comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
narum uiderent eos ubsiats
sine fratrib erat. nec in requie
beatorũ. ubi lazarum & abra¬
ham quamuis longe agnosce¬
bat: non tamen ideo conseq̃ns
est. eos scire quȩ circa suos caro ᷤᷤ
aguntur hic. uł leta uel tͥstia.
& diuite legitur: audiat augias¬
tini responsum dicentis. Si quiᷤ
locis corporalib contineri. cũ
sint sine corpore. non deerunt qͥ
faueant: & diuitem sitientem
in loco fuisse corporal conten¬
dant. ipsamq anureua ccepo¬
ream preparasse linguam.
stillam de larari digĩto cupisse.
S meliꝰ ẽ dubitare dẽ occpłtis ꝙpliti¬
gare de in certis: diuitẽ in suppli

Expanded text:
narum vident eos, ubi dives sine fratribus erat; nec in requie beatorum, ubi Lazarum et Abraham, quamvis longe, agnoscebat. Non tamen ideo consequens est eos scire quae circa charos suos aguntur hic, vel laeta, vel tristia. et divite legitur, audiat Augustini responsum dicentis, super Gelocis corporalibus contineri, cum sint sine corpore, non deerunt qui faveant, et divitem sitientem in loco corporali fuisse contendant, ipsamque animam corpoream praeparasse linguam, et stillam de Lazari digito cupisse. Sed melius est dubitare de occultis, quam litigare de incertis. Divitem in suppli
Abbreviated transcription (Latin):
inferno eruciant᷑. noticiã habe¬
ant eoꝵ quȩ cuta suos in hac
uita geruntur: & si aliquo mo¬
dodoleant. suꝑ infortuniis suo
solutam relinquens. Ait enim.
Queret aliquis an ullus dolor
tangat mortuos. de his quȩ in
siuis post mortem contingunt:
uel quomodo ea quȩ circa nos
agunt᷑. naierint spc̃ defunctoꝵ.
Cui respondeo magnam eẽ ques

Expanded text:
 notitiam habeant eorum quae circa suos in hac geruntur, et si aliquo modo doleant super infortuniis suorsolutam relinquens, ait enim: Quaeret aliquis an ullus dolor tangat mortuos de his quae in suis post mortem contingunt, vel quomodo ea quae circa nos aguntur noverint spiritus defunctorum. Cui respondeo magnam esse quaes
Abbreviated transcription (Latin):
sed & quelibet concupiscentia
quȩ ꝑnitiose turpiterq corrum¬
pit. fornicatio spũalis ẽ: ꝑ quã
uir uxorem uł uxor uirum di¬
mittere potest. Consulit tamen
apłs. ne fidelis dimittat infide¬
lem uolentem eohabitare: nec a
deo reuocare.¬
deo reuocare. Si fideli liceat aliã
ducere infideli discedente.
a fideli discedat: an liceat fideli
Caliam ducere. Uidetur auctori¬
ab inuicem. & uolentes coha¬
bitare dimittitis. & aliis uos
eopulatis: adulteri estis: & filii
ur̃i qui de hac copula nascunt᷑.
immundi idest spurii sunt. Itẽ.
baptis mum alteram habere ñ
potest. Crimina enim in baptiᷤ¬
mo soluuntur:ñ coniuigia.
Que premissis contraria uidentur.

Expanded text:
sed etiam quaelibet concupiscentia, sed etiam quaelibet concupiscentia, quae perniciose turpiterque corrumpit, fornicatio spiritualis est, per quam vir uxorem vel uxor virum dimittere potest. Consulit tamen Apostolus, ne fidelis dimittat infidelem volentem cohabitare, nec a Deo revocare. 5. Si fideli liceat aliam ducere infideli discedente va fideli discedat, an liceat fideli aliam ducere. Videtur auctoriab invicem, et volentes cohabitare dimittitis, et aliis vos copulatis, adulteri estis; et filii vestri qui de copula nascuntur, immundi, id est, spurii sunt. Item, e illa post Baptismum alteram habere non potest. Crimina enim in Baptismo solvuntur, non conjugia. 6. Quae praemissis contraria videntur.
Abbreviated transcription (Latin):
infidelitatẽ uel ydolatͥam possit
dimitti: attende quod augꝰtinꝰ ait.
dolatria infidelitas. & auaricia
ydolatria. non est dubitandum
& auariciam fornicationẽ esse.
Quis ergo quamlibet illicitam
concupiscentiam potest a forni¬
cationis genere separare: si aua¬
ricia fornicatio ẽ: ex quo intelli¬
gitur. quod propter illicitas cõ¬
cupiscentias. non tantũ que in
stupͥs cum alienis uiris uel fe¬
minis committunt᷑: s obquas¬
libet quȩ animã a lege dĩ ab¬
errare faciunt. & ꝑnitiose cor¬
rumpi: possit sine crimine ⁊ uir
uxorem suam dimittere. & uxor
uirum. Item. Rectissime dimit¬
titur siuiro suo dicat. ñ ero uxor
tua. nisi michi de latrocinio di¬
uitias congeras: uel nͥ solita le¬
nocinia exerceas: aut siquid a¬
liud facinorosum uel flagitio¬
sum a uiro suo expetat. Tũnc ille
si ueraciter penitens ẽ. habetq
fidem ꝑ dilectionem oꝑantem:
membrum quod eum scandali¬
zat amputabit. Ex his ap¬
paret quod ñ solum infidelitaᷤ.

Expanded text:
infidelitatem vel idololatriam, possit dimitti, attende quod Augustinus aitidololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationem esse. Quis ergo quamlibet illicitam concupiscentiam potest a fornicationis genere separare si avaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur quod propter illicitas concupiscentias non tantum quae in stupris cum alienis viris vel feminis committuntur, sed ob quaslibet quae animam a lege Dei aberrare faciunt et perniciose corrumpi, possit sine crimine et vir uxorem suam dimittere, et uxor virum. Item rectissime dimittitur, si viro suo dicat: Non ero uxor tua, nisi mihi de latrocinio divitias congreges, vel nisi solita lenocinia exerceas, aut si quid aliud facinorosum vel flagitiosum a viro suo expetat. Tunc ille, si veraciter poenitens est, habetque fidem per dilectionem operantem, membrum quod eum scandalizat amputabit. Ex his apparet quod non solum infidelitas,
Abbreviated transcription (Latin):
te aridam reliquit. Cum ille qui
proximũ odit. ab aliis uitiis se
corrigit: una eademq ciuitas
ex parte compluitur. & ex parte
arida remanet: quia sunt qui¬
dam qui cum quedam uitia re¬
secent. in aliis grauiter ꝑdurant.
Item ambrosius. Prima conso¬
latio ẽ: quia ñ obliuiscit misereri
deus. Secunda ꝑ punitionẽ: ubi
& si fides desit: pena satis facit
& releuat. Ratione quoq utuñt
dicentes. Si is qͥ unum peccatũ
confitetur altero tacito. satisfac¬
tionem a sacerdote inuinctam
catum tacitum conuersus fuerit
confessus. ꝓ utroq ei penitẽtia
imponetur: Longe hoc aratiõe
eodem peccato nisi reiteretur.
nulli bis penitentiam imponit.
fuit ergo illa peccati condigna
satis factio: unde & peccatum
deletum uidetur.
Quomodo ac

Expanded text:
te aridam relinquit. Cum ille qui te aridam relinquit. Cum ille qui proximum odit, ab aliis vitiis se corrigit, una eademque civitas ex parte compluitur, et ex parte arida remanet; quia sunt quidam qui cum quaedam vitia resecent, in aliis graviter perdurant. Item Ambros., hom. 10: Prima consolatio est, quia non obliviscitur misereri Deus; secunda, per punitionem, ubi etsi fides desit, poena satisfacit et relevat. Ratione quoque utuntur dicentes: Si is qui unum peccatum confitetur, altero tacito, satisfactionem a sacerdote injunctam catum tacitum fuerit confessus, pro utroque ei poenitentia imponetur? Longe hoc videtur aeodem peccato, nisi reiteretur, nulli bis poenitentiam imponit. Fuit ergo illa peccati condigna satisfactio, unde et peccatum deletum videtur. 3. Quomodo ac
Abbreviated transcription (Latin):
auferri potestatem: & magnũ
peccatum magnis diuturnisq
lui cruciatibus. Si quis punitꝰ
sit. ut ille qui israelite maledix¬
erat. & qui in sabbato ligna col¬
legerat: tales postea non puniri.
quia culpa leuis presenti suppl¬
cio compensata sit: leuis enim
culpa leui supplicio compensa¬
tur. Hic satis innuit ieronimꝰ.
grauia peccata & hic puniri
graui supplicio: & in futuro pu¬
nienda eternaliter. de quib pe¬
nitentia non agit: inter flagel¬
la leuia uero quȩ hic puniunt᷑.
leui pena compensationẽ reciꝑe:
quod in bonis fieri ñ ambigimꝰ.
& in malis forte etiam fit ita. Sa¬
tis iam apparet. quod illi de pro¬
phetia induxerunt ñ facere ꝓ es:
qui dicunt ei qui crimen scilicet
reseruat. de alio ueniam p̃stari
ꝑ penitentiam. Alias quo que
auctoritates inducunt. Ait e¬
nm gregorius. Pluit dominus
suꝑ unam ciuitatem. & suꝑ alte¬
ram non pluit: & eandẽ ciuita¬
tem ex parte compluit: & ex par¬

Expanded text:
auferri potestatem; et magnum auferri potestatem; et magnum peccatum magnis diuersisque lui cruciatibus. Si quis uero punitus sit, ut ille qui Israelitae maledixerat et qui in sabbato ligna collegerat, tales postea non puniri, quia culpa leuis praesenti supplicio compensata sit; leuis enim culpa leui supplicio compensatur. His satis innuit Hieron. gravia peccata et hic puniri gravi supplicio, et in futuro punienda aeternaliter, de quibus poenitentia non agitur inter flagella; levia vero quae hic puniuntur, levi poena compensationem recipere, quod in bonis fieri non ambigimus, et in malis forte etiam fit ita. Satis jam apparet quod illi de prophetia induxerunt, non facere pro eis qui dicunt ei qui crimen sibi reservat, de alio veniam praestari per poenitentiam. Alias quoque auctoritates inducunt. Ait enim Greg.: Pluit Dominus super unam civitatem, et super alteram non pluit; et eamdem civitatem ex parte compluit, et ex par
Abbreviated transcription (Latin):
de lector his uerbis. & caue
ne de omnibus generaliter in¬
telligas: sed dehĩs tantum. qui
inter ipsa flagella penitentiã
egerunt. credentes in dm he¬
breorum: quam & si breuem &
momentaneam tamen ñ respy¬
it ds. Quod autem qui ꝑ tem¬
porale flagellũ ñ corriguntur
post eternaliter puniant᷑: ibidẽ
ostendit. agens de fideli depre¬
henso inadulterio qui decolla¬
tur: ubi ostendit leuia peccata
breui & temporali supplicio pur¬
gari: magna uero diuturnis et¬
nisq suppliciis reseruari: ita in¬
quiens. Querat hic aliquis. si fi¬
delis deprehensus in adulterio
decolletur. quid de eo postea fiat:
aut enum punietur. & falsumẽ
quod dicitur. non iudicabit d̾s
bis in id ipsum: aut ñ punietur.
&̾ optandum ẽ adulteris. ut hic
breui pena puniantur: ut frus¬
trentur in cruciatus eternos. Ad
quod respondemus dm ut om¬
nium rerum ita supplicioꝵ qͦq
scire mensuras: & non preueniri
sententiã iudicis: nec illi in pec
catorem exercende de hinc pene

Expanded text:
de, lector, his verbis, et cave ne de omnibus generaliter intelligas; sed de his tantum, qui inter ipsa flagella poenitentiam egerunt, credentes in Deum Hebraeorum, quam etsi brevem et momentaneam, tamen non respuit Deus. Quod autem qui per temporale flagellum non corriguntur, post aeternaliter puniantur, ibidem ostendit, agens de fideli deprehenso in adulterio, qui decollatur. Ubi ostendit levia peccata brevi et temporali supplicio purgari, magna vero diuturnis aeternisque suppliciis reservari, ita inquiens: Quaerat hic aliquis, si fidelis deprehensus in adulterio decolletur, quid de eo postea fiat. Aut enim punietur, et falsum est quod dicitur: Non judicabit Deus bis in idipsum; aut non punietur, et optandum est adulteris ut hic brevi poena puniantur, ut frustrentur in cruciatus aeternos. Ad quod respondemus, Deum ut omnium rerum, ita suppliciorum quoque scire mensuras; et non praeveniri sententia judicis, nec illi in peccatorem exercendae dehinc poenae
Abbreviated transcription (Latin):
bohusub an atbemate tradit d¬
cert as quis dixeritatq credidĩt
hominem iħ̃m xp̃m a filio dei
assumptum non fuisse:anathe¬
ma sit. Qui etiam in pluribus
scripture locis: Huius modi utit᷑
loquutionib. Ille homo a uerbo
dei ẽ assumptꝰ: ille homo factus
quem elegisti & assumpsisti. Ex
quib consequi uidetur. quod ali¬
quis homo assumptus sit a uer¬
bo: & ita ꝑsona a ꝑsona sit as¬
quidam h omo sit assumptus a
aerbo ues iuntus uerbo: sine dis¬
tinction ntell xntis non ẽ sic
reddenda responsio. quomammul¬
tiplex premissa est questio. sed in¬
stanue querentis itecletermina¬
to. Si de homius ꝑloria queriat
respondeo non si de homini na¬
est homo. deus est homo. an his
loquutionibus dicatur d̾s factus
esse aliquid. uel esse aliquid. uel ñ

Expanded text:
boli, sub anathemate tradit, dicens: Si quis dixerit atque crediderit hominem Jesum Christum a Filio Dei assumptum non fuisse, anathema sit; qui etiam in pluribus Scripturae locis hujusmodi utitur locutionibus: Ille homo a Verbo est assumptus: Ille homo factus quem elegisti et assumpsisti, etc. Ex quibus consequi videtur quod aliquis homo assumptus sit a Verbo, et ita persona a persona sit asquidam sit assumptus a Verbo vel unitus Verbo; sine distinctione intelligentiae non est hic reddenda responsio, quoniam multiplex praemissa est quaestio; sed instantiam quaerentis ita determinando: Si de Hominis persona quaeris, respondeo: Non; si de hominis naEST HOMO, DEUS EST HOMO; AN HIS LOCUTIONIBUS DICATUR DEUS FACTUS ESSE ALIQUID, VEL ESSE ALIQUID, VEL N
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit hominem idest carnem
& ammam. numquã deposuit
animam. ut esset anima separa¬
ta a uerbo: sed caro posuit ani¬
numam quando expirauit: qua
redeunte surrexit. Mors ergo ad
tempꝰ carnem & animam sepa¬
rauit: sed neutrum a uerbo dei.
Caro igitur ponit & sumit ani¬
mam non potestate sua. sed po¬
testate inhabitantis carnem dei¬
tatis. Hic euidenter traditur: nec
animam nec carnem a uerbo dĩ
do soluta fuerit unio. Unde au¬
gustinus contra felicianum. Ab¬
sit ut xp̃c sic senserit mortem: ut
quantum in se est uita uitam ꝑ¬
diderit. Sienim hoc ita eẽt : uitȩ
fons aruisset. Sensit igitur mor¬
tem participatione humani af-¬
fectus quem sponte susceperat:
non naturȩ suȩ ꝑdidit potentiã.
ꝑ quam cuncta uiuificat. Sic in
sepulchro carnem suam commori¬
endo ñ deseruit: sic̃t in utero uirgi¬
nis connascendo formauit. Mor¬
tuus est ergo non discedente uita
sicut passus ẽ non ꝑeunte poten¬
tia Nemo tollit animam eiꝰ ab eo:

Expanded text:
suscepit hominem, id est, carnem et animam, nunquam deposuit animam ut esset anima a Verbo separata; sed caro posuit animam quando expiravit, qua redeunte resurrexit. Mors ergo ad tempus carnem et animam separavit, sed neutrum a Verbo Dei. Caro ergo ponit et sumit animam, non potestate sua, sed potestate inhabitantis carnem deitatis. Hic evidenter traditur nec animam nec carnem a Verbo Dei do soluta fuerit unio. Unde Aug. contra Felicianum: Absit ut Christus sic senserit mortem, ut quantum in se est, vita vitam perdiderit! si enim hoc ita esset, vitae fons aruisset. Sensit ergo mortem participatione humani affectus, quem sponte susceperat; non naturae suae perdidit potentiam, per quam cuncta vivificat. Sic in sepulcro Christus carnem suam commoriendo non deseruit, sicut in utero virginis connascendo formavit. Mortuus est ergo non discedente vita, sicut passus est non pereunte potentia. Nemo tollit animam ejus ab eo,
Abbreviated transcription (Latin):
a maledicam benedictionibꝰ uĩi.
remisse uero sententiȩ qua
dicitur. etiam ꝑ mali sacer¬
dotis ministerium transfundi
animas quȩ ñ moriuntur. Si e¬
nim maledicit dominus bene¬
dictionibus eorum: & si animeqͣs
uiuificant non uiuunt: quomo¬
do ꝑ eos gr̃a benedictionis trans¬
funditur. S ed illud capitulum.
maledicam & cetera. quidam re¬
ferunt ad hereticos qui ab ecclȩ¬
sia p̃cisi sunt. & ad excominun¬
catos: quorum benedictiones fi¬
unt maledictiones his qui eorum
sequuntur errores. Illud uero al¬
terum. scilicet uiuificant & cet̾a.
suꝑ omnes illos sacerdotes expo¬
nunt: qui absq claue scientiȩ
& forma bonȩ uite p̃sumunt li¬
gare uel soluere. S nullus officio
sacerdotis uti debet. nͥ immunis
sit ab illis quȩ in aliis iudicat: ali¬
oquin seipsum condempnat .xci¬

Expanded text:
cam benedictionibus vestris. Praemissae vero sententiae qua dicitur etiam per mali sacerdotis ministerium transfundi animas quae non moriuntur! Si enim maledicit Dominus benedictionibus eorum, et si animae quas vivificant non vivunt, quomodo per eos gratia benedictionis transfunditur? Sed illud capitulum, Maledicam, etc., quidam referunt ad haereticos, qui ab Ecclesia praecisi sunt, et ad excommunicatos, quorum benedictiones fiunt maledictiones his qui eorum sequuntur errores. Illud vero alterum, scilicet, vivificant, etc., super omnes illos sacerdotes exponunt, qui absque clave scientiae et forma bonae vitae praesumunt ligare vel solvere. Sed nullus officio sacerdotis uti debet, nisi immunis sit ab illis quae in aliis judicat; alioquin seipsum condemnat.
Abbreviated transcription (Latin):
qua ñ ẽ ꝑmixtio sexuum: sed ñ
ꝑtinet ad matͥmonium quod ex¬
pressam & plenam teneat figy
figurat enim illã unionẽ xp̃i
mitate. Est ergo & in illo ma¬
trimonio typus coniunctionis
qua ꝑsusceptionẽ carnis capi¬
ti membra uniuntur. Nec id̾o
tiis plus ualet scĩtas sacram̃ti:
quam fecunditas uentͥs. Est &̃
conuigium signum spũalis
diunctionis ⁊ dilectiõis aĩoꝵ qua
inter se coniuiges uniri debent.

Expanded text:
qua non est permixtio sexuum; sed non qua non est permixtio sexuum; sed non pertinet ad matrimonium quod expressam et plenam tenet figurasiae. Figurat enim illam unionem Chrismitate. Est ergo et in illo matrimonio typus conjunctionis qua per susceptionem carnis, capiti membra uniuntur. Nec ideo tiis plus valet sanctitas sacramenti, quam fecunditas ventris. Est etiam conjugium signum spiritualis conjunctionis et dilectionis animorum, qua inter se conjuges uniri debent.
Abbreviated transcription (Latin):
dam doctoꝵ dixerunt. illã mu¬
lierem ñ ꝑtinere ad matͥmoni¬
um: quȩ ñ exꝑitur carnalẽ co¬
pulam. Ait enim augustinus.
Non dubium ẽ illam mulierẽ
ñ ꝑtinere ad matrimoniũ. cũ
qua docetur ñ fuisse cõmixtio
sexus. Item leo papa. Cũ socie
sit instituta: ut pret̾ commix¬
tionem sexuũ. non habeat inse
xp̃i & eccl̃ȩ sacramentũ: non
dubium ẽ illam mulierẽ. noni
ꝑtinere ad matͥmoniũ: in qua
docetur ñ fuisse nuptiale miste¬
rium. Item augustinꝰ. Nonẽ
ꝑfectum conugium: sine cõ¬
mixtione sexuũ. Hec si scd̾m
suꝑficiem uerboꝵ quis acceꝑit:
inducitur in errorẽ tantũ. ut di¬
cat sine carnali copula ñ posse
contrahi matͥmonium: & inter
mariam & ioseph non fuisse cõ¬
iugium: uel ñ fuisse ꝑfectum:
quod nefas ẽ sentire. Tanto enĩ
sanctius fuit atq ꝑfectius: qͣn¬
to a carnali oꝑe imuniꝰ. S
suꝑius posita ea ratione dicta
intelligendũ ẽ ñ quin ꝑtineat
mulier illa ad matrimoniũ cũ

Expanded text:
dam doctorum dixerunt illam mulierem non pertinere ad matrimonium, quae non experitur carnalem copulam. Ait enim August.Non dubium est illam mulierem non pertinere ad matrimonium, cum qua docetur non fuisse commixtio sexus. Item Leo papa, ibidem, casit instituta, ut praeter commixtionem sexuum non habeat in se Christi et Ecclesiae sacramentum, non dubium est illam mulierem non pertinere ad matrimonium, in qua docetur non fuisse nuptiale mysterium. Item Augustinus: Non est perfectum conjugium sine commixtione sexuum. Hoc si secundum superficiem verborum acceperit, inducitur in errorem tantum, ut dicat sine carnali copula non posse contrahi matrimonium; et inter Mariam et Joseph non fuisse conjugium, vel non fuisse perfectum; quod nefas est sentire. Tanto enim sanctius fuit atque perfectius, quanto a carnali opere immunius. Sed superius posita, ea ratione dicta intelligendum est, non quin pertineat mulier illa ad matrimonium, cum
Abbreviated transcription (Latin):
auc̃toritas de concubinis lo¬
quit᷑: ꝑhibens concubinã posse
transire ad honestũ placitum
nuptiaꝵ. si castitatẽ & fidem
seruare uelit. Prima uero aucto¬
ritas augustini de illis agit. qui
de peccato penituert̃. & nichil
in morte uiri machinat sunt:
nec uiuente uiro fidẽ adultere
dedit mechus. quod eã in conui-¬
gio duceret. si suꝑuiueret. Qui
uero hec faciunt: alus premissiᷤ
auctoritatib prohibentuR
copulari.S

Expanded text:
auctoritas de concubinis loquitur, perhibens concubinas posse transire ad honestum placitum nuptiarum, si castitatem et fidem servare velint. Prima vero auctoritas Augustini de illis agit qui de peccato poenituerunt, et nihil in mortem viri machinatae sunt, nec vivente viro fidem adulterae dedit moechus, quod eam in conjugio duceret si superviveret. Qui vero haec faciunt, aliis praemissis auctoritatibus prohibentur copulari. D
Abbreviated transcription (Latin):
trimõnium. uiri mulieriqͥ
coniunctio maritalis inter le¬
gitimas ꝑsonas: indiuiduam
uitȩ consuetudinẽ retinens. Ad
induiduam consuetudinẽ ꝑti¬
net. quod absq consensu alterr
neuter continentiam ꝓfiteri po¬
test. uel orationi uacare: & quod
inter eos dum uiuunt. uinculii
conuigale ꝑmanet. ut alii seco¬
pulare ñ liceat: & ut inuicẽ alt̾
alteri exhibeat. quod quisq si¬
bi. Hac autem descriptione: legi¬
timorum & fideliũ tantum ma¬
trimonium includit᷑.
De consensu qui efficit conuigiũ.
fficiens autem causa matri¬
monii ẽ consensꝰ. ñ qͥlibet
sed ꝑ uerba expressꝰ: nec de fut᷑o:
sed de p̾senti. Si enim consenti¬
unt in futurum dicentes. acci¬
piam te in uirum & ego te in
uxorem: non est iste consensꝰ ef¬
ficax causa matͥmonii. Itẽ Si con¬
sentiant mente. & ñ exprimant
uerbis. uł aliis certis signis: ñ ẽ
talis consensus efficit matrimo¬
nium. Si autem uerbis explicãt.
quod tamen corde non uolunt:

Expanded text:
trimonium, viri mulierisque conjunctio maritalis, inter legitimas personas individuam vitae consuetudinem retinens. Ad individuam consuetudinem vitae pertinet, quod absque consensu alterius neuter continentiam profiteri potest vel orationi vacare; et quod inter eos dum vivunt, vinculum conjugale permanet, ut alii se copulare non liceat; et ut invicem alter alteri exhibeat quod quisque sibi. Hac autem descriptione legitimorum et fidelium tantum matrimonium includitur. 3. De consensu qui efficit Conjugium. Efficiens autem causa Matrimonii est consensus, non quilibet, sed per verba expressus, nec de futuro, sed de praesenti. Si enim consentiunt in futurum, dicentes: Accipiam te in virum, et: Ego te in uxorem, non est iste consensus efficax Matrimonii. Item si consentiant mente, et non exprimant verbis vel aliis certis signis; nec talis consensus efficit matrimonium. Si autem verbis explicant quod tamen corde non volunt,
Abbreviated transcription (Latin):
offensi fit uenia criminis. fĩt
enim ueniale ꝑ confessionem qd̾
criminale erat in oꝑatione: & si
non statim purgatur: fit tamẽ
ueniale quod commiserat mor¬
tale. Multum enim satis factio¬
nis obtulit: qui erubescentiȩ
dominans. nichil eorum quȩ
commisit nuntio dei negauit.
Deus enim qui misericors & uistꝰ
est: sicut seruat miscdiam in ui¬
sticia: ita & iusticiam in miscd̃ia.
Opus enim misericordie ẽ peccan¬
ti peccata dimittere: Ced oportet
ut iustus misereatur iuste. Con¬
siderat enim si dignus ẽ: non di¬
co iusticia: sed & miscd̾ia. Iustiq¬
a enim sola dampnat: sed dignꝰ
est misericordia: qui spũali lãbo¬
re querit grãm. Laborat enim
mens patiendo erubescentiam:
& quoniam uerecundia mag¬
na ẽ pena: qui erubescit ꝓ xp̃o
fit dignus miscd̾ia. Unde patet
quia quanto plurib confitebit᷑
in spe ueniȩ turpitudinem cri¬
minis tanto facilius consequit
grãm remissionis. Ipsienim sa¬

Expanded text:
offensi fit venia criminis. Fit offensi fit venia criminis. Fit enim veniale per confessionem quod criminale erat in operatione, et si non statim purgatur, fit tamen veniale quod commiserat mortale. Multum enim satisfactionis obtulit, qui crubescentiae dominans, nihil eorum quae commisit, nuntio Dei negavit. Deus enim qui misericors et justus est, sicut servat misericordiam in justitia, ita et justitiam in misericordia. Opus enim misericordiae est peccanti peccata dimittere; sed oportet ut justus misereatur juste. Considerat enim si dignus est, non dico justitia, sed et misericordia. Justitia enim sola damnat, sed dignus est misericordia qui spirituali labore quaerit gratiam. Laborat enim mens patiendo erubescentiam. Et quoniam verecundia magna est poena, qui erubescit pro Christo fit dignus misericordia. Unde patet quia quanto pluribus confitebitur in spe veniae turpitudinem criminis, tanto facilius consequetur gratiam remissionis. Ipsi enim sa
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatis ut indulgentiam dei
nisi supplicationib sacerdodu
nequeant obtinere. Xp̃c̃ enim
hanc prepositis eccłe tradidit
potestatem: ut confitentib pe¬
nitentiȩ satis factionem darẽt:¬
& eosdem salubri satis factione
purgatos. ad communionem sa¬
cramentorum ꝑ ianuam recon¬
ciliationis ammitterent. Itẽ
mis ostendat rep̃sentet uitam
suam deo ꝑ sacerdotem. Pre¬
ueniat iudiciũ dĩ ꝑ ꝯfessionẽ. srece¬
pit enĩdñs mũdandis. ut ostend̾ent
ora sacdotib docẽs corꝑali p̾sentia ꝯfi¬
tenda peccata: non ꝑ scͥptũ ma¬
nifestanda. Dixit enim ora mon¬
strate. & omnes non unus ꝓ oĩb
non alium statuatis nuntium:
qui pro uob̾ offerat munus a
moyse statutum. Sed qui ꝑ uoᷤ
peccastis: ꝑ uos erubescatis. E¬
rubescentia enim ipsa: partẽ ha¬
bet remissionis. Ex miscdĩa enĩ
hoc precepit dominus: ut nemo
peniteret in occulto. In hoc enĩ
quod ꝑ seipsum dicit sacerdoti
& erubescentiam uincit: timore

Expanded text:
ordinatis, ut indulgentiam Dei ordinatis, ut indulgentiam Dei nisi supplicationibus sacerdotum nequeant obtinere. Christus enim hanc praepositis Ecclesiae tradidit potestatem, ut confitentibus poenitentiae satisfactionem darent, et eosdem salubri satisfactione purgatos, ad communionem sacramentorum per januam reconciliationis admitterent. Item ymis ostendat; repraesentet vitam suam Deo per sacerdotem, praeveniat judicium Dei per confessionem. Praecepit enim Dominus mundandis, ut ostenderent ora sacerdotibus; docens corporali praesentia confitenda peccata, non per scripta manifestanda. Dixit enim: Ora monstrate et omnes; non unus pro omnibus, non alium statuatis nuntium qui pro vobis offerat munus Deo a Moyse statutum; sed qui per vos peccastis, per vos erubescatis. Erubescentia enim ipsa partem habet remissionis. Ex misericordia enim hoc praecepit Dominus, ut nemo poeniteret in occulto. In hoc enim quod per seipsum dicit sacerdoti, et erubescentiam vincit, timore Dei
Abbreviated transcription (Latin):
luis: necum iam ñ poterit pret
uoluntatem a dño udicẽt. &
cum in se ꝓtulerit seuerissime
medicine sed tamen utilissime
sententiam: ueniat ad antistiteᷤ.
membrorum ordine custodito.
a prepositis sacramentoꝵ acci¬
piat satis factionis suȩ modum:
in offerendo sacrificio contribu¬
lati cordis deuotus & supplex.
ceteris ad exemplum utt pecca¬
tum eius si non modo ingrauieiꝰ
malo. sed etiam in tanto scan
dalo aliorum ẽ. atq hoc expedi¬
re utilitati eccłe uidet᷑ antistiti:
in noticiam multoꝵ uel totius
pleb̾ ag̾e penitẽtiã ñ recuset: ne le¬
tali plage ꝑ pudorem addat
tumorem̃. Cum tanta est pla¬
ga peccati & impetus morbi. ut
medicamenta corporis & sang¬
uinis domini differenda sint:
auctoritate antistitis debet
quis se remouere ab altari. ad
agendam penitentiam: & ea¬
Muitiplex miscd̾ia dei. ita lap¬
sibus humanis subuenitꝰ. ut ñ
modo ꝑbaptismum. sed etiam
ꝑ penitentiam spes uitȩ reparẽt.
sic diuinȩ uoluntatis presidiis

Expanded text:
lius, ne, quum jam non poterit, etvoluntatem a Domino judicetur; et cum in se protulerit severissimae medicinae, sed tamen utilissimae, sententiam, veniat ad antistites membrorum ordine cua praepositis sacramentorum accipiat satisfactionis suae modum, in offerendo sacrificio contribulati cordis devotus et supplex. eteris ad exemplum: ut si peccatum ejus non solum in gravi ei est malo, sed etiam in tanto scadalo aliorum est, atque hoc expedire utilitati Ecclesiae videtur antistiti, in notitiam multorum vel totius plebis agere poenitentiam non recuset, ne lethali plagae per pudorem addat tumorem. Cum tanta est plaga peccati et impetus morbi, ut medicamenta corporis et sanguinis Domini differenda sint, auctoritate antistitis, debet se quisque removere ab altari ad agendam poenitentiam, et eaMultiplex misericordia Dei ita lapsibus subvenit humanis, ut non modo per Baptismum, sed etiam per poenitentiam spes vitae reparetur; sic divinae voluntatis praesidiis
Abbreviated transcription (Latin):
in scriptura creberrimum hoc ac¬
cipiendum ẽ: quod dicitur res fieri.
quando innotescit. Post resurrec¬
tionem uero quod ante erat ine
uidenti positum est: ut scirent
homines & demones. Manifes¬
tationem ergo illuis nominis do¬
nauit ei ds post resurrectionem:
sed illam meruit ꝑ obedientiam
passionis: qui eo quod obediuit
patiendo. exaltatus ẽ resurgendo:
& ꝑ hoc manifestatũ ẽ nomen.
tunc primo accepit: sed quã an-¬
tehabebat tunc manifestata ẽ
potestas. Ceterum ambrosius di¬
Ecit. nomen illud donatum es¬
se deo ñ hõi & uidet᷑ secus uer
borum suꝑficiem oppositus au¬
gustino: sed intelligentia non ob¬
iuat: licet diuersum sapiat. Nã
ambrosius de naturali donatio¬
ne id dictum intelligit: qua eter¬
naliter pater generando. dedit fi¬
lio nomen quõd est suꝑ omne no¬
men. scilicet esse dm ꝑ naturam:
quia genuit ab eterno filium. ple¬
num & sibi equalem dm. Quod ta¬
men nomen. apłs propter passio¬

Expanded text:
in Scriptura creberrimum hoc in Scriptura creberrimum hoc capiendum est, quo dicitur res fieri quando innotescit. Post resurrectionem vero, quod ante erat in videnti positum est, ut scirent homines et daemones. Manifestationem ergo illius nominis donavit ei Deus post resurrectionem, sed illam meruit per obedientiam passionis, qui eo quod obedivit patiendo, exaltatus est resurgendo; et per hoc manifestatum est nomen. tunc primo acceperit, sed quam ante habebat, tunc manifestata est potestas. Caeterum Ambros. dicit: Nomen illud donatum esse Deo, non homini; et videtur, secundum verborum superficiem, oppositus August., sed intelligentia non obviat. licet diversum sapiat. Nam Ambros. de naturali donatione id dictum intelligit, qua aeternaliter Pater generando dedit Filio nomen quod est super omne nomen, scilicet, Deum per naturam, quia genuit ab aeterno Filium plenum et sibi aequalem Deum. Quod tamen nomen Apostolus propter passio
Abbreviated transcription (Latin):
nim hoc nomen dei filius. in qͣn¬
tum d̾s est ab eterno ꝑ naturã:
in quantum uero homo factus
est. habure ex tempore ꝑ gr̃am.
uerumtamen augustinus dicit.
homini donatum esse illud no¬
men ñ deo: quia illud nomen
habuit. cum informa dei tantỹ
erat. S cũ dicitur propter quod
illum exaltauit. & donauit illi
nomen quod est suꝑ omne no¬
meni satis apparet propter quid
exaltauerit. idest propter obedi¬
entiam: & in qua forma exalta¬
tus sit. In qua enim forma cruci¬
fixus ẽ. in ea exaltatus ẽ: & in ea
donatum ẽ ei nomen. ut cũ ipsa
forma serui nominetur unigenitꝰ
filius di: hoc illi donatum ẽ ut
homini quodiam habebat idem
ipse d̾s. hoc igitur ꝑ grãm accepit:
ut ipse ens homo uel subsistenᷤᷤ
informa serui. idest in anima &
carne nominetur & sit deus. S
numquid hoc merutt:Suprae¬
nim dictum est: quia hoc tan¬
tum bonum homo ille nõ me¬
ruerit. Quomodo ergo hic dicttur:
propter obedientiam donatũ ei
hoc nomen:. Scd̾m tropum illum

Expanded text:
nim hoc nomen Dei Filius, in quantum Deus est, ab aeterno per naturam; in quantum vero homo factus est, habuit ex tempore per gratiam. Verumtamen August. dicit homini donatum esse illud nomen, non Deo, quia illud nomen habuit cum in forma Dei tantum erat. Sed cum dicitur: Propter quod illum exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen; satis apparet propter quid exaltaverit, id est, propter obedientiam, et in qua forma exaltatus sit. In qua enim forma crucifixus est, in ea exaltatus est, et in ea donatum est ei nomen, ut cum ipsa forma servi nominetur unigenitus Filius Dei, hoc illi donatum est ut homini, quod jam habebat idem ipse Deus. Hoc ergo per gratiam accepit, ut ipse ens homo vel subsistens in forma servi, id est, in anima et carne, nominetur et sit Deus. Sed numquid hoc tunc meruit? supra enim dictum est, quia hoc tantum bonum homo ille non meruit. Quomodo ergo hic dicitur: Propter obedientiam donatum est ei hoc nomen? Secundum tropum illum
Abbreviated transcription (Latin):
dei: qui solus scrutatur omnia.
etiam ꝓfunda dei.g. His
aliisꝙ plurib rationib & auc¬
toritatibus nituntur: qui ani¬
mam xp̃i asserunt nec parem
cum deo habere scientiam. nec
omnia scire que d̃s: quia si oĩa
seit quȩ aͥs: scit ergo creare mun¬
dum: scit etiam creare seipsam.
Responsio questionis diffiutuã
continens sententiam

Expanded text:
Dei, qui solus scrutatur omnia etiam profunda Dei. His aliisque pluribus rationibus et auctoritatibus nituntur; qui animam Christi asserunt nec parem cum Deo habere scientiam, nec omnia scire quae Deus scit. Quia si omnia scit quae Deus, scit ergo creare mundum, scit etiam creare seipsam. 2. Responsio, quaestionis definitivam continens sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
ic queri opus est. cum ani¬
ma xp̃i esset sapiens sapien¬
tia gratuita: utrum habuerit
sapiam equalẽ dõ. siue om̃iũ rerũ
scientiã habu̾it uel habeat: id ẽ u
trũ omĩa sciat quȩ dõ scit. Qͥb̾dã pla¬
cet. qd̾ nͨ parẽ cũ dõ habeat scienti¬
ã. nec omĩa sciat q̃ d̃s: qͥa in nullo
creat᷑a equatur creatori. Cũ igitur
anima illa creat᷑a sit. in nullo
ȩquatur creatori. ergo nͨ in sapi¬
entia. Non ergo habet equalem
sapientiam cum deo: nec scit oĩa
quȩ ds. Item. Sianima illa¬
equalem habet cum deo sapien¬
tiam: non ergo ds in omni bo¬
no maiorem habet sufficientiã
quam eius creatura. InducuNt
etiam auctoritates ad idem pro¬
bandum. Ait enim proph̃a.: ex ꝑ
rabilis facta est scientia tua ex
me. & non potero ad eam: quod
exponens cassiꝯdorus ait. Ueritaᷤ
humane conditionis ostendit᷑:
quia homo assumptus. diuinȩ
substantiȩ non potest equariĩ

Expanded text:
ic quaeri opus est, cum anima Christi esset sapiens sapientia gratuita, utrum habuerit sapientiam aequalem Deo, sive omnium rerum scientiam habuerit vel habeat, id est, utrum omnia sciat quae Deus scit. Quibusdam placet quod nec parem cum Deo habeat scientiam, nec omnia sciat quae Deus, quia in nullo creatura aequatur Creatori. Cum ergo anima illa creatura sit, in nullo aequatur Creatori; ergo nec in sapientia. Non ergo habet aequalem cum Deo sapientiam, nec scit omnia quae Deus. Item, si anima illa aequalem habet cum Deo sapientiam, non ergo Deus in omni bono majorem habet sufficientiam, quam ejus creatura. Inducunt etiam auctoritates ad idem probandum. Ait enim Propheta, ps. 1rabilis facta est scientia tua ex me, et non potero ad eam. Quod exponens Cassiodor. ait: Veritas humanae conditionis ostenditur, quia assumptus homo divinae subst
Abbreviated transcription (Latin):
ed exqua causa uuiꝰ dicti
intelligentia scilicit sensus ꝑ¬
ficiebat humanus. assumenda
rauerit: quod nec eccła recẽpit.
nec pͥmissȩ auc̾toritates patiũ¬
tur sic intelligi. Sed tta sane po¬
test accipi: ut quantum ad iuisũ
hominum & sui sensus ostensio¬
nem. xp̃c̃ profecisse dicatur. Pro¬
ficiebat ergo humanꝰ senfusĩ
ed. sed̾m oftensionem & aliorũ.
hominum oppinionem. Ita
etiam patrem & matrem dicit᷑
ignorasse ininfantia: quia ita se
habebat & gerebat: ac si agniti¬

Expanded text:
ed ex qua causa illius dicti intelligentia, scilicet, sensus proficiebat humanus, assumenda raverit; quod nec Ecclesia recipit, nec praemissae auctoritates patiuntur sic intelligi. Sed ita sane potest accipi, ut quantum ad visum hominum et sui sensus ostensionem, Christus profecisse dicatur. Proficiebat ergo humanus sensus in eo secundum ostensionem, et aliorum hominum opinionem. Ita etiam patrem et matrem dicitur ignorasse in infantia, quia ita se habebat et gerebat ac si agniti
Abbreviated transcription (Latin):
quantum incapite. Ibienim &¬
uisus est & auditus. & olfactus
& gustus & tactus: inceteris au¬
tem solus est tactus. Ita & in xp̃o
habitat omnis plenitudo diui¬
nitatis: quia ille est caput. in qͦ
sunt omnes sensus. In scis uero¬
quasi solus tactus est. quib da¬
tus est spc̃ ad mensuram. cumde
illius plenitudine acceꝑunt. Ac¬
ceꝑunt autem de illius plenitu¬
dine non scd̾m essentiam. sed se¬
cundum similitudinem: quia
numquam illam eandem essen¬
tialiter sed similent acceꝑunt
graciam. Puer ergo ille plenus
sapientia & gr̃a fuit ab ipsa cõ¬
uirum: quia in utero uirginis
ꝑfectus uir extitit: non solum
propter animam & caRnem:
sed etiam propter sapientiam
& graciam qua plenus erat.

Expanded text:
quantum in capite; ibi enim visus est, et auditus, ollactus, et gustus, et tactus, in caeteris autem solus est tactus. Ita et in Christo habitat omnis plenitudo divinitatis, quia ille est caput, in quo sunt omnes sensus; in sanctis quasi solus est tactus, quibus datus est Spiritus ad mensuram, cum de illius plenitudine acceperunt. Acceperunt autem de illius plenitudine non secundum essentiam, sed secundum similitudinem, quia nutialiter, sed similem acceperunt gratiam. Puer ergo ille plenus sapientia et gratia fuit ab ipsa convirum suum ; quia in utero Virginis perfectus vir exstitit; non solum propter animam et carnem, sed etiam propter sapientiam et gratiam, quibus plenus erat.
Abbreviated transcription (Latin):
rent quidem peccato: nec tam̃
tempore illo quo conuigales
deatur: qui officio generationiˢ
obsequitur.
Auib temporib ñ sint

Expanded text:
rent quidem peccato; nec tamen tempore illo quo conjugales deatur, qui officio generationis obsequitur. 5. Quibus temporibus non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nec uere timuisse. nec uere trista¬
tũ eẽ sic dicens. Quomodo hoc
dicit. qui peccatum non fecit.
nec inuentus ẽ dolꝰ in ore eiusͤ
Sed de nob̾ corpore suo hoc dicit.
nobis loquitur: nisi forte putatur
timuisse mori. Sed non uere time
bat dominus pati. tercia die re¬
surrecturus cum arderet paulꝰ
dissolui & esse cum xp̃o. Non enĩ¬
fortior ẽ miles quam imperator.
Mues ergo coronandus gaudet
mori: & dominus coronaturus
timet mortem. Sed infirmitatem
nr̃am representans ꝓ suis infir¬
mis qui timent mori hec dixit.
saluatorem timuisse mortem: &
passionis pauore dixisse transeat

Expanded text:
nec vere timuisse, nec vere tristatum esse, dicens sic: Quomodo hoc dicit, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus ; sed nobis de corpore suo hoc dicit. nobis loquitur, nisi forte putetur timuisse mori; sed non vebat Dominus pati, tertia die resurrecturus, et cum arderet Paulus dissolvi et esse cum Christo, ifortior est miles quam imperator. Miles enim coronandus gaudet mori, et Dominus coronaturus timet mortem? Sed infirmitatem nostram repraesentans, pro suis infirmis qui timent mori, haec dixit: Salvatorem timuisse mortem, et passionis pavore dixisse: Transeat
Abbreviated transcription (Latin):
reterea sciendum ẽ. xp̃m secũ¬
dum hominem ab ipsa con¬
ceptione gr̃ȩ plenitudinem re-¬
cepisse: cui sp̃c̃ datus est non ad
mensuram: & in quo plenttudo
diuinitatis corporalit̾ habitat.
Ita uero habitat ut ait augusti¬
nus ad dardanum: quod omni
gr̃a plenus est. Non tta habita
in scis. ut in nr̃o corpore in est

Expanded text:
eterea sciendum est Christum secundum hominem ab ipsa conceptione gratiae plenitudinem recepisse, cui spiritus est datus, non ad mensuram; et in quo plenitudo divinitatis corporaliter habitat . Ita vero habitat, ut ait B. Augustinus ad Dardanum, gratia plenus est. Non ita habitat in sanctis. Ut in nostro corpore inest
Abbreviated transcription (Latin):
ne dici potest in nomine trini¬
tatis: scilicet in ea forma. in qͣ
baptrrauerunt postea gentes:
tum. Non ergo tunc illam for¬
mam xp̃c prius tradidit. cũ
ad euangelirandum gentib
misit: sed quam ante tradiderat
mittens in uidea post iterauit.
cum ad gentes misit. Commo¬
dius ergõ dicitur institutio fac¬
ta. quando xp̃c a iohanneba¬
ptiratus ẽ in iordane: quod dispẽ¬
sauit. non quia mundari uolu¬
it. cum sine peccato fuerit: sed
quia contactu munde carnis
suȩ. iũ regeneratiuam contulit
aquis: ut qui postea immergere.¬
turꝰ inuocato nomine trinitati
a peccato purgaretur. Tunc gͥ
inuocato nomine trinitatis.
institutus ẽ baptismus xp̃i: in
quo trinitas cuius misteriũ ibi
innotuit. interius hominẽ bap¬
trat.
trat. Quarc inaqua tantũ fiat.

Expanded text:
ne dici potest: In nomine Trinitatis, scilicet, in ea forma in qua baptizaverunt postea gentes; tum. Non ergo tunc illam formam Christus prius tradidit, cum ad evangelizandum gentibus misit; sed quam ante tradiderat mittens eos in Judaeam, post iteravit cum ad gentes misit. Commodius ergo dicitur institutio facta, quando Christus a Joanne baptizatus est in Jordane; quod dispensavit, non quia mundari voluit, cum sine peccato fuerit, sed quia contactu mundae carnis suae vim regenerativam contulit aquis, ut qui postea immergeretur, invocato nomine Trinitatis, a peccatis purgaretur. Tunc ergo invocato nomine Trinitatis institutus est Baptismus Christi; in quo Trinitas, cujus mysterium ibi innotuit, interius hominem baptizat. 8. Quare in aqua tantum fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
gelum lucis. credatur bonus:
non ẽ error ꝑiculosꝰ. Quodau¬
tem uir ille in illam mulierẽ
ñ consenserit: ex simili ostendi¬
xI
tur. Si quis hereticꝰ nomine au¬
gustini uel ambrosii alicui ca¬
tholico se offerret. eumq ad sue
fidei imitationẽ uocaret: si ille
assentiret. in cuius sententiã fid̃i
diceret᷑ consensisse: Non in here¬
ticorum sectam. sed in integri¬
tatem fidei: quam ille hereticꝰ
mentiebat᷑ se habere. Error for
tunȩ consensum ñ excludit. quȩ
enum nubit pauꝑi putans illũ
ẽẽ diuitem. non potest renun¬
tiare priori conditioni quãuis
errauerit: nec error qualitatis:
ut siquis ducat in uxorem me¬
retricem uł corruptam. quam
putat eẽ castam uel uirginem:
ñ potest eam dimtitere
De conugio

Expanded text:
gelum lucis credatur bonus, gelum lucis credatur bonus, non est error periculosus. Quod autem vir ille in illam mulierem non consenserit, ex simili ostendiSi quis haereticus nomine Augustini vel Ambrosii, alicui catholico se offerret, eumque ad suae fidei imitationem vocaret: si ille assentiret, in cujus sententiam fidei diceretur consensisse? Non in haereticorum sectam, sed in integritatem fidei, quam ille haereticus se mentiebatur habere. Error vero fortunae consensum non excludit. Quae enim nubit pauperi, putans illum esse divitem, non potest renuntiare priori conditioni, quamvis erraverit. Nec error qualitatis, ut si quis ducat uxorem meretricem vel corruptam, quam putat esse castam vel virginem, non potest eam dimittere. 2. De conjugio
Abbreviated transcription (Latin):
sensi: quia consensus ñ nͥ uolũ¬
tatis ẽ.Sicut ergo error mat̾ĩe
excludit consensum: ita & in cõ¬
iugio error ꝑsone. Sed obicitur
de iacob qui pro rachel septem
annis seruierat: & supposita ẽ
ei lia. Numquid error ꝑsone ex¬
clusit conuigium: cum ñ in eã.
sed in rachel consensit: Sed qd̾
ibi factum ẽ in misterio: gestũ
non improbe traditur. Ibi tam̃
Nec ex illo concubitu qui con¬
sensum precessit. fornicarii ui¬
dicantur: cum ille maritali af¬
fectu eam cognouerit. & illa
uxorio affectu debitum ꝑsolue¬
rit: putans lege pͥmogenitaꝵ:
& paternis imꝑiis se illi iure
copulatam. Excusatur etiam.
quia dei consilio in misterio
ita actum ẽ: hodie etiam excũ¬
saretur ille cui inscio uxoris
soror lectulum eius ingressa se
subiceret: que cum sine speꝯ
uigii ꝑpetuo manerecenseat.
ille tamen qui cognouit eam
ꝑ ignorantiam excusatur. qd̾
ꝑ simile probat᷑. Si enim dia¬
bolus transfigurans se in an¬

Expanded text:
sensi, quia consensus nonnisi volunsensi, quia consensus nonnisi voluntatis est. Sicut ergo error materiae excludit consensum, ita et in conjugio error personae. Sed objicitur de Jacob qui pro Rachel septem annis servierat, et supposita est ei Lia, numquid error personae exclusit conjugium, cum non in eam, sed in Rachel consenserit? Sed quod ibi factum est, in mysterio gestum non improbe traditur, ibi tamen nec ex illo concubitu qui consensum praecessit, fornicarii judicantur, cum ille maritali affectu eam cognoverit, et illa uxorio affectu debitum persolverit, putans lege primogenitarum, et paternis imperiis se illi jure copulatam; excusatur etiam, quia Dei consilio in mysterio ita actum est. Hodie etiam excusaretur ille, cui inscio uxoris soror lectulum ejus ingressa se subjiceret; quae cum sine spe conjugii perpetuo manere censeatur, ille tamen qui cognovit eam per ignorantiam, excusatur, quod per simile probatur. Si enim diabolus transfigurans se in an
Abbreviated transcription (Latin):
excludit consensum: sed etiã
error. Non autem omĩs error cõ¬
sensum impedit. Est enim error
alius ꝑsonȩ: alius fortunȩ aliꝰ
conditionis: alius qualitatis.
Frror ꝑsone quando hic putat᷑
qui pauꝑ ẽ. uel econuerso: error
conditionis. quando putat᷑ esse
liber qui seruus ẽ: error quali¬
tatis. quando putat᷑ eẽ bonus
qui malus ẽ. Error fortune &
qualitatis: conuigii consensũ
non excludit. Error uero condi¬
tionis coniugalem consensum
euacuat: de qua conditione
postmodum tractabimꝰ. Error
quoq ꝑsone consensũ coniuiga¬
lem ñ am̾mittit: ut siquis fe¬
minam nobilem in conuigiũ
petat: & pro ea alia ignobilis
tradatur ei: non ẽ intẽr eos con¬
iugium: quia non consensit uir
in istam. s in aliam: ut si quis
ꝓmitteret michi se uenditurũ
aurum. & ꝑ auro offerret mͥ
auricalcum. & ita me deciꝑet:
numquid dicerer consensisse in
auricalcĩr Numꝗ̃ uolui emere
auricalcũ. Nec ergo in illud cõ¬

Expanded text:
excludit consensum sed etiam error. Non autem omnis error consensum expedit. Est enim error alius personae, alius fortunae, alius conditionis, alius qualitatis. Error personae, quando hic putaturqui pauper est, vel e converso. Error conditionis, quando putatur esse liber qui servus est. Error qualitatis, quando putatur esse bonus qui malus est. Error fortunae et qualitatis, conjugii consensum non excludit. Error vero conditionis conjugalem consensum evacuat, de qua conditione postmodum tractabimus. Error quoque personae consensum conjugalem non admittit: ut si quis feminam nobilem in conjugium petat, et pro ea alia ignobilis tradatur ei, non est inter eos conjugium, quia non consensit vir in istam, sed in aliam. Ut si quis promitteret mihi se venditurum aurum, et pro auro offerret mihi aurichalcum, et ita me deciperet, numquid dicerer consensisse in aurichalcum? Nunquam volui emere aurichalcum, nec ergo in illud con
Abbreviated transcription (Latin):
uini nomine sanguinis.Inui¬
sibilis uero & intelligibilis dicit᷑
caro xp̃i: quia scđm ulam speci¬
em non uidetur. caro. sed intelli¬
gitur: ita & sanguis. Caro ergo
inuisibilis dicttur eẽ sacramen¬
tum carnis uisibilis: quia speci¬
es panis scłm quam illa non
uidetur caro. est sacramentum
carnis uisibilis: quia carne in¬
uisibili. idest specie scđm quam
caro xp̃i non uidetur caro. signi¬
ficatur corpus xp̃i. quod est uisi¬
bile & palpabile: ubi in sua forma
apparetita & de sanguine accipi
debet. Quem sensum ꝯfirmat
augustinus. aperiens qualit̾
predicta intelligenda sint. quia
obscure dixerat. consequent̃ dicẽs:
ita panẽ uocari corpꝰ xꝑicũ uere
sit sacramentũ corporis xp̃i
quod in cruce positum ẽ. sicut
ipsa immolatio que  te mani
nificanti misterio: & sicut sã¬

Expanded text:
vini nomine sanguinis; invivini nomine sanguinis; invisibilis vero et intelligibilis dicitur caro Christi, quia secundum illam speciem non videtur caro, sed intelligitur; ita et sanguis. Caro ergo invisibilis dicitur esse sacramentum carnis visibilis, quia species panis, secundum quam illa non videtur caro, est sacramentum carnis visibilis, quia carne invisibili, id est, specie secundum quam caro Christi non videtur caro, significatur corpus Christi, quod est visibile et palpabile, ubi in sua forma apparet. Ita et de sanguine accipi debet. Quem sensum confirmat Aug., aperiens qualiter praedicta intelligenda sint, quia obscure dixerat: consequenter dicens ita panem vocari corpus Christi, cum vere sit sacramentum corporis Christi quod in cruce positum est; sicut ipsa nificante mysterio: sic sa
Abbreviated transcription (Latin):
rus d̾s & hõmo: quia omnis reᷤᷤ
illarum rerum naturam & ueri¬
tatem in se continet. ex quib cõ¬
ficitur. Conficitur autem sacri¬
ficium ȩccłe duob sacramento
& re sacramenti: id ẽ corpu¶xp̃i.
Est igitur sacramentũ & res sa
cramenti: idem corpus xp̃i. Ec¬
ce inuisibilem dixit carnem xp̃i
quia forma panis oꝑta sumit᷑.
confirmatur: quod supradixi¬
mus. Deinde addit: quod ma¬
eius ẽ. quam forma panis oꝑ¬
tam in sacramento accipimꝰ:
& sanguis eius quem sub
uini specie ac sapore potamus
Caro i idelicet carnis & sangiiᷤ
sacramentum ẽ s anguinis: car¬
ne & sa guine. utroq inuisibili
intelligibili. sp̃u al. significat᷑ corpꝰ
xp̃i. uisibile. palpabile. plenum
gracia & diuina maiestate. Que
sit intelligentia premissor
ttende his diligenter. quia
tropo quodam utitur hic
augustinus: quo solent res signi¬
ficantes rerum sortiri uocabula.
quas significant. Hic enim uisi¬
bilis species panis uocatur no¬
mine carnis: & uisibilis species

Expanded text:
rus homo, quia omnis res illarum rerum naturam et veritatem in se continet, ex quibus conficitur. Conficitur autem sacrificium ecclesiae sacramento, et re sacramenti, id est corpore Christi. Est igitur sacramentum, et res samenti, idem corpus Christi. Ecce invisibilem dixit carnem Christi, quia forma panis operta sumitur confirmatur quod supra diximus. Deinde addit quod maejus est, quam sub forma panis opertam, in sacramento accipimus; et sanguis ejus, quem sub vini specie ac sapore potamus, caro videlicet carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis, carne et sanguine, utroque invisibili, intelligibili, et spirituali significatur corpus Christi visibile et palpabile, plenum gratia et divina majestate. 3. Quae sit intelligentia praemissorum. Attende his diligenter quia tropo quodam utitur hic Aug., quo solent res significantes rerum sortiri vocabula quas significant. Hic enim visibilis species panis vocatur nomine carnis, et visibilis species