comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est iusticia:ipse ÷ pax: & reliquȩ uirtutes
in ipso sunt: xX p̃m itaq induit: qui om̃s
uirtutes quas scit in illo ẽẽ in qͣntũ ualet
cum adiutorio illiꝰ assumit: iuxta qd̵ apłs
alias dicit: Quot quot in xp̃o baptirati estis.
xp̃m induistis: id ÷ om̃s uirtutes tune indu¬
istis: qr ab om̃ib peccatis mundati estis Si¬
milit̾ ⁊ in hoc loco intelligendũ est: Indui-
⁊ ornam̃tum ur̃m Et carnis curam ne
feceritis in desideriis: Non ait necessitatem
carnis ne feceritis : qr necesse est ut mandu¬
cemus. bibamꝰ. dormiamꝰ. uestiamur: H oc qr
necessariũ est ñ ꝓhibuit: sed carnis curam in
desideriis: id÷ malum. ut pote ad ulterium:
crapulam : ebrietatẽ: usum quoq balnearum.
ultra quã expediat: ⁊cetera que desidat mise¬
ra caro: Ne ꝑficiatis aut̃ dix̃: ⁊ ñ dixit ne co¬
gitetis : qm̃ impossibile est cessare penitus
a cogitatione delectationũ: Sed hoc consideran¬

Expanded text:
est instantia, ipse est pax, et reliquae virtutes est instantia, ipse est pax, et reliquae virtutes in ipso sunt: Christum itaque induit, qui omnes virtutes quas scit in illo esse, inquantum valet cum Dei adjutorio illas assumit, juxta quod alias Apostolus dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis ; id est, omnes virtutes tunc induistis: quia ab omnibus peccatis mundati estis. Similiter et in hoc loco intelligendum est: Induimiatque ornamentum vestrum. Et carnis curam ne feceritis in desideriis. Non ait, necessitatem carnis ne feceritis; quia necesse est ut manducemus, bibamus, dormiamus, vestiamur. Hoc quia necessarium est, non prohibuit; sed carnis curam in desideriis, id est malum, utpote adulterium, crapulam, ebrietatem, usum quoque balnearum ultra quam expediat, et caetera quae desiderat misera caro, ne perficiatis ait; et non dixit, Ne cogitetis, quoniam impossibile est cessare penitus a cogitatione delectationum. Sed hoc consideran
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ eius dñr impudici: inuerecundi. atq irre¬
ligiosi: Non incontentione: Contentio ÷ alter¬
catiosiue controuersia: quȩ plerũq ex questi¬
onib scripturarũ solet oriri: ut uideatur qͥs
aliquid sapientiȩ hab̾e: dum aliũ uicerit sua
pulsatione: et maxime ex re nullius utilitatis
nascitur: Ideo uͦ uitanda est: qr rixam ge¬
nerat de qua ꝓcedit odium: ⁊ de odio enor¬
mitas mali: Pon inȩmulatione: E mulatio:
uarias ht̃ significationes Significat enim
imitationẽ: significat studiũ: sign̾ ⁊ inuidiã:
qua quis alterius felicitate torquet᷑: ut in
ubi precipit sic indui arma lucis: ut in
die honeste ambulemus: Nolite inquit
ambulare ⁊ uiuere in cõmessationibus:
& reliquis uiciis: sed induimini dñm iħm
resurrectionis suȩ cȩlorũ altitudinẽ penitraũ:
uͥ sedere nunc treditur in plenitudine pater¬
nȩ maiestatis: x p̃s gͦ ipse est sapientia: ipse

Expanded text:
vero dicuntur impudici, inverecundi, atque irrevero dicuntur impudici, inverecundi, atque irreligiosi. Non in contentione. Contentio est altercatio sive controversia, quae plerumque ex quaestionibus Scripturarum solet oriri, ut videatur quis aliquid sapientiae habere, dum alium vicerit sua pulsatione, et maxime ex re nullius utilitatis nascitur. Ideo vero vitanda est, quia rixam generat, de qua procedit odium, et de odio enormitas mali: et aemulatione. Aemulatio varias habet significationes: Significat enim imitationem, significat studium, significat et invidiam, qua quis alterius felicitate torquetur, ut inubi praecipit sic indui arma lucis, ut in die honeste ambulemus: Nolite, inquit, ambulare, id est vivere in comessationibus et reliquis vitiis, sed induimini Dominum Jresurrectionis suae coelorum altitudinem penetravit, ubi sedere nunc creditur in plenitudine paternae majestatis? Christus ergo ipse est sapientia, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo unus affert panẽ: alius carnes: aliꝰ
uinũ: atq alius aliud Et idcirco cõmessati¬
ones: hoc est. mensȩ collationes appellantur:
uocantur quoq eedem cõmessationes turpia
ce inhonesta conuiuia: qr sicut om̃s ꝓpriis
cibis utuntur ⁊ cõmutubus: ita etiam pro
libitu suo unus qͥsq quicqͥd seuir ilitatis et
ociositatis sibi placet. loquit᷑ N on in ebrie-¬
tatibus: B riam: genere masculino. dicimus
calicem aptũ potationi: A quo dr̃ ebrietas: quȩ
est nimia potatio uini Non in cubilibus: Cu¬
bilia ꝓprie st̃ lecti siue lustra ferarum: dicta
a fecdis cubitationibus: quib assimilant᷑ lecti
illorũ qͥ cum meretricib in lupanaribus coeuã
Uon impudicitiis: Impudicia ÷ inuerecun¬
dia: et in religiositas: siue turpis et irrationabił
coitus: Generalit̾ om̃is libido. ⁊ in continentia.
uł immundicia: impudicitia appellat᷑: Oꝑatorẽ

Expanded text:
ndo unus affert panem, ndo unus affert panem, vinum, atque alius aliud, et idcirco comessationes, hoc est, mensae collationes appellantur. Vocantur quoque eaedem comessationes turpia et inhonesta convivia, quia sicut omnes propriis cibis utuntur et communibus, ita etiam pro libitu suo unusquisque quidquid scurrilitatis et otiositatis sibi placet loquitur. Non in ebrietatibus. Briam genere masculino dicimus calicem aptum potationi, a quo dicitur ebrietas, quae est nimia potatio vini. Non in cubilibus. Cubilia proprie sunt lecti sive lustra ferarum dicta a foedis cubitationibus, quibus assimilantur lecti illorum qui cum meretricibus in lupanaribus coeunt: et impudicitiis. Impudicitia est inverecundia et irreligiositas, sive turpis atque irrationabilis coitus. Generaliter omnis libido, et incontinentia, vel immunditia, impudicitia appellatur. Operatores
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducunt: Quȩ ñ immerito arma appellant᷑:
qr nos defendunt ab imꝓbitate malignorum
sp̃uum: Abicimus gͦ oꝑa tenebrarũ: quando
expoliam᷑ uiciis. ⁊ induim᷑ uirtutes Indu¬
amur gͥ arma lucis: hoc est undiq munia¬
mus nos omĩb uirtutib: ut simus ꝓcecti
⁊ tuti cont᷑ aduersa diaboli: Et quomodo
debeamus illa arma indui: & his uirtutib
exornari: apłs declarat subnectens: Sic
inquit .i. tali modo indiumini arma lucis: ut
in die. hoc ÷ inclaritate uirtutũ honeste ambu¬
lemus: Qui in die ambulat honeste ambulat:
quia ñ offendit pedem suũ ad
lapidem : ñ cadit : non impingit: sicut ille
qui in nocte ambulat: Nos autem scđm hoc
monitũ apłi honeste ⁊ sine offensione fidei
et gratiȩ siue scientiȩ ambulare debemus
Non incõmessationibus: Commessatio dr̃
mensȩ collatio: suie mensȩ alternatio: S uis
etum conuiuia quȩ celebrantur alternatim:
& p̃parantur a sociis ꝑ dies ⁊ uices Sunt etiã¬

Expanded text:
ducunt; quae non immerito arma appellantur, quia nos defendunt ab improbitate malignorum spirituum. Abjicimus ergo opera tenebrarum, quando exspoliamur vitiis, et induimur virtutibus. Induamur igitur arma lucis, hoc est, undique muniamus nos omnibus virtutibus, ut simus protecti et tuti contra adversa diaboli. Et quomodo debeamus illa arma indui et his virtutibus exornari, Apostolus declarat, subnectens: Sic, id est, tali modo induimini arma lucis, ut in die, hoc est in claritate virtutum, honeste ambulemus. Qui in die ambulat, honeste ambulat, quia non offendit pedem suum ad lapidem, non cadit, non impingit sicut ille qui in nocte ambulat. Nos autem, secundum hoc monitum Apostoli, honeste et sine offensione fidei et gratiae sive scientiae ambulare debemus. Non in comessationibus. Comessatio dicitur mensae collatio, sive mensae aenim convivia quae celebrantur alternatim, et praeparantur a sociis per dies et vices. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
credens se omnino ꝑ illã placere deo. Quappt̃
transatus est in paradisũ t̾renũ. unde quondã
adam eiectus est. ui delicet ne exꝑietur mortem
temporalẽ: donec tempꝰ adeo constitutũ ꝑcurrat.
Quo habitu uitȩ uł quo statu consistat mͦ iN
para diso: ñ est nr̃m inqͥrere. ħ tam̃ credendũ
est. qr sine aliqua molestia. ⁊ sine aliqͦ dolore
aut labore quiescit in illo paradiso. & sicut
pleco omni numero electoꝵ a paradiso t̾reno¬
transferrentur ad paradisum celestem. Ut
aut̃ trausferre t̾. causa fuit ꝑ qd̵ placuerat deo.
Sed ut placeret deo: causa fuit eius fides. Nisi
moniũ habuit placuisse deo. dicente scriptura.
Quia ambulauit enocꝰ cum deo: optemꝑ ans
uoluntati eiꝰ. Sine fide enĩ impossibile ÷ plac̾e̾
deo. Credebat enĩ enoch qr siqͥs crediderit esse
dm̃ ⁊ ad eũ accesserit: retributiones haberet. Quia
potest deo placere. Credere enim oportet acce¬
dentẽ ad dm̃. qr est ⁊ꝰ inqͥrentib se remune ratini¬

Expanded text:
credens se omnino per illam placere Deo: quapropter translatus est in paradisum terrenum, unde quondam Adam ejectus est: videlicet ne experiretur mortem corporalem, donec tempus a Deo constitutum percurrat: quo habitu vitae, vel quo statu consistat modo in paradiso, non est nostrum inquirere. Hoc tamen credendum est, quia sine aliqua molestia, et sine aliquo dolore, aut labore quiescit in illo paradiso. Et sicutpleto omni numero electorum, a paradiso terrentransferretur ad paradisum coelestem. Ut autem transferretur, causa fuit quod placuerat Deo; sed ut placeret Deo, causa fuit ejus fides. Nisi monium hquia ambulavit Henoch cum Deo, obtemperans voluntati ejus. Sine fide enim impossibile est placere Deo. Credebat Henoch, quia si quis crediderit esse Deum, et ad eum accesserit, retributionem haberet. Quia potest Deo placere, credere enim oportet accedentem ad Deum quia est, et iniquirentibus se remunerat
Abbreviated transcription (Latin):
cos. Admone illos pͥncipibꝰ et potestatibꝰ subditos
subditos eẽ. Quia dixerat admone illos principi¬
bus et potestatibꝰ subditos ẽẽ: pot̾at his qͥ torm̃¬
ta formidant. occasio ad negandũ dari. dum ux-¬
ta apłi dictũ se assererent principatibꝰ et potes¬
tatibꝰ ẽẽ subiectos. et facere qd̃ iuberent: ꝓpterea
subietit. Dicta obedire ad omne opꝰ bonũ. si bonũ
est qđ precipit imꝑator et preses: iubentis obse-¬
quere uoluntatẽ. Sin uͦ malũ et contͣ dm̃ sapit:
responde ei illud de actibꝰ apłoꝵ. Obedire oportet
deo. magis quã hominibꝰ. Hoc ipsũ et deseruis
intelligamꝰ apud dños: ⁊ de uxoribꝰ apud uiros.¬

Expanded text:
cos. « Admone illos, principibus, et potestatibus subditos cos. « Admone illos, principibus, et potestatibus subditos esse. » Quia dixerat: « Admone illos, principibus, et potestatibus subditos esse, » poterat his, qui tormenta formidant, occasio ad negandum dari, dum juxta Apostoli dictum, se assererent principatibus et potestatibus esse subjectos, et facere quod juberent: propterea subjecit, obedire ad omne opus bonum. Si bonum est quod praecepit imperator et praeses, jubentis obsequere voluntati: sin vero malum et contra Deum sapit, responde ei illud de Actibus apostolorum: Obedire oportet Deo magis quam hominibus . Hoc ipsum et de servis intelligamus apud do
Abbreviated transcription (Latin):
alii pacientiã precipit: nisi quod unũ lemoris. al¬
terum uͦ feruentioris sp̃s ẽẽ conspexit: Leni ꝑ auc
toritatem imꝑii inungenda erat seueritas u̾bi:
rat : ne si plus iusto inferuesceret ñ ad salutem
uulnerata reduceret: s sana uulnerarrt. Curandum
quoq est quantũ loquam᷑: ne siei qui multa ferre non
ualet uerbũ uel exhortationis. uł inerepationis longiꝰ
trahimꝰ: auditorem nr̃m ad fastidium ꝑducamꝰ. Nemo
te contemnat. Nolo te talem exhibeas: ut possis ab
aliquo merito contep̃ni. G que nc̃ ad titum ponunt᷑
illũ sensum hñt. Nemo eoꝵ qͥ in ecclia sunt. te seg¬
nit̃ agente. sic uuat: ut se pucet eẽ meliorẽ. Qual̃
enim edificatio erit discipuli: si intelligat magis¬
debent magnoꝑe p̃uid̾e ut cunctũ popłm cui p̃si-¬
dent conuersatione et sermone p̃cedant: uerũ
etiã inferior gradus. exorciste. lectores. editui. et
om̃s omnino qͥ domui dei seruiunt: qr uehem̃t

Expanded text:
alii patientiam praecipit, nisi quod unum lenioris, alalii patientiam praecipit, nisi quod unum lenioris, alterum vero ferventioris spiritus toritatem imperii injungenda erat severitas verbi:rat, ne si plus justo infervesceret, non ad salutem ulnerata reduceret, sed sana vulneraret. Curandum quoque quantum loquamur, ne, si ei, qui multa ferre non valet, verbum, vel exhortationis, vel increpationis longius trahimus, auditorem nostrum ad fastidium perducamus. « Nemo te contemnat. » Nolo te talem exhibeas, ut possis ab aliquo merito contemni. Ergo quae nunc ad Titum ponitur, illum sensum habet: nemo eorum, qui in Ecclesia sunt, te segniter agente sic vivat, ut se putet esse meliorem. Qualis enim aedificatio erit discipuli, si intelligit magisdebent magnopere praevidere, ut cunctum populum, cui praesident, conversatione, et sermone praecedant; verum, et inferioris gradus, exorcistae, lectores, aeditui, et omnes omnino, qui domui Dei serviunt. Quia veheme
Abbreviated transcription (Latin):
ministrauit. Nos enim qi infirmi homines sumꝰ. cum
de do hominibꝰ loquim᷑: debemꝰ primũ meminisse qd̃
sumꝰ: ut ex ꝓpria infirmitate pensemꝰ. quod docendi
ordinẽ infirmis fribꝰ consulamꝰ. Consideremꝰ gͥ quia
aut tales sumꝰ quales non nullos corrigimꝰ aut ta¬
les aliqñ fuiniꝰ: et siiam diuina gr̃a oꝑante nc̃ cor-¬
rigimꝰ. tanto temꝑantiꝰ corde humili corrigamꝰ:
qnͣto nosmet ipsos uersꝰ quã quos emendamꝰ ag¬
noscimꝰ. Si aut̃ tales nec sumꝰ nec fiumꝰ quales adhuc
aut illi sunt. quos emendare cupimꝰ. nec cor nr̃m
forte suꝑbiat. et de ipsa ignoscentia peiꝰruat: quoꝵ
mala corriigimꝰ. alia eorum bona nob̾ ante oculos
reuocemꝰ. Pensandũ nob quoq est qualit̃ loquam᷑ :
nam sepe uerba quȩ hunc ad salutẽ reuocant:
alium uulnerant. Unde paulus quoq apł̃s qui¬
ni patientia et doctrina. Quid ẽ quod uni imꝑiũ et

Expanded text:
ministravit. Nos enim, qui infirmi homines sumus, cum ministravit. Nos enim, qui infirmi homines sumus, cum de Deo hominibus loquimur, debemus primum meminisse quod sumus, ut ex propria infirmitate pensemus, quo docendi ordine infirmis fratribus consulamus. Consideremus igitur quia, aut tales sumus, quales nonnullos corrigimus, aut tales aliquando fuimus, et si jam divina gratia operante non sumus, ut tanto temperantius corde humili corrigamus, quanto nosmetipsos in iis quos emendamus, agnoscimus. Si autem tales nec sumus, nec fuimus, quales adhuc aut illi sunt, quos emendare cupimus, ne cor nostrum forte superbiat, et de ipsa innocentia pejus ruat, quorum mala corrigimus, alia eorum bona nobis ante oculos revocemus. Pensandum nobis quoque est qualiter loquamur: nam saepe verba, quae hunc ad salutem revocant, alium vulnerant. Unde Paulus quoque apni patientia et doctrina . » Quid est, quod uni imperium et
Abbreviated transcription (Latin):
ab omnibꝰ actua libꝰ et originalibus petcatis. Au-
diant hȩc qui de ꝓpriis meritis extolluntur: quia
Ss lib̾aret. Et mundaret sibi popłm acceptabilẽ. sectatorẽq:
bonoꝵ oꝑum. Popłs acceptabilis deo: sectator oꝑum bo¬
noꝵ est: qui ex bonis oꝑibus non extollunt᷑: s ex eo qd̃
bonũ agunt in dño głant᷑: et non inse ipsis. Hȩc loque¬
re. et exortare. et argue: cum om̃i imꝑio. Non dñationẽ
ne subtrahit fiduciam: quando conscientia p̃pedit
linguã. Non gͦ ei potestatem elate locutionis. s bone
fiduciam insiniranit. actionis. LInde etiam de dño
scriptũ est. Erat enĩ docens sicut potestatẽ habens:
ñ sicut scribe et pharisei. Singularit namq ac pͥnci¬
palit̾ solus ex potestate bona locutꝰ est: qi ex infirmi
tate mala nulla consistit: ex diuinitatis qͥppe poten-¬
tia: habuit id qd̾ nob̃ ꝑhumilitatis sue innocentiã

Expanded text:
ab omnibus actualibus et originalibus peccatis. Audiab omnibus actualibus et originalibus peccatis. Audiant haec qui de propriis meritis extolluntur; quia  liberaret. « Et mundaret sibi populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum. » Populus acceptabilis Deo, sectator operum bonorum est, qui ex bonis operibus non extolluntur, sed ex eo, quod bonum agunt, in Domino gloriantur, et non in se ipsis. « Haec loquere, et exhortare, et argue cum omni imperio. » Non dominationem nae subtrahit fiduciam, quando conscientia praepedit linguam. Non ergo ei potestatem elatae locutionis, sed bonae fiduciam insinuavit actionis. Unde etiam de Domino scriptum est: Erat enim docens, sicut potestatem habens, non sicut Scribae et Pharisaei . Singulariter namque ac principaliter solus ex potetate, mala nulla commisit. Ex divinitatis quippe potentia habuit id, quod nobis per humilitatis suae innocentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ erunt. Uenite benedicti patris mei. possidete
uisibiliter cotidie cũ patre non absq sp̃u sc̃õ ad fide-¬
les uenit. et impios delinqͥt: s ille intelligendꝰ est
qnͣdo in maiestate sua et patris uenturꝰ est et om¬
nes angłi eius cum eo: et muttet eos ad congregan¬
dum. electos suos. a sũmis cȩlorũ usq ad t̃minos.
et congregabunt᷑ ante eos om̃s gentes: et segrega¬
bit eos abinuicẽ. sic̾ pastor segregat oues ab edis.
Et cet̾a. Qui dedit semet ipsum ꝓ nob̾. Su lle semet¬
ipsum ꝓ nob̃ dedit: hoc est crucifigendũ se impioꝵ
manibꝰ optulit. et pat̾ eum tradidit. quia ꝓprio filio
ñ peꝑcit. s ꝓ omnibꝰ nob̃ tradidit illũ: licet ipsa pas¬
sio ꝓ salute nr̃a facta soliꝰ filis extiterit ꝑsonał: tam̃
salus nr̃a in patre et filio cũ spũ scõ cõmunis ẽ. Ut
nos redimeret abomni iniqͥtate. et mundaret. id:¬

Expanded text:
ejus erunt: « Venite, benedicti Patris mei, possideteejus erunt: « Venite, benedicti Patris mei, possidetevisibiliter quotidie cum Patre, non absque Spiritu sancto, ad fideles veniunt, et impios derelinquunt: sed ille intelligendus est, quando in majestate sua, et Patris venturus est, et omnes angeli ejus cum eo, et mittet eos ad congregandum electos suos, a summis coelorum, usque ad terminos eorum, et congregabunt ante eum omnes gentes, et segregabit eos ab invicem, sicut pastor segregat oves ab haedis , etc. « Qui dedit semetipsum pro nobis. » Si ille semetipsum dedit, hoc est, crucifigendum se impiorum manibus obtulit, et Pater eum tradidit, quia proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum : licet ipsa passio pro salute nostra facta, solius Filii exstiterit personalis, tamen salus nostra in Patre, et Filio cum Spiritu sancto communis est. « Ut nos redimeret ab omni iniquitate, » id est,
Abbreviated transcription (Latin):
sobrietas. iusticia et pietas. quȩ cunctis debent in esse
fidelibus. ita sibi conexe sunt. ut si una eaꝵ defuerit:
alt̾a quȩ uidet᷑ inẽẽ nullatenꝰ ꝓsit. Neq enĩ est sobrie¬
tas qua quisq in se ipso a flagiciis abstinet. nͥ pia et
iusta fuerit: id÷ ut in dm recte credat. Nec fructuo¬
sa iusticia ẽ. qua unusq hoc inpendit ꝓximo qd̃ sibi
delectatur inpendi: si sobria piaq non fuerit. Pietas
quoq mortua ẽ qua in dm̃ recte credit᷑. si uł morum
sobrietas. uel ꝓximi caritas non tenet᷑. Tunc gͥ aminȩ
uera salus adquirit᷑: siet pieras in fide. et iusticia in
caritate. et sobrietas incastitate. ac parsimonia te¬
neatur. Expectantes beatam spem. Ille fiducialit̃ hec
expectat: qui ita iuxerit. sic̃ suꝑiꝰ idem apłs docet.
Beata spes nulla meliꝰ alia credenda est: quã illud.
quod dicturꝰ ẽ. dñs in die iudicii. his qui ã dextris

Expanded text:
sobrietas, justitia, et pietas, quae cunctis debent inesse sobrietas, justitia, et pietas, quae cunctis debent inesse fidelibus, ita sibi connexae sunt, ut si una earum defuerit, altera, quae videtur inesse, nullatenus prosit. Neque enim sobrietas, qua quisque in seipso a flagitiis abstinet, nisi pia, et justa fuerit, id est, ut et in Deum recte credat; nec fructuosa justitia est, qua unusquisque hoc impendit proximo, quod sibi delectatur impendi, si sobria, piaque non fuerit: pietas quoque mortua est, qua in Deum recte creditur; si vel morum sobrietas, vel proximi charitas non tenetur. Tunc igitur animae vera salus acquiritur, si et pietas in fide, et justitia in charitate, et sobrietas in castitate, ac parcimonia teneatur. « Exspectantes beatam spem. » Ille fiducialiter haec exspectat, qui ita vixerit, sicut superius idem Apostolus docet. Beata spes nulla melius alia credenda est, quam illud, quod dicturus est Dominus in die judicii his, qui a dextris
Abbreviated transcription (Latin):
loco dr̃. ꝓnichilo saluos faciet eos. Que gr̃a omnibꝰ¬
⁊s hominibꝰ ideo apparuit ut erudiret nos. Ut abne¬
gantes impietatẽ et scłaria desidia. Scłare ẽ omne
desideriũ carnale. et omnis ambitio temporał. dõ
ipso docente: attendite ne gͣuent᷑ corda ur̃a in crapu-¬
ss la. et ebrietate: et curis huiꝰ uite. Sobriȩ et iuste.
et pie uiuamꝰ in hoc scło. Ammonet nos quidẽ alio
loco idem beatꝰ apłs: dicens. Nonplus saꝑe quã opor¬
tet saꝑe: sed saꝑe ad sobrietatẽ. Ueruntam in hac tͥꝑ¬
delectamenta luxuriȩ: iuste uiuit: qui ꝓximum
nullatenꝰ ledit et ei bñficia inqͣntũ ualet inpendit:
pie uiuit: qui a societate eccłiasticȩ unitatis nulla
ratione discedit. s intͣ eccłiam positꝰ. eaque certis¬
sime nouit ad scientiã uere fidei ꝑtinere: indu-¬
bitant᷑ tenet: illa uero quȩ ignorat. aut de quibꝰ
dubitat: humilit̃ ac patient̃ explorat: donec¬
siquid alit̾ sapit deo sibi reuelante cognoscat. Hȩc autẽ

Expanded text:
 Pro nihilo salvos facies eos . » Quae gratia omnibus hominibus ideo apparuit, ut erudiret nos. « Ut abnegantes impietatem, et saecularia desideria. » Saeculare est omne desiderium carnale, et omnis ambitio temporalis, Deo ipso dicente: « Attendite, ne graventur corda vestra in crapula, et ebrietate, et curis hujus vitae. Sobrie, juste, et pie vivamus in hoc saeculo . » Admonet nos quidem alio loco idem beatus Apostolus, dicens: « Non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem . Verumtamen in hac tridelectamenta luxuriae; juste vivit qui proximum nullatenus laedit, et ei beneficia in quantum valet impendit; pie vivit, qui a societate ecclesiasticae unitatis nulla ratione discedit, et intra Ecclesiam positus, ea quae certissime novit ad scientiam verae fidei pertinere indubitanter tenet; ea vero quae ignorat aut de quibus dubitat, humiliter ac patientsi quid aliter sapit, Deo sibi revelante cognoscat. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ necessariũ. filios habens fideles: tĩ in acusatione lux¬
urie. aut non fubditos. Primũitaq dicendum ẽ qd̃ tã
scm̃ nom̃ sit sacerdotii: ut nob̃ ettã eaque extͣ nos sunt
Qua enĩ lib̾tate possumꝰ alienos filios corriꝑe. et docere
que recta sunt. cũ nob̃ statĩ possit qͥfuerit correctꝰ respon-¬
dere: ante doce filios tuos: Aut qua fronte extͣneum
corripio fornicantẽ: cum mħ conscientia mea ipsa res-¬
pondeat: Exhereda filiũ fornicantẽ: abice filios tuos
uitiis seruientes. Cum aut̃ neꝙͣ. filiꝰ in una tecũ a con-¬
uuat domo: tu audes de alteriꝰ oculo festucã detrahe
qͥ non tuneat ꝓpt̃ uitia lib̾oꝵ suoꝵ. extͣneos rep̃hendẽ
delinquentes. Oportet ep̃m sine crimine ẽẽ. Nullus
autẽ M in eccłia recte posset ordinari minist̾. si
dixisset apls. siqͥs sine pectato: aut si dixisset nullũ

Expanded text:
ulum necessarium. Filios habens fideles non in accusatione luxulum necessarium. Filios habens fideles non in accusatione luxuriae, aut non subditos. » Primum itaque dicendum est, quod tam sanctum nomen sit sacerdotii, ut nobis etiam ea, quae extra nos sunt Qua enim libertate possumus alienos filios corripere, et docere quae recta sunt, cum nobis statim possit qui fuerit correptus, respondere; ante doce filios tuos? Aut qua fronte extraneum corripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa respondeat; exhaereda ergo filium fornicantem; abjice filios tuos vitiis servientes? Cum autem nequam filius in una tecum convivat domo, tu audes de alterius oculo festucam detrahere, qui non timeat propter vitia liberorum suorum extraneos reprehendere delinquentes. « Oportet episcopum sine crimine esse. » Nullus autem in Ecclesia recte posset ordinari minister, si dixisset Apostolus: Si quis sine peccato; aut si dixisset: Nullum
Abbreviated transcription (Latin):
utriumq non ẽ sine delectatione carnali. Diuersa oꝑa
patrum non faciebat: nisi diuersitas tempoꝵ. Sicut
autẽ necesse erat ut carnalit̾ cohirent. etiam non car¬
nales ꝓpħe. sic necesse erat ut carnalit̃ uescerent᷑. etiam
non carnales apli. Ecclłe dispensatorẽ non licere ordi¬
nari. nisi uniꝰ uxoris uirum. acutiꝰ intellexerunt: qui
nec eum qͥ catecuminꝰ uł paganus habuerit adulteram
ordinandũ ẽẽ censuerunt. De sacramento enĩ agitur
non de peccato: nã in baptismo peccata om̃ia dimittus
Propt̾ sacramenti aut̃ sanctitatem sicut femina etiam¬
sicatecumina fuerit uiciata. ñ pot̃ post baptismũ int̾ dĩ
uirgines consecrari : ita ũ absurde uisum ẽ. eum qͥexces.¬
cesserit uxorũ numerũ singnlarẽ non peccatũ aliquod
cõmisisse: s normã quandã sacramenti amisise: ñ ad ui-¬
te bone meritũ s ad ordinationis eccłiastice signacłm ñ¬

Expanded text:
utrumque non est sine delectatione carnali. Diversa opera utrumque non est sine delectatione carnali. Diversa opera Patrum non faciebat, nisi diversitas temporum. Sic autem necesse erat ut carnaliter coirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse erat, ut carnaliter vescerentur etiam non carnales apostoli. Ecclesiae dispensatorem non licere ordinari, nisi unius uxoris virum, acutius intellexerunt qui nec eum, qui catechumenus, vel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. De sacramento enim agitur, non de peccato. Nam in baptismo peccata omnia dimittuntur: propter sacramenti autem sanctitatem, sicut femina, etiamsi catechumena fuerit vitiata, non potest post baptismum inter Dei virgines consecrari, ita non absurde visum est, eum, qui excesserit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quamdam sacramenti amisisse, non ad vitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signac
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s cum urum dignũ gr̃e sacerdotali describ̾et.
nequaqͣm dixit siquis sine peccato: s siquis sine
dicat. Si dixerimꝰ quia peccatũ non habemus.
nos ipsos seducimꝰ. et ueritas in nob̾ non est:
in qua uideł peccatoꝵ & criminũ distinctione.
pensandũ ẽ: quia ñ nulla peccata animã pollu¬
unt: crimina uͦ extingunt. Electus sacerdos ec¬
cłẽ. non tantũ eo tempore qͦ ordinandꝰ est. sine
ullo sit crimine et p̃teritas macłas noua conu̾¬
satione deleuerit: s ex eo tempore qͦ in xp̃m
renatꝰ est. nulla pecati conscientia mordeat᷑. Quomͦ enĩ
potest preses eccłe auferre malũ de medio eiꝰ: qͥ in de¬
lictum simile corruerit: Aut qua lib̾tate corripiat
peccantẽ: cum tacitꝰ sibi ipse respondeat. eadem cõmi¬
sisse quȩ corripit. Uniꝰ uxoris uir. Quod ẽ cybus ad
salutẽ corporis. hoc est coitꝰ ad salutem generis et

Expanded text:
sanctus, cum virum dignum gratiae sacerdotalis describeret, sanctus, cum virum dignum gratiae sacerdotalis describeret, nequaquam dixit: Si quis sine peccato, sed, « si quis, sine dicat: « Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . » In qua videlicet peccatorum, et criminum distinctione pensandum est, quia nonnulla peccata animam polluunt, crimina vero exstinguunt. Electus sacerdos Ecclesiae non tantum eo tempore, quo ordinandus est, sine ullo sit crimine, et praeteritas maculas nova conversatione deleverit, sed ex eo tempore, quo in Christo renatus est, nulla peccati conscientia mordeatur. Quomodo enim potest praeses Ecclesiae auferre malum de medio ejus, qui in delictum simile corruerit? Aut qua libertate corripiat peccantem, cum tacitus sibi ipse respondeat eadem commisisse, quae corripit? « Unius uxoris vir. » Quod est cibus ad salutem corporis, hoc est coitus ad salutem generis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłiis ego sum pauli. ego apollo. ego autem
cephe: cõmuni preb̃roꝵ consilio eccl̃e gub̃nabans.
ut unus de prb̃ris electus suꝑponeret᷑ cet̾is. ad quẽ
omnis cura eccłe ꝑtineret: et scismatum semina
tatis. aluid ẽẽ. nom̃ officii. relegat apli ad pilip¬
penses uerba dicentis. Paulus et timotheus serui
una ẽ urbs macedonie ⁊ crete. Inuna ciuitate
ꝓpterea in different de ep̃is quasi prb̃ris est locutꝰ.
Adbuc hoc alicui uidetur ambiguum: nͥ altero
ephesum et uocauerit prb̃ros eiꝰdem eccłe: qͥbꝰ
postea int̾cetera sic locutꝰ est. Attendite uob̃ et
cere eccł̃iam dei. quã adquisiuit ꝑ sanguinẽ suũ.
Et hic diligentiꝰ obseruandum. quomͦ uniꝰ ciuita¬
tis ephesi prb̃ros uocans: postea eosdem ep̃os
et crim̃. qd̾ om̃e crimen peccatũ est: ñ tam̃ om̃e
peccatũ crim̃. Et in hac uita multi sine crimine:
nullus uͦ eẽ. sine peccatis ualet. Unde et p̃dicator

Expanded text:
in populis; Ego sum Pauli, ego Apollo, ego autem in populis; Ego sum Pauli, ego Apollo, ego autem Cephae, communi presbyterorum consilio Ecclesiae gubernabantur. ut unus de presbyteris electus super poneretur caeteris, ad quem omnis cura Ecclesiae pertineret, et schismatum semina tatis, aliud esse nomen officii, relegat Apostoli ad Philippenses verba dicentis: Paulus et Timotheus servi una est urbs Macedoniae, et certe in una civitate propterea indifferenter de episcopis quasi presbyteris est locutus. Adhuc si alicui hoc videatur ambiguum, nisi altero Ephesum, et vocaverit presbyteros ejusdem Ecclesiae, quibus postea inter caetera sic locutus: Attendite vobis et cere Ecclesiam Domini, quam acquisivit per sanguinem suum. Et hic diligentius observate, quomodo unius civitatis Ephesi presbyteros vocans, postea eosdem eet crimen, quod omne crimen peccatum est, non tamen omne peccatum, crimen; et in hac vita multi sine crimine, nullus vero esse sine peccatis valet. Unde et praedicator
Abbreviated transcription (Latin):
deo: pax autẽ qua reconciliam᷑ deo. Huiꝰ rei gratia¬
rei gr̃a reliqui de crete: ut ea que desunt corrigaᷤ.
Reliquit titum discipłm crete: ut rudimenta nas¬
centis eccłȩ confirmaret: et siquid uidebat᷑ de ẽẽ cor-¬
rigeret. ipse ꝑgens ad alias nationes: ut rursum
in eis xp̃i iaceret fundamentũ. Quod autẽ ait ut
ea quȩ deerant corrigeres: ostendit nec dum eos
ad plenam uenisse scientiã ueritatis. Et licet ab apło
correctt fuerint: tam̃ adhuc indigere correctiõe.
Et constituas ꝑ ciuitates prb̃ros: sic̃ et ego tͥ dispo¬
sui. Diligent̾ apłi attendamꝰ uerba dicentis: ut cõ-¬
stituas ꝑ ciuitates presb̃ros: sic̃ et ego tibi dispo¬
sui. Qui quał p̃sbit debeat ordinari in consequẽ¬
tibus difserens. hoc ẽ siquis est sine crimine uniꝰ
uxoris uir. et cet̾a: postea intulit. Oportet enm
ep̃m sine crimine eẽ: tanquã dei dispensatorem.
stinctu studia in religione fierent: et diceretur

Expanded text:
autem, qua reconciliamur Deo. « Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea, quae desunt, corrigas. » Reliquit Titum discipulum Cretae, ut rudimenta nascentis Ecclesiae confirmaret: et si quid videbatur deesse, corrigeret, ipse pergens ad alias actiones, ut rursum in eis Christi jaceret fundamentum. Quod autem ait: « Ut ea, quae deerant, corrigeres, » ostendit nec dum eos ad plenam venisse scientiam veritatis; et licet ab Apostolo correcti fuerint, tamen adhuc indigere correctione. « Et constituas per civitates presbyteros, sicut et ego tibi disposui. » Diligenter Apostoli attendamus verba, dicentis: Ut constituas per civitates presbyteros, sicut et ego tibi disposui: qui, qualis presbyter debeat ordinari, in consequentibus disserens, hoc est: Si quis est sine crimine, unius uxoris vir, etc. Postea intulit: Oportet enim episcopum sine crimine esse, tanquam Dei dispensatorem . diaboli instinctu studia in religione fierent, et diceretur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea nunc apłs et seruis precepta contitiit: scił
ut parti eccłȩ menbrisq corpis xp̃i. & quomͦ
suꝑiꝰ anus. adolescentulas. uiuenes. qͥ a titus erudire de-¬
beret edocuit: ita nunͭ seruis apta p̃cepta constituit.
Primũ ut subditi sint dñis sius in omnibꝰ: in his aũ
omnibꝰ quȩ ñ sunt contr̃ta deo: ut si dñs cauibet q̃
non sint aduersa scripturis scĩs: subiciat᷑ seriuis dño.
cepta decernat. Serui inqͥt: dnĩs suis subditi sint¬
bus hominibꝰ: erudiens nos. Post cathologum doc-¬
trine ad titũ. quid senes. quid anus. quid adolesiẽ¬
tulas.:⁊ iuuenes. qͥd ad extremũ seruos erudire de-¬
serui. greci et barbari. circumcisi habentis p̃putũ mu¬
lieris et uiri: s cuncti in xp̃o unũ sumꝰ: uniu̾si ad clĩ
regna uocam᷑. Om̃s post offensam patri nr̃o recon-¬

Expanded text:
propterea nunc Apostolus et servis praecepta constituit, scilicet, ut parti Ecclesiae, membrisque corporis Christi. Et quomodo superius anus, adolescentulas, juvenes, quid Titus erudire debere, edocuit; ita nunc servis apta praecepta constituit: primum ut subditi sint dominis suis in omnibus; in his autem omnibus, quae non sunt contraria Deo, ut si dominus ea jubet, quae non sunt adversa Scripturis sanctis, subjiciatur servus domino. personis praecepta decernat. Servi, inquit, dominis suis subditi sintbus hominibus erudiens nos. » Post catalogum doctrinae ad Titum, quid senes, quid anus, quid adolescentulas, et juvenes, quid ad extremum servos erudire deservi, Graeci, et barbari, circumcisi, et habentis praeputium, mulieris et viri; sed cum Christo unum sumus universi, ad Dei regnum vocamur omnes. Post offensam Patri nostro recon
Abbreviated transcription (Latin):
re cũ morse. tu autẽ hic sta mecum: Hirilit̃
agite: Non mollit̾ neq muliebrit. s firmiter
pugnate contͣ diaboli tẽptam̃ta Eonfortami
Id÷ in dilectione dei ⁊ ꝓximi ñ duplici aĩo neq
causa ianis gloriȩ: Hostis domum stepha¬
nȩ & fortunati: Stephana nobilis quȩdam
erat matrona: cuius familia facta erat ȩccłia.
similit̃ &e domus fortunati: Qm̃ sunt pͥmiciȩ
achaiȩ: qm̃ pͥmi credidunt ex om̃ib acheis &
ordinauerunt se ut ministrarent sc̃is qui sunt
ierosolimis: Obsecro autemͣ uos sub diti sitis

Expanded text:
re cum Moyse: Tu autem hic sta mecum . Viriliter re cum Moyse: Tu autem hic sta mecum . Viriliter agite, nec molliter, neque muliebriter, sed firmiter pugnate contra diaboli tentamenta. Confortaminid est dilectione Dei et proximi, non duplici animo, neque causa inanis gloriae. Nostis domum Stephanae et Fortunati. Stephana nobilis quaedam erat matrona, cujus familia facta erat Ecclesia, similiter et domus Fortunati. Quoniam sunt primitiae Achaiae, quoniam primi crediderunt ex Achaeis, et ordinaverunt se ut ministrarent sanctis qui sunt Hierosolymis. Obsecro autem ut et vos subditi sitis
Abbreviated transcription (Latin):
coniunxi: Si uenerit ad ubs timotheus qui
hanc epłani uobis portabit: uidete ut sine timore
sit apud uos: ł orsitan fuerat᷑ apud illos cũ timore:
qr pseudo apłi excitabant ꝑsecutionẽ paganorũ
contͣ fideles: Opus domini operatur sicut et
ego .i. doctrinã ⁊ miraculoꝵ uirtutẽ ad salutẽ
animar̃ ur̃arum: Nequis gͣ illum spernat:
qr forsitan iam illũ sp̃uerant . Ne apollo autẽ
frẽ nocum uobis facio fr̃s: Hic ep̃s corinthioꝵ
a paulo fuerat ordinatꝰ: sed ut illi ceꝑunt doce
ego sũ pauli. ego apollo. ego uͦ cephe. cũ non
potusset eos sedare. relictis illis: abiit ephesũ
hic dr̃ ut rediret chorintũ: noluit: qr incorrectoᷤᷤ
eos adhuc sciebat: U eniet inquit cum ei uacu¬
um fuerit: i. cũ uos em̃datos aucdierit Uigila¬
te: Uigilat: qui ad aspectũ ueri luminis
m̃tis oculos aꝑtos tȩnec Uigilat: qͥ seruat
oꝑando qd credit State in fide: Ne succũ¬
batis decepti ab infidelibus: ut possitis audi¬

Expanded text:
conjunxi. Si venerit ad vos Timotheus, qui hanc Epistolam vobis portabit, videte ut sine timore sit apud vos. Forsitan fuerat apud illos jam cum timore, quia pseudoapostoli excitabant persecutionem paganorum contra fideles. Opus enim Domini operatur sicut et ego, id est doctrinam et miraculorum virtutem ad salutem animarum vestrarum. Ne quis ergo illum spernat, quia forsitan jam illum spreverant. De Apollo autem fratre notum vobis facio, fratres. Hic episcopus Corinthiorum a Paulo fuerat ordinatus, sed ut illi coeperunt dicere: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego vero Cephae, cum non potuisset eos sedare, relictis illis abiit Ephesum icut hic dicitur, ut rediret Corinthum, noluit, quia incorreptos eos adhuc sciebat. Veniet autem, cum ei vacuum fuerit, id est cum vos emendatos esse audierit. Vigilate. Vigilat, qui ad aspectum veri luminis, mentis oculos apertos tenet; vigilat, qui servat operando quod credit; state in fide, ne succumbatis decepti ab infidelibus, ut possitis audi
Abbreviated transcription (Latin):
iudeos una sabbati. ł una sabbatoꝵ. uł pͥma sabb̃i
uocabat᷑: qui nunc ob reuerentiã dñicȩ resurrectionis
dñicus uocat᷑: In quo p̃cipit omnẽ plebẽ ꝯuenire
ad ȩccłiam. ⁊ congregare illos singłos ꝓut uoluer.
ad opus illoꝵ qui erant hierosolimis. Et hoc ap̃
se unũ quẽq repon̾e qͣsi in chesauro: ut ueni¬
ente apło habent omnia p̃parata quȩ uolebant mittere.
Qm̃ qd̾ paulatĩ colligit᷑ nec graue est. ⁊ inuenit᷑
multũ: Ideo aut̃ p̃cepit hoc ad eccłiam deferre
qd uolebat unus qͥsq dare: ut dũ ille diceret.
hoc uolo mittere sc̃ĩs qͥ st̃ ierosolimis de mea portio
ne: alii istius bono exhortarent᷑ ad eadẽ facienda
Et tam̃ ne amalis ministris depirent illa dona si ap̃
ȩccliã ea dimitt̾ent. p̃cepit ut secũ referrent. ⁊ tuco
in loco repon̾ent: qͦadusq ipse ueniret: Cum aut̃
ur̃a bona uoluntate: uł cõmendatorias quib

Expanded text:
Judaeos una sabbati, vel una sabbatorum, vel prima sabbati Judaeos una sabbati, vel una sabbatorum, vel prima sabbati vocabatur, qui nunc ob reverentiam Dominicae resurrectionis, Dominicus appellatur. In quo praecepit omnem plebem convenire ad ecclesiam, et congregare illos singulos prout voluerunt ad opus illorum qui erant Hierosolymis, et hoc apud se unumquemque reponere quasi in thesauro: ut, veniente Apostolo, haberent omnia praeparata quae volebant paulatim colligitur, nec grave est, et invenitur multum. Ideo autem praecepit ad ecclesiam hoc deferre: quod volebat unusquisque dare, ut dum ille diceret: Hoc volo mittere sanctis qui sunt Hierosolymis de portione mea, alii istius bono exhortarentur ad eadem facienda. Et tamen ne a malis ministris deperirent illa dona, si apud ecclesiam ea dimitterent, praecepit ut secum referrent et tuto in loco deponerent, quoadusque ipse veniret. Cum autemvestra bona voluntate, vel commendatorias, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
fratres mei infide dilecti .i. ualde amabiles stabi-¬
les siue firmi estote ⁊ unmobiles: ne moutamini
a recticudine fidei deceptione corruptorũMabun¬
cdantes siue crescentes in oꝑe dñi semꝑ .i. inp̃ceptis
fiunt in scõs: Paulus ⁊ reliqui apłi ap̃ eos quos
docebant. curã sẽꝑ scõꝵ gerebant qͥ erant hieroso¬
limis. ⁊ sius substantiis expoliati ab incredulis
fuerant: ꝓpt̾ qd̃ reliquerant traditiones patrum. et
credidant in crucifixũ: Ideoq p̃cipiebant apł̃i ut
dieb dñicis in unũ confluentes. unꝰ qͥsq qd̵ sibi
uidebat᷑ cdaret ad opꝰ illoꝵ: Et colligebant᷑ sũptꝰ
ꝑ singlas ȩccł̃ias: ut pꝰmodũ collecti mitterentur
eis Sicut ordinaui eccłiis galathiȩ .i. ap̃ galathã.
ita ⁊ uos facite: ꝑ unam sabbati unꝰquisq ur̃m
apud se reponat. recondens qd̾ ei bene placue¬
rit. ut non cum uenero tunc collectȩ fiant:
Unam sabbati appellat diem dñcũ. qui apud

Expanded text:
fratres mei, fide dilecti; id est valde amabiles, stabiles, sive firmi, estote et immobiles ne moveamini a rectitudine fidei deceptione corruptorum: abundantes, sive crescentes in omni opere Domini semper, fiunt in sanctos. Paulus et reliqui apostoli apud eos quos docebant, curam semper sanctorum gerebant, qui erant Hierosolymis, et suis substantiis exspoliati ab incredulis propter hoc quod reliquerant traditiones patrum, et crediderant in Crucifixum. Ideo praecipiebant apostoli, ut diebus Dominicis in unum confluentes unusquisque quod sibi videretur daret ad opus illorum, et colligebantur sumptus per singulas ecclesias, ut postea collecti mitterentur eis. Sicut ordinavi in Ecclesiis Galatiae, id est apud Galatas, ita et vos facite: per unam sabbati unusquisque vestrum apud se reopant recondens quod ei bene placuerit, ut non cum venero, tunc collectae fiant. Unam sabbati appellat diem Dominicam, quia apud
Abbreviated transcription (Latin):
lus peccatũ ẽ: datur intelligi qd̵ mors de stimu
lo .i. de peccato ꝓcessit: Nam pͥmus homo nisi
peccasset: mori utiq ñ posset: Peccauit: et ideo
mortẽ animȩ ⁊ corporis incurrit: Nec uͦ dicit᷑
morti o mors uͥ ÷ peccatũ ꝓ qͦ mundo dñabaris:
sed uͥ ÷ stimulus tuus: Unde a periens qͥd sti-¬
mulũ appellau̾it: subdit: Stimulus autem
stimulus appellat᷑ peccatũ: q̃m uelut stimulus
carnẽ. sic peccatũ pungit ⁊ uulnerat animã
& corpus: U irtus uero .i. fortitudo peccati
lex. sub est: qi quodã mͦ uires ministrat peccato
lex. accedendo hominẽ ad peccatũ: dũ ꝓhibet¬
peccatũ: N aturale nanq humanȩ fragilitati:
ut om̃e qd̃ plus ꝓhibet᷑. arcdentius concupiscat᷑:
Uel uircus peccati ÷ lex: qr ꝑ legẽ qͣntũcunq sit
unũ qd̃q pecẽm cognoscit᷑ Qui enĩ sine lege pec¬
cat: uidet᷑ ei qͣsi impune peccet: Cũ aut̃ ad legẽ
transierit. si ult̾ peccau̾it: qͣnta uirtꝰ peccati .i.

Expanded text:
lus peccatum est, datur intelligi quod mors de stimulo, id est de peccato processit. Nam primus homo, nisi peccasset, mori utique non posset. Peccavit, et ideo mortem animae et corporis incurrit. Nec vero dicitur morti: O mors, ubi est peccatum pro quo mundo damnabaris? sed ubi est stimulus tuus? Unde aperiens quid stimulum appellaverit, subdit: Stimulus autem peccatum stimulus appellatur: quoniam velut stimulus carnem, sic peccatum pungit et vulnerat animam et corpus. Virtus vero, id est fortitudo peccati lex, subaudis est: quia quodammodo vires ministrat peccato lex accendendo hominem ad peccatum dum prohibet. Naturale namque est humanae fragilitati, ut omne quod plus prohibetur ardentius concupiscatur. Vel virtus peccati est lex: quia per legem quantumcunque sit unumquodque peccatum cognoscitur. Qui enim sine lege peccat, videtur ei, quasi impune peccet: cum autem ad legem transierit, si ultra peccaverit, quanta virtus peccati, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si clignum fu¬
erit ut ego eam .i. si magna fuerit peccunia ut ego
erant corrigenda in illis: quȩ in transitu ñ poterant
corrigi:  deo hoc dicit: Permanebo autem ephesi
usq ad pentecosten: N on de pentecoste iudeorum

Expanded text:
Quod si dignum fuerit ut ego eam; id est si magna fuerit pecunia, ut ego erant corrigenda in illis, quae in transitu non poterant corrigi, ideo hoc dicit: Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten. Non de Pentecoste Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
sagladiũ portat: qui talia scelera didicat:
S unt etiam maxime consticuti ꝓpt̾ la¬
trones: homicidas: raptores: ut illos dam¬
nent: et alios suo timore copescere faciañ
Unde &e subdit᷑ Dei enim ministerẽ:
uindex iniram.i. inuindictam ei qui
malũ facit: Ideo necessitate subditi estote:
hoc ÷ qr illi uob dei ministri sunt inbonũ:
obędite eis: ut cum eis pacem hab̾e possitis
Uel necessitate subditi estote: quia ulciscent᷑ se
de uob̃ si eorũ potestati contradixeritis Ad
hoc enĩ est p̃positꝰ adeo ut benefacientes iusteq
uiuentes. sua ꝓtectione muniendo defendat:
uindictã uͦ inferat peccantib sibiq resisten¬
tibus: Qua ꝓpt̾ subdit᷑: Pon solũ ꝓpt̾ iram
siue uindictam qua consurgent ĩn uos: sed
ret ꝓpt̾ conscientiam : id÷ ꝓpt̾ mentem quam

Expanded text:
sa gladium portat, qui talia scelera judicat. Sunt etiam maxime constituti propter latrones, homicidas, raptores, ut illos damnent, et alios suo timore compescere faciant. Unde subditur: Dei enim minister est, vindex in iram, id est in vindictam, ei qui malum facit. Ideoque necessitate subditi estote. Hoc est, quia illi vobis Dei ministri sunt in bonum, obedite illis, ut cum eis pacem habere possitis; vel necessitate subditi estote, quia ulciscentur se de vobis, si eorum potestati contradixeritis. Ad hoc enim a Deo est praepositus ut benefacientes justeque viventes sua protectione muniendo defendat, vindictam vero inferat peccantibus, sibique resistentibus. Quapropter subditur: non solum propter iram, sive vindictam qua consurgent in vos, sed et propter conscientiam, id est, propter mentem quam
Abbreviated transcription (Latin):
tant latere. dũ ipsi pͣdicant contͣ uicia. manife¬
quodã loco. qd̃ aliqͣndo dũ faceret sermonem
ad popłm. introuut quidã scelestus homo:
statimq  ñ attendentes. sermo suus uersus ẽ.
contͣ illiꝰ hominis uicia: Ille aut̃ considerans
se pontifici a deo reuelatũ: conu̾sus ÷ et salu
tem penitens obtinuit Sic et in uita sancti
Cesarii. arelatensis episcopi legitur. quod
sp̃s sc̃s ita sermonẽ eius disponebat. ut
omniũ conscientias uerbis suis ꝑcuteret.
quasi sibi eas om̃s auditores ciꝰ indicassent:
aut p̃manib hab̾et scriptas Et cadens
in faciem infidelis ille uł rdiota humiliansꝰ
se ad orabit dm̃: ꝓnuncians qd̵ uere deus
in uob̃ sit: Qui etiam suam conscientiam
reuelabit uob̃ Unus quisq ur̃m psalmũ
habet de quo debet disputare: doctrinam
habet .i. expositionẽ librorũ. Epocalipsin
habet .i. reuelationẽ a deo sibi in corde mani

Expanded text:
tat latere: quia dum ipsi disputant contra vitia, manifequodam loco, quod aliquando dum faceret sermonem ad populum, introvit quidam scelestus homo, statimque se non attendente, sermo suus versus est contra illius hominis vitia. Ille autem considerans se pontifici a Deo revelatum, conversus est, et poenitens salutem obtinuit. Sic et in vita sancti Caesarii Arelatensis episcopi legitur, quod Spiritus sanctus ita sermonem ejus disponebat, ut omnium conscientas verbis suis concuteret, quasi sibi eas omnes auditores indicassent aut prae manibus haberet scriptas. Et cadens in faciem, infidelis vel idiota, humilians se, adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in vobis sit, qui etiam suam conscientiam revelavit vobis. Unusquisque vestrum psalmum habet, de quo debet disputare; doctrinam habet, id est expositionem librorum; apocalypsim habet, id est revelationem a Deo sibi in corde mani
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Quȩ dicunt facite : quȩ aut̃ faciunt.
facere nolite. Quia gͦ isti bonos p̃positos
habuerant. scõs uidelicet apłos eorũq suc¬
cessores: hortat᷑ eos tit memores sint illoꝵ.
eoꝵq conu̾sationis. consid̾antes exitum ⁊
ꝑ seuerantiã usq in finẽ. in fide recta bonis
oꝑib imitarentur fidem. ħ÷ firmitatẽ¬
omniũ bonoꝵ. Quia gͦ finẽ bonũ habuit
illoꝵ conu̾satio: iccuro imicamini fidem
illoꝵ. Fidem aũ firiitatẽ seu ꝑseu̾antiã
illoꝵ decit. ¶ ħo xp̃s heri et hodie.
ipse et in scła. Ad suꝑiora ꝑtinent ista ubi
testatꝰ est dixisse dm̃. non te deserã neq derelin¬
quam. Poterant illi responde. H oc non ꝑcinet
pocius iosue ꝓmisit hoc ds̃. Adhȩc apłs. N olite¬
tens cum patre. tunc temporis ipse fuit: ipse est.
ipse erit ⁊ in scła. Noli putare quasi qui tunc
fuit. non sit mͦ. idem enim qui fuit heri. idem
erit & in scła. Heri aut̃ p̃teritũ significat tempꝰ.

Expanded text:
dixit : Quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. Quia ergo isti bonos praepositos habuerant, sanctos videlicet apostolos eorumque successores, hortatur eos ut memores sint illorum, eorumque conversationis, considerantes exitum, hoc est perseverantiam usque in finem in fide recta, bonisque operibus imitarentur fidem, hoc est firmitatem bonorum. Quia ergo finem bonum habuit eorum conversatio, idcirco imitamini fidem illorum. Fidem autem firmitatem seu perseverantiam illorum dicit. Jesus Christus heri et hodie, ipse et in saecula. Ad superiora pertinent ista, ubi testatus est dixisse Deum: Non te deseram neque derelinquam. Poterant illi respondere hoc non pertinere potius Josue promisit hoc Dae cum Patre, tunc temporis ipse fuit, ipse est, ipse erit et in saecula. Nolite putare quasi qui tunc fuit, non sit modo: idem enim qui fuit heri, idem erit et in saeculum. Heri autem praeteritum significat tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
peregrinȩ. noua dogiata sunt hereacoꝵ. quib
abducunt᷑ & seꝑarit᷑ simpliciores a ueritate fidei.
suꝑsticiones quoq iudeoꝵ. qͥ docent abstinendũ eẽ.¬
a quib dã cibis qͦs lex ꝓhibet: quosdam uero
concedunt. Quia gͦ int̾ illos erant quidam
carnalit̾ sapientes. qͥ escarũ obser uatione &
differentia seducebant quosdã. abstrabentes eos
a doctrina eugłica. quȩ dic̃ omia munda esse¬
mundis. Alloquit᷑ illos apłs. ne illoꝵ ꝑ egrina
doctrina abducerent᷑. qd̾ & aꝑtiꝰ manifestat dum
subiungit᷑. Obtimum inquit & perfectum est¬
testamenti. ut habeatis fidem ꝑfectam. credentẽ
omnia munda mundis: non stabilire mmn dif¬
ferentiis &e obser uationibus esrarũ. dicentes qͦsdã
cibos mundos. quosdã imundos: quȩ nicħ
ꝓfuerunt ambulantib in illis obseruationibꝰ.
Post dñi enĩ aduentũ om̃ia illa quę in sigu¬
ra contigebant cessauer̃: & maxime post quam
dñs dixit. Non qd̾ intrat in os coiquinat

Expanded text:
t haereticorum, quibus abducuntur et separantur simpliciores a veritate fidei: superstitiones quaeque Judaeorum, qui docent abstinendum a quibusdam cibis, quod lex prohibet, quosdam vero concedunt: quia ergo inter illos erant quidam carnaliter sapientes, qui escarum observatione et differentia seducebant quosdam, abstrahentes eos a doctrina Evangelica, quae dicit: Omnia munda mundis: alloquitur illos Apostolus, ne illorum doctrina peregrina abducerentur, quod apertius manifestat, subjungens. On gratia Novi Testamenti, ut habeatis fidem perfectam, credentes omnia munda mundis, non stabilire in differentiis et observationibus escarum, dicentes quosdam cibos mundos, quosdam immundos qui nihil profuerunt ambulantibus in illis observationibus. Post Domini in adventum omnia illa quae in figura contingebant, cessaverunt: et maxime postquam Dominus dixit: Non quod intrat in os coinquinat