comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de contentus: etia scriptis eos
quos asflixerat iusecutuis est.
tãquã sibieẽt tota cõtraria:
nã quecdam capita que repug¬
nare sibi uitebant᷑ exposuit
adeo multa adeo intima eiui¬
nierans:. ut aliquando ex eadẽ
disciplina fuisse uideatꝰ ꝙͦ si fu¬
it quis eum demostenes pote¬
rit ab impietate defendere. qͥ
religionis cui fuerat accẽsus
et fidei cuiꝰ nom̃ iu duerat. et
sacram̃ti ꝙͦ accepat proditor
factus ẽ. insi forte casu ĩ manꝰ
eius diuine lictere inciderñt.
Queg temeritas erat roau¬
dr᷑re dissoluere. ꝙͦ illi nemo ĩ¬
t̾pretatus ẽ. Bene ꝙ aut n¬
chil diclicit: aut nichil ĩ telle¬
xit tantũ em̃abest a diuinis
lictens repugnantia. quãtũ
illa affuit a fide et uentate.ni
p̃espue tañ paulũ petrũq lace¬
rauit. ceterosq discipulos tã¬
qua fallacie seminatores. quo
eosr̃ẽ tam̃ rudes et ĩ doctos fui¬
se testatus ẽ. Nam quosdã eoꝵ
piscatorio artificio fecisse que¬

Expanded text:
on contentus etiam scriptis eos on contentus etiam scriptis eos quos adflixerat insecutus est.tamquam sibi esset tota contraria. nam quaedam capita quae repugnare sibi uidebantur exposuit adeo multa, adeo intima enumerans, ut aliquando ex eadem disciplina fuisse uideatur. quod si fuit, quis eum Demosthenes poterit ab inpietate defendere, qui religionis cui fuerat accensus et fidei cuius nomen induerat et sacramenti quod acceperat proditor factus est? nisi forte casu in manus eius diuinae litterae inciderunt. quae igitur temeritas erat id audere dissoluere quod illi nemo interpretatus est? bene, quod aut nihil didicit aut nihil intellexit. tantum enim abest a diuinis litteris repugnantia, quantum ille afuit a fide et ueritate. praecipue tamen Paulum Petrumque lacerauit ceterosque discipulos tamquam fallaciae seminatores, quos eosdem tamen rudes et indoctos fuisse testatus est: nam quosdam eorum piscatorio artificio fecisse quae
Abbreviated transcription (Latin):
aliene. nõ mͦ quid oppugnaret
s etĩa quid loqueretur nesciebat
uis tp̃ris gr̃a contierent. ani¬
motam̃ derisere ut pote cũ ui¬
derent hominẽ profitentẽ serl¬
luminaturũ alios: cũ ip̃e cecus
ẽet. reducturũ alios aberrore:
cũ ipse ignoraret ubi pedes su¬
os poneret ra eruditurũ alios:
adueritatẽ: cuiꝰ ille nescintillã
quidẽ unã uideͬsset aliquando
quippe cũ sapientie professor ꝓ¬
fligare saprentiã niteret᷑. omẽs
tam̃ ro arguebant ꝙ illo potis¬
simũ tp̃r roopis ẽet aggressus:
quo furebat odrosa crudelitas⁊
Ophilosophũ adulatorẽ: acͣtẽ¬
pori ẜuientẽ. uerũ hic ꝓsuama¬
nitate cõtẽptus ẽ. qui et gr̃am
qua sꝑauit nõ adeptus est. et
głiam quã captauit inculpa
rephensionẽq ꝯu̾sa ẽ. Alius eã¬
dẽ materia mordatius scrpsit:
qui erat tũ enumero iudiciu.
et qui auctor ĩprimis faciende
ꝑsecutionis fuit. quoscelere inͣ¬

Expanded text:
alienae non modo quid obpugnaret, alienae non modo quid obpugnaret, sed etiam quid loqueretur nesciebat. amuis temporis gratia coniuerent, animo tamen derisere utpote cum uiderent hominem profitentem se inluminaturum alios, cum ipse caecus esset, reducturum alios ab errore\', cum ipse ignoraret ubi pedes suos poneret, eruditurum alios ad ueritatem, cuius ille ne scintillam quidem unam uidisset aliquando, quippe cum sapientiae professor profligare sapientiam niteretur. omnes tamen id arguebant, quod illo potissimum tempore id operis esset adgressus quo furebat odiosa crudelitas. o philosophum adulatorem ac tempori seruientem! uerum hic pro sua inanitate contemptus est, qui et gratiam quam sperauit non adeptus est et gloria quam captauit in culpam reprehensionemque conuersa est. alius eandem materiam mordacius scripsit, qui erat tum e numero iudicum et qui auctor in primis faciendae persecutionis fuit: quo scelere n
Abbreviated transcription (Latin):
ille  mundus gub̾uef᷑. nec pati hõi¬
nes impitos quoꝵdã fraudib
illici.ne: simplicitas eoꝵ prede
ac pabulo sit hominib astutis.
Itaq se suscepisse hoc munꝰ pħia
dignũ: ut p̃ferret nõ uidentib
lum̃ sapientie. no mͦ ut suscep¬
tis deoꝵ cultib resanescant. s
etiã ut ꝑtinati obstinationete¬
posita corporis cruiciam̃ta deui¬
tent. neii seuas m̃broꝵ lacera¬
tiones frustra ppeti uellenͣt. Ut
aũt appareret cuiꝰ rei gr̃a opus
illud elaborasset: effusus ẽ in
principĩ laudes. quoꝵ pietas
et prouidentia.ut qui dẽ ip̃e dice¬
bat cũ inceteris reb tũ precipue
intefentendis deoꝵ religioĩb
claruisset. consultũ ẽe tande
reb humanis ut cohibitaim¬
pia et anili supstitione: uniu̾si
homines legitimis sacris uaca¬
rent. ac ppitios sibi deos expirẽ¬
tur. Ubi aut religionis eius
contra quã ꝑorabat ĩfirmare
uoluit rationẽ: ineptu& uanu.
reoiculus apparuit. quia gra¬
uis ille consultor utilitatis

Expanded text:
e mundus gubernetur, nec pati, homines inperitos quorundam fraudibus inlici, ne simplicitas eorum praedae ac pabulo sit hominibus astutis: itaque se suscepisse hoc munus philosophia dignum, ut praeferret non uidentibus lumen sapientiae, non modo ut susceptis deorum cultibus resanescant, sed etiam ut pertinaci obstinatione deposita corporis cruciamenta deuitent neu saeuas membrorum lacerationes frustra perpeti uelint. ut autem appareret cuius rei gratia opus illut elaborasset, effusus est in principum laudes, quorum pietas et prouidentia, ut quidem ipse dicebat, cum in ceteris rebus tum praecipue in defendendis deorum religionibus claruisset: consultum esse tandem rebus humanis, ut cohibita inpia et anili superstitione uniuersi homines legitimis sacris uacarent ac propitios sibi deos experirentur. ubi autem religionis eius contra quam perorabat infirmare uoluit rationem, ineptus uanus ridiculus apparuit, quia grauis ille consultor utilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
cun dicimꝰ aut trecentos.lxu.
arguiniꝰ errores eoꝵ ĩ diu̾sũ
quitã paucos putant. sciãt
tam̃ quo noĩe appellari debe¬
ant ne uiolent uenĩ deũ. cuiꝰ
nom̃ exponunt dũ pluribus
tribuunt credant apollini
suo qui eodẽ illo responso ut
ioui principatũ sic etiã cetis
diis abstulit nom̃i. Tertius
enĩ u̾sus ostendit ministros
dei nõ deos. uerũ angelos ap¬
pellaii oportere. De se quidẽ
ille m̃titus ẽ. quicũsit enu¬
mero demonũ angelis se
dei aggregaint. Uemiq in
aliis respõsis. demonẽ seẽe
cõfessus ẽ. Nam eũ int̾ro¬
garetur quomͦ sibi suppli¬
tan uellet ita respondit.¬

Expanded text:
cim dicimus aut trecentos sexagcim dicimus aut trecentos sexagarguimus errores eorum in diuersum, qui tam paucos putant. sciant tamen quo nomine appellari debeant, ne uiolent uerum deum, cuius nomen exponunt, dum pluribus tribuunt. credant Apollini suo, qui eodem illo responso ut Ioui principatum, sic etiam ceteris diis abstulit nomen. tertius enim uersus ostendit ministros dei non deos, uerum angelos appellari oportere. de se quidem ille mentitus est, qui cum sit e numero daemonum, angelis se dei adgregauit: denique in aliis responsis daemonem se esse confessus est. nam cum interrogaretur quomodo sibi supplicari uellet, ita respondit
Abbreviated transcription (Latin):
põt suspicarl de ioue ẽẽ dic¬
tũ qui et matrẽ habuit et
nomen:quid qd̃ mercurius
sit aliunte. Nec enĩ potest
ab ullo eẽ generatus: q ip̃e
uniu̾sa generauent. Satis
ut opinor et argũitis do¬
cui et testib ꝯfiriaui. qd̾
ꝑse satis clarũ ẽ/ unũ ẽẽ rege̾
apiro ciceronẽ querit orten¬
sius si deus unus que esse¬
beata solitirto queat tãquã
ac solitariũ ẽẽ dicamꝰ. Hẽt
enĩ ministros quos uocam
nuntios. et est illud uermi
qd̾ dixisse mexortationib
senecã supͣ rettuli genuisse
regnĩ sui ministros deũ ue¬
nũ hi neq du sunt neq deoᷤ
se uocari aut coli uolunt.⁊
quippe qui nichil faciant
p̃ter iussũ ac uoluntatẽ dei.
nec tam̃ illisunt qui uulgo
colunt᷑. quoꝵ et exignus et
certus ẽ nũis. Qõ si cultores
deoꝵ eos ip̃os colere se putãt
quos sũmi dei ministros ap¬
pellamꝰ. nichil ẽ in qd nob̾ fa¬
ciant inuiriã qui unũ deũ
dicamꝰ multos negeniꝰ. sieos
multitudo delectat. nõ duole¬

Expanded text:
t suspicari de Jove esse dictum, qui et matrem habuit, et nomen? Quid quod, Mercurius sit aliunde? Nec enim potest ab ullo esse generatus, qui ipse universa generavit. Satis ut opinor et argumentis docui, et testibus confirmavi, quod per se satis clarum est Unum esse regem apud Ciceronem quaerit Hortensius: Si Deus unus beata solitudo queat. tamquam ac solitarium esse dicamus. habet enim ministros, quos uocamus nuntios. et est illut uerum quod dixisse in Exhortationibus Senecam supra rettuli, genuisse regni sui ministros deum. uerum hi neque dii sunt neque deos se uocari aut coli uolunt, quippe qui nihil faciant praeter iussum ac uoluntatem dei. nec tamen illi sunt qui uulgo coluntur, quorum et exiguus et certus est numerus. quodsi cultores deorum eos ipsos colere se putant, quos summi dei ministros appellamus, nihil est quod nobis faciant inuidiam, qui unum deum dicamus, multos negemus. si eos multitudo delectat, non duode
Abbreviated transcription (Latin):
factus nominat᷑. Qd̾ seneca
acutus in exortationib ui¬
dit. Nos inquit aliunde pẽ¬
demꝰ. Itaq ad aliquẽ respici¬
mus. cui qd̃ est optimũ in
nob̾ debeamꝰ. alius nos edioͭ
aliꝰ instruxit deus ip̃e fecit.

Expanded text:
 nominatur. Quod Seneca, homo acutus, in Exhortationibus vidit: « Nos, inquit, aliunde pendemus. Itaque ad aliquem respicimus, cui, quod est optimum in nobis debeamus. Alius nos edidit; alius instruxit: Deus ipse se fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
interĩ nob̾ satis ẽ qd̃ dum
honorari se uult et in celo.
collocari ꝯfessus ẽ ro qd̃ res
habet quomͦ sint appellãdi¬
hi qui deo sẽꝑ assistiit. ret̾¬
hant gͦ se hoĩes aberrorihus
et abiectus religionib p̾ra¬
ius parentẽ suũ dnͣmq co¬
gnoscant. cuiꝰ nec uitus exi¬
stimari põt. nec magͥtuto per¬
spici nec pͥncipiũ ꝯphendi.
cũ roillũm̃tis humane in¬
tentio et acum̃ et memoria
ꝑuenerit quasi suductis et
cõsũptis om̃ib uis subsi¬
stit heret deficit. nec ẽ aliqd
ultenꝰ quo ꝓgredi possit.Ue¬
nũ q fieri nõ põt qͥnro qd̃sit.
aliquando ẽẽcepit. ꝯsequẽs
ẽ ut qm̃ nichil ante ipͣm fu¬
it. ip̃e ante oĩa ex se ip̃o sit ꝓ

Expanded text:
interim nobis satis est quod dum honorare se uult et in caelo conlocare, confessus est, id quod res habet, quomodo sint appellandi qui deo semper adsistunt. retrahant ergo se homines ab erroribus et abiectis religionibus prauis parentem suum dominumque cognoscant, cuius nec uirtus aestimari potest nec magnitudo perspici nec principium conprehendi. cum ad illum mentis humanae intentio et acumen et memoria peruenerit, quasi subductis et consumptis omnibus uiis subsistit haeret deficit nec est aliquid ulterius quo progredi possit. uerum quia fieri non potest quin id quod sit aliquando esse coeperit, consequens est ut quoniam nihil ante illum fui
Abbreviated transcription (Latin):
preces ĩ apollinẽ sininthiũ
rogatus expͥmeret ab hoc
per est nͥ ut sua ꝯfessione ⁊¬
lb̾ib dei ueri ac pene sub¬
iaceant sẽpit̾ne. Nam et
ĩalio responso ita dixit. De¬

Expanded text:
precem in Apollinem Smynthium rogatus expromeret, ab hoc perest, nisi ut sua confessione verberibus veri Dei ac poenae subjaceat sempiternae? Nam et in alio responso ita dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sibi illã ꝓfecto nõ adim¬
nit. qui aliquid affiriat. ut
ceteris adimat. s nichilagit
ceptione facta diceret causaᷤᷤ
rationesq dũ taxat reni cele¬
stiũ seu naturaliu. quia sũt
abdite. nec sciri posse. quia
nullus doceat. nec queri opor¬
tere. quia inueniri querendo
nõ possunt. Qua exceptione
interposita et phisicos adiuo¬
nuisset ne quererent eaque
modũ excederent cogitatioĩs
humane. et se ip̃m calũpnie
inuidia liberasset. et nob̾ cͤte
dedisset aliquid qd̾ sequerem̃.
Nunc aũt cũ ab aliis seque̾¬
dis nos retraxerit. ne ueluuꝰ
uelit laborare ne quicquaz
sciat aut huiꝰ modi suscipere
toctrinã. ut etĩa comunẽ sci¬
entiã ꝑdat. Que si doctrinaẽ
scientia ꝯstet necesse ẽ. si nõ
ẽ quis stultus ut discendũ
id putet. in quo nichil disci¬
tur aut etiã dediscit᷑. Quar̃¬
et si neq omĩa sciripossunt ⁊
qd̾ phisici putauerunt i leq
nichil qd̾ achademici pħia

Expanded text:
nam sibi illam profecto non adimnam sibi illam profecto non adimit qui aliquid adfirmat, ut ceteris adimat —: sed nihil agit;ceptione facta diceret causas rationesque dumtaxat rerum caelestium seu naturalium quia sunt abditae nec sciri posse, quia nullus doceat, nec quaeri oportere, quia inueniri quaerendo non possint. qua exceptione interposita et physicos admonuisset, ne quaererent ea quae modum excederent cogitationis humanae, et se ipsum calumniae inuidia liberasset et nobis certe dedisset aliquid quod sequeremur. nunc autem cum ab aliis sequendis nos retraxerit, ne uelimusuelit laborare, ne quicquam sciat, aut eiusmodi suscipere doctrinam, ut etiam communem scientiam perdat? quae si doctrina est, scientia constet necesse est, si non est, quis tam stultus, ut discendum id putet in quo aut nihil discitur aut etiam dediscitur? quare si neque omnia sciri possunt, quod physici putauerunt, neque nihil, quod Academici, philosophia
Abbreviated transcription (Latin):
demia tãquã senectus płie.
que illã ꝯ ficeret iam de flore¬
scentẽ. Recteq archesilas ui¬
dit airggantes ulstultos ẽe
qui putant scientĩa ueritatiᷤᷤ
cõiectura posse cõp̃hendi. S
tam̃ falsa dicentẽ redãgu¬
ere nõ potest qͣui scierit ante
quid uen̾i sit. Ꝙ archesilas
ueritate nõ cognita facere.⁊
conatus introduxit genus
tine instabile uł mostans
possumꝰ dicere. ut enĩ nichil
sciendũ sit aliquid sciri neceᷤᷤ
tolletur. Itaq quiuelut
sententie loco ꝓnuntiat. ni¬
chil sciri tãquã p̃ceptũ ꝓfite¬
tur. et cognitũ g aliquidsci¬
ri potest. Huic simule ẽ illud¬
poni solent in assistatignͣis
exemplũ. somniasse quenda
ne somniis crederet. Si eniz
credendii sit. Ita si nichil sciri
potest. necesse est ro ip̾nisciri.
quod iuchilsciatur.Si aũt
gnans. seq dissoluens. Sed
homo u̾sutus cet̾is philoso¬
phis scientiã uoluit eripere.
ut eam domi absconderet. ⁊

Expanded text:
demia tamquam senectus philosophiae, demia tamquam senectus philosophiae, quae illam conficeret iam deflorescentem, recteque Arcesilas uidit adrogantes uel potius stultos esse qui putent scientiam ueritatis coniectura posse conprehendi. sed tamen falsa dicentem redarguere non potest nisi qui scierit ante quid uerum sit. quod Arcesilas ueritate non cognita facere conatus itine instabile, sive inconstans possumus dicere. Ut enim nihil sciendum sit, aliquid sciri necesse tolletur. Itaque qui velut sententiae loco pronuntiat, nihil sciri, tanquam praeceptum profitetur et cognitum, ergo aliquid sciri potest. Huic simile est illuponi solet in asystati generis exemplum; somniasse quemdam, ne somniis crederet. Si enim credendum sit. Ita si nihil sciri potest, necesse est, id ipsum sciri, quod nihil sciatur. Si autegnans seque dissoluens. sed homo uersutus ceteris philosophis scientiam uoluit eripere, ut eam domi absconderet —
Abbreviated transcription (Latin):
carũ rerũ in cõprehensibiliũ.
cõtenti amplexisunt. Ignorã¬
tiã tãquã scientia tota substu¬
lissent. quia ĩ parte substulerãt.
phisici. ꝯtraexbis que aperta
bant scĩam tãquã totã defen¬
dissent. quia exparte defende¬
rant. Itaq neq hi clara. neq
illi obscura uiterunt. s utriq
dũsolã scientiã ꝯẜtis manib.
uł retmnent. uł enpiunt. nou
uiderunt in medio ꝯstitutã
fore que illos adsapientiam
transmitteret. Uerũ archesilaᷤ
ignorantie magist᷑cũ çenoni
obtretaret. principi stoicorĩ
ut totã philosophiã eu̾teret.
auctore socrate suscepit hãc
sententia. ut affirmaret. nicħ
sciri possẽ. Ita eoarguit extima¬
geniis suis ẜuatã ẽẽ atq ĩuẽ¬
tam uentatẽ. uidelicet m̃ortał
fuerat illa sapientia paucisq
ante tẽporib ĩstituta. ad sũ¬
mũiam ĩ cremͣtũ ꝑuenerat:
ut etiã necessario ꝯsenescẽt:
ac piret extitit repente acha¬

Expanded text:
carum rerum incomprehensibilium carum rerum incomprehensibilium contenti, amplexi sunt ignorantiam, tamquam scientiam totam sustulissent, quia in parte sustulerant. physici contra ex iis quae aperta bant scientiam, tamquam totam defendissent, quia ex parte defenderant. ita neque hi clara neque illi obscura uiderunt, sed utrique dum solam scientiam consertis manibus uel retinent uel eripiunt, non uiderunt in medio constitutam forem, quae illos ad sapientiam transmitteret. uerum Arcesilas ignorantiae magister cum Zenoni obtrectaret principi Stoicorum, ut totam philosophiam euerteret, auctore Socrate, suscepit hanc sententiam, ut affirmaret nihil sciri posse. Itaque coarguit existimageniis suis erutam esse atque inuentam ueritatem. uidelicet quia mortalis fuerat illa sapientia paucisque ante temporibus instituta ad summum iam incrementum peruenerat, ut iam necessario consenesceret ac periret, extitit repente Aca
Abbreviated transcription (Latin):
Isquã sapientia ẽ. in iux¬
uo int̾ ipsos fuit. s neux
urdit. alii putauerunt sciri
omĩa. sapientes utiq nõ fue¬
runt alii nichil. ne hi quidẽ
sapientes illi quiaplus hoĩ
qͦ sapientiaẽ. ut neq omĩar
scire te putes qd̾ est dei. neq
omĩa nescire qd̾ est pecudis. ⁊¬
Est enĩ aliquid mediũ q̾sit
hommis. adest scientia cũ igͦ¬
ratione ꝯiuncta et tẽperata
sciã ĩ nob aͣnimo ẽ. quiorit᷑ ecelor
iguoratio corpore qd̃ ex terra.
unde nob̾ et cũ deo et cũ anima¬
lib ẽ aliqua cõmunitas. qm̃¬
Quoꝵ altem̃ luce p̃ditũ est.
alterũ tenebris pars nob̾ data
ẽ sciẽtie pars ignorantie ꝑ hũc
quasi pontẽ transire sine cadẽ¬
dipiculo licet. Nam illi om̃s
qui se in alterã partẽ in cluia¬
uerunt. aut dest̾ro aut sinstro
uersu ceciterunt. Utraq aũt ꝑs
quom errauerit dicã. Achade¬
mici ꝯtra phisicos ex reb obi¬
scuris arguĩitati sunt. nulla
ẽescientiã et exemplis pau¬

Expanded text:
itur sapientia est? immo uero inter ipsos fuit, sed nemo uidit. alii putauerunt posse sciri omnia: sapientes utique non fuerunt; alii nihil: ne hi quidem sapientes fuerunt: illi, quia plus homini ergo sapientia est? ut neque omnia scire te putes, quod est dei, neque omnia nescire, quod pecudis. est enim aliquid medium quod sit hominis, id est scientia cum ignoratione coniuncta et temperata. scientia in nobis ab animo est, qui oritur e caelo, ignoratio a corpore, quod ex terra; unde nobis et cum deo et cum animalibus est aliqua communitas. quorum alterum luce praeditum est, alterum tenebris; pars nobis data est scientiae, pars ignorantiae. Per hunc quasi pontem transire sine cadendi periculo licet; nam illi omnes, qui se in alteram partem inclinaverunt, aut dextro, aut sinistro versus ceciderunt. Utraque autem pars quomodo erraverit, dicam. Academici contra Physicos ex rebus obscuris argumentati sunt, nullam esse scientiam, et exemplis pau
Abbreviated transcription (Latin):
Almmus gͥ deus ac parẽs
omnium: cũ religionem
sisam transferre uoluisset. Sed¬
doctorẽ iusticie misit ecelo ut
nouis cultorib nouã legẽ in
eo uł ꝑeum daret. nõ sicut ante
sũmo patri similis existeret. Ip̃e
eñ pat̾ deus origo et pͥneipiũ

Expanded text:
mmus igitur deus ac parens omnium cum religionem suam transferre uoluisset, doctorem iustitiae misit e caelo, ut nouis cultoribus nouam legem in eo uel per eum daret, non sicut ante t per omnia summo patri similis existeret. ipse enim pater deus, origo et principium
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus nõ actig̾unt. ⁊ lec enĩ
poterant iduideri qui utilita¬
te omĩa officia ñitiebant᷑. In
cet̾is enĩ que sup̃ dictasint.
quãuis uerũ limitẽ nõtenue
rint tam qm̃ cõmodi aliquid
in his dep̾henderunt quasi odo¬
re quodã uentatis retenti pro¬
prius oberarunt:Hoc autẽ
quia nichil uitere in eo cõmo¬
di poterant. relinquerunt. Qͥn
etiã no defuerunt. qui supua¬
cuaneã face̾nt sepultura. Nid̾¬
Q ẽẽ dicerent mali iacere in¬
humatũ et abiectũ. Quorũ
impiã sapientia cũ oñe hũa¬
nũ genus respuit. tam diuine
uoces que rofieri iubent. Ue¬
rũ illi nõ audent dicere ioqd
ño ẽẽ faciendũ. S si forte nõ
fiat: nichilẽe incõmodi. Itaq
in eare no tñi p̃cipientiũ ꝙͣ cõ¬
solantiũ finͣgunt᷑ officio ut si
forte id sapientieuenerint. ne
se obhoc miserũ putet. Nos ãt
nõ quid sapienti ferendu sit⁊
dicimꝰ. S quro facere ͤebeat. ⁊

Expanded text:
prorsus non attigerunt. nec enim prorsus non attigerunt. nec enim poterant id uidere qui utilitate omnia officia metiebantur. in ceteris enim quae supra dicta sunt quamuis uerum lirint; tamen, quoniam commodi aliquid in his deprehenderunt, quasi odore quodam veritatis retenti, propius oberrarunt: hoc autem, quia nihil videre in eo codi poterant, reliquerunt. quin etiam non defuerunt qui superuacaneam facerent sepulturam nihilque esse dicerent mali iacere inhumatum et abiectum. quorum inpiam sapientiam cum omne humanum genus respuit, tum diuinae uoces, quae id fieri iubent. uerum illi non audent dicere id non esse faciendum, sed si forte non fiat, nihil esse incommodi. itaque in ea re non tam praecipientium quam consolantium funguntur officio, ut si forte id sapienti euenerit, ne se ob hoc miserum putet. nos autem non quid sapienti ferendum sit dicimus, sed quid facere ipse
Abbreviated transcription (Latin):
suũ iudicant ꝑtinere. ut hia
naturali humanitate faueant
oꝑa ꝓprieͬnr̃a sunt. qui legem
qui uerba ip̃a tei p̃cipientis ac¬
ciͤpimꝰ Nlam illi sentiunt qui¬
dem natura ẽẽ iustũ tuerieos.
qui tutela carent. S curita
sic no ꝓspiciunt/ deus eñi cuiꝰ
ppetua clem̃tia ẽ idcirco uidu¬
as pupillosq defendi ac fori tueri
iubet. Nequis respectu ac
iniẜatione pignoꝵ suorum
retardaref᷑. quominꝰ mortem
pro iustitia fideq suscipiat⁊
S incũctant ac fortit̾ sube¬
at cũsciat se caros suos deo
relinquere.⁊ ec his uniqua
p̃sidiũ defutur̃. Egros quo¬
q quib defuerit qui assistãt
curandos fouentosq susciꝑe
sũme humanitatis et magne
opationis ẽ. Qd̾ qui fecenti¬
hic uiuã hostiã deo acquiret.
et qd̾ alt̾idedent adtempus.
ip̾e a deo accipiet inet̾numi
Ultimũ illud et maximum
pietatis offĩciũ est ꝑ iͣgrinoꝵ
et pauperũ sepultura. qd̾ illi
uirtutis iustitieq doctores

Expanded text:
suum judicant pertinere, ut eos suum judicant pertinere, ut eos naturali humanitate foveant, opera proprie nostra sunt, qui legem, qui verba ipsius Dei praecipientis accepimus. Nam illi sentiunt quidem natura esse justum tueri eos, qui tutela carent: sed, cur ita sit, non perspiciunt. Deus enim, cujus perpetua clementia est, idcirco viduas pupillosque defendi ac foveri jubet, ne quis respectu ac miseratione pignorum suorum retardetur, quominus mortem pro justitia fideque suscipiat: sed incunctanter ac fortiter subeat, cum sciat se caros suos Deo relinquere, nec his unquam praesidium defuturum. Aegros quoque, quibus defuerit qui assistat, curandos fovendosque suscipere, summae humanitatis et magnae operationis est: quod qui fecerit, vivam hostiam Deo acquiret; et quod alteri dederit ad tempus, ipse a deo accipiet in aeternum. ultimum illud et maximum pietatis officium est peregrinorum et pauperum sepultura: quod illi uirtutis iustitiaeque doctores
Abbreviated transcription (Latin):
Sicq impius ac detestabilis nͥ
fecerit io qd̃ abeo et natura et¬
ip̃a necessitudo exigit. Et si f̾a¬
eit nõtã glorie assẽquende qͣm
rephensionis uitande gr̃a fa¬
eit. Qui aũt facit alieno et rgnoto¬
grato. is uõdignus ẽ laute. qͣmi
ut faceret sola inductus ẽ hũa¬
uitate. Ibi gͦ iustitia ẽ uͥ ad be¬
nefacienoũ. necessitatis iũculũ¬
ẽ nullii . H oc gͥ officiu benigni¬
tatis ne ante ponere quidem
largitioni mumerũ debuit qͦ
ẽ opantio et eduobbonis id
qd sit melius eligentis. Illa
enĩ largitio hominii patrimo¬
ma sua in mare aͣbicientium
inanis et leuis et abomĩ iusti¬
tia remotissima ẽ. itaq ne dici
quidẽ munera oportet. Inqui¬
Huemo accrpit. nisiqui acci¬
pe uõmeret᷑. Nonminꝰ magnũ
iustitie opua ẽ pupillos et ui¬
duas destitutos et auxilio in¬
digentes tueri atq defentere.
Qd adeo uniu̾sis diuina illa
lex pscribit. quando quidẽ boĩ¬
na quiq irdices ad officium

Expanded text:
sitque impius ac detestabilis, nisi sitque impius ac detestabilis, nisi fecerit id, quod ab eo et natura ipsa, et necessitudo exigit; et si facit, non tam gloriae assequendae, quam rehensionis vitandae gratia facit. Qui autem fecit alieno, et ignoto, is vero dignus est laude; quoniam, ut faceret, sola ductus est humanitate. Ibi ergo justitia est, ubi ad benefaciendum necessitatis vinculum nullum est. Hoc igitur officium benignitatis ne anteponere quidem largitioni munerum debuit, quod est comparantis, et e duobus bonis id, quod sit melius, eligentis. Illa enim largitio hominum patrimonia sua in mare abjicientium inanis, et levis, et ab omni justitia remotissima est. Itaque ne dici quidem munera oportet, in quibus nemo accipit, nisi qui accipere non meretur. Non minus magnum justitiae opus est, pupillos et viduas destitutos, et auxilio indigentes tueri, atque defendere. Quod adeo universis divina lex illa praescribit; quando quidem boni quique judicesad officium
Abbreviated transcription (Latin):
rũ hoc ille nõ potius incaute qͥd
enĩ minꝰ in cicerone ꝯuenit. Sg̃
ignorantia ueri iuis prudens
ac sciens. in hoaͣ laqueos ĩ iecͣit.
qd̾ ut ei posset ignosci testificatꝰ
ẽ nõ aduerã iustitiã quã nõ te¬
nebat p̾cepta se dare. s ad um¬
brã ymaginẽq iustitie. Igno¬
scendũ est gͥ umbratico et yma
da ẽ quise nescire fateat̾. Cap¬
tiuoꝵ redẽptio. magnũ atq pre¬
clarũ iustitie munus ẽ. qd̾ idẽ
ip̃e tullius approbauit. Atq hec
benignitas inquit. etiã rei publi¬
ceẽ utilis redimieẜuitute cap¬
tos locupletantenuiores. Hãc
gͦ cõsuetudinẽ benignitatis lar¬
gitionis munerũ longe antepo
paupes ac redimere captiuos ⁊
cũ apird iustos. si qui hec faciãt
graues et magni appellentur.
Lisͥ eñ maxime lairois ẽ bene¬
facere quos nemosꝑauit ẽẽ fa¬
cturos. Nlam qui bonũ facitul
cõsanguineo uł proximo łami¬
co uł nullã. aut certe nõ magnã
laudẽ meref᷑. quia facere debet.

Expanded text:
rum hoc ille non potius incaute? Quid enim minus in Ciceronem convenit? Sed ignorantia veri juris, prudens ac sciens in hos se laqueos induit. Quod ut ei possit ignosci, testificatus est non ad veram justitiam, quam non teneat, praecepta se dare; sed ad umbram imaginemque justitiae. Ignoscendum est igitur umbratico et imagda est, qui se nescire fateatur. Captivorum redemptio magnum atque praeclarum justitiae munus est: quod idem ipse Tullius approbavit. « Atque haec benignitas, inquit, etiam reipublicae est utilis, redimi e servitute captos, locupletari tenuiores. Hanc ego consuetudinem benignitatis largitioni munerum longe anteponpauperes, ac redimere captivos, cum apud injustos, si qui haec faciant, graves et magni appellentur. Iis enim maximae laudis est benefacere, quos nemo speravit esse facturos. Nam qui bonum facit vel consanguineo, vel proximo, vel amico; aut nullam, aut certe non magnam laudem meretur; quia facere debet,
Abbreviated transcription (Latin):
Deus inquit aut tollere¬
uult mala et non potest
aut põt ⁊ nõ uult: aut
neq uult neq põt. Aut
et uult et põt. Si uult ⁊
nõ põt imibeculis ẽ quoddin
deum nõ cadit Si pot et
nõ uult inuidus quod cq̃
alienũ ẽ a deo. Si neor uult
neq põt et inuidus et ĩte¬
cillis ẽ. Ideoq nec deus. Si
et uult et põt quod solũ dõ
conuenit. Unde ergo st̃ ma
defendunt. hoc argumento
pene adigi ut deũ nicħ cu¬
rare fateant᷑. quod maxĩc
querit epicurus. Sed nos
becillitas et inidia in deo
nulla ẽ. Põt igit̾ maia tol
simul tribuit. et plus ẽ bo¬
ni ac iocunditatis in sapiẽ¬
tia ꝙͣ quod in malis io¬
lestie. Sapientia enĩ facit
ut etia deu cognoscamus
et ꝑ eam cognitionẽ ĩmor¬
talitatẽ assequam̃. quod ẽ
summum bonum Itaq nͥ
prius malum cognouĩmꝰ¬

Expanded text:
deus\' inquit \'aut uult tollere mala et non potest, aut potest et non uult, aut neque uult neque potest, aut et uult et potest. si uult et non potest, inbecillus est, quod in deum non cadit; si potest et non uult, inuidus, quod aeque alienum est a deo; si neque uult neque potest, et inuidus et inbecillus est ideoque nec deus; si et uult et potest, quod solum deo conuenit, unde ergo sunt maprouidentiam defendunt, hoc argumento pene adigi, ut Deum nihil curare fateantur, quod maxime quaerit Epicurus. Sed nos becillitas, vel invidia in Deo nulla est; potest igitur mala tollut edocui simul tribuit, et plus est boni ac jucunditatis in sapientia, quam in malis molestiae. Sapientia enim facit, ut etiam Deum cognoscamus et per eam cognitionem immortalitatem assequamur; quod est summum bonum. Itaque nisi prius malum agnoverim
Abbreviated transcription (Latin):
uidens ẽ ut deus nec ni alit̾
ei põt diunitas tribui nisi
et ꝑtã teneat et p̃sentia sciat
et futura prospiciat. Cum gͥ
prouidentia sostulit etiam
deu negauit eẽ. Cum aũt
deum professus ẽ. et ꝓuidẽtiã
simul ẽẽ concessit. Uerumbis

Expanded text:
uidens est ut deus nec aliter uidens est ut deus nec aliter ei potest diuinitas tribui, nisi et praeterita teneat et praesentia sciat et futura prospiciat. cum igitur prouidentiam sustulit, etiam 15 deum negauit esse. cum autem deum esse professus est, et prouidentiam simul
Abbreviated transcription (Latin):
et rõne regerẽt. Primus
omniũ pythagoras extitit
tpr̃ib Socratis qui sibi di¬
ceret nõ liquere. utrũ eẽt
aliqua diumitas nec ne
que disputatio eius adeo ĩ¬
pia et contra uĩtatẽ et religi¬
onem uidicata ẽ ut et ipsu
athenienses expulerint fini
bus suis et libros eius in cõ¬
tione quibus hec continebãt᷑
excusserint. de cuius sentẽtia
non ẽ opus disputare qr nich
certi ꝓnunciauit. Post hec
socrates et auditor eius pla¬
to et qui de scola platonis
tanquam riili in diu̾sas
ꝑtes profluxeuĩt. Stoici et
eiunt qua priores. Postea
uõ epycurus deu quidẽ ẽẽ
dixit qr neccẽ sit esse aliquot
in mundo prestans et eximi¬
um et btm̃ ꝓuidentiã tamẽ
nullam. Itaq muritũ ip̃m
nec rõne ulla nec arte nec
fabrica instructu. sed nãm
rerum ouibusdam minutis
seminib et insecabilib glo¬
batam. Quo quid repugnã¬
tius dici possit non uideo.
Etenim si ẽ deus utiq pro¬

Expanded text:
et ratione regeretur, primus et ratione regeretur, primus omnium Protagoras extitit temporibus Socratis qui sibi diceret non liquere utrum esset aliqua diuinitas necne. quae disputatio eius adeo inpia et contra ueritatem et religionem iudicata est, ut et ipsum Athenienses expulerint suis finibus et libros eius in contione quibus haec continebantur exusserint. de cuius sententia non est opus disputare, quia nihil certi pronuntiauit. post haec Socrates ipse et auditor eius Plato et qui de schola Platonis tamquam riuuli diuersas in partes profluxerunt, Stoici et ententia qua priores. postea uero Epicurus deum quidem esse dixit, quia necesse sit esse aliquid in mundo praestans et eximium et beatum, prouidentiam tamen nullam: itaque mundum ipsum nec ratione ulla nec arte nec fabrica instructum, sed naturam rerum quibusdam minutis seminibus et insecabilibus conglobatam. quo quid repugnantius dici possit non uideo. etenim si est deus, utique pro
Abbreviated transcription (Latin):
quod colendũ sit. hec dum
sentit Epicurus religionẽ
funditus delet qr sublata
confusio ac pturbatio uite
sequetur. Q̾ si religio tolli
ta sit tutior quõ religio ir̃a
sine metu teneri ac custodĩ
et honor metu constet. Me¬
tus aũt nõ ẽ ubi nullius
irascitur. Siue igit̃ gr̃am
deo siue iram. siue utrũq
detraxĩs religionẽ tolli necͣce
ẽ sine qua uita hominum
stulticia scelere ĩmanitate
completur. Multum enĩ
refrenat homines conscĩa
si credamus nos in cõspcũ
dei uiuere si nõ tm̃ q̃ gerimꝰ
uideri desuper. sedetia que
cogitamus et loquimur
audiri a deo putemus At
enim prodest id credere ut
quidam putant nõ u̾itatis
Ealsa ẽ igitur om̃is religio
et diuinitas nulla ẽ. Sed
a uiris prudentib uniu̾sia
confecta sunt quo melius
rectiusq uiuatur. Magna
hec et a matĩa quã ꝓposuiꝰ
aliena. Qũo ẽ. Sed qr necc̃io
incidi debet. ꝙͣuis breuit̾
dubitatio quin mundus
a deo et rõne eẽt instructꝰ

Expanded text:
quod uerendum sit. haec dum quod uerendum sit. haec dum sentit Epicurus, religionem funditus delet: qua sublata confusio ac perturbatio uitae sequetur. quod si religio tolli ta sit tutior, quomodo religio ipsa sine metu teneri aut custodiret honor metu constet, metus autem non est ubi nullus irascitur. siue igitur gratiam deo siue iram sine utrumque detraxeris, religionem tolli necesse est, sine qua uita hominum stultitia scelere inmanitate conpletur. multum enim refrenat homines conscientia, si credamus nos in conspectu dei uiuere, si non tantum quae gerimus uideri desuper, sed etiam quae cogitamus aut loquimur audiri a deo putemus. at enim prodest id credere, ut quidam putant, non ueritatis falsa est igitur omnis religio et diuinitas nulla est, sed a uiris prudentibus uniuersa conficta sunt, quo rectius innocentiusque uiuatur. magna haec et a materia quam proposuimus alincidit, debet quamuis breuiter dubitatio quin mundus . a deo et ratione esset instructus
Abbreviated transcription (Latin):
diuini nã necc̃e ẽ ĩmortali.
euo cum summa pace fruat᷑.
Semota a nr̃is oculis seuincta
longe iam priuata dolore om̃i
priuata periculis. ip̃a suis pol¬
lens opib nil indigna nostri
nec bene pro meritis capitur
nec tangitur ira. Que cum
dicit uerum aliquẽ cultum
deo putat ẽẽ tribuendũ. at
auertit omnẽ religionẽ. Si
enim deus nichil unquã cui¬
quam boni tribuit. si colẽtis
obsequio nullam grãm rfert
liarem minuere ut nicħ asse¬
quamur. atenim natura ex¬
cellentem honorari oportet.
Quis honos dẽri põt nichil
curanti et ingrato. An aliqͣ
rõne obstricti ẽẽ possumus¬
nobiscum. Deus inquit Cice
ro talis ẽ. ut nulla grã nulla
hominũ caritate teneat᷑ ua¬
põt inueniri. Quid contep¬
tĩ põt dici in deum. ualeat
si negotium deus nõ ht̃ nec
exhibet cur ergo nõ delin¬
cas circunscribere. Ubicũq
nob̾ latendi occasio ãriseit
cruore uel etiam sanguine
si preter leges nichil ẽ ampliꝰ

Expanded text:
diuum natura necesse est inmortali diuum natura necesse est inmortali aeuo summa cum pace fruatur semota a nostris rebus seiunctaque loprivata periclis, Ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri, Nec bene pro meritis capitur, nec tangitur ira. Quae cum dicit, utrum aliquem cultum Deo putat esse tribuendum, an evertit omnem religionem? Si enim Deus nihil cuiquam boni tribuit, si colentis obsequio nullam gratiam refert,liarem minuere, ut nihil assequamur? Atenim naturam excellentem honorari oportet. Quis honos deberi potest nihil curanti et ingrato? An aliqua ratione obstricti esse possumusnobiscum? « Deus, inquit Cicero, si talis est, ut nulla grhominum caritate teneatur, uapotest nemini. quid contemptius dici potuit in deum? ualeat si negotium deus nec habet nec exhibet, cur ergo non delincas circumscribere ? ubicumque nobis latendi occasio adriseritcruore uel etiam cum sanguine, si praeter leges nihil est amplius
Abbreviated transcription (Latin):
similitudo apparet solã ẽẽ
religionẽ cuius in mutis uł¬
brutis nec uestigiũ aliquod
nec ulla susprcio inueniri p̃t
Religionis ẽ propria iusticia
que nullum aliud animal
attingit. homo enĩ solus mm¬
perat cetera sibi conciliata
sunt Iusticie aũt cultus dei¬
ascribitur quẽ qui nõ susci¬
pit hic a n᷑a homnus alienꝰ
uita pecudum sb̾ humana
spẽ uiuet. Cum uõ a ceteris
animalib hoc penesolo diffe¬
ramus ꝙ soli omniu diui¬
nam uim pot̾atẽq sentimu:
In illis aũt nullus fit intel¬
lectus dei. Certe illud fieri ñ
põt ut in hoc uel muta plus
sapiant uel hũana nã sapiãt
cum homini ob sapĩam et cũc¬
ta que spirant et omn rerum
nã sit subiecta. Quare si rõ
si uis hommnis hoc precellit
et superat ceteras animanteᷤᷤ
ꝙ solus notitiam dei capit. ap¬
paret religionẽ nullo mõ pos¬
se dissolui.
Issoluitur aut religio. si
credamus. Epicuro illa
dicenti omnis enim per se

Expanded text:
similitudo, apparet solam esse similitudo, apparet solam esse religionem cuius in mutis nec uestigium aliquod nec ulla suspicio inueniri potest. religionis est propria iustitia, quae nullum aliud animal attingit. homo enim solus inpertit, cetera sibi conciliata sunt. iustitiae autem dei cultus adscribitur: quem qui non suscipit, hic a natura hominis alienus uitam pecudum sub humana specie uiuet. cum uero a ceteris animalibus hoc paene solo differamus, quod soli omnium diuinam uim potestatemque sentimus, in illis autem nullus sit intellectus dei, certe illud fieri non potest ut in hoc uel muta plus sapiant uel humana natura desipiat, cum homini ob sapientiam et cuncta quae spirant et omnis rerum natura subiecta sit. quare si ratio, si uis hominis hoc praecellit et superat ceteras animantes, quod solus notitiam dei capit, apparet religionem nullo modo posse dissolui. Dissoluitur autem religio, si credamus Epicuro illa dicenti: omnis enim per se
Abbreviated transcription (Latin):
considerantes. Nam si deus
nõ irascitur impiis. Nec
pios utiq ustosq diligit
Ergo constantior est error
coꝵ qui et iram simł et gͣ¬
tiam tollũt. In reb enĩ diũ¬
sis aut in utrãq ꝑtem mo¬
ueri necce ẽ. autm neutrã
los non odit. nec bonos dili¬
git. qr diligent̾ bonos et
odio maloꝵ uenit. et ma¬
los odisse e̾t bonoꝵ caĩtate
descendit. Nemo ẽ ꝗ amet
uitam sine odio mortis nͤ
appetit lucẽ nisi qui teneb̾s
fugit. A deo nã ista ꝯnera
intelligentia et cogitatio. alia
prouitent in futurum ut in¬
grntem formite farris ac̾uu
comportant. hiemis memiões
recteq reponunt ut apes que
prĩam sole et certos nouẽ pe¬
nates uentureq hyemis me¬
mores estate laborem exꝑiũt᷑
et in mediũ quesita reponũt
Longum ẽ si exequi uelim q̃
a singulis generib aĩalium
fieri solent hũane solercie si¬
millima. Ꝙ si eorũ õnium
que adscribi homini solent
in mutis quoq dep̾hendit᷑

Expanded text:
considerantes. nam si deus considerantes. nam si deus non irascitur inpiis et iniustis, nec pios utique iustosque diligit. ergo constantior est error illorum qui et iram simul et gratiam tollunt. in rebus enim diuersis aut in utramque partem moueri necesse est aut in neutram. los non odit, nec bonos diligit, quia et diligere bonos ex odio malorum uenit et malos odisse ex bonorum caritate descendit. nemo est qui amet uitam sine odio mortis, nec adpetit lucem nisi qui tenebras fugit: adeo natura ista conexaintellegentia et cogitatio. alia prouident in futurum, ut ingentem formicae farris aceruum cum populant hiemis memores tectoque reponunt, ut apes, quae patriam solae et certos nouere penates uenturaeque hiemis memores aestate laborem experiuntur et in medium quaesita reponunt. longum est si exsequi uelim quae a singulis generibus animalium fieri soleant humanae sollertiae simillima. quod si horum omnium quae adscribi homini solent, in mutis quoque deprehenditur
Abbreviated transcription (Latin):
et noxia ẽ. ne cuiquã male
faciat. nichil aliud supest
nisi ꝙ sit lenis tñquillus
ꝓpicius. beneficus cõserua¬
tor. Ita enim demũ et com¬
munis oĩm pater et optimꝰ¬
et maximus dici potit qd̾
expetit diuina celestisq nã
Nam si int̾ homies lauda¬
bile uidetur ꝓdesse potuis ꝙͣ
noceͣ. uiuificare ꝙ occidere
saluare ꝙ̃ ꝑdere. Uñ meri¬
to innocentia int̾ uirtuteᷤ.
nũatur Et qui fecerit hec
diligit᷑ p̃fertur ornat᷑ bene¬
dictis om̃ib uotisq celebra¬
tur. Deniq obinerita et be¬
neficia deo simillimus uidi¬
catur: Quanto magis ip̃
deu par ẽ. diuinis ꝑfectisq
uirtutib p̃cellente atq ab
omni labe t̾rena sũmotu
diuinis et celestib bñficiis
om̃e genus hũanum ꝓme¬
reri. Speciosa ista populãit᷑¬
q dñr et młtos illicĩt ad
credendu. Sed hec qui sen¬
tuĩt ad ueritatẽ quidẽ pro¬
tinus accedunt. sed inꝑte
labunt᷑ naturã rei parum

Expanded text:
et noxia est, nec cuiquam male et noxia est, nec cuiquam male faciat, nihil aliud superesse nisi ut sit lenis tranquillus propitius beneficus conseruator. ita enim demum et communis omnium pater et optimus maximus dici poterit, quod expetit diuina caelestisque natura. nam si inter homines laudabile uidetur prodesse potius quam nocere, uiuificare quam occidere, saluare quam perdere nec inmerito innocentia inter uirtutes numeratur et qui haec fecerit, diligitur praefertur ornatur benedictis omnibus uotisque celebratur. denique ob merita et beneficia deo simillimus iudicatur, quanto magis ipsum deum par est diuinis perfectisque uirtutibus praecellentem atque ab omni labe terrena submotum diuinis et caelestibus beneficiis omne genus hominum promereri? speciose ista populariterque dicuntur et multos inliciunt ad credendum, sed qui haec sentiunt, ad ueritatem quidem propius accedunt, sed in parte labuntur naturam rei parum
Abbreviated transcription (Latin):
anum pusillanmitatẽ ut
ab ullo se lesum putet qui
ledi nõ põt. ut quicta illa ⁊
scã maiestas concitet᷑ ꝑtur¬
betur insaniat qd̾ ẽ terrene
fragilitatis. Iram enĩ cõmo
sit sapiens et grauis ira nõ
deceat. si quidem cũ in aĩm
cuiquam incidit. uelut se¬
ua tempestas tantos excitat¬
st fluctus ut statum mentis
ĩmutet. ardescant oculi. O¬
tremat. lingua titubet dẽtes
concrepent. alterius uultuz
maculet. nunc suffusus ru¬
bor. nunc pallor albescẽs. qñ¬
to magis deu nõ deceat tam
feda mutatio. Et si homo
qui hẽat impiu ac pot̾atem
late noceat. ꝑ iram sangiuẽz
effundat. urbes sb̾uertat. po¬
yulos dedat ꝓuntias adso¬
litudinem redigat. quãto
magis deu qui hẽat totu
gñis hũani et ipĩus mũdi
pot̾ãtem ꝑdituꝵ fuisse uni¬
uersa credibile sit si irascẽt᷑
Abesse igit᷑ ab eo tã magnũ
tam ꝑnitiosu malũ opor¬
tere Et si absit ab eo ira ⁊
concitatio qr et deformis

Expanded text:
animi pusillitatem, ut animi pusillitatem, ut ab ullo se laesum putet qui laedi non potest, ut quieta illa et sancta maiestas concitetur perturbetur insaniat, quod est terrenae fragilitatis: iram enim commotui modo sit sapiens et grauis, ira non deceat, siquidem cum in animum cuiusque incidit, uelut saeua tempestas tantos excitt fluctus, ut statum mentis inmutet, ardescant oculi, tremat os, lingua titubet, dentes concrepent, alternis uultum maculet nunc suffusus rubor nunc pallor albescens, quanto magis deum non deceat tam foeda mutatio ? et si homo qui habeat imperium ac potestatem, late noceat per iram, sanguinem fundat, urbes subuertat, populos deleat, prouincias ad solitudinem redigat, quanto magis deum qui habeat totius generis humani et ipsius mundi potestatem, perditurum fuisse uniuersa credibile sit, si irasceretur? abesse igitur ab eo tam magnum, tam perniciosum malum oportere. et si absit ab eo ira et concitatio, quia et deformis
Abbreviated transcription (Latin):
cõmotio que indeum cadeͣ
nõ p̃t. Ꝙ si nullus affcñs¬
ẽ in deo. quia ne quicquã
afficitur imbecillu ẽ ergo
nec cura ullius rei. nec pro
nec cogitationẽ aliquã nec
efficitur ut nõ sit omnino
Ita cu gradatim descendiss
extremo gradu restitit qr
iã p̃cipit̾i̾um uidebat. Sed
quid prodest reticuisse ac
piculum dissimulassẽ.Ne¬
cessitas illum uel uitĩ cadẽ
ccegit. Dixit enim quod no¬
luit qr argumentũ sic ordi¬
nauit ut ad illud qd̾ enita¬
bat necessario deueniret.
Uites igit᷑ quo ꝑueniret ira
sublata et deo exempta. De¬
inq ut nulluis id̾ credit ã
admodũ pauci et quidẽ sce¬
lerati ac mali qui sperant
si hoc falsum ĩuenit᷑ nec irã
in deo ẽẽ nec gr̃am
Eniamnus ad io qd̾ t̾cio
lcco poĩtum ẽ. Existimã¬
tur stoici et alii nõ nulli
aliquanto melius de diui¬
nitate sensisse qui ꝗ auint
ꝗram in deo ẽẽ iramnõ ẽẽ.
Fauorabilis ac popularis
omino nõ cadere in deu̾ hanc

Expanded text:
commotio, quae in deum cadere commotio, quae in deum cadere non potest. quod si nullus adfectus in deo est, quia quidquid adficitur inbecillum est, ergo nec cura ullius rei nec prouinec cogitationem aliquam nec efficitur ut non sit omnino. ita cum gradatim descendisset, in extremo gradu restitit, quia iam praecipitium uidebat. sed quid prodest reticuisse ac periculum dissimulasse? nececoegit. Dixit enim quod noluit, quia argumentum sic ordinavit, ut ad illud, quod evitabat, necessario deveniret. Vides igitur quo perveniat, ira sublata, et Deo adempta. Denique aut nullus id credit, aut admodum pauci, et quidem scelerati, ac mali, qui sperant si et hoc falsum invenitur, nec iram in deo esse nec gratiam, ueniamus ad illud quod tertio loco positum est. Existimantur Stoici et alii nonnulli aliquanto melius de diuinitate sensisse, qui aiunt gratiam in deo esse, iram non esse. fauorabilis admodum ac popularis oratio, non cadere in deum hanc
Abbreviated transcription (Latin):
uallo uident gratulandi of¬
ficiu uoce declarant nob̾ ꝗdẽ
uoces corum uident᷑ in cõdite.
sicut illis fortasse nr̃e. sed ip̃is
que se intelligũt uerba sunt
Deniq in omni affectu c̾tas
uoces notas exprimũt quibus
hĩtum mentis oñdant. Risus
quoq ẽ homini proprius et tñ
gestiunt. aures demulcent
ritum contrahũt frontẽ sere¬
nant. oculos in lastiuã resol¬
sut ammalia q̃ latibulis suis
diuersos et plures exitus pan¬
dent. ut si qd̾ piculum incide¬
rit fuga pateat obsessis. Qd̃
unius snĩe necessario in ea q̃
sequebantur incurrit. Pri¬
ina enim sententia fuit iraĩ
in deum non cõuenre quod
cum illi uerũ et inexpugna¬
bile uideretur: nõ poterat
consequentia reculare. qr
uno affcũ amputato etiam
ceteros affectus adimere d̾o
necc̃itas ip̃a cogebat. Ita ꝗ
nõ irascitur utiq nec gr̃a
mouetur qd̾ ẽ ire cõtrariu
Iam sic nec ira in eoa. nec gr̃a
enĩ rõ cimctis affectib una

Expanded text:
rvallo vident, gratulandi ofrvallo vident, gratulandi officium voce declarant. Nobis quidem voces eorum videntur inconditae, sicut illis fortasse nostrae: sed ipsis, quae se intelligunt, verba sunt; denique in omni affectu certas vocis notas exprimunt, quibus habitum mentis ostendant. Risus quoque est homini proprius; et tamgestiunt, aures demulcent, rictum contrahunt, frontem serenant, oculos in lasciviam resolsunt animalia, quae latibulis suis diversos et plures exitus pandant, ut si quod periculum inciderit, fuga pateat obsessis; quod unius sententiae, necessario in ea quae sequebantur incurrit. prima autem sententia fuit iram in deum non conuenire. quod cum illi uerum et inexpugnabile uideretur, non poterat consequentia resecare, quia uno adfectu amputato etiam ceteros adfectus adimere deo necessitas ipsa cogebat. ita qui non irascitur, utique nec gratia mouetur, quod est irae contrarium; iam si nec ira in eo nec gratia enim ratio cunctis adfectibus, una
Abbreviated transcription (Latin):
ullus si non irascit᷑ ñ colenti
biles. Id enum solet his eue¬
nut quod uiatori uiã nesciẽti
et nõ fatenti se ignorare ut
indetur dũ ꝑcunctari obiuos
mal cum mutis ac irratio¬
nabilib coequanit. qd̾ fa¬
ciunt quidam imꝑti atq ip
sis pecirdibꝰ siłes qui cũ ue¬
neri ac uoluptati se uelint
trade̾ auunt eadẽ rõne se na¬
tos qua uniu̾sa que spirant
quod dici ab hoĩe nephas ẽ.
Quis enim tam in doctus ne
sciat. Quis tam ĩprudẽs ut
nõ sentiat aliquid in essc ho
ad uirtutes animi et ĩgemi
tio ẽ. Nõ ne ipĩus corporis
status et oris figura declãt
nõ ẽẽ cu mutis pecudibus
equales. Illarũ natua ĩ hu¬
nium pabuluq ꝓstrata ẽ.
nec ht̃ quicquã comimecũ
celo. qd̾ nõ intuent̾. homo
aũt recto statu ore sblimi
ad contemplationẽ mũdi
et si nõ sint talia ĩ mutis tñ
similia uideri possunt. pro¬
prius hoĩ sermo ẽ. tñ et ĩ illis
quedam similitudo ẜmonis

Expanded text:
metus, si non irascitur non colenti.metus, si non irascitur non colenti.biles — id enim solet his eueire quod uiatori uiam nescienti et non fatenti se ignorare, ut uagetur, dum percontari obuios mal cum mutis et inrationabilibus coaequauit: quod faciusis pecudibus similes, qui cum ventri ac voluptati se velint tradere; aiunt, eadem ratione se natos, qua universa quae spirant; quod dici ab homine nefas est. Quis enim tam indoctus est, ut nesciat, quis tam imprudens, ut non sentiat, aliquid inesse in ad virtutes animi et ingeniitio est. Nonne ipsius corporis status et oris figura declarat, non esse nos cum mutis pecudibus aequales? Illarum natura in humum pabulumque prostrata est; nec habet quidquam commune cum coelo, quod non intuetur. Homo autem recto statu, ore sublimi, ad contemplationem mundi et si non sint talia in mutis, tamen similia videri possunt. Proprius homini sermo est: tamen et in illis quaedam similitudo sermonis.