comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ostrema questio proposi iona.¬
ta est de iona: nec ipsa quasi ex
porphirio: sed tanqͣm ex irrisione pa¬
ganors. Sic enim posita est. Deinde qͥd
sentire inquit debemꝰ de iona. qͥ dicit᷑
in uentre ceti triduo fuisse o Quod satis
apithanon est & incredibile: trats¬
uoratum cum ueste hominem fuisse
in corde piscis. Aut si figura est: hãc
dignaueris pandere. Dẽinde qͥd sibi
etiam illud uult sub reuomitũ ionã
cucurbitam natam: Quid causȩ su¬
it ut hec nasceretur:. Hoc enĩ genꝰ
questionis: multo cachinno a paga¬
nis grauiter irrisum animaduti.
Ad hoc respondetur: qͦd aut omĩa di¬
uina miracła credenda non sint:
aut hoc cur non credatur causa
nulla sit. In ipsum autem xp̃m̃ qͦd
tercio die resurrexit non crederemꝰ:
si fides. xp̃ianoꝵ cachinnũ metieret
paganoꝵ. Cum autẽ hinc questionẽ
non proposuerit amicus nr̃. utriuip
credendum sit. uł lazarũ qͣrto die
resuscitatum esse. uł ipsum xp̃m ter¬
cio die resurrexisse ͥ multũ miror hoc

Expanded text:
ostrema quaestio proposita est de Iona nec ipsa quasi ex Porphyrio sed tamquam ex inrisione paganorum; sic enim posita est: \'Deinde quid sentire\', inquit, \'debemus de Iona, qui dicitur in uentre ceti triduo fuisse? quod satis ἀπίθανον est et incredibile transuoratum cum ueste hominem fuisse in corde piscis; aut si figura est, hanc dignaberis pandere. deinde quid sibi etiam illud uult supra euomitum Ionam cucurbitam natam? quid causae fuit, ut haec nasceretur? hoc enim genus quaestionis multo cachinno a paganis grauiter inrisum animaduerti.» Ad hoc respondetur, quod aut omnia diuina miracula credenda non sint aut, hoc cur non credatur, causa nulla sit. in ipsum autem Christum, quod tertio die resurrexerit, non crederemus, si fides Christianorum cachinnum metueret paganorum. cum autem hinc quaestionem non proposuerit amicus noster, utrum credendum sit uel Lazarum quarto die resuscitatum esse uel ipsum Christum tertio die resurrexisse, multum miror hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
questionem qui eas ex porphyrio
proposuit: hoc adiunxit. Sane etiam
de illo inquit me clignaueris instrue¬
re: si uere dixit salomon. filium deus
non habet. Cito responcdetur. Nonso¬
lum hoc non dixit: uerum etiam di¬
xit qͦd deus habeat filium. Apud eũ
enim sapientia loquens ait. Ante om̃s
colles genuit me dñs. Ut quid est
exp̃e⁊ nͥ dei sapientia e Item quocła loco

Expanded text:
quaestionem, qui eas ex Porphyrio proposuit, hoc adiunxit: "Sane etiam de illo", inquit, me dignaberis instruere, si uere dixit Salomon: Filium deus non habet.\' Cito respondetur: Non solum hoc non dixit, uerum etiam dixit, quod deus habeat filium. apud eum enim sapientia loquens ait: Ante omnes colles genuit me. et quid est Christus nisi dei sapientia? item quodam loco
Abbreviated transcription (Latin):
to: Qs colligit uentoᷤᷤ in sinuꝰ Qͥs tenuit fineᷤᷤ
terre & Quod nom̃ ẽ ei÷ aut qͦd nom̃
est filiĩ eiꝰ e Horum duoꝵ que in ex¬
tremo ꝯmemoraui. unum retulit ad
patrem: id est qͦs nomen est ei. propt̃
quod dixerat. ds docuit me sapientiã :÷
& alterum euidenter ad filium cum
ait. aut qͦd nom̃ est filii eiꝰ. propt̃ cete¬
tera quȩ de filio magis intelliguntur:
hoc est quiᷤᷤ ascendit in cȩlum & lescen¬
dit: qͦd paulus ita ꝯmemorat. Qui des¬
cendit: ipse est & qui ascendit suꝑ om̃s
celos. Quis colligit uentos in suium⁊
Id est animas credentium in occultum
atq secretum: quib dicitur. Mortui
enim estis: & uita urã abscondita est
cum xp̃o in deo. Quis ꝯuertit aquam
in uestimentos. Ut dici posset. Quot¬
quot in xpõ baptizati estis: xp̃m indu¬
istis. Qͥs tenuit fines terre e Qui dpẽ
discipłis sius. Eritis mͥtestes in

Expanded text:
s tenuit fines terrae? quod nomen est ei aut quod nomen est filii eius? horum duorum, quae in extremo commemoraui, unum rettulit ad patrem, id est \'quod nomen est ei propter quod dixerat \'deus docuit me sapientiam., et alterum euidenter ad filium, cum ait \'aut quod nomen est filii ius\', propter cetera, quae de filio magis intelleguntur, hoc est \'quis ascendit in caelum et descendit, quod 20 Paulus ita commemorat: Qui descendit, ipse est, et qui ascendit super omnes caelos; quis colligit uentos in sinum? id est animas credentium in occultum atque secretum, quibus dicitur: Mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum Christo in deo; quis conuertit aquam in uestimento? ut dici posset: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; quis tenuit fines terrae? qui dixit discipulis suis: Er
Abbreviated transcription (Latin):
dͥ autẽ demum dic̃. tradidit illo ᷤᷤ¬
ds̃ in reꝓbam mentẽ & cet̾a. reple¬
tos ait om̃i iniquitate: dat᷑ intelligi
ad nocendum ꝑtinere ista que nunc
dicit .i. facinora.Suꝑiꝰ aut̃ dicebat
de corruptelis que flagitia noĩantͥ.
dum impedientes ꝑsonas remouere
conatur: ꝑgit in facinus. Sic distinctꝰ
ẽ &̃ ille locus in sapientia salomonis:
uͥ cum enumerass suꝑiora flagitia
ait. Circumueniamꝰ pauꝑem iustũ.
qm̃ inutilis ẽ nob̾: & cetera. ui.¬
qui consentiunt facientibꝰ : significat
qͥa quetũq fecerunt ñ inuiti. s cũ ad
malefacta consentiunt &̃ illa que fece¬
runt approbant: & ido de ꝑfectis iam
peccatis dic̃. ꝓpt̾ea in excusabilis es ohõ.
om̃is qui iudicas. Om̃is aut̃ cũ dicit:
subintrat iam ut monstret non solũ
gentilem s etiam iudeũ: qui scd̾m legẽ
uolebant iudicare de gentibꝰui¬

Expanded text:
d autem demum dicit, Tradidit illos Deus in reprobam mentem, etc., repletos, ait, omni iniquitate, datur intelligi, ad nocendum pertinere ista quae nunc dicit, id est facinora. Superius autem dicebat de corruptelis quae flagitia nominanturdum impedientes personas removere conatur, pergit in facinus. Sic distinctus est etiam ille locus in Sapientia Salomonis, ubi cum enumerasset superiora flagitia, ait: Circumveniamus pauperem justum, quoniam inutilis est nobis , etc. VIqui consentiunt facientibus, significat quia quaecumque fecerunt, non inviti, sed cum ad mala facta consentiunt, etiam illa quae fecerunt approbant: et ideo de perfectis jam peccatis dicit, Propterea inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas. Omnis autem cum dicit, subintrat jam ut monstret non solum Gentilem, sed etiam Judaeum qui secundum Legem volebat judicare de Gentibu
Abbreviated transcription (Latin):
dum qm̃ autem: & ira di ponit᷑ in nouo
testamento. Qd̃ cum inuet̾i audiunt
hoĩes qui legi uet̾i adu̾sant᷑. culpandã
eam putant: cũ ds ittiq sicuti nos ꝑtur¬
bationibꝰ non subiaceat: dicente salomo¬
ne. tu autẽ dñe uirtutũ cũ tranqͥllita¬
de iudicas: s ira ut dictum iniundictȩ
significatione ponitͥ¬
UIII.

Expanded text:
ra Dei ponitur et in Novo Testamento, quod cum in Veteri legunt homines, qui veteri legi adversantur, culpandam eam putant, cum Deus utique, sicut nos perturbationibus non subjaceat, dicente Salomone: Tu autem Dominus virtutum cum tranquillitate judicas , sed ira, ut dictum est, in vindictae significatione ponitu
Abbreviated transcription (Latin):
grãm posse ꝑtingere conuersos. Iniustũ
ẽ eñ ut penam subeant impietatis:
& p̾miũ fidei ñ accipiant.
d̾ aut̃ dic̃. cognoscentes dm̃ ñ ut
dm̃ glorificauert̃ aut grãs egert̃:
hoc caput ẽ peccati de quo dictum ẽ.
initium om̃is peccati suꝑbia. Qui si gr̃ãs
egissent dõ qui dederat hãc sapientiã:
ñ sibi aliqͥd tribuissent cogitationib
suis. Qua ꝓpt̾̃ in desideria cordis sui
traditi sunt adño: ut fac̾ent quȩ ñ
illoꝵ. Mercedem aut̃ mutuam dic̃
recepisse de deo: ut traderent᷑ in de¬

Expanded text:
gratiam posse pertingere conversos; injustum gratiam posse pertingere conversos; injustum est enim ut poenam subeant impietatis, et praemium fidei non accipiant. d autem dicit, Cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, hoc caput est peccati, de quo dictum est, Initium omnis peccati superbia . Qui si gratias egissent Deo, qui dederat hanc sapientiam, non sibi aliquid tribuissent cogitationibus suis. Quapropter in desideria cordis sui traditi sunt a Domino, ut facerent quae non eorum; mercedem autem mutuam dicit recepisse de Deo, ut traderentur in
Abbreviated transcription (Latin):
ensus hi sunt in
ligat in hac epła
questionẽ uersari
nis ex resurrectione mortuoꝵ. id
se quia sp̃s donum acceꝑunt pꝰ eius
resurrectionẽ. Mortuoꝵ uero resurre¬
tionẽ memorat: quia in ip̃o om̃s cruci
alem imꝑtiar. dilectum scilicet
Ungłiũ uocatis minime inuiderent. ii.¬
uod autẽ dic̃. reuelat᷑ ira dĩ de celo
suꝑ omnẽ impietatẽ & cet̾a: ait ⁊
salomon de sapientib mundi. Si enĩ
tm̃ potuerunt scire ut possent exi¬
stimare scł̃m: qͦmͦ ipsius mundi dñm
& cieatorem non facilius inuenerunt:
S quos arguit salomon: non cogno
egerunt: & dicentes se eẽ sapientes
stulti facti sunt: & ad colenda simii¬
lachra deciderunt. Nam sapientes
gentiũ qd̾ inuenerunt creatorem:
manifeste idẽ apl̃s cũ atheniensibys
Loqueret᷑ ostendit. Cum enĩ dixisset qͥa
in ipło uuimus & mouemur & lumꝰ.¬
addidit sicut & quidã scđm uos dixert̃.
hac autẽ intentione priꝰ arguit impie¬
tatem gentium: ut ex hac ꝓbet &̃ ad

Expanded text:
ensus hi sunt in ligat in hac Epistola quaestionem versari nis ex resurrectione mortuorum, id est, quia Spiritus donum acceperunt post ejus resurrectionem: mortuorum vero resurrectionem memorat, quia in ipso omnes crucialem impertiar: dilectionem scilicet angelium vocatis minime inviderent. IIuod autem dicit, Revelatur ira Dei de coelo super omnem impietatem, etc., ait et Salomon de sapientibus mundi: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum; quomodo ipsius mundi Dominum et Creatorem non facilius invenerunt ? Sed quos arguit Salomon, non cognovegerunt, et dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt, et ad colenda simulacra deciderunt . Nam sapientes Gentium quod invenirent Creatorem, manifeste idem apostolus, cum Atheniensibus loqueretur, ostendit. Cum enim dixisset, Quia in ipso vivimus, et, movemur et sumaddidit: Sicut et quidam secundum vos dixerunt. Hac autem intentione prius arguit impietatem gentium, ut ex hoc probet etiam ad
Abbreviated transcription (Latin):
turbati. ñ d̾o tͥbuere. s potiꝰ sͥ uoluił
arrogare qͦd boni st̃. Nec tales st̃ qͦs
facile ꝯtẽpnas: s continent̃ uiuentes.
atq in bonis oꝑib laudabiles: nec salssi
xp̃m. sicut manichei. aliiq plurimi
heretici. s euncłe uerũ eq̃lem patͥ & coe

Expanded text:
turbati non deo tribuere sed potius sibi nolunt turbati non deo tribuere sed potius sibi nolunt adrogare, quod boni sunt. nec tales sunt, quos facile contemnas, sed continenter uiuentes atque in bonis operibus laudabiles nec falsum Christum sicut Manichaei aliique plurimi haeretici sed eundem u
Abbreviated transcription (Latin):
utiliter subtrahens. ut eis non
inherere discamus: ne contemp¬
ta luce interiore. quȩ ad nouam
pertinet uitam. unde etiam psal¬
mus ipse pro susceptione matuti¬
na. tanquã pro luce noua nom̃ ac¬
cepit. ne in exteris tenebris liben¬
ter habitemus : unde in exteriores
mittunt᷑. qui ex istis exteris non se
ad interiora conuertunt: ne diabo¬
lo & eius angelis sociati extrema
dampnatione puniantur. Intelligen¬
tes gͥ peregrinationem nostram. in
hac uita mundo crucifigamur:
extendentes manus in latitudinẽ
bonoꝵ operum. & longanimitate
nobis. sed illius miscd̃ie tribuentes:
cuiꝰ profunda uidicia omẽm scruta-¬
torem fatigant. Hec ẽ enĩ non ina-¬
niter fabulosa. s utiliter uerax
latitudo: longitudo. altitudo. pro¬
fundũ. Unde ꝑueniamꝰ etiã ad suꝑ¬
eminentẽ scientiã caritatis xͥ: &
impleamur in omẽm plenitudinẽ
dĩ. Scio aũt quã ñ suꝑuacanea sol
Habet enĩ adũsarios: qͥ eiꝰ ꝓfunditate

Expanded text:
utiliter subtrahens, ut eis non utiliter subtrahens, ut eis non haerere discamus, ne contempta luce interiore, quae ad nouam pertinet uitam — unde etiam psalmus iste ipse pro susceptione matutina\' tamquam pro luce noua nomen accepit —, ne in exteris tenebris libenter habitemus, unde in exteriores mittuntur, qui ex istis exteris non se ad interiora conuertunt, ne diabolo et eius angelis sociati extrema damnatione puniamur. intellegentes igitur peregrinationem nostram in hac uita mundo crucifigamur extendentes manus in latitudine bonorum operum et longanimitate nobis sed illius misericordiae tribuentes, cuius profunda iudicia omnem scrutatorem fatigant. haec est enim non inaniter fabulosa sed utiliter uerax latitudo, longitudo, altitudo, profundum, unde perueniamus etiam ad supereminentem scientiam caritatis Christi et impleamur in omnem plenitudinem dei. Scio autem, quam non superuacanea sollhabet enim aduersarios, qui eius profunditate
Abbreviated transcription (Latin):
tius referendum est: quod apo¬
stolus ait. Ipsius enim sumus
in operibus bonis: quȩ prepara¬
uit deus ut in illis ambulemꝰ.
Arbitror tibisatis quinq tuas
solutas esse questiones: dumin
ista mea ueluti sexta immorarer.
quam tibi proposui de gratia no¬
ui testamenti ÷ propter quam uer¬
bum caro factum est.: id est qui
dei filius erat. homo factus est.¬
factum est naturam suscipien-¬
do nostram. non amutendo su¬
am: per quod & nobis recipi¬
entibus cum potestas daretur÷
ut qui eramus homines. siliidĩ
fieremus participatione in com¬
mutabilis boni: melius commu¬
tati. non ad temporalem felicita¬
dem: sed ad uitx ȩternȩ quȩ sola
beata ẽ. ad optionem. Unde pla¬
cuit etiam propheticum psalmũ
percurrere: cuius primum uer-¬
sum in passione cominemorauit:
ostendens quomodo nos deus de¬
relinquat: & quo alio modo non
recedat a nobis. ad bona eterna nos
colligens: temporalia uͦ aliquan¬
do utiliter tribuens: & aliquando

Expanded text:
tius referendum est, quod apotius referendum est, quod aposin operibus bonis. Nunquid eruit deus, ut in illis ambulemus. Arbitror tibi satis quinque tuas solutas quaestiones, dum in ista mea ueluti sexta inmorarer, quam mihi proposui de gratia testamenti noui, propter quam uerbum caro factum est, id est, qui dei filius erat, homo factus est naturam suscipiendo nostram non amittendo suam, per quod et nobis recipientibus eum potestas daretur, ut, qui eramus homines, filii dei fieremus participatione incommutabilis boni in melius commutati non ad temporalem felicitatem sed ad uitae aeternae, quae sola beata est, adoptionem. unde placuit etiam propheticum psalmum percurrere, cuius primum uersum in passione commemorauit ostendens, quo modo nos deus derelinquat et quo alio modo non recedat a nobis, ad bona aeterna nos colligens temporalia uero aliquando utiliter tribuens et aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
do de uobis potius eligitis confidere
quam de ne. Cum enim dicitur qd̃
nos cognoscit deus. cognitionem sui
nobis prestat: ut per hoc intelliga¬
mus. ne hoc quidem nobis esse tribu¬
endum. quod nos scimus deum: sed
eam quoq scientiam illius misericor¬
diȩ tribuamus. Unde cum quodam lo¬
co apostolus diceret. nunc autem cog¬
noscentes deumicorrexit & ait. immo
cogniti a deo: quid aliud uolens in¬
telligi. nisi quod eos ipse fecerit cog¬
nitores suos:. Nemo autem cognos¬
cit deum: nisi qui intelligit illud es¬
se summum. atq in commutabile
bonum. cuius participatione fit bonꝰ:
quod in huius psalmi conclusione
positum est. Annuntiabunt iustici¬
am eius populo qui nascetur: quẽ
fecit dominus. Inde est & illud: quod
in alio psalmo. Ipse fecit nos : & non
ipsi nos. Hoc enim non ad eam natu¬
ram qua homines sumus. cuius na¬
ture idem ipse creator est. qui celi &
terrȩ & siderum omniuinq
animantium: sed ad aliud po-¬

Expanded text:
do de uobis potius eligitis confidere do de uobis potius eligitis confidere quam de me. cum enim dicitur, quod nos cognoscit deus, cognitionem sui nobis praestat, ut per hoc intellegamus ne hoc quidem nobis esse tribuendum, quod nos scimus deum, sed eam quoque scientiam illius misericordiae tribuamus. unde, cum quodam loco apostolus diceret: Nunc autem cognoscentes deum, correxit et ait: Immo cogniti a deo quid aliud uolens intellegi, nisi quod eos ipse fecerit cognitores suos? nemo autem cognoscit deum, nisi qui intellegit illud esse summum atque incommutabile bonum, cuius participatione fit bonus, quod in huius psalmi conclusione positum est: Adnuntiabunt iustitiam eius populo, qui nascetur, quem fecit dominus; inde est et illud, quod in alio psalmo: Ipse fecit nos et non ipsi nos. hoc enim non ad eam naturam, qua homines sumus, cuius naturae idem ipse creator est, qui caeli et terrae et siderum omniumque animantium. sed ad illud po
Abbreviated transcription (Latin):
autem sponsus: & introeunt cum eo
ad nuptias quȩ preparatȩ erant: hoc ẽ
quod ueram sidem. ueramq pietatem
corde gestabant: qua possent contempe¬
rari numero societatiq sanctorum. ñ
in se ipsis sed in domino gloriantium:
ut intrarent cum eis illud gaudium
de quo dicitur. intra in gaudium dnĩ
Tui: ubi erit persecta participatio in¬
commutabilis boni: cuius modo uelut
arra quedam per fidem tenetur: ut
secundum hanc gratiam uiuamus:
in quantum deo non nobis uiuimus.
Proinde quod sequitur. nouissime ueni¬
unt & reliquȩ uirgines dicentes. domi¬
ne domine aperi nobis: non dictũ
est eas emisse oleum: & sic uenisse.
Neq enim iam erat unde. sed mise¬
ricordiam sero quesisse. cum iam tem¬
pus iudicandi esset: & probos a re-¬
probis separandi. Recte autem illis
rẽpondetur. Amen dico uobis: nescio
uos. Ille quippe hoc dicit: quem non
latet aliquid. Sed nescio uos nichil
est aliud quam nescitis me: quan¬

Expanded text:
autem sponsus et introierunt cum eo autem sponsus et introierunt cum eo ad nuptias, quae praeparatae erant, hoc est quae ueram fidem ueramque pietatem corde gestabant, qua possent contemperari numero societatique sanctorum non in se ipsis sed in domino gloriantium, ut intrarent cum eis illud gaudium, de quo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ubi erit perfecta participatio incommutabilis boni, cuius modo uelut arra quaedam per fidem tenetur, ut secundum hanc gratiam uiuamus, in quantum deo non nobis uiuimus. Proinde quod sequitur: Nouissime ueniunt et reliquae uirgines dicentes: Domine, domine, aperi nobis, non dictum est eas emisse oleum et sic uenisse, neque enim iam erat unde, sed misericordiam sero quaesisse, cum iam tempus iudicandi esset et probos a reprobis separandi. recte autem illis respondetur: Amen dico uobis, nescio uos; ille quippe hoc dicit, quem non latet aliquid. sed: Nescio uos nihil est aliud quam: Nescitis me, quan
Abbreviated transcription (Latin):
tum gloriam habebit et non in altero:
hoc est portare oleum secum: non ex
alia laude dependere. Sed quam glo¬
riam in se habebit. nisi eum cui dicitur.
gloria mea et exaltans caput meum:
ut quod sepe dicendum est. qui glo¬
piatur in domino glorietur.⁊ Proin-¬
de sapientia. quȩ in sapientibus uir-¬
ginibus habitat. secundum illud qͥd
ante predixit. cum ait contemptorib.
et sanam doctrinam accipere recusã¬
tibus. & ego uestrę perditiom super¬
tius aduendentes: & ẽmite uobis
Tanquam diceret. Ubi sunt qui uos
fallebant mendosissimis laudibus:
quando & a uobis fallebamini: quia
in uobis non in domino gloriabamini:
Quod autem dicit. & dum eunt eme¬
re uenit sponsus÷ & que parate erans
intrauerunt cum eo: hoc michi uide¬
tur intelligendum: quod uicioso cordis
affectu inhiabunt uanȩ glorie: quã
mentis elatione sectate sunt. U ipse a¬
pertius significatus est in eo quod di¬
ctum est : dum eunt emere. Uenit

Expanded text:
tum gloriam habebit et non in altero. tum gloriam habebit et non in altero. hoc est portare oleum secum, non ex aliena laude dependere. . sed quam gloriam in se habebit nisi eum, cui dicitur: Gloria, mea et exaltans caput meum, ut, quod saepe dicendum est, qui gloriatur, in domino glorietur? Proinde sapientia, quae in sapientibus uirginibus habitat,, secundum illud, quod ante praedixit, cum ait contemptoribus et sanam doctrinam accipere recusantibus: Et ego uestrae perditioni supertius ad uendentes et emite uobis, tamquam diceret: Ubi sunt, qui uos fallebant mendosissimis laudibus, quando et a uobis fallebamini, quia in uobis non in domino gloriabamini? quod autem dicit: Et dum eunt emere, uenit sponsus et, quae paratae erant, intrauerunt cum eo, hoc mihi uidetur intellegendum, quod uitioso cordis affectu inhiabunt inani gloriae, quam uanae mentis elatione sectatae sunt. et ipse appetitus significatus est in eo, quod dictum est: Dum eunt emere. uenit
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam suam constitiierent ⁊ ac ꝑ
hoc petant ã sapientibus oleum. hoc
est aliquam consolationem. nec inue¬
niunt. nec accipiunt: illis respon¬
dentibus se nescire utrum uel sibi
sufficiat ipsa conscientia. qua expe-¬
ctant misericordiam sub illo iudice.
Qui cum in throno sederit. quis
gloriabitur castum se habere cor.
aut quis gloriabitur mundum se es¬
se a peccato. nisi super exaltet mise¬
ricordiam iudicio: quȩ super eos e¬
rit qui miserlcordie opera. illa intenti¬
one fecerunt. ut eoꝵ misereretur: a
quo se sciebant accepisse quod habe¬
bant: nec gloriabantur quasi non ac¬
ceperint. sed per se ipsos habuerint
quo placerent. sicut stulti qui & sibi
placent tanquam de bono a se sibi par¬
do: & ab adulantibus uel errantibus
ita laudantur. ac si ipsi sint aliquid &
Qui autem putar se esse aliquid cũ
nichil sit: sicut dicit apostolus se ipsũ
seducit. O pus autem suum probet
unusquisq et tunc in semet ipso tan¬

Expanded text:
iustitiam suam constituerent. ac per iustitiam suam constituerent. ac per hoc petant a sapientibus oleum, hoc est aliquam consolationem: nec inueniunt nec accipiunt illis respondentibus se nescire, utrum uel sibi sufficiat ipsa conscientia, qua expectant misericordiam sub illo iudice, qui cum in throno sederit, quis gloriabitur castum se habere cor aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato, nisi superexultet misericordia iudicio, quae super eos erit, qui misericordiae opera illa intentione fecerunt, ut eorum misereretur, a quo se sciebant accepisse, quod habebant, nec gloriabantur, quasi non acceperint, sed per se ipsos habuerint,, quo placerent, sicut stulti, qui et sibi placent tamquam de bono a se sibi parato et ab adulantibus uel errantibus ita laudantur, ac si ipsi sint aliquid. qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, sicut dicit apostolus, se ipsum seducit. opus autem suum probet unusquisque et tunc in se ipso tan
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Que etiam uox ipsius dñĩ nr̃i iħu
xpristi in euuangelio. dicitur: quam
audient hi qui in monumentis sunt.
& procedent. Surgunt ergo omnes
uirgines illȩ. & sapientes & stultȩ:¬
& aptant lampades suas: id est ratio¬
nem preparant reddere de operibus
suis. Sed tunc illiuis clamoris euiden-¬
tia. & resurrectione mortuoꝵ. quia nul-¬
la erit dubitatio iam instantis presen¬
tisq iudicii: subtrahetur omne solati¬
um laudis humanȩ. Neq enim uaca¬
bit de alio disceptare. uel de alio iudi¬
care. aut gratificari. atq suffragari al¬
teri. quando unusquisq propriũ onꝰ
portabit: & de suoꝵ factoꝵ reddenda
ratione cogitabit. Ac per hoc feretur
quidem animus uirginum stulta¬
rum consuetudine propria: sed non
inuentis humanis laudibus deficiet.
Neq enim germanitus dixerunt. a¬
pud te laus mea. uel in dño laudabit᷑¬
anima mea: aut in domino gloriate
sunt: cum ignorantes dei iusticiam.

Expanded text:
cit. quae etiam uox ipsius domini Iesu cit. quae etiam uox ipsius domini Iesu Christi in euangelio dicitur, quam audient hi, qui in monumentis sunt, et procedent. surgunt ergo omnes illae uirgines et sapientes et stultae et aptant lampades suas, id est rationem praeparant reddere de operibus suis. Sed tunc illius clamoris euidentia et resurrectione mortuorum quia nulla erit dubitatio iam instantis praesentisque iudicii, subtrahetur omne solatium laudis humanae. neque enim uacabit de alio disceptare uel de alio iudicare aut gratificari atque suffragari alteri, quando unusquisque proprium onus portabit et de suorum factorum reddenda ratione cogitabit. ac per hoc feretur quidem animus uirginum stultarum consuetudine propria, sed non inuentis humanis laudibus deficiet. neque enim germanitus dixerunt: Apud te laus mea, uel: In domino laudabitanima mea, aut in domino gloriatae sunt, cum ignorantes dei iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
conuersatur. Habet oleum secum.
quo bona opera eius etiam in conspe¬
ctu hominum lucentia non extingͣn¬
tur: quia non in eis karitas refri¬
gescit. abundante iniquitate sed ꝑ¬
seuerat usq in finem. Hoc oleuim
stulte uirgines non habent secum:
q̃ms tͥbuendo siquid boni operis fa¬
ciunt. necesse est inflentur suꝑbia.
& propter hoc uicium sic laude dele¬
ctentur humana: ut eius gaudio si
quid boni agunt feruere & lucere ui¬
deantur. Tardante autem sponso: dor-¬
mierunt omnes. Non enim tune ueni¬
et cum speratur: sed media nocte.
cum ualde obscurum. id est occul¬
tum erit an ueniat. Unde dicit me¬
dia nocte clamorem factum: ecce sp̃o¬
sus uenit. exite obuiam ei. Nimirũ
clamor iste. ipsa est tuba illa quã com¬
memorat apostolus: ubi dicit. Cant
enim tuba: & mortui resurgunt in¬
corrupti. Tubȩ nomine aliquod eui¬
dentissimum & preclarissimum sig¬
num uult intelligi: quam uocem
archangeli. & tubam dei alio loco di¬

Expanded text:
conuersatur, habet oleum secum, conuersatur, habet oleum secum, quo bona opera eius etiam in conspectu hominum lucentia non extinguantur, quia non in eius corde caritas refrigescit abundante iniquitate, sed perseuerat usque in finem. hoc oleum stultae uirgines non habent secum, quoniam sibi tribuendo, si quid boni operis faciunt, necesse est inflentur superbia et propter hoc uitium sic laude delectentur humana, ut eius gaudio, si quid boni agunt, feruere et lucere uideantur. Tardante autem sponso dormierunt omnes. non enim tunc ueniet, cum speratur, sed media nocte, cum ualde obscurum, id est occultum erit, an ueniat. unde dicit media nocte clamorem factum: Ecce sponsus uenit, exite obuiam ei. nimirum clamor iste ipsa est tuba illa, quam commemorat apostolus, ubi dicit: Canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti. tubae nomine aliquod euidentissimum et praeclarissimum signum uult intellegi, quam uocem archangeli et tubam dei alio loco di
Abbreviated transcription (Latin):
bona sunt opera: maximeq ad miseri¬
cordiam pertinentia: & ipsa que eti¬
am coram hominibus lucet. laudabilis
conuersatio. S ed magni inter est: qua
mentis intentione fiat. Ideo dicit a¬
lias sapientes. alias stultas: s hinc
eas discernit: quod stultȩ non sumꝑ-¬
serunt oleum secum. Sapientes au¬
tem acceperunt oleum in uasis siuᷤ.
hoc est in cordibus suis: ubi fit ipsa
participatio intimi ac superniboni.
Unde in psalmo quodam cum dictũ
esset. sacrificate sacrificium iusticiȩ.¬
& sperate in lño: multi inquit dic̃t
quis ostendit nobis bona. Deinde ut
manifestaret cuius boni amore debea¬
mus operari iusticiam. hoc est sacrifi¬
care sacrificium iusticie: signatum ẽ
inquit in nobis lumen uultus tui do¬
mine. uedisti leticiam in corde meo. Cu¬
ius boni aliquantũ participati. et
plenius perfecti. idq participandi
intentione qui bene operatur: & lau¬
dabiliter etiam in conspectu hominũ

Expanded text:
bona sunt opera maximeque ad miseribona sunt opera maximeque ad misericordiam pertinentia et ipsa. quae etiam coram hominibus lucet, laudabilis conuersatio. sed magni interest, qua mentis intentione fiat; ideo dicit alias sapientes alias stultas, sed hinc eas discernit, quod stultae non sumpserunt oleum secum, sapientes autem accep eru n t oleum in uasis suis, hoc est in cordibus suis, ubi fit ipsa participatio intimi ac superni boni. unde in psalmo quodam, cum dictum esset: Sacrificate sacrificium iustitiae et sperate in domino, multi, inquit, dicunt: Quis ostendit nobis bona? deinde ut manifestaret, cuius boni amoie debeamus operari iustitiam, hoc est sacrificare sacrificium iustitiae, signatum est. inquit, in nobis lumen uultus tui, domine; dedisti laetitiam in corde meo. cuius boni aliquantum participati et plenius perfectiusque participandi intentione qui bene operatur et laudabiliter etiam in conspectu hominum
Abbreviated transcription (Latin):
si aduertas: multa muenies etiã in
scłarib luteris. ubi mors sompno cõ¬
paratur. Significauit gͦ dñs futri¬
rũ fuisse tempus. quo inter tribula¬
tiones temptationesq hunus seculi.
iamiamq eius expectaret᷑ & sperare¬
tur aduentus: tanquam propinquuᷤ
atꝙ imminens. Ad quem se prepa¬
rent : qui in eius esse familia uident᷑.
Hoc est enim quod ait: exisse obuiã
sponso & sponsȩ. Sponso quidem: fili¬
o dei. Sponsȩ autẽ: siue quia in eo
corpore uenturus est quod sumpsit
ex uirgine: si ue quia ipsa ecclesia
tunc clarior apparebit: ut ad uniũ¬
si corporis congregationẽ menbra con¬
currant. Quibus concurrentib: erꝰ
magnitudo monstrabitur. Uirgines:
propter continentiã nuncupauit.
Decem uͦ. id est quinq & quinq prop¬
ter numerum quo censentur corporis
sensus: in quibus habitat ꝯscientia: cũ
a uoluptatib turpibus & illicitis ab¬
stinetur. Lampades sicut dictum est

Expanded text:
si aduertas, multa inuenies etiam in si aduertas, multa inuenies etiam in saecularibus litteris, ubi mors somno comparatur. significauit ergo dominus futurum fuisse tempus, quo inter tribulationes temptationesque huius saeculi iam iamque eius expectaretur et speraretur aduentus tamquam propinquus atque imminens, ad quem se praeparent, qui in eius esse familia uidentur. hoc est enim, quod ait exisse obuiam sponso et sponsae, sponso quidem filio dei, sponsae autem, siue quia in eo corpore uenturus est, quod sumpsit ex uirgine, siue quia ipsa ecclesia tunc clarior apparebit, ut ad uniuersi corporis congregationem membra concurrant, quibus concurrentibus eius magnitudo monstrabitur. Virgines propter continentiam nuncupauit, decem uero, id est quinque et quinque propter numerum, quo censentur corporis sensus, in quibus habitat continentia, cum a uoluptatibus turpibus et inlicitis abstinetur. lampades, sicut dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
lectione eũgłii scriptũ ẽ. om̃s spon¬
so tarcdante dormisse: Si somnũ istũ
intellexerimꝰ. quod uelut tarclante
Iudicio ad qͦd faciendũ uenturus est
xp̃c. abundante iniqͥtate caritas refri¬
gescit: qͣmͦ ibi ponemꝰ uirgines sapien-¬
des. cũ potiꝰ in illis sint de quib dicit᷑.
qͥ autẽ ꝑseuerauerit usq in finẽ. hic sal¬
uus erit ꝙ dictũ ẽ gͦ dormierunt
manã laudẽ opantur corã hominibꝰ.
uerũ etiã sapientes. qͥ hoc ꝓpterea fa-¬
cuint ut laudet᷑ ds. exꝑiunt᷑ istã
mortem. ex utroq enĩ genere mori¬
untur. Et ista mors sepe in scͥpturis
dormientiũ dicitur ꝓpt̃ futurã resur¬
rectionẽ. uelut euigilationẽ. Hinc apłs
dicit. De dormientib autẽ. nolo uos ig-¬
norare fr̃s. & alio loco. Ex qͥb plu¬
res manent usq adhiic: quida au
dormierunt. & alia innumerabilia:
in hoc testam̃to aperte ꝑscripturas
utriusq testam̃ti reꝑiunt᷑. Unde &
ille ait: consanguineus leti sopor. W

Expanded text:
lectione scriptum est omnes sponso tardante dormisse r si somnum istum intellexerimus, quod uelut tardante iudicio, ad quod faciendum uenturus est Christus, abundante iniquitate caritas refrigescit, quo modo ibi ponemus uirgines sapientes, cum potius in illis sint, de quibus dicitur: Qui autem perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit? dictum est\' ergo: Dormierunt manam laudem bene operantur coram hominibus,, uerum etiam sapientes, qui hoc propterea faciunt, ut laudetur deus, experiuntur istam mortem; ex utroque enim genere moriuntur. et ista mors saepe in scripturis dormientium dicitur | propter futuram resurrectionem uelut euigilationem. hinc apostolus dicit: De dormientibus autem nolo uos ignorare, fratres, et alio loco: Ex quibus plures manent usque adhuc; quidam autem dormierunt; et alia innumerabilia in hoc testimonia aperte per scripturas utriusque testamenti reperiuntur. unde et ille ait: Consanguineus leti sopor et,
Abbreviated transcription (Latin):
omĩũ ẽ ꝯsulentes. Nã de ipso pane
qͦ tales saturant᷑. quod̾a loco apłs di¬
cit: unus panis. unũ corpꝰ multi su
latitudo. sicut iã dixi in bonis oꝑib
quib beniuolentia porrigit᷑. usq
ad diligendos inimicos. Et songitu¬
do: ut longanimitate pro hac latitu¬
dine molestie tolerent᷑. Et altitudo
uanũ aliqd temporale sꝑetur. & pro¬
fundũ: ut de gͣtuita gr̃a dei scd̾m se¬
cretũ & abditum uoluntatis eiꝰ existat.
Ibi enĩ radicati: uͥ fundati sumꝰ. Ra¬
picati ꝓpt̾ agͥeculturã: fundati ꝓpt̃¬
edificationẽ: quȩ q̃m ñ ẽ ab homine :
dicit alio loco idem apłs. Dei agͥ cultu¬
ra: dei edificatio estis. Hoc totũ agitur:
scło ꝑfecta & plena caritas sine ul¬
la maloꝵ tolerantia. ñ fide credit qͦd
ñ uidet: nec spe desid̾at qͦd ñ tenet:
s in et̾nũ ueritatis inꝯmutabiłe spe¬
ciem ꝯtẽplabit᷑. cusꝰ sine fine qͥetum

Expanded text:
omnium est, consulentes. nam de ipso pane, omnium est, consulentes. nam de ipso pane, quo tales saturantur, quodam loco apostolus dicit: unus panis, unum corpus multi sulatitudo, sicut iam dixi, in bonis operibus, quibus beniuolentia porrigitur usque ad diligendos inimicos, et longitudo, ut longanimitate pro hac latitudine molestiae tolerentur, et altitudo, uanum aliquid temporale speretur, et profundum, unde gratuita gratia dei secundum secretum et abditum uoluntatis eius exsistit. ibi enim radicati, ibi fundati sumus; radicati propter agriculturam, fundati predificationem. quae quoniam non est ab homine, dicit alio loco idem apostolus: dei agricultura, dei aedificatio estis. hoc totum agitur, saeculo perfecta et plena caritas sine ulla malorum tolerantia non fide credit quod non uidet, nec spe desiderat quod non tenet, sed in aeternum ueritatis incommutabilem speciem contemplabitur, cuius sine fine quietum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ omĩs pat̾nitas in cęlo & in ter¬
ra nominat᷑. Queris ouiꝰ rei grã:
hoc supͣ dixerat. Propt̾ qd̾ peto.
ñ insirmari in tͥbulationib meis
pro uobis. Hoc gͦ eis optat. ut ñ
infirment᷑ in tbulationib apł̃i qͣs
pro illis sustinebat: & ꝓpt̾ hoc ge¬
nua flectebat ad patrẽ. Proinde ñ
infirmari unde illis sitꝰ. seqͥt᷑ ⁊dicit.
Ut det uob̾ scdm diuitiaᷤ głȩ suȩ: uirtute
corroborari ꝑ sp̃m eiꝰ. He sunt diui¬
diȩ: de quib dicit. O altitudo diui¬
tlarũ. Abditas enĩ habent causas :
uͥ nullis meritis p̃cȩdentib qͥd ha¬
bemꝰ qͦd ñ accepim. Deinde sequit᷑:¬
& quid õptet adiungit. In interio¬
reinqͥt homine habitare. xp̃m per
fid̾e in cordib urĩs. Hȩc ẽ uita cor-¬
dium qͣ uiuimꝰ in scłm scłi: ab initio
sidei. usq ad sinẽ speciei. Ut in cari¬
tate inquit radicati & fundati. p̃ua-¬
leatis ꝯp̃hendere cũ omĩb scĩs. Ista ẽ
priuata sectantes: s in ꝯmune uͥ salꝰ

Expanded text:
quo omnis paternitas in caelo et in terra nominatur. quaeris, cuius rei gratia? hoc supra dixerat: propter quod peto non infirmari in tribulationibus meis pro uobis. hoc ergo eis optat, ut non infirmentur in tribulationibus apostoli, quas pro illis sustinebat, et propter hoc genua flectebat ad patrem. proinde non infirmari unde illis sit sequitur et dicit: ut det uobis secundum diuitias gloriae suae uirtute corroborari per spiritum eius. hae sunt diuitiae, de quibus dicit:s o altitudo diuitiarum! abditas enim habent causas, ubi nullis meritis praecedentibus quid habemus, quod non accepimus? deinde sequitur et, quid optet, adiungit: In interiore, inquit, homine habitare Christum per fidem in cordibus uestris. haec est uita cordium, qua uiuimus in saeculum saeculi ab initio fidei usque ad finem speciei. ut in caritate, inquit, radicati et fundati praeualeatis comprehendere cum omnibus sanctis. ista est priuata sectantes, sed in commune, ubi salus
Abbreviated transcription (Latin):
dei. In hoc misterio figura crucis osten¬
ditur: qͥ enĩ qͥa uoluit mortuus ẽ. quo¬
mͦ uoluit mortuus ẽ. Non frustra gͥta
le genꝰ mortis elegit: nͥ in eo qͦq latitu¬
dinis huiꝰ & longitudinis. & altitudi¬
nis & ꝓfunditatis magister existeret.
Nã latitudo ẽ in eo ligno qͦ tͣnsũsum
desuꝑ figit᷑. Hoc ad bona oꝑa ꝑtinet: qͥa
ibi extendunt᷑ manꝰ. Longitudo: in eo
qͥd ab ipso ligno usq ad terrã ꝯspicri¬
um ẽ. Ibi enim qͦd̾amͦ statur: id ẽ per¬
sistitur. & ꝑseuerat᷑: qͦd longanimitati
tribuit᷑. Altitudo.ẽ in ea ligni parte.
quȩ ab illo qͦd tͣnsuersũ sigitur. sur¬
sum uersus relinqͥtur. Hoc ẽ ad ca¬
put crucisixi: qͥa bene sꝑantiũ suꝑ-¬
na expectatio ẽ. Iã uͦ illud ex ligno
qͦd ñ apparet. qͦd fixũ occultat᷑. uñ totũ ilid̾ exur¬
git : ꝓfunditatẽ significat gratuitȩ
grẽ: in qͦ multoꝵ ingenia conterunt᷑:
sd uestigare conantia. ut ad extrentũ

Expanded text:
ostenditur. qui enim quia uoluit mortuus est, quomodo uoluit mortuus est. non frustra igitur tale genus mortis elegit, nisi ut in eo quoque latitudinis huius et longitudinis et altitudinis et profunditatis magister existeret. nam latitudo est in eo ligno, qua transuersum desuper figitur; hoc ad bona opera pertinet, quia. ibi extenduntur manus. longitudo in eo quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est; ibi enim quodam modo statur, id est persistitur et perseueratur, quod longanimitati tribuitur. altitudo est in ea ligni parte, quae ab illo quod transuersum figitur sursum uersus relinquitur, hoc est ad caput crucifixi, quia bene sperantium superna exspectatio est. iam uero illud ex ligno, quod non apparet, quod fixum occultatur, unde totum illud exsurgit, profunditatem significat gratuitae gratiae, in qua multorum ingenia conteruntur id uestigare conantia, ut ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
lictus. hoc regnũ adqͥrit: & tͦdit in fine
d̾o pat̾. ñ ut ipse amittat: s qͦd in fide
seminauit. cũ uenit minor patre.:
hoc ꝑducat ad speciẽ. in qua equalis
ñ recessit a patre. Manduca uert̃ & ad¬
orauerunt om̃s diuites terre. Biuites
derre suꝑbos intellige̾ debemꝰ: si recte

Expanded text:
lictus hoc regnum adquirit et tradet in fine deo et patri, non ut ipse amittat, sed, quod in fide seminauit, cum uenit minor patre, hoc perducat ad speciem, in qua aequalis non recessit a patre. manducauerunt et adorauerunt omnes diuites terrae; diuites terrae superbos intellegere debemus. si recte
Abbreviated transcription (Latin):
his montib scͥpta sunt figurata
locutione: quȩ ꝯmemorare nunc
longũ ẽ. Sed quia hoc ipsum quod
qͦd d̾s iustificat homines. nimis
occulto iuidicio facit: qͥa gratuita
grã facit: si autẽ grã. ñ ex oꝑib ÷
alio quin grã. iã non ẽ grã: Ee boc
qͥppe incipiunt oꝑa bona ex quo
iustificam: ñ qͥa precesserunt iu¬
stificamur: & hoc ẽ ꝓfundũ de qͦ su-¬
periꝰ multa iã diximꝰ : continuo in
eod̾e psalmo cũ dixiss. iusticia tu-¬
a uelut montes dei: subuxit.
iudicia tua uelud multa abyssus.
Inde uenit ad salutẽ hominib ui¬
mentisq ꝯmunẽ: qͥa & ipsa ex mi¬
sericordia dei ẽ: et dicit. homines
& iumenta saluos facies dnẽ. sicut
multiplicata ẽ mised̾ia tua ds̃: ut
hine intelligamꝰ etiã illã salutẽ

Expanded text:
his montibus scripta sunt figurata his montibus scripta sunt figurata locutione, quae commemorare nunc longum est. sed quia hoc ipsum, quod deus iustificat homines. nimis occulto iudicio facit, quoniam gratuita gratia facit — si autem gratia, non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia; ex hoc quippe incipiunt opera bona, ex quo iustificamur, non, quia praecesserunt, iustificamur: et hoc est profundum, de quo superius multa iam diximus —, continuo in eodem psalmo cum dixisset: Iustitia tua uelut montes dei, subiunxit: Iudicia tua uelut multa abyssus. inde uenit ad salutem hominibus iumentisque communem. quia et ipsa ex misericordia dei est, et dicit: Homines et iumenta saluos facies, domine, sicut multiplicata est misericordia tua, deus, ut hinc intellegamus eti
Abbreviated transcription (Latin):
ciã eiꝰ popło qui nascet᷑ quẽ fecit dñs.
suꝑioris sensꝰ ꝯfirmatio ẽ. Nam qͦd
ibi dictũ ẽ. anñtiabit᷑ dño generatio
uentura. hoc dictũ ẽ hic. anñciabuit
iusticiã eiꝰ. Ipsa quippe generatio q̃
uisticia dei ẽ. ñ ipsoꝵ. ne sint ex illis
qͥ ignorantes dei iusticiã. & suã uo¬
lentes ꝯstituere. iusticie dei ñ sui
subiecti. Illa namq iusticia dei cõ¬
mendatur in eo quod dicitur. igno¬
rantes dei iusticiã. qua nos exeius
grã iusti sumꝰ: ut ipsa iusticia eius
nos simꝰ cũ iuste uiuimꝰ credentes
in eũ qͥ iustificat impiũ: ñ illa
qua ipse iuistꝰ ẽ eterna sua & in¬
cõmutabili iusticia. Hȩc itaq u¬
sticia qua nos dei munere. iusti
sumꝰ. significat᷑ in psalmo illo uͥ
scͥptũ ẽ: iusticia tua sicut montes
dei. Montes qͥppe deiscĩ eiꝰ st̃: de
quib alibi dicit᷑: susciplant mõ¬
des pacẽ popło tuo. & multa de

Expanded text:
tiam eius populo, qui nascetur, quem fecit dominus, tiam eius populo, qui nascetur, quem fecit dominus, superioris sensus confirmatio est. nam quod ibi dictum est: Adnuntiabitur domino genertio uentura, hoc dictum est hic: Adnuntiabunt iustitiam eius. ipsa quippe generatio, quae iustitia dei est, non ipsorum, ne sint ex illis, qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. illa namque iustitia dei comendatur in eo, quod dicitur: Ignorantes dei iustitiam, qua nos ex eius gratia iusti sumus, ut ipsa iustitia eius nos simus, cum iuste uiuimus credentes in eum, qui iustificat impium non illa, qua ipse iustus est, aeterna sua et incommutabili iustitia. haec itaque iustitia, qua nos dei munere iusti sumus, significatur in psalmo illo, ubi scriptum est: Iustitia tua sicut montes dei. montes quippe dei sancti eius sunt, de quibus alibi dicitur: Suscipiant montes pacem populo tuo. et multa de
Abbreviated transcription (Latin):
de sacit. tunc enĩ recte tẽ iuste tc̃
pie sit. cũ opꝰ bonũ in eiꝰ laude fit..
cuiꝰ grã ddonat᷑ ut fiat. Ac ꝑ hoc e¬
tiam si eo mͦ qͥspiã uerba hȩc intelli¬
gere uelit. ut eoꝵ iste ordo sit. anñ¬
tiabit᷑ Ano generatio uentura. id ẽ
ea generatio anñtiabit᷑ quȩ dño
uentura ẽ. generatio scilicet pioꝵ
atq scõꝵ: quia impioꝵ & scelerato¬
rũ generatio ñ dñõ sed sͥ uentura ẽ:
ab eacde significatione ñ recedit᷑. qua
intelligit᷑ animę participatio in id
ipsũ: id ẽ rationalẽ ereaturã cũ sit
mutabilis ñ fieri beatã. nͥ a ꝓpͥo suo
mutabili ad in cõmutabile bonum
icdeq ꝯmune qͦd d̃s ẽ. a qͦ suꝑba im¬
pietate abstitit. humili pietate con¬
uersa subsistat. In qͦ affectu ꝓficiers
qͥcqͥd boni facit dño facit: hoe ẽ in
eꝰ laude cuiꝰ grãm ꝑcepit ut faciat:
lium misterio celebratur. Illud au¬
tem qͦd sequit᷑. & anñtiabunt iusti¬

Expanded text:
dem facit. tunc enim recte, tunc iuste, tunc dem facit. tunc enim recte, tunc iuste, tunc pie fit, cum opus bonum in eius fit laudem, cuius gratia donatur, ut fiat. ac per hoc, etiamsi eo modo quispiam uerba haec intellegere uelit, ut eorum iste ordo sit: Adnuntiabitur domino generatio uentura, id est ea generatio adnuntiabitur, quae domino uentura est, generatio scilicet piorum atque sanctorum, quia impiorum et sceleratorum generatio non domino sed sibi uentura est, ab eadem significatione non receditur, qua intellegatur animae participatio in id ipsum. id est rationalem creaturam, cum sit mutabilis, non fieri beatam, nisi a proprio suo mutabili ad incommutabile bonum idemque commune, quod deus est, a quo superba impietate abstitit, humili pietate conuersa subsistat. in quo affectu proficiens quicquid boni facit, domino facit, hoc est in eius laudem, cuius gratiam percepit, ut faciat; lium mysterio celebratur. Illud autem, quod sequitur: Et adnuntiabunt iusti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ nob beneficia dei: uerũ etiã illi
preces nrãs. Nam scriptum est. ubi
angłs hominib dicit. ego oꝑtiili memo¬
riam orationis urẽ ÷ non ut tẽ cłs noue¬
rit qͥd uelimꝰ. uł qͦd indigeamꝰ nouit
qͥa necesse habet rationalis creat̾ã optẽ¬
perans deo. tẽporales causas ad et̃nã
ueritatẽ referre. siue petendo qͥd erga
se fiat: siue ꝯsulendo qͥd faciat: qͥpiꝰ
m̃tis affectus ẽ. ut ipsa construatur:
ñ ut d̾s instruatur. Nam & hȩc quȩ¬
pam ꝯtestatio ẽ rationalis creature.
qͦd ñ sͥ ipsa sit bonũ qͦ beata fiat: sed
illud incõmutabile. cuĩ participatiõe
etiã sapiens efficit᷑. Siue ita dictũ est.
anr̃tiabit᷑ dño generatio uentura: ac
ẽ ddño uiuere. Sic dictũ ẽ qͥ mandu¬
cat. Anõ manducat: et qͥ ñ manducat.
Dñõ ñ mancducat. Ad hoc quippe ad¬
pidit. et grãs agit deo: ut ostendere¬
tur qͥd eẽt dño facit. id ẽ in eꝰ lau¬

Expanded text:
non solum nobis beneficia dei uerum etiam illi non solum nobis beneficia dei uerum etiam illi preces nostras. nam scripangelus hominibus dicit, Ego obtuli memoriam orationis vestrae : non ut tunc Deus noverit, quid uelimus uel quo indigeamus — nouit quia necesse habet rationalis creatura obtemperans deo temporales causas ad aeternam ueritatem referre siue petendo, quid erga se fiat, siue consulendo, quid faciat, qui pius mentis affectus est, ut ipsa construatur, non ut deus instruatur. nam et haec quaedam contestatio est rationalis creaturae, quod non sibi ipsa sit bonum, quo beata fiat, sed illud incommutabile, cuius participatione etiam sapiens efficitur. I I I Siue ita dictum est: Adnuntiabitur domino generatio uentura, ac est domino uiuere. sic dictum est: Qui manducat, domino manducat et, qui non manducat, domino non manducat. ad hoc quippe addidit: Et gratias agit deo, ut ostenderetur, quid esset: Domino facit, id est in eius lau
Abbreviated transcription (Latin):
qua tenebrati sumꝰ. ad illud ꝯmune
lum̃ ut illuminem. & uultus nr̃i ñ
erubescant. debemꝰ accedere. qͦd illu¬
minat omẽm hominẽ uenientẽ in hẽ
mundũ: ut anima nr̃a ipsi uiuat:
Hoc enĩ etiã cde nob̃ ꝯsequent̃ adiungit:
Scũ dicit. & sem̃ meũ: seruiet ipsi.
Qõ qͥ seminat bonũ sem̃: filiꝰ ẽ homi¬
nis. Bonũ autẽ sem̃: hi st̃ filii regni hec
porro omiã quȩ in ꝑsalmo isto dicta st̃.
qͥa ñ ad p̃sens tempꝰ sed ad futuroꝵ
ꝓropħiam pertineant. sicut etiã ipsis reb
apparet. sic eũ ꝯcludere uoluit. ut
ostencieret se ñ p̃sentia demonstrare:
uł narrare p̃terita: sed futã prophare.
& anñtiabt̃ celi iusticiã eĩ ppło qͥ nasce¬
Fur: quẽ fecit clñs. Non ait anñtiabi¬
Tur dñs generationi uenturȩ. sed anĩ¬
tabit᷑ dño generatio uentura. ¶d ñ
sic accipiendũ ẽ tanqͣm nescienti aliqͥd
anñtietur ut sciat: s si c̃ adñtiant angl̃i

Expanded text:
qua tenebrati sumus, ad illud commune qua tenebrati sumus, ad illud commune lumen, ut inluminemur et uultus nostri non erubescant, debemus accedere, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, ut anima nostra ipsi uiuat! hoc enim etiam de nobis consequenter adiungit, cum dicit: Et semen meum seruiet illi, quoniam, qui seminat bonum semen, filius est hominis; bonum autem semen hi sunt filii regni. Haec porro omnia, quae in psalmo isto dicta sunt, quia non ad praesens tempus sed ad futurorum prophetiam pertinebant, sicut etiam ipsis rebus apparet, sic eam concludere uoluit, ut ostenderet se non praesentia demonstrare uel narrare praeterita sed futura prophetare.  adnuntiabunt iustitiam eius populo, qui nascetur, quem fecit do minus. non ait: Adnuntiabitur dominus generationi uenturae, sed: Adnuntiabitur domino generatio uentura. quod non sic accipiendum est, tamquam nescienti aliquid adnuntietur, ut sciat, sed sicut adnuntiant angeli
Abbreviated transcription (Latin):
omĩum bonoꝵ per srui. qͣm pͥuato nõ
gaudere queramꝰ: ut qͥ uiuit iã ñ s̾
uiuat. siciit ait apłs: sed ei qͥ pro iꝑ¬
sis mortuus ẽ & resurrexit. Per hoc
enĩ mediator effectus ẽ: ut nos reconci¬
liet deo ꝑ humilitatẽ: a qͦ per impiã
suꝑbiã longe recesseramꝰ. Neq enĩ il¬
lud tantũ scͥptũ ẽ qͦd supͣ posui. initiũ
omĩs peccati suꝑbia. sed etiã hoc ibi le¬
git᷑. ⁊ nitiũ suꝑbiȩ homines apostatare
a deo. Non ergo sͥ uiuat qͥsq. sed xͦͤ
faciens ñ suã sed ipsiꝰ uoluntatem.
& manens in eiꝰ caritate: sicut & ipse
fecit uoluntatẽ patͥs: & manet in eius
caritate. Hec quippe nos ammonens.
& exemplo suo exhortans: in eũgłio suo
locutus ẽ. Si autẽ ipse cũ in forma cdei
equalis ẽ patͥ. tam̃ ꝑ formã serui quã
ꝓpt̾ nos accepit. ñ suã uoluntatẽ. sed
patͥs se facere. ꝯmendauit: qͣntomagis
nos ꝓpͥa pͥuataq nr̃a uoluntate ꝯtẽpta

Expanded text:
omnium bonorum perfrui quam priuato nostro omnium bonorum perfrui quam priuato nostro gaudere quaeramus, ut, qui uiuit, iam non sibi uiuat, sicut ait apostolus, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. per hoc enim mediator effectus est, ut nos reconciliet deo per humilitatem, a quo per impiam superbiam longe recesseramus. neque enim illud tantum scriptum est, quod supra posui: Initium omnis peccati superbia, sed etiam hoc ibi legitur: Initium superbiae homines apostatare a deo. non ergo sibi uiuat quisque sed Christo faciens non suam sed ipsius uoluntatem et manens in eius caritate, sicut et ipse fecit uoluntatem patris et manet in eius caritate. haec quippe nos admonens et exemplo suo exhortans in euangelio suo locutus est. si autem ipse, cum in forma dei aequalis est patri, tamen per formam serui, quam propter nos accepit, patris se facere commendauit, quanto magis nos propria priuataque nostra uoluntate contempta,