comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inimicas. ⁊ aduersum spũales nequitias ꝓ reli¬
quo popło. ⁊ pro his qui infirmiores sunt siue
ꝑetatem. siue ꝑsextim. siue ꝑ propositum. Pug¬
nant autem isti orationib &e ieuimis. iusticia
ce pietate. mansuetudine oe castitate. cunctisq
continentie uirtutibꝰ. tamquam armis bellicis
commuriti. Et cum regressi fuerint ad castra.
uictores fruunt᷑ laborib eorum. etiam imbel¬
les. ⁊ hii qui ad pugnandum uł ñ uocantur
uel exire ñ possunt. Sciendum tamen est qđ
omnia que sumunt᷑ ex istis gentib immunda
sunt: ce omne fortasse quicquid ex hoc seculo
assumit᷑ uel prelio capit᷑ immundum ẽ. &e pu¬
rificatione indiget. & quedam exipsis ꝑ ignẽ
transitura sunt. aliis autem sufficiet ⁊ aque
purificatio. Assumuntꝰ autem ex p̃lio etiam
homines ⁊ iumenta. cum captiuat᷑ omnis in¬
tellectus ad obediendum xp̃o. Nisi enim pu¬
gnauerimus in uerbo dei: ñ poterimus cap¬

Expanded text:
inimicas et adversum spiritales nequitias pro reliinimicas et adversum spiritales nequitias pro reliquo populo, et pro his qui infirmiores sunt, sive per aetatem, sive per sexum, sive per propositum. Pugnant autem isti orationibus et jejuniis, justitia et pietate, mansuetudine et castitate, cunctisque continentiae virtutibus, tanquam armis bellicis communiti. Et cum regressi fuerint ad castra victores, fruuntur laboribus eorum etiam imbelles et hi qui ad pugnam vel non vocantur, vel exire non possunt. Sciendum tamen est quod omnia quae sumuntur ex istis gentibus immunda sunt, et omne fortasse quidquid ex hoc saeculo assumitur, vel praelio capitur, immundum est et purificatione indiget. Et quaedam ex ipsis per ignem transitura sunt: aliis autem sufficiet aquae purificatio. Assumuntur autem etiam ex praelio homines et jumenta, cum captivatur omnis intellectus ad obediendum Christo. Nisi enim pugnaverimus in verbo Dei, non poterimus cap
Abbreviated transcription (Latin):
isrł bella confecta funt. spolia ex ipsis copiosa
referunt᷑ auri ce argenti. ceterorumq mobiliũ
pondus immensum. iumentorum captiuoꝵq
numerus pluriius. Uerum qm̃ cuncta hec
apud urłitas immunda łnr. purificatio singłis
quibꝰq competens adhibetur. ⁊ ea quippe que
ex metallis constant ignis purificat. que uero
fragiliora sunt &e ignem non ferunt: aqua pu¬
rificari iubentur. fiunt gͦ ex omnib spoliis eqͣ¬
les due partes. ut una sit eorum qui ad bella
ꝓcesserunt. ⁊ alia eorum qui incastris resederant.
Iubent᷑ etiam ex his offerre in dona dei. illi qui¬
dem qui ꝓcesserant ad bellum. unum caput ex
quingentis: illi uero qui in castris remanseraNs.
unum ex quinquaginta. atq oinnium simul
in unum collectus numerus refect᷑. hec est hi
sp̃ualis: In popło dei sunt quidam sicut apłs
dicit. qui militant deo. illi sine dubio qui señ
obligant negociis scłarib ⁊ isti sunt qui ꝓce¬
dunt ad bellum. ⁊ pugnant adu̾sum gentes

Expanded text:
as bella confecta sunt, spolia ex ipsis copiosa referuntur auri atque argenti, caeterorumque mobilium pondus immensum, jumentorum captivorumque numerus plurimus. Verum quoniam cuncta haec apud Israelitas immunda dicuntur, purificatio singulis quibusque competens adhibetur. Et ea quidem quae ex metallis constant, ignis purificat; quae vero fragiliora sunt et ignem non ferunt, aqua purificari jubentur. Fiant ergo ex omnibus spoliis aequales duae partes; ut una sit eorum qui ad bellum processerant et una eorum qui in castris resederunt. Jubentur etiam ex his offerre in dona Dei, illi quidem qui processerant ad bellum, unum caput ex quingentis; illi vero qui in castris manserant, unum ex quinquaginta: atque omnium simul in unum collectus numerus refertur. Haec est hisspiritalis in populo Dei. Sunt quidam, sicut Apostolus dicit, qui militant Deo, illi sine dubio, qui se non obligant negotiis saecularibus . Et illi sunt qui procedunt ad bellum, et pugnant adversus gentes
Abbreviated transcription (Latin):
torum qui ꝑci sserant ad uersus madian: ce¬
hii omnes uidi funt. qm̃ peccatum erat nup
sis. Nunc uero uictores madianite qui sexcen¬
ta milia fugauerant uincuntur aduodecĩ mi¬
lib: ut scias quia non inmultitudine nec in
numero militum uincit isrł: s iusticia ẽ. ⁊ pie¬
tas in eis que uincit. Propterea deniq ⁊ in be¬
tant decem milia. Uides ergo quia multo plus
ualet unus sanctus orando: quam peccant or es
innimeri preliando. Oratio sancti penetrat
celum. quomodo ñ ⁊ hostem uincat in terris:
Et ideoomnimodis studendum est querere
primo &e custodire iusticiam dei. quam si ob¬
tinueris &e seruaueris: omnes tibi hostes ipsasubi¬
tiecit. si fueris indutus sicut ⁊ apl̃s dicit loricam
nisticie. & accinctus ueritatem. si galeam salutis
acceꝑif. & gladium sp̃s. &e ante omnia scutum
fidei. in quo possis omnia iacuia maligni igni¬
ta extinguere. Talib enim instructus armis. imi¬
uersadiaboli castra. omnemq eius fugab̾ exer-¬

Expanded text:
rum, qui processerant adversus Madian, et omnes victi sunt, quoniam peccatum in eis erat. Nunc ergo victores Madianitae, qui sexcenta millia fugaverant, vincuntur a duodecim millibus, ut scias, quia nec in multitudine nec in numero militum vincit Israel, sed justitia est et pietas in eis quae vincit. Propterea denique et in be vertant decem millia. Vides ergo quia multo plus valet unus sanctus orando, quam peccatores innumeri praeliando. Oratio sancti penetrat coelum: quomodo non et hostem vincat et in terris? Et ideo omnimodis studendum est quaerere primo et custodire justitiam Dei. Quam si obtuleris et observaveris, omnes tibi hostes ipsa subjiciet. Si fueris indutus, sicut Apostolus dicit, lorica justitiae, et accinctus veritate, si galeam salutis acceperis, et gladium spiritus, et ante omnia scutum fidei, in quo possis omnia jacula maligni ignita exstinguere . Talibus enim instructus armis universa diaboli castra omnemque ejus fugabis exer
Abbreviated transcription (Latin):
aut popłm doceat. S illa doceat que ipse a cło
ses. Adbella non uadit: non pugnat contra imi¬
micos. s quid facit: Orat ce docet. Et dum ille
orat: uncit eius popłs. Si relaxauerit &e de nu¬
serit manꝰ: popłs eius uincitur ⁊ fugat᷑. Oret gͦ

Expanded text:
aut populum doceat. Sed illa doceat, quae a Deo ipse aut populum doceat. Sed illa doceat, quae a Deo ipse ses: ad bella non vadit, non pugnat contra inimicos. Sed quid facit? orat, et donec ille orat, vincit populus ejus; si relaxaverit et demiserit manus, populus ejus vin
Abbreviated transcription (Latin):
ctus habere non posse. Deniq ⁊ inactib apłoꝵ¬
refert᷑ de quib dã. quod ñ potiumꝰ inqͥt in asia
t̾̃bũ di loqͥ: hoc. ẽ. imposita habuisse femoralia.
⁊ ꝯtinuisse ne filios generarent: quia scilicet tã¬
les erant auditores in quib ⁊ sem̃ ꝑiret. ⁊ ñ poss
haberi successio. Sic gͦ eccłie sacerdotes cum aut¬
incapaces aures uiderint. aut cum si mulatos ĩ¬
spexerĩt ⁊ hypocritas auditores: imponant cã¬
pestre. utantur femoralib ut ñ ꝑ eat sem̃ u̾bi dĩ.
quia ⁊ dñs eadem mandat ce dic̃. Nolite iut̾e
sc̃m canib. neq margaritas uias añ porcos: ne
forte conculcent eas pedib suis &e conuersi dis¬
tam uocabulo eẽ quam merito: imitetur moy¬
sen. imitet᷑ aaron. Quid eñi d̃r de eis: quia nõ
aut aliquitdado disceret aut ipse popłm doceret.
hec duo sunt pontificis oꝑa. ut aut ado discat
legendo scripturas diuinas. &e sepiꝰ meditando:

Expanded text:
ctum habere non posse. Denique et in Actibus apoctum habere non posse. Denique et in Actibus aporefertur de quibusdam: Quod non potuimus, inquit, in Asia verbum Dei loqui . Hoc est imposita habuisse femoralia, et continuisse se ne filios generarent, quia scilicet tales erant auditores, in quibus et semen periret, et non posset haberi successio. Sic ergo Ecclesiae sacerdotes cum incapaces aures viderint, aut cum simulatos inspexerint, et hypocritas auditores, imponant campestre, utantur femoralibus, non pereat semen verbi Dei, quia et Dominus eadem mandat et dicit: Nolite mittere sanctum canibus, neque margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibtam vocabulo esse quam merito, imitetur Moysen, imitetur Aaron. Quid enim dicitur de eis? quod non aut a Deo aliquid disceret, aut ipse populum doceret. Haec duo sunt pontificis opera, ut aut a Deo discat legendo scripturas divinas et saepius meditando,
Abbreviated transcription (Latin):
cudo enarrauerit. una eũ species suꝑiꝰ dicta latue
rit: Non audeo de sacris hoc sentire sermonib.
S uideamꝰ ne forte quoniam insuꝑiorib dixintꝰ
hoc genꝰ indumenti inditium castitatis uideri
q̃ uł femora oꝑiri. uł constringi renes uideant᷑
aclumbr: ne forte inquam non semꝑ in illis qͥ
tc̃ erant sacerdotes has partes dicat ẽẽ ꝯstricta.
Aliqndo eñi &e de posteritate generis: &e succes¬
fu sobolis indulget᷑. S ego insacerdotib eicłie
huiusmodi intelligentiam ñ induxerim. Alio nã¬
ꝙ rem uideo currere sacramento. Possunt em̃ ⁊
meccłia sacerdotes & doctores filios generare: sic̃
& ille qͥ dicebat. filioli mei qͦs iterum parturio:
genui. Istigͦ doctores eccłie in huiusmodi gene¬
rationib ꝓ creandis. aliquando constrictis femo¬
ralibus utant᷑ ut abstineant agenerando cũ
teles inuenerint auditores in qͥb sciunt se fru¬

Expanded text:
cundo enarraverit, cundo enarraverit, rit? Non audeo haec de sacris sentire sermonibus, sed videamus ne forte quoniam in superioribus diximus hoc genus indumenti indicium castitatis videri, quo vel femora operiri vel constringi renes videntur ac lumbi, ne forte, inquam, non semper in illis qui tunc erant sacerdotes has partes dicat esse constrictas. Aliquando enim et de posteritate generis et de successu sobolis indulgetur, sed ego in sacerdotibus Ecclesiae hujusmodi intelligentiam non introduxerim. Alio namque rem video currere sacramento. Possunt enim et in Ecclesia sacerdotes et doctores filios generare, sicut et ille qui dicebat: Filioli mei, quos iterum parturio, genui . Isti ergo doctores Ecclesiae in hujusmodi generationibus procreandis, et aliquando constrictis femoralibus utuntur, et abstinent a generando, cum tales invenerint auditores in quibus sciant se fru
Abbreviated transcription (Latin):
uina ddescribit ueluti in specło inspicere se deb
unꝰ quisq sacerdotum ⁊ gradus meriti suiide
colligere. si se uideat inhis ominib que supͣ expo¬
suimus positum pontificalib indumentis. si
consciꝰ s sit quod uł inscientia uł inactib uł ĩ
doctrina tantꝰ ac tał sit: sciat se summũ sacer¬
dotiũ ñ solũ nomine s ⁊ meritis obtinere. Alioqͥu
inferiorẽ sibi gradũ positũ nou̾it: ⁊̃ si pͥmi no¬
men accipiat. Non nos sanx debet p̃terire c̃ h
qd̾ potest abstudioso lectore ꝓferri: inqͦ ⁊ ego
sepe mecum ipse h estami.Inexodo eñi legens.
uͥ de sacerdotalib mandat᷑ indum̃tis: in uenio
octo. eẽ. species que pontifici p̃ꝑantur. hic uͦ sep¬
tem tm̃mꝰ numerant᷑. Reqͥre gͦ quid sit qd̃ omis¬
sum. ẽ. Octaua speties ibi ponitur campestre siue
ut aubi legimꝰ femoralia linea: de quo hic int̾ ce¬
tera siluit indumenta. Quid gͦ dicimꝰ: Obliuionẽ
dabimꝰ inuerbis sp̃s sc̃i. ut cum cetera omina se¬

Expanded text:
vina describit, veluti in speculo inspicere se debet unusquisque sacerdotum, et gradus meriti sui inde colligere, si se videat in his omnibus quae supra exposuimus positum pontificalibus ornamentis, si conscius sibi sit quod vel in scientia, vel in actibus, vel in doctrina, tantus ac talis sit, sciat se summum sacerdotium, non solum nomine sed et meritis obtinere, alioquin inferiorem sibi gradum positum noverit, etiam si primi nomen acceperit. Non nos sane debet praeterire etiam hoc quod potest ab studioso lectore proferri, in quo et ego saepe mecum ipse haesitavi. In Exodo enim legens ubi de sacerdotalibus mandatur indumentis, invenio octo esse species quae pontifici praeparantur. Hic vero septem tantummodo numerantur. Requiro ergo quid sit quod omissum est. Octava species ibi ponitur campestre, sive, ut alibi legimus, femoralia linea, de quo hic inter caetera siluit indumenta. Quid ergo dicemus? Oblivionem dabimus in verbis Spiritus sancti ut cum caetera omnia se
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̃m facturam humerał. Iam ce superiꝰ docerat.
quia cuixit eum ⁊ ona suꝑ tunicam. Et quomͦ ite¬
tum cingitur scãm facturã humerał: quod
ẽ istud duplex cingulum. qͦ constrctũ uilt. ẽe.
er omni paite pontificẽt lonstrictꝰ st muerbo
constrictus moꝑe. expeditꝰ ad omnia nichil remis¬
sum. nichil habeat dissolutum. Accinctus sit ani¬
mi uͥtutib constrictus sit acorporalib uitiis. nul¬
lum anime lapsum. nullum corꝑis timeat. utͦ¬
q cingulo semꝑ utatur: ut sit sc̃s corꝑe oe sp̃u. Be

Expanded text:
m facturam humeralis. Jam et superius dixerat quia cinxit eum zona super tunicam, et modo iterum cingitur secundum facturam humeralis. Quod est istud duplex cingulum, quo constrictum vult esse ex omni parte pontificem? Constrictus sit constrictus in opere, expeditus ad omnia, nihil remissum, nihil habeat dissolutum, accinctus sit animi virtutibus, constrictus sit a corporalibus vitiis, nullum animae lapsum, nullum corporis timeat: utroque cingulo semper utatur ut sit sanctus corpore et spiritu. E
Abbreviated transcription (Latin):
cisus pontifex. ẽẽ. non poterat. habebat gͦ iste du¬
as tunicas. unam mẏsterii carnalis: &e aliam in¬
telligentie spũal. Sciebat quia ce sacͥfitia sp̃ua¬
lia offerri debent deo: offerebat tam̃ nichilomus
ce carnalia. Non enim poterat. ẽẽ. pontifex eorum
qui tunc erant: nͥ hostias immolaret. Ita gͦ con¬
uenient̾ ille pontifex duab indutꝰ timicis dr. a¬

Expanded text:
cisus pontifex esse non poterat. Habebat ergo iste ducisus pontifex esse non poterat. Habebat ergo iste duas tunicas, unam mysterii carnalis, et aliam intelligentiae spiritualis. Sciebat quia et sacrificia spiritalia offerri debent Deo, offerebat tamen nihilominus et carnalia. Non enim poterat esse pontifex, qui tunc erat, nisi hostias immolaret. Ita ergo convenienter ille pontifex duabus indutus tunicis d
Abbreviated transcription (Latin):
ses ⁊ iħ̾c. sd÷ lex ce euangłia sͥ inuicem conso¬
narent: Posset fortasse qͥs dicere. quia qd̾ ũ¬
cepit iħc duas tunicas non habendas: non ẽ
contrarium legi s ꝑfectius lege. sĩ ⁊ cũ iex bo¬
micidium uetat. iħc aũ iracundiam resecat: &e cũ
lex prohibet adult̾ium. iħc etiam concupiscentiã
cordis ab scidit. Sic gͦ indebit᷑ &e duab ibi tumciᷤ
pontificem: hic una apłos indiu. Sit quidẽ cẽ¬
iste sensus probabił: si indetur. Ego tamen non
nt᷑ huius intelligentie angustiam pontificalia
sacramenta ꝯcludo: amplius mͥ aliqil ex ista forma
uidet᷑ ostũdi. Pontifex. ẽ. qui scientiam legis tenet:
& unius cuiusq mẏsterii intelligit rationes. Et ut
breuit̾ explicẽ. qui legem &e scd̾m sp̃m ⁊ sca̾m lit
teram nouit. sciebat gͦ pontifex ille quẽ tunc or¬
dinabat moyses qͥd ẽẽt circumcisio spiritał. serua¬
bat tamen ⁊ circuincisionẽ carnis: quia in circũ¬

Expanded text:
ses et Jesus, id est lex et Evangelia sibi invicem consoses et Jesus, id est lex et Evangelia sibi invicem consonarent? Posset fortasse dicere aliucepit Jesus duas tunicas non habendas, non est contrarium legi, sed perfectius lege: sicut et cum lex homicidium vetat , Jesus etiam iracundiam resecat ; et cum lex prohibet adulterium , Jesus etiam concupiscentiam cordis abscindit . Sic ergo videbitur, et duabus ibi tunicis pontificem, hic una apostolos induisse. Siquidem etiam sensus probabilis sibi videtur, ego tamen non intra hujus intelligentiae angustiam pontificalia sacramenta concludo: amplius mihi aliquid ex ista forma videtur ostendi. Pontifex est, qui scientiam legis tenet, et uniuscujusque mysterii intelligit rationes; ut breviter explicem: qui legem et secundum spiritum etteram novit. Sciebat ergo pontifex ille, quem tunc ordinabat Moyses, quia esset circumcisio spiritalis; servabat tamen et circumcisionem carnis, quia incircum
Abbreviated transcription (Latin):
ti sint. quia qui p̃stantior ẽ ex omni popło. qui
doctior. qͥ sanctior. qui omni uͥtute eminentior:
ale eligitur ad sacerdotiũ: &e hoc astante po¬
pło. ne qua pꝰ modum retractatio cuiqͣm. ne qͥs
aũt a testimoniũ habere bonũ. abhis qui fo¬
ris sunt. Ego tam̃ & amplius aliqͥd uideo ĩ eo
ꝗs dicit: quia conuocauit moy ses omnem sy¬
nagogã. Et puto quod conuocare synagogã.
hoc sit colligere om̃s animi uͥtites ce munũ
sermo habetur iugilent om̃s anmi uͥtutes: &
intente sint. Nichil in his sapientie. nichil sci¬
entie nichil desit industrie: s assit omnis mł¬
titudo sensuũ. assit omnis congregatio sc̃arũ
cogitationũ. ut qͥd sit pontifex. quid unctro. qͥd
ĩduñta eiꝰ. ꝯferens intra sacrarum cordis sui.
indum̃to: ĩunica inquit. Et p̃cuyẽ eum ⁊ ona.
Et iterum uestituit eum tunicam talarẽ: uel¬
ut alibi legimꝰ int̾ĩorẽ. Ouabus ut uideo tum¬

Expanded text:
ti sint, quia qui praestantior est ex omni populo, qui ti sint, quia qui praestantior est ex omni populo, qui doctior, qui sanctior, qui in omni virtute eminentior, ille eligitur ad sacerdotium, et hoc astante populo, ne qua postmodum retractio cuiquam, ne quis autem illum et testimonium habere bonum ab his, qui foris sunt. Ego tamen et amplius aliquid video in eo, quod dicit: quia convocavit Moyses omnem synagogam, et puto, quod convocare synagogam hoc sit colligere omnes animi et in unum s habetur, vigilent omnes animi virtutes, et intentae sint, ut nihil in his sapientiae, nihil scientiae, nihil desit industriae, sed adsit omnis multitudo sensuum, adsit omnis congregatio sanctarum cogitationum, ut quid sit pontifex, quid unctio, quid indumenta ejus conferant, intra sacrarium cordis sui indumento? tunica, et praecinxit eum zona. Et iterum: Vestivit eum tunicam talarem ut alibi legimus, interiorem. Duabus video tun
Abbreviated transcription (Latin):
fueris ꝑmoysen. &r fueris ita mundus. quasi quẽ
moyses lauerit. tantꝰ ille ac tał: possis etiam ꝑue¬
nire ad hec indumenta que ꝓfert moyses. ce stoleᷤ
istas quib induit aaron frẽm suum ce filios eue̾.
S non solum in dumentis opus.ẽ. ad sacerdota¬
inqͥt ałs tunicas peslitias: &e in duit adam. ⁊ nu¬
lierẽ eiꝰ. Ile gͦ tunice de pellib erant: o aĩalib¬
sumpte. lalibus enim oportebat indupeccatorẽ.
ex carnis corruptione ueniebat inditiũ. Si uͦ
iam lotus abhis fueris &e purificatꝰ ꝑ legẽ dei.
inducet te moyses indum̃to incorruptionis: ita
ut nusquam appareat turpitudo tua. ⁊ absorbea¬
tur mortale hoc auita. Nideamꝰ gͦ quali oidine
pontifex constituitur sonuocauit inquit moy¬
ses synagogamr: e dicit ad eos. hoc. ẽ u̾bũ qd̃
p̃cepit dñs licet gͦ dñs deus de constituendo
tur &e synagoga. Requirit᷑ enim in ordinando
sacerdote oe p̾sentia popłi: ut sciant om̃s ⁊ cer¬

Expanded text:
fueris per Moysen et fueris ita mundus quomodo quem Moyses laverit, tantus ille ac talis possis etiam pervenire ad haec indumenta quae profert Moyses, et stolas istas quibus induit Aaron fratrem suum et filios ejus. Sed non solum indumentis opus est ad sacerdotainquit, Deus, tunicas pelliceas, et induit Adam et mulierem ejus . Ille ergo tunicae de pellibus erant, ex animalibsumptae. Talibus enim oportebat indui peccatorem. ex carnis corruptione veniebat indicium. Si vero jam lotus fueris ab his et purificatus per legem Dei, induet te Moyses indumento incorruptionis, ita ut nusquam appareat turpitudo tua, et ut absorbeatur mortale hoc a vita. Videamus ergo quali ordine pontifex constituitur. Convocavit, inquit, Moyses synagogam, et dicit ad eos: Hoc est verbum quod praecepit Dominus. Licet ergo Dominus de constituendo tur et synagoga. Requiritur enisacerdote et praesentia populi, ut sciant omnes et cer
Abbreviated transcription (Latin):
Et post hec suꝑponitur ei mitra añ faciem idẽ a
fronte pontificis lamina aurea sc̃ĩficata: inqua
scultum r uocabulum cd̃i. Herum iste capitis or¬
natus uͥ nom̃ dei impositum di: post illa omĩa
quib inferiora corporis menbra sunt exornata:
suꝑ ponitur. In quo mͥ indicari uidetur qd suꝑ
omnia que uł de mundo uł de ceteris creaturis
sentri aut itelligi possunt: emmentior tanqͣ.
auctoris omnium scientia dei sit. Et quia ipse ca¬
put.ẽ. omniũ ido ce ornatꝰ iste suꝑ omnia capra
suꝑ pomit᷑. Hicħ enim post hec adicitur porti¬
ficis capiti. Et ido miseri illi de quib dic̃ apls.

Expanded text:
et post haec superponitur ei mitra ante faciem, id est, a fronte pontificis, lamina aurea sanctificata, in qua sculptum dicitur vocabulum Dei. Verum iste capitis ornatus, ubi nomen Dei impositum dicitur, post illa omnia quibus inferiora corporis membra fuerant exornata, superponitur: in quo mihi indicare videtur quod super omnia quae vel de mundo, vel de caeteris creaturis sentiri aut intelligi possunt, eminentior tanquam auctoris omnium scientia Dei sit, et quia ipse caput est omnium ideo et ornatus iste super omnia capiti superponitur: nihil enim post haec addicitur pontifici
Abbreviated transcription (Latin):
enmi sufficit pontificihabere sapientiam.⁊ scire
omniũ rationem: nͥ possit etiam popło manifesta¬
re que nouit. Icło gͦ imponit᷑ rationali c&e manifes¬
tatio: ut possit respondere ommiposcenti se ratio¬
nem de fide & ueritate. Ponitur aũt suꝑillud &
ueritas. ut non illa astruat que propͥo excogitare
quiuit ingenio: s que ueritas habet nec unqͣm¬

Expanded text:
enim sufficit pontifici habere sapientiam, et scire omnium rationem, nisi possit etiam populo manifestare quae novit. Ideo ergo imponitur rationali et manifestatio ut possit respondere omni poscenti se rationem de fide et veritate. Ponitur autem super illud et veritas; ut non illa astruat quae proprio excogitare quivit ingenio, sed quae veritas habet. Sed n
Abbreviated transcription (Latin):
ti. aut neomenia. aut sabbato que sunt umbra
futuroꝵ. isti gͦ ut hunismodi scđm litteram legi
obseruantias penitꝰ repudiarent. ne occuparent
discipłos udaicis fabulis. & imponerent eis ui¬
gum. qd̃ neq ipsi neq patres eoꝵ portare potu¬
erunt. merito duas tunicas babere prohibent᷑. s suf¬
ficit eis una: &e hec int̾ior. Nam istam que foris ẽ & q̃
de suꝑ apparet legis tunicam: nolunt. Unã namq¬
eis iħc ce ipsam int̾iorem habere ꝑmittit. Imponit
tam̃ moyses pontifici &e humeralẽ: qui ẽ hume¬
ioꝵ quidem excutum ductione uestis ornatꝰ. hu¬
meri aũ oꝑum tenent &e laboris inditia. Nult¬

Expanded text:
 aut sabbatorum, quae sunt umbra futurorum . Isti ergo, ut hujusmodi secundum litteram, legis observantiam penitus repudiarent, nec occuparent discipulos Judaicis fabulis, et imponerent eis jugum quod neque ipsi neque patres eorum portare potuerunt, merito duas tunicas habere prohibentur, sed sufficit eis una, et haec interior, nam istam quae foris est, et quae desuper apparet, legis tunicam nolunt, unam namque Jesus et ipsam interiorem, habere permittit. Imponit tamen Moyses pontifici humeralem, qui est humerorum quidam ex circumductione vestis ornatus: humeri autem operum tenent
Abbreviated transcription (Latin):
rum futurarum. non quib arguerent᷑ delicta scõꝵ.
s quibꝰ ostñdertt᷑ peccatores &̾ impios. inpartem
scõium societatemq conscisci. Hunquam gͦ sacer¬
dotalis possessio a sacerdore seꝑatur etiam si ad tẽpꝰ
fuerit ablata. etiam si fuerit distracta. semꝑ redi¬
mitur. semꝑ reꝑatur. uelut si diceret. saritas q̃
ꝑfecta. ẽ omnia patitur. omina sꝑat. omnia tolerat:
caritas nunquam cadit. Sic gͦ ⁊ possessio ⁊ domus
scõꝵ nunquam cadit. numquam aufertur. nũqͣ
abeoꝵ uire seꝑatur. Quomͦ enim seꝑari a sacerdo¬
tib domus potest que edificata.ẽ. supͣ fundam̃¬

Expanded text:
rum futurarum; non quibus arguerentur delicta sanctorum, rum futurarum; non quibus arguerentur delicta sanctorum, sed quibus ostenderetur peccatores impios in partem sanctorum, societatemque conscisci. Nunquam ergo sacerdotalis possessio a sacerdote separatur, etiam si ad tempus fuerit ablata, etiam si fuerit distracta; semper redimitur, semper reparatur; velut si diceret: Charitas quae perfecta est omnia patitur, omnia sperat, omnia tolerat: charitas nunquam excidit . Sic ergo et possessio ac domus cunctorum nunquam cadit, nunquam aufertur, nunquam ab eorum jure separatur. Quomodo enim separari a sacerdotibus domus potest, quae aedificata est supra fundam
Abbreviated transcription (Latin):
&e oꝑe. infide. & actib sacerdos & leuita accipiendꝰ.
huic itaq ꝑfecte menti. si acciderit aliquando do¬
mum quam habet non manufactam et̾nam inceł
uendere. & in manꝰ alt̾ius dare. sicut contigit ali¬
quando magno patriarche dauid. cum de tecto
suo hurie ethei aspexit uxorem: statim eam re¬
dimit statim reꝑat. statim enim dicit peccaui.
Immo uero ad huc aliquid sublimꝰ in hoc sensu
debemꝰ in spicere. quomͦ domus sacerdotũ. & le¬
uitarũ. id÷ ꝑ fectarum mentiũ semꝑ delicta recdi¬
mant᷑. semꝑq purgent᷑. Si quando scͥpturas di¬
uinas legimus. & scõꝵ patrũ in his delicta aliqͣ
recensemus. si scdm apłi pauli sentñtiã dicunuꝰ:
quia hec omnia infigura contingebant ilł. scͥpta
mꝰ eoꝵ redimit᷑: quia semꝑ ꝓculpis eoꝵ purga¬
tio ⁊ satisfactio a doctorib ad hibet᷑. ostendentib
exdiuinis scͥpturis formas fuisse hec ce imaginesre¬

Expanded text:
et opere in fide et actibus sacerdos et Levites accipiendus est, et opere in fide et actibus sacerdos et Levites accipiendus est, huic itaque perfectae menti si acciderit aliquando domum quam habet non manufactam aeternam in coelis vendere, et manus alterius dare, sicut contigit aliquando magno patriarchae David cum de tecto suo Uriae Ethei aspexit uxorem, statim eam redimit, statim reparatur, statim enim dicit: Peccavi; imo vero aliquid adhuc sublimius in hoc sensu debemus inspicere. Quomodo domus sacerdotum et levitarum, id est, perfectarum mentium semper delicta redimantur, semperque purgentur, si quando Scripturas divinas legimus, et sanctorum Patrum in his delicta aliqua recensemus, si secundum apostoli Pauli sententiam dicimus, Quia haec omnia in figura contingebant illis, scripta domus eorum redimitur, quia semper pro culpis eorum purgatio et satisfactio a doctoribus adhibetur ostendentibus ex divinis Scripturis, formas fuisse haec et imagines re
Abbreviated transcription (Latin):
non. ẽ. hec. ẽ. gͦ uenditio. ⁊ huiuscemodi culpa sẽꝑ
repari potest. nec aliquando tͥ int̾dicit᷑ de commis¬
sis huiuscemodi penitudinem gerere. In grauiorib
uͦ communia que frequent̾ incurrimꝰ semꝑ peni¬
tñtiã recipiunt. &e̾ sine int̾missione redimunt᷑. Qd̾̃
si sac̾dotał fuerit inquit ista domꝰ uł leurtica. ubi¬
cumq fuerit siuie in ciuitate. siue inagro: semꝑ
habet redemptionem. In hoc loco sacerdotalem
sensum: ⁊ leuiticam intelligentiã quero. Non eñĩ
inferior. ẽẽ. debet auditor horum si fieri potest. illo
ipso qui hec scͥpsit. &r sanx̃. Quid ẽ. gͦ. qd̾ sacerdos. ⁊
leuita domꝰ sue semꝑ habent redẽptionẽ. ⁊ uͥcũq
fuerit semꝑ habet redemptionẽ. Scdm spũalem
intelligentiam: sacerdos mens cło consecrata d̾r.
cẽ leuita appellatur is. qui indesment̾ assistit dõ.
cẽ uoluntati eiꝰ ministrat. ꝑ fectio gͦ in intellectu

Expanded text:
non est; haec ergo venditio, et hujusmodi culpa, semper non est; haec ergo venditio, et hujusmodi culpa, semper reparari potest, nec aliquando tibi interdicitur de commissis hujusmodi poenitudinem gerere, in gravero communia quae frequenter incurrimus, semper poenitentiam recipiunt, et sine intermissione redimuntur. Quod si sacerdotalis fuerit, inquit, ista domus vel levitica ubicunque fuerit, sive in civitate sive in agro semper habet redemptorem. In hoc loco sacerdotalem sensum et leviticam intelligentiam quaero; non enim inferior esse debet auditor horum si fieri potest, illo ipso qui haec scripsit et sanxit. Quid est ergo quod sacerdos et levita, domus suae semper habent redemptionem? et ubicunque fuerit habet redemptionem, spiritalem intelligentiam. Sacerdos mens Deo consecrata dicitur; et levita appellatur is qui indesinenter assistit Deo, et voluntati ejus ministrat. Perfectio ergo in intellectu,
Abbreviated transcription (Latin):
inciuitate murata intelligitur. Murus. ẽ. enim
huiꝰcemodi domibus. ipsum celi firmamentũ.
S talem domum rari quiq habere possunt. illi
fortassis qui suꝑ t̾ram ambulantes conu̾sationẽ
habent in celis. Et̃ de quibꝰ dicit apłs di edificatõ
estis. Cet̾i aũ inuiciis habent domos. quib nonẽ
murus. ẽ. tamen eis ad iacens ager fecundꝰ. itł for¬
tassis qͥ sͥ habitacłm p̃parant int̾ra uiuentiũ oe
in illa t̾ra quam mansuetis dñs ꝓmisit dicens. Bea¬
ti mites qm̃ ipsi hereditate possidebunt t̾ram. Istas
gͦ domos si forte alicui sicut supra exposuimꝰ lap¬
sus accidsit. semꝑ.ẽ. recuꝑandi facultas: ut u̾bi
gr̃a dicamus. si nos aliqua culpa mortał inuenerit.
que non in mortali crimine non in blasphemia fid̾i.
que muro eccłiastici. & apłici dognatis ci ncta. ẽ. s
uł insermonis uł inmorum utno ꝯsistat: hoc. ẽ.
uendidisse domum que magͦ. ẽ. uł inuico cui murꝰ

Expanded text:
in civitate murata intelligitur, murus est enim in civitate murata intelligitur, murus est enim hujuscemodi domibus, ipsum coeli firmamentum; sed talem domum rari quique habere possunt, illi fortassis qui super terram ambulantes, conversationem habent in coelis; et de quibus dicit Apostolus, Dei aedificatio estis . Caeteri autem in vicis habent domos, quibus non est murus: est tamen eis adjacens ager fecundus, illis fortassis qui sibi habitaculum praeparant in terra viventium, et in illa terra quam mansuetis Dominus promittit dicens: Beati mites, quoniam ipsi haereditatem possidebunt terram . Istas ergo domos, si forte aliquis sicut supra exposuimus lapsus acciderit, semper est recuperandi facultas. Ut verbi atia dicam: Si nos aliqua culpa moralis invenerit quae non in crimine mortali, non in blasphemia fidei, quae muro ecclesiastici et apostolici dogmatis cincta est, sed vel in sermonis vel in morum vitio consistat, hoc est vendidisse domum quae in agro est, vel in vico cui murus
Abbreviated transcription (Latin):
ciũe paułꝰ expoñcũ dicit. Domum habemus non
manufactam et̾nam incelis. hec gͦ. ẽ. domis quã
edificare nemo potest. nͥ i simplicitate mentis. ⁊¬
puritate cordis. S qm̃ accidere solet. ut euam qui
bene edificauerit. & domum sͥ celestem bene agñdo.
& bene uiuendo. ac recte credendo construxerit.
incurrat alicuns peccati debitunr &e hanc a crude¬
lissimo feneratore uenundare cogat᷑. ac labores suos
trans fundere malium: pietas &e clementia legis¬
latoris occurrit ut intra certum tẽpus redimi pos¬
sit. si tñ inuenerit inquit manus tua p̃cium qd̃
restituas. Quale p̃cium: Penitentie sine dubio la¬
crunis congregatum. & manib id÷ labore bom o¬
ꝑis inuentum. Annus aũ iste intelligi potest. q̃
uenit uocare dñs annũ accepium: qͦ dimittat ꝯ¬
fractos in remissionem &e salutẽ delicta sua ꝯfitñ
tib p̃beat. Quod aũ dicit domũ inciuitate mura¬
ta. recte ut ego arbitror domus que incelo. ẽe. dr.

Expanded text:
ius cum dicit: Domum habemus non manufactam aeternam in coelis . Haec est ergo domus quam aedificare nemo potest, nisi timeat Deum; puritate cordis. Sed quomodo accidere solet, ut etiam qui bene aedificaverit, et domum cibi coelestem bene agendo, et bene vivendo ac recte credendo construxerit, incurrat alicujus peccati debitum et hanc a crudelissimo feneratori venundari cogatur, ac labores suos transfundere in alium, pietas et clementia legislatoris occurrit, ut intra certum tempus redimi possit: Si tamen invenerit, inquit, manus tua pretium quod restituas. Quale pretium? Poenitentiae sine dubio lacrymis congregatum, et manibus, id est, labore boni operis inventum. Annus autem iste intelligi potest, quem venit vocare Dominus annum acceptum, quo dimittat confractos in remissione LXI. Quod autem dicit domum in civitate muratam, recte ut ego arbitror, domus quae in coelis est dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pis iħc.xͦ: Quod aũt possit aliquando domꝰ ista
distrahi. hoc. ẽ. huiꝰmodi edificatio incidere in
peccatum: audi apłm paulum quomͦ de talib
dicit. Ut sapiens architectus. fundamentũ in¬
qͥt posui: alius suꝑ edificat. Hnusquisq uide

Expanded text:
istus? Quod autem possit aliquando domus ista distrahi, hoc est, hujusmodi aedificatio incidere in peccatum, audi apostolum Paulum, quo modo et alibi dicit: Ut sapiens architectus fundamentum, inquit, posui, alius superaedificat; unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
xͦ iħc. Siquis aũt suꝑ fundamentũ hoc edificat
aurum. argentum lapides p̃ciosos ligna. fenũ.
stipulam. Nides gͦ quia pot̾ supra fundamentũ
xͥ edificari ligna fenũ. stipłam hoc. ẽ. oꝑa pec̃cit᷑
Que qui edificat: sine dubio uendidit domũ suã.
emptori pessimo ⁊ abulo. aquo unusquisq peccã¬
tium. peccati p̃cium ꝯsequitur. satisfactionẽ de¬
fiderii sui. hoc si forte incurrerit aliqͥs qd̃ ab sit.
cito redimat. eito reparet dum tempus. ẽ. reꝑan¬
di. dum penitũtie locus. ẽ: dep̃cantes in cõmune.
ne et̾ne domꝰ habitatione fraudemur. s digni
habeamur recipi. in et̾na tabernacła. ꝑ iħm xp̃m¬

Expanded text:
at aurum, argentum, lapides pretiosos, lignum, fenum, stipulam . Vides ergo quia potest supra fundamentum Christi aedificari ligna, fenum, stipulam, hoc est opera peccati, quae qui aedificat, sine dubio vendidit domum suam emptori pessimo diabolo, a quo unusquisque peccantium peccati pretium consequitur, satisfactionem desiderii sui, hoc si forte incurrerit aliquis, quod absit, cito redimat, cito reparet dum tempus est reparandi, dum poenitentiae locus est, deprecantes in commune, ne aeternae domus habitatione fraudemur, sed digni habeamur recipi in aeterna tabernacula. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
quib sex xͥ si eam sequam᷑. nec possessionẽ in
t̾ra. ñ inurbib domos habere ꝑmittit. Et qͥd di¬
co domos: Hec plures tumcas. nec młtam ꝯcedit
possid̾e pecuniã. Habentes em̃ inqͥt uictũ ⁊ uesti¬
tũ: his ꝯtenti simꝰ. Quomͦ gͦ nos datas de do¬
mib siue intra ciuitatẽ muratã positis. siue ĩ
uicis quib muri ñ st̃ obseruabimus leges:¬
Inuenimꝰ in auis scͥptures locis. quod sermo diumus
maiore quodam sacramento nominet domum: ut
cũ dicit de iacob. ⁊ quasi prolaude illius ponit. erat
enim inquit ia cob homo simplex habitans domũ.
Et it̃ inuenio de obstetricib hebreoꝵ scͥptum.⁊ quia
inquit timebãt dm̃ obstetrices. fecerunt sibi domoᷤ.
Nideamꝰ gͦ qd̾ obstetricibꝰ quidem faciendarũ domoꝵ
causa fuerit tumor dĩ. iacob uͦ simplicitas ⁊ innocũ¬
cia causani dederit ut habitaret domum. Deniq ⁊
esau quia malus fuit non.ẽ scͥptũ de eo qr habi¬

Expanded text:
isti si eam sequamur nec possessiones in terra, nec in urbibus domus habere permittit, et quid dico domus? nec plures tunicas, nec multam concedit possidere pecuniam: Habentes enim, inquit, victum et vestitum, his contenti sumus . Quomodo ergo nos datas de domibus sive intra civitatem muratam positis, sive in vicis quibus muri non sunt observabimus legesInvenimus in aliis Scripturae locis, quod sermo divinus majore quodam sacramento nominat domum, ut cum dicit de Jacob, et quasi pro laude ejus ponit: Erat enim, inquit, Jacob homo simplex habitans domum . Et iterum invenio de obstetricibus Hebraeorum scriptum: Et quia, inquit, timebant Deum obstetrices fecerunt sibi domos . Videmus ergo quod obstetricibus quidem faciendorum domorum causa fuerit timor Dei: Jacob vero simplicitas et innocentia causam dederit, ut habitaret domum; denique Esau, quia malus fuit, non est scriptum de eo quia habi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ discimꝰ ignoramꝰ: Aliqͥ ur̃m ut recitari audie¬
rint que legunt᷑ statim discedunt. Nulla ex his
que lecta sunt inquisitio ad inincẽ. nulla colla¬
tio. ẽ. nusquam memoria mandati illiꝰ. qͦ te diui¬
na lex commonet. int̾roga patres tuos ⁊ dicent tͥ.
presbiteros tuos &e annuntiab̃t tͥ. Alii ne hoc ip¬
sum quidem pacient̾ expestant: usq dum lectio¬
nes ineccłia recitentur. Alii uͦ nec sirecitent᷑ sciũt:
s in remotiorib dominice domꝰ locis. secularib
fabulis occupantur:. Dequib ego ausus sum di¬
cere. quia cum legitur moyses ĩa non uelam̃ suꝑ
cor eorum s paries quidã ⁊ murus. ẽ. positꝰ. Si. R¬

Expanded text:
 Dominum. Aliqui vestrum, ut recitari audierint quae leguntur, statim discedunt; nulla ex his quae lecta sunt inquisitio adinvicem, nulla collatio, nusquam memoria mandati illius, quo te divina lex commonet: Interroga patres tuos, et dicent tibi; presbyteros tuos, et annuntiabunt tibi . Alii ne hoc ipsum quidem patienter exspectant, quod lectiones in ecclesia recitentur. Alii vero nec si recitentur sciunt, sed in remotioribus Dominicae domus locis, saecularibus fabulis occupantur. De quibus ego ausus sum dicere, quia cum legitur Moyses, jam non velamen super cor eorum, sed paries quidam et murus est positus:
Abbreviated transcription (Latin):
subtiliorẽ ⁊ sp̃ualẽ intelligentiã ꝓtiocat auditoreᷤ:
te uult eos nichil carnale inlege sentire. dic̃ ut qͥ
uult auferri uelamen de corde suo. ꝯuertat᷑ ad do¬
minũ non qͣi ad carnem dñm. ẽ. enim ⁊ hoc. quia
u̾bum caro factum. ẽ: s qͣi ad sp̃m dñm. si ꝯuertat᷑.¬

Expanded text:
subtiliorem et spiritalem intelligentiam provocat auditores, et vult eos nihil carnale in lege sentire; dicit: Qui vult auferri velamen de corde suo, convertatur ad Dominum, non quasi ad carnem Dominum; est enim et hoc quia verbum caro factum est, sed ad Spiritum Dominum. Si e
Abbreviated transcription (Latin):
ba legis. cõmunib fabulis occupat᷑ au̾sus. ẽ. Omĩs
qui cum legit᷑ moyses de negotiis scłi. de pecuma¬
&e de lucris sollicitudinẽ gerit: auersus. ẽ. Omĩs
qui possessionũ curis stringitur. & diuitiarũ cu¬
detur alienus. assistit aũ ⁊ audit u̾ba legis. ⁊ uul¬
tu atq oculis intentus. corde tam̃ ce cogitationib
euagatur: auersus. ẽ. Quid gͦ. ẽ. ꝯuerti: Sihis oĩ¬
b terga uertamus. ⁊ studio. actib mente. sollici¬
tudine uerbo dei oꝑam demus. inlege dei die ac

Expanded text:
ba legis, communibus fabulis occupatur, aversus est. Omnis qui, cum legitur Moyses, de negotiis saeculi, de pecuniis, de lucris sollicitudinem gerit, aversus est. Omnis qui possessionum curis stringitur, et divitiarum cudetur alienus, assistit autem et audit verba legis, et vultu atque oculis intentus, corde tamen et cogitationibus evagatur, aversus est. Quid ergo est converti? Si his omnibus terga vertitis, et studio ac mentis sollicitudine verbo Dei operam detis, in lege ejus die
Abbreviated transcription (Latin):
palea ordei eius secerm. & apparuerit qđ sp̃u¬
alis. ẽ. lex: tunc ysaac magnificabit᷑ ce ualde
fiet magnꝰ. Nide enim quia ce dñs in euange¬
liis paucos panes frangit: & qͦt milia refecit po¬
płoꝵ. & quanti cophini reliquiarum suꝑ sunt.
Donec integͥ sunt panes nemo saturatur ne¬
mo reficitur: nec ipsi panes uident᷑ augeri.
Considera gͦ nunc quomͦ paucos panes fran¬
gimus. e scͥpturis diuinis. paucos panes assu¬
mimus. quot milia hominũ saturant᷑. s nͥ frac¬

Expanded text:
palea ordei ejus secerni, et apparuerit quod spirpalea ordei ejus secerni, et apparuerit quod spiritalis est lex; tunc magnificabitur Isaac, et fiet magnus valde. Vide enim quia et Dominus in Evangeliis paucos panes frangit, et quot millia refecit populorum, et quanti cophini reliquiarum supersunt. Donec integri sunt panes, nemo saturatur, nemo reficitur; nec ipsi panes videntur augeri. Considera ergo nunc quomodo paucos panes frangimus in Scripturis divinis. Paucos sermones assumimus, et quot mil
Abbreviated transcription (Latin):
nondũ erat magnus s post ea quam semina¬
uit ordeũ & collegit centuplum. tunc factus. ẽ
magnꝰ ualde. Hordeum iumentoꝵ maxime cib
qui sermo in lege ordeũ seminat. i euangłiis
triticũ. Illũ enim cybum ꝑfectiorib & sp̃uali¬
bus: hunc imꝑitiorib oe̾ animalib parat. qr
scriptum. ẽ. homines &e iumenta saluos faci¬
es dñe. Isaac gͦ sermo legis ordeum seminat.
&e tm̃pͥso ordeo inuenit centesimum fructum.
Inuenis enim &e in lege martires: quorum. ẽ.
plena &e cominunia loquebatur. Uis autem ui¬
dere quia etiam ipse hordei cybos inipienti¬
b exhibet.  s cͥptum. ẽ. in euangłns: quia se¬
cundo pauerit turbas. S illos quos pͥmo pas¬
Postea uͦ cum iam ꝑfecissent inu̾bo ce doctͥ¬
na: triticeos eis exhibebat panes. S post hoc
est ualde. Paruus erat ysaac in lege: s proces¬
su temꝑis fit magnus. sit magnus processu¬
non dum magnus. ẽ: quippe quȩ &e uelamine
magnus ualde: cum ceꝑit littera legis uelut

Expanded text:
nondum erat magnus; sed posteaquam seminavit, et collegit centuplum, tunc factus est magnus valde. Hordeum quippe jumentorum maxime cibus qui sermo in lege Dei ordeum seminat, in Evangeliis triticum illum enim cibum perfectioribus et spiritalibus hunc imperfectioribus et animalibus parat: quia scriptum est: Homines et jumenta salvos facies, Domine . Isaac ergo, sermo legis, ordeum seminat, et tamen in ipso ordeo invenit centesimum fructum. Invenis et in lege martyres, quorum est cem communia plane loquebatur. Vis autem videre quia etiam ipse ordei cibos incipientibus exhibet? Scriptum est in Evangeliis quia secundo paverit turbas, sed illas quaspostea vero cum jam profecissent in verbo et doctrina, triticeos eis exhibet panes. Sed post hoc est valde. Parvus erat Isaac in lege, sed processu temporis fit magnus in prophenondum magnus est, quippe quae et velamine magnus valde, cum coeperit littera legis velut
Abbreviated transcription (Latin):
teis hauriamꝰ. Temptemꝰ facere etiam illud: ꝙ.
sapientia commonet dicens. Bibe aquas de
tuis fontib &e de tuis puteis: & sit tͥ fons tuus
ꝓprius. Tempta gͦ & tu o auditor habere pro¬
pͥum puteũ &e propͥum fontẽ: ut ce tu cum ap¬
prehenderis librum scͥpturarũ. incipias etiã
exꝑpͥo sensu ꝓferre aliquẽ intellectũ: &e se¬
cundum ea quȩ in ȩccłia didicisti. tempta ⁊
tu bibere defonte ingenii tui. Est intra te
natura aquȩ uiuȩ. sunt uenȩ ꝑ hennes. &
irrigua fluenta rationabił sensus: simͦ non
sit terra exruderib oppleta. S satis age fo dere
t̾ram tuam: & purgare sordes: id÷ in genii tui
amou̾e desidiam. & torporẽ cord excutere. Au¬
di eñi quid dicit scriptura. Punge oculum &ẽ
ꝓfert lacrimam: punge cor &e ꝑfert sensum.
Purga gͦ &e tu ingenium tuum: ut aliqͣndo
etiam de tuis fontibus bibas: &e de tuis puteis
haurias aquam uiuam.Si eñĩ suscepisti in te
uerbum di. si accepisti ab iħu aqͣm uiuã. ⁊ fi¬

Expanded text:
tur : Tentemus facere etiam illud quod sapientia commonet dicens: « Bibe aquam de tuis fontibus, et de tuis puteis. Et sit tibi fons tuus proprius. . » Tenta ergo et tu, o auditor, habere proprium puteum et proprium fontem, ut et tu cum apprehenderis librum Scripturarum, incipias etiam ex proprio sensu proferre aliquem intellectum, et secundum ea quae in Ecclesia didicisti. Tenta et tu bibere de fonte ingenii tui. Est intra te natura aquae vivae, sunt venae perennes et irrigua fluenta rationabilis sensus, si modo non sint terra et rudibus completa. Sed satage fodere terram tuam, et purgare sordes, id est ingenium, amovere desidiam et torporem cordis excutere. Audi enim quod dicit Scriptura. « Punge oculum, et profer lacrymam: punge cor, et profer sensum . Purga etiam et tu ingenium tuum, ut aliquando etiam de tuis fontibus bibas, et de tuis puteis haurias aquam vivam. Si enim suscepisti in te verbum Dei, si accepisti ab Jesu aquam vivam, et fi
Abbreviated transcription (Latin):
suetudo. continentia castitas: &e his similia. Hi¬
des alium popłmr. qͥ ce ipse intͣ nos. ẽ. S iste im¬
nor. ẽ: ille maior. Semꝑ em̃ plures sunt mali
qͣmbom: ce uitia numerosiora uͥtutib. S si ta¬
les simmꝰ qualis rebecca. & mereamꝰ de ysaac. ad÷
de u̾bo di habere conceptum: etiam innobis
popłs popłm suꝑabit. & maior seruiet minori.
Seruiet enim caro sp̃ur: & uitia uͥtutis cedent.
eximium aliquid &e p̃t̾ ceteros homines huiꝰ¬
cemodi partus ostendere: oe repletio dier̃ ortũ
ea exut fr̃ eiꝰ. &e manus illiꝰ implexa erat calca¬

Expanded text:
suetudo, continentia, castitas , et his similia. Vides alium populum, qui et ipse intra nos est; sed hic minor est, ille major: semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora virtutibus. Sed si tales simus qualis Rebecca, et mereamur de Isaac, id est, de verbo Dei habere conceptum, etiam in nobis populus populum superabit, et major serviet minori: serviet enim caro spiritui, et vitia virtutibus cedent. eximium aliquid et praeter caeteros homines hujuscemodi partu ostenditur, et impletio dierum ortum er ejus Jacob, et manus ejus implexa erat calca
Abbreviated transcription (Latin):
dici potest: quia duȩ gentes & duo popłi st̃
&e uitioꝵ nichilominus popłs intra nos est.
Decorde enim nr̃o ꝓcedunt cogitationes male
adult̾ĩa. furta. falsa testimonia. doli. contentio¬
nes. hereses inuidiȩ. cõmessationes. & his similla.
Ndes qͣntus maloꝵ popłs intra nos. ẽ. Si uͦ me

Expanded text:
entes et duo populi intra t vitiorum nihilominus intra nos est. De corde enim nostro procedunt cogitationes malae, adulteria, furta, falsa testimonia, doli, contentiones, haereses, invidiae, comessationes , et his similia. Vides quantus malorum populus intra nos est Si
Abbreviated transcription (Latin):
uatam. Suspicate sunt tale aliqͥd factũ. quale
intemporib audierant noe. Et ob reꝑandam mor¬
talium posteritatẽ: solas se. ẽẽ. cum patre reser¬
uatas. Recuꝑandi gͥ huinam generis desiderium
snmunt: atꝙ instaurandi scłi. exse se dandum op¬
pinantur exordium. Et qmuis glide eis crunen
uideret᷑ furari concubitũ patͥs: grauior tñ eis ui¬
debatur impietas si humane ut putabant poste¬
ritatis sp̃e seruata castitate delerent. ꝓpt̾ hoc gͦ
consilium in eunt. minore ut ego arbitror culpa.
spe tũ argumentoq maiore: patris in estitiam uł
rigorem uino molliunt. ⁊ resoluunt. Singulis ĩ¬
gresse noctib: singule suscipiunt ab ignorante
conceptum. Ultra non repetunt non requirunt. U
hic libidinis culpa: uͥ incesti crimen arguitur:
Quomͦ dabitur uitio quod non iteratur in facto:

Expanded text:
undo. Suspicatae sunt tale aliquid factum quale in temporibus audierant Noe, et ob reparandam mortalium posteritatem solas se esse cum parente servatas. Recuperandi igitur, humani generis desiderium sumunt, atque restaurandi saeculi ex sese dandum opinantur exordium; et quamvis grande eis crimen videretur furari concubitum patris, gravior tamen eis videbatur impietas, si humanae, ut putabant, posteritatis spem servata castitate delerent. Propter hoc ergo consilium ineunt, minori, ut arbitror, culpa,  Z., addit argumentoque majore patris moestitiam vel rigorem vino molliunt, et resolvunt, singulis ingressae noctibus, singulae suscipiunt ab ignorante conceptum; ultra non repetunt  Z., nec ultra rep. nec requirunt. Ubi hic libidinis culpa? Ubi incesti crimen arguitur? Quomodo dabitur vitio, quod non iteratur in facto?
Abbreviated transcription (Latin):
mone constructum accessit ornatus: cum facta. ẽ.
quidem domꝰ dei domus orationis. Mali autẽ habi¬
tatores: fecerunt eani speluncam latronum. habi¬
fiuas euident̾ ꝓpħa describit dicens. o ollam. &e
tes popłs diuisus: duas fecit filias legis. Iste car¬
nalem cupide ꝓgeniem ꝓpagari. & uires regni t̾¬
restris mimerosa postitate muniri. sopientes patrẽ
& somnium ei inducencentes. id÷ delentes oe ob¬
ruentes eius sp̃ualem sensum. & solam ex eo carnᷤ
intelligentiam trahunt: in de concipiunt. inde ge¬
nerant filios. tales quos nͨ sentiret nec agnosce¬

Expanded text:
m templum constructum accessit ornatus, cum facta est quidem domus Dei domus orationis; mali autem habitatores fecerunt eam speluncam latronum. quas propterea describit dicens, Ollam et pulus divisus, duas fecit filias legis. Istae carnalem cupiunt progeniem propagare, et vires regni terrestris numerosa posteritate munire, sopientes patrem, et somnruentes ejus spiritalem sensum, solam ex eo carnis intelligentiam trahunt, et inde concipiunt, inde generant filios tales quos nec sentit nec agnosc
Abbreviated transcription (Latin):
popłm ponimus. qui de egypto ꝑfectus &e de ma¬
ri rubro. a ꝑsecutione pharaonis tanquam de
sodomiticis ignib liberatꝰ. rursum carnes ce ol¬
las egypti. &e cepas cucumeresq desiderans. retͦ
respexit oe cetidit in deserto: factus etiam ipse
concupiscentiȩ memoria in heremo. Ibi gͦ lex pͥ¬
mũ illum popłm tanquam loth retro respicien¬
tem: ꝑdidit ac reliquid uxorem. Inde ueniens
loth habitauit in segor: dequa dicit. Ciuitas ħ¬
net ciuitas pusilla &ẽ non pusila: uideamus. Ci¬
uitas a conuersatione multorum dicta .ẽ. Peo
at uitas. higͦ qui in lege conͥu̾sant᷑ pusillam ha¬
cundum litteram in telligunt legem. Hichil¬
enim grande. ẽ. sabata. &x neomenias. &e circũ¬

Expanded text:
populum ponimus, qui de Aegypto profectus, et de mari Rubro ac persecutione Pharaonis, tanquam de Sodomiticis ignibus, liberatus, rursum carnes et ollas Aegypti, et cepas cucumerosque desiderans retro respexit, et cecidit in deserto, factusque est etiam concupiscentiae memoria in eremo. Ibi ergo lex primum illum populum tanquam Lot retro respicientem perdidit, ac reliquit uxorem. Inde veniens Lot habitat in Segor, de qua dicit: Civitas hnet, civitas pusilla et non pusilla dicitur. Civitas enim a conversatione multorum est dicta pat vitas. Hi autem qui in lege conversantur, parvam hacundum litteram intelligunt legem. Nihil grande est sabbata et neomenias, et circum