comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
offendam si palam fecero qͦd me mo¬
uet: qm̃ u̾itas ñ nunquã odiũ parit.
Uerumptam̃ de huiꝰmodi odio: ipsã
que parit illud. ita me audio conso¬
lantẽ. Necesse ẽ ait ut ueniant scan¬
dala. Nec me ut estimo tangit om̃ino
qͦd sequit᷑. Ue aut̃ẽ homini illi: ꝑ quẽ
scandału uenit. Cum enim carpunt᷑
uicia. & inde scandału oritur: ipse sͥ
scandali causa ẽ. qui fecit qͦd argui
debeat: ñ ille qui arguit. Deniq nec
cautior sum in u̾bo: nec circũ spectior
in sensu. illo qui ait. Melius est ut
scandalum oriat᷑: quã ueritas relin¬
quatur. Quãquã nescio qͥd ꝓsit. si qͦd
mundus clamat ego tacuero: omniũ¬
q passim narib miecto fetore solus
dissimulo pestẽ: nec audeo nasum ꝯtͣ
pessimũ putorẽ ꝓpria munie manu.
Cuiꝰ enĩ cor ñ indignat᷑. euiꝰ uł clam
lingua ñ submurmurat. diaconem
contra ȩuangłium. do & mãmone pa¬
rit̾ ministrantẽ: sic quippe sublima¬

Expanded text:
offendam, si palam fecero quod me mooffendam, si palam fecero quod me movet, quoniam veritas nonnunquam odium parit. Verumtatem de hujusmodi odio, ipsam, quae parit illud, ita me audio consolantem: Necesse est, ait, ut veniant scandala. Nec me, ut aestimo, tangit omnino quod sequitur: Vae autem homini illi per quem scandalum venit . Cum enim carpuntur vitia et inde scandalum oritur, ipse sibi scandali causa est qui fecit quod argui debeat, non ille qui arguit. Denique nec cautior sum in verbo, nec circumspectior in sensu, illo qui ait: « Melius est ut scandalum oriatur, quam veritas relinquatur. » Quanquam nescio quid prosit si quod mundus clamat ego tacuero, omniumque passim naribus injecto fetore solus dissimulo pestem, nec audeo nasum contra pessimum putorem propria munire manu. 11. Cujus enim cor non indignatur, cujus vel clam lingua non submurmurat, diaconum contra Evangelium Deo et mammonae pariter ministrantem, sic quippe sublima
Abbreviated transcription (Latin):
lenti lactatores: qui cũ te in faciem
benedicerent. ꝓbris omniũ atq ludi¬
briis exponebant: & eoꝵ p̾sens euge
orbis tͥ fabulam pariebat: immo te
fabulam orbi. Si miisitant etiam
nunc: dicito illis. Si adhuc uobis
placerem: xp̃i seruus ñ ecm̃. Quib
in malis placuimꝰ eque & in bonis
placere ñ possumus: nͥ forte mutati
prius incipiant & ipsi odisse quod fu-¬
imus: & sic demũ qͦd sumus diligere.
ue nr̃is temporib orte sunt in
ecclia nouȩ &e execrande pͥsumptio¬
nes: quarũ una ut pace tua cõmemo¬
rem. tua ẽ illa pͥstinȩ ꝯu̾sationis in¬
solentia. S hec auctore dõ em̃data ẽ:
ipsi ad głam: tͥad coronam: ad gaudi¬
um nob̾: om̃ib ad exempłu. Potest
etiam facere ds: ut eitius & suꝑ alt̾a
consolemur. Quã sane odiosam ad¬
modum nouitatẽ & uereor ꝓferre
in medium:. & pret̾mittere grauor. Ur¬
get quippe linguã in u̾ba dolor: sed
timor ligat. Timor diuntaxat nequẽ

Expanded text:
lenti lactatores, qui, cum in faciem lenti lactatores, qui, cum in faciem te benedicerent, probris omnium atque ludibriis exponebant et eorum praesens Euge orbis tibi fabulam pariebat, imo te fabulam orbi. Si mussitant etiam nunc, dicito illis: Si adhuc vobis placerem, Christi servus non essem . Quibus in malis placuimus, aeque et in bonis placere non possumus; nisi forte, mutati, prius incipiant et ipsi odisse quod fuimus, et sic demum quod sumus diligere. 10. Duae nostris temporibus ortae sunt in Ecclesia novae et exsecrandae praesumptiones, quarum una ut pace tua commemorem tua est illa pristinae conversationis insolentia. Sed haec auctore Deo emendata est, ipsi ad gloriam, tibi ad coronam, ad gaudium nobis, omnibus ad exemplum. Potest etiam facere Deus ut citius et super altera consolemur. Quam sane odiosam admodum novitatem et vereor proferre in medium, et praetermittere gravor. Urget quippe linguam in verba dolor, sed timor ligat. Timor duntaxat ne quem
Abbreviated transcription (Latin):
ge fecisti a te: dignũ te ꝓbasti oleo ce
lacte scõꝵ. Querant sibi iam in par¬
uulis babylonis dulces s truces ma¬
tres. quib lac mortis emulgeant: qͦs
blandis mulceant fauorib ac flam¬
mis nutͥant sempit̾nis. Nam eccłie
alumnus ex ub̾ib sapientiȩ lactis
melioris exꝑtus dulcedinẽ. iam in
eo cepit crescere in salutẽ: iam & ex
eo saciatus eructat dicens. Melio¬
ra sunt ubera tua uino: fraglantia
ungentis optimis. Et hoc ad matrẽ.
Uerum item gustato ac ꝓbato quã
suauis ẽ dñs: ut uere patrẽ dulcissi¬
mum ait ad ipsum. Quã magna
multitudo dulcedimᷤᷤ tuȩ dñe: quã
abscondisti timentib te. Impletũ ẽ
ꝓfecto desid̾ium nr̃m. Olim enĩ cũ
dolens cernerẽ. tanta te auiditate de
labiis adulantiũ mortis escam. pecca¬
ti sugere fomitẽ. optans tͥ &e gemens
intra me aiebam. Quis mͥ det te fra¬
trem meũ: sugentẽ ubera matͥs meȩ:
Sint ꝓcul iam a te blandi ac frandu¬

Expanded text:
ge fecisti a te, dignum te probasti oleo et ge fecisti a te, dignum te probasti oleo et lacte sanctorum. 9. Quaerant sibi jam in parvulis Babylonis dulces, sed truces matres, quibus lac mortis emulgeant, quos blandis mulceant favoribus ac flammis nutriant sempiternis. Nam Ecclesiae alumnus ex uberibus sapientiae, lactis melioris expertus dulcedinem, jam in eo coepit crescere in salutem; jam et ex eo satiatus eructat, dicens: Meliora sunt ubera tua vino, fragrantia unguentis optimis . Et hoc ad matrem. Verum item gustato, ac probato quam suavis est Dominus, ut vere patrem dulcissimum, ait ad ipsum: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! . Impletum est profecto desiderium nostrum. Olim enim, cum dolens cernerem tanta te aviditate de labiis adulantium, mortis escam, peccati sugere fomitem, optans tibi et gemens, intra me aiebam: Quis mihi det te fratrem meum sugentem ubera matris meae? . Sint procul a te jam blandi ac fraudu
Abbreviated transcription (Latin):
isti sunt laudatores: qui ita bona lau¬
dare soleant: ut lactare in malis ñ no¬
uerint. Sunt enim ficti laudatores.
ueri autẽ detractores: quos scͥptura cõ¬
memorat dicens. Uani filii hominũ:
mendaces filii hominũ in stateris:
ut decipiant ipsi de uanitate in idip¬
sum. Hi plane sunt deuitandi:. iu¬
xta consilium sapientiȩ dicentis. fili
si te lactauerint peccatores: ne acqͥescaᷤᷤ
eis. Habent gͦ & lac &e oleũ peccatores:
suaue qͥdem s uenenosum: s morti¬
ferum. Molliti sunt inquit sermo¬
nes eius. hoc ẽ adulatoris suꝑ oleum:
nire tͥsticiam. Ubi corripit uinũ in¬
fundit: oleum cum blandit᷑. Etͥqdẽ
uinũ absq odio: oleum sine dolo.
Pinde ñ om̃ĩs laus adulatio: sic̃ nec
omĩs rep̾hensio de animi rancore de¬
scendit. Beatus qui dicere potest. Cor¬
ripiet me ustus in miscdia & incre¬
pabit me: oleum autẽ peccatoris nõ
impinguet caput meũ. Quod uͥ lon¬

Expanded text:
isti sunt laudatores, qui ita bona lauisti sunt laudatores, qui ita bona laudare soleant, ut lactare in malis non noverint. Sunt enim ficti laudatores, veri autem detractores, quos Scriptura commemorat, dicens: Vani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum . Hi plane sunt devitandi, juxta consilium Sapientis dicentis: Fili, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . Habent ergo et lac et oleum peccatores, suave quidem, sed venenosum, sed mortiferum. Molliti sunt, inquit, sermones ejus, hoc est adulatoris, super oleum, 81 nire tristitiam. Ubi corripit, vinum infundit; oleum, cum blanditur: et quidem vinum absque odio, oleum sine dolo. Proinde non omnis laus adulatio, sicut nec omnis reprehensio de animi rancore descendit. Beatus qui dicere potest: Corripiet me justus in misericordia, et increpabit me; oleum autem peccatoris non impinguet caput meum ; quod ubi lon
Abbreviated transcription (Latin):
mus oblatrauimꝰ: nunc cũ ad bona
uentũ ẽ silere debemus: & ñ magis
testimoniũ ꝑibere bono: Alioquin
corrosores fuisse conuincim ñ correcto¬
res: & mordere quã emendare malui¬
mus. si bonis obmutescimꝰ: qui in tã¬
tum reclamauimꝰ malis. Iustus cor¬
ripit in miscdia: peccator adulatur
in impietate: ille ut curet:iste ut oc¬
cultet quod erat curandu. Nichil tͥ
apud eos qui timentes dñm głificart.
suspicandũ ẽ de oleo peccatoris: quo
tuum qͦndam caput impinguare
solebant. Laudamus te: qm̃ tu faciꝰ
unde. Non nos sane adulamur: s
in te di munere adimplet᷑ qͦd psallis.
Qui timent te uidebunt me & leta¬
bunt᷑: quia in u̾bo tuo sꝑaui. Et itẽ.
Collaudabunt multi sapientiã eiꝰ.
En tuã quã plures p̾dicant sapienti¬
am: s qui pͥorem detestati sunt in si¬
pientiã. Nolo te talium p̾coniis de¬
lectari: qui tam time ant palpare
uitia: quã detractare uirtitib. uer

Expanded text:
mus, oblatravimus, nunc, cum ad bona mus, oblatravimus, nunc, cum ad bona ventum est, silere debemus, et non magis testimonium perhibere bono? Alioquin corrosores fuisse convicimur, non correctores, et mordere quam emendare maluimus, si bonis obmutescimus, qui in tantum reclamavimus malis. Justus corripit in misericordia, peccator adulatur in impietate: ille, ut curet; iste, ut occultet quod erat curandum. Nihil tibi apud eos qui timentes Dominum glorificant, suspicandum est de oleo peccatoris, quo tuum quondam caput impinguare solebant. Laudamus te, quoniam tu facis unde non nos sane adulamur; sed in te Dei munere adimpletur quod psallis: Qui timent te, videbunt me, et laetabuntur, quia in verbo tuo supersperavi ; et item: Collaudabunt multi sapientiam ejus . En tuam quam plures praedicant sapientiam, sed qui priorem detestati sunt insipientiam. 8. Volo te talium praeconiis delectari, qui tam timeant palpare vitia, quam detrectare virtutibus. Veri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgaudent: confortant. instruunt. ꝓte¬
gunt: ꝑuidentq om̃ib om̃s in om̃ib
felicem ego me dixerim. qui adhuc in¬
uam ista & siñ uidere. qm absens sũ:
certe uł audire. Ceterũ fratres uos lon¬
ge feliciores: quib ea datum ẽ & actita¬
re. Porro suꝑ om̃s benedictus: quem
tanti pͥmatu boni totiꝰ auetor boni
ẽ qͦd miramur. Grauaris forsitan lau¬
dib nrĩs. s ñ oportet. Nil quippe ht̃¬
simile qͦͣd loquimur illoꝵ blandiciis.
qui dicunt bonũ mału & mału bonũ:
atq ita quẽcunq beatificant in erro-¬
rem inducunt. Blanda s ꝑiculosa
laus. cum laudat᷑ peccator in deside¬
riis animȩ suȩ: & iniquus bñdicit᷑
Noster qualiscunq fauor ex caritate.
ꝑcedit: & u̾itatis limitẽ ꝓut sapimuᷤ
ñ excedit. Securꝰ głatur qui in dño
głatur: hoc ẽ in ueritate. Nos ñ ma¬
lum bonũ: s malũ diximꝰ qͦd mału
erat. Uerũ si malis audact̾ cũ uidi¬

Expanded text:
congaudent, confortant, instruunt, protecongaudent, confortant, instruunt, protegunt, providentque omnibus omnes in omnibus. Felicem ego me dixerim qui adhuc vivam, ista etsi non videre, quoniam absens sum, certe vel audire. Caeterum vos, fratres, longe feliciores, quibus ea datum est et actitare. Porro super omnes benedictus, quem tanti primatu boni totius auctor boni est quod miramur. 7. Gravaris forsitan laudibus nostris: sed non oportet. Nil quippe simile habet quod loquimur, illorum blanditiis qui dicunt bonum malum, et malum bonum , atque ita quemcumque beatificant, in errorem inducunt. Blanda, sed periculosa laus, cum laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur . Noster qualiscumque favor de charitate procedit, et veritatis limitem, prout sapimus, non excedit. Securus gloriatur qui in Domino gloriatur, hoc est in veritate. Nos non malum bonum, sed malum diximus quod malum erat. Verum si malis audacter, cum vidi
Abbreviated transcription (Latin):
lite: psallite regi nr̃o psallite. Dum
manib pectora genib pauimenta
tundunt᷑ uotis & deuotis precib al¬
taria cumulant᷑: sordent genȩ lacri¬
mis. gemitib atq suspiriis mugiut᷑
diu̾soria: & pro forensib causis can¬
ticis spiritalib sacra tecta resultant:
nil suꝑnis ciuib magis spectare li¬
bet: nil regi summo iocundiꝰ exhibet᷑.
Quid enĩ aliud ẽ qͦd ait̾. sacrificium
laudis honorificabit me: Osiquis
haberet ocłos aꝑtos. quos orando ꝑ¬
pheta puero reuelauit: uideret pro¬
culdubio. quẽ ad modii p̾ueniunt
principes ꝯiuncti psallentib in me¬
dio iuuenculaꝵ tẏmpanistriaꝵ. ui¬
deret inquã qua cura. quoue tripu¬
dio int̾sunt cantantib: ad sunt oran¬
tib: insunt meditantib: suꝑsunt qͥ¬
escentib: ordinantib & ꝓcurantib pͥ¬
sunt. Agnoscunt nimirũ suꝑnȩ po¬
testates conciues suos: &e pro his qui
hereditatẽ capiunt. salutis. sollicite

Expanded text:
lite; psallite regi nostro, psallite . 6. Dum lite; psallite regi nostro, psallite . 6. Dum manibus pectora, genubus pavimenta tunduntur, votis et devotis precibus altaria cumulantur, sordent genae lacrymis, gemitibus atque suspiriis mugiunt diversoria, et pro forensibus causis, canticis spiritualibus sacra tecta resultant, nil supernis civibus magis spectare libet, nil Regi summo jucundius exibetur. Quid enim aliud est quod ait: Sacrificium laudis honorificabit me? O si quis haberet oculos apertos, quos orando propheta puero revelavit! videret procul dubio quemadmodum praeveniunt principes conjuncti psallentibus, in medio juvencularum tympanistriarum . Videret, inquam, qua cura quove tripudio intersunt cantantibus, adsunt orantibus, insunt meditantibus, supersunt quiescentibus, ordinantibus et procurantibus praesunt. Agnoscunt nimirum supernae postestates concives suos, et pro his qui haereditatem capiunt salutis, sollicite
Abbreviated transcription (Latin):
re distinctiꝰ enitescunt. Sic feda ad¬
mota pulchris pulchriora reddunt:
magis feda reddunt᷑. Ne qua tam̃
offensionis uł confusionis subrepat
occasio: replicamꝰ & nos uobis illud
apłi. Et hoc quide fuistis: s abluti
estis s scĩficati estis. Iam nullus scl̃a¬
rib in domũ di patet aditus: nullus
ad scã curiosis accessus. Nulla iam
cum otiosis confabulatio ꝑmiscetur:
solitus pueroꝵ aut puellarũ strepitꝰ
ñ auditur. Solis pueris xp̃i de quib
dicitur. ecce ego & pueri mei mecũ. locꝰ¬
sc̃s ꝑuiꝰ &e expositꝰ: diumis tantũ lau¬
dib ac sacris soluendis uotis. debita sol¬
licitudine & reuerentia custodit᷑. Quã
leta martyres aure. quoꝵ ꝑmaxima
locum ipsum turba nobilitat. horũ
clamores pueroꝵ strepitusq ꝑcipi¬
unt: quib & uicissim ñ minori uti¬
q suȩ affectioniᷤᷤ clamore respondent.
Laudate pueri dnm̃: laudate nomen
dñi. Et rursum. Osallite dõ nr̃o psal¬

Expanded text:
re distinctius enitescunt. Sic foeda adre distinctius enitescunt. Sic foeda admota pulchris, pulchriora reddunt, magis foeda redduntur. Ne qua tamen offensionis vel confusionis subrepat occasio, replicamus et nos vobis illud Apostoli: Et hoc quidem fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis . Jam nullus saecularibus in domum Dei patet aditus, nullus ad sancta curiosis accessus. Nulla jam cum otiosis confabulatio permiscetur, solitus puerorum aut puellarum strepitus non auditur. Solis pueris Christi, de quibus dicitur, Ecce ego et pueri mei mecum , locs et expositus, divinis tantum laudibus ac sacris solvendis votis, debita sollicitudine et reverentia custoditur. Quam laeta martyres aure, quorum permaxima locum ipsum turba nobilitat, horum clamores puerorum strepitusque 80 percipiunt! quibus et vicissim non minori utique suae affectionis clamore respondent: Laudate, pueri, Dominum; laudate nomen Domini ; et rursum, Psallite Deo nostro, psal
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ sine urã tanquã ipsius coadui¬
toris in om̃ib. Potuit quidẽ ea ipse
agere sine uobis: s maluit uos ope¬
rum habere consortẽ. ut haberet et
glẽ. Increpabat saluator quosdam: qͣd
orationis domũ speluncam latronũ
facerent. Habebit gͦ sine dubio com¬
mendatũ. qui e regione oꝑam dedit
uendicare sc̃m a canib a porcis mar¬
garitam:. cuiꝰ studio & industrra uul¬
cani officina studiis uidet᷑ mancipa¬
ta celestib: nmo sua do habitatio
reddita: & in id potius qͦd ante fuit
ex synagoga sathane restituta. Sane
p̾t̾ita mala reteximus: s ut ex cõpara¬
tione ueterũ. nouitatis decus gratius
uenustiusq apparcat: quia tunc re¬
centia iocundiuꝰ bona clarescunt. cũ
fuerint malis comparata pͥorib. Si¬
milia ex similib innoteseunt: s ex ꝯtͣ¬
riis contraria aut placent ampliꝰ aut
displicent. Iunge nigra candidis: &
mutua collatione in ꝓpͥo queq colo¬

Expanded text:
tamen sine vestra, tanquam ipsius coadjutamen sine vestra, tanquam ipsius coadjutoris in omnibus. Potuit quidem ea ipse agere sine vobis; sed maluit vos operum habere consortem, ut haberet et gloriae. Increpabat Salvator quosdam, quod orationis domum speluncam latronum facerent . Habebit ergo sine dubio commendatum, qui e regione operam dedit vindicare sanctum a canibus, a porcis margaritam; cujus studio et industria Vulcani officina studiis videtur mancipata coelestibus, imo sua Deo habitatio reddita; et, in id potius quod ante fuit, ex synagoga Satanae restituta. 5. Sane rium praeterita mala reteximus, sed ut, ex comparatione veterum, novitatis decus gravius venustiusque appareat, quia tunc recentia jucundius bona clarescunt, cum fuerint malis comparata prioribus. Similia ex similibus innotescunt, sed ex contrariis contraria aut placent amplius, aut displicent. Junge nigra candidis, et mutua collatione in proprio quoque colo
Abbreviated transcription (Latin):
giis ꝑsonare: patere int̾lum & fema¬
minis. Quid int̾ hȩc cȩleste qd diuinũ:
quid sp̃uale poterat cogitari: Nunc
uͦ uacatur inibi do: studetur ꝯtinen¬
tiȩ: discipline inuigilat᷑: lectionibuᷤ
scĩs intendit᷑. Iuge quippe silentiũ.
& ab omi strepitu scłariũ ꝑpetua qͥes:
cogit celestia meditari. Porro conti¬
nentiȩ labor &e rigor disciplinȩ psal¬
moꝵ. hymnoꝵq dulcedine releuan¬
tur. Pudor de p̾t̾itis. noue ꝯu̾sationiᷤ
temꝑat austitatẽ. Is autẽ qui in
p̾senti ꝑ patientiã capitur bone ꝯ¬
scientie fructus. futuroꝵ quoq bo¬
noꝵ oꝑatur desidium qͦd ñ frustra-¬
bitur: & spem quȩ ñ confundit. Uen¬
turi timor iudicii:. pio cedit caritatiͤ
frat̾ne exercitio. Karitas quippe fo¬
ras mittit timorem. Cedium & acci-¬
diam: ꝓculpellit scãrũ uarietas ob¬
seruationũ. Et hec reteximus ad lau¬
dẽ & głam di tanꝗͣ ꝯm̃iũ auctoris: non

Expanded text:
giis personare, patere interdum et femgiis personare, patere interdum et feminis. Quid inter haec coeleste, quid divinum, quid spirituale poterat cogitari? Nunc vero vacatur inibi Deo, studetur continentiae, disciplinae invigilatur, lectionibus sanctis intenditur. Juge quippe silentium, et ab omni strepitu saecularium perpetua quies cogit coelestia meditari. Porro continentiae labor et rigor disciplinae psalmorum hymnorumque dulcedine revelantur. Pudor de praeteritis novae conversationis temperat austeritatem. Is autem qui in praesenti per patientiam capitur bonae conscientiae fructus, futurorum quoque bonorum operatur desiderium, quod non frustrabitur, et spem, quae non confundit. Venturi timor judicii pio cedit fraternae charitatis exercitio; charitas quippe foras mittit timorem . Taedium et acediam procul pellit sanctarum varietas observationum. Et haec reteximus ad laudem et gloriam Dei, tanquam omnium auctoris; non
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓcederes: quod paulo insolen¬
tior appareret. Deponeres fastum.
habitumq mutares: & facile omni¬
um quiescere poterat indignatio.
Ceterũ tu & fecisti satis causantib:
& adiccisti qͦd m̾ito collaudemus.
Quid enĩ iam in humanis oꝑibuᷤ
iure laudabit᷑: si hoc summa ãmi¬
ratione & laude dignissimũ ñ ha¬
betur. Quã quã ñ humanũ s diui¬
num ꝑfecto sit opus. tantoꝵ simul
&e tam repentina immutatio. In cȩ¬
lestib magnũ suscitat gaudiũ uniꝰ
peccatoris conu̾sio: qͥd totiꝰ congregati¬
onis: Quid & istiuᷤ. Locus quippe ab
antiquo nobił &e regie dignitatis ex¬
titerat: palatii causis regũq exerci¬
tib deseruire solebat. Sine cuncta¬
tione & fraude sua cesari reddebant᷑:
s ñ etiã d̾o quȩ dĩ sunt ꝑsoluebant᷑
eque fidelit̾. Quod audiuimꝰ ñ quod
uidimus loquimur. Claustrum
ipsum monastii frequent̾ ut aiunt
stipari militib urgeri negociis. iur¬

Expanded text:
cum procederes, quod paulo insolencum procederes, quod paulo insolentior appareret. Denique deponeres fastum, habitumque mutares, et facile omnium quiescere poterat indignatio. Caeterum tu et fecisti satis causantibus, et adjecisti quod merito collaudemus. Quid enim jam in humanis operibus jure laudabitur, si hoc summa admiratione et laude dignissimum non habetur? Quanquam non humanum, sed divinum profecto sit opus, tantorum simul et tam repentina immutatio. In coelestibus magnum suscitat gaudium unius peccatoris conversio; quid totius congregationis? quid et istius? 4. Locus quippe ab antiquo nobilis, et regiae dignitatis exstiterat; palatii causis regumque exercitibus deservire solebat. Sine cunctatione et fraude, sua Caesari reddebantur; sed non etiam Deo quae Dei sunt persolvebantur aeque fideliter. Quod audivimus, non quod vidimus, loquimur: claustrum ipsum monasterii frequenter, ut alunt, stipari militibus, urgeri negotiis, jur
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit: & in se potiuᷤ domũq patͥs
sui. duuinã tranfferri flagitat ultio¬
nem. Quis hanc tͥ ꝑfectionẽ ꝓponebat:
Ego tanta fateor audire de te: &e si desi¬
derabam ñ tam̃ sꝑabam. Quis nẽpe
te crederet saltu ut ita dic̃a repenti¬
no. summã occupare uirtutũ: subli¬
mia m̾itoꝵ attingere: S absit ut ꝓ
nĩe fidei speiue angustiis. immensa
d̾̃i pietas estimet᷑: qui qͣd uult in quo
uult oꝑat᷑: accelerans opus & alleuãs
onus. Quid enim: Tua certe ñ & tu¬
orum errata scõꝵ carpebat zelus.
Tius ñ ipsoꝵ excessib succensebant:
solamq in ꝑsonam tuã. ñ etiã in
abbatiã frat̾num fusurriũ immur¬
murabat. Solum deniq te in causã
uocauerant. Cu te corrigeres: & nil
residuũ qͦd pateret calumniȩ. Te in-¬
quã mutato. mox omĩs tumultus
concideret: quiesceret strepitus. So¬
lumq ac totũ erat qͦd nos mouebat.
tuus ille scił habitus & apparatuᷤs

Expanded text:
occurrit, et in se potius domumque patris occurrit, et in se potius domumque patris sui divinam transferri flagitat ultionem . 3. Quis hanc tibi perfectionem proponebat? Ego tanta fateor audire de te, etsi desiderabam, non tamen sperabam. Quis nempe te crederet saltu, ut ita dicam, repentino summa occupare virtutum, sublimia meritorum attingere? Sed absit ut pro nostrae fidei speive angustiis immensa Dei pietas aestimetur, qui quod vult, in quo vult operatur, accelerans opus, et allevans onus! Quid enim? tua certe, non et tuorum errata, sanctorum carpebat zelus; tuis, non ipsorum excessibus succensebant, solamque in personam tuam, non etiam in abbatiam fraternum susurrium immurmurabat. Solum denique te in causam vocaverant. Tu te corrigeres, et nil residuum quod pateret calumniae. Te, inquam, mutato, mox omnis tumultus concideret, quiesceret strepitus. Solumque ac totum erat quod 79 nos movebat, tuus ille scilicet habitus et apparatus
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: obuiat irascenti: Deniq & se
obiciens pro delinquentib ait. Si di¬
mittis dimitte: sin autẽ dele me de
tuo libro quẽ scͥpsisti. fidelis aduoca¬
tus: qui qm̃ ñ querit quȩ sua sunt.
facile optinet omne quod querit. Pla¬
ne benignus: qui tan quã caput u¬
nitum membtiᷤᷤ genti suȩ firma ca¬
ritate coherens.aut illam saluabit
secum: aut ñ potest nisiidem cum
affectu compassionis ñ contentioniᷤᷤ
assensu. p̾ cõmuni exilio & seruitu¬
te contempsit natale solum ad ꝓpͥam
tib libere manere in patria. liberũ
fuit: s maluit captiuus abduci cũ
ppło: cui se fore &e in ipsa captiuitate no¬
uerat necessariũ. Paulus eodem pro¬
culdubio sp̃u. optans anathema ẽẽ
tentia. Fortis ẽ ut mors dilectio: dura
sicut infernus emulatio. Uidetis qͦ¬
rum uos imitatorẽ ꝓbaueritis: Sed
addo adhuc quẽ pene p̾termiseram
& sc̃m̃ dauid: qui cernens dolensq:
ppłi stragem angło ꝑcutienti festinꝰ

Expanded text:
venit, obviat irascenti? Denique et se venit, obviat irascenti? Denique et se objiciens pro delinquentibus ait: Si dimittis, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo quem scripsisti . Fidelis advocatus, qui, quoniam non quaerit quae sua sunt, facile obtinet omne quod quaerit. Plane benignus, qui tanquam caput unitum membris, genti suae firma charitate cohaerens, aut illam salvabit secum, aut non potest nisi idem cum affectu compassionis, non contentionis assensu, prae communi exsilio et servitute contempsit natale solum ac propritibus libere manere in patria liberum fuit; sed maluit captivus adduci cum populo, cui se fore  al. forte et in ipsa captivitate noverat necessarium. Paulus eodem procul dubio spiritu optans anathema esse lla sententia: Fortis est ut mors dilectio, dura sicut infernus aemulatio . Videtis quorum vos imitatores probaveritis? Sed addo adhuc quem pene praetermiseram et sanctum David, qui, cernens dolensque populi stragem, angelo percutienti festinus
Abbreviated transcription (Latin):
cruentos gladios ꝑ medias acies hac
illacq discurrenᷤ. uoce &e ense terret
qͣntum ualet adu̾sarios: animat su¬
os. Ubi acriꝰ insistere hostem. sociisq
grauiꝰ comꝑit imminere ꝑicłm: ibi
adest. Occurrit ferienti: succurrit
ꝑeunti: eo quippe mori paratus pro
git corruentes. reuocat fugientes: fit
plerumq ut in manu forti tã gratã
quã in opinatã optineat salutẽ suiˢ:
hostib confusionẽ. fugant tandem
quos fugiebant: suꝑant quos pene
sustinebant uictores. Et qui prius
ꝑiclitabant᷑ de uita: postmodum
exultant &e de uictoria. S qͥd nos
tam religiosum. tam forte factum
scłarib comparamꝰ: quasi exempla
nob̾ de ipsa desint religione: An ñ
liquido certus erat dõ pollicente
moyses. siquide ꝑisset ppls eui p̾erat.
se ñ solum parit̾ ꝑiturũ ñ eẽ: s insu¬
ꝑ & missum iri ingent̾ẽ magnam:
Ettam̃ quo affectu. quo studio. qui¬
b pietatis uiscerib irritantib sub¬

Expanded text:
cruentos gladios per medias acies hac cruentos gladios per medias acies hac illacque discurrens, voce et ense terret quantum valet adversarios, animat suos. Ubi acrius insistere hostem, sociisque gravius comperit imminere periculum, ibi adest. Occurrit ferienti, pereunti succurrit, eo quippe mori paratus pro git corruentes, revocat fugientes; fit plerumque ut in manu forti tam gratam quam inopinatam obtineat salutem suis, hostibus confusionem. Fugant tandem quos fugiebant, superant quos pene sustinebant victores; et qui prius periclitabantur de vita, postmodum exsultant de victoria. 2. Sed quid nos tam religiosum, tam forte factum saecularibus comparamus, quasi exempla nobis de ipsa desint de religione? An non liquido certus erat Deo pollicente Moyses, si quidem perisset populus cui praeerat, se non solum pariter periturum non esse, sed insuper et missum iri in gentem magnam? Et tamen quo affectu, quo studio, quibus pietatis visceribus irritantibus sub
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ram nr̃am: in bonũ sine
dubio bonis coopaturꝰ ad qͦs¬
cunq ꝑuenerit. Enimuͦ audientes õs
qui timent dm quanta fecit animȩ
tuȩ: gaudent & stupent suꝑ tanta
& tam subita mutatione dexterȩ ex¬
celsi. Ubi in dño laudat᷑ anima tua.
audiunt mansueti & letant᷑: & mi¬
rantur etiam qui te ñ nouerunt: s
es atq in ted̾m głificant. Auget gͣ
gaudiũ & miracłm parit̾ quod salu¬
tis consiliũ cęlitus infusum tͥ ꝓtinus
tuis refundere atq ita implere sate¬
gisti qͦd legitur. Qui audit. dicat ue¬
ni. Et illud. Qd̃ dico uob̾ in tenebris.
dicite in lumine: &e qͦd in aure audiuˢ.
p̾dicate suꝑ tecta. Sic strenuus in bel¬
lo miles. immo sic pius ac fortis milttũ
dux. uͥ suos forte conspexerit in fugã
uersos. iamq hostili passim gladio
trucidari: & si se uł solum uideat eua¬
dere possẽ: libet tam̃ mori magis cũ
illis sine quib ueuire pudet. Proinde
stat in prelio: fortit̾ dimicat: & inter

Expanded text:
in terram nostram, in bonum sine dubio bonis cooperaturus, ad quoscumque pervenerit. Enim vero audientes omnes qui timent Deum, quanta fecit animae tuae, gaudent et stupent super tanta et tam subita mutatione dexterae Excelsi. Ubique in Domino laudatur anima tua, audiunt mansueti et laetantur; et mirantur etiam qui te non noverunt  aes, atque in te Deum glorificant. Auget vero gaudium et miraculum pariter, quod salutis consilium, coelitus infusum tibi, protinus tuis refundere, atque ita implere sategisti quod legitur: Qui audit, dicat: Veni ; et illud: Quod dico vobis in tenebris, 78 dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta . Sic strenuus in bello miles, imo sic pius ac fortis militum dux, ubi suos forte conspexerit in fugam versos, jamque hostili passim gladio trucidari, etsi se vel solum videat evadere posse, libet tamen mori magis cum illis, sine quibus vivere pudet. Proinde stat in praelio, fortiter dimicat, et inter
Abbreviated transcription (Latin):
lo & absq lesione eccł̃iȩ impetrari. dũ
in manu ur̃a sit eandẽ denuo senten¬
tiam quȩ iuste data fuit. in continen¬
ti statuere. & irretractabilit̾ confirma¬
re: quatinꝰ & ars arte deludat᷑ &e par
ꝑinde obtineat᷑: & qui głatur in ma¬
licia &e potens ẽ in iniquitate. nichil
in de lucret᷑. Multa habeo dicere uo¬
bis: s ñ ẽ opus de om̃ib scribere. cu
p̾sens sit. qui omĩa scit: & uiua uoce
potest plamus & plenius aperire.

Expanded text:
le et absque laesione Ecclesiae impetrari, dum le et absque laesione Ecclesiae impetrari, dum in manu vestra sit eamdem denuo sententiam, quae juste data fuit, incontinenti statuere, et irretractabiliter confirmare: quatenus et ars arte deludatur, et pax proinde obtineatur; et qui gloriatur in malitia, et potens est in iniquitate, nihil inde lucretur. Multa habeo dicere vobis, sed non est opus de omnibus scribere, cum praesens sit qui omnia scit, et viva voce planius potest et plenius aperire.
Abbreviated transcription (Latin):
dueuur apud nos:. saltẽ mentionẽ factͥ
pacis. Nusquã fides: nusquã innocen¬
tia tuta. Amator innocentię. & pietatiᷤᷤ
eultor comes theobaldus: penc traditꝰ ẽ
in animã inunicoꝵ eiꝰ. Impulsus ẽ
ut cadet & dñs suscepit eũ : & gaudet
qͦd iusticia & ur̃a obedientia in causa
sir: apło acquiescens qui ait.Si quid
patimini ꝓpt̾ iusticiã: beati. Et in
euangłio. Beati qui ꝑsecutionem
om̃ia p̾sentire s minime p̾cauere po¬
tiumus. Quid plura: Ut ñ penitꝰ
desolaretur t̾ra. & om̃e regnũ in seip¬
mittere: quatinꝰ sententiã excomuni¬
cationis. a legato ur̃o bonȩ memoriȩ
magistro yuone datam. in t̾ram &
ꝑsonam adult̾i tyranni. qui caput
& auctor extitit. hoꝵ omniũ maloꝵ
& doloꝵ. atq in ipsam adulteram
faceret amoueri. Quod sane tamen
p̾fatus pͥnceps fecit. pirce & consilio
ñnulloꝵ. fidelium. sapientiũq iu¬
roꝵ. Dicebant namq id a uob faci¬

Expanded text:
ducitur apud nos saltem mentionem facere ducitur apud nos saltem mentionem facere pacis. Nusquam fides, nusquam innocentia tuta . Amator innocentiae et pietatis cultor eomes Theobaldus pene traditus est in animam inimicorum ejus. Impulsus est ut caderet, sed Dominus suscepit eum; et gaudet quod justitia et vestra obedientia in causa sit, apostolo acquiescente, qui ait: Si quid patimini propter justitiam, beati : et in Evangelio: Beati qui persecutionem omnia praesentire, sed minime praecavere potuimus. Quid plura? Ut non penitus desolaretur terra, et omne regnum in se ipmittere quatenus sententiam excommunicationis, a legato vestro bonae memoriae magistro Ivone datam in terram et personam adulteri tyranni, qui caput et auctor exstitit horum omnium malorum et dolorum, atque in ipsam adulteram, faceret amoveri: quod sane tamen praefatus princeps fecit prece et consilio nonnullorum fidelium sapientiumque virorum. Dicebant namque id a vobis faci
Abbreviated transcription (Latin):
eius a luce. Quid meruit comes theobal¬
dus: Quid peccauit homo ille: Si pec¬
catum ẽ quod diligit iusticiã & odit
miquitatẽ: ñ potest excusari. Si pecca¬
tum ẽ quod reddit regi quȩ regis sunt.
x que sunt dĩ dõ: ñ potest excusari.Si
archiep̃m bituricensem suscepit ad im¬
pium ur̃m: hoc ẽ marimũ & pͥmum
peccatum. En sanguis iste de manu
eius exquirit᷑: Qui retribuunt ma¬
la ꝓ bonis detrahunt ei:qm sequitur
bonitatẽ. Multi clamant ad uos in
toto corde suo. ut iniuiriã filii ũri & op¬
p̾ssionem ecclie digna animadu̾sione
uindicetis: & artifices huiꝰ sceleris cum
ipso eorũ capite cui quicqͥd libuit licu¬
it apłico uigore coeireatis: ut in u̾ticem
ipsius iniquitas eiꝰ descendat. Ad eun¬
ribulatio & angu¬
stia inuenerunt nos. Cõmota ẽ
&e contremuit terra in mortib
hominũ. & exiliis pauꝑum. diuitũ
quoq uniculis & carcerib Ipsa religio
uenit in obꝑbriũ & contemptũ. P robro

Expanded text:
ejus a luce. Quid meruit comes Theobalejus a luce. Quid meruit comes Theobaldus? quid peccavit homo ille? Si peccatum est quod diligit justitiam et odit iniquitatem, non potest excusari. Si peccatum est quod reddidit Regi quae regis sunt, et quae sunt Dei Deo, non potest excusari. Si archiepiscopum Bituricensem suscepit ad imperium vestrum, hoc est maximum et primum peccatum. En sanguis iste de manu ejus exquiritur! Qui retribuunt mala pro bonis, detrahunt ei, quoniam sequitur bonitatem. Multi clamant ad vos in toto corde suo, ut injuriam filii vestri et oppressionem Ecclesiae digna animadversione vindicetis, et artifices hujus sceleris cum ipso eorum capite, cui quidquid libuit, licuit, apostolico vigore coerceatis, ut in verticem ipsius iniquitas ejus descendat. Eribulatio et angustia invenerunt nos. Commota est et contremuit terra in mortibus hominum, in exsiliis pauperum, divitum quoque vinculis et carceribus. Ipsa religio venit in opprobrium et contemptum. Probro
Abbreviated transcription (Latin):
Ueriptum ẽ. Quod ds coniuntͣ.
homo ñ separet. Surrexert̃
uiri audaces: qui ñ timue¬
runt coniunctos adeo. contra dm
disiungere. Neq ĩd solum: insuꝑ
& adiccerunt coniungere ñ coniun¬
gendos. addentes p̾uaricationẽ. La¬
cerantur sacra eccłie: scindunt᷑ ꝓhdo¬
lor uestes xp̃i: idq ad cumułu doloriᷤ.
ab his a quib resaiciri debuerant.
Amici tui ds & ꝓximi tui adu̾sũ te
appiyinquauerunt & steterunt.
Nam qui mandatũ tuũ trans gredi¬
untur: ñ sunt alieni ñ sunt extranes
a scũario tuo: s eoꝵ hodie locũ tenent.
quib diristĩ si diligitis me mandata
mea seruate. Comitẽ radulfum & uxo¬
rem eiꝰ ds coniunxerat. ꝑ ministros ec¬
elesie: & eccł̃ia ꝑd̾m qui dedit potesta¬
tem talem hominib. Quom̃ qͦs eccl̃ia
coniunxit. disiunxit camera: In quo
facto illud solum conuenient̾ ꝓuisum
ẽ: quod in tenebris facta sunt oꝑa te¬
nebraꝵ. Qui enim male agit. odit lucẽ:
& ñ uenit ad lucẽ. ut ñ arguant᷑ oꝑa

Expanded text:
riptum est: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Surrexerunt viri audaces, qui non timuerunt conjunctos a Deo contra Deum disjungere. Neque id solum, insuper et adjecerunt conjungere non conjungendos, addentes praevaricationem. Lacerantur sacra Ecclesiae, scinduntur, proh dolor! vestes Christi; idque, ad cumulum doloris, ab his a quibus resarciri debuerant. Amici tui, Deus, et proximi tui adversum te appropinquaverunt et steterunt . Nam qui mandatum tuum transgrediuntur, non sunt alieni, non sunt extranei a sanctuario tuo, sed eorum hodie locum tenent, quibus dixisti: Si diligitis me, mandata mea servate . Comitem Radulfum et uxorem ejus Deus conjunxerat per ministros Ecclesiae, et Ecclesia per Deum, qui dedit potestatem talem hominibus. Quomodo quos Ecclesia conjunxit, disjunxit camera? In quo facto illud solum convenienter provisum est, quod in tenebris facta sunt opera tenebrarum. Qui enim male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera
Abbreviated transcription (Latin):
lissimos. Suscipite gͦ eum uos qui spi¬
ritales estis in sp̃ulenitatis: ꝯfirmet᷑q
in eo caritas: excuset factum malum
intentio bona. Inmo recuꝑate cum
gaudio quẽ dolebatis amissũ: contra¬
ctamꝙ de frĩs egressione ac trans gressi¬
one tͥsticiam. effuget eitissima de regres¬
sione leticia. Confido autẽ de omĩpo¬
tentis miscdia: quia quicqͥd exaspera¬
uit mnordinata discessio: postmodum
delmiet emendata conu̾satio¬

Expanded text:
lissimos. Suscipite ergo eum vos, qui spilissimos. Suscipite ergo eum vos, qui spirituales estis, in spiritu lenitatis; confirmeturque in eo charitas, et excuset malum factum intentio bona. Imo recuperate cum gaudio, quem dolebatis amissum; contractamque de fratris egressione ac transgressione tristitiam effuget citissima de regressione laetitia. Confido autem de Omnipotentis misericordia, quia quidquid exasperavit inordinata discessio, postmodum deliniet emendata conversatio
Abbreviated transcription (Latin):
rẽm lamb̾tum quẽ in aliqͥb
forte fluctuantẽ suscepimꝰ oran¬
tib quidẽ uob̾ ꝓ ipso ꝯstantẽ
remisimꝰ: & nulla iam ut opinamur
scrupulositate pͥstina laborantẽ. Cau¬
sam nempe aduentꝰ eiꝰ necñ & discessi¬
onis mođu. & intentionẽ sollicite nob̃
ꝑscrutantib. intentionẽ quid̃e uisꝰ
ẽ habere inculpabiłe: s causã plane
ñ sufficientẽ: ut tali mͦ idest sine licen¬
tia discedere debuisset. Unde & sumpta
in eum iustȩ inuectionis occasione. in¬
crepato ut oportebat. & confirmato in
quib nutabat. reditũ ei ꝑsuasimus:
& pro redeunte rogamus dilectissimi
fr̃s. eẽ uos uidelicet p̾stabiles suꝑ frĩs
p̾sumptione. s p̾sumptione ut uidetiᷤᷤ
satis simplici &e ñ malitiosa: qͣndoqͥdẽ
neq ad dexteram neq ad sinistram de¬
clinauit: s directo ad nos tramite. ue¬
nit: quos utiq pro certo sciebat ur̃e
ẽẽ sc̾itatis seruos: uĩȩ religionis ama¬
tores sincerissimos: &e emulatores fide¬

Expanded text:
rem Lambertum, quem in aliquibus forte fluctuantem suscepimus, orantibus quidem vobis pro ipso constantem remisimus, et nulla jam, ut opinamur, scrupulositate pristina laborantem. Causam quippe adventus ejus, necnon et discessionis modum et intentionem sollicite nobis perscrutantibus, intentionem quidem visus est habere inculpabilem, sed causam plane non sufficientem, ut tali modo, id est sine licentia, discedere debuisset. Unde et sumpta justae in eum invectionis occasione, increpato ut oportebat, et confirmato in quibus nutabat, reditum ei persuasimus. Et pro redeunte rogamus, dilectissimi fratres, esse vos videlicet praestabiles super fratris praesumptione, sed praesumptione, ut videtis, satis simplici, et non malitiosa: quandoquidem neque ad dexteram neque ad sinistram declinavit, sed directo ad nos tramite venit, quos utique pro certo sciebat vestrae esse sanctitatis servos, vestrae religionis amatores sincerissimos, et aemulatores fide
Abbreviated transcription (Latin):
pape. Quale ẽ gͦ summi pontificiᷤᷤ
suggillare sententiã: & illa sententi¬
am cuiꝰ iectitudinẽ eius ipsius in
quẽ cdata ẽ. & si lingua dissimulat
uita clamat: Itaq fauere huie. dño
papȩ contradicere ẽ: etiam & dño dõ.
ꝑ quẽcunq enim iusta sententia
iuste deturꝰ: ab illo certum ẽ ꝓcessisse.
qui loquitur in ꝓpħa. Ego qͥ loquor
iusticiã. Confido autẽ de ur̃a prudẽ¬
tia & honestate: quia uisis his luti̾s.
de u̾itate certꝰ ñ abducemini amodo
quippiã assentire in hac re. nͥ qͣd uos
dectat. & eccłiȩ dĩ expediat:. ꝓ qua le¬
gatione fungimini. Diligimus uos:
&e ad ur̃m obsequiũ parati sumus:¬

Expanded text:
Papae. Quale est ergo summi Pontificis Papae. Quale est ergo summi Pontificis suggillare sententiam, et illam sententiam, cujus rectitudinem ejus ipsius, in quem data est, etsi lingua dissimulat, vita clamat? Itaque favere huic, domino Papae contradicere est, etiam et Domino Deo. Per quemcumque enim justa sententia justor justitiam . Confido autem de vestra prudentia et honestate, quia visis his litteris de veritate certus, non abducemini amodo quidpiam assentire in hac re, nisi quod vos deceat, et Ecclesiae Dei expediat, pro qua legatione fungimini. Diligimus vos, et ad vestrum obsequium parati sumus
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰt unam & scdam correptionẽ de-¬
uita. sciens quia subu̾sus ẽ qui eius¬
modi ẽ: & delinquit ꝓpͥo iudicio con¬
demnatꝰ. Alioquin familiarẽ habe¬
ie. & firquent̾ admittere ad colloqͣn¬
dum. ne dicam ad conuiuandu. sus¬
pitio fauoris ẽ: & inimici hommis
fortis armatura. Secuie annuntia¬
bit. & facile ꝑsuadebit que uolet: do¬
mesticus & contub̾nalis legati apłiee
sedis. Quis enim a latere dñi papę
mali quippiã suspicet᷑. S & si in ma¬
nifesto pu̾sa loquit᷑: quis se facile op¬
ponere audeat ur̃o collaterali: De
mde uidetis qualia pꝰt se ubicunq
habitauit ieliquit uestigia: Non
sine causa uigor apłicus hominẽ ita¬
lia ortum transalpinare coegit: iepa¬
triare ñ paritur. Quis uͦ extrancorum
ad quos eiectus ẽ. non eum om̃nao¬
dis cuꝑet sius reddi disse: Et certe
sic se habere ad om̃s. ut om̃ib odio
habcat᷑. approbatio ẽ iudicii qͦd por¬
tat: nequis dicat surreptũ fuisse dño

Expanded text:
eptionem devita; sciens quia subversus est qui ejusmodi est, et delinquit proprio judicio condemnatus . Alioquin familiarem habere, et frequenter admittere ad colloquendum, ne dicam ad convivandum, suspicio favoris est, et inimici hominis fortis armatura. Secure annuntiabit et facile persuadebit quae volet domesticus et contubernalis legati apostolicae Sedis. Quis enim a latere domini Papae mali quidpiam suspicetur? Sed et si in manifesto 189 perversa loquitur, quis se facile opponere audeat vestro collaterali? 2. Deinde videtis qualia post se, ubicunque habitavit, reliquit vestigia. Non sine causa vigor apostolicus hominem Italia ortum transalpinare coegit, repatriare non patitur. Quis vero extraneorum, ad quos ejectus est, non eum omnimodis cuperet suis reddidisse? Et certe sic se habere ad omnes, ut omnibus odio habeatur, approbatio judicii est quod portat, ne quis dicat subreptum fuisse domino
Abbreviated transcription (Latin):
rnaldus de brixa. cuiꝰ conu̾satio
meb & doctrina uenenum. cus
caput columbȩ. cauda sccepio¬
nis ẽ. quẽ brixa euomuit. roma ex¬
horrut. francia reppulit. g̾mania abo¬
minatur. italia ñ unlt ircipere : fert᷑
eẽ uobiscũ. Uidete queso: ne plus ur̃a
auctoritate noceat. Nam cũ &e artẽ
habeat & uoluntatẽ nocendi: si acceᷤ¬
serit fauoe ur̃. erit funiels tͥplex qui
difficile rumpit᷑: supra mođ̾u ut ue¬
reor nociturꝰ. Et unũ existimo eduo¬
b: si tam̃ uerũ ẽ qͦd uobiscũ hominẽ
habeatis: aut minus scilicet notũ
uob̾ ẽẽ illum: aut uos quod ẽ eredibi¬
lius de eiꝰ corratione confidere. Et uti¬
nam id ñ frustra. Quis credet de la¬
pide hoc suscitari filium abrahe:
Quã gratum munus susciꝑet mat̾
eccłia de manib urĩs uas in honorẽ:
qͦd tamdiu passa ẽ in contumeliam:
Licet temptare: s uir prudens cautꝰ
erit. ñ transgredi p̾finitũ numerũ. te

Expanded text:
rnaldus de Brixia, cujus conversatio mel, et doctrina venenum: cui caput columbae, cauda scorpionis est; quem Brixia evomuit, Roma exhorruit, Francia repulit, Germania abominatur, Italia non vult recipere, fertur esse vobiscum. Videte, quaeso, ne vestra auctoritate plus noceat. Nam cum et artem habeat, et voluntatem nocendi, si accesserit favor vester, erit funiculus triplex, qui difficile rumpitur, supra modum, ut vereor, nociturus. Et unum existimo de duobus, si tamen verum est quod vobiscum hominem habeatis: aut minus scilicet notum vobis esse illum; aut vos, quod est credibilius, de ejus correctione confidere. Et utinam id non frustra. Quis det de lapide hoc suscitare filium Abrahae? Quam gratum munus susciperet mater Ecclesia de manibus vestris vas in honorem, quod tamdiu passa est in contumeliam? Licet tentare; sed vir prudens cautus erit non transgredi praefinitum numerum ab
Abbreviated transcription (Latin):
derunt̾. dicebantq multitudinẽ angło¬
rum qui ceciderunt. deillis qui ibi mor¬
tui st̃ eẽ restauratã. Hoc autẽ scitote qͦd
magnam ur̃i memoriã habuerunt:
finemq ur̃m cito uenturũ p̾dixerũt.
desidium. tam̃ scdm di ꝓpositũ euenit:
ur̃e crit prudentie in ipso de hac recon¬
solari: cuiꝰ soluis głam queritis & desi-¬
deratis. Iccuro namq uob̃ & exhortan¬
di &e oꝑandi grãm in hoc negocio de¬
dit: quia bonũ qͦd inde facturus erat p̾¬
uidit. Ipse gͥ cursũ ur̃m felicit̾ cõpleat:
nosq uobiscũ in sua gła constituat. Ad¬

Expanded text:
derunt, dicebantque multitudinem angeloderunt, dicebantque multitudinem angelorum qui ceciderant, de illis qui ibi mortui sunt, esse restauratam. Hoc autem scitote, quod magnam vestri memoriam habuerunt, finemque vestrum cito venturum praedixerunt. desiderium, tamen secundum Dei propositum evenit; vestrae erit prudentiae in ipso de hac re consolari, cujus solius gloriam quaeritis et desideratis. Idcirco namque vobis et exhortandi, et operandi gratiam in hoc negotio dedit, quia bonum, quod inde facturus erat, praevidit. Ipse igitur cursum vestrum feliciter compleat, nosque vobiscum in sua gloria constituat.
Abbreviated transcription (Latin):
ietro alienigena consiliũ dedit. Uidet᷑
ipsi uiatores arbitrabant᷑. Si quidem
si hoc qͣd ceꝑant sicut decet xp̃ianos.
iuste ac religiose ꝓsequi uellent. ds
cum eis eẽt: ac magnũ fructũ ꝑ eos
ꝑfecisset. S qm̃ ipsi ad mala st̃ deuo¬
lut. & hoc nequaquã dm qui auctor
uiȩ fucrat a pͥncipio latere potuit: ut
sua ꝓuidentia in sui dispositione non
falleret᷑. maliciã eoꝵ in suã conu̾tit cle¬
mentiam: & immisit eis ꝑsecutiones
& afflictiones: quib purgati ad reg¬
num ꝑuenire possent. Deniq confessi
sunt nob̾ qui redibant. qͦd uidissent
multos ibi morientes qui libenter se
mori dicebant: neq uelle reu̾ti. ne am¬
plius in peccatis reciderent. S ne in¬
dubium ueniat qͦd dico: qͣsi patri meo
spũali in confessione aꝑio. qͦd patroni
loci nr̃i beatus ioħes &e paulus. sepiꝰ nos
uisitare dignati sunt. qͦs ego suꝑ hac re
int̾rogari feci: & huiꝰmodi sententiã respõ¬

Expanded text:
Jethro alienigena concilium dedit . 2. VidJethro alienigena concilium dedit . 2. Vidipsi viatores arbitrabantur. Siquidem si hoc quod coeperant, sicut decet Christianos, juste ac religiose prosequi vellent; Dominus cum eis esset, ac magnum fructum per eos perfecisset. Sed quoniam ipsi ad mala sunt devoluti, et hoc nequaquam Dominum, qui auctor viae fuerat, a principio latere potuit; ut sua providentia in sui dispositione non falleretur, malitiam eorum in suam convertit clementiam, et immisit eis persecutiones et afflictiones, quibus purgati ad regnum pervenire possent. Denique confessi sunt nobis qui redibant, quod vidissent multos ibi morientes, qui libenter se mori dicebant, neque velle reverti, ne amplius in peccatis reciderent. 3. Sed ndubium veniat quod dico, quasi patri meo spirituali in confessione aperio, quod patroni loci nostri, beatus Joannes et Paulus, saepius nos visitare dignati sunt: quos ego super hac re interrogari feci, et hujusmodi sententiam respon
Abbreviated transcription (Latin):
ilecto patri ac uenerabili.ce
clareuall abb̃i reuerentissimo:
fr̃ iohes minist̾ suus. qualiscũq casema¬
rii abbas felicit̾ currere. ac feliciꝰ xp̃i pi
etate consummare. Memor dulcediniᷤ
ac familiaritatis. quã mͥ indigno pi¬
etas ur̃a qͣndam exhibuit: aꝑire cogi¬
tationes mei cordis pat̾nitati iũx qͣsi
coram positus p̾sumo: ur̃a magis de
mansuetudine ꝯfisus: quã de offensa
suspectꝰ. Spero namq affectionẽ ac di¬
lationẽ quã erga uos habes. pietat̃e
ũam ñ latere: &e si aliqͥd ẽ stultũ diceiẽ:
confido uos benigne ac mansuete qͣsi
patir̃ filio ignoscere. Dictum ẽ mͥ ꝑat̾
forsitan uolebatis contigit. de uia uͦ ihe¬
rosolimȩ loquor. multũ tristamini: eo
ti ds ut credo in corde misit. uob̾ hu¬
milit̾ suggero. nimirũ ꝑpendens. qͦd
sepe paruo euilibet dñs aliqͥd ostendit.
qͦd alicui magno &e multis domis reple¬
to. uidere nequaquã concedit: sic̃ moy¬
si scõ facie ad faciem cum dõ loquenti.

Expanded text:
ilecto patri ac venerabilii doClarae-Vallis abbati reverendissimo, frater JOANNES minister suus, qualiscunque Casae-Marii abbas, feliciter currere, ac felicius Christi pietate consummare. 1. Memor dulcedinis ac familiaritatis, quam mihi indigno pietas vestra quondam exhibuit, aperire cogitationes mei cordis paternitati vestrae, quasi coram positus, praesumo, vestra magis de mansuetudine confisus, quam de offensa suspectus. Spero namque affectionem ac dilectionem, quam erga vos habeo, pietatem vestram non latere; et si aliquid etiam stultum dicerem, confido vos benigne ac mansuete quasi patrem filio ignoscere. Dictum est mihi, pforsitan volebatis, contigit de via vero Jerosolymae loquor, multum tristamini: eo ti Deus ut credo in corde misit, vobis humiliter suggero, nimirum perpendens quod saepe parvo cuilibet Dominus aliquid ostendit, quod alicui magno et multis donis repleto videre nequaquam concedit: sicut Moysi sancto, facie ad faciem cum Deo loquenti ,