comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum: sicue cͥain filius chanͣ ꝓͣpter pecca¬
tum etũuenit captiuitas. ꝑcapdiuitatem ser¬
uitus uñ illi qui seruabantur ab hostib ad
seruięndu̾m dicti sunt serui. & mancipia qua¬
si manu capia. quia manib capiebantur. Ora¬
tione: Ille uigilat inoratione & in gratiis do
redendis. qui non c̃ torpore. neq cum desidia il¬
lud implet. sedcum hilaritate si enim ab ho¬
mine non potest impetrari hoc ꝙ petit᷑ sicũ
desidia illud agitur. quanto magis adeo: Oran¬
tes siul et pronobis ut ds aꝑiat nobis hosti¬
um uerbi. ad loquendum mysterium xp̃i. Oran¬

Expanded text:
an, filius Cham. Propter peccatum enim venit captivitas, et per captivitatem servitus. Unde illi qui servabantur ab hostibus, a servando dicti sunt servi, et mancipia quasi manu capta, quia manibus capiebantur; . Ille vigilat in oratione, et in gratiis, Deo reddendis, qui non cum tempore neque cum desidia illud implet, sed cum hilaritate. Si enim ab homine non potest impetrari hoc quod petitur, si cum desidia illud agitur, quanto magis a Deo? Orantessimul etpro nobisut deus aperiat nobis ostium uerbi ad loquendum mysterium Chris
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i illud implete Qui enim iniuriam facit:
te afligit seruum et non reddit ei dignam
mercedẽ. dãpnationem inde suscipiet. Et si
seruus fuerit furtiuus. et deseruicio diu̾ se ĩ
aliquo subtraxerit: similicer inde dãpnabi¬
gerit. et seruus bene. dñs dampnabitur: ser-¬
estote eis ut patres Et in de appellati sunt pa¬
tres familias quidam quod omnes indomo
sua ęquali amore diligebant: ut filios ita &

Expanded text:
i illud implete. Qui enim injuriam facit, te affligit servum, et non reddit ei dignam mercedem, damnationem inde suscipiet. Et si servus fuerit furtivus, et de servitio Domini se in aliquo subtraxerit, etiam inde damnabigerit, et servus bene, dominus damnabitur, et serestote eis ut patres: quia inde appellati sunt patresfamilias quidam, quod omnes in domo sua aequali amore diligebant ut filios, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
Ille adocculum seruit.qui aliud in secreto ait.
& in presentia dni seruitium explet. quolibet
modo Absente autem illo. non curat deuti¬
litate illius. In simplicitate cordis: non dupli¬
ci animo neq mala uoluntate: sed quod exte¬

Expanded text:
Ille ad oculum servit, qui aliud in secreto agit, et in praesentia Domini servitium explet quolibet modo: absente autem illo, non curat de utilitate illius; sed in simplicitate cordis, id est non duplici animo, neque mala voluntate, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tur ei gr̃ȩ a multis hominib quib ꝓfumꝰ.
et ꝓsumus atq processe possumus: quod
uos exaudierit ꝓ nob libando nos: Quod enĩ
dicit multarũ facierũ: hoc ÷ qd̾ dicit ex ꝑsonis
Donationis aut̃ dic̃ grãm: qua illilib̾ati sunt:
qd̃ recte credimus: bene docemꝰ: scẽ uiuimus:
et qd̵ in simplicitate cordis ⁊ sinceritate dei .i.
in ueritate ⁊ ñ duplici animo. neq in sapien

Expanded text:
tur ei gratiae a multis hominibus, quibus profuimus tur ei gratiae a multis hominibus, quibus profuimus et prosumus, atque prodesse possumus, quod vos exaudierit pro nobis liberando nos Quod enim dicit multarum facierum, hoc est, quod dicit ex personis. Donationis autem ejus dicit gratiam qua illi liberati sunt. quod recte credimus, bene docemus, sancte vivimus, et quod in simplicitate cordis et sinceritate Dei, id est in veritate, et non duplici ani
Abbreviated transcription (Latin):
sponsum mortis habiumus: ut non simus fidentes
in nobis sed in dño qui suscitat mortuos: Quomͦ
pocest mors loqui & responsũ dare: Nos inquit
ipsi babuimꝰ in nob̃ ipsis responsũ mortis: id: ipsa
mors et tribulatio atq angustia dicebat nobis
in corde dũ cruciarem᷑ nolite in uob fidere
sed in dño: qm̃ ñ potestis ur̃a uirtute aut ali¬
orũ hominũ uincere hos cruciatꝰ: P onite in
dño fiduciã. et spẽ ur̃am. et ipse qui suscitat
mortuos poterit utiq uos eruere: Sic enim
uidebat᷑ illis: quasi de mortuis ad uitam
mundi Ut ex multarum ꝑsonis facier ũ
eius quȩ in nobis est donationis. ꝑ multos gratiȩ
agantur pro nobis: E ece confusa sententia: Im
ctio: Ideo ꝑ uras orationes libabit ⁊ eruet ap̃s¬
suris ꝑsecutoꝵ: ut ex multis ꝑsonis facier um
est: Sensus aut̃ iste est: Iccirco nos d̃s lib̾abit
ꝑ ur̃as orationes. cͣũ nos fuerimꝰ lib̾ati. referan¬

Expanded text:
sponsum mortis habuimus ut non simus fidentes sponsum mortis habuimus ut non simus fidentes in nobis, sed in Deo qui suscitat mortuos. Quod potest mors loqui et responsum dare? Nos inquit, ipsi habuimus in nobisipsis responsum mortis, id est ipsa mors et tribulatio atque angustia dicebat nobis in corde, dum cruciaremur: Nolite confiderepotestis vestra virtute aut aliorum hominum vincere hos cruciatus. Ponite in Deo fiduciam et spem vestram, et ipse qui suscitat mortuos, poterit utique vos eruere: sic enim videbatur illis quasi de mortuis ad vitam mundi, ut ex multarum personis facierum ejus quae in nobis est donationis, per multos gratiae agantur pro nobis. Ecce confusa sententia. Impctio: Ideo per vestras orationes liberabit et eruet a pressuris persecutorum ut ex multis personis facierum, est; sensus autem iste est: Idcirco Deus nos liberabit per vestras orationes, ut cum nos fuerimus liberati, referan
Abbreviated transcription (Latin):
chorintii qui ꝑsecutionẽ sustineͣnt ab infidelib ne
deficerent: dat eis apłs semet ipsũ in exemplum
dicens: Molo ut ignoretis tribulationẽ quã nos
sustinemꝰ in asia: & ͣ nro exemplo roboremini: Quid
enĩ mirũ si discipłi uerbantur. cũ magistri decol¬
lentur. crucifigant᷑. ⁊ lapidentur: Quoniam
supra modum grauati sumus: supra uirtutem:
patiet᷑ uos tẽptari suꝑ id qd pocestis quęrendũ est
quare hic dicat sup̃ motũ se eẽ grauatũ: Ad qd̃ di¬
cendũ: Quia licet sup̃modũ sint grauati .i. ultra
humanũ modũ. ⁊ ult̃ quã humana fragilitas sua
nam. quȩ cis tolerantiã sustinendi.⁊ uirtutem
suꝑandi tribuit: Ita inquit sumus grauati:
ut tederet nos etiam uiuere: Tediũ ÷ anxietas
animni: aliquando ꝓ grauatione ponit᷑. aliquando
ꝓ odio: ut hic: In tantũ inquiens sumꝰ grauati
p̃ssuris: ut odio habemꝰ uitã p̃sentẽ: & uellemꝰ
potius mori ꝙ̃ uiuere: Sed ipsi in nobis ipsis re-¬

Expanded text:
Corinthii qui persecutionem sustinebant ab infidelibus, non deficerent, dat eis Apostolus semetipsum in exemplum, dicens: Nolo ut ignoretis tribulationes quas nos sustinemus, ut nostro exemplo roboremini. Quid enim mirum si discipuli verberantur cum magistri decollentur, crucifigantur, et lapidentur? Quam supra modum gravati sumus et supra virtutem. patietur vos tentari supra id quod potestis, quaerendum est quare hic dicat supra modum se esse gravatum? Ad quod dicendum, quia licet supra modum sint gravati, id est ultra humanum modum, et ultra quam humana fragilitas sua utem, quae eis tolerantiam sustinendi et virtutem, superandi tribuit, ita, inquit, sumus gravati, ut taederet nos etiam vivere. Taedium est anxietas animi: aliquando pro aggravatione ponitur, aliquando pro odio, ut hic. Intantum inquiens sumus gravati pressuris, ut odio haberemus vitam praesentem, et vellemus potius mori quam vivere; sed ipsi in nobismetipsis re
Abbreviated transcription (Latin):
dei.i. in sapientia quȩ gratis deo a nob̾ data ẽ:¬
ł seudo apłi conu̾sabant᷑ duplici corde: qr alit̃
docebant. atq alit̾ iuuebant: Uel qi potius ꝓ
lueris tẽporalib p̃dicationi insistebant. quã
ꝓ amore dĩ ⁊ salute alioꝵ: Philosophi quoq
p̃dicabant in carnali sapientia .i. philosophicȩ
et fucato sermone: uolentes apparere sapien¬
tes: U ł in hoc qr xp̃m negabant passum:
mortuũ: atq a mortuis resurrexisse: Habun¬
dantius autem ad uos in simplicitate conuer¬
satus sum: Quia cum ab aliis eccłiis aliquid
accepissem: auobis nichil accepi: ne occasionẽ
falsis ÷ darẽ accipiendi mnunera: et ut uos
liberius rep̃hendere possem: N on alia scribi

Expanded text:
 in sapientia quae gratia a Deo nobis data est. Pseudoapostoli conversabantur duplici corde, quia aliter docebant atque aliter vivebant. Vel quia potius pro lucris temporalibus praedicationi insistebant, quam pro amore Dei et salute aliorum. Philosophi quoque praedicabant in carnali sapientia, id est philosophice, et fucato sermone, volentes apparere sapientes: vel in hoc, quia Christum negabant passum, mortuum, atque a mortuis resurrexisse; abundantius autem ad vos, in simplicitate conversatus sum: quia cum ab aliis ecclesiis aliquid accepissem, a vobis nihil accepi, ne occasionem falsis apostolis darem accipiendi munera, et ut vos liberius reprehendere possem. Non enim alia scribi
Abbreviated transcription (Latin):
ł uiri diligite uxores ur̃as & nolite amari c̾ẽad
illas .i. & si abstinetis ad dempus acoitu causa
religionis. ł quia cũ aliis concubitis. nolite eas
ꝓpter ea ad amaritudinẽ ꝓuocare:. In pͥmordio
fidei eranc multȩ mulieres.quȩ se causa religio¬
nis abstinebant a consortio maritorũ. quas mͦ
alloquitur apł̃s specialiter. Ne ꝓpter ea quia
acoitu uitorum abstinebant. resisterent uiris
er. Erant eciam multi uiri qui similiter se abiti¬
nebant acoitulł quicũ aliis mulierib coibant.
et uerberabant uxores suas. Ne ille similiter
cum aliis agerent. uł ne aliquid auderent mur¬
murare contra eos quos similiter alloquitur: Sed¬
predicat. cum dñs dicat. qui uxorem nonodit.¬
quantum nobis pater ꝙ mater & fr̃ atq so
ror ꝑcognationem carnis ꝓximi sunt diliga¬
mus ros. et inquantum nobis aduersarios in
uia dĩ cognoscimus esse. odiendo malum illoꝵ
et fugiendo uesciamus: Filii obȩdite parentib¬

Expanded text:
 Viri, diligite uxores vestras, et nolite amari esse ad illas, id est si sustinetis ad tempus a coitu causa religionis vel quia cum aliis concubitis, nolite eas propterea ad amaritudinem provocare. Sed quaestiofidei erant multae mulieres, quae se causa religionis abstinebant a consortio maritorum, quas modo alloquitur Apostolus specialiter, ne propterea quia a coitu virorum se abstinebant, resisterent viris, er. Erant etiam multi viri, qui similiter abstinebant a coitu vel qui cum aliis mulieribus coibant, et verberabant uxores suas, ne illae similiter cum aliis agerent, nec aliquid auderent murmurare contra eos, quos similiter alloquitur. praedicat, cum magister dicat: Qui uxorem non oditquantum nobis pater et mater, frater atque uxor per cognationem carnis proximi sunt, diligamus eos, et in quantum nobis adversarios in via Dei cognoscimus esse, odiendo malum eorum, et fugiendo nesciamus. Filii, obedite parentib
Abbreviated transcription (Latin):
Nerbi gratia: abstulit mͥ aliquis meũ equũ
dum recordor ꝙ dñs dixit: Siquis abstulerit
quȩ tua sunt nerepetas Debeo ei dimittere:
sic de omni re et cõmisso Sicut dñs donauit
dimicteretur. dimisit nobis omnia peccata
in baptismo: Ita nos dimictamus ꝓximo in
nos peccanti. qui habemus ꝙ noͣs dimittatur.
et adeo. ec aꝓximo Suꝑ omnia aucẽ hȩc .s.¬
suꝑus dicta. caritatem habete ꝙ ẽ uinculũ
ꝑfectionis Ninculum ꝑfectionis ẽ caritasquia
ꝑ illam omnia bona ligantur nepereant.
Si homo ꝓdilectio ne dei et ꝓximi omnia a¬
git. uñ dr̃. Dileccio quõ duos honines ligec.

Expanded text:
Verbi gratia: Abstulit mihi aliquis equum meum, dum recordabor quod Dominus dixit: Si quis abstulerit quae tua sunt, ne repetas, debeo ei dimittere, sic de omni re et commisso. Sicut Dominus donavit dimitteretur, dimisit nobis omnia peccata in baptismate, ita et nos dimittamus proximo in nos peccanti, qui habemus quod nobis dimittatur et a Deo et a proximo. Super omnia autem haec superius dicta, charitatem habete, quod est vinculum perfectionis. Vinculum enim perfectionis est charitas, quia per illam omnia bona ligantur ne pereant: sic homo pro dilectione Dei et proximi omnia agit: unde dicitur dilectio, quia duos homines ligat,
Abbreviated transcription (Latin):
deo eũ fauore hominuũ aliquis eligitur non ꝓbona
conuarsacione. ł qͥ p̃cio. subrogatur in sacerdotiũ:
dequib dt̃ beatus ambrosius. Oepiscope cerce uͥ
centum solidos dedissef. hodie ep̃s non esses dequib¬
dr̃ etiam in libro regum quia demporib hieroboã.
quicũq implebat manũ suam munerib: fiebat
sacerdos idolorum. Ideqͦ isti tales inter illos sunt

Expanded text:
gitur non pro bona conversatione, vel quando pretio subrogatur in sacerdotium, de quibus dicebat beatus Ambrosius: O episcope, certe nisi centum solidos dedisses, hodie episcopus non fuisses. De quibus etiam in libro Regum dicitur : Temporibus Jeroboam quicunque implebat manum suam muneribus, fiebat sacerdos idolorum. Ideoque isti tales inter eos sunt
Abbreviated transcription (Latin):
omnes condiscipuli & credentes. eadẽ sentientes decir
quẽ libet sed generaliter omnes conphendit:
ldeo hoc egit: ut maioris auctoritatis ẽet eius epła.
łut demonstraret omnes cñ doloͣre de illoꝵ seductio¬
ne. et quod omnes equalit̾ sentirent decircumcisione:
quod non deberent cucũcidi. neq sacrificia legalia
offerre. Quidẽ. & iam qđ intͥerͤ epł̃a episcopoꝵ pres¬
biteroꝵ uł diaconoꝵ mentionẽ nou facit sicut in
aliis. qui nec dum habebant ep̃os ordinatos. neq ali¬
os rectores. ideoq facilius seduci potuerunt. Gratia uob̾¬

Expanded text:
omnes condiscipuli et credentes, eadem sentientes de cirliter non quemlibet, sed generaliter omnes comprehendit? Ideo hoc egit ut majoris auctoritatis esset ejus Epistola, vel ut demonstraret omnes condolentes de illorum seductione, et quod omnes aequaliter sentirent de circumcisione quod non deberent circumcidi, neque sacrificia legalia offerre. Quid est etiam quod in hac Epistola, episcoporum, presbyterorum, diaconorum mentionem non facit sicut in aliis? quia necdum habebant episcopos ordinatos, neque alios rectores: ideoque seduci facilius potuerunt. Gratia vob
Abbreviated transcription (Latin):
iam mortalẽ. id circo quia erant apud galathas
qͥdam udȩi qui dicebant beatũ paulum non ẽe ue
non fuerat uocatus & doctus sicut alũ apli.Ideo apl̃s
ommipotente deo decȩlis. N quod neget xpm̃ ẽẽ. ue¬
rum hominẽ. Siã inmortalẽ effectum. Quigͦ docu¬
it petrũ ꝑ p̾sentiam suam inderris ad huc mortalis.
ipse docuit paulum iã in mortał decȩlo. Sed ꝑ xp̃m¬
iħm & deum patrẽ Ideo quia una ẽ. oꝑatio patris
& filii & ut osteuderet unius esse dignitatis illas du¬
as ꝑsonas. preposuit ꝑsonã filii dei patris ꝑ sone.pa¬
ricerq arriauoꝵ errorẽ destruit. qui dicunt filiũ crea¬
turam ẽe. ideoq minorẽ patre. Qui suscitauit eum
amortus. Ds̃ pater suscicauit tercia die filiũ suũ

Expanded text:
ae sint. Et quia erant apud Galatas quidam Judaei qui dicebant beatum Paulum non esse venon fuerat vocatus et doctus sicut alii apostoli, idcircomnipotenti Deo de coelis, non quod neget Christum verum hominem, sed jam immortalem effectum. Qui ergo docuit Petrum per praesentiam suam in terris adhuc mortalis, ipse docuit Paulum jam immortalis de coelo, et m et Deum Patrem, quia una est operatio Patris et Filii. Et ut ostenderet unius esse dignitatis illas duas personas, praeposuit personam Filii Dei Patris personae, pariterque Arianorum destruit errorem, qui dicunt Filium creaturam esse, ideoque minorem Patre. Qui suscitavit eum a mortuis. Deus Pater tertia
Abbreviated transcription (Latin):
płs quare tãcito potuerint solis uerbis aueritate
euangelii seduc a & alibertate inseruitutẽ redigiꝙ̃
ꝗ ab euangelio xp̃i quodeis tradidit potuerint mu¬
tari. & transferri maliud euangeliun .i. ialiã doc¬
nuntiatio & si aliqua doctrina ẽ. ꝗͣ dominus aut ꝑ

Expanded text:
postolus quare tam cito potuerint solis verbis a veritate Evangelii seduci, et a libertate in servitutem redigi, et quod ab Evangelio Christi quod eis tradidit, potuerunt mutari et transferri in aliud Evangelium, id est in aliam docnuntiatio; et si aliqua doctrina est quam per se Domin
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ asequendo quia semꝑ ꝑsequitur. Seculũ gͦ non
potest ẽe neꝗ. neq malũ qͥ sẽ ꝑseuerat ordinẽ suũ
et cursum scđ̾m dispositionem dei aldernantib die¬
b & noctib sed sicuti dr̃ mala domus. nonꝙ mala
in se habeat: & bene addidic scdin uoluntatẽ dĩ pa¬
tris. qͥd uoluntas dei patris fuit. ut filius ꝑsuam pas¬
sionem genus humanũ repararet. Amen namq e
fideliter et fiat: miror ꝙ sit tãcito transferimini

Expanded text:
tur. Saeculum ergo non potest esse nequam neque malum, quia semper servat ordinem suum et cursum secundum dispositionem Dei, alternantibus diebus ac noctibus: sed sicut dicitur mala domus, non quod mala in se habeat. Et bene addidit secundum voluntatem Dei Patris, quia voluntas Dei Patris fuit, ut Filius per passionem suam genus humanum repararet. Amen. Amen Hemen, vere sive fideliter et fiat. Miror quod sic tam cito transferimini
Abbreviated transcription (Latin):
cet baptizari sicis & in xp̃icredatis: tam̃ aliter
non potestis saluari ꝑ passionẽ. xp̃i nisi circũcida¬
mini. & legalia sacrificia offeratis. Quod audieis
apłs scͥpsit eis ab epheso hanc epłam. Paulus
auctoritatis causa id egit. sicut et reges & pͥncipes

Expanded text:
cet baptizati sitis et in Christum credatis, tamen aliter cet baptizati sitis et in Christum credatis, tamen aliter non potestis salvari per passionem Christi, nisi circumcidamini et legalia sacrificia offeratis: quod audiens Apostolus, scripsit eis ab Epheso hanc Epistolam. CAPauctoritatis causa id egit sicut reges et principes
Abbreviated transcription (Latin):
nimo querendum est in exordio huiꝰ
epistole: unde sint appellati galathȩ
Rex bithime quȩ est prouincia gre-¬
ciȩ habens bellum contra hostes suos: misit ad
si uenirent in auxilium eius peracto bello et
potita inicꝰtoria: regnum diuiderer cum eis.
Quieum uenissent. & uictoria potiti essent regnum
cumeis diuisit ut ꝓmiserat. Appellatiq sunt pri¬
mum gallo greci hoc ẽ. galli mixti grecis: parsq
regni ꝗͣ ipsi tenuerunt appellata ẽ.gallo grecia
.i. galli cõmorantes ingrecia. pꝰea autẽ ut sapieu¬
tiorib uidetur appellati sunt galathe. acaudore
corporis. Nan grece lac galathon dr̃. uñ & candi¬
da xona celi.q̃ latine lacteus circulus appellat᷑.
issimi bellatores.s stulti & facile aꝓposito m̃tis
recedentes. Hñ cum accepissent uerbũ predicatio¬
nis abapło. & apłs abeis ad alios trausiret: seduc
ti sunt afalsis apłis. & auideis qui uolebant eos sec¬
tari cucũcisionem & sacrificia legalia dicentes. Li¬

Expanded text:
imo quaerendum est in exordio hujus Epistolae unde Galatae sint appellati: Rex Bithyniae, quae est provincia Graeciae, habens bellum contra hostes suos, misit ad  si venirent in auxilium ejus, pacto bello et potita victoria, regnum divideret cum eis. Qui cum venissent et victoria potiti essent, regnum cum eis divisit ut promiserat, appellatique sunt primum Gallograeci, hoc est Galli misti Graecis, parsque regni quam ipsi tenuerant appellata est Gallograecia, id est Galli commorantes in Graecia. Postea autem ut sapientioribus videtur appellati sunt Galatae a candore corporis: nam Graece lac γάλα dicitur. Unde et candida zona coeli quae Latine lacteus circulus vocatur, Grissimi bellatores, sed stulti et facile a proposito mentis recedentes. Unde cum accepissent verbum praedicationis abti sunt a falsis apostolis et a Judaeis, qui volebant eos sectari circumcisionem et sacrificia legalia, dicentes: Li
Abbreviated transcription (Latin):
idolio carnes idolis consecratas: parti¬
cipes estis idolorum: Quid ergo: Quod
idolis unmo latum sit aliquid: aut quod
idolum sit aliquid: Non hoc dico qd uesit
aliquid: qr idolum nichil ẽ: & qd ei offert᷑
nichil est. In hoc idolũ nichil ẽ: qr habet
imaginiẽ hominis: sed ñ ÷ homo: quia neq
Nolo uos socios fieri demoniorum: Tunc
fiebant socii demonioꝵ: quando comedebat̃s
idolotita: .. quanclo uoluntatẽ illoꝵ imple¬

Expanded text:
idolio carnes idolis consecratas, partiidolio carnes idolis consecratas, participes estis idolorum. Quid ergo? dico quod idolis immolatum sit aliquid, aut quod idolum sit aliquid? Non hoc dico quod aliquid sit, quia idolum nihil est, et quod ei offertur nihil est. In hoc idolum nihil est, quia habet imaginem hominis, sed non est homo, quia nequeNolo autem vos socios fieri daemoniorum. Tunc fiebant socii daemoniorum, quando comedebant idolothyta, et quando voluntatem illorum imple
Abbreviated transcription (Latin):
ent̃ de icdolaticis. unũ cum diabolo corpus
ex sstunt Om̃s qui de uno pane .i. de uno
corpore xp̃i. ⁊ de uno calice. siue sanguine
participam᷑.i. partes accipimꝰ: & unum
corpus xp̃i efficimur: U idete inquit
.i. considerate isrł scdin carnem: id÷ qui
carnalit̾ uiuit: &e carnales hostias adhuc
offert: Tunc temporis q̃ndo apłs ista
loquebat᷑. adhuc erat tẽplũ dei hierosoli¬
mis: in quo offerebat isrł car naliter
uiuens hostias dño: Carnalem autem
illũ appellat: qr legem carnaliter uole-¬
bat obseruare: Uel ad differentiã isrł
sp̃italis qui iam ueteres umbras ñ seque¬
bat᷑. ex cuiꝰ numero erat idem apłs.
Uult autẽ ostende chorintiis qr sicut
illi erant socii. ⁊ participes altaris. qͥ
comedebant ea que in altari offereban¬
tur: ita ⁊ isti chorintii comedentes
Icar ues idolatras. socii erant demo
uictimar in lege. participes sunt alta¬
ris: Sunt utiq Ita ⁊ uos qͥ editis in

Expanded text:
enter de idolothytis unum cum diabolo corpus enter de idolothytis unum cum diabolo corpus existunt; omnesque qui de uno pane, id est de uno corpore Christi, et de eodem uno calice, sive sanguine, participamus, id est partes accipimus, unum corpus Christi efficimur. Videte, inquit, id est, considerate, Israel secundum carnem, id est, quia carnaliter vivit, et carnales hostias adhuc offert. Tunc temporis quando Apostolus ista loquebatur, adhuc erat templum Hierosolymis, in quo offerebat Israel carnaliter vivens hostias Deo. Carnalem autem illum appellat, quia legem carnaliter volebat observare; vel ad differentiam Israel spiritalis, qui jam veteres umbras non sequebatur, ex cujus numero erat idem Apostolus. Vult autem ostendere Corinthiis, quia sicut illi erant socii et participes altaris, qui comedebant ea quae in altari offerebantur, ita et isti Corinthii comedentes carnes idolothytas, socii erant daemovictimarum in lege, participes sunt altaris? Sunt utique. Ita et vos qui editis in
Abbreviated transcription (Latin):
in utero uirginali in unitate suȩ ꝑsonȩ:
& panis qui consecrat᷑ in eccłia: unũ corpꝰ
xp̃i sunt: Sicut enĩ illa caro corpus xp̃i
est: ita iste panis transit in corpꝰ xp̃i ⁊ nec
sunt duo corpora sed unũ corpus: Diuni¬
tatis eni plenitudo quȩ fuit in illo
replet᷑ istum panem: et ipsa diuinitas ubiq
implet celũ et t̾ram: ⁊ om̃ia quȩ ureisst
Ipsa replet corpus xp̃i qd̾ a multis sacerdo¬
tib ꝑ uniuer sũ orbẽ scificat᷑. & facit unĩ
corpus xp̃i esse: ⁊ sicut ille panis ⁊ sanguis
in corpus xp̃i transeunt: ita om̃s q̃ ui eccłia
digne comedunt illũ. unũ corpus xp̃i
sunt. sic̃ ipse dicit Qui manducat car nẽ
mea ⁊ bibit sanguinẽ meũ: in me manet
& ego in eu̾m Tam illa caro quam assũpsit
⁊ iste panis om̃isq eccłia ñ faciunt tria cor¬
pora xp̃i: sed uuum corpꝰ: Et sic̃ qͥ corpori &
sanguni dñi cominunicant. unũ corpus
cum eo efficiunt᷑. sic ⁊ qui cõmunicant sci¬

Expanded text:
irginali in unitate suae personae, et panis qui consecratur in Ecclesia, unum corpus Christi sunt. Sicut enim illa caro corpus Christi est, ita iste panis transit in corpus Christi, nec sunt duo corpora, sed unum corpus. Divinitatis enim plenitudo quae fuit in illo, replet et istum panem, et ipsa divinitas Verbi quae implet coelum et terram, et omnia quae in eis sunt, ipsa replet corpus Christi, quod a multis sacerdotibus per universum orbem sanctificatur, et facit unum corpus Christi esse: et sicut ille panis et sanguis in corpus Christi transeunt, ita omnes qui in Ecclesia digne comedunt illud, unum corpus Christi sunt, sicut ipse dicit: Qui manducat carnem meam et bibit meum sanguinem in me manet, et ego in eo . Tamen illa caro quam assumpsit, et iste panis, omnisque Ecclesia, non faciunt tria corpora Christi, sed unum corpus; et sicut qui corpori et sanguini Domini communicant, unum corpus cum eo efficiuntur: sic et qui communicant sci
Abbreviated transcription (Latin):
Nam octauianꝰ & gais aliiq imꝑatores decre-¬
uerant: ut ubicũq essent uidei sius legibus ute¬
rent᷑. Et iudei qui euangeliũ et legẽ uolebant
tenere. idcirco se circumcidebant. ne ꝓpt̃ nom̃¬
erant homicide. adulteri. inuidi. cupidi. aliisq
dicentes: tot gentiles cogi ad circũcisionẽ heri

Expanded text:
Nam Octavianus, Caius, aliique imperatores decrevNam Octavianus, Caius, aliique imperatores decreverant, ut ubicunque essent Judaei, suis legibus uterentur, et Judaei qui legem et Evangelium volebant tenere, idcirco se circumcidebant, ne propter nomerant homicidae, adulteri, invidi, cupidi, aliisque bantur Judaei, dicentes: Tot gentiles heri coegi ad circumcisionem,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ad domesticos fidei: oportet bonũ oꝑari. No-¬
mestiei dicunt᷑ a domo: qui inuna domo nutriun-¬
tur et conuersantur. Ad omnes quidẽ bonũ debe-¬
mus oꝑari hoc est ad hereticos: ad paganos: s
maxime ad illos qͥ in una domo .i. inunitate ȩccłȩ
nobiscũ sunt. Et qui eandẽ fidẽ hñt: et p̃cipue
ad illos qui uiã rectitudinis nob̃ ostendunt uerbo
et exemplo. Uidete qualibꝰ litt̾is scͥpsi uob̾ mea ma-¬
itis litt̾is scribebat. ne ab pseudo apłs eiꝰ dicta cor-¬
rumperent᷑. In hac uero epła sic̃ tͣlunt doctores
abhoc looo usq ad finẽ ꝓpͥa manu scͥpsit. ut eos ad
sidẽ xp̃i pleniꝰ traheret: dũ uiclerent amorem eiꝰ¬
erga se. Qcũq enim placere uolunt in carne: hi
in carnali circũcisione scribis ⁊ phariseis suis ma¬
gistris. illi cogebant circũcidere gentiles. Et hoc
ideo: ut ꝑsecutionẽ crucis xpisti ñ paterentur.

Expanded text:
autem ad domesticos fidei oportet bonum operari. Doautem ad domesticos fidei oportet bonum operari. Domestici dicuntur a domo, qui in una domo nutriuntur et conversantur. Ad omnes quidem bonum debemus operari, hoc est, ad haereticos, ad paganos, sed maxime ad illos qui in una domo, id est in unitate Ecclesiae nobiscum sunt, et qui eamdem fidem habent, et praecipue ad illos qui iter rectitudinis nobis ostendunt verbo et exemplo. Videte, qualibus litteris scripsi vobis mea maicis litteris scribebat, ne a pseudoapostolis ejus dicta corrumperentur: in hac vero epistola, sicut tradunt doctores, ab hoc loco usque ad finem propria manu scripsit, ut eos ad fidem Christi plenius traheret, dum viderent ejus amorem erga se. Quicunque enim placere volunt in carne, hi in carnali circumcisione scribis et pharisaeis suis ministris, illi cogebant, circumcidere gentiles, et hoc ideo ut persecutionem crucis Christi non paterentur.
Abbreviated transcription (Latin):
cientes Tempore enim suo .i. tempore congruo &
mus: non deficientes inaccipienda mercede oꝑis:
Alodo ẽ tempus seminandi. hoc ẽ. bonum oꝑan¬
di: Indie autem iudicũ. ł indie mortis nr̃ȩ erit
tempus messionis. et collectionis: illuis uidelicet¬
quȩ non deficiet: quia illa uita sine t̾mino ma-¬
net. Annisq uoluentib illa semꝑ iuuenescit. et
pollet Ergo dum tempus habemus: oꝑemur
bonum adomnes: Tempus seminandi et oꝑan-¬
di uirtuces. presens uita ẽ: quia pꝰ istam non e¬
rit tempus et spacium pęnitentiȩ atq salutis:
de hoc tempore dicit apl̃s alibi: Ecce nunc tẽpus
num. adonines homines: Ad fr̃s: ad hereticos:
ad paganos: tam in elemosina ⁊ officio: quã indoc-¬
trina uerbi. Omnibus eĩ hominibꝰ miscd̃ia ĩpẽden-¬
da est. Et doctrina fidei : nnittando patrẽ nr̃m ꝗͥ
solem suũ oriri facit suꝑbonos et malos. Marimo s¬

Expanded text:
rit . Tempore enim suo, id est tempore congruo et rit . Tempore enim suo, id est tempore congruo et mus, non deficientes, a percipienda mercede operis. Modo est tempus seminandi, hoc est, bonum operandi: in die autem judicii vel in die mortis erit tempus messionis et collectionis. Illa nunquam deficiet collectio, quia illa vita sine termino manet, annisque volventibus illa semper juvenescit et pollet. Ergo dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes. Tempus seminandi et operandi virtutes, praesens vita est, quia post istam non erit tempus vel spatium poenitentiae atque salutis. De hoc tempore dicit Apostolus alibi: Ecce nunc tempus num ad omnes homines, ad fratres, ad haereticos, ad paganos, tam in eleemosynae officio quam in doctrina verbi. Omnibus enim hominibus misericordia impendenda est, et doctrina fidei imitando patrem nostrum, qui solem suum oriri facit super bonos et malos . Maxime
Abbreviated transcription (Latin):
occasionẽ exdudere dixit Nolite errare: ds̃
ñ irridetur Hoc ẽ. nolice m̃tiri: quia homo
potest mendaciũ suscipere. Ds uero non po-¬
test: & deus qui ominia secreta cordium peuitrat.:
non potest falli: Dicis auditor quicumq es non
posse sumptus ininistrare magistro tuo: pm̃te
minia egestace Nolite decipere: quasi fallere
possis dm Nam uũ tuuiuis: inde sustenta ma
gistrum: Quia si non habes expresenti anno fru¬
ges. habes expreterito: potes etiam impetrare
cipiet: Duos agros habemus: corpus ꝙ spm̃. Si
seminauerimus in carne .i. si carnalia oꝑa egeri¬
mus. & carnalia & desideria secuti fuerimus : de
ipsa carne mecemus corruptionẽ: hoc ẽ. dãpna¬
tionem accipiemus. Et trademur indie iudicii
penis in ferni: uͥ corrũp smur auermib et ig¬
in ꝑpetuo: Si uͦ seminauerimus in spũ hoc est
eo ꝑ seueremus: It salutẽ consequi mereamur.
ꝗͣ dñs promisit: in quieus Qui ꝑ seuerauerit .ii.

Expanded text:
occasionem excluderet, dixit: Nolite errare, Deus occasionem excluderet, dixit: Nolite errare, Deus non irridetur. Hoc est: nolite mentiri, quia homo potest mendacium suscipere, Deus vero non potest: et Deus qui omnia secreta cordium penetrat, non potest falli. Dicis, o auditor quicunque es, non posset te sumptus ministrare magistro tuo, premente te nimia egestate: noli te decipere quasi fallere possis Deum, sed unde tu vivis, inde sustenta et magistrum, quia si non habes ex praesenti anno fruges, habes ex praeterito, potes etiam impetrare cipiet. Duos agros habemus, corpus et spiritum. Si seminavimus in carne, id est si carnalia opera egerimus, et carnalia desideria secuti fuerimus, de ipsa carne metemus corruptionem, hoc est, damnationem accipiemus, et trademur in die judicii poenis inferni, ubi corripiemur a vermibus et igni perpetuo. Si vero seminaverimus in spiritu, hoc hoc perseveremus, ut salutem consequamur quam Dominus promisit, inquiens: Qui perseveraverit usque
Abbreviated transcription (Latin):
Onus repborum: in effabilis miseria et crucia¬
tus: Cõmunicet autem .i. siquis discipulus ł qͥ¬
libet auditor instruitur. et docetur uerbo doc¬
trine: cõmunicet ł administrec ei magistro.&
predicatori in ominb bonis: qui se ĩstruit &¬
docet. Auditores & discipulos admonet ut
doctorib suis aquib accipiunt uerbum uidȩ
& fidei. impendere studeant bona tempora¬
lia: hoc ẽ. uictum et uestim̃tum. quia dignꝰ
ẽ. oꝑarius mercede sua Et dñs ordinauit de
euangelio uiuere : qui euangelium anuunti¬
ant: Possumus & ꝑuerbum intelligere deuo¬
tionis fructum. et rem bomi oꝑis. et studii: ut
illud moysi quomͦ palã factum ẽ uerbum
aliquis discipuloꝵ dicere: Non habeo quid im¬
pendã magistro: quia ager m̃s hoc anno nunia
siccitate aruit: Hinea grandine consumpta ẽ
Oues pestilentia corrupte sunt. Sues sagĩna
tumescente mortui sunt S ut apłs omnẽ

Expanded text:
onus rebroborum ineffabilis miseria et cruciaonus rebroborum ineffabilis miseria et cruciatus. Communicet autem is qui catechizatur ilibet auditor qui instruitur et docetur verbo doctrinae, communicet vel administret magistro vel praedicatori in omnibus bonis qui se instruit et docet. Auditores et discipulos admonet, ut doctoribus suis a quibus accipiunt verbum vitae et fidei, impendere studeant bona temporalia, hoc est victum et vestimentum quia dignus est operarius mercede sua: quia Dominus ordinavit de Evangelio vivere qui Evangelium annuntiant. Possumus et per verbum intelligere et devotionis fructum, et rem boni operis et studii, ut illud Moysi: Quomodo palam factum est verbum aliquis discipulorum dicere: Non habeo quod impendam magistro: quia ager meus, id est annona mea siccitate aruit, vinea mea grandine consumpta est, oves pestilentia correptae sunt, sues sagina tumescente mortuae sunt. Sed ut Apostolus omnem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. qui confidens in suis uirtutib et meritis.
de dignatur onus frĩs portare: Castigando c̃
suauitate & ad monitione dulcicum sit ipse
nichil apud dm. quia eius oꝑa deo non placens:
ipse sese ducit et decipit: Ideo autem dr̃ nichil
ẽẽ. quia non ad heret illi qui substantialicer
babet ẽẽ: et qui nr̃ȩ fragilitati condolens pro
nobis humiliari dignatus ẽ. cum ds e̾e̾c. Om̃is
enim creatura quȩ non ad beret illi. qui semꝑ
hc̃ c̾ẽ : nichil ẽ. Opus autẽ suum ꝓbet unusqͥsq.
hoc ẽ. consideret quio boni habeat factum:
& sic in corde suo gaudeat: eo quod placet crea¬
tori suo: & nonquerat alterius laudem: Unus-¬
quisq enim: onus suum portabit Contraria ẽẽ.¬
uidentur hȩc uerba superiorib: ubi dixit al
est sensus Qualia fecerit unusquisq: talia re-¬
cipiet Si bona fecerit: bona recipiet Si mala:
dampnationẽ ȩternã ꝑcipiet: Et notandum:
tinet: Onus scõrum erit : magnitudo gloriȩ:

Expanded text:
hoc est, qui confidens in suis virtutibus et meritis, dedignatur onus fratris portare, castigando cum suavitate et admonitione dulci, cum sit ipse nihil apud Deum et quia ejus opera Deo non placent, ipse se seducit et decipit. Ideo autem dicitur nihil esse, quia non adhaeret illi qui substantialiter habet esse, et qui nostrae fragilitati condolens, pro nobis humiliari dignatus est, cum Deus esset. Omnis enim creatura quae non adhaeret illi qui semper habet esse, nihil est. Opus autem suum probet unusquisque, hoc est, consideret quid boni habeat factum, et sic in corde suo gaudeat, eo quod placeat Creatori suo, et non quaerat alterius laudem. Unusquisque enim onus suum portabit. Contraria videntur haec verba superioribus, ubi dixit: Altest sensus: Qualia fecerit unusquisque, talia recipiet: si bona fecerit, bona recipiet, si mala, damnationem aeternam recipiet. Et notandum, tinet. Onus sanctorum erit magnitudo gloriae:
Abbreviated transcription (Latin):
taui de his uob̃cum. Ego enĩ stigmata iħu. in cor-¬
pore meo porto. Stigmata sunt note seruilium
penaꝵ: quibꝰ solent serui fugitiui notari. cõp̃hen¬
si ã dñis suis. Et beatꝰ apłs stigmata siue notas
ferebat quȩ ꝓ xp̃o sustinuerat. quia adhuc plage
uirgarũ et lacerationũ in corpore eiꝰ apparebant¬

Expanded text:
aepe vobiscum. Ego enim stigmata Jesu in corpore meo porto. Stigmata sunt notae servilium poenarum, quibus solent servi fugitivi vinciri comprehensi a dominis suis. Et beatus Apostolus stigmata sive notas ferebat, quae pro Christo sustinuerat, quia adhuc plagae virgarum et lacerationum in corpore ejus apparebant
Abbreviated transcription (Latin):
di et dignitatibꝰ s incruce xpisti .i. in passione
illiꝰ quȩ in cruce cȩlebrata est glabor ubi est re
demptio mea et salutatio. uel in cruce xpisti
gloriabor.i. ex hoc gloriabor si potuero unitari pas¬
sionẽ xp̃i. ut qualia ipse sustinuit ꝓ me. talia sus
grecos. Et int̃pres huiꝰ epłe eundem articłm et
eiusdẽ generis transtulit in latinũ: quẽ inuenit
.i. ꝓpter. xp̃m. uł ꝓ amore passionis eiꝰ mortuus
est. mͥ mundꝰ et ego mundo: qr nec quero nec di¬
ligo ea quȩ sunt in mundo. nec mundus .i. ãmator
huiꝰ mundi quexit uel diligit me. Herbigr̃a. Sic̃
sunt duo mortui ex qͥbꝰ nullus tangit uel digͥit
alt̾m. In xp̃o enim iħu. neq circumcisio aliquid̃
circumcisus an incircumcisus nec ꝓdest nec obest
in fide xpisti. tantũ ut ꝑ illam circũcisionẽ ñ cre-¬
dant se posse saluari. Si uero hoc credit. tunc obẽ.

Expanded text:
ione illius quae in cruce est celebrata, gloriabor, unde est mea redemptio et salvatio. Vel in cruce Christi gloriabor, id est, ex hoc gloriabor si potuero imitari passionem Christi, ut qualia ipse sustinuit pro me, talia sustGraecos, et interpres hujus Epistolae eumdem articulum et ejusdem generis transtulit in Latinum quem invenit , vel pro amore passionis ejus. Mortuus est mihi mundus et ego mundo, quia nec quaero nec diligo ea quae sunt in mundo, nec mundus, id est amator hujus mundi quaerit vel diligit me. Verbi gratia: sicut sunt duo mortui, ex quibus nullus tangit vel diligit alterum. In Christo Jesu neque circumcisio aliquid circumcisus an incircumcisus, nec prodest, nec obest in fide Christi, tantum ut per illam circumcisionem non credat se posse salvari. Si vero hoc credit, tunc obest.
Abbreviated transcription (Latin):
olosenses pseudo apłi euertere intebant᷑.
ut post p̃dicationem epaphre siue archip-¬
pi philosophicis disputationibus irretirent sim¬
plicitatẽ mentis eoꝵ ammonet apłs ne sperent¬
irrationes elementoꝵ quibus quasi gubernatur
uita humana. Iccirco hos apostolus per epistolam
hortatur et ammonet ne alicui preter xp̃m aliqͣm
spem esse putarent et deciperentur.

Expanded text:
olossenses pseudoapostoli evertere nitebantur, ut post praedicationem Epaphrae sive Archippi, philosophicis disputationibus irretirent simplicitatem mentis eorum. Admonet Apostolus ne sperentrationibus elementorum, quibus quasi gubernatur vita humana. Idcirco hoc Apostolus per Epistolam hortatur et admonet, ne alicubi praeter Christum aliquam spem esse putarent, et deciperentur.
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ. de quo ipse filius dic̃. Pater ñ uidicat
quenꝗͣ: sed iudicium omne dedit filio. & de
tuum regi da.i. xp̃o. Thronus ergo dei IN
seculum seculi manebit: quia iudicium no¬
uissimũ qd dabit electis dicens eis: uenite¬
ite in ignem ȩ̨t̾nũ: ęc̾na discretione
stabit int̾ utrosq eo testante ac dicente in
eugłio: tunc ibunt hi ui suppliciũ ȩcerium:
iusti aut̃ in uitam ȩtñam: Quod sequitur
uirga ȩqͥtatis uirga regni tui: ꝑ uiam eqͥta¬
tis intelligit᷑ rectitudo sententię ⁊ iudicii
illiꝰ siue potestas regni iusta. quȩ uirga reg̃
iustos in iusticia. ⁊ ꝑcutit impios iuste et re¬
cte sine aliqͣ ꝑsonarũ acceptione cunctos guber¬
nans et reuidicans. Dilexisti iusticiam &e odisti¬
iniquitatem. Ista uirgaͬ recta: ut diligat᷑ uisti¬
cia. et odio habeat᷑ iniquitas. Nemo etum ꝑfecte
potest dilig̾e iusticiã: nisi odio habuerit ini¬

Expanded text:
judicium, de quo ipse Filius dicit: Pater non judicat judicium, de quo ipse Filius dicit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio , et de d est Christo. Thronus ergo Dei in saeculum saeculi manebit, quia judicium novissimum, quod dabit electis, dicens: VeniteIte in ignem aeternum: aeterna discretione stabit inter utrosque, testante Evangelio et dicente: Tunc ibunt hi in supplicium aeternum; justi autem in vitam aeternam. Quodque sequitur: Virga aequitatis, virga regni tui. Per virgam aequitatis, intelligitur rectitudo sententiae, et judicii illius, sive potestas regni justa: quae virga regit justos justitia, et percutit impios juste et recte, sine aliqua personarum acceptione cunctos gubernans et juiniquitatem. Ista est virga recta, ut diligatur justitia, et odio habeatur iniquitas. Nemo enim perfecte potest diligere justitiam, nisi odio habuerit ini
Abbreviated transcription (Latin):
arbor non faciens fructum bonũ: excidet᷑ et irs
ignem mittetuꝵ. Ad filium autem sub: dic̃
psalmista. C hrõnus cuus deus in scłm scd̃i.
uirga ȩquitatis uirga regnitui. Intuere qͦmͦ.
et cum qͣnta claritate discernat creaturam angłi¬
autẽ uno modo possumꝰ intelligere regnum.
Pea sceptum autẽ qd̃ est uirga aurea: potestas
intelligit᷑ regum. Dicit gͦ psalmista. loquens
ad filium dei. O deus regnũ tuũ. et potesta⁊
imꝑii tui in scłm scłi manebit. Tale quid ce¬
gabriel ad mariam dicit: ipse regnabit in domo
ia cob inȩt̾nũ: et regni eius non erit finis. Istud
est regnũ. de quo turbȩ acclamabant benedi¬
ctum qd̃ uenit regnũ patris nr̃i dauid Et¬
de quo ipse dñs pilato regnum meum. ñ est de
hoc mundo. Alit̃. Thronus siue sedes. iudi¬
pitua. ut non detur iudicium nͥ sedendo.
Qua ꝓpt̃ non incongrue ꝑ sedem possumus in¬
telligere iudiciũ qd procedit a sede. Istud est

Expanded text:
arbor non faciens fructum bonum excidetur et in arbor non faciens fructum bonum excidetur et in ignem mittetur. Ad filium autem. Subaudis, dicit Psalmista. Thronus tuus Deus in saeculum saeculi: virga aequitatis, virga regni tui. Intuere quomodo et cum quanta claritate discernit creaturam angeliautem uno modo possumus intelligere regnum: per sceptrum autem, quod est virga aurea, potestas intelligitur regni. Dicit ergo Psalmista, loquens ad Filium Dei: O Deus, regnum tuum, et potestas imperii tui in saeculum saeculi manebit. Tale quid Gabriel dicit ad Mariam: Ipse regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. Istud est regnum de quo turbae acclamabant: Benedictum, quod venit, regnum Patris David, de quo ipse Dominus ad Pilatum: Regnum meum non est de hoc mundo. Aliter: Thronum sicut sedem judipitur, ut non detur judicium nisi sedendo. Quapropter non incongrue per sedem possumus intelligere judicium quod procedit a sede. Istud est
Abbreviated transcription (Latin):
alibi dicitur: in quẽ desiderant angłi ꝓspic̾e̾.
Nam qd̃ dixit. qui facit angłos suos sp̃s. p̃poste¬
ro ordine ꝓtulit. Debuerat enim dicere: qͥ facit¬
sp̃s. sed nequaꝗͣ uire semꝑ uocant᷑ angłi. nisi
qͣndo mittunt᷑. Angłs & enim greco uocabulo:
latine dr̃ nuncius. Si quęris nomen naturȩ-
sp̃s est. si officiũ angls. Exeo qd̾ subsistit sp̃s.
est: ex eo qd̾ mittitua: anglus. Uerbi gratia sic̃
homo nomen est naturȩ. miles aucd̾ uomen offi¬
cii. Dicatur et alio mͦ. Angłi & ministri dei
omnipotentis.  sunt sacer doces et plati scȩ̃¬
eccłiȩ. uixta qd̃ malathias dic̃. Labia sacerdo¬
tis custo diunt scientiã. et legem requir᷑ ex ore eiꝰ:
quia angłs dñĩ exercituũ est. Sacerdotes ergo
eccłiȩ sp̃s sunt. qͣndo gaudia regni cȩlestis suis
Flamma uͦ ignis sunt. qͣndo terrorem ignis
gehennȩ suis audicorib minant᷑: dicentes. Om̃is

Expanded text:
alibi dicitur: In quem desiderant angeli prospicere. alibi dicitur: In quem desiderant angeli prospicere. Nam quod dixit: Qui facit angelos suos spiritus praepostero ordine protulit; debuerat enim dicere: Qui facitspiritus, sed nequaquam jure semper vocantur angeli, nisi quando mittuntur. Angelis etenim Graeco vocabulo, Latino dicitur nuntius. Si quaeris nomen naturae, spiritus est: si officii, angelus est. Ex eo quod subsistit, spiritus est, et ex eo quod mittitur, angelus. Verbi gratia, sicut homo nomen est naturae, miles autem nomen est officii. Dicatur et alio modo: Angeli et ministri Dei omnipotentis sunt sacerdotes et praelati Ecclesiae, juxta quod Malachias dicit : Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus; quia angelus Domini exercituum est. Sacerdotes ergo Ecclesiae angeli sunt, quando gaudia patriae coelestis suis Flamma vero ignis sunt quando terrorem ignis gehennae suis auditoribus minantur, dicentes: Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
et illius: qͥ ꝑ illum sunt facti. Tunc gͦ ado¬
rauerunt eum q̃ndo natiuitatẽ illiꝰ annun¬
ciauerunt. et q̃ndo illo esuriente accesser unt
et ministrauer̃ ei. siue q̃ndo sepulcrum eiꝰ
custo dierunt. Cotidie quoq adorant eum:
quia iussioni illiꝰ obtemꝑant. Sed nunquid
solis angłis p̃cepit deus pater adorare illũ:
Non. Quin potius omni creaturȩ. Et ad
angelos quidem dicit. Qui facit angłos
suos sp̃s: et ministros suos flammam ignis.
Quod dic̃. et ad angłos quidẽ cleus pater uel
scriptura diuina: tale est ac si diceret de an¬
gelis. ad ponẽs. ꝓde. Non enim seruat apłs
ordinẽ siue sensum ꝓpositionũ. Et est sensus.
Ipse quẽ p̃cipiunt᷑ angłi adorare: de ipsis suiꝰ
spiritib quotienscunq uult facit angłos.
Ministros etiã suos fac̃ flaminã ignis. qr
qui in conspectu illius assistunt. in amore suo
incendentes ⁊ inflammantes reddit. iuxta qd

Expanded text:
et illius: quia per illum sunt facti. Tunc ergo adoet illius: quia per illum sunt facti. Tunc ergo adoraverunt eum, quando nativitatem illius annuntiaverunt, et quando illo esuriente accesserunt et ministrabant ei: sive quando sepulcrum ejus custodierunt: quotidie quo que adorant eum, quia visioni illius obtemperant. Sed nunquid solis angelis praecepit Deus Pater adorare illum? Non, quin potius omni creaturae. Et ad angelos quidem dicit: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis. Quod dicit, et ad angelos quidem dicit Deus Pater, vel Scriptura divina: tale est ac si diceret, de angelis, ad, ponens pro de; non enim servat Apostolus ordinem sive sensum praepositionum; et est sensus: Ipse, quem praecipiuntur angeli adorare; de ipsis suis spiritibus quotiescunque vult, facit angelos; ministros etiam facit flammam ignis; quia qui in conspectu illius assistunt, in amore suo incendentes et inflammantes reddit: juxta quod
Abbreviated transcription (Latin):
mocinandi negocium. sicq correctos et casti¬
gatos introducit eos in conspectum regis.
Nam egressus est ad nos a conspectu paternȩ̨
maiestatis. carnem assu mendo uisibilemq se
p̃bendo. et conlocutꝰ est nob̾ cum p̃cepta regis
ȩterni sicq nos suis p̃dicationib & miraculiꝰ
correctos et castigatos. atq sua fide confirma¬
tos suaq passione a peccatis emundatos in tro
in aulam regiam et inconspectu
ȩternȩ maiestatis. quando ascendendo ad cȩlos
patefecit nob̃ aditum regni cęlestis. Dicendo
autem introduxit eum in orbem terrȩ. hoc
significat cum ei cominittit orbem terrȩ. et
cum manifestat illum dñm esse totius mun¬
di. Tunc enim possedit orbem. cum ab uniu̾¬
sis est aguit̾ dñs totius orbis. hoc autem non
de substantia uerbi. sed de essentia hominis acci
pe dictum. Quodq sequit᷑. etadorent eum õs
angłi dei tale est acsi diceret: om̃s angłi mei.

Expanded text:
mocinandi negotium, sicque correctos et castimocinandi negotium, sicque correctos et castigatos introducit eos in conspectum regis: Nam egressus est ad nos a conspectu paternae majestatis carnem assumendo, visibilemque praebendo, et collocutus est nobiscum praecepta regis aeterni, sicque nos suis praedicationibus et miraculis correctos et castigatos, atque sua fide confirmatos, suaque passione a peccatis emundatos, introduxit in aulam et in conspectum paternae majestatis, quando ascendendo ad coelos patefecit nobis aditum regni coelestis. Dicendo autem introducit eum in orbem terrae, hoc significat, cum ei committit orbem terrae, et eum manifestat illum Dominum esse totius mundi. Tunc enim possedit orbem, cum ab universis est agnitus Dominus totius orbis. Hoc autem non de substantia Verbi, sed de essentia homipe dictum. Quodque sequitur: Et adorent eum omnes angeli Dei, tale est ac si diceret: Omnes angeli mei,
Abbreviated transcription (Latin):
bernando p̃sidet. p̃sidendo gubnat. Et qr in
mundo erat ubi carnem assumpsit. et tͤaͣm in¬
accessibile ¶ nr̃is aspectib qͥsi non uidebat᷑.
ipsã assumptiõe carnis appellat alterum introitũ.
Dum enim qui inuisibilis erat humanis aspe¬
ctib assumpta carne uisibilem se p̃buit. qͣsi
iterum introductꝰ est. Notandumq qr quod
apłs introitum uocat. hoc ipsa ueritas in e
cugłio exitũ uocat: dicens. Ex iui apatre: et
ueni in mundũ. Merito gͦ exitum uocat in¬
carnationis suȩ. assumptionem. manifestatio¬
nemq. quia nos foris eramus adeo expulsi ante¬
extra aulam paradisi.&e palatium regis ȩt̾ni:
positi in carcere huius mundi. et in exilio rele¬
gati. U erbigr̃a. sicut excludunt᷑ aula regia
rei. et eius offensam ucurrentes. et destinant᷑
in exilium: atq in carcere claudunt᷑. Sed sic̃
bonus mediator uolens eis ueniam impetͣre:
Non pͥmum eos introducit in aulam regis.
sed ipse foras egredit᷑ ibiq cum eis iniscet ser¬

Expanded text:
bernando praesidet, praesidendo gubernat. Et quia in mundo erat, ubi carnem assumpsit, et tamen inaccessibile erat nostris aspectibus, quia non videbatur: ipsam assumptionem carnis appellat alterum introitum. Dum enim qui invisibilis erat humanis aspectibus, assumpta carne, visibilem se praebuit quasi iterum introductus est. Notandumque quia quod Apostolus introitum nominat, hoc in Evangeexitum vocat, dicens: Exivi a Patre, et veni in mundum . Merito ergo exitum vocat incarnationis suae assumptionem, manifestationemque, quia non foris eramus a Deo expulsi extra aulam paradisi et palatium regis aeterni positi in carcere hujus mundi, et in auxilio relegati. Verbi gratia, sicut excluduntur ab aula regia, regis offensam incurrentes, et destinantur in exsilium atque in carcerem clauduntur: sed sicut bonus mediator volens eis veniam impetrare, non eos primum introducit in aulam regis, sed ipse foras egreditur, ibique cum eis miscet ser