comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iin comintabilis ⁊ idõ nec comparabił. atꝙ ibi ec̃ terĩ
paeioniim iectissimȩ crediad̾unt quod factum non eẽt.
prr quo fac̾ta cuncta eẽnt. Ita qd̾ notum ẽ dĩ. ma
infestauit eis ipse. cum ab eis inuisibilia eiꝰ ꝑea quȩ
⁊ diuinitas. a quo eciam uisibilia ⁊ temporalia cune¬
⁊ areata sunt. Hec de illa parte qͣm phisicã idẽ ntͣalẽ
mincupant. dicta sint. Qd̃ aut̃ attinet ad doctrinã uͥ¬
absit ut his comparandi iud eantur qui posuer uidicuĩ
uitatis in sensibꝰ corp̃is. eorumq infidis ⁊ fallacibꝰ re¬
głis omĩa quȩ discuntur metienda ex̃ censuerunt. ut
epicurei ⁊ quicũq alii tales. ut ȩtiam ip̾stoici. qui eu
uehement̾ amaueruit solertiam disputandi qͣm dia¬
leticam nominauit a corporis sensibꝰ eam ducendam
putarunt. haric asseu̾antes animiĩ conciꝑe notiones
quas appellant ennoeas. eaꝵ ierũ scilic quas difinen¬
do explicant. hinc ꝓpagari atq conecti totam discen¬

Expanded text:
incommutabilis , et ideo nec comparabilis: atque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, ipse manifestavit eis, cum ab eis invisibilia ejus, per ea et divinitas : a quo etiam visibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec de illa parte quam physicam, id est naturalem, nuncupant, dicta sint. CAPUT absit ut his comparandi videantur, qui posuerunt judicium veritatis in sensibus corporis, eorumque infidis et fallacibus regulis omnia quae discuntur metienda esse censuerunt, ut Epicurei et quicumque alii tales, ut etiam ipsi Stoici, qui cum uehementer amauerint sollertiam disputandi, quam dialecticam nominant, a corporis sensibus eam ducendam putarunt, hinc adseuerantes animum concipere notiones, quas appellant Ivvoiac, earum rerum scilicet quas definiendo explicant; hinc propagari adque conecti totam discen
Abbreviated transcription (Latin):
quo ħ omĩa dõrũ figm̃ta ab hominibꝰ instituta &̃
legibꝰ uibeant᷑ auferri. confitet᷑ tĩ atq expͥmit cau¬
sas quare adista ꝑuentũ sit dic̃s ꝓauos suos młto
enore ⁊ incredulitate am̾ũ nõ adu̾tendo ad eultũ
religionẽ diuinã. inuenisse hanc artẽ q̃ fac̾ent dõ:
nos quid oportet dicẽ uł potius quidẽ age̾ nͥ qͣnta
possumꝰ gras dño dõ nr̃o qui hȩc contrariis causis
qͣm instituta s̃ abstulit: Nam q instituit młtitu¬
do enoris abstulit uia u̾itatis. Quod institure in¬
credulitas abstulit fioes. Qd̃ instituit a cultu di¬
diuinȩ religionis auersio. abstulit ad unũ ueꝵ dm
demonũ sp̃e. s in oĩ t̾ra quȩ cantat dño canticum

Expanded text:
quo haec omnia deorum figmenta ab hominibus instituta etiam quo haec omnia deorum figmenta ab hominibus instituta etiam legibus iubeantur auferri, confitetur tamen adque exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, dicens proauos suos multo errore et incredulitate et animum non aduertendo ad cultum religionemque diuinam inuenisse hanc artem, qua facerent deos: nos quid oportet dicere, uel potius quid agere nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostro, qui haec contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Ddaemonum spiritus. sed in omni terra, quae cantat Domino canticum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcqͥd fecit au̾sa. ac religione diuina aufert᷑ religio¬
ne dntina. cum u̾itas em̃dat enore.fides redarguit
incredulitatẽ. conu̾sio corrig̃ qu̾sionẽ: Si enĩ taci¬
tis causis dixiss ꝓauos suos inuenisse artẽ qua
fac̾ent dõs. nr̃m fuit utiq siquid rectum piũq
saꝑemus attende. uid̾e̾. nequaꝗͣ. illas ad hanc artẽ
ꝑuent᷑os fuissȩ qua hõ dõs fac̃. si a u̾itate non ab¬
errarent si ea quȩ dõ digna sunt credent. si animad
u̾tent ad cultũ religionemq diuinã. E tam̃ si cau¬
sas artis huiꝰ nos dicemꝰ. multũ eirorẽ hominũ
⁊ incredulitatẽ.⁊ amĩ eirantis atq infioeł a diuina
religione aũsionẽ. ut eũq ferenda eẽt impuden¬
tia resistentiũ u̾itati. Cum gͦ idẽ ipse qui potesta¬
tem huius artis suꝑ omĩa cęt̾a mirat᷑ in homine.
qua illi dos fac̾e̾ concessũ ẽ. ⁊ dolet uentum eẽ tp̃s

Expanded text:
quidquid fecit auersa a religione diuina, aufertur religioquidquid fecit auersa a religione diuina, aufertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, fides redarguit incredulitatem, conuersio corrigit auersionem? Si enim tacitis causis dixisset proauos suos inuenisse artem. qua facerent deos: nostrum fuit utique, si quid rectum piumque saperemus, adtendere et uidere nequaquam illos ad hanc artem peruenturos fuisse, qua homo deos facit, si a ueritate non aberrarent, si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si animum aduerterent ad cultum religionemque diuinam; et tamen si causas artis huius nos diceremus multum errorem hominum et incredulitatem et animi errantis adque infidelis a diuina religione auersionem, utcumque ferenda esset inpudentia resistentium ueritati. Cum uero idem ipse, qui potestatem huius artis super omnia cetera miratur in homine, qua illi deos facere concessum est, et dolet uenturum esse tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
multum errabant cirea dõꝵ ronẽ. increduli ⁊ nõ
am̃adũtentes ad cultum religionemq diuinã.
inuener̃ artẽ qua effic̾ent dõs. Numqͥd nã saltẽ
medioe̾t̾ eos dix̃ eirasse. ut hanc arte inuenirent
faciendi dõs. aut contentꝰ fuit dic̾e̾ errabant. nͥ ad¬
s̾et ⁊ dic̾et multum eirabant. Iste gͦ multꝰ enror ⁊
incredulitas ñ am̃adũtendum ad eultũ religionẽq
diuinam anueñ artẽ qua effic̾e̾t dõs.⁊ tam̃ quod
multꝰ enror ⁊ incredulitas ⁊ a cultu ae religione diui¬
na au̾sio ami inuenit. ut homo arte faceret dõs.
ħ dolet uir sapiens. tanqͣm religionẽ diuinã uen¬
turo certo tp̃r aufferri. Uide si nõ ui diuina maioꝵ
suorum eirorẽ p̃t̾itum ꝓd̾ẽ. ⁊ i diabolica penam
demonum futurã dole compellit᷑. Si eni ꝓani eoꝵ
młtũ errando circa dõꝵ rõnẽ. incrłidelitate ⁊ au̾si¬
one amĩ a eultu ac religione diuina. inuener̃ artẽ
qua effic̾e̾nt dõs. quid mirum si hȩc ars detestanda

Expanded text:
multum errabant circa deorum rationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos.\' Numquidnam saltem mediocriter eos dixit errasse, ut hanc artem inuenirent faciendi deos, aut contentus fuit dicere: Errabant, nisi adderet et diceret: Multum errabant? Iste ergo multus error et incredulitas non animaduertentium ad cultum religionemque diuinam inuenit artem, qua efficeret deos. Et tamen quod multus error et incredulitas et a cultu ac religione diuina auersio animi inuenit, ut homo arte faceret deos, hoc dolet uir sapiens tamquam religionem diuinam uenturo certo tempore auferri. Vide si non et ui diuina maiorum suorum errorem praeteritum prodere, et ui diabolica poenam daemonum futuram dolere conpellitur. Si enim proaui eorum multum errando circa deorum rationem incredulitate et auersione animi a cultu ac religione diuina inuenerunt artem, qua efficerent deos: quid mirum, si, haec ars detestanda
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. omĩũ enĩ mirabiliũ uic̃ ad mirationẽ. qd homo
diuinã potuit inuenire naturã eamq effice. Qm̃ gͦ
⁊ ñ amãdu̾tentes ad cultũ religionẽq diuinã. inue¬
nerunt artẽ qua effic̾ent dõs. cui inuentȩ adiunxer̃
uirtutẽ de mundi nat᷑a conuenientẽ. eamq miscẽteᷤᷤ
qm̃ am̃as fac̾e̾ ñ pot̾ant. euocantes am̃as demonĩ¬

Expanded text:
sunt. Omnium enim mirabilium uicit admirationem, quod homo sunt. Omnium enim mirabilium uicit admirationem, quod homo diuinam potuit iet non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos. Cui inuentae adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes a
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ in p̃senti carne dño trem̃tes dixer̃. quid uenisti
añ tempꝰ ꝑde nos. siuȩ quia subditũ ilł fuit quod
futurũ quidẽ s tardius opinabant᷑ sine qr ꝑditiõẽ
suam hanc ipsam dicebant. qua fiebat ut cogniti sꝑ¬
n̾entur. ⁊ ħ erat aũ tempus. id est añ tempꝰ iudicii. qͥ
ȩt̾na damnantione puniendi s̃ cũ om̃ibꝰ etiã homibꝰ
qui eoꝵ societate detinent᷑. sic̃ religio loquit᷑ quȩ nec
fallit nec fallit᷑. nõ sic iste quasi omĩ uento doctrinȩ
hinc atq in ꝑflatꝰ.⁊ falsis uera ꝑmiscens dolet qͣsi
ꝑitura religionem. quẽ postea counficet᷑ enorẽ. Post¬
multa enĩ adħ ipsum redit. ut it̾um dicat de diis
quos homines fecerunt. ita loquens. S iã de talibꝰ
sint dicta talia satis. It̾um inquit ad hominẽ rõnẽq
redeamiis. ex quo diuino dono hõ aĩal dictũ ẽ rõnale.
Minus enĩ miranda:⁊ si miranda s̃ quȩ de homine dicta

Expanded text:
etiam praesenti in carne Domino trementes dixerunt: Quid uenisti etiam praesenti in carne Domino trementes dixerunt: Quid uenisti ante tempus perdere nos? siue quia subitum illis fuit, quod futurum quidem, sed tardius opinabantur, siue quia perditionem suam hanc ipsam dicebant, qua fiebat ut cogniti spernerentur, et hoc erat ante tempus, id est ante tempus iudicii, quo aeterna damnatione puniendi sunt cum omnibus etiam hominibus, qui eorum societate detinentur, sicut religio loquitur, quae nec fallit nec fallitur, non sicut iste quasi omni uento doctrinae hinc adque inde perflatus et falsis uera permiscens dolet quasi perituram religionem, quem postea confitetur errorem. multa enim ad hoc ipsum redit, ut iterum dicat de dis, quos homines fecerunt, ita loquens: \'Sed iam de talibus sint satis dicta talia. Iterum, inquit, ad hominem rationemque redeamus, ex quo diuino dono homo animal dictum est rationale. Minus enim miranda etsi miranda sunt, quae de homine dicta
Abbreviated transcription (Latin):
opus hominis p̃ferat᷑. Qua ꝓpt̾ m̃ito homo defec̃
ab illo qui eũ fec̃. cũ sͥ pfec ipse q̃ fecit. Hec uana.
deceptoria. ꝑniciosa. sacͥlega hermes egiptiꝰ quia tẽpꝰ
quo auferrent᷑ uent᷑um sciebat dolebat. s tam impu¬
dent̾ dolebat. qͣm ĩprudent̾ sciebat. Nõ enĩ ħ ei re¬
cum exultacione dicebant. Si faciet homo dõs.⁊
ecce ipsi ñ sunt dii. & in abo loco. Erit in illa die
diẽ dñs. ext̾minabo nomina simulacroꝵ at̾ra. ⁊ ñ iã
erit eoꝵ memoria. Propͥe uero de egipto q̃ ad hanc rẽ
attinet. ita sc̃s ysaias ꝓpħat. & mouebunt᷑ manu¬
facta egipti a faciȩ eius. ⁊ cor eorum uincet᷑ in eis ⁊iceta
hmodi. Ex quo gen̾e ⁊ illi erant. qui uent᷑um q̃ scie¬
bant uenisse gaudebant. qͣlis sẏmeon quał anna.
Qui mox natum iħm. quał helisabeth quȩ ⁊̃ ꝯceptũ
in spĩi agnouit. quał petrꝰ reuelante pet᷑ dicens
indicauerant futura tempra ꝑditionis suę. qui

Expanded text:
opus hominis praeferatur. Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Haec uana deceptoria, perniciosa sacrilega Hermes Aegyptius, quia tempus, quo auferrentur, uenturum sciebat, dolebat; sed tam inpudenter dolebat, quam inprudenter sciebat. Non enim haec ei recum exultatione diecce ipsi non sunt dii . Et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non jam erit eorum memoria . Proprie vero de Aegypto, quod ad hanc rem attinet, ita sanctus Isaias prophetat: Et movebuntur manufacta Aegypti a facie eius, et cor eorum uincetur in eis, et cetera huius modi. Ex quo genere et illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum Iesum, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: utura tempora perditionis suae, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ñabilis e. Exorsus qd̾ mutari ꝰ pot̾. nulla re pot̃. Ac
phi quos cęt̾is ñ in merito fama atq gła p̾latos
uidemꝰ. nullum corpꝰ eẽ dm̃. ⁊ idõ cuncta corporei
tͣnscenderunt. querentes din. Uider̃ quicqͥd mu¬
tabile ẽ non ẽȩ̃ sumnũ dm̃ ⁊ iõ am̃a om̃e mutab

Expanded text:
nerabilis est. Prorsus quod mutari non potest, nulla re potest, anerabilis est. Prorsus quod mutari non potest, nulla re potest, aphi, quos ceteris non inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt, quidquid mutab
Abbreviated transcription (Latin):
H oc aut̃ inospectu tał cogitationis iã n corpꝰ. s simi
litudo corpris. Illd̾ aũ un uidet᷑ in amõ ħ similitudo
corpris. nec corpꝰ ẽ similitudo corpr̃is. & uñ uidetur
atq utriĩ pulc̾ an deformis sit iuidicatur: hȩc mẽs¬
hominis ⁊ rationał amȩ natura ẽ quȩ utiq corpꝰ
ñ ẽ. si iam illa corpr̃is similitudo cum in am̃o cogitã¬
tis aspicitur atq iudicatur. nec ipsa corpꝰ ẽ. Nõ ẽ gͦ
eȩ compactum. Porro si nr̃ ams̃ corpꝰ ñ ẽ. quomͦ ds̃ erra¬
tor amĩ corpꝰ ẽ : sedant gͦ ⁊ isti ut dic̾tum ẽ plato¬
nicis. cedant ⁊ illi quos quidẽ puduit dicere dm̃ coepꝰ
tauerunt. Im nõ eos mouit tanta mutabilitas am̃ȩ
qͣm dĩ nature tͥbuere nefas ẽ. s dicunt corpr̃e mutat᷑
am̃ȩ nat᷑a. nã ꝑ se ipsant in cõmutabił e. Pot̾ant isti
dice corpẽ aliqño uuln̾atur caro. nã ꝑ se ipsã in uul¬

Expanded text:
Hoc autem in conspectu tHoc autem in conspectu tlitudo corporis; illud autem, unde uidetur in animo haec similitudo corporis, nec corpus est nec similitudo corporis; et unde uidetur adque utrum pulchra an deformis sit iudicatur, profehominis et rationalis animae natura est, quae utique corpus non est, si iam illa corporis similitudo, cum in animo cogitantis aspicitur adque iudicatur, nec ipsa corpus est. Non est ergo esse conpactum. Porro si noster animus corpus non est, quo modo Deus creator animi corpus est? Cedant ergo et isti, ut dictum est, Platonicis; cedant et illi, quos quidem puduit dicere Deum corpus tauerunt; ita non eos mouit tanta mutabilitas animae, quam Dei naturae tribuere nefas est. Sed dicunt: Corpore mutatur animae natura, nam per se ipsa incommutabilis est. Poterant isti dicere: corpore aliquo uulneratur caro, nam per se ipsa inuul
Abbreviated transcription (Latin):
ratione umorari ñ ẽ necẽe. siue simplicia. siuȩ con¬
uincta corpr̃a. siue uita carentia. sine uiuentia. sed
tantum coep̃ra. causam pͥncipiumq rerum eẽ dixer̃.
Nam quidã eoꝵ a rebꝰ n uius res uiuas fieri posse ere¬
did̾unt. sic̃ epicuri. quidã u̾o a uiuente qͥdẽ ⁊ uiuen¬
tia ⁊ ñ uiuentia. s tam̃ acorpr̃e corporea. Nam stoiei
ignem id ẽ corpus unum ex his quatuor elem̃tis qͥbꝰ
uisibilis mundꝰ ħͥ ostat. ⁊ iuuentẽ ⁊ sapientẽ ⁊ ipsiꝰ
mundi fabricatorẽ atq omĩuĩ quȩ in eo s̃ eũq omĩno
ignẽ dm̃ eẽ putauer̃. Hi ⁊ cet̾i similes eorum idscilũ
cogitare potuer̃. qd̾ eũ eis corda eorum constricta car¬
nis sensibꝰ fabulata sunt. In se quippe habebant qd̾¬
ñ uidebant ⁊ apud se imaginabant᷑ quicqͥd foris ui¬
d̾ant etiam qño ñ uidebant. s tantũmꝰ cogitabant.

Expanded text:
ratione inmorari non est necesse, siue simplicia siue conratione inmorari non est necesse, siue simplicia siue coniuncta corpora, siue uita carentia siue uiuentia, sed tamen corpora, causam principiumque rerum esse dixerunt. Nam quidam eorum a rebus non uiuis res uiuas fieri posse crediderunt, sicut Epicurei; quidam uero a uiuente quidem et uiuentia et non uiuentia, sed tamen a corpore corpora. Nam Stoici ignem, id est corpus unum ex his quattuor elementis, quibus uisibilis mundus hic constat, et uiuentem et sapientem et ipsius mundi fabricatorem adque omnium, quae in eo sunt, eumque omnino ignem deum esse putauerunt. Hi et ceteri similes eorum id solum cogitare potuerunt, quod cum eis corda eorum obstricta carnis sensibnon videbant, et apud se imaginabantur quod foris viderant, etiam quando non videbant, sed tantummodo cogitabant.
Abbreviated transcription (Latin):
q̃s cicero intuseulanis tacitis nominibꝰ uidetur
attinge̾. iuꝑpit̃. uino. saturnus. iuuileanus. uesta.
⁊ aliiꝰ plurini. quos uaro conat᷑ aomunãi parteᷤᷤ
sine elementa transfene. homines fuisse ꝓduit᷑.
timens enim ⁊ ille quasi reuelata mist̾ia. petens
gomonet alex andrum. ut cũ ea matri oscͥpta
insinuau̾it. flammis uibeat coneremari. ñ solũ
gͦ ista quȩ due theologiȩ fabulosa continent ⁊ ciuilis.
platonicis philosophis cedant. qui uerum dm̃ ⁊ reꝵ
auctorem.⁊ iu̾itatis illustratorẽ.⁊ bĩtudinis largitorẽ
eẽ dixerunt. s alii quoq philos ophi qui corporalia
natirȩ pͥncipia corpr̃i deditis m̃tibꝰ opinati sunt. ce¬
dant his tantis ⁊ tanti dĩ cognitoribꝰ uiris. ut thales
in humore. anaximenes in aere. stoiei in igne epicurꝰ
in athonis hoc ẽ minutissimis corpuscuł. quȩ nec di¬
udi nec sentiri queunt: ⁊ quicũq alii quoꝵ enume¬

Expanded text:
di, quos Cicero in Tusculanis tacitis nominibus uidetur di, quos Cicero in Tusculanis tacitis nominibus uidetur adtingere, Iuppiter, Iuno, Saturnus, Vulcanus, Vesta et alii plurimi, quos Varro conatur ad mundi partes siue elementa transferre, homines fuisse produntur. Timens enim et ille quasi reuelata mysteria petens admonet Alexandrum, ut, cum ea matri conscripta insinuauerit, flammis iubeat concremari. Non solum ergo ista, quae duae theologiae, fabulosa continet et ciuilis, Platonicis philosophis cedant, qui uerum Deum et rerum auctorem et ueritatis inlustratorem et beatitudinis largitorem esse dixerunt; sed alii quoque philosophi, qui corporalia naturae principia corpori deditis mentibus opinati sunt, cedant his tantis et tanti Dei cognitoribus uiris, ut Thales in umore, Anaximenes in aere, Stoici in igne, Epicurus in atomis, hoc est minutissimis corpusculis, quae nec diuidi nec sentiri queunt, et quicumque alii, quorum enume
Abbreviated transcription (Latin):
mortalium semina ⁊ actus int̾p̾tatꝰ e. quia nec ipsa
ilis ritibꝰ significant᷑ quȩ ipse insinuare conat᷑ udõ
u̾itas conantem ñ sequitur: ⁊ si ipsa gẽnt tñ anĩȩ ra¬
tionali ea quȩ infra illã nat᷑e ordine ꝯstituta sunt
ꝓ dõ suo colenda ñ eent. nec sͥ debuit p̾fenre taqͣm
dõs eas res quibꝰ ipsam p̾tulit uerꝰ ds̃ ⁊ ea quȩ nu¬
ma pompiliꝰ re uera ad saera euismodi ꝑtinentia
secũ sepeliendo curaũ abscondi.⁊ aratro eruta se¬
natꝰ uissit incendi. in eo gen̾e sunt etiam illa ut
aliquid de numa nuti suspiciem᷑. quȩ alexander
macedo scbit ad matrẽ sͥ a magno antistite sacroꝵ
egiptioꝵ quodã leone patefacta. uͭ ñ pic. ⁊ fauniꝰ.
⁊eneas ⁊ romulus uł ȩtiam hercules: ⁊ esculapius.
Aiber semela natus. ⁊ thindariȩ fr̃s.⁊ si quos alioᷤ
exmortalib ꝓdiis hñt. s ipsi oẽ maioꝵ gentium

Expanded text:
mortalium semina et actus interpretatus est quia nec ipsa mortalium semina et actus interpretatus est quia nec ipsa illis ritibus significantur, quae ipse insinuare conatur, et ideo ueritas conantem non sequitur; et si ipsa essent, tamen animae rationali ea, quae infra illam naturali ordine constituta sunt, pro deo suo colenda non essent, nec sibi debuit praeferre tamquam deos eas res, quibus ipsam praetulit uerus Deus, et ea, quae Numa Pompilius re uera ad sacra eius modi pertinentia secum sepeliendo curauit abscondi et aratro eruta senatus iussit incendi. In eo genere sunt etiam illa, ut aliquid de Numa mitius suspicemur, quae Alexander Macedo scribit ad matrem sibi a magno antistite sacrorum Aegyptiorum quodam Leone patefacta, ubi non Picus et Faunus et Aeneas et Romulus uel etiam Hercules et AescuSemela natus et Tyndaridae fratres et si quos alios ex mortalibus pro dis habent, sed ipsi etiam maiorum gentium
Abbreviated transcription (Latin):
trina instrint. nullus usus expedit. ipsȩ queratur
ũ nob̾ uera sunt omĩa. ipse cernatur ũ hiob̾ certa s̃
omia. ipse diligatur uͥ nob̾ recta sunt omĩa. Si gͦ
Nulli nob̾ qͣm isti ꝓpuis accesser̃. Cedat eis gͥ ñ solum
theologia illa fabulosa doꝵ ẽminibꝰ oblectans aĩos
impioꝵ. nec soli etia illa euulis u̾ impuri demoneᷤᷤ
t̾restribꝰ gaudiis deditos ppłos dõrum nomine sedu¬
centes. humanos eirores tanqͣm suos diuinos hono
res hre uoluerunt. ad spectando  suoꝵ criminũ
ludos cultores suos tanq̃m ad suum cultũ studiis¬
inmundissimis excitantes:⁊ sibi delectabiliores lu¬
dos de ipsis spectatoribꝰ exhibentes. ubi siqua ułit
honesta geruntur intemplis. comuncta sͥ theatroꝵ
obscenitate turpant᷑. ⁊ quecũq tͣpia gerunt᷑ in thea¬
tͥs. cõparata sͥ temploꝵ feditate laudantur. ⁊ ea quȩ
uano exhis sacͥs quasi ad celum ⁊ t̾ram rerumq

Expanded text:
trina instruit, nullus usus expedit, ipse queratur, trina instruit, nullus usus expedit, ipse queratur, ubi nobis secura sunt omnia; ipse cernatur; ubi nobis certa sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis recta sunt omnia. Si ergo Nulli nobis quam isti propius accesserunt. Cedat eis igitur, non solum theologia illa fabulosa deorum, carminibus oblectans animos impiorum, nec solum etiam illa civilis ubi impuri demones terrestribus gaudiis deditos populos, eorum nomine seducentes, humanos errores tanquam suos divinos bonos habere voluerunt, ad spectandos suorum criminum ludos, cultores suos tanqinmundissimis excitantes et sibi delectabiliores ludos de ipsis spectatoribus exhibentes ubi si qua uelut honesta geruntur in templis, coniuncta sibi theatrorum obscenitate turpantur, et quaecumque turpia geruntur in theatris, comparata sibi templorum foeditate laudantur, et ea, quae Varro ex his sacris quasi ad caelum et terram rerumque
Abbreviated transcription (Latin):
siuȩ que diceit. siuȩ quȩ ab aliis dicta eẽ nairauit.
atq conseͥpsit. que sibi placita udẽntur. quedam
comiemorari ⁊ oꝑi huic inseri oportet a nob̾. uł
ubi suffragatur religioni u̾e qͣm fides nr̃a suscipit
ac defendit. uł ubi ei uidetur eẽ cont̾rs. qͣntũ ad
istam deuno do ⁊ pluribꝰ ꝑtinet questione. ꝓpt̾
uitam que pꝰ mortem futura ẽ ueraeit᷑ bãm Fortas¬
sis enim qui platonem cet̾is pbilosophis gentui
longe necteq p̾latum acutuus atq ueraciꝰ intelle¬
rise ac secnti ẽ fama celebriore laud antur.
aliquid tale de dõsentiunt. ut in illo inueniat᷑ ⁊
ceausa subsistendi : ⁊ ratio intelligendi. ⁊ ordo inueri¬
di. Quorum tͥum unum ad naturase. alt̾m. ad.
rationiale. teuim ad morale partt intelligr ꝑtiñe.
illud quod cuncta p̾cellit. id ẽ unum uerum opti¬
mum dm̃ sine quo nulla natura subsistit. nulla doc

Expanded text:
sive quae dixit, sive quae ab aliis dicta esse narravit sive quae dixit, sive quae ab aliis dicta esse narravit atque conscripsit, quae sibi placita viderentur, quaedam commemorari et huic operi inseri oportet a nobis, vel ubi suffragatur religioni verae, quam fides nostra suscipit ac defendit, vel ubi ei videtur esse contrarius, quantum ad istam de uno Deo et pluribus pertinet quaestionem, propter vitam, quae post mortem futura est, veraciter beatam. Fortassis enim quilonge recteque praelatum acutius atque veracius intellexisse atque secuti esse fama celebriore laudantur, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inveniatur et causa subsistendi, et ratio intelligendi, et ordo vivendi: quorum trium, unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem intelligitur pertinere. illud, quod cuncta praecellit, id est, unum verum optimum Deum, sine quo nulla natura su
Abbreviated transcription (Latin):
in actione u̾satur. altam natalẽ quȩ contemplatioi
depitata ẽ. tͥciam rationalẽ qua uerum diffminat᷑
a faliso. Quȩ licet utriq id ẽ actioni ⁊ contemplatiõi
st̃ hecesaria. maximȩ tam̃ contemplatio ꝑ spectio ẽ
subi uendicat ueritatis. Idõ ħ triꝑticio n ẽ contͣria
isi distinctiõi. qua intelligitur omẽ studiũ sapien¬
tiȩ in actione ⁊ cõtẽplatioe osistẽ. Qͥd aut in his uł de
tioni ũ cansam naturaꝵ. uͥ lumen om̃iũ rationũ
ee cognou̾it uł credidit. disserendo explicare: ⁊ lon¬
gum &ȩ arbitior ⁊ ⁊ tenere affirmandũ eẽ ñ arbitror.
uꝰ enĩ magistri sui soerates quem facit in suis uolu¬
minibꝰ disputantem notissimum morem dissimii¬
lande scientie uł opinionis suę seruare affec̾tat.
quia ⁊ illi ipse mos placuit. factumẽ ut etiam
ipsuis platonis de rebꝰ magnis sententiȩ. ñ facile
ꝑspici possinit. fa his tamen que ap̃ eum legunt᷑

Expanded text:
in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua uerum disterminatur a falso. Quae licet utrique, id est actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem sibi uindicat ueritatis. Ideo haec tripertitio non est contraria illi distinctioni, qua intellegitur omne studium sapientiae iomnium naturarum, ubi lumen omnium rationum esse cognoverit vel crediderit, disserendo explicare et longum esse arbitror, et temere affirmandum esse non arbitror. Cum enim magistri sui Socratis, quem facit in suis voluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae vel opinionis suae servare affectat, quia et illi ipse mos placuit, factum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his tamen quae apud eum leguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
piebat. Itac ⁊ in egapto didieit quecumq mas
ubi pitragoreoꝵ fama celebrabatur. quic̃ id̃
inea doctoribꝰ facilime comp̃hendit. de quia ut¬
gistrum socratem singł̃arit᷑ disigebat. eũ loqa
faciens fere in omiub sermonibꝰ sius. etiam Al
que ab alis didiceret uł ipse quanta potuerat uitel¬
iugentia iud̾at cum illius lepore ⁊ moralibꝰ dispu¬
tatonibꝰ temꝑauit. Itaq eum stitdium sapientiȩ
Mastione ⁊ contemplatione uersetur. un una par̾
es actuus. astã contemplatiua diei pot̾. quaꝵ acli¬
ua ab igendam uitam. id est ad mres instituendo
paiset. contemplatina aut̃ ad conspiciendas nature
cansãs ⁊ sincerisima u̾itatẽ. soctes in actiua ecccel¬
luis memoratur. pithagoras u mag̃ contemplatiuȩ
qb petiut intelligentiȩ iuiribꝰ institisse. Pio in plato
atinq iungendo philosophiã ꝑfecisse laudat᷑. qͣm
inters partes distribuit. unam moralẽ quȩ maximȩ

Expanded text:
rapiebat. Itaque et in Aegypto didicit quaecumque magna rapiebat. Itaque et in Aegypto didicit quaecumque magna ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid Iin ea doctoribus facillime conprehendit. Et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinde Plato utrumque iungendo philosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime
Abbreviated transcription (Latin):
de summo bono. quo fieri homo beatus pot̾.
Quod in socratis disputacionibꝰ dum omnia mout
asserit. destruit. qm̃ non: uident̾ apparuit quod
euiq placuit iñ sumpserunt. ⁊ ubieuiq nuisum ẽ
constituer̃ finem boni. Finis aut̃ boni appellat᷑.
quo quisq cum ꝑuen̾it beatus ẽ. Sic añt diũsas
int̾ se soeratiei de isto fine sententias habuer. ut s
uix eredibile ẽ unius magistri potuisse facere se¬
ctatores. quidam summum bonum eẽ dic̾ent io¬
luptatem sicut aristippus quidam iurtutem siẽ
antbistenes. sic alii atq alii. aliud atq aliud opi¬
nati sunt. quos commemorare longum ẽ. S m̃
plato. Qui eum eẽt atheniensis honesto apud sus
loco natus ⁊ ingenio mirabili longe suos en diseipl
añ iret. partum tam̃ putans ꝑficiende philosepͥ
sufficẽ se ipsum ac soc̃ticam disciplinam. qͣm loni
ge lateq potiit ꝑegrinatus ẽ. quaq̃ u̾sum cus
alicunis nobilitate seientiȩ ꝑcipiende fama

Expanded text:
de summo bono, quo fieri homo beatus potest. de summo bono, quo fieri homo beatus potest. Quod in Socratis disputationibus, dum omnia mouet adserit destruit, quoniam non euidenter apparuit, quod cuique placuit inde sumserunt et ubi cuique uisum est constituerunt finem boni. Finis autem boni appellatur, quo quisque cum peruenerit beatus est. Sic autem diuersas inter se Socratici de isto fine sententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse facere sectatores quidam summum bonum esse dicerent uoluptatem, sicut Aristippus; quidam uirtutem, sicut Antisthenes. Sic alii adque alii aliud adque aliud opinati sunt, quos commemorare longum est. CAPUT Plato. Qui cum esset Atheniensis honesto aput suos loco natus et ingenio mirabili longe suos condiscipulos anteiret, parum tamen putans perficiendae philosophiae sufficere se ipsum ac Socraticam disciplinam, quam longe ac late potuit peregrinatus est, quaquauersum eum alicuius nobilitatae scientiae percipiendae fama
Abbreviated transcription (Latin):
factarum naturaꝵ stabilit̾ uiuunt intelligentiȩ
puritate conspicẽt. Constat tam̃ eum imperitorum
stulticiam scire se aliquid opinantium. etiam ĩ ipsis
moralibꝰ questionibꝰ quo totum animum intendisse
uidebatur. uel confessa ignorantia sua uł dissimulat
scientia. lepore mirabili disserendi ⁊ acutissima ur¬
banitate agitasse atq u̾sasse. uñ ⁊ concitatis inimi¬
cieiis calumpniosa criminatione dampnatus ae¬
morte multatus ẽ. s eum postea illa ipsa quȩ
publice dampnauerat atheniensium eiuitas pub¬
lice luẽ. in duos accusatores eius usq ad̾o ppłi in¬
dignatione conũsa. ut unus eoꝵ op̃pssus ui mul¬
titudinis int̾iret. excilio aut̃ uoluntario atq ꝑpetus
penam similem alt̾ euad̾ et. Tam p̃clara gͦ inte
mortisq fama socrates reliquid plurimos suȩ ph¬
losophie sectatores quoꝵ certatim stirdium fuit. in
questionum moralium disceptatione u̾sari. ubi agiꝰ

Expanded text:
factarum naturarum stabiliter uiuunt, intellegentiae factarum naturarum stabiliter uiuunt, intellegentiae puritate conspiceret. Constat eum tamen inperitorum stultitiam scire se aliquid opinantium etiam in ipsis moralibus quaestionibus, quo totum animum intendisse uidebatur, uel confessa ignorantia sua uel dissimulata scientia lepore mirabili disserendi et acutissima urbanitate agitasse adque uersasse. Unde et concitatis inimicitiis calumniosa criminatione damnatus morte multatus est. Sed eum postea illa ipsa, quae publice damnauerat, Atheniensium ciuitas publice luxit, in duos accusatores eius usque adeo populi indignatione conuersa, ut unus eorum obpressus ni multitudinis interiret, exilio autem uoluntario adque perpetuo poenam similem alter euaderet. Tam praeclara igitur uitae mortisque fama Socrates reliquit plurimos suae philosophiae sectatores, quorum certatim studium fuit in quaestionum moralium disceptatione uersari, ubi agitur
Abbreviated transcription (Latin):
phisicis idẽ naturalibꝰ rebꝰ ꝑserutandis opem maxi¬
mam impenuint. Non michi aut̃ uidetur posse ad
liquidum colligi. utr̃ soc̾tes ut ħ facet tedio rerum
obsenrarum ⁊ ince̾tarum ad aliquid aꝑtum et
certum repiendum animum intendit. quod ẽẽt bẽ
uitȩ necessarium. ꝓpter quam unam omniũ phi¬
losophoꝵ inuigilasse ac laborasse indet᷑ industria.
an u̾o fieut de illo quidam beniuolentius suspicat᷑
nolebat inmundos t̾renis cupiditatibꝰ am̃os se ex¬
tend̾e in diima conari quandoqͥdẽ ab eis causas
rerum udebat inquiri. quas pͥmas atq summas ñ
nisi inuniꝰ ũi ac sũmi dĩ uoluntate eẽ ered ebat. uñ
nꝰ eas putabat nisi mundata mente posse cõphendi.
de io purgande bonis moribꝰ uitȩ cẽsebat instandũ.
ut depͥmentibꝰ libidinibꝰ exoneratus am̃s natura¬
li iugore in etña se atcolleret. naturamq in cor¬
porei u incõmutabił suminis ubi cause omnium

Expanded text:
physicis, id est naturalibus, rebus perscrutandis operam maxiphysicis, id est naturalibus, rebus perscrutandis operam maximam inpenderent. Non mihi autem uidetur posse ad liquidum colligi, utrum Socrates, ut hoc faceret, taedio rerum obscurarum et incertarum ad aliquid apertum et certum reperiendum animum intenderit, quod esset beatae uitae necessarium, propter quam unam omnium philosophorum inuigilasse ac laborasse uidetur industria, an uero, sicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos terrenis cupiditatibus animos se extendere in diuina conari. Quando quidem ab eis causas rerum uidebat inquiri, quas primas adque summas non nisi in unius ac summi Dei uoluntate esse credebat; unde non eas putabat nisi mundata mente posse conprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat instandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se adtolleret naturamque incorporei et incommutabilis luminis, ubi causae omnium
Abbreviated transcription (Latin):
manere potuerit. nec ipsȩ aliquid diuine menti in
his terum oꝑibꝰ tribuens. Iste anaxumenen disepł̃m
⁊ successorẽ reliquid. Qui om̃s rerum causas aeri
inf̾into dedit. nec dos negauit aut tacuit. ñ tam̃
ab ipsis aerem fac̾tum. s ipsos ex aere ortos credidit.
A naxagoras ũo eus auditor harũ rerum omniũ
quas uidemus effectorẽ diuinum aninum sensit
eẽ mat̾iam de qua omnia fierent. s eum eẽ cõpotẽ
diuine rationis. sne qua nicħ ex eo fieri posset.
A naaeagore successit auditor eius arehelaus etiã ipse
de partieulis int̾ se fimilibꝰ quibꝰ singła queꝙ fierẽt.
ita putauit constare omnia. ut in ẽẽ etiam m̃tem dic̃et
que corpora etña idẽ illas particulas ꝯiungendo i
ansipando agẽt omnia.Socrates huiꝰ discipulus fui¬
se phibetur magister platonis. ꝓpt̾ quem breuit
philosophiam ad corrigendos componendos ꝙ moreᷤᷤ
fleacisse menioratur. cum ante illum om̃s magis

Expanded text:
manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor harum rerum omnium, quas uidemus, effectorem diuinum animum sensit esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret, quae corpora aeterna, id est illas particulas, coniungendo et dissipando ageret omnia. Socrates huius discipulus fuisse perhibetur, magister Platonis, propter quem breuiter philosophiam ad corrigendos componendosque mores flexisse memoratur, cum ante illum omnes magis
Abbreviated transcription (Latin):
pientes appellati.S illi ex uite gen̾e distinguebant᷑.
⁊ qͥbdã p̃ceptis adbñ uiuendũ bñ accõmodatis. Iste
aut̃ thales ut successores etiam ꝓpagaret. reꝵ naturã
serutatus. suasq disputationes littis mandans emicuit.
maximeq ad mirabił exetitit quod astrologie numeris
comp̃hensis defectus solis ⁊ lunȩ etiam p̃dicẽ potuit.
A quam tam̃ potauit rerum eẽ pͥncipium. ⁊ hinc omĩa
elementa mundi ipsumq mundum ⁊ que in eo gignũt᷑
exciste. Nicħ aũt hiuic oꝑi qd̾ mundo considerato tam
mirabile aspicimus. ex diumna mente p̾posuit. hinc
successit anarcimander eius auditor. mutauitq de
rerum natura opimonem. Non enĩ ex una re sicut
tales ex humore. sed ex sius ꝓpriis pͥncipiis quisq
res nasei putauit. Quȩ rerũ pͥncipia singłarum ẽ¬
credidit infinita. ⁊ innum̾̃abiles mundos gign̾e et
quecumq in eis oriuntur. eosq mundos mͦ dissolui.
m̾ iterum gigni excistimauit. qͣnta quisq ȩtate sua

Expanded text:
pientes. Sed illi sex uitae genere distinguebantur et quibusdam praeceptis ad bene uiuendum adcommodatis; iste autem Thales, ut successores etiam propagaret, rerum naturam scrutatus suasque disputationes litteris mandans eminuit maximeque admirabilis extitit, quod astrologiae numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam praedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic successit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum escredidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolui, modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate sua
Abbreviated transcription (Latin):
infine scłi t̾bulatio tp̃r antixep̃i. qł nũꝗͣ añ fuit. Quã
ꝗͣ me. ñ ẽ me dignꝰ. ⁊ qͥ amat filiũ aut filiã suꝑme ñ ẽ
me digus. Ueꝵ qͥ has necessitudines sic amat carnalit̾.
ut tñ eas xep̃o d̃no ñ p̃ponat. malitq ipsis carere qͣm
xep̃o. si adhunc fu̾it articłm temptationis adductꝰ. ꝑ
ignẽ erit saluus. q ⁊ eaꝵ amissione tantum neceẽ ẽ
urat dolor. qͣntũ heserat amor. Porro qui patiẽ matrẽ
filios filias scdm cep̃m dilec̃it. ut ad eiꝰ regnĩ optinẽ¬
dum eiq coherendũ illis consulat. ł ħ in eis d̃iligat qͣ
stipula osum̃da. s. ꝓrsus edificio aureo argenteo. gẽ¬
meo deputabit᷑. Quom̃ aut̃ pot̾ eos plꝰ amare ꝙͣ axp̃m.¬

Expanded text:
in fine saeculi tribulain fine saeculi tribulaquam me, non est me dignus;, et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus. uerum qui has necessitudines sic amat carnaliter, ut tamen eas Christo domino non praeponat malitque ipsis carere quam Christo, si ad hunc fuerit articulum temtationis adductus, per ignem erit saluus, quia ex earum amissione tantum necesse est urat dolor, quantum haeserat amor. porro qui patrem, matrem, filios, filias secundum Christum dilexerit, ut ad eius regnum obtinendum eique cohaerendum illis consulat, uel hoc in eis diligat, quostipula consumenda. sed prorsus aedificio aureo, argenteo, gemmeo deputabitur. Quo modo autem potest eos plus amare quam
Abbreviated transcription (Latin):
ultimus dies siħ tp̃eis int̾uallo sp̃s defunctoꝵ eiꝰmodi ignẽ
dicunt᷑ ꝑpeti quẽ ñ sentiant illi qͥ ñ hũer̃ tales mores ⁊
amores in hꝰ corꝑis uita ut eoꝵ ligna. ⁊ fenũ. ⁊ stipula con¬
sumat᷑. alii uͦ sentiant qͥ eiusmodi secũ edificia portauer̃
a damnatione uenialia concremantẽ ignẽ tͣnsitoriȩ tͥbu¬
lationis inueniant ñ redarguo. qi forsitan ueꝵ ẽ. Pot̃ qͥppe
ad istã tͥbulationẽ ꝑtiñe ⁊ mors ipsa carnis q̃ de pͥmi
pecci ꝑpet̾cione concepta ẽ. ut scm uniꝰ cͦq edif̾icium. tp̃s
q̃ eam sequit᷑ ab uno ꝙͦ sentiat᷑. Persecutiones qͦ quibꝰ¬
edificia ułut ignis. ⁊ alia consiunt cũ ipsis edificatoribꝰ.
si ap̃m ineis ñ ĩueniunt fundam̃tum. alia sine ipsis si
inueniunt. q licet cum damno salui er̃ ipsi. alia uͦ ñ cõ¬
sumunt. qr talia repiunt quȩ maneant in et̾nũ. Erit ⁊̃

Expanded text:
ultimus dies, si hoc temporis interuallo spiritus defunctorum eius modi ignem ultimus dies, si hoc temporis interuallo spiritus defunctorum eius modi ignem dicuntur perpeti, quem non sentiant illi qui non habuerunt tales mores in huius corporis uita, ut eorum ligna et faenum et stipula consumatur, alii uero sentiant, qui eius modi secum aedificia portauerunt aria, quamuis a damnatione uenialia, concremantem ignem transitoriae tribulationis inueniant: non redarguo, quia forsitan uerum est. potest quippe ad istam tribulationem pertinere etiam mors ipsa carnis, quae de primi peccati perpetratione concepta est, ut secundum cuiusque aedificium tempus, quod eam sequitur, ab unoaedificia uelut ignis et alia con sumunt cum ipsis aedificatoribus, si Christum in eis non inueniunt fundamentum; alia sine ipsis, si inueniunt, quia licet cum damno salui erunt ipsi; alia uero non consumunt, quia talia reperiunt, quae maneant in aeternum. erit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it consumptũ. qͣ suꝑ edificaũ m̃cedẽ accipiat. sicꝰ aut opꝰ
arserit damnũ paciat᷑. ꝓfecto ñ ẽ ipse ȩt̾nus ille ignis. In
illũ enĩsoli simstri nouissima ⁊ ꝑpetua damnatione mitẽt᷑
iste aut̃ dextꝰs ꝓbat. S alios eoꝵ sic ꝓbat. ut q̃ suꝑ ap̃m fun¬
dam̃tum ab eis inuen̾it eẽ constructum ñ exurat atq con¬
sũmat: alios aut̃ alit̾ idẽ ut q̃ suꝑedificauer̃ ardeat. dam¬
ꝓfecto ⁊ ad dextam stabunt ⁊ cũ cȩt̾is audient. uenite bñ¬
dicti patris ñĩ possidete ꝑatũ uob̾ regnũ. ñ ad sinistram.
ubi illi er̃ qͥ salui ñ er̃. ⁊ iõ ñ audient. Discedite ame male¬
dicti in ignẽ ȩtñũ. Nemo quippe ab illo igne saluabit᷑ qr
insupplitiũ ȩt̾num ibunt illi om̃s. uͥ ũmis eoꝵ ñ moriet᷑ ⁊
ignis ñ eatingnet᷑. qͦ erueiabunt᷑ die ac nocte in scła scłoꝵ.
rectionẽ corpoꝵ fut᷑us ẽ damnationis ⁊ remun̾ationis

Expanded text:
tum, quod superaedificauit, mercedem accipiat, si cuius autem opus arserit, damnum patiatur: profecto non est ipse aeternus ille ignis. in illum enim soli sinistri nouissima et perpetua damnatione mittentur, iste autem dextros probat. sed alios eorum sic probat, ut aedificium, qudamentum ab eis inuenerit esse constructum, non exurat atque consumat; alios autem aliter, id est ut quod superaedificauerunt ardeat damprofecto et ad dexteram stabunt et cum ceteris audient: uenite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, non ad sinistram, ubi illi erunt qui salui non erunt et ideo audient: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. nemo quippe ab illo igne saluabitur, quia in supplicium aeternum ibunt illi omnes, ubi uermis eorum non moritur et ignis non extinguitur, quo cruciabuntur die ac nocte in saecula rectionem corporis futurus est damnationis et remunerationis
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ edificantem suꝑ fundam̃tum. aur̃. argentũ. lapideᷤ
p̃ciosos. Qui sine uaxcorem ẽ inquit. cogitat q̃ s̃ dĩ quomͦ
fundam̃ti stabilitate remouit sic tam̃ quasi ꝑ ignẽ. Qd̃ enĩ
sine illiciente amore ñ hũit. sine urente dolore ñ ꝑdet. f̃oce
qͣntum m uidet᷑ inuentꝰ ẽ ignis qui nullũ eoꝵ damnet. s
unum ditet. alteꝵ purificet. ambo̾ ꝓbet. Si aut̃ ignẽ illũ
isto loco uolĩmꝰ accipe de quo dns diẽ sinistris. discedite a me
maledicti in ignẽ ecñum. ut cum eis ⁊̃ isti eẽ c̃dant᷑ qͥ edificant

Expanded text:
hominem aedificantem super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos: qui sine uxore est, inquit, cogitat quae sunt dei, quomodo fundamenti stabilitate semouit; sic tamen quasi per ignem quod enim sine inliciente amore non habuit, sine urente dolore non perdit. Ecce, quantum mihi uidetur, inuentus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. Si autem ignem illum loco isto uoluerimus accipere, de quo Dominus dicet sinistris: Discedite a me, mal
Abbreviated transcription (Latin):
plectit᷑. uł ꝓ ex̃cendis declarand̃q uͥtutibꝰ. ꝑ homines
et angłos seubonos seu malos. Nam ⁊ si qͥsꝙ mali ali¬
quid alt̾iꝰ in ꝓbitate uł enore paciat᷑. peceat quidẽ hõ
quiuł ignorantia ł iniusticia cuiqͣm mali aliquis fac̃.
sed ñ ꝑeccat ds̃ qui usto qͣmius occulto iiditis fieri
siit. S tp̃rarias penas ali in hac uita tantum. ali pꝰ
mortẽ. alii ⁊ nunc et tunc. uerumptam̃ añ iuditiũ illd̾
seũisimum nouissimumq paciunt᷑. Non aũt om̃s ueni¬
uit in sempit̾nas penas quȩ pꝰ illd̾ iuidictũ sunt futẽ. qͥ¬
pꝰ mortẽ sustinent tyrales. Nam quib̾ã q̃ i isto ñ re¬
mittit᷑. remitti infut᷑o scło idẽ ne futĩ scłi ȩt̾no supplitio
puniant᷑ iam supͣ diximꝰ. R arissimi aut̃ s̃ qui nullas in
hac uita. s tantum p̾ea penas luunt. F̃uisse tam̃ aliqͦ
qui usq ad de crepitã senectutẽ ne breuissimã quid ẽ ae¬

Expanded text:
plectitur, uel pro exercendis declarandisque uirtutibus per homines plectitur, uel pro exercendis declarandisque uirtutibus per homines et angelos seu bonos seu malos. nam etsi quisque mali aliquid alterius improbitate uel errore patiatur, peccat quidem homo, qui uel ignorantia sed non peccat Deus, qui iusto, quamuis occulto, iudicio fieri sinit. Sed temporarias poenas alii in hac uita tantum, alii post mortem, alii et nunc et tunc, uerum tamen ante iudicium illud seuerissimum nouissimumque patiuntur. Non autem omnes ueniunt in sempiternas poenas, quae post illud iudicium sunt futpost mortem sustinent temporales. nam quibusdam quod in isto non remittitur remitti in futuro saeculo, id est ne futuri saeculi aeterno supplicio puniantur, iam supra diximus. Rarissimi sunt autem qui nullas in hac uita, sed tantum postea poenas luunt. fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem ne leuissimam quid
Abbreviated transcription (Latin):
aliȩ pandunt᷑ in anes. Suspense ad uentos aliis sub
gurgite uasto infectũ eluit᷑ scelꝰ aut exurit᷑ igni. Q n
opinant᷑ nullas penas nͥ purgatorias uolũt eẽ pꝰ mortẽ.
ut qm̃ t̾ris suꝑiora sunt elem̃ta. aqͣ. aer. ignis. ex aliqͦ
istoꝵ mundet᷑ ꝑ exepiatorias penas. qͣ t̾rena contagiõe
contͣctũ ẽ. Aer quippe excipit᷑ in eo q̃ ait suspense ad
uentos. aqͣ in eo q̃ ait sub gungite uasto. Ignis aut̃
suo noĩe exp̾ssꝰ ẽ. cum dixit aut exurit᷑ igni. Nos nͦ
⁊̃ in hac quidẽ mortali uita ẽẽ qͣsdã penas pgatorias
confitem᷑. ñ quibꝰ affligunt᷑ qͦꝵ uita uł ñ iñ fit melior.
uł potiꝰ iñ fit peior. s illis sunt pͣgatoriȩ. qͥ eis cober¬
citi corrigunt᷑. Cet̾e om̃s penȩ siue tp̃rarie siue sempi¬
t̾ne. sic̃ unusqͥsq diuina ꝓuidentia tctandꝰ ẽ inferunt̃
uł ꝓ pcc̃̾is siue p̾titis. siue in qͥbꝰ adhuc uiuit ille qͥ

Expanded text:
aliae panduntur inanes suspensae ad uentos, aliis sub aliae panduntur inanes suspensae ad uentos, aliis sub gurgite uasto infectum eluitur scelus aut exuritur igni. qui hoc opinantur, nullas poenas non, sed purgatorias uolunt esse post mortem, ut, quoniam terris superiora sunt elementa aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas quod terrena contagione contractum est. aer quippe accipitur in eo quod ait: suspensae ad uentos", aqua in eo quod ait: "sub gurgite uasto"; ignis autem suo nomine expressus est, cum dixit: "aut exuritur igni. nos uero etiam in hac quidem mortalitate esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus affliguntur quorum uita uel non inde fit melior uel potius inde fit prior; sed illis sunt purgatoriae qui eis coherciti corriguntur. ceterae omnes poenae siue temporariae siue sempiternae, sicut unusquisque diuina prouidontia tractandus est, inferuntur uel pro peccatis siue praeteritis siue in quibus adhuc uiuit ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
ustȩ nemo rep̾hendẽt. Quia u̾o ex iñ tã multi lib̾ant᷑¬
nici quidẽ qͣmus impunita nulla uelint ẽẽ pecẽa. tñ
om̃s penas emĩdationi ad hib̾i putant uł humanis in¬
flictas legibꝰ. uł diuinis siue in hac uita siue pꝰ mortẽ.
si aut parcat᷑ hic cuiq aut ita plectat᷑ ut hic ñ corri¬
gatur. Hinc ẽ maronis illa sententia. uͥ cum diceiss
de t̾renis corporibꝰ moribundq m̃bris q̃ aĩȩ hĩc me¬
tuunt cupiuntq dolentq gaudentq nec auras susci
piunt clause tenebris ⁊ carce ceco. secutꝰ adiunaẽ atq
ait. Quin ⁊ supp̾mo cum lumine uita reliqͥd idest cum
die nouissimo reliqͥd eos ista uita. ñ tañ inqͥt om̃e ma¬
lum miseris. nec funditꝰ oñs corꝑe excedunt pestes. penitq̃
necesse ẽ. Multa diu c̃ereta modis inolesc̃e miris. Ergo
exẽcent᷑ penis ueteꝵq maloꝵ. Supplitia expendunt.

Expanded text:
iuste nemo reprehenderet; quia uero tam multi exindiuste nemo reprehenderet; quia uero tam multi exindnici quidem, quamuis inpunita nulla uelint esse peccata, tamen omnes poenas emendationi adhiberi putant, uel humanis inflictas legibus uel diuinis, siue in hac uita siue post mortem, si aut parcatur hic cuique aut ita plectatur ut hic non corrigatur. Hinc est Maronis illa sententia, ubi, cum dixisset de terrenis corporibus moiibundisque membris, quod animae Hinc metuunt cupiuntque, dociunt clausae tenebris et carcere caeco, secutus adiunxit atque ait: quin et supremo cum lumine uita reliquit — id est cum die nouissimo reliquit eas ista uita — non tamen — inquit — omne malum miseris nec funditus omnes corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est multa diu concreta modis inolescere miris. ergo exercentur poenis ueterumque malorum supplicia expendunt;
Abbreviated transcription (Latin):
comissũ ẽ. Quanto enĩ mag̾ hõ fruebat᷑ dõ. tanto ma¬
iore impietate deliquit dm̃. ⁊ factꝰ ẽ malo dignꝰ et̃no
quiħ inse ꝑemit bonũ. q̃ eẽ poss et̾nũ. h inc ẽ uniũ¬
sa gen̾is humani massa damnata. qm̃ quiħ pͥmus
admisit cumea quȩ in illo fu̾at radicata sua stirpe
punitꝰ ẽ. ut nullꝰ ab ħ iusto debitoq supplitio ñ misedi
et indebita gr̃a lib̾etur. atq ita disꝑtiat᷑ genꝰ humanũ
ut in quibdã demonstret᷑ quid ualeat misericors gr̃a in
cet̾is qͥd iusta iundicta. Neq enĩ utĩq demonstraret᷑ in
omĩbꝰ. qr si om̃s remañent in penis austȩ dannationis.¬
in nullo appareret misericors gr̃a. Rursꝰ si om̃s a tene¬
bris tͣnsferent᷑ in lucẽ. in nullo appareret u̾itas ultionis
In qua ꝓptẽa multo plures qͣm in illa sunt. ut sic ostendat᷑
qͥd om̃ibꝰ deb̾et᷑. Qd̃ si oĩbꝰ redd̾et᷑. iusticiã uindicantis

Expanded text:
commissum est. quanto enim magis homo fruebatur deo, tanto macommissum est. quanto enim magis homo fruebatur deo, tanto maiore impietate dereliquit deum et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternum. Hinc est uniuersa generis humani massa damnata; quoniam, qui hoc primus admisit, cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordi et indebita gratia liberetur adque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remangratia; rursus si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. in qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur quid omnibus deberetur. quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantis