comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pro missam eustodiret fide: idõ tan¬
tum peccasse iudicaret᷑. qͥa ꝑ tales deos
uirauit: illud aũt nemo recte rep̃hen¬
deret. qͥa fide seruauit. Hunc uͦ qͥa
& uirauit ꝑ quos ñ debuit: & contra
pollicitã fide fecit qd̾ ñ debuit:. bis uti¬
ꝙ peccauit. Ae ꝑhoc qui utitur fide
illiꝰ quẽ constat iurasse ꝑ deos falsos:
ce utitur ñ ad mała s ad licitã ce bonã
rem: ñ peccato ep se sociat quo ꝑ demo¬
nia iurauit: s bono pacto eiꝰ quo fi¬
dem seruauit. Heq hic eam fidẽ dico
seruari. qua fideles uocant᷑ qui bapti¬
rantur in xp̃o. illa eñ longe alia ẽ. lon¬
geq disereta a fide humanoꝵ placito¬
rũ atꝙ pactoꝵ. Uerũptam̃ sine ulla
dubitatione minꝰ malũ ẽ. ꝑ dm̃ falsũ
nuirare ueracit᷑: quã ꝑ dm̃ uerũ fallacit᷑.
Qñto em̃ ꝑ qd̵ iuratur magis ẽ scm̃: tan¬
tomagis ẽ penale ꝑiuriũ. Alia gͦ questio

Expanded text:
promissam custodiret fidem, ideo tanpromissam custodiret fidem, ideo tantum peccasse iudicaretur, quia per tales deos iurauit; illud autem nemo recte reprehenderet, quia fidem seruauit. nunc uero, quia et iurauit, per quos non debuit, et contra pollicitam fidem fecit, quod non debuit, bis utique peccauit; ac per hoc, qui utitur fide illius, quem constat iurasse per deos falsos, et utitur non ad malam sed ad licitam et bonam rem, non peccato eius se sociat, quo per daemonia iurauit, sed bono pacto eius, quo fidem seruauit. neque hic eam fidem dico seruari, qua fideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periurium. alia ergo quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
lectissimo filio publicolȩ au¬
gustinus: in dño sał. Ostus
animi tui postea quã didici littĩs tuis.
Hetiã mei continuo facti st̃: ñ quo me oĩa
talia ꝑmouerent. qualib te indicasti
fateor ȩstuaui: maxime qͥa petis ut de¬
finitiue tͥ rescriberẽ. ne in maiores du¬
bitationes incideres. quã antequã int̾¬
rogasses. Hoc enĩ uideo ñ ẽẽ. in mea pote¬
state. Nam quomͦ libet scripsero quȩ mͥ
uidentur ẽẽ certissima: si tͥ ñ ꝑsuasero.
ꝓeulclubio eris incertior. Hon aũt sieut
mͥ adiacet suadere: eo mͦ adiacet etiã ꝑsua¬
dere euilibet. Uerũptam̃ ne tuȩ dilecti¬
oni negarẽ operuła meã: post aliq̃ntã
deliberationẽ rescribendũ putaui. Mo¬
uet te certe utru en fide utendũ sit: qͥ
ut eam seruet. ꝑdemonia urauerit.
Ybi te uolo priꝰ considerare. utrũ si qͥspi¬
am ꝑ deos falsos iurauerit sifidẽ serua¬
turũ & eam ñ seruauerit: ñ tͥ uideat᷑
bis .I. peccasse: Si enĩ tali uratione

Expanded text:
LECTISSIMO FILIO PUBLICOLAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Aestus animi tui postea quam didici litteris tuis, etiam mei continuo facti sunt, non quo me omnia talia permouerent, qualibus te indicasti fateor, aestuaui, maxime quia petis, ut definitiue tibi rescriberem, ne in maiores dubitationes incideres, quam antequam interrogasses. hoc enim uideo non esse in mea potestate. nam quo modo libet scripsero, quae mihi uidentur esse certissima, si tibi non persuasero, procul dubio eris incertior. non autem sicut mihi adiacet suadere, eo modo adiacet etiam persuadere cuilibet. uerum tamen ne tuae dilectioni negarem operulam meam, post aliquantam deliberationem rescribendum putaui. Mouet te certe, utrum eius fide utendum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non seruauerit, non tibi uideatur bis peccasse. si enim tali iuratione
Abbreviated transcription (Latin):
turũ. & sedm carnẽ quã sũpsit ex uir¬
gine: & scd̃m diuinitatẽ qua nunquã
uina ñ ualent assequi. uł eis qui licet
acute moueant᷑. contentiosũ tam̃ studi¬
um &e p̾occupatio diuturni erroris. ab
intelligendo impedit. possint uteũq
sufficere. Uerũptamen cognosce qͥd eos
contramoueat atq rescribe: ut uł epłis
uł libris si adiuuerit. ds. ad omĩa re¬
nis. carissime ac desiderantissime fili.

Expanded text:
turum, et secundum carnem, quam sumpsit ex Virturum, et secundum carnem, quam sumpsit ex Virgine, et secundum duina non ualent adsequi, uel eis, quos, licet acute moueantur, contentiosum tamen studium et praeoccupatio diuturni erroris ab intellegendo impedit, possint utcumque sufficere. uerum tamen cognosce, quid eos contra moueat, atque rescribe, ut uel epistulis uel libris, si adiuuerit deus, ad omnia renis, carissime ac desiderantissime fili.
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ defensionẽ testes ẽẽ conari: s uide¬
rint utrũ ipsi uerũ ꝑhibeant testi¬
monium: & ille falsam defensionem.
Illud qui sapiunt attendant. qͥ magi¬
cas artes ñ utiq nisi ꝓ felicitate t̾rena.
uł dapnabili euriositate conquirt̃.
uł ab eis innocentes ꝑiculosa tam̃ eaᷤᷤ
ammiratione collaudant: &e uideãt
dauid nr̃m sine ullis talib artib ex
pastore ouiũ ꝑuenire ad regiã digni¬
tatem: cuiꝰ & peccata &e merita fideliᷤ
scriptura ñ tacuit: ut sciremꝰ &e quib
modis offenderet᷑ ds: ce quib modis
placaret᷑ offensus Quantũ aũt atti¬
net. ad miracula. quȩ humanis sensib
stupenda monstrant᷑: multũ errant.
qui ꝓpħis scĩs miraculoꝵ magnoꝵ no¬
bilitate p̾stantib magos cõparant.¬
Quantomagis si eos cõparent. xp̃o quẽ
ꝓphȩ illi quib magi quilibet nullo
mͦ sunt cõparandi. p̾nuntiauer̃t ẽẽ uen¬

Expanded text:
eius defensionem testes esse conari. sed uideeius defensionem testes esse conari. sed uiderint, utrum ipsi uerum perhibeant testimonium et ille falsam defensionem. illud, si sapiunt, adtendant., qui magicas artes non utique nisi pro felicitate, terrena uel damnabili curiositate conquirunt uel ab eis innocentes periculosa tamen eas admiratione conlaudant, et uideant Dauid nostrum sine ullis talibus artibus ex pastore ouium peruenisse ad regiam dignitatem, cuius et peccata et merita fidelis scriptura non tacuit, ut sciremus, et quibus modis non offenderetur deus et quibus modis placaretur offensus. Quantum autem adtinet ad miracula. quae humanis sensibus stupenda monstrantur, multum errant. qui prophetis sanctis miraculorum magnorum nobilitate praestantibus magos coquanto magis si eos comparent Christo, quem Prophetae illi, quibus magi quilibet nullo modo sunt comparandi, praenuntiaverunt esse ven
Abbreviated transcription (Latin):
riam reipublice potestatẽ. cũ om̃ib
suis magicis artib potuit ꝑuenire:
honesto patriȩ sue loco natus. & libe¬
raliter educatus. magnaq p̾ditus elo¬
quentia. An forte ista ut pbylosopbus
uoluntate contẽpsit. qͥ sacerdos ꝓuin¬
ciȩ ꝓ magno fuit. ut munera ederet.
uenatoresq uestiret. & ꝓstatua sibi apd̃
oeenses locanda ex qua ciuitate habe¬
bat uxorẽ. aduersus contradictionem
quoꝵdã eiuiũ litigaret. Qd̃ posteros ne
lateret: eiusdẽ litis orationẽ seriptam
memoriȩ cõminendauit. Qd̃ gͦ ad istã
terrenã ꝑtinet felicitatẽ: fuit magus
ille qd̵ potuit᷑. Unde apparet nehil eũ
ampliꝰ fuisse: ñ qͥa noluit. s qͥa ñ potu¬
it: quãquã & aduersus quosdã qui ei
magicarũ artiũ crim̃ intenderant.
eloquentissime. se defendit. Unde mi¬
ror laudatores erꝰ. qui eũ nescio quȩ fe¬
cisse miracula illis artib p̾dicant. ꝯtͣ

Expanded text:
riam rei publicae potestatem cum omnibus riam rei publicae potestatem cum omnibus suis magicis artibus potuit peruenire honesto patriae suae loco natus et liberaliter educatus magnaque praeditus eloquentia. an forte ista ut philosophus uoluntate contempsit, qui sacerdos prouinciae pro magno fuit ut munera ederet uenatoresque uestiret et pro statua sibi apud Oeenses locanda, ex qua ciuitate habebat uxorem, aduersus contradictionem quorundam ciuium litigaret? quod posteros ne lateret, eiusdem litis orationem scriptam memoriae commendauit. quod ergo ad istam terrenam pertinet felicitatem, fuit magus ille, quod potuit. unde apparet nihil eum amplius fuisse, non quia noluit, sed quia non potuit. quamquam et aduersus quosdam, qui ei magicarum artium crimen intenderant. eloquentissime se defendit. unde miror laudatores eius, qui eum nescio qua fecisse miracula illis artibus praedicant. contra
Abbreviated transcription (Latin):
latiam. ꝑ quos &e magicȩ artes huma¬
nas mentes decipiunt. qͥa ꝓdidit do¬
ctrina xꝑiana. qͥa mundo uniu̾so pa¬
tefecit. quia scõs angłos ab eoꝵ malig¬
nitate distinxit. qͥa cauendos potiꝰ. &
quẽ admodu cauerent᷑ ammonuit.
reipublice dicit᷑ inimica: quasi ñ si
omĩno ꝑistos ess tẽporalis optinenda
felicitas: quelibet potiꝰ fuerat infelici¬
tas eligenda. S neq hinc ds̃ uoluit.
dubitari: qui primũ ppłm unũ dm
uerũ colentẽ. deos aũt falsissimos con¬
tempnentẽ. quãdui oportuit testam̃¬
tum uetus ubi uelamentũ testam̃ti
noui ẽ obumbrari. tanta rerũ t̾renaꝵ
felicitate honestauit: ut quiuis intel¬
ligat nec ipsã esse in dȩmonũ potes¬
tate. s in illiꝰ uniꝰ. cui angłi seruun:
quos demones contremiscunt. Apuleiꝰ
enĩ ut de illo potissimũ loquam᷑. qui
nobis afris afer ẽ notior: ñ dico ad re¬
gnum. s nec ad aliquã quidẽ iudicia¬

Expanded text:
laciam, per quos et magicae artes humalaciam, per quos et magicae artes humanas mentes decipiunt, quia prodidit doctrina Christiana, quia mundo uniuerso patefecit, quia sanctos angelos ab eorum malignitate distinxit, quia cauendos potius et quem ad modum cauerentur admonuit, rei publicae dicitur inimica, quasi non, si. omnino per istos esset temporalis obtinenda felicitas, quaelibet potius fuerat infelicitas eligenda. sed neque hinc deus uoluit dubitari, qui primum populum unum deum uerum colentem deos autem falsissimos contemnentem, quam diu oportuit testamentum uetus, ubi uelamentum testamenti noui est, obumbrari, tanta rerum terrenarum felicitate honestauit, ut quiuis intellegat nec ipsam esse in daemonum potestate sed in illius unius, cui angeli seruiunt, quem daemones contremescunt. Apuleius enim, ut de illo potissimum loquamur, qui nobis Afris Afer est notior, non dico ad regnum sed ne ad aliquam quidem iudicia
Abbreviated transcription (Latin):
leium. cȩterosꝙ magicarũ artiũ ꝑitiᷤ¬
simos. conferre. xp̃o uł etiã preferre
conant᷑: Quã quã tolerabiliꝰ ferendũ
sit: quando istos ei potiꝰ cõparant. qũã
deos suos. Multo enĩ melior qd̾ fatendũ
est apollomꝰ fuit: quã tot stuproꝵ au¬
ctor &e ꝑpetrator. quẽ iouem nominant.
Ista inquiunt fabulosa st̃. Adhuc gͦ lau¬
dent reipublice luxuriosam licentio¬
sam planeq sacrilegã felicitatẽ: quȩ
ista deoꝵ ꝓbra confinxit: quȩ ñ solum
in fabulis audienda posuit. uerũetiã
in theatris spectanda ꝓposuit. ubi eri¬
mina essent plura quã numina: quȩ
ipsi dii sibi exiberi habebant libenter:
qͥ i suos eultores iundicare debuert̃.
qd̾ ea uiderent saltim patient. S ñ
st̃ ipsi inquiunt: qui taliũ fabulaꝵ
mendatio cȩlebrant᷑. Qui gͦ st̃ isti: qui
taliũ turpitudinũ celebratione placan¬
tur.Hoꝵ demonũ ꝑuersitatẽ atq fal¬

Expanded text:
leium ceterosque magicarum artium perileium ceterosque magicarum artium perisimos, conferre Christo, vel etiam praeferre conantur? quamquam tolerabilius ferendum sit quando istos ei potius compararunt, quam deos suos. Multo enim melior, quod fatendum est, Apollonius fuit, quam tot stuprorum auctor et perpetrator, quem ista, inquiunt, fabulosa sunt. adhuc ergo laudent rei publicae luxuriosam, licentiosam planeque sacrilegam felicitatem, quae ista deorum probra confinxit, quae non solum in fabulis audienda posuit, uerum etiam in theatris spectanda proposuit, ubi crimina essent plura quam numina, quae ipsi dii sibi exhiberi habebant libenter, qui in suos cultores uindicare debuerunt, quod ea uiderent saltem patienter. sed non sunt ipsi, inquiunt, qui talium fabularum mendacio celebrantur. qui ergo sunt isti, qui talium turpitudinum celebratione placantur? horum daemonum peruersitatem atque fal
Abbreviated transcription (Latin):
sempiternã salutẽ. & sempit̃n cuidam
ppłi cȩlestem diuinãq rempublicam.
eui nos ciues adseiuit fides spes caritaᷤ
ut quãdiu inde ꝑegrinam᷑ feramꝰ eos
si corrigere ñ ualemꝰ qui uiciis impu¬
nitis uolunt. stare rempublicã. quã pͥ¬
mi romani constituer̃t auxert̃q uir¬
tutib: & si ñ habentes uerã pietatẽ er¬
ga dm̃ uerũ. quȩ illos etiã in ȩternã
ciuitatẽ poss salubri religione ꝑdu¬
cere: custodientes tam̃ quandã sui ge
neris ꝓbitatẽ: quȩ poss t̾renȩ ciuitati
constituendȩ augendȩ conseruandȩ¬
q sufficere. Es enĩ sic ostendit in opu¬
lentissimo & p̾elaro imꝑio romanoꝵ.
quantũ ualerent ciuiles etiã sine ue¬
ra religione uirtutes: ut intelligeret᷑.
hac addita fieri homines eiues alteriꝰ
ciuitatis: cuiꝰ rex ueritas. cinꝰ lex cari¬
tas. cuiꝰ modus ȩt̾nitas ẽ. Qs aũt uł ri¬
su dignũ ñ putet: qd̾ apolloniũ &e apu¬

Expanded text:
sempiternam salutem et sempiterni cuiusdam sempiternam salutem et sempiterni cuiusdam populi caelestem diuinamque rem publicam, cui nos ciues adsciscit fides, spes, caritas, ut, quam diu inde peregrinamur, feramus eos, si corrigere non ualemus, qui uitiis inpunitis uolunt stare rem publicam, quam primi Romani constituerunt auxeruntque uirtutibus etsi non habentes ueram pietatem erga deum uerum, quae illos etiam in aeternam ciuitatem posset salubri religione perducereitatem, quae posset terrenae ciuitati constituendae, augendae conseruandaeque sufficere. deus enim sic ostendit in opulentissimo et praeclaro imperio Romanorum, quantum ualerent ciuiles etiam sine uera religione uirtutes, ut intellegeretur hac addita fieri homines ciues alterius ciuitatis, cuius rex ueritas, cuius lex caritas, cuius modus aeternitas. Quis autem uel risu dignum putet, quod Apollonium et Apu
Abbreviated transcription (Latin):
Grãs dño do nr̃o: qui contra ista ma¬
la misit nobis adiutoriũ singulare.
Quo enĩ ñ tolleret. quẽ ñ inuoluerae:
in qd̃ ꝓfundu ñ dimergeret fluuiꝰ iste
horrendȩ nequiciȩ generis humani.
nisi crux xp̃i in tanta uelut. mole au¬
ctoritatis eminentiꝰ firmiusq figeret᷑:
cuiꝰ app̾henso robore stabiles essemꝰ.
ne male suadentiũ uł in mala impel¬
lentiũ. tam uasto mundi huiꝰ abrepti
gurgite sorberem᷑: In ista enĩ colluuie
moꝵ pessimoꝵ. & ueter is ꝑditȩ discipli¬
nȩ. maxime uenire ac subuenire debu¬
it cȩlestis auctoritas: quȩ uoluntariã
pauꝑtatẽ. quȩ continentiã. beniuolen¬
tiam. iusticiã. atq concordiã. uerãq
pietatẽ ꝑsuaderet: cȩterasq uitȩ lumi¬
nosas ualidasq uirtutes. ñ tantũ ꝓꝑt̃
istã uitã honestissime gerendã. nec tan¬
tũ ꝓpt̾ ciuitatis terrenȩ concordissimã
societatẽ. uerũetiã ꝓpt̃ adipiscendam

Expanded text:
Gratias domino deo nostro, qui contra ista maGratias domino deo nostro, qui contra ista mala misit nobis adiutorium singulare. quo enim non tolleret, quem non inuolueret, in quod profundum non demergeret fluuius iste horrendae nequitiae generis humani, nisi crux Christi in tauta uelut mole auctoritatis eminentius firmiusque figeretur, cuius adprehenso robore stabiles essemus, ne male suadentium uel in mala inpellentium tam uasto mundi huius abrepti gurgite sorberemur? in ista enim conluuie morum pessimorum et ueteris perditae disciplinae maxime uenire ac subuenire debuit caelestis auctoritas, quae uoluntariam paupertatem, quae continentiam, beniuolentiam, iustitiam atque concordiam ueramque pietatem persuaderet ceterasque uitae luminosas ualidasque uirtutes non tantum propter istam uitam honestissime gerendam nec tantum propter ciuitatis terrenae concordissimam societatem uerum etiam propter adipiscendam
Abbreviated transcription (Latin):
humanarũ rerũ malo illa iniquitaᷤ
ꝓsꝑata sit: nc̃ longũ est dicere. Audi¬
ant satiricũ suũ garriendo uera
dicentẽ. Seruabat castas humilis for¬
tuna latinas quondã. nec uiciis con¬
tingi parua sinebat tecta labor sõp¬
niq breues: & uellere tusco uexate
dureq manꝰ. & ꝓximꝰ urbi hanibal.
& stantes collina turre mariti. Nunc
patim᷑ longȩ pacis mala seuior armiᷤᷤ
luxuria incubuit: uictãq ulciscit᷑
urbẽ. Nullũ erim̃ abest. facinꝰꝙ libi¬
dinis: ex quo pauꝑtas romana perit.
Qd gͥ expectas ut ego exaggerẽ. qnͣta
mala importauerit successu ꝓsꝑo miqͥ¬
tas subleuata: quandoquidẽ & ipsi qͥ
aliquanto prudentiꝰ attendert̃. plus
dolendũ uiderunt pauꝑtatẽ. quã o¬
pulentiam ꝑisse romanã: In illa enĩ
moꝵ integritas seruabat᷑: ꝑ hanc aũt.
ñ muros urbis s mentes ipsiꝰ ciuitatiᷤᷤ.
dira nequitia om̃i hoste peior irrupit.

Expanded text:
humanarum rerum malo illa iniquitas humanarum rerum malo illa iniquitas prosperata sit, nunc longum est dicere. audiant satiricum suum garriendo uera dicentem: Seruabat castas humilis fortuna Latinas quondam nec uitiis contingi parua sinebat tecta labor somnique breues et uellere Tusco uexatae duraeque manus et proximus urbi Hannibal et stantes Collina turre mariti. nunc patimur longae pacis mala, saeuior armis luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem. nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo paupertas Romana perit. quid igitur expectas, ut ego exaggerem, quanta mala inportauerit successu prospero iniquitas subleuata, quando quidem et ipsi, qui aliquanto prudentius adtenderunt, plus dolendum uiderunt paupertatem quam opulentiam perisse Romanam? in illa enim morum integritas seruabatur, per hanc autem non muros urbis sed mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni hoste peior inrupit.
Abbreviated transcription (Latin):
num hȩc ẽẽ uitia ñ doctrinȩ. uł ñ un
ꝑatoꝵ. s alioꝵ sine quib imꝑatores
agere nichil posst᷑. Ex quo enĩ tẽpore
pessũire cȩꝑit romana respublica. sa¬
tis liquet: litterȩ loquunt᷑ ipsoꝵ: lon¬
ge antequã xꝑi nom̃ eluxiss in terriᷤͨ.
dictũ est o urbẽ uenalem & maturȩ
ꝑituram: si emptorem inuenerit. In
libro etiã belli catilinȩ. ante aduen-¬
tum utiq xꝑi. idem nobilissimꝰ histo¬
ricus eoꝵ ñ tacet. quando primũ in¬
sueuerit exercitus ppłi romani ama¬
re portare signa. tabulas pictas. uasa
celata mirari: ea priuatim & publi¬
ce raꝑe. delubra spoliare: sacra ꝓfana¬
q omĩa polluere. Quando gͦ nec ho¬
minib nec ipsis etiã quos deos pu¬
tabant. moꝵ corruptoꝵ ce ꝑditoꝵ a
uaritia rapacitasq parcebat: tunc
cȩpit ꝑire laudabile illud decus. sa¬
lusq reipublicȩ. Quos deinde uicia
pessima successus habuerint. & qͣnto

Expanded text:
num haec esse vitia, non doctrinae; vel nnum haec esse vitia, non doctrinae; vel natorum, sed aliorum sine quibus imperatores agere nihil possunt. Ex quo enim tempore pessum ire coeperit Romana respublica, satis liquet; litterae loquuntur ipsorum: longe ante, quam Christi nomen eluxisset in terris, dictum est: \'0 urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit!\' in libro etiam belli Catilinae ante aduentum utique Christi idem nobilissimus historicus eorum non tacet, quando \'primum insueuerit exercitus populi Romani amare, potare, signa, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere\'. quando ergo nec hominibus nec ipsis etiam, quos deos putabant, morum corruptorum et perditorum auaritia rapacitasque parcebat, tunc coepit perire laudabile illud decus salusque rei publicae. quos deinde uitia pessima successus habuerint et quanto
Abbreviated transcription (Latin):
tare utiq ñ ꝓhibuit. Pinde qͥ doctri¬
nam xꝑi aduersam dicunt ẽẽ rei
publice: dent exercitũ talem qualeᷤᷤ
doctrina xꝑi ẽẽ milites iussit:
dent tales ꝓuincialeᷤᷤ tales maritoᷤ.
tales conuiges. tales parentes. ta¬
les filios. tales dnõs.tales seruos.
tales reges. tales iudices. tales de¬
niq debitoꝵ ipsiꝰ fisci redditor es.
&e exactores. quales esse p̾cepit doc¬
trina xꝑiana: & audeant eã dicere
aduersam rei publicȩ: immo uͦ ñ du¬
bitent confiteri. magnã si ei obtẽꝑe¬
tur salutẽ esse reipublice. Ut qͥd aũt
ad illud respondeam qd̵ dicunt: ꝑ
quoscła imꝑatores xꝑianos. multa
mala imꝑio accidisse romano: Hȩc
generalis conquestio: calũpniosa ẽ.
Nam si aꝑtiꝰ certe de p̾teritis imꝑa¬
torib aliqua cõmemorarent:. possẽ
similia uł fortasse etiã grauiora de
imꝑatorib ñ xꝑianis ce ego cõme.¬
morare: ut intelligerent uł homi¬

Expanded text:
itare utique non prohibuit. proinde, qui doctriitare utique non prohibuit. proinde, qui doctrinam Christi aduersam dicunt esse rei publicae, dent exercitum talem, quales doctrina Christi esse milites iussit; dent tales prouinciales, tales maritos, tales coniuges, tales parentes, tales filios, tales dominos, tales seruos, tales reges, tales iudices, tales denique debitorum ipsius fisci redditores et exactores, quales esse praecepit doctrina Christiana. et audeant eam dicere aduersam esse rei publicae, immo uero dubitent confiteri magnam, si ei obtemperetur, salutem esse rei publicae. Ut quid autem ad illud respondeam, quod dicunt, per quosdamala imperio accidisse Romano? Haec generalis conquestio calumniosa est. Nam si apertius certe de praeteritis imperatoribus aliqua commemorarent, possem similia vel fortasse etiam graviora de imperatoribus non christianis et ego commemorare, ut intelligerent, vel homi
Abbreviated transcription (Latin):
licũ clamat. ab impiis blasphemat᷑:
&e dii tales requirunt᷑. in quoꝵ hono¬
re illa ipsa theatrica corpoꝵ &e animo¬
rũ dedecora celebrent᷑. Hȩc si d̾s polle¬
re ꝑmittat: tẽ indignat᷑ grauiꝰ. Hȩc
si impunita dimittat: tc̃ punit infestꝰ.
Cũ uͦ euertit subsidiũ uicioꝵ: & copio¬
sas libidines inopes reddit: miseri¬
cordit̃ aduersat᷑. Misericordit̃ enĩ
si fieri poss etiã bella gererent᷑ a
bonis: ut licentiosis cupiditatib do¬
mitis. hec uitia ꝑderent᷑: quȩ iusto
imꝑio uł extirpari uł premi debu¬
erunt. Nam si xꝑiana disciplina oĩa
bella culparet: hoc potiꝰ militib
consiliũ salutis petentib in eugłio
diceret᷑. ut abicerent arma seq mi¬
liciȩ om̃ino subtraherent. Dictũ aũ
est eis. Neminẽ concusseritis:. nulli
calumpniã feceritis: sufficiat uob̾
stipendiũ ur̃m. Quib ꝓpriũ stipen-¬
dium sufficere debere p̾cepit: mil¬

Expanded text:
licum clamat, ab impiis populis blasphematur licum clamat, ab impiis populis blasphematur et dii tales requiruntur, in quorum honorem illa ipsa theatrica corporum et animorum dedecora celebrentur. haec si deus pollere permittat, tunc indignatur grauius; haec si inpunita dimittat, tunc punit infestius. cum uero euertit subsidium uitiorum et copiosas libidines inopes reddit, misericorditer aduersatur; misericorditer enim, si fieri posset, etiam bella gererentur a bonis, ut licentiosis cupiditatibus domitis haec uitia perderentur. quae iusto imperio uel extirpari uel premi debuerunt. Nam si Christiana disciplina omnia bella culparet, hoc potius militibus consilium salutis petentibus in euangelio diceretur, ut abicerent arma seque militiae omnino subtraherent. dictum est eis autem: Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. quibus proprium stipendium sufficere debere praecepit, mil
Abbreviated transcription (Latin):
qui etiã inuitus uidetur dolore sanan¬
dus. Ac ꝑ hoc si t̃rena ista respublica p̃¬
cepta xꝑiana custodiat: etiã ipsa bel¬
la ñ sine beniuolentia gerent᷑: ut ad
pietatis iusticiȩq pacata societatẽ. ui¬
ctis faciliꝰ consulat᷑. Nam cui licentia
iniquitatis eripit᷑. utiliter uincitur:
qm̃ nichil est infelicius felicitate pec¬
cantiũ: qua penalis nutritus impuni-¬
tas: & mala uoluntas uelut hostis in-¬
terior roborat᷑ S ꝑuersa ce aduersa cor¬
da mortaliũ. felices res humanaᷤ pu¬
tant. cũ tectoꝵ splendor attenditur
ce labes ñ attendit᷑ animoꝵ: cũ the¬
atroꝵ moles extruunt᷑. & effodiunt᷑
fundam̃ta uirtutũ: cũ głosa ẽ effusi¬
onis insania. & oꝑa miscdĩȩ derident᷑:
cũ ex his quȩ diuitib abundant. lux¬
uriant᷑ histriones. & necessaria uix
habent pauꝑes: cũ ds qui doctrinȩ suȩ
publicis uocib contra hoc malũ puib¬

Expanded text:
qui etiam inuitus uidetur dolore sananqui etiam inuitus uidetur dolore sanandus. ac per hoc si terrena ista res publica praecepta Christiana custodiat, et ipsa bella sine beniuolentia non gerentur, ut ad pietatis iustitiaeque pacatam societatem uictis facilius consulatur. nam cui licentia iniquitatis eripitur, utiliter uincitur, quoniam nihil est infelicius felicitate peccantium, qua poenalis nutritur impunitas et mala uoluntas uelut hostis interior roboratur. sed peruersa et aduersa corda mortalium felices res humanas putant, cum tectorum splendor adtenditur et labes non adtenditur animorum, cum theatrorum moles extruuntur et effodiuntur fundamenta uirtutum, cum gloriosa est effusionis insania et opera misericordiae deridentur, cum ex his. quae diuitibus abundant, luxuriantur histriones et necessaria uix habent pauperes, cum deus, qui doctrinae suae publicis uocibus contra hoc malum pub
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriam facis pͥncipi sacerdotũ: ir¬
xerit: ut qui saꝑent intelligerent ĩa
destruendu esse aduentu xꝑi parie¬
tem dealbatũ. hoc ẽ ypocrisin sacer¬
dotii iudȩoꝵ. Ait qͥppe Nesciui fr̃s qͥa
princeps ẽ. scriptũ est enĩ. pͥncipi ppħs
tui ñ maledices: cũ ꝓcrildubio qui
in eodẽ ppło creuerat. atq ibi lege
fuerat eruditus. ilłu pͥncipem sacer¬
dotũ nescire ñ poss : nec eos quibꝰ ita
Sunt gͦ ista p̃cepta patientiȩ semꝑ in
cordis p̃paratione retinenda:. ipsaq
beniuolentia ne reddat᷑ malũ ꝓ ma¬
lo. semꝑ in uoluntate cõplenda ẽ. A¬
genda st̃ aũt multa etiã cũ inuitis.
benigna quadã asꝑitate plectentis:
quoꝵ potiꝰ utilitati consulendu est
quã uoluntati: qd̾ in pͥncipe ciuita¬
tis luculentissime illoꝵ litterȩ lau¬
dauert̃. Nam in corripiendo filio ꝙͣ¬
libet aspere. nunquã ꝓfecto amor pat̾¬
nus amittit᷑. fit tam̃ qd̾ nolit & doleat.

Expanded text:
Iniuriam facis principi sacerdotum, inIniuriam facis principi sacerdotum, inxerit, ut, qui saperent, intellegerent iam destruendum fuisse aduentu Christi parietem dealbatum, hoc est hypocrisin sacerdotii Iudaeorum; ait quippe: Nesciui, fratres, quia princeps est; scriptum est enim: Principi populi tui non maledices, cum procul dubio, qui in eodem populo creuerat atque ibi lege fuerat eruditus, illum principem sacerdotum nescire non posset nec eos, quibus ita Sunt ergo ista precepta patientiae semper in cordis preparatione retinenda, ipsaque benivolentia, ne reddatur malum pro malo, semper in voluntate complenda est. Agenda sunt autem multa etiam cum invitis benigna quadam asperitate plectentis, quorum potius utilitati consulendum est quam uoluntati, quod in principe ciuitatis luculentissime illorum litterae laudauerunt. nam in corripiendo filio quamlibet aspere numquam profecto amor paternus amittitur; fit tamen, quod nolit et doleat,
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑto fit: ut teneatur in secreto ani¬
mi patientia cũ beniuolentia: in ma¬
nifesto aut̃ id fiat. qd̾ eis uidet᷑ ꝓdes¬
se posse. quib bene uelle debemus.
teretur in facie. respondit. Si male
dixi: exꝓbra de malo. Si aũt bene: qͥd
me cedis: Nequaquã gͥ preceptum
suũ si uerba intuem᷑ impleuit: neq
enĩ p̾buit ꝑcutienti alterã partẽ s
potiꝰ ꝓhibuit. ne qui fecerat augeret
iniuriã: & tam̃ paratus uenerat ñ sołu̾
in faciem ꝑcuti: uerumetiã ꝓhis qͦꝙ a
quib hȩc patiebat᷑ crucifixus occidi:
ꝓ quib ait in cruce pendens. pat ignoᷤ¬
ce illis. qͥa nesciunt qͥd faciunt. Nec pau¬
lus apłs preceptũ diũ &e magistri sui ui¬
detur implesse. ubi etiã ipse ꝑcussus
in facie. dixit pͥncipi sacerdotũ. ꝑcuti¬
et te dñs paries dealbate: sedes iudica¬
re me scd̾m legẽ: & contra legẽ iubeᷤ me
ꝑcuti. Et cũ a circũstantib diceretur.

Expanded text:
aperto fit, ut teneatur in secreto aniaperto fit, ut teneatur in secreto animi patientia cum beniuolentia, in manifesto autem id fiat, quod eis uidetur prodesse posse, quibus bene uelle debemus, teretur in faciem, respondit: Si male dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? nequaquam igitur praeceptum suum, si uerba intuemur, impleuit; neque enim praebuit percutienti alteram partem, sed potius prohibuit, ne, qui fecerat, augeret iniuriam, et tamen paratus uenerat non solum in faciem percuti uerum etiam pro his quoque, a quibus haec patiebatur, crucifixus occidi, pro quibus ait in cruce pendens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt, quid faciunt. nec Paulus apostolus praeceptum domini et magistri sui uidetur implesse, ubi etiam ipse percussus in faciem dixit principi sacerdotum: Percutiet te deus, paries dealbate. sedes iudicare me secundum legem et contra legem iubes me percuti. et cum a circumstantibus diceretur:
Abbreviated transcription (Latin):
sint. tanquã sinistra ꝓ dextris. Hȩc sẽꝑ
fuit scoꝵ martẏrũ intentio. Uindicta
enĩ ultima iuste poscit᷑. quando nullꝰ
iam restat correctionis locus: extremo
scilicet sũmoq iuditio. Hunc uͦ cauen¬
du est. ne uindicandi cupiditate a¬
mittat᷑. ut nichil aliud ipsa patientia:
quȩ pluris habenda ẽ. quã om̃e qͦd
potest etiã inuito inimieus auferre.
Alius nãq euangłista in eadẽ senten¬
tia nulła fecit dextere mentionem:
s tantũ maxilła. & alterã nominauit:
ut aliquanto distinc̾tiuᷤᷤ intelligere¬
tur. in alio ipse eande̾ simplicit̾ paci
entiã comm̃dare. Paratus itaq de¬
bet ẽẽ homo iustus &e pius. patient̃
eoꝵ maliciã sustinere quos fieri bo¬
nos querit: ut numerus potiꝰ cres¬
cat bonoꝵ: ñ ut pari malicia se qͦꝙ
numero addat maloꝵ. Deniq ipsa p̃¬
cepta magis ad p̾parationẽ cordis q̃
intus ẽ ꝑtinent quã ad opus qd in

Expanded text:
sint, tamquam sinistra pro dextris. haec semper sint, tamquam sinistra pro dextris. haec semper fuit sanctorum martyrum intentio; uindicta enim ultima iusta poscitur, quando nullus iam restat correctionis locus, extremo scilicet summoque iudicio. nunc uero cauendum est, ne uindicandi cupiditate amittatur, ut nihil aliud, ipsa patientia, quae pluris habenda est quam omne, quod potest etiam inuito inimicus auferre. namque alius euangelista in eadem sententia nullam fecit dexterae mentionem, sed tantum maxillam et alteram nominauit, ut aliquanto distinctius intellegeretur in alio, ipse autem simpliciter eandem patientiam commendaret. paratus itaque debet esse homo iustus et pius patienter eorum malitiam sustinere, quos fieri bonos quaerit, ut numerus potius crescat bonorum, non ut pari malitia se quoque numero addat malorum. Denique ista praecepta magis ad praeparationem cordis, quae intus est, pertinere quam ad opus, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
tientis. Tunc enĩ recte fit: cũ uidet᷑
ei ꝑfuturũ esse ꝓpt̾̃ quẽ fit. ad oꝑandã
in eo correctionẽ atq concordiã. Hoc
certe animo faciendu ẽ. etiã si alius
exitꝰ consequat᷑. nec corrigi uelit atq
pacari: ꝓꝑt̃ quẽ corrigendũ atq pa¬
candu uelut curandu &e sanandum
adhibita ẽ ista medicina. Alioqͥn. si uer-¬
ba attenderimꝰ. eoꝵꝙ ꝓprietati serui¬
encłũ putauerimꝰ: non ẽ p̾benda dex¬
tra maxilla si fuerit sinistra ꝑcussa:
qm̃ si quis te inquit ꝑcusserit in max¬
ilła dextrã: prebe illi ae sinistr̃a. Magiᷤᷤ
aũt sinistra ꝑcutit᷑ quã dextera: qͥa¬
ferientis facilior ictus ẽ. S sic intelli¬
gi solet: ac si dictũ ess. Si qͥs in te me¬
liora fuerit ꝑsecutꝰ. & inferiora ei p̾be :
ne uindicte potiꝰ quã patientiȩ stu¬
dens. contẽpnas ȩt̾na ꝓ tẽporalibꝰ:. cũ
potiꝰ tẽporalia ꝓ ęternis contẽpnenda

Expanded text:
tientis. tunc enim recte fit, cum uidetur tientis. tunc enim recte fit, cum uidetur ei profuturum esse, propter quem fit ad operandam in eo correctionem atque concordiam. hoc certe animo faciendum est, etiam si alius exitus consequatur nec corrigi uelit atque pacari, propter quem corrigendum atque pacandum uelut curandum et sanandum adhibita est ista medicina. Alioquin si uerba adtenderimus eorumque proprietati seruiendum putauerimus, non est praebenda dextera maxilla, si fuerit sinistra percussa, quoniam: Si quis te, inquit, percusserit in maxillam dexteram, praebe illi et sinistram. magis autem sinistra percutitur, quod a dextera ferientis facilior ictus est. sed sic intellegi solet, ac si dictum esset: Si quis in te meliora fuerit persecutus, et inferiora ei praebe, ne uindictae potius quam patientiae studens contemnas aeterna pro temporalibus, cum potius temporalia pro aeternis contemnenda
Abbreviated transcription (Latin):
quis uł ab illa religione alienꝰ ita sur¬
dus ẽ. ut ignoret: Ad hoc enĩ &e illa ꝑ¬
tinent quȩ malunt exagitare quam
discere: alterã ꝑcutienti p̾bendã max¬
ilła eẽ: uolenti auferre tunica dandũ
etiã palliũ: cũ angariante. duplicandã
uiã. Hoc qͥppe fit. ut uincat᷑ bono malꝰ.
immo in homine malo uincat᷑ bono
malũ: & homo liberet᷑ a malo ñ exte¬
riore & alieno. s intimo ac suo: quo
grauiꝰ & ꝑnitiosiꝰ. quã cuiꝰius hostis
extrinsecus unmanitate uastat᷑. Qui
gͦ uncit bono mału: patient̃ amittit
tẽporalia cõmoda: ut doceat qũa ꝓ
fide atq iusticia contẽpnenda sint. q̃
ille nimis amando fit malus: ac sie
iniuriosus ab eoipso cui fecit iniuriã.
discat qualia sint ꝓꝑt̾ quȩ fecit inui¬
riã: atq in concordiã qua nichil ẽ uti¬
lius ciuitati. pęnitens acquirat᷑ uictꝰ
ñ seuientis uirib s beniuolentia pa¬

Expanded text:
quis uel ab illa religione alienus ita surquis uel ab illa religione alienus ita surdus est, ut ignoret? ad hoc enim et illa pertinent, quae malunt exagitare quam discere, alteram percutienti praebendam esse maxillam, uolenti auferre tunicam dandum etiam pallium, cum angariante duplicandam uiam. hoc quippe fit, ut uincatur bono malus, immo in homine malo uincatur bono malum et homo liberetur a malo non exteriore et alieno sed intimo ac suo, quo grauius et perniciosius quam cuiusuis hostis extrinsecus immanitate uastatur. qui ergo uincit bono malum, patienter amittit temporalia commoda, ut doceat, quam pro fide atque iustitia contemnenda sint, quae ille nimis amando fit malus. ac sic iniuriosus ab eo ipso, cui fecit iniuriam, discat, qualia sint, propter quae fecit iniuriam, atque in concordiam, qua nihil est utilius ciuitati, paenitens adquiratur uictus non saeuientis uiribus sed beniuolentia pa
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ gentis p̾claris uiris. constitueret
conseeraret firmaret. augeretq rem
publicã. Qd enĩ est res publica: nͥ res
ppłi: Res gͦ cõmunis: res utiq ciuita¬
tis. Qd est aũt eiuitas: nisi hominum
multitudo. in quodda uincułu reda-¬
cta concordiȩ: Apud eos enĩ legit᷑ ita.
breuiᷤᷤ multitudo diuersa atq uaga:
concordia ciuitas facta erat. Q ͤ porro
p̾cepta concordiȩ. in suis tẽplis unqmͣ
illi legenda censuert̃: quandoquidẽ
miseri querere cogebant᷑. quonã mͦ si¬
ne offensione cuiꝰquã eoꝵ. discordes
int̾ se deos suos colere possent: Quod¬
si imitari discordandos uellent: rupto
concordiȩ uineulo eiuitas laberet᷑. Qd̾
postea paulatim decoloratis corruptiᷤ¬
qꝙ morib: agi cȩpit ꝑbella ciuilia. Qnͣ̃¬
ta uͦ p̃cepta concordiȩ. ñ humanis dispu¬
tationib exquisita. s diuina auctorita¬
te conscripta. in xꝑi eccłiis lectitentur.

Expanded text:
nae gentis praeclaris uiris constitueret. nae gentis praeclaris uiris constitueret. consecraret, firmaret augeretque rem publicam. quid enim est res publica nisi res populi? res ergo communis, res utique ciuitatis. quid est autem ciuitas nisi hominum multitudo in quoddam uinculum redacta concordiae? apud eos enim legitur ita: \'Breui multitudo diuersa atque uaga concordia ciuitas facta erat. quae porro praecepta concordiae in suis templis umquam illi legenda censuerunt, quando quidem miseri quaerere cogebantur, quonam modo sine offensione cuiusquam eorum discordes inter se deos suos colere possent, quos imitari discordando si uellent, rupto concordiae uinculo ciuitas laberetur, quod postea paulatim decoloratis corruptisque moribus agi coepit per bella ciuilia? Quanta uero praecepta concordiae non humanis disputationibus exquisita sed diuina auctoritate conscripta in Christi ecclesiis lectitentur,
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat. Si aũt adulator: tałe̾ eẽ debe¬
re ostendebat principẽ eiuitatis: qualẽ
ilłu fallacit̾ p̃dicabat. Qd est aũt ñ red¬
dere malũ ꝓ malo. nisi abhorrere ab
ulciscendi libidine: Qd̃ ẽ accepta in¬
iuria ignoscere malle quã ꝑsequi: et
nichil nisi iniurias obliuisei. Hȩc eũ
in eoꝵ legunt᷑ auctorib. exclamat᷑ &e
plaudit᷑: describi atq p̾dicari mores
uident᷑. quib dignũ ess exurgere ciui¬
tatẽ quȩ tot gentib imꝑaret: qd̵ accep¬
ta innuiria ignoscere. quã ꝑseqͥ malebañ.
Cũ uͦ legit᷑ p̃cipiente auctoritate diui¬
na. ñ reddendũ malu ꝓmalo. eũ hȩc
tam salubris ammonitio congregati¬
onib ppłoꝵ. tanquã publicis utriusq
sexus atq omĩũ ętatũ & dignitatum
scolis. de suꝑiore loco ꝑsonat: accusat᷑
religio tanquã inimica reipublicȩ. Qͤ
si ut dignũ est audiret᷑. longe melius
romulo numa sruto. cȩt̾isq illis roma¬

Expanded text:
nouerat, si autem adulator, talem esse debenouerat, si autem adulator, talem esse debere ostendebat principem ciuitatis, qualem illum fallaciter praedicabat. quid est autem non reddere malum pro malo nisi abhorrere ab ulciscendi libidine, quod est accepta iniuria ignoscere malle quam persequi et nihil nisi iniurias obliuisci? Haec cum in eorum leguntur auctoribus, exclamatur et plauditur; describi atque praedicari mores uidentur, quibus dignum esset exsurgere ciuitatem, quae tot gentibus imperaret, quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant. cum uero legitur praecipiente auctoritate diuina non reddendum malum pro malo, cum haec tam salubris admonitio congregationibus populorum tamquam publicis utriusque sexus atque omnium aetatum et dignitatum scholis de superiore loco personat, accusatur religio tamquam inimica rei publicae. quae si, ut dignum est, audiretur, longe melius Romulo, Numa, Bruto ceterisque illis Roma
Abbreviated transcription (Latin):
nos angarriare uoluerit. ire debe¬
re spatio itineris duplicato: q̃ omĩa
reipublice morib asserunt᷑ ẽẽ contͣria.
Nam qͥs inquiunt tolli sibi abhoste ali¬
qͥd patiatur: uł romanȩ ꝓiuntiȩ dep̃¬
datorib. ñ mala uelit belli iure repo¬
nere: Hȩc atq huimodi uerba obtrec¬
tantiũ. siue ñ obtrectando s querendo
talia loquentiũ. oꝑosius fortasse refel¬
lerem: nisi heȩ deceptationes haberert᷑
cũ uiris liberalit̃ institutis. Unde qͥd
opus ẽ ut dutiꝰ laboremꝰ ac ñ ipsos po¬
gus ꝑcunctem᷑: quomͦ poterant guber¬
nare atq augere rempublicã. quã ex
parua ce inopi magnã opulentãq fe¬
cerant: qͥ accepta iniuria ignoscere ꝙͣ
ꝑsequi malebant: Quomͦ cȩsari utiq
amministratori reipublicȩ. mores eiꝰ
extollens cicero dicebat. qd nicħ obli¬
uisci soleret nͥ in uirias: Dicebat enĩ
hoc tam magnꝰ laudator: aut tã magnꝰ
adulator. S si laudator. talem cęsarem

Expanded text:
t, ire debere spatio itineris duplicato, quae omnia rei publicae moribus adseruntur esse contraria. \'nam quis>. inquiunt, \'tolli sibi ab hoste aliquid patiatur uel Romanae prouinciae depraedatoribus non mala uelit belli iure reponere? haec atque huius modi uerba obtrectantium siue non obtrectando sed quaerendo talia loquentium operosius fortasse refellerem, nisi haec disceptationes haberentur cum uiris liberaliter institutis. unde quid opus est, ut diutius laboremus ac non ipsos potius percontemur, quo modo poterant gubernare atque augere rem publicam, quam ex parua et inopi magnam opulentamque fecerunt, qui \'accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant\'? quo modo Caesari, utique administratori rei publicae, mores eius extollens Cicero dicebat, quod nihil obliuisci soleret nisi iniurias? dicebat enim hoc tam magnus laudator aut tam magnus adulator; sed si laudator, talem Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
temporib tẽ oportet aliqͥd fieri. tẽ noi
oportet: ñ qd̾ sui dissimilis sit qͥ facit.
s quando facit. Hȩc questio quã la¬
te pateat: ꝓfecto uidet. quisqͥs pul¬
chri aptiq distantiã sparsam quodã
mͦ in uniu̾sitate rerũ. ualet neq ne¬
gligit intueri. Pulchrũ enĩ ꝑseipsũ
considerat᷑ atq laudat᷑: cui turpe ac
deforme contrariũ ẽ. Aptũ uͦ cui ex
aduerso ẽ ineptũ. quasi religatũ pen¬
det aliunde: nec ex semet ipso. s ex eo
cui cõnectitur uidicat᷑. Nimirũ etiã
decens atq indecens: uł hoc idem ẽ.
uł ꝑinde habet᷑. Age nc̃ ea quȩ diximꝰ.

Expanded text:
temporibus tunc oportet aliquid fieri, tunc non temporibus tunc oportet aliquid fieri, tunc non oportet, non quod sui dissimilis sit, qui facit, sed quando facit. Haec quaestio quam late pateat, profecta uidet, quisquis pulchri aptique distantiam sparsam quodam modo in uniuersitate rerum ualet neque neglegit intueri. pulchrum enim per se ipsum consideratur atque laudatur, cui turpe ac deforme contrarium est. aptum uero, cui ex aduerso est ineptum, quasi religatum pendet aliunde nec ex semet ipso sed ex eo, cui conectitur, iudicatur; nimirum . etiam decens atque indecens uel hoc idem est uel perinde habetur. age nunc ea
Abbreviated transcription (Latin):
nem nossent. ñ eũ arte medicinali
fidere: s nescio qua illicita potentia
putarent. Unde cũ ess a quib pote¬
rat stupentib interrogatꝰ. aꝑuit
qd̾ ñ intellexerant: uidelicet illi iam
ȩtati ñ hoc se fuisse iussurũ. Cantũ
gͥ ualet. ratione atq artib ñ mu¬
tatis: qd̾ scđ̾m eas fit ꝓ tempoꝵ uari¬
etate mutandu. Non itaq uerũ ẽ
qd̃ dicit᷑ semel recte factũ. nullatenꝰ
esse mutandũ. Mutata qͥppe tẽporis
causa. qd̾ recte ante factũ fuerat. ita
mutari uera ratio plerũq flagitat:
ut cũ ipsi dicant recte ñ fieri si mute¬
tur. contra ueritas clamet recte ñ
fieri nisi mutet᷑: qͥa utrũq tẽ erit
recꝰtũ. si erit ꝓ tempoꝵ diu̾sitate di¬
uersũ. Qd̾ enĩ in diuersitate ꝑsonaꝵ
uno tempore accidere potest. ut huic
liceat aliqͥd impune facere illi ñ lice¬
at: ñ qd̃ dissimilis res sit. s qd̃ is qͥ
facit: ita ab una eadẽq ꝑsona diu̾sis

Expanded text:
nem nossent, non eum arte medicinali nem nossent, non eum arte medicinali fidere sed nescio qua inlicita potentia putarent. unde cum esset a quibus poterat stupentibus interrogatus, aperuit, quod non intellexerant, uidelicet illi iam aetati non hoc se fuisse iussurum. tantum igitur ualet ratione atque artibus non mutatis, quid secundum eas sit pro temporum uarietate mutandum. Non itaque uerum est, quod dicitur, semel recte factum nullatenus esse mutandum. mutata quippe temporis causa, quod recte ante factum fuerat, ita mutari uera ratio plerumque flagitat, ut, cum ipsi dicant recte non fieri, si mutetur, contra ueritas clamet recte non fieri, nisi mutetur, quia utrumque tunc erit rectum, si erit pro temporum diuersitate diuersum. quod enim in diuersitate personarum uno tempore accidere potest, ut huic liceat\' aliquid \'impune facere, illi non liceat, non quod dissimilis res sit, sed quod is, qui facit\', ita ab una eademque persona diuersis
Abbreviated transcription (Latin):
mansura succedit: finiens iuuentutẽ
senectus morte finit᷑. Hȩc omĩa mutan¬
tur: nec nutat᷑ diuinȩ ꝓuidentię ra¬
tio. qua fit ut ista mutent᷑. Non aũt
opinor. cũ agricola estate aliud ius¬
serit quã hieme uisserat: ratio mu¬
tatur agriculturȩ. Et cũ mane sur¬
git qͥ nocte quiescebat: uitȩ consiliũ
ñ mutauit. Aliud magister adolescen¬
ti: quã puero solebat imposuit. Doc¬
trina gͥ constans: mutato p̾cepto ñ
mutata mutauit. Magnꝰ ille nr̃oꝵ
tempoꝵ medicus uindicianꝰ consultꝰ
a quodã. dolori eiꝰ adhiberi iussit qd̾
in tp̃re congruere uidebat᷑: adhibi¬
tum sanitas consecuta ẽ. Deinde ptꝰ
aliquot annos eadem rursꝰ corꝑis
causa cõmota. hoc idem ille putauit.
adhibendu: uertit in peius: miratꝰ
recurrit ad medicũ: indicat factũ.
At ille ut erat acerrimꝰ. ita respondit.
ido male acceptꝰ es. qͥa ñ ego ussi:
ut om̃s qui audissent parũq homi¬

Expanded text:
mansura succedit, finiens iuuentutem mansura succedit, finiens iuuentutem senectus morte finitur. haec omnia mutantur nec mutatur diuinae prouidentiae ratio, qua fit, ut ista mutentur. non autem, opinor, cum agricola aestate aliud iusserit, quam iusserat hieme, ratio mutatur agriculturae. et cum mane surgit, qui nocte quiescebat, uitae consilium non mutauit. aliud magister adulescenti, quam puero solebat, inposuit; doctrina igitur constans mutato praecepto non mutata mutauit. Magnus ille nostrorum temporum medicus Vindicianus consultus a quodam dolori eius adhiberi iussit, quod in tempore congruere uidebatur; adhibitum sanitas consecuta est. deinde post aliquot annos eadem rursus corporis causa commota hoc idem ille putauit adhibendum; uertit in peius. miratus recurrit ad medicum, indicat factum; at ille, ut erat acerrimus, ita respondit: deo male acceptus es, quia non ego iussi\', ut omnes, qui audissent parumque homi
Abbreviated transcription (Latin):
eur hic ds qui &e ueteris testam̃ti ds̃
esse firmat᷑. spretis ueterib sacrificiis
delectatus sit nouis: nicħ enĩ corrigi
posse asserunt. nisi qd̾ ante. ñ recte fa¬
ctum ꝓbaret᷑: uł qd̾ semel recte factũ
sit. immutari nullatenꝰ debuisse. Ne¬
cte enĩ facta: dieunt mutari nͥ iniui¬
ste ñ posse. Hȩc uerba ex litteris tuis
in has meas transtuli: qͥb si respon¬
dere copiose uelim. tempꝰ me citiꝰ ꝙͣ
exempla defecerint: quib rerũ ipsa¬
se natura ae oꝑa humana. certa ra-¬
tione ꝓ tempoꝵ oportunitate mu-¬
tent. nec tam̃ eadem ratio sit muta¬
bilis qua ista mutant᷑. Unde pau¬
ca cõmemorẽ: ut ex his excitata
quodamͦ iam ꝑ plura similia uigil
currat intentio. Donne hiemi estas
addito sensim calore succedit: Noz¬
ne diurnis tẽpora nocturna uer¬
tunt᷑:. Quotiens nr̃ȩ uariant᷑ eta¬
teꝰ Adolescentiȩ pueritia ñ reditu¬
ra cedit: iuuentus adolescentiȩ non

Expanded text:
\'cur hic deus, qui et ueteris testamenti deus \'cur hic deus, qui et ueteris testamenti deus esse firmatur, spretis ueteribus sacrificiis deleposse asserunt, nisi quod ante non recte factum probaretur, uel, quod semel recte factum sit, inmutari nullatenus debuisse. recte enim facta dicunt mutari nisi iniuste non posse\'. haec uerba ex litteris tuis in has meas transtuli. quibus si respondere copiose uelim, tempus me citius quam exempla defecerint, quibus rerum ipsa natura et opera humana certa ratione pro temporum opportunitate mutentur nec tamen eadem ratio sit mutabilis, qua ista mutantur. unde pauca commemorem, ut ex his excitata quodam modo iam per plura similia uigil currat intentio. nonne hiemi aestas addito sensim calore succedit? nonne diurnis tempora nocturna uertuntur? quotiens nostrae uariantur aetates! adulescentiae pueritia non reditura cedit, iuuentus adulescentiae non
Abbreviated transcription (Latin):
eximio &e merito insigni.
carissimo ac desiderantissi¬
mo filio marcellino: auigustmnꝰ indño
salutẽ. Illustri uiro &e eloquentissimo
nobisq dilectissimo uolusiano. noz
ampliꝰ quã ad illud qd̃ inquirendũ
mͥ ꝑtractanda atq soluenda in epłã¬
tua ipse misisti. siue ab illo siue etiã ab
mitti debuert̃: ñ sic quẽ admodũ de
his agendũ ẽ libroꝵ negocio. s quẽ¬
admodũ potis ẽ epistolaris adẽẽ col¬
locutio: ut si tͥ iusũ fuerit qͥ eoꝵ motꝰ
cotidianis disputationib exꝑiris. &
illis legant᷑ heȩ litterȩ. At si auriculis
mo iste ñ sufficit: prius int̾ nos qd̾
eis putas sufficere ꝑagat᷑: tũ demũ
ad illos qd̾ ꝑactũ fuerit ꝑferat᷑. Mul¬
ta enĩ st̃ a quib sensus eoꝵ si adhuc
abhorret &e resilit. uł uberiore uł sub¬
tiliore ratione. uł certe auctoritate
cui resistere indignũ putent: ꝑsua¬
deri aliquando forsitan possit. Ergo
in ȩpła tua posusti moueri quoscła.

Expanded text:
EXIMIO ET MERITO INSIGNI CARISSIMO AC DESIDERANTISSIMO FILIO MARCELLINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Inlustri uiro et eloquentissimo nobisque dilectissimo Yolusiano non amplius quam ad illud, quod inquirendum  quae mihi pertractanda atque soluenda in eptua ipse misisti, sive ab illo, sive etiam ab mitti debuerunt; non sic quemadmodum de his agendum est librorum negotio, sed quemadmodum potest epistolari sat esse colloquio, ut si tibi visum fuerit, qui eorum motus quotidianis disputationibus experiris, et illis legantur hae litterae. At si auriculis mo iste non sufficit, prius inter nos quod eis putas sufficere peragatur, tum demum ad illos, quod peractum fuerit, perferatur. multa enim sunt, a quibus sensus eorum si adhuc abhorret et resilit, uel uberiore uel subtiliore ratione uel certe auctoritate, cui resistere indignum putent, persuaderi aliquando forsitan possit. Ergo in epistula tua posuisti moueri quosdam,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m cũ uenturus ess: aliis cũ uenis¬
set annuntiari oportuisse: sicut mͦ
nos id ipsũ loquentes. diu̾sitas rerũ
cõpulit etiã uerba mutare. Si quidẽ
aliud ẽ p̾muntiari. aliud annuntiari:
aliud cũ uenturus eẽt. aliud cũ uenis¬
set. Nunc deinde uideamꝰ: quale sit¬
illud qd̾ in epła tua sequit᷑. Adiecisti

Expanded text:
Christum, cum uenturus esset, aliis, cum uenisChristum, cum uenturus esset, aliis, cum uenisset, adnuntiari oportuisse, sicut modo nos id ipsum loquentes diuersitas rerum compulit etiam uerba mutare, si quidem aliud est \'praenuntiari\' aliud adnuntiari aliud \'cum uenturus esset\' aliud \'cum uenisset. Nunc deinde uideamus, quale sit, quod in epistula tua sequitur. adiecisti