comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onsequenti itidem tẽ¬
pore iter cum eodem dũ
dioceses uisitat agebamus.
Nobis nescio qua necessita¬
te remorantib: aliquantu¬
lum ille processerat. Interĩ
peraggerem publicum ple¬
na militantib uiris fisca¬
lis rheda ueniebat. Sed uͥ
martinum in ueste hispi¬
da nigro et pendulo pallio
circuntectum contigua de
latere iumenta uiderũt.
paululum in partem al¬
teram pauefacta hesert.
De infimib implicatis ꝑ¬
tentos illos quib ut sẽpe
uidistis. misera illa anima¬
lia conglobantur. ordines
miscuerunt. Dumq aggre
expediuntur: moram fece¬
re properantib. Qua per¬
moti iniuria militantes:
precipitatis interram salti¬
b se dederunt. Dein marti
num flagris ac fustib ur¬
gere coeperunt: cum qui¬
dem ille mutus et inc redi¬
bili patientia prebens ter¬
ga cedentib maiorem insa¬
niam infidelib commoue¬
ret: magis ex hoc furẽtes.
quod ille quasi non senti¬
ens uerbera illata contẽp¬
neret. Nos ilico consecuti:

Expanded text:
Consequenti itidem tempore iter cum eodem, dum dioeceses visitat, agebamus. Nobis nescio qua necessitate remorantibus, aliquantulum ille processerat. Interim per aggerem publicum plena militantibus viris fiscalis rheda veniebat: sed ubi Martinum in veste hispida, nigro et pendulo pallio circumtectum, contigua de latere jumenta viderunt, paululum in partem alteram pavefacta cesserunt: deinde funibus implicatis, protentos illos quibus, ut saepe vidistis, misera illa animalia conglobantur, ordines miscuerunt; dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. Qua permoti injuria militantes, praecipitatis in terram saltibus, se dederunt: dein num flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti
Abbreviated transcription (Latin):
cipabat. Ostiatim mendicã¬
tium nullus ab eius ianu¬
is uacuus recessit. lares egͦ¬
mos aũ cotidiano uictu ues¬
titu q sustentans: puellas¬

Expanded text:
c quod ostiatim mendicantium nullus ab ejus januis vacuus rediit: ipse lares aegrmos etiam quotidiano victu vestituque sustentans. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
uer autem in cola ci¬
uitatis turonice. dũ
ualitudine nimia ac di¬
uturna consumitur: õi¬
b membris debuitatur:
et sine spe gressum a fe
bre relinquitur. Cuius
tibie. ceu fumes intorti:
separari non poterant.Pt̾
discessum uero febris: ex¬
petiit a parentib ut eũ
ad scãm basslicam depor¬
tarent. Quo exhibito. de¬
ponentes eum ad pedes
sc̃i. orationem faciunt
ut ei uirtus solita subue¬
niret. Tercia uero die cũ
ille uel parentes eius in
oratione ac ieumio per¬
durarent. ex orto mise¬
ricordie lumine distortis
tibis. a parentib inco¬
lumis est receptus.

Expanded text:
uer autem incola civitatis Turonicae, dum valetudine nimia ac diuturna consumitur, omnibus membris debilitatur, et sine spe gressbre relinquitur, cuius tibiae ceu funes intortae separari non poterant. Post discessum vero febris, expetiit a parentibus, ut eum ad sanctam basilicam deportarent. Quo exhibito, deponentes cum ad pedes sancti, orationem faciunt, ut ei virtus solita subveniret. Tertia vero die cum ille vel parentes eius in oratione ac ieiunio perdurarent, exorto misericordiae lumine, distortis tibiis, a parentibus incolomis est receptus.
Abbreviated transcription (Latin):
ut mulier que perdito lu¬
mine in cecitate durbat.
auditis sc̃i uiri miraculis
alacri deuotione basili¬
cam eius expeteret. Pro¬
strata autem super aridã
humum ante sepulcheũ.
mox ut orationem fudit

Expanded text:
ut mulier quae, perdito lumine, in caecitate durabat, auditis Sancti viri miraculis, alacri devotione basilicam ejus expeteret. Prostrata autem super aridam humum ante sepulcrum, mox ut orationem fudit,
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur iter initum: tandẽ
intrauit quamdam siluam
cui uocabulum est pauum.
Q̾ deniq silua satis erat ba¬
bundans. et plena feraꝵ. ꝓpte¬
rea reges gallie. atq etiam du¬
ces aquitanie. consueuerant
silua regaus habebatur aula.
causa uenationis antiquus
p̃parata. Non longe quidem
a ciuitate lemouica: sid fere
decem inter erant miliaria.
Ueniẽbat gͥ rex singłis anis cũ
suis iuuenib: et sicut fertur
spius comitebatur secum uxor

Expanded text:
sequitur iter initum; tandem intravit quandam silvam, cui vocabulum est Pavum . Quae denique silva satis erat habundans et plena ferarum, proptereaque reges Galliae atque etiam duces Aquitaniae consueverant silva regalis habebatur sala, causa venationis antiquitus praeparata; non longe quidem distabat a civitate Lemovica, sed fere decem intererant miliaria. Veniebat igitur rex singulis annis cum suis iuvenibus et, sicut fertur, saepius comitabatur secum uxor
Abbreviated transcription (Latin):
dieb decursis: ad basilicã
ꝓuella ueniens: eloquiũ
cecipere meruit. Sicq cũc¬
ta que pertulerat ore pro

Expanded text:
diebus decursis, ad basilicam puella veniens, eloquium recipere meruit. Sicque cuncta qua pertulerat ore pro
Abbreviated transcription (Latin):
c̃s uero perpe¬
tuus ep̃s me¬
rito ueati mͣr¬
predicandus
ampullam
cum oleo ad scm̃ cumulũ
detulit: ut eum uirtus
iusti infusa sc̾ificaret. Et
erasum a marmore quo
sc̃a membra teguntur pł¬
uerem liquore permixtum:
in tantum oleum redin¬
dauit. ut uestimenta sa¬
cerdotis nectareo effragnͣs
odore.oleagina unda per¬
funderet. Multiq ex hoc in¬
firmi experiere salutẽ. Sed
et procelle ab agris hoc licͦ¬
re purificatis. sepe ꝓhibite st̃.
umautem ad tem
plum quidam deuotus
fide plenus accessisset: et gͦ¬
tiam sc̃i sitiens cogitaret
quid de beata ede raperet ad
salutem: prope sepulchrũ
accedens. edituo supplicat
ut sibi parumper benedicte
cere largiretur e tumulo.
Quam accipiens letus abs¬
cessit: et agro cui frugem
seuerat confisus imposuit.
Adueniens autem tempe¬
stas seuissima que uicini¬
am in annis precedentib
sepe uastauerat: ab hac ẽ
ibidem ultra ut consueue¬
rat nocuit.

Expanded text:
s vero Perpetuus episcopus, merito Beati praeconandus, ampullam cum oleo ad sanctum tumulum detulit, ut eum Iiusti infusa sanctificaret. Et erasum a marmore, quo sancta membra teguntur, pulverem liquore permixtum in tantum oleum redundavit, ut vestimentum sacerdotis nectareo effragrans odore, oleagina unda perfunderetur. Multique 1003 ex hoc infirmi experiere salutem. Sed et procellae ab agris hoc liquore purificatis saepe prohibitae sunt. um autem ad templum sanctum quidam devotus fide plenus accessisset, et gratiam Sancti sitiens, cogitaret quid de beata aede raperet ad salutem, prope sepulcrum accedens, aedituum supplicat, ut sibi parumper benedictae cerae largiretur e tumulo. Quam accipiens laetus abscessit; et agro, cui frugem severat, confisus imposuit. Adveniens autem tempestas saevissima, quae viciniam in annis praecedentibus saepe vastaverat, ab hac estc ibidem ultra, uti consueverat, nocuit.
Abbreviated transcription (Latin):
x lemouicino autẽ
adueniens contract᷑ꝰ
qui nec gressum facere
poterat. nec lumen ocu¬
loꝵ habebat: deportatꝰ
manib deuotoꝵ ante
sc̃m̃ sepulchrum deponi¬
tur. Deprecatus q mise¬
ricordiam beati antisti¬
tis directis menbris debi¬
lib sanitati donatur.

Expanded text:
x Lemovicino autem adveniens contractus, qui nec gressum facere poterat, nec lumen oculorum habebat, deportatus manibus devotorum ante sanctum sepulcrum deponitur; deprecatusque misericordiam beati Antistitis, directis membris debilibus, sanitati donatur.
Abbreviated transcription (Latin):
eniq dum quam ui¬
ce iter ageremus: duo
pueri de custodib amoꝵ
alter dissinteria laboralet
utrumq tamen: febris
ualida retinebat. Lassatiq
taliter ut nec super cabal
loꝵ dorsa possint impositi
sustineri: extractum pul
uere quem de sepulchro sc̃ĩ
abstuleram capsella: deli¬
butum aqua ipsis haurri¬
rt prccipio Mox compressa
febre. restincto dolore: uter¬
ulier ex pictauo terri¬
torio cuius brachium
contractis neruis emarcu¬
crat: ad sepulcheum bea¬
ti uiri ueniens. in oratiõe
uigiliis q pernoctans: bra¬
chium sanum retulit.S
ilico a dominis seruitio mnã¬
cipata: eadem incurrit. su¬
uertitur igitur et sanat̾
Tunc uenientes domini elꝰ
et eam abducere nitentes.
accepto de reb sci precio. ¶¬
cuerunt: et ita hec liberta¬
is dieb. cum quidã
pro dissoluendo debis
quod in necessitatib suis

Expanded text:
enique cum quadam vice iter ageremus, duo pueri de custodibus 1103alter dysenteria laborabat. Utrumque tamen febris valida retinebat, lassatique taliter erant, ut nec super dorsa caballorum possent impositi sustineri. Extractum autem pulverem, quem de sepulcro Sancti abstuleram super capsellam, delutumque aqua ipsis haurire praecipio. Mox compressa febre, restinctoque dolore, uterMulier ex Pectavo terreturio, cuius brachium contractis nervis emarcuerat, ad sepulchrum beati viri veniens, in oratione vigiliisque pernoctans, brachium sanum retulit; sed ilico a dominis in servitio mancipata, cadem incurrit. Revertitur igitur et sanatur. Tunc venientes domini eius et eam abducere nitentes, accepto de rebus sancti pretio, quieverunt, et ita haec liberta diebus cum quidam pro dissolvendo debito, quod in necessitatibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
ut diximus cera: sed etiam
na. Obsedent enim om̃ia
membra eius putredo cum
pustulis: et erat miserabi¬
lifacie. et horribilis ad in¬
dendum: ut tanquam le¬
prosa putaretur a populo.
Cumq palpando diebus
singulis ad edem gloriosi
presulis cursitaret: post
tres fere annos stante ea
ante sepulchrum aperti
sunt ocili eiuis: itaut cũ¬
cta dare prospiceret. Amo
fluebat ecorpore: noua
cute superueniente: tali¬
ter est pristine reddita
sanitati: ut nec indici¬
um quidem infirnitatis
in eius corpore resedisset.
Que multos in posterũ
uiuens annos: gratias
ommnipotenti deo refere¬
bat assidue: quod eam
per leatum confessorem su¬
um sic instaurasset inco¬

Expanded text:
ut diximus, caeca, sed etiam ut diximus, caeca, sed etiam na. Obsederat enim omnia membra ejus putredo cum pustulis, et erat miserabili facie, et horribilis ad videndum, ut tamquam leprosa putaretur a populo. Cumque palpando diebus singulis ad aedem gloriosi Praesulis cursitaret, post tres fere annos, stante ea ante sepulcrum, aperti sunt oculi ejus, ita ut cuncta clare prospiceret. Amotfluebat a corpore, nova cute superveniente, taliter est 1011 pristinae reddita sanitati, ut nec indicium quidem infirmitatis in ejus corpore resedisset. Quae multos in posterum vivens annos, gratias omnipotenti Deo referebat assidue, quod eam per beatum Confessorem suum sic instaurasset inco
Abbreviated transcription (Latin):
ed et tabes ex ore illius
tanquam fila sangui¬
nea dependebat. Tunc di¬
ruptis aurium ac fauci¬
um ligaturis: eleuans
se et erigens iterum ocłos
adhuc cruento. in hanc
primo uocem prorupit.Gͭ¬
tias tibi magnas refero be¬
atissime domme martine.
quod aperiens os meum
fecisti me post longumtẽ¬
pus in tuas laudes uerba
laxare. Admirante autem
omni populo et stupente
de tali miraculo: interrogãt
si et auditum pariter rece¬
pisset. Qui libere se omia
audire populo teste respon¬
dit. Sanitati ergo redditꝰ
a crodechil regina ꝓ uir¬
tute et reuerentia sancti
martini collectus est:et
ad scolam positus omnẽ
psalmoꝵ seriem memorie
commendauit. Quem de¬
us perfectum efficiens cle¬
ricum: multos inposterũ
annos in seruitio ecclesie
commorari permisit.
mine chainenun¬
da oculoꝵ luce priuata.
nesciens uisu tenere uiã
nisi alio ducente: deuota
ualde et fide plena. uenit
aduenerabile templum
beati martini antistitis.
Erat autem non solum¬

Expanded text:
ed et tabes ex ore illius ed et tabes ex ore illius tanquam fila sanguinea dependebat. Tunc disruptis aurium ac faucium ligaturis, elevans se, et erigens iterum Gat.,adhuc cruento in hanc primum vocem prorupit: Gratias tibi magnas refero, beatissime domne Martine, quod aperiens os meum, fecisti me post longum tempus in tuas laudes verba laxare. Admirante autem omni populo, et stupente de tali miraculo, interrogant si et auditum pariter recepisset. Qui libere omnia audire, populo testante respondit. Sanitati ergo sic redditus, a Chrodechilde regina pro virtute reverentiaque sancti Martini collectus est, et ad scholam positus, omnem psalmorum seriem memoriae commendavit. Quem Deus perfectum efficiens clericum, per multos in posterum annos in servitio Ecclesiae commorari permisit. mine Chainemunda, oculorum luce privata, nesciens visu tenere viam, nisi alio ducente, devota valde et fide plena, venit ad venerabile templum beati Martini antistitis. Erat autem non solum
Abbreviated transcription (Latin):
dueniens quidainche¬
odomundus nomine
audiendi loqiuendiq ob¬
structum aditum: quoti¬
dianis dieb ad scãm basi¬
licam recurrebat. Et incli¬
nans se ad orationem: la¬
bia tantum mouebat. Nã
nullam poterat uocẽ emi¬
ttere. Sensu integro: sed
multatus uocis officio. Qͥ
tam prompte uidebatur
orare: ut flere cerneretꝰ
inter ipsa tacita uerba ple¬
rumq. Cui si quis ꝓmer¬
cedis repectu aliquid ele¬
mosine contulisset: con¬
tinuo hoc similib paupe¬
tib erogabait. Et stipem
ab alus nutu postulans.¬
stipendia indigentib por¬
rigebat. Cumq in loco illo
sco. in hac deuotione ꝑ trs¬
um annoꝵ spatia commo
a diuina pietate commo¬
nitus uenit aute sc̃m̃n aita¬
re. Et stans oculis ad celũ
eleuatis et manib: erupit
ab ore eius riuus sangui¬
nis cum putredine. Et cõs¬
puens in terram cepie gra¬
uiter gemere: et excreare
partes nescio quas cum sã¬
guine: ita ut putaretur
quod aliquis ei ferramen¬
to guttur incideret. lc¬

Expanded text:
dveniens quidam Theodomundus nomine, audiendi loquendique obstructu aditu, cotidianis diebus ad sanctam basilicam recurrebat, et inclinans se ad orationem, labia tantum movebat. Nam nullam poterat vocem emittere sensu integre, sed multatus vocis officio. Qui tam prompte videbatur orare, ut flere cerneretur inter ipsa tacita verba plerumque; cui si quis pro mercedis respectu aliquid elymosinae contulisset, continuo hoc similibus pauperibus erogabat, et stipem ab alstipendia indigentibus porrigebat. Cumque in loco illo sancto in hac devotione per trium annorum spatia commora divina pietate commonitus, venit ante sanctum altare; et stans oculis ad coelum elevatis et manibus, erupit ab ore illius rivus sanguinis cum putredine. Et conspuens in terram, coepit graviter gemere, et excreare partes nescio quas cum sanguine, ita ut putaretur quod 1010 aliquis ferramento guttur ejus incideret. S
Abbreviated transcription (Latin):
que super scm̃ erat cumu¬
lum ceperunt effodere. Qͦ
detecto: manus ut eũ con¬
mouerent iniciunt. Ibi¬
q multitudo tota labo¬
rans: nichil prorsus per
totam diem profecit. Ui¬
gilata demo: alia nocte:
mane temptantes ite¬
rum nichil omnino a¬
gere potuerunt. Tunc cõ¬
turbati atq exterriti:
quid facerent nesciebãt.
Dicit eis unus ex clericiͦ
Scitis quia post hoc tri¬
duum natalis episcopa¬
tus eius esse consueuerit.
et forsitam in hac die se
tranfferre uos admonet.
Cimc ieiuniis et oratio¬
nib ac iugi psallentio die
noctuq insistentes: tri¬
duum illud continuatio¬
ne duxerunt. Quarta au¬
tem die accedentes. ponen¬
tes q manus: non uale¬
bant penicus mouere se¬
pulchrum.

Expanded text:
quae super sanctum erat tumuquae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum.
Abbreviated transcription (Latin):
pereprecium est enĩ
etiam illud insere¬
re lectioni: qualiter scm̃
eius corpusculum. in lo¬
cum ubi nunc adoratur
fuerit angło annuente tͣns¬
latum. Anno sexagesimo
quarto post transitum glo¬
riosi domni martini: beatꝰ
perpetuus turonice sedis
cathedram sortitus est di¬
gnitatis. Adeptus q hũc
apicem: cum magno de
uotoꝵ consensu fumndam̃¬
ta templi ampliora quã
fuerant super beata mem¬
bra locare disposuit. Qd̃
sagaci insistens studio.:
mirifice mancipauit ef¬
fectui. Dequa fabrica mł¬
tum quod loqueremur
erat: sed quia presens
est conticere exinde me¬
lius putauimus.
dueniente ergo opta¬
to tempore sacerdoti.
ut templum dedicarct᷑
et sanctum corpusculũ
a loco ubi sepultum fue¬
rat tranfferretur: conuo¬
cauit beatus perpetuus
ad diem festum uicinos
pontifices: sed et abbatum
ac diuersoꝵ clericoꝵ non
minimam multitudinẽ.
Et quia hoc in kalendis
iuliis agere uolebat: ui¬
gilata una nocte facto na¬
ne accepto sarculo terram

Expanded text:
perae pretium est enim etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut tempet sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Iulii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram
Abbreviated transcription (Latin):
non essem. Melior est enim
mas aliena caro. per obedienti¬
am uero: uoluntas ꝓpria ma¬
Si quid forte peruersum ui-¬
deris. satage. corrige. et emen¬
dare non cesses. Fac quicquid¬
potes pro persona quam portas.
Noli quiescere lucrare xp̃m
quia lucratus es a xp̃o. Siqͥs
dicit apl̃s non obaudit uer¬
bo nr̃o per epłam. hunc nota¬
te. et non commisccamini cũ¬

Expanded text:
 « Melior est enim per victimas aliena caro, per obedientiam vero voluntas propria maSi quid forte perversum videris, satage corrigere, et emendare non cesses. Fac quidquidpotes pro persona quam portas. Noli quiescere lucrari Christum, quia lucratus es a Chrisi quis non obaudit verbo nostro per epistolam, hunc notate; et non commisceamini cu
Abbreviated transcription (Latin):
Fratres non omnib una eadẽ¬
q doctrina adhibenda est: sed
pro qualitate morum nr̃oꝵ di¬
uersa exortatio erit doctorũ.
Nam quosdam increpatio dura
quosdam exortatio dura. Si

Expanded text:
cretione. Non omnibus una eademque doctrina est adhibenda, sed pro qualitate morum diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam increpatio dura, quosdam vero exhortatio corri
Abbreviated transcription (Latin):
quia ad huc in corpore st̃.
reciurrat. Exigit id infide¬
litas plurimoꝵ: qui in
aliquibz que hesterno
memorata sunt nutare
dicuntur. Accipiant er¬
go testes ad huc incolu¬
mes atq uiuentes: qui¬
b quia de fide nr̃a dubi¬
tant magis credant. S
si a deo infideles sunt. ꝓ¬
fiteor quia nec illis sunt cre¬
iror autem quenquã

Expanded text:
quia adhuc in corpore sunt, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt creiror autem quemqua
Abbreviated transcription (Latin):
ardantib seruis: ip
se ad limina exterio¬
ra progreditur. Ibi mar¬
tinum ut senserat dep̃¬
hendit. Perculsus miser
michi hoc domine fecisti:
Nichil te loqui necesse est.
Scio quid desideres: ui¬
deo quid requiras. Dis¬
cede quantocius: ne me
ob̃ iuriam tuam celestis
ira consumat. Satis sol¬
uerim hucusq penaꝵ.
Crede quia non leuiter
apud me actum est: ut
ipe procederem. Post dis¬
cessum autem sc̃i. aduo¬
cat officiales suos: iubet
onmes custodias relaxa¬
ri. Et mox ip̃e proficisci¬
tur. Ita fugato auicia¬
no: letata est ciuitas et li¬
berata. Hec cum multis
auiciano referente comꝑ¬
ta sint: tum nuper refri¬
gerius presbiter quem co¬
ram uidetis ab agarido
fideli uiro ex tribimis
sub inuocatione diuine
maiestatis audiuit: qͥ
sibi hoc ab ip̃o auiciano
relatum e̾e iurabat. Ce¬
terum nolo mireminime
hodie facere quod hester¬
no non feci: ut ad sin¬
gulas quasq uirtutes
nomina testium perso¬
nas q subnectam: ad qͣs
si quis fuerit incredułꝰ

Expanded text:
ardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser mihi hoc, domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus,
Abbreviated transcription (Latin):
per fidem et orationem
periculo repugnaret. De¬
liiq tandui circa se seuiꝰ¬
se ignem: quam diu erũ¬
pere ostium turbatus mẽ¬
te temptauerit. Ubi uero
auxilium crucis et ora¬
tionis arma repetisset.
medias cessisse flãmas:
seq tum sensisse roranteᷤ
quas male esset expertꝰ
urentes. Unde intelligat
quisquis hec legerit: tẽp¬
tatum quidem illo mar¬
tinum peticulo sed pro
batum.

Expanded text:
per fidem et orationem per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed uere probatum.
Abbreviated transcription (Latin):
artinus sonmo exti¬
tus: re inopinata
ancipiti pcriculo et ma¬
ximẽ ut referebat diabo¬
lo insidiante atoz urgente
preuentus: tardius quam
debuit adorationis confugit
auxilium. Nam crumpere
fores cupiens: cumpessudo
quod offio obdiderat diu mł¬
tum q luctatus grauissi¬
mum ciurra se sensit incẽ¬
dium: a deo aut uestem
qua indutus erat ignis
absumpserit. Tandem ĩ
se reuersus. non infuga
scutum fidei et orationis
arripiens. mediis flãmis
totus ad dnm̃ conuersus
incubuit. Tũ uero diuini¬
tus igne summoto: inno¬
xio. sibi orle flanmarũ
orabat
onachi autem qui
pro forib erant: cre¬
pitãte et colluctante in¬
cendii sono obseratas effrĩ¬
gunt fores. Demotoq igni
mediis flaminis martiũ
anferunt: cum iam pe¬
nitus esse consumptus. tã
diuturno incendio puta¬
retur. Ceterum ut uerb̾
meis dñs est testis: michi
ipse referebat. et nõ sine
gemitu fatebatur in hoc
se diaboli arce deceptum:
ut excussus a sonino con¬
silium non haberet. quo

Expanded text:
artinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga,scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo
Abbreviated transcription (Latin):
lebat. Multis uero ex longin¬
quis regionib ex ergastulis.
aut ex uincłis liberati: per
ip̃m inquirebãt in quo loco be¬
atus lconardus haberet hospi¬

Expanded text:
niam. Multi vero de longinquis regionibus, ex ergastulis aut ex vinculis liberati per ipsum, requirebant, in quo loco beatus Leonardus haberet hospi
Abbreviated transcription (Latin):
gitur post salutaria u̾ba mel¬
liflue predicationis partitus¬
t est inter eos septimam
portionem sue silue in fumi¬
culo distributionis. Erant eñi
septem familie. Hus itaq per¬
actis: iterum sic locutus ẽ eis

Expanded text:
gitur post salutaria verba mellifluae praedicationis partitus est inter eos septem portiones suae silvae in funiculo distributionis. Erant enim septem familiae. – – Multitudo praet
Abbreviated transcription (Latin):
Preterca tam mirifica uirisci¬
ĩnagnalia dum sepius. ⁊ sepius
audiuntur infrancia. multi
ex cius gencalogia. Alii uero ex
cius familia uendentes predia:
ceteramq possessionem cũ uxo¬
rib ac filiis perueniunt usq
ad sci uiri habitationem. Quos¬

Expanded text:
Praeterea tam mirifica viri sancti magnalia dum saepius et saepius audiuntur in Francia, multi ex eius genealogia, alii vero olim ex eiusdem familia, vendentes praedia ceteramque possessionem, cum uxoribus ac filiis pervenerunt usque ad sancti viri habitationem. Ig
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ placuit altissimo ut de p̾¬
senti egredere scło: octo idu no¬
nembris sanctissima eius aĩa
recepta est in celum ab angłis:
beatissimum uero corpus eius
a fidelium turmis sepultũ
est in eccl̃ia. quam ip̃e consttu¬

Expanded text:
autem placuit altissimo, ut de praesenti egrederetur saeculo, octavo Idus Novembris sanctissima eius anima recepta est in celum ab angelis; beatissimum vero corpus eius a fidelium turbis sepultum est in ecclesia, quam ipse constru
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hec deniq beati uiri uerba
catholicus rex respondit. Sa¬
cratissime uoluntati tue ho¬
mo dei. et amice religionis
habundant satis facere pos¬
sum: qr sub carturali precep¬
to tradam istud nemꝰ totũ.
un beatus leonar¬
dus non tantum inqͥt.
sereuissime rex accipiam sed
partem post anam exinde tuã
grare potero tm̃. et non ampli¬
us a tua celsitudine mͥ conce¬
di exopto. Quod rex sub regali
decreto adimpleuit: et quie¬
quid spe cͥcuitione sui aselli cõ¬
prehendisset: sicut idem uir
sanctus expecierat lapideis ter¬
minis concludi precepit. Nõ ex¬
pedit gͥ luteris conscribere. ꝙͣtũ
telluris ip̃e una nocte equitã¬
do ualuit concludere. Satis qͥppe
habetur adhuc in recordatione:
quicquid comprehensum sit ex
beati uiri cͥcuicione. Postꝙxͣ aut̃
hec omnia gestaͣ remansit sc̃s
leonardus in codem loco quem
ci rex prebuerat. Uidelicet ĩ ip̃a
nemoris solitudine: ubi etiam
construxit oratorium in hono¬
re sancte dei genitricis marie ĩ

Expanded text:
Ad haec denique beati viri verba catholicus rex respondit: ' Sacratissimae voluntati tuae, homo Dei et amice religionis, habundanter satisfacere possum, quia sub cartulari praecepto tradam tibi istud nemus totum'. Cui beatus Leonardus: 'Non totum', inquid, 'serenissime rex, accipiam, sed partem, postquam exinde tuam grare potero, tantum et non amplius a tua celsitudine mihi concedi exopto'. Quod rex sub regali decreto adimplevit, et quicquid ipse circuitione sui aselli comprehendisset, sicut idem vir sanctus expetierat, lapideis terminis concludi praecepit. Non expedit igitur litteris conscribere, quantum telluris ipse una nocte equitando valuit concludere; satis quippe habetur adhuc in recordatione, quidquid comprehensum sit ex beati viri circuitione. 6. Postquam autem haec omnia gesta sunt, remansit sanctus Leonardus in eodem loco, quem ei rex praebuerat, videlicet in ipsa nemoris solitudine. Ubi etiam construxit oratorium in honore sancte Dei genitricis Mariae; in
Abbreviated transcription (Latin):
indeficientem: que in colis pec
stat potum usq in diem presẽ¬
tem. Appellauit preterca sẽs
leonardus eundem locum no-¬
biliacum. eo quod anolussimo
rege sibi ee̾t condonatus.

Expanded text:
indeficientem, quae incolis potum praestat usque in diem praesentem. Appellavit praeterea sanctus Leonardus eundem locum Nobiliacum, eo quod a nobilissimo rege sibi esset condonatum.
Abbreviated transcription (Latin):
clesia ferͤ uno miliario dista¬
bat a flumine uincẽna: uide¬
batur suis monachis esse dif¬
ficile ad hauriendam aquam.
ite cotidie. Currit quippe uidẽ¬
na indecliua conuallis: orato¬
rium uero positum est ĩ mõ¬

Expanded text:
clesia fere uno miliario distabat a flumine Vingenna, videbatur suis monachis esse difficile ad hauriendam aquam ire cottidie. Currit quippe Vingenna in decliva convalle; oratorium vero positum est in mon
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Quam plures uero il¬
lic remanebant. et iu morem
famuloꝵ seruitutis obsequia
promitebãt. Sed uir dei ma¬
gis studebat illis seruire. Di¬
stribuens eis partem expacio¬
sa latitudine silue quatinus
insuescerent uiuere potius
exagricultura quã scłarib
rapinis inhiantes in reiciarẽt
iterum reclusione obscura. Qis¬

Expanded text:
ium. Quam plures vero ibi remanebant et in morem famulorum servitutis obsequia promittebant. Sed vir Dei magis studebat illis servire, distribuens eis partem ex spatiosa latitudine silvae, quatinus consuescerent vivere potius ex agricultura, quam saecularibus rapinis inhiantes, inreciarentur iterum reclusione obscura.
Abbreviated transcription (Latin):
Extendebatur. et enim nor̃a
sanctitatis eius per tetã aqͥ¬
taniam. nec minus ꝑ om̃eri
britaniam: transgrediens ad
usq germaniam. In tantum¬

Expanded text:
Extendebatur etenim nomen sanctitatis eius per totam Aquitaniam nec minus per omnem Britanniam, transgrediens eciam usque ad Germaniam. Mult
Abbreviated transcription (Latin):
nimitas reuocauit. Officiũ
uirile pertemptans. sic q deuo¬
ta ad talem głam destinata. co¬
to animo festinabat ut si fie¬
Iri posset tam longinquũ
iter intra unam horam o̾e
transigeret. Et ita ipsum ur¬
gebat mulionem. ut uelocita¬
te uehicłi omni animositate
festinans. Prestabat uero ei
comitatum atq consortium
iulia conuirginalis eius. Et
cumiter agerent. dixit ad eã¬
sit dña soror quia nouissima
uado. sed prior patior. Et sic fa
lalia. Cum gͦ colonie emeri¬
tensium urbi appropinquas¬
set sc̃a eulalia obmauit ei
qudam iudeus. et dixit ei.

Expanded text:
nimitas reuocauit offi| cium uirili pertemptans. Sicque deuota ad talem gloriam| distinata. Toto animo festinauit ut si fiere possit tam| longingum iter . intra una hora omni transigerit . et ita ipsum| urguibat molionem in uelucitate uehiculi . omni animosita| te festinans . praestabat uero ei comitatum atque consor| cium . iulia conuirginalis eius . et cum iter agerit . dixit ad easit domina soror . quia nouissima| uado sed prior patior. Et sic faclalia. Cum ergo coloniae emeretensium urbi ad| propinquasset sancta eulalia . obuiauit eam quidam iudeus| et dixit ei
Abbreviated transcription (Latin):
sonmo fuisset illusus. ne¬
gant quenquam esse pro
forib. ex suomet ingeni¬
o comectantes neminem
nocte posse uigilare: ne dũ
illi crederent in illo noctis
horrore iacere ante alie¬
na limina sacerdotem.
Id q auiciano facile per¬
suasum: rursum solui¬
tur insoporem. Sed mox
ui maiore concussus ex¬
clamat martinum stare
pro forib: sibi ideo nullã
quietem animi corporis¬
q permitti.

Expanded text:
somnio fuisset inlusus, nesomnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti.
Abbreviated transcription (Latin):
dam comitis noue¬
uatis barbaram nimis
et ultra ommnes cruentã
feritatem. Hic rabido spi¬
ritu ingressus turonus
ciuitatem. sequentibus
cum miserabili facie or¬
dinib catenatis: diuersa
perdendis parari uibet ge-¬
nera penaꝵ: disponens po¬
stero die atconita ciuita¬
te ad opus tam triste ꝓ¬
cedere. Quod ubi marti¬
no compertum est: solus
paulo ante mediam no
ctem ad pretorium bestie
illius tendit. Sed cum
profunde noctis silentio
quiescentib cunctis nul¬
lus forib obseratis pate¬
ret ingressus: antelimi¬
na cruenta prosternit᷑.
Interea auiciamus gra¬
ui sonmo sepultus:an¬
gelo ingruente percellitur.
Seriuis inquit dei ad tua
limina iacet: et tu quies¬
cis: Qua ille uoce percep¬
ta lecto suo turbatus excu¬
titur. Conuocatis q ser¬
uis trepidus exclamat
martinum ẽe pro forib.
Irent protinus: claustra
rescrarent: ne dei seruus
pateretur iniuriam. S
illi ut est omnium na¬
tura seruoꝵ. uix prima
limina egressi: irridenteᷤ
dominum suum quod

Expanded text:
dam comitis noveratis barbaram nimis, et ultra omnia cruentam feritatem. Hic rabido spiritu ingressus Turonum civitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diversa perdendis parari jubet genera poenarum, disponens postera die attonita civitate ad opus tam triste procedere. Quod ubi Martino compertum est, solus paulo ante medictem ad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ed quoniam multe
uirtutes sunt que
orbis totus experitur de qͥ¬
b ad nos nec minima pars
ut opinor attingit: uel al¬
la que uicinitas experitur
indicamus. Inuitatus aͥ
lndegisilus cinomannoꝵ
ep̃s quodam loco diocesis
sue ad basilicam beati ui¬
ri et nomine et reliquiis
consetrandam: celebrata
solemnia inuocantes no¬
men sc̃ĩ martini. duo pa¬
ralitici gressum. cecus qͣ
imus uisum recepit.
ugustus enim qui¬
dam ciuis urbiscu¬
ronice. dum nimium re¬
num dolore laborat: cõ¬
tractis pedib et prope ad
ipsos reductis renes pessi¬
me debilitatur. In qua
infirmitate: per duoꝵ
annoꝵ curricula labora¬
uit. Deinde a suis cõmo¬
nitus: basilicam sci expeti¬
it. Ibiq per septem dieł ie¬
iunans et orans: dempto do¬
lore. directisq pedib. sanꝰ
abscessit.

Expanded text:
ed quoniam multae virtutes sunt, quas orbis totus experitur, de q ad nos nec minima pars, ut opinor, adtingit, vel illa quae vicinitas experitur indicamus. Invitatus autem Badegyselus Cenomannorum episcopus quodam loco diocesis suae ad basilicam beati viri et nomine et reliquiis consecrandam. Celebrata solemnia, invocantes nomen sancti Martini, duo paralytici gressum, caecusque unus visum recepit. 36. Agustus enim quidam civis urbis Turonicae, dum nimium renium dolore laborat, contractis pedibus et prope ad ipsos reductus renes, pessime debilitatur; in qua infirmitate per duorum annorum curricula laboravit. Deinde a suis commonitus, basilicam sancti expetiit, ibique per septem dies ieiunans et orans, dempto dolore directisque pedibus, sanus abscessit.
Abbreviated transcription (Latin):
dum uir dei beatus leonardus
perugil meditaret᷑ in lege do¬
mini die ac nocte diuulgaba¬
tur opinio eius apud uniuer¬
sos multiplici sermone. Qua¬
ꝓpt̾ rex frantie ip̃m ad se accer¬
siri per honorabiles legatos iꝰ¬
sit cui et dixit. L.conarde homo
dei. deprecor te ut nusꝙͣ disce¬
dens in palatio meo mecum
mancas: quousq infulam põ¬
tificalem sicut dignus es a me
suscipias. Erat enim iam cle¬
ricus. humilis et mansuetus.
Cui sanctus leonardus respõ¬
dit. Si scdm iura parentum
mcoꝵ cum regib francie mi¬
litare uoluissem: optime tex
bone scio. quia in tua aula ĩ¬
ter mediocres non fuissẽ. ue¬

Expanded text:
um vir Dei beatus Leonardus pervigil meditaretur in lege Domini die ac nocte, divulgabatur opinio eius apud universos multiplici sermone. Quapropter rex Franciae ipsum ad se accersiri per honorabiles legatos iussit, cui et dixit: 'Leonarde, homo Dei, deprecor te, ut nusquam discedens in palatio meo mecum maneas, quousque infulam pontificalem, sicut dignus es, a me suscipias'. Erat enim iam clericus humilis et mansuetus. Cui sanctus Leonardus respondit: 'Si secundum iura parentum meorum regibus Franciae militare voluissem, obtime scio, bone rex, quia in tua aula inter mediocres non fuissem.
Abbreviated transcription (Latin):
rat regib. ut tale pro dei amo¬
re tale sancirent cdictum: q̃¬
timis quociensq intrarent
aut secus transirent ciuitait̃
remensium quicinq in iũ¬
culis seu in carcerib fuissẽt
detenti: confestim sine ullo
impedimento dimitterentur
liberi. Quod usq hodic. et ser¬
uatur. Si qñ quippe rex galli¬
e ad predictam urbem uenit:
onmes ex carcerib absoluti
exeunt. et ad reddendas gras
obuiam ei prosiliunt. Ad imi¬
tationem uero boni magistri
temigii. Leonardus bonꝰ dis¬
cipulus hoc ip̃m ocpetiit a
rege humilimis precib: qua
detinerentur. si cos uoluisset
uisitare omnino soluerentur:
quem rem a rege cum beniuo¬
lentia impetrauit. Qui ubi¬
cunq in carceratos audiebat:
non piger ad coꝵ ab solitio¬
nem totis.uiscerib concͤ¬
rebat. Sci Iebat enim istd̾¬

Expanded text:
rat regibus, ut tale pro Dei horat regibus, ut tale pro Dei honore sanctirent edictum, quatinus quotienscumque intrarent aut secus transirent civitatem Remensium, quicumque in vinculis seu in carceribus fuissent detenti, confestim sine ullo impedimento dimitterentur liberi, – quod usque hodie conservatur; si quando quippe rex Galliae ad praedictam urbem divertitT omnes ex carceribus absoluti exeunt et ad reddendas gratias obviam ei prosiliunt, – ad imitationem ergo boni magistri Remigii Leonardus bonus discipulus hoc ipsum expetiit a rege humillimis precibus, quadetinerentur, si eos ipse voluisset visitare, omnino solverentur. Quam rem a rege cum benivolentia impetravit, et ubicumque incarceratos esse audiebat, non piger ad eorum absolutionem totis viribus concurrebat. Sciebat enim s
Abbreviated transcription (Latin):
claris parentib ex¬
stitit natus. Collaterales uero
clodouei regis francie parentes
euis erant: et inter satellices
palacii. primatum iusticie ptꝰ
regem habebant. Ip̃e aut̃ rex
clodoueus in primordio sue eta¬
tis. scd̃m morem gentilium fu¬
it paganus. Sed per predicatio¬
nem sc̃i remigii remensium
archiẽp̃i ad fidem xp̃i conu̾sus.
factus est xp̃ianus. Qui deni¬
q scd̃m uerba testium ueridi¬
coꝵ: puerum leonardum sus¬
cepit de sacro fonte: ob paren¬
tum nobilium carissimum
amorem. Puerautem leonar¬
dus postꝙͣ euasit incrementa
pucrilia: adolescens factus inxͣ
consuetudinẽ parentele rega¬
lis. noluit implicari milicia:
sed sp̃u diuino tactus. pocius
uoluit sequi archipontificis re¬
migu uestigia. Cui salutaria
montta non ut surdus audi¬
tor intendebat: uerum ut pͣ¬
dens et futurus uerbi dei semi¬
nator. in secretarium cordis au¬
dita reponebat. Nam sicut pre¬
dictus pontifex beatus remi¬
gius olim francigenis suase¬

Expanded text:
claris parentibus extitit natus. Conlaterales vero Clodovei regis Franciae parentes eius erant et inter satellites palatii primatum militiae post regem habebant. Ipse autem rex Clodoveus in primordio suae aetatis secundum morem gentilium fuit paganus, sed per praedicationem sancti Remigii Remensium archiepiscopi ad fidem Christi conversus, factus est christianus. Qui denique secundum verba testium veridicorum puerum Leonardum suscepit de sacro fonte ob parentum nobilium carissimum amorem. 2. Puer autem Leonardus postquam evasit incrementa puerilia, adolescens factus, iuxta consuetudinem parentelae regali noluit implicari militia, sed Spiritu divino tactus, potius voluit sequi archipontificis Remigii vestigia. Cuius salutaria monita non ut surdus auditor intendebat, verum ut prudens et futurus seminator in secretarium cordis audita reponebat. Nam sicut praedictus pontifex beatus Remigius olim Francigenis suase
Abbreviated transcription (Latin):
primeuum tempus est
id est puericia. Scd̾a adolestẽ¬
cia uel iuuentus que aucto¬
ritate sacti eloquii unum sit
dicentis. letare iuuenis in
adolescentia tua. Tercia au¬
tem: senectus accipitur.

Expanded text:
primaevum tempus est, id est pueritia. Secunda, adolescentia vel juventus. Quae auctoritate sacri eloquii unum sunt dicentis: Laetare, juvenis, in adolescentia tua . Tertia autem, senectus accipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sticana. ut sunt in uss¬
bus seruuloꝵ:quas nos
rustici galli tripetias. uõ
scolastici. aut certe tu qͥ
de gretia uenis tripodas
nuncupatis. Ergo hoc se¬
cretum beati uiri pauꝑ
ille captatum. cum el ar¬
chidiaconus dare tunicã
distulisset. irrupit: dissi¬
mulatum se aclerico q̃¬
rens: algere deplorans.
Nec mora sc̃s paupere ñ
uidente intra anifibalũ
sibi tunicam latenter
eduxit: pauperemq cõ

Expanded text:
sticana, ut sunt istae in usisticana, ut sunt istae in usibus seruulorum, quas nos rustici Galli tripeccias, uos scholastici aut certe tu, qui de Graecia uenis, tripodas nuncupatis –: hoc secretum beati uiri pauper ille captatus, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset , inrupit, dissimulatum se , a clerico querens, algere deplorans. nec mora, sanctus paupere non uidente intra amphibalum sibi tunicam latenter eduxit pauperemque co
Abbreviated transcription (Latin):
uo primo igitur tẽ¬
pore relictis seolis le¬
ato me uiro iunxi: paucos
post dies euntem ad ecclesi¬
am sequebanur. Incerim
ei seminudus. hybernis in¬
sib pauper occurrit:orans
sibi uestimentum dari. Tñc
ille arcessito archiacono iꝰ¬
sit algentem sine dilatione
uestiri. Deinde secretarium
ingressus. cum solus ut erat
illi consuetudo resideret: hãc
enim sibi etiam in ecclesia
solitudinem permissa cle¬
ricis libertate prestabat
cum quidem in alio secre¬
tario presbiteri residerẽt.
uel salutationib uacãtes.
uel audiendis negotus oe¬
cupati: martinum uero
usq in cam horam qua
solempnia populo agi cõ¬
suetudo deposceret sua so¬
litudo cohibebat. Ilud nõ
pretersbo: quod in secreta¬
rio sedens. nunquam ca¬
thedra usus est. Namin
ccelesia nemo unquam
illum sedere conspexit: si¬
cut quendam nuꝑ testor
deum non sine mco pudore.
uidi sullimi solio et quasi¬
regio tribimali celsa sede
residentem. Sedebat aut̾
martinus in sellula ru¬

Expanded text:
uo primo igitur tepore relictis scholis beato me uiro iunxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi uesille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consenim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat, cum quidem in alio secretario presbyteri sederent, uel salutationibus uacantes uel audiendis negotiis occupati: Martinum uero usque in eam horam, qua sollemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit, sicut quendam nuper, testor Deum, non sine pudore uidi suregio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinum in sellula ru
Abbreviated transcription (Latin):
lacius saporis intimi lum̃ ape¬
riat. Cui simile est quod ma¬
cheus ait. Et cum sedisset.:
accesserunt ad eum discipłi
eius. Et aperiens os suum:
docebat cos dicens. Bcati pau¬
peres sp̃u. R̾ Sacerdotes euis ĩ

Expanded text:
latius saporis intimi lumen aperiat. Cui simile est quod Matthaeus ait: Et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docebat eos dicens: Beati paupere
Abbreviated transcription (Latin):
contraxeit interpellare¬
tur: nec esset uirtus atoz
facultas ad reddendum q
mutuerat: in carcere co¬
artatur. Deniq cum uide¬
ret creditor quod ẽo nichil
extorquere posset. quia ni¬
chil habebat. nec esset qui
ei manum miscd̃ie porri¬
geret: arctius eum in ũ¬
cula constringit Negatoq
cslo potuq: dicebat. Ego
te faciam ad omnium do¬
cumentum fame tabesce¬
re: donec omnia reddas. H
autem cum agerentur.
sci antistitis reliquie que
suessonicum inpagum fe¬
rebantur. per plateam pre¬
teribant. cluditisq um¬
ctus psallentium uoctbus
ceauit ut eum uirtus scĩ
antistitis uisitaret. Sta¬
timq dissolutis ligami¬
nib: nullo retinente ba¬
silicam sesm̃ ingreditur.
Dehinc a deuotis redemp¬
tus: a nexu debiti abso¬

Expanded text:
contracxerat, interpellaretur, nec esset virtus atque facultas ad reddendum quae mutuaverat, in carcere coartatur. Denique, cum videret creditor, quod ei nihil extorqueri possit, quia nihil habebat, nec esset qui ei manum misericordiae porregeret, artius cum in vincula constringit, negatoque cibo potuque, dicebat: 'Ego te faciam ad omnium documentum fame tabescere, donec omnia reddas'. Haec autem cum agerentur, sancti antistitis reliquiae, quae Sessionico in pago ferebantur, per plateam praeteribant. Auditasque vinctus psallentium voces, oravit, ut eum virtus sancti antistitis visitaret; statimque dissolutis ligaminibus, nullo retcnente, basilicam sanctam ingreditur. Dehinc a devotis redemptus, a nexu debiti abso
Abbreviated transcription (Latin):
uidam ex autisiodorẽ¬
si malulfus nomine.
deferentium manib ad
beati martini sepulchrũ
iactatus est. Qui iugi ora¬
tioni et ieiunio incũbẽs.¬
pedes quos intortos exhi¬
tate retulit in usum cõ¬
suetum durectos. Et ita
sc̃i uirtute quodammo¬
do reformatus est: ut qui
alioꝵ manib deportaba¬
tur: propriis firmatus
uestigiis. presentib no¬
bis consurgeret sospes.
censi territorio carruca
deuectus: uenit ad scãm
basilicam. Qui dieb ml¬
tis iacens ad ostium illud
quod secus baptisterium
egessum: beati antistitis
implorabat auxilium.
Factum est autem ut u¬
na die iacens grauius ex¬
tra solitum corqueretur.
ita ut uicini de proximo
ad eius uoces concurre¬
rent. Dissoluebantur au¬
tem ligature neruoꝵ eiꝰ.
et dirigebatur: propterea
erat dolor intolerabilis. Et
sic tribuente pano ere
ctus super plantas flens
pre gaudio.: populo testã¬
te surrexit. Qui continuo
clericus factus. et in sospi¬
tate firmatus: ad domũ
regressus est.

Expanded text:
uidam ex Autisiodorensi Mallulfus nomine deferentibus manibus ad beati Martini sepulchrum iactatus est. Qui iugi oratione et ieiunio incumbepedes quos intortos exhitate retulit in usum consuetum directos; et ita Sancti virtute, quodammodo reformatus est, ut qui aliorum manibus deportabatur, propriis firmatus vestigiis, praesentibus nobis, consurgeret sospes. nensi territorio carruca devectus, venit ad sanctam basilicam: qui diebus multis jacens ad ostium illud, quod secus baptisterium egressum, beati Antistitis implorabat auxilium. Factum est autem, ut una die jacens gravius extra solitum torqueretur, ita ut vicini de proximo ad ejus voces concurrerent. 1043 Dissolvebantur autem ligaturae nervorum ejus, et dirigebantur, propterea erat dolor intolerabilis; et sic, tribuente pactus super plantas, flens prae gaudio, populo teste surrexit. Qui continuo clericus factus et in sospitate firmatus, ad domum regressus est.
Abbreviated transcription (Latin):
luit conformare. le.
nus introrsum contra¬
cte. et ad se conuiicte:
inuicem adheserunt. Cũ¬
q dolorib maxinus ue¬
uaretur:uiam ingredi¬
tur dicens. Si ad basili¬
cam sc̃i martini abiero.
protinus hec abscedit ĩ¬
firmitas. Confido enim
quod et michi subueni¬
et. qui sepe talia per fe¬
rentib est misertus. B
cum ita ageret: et in¬
ceptum ut poterat car¬
peret iter: manus ei
slico separate sunt. nõ
tamen directis digitis.
At uero ubi ad locum
sc̃m accessit et orationẽ
fudit: Potinus ablato
omni dolore solidatis di¬
gitis. manus liberas cũ
gr̃aꝵ extulit actione.

Expanded text:
luit conformare. CAPUluit conformare. CAPUnus introrsum contractae et ad se invicem conjunctae adhaeserunt. Cumque doloribus maximis vexaretur, viam ingreditur, dicens: Si ad basilicam sancti Martini abiero, protinus haec abscedet infirmitas. Confido enim quod et mihi subveniet, qui saepe talia perferentibus est misertus. Haec cum ita aieret, et incoeptum, ut poterat, carperet iter, manus ejus illico separatae sunt non tamen directis digitis. At vero ubi ad locum sanctum accessit, et orationem fudit, protinus ablato omni dolore, solidatis digitis, manus liberas cum gratiarum retulit actione.