comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
demiam tuam et suꝑ messem tuã
uox calcantium in ruit: Uinea
moabitarum propter uicila
locitalis est qualis etuiea sodo¬
morum: dequadicitur: imece
enim sodomorum uinea corum:
et propago eorum defnorra.
et in lxxuii pscalmolegimus de
aegyptiauin ea quam ds̃ percutit
gracndine messes quoq moabiti¬
cae nascuntur in uallibus quace
appellantur rastum. folsa que
uindemia eius est uinet dequa sũ¬
pracdicitur : dñĩ gentium excider
flagella eius :istienim conterun
uuc sa marissimas et suis codcant
pedibus ned raconis deeis expri¬
mantur uenena et omnes inder¬
ficiant bibentes : Auferedire
quoq laetitia et exultatio huc¬
reticorum quaante gaude pe
consuerant ut postquã egeriN
paenitentiã illud mepeantur
cudire: beccti lugentes qnm̃ ipsi
consolabuntur : quodq addidit
decar melo: hoc significat non
quo haeretici uere carmelum
habeant id est spiritalis circũ¬
circum cisionis notitiam sed qđ
falso habere seiastent: Cum que

Expanded text:
demiam tuam, et super messem tuam, demiam tuam, et super messem tuam, vox calcantium irruit. » Vinea Moabitarum, propter viciniam loci, talis est, qualis et vinea Sodomorum, de qua dicitur: « De vinea Sodomorum vinea eorum, et propago eorum de Gomorrha. timo psalmo, legimus de Aegyptia vinea, quam Deus percussit grandine. Messes quoqcae nascuntur in vallibus, quae appellantur Raphaim, falsaque vindemia est vineae, de qua supra dicitur: « Domini gentium exciderunt flagella ejus. » Isti enim conterunt uvas amarissimas, et suis calcant pedibus, ne draconis ex eis exprimantur venena, et omnes interficiantur bibentes. Auferetur quoque laetitia et exsultatio haereticorum, qua ante gaudere consueverant: ut postquam egerint poenitentiam, illud mereantur audire: Beati lugentes, quoniam ipsi code Carmelo, hoc significat, non quod haeretici vere Carmelum habeant, id est, spiritalis circumcisionis notitiam, sed quo falso habere se jactent. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
errarent in solitudine. et quc̃
in terficerent non haberent: Cum¬
que illi exciderent flagella eius.
tamen uitio radicis pessimae ꝓ¬
pagines aliquaeremanserunt
dñĩ cutem gentium trensierunt
mare hocest temptationes sđihui
de quibus in psed molegimus: ueni
in profundum maris et tempestas
absorbitme : Et in alioloco . Qui
descendunt mare innouibus faci¬
entes operationes inaquis multis
Ipsi uiderunt opera dñi et miux¬
biliccetus in profundo : Is tiergo
traensierunt mare ut opera dñi
in profundo temptationum cons¬
picerent dumlibenantur exeis
itaqueergo sermo propheticus:
plangm fostitudinẽ haeretico¬
rum id est iater et uinec̃ seba¬
ma quaese extollit contro scien¬
tiamdĩ. Et in ebriabo lacrimamca
esebon cogitationes scilicet eoꝵ
et elealae quibus aidexcelse cons¬
cenditur : Curautem plangit
iater uin eam scibama. et in ebri¬
at esebon et elecde lacrimissuis
utdum ipse plorat et illos plora¬
re docat : qm̃ inquit superuin

Expanded text:
errarent in solitudine, et quem errarent in solitudine, et quem interficerent non haberent. Cumque illi exciderent flagella ejus: tamen vitio radicis pessimae propagines aliquae remanserunt. Domini autem gentium transierunt mare, hoc est, tentationes hujus saeculi, de quibus in psalmo legimus: « Veni in profundum maris, et tempestas absorbuit me . » Et in alio loco: « Qui descendunt mare in navibus, facientes opera in aquis multis, ipsi viderunt opera Domini et mirabilia ejus in profundo. » Isti enim transierunt mare, ut opera Domini in profundo tentationum conspicerent, dum liberantur ex eis. Itaque sermo propheticus plangit fortitudinem haereticorum, id est, Jazer et vineam Sabama, quae se extollit contra scientiam Dei: « et inebriabo lacryma mea Esebon, cogitationes scilicet eorum, et Eleale, quibus ad excelsa conscendunt. Cur autem plangit Jazer vineam Sabama, et inebriat Esebon, et Eleale lacrymis suis? ut dum ipse plorat, et illos plorare doceat. Q
Abbreviated transcription (Latin):
mec esebon et elecdȩ qͥm̃ super
uindemiam tuam et supermes¬
semtuam. uox calcantium ip¬
ruit et auferetur lactitia et ex¬
ultatio decarmelo et in uineis non
exultabit neque iubilabi rtenntor¬
culari non calcabit qui calcare con¬
sue uerat: uocem calcantium abs¬
tuli : Sub urbana esebon dequib
supra diximus desesta sunt. et ui¬
neccscibama quae interpracetari
potest non solum ex tollens cltitu¬
dinem sed et conuersio ciliqua quu
uidetur in regione moabitica
ad dñi seruitutem aliqua ex paste
uiri flagella et propagines peni¬
tus ab sciderunt ne exaliis heresib
aliae nascerentur haereses. et infi¬
nita errantium fier& multitudo
et non solum exciderunt propag¬
nes sabamae sed usq ad iazer
peruenerunt quae interp̃tittur
fostitudo eorum. hoc est adfor¬
tissima quaedogmata haer&icor
et dialestica cste construstto inquo
robur suihabere uidebantus es¬
roris : et in tantum eorum mu¬
crobaclatus est : ut nouissime

Expanded text:
mea Esebon et Eleale quoniam super mea Esebon et Eleale quoniam super vindemiam tuam et super messem tuam vox calcantium inruit et auferetur laetitia et exultatio de Carmelo et in vineis non exultabit neque iubilabitculari non calcabit, quod calcare consueverat: vocem calcantium abstuli . » Suburbana Esebon, de quibus supra scriptum est, deserta sunt, et vinea Sabama, quae interpretari potest non solum extollens altitudinem, sed et conversio aliqua, quia videtur in regione Moabitica ad Domini servitutem aliqua ex parte li, et apostolici viri flagella et propagines penitus absciderunt, ne ex aliis haeresibus aliae nascerentur haereses et infinita errantium fieret multitudo. Et non solum exciderunt propagines Sabamae, sed usque ad Jazer pervenerunt, quae interpretatur fortitudo eorum, hoc est, ad fortissima quaeque dogmata haereticorum et dialectica arte constructa, in quibus robur sui videbantur habere, et in tantum eorum mucro bacchatus est, ut novissime
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: Ouos ecclesiae magistri uel
quiestis de moab aberrore seduati
adnuntiate plagussuas quibus
hȩretiqorum icculis uulnera¬
tisunt: Omne senim cogitatio¬
nes corum quod significat esebon
non cidurbis dominicae habi¬
tationem pertinent. Dequa
scriptumest flumini s impe¬
tus laetificat ciuitatem dĩ
sed sub urbana sunt ut a durbẽ
dñi pertinere credantur: que
sub urbancidĩsunt desesta prace¬
sidio siue diuino igne conbusta:
prcecipuae uinea sabama
quae interprcetatur at tollers
dtitudinem: eoquod in altum se
erigat et superbicae suce turrẽ
usque adccielum extruere cone¬
tur : Quod autem in lxx positũ
est habitatoribus deseh in he¬
broceo non habetur sed prohoc
legitur ares. quod testam siue
coctum laterem significat
omini gentium exciderunt
flagell eius usqueadiater
peruenerunt eiracuerunt in
desesto propagines eius relicta
sunt transierunt mare: super
hoc ploraebo infletu iater uinea
stibama in ebriabo telacrim &

Expanded text:
Dei, o vos Ecclesiae magistri, vel Dei, o vos Ecclesiae magistri, vel qui estis de Moab errore salvati, annuntiate plagas suas, quibus haereticorum jaculis vulnerati sunt. Omnes enim cogitationes eorum, quod significat Esebon, non ad urbis Dominicae habitationem pertinent, de qua scriptum est: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei ; sed suburbana sunt, ut ad urbem Domini pertinere credantur: quae suburbana, Dei sunt deserta praesidio, sive divino igne combusta, praecipue vinea Sabama, quae interpretatur attollens altitudinem, eo quod in altum se erigat, et superbiae suae turrim usque ad coelum exstruere conetur. Quod autem in LXX positum est, habitatoribus Deseth, in Hebraico non habetur; sed pro hoc legitur ARES , quod testam, sive coctum laterem significatomini gentium exciderunt flagella eius usque ad Iazer pervenerunt erraverunt in deserto propagines eius relictae sunt transierunt mare super hoc plorabo in fletu Iazer vineam Sabama inebriabo te lacrima
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ut contra ipsum qe torẽ
armet ossuum detrahens pro¬
phetis eius quasi custoritate testi¬
monii euangelici inquoseduator
ait. Omnes quiuenerunt ante
ssen quoquȩ ftimulamdi appel¬
let bomicidam Etchien filiona¬
ue de trebat quasi hominiscom¬
guinario qui tantae sc̃itatis
fuit᷑ adimperium sermonis eius
sollunaque constiterint: deciũ &da
semine ostus est xp̃s homicidã
et adulterum uocet. non pespi¬
ciens eius paenitentiam Et man¬
suetudinẽ quadĩdementiae
conparatur: sed quam uissup¬
bussit et adrogans et furibun¬
dus excltectamen plus cudetꝰ
quam eius pactitur fostitudo id¬
circo moab ululabit ad moab:
idest alter ad edterum : Omnes
uidelicet hacreticorum ee scie¬
cularis sapientiae diuersitates
contrar se mugient cum intor¬
mentis fuerint : quam obrem
his quimuros habent non qua¬
dris cedificactis lapidibus. Dequi¬
bus templum aedificatumest
et in tantum politis ut malleus
et securis non sit audita indomo

Expanded text:
tur, ut contra ipsum Creatorem tur, ut contra ipsum Creatorem armet os suum, detrahens prophetis ejus, quasi auctoritate testimonii Evangelici, in quo Salvator ait: Omnes qui venerunt ante ysen quoque famulum Dei appellet homicidam, et Jesu filio Nave detrahat, quasi hominguinario, qui tantae sanctitatis fuit, ut ad imperium sermonis ejus sol lunaque constiterint: et Dasemine ortus est Christus , homicidam et adulteram vocet, non respiciens ejus poenitentiam et mansuetudinem, qua Dei clementia comparatur. Sed quamvis superbus sit et arrogans, et furibundus exsultet: tamen plus audet quam ejus patitur fortitudo. Idcirco Moab ululabit ad Moab, id est, alter ad alterum: omnes videlicet haereticorum et saecularis sapientiae diversitates contra se mugient, cum in tormentis fuerint . Quam ob rem his qui muros habent non quadris aedificatos lapidibus, de quibus Templum aedificatum est; et intantum politis, ut malleus et securis non sit audita in domo
Abbreviated transcription (Latin):
quã desperationẽ mentis huma¬
nae leto nuntio subleuarint.
rur sum neglegentes et nolentes
agerepaenitentiam commina¬
tione de terreant nebonita sdi
induret cor nostrum: Cuius rei.
unum tantum ponamus exem¬
plum: incentesimo quad yxge¬
simoquasto psclmo legimus
sucuis dñs uniuersis et miseracti¬
oneseius suꝑ omnia o perac illius:
Et postpaululum sustentat
dñs omnes quiruunt : eterigit
omnes diligentes se : neneglegen¬
tem facer& auditorem intulit
et parente eius dicbolo qui con¬
culcabat uniuerscm te ryoem
procepa raendum esse uaticinatus
est solium in misericordia et eũ
qui sessurus sit intabernaculo
dauid expersona scõrum qui
dem absaluati sunt et experimex¬
to sui eius discere superbitm
siue in iuriã ut laxtraens tuler̃
quis enim hereticorum non sup¬
bus est quiecclesiasticam despi¬
ciens simplicitatem it habet
ecclesice homines quasi bruta
animalia: et in tantum super¬
biae in iuriaeque tum oreerigi¬

Expanded text:
quam desperationem mentis humaquam desperationem mentis humanae, laeto nuntio sublevaverint, rursum negligentes et nolentes agere poenitentiam comminatione deterreant, ne bonitas Dei induret cor nostrum. Cujus rei unum tantum ponamus exemplum. In centesimo quadragesimo quarto psalmo legimus: Suavis Dominus universis, et miserationes ejus super omnia opera illius . Et post paululum: Sustentat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes diligentes se; ne negligentem faceret auditorem, intulitet parente ejus diabolo, qui conculcabat universam terram, praeparandum esse vaticinatus est 272 solium in misericordia, et eum qui sessurus sit in tabernaculo David, ex persona sanctorum, qui de Moab salvati sunt, et experimento suo ejus didicere superbiamsive injuriam, ut LXX transtulerunt. Quis enim haereticorum non superbus est? qui Ecclesiasticam despiciens simplicitatem, ita habet Ecclesiae homines quasi bruta animalia, et intantum superbiae injuriaeque tumore erigi
Abbreviated transcription (Latin):
tem filice  etomni diaboli uel
anti xp̃i potes tute contrita xp̃s
regnet in his et ponat solium
suum quimiseri cordia iustitia¬
qu esaduati sunt Non enim
pater iudicat quem quã sed om¬
Iudiuimus superbiã mocb suꝑ¬
bus estuclde : su perbiaeius
et adrogantia eius et indigna¬
tio eius plusquã fortitudo eius
Idcirco ululauit mocb admo¬
cib uniuersus ululabit: hisqui
laetantur suꝑ muros costilate¬
ris. loquimini plagas eius : qm̃
suburbana esebon desesta sunt¬
et uinea scibama: LX
Audiuimus in iuriã mocib contu¬
melio sus esł ualde superbia eius
et iniuria et furor. non sic diui¬
natiotua: non sicut ululauit
mocib si quidem in moab omnes
ululabunt habitantibus de seth
meditaberis et non confunderis
campi esebon lugebunt. uinea
stibama: Quantis obscurita¬
tibus locus iste iuxtalxx in ter¬
procetes in uolutussit: ex eoper¬
spicuum est quod legiuix potest:
Dicamus ergo iux ta hebracicum
moris est scripturtrum : ut post¬

Expanded text:
te filiae Sion: et omni diaboli vel te filiae Sion: et omni diaboli vel Antichristi potestate contrita, Christus regnet in his, et ponat solium suum qui misericordia justitiaque salvati sunt. Non enim pater judicat quemquam, sed omaudivimus superbiam Moab superbus est valde superbia eius et arrogantia eius et indignatio eius plus quam fortitudo eius idcirco ululabit Moab ad Moab universus ululabit his qui laetantur super muro cocti lateris loquimini plagas suas quoniam suburbana Esebon deserta sunt, vinea Sabama. LXX: Audivimus injuriam Moab: contumeliosus est valde: superbia ejus, et injuria ejus, et furor non sicut divinatio tua: non sic ululabit Moab: siquidem in Moab omnes ululabunt: habitatoribus autem Deseth meditaberis: et non confunderis: campi Esebon lugebunt vineam Sabama. Quantis obscuritatibus locus iste juxta LXX Interpretes involutus sit, ex eo perspicuum est, quod legi vix potest. Dicamus ergo juxta Hebraicum, Moris est Scripturarum, ut post
Abbreviated transcription (Latin):
mente conuersa piocebeto late¬
braes et scito quod post aduentũ
cigni quide petro desesta ortust
dominator uniuerscieterace
et uenit ad montẽ filices ion
finitasit omnis potentia diabo¬
li quaepulueri conparxtur. et
consumptus est miser. quiamul¬
tos fecit miseros. et defecit qui
conculcabat omnem terram
eos uidelic& qui terreni erant.
Illocutem consumpto et redac¬
to adnihili et penitus deficiente
proceparabitur solium et regnũ
sempiternũ. primum in miseri¬
cordia. Omnesenim sub pecca¬
tosumus et indigemus gractia
dĩ : Et sed ebit intabernaculo dđ
quod cacciderat et suscititum
est . qui post miseri cordicm iudi¬
cet etquaerat iustitiam. et ped¬
dat unicuique secundũ opera sua
Consideremus a principio uel
oneris uel sermonis moab. inquo
dicitur. Note uas tatti est ar
et ordinem panitentiae. mo¬
abitisis rochelitae fiant et fugi¬
antquasi auis. et auolent qua¬
si pullidenido ut transcendar̃
perarnon et habitent in mon¬

Expanded text:
mente conversa praebeto latemente conversa praebeto latebras: et scito, quod post adventum Agni, qui de petra deserti ortus est dominator universae terrae; et venit ad montem filiae Sion, finita sit omnis potentia diaboli, quae pulveri comparatur. Et consumptus est miser, qui multos fecit miseros: et defecit qui conculcabat omnem terram, eos videlicet qui terreni erant. Illo autem consumpto, et redacto ad nihili, et penitus deficiente, praeparabitur solium et regnum sempiternum. Primum in misericordia omnes enim sub peccato sumus: et indigemus gratia Dei; et sedebit in tabernaculo David, quod corruerat et suscitatum est, qui post misericordiam 271 judicet, et quaerat justitiam, et reddat unicuique secundum opera sua. Consideremus a principio vel Oneris, vel sermonis Moab, in quo dicitur: Nocte vastata est Ar et ordinem poenitentiae de Moabitis Israelitae fiant: et fugiant quasi aves, et avolent quasi pulli de nido, ut transcendant per Arnon, et habitent in mon
Abbreviated transcription (Latin):
deuorentur: sic inquiterunt om̃s
filiae hocest animae mocibi ticte
intranscensum arnon quod in
terpraetatur inluminatio eorũ:
quando erroribus derelit is aid
scientiam traonscenderint ueri¬
tatis dicitur. Itaque uel ipsimo ab
uel eiqui euaserit demoab: nihila¬
gas absque consilio necircum fe¬
racris omniuento dostrinae. sed se¬
quere eum qui magni consilii ange¬
lus est. et coge concilium ut de
uagis et errantibus di ecclesiam
faccias : Vmbraculum autem tu¬
um et tabernaculum in quoprius
requiescere teputabas. quoderat
noctis et tenebyarum pone in me¬
ridie. hoc est indarissimo lumi¬
ne in quo cibscondere debesdeer¬
rore fugientes. et prius uagos. ul¬
tra non prodere. O enimmo¬
ab profugimei qui medereli que¬
racntqde ecclesia egressicraent
Et dimittentes dostrinam sp̃ssc̃ĩ
suum sensum sequebantur. uel
qui habita ueraent cputte. cumeos
coeperit uas tator diabolus per¬
sequi tucis ad dñi timorẽ tota

Expanded text:
devorentur. Sic, inquit, erunt omnes devorentur. Sic, inquit, erunt omnes filiae, hoc est, animae Moabiticae, in transcensu terpretatur illuminatio eorum: quando erroribus derelictis ad scientiam transcenderint veritatis. Dicitur itaque ipsi Moab, vel ei qui evaserit de Moab: Nihil agas absque consilio : nec circumferaris omni vento doctrinae, sed sequere eum qui magni consilii Angelus est : Et coge concilium, ut de vagis et errantibus Dei Ecclesiam facias. Umbraculum autem tuum et tabernaculum, in quo prius requiescere te putabas, quod erat noctis et tenebrarum, pone in meridie, hoc est, in clarissimo lumine, in quo abscondere debes de errore fugientes, et prius vagos ultra non prodere. O enim Moab, profugi mei qui me dereliquerant, qui de Ecclesia egressi erant, et dimittentes doctrinam Spiritus sancti, suum sensum sequebantur; vel qui habitaverant apud te, cum eos coeperit vastator diabolus persequi, tu eis ad Domini timorem tota
Abbreviated transcription (Latin):
iudicans et quaerens iudicium
et uolo citer reddens qđ iustũ ẽ.
Hoc quod dehebroreo interp̃tatisu¬
mus emitte agnum dominatorẽ
temxe: potest italegi e mitte
agnum dominatori terra. quo
scilicet non ipseagnus dominator
sit terrae ut iuxta historiam in¬
terpicetati sumus: sed dominato¬
riterrae cignussitimmolandus
Iste igitur agnus qui uel ipsc est do¬
minatorterrae: uel immolatur
domina toritenire. degente mocibi¬
tarum est Et dehisqui fugerint
demoab. et leonem habere merue¬
runt principem: significat autẽ
ruth dequa genenrtus est xp̃s
quam uocat petram desesti: quia
iuxta proceceptum dĩ moabitae
et ammanitoe usqueaddecimã
generationem et usq inaecer¬
num non in grediuntur ecdesiã
dĩ Quiautem fugerit dedesesta
mocib utc prophetia reuesta¬
mur adAΝΑrΟΓ ΗΝ et contento
mendacio in montes teteritue¬
ritatis erit quasicauis fugiens
et quasi pulli denido uolantes
net moabitidis serpentibus

Expanded text:
iudicans et quaerens iudicium iudicans et quaerens iudicium et velociter reddens quod justum est. Hoc quod de Hebraeo interpretati sumus: emitte agnum dominatorem terrae, potest ita legi: emitte agnum dominatori terrae, quo scilicet non ipse agnus dominator sit terrae, ut juxta historiam interpretati sumus: sed dominatori terrae agnus sit immolandus. Iste igitur agnus, qui vel ipse est dominator terrae, vel immolatur dominatori terrae, de gente Moabitarum est, et de his qui fugerint de Moab, et leonem habere meruerint principem. Significat autem Ruth, de qua generatus est Christus , quam vocat petram deserti, quia juxta praeceptum Dei, Moabitae et Ammonitae, usque ad decimam generationem, et usque in aeternum non ingrediuntur Ecclesiam Dei . Qui autem fugerit de deserto Moab, ut a prophetia revertamur ad anagogen, et contempto mendacio, in monte steterit veritatis, erit quasi avis fugiens; et quasi pulli de nido avolantes, ne a Moabiticis serpentibus
Abbreviated transcription (Latin):
populis non ad saluti fuissẽ sed
scinguini: unde propheticus
sermo promittit Vt super
fluentes lacrimas quod inter¬
picetatur dibon non unũ
merorem sed plura meroris
additamenta congeminet: ut
postquam plenam egerint
penitentiam et fugerint
demoab. leonem principem
dixerunt harihel quunter¬
ptatur leo dĩquorum aeditionẽ
in hoc loco disserere super¬
sedi qui et in plurimis ab he¬
brocica ueritate discordat. et ex
his quae interproce tati sumus
etiam illius sensus potest intel
sicut auis fugiens et pullideni
do auolantes sicerunt filiae
mob intranscensuarnon.
iniconsilium cogeconcilium
pone quasi nostẽ ambram tuã
in meridice absconde fugientes
et uagos neprodas. habitabunt
aputte profugimei moabesto
latibulum eorum a facie uasta¬
torum. finitus estenim puluis.
consum matus est miser de fecit
qui conculcabat terram : et prae¬
parabitur in misericordia so¬
lum et sedebit super illud in ue¬
ritate intabernaculo dauid

Expanded text:
populis non saluti fuisse, sed populis non saluti fuisse, sed sanguini. Unde propheticus sermo promittit, ut super fluentes lacrymas, quod interpretatur Dibon, non unum moerorem, sed plura moeroris additamenta congeminent: ut postquam plenam egerint poenitentiam, et fugerint de Moab leonem, principem dixerunt ariel, qui interpretatur leo Dei: quorum editionem in hoc loco disserere supersedi, quia et in plurimis ab Hebraica veritate discordat, et ex his quae interpretati sumus, etiam illius sensus potest intellsicut avis do avolantes sic erunt filiae Moab in transcensu Arnon ini consilium coge concilium pone quasi noctem umbram tuam in meridie absconde fugientes et vagos ne prodas habitabunt apud te profugi mei Moab esto latibulum eorum a facie vastatoris finitus est enim pulvis consummatus est miser defecit qui conculcabat terram et praeparabitur in misericordia solium et sedebit super eum in veritate in tabernaculo David
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores terrae: Omnisquoq
herba et germen. et quicquid
insermone eorum uiride uide¬
batur exaruit. et secundũ mag¬
nitudinẽ peccatorum adõ uisi ta¬
tisunt: ut quem perbeneficia non
senserant perflagella cognos¬
cerent : denique ducentur aidual¬
lem. siue correntem salicum : ut
nullus in cis frustus manet: Hanc
enim seminis harum arborum
dicunt esse naturam. ut qui
illum in poculo auserit liberis
careat : Vnde et sci qui prop¬
ter peccata in confusionehui
mundiesse coeperunt in sedi¬
cibus babrloniorum flumi¬
num suspendunt organa suc
omnes terminos moabitrum
clamor circuit: uel prouocap¬
tium ad paenitudinem uel pro
errore plangentium. ut offer¬
re possint perululatum sucim
uitulos labiorum. et usquecid
fontem dominicorum arietum
peruenire siue fostium. quia helĩ
utrumque significat: Aquae
autem dibon quodinterp̃tatur
sufficiensdolor siue maeror
quaem ultos su aspersione pol¬
lueraent arguentur. deceptis

Expanded text:
peccatores terrae . » Omnis quoque peccatores terrae . » Omnis quoque herba et germen, et quidquid in sermone eorum viride videbatur exaruit, et secundum magnitudinem peccatorum a Deo visitati sunt, ut quem per beneficia non senserant, per flagella cognoscerent. Denique ducentur ad vallem, sive torrentem salicum, ut nullus in eis fructus maneat: hanc enim seminis harum arborum dicunt esse naillud in poculo hauserit, liberis careat. Unde et sancti qui propter peccata in confusione hujus mundi esse coeperunt, in salicibus Babyloniorum fluminum suspendunt organa sua . Omnes terminos Moabitarum clamor circumit, vel provocantium ad poenitudinem, vel pro errore plangentium: ut offerre possint per ululatum suum vitulos labiorum, et usque ad fontem Dominicorum arietum pervenire, sive fortium: quia Elim utrumque significat. Aquae autem Dimon, quod interpretatur sufficiens dolor, sive moeror, quae multos sua aspersione polluerant, arguentur deceptis
Abbreviated transcription (Latin):
clamabiit: ut eo sad paenitentiã
prouocem. Vec tes autem eorũ.
et omnia firmamenta quaeha¬
bere in haere sibus uidebantur
cid segor hoc est ad paruulam
usque peruenient : et ostenden¬
tur non robusti esse sed fagiles
Haec cutem segor hocest parua
rum significct. iuxta illud quod
in genesi legimus ubi prcecipitur
abyteham ut offerat uitulum.
arietem. et hircum trium anno¬
rum perfectum scilicet sacrifi¬
cium ut heres dñiesse merecitur:
Cumque egerint paenitentiam
perluith idest generum lacri¬
mas adcltiora conscendent et
hoc quasi meroris foramine atq
in troitum. clamorem contritio¬
nis leuabunt addñm ut pos¬
sint dicere saccrificiumdo
sp̃s contribulatus corcontritum
et humiliatum ds̃ non despiciet:
hid est doetrina haereticorum
conparantur de sesta erit et de¬
ducetur adnihili. pardi quorum
inhieremia uorietates et macu¬
lae non mutantur: eta postatȩ
Dequibus in psed molegimus p̃
uaricatores reputaui om nes

Expanded text:
clamabit, ut eos ad poenitentiam clamabit, ut eos ad poenitentiam provocem. Vectes autem eorum et omnia firmamenta, quae habere in haeresibus videbantur, ad Segor, hoc est, ad parvulum usque pervenient: et ostendentur non robusti esse, sed fragiles. Haec autem Segor, hoc est, parva rum significat, juxta illud quod in Genesi legimus, ubi praecipitur Abraham, ut offerat vitulum, arietem, et hircum trium annorum, perfectum scilicet sacrificium, ut haeres Domini esse mereatur . Cumque egerint poenitentiam, per Luith, id est, genarum lacrymas ad altiora conscendent. Et hoc quasi moeroris foramine atque introitu, clamorem contritionis levabunt ad Dominum, ut possint dicere: Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non despiciet id est, doctrina haereticorum, comparatur, deserta erit, et deducetur ad nihilum. Pardi sunt quorum in Jeremia varietates et maculae non mutantur, et apostatae de quibus in psalmo legimus: « Praevaricatores reputavi omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ntum eedebile conprobetur
Intriuus quoque eorum id est
diuesticulis eorum errorum.
dum prouoluntate fingit unus¬
quisque quod uoluerit accingen¬
tur sciccopaenitentie Et suꝑ
testa aedomata in quibus pri¬
mum sc sublimes esse credebant.
et in plateis quia non ingredi¬
untur perangus tam uiam
qua educit aduitam. sed per
latam quaeducit ad mostem
erit ululatus et nequaquam
ascendent in superbia sed des¬
cendent infletum tunc intel¬
legent cogiationes suas bonas
quod interp̃tatur ẽsebon
et cassum iscensum superbice
quod elecde sonat : ut uox eoꝵ
dudictur usque admala operto
quae fecerunt. et mandatum
quod putabat dĩ propria se con¬
fessione damnantes: Propte¬
re ueltes idest qui firmi fuerit
in moab:. et errorem suum in¬
tellexerint ululabunt. et
spem habere profectus incipi¬
ent : Cum anima eorum ulu¬
lauerit sibi unde propheta
conpatientis ad fectuloquitur
cd eos quorum anima ululat sibi
et dicit cormeum ad moab

Expanded text:
natum et debile comprobetur. natum et debile comprobetur. In triviis quoque eorum, id est, diverticulis errorum, dum pro voluntate sua fingit unusquisque quod voluerit, accingitur sacco poenitentiae, et super tecta ac domata, in quibus primum se sublimes esse credebant; et in plateis quia non ingrediuntur per angustam viam, quae ducit ad vitam, sed per latam, quae ducit ad mortem erit ululatus. Et nequaquam ascendent in superbiam, sed descendent in fletum Tunc intelligent omnes cogitationes suas vanas, 268 quod interpretatur Esebon, et cassum ascensum superbiae, quod Eleale sonat, ut vox eorum audiatur usque ad mala opera quae fecerunt, et mandatum quod putabant Dei, propria se confessione damnantes. Propterea vectes, id est, qui firmi fuerint in Moab, et errorem suum intellexerint, ululabunt, et spem habere profectus incipient, cum anima eorum ululaverit sibi. Unde Propheta compatientis affectu loquitur ad eos, quorum anima ululabat  Al. ululat sibi, et dicit: Cor meum ad Moab
Abbreviated transcription (Latin):
parua. luith genae: orona
foramen meroris: nẽ rim.
paruisiue prc euaricatores.
Agallim uituli uelarenarum
tumuli: helim arietes siue fortes:
dibon: sufficiens meror
Quiac igitur omnedogma
contraxrium ueritati quod
absque inspiuctione dĩ huma¬
nosensu inerroris tenebris
nascitur nocte uas tatum
est et argumenta illius quae
intelleguntur muri eclesiasti¬
cosermone destrutti sunt it a
ut aeternosi bertocõqes centasit
in tantum ut uniuersa
eorum factio ad penitentiam
et lacrimas uesteretur super
nabo id est propbetiam et ses¬
sionem id est magistros eorum
et suꝑ medaba ubi non sunt cor¬
bores frustuo scie sed scltus infer¬
tilis in quo habitant bestice
Dequo inuicesimo octauo psalmo
scriptum est. Et reuelabit con¬
densa scltus Erit ululatus et
planctus et omnia deccipitibus
eorum eloquentiae ornamenta
tollentur: itautnudimaneaNT
et deformes. et siquid uirilitatis
habere uidebantur in barba
ra suma uiro ecclesiastico effemi¬

Expanded text:
parva: Luith, genae: Oronaim, parva: Luith, genae: Oronaim, foramen moeroris: Nemrim, pardi sive praevaricatores: Agallim, vituli vel arenarum tumuli: Elim, arietes sive fortes; Dimon, sufficiens moeror. Quia igitur omne dogma contrarium veriabsque inspiratione Dei de humano sensu in erroris tenebris nascitur, nocte vastatum est, et argumenta illius, quae intelliguntur muri, ecclesiastico sermone destructa sunt, ita ut aeterno silentio conticescerent, in tantum ut universa eorum factio ad poenitentiam, et lacrymas verteretur: super Nabo, id est, prophetiam et sessiet super Medaba, ubi non sunt arbores fructuosae, sed saltus infertilis, in quo habitant bestiae, de quo in vicesimo octavo psalmo scriptum est: Et revelabit condensa saltus: erit ululatus et planctus, et omnia de capitibus eorum eloquentiae ornamenta tollentur; ita ut nudi maneant et deformes. Et si quid virilitatis habere videbantur in barba, rasum a viro Ecclesiastico, effemi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc expeditimoaib ululabunt
anima eius ululcbitsibi Corme¬
umad mocib clamauit uectes
eius usquecid segor uitulam con¬
ternantem: perascensum luito
flens ascendit et inuia opona¬
imclamorem contritionis leua¬
bunt : Aqua eenimner imde¬
sesteerunt quia aruit herbe
defecit germen uiror omnis
interut secundum magnitudinẽ
operis et uisitatio eorum: ad torrep¬
tem salicum ducenteos: qm̃ circu¬
iuit damorterminum moab us¬
que adgtillim ululatus eius etus¬
que ad puteum helim damor eius.
quiaa quaedibon epletae sunt
Ponamenim sup dibon addita¬
menta his qui fugerint demoab:
leonem et peliquiis terrae
Quia omnis prophetiae huius
&paene unus est sensus neet̃
perpastes proponendo lacero¬
rem simuluniuersam posui.
et qud mihi secundum ANA¬
FΟΓΗNVidectur in singulis bye¬
ui sermone percuntm nabo
interp̃tetur sessio uel prophe¬
tia medaba desaltue sebon cogi¬
tationes eleade ascensio: ia sci
factum siue mandatum: segor

Expanded text:
hoc expediti Moab ululabunt hoc expediti Moab ululabunt anima eius ululabit sibi cor meum ad Moab clamabit vectes eius usque ad Segor vitulam conternantem per ascensum enim Luith flens ascendet et in via Oronaim clamorem contritionis levabunt aquae enim Nemrim desertae erunt quia aruit herba defecit germen viror omnis interiit secundum magnitudinem operis et visitatio eorum ad torrentem salicum ducent eos quoniam circumiit clamor terminum Moab usque ad Gallim ululatus eius et usque ad puteum Helim clamor eius quia aquae Dibon repletae sunt sanguine ponam enim super Dibon additamenta his qui fugerint de Moab leonem, et reliquiis terrae. Quia omnis prophetiae hujus pene unus est sensus, ne eam per partes proponendo lacerarem, simul universam posui, et quid mihi secundum anagogen videatur in singulis, brevi sermone percurram, Nabo interpretatur sessio vel prophetia: Medaba, de saltu: Esebon cogitationes: Eleale, ascensio: Jasa, factum sive mandatum: Segor,
Abbreviated transcription (Latin):
gtit inquibus ante pecca uerat
et reuera mendacium instar
fluminis transit et praceterflu¬
it utnum quã potest stabili
mansione consistere: sermodĩ.
qui conpactus et stabilis est.
unde et manna uidetur quasi
glacies super faciem terrae : non
proceter fluit sed consistit: Por¬
ro iuxtalax moabittie merere
iubentur et plangere. non suꝑ
aliis hoc enim perfectorum
esti sed super semetipsis: quia
et diboneorum id est sermo con¬
positus quifluebat more torrex¬
tis periturus sit in quohabeban
qua sicirem consecractionis suae
etomnes diuitias scecularis
Vnde et in psed modicitur: Diui¬
tice si affluant nolitecor adpo¬
nere: initium autem salutis est.
sua intellege᷑ etflere peccata: super
nabo et super medaba moab
ululauit incunstis capitibus eius
celuitium omnis barba radetus
intriuiis eius aaccinsti sunt sacco¬
et supertecta eius et in plateis eius
omnis ululat descendet in fletum¬
et clamauit esebon et elealeusq
ia sa audita esł uox eorum: super

Expanded text:
gat in quibus ante peccaverat. Et revera mendacium instar fluminis transit, et praeterfluit, et numquam potest stabili mansione consistere. Sermo autem Dei, qui compactus est, stabilis est. Unde et manna, quod videtur quasi glacies super faciem terrae, non praeterfluit, sed consistit. Porro juxta LXX, Moabitae moerere jubentur et plangere, non super aliis, hoc enim perfectorum est super semetipsis, quia et Dibon eorum, id est, sermo compositus, qui fluebat more torrentis, periturus sit: in quo habebant quasi aram consecrationis suae, et omnes divitias saeculares. Unde et in psalmo dicitur: Divitiae si affluant, nolite cor apponere. Initium autem salutis est, sua intelligere et flere peccata. Nabo et super Medaba Moab ululabit in cunctis capitibus eius calvitium omnis barba radetur in triviis eius accincti sunt sacco super tecta eius et in plateis eius omnis ululat descendit in fletum clamavit Esebon et Eleale usque Iasa audita est vox eorum super
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde & hie techihel adutriusq
populi peccata purganda.
isrł in sinistrolatere ponun
naginta. siue ut uerius in hebroc¬
ico continentur diestricenti
non aginta : Iudȩdȩciutem
quadra gintadies : Hoc dico
ut conpartione isrł id est
decem tribuum. a mabilem atq
dilestum ostendam iudam. inqͥo
erantscicerdotes & la euitae:
& di religio uersaibatur
Cotempore. quoproph&cssaias
lo quebatur adpopulum:¬
& pulchreisrł. hoc est totus
populus domus est : Iuda scutẽ
qui separatis tribubus postea
pullulauit. no uellum dicitur
delectabile : sed & hocnotandũ :
quo diuxta consuetudinem pro¬
ph&clem quae prius per
bolam postea & ponuntur
manifestius. quod uinea &no
nouella plantatio srł &iudast¬

Expanded text:
Unde et in Ezechiele ad utriusque Unde et in Ezechiele ad utriusque populi peccata purganda, Israel in sinistro latere ponuntnaginta, sive ut verius in Hebraico continetur, trecenti nonaginta: Judae autem quadraginta dies . Hoc dico, ut comparatione Israel, id est, decem tribuum, amabilem atque dilectum ostendam Judam, in quo erant sacerdotes et levitae, et Dei religio versabatur eo tempore, quo propheta Isaias loquebatur ad populumEt pulchre Israel, hoc est, totus populus, domus est: Judas autem, qui separatis tribubus postea pullulavit, novellum dicitur delectabile. Sed et hoc notandum, quod juxta consuetudinem prophetalem, quae prius per bolam, postea exponuntur manifestius: quod vinea et novella plantatio, Is
Abbreviated transcription (Latin):
teronomio : Erit caelum sup
ccaput tuum ceneum. & terra
subterte ferrea : Etrursum¬
A dabiit dñs pluuiam tente tucie
& cinis deccielo descend& suꝑte.
donec eradatte & delect
Quiatera quae frequenter
suꝑ euenientem suscipit plu¬
uiam. & non facit segetem.
sed spinas & tribulos repro¬
ba est & maledicto proxima
cuius finis conbustio est:¬
Uinecidñi &ercituum domus
tabile eius
Id est dĩsiue ut lax transtulerunt.
no uella plantatio dilectissima.
Isrł & iudas hoc inter se differunt:
quod omnis populus priuscippel¬
lđtur istł & postea regnante
dacuid sup tribum iudam &ro¬
boam filius sod omonis suꝑ ducis trib:
iudam & beniamen: hii qui erant
in saimaria id est decem tribus
uocabantur istł & quibus
regnabant de genere dauid.
cippellabantur iuda : & quia
abisi ł uituli colebantur indan
& mbehel propterea ab assus
primum est capta sa maria
Et multo post tempore: iudas
acaldeis ductus est in babyloniã.
quiaminora peccaueront:

Expanded text:
teronomio: Erit coelum super teronomio: Erit coelum super caput tuam aeneum, et terra subter te ferrea . Et rursum, Dabit Dominus pluviam terrae tuae. Et, Cinis de coelo descendet super te, donec eradicet te, et deleat; quia terra quae frequenter super se venientem suscipit pluviam, et non facit segetem, sed spinas et tribulos, reproba est et maledictionis proxima, cujus finis combustio estini exercituum domus tabile ejus. Id est, Dei: sive ut LXX transtulerunt, novella plantatio dilectissima. Israel et Judas hquod omnis populus prius appellabatur Israel: et postea regnante Davide super Iudam, et Roboam filio Salomonis super duabus tribus Judam et Benjamin, hi qui erant in Samaria, hoc est, decem tribus, vocabantur Israel; et quibus regnabant de genere David, appellabantur Juda. Et quoniam ab Israel vituli colebantur in Dan, et in Bethel, propterea ab Assyriis primum est capta Samaria; et multo post tempore Judas a Chaldaeis ductus est in Babylonem, quia minora peccaverant.
Abbreviated transcription (Latin):
cuitem di cuxilium abhisqui
indignisunt: ut quia non sense¬
rantdm̃ ꝑ beneficia sentiant
ꝑsubplicia: Velideo trucu¬
lenta quaedam & aspero com¬
minatur: ut conuersi ad pae¬
nitentiam. imminentiator¬
menta diuitent : Uerbum
hebrocicum scc̃ith. omnes uoce
simili interprac&citi sunt spinas
siergo scuth in procesentiloco
spinae dicuntur. iuxta a qulo
& theodotionem & lxx respon¬
decnt quomodo suproc busim
non labruscas sed spinas troens
Et nobibus mandabo neplucN
Hae sunt nubes: quas ȩduxit
inpsulteriolegimus : ueritas
crant: tribus cinnis & sex men¬
sibus sup tentẽ isrł non pluerua
Quod quidem non solum depro¬
ph&s sed & decipostolis possu¬
mus intellegere: Quod post
passionem dñi nec proph&cis
nec apostolos habuerunt iudei.
ne prouuis adferrent spincs
sed prosterilitate &ariditate suc
prxecarentur eum qui potest
imbrem pracebereuis tutum
Vnde & in leuiti coloquitur ds̃
Ponam caclum uobis ferreũ
& terrorm aeneam Et in deui¬

Expanded text:
autem Dei auxilium ab his qui autem Dei auxilium ab his qui indigni sunt: ut quia non senserant Deum per beneficia, sentiant per supplicia. Vel ideo truculenta quaedam et aspera comminatur, ut conversi ad poenitentiam, imminentia tormenta devitent. Verbum Hebraicum SAITH   omnes voce simili spinas interpretati sunt. Si ergo Saith in praesenti loco spinae dicuntur juxta Aquilam et Theodotionem et LXX, respondeant quomodo supra Busim non labruscas, sed spinas transtulerunt. Et nubibus mandabo ne pluant Istae sunt nubes quas eduxit in psalmo legimus: Veritas erant, tribus annis et sex mensibus super terram Israel non pluerunt . Quod quidem non solum de prophetis, sed de apostolis possumus intelligere, quod post passionem Domini, nec prophetas, nec apostolos habuerunt Judaei, ne pro uvis afferrent spinas, sed pro sterilitate et ariditate sua precarentur eum, qui potest imbres praebere virtutum. Unde et in Levitico loquitur ad eos: Ponam coelum vobis ferreum, et terram aeneam . Et in Deu
Abbreviated transcription (Latin):
debo ipse prouobis indicans
uuis adtulit labruscas. Au¬
feram uniuer sci quaedederõe.
tollam tingelorum auxilia
de quibus in pscl mis scriptum ẽ:
Circumdat angelus dñi incircu¬
itu timentium eum & liberocuit
eos : Et diripi&ur abaduersa¬
rus : Destruam muros & inimi¬
cis gentibus subiacebit: Eritq
desesta & non potabitur in a&nũ:
nec fodi&ur ut redigatur in
ue proces: Et ascendent in ea
spinae : Haec autem sub:
at que iudae dicuntur solitudi¬
ne quod plerique iuda eorum
putant subbabrlonis aaccidisse.
quod & nos &paste factum
nego re non possumus : sed quia
sequitur Et nubibus mandabo
nepluant suꝑ eam imbrem:
hoc inilla captiuitate intellegi
non potest: Si quidem & hiere¬
mias captaam urbe prophe¬
taberit inpopulo. Et ie zechiel.
danihel quoque & trespueri
uel proph&cisse uel mi rabilia.
signa &iam incaptiui tate fecis¬
senairaentur : Et posteci
cggeus & t accharias futura
dixerunt. In consolationem
populi seruientes: Tollitur

Expanded text:
debo ipse pro vobis, indicans debo ipse pro vobis, indicans uvis attulit labruscas, auferam universa quae dederam. Tollam angelorum auxilia, de quibus in psalmis scriptum est: Circumdat Angelus Domini in circuitu timentium eum, et liberabit eos : et diripietur ab adversariis. Destruam muros, et inimicis gentibus subjacebit, eritque deserta et non putabitur in aeternum, nec fodietur, ut redigatur in vepres: et ascendent in ea spinae. Haec autem sub atque Judaeae dicuntur solitudine, quod plerique Judaeorum putant sub Babyloniis accidisse: quod et nos ex parte factum negare non possumus. Sed quia sequitur: Et nubibus mandabo, ne pluant super eam imbrem, hoc in illa captivitate intelligi non potest. Siquidem et Jeremias capta jam urbe prophetavit in populo: et Ezechiel, Daniel quoque et tres pueri, vel prophetasse, vel mirabilia signa etiam in captivitate fecisse narrantur: et postea Aggaeus et Zacharias futura dixerunt in consolationem populi servientis. Tollitur
Abbreviated transcription (Latin):
scluctor &c sequitur : Et quod
hic pra&ermissum est scribas
& phariseos interrogat: inssaia
enim nihil distum est detigricobs
Nec quae pcssuri sint indicatur:
sed tantum deuin ea sermo est:
ibi cuitem quasi aliasituineo
& alii agricole sic depopulo
loquitur & magistris ut mados
malceꝑdat &uineam aliis cigri¬
colis loc& : Significansciplos
& eos quicpostolis successurisuNt
rique estimant. in eo quod cut
An quod & pectaui ut facer&
uuas & fecit labruscas: Supro
enim aputse. tacitus loqui tun
Hic autem quod cogitauerat
alios interrogat:
Et nunc ostendam uobis quid
ego faciam uineaemecce Aufe¬
racm sepem cius. & erit indirep¬
tionem. & ponam eam desestã :
Non potabitur & non fodietur
õ habitatores hieruscdem. &
uiri tribus iude ut iudicar&is
interme & uin eam mecĩ. & inter¬
rogaui ut dicer&is quid debue¬
rim faccere quod non fecerim
Et quia iuxta euangelicam pͥciroc¬
bolam. Non uultis responde¬
re quod sciscitor ego respon¬

Expanded text:
Salvator exequitur , et quod Salvator exequitur , et quod hic praetermissum est, Scribas et Pharisaeos interrogat. In Isaia enim nihil dictum est de agricolis, nec quae passuri sint indicatur; sed tantum de vinea sermo est: ibi autem quasi alia sit vinea et alii agricolae, sic de populo loquitur et magistris, ut malos male perdat, et vineam aliis agricolis locet; significans apostolos et eos qui apostolis successuri sunt. rique aestimant in eo quod ait: An quod exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas? Supra enim apud se tacitus loquitur, hic autem quod cogitaverat, alios interrogat. Et nunc ostendam vobis quid ego faciam vineae meae: Auferam sepem ejus, et erit in direptionem: diruam manon putabitur, et non fodietur:o habitatores Jerusalem, et viri tribus Judae, ut judicaretis inter me et vineam meam, et interrogavi, ut diceretis quid debuerim facere quod non fecerim. Et quia juxta Evangelicam parabolam non vultis respondere quod sciscitor, ego mihi respon
Abbreviated transcription (Latin):
plantauiuin eam in loco uberrino
circum dedimacheriam: elegi
lapides & flagella eius hastilibis
cclamisque subrexi. Vitis quoq
ipsci non fuit una depluribus sed
firmissimam turrem inqua fru¬
gesreconderem : & dequa insi¬
dian tes frugibus bestias contẽ¬
plarer. Extruxi torcular
ut in eodem potissimum locti
procemerentur uuae &uinum
funderent : Quiahȩcigitur feci
quae facere debui: respondeant
mihi habitatores hierusadem &
iud etce. immo iudicent in terme
& uineam meam. Quid est quod
facere debui & nonfecerim Et
illis tacentibus sibi ipserespon¬
d& Nisi forte in hocerraui quod
prolaboremeo & pectaui ut
uuas facer& non labruscas. quas
in hac desesta cultauinea ad ferre
consueuit: Talequid & nathan
proph&a ad dauid missus loquitur.
Et interrogat eum ꝑpa rabolã
ut dum declio iudicat de seꝑmat
sentiam. Ergo & hic populus
interrogatur qua sideuinea:
ut contrase ipserespondeat:
hunclocum in euangelio plenius

Expanded text:
plantavi vineam in loco uberrimo: plantavi vineam in loco uberrimo: circumdedi maceriam, elegi lapides, et flagella ejus hastilibus calamisque supposui. Vitis quoque ipsa non fuit una de pluribus, sed firmissimam turrim, in qua fruges reconderem, et de qua insidiantes frugibus bestias contemplarer. Exstruxi torcular, ut in eodem potissimum loco premerentur uvae, et vinum funderent. Quia haec igitur feci, quae facere debui, respondeant mihi habitatores Jerusalem et Judae: immo judicent inter me et vineam meam, quid est quod facere debui, et non fecerim? Et illis tacentibus, sibi ipse respondet: Nisi forte in hoc erravi, quod pro labore meo exspectavi, ut uvas faceret, non labruscas, quas inculta ac deserta vinea afferre consuevit. Tale quid et Nathan Propheta ad David missus loquitur , et interrogat eum per parabolam, ut dum de alio judicat, de se promat sententiam. Ergo et hic populus interrogatur quasi de vinea, ut contra se ipse respondeat. Hunc locum in Evangelio plenius
Abbreviated transcription (Latin):
nec diuinum imbrem susciperit
doctrinarum : quia pra&erita
dona contempserit:
Et e pectauit ut facer& uuas.
secit lambruscas
Prolabruscis quas nos uestimus:
in hebreo scriptum est busim
mos simmachus
dotio spinas: quibus iudaei
dñm coronauerunt : Illo enim
ecpestante. utuin demiae tem¬
pore deferrent uuas ad torcu¬
laria. proquibus octauus &
octo gesimus testius pscilmus
habenttitulos istisecuris &uitus
sđidemergentes. quȩ in euangł
spinae interpracetantur : blas¬
phemiarum stimulos obtulerua
Puto autemꝰ elius essebusim
labruscas quam spinas intellegi
Vt coeptae translationis simili¬
tudo serucetur. Vnde & scilua¬
tor dicit in euaingelio: Num quid
colligunt despinis uuas cuit de
tribulis ficus
& uiruuda iudicate interme &
uin eom meam: Quid est quodde¬
bui ultro facere uinee mecie &
non fecerimere An quod expesta¬
uiut facer & uuas. & fecit labrusas
Feciinquid uniuersa quȩdebui:

Expanded text:
nec divinum imbrem susceperit nec divinum imbrem susceperit doctrinarum; quia praeterita dona contempserit. Et exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas. Pro labruscis, quas nos vertimus, in Hebraeo scriptum est BUSIM os: Symmachus dotio spinas: quibus Judaei Dominum coronaverunt. Illo enim exspectante, ut vindemiae tempore deferrent 70 uvas ad torcularia, pro quibus octavus et octogesimus tertius psalmus habent titulos, isti se curis et vitiis saeculi demergentes, quae in Evangelio spinae interpretantur, blasphemiarum stimulos obtulerunt. Puto autem melius esse, Busim labruscas, quam spinas intelligi, ut coeptae translationis similitudo servetur. Unde et Salvator dicit in Evangelio: Numquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus et viri Juda, judicate inter me et inter vineam meam. Quid est quod debui ultra facere vineae meae et non fecerim ei? An quod exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas? » Feci, inquit, universa quae debui,
Abbreviated transcription (Latin):
quam solus symmachus lestam
inter procetatus est. Non uerbũ
euerbo ut mihi uid&ur & pri¬
mens: sed sensum qui teneturin
uerbo: Aiunt enim hebreisoreo
genus esseuitis optimȩ: quod
uberes frustus faciat adque ꝑ¬
p&uos : denique sorec aquibus¬
interpra&atur : quod nos in
pulcherimos fructus uestere pos¬
sumus Aedificauit quoque turrẽ
in medi oeius. Templum uidelic&
inmediciciuitate &torcular
&x truxit in ea: quod quidam alta¬
re significariputant: Sicutenĩ
adtorcular omnes uuce conpoor¬
tantur adquecalcantur ut sceis
& primatur uinum sic altare:
omnispopuli suscipit fructus
& immolatas hostias deuorat:
Iuxtcullud quoddebeniamin
in cuius tribu templum fuit &
cilitre legimus beniam in lupus
rocpax. Mane comed&
& aduesperom dabitescam:
Cuncto quȩdicuntur deuinea
possunt &adnimae humanae
referris tatum quȩ cidõ planta¬
ta inbonum non uua scidtule¬
rit sed lambruscas & postea
sit tradita bestiis conculcanda.

Expanded text:
quam solus Symmachus electam quam solus Symmachus electam interpretatus est, non verbum e verbo, ut mihi videtur, exprimens, sed sensum qui tenetur in verbo. Aiunt enim Hebraei, Sorec genus esse vitis optimae, quod uberes fructus faciat atque perpetuos. Denique Sorec a quibusinterpretatur: quod nos in pulcherrimos fructus vertere possumus. Aedificavit quoque turrim in medio ejus, templum videlicet in media civitate: et torcular exstruxit in ea, quod quidam altare significari putant. Sicut enim ad torcular omnes uvae comportantur atque calcantur, ut ex eis exprimatur vinum, sic altare omnis populi suscipit fructus, et immolatas hostias devorat; juxta illud quod de Benjamin, in cujus tribu templum fuit et altare, legimus: Benjamin lupus rapax, mane comedet: et ad vesperam dabit escam . Cuncta quae dicuntur de vinea, possunt et ad animae humanae referri statum, quae a Deo plantata in bonum, non uvas attulerit, sed labruscas; et postea sit tradita bestiis conculcanda: