comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
libertas quoq si alios insectetur pocius ꝙͣ
insectantibus resistat contumatia est deue¬
ritas eciam insi se intra congruentes no-¬
centium penas cohereat sit seua crudelitas
taq dicunt eo qui male uideantur non suaspõ-¬
te pietate nec mala pocius elig̾e S bonorum
specie lapsos incide̾ in mala dum bonorũ et̾¬
bor ⁊ malorum discrimen ignorant hec qͥdẽ
falsa non sunt s et ad corpus cuncta referũt᷑¬
riam partum ẽẽ aut constantem aut cautũ
aut quietum aut fortem aut feuerum utu-¬
ces sunt quidem s huiꝰ temporarie uite nos
aũt qui hanc uitam contempnimꝰ alias
nobis urtutes ꝓpositas habemus de quibus
phĩ ne suspicari quidem ulla ratione potue¬
runt staq et uirtutes quasdam ꝓ uitus et
uicia quedam ꝓ iurtutibus habuerũt. Nã
stoiti affectus omẽs quorum impulsu aĩmꝰ
cõmouetur ex homine tollunt cupiditatem
leticiam metum mesticiam quorum duo

Expanded text:
Libertas quoque, si alios insectetur, potius quam Libertas quoque, si alios insectetur, potius quam insectantibus resistat, contumacia est. Severitas etiam, nisi se intra congruentes nocentium poenas coerceat, fit saeva crudelitas. Itaque dicunt, eos, qui mali videantur, non sua sponte peccare, nec mala potius eligere: sed bonorum specie lapsos, incidere in mala, dum bonorum ac malorum discrimen ignorant. Haec quidem falsa non sunt: sed ad corpus cuncta referuntur. Nam parcum esse, aut constantem, aut cautum, aut quietum aut fortem aut seuerum uirtutes sunt quidem, sed huius temporariae uitae. nos autem, qui hanc uitam contemnimus, alias nobis uirtutes propositas habemus, de quibus philosophi ne suspicari quidem ulla ratione potuerunt. itaque et uirtutes quasdam pro uitiis et uitia quaedam pro uirtutibus habuerunt. nam Stoici adfectus omnes quorum inpulsu animus commouetur ex homine tollunt, cupiditatem laetitiam metum maestitiam, quorum duo
Abbreviated transcription (Latin):
i ergo in homine p̾clarum et excellens est
bomm misericordia idq diuinis testimoniis et
bonorum malorumq consensu optimũ iudica-¬
cur apparet phõs longe abfusse ab humano
bono qui neq p̾ceperunt eiusmodi quitꝙͣ
neq fecerunt ẜ urtucem que in homine ꝓpe¬
modum singularis est pro uitio semꝑ hũe¬
runt libet hic int̾pone unũ de phĩa locum
ut illorum plenus coarguamus errores
qui misericordiam cupiditatem metus morbos
animi appellant. Conantur illi quidem uir¬
tutes auitiis distingn̾e̾ quod est sane facili-¬
mum Quis enim non possit liberalem a ꝓ¬
digo separare ut illi faciunt aut partum a
serdido aut quietum ab merci aut cautum
a timido. Quod hec que sunt bona fines suoy
habent. Quos si excesserint in uicia labunt᷑
Ita ut constantia nsi ꝓ m̾tate sustepta sit im
pudentia. Item fortitudo si nulla necessitate
cogente et ut non pro cansa honesta certũ
piculum subierit in temeritatem conu̾titur

Expanded text:
i ergo in homine praeclarum et excellens est bonum misericordia, idque divinis testimoniis, et bonorum malorumque consensu optimum judicatur: apparet philosophos longe abfuisse ab humano bono qui neque praeceperunt ejusmodi quidquam, neque fecerunt; sed virtutem, quae in homine propemodum singularis est, pro vitio semper habuerunt. Libet hic interponere unum de philosophia locum, ut illorum plenius coarguamus errores, qui misericordiam, cupiditatem, metum, morbos animi appellant. Conantur illi quidem virtutes a vitiis distinguere, quod est sane facillimum. Quis enim non possit liberalem a prodigo separare ut illi faciunt aut parcum a sordido, aut quietum ab inerti, aut cautum a timido? quod haec, quae sunt bona, fines suos habeant; quos si excesserint, in vitia labuntur: ita ut constantia, nisi pro veritate suscepta sit, fit impudentia; item fortitudo, si nulla necessitate cogente, aut non pro causa honesta certum periculum subierit, in temeritatem convertitur.
Abbreviated transcription (Latin):
muicis. Emanuel aũt in qua uocatus est
s Ihs̃ qui latine dicitur salutaris sine salua¬
cor quia cũctis gentib salucifer uenit s pro¬
ph̾a de claraiit hoc nonnẽ ꝙ deus ad hoĩes
in carne uenturus ess Emanuel enĩ signi¬
ficat nobiscũ deus stilz quia illo ꝑ uirginẽ
nato confiteri hoĩes oꝑtebat deun secum ẽẽ¬

Expanded text:
inimicis. Hemanuel autem nunquam vocitatus est, inimicis. Hemanuel autem nunquam vocitatus est, sed Jesus, qui latine dicitur salutaris, sive salvator; quia cunctis gentibus salutifer venit. Sed propheta declaravit hoc nomine, quod Deus ad homines in carne venturus esset. Hemanuel enim significat, nobiscum Deus; scilicet quia illo per virginem nato, confiteri homines oportebat Deum secum e
Abbreviated transcription (Latin):
sanctam uirgnem cuius utero se insinuaret ele¬
git at illa diuino spũ hausto repleta concepit
et sine ullo tactu iuri repente uͥgnialis uterꝰ
nitumuit ꝙ si ammalia quedam uento aut
aura conape solempue om̃ib notum cur qͥsꝙͣ
cum spu cui facile est quicꝙͥ uelit gͣuatam eẽ
uirginem dicimus dubicet ꝙ sane incredibile
poss iuideri nͥ hoc futurum ante multa scla ꝓ¬
phete tecinissent salomoni libro uicesimo ita di¬
cit. infirmatus est uterus u̾gnus et accepit
fecum et grauata est et facta est in multam¬
imẜatõm mat̾ iurgo. Item ꝓpħa esaias ciuiꝰ
uerba sunt hec. ꝓpt̾ hoc dabit deus ip̃e nobis
signum. Ecce iurgo accipiet in uterum et pa¬
riet filium et uocabitis nomen eus emanu¬
el quid hoc maifestiꝰ dici põt. le gebant ista
Iudei qui eum negauerunt si quis nos hoc
fing̾e arbitratur ab hiis requirat ab hus po-¬
tissimum sumat sac̾ firmũ testimoniũ est
ad ꝓbandam u̾tatem ꝙ ab ip̃is ꝑhibetur

Expanded text:
sanctam uirginem cuius utero se insinuaret elegit. at illa diuino spiritu hausto repleta concepit et sine ullo adtactu uiri repente uirginalis uterus intumuit. quodsi animalia quaedam uento et aura concipere solere omnibus notum est, u, cui facile est quidquid uelit, grauatam esse uirginem dicimus? quod sane incredibile posset uideri, nisi hoc futurum ante multa saecula prophetae cecinissent. Solomon in ode undeuicesima ita dicit: infirmatus est uterus uirginis et accepit fetum, et grauata est et facta est in multa miseratione mater uirgo. item propheta Esaias, cuius uerba sunt haec: propter hoc dabit deus ipse uobis signum: ecce uirgo accipiet in uterum et pariet filium, et uocabitis nomen eius Emmanuel. quid hoc manifestius dici potest? legebant ista Iudfingere arbitratur, ab his requirat, ab his potissimum sumat. Satis firmum testimonium est ad probandam veritatem, quod ab ipsis perhibetur
Abbreviated transcription (Latin):
lum pr̃em se colere putat. sit ut filum non
colit ita ne pr̃em quidem qui añ filium sustipͥ
et nom̃ eius gerit. is uͦ cũ filio simul ⁊ pr̃ẽm
colit qm̃ legatus et nĩcius et sac̾dos summi
pr̃is est filus. hic templi maxima ianua est h
lucis uia. hic dux salutis hic ostiũ uite. ¶¬

Expanded text:
lum patrem se colere putat, sicut filium non lum patrem se colere putat, sicut filium non colit ita ne patrem quidem. qui autem filium suscipit et nomen eius gerit, is uero cum filio simul et patrem colit, quoniam legatus et nuntius et sacerdos summi patris est filius. hic templi maximi ianua est, hic lucis uia, hic dux salutis, hic ostium uitae.
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾et adorabunt te et int̾pretabuntur qm̃ in te
deus est et non est alus deus p̾t̾ te. s et alio lo¬
co similit̾ ait sic dicit deus rex istł et qui eruit
eum deus et̾ms ego pͥmus et ego nouissimꝰ. et
pd me non est deus Q uin duas ꝑsonas ꝓ̃posu¬
onem ab inferis excitauit sicut ostendisse diximꝰ
osee ꝓpham qui ait et de manu inferoꝵ eruain enz
tam̃ ad utrãq ꝑsonam refereno intulit. et pret̾
me non est deus. cum possit dic̾e̾ pret̾ nos. s fas
non erat pluitili num̾o seꝑatonẽ tante necessitu¬
tis dinis sieri. unus est emin solus. lib̾ deus sũ¬
mus carens origine quiai ip̃e est origo reꝵ. et
meo simul filius et omĩa continent᷑ qua ꝓpt̾ cũ
mens et uoluntas alt̾ius in alt̾o fit uel pocius
una in utroq merito unus deus ut̾q appellã¬
tur quia quitꝙp est in pr̃e ad filiũ transsluit et
ꝙͥꝙͥ est in filio a pr̃e destendit. ⁊ on põt igitur
sũmꝰ et singularis deus si ꝑ filium coli qui so-¬

Expanded text:
nt te et in te precabuntur: quoniam in te deus est, et non est deus alius praeter te. sed et alio loco similiter ait: sic dicit deus rex Israhel et qui eruit eum deus aeternus: ego primus et ego nouissimus et praeter me non est deus. cum duas personas proposuonem ab inferis excitauit, sicut ostendisse diximus Osee prophetam qui ait: et de manu inferorum eruam eum, tamen ad utramque personam referens intulit: et praeter me non est deus, cum posset dicere \'praeter nos\': sed fas non erat plurali numero separationem tantae necessitudinis fieri. unus est enim, solus, liber, deus summus, carens origine, quia ipse est origo rerum et in eo simul et filius et omnia continentur. quapropter cum mens et uoluntas alterius in altero sit uel potius una in utroque, merito unus deus uterque appellatur, quia quidquid est in patre, ad filium transfluit et quidquid est m filio, a patre descendit. non potest igitur summus ille ac singularis deus nisi per filium coli. qui so
Abbreviated transcription (Latin):
ad ẜuos quia exigit timorem Nam sicut illi pa¬
trem dilige debent et honorare sic hn deum colẽ
ac uereri deus aũt qui minis est qm̃ utrãq pso¬
nam sustinet et prĩs et dm̃ et amare eum debeꝰ
quia filui sumus et timere quia ẜui. Nõ põt
igitur nec religio a sapĩa seꝑari nec sapientia
a religione sec̾m quia idem deus est qui et in-
dñi stire cõsequens colere ita in duobus noĩb
una uis est ꝙͣuis diu̾sa eẽ uidet᷑ alterũ .n. po¬
situm est in sensu alteꝵ in actu ẜ tamẽ similia
sunt duobus riuis ex uno fonte manantib
fons aũt sapĩẽ religionis deus a quo hn duo
riui si ab eriau̾t arestant ncc̃e est quem qui
nestiunt nec sapientes ẽẽ possunt nec religio-¬
si. dit sic ut et phĩ et qui deas colunt siles
dicati hereditatem pr̃is non assequnt᷑ et fugitĩui
bonum ꝙ illi maxime querunt neque cultore s

Expanded text:
ad servos quae exigit timorem. Nam sicut illi patrem diligere debent et honorare, sic hi dominum colere ac vereri. Deus autem, qui unus est, quoniam utramque personam sustinet, et patris, et domini; et amare eum debemus, quia filii sumus, et timere quia servi. Non potest igitur nec religio a sapientia separari, nec sapientia a religioni secerni; quia idem Deus est, qui et inteDeum scire, consequens, colere. Ita in duobus nominibus una vis est, quamvis diversa esse videatur. Alterum enim positum est in sensu, alterum in actu. Sed tamen similia sunt duobus rivis ex uno fonte manantibus. Fons autem sapientiae et religionis, Deus est: a quo hi duo rivi si aberraverint, arescant necesse est; quem qui nesciunt, nec sapientes esse possunt, nec religiosi. Sic fit, ut philosophi, et qui deos colunt, similes dicati haereditatem patris non assequuntur, et fugitivbonum, quod illi maxime quaerunt, neque cultores
Abbreviated transcription (Latin):
uerba cum snĩa congruat ueritati est. in. sp̃e
megistus qui u̾itatem pene uiniu̾sam nestio
quomodo inuestigauit iurtutem maiestatẽq
u̾bi sepe descripsit sicut declarat suꝑuis illud
exemplum quo facetur ẽẽ ineffabilem ꝙͣ̃ dam
scm̃q ẜmonem cuiꝰ narratio modum homĩs
excedat. dixi de natiuitate pͥma breuit̾ ut
maxĩe lacius disẜendum est ut u̾itatem sepe¬
stire Cupiens lumen incellige̾ proferanius

Expanded text:
erba, cum sententia congruat veritati. Est enim spirmegistus , qui veritatem pene universam nescio quomodo investigavit, virtutem majestatemque verbi saepe descripsit, sicut declarat superius illud exemplum, quo fatetur esse ineffabilem quemdam sanctumque sermonem, cujus enarratio modum hominis excedat. Dixi de nativitate prima breviter, maxima, latius disserendum est; ut veritatem scire cupientibus lumen intelligentiae praeferamus
Abbreviated transcription (Latin):
cuendam forti uiro nec ullum dolorem qui eciã¬
si torqueatur si uratur nichil cuͣie se dicat/ est
plane cur quisꝙͣ putet hanc uocem uiri esse
sapientes que potest latronib aꝑtissime cõmo¬
darie. aliraũt contraria hus differ̃t¬

Expanded text:
uendam forti uiro nec ullum dolorem, qui etiamsi torqueatur, si uratur, nihil curare se dicat. est plane cur quisquam putet hanc uocem uiri esse sapientis, quae potest latronibus aptissime commodari. Alii autem contraria his disser
Abbreviated transcription (Latin):
rum frontium salubrina crũptõ fluminũ
oportuma mũdatõ et maris opulenta et
copiosa int̾fusio uentoꝵ diu̾sa et utilis aspi¬
ratõ ceteraq onña ratõe sũma constent
Quis tam cecꝰ est ut existimet sine causa
ẽẽ facta in quib mira dispositõ ꝓuidẽtissiẽ
intoĩs ducet si ergo sine causa nec est
nec fit ommo quisꝙͣ si et ꝓuibentia sũmi
dei ex dispositõe ierum et iuirtus ex mag-¬
intudine e pt̃as ex gubernatõe maifesta
et ebetes gͥ et in san qui ꝓuidentiam ncẽ
dixerunt Non imꝓbarem si deos idcirco
non esse dic̾ent ut unũ dicerent Cũ aũt
Pdeo ut nullum qui eos delirasse nõ ꝑutat¬
Ed de prouideñ satis in pͥmo libro dix .iiii. caͥ

Expanded text:
rum, fontium saluberrima eruptio, fluminum rum, fontium saluberrima eruptio, fluminum opportuna inundatio, maris opulenta et copiosa intratio ceteraque omnia ratione summa constent, quis tam caecus est ut existimet sine causa esse facta in quibus mira dispositio prouidentissimae rationis elucet? si ergo sine causa nec est nec fit omnino quicquam, si et prouidentia summi dei ex dispositione rerum et uirtus ex magnitudine et potestas ex gubernatione manifesta est, hebetes ergo et insani qui prouidentiam non esse dixerunt. non inprobarem, si deos idcirco non esse dicerent ut unum dicerent, cum autem ideo ut nullum, qui eos delirasse non putatSed de prouidentia satis in primo libro diximus: quae
Abbreviated transcription (Latin):
aut qui mundus iõem habet qua constat
et regicur ergo et factus est oi ftũs est et
resoluitur Red̾dant gͥ ratõem si possunt Cur
aut factus in pͥncipio sit aut postea resolua¬
tur et ꝙ quia decere non poterat Epicurus
sine demotais sua sponte natum esse dixit
seminib int̾ se possum coenntib quib iter
resolutos dissidium atq intrritũ secuturũ¬
et corumpit gͥ ꝙ recte iuiderat et totam roẽm
penitus ignorantia ratoĩs euertit. Redegit¬
q mundum et omĩa que in eo geruntur
ad similitudinẽ cuiꝰ dam uanissum sompnii
Si quidem robus hũanis rõ nulla subsistet
cum nõ mundum omẽsq partes eius
ut indemꝰ mirabilis ratio gubernet cum
celi temperatõ et equalis in ip̃a uarietate
cursus astroꝵ luminũꝙ celestium tempoꝵ
constet at mira distrecio terraꝵ uaria fecũ-¬
ditas plana camporum muniiãta et ag-¬
greges monciũ uiriditas ubertasꝙ slłua¬

Expanded text:
n est. Atqui mundus rationem habet, qua et constat, n est. Atqui mundus rationem habet, qua et constat, et regitur; ergo et factus est: si factus est, et resolvetur. Reddant ergo isti rationem, si possunt, cur aut factus in principio sit, aut postea resolvatur. Quod quia docere non poterat Epicurus, sive Democritus, sua sponte natum esse dixit, seminibus inter se passim coeuntibus, quibus iterum resolutis, dissidium atque interitum secuturum. Corrupit ergo quod recte viderat, et totam rationem penitus ignorantia rationis evertit; redegitque mundum, et omnia quae in eo geruntur, ad similitudinem cujusdam vanissimi somnii, siquidem rebus humanis ratio nulla subsistat. Cum vero mundum, omnesque partes ejus, ut videmus, mirabilis ratio gubernet; cum coeli temperatio, et aequalis in ipsa varietate cursus astrorum luminumque coelestium, temporum constans ac mira descriptio, terrarum varia foecunditas, plana camporum munimenta, et aggeres montium, viriditas ubertasque silva
Abbreviated transcription (Latin):
mm mane̾ nisi ꝙ tangi non potest Qui
aũt negat homi causa factũ hic nullam
rationem tenet. si enĩ dicit ip̃m fabricato¬
rem sua causa tanta hec opera esse moli-¬
tum. Cur ergo nati sumus Cur mũdo¬
ip̃o friumur Quid sibi nult humani generis
ceteroꝵ ꝙ ammantium fictio Cur aliena cõ-¬
moda int̾cipimus Cur demꝙ augenur
minimur in ceriius Quid habet ratoĩs
ip̃a generatõ. Quid ꝓpetua successio mini¬
rum uide̾ deus uoluit et suis uariis yma-¬
ginib tamꝙͣ sigilla confinge̾t quib se ob
semꝑ fuisse mundum omitto illud quod
esse sie aliquo pͥncipio non põt. unde se¬
extricitre non queunt d hoc dico si mundꝰ
semꝑ fuit mallam potest rationem Quid eĩ
potuit in eo ratõ molliri qd̾ nũꝙͣ sumpsit
ex ordium ⁊lam p̾usꝙͣ fiat aliquid aut sta¬
tuatur opus consilio ut dispom possit quẽ ad-¬
modum fiat nec incipi quisꝙͣ potest sine pro¬
missione rationis staq omẽ opus ratio pro-

Expanded text:
num manere, nisi quod tangi non potest. Qui num manere, nisi quod tangi non potest. Qui autem negat hominum causa factum, hic nullam rationem tenet. Si enim dicit, ipsum fabricatorem sua causa tanta haec opera esse molitum, cur ergo nos nati sumus? cur mundipso fruimur? Quid sibi vult humani generis caeterorumque animantium fictio? Cur aliena commoda intercipimus? Cur denique augemur, minuimur, interimus? Quid habet rationis ipsa generatio? quid perpetua successio? Nimirum videri nos Deus voluit, et suis variis imaginibus tanquam sigilla confingere, quibus se oblsemper fuisse mundum, omitto illud, quod esse ipse sine aliquo principio non potest, unde extricare se nequeunt; sed hoc dico: si mundus semper fuit, nullam potest habere rationem. Quid enim potuit in eo ratio moliri, quod nunquam sumpsit exordium? Nam prius quam fiat aliquid, aut struatur, opus est consilio, ut disponi possit quemadmodum fiat, nec incipi quidquam potest sine provisione rationis. Itaque omne opus ratio praec
Abbreviated transcription (Latin):
est audio s epicurus ignorat ip̃os homines
quare aut quis effec̾it riam lucrecius cum
mundum dic̾e̾t non ẽẽ a diis constitutũ sic ait
dic̾e porro hõĩmi cansa nolusse parare p̾cla-¬
ram mũdi naturã. deude intulit desiꝑe est
quid enim ĩmortalibus atq beatis gr̃a nr̃a q̃at
largiri et emolumenti ut nr̃u quicꝙͣ cansa
agere aggrediantur. Merito illi. Iam enĩ nul¬
lam ratione affereba Cur humanũ gemus
uel creatum uel cõstitutum esset a deo Nr̃m
hoc officium est sacramẽtũ mũdi et hoĩs expo¬
n̾e cuius illi exꝑtes sacrariũ u̾tatis nec at¬
ting̾e̾ nec indere potuerũt Ergo ut paulo
antedicebam Cum assumpsissent id quod
causa esse factum tam̃ qm̃ eos inconsequenti-¬
bus ratio defecit non potuerũt defendere id
quod assumpserunt. demq plato ne dei opꝰ
imbecillum et rumosum faceret met̾nũ dix̃
ꝑiturum esse quia factus est nec posse met̾-¬

Expanded text:
est. Audio. Sed Epicurus ignorat, ipsos homines est. Audio. Sed Epicurus ignorat, ipsos homines quare, aut quis effecerit. Nam Lucretius, cum diceret mundum non esse a diis constitutum, sic ait : Dicere porro hominum causa voluisse parare; Praeclaram mundi naturam Deinde intulit: Desipere Quid enim immortalibus atque beatis Gratia nostra queat largirier emolumenti, Ut nostra quidquam causa gerere aggrediantur? Et merito. Illi enim nullam rationem afferebant, cur humanum genus vel creatum, vel constitutum esset a Deo. Nostrum hoc officium est, sacramentum mundi et hominis exponere, cujus illi expertes, sacrarium veritatis nec attingere, nec videre potuerunt. ergo ut paulo ante dicebam cum assumpsissent id quod causa esse factum; tamen, quoniam eos in consequentibus ratio defecit, non potuerunt defendere id quod assumpserant. Denique Plato, ne Dei opus imbecillum et ruinosum faceret, in aeternum dixit periturum esse, quia factus est; nec posse in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
maria extruũtur. montes exciduntur et
opes interiora t̾ce iustera effodiutur Quid qd
nearari quidem sine laceratione diuini corꝑis
põt ut iam scelerati atq impii simus qͥ dei mẽ-¬
bra uiolemus patitur ne ergo nexari corpꝰ
suum deus et debilem se uel ip̃e fac̾e uel ab
homine fieri sunt insi forte diuinꝰ ille sensꝯ
in mia demerset ne quid doloris de assidua
laceratiõe sentiret quod si hoc uanum et ab-¬
surdum est tam igitur ip̃i eguerunt ꝙͣ hec in-¬
digent sensu qui non ꝑspexerunt diuinum¬
quidem spiritum ẽẽ ubiq diffusum eoq omĩa
contineri non tam̃ ita ut deus ip̃e qui est in¬
corruptus granibus et corruptibilib elemen-¬
tis misteat᷑ illud ergo rectius qui a platone
platonem et eos qui idem senserunt doc̾e atz
explicare que causa que ratio fu̾it tanti oꝑi
fabricandi Quare hoc et cuiꝰ gra fec̾it dit
idem stoici hõim inquiũt cã mundus effectꝰ

Expanded text:
maria extru- . untur, montes exciduntur et maria extru- . untur, montes exciduntur et opes interiora terrae uiscera effodiuntur. quid quod ne arari quidem sine laceratione diuini corporis potest? ut iam scelerati atque impii simus, qui dei membra uiolemus. patiturne ergo uexari corpus suum deus et debilem se uel ipse facit uel ab homine fieri sinit? nisi forte diuinus ille sensuin ima demersit, ne quid doloris de adsidua laceratione sentiret. quodsi hoc uanum et absurdum est, tam igitur ipsi eguerunt quam haec indigent sensu, qui non quidem spiritum esse ubique diffusum, eoque omnia contineri, non tamen ita, ut Deus ipse, qui est incorruptus, gravibus et corruptibilibus elementis misceatur. Illud ergo rectius, quod a PlatonPlatonem, et eos qui idem senserunt, docere atque explicare, quae causa, quae ratio fuerit tanti operis fabricandi; quare hoc, aut cujus gratia fecerit. At iidem Stoici, hominum, inquiunt, causa mundus effectus
Abbreviated transcription (Latin):
sa ꝑ arcus. Mens agitat molem et magna
se corͤ mistet. ubi est gͦ illus quod idem ip̃i
aient et factum ẽẽ diuina ꝑuideñ et regi
si enim fecit mundum fuit ergo sine mũdo
si regit non utiq sicut mens corpus regit
o tãꝙͣ domũ dñs. nauem gubernator. auriga
currum nec tamen iuixti sũt hus rebus qͣs
regũt Niam si hec omĩa que iidemꝰ dei mẽ-¬
bra sensu carent Et mortalis qm̃ iudenus
mẽbra eẽ mortalia. Possum enumerare
quociens repentinis quassate motibus uel
hiaueriit terre uel desederint in abruptum
quociens demerse fluctibus et urbes et insu-¬
le abierint in ꝓfundum frugiferos campos
paludes mundauerũt flumina et stagna sic¬
cauerint aiontes etiam uel deciderint abrup-¬
ti uel planis fueruit adequati. plurimas
regiones et multoꝵ fundamenta moncium
latens et internus ignis absumnit Et hoc
parum est si mẽbris suis nõ parcit deus
nisi eciam homini aliquid liceat in dei corpꝰ

Expanded text:
sa per artus Mens agitat molem, et magno sa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet. ubi est ergo illud quod idem ipsi aiunt, et factum esse diuina prouidentia et regi? si enim fecit mundum, fuit ergo sine mundo; si regit, non utique sicut mens corpus regit, sed tamquam domum dominus, nauem gubernator, auriga currum, nec tamen mixti sunt iis rebus quas regunt. nam si haec omnia quae uidemus dei mebra sensu carent, et mortalis, quoniam uidemus membra esse mortalia. possum enumerare quotiens repentinis quassatae motibus uel hiauerint terrae uel desederint in abruptum, quotiens demersae fluctibus et urbes et insulae abierint in profundum, frugiferos campos paludes inundauerint, flumina et stagna siccauerint, montes etiam uel deciderint abrupti uel planis fuerint adaequati; plurimas regiones et multorum fundamenta montium latens et internus ignis absumit. et hoc parum est si membris suis non parcit deus, nisi etiam homini liceat aliquid in dei corpus:
Abbreviated transcription (Latin):
e qm̃ de phoꝵ erroribus loquimur stoici
naturam in duas partes didunt unã que
efficiat. alteram que se ad faciendum tracta¬
bilem p̾beat In illa pͥma ẽẽ uim senciendi in
hac materiam nec alteram sine alt̾a esse posse
Quomodo põt idem ẽẽ quod tractat et qd trac¬
tatur. si quis dicat idem cẽ figulum quod
lutum. aut lucum idem ẽẽ qd figulum nõne
aꝑte insanire iubeatur at isti uno nature no¬
mine duas res diu̾sissimas comp̾hendunt de¬
um et mũdum artificem et opus dicunt q
alterum sine alc̾o nichil posse. tamꝙͣ natura
int̾dum sic confundunt ut sit deus ip̃e mẽs
mundi et nũdus sit corpus dei quasi uero
simul ẽẽ ceperint mũdus et deus ac non
ip̃e mũdum fec̾it quod et ip̃i fatentur ałs
cum hoĩm cã p̾dicant c̃ẽ fabricatum et eẽ
sine mundo si uelit possit si quidem deus
est diina et eterna mens a corpore soluta et
libera Cuius im maiestatemq qm̃ intellig̾e̾
suo unde est illus uirgilianũ. Totamq infu-¬

Expanded text:
e philosophorum erroribus loquimur, Stoici naturam in duas partes diuidunt, unam quae efficiat, alteram quae se ad faciendum tractabilem praebeat: in illa prima esse uim sentiendi, in hac materiam nec alterum sine altero quicquam posse. quomodo potest idem esse quod tractat et quod tractatur? si quis dicat idem esse figulum quod lutum aut lutum idem esse quod figulum, nonne aperte insanire uideatur? at isti uno naturae nomine duas res diuersissimas conprehendunt, deum et mundum, artificem et opus, dicuntque alterum sine altero nihil posse, tamquam natura interdum sic confundunt, ut sit deus ipse mens mundi et mundus sit corpus dei, quasi uero simul esse coeperint mundus et deus ac non ipse mundum fecerit. quod et ipsi fatentur alias, cum hominum causa praedicant esse fabricatum, et esse sine mundo, si ueliest divina et aeterna mens a corpore soluta et libera. Cujus vim majestatemque quoniam intelligere suo. Unde est illud Virgilianum: Totamque infu
Abbreviated transcription (Latin):
dere lucro et comodo suo consulens non est
ille sapiens ut carneades iuuderi nolebat s
callidus et astutus. Calliditas aũt et astucia
in nuitis quoq animalib sunt. id cum insidi¬
antur aliis et dolo capunt et deuorent nł
cum insidias alioꝵ nario gene deludunt sa¬
pientia uero in hominem solum cadit insapiã
est enĩ intelli ͣ uel ad bonum rectumq. uel
autem nũꝙͣ sapiens studens quia bona hec
terrena condempuit nec quemꝙͣ falli pacit᷑
quia bom biri offm̃ est erroris hoĩ corrig̾e̾
eosq in uiam reduce̾ siquidem socialis est ho-¬
minis ac bñfica natura quo solo cognatõẽm
cum deo ħt̃.¬

Expanded text:
dere lucro et commodo suo consulens, non est dere lucro et commodo suo consulens, non est ille sapiens, ut Carneades uideri uolebat, sed callidus et astutus. calliditas autem et astutia in mutis quoque animalibus sunt, uel cum insidiantur aliis et dolo capiunt, ut deuorent, uel cum insidias aliorum uario genere deludunt, sapientia uero in hominem solum cadit. sapientia est enim intellegentia uel ad bonum rectumque faciendum uel autem numquam sapiens studet, quia bona haec terrena contemnit, nec quemquam falli patitur, quia boni uiri officium est errores hominum corrigere eosque in uiam reducere, siquidem socialis est hominis ac benefica natura, quo solo cognationem cum deo
Abbreviated transcription (Latin):
ciato non ademerit scultum non est quia
hec face̾ peccatum est a quo se sapiens absti-¬
net ind̾e̾t tamen et ip̃e confiteor pax hõmi
errorem ignorantium cuiusq rei ꝓp̾etatem
nitõe dissoluitur dulcicia igitur it est in
ftĩs dc̃is q ꝑ ignorantiã recti aq acq bom
erratõ gͥ stultus non est qui ne sibi quidẽ
parcit dumn non noceat alteri ꝙ est maluz
carent consiliat̾tem sui esse offe notatair na¬
turam nocent igitur aluio ut sibi ꝓsint nestiũt
emm quia malum est noce homo nõ quia scĩa
bom ac mali habet abstinet se a nocendo et et
in cõmodo suo ꝙ ammal irratõnale fac̾e nõ
põt ideo int̾ sũmas homĩs uirtutes innocen ᷑
nu̾atur quibus rebus apparet sapientissimũ
esse qui mauult perire ne noceat ut id offi-¬
tium quo ad nutis disternitur ẜuet. nam
qui uendentis errorem non redarguit ut
aurum parno emat aut qui non ꝓficetur
fugitiuũ ẜuũ uel pestilentem se domũ uen-¬

Expanded text:
cio non ademerit, stultum non esse; quia cio non ademerit, stultum non esse; quia haec facere peccatum est, a quo se sapiens abstinet. Videri tamen et ipse confiteor, per hominum errorem ignorantium cujusque rei proprietanitione dissolvitur. Stultitia igitur est in factis dictisque, per ignorantiam recti ac boni, erratio. Ergo stultus non est, qui ne sibi quidem parcit, dum ne noceat alteri, quod est malum. carent, conciliatricem sui esse naturam. nocent igitur aliis, ut sibi prosint: nesciunt enim quia malum est nocere. homo uero quia scientiam boni ac mali habet, abstinet se a nocendo etiam cum incommodo suo, quod animal inrationale facere non potest, et ideo inter summas hominis uirtutes innocentia numeratur. quibus rebus apparet sapientissimum esse qui mauult, perire ne noceat, ut id officium quo a mutis discernitur seruet. nam qui uendentis errorem non redarguit, ut aurum paruo emat, aut qui non profitetur fugitiuum seruum uel pestilentem se domum uen
Abbreviated transcription (Latin):
lit utrum q ẜuando et homĩs crudelissimi
natura mutata est quin eciam dep̾catus eẽ
dicitur ut se miciũ in ainiciciam reciꝑent
cum utiq tamꝙͣ scultos s tanꝙͣ bonos et sa-
pientes uiros non iudeo itaq quare cũ pro
amititia et fide mori sũma głia computet᷑
sunt qui nobis cͥmini dant mori uelle ꝓ deo¬
tum qui ip̃i eum qui pro honiẽ uoluit incelũ
sũmios landibus tollant. Semq ut concludam
tus est quid sit iuistum ac bonum nestit et idõ
semꝑ peccat. ducitun enim qͣi captiuus a ui¬
ciis nec resiste̾ ullo modo potest quia uirtute
caret quam nestit iustus aũt ab omĩ se pcc̃o
abstinet ꝙ alit̾ fac̾e non potest quã si hc̃at recti
p̃m ꝙ noticiam rectum a̾ disternere a prauo
quis potest insi sapiens ita fit ne nũꝙͣ possit
esse iustus qui scultus neq sapiens qui fu̾it
miustus ꝙ si est iussimũ maifestum est eũ
qui aut nanfragio tabulam aut equu sant¬

Expanded text:
lit utrumque seruando et hominis crudelissimi lit utrumque seruando et hominis crudelissimi natura mutata est. quin etiam deprecatus esse dicitur ut se tertium in amicitiam reciperent, non utique tamquam stultos, pientes viros. Itaque non video, quare cum pro amicitia et fide mori, summa gloria computetursunt, qui nobis crimini dant, mori velle pro Deo, cum ipsi eum, qui pro homine mori voluit, in coelum summis laudibus tollant. Denique ut concludam tus est, quid sit justum ac bonum nescit; et ideo semper peccat. Ducitur enim quasi captivus a vitiis; nec resistere ullo modo potest, quia caret virtute, quam nescit. Justus autem ab omni peccato se abstinet, quod aliter facere non potest, quam si habeat recti pravique notitiam. Rectum autem discernere a pravo quis potest, nisi sapiens? Ita fit, ut numquam possit esse justus, qui stultus est, neque sapiens, qui fuerit injustus. Quod si est verissimum, manifestum est eum, qui aut naufrago tabulam, aut equum sau
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ celestis tutela custodiat ac non eciam sicum
pericidis et nocentibus nauiget aut malis qͦq
cedamus posse fieri ꝙ ꝓponit phs̃ quid ergo iustꝰ
faciet stnatus fu̾it si nacus fu̾it aut in quo sãc¬
sinctium aut in tabula nauficgium
confiteor morietur pocius ꝙͣ occidet nec ideo tñ
iusticia ꝙ est singulare homĩs bonm sculticie
nomen accipiet quis enm melius quid cariꝰ
cẽ homini debet qmͣ innoͬ que utiq tanto pro¬
fectior sit ncc̃e est quanto illam predix̾it ad ex¬
tremum moriq maluit ne quid de inoͤ ne¬
stultum iudicabis quid igit᷑ illi familiares
pitagorei landantur a nobis quoꝵ alter se
tyranno nadẽ mortis pro alc̾o dedit alt̾ ad
p̾stitutum tempus cum iam sponsor enus du¬
ceret p̾sentiam sui fecit eumꝙ mite int̾uẽtu
suo lib̾ant quoꝵ uirtus in tanta głia nũc
ri uoluit si stulti punirentur demq ob hãc
ip̃am irtutem tyrannus hiis gr̃ãm retu¬

Expanded text:
lorum caelestis tutela custodiat ac non, etiamsi cum lorum caelestis tutela custodiat ac non, etiamsi cum parricidis et nocentibus nauiget, aut malis quoque cedamus posse fieri quod proponit philosophus: quid ergo iustus faciet, si nactus fuerit aut in equo saucium aut in tabula naufragum? non inuitus confiteor: morietur potius quam occidat. nec ideo tamen iustitia, quod est singulare hominis bonum, stultitiae nomen accipiet. quid enim melius, quid carius esse homini debet quam innocentia? quae utique tanto perfectior sit necesse est, quanto illam perduxeris ad extremum morique malueris, ne quid de innocenstultum iudicabis? quid ergo illi familiares Pythagorei laudantur a uobis, quorum alter se tyranno uadem mortis pro altero dedit, alter ad praestitutum tempus, cum iam sponsor eius duceretur, praesentiam sui fecit eumque interuentu suo liberauit? quorum uirtus in tanta gloria nonri uoluit, si stulti putarentur. denique ob hanc ipsam uirtutem tyrannus iis gratiam rettu
Abbreviated transcription (Latin):
et cum uurtutem disputant ꝙͣuis intelligant e¬
rumpnis et miseriis cẽ plenissimam tamen ex-¬
poctandam ẽẽ auint sua cã eiuo enim p̾mia
que sunt et̾na et et iumor talia in illa modo
uident sit rebus om̃ib ad hanc pñtem intam
relatis iurtutem plene ad sculticiam redigũt
si quidem tantas huiꝰ inte labores frustra et
manit̾ suscipit s hec alio loco plemus int̾im
de iusticia incepimꝰ cꝰ tanta ius est ut cum
oculos in celum sustulerit a deo tueretur aĩa
recte igitiir fluctus tantam eẽ diuine inno ᷤ
ium ut ad tutelam sui non egeat nec armis
nec uirib quamq int̾fic̾e̾nt integer inte ste-¬
lerisq purus non egeat auris saculis nec
arcuti nec uenenatis grauda sagitis suste
pharetra siune ꝑ syrtes it̾ estuosus sũ facturus
ꝑ in hospͭ ͤ cantasum nel que loca stibulosꝰ cõla¬
bit ambit hydaspes non põt ergo fieri quin
honĩem iustum int̾ cͥmĩa tempestatum atq bel¬

Expanded text:
et cum de uirtute disputant, quamuis intellegant aeet cum de uirtute disputant, quamuis intellegant aerumnis ac miseriis esse plenissimam, tamen expetendam esse aiunt sua causa: eius enim praemia, quae sunt aeterna et inmortalia, nullo modo uident. sic rebus omnibus ad hanc praesentem uitam relatis uirtutem plane ad stultitiam redigunt, siquidem tantos huius uitae labores frustra et inaniter suscipit sed haec alio loco plenius, interim de iustitia, ut coepimus: cuius tanta uis est, ut cum oculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia. recte igitur Flaccus tantam esse dixit innocentiae uim, ut ad tutelam sui non egeat nec armis nec uiribus, quacumque iter fecerit: integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis nec arcu nec uenenatis grauida sagittis, Fusce, pharetra, siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospitalem Caucasum uel quae loca fabulosus lambit Hydaspes. non potest ergo fieri quin hominem iustum inter discrimina tempestatum atque bel
Abbreviated transcription (Latin):
em̾it ut ip̃e ammam suam liberet stultus est
pͥmum oĩi nego nullo modo fieri posse ut hoĩ
qui quidem uere iustus sit sit eiuꝰmoĩ casus e¬
ueniet quia iustus neq cuiꝙͣ nato inmicus ẽ
neque quitꝙͣ omino appetit alieñ. Cur enĩ na-
iuget aut quid petat ex aliena terra qui suffi¬
cit sua. Cur aũt belligẽt ac se aliems furorib
misteat in cuiꝰ ammo pax cum om̃ib ꝑpetua u̾ͥ¬
setur scil peregrimis mercib aut hũano sang̾e̾
delectabitur qui nec lucrum sciat appet̾e cũi suf¬
sieri potest ut uel inuictus ad hec subeunda co-¬
gatur adeo ne ergo iusticiam o furi uel pocius
o carneade cuiꝰ est illa omĩs oratõ tam manẽ
tam supnacuam tamq contemptam deo putas
ut nichil possit iichilꝙ hc̃at in fese ꝙ ad custo¬
diam sui naleat ẜ uidel qui satramentũ homĩs
Ideo q ad hanc temporalem uitam referant om̃a¬
et quanta sit ius iusticie. scire non possunt nam

Expanded text:
emerit, ut ipse animam suam liberet, stultus est. emerit, ut ipse animam suam liberet, stultus est. primum omnium nego ullo modo fieri posse ut homini, qui quidem uere iustus sit, eiusmodi casus eueniat, quia iustus neque cuiquam nato inimicus est neque quicquam omniget, aut quid petat ex aliena terra, cui sufficit sua? Cur autem belligeret, ac se alienis furoribus misceat in cuius animo pax cum hominibus perpetua uerseturr scilicet peregrinis mercibus aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat adpetere, cui suffieri potest ut uel inuitus ad haec subeunda cogatur. adeone ergo iustitiam, 0 Furi uel potius 0 Carneade, cuius est illa omnis oratio, tam inanem, tam superuacuam tamque contemptam deo putas, ut nihil possit nihilque habeat in sese quod ad custodiam sui ualeat? sed uidelicet qui sacramentum hominis ideoque ad hanc temporalem uitam referunt omnia, quanta sit uis iustitiae scire non possunt. nam
Abbreviated transcription (Latin):
nabantur iusticiam que in conspectua non erat
nec p̾sentib exemplis confirmare poterant
que afferebant. Responderi enum possit ab
audientib non posse ita niui sicut illi sua
disputatõe prestribentur adeo ut nilli adh̃
extiterint qui id genus inte sequerent᷑. Nos
autem non mai nerbis s eciam ex emplis
ex no̾ petitis n̾a eẽ que a nobis dicunt᷑
ostendennus. sensit igitur carneades que
sit natura iusticie nsi ꝙ parum alta ꝓspexit
stulticiam
or qua mente id fec̾it non emm n̾e existimauit
eum scultum ẽẽ qui iustus esẜ set cum sciret ñ
esse et racõm tamen cur ita iuderetur non cõpee¬
hendennur noluit oñdere latere in addito u̾tatem
ut deceetum discipline sue tueretur cuiꝰ sũmꝰ sm̃a
est nichil ꝑcipi posse indeamus ergo utrũ ne iuste ͬ
fedus aliquid habe cum stultitia possit iustus ĩqt᷑
si aut equam sanctõ aut tabulam naufragio ad¬

Expanded text:
nabantur justitiam, quae in conspectu non erat; nabantur justitiam, quae in conspectu non erat; nec praesentibus exemplis confirmare poterant, quae afferebant. Responderi enim posset ab audientibus, non posse ita vivi, sicut illi sua disputatione praescriberent; adeo ut nulli adhuc extiterint, qui id genus vitae sequerentur. Nos autem non uerbis modo, sed etiam exemplis ex uero petitis uera esse quae a nobis dicuntur ostendimus. sensit igitur Carneades quae sit natura iustitiae, nisi quod parum alte perspexit stultitiam or qua mente id fecerit. non enim uere existimauit eum stultum esse qui iustus est, sed cum sciret non esse et rationem tamen cur ita uideretur non conprehenderet, uoluit ostendere latere in abdito ueritatem, ut decretum disciplinae suae tueretur, cuius summa sententia est nihil percipi posse. uideamus ergo utrumne iustitia foedus aliquod habere cum stultitia possit. iustus inquit si aut ecum saucio aut tabulam naufrago non ad
Abbreviated transcription (Latin):
stulticie gerat ut appeat non sine cansa de¬
cipi eos qui putant nr̃e religionis honnẽs
stultos ẽẽ qui talia face̾ uideantur qualia
ille ꝓposuit nnc mans a me exegi sentõ
ut oñdam quare iustĩam deus stulticie spẽm
conuolutam ex oculis hõĩm nolu̾i̾t auferre
si p̾us ad suꝑiora reo pondero quia parum
plenert pespondit leliuos qͣn ꝓfeto licet sapieno
ut uocabatur patrocinari tamen nere iusticie
nullo modo poterat qui apus ip̃m fontemꝙ
uistĩe non tenebat nobis aũt faciliorem illa
defensio quibus celesti beneficio familiaris
est ac penitus nota iustitia quidquis illam
non nomine ẜ re nouimus nam plato et a x ͦ
honesta quidam noluntate iusticiam defende̾
cupiuerunt effecissentq aliꝙͥ si conatus coꝵ
bonos si eloquentiam si iurtutem ingemi di¬
uinaꝵ quoq reꝵ doctrina uiuiss itaꝙ opꝰ
Nr̃m opus cercius sit ncc̃e quos deus docuit
illi enim depingebantur uerbis et ymagnub¬

Expanded text:
stultitiae gerat; ut appareat non sine causa decipi eos, qui putant, nostrae religionis homines stultos esse, qui talia facere videantur, qualia ille proposuit. Nunc majus a me exigi sentio; ut ostendam, quare justitiam Deus stultitiae specie convolutam, ex oculis hominum voluerit auferre, si prius Furio respondero, quia parum plene respondit Laelius: qui profecto licet sapiens fuerit, ut vocabatur, patrocinari tamen verae justitiae nullo modo poterat, qui caput ipsum fontemque justitiae non tenebat. Nobis autem facilior est ista defensio, quibus coelesti beneficio familiaris est ac penitus nota justitia, quique illam non nomine, sed re, novimus. Nam Plato et Aristoteles honesta quidem voluntate justitiam defendere cupierunt, effecissentque aliquid, si conatus eorum bonos, si eloquentiam, si virtutem ingenii, divinarum quoque rerum doctrina juvisset. Itaque opus Nostrum opus certius sit necesse est, quos Deus docuit. Illi enim depingebant verbis, et imagi
Abbreviated transcription (Latin):
da et deuoratio factus sum heredib meis qui
me ĩolauerunt sicut pecus dedit suꝑ me uocẽ
suam. Idẽ sentencias adu̾sus me mortis crucisq
dixerũt riamq suꝑus ait consũmaturũ se do¬
nui iuda cestamentum nouũ oñdit uetus ills
cestamentũ ꝙ ꝑ moysen datũ est non fuisse ꝑ¬
matum fore domum autẽ Iuda et isrł non utii
iudeos significat quos ab dicanit s nos qui ab
eo cõnocati ex gentib in illoꝵ locum adoptõe
successimꝰ et appellamͥ filii udeoꝵ ꝙ declarat

Expanded text:
da et deuoratio factus sum heredibus meis, qui da et deuoratio factus sum heredibus meis, qui me immolauerunt sicut pecus. dedit super me uocem suam, id est sententias aduersus me mortis crucisque dixerunt. nam quod superius ait consummaturum se domui Iuda testamentum nouum, ostendit uetus illut testamentum quod per Moysen datum est non fuisse permatum fore. domum autem Iuda et Israhel non utique Iudaeos significat, quos abdicauit, sed nos, qui ab eo conuocati ex gentibus in illorum locum adoptione successimus et appellamur filii Iudaeorum: quod declarat
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ ueteris adimpletio est et mutroq idem
testator est xp̃c qui pro nobis morte suscepta
nos hedes regni et̾m facit abdicato et exhere¬
dato pplo iudeoꝵ sicut ieremias ꝓphã testatur
cum loquitur talia Ecce dies ueniunt dies dicit
dñs et consumabo domui iseł et donii iuda.
testamentum nouũ non ẜm testamentũ ꝙ dispo¬
sui patrib eoꝵ indie qua app̾hendi manũ coꝵ
ut educirem illos de terra egypti quia ip̃i nõ¬
pseueriuerunt in testamentum et ego neglexi
eos dixit dñs stem alio loco similit̾ ait deliqui do¬
mum meam dimisi heditatem meam in manus
iicoꝵ eius. facta est hereditas mea michi sicut
leo in silua dedit ip̃a suꝑ me nocem suam ideo
odiui eam cũ sit hereditas eis celeste regnum
non utiq ip̃am heditatem se dicit odisse. s here-¬
des quia adu̾sus eum ingrati ⁊ impii extiterũt
facta est in quit m hereditas mea sicut leo. Idẽ p̾¬

Expanded text:
nouum ueteris adinpletio est et in utroque idem nouum ueteris adinpletio est et in utroque idem testator est Christus, qui pro nobis morte suscepta nos heredes regni aeterni facit abdicato et exheredato populo Iudaeorum, sicut Hieremias propheta testatur, cum loquitur talia: ecce dies ueniudominus. et consummabo domui Israhel et domui Iuda testamentum nouum, non secundum testamentum quod disposui patribus illorum in die. qua adprehendi manum illorum, ut educeretamento meo et ego neglexi eos, dicit Dominus. Item alio loco similiter ait: Dereliqui domum meam; dimisi haereditatem meam in manus inimicorum ejus. Facta est haeriditas mea mihi, sicut leo in silva: dedit ipsa super me vocem suam; ideodiui eam. cum sit hereditas eius caeleste regnum, non utique ipsam hereditatem se dicit odisse, sed heredes, qui aduersus eum ingrati et inpii extiterunt. facta est inquit hereditas mea mihi sicut leo, id est prae
Abbreviated transcription (Latin):
siiit morte supata nulla igitur spes alia consoquẽ¬
de ĩortalitatis homini dat᷑ insi crediderit in eũ
Illam crucem portandam paciendam ꝙ suscepit..¬
rofectus gͦ in galileam noluit
ẽum se iudeis ostende̾ ne adduce̾t eos in penicẽtiã¬
atq impios resonaret discipulio Iterum congrega
poterat quispiam passianem q eius annũciabãt
dcirco moyses et idem ip̃i ꝓphe legentur udeis
data est cestamentum uocant quia non testator
mortuus fu̾it nec confirmari testamentim põt
nec stiri quid in eo sc̃ͥptum sit quia clausum et
appiri testamentum idẽ reuelari et intellige mis¬
terium dei non potuiss. ¶ uerum seͥptura omĩs
in duo testamenta diuisa est illud ꝙ aduentum
passionemq xp̃i antecessit. Idẽ lex et ꝓphe uetꝰ
dicitur ea nõ que post resurrexionem eius sc̃pta
sunt nouũ testamentum noĩatur. uidei uetere
utuntur nos nouo s cam̃ diu̾sa non sunt quia

Expanded text:
sivit morte superata. Nulla igitur spes alia consequensivit morte superata. Nulla igitur spes alia consequendae immortalitatis homini datur, nisi crediderit in eum, et illam crucem portandam patiendamque susceperit.alilaeam noluit enim se Judaeis ostendere, ne adduceret eos in poenitentiatque impios resanaret, discipulis iterum congregatpoterant. quia ipsum passionemque eius adnuntiabant. idcirco Moyses et idem ipsi prophetae legem quae Iudaeis data est testamentum uocant, quia nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari testamentum potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et pisset, aperiri testamentum id est reuelari et intellegi mysterium dei non potuisset uerum scriptura omnis in duo testamenta diuisa est illut quod aduentum passionemque Christi antecessit, id est lex et prophetae, uetus dicitur, ea uero quae post resurrectionem eius scripta sunt, nouum testamentum nominatur. Iudaei uetere utuntur, nos nouo: sed tamen diuersa non sunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ulcrum et custodibus quos a¬
tonitos abscupefecat parior ¶nicħ iudentib integ̾
e sepulcro et uiuꝰ egressus in galilea ꝓfectus ẽ
et discipulos suos quereret In sepulcro uero nicħ
reꝑtum est. nͥ exue quib inuolutum corpus
incluẜant illum apud inferos non remanstrũ
s die tercia resurrecturũ ꝓphe cecinerant. dd in
psalmo qutodecimo non delinques animam
meam apud inferos nec dabis ẜm tuũ uide̾ mt̾i¬
tum. Item in tertio ego dormiui et sompnũ cepi
et exsurexi quia dñs auxiliatus michi. O see
tificatuis est hic filius meus sapiens ꝓpt̾ qd̾ nc̃
non resistet in cont̾bulatõne filioꝵ suoꝵ et de
manu inferoꝵ eruam eum ubi est iudicium
tuũ mors aut ubi est acculeus. Idem alio loco
iunificabit nos post biduũ die tertia et Ideo si¬
uilla. Impositurum ẽẽ morti terminũ dixit post
sompno suscepto et tũc ab inferis regressus ad
lucem ueniet pͥmus resurrectoĩs p̾ncipio uocatis

Expanded text:
ulcrum et custodibus quos adtonitos obstupefecerat pauor nihil uidentibus integer e sepulcro ac uiuas egressus in Galilaeam profectus est, ut discipulos suos quaereret, in sepulcro uero nihil repertum est nisi exuuiae, quibus conuolutum corpus incluserant. illum autem aput inferos non remansurum, sed die tertio resurrecturum prophetae cecinerant. David in psalmo XV: non derelinques animam meam ad inferos neque dabis sanctum tuum uidere interitum. item in tertio: ego dormiui et somnum cepi, et surrexi, quoniam dominus auxiliatus est mihi. Osee qtificatus est: hic filius meus sapiens, propter quod nunc non resistet in contribulatione filiorum suorum: et de manu inferorum eruam eum.. ubi est iudicium tuum, mors, aut ubi est aculeus tuus? idem alio loco: uiuificabit nos post biduum die tertio. et ideo Sibylla inpositurum esse morti terminum dixit post somno suscepto. Et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio os
Abbreviated transcription (Latin):
dest̾pta imiquitate seculi huiꝰ ex̾mi pios ac
fideles a nocentib segregatos ait cũ fletu et
geĩtu extẽturos eẽ ad celum manus implora¬
turos fidem iouis iouem respecturuem ad t̾raz¬
ad terram et auditurum uoces hominũ atq ĩpios
extunturũ que omina uera sunt p̾t̾ unũ ꝙ iouẽ
dixit illa facturum que deus faciet s et illud
non sine demonũ fraude subtractum missum¬
iri a patre tunt filium dei qui dilectis om̃ĩb
malis pios libet ꝙ hmes tñ non dissimulauit
in eo .ii. libro qui. teao soc celios instribit᷑ post
enum̾atoem maloꝵ de quib diximus subiet̃¬

Expanded text:
descripta iniquitate saeculi huius extremi pios ac descripta iniquitate saeculi huius extremi pios ac fideles a nocentibus segregatos ait cum fletu et gemitu extenturos esse ad caelum manus et inploraturos fidem Iouis: Iouem respecturum ad terram et auditurum uoces hominum atque inpios extincturum. quae omnia uera sunt praeter unum, quod Iouem dixit illa facturum quae deus faciet. sed et illut non sine daemonum fraude subtractum, missuiri a patre tunc filium dei, qui deletis omnibus malis pios liberet. quod Hermes tamen non dissimulauit. in eo enim libro qui λόγος τέλειος inscribitur, post enumerationem malorum de quibus diximus subie