comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orbeᷤ ẽccłie propagantur. s ⁊ unus quisq nr̃m:
pͥus cuiitas fuit seon regis elati. Regnabat em̃ in no¬
uis stultitia. suꝑbia. impietas. et ominia que sunt
orparte diaboli. s: ubi expugnatus ⁊ deuictus . ẽ.
fortis. ⁊ uasa euis direpta sunt: effecti sumus cuu¬
tates istł. ⁊ hereditas scõrum. Si tamen penitꝰ exti¬
sa ẽ in nobis potestas ila. que ꝑrius dñabat᷑ nob:
ercisa. ẽ. arbor infructusa ⁊ de iectus. ẽ. rex datꝰ.
⁊ sumus sub eo rege qui dicit. Discite ame quia
mittis sum ⁊ humił corde. Post hec iam singula
tim cuutates suꝑbi ⁊ infructuosi regis enum̾erat
et dicit. Insebon ⁊ momnib finitimis. eiꝰ Quid
ẽ hoc quod p̃cipuã urbem de regno scon nomui¬
nauit esebon: F sebon int̾pretat᷑ cogitationes. Meri¬
to gͦ pars maxima regni diabolici.⁊ potestas eiꝰ plu¬
rua incogitationib regnat. Sic enim dix̃ ce dñs. qͥa
de corde ꝓcedunt cogitationes male: homicidia.

Expanded text:
Ecclesiae propagantur. Sed et unusquisque nostrum prius civitas fuit regis Sehon, regis elati. Regnabat enim in nobis stultitia, superbia, impietas, et omnia quae sunt ex parte diaboli; sed ubi expugnatur et devictus est fortis, et vasa ejus direpta sunt, effecti sumus civitates Israel, et haereditas sanctorum, si tamen penitus excisa est in nobis potestas illa quae prius dominabatur nobis, et excisa est arbor infructuosa, et dejecqui dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Et post haec sigillatim jam civitates superbi et infructuosi regis enumerat, et dicit: In Hesebon et in omnibus finitimis ejus. Quid est hoc quod praecipuam urbem de regno Seon nominavit Hesebon? Hesebon interpretatur cogitationes. Merito ergo pars maxima regni diabolici, et potestas ejus plurima, in cogitationibus regnat. Sic enim dixit et Dominus: Quia de corde procedunt cog
Abbreviated transcription (Latin):
stringendus: ⁊ ita introeundum ad diripienda
uasa euis.⁊ liberandas animas quas deceptioĩs
fraude possederat. Qd̃ cum sepus fecerimꝰ ⁊ ste¬
terimus cont᷑ ipsum. steterimusq eomͦ quoda
hoc mͦ steterimus aduersus ip̃m. ille artifex anti¬
quis ⁊ callidus etiam uinci se simulabit ⁊ dece¬
dere: si forte ꝑ hoc neglegentiores nos efficiat ad
certam̃. S & penitentem simulabit. ⁊ dep̃ cabit᷑
nos discedere quidem s ñ longe discedere. Uult
nos. ẽẽ. sibi aliqua exparte uicinos. uult nos a
sins finib non lege discerlere. S nos nͥ ab eo lon¬
guis recedamꝰ. &e tnͣseamus mare ⁊ dicamus qͣnͣtũ
int̾ iacet ortus ab occasu elongabit a nobis mni¬
quitates nr̃as: salui. eẽ. non possumꝰ. ꝓpt̾ qd̃¬
t̾ra egipti. depotestate tenebrarũ: oe pharaonẽ
cum exercitii suo tanqͣm pluinbum demergat
inaqm ualidissimam. Nos aũ lib̾an cum gau¬
Idio ce exultatione hẏmnũ cantenns domino

Expanded text:
stringendus: et ita introeundum ad diripiendum stringendus: et ita introeundum ad diripiendum vasa ejus, et liberandas animas quas deceptionis fraude possederat. Quod cum saepius fecerimus, et steterimus contra ipsum, steterimus autem eo modohoc modo steterimus adversus ipsum, ille artifex antiquus et callidus etiam vinci se simulavit et cedere; si forte per hoc negligentiores nos efficiat ad certamen. Sed et poenitentiam simulabit et deprecabitur nos discedere quidem, sed non longe discedere. Vult nos enim esse sibi aliqua ex parte vicinos; vult nos a suis finibus non longe discedere, sed nos nisi ab eo longius recedamus et transeamus mare, et dicamus: Quantum interjacet ortus ab occasu, elongavit a nobis iniquitates nostras, salvi esse non possumus. Pterra Aegypti, de potestate tenebrarum, et Pharaonem cum exercitu suo tanquam plumbum demergat in aqua vehementissima. Nos autem liberati cum gaudio et exsultatione hymnum cantemus Domino.
Abbreviated transcription (Latin):
ni egere uirtitẽ. S ne illud quidem putandũ
ẽ nob̾ manit̾ obseruandũ. quod pͥmo qͥdẽ moy¬
ses non intrat adpharaonem. s occurrit exeun¬
ti ei ad aqͣf. postmodum uͦ intrat ad eum. post
hoc ñ intrat: s accersitꝰ accedit. Et hoc ita ar
bitror intelligi posse. Quod siue nob in u̾bo
di ⁊ religioni s assertione certam̃. ẽ. ad uersũ
pharaonem. siue &e obsessas ab eo animas de
depotestate eius conamur eripere.⁊ ẽ nob̾ in
disputione luctam̃ non statim pͥma fronte in¬
gredi debemus ad ultima questionum loca sed
occurrendum nobis. ẽ ad uersario.⁊ occurren¬
dum adaquas suas. Aque enimsue: sunt auctoreᷤ
gentilium philosophorum. Ibigͦ nobis pͥmo dis¬
putare uolentibꝰ occurrendum. ẽ: ut ipsos argu¬
amus. ⁊ ipsos errasse doceamus. post hoc iam in¬
grediendum nobis. ẽ. ad int̾iora certamins. Dic̃¬
nob̾ alligandus. ẽ. fortis. ⁊ questionis uinculis con¬

Expanded text:
ni aegre virtute. Sed ne illud quidem putandum ni aegre virtute. Sed ne illud quidem putandum est nobis inaniter observatum quod primo quidem Moyses non int at ad Pharaonem, sed occurrit ei exeunti ad aquas, postmodum vero intrat ad eum. Post haec nec intrat, sed accersitus accedit et in hoc ita ut arbitror intelligi posse, quod sive nobis in verbo Dei et religionis assertorem certamen est adversum Pharaonem, sive etiam obsessas ab eo animas, de potestate ejus conamur eripere, et est nobis in disputatione luctamen, non statim in prima fronte ingredi debemus ad ultima quaestionum loca; sed occurrendum nobis est adversario, et occurrendum ad aquas suas. Aquae enim suae sunt auctores gentilium philosophorum. Ibi ergo nobis primo disputare volentibus occurrendum est ut ipsos arguamus, et ipsos errare doceamus; post hoc jam ingrediendum est nobis ad interiora certaminis. Dicrius ergo nobis alligandus est fortis, et quaestionum vinculis con
Abbreviated transcription (Latin):
diuina ab erroribus susceptam castigat ⁊ corri¬
git. etiam pͥmo genita egiptiorum intelligun¬
tur. ẽe. deleta: nͥ post hec omnia in infideli¬
tate ꝑduret. ⁊ nolit ungi israhelitice plebiũ
exeat deꝑfundo. ⁊ euadat incolumis. s iniqͥta¬
te ꝑmaneat ⁊ descendat tanquam plumbũ
iaquam ualidissimam. Iniquitas enĩ scd̃m
⁊ acharie propħe uisum supra talentũ plum¬
bi sedet. Ideo qui ꝑmanet ininiquitate. tanqͣ
plumbum demergi dr in profundũ. Sane qd̃
insuꝑiorib obseruauimus quedam ꝑdigia ꝑ
aaron. quedam ꝑ moysen. quedam uͦ ꝑ ip̃m do¬
minũ ministrata. intelligi eatenus possunt: ũ
agnoscamus in quibusdam ꝑ sacrifitia sacer¬
dotum ⁊ obsecrationes pontificum nos. eẽ. pur¬
gandos. quod aaron ꝑsona designat: inqui¬
busdam uero ꝑscientiam diuine legis emendã¬
dos. ut moysi designat offitium: maliis aũs
sine dubio que diffitiliora sunt ipsns domi¬

Expanded text:
divina ab erroribus susceptam castigat et corridivina ab erroribus susceptam castigat et corrigit, etiam primogenita Aegyptiorum intelliguntur esse deleta; nisi post haec omnia, in infidelitate perduret, et nolit jungi Israeliticae plebi, ut exeat de profundo, et vadat incolumis, sed in iniquitate permaneat, et descendat tanquam plumbum in aquam validissimam. Iniquitas enim, secundum Zachariae prophetae visum, super talentum plumbi sedet : et ideo qui permanet in iniquitate, tanquam plumbum demergi dicitur in profundum. Sane quod in superioribus observavimus quaedam prodigia per Aaron, quaedam per Moysem, quaedam vero per ipsum Dominum ministrata, intelligi eatenus possunt ut agnoscamus in quibusdam per sacrificia sacerdotum et observationes pontificum non esse purgandos, quod Aaron persona designat; in quibusdam vero per scientiam divinae legis emendandos, quod Moysi designat officium; in aliis autem sine dubio quae difficiliora sunt, ipsius Domi
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Cumq in hoc uenerit: tunc merebit᷑ ut ex¬
tinguantur in eapͥmogenita egipti. In quota¬
le aliquid intelligi posse arbitror. Omĩs aĩa¬
cum ad supple mentũ etatis ad uenerit ⁊ ue¬
lut naturalis in ea quedam lex cepit sua iui¬
ra defendere. pͥmo sine dubio motꝰ scđm de¬
siderium carnis ꝓducit. quos exconcupiscen¬
tie uł ire fomite. uis incentiua commou̾it.
Unde quasi p̃cipuum ⁊ qd̃ ñ sit commune
aut ꝓferat maligna. Elegit bonum qm̃ pͥus¬
qmͣ sciat puerbonum aut malum. resistit ma¬
litie. ut eligat quod bonum. ẽ. Aliꝰ aũ ꝓpħa
tanquam desemet ipso loquens: dicebat. De¬
licta uiuentitis mee ⁊ ignorantie: nememine¬
ris. Quia gͦ pͥmi isti anime motus. scđ̾m carnẽ
ꝓlati in peccatum ruunt. merito inmorali lo¬
co egiptiorum pͥmitiua ponuntur: que eatenꝰ
extingunt᷑ si reliquȩ uitȩ conu̾sio emendati¬
tiorem dirigat cursum. Sic gͦ in anima qͣm lex

Expanded text:
tit. Cumque in hoc venerit, tunc merebitur, ut extit. Cumque in hoc venerit, tunc merebitur, ut exstinguantur in ea primogenita Aegypti: in quo tale aliquid intelligi posse arbitror. Omnis acum ad supplementum aetatis advenerit, et velut naturalis in ea quaedam lex coeperit sua jura defendere, primos sine dubio motus secundum desiderium carnis producit: quos ex concupiscentiae vel irae fomite vis incentiva commoverit. Unde quasi praecipuum, et quod non sit commune oferat maligna, eliget bonum: quam priusquam sciat puer bonum aut malum, resistet malitiae ut eligat quod bonum est. Alius autem Propheta tanquam de semetipso loquens, dicebat: Delicta juventutis meae et ignorantiae meae ne memineris . Quia ergo primi isti animae motus secundum carnem prolati, in peccatum ruunt, merito immortali loco Aegyptiorum primitiva ponunt: quae eatenus exstinguuntur, si reliquae vitae conversio emendatiorem dirigat cursum. Sic ergo in anima quam lex
Abbreviated transcription (Latin):
similem delet. ꝑ quam homo cum in honore
eẽt non intellexit: s comꝑatus. ẽ. iumentis in¬
sipientibus ⁊ similis factus. ẽ. illis. Arguit eiꝰ ⁊
ulcera peccatorum. atq arrogantie tumorẽ fer¬
uoremq in ea furoris extinguit. Ad hibet post
hec cẽ uoces filiorum thonitrui. id÷ euangłicaᷤᷤ
apostolicasq doctrinas. s ⁊ castigationẽ gran¬
dinis admouet: ut luxuriam uoluptatesq
nos: Nec locustarum ab ea sub duc̃ exempla.
quib mordeantur ⁊ depascantur om̃s in quie¬
ti motus euis &e turbidi. quo ⁊ ipsa discat
qd̾ apłs docet. ut omnia sua scłm ord inem
fiant. u uͦ sufficient̾ fuerit castigata ꝑ mori¬
b. ⁊ ꝑemendatione uite correptione coherci¬
ta. cum auctorem uerberum senserit. ⁊ confi¬
teri iamceꝑit. quia dĩ digitus. ẽ. ⁊ parum qͥd
agnitionis acceꝑit: tunc p̃cipue gestoꝵ suoꝵ
tenebras uidet. tunc errorũ suoꝵ caliginem sen¬

Expanded text:
similem delet, per quam homo cum in honore similem delet, per quam homo cum in honore esset non intellexit, sed comparatus est jumentis insipientibus et similis factus est illis. Arguit ejus et ulcera, peccatorum atque arrogantiae tumorem fervoremque in ea furoris exstinguit. Adhibet post haec etiam voces filiorum tonitrui, id est, evangelicas apostolicasque doctrinas. Sed et castigationem grandinis admovet, ut luxuriam voluptatesque nos ? Nec locustarum ab ea subduxit exempla, quibus mordeantur et depascantur omnes inquieti motus ejus et turbidi: quo et ipse dicat quod Apostolus docet, ut omnia sua secundum ordinem fiant . Ubi vero sufficienter fuerit castigata pro moribus et pro emendatioris vitae correctione coercita, cum auctorem verberum senserit, et confiteri jam coeperit quia digitus Dei est, et parum quid agnitionis acceperit, tunc praecipue gestorum suorum tenebras videt; tunc errorum suorum caliginem sen
Abbreviated transcription (Latin):
geniti egiptiorum. Siue eos pͥncipatus ⁊ po¬
testates ⁊ mundi huius rectores tenebrarũ dica
mus. quos in aduentu suo xͦ traduxisse dicit᷑¬
hoc. ẽ. captiuos duxisse. ⁊ triumphasse in lig
que in hoc mundo fuerint religionũ dicamꝰ.
spectat. Iam uero si etiam moralis nobis figura
tractanda. ẽ dicimus quod una queq anima
in hoc mundo dum in errorib uunt. ⁊ ignorã¬
tia ueritatis: in egipto posita. ẽ huic si aꝑpia¬
re ceꝑit lex di. aquas uertit insanguinẽ: id:
fluidam ⁊ lubͥcam uiuentutis uitã conuertit
insanguinem uet̾is ac noui testamenti. Tum
deinde educit ex ea uanam ⁊ manem loquaci¬
tatem.⁊ aduersum dei ꝑuidentiam ranarũ
similem querelam. Purgat etiam malignas
cogitationes euis oe sẏmphum mordatit̾ati
similes calliditatis aculeos discittit. libidinũ
quoq morsus cinomie spiculis similes depel¬
lit stultitiamq ex ea ⁊̃ intellectum pecudib

Expanded text:
genita Aegyptiorum: sive eos principatus et pogenita Aegyptiorum: sive eos principatus et potur, quos in adventu suo Christus destruxisse dicitur, id est, captivos duxisse, et triumphasse in lignquae in hspectant, prolata sunt. Jam vero si etiam moralis nobis figura tractanda est, dicemus quod unaquaeque anima in hoc mundo dum in erroribus vivit et in ignorantia veritatis, in Aegypto posita est. Huic si apvertit in sanguinem, id est, fluidam et lubricam juventutis vitam convertit ad sanguinem Veteris vel Novi Testamenti. Tum deinde educit ex ea vanam et inanem loquacitatem, et adversum Dei providentiam, ranarum similem querelam. Purgat etiam malignas cogitationes ejus, et sciniphum mordacitati similes, calliditatis aculeos discutit. Libidinum quoque morsus cynomyae spiculis similes depellit; stultitiam in ea et intellectum pecudibus
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. ꝑ hunc enim: incentuia uoluptatis ⁊ libi¬
dins consumuntur. Qd̃ autem locustarum oc¬
generis. inconstantiam confutari. Locusta em̃
cum regem non habeat sicut scͥptura dic̃: una
acie ordinatum ducit exercitum. homines uero
cum rationabiles adeo facti sint. neq semet ip¬
sos ordinate regere potuerunt. neꝙ dei regis
pacient̾ moderamina ꝑtulere. Nona plagade¬
nebre sunt. siue ut mentis eorum cecitas argu
atur. siue ut intelligant diuine dispensatioĩs
⁊ ꝓuidentie. obscurissimas. eẽ. rationes. Posuit
enim deus tenebras latibulũ suum. quas illẽ
audent̾ ⁊ temere ꝑscrutari cupientes. ⁊ alia ex
aliis asserentes: in crassas ⁊ palpabiles tenebras
intelligentiam. quod commisimus ab egiptii.
uideatur in eccłiam pͥmitiuorum que ascripta
ẽ incelis. Unde ⁊ ext̾mnator angelus ad huius¬
cemodi ministeriũ mittitur. qui partat illis
tantum. qui utrosq postes agni sanguine in¬

Expanded text:
terram . Per hunc enim incentiva voluptatis et libiterram . Per hunc enim incentiva voluptatis et libidinis consumuntur. Quod autem locustarum ocgeneris inconstantiam designari. Locusta enim cum regem non habeat, sicut Scriptura dicit, una acie ordinatum ducit exercitum : homines vero cum rationabiles a Deo facti sint, neque semetipsos ordinate regere potuerunt, neque Dei regis patienter moderamina pertulerunt. Nona plaga tenebrae sunt: sive atur, vel ut intelligant divinae dispensationis et providentiae obscurissimas esse rationes. Posuit enim Deus tenebras latibulum suum : quas illi audacter et temere perscrutantes, et alia ex aliis asserentes, in crassas et palpabiles errorum tenebras intelligentiam, quod commissum ab Aegyptiis videatur in Ecclesiam primitivorum, quae ascripta est in coelis. Unde etiam exterminator angelus ad hoc ministerium mittitur, qui parcit illis tantum qui utrosque postes agni sanguine si
Abbreviated transcription (Latin):
narum. qualitates ꝓprii agnoscat etroris. Cum¬
uͦ quinto in loco ammaliũ nece uł pecudũ egip¬
tus uerberat᷑: uecordia in hoc arguitur stulticiaq
mortalium. qui tanquam irrationabilia pecco
ra cultum ⁊ uocabulum dĩ imposuerunt siguriᷤᷤ.
non solum homiĩ s ⁊ petudum ligno ⁊ lapidi¬
b inp̃ssis. ammonẽ iouem. mariete uenerantes.
⁊anubem in cane. apem quoq colentes intauro.
quib cultum credebant in. ẽẽ. diumũ. in his. ui¬
&r iurulenta malitia. Inuesicis: tumens ⁊ inflata
superbia. Inferuore: ire ac furoris in sania. huc us
ꝙ perrorum suorum figuras: in und u supplicia
temꝑantur. Post hec uͦ uerbera: uentnt desup¬
berat s dat uoces ⁊ doctrinam celitꝰ mitut: ꝑ
qm possit culpam suam castigatus agnoscere.
nascentia uitiorum. Dat ⁊ ignem: sciens. ẽẽ. spi¬
nas ⁊tribulos quos debeat ignis ille depascẽ:
de quo dicit dominus. Ignem uemi mittere ĩ

Expanded text:
narum qualitates proprii agnoscat erroris.narum qualitates proprii agnoscat erroris. Quinto in loco animalium nece vel pecudum Aegyptus verberatur. Vecordia in hoc arguitur stultitiaque mortalium, qui tanquam irrationabilia pecra, cultum et vocabulum Dei imposuerunt figuris, non solum hominum, sed et pecudum, ligno et lapidibus impressis, Ammonem Jovem in ariete venerantes, et Anubem in cane, Apin quoque colentes in tauro,quibus cultum credebant inisse divinum, in his viet purulenta malitia, in vesicis tumens et inflata superbia, in fervoribus ira ac furoris insania. Hucusque enim talia per errorum suorum figuras mundo supplicia temperantur. 12. Post haec vero verbera veniunt de supberat; sed dat voces, et doctrinam coelitus mittit, per quam possit culpam suam castigatus agnoscere mnascentia vitiorum. Dat et ignem, sciens esse spinas et tribulos, qude quo dicit Dominus: Ignem veni mittere in
Abbreviated transcription (Latin):
ducuntur. indicari siguralit̾ arbitror carmina
pottarũ: qui inani quadam ⁊ inflata modu¬
latione uelut ranarum sonis ⁊ cantib mundo
huic deceptionis fabulas intulert̃. Ad nich. naluid
aĩalistudutile ẽ: nͥ quod sonũ uocis imꝓbis ce
importutis clamoribus reddit. Post hec scym¬
phes ꝓducuntur. hoc anmal pennis quidem
suspenditur ꝑaera uolitãs. s ita subtile. ẽ.⁊
minutum. ut ocłi uisum nͥ acute cernentis effugi¬
at. Corpus tamen cum in sederit acerbissimo tere¬
brat stimulor ita ut quem uolantẽ uidere quis
non ualet. sentiat stimulantem. Hoc gͦ animaliũ
terebrat. ⁊ tanta callitate cirtumuenit: ut deceptꝰ
nec uideat nec intelligat unde decipit᷑. Quarto
rim: qui ad reliquas deceptionis sue improbitates.
cẽ uoluptate. in ⁊ libidinem summnum p̃dicant
bonum. Quoniam gͥ ꝑ hec singła pͥus ceptus. ẽ.
mundus. ad ueniens sermo ⁊ lex der huiuscemo¬
di eum correptionib arguit: ut ex qualitate pe¬

Expanded text:
ducuntur ranae, indicari figuraliter arbitror carmina poetarum; qui inani quadam et inflata modulatione, velut ranarum sonis et cantibus, mundo huic deceptionis fabulas intulerunt. Ad nihil enim animal illud utile est, nisi quod sonum vocis improbis et importunis clamoribus reddit. Post hoc sciniphes producuntur. Hoc animal pennis quidem suspenditur per aera volitans; sed adeo subtile est et minutum, ut oculi visum, nisi acute cernentis, eludat: corpus tamen cui insederit, acerbissimo terebrat stimulo; ita ut quem volantem videre quis non valet, sentiat stimulantem. Hoc ergo animalis terebrat, et tanta calliditate circumvenit, ut deceptus quisque nec videat, nec intelligat unde deceptus sit. Quarto comparatur, qui ad reliquas deceptionis suae improbitates, etiam voluptatem et libidinem summum praedicant bonum. Quoniam igitur per haec singula prius deceptus est mundus, adveniens sermo et Lex Dei hujuscemodi eum correptionibus arguit, ut ex qualitate poe
Abbreviated transcription (Latin):
tia eoꝵ. Ꝙ uͦ aque fluminis uertunt᷑ insangni¬
nem: satis conuenient̾ aptat᷑ Primo quidem¬
ut is fluuius qui hebreoꝵ paruulos crudeli
neci tradiderat. auctorib sceleris pocłm sangͥ¬
nis redderer: ⁊ cruorem polluti gurgitis. quẽ
parricidali nece maculauerant: potando sen¬
desitaque uertuntur insanguinem: ⁊ sanguis¬
suus egipto ꝓpinat᷑. Aque egipti: erratica ⁊ lu¬
brica philosophoꝵ sunt dogmata. Ista qm̃ par¬
uulos quosq sensu ⁊ pueros intelligentia deceꝑ
qui effusus. ẽ super t̾ram a sanguine abel uisti¬

Expanded text:
od vero aquae fluminis vertuntur in sanguinem, satis convenienter aptatur ut fluvius cui Hebraeorum parvulos crudeli nece tradiderant, auctoribus sceleris poculum sanguinis redderet, et cruorem polluti gurgitis, quem parricidali caede maculaverant, potando senaquae vertuntur in sanguinem imperio Domini. Aquae Aegyptiae erratica et lubrica philosophorum dogmata intelligunvulos sensu et intelligentia decepequi effusus est super terram, requiretu
Abbreviated transcription (Latin):
resistere moysi. In septima uigilare iubet᷑ mane
ualde. ⁊ stare contra pharaonẽ cum grandinẽ
or ignem ꝓlucit or uoces. In octana intrare p̃ci¬
pitur ad eum: cum locusta ꝓ ducit᷑. Innona rur
manus extendere moyses. ut fiant tenebre in¬
dem intrat: s uocatur adpharaonem. Simili¬
ter ⁊ indecima cum pͥmitiua delentur: &e cogit᷑
cum festinatione exire de egipto.Sunt ⁊ alie¬

Expanded text:
. In septima vigilare jubetur valde mane, et stare contra Pharaonem, cum grandinem et ignem producit et voces. In octava intrare praecipitur ad eum cum locusta producitur. In nona rurm extendere manus, ut fiant tenebrec intrat, sed vocatur ad Pharaonem. Similiter in decima, cum primitiva delentur, et cogitur cum festinatione exire de Aegypto. Et Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Orate gͥ prome addominum. In quinto uͥ nece pec¬
cudum cedit᷑. non solum non cedit: s amplius
indurat᷑. Similit̾ oe insexto: suꝑ plagã ulcerum¬
facit. Insepumo uͦ cum grandine uastat᷑ ⁊ igni¬
aaron. ⁊ dixit illis. Peccaui ce nunc. Dominus

Expanded text:
olate Domino Deo, etc. In quinto, ubi neces pecudum esse dicuntur, non cedit, sed amplius induravit. Similiter in sexto super plaga ulcerum. In septimo vero, cum grandine vastatur et igniAaron
Abbreviated transcription (Latin):
benedicit eos. uide ne forte hoc indicet᷑ qd̵ il¬
li ñdũ eo usꝙ ꝓfecerant. ut isrł meritis equarẽ¬
t᷑. ⁊ id̾o illi fuii iacob dicunt᷑ tanqͣm ĩferiores. il¬
le uͦ qͥ iam ꝑfestus erat. ⁊ benedictiones futuroꝵ
concius dabat isrł appellat᷑. Sane qđ dr quia¬

Expanded text:
benedicit eos. Vide ne forte hoc indicetur, quod illi nondum eousque profecerant, ut Israel meritis aequarentur, et ideo illi filii Jacob dicuntur tanquam inferiores; ille vero qui jam perfectus erat, et benedictiones futurorum conscius dabat Israel appellatur. CAPUT XV. De
Abbreviated transcription (Latin):
ci alibidine ⁊ peccasset cum uxore dm̃i sui: ñ
puto qd hoc apatriarchis mintiatum de eo
fuisset patri eiꝰ iacob qͥa filius tuus ioseph ui¬
uit. hoc eñi si fecisset: ꝓcul dubio ñ uiuebat.
Anima enim quȩ peccat: ipsa morit᷑. S cẽ¬

Expanded text:
ci a libidine et peccasset cum uxore domini sui, non puto quod hoc a patriarchis nuntiatum de eo fuisset patri ejus Jacob: quia filius ejus viveret; hoc enim si fecisset, sine dubio non vivebat: anima enim quae peccat, ipsa moritur. Tale
Abbreviated transcription (Latin):
cis qͥ erat ineo. etum si extinctus penitꝰ nõ
ẽ tunc cum optuer̃t filii eiꝰ tunicã ioseph he¬
di sanguine mazlatam. ⁊ mendatio eoꝵ deti¬
pi potuit. ita ut scinderet uestimenta sua ⁊ po¬
ueret saccũ suꝑ lumbum suũ. ut lugeret fili¬
um suum. nͨ uellet omnino consolari. s dice¬
ĩ eolum̃. Maxima tñ ex parte fuerat obscuratũ
qd decipi potuit. qd̃ uestim̃ta scindẽ. qđ fal.¬
sa lugere. qđ implorare mortẽ quod in infer¬
mendatii. re accenderet ⁊ refoueret ueritatiᷤ

Expanded text:
penitus non est, tunc cum obtulerunt filii ejus tunicam Joseph haedi sanguine maculatam, et mendacio eorum decipi potuit, ita ut scinderet vestimenta sua, et poneret saccum super lumbum suum, et lugeret filium suum, nec vellet omnino consolari, sed dicein eo lumen, maxima tamen ex parte fuerat obscuratum, quod decipi potuit, quod vestimenta scindere, quod falso lugere, quod implorare mortem, quod in infermendacii, reaccenderet et refoveret veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
signatã uideri: qm̃ quidẽ de tribu ioseph fuit
hieroboam ille qui fecit duas uaccas aureas.
ut seduceret popłm ad orare eas ⁊ ꝑhoc uelutͤ
impositis manib suis excecauit ⁊ calusit ocłos
isrłꝰ. ne uiderent impietatẽ suã. De quo dictũ. ẽ.

Expanded text:
significare quod de tribu Joseph fuit Jeroboam, qui fecit duos vitulos aureos, ut reduceret populum adorare eos; et per hoc, velut impositis manibus suis excaecavit et clausit oculos Israel, ne viderent impietatem suam, vel certe
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ initelligentiã scribarũ ⁊ phariseoꝵ fuerant
excecati. ⁊ reddidit cis iusũ. ut his quib aꝑit¬
dñs scͥpturas. spũalis in lege uisus ⁊ intellectꝰ
appareat. Atq utinã ⁊ nob̾ initiat dñs iħs ma¬
nus suas suꝑ ocłos. ut incipiamꝰ ⁊ nos respicẽ
ñ ea que uident᷑ s que ñ uidñt᷑. ⁊ aꝑiat nobis
illos ocłos qui ñ intuent᷑ p̃sentia s futura. ⁊ re¬
uelet nobis cordis aspectũ. quo d̾s uidet᷑ ĩ sp̃u.¬

Expanded text:
um et Pharisaeorum fuerunt excaecati, et reddidit ei visum, ut his quibus aperminus Scripturas, spiritalis in lege visus et intellectus appareat. Atque utinam et nobis injiciat Dominus Jesus manus suas super oculos, ut incipiamus et nos respicere, non ea quae videntur, sed quae non videntur: et aperiat nobis illos oculos qui non intuentur praesentia, sed futura: et revelet nobis cordis aspectum, quo Deus videtur in sp
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ut plurimis uidet᷑ inerudito ⁊ aggresti ser¬
mone cõpositã: s scđ̾m disciplinã diuine eru¬
ditionis aptatam. neꝙ tm̃ historicis narrationi¬
gs scͥptũ eos qui ex semine abrabã nascunt᷑ descũ¬
disse megyptũ: ⁊ rursũ filios isrł ascendisse de
egypto. Deniꝙ de ipso abrahã: ita dr. Ascendit¬
aũ abraham ex egypto ipse ⁊ uxor eiꝰ. ⁊ oĩa q̃ eiꝰ

Expanded text:
n ut plurimis videtur, inerudito atque agresti sermone compositam, sed secundum disciplinam divinae eruditionis aptatam, neque historicis narrationis autem, qui de semine Abrabae nascuntur, descendisse in Aegyptum; et rursus, filios Israel ascendisse de Aegypto. Denique et de ipso Abraham dicitur: Ascendit Abraham de Aegypto, ipse et uxor illius, et
Abbreviated transcription (Latin):
qd inditionẽ suam redegit egiptũ. Calcare .N.¬
libidinẽ. fugt̃ luxuriam. om̃sꝙ uoluptates
corꝑis p̃mere ac frenare: hoc. ẽ. pͥncipatũ age¬
dr. ⁊ in admiratione habet᷑ Si qͥs uͦ. ẽ. qͥ aliqͣ
qͥdẽ uit̾a corꝑis subigit. aliis uͦ cedat ⁊ subia¬
ceat. de isto ñ urtegre dr qͥa pͥncipatũ agit to¬
tiꝰ t̾re egyptr s uerbi causa uniꝰ forte aut dua¬
rũ. uł triũ ciuitatũ udebit᷑ gerere pͥncipatũ.

Expanded text:
quod in ditionem suam redigit Aegyptum. Calcare libidinem, fugere luxuriam, omnesque voluptates carnis premere ac refrenare, hoc est principatum gerer, et in admiratione habetur. Si quis vero est qui aliqua quidem vitia corporis subjiciat, aliis vero cedat et subjaceat, de isto non integre dicitur quia principatum agit totius terrae Aegypti, sed unius forte aut duarum aut trium civitatum videbitur gerere principatum.
Abbreviated transcription (Latin):
derat. In hoc gͦ ueriꝰ qm in iacobadimplebit᷑ ꝙ
t᷑ & si mereat᷑ ut ds semꝑ maneat cũ eo fac̃ eũ ĩ
gentẽ magnã. Magna eñigens. ẽ. uͥtutũ nume¬
rus ⁊ iustitie multitudo: in qua scĩ quiq multi¬
plicari dicunt᷑ ⁊ crescere. Cõplet᷑ in eo ⁊̃ illud qd̾
dictũ. ẽ: quia reuocabo te inde infinẽ. finis.N.
ꝑfectio rerũ: ⁊ uͥtutũ cõsũmatio ponit᷑. ꝓpt̾ hoc¬

Expanded text:
. In hoc ergo verius quam in Jacob adimplebitur quod tur, si mereatur ut Deus semper maneat cum eo, et faciat eum in gentem magnam; magna enim gens, est virtutum numerus, et justitiae multitudo, in qua sancti quique multiplicari dicuntur et crescere. Completur in eo etiam illud quod dictum est: Quia revocabo te in fine; finis enim perfectio rerum et virtutum consummatio ponitur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inclina aurem tuam: ⁊ obliuiscere popłm
tuũ ⁊ domum patris tui. Nisitat gͦ te pꝰ pecca¬
tum. ⁊ commnonet te. ⁊ inflagello ⁊ uirga te in¬
degis: ⁊ sic completur reddi peccata patrum
insinus filiorum int̾ciam ⁊ quartã ꝓ geniem.
Deus enim ⁊ elans. ẽ. ⁊ animam quam sͥ despõ¬
dit infide: non uult illam ꝑmanere inconta¬
minatione peccati. s uult eam cito purgari.¬
uult eam uelocit̾ abicere om̃s immundicias
suas: siqͥd forte subreptum. ẽ. Si uero ꝑmanz
inpeccatis & dicit non audiemus uocem dñi.
s facientes faciemus uoluntates nr̃as. ⁊ incen¬
demus reginȩ cȩli. sicut exprobratur ꝑ ꝓpħã.
tunc seruantur cẽ ipsi. ad illam. sapientiȩ sen¬
tentiam quȩ dicit. qm̃ quidẽ uocabam ⁊ nõ
audiebatis. s irridebatis sermones meos. itaq
⁊ ego ur̃a ꝑ ditione ridebo. Nel illam quȩ po¬
sita. ẽ. illis ineuangłio dicente dño. discedi

Expanded text:
et inclina aurem tuam, et obliviscere populum et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui . Visitat ergo tempus peccatum et commonet te: et in flagello et in virga te videgis: et sic completur, reddi peccata patrum in sinus filiorum in tertiam et quartam progeniem. Dominus enim zelans est et animam quam sibi despondit in fide, non vult illam permanere in contaminatione peccati, sed vult eam cito purgari, et velociter abjicere omnes immunditias suas, sicuti forte surreptum est. Si vero permanet in peccatis et dicit, Non audiemus vocem Domini, sed facientes faciemus voluntates nostras, et incendemus thura reginae coeli, sicut exprobratur per prophetam, tunc servantur etiam ipsi ad illam Sapientiae sententiam quae dicit: Quoniam quidem vocabam et non audiebatis, sed irridebatis sermones meos, itaque et ego vestram perditionem irridebo . Vel illa quae posita est illis in Evangelio, dicente Domino: Discedi
Abbreviated transcription (Latin):
parrum ut infilios: ut qm̃ patres id÷ dia¬
bolus &e angłi eius cet̾iq pͥncipes mundi huiuᷤ
rectores tenebrarum.⁊ ipsi enim efficiuntur pa¬
tres peccati sicut &e diabolus. qm̃ in quam pa¬
tres isti indigni sunt qui inp̃senti scło corri¬
piantur. s infuturo recipiunt quȩ merent᷑.
filii eouim id ÷ quos peccare ꝑsuaserint.⁊ qͥ
ꝑipsos nichilominus ad sciti fuerint ad consor¬
tium sociatiq peccato. hi recipunt quȩ gesse¬
runt. ut purgatiores ad futurum scłm ꝑ gant.¬
⁊ ultra diabolo socii non efficiant᷑ inpena. Qa
gͦ misericors. ẽ. deus. ⁊ om̃s homines uult sal¬
uos fieri: propt̾ea dicit. Hisitabo inuirga fer¬
rea. facinora eorum: & flagellis peccata eorũ.
Miscdiam autẽ meam: non auferam auobis
Nisitat gͥ d̾s animas cẽ requirit quas iste pes¬
simus ꝑ suasione peccati genuerit pat̾: ⁊ dic̃
ad unam quamq earum. Audi filia ⁊ uide

Expanded text:
patrum in filios, ut quomodo patres, id est diapatrum in filios, ut quomodo patres, id est diabolus et angeli ejus, caeterique principes mundi ac rectores tenebrarum harum et ipsi enim efficiuntur patres peccati sicut et diabolus, quomodo, inquam, patres isti indigni sunt qui in praesenti saeculo corripiantur, sed in futuro recipiunt quae merentur, filii eorum, id est, quos peccare persuaserint, et qui nihilominus per ipsos asciti fuerint ad consortium societatemque peccati, hi recipiunt quae gesserunt: ut purgatiores ad futurum saeculum pergant, et ultra diabolo socii non efficiantur in poena. Quia ergo misericors est Dominus, et omnes homines vult salvos fieri, propterea dicit: Visitabo in virga facinora eorum, et in flagellis peccata eorum. Misericordiam autem migitur Dominus animas et requirit, quas ipse pessimus persuasione peccati pater genuerit, et dicit ad unamquamque earum: Audi, filia, et vide,
Abbreviated transcription (Latin):
eccatis. Nunc gͦ uideamꝰ scd̃m hanc quam dixi¬
nius ꝓ genem. quomodo deus peccata patrũ red¬
dat infilios int̾ciam &e quartam ꝑ geniem.⁊ in
ipsos non redddat patres. Nichil eiim de patri¬
b dixit deus. Ergo diabolus quia peccandi iã
modum excessit sicut ꝓpħa dicit. quemad mo¬
dum uestimentum in sanguine concretum ñ
erit mundũ: ita ⁊ ipse non erit mundus in hoc
scło. neq corripitur ꝓpeccato neq flagellat᷑.
Omnianamq ei seruanda sunt infuturum. Nñ
⁊ ipse sciens sibi illud statutũ tempus. eẽ. pe¬
narũ. dicebat ad saluatorem. Quid uenisti añ
tempꝰ torquere nos: Dum ego stat hic mundꝰ.
peccata sua ñ recipit diabolus: qui. ẽ. peccan¬
tium pat᷑. Redduntur aũ infilios uł ÷ in eos
quos genuit ꝑ pectatũ. Et enim homines in
carne positi corripiuntur a dño: uerberant᷑.
flagellantur. Non uult enim ds mortẽ pec¬
catoris. s ut reuertatur & uiuat. Et ꝓpt̾ea
benignus ⁊ misericors dñs reddit peccata

Expanded text:
etc. Nunc ergo videamus secundum hanc quam diximus progeniem, quomodo Deus peccata patrum reddat in filios in tertiam et quartam progeniem, et in ipsos non reddat patres. Nihil enim de patribus dixit. Diabolus ergo quia peccandi jam modum excessit, sicut propheta dicit, quemadmodum vestimentum in sanguine concretum, non erit mundum, ita et ipse non erit mundus in hoc saeculo, neque corripitur pro peccato, neque flagellatur. Omnia namque ei servata sunt in futurum. Unde et ipse sciens sibi illud statutum tempus esse poenarum, dicebat ad Salvatorem: Quid venisti ante tempus torquere nos ? Dum ergo stat hic mundus, peccata sua non recipit diabolus, qui est peccantium pater. Redduntur autem in filios, id est in eos quos genuit per peccatum. Etenim homines in carne positi corripiuntur a Domino, verberantur, flagellantur. Non enim vult Dominus mortem peccatoris, sed ut revertatur et vivat. Et propterea benignus et misericors Dominus reddit peccata
Abbreviated transcription (Latin):
fecit nuptias filio suo: in huius gͦ uiri miptiaᷤᷤ
cum se anima dederit. ⁊ legitimũ cũ eo sortita
fuerit matrimoniũ. etiam si fiit aliquando pec¬
catrix. etiam si m̾etricata. ẽ. tamen si se huic uiro
tradidit ultra etiam peccare ñ patitur. Non po¬
test ferre: ut rursum anima quȩ se sortita. ẽ.
uirũ. alludat ad ulteris. Extitatur suꝑ ea ⁊ elꝰ
eiꝰ defendit coniugii castitatẽ. Et ⁊̾elans dñs
dr: qui aminã sͥ mancipatã non patitur de¬
monib ad misceri. Alio quin si eam uid̾it teme¬
rantẽ iura ꝯiugii.⁊ occasiones querere ad pec¬
catum: tunc ut scͥptum. ẽ. dat illi libellũ re¬
pudii.⁊ dimiitit eam dicens. Nbi . ẽ. lib ellus
repudii matris ur̃e quo dimisi eam. Quib ⁊̃
addit &e dicit. Ecce peccatis ur̃is uenundati es¬
tis: & propt̾ iniquitatemurãm dimisi matrẽ¬

Expanded text:
fecit nuptias filio suo . In hujus ergo viri nuptias fecit nuptias filio suo . In hujus ergo viri nuptias cum se anima dederit, et legitimum cum eo sortita fuerit matrimonium, etiamsi fuit aliquando peccatrix, etiamsi meretricata est, tamen si se huic viro tradidit, ultra eam peccare non patitur: non potest ferre ut rursum anima quae se sortita est virum, alludat adulteris; excitatur super eam zelus ejus, defendit conjugii castitatem. Et zelans dicitur Deus, quia animam sibi mancipatam non patitur daemonibus admisceri. Alioquin, si eam viderit temerantem jura conjugii, et occasiones quaerere ad peccatum, tunc, ut scriptum est, dat ei libellum repudii, et dimittit eam dicens: Ubi est libellus repudii matris vestrae, quo dimisi eam ? Quibus etiam addit et dicit: Ecce peccatis vestris venundati estis, et propter iniquitates vestras, dimisi matre
Abbreviated transcription (Latin):
testate peccandi. s accenditur ⁊eload caftatẽ ma¬
trimonii ꝯseruandam. quopossit ex ea fieri le¬
gitimus pat̾. hoc gͦ exemplo intelligimꝰ omnẽ
animam aut ꝓstitutam. ẽẽ. demonib ⁊ habere
plurimos amatores. ita ut intret ad eam mͦ qͥdẽ
mi Iͥsti om̃s ita cum infideli anma meretrican¬
tur. ut alt̾ alteri non inuideat: nec ⁊elotipia
moueantur adinuicem. Et quid dico quod al¬
ter alterum non excludat: Immo ⁊ inuitant
se inuicem ⁊ sponte conuocant. sicut paulo añ
iam diximus. qd̃ in euangłio scͥptum. ẽ. de illo
sp̃u qui exiit ab homine ⁊ regressus adduxit se¬
cum septem alios nequiores se sp̃s: ut in una
anima simul habitarent. Sic gͦ nullam ⁊ eloti¬
piam amatorum suorum patitur anima: quȩ
demonib ꝓ stituta. ẽ. Si uero legitimo ꝯiuncta
sit uiro. illi uiro cuius matͥmonio paulus aĩaᷤ
coniungit ⁊ sociat. sicut ce paulus dicit. statui

Expanded text:
testate peccandi, sed accenditur zelo ad castitatem matestate peccandi, sed accenditur zelo ad castitatem matrimonii conservandam, quo possit ex ea fieri legitimus pater. Hoc ergo exemplo intelligamus omnem animam, aut prostitutam esse daemonibus, et habere plurimos amatores, ita ut intret ad eam modo quidem mi. Isti omnes ita cum infideli anima meretricantur, ut alter alteri non invideant: nec zelotypia moveantur ad invicem. Et quid dico quod alter alterum non excludat? Imo et invitant se invicem et sponte convocant: sicut paulo ante jam diximus, quod in Evangelio scriptum est de illo spiritu qui exiit ab homine, et regressus adduxit secum septem alios nequiores se spiritus , ut in una anima simul habitarent. Sic ergo nullam zelotypiam amatorum suorum patitur anima quae daemonibus prostituta est. Si vero legitimo conjuncta sit viro, illi viro cujus matrimonio Paulus animas conjungit et sociat, sicut et ipse dicit, Statui
Abbreviated transcription (Latin):
les eos. Ego enim sum dominus ds turs. ds ⁊ e
lans. Nide benignitatẽ dei: quomͦ ut nos do¬
ceat. ⁊ ꝑ fectos faciat: ipse fragilitatẽ humano¬
rum non recusat affectum. Quis enim audienᷤ
dm̃ ⁊ elantẽ non ꝯtinuo miretur. ⁊ humanȩ fra¬
gilitatis puter uitum: S omnia propt̾ nos ⁊
agit ⁊ patitur d̃s. & ut nos possimus edoceri. no¬
tis ⁊ usitatis nob̾ affectib loquitur. Nideamꝰ gͦ
quid .ẽ. quod dicit. quia deus ⁊elans ego sum.
S ut ꝯtemplari facilius possint diuina: de
humanis scđ̃m ea que suꝑius disseruimꝰ. doce¬
amur exemplis. Omnis mulier aut subuiro. ẽ.¬
⁊ sic subiecta. ẽ. legibus uiri: aut meretrix.ẽ.¬
⁊ utitur libertate peccandi. Qui gͦ ingredi¬
tur ad meretricem: scit se ad eam ingressum
eẽ. mulierem quȩ ꝓstituta. ẽ. ⁊ cunctis uolenti¬
bus patet & ideo indignari non potest. sicũ
ea etiam alios uideat amatores. Qui gͦ legitimo
utitur matrimonio: non patitur utiuxorem po¬

Expanded text:
. Ego enim sum Dominus Deus tuus, Dominus zelans. Vide benignitatem Dei, quomodo ut nos doceat et perfectos faciat, ipse fragilitatem humanorum non recusat affectuum. Quis enim audiens Deum zelantem, non continuo miretur, et humanae fragilitatis vitium putet? Sed omnia propter nos et agit et patitur Deus: et ut possimus edoceri, notis et usitatis nobis affectibus loquitur. Videamus ergo quid est quod dicit, quia Dominus zelans ego sum. Sed ut contemplari facilius possint divina de humanis, secundum ea quae superius disseruimus, doceamus exemplis. Omnis mulier aut sub viro est et subjecta est legibus viri, aut meretrix, et utitur libertate peccandi. Qui ergo ingreditur ad meretricem, scit se ad eam ingressum esse mulierem, quae prostituta est, et cunctis volentibus patet; et ideo indignari non potest, si cum ea etiam alios videat amatores. Qui vero legitimo utitur matrimonio, non patitur uti uxorem po
Abbreviated transcription (Latin):
sciens apłs dicit quia idolum nichil. ẽ. inmũ¬
do. Non enim aliqua ex reb extantib assumit᷑
speties: s quod ipsa ociosa mens &e curiosa re¬
ꝑerit. Similitudo uͦ. ẽ. cum aliquid ex his quȩ
sunt sunt uł incȩlo uł int̾ra uł inaquis for¬
matur: sicut suꝑus diximꝰ. Nerumptamen
non sicut de his quȩ int̾ra sunt uł in mari
similitudinib in ꝓmptu. ẽ ꝑnunciare: ita ⁊̃
de celestib nisi siquis dicat de sole ce luna ⁊ stel¬
lis: hoc posse sentiri &e horum muimq formas ex¬
primere gentilitas solet. s quia moy ses eruditꝰ
erat inomni sapientia egiptiorum: etiam ea q̃
apud illos erant inoccultis. &e reconditis ꝓ hib̾e

Expanded text:
sciens Apostolus dicit quia idolum nihil est in munsciens Apostolus dicit quia idolum nihil est in mundo. Non enim aliqua ex rebus exstantibus assumitur species, sed quod ipsa sibi otiosa mens et curiosa reperit. Similitudo vero, cum aliquid ex his quae sunt vel in coelo vel in terra vel in aquis, formatur sicut superius diximus. Verumtamen non sicut de his quae in terra sunt vel in mari similitudinibus, in promptu est pronuntiare. Ita etiam de coelestibus, nisi quis dicat de sole et luna et stellis hoc posse sentiri, et horum namque formas exprimere gentilitas solet. Sed quia Moyses eruditus erat in omni sapientia Aegyptiorum, etiam ea quae apud illos erant in occultis et reconditis prohibere
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ. aliud gͦ est facere idolum: aliud simili.¬
tudinem. Et siquidem dñs nos ad ea quȩ dicen¬
da sunt uluminare dignet᷑ ego sic arbitror ac¬
cipiendũ. quod u̾bi causa siquis inquolibet
metallo auri uł argenti uł ligni uł lapidis faci¬
at spetiã quadrupedis aliciuus. uł serpentis.
uł auis. &e statuat illam ad orandam: non ido¬
lum s similitudinẽ fecit. Nerumptamen si pic¬
turam ad hoc ipsum statuat nichilominꝰ simi¬
litudinem fecisse dicendus. ẽ. Idolum uͦ fecit
chil. ẽ. facit quod non. ẽ. Quidaũ. ẽ. quod non
ẽ: species quam non uidit ocłis. s ipse sͥ animꝰ
fingit: uerbi gratia ut siquis humanis menbͥs
caput canis aut arietis formet. uł rursum ĩ uno
hominis habitu duas facies fingat. aut huma¬
no pectori postremas partes equi aut piscis ad¬
iungat. hȩc &x his similia qui facit: ñ similitu¬
dinem s idolum facit. Facit enu quod non
ẽ nec hab et aliquid simile sui &e iccirco hec

Expanded text:
etc. Aliud ergo est facere idolum, aliud similitudinem. Et siquidem Dominus nos ad ea quae dicenda sunt, illuminare dignetur, ego sic arbitror accipiendum quod, verbi causa, si quis in quolibet metallo auri, vel argenti, vel ligni, vel lapidis, faciet speciem quadrupedis alicujus, vel serpentis, vel avis, et statuam illam adorandam, non idolum, sed similitudinem fecit: vel etiam si picturam ad hoc ipsum statuat, nihilominus similitudinem fecisse dicendus est. Idolum vero facihil est, facit quod non est. Quid est autem quod non est? Species quam non vidit oculus, sed ipse sibi animus pingit. Verbi gratia, ut si quis humanis membris caput canis aut arietis formet, vel rursum in uno hominis habitu duas facies fingat, aut humano pectori postremas partes equi et piscis adjungat. Haec et his similia qui facit, non similitudinem, sed idolum facit. Facit enim quod non est, nec habet aliquid simile sui; et idcirco haec
Abbreviated transcription (Latin):
scda. nec int̾tia. nͨ cum transieris rubrum mare.¬
fuam si ad mirram ueneris &e fuerit tͥ amaritu¬
do indulcedinem uersa. etiam si in helim uene¬
ris. ad duodecim fontes aquarũ. & septuaginta ar¬
bores palmarum: &e si raphidĩ p̃terieris. ceterosꝙ
ꝓfectus ascenderis: nondum ad huiuscemo chũ¬
ba idoneus iudicaris.S cum ueneris ad mon¬
tẽ sẏna. multis gͦ ante dolorib ꝑactis. multis
erumpnis &e temptationib suꝑatis: uix aliqͣn¬
do mereberis p̃cepta susciꝑe libertatis.⁊ audi¬
re a dño. Ego sum dominus łs tuus qui edii
te de t̾ra egipti. de domo seruitutis. Nere hic ser
mo ñdum sermo mandati. ẽ: s qui sit qui mã¬
Net ostñdit. Hc̃ gͦ uideamꝰ quod sit initiũ de¬
cẽ mandatorum legis. Et si non occurrimꝰ oĩa:
initia saltim prout dñs dederit explicensꝰ. pri-¬

Expanded text:
secunda nec in tertia, nec cum transieris mare Rubrum, esecunda nec in tertia, nec cum transieris mare Rubrum, etiamsi ad Maram veneris, et fuerit tibi amaritudo in dulcedinem versa; etiamsi in Elim veneris ad duodecim fontes aquarum et septuaginta arbores palmarum; etiamsi Raphidim praeterieris, caeterosque profectus ascenderis, nondum ad ejuscemodi verba idoneus judicaris, sed cum veneris ad montem Sina. Multis ergo ante laboribus peractis, multis aerumnis et tentationibus superatis, vix aliquando mereberis praecepta suscipere libertatis, et audire a Domino: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Verum hic sermo nondum sermo mandati est, sed qui sit qui mandat ostendet. Nunc ergo videamus quod sit initium decem mandatorum legis, et si non occurrimus omnia initia, saltem, prout Dominus dederit, explicemus.
Abbreviated transcription (Latin):
quit ierłm libera. ẽ. quȩ. ẽ. mat̾ omniũ nr̃m.
Sĩc̃ gͦ egiptus ista t̾rena ꝓuintia filiis isrł do¬
mus dicitur seruitutis ad comꝑationẽ uidee
⁊ ierłm quȩ eis domus efficitur libertatis: ita ad
comꝑationem cȩlestis ierłm quȩ ut ita dicam
mat̾ ẽ libertatis totus hic mindus ⁊ omĩa q̃¬
in hoc mundo sunt domus. ẽ. seruitutis. Et qm̃
deparadiso lib̾tatis ꝓ pena peccati ad huiusmũ¬
di uentum fuerat seruitutem: iccirco pͥmꝰ sermo
decalogi. id ẽ pͥma mandatorum di uox delib̾ta¬
te ꝓfertur dicens. Ego sum dñs ds tiuis qͥ eduxi
te de t̾ra egipti: de domo seruitutis. hanc uocẽ
iegipto positus audire non poteras: etiam si
tͥ inuingatur ut pascha facias etiam si accingariᷤᷤ
lumbos ⁊ scandalia accipias impedib etiam si
uͥgam teneas inmanu: &e azima cum amaritu¬
dine comedas. Et quid dico inegipto positus hȩc
audire non poteras: S ne inde quidẽ ꝓfectus ĩ
pͥma statim mansione hȩc audire merusti. nͨ in

Expanded text:
 quae est mater omnium nostrum . Sicut ergo Aegyptus ista terrena provincia filiis Israel domus dicitur servitutis, ad comparationem Judaeae et Jerusalem quae eis domus efficitur libertatis, ita ad comparationem coelestis Jerusalem, quae, ut ita dicam, mater est libertatis, totus hic mundus, et omnia quae in mundo sunt, domus est servitutis. Et quoniam de paradiso libertatis pro poena peccati ad hujus mundi ventum fuerat servitutem, idcirco primus sermo decalogi, id est prima mandatorum Dei vox, de libertate profertur dicens: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Hanc vocem in Aegypto positus audire non poteras, etiamsi tibi injungatur ut Pascha facias, etiamsi accingaris lumbos et sandalia accipias in pedibus, etiamsi virgam teneas in manu, et azyma cum amaritudine comedas. Et quid dico, in Aegypto positus haec audire non poteras? Sed ne inde quidem profectus, in prima statim mansione haec audire potuisti, nec in
Abbreviated transcription (Latin):
ne solent nos heretit sugillare. qđ non
sit boni cł̃i sermo qui ꝑpeccatis alt̾ius aliũ
um legis het mandantem. licet non bonum.
iustum tam̃ dicunt: ne ipsi quidem posst̃
te puniatur. Suꝑ. ẽ. gͦ ut dominum dep̃¬

Expanded text:
ne solent nos haeretici suggillare, quod non sit boni Dei sermo, qui pro peccatis alterius alium um legis mandantem haec dicent non bonum, justum tamen dicunt: nec ipsi quidem possunt te
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ ad huc: s templum. ẽẽ. debet in quo ha¬
bitet ds. Si gͦ acceptam grãm negligat. ⁊ imn¬
uacantem. Et ne iterum possit expelli. alios
secum septem sp̃s ad hibet nequiores: ⁊ fumt
nouissima hominis huiusmodi peiora pͥoribꝰ.¬

Expanded text:
domus tantum, sed templum esse debet, in quo habitet Deus. Si ergo acceptam gratiam negligat, et imi domum vacantem. Et ne iterum possit expelli, alios secum septem spiritus adhibet nequiores se, et fiunt novissima hominis pejora priorib
Abbreviated transcription (Latin):
dare: habitauit enim in nobis immundus
sp̃s. antequam crederemus. antequam uenire¬
ret᷑ anima nł̃a ado ⁊ ẽẽt. cum amatorib suis
demonib. s postea qͣm dix̾at reuertar ad iui¬
rũ meum pͥorem ⁊ uenit ad xp̃m. qui eam ex

Expanded text:
« Habitavit enim in nobis immundus spiritus, antequam crederemus, antequam venireretur anima nostra a Deo, et esset cum amatoribus suis daemonibus. Sed posteaquam dixit: Revertar ad virum meum priorem, et venit ad Christum, qui eam
Abbreviated transcription (Latin):
detis: imitantes scilicet diabolum qui pͥncep
omnium. factus. ẽ adruinam. Inde constat
qd̾ execrabiles illos fecit p̃uaricatio non natu¬
ra. Tibi gͦ opopłs isrł. qui pars dĩ es. qui funi¬
inquit dii alii p̃t̾ me quia uere deus unus ẽ ds̃.
ce uere dñs unus. ẽ. dñs. Cet̾is uͦ qui ab ipso crea¬
te dicuntur qui isrł effectus es. mente dm̃ iundũ¬
do ce circumcisus corde non carne. Nam si ⁊ in¬

Expanded text:
licet diabolum, qui princeps omnium factus est ad ruinam. Unde constat quod exsecrabiles fecit eos praevaricatio, non natura. Tibi ergo, o Israel, qui pars Dei et funiinquit, tibi dii alii praeter me: quia vere Deus, unus est Deus, et vere Dominus, unus est Dominus; caeteris vero ab ipso create qui Israel effectus es mente Deum videndo, et circumcisus corde, non carne; si
Abbreviated transcription (Latin):
mala: que nunc sermo dei uniuersa comple¬
ctens. simul ab urat ⁊ abicit. Et non solum ido
lum fieriuetat: s & similitudinem omnium
quȩ int̾ra sunt. ⁊ in aquis ⁊ incelo. Addit autẽ
ce dicit. Non ad orabis ea: neq colaes. Aliud . ẽ.
colere: aliud ad orare. potest quis int̾dũ ⁊ in¬
uitus adorare: sicut non nullis regib ad orã¬
tib scĩ eos in huiusmodi studia deditos iuderint.
adorare se simulant idola: cum incorde iplorũ
certum sit quia nicħ ẽ idolum. Colere uͦ ẽ. toto his
affectu ⁊ studio mancipari. Ntrumq gͦ resecat ser¬
mo chumꝰ ut neq affectu colas neq spetie ado

Expanded text:
a « Sermo Dei universa complectens simul abjurat et abjicit, et non solum fieri idolum vetat, sed et similitudinem omnium, quae in terra sunt, et in aquis, et in coelo; addit autem et dicit: Non adorabis ea neque coles : aliud est colere, aliud adorare. Potest quis et interdum et invitus adorare, sicut nonnulli regibus adulantes, cum eos in hujusmodi studia deditos viderint; adorare se simulant idola cum in corde ipsorum certum sit quia nihil sit idolum. Colere vero, est toto vis affectu et studio mancipare. Utrumque ergo resecat sermo divinus, ut neque affectu colas, neque specie ado
Abbreviated transcription (Latin):
diat quomͦ dictum. ẽ. non erunt tibi dii alii p̃t̾
me. Si dixisset non sunt dii p̃t̾ me: ab solutior ser¬
mo uideretur. Nunc autẽ quia dicit. tͥ non ert̃¬
li sint cui hȩc p̃cepta dantur: in hibuit. hinc¬
cunt᷑ dii: siue incȩlo siue int̾ra. Et addit sicut¬

Expanded text:
imo mandato: Non erunt tibi dii alii praeter me. Si dixisset, Non sunt, absolutior sermo videretur; sed quia dicit, Non erli sint, cui haec praecepta dantur, inhibuit. Hinccunt