comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terent᷑. quã illi quos errorũ prȩsti¬
gia & deceptionũ machinȩ delectabant
ane qm̃ moris erat in egypto ut
mensura ascendentis nili flumi¬
nis ad tẽplũ serapis deferretur ue¬
lut adincrem̃ti aquarũ & in unda¬
tionis auctorem. subuerso eiꝰ simu¬
lacͥro igniq consũpto. om̃s simul
negabant serapem iniuriȩ memo¬
rem aquas ultra & affluentiã solitã
largiturũ Sed ut ostenderet ds
ñ sẽrapim qui multo erat nilo poste¬
rior. sed se. eẽ. qui aquas fluminis
cẽporib suis iuber& excrescere.
tanta exeo & deinceps fuit inunda¬
tio. quantã fuisse prius ȩt̾as nulla
meminerat. Et ideo ulna ipsa id:
aquȩ mensura quã phoenicen uocant.
ad aquarũ dominũ in ȩccłam coepit
deferri. Sed ubi hȩc gesta religioso
principi nunciata sunt. extensis
ad cȩlũ palmis cũ ingenti fertur ex¬
ultatione dixis se Grãs tibi ago¬
xp̃e qđ absꝙ urbis illius magn̾ȩ

Expanded text:
terentur, quam illi quos errorum praestiterentur, quam illi quos errorum praestigiae et deceptionum machinae delectabantam moris erat in Aegypto, ut mensura ascendentis Nili fluminis ad templum Serapis deferretur, velut ad incrementi aquarum et inundationis auctorem, subverso ejus simulachro, ignique consumto, omnes simul negabant, Serapin injuriae memorem, aquas ultra ac affluentia solita largiturum. Sed ut ostenderet Deus non Serapin, qui multo erat Nilo posterior, sed se esse, qui aquas fluminis temporibus suis juberet excrescere, tanta ex eo et deinceps fuit inundatio, quantam fuisse prius aetas nulla meminerat. Et ideo ulna ipsa, id est, aquae mensura, quam πήχυν vocant, ad aquarum Dominum in Ecclesiam coepta deferri. Sed ubi haec gesta religioso Principi nuntiata sunt, extentis ad caelum palmis, cum ingenti fertur exultatione dixisse: Gratias tibi, Christe, quod absque urbis illius magnae p
Abbreviated transcription (Latin):
apud alexandriat gestũ est. qđ
abscisi sunt om̃te abrasi. ut ne
uestigiũ quidẽ squã uł nominis
appellatio aut ysus aut cuiꝰ lib&
alcerius demoniremaner&: sed ꝓ
nestris. in paritib columnisque
depinger&. Qidcum factũ ii qui
suꝑfuerant expganis uiderent:
in recordationen rei magnȩ ex
traditione sibine antiquitus cõ¬
mendatȩ uenise phibentur. Si¬
gnũ hoc nr̃m añrȩ crucis. inter
illas quas dicuit herographas. id
ẽ sacer dotales literas. habere
egyptii dicunt᷑ belut unũ ex cȩ¬
teris ltcterarũ quȩapud illos sunt
elem̃tis. Cuiꝰ lttee seu nocabuli
hanc esse asserunt inter pretatio¬
nem Uita uentia Dicebant gͦ
ii qͥ tunc ad miraione rexũ gesta¬
rũ conuertebant᷑ ad fidẽ. ita sibi
abantiquis tradiũ. qđ hȩc quȩ
nunc colunt᷑ tã cui starent quã¬
dui uiderert signĩ istud uenisse
inquo e̾ẽt. uita Inde accidit ut
magis ii qui eran ex sacerdocibꝰ
uł ministris tẽplorũ. ad fidẽ conuer¬

Expanded text:
apud Alexandriam gestum est, quod abscissi sunt omnes et abrasi, ut ne vestigium quidem usquam, vel numinis appellatio, aut ipsius, aut cujuslibet alterius daemonis remaneret; sed pro nestris, in parietibus, columnisque depingeret. Quod cum factum esse hi qui superfuerant ex Paganis viderent, in recordationem rei magnae ex traditione sibimet antiquitus commendata venisse perhibentur: Signum hoc nostrum Dominicae Crucis inter illas quas dicunt ίερατικὰς, id est, sacerdotales literas, habere Aegyptii dicuntur velut unum ex caeteris literarum, quae apud illos sunt, elementis. Cujus literae seu vocabuli hanc esse asserunt interpretationem: Vita ventura. Dicebant ergo hi qui tunc admiratione rerum gestarum convertebantur ad fidem, ita sibi ab antiquis traditum, quod haec quae nunc coluntur, tamdiu starent, quamdiu viderent signum istud 303 venisse, in quo esset vita. Unde accidit ut magis hi qui erant ex sacerdotibus vel ministris templorum, ad fidem conver
Abbreviated transcription (Latin):
quã huiꝰcemodi piaculo funestari.
int̾ eosquiossa ad exurendũ lege¬
bant mixti. diligentius inquantũ
respatiebat᷑ ac religiosius congre¬
gantes. furtim se uł stupentibus
uł insanientib subtraxere. & ad
religiosũ patrẽ philippũ uene¬
randas reliquias ꝑtulere. Ille suꝑ
se ducens tantũ thesaurũ ꝓpriis
seruare uigili is: adpontificem
maximũ tunc athanasium. ho¬
stiȩ immaculatȩ reliquias ꝑ iulia¬
nũ diaconũ suũ post etiã parenti¬
nȩ urbis ep̃m mittit. Quas ille
susceptas paucis arbitris subca¬
uato sacrarii pariete inclusas.
ꝓphecico spũ ꝓfuturas generatio¬
ni posterȩ conseruauit. quib nc̃
deiectis & ꝓstratis idolatriȩ ue¬
stigiis in edib quondã ꝓphanis
aurea tecta consurgerent.
Sost occasũ serapis qui nunquã
uixerat. quȩ iã alcerius dȩmonis
stare delubra potueunt: Parum
dixerim si om̃s quȩ rant alexandriȩ
ꝑsingulas pȩne coluas cuiꝰcunq dȩ¬

Expanded text:
quam hujuscemodi piaculo funestari, quam hujuscemodi piaculo funestari, inter eos qui ossa ad exurendum legebant, mixti diligentius, in quantum res patiebatur, ac religiosius congregantes, furtim se vel stupentibus, vel insanientibus subtraxere, et ad religiosum patrem Philippum venerandas reliquias pertulere. Ille supra se ducens, tantum thesaurum propriis servare vigiliis, ad Pontificem maximum tunc Athanasium, hostiae immaculatae reliquias per Julianum diaconum suum, post etiam Palaestinae urbis Episcopum mittit. Quas ille susceptas, paucis arbitris sub cavato sacrarii pariete inclusas, prophetico spiritu profuturas generationi posterae conservavit: quibus nunc dejectis et prostratis idololatriae vestigiis, in aedibus quondam prophanis aurea tecta consurgerent. Sed post occasum 302 Serapis, qui numquam vixerat, quae jam alterius daemonis stare delubra potuerunt? Parum dixerim, si omnes quae erant Alexandriae per singulas pene columnas cujuscumque dae
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ theophilo. nulluis fuit sudor.
nec ceris fraus obtecta subuenit.
Hastata sunt om̃ia. atq ad solũ de¬
squalorẽ uerter& locũ flagitioꝵ:
ꝓfanis edib complanatis. ex uno
latere marty. riũ. ex altero consur¬
git ȩccła Occasio aut̃ martyrii con¬
struendi unde data sit. dignũ ar¬
bitror memorare. Iuliani tẽpo¬
rib uelut relaxatis frenis effer¬
uit in om̃em seuiciã feritas paganoꝵ
Exquo accidit. ut apud sabasten pa¬
lestinȩ urbem. sepulcrũ iohannis
baptiste mente rabida & funestis
manib inuaderent. ossa disꝑgerent
atq ea rur sũ collecta igni crema¬
rent. & scõs cineres pulueri im¬
mixcos ꝑagros & rura disꝑgerent
Seddĩ ꝓuidentia factum est. quos¬
dã de ierusolimis ex monasterio
philippi hominis dĩ. orationis il¬
luc causa ꝑ idẽ tẽpusuenisse. Qui
cũ tantũ nefas humanis quidem
manib sed ferina mente fieRi
uiderent : mori gratius habentes

Expanded text:
Dei Theophilo, nullus profuit sudor, Dei Theophilo, nullus profuit sudor, nec ceris fraus obtecta subvenit. Vastata sunt omnia, atque ad solum desqualorem verteret locum. Flagitiorum prophanis aedibus complanatis, ex uno latere Martyrium, ex altero consurgit Ecclesia. Occasio autem Martyrii construendi unde data sit, dignum arbitror memorare. CAPUTribus velut relaxatis frenis efferbuit in omnem saevitiam feritas Paganorum. Ex quo accidit, apud Sebasten Palaestinae urbem sepulchrum Joannis Baptistae mente rabida et funestis manibus invaderent, ossa dispergerent, atque ea rursum collecta, igni cremarent, et sanctos cineres pulveri immixtos, per agros et rura dispergerent. Sed Dei providentia factum est, quosdam de Jerosolymis ex monasterio Philippi hominis Dei, orationis illuc caussa per idem tempus venisse. Qui cum tantum nefas humanis quidem manibus, sed ferina mente fieri viderent, mori gratius habentes,
Abbreviated transcription (Latin):
dã ex cogitauit. Hydriȩ fieri so-¬
lent in egypti partib fictiles. un¬
diq crebris & minutis ad modũ
foraminib patulȩ. quib turbida
aqua desudans. defecatior ac puri
ra foraminibꝰ obturatis. desuꝑ etiã
uari is colorib depictã. aqua reple¬
tam statuit ut dm̃ & excisũ uete¬
ris simulacͥri qđ menelai guber¬
natoris ferebat᷑. caput de suꝑpositũ
diligent̃ aptauit. Assunt post hȩc
chaldei. itur inconflictũ. circa hy¬
driã ignis accenditur: cera qua
foramina fuerant obturata resolui¬
tur. sudante hydria ignis extin¬
guitur. sacerdotis fraude. canopus
Chaldeorũ uictor ostenditur. Un¬
de ipsũ canopi simulacrũ pedib
pexiguis. attracto collo & quasi su¬
gillato. uentre tumido in modũ
n driȩ cũ dorso ȩqualit̃ tereti
format᷑. Exhac ꝑsuasione. uelut
ds uictor om̃iũ colebatur. S ed fe¬
cerit hȩc fortasse aliquando chal¬
deis. Hunc uͦ aduentante sacerdote

Expanded text:
dam excogitavit. Hydriae fieri sodam excogitavit. Hydriae fieri solent in Aegypti partibus fictiles, undique crebris, et minutis admodum foraminibus patulae, quibus turbida aqua desudans, defaecatior ac puriora foraminibus obturatis, desuper etiam variis coloribus pictam, aqua repletam statuit ut Deum. Et excisum veteris simulachri, quod Menelai gubernatoris ferebatur, caput desuper positum diligenter aptavit. Adsunt post haec Chaldaei: itur in conflictum: circa hydriam ignis accenditur: cera qua foramina fuerant obturata, resolvitur: sudante hydria ignis extinguitur. Sacerdotis fraude Canopus Chaldaeorum victor ostenditur. Unde ipsum Canopi simulachrum, pedibus perexiguis, attracto collo, et quasi suggillato ventre tumido in modum hydriae cum dorso aequaliter tereti formatur. Ex hac persuasione velut Deus victor omnium colebatur. Sed profecerint haec fortasse aliquando Chaldaeis. Nunc vero adventante sacerdote
Abbreviated transcription (Latin):
matrib : incertis patrib. liberis
spuri is deprehensis. Quib di¬
uulgatis & ꝓditis. raptim cum
simulacris & edib excidebantur
suꝑsticiosa flagitia. ubi prȩtexco
sacerdotaliũ litcerarũ. ita & enĩ
appellant antiquas ȩgiptiorũ lit¬
teras. magicȩ artis erat poene pu-¬
blica scolã: Quẽ locũ uelut fontẽ
quendã atq originẽ dȩmonũ. in¬
tantũ uenerabant᷑ pagani. ut mu¬
lto ibi maior celebritas quã apud
alexandriã haberet᷑. Sed de huius
quoq monstri errore: cuiꝰ modi
originẽ tradant. absurdũ ñerit
paucis exponere: Ferunt aliqͣn¬
do chaldeos ignẽ dm̃ suũ circũ¬
ferentes. cũ om̃iũ ꝓuintiarũ diis
habuisse conflictũ quo scilicet qͥ¬
auri argentiue aut ligni uł lapi¬
dis uł exquacunq matẽria consta¬
bant. quȩ ꝑ ignem ꝓculdubio cor¬
rumpetur. Ex quofiebat. ut ignis
locis om̃ib obtineret. Hȩc cũ audis¬
set canopius sacerdos. callidũ quid¬

Expanded text:
matribus, incestis patribus, liberis matribus, incestis patribus, liberis spu-riis deprehensis. Quibus divulgatis et proditis, raptim cum simulachris et aedibus excindebantur superstitiosa flagitia? ubi praetextu sacerdotalium litterarum ita etenim appellant antiquas Aegyptiorum litteras magicae artis erat pene publica schola. Quem locum velut fontem quendam atque originem daemonum intantum venerabantur Pagani, ut multo ibi major celebritas, quam apud Alexandriam haberetur. Sed de hujus quoque monstri errore, cujusmodi originem tradant, absurdum non erit paucis exponere. Ferunt aliquando Chaldaeos Ignem Deum suum circumferentes, cum omnium provinciarum diis habuisse conflictum, quo scilicet qauri, argentive, aut ligni, vel lapidis, vel ex quacunque materia constabant, quae per ignem procul dubio corrumperetur. Ex quo fiebat, ut Ignis locis omnibus obtineret. Haec cum audisset Canopi sacerdos, callidum quid
Abbreviated transcription (Latin):
ardentibꝰq intrã edẽ luminib
intentȩ supplicantiq mulieri
uocẽ subito ꝑ simulacͥrũ hęris
concaui ꝓferebat. ita ut pauore
& gaudio infelix mulier trepida¬
maiorẽ uł ad libidinis incitam̃¬
tũ disseruisset numen impurũ:
arte quadã lineolis obductis. re¬
pente lumina extinguebantur
uniuer sa. Tum descendens. obstu¬
pefactȩ & consternate mulierculȩ
adulterii fucũ ꝓphanis cõmenta¬
tionib inferebat Hȩe cũꝑ om̃s
miserorũ matronas multo iã tp̃re
gererentur. accidit quandã pudicȩ
mentis feminã horruisse facinus.
& attentius de signantem cogno¬
uisse uocẽ ty ranni. acdomum
regressã uiro de fraude sceleris
indicasse Ille de iniuria c̃iugis
immo potius sua ardentius in¬
flãmatus. inscriptũ ty rannũ
ad cormenta deducit. Quo conuic¬
to atq confesso cȩcisq fraudibus
reuelatis. pudor om̃s & dedecus
paganoꝵ ꝑuaserat domos. adulteris

Expanded text:
Ardentibusque intra aedem luminibus, Ardentibusque intra aedem luminibus, intentae supplicantique mulieri vocem subito per simulachrum aeris concavi proferebat, ita ut pavore et gaudio infelix mulier trepidamaiorem vel ad libidinis incitamentum disseruisset numen impurum, arte quadam linteolis obductis repente lumina extinguebantur universa. Tum descendens obstupefactae et consternatae mulierculae adulterii fucum prophanis commentationibus inferebat. Haec cum per omnes miserorum matronas multo iam tempore gererentur, accidit quandam pudicae mentis foeminam horruisse facinus et attentius designantem cognovisse vocem Tyranni, ac domum regressam viro de fraude sceleris indicasse. Ille de iniuria coniugis, imo potius sua ardentius inflammatus, inscriptum Tyrannum ad tormenta deducit. Quo convicto atque confesso caeterisque fraudibus revelatis pudor omnis et dedecus paganorum pervaserat domos, adulteris
Abbreviated transcription (Latin):
uulis dispicatisq ob fibrarum
inspectionẽ uirginib gerebant᷑
unũ solummodõ qđ intemplo sa¬
turni geri ad om̃iũ uenit con¬
scientiam. memorabo Exquo
etiã cȩtera quȩ omisimꝰ ꝑpendant᷑.
ty rannꝰ nomine. Hic quasi ex res¬
ponsione numinis. adorantib in
tẽplo nobilib quibꝰ ꝙ & pͥmari is
uiris. quoꝵ sibi matrone adlibidi¬
nẽ placuissent : dicebat saturnũ
prȩcepisse. ut uxor sua ꝑ noctare
intẽplo: Tum is qui audierat. gau¬
dens qđ uxor sua dignationẽ
numinis uocaretur. ex ornatã
comptius in suꝑ & donariis onu¬
stã ne uacua scilic& repudiaret᷑.
conuigẽ mittebat adcẽplũ. i
conspectu om̃iũ conclusa intrin¬
secus matrona. tyrannus clau¬
sis ianuis & traditis clauibus
discedebat. De inde facto silentio.
ꝑ occultos & subterraneos aditus.
intra ipsũ saturni simulacrum
patulis erepebat cauernis. Erat
aũt simulacrũ illud a tergo ex¬
esũ. & parieti diligent̃ annexũ.

Expanded text:
vulis, despicatisque ob fibrarum vulis, despicatisque ob fibrarum inspectionem virginibus gerebantur, unum solummodo quod in templo Saturni geri, ad omnium venit conscientiam, memorabo: ex quo etiam caetera quae omisimus, perpendantur. Tyrannus nomine. Hic quasi ex responso numinis, adorantibus in templo nobilibus quibusque et primariis viris, quorum sibi matronae ad libidinem placuissent, dicebat Saturnum praecepisse, ut uxor sua pernoctaret in templo. Tum is, qui audierat, gaudens quod uxor sua dignatione numinis vocaretur exornatam comptius, insuper et donariis onustam – ne vacua scilicet repudiaretur – coniugem mittebat ad templum. In conspectu omnium conclusa intrinsecus matrona, Tyrannus clausis ianuis et tradi-tis clavibus discedebat. Deinde facto silentio per occultos et subterraneos aditus intra ipsum Saturni simulachrum patulis erepebat cavernis. Erat autem simulachrum illud a tergo exesum et parieti diligenter annexum
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ sepulchrum. in quo corpus
eiꝰ inerat. alexandriã deduxerint.
Et soron apis pͥmo ex compositio¬
ne sorapin. post uero ꝑ corrup¬
tionem serapin nomularunt
Quid uero sit. aut si nichil om̃i¬
no de his: ds̃ uiderit: Sed ad
alexandriã portenta potius qͣm
simulacra. pari exitu & simili
dedecore publicantur. Horret
animꝰ dicere: qui miseris morta¬
lib laquei a demonib prȩparati
sunt. quȩ funera quȩ scelera in
in auratis labris inuenta sunt.
quot miserorũ cruciabiles mor¬
tes depictȩ. Quȩ cũ ꝓderentur
in lucẽ. ac sub auras ꝓlata fer¬
rentur: licet confusione ipsa
gentiles & pudore diffugerent. ta¬
nĩ siqui ad. ẽc̃. potuit. mirabat᷑. tot
scłis se illis tã nefariis & tã puden¬
dis fraudib irrecitũ Vnde & plu¬
rimi exiis condẽpnato errore &
scelere deprehenso. fidem xp̃i &
cultũ uerȩ religionis amplexi fc̃
Iam ut omittam cȩtera flagitia
quȩ inaliis locis ui necatis parꝰ¬

Expanded text:
id est, sepulchrum, in quo corpus id est, sepulchrum, in quo corpus ejus inerat Alexandriam deduxerint, et Soron Apis primo ex compositione Sorapin, post vero per corruptionem Serapin nominarint. Quod an verum sit, aut nihil omnino, de his Deus viderit. Sed ad Alexandriam portenta potius, quam simulachra pari exitu et simili dedecore publicantur. Horret animus dicere, qui miseris mortalibus laquei a daemonibus praeparati sint, quae funera, quae scelera in inauratis labris inventa sint: quot miserorum cruciabiles mortes depictae. Quae cum proderentur in lucem, ac sub auras prolata ferrentur, licet confusione ipsa Gentiles et pudore diffugerent: tamen si quis adesse potuit, mirabatur tot seculis se illis tam nefariis et tam pudendis fraudibus irretitum. Unde et plurimi 298 ex his, condemnato errore et scelere deprehenso, fidem Christi et cultum verae religionis amplexi sunt. Nam ut omittam caetera flagitia, quae in aliis locis vi necatis par
Abbreviated transcription (Latin):
huntur. ac ꝑ loca singula m̃¬
bratim in conspectũ cultri¬
cis alexandriȩ senex uet̾no¬
sus exuritur. Ad ultimum
truncus qui suꝑ fuerat. iN
amphitheatro concrematur.
Uanęq suꝑstitionis & erroRis
antiqui hic serapi finis fuit
De cuiꝰ origine. diuersa fertur
opinio paganorũ. Ali i iouẽ
putant. Cuiꝰ capiti modius su¬
ꝑponitur. uł quia mensura
in honorẽ urĩ ioseph formatum
ꝑhibent simulacrũ. ob dimen¬
sionẽ frumenti qua famis tẽpore
subuenit egypti is. Alii reꝑtũ
inhystori is grecorũ ueterib
ferunt. apin quendã patrem¬
familias seu regẽ in ȩgypto m̃¬
phis positũ. cum famis tẽpore
frum̃ta apud alȩxandriã defe.¬
cissent. ex ꝓprio affatim ciuib
alimenta prebuisse: Quo defun¬
cto inhonorem eius insticuerint
apud memphis templũ In quo
bos quasi indiciũ optimi agrico¬
lȩ nutritur. habens quȩdam
coloris insignia. qui ex nomine
eiꝰ apis appellatur. Soron uero

Expanded text:
huntur, ac per singula loca memhuntur, ac per singula loca membratim in conspectu cultricis Alexandriae senex veternosus exuritur. Ad ultimum truncus, qui superfuerat, in amphitheatro concrematur: vanaeque superstitionis et erroris antiqui Serapis hic finis fuit. De cujus origine diversa fertur opinio Paganorum. Alii Jovem putant: cujus capiti modius superpositus, vel quia cum mensura in honorem nostri Joseph formatum perhibent simulachrum, 297 ob dimensionem frumenti, qua famis tempore subvenit Aegyptiis. Alii repertum in historiis Graecorum veteribus ferunt, Apin quemdam patremfamilias seu regem in Aegypto Memphis positum, cum famis tempore frumenta apud Alexandriam defecissent, ex proprio affatim civibus alimenta praebuisse. Quo defuncto, in honorem ejus instituerint apud Memphis templum, in quo bos quasi indicium optimi agricolae nutritur, habens quaedam coloris insignia, qui ex nomine ejus Apis appelletur: σορὸν vero,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria Sed & multa alia decipi¬
endi causa. a ueterib in locis fue¬
rant constructa. quȩ nunc longũ
est enumerare ꝑ singula Herum
ut dicere coeperamꝰ. rescripto
recitato parati quidem erant
nr̃orũ popłi ad sub uercendũ
ertoris auctorẽ. Per suasio
tamenquȩdã abipsis gentilib
fuerat disꝑsa. qͦd si hũmana
manꝰ si mulacrũ illud conti¬
gisset: terra dehiscens ilico
solueret᷑ in chaos. cęlũq repen¬
te ruer& in prȩceps. Quȩ res
paululũ stuporẽ quendã popu¬
omi nisu maxillȩ ueteratoris
illidit. Clamor attollitur
utrorunq populorum. neq
tam̃ aut cęlũ ruit. aut terra
dehiscit. Inde iterum atque
iterum repetens putris li¬
gni fumosum genium cedit.
Quodq deiectũ. igni adhibito
tam facile quã lignũ aridum
conflagrauit Post hoc reuulsũ
ceruicib & depressum. modio¬
simile trahitur caput: Tum
pedes aliaq membra cȩsa se¬
curib & rapta funib distra¬

Expanded text:
propria. Sed et multa alia decipipropria. Sed et multa alia decipiendi caussa a veteribus in loco fuerant constructa, quae nunc longum est enumerare per singula. Verum ut dicere coeperamus, Rescripto recitato, parati quidem erant nostrorum populi ad subvertendum erroris auctorem: persuasio tamen quaedam ab ipsis Gentilibus fuerat dispersa, quod si humana manus simulachrum illud contigisset, terra dehiscens illico solveretur in chaos, caelumque repente rueret in praeceps. Quae res paululum stuporem quendam popuomni nisu, maxillae veteratoris inlidit. Clamor attollitur utrorumque populorum: neque tamen aut caelum ruit, aut terra desedit. Inde iterum atque iterum 296 repetens, putris ligni fumosum genium caedit: quo dejecto, igni adhibito tam facile, quam lignum aridum conflagravit. Post hoc revulsum cervicibus, et depresso modio, trahitur caput: tunc pedes, aliaque membra caesa securibus et rapta funibus distra
Abbreviated transcription (Latin):
hȩreis habebantur: quȩ muni
forent. Erat etiã quȩdã ad stu¬
porem admirationemꝙ uiden¬
tium. dolis & arte composita
fenestra ꝑ exigua. quȩ abortu
solis ita erat aptata ut die qͣ
institutũ fuerat simulacrum
solis ad serapem salutandum
intro ferri. diligent̃ tẽporib
obseruatis ingrediente simula¬
cro. radius sołis ꝑ eandẽ fenestrã
directus os & lãbia serapis illu¬
strar&. ita ut inspectante popło
osculo salutatꝰ serapis uideretur
a sole Erat & aliud fraudis genꝰ
huiusmodi Natura lapis ma¬
gneces huius uircutis. eẽ. ꝑhi¬
bet᷑. ut ad se rapiat & attrahat
ferrũ Signũ uero solis ad hoc ip¬
sũ ex ferro subtilissimo manu
artifice fuerat fabricatũ: ut la¬
pis cuiꝰ naturã ferrũ ad se trahere
diximꝰ. de suꝑ illaqueari fixus.
ret. assurrexisse popło simulacrũ
& in aere pendere uideretur. Et
ne hoc lapsu ꝓpero ꝓderet᷑. mini¬
ut ualedicens serapi discedat ad

Expanded text:
aereis habebantur, quae munimaereis habebantur, quae munimforent. Erant etiam quaedam ad stuporem admirationemque videntium, dolis et arte composita. Fenestra perexigua ab ortu solis ita erat aptata, ut die qua fuerat institutum simulachrum Solis ad Serapin salutandum introferri, diligenter temporibus observatis, ingrediente simulachro radius solis per eandem fenestram directus, os et labra Serapis illustraret, ita ut inspectante populo, osculo salutatus Serapis videretur a Sole. Erat et aliud fraudis genus hujusmodi: Natura lapidis Magnetis hujus virtutis esse perhibetur, ut ad se rapiat et attrahat ferrum. Signum Solis ad hoc ipsum ex ferro subtilissimo manu artificis fuerat fabricatum, ut lapis, cujus naturam ferrum ad se trahere diximus, desuper in laquearibus fixus, ferrum, assurexisse populo simulachrum, et in aere pendere videretur. Et ne hoc lapsu 295 propero proderetur, miniut valedicens Serapi, discedat ad
Abbreviated transcription (Latin):
ingentib spaciis omĩ ex parte disten¬
tus. Cuncta uero quo ad sum mum
pauimentorũ euadatur. oꝑe for-¬
niceo constructa. Quȩ immissis de-¬
suꝑluminarib & occultis aditib
iniucẽ in semet distinctis. usum
diuersis ministeriis & clandestinis
officiis exhibebant. lam ueroi
superiorib extrema totius ambitꝰ
porrectȩ Inquib uł editui uł u qͦs
qui se castificant cõmanere soliti
erant. Porticus quoq post hȩc om̃em
ambitũ quadratis ordinib distui¬
ctȩ intrinsecus circũibant. In
medio totius spatii edis erat p̃¬
ciosis edita columnis. & mar mo¬
ris saxo extrinsecus ample ma¬
gnificeq constructa In hac
simulacrũ serapis ita erat uastũ.
ut dextra unũ parietẽ alterum
leua ꝑstringeret. Qđ monstrũ
ex omnib generib metallorum
lignorumꝙ compositũ ferebatur.
Interiores delubri parietes. lam¬
minis primo aureis uestiti. suꝑ
has argenteis. ad postremum

Expanded text:
ingentibus spatiis omni ex parte disteningentibus spatiis omni ex parte distentus: cuncta vero, quo ad summum pavimentorum evadatur, opere 294 forniceo constructa, quae immensis desuper luminaribus, et occultis adytibus invicem in semet distinctis, usum diversis ministeriis et clandestinis officiis exhibebant. Jam vero in superioribus extrema totius ambitus porrectae, in quibus vel aeditui, vel hi quos qui se castificant, commanere soliti erant. Porticus quoque post haec omnem ambitum quadratis ordinibus distinctae intrinsecus circumibant. In medio totius spatii aedes erat, pretiosis edita columnis et marmoris saxo ex trinsecus ample magnificeque constructa. In hac simulachrum Serapis ita erat vastum, ut dextra unum parietem, alterum leva perstringeret: quod monstrum ex omnibus generibus metallorum lignorumque compositum ferebatur. Interiores delubri parietes laminis primo aureis vestiti, super has argenteis, ad postremum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑauerit memoria ineritorum:
De cętero uͦ malorũ causã radicesq
discordiȩ quȩ ꝓ simulacroꝵ dissen¬
sione ueniebant. penitus debere
succidi. Quib ext̾minatis. etiã
bellorũ causa parit̃ conquiescit.
Cũq hȩc scripta uenissent. & uelut
post inducias parui tẽporis ad au¬
diendũ uterq popłs conuenisset
adtẽplũ : statim ut pͥma epistolę
pagina reserata est. in cuiꝰ exordio
uana gentiliũ suꝑsticio culpabat᷑.
clamor a nr̃ĩs immensus attollit᷑.
stupor ac pauor gentiliũ popłos
inuadit. latebras unusquisque
quȩrere angustos fugȩ calles ri¬
mari. aut nrĩs se latenter im¬
mergere. ut abomib qui aderant
noscẽretur dĩ prȩsentia popło suo
audaciã tribuente. furorẽ dȩ mo¬
nis qui in illis prius debacchatꝰ
omĩb puto. plerisq uero eciã notũ
Locus est nonnatura sedmanu & con¬
structione ꝑcentũ uł eo amplius gradꝰ
insullime suspensus. quad ratis &

Expanded text:
superaverit gloria meritorum. superaverit gloria meritorum. De caetero vero malorum caussam radicesque discordiae, quae pro simulachrorum defensione veniebant, penitus debere succidi: quibus exterminatis, etiam bellorum caussa pariter conquiesceret. Cumque haec scripta venissent, et velut post inducias parvi temporis ad audiendum uterque populus convenisset ad templum, statim ut prima Epistolae pagina reserata est, in cujus exordio vana Gentilium superstitio culpabatur, clamor a nostris immensus attollitur, stupor ac pavor Gentilium populos invadit. Latebras unusquisque quaerere, angustos fugae calles rimari, aut nostris se latenter immergere: ut ab omnibus qui aderant nosceretur, praesentia Dei populo audaciam tribuente, furorem daemonis qui in illis prius debacchatus omnibus puto, plerisque vero etiam notum. Locus est non natura, sed manu et constructione per centum, aut eo amplius gradus, in sublime suspensus, quadratis et
Abbreviated transcription (Latin):
olimpũ quendã nomine & habitu
philosophũ. quo ante signano arcẽ
defenderent. & ty rannidẽ tenerent
At hi quib romanarũ legũ custo¬
dia iurisq dicendi cura ꝑmissa
est: cognitis quȩ gesta fuerant. tur¬
bati atq ꝑterriti ad tẽplũ conuo¬
lant. causas audaciȩ ꝑcuntantur:
& quid sibi uelit ille concur sus. in
quo cũ tanto scelere ante aras san¬
guines ciuiũ funderent᷑ inquirt̃
ed illi offirmato aditu. confusis
& dissonis uocib rationẽ facti nul¬
lam. sed clamorẽ reddebant. Mis¬
sis tam̃ adeos nunciis. de romani
imperii potestate. de uindicta le¬
gũ & de iis quȩ talia solerent sub¬
sequi cõmonebant: Cũq loci mu¬
nitio nichil aduersũ uesana
molientes agi nisi ui maiore si¬
neret : res gesta ad imꝑatorem
refertur. Ille qui ingenita m̃tis
clementia errantes mallet em̃dare
uindictã quos ante aras sanguis
effusus marcyres fecit non esse
poscendã. inquib dolorẽ interitꝰ

Expanded text:
Olympium quendam, nomine et habitu Olympium quendam, nomine et habitu philosophum, quo antesignano arcem defenderent, et tyrannidem tenerent. At hi quibus Romanarum legum custodia, jurisque dicendi cura permissa est, cognitis quae gesta fuerant, turbati atque perterriti ad templum convolant, caussas audaciae perconctantur, et quid sibi vellet ille concursus, in quo cum tanto scelere ante aras sanguis civium funderetur, inquirunt. Sed illi obfirmato aditu confusis et dissonis vocibus 293 rationem facti nullam, sed clamorem reddebant. Missis tamen ad eos nuntiis, de Romani Imperii potestate, de vindicta legum, et de his quae talia solerent subsequi, commonebant. Cumque loci munitio nihil adversum vesana molientes agi, nisi vi majore, sineret, res gesta ad Imperatorem refertur. Ille qui ingenita mentis clementia errantes mallet emendare vindictam, quos ante aras sanguis effusus Martyres effecit, non esse poscendam, in quibus dolorem interitus
Abbreviated transcription (Latin):
furere coeꝑunt. Nec uocib iã &
seditionib ut solebant. sed manu
ferroq decertare nitunt᷑. crebros
conflictus agere in plateis. belloq
aꝑto uterq popłs inter se coiRe.
At nr̃i numero & potentia multo
plures. sed modestia religionis
minꝰ feroces erant: Ex quo freqͤnt̃
nrõrũ plurimis uulneratis. ali¬
quantis etiã int̾fectis. ad tẽplũ
quasi ad arcẽ quandã fugiebant
Quo non nullos exxp̃ianis captos
im molare cogebant. Rentcentes
nouis & exquisitis suppliciis ex¬
cruciatos necabant. alios patibu
affligentes. alios confractis cruribꝰ
in speluncas prȩcipitantes. quas
ob sacrificiorũ sanguinẽ cȩterasq
impuritates delubri recipiendas
uetustas curiosa construxerat.
Uerũ hȩc ꝑdies singulos primocũ
metu. deincũ fidũcia & desꝑatione
gerere. atq intratẽplũ clausi rap¬
tu & preda uiuere. Ad postremũ
crassantes in sanguinẽ ciuiũ. ducẽ
sceleris & audaciȩ̃ suȩ deligunt

Expanded text:
furere coeperunt. Nec vocibus jam et furere coeperunt. Nec vocibus jam et seditionibus, ut solebant, sed manu ferroque decertare nituntur. Crebros conflictus agere in plateis, belloque aperto uterque populus inter se coire. At nostri numero et potentia multo plures, sed modestia religionis minus feroces erant. Ex quo frequenter nostrorum plurimis vulneratis, aliquantis etiam interfectis, ad templum quasi ad arcem quandam refugiebant. Quo nonnullos ex Christianis captos immolare cogebant: renitentes novis et exquisitis suppliciis excruciatos necabant, alios patibulis affigentes, alios confractis cruribus in speluncas praecipitantes, quas ob sacrificiorum sanguinem, caeterasque impuritates delubri recipiendas, vetustas curiosa construxerat. Verum haec per dies singulos primo cum metu, deinde cum fiducia et desperatione gerere, atque intra templum clausi rapto et praeda vivere. Ad postremum grassantes in sanguinem civium, ducem sceleris et audaciae suae deligunt
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ nectarius ex pretore urbano ça¬
thicuminus. & nuꝑ baptisma c̃se¬
cutꝰ. sacerdotiũ suscepit. Iꝑterea¬
apud alexandriã noui motus &
contra cẽporũ fidẽ aduersũ ȩccłam
concitant᷑. ex occasione huiꝰce mo¬
di oborti. Basilica quȩdã publici
oꝑis uecusta & ad modũ neglecta
fuit. Quã constantius imꝑator
donasse ep̃is ꝑfidiam suam prȩdi¬
cantib ferebatur. quȩ longa incu¬
ria nichil ualidũ prȩt̾ parietes
habebat. Uisumest episcopo qui
ꝑidẽ tempus gubernabat ȩccła.
hanc ab imperatore deposcere. ut
crescentib fidelium populis. ora¬
tionũ quoq crescerent domꝰ. quãq
cũ acceptã uellet extollere: reꝑta
inloco sunt antra quȩdã latentia.
& t̾rȩ defossa. latrocini is & scele¬
rib magis quã cerimoniis apta
git᷑ gentiles qui recegi criminũ
tot seculis mala & tenebris ob̃tec¬
ta reserari. uelut draconũ cali-¬
ce potato in sanire om̃s ac palam

Expanded text:
vero Nectarius ex Praetore Urbano cavero Nectarius ex Praetore Urbano catechumenus et nuper baptisma consecutus, sacerdotium suscepit. apud Alexandriam novi motus et contra temporum fidem adversum Ecclesiam concitantur: ex occasione hujuscemodi oborti. Basilica quaedam publici operis, vetusta et admodum neglecta fuit, quam Constantius Imperator donasse Episcopis perfidiam suam praedicantibus ferebatur. Quae longa incuria nihil validum praeter parietes habebat. Visum est Episcopo qui per idem tempus gubernabat Ecclesiam, hanc ab Imperatore deposcere, 292 ut crescentibus fidelium populis, orationum quoque crescerent domus. Quamque cum acceptam vellet excolere, reperta sunt in loco antra quaedam latentia et terrae defossa, latrociniis et sceleribus magis quam caeremoniis apta. Igitur Gentiles, qui retegi criminum tot seculis mala et tenebris obtecta reserari, velut draconum calice potato, insanire omnes ac palam
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ inurbe roma post damasũ.
Siricius eccłȩ suscepit sacerdo¬
tiũ Apud alexandriã uero de¬
functo petro timoth eus. & post
hunc theophilus In ierusoli¬
mis aut̃ post cyrillũ. iohannes
apłicas reparat sedes Apud an¬
tiochiam uero de functo melicio.
substituit᷑ flauianꝰ. Sed qđ pau¬
linis adhuc superat qui inca¬
tholicorũ semꝑ societate ꝑ man¬
serat. multa ibi uirgia &
multe controuer sie sẽpe cõmo¬
te nec tam̃ sũma ui nitentib
fatigatis potuit aliquando pa¬
cis ullus obtineri modus. cũ
utiq fidei iam nulla uideretiir
sub eẽ. discordia Hoc idẽ apud
tyrũ fuit. ubi cũ diodorus unꝰ
sane ex antiquis catholicis uirꝰ
& tẽptationũ docum̃tis ꝓbatus.¬
cũ athanasii testimonio acoN¬
fessorib. ẽe̾t. ep̃s factus: modes¬
tia eiꝰ contẽpta. alius amelitu
partib ordinatur. Sed & mul¬
tis aliis urbib orientis. huiꝰ¬
modi confusiones contentio
genuit sacerdotũ Apud constan¬
tinopolim

Expanded text:
gitur in urbe Roma post Damasum Siricius Ecclesiae suscepit sacerdotium. Apud Alexandriam vero defuncto Petro, Timotheus, et post hunc Theophilus: in Jerosolymis autem post Cyrillum Joannes, Apostolicas reparant sedes. Apud Antiochiam vero defuncto Meletio substituitur Flavianus. Sed quod Paulinus adhuc supererat, qui in catholicorum semper societate permanserat, multa ibi jurgia et multae controversiae saepe commotae, nec tamen summa vi nitentibus fatigatis, potuit aliquando pacis ullus obtineri modus, cum utique fidei jam nulla videretur subesse discordia. Hoc idem apud Tyrum fuit: Ubi cum Diodorus, unus sane ex antiquis catholicis vir, et tentationum documentis probatus, Athanasii testimonio esset a confessoribus Episcopus factus, modestia ejus contemta, alius a Meletii partibus ordinatur. Sed et in multis aliis urbibus Orientis, hujusmodi confusiones contentio genuit sacerdotum. Apud Constantinopolim
Abbreviated transcription (Latin):
etiã animã adnõ indispensatio¬
nẽ susceptũ. In quo cũ euidentib
euangłu testimoni is urgeretur.
quib ipsȩ dñs & saluator habere
se animã ꝓ fitetur. & ponere eã
quando uult. & iterũ assumere
eã. quamq turbatã & tristẽ dicit
ẽt̃. usq ad mortẽ: uercit se post.
ex ea parte qua rationalis est. s
exea solũ qua uiuificat corpus
Ad supplementũ uͦ rationalis par-¬
tis. ipsũ uerbũ dĩ fuisse ꝑhibe¬
bat. Quȩ assertio primo in ur-
to tali sententia depulsa est. ut
decernerent siquis filiũ dĩ qͥsic̃
uere ds ita & uere homo fuit. ł
humanitatis aliquid. uł deitatis
minus diceret habuisse: alienus
abȩccła iudicaretur. Quȩ senten¬
tia & apud alexaudriã confir¬
mata est. & apud constantinopolĩ
decreto concili i. Exillo apollina

Expanded text:
etiam animam a Domino in Dispensatioetiam animam a Domino in Dispensatione susceptum. In quo cum evidentibus Evangelii testimoniis urgeretur quibus ipse Dominus et Salvator habere se animam profitetur, et ponere eam quando vult, et iterum assumere eam: quamque turbatam et tristem dicit esse usque ad mortem vertit se post, ex ea parte quae rationabilis est, sed ex ea solum qua vivificat corpus. Ad supplementum vero rationabilis partis, ipsum Verbum Dei fuisse perhibebat. Quae assertio primo in urbeto tali sententia depulsa est, ut decernerent, Si quis Filium Dei, qui sicut vere Deus, ita et vere homo fuit, vel humanitatis aliquid, vel deitatis minus diceret habuisse, alienus ab Ecclesia judicaretur. Quae sententia et apud Alexandriam confirmata est, et apud Constantinopolim decret
Abbreviated transcription (Latin):
ficentia. cunctis regiũ animum
exibere. accessu facilis. & absq un¬
periali fastu adcolloquiũ se hu¬
milib prȩbere. Hortatu eiꝰ & larꝰ¬
gitionib eccłȩ plurimis in locis
ornate satis magnificeq construe¬
tȩ. Prestare multa poscentib. sed
frequentius ultro offerre Idoloꝵ
cultꝰ qͥ constantini institutione &
deinceps neglegi & destrui coeptꝰ
fuerat : eode mn imꝑante collapsus
est. Pro quib in tantũ dõ carus
fuit. ut speciale ei munus contu¬
lerit diuina ꝓuidentia & enim
inth uaide partib monachum
quendã iohannẽ nomine. sp̃u ꝓ
phetico repleuit. Cuiꝰ monitis atq
responsis. pacc retinere an bellum
idẽ tempus apollinaris ep̃s. uir
sanẽ in eęceris instructus. sed
dũ contentionis uit̾io nimius
agitatur. & aduersũ om̃e quod
quisq dixerat. ire obuius delec¬
tatur: iactatione ingeni i male¬
fortis. heresim ex contentione ge¬
nerauit. asserens solũ corpus ñ

Expanded text:
ficentia cunctis regium animum ficentia cunctis regium animum exhibere: accessu facilis et absque imperiali fastu ad colloquium se humilibus praebere: hortatu ejus et largitionibus, Ecclesiae plurimis locis ornatae satis magnificeque constructae: praestare multa poscentibus, sed frequentius ultro offerre. Idolorum cultus, qui Constantini institutione et deinceps negligi et destrui coeptus fuerat, eodem imperante collapsus est. Pro quibus in tantum Deo charus fuit, ut speciale ei munus contulerit divina providentia. Et enim in Thebaidos partibus monachum quendam Joannem nomine, spiritu prophetico replevit, cujus monitis atque responsis pacem retinere, an bellum idem tempus Apollinaris Episcopus, vir sane in caeteris instructus, sed dum contentionis vitio nimius agitur, et adversum omne quod quisque dixerat, ire obvius delectatur, jactatione ingenii malefortis haeresim ex contentione generavit, asserens solum corpus, non
Abbreviated transcription (Latin):
passim quisq occur risset gladio
iub& & iuindictã dare non cri¬
mini sed furori Obhoc cũ a sa¬
cerdotib italiȩ argueretur.
agnouit delictũ. culpamq cũ
lacrimis ꝓfessus. publicam poe-¬
nicentiam in conspectu totrus
eccłȩ exegit Et in hoc sibi tẽpus
ascriptum. absq regali fastidio
patient̾ impleuit. Quib om̃ib
illud quoq mirabiliter adiecit.
Lege sanxit in posterũ. ut senten¬
tiȩ principũ suꝑ animaduersi¬
one ꝓlatȩ indiem tricesimum
ab executorib differrentur. quo
poenitentiȩ non periret.
gitur adorientem regressus.
ibiꝙ ut ab exordio principatꝰ sui.
sũma cura sũmoꝙ studio pulsis
hereticis ęccłas catholicis tradere.
idq ea mnoderatione agere. ut
ultione contẽpta tantũ catholicis
de ecclesiarũ restitutione consu¬
ler&. quo fides recta absq predi¬
cationis impedim̃to ꝓficeret
Cõmunẽ se prebere erga sacerdo¬
tes dĩ fide. religionẽ. & muni¬

Expanded text:
passim, ut quisque occurrisset, gladio passim, ut quisque occurrisset, gladio jubet, et vindictam dari non crimini, sed furori. Ob hoc cum a sacerdotibus Italiae argueretur, agnovit delictum, culpamque cum lachrymis professus, publicam poenitentiam in conspectu totius Ecclesiae exegit: et in hoc sibi tempus adscriptum, absque regali fastigio patienter implevit. Quibus omnibus istud quoque mirabiliter adjecit: Lege sanxit in posterum, 289 ut sententiae Principum super animadversione prolatae in diem tricesimum ab executoribus differentur: quo poenitentiae non periret. Igitur ad Orientem regressus, ibique, ut ab exordio principatus sui, summa cura summoque studio pulsis haereticis, Ecclesias catholicis tradere: idque ea moderatione agere, ut ultione contemta, tantum catholicis de Ecclesiarum restitutione consuleret, quo fides recta absque praedicationis impedimento proficeret: communem se praebere erga sacerdotes Dei: fide, religione, et muni
Abbreviated transcription (Latin):
& inter hȩc apꝓpinquare ita¬
liã coepit. Quo iustina comꝑto.
hoste simul atq impietatis con¬
scientia ꝑ urgente. in fugam
uersa cũ filio. exilia quȩ dei
sacerdotib parabat prima sor
sius ꝓp̃ter regni fidẽ. bonita¬
tisq ac beneficiorũ gratiani
memor. & inuindictam totis
uirib orientis insurgens ultꝰ
est sanguinẽ iustũ. Ualentinia
noq impia int̾ hȩc matre de¬
functa. fidẽ catholicã quam
ipsa uiolauerat. & regnũ tyran¬
Enide
pulsa ipsa resticuit. atq ipse po¬
stea quã romã illustri triũpho
in uectus est. ad ꝓpria rursus¬
regna remeauit
tempus sub reptione quadã de¬
monis. turpis macula religioso
principi inusta est. Et enim cũ
apud thessalonicã seditione ex¬
orta quidam ex militarib uiR.
impetu fuisset popłi furentis extin¬
ctus: repentini nuncii atrocitate
succensus. adludos circensis in¬
uitari popłm. eiq ex imꝓuiso cir¬
cunfundi milites atq oberuncare

Expanded text:
et inter haec appropinquare Itaet inter haec appropinquare Italiae coepit. Quo Justina comperto, hoste simul atque impietatis conscientia perurgente, in fugam versa cum filio, exilia quae Dei sacerdotibus praeparabat, prima sortsius propter regni fidem, bonitatisque ac beneficiorum Gratiani memor, et in vindictam, totis viribus Orientis insurgens, ultus est sanguinem justum. Valentiniani quoque impia inter haec mater defuncta, fidem catholicam, quam ipsa violaverat, et regnum tyrannide depulsa, restituit. Atque ipse posteaquam Romam illustri triumpho invectus est, ad propria rursusregna remeavittempus subreptione quadam daemonis, turpis macula religioso principi inusta  Al. ingesta est. Etenim cum apud Thessalonicam seditione exorta, quidam ex militaribus vir impetu fuisset populi furentis extinctus, repentini nuntii atrocitate succensus, ad ludos Circenses invitari populum eique ex improviso circumfundi milites, atque obtruncari
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. abnegat se impia uerba pos¬
se ꝓferre. & contra dm̃loqui
Tum uͦ ne incoeptũ reginę frus¬
trari uideretur. celsior ei ho¬
nor ꝓmitticur si impleret in¬
iuncta Ille qui nobilior infi¬
de. c̃ẽ. quã in honorib cuperet
quid michi ait ꝓ impietatis mer-¬
cede auctioremꝰ ꝓ mitcitis gra
dum: Ipsũ quem habeo tollite.
tantũ michi conscientia fidei
duret illȩsa Hȩc dicens. ante
pedes impia prȩcipientium
cingulũ iecit: Ambrosius uͦ ad¬
uersũ reginę furorẽ non se ma¬
nu defensabat aut telo. sed ieui¬
niis continuatisq uigiliis sub
altari positꝰ. ꝑ obsecrationes de¬
fensionem sibi atq eccłȩ dñi
parabat: Cumq hȩc in longũ
diuersis machinis & oppugna¬
tionib nequiquã iustina molit᷑.
maximus qui se exuere tyran¬
ni infamiã & legitimũ prin¬
cipem gestiret ostendere. datis
litteris impiũ ꝓtestatur incoe¬
ptum. fidem dei impugnari.
& statuta catholice ȩccłȩ subrui

Expanded text:
fuit, abnegat se impia verba posfuit, abnegat se impia verba posse proferre, et contra Deum loqui. Tum vero ne incoeptum reginae frustrari videretur, celsior ei honor promittitur, si impleret injuncta. Illo qui nobilior in fide esse quam in honoribus cuperet: Quid mihi, ait, pro impietatis mercede altiorem promittitis gradum? Hunc ipsum, quem habeo tollite: tantum mihi conscientia fidei duret illaesa. Haec dicens, ante pedes impia praecipientium cingulum jecit. Ambrosius vero adversum Reginae furorem, non se manu defensabat, aut telo, sed jejuniis continuatisque vigiliis sub altari positus: per obsecrationes defensorem sibi atque Ecclesiae Deum parabat. Dumque haec in longum diversis machinis et oppugnationibus nequam Justina moliretur, Maximus, qui se exuere tyranni infamia, et legitimum principem gestiret ostendere, datis litteris impium protestatur incoeptum, fidem Dei impugnari, et statuta catholicae Ecclesiae subrui,
Abbreviated transcription (Latin):
na quȩ uiuente uiro suppresserat.
filio facile decepto fidenter aꝑuit
turbare ȩccłarũ statũ. cõminari
sacerdotib depulsionis exilia. nͥ
ariminensis concili i decreta qͥb
fides patrũ temerata fuerat re¬
uocarent. Quo bello ȩccłȩ murũ
& currẽ ualidissimã pulsabat
fatigans. primũ sibi aditũ debel¬
landȩ rimabatur ȩccłȩ Sed quan¬
uis illa ⁊ ecabel spũ pugnaret
armata: resistebat tamen am¬
brosuis heliȩ uircute repletus
& grã Ipsa aut̃ in eccłiis garri¬
re. strepere animare & inflam¬
mare ad discordiã popłos. sed qđ
conflauerat mat̾ accensus. ar mã¬
torum globũ ad ȩccłam mittit.
confringi ianuas. oppugnari
scã sacerdotẽ ꝑtrahi atq i
exiliũ agi ꝓtinus iubet Sed
tanta fuit ꝑseuerantia fidelium
popłorũ ut animas prius amit
imperialia decreta mandantur.
beniuolo cunc memoriȩ scrintis
prȩsidenti. S ed ille cui abincu¬
nabulis sacra fides & uenerabilis¬

Expanded text:
na, quae, vivente viro, suppresserat, na, quae, vivente viro, suppresserat, filio facile decepto fidenter  Al. turbare Ecclesiarum statum, comminari sacerdotibus depulsiones, exilia, nisi Ariminensis concilii decreta, quibus fides patrum temerata fuerat, revocarent. Quo bello Ecclesiae murum et turrim validissimam pulsabat fatigans, primum sibi aditum debellandae rimabatur Ecclesiae. Sed quamvis illa Jezabel spiritu pugnaret armata, resistebat tamen Ambrosius, Eliae virtute repletus et gratia. Ipsa autem in Ecclesiis garrire, strepere, animare, et inflammare ad discordiam populos  Al. aconflaverat mater, accensus, armatorum globum ad Ecclesiam mittit: confringi januas, oppugnari sancta, Sacerdotem pertrahi, atque in exilium agi, protinus jubet. Sed tanta fuit perseverantia fidelium populorum, ut animas prius amittImperialia decreta mandantur Benevolo, tunc memoriae scriniis praesidenti. Sed ille cui ab incunabulis sacra fides, et venerabilis
Abbreviated transcription (Latin):
ante se fuerant. principes suꝑabat
Usu armorũ streniuis. ueloxcor¬
pore. & ingeniobonus erat. sed ui¬
uenili exultatione plus fere lȩtus
quã sufficiebat. & plusuerecun¬
dus quã rei publicȩ inter erat
Quiq uidens utile: uirũ annis ma¬
turũ intantis regni curis habere
participẽ & quia ut ser modiuinꝰ
monet. melius duo quã unus: con¬
sortẽ asciuit theodosiũ eiq orien¬
tis ꝓcuratione ꝑmissa. partes sibi
ac frĩ occiduas reser uauit. Uerũ
is postquã multa religiose acfor-¬
tit̃ gessit : a maximo tẏranno apđ
brittannias exorto ꝑ andrasasiũ
ducẽ lugduni. suorum magis ꝓditi¬
one quã ui hostium ꝑemptus est.
It ualentinianus in italia degens.
frĩs nece atq hostis metu ꝑterri¬
tꝰ. si mulatione oblatã pacẽ a maxi¬
mo. simulans ipse quoq libenter
amplectit᷑. Cũ interim iusti¬
na mat̾ eiusdem arrianȩ here¬
seos alumna. impietatis suȩ uene¬

Expanded text:
ante fuerant principes, superabat. ante fuerant principes, superabat. Usu armorum strenuus, velox corpore, et ingenio bonus erat, sed juvenili exultatione plus fere laetus, quam sufficiebat, et plus verecundus, quam Reipublicae intereratQuique videns utile, virum annis maturum in tantis regni curis habere participem, et quia, ut sermo divinus monet: Melius duo, quam unus , consortem adsciscit Theodosium, eique Orientis procuratione permissa, partes sibi ac fratri Occiduas reservavit. Verum is postquam multa religiose ac fortiter gessit, a Maximo tyranno apud Britannias exorto, per Andragathium ducem, Lugduni, suorum magis proditione, quam vi hostium, peremptus est.t Valentinianus in Italia degens, fratris nece, atque hostis metu perterritus, simulatione oblatam pacem a Maximo, simulans ipse quoque libenter amplectitur. Cum interim Justina mater ejusdem, Arianae haereseos alumna, impietatis suae vene
Abbreviated transcription (Latin):
fili is gratiano augusto. ualenti¬
nianoq admodũ paruulo. &
nondũ iegi is in signib initiato
Quẽ tamen necessitas eorũ qui tanquã
uacuũ imperi ilocũ conabantur
pur pura indui. ꝓbo tunc prȩfecto
fidelit̾ rem gerente. er idẽ tem
sedib suis pulsa ꝑ om̃s se t̾racias
infudit. armisq urbes & agros
uastare feraltt̃ coepit. Tum uero
ualentis bella quȩ eccłiis infere
bat in hostẽ coepta conuerti. seraq
exiliis. ac de metallis solui mona¬
chos iubet. Ipse tam̃ abhostib circũ¬
uentꝰ. in pręsidio quo exbello tre-¬
pidus confugerat. impietatis suȩ
poenas igni exustus dedit. annis
in imperio cũ fratre primo. & post
cũ fris filiis quatcuordecim parit̃
exactis. Quȩ pugna mittũ mali ro¬
mano imꝑio tunc & deinceps fuit:
git᷑ gracianus cũ fratre ad modũ
paruulo. post patrui necem ori¬
entis quoq suscepit imꝑiũ Ispie¬
tate & religione om̃s pbene qui

Expanded text:
filiis, Gratiano Augusto, Valentifiliis, Gratiano Augusto, Valentinianoque admodum parvulo, et nondum regiis insignibus initiato. Quem tamen necessitas eorum, qui tanquam vacuum imperii locum conabantur purpura indui, Probo tunc Praefecto fideliter rem gerente. CAPUT XIII. sedibus suis pulsa, per omnes se Thracias infudit, armisque urbes et agros vastare feraliter coepit. Tum vero Valentis bella quae Ecclesiis inferebat, in hostem coepta converti, seraque Al. relaxare exiliis, ac de metallis resolvi monachos jubet. Ipse tamen ab hostibus circumventus in praedio, quo ex bello trepidus confugerat, impietatis suae poenas igni exustus dedit, annis in Imperio cum fratre primo, et post cum filiis fratris, quatuordecim pariter exactis. Quae pugna initium mali Romano Imperio tunc et deinceps fuit. Igitur Gratianus cum fratre admodum parvulo, post patrui necem Orientis quoque suscepit Imperium. Is pietate et religione omnes pene, qui