comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ diabolo &e angłis enis. De conũ¬
sione autẽ nullius desꝑandũ est.
siue foris siue intꝰ constituti: quã¬
diu patientia di ad pęnitentiam
adducit. & uisitat in uirga faci¬
nora eor. & in flagellis peccata
eoꝵ. Hoc mͦ enĩ miscłiã suã ñ dis¬
sꝑgit ab eis: si oe ipsi aliq̃n mise¬
reant᷑ animȩ sue placentes deo.
Sĩc̃ enĩ bonus qui ꝑseuerauerit
usq in finẽ hic saluus erit: sic &
malus siue foris siue intꝰ qͥ ꝑseue¬
rauerit usq in finẽ. saluus ñ e¬
rit. Neq nos dicimꝰ. ubicũq &e
quomͦcũq baptirati grãm bap¬
tismi consecunt᷑. si gratia baptis¬
mi in ipsa salute intelligit᷑. quȩ
ꝑ sacram̃ti celebrationẽ confert᷑:
s hanc salutẽ multi nec intꝰ con¬
secunt᷑: quãuis sacramentũ qͦd
ꝑ se sc̃m ẽ. eos habere manifestũ
sit. Recte itaq nos dñs admo¬
net in euangłio:. ne consentia¬
mꝰ malesuadentib. & sub xp̃i

Expanded text:
est diabolo et angelis eius. De conueest diabolo et angelis eius. De conuersione autem nullius desperandum est siue foris siue intus constituti, quamdiu patientia dei ad paenitentiam eum adducit et uisitat in uirga facinora eorum et in flagellis peccata eorum. hoc modo enim misericordiam suam non dispergit ab eis, si et ipsi aliquando misereantur animae suae placentes deo. sicut enim bonus qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit, sic et malus siue foris siue intus qui perseuerauerit usque in finem saluus non erit. neque nos dicimus: \'ubicumque et quomodocumque baptizati gratiam baptismi consequuntur,\' si gratia baptismi in ipsa salute intellegitur quae per sacramenti celebrationem confertur, sed hanc salutem multi nec intus consequuntur, quamuis sacramentum quod per se sanctum est eos habere manifestum sit. recte itaque nos dominus ammonet in euangelio, ne consentiamus male suadentibus et sub Christi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃italia ce diuina. quȩ nec ipsis poᷤᷤ¬
st̃ quãdiu tales sunt ad salutẽ
ꝓdesse: nec ipsi ea posst̃ sua im-¬
munditia maculare. Qͦd itaq di¬
cit nichil eis ad gratiã eccliasticã
& ad salutarẽ licere. qͥ spargen¬
tes atq impugnantes eccłiam xp̃i.
a xcp̃o ipso aduersarñ ab apłis erꝰ
antichristi nominent᷑: sic accipien¬
dũ ẽ. qͥa & foris & intꝰ inueniunt᷑
tales. Separationẽ tñ eoꝵ qͥ intꝰ
st᷑. ab illius colũbȩ ꝑfectione atq
unitate. ñ solũ d̃s nouit in qui¬
bꝰdam. s etiã homines in quibda:
quoꝵ in manifesto pessimã uitã
confirmatãq nequitiã intuentes.
&e eã p̃ceptoꝵs diuinoꝵ regulis
cõparantes. intelligunt quã multiᷤ
zixaniis &e paleis siue foris siue m¬
tus positis. s tñ in fine aꝑtissime
separandis dicturus ẽ dñs. Recẽ¬
dite a me qͥ oꝑamim iniqͥtatẽ. &
ite in ignẽ eternũ. qui p̃paratus

Expanded text:
spiritalia et diuina, quae nec ipsis possspiritalia et diuina, quae nec ipsis possunt quamdiu tales sunt ad salutem prodesse nec ipsi ea possunt sua inmunditia maculare. quod itaque dicit: nihil eis ad gratiam ecclesiasticam et ad salutarem licere qui spargentes adque inpugnantes ecclesiam Christi a Christo ipso aduersarii, ab apostolis eius antichristi nominentur, sic accipiendum est, quia et foris et intus inueniuntur tales, separationem tamen eorum qui intus sunt ab illius columbae perfectione adque unitate non solum deus nouit in quibusdam, sed etiam homines in quibusdam. quorum in manifesto pessimam uitam confirmatamque nequitiam intuentes et eam praeceptorum diuinorum regulis conparantes intellegunt, quam multis zizaniis et paleis siue foris siue intus positis, sed tamen in fine apertissime separandis dicturus est dominus: recedite a me qui operamini iniquitatem et: ite in ignem aeternum, qui praeparatus
Abbreviated transcription (Latin):
que foris s etiã que intꝰ st̃. Q ui
enĩ odit frẽm suũ ait ioħes: in
tenebris ẽ usq adhiic. Et utiq
illi oderant paulu̾. qui inuidia os
maliuolentia os dissensione xp̃m
anmuntiantes. arbitrabant᷑ se tri¬
bulationẽ excitare innculis eniˢ
quos tñ intꝰ fuisse idem cyprianꝰ
intelligit. Cũ gͦ ñ possint tene¬
brȩ illuminare. aut iniqͥtas iusti¬
ficare sic̃ idem dicit: quero quẽad¬
modũ pot̾ant isti in ipsa intꝰ ec¬
cłia baptizare: quero quẽadmodu
uasa illa que ñ in honore s in con¬
tumelia domus magna continet.
intra ipsã domũ magnã possint
scĩficandis hominib ministrare
qͦd sc̃m̃ ẽ: nͥ qͥa illa sc̃itas sacram̃¬
ti. nͦ ab immundis pollui potest:
siue cũ ꝑ eos dat᷑. siue cũ ab eis
qͥ corde ce uita in melius ñ cõmu¬
tant᷑ accipit᷑. de quib intꝰ positiᷤᷤ
ipse dicit. scło uerbis solis & ñ fa¬
ctis renuntiantes. Sunt gͦ &e intꝰ
hostes dei. & quoꝵ pectora obse

Expanded text:
is, sed etiam quae intus sunt. qui enim odit fratrem suum, ait Iohannes, in tenebris est usque adhuc. et utique illi oderant Paulum, qui in inuidia et maliuolentia et dissensione Christum adnuntiantes arbitrabantur se tribulationem excitare uinculis eius, quos tamen intus fuisse idem Cyprianus intellegit. cum ergo non possint tenebrae inluminare aut iniquitas iustificare, sicut idem dicit, quaero quemadmodum poterunt isti in ipsa intus ecclesia baptizare, quaero quemadmodum uasa illa, quae non in honore sed in contumelia domus magna continet, intra ipsam domum magnam possint sanctificandis hominibus ministrare quod sanctum est, nisi quia illa sanctitas sacramenti nec ab inmundis pollui potest, siue cum per eos datur siue cum ab eis qui\'corde et uita in melius non commutantur accipitur. de quibus intus positis ipse dicit: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes. Sunt ergo et intus hostes dei et quorum pectora obsed
Abbreviated transcription (Latin):
cramentũ tñ euangłicũ ñ id̾o ñ
habent: qͥa ꝑ qͦd utile ẽ ñ habẽt.
Qua ꝓpter cũ ad fidẽ os u̾itatem
ueniu̾nt. & agentes pęnitentiã re¬
mitti sibi ꝑeccata deposcunt: ñ e¬
os decipimus. neq fallimus. cũ cor¬
rectos a nobis ac reformatos. in eo
qd deprauati atq ꝑuersi st̃ ad
regnũ celoꝵ sic disciplinis cȩlesti¬
b erudimus. ut qͦd in eis integrũ
ẽ nullomͦ uolemus:. nec ꝓpter ho¬
minis uiciũ siqͥd in homine deiẽ.
uł nulłu uł uciosũ ẽẽ dicamꝰ. Iam
pauca restant ex epła ad iubaianĩ.
s qͥa in eis & de p̃terita eccłie con¬
suetudine dicit. & de baptismo io¬
h̾is qͦd solet ñ paruã mouere que

Expanded text:
entum tamen euangelicum non ideo non habent, quia per quod utile est non habent. quapropter, cum ad fidem et ueritatem ueniunt et agentes paenitentiam remitti sibi peccata deposcunt, non eos decipimus neque fallimus, cum correctos a nobis ac reformatos in eo quo deprauati adque peruersi sunt ad regnum caelorum sic disciplinis caelestibus erudimus, ut, quod in eis integrum est, nullo modo uiolemus nec propter hominis uitium, si quid in homine dei est, uel nullum uel uitiosum esse dicamus. Iam pauca restant ex epistula ad Iubaianum. sed quia in eis et de praeterita ecclesiae consuetudine dicitur et de baptismo Iohannis, quod solet non par
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. ut & alterũ desit. qͥa & illud si¬
ne isto potest ẽẽ in infante. & hoc
sine illo potiit ẽẽ in latrone: com¬
plente deo siue in illo siue in isto.
qͣd ñ ex uoluntate defuisset: cum
uͦ ex uoluntate alterũ hors defu¬
erit. reatu hominẽ inuolui. Et bap¬
tismus quidem potest inẽe uͥ con¬
uersio cordis defuerit: conũsio aũ
cordis potest quidem mẽe ñ ꝑcep¬
to baptismo: s contẽpto baptismo
ñ potest. Neq enĩ ullo modo di

Expanded text:
esse ut et alterum desit: quia et illud siesse ut et alterum desit: quia et illud sine isto potest esse in infante, et hoc sine illo potuit esse in latrone, complente Deo sive in illo, sive in isto, quod non ex voluntate defuisset. Cum vero ex voluntate alterum horum defuerit, reatu hominem involvi. Et baptismus quidem potest inesse ubi conversio cordis defuerit: conversio autem cordis potest quidem inesse non percepto baptismo, sed contempto baptismo non potest. N
Abbreviated transcription (Latin):
baptismi sacram̃to defuerat cõple¬
uit om̃ipotentis benignitas: qͥa ñ
suꝑbia uł contẽptu s necessitate
defuerat: sic in infantib qui bap¬
tirati moriunt᷑. ead̃e gr̃a om̃ipoten¬
tis implere credenda ẽ . qd ñ ex im¬
pia uoluntate s ex ȩtatis indigen¬
tia. nͨ corde credere ad iusticiã pos¬
st̃. nec ore confiteri ad salutẽ. Ido̾
cũ ꝓ eis alii respondent. ut im̃ple¬
atuͣr erga eos celebratio sacram̃ti:
ualet utiq ad eoꝵ consecrationẽ.
qͥa ipsi respondere ñ posst̃. At si ꝓ
eo qͥ respondere potest alius respon¬
deat: ñ itidẽ ualet. Ex qua regła
illud in euangłio dictũ est. qͦd om¬
nes cũ legit᷑ naturalit᷑ mouet: eta¬
tẽ habet ipse ꝓ se loquat᷑. O. uib
om̃ib reb ostendit᷑. aliud ẽẽ sacra¬
mentũ baptismi. aliud conuersio¬
nẽ cordis: s salutẽ hominis ex utro¬
q cõpleri. Nec si unũ hoꝵ defue¬
rit. ideo putare debemꝰ conseqͦns

Expanded text:
baptismi sacramento defuerat conpleuit omnipotentis benignitas, quia non superbia uel contemptu, sed necessitate defuerat, sic in infantibus qui baptizati moriuntur eadem gratia omnipotentis implere credenda est, quod non ex impia uoluntate, sed ex aetatis indigentia nec corde credere ad iustitiam possunt nec ore confiteri ad salutem. ideo cum pro eis alii respondent, ut impleatur erga eos celebratio sacramenti, ualet utique ad eorum consecrationem, quia ipsi respondere non possunt. at si pro eo qui respondere potest alius respondeat, non itidem ualet. ex qua regula illud in euangelio dictum est, quod omnes cum legitur naturaliter mouet: aetatem habet, ipse pro se loquatur. Quiomnibus rebus ostenditur, aliud esse sacramentum baptismi, aliud conversionem cordis, sed salutem hominis ex utroque compleri: nec si unum horum defuerit, ideo putare debemus consequens
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ificatio sp̃italis in dono spiritꝰ
scĩ: & accessit sacramentũ regene¬
rationis in lauachro baptismi. Et
sic̃ in ysaac qui octauo suȩ nati¬
uitatis die circũcisus ẽ p̾cessit sig¬
nacłm iusticiȩ fidi. & q̃m patris
fide imitatꝰ ẽ. secuta est in crescen¬
te ipsa isticia. cuiꝰ signacłm in in¬
fante p̾cesserat: ita in baptizatis
infantib p̾cedit regenerationis
sacram̃tum: & si xp̃ianam tenue¬
rint pietatẽ. sequit᷑ etiã in corde
conũsio: cuiꝰ mysteriũ p̾cessit in
corpore. Et sic̃ in illo latrone qͦd ex¬

Expanded text:
sanctificatio spiritualis in dono Spiritus sanctificatio spiritualis in dono Spiritus sancti, et accessit Sacramentum regenerationis in lavacro Baptismi. Et sicut in Isaac, qui octavo suae nativitatis die circumcisus est, praecessit signaculum justitiae fidei; et quoniam patris fidem imitatus est, secuta est in crescente ipsa justitia, cujus signaculum in infante praecesserat: ita in baptizatis infantibus praecedit regenerationis Sacramentum; et si christianam tenuerint pietatem, sequetur etiam in corde conversio, cujus mysterium praecessit in corpore. Et sicut in illo latrone quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat in paruulis baptismi sacͣ¬
mentũ. exx circũcisione cariis quã
prior popłs accepit: quã prius qͣm
acciperet iustificatus ẽ ab rab̾a. si¬
cut cornelius etiã dono sp̃s sc̃i pͥ¬
usqͣm baptiraret᷑ ditatꝰ ẽ. Dicit
tñ apłs de ipso abrahã. signũ acce¬
pit circũcisionis signacłm iusticiȩ
fidi: qui iam corde crediderat. &
deputatũ illi erat ad iusticiam.
Cur gͦ ei p̃ceptũ ẽ ut omnẽ dem¬
ceps infantẽ mascułu octano die
circũcideret. qͥ ñdũ poterat corde
credere. ut ei deputaret᷑ ad iusti¬
ciã: nͥ qͥa &e ipsũ ꝑ se ipsũ sacram̃¬
tũ multũ ualebat. qͦd in filio mo¬
ysi ꝑ angłm manifestatũ ẽ : Qui
cũ adhuc meircũcisus a matre
ferret᷑. p̃senti & euidenti ꝑicło ut
circũcideret᷑ exactũ est. Et cũ fa¬
ctũ eẽt. depulsa est ꝑnities. Sicut
& accessit circũcisio signaculum
iusticie fid̾iita in cornelio p̃cessit

Expanded text:
ualeat in paruulis baptismi sacrualeat in paruulis baptismi sacramentum, ex circumcisione carnis quam prior populus accepit, quam priusquam acciperet iustificatus est Abraham, sicut Cornelius etiam dono spiritus sancti priusquam baptizaretur ditatus est. dicit tamen apostolus de ipso Abraham: signum accepit circumcisionis, signaculum iustitiae fidei, qui iam corde crediderat, et deputatum Cur ergo ei praeceptum est ut omnem deinceps infantem masculum octavo die circumcideret , qui nondum poterat corde credere, ut ei deputaretur ad justitiam; nisi quia et ipsum per se ipsum sacramentum multum valebat? Quod in filio Moysi per angelum manifestatum est, qui cum adhuc incircumcisus a matre ferretur, praesenti et evidenti periculo ut circumcideretur exactum est ; et cum factum esset, depulsa est pernicies. Sicut et accessit circumcisio signaculum justitiae fidei; ita in Cornelio praecessit
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in malis & in eis qui scło uer¬
bis ñ factis renunciant. ipsa in¬
tegra ẽ: cũ illi nͥ corrigantur sa¬
lutẽ habere ñ possint. Sic̃ autẽ
in latrone. qͥa ꝑ necessitatẽ cor¬
poralit̾ defuit. ꝑ fecta salus est.
qͥa ꝑ pietatẽ spͣiritalit̾ affint:
sic & cum ipsa p̾sto est. si ꝑ ne¬
cessitatẽ desit quod latroni af¬
fuit. ꝑficit᷑ salus. Qͦd traditũ
tenet uniuersitas eccł̃iȩ cũ par-¬
uuli infantes baptizant᷑: qui ñ
dũ posst̃ corde credere ad iusti¬
ciã & ore confiteri ad salutẽ. qͦd
latro potuit: qͥn etiã flendo oe
uagiendo. cũ in eis mysteriũ ce¬
lebrat᷑ ipsis misticis uocib ob¬
dixerit eos manit̾ baptizari. Et
si qͥsquã querat in hac re aucto¬
ritatẽ diuinã: quãqͣm qͦd uniu̾sa
tenet ecclia. nec ꝯciliis institutã
s semꝑ retentũ ẽ. ñ nisi auctorita¬
te aplica traditũ rectissime credit᷑:
tñ ueracit᷑ conicere possumus. qd

Expanded text:
quod et in malis et in eis, qui saeculo uerquod et in malis et in eis, qui saeculo uerbis, non factis renuntiant, ipsa integra est, cum illi nisi corrigantur salutem habere non possint. sicut autem in latrone, quia per necessitatem corporaliter defuit, perfecta salus est, quia per pietatem spiritaliter adfuit, sic et cum ipsa praesto est, si per necessitatem desit quod latroni adfuit, perficitur salus. quod traditum tenet uniuersitas ecclesiae, cum paruuli infantes baptizantur, qui certe nondum possunt corde credere ad iustitiam et ore confiteri ad salutem quod latro potuit, quin etiam flendo et uagiendo, cum in eis mysterium celebratur, ipsis mysticis uocibus obdixerit eos inaniter baptizari. Et si quisquam quaerat in hac re auctoritatem diuinam, quamquam, quod uniuersa tenet ecclesia nec conciliis institutum, sed semper retentum est, non nisi auctoritate apostolica traditum. rectissime creditur, tamen ueraciter conicere possumus, quid
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt suũ baptismum quo ipse bap¬
tizaturus erat. tali facto aꝑtissi¬
me declararet.Uidebat enĩ tan¬
quã sapientissimꝰ medicus salutiᷤ
eternȩ quorũd̃a ñ defuturũ tu¬
morẽ: qͥ cũ intellectu u̾itatis & ꝓ¬
babilib morib ita ꝓfecissent. ut
multis baptrzatis uita atq doctri¬
na se p̃ponere minime dubitarent.
suꝑuacaneũ sibi ẽe crederent bap¬
tizari: q̃n ad illũ mentis habitũ
se ꝑuenisse sentirent. ad quẽ mul¬
ti baptrrati ad huc ascendere cona¬
rentur. Qͥd autẽ ualeat & qͥd agat
in homine corporalit ad hibita scĩ¬
ficatio sacramenti. sine qua tñ la¬
tro ille ñ fuit. qͥa ñ eius accipien¬
de uoluntas defuit. s ñ accipi¬
dȩ necessitas affuit. difficile est
dicere. Nis̃i tñ plurimũ ualeret:
ñ serui baptismũ dñs accepisset.
Uerũ qͥa ꝑ se ipsa consideranda
ẽ excepta salute hominis eui
ꝑficiendȩ adhibet᷑: satis indicat

Expanded text:
esset suum baptisma, quo ipse bapesset suum baptisma, quo ipse baptizaturus erat, tali facto apertissime declararet. Videbat enim, tanquam potentissimus medicus salutis aeternae quorundam non defuturum tumorem, qui, cum intellectu ueritatis et probabilibus moribus ita profecissent, ut multis baptizatis uita adque doctrina se praeponere minime dubitarent, superuacaneum sibi esse crederent baptizari, quando ad illum mentis habitum se peruenisse sentirent, ad quem multi baptizati adhuc ascendere conarentur. Quid autem ualeat et quid agat in homine corporaliter adhibita sanctificatio sacramenti — sine qua tamen latro ille non fuit, quia non eius accipiendae uoluntas defuit, sed non accipiendae necessitas adfuit —, difficile est dicere. nisi tamen plurimum ualeret, non serui baptismum dominus accepisset. uerum quia per se ipsa consideranda est excepta salute hominis cui perficiendae adhibetur, satis indicat
Abbreviated transcription (Latin):
trone declaratũ est. S tc̃ implet᷑
muisibilit᷑: cũ ministeriũ baptis¬
mni ñ contẽptus religionis. s arti¬
culus necessitatis excludit. Nam
multomagis in cornelio ce in ami¬
cis eiꝰ quã in illo latrone. posset
uideri suꝑfluũ. ut aqua etiã tin-
se sca scriptura testat᷑. certo quo¬
q indicio. qͦd illis tẽporib congru¬
ebat. cũ linguis loquerent᷑ eminu¬
erat. Baptirati st̃ tñ: &e in hoc fa¬
cto apłica extat auctoritas. Usq
adeo nemo debet in quolibet ꝓ¬
uectu intͣioris hominis. si forte an¬
te baptismũ usq ad sp̃italem in¬
tellectũ pio corde ꝓfecerit. con¬
tẽpnere sacramentũ. qͦd ministro¬
rũ opere corporalit᷑ adhibetur:
s ꝑ hoc d̃s hominis consecratio¬
nem sp̃italiter oꝑat᷑. Nec ob aliud
ex istimo baptizandi munus ioh̾i
fuisse atrributũ. ita ut lohis bap¬
dederat. cũ serui baptismũ ñ
spreuisset acciꝑe. dedicaret hu¬
militatis uiã. & qͣnti pendendu

Expanded text:
pletur inuisibiliter, cum ministerium baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit. nam multo magis in Cornelio et in amicis eius quam in illo latrone posset uideri superfluum ut aqua etiam tinguse sancta scriptura testatur, certo quoque indicio, quod illis temporibus congruebat, cum linguis loquerentur, eminuerat. baptizati sunt tamen et in hoc facto apostolica extat auctoritas. usque adeo nemo debet in quolibet prouectu interioris hominis, si forte ante baptismum usque ad spiritalem intellectum pio corde profecerit, contemnere sacramentum, quod ministrorum opere corporaliter adhibetur, sed per hoc deus hominis consecrationem spiritaliter operatur. nec ob aliud existimo baptizandi munus Iohanni fuisse adtributum, ita ut Iohannis bapdederat, cum serui baptismum non spreuisset accipemilitatis viam, et quanti pendendum
Abbreviated transcription (Latin):
rio cornelius ñdu baptizatus. sy¬
mone baptirato. Iste enĩ & ante
baptismũ sc̃o sp̃u impletus ẽ. ille
& post baptismũ ĩmundo sp̃u in¬
flatus ẽ. Uerũptñ cornelius si etiã
sp̃u scõ iã accepto baptirari nolu¬
isset: contempti tanti sacram̃ti re¬
us fieret. Cũ autẽ baptizatꝰ ẽ. ñ
utiq melius sacramentũ quã sy¬
mon aceepit: s diu̾sa hominũ
merita sub eiusdẽ sacram̃ti pa¬
ri sc̃itate distincta st̃. Ita ñ auget
aut minuit baptismatis scĩtatẽ:
uł bonũ uł malũ hominis meri¬
tũ. Sic̃ aũ bono catecumino bap¬
tismus deest ad capescendu reg¬
nũ cȩlor: sic malo baptizato uera
conuersio. Qui enĩ dixit. nͥ quis
renatus fuerit ex aqua & sp̃u non
intrabit in regnũ cęloꝵ: ipse etiã
dixit. Nisi abundauerit iusticia

Expanded text:
rio Cornelius nondum baptizatus Sirio Cornelius nondum baptizatus Simone baptizato. iste enim et ante baptismum sancto spiritu impletus est, ille et post baptismum inmundo spiritu inflatus est. uerumtamen Cornelius si etiam spiritu sancto iam accepto baptizari noluisset, contempti tanti sacramenti reus fieret. cum autem baptizatus est, non utique melius sacramentum quam Simon accepit, sed diuersa hominum merita sub eiusdem sacramenti pari sanctitate distincta sunt. ita non auget aut minuit baptismatis sanctitatem uel bonum uel malum hominis meritum. sicut autem bono catechumeno baptismus deest ad capessendum regnum caelorum, sic malo baptizato uera conuersio. qui enim dixit: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum, ipse etiam dixit: n
Abbreviated transcription (Latin):
te uł letificet. uł excruciet. Illud
sane qͦd de catecuminis obicieba¬
t᷑ eypriano. qͦd in martyrio dep̃¬
hensi &r ꝓ xp̃i nomine occisi etiã
sine bap̃tismo coronarent᷑: qͥd ad
rem ꝑtineat ñ satis intelligo:. nisi
forte qͥa dicebant multomagis he¬
reticos cũ baptismo xp̃i posse
ad regnũ eiꝰ admitti. quo cat̾ecu¬
mini admitterent᷑: cũ ipse dixe¬
rit. Nisi quis renatus fuerit ex
aqua ce sp̃u: ñ intrabit in regnũ
cȩlors. Q ua in re nec ego dubi¬
to catecummũ catholicũ diuina
caritate flagrantẽ heretico bap¬
tirato anteponere: s etiã intꝰ in ca¬
tholica bonũ catecuminũ malo
baptizato anteponimus: nec iđo
t̃n sacram̃to baptismatis quo iste
ñdu. ille iã imbutus ẽ facimꝰ in¬
iuriam: aut catecumini sacram̃¬
tũ sacramento baptisim p̃ferendu
putamꝰ: cũ aliquẽ catecuminũ ali¬
quo baptizato fideliorẽ meliorẽ¬
q cognoscimꝰ Melior enim centu¬

Expanded text:
te uel laetificet uel excruciet. Illud te uel laetificet uel excruciet. Illud sane quod de catechumenis obiciebatur Cypriano, quod in martyrio deprehensi et pro Christi nomine occisi etiam sine baptismo coronarentur, quid ad rem pertineat non satis intellego, nisi forte quia dicebant multo magis haereticos cum baptismo Christi posse ad regnum eius admitti quo catechumeni admitterentur, cum ipse dixerit: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. qua in re nec ego dubito catechumenum catholicum diuina caritate flagrantem haeretico baptizato anteponere. sed etiam in ipsa intus catholica bonum catechumenum malo baptizato anteponimus, nec ideo tamen sacramento baptismatis, quo iste nondum, ille iam inbutus est, facimus iniuriam aut catechumeni sacramentum sacramento baptismi praeferendum putamus, cum aliquem catechumenum aliquo baptizato fideliorem melioremque cognoscimus. melior enim centu
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ᷑ fidem ñ uterq disputet. &
tñ contͣ fide uterq uiuat. ce spe
uana uterq fallat᷑. & caritate syi¬
ritali uterq dissentiat. & ob hoc
uterq ab illius unicȩ cołubȩ cor¬
pore aliens sit: eur in uno eoꝵ
sacramentũ xp̃i cognoscimus. in
alio nolumuᷤ. qͣuasi aut huiꝰ aut
huiꝰ sit. cũ in utroq idem sit. &
ñ nͥ dei sit : ͤ Et quãuis in pessi¬
mis bonũ sit: & si hominũ qͥ hoc ha¬
bent alius ẽ alio deterior ñ uło il¬
lud qͦd habent deterius ẽ in illo
quã in isto: qͥa nͨ in duob catholi¬
cis malis. si unus sit alio deterior.
deteriorẽ baptismũ gerit: nec si
unus eoꝵ sit bonus alius malus.
in malo malus ẽ baptismus. & in
bono bonus. s in utroq bonus: si¬
c̃ lumen solis uł etiã lucernȩ. ñ uti¬
q deterius ẽ in ocłis deteriorib qͣm
in meliorib. s idem in utrisq. quã¬
uis eos diuerse ꝓ illors diuersita¬

Expanded text:
contra fidem non uterque disputet et contra fidem non uterque disputet et tamen contra fidem uterque uiuat et spe uana uterque fallatur et a caritate spiritali uterque dissentiat et ob hoc uterque ab illius unicae columbae corpore alienus sit, cur in uno eorum sacramentum Christi cognoscimus, in alio nolumus, quasi aut huius aut huius sit, cum in utroque idem sit et non nisi dei sit et quamuis in pessimis bonum sit? et si hominum qui hoc habent alius est alio deterior, non ideo illud quod habent deterius est in illo quam in isto, quia nec in duobus catholicis malis, si unus sit alio deterior, deteriorem baptismum gerit, nec si unus eorum sit bonus alius malus, in malo malus est baptismus et in bono bonus, sed in utroque bonus, sicut lumen solis uel etiam lucernae non utique deterius est in oculis deterioribus quam in melioribus, sed idem in utrisque, quamuis eos diuerse pro illorum diuersita
Abbreviated transcription (Latin):
eaq dissentiens intelligat. & de
illis malis qͦd unũ mitius elegerit
sołu in quoquã ẽẽ ñ posse: ea scili¬
cet causa. q̃m carnalis. & anima¬
lis ẽ. uelut ebriositas:. quã ñ solum
sine errore nominare.s etiã cum
hilaritate p̃dicare iã ppłi consue¬
runt. Nuqͥd in quo fuerit: sola eẽ
poterit:Quis enĩ ebriosus ñ &
contentiosus. & animosus. & mui¬
dus. & a p̃ceptoꝵ sanitate dissen¬
tiens: & arguentib se grauit᷑ mi¬
micus:ᷤ Iam uͦ ut & formcator q
adulter ñ sit. difficile ẽ. Potest
tñ ñ ẽẽ hereticus: sic̃ hereticus po¬
cest ñ ẽẽ ebriosus. nec adulter.
aut formcator. nec luxuriosus:
aut amator pecunȩ. aut uenefi¬
cus. Et simul hec om̃ia potest ñ
ẽẽ. Neq enĩ unũ aliqͦd inciũ om¬
na cet̾a consecunt᷑. Propositis ita
q duob. uno catholico cũ his om¬
nib uitiis. alio heretico sine his.
quȩ ꝓosst̾ ñ ẽẽ in heretico. qͣmuiᷤ

Expanded text:
eaque dissentiens>, intellegat et de eaque dissentiens>, intellegat et de illis malis quod unum mitius elegerit solum in quoquam esse non posse, ea scilicet causa, quoniam carnalis et animalis est. uelut ebriositas, quam non solum sine horrore nominare sed etiam cum hilaritate praedicare iam populi consuerunt, numquid in quo fuerit sola esse poterit? quis enim ebriosus non et contentiosus et animosus et inuidus et a praeceptorum sanitate dissentiens et arguentibus se grauiter inimicus? iam uero ut et fornicator et adulter non sit, difficile est. potest tamen non esse haereticus, sicut haereticus potest non esse ebriosus nec adulter aut fornicator nec luxuriosus aut amator pecuniae aut ueneficus et simul haec omnia potest non esse. neque enim unum aliquod uitium omnia cetera consequuntur. propositis itaque duobus, uno catholico cum his omnibus viciis, alio heretico sine vitiis, quae possunt non esse in heretico, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd elegeris mitius: qͣntum ul plu¬
ra uł unũ qͦd ꝑspexceris grauius.
Et qͥa illi possessuri st̃ regnũ dei.
quos ad dexterã constituet ille
iudex: nͨ eis qui ad dexterã consti¬
tui ñ merebunt᷑. aliqͥd aliud ꝙͣ ad si¬
nistrã ẽẽ remanebit. nulla uox re-¬
liqͣ ẽ quã sic̃ hedi audiant ex ore
pastoris. nͥ ite ignẽ eternũ qͥ para¬
tus ẽ diabolo &e anglĩs eiꝰ. licet ex
illo igne sic̃ dixxi. diuersa possint
distribui ꝓ criminũ diu̾sitate sup¬
plicia. Utrũ autẽ catholicũ pessi-¬
mis morib. alicui heretico in cuiꝰ
uita p̃ter id qͦd hereticus ẽ ñ in¬
uenunt hommes qͦd rep̃hendant.
p̃ponere debeamꝰ: ñ audeo p̃cipita¬
re sententiã. Si autẽ quis dicat.
qͥa hereticus ẽ ñ potest hoc solũ
ẽẽ qͥn & alla conseqͣntur: carnaliᷤᷤ
est enĩ & ammalis. ac ꝑ hoc & emu¬
lus sit necesse ẽ: o animosus. &
mindus. & inimicus ipsi u̾itati: ab

Expanded text:
quod elegeris mitius, quantum uel pluquod elegeris mitius, quantum uel plura uel unum quod perspexeris grauius. et quia illi possessuri sunt regnum dei quos ad dextram constituet ille iudex, nec eis qui ad dextram constitui non merebuntur aliquid aliud quam ad sinistram esse remanebit. nulla uox reliqua est quam sicut haedi audiant ex ore pastoris nisi: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, licet ex illo igne, sicut dixi, diuersa possint distribui pro criminum diuersitate supplicia. Utrum autem catholicum pessimis moribus alicui haeretico, in cuius uita praeter id quod haereticus est non inueniunt homines quod reprehendant, praeponere debeamus, non audeo praecipitare sententiam. si autem quis dicat: \'quia haereticus est, non potest hoc solum esse, quin et alia consequantur; carnalis est enim et animalis ac per hoc et aemulus sit necesse est et animosus et inuidus et inimicus ipsi ueritati ab
Abbreviated transcription (Latin):
re. Neq forncatores neq idolis
seruientes. neq adulteri. neq mol¬
les neq mascłoꝵ concubitores. ne¬
q fures. neq auari. neq ebriosi.
neq maledici. neq rapaces. regnũ
dĩ possidebunt. Non ait qͥ hec om¬
nia uitia simul habuerint. regnũ
dei ñ possidebunt: s neq illi neq
illi:. ut in singłis hoc subaudias.
qͦd nulli eoꝵ regnũ dei posside-¬
bunt. Sic̃ gͦ heretici regnũ dĩ ñ
possidebunt: sic auari regnũ dei
non possidebunt. Nec dubitandu
ẽ quidem pęnas ipsas quib cru-¬
ciabunt᷑. qui regnũ dei ñ possi¬
debunt. ꝓ diuersitate crimmũ
ẽẽ dnũsas: & alias aliis acriores:
ut in ipso igne eterno ꝓ dispari¬
b ponderib peccatoꝵ. sint dis-¬
paria tormenta penarũ. Neq enĩ
frustra ipse dñs ait. Tolerabilius
erit sodomis quã uobis. in die u¬
dicii. S tñ ad ñ possidendũ regnũ
dei. tantũd̾e ualet ex itiis illis

Expanded text:
re. neque fornicatores neque idolis re. neque fornicatores neque idolis seruientes neque adulteri neque molles neque masculorum concubitores neque fures neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt. non ait: \'qui haec omnia uitia simul habuerint regnum dei non possidebunt\', sed: \'neque illi neque illi\', ut in singulis hoc subaudias quod nulli eorum regnum dei possidebunt. sicut ergo haeretici regnum dei non possidebunt, sic auari regnum dei non possidebunt. nec dubitandum est quidem poenas ipsas, quibus cruciabuntur qui regnum dei non possidebunt, pro diuersitate criminum esse diuersas et alias aliis acriores, ut in ipso igne aeterno pro disparibus ponderibus peccatorum sint disparia tormenta poenarum. neque enim frustra ipse dominus ait: tolerabilius erit Sodomis quam uobisin die iudicii. sed tamen ad non possidendum regnum dei tantundem ualet ex uitiis illis
Abbreviated transcription (Latin):
apłs: que p̾dico uobis sic̃ p̃dixi.
q̃m qͥ talia agunt. regnũ dei ñ poᷤ¬
sidebunt: Si hoc dicimus:. nos
ipsos seducimꝰ. Nã sermo dei ñ
nos seducit: qͥ nͨ tacet nec parcit.
nec ulla adulatione nos decipit.
Ideo quippe & alibi dicit. Hoc
autẽ sritote cognoscentes. q̃m
om̃is forncator aut immundus
aut auarus qͦd ẽ idoloꝵ seruitꝰ:
ñ habet hereditatẽ in regno xp̃i
& dei. Nemo uos seducat mani¬
b uerbis. Non ẽ ergo qͦd de ser¬
mone dei conqueramur. dicit om¬
nino. & aꝑte ac libere dicit eos
qui male inuunt. ad regnũ deiñ
ꝑtinere. His gͥ om̃ib uitiis circũ¬
septũ catholicũ non adulemus:
nec ei qͥa xp̃ianus catholicus ẽ.
ĩpunitatẽ quã scriptura diuina
ñ ꝓmittit ꝓmittere audeamus
Nec si aliquid unũ habeat ex his
quȩ dicta st̃ . debemꝰ ei societatẽ
suꝑnȩ illius patͥe polliceri. Aa co¬
rinthios enĩ singła emimerat. in
quib singłis subaudit᷑ qͦd regnũ
dei ñ possidebt. Nolite inqͥt erra¬

Expanded text:
aedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum Dei non possidebunt? Si hoc dicimus, nos ipsos seducimus. Nam sermo Dei non nos seducit, qui nec tacet, nec parcit, nec ulla adulatione nos decipit. Ideo quippe et alibi dicit: Hoc autem scitote, cognoscentes quoniam omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, quod est idolorum servitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei. nemo uos seducat inanibus uerbis. non est ergo quod de sermone dei conqueramur. dicit omnino et aperte ac libere dicit eos qui male uiuunt ad regnum dei non pertinere. His igitur omnibus uitiis circumsaeptum catholicum non adulemus nec ei, quia christianus catholicus est, inpunitatem quam scriptura diuina non promittit promittere audeamus. nec si aliquid unum habeat ex his quae dicta sunt, debemus ei societatem supernae illius patriae polliceri. ad Corinthios enim singula enumerat, in quibus singulis subauditur quod regnum dei non possidebunt. nolite, inquit,\' erra
Abbreviated transcription (Latin):
hodie mecũ eris in parady so: ñ le¬
ue documentũ idem beatus cypͥ¬
anus assumit. Eͦd etiã atq etiam
considerans. inuenio inqͥt ñ tantũ
passionẽ ꝓ nomine xp̃i. id qͦd ex
baptismo deerat posse supplere:
s etiã fid̾e conuersionẽq cordis: si
forte ad celebrandu mysteriũ bap¬
tisim. in angustiis tẽpoꝵ succur

Expanded text:
hodie mecum eris in paradiso, non lehodie mecum eris in paradiso, non leue documentum idem beatus Cyprianus adsumit. quod etiam adque etiam considerans inuenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conuersionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis tempo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Nisi abundau̾it iusticia ur̃a plꝰ
quã scribarũ & phariseoꝵ. non
intrabitis in regnum cęloꝵ. Alte¬
rũ sine altero parũ ẽ: utrũq ꝑ¬
ficit illius possessionis heredem.
Sic̃ gͦ ñ debemus ĩꝓbare iusticiã
hominis. quȩ prius ẽẽ cepit quã
comungeret᷑ eccliȩ sic̃ eẽ cȩperat
cornelii iusticia. prius quã eẽt ip¬
se in plebe xp̃iana: quȩ neq si im¬
ꝓbaret᷑ dixisset ei angłs. acceptȩ
sunt elemosinȩ tuȩ & exaudite st̃
oraciones tue: neq si sufficeret ad
capescendu regnũ cęloꝵs. ut ad pe¬
trũ mitteret moneretur: sic ñ ẽ
imꝓbandu euangłicum baptis¬
mi sacramentũ: etiã si extra eccłi¬
am fuerit acceptũ. Qͦ d tñ qͥa ñ
ꝓficit ad salutẽ. nͥ ille qͥ habet
integritatẽ baptismi. sua quoq
prauitate correcta incorporet᷑ ec¬
cl̾ie:. sic hereticoꝵ errorem corri
agnoscamus. Baptisim sane uicẽ
aliq̃n implere passionẽ. de latro¬
ne illo cui ñ baptirato dictũ est.

Expanded text:
bundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum. alterum sine altero parum est; utrumque perficit illius possessionis heredem. sicut ergo non debemus inprobare iustitiam hominis quae prius esse coepit quam coniungeretur ecclesiae, sicut esse coeperat Cornelii iustitia prius quam esset ipse in plebe christiana — quae neque si inprobaretur dixisset ei angelus: acceptatae sunt elemosynae tuae et exauditae sunt orationes tuae, neque si sufficeret ad capessendum regnum caelorum ut ad Petrum mitteret moneretur —, sic non est inprobandum euangelicum baptismi sacramentum, etiamsi extra ecclesiam fuerit acceptum. quod tamen quia non proficit ad salutem, nisi ille qui habet integritatem baptismi sua quoque prauitate correcta incorporetur ecclesiae, sic haereticorum errorem corrigsti est agnoscamus. Baptismi sane uicem aliquando implere passionem de latrone illo, cui non baptizato dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
etates. comessationes. & his similia:
que p̃dico uobis sic̃ p̃dixci. q̃m qui
talia agunt regnũ d̃i ñ posside¬
bunt. Constituamꝰ gͦ aliquẽ castũ.
continentẽ. ñ auarũ. ñ idolis serui¬
entẽ. hospitalitatẽ indigentib mi¬
nistrantem. ñ cuiꝰquã inimicũ. ñ
contentiosũ. patientẽ. qͥetũ. nullũ
emulantẽ. nulli iuidentẽ. sobriũ.

Expanded text:
omisationes et his similia. quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt. constituamus ergo aliquem castum, continentem, non auarum, non idolis seruientem, hospitalem, indigentibus ministrantem, non cuiusquam inimicum, non contentiosum, patientem, quietum, nullum aemulantem, nulli inuidentem, sobriu
Abbreviated transcription (Latin):
ei relinqͣndu ẽ bonũ qͦd acceꝑat:
nͨ qͥa error illius imꝓbandus ẽ.
ꝓꝓpt̾ea in illo xp̃i bãptisimus exc¬
susflandus ẽ. Iam enĩ exc his quoᷤᷤ
intꝰ contigit de dõ falsa opinan¬
tes baptirari. satis eliicet discer¬
nenda ẽẽ sacram̃ti u̾itatem. a ma¬
le credentis errore: quãuis utrũq
in homine uno ualeat inueniri.
Et id̾o cũ etiã foris in errore ali¬
quo constitutꝰ. uero tñ sacram̃to
foris baptiratꝰ. cũ eccłie reddit᷑ u¬
nitati. sic̃ false fidi uera succedit.
ñ sic potest etiã uero baptismo
uerus baptismus succedere: qͥ a
idem ipse sibi succedere ñ potest:
qͥa nec decedere potest. Ad hoc
gͣ heretici ad catholicã ueniunt:
ut qͦd eoꝵ malu̾ ẽ corrigat᷑: ñ
qͦd dei bonũ ẽ repetat᷑. Bicit
aliquis. Nichil ne gͦ interest. si
duo in errore pari atq malicia
constituti sint. nec uita & corde
mutato alius eoꝵ foris: alius intꝰ

Expanded text:
ei relinquendum est bonum quod acceperat. ei relinquendum est bonum quod acceperat. Nec quia error illius improbandus est, propterea in illo Christi baptismus exsufflandus est. Jam enim ex his quos intus contigit de Deo falsa opinantes baptizari, satis elucet discernendam esse sacramenti veritatem, a male credentis errore, quamvis utrumque in homine uno valeat inveniri: et ideo cum etiam foris in errore aliquo constitutus uero tamen sacramento fuerit baptizatus, cum ecclesiae redditur unitati, sicut falsae fidei uera succedit, non sic potest etiam uero baptismo uerus baptismus succedere, quia idem ipse sibi succedere non potest, quia nec decedere potest. ad hoc ergo haeretici ad catholicam ueniunt, ut quod eorum malum est corrigatur, non quod dei bonum est repetatur. Dicit aliquis: \'nihilne ergo interest, si duo in errore pari adque malitia constituti sint nec uita et corde mutato alius eorum foris alius intus
Abbreviated transcription (Latin):
ł̾e: ñ potest nͥ carnalit̾ de dõ sape¬
re anima. corporeis sensib dedita.
Unde multi post baptismũ ꝓfi¬
cientes. & maxime qͥ infantes ul
pueri baptrrati st̃. qͣntomagis eo¬
rũ intellectus serenatur &s illu¬
minat᷑. dũ interior homo renoua¬
t᷑ de die in diẽ: priores suas opi-¬
niones quas de deo habebant cũ
irrident: & detestantes atq confi¬
tentes abiciunt. Nec tn idõ ñ ac¬
cepisse baptismũ existimant᷑ aut
tale baptismũ accepisse dicunt᷑
qͣlis fuit error ipsors: s in eis & sa¬
cram̃ti integritas honorat᷑. & men¬
tis uanita ᷤᷤ emendatur: etiã si con¬
firmata &e fortasse multis conten¬
tionib defensa calluerat. Q ua ꝓp¬
t̾ etiã hereticus qͥ ꝑspicue foris
ẽ baptismũ illic euangłicũ acce¬
pit: non tale utiq baptismũ ac¬
cepit. quali errore cecatur. Et ꝓp¬
t̾ea si resipiscens uiderit relm¬
qͣndũ ẽẽ qͦd male tenuerat: ñ simul

Expanded text:
lem, non potest nisi carnaliter de Deo sapelem, non potest nisi carnaliter de Deo sapere anima corporeis sensibus dedita. unde multi post baptismum proficientes et maxime qui infantes uel pueri baptizati sunt, quanto magis eorum intellectus serenatur et inluminatur, dum interior homo renouatur de die in diem, priores suas opinioirrident, detestantes atque confitentes abiiciunt. Nec tamen ideo non accepisse baptismum existimantur, aut talem baptismum accepisse dicuntur, qualis fuit error ipsorum: sed in eis et Sacramenti integritas honoratur, et mentis vanitas emendatur, etiamsi confirmata et fortasse multis contentionibus defensa calluerat. Quapropter etiam haereticus, qui perspicue foris est, si baptismum illic evangelicum accepit, non talem utique baptismum accepit, quali errore caecatur. Et propterea si resipiscens viderit, relinquendum esse quod male tenuerat, non simul
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate. S non utiq in xp̃i u
tate gerit᷑. fundos insidiosis frau¬
dib rapere. usuris multiplicantib
fenus augere. scło uerbis solis re¬
nuntiare: que om̃ia etiã intꝰ geri
satis idoneus testis ipse declarat.
Iam uͦ qͦd multis uerbis ꝓsequit᷑.
ñ posse in xxp̃o baptirarĩ eos. qͥ pa¬
trem xp̃i blasphemant. cũ eos er¬
rore blasphemare manifestũ sit:
ñ enĩ qͥ accedit ad baptismũ xp̃i
aꝑte blasphemat patrẽ xp̃i: s ali¬
ud quã ueritas docet de patre
xp̃i sentiendo. blasphemare con¬
uincit᷑:. iã satis ostendimꝰ. ad baptis¬
mũ qͥ uerbis euangłicis consecrat᷑.
ñ ꝑtinere cuiꝰquã uł dantis uł ac¬
cipientis errorẽ: siue de patre siue
de filio siue de sp̃u sc̃o aliter sen¬
tiat. quã doctrina cęlestis insinu-¬
at. Multi enĩ carnales & anima-¬
les etiã intꝰ baptizant᷑. cͥũ aꝑte
dicat apłs. animalis autẽ homo
iã baptismo dicit eos adhuc am-¬
males eẽ. Scđ̾m sensũ autẽ carna¬

Expanded text:
e. sed non utique in Christi ueritate geritur fundos insidiosis fraudibus rapere, usuris multiplicantibus faenus augere, saeculo uerbis solis renuntiare. quae omnia etiam intus geri satis idoneus testis ipse declarat. am uero quod multis uerbis prosequitur non posse in Christo baptizari eos qui patrem Christi blasphemant, cum eos errore blasphemare manifestum sit — non enim qui accedit ad baptismum Christi aperte blasphemat patrem Christi, sed aliud quam ueritas docet de patre Christi sentiendo blasphemare conuincitur —, iam satis ostendimus ad baptismum qui uerbis euangelicis consecratur non pertinere cuiusquam uel dantis uel accipientis errorem, siue de patre siue de filio siue de spiritu sancto aliter sentiat quam doctrina caelestis insinuat. multi enim carnales et animales etiam intus baptizantur, cum aperte dicat apostolus: animalis autem homojam baptismo, dicit eos adhuc animales esse. Secundum sensum autem carna
Abbreviated transcription (Latin):
habere. Qui ñ habet. ut habeat
baptizandus ẽ: qͥ autẽ ñ utiliter
habet. ut utiliter habeat corri¬
gendus. Nec adultera ẽ aqua in
baptismo hereticoꝵ: qͥa nͨ ipsa cre¬
atura quã d̃s condidit mala ẽ
nec uerba euanglica in quib li¬
bet errantib rep̾̃hendenda sunt:
s error illors in quo adultera ẽ
anima: o si a legitimo uiro sacra¬
menti habeat ornamentũ. Potest
gͥ nobis & hereticis baptisma ẽe
cõmune: cũ quib potest & euan¬
glłm ẽẽ cõmune: quãuis a fide nr̃a
error distet illors: siue aliud de¬
patre uł de filio uł de sp̃u sc̃o sen¬
tiant quã u̾itas habet: siue ab
unitate p̾cisi ñ colligant cũ xp̃o
s spargant: qͥa potest nobis si fru¬
menta dñica sumus. etiã intꝰ cũ
auaris. cũ raptorib. cũ ebriosis. &
cet̾is eiusmodi pestib. de quib di-¬
cit᷑ regnũ dei ñ possidebunt. &
baptismatis sacramentũ ẽe cõmu¬
ne: & t̃n uitia quib a regno dei se¬

Expanded text:
habere. qui non habet, ut habeat habere. qui non habet, ut habeat baptizandus est, qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat corrigendus. nec adultera est aqua in baptismo haereticorum, quia nec ipsa creatura quam deus condidit mala est nec uerba euangelica in quibuslibet errantibus reprehendenda sunt, sed error illorum in quo adultera est anima, etsi a legitimo uiro sacramenti habeat ornamentum. potest igitur nobis et haereticicommune, cum quibus potest et Evangelium esse commune, quamvis a fide nostra error distet illorpatre uel de filio uel de spiritu sancto sentiant quam ueritas habet siue ab unitate praecisi non colligant cum Christo sed spargant, quia potest nobis, si frumenta dominica sumus, etiam intus cum auaris, cum raptoribus, cum ebriosis et ceteris eiusmodi pestibus, de quibus dicitur: regnum dei non possidebunt, et baptismatis sacramentum esse commune et tamen uitia quibus a regno dei se
Abbreviated transcription (Latin):
it ad quẽ redeat admonere. Nũ¬
qͥd potest in qͥt uis baptismi eẽ
maior aut potior. quã confessio
quã passio: ut qͥs corã hominib
xp̃m confiteat᷑. ce sanguine suo
baptiret᷑: ettñ inqͥt neq hoc bap¬
tisma heretico ꝓdest: sic quãus
xp̃m confessus extra eccl̃iam fu-¬
erit occisus. Hoc uerissimũ ẽ. E xe-¬
t᷑ eccłiam qͥppe occisus caritatẽ ñ
habuisse conuincit᷑. de qua apl̃s
dicit. Et si tͣdidero corpus meũ
ut ardeã: caritatẽ autem ñ habeã:
ichil mͥ ꝓdest. Qͥd si ꝓpter hoc
qͥa caritas deest. passio niebil ꝓ¬
dest: nͨ illis ꝓdest: quos intus in in-¬
dia & maliuolentia sine caritate
uniere paulus dicit. cyprianus
exponit: o t̃n uerũ baptissma poᷤ¬
st̃ oe acciꝑe & tradere: salus exctra
eccłam ñ ẽ. Qͥs negat: ͦ Et ideo
quecũq ipsius eccł̃ie habent᷑ extͣ
eccliam: ñ ualent ad salutẽ. S ali¬
ud ẽ ñ habere: aliud ñ utiliter

Expanded text:
it ad quem redeat ammonere. Numit ad quem redeat ammonere. Numquid potest, inquit, uis baptismi esse maior aut potior quam confessio, quam passio, ut quis coram hominibus Christum confiteatur et sanguine suo baptizetur? et tamen, inquit, neque hoc baptisma haeretico prodest, si quamuis Christum confessus extra ecclesiam fuerit occisus. hoc uerissimum est. extra ecclesiam quippe occisus caritatem non habuisse conuincitur, de qua apostolus dicit: et si tradidero corpus meum ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest. quodsi propter hoc quia caritas deest passio nihil prodest, nec illis prodest, quos intus in inuidia et maliuolentia sine caritate uiuere Paulus dicit, Cyprianus exponit, et tamen uerum baptisma possunt et accipere et tradere. salus extra ecclesiam non est. quis negat? et ideo quaecumque ipsius ecclesiae habentur, extra ecclesiam non ualent ad salutem. sed aliud est non habere, aliud non utiliter
Abbreviated transcription (Latin):
ratã. nͥ hoc docet᷑ & discit᷑: s alicuiꝰ
scłaris emolum̃ti causa. in catholica
unitate baptrrari uoluerit. ułm
ea baptiratus ꝓpt̾ hoc inde excire no¬
luerit: non iolũ separandus haben-¬
dus ẽ uerũetiã tanto sceleratiꝰ. qͣn¬
tomagis errori heresis & diuisiom
unitatis fallatiã simulationiᷤᷤ ad¬
iungit. Quãobrem cuiꝰq hominis
prauitas qͣnto ꝑiculosior ẽ &e tortu¬
osior. tanto instantius & oꝑosius
corrigenda ẽ. Nec ido tñ siq̃uid ha-¬
bet integrũ p̃sertim ñ suũ s dei:
ꝓpt̾ enis prauitatẽ uł nulłu putan¬
dũ ẽ. uł eodẽ modo uituperandũ.
uł eius prauitati tribuendu: ac ñ
illius largitati. qͥ etiã fornicanti
a se anime & eunti post amato¬
res suos. dedit panem suũ ce in-¬
nũ suũ. & oleũ suũ: & alia uł ali¬
menta uł ornamenta. qͦ nec a se ip-¬
sa. nͨ ab eius amatorib ei st̃: s ab
illo qͥ eam miserans. ubiq uolu¬

Expanded text:
ratam, ubi hoc docetur et discitur, sed alicujus ratam, ubi hoc docetur et discitur, sed alicujus saecularis emolumenti causa, in catholica unitate baptizari voluerit, vel in ea baptizatus propter hoc inde exire noluerit, non solum separatus habendus est, verum etiam tanto sceleratius, quanto magis errori haeresis et divisioni unitatis fallaciam simulationis adjungit. Quamobrem cujusque hominis pravitas quanto periculosior est et tortuosior, tanto instantius et operosius corrigenda est. Nec ideo tamen, si quid habet integrum, praesertim non suum, sed Dei, propter eius prauitatem uel nullum putanuel eodem modo uituperandum uel eius prauitati tribuendum ac non illius largitati, qui etiam fornicanti a se animae et eunti post amatores suos dedit panem suum et uinum suum et oleum suum et alia uel alimenta uel ornamenta, quae nec a se ipsa nec ab eius amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eam miserans ubique uolu
Abbreviated transcription (Latin):
baptizatur. ñ ꝓꝓter aliqͦd terrenũ
aut tẽporale cõmodũ intꝰ ẽẽ uo¬
luit: s qͦd unitatẽ eccłiȩ toto orbe
diffusȩ. scismatũ concisionib p̃tu¬
lit. Alioqͥn etiã ipse inter illos qͥ
foris st̃ deputandus ẽ. Constitua¬
mus gͦ duos aliquos isto modo u¬
nũ eõꝵ uerbi gratia id sentire de
heresi baptrrari eactra eccliȩ catho¬
licȩ cõmunionẽ: aliũ uͦ hoc idem
sentire. s in catholica baptizari:
existimantẽ ipsã ẽẽ catholicã fidẽ.
Istũ ñdu hereticũ dico. nͥ manife¬
stata sibi doctrina catholicȩ fidei
resistere maluerit: & illud qͦd te¬
nebat elegerit. Qͦd antequã fiat:
manifestũ ẽ ilłu qͥ foris ẽ ẽẽ peiorẽ.
Itaq in hoc sola falsa opinio: in il¬
lo autẽ etiã ipsa diuisio corrigen¬
da ẽ: s in neutro ipsoꝵ sacramen¬
ti ueritas repetenda. Qd si quisꝙͣ
idem sentiat qͦd illi. & ẽẽ heresim
nouerit ab unitate catholica sepa¬

Expanded text:
um aut temporale commodum intus esse voluit, sed quod unitatem Ecclesiae toto orbe diffusae schismatum concisionibus praetulit; alioquin etiam ipse inter illos qui foris sunt deputandus est. Constituamus ergo duos aliquos isto modo: unum eorum, verbi gratia, id sentire de haeresi baptizari extra Ecclesiae catholicae communionem; alium vero hoc idem sentire, sed in Catholica baptizari, existimantem ipsam esse Catholicam fidem; istum nondum haereticum dico, nisi manifestata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit, et illud quod tenebat elegerit, quod antequam fiat, manifestum est illum qui foris est esse pejorem. Itaque in hoc sola falsa opinio, in illo autem etiam ipsa divisio corrigenda est; sed in neutro ipsorum sacramenti veritas repetenda; quod si quisquam idem sentiat quod illi, et esse haeresim noverit ab unitate catholica sepa
Abbreviated transcription (Latin):
ctilia. ñ se intellexisse nisi eccłiã.
uͥ eeñt bomi & mali. Donec in fi¬
ne sic̃ area uentilata purget᷑. Qͦo
si ita ẽ: in ipsa eccłia id ẽ in ipsa
domo magna. erant uasa in con¬
tumeliã: quoꝵ sermo ut cancer
serpebat. Nła cũ de illis apłs lo
queret᷑. hoc docuit. & sermo inqͥt
eoꝵ sic̃ cancer serpit: ex quib ẽ

Expanded text:
ctilia, non se intellexisse nisi ecclesiam, ctilia, non se intellexisse nisi ecclesiam, ubi essent boni et mali, donec in fine sicut area uentilata purgetur. quod si ita est, in ipsa ecclesia, id est in ipsa domo magna erant uasa in contumeliam, quorum sermo ut cancer serpebat. nam cum de illis apostolus loqueretur, hoc docuit: et sermo, inquit, eorum sicut cancer serpit. ex quibus est