comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idetur apłs de patre loqui. cum dicit
seruet uirginẽ suam. & det nuptũ uͥgi¬
nem suam: & cȩtera hoc mͦ. Ubi ĩnulli
intellexerunt uirginẽ suam uirgini¬
tatẽ suam. Nulla tam̃ hoc simili scͥpt᷑a¬
rũ locutione demonstrant: cum sit in u¬
ore gradu spiritalis uitȩ uł est. uł eẽ se pu¬
tat. figurate dicta ẽẽ arbitretur quȩ infen¬
orib gradib p̾cipiunt᷑: ut uerbi grã si celi¬
bem amplexus ẽ uitã. & se castrauit ꝓpt̃
regnum celoꝵ. quicqͥd de uxore diligenda
& regenda scĩ libri precipiunt. ñ ꝓpͥẽ. s tͣns¬
late accipi oportere contendat: & quisquis
statuit seruare innuptã uirginẽ suã. tãꝙͣ
figuratã locutionẽ suã conetur int̾p̃tari:
qͥa dictum ẽ. trade filiã & grande opꝰ ꝑfece¬
ris. Erit gͥ etiam hoc in obseruationib in¬
telligendaꝵ scͥpturaꝵ: ut sciamꝰ alia oĩb
cõminiter p̃cipi. alia singl̃is qͥbq generib
ꝑsonaꝵ: ut ñ solum ad uniu̾sum statum

Expanded text:
us de patre loqui, cum dicit: seruet uirginem suam, et: det nuptum uirginem suam et cetera hoc modo. ubi nonnulli intellexerunt uirginem suam uirginitatem suam; nulla tamen hoc simili scripturarum locutione demonstrant. cum sit inuori gradu spiritualis vitae vel est, vel esse se putat, figurate dicta esse arbitretur, quae inferioribus gradibus praecipiuntur: ut verbi gratia, si caelibem amplexus est vitam, et se castravit propter regnum coelorum , quidquid de uxore diligenda et regenda sancti Libri praecipiunt, non proprie sed translate accipi oportere contendat; et si quis statuit servare innuptam virginem suam, tanquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est, Trade filiam, et grande opus perfeceris . Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibpersonarum, ut non solum ad uniuersum statum
Abbreviated transcription (Latin):
aborant pelagiani quantum posst̃
ostendere grãm di scđm merita nr̃a dari.
hoc ẽ grãm non ẽẽ grãm. Quib enĩ gratia¬
scđm merita redditur. non imputat᷑ mer
quidem in apło paulo. sed malum: q̃n perse¬
quebatur eccłiam. Unde dicit. Non sũ ido¬
neus uocari apłs: quia ꝑsecutus sũ eccł̃iam

Expanded text:
aborant, quantum possunt, ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari; hoc est, gratiam non esse gratiam. Quibus enim secundum meritum redditur, non imputatur merquidem in apostolo Paulo, sed malum, quando persequebatur Ecclesiam: unde dicit, Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
optime: s plus omĩb illis laboraui. Quas
tͥ cepisti tribuere: q̃d pauloante dõ ded̾as.
Agnosce & sequere. Non ego aũ s grã dei
metum. Bene infirme firmissime exalta¬
tus eris: quia ñ es ingratus. Tu es idem
ipse paulus in te paruus: indño magnus.
Tu es idem quiter dñm rogasti: ut stimu¬
lus carnis tuȩ angłs sathane a quo colafiza¬
baris. auferretur ate. Quid tͥ dictum est.
quid audisti: quando hoc petistiꝰ Sufficit
tibi grã mea. Nam uirtus in infirmitate
ꝑficitur. Et enim infirmatus ẽ: tu uͦ ꝑfe

Expanded text:
optime. Sed, Plus illis omnibus laboravi: quasi tibi coepisti tribuere, quod paulo ante Deo dederas. Agnosce, et sequere: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Bene, infirme: firmissime eris exaltatus, quia non es ingratus. Tu es idem ipse Paulus in te parvus, in Domino magnus. Tu es qui ter Dominum rogasti, ut stimulus carnis, angelus satanae, a quo colaphizabaris, auferretur a te. Quid tibi dictum est? quid audisti quando hoc petisti? Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. . Etenim infirmatus est, tu ve
Abbreviated transcription (Latin):
ater nr̃ abrahamicuius iusticia fidei
nob ad exemplum imitanda ꝓposita
est. ut & nos iustificati ex fide pacẽ habea¬
mus ad dm: intelligere debemus quẽad¬
modum uixerit. ñ reprehendere: ne ante
ꝑ abortũ labamur ex utero matͥs eccł̃ie.
quam ꝑstabilem conceptum formati. per¬

Expanded text:
tri Abraham. cuius ergo iustitia fidei nobis ad exemplum imitanda proposita est, ut et nos iustificati ex fide pacem habeamus ad deum, intellegere debemus, quemadmodum uixerit, non reprehendere, ne ante per abortum labamur ex utero matris ecclesiae. quam per stabilem conceptum formati per
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntariam segregans d̃s̃ heredi¬
tati suȩ: & enim infirmata est. tu uͦ ꝑfe¬
cisti eam. Quia pluuiam uoluntariã se¬
gregasti: ñ attendens hominum merita:
sed tuam grãm & miscłiam. Infirmata
ẽ gͦ ipsa hereditas: & agnouit inse infir¬
mam eẽ: ut firma eẽt inte. Non firmarȩ¬
tur si ñ infirmaretur: ut abs te inte ꝑficet᷑
uide infirmatum. qui dixit. Non sũ ido
neus uocari apłs: quia ꝑsetutus sũ ȩccłiã
dei. Quare gͦ apłs es: Gratia di sum id qͦd
sum: ñ sum idoneus. s gr̃ã d̾i sumad qd̾ sũ.
Infirmatꝰ ẽ paulus: tu uero ꝑfecisti eũ. Iam uͦ
quia grã dei est. quod ẽ. uide quid sequat᷑.

Expanded text:
oluntariam segregans Deus haereditati suae: etenim infirmata est; tu vero perfecisti eam . Quia pluviam voluntariam segregasti, non attendens hominum merita, sed tuam gratiam et misericordiam. Infirmata est ergo ipsa haereditas, et agnovit se infirmam in se, ut firma esset in te. Non firmaretur, si non infirmaretur, ut abs te in te us infneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Quare ergo Apostolus es? Gratia Dei sum quod sum. Non sum idoneus, sed gratia Dei sum quod sum. Infirmatus est Paulus, tu vero perfecisti eum. Jamvero quia gratia Dei est q
Abbreviated transcription (Latin):
licia. & inuidia agentes: abhominabiles. in¬
uicem odio habentes. Quid istis tam malis
meritis: nͥ pena utiq debebatur: S do red¬
dente bona ꝓmalis. ꝑ gr̃am quȩ non scđm
merita nr̃a datur: Factum ẽ qd deinde sub

Expanded text:
litia et invidia agentes, abominabiles, inlitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde sub
Abbreviated transcription (Latin):
redditum est bonum ꝓmalo: in eo qd secutꝰ
adiunxit. s grã di sum id quod sũ. Atq ut
ostenderet &e liberum arbitrium: mox ad¬
didit. oe grã cius in me uacua ñ fuit: s plus
omnib illis laboraui. hoc enim lib̾um ar¬
bitrium hominis exhortatur. & in aliisqͥb
dicit: rogamus ne in uacuum grãm d̾ĩ sus¬
cipiatis. Ut qͥd eos rogat. si gr̃am sic susceꝑuit.
ut ꝓpͥam ꝑderent uoluntatẽ : Tamen ne ipsa
uoluntas sine grã di putet᷑ boni aliqͥd posse.
grã di sola. nec ipse solus: s grã dĩ cum illo.
Ut idem de cȩlo uocaretur. & tam magna
efficacissima uocatione conu̾teret᷑. grã dei
erat sola: quia merita eiꝰ erant magna. sẽd
mala. Deniq & alibi dicit ad thimotheum.
Collabora eugłio. scđm uirtutẽ di saluos
nos facientis. & uocantis uocatione sua sc̃a.¬
mala cõmemorans: dicit. fuimus enim stulti
& nos aliquando. & increduli errantes. serui¬
entes desideriis & uoluptatib uariis. in ma¬

Expanded text:
 bonum pro malo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id quod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos facientis, et vocantis vocatione sua samala commemorans dicit: Fuimus enim stulti et nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in ma
Abbreviated transcription (Latin):
Ia porro iusticia quȩ uiuit in seipsa. ꝓ¬
culdubio ds̃ ẽ: atq incõmutabiliter
uiuit. Sicut aũcũ sit inseipsa uita. cẽ nobis
fit uita cum eiꝰ efficimur ut cumq participes:
ita cum in seipsa sit iusticia. cẽ nob̾ fit iusticia.
cũ ei coherendo iuste uiuimꝰ. Et tantomag̃
miniisue iusti sumus: quanto illi magis
minusue coheremꝰ. Unde scriptũ ẽ de uni¬
genito filio dĩ. cum sit utiq patͥs sapĩa. atq
iusticia. & semꝑ inseipsa sit: quod factus sit
nob̾ a dõ sapientia. & iusticia. & sc̃ĩficatio. &e
redemptio: ut quẽadmodũ scriptum ẽ. qͥ¬
d̃s. uera iusticia. uł ille uerus ds sum ma
iusticia: ꝙͣ ꝓfecto esurire ac sitire debemꝰ.
ea nr̃a ẽ in hac ꝑegrinatione iusticia. & qͥa
pꝰea saturari: ea nr̃a ẽ in et̾nitate plena u¬

Expanded text:
a porro iustitia, quae uiuit in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit uita, cum eius efficimur utcumque participes: ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus et tanto magis minusue iusti sumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. unde scriptum est de unigenito filio dei, cum sit utique patris sapientia atque iustitia et semper in se ipsa sit, quod factus sit nobis a deo sapientia et iustitia et sanctificatio et redemtio, ut, quemadmodum scriptum est, qdeus uera iustitia uel ille uerus deus summa iustitia, quam profecto esurire ac sitire, ea nostra est in hac peregrinatione iustitia, et qua postea saturari, ea nostra est in aeternitate plena iu
Abbreviated transcription (Latin):
iudicare atq dinoscere. cũ se satanas
transfigurat uelut angłm lucis: ne fallen¬
do ad aliqua ꝑnitiosa seducat. Nlam qͦn¬
do sensus corꝑis fallit. mentẽ uͦ ñ mouet
a uera rectaq sententia. qua qͥsq uitã fi¬
delem gerit. nullum ẽ in religione ꝑicłm:
uł cum se bonum fingens. ea facit siue
dicit. quȩ bonis angłis congruunt: &̃ si
credatur bonus. non ẽ error xꝑiane fidei
ꝑicłos. aut morbidꝰ. Cum uͦ ꝑ hec aliena
ad sua incipit duicere: tunc eũ dinosce̾. nec
post eũ ire. magna & necessaria uigilantia
ẽ. S quotus quisq hominũ idoneus ẽ. õs
mortiferos eius dolos euadere: nͥ regat atq
tueat᷑ ds : Et ipsa huiꝰ rei difficultas adhoc
ẽ utilis. ne sit spes sͥ qͥsq aut hõ alter alt̾:
s d̾s suis omĩb: id enim nob potiꝰ expe¬
dire ꝓrsꝰ pioꝵ ambigit nemo. Si quis uos

Expanded text:
udicare atque dignoscere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum: vel cum se bonum fingens, ea facit sive dicit, quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est error christianae fidei periculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessaria vigilantia est. Sed quotusquisque hominum idoneus est omnes mortiferos ejus dolos evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire prorsus piorum ambigit nem
Abbreviated transcription (Latin):
uos redigit: siquis deuorat. siquis accipit.
si qͥs excollitur: siquis in faciem uos cȩdit
Deinde continuo subiungit. Sodm ignobi¬
litatẽ dico: ut exponat quid sit in faciẽ
cedi. hoc ẽ contempni & despici. Quod qͥ¬
dem ñ ideo dicit apłs. ut illos ñ sustinerẽt:
s ut se magis. qͥ eos sic dilig̾et. ut seipsũ
ꝓ eis uellet impendi. Periculis in falsis¬

Expanded text:
ipit, si quis extollitur, si quis in faciem vos caedit: deinde continuo subjungit, Secundum ignobilitatem dico ; ut exponat quid sit in faciem caedi, hoc est contemni atque despici. Quod quidem non ideo dicit Apostolus, ut illos non sustinerent; sed ut se magis qui eos sic diligeret, ut seipsum pro eis vellet impendi . Sed quoniam faci
Abbreviated transcription (Latin):
Ntelligendũ ẽ fuisse quosdã. qui cũ uellent
eis legis seruitutẽ ꝑsuadere. & uiderent eos
pauli apłi auctoritate reuocari. dicerent
luisse sententiã suã: oportunissime subiȩ¬
cit. Ego aũ fr̃s si circumcision ẽ predico:
qd ad huc ꝑsecutionẽ patior: Etiã ab ipsis
patiebat᷑ ꝑsecutionẽ. qͥ talia ꝑsuadere
moliebãtur. cũ Oiã eugłm suscepisse ui¬
derent᷑. Quos tangit & alio loco. uͥ ait. ꝑiclis
infalsis frĩb. & hic in capite epłe. uͥ dicit¬

Expanded text:
ntelligendum est fuisse quosdam qui cum vellent eis istam servitutem persuadere, et viderent eos Pauli apostoli auctoritate revocari, dicerent luisse sententiam suam; opportunissime subjecit, Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patior? Etiam ab ipsis enim patiebatur persecutionem, qui talia persuadere moliebantur, cum jam Evangelium suscepisse viderentur. Quos tangit alio loco, ubi ait, Periculis in falsis fratribus ; et hic in capite Epist
Abbreviated transcription (Latin):
exhortantur. uires ñ habiturã ex horta¬
tionem suã. nͥ totũ illud qd̾ ut agat hõ agunt
cũ hoĩe. in hominis constituant potestate. s
ad ꝑcipiendũ opus bonum. uoluntas libera. nͥ
dĩ munere liberata. Nec attendunt oẽ idipsũ
seipsos dono dei habere. quod ea facultate exhor¬
tantur. ut adcapessendam uitã bonã homi¬
num uoluntates pigras excitent: accendant
frigidas. corrigant prauas: auersas conu̾tant.
repugnantes pacificent. Sic enĩ possunt ꝑsua¬
potius arbitrio suo. Si aũ in eis hec agunt. ita¬
ne tandem hõ inhominis uoluntate tanta agit
uͦ quantalibet homo sermonis facultate p̃polle¬
at. ut sollertia disputandi. & suauitate dicendi.
in hominis uoluntate inserat ueritatẽ nutriat
karitatẽ. docendo tollat errorem. exhortando tor¬
porem: neq qui plantat ẽ aliqͥd neq qͥ rigat: sed
qui incrementum dat ds. frustra quippe oꝑariꝰ
omnia moliretur extrinsetus: nͥ creator intͥnsecꝰ

Expanded text:
s non habituram exhortationem suam, nisi totum illud, quod ut agat homo agunt cum homine, in hominis constituant potestate non ad perficiendum opus bonum uoluntas libera nisi dei munere liberata — nec adtendunt id ipsum etiam se ipsos dono dei habere, quod ea facultate exhortantur, ut ad capessendam uitam bonam hominum uoluntates pigras excitent, accendant frigidas, corrigant prauas, auersas conuertant, repugnantes pacificent. sic enim possunt persuapotius arbitrio suo. si autem in eis haec agunt, itane tandem homo in hominis uoluntate tanta agit uero quantalibet homo sermonis facultate praepolleat. ut sollertia disputandi et suauitate dicendi in hominis uoluntate inserat ueritatem, nutriat caritatem, docendo tollat errorem, exhortando toi-porem, neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. frustra quippe operarius omnia moliretur extrinsecus, nisi creator intrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
mñs regni illius homines docibiles dei erunt:
ñ abhominib audient. Et si ab hoĩbus
audiunt: tam̃ qd̃ intelligunt intus datur:
intꝰ cͥoruscat: intus reuelatur. Quid faciunt
homines forinsecus annuntiantes: Qd facio ego
mͦ dum loquor: Strepitũ u̾boꝵ ingero aurib
ur̃is. Nisigͦ reuelet ille qui intus ẽ. qͥd dico aut
qͥd loquor᷑ Ext̾ior cultor arboris. int̾us ẽ crea¬
tor qui plantat ce qͥ rigat extrinsecꝰ oꝑat᷑. Hoc
facimus nos: s neq qui plantat ẽ aliquid. neq
qͥ rigat᷑ s qͥ increm̃tũ dat ds̃. Hoc est erunt om̃s
docibiles dei

Expanded text:
mnes regni illius homines docibiles Dei erunt, non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aat Deus : hoc est, Erunt omnes docibiles Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ui potest caꝑe capiat. S ñ possũ inqͥs.
Non potes: Non possum. Suscipit te nut̾¬
catoria quedam apłi auctoritas: ut qͥ se ñ
continent nubant. Fiat aliquid unde ꝑ¬
ueniatur adueniam. ꝑtinet ad ueniã:
ne irruat᷑ in et̾nam penã. fiat qd̾ licet un¬
de ignoscatur qd ñ licet: hoc indicat quod
sequit᷑. Mallem eos nub̾e quã uri. Conces¬
&e manet adult̾o. s etiam hoc qͦd conuigati
uicti concupiscentia. utuntur inuicem ultͣ
necessitatẽ liberos ꝓcreandi: ponã inhis
ꝓ quibꝰ cotidie dr. Dimitte nobis debita nr̃a:
sicut &e nos dimittimus debitorib nr̃i. His

Expanded text:
ui potest capere, capiat . Sed non possum, inquit. Non potes? Non possum. Suscipiat te nutritoria quaedam Apostoli auctoritas, ut si se non continent, nubant. Fiat aliquid, unde perveniatur ad veniam. Pertineat ad veniam, ne irruatur in aeternam poenam. Fiat quod licet, unde ignoscatur quod non licet. Hoc indicat quod sequitur: Mallem eos nubere, quam uri . Conceset manet adulteros. Etiam hoc quod conjugati victi concupiscentia utuntur invicem ultra necessitatem liberos procreandi, ponam in his pro quibus quotidie dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostri
Abbreviated transcription (Latin):
anctus sum. cum audio: uocem dñi ag¬
nosco. Et hic separo meam. Certe in se¬
parabiliter a corpore suo loquitur. cum sic
geñ suꝑb & mendax. Si aũ sc̃s &e sc̃ĩficatus
scd̾m id quod dictum ẽ. scĩ estote. quia & ego
sc̃s sum: audeat & corpus xꝑi. audeat ce ille
unus homo clamans a finib t̾rȩ cum capite.
grãm scĩtatis. gr̃ãm baptisini & remissionis
peccatoꝵ. Et hec quidem fuistis ait apls: enu¬
merans multa peccata. ce leuia. & grauia. &
usitata. & horribilia. Et hec quidem fuistis. s
abluti estis. s scĩficati estis. Si gͦ sc̃ificatos dicit:
dixeris te ex te eẽ scm̃: suꝑbus es. Rursꝰ fidelis
ingratus es. Etenim ex alio latere. incipis
se sc̃os non ẽẽ: capitupsi faciunt iniuriam.
cuiꝰ menbra sca ñ st̃. Iã uide ubi sis: & de

Expanded text:
anctus sum,» cum audio, vocem ejus agnosco; et hic separo meam? Certe inseparabiliter a corpore suo loquitur, cum sic gens; superbus et mendax: si autem sanctus sanctificatus, secundum id quod dictum est, «Sancti estote, quia et ego sanctus sum» ; audeat et corpus Christi, audeat et unus ille homo clamans a finibus terrae , cum capite suo, gratiam sanctitatis, gratiam Baptismi et remissionis peccatorum. «Et haec quidem fuistis,» ait Apostolus, enumerans multa peccata, et levia et gravia, et usitata et horribilia: «Et haec quidem fuistis; sed abluti estis, sed sanctificati estis» . Si ergo sanctificatos dicit, dixeris te ex te esse sanctum, superbus es: rursus, fidelismerui. Etenim ex alio latere incipis se sancta non esse, capiti ipsi faciunt injuriam, cujus membra sancta non sunt. Jam vide
Abbreviated transcription (Latin):
michi licita sunt: s ego sub nulliꝰ redigar
potestate. Esca uentri & uenter escis: d̃s aũ
& hunc & has euacuabit. Item alibi dehoc
ipso. Omĩa licita sunt: s non omĩa expediunt.
Omnia licita sunt: s ñ omĩa ȩdificant. Nemo
q̃d suum ẽ querat: s id quod alteriꝰ ẽ. Atq
ut ostenderet unde loqueretur: om̃e inquit
qd in macello uenit manducate. nicħ int̾ro¬
gantes ꝓpt̾ conscientiam. Et tam̃ alibi dicit.

Expanded text:
ihi licita sunt, sed ego sub nullius redigar potestate. esca uentri et uenter escis, deus autem et hunc et has euacuabit. item alibi de hoc ipso: omnia licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia licita sunt, sed non omnia aedificant. nemo quod suum estquaerat, sed id quod alterius est. atque ut ostenderet unde loqueretur, omne, inquit, quod in macello uenit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam. et tamen alib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiusticiam quidem que coram deo ẽ ꝑmit¬
tuntur. s ꝓpter offensionem hominum.
ne ob hoc impediantur. a salute uitanda
sunt: ea uͦ non licere & ideo ñ expedire:
quȩ sic ipsa iusticia uetantur. ut facienda
non sint. etiam si ab eis quib in noticiam
fuerint ꝑlata. laudentur. Quod si ita est:
ideo non nͥ illicita ꝓhibent᷑ a dño: ut ea
que licita sunt. & ñ expediunt: ñ legis uin¬
culo. s libera dilectionis beneficientia caue¬

Expanded text:
per iustitiam quidem, quae coram deo est, permitper iustitiam quidem, quae coram deo est, permittuntur, sed propter offensionem hominum, ne ob hoc inpediantur a salute, uitanda sunt; ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitia uetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis, quibus in notitiam fuerint perlata, laudentur. quod si ita est, ideo nonnisi inlicita prohibentur a domino, ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non legis uinculo, sed libera dilectionis beneficentia caue
Abbreviated transcription (Latin):
re non possumus. & aliqua peccata ẽẽ licita
dicere ñ audemus: restat ut dicamus fieri
aliquid quod non expediat. & tam̃ si licitũ
ẽ non ẽẽ peccatum: quamuis qm̃ ñ expedit.
ñ sit utiq faciendum. Quod si absurdũ ui¬
detur ut aliquid fiat quod ñ expedit. & di¬
catur non peccasse qui id fecerit: intelligen¬
dum ẽ hoc ex cõsuetudine rationis. absurdii.
Quȩ ita late patet: ut &̃ iumenta quãuis
sint rationis exꝑtia. tam̃ plerumq dicamꝰ
debere uapulare cum peccãt. Peccare aũ ꝓpͥe
non ẽ. nisi eiꝰ qui uttiur rationali uoluntatis
arbitrio: quod in omĩb mortalib animan¬
tib ñ nisi homini ẽ diuinit᷑ attributum.
S aliud ẽ cum ꝓprie loquimur: aliud cum
uerba ex aliis reb transferendo. uł abuten¬
do mutuamur. Ut gͥ si possumꝰ enitamur.
nec expedit. aliquo certo fine distinguere:
ea michi uidentur licere. & ñ expedire. quȩ

Expanded text:
re non possumus et aliqua peccata esse licita re non possumus et aliqua peccata esse licita dicere non audemus, restat, ut dicamus fieri aliquid, quod non expediat, et tamen, si licitum est, non esse peccatum, quamuis quoniam non expedit, non sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita late patet, ut etiam iumenta, quamuis sint rationis expertia, tamen plerumque dicamus debere uapulare cum peccant; peccare autem proprie non est nisi eius, qui utitur rationali uoluntatis arbitrio, quod in omnibus mortalibus animantibus nonnisi homini est diuinitus adtributum. sed aliud est, cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus transferendo uel abutendo mutuamur. Vt igitur, si possumus, enitamur d non licet atque ideo nec expedit. aliquo certo fine distinguere, ea mihi uidentur licere et non expedire, quae
Abbreviated transcription (Latin):
expedire ñ posset. Potest gͦ aliquid lictre &
ñ expedire: expedire autẽ quod non licet
ñ potest. Acꝑ hoc ñ omĩa quȩ licita st̃ expedi¬
omĩs qui sanguine xꝑi redemptꝰ ẽ. homo
est. non tamen omĩs qui hõ ẽ. etiam sangui¬
ne xꝑi redemptꝰ est: ita omne qd̃ ñ licet. ñ
expedit: nec tamen omẽ qd̃ ñ expedit. etiã
non licet. Sunt quippe licita quȩ ñ expe¬
diunt: sicut apło teste discimus. S inter id
quod illicitum ẽ & ideo ñ expedit. atq ĩd
quod licitum ẽ nec tamen expedit. qͥd int̾ sit
aliqua uniuersali regula diffinire difficile
ẽ.Cituis enim quisq dixerit. omẽ quod fie¬
ri ñ expedit: peccatum ẽ. Omne aũ peccatum
illicitum ẽ. Omne gͦ quod ñ expedit: illicitũ
ẽ. Et ubi erunt illa quȩ licita eẽ s ñ expedi¬
re apłs dixit:. si om̃e qd̃ ñ expedit licitũ ñ ẽ:
Quaꝓpter quia uerum dixisse apłm dubita¬

Expanded text:
expedire non posset. Potest ergo aliquid licere et expedire non posset. Potest ergo aliquid licere et non expedire: expedire autem quod non licet non potest. Ac per hoc non omnia licita expediChristi sanguine redemptus est, homo est, non tamen omnis, qui homo est, etiam sanguine Christi redemptus est, ita omne quod non licet non expedit nec tamen omne quod non expedit etiam non licet. sunt quippe licita, quae non expediunt, sicut apostolo teste didicimus. Sed inter id, quod inlicitum est et ideo non expedit, atque id, quod licitum est nec tamen expedit, quid intersit, aliqua uniuersali regula definire difficile est. citius enim quisque dixerit: omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum inlicitum est. omne ergo quod non expedit, inlicitum est. et ubi erunt illa, quae licita esse, sed non expedire apostolus dixit, si omne quod non expedit, licitum non est? quapropter quia uerum dixisse apostolum dubita
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ oĩa qͥde munda. & qͦd ẽ s ñ oĩa expediunt:
ipsũ ẽ s malũ ẽ hoĩ. qͥ ꝑ offẽsionẽ mãducat.
Ita ostendit ea q̃ licita st̃. id ẽ nullo p̃cepto dñi
ꝓhibẽt᷑: sic̃ expedit. potiꝰ eẽ tͣctanda ñ p̃scͥpto
legis s ꝯsilio caritatis: hec st̃ q̃ ãpliꝰ erogant᷑
saucio. qͥ curãdꝰ ad stabulũ samaritani illiꝰ mi
Dño moneantur offerri: ut tanto intelligan¬
tur ẽẽ gratiora: quantomagis ostenduntur
indebita. S eaquȩ in his talia sunt. ut quã¬
uis sint licita. non expediant. ñ in eis dici po¬
test bonum ẽ hoc s illud melius. sic̃t dictũ
melius facit: ibi enim utrumq licet: & hoc
dit. Nam illis que se non continent. utiq ex¬
pedit nubere: & quõd licet expedit: quȩ aũ
uouerint continentiam. nec licet. nec expedit.
Porro licet disced̾e ab infideli conuige: s ñ
expedit. Manere aũ cum illo. si cohabitare
consentit. & licet & expedit: quia si ñ liceret.

Expanded text:
ia quidem munda: et quod est, sed non omnia expediunt; ipsum est, sed malum est homini qui per offensionem manducat. Ita ostendit ea quae licita sunt, id est, nullo praecepto Domini prohibentur, sicut expedit potius esse tractanda, non praescripto legis, sed consilio caritatis. haec sunt, quae amplius erogantur saucio, qui curandus ad stabulum Samaritani illius miraecipi, quamuis domino moneantur offerri, ut tanto intellegantur esse gratiora, quanto magis ostenduntur indebita. Sed ea, quae in his talia sunt, ut, quamuis sint licita, non expediant, non in eis dici potest: bonum est hoc,. sed illud melius, sicut dictum  dat nuptum, melius facit. ibi enim utrumque licet, et hoc dit. nam illis, quae se non continent, utique expedit nubere, et quod licet, expedit; quae autem uouerint continentiam, nec licet nec expedit. porro discedere ab infideli coniuge expedit: manere autem cum illo, si cohabitare consentit, et licet et expedit; quia si non liceret,
Abbreviated transcription (Latin):
ro siille int̾itus a serpentib & ab ext̾mina¬
tore illa ꝑditio. & gladii trucidatio. figure
fuert. sicut euidenter dicit. apłs: cũ illa oĩa
contigisse manifestum sit ñ enĩ ait infigͣa
dicebant᷑. uł in figͣa scͥpta sunt. s in figura
inqͥt contingebant illis: quanto maiore di¬
ligentia pietatis cauende st̃ pene quaꝵ figͣe
ille fuert̃: Aculdubio quippe. sic̃t in bonis
reb multo ampliꝰ boni ẽ in eo qͦd ꝑfigurã
significatur. quam in ipsa figura: ita in ma¬
lis longe utiq peiora st̃ quȩ significant᷑ fi¬
guris: cũ tanta mala sint &̃ significantes figͣe.
Nam sic̃ t̾ra ꝓmissionis qͦ ille ppłs ducebatur.
incõparatione regni celoꝵ nicħ ẽ qͦ xꝑianus

Expanded text:
ro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coel
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogat dicens ubi eum posiustis: uo¬
cationem nr̃am quȩ fit in occulto. arbitror
significarẽ. Predestinatio enim nr̃e uocati¬
onis occulta ẽ. Cuis secreti signum ẽ. in¬
t̃rogatio dñi quasi nescientis. cum iꝑsi
nesciamus: sicut dicit apłs. ut cognoscã
sicut &e cognitus sum. Qunc aũ manent¬

Expanded text:
interrogat dicens, Ubi eum posuistis? vocationem nostram quae fit in occulto, arbitror significare. Praedestinatio enim vocationis nostrae occulta est: cujus secreti signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus; sicut dicit Apostolus Ut cognoscam, sicut et cognitus sum . Vel quod igno
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sint credenda de xꝑo. s etiã quȩ
obseruanda. ei qui accedit ad compagem
rectionis eius. quod donum sp̃e ꝓmiserit.
dederitq fidelib s &̃ qualia menbra. qͥb
sit caput querat. instituat. diligat. lib̾et
atq ad et̃nam uitam honoremq ꝑdiicat.
fidelium ꝑtinet ñ prẽtmittit᷑. Hoc intelligi
pot̃ etiam in eo qd̃ cõmemorant dixisse
apłm paulum. nicħ me dixi scire in uõbis
putant ita dictum. tamꝙͣ nicħ aliud eis
insinuatum ẽẽt ut pͥmitus crederent: ac
deinde baptizati quicqͥd ad uitã moresq
ꝑtinet discerent. Hoc inquiunt apło satis
suꝑq suffeut: qui eis dixit. qd̾ e si multos
pedagogos haberent in xp̃o s ñ multos
nisi crispum &e gaium. & stephane domum.
nicħ eos amplius docuit. quam xp̃m cruci¬
fixum: quid si dicat aliquis nec resurrexisse
Si aũ non ita intelligunt. s hoc qͦq ad xp̃m
crucifixum ꝑtinere concedunt: sciant in
xp̃o crucifixo multa homines discere. & ma¬

Expanded text:
quae sunt credenda de Christo, sed etiam quae obseruanda ei, qui accedit ad conpagem rectionis eius, quod donum spiritus promiserit dederitque fidelibus, sed etiam qualia membra, quibus sit caput, quaerat, instituat, diligat, liberet atque ad aeternam uitam honoremque perducat. fidelium pertinet, non praetermittitur. Hoc intellegi potest etiam in eo, quod commemorant dixisse apostolum Paulum: nihil me dixi scire in uobis, putant ita dictum, tamquam nihil aliud eis insinuatum esset, ut primitus crederent ac deinde baptizati quidquid ad uitam moresque pertinet discerent. hoc, inquiunt, apostolo satis superque suffecit, qui eis dixit, quod et si multos paedagogos haberent in Christo, sed non multos nisi Crispum et Gaium et Stephanae domum, nihil eos amplius docuit quam Christum crucifixum, quid? si dicat aliquis nec resurrexisse si autem non ita intellegunt, sed hoc quoque ad Christum crucifixum pertinere contendunt, sciant in Christo crucifixo multa homines discere et ma
Abbreviated transcription (Latin):
ubi intelligitur om̃is cohercicio malaꝵ con¬
cupiscentiaꝵ: ac ꝑ hoc fieri ñ pot̃. ut eis qͥ
cruce xꝑi informantur. ꝓfessa adulteria
ꝑmutant᷑. Dam &e apłs petrus de sacram̃¬
to ipsius crucis hoc ẽ passionis xꝑi ãmonet.
ut qui ea consecrant᷑ peccare desistant: ita
loquens. Xp̃o gͦ passo ꝑ carnẽ & uos eadem
cogitatione armamini: qͥa qͥ mortuus ẽ car¬
ne desinit peccare: ut iam non hominũ de¬
sideriis. s uoluntate dm̃i dĩ reliquum in
carne uiuat: & cet̾a quib consequent often¬
dit eum ꝑtinere ad xꝑm crucifixũ. hoc ẽ ꝑ
carnẽ passũ qͥ in eiꝰ corꝑore crucifixis carna

Expanded text:
omnis cohercitio malarum concupiscentiarum. ac per hoc fieri non potest, ut eis, qui cruce Christi formantur, professa adulteria permittantur. nam et apostolus Petrus de sacramento ipsius crucis, hoc est passionis Christi, admonet, ut qui ea consecrantur peccare desinant, ita loquens: Christo ergo passo in carne et uos eadem cogitatione armamini, quia qui mortuus est carne desinit peccare, ut iam non hominum desideriis, sed uoluntate domini dei reliquum in carne uiuat et cetera, quibus consequenter ostendit eum pertinere ad Christum crucifixum, hoc est per carnem passum, q
Abbreviated transcription (Latin):
emo nouit filiũ nͥ pat̃: neq patrẽ quis
nouit nͥ filiꝰ: & cui uoluerit filiꝰ reuela¬
re. Sicut gͦ ipse ꝑse nouit patrẽ: nos aũ ꝑ illũ
nouimus patrem: sic intrat in ouile ꝑ seipsum:
& nos ꝑ ipsum. Ostium dicebamꝰ xp̃m nos ha¬

Expanded text:
emo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quisquam novit, nis Filius, et cui voluerit Filius revelare . Sicut ergo ipse per se novit Patrem, nos autem per illum novimus Patrem; sic intrat in ovile per semetipsum, et nos per ipsum. Ostium dicebamus per Ch
Abbreviated transcription (Latin):
sit &e pastor Ostium pandendo se: pastor intͣndo
ꝑse. Et qͥdem fr̃s mei qd̾ pastor ẽ: dedit & men¬
bris sius. Dam &e petrus pastor. & paulus pa¬
stor: & cȩteri apłi pastores: & boni ep̃t pastoreᷤᷤ
Ostium uͦ nemo nr̃m se dicit. hoc sͥ ipsi ꝓprie
denint: qua intrarent oues. Deniꝙ paulus
apłs boni pastoris implebat officium. qͣn xp̃ma
stia sibi ponere. ñ qua intrarent ut congrega¬
rentur. s qua errarent. ut diuiderent᷑: dicen¬
des alii ego sũ ꝑauli. alii ego cephe. arii ego a¬
pollo alii ego xpi: expauescens ad eos qͥ dixert̃
ego sum pauli tamꝙͣ clamans ad oues. misere
qͣ itis. ñ sum ostium: nũqͥd paulꝰ in qͥt ꝓuobis
erueifixus ẽ. aut in nomine pauli baptrzati estiᷤᷤ
Qui aũ dicebant ego sum xꝑi: inuenerãt ostir̃.

Expanded text:
sit, et pastor: ostium pandendo se, pastor intrando per se. Et quidem, fratres, quod pastor est, dedit et membris suis: nam et Petrus pastor, et Paulus pastor, et caeteri Apostoli pastores, et boni episcopi pastores. Ostium vero nemo nostrum se dicit; hoc sibi ipse proprium tenuit, qua intrent oves. Denique Paulus apostolus boni pastoris implebat officium, quando Chrstia sibi ponere, non qua intrarent ut congregarentur, sed qua errarent ut dividerentur, dicentes, alii, Ego sum Pauli; alii, Ego sum Cephae; alii, Ego Apollo; alii, Ego Christi: expavescens ad eos qui dixerunt, Ego sum Pauli, tanquam clamans ad oves, Miserae, qua itis? non sum ostium: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Qui vero dicebant, Ego
Abbreviated transcription (Latin):
thaneos. accõmodatius accipimus patres
moysen & aaron. aliosq seniores: qui cõme¬
morantur ineadem scriptura. & sp̃m acce¬
pisse unde acceꝑat moyses: ut eũ adiuuareit
ad eundem ppłm regendum ac ferendũ. Cur
enim ñ appellarentur patres: Non sicut ds
pat̾ unus ẽ qui regenerat sꝑu scõ quos facit
filios ad eternam hereditatem: s honoris
grã ꝓpt̾ ętatem. curamq pietatis. sic̃t paulus
senior dicit. Non ut confundam uos hec scri¬
bo. s ut filios meos km̃os moneo: cũ sciret
utiq adño dictum. ne uob̾ dicatis patrem
interra. unus ẽ enim pat̾ ur̃ ds. Quod non
ideo dictum ẽ. ut hoc uocabulũ honoris hu¬
mani. de loquendi consuetudine tolleretur:
s ne grã dei qua in eternam uitam regene¬
ramur. nature uł potestati. uł cẽ sc̃itati cuiꝰ¬
quam hominis. tribueretur. Ideo cũ diceret
ne ipsius putaretur ẽẽ. quod dei ẽ. Quid¬

Expanded text:
An accommodatius accipimus patres, Moysen, et Aaron, aliosque seniores qui commemorantur in eadem Scriptura etiam spiritum accepisse, unde acceperat et Moyses, ut eum adjuvarent ad eumdem populum regendum ac ferendum ? Cur enim non appellarentur patres? Non sicut Deus Pater unus est qui regenerat Spiritu suo quos facit filios ad aeternam haereditatem; sed honoris gratia, propter aetatem curamque pietatis: sicut Paulus senior dicit, Non ut confundam vos, haec scribo; sed ut filios meos charissimos moneo; cum sciret utique a Domino dictum, Ne vobis dicatis patrem in terra; unus est enim Pater vester Deus . Quod non ideo dictum est, ut hoc vocabulum honoris humani de loquendi consuetudine tolleretur; sed ne gratia Dei qua in aeternam vitam regeneramur, naturae, vel potestati, vel etiam sanctitati cujusquam hominis tribueretur. Ideo cum diceret,ne ipsius putaretur esse quod Dei est.
Abbreviated transcription (Latin):
Regula aũ catholice fidei. sic se habet: ut cũ
aliqua in scͥpturis dicuntur de filio qͦd sit
minor patre. scd̾m susceptionẽ hominis
intelligantur: cum uͦ ea dicuntur quib de¬
monstratur equalis. scđm qd̵ ds ẽ accipiant᷑.¬

Expanded text:
Regula autem catholicae fidei sic se habet, ut cum Regula autem catholicae fidei sic se habet, ut cum aliqua in Scripturis dicuntur de Filio, quod sit minor Patre, secundum susceptionem hominis intelligantur: cum vero ea dicuntur quibus demonstratur aequalis, s
Abbreviated transcription (Latin):
destruetur mors. Non enim erit aliqͥd quod
destruatur: postea quam mortale hoc in¬
duerit immortalitatem. Omnia enĩ subiecit
hoc est ut etiam mortem destruat. Cum aũ
eum qui subiecit ei omĩa. Patrẽ uult
intelligi omnia filio subiecisse. sicut multis
locis idem dñs in eugłio cõmendat & p̃dicat:
non solum ꝓpter formam serui. s etiã propt̃
pͥncipium de quo ẽ & de quo equalis est ei
de quo est. Amat enim ad unum pͥncipiũ
referre omnia tamquã imago eiꝰ.: s in qͦ
inhabitat omnis plenitudo diuinitatis.
ui filium dei patri ȩqualem ñ eẽ conten¬
dunt: solent usurpare familiaruis hoc
testimoniũ. Unde enim posset eis error obori¬
ri pailiatus nomine xꝑiano: niside scͥpt̾is
ñ intellectis: Dicunt enim. Si equalis ẽ qͦmͦ
subiectus erit: Quod utiq simile ẽ illi eugłice
questioni: si equalis ẽ. quomͦ maior ẽ pater
Ipse enim dñs ait: qm̃ pater maior me est.

Expanded text:
destruetur mors. Non enim erit aliud quod destruetur mors. Non enim erit aliud quod destruatur, posteaquam mortale hoc induerit immortalitatem. Omnia enim subjecit hoc est, ut etiam mortem destruat. Cum autem eum qui subjecit illi omnia, Patrem vult intelligi omnia Filio subjecisse: sicut multis locis idem Dominus in Evangelio commendat et praedicat, non solum propter formam servi, sed etiam propter principium, de quo est, et de quo aequalis est ei de quo est. Amat enim ad unum principium referre omnia, tanquam imago ejus: sed in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis. ilium Dei Patri aequalem non esse contendunt, solent usurpare familiarius hoc testimonium, ubi ri palliatus nomine christiano, nisi de Scripturis non intellectis. Dicunt enim, Si aequalis est, quomodo subjectus erit ei? Quod utique simile est illi evangelicae quaestioni, Si aequalis est, quomodo major est Pater? Ipse enim Dominus ait, Quoniam Pater major me est .
Abbreviated transcription (Latin):
donec in imici eius nullomodo audeant
negare. quod regnet. Nam scriptum est.
tur nr̃i. Nec ideo tamen cum misertus nr̃i
fuerit: oculos ab eo debemus auert̾e. In tan¬
tum enim est beatitudo nr̃a: in quantum
eus contemplatione ꝑfriumur. Sic ergo &
hoc dic̾tum est. Oculoꝵ nroꝵ intentio ad
deum non porrigitur. nisi usq ad impetra¬
tionem miscđie ipsius: ut non postea inde
au̾tatur: s ut nicħ inde amplius requirat. Do¬
nec ergo ꝓ eo positum ẽ: ut amplius intelligaᷤᷤ.
Quo enim amplus. idẽ usq ad quã maiorẽ
manifestationem manifestabitur regnũ xꝑiꝰ.
nͥ quousq om̃s mnimici eiꝰ regnare eũ fatean¬
tur : Aliud ẽ gͦ non ampluis manifestari: a¬
liud non ampluis ꝑmanere. Non amplus
manifestari ẽ non fieri manifestius: ñ ampliꝰ
ꝑmanere. ñ fieri ꝑseuerantius. Quando autẽ
manifestius erit regnũ xꝑi: quã cũ om̃ib cla¬
ruerit mimicis: Nouissima autem inimica

Expanded text:
donec inimici ejus nullo modo audeant donec inimici ejus nullo modo audeant negare quod regnet. Nam scriptum est,  misereatur nostri : nec ideo tamen, cum misertus nostri fuerit, oculos ab eo debemus avertere. In tantum enim est beatitudo nostra, in quantum ejus contemplatione perfruimur. Sic ergo et hoc dictum est. Oculorum nostrorum intentio ad Dominum non porrigitur, nisi usque ad impetrationem misericordiae ipsius, non ut postea inde avertatur, sed ut nihil inde amplius requirat. Donec ergo pro eo positum est, ut non amplius, intelligas. Quo enim amplius, id est, usque ad quam majorem manifestationem manifestabitur regnum Christi, nisi quousque omnes inimici eum regnare fateantur? Aliud est ergo non amplius manifestari, aliud non amplius permanere. Non amplius manifestari, est non fieri manifestius: non amplius permanere, non fieri perseverantius. Quando autem manifestius erit regnum Christi, quam cum omnibus claruerit inimicis? 6. Novissima inimica
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem: ut nulli patrem intuenti ꝑ fili¬
umopus sit. aut libeat. in cuiusquã crea¬
turȩ. uł in sua conquiescere potestate. Opor¬
tet enim eum regnare. donec ponat om̃s
inimicos suos sub pedib suis: idest opor¬
donec omnes inimici eius ipsũ regnare
fateantur. Hoc enim intelligitur. sub pedib
eius futuros inimicos. Quod si de iustis ac¬
ceꝑimus: ideo dictum ẽ inimicos. quia ex
iniustis iustificantur. & ei credendo subdũ¬
tur. De iniustis aũ qui ad iustoꝵ beatitu¬
dinem futuram ñ ꝑtinent. sic accipiendũ
est: qm̃ & ipsi eum regnare. ipsa regni eiꝰ
manifestatione. confiisi fatebuntur. Ergo
oportet eum regnare donec ponat om̃s
inimicos suos sub pedib suis. ñ ita dictũ
ẽ. quasi cum posuerit inimicos sub pedib
suis. ñ sit postea regnaturus: s oportet eũ
regnare. donet ponat omnes inimicos suos
sub pedib suis. Oportet eum inquit ad
tantam euidentiam regnum suũ ꝑduce

Expanded text:
virtutem, ut nulli Patrem intuenti per Filivirtutem, ut nulli Patrem intuenti per Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae vel in sua conquiescere potestate. 5. Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: id est, opordonec omnes inimici ejus ipsum regnare fateantur. Hoc enim intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est, inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Ergo, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis, non ita dictum est, quasi cum posuerit inimicos suos sub pedibus suis, non sit postea regnaturus: sed, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; oportet eum, inquit, ad tantam evidentiam regnum suum perducere,
Abbreviated transcription (Latin):
nifestando utiq regnũ pats. ut oĩb notũ sit.
nullũ pͥncipatũ & potestatẽ siue cȩlestiũ. siue
trestriũ. ꝑ se habuisse aliqͥd pͥncipat᷑ ⁊ potesta
ut ordinata sint. In illa enĩ manifestatiõe nul¬
li spes aliqͣ remanebit inqͦquã pͥncipe. aut
in quoꝙͣ homine. quod etiam nẽ ꝓpħa ca¬
nit. bonum est sꝑare in dño quã spare in
pͥncipib: ut ista meditatione anima iam
in regnum patris assurgat: nec cuiꝰquã po¬
testatem preter illum magnifaciens: nec
sua sibi ꝑnitiosissime blandiens. Tradet gͦ¬
deo regnum &e patri cum ꝑ illũ ꝑspeciem
cognoscetur pater. Regnum enim eus suit:¬
inquib nunc regnat ꝑ fidem. Aliter enim
in illo est. Scd̾m quod orat: quidicit posside
nos. Neq enim non ipse possidet oĩa. scđm
quod dicitur etiam illud. cum serui essetis
peccati. liberi eratis iusticie. Euacuabit ergo
omnem principatum. & omn ẽ potestatẽ &

Expanded text:
nifestando utique regnum Patris, ut omnibus notum sit, nifestando utique regnum Patris, ut omnibus notum sit, nullum principum et potestatum, sive coelestium, sive terrestrium, ut ordinata sint. In illa manifestatione nulli spes aliqua remanebit in quoquam principe, vel in quoquam homine. Quod etiam Propheta canit: « Bonum est sperare in Domino quam sperare in principibus , » ut ista meditatione anima jam in regno Patris assurgat, nec cujusquam potestatem praeter illum magnificans, nec sua sibi ipsi perniciosissime blandiens. Tradet ergo regnum Deo et Patri, cum per illum per speciem cognoscetur Pater. Regnum enim ejus sunt nunc regnat per fidem. Aliter enim m fidei quae in illo est, secundum quod orat qui dicit, Posside nos . Neque enim non ipse possidet omnia. Secundum quod dicitur etiam illud: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae . Evacuabit ergo omnem principatum et omnem potestatem et
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ oportet enim illum regnare. do¬
nec ponat om̃s inimicos suos subpedib
suis. quasi postea non sit regnaturus. & ad
hoc ualeat quod suꝑra dictum ẽ. deinde fi
piunt. quasi finem dixerit consummatio¬
nem regni eius: cum in eugłio scͥptum sit
& regni eius non erit finis. Postremo quod
dictum ẽ. cum autem ei omĩa subiecta fu¬
exint. tunc & ipse filiꝰ subiectus erit ei. qͥ
illi subiecit omnia: sic uolunt ĩtelligi qͣsi
nc̃ aut aliquid filio ñ sit subiectum: aut
patri non sit ipse subiectus. Genere gͥ locu¬
tionis. soluitur questio. Sic enim plerumq
scriptura loquitur: ut quod semꝑ est. tunc
fieri dicatur in aliquo. cum ab eo cognosci
ceꝑit. Ita enim dicimus in oratione scĩfice¬
tradiderit regnum deo & patri. idest cũ
patrem regnare monstrauerit: ut ꝑ speci¬
em manifestationẽq clarescat. quod nc̃
a fidelib creditur: & ab infidelib ñ putat᷑.
Euacuabit aũ om̃e pͥncipatũ &e potestatẽ. ma¬

Expanded text:
ctum est, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: quasi postea non sit regnaturus, et ad hoc valeat quod supra dictum est: Deinde finpiunt, quasi finem dixerit, consummationem regni ejus: cum in Evangelio scriptum sit: Et regni ejus non erit finis. Postremo quod dictum est: Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; sic volunt intelligi, quasi nunc aut aliquid Filio non sit subjectum, aut Patri non sit ipse subjectus. 4. Genere igitur locutionis solvitur quaestio. Sic enim plerumque Scriptura loquitur, ut quod semper est: tunc fieri dicatur in aliquo, cum in eo cognosci deberit. Ita enim dicimus in oratione, Sanctificetradiderit regnum Deo et Patri, id est, cum Patrem regnare monstraverit, ut per speciem manifestationemque clarescat, quod nunc a fidelibus creditur et ab infidelibus non putatur. Evacuabit autem omnem principatum et potestatem, ma
Abbreviated transcription (Latin):
tit: s uterq se unum ad fruendũ contem¬
plantib prebet. Tamdiu aũ opus ẽ. ut in
hominib nondum ualentib equalitatẽ
patris & filii ꝑspicua mentis luce contue¬
ri. ꝑ hoc regnet xꝑc. qd̾ tales caꝑe possunt.
& quod ꝓprie ipse suscepit. idest incarnatio¬
nis humilitatemꝰ: donec ponat inimicos
sub pedib suis: idest donec omĩs suꝑbia se¬
cularis. incarnationis eiꝰ humilitati sub¬
datur. Sane quod dictũ ẽ tunc & ipse filiꝰ
subiectus erit ei qui illi subiecit omnia.

Expanded text:
tit, sed uterque se unum ad fruendum contemtit, sed uterque se unum ad fruendum contemplantibus praebet. Tamdiu autem opus est ut in hominibus nondum valentibus aequalitatem Patris et Filii perspicua mentis luce contueri, per hoc regnet Christus, quod tales capere possunt, et quod proprie ipse suscepit, id est, incarnationis humilitatem, donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis: id est, donec omnis superbia saecularis incarnationis ejus humilitati subdatur. 10. Sane quod dictum est, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia;
Abbreviated transcription (Latin):
serui accipiens. Tunc autem tradet regi¬
num deo & patri: eum euacuauerit
omnem pͥncipatum. & potestatẽ & uͥtutẽ.
Unde euacuabit: nisi humilitate. & pati¬
entia & infirmitate: Quis enim pͥncipatꝰ
non euacuatur: cum filius di ꝓpt̾ea reg¬
nat in credentib quia eum principes soli
iudicauerunt: Quȩ potestas ñ euacuatur.
cum ille ꝑ quem facta sunt omnia. ꝓpt̾ea
regnat in credentib. quia ita subiectus ẽ
potestatibus. ut diceret homini. ñ habereᷤᷤ
celi solidati sunt. ideo regnat in credentib.
quia usq ad crucem mortemq infirmatꝰ ẽ :
hoc aũ modo. filius ꝓpͥe regnat. in fide cre¬
dentium. Don enim pater dici aut credi
potest: uł incarnatus. uł iudicatus uł cru¬
cifixus. ꝑ speciem aũ equalis est patͥ: cum
patre regnat in contemplantib u̾itatem.
Quod aũ tradet regnum deo & patri a fide
incarnationis sue. ad speciem deitatis ꝑdui¬
cens eos. qui sibi nunc credunt. ñ ipse amit

Expanded text:
servi accipiens. Tunc autem tradet regservi accipiens. Tunc autem tradet regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum, et potestatem, et virtutem. Unde evacuabit, nisi humilitate, et patientia, et infirmitate? Quis enim principatus non evacuetur, cum Filius Dei propterea regnat in credentibus, quia eum principes saeculi judicarunt? Quae potestas non evacuatur, cum ipse, per quem facta sunt omnia, propterea regnatpotestatibus, ut diceret homini: « Non haberecoeli solidati sunt, ideo regnat in credentibus, quia usque ad crucem mortemque infirmatus est? Hoc autem modo Filius proprie in fide credentium. Non enim Pater dici aut credi potest, vel incarnatus, vel judicatus crucifixus: per speciem autem qua aequatis est Patri, cum Patre regnat in contemplantibus veritatem. Quod autem tradet regnum Deo et Patri, a fide incarnationis suae ad speciem deitatis perducens eos qui sibi nunc credunt,