comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
armis: immo uͦ ñ armis s flłamis. nec ar¬
serit s incenderit: qd̾ tantũ scelus si fu¬
erit impunitũ. nulla digna corrrechõe
prauoꝵ florentẽ te patriã putas relictu¬
rum: O flores: ñ plane fructuũ s spinaꝵ.
Compara nc̃ utrũ malis florere patriam
tuã pietate an impunitate: correctis mo¬
rib ansecuris ausib: cõpara ista ce uide
utrũ in patriȩ tuȩ amore nos uincas: u¬
trũ eam magis ueriq etpias florere ꝙͣ.
nos. Intuere paululũ ipsos de re publica
libros. unde illũ affectũ amantissimi ci-¬
uis ebibisti. qd̾ nullus sit patriȩ consulen¬
di modus aut finis bonis. Intuere obse¬
ero te. & cerne qnͣtis ibi laudib frugalitaᷤ
&e continentia p̃dicetur: & erga conuga¬
le uinculũ fides. certiq honesti ac ꝓbi
mores: quib cũ p̃pollet ciuitas: uere flo¬
rere dicenda ẽ. Hi aũt mores in eccłis
toto orbe erescentib. tanquã in seĩs audi¬

Expanded text:
armis>, immo uero non armis sed flammis nec ararmis>, immo uero non armis sed flammis nec arserit, sed incenderit. quod tantum scelus si fuerit inpunitum nulla digna correctione prauorum, florentem te patriam putas relicturum? o flores non plane fructuum sed spinarum! compara nunc, utrum malis florere patriam tuam pietate an impunitate, correctis moribus an securis ausibus; compara ista et uide, utrum in patriae tuae amore nos uincas, utrum eam magis ueriusque cupias florere quam nos. Intuere paululum ipsos de re publica libros, unde illum affectum amantissimi ciuis ebibisti, quod nullus sit patriae consulendi modus aut finis bonis. intuere, obsecro te, et cerne, quantis ibi laudibus frugalitas et continentia praedicetur et erga coniugale uinculum fides castique honesti ac probi mores, quibus cum praepollet ciuitas, uere florere dicenda est. hi autem mores in ecclesiis toto orbe crescentibus tamquam in sanctis aud
Abbreviated transcription (Latin):
lior. qͣnto meliori ciuitati officia debi¬
ta p̾rogares: in exꝰ eterna pace nullu
gaudendi finẽ inuenturus: euiꝰ ad
dempus laborib. nulłu tͥ finẽ statue¬
res consulendi Uerũ hoc donec fiat.
neq enĩ desꝑandũ est ilłã te patriam
posse acquirere. uł ia acquirendã pru¬
dentissime cogitare. ad qũa te pat̾ etiã
qͥ in ista genuit antecessit.: Hec gͦ donec
fiant. da nob̾ ueniã. si ꝓꝑt̃ patriã nr̃ãm
quã cupimꝰ nunquã relinquere: contri¬
stamꝰ patriã tuã. quã cupis florentẽ re¬
linquere. De curꝰ qͥdem florib si cũ tua
prudentia disputemꝰ ñ est uerendũ ne
tͥ difficile ꝑsuadeat᷑: aut uͦ etiã ñ facile
occurrat. quẽ admodũ florere ei uitas
debeat. Commemorauit poeta ille ur̃ax
clarissimꝰ litterarũ. quosdã flores italie.
s nos in ur̃a patria ñ tam exꝑti sum᷑. qͥb
floruit tr̃a illa uiris. quã quib arserit

Expanded text:
lior, quanto meliori ciuitati officia debilior, quanto meliori ciuitati officia debita praerogares in eius aeterna pace nullum gaudendi finem inuenturus, cuius ad tempus laboribus nullum tibi finem statueris consulendi. Verum hoc donec fiat — neque enim desperandum est illam te patriam posse adquirere uel iam adquirendam pl\'Udentissime cogitare, ad quam te pater etiam, qui in ista genuit, antecessit — hoc ergo donec fiat, da nobis ueniam, si propter patriam nostram, quam cupimus numquam relinquere, contristamus patriam tuam, quam cupis florentem relinquere. de cuius quidem floribus si cum tua prudentia disputemus, non est uerendum, ne tibi difficile persuadeatur aut uero etiam non facile occurrat, quem ad modum florere ciuitas debeat. commemorauit poeta ille uestrarum clarissimus litterarum quosdam flores Italiae; sed nos in uestra patria non tam experti sumus, quibus floruit terra illa uiris, quam \'quibus arserit
Abbreviated transcription (Latin):
dares ẽ. innoxiꝰ defendat᷑: ab innocen¬
tib molestia separet᷑. Presta hoc. qd̾ se¬
eundũ naturã tuã ꝑuides postulari.
De dãpnis facilis potest haberi taxatio:
tantũ supplicia dep̾camur. Acceptior
dõ uiuas: dñe insignis ae mĩto suscipi¬
ende frat̾.¬
nõ eximio meritoq honora¬
bili frĩ nectario: augustinus.
Iam senio frigescentib m̃bris.
feruere animũ tuũ patriȩ caritate nec
miror & laudo: teq ñ tantũ tenere me¬
morit̾. uerũetiam uita ac morib de¬
monstrare. qd̾ nullus sit patriȩ consu¬
lendi modus aut finis bonis. ñ inui¬
tus immo etiã libens accipioᷤ Unde
suꝑnȩ cuiusdã patriȩ. in cuiꝰ sc̃õ amo¬
re ꝓ nr̃o modulo int̾ eos quib ad illã
capescendã consulimꝰ ꝑielitam᷑ atq
laboramꝰ. talem etiã te ipsũ eũẽ habe¬
re uellemꝰ: ut ei portiunculȩ in hac
t̾ra ꝑegrinanti. nullũ constilendi mo¬
dum finẽq censeres. tanto effectꝰ me¬

Expanded text:
s est, innoxius defendatur, ab innocentibus molestia separetur. praesta hoc, quod secundum naturam tuam peruides postulari. de damnis facilis potest haberi taxatio; tantum supplicia deprecamur. acceptior deo uiuas, domine insignis et merito suscipiende fratNO EXIMIO MERITOQVE HONORABILI FRATRI NECTARIO AUGUSTINUS. Iam senio frigescentibus membris feruere animum tuum patriae caritate nec miror et laudo teque non tantum tenere memoriter uerum etiam uita ac moribus demonstrare, quod nullus sit patriae consulendi modus aut finis bonis, non inuitus, immo etiam libens accipio. unde supernae cuiusdam patriae, in cuius sancto amore pro nostro modulo inter eos, quibus ad illam capessendam consulimus, periclitamur atque laboramus, talem etiam te ipsum ciuem habere uellemus, ut eius portiunculae in hac terra peregrinanti nullum consulendi modum finemque censeres tanto effectus me
Abbreviated transcription (Latin):
da p̾senti sollicitudine:. uerũetiam ꝓ
inquirenda salute ppetua. Multa a
nob̾ audierunt: multũ etiã ipsi roga¬
uerunt. S absit ut tales serui simꝰ qͦs
ab eis rogari delectet. a quib nr̃ dñs
mansuetudine & moderatione xꝑia¬
na: ut aut cetos deterreamꝰ eoꝵ imita.¬
ri ꝑuersitatẽ: aut ceto̾s optemꝰ eoꝵ imi¬
tari correctionẽ. Dampna quȩ illata
sunt. uł tolerant᷑ axꝑianis. uł resarci.¬
untur ꝑ xꝑianos: animarũ nos lucra
quib acquirendis cũ ꝑiculo etiã san¬
guinis inhiamꝰ & in loco illo questuo¬
sius ꝓuenire. & aliis locis illo exemplo
ñ impediri desideramꝰ. Dei miscdia. no¬
bis p̃stet de tua salute gaudere. Epl̃a

Expanded text:
da praesenti sollicitudine uerum etiam pro da praesenti sollicitudine uerum etiam pro inquirenda salute perpetua. multa a nobis audierunt, multum etiam ipsi rogauerunt; sed absit. ut tales serui simus, quos ab eis rogari delectet, a quibus noster dmansuetudine et moderatione Christiana, ut aut ceteros deterreamus eorum imitari peruersitatem aut ceteros optemus eorum imitari correctionem. damna, quae inlata sunt, uel tolerantur a Christianis uel resarciuntur per Christianos. animarum nos lucra, quibus adquirendis cum periculo etiam sanguinis inhiamus, et in loco illo quaestuosius prouenire et aliis locis illo exemplo non impediri desideramus. dei misericordia nobis praestet de tua salute gaudere. XCII.
Abbreviated transcription (Latin):
optamꝰ: hoc qnͣtum in nobis ẽ. etiã im¬
pensa oꝑa instamꝰ. Terciũ uͦ si d̾s uolu¬
erit tanquã putre noxiũq resecari: ual¬
de misericordit̾ puniet. Si aũt uł am¬
plius uoluerit. uł ne hoc qͥdem ꝑmise¬
rit: altioris ꝓfecto ce iustioris consili
ratio penes ipsũ ẽ. A nob̾ eurã officiũq
oportet impendi. quousq uidere con¬
cedit᷑: deprecantib eũ ut animũ nr̃m
approbet. quo cunctis uolumꝰ ẽẽ con¬
sultũ: nicbilq fieri sinat ꝑ nos: qd̾ et
nob̾ ce eccłie suȩ ñ expedire. longe me¬
lius nouit ipse quã nos. Modo cum
apud calamã eẽma ut nr̃i in tã gra¬
ui dolore uł consolarent᷑ afflicti. uł
sedarent᷑ accensi: qͣntum potuimꝰ qͦd
in tp̃re oportuisse existimauimꝰ. cum
xꝑianis egimꝰ. Deinde ipsos etiã pa-¬
ganos. mali tanti caput ce causã peten¬
tes ut ab eis uiderem᷑ admisim: ut
hac occasione ammoneremꝰ eos qͥd facẽ
deberent si saꝑent: ñ tantũ ꝓ remouen-¬

Expanded text:
ntum in nobis est, etiam inpensa opera instamus. tertium uero si deus uoluerit tamquam putre noxiumque resecari, ualde misericorditer puniet: si autem uel amplius uoluerit uel ne hoc quidem u permiserit, altioris et profecto iustioris consilii ratio penes ipsum est; a nobis curam officiumque oportet inpendi, quousque uidere conceditur. deprecantibus eum, ut animum nostrum adprobet, quo cunctis uolumus esse consultum, nihilque fieri sinat per nos, quod et nobis et ecclesiae suae non expedire longe melius nouit ipse quam nos. Modo cum apud Calamam essemus, ut nostri in tam graui dolore uel consolarentur afflicti uel sedarentur accensi, quantum potuimus. quod in tempore oportuisse existimauimus. cum Christianis egimus. deinde ipsos etiam paganos, mali tanti caput et causam, petentes, ut ab eis uideremur, admisimus, ut hac occasione admoneremus eos, quid facere deberent, si saperent, non tantum pro remouen
Abbreviated transcription (Latin):
nõ insigni &e merito suscipi¬
endo frĩ. augustino ep̃o: ne¬
ctarius. Quanta sit caritas patriȩ:
qm̃ nosti p̾tereo. Sola ẽ enĩ quȩ pa¬
rentũ uire uincat affectũ: eui si ulli̾
eẽt consulendi modus aut finis bo¬
nis: digne iã ab eiꝰ munerib merui¬
mus excusari. S qm̃ crescit in dies
singłos dilectio & grã ciuitatis: qnͣtũ¬
q ȩtas fini ꝓxima ẽ. tantũ incolu¬
me ac florentẽ relinquere patriã cu¬
pit: iccirco gaudeo primũ. qd̾ apud
instructũ disciplinis om̃ib uirũ. mͥ
hic sermo ẽ institutus. In calam̃si co¬
lonia multa st̃ quȩ merito diligamꝰ:
uł qd in ea geniti sumꝰ uł qd eidẽ
magna contulisse uidem᷑ officia. ħ
piende. ñ leui ppłi sui erratu plapsa
ẽ: qd̾ quidẽ si iuris publici rigore
metiam̃: debet plecti seueriore cen

Expanded text:
NO INSIGNI ET MERITO SUSCIPIENDO FRATRI AUGUSTINO EPISCOPO NECTARIUS. Quanta sit caritas patriae, quoniam nosti, praetereo. sola est enim, quae parentum iure uincat affectum. cui si ullus esset consulendi modus aut finis bonis, digne iam ab eius muneribus meruimus excusari. sed quoniam crescit in dies singulos dilectus et gratia ciuitatis, quantumque aetas fini proxima est, tantum incolumem ac florentem relinquere patriam cupit, idcirco gaudeo primum, quod apud instructum disciplinis omnibus uirum mihi hic sermo est institutus. in Calamensi colonia multa sunt, quae merito diligamus, uel quod in ea geniti sumus uel quod eidem magna contulisse uidemur officia. hpiende, non leui populi sui errato prolapsa est. quod quidem si iuris publici rigore metiamur, debet plecti seueri
Abbreviated transcription (Latin):
in qͥnto atq ultimo uersu .uiͦ. pedes st̾.¬
nescio utrũ numerus tuũ fefellit audi-¬
tum: an exꝑiri uoluisti. utrũ ego adhuc
ista diiudicare meminerĩ: que forte ĩa
obliti st̃. qui taliũ aliqndo studiosi ꝑtea
plurimũ in eccłiastieis littĩs ꝓfecert̃. ssal¬
deriũ a scõ hieronimo translatũ ex hebreo:
ñ habeo. Hos aũt ñ int̾pretati sumꝰ. s co
dicum latinoꝵ ñnullas mendositates ex
grecis exemplarib em̃dauimꝰ. Unde for¬
tassis fecerimꝰ aliqͥd cõmodius quã erat:
ñ tam̃ tale quale ẽẽ debeat. Nam etiam
nunc quȩ forte nos tc̃ preteriert̃. si le¬
gentes monuerint. collatis codicib em̃¬
damꝰ. ita illud qd̾ ꝑfectũ est tecũ nos qͦq
requirimꝰ.¬

Expanded text:
in quinto atque ultimo uersu septem pedes suin quinto atque ultimo uersu septem pedes sunt, utrum numerus tuum fefellit auditum, an experiri uoluisti, utrum ego adhuc ista diiudicare meminerim, quae forte iam obliti sunt, qui talium aliquando studiosi postea plurimum in ecclesiasticis litteris profecerunt? Psalterium a sancto Hieronymo translatum ex Hebraeo non habeo. nodicum latinorum nonnullas mendositates ex graecis exemplaribus emendavimus. Unde fortassis fecerimus aliquid commodius quam erat, non tamen tale quale esse debebat. Nam etiam nunc, quae forte nos tunc praeterierunt, si legentes moverint, collatis codicibus emendamus. Ita illud quod perfectum est, tecum nos quoque requirim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit᷑ ad ȩt̾nã salutẽ. S querit᷑ int̾ dis¬
pensatores: ut fidelis qͥs inueniat᷑. Et int
ipsos fideles in quoꝵ me numero ille qui .¬
ñ fallit᷑ cõputet: ali est sic. alius aũt sie:
sieut unicuiq ds̃ partitus ẽ mensuram
rulam meã religiosissimo studio tuio
conferri posse arbitraris. qͥa ce capacem
de ẽẽ intelligo & auidu sentio: magᷤᷤ in
alia nr̃a opuscula quȩ multis uolumi¬
nib cõprehendunt᷑ tͥ animꝰ intenden¬
dus ẽ: quã ꝑ epłas aliqͥd sꝑandũ. qd̾ tuũ
desideriũ possit explere. Aut certe in p̾¬
sentia sume. qd̾ potero: quã te puto tuã
nob̃ idõ non exhibere: qͥa ñ uis. Qd enĩ
magnũ ẽ adiuuante dño. ut homo li¬
ber a cuiusquã loci munere ueniaᷤᷤ ad
nos. siue nob̾cum dui futurus siue ꝑacto
saltim pauxillo tẽporis rediturus: fcce
pene factũ est. qd̾ in quinq uersuũ tu-¬
oꝵ tercio posuisti. ut magis loquacẽ quã
eloquentẽ haberes eplam meã. Qd̾ autẽ

Expanded text:
uenitur ad aeternam salutem; sed quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, et inter ipsos fideles, in quorum me numero ille, qui non fallitur, computet, alius est sic alius autem sic, s icut unicuique deus partitus est mensuram rulam meam religiosissimo studio tuo conferri posse arbitraris, quia et capacem te esse intelligo, et avidum sentio; magis in alia nostra opuscula, quae multis voluminibus comprehenduntur, tibi animus intendendus est, quam per epistolas aliquid sperandum quod tuum desiderium possit explere. Aut certe in praesentia sume qnobis ideo non exhibere, quia non uis; quid enim magnum est adiuuante domino, ut homo liber a cuiusquam loci munere uenias ad nos siue nobiscum diu futurus siue peracto saltem pauxillo temporis rediturus? Ecce paene factum est, quod in quinque uersuum tuorum tertio posuisti, ut magis loquacem quam eloquentem haberes epistulam meam. quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
Oracułu aũt legis quomͦ sũ. de ceuiꝰ lat̃
atq abditis penetralib. nescio longe
plura quã scio: eiꝰq multiplices sinus
opacosq secessus. adire ac penetrare ñ
ualeo sicut uolo: & me ñ aliud quã minꝰ
dignũ ẽẽ cognosco: Porro sacrator iuisti¬
ciȩ qͥs ego: eui me saeratũ ẽẽ ꝑmagnũ
est. Iam uͦ qd̾ instauratorẽ sp̃italis gbꝰ
me appellas: da ueniã: multũ eui loq̃ris
ignoras. Ipse qͥppe in hac gła sic ĩstauror
ut de die in diem ñ sołu qnͣtum acceda
s utrũ omino aliqͥd accecta latere me
fatear. Dispensator plane salutis ȩt̾nȩ
eũ cȩtis innumerabilib conserius me¬
is sũ: qd̃ si uolens facio. merced̾e habeoꝰ
si aũt inuitꝰ. tantũ dispensatio mͥ cre¬
dita ẽ. Neq enĩ ẽẽ salutis illiꝰ dispensa

Expanded text:
Oraculum autem legis quo modo sum, de cuius latis Oraculum autem legis quo modo sum, de cuius latis atque abditis penetralibus nescio longe plura, quam scio. eiusque multiplices sinus opacosque secessus adire ac penetrare non ualeo, sicut uolo, et me non aliud quam minus dignum esse cognosco? porro sacrator iustitiae quis ego. cui me sacratum esse permagnum est? iam uero quod instauratorem spiritalis gloriae me appellas, — da ueniam — multum. cui loquaris, ignoras; ipse quippe adhuc in hac gloria sic instauror, ut de die in diem, non solum quantum accedam, sed utrum omnino aliquid accedam, latere me fatear. dispensator plane salutis aeternae cum ceteris innumerabilibus conseruis meis sum. quod si uolens facio, mercedem habeo. si autem inuitus, tantum dispensatio mihi credita est; neque enim esse salutis illius dispensa
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dilectissimo & in xꝑo p̃di¬
cando. nimiũq desiderabili
flagitatricẽ ꝓlixȩ epłe mee. ñ inuituᷤ
immo etiã letus accepi: ñ qd̾ facile suffi¬
cerem auiditati: s qd̾ gratularer cari¬
tati tuȩ: qͥa &e si ñ de idoneo expetis:
bonũ ẽ tam̃ qͦd expetis. Et adlongam
qͥdem eplam conseribendã magis mͥ ociũ
quã facultas desit. occupatissimo seit
eccłiasticis curis: a quib paueule re¬
poꝵ stillȩ uix recreant. uł eogitantẽ
aliqͥd uł ea que magis urgent o m u
dentur plurib ꝓfutura dictantẽ. uel
reficientẽ corꝑis uires. nr̃ȩ necessarid
seruitutis. Nã uerba ñ desunt qͥb̃ posit
multa carta cõpleri: s qd̾ a nob̾ in esde
sermonis ꝓlixitate desideras. ad hoc
me idoneũ non ẽẽ respondeo. Thesau¬
rum enĩ sapientiȩ te desiderasse dreiste
s minꝰ accepisse quã uoluisti: eũ ego en
illo thesauro mendicabunda prece eo¬
tidianã stipem rogem: uixq impetr̃e

Expanded text:
no dilectissimo et in Christo praedicando, nimiumque desiderabili flagitatricem prolixae epistolae meae, non invitus, imo etiam laetus accepi. Non quod facile sufficerem aviditati, sed quod gratularer Charitati tuae; quia etsi non de idoneo expetis, bonum est tamen quod expetis. Et ad longam quidem epistolam conscribendam magis mihi otium quam facultas defit; occupatissimo scilicet ecclesiasticis curis, a quibus pauculae temporum stillae vix recreant, vel cogitantem aliquid, vel ea quae magis urgent et mihi videntur pluribus profutura dictantem, vel reficientem corporis vires nostrae necessarias seruituti. nam uerba non desunt, quibus possit multa charta compleri: sed quod a nobis in eadem sermonis prolixitate desideras. ad hoc me idoneum non esse respondeo. thesaurum enim sapientiae te desiderasse dixisti, sed minus accepisse quam uoluisti, cum ego ex illo thesauro mendicabunda prece cotidianam stipem rogem uixque impetrem.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ deniq de nr̃o ꝓposito iure a caris¬
simis nrĩs flagitari potest: quere ali¬
qͥd nr̃a discussione dignũ: &e ea ꝓ urĩs
numinib cura dicere. in quib ñ te
causȩ p̾uaricatorem putemꝰ: qd̾ nos
magis cõmoneas. quȩ contͣ illos dici
possint. quã ꝓ eis aliqͥd dicas. Ad sum¬
mã tam̃ ne te hoc lateat. & in sacrile¬
ga conuitia impudentẽ trahat: scias
doetiã eccłia constituta ẽ. nullũ coli
mortuoꝵ. nichil deniq ut num̃ adora¬
ri. qd̾ sit factũ & conditũ a dõ: s unũ
ipsũ dm̃ qui fecit & condidit omnia.
Disserent᷑ ista latius. ipso uͦ & uno deo
adiuuante: cũ te grauit agere uelle
cognouero.

Expanded text:
quod denique de nostro proposito iure a carisquod denique de nostro proposito iure a carissimis nostris flagitari potest, quaere aliquid nostra discussione dignum et ea pro uestris numinibus cura dicere, in quibus non te causae praeuaricatorem putemus, quod nos magis commoneas, quae contra illos dici possint, quam pro eis aliquid dicas. ad summam tamen ne te hoc lateat et in sacrilega conuicia inprudentem trahat, scias do etiam Ecclesia constituta est, nullum coli mortuorum, nihil denique adorari quod sit factum et conditum a Deo, sed unum ipsum Deum, qui fecit et condidit omnia. disserentur ista latius ipso uero et uno deo adiuuante, cum te grauiter agere uelle cognouero.
Abbreviated transcription (Latin):
mittendũ putatis. De inde tu ipse
indicas. nichil aliud te agere uoluis¬
se. cũ publica sacroꝵ ur̃oꝵ celebratio¬
nem cõmemorares: nͥ ut nobis decu¬
riones & pͥmates eiuitatis. ꝑ plateas
ur̃ẽ urbis bachantes ac furentes:
ante ocłos quasi spectacula ponere¬
mus: in qua celebritate si numine
inhabitamini. certe uidetis qͣle illud
sit. qd̾ adimit mentẽ. Si aũt fingitiᷤ.
quȩ st̃ ista etiã in publico urã secre¬
ta: uel quo ꝑtinet tã turpe m̃daciũ:
Deinde cur nulla futura canitis. si ua¬
tes estis: Aut cur spoliatis circũstanteᷤᷤ:
si saniestis: Cũ gͥ hȩc nos &e alia quȩ
nẽ pret̾mittenda existimo. ꝑ ȩpl̃am tu¬
am feceris recordari: qd̾ ñ derideamꝰ
deos urõs. quos abs te ipso subtilit deri-¬
deri nemo ñ intelligit: qͥ & ingeniũ tu¬
um nouit &e legit litteras tuas: Itaq
si aliqͥd int̾ nos de his reb uis agamꝰ
qd̃ etati prudentieq tuȩ congruit.

Expanded text:
mittendum putatis. deinde tu ipse mittendum putatis. deinde tu ipse iudicas nihil aliud te agere uoluisse, cum publicam sacrorum uestrorum celebrationem commemorares, nisi ut nobis decuriones et primates ciuitatis per plateas uestrae urbis bacchantes ac furentes ante oculos quasi specula poneremus. in qua celebritate si numine inhabitamini, certe uidetis, quale illud sit, quod adimit mentem; si autem fingitis, quae sunt ista etiam in publico uestra secreta? uel quo pertinet tam turpe mendacium? deinde cur nulla futura canitis, si uates estis? aut cur spoliatis circumstantes, si sani estis? Cum igitur haec nos et alia, quae nunc praetermittenda existimo, per epistulam tuam feceris recordari, quid nos derideamus deos uestros, quos abs te ipso subtiliter derideri nemo non intellegit, qui et ingenium tuum nouit et legit litteras tuas? itaque si aliquid inter nos de his rebus uis agamus, quod aetati prudentiaeque tuae congruit,
Abbreviated transcription (Latin):
situm uoluptatẽ: qͥppe qui etiã ñ du¬
bitaueris ad maronẽ confugere ut.
scribis. & enꝰ uersu te tueri quo ait: tra¬
hit sua quẽꝙ uoluptas. Nam si tͥ auc¬
toritas maronis placet. sieut placere
significas: ꝓfecto etiã illud placet. pͥmꝰ
ab ethereo uenit saturnꝰ olimpo. ar¬
ma iouis fugiens & regnis exul adẽptiᷤ:
&e cętã quib eũ atq huiꝰmodi deos ur̃os
uult intelligi homines fuisse. Legerat
enim ille multã historiã uetusta aue¬
toritate roboratã: quã etiã tullius le¬
gerat: qͥ hoc idem in dialogis plusꝙͣ
postulare auderemꝰ cõmemorat: &
ꝑducere in hominũ noticiã. qͣntum
illa tẽpora patiebant᷑ molitur. Qͦd
aũt dicis eo nrĩs ur̃a sacra p̃poni. qd̾
uos publice colitis deos. nos aũt secre¬
tiorib conuenticłis utim᷑: pͥmo illd̾̃
abs te quero. quomͦ oblitus sis illũ li
berũ. quẽ paucoꝵ sacratoꝵ ocłis cõ¬

Expanded text:
situm uoluptatem, quippe qui etiam non dusitum uoluptatem, quippe qui etiam non dubitaueris ad Maronem confugere, ut scribis, et eius uersu te tueri, quo ait: Trahit sua quemque uoluptas. nam si tibi auctoritas Maronis placet, sicut placere significas, profecto etiam illud placet: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis et cetera, quibus eum atque huius modi deos uestros uult intellegi homines fuisse. legerat enim ille mysticam historiam uetusta auctoritate roboratam, quam etiam Tullius legerat, qui hoc idem in dialogis plus, quam postulare auderemus. commemorat et perducere in hominum notitiam, quantum illa tempora patiebantur, molitur. Quod autem dicis eo nostris uestra sacra praeponi, quod uos publice colitis deos, nos autem secretioribus conuenticulis utimur, primo illud abs te quaero, quo modo oblitus sis Liberum illum, quem paucorum sacratorum oculis com
Abbreviated transcription (Latin):
bes qd̾ succenseas uirgilio tuo: qͥ her¬
culem ur̃m ad sacra quȩ illi ab euan¬
dro cȩlebrant᷑. inuitat hoc mͦ. Et nos
ae tua dexter adipede saera scdõ. Sc̃do
pede optat ut ueniat. Ergo uenire
optat herculem nãphamonẽ. de qͦ tu
multũ nobis insultare dignaris. Ue¬
rumptam̃ si ridere delectat: habes
apud uos magnã materiã facetiarũ.
dm̃ stercutiũ. deam cluacin̾ã. uenerẽ
caluam. dm̃ timorẽ. dm̃ pallorẽ. deam
febrẽ. & cȩtã innumerabilia huiꝰcemo¬
di: quib romani antiqui simulacroꝵ
cultores tẽpla fecert̃: & colenda censu¬
erunt. Quȩ si negligis: romanos deos
negligis. Ex quo intelligeris ñ romaniꝰ
miciatus saeris: & tam̃ punica numi¬
na tanquã numinũ romanoꝵ altari¬
b deditus. contẽpnis ac despicis. S¬
mͥ uideris omĩno plus quã nos fortaᷤ¬
se illa saera nichil pendere. s ex eis
nescio quã captare ad hurꝰ tutȩ tran¬

Expanded text:
bes quod suscenseas Vergilio tuo, qui Herbes quod suscenseas Vergilio tuo, qui Herculem uestrum ad sacra, quae illi ab Euandro celebrantur, inuitat hoc modo: Et nos et tua dexter adi pede sacra secundo. secundo pede optat ut ueniat. ergo uenire optat Herculem Namphamonem, de quo tu multum nobis insultare dignaris. uerum tamen si ridere delectat, habes apud uos magnam materiam facetiarum: deum Stercutium, deam Cluacinam, Venerem Caluam, deum Timorem, deum Pallorem, deam Febrem et cetera innumerabilia huidi, quibus Romani antiqui simulacrorum cultores templa fecerunt, et colenda censuerunt: quae si negligis, Romanos deos negligis; ex quo intelligeris non Romanis initiatus sacris, et tamen Punica nomina, tanquam numinum Romanorum altaribus deditus, contemihi uideris omnino plus quam nos fortasse illa sacra nihili pendere, sed ex eis nescio quam captare ad huius uitae tran
Abbreviated transcription (Latin):
go ista tͥ cũ seriberes in animo ñ fuisse:
s more humanitatis &e leporis tui cõmo¬
nefacere nos uoluisti. ad relaxandũ ani¬
mũ. quanta in ur̃a suꝑstitione ridenda
sint. Neq enĩ usq ad eo teipsũ obliuisei
potuisses: ut homo afer seribens afris. cũ
simꝰ utriq in africa constituti. punica
nomina exagitanda existimares. Nam
si ea uocabula int̃pretem᷑: nãphamo qͥd
aliud significat quã boni pedis hoĩem.
id ẽ cuiꝰ aduentus afferat aliqͥd felici¬
tatis. sicut solemꝰ dicere sedo pede in¬
troisse. cuiꝰ introitũ ꝓsꝑitas aliqua
consecuta sit: Quȩ lingua si imꝓbat᷑
abs te. nega punicis libris: ut auiris
doctissimis ꝓditur multa sapient̃ ẽẽ
mandata memoriȩ. Peniteat te certe
ibi natũ: uͥ huiꝰ linguȩ cunabula re-¬
calent. Si uͦ & sonus nobis nr̃ ñ ratio¬
nabiliter displicet: & me bene int̃pre¬
tatũ illud uocabulũ recognoseis: ha¬

Expanded text:
go ista tibi, cum scriberes, in animo non fuisse, go ista tibi, cum scriberes, in animo non fuisse, sed more humanitatis et leporis tui commonefacere nos uoluisti ad relaxandum animum, quanta in uestra superstitione ridenda sint. neque enim usque adeo te ipsum obliuisci potuisses, ut homo Afer scribens Afris, cum simus utrique in Africa constituti, Punica nomina exagitanda existimares. nam si ea uocabula interpretemur, Namphamo quid aliud significat quam boni pedis hominem? id est, cuius aduentus adferat aliquid felicitatis, sicut solemus dicere secundo pede introisse, cuius introitum prosperitas aliqua consecuta sit. quae lingua si inprobatur abs te, nega Punicis libris, ut a uiris doctissimis proditur, multa sapienter esse mandata memoriae; paeniteat te certe ibi natum, ubi huius linguae cunabula recalent. si uero et sonus nobis noster non rationabiliter displicet et me bene interpretatum illud uocabulum recognoscis, ha
Abbreviated transcription (Latin):
gnoꝑe abstineas. Si qͥdem illũ dm̃ dici ᷤᷤ
unum. de quo ut dictũ est aueterib
docti indoctiq consentiunt: huiꝰ ne
tu m̃bra dicis eẽ. quoꝵ ĩa immanitatẽ.
uł si hoc mauis potentiã mortui hoĩs
imago cõpescit: Plura hinc possem di¬
cere. uides enĩ ꝓ tua prudentia quã
late locus iste pateat rep̾hensioni: s
me ipse cohibeo: ne a te retͥorice potiꝰ
quã ueridice agere existimer. Nã qd̾
nomina quedã mortuoꝵ punica colle¬
gisti. quib in nrãm religionẽ. festiuas
ut tͥ uisũ est contumelias iaciendaᷤ pu¬
tares: nescio utrũ refellere debeã. an
silentio p̃terire. Si enĩ res istȩ. tã leues¬
uidentur tuȩ grauitati quã st̃: iocari
mͥ ñ multũ uacat. Si aũt graues multũ¬
tͥ uident᷑: miror qd̾ nominũ absurdita¬
de cõmoto in mentẽ non uenerit. habe¬
re tuos & in sacerdotib euchaddares.
& in numinib abaddires. Non puto e¬

Expanded text:
gnopere abstineas. si quidem illum deum dicis gnopere abstineas. si quidem illum deum dicis unum, de quo, ut dictum est a ueteribus, docti indoctique consentiunt, huiusne tu membra dicis esse, quorum iam immanitatem uel, si hoc mauis, potentiam mortui hominis imago compescit? plura hinc possim dicere; uides enim pro tua prudentia, quam late locus iste pateat reprehensioni. sed me ipse cohibeo, ne a te rhetorice potius quam ueridice agere existimer. Nam quod nomina quaedam mortuorum Punica collegisti, quibus in nostram religionem festiuas, ut tibi uisum est, contumelias iaciendas putares, nescio, utrum refellere debeam, an silentio praeterire. si enim res istae tam uidentur leues tuae grauitati, quam sunt, iocari mihi non multum uacat; si autem graues tibi uidentur, miror, quod nominum absurditate commoto in mentem non uenerit habere uos et in sacerdotibus Euoaddires et in numinibus Abaddires. non puto e
Abbreviated transcription (Latin):
nos agimꝰ. an iocari libet: Nã
sieut tua epła loquit᷑. utrum
cause ipsiꝰ infirmitate. an moꝵ tuoꝵ
comitatu sit factũ. ut malles ẽẽ face¬
tior quã paratior:. incertũ habeo. Primo
enĩ olimpi montis ae fori ur̃i cõparatio
facta ẽ: quȩ nescio quo ꝑtinuerit. nͥ ut
me cõmonefaceret. & in illo monte iouẽ
castra posuisse. cũ adu̾sus patrẽ bellũ
gereret. ut ea docet historia quã ur̃i etiã
saerã uocant:. &e in isto foro recordarer ẽẽ
in duob simulacris unũ martẽ nudũ.
alterũ armatũ: quoꝵ demoniũ infestis¬
simũ eiuib. porrectis trib digitis cont᷑
collocata statua humana cõprimeret.
Ergone unquã ego crediderim m̃tione
illiꝰ fori facta numinũ taliũ memori¬
am mͥ te reu̾ocare uoluisse: ñ iocari potiꝰ¬
quã serio agere maluisses: S illud pla¬
ne. qd̾ tales deos quedã dĩ uniꝰ magni
m̃bra ẽẽ dixisti: ammoneo qͥa dignareᷤ.
ut ab huiꝰmodi sacrilegis facetiis te ma¬

Expanded text:
nos agimus, an iocari libet? nam sicut tua epistula loquitur, utrum causae ipsius infirmitate, an morum tuorum comitate sit factum, ut malles esse facetior quam paratior, incertum habeo. primo enim Olympi montis et fori uestri comparatio facta est, quae nescio quo pertinuerit, nisi ut me commonefaceret et in illo monte Iouem castra posuisse, cum aduersus patrem bellum gereret, ut ea docet historia, quam uestri etiam sacram uocant, et in isto foro recordarer esse in duobus simulacris Unum Martem nudum, alterum armatum, quorum daemonium infestissimum ciuibus porrectis tribus digitis contra conlocata statua humana comprimeret. ergone umquam ego crediderim mentione illius fori facta numinum talium memoriam mihi te renouare uoluisse, nisi iocari potquam serie agere maluisses? sed illud plane, quod tales deos quaedam dei unius magni membra esse dixisti, admoneo, quia dignaris, ut ab huius modi sacrilegis facetiis te ma
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ notus in posterũ: Nouit enĩ utcũq
uix forte nẽ qualis sit: qualis aũt pꝰea
futurus sit ignorat. Hȩc porro ñ tantũ
scientia qualis qͥsꝙ sit. uerũetiã p̾sci¬
entia qualis futurus sit. si ẽ in scĩs &
beatis angłis: quomͦ fuerit diabolus
beatꝰ aliquando. cũ adhuc angłs bonꝰ
eẽt. & sciens futurã iniquitatẽ suã &
sempiternũ suppliciũ. om̃ino ñ uideo.
De qua re si tam̃ eã nosse. opus ẽ: uelle̾
audire qͥd sentias. Uide qͥd faciant t̾rȩ
ac maria: quȩ nos corporalit̃ dirimuiͭ.
Si hȩc ȩpła mnea quã legis ego eem̃: iã
mͥ diceres qd̾ quesiui. Dunc uͦ qndo

Expanded text:
est notus in posterum? nouit enim utcumque — est notus in posterum? nouit enim utcumque — uix forte —, nunc qualis sit; qualis autem postea sit futurus, ignorat. Haec porro non tantum scientia, qualis quisque sit, uerum etiam praescientia, qualis futurus sit, si est in sanctis et beatis angelis, quomodo fuerit diabolus beatus aliquando, cum adhuc angelus bonus esset, sciens futuram iniquitatem suam et sempiternum supplicium, omnino non uideo. ae qua re, si tamen eam nosse opus est, uellem audire, quid sentias. uide, quid faciant terrae ac maria, quae nos corporaliter dirimunt. si haec epistula mea, quam legis, ego essem, iam mihi diceres, quod quaesiui; nunc uero
Abbreviated transcription (Latin):
malũ extitisse discordiȩ. Et tu qͥdẽ
quantũ tͥ modereris. quantũq te¬
neas aculeos indignationis tuȩ. ne
reddas maledictũ ꝓ maledicto. satis
in tius litteris eminet WUerũptam̃ si eaᷤ
ipsas cũ legissem. contabui dolore & ob¬
rigui timore: qͥd de me illa facerent q̃
in te scripsit. si in manꝰ meas forte ue¬
nissent: He mundo abseandalis. Ecce
fit. ecce ꝓrsus implet᷑: qd̾ ueritas ait. Qm̃
abundauit. iniquitas. refrigescet cari¬
tas multoꝵ. Quȩ enĩ sibi tã fida pecto¬
ra tuto ore fundant᷑: in cuiꝰ sensꝰ totã
se ꝓiciat secura dilectio: Qs deniq amicꝰ
ñ formidet᷑ quasi futurus mimicꝰ: si po¬
tuit int̾ hieronimũ &e rufinũ hoc qd
plangimꝰ exoriri: O misera & miseranda
conditio: o infida in uoluntatib amicoꝵ
scientia p̾sentiũ: uͥ nulla ẽ p̾scientia fu¬
turoꝵ. S qͥd hoc alteri de altero gem̃dũ
putem: quando ne ipse quidẽ sibi homo

Expanded text:
malum extitisse discordiae. et tu quidem malum extitisse discordiae. et tu quidem quantum tibi modereris quantumque teneas aculeos indignationis tuae, ne reddas maledictum pro maledicto, satis in tuis litteris eminet. uerum tamen, si, eas ipsas cum legissem, contabui dolore et obrigui timore, quid de me illa facerent, quae in te scripsit, si in manus meas forte uenissent? uae mundo ab scandalis! ecce fit, ecce prorsus inpletur, quod ueritas ait: quoniam abundabit iniquitas, refrigescet caritas multorum. quae sibi enim iam fida pectora tuto refundantur? in cuius sensus tota se proiciat secura dilectio? quis denique amicus non formidetur quasi futurus inimicus, si potuit inter Hieronymum et Rufinum V hoc, quod plangimus, exoriri? o misera et miseranda condicio, 1 o infida in uoluntatibus amicorum scientia praesentium, ubi nulla I est praescientia futurorum! sed quid hoc alteri de altero gemendum W putem, quando ne ipse quidem sibi homo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ueniente: quã ipsa ȩpła me curante.
Homo enĩ qui eã tunc acceꝑat: nec ad
te ꝑtulit: nec ad me retulit. Tante
mͥ aũt in litteris tuis quȩ in manꝰ
nr̃as uenire potuert̃ apparent res:
ut nicħ studioꝵ meoꝵ malle si possẽ.
quã inherere lateri tuo. Qd̃ ego qͥa ñ
possũ: aliquẽ nr̃oꝵ in dño filioꝵ eru¬
diendu nobis ad te mittere cogito:
si etiã de hac re tua reseͥpta meruero.
Nam neq in me tantũ scientiȩ scͥptu¬
rarũ diuinarũ est. aut ẽẽ ĩa poterit:
quantũ messe tͥ uideo. Et si qͥd in hac
re habeo facultatis. ut cũq impendo
ppło dĩ: uacare aũt studiis diligentiꝰ
quã ppłi audiunt instruendi. ꝓpt̃ ȩc¬
cłiasticas occupationes omino ñ possũ.
Nescio quȩ scͥpta maledica suꝑ tuo noĩe
maledictis. Quo ꝑlecto: fateor multũ
dolui. int̾ tam caras familiaresq ꝑ¬
sonas. cunctis pęne ȩccłiis notissimo
amiciciȩ uinculo copulatas. tantũ

Expanded text:
praeueniente quam ipsa epistula me curante. praeueniente quam ipsa epistula me curante. homo enim, qui eam tunc acceperat, nec ad te pertulit nec ad me retulit. tantae mihi autem in litteris tuis, quae in manus nostras uenire potuerunt, apparent litterae, ut nihil studiorum meorum mallem, si possem, quam inhaerere lateri tuo. quod ego quia non possum, aliquem nostrorum in domino filiorum erudiendum nobis ad te mittere cogito; si etiam de hac re tua rescripta meruero. nam neque in me tantum scientiae scripturarum diuinarum est aut esse iam poterit, quantum inesse tibi uideo, et, si quid in hac re habeo facultatis, utcumque inpendo populo dei. uacare autem studiosis diligentius, quam populi audiunt, instruendis propter ecclesiasticas occupationes omnino non possum. Nescio qua scripta maledica super tuo nomimaledictis. quo perlecto, fateor, multum dolui inter tam caras familiaresque personas cunctis paene ecclesiis notissimo amicitiae uinculo copulatas tantum
Abbreviated transcription (Latin):
exhibent iusticiȩ libertatẽ: d̃u amci¬
ciȩ timent exasperare dulcedinem.
Quapꝑt̃ ce si bos ut tͥ uideris lassus.
senectute forte corꝑis ñ uigore ani¬
nu. tam̃ in area dñica fructuoso la¬
bore desudans: ecce sũ. Si qͥd ꝑperã
dixi. fortius fige pedẽ: nõ mͥ ẽẽ debet
molestũ pondus ȩtatis tuȩ: dũ mͦ
conterat᷑ palea culpȩ meȩ. Pinde il¬
lud qd̃ in extremo epłs tuȩ̨ posuisti.¬
cũ magni desiderii suspirio uł lego
mus aliqua uł disceremꝰ. Ego autẽ
dico. utin̾a saltẽ ꝓpinquis t̾rarũ lo¬
cis habitaremꝰ: ut si ñ possent misce¬
ri nr̃a colloquia: litterȩ possent ẽẽ
crebriores. Nunc uͦ tanto locoꝵ int̃¬
uallo absunꝰ a sensib nrĩs. ut de illis
uerbis apłi ad galathas̾ iuuenẽ me
ad tuã scĩtatẽ scripsisse meminerĩ. &
ecce iã senex ñdum rescripta merue¬
rim: faciliusq ad te exemplaria ȩpłe
meȩ ꝑuenerint nescio qua occasione

Expanded text:
exhibent iustitiae libertatem, dum amiciexhibent iustitiae libertatem, dum amicitiae timent exasperare dulcedinem. quapropter, etsi bos, ut tibi uideris, lassus senectute forte corporis, non uigore animi tamen in area dominica fructuoso labore desudans, ecce sum, si quid perperam dixi, fortius fige pedem. non mihi esse debet molestum pondus aetatis tuae, dum conteratur palea culpae meae. Proinde illud, quod in extremo epistulae cum magni desiderii suspirio vel lego, mus aliqua, vel disceremus! Et ego dico: utinam saltem propinquis terrarum locis habitaremus, ut, si non possunt misceri nostra conloquia, litterae possent esse crebriores! nunc uero tanto locorum mterualio absumus a sensibus nostris, ut de illis uerbis apostoli ad Galatas iuuenem me ad tuam sanctitatem scripsisse meminerim et ecce iam senex nondum rescripta meruerim faciliusque ad te exemplaria epistulae meae peruenerint nescio qua occasione
Abbreviated transcription (Latin):
&e ego amicissimã rep̾hensionẽ tuam
gratissime accipiã.: etiã si rep̃hendi ñ
meruit. qd̾ recte defendi potest: aut.
agnoscã simul &e beniuolentiã tuam
& culpã meã: &e quantũ dñs donat.
in alio gratus. in alio emendatꝰ mue¬
niar. Qd gͦ. Fõrtasse dura s certe salu¬
bria uerba tua: tanquã cestus entelli
ꝑtimescã. Cedebatur ille. ñ curabat᷑:
&e ido uincebat᷑. ñ sanabat᷑. Ego aũt
si medicinałe correctionẽ tuã tran¬
quillius accepero: ñ dolebo. Si uͦ infir¬
mitas uł humana uł mea etiã cum
ueraciter arguor. ñ potest nͥ aliquan¬
tulum contristari: melius tumor ca¬
pitis dolet. dũ curat᷑. Nã dũ ei parci¬
tur: ñ sanat᷑. Hoc est enĩ qd̾ acute ui¬
dit qui dixit. utiliores ẽẽ plerũq
inimicos uirgantes: quã amicos ob¬
iurgare metuentes. Illi enĩ dũ rixan¬
tur. dicunt aliquando uera q̃ corri¬
gamꝰ: isti aũt muinorẽ quã oportet

Expanded text:
et ego amicissimam reprehensionem et ego amicissimam reprehensionem gratissime accipiam, etiam si reprehendi non meruit, quod recte defendi potest, aut agnoscam simul et beniuolentiam tuam et culpam meam et, quantum dominus donat, in alio gratus, in alio emendatus inueniar. Quid ergo fortasse dura, sed certe salubria uerba tua tamquam caestus Entelli pertimescam? caedebatur ille, non curabatur, et ideo uincebatur, non sanabatur. ego autem si medicinalem correptionem tuam tranquillus accepero, non dolebo; si uero infirmitas uelut humana uel mea, etiam cum ueraciter arguor, non potest nisi aliquantulum contristari, melius tumor capitis dolet, dum curatur, quam, dum ei parcitur, non sanatur. hoc est enim, quod acute uidit, qui dixit utiliores esse plerumque inimicos iurgantes quam amicos obiurgare metuentes; illi enim dum rixantur, dicunt aliquando uera, quae corrigamus, isti autem minorem, quam oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
certo docum̃to meas ẽẽ illas litteras
nosses: atq ita qͥa ñ credo qd̵ iniuste
me ledendu putares. suꝑ est ut agnoᷤ¬
cam peccatũ meũ. qd̾ prior te illis lit¬
teris lesermi: quas meas ẽẽ negare ñ
possũ. Cur itaq conor cont᷑ fluminᷤͤᷤ
tractũ: ac ñ potius ueniã peto: Obse¬
cro gͦ te ꝑ mansuetudinẽ. xp̃i. ut si le¬
si te dimittas mͥ: nec me uicissim le¬
dendo malũ ꝓmalo reddas. Ledes aũ
me. si mͥ tacueris errorẽ meũ: quem
forte inueneris in dictis meis. Nam
si ea in me rep̾henderis quȩ rep̾hen¬
denda ñ sunt: te ledis magis quã me.
Qd̃ absit a morib &e sc̃o ꝓposito tuo. ut
hoc facias uoluntate ledendi cul¬
pans in me aliqͥd dente maledico. qd̾
mente ueridica scis ñ ẽẽ culꝑandũ:
ac ꝑ hoc ut beniuolo corde arguas:
etiã si caret. delicto quẽ arguendu
atur quã ueritas habet: dũ tam̃ abs
te aliud ñ fiat quã caritas habet. Nã¬

Expanded text:
cerato documento meas esse illas litteras cerato documento meas esse illas litteras nosses. atque ita, quia non credo, quod iniuste me laedendum putares, superest, ut agnoscam peccatum meum, quod prior te illis litteris laeserim, quas meas esse negare non possum. cur itaque conor contra fluminis tractum ac non potius ueniam peto? obsecro ergo te per mansuetudinem Christi, ut, si laesi te, dimittas mihi nec me uicissim laedendo malum pro malo reddas. laedes autem me; si mihi tacueris errorem I meum, quem forte inueneris in factis uel dictis meis. nam si ea in me reprehenderis, quae reprehendenda non sunt, te laedis magis quam me — quod absit a moribus et sancto proposito tuo, ut hoc facias uoluntate laedendi culpans in me aliquid dente maledico. quod mente ueridica scis non esse culpandum — ac per hoc aut beniuolo corde argues, etiam si caret delicto, quod arguendumatur, quam ueritas habet, dum tamen abs te aliud non fiat, quam caritas habet.
Abbreviated transcription (Latin):
scriptis meis: ñ me ꝓutares ledi pos¬
se rescriptis tuis. Nullo enĩ mͦ id de
te opuiatus fuero. qd̃ ñ te arbitrari ͤ¬
lesum: si tam̃ rescribis ut ledas. ilut.
si te ñ sic rescribente. ego ꝓꝑt̾ nimiã
stulticiã meã ledi posse putatus sũ:
hoc ipso lesisti plane. qd̾ de me ita sen¬
sisti. S nullo mͦ tu me quẽ nunquã
talem exꝑtꝰ es temere talẽ crederes:
qͥ litterarũ mearũ exemplarib etiã
cũ stilũ meũ nosses. temere credere
noliusti. Si enĩ ñ inmerito uidisti
me iuste expostulaturũ fuisse. si te¬
mere crederes ẽẽ litteras meas quȩ
ñ essent meȩ: quanto iustius expos¬
tularem meipsũ ñ temere putatũ
talẽ. quałe me ñ noss qͥ putauish:
Dequaquã gͦ ita ꝓlabereris: ut te ñ re¬
scribente quo lederer. me tam̃ existi¬
mares nimis insipientẽ. etiã tali tuo
rescripto ledi potuisse. Restat gͥ ut
ledere me rescribendo disponeres: si

Expanded text:
scriptis meis, non me putares laedi posscriptis meis, non me putares laedi posse rescriptis tuis. nullo enim modo id de te opinatus fuero, quod non te arbitrans laesum sic tamen rescribis, ut laedas. aut si te non sic rescribente ego propter nimiam stultitiam meam laedi posse putatus sum, hoc ipso laesisti plane, quod de me ita sensisti. sed nullo modo tu me, quem numquam talem expertus es, temere talem crederes, qui litterarum mearum exemplaribus etiam, cum stilum meum nosses, temere credere noluisti. si enim non inmerito uidisti me iuste expostulaturum fuisse, si temere crederes esse litteras meas, quae non essent meae, quanto iustius expostularem me ipsum temere putatum talem, qualem me non nosset, qui putauisset! nequaquam ergo ita prolabereris, ut te non rescribente, quo laederer, me tamen existimares nimis insipientem etiam tali tuo rescripto laedi potuisse. Restat igitur, ut laedere me rescribendo disponeres, si
Abbreviated transcription (Latin):
as si mea ẽ epłã aꝑte me scribere aut.
mittere exemplaria ueriora: ut abs¬
q ullo rancore stomachi. in scͥpturaꝵ
disputatione uersem᷑. Quo pacto enĩ
possumꝰ in hac disputatione sine ran¬
core uersari: si me ledere paras: Aut
si ñ paras: quomͦ ego te ñ ledente abs te
lesus iuste. expostularẽ. qd̵ ꝓbare ante
debuisses meũ ẽẽ sermonẽ. & sic rescri¬
bere. hoc ẽ &e sic ledere: Nisi enĩ rescri¬
bendo lesisses: ego iuste expostulare
ñ possem. Pinde cũ ita rescribis ut le¬
das: quis locus nobis relinquit᷑ in dis¬
putatione seripturax. sine ullo ranco¬
re uersandr: Ego quidẽ absit ut le¬
dar. si mͥ certa ratione uolueris & po¬
tueris demonstrare illud ex ȩpła apłi.
intellexisse quã me: immo uͦ absit ut
ñ cũ gr̃ãrũ actione lucris meis depu¬
tem: si fuero te docente instructus.
aut em̃dante correctꝰ. Herũptamen
tu mi fr̾ carissime nͥ te putares lesũ

Expanded text:
as, si mea est epistula, aperte me scribere aut as, si mea est epistula, aperte me scribere aut mittere exemplaria ueriora, ut absque ullo rancore stomachi in scripturarum disputatione uersemur. quo pacto enim possumus in hac disputatione sine rancore uersari, si me laedere paras? aut, si non paras, quomodo ego te non laedente abs te laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses meum esse sermonem et sic rescribere, hoc est et sic laedere? nisi enim rescribendo laesisses, ego iuste expostulare non possem. proinde, cum ita rescribis, ut laedas, quis locus nobis relinquitur in disputatione scripturarum sine ullo rancore uersandi? ego quidem absit ut laedar, si mihi certa ratione uolueris et potueris demonstrare illud ex epistula apointellexisse quam me; immo uero absit, ut non cum gratiarum actione lucris meis deputem, si fuero te docente instructas aut emendante correctus. Uerum tamen tu, mi frater carissime, nisi te putares laesum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ uenerando & desiderantiͤ¬
simo fr̃i. & conprb̃o ieronimo:
augustinꝰ in dno salutẽ. Quãuis ex¬
istimẽ ante quã istas sumeres. uenis¬
se in manꝰ tuas litteras meas. quas ꝑ
dĩ seruũ filiũ nr̃m cyprianũ diaconũ
misi. quib certissime agnosceres meã
esse epłam. cuiꝰ exemplaria illuc ꝑue¬
nisse cõmemorasti. unde ĩa me arbitͦs
rescriptis tuis uelut entellinis gnͣdibꝰ
atq acrib cestib. tanquã audacẽ da¬
retam cȩpisse pulsari atq uersari. nc̃
tam̃ eis ipsis respondeo litteris tuis.
comperi tuȩ beniuolentissimȩ carita¬
tis. rursusq queda ñ nulliꝰ animȩ tuȩ
offensionis indicia. Itaq uͥ mulcebar
legens. ibi continuo feriebar: hoc sane
uł maxime animirans. qd̾ cũ te di¬
cas exemplarib litteraꝵ meaꝵ idõ
temere ñ putasse credendũ. ne forte
te respondente. lesus iuste expostula¬
rem. qd̾ ꝓbare ante debuisses meũ eẽ
sermonẽ cesic rescribere: postea iube¬

Expanded text:
DESIDERANTISSIMO FRATRI ET CONPRESBVTERO HIERONVMO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quamuis existimem, antequam istas sumeres, uenisse in manus tuas litteras meas, quas per dei seruum filium nostrum Cyprianum diaconum misi, quibus certissime agesse epistulam, cuius exemplaria illuc peruenisse commemorasti — unde iam me arbitror rescriptis tuis uelut Entellinis grandibus atque acribus caestibus tamquam audacem Dareta coepisse pulsari atque uersari —, nunc tamen eis ipsis respondeo litteris tuis, comperi tuae beniuolentissimae caritatis et rursus quaedam nonnullius a me tuae offensionis indicia. itaque, ubi mulcebar legens, ibi continuo feriebar hoc sane uel maxime admirans, quod, cum te dicas exemplaribus litterarum mearum ideo temere non putasse credendum, ne forte te respondente laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses meum esse sermonem et sic rescribere, postea iube
Abbreviated transcription (Latin):
quid a maledico fingit᷑: aut omino ñ
creditur: aut certe integra salute so
la fama uexat᷑. Qd̃ aũt malũ ꝑpetra¬
tur. hostis ẽ intimus: etiã si nulliꝰ inti¬
mi loquacitate aut lite uulget᷑. Qa¬
ꝑpt̾ quis prudentiũ ñ uideat. etiã
tu quã tolerabilit᷑ feras amicissimi
quondã & familiarissimi incredibi¬
les nunc inimicicias. consolante con¬
scientia: & quẽ admodu uł qd̃ iacti¬
tat. uł qd̾ a quibꝰdã forsitan credit᷑.
in sinstris armis deputes. quib ñ
minꝰ quã dextris contra diabolũ
dimicatur: Nerũptam̃ illu malue.¬
rim aliquomͦ mitiorẽ: quã te isto mͦ
armatiorẽ. Hoc magnũ &e triste mi¬
racułu ẽ. ex amicieiis talib ad has
inimicicias ꝑuenisse: lȩtũ erit & mul¬
tomaiꝰ ex inimiciciis talib ad pͥstinã
concordiã reuertisse.

Expanded text:
quid a maledico fingitur, aut omnino, non quid a maledico fingitur, aut omnino, non creditur aut la fama uexatur. quod autem malum perpetratur, hostis est intimus, etiam si nullius intimi loquacitate aut lite uulgetur. quapropter quis prudentium non uideat, etiam tu quam tolerabiliter feras amicissimi quondam et familiarissimi incredibiles nunc inimicitias consolante conscientia et quem ad modum, uel quod iactitat uel quod a quibusdam forsitan creditur, in sinistris armis deputes, quibus non minus quam dextris contra diabolum dimicatur? uerum tamen illum maluerim aliquo modo mitiorem quam te isto modo armatiorem. hoc magnum et triste miraculum est ex amicitiis talibus ad has inimicitias peruenisse. laetum erit et multo maius ei inimicitiis talibus ad pristinam concordiam reuertisse.
Abbreviated transcription (Latin):
illud humane fragilitatis incertũ
de quo suꝑius gemui. om̃ino formi¬
do. Cum enĩ hominẽ xꝑiana cari¬
tate flagrantẽ. atq mͥ fidele ami¬
cum factũ ẽe sentio: qͥcqͥd ei consi¬
lioꝵ meoꝵ cogitationũq cõmitto.¬
ñ homini cõmitto. s illi in qͦ ma¬
net ut talis sit. Ds enĩ caritas est:
ce qͥ manet in caritate. in dõ manet.
Quẽ si deseruerit.: tantũ faciat ne¬
cesse est dolorẽ: quantũ manens fe¬
cerat gaudiũ. Uerumptam̃ ex amico
intimo factus inimicus. querat sibi
potiꝰ qd̾ fingat astutus: ñ inueniat
qd̾ ꝓdat iratus. Hoc aũt ita unꝰqͥsq
facile assequit᷑. ñ occultando qd fece¬
rit: s ñ faciendo qđ occultari uelit.
Qd̃ misedia d̃ĩ bonis piisq concedit.
ut int̾ inimicos quoslibet futuros. li¬
beri securiq uersent᷑. aliena peccata
sibi cõmissa ñ ꝓdant: quȩ ꝓdi metuañ.
ipsi nulla cõmittant. Cũ enĩ falsum

Expanded text:
illud humanae fragilitatis incertum, illud humanae fragilitatis incertum, de quo superius gemui, omnino formido. cum enim hominem Christiana caritate flagrantem eaque mihi fidelem amicum factam esse sentio, quicquid ei consiliorum meorum cogitationumque committo, non homini committo, sed illi, in quo manet, ut talis sit. deus enim caritas est et, qui manet in caritate, in deo manet; quem si deseruerit, tantum faciat necesse est dolorem, quantum manens fecerat gaudium. uerum tamen ex amico intimo factus inimicus quaerat sibi potius, quod fingat astutus, non inueniat, quod prodat iratus. hoc autem unusquisque facile adsequitur non occultando, quod fecerit, sed non faciendo, quod occultari uelit. quod misericordia dei bonis piisque concedit, ut inter amicos quoslibet futuros liberi securique uersentur, aliena peccata sibi commissa non prodant, quae prodi timeant, ipsi nulla committant. cum enim falsum