comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turbem᷑ audientes peccatum originale filios traducere aparen¬
tib ĩam ꝑbaptisinum ab illo peccato mundatis diuersarum sum¬
litudinum inductione id posse fieri insimiat ang̃ in libͦ de baptõ
paruuloꝵ ita inquiens. Quomͦ pputium ꝑ cͥcumcisione anfeit᷑. ma¬
nec tamen ineo quem genuierunt cͥcuncisi: quomͦ etiam palea q̃
oꝑe humano tanta diligentia separat̃. manet tamen infructu qͥ
de purgatoͦ nascit᷑ tritico. ita peccatum qd̃ inparentib ꝑ baptisinum
mundat᷑. manet uieis quos genuerunt. Ex hoc enim gignunt: eid̾¬
⁊ ad huc uecustum trahunt. non ex hoc cid̃ ex nouitate ꝓmouit eos.
inter filios dei. Non enin generant. parentes filios scđ̃m illam gene¬
et ipsi p̾mi sunt generati.
Q uare licatur originale: hie dr

Expanded text:
ur audientes peccatum originale filios traducere a parentibus, jam per baptismum ab illo peccato mundatis, diversarum similitudinum inductione id posse fieri insinuat Aug. in lib. de Baptismo parvulorum, inquiens: Quomodo praeputium per circumcisionem aufertur, manet tamen in eo quem genuerunt circumcisi; quomodo etiam palea quae opere humano tanta diligentia separatur, manet tamen in fructu qui de purgato nascitur tritico; ita peccatum quod in parentibus per baptismum mundatur manet in eis quos genuerunt. Ex hoc enim gignunt, quod adhuc vetustum trahunt; non ex hoc, quod lex in novitate promovit eos inter filios Dei. Non enim generant parentes filios secundum illam geneet ipsi primum sunt generati. 8. Quare dicatur originale hic d
Abbreviated transcription (Latin):
olet iterum queri qutare factus sit sol: si lux ilła fatiendo dies suffitiebat.
ad quod dici potest qm̃ lux ilta forte suꝑiores pates illustrabat: et
ad illumurationem nifi̾aꝵ. et suꝑiorum solem fieri oportebat. Uel potius il ideo:
qura facto sole diei fulgor auctus ẽ. ampliori eñ multa luce radiauit diespos¬
tara: qitam ante. Si uero querit᷑ quid deluce ilta factum sit cum modo non ap¬
pareat: potest dici aut de ea corpꝰ solis fornatum. aut mea patte celi esse. in
qua sol est non quocl ipsa sit sol: s sic ei unita itt discerni non italeat

Expanded text:
olet autem quaeri quare factus est sol, si lux illa ad faciendum diem sufficiebat. Ad quod dici potest quoniam lux illa forte superiores partes illustrabat, et ad illuminationem inferiorum solem fieri oportebat. Vel potius ideo, quia facto sole diei fulgor auctus est. Ampliori enim multo luce radiavit dies postea, quam ante. Si autem quaeritur quid de luce illa factum sit, cum modo non appareat, potest dici aut de ea corpus soli formatum, aut in ea parte coeli non esse in qua sol est; non quod ipsa sit sol, sed sic ei unita ut discerni non valeat
Abbreviated transcription (Latin):
et iustũ fieri. Non autem iustũ et bonum fieri abeo: nisi quod facit
Si enim aliud ẽ uistii et bonum eum facere qriam facit: non gͦ facit om̃e quod
uistum ẽ et bonũ eum facere. set quris audeat hoc dicere:
¶ Secunda.

Expanded text:
est fieri; non est autem justum et bonum fieri ab eo, nisi quod facit. Si enim aliud justum est et bonum eum facere quam facit, non ergo facit omne quod justum est et bonum eum facere; sed quis audeat hoc dicere? 2. Secunda
Abbreviated transcription (Latin):
ante hanc gram & prec̾ hanc grãm ab homine fieri bona: ꝑ
dicit homines ꝑ liberum arbitrium agros colere. domos edificare. ⁊
alia plura bona facere: sine gratia operante.

Expanded text:
ante hanc gratiam, et praeter hanc gratiam, ab homine fieri bona per dicit homines per liberum arbitrium, agros colere, domos aedificare, et alia plura bona facere sine gratia cooperante.
Abbreviated transcription (Latin):
atantis. Et quero nitnc in sp̃u dei utrum naturam: aut tem natire fi duomõ¬
tamestimes. Non idem ẽ enim natura: quod res nature. fic̃ non idlem ẽ honuo¬
et qs huus qicti occasione p̾fati heretici dogmatiarunt non idem esie pso¬
iam: et nat᷑am dei. AAsserentes nat᷑am dei: non esse tres pͥs. lntelligentes ui
his pͥmissis uerbis hysaris ꝑrem nature: ꝑsonam. et nomine nature: oini¬
nam naturam. ⁊ ideo dicũt hẏfariũ interogasse hereticum utrum ꝑ fp̃i
ai puitaret si gnficatamt esẽ naturam: an rem uature. ut ue ostendest

Expanded text:
citantis. Et quer o nunc, in spiritu Dei utrum naturam an rem naturae significatam existimes. Non idem est enim natura, quod naturae res est; sicuti non it. Hujus dicti occasione praefati haeretici dogmatizaverunt non idem esse personam et naturam Dei, asserentes naturam Dei non esse tres personas, intelligentes in his praemissis verbis Hilarii per rem naturae personam, et nomine naturae divinam naturam. Et ideo dicunt Hilarium interrogasse haereticum utrum per Spiritum Dei putaret sig
Abbreviated transcription (Latin):
redictis autem est ad diciendum quod quidam ꝑuersi sens honi¬
ues in tantam ꝓsili erunt infanitam: ut dicerent non idem esse natu¬
ram clei et ꝑsonam: siue y postasim. dicentes eandem esentiam non pos¬
se esse patiem et filium: ane ꝑsonar᷑ ꝯ fusione: Si entm in quiunt eaelamn
essentia que pater est filiuis est: idem sibi pater est et filius. Si hane rem
Qien esse patren: aliam quere quam dicas esse filium. Si uͦ aliam non que¬
sieris s eandem cdixeris: idem genuit. et genitꝰ est. ꝑꝑ hoc et huiusmodi.
inter naturam et ꝑsonam cdiuidunt. ita ut non reciptant unam deicatus ia¬
turam et smplicem esse tres ꝑsonas. Ioq testimonio hẏlaris defend̾e nitunt᷑. qͥ
unitatem inpatre et filio docere: ait. Sp̃c dei inuobest. Sienus aucem a¬

Expanded text:
ctis autem adjiciendum est, quod quidam perversi sensus homines in tantam prosiluerunt insaniam, ut dicerent non idem esse naturam Dei et personam sive hypostasim; dicentes eamdem essentiam non posse esse Patrem et Filium sine personarum confusione. Si enim, inquiunt, ea essentia quae Pater est, est Filius, idem sibi Pater est et Filius. Si hanc rem dicis esse Patrem, aliam quaere quam dicas esse Filium. Si vero aliam non quaesieris, sed eamdem dixeris, idem genuit et genitus est. Propter haec et hujusmodi, inter naturam et personam dividunt, ita ut non recipiant unam deitatis naturam et simplicem esse tres personas. Idque testimonio Hilarii defendere nituntur, qui unitatem in Patre et Filio docere ait, Rom. 8: Spiritus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
baptizantes eos. in nomine patris. et filis et sp̃o scĩ. s hoc dix̃ eis post resurrectionẽ. p̃cipiens
eis de uocatione gentiũ. quos aute passionẽ binos et binos miserat ad p̾̃dicandũ in udea.
intelligi fuisse tradita. licet non sit scͥptũ. Non gͦ tuno illã formã. yp̃c prius tradidit. cum
ad euangłizandũ gentibus misit. sed quam ante tradiderat mnittens in uideã. post iteraũ
ne quod dispensauit. nõ quia mundari uoluert cum sine pecc̃o fu̾it s quia contactu mũ de
carnis sue ium regeneratiuã contulit. ut qui postea uttime regetur. inuocato nomine.

Expanded text:
batizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Sed hoc dixit eis post resurrectionem, praecipiens eis de vocatione gentium, quos ante passionem binos miserat ad praedicandum in Judaea intelligi fuisse tradita, licet non sit scriptum. Non ergo tunc illam formam Christus prius tradidit, cum ad evangelizandum gentibus misit; sed quam ante tradiderat mittens eos in Judaeam, post iteravit ne; quod dispensavit, non quia mundari voluit, cum sine peccato fuerit, sed quia contactu mundae carnis suae vim regenerativam contulit aquis, ut qui postea immergeretur, invocato nomine
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃m ẽ. uͥ pͭ abeis rõnabiłr queri si uoluntas in qͣntum mordinata est
peccatum ẽ. qͣr gͦ intellect. rõ. in genium. et huiusmͦi. cum mordiuata sũt
peccata non sunt: In ordinata uero ẽ sic̃ uoluntas: cum ad rectum finem
sis uis: significari. Uis autem ip̃a nat᷑alit̾ aniie insica: niunqͣ pecem
est. sic̃ nec uis memorandi: uel incelligendi. s actꝰ himis uis. qui et uolim

Expanded text:
potest ab eis rationabiliter quaeri si voluntas, in quantum inordinata est, peccatum est, quare ergo intellectus, ratio, et ingenium et hujusmodi, cum inordinata sunt, peccata non sunt? Inordinata vero sunt, sicut voluntas, cum ad rectum finem sius vis significari. Vis autem ipsa naturaliter animae insita, nunquam peccatum est, sicut nec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽs quia ipsẽ disigit nos. que non est alia. qm̃ illa qua dingmius dm̃ dilectio autem
d̃ diuina usia est. Catiꝙ clilecdione pater et filius. ⁊ spc̃ sanetus. se dilgunt i noss
ut supra disseruimus. Cumnc dilectio sit nimitabilis ⁊ ecerna. alium tamen magis
alum miniis: dilgit. Unde augustimis suꝑ iohannem. In comptehensibilis est ca¬
ailectis at incommutabił qua deus in uno quoq ut̃m amat quod fecit. sicut et
odit quod fecimus. Hiro gͦ⁊ dimino modo eciam quando odit dilgit nos ⁊ ħ quidem
in omnib intelligi potest. Q uis gͦ digne possit eloqui quantum diligit membra u¬
ingeniti sui: et quanto amplius inugenitum ipsum de ipso etram diccum est. m
chil odisti cdomine eoꝵ que fecisti et iterum. Widit ds cuncta que fecerat: ⁊ erãt
ualde bona. Si onnnia que fecit bona sunt ⁊ omne bonum diligit. omnia gͥ dibgͣ
q̃ ficit ii inter ea mag̾ diligit rationales ereaturas. ⁊ de illis eas ampliuis que sunt m̃¬

Expanded text:
ei, qua ipse diligit nos: quae non est alia quam illa qua diligimus eum. Dilectio autem Dei divina visa est; eademque dilectione Pater et Filius et Spiritus sanctus se diligunt et nos, ut supra disseruimus. Cumque ejus dilectio sit immutabilis et aeterna, alium tamen magis, alium minus diligit. Unde August.: Incomprehensibilis est dilectio Dei atque immutabilis, qua Deus in unoquoque nostrum amat quod fecit, sicut et odit quod fecimus. Miro ergo et divino modo etiam quando odit, diligit nos. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest. Quis ergo digne potest eloqui quantum diligat membra Unigeniti sui, et quanto amplius Unigenitum ipsum? De ipso etiam dictum est, Sap. 11: Nihil odisti eorum quae fvalde bona. Si omnia quae fecit bona sunt, et omne bonum diligit, omnia ergo diligit quae fecit; et inter ea magis diligit rationales creaturas, et de illis eas ampliu
Abbreviated transcription (Latin):
quis eoꝵ plus adda ͥnͥ scilicet uel eua. Plus enim uidet᷑ peccasse
nuilier que uoluit usurpene climinitatis eq̃licatem: et miniai p̃suin¬
pcione elata credidit ita eẽ fut̾um. Adam ũ nec illud creddictit. t de
penitentia & dei miscdia cogitauit. dum uxori morem gens ei per¬
sunsioni ꝯsensit. nolens eamꝰ ꝯt̾stare: et a se alienacam resinquere ne
pitec. Arbitratꝰ illud eẽ ueniale: non mortale delictum⁊ Unde nucꝰ¬

Expanded text:
. Plus enim videtur peccasse mulier, quae voluit usurpare divinitatis aequalitatem, et nimia praesumptione elata crediderit ita esse futurum. Adam vero nec illud credidit, et de poenitentia et Dei misericordia cogitavit, dum uxori morem gerens, ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare, et a se alienatam relinquere, ne periret; arbitrans illud esse veniale non mortale delictum. Unde Au
Abbreviated transcription (Latin):
m unumi locum: et appareat aricta. Tercii dici opus congregatio aquar
nimatm locum. C ongregate entm sunt om̃s aque celo iiferiores mintam matͥtẽ.
nt lrs que p̃terito uiatio acriras clara luce lustrauerat: in puro aere clario fulge¬
at.  appareat terra: que tatebat. et que aquis limota erat: fieret arida et ger-¬
iinioꝰ a pta e od̃ eñi ciei ꝓtulit terta herbam iurentẽ: lignumq fatiens fructũ.
i tutem queratur ubi aque congregates¬

Expanded text:
m unum, et appareat arida. Tertiae diei opus est congregatio aquarum in unum locum. Congregatae sunt enim omnes aquae coelo inferiores in unam matricem, ut lux quae praeterito biduo aquas clara luce lustraverat, in puro aere clarior fulgeat, et appareat terra quae cooperta latebat, et quae aquis limosa erat fieret arida et germinibus apta. Eodem enim die protulit terra herbam virentem, lignumque faciens fructum. Si autem qu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊u̾ero querit᷑ utrum uoluntas illud peccatum p̃cesserit: dici¬
muis quia peccatum illud inuoluntate et in actu ꝯstitit. &.
uoluntas: accum p̃cesserit. s ip̃am uolintatem alia hominis uolu¬
ntas mala: non prert. atq ex diaboli ꝑ suͣsione et hominis arbitõ:
ila uoluntas niala ꝓdiit. quia iristiciam deseruit: et mniquitatẽ
in cohauit. & ipsa uoluntas iniquitas

Expanded text:
ero quaeritur utrum voluntas illud peccatum praecesserit, dicimus quia peccatum illud et in voluntate, et in actu constitit; et voluntas actum praecessit, sed ipsam voluntatem alia hominis voluntas mala non praecessit, atque ex diaboli persuasione, et hominis arbitrio illa voluntas mala prodiit, qua justitiam deseruit, et iniquitatem inchoavit; et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
deo p̃scire quod scire. et scire quod esse: potuit gͦ nonesse. Item cum
idem sit deo. prescium esse et dm̃ esse. si potuit non esse presenis: et¬
potuit non esse dã. potuit autem non esse prescius: si potuit nusta
prescire. at potuit nulła p̃seire. quia potuit nusta facere
¶ Respo

Expanded text:
quod scire, et scire quod esse; potuit ergo non esse. Item, cum quod scire, et scire quod esse; potuit ergo non esse. Item, cum idem sit Deum praescium esse et Deum esse, si potuit non esse praescius, potuit non esse Deus. Potuit autem non esse praescius, si potuit nulla praescire: at potuit nulla praescire, quia potuit nulla facere. 3. Respo
Abbreviated transcription (Latin):
ic consid̾ari oportet utrum scientra. uel p̾scientia. uel dispositio. uel
p̃ destinatio. potuerit esse indeo: si nulla fuissent futura. Cum eñi
prescientia sit futuroꝵ. et dispositio fatiendoꝵ. et p̃destinatio salitandoꝵ
si nulla essent futura. si nicħ ess facturus ds. uel aliquos saluaturꝰ: non in¬
decur potuise inleo esse p̃scientra. uel dispositio. uł p̃destinatio. Potiut
autem deus: nulla prescire futura. potuit non creare aliquit. uel non
salitare aliquos. potuit gͦ non esse indeo. p̃scientia. uel dispositio: uel
p̃desturatio. Ad hoc ita autem a quibꝰ dam opponitur. Si inquuint po¬
tuit p̃scientra dei non esse indeo abecerno: et potuit nonesse. Si nͦ potu¬
it non esse cum p̃scientia dei sit euis scientia: et scientia sit euis essentra: po¬
tuit gͦ non esse abeterno: id quod est diuina essentra. ita et de dispositi¬
one. et p̃destinatione. que est diuina essentia: obitiunt. Addunt qͦ¬

Expanded text:
ic considerari oportet utrum scientia, vel praescientia, vel dispositio, vel praedestinatio potuerit esse in Deo, si nulla fuissent futura. Cum enim praescientia sit futurorum, et dispositio faciendorum, et praedestinatio salvandorum, si nulla essent futura, si nihil esset facturus Deus, vel aliquos salvaturus, non videtur potuisse in Deo esse praescientia, vel dispositio, vel praedestinatio, potuit autem Deus nulla praescire futura, potuit non creare aliquid, ut non salvare aliquos, potuit ergo in Deo non esse praescientia, vel dispositio, vel praedestinatio. Ad hoc autem ita a quibusdam opponitur. Si, inquiunt, potuit praescientia Dei non esse in Deo ab aeterno, et potuit non esse; si vero potuit non esse, cum praescientia Dei sit ejus scientia, et scientia sit ejus essentia; potuit ergo non esse ab aeterno id quod est ejus divina essentia. Ita et de dispositione et praedestinatione, quae est divina essentia, objiciunt. Addunt qu
Abbreviated transcription (Latin):
untium non hominis ex se ipo nasci s diuinitꝰ ꝑari. ec tribui: meo dẽ em¬
bent ostenctit. q nec cliabolo nec aliquis angłoꝵ er ex qiuo in hanc caliginem s
detrusi: bonam potuit uel pocu̾re resumere uoluntatem. ꝙ si possibile foret ut
humiana natã postquam adeo auersa bonitatem ꝑdidit uolinitatis ex se ip̃a
angł̾. a se. uoluntatem bonam hrẽ pꝰ. s malam. Similit ec de potentia in quiunt:
ꝑsmilitudinem uotuntatis. de potentia boni & mali cdissẽntes q illa sit adõ: nõ is ta¬
c̃oꝵ Anucoritatib astruit potentiam peccandi eẽ a deo

Expanded text:
on homini ex seipso nasci, sed divinitus parari et tribui in eo Deus evidenter ostendit, quia nec diabolus, nec aliquis angelorum ejus, ex quo in hanc caliginem sunt detrusi, bonam potuit vel poterit resumere voluntatem; quia si possibile foret, ut humana natura postquam a Deo aversa bonitatem perdidit voluntatis, ex seipsa angelus a se voluntatem bonam habere potest, sed malam. Similiter et de potentia inquiunt, per similitudinem voluntatis de potentia boni vel mali disserentes, quod illa sit a Deo, non ista2. Auctoritatibus astruit potentiam peccandi esse a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃terita est. Ita antequam crearet᷑ mundꝰ: sciebat ds hunc creandum. postquam
creatus ẽ: s ominino idem scit eum creatum. nec ẽ scire hoc diuersa: s omnino id
d creatione mundi. sic̃ antiqui patres credid̾unt xp̃m nasciturũ et moriturum:
nos autem credimus eum iam natũ et mortuii. nec tam̃ diu̾fa credimꝰ. nos ⁊ uli
s eadem. Tempora enim ut ait aug̾ uarrata sunt: et ideo uerba mutata ñ
fides. Indubitant̃ gͥ teneamꝰ: dm̃ semꝑ om̃ra scire que aliqrando seit ¶ De¬
unc de om̃ipotentra dei:
agendum est ut pͥma ꝯsideratio occurrit: quomͦ uere dicat᷑ omnips.
an quia om̃ia possit. antantũ quia ea possit. que urilt quod eni ds̃ om̃ta po̾¬
sit: plurib auctoritatib comꝓbat᷑. ait enim arig̾ in libꝰ questionũ. uet̾is et¬

Expanded text:
praeterita est. Itaque antequam crearetur mundus, sciebat Deus hunc creandum; postquam praeterita est. Itaque antequam crearetur mundus, sciebat Deus hunc creandum; postquam creatus est, scit eum creatum, nec est hoc scire diversa, sed omnino idem de creatione mundi. Sicut antiqui patres crediderunt Christum nasciturum et moriturum, nos autem credimus eum natum et mortuum; nec tamen diversa credimus nos et illi, sed eadem. Tempora enim, ut ait Aug., variata sunt, et ideo verba sunt mutata, non fides. Indubitanter ergo teneamus Deum semper omnia scire quae aliquando scit. Dunc de omnipotentia Dei agendum est, ubi prima consideratio occurrit, quomodo vere Deus dicatur omnipotens; an quia omnia possit, an tantum quia ea possit quae vult. Quod enim Deus omnia possit, pluribus auctoritatibus comprobatur. Ait enim Aug., in lib. Quaest
Abbreviated transcription (Latin):
e scientra autem: aliter dicimus. scit enim ds̃ om̾ia semꝑ: que aliqitado
scit. omnẽ eñi scientram qiam aliqndo habet: sẽꝑ habuit. ⁊ ħt. et habebit.
d hoc auteni opponit᷑ ita. olim sciuit hunc hominem nasciturũ: quis
natꝰ est modo: non scit eum naturũ. Sciuit gͦ aliquid: quod mͦ non
scit. Item sciuit mundum: esse creandum. modo non scit esse creandum. ali-¬
quid gͦ sciuit: ꝗͣ mͦ noscit. et alta huiusmodi infinita indici possunt Nol¬
ed ad hoc dicimus qura idem denatiuitate huus hominis. et mundi
creatione nunc etram scit que sciebat anteꝗͣ fierent: lic tunc et nunc
hanc scientram eius: diuersis ex pͥmi uerbis oporteret. Nam quod tunc futu¬
rum erat: nunc p̾teritĩ est. Ideoq uerba cominutanda sunt: ad ip̃m designa¬
ditm. Sic̃ diuersis temporib loquentes eandem diẽ id est mͦ ꝑ hoc ad uerbium
cras designamus: dimi ad huc fut᷑a est. mͦ ꝑ hodie: dum p̾sens est modo ꝑ eri: du

Expanded text:
e scientia autem aliter dicimus. Scit enim Deus semper omnia quae aliquando scit; omnem enim scientiam quam aliquando habet, semper habuit, et habet, et habebit. Ad hoc autem opponitur ita: Olim scivit hunc hominem nasciturum qui natus est, modo non scit eum nasciturum, scivit ergo aliquid quod modo non scit. Item: Scivit mundum esse creandum, modo non scit eum esse creandum, aliquid ergo scivit quod modo non scit; et alia hujusmodi infinita dici possunt. Sed ad hoc dicimus quod idem de nativitate hujus hominis et mundi creatione, nunc etiam scit quod sciebat antequam fierent, licet tunc et nunc hanc scientiam ejus diversis exprimi verbis oportet. Nam quod tunc futurum erat, nunc praeteritum est. Ideoque verba commutanda sunt ad ipsum designandum. Sicut diversis temporibus loquentes, eamdem diem modo per hoc adverbium cras designamus, dum adhuc futura est; modo per hodie dum praesens est; modo per heri, dum
Abbreviated transcription (Latin):
fert᷑ q si mala uoluntas & mala actio ẽ. inqͣntum: bona est
S quis: qui difficeat᷑ malam uoluntatem eẽ ⁊ malam accionem: Iss a
la gͥ noluntas siue actio: in quantum ẽ: uonun ẽ.⁊ i quantũ uo¬
luntas uel actio: bonum similiter ẽ. set ex uitio: mala est. ꝗ uitium
adeo non ẽ. neq aliquid.ẽ.¬

Expanded text:
 bona est. Sed quis est qui diffitetur malam voluntatem esse, et malam actionem? Mala ergo voluntas sive actio, in quantum est, bonum est, et in quantum voluntas est vel actio, bonum similiter est; sed ex vitio mala est, quod vitium a Deo non est, neque aliquid e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: tranfferentes. sic̃ illud: qd̾ ipse dominꝰ dic̃. pater maior me ẽ. qd̾ ꝑꝑ formã serui: ue¬
ritas dicit. scłm qũe modũ etiam se ipso minor ẽ filiꝰ. quomͦ enĩ nõ etiã se ipso minor fac¬
tus ẽ. qui se ip̃m exmamuit formã serm accipiens. Non em sic accepit formã serui ut aint¬
teret formam dei in qua erat equalis patri. Infcrma serui ꝙͣ: seipso minor est. Non
gͥ in merito scriptura dicit utrumq scilicet equalẽ patri filiũ: et patre maiorẽ filio
ait. dei filiꝰ equał patri scł̾m dei formã: inqua ẽ et min̾or patre scdm formã seru qͣ
accepit. in qͣ nõ m patre: s eciam sp̃u sc̃o nec ħ tm̃: s etiam se ip̃o minor inuentꝰ est.¬

Expanded text:
formam servi Veritas dicit, secundum quem modum etiam seipso minor est Filius. Quomodo non etiam seipso minor factus est, qui seipsum exinanivit formam servi accipiens? Non enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri. In forma igitur Deiitaque immerito Scriptura utrumque dicit, et aequalem Patri Filium, et Patrem majorem Filio. ait: Dei Filius aequalis Patri secundum Dei formam in quo est; et minor Patre secundum formam servi, quam accepit: in qua non modo Patre sed etiam Spiritu sancto, nec hoc tantum, se
Abbreviated transcription (Latin):
.i. homineo factum. Non tamen inħ qd̾ faccum ẽ conũsum atq mutatum: s
carne ut carnalib congruent̃ apparerec indutum. Ita sane faccum ut ibi sit
cat᷑ ꝑꝑ dm: ⁊ homo ꝑꝑ hominẽ. Qd̾ si clifficile intelligͥ: mens fide purget᷑ apec¬
humanam cep̾ et aĩam ronalem. Item non aliud fuit dei simiini exinantio:

Expanded text:
id est hominem factum: non tamen in hoc quod factum est conversum atque mutatum, sed id est hominem factum: non tamen in hoc quod factum est conversum atque mutatum, sed carne ut carnalibus congruenter appareret indutum. Ita sane factum ut ibi sit t homo propter hominem. Quod si difficile intelligitur, mens fide purgetur a pechumanam suscepit, et animam rationalem. »
Abbreviated transcription (Latin):
seriũ accipiens. neq ꝯu̾sꝰ aut transimitat in honiniẽ amissa in cominitabilitate.
s insimilitudine hominum factꝰ ẽ ip̾e susceptor uerum hominem suscipiendo¬
⁊ habitu inent ẽ ut homo .i. habendo homineo inuent ÷ ut homo. nõsꝰ: s
eis quib in homine apparuit. qd̾ autẽ dic̃ ut homo: n̾itatem ex pͥmit. Nomi
ne gͦ habitꝰ satis sigc̃auit apłs qualit̾ dixit in similitudinẽ hominum factꝰ
q no trasmi gͣcione in hominem s habitu factꝰ: enin indutꝰ ẽ hominem. quem
qͥ uniens quodamimꝰ atq ꝯformans inmortalitat et̾nitatiq sociaret. Non gͦ opor¬
tet incelligi mutatum ẽẽ u̾bum susceptione hominis: sic̃ nec inb̾ ueste induta
mutant᷑. quannius illa susceptio: in effabilit̾ susceptum suscipienti copularet.
qͥ eticim ipsiꝯ incarnationis modum uolens expͥmere q̃rentib in .iiiͦi.li. detͥni
S icirit᷑ ip̃a incarnatio quomodo facta sit: ip̃m u̾bum dĩ dico carneo faccum

Expanded text:
servi accipiens; neque conversus aut transmutatus in hominem amissa incommutabili stabilitate, sed in similitudinem hominum factus est ipse susceptor, verum hominem suscipiendo habitu inventus est ut homo, id est, habendo hominem inventus est ut homo, non sibi, sed eis quibus in homine apparuit. Quod autem dicit ut homo, veritatem exdinem hominum factus; quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est hominem, quem sibi uniens quodammodo atque conformans immortalitati aeternitatique sociaret. Non ergo oportet intelligi mutatum esse Verbum susceptione hominis, sicut nec membra veste induta mutantur; quamvis illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copularet. qui etiam ipsius incarnationis volens modum exprimere quaerentibus in quarto libro Deris: Ipsa incarnatio quomodo facta sit? Ipsum Verbum Dei dico carnem factum,
Abbreviated transcription (Latin):
uod multis scõꝵ testimoniis: comꝓbat᷑. Ait enim ang̃: inqua¬
dam omelia. adam ꝑdita caritate: malus inuentꝰ ẽ. Item. Pn¬
cep̃s incioꝵ dum incit adam de limo t̾re ad imaginem dei factum. pu¬
ad sabinum ait. Quando adam solus erat: non ẽ p̾uaricat. quia euis in¬
mens: deo ad herebat. Suꝑ psalmum quoq dicit: qd̃ homo ante pecca¬
cum beatissimꝰ auram carpebat etheream. S quoq mͦ sine uirtute bea
li mente preditum fuisse. Non: gͦ dubitandum hominem ante peccatũ:
untutibꝰ fulsisse s illis ꝑ peccatum: ex poliatum fuisse.

Expanded text:
uod multis sanctorum testimoniis comprobatur. Ait enim Augustinus in quadam homilia: Adam, perdita charitate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vicit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, puad Sabinum ait, tom. 3, epist. 41: Quando Adam solus erat, non est praevaricatus, quia ejus mens Deo adhaerebat. Super psal. quoque dicit quod homo ante peccatum beatissimus, auram carpebat a theream. Sed quomodo sine virtute beatli mente praeditum fuisse. Non est ergo dubitandum hominem ante peccatum virtutibus fulsisse, sed illis per peccatum expoliatum fuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dici potest: quod alterum habebat in natura se nori iori.¬
corporis. id est possermori. alterum uero s. posse non mori: erat ei ex lig¬
homo trimortał: quod erat ei deligno uite non de conditione nature. Mortali
erati concditione corporis aiialis. In mortalis: benefitio conditoris. Non entm
inmortale erat: quod ounino mori non posset. quod non erit: nͥ cũ fuerit
spũale. diꝑte dicit: qd̾ non ex natura set ex ligno uite habebat posse ñ mori.

Expanded text:
d quod dici potest quia alterum habebat in natura corporis, id est, posse mori; alterum vero, scilicet, posse non mori, erat ei ex ligquod erat ei de ligno vitae, non conditione naturae. Mortalis erat de conditione corporis animalis, immortalis beneficio Conditoris. Non enim immortale erat quod omnino mori non posset, quod non erit nisi cum fuerit spirituale. Aperte dicit quod non ex natura, sed ex ligno vitae habebat posse non mori.
Abbreviated transcription (Latin):
intas ineruit xͥ aliena ẽ a nat᷑a pat̾s.ẜ. id: qd̾ inpͥncipio erat u̾bum. nec hu¬
nitas eiꝰ aliena ẽ a nataͣ mat̾s sccłm id: qd̾ uerbum caro factum ẽ. Illa enim
natã q̃ semꝑ genica manet ex patre: nat̾a̾m nr̃am sine pecc̃o suscep̾: ut nas¬
ceret᷑ de unrgine. hac auecoritate udet᷑ tradi: qd̾ diuina nata humanam suscep.
Ubi uehem̃t nou̾i possem. qd̾ eam genitam etnałr ex patre dic̃: nisi forte nata
currunt uob. ex adu̾so que in tractatu de tͥnitate disserumius: ubi diximꝰ non
sit nata t̾nitatis: eadem res se ip̃am genuiss qd̃ aug̃ posse fieri negat. S ali¬
bi certum repꝑimꝰ docuinentum: quo natã natãm assumpsisse monstrat᷑.
Ait enim aus̃. in .iͦ. li. de tͥm. Etiam seipo̾ xͦ minor factꝰ ẽ: formam serui ac¬
cipiens. neq enim sic accepit formam serui: accȩp̃. ut amunttet formam dei
in qua erat eq̃t pat̾ ut et in forma serui. et in forma dei idem ipse sit: uni

Expanded text:
ncipio erat Verbum; nec humanitas ejus aliena est a natura matris, secundum id quod Verbum caro factum est. Illa enim natura quae semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex Virgine. Hac auctoritate videtur tradi quod divina natura humanam suscepit. Ubi vehementer moveri possumus, quod eam genitam currunt nobis ex adverso quae supra in tractatu de Trinitate disseruimus, ubi diximus nonsit natura Trinitatis, eadem res seipsam genuisset. Quod Aug. fieri posse negat. Sed alibi certum reperimus documentum, quo natura naturam assumpsisse monstratur. Ait enim August., in primo lib. de Trin.: Etiam seipso Christus factus est minor, cipiens. Nec enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri, et ut in forma servi, et ut
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ꝯuiges debitũ carins exposcunt. ñ ꝓ paginis uolit̃tate s libidimis uoluptate. q̃ cũ
uoluptas nõ pp̃ nupeias calit in culpã. s ip̃ muptias accipit ueniam. Immodetas
net ad se: ignosci fatisit pp̃ se. ħon enĩ iste concubitus qͦ seruit᷑ concupiscentie agr᷑ ut inꝙple¬
atur fecꝰ. quẽ postulant nuptie. dĩo gͥ ingn̾e suo mipcie bone sunt quia fidẽ thori seruãt
⁊ proł suscipiende cã utr̃q sexum ꝯmiscent. ⁊ impietatẽ seꝑationis horrẽt. Scĩtati¬

Expanded text:
ationis voluntate, sed libidinis voluptate? quae tamen voluptas non propter nuptias cadit in culpam, sed propter nuptias accipit veniam. Immoderatanet ad se, ignosci faciunt propter se. Non enim iste concubitus, quo servitur concupiscentiae, agitur ut impleatur foetus quem postulant nuptiae. Omnino ergo in genere suo nuptiae bonae sunt, quia fidem thori servant, et prolis suscipiendae causa utrumque sexum commiscent et impietatem separationis horrent
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓpħe .i. exodꝰ. ⁊ ezechiel unmo ip̃e ds̃ qui et hicoe ibi locutus:
insententiis disc̾pare iuideat᷑: attendam finem illiꝯ auccoritatis exodi.
Dicco enim reddo miquitates patrum infilios: addit his qui oderunt
me. ꝑ quod euident̾ ostendit nõ iõ puniri filios ꝙ peccauerũt patre:
s q eis similes quodam ħeditario malo dmn od̾unt. Illud gͦ ꝗ inexo¬
do dñis dic̃. sic̃ ier̃. tradit non id sonat: quod multi estimant. nec ẽ si¬
tacueris. de filiis pecca patrum unitantibꝰ accipienduni censent. suꝑ
quos dr ds redd̾e unquitates patrum ꝙ̃ punit eos eo ꝗ imitant᷑
pecc̾a patr: nõ q patres peccauerunt. Nõ itaq corrig̃ dñis in ꝓpħa:
qd̃ ante dixerat in lege. s quomͦ intelligend̃ sit: aꝑit. uñ ⁊ illos qͥ
p̃ue intelligenbant: arguit. qui dicebant. Patres comed̾unt et c̾.

Expanded text:
mo ipse Deus qui et hic et ibi locutus est, in sententia discrepare videantur, attendamus finem illius auctoritatis Exod. Dicto enim: Reddo iniquitates patrum in filios, addit: His qui oderunt me; per quod evidenter ostendit non ideo puniri filios quia peccaverunt patres, sed quia eis similes quodam haereditario malo Deum oderunt. Illud ergo quod in Exod. Dominus dicit, sicut Hieron. tradit, non id sonat quod multi existimant; nec est sitacueris, de filiis peccata patrum imitantibus accipiendum censent; super quos dicitur Deus reddere peccata patrum, quia punit eos eo quod imitantur peccata patrum, non quia patres peccaverunt. Non itaque corrigit Deus in propheta quod ante dixerat in lege, sed quomodo intelligendum sit aperit. Unde et illos qui prave intelligebant arguit, qui dicebant: Patres comederunt, etc. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
b̾at te a sabellio. Si inũ: gͦ nõ diuersũ.
Si sumꝰ: gͦ pater et filiꝰ. Sumꝰ en̾i: nõ dic̃¬
et de uno. nec unũ: de diu̾so. E rubescant
gͦ fabelliaui qͥ dicunt ip̃m ẽẽ patĩe: qͥ ẽ
filiꝰ ꝯfundentes ꝑsonas. qͥ et dicti sunt
patͥ passiani: qe dicunt patr̃e fuisse
passũ. Arriani uͦ dicunt alud patr̾e ẽe:
aluid filiũ. nõ iirã sub̃am. s ditas. patre
maiorẽ. filiũ minor̾e̾. Noli ħ dic̾e tu
catholice. Inmedio gͦ nauiga utrumq
ꝑicilosũ latꝰ de nita. et dic. pater pat̃
est. et filiꝰ. f. ẽ. Aliꝰ pater aliꝰ filiꝰ. s non
aliud immo ħ ip̃m : qr imus ds̃ ẽ. E cce
ostensũ ẽ quare imitas esse in patre di
cat᷑: cum tres illi unum sitit
eqͣlitas in filio. cũ sit irna eq̃litas tͥum

Expanded text:
berat a Sabellio. Si unum, ergo non diversum; si sumus, ergo Pater et Filius. Sumus enim non diceret de uno, nec unum de diverso. Erubescant ergo Sabelliani, qui dicunt ipsum esse Patrem qui est Filius, confundentes personas; qui et dicti sunt Patripassiani, quia dicunt Patrem sui se passum. Ariani vero dicunt aliud Patrem esse, aliud Filium; non unam substantiam, sed duas: Patrem majorem, Filium minorem. Noli hoc dicere tu, catholice. In medio ergo naviga, utrumque periculosum latus devita: et dic: Pater Pater est, Filius Filius est; alius Pater, alius Filius, sed non aliud, imo hoc ipsum, quia unus Deus. Ecce ostensum est quare unitas in Patre esse dicatur, cum tres illi unum sint. tur esse aequalitas in Filio, cum sit una aequalitas trium
Abbreviated transcription (Latin):
nat̾e sint et diu̾fa sentrãt: nõ sũt u¬
nĩi ĩ qͣntũ diu̾sa sentiunt. Cũ gͦ sic dr̃
unũ. ut nõ addat᷑ quid imũꝰ et plu¬
ra unũ dicunt᷑ ead̾ nͣ. atq ẽentia: ñ
dissidens neq dissentiens significatur
Uñ paulus et apollo qͥ et ambo homi¬
nes erãt. et sentiebãt id̾ unũ ẽe unũ
aliqͥd significari. ex pluribꝰ unũ fac¬
tũ ꝗͣuis diu̾sis: nͣ. sic̃ amina et corpus
nõ possũt dici utiq unũ qͥd en̾i tam
diu̾sum: nͥ addat᷑ uł subintelligatur
quid unũ .i. unus homo. Unde apłs¬

Expanded text:
sentiunt, non sunt unum in quantum diversa sentiunt. Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatur quid unum, et plura unum dicuntur, eadem natura atque essentia, non dissidens neque dissentiens significatur. Unde Paulus et Apollo, 1 Cor. 3, qui et ambo homines erant et idem sentiebant, unum esse aliquid significari ex pluribus unum factum quamvis diversis natura, sicut anima et corpus non sunt utique unum, quid enim tam diversum? nisi addatur aut subintelligatur quid unum, id est, unus homo, a
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sp̃s .s. recte dicunt᷑ ẽẽ unum: m¬
⁊ unus ds̃. s nõ unꝰ. Res eñi drie uł pl-¬
ures. recte possũt dici unu̾ ẽe: si sint u¬
mꝰ eẽntie. et earũ una sit natura. Unuᷤ
autẽ uł una non pͭ dici dediu̾sis rebꝰ
nͥ addat᷑ qͥd imnꝰ uł una. qͦ ad dito: rec
Nescioutrũ inueniat᷑ in scͥptutis dic¬
tũ. unũ sũt. quoꝵ ẽ dierfa. nͣ.¬
urascibile et sine mitio dicat filtũ. qtiasi duosũ
pͥntipro. et duo innascibilia et duo ignata di¬
cens. duos fatrat deos: anachenra sit. Capd̾ erum

Expanded text:
 sanctus recte dicuntur esse unum et unus Deus, sed non unus. Res enim duae vel plures recte possunt dici unum esse, si sint unius essentiae, et earum una sit natura. Unus autem vel una non potest dici de diversis rebus, nisi addatur quid unus vel una, quo addito, rectNescio utrum inveniatur in Scripturis dictum: Unum sunt, quorum est diversa nnascibilem et sine initio dicat Filium, tanquam duo sine principio, et duo innascibilia, et duo innata dicens, duos dicat Deos, anathema sit. Caput enim
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ supͣ.⁊ in aliis scͥpture locis utit᷑: nõ indocte tradun¬
luntatem malam & accus malos in quantum sunt s¬
uł inquan¬
tum accas sunt: Wosta eẽ. ĩ quantum uͦ mala sunt: e¬
peccata eẽ qui uolantatem ꝙ actum quemeq bonam dĩ nat᷑a᷑m eẽ

Expanded text:
quibus supra et in aliis Scripturae locis utitur, non indocte traduluntatem malam et actus malos, in quantum sunt vel in quantum actus sunt, bona esse: in quantum vero mala sunt, peccata esse, qui voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
ad locum et qiuoctammꝰ locales: et cuiscͥptibiles. s non om̃i eo mo¬
do: quo create corporee. Sp̃s autem increatus qui est dõ in loco quidꝰ
est et in om̃i loco: s omnino in localis et in cͥcũscͥptibił est. Unde beda
suꝑ lucam ait. Cutm ad nos angeli ueniunt sic exteriꝰ implẽt mitusteruim.
ut tam̃ ante din interiꝰ ꝑ ꝯtemplationẽ assistant. quia et si angelus est
tus : quocumq mictat᷑. E ece hic dr̃: quia sp̃s angelicꝰ cͥcuscͥptus ẽ. sp̃c au
tem qui ds̃ ẽ: in cͥcũscͥptus ẽ. Alibi ecram ambꝵ distantiã ostendes inter
sp̃m creatĩ et sp̃m in creatũ: dicit seraphui d e loco ad locũ transire ita
inquiens: in libꝰ detͥnitate. Dixit isaias. quia missꝰ ẽ unus ad me de
scraphin et sp̃e quidem sc̃s: missus dicit᷑ s seraphin: ad unum. sp̃c to
omnes. Seraphin mittit᷑ in ministerio. Sp̃c oꝑat᷑ misteriũ. Seraphin¬

Expanded text:
ad locum, et quodammodo locales et circumscriptibiles, sed non omni eo modo, quo creaturae corporeae. Spiritus autem increatus, quod Deus est, in loco quidem est, et in omni loco; sed omnino inlocalis est. Unde Venerabilis Beda super Lucam ait: Cum ad nos angeli veniunt, sic exterius implent ministerium, ut tamen ante Deum interius per contemplationem assistant; quia, etsi angelus est lus quocunque mittatur. Ecce hic dicitur quia spiritus angelicus circumscriptus est; Spiritus autem, qui Deus spiritum increatum et spiritum creatum, dicit, seraphim de loco ad locum transire, ita inquiens in libro De Trinitate: Dixit Isaias, quia missus est ad me unus de seraphim . Et Spiritus quidem sanctus missus dicitur, sed seraphim ad unum, spiritus ad omnes. Seraphim mittitur in ministerio, Spiritus autem opera
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis patent̾ innuit᷑ qr et filiꝰ poterat rogare qitam uogabat: et pat̾ exͥibe
facere ut.xii. legiones angelorũ pugnarent contͣ illos: qͥ xp̾̃m ceꝑunt. Item
ineodem. Cur apd̃ quoscdam non facte sunt uͥtutes. que si facte fuissent egis¬
sent illi homines penitentram. et facte sirnt apd̃ eos qui non fuerant credit᷑i:
tunc non latebrit: quod nunc latet. nec utiq ds inuiste noluit saluos fieri.
cum possẽt salui esse si uellet. tunc inclarissuna sapientie lrice udebit᷑: qd̾
nunc piorum fides habet anteqiam manifesta cognitione uideat᷑. qm̃ certa et
in mutabilis et efficacissina sit uoluntas dei que multa possit ⁊ nõ uelit: nichil
in corpore. Numqͥd dicendum ẽ non potuit uidam suscitare inmente: Pocuit
quidẽ s noluit. his auctoritatib multisq aliis aꝑte docet᷑ qd̾ ds̃ multa possit
facere: que non uult quod ratione probari potest. Non enim uult deus.
omnes homines iustificare. et tamen quis dubitat eum posse:¬

Expanded text:
verbis patenter innuitur quia et Filius poterat rogare quod non rogabat, et Pater exhibefacere ut duodecim legiones angelorum pugnarent contra illos qui Christum ceperunt. Item in eodem: Cur apud quosdam non factae sunt virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam; et factae sunt apud eos qui non erant credituri; tunc non latebit quod nunc latet. Nec utique injuste Deus noluit salvos fieri, cum possent salvi esse si vellet. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur quam certa et immutabilis et efficacissima sit voluntas Dei: quae multa possit et non velit, nihil in corpore. Numquid dicendum est: Non potuit Judam suscitare in mente? Potuit quidem, sed noluit. His auctoritatibus aliisque multis aperte docetur quod Deus multa possit facere quae non vult; quod etiam ratione probari potest: non enim vult Deus omnes homines justificare, et tamen quis dubitat eum posse
Abbreviated transcription (Latin):
deo aliqͥ dicunt qd inmortalitatem de natã habebat qe poterat
stituse qͦ corps hominis stabili scinitate firmaret᷑. non scr ed et
lio cibo: sr ni spiratione salubritatis occulta. hic innuere uidet
qd cum aliis cibis poss corp sustentari. ħ cibo indeficient. santtite
qͣ̃ndam scilicet aptitaclinem moriendi: ita aliꝙq̃ inmortalitatem
in natã sui habuerit .i. aptitudinem qua poterat non mori cibis
adnicus. s si ꝑstitiss: in mortalitatis ꝑfectio ess ei de ligno uite.

Expanded text:
deo aliqui dicunt, quod immortalitatem de natura habebat, qua poterat stitisse, quo corpus hominis stabili sanitate firmaretur; non sicut ex alio cibo, sed inspiratione salubritatis occulta. Hic innuere videtur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficiente sanitate quamdam, scilicet, aptitudinem moriendi; ita aliquam immortalitatem in natura sua habuit, id est, aptitudinem qua poterat non mori, cibis adjutus; sed si perstitisset, immortalitatis perfectio esset ei de ligno vitae.
Abbreviated transcription (Latin):
scm ꝯiectas cordis sui inscrutabilem altitudinẽ udiciorum dei cogitare
conantes: in fabulas uranitatis abierunt dicentes: quia anime sursum incelo pec-
cant. et i scđm peccata sita ad corpora ꝓ meritis ditigunt᷑: et dignis sibi quasi car¬
cerib includunt᷑. letunt itales cogitationes siras. et uolentes disputare dei ꝓsundo:
uersi sunt in ꝓfundum. dicentes animas: in celo autem conuerfatas. et ibi aliqͥd
boni uel mali. egisse: et ꝓ meritis ad corpora terrena decrufas ẽẽ hoc autem res-¬
puit catholica fides ꝑꝑ euidentem apłi sententram: qua ait. cum non dum nati
essent. aut aliquid boni uel mali egissent. et cetã. Melioꝵ ẽ gͦ fidelis ignoran¬
fidelis eram. datur ecram quidem fideli: s data ẽ etram pͥus: ut esset fidelis. lca
etram reprobauit quos uoluit: non ꝓpt̾ fut᷑a merita que pro uideret. ueritate
tamen rectissuma: et a nr̃is sensibus remota:

Expanded text:
conjecturas cordis sui inscrutabilem altitudinem judiciorum Dei cogitare conantes, in fabulas vanitatis abierunt, dicecant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includuntur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt boni vel mali egisse, et pro meritis ad corpora terrena detrusas esse. Hoc autem respuit catholica fides propter evidentem Apostoli sententiam qua ait, Rom. 9: Cum nondum nati essent, aut aliquid boni vel mali egissent, etc. Melior est ergo fidelis ignoranfidelis eram. Datur quidem et fideli, sed data est etiam prius ut esset fidelis. Ita etiam reprobavit quos voluit, non propter futura merita quae praevideret, veritate tamen rectissima, et a nostris sensibus remota.
Abbreviated transcription (Latin):
nec in se augetur uł minuit᷑. nec in se recipit magis uł minꝰ. s in homine uł potiꝰ
homini augetur et menintur et magis uł minꝰ datur uł habet᷑. sic̃ d̃ diertur magiifi
accedat homo ad cor altũ et exaltabitur deus. Suꝑ qu̾ẽ locum ait auctoritas. Os non
in se s incorde hominis grandescit. Sic gͥ sp̃s .s. homini datur. et datꝰ ampliꝰ dat᷑ .i. au
get᷑. et magis ac minꝰ habetur: et tam̃ in mutabł eristit. Responsio ad scdam¬

Expanded text:
nec in se augetur vel minuitur, nec in se recipit majus vel minus, sed in homine, vel potius homini augetur, et magis vel minus datur, sive habetur. Nam Deus noster magnificari eta ait: Accedat homo ad cor altum, et exaltabitur Deus . Super quem locum sic ait auctoritas: Deus non in se sed in corde hominis grandescit. Sic igitur Spiritus sanctus homini datur, et datus amplius datur, id est augetur, et magis et minus habetur; et tamen immutabilis existit.
Abbreviated transcription (Latin):
ilius uͦ ꝓpre mago patris dicit᷑: sicut sup̃ intractatu decͥnitate diximꝰ Unpi¬
de fuerunt non nuilli qui ita distinguentur: ut imaginẽ in ħ loco incellie¬
rent silium. hominem uͦ non imaginẽ. s: ad iaginem factum dicerent. quos uefel
lit a pso. dicens. Uir quidem ẽ unago et gła dei. hec g̃ namꝙ iago. is.Et homoe
aun dicitur. fieri ad unagniem: non quas ad filium. dicit᷑ fieri. elioqum non
diceretur ad imaginẽ nr̃am. qͦmꝰ enũ nr̃am diceret cum filiꝰ soliꝰ patris imago st¬

Expanded text:
ilius vero proprie imago Patris dicitur, sicut supra in tractatu de Trinitate diximus. Unde fuerunt nonnulli qui ita distinxerunt ut imaginem in hoc loco intelligerent Filium; hominem vero non imaginem, sed ad imaginem fans, 1 Cor. 11: Vir quidem est imago, et gloria Dei. Haec namque imago, id est, homo, cum dicitur fieri ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur fieri; alioquin non diceretur ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram diceret, cum Filius solius Patris imago s
Abbreviated transcription (Latin):
recte agendi: nob eẽ adeo. Pocentiam uͦ peccandi non adeo s a nob uel sa
abdiabolo eẽ. sic̃ mala uoluntas. non adeo nobẽ s a nobis: ec a diabolo. bo¬
na autem: a deo tantum nobis est

Expanded text:
recte agendi nobis esse a Deo; potentiam vero peccandi non a Deo, sed a nobis vel a diabolo esse; sicut mala voluntas non a Deo nobis est, sed a nobis et a diabolo, bona autem a Deo tantum nobis est.
Abbreviated transcription (Latin):
ans. ẽs ymissum. s. dolo illo serpentmo qͦ mulier seclucta: nul
doan arbitior illam potuisse seduci. Ex his dat᷑ intelligi ꝙ mu
uer plus peccau̾it: inq̃ maioris cumoris p̃sumptio fuit. Que
se & indeum.

Expanded text:
se commissum; sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo arbitror illum potuisse seduci. Ex his datur intelligi quod mulier plus peccavit, in qua majoris tumoris praesumptio fuit, quaese, et in Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ cesgtat. ad qd cuci p̃ qui ꝯuib̾ apposita ẽ ipsa gra: nõ fuit ex metitis torum. Alio gunuã
non esset gra: si exmerito qd̾ esset ante gram daretus
¶Qua culpa: gr̾a nõ fuit

Expanded text:
potest quoniam quibus apposita est gratia non fuit ex meritis eorum, alioquin jam non esset gratia, si ex merito quod esset ante gratiam daretur. 6. Qua culpa gratia non est
Abbreviated transcription (Latin):
mance dormietis proflirx erunt scilicet sagnine. et aqua. quibus redimuinur
apeuis: atq abluimur a culpis.
¶ Qd̾ de illa costa sine ex tͥnsero ad dicam̾to

Expanded text:
ce dormiente profluxerunt, scilicet, sanguine et aqua, quibus redimimur a poenis atque abluimur a culpis. 5. Quod de illa costa sine extrinseco additamento
Abbreviated transcription (Latin):
e simomaeis uͦ nõ ẽ. ambigend̾ qͥ siit hetici qͥ cũ ante sententiã deglationis ⁊ ordirãt
⁊ sacrant ⁊ lic simoniaci ꝓͥt dicant᷑ qui instar sẏmonis mag̃ imp̃ciabilẽ grãm
p̃cio cõduc̾e uolunt ⁊ qͥ pro mustĩo sacro p̃tiũ recipiunt in mod̾giezi gietzire uocandi sũt̃.
Omnes tñ ⁊ dantes ⁊ accipientes symoniaci dm̃r.⁊ utriq eadẽ sũtia ꝑcelluint᷑. Piffere tñ iuter
eos qui ordinant᷑ a simonacis scient̃ et eos qui ignorant. Qui euĩ scient̃ a simomacis se puuse¬
iunt ꝯsecrari umo execrari: eor cõsecratio oĩo irrita ẽ. Qui uero ordinant᷑ a simomacis qͦs
t̃ ordinantur nesciunt eẽ symouiacos qui ⁊ tc̃ ꝓ catholicis hñt᷑ eoꝵ ordinatio misericordit᷑
unt : penitus deciꝑe ꝓbantur. nã qͥsquis hors alt̾m uendit sine quo altm nõ ht̃ neutr̃

Expanded text:
sint haeretici; tamen ante sententiam degradationis, et ordinant et consecrant. Et licet simoniaci proprie dicantur qui instar Simonis magi impreciabilem gratiam pretio conducere volunt, et qui pro ministerio sacro pretium recipiunt in modum Giezi, Giezitae vocandi sunt; omnes tamen, et dantes et accipientes, simoniaci dicuntur, et utrique eadem senteos qui ordinantur a simoniacis scienter, et eos qui ignoranter. Qui enim scienter a simoniacis permiserint consecrari, imo execrari, eorum consecratio omnino irrita est. Qui vero ordinantur a simoniacis, quos, cum ordinantur, nesciunt esse simoniacos, qui et tunc pro catholicis habentur; eorum ordinatio misericorditerunt, penitus desipere probantur. Nam quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ audatie resistentes. atq ignorantie ꝓuidentes: audebimꝰ
aliquid suꝑ hoc loqui. Paternitas et filratio non ita esse omninodi
quod eas determinant. ut ait ioħs damascenris. Caracteristica ycliona¬
ta sunt .i. determinatiue ꝓpͥetates ypostaseos: et non nature. et eium y¬
postasim determurant: et non naturam. Ideoq licet paternitas et filiatio
sint: induina essentra. cum eam non determinent: non ideo potest di¬
ci qd̃ diuita essentra et generet et generet᷑. uel qd̾ eadem res sit sibi pater.
ec filiꝰ. lta enim ꝓpͥetas decerminat ꝑsonam: ut hac ꝓpͥetate ypostasis sit
generans. et illa alia ypostasis sit genita. ⁊ ita ñ id̾ geu̾at et gep̾at᷑. s alt̃ alter̃¬

Expanded text:
um audaciae resistentes atque ignorantiae providentes, audebimus aliquid super hoc loqui. Paternitas et filiatio non ita esse omnino inquod eas determinant, ut ait Joan. Damas., lib. ta sunt, id est determinative proprietates, ypostaseos et non nature; etenim ypostasim determinant et non naturam. Ideoque licet paternitas et filiatio sint in divina essentia, cum eam non determinent, non ideo potest dici quod divina essentia et generet et generetur; vel quod eadem res sit sibi Pater et Filius. Ita enim proprietas determinat personam, ut hac proprietate hypostasis sit generans, et illa alia hypostasis sit genita; et ita non idem generat et generatur, sed alter alteru
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sõs. quorum deletio est nra ad deum reconciliatio quare solus filius dĩ¬
dr̃ mediator. nam de patre legr̃ qd recõciliau̾it sibi mundũ. ait enim apłs.
mediator: quia in eo medius est int̾ deum et homnnẽ. nec in se huit illa sacram̃ta
quorum fide et ĩmitatione iustificem᷑ .i. reconciliem᷑ deo. Reconciliauit gͦ nos tota
unitas untutis usu .s. dum pecc̃a delet. s filius solus impletione obe dientie

Expanded text:
sanctus, quorum deletio est nostra ad Deum reconciliatio, quare solus Filius dicsanctus, quorum deletio est nostra ad Deum reconciliatio, quare solus Filius dicitur Mediator? Nam de Patre legitur quod reconciliaverit sibi mundum. Ait enim ApostoMediator? Quia nec medius est inter Deum et homines, nec in se habuit illa sacramenta, quorum fide et imitatione justificamur, id est, reconciliamur Deo. Reconciliavit ergo nos tota Trinitas virtutis usu, scilicet, dum pecca