comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reuerteres ad altariũ. app̃hende¬
bas palliũ. sed russus relinquebas.
Dũ hunc tu tepide retinebas. & ego
rigi uirilit̃ resisterẽ. euigilaui
pauore cont̃ritus. ignarus quid
sõniũ indicar&. Igit᷑ cũ ei ista
narrassẽ: ait. Uerũ est somniũ
qđ uidisti. qđ ualde cogitationi
meae concordat. Qui ego
Et qͥd ꝓ uuidit cogitatio tua Et
ille. deliberatũ inquit habui.
ut si me rex abhocloco iuber&¬
extrahi. ab una manu pallas alta¬
ris tenerẽ. ab alia uero euaginato
gladio te prius int̾̃ fecto. quantos¬
cũq deinceps clericos repperissẽ.
in mortẽ ꝓsternerẽ. Nec mihi
posthȩc erat in iuria loeto subcũ¬
bere. si de huius scĩ clericis acciperẽ
altionẽ. Haec ego audiens & sen¬
⁊pens
ad mirabar qđ erat quia ꝑos eiꝰ diaboł
loquebatur. Nũquã enĩ in dm̃. ullũ
timorẽ habuit. Nã dum ss& in liber¬
tate. equi eius ac petora ꝑsq tes pau¬
perũ uineisq dimittebantur Quod

Expanded text:
reverteres ad altarium, apprehendereverteres ad altarium, apprehendebas pallium, sed rursum relinquebas. Dum hunc tu tepide reteneris et ego rege viriliter resisterem, evigilavi pavore conterritus, ignarus quid somnium indecaret'. Igitur cum ei ista narrassem, ait: 'Verum est somnium, quod vidisti, quod valde cogitatione meae concordat'. Cui ego: 'Et quid providit cogitatio tua?' Et ille: 'Deliberatum', inquid, 'habui, ut, si me rex ab hoc loco iuberextrahi, ab una manu pallas altaris tenerem, ab alia vero, evaginato gladio, te prius interfecto, quantoscunque deinceps clericos reperissem, in mortem prosternerem. Nec mihi posthaec erat injuria letho succumbere, si de hujus sancti clericis acciperem ultionem. Haec ego audiens et stupens, admirabar quod erat, quia per os ejus diabolus loquebatur; nunquam enim in Deum ullum timorem habuit. Nam dum esset in libertate, equi ejus ac pecora per segetes pauperum vineasque dimittebantur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
silica retuli dicens. Putabã me
quasi in hac basilica sacro scã. missaris
sollẽnia celebrare. Cũq iã altapuꝰ
cũ oblationib pallio srrico cooptũ
ess&. subito ingredientẽ gunt chrãe
regẽ conspicio. qui uoce magnacla¬
mabat. Extrahite inimicũ gene¬
rationis nrẽ. euellite homicidã asaus
dĩ altario. At ego cũ hȩc audirem
ad te conuersus dixi: App̃hende
palliũ altaris infelix. quo sacra mu¬
nera contegunt᷑. nehinc abiciaris.
Cũq app̃henderis laxacũ manu &n
uirilit̃ detineas. Ego uero ex¬
pansis manib: contra pectus regis
meũ pectus aptabã dicens. Noli
eicere hunc hominẽ de basilica scã.
ne uitȩ periculũ patiaris. nete
s̃s antistes suauirtute confodiat
olitẽ ꝓprio iaculo interimere.
quia hoc si feceris. p̃sentẽ uitã
aeternãq carebis. Sed cũ rexmͥ
resister&. tu laxabas palliũ. &
post me ueniebas . Ego uero.
ualde tibi molestus erã. Cumq

Expanded text:
silica retuli, dicens: Tutabam me silica retuli, dicens: Tutabam me quasi in hac basilica sacrosancta missarum solemnia caelebrare. Cumque iam altarium cum oblationibus palleo syrico coopertum essit, subito ingredientem Gunthchramnum regem conspicio, qui voce magna clamabat: „Extrahite inimicum generationis nostrae, evellite homicidam a sacro Dei altario". At ego, cum haec audirem, ad te conversus dixi: „Adpraehende palleum altaris, infelix, quo sacra munera conteguntur, ne hinc abiciaris". Cumque adpraehenderis, laxa eum manu et non viriliter detenebas. Ego vero, expansis manibus, contra pectus regis meum pectus aptabam, dicens: „Noli ene vitae periculum patiaris, ne te sanctus antistes 348 sua virtute confodiat. Noli te proprio jaculo interimere: quia hoc si feceris, praesenti vita aeternaque carebis. Sed cum rex mihi resisteret, tu laxabas pallium, et post me veniebas. Ego vero valde tibi molestus eram. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
ostiũ intrinsecus seras aptauit. Hec
ille cũ post cenã uino madidđ aduertiss&
& nos in basilicã in itiũ noctis orationis
gratia psalleremus furibund in gredit᷑
ꝑmeq conuitus ac maledictionib ur¬
gere cȩpit. Illud int̃ iurgia ex pbra
qđ ego eũ uellẽ a scĩ antestitis finbrs
separare. Sed ego stupens quȩ uir
cȩpiss& insania. blandis sermonibu
mulcere conatussũ. Sed cũ eiꝰ fur
uerbis lenib: superare ñ possẽ. sile
decreui. Ille uero me tacitũ inte¬
dens. ad presbiterũ conuertitur.
euomitq in eũ multa conuitia.
Nã & illũ uerbis ꝓcacib. & me dur¬
sis ob ꝓbrus impugnabat Nosut
cũ uidissemꝰ eũ ut ita dicã agi ab
mone. egressi aba filica scã. scandi¬
lum uigiliasq finiuimꝰ. Illud nax¬
me indignũ ferentes. qđ ad hoc us¬
gium absq reuerentia scĩ. ante psi
sepulchrũ antestitis excitauerat
His dieb uidi somniũ. qđ ipse insc̃ã bi¬

Expanded text:
ostium, intrinsecus seras aptavit. Haec ostium, intrinsecus seras aptavit. Haec ille cum post coenam vino madidus advertisset, et nos in basilica in initio noctis orationis gratia psalleremus, furibundus ingreditur, meque conviciis ac maledictionibus urgere coepit, illud inter jurgia exprobrans, quod ego eum velim a sancti antistitis fimbriis separare. Sed ego stupens quae virum cepisset insania, blandis eum sermonibus mulcere conatus sum. Sed cum ejus furias verbis lenibus superare non possem, silere decrevi. Ille vero me tacitum intendens, ad presbyterum convertitur, evometque in eum multa convicia. Nam et illum verbis procacibus et me diversis obpropriis inpugnabat. Nos vero cum vidissimus eum, ut ita dicam, agi a daemone, egressi a basilica sancta, scandalum vigiliasque finivimus, illud maxime indignum ferentes, quod ad hoc iurgium absque reverentia sancti ante ipsum sepulchrum antestitis excitaverat. His diebus vidi somnium, quod ipsi in sancta ba
Abbreviated transcription (Latin):
susa ut eado iniuscerer eo qđ filiũ
eius de scõ lulero suscepissem Sed
credo in felici ea res maximũ fuit im¬
pedimentũ. qđ nullã reuerentiã sc̃o
prestabat antestiti. Nã sepe cȩdes
infra ipsũ atriũ qđ ad pedes beatierat
exegit. ex ercens assidue uanitates
ac ebrietates. Presbiterũ quoq unũ
ꝓ eo qđ ei uinũ dare differr&. cũ iam
crapulatus aspiceret᷑. elisũ suꝑ scã nũ
pugnis ac diuersis ictib: uerberauit.
ut pȩne animã reddere uderetur
Et feciss& forsitan. siei medicoꝵ uen¬
to non subuenissent. Habebat enĩ
ꝓtimore regis. in ipsũ salutatoriũ beagȩ
basilicȩ mansionẽ. Cũ autẽ presbit̃
qui claues ostu retinebat clausis reliqͥis
recessiss& ꝑ illud salutare ostiũ. intro¬
euntes puellȩ cũ reliquis pueris eiꝰ suspi¬
ciebant picturas parietũ. rimabant᷑q
ornam̃ta beati sepulchri. qđ ualde
facinorosũ religiosis erat: Quod cũ
presbit̃ cognouisser defixis clauissuꝑ

Expanded text:
causa ut easdem obliviscerer, eo quod filium ejus de sacro lavacro suscepissem. Sed, credo, infelici illi ea res maximum fuit impedimentum, quod nullam reverentiam sancto praestabat antistiti. Nam saepe caedes infra ipsum atrium, quod ad pedes beati exstat, exegit, exercens assidue ebrietates ac vanitates. Presbyterum quoque unum, pro eo quod ei vinum dare differret, cum jam crapulatus aspiceret, elisum super scamnum pugnis ac diversis ictibus verberavit, ut pene animam reddere videretur; et fecisset forsitan, si ei medicorum ventosae non subvenissent. Habebat enim pro timore regis in ipso salutatorio beatae 347 basilicae mansionem. Cum autem presbyter, qui claves ostii retinebat, clausis reliquis recessisset, per illud salutatorii ostium introeuntes puellae, cum reliquis pueris ejus suspiciebant picturas parietum, rimabanturque ornamenta beati sepulcri: quod valde facinorosum religiosis erat. Quod cum presbyter cognovisset, defixis clavis super
Abbreviated transcription (Latin):
trans fixer̃. Duo qui mulas dis die¬
bant. addomũ uicini cuiusdã accede tes.
potũ rogare cȩper̃. Cũq ille se habere
negar&. eleuatis lanccis ut eũ traris¬
foderent. hic extracto gladio utrũq
ꝑfodit. Cecider̃ ambo & mortui
sunt. ium̃ta tamen scĩ martini reddita
sunt. Tantaq ibi tunc mala ꝑ hos au¬
relianenses gesta st̃ : ut neq ant explicari
res ipsius eberulfi diuersis concedum¬
tur. aurũ argentũq uł alias meliores
species quassecũ retinebat in medio ex¬
posuit. Quod uero cõmendatũ habuit
puplicatũ est greges &iã equorum
pecoꝵ ium̃ torũq diripiunt᷑. Domus
uero infra muranea quã de domina¬
tione aeccłȩ abstulerat. referta annons
uino atq tergorib rebusq aliis mubeas
adplenae spoliata ẽ.: nec ibi alias qua
parietes uacu remanserunt Exhoc nos
onaxime suspectos habebat. quioe pse
causis fidelit̃ cirrebanꝰ ꝓmittens ple¬

Expanded text:
transfixerunt. Duo 346 qui mulas diripietransfixerunt. Duo 346 qui mulas diripiebant, in domum vicini cujusdam accedentes, potum rogare coeperunt. Cumque ille se habere negaret, elevatis lanceis ut eum transfoderent, hic extracto gladio utrumque perfodit, cecideruntque ambo, et mortui sunt: jumenta tamen sancti Martini reddita sunt. Tantaque ibi tunc mala per hos Aurelianenses gesta sunt, ut nequeant explicari.res ipsius Eberulfi ditur. Aurum argentumque vel alias meliores species, quas secum retenebat, in medio exposuit; quod vero conmendatum habuit, publicatum est. Greges etiam aequorum, porcorum iumentorumque diripiuntur. Domus vero inframuranea, quam de dominatione aeclesiae abstulerat, referta annonis, vino adque tergoribus rebusque aliis multis, adplene spoliata est, nec ibi aliud quam parietes vacui remanserunt. Ex hoc nos maxime suspectus habebat, qui in causis eius fideliter currebamus, promittens ple
Abbreviated transcription (Latin):
& regina crim̃ suꝑ eberulfũ cubi¬
culariũ imposuiss&. rogatꝰ enim
fuerat abea ut post mortẽ regis
cũ ipsa resider&. sed obtinere
ñ potuit. Hac ergo inimicitia
pullulante. asseruit regina ab
eodẽ principẽ fuisse interẽptum.
ipsũq. multa de thesauris abstu¬
lisse. & sic inturonicũ abscessisse.
deoq sirex mortẽ fratris deside¬
rar& ulciscere. nouerit huius cau¬
sae hunc ẽẽ. signiferũ. Tunc rex
iurauit omnib obtimatib. qđ ñ
modo ipsũ. uerũ &iã ꝓgeniem eiꝰ
in nonã generationẽ deleret. ut
ꝑ horũ necẽ consuetudo auferret᷑.
inqua ne reges sint amplius inter¬
ficerent᷑. Quod cũ eberulfus cõ¬
periss&. basilicã scĩ martini cuiꝰ
res sepe ꝑuaserat expetiuit
Tunc data occasione ut custo diret᷑.
aurelianenses atq blesenses uicis¬
sim adhas ex cubias ueniebant.
Illi uero qͥbeati mastini irm. ⁊ ab duxer̃.
cõmota altercatione. se in uice anceis

Expanded text:
et regina crimen super Eberulfum cobiet regina crimen super Eberulfum cobicularium inposuissit – rogatus enim fuerat ab ea, ut post mortem regis cum ipsa resederet, sed optenere non potuit – haec ergo inimicitia pullulante, adseruit regina ab eodem principem interfectum, ipsumque multa de thesauris abstulisse et sic in Toronicum abscessisse, ideoque, si rex mortem fratris desideraret ulciscere, noverit huius causae hunc esse signiferum. Tunc rex iuravit omnibus optimatibus, quod non modo ipsum, verum etiam progeniem eius in nonam generationem deleret, ut per horum necem consuetudo auferretur iniqua, ne reges amplius interficerentur. Quod cum Eberulfus conperissit, basilicam sancti Martini, cuius res saepe pervaserat, expetivit. Tunc data occansione, ut custodiretur, Aursim ad has excubias veniebant, Illi vero qui beati Martini jumenta abduxerant, commota altercatione, se invicem lanceis
Abbreviated transcription (Latin):
sissime nutriretur
Postꝗtiã autẽ fredegundis regi¬
na ad supͣdictã uillã abut. cũ esse
ualde mesta qđ ei potestas ex parte
fuiss& ablata. meliorẽ ase exist¬
mans bpunichildẽ. misit occulte
clericũ sibi familiarẽ. qui eã cireũ¬
uentã dolis interimere poss&.
uidelic& ut cũ se subtilit̃ in eiꝰ subders
famulatũ. abea credi poss&. & su
cũ diuersis ingeniis. se eidẽ cõmen¬
dauit dicens: A facie fredegundi
reginȩ fugio. deposcens auxilium
tuũ. Cȩpit se &iã omnib red¬
dere humilẽ. carũ. ob ȩdientem.
ac reginȩ priuatũ. Sed ñ longo
tẽpore interposito. intellexerunt
eũ dolose transmissũ. Vinctusq
ac cȩsus. cũ rem pate feciss& occultã
redire ꝑmissus ẽ. ad patronam:
reserans quȩq. acta fuerant. affa¬
tus qđ iussa patrare ñ potuiss&r
manuũ ac pedũ abscisione multat᷑.
IS ITAGESTIS. cũ rex
gunt chrãnus cauillonẽ regres¬
sus mortẽ fr̃is conaret᷑ inquirere.

Expanded text:
sissime nutriretur. XX. Postquam autem Fredegundis regina ad supradictam villam abiit, cum esset valde moesta, quod ei potestas ex parte fuisset ablata, meliorem 345 se existimans Brunichildem, misit occulte clericum sibi familiarem, qui eam circumventam dolis interimere posset, videlicet ut cum se subtiliter in ejus subderet famulatum, ab ea credi posset, et sic cum diversis ingeniis se eidem commendavit, dicens: A facie Fredegundis reginae fugio, deposcens auxilium tuum. Coepit se etiam omnibus reddere humilem, charum, obedientem, ac reginae privatum. Sed non longo tempore interposito, intellexerunt eum dolose transmissum; vinctusque ac caesus, cum rem patefecisset occultam, redire permissus est ad patronam: reseransque quae acta fuerant, effatus, quod iussa patrari non potuissit, manuum ac pedum abscisione multatur. His ita gestis, cum rex Gunthchramnus Cabillonno regressus mortem fratris conaretur inquirere
Abbreviated transcription (Latin):
cũ multis aliis insua cõmendatione suscepit. Sicq x iđ ipsius mensis ab ep̃is qui ad¬
fuerunt. cohibentib omnib inbasilicabeati stephani haec quȩ sequuntur denuntiata
& gesta fuere hoc modo. Anno incarnationis dñicae. dccc lxviiii. indictione .ii.
U iđ septẽbr. mettis ciuitatis in eccła scĩ stephani martyris haȩc quȩ sequunt᷑ capitula:¬
aduentius ep̃s ipsius ciuitatis corã rege & ep̃is qui ad fuerunt publice populo scripto

Expanded text:
cum multis aliis in sua commendatione suscepit. Sicque 5. Idus ipsius mensis ab episcopis qui adcum multis aliis in sua commendatione suscepit. Sicque 5. Idus ipsius mensis ab episcopis qui adfuerunt, cohibentibus omnibus, in basilica beati Stephani haec quae sequuntur denunciata et gesta fuere hoc modo: Anno incarnationis dominicae 869, indictione 2, 5. Idus Septembris, Mettis civitate in ecclesia sAdventius, episcopus ipsius civitatis, coram rege et episcopis qui adfuerunt, publice populo  Aimon.
Abbreviated transcription (Latin):
sui congredientes. aut nihil aut parũ utilitatis eger̃. sed dãpnũ maximũ retuler̃
reuertentes. Petier̃ ergo ut in palatio engiliheim residens ad eũ missossuos
diriger& & ei mandar&. ubi & quando simul conuenirent. & de regni ipsius
diuisione tractarent. Plures autẽ saniori consilio illi mandauer̃. ut quantotius
commode poss& usq mectis ꝓperare satager&. & ipsi tam in itinere quã ad
ipsã ciuitatẽ e⁊ occurrere maturarent. Quoꝵ consiliũ harolus acceptabilius
& sibi salubrius esse intellegens. iuxta eoꝵ suggestionẽ agere festinauit.
Ueniens ergo usq uiridunũ. plurimos de eodẽ regno. sed & hattonẽ ipsius ciuitatis
ep̃m. & arnulfum tullensis urbis ep̃m sibi cõmeridantes suscepit. Indeq. mectis non
septẽ br ueniens. aduentium ipsius ciuitatis p̃sulaẽ. & franconẽ tungrensem epis copũ.

Expanded text:
sui congredientes, aut nihil aut parum utilitatis egerunt, sed damnum maximum retulerunt, sui congredientes, aut nihil aut parum utilitatis egerunt, sed damnum maximum retulerunt, reverteretur. Petierunt ergo, ut in palatio Ingiliheim residens, ad eum missos suos dirigeret, et ei mandaret, ubi et quando simul convenirendivisione tractarent; plures autem saniori consilio illi mandaverunt, ut, quantocius commode posset, usque Mettis properare satageret, et ipsi tam in itinere quam ad ipsam civitatem ei occurrere maturarent. Quorum consilium Karolus acceptabilius et sibi salubrius esse intellegens, iuxta eorum suggestionem agere festinavit. Veniens ergo usque Viridunum, plurimos de eodem regno, sed et Hattonem ipsius civitatis episcopum et Arnulfum Tullensis urbis episcopum, sibi se commendantes suscepit. Indeque Mettis Nonas Septembris veniens, Adventium ipsius civitatis praesulem et Franconem Tungrensem episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
inopinate exanimis pęne effectus ẽ. & obmutuit. atq in crastino hora diei
secunda morit᷑. & apaucis suoꝵ qui aclade remanserant. in quodã monasteriolo
secus ipsã ciuitatẽ terrae mandatur: Quod harolus apud siluanectis ciuitatẽ
degens: ubi tã ipse quã & uxor sua thesauros quos in quib cũq rebus habueranł
ꝑ loca scã in suã elemosinã dispensantes. apistis reuersi dño de cuius manu illos
acceperant reddider̃. Non incerto cõperiens nuntio. ab ipsa ciuitate mouers
attiniacũ uenit. Ubi aquibusdã ep̃is. sed & ab aliquib primorib regru
quondã hlotharii missos directossuscepit ut ibi resider&. & in regnũ quod
hlotharii fuerat non intrar&. donec frat̃ suus hludo uuicus rex germania
ab expeditione hostili de uuinidis cũ quib p̃senti & p̾terito anno sepe cõminus

Expanded text:
inopinate exanimis pene effectus est et obmutuit, atque in crastina, hora diei inopinate exanimis pene effectus est et obmutuit, atque in crastina, hora diei secunda, moritur, et a paucis suorum qui a clade remanserant, in quodam monasteriolo secus ipsam civitatem terrae mandatur. Quod Carolus apud Silvanectis civitatem degens--ubi tam ipse quam et uxor sua thesauros, quos in quibuscunque rebus habuerant, per loca sancta in suam eleemosynam dispensantes, a Pistis reversi, Domino de cujus manu illos acceperant, reddiderunt--non incerto comperiens nuntio, ab ipsa civitate movens, Attiniacum venit; ubi a quibusdam episcopis, sed et ab aliquibus primoribus regni quondam Lotharii missos directos suscepit, ut ibi resideret, et in regnum quod Lotharii fuerat non intraret, donec frater suus Hludowicus, rex Germaniae, ab expeditione hostili de Winidis, cum quibus praesenti et praeterito anno saepe cominus
Abbreviated transcription (Latin):
martii quȩ inuenta forent insrnodos nuntiarent. quã romȩ in ipsis kł mart̾
denuntiauit. quo &iã quattuor epõs ex regno hludouuici regis germani&e
cũ ipsius legatis. & .iiͦiͦi. ep̃os ex regno lcaroli cũ eius legatis. & quosdã epõs
ex regno hlotharii. epłis suis hac conditione uenire p̃cepit. & quȩ insrnodo
uł examinanda uł gerenda forent. inꝑsonis alioꝵ confirmarent. tã ex occi¬
dentalib partib quã ex orientalibus. Unde missos suos quos nuꝑ constan¬
tinopolim ꝓ contentione quã orientales cũ nicolao papa habere miserat. tunc
uenturos sperabat. Hlotharius uero roma laetus ꝓmouens. usq lucã ciuitatẽ
uenit. ubi febre corripitur. & grassante clade in suos quos in oculos suos coa¬
ceruatim mori conspieiebat. sed udiciũ dĩ intellegere nolens. usq placentiã
UIII idus augusti ꝑ uenit. Ibiq dominica die super diurnans. circahorã nonã

Expanded text:
Martii quae inventa forent in synodo renuntiarent, quam Romae in ipsis Kalendis Martii Martii quae inventa forent in synodo renuntiarent, quam Romae in ipsis Kalendis Martii denunciavit; quo etiam quattuor episcopos ex regno Hludgatis, et quatuor episcopos ex regno Karoli cum ejus legatis, et quosdam episcopos ex regno Lotharii epistolis suis hac conditione venire praecepit, ut quae in synodo vel examinanda vel gerenda forent, in personis aliorum confirmarent, tam ex occidentalibus partibus quam ex orientalibus. Unde missos suos, quos nuper Constantinopolim pro contentione quam orientales cum Nicolao papa habebant, miserat, tunc venturos separabat. Lotharius vero Roma laetus promovens, usque Lucam civitatem venit, ubi febre corripitur, et grassante clade in suos, quos in oculos suos coacervatim mori conspiciebat, sed judicium Dei intelligere nolens, usque Placentiam 8 Idus Augusti pervenit; ibique dominica die superdiurnans, circa horam nonam
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit. putauitq incrastina subsequente uidelic& dominica. nam sabbato
adbasilicã scĩp&ri ꝑuenit. sibi cantari debere missã apraefato pontifice.
hoc obtinere non potuit. Inde secunda feria romã ingrediens in palatio
lateranensi. cũipso apostolico prandidit. & datis ei munerib inuasis aurcis
& argenteis. obtinuit ut ei ipse pontifex leenã & palmã ac ferulã dar&¬
sicut & fecit. Quae munera ita ipse & sui interp̾tati sunt. uidelic& ut ꝑ leenã
de uualdrada reuestiretur. ꝑ palmã uictorẽ¬
monstrirr&. per ferulã epõs suȩ uoluntati resistentes. obsistendo distringer&.
Sed aliter ab eodem papa & romanis. fuere disposita. Nam idẽ pontifex for¬
mosũ ep̃m & aliũ &iã cum eo ep̃m in has galliarũ partes mittendos disposuit
ut cũ pluralitate ep̃oꝵ dehis quae hlotharius petebat tractarent. & illi heł

Expanded text:
invenit. Putavitque in crastina, subsequente videlicet dominica--nam sabbato invenit. Putavitque in crastina, subsequente videlicet dominica--nam sabbato ad basilicam sancti Petri pervenit--sibi cantari debere missam; sed a praefato pontifice hoc obtinere non potuit. Inde secunda feria Romam ingrediens, in palatio Lateranensi cum ipso apostolico prandidit, et datis ei muneribus in vasis aureis et argenteis, obtinuit, ut ei ipse pontifex laenam et palmam ac ferulam darsicut et fecit. Quae munera ita ipse et sui interpretati sunt, videlicet ut per laenam de Waldrada revestiretur, per palmam victoremonstraret, per ferulam episcopos suae voluntati resistentes obsistendo distringeret. Sed aliter ab eodem papa et Romanis fuere disposita. Nam idem pontifex Formosum episcopum et alium etiam cum eo episcopum in has Galliarum partes mittendos disposuit, ut cum pluralitate episcoporum de his quae Hlotharius petebat tractarent et illi Kalendis
Abbreviated transcription (Latin):
manu ꝓpria subscripsi. Data heł iuluꝰ indictione secunda. inecclesia sc̃ĩ sal¬
uatoris. quȩ .ẽ. in monasterio scĩ Benedicti cassino. Accipiens autẽ isdẽ papa
aguntario consistente inter laicos hanc ꝓfessionẽ. relectã inter laicos ab ipso
publice corã omnib. dixit illi. Et ego tibi concedo laicã cõmunionẽ. ea condi¬
tione ut ita quã diu uixeris obserues. sicut modo ꝓfessus fuisti. Engelb̾ga
deniq redeunte ad suũ imperatorẽ. adrianus papa romã reuersus. ẽ. Quem
euestigio hlotharius. ẽ. ꝓsecutus. Et adriano papa romã ingrediente. hlo¬
tharius adecclesiã beati PETRI uenit. ubi nullũ clericũ obuiũ habuit. sed
tantũ ipse usq ad sepulchrũ scĩ Petricũ suis ꝑuenit. Indeq solariũ secus
eccłam beati Petri mansionẽ habiturus intrauit. quẽ nec &iã scopa mundatũ

Expanded text:
manu propria subscripsi. Data Kalendis Iulii, indictione secunda, in ecclesia sancti Salmanu propria subscripsi. Data Kalendis Iulii, indictione secunda, in ecclesia sancti Salvatoris, quae est in monasterio Sancti Benedicti Cassino. Accipiens autem isdem papa a Guntario consistpublice coram omnibus, dixit illi: Et ego tibi concedo laicam communionem, ea conditione, ut ita, quandiu vixeris, observes, sicut modo professus fuisti. Engelberga denique redeunte ad suum imperatorem, Adrianus papa Romam reversus est, quem e vestigio Lotharius est prosecutus. Et Adriano papa Romam ingrediente, Lotharius ad ecclesiam beati Petri venit, ubi nullum clericum obvium habuit, sed tantum ipse usque ad sepulcrum sancti Petri cum suis pervenit, indeque solarium secus ecclesiam beati Petri mansionem habiturus intravit; quem nec etiam scopa mundatum
Abbreviated transcription (Latin):
nionẽ. Inter quos & guntharius auctor & incentor huius puplici ad ulterii.
cõmunionẽ inter laicos ab eodẽ adriano papa accepit. data illi prius corã omũb
ꝓfessione. quȩ ita habetur. Profiteor ego guntarius corãdõ & scis eius uobis
domino meo adriano summo pontifici & uniuersali papae. ac uenerandis tibi subdi¬
tis epĩs reliquoq conuentu. qm̃ iudiciũ depositionis inme adomno nicolao ca-¬¬
nonice datũ non rep̃hendo. sed humiliter porto. Vnde nec ulterius sacrũ mi¬
nisteriũ contingere p̃sumo. nisi ꝑ misericordiã mihi subuenire uolueritis. nec
aliquando contra scãm romanã ecclesiã aut eiꝰ pontificẽ aliquod scandalũ uł quicquã
aduersi mouere uolo. sed deuotũ me eidẽ scaẽ matriecłae eiusq p̃suli exhibere.
atq obȩdientẽ ꝑmanere ꝓtestor. Ego guntarius huic ꝓfessioni ame facte.

Expanded text:
nionem. Inter quos et Guntharius, auctor et incentor huius puplici adulterii, nionem. Inter quos et Guntharius, auctor et incentor huius puplici adulterii, communionem inter laicos ab eodem Adriano papa accepit, data illi prius coram omnibus professione, quae ita habetur: Profiteor ego Guntarius coram Deo et sanctis eius vobis, domino meo Adriano, summo pontifici et universali papae, ac venerandis tibi subditis episcopis reliquoque conventu, quoniam iudicium depositionis in me a domno Nicolao canonice datum non reprehendo, sed humiliter porto. Unde nec ulterius sacrum ministerium contingere praesumo, nisi per misericordiam mihi subvenire volueritis, nec aliquando contra sanctam Romanam ecclesiam aut eius pontificem aliquod scandalum vel quicquam adversi movere volo, sed devotum me eidem sanctae matri ecclesiae eiusque praesuli exhibere atque obedientem permanere protestor. Ego Guntarius huic professioni a me factae
Abbreviated transcription (Latin):
usq ꝑuenit. & apud eũ ꝑ engelb̃gã multis petitionib & munerib. atque
in conuenientib obtinuit. & ipsa engelb̾ga cũ eo usq ad monasteriũ scĩ benedicti
qđ in monte cassino sitũ est redir&. quo &iã adrianũ papã eidẽ engeb̾gae & sibi
ex iussione imperatoris uenire fecit. & apud eũ datis illi multis munerib ꝑ ipsa
engelbgã obtinuit. ut idẽ papa illi missã cantauerit. & sacrã cõmunionẽ hac
conuenientia ei donauerit. si post quã nicolaus papa uualdradã ex cõmunicaur
nullũ cũ ea contub̾niũ uł carnalis copulae mercimoniũ. quin nec conloqui um
quoddã habuerit. Ipse autẽ infelix. more iudae simulata bona conscientia
& impudenti fronte. eandẽ sacrã communionẽ sub hac conuentione accipere
non ꝑ timuit nec recusauit. sed & sui fautores cũ eo ab ipso papa ꝑcepere cõmu¬

Expanded text:
usque pervenit, et apud eum per Engelbergam multis petitionibus et muneribus atque usque pervenit, et apud eum per Engelbergam multis petitionibus et muneribus atque inconvenientibus obtinuit, ut ipsa Engelberga cum eo usque ad monasterium Sancti Benedicti, quod in monte Cassino situm est, rediret. Quo etiam Adrianum papam eidem Engelbergae et sibi ex iussione imperatoris venire fecit, et apud eum, datis illi multis muneribus, per ipsam Engelbergam obtinuit, ut idem papa illi missam cantaverit et sacram communionem hac convenientia ei donaverit, si, postquam Nicolaus papa Waldradam excommunicavit, nullum cum ea contubernium vel carnalis copulae mercimonium, quin nec conloquium quoddam habuerit. Ipse autem infelix more Iudae simulata bona conscientia et impudenti fronte eandem sacram communionem sub hac conventione accipere non pertimuit nec recusavit; sed et sui fautores cum eo ab ipso papa percepere commu
Abbreviated transcription (Latin):
fratre suo imperatore. & tunc si poss& ꝑeũ apud adrianũ papã obtiner&.
quatenus teutbergã reicer&. & uualdradã resumer&. ipsamq. teutbergã
post se romã ire p̃cepit: Sed ut dicebat᷑. hludouuicus imperator ab obses¬
sione sarracenoꝵ. ꝓfratris sui petitione non debuiss& discedere. Cui amplius
quã ducentas naues. rex grecoꝵ in auxiliũ contra eosdẽ sarracenos festinato
mittebat. Hlotharius iter qđ tẽpore inconuenienti scilic& mense iunio
causa uxoꝵ suoꝵ in parte roma coeperat contendessꝑficere. usq rauennã
uenit. ubi missos fratris sui obuios habuit. ꝑ quos ei contradixit. ut nec in antea
ꝓceder&. nec diutius in eodẽ regno immoraretur. sed ad suũ regnũ redir&.
& tẽpore cõmodo & oportuno loco simul conuenirent. & de quib uell& cũ eo
satager&. Hlotharius autẽ romã rediens alatere. ad suũ fratpẽ inbeneuentũ

Expanded text:
fratre suo, imperatore, ut tunc, si posset, per eum apud Adrianum papam obtineret, fratre suo, imperatore, ut tunc, si posset, per eum apud Adrianum papam obtineret, quatenus Teutbergam reiceret et Waldradam resumeret; ipsamque Teutbergam post se Romam ire praecepit. Sed, ut dicebatur, Hludowicus imperator ab obsessione Sarracenorum pro fratris sui petitione non debuisset discedere; cui amplius quam ducentas naves rex Grecorum in auxilium contra eosdem Sarracenos festinato mittebat. Hlotharius iter, quod tempore inconvenienti, scilicet mense Iunio, causa uxorum suarum in parte Romae coeperat, contendens perficere, usque Ravennam venit Ubi missos fratris sui obvios habuit, per quos ei contradixit, ut nec in antea procederet, nec diutius in eodem regno immoraretur, sed ad suum regnum rediret, et tempore commodo et oportuno loco simul convenirent, et de quibus vellet cum eo satageret. Hlotharius autem Romam rediens, a latere ad suum fratrem in Beneventum
Abbreviated transcription (Latin):
conadã ꝑ ger&. ꝑ omne regnũ suũ litteras misit. ut ep̃i abbates & abbatissȩ
breues dehonorib suis quanta mansa quisq haber& futuras. Neł mai deferre
curarent. Uassalli autẽ dominici comitũ beneficia. & comites uassallorũ
beneficia inbreuiarent. & p̃dicto placito ediũ breues inde deferrent. & de
centũ mansis unũs haistaldũ. & de mille mansis unũ carrũ cum duob bobus
p̃dicto placito cũ aliis exenus quae regnũ illius admodũ grauant ad pistas
mitti p̃cepit. quatenus ipsihaistaldi castellũ qđ ibidẽ exligno & lapide
fieri p̃cepit ex colerenł & custodirent. Hlotharius mittens ad eũ sed & ad hlu¬
douuicũ. petut ut in suo regno nullũ impedim̃ tũ ei facerent. donec ipse
roma redir&. Ahcarolo autẽ nullã firmitatẽ accepit. sed ahludouuico sicut
dicitur firmitatẽ inde suscipiens romã ꝑ rexit. locuturus prius cũ hludouuico

Expanded text:
Conadam pergeret, per omne regnum suum litteras misit, ut episcopi, abbates et abbatissae Conadam pergeret, per omne regnum suum litteras misit, ut episcopi, abbates et abbatissae breves de honoribus suis, quanta mansa quisque haberet, futuras Kalendas Mai deferre curarent; vassalli autem dominici comitum beneficia et comites vassallorum beneficia inbreviarent et praedicto placito aedium breves inde deferrent, et de centum mansis unum haistaldum et de mille mansis unum carrum cum duobus bobus praedicto placito cum aliis exeniis, quae regnum illius admodum gravant, ad Pistas mitti praecepit, quatenus ipsi haistaldi castellum, quod ibidem ex ligno et lapide fieri praecepit, excolerent et custodirent. Hlotharius mittens ad eum, sed et ad Hludowicum, petiit, ut in suo regno nullum impedimentum ei facerent, donec ipse Roma rediret. A Karolo autem nullam firmitatem accepit, sed a Hludowico, sicut dicitur, firmitatem inde suscipiens, Romam perrexit, locuturus prius cum Hludowico,
Abbreviated transcription (Latin):
onem illius implere de trectauit. scarã ex quã plurimis comitib regnisui
ac tunes ut ipsꝰ quimisi suerat d cecla cũ non excralgent. Sedsinc illo ad
hearolũ redierunt. om̃sq homines ipsius episcopii liberos sibi sacram̃ta fieri fecit.
Larolus autẽ ualde cõmotus. synodũ omniũ ep̃oꝵ regni sui .uiii. heł mai secund&e
indictionis apud uermeriã condixit. quo eundẽ hinc marũ epm uocari p̃cepit.
Ipse autẽ ad conadã uicũ nimis in congruenter & ꝓqualitate tẽporis. & pro
nimietate famis ꝑ rexit. ubi quosdã aquitanos obuios habuit. sed marheiones
tres uidelic& bernardos quos sibi occurrere putauit non habens obuios.
non sine sollicitudine & sine utilitatis effectu ad siluanet tũ redut. Indeq
quarta feria ante initiũ quad ragesimȩ admonasteriũ scĩ dronisii ꝑrexit.
ibiq scm quad ragesimȩ ieiuniũ exegit. & pascha dñi cȩlebrauit. & castellũ
ingiro ipsius monasterii ex ligno & lapide conficere cȩpit. & ante quã ad

Expanded text:
onem illius implere detrectavit, scaram ex quamplurimis comitibus regni sui actum est, ut ipsi qui missi fuerant de ecclesia eum non extraherent, sed sine illo ad Karolum redierunt, omnesque homines ipsius episcopii liberos sibi sacramenta fieri fecit. Karolus autem valde commotus, synodum omnium episcoporum regni sui 8. Kalendas Mai secundae indictionis apud Vermeriam condixit, quo eundem Hincmarum episcopum vocari praecepit. Ipse autem ad Conadam vicum nimis incongruenter et pro qualitate temporis et pro nimietate famis perrexit; ubi quosdam Aquitanos obvios habuit; sed markiones, tres videlicet Bernardos, quos sibi occurrere putavit, non habens obvios, non sine sollicitudine et sine utilitatis effectu ad Silvanectum rediit. Indeque quarta feria ante initium quadragesimae ad monasterium Sancti Dyonisii perrexit ibique sanctum quadragesimae ieiunium exegit et pascha Domini cęlebravit et castellum in giro ipsius monasterii ex ligno et lapide conficere coepit. Et antequam ad
Abbreviated transcription (Latin):
uel habere speciasẽ presentiã. cõmuni eũ decreto sc̃a cõmunione priuauim̃
uolentes siquide suã ꝑhuus ex cõmunicationis censurã ad gremiu sece ouio
discescerat matriscelae ꝑ sonã reducere: Sed apłica monita scĩq concilis
ꝓnihilo ducens erroris inretitus caligine. redirȩ nullatenus uolute
Proinde sicut rauenna nobis degentib deeo in eccła beati uitalis mastyris
mense maio die xͫx.uiiͦi. indictione prima ore ꝓprio ꝓmulgatur us.
punc iterũ in ecda beati Petri apli m̃se iunio die.xiiii. dictione supetius
anmotata similit̃ ꝓ mulgauimus. Sit ille ascĩs patrib & a nobis anathema
& omis quiei suie inelectione qđ absit aut pontificatus honore odiutoriũ
prestare ul solatiu. qđ cumq uoluerint. simili a nathematie subiadidets
Post romanu pontifide. inhoc anathemate consenser̃ lohannes archi ep̃s

Expanded text:
vel habere specialem praesentiam, communi eum decreto sancta communione privavimus, vel habere specialem praesentiam, communi eum decreto sancta communione privavimus, volentes siquidem suam per huius excommunicationis censuram ad gremium sanctae, a quo discesserat, matris ecclesiae personam reducere. Sed apostolica monita sanctique concilii pro nihilo ducens, erroris inretitus caligine, redire nullatenus voluit. Proinde, sicut Ravenna nobis degentibus de eo in ecclesia beati Vitalis martyris mense Maio die 29; indictione prima, ore proprio promulgavimus, nunc iterum in ecclesia beati Petri apostoli mense Iunio die 19; indictione superius annotata, similiter promulgavimus: sit ille a sanctis patribus et a nobis anathema, et omnes, qui ei sive in electione, quod absit, aut pontificatus honore adiutorium praestare vel solatium quodcumque voluerint, simili anathemate subiaceant. Post Romanum pontificem in hoc anathemate consenserunt Iohannes archiepiscopus
Abbreviated transcription (Latin):
ãctoritate. ab hodie sit cõmunione priuatus. donec ipse meae speciali
p̃sentia in canonico iudicio fuerit p̾sentatus. Et si nonuenerit. nũ quã
cõmunic&. Post romanũ pontificẽ. in hac ex cõmunicatione consenser
archiep̃s rauennatis. ac mediolanensis. aliiq numero .lxxv. Haec
I icacixe in simiotra parte scriptã sunt
bemoria tẽporũ futuroꝵ dilectioni urae cognitũ esse uolumus. quomodo in¬
stigunte ac suadente diabolo. anastasius prbr cardinis nr̃ĩ quẽ nos inttutuleo
benu marcelli ordinauimus. contre statuta patrũ ꝓuinciã ecelesiãqr de serepꝰ¬
eece iã ꝑ quinquennui tẽpus. in alienas parroechias ueluti ouis etran sobs¬
currit Que &ia auctoritate suffulti canonicas aplicis luo pes pei
cartia quartaq uicẽ uocauimus. At ubi redire distulit. duo ꝓeoi epode
concilia congregaiuimus . Quorũ conuentu cũ eius ñ potuissemus udens

Expanded text:
auctoritate ab hodie sit communione privatus, donec ipse meae speciali auctoritate ab hodie sit communione privatus, donec ipse meae speciali praesentiae in canonico iudicio fuerit praesentatus; et, si non venerit, numquam communicet. Post Romanum pontificem in hac excommunicatione consenserunt archiepiscopus Ravennatis ac Mediolanensis aliique numero 75. HAEC IN IMAGINE IN SINISTRA PARTE SCRIPTA SUNT. memoria temporum futurorum dilectioni vestrae cognitum esse volumus quomodo, instigante ac suadente diabolo, Anastasius, presbyter cardinis nostri, quem nos in titulo beati Marcelli ordinavimus, contra statuta patrum ecce iam per quinquennii tempus in alienas parroechias veluti ovis errans discurrit, quem etiam auctoritate suffulti canonica apostolicis litteris per tertiam quartamque vicem vocavimus. At ubi redire distulit, duo pro eo episcoporum concilia congregavimus, quorum conventu cum eius non potuissemus videre
Abbreviated transcription (Latin):
mperantib dominis nr̃is imperatorib hlothario & hludouuico augustis.
mensis decẽbris die.xui. indictione .xIIII. Excõmuxicatio Quã
PeCIT LEO EP̃S DEANASTASIO PRESB̃RO. ETPOSTE A ADRI
eo EΡIScorus seruus seruorũ dĩ. Anastasius prbr cardinis nr̃i. quẽ in
titulo beati marcelli ordinauimus: quiq secedens abeo ad alienas parroe¬
chias absq nr̃a pontificali scientia demigratus. ẽ: quẽ ꝑ missos & litteras
nrãs uocauimus. & ꝓ quo dominos imperatores supplicati ꝑ missos nr̃os
ut eũ ad suã porroechiã redire iuberent. qui nunc illuc latitando in ipsa
demigratione ꝑ bienniũ moratus ẽ: & ad duo uocatus concilia nostra
minine uenit. sedneq inuentus ẽ. quia ut p̃diximus ueluti ouis errans
extraneis regionib suadente diabolo occulte inhabitat. Secundũce
canonica statuta ex dĩ omĩpotentis & beati p&ri apłi nostraq simul apłica

Expanded text:
Imperantibus dominis nostris imperatoribus Lothario et Hludowico augustis, Imperantibus dominis nostris imperatoribus Lothario et Hludowico augustis, mensis Decembris die 16, indictione 14. EXCOMMUNICATIO QUAM FECIT LEO EPISCOPUS DE ANASTASIO PRESBYTERO, ET POSTEA ADRIANUS. Leo episcopus, servus servorum Dei. Anastasius presbyter cardinis nostri, quem in titulo beati Marcelli ordinavimus, quique secedens ab eo ad alienas parroechias absque nostra pontificali scientia demigratus est, quem per missos et litteras nostras vocavimus, et pro quo dominos imperatores supplicati per missos nostros, ut eum ad suam parroechiam redire iuberent, qui nunc huc nunc illuc latitando in ipsa demigratione per biennium moratus est, et ad duo vocatus concilia nostra minime venit, sed neque inventus est: quia, ut praediximus, veluti ovis errans extraneis regionibus, suadente diabolo, occulte inhabitat, secundum canonica statuta ex Dei omnipotentis et beati Petri apostoli nostraque simul apostolica
Abbreviated transcription (Latin):
Arsenius adhludo uuicũ imperatorẽ ꝑgens in beneuentũ infirmitate corri¬
pitur. & thesaurũ suũ in manus in gelbgae imperatricis cõmittens. & ut
dicebatur cũ dȩmonib confabulans. sine cõmunione ab ut in locũ suum.
Quo mortuo. adrianus papa apud imperatorẽ missos optinuit: qui prȩfatũ
eleutheriũ scđm leges romanas iudicarent. Isdẽ uero eleutherius consilio
ut fertur fratrissui anastasii quẽ biblithecariũ romanȩ ecclae in exordio
ordinationis suae adrianus constituerat. stephaniã uxorẽ ipsius pontificis. & eiꝰ
filiã quã sibi rapuit interfecit: & isdẽ eleutherius amissis imperatoris occisis
est. Adrianus uero papa congregans sy nodũ. supradictũ anastasiũ hoc
modo sicut subsequitur. post dãpnationes in eũ latas iterũ condẽpnauit.
HAEC IXIMAGINE I DEXTERA PARTE SCRIPTA SUNT

Expanded text:
Arsenius ad Hludowicum imperatorem pergens in Beneventum, infirmitate corriArsenius ad Hludowicum imperatorem pergens in Beneventum, infirmitate corripitur, et thesaurum suum in manus Ingelbergae imperatricis committens, et, ut dicebatur, cum daemonibus confabulans, sine communione abiit in locum suum. Quo mortuo, Adrianus papa apud imperatorem missos optinuit, qui praefatum Eleutherium secundum leges Romanas iudicarent. Isdem vero Eleutherius, consilio, ut fertur, fratris sui Anastasii, quem bibliothecarium Romanae ecclesiae in exordio ordinationis suae Adrianus constituerat, Stephaniam, uxorem ipsius pontificis, et eius filiam, quam sibi rapuit, interfecit, et isdem Eleutherius a missis imperatoris occisus est. Adrianus vero papa congregans synodum, supradictum Anastasium hoc modo, sicut subsequitur, post dampnationes in eum latas iterum condempnavit: HAEC IN IMAGINE IN DEXTERA PARTE SCRIPTA SUNT.
Abbreviated transcription (Latin):
una responsũ reddidit dehis quȩ nicolao in contrarietate hinc mari man¬
dauit intercetera ei inculcans. ut decetero ac ꝑpetuo talis in utilis
questio sopita maner& Alterã autẽ epłam hincmaro detulit. laudib
& fidelitatis dilectionibrepletã. & ut eius uice in istis partib dehlothario
fungeret᷑. Tertiã autẽ archiep̃is aliisq ep̃is cis alpinis decalita ut quia
isdem actardus ꝓpaganoꝵ infestatione & brittonũ oppressione insua
ciuitate manere ñ poterat. si locus euenir&. &iã de metropoli isdem
actardus inuacante ciuitate pastore auctoritate apłica ab ep̃is ꝓuintiae
ipsius in cardinetur. Quarta autẽ feria post initiũ quad ragesimȩ factione
arsenu filius eius eleutherius filiã adriani papae ab alio desponsatã dolo decę¬
pit & rapuit. sibiq coniunxit. Vnde idem papa nimiũ est contristatus.

Expanded text:
una responsum reddidit de his quae Nicolao in contrarietate Hincmari manuna responsum reddidit de his quae Nicolao in contrarietate Hincmari mandavit, inter cetera ei inculcans, ut de cetero ac perpetuo talis inutilis quaestio sopita maneret; alteram autem epistolam Hincmaro detulit laudibus et fidelitatis dilectione repletam, et ut eius vice in istis partibus de Hlothario fungeretur; tertiam autem archiepiscopis aliisque episcisdem Actardus pro paganorum infestatione et Brittonum oppressione in sua civitate manere non poterat, si locus eveniret, etiam de metropoli, isdem Actardus in vacante civitate pastore auctoritate apostolica ab episcopis provinciae ipsius incardinetur. Quarta autem feria post initium quadragesimae, factione Arsenii filius ejus, Eleutherius, filiam Adriani papae ab alio desponsatam dolo decet rapuit sibique coniunxit; unde idem papa nimium est contristatus.
Abbreviated transcription (Latin):
siluanectis ꝑrexit. Nort manni uero ꝑligerĩ ascendentes. aurelianis
ꝑ ueniunt: & aecepta p̃da: impune ad suũ diuersoriũ redeunt. Raroł
uero sabbatoi ande paliasi adnanastariũ iscĩ dronisi rediit. ibiq pascha
celebrauit. Et inde ante quã siluacũ adir&. secunda die rogationũ
aduentio mettensiũ ep̃o & grimlando hlotharii cancellario. deferentib epłas
adriani papae accepit. unã sibi directã. inqua isdẽ apostolicus p̃cepit. ut
regno hludo uiuci imperatoris. ac regno hlotharui nullã molestiã ingerat
Alterã autẽ epłam. de absolutione uualdradae ad epõs regni ipsius łcaro
detuler̃. similes dicentes missas ep̃is regni hludo uiuci atq hlotharui
Absolutio autẽ ipsius uualdradae ea conditione. ẽ. facta. ut hlot̾ario
nullo pacto cohereat. Siluacũ autẽ harolus ꝑueniens. ac tardum
namnetensẽ ep̃m roma uenientẽ suscepit sibi deferentẽ epłas. quarũ

Expanded text:
Silvanectis pervenit. Nortmanni vero per Ligerim ascendentes Aurelianis Silvanectis pervenit. Nortmanni vero per Ligerim ascendentes Aurelianis perveniunt, et accepta praeda, impune ad suum diversorium redeunt. Carolus vero sabbato ante palmas ad monasterium sancti Dionysii rediit, ibique pascha celebravit. Et inde ante quam Silvacum adiret, secunda die rogationum Adventio Mettensium episcopo et Grimlando, Hlotharii cancellario, deferentibus epistolas Adriani papae, accepit unam sibi directam, in qua isdem apostolicus praecepit, ut regno Hludowici imperatoris ac regno Hlotharii nullam molestiam ingerat; alteram autem epistolam de absolutione Waldradae ad episcopos regni ipsius Karoli detulerunt, similes dicentes missas episcopis regni Hludowici atque Hlotharii. Absolutio autem ipsius Waldradae ea conditione est facta, ut Hlothario nullo pacto cohaereat. Silvacum autem Karolus perveniens, Actardum Namnetensem episcopum Roma venientem suscepit, sibi deferentem epistolas, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
& truncato illi capite corpus in ignẽ reiciunt. Tunc harolus quasi ad hoc
uindicandũ flagitiũ pagũ bituricũ adut. inquo tantamala & ineccłarũ
confractione. & in pauperũ oppressione. atq in omniũ flagitioꝵ cõmissione.
atq terrae deuastatione cõmissa sunt. ut dici ore non possint. sicut mul¬
torũ miliũ hominũ fame mortuoꝵ ꝓ ipsa depopulatione attestatio
demonstrauit. Uindicta autẽ ingerardũ & eius comites non solũ ulla non
extitit. uerũ nec ipsidepago biturico aquoquã expulsi sunt. Ablatis deniq
arotbti filio his quȩ post mortẽ patris de honorib ipsius ei concesserat. &
ꝑ alios diuisis. sed & afiluis ramnulfi tultis paternis honorib. & data scĩ
hilari abbatia quã isdẽ habuit frotario burdegalensiũ archiep̃o. caput
ieiunu ante scm̃ qaadragesima ad monasteriũ scĩ dronisu reduit. & inde

Expanded text:
 truncato illi capite, corpus in ignem rejiciunt. Tunc Carolus quasi ad hoc  truncato illi capite, corpus in ignem rejiciunt. Tunc Carolus quasi ad hoc vindicandum flagitium pagum Bituricum adiit, in quo tanta mala et in ecclesiarum confractione, et in pauperum oppressione, atque in omnium flagitiorum commissione, atque terrae devastatione commissa sunt, ut dici ore non possint, sicut multorum millium hominum fame mortuorum pro ipsa depopulatione attestatio demonstravit. Vindicta autem in Gerardum et ejus comites non solum ulla non extitit, verum nec ipsi de pago Biturico a quoquam expulsi sunt. Ablatis denique a Rotberti filio his, quae post mortem patris de honoribus ipsius ei concesserat, et per alios divisis, sed et a filiis Ramnulfi tultis paternis honoribus, et data sancti Hilarii abbatia, quam isdem habuit, Frotario Burdegalensium archiepiscopo, caput jejunii ante sanctum quadregesima ad monasterium sancti Dionysii rediit, et inde
Abbreviated transcription (Latin):
pit. ut de causa hlotharii quȩdã tractarent. Karolus deniq qm̃ ab
ac frido abbatiã scĩ hilarii cum aliis plurimis honorabilib beneficus haber
sicut quidã dixer̃ exenia non modica suscipiens. comitatũ bituricũ sine
p̃ sentia illius uł culpȩ alicuius reputatione agerardo comite abstulit¬
& praefato ac frido dedit. sed isdẽ acfridus suꝑ gerardũ eundẽ comitatũ
euindicare Non ualuit. Qua propter harolus per ciuitatẽ remorũ
transiens trecas uenit. indeq autisiodorum adiit ubi Natiui¬
tatem drii caelebrauit
NNO dccc lxuiii. harolus ad autisiodorũ suꝑ ligerim fluuiũ ad uillã quae
bellus pauliacus dicitur ꝑuenit. Interea gerardi comitis. ac fridũ iN¬
quadã uilla bello conueniunt. Et quia decasa firmissima ac fridus exire
noluit inqua reclus erat. igne ipsi casȩ ad moto acfridũ ex ipsa expellunt.¬

Expanded text:
pit, ut de causa Hlotharii quaedam tractarent. Karolus denique, quoniam ab pit, ut de causa Hlotharii quaedam tractarent. Karolus denique, quoniam ab Acfrido, abbatiam Sancti Hilarii cum aliis plurimis honorabilibus beneficiis habente, sicut quidam dixerunt, exenia non modica suscipiens, comitatum Bituricum sine praesentia illius vel culpae alicuius reputatione a Gerardo comite abstulit et praefato Acfrido dedit. Sed isdem Acfridus super Gerardum eundem comitatum evindicare non valuit. Quapropter Karolus per civitatem Remorum transiens, Trecas venit indeque Autisiodorum adiit. Ubi nativitatem Domini celebravit nno 868. Karolus ad Autisiodorum super Ligerim fluvium ad villam quae Bellus – Pauliacus dicitur pervenit. Interea homiquadam villa bello conveniunt, et quia de casa firmissima Acfridus exire noluit, in qua se recluserat, igne ipsi casae admoto, Acfridum ex ipsa expellunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
proxime p̾cedentis m̃sis decembris obut Cui successit adrianus papa
electione clericoꝵ & consensu hludouuici imperatoris inpontificatu. quẽ
actardus romã ueniens cũ suprascriptis epłis in apłica sede iã ordinatum
inuenit: Arsenius autẽ magnae calliditatis & nimiȩ cupiditatis homo
spe falsa seducens teutgaudũ & guntariũ de restitutione ipsorũ. ut ab
eis exenia accipes& romã uenire fecit. Qui dutius ibi manentes.
pene om̃s suos amiserunt. Tandẽ autẽ teut gaudus ibidẽ mortuus est.¬
& guntarius uix corporis mortẽ euasit. Hlotharius theut bergam
uxorẽ suã romã misit. ut se ipsã crim inaretur. quatenus ab eiꝰ coniugio
separariualer&. Sed adrianus papa atq romani talib nenus non cre¬
dentes. iussa ẽ. adiurũ suũ reuerti. Karolus consensu fratris sui hludo¬
uuici. quosdã ep̃os ad autisiodoꝵ infuturis leł februar̃ conuenire p̃ce¬

Expanded text:
proxime praecedentis mensis Decembris obiit. Cui successit Adrianus papa proxime praecedentis mensis Decembris obiit. Cui successit Adrianus papa electione clericorum et consensu Hludowici imperatoris in pontificatu. Quem Actardus Romam veniens cum supra scriptis epistolis in apostolica sede iam ordinatum invenit. Arsenius autem, magnae calliditatis et nimiae cupiditatis homo, spe falsa seducens Teutgaudum et Guntarium de restitutione ipsorum, ut ab eis exenia acciperet, Romam venire fecit. Qui diutius ibi manentes, pene omnes suos amiserunt; tandem autem Teutgaudus ibidem mortuus est, et Guntarius vix corporis mortem evasit. Hlotharius Theutbergam uxorem suam Romam misit, ut se ipsam criminaretur, quatenus ab eius coniugio separari valeret. Sed Adrianus papa atque Romani talibus neniis non credentes, iussa est ad virum suum reverti. Karolus consensu fratris sui Hludowici quosdam episcopos ad Autisiodorum in futuris Kalendis Februarii convenire praece