedicabat, peruentum est aliquando ad intellegentiam illius noti et ignoti Dei, quam adprehendere, ut dixi, nemo nisi per ipsum potest? nec quisquam potest, nisi qui toto se perspecto ac despecto conuersus ad sapientiam Dei omnem quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
eos amplissimũ hoc pulcherrimũq
imperiũ conderetur. sic eũ iactitant.
quia ipsi optimo genere sacrorũ
emeruerint p̃cipuũ deorũ fauorẽ. qͥb
ad emptis uel pret̾ missis discesserint
om̃s aditis arisq relictis dii. quib impe¬
riũ hoc steterat. Unde quã uis reue¬
rentia sc̃itatis tuȩ multa fortissime
uerissimeq disseruerit. tam̃ & michi
locꝰ extitit ut pauca subitiã. Siro¬
mani colendo deos emeruerunt fauo¬
rẽ deorũ. & non colendo amiserunt.
ipse romulus parens rome int̾ tot
mala ab ipso ortu suo ingruentia
saluus ess& colendo quis meruit:
An amullius auus qui exposuit ad necẽ:
An pater qui inçertꝰ fuit An rhea mat̃
stupri rea.ͦAn albani parentes. ipsa
quoq abinitio romani nominis germi¬
na ꝑsequentes. An tota italia. quȩ ꝑ
eius iniauit. Non in quiunt. sed du ipsi
quia se colendos sciebant futuros custo¬
diere cultores. Ergo pręci sunt. Si prȩ¬

Expanded text:
eos amplissimum hoc pulcherrimumque eos amplissimum hoc pulcherrimumque imperium conderetur — sic enim iactitant, quia ipsi optimo genere sacrorum emeruerint praecipuum deorum fauorem, quibus ademptis uel praetermissis discesserint omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat — unde, quamuis reuerentia sanctitatis tuae multa fortissime uerissimeque disseruerit, tamen et mihi locus exigit, ut pauca subiciam. si Romani colendo deos emeruerunt fauorem deorum et non colendo amiserunt: ut ipse Romulus, parens Romae, inter tot mala ab ipso ortu suo ingruentia saluus esset, colendo quis meruit ? an Amulius auns, qui exposuit ad necem? an pater, qui incertus fuit? an Rhea mater stupri rea? an Albani parentes, ipsa quoque ab initio Romani nominis germina persequentes ? an tota Italia, quae peeius inhiauit ? non, inquiunt, sed di ipsi, quia se colendos sciebant, futuros custodiere cultores. ergo praescii sunt. si prae
Abbreviated transcription (Latin):
qui suꝑstitione sollicita ab ignorantibus
colebat᷑. magnũ illũ intelligentie fontẽ
a peruit. proptiusq ꝑ hominẽ. docturꝰ ho¬
mines. filium suũ misit operantẽ uirtutes
quȩ precellerent hominẽ. coar guentẽ
demones. quos aliqui deos putauissent.
ł qui ipsi tamquã homini non credidissent
operibus tãqua be pelerenta Dtenoidec
u iagno silentio acspace largissima m¬
osinse & celerit᷑ nomi nominis gloria
& annuntiate salutis uelox fama ꝑeur
gentes euntib ultroq ꝑ cunctos salu¬
tis dona offerentibus obeundi ac disse¬
rendi quippe romanis ciuib int̃ ciues
romanos ess& tuta libtas. Quod ideo
cõmemorandũ putaui. quia hic sextus
libellus usq ad cesarem augustũ de quo
hȩc dicuntur extenditur. Quo si hanc¬
aliqui lucidissimã rationẽ inritã pu¬
tant. suisq diis potius assignant. quos
primũ prudentiȩ elegerint. De in de
precipuo cultu inuitarint. ut sibi per

Expanded text:
qui superstitione sollicita ab ignorantibus qui superstitione sollicita ab ignorantibus colebatur, magnum illum intellegentiae suae fontem aperuit promptiusque per hominem docturus homines filium suum misit operantem uirtutes, quae praecellerent hominem, coarguentemque daemonas, quos aliqui deos putauissent, ut qui ipsi tamquam homini non credidissent, operibus tamquam Dei crederent; deinde ut m magno silentio ac pace latissima inoffense et celeriter noui nominis gloria et adnuntiatae salutis uelox fama percugentes euntibus ultroque per cunctos salutis dona offerentibus obeundi ac disserendi quippe Romanis ciuibus inter ciues Romanos esset tuta libertas. quod ideo commemorandum putaui, quia hio sextus libellus usque ad Caesarem Augustum, de quo haec dicuntur, extenditur. quodsi aliqui hanc luoidissimam rationem inritam putant, suisque dis potius adsignant, quos primum prudentia elegerint deinde praecipuo cultu inuitarint, ut sibi per
Abbreviated transcription (Latin):
plures deos sequi. sed sub uno dõ magno
plures mini stros uenerari fatentur
estat igitur de intelligentia ueride
ꝑ multas intelligentdi suspitiones cos¬
fusa dissentio. quia de uno hominũ poe¬
na una ẽ opinio. Huc usq humana scru¬
tatio. Q sic cũ labore potuit. At ubi
racio cinatio defecit. fides suꝑ uenit
Nisi enim credcrimꝰ. non in telligimus.
Ab ipso audias. ipsiq dõ credas. quod uerũ
honibus secta concurrit. mutans regna &
sponens tempora. peccata quoq puni¬
ens. quȩ infirma sunt mundi clegit ut
onfundat fortia. romanũq imperiũ as¬
sumpto pauperrimi statꝰ pastore fun¬
dauit. Hoc ꝑreges & consules dui ꝓfectã
postquã asiȩ africȩ imperio. atq europe
potitũ est adunum imperatorẽ eundemq
fortissimũ & dementissimũ cuncta sui
ordinatione concessit. Sub hoc imperato¬
it quẽ om̃s feregentes amore & timore
permixto iuste honorarent. ds̃ uerus

Expanded text:
plures deos sequi sed sub uno deo magno plures deos sequi sed sub uno deo magno plures ministros uenerari fatentur. restat igitur de intellegentia ueri Dei per multas intellegendi suspiciones confusa dissensio, quia de uno deo omnium paene una opinio est. hucusque humana scrutatio, etsi cum labore, potuit. at ubi ratiocinatio deficit, fides subuenit. nisi enim crediderimus, non intellegemus: ab ipso audias ipsique Deo credas, quod uerum nionibus secta concurrit, mutans regna et disponens tempora, peccata quoque puniens, quae infirma sunt mundi elegit, ut confundat fortia, Romanumque imperium adsumpto pauperrimi status pastore fundauit. hoc per reges et consules din prouectum postquam Asiae Africae atque Europae potitum est, ad unum imperatorem eundemque fortissimum et clementissimum cuncta sui ordinatione congessit sub hoc imperatore, quem omnes fere gentes amore et timore permixto iuste honorarent, Deus uerus,
Abbreviated transcription (Latin):
cuius lib& secte uel ui¬
te uel patrie̾ ta sei
ad prospectum prudei¬
tie naturali bono eri¬
guntur. ut ob lectam̃¬
to corporis. rationale
mentis & si non actui preferant. iudicio
tamen prefendũ sciant. Quȩ mens ratio¬
ne duce in lustrata in medio uurtutũ
genuino fauore quã uis uitus inclinetur
ad surgit. adscientiã dei quasi arcẽ pro¬
spicit: Dũ enĩ quilib& hominũ contemo¬
nere ad tempus potest. nescire in totũ
non potest.Unde quidã dũ inmultis
dm̃i credunt multos deos indiscreto timo¬
re finxerunt Sed hinc iam uel maxime
cũ auctoritate ueritatis. operante tũ
ipsa &iam ratione discutiente discessũ
est. quippe cũ & philosophi eorũ ut de
nostris scĩs sileã dũ intento mentis stu¬
dio quȩrunt scrutant᷑q omĩa. unũ dñ
auctorẽ omiũ repperiunt. ad quẽ uni
omĩa referuntur. Unde &iam nunc
pagani quos iã declata ueritas de con¬
tumatia magis quã de ignorantia con¬
uincit. cũ anobis discutiuntur non se

Expanded text:
cuiuslibet uel sectae uel uitae uel patriae ita semper ad prospectum prudentiae naturali bono eriguntur, ut oblectamento corporis rationale mentis etsi non actu praeferant, indicio tamen praeferendum sciant. quae mens, ratione duce inlustrata, in medio uirtutum, quibus genuino fauore, quamuis uitiis inclinetur, adsurgit, scientiam Dei quasi arcem. porospicit. Deum enim quilibet hominum contemnere. ad tempus potest,. nescire in totum non potest. unde quidam dum in multis Deum credunt, multos deos indiscreto timore finxerunt. sed hinc iam uel maxime cum auctoritate ueritatis operante tum ipsa etiam ratione discutiente discessum est. quippe cum et philosophi eorum, ut de nostris sanctis sileam, dum intento mentis studio quaerunt sorutanturque omnia, unum Deum auctorem omnium reppererunt, ad quem unum omnia referrentur; unde etiam nunc pagani, quos iam declarata ueritas de contumacia magis quam de ignorantia conuincit, cum a nobis discutiuntur, non se
Abbreviated transcription (Latin):
bem nutu suo auctã defensamq inhunc
rerũ apicem prouexit. Quiꝰ potissime uo
census professione romani. quã obrem qͥa
adideemporis peruentũ est quo & dño
trauit. regnumq cȩsari tranquillissimũ
dedit. Hunc quoq sextũ libellũ hoc si¬
ne concluserim ut germinantia tempo¬
ra xpĩana. magisq int̃ reprimentũ ma¬
nus crescentia. & quȩ ad huc in prouectu
posita horũ ipsorũ quib haec responde
cogimur insectatione mordentur. sẽp¬
timo libello si tamen adiuuante dño suf¬
fecero cõprehendã. Ut qm̃ ab initio &
peccart homines & puniri propt̃ pecca¬
ta nontacui. nunc quoq quȩ ꝑsecutione
xp̃ianorũ acta sunt. & quȩ ultiones seciree
sunt abisq eoquod om̃s ad peccandũ generalit̃
prom sunt. atq: ideo singulatim corrpiunt
expediam.

Expanded text:
bem nutu suo auctam defensamque in hunc bem nutu suo auctam defensamque in hunc rerum apicem prouexerit, cuius potissime uolRomanus census professione Romani. Quamobrem quia ad id temporis peruentum est, quo et Domtrauit regnumque Caesari tranquillissimum dedit, hunc quoque sextum libellum hec fine concluserim: ut germinantia tempora Christiana magisque inter reprimentum manus crescentia et quae adhuc in prouectu posita horum ipsorum, quibus haec respondere cogimur, insectatione mordentur, septimo libello, si tamen adiuuante Domino suffecero, conprehendam, ut, quoniam ab initio et peccare homines et puniri propter peccata non tacui, nunc quoque, quae persecutiones Christianorum actae sint et quae ultiones secutae sint, absque eo quod omnes ad peccandum generaliter proni sunt atque ideo singillatim corripiuntur, expe
Abbreviated transcription (Latin):
sisdõ. & interraꝰ pax hominib bonȩ uolunt¬
tis Eoq tempore hic ad quẽ rerũ om̃ium
sũma consenserat. dominũ se bonũ appeu¬
r non passus c̃. immo non ausus. quo ueras
dns totius generis humani int̃ homines
natꝰẽ. Eodemq anno tunc primũ idem
cesar que his tantis mysterus prȩsignauerat
as. censũ agi singularũ ubiq prouintiarũ.
e censen om̃s homines iussit quando & dõ
homo uideri & esse dignatꝰ ẽ. Tunc igitũr
natus ẽ. xps. romanocensui statim asscriptꝰ
urisasc̃. Haec ẽ prima illa clarissimaq
tione signauit. in qua se & ipse qui cunc¬
dos homines fecit inueniri homine asseri¬
biq int᷑ homines uoluit. Quod penitꝰni¬
quã ab orbe condito. atq ab exordio gene¬
ris humani inhunc mundũ nec babylonio
quidẽ uel macedonico ut non dicã minor
cuiquã regno concessũ fuit. Nec dubiũ
qm̃ om̃iũ cognitioni. fidei inspectioniq

Expanded text:
lsis Deo, et in terra pax hominibus bonae uoluntlsis Deo, et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. eodemque tempore hic, ad quem rerum omnium summa concesserat, dominum se hominum appellari non passus est, immo non ausus, quo uerus dominus totius generis humani inter homines natus est. eodem quoque anno tunc primum idem Caesar, quem his tantis mysteriis praedestinauerat Deus, censum agi singularum ubique prouinciarum et censeri omnes homines iussit, quando et Deus homo uideri et esse dignatus est. tunc igitur natus est Christus, Romano censui statim adscriptus at natus est. haec est prima illa clarissimaqueptione signauit, in qua se et ipse, qui cunctos homines fecit, inueniri hominem adscribique inter homines uoluit; quod penitus numquam ab Orbe condito atque ab exordio generis humani in hunc modum ne Babylonio quidem uel Macedonico, ut non dicam minori cuiquam regno concessum fuit. nec dubium, quin omnium cognitioni fidei inspectionique
Abbreviated transcription (Latin):
portas t̃tio ipse tunc clausit. quas ex euo
ꝑ xeu. stre annos quietissimo semꝑ obseratas
otio. ipsa &iam rubigo signauit. Nec pri¬
us ũquã nisi sub extrema senectute augu
rũ commotione patuerunt. Ulausis igit᷑
iani porcis. rem puplicã quã bello quesic¬
rat. pace enuttire atq amplificare stude ns
leges plurimas statuit. ꝑ quas humanũ go
nus libera reuerentia discipli ne more goro¬
r&. dnĩ appellationẽ ut homo declinauit.
Iam cũ eodem spectante ludos. pronuntiatũ
ess&e inmimo dominũ ȩquũ & bonũ uniuersis
quasi de ipso dictũ essce exultantes appro¬
baussent. oat i quidẽ manu uultuq: holco¬
ras adolationes iepressi. & insequent il idle
grauissimo corripuit edicto dominũq sc pos¬
h ecus ppellari ne aliberis quidẽ & ne foco¬
b suis uel seno uel ioco passuse. Egnepc
dẽ tempore id c̃ eodẽ anno quo firmissima
ues cissimãq pacẽ ordinatione dei gȩsarꝰ com¬

Expanded text:
portas tertio ipse tunc clausit. Quas ex eo pportas tertio ipse tunc clausit. Quas ex eo per duodecim ferme annos quietissimo semper obseratas otio, ipsa etiam rubigo consignavit: nec prius unquam nisi sub extrema senectute Augusnum Dacorum commotione patuerunt. Clausis igitur Jani portis, rempublicam quam bello quaesierat, pace nutrire atque amplificare studens, leges plurimas statuit, nus libera reuerentia disciplinae morem gereret. domini appellationem ut homo declinauit. nam cum eodem spectante ludos pronuntiatum esset in mimo o dominum aequum et bonum uniuersique, quasi de ipso dictum esset, exultantes adprobauissent, et statim quidem manu uultuque indecoras adulationes repressit et insequenti die grauissimo corripuit edicto dominumque se posthac appellari ne a liberis quidem aut nepotibus suis uel serio uel ioco passus est. Igitur eo tempore, id est eo anno quo firmissimam nerissimamque pacem ordinatione Dei Caesar con
Abbreviated transcription (Latin):
agermanis rebellantibus misera supbras
atq auaritia in sub iectos agens funditꝰ
delecus c̃. Quã rei puplicȩ cladem cȩsar
augustus adeo grauit̃ tilit ut sepe ꝑ
uiam doloris caput. parieti conlidens cla¬
mar&. Quintilli auare redde legiones
Snos foranos uero agrippa superauit & sig
nis romanis que illi quondã sub mecridate
sustulerant bello recuperatis uictos addde¬
ditionc̃ coegit. Parchi quasi toto terrarũ
orbe uel domito uel pacto om̃iũ oculis sg¬
narent᷑. atq inse solos om̃is uigor romani
imperii uercendꝰ ess&&. quippe quos pristi¬
ne ulciscende crassiane cȩdis conscientia
mordebat. ultro signa quȩ crasso int̃fec¬
to abstulerant ad cesarẽ remiserunt. regi¬
isqi obsidib traditis firmũ foedus fidelisuip¬
plicatione meruerunt.
cesar augustꝰ aboriente moccidentẽ. a sep
tenerioneꝰ in meridiẽ ac ꝑtotũ oceani circu¬
lũ cunctis gentib una pace cõpositis. lani

Expanded text:
a Germanis rebellantibus, mira superbia a Germanis rebellantibus, mira superbia atque auaritia in subiectos agens , funditus deletus eat. quam reipublicae cladem Caesar Augustus adeo grauiter tulit, ut saepe per uim doloris caput parieti conlidens clamaret Quintili Vare, redde legiones. Bosporanos uero Agrippa superauinis Romanis, quae illi quondam sub Mithridate sustulerant, bello recuperatis uictos ad deditionem coegit. Parthi, quasi toto terrarum orbe uel domito uel pacato omnium oculis signarentur atque in se solos omnis uigor Romani imperii uertendus esset, quippe quos pristina ulciscendae Crassianae caedis conscientia mordebat, ultro signa, quae Crasso interfecto abstulerant, ad Caesarem remiserunt regiisque obsidibus traditis firmum foedus fideli supplicatione meruerunt. Caesar Augustus ab oriente in occidentem, a tentrione in Meridiem, ac per totum Oceani circulum cunctis gentibus una pace compositis, Jani
Abbreviated transcription (Latin):
pulit. Interea cęsarẽ apud terraconem
eitetioris hispaniȩ urbem. legati. indorũ
& seitharũ toto orbe transmisso tandẽ
ibi inuenerunt. ultra quoiã quȩ rere non
possent. refunderuntq incesaiꝰẽ alexan¬
dri magni gloriã. Quẽ sicut hispaniorũ
gallorũq legatio in medio oriente apud
babyloniã contẽplatione pacis adiit. ita
hunc cȩsarẽ apud hispaniã in occidentis
ultimo. supplex cũ gentilicio mimere eous
indus & scitha boreus orauit. Cantabrico
elmata ac reposita cȩsar romã redit.
Quibus eciam diebus. multa ꝑscꝰ multaq
ꝑduces & legatos bella gessit. Nam int̃
ceteros & prꝰso ad uersus uendalicos missus ẽ.
Quibus sub uetis uictoria ad cesare reuersusẽ
Tugdunũ uenit. pannonios nouo motu m¬
ma cede deleuit. Idemq continuo ger¬
ullũ manꝰ bellũ sicut suetonius atcestatur
post punicũ fuit. Sub codem uero tempo¬
re quintulius uarus. cũ trib legionibus

Expanded text:
pulit. Interea Caesarem apnd Tarraconem pulit. Interea Caesarem apnd Tarraconem citerioris Hispaniae urbem legati Indorum et Scytharum toto Orbe transmisso tandem ibi inuenerunt, ultra quod iam quaerere non possent, refuderuntque in Caesarem Alexandri Magni gloriam: quem cient Hispanorum Gallorumque legatio in medio Oriente apud Babylonam contemplatione pacis adiit, ita hunc apud Hispaniam in Occidentis ultimo supplex cum gentilicio munere eous Indus et Scytha boreus orauit. Cantabrico clinata ac reposita, Caesar Romam rediit. Quibus etiam diebus multa per se multaque per duces et legatos bella gessit. nam inter ceteros et Piso aduersum\' Vindelicos missus est; quibus subactis uictor ad Caesarem Lugdunum uenit. Pannonios nouo motu iruentissima caede deleuit. idemque continuo Gerullum maius bellum, sicut Suetonius adtestatur, post Punicum fuit. Sub eodem uero tempore Quintilius Varus cum tribus legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
mate. plurimiq & maximi germaniȩ po¬
puli ꝑdiuersos duces uel superati uel re¬
pressi uol & iam obiectu maximorum Flu¬
minũ rheni danubiq se clusi sunt. Mru¬
ssigermania primo susceptꝰ. de inde
tencteros & cathos ꝑdomuit. marcoman¬
nos pęne adint̾nitionẽ cicidit. Postea for¬
tissimas nationes. & quib nature uires
consuetudo experientiã uiriũ dabat. che¬
roscos sueuos & sic ambros. parit̾ uno bel¬
lo sed &iam aspero superauit. Quorũ ex
eo considerari uircꝰ ac feritas potest. quod
mulieres quoq eorũ siquando preuenta
romanorũ int̃ claustra sua concdudebantur.
deficientib telis uel qualib&e re qua uelut
telo uti furor possit. paruos filios collisos
humi. in hostiũ ora iaciebant. insingulis
filiorũ necib bis parricidę. Tunc & iam ili
africã sulanos & geculos latios uagantes.
cossus dux cesaris artatis finib coereuit
atq aromanis limitib abstinere meͬta cõ¬

Expanded text:
matae plurimique et maximi Germaniae pomatae plurimique et maximi Germaniae populi per diuersos duces uel superati uel repressi uel etiam obiectu maximorum fluminum, Rheni Danuuiique, seclusi sunt. Drusus in Germania primum Vsipetes, deinde Tencteros et Cattos perdomuit. Marcomannos paene ad internecionem cecidit. postea fortissimas nationes et quibus natura uires, consuetudo experientiam uirium dabat, Cheruscos Suebos et Sygambros pariter uno bello sed etiam suis aspero superauit. quorum ex eo considerari uirtus ac feritas potest, quod mulieres quoque eorum, siquando praeuentu Romanorum inter plaustra sua concludebantur, deficientibus telis uel qualibet re, qua uelut telo uti furor possit, paruos filios conlisos humi in hostium ora iaciebant, in singulis filiorum necibus bis parricidae. Tnnc etiam in Africa. Musolanos et Gaetulos latins uagantes COSSUS dux Caesaris artatis finibus cohercuit atque a Romanis limitibus abstinere metu con
Abbreviated transcription (Latin):
uit. pars eorũ prelio elapsa. lancham con¬
fugit. Tũq milites circũdatã urbem in¬
cendio aduri pararent. dux carius & asuis
cessationẽ imperauit incendii. & abaui¬
baris uoluntatẽ deditionis exegan elomlẽ¬
oser ni nitebat᷑ integram atqͦ. in colomẽ
eiuitatẽ. uictoriȩ suȩ testẽ relinquesar
Camtabrice uictoriȩ hunc honooi cesar
actulit ut tunc quoq iani postas plost¬
ftro cohiberi iuberte ita tunc seđo post
cesare quarco post urbẽ condita sboriso
ft ierius Post hoc claudius drusus pruus¬
nus cȩsaris gallia reciãq sortet. max iũbas
forcissimasqͦ gentes germaniȩ armis sub¬
ttsam cum uelut ad constitutũ die
pacis festinarent. ita om̃s ad ex pementiã
besui decessionẽ ue focdenis nudatim ean¬
tes comouebantur. aut suscepturȩ conditio¬
nes pacis siuincerentur. aut usurepu ear
liberaate siuincerent. Norici uliriei pan¬
nonui. dalmate moesi traces & daci. sar¬

Expanded text:
vit. Pars eorum praelio elapsa Lanciam convit. Pars eorum praelio elapsa Lanciam confugit. Cumque milites circumdatam urbem incendio adoriri pararent, dux Carisius et a suis cessationem impetravit incendii, et a barbaris voluntatem deditionis exegit. Studiose enim nitebatur integram atque incolumem ciuitatem uictoriae suae testem relinquere. Cantabricae uictoriae hunc honorem Caesar detulit, ut tunc quoque belli portas claustro cohiberi iuberet. ita tunc secundo per Caesarem, quarto post Vrbem conditam clausus est Ianus. Post hoc Claudius Drusus, priuignus Caesaris, Galliam Raetiamque sortitus maximas fortissimasque gentes Germaniae armis subegit. nam tunc, neluti ad constitutum pacis diem festinarent, ita omnes ad experientiam belli decisionemue foederis undatim gentes commouebantur aut suscepturae condiciones pacis, si uincerentur, aut usurae quieta libertate, si uincerent. Norici Illyrii Pannonii Dalmatas Moesi Thraces et Daci Sar
Abbreviated transcription (Latin):
nans postremo captũ ac dirutũ ẽ Precer¬
rea utteriores galliciȩ partes quȩ mon¬
tib siluisq consite oceano terminaneur
antestius & firmius legati magnis graui¬
busq bellis ꝑdonuerunt. Nam & medul¬
liũ montẽ minio flumini imminentẽ in qͦ
se magna multitudo hominũ tuebatur.
dione cinxerunt. Itaq ubi  segens
hominũ trux natura & ferox. neqͦ tole¬
tande obsidioni sufficientẽ. neq suscipien¬
do bello parem intellexit. aduolunta¬
riã mortẽ seruitutis timore concurrit
Uam se pene om̃s certatim igne. ferro.
de ueneno necauerunt. Asfures uero
positis castris apud astruã flumen. roma¬
nos nisi proditi preuentiq essent. mag¬
nis consiluis uiribusq oppressissent. Tres
legatos cũ legionib suis intra castra di.¬
uisos. trib ȩque agminibus obruere
repente moliti. proditione sua de tec¬
ti sunt. Hos postta carsius bello exceptos.
non parua &iam romanorũ clade supera¬

Expanded text:
nans, postremo captum et dirutum est. Praetenans, postremo captum et dirutum est. Praeterea ulteriores Galleciae partes, quae montibus silvisque consitae Oceano terminantur, Antistius et Firmius legati magnis gravibusque bellis perdomuerunt. Nam et Medullium montem Minio flumini imminentem, in quo se magna multitudo hominum tuebatur, dione cinxerunt. Itaque ubi se gens hominum trux natura et ferox, neque tolerandae obsidioni sufficientem, neque suscipiendo bello parem intelligit, ad voluntariam mortem servitutis timore concurrit. Nam se pene omnes certatim igne, ferro, ac veneno necaverunt. Astures vero positis castris apud Asturam flumen, Romanos, nisi proditi praeventique essent, magnis consiliis viribusque oppressissent. Tres legatos cum legionibus suis in tria castra divisos, tribus aeque agminibus obruere repente moliti, suorum proditione detecti sunt. Hos postea Carisius bello exceptos, non parva etiam Romanorum clade supera
Abbreviated transcription (Latin):
imperatore augusto cȩsar ꝓsaresarebis
miga agrippa consulibus cesaer parũ an
tes suis utilegibus siner&. aperute nam
portas atq inhis panias ipse cũ exercitu
profectꝰ ẽ Cantabri & astures gallicr
baud procuul scdo oceano subseprentrione
deuucttu Hion solũ propriã libereade
tuen parati. uerũ & iam finitimorũ prre¬
ripere ausi. uacceos & turmogos s autt:¬
ronas assiduis eruptionibus populabant᷑
gtur caesar apud segessimã castra po¬
suitr trib agminibus cotã pene amplex¬
us cantabriam diu fatigato frustra ata
inpenculũ sepe deducto exereitu tandẽ
abaquitanico sima ꝑ oeceanum in caustis
hostibus ammoueri classem. atq exponi
copias iub&: Tunc demũ cantabres sub
moenib atice maximo congressi bellon
& uueto inuinniũ montẽ natura tutissimũ
confugerunt. U bi obsidionis fame adex¬
trenum pene consũpti sunt Raciliũ
de inde oppidũ magna uĩ ac diu repus¬

Expanded text:
imperatore Augusto Caesare sexies et bis imperatore Augusto Caesare sexies et bis M. Agrippa consulibus Caesar parum in tes, suis uti legibus sineret, aperuit Iani portas atque in Hispanias ipse cum exercitu profectus est. Cantabri et Astures Gallaecihaud procul secundo Oceano sub septentrione deducitur. hi non solum propriam libertatem tueri parati uerum etiam finitimorum praeripere ausi, Vaccaeos et Turmogos et Autrigonas adsiduis eruptionibus populabantur. igitur Caesar apud Segisamam castra posuit, tribus agminibus totam paene amplexus Cantabriam. diu fatigato frustra atque in periculum saepe deducto exercitu, tandem ab Aquitanico sinu per Oceanum incautis hostibus admoneri classem atque exponi copias iubet. tunc demum Cantabri sub moenibus Atticae maximo congressi bello et uicti in Vinnium montem natura tutissimum confugerunt, ubi obsidionis fame ad extremum paene consumpti sunt. Racilium deinde oppidum magna ui ac diu repu
Abbreviated transcription (Latin):
sare debita peccatorũ in ea urbe. in qua
spontaneũ fluxit oleũ. euidentissima
his qui prophetarũ uoces non audiebant
signa incęlo & in terra prodigia prodi¬
derunt. Tertio autẽ cũ urbem triũ phas
quinto consul ingressus ẽ. eo scilic& die
que supra nominauimꝰ. cũ & ianũ post.
cc. annos primũ ipse clausit. & clarissimũ
illud augusti nomen assũpsit. quid fidelius
aut uerius credi aut cognosci potest
Concurrentib ad tantã manifestationẽ
pace nomine dei. quã hunc occulto qͥ¬
dem gestorũ ordine ad obsequiũ prę¬
parationis eiꝰ predestinatũ fuisse. Qui
eo die quo ille manifestandus modo post
paululũ erat. & pacis signũ prȩtulit.
& potestatis nomen assumpsit. Quod
autẽ in quarto reditu cũfinito canta¬
brico bello. pacatisq om̃ib gentib eȩ¬
sar urbem repetut. ad contestationẽ
fidei quã ex promimꝰ sit. ipso melius or¬
dine proferetur.
NNo aburbe condita. dccxxxui

Expanded text:
sare debita peccatorum in ea urbe, in qua sare debita peccatorum in ea urbe, in qua spontaneum. fluxisset oleum, euidentissima his, qui Prophetarum uoces non audiebant, signa in caelo et in terra prodigia prodiderunt. Tertio autem, cum Vrbem triumpbans quintum consul ngressus est, eo scilicet die, quem supra nominauimus, cum et Ianum post ducentos annos primum ipse clausit et clarissimum illud Augusti nomen adsumpsit, quid fidelius ac uerius credi aut cognosci potest, concurrentibus ad tantam manifestationem. pace nomine die, quam hunc occulto quidem gestorum ordine ad obsequium praeparationis eius praedestinatum fuisse, qui eo die, quo ille manifestandus mundo post paululum erat, et pacis signum praetulit at potestatis nomen adsumpsit ? Quid autem in quarto reditu, cum finito Cantabrico bello. pacatisque omnibus gentibus Caesar Vrbem repetiit, ad contestationem fidei, quam expromimus, actum sit, ipso melius ordine proferetur. Anno ab Vrbe condita DCCXXVI
Abbreviated transcription (Latin):
superiora populi debita donanda littera¬
rum & iam monimentis abolitis censuiss&
ndiebus ipsis fons olei largissimꝰ sicut supe¬
rius ex pressi de caberna meritoria ꝑto
tã diem fluxit. Quo signo quid euiden¬
tius quã indiebus cesaris toto orbe regnar¬
tis. futura xp̃i natiuitas de clarata ẽ.ur¬
p̃s enĩ lingua gentis eius in qua & ex qua
natꝰ ẽ. uncꝰtus int̾pretat᷑. Itaq enĩ eo ten¬
pore quo cȩsari ꝑpetua tribunitia po¬
testas decreta est. romȩ fons olei ꝑtotũ
diem fluxit. sub principatu cȩsanis romas¬
noq imperio. Per totũ diem. hoc ẽ. ꝑ omne
anos. id est unctũ atq ex eo unctos. deme¬
ritoria taberna. hoc ẽ de hospita largaq
ecclesiam affluent̃ atq incessabilit᷑ ꝓ¬
cessuros restituendosq percȩsarẽ om̃s ser¬
uos. qui tamen cognoscerent. dnm̃ suũ
ceterosq qui sine dño inuenirentur. morti
supplitioq delendos. remittendaq sub cȩ¬

Expanded text:
superiora populi Romani debita donanda, litterasuperiora populi Romani debita donanda, litterarum etiam monumentis abolitis, censuisset: in diebus ipsis fons olei largissimus, sicut superius expressi, de taberna meritoria per totum diem fluxit quo signo quid euidentius quam in diebus Caesaris toto Orbe regnantis futura Christi natiuitas declarata est? Christus enim lingua gentis eius, in qua et ex qua natus est, unctus interpretatur. itaque cam eo tempore, quo Caesari perpetua tribunicia potestas decreta est, Romae fons olei per totum diem fluxit: sub principatu Caesaris Romanoque imperio per totam diem, hoc est per omne  Christianos, id est unctum. atque ex eo unctos, de meritoria taberna, hoc est de hospita largaque Ecclesia, affiuenter atque incessabiliter processuros restituendosque per Caesarem omnes seruos, qui tamen cognoscerent dominum suum, ceterosque, qui sine domino inuenirentur, morti supplicioque dedendos, remittendaque sub Cae
Abbreviated transcription (Latin):
s contra dicentiũ nescit. De quo nr̃ȩ istius
fidelissime obseruationis sacramento u¬
berius nunc dicere nec ratio nec locus fla¬
gitat. ut & querentib reseruasse. & negle¬
gentibus non ingessisse. hoc autẽ fidelit̃ cõ¬
memorasse uideamur. Idõ parfuit. ut ꝑ
omĩa uenturi xp̃i grã preparatũ cȩsaris
imperiũ com̃ probemꝰ. Nam cũ primis cęsar
auunculo suo interfecto ex appollonia
rediens urbem ingrederetur bora circit̃
tercia. repente liquido ac puro sereno
circulꝰ adspeciem cę̧lestis arcus orbem so¬
lis ambut. quasi eũ unũ ac potentissimũ in
hoc mundo solũq clarissimũ in urbe mons¬
trar&. cuiꝰ tempore uenturus ess&. qui ip¬
sũ solem solus mundũq totũ & fcciss& & r¬
ger&. De inde cũ sodõ insicilia receptis a
pompeio & lepido legionib xxx. milia ser
nes solus suo ad tutamen orbis terrarũ
distribuiss&. ouansq urbem ingressus. onĩ

Expanded text:
i contradicentium nescit. de quo nostrae istius i contradicentium nescit. de quo nostrae istius fidelissimae obseruationis sacramento uberius nunc dicere nec ratio nec locus flagitat; ut et quaerentibus reseruasse et neglegentibus non ingessisse uideamur. hoc autem fideliter commemorasse ideo par fuit, ut per omnia uenturi Christi gratia praeparatum Caesaris imperium conprobetur. Nam cum primum, C. Caesare auunculo suo interfeoto, ex Apollonia rediens Vrbem ingrederetur, hora circiter tertia repente liquido ac puro sereno circulus ad speciem caelestis arcus orbem solis ambiit, quasi eum unum ac potissimum in hoc mundo solumque clarissimum in orbe monstraret, cuius tempore uenturus esset, qui ipsum solem solus mundumque totum et fecisset at regeret. Deinde cum secundo, in Sicilia receptis a Pompeio et Lepido legionibus, xxx milia seruones solus imperio suo ad tutamen orbis terrarum distribuisset ouansque Vrbem ingressus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
De hinc cȩsar pedestribus copus insyriã uenit
Deinde inasiam & hiberna concessit. ac post
ꝑ greciã brundisiũ ꝑuectꝰ ẽ.
UNO ab urbe condita. dec .xxxu. ipso
imperatore cȩsare augusto quinquies & lu-
cia pompeio consulib cęsar uictor ab oriente
rediens. octaua idus ianuarii urbẽ triplicitri¬
umpho ingressus ẽ. ac tunc primo ipse iani
portas sop̾itis finitisq om̃ib bellis ciuilib
clausit. Hoc die primũ augustꝰ consul uta¬
tꝰ ẽ. Quod nom̃ antea cunctis in uiolatũ. &e¬
usq ad nunc ceteris inaustrũ dominis tantũ
orbis licite usurpatũ. apicem de clarat
imperui. atq ex eadem die sũma rerũ ac
potestatũ penes unũ ẽẽ. coepit. & mansit
quod greci monarchiam uocant. Porro autẽ
hunc ct᷑. eundẽ dic̃. hoc ẽ .uiII. idus ianuarii
quo nos epiphanã. hoc. ẽ. apparitionẽ siue
manifestationẽ dominici sacramenti ob¬
seruamus. nemo credentiũ siue &iam fide¬

Expanded text:
dehinc Caesar pedestribus copiis in Syriam uenit, dehinc Caesar pedestribus copiis in Syriam uenit, deinde in Asiam ad hiberna concessit ac post per Graeciam Brundisium peruectus est. Anno ab Vrbe condita DCCXXV ipso imperatore Caesare Augusto quinquies et L. Apuleio consulibus Caesar uictor ab Oriente rediens, VIII idus Ianuarias Vrbem triplici triumpho ingressus est portas, sopitis finitisque omnibus bellis civilibus, clausit, hoc die primum Augustus consalutatus est quod nomen antea cunctis inviolatum t hucusque caeteris inausum, dominis tantum orbis licite usurpatum, apicem declarat imperii, atque ex eadem die summa rerum ac potestatum penes unum esse coepit et mansit, quod Graeci monarchiam uocant. Porro autem hunc esse eundem diem, hoc est VIII idus Ianuarias, quo nos Epiphania, hoc est apparitionem siue manifestationem Dominici sacramenti, obseruamus, nemo credentium siue etiam fide
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. morsu insinistro tacta brachio. ex
i ponalis genius aspidis dicta quod somno necat. hanc sibi deo¬
potra apposuit &ita morte quosi somno solurh sibi deo¬
animis inuenta ẽ. frustra caesare psillos
ad mouente. qui uenena serpentũ euulne¬
ribus hominũ haustũ reuocare atq exur¬
gere solent. Cȩsar alexandria urbe
om̃iũ longe opulentissima & maxima.
uictor potitꝰ ẽ. Nam & roma in tantũ o¬
pibus eius aucta ẽ. ut propt̃ habundanti¬
am pecuniarũ duplicia quã usq ad id fue
rant possessionũ aliarũq rerũ uenaliũ
precia statuerentur. Oecisi sunt uissu cȩ¬
saris maior antoni filius. & puplius cani¬
dius infestissimꝰ quidẽ semꝑ cȩsari. sed &¬
antonio infidus. & cassius palmensis. ultim̃ a
uiolari patris cȩsaris uictima. & .u. ouinnus
obeam maxime notam. quod obscenisse car¬
nifex lanificio tex trinioq reginȩ populi
senator romam prȩ esse nonerubuerat.

Expanded text:
tatur morsu in sinistro tacta brachio, extatur morsu in sinistro tacta brachio, exHypnalis, genus aspidis dicta; quod somno necat: hanc sibi Cleopatra apposuit, et ita morte quasi somno soluta eanimis inuenta est, frustra Caesare etiam Psyllos admouente. qui uenena serpentum e uulneribus hominum haustu reuocare atque exsugere solent. Caesar Alexandria, urbe omnium longe opulentissima et maxima, uictor potitus est. nam et Roma in tantum opibus eius aucta est, ut propter abundantiam pecuniarum drant, possessionum aliarumque rerum venalium pretia statuerentur. Occisi sunt jussu Caesaris major Antonii filius et P. Canidius, infestissimus quidem semper Caesari, sed Antonio infidus, et Cassius Palmensis, ultima uiolati patris Caesaris uictima, et Q. Ouinius ob eam maxime notam, quod obscenissime lanificio textrinoque reginae senator populi Romani praeesse non erubuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
bi orbis terrarũ prȩsidia. diuisis legionibus cõ¬
posuit. Inde insyriã profectꝰ. moxꝰ pelusiũ a¬
diit. ubi ab antonianis presidus ultro susceptꝰ ẽ
nterea cornelius gallus premissus acęsare.
IIII. legiones quas antonius apud cirenas prȩ¬
sidii loco constituerat suscepit iafidem. atq
inde parethoniu primam aegi pti alibie par¬
te ciuitatẽ uictã coepit. Antoniũ ipsũq conti¬
nuo apud pharũ uicit. Antonius equestre
miserabiliter uictus aufugit. Ealendis¬
sextilibus prima luce antonius cũ ad instru¬
endã classem in portũ descender&. subito
uniuersȩ naues ad cesarem transierunt :
Qũq unico presidio spoliatꝰ ess&. trepidus
secũ paucos recepit in regiam. De inde im¬
minent᷑t cȩsare turbata ciuitate. idem
antonius sẽse ferro transuerberauit. ac se¬
mi animis adcleopatrã in monumentũ in quo¬
sese illa mori certa condiderat ꝑlatꝰ ẽ. Gleo¬

Expanded text:
ibique orbis terrarum praesidia, divisis legionibus, comibique orbis terrarum praesidia, divisis legionibus, composuit. Inde in Syriam profectus, mox Pelusium adiit; ubi ab Antonianis praesidiis ultro susceptus est. Interea Cornelius Gallus, praemissus a Caesare, quatuor legiones, quas Antonius apud Cyrenas praesidii loco constituerat, suscepit in fidem: atque inde Parethonium, primam Aegypti a Libyae parte ciuitatem, uicto cepit Antonio -ipsumque continuo apud Pharum uicit. nonna equestre miserabiliter uictus aufugit. Sextilibus prima luce Antonius, cum ad instruendam classem in portum descenderet, subito universae naves ad Caesarem transierunt. Cumque unico praesidio spoliatus esset, trepidus se cum paucis recepit in regiam. Deinde imminente Caesare. turbataque civitate, idem Antonius sese ferro transverberavit, ac semianimis ad Cleopatram in monumentum, in quod se illa mori certa condiderat, perlatus est. Cleo
Abbreviated transcription (Latin):
cellens. Nam .x. pedũ altitudine amari
aberant. Hamosũ & magnũ hoc bellũ a¬
pud actiũ fuit. abhora.U. usq in horam
UII. in certa uincendi sp̃e. grauissimȩ u
trimq cȩdes actȩ reliquũ dieicũ subsequen¬
ti nocte inuictoriã cȩsaris declinauit
rior regina cleopatra. cũ.lx. uelocissim
nauibus fugit. Antonius quoq detracto in¬
sigiui pretorie nauis. fugientẽ secutꝰ ux orẽ
inlucescente iam die uictoriã cȩsar consũma¬
uit. Exuictis .xii. milia cecidisse referunt̃᷑.
UI. milia uulnerata sunt. E quibus mille
int̃curandũ defecerunt. Antonius & cleopa¬
tra cõmunes libros cũ parte regię gaze
ad rubrũ mare premittendos censuerunt
psi prȩsidus circa du egypti cornua pelusiũ
parrethoniũq dispositis. classẽ & copias in¬
staurando bello parauerunt. Cȩsar sexto
imperator apellatus. & quarto ipse cũ mar
colucinio & crasso consulibus brundisiũ uenit᷑

Expanded text:
cellens, nam decem pedum altitudine a mari cellens, nam decem pedum altitudine a mari aberant. famosum et magnum hoc bellum apud Aotium fuit. ab hora quinta usque in horam septimam incerta utrinque caedes actae. Reliquum diei cum subsequente nocte in victoriam Caesaris declinavit. Prior regina Cleopatra cum sexaginta velocissimis navibus fugit. Antonius quoqsigni praetoriae navis, fugientem secutus est uxorem. Illucescente jam die victoriam Caesar consummavit. Ex victis duodecim millia cecidisse referuntur, sex millia vulnerata sunt, e quibus mille inter curandum defecerunt. Antonius et Cleopatra communes liberos cum parte regiae gazae ad Rubrum mare praemittendos censuerunt. 439 Ipsi praesidiis circa duo Aegypti cornua, Pelusium Paraetoniumque, dispositis, classem et copias instaurando bello paraverunt. Caesar sextum imperator appellatus, et quartum ipse cum M. Licinio Crasso consul, Brundusium venit,
Abbreviated transcription (Latin):
non decrunt. quo grecia homines habue
rundisio in epirũ profectus est. Agrippa
uero premissus acesare. multas onerari¬
as naues frumento atq armis graues.
abegypto syria asiaq ad subsidiũ anto¬
ni uementes coepit. Peragratoq pe¬
loponsio sinu othonẽ urbem ualidissimo
antoniano presidio munitã expugna¬
uit. Inde corcirã cepit. fugientes naua.¬
li prelio ꝑsecutꝰ ꝑ fligauit. multisq re-¬
bus cruentissime gestis ad cȩsarem uenit.
itonius defectu & fame militũ suorũ
ꝑ motꝰ. bellũ maturare instituit. ac re¬
pente instructis copus ad cesaris castra
processit & uictus ẽ. Tertio post pugnã
die antonius castra ad actiũ transtulit
nauali proclio dimicare paratꝰ ẽ. Ducentȩ
& .xxx rostratȩ fuere cesaris naues. &
xxx. sine rostris triremes. uelocitate li¬
burnicis pares. & .uiii. legiones classi suꝑ¬
positȩ. absq cohortib quinq prȩtorus
numero cȩdens. tantũ magnitudine pre¬

Expanded text:
non deerunt, quoad Graecia homines habuernon deerunt, quoad Graecia homines habuerrundisio. in Epirum profectus est. Agrippa nero praemissus a Caesare, multas onerarias naues frumento atque armis graues ab Aegypto Syria Asiaque ad subsidium Antonio uenientes cepit peragratoque Peloponnensium sinu Mothonam urbem ualidissimo Antoniano praesidio munitam expugnauit. inde Corcyram cepit; fugientes nauali proelio persecutus profligauit multisque rebus cruentissime gestis ad Caesarem uenit. Antonius defectu et fame militum suorum permotus bellum maturare instituit ac repente instructis copiis ad Caesaris castra processit et uictus est. tertio poet pugnam die Antonius castra ad Actium transtulit, nauali proelio decernere paratus. ducentae triginta rostratae fuere Caesaris naues et triginta sine rostris, triremes uelocitate Liburnicis pares et octo legiones classi superpositae, absque cohortibus quinque praetoriis. it, quantum numero cedens tantum magnitudine prae
Abbreviated transcription (Latin):
nde greciã transut. iussitq pompeiũ qui
uictus acesare exercitũ bellũq reparabat
cũ paucis ad se uenire. Pompeius fugiengas
titio & furnio. antonianis ducibus sepe
terrestri naualiq bello uictus & captus.
ac post paululũ int̾fectus ẽ. Caesar illiri¬
cũ pannoniũq partẽ italiȩ. bellis sub¬
egit ac domuit.Antonius artabanẽ arme¬
niȩ regẽ. proditione & dolo coepit. Quẽ
argentea catena uinctũ. ad confessionẽ
thesaurorũ regiorũ coegit. expugnatoq
oppido in quo conditos eẽ. prodiderat.
magnã uim duri argentiq abstulit.
ua cͤlatꝰ pecunia. de nuntiari bellũ cęsa¬
ri. atq octauiȩ sorori cȩsaris uxorisuȩ re¬
pudiũ indici iussit. & cleopatrã sibi axa¬
lexandria occurrere imperauit. Ipse ac¬
tiũ ubi classem constituerat profectus.
cũ prope t̾tiam partẽ remigũ fame
assũptã offendiss&. nihil motus. remi
inquit modo salui sint. Nam remiges

Expanded text:
inde in Graeciam transiit iussitque Pompeium, qui inde in Graeciam transiit iussitque Pompeium, qui uictus a Caesare exercitum bellumque reparabat, cum paucis ad se uenire. Pompeius fugiens a Titio et Furnio Antonianis ducibus saepe terrestri naualique bello uictus et captus ac post paululum interfectus est. Caesar Illyricum Pannoniam partemque Italiae bellis subegit ac domuit; Antonius Artabanen Armeniae- regem proditione et dolo cepit: quem argentea catena uiactum ad confessionem thesaurorum regiorum. coegit, expugnatoque oppido, in quo conditos esse prodiderat, magnam uim auri argentique abstulit. qua elatus pecunia denuntiari bellum Caesari atque Octauiae, sorori Caesaris , uxori suae, repudium indici iussit et Cleopatram sibi ex Alexandria occurrere imperauit. ipse Actium ubi classem constituerat profectus, cum prope tertiam partem remigum fame absumptam offendisset, nihil motus remi, inquit, modo salui sint; nam remiges