comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ dñi sui ⁊ faciens.
digna plagis uapulabit mł¬
ta. Nongͦ᷑ queritur nͥ ut et
ille uindicet. cui rerũ ordĩe
potestas data ẽ.⁊ ea uolũta¬
te undicet: qua pat̾ in par¬
uulũ filiũ quẽ ꝑetatẽ odis¬
se nõdum pocest. Hinc aꝑ
tissimũ exemplũ dat᷑. quo
satis appareat posse peccatũ
amorẽ potius udicati. ꝙͣ
impunicũ relĩqui. ut illum
inquẽ uindicat. ñ pena mi¬
serum: s correctionem batũ
uelit. paratus tam̃ si opꝰ sit
equo anĩo plura colerare ab
eo illata quẽ uult ẽẽ correctũ.
siue ineũ habeat potestatẽ
cohercendi siue no habeat
Aliuid iniiriarũ genus ẽqͣ
mintegrũ restiti potest. Cu¬
iꝰ due species: una ad pectu¬
niã. altera ad oꝑam ꝑtinet.
Quaꝓpt̾ illiꝰ de tuica uesti¬
m̃to. huiꝰ de angaria mille
passuũ ⁊ duonuliũ exẽpla
subiecta sũt: qr ⁊ reddi uesti¬
mentũ põt equẽ aduaris
oꝑa potest te etiã ipse si opꝰ
fuerit adiuuare. nͥ forte ita po¬

Expanded text:
luntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis . Non ergo quaeritur, nisi ut et ipse vindicet cui rerum ordine potestas data est, et ea voluntate vindicet, qua pater parvulum filium, quem per aetatem odisse nondum potest. Hinc enim aptissimum exemplum ducitur, quo satis appareat posse peccatum amore potius vindicari, quam impunitum relinqui: ut illum in quem vindicat non poena miserum, sed correctione beatum velit; paratus tamen, si opus sit, aequo animo plura tolerare ab eo illata, quem vult esse correctum, sive in eum habeat potestatem coercendi, sive non habeatAliud injuriarum genus est, quod in integrum restitui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de angaria mille passuum et duum millium exempla subjecta sunt: quia et reddi vestimentum potest; et quem adjuveris opera, potest te etiam ipse, si opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑterea qr nõ putabant iudei
se teneri iureurando: si ꝑ ista
uirassent. Et qm̃ audierant.
reddes aũt dño uisuirandum
tuũ: non se putabant dño de¬
bere uisiuurandum. si ꝑ celũ.
aut t̾ram. aut iherosolimam
aut ꝑ caput suũ urarẽt. qd̾
non uitio p̾cipientis. s illis
male intelligentibꝰ factum
est. Itaq dñs docet nicħ esse
tam uile increaturis dĩ ut
ꝑ ħ̾ quisq ꝑuirandum arbi¬
tretur. qͣndo a sũmis usq. ad
infima: diuina ꝓuidentia
creata regerentur: incipiẽs
a trono dĩ.usq ad capillum
album uł nigrũ. Neq ꝑ ce¬
lum inquit. qr tronꝰ dei est:
neq ꝑ terrã: qr scabellum pe¬
dum eiꝰ ẽ: idẽ cum uiras ꝑ
celum aut t̾ram. nõ te arbi¬

Expanded text:
ropterea, quia non putabant Judaei se teneri jurejurando, si per ista jurassent: et quoniam audierant, Reddes autem Domino jusjurandum tuum; non se putabant Domino debere jusjurandum, si per coelum aut terram, aut per Jerosolymam, aut per caput suum jurarent: quod non vitio praecipientis, sed illis male intelligentibus, factum est. Itaque Dominus docet nihil esse tam vile in creaturis Dei, ut per hoc quisque pejerandum arbitretur; quando a summis usque ad ima divina providentia creata regantur, incipiens a throno Dei usque ad capillum album aut nigrum. Neque per coelum, inquit, quia thronus Dei est; neque per terram, quia scabellum pedum ejus est: id est, cum juras per coelum aut terram, no
Abbreviated transcription (Latin):
fessione eẽ oportebat. Ad quẽ
ut ueniret᷑ discordia marito
libellus conscribendꝰ p̾ceptꝰ
ẽ. quẽ uir bonus prudensq
nõ scriberet. nisi man̾io mini
au̾so atq ꝑuerso consiliũ cõ¬
cordie ñ ualeret. Sqrͣ. E go¬

Expanded text:
rofessione esse oportebat. ad quem rofessione esse oportebat. ad quem ut ueniretur, discordi marito libellus conscribendus praeceptus est: quem uir bonus prudensque non scriberet. nisi in animo nimis auerso atque peruerso consilium concordiae non ualeret. uerumt
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ etiã sectarentur. Ad hos
gͣ quos oportet ẽẽ prudentes
legis int̾pretes. ⁊ustos disci¬
dii dissuasores lex mutere uo¬
luerit. quẽ mittit libellũ re¬
pudii dare si discississ uxorẽ.
Non enĩ ei poterat scribi libel¬
lus nͥ ab ipsis. ꝑ quẽ hanc occa¬
sionẽ ⁊ necessitatẽ uenientez
quodãmodo in manꝰ suas bono
consilio regerẽt atq int̾ ipsu
⁊ uxorẽ pacifice agendo dilec¬
tionẽ concordiamq suaderẽt.
Q d̾ si tantũ int̾cedet odium.
ut extingui em̃dariq nõ pos¬
set. Tunc utiq scriberet᷑ libel¬
lus.qr frustra nõ dim utere᷑ ꝙ
sic odiss ut ad eptã cõiugio ca¬
ritatẽ. nulla prudentiũ ꝑsuasi¬
one reuocaietur. Siem̃ nõ di¬
ligitur uxor. dimutenda est.
Quia gͦ dimittenda nõ ẽ. di¬
ligenda ẽ. Dilectio aũt mo¬
nendo atq suadendo cõponi.
nõ uiuitũ cogendo impomipͣ.
Hoc facere scriba debebat ius¬
tus ⁊ sapiens. qualẽ milla ꝓ¬

Expanded text:
uerum etiam sectarentur. ad hos uerum etiam sectarentur. ad hos igitur, quos oporteret esse prudentes legis interpretes et iustos discidii dissuasores, lex mittere uoluit eum, quem iussit libellum repudii dare, si dimisisset uxorem. non enim ei poterat scribi libellus nisi ab ipsis, qui per hanc occasionem ex necessitate uenientem quodam modo in manus suas bono consilio regerent atque inter ipsum et uxorem pacifice agendo dilectionem concordiamque suaderent. quodsi tantum intercederet odium, ut extingui emendarique non posset, tunc utique scriberetur libellus, quia frustra non dimitteret, quam sic odisset, ut ad debitam coniugio caritatem nulla prudentium persuasione reuocaretur. si enim non diligitur uxor, dimittenda est. quia ergo dimittenda non est, diligenda est. dilectio autem monendo atque suadendo conponi. non inuitum cogendo inponi potest. hoc facere scriba debebat iustus et sapiens, qualem in illa p
Abbreviated transcription (Latin):
dextera manꝰ accipitꝰ. dilectus
adiutor ⁊ minist̾ in diuinis o¬
ꝑibus. Nam quẽadmodũ in
ocło contẽplatio. sic inmanu
actio recte intelligit᷑. ut siuiꝰ¬
tra manꝰ intelligatur in oꝑibꝰ.
quicũq dimiserit uxorẽ suã.
det illi libellũ repudii. Si di¬
ligent̾ intueamur: uidebimꝰ
nõ eẽ contrariũ. Exposunt enĩ
dñs qͥd lex uoluerit: cũ passĩ
dimittendi uxorẽ uisserit li¬
bellũ repudii dare. Neq enĩ
ait. qui uoluerit dimittat u¬
xorẽ suã. cui eẽt contrariũ nõ
dimittere: s utiq nolebat di¬
mitti uxorẽ auiro qui hanc ĩ
terposuit morã: ut discidiũ
animꝰ p̾ceps libelli conscrip¬
tione refractus assisteret. c̾e
quid mali eẽt uxorẽ dimitte¬
re cogitare. pͥsertin qr ut ꝑh¬
ibent apud hebreos scrib̾e lit¬
teras hebraicas nulli fas erat
nisi scrbis: cũ ⁊ excellentiorũ
ꝓfiterent᷑ sapientiã. ⁊ siqui
eoꝵ eeñt equitate ac pietate
p̾diti. nõ tantum ꝓfiterentꝰ.

Expanded text:
dextra manus accipitur dilectus adjutor et minister in divinis operibus. Nam quemadmodum in oculo contemplatio, sic in manu actio recte intelligitur, ut sinistra manus intelligatur in operibus quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii, si diligenter intueamur, uidebimus non esse contrarium. exposuit enim dominus, quid lex uoluerit, cum passim dimittenti uxorem iusserit libellum reait, Qui voluerit, dimittat uxorem suam; cui esset contrarium non dimittere: sed utique nolebat dimitti uxorem terposuit moram, ut in discidium animus praeceps libelli conscriptione refractus absisteret et quid mali esset uxorem dimittere cogitaret, praesertim quia, ut perhibent, apud Hebraeos scribere litteras Hebraeas nulli fas erat nisi scribis solis, cum et excellentiorem profiterentur sapientiam et si qui eorum essent aequitate ac pietate praediti, non tantum profiterentur,
Abbreviated transcription (Latin):
Neq ꝑ caput tuũ uiraueris.
Q̾d eium poterat quisq ma¬
gis ad se ꝑtinere arbitrarius
quã caput suũ : s quomodo
nr̃m est. ubi potestatẽ facien¬
di uniꝰ capilli albi aut nigͥ
nõ habenius. Ergo dõ deb
insiurandũ mesfabiliter
tenenti om̃ia ⁊ ubiꝰ p̾senti.
Quisqͥs etiã ꝑ caput suũ
uirare uoluerit. ⁊ hinc etiã
cet̾a intelliguntur: Que
om̃ia utiq dici nõ poterãt.

Expanded text:
uraveris. Quid enim poterat quisque magis ad se pertinere arbitrari, quam caput suum? Sed quomodo nostrum est, ubi potestatem faciendi unius capilli albi aut nigri non habemus? Ergo Deo debet jusjurandum ineffabiliter tenenti omnia, et ubique praesenti, quisquis etiam per caput suum jurare voluerit: et hic etiam caetera intelliguntur, quae omnia utique dici non
Abbreviated transcription (Latin):
nõ uidicat quẽꝙͣ. s om̃e iu¬
diciũ dedit filio. Ministrũ
intelligo angłm.⁊ angłi inqͥt
ministrabant ei. x cũangłis
suis uenturũ credimꝰ ad iudi¬
candos muos ⁊ mortuos. Car¬
cerem in telligo penas uideliez
tenebraꝵ. quas alio loco ext̾io¬
res uocat. Credo ꝓpt̾ea qͥd in¬
trinsecus sit impsa m̃te. uel
etiã siquid secretiꝰ cogitari pͣ.
gaudiũ diuinoꝵ p̾mioꝵ. de
quo dr̃. Serue bone merito
intraingaudiũ dñitui. Quẽ¬
admodum etiã ⁊ in hac ordinͣ¬
cione rei publice. uł a secreta¬
no uł ap̾torio iuudicis extra
mittitur: qui in carcerẽ trudi¬

Expanded text:
non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Ministrum intelligo angelum: Et angeli, inquit, ministrabant ei . Et cum angelis suis venturum credimus ad judicandos vivos et mortuos. Carcerem intelligo poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat. Credo propterea quod intrinsecus sit in ipsa mente, vel etiam si quid secretius cogitari potest gaudium divinorum praemiorum. De quo dicitur servo bene merito: Intra in gaudium Domini tui . Quemadmodum etiam et in hac ordinatione reipublicae vel a secretario vel praetorio judicis extra mittitur, qui in carcerem trudi
Abbreviated transcription (Latin):
bus tius. Non enĩ cum fuerĩt
inimici sub pedibꝰ positi: de¬
sinet ille sedete ad dexteram.
aut illud apłi. O portet enĩ
illum regnare. donec ponat
om̃s imnncos siros sub pedibꝰ
sius. Nonenĩ cum positi fuerĩt.
de sinit regnare. Quẽ admodũ
gͦ ibi intelligit᷑ de quo dictum
ẽ. oportet eũ regnare donec po¬
nat om̃s immicos sub pedibus
ꝑ illi erunt sub pedib ita cͥci¬
pi potest de quo dictum ẽ nõ
exies inde donec soluas nouis¬
simũ quadrantẽ. semꝑ nõ exi¬
turum ẽẽ: qr semꝑ soluet no¬
uissimũ quadrantẽ. dum sem

Expanded text:
bus tuis . Non enim cum fuerint bus tuis . Non enim cum fuerint inimici sub pedibus positi, desinet ille sedere ad dexteram. Aut illud Apostoli: Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis . Non enim cum positi fuerint desinit regnare. Quemadmodum ergo ibi intelligitur, de quo dictum est, Oportet eum regnare, donec ponat inimicos sub pedibus per illi erunt sub pedibus: ita hic accipi potest, de quo dictum est, Non exies inde, donec solvas novissimum quadrantem, semper non exiturum esse; quia semper solvit novissimum quadrantem, dum se
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimũ quadrantẽ. potest
nõ ab surge intelligi aut ꝓ co
positum qd̾ nicħ relinquit᷑ ĩ¬
punitum. sic̃ loquentes etiã
dicimꝰ usq ad fecẽ: cum uolu¬
mus expͥmere aliqͥd ita exac¬
tum ut nicħ relinqueretur.
uelut significarent noĩe qua¬
drantis: nouissima trena pec¬
cata. Quarta enĩ pars dis¬
tinctoꝵ m̃broꝵ huiꝯ mundi.
⁊ ea nouissima t̾ra inuenitur.
ut incipias a celo. scđm acrem
numeres. i quã tc̃iam: qͣrtam
t̾ram. Idotest gͦ conuenient̾
ideri uictũ. dõnec soluas no
uissimũ qͣdrantẽ: idẽ dones
luas t̾rena pecrata. hoc enun¬
⁊ pocc̃or andunt: t̾ra es. ⁊ in
t̾ram ibis. Donec soluas aũt
qd̾ dictum ẽ. miror si non cã
significat pena. que uocatur
eterna. Unde enim soluitur
illud debitum. ubi iam non
datur penitendi ⁊ correctioi̾s
inuendi locus: Ita enĩ fortas¬
se hic positumẽ donec soluas:
quomͦ in illo ubi dictũ est se¬
de adertris meis. donec ponã
om̃s imunicos tuos sub pedi¬

Expanded text:
novissimo quadrante, potest non absurde intelligi. Aut pro eo positum quod nihil relinquatur impunitum, sicut loquentes etiam dicimus usque ad fecem, cum volumus exprimere aliquid ita exactum, ut nihil relinqueretur, velut significarentur nomine quadrantis novissimi, terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi, et ea novissima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundam aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Potest ergo convenienter videri dictum: Donec vissimum quadrantem, id est, donec luas terrena peccata. Hoc enim peccator audivit. Terra es, et in terram ibis . Donec solvas autem quod dictum est, miror, si non eam significat poenam, quae vocatur aeterna. Unde enim solvitur illud debitum, ubi jam non datur poenitendi et correctius vivendi locus? Ita enim fortasse hic positum est donec solvas, quomodo in illo, ubi dictum est: Sede a dextris meis, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedi
Abbreviated transcription (Latin):
is oclis iisibilẽ accipias. s il¬
lam sapientiã de qͣ dr̃. Cãdor
ẽ enim lucis eterne. De quaitẽ
dr̃. Ortus ẽ mͥ iusticie sol. Et
iterũ. Nobis aũt qui timetis
nom̃ dñi orietur soliusticie
Ut etiã pluiã accipias initri¬
gationẽ doctrine ueritatis. qr
⁊ bonis ⁊ malis apparuit: ⁊ bo¬
nis ⁊ malis eu̾głizatus ẽxp̃s.
non solũ hominũ. s etiam pec¬
coꝵ corporeis ocłis ꝓpalatum.
⁊ istam pluuiã qua fructꝰ gi¬
gnit᷑ qui ad refectionẽ corporiᷤᷤ
dati sũt. qd̾ ꝓbabilius in tel¬
ligi existimo. ut ille sol sp̃uał
non oriatur nͥ bonis ⁊ scĩs. qui¬
⁊ hocipsum ẽ qd̾ plangunt ĩ¬
iqui in illo libro qui sapiẽtia
salomonis inscribitur. Et sol
malos significabat uinea de
qua dictum ẽ. Mandabo nubi¬
bus meis. ne pluant suꝑ eã plu

Expanded text:
as, sed illam sapientiam, de qua dicitur: Candor est enim lucis aeternae ; de qua item dicitur: Ortus est mihi justitiae sol. Et iterum: Vobis autem qui timetis nomen Domini, orietur sol justitiae . Ut etiam pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis, quia et bonis et malis apparuit, et bonis et malis evangelizatus est non solum hominum, sed etiam pecorum corporeis oculis prolatum; et istam pluviam, qua fructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existimo: ut ille sol spiritualis non oriatur nisi bonis et sanctis; quia hoc ipsum est, quod plangunt iniqui in illo libro, qui Sapientia Salomonis inscribitur, Et sol i bonos; quia malos significabat vinea, de qua dictum est, Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam
Abbreviated transcription (Latin):
tem: absurdũ ẽ credere añ al¬
tare minꝰ relinquẽdũ. quod
potest t̾ras ⁊ maria ꝑagrata of¬
feras deo. ⁊ id̾o ꝓrsus intro ad
spualia refugere cogimur: ut
hoc qd̾ dictum ẽ sine absurdi¬
tate possit intelligi. Altare i¬
taq sp̾ualit̾ inint̾iore dĩtem¬
plo ipsam fidẽ acciꝑe postumo.
cuiꝰ signũ ẽ altare uisibile. Qd̾¬
lib enimimiꝰ offerimꝰ dõ. siue
ꝓphetiam. siue doctunã. siue
orationẽ. siue hyminũ. siue ps¬
almũ. Et siquid tale aliud
dei sinceritate fulciatur. ⁊ ei
fixe atq immobile tamꝙͣ un¬
ponatur. ut possit untegrũ at¬
q illibatũ eẽ qd loquimuir
Nam multi hereticiñ haben¬
tes altare idẽ ueram fidẽblaᷤᷤ¬
phemias ꝓlaude dixerũt. t̾re¬
nis iuidelicet opinionibꝰ ag¬

Expanded text:
ntem, absurdum est credere ante altare munus tuum relinquendum, quod post terras, et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritalia refugere cogimur, ut hoc quod dictum est, sine absurditate possit intelligi. Altare itaque spiritaliter, in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tale aliud dei sinceritate fulciatur, et ei fixe atque immobiliter tanquam imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus ag
Abbreviated transcription (Latin):
Ffortassis gͦ iubem᷑ deo consen¬
tire ⁊ illi eẽ beniuoli. ut eurocõ¬
sariꝰ. ds̃ enĩ suꝑbis resistit. hu¬
milibꝰ aũt dat grãm. Et miti¬
um om̃is peccati suꝑbia. ntiũ

Expanded text:
Fortasse ergo jubemur Deo consentire, et illi esse benevoli, ut ei reconsarius: Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ; et, Initium omnis peccati
Abbreviated transcription (Latin):
tur mintegrũ: S tumdus
animꝰ talia fom̃ta desid̾at.
sanũ aũt firmũq ista nõ ui¬
uant. Qñ potius miscđit᷑
ꝑferendam alteriꝰ infirmi¬
tatẽ uidicat. ꝙͣ alieno suppli¬
cio suã mitigandam q̃ nulla
ẽ. Neq hic eauindicta ꝓhi¬
betur que ad corroctionẽ ualz.
etiã ipsa ꝑtinet ad miscłia.¬
Nec impedit illud ꝓpositũ:
quo qͥsq paratꝰ ẽ ab eo quem
correctum ẽẽ uult plura per¬
ferre. S huic uindicte refe¬
rende non ẽ ydoneus. nͥ qui
odiũ quo solent flagrare qͣ
se uindicare desid̾ant: dilec¬
tionis magnitucline suꝑaue¬
ne. Non eni metuenclum ẽ
ne odisse paruulũ filiũ parẽ¬
tes uideantur: cũ ab eis ua¬
pulatur poceans: ne peccet

Expanded text:
tur in integrum? Sed tumidus animus talia fomenta desiderat: sanum autem firmumque ista non juvant; quin potius misericorditer perferendam alterius infirmitatem judicat, quam alieno supplicio suam mitigandam, quae nulla est. 63. Neque hic ea vindicta prohibetur, quae ad correctionem valet: etiam ipsa enim pertinet ad miseriNec impedit illud propositum quo quisque paratus est ab eo quem correctum esse vult plura perferre, sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium, quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis magnitudine superaverit. Non enim metuendum est ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ ẽ ꝑgere ad reconciliationẽ.
Non enĩ ueniã postulabis ab
dimittis sic̃ tͥ dimitti a dño cu¬
pis qd̾ ipse cõmiscris. ꝑ gẽdũ
ẽ gͦ. ad reconciliationẽ. cum in
mentẽ uenerit qd̾ nos forte:
frẽm in aliquo lesimꝰ. ꝑ gen¬
dum ẽ gͦ non pedibꝰ corporis.
s motibꝰ animi: ut te humili
affectu ꝓstiias fr̃i. ad quẽ cara
cogitatione cucurreris in cons¬
poctu eiꝰ: cui munꝰ oblaturꝰ
es. Ita enĩ etiã si p̾sens sit po¬
teris eũ nõ simulato anĩo le¬
nut: atq in grãm reuocare
ueniã postulando. si hoc priꝰ¬
corã feceris ꝑgẽs ad eũ nõ pigro
motu corporis. s celerrimo di¬
lectionis a ffoctu. atq inde ue¬
niens id ẽ intentione̾̃ reuocãs
ad id qd̾ agere ceꝑas. offeres
facit ut fr̃i suo uł non irrscatꝰ
sine causa: uł racha nõ dicat
mittit᷑. Uel forte si in hoꝵ a
liquo lapsꝰ fu̾it. qd̾ ẽ unum re¬
mediũ supplici animo ueniã
dep̾cetur. ñ quisq̃s manis iac¬

Expanded text:
opus est pergere ad reconciliationem. Non enim veniam postulabis ab dimittis sicut tibi dimitti a Domino cupis, quod ipse commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc pricoram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres facit, ut fratri suo vel non irascatur sine causa, vel Racha non dicat mittitur; vel forte si in aliquo horum lapsus fuerit, quod est unum remedium, supplici animo veniam deprecetur; nisi quisquis inanis jac
Abbreviated transcription (Latin):
itaq sut inistis peccatis. ut
pͥmo quisq irascat᷑. ⁊ cũ motũ
irtineat corde conceptũ. Lan
si extorserit uocẽ indiguanti
ipsa cõmotio. nõ sigiuncantem
aliqͥd s illũ. mi motũ ipsaerup¬
cione restantẽ qua feriatꝰ ille cu¬
i irascimur: Plus ẽ utiq quã
si surgẽs ira silentio p̾meretur.
siu̾no solum uox indignantis
designet ⁊ notet. qͥs dubitet ã¬
plius hoc ẽẽ. quã si solus indig¬
nationis sonus ederet᷑: Itaq
in pͥmo unũ ẽ id est ira sola. in
scdo duo. ira ⁊ uox. que irã sig¬
sa certe uituꝑationis exp̾ssio.
Nide mĩc etiã tres reatus. uidi¬
cu. concilio. ⁊ gehenne ignis. Nã
iniudicio. adhuc defensioni da¬
tur locus. in concilio aũt ꝙͣ ꝙͣ⁊
ec̃ aliqͥo hoc loco fateri cogit ip¬
sa distinctio. indetur. ad conci¬
liũ ꝑtinere sententie platio.
qnͣdo non iam cum ip̃so reo a¬
gitur utrũ dampnandꝰ sit: s
int̾ se qui uidicãt conferunt.
qͦ supplicio dapnani oporreat.

Expanded text:
itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit vocem indignanti ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola, in secundo duo, et ira et vox, quae iram sigsa certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus judicii concilii, gehennae ignis. Nam judicio adhuc defensioni datur locus. In concilio autem quanquesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videatur ad concilium pertinere sententiae prolatio, quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se, qui judicant, conferunt, quo supplicio damnari oporteat,
Abbreviated transcription (Latin):
membra hereant: quã totũ
corpꝰ tuũ eat ingehennam.
Cogit querere diligentiꝰ qͥd
dixerit ocłm. in qua questioẽ
nicħ mͥ occurrit congruentiꝰ.
ꝙͣ dilectissimũ amicũ. Nã
hoc ẽ utiq qd̾ m̃brũ recte po̾¬
sumꝰ appellare. qd̾ uehemen¬
t̾ diligimꝰ.⁊ hunc consilian¬
iter. ⁊ in rebꝰ diuinis quia
dexterẽ: ut sinist̾ sit dilectꝰ
quidẽ consiliariꝰ. s mrebus
terrenis ad necessĩtatẽ corꝑis
ꝑtinentibꝰ. de quo scandalizã¬
te suꝑfluũ erat dice. Quãdo¬
quidem noc dextro ocdo parte̾¬
dum sit. In rebꝰ aũc diinis
confiliariꝰ scandalizans c̃.si
in aliquã ꝑniciosam heresẽ
noĩe religionis atq doctrine¬

Expanded text:
aereant, quam totum corpus tuum eat in gehennam. Cogit quaerere diligentius quid dixerit oculum: in qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum. Nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus, et hunc consiliariter; et in rebus divinis, quia dexter est: ut sinister sit dilectus quidem consiliarius, sed in rebus terrenis ad necessitatem corporis pertinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliarius scandalizans est, si aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atq
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾.qr om̃is qui urascitꝰ frĩ suo.
rens ent iudicio. Inquibꝰlam
codicibꝰ addit̾ sine causa. s gre¬
ci codices quibꝰ esdices fides ad¬
bibenda ẽ: nõ habent sñ causa.
ꝙͣuis idẽ ipse sit sensꝰ. Illud enĩ¬
dicimꝰ intuendũ ꝗͥd sit irascifrĩ
irascit᷑. Q̾ gͦ frĩ non pecc̃o rrris¬
citur. sine causa irascitꝰ. Seqr.
Qui aũt dixerit frĩ suo racha:
reus ert cõsilio. Racha em̃ ꝓpͥe
indignantis animi motũ expͥ¬
mentẽ. Has int̾iectiones gͣma¬
significantes cõmoti anĩ affec
ignis. Quid int̾e̾st int̾ reũ indi¬
cio. ⁊ reũ concilio. ⁊ reũ gehẽne
ignis: Nam hoc postremũ gra¬
uissimũ sonat. ⁊ ammonet gra¬
dus quosclã factos a leinoribꝰ
ad grauiora. donec ad gehennã
ẽ rcum ẽẽ concilio quã reũ geh¬
enneignis. O portet leuiꝰ eẽ
intelligatur irasci sine causa
fr̾i. ꝙͣ dicere racha. & rursum.
leuiꝰ cẽ dice̾ racha. ꝙͣ dicere fa¬
tue. Non enĩ reatus ipse ha¬

Expanded text:
 omnis qui irascitur fratri suo reus erit judicio. In quibusdam codicibus additur sine causa. Sed Graeci codices quibus fides adhibenda est, non habent sine causa, quamvis idem ipse sit sensus. Illud dicimus intuendum, quid sit irasci fratirascitur. Qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur. Qui autem dixerit fratri suo racha, reus erit concilio. Racha enim propindignantis animi motum exprimens. Has interjectiones grammasignificantes commoti animi affecnt quid intersit inter reum judicio, et reum concilio, reumque gehennae ignis. Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam e reum consilio, quam reum esse gehennae ignis. Oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri quam dicere, Raca, et rursus levius esse dicere Raca, quam dicere, Fatue. Non enim reatus ipse ha
Abbreviated transcription (Latin):
fuint etiã illa que addunt᷑ ad ꝑ¬
fectionẽ. mulcomagis fumt illa
que p̾missa sũt ad incohationẽ.
Qd aũt ait iota unũ aut unꝰ a¬
pex nõ transiet a lege: nicħ pot̾
aliud incelliginͥ uehemens ex
aũt ẽ etiã ipsiꝰ aliqͣ in sũmopar¬
ticla. quibꝰ uerbis ostendit in le¬
ge ad effectũ etiam minima q̃q̃¬

Expanded text:
iam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens exputem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima qua
Abbreviated transcription (Latin):
tum int̾sit int̾ iusticiam phͣ¬
in regnũ celoꝵ introduc. Qͦd
cum sit grauiꝰ occid̾e̾. quã uer¬
bo irroga̾re cõuiciũ: ibi occa¬
sio reu̾ facit udicio. Hic aũt
ira fac̾ reũ iudicio. qͦd tuũ il¬
loꝵ peccatoꝵ leuissimũ est:
qr illi quest̾ionẽ homicidu ĩ¬
ter homines agitabat᷑: Hic
aũt om̃ia diuin̾o udicio di¬
mittunt᷑. ubi finis dampna¬

Expanded text:
tum intersit inter justitiam Phain regnum coelorum introducit, quod cum sit gravius occidere quam verbo irrogare convicium, ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damna
Abbreviated transcription (Latin):
cuũ añ altare.⁊ uade pͥus re¬
conciliari fuĩ tuo. ⁊ tũc ueni¬
ens offẽrres nunꝰ tuũ. H¬
non enĩ ait. si aũt offers
inunꝰ tuũ in altare : sait. si
g obtuleris munꝰ tuũ ad al¬
tate. Nam si irasci nõ ẽ fas
dicere fatue. multo minꝰ fas
ẽ animo tenere aliqͥd ut ino¬
diũ indignatio conu̾tatur.
ad qd ꝑtinet etiã qͦd alio loco
dr̃. non octidat sol suꝑ irrcũ¬
diam uram. Iubemur gͦ il¬
latum munꝰ. ad altare. si rocor¬
ac reconciliati fri: demde ue¬
nux ⁊ munꝰ offerre. Quod si
accipiatur adlict̾am. fortasse
aliquis credat ita fieri oporte
utiꝰ differri potest. cum munꝰ¬

Expanded text:
um ante altare, et vade, prius reconciliare fratri tuo: et tunc veniens offer munus tuum. Hnon enim ait, Si autem obtuleris munus tuum ad altare; sed ait, Si ergo obtuleris munus tuum ad altare. Nam si irasci fas non estdicere Fatue; multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sol sudiam vestram . Jubemur ergo illatum munus ad altare, si recorac reconciliari fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortasse aliquis credat ita fieri oporterutius differri potest, cum mu
Abbreviated transcription (Latin):
illi maxima contempnebat̃
Nam ⁊ culicis noĩe: non ab¬
surde figuratur sediciosus
honicida. qr hoc animal ⁊
strependo inquietũ.⁊ sangͥ¬
ne delectatur. ⁊ cameli noĩe
ꝓpt̾ humiliantẽ se s ad sub¬
eunda honera magnitudĩe.
congruent̾ intelligit᷑ dñs.¬
ui. Neuobisscribe et
phausey ypocrite. qr mun¬
datis qd̾ de foris ẽ calicis &
parapsidis. intꝰ aũt pleni¬
estis rapina ⁊ inmunditia.¬
Pharisce cece mũda priuꝰ
qd̾ intus ẽ calicis ⁊ parapsi
dis ut fiat id qd̾ deforis ẽ
su arguit phariseos: simu¬
lationis atq m̃dacii. quod
aliud ostendant hominibꝰ
foris. aluid domi agant. nõ
quod incalice ⁊ parapside
eoꝵ suꝑsticio moraretur. s
qͦd foris hominibꝰ ostende¬
rent scĩtatem ab abitu. in
ẜmone. infilacteriis. infim¬
briis. morationũ longitudi¬
ne. ⁊ incet̾is istius modi. in¬
trinsecus aũt eeñt uitioꝵ
sordibꝰ pleni. hylariꝰ. Cali¬
cis namq usus int̾ior ẽ qui
obsorduerit. quid ꝓficeret

Expanded text:
illi maxime contemnebant. Nam et culicis nomine non absurde figuratur seditiosus homicida, quia hoc animal, et strependo inquietat, et sanguine delectatur; et cameli nomine propter humiliantem se ad subeunda onera magnitudinem, congruenter intelligitur Dominus. Vae vobis, scribae et Pharisaei hypocritae, qui mundatis, quod de forquod magna diligentia carnaliter observabant; occiderent autem Dominum spiritualiter sabbatum insinuantem per midis, ut fiat et id quod deforis est supra, arguit Pharisaeos simulationis atque mendacii, quod aliud ostentent hominibus foris, aliud domi agant. Non quod in calice et paropside eorum superstitio moraretur; sed 188 quod foris hominibus ostenderent sanctitatem, in habitu, in sermone, inbriis, in orationum longitudine, et in caeteris istiusmodi, intrinsecus autem essent vitiorum sordibus pleni. Calicis namque usus interior est, qui si obsorduerit, quid proficiet
Abbreviated transcription (Latin):
cent patrẽ nr̃m qui in celis ẽ.
ut hoc ipsũ qd̾ homo ꝑ bona oꝑa
placet hominibꝰ. no̾ ibi finem
ꝯstituat ut hoĩbꝰ placeat: s re¬
ferat hoc ad laudem dĩ. ⁊ ꝓpt̾ea
placeat hominibꝰut millo głi¬
ficetur ds̃. Hoc em̃ laudantib
expedit. ut ñ hominẽ s dm̃ ho¬
norẽt: sic̃ impso hominẽ quem¬

Expanded text:
cent Patrem vestrum qui in coelis est: » ut hoc ipsum quod homo per bona opera placet hominibus, non ibi finem constituat ut hominibus placeat; sed referat hoc ad laudem Dei, et propterea placeat hominibus ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expedit, ut non hominem, sed Deum honorent: sicut i
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ recributionẽ m̃sure: qr ea quĩ¬
q recipiet que gessit incorpore.
Ut illic in qͥt apls recipiat unꝰ¬
qͥsq que gessit incorpore: e tã¬
quã de hoc modio corporis. alio
loco dr̃. In qͣ enim m̃sura mẽsi
fueritis: in ea remetiet᷑ uob. si
ne qm̃ tẽporalia bona que cor¬
centur. Nonem̃ adm̃sutã dat
ds sp̃m. Sub modio gͦ lucer¬
nã ponit. quisqͥs lucẽ doctrine¬
bone comodis tp̃ralibꝰ obscur¬
at ⁊ tegit. Seq̃r. Sed suꝑ can¬
delabrum. Suꝑ candelabrum
ũ minist̾io dĩ subicit. ut suꝑi¬
or sit p̾dicatiou̾itatis.⁊ inferi¬
or seruitꝰ corporis. ꝑ ipsã tam̃
corporis ẜuitutẽ excelfior luce¬
at doctrina. que ꝑ officia corpo¬
ralia ad ẽ ꝑ uocẽ ⁊ linguã ⁊ cete¬
ros corporis motꝰ in bonis oꝑi¬
bus insinuatꝰ dicentibꝰ. Sq̃r.

Expanded text:
 retributionem mensurae, quia ea quisque recipit quae gessit in corpore, ut illic, inquit Apostolus, recipiat unusquisque quae gessit in corpore : et tanquam de hoc modio corporis alio loco dicitur, In qua enim mensura mensi fueritis, in ea remetietur vobiniam temporalia bona, quae in corcentur: Non enim ad mensuram dat Deus spiritum . Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem bonae doctrinae commodis temporalibus obscurat et tegit. Sed super candelabrum. Super candelabrum um ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis: per ipsam tamen corporis servitutem excelsior luceat doctrina, quae per officia corporalia, id est per vocem et linguam et caeteros corporis motus in bonis operibus insinuatur discentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ab̾ Ostendẽs fatuos eẽ iudicã¬
dos qui tẽporaliũ bonoꝵ uł co¬
piam sectantes. uł inopiã me¬
tuentes: amittunt que nec da¬
ri possũt. ab hominib. noc aufer¬
in quo salͥiet᷑: Idest si uos per
qͦs condiendi sunt quod ammͦ
ppłi. metu ꝑsecutionũ tẽporali¬
um amiseritis regna celoꝵ. qͥ
atur. cum uos elegit ds̃ ꝑ qͥs
errorẽ auferat octeroꝵ: Seqͥtꝰ.
mitatur foras: ⁊ conculcetur
ab hominibꝰ. Nonitaq calca
can enĩ nõ pot: ñ inferior.S
inferior nõ est. qui quãus cor¬
pore multa in t̾ra sustineat. cor¬
de tam̃ fixus in celo ẽ. Sequitꝰ
xii. Uos estis lux minidi.
dic̾ lum̃ mundi. Nam neq
suꝑiꝰ ista t̾ra accipienda ẽ. qmͣ
pedibꝰ corporeis calcamꝰ: s ho¬
mines qui in t̾ra habit.ant. uel
etiã pecc̃ores quoꝵ condiendis
⁊ extinguẽdis fetoribꝰ aples cũ
sale dñs misit. Et hic mundũ
ñ celũ .&. terrã. s homines qͥ sũt
inmũdo uł diligunt mũdũ o¬

Expanded text:
ae: ostendens fatuos esse judicandos, qui temporalium bonorum vel copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferin quo salietur? id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum; atur, cum vos elegerit Deus, per quos errorem auferat caeterorum? Ergo mittatur foras, et calcetur ab hominibus. Non itaque calcatcari enim non potest nisi inferior: sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo est. 17. Vos estis lumen mundi. dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, quam pedibus corporeis calcamus, sed homines qui in terra habitant, vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis putoribus apostolicum salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum et terram, sed homines qui sunt in mundo vel diligunt mundum, o
Abbreviated transcription (Latin):
tas stipendiaria facta fue¬
rat. ⁊erat in ppło magna se
debere tributa ꝑsolui: pha¬
riseis uero qui sibi applau¬
debant iusticiam econtra¬
rio intentibꝰ nõ debere po¬
pulũ dĩ qui decias solue¬
ra que ui lege scripta sunt:
humanis legibꝰ sub iacere.

Expanded text:
ptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seddebere tributa persolvi; Pharisaeis vero qui sibi plaudebant in justitia e contrario nitentibus non debere populum Dei qui decimas solvera quae in lege scripta sunt, humanis legibus su
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m qui in eccłia positus dõ
credidit: iam ad nuptias in¬
trauit. s cum nuptialiues¬
te non uenit. si caritas grã
nõ custodit. Sciendum uͦ
est qr sicut in duobꝰ lignis
suꝑiore̾ iudelicet ⁊ inferiori
uestis texitur : ita in duobꝰ
p̾ceptis caritas habetur. in
imptias ingreditur.⁊ cordi
nr̃i habitum contemplat᷑.
atq ei quẽ caritate uestitũ
nõ inuenit. ꝓtins iratus
dicit. Amice quomodo huc
intrasti. nõ habens uestẽ nup¬
tialem: MSiraudum ualde

Expanded text:
itus Deo credidit, jam ad nuptias intravit, sed cum nuptiali veste non venit, si charitatis gratiam non custodit. Sciendum vero est quia sicut in duobus lignis superiori videlicet et inferiori vestis texitur, ita in duobus praeceptis charitas habetur, in nuptias ingreditur, et cordis nostri habitum contemplatur, atque ei quem charitate vestitum non invenit, protinus iratus dicit: Amice, quomodo huc intrasti, non habens vestem nuptialem? Mirandum valde
Abbreviated transcription (Latin):
ponant iuxta architectum
paulũ. uł angulũ ut duõpa¬
rictes id ẽ ppłm utrũq conso¬
tiet: qui reꝓbatus ab eis fac¬
tus ẽ incaput angłi. ⁊ hoc
a domino factum ẽ: no hu¬
manis uiribꝰ. s dĩ potentia.
De hoc lapide adiutorii: pe¬
trus quoq loquit᷑ confiden¬
ter. Iste lapis qui reꝓbatus
ẽ a uob̃ edificantibꝰ: qui fac¬
tus ẽ incaput anguli. Et y¬
saias. E oce ait inmittan ĩ
fundam̃tis syon lapidem e¬
lectum.p̾ciosum. angłarem:
⁊ qui crediderit in eu̾m. non
confundetur. Ideo dico ub̃
qr auferetur a uob̃ regnum
dĩ. ⁊ dabitur genti facienti
fructus eus. Aliquotiens
dixi. regnum dĩ scripturas
scãs intelligi. quas abstulit
dñs auideis ⁊ nobis tradidit.
ut faciamus fructum eaꝵ.
Ista est uinea que traditur
agricolis ⁊ uinee cultoribus.
in qua qui oꝑati nõ fuerint:
nomen tantũ habentes scrip¬
turarũ. fructum uinee ꝑditu¬
risũt. Et qui ceciderit super
lapidem istum confringetur.

Expanded text:
ponant, juxta architectum ponant, juxta architectum Paulum ; vel in angulo, ut duos parietes, id est, populum utrumque consociet , qui reprobatus ab eis, factus est in caput anguli. Et hoc a Domino factum est, non humanis viribus, sed Dei potentia. De hoc lapide adjutorii Petrus quoque loquitur confidenter: Iste lapis qui reprobatus est a vobis aedificantibus, hic factus est in caput anguli . Et Isaias: Ecce, ait, immittam in fundamenta Sion lapidem electum, pretiosum, angularem: et qui crediderit in eum, non confundetur . Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Aliquoties dixi, regnum Dei Scripturas sanctas intelligi, quas Dominus abstulit a Judaeis, et nobis tradidit, ut faciamus fructus earum. Ista est vinea quae traditur agricolis et vinitoribus, in qua qui operati non fuerint, nomen tantum habentes Scripturarum, fructus vineae perdituri sunt. Et qui ceciderit super lapidem istum, confringetur:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is: Quomodo inquidim¬
plebitur hec ꝓphetia. quiꝰ la¬
pidem abedificantibꝰ repro¬
batum incaput anguli dic̃
us ẽ gentibꝰ p̾dicandus. ut
quasi lapis angłaris auos
condat in semet ipsũ atq
ex utroq ppło unã sibi fideli¬
um ciuitatẽ: unũ templum
nagoge inagr̃os. quos sup̃¬
agricolas dixerat : nũc edi¬
ficantes appellat.qr qui sub¬
ditam sibi plebem ad ftrẽdo¬
uite fructus quasi uineam
uibebantur excolere: ipsi qͦ¬
q hanc do inhabitatore di¬
gnam quasi domũ constru¬
ere.atq ornare p̾cipiebant᷑
Unde ⁊ apłs fidelibꝰ scribens
ait. Dei agrcultura: dĩ edi¬
ficatio estis. S qui fructũ
uince dĩ quasi pessimmi agn
cole magno patri familias
negabant. idem quasi mali
cementarii laborabant do¬
mui dĩ lapidem p̾ciosum e
lectum. qui uł infundatũe¬
tis uł in angulo ponendus
erat subtrahere: hoc ẽ fidem
xp̃i auditoribꝰ suis conaban¬
modo iunitores accipiunt
uineam: sic acceꝑunt lapi¬
dem quẽ uł infundamẽtis

Expanded text:
i? Quomodo, inquit, implebitur haec prophetia, quae lapidem ab aedificantibus reprobatum in caput anguli dicitris est gentibus praedicandus? ut quasi lapis angularis duos condens in semetipsum, ex utroque populo unam sibi fidelium civitatem, unum templum nagogae ministros, quos supra colonos dixerat, nunc aedificantes appellat. Quia qui subditam sibi plebem ad ferendovitae fructus quasi vineam jubebantur excolere, ipsi quoque hanc Deo inhabitatore dignam quasi domum construere atque ornare praecipiebantur. Unde et Apostolus fidelibus scribens, ait: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Sed qui fructum vineae Dei quasi pessimi coloni reddere magno patrifamilias negabant, iidem quasi mali caementarii laborant domui Dei lapidem pretiosum et electum, qui vel in fundamentis, vel in angulo ponendus erat, subtrahere, hoc est fidem Christi auditoribus suis conabanomodo et vinitores accipiunt vineam, sic acceperunt lapidem, quem vel in fundamentis
Abbreviated transcription (Latin):
pa. Pedes enĩ qui uisitaree¬
grũ nogligunt: manꝰ que
nicħ indigentibus trubuũt.
a bono oꝑe.iam ex uoluntate
sponte ligantur inuitio: tẽ
supplicio ligantur inuita.
ores quippe tenebras dñris
cẽcita tom coxdis: exderiores
uero tenebras. etcrnã noc¬
tem dampnationis. Tũc
gͦ cdampnatus quisq nõ in
interiores s merteriores te¬
nebras tenebras mittitur. qr
illic inuitus ꝓicitur in noc¬
tem dampnationis: qui hic
sponte cecidit incecitatẽ cor¬
dis. ubi fletus quoq ⁊ stri¬
dor dentiũ ẽẽ ꝑhibetur. ut.
illic dentes stridant. qui ħ
de cdacitate gaudebant. Il¬
lic ocłi defleant. qui hic ꝑ
illicitas concupiscentias
uersabantur. quatenꝰ sin¬
gula queq m̃bra supplicio
subiaceant. que hic singłis
quibꝰ q uiciis subiecta ser¬
iuebant. S repulso uno ĩ
quo uideliez omne maloꝵ
corpꝰ expͥmitur: gen̾alis ꝓ¬
cum ar̃. MOulti aũt sunt
uocati: pauci uͦ eloctiliho.

Expanded text:
pa. Pedes enim qui visitare aepa. Pedes enim qui visitare aegrum negligunt, manus quae nihil indigentibus tribuunt a bono opere jam ex voluntate sponte ligantur in vitio, tunc in supplicio ligantur invite. . Interiores quippe tenebras dicimus caecitatem cordis, exteriores vero tenebras aeternam noctem damnationis. Tunc ergo damnatus quisque non in interiores sed in exteriores tenebras mittitur, quia illic invitus projicitur in noctem damnationis, qui hic sponte cecidit in caecitatem cordis. Ubi fletus quoque et stridor dentium esse perhibetur, ut illic dentes strideant, qui hic de edacitate gaudebant; illic oculi defleant, qui hic per illicitas concupiscentias versabantur; quatenus singula quaeque membra supplicio subjaceant quae hic singulis quibusque vitiis subjecta serviebant. 14. Sed repulso uno, in quo videlicet omne malorum corpus exprimitur, generalis pum. Multi autem sunt vocati, pauci vero electi.
Abbreviated transcription (Latin):
erit nuptialẽ. At ille ob¬
sine genutu nõ potest. ĩ illa
districtiotre ultime increpa¬
pationis. om̃e argum̃fum
cessat excusationis. quippe
qz. ille foris increpat: qui
testis conscientie uitus ani.¬
mũ accusat. S int̾ hoc sci¬
endum ẽ qr quisquis hanc
uestẽ uirtutis habet. s tam̃
ad huc ꝑfecte non habet : ad
pii rogis ingressum desꝑare¬
de uenia nõ debet. qr ipse qͦ
spem nob̃ ꝑ psalinstã tribu¬
ens dicit. In ꝑfectum meũ
uiderunt ocłi cui. ⁊ in libro
tuo om̃s scribentur. S qr
pauca hoc inconsolatione ha¬
bentis ⁊ infirmantis diximꝰ.
nũc ad cum qui hanc om̃ino
nõ habet. uerba uertamus
Sequit᷑. Tunc dicit rexmi¬
istris. Ligatis manibꝰ eiꝰ
⁊ pedibꝰ: mittite eum inte¬
nebras ext̾iores. ibi erit fle¬
tus. ⁊ stridor dentiũ. Ligan¬
trictionẽ sententie: qui mo¬
do a prauis oꝑibꝰ ligari no¬
luerunt ꝑ meliorationẽ uite.
Uel certe tũc ligat pena. qͦs
mͦ a bonis oꝑibꝰ ligauit cul¬

Expanded text:
erationem. At ille obsine gemitu non potest, in illa districtione ultimae increpationis omne argumentum cessat excusationis, quippe quia ille foris increpat, qui testis conscientiae intus animum accusat. Sed inter haec sciendum est quia quisquis hanc vestem virtutis habet, sed tamen adhuc perfecte non habet, ad pii regis ingressum desperare veniam non debet, quia ipse quoque spem nobis per Psalmistam, tribuens, dicit: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur . Sed quia pauca haec in consolatione habentis et infirmantis diximus, nunc ad eum qui hanc omnimodo non habet, verba vertamus. Sequitur: 13. Tunc dixit rex ministris: Ligatis manibus ejus et pedibus, mittite eum in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium. Ligantrictionem sententiae, qui modo a pravis operibus ligari noluerunt per meliorationem vitae. Vel certe tunc ligat poena, quos modo a bonis operibus ligavit cul
Abbreviated transcription (Latin):
minis. ⁊ ueꝵ bonũ. qd̾ non
ocłis s m̃te conspicitur. Sig
gine. Homo enĩ factus ẽ
ad ymagnniẽ ⁊ similitudinẽ
dĩ. quã peccando corrumpit.
Bonum gͦ euis ẽ uerũ atq
cternũ: si rena scendo signe¬
tur. Et audientes mirati
sunt.I iho. Qin credere
debuerant. ad tantã sapiam
mirati sunt. qd̾ calliditas co¬
ꝵ. insidiandi nõ inuenisset
locum. Et relicto eo abierũt.
Infidelitatẽ parit̾ cum mira¬
culo repostantes. In illo die
accesserũt ad eum saduces:
qui dicunt nõ esse resurrectio¬

Expanded text:
minis bonum, quod non oculis sed mente conspicitur. Signgine . Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei , quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atqaeternum, si renascendo signetur. Et audientes, mirati sunt. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam mirati sunt, quod calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Et, relicto eo, abierunt. Infidelitatem pariter cum miraculo reportantes. III. In illa die accesserunt ad illum Sadducaei, qui dicunt non esse resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
Unͫ. Nouissime aũt om̃iũ.
⁊ mulier defuncta ẽ. Qui
resiurectionẽ corpoꝵ nõ cre¬
debant animas iudicantes
intire cum corporibꝰ. recte is¬
tius modifingunt fabulam.
que deliram̃ti arguat eos.
qui resurrectionẽ asserãt cor¬
poꝵ. Potest aũt̃ fieriut ue¬
enĩ habuerũt eam. Turpi¬
tudinẽ fabule opponũt. ut
resurrectionis denegent ueri¬
tatem. Rufinꝰ. Uerũ mstice
.UII. hii fr̃s sine fuiis de func¬
ti: reꝓbis quibꝰq congriuĩt.¬

Expanded text:
um. Novissime autem omnium et mulier defuncta est. Qui resurrectionem corporum non credebant animas judicantes interire cum corporibus recte istiusmodi fingunt fabulam, quae deliramenti arguat eos, qui resurrectionem asserunt corporum. Potest autem fieri ut veenim habuerunt eam Turpitudinem fabulae opponunt, ut resurrectionis denegent veritatem. Verum mystice septem hi fratres sine filiis defuncti reprobis quibusque congruunt
Abbreviated transcription (Latin):
Querentes amin comp̾hen¬
dere principes sacadotum ⁊
scribe: cunuerũt ppłm. atq
ideo qd̾ ꝑ se non poterant. pͥ¬
ut uelut ipsi amorte eius ni¬
derentur immunes. Et¬
mittunt ei disciplos suos: cũ
adhuc minꝰ cognitos ⁊ minꝰ
susceptos. ut aut abscondite
facile deciꝑent eum: aut rep̾¬
hensi minus crubescerẽt a po̾
eum. Nam consilio malo
dep̾henso. tanto minꝰ nascit᷑
confusio. qnͣto fuerit ꝑsona
augustus heroaem filium
bucis p̾eẽt ⁊ romano parer¬

Expanded text:
m comprehendere principes sacerdotum et scribae timuerunt populum, atque ideo quod per se non poterant praent, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. mittunt discipulos suos cum adhuc minus cognitos et minus suspectos; ut aut abfacileque deciperent eum, vel ut deprehensi minus erubescerent apud eum. Nam consilio malo deprehenso, tanto minus nascitur confusio, quanto fuerit persona Augustus Herodem filium butis praeesset, et Romano parer
Abbreviated transcription (Latin):
ariditas m̃tis est: Q̾ aũt
intellectum celestium iam
ꝑ ꝑ scã desideria de suꝑne di
tur: quasi largiori alimẽto
pinguescunt. Hac enĩ pin¬
guedine sagmari psalmista
concupierat. cũ dicebat. Sic̃
adipe ⁊ pinguedine: repleat᷑

Expanded text:
ariditas mentis? Qui autem ariditas mentis? Qui autem intellectu coelestium jam per sancta desideria de supernis untur, quasi largiori alimento pinguescunt. Haec enim pinguedine saginari Psalmista concupierat, cum dicebat: Sicut adipe et pinguedine repleatur
Abbreviated transcription (Latin):
naui. Tauri mei ⁊ altilia oc¬
cisa sunt: ⁊ om̃ia parata .6.
loquor.etiã ipsa necesse ẽ uer¬
ba englice leccionis explaua¬
re. Aitilia enĩ saginata dici¬
mus. Abeo qd̾ est alere: alti¬
lia quasi alitilia uocamꝰ. Cũ
uero in lege scriptum sit dili¬
ges amicum tuũ.⁊ odio ha¬
bebis inunicum tuũ: accepta
tũc iusti̾cia licentia fuerat.
ut dĩ suosq adu̾sarios qñͣta
possent uirtuce ꝑimerent. eoᷤ¬
qr iure gladii ferrent. Qd̾
in nouo ꝓculdubio testam̃to
compescitur: cum ꝑ semetip¬
sam ueritas p̾dicat dicens.
Diligite inmucos urõs: bene¬
facite his qui oderũt uos. Qd¬
gͦ ꝑ tauros. nͥ patres testamẽ
dum exꝑmissione legis acce¬
ꝑant. quatinꝰ. adu̾sarios su¬
os odio retributionis ꝑcuter¬
ent: ut ita dicam qͥd aliud ꝙͣ
tauri erant. qui minucos
suos uirtutis corporee cormi
feriebant: Quid uͦ ꝑ altilia
nis desidiis iintentes ad
sublimia contẽplationis su¬
e penna subleuantur. In¬
nere. quid aliud qmͣ quedã

Expanded text:
avi, tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata. 4. loquor, etiam ipsa me necesse est verba evangelicae lectionis explanare. Altilia enim sagiuata dicimus; ab eo enim quod est alere, altilia quasi alitilia vocamus. Cum vero in lege scriptum sit: Diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum , accepta tunc justis licentia fuerat ut Dei suosque adversarios quanta possent virtute comprimerent, eosque jure gladii ferirent. Quod in Novo procul dubio Testamento compescitur, cum per semetipsam Veritas praedicat, dicens: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos . Qos nisi patres Veteris dum ex permissione legis acceperant; quatenus adversarios suos odii retributione percuterent, ut ita dicam, quid aliud quam tauri erant, qui inimicos suos virtutis corpo reae cornu feriebant? Quid vero per altilia,nis desideriis innitentes, ad sublima contemplationis suae penna sublevantur. Inere, quid est aliud quam quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
tudo quedam ubertas sc̃i sp̃s
flueret. Et edificauit tur¬
de quo dr̃ ꝑ micheã ꝓpħam.
Et tu turris gregis nebu¬
losa filia syon. Et locauit
eam agricolis. Quos ali¬
bi uinee oꝑanos appella¬
uit. qui conlucti fuerant
hora p̾ma. tcia. sexta ⁊ nonͣ.
Et peregre ꝓfectus ẽ. Nõ
loci inutatione. Nam ds̃
unde ãbeẽ potest. quo com¬
plentur om̃ia: Et qui dic̃
ꝑiheremiam. ego ds̃ appro¬
pinquans: ⁊ nõ de longe di¬
cit dñs. S abire uidetur a
uinea. ut uinicoribꝰ libeꝵ
oꝑandi arbicuum dereli̾qtͣ.¬

Expanded text:
t quaedam ubertas Spiritus sancti. Et aedificavit turde quo dicitur per Michaeam: Et tu turris nebulosa, filia Sion . Et locavit eam agricolis. Quos alibi vineae operarios appellavit, qui conducti fuerant hora prima, tertia, sexta et nona. Et peregre profectus est, non loci mutatione. Nam Deus unde abesse potest, quo complentur omnia? Et qui dicit per Jeremiam: Ego Deus appropinquans, et non de longe dicit Dominus? Sed abire videtur a vinea, ut vinitoribus liberum operandi arbitrium derelinq
Abbreviated transcription (Latin):
de egipto transtulisti: eiecis¬
ti gentes ⁊ plantasti ea. Et
rum urbis. uł angłoꝵ auxili¬
a. Et fodit in eatorcular.
Aut altare. aut illa torcula¬
ria. quoꝵ tres psalmi intitu¬
lo p̾notantur. octauus ⁊¬

Expanded text:
de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes, et plantasti eam . rum urbis vel angelorum auxilia; et fodit in ea torcular, aut altare, aut illa torcularia, quorum et tres psalmi titulo praenotantur, octavus