comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sermonis ergo usia quod sẽꝑ sit
ds̃ significat ingenitiaũ ut cuuis
ł genitiappellatio quomodo
sit declarat. hoc ẽ quod ñ exalio
sitpat̃ net exefilius ⁊ Species hic
uidet᷑ eẽ diuersi : Speciesutiq
distincta. sed in distincta diui¬
nitas: quȩris quomodo hoc ꝓba¬
ripossit etiã increaturis osten¬
dã diuersã speciem diuersaini¬
tia : Implerisq et unã eẽ sub¬
stantiã:⁊ et descripturis exem¬
plũproferã: Itaq siin hisquȩ
mortalia s̃ hoc potest conue¬
nire quẽ ad modũ patris et filu
et sp̃s diuinitatilegẽ cuiusdã
necessitatis in pꝰonunt:¬

Expanded text:
sermonis. Ergo οὐσὶα, quod semper sit sermonis. Ergo οὐσὶα, quod semper sit Deus, significat: ingeniti autem, ut tu vis, vel geniti appellatio quomodo sit, declarat, hoc est, quod non ex alio sit Pater, nec ex se Filius. Species hic videtur esse diversa. Species utique distincta, sed indistincta divinitas. 101. Quaeris quomodo hoc probari possit? Etiam in creaturis ostendam diversam speciem, diversa initia in plerisque, et unam esse substantiam, et de Scripturis exempla proferam. Itaque si in his quae mortalia sunt, hoc potest convenire; quemadmodum Patris et Filii et Spiritus divinitati legem cujusdam necessitatis imponunt
Abbreviated transcription (Latin):
substantiȩ qualitatẽ: Multi
enimut dixi filii sed diuersitas
filioꝵꝰ alius ꝑnaturã alius ꝑ
grãm : multȩ treature inuisi¬
biles et uisibiles: Inuisibiles
ut principatus et potestates
throniet dominaciones : Visi¬
bilesu tsolluna. stellȩ. homo t̃rȩ⁊
Ergo diuersȩ species. et diuersȩ
creaturarũ substantiȩs̃.: Itaq
siuellis propͥeta tẽ creaturȩ ali¬
cuius exprimere aut solẽ uit
lunã nominabis aut stellas. et
sic intellegit᷑ qd sit qđ significandũ
putaueris: Ceterũ sifactũ di¬
cas aut creatum quod int̃dũ
filiũ dicunt qr multa factaet
creatas̃ non ꝓpͥetatẽ substan¬
tiȩ uideris significas se sed
speciem qualitatis: aliud enĩ
substantia aliud qualitas ẽ
Deni quediximus etalibiusiã
ita interp̃tatos latinos ut sub¬
stantiã dicerent: Vsia autẽ dĩ
cũ dr̃ qui daliud significatur
unius litterȩ mutato ordine.
ꝓpt̃sonũ et c̃pendiũ decorẽq

Expanded text:
substantiae qualitatem; multi substantiae qualitatem; multi enim, ut dixi, filii, sed diversitas filiorum: alius per naturam, alius per gratiam. 99. Multae creaturae invisibiles et visibiles: invisibiles, ut Principatus et Potestates, Throni et Dominationes: visibiles, ut sol, luna, stellae, homo, terra. Ergo diversae species, et diversae creaturarum substantiae sunt. Itaque si velis proprietatem creaturae alicujus exprimere, aut solem, aut lunam nominabis, aut stellas: et sic intelligitur quid sit, quod significandum putaveris. 100. Caeterum si factum dicas aut creatum, quod interdum Filium dicunt; quia multa facta et creata sunt, non proprietatem substantiae videris significasse, sed speciem qualitatis. Aliud enim substantia, aliud qualitas est. Denique diximus et alibi, οὐσίαν ita interpretatos Latinos, ut substantiam dicerent. Οὐσὶα autem Dei cum dicitur, quid aliud significatur, unius litterae mutato ordine propter sonum et compendium decoremque
Abbreviated transcription (Latin):
potestatis sit ñnaturȩ: Cũ enĩdico
genitũ ñ propͥetatẽ naturȩ: sed
significitionẽ generationis ex¬
p̃s siet hocex emplis euidentiorib
ad probabo⁊ Nã sigeneralit̃ dicã
filiũ net addã cuiꝰ potest intellegi
et filius hominis et filius iniqui¬
titis. et filius pestilentiȩ et filius
duboli sicut deiudeis scriptura
tes tatur: et quod inusuẽ et fet̾
pecudis et pullicolũbarũet
ideo in appellatione filiorũ
ñẽ exp̃ssio significatanaturȩ ::
atiũsinaturã de signare deside¬
ro aut hominẽ nuntu pabo aut
equũ nominabo aut a uẽdicã
ut natura possit intellegi.⁊
Itaergo sinaturã cupio desig¬
narẽ diuinã dm̃uerũ debeo
nominare : Cũ aũ filiũ dico ge¬
neratũ significo: Cũ patrẽ quoq
dico generas sedeclaro: Non ergo
hinc naturȩ discretionẽfacias
cũ sit hoc significatoriũ gene¬
rantis et geniti ⁊ significato¬
riaaũ huĩ modi exprimunt

Expanded text:
potestatis sit, non naturae. Cum enim dico potestatis sit, non naturae. Cum enim dico genitum, non proprietatem naturae, sed significationem generationis expressi; et hoc exemplis evidentioribus approbabo. Nam si generaliter dicam Filium, nec 725 addam cujus, potest intelligi et filius hominis, et filius iniquitatis, et filius pestilentiae, et filius diaboli, sicut de Judaeis Scriptura testatur : et quod in usu est, et foetus pecudis, et pulli columbarum. Et ideo in appellatione filiorum non est expressio significata naturae. At vero si naturam designare desidero, aut hominem nuncupabo, aut equum nominabo, aut avem dicam, ut natura possit intelligi. 98. Ita ergo si naturam cupio designare divinam, Deum verum debeo nominare. Cum autem Filium dico, generatum significo: cum Patrem quoque dico, generasse declaro. Non ergo hinc naturae discretionem facias, cum sit hoc significatorium generantis et geniti: significatoria autem hujusmodi exprimunt
Abbreviated transcription (Latin):
stantiȩ ⁊ aut quẽ ad modũ int̃dũ
dict in operatus et factus ñ s̃
unius naturȩ : neque enim dis¬
cretionẽ faciunt ingeniti et
inoperati neq distantiã uolunt
ẽẽ int̃genitũ ł creatũ: modo
ut creatura filium dicant: Dict̃
ergo qr pat̃ omnẽ causã hocẽ ȩtian
sic̃ grecidict̃ suꝑ gressus cũ exalio
creat̾ ñ sit ñ sit filius utiq sub¬
stantia sit ñ aliunde principiũ
habens ł causã exqua sit : Et
id eo in quiunt alia talis substan¬
tia eẽñ pot est: quia om̃a expatre
dõ habent subsistendi causam.
Vndeñ eẽ ueris imile dicunt ut
filius quia ex patreẽ et exsecausa
ñhabet ut sit sed ex patre similis
sit patricũ pat̾ exalio causañ habet
Filius auut ipsi allegant cẽñpo¬
tuerit nisi hocipsũ expatreut eẽt
acceperit ideo que in genitũ et
genitũ dict̃ et̃ dissimilẽ quasi uͦ
quodalibi sepeiam dixi generatio

Expanded text:
stantiae; aut, quemadmodum interdum stantiae; aut, quemadmodum interdum dicunt, inoperatus et factus non sunt unius naturae. Neque enim discretionem faciunt ingeniti et inoperati, neque distantiam volunt esse inter genitum vel creatum, modo ut creaturam Filium dicant. 96. Dicunt ergo quia Pater omnem causam, hoc est αἰτίαν, sicut Graeci dicunt, supergressus, cum ex alio creatus non sit, non sit filius; cum utique substantia sit, non aliunde principium habens vel causam, ex qua sit: et ideo, inquiunt, alia talis substantia esse non potest, quia omnia ex Patre Deo habent subsistendi causam. Unde non esse verisimile dicunt, ut Filius quia ex Patre est, et ex se causam non habeat ut sit, sed ex Patre, similis sit Patri: cum Pater ex alio causam non habeat, Filius autem, ut ipsi allegant, esse non potuerit, nisi hoc ipsum ex Patre ut esset, acceperit. 97. Ideoque ingenitum et genitum dicunt esse dissimilem; quasi vero, quod alibi saepe jam dixi, generatio
Abbreviated transcription (Latin):
subpetere ut de eo qđ genitũ ñ sit
dicatur ingenitũ. Nã et mun¬
dũ pleriq: ingenitũ eẽdixeñ ẽt
materiã rerũ om̃iũ greci¬
rim dicant quasi saluã materi¬
alẽ in genitã cẽ memorar̃
Vident igit᷑ in hoc uerbo p̃ro¬
gatiuã quandã potestatis cẽ.
ñ possenisi forte hoc uerbo
sibi honorare dm̃ uidentur. quo
filosophi mundũ puta uer̃ eẽ
donandũ.: Nũ quidergosic inge¬
nitus pat̃si c̃mundus absit.⁊
aut hic solus dm̃ decet sermocũ
ds̃ ultra sermonũ om̃iũsit ãbitũ:
Nihiligitur p̃tiosũdõ in eo ser¬
mone qui com munis possit eẽ
cũ ceteris: sed tam̃ quẽ ad modũ
uultis inestimabilis sit huiꝰ p̃¬
rogatiua sermonis. quȩ ñ aucto¬
ritate aliqua designatur sed
ur̃o estimat᷑ arbitrio: : Quo igit᷑
hoc ꝓficit ut. ex uerbo uelitis
facereint̃ patrẽ et filiũ distanti¬
ã naturȩ distantiã potestatis:
Ingenitus inquit et genitus
ñ pos s̃ unius eẽnaturȩ atq sub¬

Expanded text:
suppetere, ut de eo quod genitum non sit, dicatur ingenitum. Nam et mundum plerique ingenitum esse dixerunt, et materiam rerum omniu dicunt, quasi silvam materialem, ingenitam esse memorarunt. Vident igitur in hoc verbo praerogativam quamdam potestatis esse non posse, nisi forte hoc verbo sibi honorare Deum videntur, quo philosophi mundum putaverunt esse donandum. Numquid ergo sic ingenitus Pater, sicut mundus? Absit. Aut hic solus Deum decet sermo, cum Deus ultra sermonum omnium sit ambitum. Nihil igitur pretiosum Deo in eo sermone, qui communis possit esse cum caeteris. 95. Sed tamen quemadmodum vultis, inaestimabilis sit hujus praerogativa sermonis, quae non auctoritate aliqua designatur, sed vestro aestimatur arbitrio. Quo igitur hoc proficit, ut ex verbo velitis facere inter Patrem et Filium distantiam naturae, distantiam potestatis? Ingenitus, inquit, et genitus non possunt unius esse naturae atque sub
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ gloriã inquiunt &ope¬
rationẽ similis ẽ & ꝓpterea
imago dĩ dicitur filius. Ergo
siperaliqua non perom̃a similis
propartesimilis ꝓpartedissimi¬
lis: Huic autẽ ꝓpositioni consequers
ẽ : ut si ex parte similis non in toto ẽ
ꝓparte sit dĩ imago composita :
Acꝑ hoc sequitur ut & ipse
compositus uideatur cuiussit
imago. Composita autẽ si ex
parte similitudinẽ seru& imago
ei: exparte similis eẽ non possit :
Sed qui similem secundũ unita

Expanded text:
109. Secundum gloriam, inquiunt, et ope109. Secundum gloriam, inquiunt, et operationem similis est, et propterea imago Dei dicitur Filius. Ergo si per aliqua, non per omnia similis, pro parte similis, pro parte dissimilis. Huic autem propositioni consequens est, ut si ex parte similis, non in toto est, pro parte sit Dei imago composita: ac per hoc sequitur, ut et ipse compositus videatur, cujus sit imago composita. Composita autem si ex parte similitudinem servet, imago ejus ex parte similis esse non possit. 110. Sed qui si
Abbreviated transcription (Latin):
sed pleriq: eandem sectã sequentes.
disputationis genere discordare
seputant ab his quidis similem
patrisꝑ om̃a filiũdicunt. Ideo
horũ quoq qui similem dicunt
filiũ sed non unius substantiȩ
cũ patre : ineptias discutiamus:
Sedquȩ non unius naturȩ sunt
forte secundũ speciem similia
dicas dissimilia secundũ ueritatẽ:
Nã & lactis &niuis & stagnialben¬
tis concolorspecies : discrepantĩt
seruant distantis naturȩ : Nec
differentia naturarũ specierũ
similitudine coloratur : Quomo¬
doigitur isti similem dicunt
patrem & filiũ qui unitatẽ substan¬
tiȩ negant : an secundũ formam
ficorũ incolore similem putant:
sed hȩc corporis sunt : hȩc composi¬
tionem quandã indicant: Quomꝰ
Autẽ inuisibili similitudinem
secundũ colorẽ aptamus auc
forma: aut quomodo creatura
potest similis eẽ creators
quomodo splendor gł &s carac¬
ter
substantiȩ ei : sidiuersa gła ut
illidicunt diuersa substantia ẽ:

Expanded text:
Sed plerique eamdem sectam sequentes, disputationis genere discordare se putant ab his, qui dissimilem Patri per omnia Filium dicunt. Ideo horum quoque qui similem dicunt Filium, sed non unius substantiae cum Patre, ineptias discutiamus. 107. Sed quae non unius naturae sunt,forte secundum speciem similia dicas, dissimilia secundum veritatem. Nam et lactis et nivis et cygni albentis concolor species est, sed discrepantiam servat distantis naturae; nec differentia naturarum specierum similitudine coloratur. 108. Quomodo ergo isti similem dicunt Patrem et Filium, qui unitatem substantiae negant? An secundum formam et figuram et colorem similem putant? Sed haec corporis sunt, haec compositionem quamdam indicant. Quomodo autem invisibili similitudinem secundum colorem aptamus aut formam? Aut quomodo creatura potest esse similis increato? Quomodo splendor gloriae, et character substantiae ejus ; si diversa gloria, ut illi dicunt, diversa substantia est.
Abbreviated transcription (Latin):
suc cessionis heredes. Diuersa qui¬
dem infiliis & parente principia
sed humanȩ conditionis una
natura nec tamen dissimilitudo
ortus similitu dine substantiȩ preiu¬
dicauit. Similis ergo filius patri
&ĩã in his qui propter humanȩ
conditionis fragilitatem simili¬
tudinis plenituditu dinem habe

Expanded text:
successionis haeredes ? Diversa quisuccessionis haeredes ? Diversa quidem in filiis et parente principia, sed humanae conditionis una natura; nec tamen dissimilitudo ortus similitudini substantiae praejudicavit. Similis ergo filius patri etiam in his, quae propter humanae conditionis fragilitatem similitudinis plenitudin
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente generat& non expec¬
tauit uiriꝰlis femineiq coitus
sollemne cõmertiuembs a rouero
nostra nisiuirilis ieta femine¬
as sexus genitalia sulcis nitu¬
ralib obducat semina: intrauis¬
ceranescit materna formari
Et tam̃ cũ generationis fuerit
ciusi diuersa carnis tam̃ in xp̃o
cum hominib: omnibus unana¬
turaẽ : Partus enimuirginis
ñnaturã mutauit. sed gene¬
randiusumnouauit: Deniq
caro decarnenata ẽ Habuit
ergo de suo uirgo quod traderet
Non enimali enũ deditmat̃ sed
proprium euisceribus suis contu¬
ut Inusitatomodo sedusitato
munere : Habuit igitur cirnẽ
uirgo quã naturȩ sollemnis
iuretrans scripsit infetum
Cademigitur secundũ carnẽ ge¬
nerantis mariȩ genitiq natũra:
cundum animae rationabilis. &
ut expressius dicamus chumanae
nr̃iq: corporis ueritatem: quid
aũt de ipso loquamur: Adam
quicum sit formatus elimo terrȩ
generauit utiq: filios suȩ consor¬
tis naturae participes generis

Expanded text:
ginem superveniente generata, non exspectavit virilis femineique coitus solemne commercium: caro vero nostra, nisi virilis juxta femineusque sexus genitalia sulcis naturalibus obducat semina, intra viscera nescit materna formari; et tamen cum generationis fuerit causa diversa, carnis tamen in Christo cum hominibus omnibus una natura est. 104. Partus enim Virginis non naturam mutavit, sed generandi usum novavit. Denique caro de carne nata est. Habuit ergo de suo Virgo, quod traderet; non enim alienum dedit mater, sed proprium e visceribus suis contulit inusitato modo, sed usitato munere. Habuit igitur carnem Virgo, quam naturae solemnis jure transcripsit in fetum. Eadem igitur secundum carnem generantis Mariae, genitique natura, cundum animae rationabilis, et ut expressius dicamus, humani nostrique corporis veritatem. 105. Quid autem de ipso loquamur Adam, qui cum sit formatus e limo terrae, generavit utique filios suae consortes naturae, participes generis,
Abbreviated transcription (Latin):
sed quod diuinũ est non mutatur :
Quodergomutabatur non utiq diuinũ
Sensusigitur ꝓfitiebat humanus.
Sensu mergo suscepit humanũ ł tut
sciamus quia secundũ hominẽ
loquebatur: prȩmisit supra
dicens : Puerautem conforta¬
batur etcres cebat et imple¬
batur sapientia et grãdĩ erat
cumillo: Et puernr̃ȩ nom̃
aetatis ẽ nec confortariuirt᷑
poterat dĩ nec crescereds̃ nec
altitudo sapientiȩ dĩ neo pleni¬
tudo diuinitatis impleri : quȩ
igitur implebatur: erat ñdĩ sed
nr̃a sapientia : Nam quo modo
implebatur quiut omnia im
cietat aut matrem scriptũ ẽ enĩ
Prius quã sciat puerpatrẽ aut
matrẽ accipietuir tũtẽ damasci
& spolia samariȩ. Sapientia
enimdi futura et occulta non
fallunt. : Ex ꝑs aute magniti¬
onis infantia ꝑhumanam
utiq in prudentĩa: quos ad huc
ñ didicit ignorat : seduerendũ
ẽ inquit : nes iduos principales
sensus aut geminam sapien¬
m̃⁊ Numquid cũs & diuini¬
tatem eiadoramus et carnẽ.

Expanded text:
sed quod divinum est, non mutatur: quod ergo mutatur, non utique divinum. Sensus igitur proficiebat humanus; sensum ergo suscepit humanum. 73. Et ut sciamus quia secundum hominem loquebatur, praemisit supra dicens: Puer autem crescebat et confortabatur et implebatur sapientia; et gratia Dei erat cum illo . Et puer, nostrae nomen aetatis est: nec confortari virtus poterat Dei, nec crescere Deus, nec altitudo sapientiae Dei, nec plenitudo divinitatis impleri. Quae igitur implebatur, erat non Dei, sed nostra sapientia. Nam quomodo implebatur, qui ut omnia impciebat aut matrem? Scriptum est enim: Priusquam sciat puer patrem aut matrem, accipiet virtutem Damasci et spolia Samariae . Sapientiam enim Dei futura et occulta non fallunt: expers autem agnitionis infantia, per humanam utique imprudentiam, quod adhuc non didicit, ignorat. 75. Sed verendum est, inquis, ne si duos principales sensus aut geminam sapienm: 'Numquid cum et diuinitatem eius adoramus et carnem,
Abbreviated transcription (Latin):
ũquid etiã cũ dicimꝰ quiaani¬
mã rationabilem et intellectꝰ
panima rationabiliet intellec¬
tꝰ capaciincarnesua fuit: sed ani¬
mã rationabilẽ et intellectꝰ ca¬
pacẽ et ipsam humanã et eiꝰdẽ

Expanded text:
Numquid etiam cum dicimus quia animam rationabilem et intellectus pro anima rationabili et intellectus capaci in carne sua fuit, sed animam rationabilem et intellectus capacem, et ipsam humanam, et ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
libro euidentibus
testimoniis scriptura¬
rum. docuimus a posto¬
los et prophetas Illos
ad prophetandũ. hos ad
cuuangelizandum a scõspũ
sicut a patre & a filio destina¬
tos. Nunc adicimus quod
omnes iure mirentur & dubi¬
tare non possint Quia spĩ¬
spm̃ misit. ita & filium dĩsps̃

Expanded text:
libro evidentibus testimoniis Scripturarum docuimus apostolos et prophetas, illos ad prophetandum, hos ad evangelizandum a sancto Spiritu, sicut a Patre et a Filio destinatos: nunc adjicimus quod omnes jure mirentur, et dubitare non possint, quod SpirSpiritum misit, et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
Intuerenunc nequid eum
fortenondeceat : aut sibi
displicet arriane: detrahe
eum de patris filii que consor¬
tio : Sed sidetrahere uolu¬
eris cȩlum suprate uerti
uidebis. quia uirtus eorũ
omnis a spuest: Sidetra¬
here uolueris indm̃tibi prius
mittenda est manus. quia
dĩ sp̃s est : Sed quomodo
de trahes eum quialta scru¬

Expanded text:
. 170. Intuere nunc, ne quid eum forte non deceat: aut si tibi displicet, Ariane, detrahe eum de Patris Filiique consortio. Sed si detrahere volueris, coelos supra te reverti videbis; quia virtus eorum omnis ab Spiritu est . Si detrahere volueris, in Deum tibi prius mittenda est manus; quia Deus Spiritus . Sed quomodo detrahes eum, qui alta scru
Abbreviated transcription (Latin):
igitur intrarotamẽ: uita sub
lege uita sub gr̃a eo quod iu¬
dex intraeccłam sit. lex intra
deus ẽ in occulto etcircumcisio
cordis intraeccłe sacramentũ
ẽ Nedilla uidea intra ecđam
dequa scriptumest. notus
iniudea ds̃: Ergo sicut rota
intra rotam currit. similit̃
alȩstabant et alȩuolabant.
Similiter et seraphim duabus
alis faciemet duabus alis¬
pedes uolabant et duabus
uolabant : nam hic quoq
spiritalis sapientiȩ sacra¬
mentum est: stant tem¬
porauolant tempora.
stant p̃teritauł futura.
et quasi alȩ seraphimita
faciem dĩ uel pedes uolant.
eoquodindõ quinec princi¬
piumnec finem habet om̃is
abhac cognitione principii
eius et finis cursus tempo¬
rum feriatur. Stant ergo
preteritauł futura prȩ¬
sentia uolant.: Neque res
principueius uel finis
archana quȩ non sunt: Habes
prȩsentia : sed laudato non
discute: Seraphiminde fes¬
sis uocibus laudant ettu
discutis. quodutiq cum

Expanded text:
igitur intra rotam est vita sub igitur intra rotam est vita sub Lege, vita sub gratia; eo quod Judaea intra Ecclesiam sit, Lex intra daeus est in occulto: et circumcisio cordis intra Ecclesiam sacramentum est. Sed illa Judaea intra Ecclesiam, de qua scriptum est : Notus in Judaea Deus: ergo sicut rota intra rotam currit, similiter alae stabant, et alae volabant. 163. Similiter et Seraphim duabus alis faciem, et duabus pedes velabant, et duabus volabant. Nam hic quoque spiritalis sapientiae sacramentum est. Stant tempora, volant tempora: stant praeterita, volant futura: et quasi alae Seraphim, ita faciem Dei, vel pedes velant; eo quod in Deo qui nec principium nec finem habet, omnis ab hac cognitione principii ejus et finis cursus temporum feriatur. Stant ergo praeterita vel futura, praesentia volant. Ne quaeras principii ejus, vel finis arcana, quae non sunt. Habes praesentia: sed laudato, non discute. 164. Seraphim indefessis vocibus laudant, et tu discutis? Quod utique cum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s : Itaq cumhabeat consor¬
tium regni. quid obstat quo¬
minus sp̃m scm̃ intellegamꝰ
a quo esuas missus est
neque enimpaulo pos sum
auctore dubitare: cuius sen¬
tentiã inactibus apostoloꝵ
lucas euangelista sic ꝓbauit.
ut scriberet : Deniq sic
habes dicente paulo: Bene
plebemistam et dic: Aure
audietis et non intellegetis.
et uidentes uidebitis et non
misit esaiam⁊ Sisp̃s̃ misit
num excelsũ et eleuatũ et
plenaerat domꝰ maiestatis
cius. et seraphrm stabant
incircuitu eius. et duab: alis
naest uniuersa terra maies¬
tatis eiꝰ : Sistabant sera pbrm
quomodo uolabant. si uola¬
bant quomodo stabant
si hoc non pos sumus conpre¬
hendere. quomodo dm̃ con¬
p̃hendere uolumus quem
non uidemus: sed sicut
rotã intraro tamuidit ꝓphe¬
tacurrentem qđ utiq ñ ad
corporalis refertur speciem
uisionis sed adutrius que
grãm testamenti: quia terens
uit ascõrum : sic et ista sibi con¬
cinens ut superioribus poste¬
riora respondeant: Rota

Expanded text:
 Itaque cum habeat consortium regni, quid obstat quominus Spiritum sanctum intelligamus, a quo Esaias missus est? Neque enim Paulo possumus auctore dubitare, cujus sententiam in Actibus apostolorum Lucas evangelista sic probavit, ut scriberet. Denique sic habes, dicente Paulo: Bene plebem istam, et dic: Aure audietis, et non intelligetis; et videntes videbitis, et non misit Esaiam. Si 698 Spiritunum excelsum et elevatum, et plena erat domus majestatis ejus: et Seraphim stabant in circuitu ejus; sex alae uni, na est universa terra majestate ejus . 161. Si stabant Seraphim, quomodo volabant? Si volabant, quomodo stabant? Si hoc non possumus comprehendere, quomodo Deum comprehendere volumus, quem non videmus? 162. Sed sicut rotam intra rotam vidit propheta currentem quod utique non ad corporalis refertur speciem visionis, sed ad utriusque gratiam Testamenti; quia teres vita sanctorum sit, et ita sibi concinens, ut superioribus posteriora respondeant. Rota
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa dixerint nullus er¬
rauit quia et pateruidet᷑
infilio quidixit : qui meui¬
dit uidit et patrem. et fili¬
us uidetur inspũquia sicut
quid ormis et exsurgeamor¬
tuis. et in lucescettibix̃p̃s .⁊
Et paulus cum oculos perdi
ait : Adhoc enimtibiuis
sum ut constituerem temi¬
nis trum et tes tẽ quibus
uidistime et inquibus uisu¬
rus es : Namet prophȩte
uidebant : Vnaigiturui sio
una p̃ceptio . una maiestas.
Annegamus etiam dño maies
uirginemaria quia non alt̃
xp̃s sed unus est: et ante scła
ex patre ut dĩ filius natus. et
in seculo ut homo carnis as¬
sũptione generatus. Quidaũ
dicam: quia sicut pateret
filius ita etiam sp̃s inmacu¬
latus est et omñps. Quia

Expanded text:
diversa dixerint, nullus erdiversa dixerint, nullus erravit; quia et Pater videtur in Filio, qui dixit: Qui me videt, videt et Patrem . Et Filius videtur in Spiritu; quia sicut qui dormis, et exsurge a mortuis, et illucescet tibi Christus . Et Paulus cum oculos perdidait: Ad hoc enim tibi visus sum, ut constituerem te ministrum et testem quibus vidisti me, et in quibus visurus es . Nam et prophetae videbant. 168. Una igitur visio, una praeceptio, una majestas. An negamus etiam Dominum majvirgine Maria? Quia non alter Christus, sed unus est: et ante saecula ex Patre, ut Dei filius natus; et in saeculo, ut homo carnis assumptione generatus. 169. Quid autem dicam, quia sicut Pater et Filius, ita etiam Spiritus immaculatus est et omnipotens ; quia
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatis etregnilicet inpa¬
trefilio que et scõspũcognos¬
cere: Nampleriquedicunt
patrem dm̃. habes ciab hoc
tempore uisum ⁊ Paulussp̃m
dix̃ . lucas probauit iohannes
euuangelis taadfilium re¬
tulit ⁊ sic enim scriptum ẽ
defilio : Hȩc loautus ẽ
ih̃s et abiit ͤabs condit se ab
his: Cum autem tanta sig¬
na fecis set coramhis noncre¬
debant in eum. ut sermo¬
prophȩte esaiȩ impleretur
quemdixit : Dñe quis credi¬
dit auditu inostroet brachi¬
ũ dñi cui re uelatum est.
Propterea non poterant
credere: quia iterũ dixit esaias:
Exceciuit oculas eorum: et
indurauit coreorum ut non
uideant oculis et corde in¬
tellegant et conuertantur
et sanabo eos Hȩc dix̃ esaias
quando uidit maiestatem eiꝰ.
etlo cutus est de eo: Ipsa
uerba dix̃ iohannes dixis se
esaiam. et maiestatem ei filu
a paruisse. euidentis sime
reuelauit: Paulus autem
spm̃ bȩc dixisse memorauit.:
Vndeigitur is tadiuersitas
diuersitas quidem uerboꝵ
non sensuumest : Nam licet

Expanded text:
majestatis et regni licet in Patre, Filioque, et sancto Spiritu cognoscere. Nam plerique dicunt Patrem 699 Deum ab Esaia hoc tempore visum , Paulus Spiritum dixit, Lucas probavit , Joannes Evangelista ad Filium retulit. Sic enim scriptum est de Filio : Haec locutus est Jesus, et abiit, et abscondit se ab his. Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non credebant in eum; ut sermo Esaiae impleretur, quem dixit: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est ? Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Esaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum, ut non videant oculis, et corde intelligant, et convertantur, et sanabo eos . Haec dicit Esaias, quando vidit majestatem ejus, et locutus est de eo. 166. Ipsa verba dixit Joannes dixisse Esaiam, et majestatem ei Filii apparuisse evidentissime revelavit: Paulus autem Spiritum haec dixisse memoravit. Unde igitur ista diversitas? 167. Diversitas quidem verborum, non sensuum est. Nam licet
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃s autem sci est: ut et super
sit⁊ Itaq ex uerbis prophe¬
ticis spectare licet quemad¬
modũ ossadudum resolutoꝵ
mẽbroꝵ. conpagedis ꝑsa
informã rediuiui corporis
uiui ficante spũ reuertant᷑
et in suos artus fauilla con¬
crescat: sensuprius anima¬
ta coeundiquam speciere¬
formata uiuendi :: Non¬
ne in factisimilitudine uni¬
tatem diuinere cognoscimꝰ
potes tatis sic suscitat
sp̃s sicut et dñs in passione
ꝓpria suscitauit: cum subito
in momento oculi de functoꝵ
sepulchrapatuer̃. et redi¬
uiua corpora surrexerede
tumulis mortis. quȩ fetore
det̃so acuitȩ odore reparato.
expirantium fauille spiran¬
tium faciem receperunt.
Habet ergosps quod habet xp̃s:
habet igitur quod habet ds̃.
quia om̃a quȩ habet pater
habet filius ⁊ Ideoq dixit.
om̃aquȩ pat̃ habet mea sunt .

Expanded text:
Spiritus autem sancti est, ut et super Spiritus autem sancti est, ut et super sit. Itaque ex verbis propheticis spectare licet quemadmodum ossa, dudum resolutorum membrorum compage dispersa, in formam redivivi corporis, vivificante Spiritu, revertantur; et in suos artus favilla concrescat, sensu prius animata coeundi, quam specie reformata vivendi. 151. Nonne in facti similitudine unitatem divinae recognoscimus potestatis? Sic suscitat Spiritus, sicut et Dominus in passione propria suscitavit; cum subito in momento oculi defunctorum sepulcra patuerunt, et rediviva corpora surrexere de tumulis , mortisque fetore deterso, ac vitae odore reparato, exspirantium favillae spirantium faciem receperunt. 152. Habet ergo Spiritus, quod habet Christus: habet igitur quod habet Deus; quia omnia quae habet Pater, habet et Filius; ideoque dixit: Omnia quae habet Pater, mea sunt .
Abbreviated transcription (Latin):
ibũ genuflectant: Hoc nom̃
utrum habeat sp̃s conside¬
remus: sed scriptum est.:
omne nomen : quod ergo
habet pater et filius: habet
et sp̃s. pernaturalis nomi¬
nis unitatem. XUIIII¬
sp̃s suscitat mortuos.
uiuificat ⁊ Suscitataũ etiã
sp̃s perquemds̃ suscitat.
quia scriptum est.  Viuifi¬
cauit et mortalia corpora
ut̃a perin habitantem sp̃m
eius inuobis.: Tamenne in¬
firmã grãmputes. audiquia
et sp̃s suscitat ⁊ Dicit enĩ ꝓphe¬
et ꝓphetaui sic̃mandauit mͥ.
et intrauit in eos sp̃s uitȩ̨
et uixerunt. et steter̾ in pe¬
dibus suis congregationĩ¬
mismulta: & infrads̃ dicit ⁊
Scietis qđ egosum dñs cumape¬
riamsepulchraur̃a : ut educã
de sepul chrispopulũmeum
et dibo spmmeum in uos
suum dixerit. num quidaliũ:
suũ diceret : nec hic sp̃s aquat¬
tuor mundipos set uenire
cirdinib: quiauentorum
flitus hicquemuidemus
partis non uniuersitatis est.
et hic sp̃s quouiuimus. singu¬
lorum nonuniuersorũ est

Expanded text:
Jesu genua flectant. Hoc nomen Jesu genua flectant. Hoc nomen utrum habeat Spiritus consideremus. Sed et scriptum est: Iomne nomen. Quod ergo habet Pater et Filius, habet et Spiritus per naturalis nominis unitatem. 149. quod suscitat mortuos: vivificat . Suscitat autem etiam Spiritus, per quem Deus suscitat, quia scriptum est: Vivificabit et mortalia corpora vestra per habitantem Spiritum ejus in vobis . Tamen ne infirmam gratiam putes, audi quia et Spiritus suscitat; dicit enim propheEt prophetavi sicut mandavit mihi, et intravit in eos Spiritus vitae, et vixerunt, et steterunt in pedibus suis congregatio nimis multa . Et infra Deus dicit: Scietis quod ego sum Driam sepulchra uestra, et educam de monumentis populum meum. et dabo spiritum meum in uos suum dixerit, numquid alium psuum diceret, nec hic spiritus a quatuor mundi posset venire cardinibus; quia ventorum flatus hic, quem videmus, partis non universitatis est: et hic spiritus quo vivimus, singulorum non universorum est:
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis. habet sps
quia scriptum est. Sp̃s
diuinus qui est innarib
meis : Habet ds̃ ut scrutet᷑
corda etrenes quia scrip¬
tum est. Dsscrutanscor¬
da etrenes. Habet et
filius quidicebat : Quid
phecis alieni cordis
occulta manifestat: sic̃
supra diximus quia occulta
cordis manifesta fiunt
Et quid miramur siho¬
minum scrutatus
occulta. quiscrutatur
etiã altadĩ: habet ds̃ ut
ueraxsit: quia scriptum ẽ
Sit autem ds̃ uerax omnis
autem homo mendax.
et alibi scriptum est.
Fidelis ds̃ qui non mentit᷑
Num quid mentitur᷑ qui ẽ
docuimus ueritatem
dictum quia et ipsum
iohannes ueritatem
sicut filium nuncupiuit
et inpsalmo ait dauid.
Emittelucemtuam et ue¬
ritatem tuam: ipsame
deduxerunt et adduxer̃
inmontemscm̃tuum et
in tabernaculatua si
lucem hic filium putas.
ergo sps ueritas est
aut̃ si filium putas uerita
et dedit filio nom̃ sicutle¬
gimus ut om̃s in nomine

Expanded text:
divinitatis: habet et Spiritus; divinitatis: habet et Spiritus; quia scriptum est: Spiritus divinus qui est in naribus meis . 146. Habet Deus ut scrutetur corda et renes; quia scriptum est: Deus scrutans corda et renes . Habet et Filius, qui dicebat: Quid c prophetis alieni cordis occulta manifestat, sicut supra divimus , quia occulta cordis ejus manifesta fiunt. Et quid miramur si hominum scrutatur occulta, qui scrutatur etiam alta Dei ? 147. Habet Deus ut verax sit; quia scriptum est: Sit autem Deus verax, omnis autem homo mendax . Et alibi scriptum est: Fidelis Deus, qui non mentitur . Numquid mentitur Spiritusdocuimus veritatem dictum; quia et ipsum Joannes veritatem sicut Filium nuncupavit ? Et in psalmo ait David: Emitte lucem tuam, et veritatem tuam; ipsa me deduxerunt, et adduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua . Si lucem 696 hic Filium putas, ergo Spiritus veritas est: aut si Filium putas veritatet dedit Filio nomen; sicut legimus , ut omnes in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
quod insanitis sinaut̃
prophetent om̃s. intret
autẽ quis idiota uel in¬
fidelis conuincitur ab¬
cordis cius manifesta
fint: etita cadens infaci¬
em ad orabit dm̃ pronun¬
tians quod uere ds̃ est
in uobis ⁊ Ds̃ est ergo qui
adorabitur: ds̃ quimanet
et loquitur in prophetis⁊
Manet autem et loquitur
sp̃s. ergo et sp̃s adoratur:
unum sunt. quia filius om̃a
habet quȩ pater habet: ita
et sp̃s unum est cumpatre
et filio . quia et ipse om̃a
dĩ nouit.: Non enim ex¬
torsit nesit amittentis in¬
iuria: non rapuit. nedim¬
num sit eius cuiuidetur
creptum. ⁊ Neque enuim
aut perindigentiã rapu¬
it aut per excellentiam
uirtutis ualidioris extor¬
sic sed perunita tem pos¬
sidet potestatis: Ergo
si hȩc omnia operatur
unus atq idem sp̃s. quo¬
modo nonds̃ qui om̃a hab&
quȩ ds̃ habet aut con¬
sideremus quid habeat
ds̃. quod non habeat sp̃s
sc̃s: habet ds̃pater diuini¬
tatem habet et filius. in
quohabitat plenitudo

Expanded text:
quod insanitis. Sin autem quod insanitis. Sin autem prophetent omnes, intret autem quis idiota aut infidelis, convincitur aifesta fiunt; et ita cadens in faciem, adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus sit in vobis . Deus est ergo qui adoratur, Deus qui manet, et qui loquitur in prophetis: manet autem et loquitur Spiritus; ergo et Spiritus adoratur. unum sunt; quia Filius omnia habet, quae Pater habet : ita. et Spiritus unum est cum Patre et Filio; quia et ipse omnia Dei novit . Non enim extorsit, ne sit amittentis injuria: non rapuit, ne damnum sit ejus, cui videtur ereptum. Neque enim aut per indigentiam rapuit, aut per excellentiam virtutis validioris extorsit, sed per unitatem possidet potestatis. Ergo si haec omnia operaturunus atque idem Spiritus ; quomodo non Deus, qui omnia habet, quae Deus habet? 145. Aut consideremus quid habeat Deus, quod non habeat Spiritus sanctus. Habet Deus Pater divinitatem, habet et Filius, in quo habitat plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est. Dnm̃ dm̃tuũ
adoribis et ipsi soli seruies.
Aut dicant ubilegerint quia
adorat sps: Dictum .ẽ enĩ
de dĩfilio adorent eum om̃s
angelieius: non lectum est
adoret et sos: Quo modo enĩ
potest adorare qui non inter
famulos et ministros . ẽ.
sed cumpatre et filio seruitia
habet subiecta iustorum
quia scriptum est spuĩ dĩ
seruimus. Adorandus
igitur est nobis. cui serui¬
endum a nobis a postolus¬
m docuit.: Ciiũ
seruimus: hunc
& adoramus
Iuxti quo dscriptum est
Vt eadem sepe repetamus:
Dñm dm̃tuum adorabis & ipsi
soliseruies: Quim quĩ nec
hoc prȩter miserit a postoł
quin et sp̃mdiceret adoran¬
dum: Cum enim docuerimꝰ
quia sp̃s in prophetis est.
nec hoc quis quampossit
ambigere quia persp̃m
prophetia datur: utiq cum
adoratur qui in prophetis ẽ
idem sp̃s adoratur: Itaq
sic habes Si conueniat
uniuersa eccła inunum
et om̃s linguis loquant᷑
intret autemidiota aut
infidelis. nonnedicent

Expanded text:
scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies . 142. Aut dicant ubi legerint quia adorat Spiritus. Dictum est enim de Dei Filio: Adorent eum omnes angeli ejus : non lectum est, adoret Spiritus. Quomodo enim potest adorare, qui non inter famulos et ministros est, sed cum Patre et Filio servitia habet subjecta justorum; quia scriptam est: Spiritui Dei servimus . Adorandus igitur est nobis, cui serviendum a nobis Apostolus docuit: cui autem servimus, hunc et adoramus, juxta quod scriptum est, ut eadem saepe repetamus: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. 143. Quamquam nec hoc praetermiserit Apostolus, quin et Spiritum diceret adorandum. 695 Cum enim docuerimus quia Spiritus in prophetis est, nec hoc quisquam possit ambigere, quia per Spiritum prophetia datur, utique cum adoratur qui in prophetis est, idem Spiritus adoratur. Itaque sic habes: Si conveniat universa Ecclesia in unum, et omnes linguis loquantur, intret autem idiota aut infidelis, nonne dicet
Abbreviated transcription (Latin):
sin sede dĩ sp̃s scs est cum
ipsum regnum dĩ operati¬
o sp̃s sit & sicut scriptũ ẽ
quia non est regnum dĩ
caro et potus. sed iustitia
et pax. et gaudium in spũscõ.
Et ipsecum dicit saluator om̃e
regnũ inscipsum diui sum
destruetur. De inde subici¬
endo quod siinspũdĩ egoeicio
dȩmonia profecto prȩuenit
inuos regnumdĩ: ostendit
potes tatem. : Nos gra: illena¬
tura. Habetigitur consortiũ
regnicũ patre et filio etiã sp̃s
sc s̃ quiunius naturȩ. unius
dominationis. unius etiam
potestatis est .XXI¬

Expanded text:
si in sede Dei Spiritus sanctus est, cum si in sede Dei Spiritus sanctus est, cum ipsum regnum Dei operatio Spiritus sit, sicut scriptum est: Quia non est regnum Dei esca et potus, sed justitia et pax, et gaudium in Spiritu sancto ? Et ipse cum dicit Salvator: Omne regnum in se ipsum divisum destruetur . Deinde subjicicit: quodsi in spiritu dei ego eicio daemonia, profecto praeuenit in uos regnum dei, simul ostenditpotestatem: nos gratia, ille natura. 158. Habet igitur consortium regni cum Patre et Filio etiam Spiritus sanctus, qui unius naturae, unius dominationis, unius etiam potestatis est.
Abbreviated transcription (Latin):
illud mediocre qđ dethrono
dĩ exire fluium legimus.
Sic enim habes dicente iohanne
aeuangelista:. Et oftendit
mibi flumen aquȩ uiue splen¬
didũ tã quã cristallum ꝓcedens
desede dĩ et agni et inmedio
plateȩ eiꝰ et exutraq parte
lignumuitȩ. faciens fructus
duo deciem: Persingulos
menses reddent fructum
suum et folia ligni ad medici¬
nam om̃iũ gentium . Hic ẽ
utiq fluuuis de dĩ sede pro¬
bibit qui credit in xp̃m sicut
ipseait.: Siquis sitit uenut
adme et bibat : Quicredit
mine sicut dixit scriptura
flumina deuentre eius flu¬
entaquȩ uiuȩ : hoc aũ dicebat
sede : Neque enim a qua
adluit dĩ sedem : Deniq
đđ non supra sedem dĩdix̃
sed supracȩlos ẽẽ. quam¬
libet illamintellegas a quã
quia scriptum .ẽ. Et aqua
dent nomen dñi ⁊ Lau¬
dent dix̃ non laudet.
Namsi aquȩ elementum
uoluis set intellegilaudet
utiq dixis set : Dicendo aut̃
pluralit̃ : uirtutes uoluit
aestimari ⁊ Et quid mirũ

Expanded text:
illud mediocre, quod de throno Dei exire fluvium legimus. Sic enim habes, 697 dicente Joanne evangelista: Et ostendit mihi flumen aquae vivae, splendidum tamquam crystallum, procedens de sede Dei et agni: in medio plateae ejus, et ex utraque parte lignum vitae, faciens fructus duodecim, per singulos menses reddens fructum suum, et folia ligni ad medicinam omnium gentium . 154. Hic est utique fluvius de Dei sede probibit qui credit in Christum, sicut ipse ait: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Hoc autem dicebat sede; neque enim aqua abluit Dei sedem. Denique David non supra sedem Dei dixit, sed supra coelos esse, quamlibet illam intelligas aquam; quia scriptum est: Et aquae dent nomen Domini . Laudent, dixit, non laudet. Nam si aquae elementum voluisset intelligi, laudet utique dixisset: dicendo autem pluraliter, virtutes voluit aestimari. 156. Et quid mirum,
Abbreviated transcription (Latin):
proximum eamq: colligen¬
tẽmanipulos suaemessis¬
aliter eã accepit uxorem
nisi calciamentũ eius ante
soluis cuiuxor debebatur
exlege : historia simplex.
sed alta mysteria: Aliud enĩ
litteram sensum torqueamꝰ :
propequidam pudor & hor¬
ror in uerbo est si ad cõmix¬
tionis corporea e consu&u¬
dinem sententiã intellec¬
tumq: referamus: Designa¬
batur autem futurus exiu¬

Expanded text:
proximum, eamque colligenproximum, eamque colligentem manipulos suae messisaliter eam accipit uxorem, nisi calciamentum ejus ante solvisset, cui uxor debebatur ex Lege . 70. Historia simplex, sed alta mysteria; aliud enim litteram sensum torqueamus, prope quidam pudor et horror in verbo est, si ad commixtionis corporeae consuetudinem sententiam intellectumque referamus. Designabatur autem futurus ex Ju
Abbreviated transcription (Latin):
hocloco non aduirũ sed ad
diuinitatem referre : Quid
est enimtenere quod possint
cum dixerit baptista postme
uenit qui ante me factus est.
hocest supra meritum meũ
factus. supra meam gratiam
temporecarnis posterior di¬
uinitatis honore uenerabilis
Post meenim uenit temporis
est : priormeerat: aecernita¬
tis: Ante me factus est : hono¬
ris: qui &iam in carnationis
misterium supra humanã
est gratiam: Denique inin¬
ferioribus quid supra con¬
texuis set expressit dicens:
Post meuenit uir. cuius non
sum dignus calciamenta por¬
tare : praestantiam utiq:
dignitatis non aeternitatẽ
diuinegenerationis expo¬
nens : quod eo usq: ad in car¬
nationem pertinet. ut trpũ
inominibus misticicalcia¬
menti ante p̃miserit: lege
enim proximo de functiuel
fratri copula deferebatur
eius uxoris ut semen fratris
uel proximiresuscitar&.
uN dequia ruht licet ipsa
alienigena: tamen quiama¬
ritum habuerat exiudaeis
qui reliquerat superstitẽ

Expanded text:
hoc loco non ad virum, sed ad hoc loco non ad virum, sed ad divinitatem referre. Quid est enim tenere quod possint; cum dixerit Baptista: Post me venit, qui ante me factus est; hoc est, supra meritum meum factus, supra meam gratiam, tempore carnis posterior, divinitatis honore venerabilis? Post me enim venit, temporis 510 est: prior me erat, aeternitatis: ante me factus est, honoris; quia etiam Incarnationis mysterium supra humanam est gratiam. 69. Denique in inferioribus quid supra contexuisset expressit dicens: Post me venit vir, cujus non sum dignus calciamenta portare ; praestantiam utique dignitatis, non aeternitatem divinae generationis exponens. Quod eousque ad incarnationem pertinet, ut typum in hominibus mystici calciamenti ante praemiserit. Lege enim proximo defuncti vel fratri copula deferebatur ejus uxoris; ut semen fratris vel proximi resuscitaret . Unde quod Ruth, licet ipsa alienigena; tamen quia maritum habuerat ex Judaeis, qui reliquerat superstitem
Abbreviated transcription (Latin):
perfluum fuit. quem iam car¬
nis expressione signa uerat :
quo exemplo: inposteriorib:
quoque & agnum p̃misit. qui
tollere peccatum mundi: &
ut in carnatum intellegeres
quem ante memorauerat: ait :
hic est dequo antedixi: Post
meuenit uir. qui ante mefactꝰ
est : hoc est uirum dixi: non
dm̃ factum: sedut ipsũ in car¬
natum declarar& eẽ qui an¬
tesecula erat: neduos filios
crederemus ait. qui a prior
meerat : Namsifactus est ad
diuinam generationẽ re¬
tuliss&. quidopus fuerat ut
adhuc adder& tertiũ atq ite¬
rar& quod supra dixerat: sed
quia ante deincarnationetan¬
tum dixerat postmeuenit uir
qui anteme factus est: ideo ad¬
didit quia priormeerat qm̃
diuinitatis a &ernitas fuerat
exprimenda: & h aec est cau¬
sa prȩlationis ut merito ante¬
latus uideatur. qui proprii
patris sempina uirtus est : Dat
tamen intellectus spiritalis
ubertas ut excurrere & eua¬
gariad concludendos libeat
arrianos qui uolunt factum

Expanded text:
perfluum fuit, quem jam carperfluum fuit, quem jam carnis expressione signaverat. 67. Quo exemplo in posterioribus quoque et agnum praemisit, qui tolleret peccata mundi; et ut incarnatum intelligeres, quem ante memoraverat, ait: Hic est de quo ante dixi: Post me venit vir, qui ante me factus est , hoc est, virum dixi, non Deum factum. Sed ut ipsum incarnatum declararet esse, quia ante saecula erat; ne duos filios crederemus, ait: Quia prior me erat. Nam si, Factus est, ad divinam generationem retulisset, quid opus erat ut adhuc adderet tertium, atque iteraret quod supra dixerat? Sed quia ante de incarnatione tantum dixerat: Post me venit vir, qui ante me factus est; ideo addidit: Quia prior me erat, quoniam divinitatis aeternitas fuerat exprimenda. Et haec est causa praelationis, ut merito antelatus videatur, qui proprii Patris sempiterna virtus est. 68. Dat tamen intellectus spiritalis ubertas, ut excurrere et evagari ad concludendos libeat Arianos, qui volunt factum
Abbreviated transcription (Latin):
miscua consuetudo diuinis.
ut interdum diuinita tẽ xp̃i
incipiant & ad in carnationis
sacramenta descendant : Int̃¬
dum abhumilitate in carnati¬
onis ex ordium sumat: & adglo¬
riam diuinitatis assurgant
ut in proph&is. euangelistis.
frequenter & paulo : Ergo &
hic iuxta memoratam consu¬
&udinem ab in carnationedm̃ĩ
coepit. de eius diuinita tedictu¬
rus non ut confunderet hu¬
mana atquediuina. sed ut
distinguer& uerum arriani
uelut iudaici Cauponesmis¬
cent aquam cum uino: quia
diuinam generationem hu¬
manamq: confundunt. addĩ¬
tatem referentes quod de car¬
nesit dictum: Nec metuo quod
obiecturi uidentur : quia insu¬
perioribus non habet uirum :
sic enim habet qui postmeue¬
nit: seduide ante ibi quid p̃¬
miserit : Verbum in quit ca¬
rofactum est: & ideo non ad¬
didit uirum quia carnẽ dixe¬
rat : Percarnem autẽ is¬
tic uirum intellegimus & ꝑ
uirum carnem: Ergo quia di¬
xerat uerbum carõ factum ẽ
uirum hocloco nominare su¬

Expanded text:
miscua consuetudo divinis, miscua consuetudo divinis, ut interdum a divinitate Christi incipiant, et ad incarnationis sacramenta descendant; interdum ab humilitate incarnationis exordium sumant, et ad gloriam divinitatis assurgant, ut in prophetis, et in evangelistis frequenter, et in Paulo. Ergo et hic juxta memoratam consuetudinem ab incarnatione Domini coepit de ejus divinitate dicturus; non ut confunderet humana atque divina, sed ut distingueret. Verum Ariani, velut Judaici caupones, miscent aquam cum vino; quia divinam generationem humanamque confundunt, ad deitatem referentes, quod de carne sit dictum. 66. Nec metuo quod objecturi videntur quia in superioribus non habet, Virum; sic enim habet: Qui post me venit. Sed videant et ibi quid praemiserit: Verbum, inquit, caro factum est . Et ideo non addidit, Virum; quia carnem dixerat: per carnem autem istic virum intelligimus, et per virum carnem. Ergo quia dixerat: Verbum caro factum est, virum hoc loco nominare su
Abbreviated transcription (Latin):
neratio interomnia &
propter omnia creatura: Na¬
tus ex patre supralegem: factus
exmaria sublege : sed scriptũ¬
est post meuenit uir quiante
me factus est : quia priorme
erat : Vndedicunt: Eccequi
erat. factus est : Ips a uerba pen¬
damus : Post me inquit ue¬
nit uir : Ui rergo est quiue¬
nit ipsequi factus est: uir
autem nomen est sexus: sexus
autem non utique diuinitati.
sed naturȩ deputatur huma¬
nȩ : possem ergo dicereerat
inp̃cognitione quidemcor¬
p̃oris : sed aecernitate uirtu¬
tis : Nam & ecclesia erat &
scĩ erant prȩdestinati ante
secula: sed nonid hoclocodi¬
co sed illud assero factum eẽ
non ad diuinitatẽ sed ad in¬
carnationis pertinere natu¬
ram. sicut ipseiohannes di¬
xit : Hic est dequodixi: post
meuenit uir quiante mefactꝰ
est : Ita que cum geminã sicut
supra dixi in xp̃o substantiã
proposuisset ut utramque
intellegas & diuinitatis &
carnis. hoc loco coepit acar¬
ne : Est enim scripturis pro¬

Expanded text:
neratio, inter omnia et neratio, inter omnia et propter omnia creatura. Natus ex Patre supra Legem, factus ex Maria sub Lege. CAPUvir, qui ante me factus est; quia prior me erat. Unde dicunt: Ecce qui erat, factus est. Ipsa verba perpendamus. Post me, inquit, venit vir . Vir ergo est qui venit, ipse qui factus est. Vir 509 autem nomen est sexus: sexus autem non utique divinitati, sed naturae deputatur humanae. 64. Possem ergo dicere: Erat in praecognitione quidem corporis, sed aeternitate virtutis; nam et Ecclesia erat, et sancti erant praedestinati ante saecula: sed non id hoc loco dico, at illud assero, factum esse non ad divinitatem, sed ad incarnationis pertinere naturam, sicut ipse Joannes dixit: Hic est de quo dixi: Post me venit vir, qui ante me factus est. 65. Itaque cum geminam, sicut supra dixi, in Christo substantiam proposuisset, ut utramque intelligas et divinitatis et carnis, hoc loco coepit a carne. Est enim Scripturis pro
Abbreviated transcription (Latin):
ris diuinis & futura ꝓp̃te¬
ritis dicere. & gerinãin
x põ significare substan¬
tiam diuinitatis & carnis.
nequis aut diuinita tẽ neg&
eius. aut carnem : Namsicut in
esaia habes puernatus est nobis
filius datus ẽ nobis : Ita hic quo¬
que ante p̃misit creaturã car¬
nis & subtexuit assercionẽ
diuinitatis. ut scires non duos
xposs ed unum esse. qui & an¬
tescłã generatus expatresit.¬
& ultimis temporibus creatus
exuirgine : Hoc estꝰ ego sum
illecreatus ex homine creatus
ad causam: qui sum generatꝰ
ante secula : Denĩq: dictu¬
rus dñscreauit me : p̃misit.¬
in principio. ante quamter¬
ram faceret. ante om̃s colles
genuit me : An tecum dicit᷑.
in infinitum retro sineali¬
qua definitione porrigit᷑ :
Deniq: ante abra ham inquit
adam & anteluciferum. Ñ
utique post angelos: sed an¬
tecum dicit non seintraali¬
quem sed omnia intra sedix̃ :
fic enimmoris est aeternita¬
tem dĩ scripturis diuinissig
nificare : Denique alibi
habes: Prius quam fiereNt

Expanded text:
ris divinis, et futura pro praeteritis dicere, et geminam in Christo significare substantiam divinitatis, et carnis; ne quis aut divinitatem neget ejus, aut carnem. 60. Nam sicut in Esaia habes: Puer natus est nobis, et Filius datus est nobis ; ita hic quoque ante praemisit creaturam carnis, et subtexuit assertionem divinitatis; ut scires non duos Christos, sed unum esse: qui et ante saecula generatus sit ex Patre, et ultimis temporibus creatus ex Virgine, hoc est: Ego sum ille creatus ex homine, creatus ad causam, qui sum generatus ante saecula. 61. Denique dicturus: Dominus creavit me, pIn principio antequam terram faceret, ante omnes colles genuit me. Ante, cum dicitur, in infinitum retro sine aliqua definitione porrigitur. Denique, ante Abraham, inquitAdam: et ante Luciferum , non utique post angelos. Sed ante, cum dixit, non se intra aliquem, sed omnia intra se dixit; sic enim moris est aeternitatem Dei Scripturis significare divinis. Denique alibi habes: Priusquam montes