comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unt & in fugam uertuntur: & sic male disꝑ¬
si alii excecantur. aliĩ rupib p̾cipitantur:
alii sepibr se ingerentes paloꝵ acuminibe ul¬
tro transfodiuntur. Tam̃ stabularii ir̃a dĩ
intelligentes. paucos extra t̃minum loci quoᷤ
assequi potuerunt expellunt: sanosq recipi¬
unt: nunciantes regi rem illam iniustissime
retineri: & ido fuissent hȩc ꝑpessi: addentes.
Dimitte eam: ce erit pax tibi. Qui furore. re¬
pletus: sic dixisse fertur. Siue iuste siue in¬
iuste redibeatur: regnante me hoc basilica
ñ babebit. Qui ꝓtinus diuina ussione tnͣsi¬
dum accipiens: requieuit. Adueniente autẽ
gloriosissimo sigeberto rege in ex regnum.
ad suggestionem beati eufronii ep̃i. hoc in do¬
minium sc̃i martini restituit: qd usq hodie
ab eius basilica possidetur. Audite hec om̃s
potestatem babentes: sic uestite alios̃ ut ñ
spolietis alios. Hoc adiungite urĩs diuitiis:
unde damnũ ñ inferatis eccłiis. Hindex

Expanded text:
unt et in fugam vertuntur; et sic male dispunt et in fugam vertuntur; et sic male dispersi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitantur, alii sepibus ingerentes, palorum acuminibus ultro transfodiuntur. Tamen stabularii iram Dei intellegentes, paucos extra terminum loci, quos adsequi potuerunt, expellunt sanosque recipiunt, nuntiantes regi, rem illam iniustissime reteneri, et ideo haec fuissent perpessi, addentes: 'Dimitte eam, et erit pax tibi'. Qui furore repletus sic dixisse fertur: 'Sive iuste sive iniuste redebeatur; regnante me, hoc basilica non habebit'. Qui protinus divina iussione transitum accipiens, requievit. Adveniente autem gloriosissimo Sigiberto rege in eius regnum, ad suggestionem beati Eufroni episcopi hoc in dominio sancti Martini restituit, quod usque hodie ab eius basilica possedetur. Audite haec omnes potestatem habentes! Sic vestite alios, ut alios non spolietis; hoc adiungite vestris divitiis, unde damnum non inferatis eclesiis! Vindex
Abbreviated transcription (Latin):
icdetur quod nec illud debet sileri. qua¬
liter uir beatus p̃sicdia famulis ad res
suas defensandas accõmodat. Charibertus
rex cũ exosis clericis eccłias dĩ negligeret:
despectisq sacerdotibe magis in luxuria de¬
clinasset: ingestum ẽ eius auribꝵ locũ qͦndã
quem basilica sc̃ĩ martini diuturno temꝑors
retinebat. fisci sui ixrib debere rediberi. Loco
autẽ illi: nauicellis nomen pͥsca uetustas in¬
diclerat. Qui accepto iniquo consilio. pueros
uelociter misit: qui reculam ilła suo dominis
subiuigaret. Cuimo hȩc ñ possidens uideret
habere: iussit in locum illũ stabularios cũ
equitib dirigi: ibiq sine equitatis ordi¬
ne p̾cepit equos ali. Accedentes gͦ pueri:
fenũ quod coaceruatũ fuerat. accipiunt.
in equoꝵ expensas. Cumq iniuncto stude.¬
retur seruitio. atq equi positi fenũ cȩpissen
consumere: corripiuntur a rabie: & fremen¬
tes ad inuicem. diruptis loris ꝑ plana ꝓsili¬

Expanded text:
idetur nec illud sileri, qualiter vir beatus praesidia famulis ad res suas defensandas quaqua iubet accomodet. Charibertus rex cum, exosis clericis, eclesias Dei neglegeret, dispectisque sacerdotibus, magis in luxoria declinasset, ingestum est eius auribus, locum quendam, quem basilica sancti Martini diuturno tempore retenebat, fisci sui iuribus redeberi. Loco autem illi Navicellis nomen prisca vetustas indiderat. Qui, accepto iniquo consilio, pueros velociter misit, qui reicolam illam in suo dominio subiugarent. Cumque haec non possedens videretur habere, iussit in locum illum stabularios cum equitibus dirigi, ibique sine aequitatis ordine praecepit equos aleri. Accedentes ergo pueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt in equorum expensas. Cumque iniunctum studeretur servitium, atque equites positi fenum coepissent expendere, corripiuntur a rabie. Et frementes ad invicem, disruptis loris, per plana prosili
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq in quod̾a loco mulier deuota accessit:
exhibens ampullam aliam cũ oleo dicens.
Rogo te serue xp̃i. ut tua hoc oleũ benedictio¬
ne scĩfices. It ille ne uanitati subiectꝰ uideret᷑:
aut. Parua ẽ uirtus mea:. ẜ si placet. oleum de
sepulchro beati martini habeo: ex quo hoc
oleum ꝑfundatur: tu uͦ si credis ei uirtutẽ.
magnã. ex hoc salutem hauries. At illa gau¬
dens petiit expleri: quȩ prb̃r loquebat᷑. Uas
etenim illud: mediũ erat. Cumq de. hoc liqͦ¬
re qui a basilica scĩ assumptus fuerat ꝑfun¬
deretur: ꝓtinus ebulliens oleũ. ampulła usq
ad summitatem impleuit. Qd̃ matrona cer¬
nens: admirans uirtutem confessoris beati.
domũ regressa est gaudens.
contracti defixi erant: basilicam beati
martini antistitis expetiit. Paueis quoq
interpositis diebr. orationem fundens. &e scĩ
auxilium implorans: digitis directis manũ¬

Expanded text:
Denique in quodam loco mulier devota accessit Denique in quodam loco mulier devota accessit exhibens ampullam aliam cum oleo, dicens: Rogo te, serve Christi, ut tua hoc oleum benedictione sanctifices. At ille, ne vanitati subjectus videretur, ait: Parva est virtus mea; sed, si placet, oleum de sepulcro beati Martini habeo, ex quo hoc oleum perfundatur. Tu vero, si credis ejus virtutem magnam, ex hoc salutem hauries. At illa gaudens, petiit expleri quae presbyter loquebatur. Vas etenim illud medium erat. Cumque de hoc liquore, qui a basilica Sancti assumptus fuerat, perfunderetur, protinus ebulliens oleum ampullam usque ad summitatem implevit. Quod matrona cernens, admirans virtutem Confessoris beati, domum regressa est gaudens. contracti defixi erant, basilicam beati Martini antistitis expetiit. Paucis quoque interpositis diebus orationem fundens, et Sancti auxilium implorans, directis digitis, manu
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Dñs te sanũ fecit: surge & ꝓpera ad eccłiã.
& grãs age cdo tuo. Ipse autẽ eleuans cũ grã¬
rum actione uocem: clamorib uiciniã com¬
plet. Ilico om̃s concurrerunt ad spectaculũ:
& mirantur loquentem: quẽ pridie uiderant
mutũ. Int̾ea signũ mouetur horis matutinis.
aggregat᷑ & ppłs. uigiliisq celebratis. uirtꝰ scĩ
clarificata ꝑpatuit. His dieb duo mergumini:
in hoc loco eiecto demone mundati st̃.xxiiii.
ed reuertam᷑ ad aridium nr̃m:. immo
etiam peculiarem ut ita dicam beati
confessoris alumnum: cui sepius de suis pigno.¬
ribꝵ cernere miracula p̾stat. Hic ad festiuitatẽ
scĩ: cum illa qua solitus ẽ benignitate. humilita¬
te. & caritate ꝑuenit. Regrediens uͦ: ampullam
paruulam de oleo sc̃i sepulchri completa secũ
detulit dicens. forsitan aliquis infirmus in
uia aderit: qui abeati martini ede. benedi¬
c̃tionem coede compunctus acciꝑe desideret.

Expanded text:
ait: 'Dominus te sanum fecit. Surge et propera ad eclesiam et ait: 'Dominus te sanum fecit. Surge et propera ad eclesiam et age gratias Deo tuo'. Ipse autem, elevatam cum gratiarum actione vocem, clamoribus vicinia complet. Ilico concurrunt omnes ad spectaculum et mirantur loquentem, quem pridie viderant mutum. Interea signum movetur horis matutinis, adgregatur et populus, vigiliasque celebratas, virtus sancti clarificata perpatuit. His diebus duo inergumini in hoc loco, eiecto daemone, sunt mundati. 24. Sed revertamur ad Aridium nostrum, immo etiam peculiarem, ut ita dicam, beati confessoris alumnum, cui saepius de suis pignoribus cernere miracula praestat. Hic ad festivitatem sancti cum illa qua solitus est benignitate, humilitate et caritate pervenit. Regrediens vero ampullam parvulam de oleo sancti sepulchri completam secum detulit, dicens: 'Forsitan infirmus aliquis in via adest, qui a beati Martini aede benedictionem corde conpunctus accipere desideret'.
Abbreviated transcription (Latin):
turbatis inembris morbo: caput conuertit.
tatis parte. de domo paterna ꝑicitur dicenti¬
b fr̾ĩb. Hic amens effectus ẽ: ñ patiatur ds
ut aut facultate nr̃a sustentet᷑: aut partẽ be.¬
reditatis adquirat. Erant enĩ ingenui. et
possessionem ꝓpriam incolentes. ẜ nicħ cogitan¬
des de his que di erant: eiecerunt. surdum
& mutũ: quem potius fouere debuerant. Ille.
uͦ qmqm sine his usib eẽt: sensũ tam̃ in cor¬
de retinebat. Porro aut̃ẽ app̃hensis manu ta¬
bulis. & int̾ se collisis: uoce querentis imita-¬
batur. Cum hoc gͦ artificio. ad supradictum
uicum aduenit: ibiq aliis stipem flagitan¬
tib adiungitur. Sextus gͥ iam defluxerat.
annus: quo pauꝑ iste a diuitiis sc̃e cellule.
locus ille immenso repletur lumine: & ecce
hic pauore ꝑterritus. solo ꝑsternitur. Et statim
uisus ẽ ei uir quidã sacerdotali habitu comptꝰ.
tangens eum: & crucem xp̃i fronti erꝰ imponeis

Expanded text:
turbatis membris morbo, caput convertit turbatis membris morbo, caput convertit tatis parte, de domo paterna proicitur, dicentibus fratribus: 'Hic amens effectus est. Non patiatur Deus, quod aut facultati nostrae inhaereat aut partem hereditatis adquerat'. Erant enim ingenui et possessionem propriam incolentes; sed nihil cogitantes de his quae Dei erant, eiecerunt mutum et surdum, quem potius fovere debuerant. Ille vero quamqnam sine his usibus esset, sensum tamen in corde retenebat. Porro autem, adprehensis manu tabulis, inter se conlisis, vocem quaerentis imitabatur. Cum hoc enim artificio ad supradictum vicum advenit ibiquc aliis stipem flagitantibus adiungitur. Sextus igitur iam defluxerat annus, quod pauper iste a divitiis sanctae cellulae locus ille inmenso repleret lumine, et ecce hic pavore perterritus solo prosternitur. Et statim visus est ei vir quidam sacerdotali habitu comptus, tangens eum et crucem Christi fronti eius inponens,
Abbreviated transcription (Latin):
assistens: & de dñi miseratione ñ dubitans: di-¬
rectis pedib ac manib. incolumis ẽ sibi red
suꝑiorib libellis sepius diximus. & in
loco illo de quo migrauit ad cȩlos plerũq
miracula celebrari: quid nuꝑ gestũ sit pandã.
Indigena urbis turonice femina uisus clari¬
tate multata: cellulam condatensim. in qua
lectulus beati antistitis habetur expetiit: pu-¬
tans sibi p̃sidium fore. si cancellos illi lec̃tuli
contigisset. Lectulus autẽ ñ aliter dicit᷑. nisi qd̾
suꝑ pauimentum illũd substrato cinere. suppo¬
sito capiti lapide nr̃i iacob temporis. flexa cer¬
uice recubuit. Ergo ad hoc oraculũ mulier
uiro adminiculante deducitur: in quo per
multos dies. orationem compuncta fundebat.
Tandem pietas sepe admiserandũ ꝓfusa respici¬
deinceps seminam fides accendit: ut usq ad
diem obitus sui nunqm a loco illo discederet.
ncola uͦ andecauensis urbis .xxiii.

Expanded text:
insistens, et de Domini miseratione non dubitans, diinsistens, et de Domini miseratione non dubitans, directis pedibus manibusque, incolumis est redperioribus libellis saepius diximus et in loco illo de quo migravit ad coelos plerumque miracula celebrari, quid nuper gestum sit pandam. Mulier indigena urbis Turonicae visus claritate multata, 1093 cellulam Condatensem, in qua lectulus beati Antistitis habetur, expetiit, putans sibi praesidium fore, si cancellos ipsius lectuli tetigisset. Lectulus autem non aliud dicitur, nisi quod in pavimentum illud substrato cinere, et apposito capiti lapide, Israel nostri temporis flexa cervice recubuit. Ergo ad hoc oraculum mulier viro adminiculante deducitmultos dies orationem conpuncta fundebat. Tandem pietas saepe ad miserandum profusa respicideinceps feminam fides accendit, ut usque ad diem sui obitus numquam a loco illo discederet. 23. Incola vero Andecavensis urbis,
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad scãm basilicam alio deducente ꝑue
nerat. Ero tantȩ pietatis gaudio. uouit se
ibidem tonsorari: qd̃ postea rediens deuotꝰ
impleuit.
am & quidã de transmarinis partibꝰ
ueniens. dum oꝑam exerceret. in agro:
subito orta suꝑ se uiolentia uenti cũ pulue.¬
re. lumen caruit. ocłoꝵ: ce qui diu cecis uie¬
dux fuerat. ipse domi alio regente deducit᷑.
In hac cecitate enĩ ꝑtrium annoꝵ eurricu¬
lum detinet᷑. Eost hec basilicam beati con-¬
fessoris expetiit: ad quã ꝑ quatuor horas Mra¬
tioni incumbens uisitatus uirture diuina.
patesactis luminib. luc̃e uidere ꝓmeruit.
ed hec fama ut. sepe diximus
non solum ad ꝓpriam urbem: uerũ etiã
in aliis urbib. & pene in toto mundo uulga¬
ta ꝑꝑatuit. Iulianus quid̾a ab hyspaniis ueni¬
ens. manus ac pedes debilis: ad hunc se medi¬
cum deuotus ingessit dicens. Credo enĩ scĩssi
denegare. In hac credulitate orationi assidue

Expanded text:
qui ad sanctam bqui ad sanctam bnerat. Pro tantae pietatis gaudia vovit se ibidem tonsorari, quod postea rediens devotus implevit. 20. Nam et quidam de transmarinis partibus veniens, dum operam exerceret in agro, subito ortam super se violentiam venti cum pulvere, lumen caruit oculorum; et qui diu caecis via fuerat, ipse domi alio regente deducitur. In hac enim caecitate per trium annorum curriculum detenetur. Post haec ad basilicam beati confessoris expetiit; ad quam per quattuor annos orationi incumbens, visitatus virtute divina, patefactis luminibus, lucem videreet haec fama, ut saepe diximus, non solum ad propriam urbem, verum etiam in aliis urbibus, et pene in toto mundo vulgata perpatuit. Julianus quidam ab Hispaniis veniens, manus et pedes habens debiles, ad hunc medicum devotus ingressus est, dicens: Credo enim indubitadenegare. In hac credulitate orationi assidue
Abbreviated transcription (Latin):
tini mecũ habere pignora: cuius tͥ potentia
deseiuret in pecora: ut nec ad recupe¬
randum genus putaretur aliqͥd remanere:
quidã de. nrĩs ad basilicam scãm adiit. ole¬
umq lichnoꝵ que camere dependebant.
suscepit cũ ipsa aqua in uascułui: deporta¬
uitq domũ: & pecora quȩ ad huc hic mor¬
bus ñ attigerat. intincto digito in liquorẽ.
ꝑ frontes & dorsa cruce dñica signat: ĩpsoꝵ¬
q animalium in t̾ra deiectoꝵ. resupinatoꝵ-¬
q ex hoc iinguine. fide plenus infudit ora.
Mox dictu citius clandestina peste ꝓpulsa:
pecora liberata sunt.
bricatinus quoq incola. cui ꝑ sex annoᷤ
uidendi usus fuerat denegatus: beati
accedens. multo tempore ieiuniis & orationi-¬
b uacans: auxiliũ beati implorat antistitis.
Deniq adueniente. sacrosc̃a festiuitate: ppłis
missarum sollemnia expectantibe. huic uisꝰ
ẽ redditus: rediitq in patriam suã uidens :

Expanded text:
tini mecum habere pignora, cuius tibi potentia tini mecum habere pignora, cuius tibi potentia desaeviret in pecora, ut nec ad recuperandum genus putaretur aliquis remanere, quidam de nostris ad basilicam sanctam adiit, oleumque lychnorum, qui camerae dependebant, suscepit cum ipsis aquis in vasculo, deportatumque domo, pecora quae adhuc hic morbus non attigerat, intinctum digitum in liquore, per frontes et dorsa cruce dominica signat, ipsisque animalibus terrae deiectis resupinatisque ex hoc unguine fide plenus infudit in ore. Mox dicto citius, clandestina peste propulsa, pecora liberata sunt. 19. Abrincatinus quoque incola, cui per sex annos videndi usus fuerat denegatus, beati basilicam accedens, multoque tempore ieiuniis et orationibus vacans, auxilium beati implorat antDenique adveniente sacrosancta festivitate, populis missarum solemnia spectantibus, huic visus est redditus; rediitque in patriam 1092 videns,
Abbreviated transcription (Latin):
uultus ornatur. Si te criminũ nr̃oꝵ tene¬
bre a nrĩs uisibr ñ arcerent: nempe uenires
uisibiliter. & infirmis uoce petri clamares.
aurũ & argentũ ñ habeo: s qd̾ habeo hoc¬
do uobis: in nomine iħu xp̃i abite incolu
ut remense oppidum peteremꝰ. Cũq
ab egidio ep̃o qui tunc eccłiam regebat.
Co tempore sc̃ĩ martini reliquias: licet te¬
merario ausu eirca me tam̃ habeba.Igit᷑
siggo referendarius quonda sigeberti ad
xta me sedere deposco. Herũ ubi suffieien.¬
ris surde claustra: & quasi magnũ inde
uentũ exire sentiens. auditũ recepit. Re.¬
uersusq continuo: m̃ grãs agere cepit. diceis.
Tercia dies est quo in hac aure auditum
amiseram: s cũ tecum loquerer. sensi uelo¬
citer reseratam. Tunc ego confusus ne mͥ
hec asscriberentur: aio. Noli dulcissime.
fili mͥ aliquid grãrum referre: s ei cuiꝰ tͥ uir¬
tus auditum restituit. Nam scias beati mar-¬

Expanded text:
vultus ornatur. O si te multorum criminum tenevultus ornatur. O si te multorum criminum tenebrae a nostris visibus non arcerent, nempe venires visibiliter, et infirmis voce Petri clamares: Aurum et argentum non habeo, sed quod habeo do vobis: in nomine Christi Jesu abite incolumut Remense oppidum peteremus; cumque ab Aegidio episcopo, qui tunc Ecclesiam regebat, Eo tempore sancti Martini reliquias, licet temerario ordine, super me tamen habebam. Igitur Siggo referendarius quondam Sigiberti, ad xta me sedere deposco. 1091 Sed iris surdae claustra, et quasi magnum exinde ventum exire sentiens, auditum recepit: reversusque continuo mihi gratias agere coepit, dicens: 'Tertia enim dies erat, quod de hac aure auditum amiseram, sed, cum tecum loquerer, sensi velociter reseratam'. Tunc ego confusus, ne mihi haec adscriberentur, aio: 'Noli, dulcissime fili, mihi aliquid gratiarum referre, sed ei, cuius tibi virtus auditum restituit. Nam scias, beati Mar
Abbreviated transcription (Latin):
er co incauta: ñ tactat se filiumq salutari
uexillo munire. Iddõq p̃ualescente insicdia
oculi infantis repleti puluere obscurantur.
Qui diu uociferans: tandem mitigatus a
patre ꝑmansit cecus. Adultus autẽ datꝰ
est mendicis: ut uel cum eisdem ambulans
stipendii qͥddam acciꝑet. Erant autẽ pa¬
rentes eius ualde paupes. Igit᷑ cũ duode¬
cimo etatis suȩ anno aduenit turonis. ante.
est. mundo salutem inuexit: decursa autẽ
festiuitatis uigłia. dum recedentib aliis
hic ad pedes scĩ deciimberet stabilis: tunc
Et statim sanguis ab his crumpens: cepit
defluere ꝑ genas eius. Cleuataq sur sum
facie: uidit suꝑ se cereum elucere. Et excla¬
mans uoce magna ait. Grãs tͥ ago scẽ con¬
fessor di: quia uirtute tua lum̃ reciꝑe merui.
Oadmirabilis grã: o uirtus immensa. Mul
pietatis. Nã qui stipem petierat lum̃ rece¬
pit: & dui exter a luce uirtutis tue lumen

Expanded text:
er et incauta, 1090 non tractat se filiumque Salvatoris er et incauta, 1090 non tractat se filiumque Salvatoris vexillo munire, ideoque praevalentibus insidiis oculi adolescentis repleti pulvere obserantur. Qui diu vociferans, tandem mitigatus a matre permansit caecus. Adultus autem datus est mendicis, ut vel cum eisdem ambulans stipendii quiddam acciperet. Erant autem parentes ejus valde pauperes. Igitur duodecimo caecitatis suae anno advenit Turonis ante dini glutinans, mundo salutem invexit. Decursa autem festivitatis vigilia Laud., die, dum recedentibus aliis hic ad pedes Sancti decubaret immobilis, tunc et statim sanguis ab his erumpens coepit defluere per genas ejus, aversaque sursum facie, vidit super se cereum elucere, et exclamans voce magna, ait: Gratias tibi ago, sancte Confessor Dei, quia virtute tua lumen recipere merui. O admirabilis gratia! o virtus immensa! mult populis. Nam qui stipem petierat, lumen recepit, et diu extera luce, virtutis tuae lumine
Abbreviated transcription (Latin):
Tandem inspectis ꝓprie conscientie noxis.
conuerti se decreuit: scilicet ut tonsis capil¬
lis. ipsi scõ deseruiret antistiti. S pͥus a rege.
p̃ceptum elicuit: ut res om̃s basilice trade¬
ret uuens. Quo facto. capite tonsorato. im¬
pleto bone deliberationis uoto. pes eius qui
effractis ossib fuerat breuiatus elongatur:
&e qui antea duob pueris sustentatus ibat:
postea sine. ullius hominis amminiculo. qͦ
uoluerit absq aliquo debilitatis impedi-
ost hȩc puerulus quida ex lemouicino
cecus adueniens: lumen accepit ocło¬
rum hoc modo. Anno tercio natiuitatis su¬
e.cũ iam gressum inciꝑet figere. &e linguam
in uerba laxare: dum matri alluderet blan-¬
de. dum oscularetur. dum collo eius appen-¬
deretur: dum in ulnis portaret᷑. cõmota ꝑ emĩ¬
sionem diabolicam ui uenti. pulus e t̾ra
cũ paleis eleuatus. puerũ ac matrẽ eiꝰ cum
magno turbine inuoluit. S rustica muli¬

Expanded text:
Tandem inspeetis propriae conscientiae noxis, Tandem inspeetis propriae conscientiae noxis, converti decrevit, scilicet, ut humiliatis capillis ipsi sancto deserviret Antistiti. Sed prius a rege praeceptum elicuit, ut res suas omnes basilicae traderet vivens. Quo facto, capite tonsurato, impletoque bonae deliberationis voto, pes ejus, qui effractis ossibus fuerat breviatus, est elongatus. Et qui ante a duobus pueris sustentatus ibat, nunc sine ullius hominis adminiculo, quo voluerit, absque aliquo debilitatis impedimeinato Post haec puerulus quidam ex Lemovicino caecus adveniens, lumen recepit oculorum hoc modo. Anno tertio nativitatis suae cum jam gressum incipiens figere, erumin verbis ora laxaret, dum matri alludit blande, dum oscula libat, dum collo eius appenditur, dum in ulnis defertur, commotam per emissionem diabolicam vim venti, pulvis a terra cum palmagno turbine fertur: sed rustica muli
Abbreviated transcription (Latin):
que sub tuitione sc̃s matricule. habe¬
batur homo quidã: qui tanqmͣ effractis rem¬
bus inclinatus ambulabat. Hic uxta illam
euangłicam mulierem deorsum ꝓclinus. ne.¬
quaqm sursum poterat. erigi. s duob in as¬
cellis fustib adlitis. ieuruus agebat gressũ.
d festiuitatem autẽ adueniens. tercia die
post acta sollemnia erectus: ab om̃i meur sione
diabolica mundatus samis abscessit..xu.
undulfus autẽ quidã ipsius urbis
ciuis: ab infantia sua cũ guntario
chlotarii regis filio habitauit. In euius dum
pitatur: comp̃ssumq alium pedem qͥ sanus¬
erat grauiter lesit. Dehinc portari se ad beati.
basilicã postulat martini: ꝑiectusq ad paui-¬
mentum. orationem fideliter fundit. Nec mo¬
rata ẽ pietas patroni. que semꝑ tribulantib
subuenire consueuit. s ꝓtinus ablato om̃i
dolore. incolumis apauimento surrexit.
Igitur ꝑ triginta circiter annos: in alio pede.
sicut supra diximus iugiter claudicabat.

Expanded text:
quae sub tuitione sancti matricolae habequae sub tuitione sancti matricolae habebatur, homo quidam, qui, tamquam effractis renibus, inclinatus ambulabat. Hic iuxta illam euangelicae seriem mulierem deorsum proclinus nequaquam sursum poterat erigi, sed duobus in ascellis fustibus additis, incurvus agebat gressum. Ad festivitatem autem adveniens, tertia die post acta solemnia erectus, ab omni incursione diabolica mundatus, sanus abscessit. 15. Gundulfus autem quidam ipcivis, ab infantia sua cum 1089 Gunthario, Clotarii, regis filio, habitavit. In cujus dum pitatur, compressumque pedem alium, qui sanuserat, graviter laesit. Dehinc portari se ad sanctam basilicam postulat, projectusque ad pavimentum, orationem fideliter fundit. Nec morata est pietas, quae semper tribulantibus subvenire consuevit, sed protinus, ablato omni dolore, incolumis a pavimento surrexit. Igitur per triginta circiter annos, de alio pede, sicut superius diximus, jugiter claudicabat.
Abbreviated transcription (Latin):
ta quatuor annos feminã fatigauerat.xi.
ed & alia mulier de andecauo territorio¬
afflicta digitis in palmã defixis: ad lo¬
cum sc̃m ueniens p̃ces fudit: digitis dire¬
ctis sanata manu discessit.
uer familiaris nr̃ correptus a febre:
grauiter urebatur. Ardebant enim
extrinsecus membra: intrinsecus uͦ satis uali¬
da erant. Et si potũ aliquem accipiebat. mox
reitiebat a stomacho: nichil tam̃ capiens cibi.
Cumq in hoc clamore quarto aut qͥnto die
fatigaretur: petiit ut ei pulueris parumꝑ ex¬
hiberent de sepulchro ad bibendum. Quo ex¬
hibito. uinoq commixto: ut hausit fideliter.
recepta sanitate conualuit.
heoda uͦ williachari quondã prb̃ri
filia dum ab humore pecdu frequentꝰ
laboraret: unius pedis usum qui in debilita¬
te redactus fuerat ꝑdidit. Post hȩc adbeatã
uenit basilicam. In qua dũ crebras esfudit p̃-¬
ces: amota debilitate incolumitati datur
rat tum temporis in uilla.

Expanded text:
ta quattuor annos feminam fatigaverat. 11. ta quattuor annos feminam fatigaverat. 11. Sed et alia mulier de Andecavo territurio, digitis in palma difixis, ut ad locum sanctum preces effudit, digitis directis, sanata manu discessit. 12. Puer familiaris noster correptus a febre, graviter urebatur. Ardebant enim extrinsecus membra, intrinsecus vero sitis valida erat; et si potum aliquod accipiebat, mox reiciebat ab stomacho, nihil tamen capiens cibi. Cumque in hoc labore quarto aut quinto die fatigaretur, petiit, ut ei pulvere parumper exhiberent de sepulchro ad bibendum. Quo exhibito vinoque deluto, ut hausit fideliter, recepta sanitate, convaluit. 13. Theoda vero, Wiliachari quondam presbiteri filia, dum ab umore pedum frequentius laboraret, unius pedis usum, qui in debilitate redactus fuerat, perdidit Post haec ad beatam advenit basilicam, in qua dum crebras effundit preces, amota debilitate, incolomitati donatur. 14. Erat tunc temporis in villa,
Abbreviated transcription (Latin):
sue annos aduenit: fusaq oratione ꝑ trichu¬
um. ante tercium festiuitatis diem. poplite.
directo surrexit. Adueniente autẽ ad scĩ
sollemnia ppło patroni: qualiter ꝑ uirtutẽ
eius sanatus eẽt erlocuit.
atri uͦ mee hoc ordine uirtus sci
subuenit. Tempore quo transactiᷤ
parturitionis dolorib edidit: dolorẽ in
uno tibie musculo incurrit. Erat eñĩ subi¬
taneus tanqm̃ si clauus illi loco infixus. ita
ꝙ eclipsin generaret: & nec erat quo eum
mitigare posset: nisi cũ ipsa diutissime con-¬
tra ignem tensa. a uapore foci obstupesceret.
S & si unguentum aliquod parumꝑ fuiss
infusum: quiescebat. Quid plura: Post ordi¬
nationem meam aduenit turonos: uel oba
morem antistitis scĩ: uel causa desiderii mei.
Cumq ibidem ꝑ duos aut tres menses cõmo¬
rata fuisset: assidue beati pontificis auxiliũ
p̃cabatur. Tandem respitiente miseratione
consueta. discessit dolor a tybia: qui ꝑ trigin¬

Expanded text:
nnos advenit, fusaque oratione per tridunnos advenit, fusaque oratione per triduum, ante tertium festivitatis diem, poplite directo, surrexit. Advenienti autem ad sancti solemnia populo, qualiter per virtutem eius sanatus esset, edocuit. 10. Matri vero meae hoc ordine virtus sancti subvenit. Teparturitionis doloribus me edidit, dolorem in uno tibiae musculo incurrit. Erat autem subitaneus, tanquam si clavus affigens, atque ita que eclipsim generaret, nec erat quod eum mitigare posset, nisi cum diutissime contra ignem tentus a vapore foci obstupesceret: sed et si unguentum aliquod parumper fuisset infusum, quiescebat. Quid plura? Post ordinationem meam advenit Turonis vel ad occursum Antistitis sancti, vel causa desCumque ibidem per duos aut tres menses commorata fuisset, assidue beati pontificis auxilium precabatur; tandem respiciente miseratione consueta, discessit dolor a tibia, quae per trigin
Abbreviated transcription (Latin):
num digito comp̃ssisse: & alia multa fecis¬
se. Hic apparebit uirtus tua. si & nc̃ uixta
fidem nrãm hunc resuscitaueris paruułu.
Quod si ñ feceris: ñ hic ultra colla curuam᷑:¬
grãm exhibemus. Et hec dicentes: relicto
eum mater in ulnis: & cognoscens eũ resũp¬
sisse flatum. applicat eũ ad papillam. Et ꝑti¬
nus hausto lacte: confortatus ẽ. Tc̃ mater
cum patre uel om̃i domo eleuata incelũ uo-¬
ce: benedixerunt dm̃ dicentes. Nc̃ dñe cogno¬
uimus quia magnus es & facis mirabilia solꝰ.
qui nobis paruulũ confessoris tui oratione
fecerant reuerentiam exhibebant. Hec abip¬
bat. unius pedis usu debilis: quẽ ut ipse as¬
serebat. ꝑ incursũ demonii meridiani ꝑdide¬
rat. Qui inciso fuste. ad mensurã geniculi:
pelle suꝑposita. ut ad ipsum genicułu exten-¬
so retrorsum uestigio. incessum quẽ pede ni¬
tebatur agere. fuste adminiculante ꝑfici¬
dictam basilicam nouem post infirmitatis¬

Expanded text:
num digito compressisse, et alia multa fecisnum digito compressisse, et alia multa fecisse: hic apparebit virtus tua, si et nunc juxta fidem nostram hunc resuscitaveris parvulum. Quod si non feceris, non hic ultra colla curvabimgratiam exhibebimus. Et haec dicens, relicto eum mater in ulnis, et cognoscens eum resumpsisse flatum, applicat ad papillam, qui protinus, hausto lacte, confortatus est. Tunc mater cum patre et omni domo, elevata in coelum voce, benedixerunt Deum, dicentes: Nunc cognovimus quia magnus Deus es, et facis mirabilia, solus, qui nobis parvulum Confessoris tui oratione fecerant, reverentiam exhibebant. Haec ab ipbat, unius usu pedis debilis, quem, ut ipse asserebat, per incursum daemonii meridiani perdiderat. Qui inciso fuste ad mensuram geniculi, et pelle superposita ad ipsum geniculum, extenso retrorsum vestigio, gressum, quem pede nitebatur agere, fuste adminiculante pdictam basilicam novem post a
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. eius reliquiis consecraret. Qd̃ cũ fecis¬
set: ꝑ singłos dies ueniebat: &e ꝓstratus solo cũ
coniuge. scĩ pontificis auxiliũ implorabat.
Post multũ uͦ temporis: hic nascitur. Cum
autẽ trium mensium eẽt: a febre. pulsatus.
ẽ intantũ exinanitus: ut papillam sugere
neq ullum alimentum ualeret acciꝑe. In¬
derea ꝑdurante morbo ciboq negato: pal¬
pitante tantũ spũ solus transitus timetur.
Nec mora ipsum quoq exalauit spm. Tunc
mater mesta uel auia ut de unice ac pͥmo¬
genite sobolis morte: app̃hensum in brachia
ante altare beati martini iam exanime cor
pusculum. spe ñ incerti deposuert. Et tanq̃
maxima beatissime confessor tua hic pigno.¬
ra deportari. quib morbi depellerent᷑: febres
de legantur plurima. que uel uiuens feceris.
uel post transitũ oꝑaris. Nã audiuimus ee
oratione mortuos suscitasse: lepr̃ã osculo de¬
pulisse: merguminos curasse uerbo. uene¬

Expanded text:
verat, eius reliquiis consecraret. Quod cum fecisverat, eius reliquiis consecraret. Quod cum fecisset, per singulos dies veniebat, et prostratus solo cum coniuge, sancti pontificis auxilium inplorabat. Post multum vero tempus hic nascitur. Cum autem trium mensuum esset, a febre pulsatus et in tantum exinanitus, ut papillam sugere neque ullum alimentum valeret accipere. Interea, perdurante morbo, cibo negato, palpitante tantum spiritu, solus transitus praestolatur. Nec mora, ipse quoque exalatur spiritus. Tunc mater maesta vel avia de unicae ac primogenitae subolis morte adprehensum inter brachia ante altpusculum spe non incerta deposuerunt: et tanquam t maxima, beatissime Confessor, tua huc pignora deportasse, per quae morbi depellerentur, febreste legantur plurima, quae vel vivens feceris, vel post transitum operaris. Nam audivimus te oratione mortuos suscitasse, lepram osculo depulisse, energumenos curasse verbo, vene
Abbreviated transcription (Latin):
columis ẽ regressus. collaudans uirtutẽ anti¬
stitis: &e ut nullus aggrederetur qͣd ipse pre¬
cam gerebant᷑: legati de hyspaniisid est
florentius & exuꝑius. ad chilꝑicum regem
ueniebant. Quos cũ ad conuiuiũ eccłie
recepissem. epulantib nobis. eo qd se assere.¬
rent ẽẽ catholicos. florentius qui erat. etate
senior. sollicite flagitabat aliqua de beati
uiri uirtute cognoscere. At ego cło grãs a¬
gens. interrogo si uel nom̃ eius in illis regi
onib audiretur: uel uita ens legeret᷑ ab ali¬
quo. Hec me interrogante: ait magnifice
liarem alumnum antistitis narrat: dicens
suꝑ se magña eius uirtutẽ ostensã fuisse.
Auus inquit m̃s ante multoꝵ annoꝵ cur-¬
ricula. basilicam in honore construxit be
ati antistitis martini: ꝑfectamq ac elegan¬
ti oꝑe exornatam. turonos clericos religio¬
sos destinat expetens pontificis reliquias: ut
scilicet locum quẽ in eius nomine. edifica

Expanded text:
columis est regressus, collaudans virtutem Anticolumis est regressus, collaudans virtutem Antistitis, et ut nullus aggrederetur quod ipse praecam gerebantur, legati de Hispaniis, id est Florentius et Exsuperius, ad Chilpericum regem veniebant. Quos cum ad convivium ecclesiae recepissem, epulantibus nobis, eo quod se assererent esse catholicos, Florentius, qui erat aetate senior, sollicite flagitat aliqua de beati Viri virtute cognoscere. At ego Deo gratias agens, ionibus audiretur, vel vita illius legeretur ab aliquo. Haec me interrogante, ait, magnificeliarem alumnum antistitis narrat, dicens, super se magnam eius virtutem ostensam fuisse. 'Avus', inquit, 'eius ante multorum annorum curricula basilicam in honore construxit beati Martini antistitis; perfectamqti opere exornata, Turonis clericos religiosos destinavit, expetens Pontificis reliquias, ut scilicet locum, quem in ejus nomine aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
mine caruerat oculorum. ad eandẽ
uer autẽ et incola ciuitatis iuronice.
dum ualitudine nimia ac diuturna
consumeretur. omnibe membris debilis. et
sine spe gradiendi a febre relinquit᷑: cuius
tybie. ceu funes contorte separari ñ poterant.
Post discessum uͦ febris: expetiit a parentib ut.
eum ad scãm basilicam deportarent. Quo exhi¬
bito. deponentes eum ad pedes scĩ orationẽ.
faciunt: ut ei uirtus solita subuenirer. Tercia
uͦ die. cum ille uel parentes eius in oratione
ac ieiunio ꝑdurarent: exito miscłie lumine.
distortis tybiis. a parentib incolumis est
receptus.
ic ce alius senator nomine de cracatonno
ancdecauensi uico. dum die dnico clauĩ
faceret: digiti ei ambarũ manuum contͤcti¬
erant: unguibq in palm̃a defixis ostiũ aꝑi-¬
re uoluit: s manus reserare ñ poterat. Dehinc
defixis: computrescente palma. auxiliũ expe.¬
diit confessoris: & ꝑ quatuor dies orationi
ac ieiunio uacans: manus suas eleuans. in¬

Expanded text:
men· caruerat oculorum, ad eandem Puer autem et incola civitatis Turonicae, dum valitudine nimia ac diuturna consumitur, omnibus membris debilitatur et sine spe gressuum a febre relinquitur, cuius tibiae ceu funes intortae separari non poterant. Post discessum vero febris, expetiit a parentibus, ut eum ad sanctam basilicam deportarent. Quo exhibito, deponentes cum ad pedes sancti, orationem faciunt, ut ei virtus solita subveniret. Tertia vero die cum ille vel parentes eius in oratione ac ieiunio perdurarent, exorto misericordiae lumine, distortis tibiis, a parentibus incolomis est receptus. 7. Sic et alius Senator nomine de Cracatonno Andecavinsi vico, dum die dominico clavem facit, digiti ei ambarum manuum contraxerunt, unguibusque in palmam defixis, qui ostium pandere voluit in carne defixis, computrescente palma, auxilia expetiit Confessoris, et per quatuor dies orationi ac jejunio vacans, manus sanas elevans, in
Abbreviated transcription (Latin):
tatem meã. me ꝑ sc̃m antistitem tuũ saluare
dignatus es. Et sic redintegratis membris. ui¬
nte duos autẽ annos qm.ii. S est.¬
hec agerentur. quida ñ metuens neq ho¬
annona ad molam uadit: impositoq tritico.
molam manu uertere cepit. Explicito autem
oꝑe. ñ poterat palmã aꝑire: s cũ graui dolore
hec uidens se non relaxari: cũ inciso abutq
parte fuste ad scĩ basilicam uenit. fãctaq ora¬
dione & uigiliis celebratis: relaxatis digitis.
manus eius ad opus pͥstinum restituta ẽ. Alio
in manu adhesit. Ille uͦ cũ dolore plorans ba
silicam sc̃i repetũt: ẜ ñ ꝓtinus nũit exaudiri.
Post duos uͦ annos ad eandem festiuitatem.
qua puellam sanatam retulimus: & iste libe¬
ratus est ab onere ligni. .iIIi.
incedere poterat. nec lumen ocłoꝵ habe
scĩ antistitis. directis membris debilib sani

Expanded text:
tatem meam, me per sanctum Antistitem tuum salvare tatem meam, me per sanctum Antistitem tuum salvare dignatus es. Et sic redintegratis membris, vinte duos autem annos quam haec agerentur, quidam non metuens, neque hoannona, ad molam vadit, impositoque tritico, molam manu vertere coepit. Expleto autem opere non poterat volam aperire, sed cum gravi dolore thaec videns se non laxari, inciso ab utraque parte fuste, ad Sancti basilicam 1084 venit, factaque oratione, et vigiliis celebratis, laxatis digitis, manus eius ad opus praestinum restituta est. Alio in manu adhaesit. Ille vero cum dolore plorans, ad basilicam sancti repetiit, sed non protinus meruit exaudiri. Poet duos vero annos ad eandem festivitatem, quam puellam sanatam retulimus, et iste liberatus est ab onere ligni. 4. Ex Lfacere poterat, nec lumen oculorum habeati Antistitis, directis membris debilibus, sanit
Abbreviated transcription (Latin):
scio. quod tanta me in uelocitate sensi sanatũ:
ut putarem qd iniecta aliquis manu aristã
que iniuriam faucib intulerat abstulisset.
uella uͦ annoꝵ duodecim om̃ibꝵ
membris debilis. ꝑ sex annos tanqm
mortua in domo parentũ lectulo decubabat:
cem cernens. ñ sermonem eloquens: ñ audi-¬
ens elocutum. Ad beati tumulũ fundunt
parentes p̃ces ꝓ filia: offerunt munera:. & ad¬
huc uota ꝑmittunt. Conuenit autẽ ppłs ad
sollemnia: celebratur cum gaudio sacra festiui¬
tas. Tercia uͦ festiuitatis die: uocat patrẽ pu
ella dicens. Sitio. Qui gaudens qd̾ filie uocẽ
quã nunqm audierat meruisset audire: cu¬
currit uelocius: & assumptũ paululũ aque.
puelle detulit adbibendum. Qua hausta:ait.
Porrige mͥ manum. App̃hensa quoq pat̾ ep
dextera: leuauit eam. Que stans suꝑpedes
suos. eleuatis ad celũ manib ocłisq grãs in
quit ago tͥ omp̃c ds̃: qui respiciens humili¬

Expanded text:
scio, quod ita me in velocitate sensi sanatum, scio, quod ita me in velocitate sensi sanatum, ut putarem quod injecta aliquis manu, illa quae injuriam faucibus intulerant abstulisset. Puella vero annorum duodecim omnibus membris debilis per sex annos tamquam mortua in domo parentum lectulo decubabat, cem cernens, non sermonem eloquens, non audiens elocutum. Ad beati tumulum fundunt parentes preces pro filia, offerunt munera et adhuc vota promittunt. Convenit autem populus ad solemnia, caelebratur cum gaudio sacra festivitas. Tertia vero de festivitate die, vocat patrem puella, dicens: Sitio. Qui gaudens quod filiae vocem, quam nunquam audierat, meruisset audire, cucurrit velocius, et assumptum paululum aquae puellae detulit ad bibendum. Qua hausta, ait: Porrige mihi manum. Apprehensa quoque pater ejus dextera, levavit eam. Quae stans super pedes suos, elevatis ad coelum i ago, omnipotens Deus, qui respiciens humili
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ nuꝑ
ꝑtulerim: pͥmũ
inseram huie li¬
bello miraculũ.
Dum ad conuiui¬
um residentes ptꝰ
ieunium
remus: piscis infertur in ferculo. Quẽ dñica
cruce signatum dum ederem: una mͥ ex ari¬
stis ipsius piscis. iniur iosissime adhesit in
guiture. Que dolores cõmouens graues. inci¬
debat fauces acumine: & ipsam gulam lon¬
gitudine obserabat: impediebat uocis sonũ:
&e neq ipsum saliue liquorem. qui sepe a pa¬
lato defluit transire sinebat. Tercia autẽ die
cũ neq tussi neq excreatione eam ualerem
ꝓicere: recurri ad nota p̃sidia. Accedo ad tu¬
mulum: ꝓuoluor in pauimento: ꝑfusisq cũ
sietu lacrimis. auxiliũ dep̃cor confessoris. De¬
hinc erectus: uelo qd̾ dependebat. guła fau¬
cesq &e reliquũ capitis attigi. Nec mora sani¬
datem recepi: & priusqm̃ limina sc̃ã egreds¬
rer nulam fatigationẽ sensi: quo tam̃ aculeuᷤ
malus deuenerit ignoro: ñ eum reieci ꝑ uomi¬
tum. ñ discessisse sensi in aluum: unũ tantũ

Expanded text:
uid autem nuper pertulerim, primum inseram huic libello miraculum. Dum ad convivium residentes post jejunium oderemus, piscis infertur in ferculo: quem dominica cruce signatum dum edimus, una mihi ex aristis ipsius piscis injuriosissime adhaesit in gutture. Quae dolores commovens graves, incidedebat fauces acumine, et ipsam gulam longitudine obserabat: impediebat vocis sonitum, et neque ipsum salivae liquorem, qui saepe a palato defluit, transire sinebat. Tertia autem die cum neque tussiens, neque excreans eam valerem projicere, recurri ad nota praesidia. Accedo ad tumulum, provolvor in pavimento, profusisque cum gemitu lacrymis, auxilium deprecor Confessoris. Dehinc erectus, velo, quod dependebat, gulam, faucesque et reliquum capitis attigi. Nec mora, sanitatem recepi; et priusquam 1083 limina sancta egrederer, nullam fatigationem sensi. Quid tamen aculeus malus devenerit, ignoro. Non eum rejeci per vomitum, non discessisse sensi in alvum. Unum tantum
Abbreviated transcription (Latin):
mores contraxerant. uenit ad sc̃am basilic̃a:
& orationi incumbens ꝑ duos aut. tres m̃ses.
a beato antistite uisitatus. membris debilibꝰ
sanitatem obtinere ꝑmeruit: & postea ante.¬
dicti regis domesticus fuit: multaq benefi¬
cia ppło turonico uel seruientib beatȩ. ba¬
silice ministrauit.
arrabo &e illud. qualiter diabolice ar¬
tis insanie ad ei basilica denudent᷑.
Quicdã aquilinus nomine. dum uenationẽ
cũ patre suo insilius francie exerceret: pes
simũ inimnico insidiante pauorem incurrit.

Expanded text:
humore contracti erant, venit ad sanctam basilicam, humore contracti erant, venit ad sanctam basilicam, et orationi incumbens per duos aut tres menses, a beato antestite visitatus, membris debilibus sanitatem obtenere promeruit. Et postea antedicti regis domesticus fuit, multaque beneficia populo Turonico vel servientibus beatae basilicae ministravit. 26. Narrabo et illud, qualiter diabolicae artis insaniae ad eius basilicam denndentur. Quidam Aquilinus nomine, dum venatione cum patre suo in silvas Franciae exerceret, pavorem pessimum, inimico insidiante, incurrit.
Abbreviated transcription (Latin):
ne sepedicti patroni: ita omne ferrũ suꝑ eũ
uinculo. quoadusq nom̃ illud sacratissimũ
inuocasset: inuocato autẽ omĩa soluebant᷑.
Tunc rex altioris ingenii uidens uirtutẽ seĩ
sius willicarii prb̃ri ore: coram multis testib
factũ ẽẽ cognoui. Utinam se mͥ in tali uirtute
dignaretur manifestare beatus confessor: ut
sic absolueret meoꝵ ligamenta peccaminũ:
sicut suꝑ eũ contriuit uasta pondera catenaꝵ.
Iciitatis cũ ꝑ totũ annũ grauit̾ ab uniꝰ
pedis dolore consumeret᷑: &e dis noctuq reqͥẽ
ñ haberet. s inter ipsas torture sue uoces
beati martini iugiter imploraret auxiliũ.¬
apparuit ei beatus confessor in uisu nocte.
hilari uultu arridens: & consueta defereis
arma. beatũ signaculum sc̃e crucis suꝑpe¬
dem infirmũ imposuit. Mox omni dolore.
fugato: sanus surrexit. a lecto .xxxui.
gis ehlotarii. cui manus & pedes hu

Expanded text:
ne saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum ne saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum on solveretur a vinculo, quoadusque nomen illud sacratissimum invocasset; invocato autem, omnia solvebantur. Tunc rex altioris ingenii, videns virtutem sancti sius Wiliacharii presbyteri ore coram multis testibus fac um esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus Confessor, ut sic absolveret meorum ligamina peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera catenarumcivitatis cum per totum annum graviter ab unius pedis dolore consumeretur, et die noctuque requiem non haberet, atque inter ipsas torturae 1024 suae voces beati Martini jugiter auxilium imploraret, apparuit ei beatus Confessor in visu nocte, hilari vultu arridens, et consueta deferens arma; ut beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum imposuit, mox omni dolore fugato, sanus surrexit de lectulo. CAPUTgis Clotarii, cui manus et pedes ab
Abbreviated transcription (Latin):
ignũ existimaui ce illud ñ omittere in
relatu: quid willicario prb̃ro referente
audiui. Tempore quo ꝓꝑter ꝑfidiã chramni
chlotarium regem incurrerat: ad basilicam
scĩ martini confugit: atq ibi in cathenis po¬
situs custodiebatur. S uirtute. beati p̾sulis:
cõminute cathene nocere ei ñ potuert. Hescio
autẽ qua imnunente negligentia foris atrii
comp̃hensus est: quem oneratũ ferro. uinc̃tis
post tergum manib ducebant ad regẽ. At
ille uoce magna clamare cepit: &e ut sibi beatꝰ
martinus misereret᷑ orare: nec eũ sineret ire
captiuũ: cuius deuotus expetierat templũ.
Statiq in eius uocib orante beato eufro¬
nio ep̃o de. muro ciuitatis. contra basilic̃ã. dis
solute sunt manus eius: & om̃s bacȩ cathe¬
narum confractȩ ceciderunt. ꝑductus autẽ
usq ad regem: ibi iterũ in compedibꝵ &e cathe¬
nis constrictus retinebat᷑. S inuocato nomi¬

Expanded text:
Dignum exaestimavi et illud non omittere in Dignum exaestimavi et illud non omittere in relatu, quid Wiliacharium presbiterum referentem audivi. Tempore, quo propter perfidiam Chramni Chlotharium regem incurrerat, ad basilicam sancti Martini confugit, atque ibi in catenis positus custodiebatur, sed virtute beati praesolis comminutae catenae stare non potuerunt. Nescio qua autem inminente neglegentia foris atrio conprehensus est. Quem oneratum ferro, vinctis post tergum manibus, ducebant ad regem. At ille voce magna clamare coepit et, ut sibi beatus Martinus misereretur, orare, nec eum sineret ire captivum, cuius devotus expetierat templum. Statimque in eius vocibus, orante beato Eufronio esolutae sunt manus ejus, et omnes baccae catenarum confractae ceciderunt. Perductus autem usque ad regem, ibi iterum in compedibus et catenis constrictus retinebatur. Sed invocato nomi
Abbreviated transcription (Latin):
abiecta: migrauit ad dñm. Leoneris gͦ qͥ¬
dam nomine. seruus cuiusdã hominis an¬
decaumi a sanguine ꝑcussus: contracta
manu ligataq lingua rigebat: multoq
tempore in hac debilitate detentus. neq
dño aliquid oꝑis exercebat. Hic fide com¬
monitus. cũ ad beati basilicam uigilasset:
directa manu deliberataq ab om̃i impech¬
mento lingua. beati martini miraculũ ppłis
destabatur dicens. Ecce quid in hac nocte
sẽs dĩ oꝑatus ẽ: me teste ꝓbate. Reu̾sus autẽ
ad dñm suũ: narraiit ei omĩa que acta fue¬
rant. Se ille minime uirtutẽ głosi pontificis
credens: ad solitũ eum adaptat seruitium.
Qui cũ oꝑari cepisset: rursũ in debilitatem
redigitur. Intelligens autẽ dñs eius dĩ hoc ẽẽ
misterium: transmisit eũ iterũ ad locũ scm̃
ubi prius abierat. In qua ille cũ maxima de.¬
uotione ꝑnoctans: dato die. sanitati quam
prius meruerat instauratur.. xxxiiii.

Expanded text:
abjecta, migravit ad Dominum. Leomeris ergo quabjecta, migravit ad Dominum. Leomeris ergo quidam nomine, servus cujusdam hominis Andecavini a sanguine percussus, contracta manu, ligataque lingua rigebat; multoque tempore in hac debilitate detentus, neque sibi, neque domino aliquid operis exercebat. Hic fide commonitus, cum ad beati basilicam vigilasset, directa manu, deliberataque ab omni impedimento lingua, beati Martini miraculum populis testabatur, dicens: Ecce quid in hac nocte sanctus Dei operatus est, me teste, probate. Reversus autem ad dominum suum, narravit ei omnia quae acta fuerant. Sed ille minime virtutem gloriosi pontificis credens, ad solitum eum adaptat servitium. Qui cum operari coepisset, rursum in debilitate redigitur. Intellegens autem dominus eius, Dei hoc esse mysterium, transmisit eum iterum ad locum sanctum, in quo prius abierat; in qua ille cum maxima devotione pernoctans, dato die, sanitati, quam prius meruerat, instauratur. 23.
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ implorare. Descendentib tam̃ illis.
statim solute sunt manus ce pedes eius: et
sic ꝑ biduum pendente eo reuelatum est
cuidam femine religiose. ut eũ tolleret.
Que ueniens: inuenit adbuc eũ uiuentẽ.
Tunc. adiutorio beati martini de patibu¬
lo depositum. incolumem duxit ad eccłiã:
ibiq uidentes eum stupescebant & ammi¬
rabantur dicentes. Quom uiuit: Et int̾ro¬
gabant eũ qualiter liberatus eẽt. Ille autẽ
dicebat. Deatus martinus me. de p̃senti mor-¬
de liberauit: & huc usq ꝑduxit. Nere hanc
urtutem ego iuxta mei sensus intelligenti¬
am ñ inferiorem censeo. qmͣ mortuũ suscita¬
tum: quẽ sic beatus confessor ut ita dic̃a con¬
fracto mortis hiatu. & eius ab ore retractũ
uite restituit: qui usq hodie in testimoniũ
diocesi actum sit: ñ p̾teribo. Locus
autem ille: crebris uirtutib illustrat᷑. Ab
hoc enim uirtutib beatus sarcina carmᷤ

Expanded text:
auxilium inplorare. Discedentibus tamen illis, auxilium inplorare. Discedentibus tamen illis, statim solutae sunt manus et pedes eius. Et sic per biduum pendente eo, revelacuidam religiosae ut eum tolleret. Quae veniens invenit eum adhuc viventem. Tunc adjutorio beati Martini de patibulo depositum, incolumem adduxit ad ecclesiam: ibique eum videntes stupescebant, et admirabantur, dicentes: Quomodo vivit? Et interrogabant eum, qualiter liberatus esset. Illc autem dicebat: 'Beatus Martinus me de praesenti morte liberavit et hucusque perduxit'. Vere hanc ego virtutem iuxta mei sensus intellegentiam non inferiorem censeo quam mortuum suscitatum; quem sic beatus confessor, ut ita dicam, confracto mortis hiatu, et eius ab ore retractum vitae restituit Qui usque hodie ad testimonium dioecesi actum sit, non praeteribo. Locus autem ille crebris virtutibus illustratur. Ab hoc enim vir beatus, sarcina carnis