comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
so filio ꝓmittentis: quod debeat possidere
quomͦ dederit ei ds sedem dauid patris sui.
cum ipse in iherłm ñ regnauerit: quinĩmo
turbis eum uolentib constitiiere regem non
adquieuerit: s & ante faciem pilati ꝓtestatꝰ
sit. regnum meũ ñ ẽ de hoc mundo. Deniq
quid magnũ ꝓmutitur ei. qui sedet suꝑ
cherubin. quẽ ꝓpħa uidit sedentẽ suꝑ soli¬
um excelsum & eleuatũ: sedere in sede daiid
patris sui: S nouimꝰ quanda aliam iherł
ab ea quȩ nunc ẽ in qua regnauit dauid
significatã: multo ista nobiliorẽ: multo di¬
tiorem. Hanc gͥ puto hic fuisse designatam:
illo uidelicet usu loquendi. quo sepe repꝑis
in scripturi ͤ. significans poni pro significato.
Tunc sane dedit ill ds sedem dauid patris
sui: quando constitutus ẽ rex ab eo suꝑ sy¬
on montẽ scm̃ eius. S hie ꝓph̃a de qͦ regno
dix trit. exp̾ssius apuisse uidet᷑. in eo qͦd non

Expanded text:
so Filio, promittentis quod debeat possidere utem, quomodo dederit ei Deus sedem David patris sui, cum ipse in Jerusalem non regnaverit, quin imo turbis eum volentibus constituere regem, non acquieverit , sed et ante faciem Pilati protestatus sit: Regnum meum non est de hoc mundo . Denique quid magnum promittitur ei qui sedet super Cherubim , quem propheta vidit sedentem super solium excelsum et elevatum , sedere in throno David patris sui? Sed novimus quamdam aliam Jerusalem ab ea quae nunc est, in qua regnavit David, significatam, multo ista nobiliorem, multo ditiorem. Hanc igitur puto hic fuisse significatam, illo videlicet usu loquendi, quo saepe reperis in Scripturis significans poni pro significato. Tunc sane dedit illi Deus sedem David patris sui, quando constitutus est rex ab eo super Sion montem sanctum ejus . Sed hic propheta de quo regno dixerit, expressius a
Abbreviated transcription (Latin):
bio constitutꝰ. & solita intentione dñm p̾caba¬
tur. Contigit autẽ eadẽ hora pauꝑem quendã.
& uere pauꝑem sp̃u: in cella hospitum mori.
Cuiꝰ animã cum uocib canoris in celum de¬
ferri pat̾ sc̃s̃ audiuit: & interrogatis mane
fr̾ib qui affuerant. illam fuisse horam obitus
eius comꝑit: qua p̾dictas audierat in sublime
tendentium uoces:¬

Expanded text:
bio constitutus, et solita intentione Dominum deprecababio constitutus, et solita intentione Dominum deprecabatur. Contigit autem eadem hora pauperem quemdam, et vere pauperem spiritu, in cella hospitum mori, cujus animam cum vocibus canoris in coelum deferri Pater sanctus audivit: et interrogatis mane fratribus, qui adfuerant, illam fuisse horam obitus ejus comperit, qua praedictas audierat in sublime tendentium voces
Abbreviated transcription (Latin):
tuosius exorabat. Cui uir di ne timeas inqͥt:
ego illum ꝓbatũ monachũ manib meis in
hac claraualle sepeliam. Utrumq secutũ ẽ:
& ꝑfectus monachus factus ẽ. & a patre scõ sic̃
ipse p̾dixerat in claraualle sepultus. T an quã
enim mori illo absente ñ posset. qͥnq m̾sib
infirmatꝰ. & creberrimũ immo continuũ in
donec pat̾ sc̃s rediret: qui ut olim ꝓmiserat
cum traderet sepulture. Uomnus abbas¬
rainardus cistciensis. quẽ ex claraualle assũ
uerebatur ut patrẽ: ob quorũdã monastĩoꝵ
ordinationẽ ꝓuincie partes intrauerat. De qͦ
uir di in claraualle consistens. dũ fr̃i ciida
loqueret᷑ subita inspiratione ꝓmotus: domnꝰ
ait cist̾ciensis aut mortuus ẽ aut in proximo
moriturus. Nec parũ frat̾ ille miratus ẽ au¬
diens u̾bum: magis tam̃ obstupuit̾ cũ eius¬
dem abbatis obitum post dies paucos audi¬
famulus in oratione in suo clareuallensi ceno¬

Expanded text:
tuosius exorabat. Cui Vir Dei: « Ne timeas, inquit, tuosius exorabat. Cui Vir Dei: « Ne timeas, inquit, ego illum probatum monachum manibus meis in hac Clara-Valle sepeliam. » Utrumque secutum est, et perfectus monachus factus est; et a Patre sancto, sicut ipse praedixerat, in Clara-Valle sepultus. Tanquam enim mori illo ahsente non posset, quinque mensibus infirmatus, et creberrimum, imo continuum resdonec Pater sanctus rediret, qui, ut olim promiserat, eum traderet sepulturae. Rainardus Cisterciensis, quem ex Clara-Valle assum et reverebatur ut patrem, ob quorumdam monasteriorum ordinationem Provinciae partes intravit. De quo Vir Dei in Clara-Valle consistens, dum fratri cuidam loqueretur, subita inspiratione permotus: « Dominus, ait, Cisterciensis, aut mortuus est, aut in proximo moriturus. » Nec parum ille frater miratus est audiens verbum: magis tamen obstupuit, cum ejusdem abbatis post dies paucos audiFamulus in oratione, in suo Clarae-Vallensi coeno
Abbreviated transcription (Latin):
Intuitus autẽ illum unus e fr̃ib. quid ẽ in qͥt.
qͦd facies tua ert̾minata: & tristicie qͦdam nu¬
bilo grauit̾ obuoluta uidet᷑: Cui gaufridus
scio inquit scio: quod nunquã ampliꝰ letuᷤᷤ ero.
Quod u̾bum cũ ad d̃i famułu idem frat̾ satis
anxius retulisset: uidens ille basilicam prope
bat. Ceti̾s autẽ deforis p̾stolantib: gaufridus
ille grauatus tedio. suꝑ lapidem obdormiuit.
Demũ cũ ambo parit surrexissent. ille de ora¬
tione. ille de somno: apparuit idem gaufridꝰ
tantũ iocundior & hylarior cęt̾is: qͣntũ tristior
pͥus. Cumq ei p̾dictus frater u̾bum mesticiȩ
qͦd locutus fuerat amicabilit̾ impꝑaret: &e si
tunc in quit dixi. nunquã amplius letus ero:
s ñc̃ dico. nunqͣm amplius tristis ero:
sui. pro patre suo uiro nobili & potenti. quẽ
in scło reliquerat filiali pierate sollicitus: pa¬
trem sc̃m̃ pro eiꝰ conu̾sione rogare dñm affec¬

Expanded text:
Intuitus autem illum unus e fratribus: « Quid est, inquit, Intuitus autem illum unus e fratribus: « Quid est, inquit, quod facies tua exterminata, et tristitiae quodam nubilo graviter obvoluta videtur? » Cui Gaufridus: « Scio, inquit, quod nunquam amplius laetus ero. » Quod verbum cum ad Dei Famulum idem frater satis anxius retulisset, videns ille sacram basilicam prope bat. Caeteris autem deforis praestolantibus, Gaufridus ille gravatus taedio super lapidem obdormivit. Demum cum ambo pariter surrexissent, ille de oratione, iste de somno, apparuit idem Gaufridus tantum jucundior et hilarior caeteris, quantum tristior prius. Cumque ei praedictus frater verbum moestitiae quod locutus fuerat, amicabiliter improperaret: « Etsi tunc, inquit, dixi, Nunquam amplius laetus ero; sed nunc dico, Nunquam amplius tristis ero. sui pro patre suo viro nobili et potenti, quem in saeculo reliquerat, filiali pietate sollicitus, Patrem sanctum pro ejus conversione rogare Dominum, affec
Abbreviated transcription (Latin):
exhibebat. Inter cet̾os quos deuana conu̾¬
satione huiꝰ scl̃i ꝑ minist̾ium serui sui xp̃c
erpuit de partib flandriȩ multi aliquando
nobiles. multi sapientes. & litterati uiri. sub
ipsius magist̾io sacram ꝓfessi sunt seruitutẽ.
Quoꝵ pͥmus uidebat᷑ gaufridus ille de pero¬
na: qui postmodu in claraualle pͥoris officio fũ¬
ctus ẽ. & defunctus in eo. In quib euident̾ satiᷤ
euangłicũ illud impletũ ẽ: multi dicent uob̾.
ecce hic ẽ xp̃cꝰ ecce illic. Plurimis enĩ ꝑsuasionib
actum ẽ cũ eis. ut aliam magis eligere ꝑfessionẽ.
& loca alia debuissent. donec occurrit di fami¬
lus iam ꝓpe disꝑsis: & in uerb̃ gr̃e quȩ ꝓcede¬
bant de ore eius pͥstina om̃ĩs hesitatio facta de
medio: & ommiũ parit̾ in ipsius consilio irrefra¬
gabilit̾ ẽ firmata uoluntas. Quod qͥdem. non
sine subita & penitus insꝑata quorũdam ex
fridus: grauissima cȩpit temptatione pulsari.

Expanded text:
exhibebat. 16. Inter caeteros quos de vana conveexhibebat. 16. Inter caeteros quos de vana conversatione hujus saeculi per ministerium servi sui Christus eripuit, de partibus Flandriae multi aliquando nobiles, multi sapientes et litterati viri sub ipsius magisterio sacram professi sunt servitutem: quorum primus videbatur Gaufridus ille de Perona, qui postmodum in Clara-Valle Prioris officio functus est, et defunctus in eo. In quibus evidenter satis evangelicum illud impletum est: Multi dicent vobis, Ecce hic est Christus, ecce illic . Plurimis enim persuasionibus actum est cum eis, ut aliam magis eligere professionem, et loca alia debuissent, donec occurrit Dei Famulus jam prope dispersis: et in verbis gratiae, quae procedebant de ore ejus, pristina omnis haesitatio facta de medio, et omnium pariter in ipsius consilio irrefragabiliter est firmata voluntas. Quod quidem non sine subita et penitus insperata quorumdam ex fridus, gravissima coepit tentatione pulsari.
Abbreviated transcription (Latin):
certus sum. qͥa locutus es u̾bum: & ñ fiet. Hoc
tͥ ego coram rege & pͥncipib in celebri qͦcunq
conuentu imꝑperare ñ parcam: ut tua om̃ĩb
falsitas in notescat. Ceterum quã mirabilis
d̾s in consiliis suꝑ filios hominũ: ridens eoꝵ
uana conamina: ut ꝓpositum suum qͣndo a
quomͦ ipse uoluerit impleat᷑. Siqͥdem die al¬
tera ibat andreas. mala omĩa imp̃cans mona¬
stio. uͥ qñm dimittebat: ipsam qͦq desiderans
ualłe funditus subrui cũ habitatorib suis.
Nec parum moti sunt & mirati. qui p̾dictũ
uiri scĩ de ipso audierant u̾bum: cum taliter
uideretur abire. S ñ diupusillanimitatem
eoꝵ & fidem modicam. temptari passus ẽ ds.
Illa tantũ die ꝓcedens &e repellens quodamͦ
grãm di: nocte ꝓxima uictus & quasi uinctus.
trahente se & ium faciente spũ dĩ diem expe¬
ctare ñ potuit: s exurgens ante dilucułu. ue
lum. uł magis de saulo altero. paulũ alterũ

Expanded text:
certus sum quia locutus es verbum, et non fiet. Hoc certus sum quia locutus es verbum, et non fiet. Hoc tibi ego coram Rege et principibus, in celebri quocunque conventu improperare non parcam, ut tua omnibus falsitas innotescat. » Caeterum quam mirabilis Deus in consiliis super filios hominum, ridens eorum vana conamina, ut propositum suum quando, et quomodo ipse voluerit impleatur! Siquidem die altera ibat Andreas mala omnia imprecans monasterio, ubi dominum dimittebat, ipsam quoque desiderans vallem funditus subrui cum habitatoribus suis. Nec parum moti sunt et mirati, qui praedictum Viri sancti de ipso audierunt verbum, cum taliter videretur abire. Sed non diu pusillanimitatem eorum et fidem modicam tentari passus est Deus. Illa tantum die procedens et repellens quodammodo gratiam Dei, nocte proxima victus et quasi vinctus trahente se et vim faciente Spiritu Dei, diem exspectare non potuit; sed exsurgens ante diluculum, veSaulum, vel magis de Saulo altero Paulum alterum
Abbreviated transcription (Latin):
pletum ẽ: & de tanti uiuenis conu̾sione cenobiũ
om̃e exultatone repletum. ygentib autẽ
sociis. & familia tota acsi mortuũ illum cern̾ent
eiulante: pre cȩt̾is andreas qͥdam parisiensis
henricũ ebrium. henricũ uociferabat᷑ insanũ:
nec conuitiis nec blasphemiis parcens. E contꝰ
sane idem henricus: pro illius potissimũ con¬
u̾sione. di hominẽ dare oꝑam p̾cabat᷑. C ui uir
ses audientib multis. dimite ait hominẽ. mͦ
anima enim eius in amaritudine ẽ: nec ꝓ eo
multum sollicitus sis quia tuus ẽ ille. Cũq
amplius spe concepta. henricus instaret. ut
loqueret᷑ andnee: seueriuᷤ intuitus eum uir
dei quid hoc ẽ ait: Nunquid ñ iam dixi tibi:
tuus ẽ ille: Audiens hȩc andreas astabat enĩ
& ipse. sicut plurimũ imꝑb erat. & a sacra con¬
u̾satione uehement̾ abhorrens: talia secũ. ut
hodieq fatet᷑ tacita cogitatione uoluebat. In
hoc nunc scio falsum te eẽ ꝓph̾am. Hoc enim

Expanded text:
tum est, et de tanti juvenis conversione coenobium omni exsultatione repletum. Lugentibus autem sociis, et familia tota, ac si mortuum illum cernerent, ejulante, prae caeteris Andreas quidam Parisiensis Henricum ebrium, Henricum vociferabatur insanum, nec conviciis, nec blasphemiis parcens. Econtra sane, idem Henricus pro illius potissimum conversione Dei Hominem dare operam precabatur. Cui Vir sanctus audientibus multis: « Dimitte, ait, hominem; modo anima ejus in amaritudine est, nec pro eo multum sollicitus sis, quia tuus est ille. » Cumque amplius spe concepta Henricus instaret ut loqueretur Andreae, severius intuitus eum Vir Dei. « Quid hoc est, ait? nunquid non jam dixi tibi, Tuus est ille? » Audiens haec Andreas, astabat enim et ipse, sicut plurimum improbus erat, et a sacra conversatione vehementer abhorrens, talia secum, ut hodieque fatetur, tacita cogitatione volvebat: « In hoc nunc scio falsum te esse prophetam. Hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
cum subito int̾ loquendũ surgeret. peteretq ue¬
stigia eius: inclinauit se modice: & frĩ cuidam
ꝓpius assidenti in aure locutus ẽ dicens. Istum
ego sicut nunc uideo uenient̾ẽ nocturna uisi¬
one p̾uidi: ꝓpt̾ quẽ etiam dñs nos adduxit. Q
nimirũ nouiciꝰ in multa postmodũ puritate
& deuotione conu̾satus. plurimũq acceptus do
& hominib in claraualle post annos aliquot
beato fine quieuit. Epparuerunt aliquando
uiro cdłi in tircensiũ urbe posito. uenerabiles eiꝰ
filii iam quidẽ carne soluti. galdricus & gerar¬
dus: quoꝵ etiã scđm carnẽ alt̾ germanus alt̾
auunculus eiꝰ extiterat. Cumq uelut acceleran¬
tes ocius ꝑtransirent: reuocanti & retinere uo¬
lenti respondebant. eundum sibi pro fr̃e gau¬
frido monacho: qui eoꝵdem ab pͥma conu̾sioe
socius. strenue satis in multis cenobiis exstru¬
endis militauerat dõ. Continuo pat̾ sc̃s excita¬

Expanded text:
cum subito inter loquendum surgeret, peteretque vecum subito inter loquendum surgeret, peteretque vestigia ejus, inclinavit se modice, et fratri cuidam propius assidenti in aure locutus est, dicens: « Istum ego, sicut nunc video, venientem nocturna visione praevidi, propter quem etiam Dominus nos adduxit. » Qui nimirum novitius in multa postmodum puritate et devotione conversatus, plurimumque acceptus Deo et hominibus, in Clara-Valle post annos aliquot beato fine quievit. Apparuerunt aliquando Viro Dei in Trecensium urbe posito venerabiles ejus filii, jam quidem carne soluti, Galdricus et Gerardus: quorum etiam secundum carnem alter germanus, alter avunculus ejus exstiterat. Cumque velut accelerantes ocius pertransirent, revocanti 1134 et retinere volenti respondebant, eundum sibi pro fratre Gaufrido monacho, qui eorumdem a prima conversione socius, strenue satis in multis coenobiis exstruendis militaverat Deo. Continuo Pater sanctus excita
Abbreviated transcription (Latin):
deretur. Nam & p̾dicto gualeranno in regimi¬
ne monastii ursi campi ille successit: & nouissime
obitum suũ immmentẽ. sanus adhuc & incolu¬
mis. eodem gualeranno ꝑ reuelationẽ sibi annũ¬
tiante. presciuit atq predixit. Et quod
addimus. huic simile fuit. Pat Rm
sanctum fines parisioꝵ. aliquando ꝑagrantẽ.
ut ad ipsam diuerteret ciuitatẽ ep̃c stephanus.
& cȩti om̃s qui parit̾ aderant obnixe rogantes.
ñ poterant obtinere. Magno si quidẽ ⁊elo nisi
causa grauis urgeret: conuentus publicos de¬
clinabat. Cumq uespe iter suũ alias ordinasset:
mane uͥ pͥmum locutus ẽ fr̾ib. dicere iubet
ep̃o. quia parisius ibimus ut rogasti. Conueni¬
ente gͥ clero admodũ copioso. sicut semꝑ abeo
solebant expetere u̾bum di. continuo tres ex ilł
compuncti sunt. & conu̾si ab inanib studiis ad
ueix sapientiȩ cultũ: abrenuntiantes scło. & dĩ
famulo adherentes. Quoꝵ ille pͥmum intuenᷤ.

Expanded text:
deretur. Nam et praedicto Waleranno in regimideretur. Nam et praedicto Waleranno in regimine monasterii Ursi-Campi ille successit; et novissime obitum suum imminentem sanus adhuc et incolumis, eodem Waleranno per revelationem sibi annuntiante, praescivit atque praedixit. 10. Et quod addimus, huic simile fuit. Patrem sanctum fines Parisiorum aliquando peragrantem, ut ad ipsam diverteret civitatem, episcopus Stephanus et caeteri omnes qui pariter aderant, obnixe rogantes non poterant obtinere. Magno siquidem zelo, nisi causa gravis urgeret, conventus publicos declinabat. Cumque vespere iter suum alias ordinasset, mane ubi primum locutus est fratribus, dicere jubet episcopo. « Quia Parisius ibimus, ut rogasti. » Conveniente igitur clero admodum copioso, sicut semper ab eo solebant expetere verbum Dei, continuo tres ex illis compuncti sunt, et conversi ab inanibus studiis ad verae sapientiae cultum, abrenuntiantes saeculo, et Dei famulo adhaerentes: quorum ille primum intuens,
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsius ep̃i nepos. De quo sequenti nocte fa¬
mulo suo xp̃c ostendit: qͦd erat post tempora
longa futurũ. siquidẽ uidebat᷑ sibi. tanquã
in missarũ celebratione angelo ciuda pacis os¬
culũ dare. qͦd ad puerũ deferret᷑. Nec dubiuᷤ
de rruelatione: eundẽ herueiũ renuntiaturũ
scło. & futurũ aliqͣndo deuotũ xp̃i famulum
ꝓmittebat. Que ꝓmissio tam celebris extitit.
d&e uulgata: ut ipse quoq herueius nob̃ pꝰtea
fateretur: adolescenti sibi ad om̃s arguentis con¬
seientiȩ stimulos semꝑ occurrere: impossibile eẽ.
ut post uiri scĩ tale ꝓmissum in scł̃ari habitu
moreret᷑. Nec fraudatus ẽ a spe sua. Siqͥdem ue¬
nerabił gualerannꝰ ursi campi cenobii pͥmus
abbas monachũ illũ fecit: & angłico functus
officio. pacem quã ex ore patͥs scĩ ipse susceꝑat.
cõmunicauit herueio. C uius talis postmodiu
apparuit conu̾satio: ut tali dignus oraculo ui¬

Expanded text:
et ipsius episcopi nepos. De quo sequenti nocte faet ipsius episcopi nepos. De quo sequenti nocte famulo suo Christus ostendit, quod erat post tempora longa futurum: siquidem videbatur sibi tanquam in Missarum celebratione angelo cuidam pacis osculum dare, quod ad puerum deferretur. Nec dubius de revelatione eumdem Herveium renuntiaturum saeculo, et futurum aliquando devotum Christi famulum promittebat. Quae promissio tam celebris exstitit et vulgata, ut ipse quoque Herveius nobis postea fateretur, adolescenti sibi ad omnes arguentis conscientiae stimulos semper occurrere, impossibile esse ut post Viri sancti tale promissum, in saeculari habitu moreretur. Nec fraudatus est spe sua: siquidem venerabilis Walerannus Ursi-Campi coenobii primus abbas monachum illum fecit, et angelico functus officio, pacem quam ex ore Patris sancti ipse susceperat, communicavit Herveio. Cujus talis postmodum apparuit conversatio, ut tali dignus oraculo vi
Abbreviated transcription (Latin):
eritum festinabat. Int̾m uisitans eũ pater
scs uelut ab alto somno reuocat: & quasi re¬
trahit cõmeantẽ nec insalutatũ abire ꝑmit¬
tit. Ad cuiꝰ uocẽ aꝑiens ocłos: mirũ in modu
facie serenata. aliquandii intendebat in eũ.
Mirabam᷑ om̃s mortale hominẽ immo iam
morientẽ. eatenus tͥumphare de morte: ut
in ipso mortis articulo exultaret in gaudio:
pulcherrime nob̃ exibens illud poetȩ incipe
parue puer risu cognoscere matr̃e Tum uͦ con¬
solans eum pat̾ sc̃s. nichil timere iuber. s recto
& motu annuens labioꝵ. iterum clausit ocłos:
& eadem hora in pace quieuit. Multa qͥdẽ
p̾cedenti reuelatiõe mirabilit̾ ab eo p̾dicta
cognouimꝰ. Ex quib exempli gr̃a. pauca sub¬
nectimus. Cum eẽt aliquando pater sẽs in ur¬
be nouiom̃siũ. in domo ep̃i symonis: adductuᷤ
ẽ ad eum herueius de baugenceio puer ad¬
modum graciosus: ortus er iegio sangume.

Expanded text:
exitum festinabat. Interim visitans eum Pater exitum festinabat. Interim visitans eum Pater sanctus, velut ab alto somno revocat, et quasi retrahit commeantem, nec insalutatum abire permittit. Ad cujus vocem aperiens oculos, et mirum in modum facie serenata, aliquandiu intendebat in eum. Mirabamur omnes mortalem hominem, imo jam morientem eatenus triumphare de morte, ut in ipso mortis articulo exsultaret in gaudio, pulcherrime nobis exhibens illud poetae: Incipe, parve puer, risu cognoscere matrem. Tum vero consolans eum Pater sanctus, nihil timere jubet, sed recto et motu annuens labiorum, iterum clausit oculos, et eadem hora in pace quievit. 9. Multa quipraecedenti revelatione mirabiliter ab eo praedicta cognovimus: ex quibus exempli gratia pauca subnectimus. Cum esset aliquando Pater sanctus in urbe Noviomensium in domo episcopi Simonis, adductus est ad eum Herveius de Baugenceio, puer admodum gratiosus, ortus ex regio sanguine,
Abbreviated transcription (Latin):
sui p̾nuntiau̾it dicin. Infirmabat᷑ nouitius
qͥdam fr̃ in claraualle: bone conu̾sationis. ce bo¬
ne indolis adolescens. Nec longe aberat dies qͣ
post annuã ex more ꝓbationẽ nouũ indueret᷑
hominẽ: siñ prius hominẽ exuisset. Siqͥdem cõ¬
summatus in breui expleuit tempora multa.
placita enim erat do anima illiꝰ. Quinto gͥ die
ante ultimũ diem suum. uisitante se fr̃ẽ qͣdam
Hodie enĩ mͥ pat̾ nr domnꝰ abbas apparuit cũ
multitudine monachoꝵ: & blanda consolati¬
one iefouens. quinto die moriturũ me ẽẽ dice¬
bat. Exiit sermo int̾ fratres: & antequã imple¬
retur. diuulgatũ ẽ uerbum. Expectabat᷑ ab oĩb
dies illa: s pre om̃ib ille beatus in expectatioẽ
sua fuit. Iam dies quinta melinabat᷑ ad uespe¬
ram: illius autẽ sp̃c magis ac magis eleuabat᷑
ad dñm. Demũ cirra undecimã ħoram in ipso
mortis agone positus. obducto ꝓrsus ut assolet
lumine ocłoꝵ. & nemini iam intendens ad

Expanded text:
iaverit diem. Infirmabatur novitius quidam frater in Clara-Valle, bonae conversationis et bonae indolis adolescens. Nec longe aberat dies, qua post annuam ex more probationem, novum indueret hominem, si non prius hominem exuisset. Siquidem consummatus in brevi, explevit tempora multa: placita enim erat Deo anima illius. Quinto igitur die ante ultimum diem suum, visitante se fratre quodaHodie enim mihi pater noster dominus Abbas apparuit cum multitudine monachorum, et blanda consolatione refovens, quinto die moriturum me esse dicebat. » Exiit sermo inter fratres, et antequam 1133 impleretur divulgatum est verbum. Exspectabatur ab omnibus dies illa, sed prae omnibus ille beatus in exspectatione sua fuit. Jam dies quinta inclinabatur ad vesperam, illius autem spiritus magis ac magis elevabatur ad Dominum. Demum circa undecimam horam in ipso mortis agone positus, obducto prorsus, ut assolet, lumine oculorum, et nemini jam intendens, ad
Abbreviated transcription (Latin):
tat de beato Nicholao.ex innumeris quib est
decoratꝰ miraculis. in natalis eius annia com¬
memoratione tanquã eximiũ cõmendari:
qͦd imꝑatorẽ constantinũ. ab int̾itu quoꝵdã
longe constitutus ꝑ uisum deflexit. Nec il¬
lud dissimile ẽ: quod adnectimus:
bbas gerardus de moris. qͦd ẽ monast̾ĩũ
proximũ clareualli. testatus est nobis
uidisse se eum aliquando. psallentiũ fr̃m cir-¬
cuire choros: & sicut frequent̾ agebat excitare
torpentes: ita ut ut affectuosius & uiriliꝰ psal¬
leretur. quod reliquũ fuit uigiliaꝵ. Cũq die se¬
quentiapud eum familiarit᷑ causaret᷑. tardiꝰ
illum quã oportuerat ea nocte uisitasse pͤal¬
lentes: ego ait nocturnis horis corporeo occupa¬
bar incommodo:s quoñ potuit corpus. sp̃c
uenit. Expauit ille audiens ñ affuisse in cor¬
pore. quẽ tam diu ipse corporeo spectasset ob

Expanded text:
tat de beato Nicolao ex innumeris quibus est tat de beato Nicolao ex innumeris quibus est decoratus miraculis, in natalis ejus annua commemoratione tanquam eximium commendari, quod imperatorem Constantinum ab interitu quorumdam longe constitutus per visum deflexit. 3. Nec illud dissimile est quod annectimus. Abbas Gerardus de Moris, quod est monasterium proximum Clarae-Valli, testatus est nobis vidisse se eum aliquando psallentium fratrum circuire choros, et sicut frequenter agebat, excitare torpentes, ita ut affectiosius et virilius psalleretur quod reliquum fuit vigiliarum. Cumque die sequenti apud eum familiariter causaretur tardius illum quam oportuerat ea nocte visitasse psallentes: « Ego, ait, nocturnis horis corporeo occupabar incommodo: sed quo non potuit corpus, spiritus venit. » Expavit ille audiens non adfuisse in corpore, quem tamdiu ipse corporeo spectasset obt
Abbreviated transcription (Latin):
torium & p̾dictam beati uiri supponi sibi tu¬
nicam fecit: in sola positus expectatione exitus
mortis. Cum subito raptus in quendã mentiᷤ
ercessum. ac ueluti iam carne solutus: uidere
sibi uisus ẽ corpus suum eodem quo iacebat
in loco exanime: iam cucũ datũ multitudine
sacerdotũ aꝑtos tenentiũ libros. &e celebrantiũ
erequias ex more sollemnes. Nec mora. in uultu
habituiq p̾dicti patris sc̃i reuerenda quedam
ꝑsona ꝓdiens ex altari. manu illis innuit. ut
tacerent: uoce parit̾ ꝓhibens ne mortuũ reputa¬
rent. cuius uitã clareuallensi abb̃i donau̾at ds.
Confestim deniq ad se rediens sanũ se repꝑit: &
quod uiderat fr̃ib indicauit. Qui qͥdem ut
a fidelib uiris nuꝑ accepimꝰ. hodieq suꝑstes.
& in partib aquitanie degens: bñficiũ quod
accepit sedule confitet᷑ ipsius p̾conio cuiꝰ m̾ito
uiuens. Siquis hoc minus mirat᷑: animaduer¬

Expanded text:
torium, et praedictam beati Viri tunicam supponi sibtorium, et praedictam beati Viri tunicam supponi sibi fecit, in sola positus exspectatione exitus mortis: cum subito raptus in quemdam mentis excessum, ac veluti jam carne solutus, videre sibi visus est corpus suum eodem quo jacebat in loco exanime, jam circumdatum multitudine sacerdotum, apertos tenentium libros, et celebrantium exsequias ex more solemnes. 1131 Nec mora, in vultu habituque praedicti Patris sancti reverenda quaedam persona prodiens ex altari, manu illis innuit ut tacerent, voce pariter prohibens ne mortuum reputarent, cujus vitam Clarae-Vallensi Abbati donaverat Deus. Confestim denique ad se rediens, sanum se reperit, et quod viderat fratribus indicavit. Qui quidem, ut a fidelibus viris nuper accepimus, hodieque superstes et in partibus Aquitaniae degens, beneficium quod accepit sedulo confitetur, ipsius praeconio, cujus merito vivens. Si quis hoc minus miratur, animadver
Abbreviated transcription (Latin):
integrum ei p̾dicti mrĩs caput exhiberet᷑. ut
tolleret inde qͣd uellet: dari sibi petiit dentem
unum. frustra uͭ aliquandiu fr̃s qui cum eo
uenerant laborantes: concessum sibi trahere
penitus ñ ualebant. fractis enĩ cultelł duob
aut trib quos applicuerant: nichilominꝰ ad¬
huc dens immobilis ꝑmanebat. Tum ille oran¬
dum nob̃ ait. N et enim habere possumus: nͥ
martyr ipse concedat. facta deniq oratione:
reuerent accedens incredibili facilitate duob
tulit digitis: q̃d ferreis ante moueri ñ poterat
instrumentis.
raties autẽ iherosolimitani templi fidel
militiȩ ꝓfessores. cum nouã habere eo tp̃r
domũ in urbe cepissent: redeunte p̾dicto patix.
specialiq patrono suo. tunicam eius ꝓ eximia
bñdictione seruabant. Apud quos eode anno
sacerdos quida grauissima febre correptus:
desꝑabilit̾ egrotabat. Ut autẽ omĩno deficiens.
deuenisse uisus ẽ ad extirma: portari sese in ora¬

Expanded text:
integrum ei praedicti martyris caput exhiberetur, ut integrum ei praedicti martyris caput exhiberetur, ut tolleret inde quod vellet, dari petiit dentem unum. Frustra vero aliquandiu fratres qui cum eo venerant laborantes, concessum sibi trahere penitus non valebant. Fractis enim cultellis duobus aut tribus quos applicuerant, nihilominus adhuc dens immobilis permanebat. Tum ille: « Orandum nobis, » ait. « Nec enim habere possumus, nisi Martyr ipse concedat. » Facta denique oratione reverenter accedens, incredibili facilitate duobus tulit digitis, quod ferreis ante moveri non poterat instrumentis. 2. Fratres autem Jerosolymitani Templi, fidelis militiae professores, cum novam habere eo tempore domum in Urbe coepissent, redeunte praedicto Patre specialique patrono suo, tunicam ejus pro eximia benedictione servabant; apud quos eodem anno sacerdos quidam gravissima febre correptus desperabiliter aegrotabat. Ut autem omnino deficiens devenisse visus est ad extrema, portari sese in ora
Abbreviated transcription (Latin):
ieut sermone suꝑ cantica canticoꝵ
uicesimo quarto seruus dñi bennan¬
dus elareuallensis gratulat᷑. & gras
agit illi. t̾cio qͥdem reditum ab urbe suum elȩ¬
mentior e celo respexit oculus: & serenior tan¬
dem uultus artisit. qͦd quieuisset rabies leoni¬
na: accepisset finem malicia: recepisset ȩccłia
pacem. Tanta uͭ exultatione ȩccłia illũ galli¬
cana recepit: ut ñ minorẽ uideretur de suo re¬
ditu exhibere. quã de pace reddita nunciare
leticiam. Unde etiã mirari ipse sepiꝰq causari
ꝗͥd dum sibi post tam graues frequentias ho¬
minũ & tumultus. uelut ab exordio ualefacien¬
dum scło iudicaret: & tanquã de nouo ad ori¬
endum sacie ꝓpositum conu̾sationis: tc̃ potissi¬
mum ub̃iorib exciperet᷑ gaudiis: obsequiis co¬
leretur. Rediens autẽ pat̾ sc̃s ab urbe. ex sc̃oꝵ
preciosa. haud modicum hunc su repittans
fructum eẽ laboris. Inter quȩ beati cesarii den¬
tem: quonã mͦ receꝑit memorandi. Cum enĩ

Expanded text:
icut sermone super Cantica canticorum vicesimo quarto servus Domini Bernardus Clarae-Vallensis gratulatur, et gratias agit illi; tertio quidem reditum ab Urbe suum clementior e coelo respexit oculus, et serenior tandem vultus arrisit, quod quievisset rabies Leonina, accepisset finem malitia, recepisset Ecclesia pacem. Tanta vero exsultatione Ecclesia illum Gallicana recepit, ut non minorem videretur de suo reditu exhibere, quam de pace reddita nuntiare laetitiam. Unde etiam mirari ipse saepiusque causari, quod dum sibi post tam graves frequentias hominum et tumultus, velut ab exordio valefaciendum saeculo judicaret, et tanquam de novo adoriendum sacrae propositum conversationis; tunc potissimum uberioribus exciperetur gaudiis, obsequiis coleretur. Rediens autem Pater sanctus ab Urbe, ex sanctopretiosa, haud modicum hunc sibi reputans fructum esse laboris. Inter quae beati Caesarii dentem quonam modo receperit, memorandum. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
ior dñs ẽ qui misit te xp̃c. Tunc demũ intelli¬
gens homo. qͦrsũ uellet inbrare sermonem:
putas inquit qͦd monachus fieri uelim: Absit
a me ñ cogitaui: nec ascendit suꝑ cor meum.
Nicħominꝰ tam̃ reniiente illo. dĩ famulꝰ affirma¬
bat oĩmodiᷤ fieri oporte. ñ qd ipse de se cogitau̾at:
s quod de eo disposuerat ds. In eodem deniq
itinere conu̾sus ad dñ scło ualefecit: & cũ aliis
plurib litteratis honoratisq ꝑsonis. qͣs collegie
eo tp̃r seruus xp̃i. ipse quoq sicut sibi p̾dictũ
fuerat secutus est eum:
enricũq germanũ regis francoꝵ. qͥ belua¬
censem hodie cathediam ornat: ñ dissimi¬
li dñs conu̾sione mutauit. Accidit enim. ut ue¬
niens idem henricus ad hominẽ d̃i. suꝑ qͣdam
sclari negocio locuturus: conuentũ etiam fr̃m̃
uisitans. eoꝵ sese orationib commendaret. Cui
dño. nequaquã in eo temoerturũ in quo nẽ po¬

Expanded text:
jor Dominus est, qui misit te, Christus. » Tunc demum intellijor Dominus est, qui misit te, Christus. » Tunc demum intelligens homo quorsum vellet vibrare sermonem: « Putas, inquit, quod monachus fieri velim? Absit a me; non cogitavi, nec ascendit super cor meum. » Nihilominus tamen renuente illo, Dei Famulus affirmabat omnimodis fieri oportere, non quod ipse de se cogitaverat, sed quod de eo disposuerat Deus. In eodem denique itinere conversus ad Dominum saeculo valefecit, et cum aliis pluribus litteratis honoratisque personis, quas collegit eo tempore Servus Christi, ipse quoque, sicut sibi praedictum fuerat, secutus estenricum quoque germanum regis Francorum, qui Belvacensem hodie cathedram ornat, non dissimili Dominus conversione mutavit. Accidit enim ut veniens idem Henricus ad Hominem Dei super quodam saeculari negotio locuturus, conventum etiam fratrum visitans eorum sese orationibus commendaret. Cui Domino, nequaquam in eo te moriturum in quo nunc po
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sis reformata ẽ pax: ipso qͥdem & orante ce
oꝑante ut ñ eẽt ambiguũ. eiꝰ potissimũ studio
aliquando seruus xp̃i germaniȩ regnũ: festina¬
bat ad partes magunt̾i oꝵ. pacẽ reformaturꝰ
int̾ regem lotharium. & predecessoris enis im¬
ꝑatoris henirici nepotes. conradi scilicet qui
lothario postea successit in regnũ: & fredericũ
patrẽ huis fredenici. qui post conradu electꝰ.
obtinet hodie pͥncipatũ. Uen erabil̃ autẽ metro¬
politanus moguntinoꝵ albertus: honorabile
quendam clericum nomine macellinũ. uiro
d̃ĩ obuiam misit. Hic gͥ mascellinus cũ a dño
suo missum se eẽ diceret ad seruiendu ei: pau¬
lisꝑ intuitus illum uir di. alius inquit dñs ad
sibi seruiendu te misit. Expauit teutonicus:
& miratus quid dicere uellet. firmius assere¬
bat a dño suo moguntino sese archiep̃o desti¬
natum. Econtra seruus xp̃i. falleris ait: ma¬

Expanded text:
mensis reformata est pax, ipso quidem et orante, et mensis reformata est pax, ipso quidem et orante, et operante, ut non esset ambiguum ejus potissimum stualiquando Servus Christi Germaniae regnum, festinabat ad partes Moguntinorum, pacem reformaturus inter regem Lotharium, et praedecessoris ejus imperatoris Henrici nepotes; Conradum scilicet, qui Lothario postea successit in regnum, et Fridericum patrem hujus Friderici, qui post Conradum electus obtinet hodie principatum. Venerabilis autem metropolitanus Moguntinorum Albertus honorabilem quemdam clericum, nomine Mascelinum, Viro Dei obviam misit. Hic igitur Mascelinus cum a domino suo missum se esse diceret ad serviendum ei, paulisper intuitus illum Vir Dei: « Alius, inquit, Dominus ad sibi serviendum te misit. » Expavit Teutonicus, et miratus quid dicere vellet, firmius asserebat a domino suo Moguntino sese archiepiscopo destinatum. Econtra Servus Christi: « Falleris, ait, ma
Abbreviated transcription (Latin):
alio qͦdam antistite. ẽ qui possit liberare eum:
multũ ille miranᷤᷤ quifnã crederet᷑ posse quere¬
bat. Demũ audiens quia potest eum eripere.
qui omĩa potest ds: ñ parũ substomachans.
potest inquit si manifestus appareat:. si clauuan
tencat: si hinc inde ꝑcutiat. s hactenus ita non
fecit. In tanta gͥ desꝑatione cũ p̾dictũ pͥncipem
uehement̾ urgerent extranei: grauiꝰ tam̃ impui¬
gnarent qui ab eo defecerant. uniu̾si pene potẽ¬
tes homines sui: nec minus ilłu affligerent pau-¬
ci qui residui uidebant᷑ ex alioꝵ defectu ipsi q̃ꝙ
suspecti: lingonensis ep̃c godefridus. frequenter
& familiarit di hominẽ consulebat: qͥdnã sibi
dñs suꝑ his reuelaret. Cui ille cum iam sepius
respondisset. nicħ sibi apparere nͥ t̾bulationem
suꝑ tͥbulationẽ: demum aliqͣndo sciscitanti ait.
qͥa quinto m̃se par erit. Sane ultima die qͥnti

Expanded text:
alio quodam antistite, « Est qui possit liberare eum: » alio quodam antistite, « Est qui possit liberare eum: » multum ille miratus quisnam crederetur posse, quaerebat. Demum audiens quia potest eum eripere qui omnia potest Deus; non parum substomachans: « Potest, » inquit, « si manifestus appareat, si clavam teneat, hinc inde percutiat; sed hactenus ista non fecit. » In tanta igitur desperatione, cum praedictum principem vehementer urgerent extranei, gravius tamen impugnarent qui ab eo defecerant universi pene potentes homines sui; nec minus illum affligerent pauci qui residui videbantur, ex aliorum defectu ipsi quoque suspecti: Lingonensis episcopus Godefridus frequenter et familiariter Dei hominem consulebat, quidnam sibi Dominus super his revelaret. Cui ille, cum jam saepius respondisset, nihil sibi apparere nisi tribulationem super tribulationem, demum aliquando sciscitanti, ait, quia quinto mense pax erit. Sane ultima die quinti
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝓbatum: ñ minus mirabilit quã miseri¬
cordit̾ dñs liberauit. Is nimirũ potentissimꝰ
in regno & scd̾s a rege. totus tam̃ elemosinis de¬
ditus. & studio pietatis intentus: omniũq ser¬
uorum di. s specialit̾ bnardi clareuallensis
amator deuotissimus erat. Quẽ eãtenus imꝑu¬
gnari & asstigi passus ẽ ds. ut rege pariter &
uicinis potentib fere cunctis coniurantib ad
ut publice quoq iam insultaret᷑ religioni ꝑi¬
etati detraheret᷑: elemosinis derogaret᷑. Mona chi
& conu̾si inutiles eus milites & balistariidi¬
cebantur. Nec mͦ apud extraneos:s in ipsis qͦq
eius ciuitatib & castellis eiꝰ modi iam blasphe¬
miȩ ꝑsonabant. Deniq congregatis aliq̃ndo
ep̃is plurib aliisq ꝑsonis. p̃sente etiã uiro di
dum suꝑ his agerent & colloquerent᷑: ep̃c qͥ
dam eo tp̃r auctoritate &e opinione pruden¬
tiȩ celeberrimꝰ aiebat. In manu regis ẽ comes
theobaldus: ñ ẽ qui possit eruere. Respondente

Expanded text:
tione probatum, non minus mirabiliter quam misericorditer Dominus liberavit. Is nimirum potentissimus in regno, et secundus a rege, totus tamen eleemosynis deditus, et studio pietatis intentus, omniumque servorum Dei, sed specialiter Bernardi Clarae-Vallensis amator devotissimus erat. Quem eatenus impugnari et affligi passus est Deus, ut Rege pariter et vicinis potentibus fere cunctis adversus eum contur, ut publice quoque jam insultaretur religioni, pietati detraheretur, eleemosynis derogaretur. Monachi et Conversi, inutiles ejus milites et balistarii dicebantur. Nec modo apud extraneos, sed in ipsis quoque ejus civitatibus et castellis ejusmodi jam blasphemiae personabant. Denique congregatis aliquando episcopis pluribus, aliisque personis, praesente etiam Viro Dei, dum super his agerent et colloquerentur, episcopus quidam eo tempore, auctoritate et opinione prudentiae celeberrimus aiebat: « In manu Regis est comes Theobaldus, non est qui possit eum eruere. » Respondente
Abbreviated transcription (Latin):
magis p̾dicabile p̾ferendo. estimationẽ ñ mi¬
nueret hominũ. s augeret. Onde qͦdam loco
ex ꝓpͥa loquens expientia. uerus inqͥt humił
uilis uult reputari:. ñ humił p̾dicari: iiii.

Expanded text:
magis praedicabilem praeferendo, existimationem non mimagis praedicabilem praeferendo, existimationem non minueret hominum, sed augeret. Unde quodam loco ex propria loquens experientia: « Verus, inquit, humilis vilis vult reputari, non humilis praedicari.
Abbreviated transcription (Latin):
bito ille malignus. horiendis uocib uictũ se ꝓ¬
fitens: en inquit egredior. recedo ꝓtinus: mani̾e
ultra ñ possum. Respondente autẽ ab̃b̃e ꝑ no
la fuit. tͥ p̾cipio exi citius ne moreris continuo
Demon fugatur ab homine. ħo a demone li
set. usq adeo sibi sp̃c eẽ subiectos. ut cederent
e absenti: Llerum ille abbate ipso nuncian¬
te nil motus: magisq subsannans eos qͦs uide¬
bat magna suꝑ hoc ammiratione moueri:. ħ
eadem u̾ba respondit. Quid ni facile nos duo
p̾ualiussemus in unum: Leuit̾ illũ eicere
potuit ds: p̾sertim cum ego ei socius datꝰ sim.
& adiutor. Huiꝰmi nempe responsis. in huiꝰmꝰi
reb sepius utebatur. Nouerat siqͥdem ueris
& uerar ñ ostentator s emulator humilitatiᷤ.
efficatius dissuaderi posse hominib. qͦd stu¬
pebant obliqua quadam & artificiosa obiecti¬
one quã aꝑta excusatione: quȩ humilitatem

Expanded text:
bito ille malignus horrendis vocibus victum se probito ille malignus horrendis vocibus victum se profitens: « En, inquit, egredior, recedo protinus; manere ultra non possum. » Respondente autem Abbate, « Pela fuit, tibi praecipio, exi citius; ne moreris: » continuo daemon fugatur ab homine, homo liberatur set, usque adeo sibi spiritus esse subjectos ut cederent et absenti? Verum ille Abbate ipso nuntiante nil motus magisque subsannans eos quod videbat magna super hoc admiratione moveri, haec eadem verba respondit: « Quidni facile nos duo praevaluissemus in unum? Leviter illum ejicere potuit Deus, praesertim cum ego, ut dicitis, ei socius datus sim et adjutor. » Hujusmodi nempe responsis in hujusmodi rebus saepius utebatur. Noverat siquidem verus et verax non ostentator, sed aemulator humilitatis, efficacius dissuaderi posse hominibus quod stupebant, obliqua quadam et artificiosa objectione, quam aperta excusatione, quae humilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
sciens qͦd ubi domũ uen̾is. sanus eris. ꝑ suasit
illi ds ut crederet: cuiꝰ nimirũ dispositione oĩa
gerebant᷑. Rediit: rediensq paulatĩ recepit eã
quȩ sibi ꝓmissa fuerat miscdiam: ut ñ priꝰ
domũ ꝑtingeret: quã plenarie donũ ꝑciperet
sospitatis. Uerum ille quotiens tale aliquid¬
contigisset audire: non minus humilit̾ quã
iocunde refuitans. dicere consueuerat. Hoc enĩ
mͥ sic imputandu.: sicut ei qui consciꝰ omĩno ñ
batur: mira eo instigante faciens. mira loq̃ns.
Post multas gͥ orationes fr̃m. cum imꝓbe ꝑsi¬
ste̾t illa nequitia sp̾alis: recordatus ẽ uenera¬
bilis abbas loci illius pontius. hodieq suꝑsteᷤ.
habere se stolam. qua beatꝰ pater aliquandiu
usus fuerat. in oblatione hostie salutaris. Nec
cunctatus tulit ꝓtinꝰ arma potentia do: & fi¬
ducialit̾ aggressus ẽ inimicũ. Uix limen atti¬
gerat cellulȩ in qua miser homo iacebat. cũ su¬

Expanded text:
sciens quod ubi domum veneris, 1132 sanus eris. » Persuasit sciens quod ubi domum veneris, 1132 sanus eris. » Persuasit illi Deus ut crederet, cujus nimirum dispositione omnia gerebantur. Rediit, rediensque paulatim recepit eam, quae sibi promissa fuerat, misericordiam, ut non prius domum pertingeret, quam plenariae donum perciperet sospitatis. contigisset audire, non minus humiliter, quam jucunde refutans, dicere consueverat: « Hoc certe mihi sic est imputandum, sicut ei qui conscius omnino noquidam a daemone vexabatur, mira eo instigante faciens, mira loquens. Post multas igitur orationes fratrum, cum improbe persisteret illa nequitia spiritualis, recordatus est venerabilis abbas loci illius Pontius hodieque superstes, habere se stolam, qua beatus Pater aliquandiu usus fuerat in oblatione hostiae salutaris. Nec cunctatus tulit protinus arma potentia Deo, et fiducialiter aggressus est inimicum. Vix limen attigerat cellulae, in qua miser homo jacebat, cum su
Abbreviated transcription (Latin):
uenerabił Will̃i: qui olim montis pessulani
degit in cenobio qͦd grandissilua uocat᷑. Ip¬
sius relatione didicimus. qͦd dicturi sumus:
sicut ab eiꝰ ore cui contigerat se accepisse dice¬
bat. In ciuitate accitanoꝵ. quȩ metrõpolis
ẽ gasconie: miles quidam infirmabatur.
Cuius cũ inferiores corporis partes a renib
& deorsum. morb seuiens occupasset: erat
dieb multis lectulo decubans. ñ modica par¬
te p̾mortuus. Compunctꝰ deniq & confisus
de miscdia di. ad seruũ eius. cuiꝰ errcũquaq
tã celebris sese uirtutũ fama diffuderat. qͦ¬
cunq labore se p̾cepit deportari. Iam ꝑ dieᷤ
aliqͦt ꝓcesserat: ꝑfeceratq ñ minꝰ in fide & de¬
uotione quã in itinere ipso: cũ miseratꝰ hoĩem
d̾s mirabilit̾ satis & infirmitati eiꝰ subuenire
dignatus ẽ. & parcere fatigationi. Oceurren
enim qͥdam in uia: quisnã eẽt. aut qͦ tendẽt
inquisunt. Acceptaq itineris eius necessitate:

Expanded text:
is-Pessulani degit in coenobio, quod Grandissilva vocatur. Ipsius relatione didicimus, quod dicturi sumus, sicut ab ejus ore, cui contigerat, se accepisse dicebat. In civitate Auxitanorum, quae metropolis est Vasconiae, miles quidam infirmabatur Cujus cum inferiores corporis partes a renibus et deorsum morbus saeviens occupasset, erat diebus multis lecto decubans, non modica parte praemortuus. Compunctus denique et confisus de misericordia Dei, ad Servum ejus, cujus circumquaque tam celebris sese virtutum fama diffuderat, quocumque labore se praecipit deportari. Jam per dies aliquot processerat, profeceratque non minus in fide et devotione, quam in itinere ipso; cum miseratus hominem Deus, mirabiliter satis et infirmitati ejus subvenire dignatus est, et parcere fatigationi. Occurrens enim quidam in via, quisnam esset, aut quo tenderet inquisivit. Acceptaque itineris ejus necessitate:
Abbreviated transcription (Latin):
plures. Rem loquor quã uidi ipse. Eram
cum eo in t̾ra illa: cum a quoda prb̃ro prr¬
sentatꝰ illi ẽ piscis. quẽ uulgo uocant stur¬
gionẽ. Percunctatꝰ legatus quanti uenierit:
ñ accipio inquit nͥ recepis p̾cium: & resigna¬
uit solidos quinq inuito &e uerecundo. Item
cum eẽmus in qͦdam opido. domina illius
opidi. obtulit illi ꝓ deuotione cũ manut̾¬
gio duas uł tres parapsides pulchras. ligneaᷤ
tam̃. Quas aliquandiu intuens homo scru
qui ligneas refutauit: Non fuerunt qui poᷤs¬
sent legato dicere:ditauimꝰ abraham. Ipse
uͦ cum samuhele libere ꝯcionabat᷑ ad om̃s
Loquimini de me coram dño. & corã xp̃o eiꝰ¬

Expanded text:
plures. Rem loquor quam vidi ipse. Eram plures. Rem loquor quam vidi ipse. Eram cum eo in terra illa, cum a quodam presbytero praesentatus illi est piscis, quem vulgo vocant sturgionem. Percunctatus legatus quanti venierit, « Non accipio, » inquit, « nisi receperis pretium. » Et resignavit solidos quinque invito et verecundo. Item cum essemus in quodam oppido, domina illius oppidi obtulit ei pro devotione cum manutergio duas vel tres paropsides pulchras, ligneas tamen: quas aliquandiu intuens homo scrupqui ligneas refutavit? Non fuerunt qui possent legato dicere: Ditavimus Abraham . Ipse vero cum Samuele libere concionabatur ad omnes: Loquimini de me coram Domino et coram Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃c loci donauit ei equũ. quo pisas usq ubi era-¬
mus tunc. ꝑuectus ẽ. Post tͥdie credo sequutus
ep̃c. erat enim illi causa cum adu̾sario. & agen¬
di aderat dies: cepit requirere suffragia amico¬
rũ. Cumq ꝑ singulos sollicitarent᷑ uentũ est
ad martinum. fidutia erat maioe in illo: qui
ñ possit immemor ẽẽ recentis bñficii. Tum
martinꝰ decepisti me inquit: nesciebam tibi
imminere negociũ. Tolle equum tuũ: ecce in
stabulo ẽ. Et hora eade resignauit illi. Qdͥ
dicis mi engeni: Nonne alt̾uiᷤᷤ scłi res ẽ. rediᷤ¬
se legatum de t̾ra auri sine auro: transisse ꝑ
t̾ram argenti & argentũ necisse. donũ infu¬
ꝑ qͦd poterat ẽẽ suspectum. ilico reiecisse: s
o michi locum suauẽ u incidit occasio me¬
morandi &e nominandi suauissim odoriᷤ
qui legationẽ in partib aquitaniȩ ꝓpͥis
sumꝑtib strenue admmnistrauit: idq annoᷤ

Expanded text:
episcopus loci donavit ei equum, quo Pisas usque, ubi eraepiscopus loci donavit ei equum, quo Pisas usque, ubi eramus tunc, pervectus est. Postridie, credo, secutus episcopus erat enim illi causa cum adversario, et agendi aderat dies coepit requirere suffragia amicorum. Cumque per singulos sollicitarentur, ventum est ad Martinum. Fiducia erat major in illo, qui non posset immemor esse recentis beneficii. Tum Martinus: « Decepisti me, » inquit: « nesciebam tibi imminere negotium. Tolle equum tuum, ecce in stabulo est. « Et hora eadem resignavit illi. Quid dicis, mi Eugeni? Nonne alterius saeculi res est, redisse legatum de terra auri sine auro? transiisse per terram argenti, et argentum nescisse? donum insuper, quod poterat esse suspectum, illico rejecisse? 14. Sed o mihi locum suavem, ubi incidit occasio memorandi et nominandi suavissimi odoris qui legationem in partibus Aquitaniae propriis sumptibus strenue administravit, idque annos
Abbreviated transcription (Latin):
reddant retributionẽ supbis. Qui ñ de dote
uidue & patͥmonio crucifiri. se uł suos ditare
festinent: gratis dantes qͦd gratis accepunt: gͣ¬
tis facientes iudiciũ iniuriã patientib: undi¬
ctam in nationib. increpationes in ppłis. Qͥ
ysi accepisse cernantur. ꝑ quẽ siue absentes siue
p̾sentes contendant placere tͥ placere do. Qui
ad te redeant fatigati quidem: s ñ suffarcinati.
S imul &e głantes ñ quod curiosa seu p̾tiosa q̃q
t̾rarum attulerint: s quod reliquerint pacem
regnis. legem barbaris. quietẽ monast̾iis: eccłiis
ordinem. clericis disciplinam. do ppłm accepta¬
bilem. sectatorẽ bonoꝵ oꝑum. Dignum mnc
ad medium uenire. factum dulcis memorie
martini nr̃i. Nosti hoc.s an memin̾i̾s ignoro. Is
cardinał prb̃r. functus aliquando legatione in
datia. tam pauꝑ rem eauit: ut pene expensis &
equis deficientib. uix ꝑueniret florentiã. Ibi

Expanded text:
reddant retributionem superbis. Qui non de dote reddant retributionem superbis. Qui non de dote viduae, et patrimonio Crucifixi se vel suos ditare festinent, gratis dantes quod gratis acceperunt, gratis facientes judicium injuriam patientibus, vindictam in nationibus, increpationes in populis. Qui ysi, accepisse cernantur , per quem sive absentes, sive praesentes contendant placere tibi, placere Deo. Qui ad te redeant fatigati quidem, sed non suffarcinati: simul et gloriantes, non quod curiosa seu pretiosa quaeque terrarum attulerint, sed quod reliquerint pacem regnis, legem barbaris, quietem monasteriis, ecclesiis ordinem, clericis disciplinam, Deo populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum. Cad medium venire factum dulcis memoriae Martini nostri. Nosti hoc; sed an memineris, ignoro. Is cardinalis presbyter, functus 441 aliquando legatione in Dacia, tam pauper remeavit, ut pene expensis et equis deficientibus, vix perveniret Florentiam. Ibi