comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grediendũ iam dñs p̾buit. cũ disputari
cepint. eo ipso suggerente multiplicabun¬
tur. ut in hoc nr̃o minist̾io ñ solũ nullam
patiam᷑ inopiã. s de mirabili abundantia
nc̃ res appellaui que ñ ad significandum
aliqͥd adhibent᷑. sicuti ẽ lignũ. lapis. petꝰ.
atq huiꝰmͦi cet̾a. S ñ illud lignũ qͦd in
aquas amaras moysen misisse legimꝰ. ut
a maritudine carerent. neꝙ ille lapis qũẽ
iacob sibi ad caput posuerat. neꝙ illud
pecꝰ qͦd ꝓ filio immolauit abraham. Hec
namq ita res sunt. ut aliaꝵ etiã signa sut
rerũ. Sunt aũ alia signa quoꝵ om̃is usꝰ
in significando ẽ: sicuti sunt uerba. Nemo
enim utit᷑ uerbis. nͥ aliqͥd significandi gr̃a.
Ex quo intelligit᷑ qͥd appellem signa. res
eas uidelicet que ad significandũ aliquid
adhibentur. Quã obrem. om̃e signũ etiam
res aliqua est. Quod enĩ nulla res ẽ. om̃ino

Expanded text:
grediendum jam Dominus praebuit, cum dispensari grediendum jam Dominus praebuit, cum dispensari coeperint, eo ipso suggerente multiplicabuntur, ut in ipso hoc nostro ministerio, non solum nullam patiamur inopiam, sed de mirabili etiam abundantia nunc res appellavi, quae non ad significandum aliquid adhibentur, sicuti est lignum, lapis, patque hujusmodi caetera, sed non illud lignum quod in aquas amaras Moysen misisse legimus, ut amaritudine carerent, neque ille lapis quem Jacob sibi ad caput posuerat, neque illud pecus quod pro filio immolavit Abraham: hae namque ita res sunt, ut aliarum etiam signa sint rerum. Sunt autem alia signa quorum omnis usus in significando est, sicuti sunt verba: nemo enim utitur verbis, nisi aliquid significandi gratia. Ex quo intelligitur quid appellem signa, res eas videlicet, quae ad significandum aliquid adhibentur. Quamobrem omne signum etiam res aliqua est: quod enim nulla res est, omnino
Abbreviated transcription (Latin):
telligenda sunt. ce mod̾ ꝓferendi que in¬
tellecta sunt. De inueniendo pͥus: de ꝓ¬
ferendo postea dis eremꝰ. Magnũ opus
et arduum: &e si ad sustinendũ difficile ue¬
reor ne ad suscipiendũ temerariũ: ita sa¬
ne si de nobis ipsis p̾sumeremꝰ. Nunc uͦ
cũ in illo sit spes ꝑagendi huiꝰ oꝑis. a quo
nobis in cogitatione multa de hac re iam
tradita tenemꝰ: non ẽ metuendũ ne dare
desinat cet̾a: cũ ea que data sunt ceꝑimꝰ
imꝑende. Omĩs enim res que dando non
deficit: dũ habet᷑ ⁊ ñ dat᷑. ñcłũ habet᷑ quo¬
mͦ habenda est. Ille aũ ait: qui habet dabi¬
tur ei. Dabit ergo habentib. idest cũ be¬
nignitate utentib eo qͦd acceꝑunt: adim¬
plebit atꝙ cumulabit qͦd dedit. Illi qͥnq
ce illi septẽ erant panes: anteqͣm incipent
dari esurientib. Ct̃o ubi fieri cepit: cophi¬
nos ⁊ sportas saciatis tot milib hominũ
impleuert̃. Sicut gͦ ille panis dũ frange¬
retur accreuit: sic ea que ad hoc opus ag¬

Expanded text:
t, et modus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Magnum opus et arduum, et si ad sustinendum difficile, vereor ne ad suscipiendum temerarium. Ita sane si de nobis ipsis praesumeremus: nunc vero cum in illo sit spes peragendi hujus operis, a quo nobis in cogitatione multa de hac re jam tradita tenemus, non est metuendam ne dare desinat caetera, cum ea quae data sunt coeperimus impendere. Omnis enim res quae dando non deficit, dum habetur et non datur, nondum habetur quomodo habenda est. Ille autem ait: Qui habet, dabitur ei . Dabit ergo habentibus, id est, cum benignitate utentibus eo quod acceperunt, adimplebit atque cumulabit quod dedit. Illi quinque et illi septem erant panes, antequam inciperent dari esurientibus; quod ubi fieri coepit, cophinos et sportas satiatis tot hominum millibus impleverunt . Sicut ergo ille panis dum frangeretur accrevit, sic ea quae ad hoc opus ag
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑore in melius cõmutari. ut non
caro ⁊ sangius regnum dĩ possideat.
quod fieri ñ potest. sed corruptibile
hoc induat incorruptionẽ: & mortale
hoc induat ĩmortalitatẽ. Nullamq
faciens molestiam. quia nullã patiet᷑
indigentiam. a beata ꝑfectaq anima
cũ sumina quietȩ uegetet᷑. Cuius autẽ

Expanded text:
tempore in melius commutari, ut non tempore in melius commutari, ut non caro et sanguis regnum Dei possideant, quod fieri non potest; sed corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , nullamque faciens molestiam, quia nullam patietur indigentiam, a beata perfectaque anima cum summa quiete vegetetur. CAPUT XX.--
Abbreviated transcription (Latin):
uersis: ce grauit fixa int̾dicta reditus
igitur claues deditꝰ. eccłie sue. ut que sol¬
ueret in terra. soluta ẽent ⁊ in celo:que
ligaret in t̾ra: ligata eẽnt &e in celo. Sci¬
licet ut quisqͥs in ecclia eius dimittiͥ
pectata non crederet: non ei dimittent᷑
quisqͥ̾s autẽ crederet seq abhiis correctꝰ
auerteret. in eiuscdẽ eccl̃ie gremio ꝯstititꝰ.
eadem fide atq correctione sanaretur.
Quisqͥs enĩ non credit dimitti sibi posse
pectata. fit deterior desꝑando. qͣsi nich
illi melius qͣm malum ẽe remaneat. ubi
de fructu sue conuersionis infidus est.
uite prioris moꝵq relictio que fit
penitendo: sic etiam corporis mors ẽ
animationis pͥstine resolutio. Et qͦmͦ
animꝰ post penitentiã que priores
mores ꝑditos interimit. reformat᷑ in
melius. sic etiã corpꝰ post istã mortem
quã uinculo peccati om̃s debemus cre¬
dendũ et sperandũ est resurrectionis

Expanded text:
versis, et graviter fixa interdicta reditus versis, et graviter fixa interdicta reditus igitur claves dedit Ecclesiae suae, ut quae solveret in terra, soluta essent in coelo; quae ligaret in terra, ligata essent et in coelo : scilicet ut quisquis in Ecclesia ejus dimitti sibi peccata non crederet, non ei dimitterentur; quisquis autem crederet, seque ab his correctus averteret, in ejusdem Ecclesiae gremio constitutus, eadem fide atque correctione sanaretur. Quisquis enim non credit dimitti sibi posse peccata, fit deterior desperando, quasi nihil illi melius quam malum esse remaneat, ubi de fructu suae conversionis infidus est. vitae prioris morumque relictio, quae fit poenitendo; sic etiam corporis mors est animationis pristinae resolutio: et quomodo animus post poenitentiam, qua priores mores perditos interemit, reformatur in melius; sic etiam corpus post istam mortem, quam vinculo peccati omnes debemus, credendum et sperandum est resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
capi potest p̾mium quod ille in fine
daturus est. qͣndo ad osolationẽ huiꝰ¬
itineris de spiritu suo tantum dedit quo
in aduersis uite huiꝰ fiduciã caritatemꝙ
tantam eius quẽ nondu uidemꝰ habemꝰ.
et dona unicuiꝙ ꝓpria ad instructionẽ
eccłie sue. ut id qͦd ostendit ẽe faciendũ.
non solũ sine murmure: s etiã cũ delecta
tione faciamꝰ: Est enim eccl̃ia corpꝰ eius
sicut apostolica doctrina commendat
que coniunx etiam eius dicit᷑. Corpus
ergo suum multis membris diuersa of¬
ficia gerentib: nodo unitatis ⁊ carita¬
tis tanqͣm sanitatis astringit. Hcercet
autẽ hoc tempore ce purgat medicinali¬
uia sumꝰ. nec uia ista locorũ est s affectu¬
um. quã intercludebat qͤsi septa quedã
spinosa. p̾teritoꝵ malicia pecc̃oꝵͥ quid
liberaliꝰ ce misericordiꝰ facere potuit. qui
seip̃m nobis qua rediremꝰ substerne uo¬
luit. nisi ut omĩa donaret pectata con¬

Expanded text:
capi potest praemium, quod ille in fine capi potest praemium, quod ille in fine daturus est; quando ad consolationem huitineris de Spiritu suo tantum dedit, quo in adversis vitae hujus fiduciam charitatemque tantam ejus, quem nondum videmus, habeamus, et dona unicuique propria ad instructionem Ecclesiae suae, ut id quod ostendit esse faciendum, non solum sine murmure, sed etiam cum delecttur. 15. Est enim Ecclesia corpus ejus, sicut apostolica doctrina commendat , quae etiam conjux ejus dicitur. Corpus ergo suum multis membris diversa officia gerentibus , nodo unitatis et charitatis tanquam sanitatis astringit. Exercet autem hoc tempore et purgat medicinalivia sumus, nec via ista locorum est, sed affectuum, quam intercludebat, quasi septa quaedam spinosa, praeteritorum malitia peccatorum; quid liberalius et misericordius facere potuit, qui seipsum nobis, qua rediremus, substernere voluit, nisi ut omnia donaret peccata con
Abbreviated transcription (Latin):
nostra curant᷑. Iam uero similia quasi
ligam̃ta membris et uulnerib nr̃is ad¬
hibita illa sunt. quod ꝑ feminã decep¬
tos. ꝑ feminã natus. homo homines.
mortalis mortales: morte mortuos libe¬
rauit. Multa quoq alia diligentiꝰ con¬
siderantib quos instituti oꝑis ꝑagen¬
di necessitas non rapit: uel a ꝯtrariis
uel a similib medicine xp̃iane appa
mortuis resurrectio: ce in celũ ascensio.
magna spe fulsit nr̃am fidem. Multũ
enĩ ostendit qͣm uoluntarie pro nobis
animã posuerit: qui eam sic habuit
in potestate resumere. Quanta ergo
se fiducia spes credentiũ consolatur.
considerans qͣntus. qͣnta pro nondũ
credentib passus sit. Cum uero iudex
uiuoꝵ atꝙ mortuoꝵ expectat᷑ e celo.
magnũ timorem incutit negligenti¬
bus. ut se ad diligentiã conuertant:
eumq magis bene agendo desiderent.
qͣm male agendo formident: Quibus
autem uerbis dici aut qua cogitatione

Expanded text:
nostra curantur. Jamvero similia quasi nostra curantur. Jamvero similia quasi ligamenta membris et vulneribus nostris adhibita, illa sunt, quod per feminam deceptos per feminam natus, homo homines, mortalis mortales, morte mortuos liberavit. Multa quoque alia diligentius considerantibus quos instituti operis peragendi necessitas non rapit, vel a contrariis, vel a similibus medicinae christianae apparmortuis resurrectio, et in coelum ascensio, magna spe fulcit fidem nostram. Multum enim ostendit quam voluntarie pro nobis animam posuerit, qui eam sic habuit in potestate resumere. Quanta ergo se fiducia spes credentium consolatur, considerans quantus quanta pro nondum credentibus passus sit? Cum vero judex vivorum atque mortuorum exspectatur e coelo, magnum timorem incutit negligentibus, ut se ad diligentiam convertant, eumque magis bene agendo desiderent, quam male agendo formident. Quibus autem verbis dici, aut qua cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
qui medetur uulneri corporis adhibet
quedã contraria. sĩt frigidũ calido. uel
humido sictũ. uel situt aliud eiusmodi
adhibet etiam quedã similia sit̃ linteo¬
lum uł rotundo uulneri rotundũ. uel
oblongum oblongo. ligaturãꝙ ipsam
non eandem membris om̃ib s similẽ
similib coaptat. sic sapientia dei homi¬
nem curans. seip̃am exhibuit ad sanan¬
dum: ipsa medicus. ipsa medicina.
Quia ergo ꝑ suꝑbiam homo lapsus
est: humilitate adhibuit ad sanandũ.
Serpentis sapientia decepti sumꝰ: dei
stulticia liberamur. Quemadmodũ aũt
illa sapientia uocabatur erat autem
stulticia contempnentib deũ: sic ista
que uocatur stulticia sapientia ẽ uin¬
centib diabolũ. Nos immortalitate
male usi sumus ut morerem᷑: xp̃c mor¬
talitate bene usus est ut uiueremus.
Corrupto animo femine ingressus est
morbus: integro corpore femine ꝓces¬
sit salus. Ad eadem contraria ꝑtinet.
qͦd etiam exemplo uͥtutum eius. uicia

Expanded text:
qui medetur uulneri corporis adhibet qui medetur uulneri corporis adhibet quaedam contraria, sicut frigidum calido uel humido siccum uel quid aliud eius modi, adhibet etiam quaedam similia, sicut linteolum uel rotundo uulneri rotundum uel oblongum oblongo, ligaturamque ipsam non eandem membris omnibus, sed similem similibus coaptat: sic sapientia dei hominem curans se ipsam exhibuit ad sanandum, ipsa medicus, ipsa medQuia ergo per superbiam homo lapsus est, humilitatem adhibuit ad sanandum. Serpentis sapientia decepti sumus, Dei stultitia liberamur. Quemadmodum autem illa Sapientia vocabatur, erat autem stultitia contemnentibus Deum; sic ista quae vocatur stultitia, Sapientia est vincentibus diabolum. Nos immortalitate male usi sumus, ut moreremur; Christus mortalitate bene usus est, ut viveremus. Corrupto animo feminae ingressus est morbus; integro corpore feminae processit salus. Ad eadem contraria pertinet, quod etiam exemplo virtutum ejus vitia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ stulticiã predicationis saluos facere
credentes: Quom uenit: nisi qͦd uerbũ
taro factum est. ec habitauit in nobis:
Sicuti cũ loquimur ut ud quod in ani¬
mo gerimꝰ in audientis animũ ꝑ aures
carneas illabatur. fit sonus uerbũ quod
corde gestamus et locutio uocat᷑. nec tñ
in eundẽ sonũ cogitatio nr̃a conuertitur.
s apud se manens integra formã uocis
qua se insimiet aurib. sine aliqua la¬
be sue cõmutationis assumit: ita u̾bũ
dei non cõmutatũ. caro tam̃ factum
est. ut habitaret in nobis. Sic̃ autẽ
curatio uia est ad sanitatẽ. sit ista cu¬
ratio peccatores sanandos reficiendosꝙ
suscepit. Et quẽ admodũ medici cum
alligant uulnera. non incomposite
s apte id faciunt. ut uinculi utilita¬
tem q̃dam pulcritudo etiã consequa¬
tur: sic medicina sapientie ꝑ hominis
susceptionẽ nostris est accomodata
uulnerib. de qͥbusdã contrariis curais:
et de quibdã similib. Sicut etiã ille

Expanded text:
edicationis saluos facere credentes? Quomodo uenit, nisi quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis? sicuti cum loquimur, ut id quod animo gerimus in audientis animum per aures carneas inlabatur, fit sonus uerbum, quod corde gestamus, et locutio uocatur, nec tamen in eundem sonum cogitatio nostra conuertitur, sed apud se manens integra formam uocis, qua se insinuet auribus, sine aliqua labe suae mutationis assumit: ita uerbum dei non commutatum caro tamen factum est, ut habitaret in nobis. Sicut autem curatio uia est ad sanitatem, sic ista curatio peccatores sanandos reficiendosque suscepit. et quemadmodum medici, cum alligant uulnera, non incomposite, sed apte id faciunt, ut uinculi utilitatem quaedam pulchritudo etiam consequatur: sic medicina sapientiae per hominis susceptionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusdam similibus. sicut etiam ille
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cũ ille unus cogitat᷑ deoꝵ deus.
ab hiis etiã qui alios ⁊ suspicant᷑ ⁊ uo¬
cant ce colunt deos siue in celo. siue in
t̾ra. ita cogitat᷑ ut aliqͥd quo nicħ sit
meliꝰ nichq sublimiꝰ illa cogitatio co¬
net᷑ attingere. Sane qͣm diu̾sis mouen
tur bonis. partĩ eis que ad corporis
sensũ: partim eis que ad animi intel¬
ligentiã ꝑtinent. illi qui dediti sunt
corporis sensib. aut ip̃m celũ. aut qͦd
in celo fulgentissimũ uident. aut ip̃m
mundũ dm̃ decorũ esse arbitrantur.
aut si extra mundũ ire ꝯtendunt. ali¬
qͥd lucidũ imaginant᷑. idq uł infinitũ.
uel ea forma que optima uidet᷑. in ani
suspicione constituunt. aut humani
corporis figuram cogitant: sic̃ eã cetis
anteponunt. Qd̃ si unũ dm̃ decorũ
ẽẽ non putant. ce potiꝰ multos aut in¬
numerabiles equał ordinis deos. etiã eos
tam̃ ꝑut cuiq aliqͥd corporis uidet᷑ excel¬

Expanded text:
Nam cum ille unus cogitatur deorum deus, Nam cum ille unus cogitatur deorum deus, ab his etiam qui alios et suspicantur et uocant et colunt deos siue in caelo siue in terra ita cogitatur, ut aliquid quo nihil sit melius atque sublimius illa cogitatio conetur atur bonis, partim eis quae ad corporis sensum, partim eis quae ad animi intelligentiam pertinent; illi qui dediti sunt corporis sensibus, aut ipsum coelum, aut quod in coelo fulgentissimum vident, aut ipsum mundum, Deum deorum esse arbitrantur: aut, si extra mundum ire contendunt, aliquid lucidum imaginantur, idque vel infinitum, vel ea forma quae optima videtur, inani suspicione constituunt, aut humani corporis figuram cogitant, si eam caeteris anteponunt. Quod si unum Deum deorum esse non putant, et potius multos aut innumerabiles aequalis ordinis deos; etiam eos tamen prout cuique aliquid corporis videtur excel
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nitas: eadem incõmutabilitas: eadẽ
maiestas: eadem tͥb potestas. In pa¬
tre unitas. in filio equalitas. in
spũ scõ unitatis eqͣlitatisq ocordia.
me aliud qͣm dice uoluisse sentio. Si
aũ dixi. ñ hoc ẽ qͦd dicere uolui. hoc
unde scio. nͥ qͥa d̾s ineffabił ẽ. Quod
autẽ a me dictum est. si ineffabile ẽẽt.
dictũ ñ eẽt. Ac ꝑ hoc ne ineffabił q̃dẽ
Qm̃ si illud ẽ ineffabile qͦd dici ñ pot̾.
ñ est ineffabile qͦd uł ineffabile dici pot̾.
Que pugna uerboꝵ. silentio cauenda
potius qͣm uoce pacanda ẽ. Et tamen
deus cũ de illo nicħ digne dici possit.
admisit hũane uocis obseqͥum. ⁊ uerbis
nr̃is in laudesua gaudere nos uoluit.
Nam inde est. &e qd dr deus. Non enĩ
re uera in strepitu istaꝵ duaꝵ silla¬
baꝵ ip̃e ꝯgnoscit᷑. s tam̃ om̃s latine
lingue scios. cũ aures eoꝵ sonꝰ iste te¬
tigerit mouet ad cogitandã excellen¬
tissimã quãdã ĩmortalẽq naturam

Expanded text:
as, eadem incommutabilitas, eadem majestas, eadem potestas. In Patre unitas, in Filio aequalitas, in Spiritu sancto unitatis aequalitatisque concordia. me aliud quam dicere uoluisse sentio. si autem dixi, non est quod dicere uolui. hoc unde scio, nisi quia deus ineffabilis est ? quod autem a me dictum est si ineffabile esset, dictum non esset. ac per hoc ne ineffabilis quidquoniam, si illud est ineffabile quod dici non potest, non est ineffabile quod uel ineffabile dici potest. quae pugna uerborum silentio cauenda potius quam uoce pacanda est. et tamen deus, cum de illo nihil digne dici possit, admisit humanae uocis obsequia et uerbis nostris in laude sua gaudere nos uoluit. nam inde est et quod dicitur deus. non enim re uera in strepitu istarum duarum syllabarum ipse cognoscitur, sed tamen omnes latinae linguae socios, cum aures eorum sonus iste tetigerit, monet ad cogitandam excellentissimam quandam immortalemque naturam.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa cum ad nos uenit qͣsi infirma ex¬
sapientius est hominib: ce qͦd infir¬
mum est dei: fortius est hominib. Cũ
ergo ipsa sit patria. uiam se quoq no¬
bis fecit ad patͥam. Et cum sano ⁊ pu¬
ro interiori oculo ubiq sit presens. eo¬
rum qui oculũ illũ infirmũ immun¬
dumꝙ habent. oculis etiam tarneis
apparere dignata est. Quia enim in
sapientia dei non poterat mundus
ꝑ sapientiã cognoscere dm. placuit
deo ꝑ stulticiã predicationis saluos
facere credentes. Non ergo ꝑ locoꝵz
spacia ueniendo. s in carne mortali
mortalib apparendo uenisse ad nos
dicitur. Illuc ergo uenit ubi erat. qͥa
in hoc mundo erat ce mundꝰ ꝑ ip̃m
factus est. S qm̃ cupiditate fruen¬
di pro ipso creatore creatura. hoĩes
configurati huic mundo et mundi
nomine ꝯgruentissime uocari. ñ eum
cognouerunt. ꝓpt̾ea dixit euͣngłista: ce
mundꝰ eum ñ cognouit. Itaꝙ in sapi

Expanded text:
ipsa cum ad nos venit, quasi infirma exipsa cum ad nos venit, quasi infirma exsapientius est quam homines, et quod infirmum est Dei, fortius est quam homines. Cum ergo ipsa sit patria, viam se quoque nobis fecit ad patriam. Et cum sano et puro interiori oculo ubique sit praesens, eorum qui oculum illum infirmum immundumque habent, oculis etiam carneis apparere dignata est. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere Deum, placuit deo per stultitiam praedicationis saluos facere credentes. non igitur per locorum spatia ueniendo, sed in carne mortali mortalibus apparendo uenisse ad nos dicitur. illuc ergo uenit, ubi erat, quia in hoc mundo erat et mundus per eum factus est. sed quoniam cupiditate fruendi pro ipso creatore creatura homines configurati huic mundo et mundi nomine congruentissime uocati non eam cognouerunt, propterea dixit euangelista: et m undus eum non cognouit. it
Abbreviated transcription (Latin):
sa pat̾a reꝑcutiunt᷑ hoĩes. pꝰteriora atoꝑ
inferiora sectantes: ꝙͣ illud qͦd ẽẽ meliꝰ
atq p̾stantiꝰ ꝯfitentur. Qua ꝓpt̾ cũ
illa ueritate ꝑfruendũ sit que incom¬
mutabilit uiuit. & in ea tͥnitas ds auc¬
tor ⁊ ꝯditor uniu̾sitatis. reb qͣs ꝯdidit
consulat. purgandꝰ ẽ animꝰ. ut ce ꝑspi¬
cere illam lucẽ ualeat ce inherere per¬
fecte: qͣm purgatõem qͣsi ambulatio¬
nem qͣndam. et qͣsi nauigationẽ ad pa¬
triam ẽẽ arbitrem᷑. Non enĩ ad eum
qui ubiꝙ presens est locis mouem᷑. sed
bono studio. bonisq morib quod non
possemus nisi ipsa sapientia tante ⁊̾
& uiuendi nobis preberet exemplum.
non aliter qͣm in homine quoniã ⁊ nos
homines sumus. S quia nos cũ ad
illam uenimꝰ sapienter facimꝰ ipsa
cũ ad nos uenit. ab hominib suꝑbis
qͣsi stulte fecisse putata est. Et quoniã
nos cum ad illam uenimꝰ conualescimꝰ:

Expanded text:
sa patria repercutiuntur homines; posteriora atque sa patria repercutiuntur homines; posteriora atque inferiora sectantes, quam illud quod esse melius atilla ueritate perfruendum sit, quae incommutabiliter uiuit, et in ea trinitas deus, auctor et conditor uniuersitatis, rebus, quas condidit, consulat, purgandus est animus, ut et perspicere illam lucem ualeat et inhaerere perspectae. quam purgationem quasi ambulationem quandam et quasi nauigationem ad patriam esse arbitremur. non enim ad eum qui ubique praesens est locis mouemur, sed bono studio bonisque moribus. Quod non possemus, nisi ipsa sapientia tantae etet uiuendi nobis praeberet exemplum non aliter quam in homine, quoniam et nos homines sumus. sed quia nos, cum ad illam uenimus, sapienter facimus, ipsa, cum ad nos uenit, ab hominibus superbis quasi stulte fecisse putata est. et quoniam nos cum ad illam venimus, convalescimus;
Abbreviated transcription (Latin):
idest adepta sapĩam. anteqͣm ad ipisce¬
tur ñ erat sapiens. At uͦ ipsa sapĩa nec
fuit unqͣm insipiens: nec ẽẽ unqͣ pot̾.
Qͣm si non uiderent. nullomͦ plena fi¬
dutia uitã incõmutabilit̾ sapientẽ. cõ¬
mutabili uite anteponent. Ipsam quoꝙ
regulã ueritatis qua illã clamant esse
meliorẽ. incõmutabilẽ uident. nec uspi¬
am nisi supra suã naturã uident. qͣndoqͥ¬
dem se mutabiles uident. Nemo ẽ enim¬
tam imprudent insulsꝰ qui dicat. tinde
scis incõmutabilit̾ sapientẽ uitã mutabi¬
li ẽẽ p̾ferendã. Idipsũ enĩ qͦd int̾rogat
unde sciam. om̃ib ad ꝯtẽplandũ cõmu¬
niter atq incõmutabilit̾ p̾sto ẽ. Et hoc
qui ñ uidet ita ẽ qͣsicecus in sole. cui
nicħ ꝓdest ipsis locis oculoꝵ eiꝰ tã clare
ac p̾sentis lutis fulgor infusus. Qui aũ
uidet ce refugit. ꝯsuetudine umbrarũ
carnaliũ. inualidã m̃tis aciem gerit.

Expanded text:
id est, adepta sapientiam, antequam adipisceid est, adepta sapientiam, antequam adipisceretur non erat sapiens; at vero ipsa Sapientia nec fuit unquam insipiens, nec esse unquam potest. Quam si non viderent, nullo modo plena fiducia vitam incommutabiliter sapientem commutabili vitae anteponerent. Ipsam quippe regulam veritatis, qua illam clamant esse meliorem, incommutabilem am nisi supra suam naturam vident, quandoquidem se mutabiles vident. At tam impudenter insulsus qui dicat: Unde scis incommutabiliter sapientem vitam mutabili esse praeferendam? Idipsum enim quod interrogat, unde sciam, omnibus ad contemplandum communiter atque incommutabiliter praesto est. Et hoc qui non videt, ita est quasi caecus in sole, cui nihil prodest ipsis locis oculorum ejus tam clarae ac praesentis lucis fulgor infusus. Qui autem videt et refugit, consuetudine umbrarum carnalium invalidam mentis aciem gerit.
Abbreviated transcription (Latin):
deo cogitant. uiuũ aliqͥd cogitant. illi
soli possunt ñ absurda ⁊ indigna existi-¬
mare de deo. qui uitã ip̃am cogitant.
et quecũq illis forma octurrerit corpo¬
ris. eã uita uiuere uł ñ uiu̾e statuũt.
& uiuentẽ ñ uiuenti andeponunt. Eã¬
q ip̃am uiuentẽ corporis formã qͣnta¬
libet luce pfulgeat. qͣntalibet magni-¬
tudine p̾mineat. qͣntalibet pulcͥtudine
ornet᷑. aliud ẽe ip̃am . aliud uitã qua
uegetat᷑. intelligunt. Eamq illi moli
que ab illa uegetatur ⁊ animat᷑ digni¬
tate itcõparabili p̾ferunt: deinde ip¬
sam uitã ꝑgunt inspicere. ce si eã sine
sensu uegetantẽ inuenerint. qͣlis est
arboꝵ. p̾ponunt ei sentientẽ. qͣlis ẽ pe¬
coꝵ. et huic rursꝰ intelligentẽ. quał est
hominũ. Quam cũ adhuc mutabilẽ
uiderint. etiã huic aliqͣm incõmutabi¬
lem cogunt᷑ p̃pone̾. illã scił uitã que ñ
aliqͣndo desipit. aliqͣndo sapit. s ẽ po¬
tius ipsa sapientia. Sapiens enĩ mens

Expanded text:
Deo cogitant, vivum aliquid cogitant, illi soli possunt non absurda et indigna existimare de Deo, qui vitam ipsam cogitant, et quaecumque illis forma occurrerit corporis, eam vita vivere vel non vivere statuunt, et viventem non viventi anteponunt; eamque ipsam viventem corporis formam, quantalibet luce praefulgeat, quantalibet magnitudine praeemineat, quantalibet pulchritudine ornetur, aliud esse ipsam, aliud vitam qua vegetatur intelligunt, eamque illi moli quae ab illa vegetatur et animatur, dignitate incomparabili praeferunt. Deinde ipsam vitam pergunt inspicere, et si eam sine sensu vegetantem invenerint, qualis est arborum, praeponunt eis sentientem, qualis est pecorum; et huic rursus intelligentem, qualis est hominum. Quam cum adhuc mutabilem viderint, etiam huic aliquam incommutabilem coguntur praeponere, illam scilicet vitam quae non aliquando desipit, aliquando sapit, sed est potius ipsa Sapientia. Sapiens enim mens,
Abbreviated transcription (Latin):
in contumeliã. Hoc etiam diuine potestatiͤ
in hominũ electione iuditium. paulo añ cõ¬
memorãs beatus apłs. robustissimis mon¬
strauit exẽplis: cũ de rebecce partu adhuc
intͣ ut̾um ꝯstituto. totũ ad cłi gr̃am rẽfe¬
rens loq̃retur. Sic enĩ ait. S & rebecca ex
uno concubitu hñs geminos. ysaac patͥs

Expanded text:
 post pauca : « Hoc etiam divinae potestatis in hominum electione judicium paulo ante commemorans beatus Apostolus robustissimis 39 monstravit exemplis, cum de Rebeccae partu adhuc intra uterum constituto totum ad Dei gratiam referens loqueretur. Sic enim ait: Sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris
Abbreviated transcription (Latin):
ignis apparuit. atꝙ ita cor eius ardore di¬
uine caritatis igninit. ut in conspectu
regum sicut dauid dicit. testimonia eiꝰ
sine confusione loqueret᷑: & ibi inueniet
totum hoc quod indurare se deus cor pha¬
raonis ꝓmitit. ñ ad oꝑationẽ dei. s ad
p̾scientiam ꝑtiñe. Loq̃ns enĩ dñs de ru-¬
bo. sic dicit. Ego autem scio qd̃ ñ tlunit
tet uos pharao rex egypti. nͥ ꝑmanum
magnã. s extendens manũ meã ꝑcutiã
egyptios: in oĩb mirabilib que fatiam:
& postea dimittet uos. Hec pͥma uos dei
est: qua fut᷑am uoluntatẽ pharaonis
sic̃ p̃uidat indicabat. Postea iam int̾
ipsos miracłorum ymbres dixisse legit᷑.
Ego autẽ indurabo corpharaonis: ne
dimittat ppłm. Ubi iam aꝑte intelligi¬
tur: pͥmam it̾asse sententiam. Qd ẽ .ni.
indurabo. nͥ ñ molliam: Apparet enĩĩ

Expanded text:
ignis apparuit, atque ita cor ejus ardore diignis apparuit, atque ita cor ejus ardore divinae charitatis ignivit, ut in conspectu regum, sicut David dicit, testimonia ejus sine confusione loqueretur ; et ibi inveniet totum hoc, quod indurasse Deus cor Pharaonis praemittit, non ad operationem Dei, sed ad praescientiam pertinere. Loquens enim Dominus de rubo, sic dicit: Egtet vos Pharao rex Aegypti, nisi per manum magnam . Sed extendens manum meam, percutiam Aegyptios in omnibus mirabilibus quae faciam, et postea dimittet vos. Haec prima vox Dei est, qua futuram voluntatem Pharaonis sicut praeviderat indicabat. Postea jam inter ipsos miraculorum imbres dixisse legitur: Ego autem indurabo cor Pharaonis, ne dimittat populum . Ubi jam 191 aperte intelligitur primam iterasse sententiam. Quid est enim indurabo, nisi non mollia
Abbreviated transcription (Latin):
modi conclusionẽ. beatus apłs disputa¬
tionis ordine ꝑueniret. hoc potissimum
de uet̾ib lict̾is sũpsit exemplum: in qͦ
indurationẽ que adeo fieri dicit᷑. edoc̃et.
Dicit inquit scͥptura pharaoni. quia
in hoc ipsum excitaui te. ut ostendam
inte uirtutem meã: & ut annuntiet᷑
nom̃ meum in uniũsa t̾ra. Indurasse
autẽ eor eiꝰ deus in eadem scͥptura aꝑtiˢ¬
sime dicitur: cum moysi de signis que
megyptios ꝑeum fatienda fuerant.
loqqueret᷑. Sic enim dicit. Ego autẽ in¬
durabo cor pharaonis: ne dimiitat po¬
płm. Hinc iam ꝑaꝑta se iactans calñ¬
mator astutus. iustitiam di ad sium
lib̾et arbitͥum & qnͣta potest uocifera¬
tione respondeat. Si cui uult miseret᷑.
& quẽ uult induatur. quid adhuc q̃ri¬
t᷑ uoluntate enĩ eiꝰ quis resistit: Huiꝰ
elationi apłs dicat. O hõ tu quis es cͥ
responcleas deo: Qui autem pie q̃rẽs
aliqͥd cdesiderat in uenire. illũ locum
eiꝰdem scͥpt̃e relegat. uͥ pͥmo moysi ĩ rubo

Expanded text:
 ad hujusmodi conclusionem beatus Apostolus disputationis ordine perveniret, hoc potissimum de veteribus Litteris sumpsit exemplum, in quo indurationem quae a Deo fieri dicitur, edoceret. Dicit, inquit, Scriptura Pharaoni: Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra . Indurasse autem cor ejus Deus in eadem Scriptura apertissime dicitur, cum Moysi de signis quae in Aegyptios per eum facienda fuerant loqueretur. Sic enim dicit: Ego autem indurabo cor Pharaonis ne dimittat populum . Hinc jam per aperta se jactans calumniator astutus, justitiam Dei ad suum libret arbitrium, et quanta potest vociferatione respondeat, Si cujus vult miseretur, et quem vult indurat, Quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Hujus elationi Apostolus dicat, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Qui autem pie quaerens aliquid desiderat invenire, illum locum ejusdem Scripturae relegat, ubi primo Moysi in rubo
Abbreviated transcription (Latin):
rum uͦ in contumeliam. Nunc autẽ cũ
damnatis pena uista reddat᷑. saluatis aũ
gr̃a donetur indebita. quis usq adeo hu¬
mane conctitionis oblitꝰ. diuni sensus
archana cliscutiat. ut cum ipse penã
m̃ito fũit consecutꝰ. querat᷑ cum alius
gr̃am que ei ñ debebatur acceꝑit:
tis reddi. s sola uoluntatis munificẽ¬
tia donari hoĩb: moyses cũ iam tunc
qm̃uis carnalẽ ppłm docẽt ostendit.

Expanded text:
d vero in contumeliam. Nunc autem cum d vero in contumeliam. Nunc autem cum damnatis poena justa reddatur, salvatis autem gratia donetur indebita; quis usque adeo humanae conditionis oblitus, divini sensus arcana discutiat, ut cum ipse poenam merito fuerit consecutus, queratur cur alius gratiam quae non debebatur ei, ritis reddi, sed sola voluntatis munifi centia donari hominibus, Moyses cum jam tunc, quamvis carnalem populum doceret, ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
B. ad discernendum aliquid. ad diiudi¬
eancdam hanc qua uidem aliqua ꝓbaxe
uistitiam. ex illa meffabili diine iusttie
plenitudine. inhumilitatis nr̃e corda ma¬
nare manifestum est: beato iohanne
deplenitucline enis acctpimus. Quod
suita÷: qua tandem impulentia homo
de deo. lutũ de figulo iudicabit. ñ solũ
aicens. quid me fecisti sic. s etiam de ali¬
is damnabili curiostoate ꝑscrutans &
dicens. quare de eadem massa fecisti
alium quidẽ sic. alũ uͦ sicͫ Si huma¬
nũi genius quia creatum pͥmitꝰ cõstat ex
nichilo. ñ cũ lebito mortis & peccati ori¬
gine nasceret᷑. &tam ex eis creatoromꝑe
erat qͥ onũpotenti creatori dic̾et. quare
fecisti sic: Qui enĩ cũ non eẽnt ẽs̃ dona¬
uerat: quo fine eẽnt habuit potestatẽ.
hec clicent ceteri cur parib ommũ m̃ntiᷤᷤ
diunũ discreparet arbitum: quia pote¬
statẽ ht̃ figuliᷤᷤ uiti. ex eadem massa fa¬
cere aluid quidem uas in honorem. alte¬

Expanded text:
bus ad discernendum aliquid, ac dijudibus ad discernendum aliquid, ac dijudicandum, hanc qua videmur aliquid probare justitiam ex ineffabili divinae justitiae plenitudine in humilitatis nostrae corda manare manifestum est, beato Joanne de plenitudine ejus accepimus . Quod si ita est, qua tandem impudentia homo de Deo, lutum de figulo judicabit, non solum dicens, Quid me fecisti sic? sed etiam de aliis damnabili curiositate perscrutans et dicens, Quare de eadem massa fecisti alium quidem sic, alium vero sic? Si humanum genus, quod creatum primitus constat ex nihilo, non cum debito mortis et peccati origine nasceretur, et tamen ex eis Creator omnieritum; quis omnipotenti Creatori diceret, Quare fecisti sic? Qui enim, cum non essent, esse donaverat, quo fine essent, habuit potestatem; nec dicerent caeteri, cur paribus omnium meritis divinum discreparet arbitrium: quia potestatem habet figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliu
Abbreviated transcription (Latin):
paruulos: reditur ad geminos. Parum
est qd̃ dixi. redit᷑ ad ñdum natos. qͥ & eodẽ
concubitu seminati: & eodem mom̃to in
lucem fuerant ꝓferendi. In eis discrepãs.
diu̾sumꝙ uiditium diuine uoluntatiˢ
apparens: sensus hominũ de uolunta¬
te dei nimiũ disputantes. magnitudine
questionis obturbat. Exalta iam uiribu
apłs. nich qiuiclem ambo meruerunt. s
habet p otestatem figulas iuti. ex eadẽ
masia facere aliud quidem uas in hono¬
noiem. aluid uero incontumeliam. Dictu¬
rus es. Quare queso est. uidicii huius tã
confusa cdũsitas: Rursus hanc p̃sum¬
ptionẽ ille confitet. & dicat o homo. tu
quis es qui respondeas deo: Maxime ꝙ
ad illam humanorum actuum compara¬
tionẽ. rursus intentio conũsa respondet.
iniustitie ñ posie argui crecditorem: qui
Qe dnobiis debitorib tale uoluerit habe¬
re uiditium. ut uni donet. abalio exigat
Q ab utrisq debetur. Et certe momnibꝰ
humane conu̾sationis actib atty contͣli¬

Expanded text:
parvulos, reditur ad geminos: parum est quod dixi, reditur ad necdum natos, qui et eodem concubitu seminati, et eodem momento in lucem fuerant proferendi. Eis discrepans diversumque judicium divinae voluntatis apparens, sensus hominum de voluntate Dei superbe nimium disputantes, magnitudo quaestionis obturbat. Exalta jam viribus apostolus, Nihil quidem ambo meruerunt; sed habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam . Dicturus es, Quare? Quae est judicii hujus tam confusa diversitas? Rursus hanc praesumptionem ille confutet, et dicat, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Maxime quia ad illam humanorum actuum comparationem rursus intentio conversa respondet, injustitiae non posse argui creditorem, qui de duobus debitoribus tale voluerit habere judicium, ut uni donet, ab alio exigat, quod ab utrisque debetur. Et certe in omnibus humanae conversationis actibus atque contracti
Abbreviated transcription (Latin):
uocanit illos & iustificauit. qͥ nec p̃desti¬
nati nec uocati. ac ꝑ hoc nͨ iustificati st̃.
ab omni culpa debeant in nocentes: in¬
uistec ab eis ꝓ uite pͣuitate tͣnsacte in
millo agnitionis die sint postencda sup¬
plicia. Dicat istis apłs paulus. Qñcd ñ¬
quitas apd̾ dm̃: Statim ip̃e respondeat.
Absit. Cunq hoc fũit in hõis m̃te sana
pietate fundatũ. qd̾ nulla iniqͥtas sit¬
apd̃ dm̃. ita intelligat. cui uult misere¬
ipsum rursus ĩtelligat: quasi dicetur.
eui uult donat. & aqͦiult debitum pꝰcit.
aucdiat. O homo tu qͥs es qͥ respondeas
deo: Congrue siquidẽ huĩm᷑i ĩpitatẽ.
apłica retundit auctoritas. tantũ de ex¬
aggeratione nominũ pondꝰ incuciens:
cumn cdicit. ohomo tu qͥs es qui respondeas
deo. O homo deo: lutum. figulo. Subiũr
enĩ idem apłs. Nunquid dicit figm̃tũ
ei qui se fĩxit. quare sic me fecisti: Aut
ñ habet potestatem figulus luti. ex eadẽ

Expanded text:
vocavit illos et justificavit, qui nec praedestivocavit illos et justificavit, qui nec praedestinati nec vocati, ac per hoc nec justificati sunt, ab omni culpa debeant esse innocentes, injusteque ab eis pro vitae pravitate transactae in illo agnitionis die sint poscenda supplicia. Dicat istis apostolus Paulus, Nunquid iniquitas apud Deum? statim ipse respondeat, absit. Cumque hoc fuerit in hominis mente sana pietate fundatum, quod nulla sit iniquitas apud Deum, ita intelligat, Cui vult misereipsum rursus intelligat, quasi diceretur, Cui vult donat, et a quo vult debitum poscit. audiat, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Congrue siquidem hujusmodi impietatem apostolica reprehendit auctoritas, tantum de exaggeratione nominum pondus incutiens, cum dicit, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? homo Deo, lutum figulo. Subjunxit enim idem apostolus: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Aut non habet potestatem figulus luti ex eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ũbum. & ũbum erat apud dm̃. & deus
erat ũbum. nsꝙ infinem omniũ scłoꝵ.
De quo fine cum dicet beatus moyses. do¬
mine inquit qui regnas in scłm & in
ta tnͣsierunt. s mp̃sentia diuinitatis pre¬
senti semꝑ uice cernuntur ab illo. Ergo
ẽ. qui &̃ exerit debitam seueritatẽ. et
exhibet in debitam pietatẽ. & habet in
creandis atꝙ eligendis hominib sicut
facta st̃ alia quidẽ uasa in honorẽ. alia uͦ
in cõtumeliã. añꝙͣ face̾t p̃scuit nos. ⁊ ĩ ip¬
elegit nos ante mundi ꝯstitutionem.
Int᷑ mũcdũ facti sumꝰ. & añ mũclũ electi
sunuis. atq ita uno eodemꝙ. ñ tͣnseñte
nec futuro. s continuo tempore. uł siqͦ
ciendos. qͦs facturꝰ fuerat eligẽdos. Nec qͥdẽ ii¬
qͣtũ adfidi regłam dño illumiãte pie dicta sĩt:¬
s iã uido qͥd ⁊̃ hĩc calumpniosa pͣuitas
possit oppone. Sequit᷑ enim. ut si eos quo ᷤᷤ¬
p̃destinauit illos & uocauit. & si eos quos

Expanded text:
Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , De quo fine cum diceret beatus Moyses: Domine, inquit, qui regnas in saeculum ta transierunt, sed in praesentia divinitatis praesente semper luce cernuntur. Ab illo ergo est, qui exercet debitam severitatem, et exhibet indebitam pietatem, et habet in creandis atque eligendis hominibus, sicut nt alia quidem vasa in honorem, alia vero in contumeliam. Anelegit nos ante mundi constitutionem . Intra mundum facti sumus, et ante mundum electi sumus: atque ita uno eodemque, nec transeunte, nec futuro, sed continuo tempore, vel si qciendos, quos facturus fuerat eligendos. Haec quidem quantum ad fidei regulam, Deo illumiSed jam video quid etiam hinc calumniosa pravitas possit opponere. Sequitur enim, ut si eos quos praedestinavit illos et vocavit, et si eos quos
Abbreviated transcription (Latin):
minare noluerit: sic etiam repellere quẽ
uocare nolũit. Quos enim p̾destinauit.
ilos & uocauit: & quos uocauit. illos et
iustificauit. Ipse enim dedit ut simus:
iꝑse ut uoni ẽẽ possimus.
condidit: iustitia dampnauit. gr̃a
libauit. Mundus enim qmͣuis ꝓtempore
ex quo factus est ceꝑit: in illa diuine p̃s¬
cientie luce faciendus. nullum potuit
habere pͥncipium. Et qnͣticuq uł ex
adam usꝙ inhodiernum homines nati
sunt. uł post etatem nr̃am generationis
sunt ꝓpagine nascituri. apud dm̃ & iam
nati sunt. & decurso totuis uite tp̃re tͣn¬
sierunt: in illo nicħominis diuni optu¬
tus lumine ꝑmanentes. Deus enim qui
nec loco clauditur nec tempore p̃ueuenit
omniũ rerum tam p̃t̾itarum memoria.
qmͣ iniminentium scientia plenus est:
nec reminiscens uoluitur inp̃t̾itum. nec
sꝑans tendit infuturum. Et quecunt
omnino sunt. que temporum motibus
agitant᷑: ab eo pͥncipio sunt: inquo erat

Expanded text:
minare noluerit: sic etiam repellere eum quem minare noluerit: sic etiam repellere eum quem vocare noluerit. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit: et quos vocavit, illos et justificavit . Ipse dedit ut simus, ipse ut boni esse possimus. condidit, justitia damnavit, gratia liberavit. Mundus enim quamvis pro tempore ex quo factus est coeperit, in illa divinae praescientiae luce faciendus nullum potuit habere principium: et quanticumque vel ex Adam usque in hodiernum diem homines nati sunt, vel post nostram aetatem generationis sunt propagine nascituri, apud Deum et jam nati sunt, et decurso totius vitae tempore transierunt, in illo nihilominus divini obtutus lumine permanentes. Deus enim qui nec loco clauditur, nec tempore praevenitur, omnium rerum tam praeteritarum memoria, quam imminentium scientia plenus est, nec reminiscens volvitur in praeteritum, nec sperans tenditur in futurum. Et quaecumque omnino sunt, quae temporum motibus agitantur, ab eo principio in quo erat
Abbreviated transcription (Latin):
att̾i reddiderit debitam penam: Itaꝙ ex
uult miseretur: puto quod nullus nͥ inclig¬
nus de misccłia audeat disputare. Quoduͦ
sequitur: quem uult indurat: ibi paulu¬
lum humane mentis intentio. ũbi noui¬
tate confunditur. s ñ ita intelligendũ ẽ:
quasi deus in homĩe. ipsam que ñ eẽt du¬
ritiam cordis oꝑet᷑. Quid est enim aliud
cduritia. qmͣ dei obuare mandatis: Inde
illud beatus stepħs dicebat adpopulum.
fieri putat. ꝓpt̾ea quod dictum est. quẽ
uult indurat. ip̃m p̃uaricationis intu¬
eatur exordium: & do cdante mandatũ.
qui tͣnsgressionis culpam incorde fũit
oꝑatus attendat. qmͣuis ne ab ipso qͥdem
si negaret assensum. potuit tẽptatiõ e cõ¬
pelli. Ergo quicquid post illam p̃uarica¬
tionem natus supplicii homo patitur:
iuste reddi m̃itoq fateatur. Indurare n¬
dicitur deus: eum quem mollire nolũit.
Sic etiam extecare dicendus eum quẽ illu¬

Expanded text:
alteri reddiderit debitam poenam? CAPUT Ialteri reddiderit debitam poenam? CAPUT Ivult miseretur; puto quod nullus nisi indignus misericordia audeat disputare. Quod vero sequitur, Quem vult indurat; ibi paululum humanae mentis intentio verbi novitate confunditur. Sed non ita intelligendum est, quasi Deus in homine ipsam, quae non esset, duritiam cordis operetur. Quid enim aliud est duritia, quam Dei obviare mandatis? Unde illud beatus Stephanus dicebat ad populum: fieri putat, propterea quod dictum est, Quem vult indurat; ipsum praevaricationis intueatur exordium, et Deo dante mandatum, qui transgressionis culpam in corde fuerit operatus attendat: quamvis ne ab ipso quidem, si negaret assensum, potuit tentatore compelli. Ergo quidquid post illam praevaricationem natus supplicii homo patitur, juste reddi meritoque fateatur. Indurare enim Deus dicitur eum quem mollire noluerit: sic etiam excaecare dicendus est eum quem illu
Abbreviated transcription (Latin):
tem sumat pene. qui ñ ht̃ culpe.
iͣgͦ ut apparuit de p̃uaricatoris se¬
mine om̃s nascimur debitores. qm̃
in p̾so om̃s sicut ait apłs. peccauerunt.
& ipsa iam in pͥncipio unde descendimꝰ¬
massa clamnata est: nullus deduritia
sua. nullus de pena cõqueri audeat. que
etiam ñ existentibus peccatis ꝓpͥis. sola na¬
scendi conditione debetur. Quod uͦ deus
aliis gratuita uocatione cõuersis. miscdiã
largitur in debitam: ñ ad dispensatoris in¬
ustitiam. s ad donantis misccłissimam lib̾¬
tatem. ueritatis ratione referendum est.
An audebit debitor creditorem iniquita¬
tis arguere. si aiti donans. ab eo quod de¬
bebat exegerit: Si gͦ inter contractus
hominum. nullus ex hoc p̃scͥptionis locꝰ
est. ut se dicat debitor exigi. quia sit alii
debitori. ab eõdem quod debebat credito¬
re donatum. quis intantam insaniam ꝓ¬
fane uocis erumpat. ut iniustitie d̾m ar¬
guat. si uni indebitam donauerit gr̃am.

Expanded text:
tem sumat poenae, qui non habet culpae. tem sumat poenae, qui non habet culpae. Si ergo, ut apparuit, de praevaricatoris semine omnes nascimur debitores quoniam in ipso omnes, ut ait Apostolus, peccaverunt , et ipsa jam a principio unde descendimumassa damnata est; nullus de duritia sua, nullus de poena conqueri audeat, quae etiam non existentibus peccatis propriis, sola nascendi conditione debetur. Quod vero Deus aliis gratuita vocatione conversis, misericordiam largitur indebitam, non ad dispensatoris injustitiam, sed ad donantis misericordissimam largitatem, veritatis ratione referendum est. An audebit debitor creditorem iniquitatis arguere, si alteri donans, ab eo quod debebat exegerit? Si ergo inter contractus hominum, nullus ex hoc praescriptionis locus est, ut a se dicat debitor injuste exigi, quia scit alii debitori ab eodem quod debeat creditore donatum: quis in tantam insaniam profanae vocis erumpat, ut injustitiae Deum arguat, si uni indebitam donaverit gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
diei aculpa sit pͥme p̃uaricationis alienꝰ.
nͥ ꝑ indebitam saiuatoris gr̃am fu̾it li¬
b̾atus. Quod si ne quidem sine pecc̃o est.
qui ꝓpͥum adhuc habere non potuit. con¬
ficit᷑ ut illud tͣrerit alienum: de quo apłs
dicit. Punũ hominẽ pecẽm intͣuit ĩ mũ¬
it. in quo om̃s peccauerunt. Quõd qui ne¬
gat: negat ꝓfecto pͥmum nos ẽẽ mortaleᷤᷤ.
mors: mors intrare ñ potuit. nͥ intͣnte pͦ¬
cato. Et qm̃ mors ñ nat᷑e conditio. s pe¬
na pecei est: sequatur necesse est pena
petc̃m. Quia uͦ mom̃s homĩes mors ꝑtͣnsi¬
it iom̃s necesse est ꝑ tͣnsisse pecẽm. Pecc̃m
quomͦ cum pariuilis originale nascatur:
carnis oculis uidere ñ possumꝰ. Quia õs
constringi: ꝑ hoc quod uidemus. illud
quod ñ uidemus cogimur confiteri. fã¬
ciluis enim fieri posset. ut qmͣuis tͣnseũte
pec̾c̃o. pena minime sequeret᷑: quam
ut nulla cõminunicatione peccati. par¬

Expanded text:
diei a culpa sit primae praevaricationis alienus , diei a culpa sit primae praevaricationis alienus , nisi per indebitam Salvatoris gratiam fuerit liberatus. Quod si nec hic quidem sine peccato est, qui proprium adhuc habere non potuit; conficitur ut illud traxerit alienum, de quo Apostolus dicit, Per unum hominem peccatum intravit in munit, in quo omnes peccaverunt . Quod qui negat, negat profecto primum nos esse mortales. mors: mors intrare non potuit, nisi intrante peccato. Et quoniam mors non naturae conditio, sed poena peccati est, sequatur necesse est poena peccatum. Quia vero in omnes homines mors pertransiit, in omnes necesse est pertransisse peccatum. Peccatum quomodo cum parvulis originale nascatur, carnis oculis videre non possumus. Quia vero constringi; per hoc quod videmus, illud quod non videmus cogimur confiteri. Facilius enim fieri posset, ut quamvis transeunte peccato, poena minime sequeretur, quam ut nulla communicatione peccati par
Abbreviated transcription (Latin):
omnia que sunt condentem. regentem at¬
ꝙ seruantẽ. di sapiam humane sapientie
pendat arbitͥo. de qua idem apłs dicit. qr
sapĩa carnis munica est deo. & alibi sapĩa
htiuis mundi stultitia est apud dm̃: Nõ
est gͦ de illa maiestate diume sap̃ie: hu¬
mane uanitatis arbitrio disputandum.
quod ñnullos ẽẽ dicturos statim iudit
rat. quidadhuc queritur. uoluntati eñ
euis quis resistit. nouerit hac plus nos ad
humilitatem ac pietatẽ cogi artariq sen¬
tentia. Cum enim totum ad dm̃ referẽs
humanis uirib neget doctor amplissi¬
mus. quid aluid qmͣ ut in dm̃ toto corde
suspensi. ab eo salutis auxilium postu¬
ri alti quod alter acceꝑit. intelligat
quẽ admodum duuniis dixerit psalmus.
tali dm̃ res huimanas agitare uiditio. nt eui¬
tandas penas aut iuste recidat. aut iuste mi-¬
sccłiter donet. Uitiate enim racdicis macula
ita ꝓpaginis tͣduce ꝑ generationum sarm̃¬
ta diffusa est: ut nec infans quidem uniꝰ

Expanded text:
omnia quae sunt condentem, regentem atomnia quae sunt condentem, regentem atque servantem Dei sapientiam, humanae sapientiae pendat arbitrio? De qua idem apostolus dicit, Quia sapientia carnis inimica est Deo : et alibi, Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Noest ergo de illa majestate divinae sapientiae, humanae vanitatis arbitrio disputandum. quod nonnullos esse dicturos statim vidit rat, quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Noverit hac plus nos ad humilitatem ac pietatem cogi arctarique sententia. Cum enim totum ad Deum referens, humanis viribus neget doctor amplissimus, quid aliud quam ut in Deum toto corde suspensi, ab eo salutis auxilium posturi alteri quod alter acceperit; intelligat quemadmodum divinitus dixerit Psalmistatali Deum agitare res humanas judicio, ut debitas poenas aut juste reddat aut misericorditer donet. Vitiatae enim radicis macula ita propaginis traduce per generationum sarmenta diffusa est, ut nec infans quidem unius
Abbreviated transcription (Latin):
sumus occulta menoremꝰ. Qmͣ beatus
apłs paulus diũsis locis ñ parum etiã
discrepantib ũbis: studiosis ꝓponit
scrutatorib. eiusque ꝑ ipsum loquit᷑
ueritatis sententiam. Si quidem indei
gr̃a. p̃cedente latissima & robustissima
disputatione confectam. ita concludens
ait. gͦ eni uult miseretur. & quẽ uult
indurat: cum in alia epła de diuina be¬
niuolentia ipse sic dicat. Qui uult õs
homiẽs saluos fieri: & in agnitionem
ueritatis uenire. Occurrit enĩ cur ꝑeant
nire. deinde cur rursus induret alios mi¬
sertus aliorum: aut quom om̃s uelit sal¬
uos fieri homines. cum ipse ñnullos ne
saluentur induret. Hoc qnͣtum adhuma
cat. de iustitia di. lege humane iustitie
disputandum. que ꝓfecto si usticie dei
adũsatur. iiusta est : Ab illo enim qui
sumine ustus est: omne qd̾ qualit̾tũꝙ
iustum est. mane̾re manifestum est. Qui
gͦ erit qui incõmutabilit manentẽ. &

Expanded text:
sumus, occulta memoremus, quam beatus sumus, occulta memoremus, quam beatus apostolus Paulus diversis in locis, non parum etiam discrepantibus verbis studiosis proponit scrutatoribus, eisque per ipsam loquitur veritatem. Sententiam siquidem in Dei gratia, praecedente latissima et robustissima disputatione confectam, ita concludens, ait, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult indurat : cum in alia Epistola de divina benevolentia ipse sic dicat, Qui vult omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Occurrit enim, cur pereant veritatis venire: deinde cur rursus induret alios, misertus aliorum; aut quomodo omnes salvos fieri velit homines, cum ipse nonnullos ne salventur induret. Hoc quantum ad humcat de justitia Dei, lege humanae justitiae disputandum? quae profecto si justitiae Dei adversatur, injusta est. Ab illo enim qui summe justus est, omne quod qualitercumque justum est, manare manifestum est. Quis ergo erit qui incommutabiliter manentem, et