comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis partiũ similitudinẽ. qua eoꝵ cor¬
pus in unitatẽ continuat᷑ oe sibi pa¬
cat᷑ ut corpus sit: nulla suberit na¬
tura quã cogites. bongũ est ꝑsequi
cetera.s manifestũ eis qui nullo stu¬
dio partiũ iudicant. cũ istȩ naturȩ
cõmemorant᷑. ad iungi eis qued̃a qui¬
b displicent. Que cũ detͣhimus:
naturȩ meliores manent.nde in¬
telligit᷑ eas in quantũ naturȩ st̃
bonas ẽẽ: qͥa cũ eis uicissim om̃e bo¬
nũ qͦd habent detͣceris. naturȩ nul¬
lȩerunt.
mmaduertite etiã qui recte nul-¬
tis iudicare: illũ quoq pͥncipẽ
immanẽ. Cin si auferat᷑ immanitaᷤ:
attendite qͣnta laudabilia remane-¬
bunt. Cõpago corporis. membroꝵ
hinc atq inde congruentia: formȩ
unitas. de pax contextarũ int̾ se par¬
tiũ animȩ regentis & uegetantis
famulantisq os negetati corporis or¬
do ce dispositio. Que om̃ia bona si au¬
ferant᷑. os siqua forte minus enume¬

Expanded text:
tis partium similitudinem, qua eorum cortis partium similitudinem, qua eorum corpus in unitatem continuatur et sibi pacatur, ut corpus sit, nulla suberit natura, quam cogites. longum est persequi cetera; sed manifestum est eis, qui nullo studio partium iudicant, cum istae naturae commemorantur, adiungi eis quaedam, quibus displiceant; quae cum detrahimus, naturae meliores manent. unde intellegitur eas, in quantum naturae sunt, bonas esse, quia cum eis uicissim omne, quod bonum habent, detraxeris. naturae nullae erunt. animaduertite etiam, qui recte uultis iudicare, illum quoque principem inmanem; cui si auferatur inmanitas, adtendite quanta laudabilia remanebunt: conpago corporis, membrorum hinc atque inde. congruentia, formae unitas et pax contextarum inter se partium, animae regentis et uegetantis famulantisque et uegetati corporis ordo et dispositio. quae omnia si auferantur, et si qua forte minus enume
Abbreviated transcription (Latin):
taq si tollant᷑ illa que mala enume¬
rata st̃: bona illa que laudata sunt
sine ulla uituperatione remanere:
si autẽ bona ipsa tollant᷑. nulla
remanere naturã. Ex quo iam ui-¬
det qui potest idere omnẽ natu¬
rã in qͣntum natura est bonũ esse:
qͥa ex una eadẽq re in qua & ego qͦd
laudarẽ. & ille qͦd uituperaret inue¬
nit. si tollant᷑ ea que bona st̃. natu¬
ra nulla erit:si autẽ tollant᷑ ea que
displicent. incorrupta natura rema¬
nebit.Tolle aquis ne sint cenose
& turbide:remanent aque pure
atq tͣnquillȩ. Tolle de aquis par¬
tiũ concordiã: ñ erunt aquȩ. Si gͦ
malo illo adẽpto manet natura p̃¬
gatior. bono autẽ det᷑cto ñ manet
ulla natura:hoc ibi facit naturam
qͦd bonũ habet. Qd autẽ malum ñ
natura. s contͣ naturã ẽ. Tolle de
uentis horrorẽ. & nimiũ impetũ qͥ
tibi displicet: potes cogitare uentoᷤ
lenes atq moderatos.Tolle de uen¬

Expanded text:
itaque, si tollantur illa, quae mala enumeitaque, si tollantur illa, quae mala enumerata sunt, bona illa, quae laudata sunt, sine ulla uituperatione remanere; si autem bona ipsa tollantur, nullam remanere naturam. ex quo iam uidet, qui potest uidere, omnem naturam, in quantum natura est, bonum esse, quia ex una eademque re, in qua et ego, quod laudarem, et ille, quod uituperaret, inuenit, si tollantur ea, quae bona sunt, natura nulla erit; si autem tollantur ea, quae displicent, incorrupta natura remanebit. tolle de aquis, ut sint caenosae et turbidae, remanent aquae purae atque tranquillae; tolle de aquis partium concordiam, non erunt aquae. si ergo malo illo adempto manet natura purgatior, bono autem detracto non manet ulla natura, hoc ibi facit naturam, quod bonum habet; quod autem malum, non natura, sed contra naturam est. tolle de uentis horrorem et nimium inpetum, qui tibi displicet, potes cogitare uentos lenes atque moderatos; tolle de uen
Abbreviated transcription (Latin):
nusq sollerti carnali sensu concep¬
ta & phantasmatib parturita. os
temeritate edita atq conscripta he¬
reticoꝵ numerũ auxisse.
ed illo genere magis urgendi
st̃: ut intelligant si posst̾. quã
in catholica dicatur om̃ium natura¬
rũ ẽẽ auc̃torẽ deũ. Quo genere su¬
ꝑius agebã cũ dicerẽ. U itupero tecũ
pestẽ. cecitatẽ. cenositatẽ turbidam.
horribiłe uebementiã. corruptibili¬
tatẽ. immanitatẽ pͥncipũ & his si¬
milia: lauda tu mecũ speciẽ distin¬
ctionẽ ordinationẽ. pacẽ. formã mẽ¬
brors congruentias & mimeros ac
parilitates: uitalia spiramenta ce nu¬
trimenta: tẽperamentũ salutis. regi¬
men ce moderamen anmȩ:. famula¬
tusq corpoꝵ. similitudinem concor
Sic enĩ intelligunt. si t̾n sine ꝑti¬
natia uelint attendere. iã os bona
& mala se miscere: cũ locuntur de
illa terra. uͥ solũ & summũ malum
fuisse credider̃t.

Expanded text:
nusque sollerti ca.rnali sensu concepnusque sollerti ca.rnali sensu concepta et phantasmatis parturita et temeritate edita atque conscripta haereticorum numerum auxisse. Sed illo genere magis urgendi sunt, ut intellegant, si possunt, quam uere in catholica dicatur omnium naturarum esse auctorem deum. quo de genere superius agebam, cum dicerem: uitupero tecum pestem, caecitatem, caenositatem turbidam, horribilem uehementiam, corruptibilitatem, inmanitatem principum et his similia; lauda tu mecum speciem, distinctionem, ordinationem, pacem, unitatebrorum congruentias et numerosas parilitates, uitalia spiramenta et nutrimenta, temperamentum salutis, regimen et moderamen animae famulatusque corporum, similitudinem concordsic enim intellegunt, si tamen sine pertinacia uelint adtendere, iam et bona et mala se miscere, cum loquuntur de illa terra, ubi solum et summum malum fuisse crediderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. ut delonge intuentib incertũ etiã
faciant. fumiis ne ille sint an nẽbu
argumentũ qͥa indimus & natantia
in aquis. & uolantia in uentis inue¬
re: ignis uͦ & fumus ñ deterruit
hominẽ mentientẽ. ut puderet eũ
tales habitatores ibi constiture. qui¬
b nichil constitueret᷑ abfurdius: S¬
Na qͣdrupede ignis incendit atq coerũ¬
pit: & bipedes fumꝰ offocat & necat.
W el hic certe cogit᷑ fateri se meliore ᷤᷤ
dicere in gente tenebrarũ istas fuis¬
se naturas uͥ uult om̃ia peiora credi.
Siquidẽ ibi gignebat ignis quadru¬
pełe &e nutriebat: & continebat in-¬
noxie. uł etiã cõmodissime. Simili¬
ter & fumus bipedes suos clemen¬
tissimo sin editos ñ solũ sine mo¬
lestia: s uitalit̾ atq indulgent̾ usq
in illũ principatũ educauerat & cõ¬
tinebat. Ita ostendunt᷑ ista menda-¬
tia animaduersione rerũ que uid̾n¬
t᷑ in mundo. s minus diligenti mi¬

Expanded text:
tur, ut longe intuentibus incertum etiam tur, ut longe intuentibus incertum etiam faciant, fumusne an nebulae argumentum ? quia uidemus et natantia in aquis et uolantia in uentis uiuere. ignis uero et fumus non deterruit hominem mentientem, ut puderet eum tales ibi habitatores constituere, quibus nihil constitueretur absurdius? nam quadrupedem ignis incendit atque corrumpit et bipedes fumus offocat et necat. uel hinc certe cogitur fateri se meliores dicere in gente tenebrarum istas fuisaturas, ubi uult omnia peiora credi. siquidem ibi gignebat ignis quadrupedem et nutriebat et continebat innoxie uel etiam commodissime. similiter et fumus bipedes suos clementissimo sinu editos non solum sine molestia, sed uitaliter atque indulgenterusque in illum principatum educauerat et continebat. ita ostenduntur ista mendacia animaduersione rerum, quae uidentur in mundo, sed minus diligenti mi
Abbreviated transcription (Latin):
ti st̃ os interdũ uolant. ad ignẽ uͦ se
cundũ eiꝰ distinctionẽ ñ ꝑtinent.
Qd autẽ aitinet ad feruorẽ concubi¬
tus. eredo animaduertisse eũ hini-¬
mentes equos & sepe morsis freniͤ
raptos in feminas. Qͦd anmaduer¬
sũ dũ uult cito scribere. ñ attendit
passerẽ parietinũ in cuiꝰ cõparatio¬
ne quis admissarius frigidissimꝰ
inuenit᷑. Bipedes uͦ in fumo cũ ab
eis qͣrit᷑ qͣre ordinauerĩt: respondet᷑
elatũ os suꝑbũ ẽe bipedũ genus. hĩc
enĩ homines tͣhere originẽ dicunt.
Et q̃m fumus globosus & quasi tumi¬
dus in auras dirigit᷑: suꝑbis ẽe simi¬
le ñ absurde attenderẽ. Quȩ ami-¬
maduersio sufficere debuit ad aliqͣm
similitudinẽ danda de suꝑbis homi¬
mantes in fumo & de fumo nati ẽe
credant᷑. N̾a & in puluere nasci de¬
buert̃. qui sepe ñ minore ambitu ce
elatione surgit in cęlũ & in nebu¬
lis que plerũq de terra ita exalan¬

Expanded text:
ti sunt, et interdum volant: ad ignem certe ti sunt, et interdum volant: ad ignem certe secundum ejus distinctionem non pertinent. Quod autem attinet ad fervorem concubitus, credo eum animadvertisse hinnientes equos, et saepe morsis frenis raptos in feminas: quod animadversum dum uult cito scribere, non adtendit passerem parietinum, in cuius conparatione quiuis admissarius frigidissimus inuenitur. bipedes uero in fumo cum ab eis quaeritur quare ordinauerit, respondent elatum et superbum esse bipedum genus; hinc enim homines trahere originem dicunt; et quoniam fumus globosus et quasi tumidus in auras erigitur, superbis esse similem non absurde adtenderunt. quae animaduersio sufficere debuit ad aliquam similitudinem dandam de superbis homiipedes animantes in fumo et de fumo nati esse credantur. nam et\' in puluere nasci debuerunt, quia saepe non minore ambitu et elatione surgit in caelum; et in nebulis, quia plerumque de terra ita exhalan
Abbreviated transcription (Latin):
dem primordiis nascentiũ potuit
bene animaduerti. S st̃ serpenteᷤs
qui tã acute uident. os sic p̃sentia
lucis exultant: ut grauissimũ te¬
stimoniũ contra eũ dicere uidean¬
t᷑. Deinde in aquis natantia facile
fuit hic discere. & ad illa tͣnsferre
phantasmata. Sic oe in uentis uolan¬
tia: q̃m huiꝰ erassioris aeris impulsꝰ
in quo aues uolant uentus dicit᷑.
In igni uͦ quadrupedia: unde illi fin-¬
gere in mente uenerit nescio. Ett̃n
ñ frustra hoc dixit: s parũ attendit:
os errauit muns. Hanc enĩ solent
rationẽ reddere. qͦd quadrupedes e-¬
daces sunt: oe in concubitu multum
ferueant. S multi homines edaci¬
tate sua superant quẽlibet qua-¬
druipedẽ. qui certe bipeddes st̃: quoᷤᷤ
ñ ignis s fumi filios ẽẽ dicit. Anse¬
rib uͦ ñ facile quicquã ed acius in¬
uenit᷑. Quos siue in fumo ponat.
qͥa bipedes st̃. siue in aquis qͥa nata¬
re amant. siue in uentis qͥa penna¬

Expanded text:
dem primordiis nascentium potuit dem primordiis nascentium potuit bene animaduerti. sed sunt serpentes, qui tam acute uident et sic praesentia lucis exultant, ut grauissimum testimonium contra eum dicere uideantur. deinde in aquis natantia facile fuit hic discernere et ad illa transferre phantasmata; sic et in uentis uolantia, quoniam huius crassioris aeris inpulsus, in quo aues uolitant, uentus dicitur; in igni uero quadrupedia unde illi fingere in mentem uenerit, nescio. et tamen non frustra hoc dixit, sed parum adtendit et errauit nimis. hanc enim solent rationem reddere, quod quadrupedes edaces sint et in concubitum multum ferueant. sed multi homines edacitate sua superant quemlibet quadrupedem, qui certe bipedes sunt, quos non ignis, sed fumi esse filios dicit. anseribus uero non facile quicquam edacius inuenitur; quos siue in fumo ponat, quia bipedes sunt, siue in aquis, qre amant; sive in ventis, quia penna
Abbreviated transcription (Latin):
lut in gente tenebrarũ. om̃mo fal¬
sus ẽẽ conuincit᷑. Primo qͥa tenebre
nichil posst̃ gignere: ut dictũ est.
S ñ tales inquit erant illȩ tenebrȩ:
quales hic nosti&nde gͦ me de illiᷤᷤ
doces. An fortasse tã uerbosus doct¬
ne pollicitator cogis ut credã. S
fac me credere. Illud t̃n scio: qͦd si
ñ habebant aliquã faciẽ sic̃ iste ñ
habent:. nichil generare potuer̃t. Si
autẽ habebãt: meliores erant. Tu au
cũ dicis ñ fuisse tales: quasi peiores
aliquas credi cupis. Posses dicere eti¬
am silentiũ qͦd sic est aurib ut te¬
nebrȩ oculis. aliqua ibi surda uł
muta animalia genuisse:ut cũ tibi
diceret᷑ ñ ẽẽ aliquã naturã silentiũ:
responderes.S ñ tale silentiũ erat
quale hic nosti: ut om̃mo qͦd uelleᷤ
diceres eis.quos semel ut tibi cre¬
derent decepisses. Quãquã id qͦd eũ
indurit ut in tenebris serpentia
nata ẽẽ confingeret: in ipsis qui¬

Expanded text:
lut in gente tenebrarum, omnino fallut in gente tenebrarum, omnino falsus esse conuincitur. primo quia tenebrae nihil possunt gignere, ut dictum est. sed non, inquit, tales erant illae tenebrae, quales hic nosti. unde ergo me de illis doces? an forte tam uerbosus doctrinae pollicitator cogis, ut credam? sed fac me credere. illud tamen scio, quod si non habebant aliquam speciem, sicut istae non habent, nihil generare potuerunt; si autem habebant, meliores erant. tu autem cum dicis non fuisse tales, quasi peiores aliquas credi cupis. posses dicere etiam silentium, quod sic est auribus ut tenebrae oculis, aliqua ibi surda uel muta animalia genuisse, ut, cum tibi diceretur non esse aliquam naturam silentium, responderes "sed non tale silentium, quale hic nosti," ut omnino quod uelles, diceres eis, quos semel, ut tibi crederent, decepisses. quamquam id, quod eum induxit, ut in tenebris serpentia nata esse confingeret, in ipsis qui
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatis bonis. Quȩ dũ cõparant᷑
suꝑiorib: untuperanda ab imperitiᷤ
existimant᷑. Et dũ considerat᷑ qͣntũ
his desit boni qͦd illis adest. enisde
bom absentia mali nomen tenet.
t ego quidem ꝓpterea sic de istiᷤ
naturis disputo. q̃m ea nominan¬
t᷑. quȩ in hoc mundo nota nobis st̃.
Nouimus enĩ tenebras. aquas. uen-¬
tos: ignẽ. fumũ. Nouimus etiã ani-¬
malia serpentia. natantia. uolatilia.
quadruyedia. bipedia.m quib om¬
nib excceptis tenebris que ut dixci
nichil st̃ aliud quã lucis absentia.
que ocłis ñ uidendo discernunt᷑
sic̃ silentiũ aurib ñ audiendo. non
qͥa tenebre st̃ aliqͥd. s qͥa lux ñ ẽ.
sicut ñ qͥa silentiũ est aliqͥd. s qͥa sonꝰ¬
ñ ẽ: exceptis gͦ tenebris. in hac e¬
numeratione ceterȩ naturȩ st̃ os
om̃ib notȩ. Qͣrũ speciẽ qͥa in qͣntũ¬
cũq laudabilis os bona est. nemo
prudens ab alienat ab auctore om̃i
dinare in phantasmatib sins. ue¬

Expanded text:
nis: quae dum conparantur superioribus, uituperandae ab inperitis existimantur, et dum consideratur, quantum his desit boni, quod illis adest, eiusdem boni absentia mali nomen tenet. et ego quidem propterea sic de istis naturis disputo, quoniam ea nominantur, quae in hoc mundo nota nobis sunt. nouimus enim tenebras, aquas, uentos, ignem, fumum; nouimus etiam animalia serpentia, natantia, uolantia, quadrupedia, bipedia: in quibus. omnibus exceptis tenebris, quae, ut dixi, nihil sunt aliud quam lucis absentia, quae oculis non uidendo discernuntur — sicut silentium auribus non audiendo — non quia tenebrae sunt aliquid, sed quia lux non est — sicut non quia silentium est aliquid, sed quia sonc enumeratione ceterae naturae sunt et omnibus notae, quarum speciem, quia, in quantumcumque est, laudabilis et bona est, nemo prudens abalienat ab auctore omniudinare in phantasmatibus suis ue
Abbreviated transcription (Latin):
libro. cui me iã credidisse confite¬
or. An illud lecturus es. ubi sp̃m
De quo loco uide quot & qͣnta sĩt
que me reuocent me deterreant.
ne manicheo creda. Quero enĩeur
epłȩ huiꝰ pͥncipiũ sit. manicheus
potius manicheus apl̃s parachytr: ᷤᷤ¬
Si dicis ip̃m ẽẽ xp̃m. qui est etiã
sp̃s sc̃s. contͣdicis ip̃i scripture ubi
bis. Si autẽ ideo xp̃i nomen re
substantiȩ. id est ñ qͥa unus ẽ s qͥa
unũ st̃: poterat & paulus dicere.
paulus apl̃s dei patris. qͥa dixit
dñs. ego & pater unũ sumus. Nus¬
quã hoc dicit. S nec quisqͣm apło¬
rũ patris se apłm scribit. Qͥd sibi
gͦ uult ista noitas: ᷤ Nonne oe¬
uobis undetur nescio quã redole¬
re fallaciã. Certe sinichil inter¬
ẽẽ arbitratꝰ ẽ cur ñ uarie in alis

Expanded text:
libro, cui me iam credidisse confitelibro, cui me iam credidisse confiteor. an illud lecturus es, ubi spiride quo loco uide, quot et quanta sint, quae me reuocent et deterreant, ne Manichaeo credam. Quaero enim, cur epistulae huius principium sit: Manichaeus potius: Manichaeus apostolus paracleti? si dicis ipsum esse Christum, qui est etiam spiritus sanctus, contradicis ipsi scripturae, ubi bis. si autem ideo Christi nomen recsubstantiae, id est. non quia unus est, sed quia unum sunt, poterat et Paulus dicere: Paulus apostolus dei patris, quia dixit dominus: ego et pater unum sumus. nusquam hoc dicit, sed nec quisquam apostolorum patris se apostolum scribit. quid sibi ergo uult ista nouitas ? nonne uobis uidetur nescio quam redolere fallaciam ? certe si nihil interesse arbitratus est, cur non uarie in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
in firmata iã nec euangłio credere
potero: qui ꝑ eos illi crediderã. Ita
nichil apud me ualebit. qͥcqͥd in¬
de ꝓtuleris. Qua ꝓpter si nicħ̾i ma¬
nifestũ de manichei apl̃atu in eu¬
angłio repperit᷑. catholicis potiuᷤ
cred̃a quã tibi. Si aliqͥd inde ma-¬
nifestũ ꝓ manicheo legeris: nec
illis nec tibi. Illis qͥa de te mͥ men¬
titi st̃. tibi autẽ. qͥa eam scripturã
mnͥ ꝓfers cui ꝑ illos crediderã qui
mͥ mentiti st̃. S absit: ut euangłio
ego ñ cred̾a. Illi autẽ credens:non
inuenio quomͦ possĩ etiã tibicre¬
dere. Apł̃oꝵ enĩ nomina que ibi
legunt᷑:ñ inter se continent nom̃
manchei. In locũ autẽ traditoris
xp̃i qui suecesserit: in apłoꝵ actibꝰ
legimus. Cui libro necesse ẽ me
credere si credo euangłio: q̃m utrã¬
q scripturã similit̾ mͥ catholica cõ¬
mendat auctoritas. In eod̾e libro:
simã tenemus historiã. Lege mͥ iã

Expanded text:
infirmata iam nec euangelio credere infirmata iam nec euangelio credere potero. quia per eos illi credideram. ita nihil apud me ualebit, quicquid inde protuleris. quapropter si nihil manifestum de Manichaei apostolatu in euangelio reperitur, catholicis potius credam quam tibi. si autem aliquid inde manifestum pro Manichaeo legeris, nec illis nec tibi: illis, quia de te mihi mentiti sunt; tibi autem. quia eam scripturam mihi profers, cui per illos credideram, qui mihi mentiti sunt. sed absit. ut euangelio ego non credam. illi enim credens non inuenio, quomodo possim etiam tibi credere; apostolorum enim nomina, quae ibi leguntur. non inter se continent nomen Manichaei. in locum autem traditoris Christi quis successerit, in apostolorum actibus legimus: cui libro necesse est me credere, si credo euangelio. quoniam utramque scripturam similiter mihi catholica commendat auctoritas. in eodem etiam lsimam tenemus historiam. lege mihi ia
Abbreviated transcription (Latin):
nent. ut nulła fide accõmod̾e uo¬
bis. Quaꝓpter ñ possũ illis credenᷤ
nͥ tibi ñ credere. Si dixeris nolica¬
tholicis credere: ñ recte facies per
euangłm me cogere ad manichei
fidẽ: qͥa ipsi euangłio catholicis p̃¬
dicantib credidi. Si autẽ dixceris
recte credidisti catholicis laudan¬
tib euangłm. s ñ recte illis credi¬
disti intuꝑantib manicheũ: usq
ad eo me stultũ putas. ut qͦd uis̾
licis q̃m semel credidi ad te ñ tͣnͣs¬
eo: nͥ me non credere iusseris:sed
aꝑtissime ac manifestissime scire
aliqͥd feceris. Quocirca si mͥ ratio¬
nẽ redditurus es dimitte euange¬
liũ. Si ad euangłm te tenes. ego ad
eos me teneã quib p̾cipientib eu¬
angelio credidi: & his iubentib tͥ
om̃mo ñ credã. Qͦd si forte in eu¬
angłio aliqͥd aꝑtissimũ de mani¬
chei apłatu inuenire porueris. in¬
firmabis mͥ catholicoꝵ auctoritatẽ.
qui iubent ut tibi ñ credã. Q. ua

Expanded text:
nent, ut nullam fidem adcommodem uonent, ut nullam fidem adcommodem uobis; quapropter non possum illis credens nisi tibi non credere. si dixeris: noli catholicis credere, non recte facies per euangelium me cogere ad Manichaei fidem, quia ipsi euangelio catholicis praedicantibus credidi. si autem dixeris: recte credidisti catholicis laudantibus euangelium, sed non recte illis credidisti uituperantibus Manichaeum, usque adeo me stultum putas, ut nulla redlicis quoniam semel credidi, ad te non transeo, nisi me non credere iusseris, sed apertissime ac manifestissime scire aliquid feceris. quocirca si mihi rationem redditurus es. dimitte euangelium. si ad euangelium te tenes, ego me ad eos teneam, quibus praecipientibus euangelio credidi, et his iubentibus tibi omnino non credam. quodsi forte in euangelio aliquid apertissimum de Manichaei apostolatu inuenire potueris, infirmabis mihi catholicorum auctoritatem, qui iubent, ut tibi non credam: qua
Abbreviated transcription (Latin):
nicheus. es potissimũ illũ con¬
sideremus librũ. quã fundamen¬
ti epłam dicitis. ubi totũ pene qͦd
creditis continet᷑. Ipsã enĩ nobis
illo tẽpore miseris qͣndo lecta ẽ:
melinati docebam̃ a uobis. Certe
sic incipit.
uerbaide phenni ac uiuo fonte.
I̾a cũ bona patientia si placet at
Nostis enĩ me statuisse: nichil a
uobis ꝓlatũ temere credere. Que¬
ro gͦ quis sit iste manicheus. Respõ¬
debitis: apłs xcp̃i. Non credo. Qͥd iã
dicas aut facias: ñ habebis. Promit¬
tebas enĩ scientiã ueritatis & nc̃ qͦd
nescio cogis ut ered̾a. E uangłm mͥ
fortasse lecturus es: & inde mani¬
chei ꝑsonã tẽptabis asserere. Si gͦ
muenires aliquẽ qui euangłio ñ¬
dũ credit. qͣd faceres dicenti tibi ñ¬
auctoritas. O. uib gͦ obtẽꝑam di¬
centib crede euangłio: eur eisñ
obtẽperẽ dicentib mͥ. noli crede¬
re manicheis: ᷤᷤ Elige qͥd uelis. Si
dixeris crede catholicis: ipsi me mo¬

Expanded text:
nichaeus, et potissimum illum connichaeus, et potissimum illum consideremus librum, quem Fundamenti epistulam dicitis, ubi totum paene, quod creditis, continetur. ipsa enim nobis illo tempore miseris quando lecta est, inluminati dicebamur a uobis. certe sic incipit: verba, de perenni ac vivo fonte. Jam cum bona patientia, si placet, atNostis enim me statuisse, nihil a vobis prolatum temere credere. Quaero ergo quis sit iste Manichaeus? Respondebitis: Apostolus Christi. Non credo: quid jam dicas aut facias, non habebis; promittebas enim scientiam veritatis, et nunc quod nescio cogis ut credam. Evangelium mihi fortasse lecturus es, et inde Manichaei personam tentabis asserere. Si ergo invenires aliquem, qui Evangelio nondum credit, quid faceres dicenti tibiauctoritas.I quibus ergo obtemperaui dicentibus: crede euangelio, cur eis non obtemperem dicentibus mihi: noli credere Manichaeis ? elige, quid uelis. si dixeris: crede catholicis, ipsi me mo
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a sede petri apli. cui pascendas
oues suas p̾t resurrectionẽ dñs
cõmendaiit. usq ad p̃sentem e¬
piscopatũ successio sacerdotũ: de¬
net postremũ ipsũ catholice no¬
men: qͦd ñ sine causa inter tam
multas hereses. sic ista eccłia sola
obtimnt: ut cũ om̃s heretici se
catholicos dici uelint.querenti
cã conueniat᷑. nullus hereticor
uł basilicã suã uł domũ audet o¬
stendere. Ista gͥ tot ce tanta nomi¬
nis ap̃iani carissima uincła. recte
hominẽ tenent credentẽ in eccl̃ia¬
gentiȩ tarditatẽ uł uitȩ meritũ.
ueritas ñdũ aptissime se ostendit.
Apud uos autẽ ubi nichil boꝵs est.
qͦd me inuitet ac teneat: sola ꝑso¬
nat pollicitatio ueritatis. Que qͥ¬
dem si tam manifesta monstrat᷑.
ut in dubiũ uenire ñ possit: p̃po¬
nenda est illis om̃ib reb. quib
mouebit a fide:que animũ meũ
tot &e tantis neib xp̃ianȩ religi¬
onis astrinxit.
ideamus gͥ qͥd me doceat ma¬

Expanded text:
ipsa sede Petri apostoli, cui pascendas ipsa sede Petri apostoli, cui pascendas oues suas post resurrectionem dominus commendauit, usque ad praesentem episcopatum successio sacerdotum; tenet postremo ipsum catholicae nomen. quod non sine causa inter tam multas haereses sic ista ecclesia sola obtinuit. ut cum omnes haeretici se catholicos dici uelint, quaerentcam conueniatur, nullus haereticorum uel basilicam suam uel domum audeat ostendere. ista ergo tot et tanta nominis christiani carissima uincula recte hominem tenent credentem in gentiae tarditatem uel uitae meritum ueritas nondum se apertissime ostendat. apud uos autem, ubi nihil horum est, quod me inuitet ac teneat, sola personat pollicitatio ueritatis: quae quidem si tam manifesta monstratur, ut in dubium uenire non possit, praeponenda est illis omnibus rebus, quibus mouebit ab ea fide, quae animum meum tot et tantis nexibus christianae religioni astringit. Uideamus igitur, quid me doceat Ma
Abbreviated transcription (Latin):
tione inuenta os cognita ẽẽ creda¬
t᷑. Aut si & hoc a uobis impetra¬
re ñ possumus: saltẽ illud conce¬
dite. ut uos tamqͣm incognitos ñc
postulo: hac sane lege seruata.
ut uobiscũ ñ orẽ. ñ conuenticła ce¬
lebrẽ: ñ manichei nomen accipiã:¬
siñ mͥ de om̃ib reb ad salutẽ ani¬
tholica enĩ eccłia. ut omitt̃a since¬
rissimã sapientiã. ad cinꝰ cognitionẽ
pauci sp̃itales in hac uita ꝑueni¬
unt. ut eã ex minma qͥdem par¬
te qͥa homines st̃. s tñ sine dubi¬
tatione cognoscant: cet̾am quippe
turb̾a ñ intelligendi uiuacitas. s
credendi simplicitas tutissimã fa¬
cit: ut gͦ hanc omittã sapientiã
quã in eccł̃ia catholica ẽẽ ñ credi¬
tis. multa sunt alia. que in enis
gremio me iustissime teneant.
Tenet consensio popłors atq gen¬
tiũ:tenet auctoritas miracłis i¬
choata. spe nutrita. caritate au¬
cta. uetustate firmata. tenet ab

Expanded text:
tione inuenta et cognita esse credatione inuenta et cognita esse credatur. aut si hoc a uobis inpetrare non possum, saltem illud concedite, ut uos tamquam incognitos nuncpostulo, hac sane lege seruata, ut uobiscum non orem, non conuenticula celebrem.nonManichaei nomen accipiam.sinon mihideomnibus rebus ad salutemanitholica enim ecclesia, ut omittam sincerissimam sapientiam, ad cuius cognitionem pauci spiritales in hac uita perueniunt, ut eam ex minima quidem parte, quia homines sunt, sed tamen sine dubitatione cognoscant — ceteram quippe turbam non intellegendi uiuacitas, sed credendi simplicitas tutissimam facit — ut ergo hanc omittam sapientiam, quam in ecclesia esse catholica non creditis. multa sunt alia, quae in eius gremio me iustissime teneant. tenet consensio populorum atque gentium; tenet auctoritas miraculis inchoata, spe nutrita, caritate aucta, uetustate firmata; tenet ab
Abbreviated transcription (Latin):
dientiq subieci qͥ dui fleu. ut incõ-¬
mutabilis & immaculabilis substã¬
tia.concinentib diuinis libris se¬
se mͥ ꝑsuadere intrinsecus digna¬
ret᷑. qui deniq om̃ia illa figmen¬
ta que uos diut᷑na consuetudie
implicatos & constrictos tenẽt. ce
quesiui curiose. &e attente audiui.
& temere credidi &s instanter qui¬
b potui ꝑsuasi. & aduersus alios
ꝑtinaciter anmoseq defendi:se¬
uire in uos ñ possũ. quos sic̃ me
ipsũ illo tẽpore. ita ñe debeo susti¬
nere:oe tanta patientia uobiscũ
agere. qͣnta mecũ eger̾t ꝓximi
mei cũ in ur̃o dogmate rabiosus
& cecus errarẽ. Ut autẽ faciliuᷤ
mitescatis. & ñ inimico animo uo
bis. ut eoc utraq parte om̃is arro¬
gantia deponat᷑ nemo nr̃m dicat
iã se inuenisse u̾itatem. Sie eam
queramꝰ. quasi ab utrisq nesciat᷑.
Ita enĩ diligent̾ & concordit̾ queri
poterit. si nulla temeraria p̃sũp¬

Expanded text:
dientique subieci; qui diu fleui, ut incomdientique subieci; qui diu fleui, ut incommutabilis et inmaculabilis substantia concinentibus diuinis libris sese mihi persuadere intrinsecus dignaretur; qui denique omnia illa figmenta, quae uos diuturna consuetudine inplicatos et constrictos tenent, et quaesiui curiose et adtente audiui et temere credidi et instanter, quibus potui, persuasi et aduersus alios pertinaciter animoseque defendi: saeuire in uos omnino non possum, quos sicut me ipsum illo tempore ita nunc debeo sustinere et tanta patientia uobiscum agere. quanta mecum egerunt proximi mei, cum in uestro dogmate rabiosus et caecus errarem. Ut autem facilius mitescatis et non inimico animo uobbis, ut ex utraque parte omnis adrogantia deponatur. nemo nostrum dicat iam se inuenisse ueritatem; sic eam quaeramus, quasi ab utrisque nesciatur. ita enim diligenter et concorditer quaeri poterit, si nulla temeraria praesump
Abbreviated transcription (Latin):
intueri sole̾ suũ. Non istũ quẽ co¬
litis cęlesti corpore. oculis carneis
os hominũ os pecoꝵ fulgentẽ atq
radiantẽ: s illũ de quo scriptũ ẽ¬
ꝑ ꝓpħam. ortus ẽ mͥ iusticie sol.Et
De quo scriptũ ẽ in euangłio. E rat
lumen uerũ qͦd illuminat omnẽ
hominẽ uenientẽ in hunc mun¬
dũ. Illi in uos seuiant. qͥ nesciunt
quib suspiriis & gemitib fiat: ut
ex qͣntulacũq parte possit intel¬
ligi ds̃. Postremo illi in uos sem¬
ant. qui nũquã tali errore decep¬
ti st̃. quali uos deceptos uident:
Ego autẽ qui diu multũq iacta¬
tus. uix tande resipiscere potui
qͥd sit illa sinceritas. que sine
manis fabulȩ narratione ꝑcipi¬
t᷑ qui uanas imagines animi mei
uariis opinionib erroribq colle¬
ctas. uix miser merui dño opitu¬
lante conuincere: qui me ad det̾¬
gend̾a caliginẽ mentis.tã tarde
clem̃tissimo medico uocanti blan¬

Expanded text:
intueri solem suum — non istum, quem cointueri solem suum — non istum, quem colitis caelesti corpore, oculis carneis et hominum et pecorum fulgentem atque radiantem, sed illum, de quo dictum eam: ortus est mihi iustitiae sol, et de quo dictum est in euangelio: erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum —: illi in uos saeuiant, qui nesciunt, quibus suspiriis et gemitibus fiat. ut ex quantulacumque parte possit intellegi deus; postremo illi in uos saeuiant, qui numquam tali errore decepti sunt, quali uos deceptos uident. Ego autem. qui diu multumque iactatus tandem respicere potui, quid sit illa sinceritas, quae sine inanis fabulae narratione percipitur; qui uanas imaginationes animi mei uariis opinionibus erroribusque conlectas uix miser merui domino opitulante conuincere: qui me ad detergendam caliginem mentis tam tarde clementissimo medico uocanti blan
Abbreviated transcription (Latin):
lestiis corporis sui s cupiditatũ sua¬
rũ laquers animus puniat᷑. sicuti
ẽ d̾anũ ex iliũ orbitas. contumelia &e
his similia. qued̃a uͦ ñ sint crucian¬
tia. s quasi fomenta languentiu. ut
st̃ consolationes cohortationes dispu¬
tationes. & quecũq st̃ talia. hor om¬
mũ qued̃a etiã ꝑ malos nescientes
oꝑatur sũma dei iusticia. qued̃a ꝑ
te consolando. beniuole cohortan¬
do.leniter disputando: sic̃ scriptum
ẽ. Seruũ autẽ dñi ñ oportet litiga¬
re. s mansuetũ ẽẽ ad om̃s. docibiłe.
patientẽ: in modestia corripientẽ
diũsa sentientes. Nostrũ gͦ fint uel¬
le has partes or petere:dei est uo¬
lentib & petentib donare qͦd bonũ
est. Mli in uos seuiant. qui nescrunt
quã rarũ & arduũ sit. carnalia phã¬
tasmata pie mentis serenitate suꝑa¬
re. Illi in uos seuiant. qui nesci¬
unt cũ qͣnta difficultate sanetur
oculus int̾ioris hommis. ut possit

Expanded text:
lestiis corporis sui, sed cupiditatum sualestiis corporis sui, sed cupiditatum suarum laqueisan imus puniatur, sicut est damnum, exilium, orbitas, contumelia et his similia; quaedam uero non sint cruciamenta, sed quasi fomenta et lenimenta languentium, ut sunt consolationes, cohortationes, disputationes et quaecumque sunt alia: horum omnium quaedam etiam per malos nescientes operatur summa dei iustitia, quaedam ate consolando, beniuole cohortando, leniter disputando. sicut scriptum est: seruum autem domini non oportet litigare, sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem, in modestia corripientem diuersa sentientes. nostrum ergo fuit uelle has partes expetere; dei est uolentibus et petentibus donare, quod bonum est. Illi in uos saeuiant. qui nesciuntquam rarum et arduum sit carnalia phantasmata piae mentis serenitate superare; illi in uos saeuiant, qui nesciunt, cum quanta difficultate sanetur oculus interioris hominis, ut possit
Abbreviated transcription (Latin):
tentẽ. ex quo om̃ia ꝑ qͣm
om̃ia in quo om̃ia. os ro¬
gaui & rogo. ut in refel¬
lenda &e reuincenda he
resi manichei. cui ce uoᷤ
fortasse imprudentius quã malicio¬
sius adhesistis. det mͥ mentẽ paca¬
tã atq tͣnquilla. & magis de ur̃a cor¬
rectione quã de subuersione cogitã¬
tẽ. Quãqͣm enĩ dñs ꝑ suos seruos
regna subuertat erroris. ipsos tñ
homines in qͣntum homines st̃. e¬
mendandos ẽe potiꝰ quã ꝑdendos
iubet. Et quicqd diuinitus ante il¬
ld̾ ultimũ iudiciũ uindicat᷑. siue
ꝑ imꝓbos. siue ꝑ iustos. siue ꝑ ne¬
scientes. siue ꝑ scientes. siue occul¬
te. siue pala. ñ ad interitũ homi-¬
nũ s ad medicinã ualere creden¬
dũ ẽ. Quã qui respuerint. extre¬
mo supplicio p̃parant᷑. Qua ꝓpt̾ cũ
in hac uniu̾sitate rerũ alia sint qͦ
ualent ad corporałe uindictã. sic̃ ig¬
nis & uenenũ & morb o cet̾a hunis¬
modi: alia quib apud se ipsũ ñ mo¬

Expanded text:
tentem, ex quo omnia, per quem omnia. in quo omnia, et rogaui et rogo, ut in refellenda et reuincenda haeresi uestra, Manichaei. cui et uos fortasse inprudentius quam malitiosius adhaesistis, det mihi mentem pacatam atque tranquillam et magis de uestra correctione quam de subuersione cogitantem. quamquam enim dominus per suos seruos regna subuertat erroris, ipsos tamen homines, in quantum homines sunt, emendandos esse potius quam perdendos iubet. et quicquid diuinitus ante illud ultimum iudicium uindicatur, siue per inprobos siue per iustos siue per nescientes siue per scientes siue occulte siue palam: non ad interitum hominum, sed ad medicinam ualere credendum est; quam qui respuerint, extremo subplicio praeparantur. quapropter cum in hac uniuersitate rerum alia sint, quae ualent ad corporalem uindictam, sicut ignis et uenenum et morbus et cetera huiusmodi, alia, quibus apud se ipsum non mo
Abbreviated transcription (Latin):
fide ꝓfiteor: & ꝑ illa me ad certã sci¬
entiã ꝑuenturũ ẽẽ p̃sumo. Tu uͦ
qui fidẽ meam labefactare conariꝰ.
certã scientiã trade si potes. ut in qͦd
credidi. temere me credidisse conuin-¬

Expanded text:
fidem profiteor et per illam me ad certam scifidem profiteor et per illam me ad certam scientiam peruenturum esse praesumo; tu uero, qui fidem meam labefactare conaris, certam scientiam trade, si potes, ut id, quod credidi, temere me credidisse conuin
Abbreviated transcription (Latin):
pater in sua laude p̃cipnus. magni¬
tudine incõp̃hensibilis. copulata
sibi habet beata ce głiosa scł̃a. neq
nimero neq ꝓlixitate estimanda:
cũ quib idem sc̃s atq illustris pa-¬
ter & genitor degit: nullo in reg¬
nis enus insignib aut indigente
aut infirmo constituto. Ita autẽ
fundata st̃ eiusde splendidissima
regna supͣ lucid̃a & beatã terrã:
ut a nullo unquã aut moueri
aut concuti possint. Hec mͥ un¬
de ꝓbaturus ẽ aur hec ipse un-¬
de cognoiit.Noli me terrere::
paracliti nomine. Primo qͥa ñ cre-¬
dere incognita s certa cognoscere
accessi: a uobis ipsis factus timidior.
firmã scientiã pauloante ꝓmiserit.
Deinde qm̃ simͥ fides imperanda ẽ.
magis me terreret illa scriptura.
inspirasse: quib eũ dñs semissurũ
ẽẽ ꝓmiserat. Q uappt̾ ant ea que di¬
cis ꝓba mͥ uera eẽ: ut ostendas que
potes ostendere. Ego nãq catholicã

Expanded text:
pater in sua laude praecipuus, magnipater in sua laude praecipuus, magnitudine inconprehensibilis copulata sibi habet beata et gloriosa saecula neque numero neque prolixitate aestimanda, cum-quibus idem sanctus atque inlustris pater et ge-nitor degit nullo in regnis eius insignibus aut indigente aut in\'fimo constituto. ita autem fundata sunt- eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram. ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. Haec mihi unde probaturus est, aut haec ipse unde cognouit? noli me terrere paracleti nomine. primo quia non credere incognita, sed certa cognoscere accessi a uobis ipsis factus timidior. firmam scientiam paulo ante promiserit Deinde quoniam, si mihi fides imperanda est, magis me terret illa scriptura, inspirasse, quibus eum dominus se missurum esse promiserat. quapropter aut ea, quae dicit, proba mihi uera esse, ut ostendas, quae potes ostendere. ego namque catholicam
Abbreviated transcription (Latin):
p̾hensamq cognoscere. Cũ gͦ istũ
repudiarẽ si tale aliqͥd diceret. ñ
eñ ea ꝓmisit que cogeret crede¬
re. s que possẽ sine ulla ambigu¬
itate cognoscere: quomͦ eũ ñ repu¬
diabo. qͣndo ñ mͦ incerta dicit. s en¬
am incredibilia. ͤᷤ S quid si aliqui¬
b rationib ea ꝑspicua os cognita
faciet. ᷤ Audiamus gͦ si possumuᷤ
cũ tota patientia & lenitate qͦd seqͥt᷑.
ec quippe in qͥt. In exordio fuert̃
due substantie:a sese diuerse:
Et luminis qͥdem imꝑium tenebat
d̃s pater. in sua sc̃a stirpe ꝑpetuus:
in uirtute magnificus. Hatura ip̃a
uerus. ẽt̾mtate ꝓpria semꝑ exultans:
continens apud se sapientiã os sen¬
sus uitales: ꝑ quos etiã duodecĩ mẽ¬
bra luminis su cõprehenditꝰ reg¬
n uidelicet ꝓprii duitias affluen-¬
tes. In unoquoq autẽ membroꝵ
eiꝰ. st̃ recondita milia innumerabi¬
liũ & ĩmensors thesauroꝵ. Ipse uͦ

Expanded text:
rehensamque cognoscere. Cum ergo istum rehensamque cognoscere. Cum ergo istum repudiarem, si tale aliquid diceret; non enim ea promisit, quae cogeret credere, sed quae possem sine ulla ambiguitate cognoscere: quomodo eum non repudiabo, quando non modo incerta dicit, sed etiam incredibilia? Sed quid? si aliquibus rationibus ea perspicua et cognita faciet? Audiamus ergo, si possumus, cum tota patientia et lenitate quod sequitur. tur. -! Haec quippe, inquit, in exordio fuerunt duae \'Śubstantiae a se diuisae. et luminis quidem impe rium tenebat deus pater in sua sancta stirpe perpetuus, in uirtute magnificus, natura ipsa uerus, aeternitate propria semper exultans, continens apud se sapientiam et sensus uitales. per quos etiam duodecim membra luminis sui conprehendit; regni uidelicet proprii diuitias adfluentes. in unoquoque autem membrorum eius sunt recondita milia innumerabilium et inmensorum thesaurorum. ipse uero
Abbreviated transcription (Latin):
ulla possit ambiguitate ꝑueniri.
Hoc est qͦd dicebã. sic mͥ demonstrari
debere ueritatẽ: ut ad eã sine ulla
ambiguitate ꝑueniã. Qͦd &e si ipse
ñ polliceret᷑: me tñ hoc excigere &
flagitare oportebar: ut tanta mer¬
cede cognitionis euidentissimȩ atq
certissime ex catholico xxp̃iano qui¬
bꝰ libet contͣdicentib manicheũ me
fieri ñ puderet. Iam igitur audia¬
mus quid afferat.
Nde si tibi uidet᷑ in qͥt. auscul ꝯ̃¬
ta prius quȩ fuerint aute con¬
stitutionẽ mundi &e quo pacto pre¬
liũ sit agitatũ: ut possis luminis se¬
iungere naturã ac tenebrarũ. Ia in
Quis enĩ credat ante constitutionẽ
mundi. ullum p̃liũ fuisse cõmissũ. ᷤᷤ
Ettũ si est credibile. nos mͦ ñ crede¬
re s cognoscere uenimus. Na qui
dicit scitas & ꝑsas ante multos an¬
nos secũ bellasse. rem dicit credibi¬
lem: eã tñ quã uł auditã uł lectam
possumus credere: ñ ex ꝑtam cõ-¬

Expanded text:
ulla possit ambiguitate perveniri. ulla possit ambiguitate perveniri. Hoc est quod dicebam, sic mihi demonstrari debere veritatem, ut ad eamdem sine ulla ambiguitate perveniam. Quod si ipse non polliceretur, me tamen hoc exigere et flagitare oportebat, ut tanta mercede cognitionis evidentissimae atque certissimae ex catholico christiano quibuslibet contradicentibus manichaeum me fieri non puderet. Jam igitur audiamus quid afferat. 15. Unde si tibi videtur, inquit, ausculta prius quae fuerint ante constitutionem mundi, et quo pacto praelium sit agitatum, ut possis luminis sejungere naturam ac tenebrarum. Jam int. Quis enim credat ante constitutionem mundi ullum praelium fuisse commissum? Et tamen si est credibile, modo nos non credere, sed cognoscere venimus. Nam qui dicit Persas et Scythas ante multos annos secum bellasse, rem dicit credibilem; eam tamen quam vel auditam vel lectam possumus credere, non expertam comp
Abbreviated transcription (Latin):
rib multũ operȩ consumamus.
Iam ergo euidentissimam pollici¬
tationẽ hominis uideamus.
e eo gͥ in qͥt frater dilectissime
mͥ significasti. dicens nosse te cupe¬
re cuiꝰmodi sit natiuitas adȩ o euȩ.
utrũ uerbo sint idem ꝓlati an ꝓge¬
niti ex corpore: respondebit᷑ tibi ut
congruit. Naq de his a plerisq in
uariis scripturis reuelationibq.
dissimili modo insertũ atq cõmemo¬
ratũ est. Q uaꝓpter ueritas istius
rei ut sese habet ab uniu̾sis fere¬
gentib ignorat᷑. & ab om̃ib qui
etiã de hoc diu multũq disputart̃.
Si em̃ illis suꝑ ade &s eue generatio¬
ne ꝓuenisset manifesto eognosc̾e̾:
numquã corruptioni & morti subia¬
cerent. Manifestã gͦ cognitionẽ hu¬
ius rei nobis pollicet᷑: ne corrupti¬
oni ac morti subiciamur. Et si ad¬
huc parũ ẽ: uide qͥd sequat᷑. Neces¬
sario inqͥt gͦ plura st̃ ante cõme¬
moranda: ut ad istud misteriũ sine

Expanded text:
ribus multum operis consumatur. ribus multum operis consumatur. iam ergo euidentissimam pollicitationem hominis uideamus. De eo igitur, inquit, frater dilectissime mihi significasti dicens nosse te cupere, cuiusmodi sit natiuitas Adae et Euae, utrum uerbo sint idem prolati, an progeniti ei corpore, respondebitur tibi, ut congruit. namque de his a plerisque in uariis scripturis reuela tionibus que dissimili modo insertum atque commemoratum est. quapropter ueritas istius rei ut sese habet. ab uniugentibus ignoratur, et ab omnibus qui etiam de hoc diu multumque disputarunt. Si enim illis super Adae et Evae generatioprovenisset manifesto cognoscere, nunquam corruptioni et morti subjacerent. Manifestam ergo cognitionem hujus rei nobis pollicetur, ne corruptioni ac morti subjiciamur. Et si adhuc parum est, vide quid sequatur: Necessario ergo, inquit, plura sunt ante commemoranda, ut ad istud mysterium sine
Abbreviated transcription (Latin):
ba ex uenenoso fonte. que qui au¬
dierit. & hiscłe primũ crediderit.
deinde que insinuant custodierit.
nũqͣm erit uite restituendus ue¬
rũ penali &e erũnosa morte affici¬
et᷑: nã ꝓfecto miser est iudicanduᷤ.
qui hac inferna implicatꝰ imꝑitia
fuerit. ꝑ quã demersus in sempit̾¬
nis ernciatib ꝑmanebit. sigͦ hoc
diceret. uerũ diceret. S libro hu¬
ic ñ solũ millũ conciliaret lectorẽ.
s om̃s in quoꝵ manus icidisset
in maxima odia concitasset. Qutã¬
obrẽ ad conseqͣntia tͣnseamus: nec
nos ista decipiant. que possunt
uiunt. Ita sit ut dicit. Na oe ista
benigna & acceptissima optatio
est. Tam̃ meminerimꝰ hec & a bo¬
nis doctorib & a deceptorib dici
posse. Itaq si nulla nͥ talia diceret:
& dextera luminis tueatur: & eri¬
piat uos ab om̃i incursione ma¬
ligna &s a laqueis mundi. Om̃ino
quicqͥd in huius epłȩ pͥncipio scͥp¬
tũ est. donec ueniatur ad causã
nolo rephendere. ne in reb mino¬

Expanded text:
e qui audierit et isdem primum crediderit, deinde. quae insinuant, custodierit, numquam erit uitae restituendus, uerum poenali et aerumnosa morte adficietur — nam profecto miser est iudicandus, qui hac inferna inplicatus inperitia fuerit. per quam demersus in sempiternis cruciatibus permanebit —: si ergo hoc diceret, uerum diceret, sed libro huic nom solum nullum conciliaret lectorem, sed omnes, quorum in manus incidisset, in maxima odia concitaret. quamobrem ad consequentia transeamus nec nos ista decipiant, quae possunt uiunt. ita sit, ut dicit. nam et ista benigna et acceptissima optatio est. tantum meminerimus haec et a bonis doctoribus et a deceptoribus posse dici. itaque si nulla nisi talia diceret, et dextera luminis tueatur et eripiat uos ab omni incursione maligna et a laqueis mundi. et omnino quicquid in huius epistulae principio scriptum est, donec ueniatur ad causam, nolo reprehendere, ne in rebus mino
Abbreviated transcription (Latin):
noscere oe credere. Ipse enĩ cognoᷤ¬
cit: cui aꝑtissime ista monstrant᷑.
Gis autẽ quib her narrat ñ cog¬
nitionẽ insinuat: s credulitatem
suadet. Cin quisq consenserit ma-¬
nicheus efficit᷑: ñ certa cognoscen¬
do s incerta credendo: quales noᷤ
imꝑitos adolescentulos aliqͣndo
decepit. Debuit gͦ ñ nobis pollice¬
ri scientiã neq manifestã cogniti-¬
onẽ. neq ad qͦd querit᷑ sine ulla
ambiguitate ꝑuentionẽ: s dicere
potius sibi ẽe ista monstrata: illoᷤᷤ
autẽ quib narrant᷑ credere sibi
debere que nesciunt. S si hoc dice¬
ret: quis ñ ei responderet. sigͦ incog¬
nita crediturus sũ cur ñ ea porius
cred̾a que iã consensione doctoꝵ
indoctoꝵq celebrantur: & ꝑ om̃s
popłos graissima auctoritate fir¬
mata st̃. S Hoc ille metuens ne si¬
bi diceret᷑: ostendens nebulas imꝑi¬
tis primũ pollicens rerũ certa¬
rũ cogintionẽ. & pꝰtea incertarum

Expanded text:
noscere et credere. ipse enim cognosnoscere et credere. ipse enim cognoscit, cui apertissime ista monstrantur; eis autem, quibus haec narrat, non cognitionem insinuat, sed credulitatem suadet. cui quisquis temere consenserit, Manichaeus efficitur, non certa cognoscendo, sed incerta credendo, quales nos ritos adulescentulos aliquando decepit. debuit ergo non nobis polliceri scientiam neque manifestam cognitionem neque ad id. quod quaeritur, sine ulla ambiguitate peruentionem, sed dicerpotius sibi ista esse monstrata, illos autem quibus narrantur credere sibi debere quae nesciunt. Sed si hoc diceret, quis non ei responderet, Si ergo incognita crediturus sum, cur non ea potius credam, quae jam consensione doctorum indoctorumque celebrantur, et per omnes populos gravissima auctoritate firmata sunt? Hoc ille metuens ne sibi diceretur, offundit nebulas imperitis; primum pollicens rerum certarum cognitionem, et postea incertarum
Abbreviated transcription (Latin):
&e alterũ. cũ dicis manifesta ẽe quȩ
loquit᷑. Utrũq abͨ te sine ulla du¬
bitatione cognoscere debui.S ñ
sũ auarus. Unũ hors doce. Ostende
dicit etiã si nesciã. Numqͥd equiꝰ aut
beniuolentius tecũ agi potest. S S
tu nec hoc nec illud uales ostendere.
Nichil aliud elegisti nisi laudare qͦd
credis irrisero. qͥd putas nobis ẽẽ
iudicandũ qͥd ue faciendũ. insi ut
eos relinquamus qui nos inuitãt
certa cognoscere. & postea imperãt
ut incerta credamus: & eos sequa¬
mͦ qui nos innitant prius credere
qͦd ñdum ualemus intueri.ut ip¬
sa fide ualentiores facti qͦd credimꝰ
intelligere meream᷑. ñ iam homini-
b s deo intrinsecus mentẽ nr̃am
illuminante atq firmante. Et
qm̃ quesiui unde mͥ ꝓbet. ñc quero
unde ipse cognouerit. Si dicit sibi
ẽẽ sp̃u sco reuelatũ. suãq mentẽ
diuinitꝰ illustratã ut ea que dicit
certa & manifesta cognosceret.
ipse significet qͥd intersit int̾ cog¬

Expanded text:
et alterum, cum dicis manifesta esse, quae loquitur. utrumque abs te sine ulla dubitatione cognoscere debui; sed non sum auarus, unum horum doce. ostende  etiamsi nesciam. numquid aequius aut beniuolentius tecum agi potest? sed tu nec hoc nec illud uales ostendere. nihil aliud elegisti nisi laudare, quocredis, inrisero, quid putas nobis esse iudicandum quidue faciendum, nisi ut eos relinquamus, qui nos inuitant certa cognoscere et postea imperant, ut incerta credamus et eos sequamur, qui nos inuitant prius credere, quod nondum ualemus intueri, ut ipsa fide ualentiores facti, quod credimus, intellegere mereamur, non iam hominibus, sed ipso deo intrinsecus mentem nostram inluminante atque firmante ? Et quoniam quaesiui, unde mihi probet, nunc quaero, unde ipse cognouerit. si dicit sibi esse spiritu sancto reuelatum suamque mentem diuinitus inlustratam, ut ea, quae dicit, certa et manifesta cognosceret, ipse significat, quid intersit inter cog
Abbreviated transcription (Latin):
rius ĩmorari: interiora indeamꝰ. Hec
st̃ inqͥt salubria uerba ex ꝑhenn ac
unuo fonte. Que qui audierit. & his¬
dẽ primũ crediderit. deinde que in¬
sinuant custodierit᷑ numqͣm erit
morti obnocius: uerũ eterna os glo¬
riosa uita fruetur. Na ꝓfecto beatꝰ
est iudicandus. qui hac diuma in¬
structus cognitione fuerit. ꝑ quã
liberatꝰ in sempit̾na uita ꝑmanebit.
Et hec ut uidetis pollicitatio est.
ñdum ex hibitio ueritatis. Et uos
quoq ammadu̾tere facillime pote¬
stis. isto uelamine quoslbet erro¬

Expanded text:
rius inmorari: interiora uideamus. Haec rius inmorari: interiora uideamus. Haec sunt, inquit, salubria uerba ex perenni ac uiuo fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde, quae insinuant. custodierit, numquam erit morti obnoxius, uerum aeterna et gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iudicandus, qui hac diuina instructus cognitione fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita permanebit. et haec, ut uidetis, pollicitatio est, nondum exhibitio ueritatis: et uos quoque animaduertere facillime potestis isto uelamine quoslibet erro