comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maluerã tuis nosse rescriptis: utrũ mͥ
ueniam quã poposcerã dederis. Qd̃ aꝑ¬
tius mͥ intimari cupio: quãuis hilarior
qͥdd̾a uultꝰ litteraꝵ tuaꝵ. etiã hoc me
impetrasse significare uideat᷑: si tam̃ ptꝰ
lectã ilła missȩ st̃. qd̾ in eis minime ap¬
paret. Petis uł potiꝰ fiducia caritatis
iubes: ut in seͥpturarũ cãpo sine nr̃o
inuicẽ dolore ludamꝰ. Etquidẽ qntũ
ad me attinet: serio nos ista quã ludo
agere malłe. Qd̾ si hoc uerbũ tͥ ꝓpt̃
facilitatẽ ponere placuit: ego fateor
maius aliqͥd expeto abenignitate. ui¬
rium tuarũ. prudentiaq tã docte
doctiosa. annosa. studiosa. ingenuosa.
diligenti. Hȩc tͥ ñ tantũ donante ue¬
rũetiam dictante spũ scõ: ut in mag¬
nis ae laboriosis questionib ñ tanquã
ludentẽ in cãpo seripturaꝵ. s in mon¬
tib anhelantẽ adiuues. Si aut̃ ꝓꝑter
hilaritatẽ quã esse int̾ carissimos dis¬

Expanded text:
malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi ueniam, quam poposceram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse significare uideatur, si tamen post lectam illam missae sunt, quod in eis minime apparet. Petis uel potius fiducia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad ad me adtinet, serio nos ista quam ludo agere mallem. quodsi hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego, fateor, maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante, uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scripturarum, sed in montibus anhelantem adiuues. si autem propter hilaritatem, quam esse inter carissimos dis
Abbreviated transcription (Latin):
ieronimo: augustinꝰ in dño sal. Iam
pridẽ tuȩ caritati ꝓlixam ȩpłam misi:
respondens illi tuȩ. quã ꝑ sc̃m filiũ tuũ
asteriũ nunciũ. ñ solũ frẽm ueru̾etiã
collegã meũ misisse te recolis. Quȩ u¬
trũ in manꝰ tuas ꝑuenire meruerit.
adhuc nescio: nͥ qd̾ ꝑ frẽm sincerissimũ
firmũ scribis. si ille qui te primũ gladio
petiit stilo repulsus ẽ. ut sit humanita¬
tis meȩ atq iusticiȩ. accusantẽ rep̾hen¬
dere ñ respondentẽ. Hoc solo tenuissi¬
mo indicio uteũq conicio. legisse te
ilła ȩpłam meã. In ea qͥppe deploraui
tantã int̾ uos extitisse discordiã: de
quoꝵ tantȩ amiciciȩ quaqua uersũ ea
fama diffuderat. caritas frat̃na gaude¬
bat. Qd̾ ñ feci rep̾hendendo germani¬
tatẽ tuã: cuiꝰ in ea re aliquã culpã me
cognouisse ñ ausim dicere: s dolendo
humana miseriã: cũ iam in amicieiis
mutua caritate retinendis. qͣntalibae
illa sit. incerta ꝑmansio ẽ. Herũ illud

Expanded text:
ieronymo Augustinus in domino salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistulam misi respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc iam non solum fratrem, uerum etiam collegam meum, misisse te recolis. quae utrum in manus tuas peruenire meruerit, adhuc nescio, nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille, qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem. hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffuderat, caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, quantalibet illa sit, incerta permansio est. uerum illud
Abbreviated transcription (Latin):
q duodecĩ qui remanserant fuisse respoz¬
sum. Nũquid & uos uultis ire: Et ñ atten¬
dis. qͥa tc̃ primũ ȩccłia nouello germine
pullulabat: ñdumq in ea fuerat cõple¬
ta illa ꝓphetia: &e adorab̃t eũ om̃s reges
t̾re: om̃s gentes seruient illi. Qd̾ utiq qͣnͣ¬
tomagis implet᷑. tanto maiore utit᷑ eccł̃ia
potestate: ut ñ solũ inuitet. s etiã cogat
ad bonũ. Hoc tc̃ dñs significare uolebat.
qͥ quãuis haberet magnã potestatẽ: priꝰ
dam̃ elegit comiñdare humilitatẽ. Hoc &e
in illa coniuiui similitudine satis euidet
ostendit. uͥ misit ad inuitatos. & uenire
noluert̃: & ait seruo. Exi in plateas ce uies̾
ciuitatis: & pauꝑes &e debiles. ce cȩcos &
claudos introduc huc. Et ait seruus dño

Expanded text:
que duodecim, qui remanserant, fuisse responque duodecim, qui remanserant, fuisse responsum: Numquid et uos uultis ire? et non adtendis, quia tunc primum ecclesia nouello germine pullulabat nondumque in ea fuerat completa illa prophetia: Et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi, quod utique quanto magis impletur, tanto maiore utitur ecclesia potestate, ut non solum inuitet, sed etiam cogat ad bonum. hoc tunc dominus significare uolebat, qui quamuis haberet magnam potestatem, prius tamen elegit commendare humilitatem. hoc et in illa conuiuii similitudine satis euidenter ostendit, ubi misit ad inuitatos et uenire noluerunt; et ait seruo: Exi in plateas et uicos ciuitatis et pauperes et debiles et caecos et claudos introduc huc. et ait seruus
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam catholicã: sicut nos asserebamꝰ a
causa ceciliani. S cȩtã lege. cȩtã discute:
uide utrũ in ipsũ cecilianũ de cuiꝰ ꝑsona
p̃iudicare conabant᷑ eccł̃iȩ. aliqͥd mali ꝓ¬
bare potuerint: uide utrũ ñ potis etiam
ꝓ illo multa egerint: &e plurib lectionibꝰ
quas contra se ꝓtulert ce recitauer̃t. cau¬
sam er bonã omĩno firmauerint. Lege ista
uł legantur tͥ: considera omĩa. retracta
diligent᷑. & elige qͥd sequaris: utrũ nob̾cũ
in xꝑi pace. in ȩccłis catholice unitate. in
fr̾na caritate. gaudere: an ꝓnefaria dissen¬
sione. ꝓ donati parte. ꝓsacrilega diuisi¬
one. importunitatẽ nr̃e circa te carita
tiuȩ dilectionis duitius sustinere. Atten¬
dis enĩ ce sepe repetis sicut audio. qd̾ in
euangłio seriptũ est. recessisse a dño sep¬
tuaginta discipłos: &e arbitrio suȩ malȩ
atq impiȩ discessionis fuisse ꝑmissos. cȩtĩs¬

Expanded text:
Ecclesiam catholicam, sicut nos asserebamus, a Ecclesiam catholicam, sicut nos asserebamus, a causa Caeciliani. Sed cetera lege, cetera discute. uide, utrum in ipsum Caecilianum, de cuius persona praeiudicare conabantur ecclesiae. aliquid mali probare potuerint. uide, utrum non potius etiam pro illo multa egerint et pluribus lectionibus, quas contra se protulerunt et recitauerunt, causam eius bonam omnino firmauerint. lege ista uel legantur tibi. considera omnia, retracta diligenter et elige, quid sequaris, utrum nobiscum in Christi pace, in ecclesiae catholicae unitate, in fraterna caritate gaudere an pro nefaria dissensione, pro Donati parte, pro sacrilega diuisione importunitatem nostrae circa te dilectionis diutius sustinere. Adtendis enim et saepe repetis, sicut audio, quod in euangelio scriptum est recessisse a domino septuaginta discipulos et arbitrio suae malae atque impiae discessionis fuisse permissos ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
sona. etiã si mali aliqͥd in illo eẽt inuentũ.
uniuersȩ unitati xꝑi. quȩ ñ in una uilla
mutugenna concludit᷑. s toto t̾rax orbe
diffundit᷑. S ecce facimꝰ qd̃ uoluistr sic
tecũ agimiac si ñ dixerint ur̃i. nec causa
cause nec ꝑsona ꝑsonȩ p̾iudicat. tu inue¬
ni qͥd illi dicere debuerint. cũ eis obiecta
eẽt causa & ꝑsona pͥmiani: qͥ dãpnatores
suos &e dapnauit cũ ceteris. &e dapnatos
ac detestatos in suos rursus honores sus¬
cepit: c& baptismũ quẽ mortui dederant.
qͥa de ipsis in illa p̾clara sententia dictũ
erat. qd̾ mortuoꝵ funerib plena sint litora:
agnoscere poti & acceptare. qũã exsuffla¬
re & rescindere maluit: totũq dissoluit
qd̾ male intelligentes dicere soletis: qͥ bap
tiratur a mortuo qͥd ei ꝓdest lauachrũ eiꝰ:
Si gͦ ñ diceret nec causa cause nec ꝑsona ꝑ¬
ani. Cũ aũt hoc dixert̃. inmunẽ fecerunt

Expanded text:
ersona, etiamsi mali aliquid in illo esset inuentum, ersona, etiamsi mali aliquid in illo esset inuentum, uniuersae unitati Christi, quae non in una uilla Mutugenna concluditur, sed toto terrarum orbe diffunditur! Sed ecce facimus, quod uoluisti; sic tecum agimus, ac si non dixerint uestri: Nec causa causae nec persona personae praeiudicat\\ tu inueni, quid illic dicere debuerint, cum eis obiecta esset causa et persona Primiani, qui damnatores suos et damnauit cum ceteris et damnatos ac detestatos in suo rursus honore suscepit et baptismum, quem mortui dederant. quia de ipsis in illa praeclara sententia dictum erat. quod mortuorum funeribus plena sint litora, agnoscere potius et acceptare quam exsufflare et rescindere maluit totumque dissoluit, quod male intellegentes dicere soletis, quia qui ptizatur a mortuo, quid ei prodest lauacrum eius? si ergo non dicerent: \'Nec causa causae nec persona pani: cum autem hoc dixerunt, immunem fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
conferremꝰ Gesta conseripta st̃: nr̃ȩ etiã
subseriptiones tenent᷑: lege uł patere
ut tͥ legant᷑:. & tc̃ elige qd̾ uolueris. Au¬
diui qd̾ dixeris. posse te nob̾cũ de ipsis
gestis aliqͥd agere: si omittamꝰ uerba ep̃oꝵ¬
ur̃oꝵ ubi dixerunt. nec causa causȩ. nec
ꝑsona ꝑsonȩ p̾iudicat. Hȩc uerba uis omit¬
tamus: ubi ꝑ eos nescientes ueritas ipsa lo¬
cuta ẽ: S tu dicturus es hic eos errasse: de
in falsam sententiã in cautiꝰ cecidisse: nos
aũt dicimꝰ hoc eos uerũ dixisse: e hoc ꝑ
cti ab uniuersa parte donati. qͥ causã oĩũ
sustinerent. & siqͥd egissent gratũ &e accep¬
tum cȩteri haberent: tam̃ in eo qd̾ illos tẽ¬
mere & ñ recte. dixisse arbitraris. ñ uis ut
bes agnoscere. qͥa si ꝑsona tot ep̃oꝵ tuoꝵ
in illis septẽ constitutoꝵ. ñ uis ut p̾uidi¬
cet ꝑsone donati mutugennensis prb̃i:
qͣntomins ñ debet p̾iudicare ceciliam ꝑ¬

Expanded text:
conferremus. gesta conscripta sunt, nostrae etiam conferremus. gesta conscripta sunt, nostrae etiam subscriptiones tenentur. lege uel patere. ut tibi legatur, et tunc elige, quod uolueris. audiui, quod dixeris posse te nobiscum de ipsis gestis aliquid agere, si omittamus uerba epum, ubi dixerunt: \'Nec causa causae nec persona personae praeiudicat\'. haec uerba uis omittamus, ubi per eos nescientes ueritas ipsa locuta est. sed tu dicturus es hic eos errasse et in falsam sententiam incautius cecidisse; nos autem dicimus hoc eos uerum dixisse et hoc pecti ab uniuersa parte Donati, qui causam omnium sustinerent et, si quid egissent, gratum et acceptum ceteri haberent, tamen in eo, quod illos temere et non recte dixisse arbitraris, non uis ut bes agnoscere, quia, si persona tot episcoporum tuorum in illis septem constitutorum non uis ut praeiudicet personae Donati Mutugennensis presbyteri, quanto minus non debet praeiudicare Caeciliani p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest. Ad istã caritatẽ uocaris: ab ista ca¬
ritate ꝑire ñ sineris. Et putas tͥ aliqͥd ꝓ¬
desse. si te ipse p̾cipites in interitũ: cũ tͥ
nicħ ꝓdess etiã si alt̾ te occideret. cari¬
tatis inimicũ: foris aũt ab eccl̃ia consti¬
tutus. & separatꝰ a cõpage unitatis ae uin¬
culo caritatis. et̾no supplicio punireris:
etiã si ꝓ xꝑi nomine uiuus incendereriᷤ.
Hoc ẽ enĩ qd̾ ait apłs. & si tradidero corpus
meũ ut ardeam. & caritatẽ ñ habeã: ni¬
chil mͥ ꝓdest. Reuoca gͦ animũ ad sanam¬
considerationẽ. & sobriã cogitationẽ: at¬
dende. diligent̃ utrũ ad errorẽ & impieta¬
dem uoceris: & patere ꝓ ueritate quaslibet
molestias. Si aũt tu poti in errore atq
in impietate uersaris. quo aũt uocaris
ibi ẽ ueritas & pietas. qͥa ibi xꝑiana uni¬
uentu carthaginẽ ueniremꝰ: atq inter
nos de ipsa dissensione ordinatissime

Expanded text:
prodest. ad istam caritatem uocaris, ab ista caprodest. ad istam caritatem uocaris, ab ista caritate perire non sineris et putas tibi aliquid prodesse, si te « ipse praecipites in interitum, cum tibi nihil prodesset, etiamsi alter te occideret caritatis inimicum. foris autem ab ecclesia constitutus et separatus a compage unitatis et uinculo caritatis aeterno supplicio punireris. etiamsi pro Christi nomine uiuus incendereris. hoc est enim. quod ait apostolus: Et si tradidero corpus meum. ut ardeam, caritatem autem non habeam. nihil m sobriam cogitationem; attende diligenter utrum ad errorem et impietatem voceris, et patere pro veritate quaslibet molestias. Si autem tu potius in errore atque in impietate versaris, quo autem vocaris ibi est veritas et pietas, quia ibi est uentu Carthaginem ueniremus atque inter nos de ipsa dissensione ordinatissime
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs ꝓphetia. & omĩs fides ita ut monteᷤᷤ
transferant᷑. & rerũ suarũ distributio
pauꝑib. Id̃o uidet᷑ tͥ etiã hoc int̃ bona
numerasse: ut sibi qͥsq inferat mortẽ:
S attende diligent̃ & cognosce. qũeadmo¬
dum dicat seriptura. qd̾ tradat. qͥsq suũ
corpꝰ ut ardeat. ñ utiq ut ipse se in ign̾e
mittat. qñdo ꝑsequentẽ patit᷑ in imicũ:
s qͣndo ei ꝓponit᷑. ut aut mali aliqͥd faci¬
at. aut mali aliqͥd patiat᷑. eligat ñ facere
mala quã ñ pati mala: atq ita corpꝰ suũ
tradat in potestatẽ int̾fectoris. sic̃ tres illi
uiri fecer̃t. qui aureã statuã cogebantur
go orare. e nisi facerent minabat᷑ eis ille qͥ
cogebat. caminũ ignis ardentẽ. idolũ ado¬
rare noluer̃t. ñ ipsi se in ignẽ misert̃. & tñ
etiã de illis sic seriptũ ẽ. qd tradiderunt
corꝑa sua. ut neq seruirent neq ad orareĩ

Expanded text:
omnis prophetia et omnis fides ita, ut montes omnis prophetia et omnis fides ita, ut montes transferantur, et rerum suarum distributio pauperibus, ideo uidetur tibi etiam hoc inter bona numerasse, ut sibi quisque inferat mortem. sed adtende diligenter et cognosce, quem ad modum dicat scriptura, quod tradat quisque suum corpus, ut ardeat, non utique, ut ipse se in ignem mittat, quando persequentem patitur inimicum. sed, quando ei proponitur, ut aut mali aliquid faciat aut mali aliquid patiatur, eligat non facere mala quam non pati mala atque ita corpus suum tradat in potestatem interfectoris, sicut tres illi uiri fecerunt, qui auream statuam cogebantur adorare et, nisi facerent, minabatur eis ille, qui cogebat. caminum ignis ardentem. idolum adorare noluerunt, non ipsi se in ignem miserunt et tamen etiam de illis scriptum est. quod tradiderunt corpora sua, ut neque seruirent neque adorarent
Abbreviated transcription (Latin):
ne. mors ȩt̾̃na metuit᷑: Quãquã in ista
morte. quã tͥ tu ipse inferre uoluisti. noi
solũ ad tempꝰ s etiã inet̾nũ morereris:
qͥa & si ñ ad salutẽ. ñ ad eccłiȩ pac̃ẽ. ñ ad
rꝑi corꝑis unitatẽ. ñ ad scãm & indiuidu¬
am caritatẽ. s ad mala aliqua cogereris:
nec sic tͥ ipse mortẽ inferre debuisti. Con¬
sidera scͥpturas diuinas. & discute qͣntũ
potes: &e uide utrũ hoc fecerit aliqͥs ali¬
quando iustoꝵ atq fideliũ: cũ ab eis tan¬
ta mala ꝑpessi sint. qͥ eos ad ȩt̃num inte¬
ritũ. ñ ad uitã ȩternã quo tu cõpellerᷤͤ
adigebant. Audiui qͦd dixeris apłm pau¬
lum significasse hoc fieri debere. uͭ ait. &
si tradidero corpꝰ meũ ut ardeam᷑ qͥa ui¬
delicet omĩa bona dicebat q̃ sine carita¬
te nich ꝓsunt: sic̃ st̃ linguȩ hominũ &e an¬
głoꝵ. & omĩa sacram̃ta. & omĩs scientia. &

Expanded text:
ne mors aeterna metuitur? Quanquam et in ista ne mors aeterna metuitur? Quanquam et in ista morte, quam tibi tu ipse inferre voluisti, non solum ad tempus, sed etiam in aeternum morereris, quia, etsi non ad salutem, non ad ecclesiae pacem, non ad Christi corporis unitatem, non ad sanctam et indiuiduam caritatem sed ad mala aliqua cogereris, nec sic tibi ipse mortem inferre debuisti. Considera scripturas diuinas et discute, quantum potes, et uide, utrum hoc fecerit aliquis aliquando iustorum atque fidelium, cum ab eis tanta mala perpessi sint, qui eos ad aeternum interitum non ad uitam aeternam, quo tu compelleris, adigebant. audiui, quod dixeris apostolum Paulum significasse hoc fieri debere, ubi ait: Et si tradidero corpus meum, ut ardeam. quia uidelicet omnia bona dicebat, quae sine caritate nihil prosunt, sicut sunt linguae hominum et angelorum et omnia sacramenta et omnis scientia et
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ouile redire cogamꝰ. quã consentimꝰ
uoluntati ouiũ errantiũ. ut ꝑire uos ꝑ¬
mittamꝰ. Noli gͦ ĩa dicere: qd̾ te assidue
audio dicere. Sic uolo errare. sic uolo ꝑi¬
re. Meliꝰ enĩ hoc nos om̃ino ñ ꝑmittimꝰ:
qñtum possumꝰ Modo qd̾ te in puteum
ut morereris misisti: utiq libera uolun¬
tate fecisti. S quã crudeles eeñt serui
dĩ. si huic malȩ tuȩ uoluntati te ꝑmitte.¬
rent: & ñ te de illa morte liberarent. Es
eos ñ merito culparet: qͥs ñ impios rec¬
te iudicaret: Et tam̃ tu te uolens in aꝙ̃
mifisti ut morereris. illi te nolentẽ de aq̃
leuauert̾ ne morereris. Tu fecisti sedm
uoluntatẽ tuã: s in ꝑmeiem tuã. Illi cont̾
uoluntatẽ tuã. s ꝑpt̃ salutẽ tuã. Si gͦ salus
ista corporalis sic custodienda ẽ. ut etiã
in nolentib ab eis qͥ eos diligunt seruet̾.
quantomagis illa sp̃ãlis. in cuiꝰ desertio¬

Expanded text:
eius ouile redire cogamus, quam consentimus eius ouile redire cogamus, quam consentimus uoluntati ouium errantium, ut perire uos permittamus. noli ergo iam dicere, quod te assidue audio dicere: \'Sic uolo errare. sic uolo perire\'; melius enim nos hoc omnino non permittimus. quantum possumus. Modo quod te in puteum, ut morereris, misisti, utique libera uoluntate fecisti. sed quam crudeles essent serui dei. si huic malae tuae uoluntati te permitterent et non te de illa morte liberarent! quia eos non merito culparet? quis non impios recte iudicaret? et tamen tu te uolens in aquam misisti, ut morereris, illi te nolentem de aqua leuauerunt, ne morereris; tu fecisti secundum uoluntatem tuam sed in perniciem tuam, illi contra uoluntatem tuam sed propter salutem tuam. siista corporalis sic custodienda est, ut etiam in nolentibus ab eis, qui eos diligunt, servetur: quanto magis illa spiritalis, in cujus desertio
Abbreviated transcription (Latin):
ma uoluntate. qua ꝑsequebat᷑ eccłiam: s ꝓ¬
stratus ẽ ut excecaret᷑. excecatꝰ ut mutare¬
tur. mutatꝰ ut mitteret᷑. missus ut qualia
fecerat in errore. talia ꝓueritate pateret᷑:
Si uoluntas mala semꝑsuȩ ꝑmittenda ẽ li¬
b̾tati: quare monet᷑ pat̾ in sc̾pturis scĩs. fi¬
liũ durũ non solũ uerbis corriꝑe. s etiã
latera er tundere: ut ad bonã disciplinã
coactus &e domitꝰ dirigat᷑. Unde. itẽ dic̃.
Tu qͥdem ꝑcutis eũ uirga: animã aũt ei
liberas a morte. Si mala uoluntas semꝑ
sue ꝑmittenda ẽ lib̾tati: quare corripiuit᷑
negligentes pastores. & dicit᷑ eis. errantẽ
ñ reuocastis. ꝑditam ñ inquisistis Et uoᷤ
oues xꝑi estis: caracterẽ dñicum portatt̃
in sacram̃to qd̾ accepistis: s erratis &ꝑiti.
Non idõ uob̾ displiceamꝰ qͥa reuocamꝰ er¬
rantes: & querimꝰ ꝑditos. Meli enĩ faci¬
mus uoluntatẽ dñi monentis. ut uos ad

Expanded text:
ma voluntate qua persequebatur Ecclesiam, sed pma voluntate qua persequebatur Ecclesiam, sed prostratus est, ut excaecaretur , excaecatus ut mutaretur, mutatus ut mitteretur, missus ut qualia fecerat in errore, talia pro ueritate pateretur? si uoluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare monetur pater in scripturis sanctis filium durum non solum uerbis corripere sed etiam latera eius tundere, ut ad bonam disciplinam coactus et domitus dirigatur? unde idem dicit: Tu quidem percutis eum uirga, animam autem eius liberabis a morte. si mala uoluntas semper suae permittenda est libertati. quare corripiuntur neglegentes pastores et dicitur eis: Errantem ouem non reuocastis, perditam non inquisistis? et uos oues Christi estis; characterem dominicum portatis in sacramento, quod accepistis, sed errastis et peristis. non ideo uobis displiceamus, quia reuocamus errantes et quaerimus perditos; m�lius enim facimus uoluntatem domini monentis. ut uos ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnicioso in quo nob̾ inimici estis. trahen¬
di estis. & ꝑducendi ad ueritatẽ uł cog¬
noscendã uł eligenda: ñ solũ ut hono¬
rem salubrit̾ habeatis. s etiã ne pessi¬
me ꝑeatis: Dicis dm̃ dedisse liberũ ar¬
bitriũ: idõ ñ debere cogi hominẽ nec
ad bonũ. Quare gͦ illi de quib sup̃dixi.
cogunt᷑ ad bonũ. Attende gͦ qd̾ conside¬
rare ñ uis. Id̾o uoluntas bona miseri¬
corditer impendit᷑: ut mala uoluntas
hominis dirigat᷑. Nam qͥs nesciat nec
dampnari hominẽ. nͥ merito male uo¬
luntatis: nec liberari. nͥ bonã habuerit
uoluntatẽ: Non tam̃ idõ qͥ diligunt᷑.
malȩ suȩ uoluntati impune & crude¬
liter ꝑmittendi st̾. s uͥ potestas dat᷑. &
a malo ꝓhibendi. & ad bonũ cogendi. Nã
si uoluntas mala semꝑsuȩ ꝑmittenda ẽ
lib̾tati: quare israhelite recusantes &
murmurantes. tã duris flagellis a ma
ẽ lib̾tati: quare paulus ñ ẽ ꝑmissꝰ uti pessi¬

Expanded text:
pernicioso, in quo vobis inimici estis, trahenpernicioso, in quo vobis inimici estis, trahendi estis et perducendi ad veritatem vel cognoscendam, vel eligendam, non solum ut honorem salubriter habeatis, sed etiam ne pessime pereatis? § 1. Dicis, Deum dedisse liberum arbitrium, ideo non debere cogi hominem nec ad bonum. Quare ergo illi, de quibus supra dixi, coguntur ad bonum? Attende ergo quod considerare non vis. Ideo voluntas bona misericorditer impenditur, ut mala voluntas hominis dirigatur. Nam quis nesciat, nec damnari hominem, nisi merito malae voluntatis, nec liberari, nisi bonam habuerit voluntatem? Non tamen ideo qui diliguntur malae suae voluntati impune et crudeliter permittendi sunt, sed, ubi potestas datur, et a malo prohibendi, et ad bonum cogendi. Nam si voluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare Israelitici recusantes et murmurantes tam duris flagellis a malest libertati, quare Paulus non est permissus uti pessi
Abbreviated transcription (Latin):
onato prb̃o partis donati:
cȩ. Si posses uidere dolore
cordis mei. & sollicitudinẽ ꝓ salute.
tua: fortassis miserereris animȩ tuȩ
placens dõ. in audiendo uerbo ñ nr̃o
s ipsius: nec eiꝰ se̾pturas sic in memo¬
ria tua figeres: ut contra eas cor elau¬
deres. Displicet tͥ qͥa traheris ad salu¬
dem: cũ tam multos nr̃os ad ꝑniciem
traxeris: Qdͥ enĩ uoluimꝰ nͥ te cõpre¬
hendi: &e p̾sentari &e seruari ne ꝑeas:
Qd̾ aũt in corꝑe lesus es. ipse tͥ fecisti:
qui ium̃to tͥ mox admoto uti nolui¬
sti: &e te ad t̾ram grauit̃ collisisti Nã
utiq aliꝰ qͥ ad duetus ẽ tecũ collega
tuus. illesus uenit: qͥa talia sibi ipse ñ
fecit. S neq hoc putas tͥ fieri debuisse:
qͥa neminẽ estimas cogendũ ẽẽ ad bo
cit. Ettam̃ tã multi ut epischopatũ suscipi¬
ant. tenent᷑ inuiti: ꝑducunt᷑ includuit᷑
custodiunt᷑. patiunt᷑ tanta que noluit:
donec eis adsit uoluntas suscipiendi
oꝑis boni. Qnͣtomagis uos ab errore

Expanded text:
ONATO PRESBVTERO PARTIS DONATI A CATHOLICAE. Si posses uidere dolorem cordis mei et sollicitudinem pro salute tua, fortasse miserereris animae tuae placens deo in audiendo uerbo non nostro sed ipsius nec eius scripturas sic in memoria tua figeres, ut contra eas cor clauderes. displicet ttem, quum tam multos nostros ad perniciem traxeris? Quid enim volumus, nisi te comprehendi, et praesentari, et servari, ne pereas? Quod autem in corpore laesus es, ipse tibi fecisti, qui jumento tibi mox admoto uti noluisti, et te ad terram graviter collisisti. Nam utique alius, qui adductus est tecum, collega tuus illaesus venit, qui talia sibi ipse non fecit. Sed neque hoc putas tibi fieri debuisse, quia neminem existimas cogendum esse ad bonat. Et tamen tam multi ut episcopatum suscipiant tenentur inviti, perducuntur, includuntur, custodiuntur patiuntur quae nolunt, donec eis adsit voluntas suscipiendi operis boni. Quanto magis vos ab errore
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ obtulit paulus. si filios circũci¬
dant. si sabbatũ seruent: ut paulus
in timotheo. & om̃s obseruauere iu¬
dei. Si hoc uerũ est. in cerinthi &e e¬
nias xp̃i euangłio miscuert: & sic
noua confessi st̃. ut uetera ñ amit¬
terent. Qd dicã de hebionitis: qui
xꝑianos ẽẽ se simulant: Usq hodie
ꝑ totas orientis synagogas. int̾ iu¬
deos heresis ẽ quȩ dicit᷑ mineoꝵ.
ce a phariseis nẽ usq dampnat᷑. qͦs
uulgo nazareos uocant: qͥ eredus¬

Expanded text:
circumcidant, si sabbatum servent, ut Paulus in Timotheo, et omnes observavere Judaei. Si hoc verum est, in Cerinthi et Enias Christi euangelio miscuerunt et sic noua confessi sunt, ut uetera non amitterent. quid dicam de Hebionitis, qui Christianos esse se simulant? usque hodie per totas orientis synagogas inter Iudaeos haeresis est, quae dicitur Minaeorum et a Pharisaeis huc usque damnatur, quos uulgo Nazaraeos nunc
Abbreviated transcription (Latin):
breȩ linguȩ habeat noticiã Aut om̃s
imitabunt᷑ illos iudeos:. quos dicis
in affricȩ reꝑtos oppidulo in meã ca¬
łupniam conspirasse. Huiꝰcemodi enĩ
in ȩpła tua texis fabułã. Quidã fr̃ nr̃¬

Expanded text:
braeae linguae habeat notitiam, aut omnes braeae linguae habeat notitiam, aut omnes imitabuntur illos ludaeos. quos dicis in Africae repertos oppidulo in meam calumniam conspirasse? huiusce modi enim in epistula tua texis fabulam: \'Quidam frater
Abbreviated transcription (Latin):
cõpellit inuitũ. Bibant uinũ uetus
cũ suauitate. & nr̃a musta contẽpnan:
quȩ in explanatione prioꝵ edita suñ:
ut sicubi illa ñ intelligunt᷑. ex nrĩs
manifestiora fiant. Qd̾ aũt. genꝰ int̾p̃¬
tationis in scͥpturis scĩs sequendũ sit:
liber quẽ scripsi de optimo genere in¬
ter p̾tandi ae om̃s p̃fatiunculȩ diuioꝵ
uoluminũ quas editioni nr̃e p̃posuimꝰ
explicant:. ad illasq prudentẽ lectorem
remittendu puto. Et sime ut dicis in
noui testam̃ti emendatione. suscipis. ex¬
ponisq causã cur suscipias. qͥa plur imi
linguȩ grecȩ habentes scientiã. de meo
possent oꝑe iudicare: eandẽ integrita¬
tem debueras etiã in ueteri credere te
breos inuenimꝰ. diuina transtulimus.
Sicubi dubitas: hebreos int̾roga. Dices.
Q ͥd si hebrei aut respondere noluerint:
aut mentiri uoluerint: Tota frequen¬
tia iudeoꝵ in mea int̃pretatione re¬
ticebit: Nullus inueniri poterit: qͥ he¬

Expanded text:
compellit inuitum. bibat uinum uetus compellit inuitum. bibat uinum uetus cum suauitate et nostra musta contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt, ut, sicubi illa non intelleguntur, ex nostris manifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis sequendum sit, liber, quem scripsi de optimo genere interpretandi, et omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. et si me, ut dicis, in noui testamenti emendatione suscipis exponisque causam, cur suscipias. quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debueras etiam in ueteri credere tesut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: Quid, si Hebraei aut respondere noluerint aut mentiri uoluerint? tota frequentia Iudaeorum in mea interpretatione reticebit, nullus si inueniri poterit, qui He
Abbreviated transcription (Latin):
origenẽ &e eusebiũ transtuler̃t: quoꝵ
priorẽ & nr̃ ambrosiꝰ in quibꝰdã secutꝰ
est. Respondeat. mͥ prudentia tua:
quare tu post tantos ce tales int̾pre¬
tes. in explanatione psalmoꝵ diu̾sa
senseris. Si enĩ obscuri st̃ psalmi: te
qͦq in eis falli potuisse credendũ est.
Si manifesti: illos in eis falli potuisse
ñ credit᷑. Ac ꝑ hoc utroq mͦ suꝑflua
erit int̾pretatio tua: &e hac lege. post
priores nullus loqui audebit: et
qd̃ cũq alius occupauerit. aliꝰ de eo
scribendi licenciã ñ habebit. Quin
potiꝰ humanitatis tuȩ ẽ. in quo ueni¬
am tͥ tribuis: indulgere & cȩteris.
Ego enĩ ñ tam uetera abolere conatꝰ sũ.
quȩ linguȩ meȩ hominib emendata
de greco in latinũ transtuli: quã ea
testimonia quȩ a iudȩis pret̾missa
sunt uł corrupta. ꝓferre in mediũ:
ut scirent nr̃i qͥd hebrea ueritas con¬
tineret. Sicui legere ñ placet: nemo

Expanded text:
Origenem eOrigenem epriorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum est. Si manifesti, illos in eis falli potuisse non creditur: ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua, et hac lege post priores nullus loqui audebit, et quodcumque alius occupaverit alius de eo licentiam scribendi non habebit. QUIN POTIUS humanitatis tuae est, in quo veniam tibi tribuis, indulgere et caeteris. Ego enim non tam vetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia quae a Judaeis praetermissa sunt vel corrupta, proferre in medium; ut scirent nostri quid Hebraica Veritas contineret. Si cui legere
Abbreviated transcription (Latin):
aginta aut manifesta. si obseura. te
qͦq in eis falli potuisse credenđu ẽ.
si manifesta. illos in eis falli ñ potu¬
isse ꝑspicuũ est: tuo tͥ sermone resp̃õ¬
deo. Om̃s ueteres tractatores qͥ nos
in dño p̾cesserunt. &e qͥ scͥpturas sc̃as
int̾pretati st̃: aut obscura int̾prera¬
ti st̃ aut manifesta. Si obseura: tu
quomͦ post eos ausus es disserere.
qd̾ illi explanare ñ potuert: Si
manifesta: suꝑfluũ est te uoluisse
dissere̾. qd̾ illos latere ñ potuit:
maxime in explanatione psalmoꝵ.
quos apud grecos int̃pretati st̃ mul¬
tis uoluminibꝰ: primꝰ origenes. sed̾s
eusebius cesariensis:. terciꝰ theodorꝰ
eracleotes. quartꝰ asterius scytopo¬
lita: quintꝰ apollinaris laodicenꝰ
sextus didimꝰ alexandrinꝰ ferunt᷑
& diuersoꝵ in paucos psalmos opꝰcu¬
la: s nc̃ de integro psalmoꝵ corꝑe di¬
cimꝰ. Apud latinos aũt. hylarius pi¬
ctauiensis & eusebiꝰ uercellensis ep̃i.

Expanded text:
aginta, aut manifesta; si obscura, te aginta, aut manifesta; si obscura, te quoque in eis falli potuisse credendum est, si manifesta, illos in eis falli non potuisse perspicuum est, tuo tibi sermone respondeo. omnes ueteres tractatores, qui nos in domino praecesserunt et qui scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt aut manifesta. si obscura, quo modo tu post eos ausus es disserere, quod illi explanare non potuerunt? si manifesta, superfluum est te uoluisse disserere, quod illos latere 11011 potuit maxime in explanatione psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis uoluminibus primus Origenes. secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolita, quintus Apollinaris Laodicenus. sextus Didymus Alexandrinus. feruntur et diuersorum in paucos psalmos opuscula, sed nunc de integro psalmorum corpore dicimus. apud Latinos autem Hilarius Pictauensis et Eusebius Vercellensis episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ ẽ. Et ibi greca transtulimꝰ: hic de
ipso hebraico qd̃ intelligebamꝰ exp̃ssimꝰ:
sensuũ potiꝰ ueritatẽ. quã uerboꝵ int̃¬
du ordinẽ conseruantes. Et miror qͦ
mͦ septuaginta int̃pretũ libros legas.
ñ puros ut ab eis editi st̃. s ab origene
em̃datos. siue correctos ꝑ obelos ce aste¬
riscos: & xp̃iani hominis int̾pretati¬
uncułã ñ sequaris: p̾sertim cũ ea q̃
addita st̃. ex hominis iuidȩi atq blaᷤ¬
phemi post passionẽ. xp̃i editione
granstulerit. Uis amator ẽẽ uerus
septuaginta interpretũ: Non legaᷤᷤ
ea quȩ sub asteriscis st̃. immo rade
de uoluminibꝰ: ut te ueterũ fauto¬
rem ꝓbes. Qd̃ si feceris: om̃s eccłiaꝵ
bibliothecas condepnare cogeris.
U ix enĩ unꝰ aut alter inueniet᷑ liber:
qͥ ista ñ habeat. Porro qd̾ dicis ñ
debuisse me int̾pretari post uet̾es.
&e nouo uteris sy logismo. aut obscu¬
ra fuerint quȩ int̃pretati st̃ septu¬

Expanded text:
ditum est; et ibi Graeca transtulimus, hic de ditum est; et ibi Graeca transtulimus, hic de ipso Hebraico, quod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interdum ordinem conseruantes. et miror, quo modo septuaginta interpretum libros legas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos per obelos et asteriscos et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea, quae addita sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione transtulerit. uis amator esse uerus septuaginta interpretum, non legas ea, quae sub asteriscis sunt, immo rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres et nouo uteris syllogismo: Aut obscura fuerunt, quae interpretati sunt septu
Abbreviated transcription (Latin):
nerant᷑ ut ep̃m. & in eccłia declaman¬
tem sacerdotii honore suscipiunt: me
aut̃ ȩtatis ultimȩ & pęne decrepitũ.
ac monasterii & ruris secreta sectantẽ
paruipendunt: &e queras tͥ qͦs doceas
siue rep̃hendas. Ad nos enĩ tanti mariˢ
atq terrarũ a te diuisos spaciis. uix uo¬
cis tuȩ sonꝰ ꝑuenit: &e si forsitan litteraᷤᷤ
seripseris: ante eas italia ac roma sus¬
cipient. quã ad me cui mittendȩ st̃
cur mea prior in libris canonicis int̃.¬
p̃tatio asteriscos habeat & uirgulas
p̃notatas: & postea aliã translationẽ
absq his signis ediderini: pace tua dix¬
eru. uideris mͥ ñ intelligere qd que¬
sisti. Illa enĩ int̃pretatio septuaginta
interpretũ ẽ: & ubicũq uirgule id ẽ
obeli st̃. significatur qd̃ septuaginta
plus dixerint. quã habet᷑ in hebreo. U¬
bi aut̃ asterisci id ẽ stellȩ p̾lucentes: ex
theodotionis editione ab origene ad¬

Expanded text:
nerantur ut episcopum et in ecclesia declamannerantur ut episcopum et in ecclesia declamantem sacerdotii honore suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, cur mea prior in libris canonicis interpretatio asteriscos habeat et uirgulas praenotatas et postea aliam translationem absque his signis ediderim, pace tua dixerim, uideris mihi non intellegere, quod quaesisti. illa enim interpretatio septuaginta interpretum est et, ubicumque uirgulae, id est obeli sunt, significatur, quod septuaginta plus dixerint, quam habetur in Hebraeo, ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene ad
Abbreviated transcription (Latin):
aduersũ nos uteris. qd̾ &e gentibꝰ debu¬
erit gentilis fieri. si iudeis iudeꝰ factꝰ
est: magis ꝓ nobis facit. Sicut enĩ ñ fu¬
it uere iudeus: sic nec uere gentilis e
rat. Et sicut ñ fuit uere gentilis: sic
nec uere iudeus erat. In eo aũt imita¬
tor gentiliũ est. qͥa p̾putiũ recepit in
fide xꝑi: & indifferent̃ ꝑmittit uesci
cibis quos dãpnant uidi. ñ cultu ut
tu putas idoloꝵ. In xp̃o enĩ ih̃u. nec
circũcisio ẽ aliqͥd nec p̃pueiũ: s obser¬
uatio mandatoꝵ dĩ. Queso gͥ. & te itum
atq iterũ dep̾cor ut ignoscas disputa¬
tiunculȩ meȩ: & qd̵ modu meũ eg̾ssus
sũ. tͥ imputes qͥ coegisti ut rescriberẽ:
e mͥ cũ thesicoro ocłos abstulisti. Nec
me putes magistrũ ẽẽ mendacii: qͥ se¬
quor xp̃m dicentẽ. Ego sũ uia & ui̾tas
& uita. Nec potest fieri: ut ueritatis
cultor mendacio colla submittã. Neq
mͥ imꝑitoꝵ plebiculã concites qͥ te ue¬

Expanded text:
aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuaduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit gentilis fieri, si Iudaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus, sic nec uere gentirat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec circumcisio est aliquid nec praeputium sed obseruatio mandatorum dei.. Quaeso igitur et te iterum atque iterum deprecor, ut ignoscas disputatiunculae meae et, quod modum meum egressus sum, tibi inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me putes magistrum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: Ego sum uia et uita et ueritas, nec potest fieri, ut ueritatis cultor mendacio colla submittam, neque mihi inperitorum plebeculam concites, qui te ue
Abbreviated transcription (Latin):
laboraret:. ñ scilicet mentientis astu. s
cõpatientis affectu: bene defendis paułu̾.
ñ qd̾ simulauerit errorẽ iudoꝵ. s uere
fuerit inerrore: neq imitari uoluerit.¬
petrũ mentientẽ: ut qd̾ erat metu iudoꝵ
dissimularet: s tota lib̾tate uideũ se eẽ
xpianos uult facere: ipse iudeus factꝰ ẽ.
Don enĩ poterat luxuriosos ad frugali¬
tatẽ reducere. nͥ se luxuriosũ ꝓbasset:
& misericordit̃ ut ipse dicis subuenire
miseris. nͥ se miserũ ipse sentiret. Uere
enĩ miselli &e misericordit̃ deplorandi:
qͥ contentione sua &e amore legis abolitȩ.
est int̾ meã & tuã sententiã. qua ego
dico & petrũ &e paułu timore fidelium
iudeoꝵ. legis exercuisse immo simulaᷤ¬
se mandata: tu aũt asseris hoc eos feciᷤ¬
se clement̾. non m̃tientis astu. s cõpati¬
entis affectu: dũ mͦ illud constet uel
metu uł misccłia eos simulasse se ẽẽ.
qd̾ ñ erant. Illud aũt argumentũ quo

Expanded text:
laboraret, non scilicet mentientis astu sed laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? bene defendis Paulum, quod non simulauerit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, neque imitari Petrum uoluerit mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iudaeum esse se daeos Christianos uult facere, ipse Iudaeus factus est. non enim poterat luxuriosos ad. frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut ipse dicis, subuenire miseris, nisi se miserum ipse sentiret. uere enim miselli et misericorditei deplorandi, qui contentione sua et amore legis abolitae arestintei meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem adseris hoc eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed conpatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misericordia eos simulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Dum enĩ metius porphyriũ blaspheman¬
tem. in hebionis incurris laqueos: his
qͥ credunt ex uideis obseruandã legẽ
ẽẽ decernens. Et qͥa ꝑiculosũ intelligis
esse qd̾ dicis: rursũ illud suꝑfluis uerbsͤ
tẽpare conaris. Sine ulla salutis neces¬
sitate. sicut iudei celebranda putabant:
aut fallaci simulatione qd̾ in petro re¬
p̾henderat. Petrus gͥ simulauit legis cu¬
stodiã: iste auĩt rep̃hensor petri. audacit̃
obseruauit legitima. Sequit᷑ enĩ in ȩpla
tua. Nam si ꝓꝑtẽa illa sacram̃ta celebra¬
uit qͥa simulauit se iudeũ. ut illos lucri¬
faceret: eur ñ etiã sacrificauit cũ gentibꝰ
qͥa &e his qͥ sine lege erant. tanquã sine
lege factus ẽ. ut eos qͦq lucrifaceret᷑. nͥ
qͥa &e illud fecit ut natura uideus. ae ħ
totũ dixit. ñ ut paulus se fingeret. ẽẽ
qd̃ ñ erat. s ut misericordit̾ ita subue¬
niendu eẽ sentiret. acsi ipse in eo errore

Expanded text:
dum enim metuis Porphyrium blasphemandum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri audacter obseruauit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacramenta celebrauit, qu\'ia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse; quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eo errore
Abbreviated transcription (Latin):
celebratȩ st̃ sine ulla salutis necesfitate.¬
Id qͥd uelis dicere sine ulla salutis neces¬
sitate:. ñ satis intelligo. Si enĩ salutẽ ñ
affert: cur obseruant᷑. Si aũt obseruan¬
da st̾. utiq salutẽ affert̃. maxime quȩ
seruata martyres faciunt. Non enim
obseruarent᷑: nͥ afferrent salutẽ. Neq
enĩ indifferentia st̃ int̾ bonũ &e mału̾:
sicut philosophi disputant. Bonũ ẽ
continentia: malũ luxuria. Int̾ utrũq
indifferens. ambulare. digerere alu
sputa reumatis iacere: hoc nec bonũ nec
malũ est. Siue enĩ feceris siue ñ feceris:
nec iusticiã habebis nec iniusticiã. Ob-¬
seruare aũt legis cerinonias. ñ potest
ẽẽ indifferens: s aut malũ ẽ aut bonũ
est. Tu dicis bonũ. ego assero mału: & ma
lum ñ solũ his qͥ ex gentib. s cehis qͥ ex
iudaico ppło credider̃t. In hoc nͥ fallor
loco dũ aliud uitas: in aliud deuoluerᷤ.

Expanded text:
celebratae sunt sine ulla salutis necessitate\celebratae sunt sine ulla salutis necessitate\'. quid uelis dicere \'sine ulla salutis necessitate\', non satis intellego. si enim salutem non adferunt, cur obseruantur ? si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt. non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim indifferentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant: bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque indifferens ambulare, digerere alui sputa rheumatis iacere; hoc nec bonum nec malum est; siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam. obseruare autem legis caeremonias non potest esse indifferens, sed aut malum est aut bonum elum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, ni fallor, loco, dum aliud uitas, ad aliud deuolueris.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͦ iudeoꝵ paulus dimiserat: qͦd
mału habebant. Qd est malũ iudȩoꝵ:
qd̾ paulus dimiserat: U̾tiꝙ illud qd̾
sequit᷑ qd ignorantes dĩ iusticiã. & suã
iusticiã uolentes constituere: iusticię
dĩ ñ sunt subiecti. Deinde qd̾ post paᷤ¬
sionẽ &e resurrectionẽ. xp̃i. dato ac mani¬
festato sacram̃to grẽ. scd̃m ordinẽ mel¬
chisedech: adhuc putabant uetera sa¬
cram̃ta ñ ex consuetudine sollẽpnita¬
tis. s ex necessitate salutis ẽẽ celebran¬
da: quȩ tam̃ si nunquã fuissent necessa-¬
ria. infructuose atq inanit̾ ꝓ eis ma-¬
chabei martyres fierent. Postremo illd̾:
hostes legis ꝑsequerent᷑. Hos atq huiꝰ¬
modi errores & uitia dicit se dãpnare.¬
& ut stercora arbitrat᷑. ut xp̃m lucri¬
mala reliquerit iudȩoꝵ: rursu̾ te do¬
cente discamꝰ quȩ bona eoꝵ tenuerit.
Obseruationes inquis legis qͣs more pa¬
trio celebrabant: sicut ab ipso paulo

Expanded text:
Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. Quod est malum Judaeorum, quod Paulus dimiserat? Utique illud quod quod ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, hostes legis persequebantur. hos atque huimodi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrimala reliquerit Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio celebrabant, si
Abbreviated transcription (Latin):
sub pedagogo. s sub adulto &e dño here¬
de uuamꝰ. Sequit᷑ in epła tua. Non idõ
petrũ em̃dauit. qd̾ pat̾nas traditiones
obseruaret: qd̾ si facere uellet: nec men¬
daciter nec incongrue faceret. It̾m dico.
ꝓbes uerũ esse qd̾ asseris. suscipe aliqũe
iudeoꝵ. qͥ factus ẽ xꝑianꝰ natũ sibi filiũ
circũcidat: qͥ obseruet sabbatũ: qͥ absti¬
neat a cibis quos ds creauit aduten¬
dũ cũ gr̃arũ actione: qͥ quartadecima
die mensis pͥmi agnũ mactet adues¬
perã. Et cũ hoc feceris. immo ñ fecerᷤ.
scio enĩ te xꝑianũ ce rem sacrilegã noi
ẽẽ facturũ: uelis nolis tuã sententiã
reꝓbabis: ae tc̃ disces oꝑe. difficiliꝰ ẽẽ
confirmare sua. quã aliena rep̾hend̾e.
Ac ne forsitan tͥ ñ crederemꝰ. immoñ
intelligeremꝰ qͥd diceres: frequenter
enĩ in longũ sermo ꝓtractꝰ caret in¬
telligentia: & dũ ñ sentit᷑ ab imꝑitis.
minꝰ rep̃hendit᷑: inculcas &e replicas.

Expanded text:
herede uiuamus. Sequitur in epistula tua: non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret, quod si facere uellet, nec mendaciter nec incongrue faceret. iterum dico: probes uerum esse, quod adseris, suscipe aliquem Iudaeorum, qui factus Christianus natum sibi filium circumcidat, qui obseruet sabbata, qui abstineat a cibis, quos deus creauit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarta decima die mensis primi agnum mactet ad uesperam, et, cum hoc feceris, immo non feceris — scio enim te Christianum et rem sacrilegam non esse facturum -, uelis nolis tuam sententiam reprobabis et tunc disces opere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. ac ne forsitan tibi non crederemus, immo non intellegeremus, quid diceres — frequenter enim in longum sermo protractus caret intellegentia et, dum non sentitur, ab inperitis minus reprehend
Abbreviated transcription (Latin):
bens folia: in modu pampini. Cũq
plantatũ fuerit. cito consurgit in
arbuscuła. absq ullis calamoꝵ & asti¬
lium amminiculis. quib ce cucurbi¬
tȩ ae hederȩ indigent: suo trunco
se sustinens. Hoc gͦ uerbũ de uerbo
edisserens. si syseyon transferre uolu¬
issem. nullus intelligeret. Si eucurbi¬
tam: id dicerẽ qd̾ in hebraico ñ habe¬
tur. Hederam posui: ut cęt̾is int̃p̃tibꝰ
consentirẽ. Sin aũt udi ur̃i ut ipse
asseris malicia uł imꝑitia hoc dirert̃
ẽẽ in uoluminib hebreoꝵ. qd̾ in gre¬
cis ce latinis codicib continet᷑: mani¬
festũ est eos aut bebreas litteras igno¬
rare: aut ad irridendos cucurbitarios
uoluisse mentiri. Peto in fine epłȩ. ut
litare ñ cogas: &e rursũ de uita ꝑielita¬
ri. Tu qͥ uuenis es & in pontificali cul¬
mine constitutꝰ. doceto ppłos: &e nouis
affricȩ frugib romana tecta locupleta:
mͥ sufficit cũ auditore ac lectore pauꝑ¬

Expanded text:
bens folia in modum pampini, cumque bens folia in modum pampini, cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis calamorum et hastilium atae et hederae indigent, suo trunco se sustinens. Hoc ergo verbum de verbo edisserens, si ciceion transferre voluissem, nullus intelligeret; si cucurbitam, id dicerem quod in hebraico non habetur: hederam posui, ut caeteris interpretibus consentirem. Sin autem Judaei vestri, ut ipse asseris, malitia, vel imperitia hoc dixerunt esse in voluminibus Hebraeorum, quod in graecis et Latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare, aut ad irridendos cucurbitarios voluisse mentiri. Peto in fine epistolae,litare non cogas, et rursum de vita periclitari. Tu qui juvenis es, et in Pontificali culmine constitutus, doceto populos, et novis Africae frugibus Romana tecta locupletato. Mihi suflicit cum auditore et lectore pauper
Abbreviated transcription (Latin):
gere: uolens post magnũ ꝑiculum
ñ remanere sine plebe. Unde etiã no¬
bis uidet᷑: aliquando te qͦq in ñnulliᷤ
falli potuisse. Dicis me in iona ꝓpb̃a ma¬
le qͥddã interp̃tatũ. & seditione ppłi con¬
clamante. ꝓpt̾ uniꝰ uerbi dissonantiã
ep̃m pene sacerdotiũ ꝑdidisse: ae qͥd sit
illud qd̾ male int̾pretatus sim subtra¬
his. auferens mͥ occasionẽ defensionis
meȩ: ne qͥcqͥd dixeris me respondente.
soluat᷑: nͥ forte ut ante annos plurimoᷤ
cueurbita uenit in mediũ. asserente.
illiꝰ tẽporis cornelio &e asinopollione.
me hederã ꝓ cucurbita tnͣstulisse.
Suꝑ qua re. in cõmentario ionȩ ꝓpħȩ
pleniꝰ respondimꝰ: hoc tantũ nẽ dixisse
contenti. qd̵ in eo loco uͥ septuaginta
int̃pretes cucurbitã. & aquila cũ re¬
liquis hederã transtulert. id ẽ kari¬
acon. in hebreo uolumine. c̃ice ioñ. scͥp¬
tum habet: quã uulgo syri. cĩce iam̃
uocant. Est aũt genꝰ uirgulti lata ha¬

Expanded text:
iculum non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respondente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me \'hederam\' pro \'cucurbita\' transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo loco, ubi septua- ginta interpretes \'cucurbitam\' et Aquila cum reliquis \'hederam\' transtulerunt, idest κιττόν, in Hebraeo uolumine \'ciceion\' scriptum habet, quam uulgo Syri \'ciceiam\' uocant; est autem genus uirgulti lata ha