comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt mundi: quomͦ placeat. uxori.
Atq ita quodammͦ exponit qd supra
dixerat: qui habent uxores tamqͣm ñ
habentes sint. Qui enĩ sic habent ux¬
ores ut cogitent ea quȩ sunt dñi.
quomͦ placeant dño: nec in his quȩ
sunt mundi cogitent placere uxo¬
rib. tamqͣm ñ habentes suit. Quod
ea facilitate. fit. qnͣdo &e uxores tales
sunt. ut eis mariti ñ idõ placeant.
qͥa diuites. qͥa sublimes. qͥa genere
nobiles. qͥa carne amabiles. s qͥa fide¬
les. quia religiosi. quia pudici. qͥa
uiri boni sunt. Uerũ inconiugateᷤ
ut hȩc optanda atq laudanda. sic
alia toleranda sunt: ne in damp¬
nabilia flagitia. idẽ informcatio¬
nes uł adulteria corruatur. Pꝑter
quod uitandum mału. etiam illi
concubitus coniugum qui ñ fiunt.
causa generandi. s uiciatriei concu¬
piscentiȩ seriuunt. inquib iuben¬
tur ñ fraudare inuicem. ne tẽꝑtet
eos sathanas ꝓpt̾ intemꝑantiã suã.

Expanded text:
sunt mundi, quomodo placeat uxori, sunt mundi, quomodo placeat uxori, atque ita quodam modo exponit quod supra dixerat: qui habent uxores, tamquam non habentes sint. qui enim sic habent uxores, ut cogitent ea quae sunt domini, quomodo placeant domino, nec in his quae sunt mundi cogitent placere uxoribus, tamquam non habentes sunt. quod ea facilitate fit, quando et uxores tales sunt, ut eis mariti non ideo placeant, quia diuites, quia sublimes, quia genere nobiles, quia carne amabiles, sed quia fideles, quia religiosi, quia pudici, quia uiri boni sunt. Verum in coniugatis ut haec optanda atque laudanda, sic alia toleranda sunt, ne in damnabilia flagitia, id est in fornicationes uel adulteria conruatur. propter quod uitandum malum etiam illi concubitus coniugum, qui non fiunt causa generandi, sed uictrici concupiscentiae seruiunt, in quibus iubentur non fraudare inuicem, ne temptet eos satanas propter intemperantiam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
mundo. tanqͣm non utantur. Pre¬
derit enim figura huius mundi:
uolo uos sine sollicitudine ẽẽ. Hȩc
omĩa ut exponendo aliqͥd binc bre¬
uiter dicam: sic existimo intelligenda.
Hoc inquit dico fr̃s tempus breue.
est: ñ adhuc popłs dĩ ꝓpagandus ẽ
generatione carnaliter: s regenera¬
Itione spũaliter colligendus. Reli¬
quum est gͦ. ut qui habent uxores. ñ
carnali concupiscentiȩ subiugent᷑.
et qui flent tristicia p̃sentis mal.
gaudeant spe futuri boni: et qui
gaudent ꝓpt̃ temporale aliquod
commodum. timeant et̾̃num iudiei¬
um: et qui enunt. sic habendo possi¬
deant. ut amando ñ hereant: & qui
utuntur hoc mundo. transire se co¬
gitent non manere. Preterit enim
figura hinus mundi. Uolo uos inqͥt
sine sollicitudine: ẽẽ: io est uolo cor¬
sursum in his quȩ ñ p̃tereunt uos
habere. Deinde subiungit: et dicit.
Qui sine uxore ẽ. cogitat ea quȩ st̃
dñi: quomͦ placeat dno. Qui autẽ
matrimonio iunc̾tus ẽ. cogitat q̃

Expanded text:
do, quasi non utantur; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos sine sollicitudine esse. haec omnia, ut exponendo aliquid hinc breuiter dicam, sic existimo intellegenda. hoc, inquit, dico, fratres: tempus breue est; non adhuc populus dei propagandus est generatione carnaliter, sed iam regeneratione spiritaliter colligendus. reliquum est ergo, ut et qui habent uxores, non carnali concupiscentiae subiugentur, et qui flent tristitia praesentis mali, gaudeant spe futuri boni, et qui gaudent propter temporale aliquod commodum, timeant aeternum iudicium, et qui emunt sic habendo possideant, ut amando non haereant, et qui utuntur hoc mundo, transire se cogitent, non manere; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos, inquit, sine sollicitudine esse, hoc est: uolo sursum cor in his quae non praetereunt uos habere. deinde subiungit et dicit: qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino;qui autem matrimonio iunctus est, cogitat quae
Abbreviated transcription (Latin):
betis a d̃o: et ñ estis ur̃i. Empti enĩ
estis pretio magno: głificate & por
tate dm in corpore ur̃o. Hoc totum
non solum ꝑꝑt̃ p̃sentem sc̃ĩficationẽ:
s maxime ꝓpt̾ ilła sꝑem dictum est:
de qua idem in alio loco dicit. S e
nos ipsi primitias sp̃c habentes: &e ipsi
in nobismet ipsis ingemiscim⁊ ad opti

Expanded text:
betis a deo, et non estis uestri; empti enim estis pretio magno. glorificate ergo deum in corpore uestro. hoc totum non solum propter praesentem sanctificationem, sed maxime propter illam spem dictum est, de qua idem alio loco dicit: sed et nos ipsi primitias spiritus habentes et ipsi in nobismet ipsis ingemisc
Abbreviated transcription (Latin):
honestas uerecundat᷑. Non ẽ gͥ hȩc
libido nuptiarũ bonũ. s obscenitaᷤᷤ
peccantium. necessitas generantiũ:
lasciuarum ardor. nuptiarũ pudor.
Cur gͦ ñ coniuges maneant. qui ex
consensu concumbere desinunt. si
manserunt coniuges iosephce ma¬
ria. qui concumbere nec cȩperunt:
Hȩc enim ꝓpagatio filioꝵ. quȩ in
scĩs patrib ꝓpt̾ generanłũ ce con¬
seruandu popłm di. in quo ꝓphetiã
xp̃i p̾cedere oportuit. officiosissima
fuit: nunc iam ñ habet ilła necessita.¬
tem. Patet quippe iam ex omnib
gentib. spũaliter gignendoꝵ un-
decumq carnaliter nati fuerint
copia filioꝵ: & qd̃ scriptũ est. tempꝰ
amplectendi &e tempus continendi
agnoscitur distributũ. Illud qͥppe
fuit amplectenchi: hoc aũt continen¬
loqueretur: ait. Hoc aũt dicofr̃s
tempus breue ẽ: reliquum ẽ. ut
& qui habent uxores tamqmͣ non
babentes sint: et qui flent tamqͣm

Expanded text:
honestas uerecundatur. non est igitur haec honestas uerecundatur. non est igitur haec libido nuptiarum bonum, sed obscenitas peccantium, necessitas generantium, lasciuiarum ardor, nuptiarum pudor. cur ergo non coniuges maneant, qui ex consensu concumbere desinunt, si manserunt coniuges Ioseph et Maria, qui concumbere nec coeperunt? Haec enim propagatio filiorum, quae in sanctis patribus propter generandum et conseruandum populum dei, in quo prophetiam Christi praecedere oportuit, officiosissima fuit, nunc iam non habet illam necessitatem. patet quippe iam ex omnibus gentibus spiritaliter gignendorum, undecumque carnaliter nati fuerint, copia filiorum. et quod scriptum est: tempus amplectendi et tempus continendi agnoscitur distributum; illud quippe fuit amplectendi, hoc autem continenloqueretur, ait: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est ut et qui habent uxores tamquam non habentes sint, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
cubitus non fuit: quia in carne pec
cati fieri ñ potat. sine illa pudenda car¬
nis concupiscentia quȩ accidit ex
peccato: sine qua concipi uoluit. qͥ
futurus erat sine peccato: ñ in car¬
ne peccati. s in similitudine carniͤ
peccati: ut hinc etiam doceret om¬
nem quȩ de concubitu nascit᷑ carnẽ
ẽẽ peccati: qͣndoquidem sola quȩ ñ
inde nata est. ñ fuit caro peccati.
Qmͣuis conugalis concubitus qui
fit intentione generancdi. ñ sit ipse
peccatum: quia bona uoluntas ani¬
ni. sequentem ducit ñ ducentẽ se¬
quit᷑ corꝑis sui uoluptate: nec hu¬
manum arbitrium trahitur sub¬
iugante peccato: cum iuste redigit᷑
in usum generandi plaga peccati.
huius plagȩ quida pruritus. in ad¬
ulterioꝵ &e fornicationũ. ce quoꝵlibae
stuproꝵ atq immundiciarũi fedita¬
tib regnat: in conuibioꝵ uͦ necessita¬
tib seruit. Ibi a dño talis turpitu¬
do danatur: hic de pedissequo talis

Expanded text:
cccati fieri non poterat, sine illa carnis concupiscentia, quae accidit ex peccato, sine qua concipi voluit, qui futurus erat sine peccato, non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati, ut hinc etiam doceret omnem, quae de concubitu nascitur, carnem esse peccati; quandoquidem, sola quae non inde nata est, non fuit caro peccati. Quamvis conjugalis concfit intentione generandi, non sit ipse peccatum, quia bona uoluntas animi sequentem ducit, non ducentem sequitur corporis uoluptatem nec humanum arbitrium trahitur subiugante peccato, cum iuste redigitur in usum generandi plaga peccati. huius plagae quidam pruritus in adulteriorum et fornicationum et quorumlibet stuprorum atque inmunditiarum foeditatibus regnat, in conubiorum uero necessitudinibus seruit. ibi de domino tali turpitudo damnatur, hic de pedisequo tali
Abbreviated transcription (Latin):
iħc xp̃o: qui cum in forma di eẽt.
non rapinam arbitratus ẽ esse se¬
ȩqualem do: Cur gͦ illis subditꝰ.
qui longe infra formã di erant:
nisi quia semet. ipsum exinaniuit
formã serui accipiens. cuiꝰ forme
parentes erant: S cũ illo ñ semi¬
nante illa peꝑiss: ꝑfecto nec ipsis
formȩ serui parentes ambo essent:
nisi int̾ se etiam sine carnis com¬
mnixtione coniuges eeñt. Unde:
& series generationũ. cũ parentes
xp̃i conexione sucressionis comme.¬
morantur. usq ad ioseph potiꝰ sic̃
factum ẽ fuerat ꝑducenda: ne in
illo coniugio. uirili sexui utiq po¬
tiori fieret iniuria cũ ueritat
nichil ꝑiret. quia ex semine dauid
ex quo uenturus p̾dictus est. xp̃e.
et ioseph erat &e maria. Omne itaq
nuptiarũ bonum. impletum est in
illis parentib xp̃i. ꝓles. fides. sacra¬
mentum. Prolem cognoscimꝰ ipsũ
dñm iħm: fidem. quia nulłu adul¬
terium᷑: sacram̃tum. quia nullum
diuortium. Solus ibi nuptialis con¬

Expanded text:
 qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo? cur ergo illis subditus, qui longe infra formam dei erant, nisi quia semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens, cuius formae parentes erant? sed cum illo non seminante illa peperisset, profecto nec ipsius formae serui parentes ambo essent, nisi inter se etiam sine carnis commixtione coniuges essent. unde et series generationum, cum parentes Christi conexione successionis commemorantur, usque ad Ioseph potius, sicut factum est, fuerat perducenda, ne in illo coniugio uirili sexui utique potiori fieret iniuria, cum ueritati nihil periret, quia ex semine Dauid, ex quo uenturus praedictus est Christus, et Ioseph erat et Maria. Omne itaque nuptiarum bonum inpletum est in illis parentibus Christi, proles, fides, sacramentum. prolem cognoscimus ipsum dominum Iesum, fidem, quia nullum adulterium, sacramentum, quia nullum diuortium. Solus ibi nuptialis con
Abbreviated transcription (Latin):
eretiei noui dile:¬
ctissime fili uale¬
ri. qui medicmã
xp̃i qua peccata
sanantur. carna¬
liter natis paruu¬
lis necessariam non ẽẽ contendunt:
dampnatores nos ẽẽ nuptiarum
oꝑisq diuini. quo ex marib ce femi
nis d̾s homines creat. inuidiosissime
clamitant: qm̃ dicimus eos qui de ta¬
li commixtione nascunt᷑. trahere
originale peccatum: de quo apłs

Expanded text:
eretici noui, dilectissime fili Valeri, qui medicinam Christi, qua peccata sanantur, carnaliter natis paruulis necessariam non. esse contendunt, damnatores nos esse nuptiarum operisque diunis Deus homines creat, invidiosissime clamitant: quoniam dicimus, eos qui de tali commixtione nascuntur, trahere originale peccatum; eos
Abbreviated transcription (Latin):
S cũ illam creaturã qm uirgo conce¬
pit & peꝑit. quãuis ad sola ꝑsonã filii
ꝑtinentem tota trinitas fecerit. neq
enĩ separabilia sunt oꝑa trinitatis: cur
oꝑe nominat᷑: uniuersa oꝑari tͥnitas
intelligit᷑. Ita uͦ est. & exemplis doceri
potest: s non ẽ in hoc. diutius imino¬
rancłu. Illud enĩ mouet. quomͦ dicꝰtũ
sit natus de spũ scõ: cũ filius nullomͦ¬
sit sp̃c scĩ. Neq enĩ qͥa mundũ istũ
fecit ds̃. dici eũ fas est dĩ filiũ. aut
eum natũ de dõ. s factũ uł creatũ
uł conditũ. uł institutũ ab illo: uel
si qͥd huiusmodi recte possumꝰ dicẽ.
Hic gͦ cum confiteam᷑ natũ de spũ
re difficile ẽ. Proculdubio quippe
ñ sic de illo ut de patre: sic aũt de
illa ut de matre natus ẽ¬

Expanded text:
38: Cum illam creaturam quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit neque enim separabilia sunt opera Trinitatis, cur e nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullos sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei Filium, aut eum natum de Deo, sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spiritu re difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre; sic autem de illa ut de matre natus e
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ. &e sp̃c sei filius scdm hominẽ:
de matre uirgine genuiss: Qͥs hoc
dicere audebit. Nec opus ẽ ostende¬
re disputando. qnͣta alia sequantur
absurda: cũ hoc ipsũ iam ita sit absur¬
dum. ut nullȩ fideles aures id uale¬
ant sustinere. ꝓinde si ut confitem᷑
ria. utraq substantia diuina scilicae
atq humana. filius ẽ unicus di pa¬
tris om̃ipotentis. de quo ꝓcedit sp̃c¬

Expanded text:
us sancti filius secundum hominem; de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdum, ut nullae fideles aures id valeant sustinere. Proinde, sicut confitemurria, utraque substantia, divina scilicet atque humana, Filius est unicus Dei Patris omnipotentis, de quo procedit Sp
Abbreviated transcription (Latin):
de fide spe &e caritate:cũ ad me
ad quẽ scriptus ẽ postulass. ut aliqͦd
opuscułu haberet meũ. & eũ de suis ma¬
nib ñ recessurũ: qd̾ genus greci enchi¬
ridion uocant. Ubi satis diligent̃. mͥ
uideor ẽẽ complexus. quomͦ sit colen¬
dus ds: qm sapientiã ẽẽ hominis u¬
tiq uerã. diuina scriptura diffinit.
Hic liber sic incipit. Dici ñ potest dile¬
ctissime fil laurenti.¬

Expanded text:
de Fide, Spe et Charitate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum: quod genus Graeci Enchiridion vocant. Ubi satis diligenter mihi videor esse complexus quomodo sit colendus Deus, quam sapientiam esse hominis utique veram divina Scriptura definit. Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Laurenti
Abbreviated transcription (Latin):
gali. Ubi de ꝓpagatione filioꝵ. pͥusꝙͣ
homines mortem peccando mereren¬
tur. qm̃ concubit᷑ mortaliũ corporũ
res uidetui: questio magna dilata ẽ
s in alia postea litteris nrĩs satis qͣnͣ¬
tum arbitror explicatur. Dixi etiam
quodã loco. Quod enĩ cibus ad salu¬
tem hominis: hoc ẽ concubitꝰ ad sa¬
lutem generis: ce utrũq non ẽ sine
delectatione carnali: quȩ tam̃ modi¬
ficata. & temꝑantia refrenante. inusu̾
naturalem redacta. libido ẽẽ ñ potest
Quod idõ dictũ est: qm̃ libido ñ est
bonus ce rectus usus libidinis natu¬
ralis. Sicut enĩ malum ẽ male uti
bonis: ita bonũ est bene. uti malis.
De qua re alias: maxime cont᷑ nouoᷤ
hereticos pelagianos diligentrꝰ dispu¬
taui. De abraham qd dixi. ex hac obe¬
dientia pater ille abraham qui sine
uxore ñ fuit. ẽẽ sine unico filio & a se
occiso paratus fuit: ñ satis approbo.
Magis enĩ filiũ ess occisurus. resusez¬

Expanded text:
gali. ubi de propagine filiorum, priusquam gali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resusci
Abbreviated transcription (Latin):
ouiniani heresis. sacrarũ uirginum
meritũ ȩquando pudiciciȩ coniuga¬
l. tantũ ualuit. in urbe roma: ut ñ¬
nullas etiã scĩmoniales. de quarum
impudicicia suspicio nulla ꝓcesserat.
deiecisse in nuptias diceretur: Hoc
maxime argum̃to cũ eas argueret.
dicens. Tu gͦ melior es qmͣ sara. melior
qm susanna siue anna: &e cȩt̾as cõme¬
morando testimonio sẽȩ seripturȩ
comm̃datissimas feminas: quib se
illȩ meliores uł etiã pares cogitare
one frangebat. Huic monstro sc̃a ex¬
clesia quȩ ibi ẽ. fidelissime ac fortissi¬
me restitit. Remanserant aũt istȩ
disputationes eiꝰ in quoꝵdã sermun¬
culis & susurriis. quas palam suade¬
re nullus audebat: s etiã uenenis
occulte repentib facultate qͣm do¬
nabat d̾ns occurrendũ fuit: maxime.
qm̃ iactabatur iouiniano responde.¬
ri ñ potuisse cũ laude. s cũ uituꝑati¬
one nuptiarũ. Propt̃ hoc librũ edi¬
di:cuius inseriptio ẽ de bono comu¬

Expanded text:
ouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare one frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniu
Abbreviated transcription (Latin):
psa itaq terrena materies. quȩ dis¬
cedente anima fit cadauer. ñ ita
resurrectione reparabit᷑: ut ea q̃
dilabunt᷑. & in alias atq alias alia¬
rum rerũ species formasq uertunt᷑.
quãuis ad corpus redeant unde dilap¬
sa sunt. ad eascłẽ quoq corporis parteᷤ
ubi fuerunt redire necesse sit. Alioqͥn
si capillis capitis redit quod tã crebra
tonsura detraxit: si unguib qͦd tories
dempsit exsectio immoderata. & inde¬
cens cogitantib ce idõ resur rectionẽ
carnis ñ credentib occurrit informi¬
tas: s quẽadmodum si statua ciuꝰlibet.
solubilis metalli aut igne liquesceret.
aut contereret᷑ in puluerẽ. aut con¬
funderet᷑ in massam. & eã uellet arti¬
fex rursus ex illiꝰ materiȩ qnͣtitate
reparare. nichil int̾ẽet. si ad eiꝰ inte¬
cula materiȩ cui membro statuȩ red¬
deretur. d̃ii tam̃ totũ ex quo consti¬
tuta fuerat. restituta resumeret: ita
ds̃ mirabilit̾ atq ineffabilit̾ artifex.

Expanded text:
psa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertantur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt, redire necesse est. Alioquin si capillis capitis reddit quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus intecula materiae cui membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscendȩ sunt rerũ bonarũ et
malarũ : qnͣtum uie satis ẽ quȩ noᷤᷤ
ꝑducat ad regnũ. ubi erit uita sine
morte. sine errore ueritas. sine ꝑtur¬
batione felicitas: nequaqm dubita¬
re debemus. rerũ quȩ ad nosꝑtinen
bonarũ causam non ẽẽ nͥ bonitatem
dũ malarũ uͦ ab immutabili bono
deficientẽ boni mutabilis uoluntatẽ:
prius angłi. hominis postea. xxiiii.¬
oc primũ est creaturȩ rationa¬
lis mału. id ẽ prima priuatio bo¬
niͬ deinde iam etiã nolentib subint᷑¬
uit ignorantia rerũ agendarũ. et
concupiscentia noriarũ. quib comi¬
tes subinferunt᷑ error &e dolor: quȩ
duo mala quando inminentia sen¬
tiuntur. ea fugitantis animi motus
uocatur metus: porro animꝰ cũ adipiꝰ¬
citur concupita. quãuis ꝑnitiosa uel
iania. qm̃ id errore ñ sentit uł de¬
lectatione morbida uincit᷑. uł uana
etiã leticia uentilat᷑. ex his morboꝵ
non ubertatis s indigentiȩ tanquã

Expanded text:
sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, hominis postea. oc primum est creaturae rationalis malum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia mea custodiatis & faciatis. ce
habitabitis in t̾ra qm dedi patribꝰ ur̃iˢ
ce eritis mͥ inpopłm. & ego ero uob̾ in
dm̃: & mundabo uos ex om̃ib immun¬
diciis urĩs. Hoc de nouo testam̃to ẽẽ
ꝓpħatum. ad qd̾ ꝑtinet ñ sołu una gen
illa in reliquiis suis. de quib alibi sc̃p¬
tum ẽ. si fuerit numerus filioꝵ isrł
sicut arena maris reliquiȩ saluȩ fien.
uerũetiam cȩtere gentes quȩ ꝓmissȩ
sunt patrib eoꝵ. qui etiã nr̃i sunt. ñ
ambigit qͥs quis intuetur & lauaerũ
regenerationis hic ẽẽ ꝓmissũ. qd̾ nunc
uidemꝰ om̃ib gentib redditũ: ae illud
qͦd ait apłs cũ testam̃ti noui grãm
comm̃daret. ut in comparatione ue¬
deris emineret. ȩpła nr̃a uos estis scͥp¬
ta. ñ atram̃to s sp̃u dĩ uiui. ñ in tabu¬
lis lapideis. s in tabulis cordis carna

Expanded text:
atis; et habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris, et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi. scriptum est: si fuerit numerus filiorum Israhel sicut harena maris, reliquiae saluae fient, uerum etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram regenerationis hic esse promissum, quod nunc uidemus omnibus gentibus redditum. et illud quod ait apostolus, cum testamenti noui gratiam commendaret, ut in comparatione ueteris emineret: epistula nostra uos estis, scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis c
Abbreviated transcription (Latin):
sciendi boni & mali. Deinde flum̃
quo paradysus irrigaret᷑. diuisum
in quatuor principia fluuioꝵ qua¬
tuor explicat᷑. qd̾ totũ ꝑtinet ad in¬
stitutionẽ paradysi. Qd̃ ubi t̾mina¬
uit. repetiuit illud qd̾ ĩa dixerat:
& re uera hoc sequebat᷑ atq ait. Et
sumpsit dñs d̾s hominẽ quẽ fecit.
ce posuit eũ in paradyso: &e cȩtã. Post
ista enĩ facta ibi ẽ positus homo. sic̃
nunc ordo ipse demonstrat: ñ post
hominẽ ibi positũ facta st̃ ista. sicut
prius dictum putari potest. nisi re¬
capitulatio illic uigilant̃ intelliga¬
tur. qua reditum ẽ ad ea quȩ fue¬
rant p̾termissa. Itemq in eodem l¬
bro cũ cõmemorarentur gena̾tioneᷤᷤ
filioꝵ noe. dictũ ẽ. Hi filii cham in
tribub suis. sed̾m linguas suas in
regionib suis ae in gentib suis. E¬
numeratis qͦq filiis sem dicit᷑. Hi fi¬
lii sem in tribub suis: sed̾m linguas
suas in regionib suis & in gentib

Expanded text:
scientiae boni et mali. Deinde flumen, scientiae boni et mali. Deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, divisum in quatuor principia fluviorum quatuor, explicatur; quod totum pertinet ad institutionem paradisi. Quod ubi terminavit, repetivit illud quod jam dixerat, et revera hoc sequebatur, atque ait: Et sumpsit Dominus Deus hominem quem finxit, et posuit eum in paradiso , etc. Post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat: non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic vigilanter intelligatur, qua reditur ad ea quae fuerant praetermissa. 53. Itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: Hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas suas in regionibus suis et in gentibus suis. Enumeratis quoque filiis Sem dicitur: Hi filii Sem in tribubus suis, secundum linguas suas in regionibus suis et in gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturarum satis uigilant̃ inuent᷑ã.
Sic enĩ dicunt᷑ quȩd̃ã. quasi sequant᷑
in ordine tẽporis. uł rerũ continuati¬
one narrent᷑: cũ ad priora quȩ p̃t̃¬
missa fuerant. latent̾ narratio reuo¬
cetur. Quod nisi ex hac regula intel¬
ligat᷑ errat᷑. sicut in genesi. & planta¬
uit inquit dñs ds paradysũ in eden
adorientẽ: & posuit ibi hominẽ quẽ
formauit. Et ꝓduxit d̾s adhuc de.
t̾ra omne lignũ spetiosũ e bonũ in
ȩsc̃a. ita uidet᷑ dictũ. tanquã id fac̃¬
tum sit. postea qm factũ posuit ho
minẽ in parachyso: eũ breuit̃ utroꝙ
cõmemorato. id ẽ quod plantauit
d̃s paradẏ sũ ce posuit ibi hominem
quẽ formauit. recapitulando rede.¬
at ce dicat qd̃ pret̾miserat. quomͦ
scilicet paradysus fuerit plantatus:
qͥa ꝓduxit ds adhuc de t̾ra omne
lignũ speciosum &e bonũ in escam.
Deniq secutus adiunxit. Et lignum
uitȩ in medio paradyso: ce lignum

Expanded text:
Scripturarum satis vigilanter inventam. Scripturarum satis vigilanter inventam. Sic enim dicuntur quaedam quasi sequantur in ordine temporis, vel rerum continuatione narrentur, cum ad priora quae praetermissa fuerant, latenter narratio revocetur: quod nisi ex hac regula intelligatur, erratur. Sicut in Genesi, Et plantavit, inquit, Dominus Deus paradisum in Eden ad orientem, et posuit ibi hominem quem formavit; et produxit Deus adhuc de terra omne lignum speciosum, et boictum tanquam id factum sit posteaquam factum posuit Deus hominem in paradiso: cum breviter utroque commemorato, id est, quod plantavit Deus paradisum, et posuit ibi hominem quem formavit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit Deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. Denique secutus adjunxit: Et lignum vitae in medio paradisi, et lignum
Abbreviated transcription (Latin):
diuina scriptura cõmendat. sicut
septenariũ uł denariũ uł duode¬
narium: & quicũq alii sunt. quos
legendo studiosi libent̃ agnoscunt.
Plerũq enĩ numeri huiusmodi pro
uniuerso tempore ponuntur:sieut
septies in die laudabo te. nichil est
aliud. qmͣ semꝑ laus ex in ore meo.
Tantũdem ualet. & cũ multiplieart᷑
siue ꝑ denariũ sicut septuaginta ce
septingenti. unde possunt. & septua¬
ginta anni hieremiȩ ꝓuniu̾so tẽpore
spiritalit̾ accipi. quo ẽ apud alienos
eccłia. siue ꝑ se ipsos. sicut dec̃e ꝑ decẽ
centũ sunt. & duodecim ꝑ duodecim
centũ quadraginta quatuor: quo
numero significat᷑ uniuersitas sc̃oꝵ
in apocalypsi. Unde apparet ñ solas
tẽpoꝵ questiones istis numeris esse
soluendas: s latius patere significa¬
tiones eoꝵ. & in multa ꝓserpere. Neq
enĩ numerus iste in apocalypsi ad
extam regulam tieonius recapi¬
trilationem uocat: in obscuritate

Expanded text:
divina Scriptura commendat, sicut divina Scriptura commendat, sicut septenarium, vel denarium, vel duodenarium, et quicumque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunt. Plerumque enim hujusmodi numeri pro universo tempore ponuntur: sicut, Septies in die laudabo te , nihil est aliud quam, Semper laus ejus in ore meo . Tantumdem valent et cum multiplicantur, sive per denarium, sicut septuaginta et septingenti; unde possunt et septuaginta anni Jeremiae pro universo tempore spiritualiter accipi, quo est apud alienos Ecclesia: sive per seipsos, sicut decem per decem, centum sunt; et duodecim per duodecim, centum quadraginta quatuor; quo numero significatur universitas sanctorum in Apocalypsi . Unde apparet non solas temporum quaestiones istis numeris esse solvendas, sed latius patere significationes eorum, et in multa proserpere. Neque enim numerus iste in Apocalypsi ad extam regulam Tichonius Recapitulationem vocat, in obscuritate
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ alius post dies sex: qnͣdo in mon¬
de discipulis tantũ trib p̃sentib fa¬
cies dñi fulsit ut sol. & uestim̃ta er
qd̾̃ de numero dierũ dic̃tũ est. nͥ ille
qui dixit post dies octo. intelligatur
partẽ nouissimã diei. ex quo id xp̃c
p̃dixit futurũ. & partẽ primã diei
quo id ostendit impletũ ꝓ totis di¬
ebus duob atq integris posuisse:
is uͦ qui dixit post dies sex. integroᷤ
om̃s ce totos s solos medios cõputaᷤ¬
se. Hoc mͦ locutionis quo significat᷑
a parte totũ: etiam illa de resurrec¬
tione. xp̃i soluitur questio. Pars enĩ
nouissima diei qua passus ẽ nisi ꝓ
toto die accipiatur. id ẽ adiuncta
etiã noc̾te p̃terita. &e nox in euius
parte ultima resurrexit. nisi totꝰ
dies accipiatur. adiuncto scilicet
die illucescente dnico: ñ possunt ẽẽ
tres dies & tres noctes. quib se in
corde t̃rȩ p̾dixit futurũ. Legitimos
aũt numeros dicit. quos eminentiꝰ

Expanded text:
quod alius post dies sex, quando in monquod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies Domini fulsit ut sol, et vestimenta ejus quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit, post dies octo, intelligatur partem novissimam diei ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei quo id ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque integris posuisse; is vero qui dixit, post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. Hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio. Pars enim novissima diei quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est, adjuncta etiam nocte praeterita; et nox in cujus parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum . 51. Legitimos autem numeros dicit, quos eminentius
Abbreviated transcription (Latin):
& grãm. quȩ data ẽ nõbis in xp̃o ih̾u
ante scła et̾na: manifestata añt nc̃ ꝑ
aduentũ saluatoris nr̃i. Datam dixit
grãm. quando nec erant adhiic qͥb
daretur: qm̃ in dispositione ac p̃de¬
stinatione dĩ ĩa factum erat. quod
suo tẽpore futur ũ fuerat. qd̃ ipse
dicit manifestatũ: qmͣuis hec possin
intelligi ce de t̾ra futuri scl̃i. quando
erit cełu nouũ &e t̾ra noua: in qua in¬
rusti habitare ñ poterunt. Et ido re¬
cte dicit᷑ piis. qd̾ ipsa sit t̾ra eoꝵ. quȩ
ulla ex parte ñ erit impioꝵ. quia ae
ipsa similit̃ data ẽ. quando danda
firmata est.
quam de tẽporibus appellat. qua re¬
gula plerũq inueniri uł conici pos¬
sit. latens in seͥpturis scĩs quantitas
tẽpoꝵ. Duob aũt modis iugere dic̃
hanc reguła: aut tropo sinedoche.
aut legitimis numeris. Tropus sine.¬
doche. aut a parte totũ. aut a toto
partẽ facit intelligi. sicut unus ȩu¬
angłista post dies octo factũ dicit.

Expanded text:
am, quae data est nobis in Christo Jesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum; quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. quam De temporibus appellat; qua regula plerumque inveniri vel conjici possit latens in Scripturis sanctis quantitas temporum. Duobus autem modis vigere dicit hanc regulam; aut tropo synecdoche, aut legitimis numeris. Tropus synecdoche, aut a parte totum, aut a toto partem facit intelligi: sicut unus evangelista post dies octo factum dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
exercuit: & scdm id qd̃ ait apł̃s. opor¬
det hereses ẽẽ. ut ꝓbati manifesti fiañ
in uobis. multo uigilantiores diligẽ¬
tioresq reddidit. ut aduerteremus
in seripturis seĩs. qd̃ istũ ticonium
minus attentũ. minusq sine hoste solli¬
citum fugit. etiã ipsam scilicet fidem
donũ eẽ. illius qui eius mensurã uni¬
cuiq partit᷑: ex qua scientia quibꝰdã
dictum ẽ. Uobis donatũ est ꝓ xp̃o. ñ¬

Expanded text:
exercuit et secundum id quod ait apostolus: oporexercuit et secundum id quod ait apostolus: oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis, multo uigilantiores diligentioresque reddidit, ut aduerteremus in scripturis sanctis quod istum Tyconium minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui eius mensuram unicuique partitur. ex qua sententia quibusdam dictum est: uobis donatum est pro
Abbreviated transcription (Latin):
quã de ipsis loquit᷑ de quib loqueba¬
tur: ñ tam̃ semꝑ in uno erunt. Ipse ẽ
quippe ille seruus cõmemoratiis in
ȩuangłio: cur dñs cũ uenerit diui¬
det eũ: & partẽ ei cũ hypoeritis ponet.
ercia regula ẽ de ꝓmissis
& lege: quȩ alio mͦ dici pot̃ de spũ et
littera: sicut eã nos appellauimꝰ cum
de hac re librũ sciberemꝰ. Potest etiã
sic dici: de gr̃ã & mandato. Hȩc autẽ
magis mͥ uidetur magna questio qͣm
regula quȩ soluendis questionib ad¬
hibenda ẽ. Hȩc est qm ñ intelligenteᷤ
pelagiani: uł condidert̃ suã heresim
uł auxerunt. laborauit in ea dissol¬
uenda ticonius bene. s ñ plene. Dis¬
putans enĩ de fide &e oꝑib. oꝑa nob̾
dixit a do dari merito fidei. ipsam uͦ
ficdẽ sic ẽẽ a nobis. ut nobis ñ sit a dõ
Mec attendit apłm dicentẽ. pax frĩb
&e caritas cũ fide: a dõ patre & dño
iħ̾u xp̃o. S ñ erat exꝑtus hanc here¬

Expanded text:
quam de ipsis loquitur de quibus loquebaquam de ipsis loquitur de quibus loquebatur. non tamen semper in uno erunt: ipse est quippe ille seruus commemoratus in euangelio, cuius dominus, cum uenerit, diuidet eum et partem eius cum hypocritis ponet. Tertia regula est "de promissis et lege". quae alio modo dici potest "de spiritu et littera", sicut eam nos appellauimus, cum de hac re librum scriberemus. potest etiam sic dici: "de gratia\' et mandato". haec autem magis mihi uidetur magna quaestio quam regula, quae soluendis quaestionibus adhibenda est. haec est, quam non intellegentes Pelagiani uel condiderunt suam haeresem uel auxerunt. laborauit in ea disserenda Tyconius bene, sed non plene. disputans enim de fide et operibus opera nobis dixit a deo dari merito fidei, ipsam uero fidem sic esse a nobis, ut nobis non sit a deo, nec attendit apostolum dicentem: pax fratribus et caritas cum fide a deo patre et domino Iesu Christo. sed non erat expertus hanc haere
Abbreviated transcription (Latin):
quando seriptura cũ ad alios ĩa loqͣ¬
tur. tanquã ad eos ipsos ad quos lo¬
quebatur uidetur loqui. uł de ipsis¬
cum de aliis iam loquat᷑ tanqͣm unũ
sit utroꝵq corpus. ꝓpt̾ temporalem
commixtionẽ ce cõmunionem saeram̃¬
toꝵ. Ad hoc ꝑtinet in cantico cantico
salomonis. Non enĩ ait fusca fui ut
tabernacula cedar. & spetiosa sũ ut
pellis salomonis: s utrũq ẽẽ se dix̃
ꝓpt̾ temporalẽ unitatẽ. intra una
retia piscium bonoꝵ & maloꝵ. Tab̃¬
nacula eiũ cedar ad ismahełe ꝑtineq.
qui ñ erit heres cũ filio libere. Itaq
cũ de bona parte ds dicat. ducam
cecos in uiam qmͣ ñ nouerunt. et
semitas quas ñ nouerunt calcabui.
&e faciam illis tenebras in lucẽ. &e pra¬
ua in directũ. hȩc uerba faciã. ce non
derelinquã eos: mox de alia parte q̃
mala ꝑmixta ẽ dicit. ipsi aũt conuersi
sunt retro: qmuis illi ĩa significentur
his uerbis. S qm̃ nunc in uno st̾. tan¬

Expanded text:
quando scriptura, cum ad alios iam loququando scriptura, cum ad alios iam loquatur, tamquam ad eos ipsos ad quos loquebatur uidetur loqui, ucum de aliis jam loquatur; tanquam unum sit utrorumque corpus, propter temporalem commixtionem et communionem Sacramentorum. Ad hoc pertinet in Canticis ca ut pelles Salomonis. Non enim ait, Fusca fui ut tabernacula Cedar, et speciosa sum ut pelles Salomonis, sed utrumque se esse dixit propter temporalem unitatem intra una retia piscium bonorum et malorum. tabernacula enim Cedar ad Ismahelem pertinent, qui non erit heres cum filie liberae. itaque cum de bona parte dicat deus: ducam caecos in uiam, quam non nouerunt, et semitas, quas non nouerunt, calcabunt, et faciam illis tenebras in lucem et praua in directum. haec uerba faciam et non derelinquam eos, mox de alia parte, quae mala permixta est, dicit: ipsi autem conuersi sunt retro, quamuis alii iam significentur his uerbis. sed quoniam nunc in uno sunt, tam
Abbreviated transcription (Latin):
nobis intimari. neq enĩ frustra dic¬
tum ẽ fidelib. ergo abrahȩ sem̃ estis.
cum sit unũ semen abrahȩ. qd̾ ẽ xp̃c:
uł a corpore transit᷑ ad caput: & tñ
ñ receditur ab una eadẽq ꝑsona.
Una enĩ ꝑsona loquit᷑ dicens. Sicut
sponso imposuit mͥ mitram: ce sicut.
sponsam ornauit me ornam̃to. E tn
qͥd hoꝵ duoꝵ capiti qͥd corpori. id ẽ
quid xp̃o quid eccłiȩ conueniat.
utiq intelligendum est.
Secunda ẽ de d̾ni corpore biꝑtito:
qd̾ quidẽ ñ ita debuit appellari. Nõ
enĩ re uera d̃ni corpus ẽ: qd̾ cũ illo
non erit mȩt̃num. S dicendũ fuit.
de d̾ñi corpore uero atq ꝑmixto. aut
uero atq simulato. uł quid aliud. qͥa
non sołu in et̾num. ueruetiam nunc
hẏpocritȩ ñ cũ illo ẽẽ dicendi st̃: qmͣ
poterat ista regula &e sic appellari ut
diceret᷑ de ꝑmixta eccłia. Que regła
intellectorem uigilantẽ requirit:

Expanded text:
ersonam nobis intimari — neque enim frustra dicersonam nobis intimari — neque enim frustra dictum est fidelibus: ergo Abrahae semen estis, cum sit unum semen Abrahae, quod est Chriuel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. una enim persona loquitur dicens: sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornauit me ornamento, et tamen quid horum duorum capiti, quid corpori, id est quid Christo, quid ecclesiae conueniat, utique intellegendum est. Secunda est "de domini corpore bipertito". quod quidem non ita debuit appellare; non enim re uera domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit: "de domini corpore uero atque permixto" aut" uero atque simulato" uel quid aliud, quia non solum in aeternum uerum etiam nunc hypocritae non cum illo esse dicendi sunt, quamuipoterat ista regula et sic appellari, ut dice retur: "de permixta ecclesia". quae regula intellectorem uigilantem requirit,
Abbreviated transcription (Latin):
tramitib deductus. ab errore defenda¬
tur. Hic si dixiss. st̃ enĩ quȩda regulȩ
misticȩ. quȩ ñnullos legis recessus ob¬
tinent. aut certe. quȩ legis magnos
recessus obtinent. ñ aũt qd̾ ait uni¬
uersȩ legis recessus. neq dixiss clau¬
sa queq patefient. s clausa multa
patefient. uerũ dixiss. nec tam elabo¬
rato atq utili oꝑi suo plusqmͣ res
ipsa postulat dando. in sꝑem falsam
lectorem ei cognitorẽq misiss. Qoͦ
idõ dicendĩi putaui: ut liber ipse &
legatur ab studiosis. quia plurimũ
adiuuat ad scripturas intelligendã:
&e ñ de illo speretur tantũ qntum
ñ habet. Caute sane legencdus ẽ: ñ
solu ꝓꝑter quȩdã in quib ut homo
errauit:. s maxime ꝑꝑt̃ illa quȩ sic̃
donatista hereticus loquit᷑. Ed aũt
doceant uł ammoneant istȩ septẽ
regulȩ. breuiter ostendam.
rima de dño &e en corpore ẽt in
qua scientes aliquando capitis et

Expanded text:
tramitibus deductus ab errore defendatramitibus deductus ab errore defendatur. Hic si dixisset, Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae nonnullos Legis recessus obtinent, aut certe, quae Legis magnos recessus obtinent; non autem quod ait, universae Legis recessus: neque dixisset, Clausa quaeque patefient, sed, clausa multa patefient; verum dixisset, nec tam elaborato atque utili operi suo plusquam res ipsa postulat dando, in spem falsam lectorem ejus cognitoremque misisset. Quod ideo dicendum putavi, ut liber ipse et legatur a studiosis, quia plurimum adjuvat ad Scripturas intelligendas, et non de illo speretur tantum quantum non habet. Caute sane legendus est, non solum propter quaedam in quibus ut homo erravit; sed maxime propter illa quae sicut donatista haereticus loquitur. Quid autem doceant vel admoneant istae septem regulae, breviter ostendam.rima "de domino et eius corpore" est. in qua scientes aliquando capitis et
Abbreviated transcription (Latin):
sima querit᷑: quod exempli grã satis
dictũ sit. Nam colligere omĩa nuis
longũ ce nimis operosum ẽ. quȩ ita
obscura sunt in seripturis canonicis:
ut nichil istoꝵ septẽ ibi requirendum
sit. Iste aũt cum has uelut regulas
comm̃daret: tantũ eis tribuit: quas
omĩa quȩ inlege. id ẽ in diuinis libriᷤᷤ
obscure posita inuenerimꝰ his bene
cognitis atq adhibitis. intelligere
ualeamꝰ. Ita quippe exorsus ẽ eundem
librũ: ut diceret. Necessarium duxi
ante om̃ia quȩ mͥ uident᷑ libelłu re¬
gularũ scribere: &e secretoꝵ legis ue¬
luti claues &e luminaria fabricare. St̃
enĩ quȩdã regulȩ misticȩ. quȩ uniu̾sȩ
legis recessus optinent: & ueritatis
Quarũ si ratio regularũ siue inuidia
ut communicamꝰ accepta fuerit: clau¬
sa queq patefient. & obscura dilucida¬
buntur: ut qͥsꝙ ꝓphetiȩ inmensã silũa
ꝑambulans. his regulis quodamͦ lucis

Expanded text:
sima quaeritur; quod exempli gratia satis sima quaeritur; quod exempli gratia satis dictum sit: nam colligere omnia, nimis longum et nimis operosum est, quae ita obscura sunt in Scripturis canonicis, ut nihil istarum septem ibi requirendum sit. 43. Iste autem cum has velut regulas commendaret, tantum eis tribuit, quasi omnia quae in Lege, id est, in divinis Libris obscure posita invenerimus, his bene cognitis atque adhibitis intelligere valeamus. Ita quippe exorsus est eumdem librum ut diceret: Necessarium duxi ante omnia, quae mihi videntur, libellum Regularum scribere, et secretorum Legis veluti claves et luminaria fabricare. Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae universae Legis recessus obtinent, et veritatis Quarum si ratio regularum sine invidia, ut communicamus, accepta fuerit; clausa quaeque patefient, et obscura dilucidabuntur; ut quis prophetiae immensam silvam perambulans, his regulis quodammodo lucis
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓmissis ce lege.iiii. Quartã: de
spetie & genere. U Quintã. de tẽ¬
porib.ui. Sextam: de recapitula¬
tione.uii.Septimã: de diabolo
eius corporẽ. Quȩ qͥdem considera¬
ta ficut ab illo aꝑiunt᷑: ñ parũ adiu¬
uant ad penetranda quȩ tecta sunt
diuinoꝵ eloquioꝵ. Nec tam̃ omĩa q̃
ita scͥpta sunt ut ñ facile intelligant᷑.
possunt his regulis inueniri: s aliis mo¬
dis pluribus: quos hoc numero septe¬
nario usq adeo ñ ẽ iste cõplexus᷑ ut
idem ipse multa exponat obseura. in
quib harũ regularũ adbibet nullam:
qm̃ nec opus ẽ. neq enĩ aliqͥd illic tale
uersat᷑ aut querit᷑. sicut in apoca¬
lipsi iob̃is querit: quẽ ad modu intelli¬
gendi sint angłi eccłiarũ septẽ. quib
scribere iubetur: & ratiocinat᷑ multi¬
plicit̾. & ad hoc ꝑuenit. ut ipsos an¬
gelos intelligamꝰ eccłias. In qua co¬
piosissima disputatione nichil istaꝵ
est regularũ. utiq ae res illic obseuris¬

Expanded text:
de promissis et lege, quarta de specie et genere, quinta de temporibus, sexta recapitulatio, septima de diabolo et ejus corpore. Quae quidem consideratae, sicut ab illo aperiuntur, non parum adjuvant ad penetranda quae tecta sunt divinorum eloquiorum: nec tamen omnia quae ita scripta sunt ut non facile intelligantur, possunt his regulis inveniri, sed aliis modis pluribus, quos hoc numero septenario usque adeo non est iste complexus, ut idem ipse multa exponat obscura, in quibus harum regularum adhibet nullam, quoniam nec opus est. Neque enim aliquid illic tale versatur aut quaeritur, sicut in Apocalypsi Joannis quaerit, quemadmodum intelligendi sint angeli Ecclesiarum septem, quibus scribere jubetur, et ratiocinatur multipliciter, et ad hoc pervenit ut ipsos angelos intelligamus Ecclesias . In qua copiosissima disputatione nihil istarum est regularum, et utique res illic obscuris
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. uł eẽ se putat: figurate dicta ẽẽ
arbitretur. quȩ in inferiorib gradi¬
bus p̃cipiuntur: ut uerbi grã si celibẽ
amplexus ẽ uitã. &e se castrauit ꝓpt̃
regnũ cȩloꝵ: qͥcquid de uxore dili¬
genda ce regenda sc̃i libri p̃cipiunt.
ñ ꝓprie s trans late accipi oportere coi¬
tendat: & qͥsquis statuit seruare in¬
dictum ẽ. trade filiã. & grande opus
ꝑfaceris. Frit gͥ etiã hoc in obseruatio¬
nib intelligendarũ scripturarum:
ut sciamus alia om̃ib cõmuniter p̾¬
cipi. alia singulis quibꝰq generibus
ꝑsonarũ: ut ñ sołu ad uinuer sũ statũ
ualitudinis. s etiã ad suam cuius q
membri ꝓpriam infirmitatẽ. medici¬
na ꝑtineat. In suo quippe genere cu¬
rancdum ẽ: qd̾ ad melius genus ñ pot̃¬

Expanded text:
est uel esse putat, figurate dicta esse est uel esse putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat; et qdictum est: Trade filiam, et grande opus perfeceris. Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter pcipi, alia singulis quibusque generibus personarum: ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cuiusque membri propriam infirmitatem medicina perueniat, in suo quippe genere curandum est quod ad melius genus non pot
Abbreviated transcription (Latin):
putes iuberi. Ne gͥ dubitaueris figura¬
te dictũ. Et cũ possit duplicit̃ int̾pre¬
tari: uno mͦ ad nocendu. altero ad pre¬
standu: ad beneficentiã te potius cari¬
tas reuocet: ut intelligas carbones ig¬
nis ẽẽ urentes penitentiȩ gemitus: qͥbꝰ
suꝑbia sanatur eius. qui dolet se inimi¬
cum fuisse hominis: a quo eius miseriȩ.
subuenitur. Item cũ ait dñs. qui amat.
animã suã ꝑdet eam: ñ utilitatẽ ue¬
tare putandus ẽ. qua debet qͥsq conser¬
uare animã suã. s figurate dictum ẽ¬
ꝑdet animã: id ẽ perimat atq amit.¬
dat usum eius. quẽ nunc habet ꝑuer¬
sum scilicet atq preposterũ quo in¬
clinatur temporalib ut ȩt̾na ñ que¬
rat. Scͥptum ẽ. Ua misccłiam: & ne sus¬
cipias peccatorẽ. Posterior pars huius
sententiȩ. uidetur uetare beneficienti
peccatorem: ut peccatũ enus ñ susci¬
in meliore gradii spiritalis uitȩ uel

Expanded text:
putes iuberi. ne igitur dubitaueris figuraputes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum ait dominus: qui amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiapeccato, ut peccatum eius non susciin meliore gradu spiritalis uitae uel