comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parentib ꝑ legẽ acceꝑant custodire:
Nursũ obsecro te: ut pace tua meũ do¬
lorẽ audias. Iudeoꝵ paulus cerimo¬
lint sicut a parentib acceꝑant. custo¬
dire. Ego e contrario loquar. & recla¬
mante mundo libera uoce ꝓnunciẽ.
cerimonias iudeoꝵ &e ꝑniciosas ẽẽ
&e mortiferas xꝑianis: a quicũq eas
obseruauerint. siue ex iudeis siue ex

Expanded text:
parentibus per legem acceperant, custodire. parentibus per legem acceperant, custodire. rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias. Iudaeorum Paulus caeremolint, sicut a parentibus acceperint, custodire. ego e contrario loquar et reclamante mundo libera uoce pronuntiem caeremonias Iudaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis et, quicumque eas obseru
Abbreviated transcription (Latin):
& nos credimꝰ.: s dũ uolunt &e iudi
Oro gͦ te. ut qͥ nr̃o uulnusculo me¬
dendũ putas. qd̾ acu foratũ immo
punctũ dicit᷑: huiꝰ sententiȩ mede¬
aris uulneri. qd̾ lancea ce ut ita
dicã phalarice mole ꝑcussũ est.
Deq enĩ eiusdẽ ẽ eriminis. in explana¬
tione scripturaꝵ diuersas maioꝵ sen¬
tentias ponere: ce heresim sceleratissi¬
m̾a rursus in ȩccłiã introducere. Sin
aũt hȩc nob̾ incũbit necessitas. ut
iudeos cũ legitimis suis suscipiamꝰ.:
&e licebit eis obseruare in eccłiis xp̃i.
quȩ exercuert̃ in synagogis satha¬
nȩ: dicã qd sentio. Non illi xꝑiani fi¬
ent: s nos iudeos facient. Qs enim
hoc xp̃ianoꝵ patient̃. audiat. qd in
tua ȩpła continet᷑. iudeus erat paulꝰ.
xꝑianus aũt factus. ñ iudeoꝵ saera
menta reliquerat. quȩ conuenient̃
ille ppłs ae legitimo tp̃re quo oporte¬
bat acceꝑat: idoq suscepit ea cȩlebrã¬
ẽẽ ꝑniciosa. his qui ea uellent sicut a

Expanded text:
 nos credimus. sed dum uolunt et Iudaei oro ergo te, ut, qui nostro uulnusculo medendum putas, quod acu foratum. immo punctum dicitur, huius sententiae medearis uulneri. quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatione scripturarum diuersas maiorum sententias ponere et haeresin sceleratissimam rursus in ecclesiam introducere. sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis suis suscipiamus. et licebit eis obseruare in ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae, — dicam, quod sentio — non illi Christiani fient, sed nos Iudaeos facient. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistula continetur: Iudaeus erat Paulus, Christianus autem factus non Iudaementa reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime tempore, quo oportebat, acceperat. ideoque suscepit ea celebranesse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ante ñ receꝑat uetus testamentũ.
s ppło udȩoꝵ cui legẽ dederat ꝑ mo¬
ysen. testamentũ nouũi euangłii repro¬
nuittat: ut nequaquã uiuant in uetꝰ¬
tate littere: s in nouitate sp̃c. Paulus
aũt suꝑ cuiꝰ nomine nc̃ questio uen¬
tilatur. crebras huiꝰcemodi ponit sen¬
tentias: e quib breuitatis studio pau¬
ea subnectã. Ecce ego paulus dico uo¬
bis: qm̃ si circũcidamini. xp̃c uobis
nichil ꝓdest. Et iterũ. Euacuati estis
a xp̃o: qͥ in lege iustificamini. a grã
excidistis. Q infra. Si spũ ducimini:
iam ñ estis sub lege. Ex quo apparet.
qͥ sub lege ẽ non dispensatiue ut nr̃i
aũt p̃cepta legalia: dõ docente discamꝰ.
Ego inqͥt dedi eis p̃cepta ñ bona: ce iusti¬
ficationes in quib ñ uiuant in eis. Hȩc

Expanded text:
quo ante non fecerat testamentum, sed populo Iudaeorum, cui legem dederat per Moysen, testamentum nouum euangelii repromittat, ut nequaquam uiuant in uetustate litterae sed in nouitate spiritus. Paulus autem, super cuius nomine nunc quaestio uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: Ecce ego Paulus dico uobis, quoniam, si circumcidamini, Christus uobis nihil prodest, et iterum: Euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis, et infra: Si spiritu ducimini, iam non estiqui sub Lege est, non dispensative, ut nostri sint praecepta legalia, Domino docente, discamus. Ego, inquit, dedi eis praecepta non bona, et justificationes, in quibus non vivant in
Abbreviated transcription (Latin):
sũ iudeis tanquã iudeus. ut iudeos
lucrificarẽ: & cȩtera quȩ ibi dicuit᷑
cõpassione misericordi. ñ simulatio¬
ne fallaci. fit enĩ tanquã egrotus qͥ
ministrat egroto. ñ cũ se febres ha¬
bere mentitui: s cũ animo condo¬
lentis cogitat. quẽ admodũ sibi ser¬
uiri uellet. si ipse egrotaret. Nã utiq
iudeus erat: xꝑianꝰ aũt factus. ñ iu¬
deoꝵ sacram̃ta reliquerat:. quȩ conue¬
nienter ille ppłs & legitimo tpr̃e qͦ
oportebat acceꝑat. Idoq suscepit ea
cȩlebranda cũ iam xꝑi eẽt apls: ut

Expanded text:
amludaeus, ut Iudaeos lucrifacerem, et cetera, quae ibi dicuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique Iudaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime tempore, quo oportebat, acceperat. ideoque suscepit ea celebranda, cum iam Christi esset apost
Abbreviated transcription (Latin):
lent sicut a parentib ꝑ legẽ acceꝑant
custodire. etiã cũ in xp̃m credidisseq:
ñ tam̃ in eis ĩa constituerent spem
quȩ illis sacram̃tis significabatur
aduenerat. Totius sermonis tui ꝙͦ.
disputatione longissima ꝓtraxist
hic sensus ẽ: ut petrus ñ erraui̾t
in eo. qd̾̃ his qui ex iudeis credide¬
rant putauerit legẽ ẽẽ seruandã:
s in eo a recti linea deuiarit. qͦd
gentes coegerit iudaizare: coege.¬
rit aũt ñ docentis imꝑio: s conũ¬
sationis exemplo: & paulus ñ cont᷑¬
ria sit locutus his quȩ ipse gesserat:
s quare petrus eos qui ex gentib e¬
rant iudaizare cõpelleret. Hȩc gͦ sũ¬
ma ẽ questionis inmo sententiȩ tuȩ:
ut post ęuangłiũ xꝑi benefaciant

Expanded text:
icut a parentibus per legem acceperant, custodire, etiam cum in Christo credidissent, non tamen in eis iam constituerent spem quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogeret autem non docentis imperio, sed conuersationis exemplo, et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat, sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, iudaizare conpelleret. Haec ergo summa est quaestionis, immo sententiae tuae, ut post euangelium Christi bene facian
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie de scͥptorib eccłiasticis appellandꝰ
est: licet a plerisq emendatorib imꝑi¬
tis. de auctorib dicat᷑ inscͥptꝰ. Sedõ lo¬
co queris. cur dixerim in cõmentariis
epłȩ ad galathas. paułu id in petro ñ
potuisse rep̾hendere. qd̃ ipse fecerat:
nec in alio arguere simulationẽ. cuiꝰ
ipse tenebat᷑ reus: & asseris rep̾hensio¬
nem apłicã ñ fuisse dispensatoriam
s uerã: &e me ñ debere docere menda¬
cium: s uniuersa q̃ seripta st̃ ita sona¬
re ut scripta st̃. Ad quȩ primũ respõ¬
deo: debiisse prudentiã tuã p̾fati¬
unculȩ cõmentarioꝵ meoꝵ memintͤ¬

Expanded text:
proprie De scriptoribus ecclesiasticis appellandus proprie De scriptoribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inperitis De auctoribus dicatur inscriptus. Secundo loco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam, sed ueram, et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariorum meorum memin
Abbreviated transcription (Latin):
rim. Cũq ab eo quereres ut tuis
uerbis utar. cur liminaris pagina
ñ eẽt inscripta. uł quo censeret᷑ no¬
mine. respondisse appellari epitaphi¬
um: &e argum̃taris qd̵ recte sic uoca¬
retur. si eoꝵ tantũ uł uitas uł seͥpta
ibi legisses. qͥ iam defuncti eeñt: cũ
uͦ multoꝵ & eo tp̃re quo scribebat᷑.
& nc̃ usꝙ uiuentiũ ibi cõmemorareit᷑
opuscula: mirari te cur ei hunc titu¬
lum imposuerim. Puto intelligere
prudentiã tuã: qd̃ ex oꝑe ipso titułu
potueris intelligere. Legisti enĩ ce gre¬
cos & latinos. qͥ uitas uiroꝵ illustriũ
descripserunt. qd̃ nunquã epitaphiũ
huic oꝑi sc̃pserint. s de illustribꝰ uiris:
uerbi grã. ducib. philosophis. oratorib
historicis. poetis. ephicis. tragicis. cõmi¬
cis. Epitaphiũ aũt ꝓprie seribit᷑ mortu¬
oꝵ: qd̾ quidẽ in dormitione sc̃e memo¬
riȩ nepotiani prb̃i. olim fecisse me noui.
Ergohic liber uł de illustrib uiris. uel

Expanded text:
rim. cumque ab eo quaereres, ut tuis rim. cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur \'liminaris pagina\' non esset inscripta uel quo censeretur, nomine, respondisse appellari -Epitaphium. et argumentaris, quod recte sic uocaretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi memorentur opuscula, mirari te, cur ei hunc titulum inposuerim. puto intellegere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intellegere. legisti enim et Graecos et Latinos, qui uitas uirorum inlustrium descripserunt, quod numquam Epitaphium huic operi scripserint, sed De inlustribus uiris — uerbi gratia: ducibus, philosophis, oratoribus, historicis, poetis, epicis, tragicis, comicis —; Epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel De inlustribus uiris uel
Abbreviated transcription (Latin):
bo illud: ce dñs dabit uerbũ euãgłi¬
zantib uirtutẽ multã. Te qͦq ipsũ
orare ñ dubito: ut int̾ nos conten¬
dentes ueritas suꝑet. Non enĩ tuã
ro: &e e contrario me uincente tu su¬
peras: qͥa ñ filii parentib s parentes
filiis thesaurizant. Et in paralipome¬
non libro legimꝰ. qd̃ filii isrł ad pug¬
nandii ꝓcesserint m̃te pacifica: int̾
ipsos qͦꝙ gladios. a effusiones sangͥ¬
nis &e cadauera ꝓstratoꝵ. ñ suã s pa¬
cis uictoriã cogitantes. Respondea¬
mus gͥ ad omĩa: &e multiplices que¬
stiones. breui si xp̃c iusserit sermo¬
ne soluamꝰ. Pret̾mitto salutationes
& officia quib meũ demulces caput.
taceo de blandiciis. quibꝰ rep̃hensio¬
nem mei niteris consolari: ad ipsas
causas ueniam. Dicis te accepisse li
brũ meũ a quodã fratre qͥ titulũ ñ
haberet: in quo scͥptores eccłiasticos
tam grecos quã latinos enumeraue¬

Expanded text:
bo illud, et: Dominus dabit uerbum euangelibo illud, et: Dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes ueritas superet. non enim tuam ro, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus, sed parentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusionem sanguinis et cadauera prostratorum non suam, sed pacis uictoriam cogitantes. respondeamus igitur ad omnia et multiplices quaestiones breui, si Christus iusserit. sermone. soluamus. praetermitto salutationes et officia, quibus meam demulces caput, taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari: ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam -fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumeraue
Abbreviated transcription (Latin):
te: & induti lorica iusticiȩ. & calciati
pedes in p̾paratione ȩuangłii pacis:
suꝑ omĩa accipientes seutũ fidi. in
quo possitis uniuersa tela maligni
ignita extinguere: & galeã salutis
accipite: & gladiũ sp̃c qd̾ est uerbũ
dĩ. His quonda telis rex dauid ar-¬
matus ꝓcedebat ad preliũ: & qͥnq
lapides de torrente accipiens leui¬
gatos. nicb asꝑitatis & sordiũ inter
huiꝰ scłi turbines in sensib suis ẽẽ
monstrabat. bibens de torrente in
uia. & iccirco exaltauit caput: suꝑ¬
bissimũ goliad suo potissimũ muero¬
ne truncauit. ꝑeutiens infronte
blasphemũ: ce in ea parte corꝑis uul¬
nerans. in qua &e p̾sumptor sacerdotii
dicens. Signatũ ẽ suꝑ nos lum̃ uultꝰ
tui dñe. Dicamꝰ gͥ & nos. paratũ cor
meũ ds paratũ cor meũ. cantabo &
psalłã in gła mea. exurge psalteriũ
& cythara exurgã diluculo: ut in no¬
bis possit impleri. aꝑi os tuũ & imple¬

Expanded text:
te, et induti loricam justitiae, et calceati te, et induti loricam justitiae, et calceati pedes in praeparatione euangelii pacis super omnia accipientes scatum fidei, in quo possitis uniuersa tela maligni ignita extinguere, et galeam salutis accipite et gladium spiritus, quod est uerbum dei. his quondam telis rex Dauid armatus procedebat ad proelium et quinque lapides de torrente accipiens leuigatos nihil asperitatis et sordium inter huius saeculi turbines in sensibus suis esse monstrabat bibens de torrente in uia et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliam suo potissimum mucrone truncauit percutiens in fronte blasphemum et in ea-parte corporis uulnerans, in qua et praesumptor sacerdotii dicens: signatum est super nos lumen uultus tui, domine. dicamus igitur et nos: paratum cor meum, deus, paratum cor meum; cantabo et psallam in gloria mea; exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo, ut in nobis possit impleri: Aperi os tuum et imple
Abbreviated transcription (Latin):
uere sc̃o & beatissimo papȩ
augustino: hieronimꝰ in xp̃o
salutẽ. Tres simul ȩpłas. immo libel¬
los breues. ꝑ diaconũ ciprianũ tuȩ
dignationis accepi. diuersas ut
tu nominas questiones: ut ego sentio
rep̾hensiones meoꝵ opusculoꝵ conti¬
nentes. Ad quas si respondere uolue¬
ro: libri magnitudine opus erit. Ca¬
men conabor qnͣtum facere possũ mo¬
dum ñ egredi ȩpłẽ longioris: &e festi¬
nanti fr̃ĩ mor̃a ñ facere: qͥ ante tri¬
duum quã ꝓfecturus erat. a me ȩpłãs
flagitauit: ut pęne in ꝓcinctu hȩc
qualiacũq st̃ effulcire cõpellar: et
tumultuario respondere sermone:
ñ maturitate scribentis. s dictantiᷤᷤ
temeritate. Quȩ plerũq ñ in doctri¬
nam s in casũ uertit᷑: ut fortissimoᷤᷤ
qͦq milites subita bella contur banͭ:
& ante cogunt᷑ fugere. quã possint
ad ephesios. Assumite arma di̾: ut
possitis resistere in die malo. Et rursꝰ.
State succincti lubos urõs in uerita¬

Expanded text:
ERE SANCTO ET BEATISSIMO PAPAE AUGUSTINO HIERONVMUS IN CHRISTO SALUTEM. Tres simul epistulas, immo libellos breues per diaconum Cyprianum tuae dignationis accepi diuersas, ut tu nominas, quaestiones, ut ego sentio, reprehensiones meorum opusculorum continentes. ad quas si respondere uoluero, libri magnitudine opus erit; tamen conabor, quantum facere possum. modum non egredi epistulae longioris et festinanti fratri moram non facere, qui ante triduum, quam profecturus erat, a me epistulas flagitauit, ut paene in procinctu haec, qualiacumque sunt, effutire compellar et tumultuario respondere sermone non maturitate scribentis sed dictantis temeritate, quae plerumque non in doctrinam sed in casum uertitur, ut fortissiquoque milites subita bella conturbant, et ante coguntur fugere, quam possint ad Ephesios: « Assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo. » Et rursum: « State succincti lumbos vestros in verita
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ. qd̾ petrus apłs sententię huius
cuiꝰ nc̃ p̾uaricator arguit᷑: primus
auctor extiterit. Causa aũt p̃uariea¬
tionis: timor ẽ iudeoꝵ. Dicit enĩ scͥpt᷑a᷑
qd̾ primũ edebat cũ gentibꝰ: cũ autẽ
uenissent quidã a iacobo. subtrahebat.
se & segregabat. timens eos qͥ ex circũ¬
cisione erant. Timet aũt iudeos qͦꝵ
xp̃i recederent: & imitator ẽ pastoris
boniꝰ ne ꝑderet gregẽ sibi ereditũ. Sic̃
gͥ ostendimꝰ petrũ bene quidẽ sensisse
de abolitione legis mosaycȩ. s ad simu¬
lationẽ obseruandȩ eiꝰ timore cõpulsũ:
uideamꝰ an ipse paulus qͥ aliũ arguit
tale qͥd fecerit. Legimꝰ in eodẽ libro. P
ambulabat aũt paulus siriã ceciliciã
confirmans eccłias. ꝑuenitq in derben

Expanded text:
um est, quod Petrus apostolus sententiae huius, um est, quod Petrus apostolus sententiae huius, cuius nunc praeuaricator arguitur, primus auctor extiterit. causa autem praeuaricationis timor est Iudaeorum; dicit enim scriptura, quod primum edebat cum gentibus, cum autem uenissent quidam a Iacobo, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. timet autem Iudaeos, quorum Christi recederent, et imitator pastoris boni, perderet gregem sibi creditum. 9. Sicut ergo ostendimus, Petrum bene quidem sensisse de abolitione Legis Mosaicae, sed ad simulationem observandae ejus timore compulsum; videamus an ipse Paulus qui alium arguit, tale quid fecerit. Legimus in eodem libro: « Perambulabat autem Paulus Syriam, et Ciliciam, confirmans Ecclesias: pervenitque in Derben
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ eo erant fuiss sententia ro¬
boratũ. Statĩq sequit᷑. Separatim
aũt his qͥ uidebant᷑ aliqͥd ẽẽ: ne for¬
te inuacuũ currerẽ aut cucurrissẽ.
forte fidelib ex numero iudȩoꝵ. qͥ
legẽ putabant ẽẽ seruandã. ce sic cre¬
dendu in dño saluatore. fidi̾ scan¬
dalũ nasceret᷑. Ergo &e eo tpr̃e cum
petrus ueniss antiochiã. licet hoc
apłoꝵ acta ñ seribant. s affirman-¬
ti paulo credendu sit: in faciẽ illz
paulus restitisse scribit᷑. qͥa rep̃ben¬
sibilis erat. Prius enĩ quã uenirent
quidã a iacobo: cũ gentib edebat.
Cum aũt uenissent. subtrahebat se ce
segregabat: timens eos qͥ ex circũci¬
sione erant. Et consenser̃t cũ illo cȩ¬
teri uidei:ita ut &e barnabas ducere¬
tur ab his in illa simulatione. S eũ
uidissem inquit qd ñ recte ingredi
ebant᷑ ad ueritatẽ euangłii: dixi pe¬
tro corã omib. Si tu iudeus eũ sis gen¬
tiliter & ñ iudaicȩ uiuis:. qͦmͦ gentes

Expanded text:
qui cum eo erant, fuisset sententia roboratus. Statimque sequitur: Separatim autem his, qui videbantur aliquid esse; ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. forte fidelibus qui ex numero Judaeorum, Legem putabant esse servandam, et sic credendum in domino saluatore, fidei scandalum nasceretur. ergo et eo tempore, cum Petrus uenisset Antiochiam, licet hoc apostolorum acta non scribant, sed adfirmanti Paulo credendum sit, in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenirent quidam a Iacobo, cum gentibus edebat; cum autem uenissent, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. et consenserunt cum illo ceteri Iudaei, ita ut et Barnabas duceretur ab his in illa simulatione. sed cum uidissem, inquit, untur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: Si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non Iudaice uiuis, quem ad
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑi credimꝰ saluari: quẽadmodu & illi.
lectori: s ce illi & mͥ utilia: ut ꝓbemꝰ ante
apłm paułu. ñ ignorasse petrũ. immo
principẽ huiꝰ fuisse decreti.: legẽ post
ȩuangłiũ ñ seruandã. Deniq petrus
tantȩ auctoritatis fuit: ut paulus in
ȩpłã sua scͥpserit. Deinde post annos
tres ueni hierosolimã uidere petrũ:
& mansi apud ilłu dieb quindec̃i. Rur¬
sumq in consequentib. Post annos qͣ¬
tuordecim ascendi iterũ hierosolim̃ã
cũ barnaba: assũpto & tito. Ascendi
aũt scłm reuelationẽ: &e exposui

Expanded text:
. lectori, sed et illi et mihi utilia, ut probemus ante apostolum Paulum non ignorasse Petrum, immo principem huius fuisse decreti, legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum diebus quindecim, rursumque in consequentibus: post annos quattuordecim ascendi iterum Hierosolymam cum Barnaba adsumpto et Tito. ascendi autem secundum reuelationem et exposui
Abbreviated transcription (Latin):
naturã ẽẽ pollutũ: s ȩqualit̾ om̃s
ad xp̃i euangłiũ ꝓuocari. Ad qd pe¬
trus respondit. Absit: qͥa nunquã
manducaui cõmune & immundũ.
Et uox scdo ad eũ facta ẽ. Quȩ d̾s̾
purificauit: tu ne cõmune dixeriˢ.
Iuit itaq cęsareã: &e ingressus ad

Expanded text:
naturam esse pollutum, sed aequaliter omnes naturam esse pollutum, sed aequaliter omnes ad Christi euangelium prouocari. ad quod Petrus respondit: Absit, quia numquam manducaui commune et inmundum. et uox secundo ad eum facta est: Quae deus purificauit, tu ne commune dixeris. iuit it
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. qui aliũ arguit. delinquentem.
Qdͥ dicã de iohanne. qͥ dud̃u inponti¬
ficali gradu constantinopolitanam
rexit eccłiam. & ꝓprie suꝑ hoc capitu¬
lo latissimũ exarauit librũ: in quo
origenis & ueterũ sententiã ẽ secutꝰ:
Si gͥ me rep̃hendis errantẽ: patere
me queso errare cũ talib. Et cũ me
erroris mei multos socios habere ꝑ¬
spexeris: tu ueritatis tuȩ saltĩ unũ
astipulatorẽ ꝓferre debebis. Hȩc
de explanatione uniꝰ capituli ȩplȩ
ad galathas. S ne uidear aduersũ
rationẽ tuã niti testium numero:
& occasione uiroꝵ illustriũ subter-¬
fugere ueritatẽ. nec manũ audere
conserere: breuiter de scͥpturis ex¬
empla ꝓponã. In actib apłoꝵ uox
facta ẽ ad petrũ dicens. Surge pe¬
tre occide & manduca: id ẽ omĩa
animalia quadrupedu ce serpen¬
tium t̾rȩ & uolatiliũ cęli. Quo dic¬
to. ostenditur nulłu hominẽ scd̃m

Expanded text:
ipse qui alium arguit delinquentem. ipse qui alium arguit delinquentem. Quid dicam de Joanne, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum
Abbreviated transcription (Latin):
mulgare tuã sententiã. & in assen¬
sum tuũ om̃s coepõs trahere: ego
in paruo tuguriunculo cũ mona¬
chis id ẽ cũ peccatorib meis. de ma¬
gnis statuere ñ audeo: nͥ hoc inge¬
nue confiteri. me maioꝵ seͥpta lege¬
re. & in cõmentariis sccłm om̃iũ con¬
suetudin̾e uarias ponere explana¬
tiones: ut ẽ multis sequat᷑ unꝰqͥsq
qd̾ uelit. Qd̃ quidẽ puto te. & in scła¬
ri litteratura ce in diuinis libris
legisse & approbasse. Hanc aũt expla¬
nationẽ. quã pͥmus origenes in de¬
cimo stromatũ libro. uͥ ȩpłam pauli
ad galathas int̾pretat᷑. &e cęt̾i dem¬
ceps int̃pretes st̃ secuti. illa uł max¬
ue causa subintroducunt. ut
porphyrio respondeant blasphe¬
manti: qͥ pauli arguit ꝓcacitatẽ.
qd̾ principẽ apłoꝵ petrũ ausus sit
rep̃hendere & arguere in faciẽ: ac
ratione constringere qd male fece¬
rit. id ẽ in eo errore fuerit. in qͦ fuit

Expanded text:
romulgare sententiam romulgare sententiam sum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriunculo, cum monachis, id est compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in commentariis, secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse, et probasse. 6. Hanc autem explanationem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi Epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem Apostolorum Petrum ausus est reprehendere, et arguere in faciem, ac ratione constringere, quod male fecerit, id est, in eo errore fuerit, in quo fuit
Abbreviated transcription (Latin):
scripserim. Si cui iste ñ placet sensus.
quo nec petrus peccasse. nec paulus
debet exponere qua consequentia
paulus in altero rep̾hendat. qd ip¬
se cõmisit. Ex quo ostendi me ñ ex
definito id defendere qd̾ in grecis
legerã. s ea exp̃ssisse quȩ legeram:
ut lectoris arbitrio derelinquerẽ.
utrũ ꝓbanda eent. an impbanda.
Tu gͥ ne qd̾ ego petierã faceres. nouũ
argum̃tum reppisti. ut asserereᷤ gen¬
tiles qͥ in xp̃m eredidissent legis o¬
nere liberos: eos aũt qͥ ex iudeis
crederent legi ẽẽ subiectos. ut ꝑ
utrãq ꝑsonã ce paulus recte repre¬
henderet eos qui legẽ seruarent.
quasi doctor gentiũ: & petrus iure
rep̃henderet᷑. qui pͥnceps circũcisi¬
onis id imꝑauerit gentib. qd soli
qͥ ex iudeis erant debuerint obser¬
uare. Hoc si placet unmo qͥa placae
ut quicũq credunt ex iudeis de¬
bitores sint legis faciende̾: tu ut ep̃c
in toto orbe notissimꝰ. debes hanc ꝓ¬

Expanded text:
scripserim: scripserim: quo nec Petrus peccasse, nec Paulus debet exponere qua consePaulus in altero reprehendat, quod ipse commisit\'. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut . lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicumque credunt ex Iudaeis. debitores sint legis faciendae, tu ut episcopus in toto orbe notissimus debes hanc p
Abbreviated transcription (Latin):
&e laodicenũ de ȩccłia nuꝑ egressum:
& alexandrũ ueterẽ hereticũ: eusebiũ
qͦq emisenũ. & theodoꝵ eracleotem:
qui & ipsi ñnullos suꝑ hac re cõmenta¬
rios reliquert. E quib uł si pauca de¬
cerperem: fieret aliqͥd qd̾ ñ penitꝰ con¬
tempneret᷑. Itaq ut simplicit̾ fatear.
legi hȩc omĩa: &e in m̃te mea plurima
coaceruans. accito notario uł mea
uł aliena dictauĩ. nec ordinis nec u̾¬
boꝵ int̾dum nec sensuũ memor. Iam
ab aliis bene dicta dispeant: & ñ pla¬
ceant int̾ extraneos. quȩ placent int̃
suos. Si qͥd gͥ rep̾hensione dignũ pu¬
taueras in explanatione nr̃a: erudi¬
tionis tuȩ fuerat querere utrũ ea
quȩ scripsimꝰ haberent᷑ in grecis:
ut si illi ñ dixissent. tẽ meã ꝓprie
sententiã condẽpnares: p̾sertim
cũ libere in p̾fatione confessus sim.
origenis cõmentarios me secutũ:
ce uł mea uł aliena dictasse: & infi¬
nem eiusdẽ capituli qd rep̾hendis

Expanded text:
dicenum de ecclesia nuper egressum et Ale.xandrum, ueterem hereticum, Eusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur, et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. iam ab aliis bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum putaueras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere utrum ea, quae scripsimus; haberentur in Graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares, praesertim cum libere in praefatione confessus sim Origenis commentarios me secutum et uel mea uel aliena dictasse et in fine eiusdem\'capituli, quod reprehendis,
Abbreviated transcription (Latin):
postea eã in cenchris totondit ex lege:
qd nazarei qͥ se deuouer̃t iuxta p̾cep¬
ta moysi facere consuer̃t: Qerũ hȩc.
ad cõparationẽ eiꝰ rei quȩ sequit᷑ par¬
ua st̃. Nefert lucas. sacrȩ scͥptor historiȩ.
Cũ uenissemꝰ hierosolimã. libent̃ exce¬
perunt nos fr̃s: &e sequenti die iacob
ce om̃s seniores qͥ cũ eo erant. euangłio
illiꝰ cõꝑbato dixert eiᷤ. Uides frat̃ qͦt
milia st̃ in iudea: qͥ credidert̃ in xp̃o:
Et hi om̃s emulatores st̃ legiᷤᷤ Audi¬
ert̃ aũt de te. qͥa discessionẽ doce¬
as a moyse eoꝵ qͥ ꝑgentes st̃iude¬
oꝵ: dicens ñ debere circũcidere eos
filios suos. neq scdm consuetudinem
ingredi. Qd gͦ ẽ: Utiq oportet con¬
uenire multitudinẽ: audient enĩ te
suꝑuenisse. Hoc gͦ fac: qd̾ tͥ dicimꝰ

Expanded text:
postea in Cenchris totondit ex lege, postea in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praeceptum Moysi facere consuerunt ? Uerum haec ad conparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor historiae: cum uenissemus Hierosolymam, libenter susceperunt nos fratres; et sequenti die Iacobus et omnes seniores, qui cum eo erant, euangelio illius conprobato dixerunt ei: uides, frater, quot milia sunt in Iudaea, qui crediderunt in Christo, et hi omnes aemulatores sunt legis. audierunt autem de te quia discessionem doceas a Mose eorum qui per gentes sunt Iudaeorum dicens non debere circumcidere eos filios suos neque secundum consuetudinem ingredi quid ergo est utique oportet convenire multitudinem audient enim te supervenisse hoc ergo fac quod ti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficisci &e assumens circũcidit eum.
ꝓꝑt̃ iudeos qͥ erant in illis locis: scie¬
bant enĩ om̃s. qd̾ pat̃ eiꝰ gentilis eẽt.
Obeate apłe paule. qͥ in petro rep̾hen¬
deras simulationẽ. qua se subtraxiss
agentib ꝓpt̾ metũ iudeoꝵ qͥ a iacobo
uenerant: cur timotheũ filiũ hominiᷤ
gentilis utiq & ipsũ gentiłẽ. neq enĩ
iudeus erat qͥ ñ fuerat circũcisus.
contra sententiã tuã circũcidere co¬
geris: Respondebis mͥ: ꝓpt̃ iudeos qͥ
erant in illis locis. Qui gͥ tͥ ignoseis
in circũcisione discipłi uenientis ex gen
tib: ignosce &e petro p̾cessori tuo. q̃d
aliqua fecerit metu fideliũ uideoꝵ.
Rursũ scriptũ ẽ. Paulus uͦ eũ ad huc
sustinuiss dies multos. frĩb uale dicers
nauigauit syriam. & cũ eo priscilla ce
aquila: &e totondit sibi in cenchris ca¬
put: uotũ enĩ habebat. Esto. ut ibi ude¬
oꝵ timore cõpulsus sit facere qđ nole¬
bat: quare comã nutriuit ex uoto. &

Expanded text:
s circumcidit eum propter Iudaeos, qui erant in illis locis; sciebant enim omnes, quod pater eius gentilis esset. o beate apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulationem, quare se subtraxisset a gentibus propter metum Iudaeorum, qui a Iacobo uenerant, cur Timotheum, filium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? respondebis mihi: Propter Iudaeos, qui erant in illis locis\'. qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli uetibus, ignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit metu fidelium Judaeorum. Rursum scriptum est: « Paulus vero cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus uale dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore conpulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et
Abbreviated transcription (Latin):
ostiũ ficłi: quida descendentes de iu¬
dea. docebant fr̃s atq dicebant. Di¬
si circũcidamini scd̾m morẽ moysi:
ñ potestis salui fieri. Cõmota gͥ sedi¬
tione ñ minima aduersũ paułu ce
barnaban: statuer̃t ascendere & ipsi qͥ
accusabant᷑ & hi qͥ accusabant. ad apł̃os
Cumq hierosolimã ꝑrexissent. exurrex¬
ert̃ quidã de heresi phariseoꝵ qͥ credi¬
derant in xp̃o. dicentes. Oportet cir¬
cũcidi eos: & preciꝑe illis ut seruent
legẽ moysi. Et cũ magna suꝑ hoc u̾bo
oriretur questio: petrus solita lib̾tate
re gentes uerbũ ȩuangłii &e credere.
Et qͥ nouit corda ds. testimoniũ ꝑhibu¬
it: dans illis sp̃m scm sicut &e nob̾. Et

Expanded text:
dentes de Iudaea docebant fratres atque dicebant: Nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salui fieri. commota igitur seditione non minima aduersum Paulum et Barnaban statuerunt ascendere et ipsi, qui accusabantur, et hi, qui accusabant, ad apostolcumque Hierosolymam erunt quidam de haeresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christum, dicentes: Oportet circumcidi eos, et praecipere illis ut servent Legem Moysi. Et cum magna super hoc verbo oriretur quaestio, Petrus » solita libertate: re Gentes verbum Evangelii et credere; et qui novit corda Deus, testimonium perhibui
Abbreviated transcription (Latin):
tes recepissent uerbũ d̃ĩ. Cũ aũt as¬
cendiss petrus hierosolimã: discep¬
tabant aduersus illu qͥ erant ex cir¬
cũcisione dicentes. Quare introisti
ad uiros p̾putium habentes: &e man¬

Expanded text:
epissent uerbum dei. cum autem ascendisset Petrus Hierosolymam, disceptabant aduersus illum, qui erant ex circumcisione, dicentes: Quare introisti ad uiros p
Abbreviated transcription (Latin):
stultꝰ aut temerariꝰ. qͥd pollicear qͦd
ille ñ potuit: Mimme. Qum potius
in eo mͥ uideor cautior atq timidior:
qd̃ imbecillitatẽ uiriũ meaꝵ sentieis.
origenis cõmentarios sũ secutꝰ. Scͥp¬
sit enĩ ille uir in epła pauli ad gala¬
thas qͥnq ꝓprie uolumina: ae decimũ
stromatũ suoꝵ librũ. cõmatico suꝑ ex¬
planationẽ eiꝰ sermone cõpleuit.
Tractat᷑ qͦq uarios & excerpta: quȩ¬

Expanded text:
stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime! quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus q
Abbreviated transcription (Latin):
E go. immo alii ante me exposuer̃t cau¬
sam quã putauerant:. ñ officiosũ men¬
daciũ defendentes sicut tu scribis.
s docentes honestã dispensationem:
ut & apłoꝵ prudentiã demonstra¬
rent. & blasphemantis porphyrii
imprudentiã cohercerent: qͥ pau¬
lum & petrũ puerili dicit inter se
pugnasse certamine: immo exarsisse
paulũ inuidia uirtutũ petri: & ea¬
se ser ipsisse iactanter uł quȩ ñ fece¬
rit. uł si fecit ꝓcacit̃ fecerit: id in alio
rep̾hendens qd̾ ipse. cõmiserat. Int̾¬
p̃tati st̃ illi ut potuert̃: tu quomͦ istũ
locũ edisseris: Itiq meliora dicturꝰ:
qͥ ueterũ sententiã reꝓbasti. Scribis

Expanded text:
Ego, imo alii ante me exposuerunt cauEgo, imo alii ante me exposuerunt causam quam putaverant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis: sed docentes honestam dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum inuidia uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit id in alio reprehendens, quod ipse commiserit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam reprobasti. Scribis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illis intrauit in tempłu: annunci¬
ans expletionẽ dierũ purificationiᷤ.
donec offerret᷑ ꝓ unoqͦq eoꝵ oblatio.
Opaule. & in hoc te rursũ int̾rogo cur
cayut raseris: cur nudipedalia exer¬
cueris de cerimoniis iudeoꝵ: cur ob¬
tuleris sacrificia: & scd̃m legẽ hostiȩ
ꝓte fuerint immolate: Utiq respon¬
debis: ne scandalizarent᷑ qͥ ex iudeis
crediderant. Si mulasti gͦ iudeũ ut
iudȩos lucrifaceres: ce hanc ipsã simu¬
lationẽ iacob te ce cȩteri docuere pb̃ri:
s tam̃ euadere ñ potuisti. Orta enĩ se¬
ditione cũ occidendꝰ esses. raptus es a
tribuno. & ab eo missus cęsareã sub
custodia militũ diligenti:. ne te iudei
quasi simulatorẽ ac destructorẽ legis
occiderent: atq inde romã ꝑuenieis
in hospicio qd tͥ conduxeras. xp̃m &
iudȩiᷤᷤ: & gentib p̃dicasti: &e sententia
tua neronis gladio confirmata ẽ.
pe. trus & paulus equalit̃ finxerint
se legis p̃cepta seruare. Qua gͥ fronte

Expanded text:
is intrauit in templum adnuntians expletio. nem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. o Paule, et in hoc te rursus interrogo, cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris de caerimoniis Iudaeorum, cur obtuleris sacrificia et secundum legem hostiae pro te fuerint immolatae. utique respondebis: \'ne scandalizarentur, qui ex Iudaeis crediderant\'. simulasti ergo Iudaeum, ut Iudaeos lucrifaceres, et hanc ipsam simulationem Iacobus te et ceteri docuere presbyteri. sed tamen euadere non potuisti; orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno et ab eo missus Caesaream sub custodia militum diligenti, ne te Iudquasi simulatorem ac destructorem Legis occiderent. Atque inde Romam perveniens, in hospitio quod tibi conduxeras, Christum et Judaeis et gentibus praedicasti , et sententia tua Neronis gladio confirmata est. 11. Petrus et Paulus aequaliter finxerint se Legis praecepta servare. Qua igitur fronte,
Abbreviated transcription (Latin):
coruptio inereruptionẽ possidebit. lanꝙ̃¬
diceret. Qd̾ dixi caro & sanguis regnũ dĩ
ñ possidebt̃: ido̾ dixi qͥa corruptio incor¬
ruptionẽ ñ possidebit. Hoc gͦ loco nomine
carnis ce sanguinis: corruptionẽ immor¬
talitatis intelligi uoluit. Deniq tanquã ei
diceret᷑ quomͦ caro erit &e caro ñ erit: ca¬
ñ habet sicut me uidetis habere: caro aũ
ñ erit. qͥa caro &e sangius regnũ di ñ pos¬
sidebunt: exponit qͥd dixerit adiciens.
Ecce misteriũ uob̾ dico: om̃s qͥdem resur¬
gemꝰ. uł sicut greci codices habent om̃s
qͥdem dormiem: ñ tam̃ om̃s immutabi¬
mur. Hanc immutationẽ utrũ in detis
an in melius intelligi uoluerit: inferi
ẽ in puncto tpr̃is qd̾ diuidi ñ pot̾. In ic¬
tu ocłi: hoc ẽ in sũma cȩleritate. In no¬
uissima tuba: hoc ẽ in nouissimo signo
qd̾ dabit᷑. ut ista cõpleantur Canet enĩ
tuba inqͥt. & mortui resurgent incorrup¬

Expanded text:
corruptio incorruptionem possidebit, tamqcorruptio incorruptionem possidebit, tamqdiceret: \'Quod dixi: Caro et sanguis regnum dei non possidebunt, ideo dixi, quia corruptio incorruptionem non possidebit. hoc ergo loco nomine carnis et sanguinis corruptionem mortalitatis intellegi uoluit. Denique, tamquam ei diceretur: \'Quo modo caro erit et caro non erit? can habet, sicut me uidetis habere, caro autem non erit, quoniam caro et sanguis regnum dei non possidebunt\', exponit, quid dixerit, adiciens: Ecce mysterium dico uobis; omnes quidem resurgemus - uel, sicut Graeci codices habent, omnes quidem dormiemus , non tamen omnes inmutabimur. hanc inmutationem utrum in deterius an in melius intellegi uoluerit, 22 tameest in puncto temporis, quod diuidi non potest, in ictu oculi, hoc est in summa celeritate, in nouissima tuba, hoc est in nouissimo signo, quod dabitur, ut ista compleantur; canet enim tuba, inquit. et mortui resurgent incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
ei qͥ de cȩlo ẽ. Qd ẽ qualis t̾renꝰ tales
& t̾reni: nisi mortales ex mortali  Et qͥd
ẽ qualis cȩlestis tales ae cȩlestes: nisi im¬
ꝑ xp̃m. Dñs enĩ ad hoc t̾renꝰ factus ẽ cũ
eẽt celestis: ut eos qͥ t̾reni erant facerae
celestes. hoc ẽ ido ex immortali mortalĩ
factus ẽ. assum̃do serui formã. ñ dñi mu¬
tando naturã: ut eos qͥ mortales erant
faceret immortales: imꝑtiendo dm̃cã
grãm: ñ seruilem iniuriã retinendo.
Cũ gͥ de resurrectione corꝑis apłs dispu¬
tans. doceret nr̃ã corꝑa futura excorrup¬
tibilib meorruptibilia. ex contẽptibili¬
b głosa. ex infirmis fortia. ex animali¬
b spiritalia. hoc ẽ ex mortalib immor¬
talia: subiecit unde agit᷑ atq ait. Hoc
enĩ dico fr̃s. qͥa caro ce sangins regnũ dĩ
possidere ñ posst̃. Et ne qͥsquã putaret.
secłm substantiã carnis apł̃m hoc definᷤᷤ¬
se:apuit qͥd diceret subiungendo. neꝙ

Expanded text:
is terrenus. Quid est, qualis terrenus, tales terreni, nisi mortales ex mortali? Et quid est qualis coelestis, tales coelestes, nisi im dominus enim ad hoc terrenus factus est, cum esset caelestis, ut eos, qui terreni erant faceret caelestes, hoc est ideo ex inmortali mortalis factus est adsumendo serui formam, non domini mutando naturam, ut eos, qui mortales erant, faceret inmortales impertiendo dominicam gratiam, non seruilem iniuriam retinendo. Cum igitur de resurrectione corporis apostolus disputans doceret nostra corpora futura ex corruptibilibus incorruptibilia, ei contemptibilibus gloriosa, ex infirmis fortia, ex animalibus spiritalia, hoc est ex mortalibus inmortalia, subiecit, unde agitur, atque ait: Hoc enim dico, fratres, quia caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. et ne quisquam putaret secundum substantiam carnis hoc apostolum definisse, aperuit, quid diceret, subiungendo: Neque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uerbũ eiꝰ aut aliqua ex particula ẽẽ
credat᷑: tanquã illa natura atq substas¬
sit: qd̾ ẽẽ animã nemo ñ sentit: qͥ se habe¬
re animã sentit. Cũ ista dictarẽ: ꝑlator
iã uentũ expectans. me uehement̃ ut
nauigaret urgebat. Itaq si qͥd hic incor¬
dite atq inculte dictũ legeri:
uł si totũ ita ẽẽ ꝑspexeris:
doctrinȩ da oꝑam: linguȩ
ueniam.

Expanded text:
est Verbum ejus, aut aliqua ejus particula esse est Verbum ejus, aut aliqua ejus particula esse credatur; tanquam illa natura atque substansit: quod esse animam nemo non sentit, qui se animam habere sentit. Cum ista dictarem, perlator jam ventum exspectans, me vehementer, ut navigaret, urgebat. Itaque si quid hic incondite atque inculte dictum legeris, vel si totum ita esse perspexeris, doctrinae da operam, linguae veniam.
Abbreviated transcription (Latin):
na ce stabili uirtute condant᷑. De. illo sane
qd̾ ꝑcuntandũ putasti. utrũ baptirati
om̃s si absq penitentia diu̾sis criminibꝰ
irretiti de corꝑe exierint. ueniã qͦlibet
tp̃re consecuturi sint: librũ ñ paruȩ qͣn¬
titatis iã seripsi. Quẽ si deseribere eura¬
ueris: fortasse nicħ ulteriꝰ hinc reqͥres.
Uis etiã ꝑ me scire: utrũ dĩ flatꝰ ille in adã
idem ipse sit anima. Breuit̾ respondeo.
Aut ipse ẽ: aut ipso anima facta ẽ. S et
si ipse ẽ: factus ẽ. De anima qͥppe loquit᷑
ꝑ ysaiam ꝓpħam ds ubi dic̃. omnẽ flatũ¬
ego feei. qd sequentia satis indicant. Seqͥ¬
tur enĩ. ꝓpt̃ peccatũ modicũ qͥd cont̾sta¬
ui illũ id ẽ ipsũ flatũ: ae cȩtã quȩ nisi de
anima humana intelligi nequeunt. In
hac enĩ questione maxime cauendũ
ẽ. ne anima ñ ado facta natura s ipsis¬
dĩ substantia tanquã unigenitꝰ. fibiꝰ qd̾

Expanded text:
rna et stabili uirtute condantur. De illo sane. rna et stabili uirtute condantur. De illo sane. quod percontandum putasti, utrum baptizati omnes, si absque paenitentia diuersis criminibus inretiti de corpore exierint, ueniam quolibet tempore consecuturi sint, librum non paruae quantitatis iam scripsi, quem si describere curaueris, fortasse nihil ulterius hinc requires. Vis etiam per me scire, utrum dei flatus ille in Adam idem Ipse sit anima. breuiter respondeo: aut ipse est aut ipso anima facta est. sed et si ipse est, factus est. de anima quippe loquitur per Esaiam prophetam deus, ubi dicit: Omneego feci; quod sequentia satis indicant, sequitur enim: Propter peccatum modicum quid contristavi illum? id est, ipsum flatum, et caetera, quae nisi de anima humana intelligi nequeunt. In hac enim quaestione maxime cavendum est ne animae non a Deo facta natura, sed ipsiDei substantia, tanquam unigenitus Filius, quod
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰquã te formarẽ in utero noui te:
Quomͦ etiã accipi potest. qd̾ si fenũ agri
qd̾ hodie ẽ &e cras in clibanũ mittitur.
ds̃ sic uestit: nisi forte credendũ ẽ fȩnũ
adõ uestiri. e a dõ eorꝑa ñ formari ẽ
Cũ enĩ dixit uestit: ñ de p̾terita ordinati¬
one s de p̾senti oꝑatione satis indicat.
U̾nde ẽ etiã illud apłi de seminib: qͦd supͣ
cõmemoraui. Non inqͥt corpꝰ qd futurũ ẽ
seminas. s nudũ granũ farriᷤᷤ tͥtici aut
uoluerit. Non dixit dedit aut disposu¬
it s dat: ut creatorẽ intelligas efficaciã
sapientiȩ suȩ. reb q̃ cotidie
tẽporib oriunt᷑ condendis
hibere: de qua sapientia
tum ẽ. ꝑtendit a fine usq ad finem for¬
titer: & ñ dixit disposuit. s disponit oĩa
suauiter. Multũ est aũt uł tenuit̾ saꝑe:
quomͦ cõmutabilia &e tẽporalia. ñ cõmuta¬
bilib ce tẽporalib ereatoris motib s et̃¬

Expanded text:
Priusquam te formarem in utero, noui te? Priusquam te formarem in utero, noui te? quo modo etiam accipi potest: Quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, deus sic uestit? nisi forte credendum est faenum a deo uestiri et a deo corpora non formari. cum enim dixit \'uestit\', non de praeterita ordinatione sed de praesenti operatione satis indicat. unde est etiam illud apostoli de seminibus, quod supra commemoraui: Non, inquit, corpus, quod futurum est, seminas sed nudum granum fere tritici aut uoluerit. non dixit: "dedit" aut "disposuit", sed dat, ut creatorem intellegas efficaciam sapientiae suae rebus, quae cotidie suis temporibus oriuntur, condendis adhibere. de qua sapientia dictum est: pertendit a fine usque ad finem fortiter et, non dixit: disposuit, sed: disponit omnia suauiter. multum est enim uel tenuiter sapere, quo modo commutabilia et temporalia non commutabilibus et temporalibus creatoris motibus sed aete
Abbreviated transcription (Latin):
sicut me uidetis habere. possidebit reg¬
num cłi: caro aũt cũ scdm corruptionem
intelligit᷑. ñ possidebit. Hoc enĩ exposi¬
tum ẽ. cũ diceret᷑ caro &e sanguis regnũ
dĩ ñ possidebt̃. in eo qd̃ continuo addi¬
tum ẽ. neq corruptio ineorruptionẽ pos¬
sidebit: sic̃ satis qnͣtum arbitror disseru¬
imus. Qd̾ aũt queris. utrũ singillatim
a creatore cdõ corꝑis liniam̃ta form̃tur.
ñ te mouebit. si qntum pot̾ humana
mens. potentiam diuinȩ oꝑationis in¬
telligas. Quomͦ enĩ negare poterimꝰ d̃m
etiã nc̃ oꝑari cuncta quȩ ereant᷑. cũ dñs
dicat: pat̾ ms̃ usq nc̃ oꝑat᷑. Inde illa
cessatio septimi diei. ab ipsis naturiᷤ cos¬
dendis intelligenda ẽ facta: ñ ab earũ
amministratione qua conditȩ referuit᷑.
Cũ gͦ natura rerũ a creatore amminist¬
tur: &e ꝑordines p̃finitis locis ce tẽporib
suis cuncta nascunt᷑: ds usꝙ nc̃ oꝑat᷑.
ꝯam si ds nc̃ ista ñ format: quomͦ legit᷑

Expanded text:
cut me uidetis habere, possidet regnum dei, caro autem curo secundum corruptionem intellegitur, non possidebit; hoc enim expositum est, cum diceretur: Caro et sanguis regnum dei non possidebunt, in eo, quod continuo additum est: Neque corruptio incorruptionem possidebit, sicut satis, quantum arbitror. disseruimus. Quod autem quaeris, utrum singillatim a creatore deo corporum liniamenta formentur, non te mouebit, si, quantum potest humana mens, potentiam diuinae operationis intellegas. quo modo enim negare poterimus deum etiam nunc operari cuncta, quae creantur, cum dominus dicat: Pater meus usque nunc operatur? unde illa cessatio septimi diei ab ipsis naturis condendis intellegenda est facta, non ab earum administratione, quae conditae referuntur. cum ergo natura rerum a creatore administratur et per ordines praefinitis locis et temporibus suis cuncta nascuntur, deus usque nunc operatur. nam si deus nunc ista non format, quo modo legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓereatꝰ ẽ. siue in uno qͦ homine utrũꝙ
cõpleatur. ut primꝰ adã sit homo in cor¬
pore mortali. nouissimꝰ adã idem ipse in
corpore immortals: tam̃ int̾ anim̾ã ui¬
uentẽ ce sp̃m̃ uiuificantẽ. hoc int̾esse uo¬
luit: ut illie sit eorpꝰ animale. Hie spirita¬
le. Anima qͥppe in corpore animali uiuit
qͥdem: s ñ uiuificat usꝙ ad auferendã
corruptionẽ. In corpore uero spiritali
uiuificat. ut spiritale corpꝰ efficiat: absu¬
mens omnẽ corruptionẽ: nulła metueis
separationẽ. Proinde sequit᷑. s ñ priꝰ qd̃
spiritale ẽ. s qd̾ animale: pt̾ea spiritale.
Erimꝰ homo de t̾ra terrenꝰ: scds homo de

Expanded text:
procreatus est, siue in unoquoque homine utrumque procreatus est, siue in unoquoque homine utrumque compleatur, ut primus Adam sit homo in corpore mortali, nouissimus Adam idem ipse in corpore inmortali, tamen inter animam uiuentem et spiritum uiuificantem hoc interesse uoluit, ut illic sit corpus animale hic spiritale. anima quippe in corpore animali uiuit quidem, sed non uiuificat usque ad auferendam corruptionem; in corpore uero spiritali,iritus est, sic uiuificat, ut spiritale corpus efficiat absumens omnem corruptionem, nullam metuens separationem. Proinde sequitur: Sed non prius, quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus,