comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ꝗa uoluntatẽ patris mei facio:
surgite eamꝰ hinc. Et ꝑgit inde ad
pastionẽ: ut ꝓ debitoribꝰ nobis. Qdip¬
se ñ debebat ex oluer&. Nũqͥd isto
iure eqͥsimo. diabolus uinceret᷑. si
pitentia xp̃e. cũ illo agere ñ iustiꝰa uolius¬
sed s postposinit qͥd potuit: ut pͥus
agera. qͦd oportuit. Ido aũ illũ eẽ opꝰ
erat & hominẽ & d̃m. Hisi enĩ homo
Quia enĩ iustꝰ quã usq ad mortẽ erucis
ꝓ nistitia ꝑ uenire: Et qͥd potentius
quã resurgere a mortuis. & celũ cũ
ipsa carne. in qua ẽ occisus ascendere:
Iustitia gͦ pͥus. & potentia postea dia¬
bolũ uicit.: iustitia scilica. qͥa nullũ
peccatũ habuit. & ab illo ẽ iniustissi
me occisus: potentia uͦ. quia reuixit
mortuus. nũquã postea moriturus.
S potentia diabolũ deincisset etiã si ab
illo ñ posset occid̾i: quãuis maioris sit
potentiȩ etiã ipsã mortẽ uincere. re¬
surgendo: quã uitare uiuendo. Sed
tia. Ex infirmitate qppe quã susce¬

Expanded text:
a voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo Quid enim justius, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere? Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissime est occisus; potentia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed tia. Ex infirmitate quippe quam susce
Abbreviated transcription (Latin):
cunciliati sumꝰ dõ ꝑ mortẽ filii eiꝰ.
tomagͣ reconciliati. saluierimꝰ in
ta ipsiꝰ. Quos peccatores dixit pͥus.
posteriꝰ inimicos dđi. Et quos pͥus ui¬
ficatos in sanguine xp̃i: eos posterit
conciliatos. ꝑ mortẽ filii dĩ. Et qͥs
saluos ab ira ꝑ ipsũ. eospostea salus
in uita ipsius. Non gͦ añ istã grmn

Expanded text:
conciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius.
Abbreviated transcription (Latin):
Nor aliũ modr̃i possibilẽ dõ defuisse. S̾cimo.¬
cuiꝰ potestati cuncta eqͣlit̾ subiacent.
S: sanande nr̃e miserie. c̃uenientio¬
rẽ alũ modũ ñ fuisse. necesse oportuis¬
se. Quid enĩ tã necessariũ fuit. aderi-¬
gendũ spẽ nr̃am. inͣtesq mortalium
conditione ipsiꝰ mortalitatis desuatioo
ne liberandas: quã ut demonstrent᷑
nobis quantinos pender&. ds. qͣntũq
diliger&: Quod uͦ huiꝰ rei tanto isto
indicio. manifestiꝰ atq p̃clariꝰ: quã
ut dĩfiliꝰ ĩmutabilit̾ bonꝰ. ĩ se manens
qd erat. & a nobis ꝓ nobis accipiens qͦd
dignatꝰ inire consortiũ. priꝰ sine ullo
suo malo mnerito. mala nr̃a ꝑferr&.
ac sĩ iã credentibꝰ. quantũ nos diligat
in noꝰ sua sine ullis bonis meritꝰ nr̃is.

Expanded text:
non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalne liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat i
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Proinde miro & diuno mͦ. &. qͣn¬
do nos oderat diligebat. Oderat enĩ
nos. quales ipse ñ fecerat: & iniqͥtas¬
nr̃a opꝰ eiꝰ ex parte consũyserat. noue¬
rat simul ĩ uno qͦq nr̃m. & odisse qͦd
feceramꝰ. & amare qͦd fecerat. Et hoc
qͥdẽ in om̃ibꝰ. intelligi potest. de illo
oderit: qͥs digne possit eloqͥ: qͣntũ di¬
ligat m̃bra unigenitisui: Et qͣnto
ãpliꝰ ipsũ unigentũ ꝑ quẽ c̃ditast̾
omĩa. uisibilia & inuisibilia. quȩ in
siuis generibus. ordinata ordinatissi
me diligit: Membra qͥppe unige¬

Expanded text:
. Proinde miro et divino modo etiam quando nos oderat diligebat. Oderat enim nos quales ipse non fecerat, et quiaomni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest de illo oderit, quis digne possit eloqui quantum diligat membra unigeniti sui, et quanto amplius ipsum unigenitum, in quo condita sunt omnia visibilia et invisibilia, quae in suis gme diligit. Membra quippe Unige
Abbreviated transcription (Latin):
Primũ nobis ꝑsuꝰdendũ fuit. qͣntã
nos diliger& ds̃: ne desꝑatione ñ
auderemꝰ erigi in eũ. Quales aũ dilex¬
erit. ostendi oportebat. ne tãquã de
meritis nr̃is suꝑbientes. mag̃ ab eo
resiliremꝰ: & in nr̃a fortidine. magͣ
deficeremꝰ: ac ꝑ hoc egit uobiscũ. ut
ꝑ eiꝰ fortituamẽ potiꝰ ꝓficeremꝰ. ꝗta.

Expanded text:
nobis persuadendum fuit, quantum nos diligeret Deus, ne desperatione non auderemus erigi in eum. Quales autem dilexerit, ostendi oportebat, ne tanquam de meritis nostris superbientes, magis ab eo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus: ac per hoc egit nobiscum, ut per ejus fortitudinem potius proficere
Abbreviated transcription (Latin):
to dãpnabilior eoꝵ iuidicata si a¬
ya ꝗͣ to erat nat᷑a sublunior: La¬
to enĩ minꝰ quã nos pec care debi¬
rt. quanto meliores nobis fuert.
aũ. in offendend̃o creatore. tauto
crabiliꝰ beneficia  ingrati extitiꝰ
quanto beneficientiꝰ st̾ creati ł es
nr̃i fierent deceptores. Hoc itaqi
bis magnũbonũ confert. qͥ diley¬
m̃bra ẽẽ nos uoluit. equales seis as¬
gł̃is sumꝰ. Quibꝰ & nat᷑a inferiores
conditi sumꝰ. & peccato indigniores
facti: qui eoꝵ fieri quales cũ q debe¬

Expanded text:
tanto damnabilior eorum judicata sit culpa, quanto erat natura sublimior? Tanto enim minus quam nos peccare debuerunt, quanto meliores nobis fuerunt. Nunc autem in offendendo Creatorem tanto exsecrabilius beneficio ejus ingrati exstiterunt, quanto beneficentius sunt creati; nec si et nostri fierent deceptores. Hoc itaque nobis magnum bonum conferet, qui dilemembra nos esse voluit, aequales Angelis sanctis simus , quibus et natura inferiores conditi sumus, et peccato indigniores facti, qui eorum fieri qualescumque
Abbreviated transcription (Latin):
suã. Quid tͥ ꝓmisit ds̃.: O homo mor¬
talis. qͥa uicts es ĩ eternũ. ñ credis: Cre
fecit: Morturis ẽ ꝓte. Quid ꝓmisit:
ut uiuascũ illo. Incredibiliꝰ ẽ qͦd mor¬
tiuus ẽ eterrꝰ ꝙͣ ut ĩ et̾nũ uiuat mor¬

Expanded text:
illo. Quid tibi promisit Deus, o homo mortalis? Quia victurus es in aeternum. Non credis? Credfecit? Mortuus est pro te. Quid promisit? Ut vivas cum illo. Incredibilius est quod mortuus est aeternus, quam ut in aeternum vivat mor
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xpi : Et qͣmͦ uictus ẽ: Quia ti
in eo nichil morte dignũ inuemra
occidit eũ tam̃. Et utiq iustũ e.
debitores qͦs tenebat liberi dimiti¬
tur: ĩ eũ credentes. quẽ sine ulla
bito occidit. Hoc ẽ qͦd iustificaril
cim᷑ in xp̃i sanguine. Sic qͥppe in
missionẽ peccatoꝵ nrͣorũ: ĩ noceis
aliis psalmis ĩ morturis liberũ: soli

Expanded text:
isti? Et quomodo victus est? Quia cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens t in Psalmis
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ad qͦd geme. Contẽpne sp̃m tuĩi:
gustias patiatur ĩ corpore tuo. Cũ ha
uitẽ aliquẽ hospitio suscipias. pate.¬
dilataberis ñ angustiaberis. Dilatas¬
ti gressus meos subt̾ me. Dic dic. hos¬
piti tuo dicturꝰ ẽ. dilatasti gressusme¬
os subtꝰ me. Quando ñ hic eras anguᷤ¬
tias patiebar: ĩplesti cellã meã: & si
me exclusisti. s angustiã meã. Cum
nr̃is: ipsa diffusio latitudinẽ sigas
Non gͦ tuneas angustias. Recipe hos¬
tẽ istũ. & ñ sit ospes quasi transa¬
tibꝰ. Non enĩ deb dare discedendo
Ueniens habita in te. &. dedait: ips¬
to non te deserat: ñ iñ migr&. Ie
illũ animo. & dic illi. Dñe ds ny

Expanded text:
Ecce ad quod geme. Contemne spiritum tuum, iritus Dei, angustias patiatur in corpore tuo. Cum habvitem aliquem hospitio suscipias, patedilataberis, non angustaberis. Dilatasti gressus tuos subter me : dicis. Hospiti tuo dicturus es, Dilatasti gressus meos subter me. Quando non hic eras, angustias patiebar: implesti cellam meam, et non me exclusisti, sed angustiam meam. Cum est, ipsa diffusio latitudinem significat. Non ergo timeas angustias, recipe hospitem istum: et non sit hospes quasi de transeuntibus. Non enim habet dare discedendo: Veniens habitet in te, et dedit. Ipsius esto, non te deserat, non inde migret: tene illum omnino, et dic illi, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
Omiia mͥ traditast̾ a patre.
meo inqͥt. F ortasse dicturꝰ es. Ypo
st̃ tradita. nũqͥd mͥ: Audi apłm
dicentẽ. Audi ut dixi iã dudũne
desꝑatione frangaris. Audi qͣmͦ
amatꝰ es: ñ amandus. Audi qͣm ama¬
tus es. turpis fedus. anͣꝙͣ. eẽt ĩ te qͦd
amari dignũ eẽt. Amatꝰ es priꝰ. ut
dignꝰ fieres qͥ amareris. Et enĩ xp̃c

Expanded text:
Omnia mihi tradita sunt a Patre meo, inquit . Fortasse dicturus es: Christo sunt tradita, numquid mihi? Audi Apostolum dicentem: audi, ut dixi jamdudum, ne desperatione frangaris; audi quomodo amatus es non amandus, audi quomodo amatus es turpis, foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignus fieres qui amareris. Etenim C
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nobis om̃ibꝰ tradidit eũ: qͦmͦ ñ et cũ
illo omĩa nobis donauit: Quod aut̃
factũ nobis annuntiat᷑. hoc futurum
ostendebat᷑. & antiqͥs iustis: ut ꝑ ean¬
dẽ fidẽ. etiã ipsihumiliati: infirma¬
rentur: & infirmati ꝑficerent᷑ Qm¬

Expanded text:
s omnibus tradidit illum, quomodo non et cum illo nobis omnia donavit ? Quod autem factum nobis annuntiatur, hoc futurum ostendebatur et antiquis justis, ut per eamdem fidem etiam ipsi humiliati infirmarentur, et infirmati perficerent
Abbreviated transcription (Latin):
Lluuiã qͥipe uoluntariã ñ nͥ gr̾̃am
uult intelligi. ñ meritis redãitam.
s gratis datã. uñ & gr̃a nothinatur.
edit enĩ eã. ñ qͥa digni eramꝰ. s qͥa
uoluit. Hoc cognoscentes. ñ fidentes
in nobis erimꝰ: & hoc ẽ infirmari. Ipse
uͦ ꝑficit nos: qͥ etiã paulo apło dix̃. Suf¬
ficit tͥ gr̃a mea: nã uirtꝰ in infirmi¬
tate ꝑficit᷑. ꝑsuadendũ gͦ erat homi¬
ni. qͥntũ nos dilexerit ds: & quales
dilexerit. Quantũ ne desꝑaremꝰ:
quales ne suꝑbiremꝰ. Hunc locum
apłs ꝑ necessariũ sic explicat. Cõmen¬
dat aũ inqͥt suã caritatẽ ds̃ in nob̾.
qm cũ adhuc peccatores ẽẽmꝰ. xp̃c ꝓ¬

Expanded text:
m vult intelligi, non meritis redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; et hoc est infirmari. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitni quantum nos dilexerit Deus et quales dilexerit: quantum, ne desperemus; quales, ne superbiremus. Hunc locum Apostolus pernecessarium sic explicat: Commendat autem, inquit, suam charitatem Deus in nobis quoniam cum adhuc peccatores essemus,
Abbreviated transcription (Latin):
oc ẽ opꝰ di: ut credatis in eũ quẽ ille sexto¬
misit. Ut credatis in eũ. ñ ut creda-¬
tis ei. S. si creditis in eũ: creditis ei.
Non aũ continuo qui credit ei: cre¬
ait in eum Nã & demones cre-¬
debant ei. & ñ credebant in eũ. Rur¬
sus edã de apłis iysius possumꝰ dicere.
Gredimꝰ paulo: s: ñ credimꝰ in paulum.
reidimꝰ petro: s ñ credimꝰ in petrũ.
Gredenti enĩ i eũ qͥ iustificat ĩpium:

Expanded text:
oc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa xp̃i intelligere uͥ ait. maiora ho¬
rũ faci&. nulla nos necessitas cogit.
horũ enĩ forsit᷑andix̃. quȩ illa tͣc faci-¬
ebat. Tunc aũ u̾bafidi faciebat. & de
his oꝑibꝰ fuerat p̾locutꝰ dicens u̾ba
que ego loquor uobis. a me ip̃o ñ lo

Expanded text:
i intelligere ubi ait, Majora horum faciet, nulla nos necessitas cogit. Horum enim forsitan dixit, quae in illa hora faciebat: tunc autem verba fidei faciebat, et de his operibus fuerat praelocutus dicens, Verba quae ego loquor vobis, a meipso n
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ credere in eũ: Credendo amare.
credendo diligere. credendo ĩ eũ ire.
& eiꝰ m̃bris in corꝑari. Ipsa ẽ gͦ fides.
quã de nobis exigit d̾s: & ñ inuenit
cuncisio aliqͥd ual& neq p̃putium:
S fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur: Nͣ
qualiscũq fides: s fides quȩ ꝑ dileq.

Expanded text:
ndo amare, credendo diligere, credendo in eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit cumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur ? Non qualiscumque fid
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. ac iustificationẽ suã Nonhic
audeo p̃cipitare sententiã. Intelligat:
qͥ potest. uidic& qui potest: utrũ maiꝰ
sit iustos creare. quã impios iustifica¬
re. Certe enĩsi equalis ẽ utrũq poten¬
tiȩ: hoc maioris ẽ miscđie. Hoc ẽ enĩ
pietatis sacram̃tũ. qd manifestatũ est

Expanded text:
tem ac justificationem suam? Non hic audeo praecipitare sententiam. Intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. Hoc est enim pietatis sacramentum, quod ma
Abbreviated transcription (Latin):
Si querere uoluerit. añ grãm quidmeͥ¬
ruerit ut acciꝑ & eã. mala sua pote¬
rit homo inuenire nͣ bona. etiã si eũ
uniꝰ diei uitã habentẽ suꝑ tͣram. gr̃a
saluatoris inuenerit: quia si aliqͥdboni
oꝑatur homo. ut grãm mereatur. nͣ

Expanded text:
si quaerere uoluerit, ante gratiam quid meruerit, ut acciperet eam, mala sua poterit homo inuenire, non bona, etiam si eum unius diei uitam habentem super terram gratia saluatoris inuenerit, quia, si aliquid boni operatur homo, ut gratiam mereatur, non
Abbreviated transcription (Latin):
oc oꝑat᷑ ĩ nobisñ utiq sine nobis. Au¬
di iã gͦ & intellige. Qui credit in
me. oꝑa que ego facio & ipse faci
&. Priꝰ ego facio deinde & iyse fa¬
ci: quia facio ut faciat. Que oꝑa.
nͥ ut ex ĩꝑio iustꝰ fiat : Et maiora
hoꝵ faci&. Quorũ obsecro: Nũ¬

Expanded text:
oc operatur in nobis, non utique sine nobis. Audi ergo jam et intellige: « Qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet ? » Prius ego facio, deinde ipse faciet; quia facio ut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? Et majora horum faciet. Quorum, obsecro? Nun
Abbreviated transcription (Latin):
nutritor tuus ẽ. malus si fuerit tẽpti¬
tor tiuis. Et nutͥmenta libenter accux
et in tẽꝑtatione approbare. Esto aurũ:
atende munclũ istũ tã quã fornacem
aurificis. In uno angusto loco tͥa stͣ: au¬
rũ palea ignis. Ad illa duo ignis appo¬
nit᷑. Palea urit᷑: aurũ purgat᷑. Cessit
nescio qͥs minis: et adductꝰ ẽ ad idolũ.
Ue mͥ qa paleã plango: cinerẽ uideo. N cest

Expanded text:
nutritor tuus est: malus si fuerit, tentator tuus est. Et nutrimenta libenter accipe, et in tentatione approbare. Esto aurum. Attende mundum istum tanquam fornacem aurificis: in uno angusto loco tria sunt, aurum, palea, ignis. Ad illa duo ignis apponitur, palea uritur, aurum purgatur. Cessit nescio quis minis, et adductus est ad idolium: vae mihi, quia paleam plango, cinerem video. Alius
Abbreviated transcription (Latin):
unc erit humilitas uera siñ sola
ostentet᷑ in lingua. ut simꝰ scdm
c̃sentientes: qͦd ñ fit ore. Sed tu hi
ꝑocrita. si dicis habere cũ celas te. ñ
habere peccatũ. foris fingis humili¬
tatẽ: intꝰ ãplecteris uanitatẽ. Ergo
et in ore et in corcle ñ habes ueritatẽ.
Quid ꝓdest uideri hominibꝰ humilis
eẽ qd dicis: si ds̃ uicdet altũ eẽ qđ sapisꝰ
Certe si auribꝰ diuinũ insonaret oracu¬
lũ. noli altũ dicere. nec sic ĩmerito tãp¬
nareris: si humilis in ore ĩ ore corã homi¬
nibꝰ. altũ in corde cͥorã cło loq̃reris.
Cũ uͦ audias noli altũ saꝑe s time: et tu
in tantũ sapis altũ. ut te peccatũ exis¬
times ñ habere. ac ꝑ hoc qͥa ñ uistimẽ¬
re: nichil tͥ aliud remaneret. quam
miliat ex altabitur. Proinde cũ ahi
nos ãmoneat. ne simꝰ alta sapientes.
si humilibꝰ c̃sentientes. cogitet si potest
in quantũ suꝑbie p̃cipitiũ feratur
homosi ñ c̃senserit humili deo. et qͣ

Expanded text:
m erit humilitas vera, si non sola ostentetur in lingua; ut simus secu«consentientes;» quod non fit ore, sed corde. Hypocrita, si dicis te habere, cum credas te non habere peccatum; foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem. Ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, in tantum sapis altum, ut te peccatum existimes non habere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud remanet quam miliat, exaltabitur . Proinde cum Apostolus nos admoneat, ne simus alta sapientes, sed humilibus consentientes ; cogitet, si potest, in quantum superbiae praecipitium feratur homo, si non consenserit humili Deo; et quam
Abbreviated transcription (Latin):
Non reddentes malũ ꝓ malo. uł male¬
dictũ ꝓ malelicto: uñ et in psalmole¬
git᷑. si reticlidi retͥbuentibꝰ m mala.
Duorũ postremorũ. illud mitiꝰ ad nouẽ
leꝓsos pertinet: qͥ cũ munclatieeñt a
tantis dñi beneficiis. quã ñ solũ mini¬
me redelebant: uerũ etiã ꝓ illo bono
irrogabant malũ. duo uͦ media que
diximꝰ. hominũ quotam nͦꝙ eẽ medorũ
ita se habent. ut eorũ pͥus qd ẽ redle¬
re  p bonis. habeant et boni. et medi¬
criter boni. uł metliocriter mali.
Ideo dñs hoc ñ rep̃hendit. Sed ñ uult
in eos solos discipłos suos ꝑmanere. qͦs
S i dilexeritis qͥ uos diligunt. it ẽ red¬
dicleritis bona ꝓbonis: quã mercetlẽ
habebitis: id ẽ qͥo magnũ facitis:
Nonne et puplicani hoc faciunt:
Uult aũ illos et hoc facere. et longe
ãpliꝰ. id ẽ ut ñ solũ amicos. uerũ etiã
mali. et metlioc̾ter mali. uł medio¬
criter boni: usq ut eo ut lex eis dede-¬
rit ulciscendi modũ. oculũ ꝓ oculo.

Expanded text:
malo, vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentibus mihi mala» . Duorum postremorum illud mitius ad novem leprosos pertinet, qui cum mundati essent a tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duo vero media quae diximus hominum quodam modo esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius, quod est reddere bona pro bonis, habeant et boni, et mediocriter boni, vel mediocriter mali. Ideo Dominus hoc non reprehendit, sed non vult in eo solo discipulos suos permanere, quos «Si dilexeritis eos qui vos diligunt,» id est, si reddideritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facietis? «nonne et publicani hoc faciunt» ? Vult autem illos et hoc facere, et longe amplius; id est, ut non solum amicos, verum etiam mali, et mediocriter mali, vel mediocriter boni; usque adeo ut Lex eis dederit ulciscendi modum, «Oculum pro oculo,
Abbreviated transcription (Latin):
s erũ pͥus ꝓpinquã bonis. posteriꝰ ꝓ¬
pinquã malis. Hec inscripturis scis.
oportet adtendere. Reddidit bona
ꝓ malis ipse dñs qͥ iustificat impiũ.
et pendens in cru̾ce dix̃. Later ignos¬
ce illis: qͥa nesciunt qͥd faciunt. Cuiꝰ

Expanded text:
sed eorum prius propinquum bonis, posterius propinquum malis. Haec in Scripturis sanctis oportet attendere. Reddit bona pro malis ipse Dominus, «qui justificat impium» , et pendens in cruce dixit: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
deo. Quȩ aũ st̃: a deo ordinata st̃.
Qui aũ resistit potestati: or dinatioi¬
dĩ resistit. S qͥd si illut iubeat qd̃
ñ debes facere. Hic sane c̃tẽpne
potestatẽ.: tim̃do potestatẽ. Ipsos hu¬
manarũ rerũ gradꝰ adu̾tite. Si ali¬
qͥd iusserit curator: ñ ne aliqͥd faci¬
endũ ẽ : Lam̃ si contͣ. ꝓconsilẽ iui¬
beat. ñ utiq contẽpnis potestatẽ.
s eligis maiori seruire: nec hinc
debet minor irasci. si maior p̃lataẽ.
Rursus si aliqͥd ipse ꝓconsul iubeat.
et aliud iubeat imperator: nũqͥd du¬
bitat᷑ illo contẽpto. illi eẽ seruiendũ :
Ergo. si aluid imꝑator aliuid ds̃: qͥo¬
udicatis : Aaior potestas. dat ueniã.
Iu carcerẽ: ille gehennã minat᷑. Hic
iã tͥ assumenda ẽ fides tua tamquã
scutũ. in qͦ possis omĩa ignita iacula
Quit times hominẽ homo: In dei sinu
positꝰ sta. De illiꝰ sinu noli cadere. Ac-¬
qd ibi passus fueris: ad salictẽ ualebit.¬
non ad ꝑnitiem. Lanitus menbrorũ

Expanded text:
Deo ordinatae sunt. Qui autem resistit potestati, Dei ordinationi resistit . Sed quid, si illud jubeat, quod non debes facere? Hic sane contemne potestatem, timendo potestatem. Ipsos humanarum rerum gradus advertite. Si aliquid jusserit curator, nonne faciendum est? Tamen si contra proconsulem jubeat, non utique contemnis potestatesed eligis majori servire. Nec hinc debet minor irasci, si major praelata est. Rursus, si aliquid ipse proconsul jubeat, et aliud jubeat imperator,  numquid dubitatur illo contemto illi esse serviendum? Ergo , si aliud imperator et aliud Deus, qibet? Major potestas. Da veniam: tu carcerem, ille gehennam minatur. Hinc jam tibi assumenda est fides tua tanquam scutum, in quo possis omnia ignita jacula acuit positus? Tu de illius sinu noli cadere: quidquid ibi passus fueris, ad salutem valebit,non ad perniciem. Laniatus membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
potentior ẽ qͥ uocauit uos. Rinas im¬
ꝑioꝵ ne tuueritis. Inimicos patimi¬
ni. habete ꝓ qͥbꝰ oretis ꝓrsus ñ uoster¬
reant. Hec sanitas. Haurite in isto con¬
uiuio. hic bibite uñ saciemini: ñ illic
uñ insaniatis. State in dño. Argentes
estis. aurũ eritis. Ista similitudo. ñ a no¬
bis est: de diuina scriptura ẽ. Legistis
audistis. Sic̃ aurũ infornace ꝓbauit
electos. et sic̃ holocaustũ hostiã accep̃
illos. Ecce qͥd eritis. Ad thesauros dei esti¬
te tiuites. de deo: ñ eũ facturi duitiꝰ.
s de illo futuri diuites. Impleat uos.
Auut ñ admitatis ad cor ur̃m. Hũqͥ

Expanded text:
potentior est qui vocavit vos. Minas impiorum ne timueritis. Inimicos patimini; habetis pro quibus oretis; prorsus non vos terreant. Haec est sanitas, haurite hinc in isto convivio: hic bibite, unde satiemini, non illic, unde insaniatis. State in Domino. Argentei estis, aurum eritis. Ista similitudo non a nobis est, de divina Scriptura est. Legistis, audistis: Sicut aurum in fornace probavit illos; et sicut holocausti nostiam accepit illos . Ecce quid eritis ad thesauros Dei. Estote divites de Deo: non eum facturi divitem, sed de illo futuri divites. Impleat vos, aliud non admittatis ad cor vestru
Abbreviated transcription (Latin):
Si tu iã ñ es malus: opta malo. ut sit bo¬
nꝰ. Quit seuis in malos. Quia mali st̃
in qͥs. Addis te illis seuiendo in illos. Con¬
siliũ to. displicet tͥ malus. Nonsint
tuo. Rep̃hendis: s adiungeris. Auges
ciꝰ numerũ quẽ c̃tempnas. Malo uis
uincere malũ: de malitia uincere mali¬
tiã. Ert̃ due malitie: ãbe uincente.
Non audis c̃siliũ dñi tui. ꝑ aplm: Holi
uinci a malo: si uince in bono malũ for¬
te ille pͥor ẽ quã tu sis: duotam̃ mali.¬

Expanded text:
si tu jam non es malus, opta malo ut sit bonus. Quid saevis in malos? Quia mali sunt, inquis. Addis te illis, saeviendo in illos. Consilium do: displicet tibi malus, non sint duo. Reprehendis, et adjungeris? auges ejus numerum, quem condemnas? De malo vis vincere malum? de malitia vincere malitiam? Erunt duae malitiae, ambae vincendae. Non audis consilium Domini tui per Apostolum: Noli vinci a malo, sed vince in bono malum ? Forte ille pejor est: cum et tu sis mal
Abbreviated transcription (Latin):
S ex st̾ in isto genere differentie. octaui.¬
q̃ cõmemorate animadu̾ti facillime
posst̃. Reddere bona ꝓbonis. ñ red¬
dere mala ꝓ malis. reddere bona ꝓ
bonis. reddere mala ꝓ malis. Non
redoere hona ꝓ bonis. s reddere

Expanded text:
Sex sunt in isto genere differentiae quae commemoratae animadverti facillime possunt: Reddere bona pro malis, non reddere mala pro bonis. Reddere bona pro bonis, reddere mala pro malis. Non reddere bon
Abbreviated transcription (Latin):
dice gaudeat᷑ maliuolus uͦ animus
c̃tristat᷑. si eiꝰ inimicꝰ correptꝰ euaserit
penã: et cũ puniri eũ uidet. uindi¬
cari se ita gaulet. ut ñ iustitia del.
quẽ tiligit. s illiꝰ quẽ odit miseria
telectet᷑. Et cũ d̾imittit iudiciũ: ut
plꝰ noceat d̃s quã ipse potest nocere.
exoptat. Et cũ dat cibũ inimico esu¬
rinti. potũq sitienti: maliciose sa¬
pit qd scriptũ ẽ. hoc enĩ faciens. car-¬
pones ignis congeres suꝑ cap̃ eiꝰ. Agit
enĩ ut ãpliꝰ aggrauet. et ei excitet in¬
dignationẽ dei. quã carboribꝰ ignis sig¬
nificari putat. ñ intelligens illũ ignẽ
eẽ penitentie urentẽ polore. qͦ cuiꝰq
cap̃ erectũ suꝑbia. beneficũs inimici
ad humilitatẽ salubrẽ depont᷑. et in
bono illiꝰ huiꝰ malũ uincit᷑: uñ apłs ui
gilanter adiunx̃. Noli uinciã malo. s
uince in bonũ malũ. Quomͦ aũ potest

Expanded text:
Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Qu
Abbreviated transcription (Latin):
uos defentdentes carissimi: s tate
locũ irȩ. Scͥptũ ẽ enĩ. Michi uindic¬
tã. ego retͥbuã dic̃ dñs. Blec ipse ita¬
q p̃cepit. ut nolint uindicari. s. ut
ñ se ipsi uindicantes. dent locũ ire
dĩ qͥ dix̃.: mͥ uindictã ego retͥbuã. Et
dñs in euangło. uiduã ꝓponit in si¬
militudinẽ. q̃ uinoicari desiderans
iudicẽ int̾pellat iniustũ: qͥ eã tandẽ.
aliqͣndo ñ iusticia ductꝰ. s tedio uitꝰ¬

Expanded text:
ntes, charissimi, sed date locum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justi
Abbreviated transcription (Latin):
aũ in fut᷑o scło ultimo dĩ iudicio umn-¬
dicat᷑: hoc ei placet qd̃ dõ. ne beñ sit
malis. ne piorũ p̃miis. etiã ĩpii ꝑ¬
fruant᷑: qdꝰ utiq iniustũ ẽ: et ã re-¬
gula ueritatis. quã iustꝰ oiligit ali

Expanded text:
autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vinautem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus dili
Abbreviated transcription (Latin):
nec uotũ malũ retlelendũ ẽ ꝓ facto
tũ. qͥ etiã si ñ ipse uinlicat tam̃
ut eiꝰ inimicũ ds̃ puniat. expectat
atq optat. Qua ꝓpt̾ cũ et hõ iustꝰ
et hõ malꝰ de immicis suis uelint
ã dño uindicari: uñ disc̾nunt᷑. nili
qͥa iustꝰ magis cupit iumicũ suũ
corrigi quã puniri : Et cũ ĩ eo uidet
a dño. uindicari. ñ eiꝰ delectat᷑ pe.¬
na. qͥ eũ ñ odit: s. diuina iustitia
qͥa dm̃ diligit. Deniq si in hoc
scłõ ĩ eũ uindicat᷑. uł ꝓ illo etiã leta.¬
tur. si corrigit᷑: uł certe ꝓ aliis ut
eũ timeant imitari: ipse qͦq fit ał¬
lior ñ suplicio illiꝰ edia sua paseanꝰ.
s errata emenclando. ac ꝑ hoc de be¬
niuolentia ñ de malitia ẽ. qͦd letat᷑
iustꝰ cũ uidet uindictã. et manꝰ su¬
as lauat. id ẽ oꝑa sua muncdiora effi¬
cit in sanguine. ioẽ in exitio peccato¬
ris. sumens inde ñ mali alieni gaudi¬
ũ. s oiuine ãmorutionis exẽplũ. Si

Expanded text:
 facto lum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si
Abbreviated transcription (Latin):
tua. rasurꝰ qͥcͥqͥt relicturꝰ ẽ. Tollat qͥs¬
qͥd ꝑmanebit si potest. Quio tulit po¬
tens nocens: qͥd magnũ tulit: Quot
fur qt fraudator. ut multũ seuiat
qs̃ latro. S. et iͥpsũ corpꝰ occidendũ ꝑ¬
missus fuerit. qͥo tulit nͥ qd̃ latro: Ho¬
nor aui cũ dixi latro. blã qualiscũq la¬
tro. homo ẽ. Quod fibris qp  corpius:
Q uot fungus malus. lsta tota potentia
seuentiũ ẽ facere qs fungus. Man¬
ducant homines fugũ malũ: et mo¬
riuntur. Ecce. in qua fragilitate est
uita humana. Quã quantoq relie¬
turꝰ es. noli ꝑ illa sic pugaiare. ut te
tende. Pati uenit: s et głificari.
Contẽpni: s etiã exaltari. Rori: s etiã
resurgere. Oꝑus te terret. mercedẽ
uide. Quare uis ꝑuenire telicatus.
ad eã rẽ. ad quã ñ ꝑducit nͥ labor:¬

Expanded text:
tua, rasurus quidquid relicturus es. Tollat quidquid permanebit, si potest. Quid tulit potens nocens? quid magnum tulit? Quod fur, quod effractor; ut multum saeviat, quod latro. Si et ad ipsum corpus occidendum permissus fuerit, quid tollit nisi quod latro? Honoravi, cum dixi, Latro. Nam qualiscumque latro, homo est. Quod febris, quod scorpius, quod fungus malus. Ista tota potentia saevientium est, facere quod fungus. Manducant homines fungum malum, et moriuntur. Ecce in qua fragilitate est vita humana: quam quandoque relicturus es, noli pro illa sic pugnare, ut tu tende. Pati venit, sed et glorificari; contemni, sed etiam exaltari; mori, sed etiam resurgere. Opus te terret, mercedem vide. Quare vis pervenire delicatus ad eam rem, ad quam non perducit nisi labor
Abbreviated transcription (Latin):
Omnia suꝑba i actantia. si beata uita
ẽ ĩ cru ciatibꝰ corꝑis eũ ñ in ea lapiens
ut fruat᷑ Si aũ misera ẽ. qͥd obsecro te
nͥ typꝰ impedit ne fateat᷑ ne oret dm̃.
ne iusto et misericordi supplicet. qͥ po
uł ad ea tolerancla fortitudine ar¬
mare. uł ab eis omim liberare. et pꝰ
hec uere beatã uitã dare. qͦ nullũ
malũ amitat᷑. et uͥ sũmũ bonũ nũ¬
quã admittat᷑. Hoc piorũ p̃miũ est
cuiꝰ adipiscenti spe uitã istã tẽpora¬
lẽ atq mortalẽ. ñ tã delectabiter
quam tolerabilit̾ ducimꝰ. et mala eiꝰ
tc̃ bono c̃silio. et diuino munere forti¬
ter ferimꝰ: cũ bonorũ et̾norũ fideli
dĩ ꝓmissione. et fideli nr̃a expectati-¬
one gaudemꝰ. Ad hoc nos exhortatus
apls paulꝰ ait. Spe gaudentes. in tͥbu-¬
latione patientes. Ostendit enĩ qua-¬
re intͥbulatione pacientes p̃miten¬
tate diuintatis et carnis infirmita¬
te apparente. ñ solũ sermonis oracu-¬
lo docuit. uerũ etiã sue passionis et

Expanded text:
m superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui po mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione patientes\', praemittentate diuinitatis et carnis infirmitate apparente non solum sermonis oraculo docuit uerum etiam suae passionis et
Abbreviated transcription (Latin):
non posset impleri. Quod aũ seqͥt᷑ tu uero
ꝑfecistieã: ad legẽ ita refert᷑ quia scd̃m illud
ꝑfecta. idẽ impleta est. quod dñs in euan¬
gelio dicit. ñ ueni soluere legẽ sed achim¬
plere. linde & apł̃s qui dixerat legẽ in¬
firmatã ẽẽ ꝑ carnẽ: quia caro ñ implos.
quod per sp̃m implet᷑. idẽ ꝑ grãm spͣua¬

Expanded text:
m. Quod autem sequitur, Tu vero perfecisti eam, ad Legem ita refertur, quia secundum illud perfecta, id est impleta est; quod Dominus in Evangelio dicit: Non veni Legem solvere, sed implere . Unde et Apostolus qui dixerat Legem infirmatam esse per carnem, quia caro non implet quod per spiritum impletur, id est per gratiam sp
Abbreviated transcription (Latin):
Segregauit itaq hanc pluuia uoluntari¬
am deus. hereditatis suȩ quod legẽ dedit.
& infirmata est: uł ipsa lex uł ipsa here-¬
ditas. Lex infirmata sic accipi pocest: eo
quod ñ impleret᷑. Nã quod ipsa infir-¬
ma sit. s quod infir mos facit minando
sibile erat legis in quo infirmabat᷑ ꝑ car¬
nẽ significare uolens quia ꝑ sp̃m implet᷑.

Expanded text:
Segregavit itaque pluviam hanc voluntariam Deus haereditati suae, quod Legem dedit. Et infirmata est: vel ipsa Lex, vel ipsa haereditas. Lex infirmata sic accipi potest, eo quod non impleretur: non quod ipsa infirma sit, sed quod infirmos facit minando sibile erat Legi, in quo infirmabatur per carnem; significare volens quia p
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ habitat in me. hoc ẽ in car¬
ne mea bonũ. sic iam ex illiꝰ expositi¬
one. hunc locũ debemꝰ acciꝑe tamquã
Deinde subiungit: ꝓpter quod dixerat
dñm nr̃m. Atq inde concludit. Igi¬
tur ego ipse mente seriuo legi dei:
cane aũ legi peccati. Carne scilicet legi
peccati concupiscendo: mente aũ legi dei
eidẽ concupiscentie ñ consentiendo. Hulla
gͦ condẽpnatio ẽ nc̃: his qͥ st̾ in xp̃o iħu.¬

Expanded text:
quianon habitat in me, hocestin carquianon habitat in me, hocestin carne mea, bonum, sic etiam ex illius expositione hunc locum debemus accipere, tamquam Deinde subiungit propter quod dicta nostrum. Atque inde concludit, Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati: carne scilicet legi peccati, concupiscendo; mente autem legi Dei, eidem concupiscentiae non consentiendo. Nulla ergo condemnatio est nunc his qui sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uolentis facere: adiac&s aũ malũ ex
concupiscentia. cui ñ consentit qͥ dic̃.
iam non ego oꝑor illud. Aꝑtꝰ aũ quod
sequitur: utrũq declarat. Condelec¬
tor enĩ legi dei scd̾m interiorẽ homi¬
nẽ. Lideo aũ aliã legẽ in menbris me¬
is. repugnantẽ legi mentis mee. & cap¬
tiuantẽ me. in lege peccati que ẽ in m¬
bris meis. Sed quoa dixit captiuantẽ.
me: potest mouere. si nulla consensio ẽ.
Li nde ꝑꝑ ista tͥa. duo scilic&. de quibꝰ iam
aisputauimꝰ. quod ait. ego aũ carnalis
sũ. uenundatꝰ sub peccato. &. hoc tertiũ
captiuantẽ in lege peccati. quod ẽ in
menbris meis: potest uideri apłs.
eundẽ scribere qui sub lege. adhuc
uiuit. ñdũ sub gr̃a. Sed sic̃ illa duo
exposuimꝰ ꝓꝓpter carnẽ adhuc corrupti¬
bilem dicta:. Sic & hoc potest intelligi.
uantẽ me: quia & in ipsa carne. non
est aliena natura. s nr̃a. Sicut gͦ
exposuit ipse quid dixerit. scio enim

Expanded text:
est uolenti facere, adiacet autem malum ex est uolenti facere, adiacet autem malum ex concupiscentia, cui non consentit qui dicit: iam non ego operor illud. Apertius autem quod sequitur utrumque declarat: c o ndelector enim legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et eaptiuantem me in lege peccati, quae est in membris meis. sed quod dixit \'captiuantem me\', potest mouere, si nulla consensio est. unde propter ista tria, duo scilicet, de quibus iam disputauimus, quod ait: ego au tem carnal is su m, et: u enundatus sub peccato, et hoc tertium: captiuantem in lege peccati, quaeest in membris meis, potest uideri apostolus tum describere, qui sub lege adhuc uiuit, nondum sub gratia. sed sicut illa duo exposuimus propter carnem adhuc corruptibilem dicta, sic et hoc potest intellegi, uantem me\', quia et in ipsa carne non est aliena natura, sed nostra. sicut ergo exposuit ipse quid dixerit: scio enim
Abbreviated transcription (Latin):
lud nͥ quia consentit exibere menbra
sia arma iniquitatis peccato. Nam
& si concupiscit & consentit. & agit.
quomꝰ ñ ipse illud oꝑat᷑. etiam si oꝑari
aoleat. & unci grauit ingemiscat
am illud quod seqͥtur. nunne unde
loquat᷑ aꝑtissime ostendit: Scio enĩ
quia ñ habitat in me: hoc ẽ in carne
mea bonũ. Si enĩ sĩ exponer& adiun¬
gendo. hoc ẽ in carne mea: alit̾ fortas¬
se accipet᷑. quod dix̃ in me: ac ꝑ hoc uer.¬
sat hoc idem repetens. & inculcans.
Ielle enĩ acdiacor mͥ ꝑficere aũ bonĩ ñ
iuenio. Hoc ẽ enĩ ꝑficere bonũ: ut
ne concupiscat homo. Inꝑfectũ est¬
aũ bonũ: quando concupiscit: etiã
si concupiscentie ñ consentit: ad ma¬
quit. s qͥd nolo malũ hoc ago.Si aũ
quod quod ego hoc facio: iã ñ ego oꝑor
lud .s: qͥd habitat in me peccatũ. Io
repetiuit inculcans. & tamquã tar-¬
dissimos de sõno excitans. Inuenio gͦ
legẽ inquit uolenti mͥ facere bonum.

Expanded text:
nisi quia non consentit exhibere membra nisi quia non consentit exhibere membra sua arma insi et concupiscit et consentit et agit; quomodo non ipse illud operatur, etiamsi se operari doleat, et vinci graviter ingemiscat? 19. Jam illud quod sequitur, nonne unde loquatur, apertissime ostendit? Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Si enim non exponeret adjungendo, hoc est in carne mea, aliter fortasse acciperetur quod dixit, in me. Ac per hoc versat hoc idem repetens, et inculcans: Velle enim adjacet mihi; perficere autem bonum, non. Hoc est enim perficere bonune concupiscat homo. Imperfectum autem bonum est quando concupiscit, etiamsi non concupiscentiae consensit ad malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatu 111. id repetiuit inculcans et tamquam tardissimos de somno excitans: inuenio ergo legem, inquit, mihi uolenti facere bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
uel uenundatũ aliquaudo in pͥma tu¬
dicit ut etiã in ipso possit intelligi. etian¬
si in sua ꝑsona non se solum. s om̃saccii
uelit. qui se nouerunt sp̃ualis dilecti¬
ne. cũ carnis affectione si ne consension
confligere: An forte metumꝰ ea quil
quntur. quod enĩ operor ignoro non
quod uolo hoc ago. sed quod odi illudi
cio. ne forte ex his uerbis quisq conse¬
dire carnis concupiscentiȩ ad oꝑa mala
dumẽ quod adiungit. Si aũ qd nola
hoc facio: consentio legi. qm bona est
Magis enĩ se dicit consentire legi. quan
concupiscentie carnis. hanc enĩ peil¬
ti nomine appellat. facere gͦ se dicrt s
oꝑari. non affertu consentiendi  im¬
plendi. s ipso motu concupiscendi
Hinc gͦ inquit. consentio legi. qm boia
ẽ: consentio. quia nolo quod ñ uult.
Deude dicit. Hunc aut̃ iam ñ egoe¬
sub gr̃a que liberauit delectationẽ uo¬
luntatis. a consensione cupiditatis:
Noneiũ meliꝰ intelligit᷑ non ego opor il

Expanded text:
uel uenundatum aliquando in prima truel uenundatum aliquando in prima trdicit, ut etiam in ipso possit intellegi, etiamsi in sua persona non sc solum, sed omnes accipi uelit, qui se nouerunt spiritali dilectione cum carnis affectione sine consensione confligere? An forte metuimus ea quae sequuntur: quod enim operor, ignoro; non enim quoduolo, hocago, sed quod odi, illud facio, ne forte ex his uerbis quispiam consentire carnis concupiscentiae ad opera maldum est quod adiungit: si autem quod nolo hoc facio, consentio legi qMagis enim se dicit legi consentire, quam carnis concupiscentiae. Hanc enim peccati nomine appellat. Facere ergo se dixit et operari, non affectu consentiendi et implendi, sed ipso motu concupiscendi. Hinc ergo, inquit, consentio legi quoniam bona est: consentio, quia nolo quod non vult. Deinde dicit, Nunc autem jam non ego opesub gratia, quae liberauit delectationem uoluntatis a consensione cupiditatis\'? non enim melius intellegitur: non ego operor,
Abbreviated transcription (Latin):
tur corpꝰ animale. surgos corpꝰ sp̃uale
tunc enim ex toto se. id ẽ ex utraq par-¬
de qua constat spũalis homo erit. quan¬
do sp̃uale etiã corpꝰ erit. Heq enim ab¬
surdum est ut sit in illa uita etiam
caro sp̃ualis si potuit ẽẽ in hac uita in
his qui adhuc carnalia sapiunt etiam
sp̃c ipse carnalis. Si gͦ ido dix̃ ego aut̃
carnalis sum: quia numdũ sp̃uale corpꝰ
habebat apłs. sicut poss dicere ego aũ
mortalis sum. quod utiq ñ nisi scãm cor-¬
pus intelligeretur dixisse: quod non¬
dum fuerat immortalitate uestitum.
Item quod adiunx̃. uenundatꝰ sub pec¬
cato. ne quisquam eum nondum re¬
demptum xp̃i sanguine eristi¬
in&. etiam hoc scđm hoc potest in¬
telligi. quod ait & nos pͥmitias sp̃c¬
habentes & ipsi in nobis ingemis cimis
adoytionem expectantes redemtionem
corporis nr̃i. Si enĩ scđ̃m corpus dieit
uenundatum sub peccato. quod adhu
non ẽ redemptũ a corruptione corpuse

Expanded text:
tur corpus animale, surgit corpus spiritale. tur corpus animale, surgit corpus spiritale. tune enim extoto se, id est ex utraque parte, qua constat, spiritalis homo erit, quando spiritale etiam corpus erit. neque enim absurdum est, ut sit in illa uita etiam caro spiritalis, si potuit esse in hac uita in his, qui adhuc carnalia sapiunt, etiam spiritus ipse carnalis. sic ergo ideo dixit: ego autem carnalis sum, quia nondum spiritale corpus habebat apostolus, sicut posset dicere: \'ego autem mortalis sum\'; quod utique non nisi secundum corpus intellegeretur dixisse, quod nondum fuerat inmortalitateuestitum. item quod adiunxit: uenundatus sub peccato, ne quisquam eum nondum redemptum Christi sanguine existimet, etiam hoc secundum illud potest intellegi, quod ait: et nos primitias  ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. si enim secundum hoc se dicit uenundatum sub peccato, quod adhuc non est redemptum a corruptione corpus eius,
Abbreviated transcription (Latin):
enim peccatũ mortuum est. non inta iꝗni¬
ligamꝰ nͥ tanquam ñ sit: latos. ñ apparce
penitus ignoratur. tamquam in nescio
quibꝰ ignorantie tenebrissit sepultum.
Et quod ait. ego aũ uiueba aliquando.
sine lege: quid ait: nͥ mͥ uiuere uidebar.
Et quod adinr̃ adueniente mandato ƿec¬
catum reuixit: quid ẽ aliud quã eminu¬
do contra datũ p̃ceptũ. satis apparebat
admissum. Cũ autẽ a nascentibꝰ trabitur
tã quã mortuũ sit lata. donec repugnatis
iusticie. malum eius prohibitione sen-¬
tiat᷑: cum aliud ibet᷑. atq ꝓbat᷑. aliud
delecꝰtat atq dñat᷑. Tc̃ peccatũ quodã¬
modo in nocitianati hominis reuiui-¬
scit: qͦd in notitia pͥmi facti hominis. ali¬
quando iã uixerat. S: qͦd sequit᷑ nonita
expeditũ ẽ: quomͦ de paulo possit intel¬
ligi. Scimꝰ enim inquit. qm lex sỹua¬
lis est: ego carnalis sum. Non ait fui: s
huc enim erat in corꝑe mortis huius.
nundum facto quod alibi dicit. semina¬

Expanded text:
enim peccatum mortuum est, non intellegamus nisi, tamquam non sit, \'latet, non apparet, penitus ignoratur\', tamquam in nescio quibus ignorantiae tenebris sit sepultum. et quod ait: ego autem uiuebam aliquando sine lege, quid ait nisi \'uiuere mihi uidebar\'? et quod adiunxit: ad ueniente autem mandato peccatum reuixit, quid est aliud quam \'eminudo contra datum praeceptum satis apparebat admissum; cum autem a nascentibus trahitur, tamquam mortuum sit, latet, donec repugnans iustitiae malum eius prohibitione sentiatur, cum aliud iubetur atque adelectat atque damnatur, tunc peccatum quodammodo in notitia nati hominis reviviseit, quod in notitia primum facti hominis aliquando iam uixerat. Sed quod sequitur non ita expeditum est, quomodo de Paulo possit intellegi. scimus enim, inquit, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum. non ait \'fui\',huc enim erat in corpore mortis huius nondum facto, quod alibi dicit: semina
Abbreviated transcription (Latin):
srcꝰ in uobis. Liiificatis gͥ mortalibus
corporiꝰ nr̃is. ñ solũ ad peccandũ consen¬
ponilla erit. sed nec ipsa cui ñ consentia¬
Nus carnis concupiscentia remanebit: ꝗ
p̃ui resistentẽ ñ habere in carne morta.¬
I. ille tantũ homo ꝑotiit. qui ñ ꝑ ipsã
ad homines uenit. Et ido apłos quia ho¬
mines erant. & coryꝰ quod corrũpitur
ꝙ adgrauat animã. in huiꝰ uite mortalitate
portabant. absit ut dicamꝰ sic̃ iste calũpni¬
atur. sẽꝑ immoderata ubidine fuisse po-¬
iutos: Sed dicimꝰ a conͣsione prauarum
urdinũ liberos. de concupiscentia tam̃
carnis. quã moderando frenabant. tan¬
ti humilitate & pietate gemuisse. ut op¬
tarent eã ñ habere quã ebdomare.

Expanded text:
s in uobis. uiuificatis igitur mortalibus corporibus nostris non solum ad peccandum consensio nulla erit, sed nec ipsa cui non consentiatur carnis concupiscentia remanebit. quam spiritui resistentem non habere in carne mortali ille tantum homo potuit, qui non per ipsam ad homines uenit. et ideo apostolos, quia homines erant et corpus, quod corrumpitur et adgrauat animam, in huius uitae mortalitate portabant, absit ut dicamus, sicut iste calumniatur, semper inmoderata libidine fuisse pollutos, sed dicimus a consensione prauarum libidinum liberos, de concupiscentia tamen carnis, quam moderando frenabant, tanta humilitate et pietate gemuisse, ut optarent eam non habere potius quam domare.
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ. Quomͦ enĩ peccatũ ꝑ legẽ cogu¬
uit quod ignorat. Quomͦ apparae pacu¬
se cõmitto. qͦmͦ dicturꝰ est dñs impus in¬
in uos: quẽ ꝓculdubio latere n potest
& sicut dictũ ẽ eũ qͥ ñ nouerat peccati.
quodẽ ñ fecerat. neq enĩ ñ nouerat ꝙ
arguebat. His atq huꝰ modi in istã scripos
aplĩcȩ circũstantiã diligiter consideratis
te intelligit᷑ apłs. ñ qͥdẽ se solũ in sua ꝑsos
uerũ alios etiã sub gr̃a constitutos signiel¬
se: sed sed̾m ñdũ in illa constitutos pacep¬
fecta. a qua ab sorbebit᷑ mors in uictors

Expanded text:
mortem. quomodo enim peccatum per legem cognouit, quod ignorat? quomodo apparet peccapse committo, quomodo dicturus est dominus impiis: nonouiuos, quem procul dubio latere nihil potest, et sicut dictum est: eum qui non nouerat peccatum, quod est \'uon fecerat\'; neque enim non nouerat quod arguebat. His atque huiusmodi in ista scripturae apostolicae circumstantia diligenter consideratis recte intellegitur apostolus non quidem se solum in sua persona, uerum alios etiam sub gracasse, sed secum nondum in illa constitutos pace perfecta, in qua absorbebitur mors in victoriam