comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonis nr̃is studis occurrunt. ut suo ueluer¬
bo uelscripto nos doceant: Quos cũ paululũ
per transiuimus. inuenimus quem diligimus:
Quia redemptor nr̃t. & si humilitate homo
inter homines. diuinitate tamen super homines
fuit: Cumenim transeunt uigiles. dilectus
inuenitur : quia cum prophetas & apostolos
infra ipsum esse conspicimus illũ quinatura
ds̃ est. esse supra homines consideramus: Prius
ergo non inueniendus queritur: ut post inuex¬
tus strictius teneatur: Sc̃a enim desideria ut
prediximus dilacione crescunt. si autem dilati¬
one deficiunt. desideria nonfuerunt: hoc amore
arsit: quisquis adueritatem pertingere potuit:
hinc namque dauidait: Sitiuit anima mea
addeum uiuum: quando ueniam & parebo
ante faciem di: hinc nos ammon& dicens.
Quaerite faciem eius semper: hinc proph&a
ait: Anima mea desiderauitte in nocte. sed
& spũ meo in precordiis meis demane uigilabo

Expanded text:
bonis nostris studiis occurrunt, ut suo vel verbonis nostris studiis occurrunt, ut suo vel verbo, vel scripto nos doceant. Quos cum paululum pertransimus, invenimus quem diligimus, quia Redemptor noster etsi humilitate homo inter homines, divinitate tamen super homines fuit. Cum ergo transeuntur vigiles, dilectus invenitur, quia cum prophetas et apostolos infra ipsum esse conspicimus, illum qui natura Deus est esse supra homines consideramus. Prius ergo non inveniendus quaeritur, ut post inventus strictius teneatur. Sancta enim desideria, ut praediximus, dilatione crescunt. Si autem dilatione deficiunt, desideria non fuerunt. Hoc amore arsit, quisquis ad veritatem pertingere potuit. Hinc namque David ait: Sitivit anima mea 1547 ad Deum vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei? Hinc nos admonet, dicens: Quaerite faciem ejus semper . Hinc propheta ait: Anima mea desideravit te in nocte, sed et spiritu meo in praecordiis meis de mane vigilabo
Abbreviated transcription (Latin):
inueni: Surgam & circuibo ciuita tem:
peruicos &plateas quaerã quẽ diligit
anima mea: Quae defectum quoque in¬
uentionis ingeminat dicens: quaesi ui
illum & noninueni: Sedquia diu inuen¬
cio non clongat. siquisicio non desis tat.
Adiungit inuenerunt me uigiles quicusto¬
diunt ciuitatem: Num quem dilexit ani¬
ma mea uidistis: Paululum cũ ꝑ transirẽ¬
eos: inueni quem diligit anima mea: Dilec¬
tum namque in lectulo querimus: quando
in praesentis uitae aliquantula requie redemp¬
toris nr̃i denderio suspiramus: Per noctem
quaerimus: quia & si iam in illo mens uigilat.
tamen adhuc oculus caligat: Sed qui dilectũ
suum noninuenit. restat ut surgat. ciuitatẽ
quaerat : idest perangusta & lata gradientes
gia ex quirat: Quia sunt nonnulli & iam
uitȩ saccularis qui imitandũ aliquid habeaN
deaccione uirtutis: Quaerentes autom nos
uigiles inueniunt quicustodiunt ciuitatẽ:
quia scĩ patres qui eccłae statum custodiurł

Expanded text:
inveni. Surgam, et circuibo civitatem, inveni. Surgam, et circuibo civitatem, per vicos et plateas quaeram quem diligit anima mea . Quae defectum quoque inventionis ingeminat, dicens: Quaesivi illum, et non inveni . Sed quia diu inventio se non elongat, si inquisitio non desistat, adjungit: Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. Num quem diligit anima mea, vidistis? Paululum cum pertransieos, inveni quem diligit anima mea . Dilectum namque in lectulo quaerimus, quando in praesentis vitae aliquantula requie Redemptoris nostri desiderio suspiramus. Per noctem quaerimus, quia etsi jam in illo mens vigilat, tamen adhuc oculus caligat. Sed qui dilectum suum non invenit, restat ut surgat, et civitatquaerat, id est per angusta et lata gradientes gia exquirat, quia sunt nonnulli, etiam vitae saecularis, qui imitandum aliquid habeant de actione virtutis. Quaerentes autem nos vigiles inveniunt qui custodiunt civitatem, quia sancti patres, qui Ecclesiae statum custodiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui aut perseuerauerit usque infinem:
hic saluus erit: Etrecepto legis. cauda
hostiae insacrificio iubetur offerri
Incauda quippe: finisest corporis
Et ille bene immolat: quisacrificium
boni operis usque ad finem debite actio
Tunica quippe usque ad talum est: opus
bonum usque ad consum mationemi
Sedmaria cumfler& inclinauit se: & ꝓ¬
spexit in monumentum: Certe iam mo¬
numentũ uacuum uiderat: iam sublatũ
Uidñm nunciarit ¶Quid est quod se iterũ
inclinat lterum uidere desiderat. Sed
amanti semel aspexisse non sufficit:
quia uis amoris intencionem multiplicat
inquisicionis: Quae siuit igitur prius
& minime inuenit: perseuerauit ut quȩ¬
rer&. unde & contigit ut inuenir&
Actum que est ut desideria dilata cresce¬
rent. & crescentia caperent quod in ue¬
nissent: hinc est enim: quod de eodem
sponso ecclesia incanticis canticorũ dicit
Inlectulo meo per noctes quaesiui quem
diligit anima mea: quaesiui illum & non

Expanded text:
Qui autem perseveraverit usque in finem, Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et praecepto legis cauda hostiae in sacrificio jubetur offerri . In cauda quippe finis est corporis; et ille bene immolat, qui sacrificium boni operis usque ad finem debitae perdues. XXXVII, 3. Tunica quippe usque ad talum est opus bonum usque ad consummationem. 2. Sed Maria, cum fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum. Certe jam monumentum vacuum viderat, jam sublatum Dominum nuntiaverat; quid est quod se iterum inclinat, iterum videre desiderat? Sed amanti semel aspexisse non sufficit, quia vis amoris intentionem multiplicat inquisitionis. Quaesivit ergo prius, et minime invenit; perseveravit ut quaereret, unde et contigit ut inveniret, actumque est ut desideria dilata crescerent, et crescentia caperent quod invenissent. Hinc est enim quod de eodem sponso Ecclesia in Canticis canticorum dicit: Iu lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit anima mea; quaesivi illum, et non
Abbreviated transcription (Latin):
lauat lacrimis maculas criminis
Etuox ueritatis impletur. quadicitur.:
Dimissa sunt ei peccata multa: quia dilex̃
multum: Quae enim prius frigida pec¬
cando remanserat: post modum amando
fortiter ardebat: Nam postquam uenit
ad monumentum. ibique corptis dominicũ
non inuenit: sublatum credidit: atque
discipulis nunciauit: Qui uenientes
uiderunt: atque ita esse ut mulier dixe¬
rat crediderunt: Etde eis protinus scrip¬
tum est : Abierunt ergo discipuli ad se¬
m&ipsos. Ac deinde subiungitur: Maria
autem stabat ad monumentum foris
plorans: Qua in repensandum est huiꝰ
mulieris mentem. quanta uis amoris
accenderat : quae amonumento dñi
etiam discipulis recedentibus non recede¬
bat¶ Ex quirebat queni non in uenerat.
flebat inquirendo . & amoris sui igne suc¬
censa : eiusquem ablatum credidit. arde¬
bat desiderio: Unde contigit ut eum sola
tunc uider&: quȩ remansit ut querer&:
Quia nimirum uirtus boni operis
per seuerantia est & uoce ueritatis dicit᷑:

Expanded text:
maculas criminis: et vox Veritatis impletur, qua dicitur: Dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Quae enim prius frigida peccando remanserat, postmodum amando fortiter ardebat. Nam postquam venit ad monumentum, ibique corpus dominicum non invenit, sublatum credidit, atque discipulis nuntiavit. Qui venientes 1545 viderunt, atque ita esse ut mulier dixerat crediderunt. Et de eis protinus scriptum est: Abierunt ergo discipuli ad semetipsos. Ac deinde subjungitur: Maria autem stabat ad monumentum foris plorans . Qua in re pensandum est hujus mulieris mentem quanta vis amoris accenderat, quae a monumento Domini, etiam discipulis recedentibus, non recedebat. Exquirebat quem non invenerat, flebat inquirendo, et amoris sui igne succensa, 1546 ejus quem ablatum credidit ardebat desiderio. Unde contigit ut eum sola tunc videret, quae remansit ut quaereret, quia nimirum virtus boni operis perseverantia est, et voce Veritatis dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
imandu camlisesi de bibimus. siue aliud
Apparuit primo iniudea. deinde ingar¬
lilea : posthaec rursus iniudea. die quo
ascendit incaelum: Aderat eccłae
cumprimo solius uid cȩ terminis clau¬
derctur: Ad est modo cumiudaeis obcus¬
pam perfidie derelictis . transmigrauit
ad gentes. Aderit infuturo cum ante
finem scłi reuertetur adudeam. &
sicut apłs ait. Intrate gencium multi¬
tudine : sic omnis isrł saluus erit: Nouis ÷¬
sime illis apparuit ascendens incaelum.
aderit & nobis ut cum postmortem
sequi mereamur ad caelos: siante mortẽ¬
ad eum inbethaniam unde ascendit.
id est indomum oboedientiae sequi cu¬
bethaniam uenit: quia sicut a postolus
ait. factus est oboediens usque ad mortẽ.
mortem autem crucis: propt̃ quod
& ds̃ illum ex altauit: Venimus ibidem &
nos : si quod ille monet agimus. quod
usque ad mortem : & dabo tibi coronam
uitae: Fitque ipsius gracia largiente.
ut qui nobiscum usque aduitȩ huius ter¬

Expanded text:
manducamus, sive bibimus, sive aliud manducamus, sive bibimus, sive aliud Apparuit primo in Judaea , deinde in Galilaea, post haec rursum in Judaea die quo ascendit in coelum. Aderat Ecclesiae, cum primo solius Judaeae terminis clauderetur, adest modo, cum Judaeis ob culpam perfidiae derelictis transmigravit ad gentes. Aderit in futuro, cum ante finem saeculi revertetur ad Judaeam, et, sicut Apostolus ait, intrante gentium multitudine, sic omnis Israel salvus erit . Novissime illis apparuit ascendens in coelum . Aderit et nobis, ut eum post mortem sequi mereamur ad coelos, si ante mortem eum in Bethaniam unde ascendit, id est, in domum obedientiae, sequi cuBethaniam venit, quia, sicut Apostolus ait, Factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, propter quod et Deus illum exaltavit . Venimus ibidem et nos, si quod ille monet agimus, quod usque ad mortem, et dabo tibi coronam vitae . Fitque, ipsius gratia largiente, ut qui nobiscum usque ad vitae hujus ter
Abbreviated transcription (Latin):
peregrinum eẽ putantes. adhospitium
uocauerunt : aderit & nobis. cũ peregri¬
nis & paupcribus. quaecumque possumus
bona libenter impendimus : Aderit no¬
bis infractione pastis. cum sacramenta
acsimplici conscientia sumimus: Appa¬
ruit in abdito desua resurrectione loquen¬
tibus: ad est nobis modo. eius dono idẽ
agentibus: ad erit nobis semper cum
tes: de eius gratia locuturi conuenimus
Apparuit cumforib: clausis intus iude¬
orum metu residerent: A pparuit cum
minorato eodem metu. apertis eum
gressibus in montis uerticem quȩrerent.
Ad fuit quandam confortaturus suo spũ
eccłam cum infidelibus premer&ur.
beretur: Adest eidem & nunc cum in¬
clinato ud fidemic almine regali terrar
qui cuit persecutionis: & omnis mundi
sublimitas a postollcis est subdita uestigis
cum necessaria uitae temporalis recta
intencione curamus: iustisq nr̃is labo¬
ribus subsidium suae pietatis ad iung&.
cum iuxta apostoli monita: Siue

Expanded text:
peregrinum esse putantes ad hospitium peregrinum esse putantes ad hospitium vocaverunt ; aderit et nobis cum peregrinis et pauperibus, quaecunque possumus, bona libenter impendimus. Aderit et nobis in fractione panis, cum sacramenta ac simplici conscientia sumimus. Apparuit in abdito de sua resurrectione loquentibus; adest et nobis modo ejus dono idem agentibus. Aderit nobis semper cum,tes, de ejus gratia locuturi convenimus . Apparuit, cum foribus clausis intus Judaeorum metu residerent . Apparuit cum minorato eodem metu apertis eum gressibus in montis vertice  Al., verticem quaererent . Adfuit quondam confortaturus suo Spiritu Ecclesiam, cum ab infidelibus premeretur.beretur. Adest eidem et nunc cum inclinato ad fidem culmine regali terror quievit persecutionis, et omnis mundi sublimitas apostolicis est subdita vestigiis. cum necessaria vitae temporalis recta intentione curamus, justisque nostris laboribus subsidium suae pietatis adjungit cum, juxta Apostoli monita, sive
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit eis in eodem loco ianuis clausis.
ubi erat thomas. S exto postdies octo
quando erat cumeis & thomas. Septimo
piscantibus admare tyberiadis. octauo
inmonte galileae. quod hodierna lectio¬
ne audiuimus . Nono recumbentibus illis
undecim apparuit die quoascendit incȩ¬
lum. Decimo uiderunt eum ipsa die non
iam in terra positum. sed eleuatũ in aera
caelosque petentem. dicentib sibi angłis:
sic ueniet quem ad modũ uidistis eum euntẽ
incaelũ: hac ergo frequencia corporalis
suae manifestationis ostendere uoluit
dñs ut diximus : I n om̃i loco se bonorum
desideriis diuinitus esse presentẽ Appa¬
ruit namque ad monumentũ lugentibus.
aderit & nobis absentiae eius recordatio¬
ne salubriter contristatis: Occurrit
reuertentibus amonumento. ut agnita
resurrectionis gaudia praedicarent:
aderit & nobis dumbona quae nouimus
proximis fideliter ad nuntiare gaudemus:
Apparuit infractione panis his qui se

Expanded text:
apparuit eis in eodem loco januis clausis, apparuit eis in eodem loco januis clausis, ubi abierat Thomas. Sexto post dies octo quando erat et cum eis Thomas. Septimo piscantibus ad mare Tiberiadis. Octavo in monte Galileae, quod hodierna lectione audivimus. Nono recumbentibus illis undecim apparuit, die quo ascendit in coelum. Decimo viderunt eum ipsa die non jam in terra positum, sed elevatum in aera, coelosque petentem, dicentibus sibi angelis: Sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum . Hac ergo frequentia corporalis suae manifestationis ostendere voluit Dominus, ut diximus, in omni loco se bonorum desideriis divinitus esse praesentem. Apparuit namque ad monumentum lugentibus: aderit et nobis absentiae ejus recordatione salubriter contristatis. Occurrit revertentibus a monumento, ut agnita resurrectionis gaudia praedicarent: aderit et nobis dum dona quae novimus proximis fideliter annuntiare gaudemus. Apparuit in fract
Abbreviated transcription (Latin):
secutore doctorem eccłȩ fecit: uel quan¬
do inparadysum & tercium caelum
raptus. audiuit archana uerba quȩ non
licebat homini loquiꝰ Etsicut alibi dicit
mysterium euuangelii. quod ab homine
non accepit: perrcuelationem ihu xp̃i¬
dicit: Deciesuero uisum ut diximus
post resur rectionum dñm. euuangeliorũ
nobis & actuum apostolorum prodit
historia: ubi ipso resurrectionis suae
die quinquics apparuisse legitur:
Primo quidem mariȩ magdalenȩ flenti
ad monumentum : deinde ei mariae
& alteri eiusdem nominis feminȩ regre¬
dientib amonumento nunciare disci¬
pulis quȩ ibi compererant: Occurrens
apparuit: tercio sẏmoni p&ro. quarco
cleophe & socio eius. cum quibus ipse gra¬
diens inemaus ibidem in panis fractione
cognitusest: Quimox reuersi hierosoly¬
mam inuenerunt discipulos loquentes.
quia surrexit dñs uere & apparuit sy¬
moni: Namplenius alibi quando symo¬
ni apparuerit non legitur: Q uinto

Expanded text:
secutore Ecclesiae doctorem fecit; vel quansecutore Ecclesiae doctorem fecit; vel quando in paradisum et tertium coelum raptus, audivit arcana verba, quae non licet homini loqui , et sicut alibi dicit mysterium Evangelii, quod ab homine non accepit, per revelationem Jesu Christi didicit. Decies vero visum, ut diximus, post resurrectionem Dominum, Evangeliorum nobis et Actuum apostolorum prodit historia. Ubi ipso resurrectionis suae die quinquies apparuisse legitur. Primo quidem Mariae Magdalenae flenti ad monumentum. Deinde eidem Mariae, et alteri ejusdem nominis feminae, regredientibus a monumento nuntiare discipulis, quae ibi compererant occurrens apparuit. Tertio Simoni Petro. Quarto Cleophae et socio ejus, cum quibus ipse gradiens in Emmaus ibidem in panis fractione cognitus est; qui mox reversi Hierosolymam invenerunt discipulos loquentes: Quia surrexit Dominus vere, et apparuit Simoni. Nam plenius alibi quando Simoni apparuerit non legitur. Quinto
Abbreviated transcription (Latin):
tueris adiutor: Contere brachium pecca¬
toris & maligni : Quampietatis suae
prȩsenciã. non tantum nobis uerbo pro¬
misit. sed & uidentibus designauit indi¬
cuis : Cumpost resurrectionẽ suam disci¬
pulis sepius usque addiem quo caelos
petiit apparuit : eorumque ammos
ammonendo. increpando. sp̃s scĩ donũ
tribuendo roborauit: E quibus quidẽ
apparitionibus decem solummodo in
euuangelistarum scriptis inuenimus
Sedplures fuisse doc& apłs dicens.
& resurrexit tertia die scđm scriptu¬
ras : & uisus est coephe & posthaec unde¬
cim: Deinde uisus est plusquam quingentis
fratribus simul: deinde uisusest iacobo.
deinde apłis omnibus: N ouissime autem
omnium tamquam abortiuo. uisus est¬
& mihi : Quibus enim locis uel tẽporib
factȩ sint uisiones. quas commemorat
signoramus T antum scrmus. quia qđ
sibi nouissime uisum ẽe dñm confirmat
post ascensionem eius factum est : uel
quando illum decaelo adloquens. deper¬

Expanded text:
tu eris adjutor. Contere brachium peccatu eris adjutor. Contere brachium peccatoris et maligni . Quam pietatis suae praesentiam non tantum nobis verbo promisit, sed et evidentibus designavit indiciis, cum post resurrectionem suam discipulis saepius, usque ad diem quo coelos petiit, aadmonendo, increpando, Spiritus sancti donum tribuendo, roboravit. E quibus quidem apparitionibus decem solummodo in evangelistarum scriptis invenimus, sed plures fuisse docet Apostolus dicens: Et resurrexit tertia die secundum Scripturas, et visus est Cephae, et post haec undecim, deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul, deinde visus est Jacobo, deinde apostolis omnibus, novissime autem omnium tanquam abortivo visus est et mihi. Quibus enim locis vel temporibus factae sunt visiones, quas commemorat, ignoramus. Tamen scimus quia quod sibi novissime visum esse Dominum confirmat, post ascensionem ejus factum est: vel quando illum de coelo alloquens, de per
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit nouissima & antiqua intelle¬
git cogitaciones a longe. & om̃s uias singu¬
lorum prȩuid&: Ad est electis gracia
piac protectionis qua illos specialiter
per presentia dona uel flagella quasi
filios pater erudit: atque ad possessionẽ
futurȩ hereditatis erudiendo ꝓuehit:
Ad est electis. ut scriptum est: Iuxta est
dñs his quitribulatosunt corde: & humi¬
les sps̃ saluabit: Adest reprobis ut prȩ¬
missum est: uultus autem dñi super fa¬
cientes mala: ut perdat deterra memo¬
riã eorum: Vnde necesse est. ut semꝑ
in operibus nequam paueant mali:
quorum etiã cogitaciones singulae con¬
spectui districti iudicis patent:
Semper in operacione iusticiae. & in
his que propter iusticiã paciuntur
gaudeant boni: quibus dm̃ diligentib
omnia cooperantur inbonũ. & inqua¬
cumque tribulatione positisnumquã
cus pietas ab est cui canitur in psalmo:¬
Tibi enim derelictus est pauper: pupillo

Expanded text:
cognoscit novissima et antiqua, intellicognoscit novissima et antiqua, intelligit cogitationes a longe, et omnes vias singulorum praevidet. Adest electis gratia piae protectionis, qua illos specialiter per praesentia dona vel flagella quasi filios pater erudit, atque ad possessionem futurae haereditatis erudiendo provehit . Adest electis, ut scriptum est: Juxta est Dominus his qui tribulato sunt corde, et humiles spiritu salvabit . Adest reprobis, ut praemissum est: Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum . Unde necesse est ut semper in operibus nequam paveant mali, quorum etiam cogitationes singulae conspectui districti judicis patent, semper in operatione justitiae et in his quae propter justitiam patiuntur gaudeant boni, quibus Deum diligentibus omnia cooperantur in bonum , et in quacunque tribulatione positis nunquam ejus pietas abest, cui canitur in psalmo:Tibi enim derelictus est pauper, pupillo
Abbreviated transcription (Latin):
les maneat : subsequenter insinuat dics:
Etecce ego uobiscum sum omnibus dieb
usque ad consummationem scłi:L ibet
autẽ conferre huic testimonio quod
marcus ait. Et dñs quidem postquam
locutus est eis ad sumptusest incaelum
& sedit ad extrisdĩ: Quia enim ipse dĩ &
homo est: ad sumptus est incaelum huma¬
nitate quam de terra susceperat: man&
cumscis interra diuinitate qua terram
pariter implet & caclum: manet autẽ
omnibus diebus usque ad consum mationẽ
scłi Ex quo intellegitur quodusque ad
finem scłi non sunt defuturi inmundo.
quidiuina mansione & in habitacionesin
digni: Nec dubitandũ eos posthuius scłi
certamina manere cum xp̃o in regno: qui
in scło certantes xp̃m in sui cordis hospitio
meruerunt habere mansorem: Notandũ
interea quod presens ubique diuina
maiestas aliter electis suis. aliter ad est
reprobis: Ad est enim reprobis potencia
naturȩ in conprehensibilis. qua omnia

Expanded text:
les maneat, subsequenter insinuat, dicens: les maneat, subsequenter insinuat, dicens: Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Libet autem conferre huic testimonio quod Marcus ait: Et Dominus quidem postquam locutus est eis, assumptus est in coelum, et sedet a dextris Dei . Quia enim ipse Deus et homo est, assumptus est in coelum humanitate, quam de terra susceperat; manet cum sanctis in terra divinitate, qua terram pariter implet et coelum: manet autem omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Ex quo intelligitur, quod usque ad finem saeculi non sunt defuturi in mundo, qui divina mansione et inhabitatione sint digni. Nec dubitandum eos post hujus saeculi certamina manere cum Christo in regno, qui in saeculo certantes Christum in sui cordis hospitio meruerunt habere mansorem. Notandum interea quod praesens ubique divina Majestas aliter electis suis, aliter adest reprobis. Adest enim reprobis potentia naturae incomprehensibilis, qua omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Rectissimus autem ordo predicandi. & mo nͣ¬
dernis quoque prȩdicatorib eccłȩ diligen¬
tissime sectandus: ut primo quidem doceat᷑
auditor. deinde fidei sacramentis inbuat᷑:
deinde seruandis dñi mandatis. ex tempore liberi¬
us instruatur: Quia neque indoctusquisq
& ignarus xp̃ianȩ fidei potest eiusdem fidei
sacramentis ablui. neque lauacro baptismi
apeccatis mundari sufficit. sinon post bap¬
tisma studeat quisque bonis operib insiste¬
re: Prius ergo docere gentes id est sapien
ciam ueritatis instruere ac sib apti ꝑare
precipit. quia & sine fide in possibile est
placere dõ: Etnisi quis renatus fuerit
num dĩ : Adextremum uero subiungit
docen eos seruare omnia quaecum que
mandaui uobis: quia sicut corpus sine
spũ mortuum est. ita & fides sine operi¬
bus mortua est: Quanta autẽ merces
piȩ conuersacionis. quale pignus futu¬
rȩ beatitudinis ctiam inpraesenti fide¬

Expanded text:
Rectissimus autem ordo praedicandi et moRectissimus autem ordo praedicandi et modernis quoque praedicatoribus Ecclesiae diligentissime sectandus, ut primo quidem doceatur auditor, deinde fidei sacramentis imbuatur, deinde servandis Domini mandatis ex tempore liberius instruatur. Quia neque indoctus quisque et ignarus Christianae fidei potest ejusdem fidei sacramentis ablui, neque lavacro baptismi a peccatis emundari sufficit, si non post baptisma studeat quisque bonis operibus insistere. Ptia veritatis instituere, ac sic baptizare praecipit, quia sine fide impossibile est placere Deo; et: Nisi quis renatus fuerit num Dei . Ad extremum vero subjungit: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis. Quia sicut corpus sine spiritu mortuum est, ita et fides sine operibus mortua est. Quanta autem merces piae conversationis, quale pignus futurae beatitudinis etiam in praesenti fidelibus  Al., fide
Abbreviated transcription (Latin):
& constitutus super opera manuum
ad tempus praeualere uisa est eius pedib
substrata est: Quodergo psalmista dedño
resurgente amortuis. ait patri : Om̃a sub¬
iecisti subpedib eiꝰ hoc est itaque quod
regens ipse dñs ait discipulis: Dataest
mihi omnis potestas incaelo & interra:
Et quidem etiam priusquã amorte resur
tore specialiter ad sumptum esse uidebant:
sed ceci in terra homines dedignabantur
ei subici. quẽ cõmuni setum morta litate
cognouerant indutum: Contempnebant
eius uir tutem miraculis intellegere diuinã.
cui infirmitatem inpassionibus in esse
cernebant humanam: Propter quod benig¬
ne mediator ipse dĩ & hominum. etiam
hominibus interra notum fieri uolens.
quia datasit ei omnis potestas incaelo & in
terra: quatenus & ipsi cum angelis incęlo
uitam possent habere per ennem : Misit
doctores. qui cunctis per orbẽ nacionib¬
docete. om̃s gentes. baptizantes eos in no
seruare omnia quaecumq mandaui uobis:

Expanded text:
et constitutus super opera manuum et constitutus super opera manuum ad tempus praevalere visa est, ejus pedibus substrata est. Quod ergo Psalmista de Domino resurgente a mortuis ait Patri: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, hoc est utique quod resurgens ipse Dominus ait discipulis: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra. Et quidem etiam priusquam a morte resurtore specialiter assumptum esse videbant; sed caeci in terra homines dedignabantur ei subjici, quem communi secum mortalitate cognoverant indutum. Contemnebant ejus virtutem in miraculis intelligere divinam, cui infirmitatem in passicernebant humanam. Propter quod benigne mediator ipse Dei et hominum, etiam hominibus in terra notum fieri volens, quia data sit ei omnis potestas in coelo et in terra, quatenus et ipsi cum angelis in coelo vitam possent habere perennem, misit et doctores qui cunctis per orbem nationibudocete omnes gentes, baptizanteservare omnia quaecunque mandavi vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
inquit eum ad orauerunt: quidã autem
dubitauerunt: Siquerimus unde dubita¬
uerint quiuidentes dñm ad orauerunt.
nulla magis causa occurrit. quam ea
cuius lucas meminit: cumipso resurrectio¬
nis suae die discipulis eum apparuisse nar
didicerant: dimissis in terram uultibus
adorant: Sed inerat mentibus eorum non
contempnenda dubietas : quia se non
corpus in quo passusest resuscitatũ. sed sp̃m
quemfinita passione tradidit: solum uidere
putabant: Vnde confestim magister
pius. & eos qui iam crediderunt infide
confortat. & illos quiadhuc dubitaueruN
ad fidei gram conuocat: om̃ib scilic& inti¬
mans. ad quantã głȩ magnificentiam ad¬
sumpta proomnibus. & morti data hu¬
manitas resurgendo peruenerit: Dataest
mihi inquit om̃is potestas. incaelo & in terra
tate. sed de adsumpta loquitur humani¬
tate : quam suscipiendo minoratus est pacu¬
lominus ab angelis. & in qua resurgendo
amortuis gła & honore coronatus est.

Expanded text:
inquit, eum adoraverunt: quidam autem inquit, eum adoraverunt: quidam autem dubitaverunt. Si quaerimus unde dubitaverint, qui videntes Dominum adoraverunt, nulla magis causa occurrit, quam ea cujus Lucas meminit cum ipso resurrectionis suae die discipulis eum apparuisse narrdidicerant, dimissis in terram vultibus adorant. Sed inerat mentibus eorum non contemnenda dubietas, quia se non corpus in quo passus est resuscitatum, sed spiritum, quem finita passione tradidit, solum videre putabant. Unde confestim Magister pius et eos qui jam crediderunt in fide confortat, et illos qui adhuc dubitaverunt ad fidei gratiam convocat, omnibus, scilicet, intimans, ad quantam gloriae magnificentiam assumpta pro hominibus et morti data humanitas resurgendo pervenerit. Data est mihi, inquit, omnis potestas in coelo et in terra.Patri divinitate, sed de assumpta loquitur humanitate, quam suscipiendo minoratus est paulo minus ab angelis, et in qua resurgendo a mortuis, gloria et honore coronatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
crebra patrum exposicione notissimum ẽ.
quod semper necesse est: animo retinere:
Galilea quippe transmigracio facta. uel
reuelacio cħ utraque aut inter preta¬
cio nominis. ad unum finem respicit:
Si quidem supra legimus dixisse angelum
mulieribus: Ite dicite discipulis eius quia
surrexit. & ecce preced& uos inga lileam.
ibi eum uidebitis: Etnunc euuangelista
narrante cognouimus. quia abierunt
dit discipulos ingalilcam ut uideatur abeis
secuntur illi &uidentes eum adorant.
nisi quia surrexit xp̃s amortuis primicie
dormiencium: Secunturꝰ aũt hi quisurl
xp̃i. & ipsi in suo ordine aduitã demorte
sine fine conlaudant: Qui uisioni congruit
illud. quod galilea etiam reuelacio interpre¬
tatur: Tuncenim reuelata faciȩ sicut apłs
testatur. głam dñi speculantes. in eaͬdem
imaginem trans formamur: Quicum que
modo reuelamus adeum uiam nr̃am. eiusq
uestigia fide sequimur nonficta: Ei tiudedda¬

Expanded text:
crebra Patrum expositione notissimum est. crebra Patrum expositione notissimum est. quod semper necesGalilaea quippe transmigratio facta, vel revelatio dicitur. Utraque autem interpretatio nominis ad unum finem respicit, siqumulieribus: Ite, dicite discipulis ejus quia surrexit, et ecce praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis. Et nunc, evangelista narrante, cognovimus quia. Abieruntdit discipulos in Galilaeam, ut videatur ab eis, sequuntur illi et videntes eum adorant, nisi quia surrexit Christus a mortuis, primitiae dormientium ? Sequuntur autem hi qui sunt Christi, et ipsi in suo ordine ad vitam de morte sine fine collaudant. Cui visioni congruit illud, quod Galilaea etiam revelatio interpretatur. Tunc etenim revelata facie, sicut Apostolus testatur, gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur, quicunque modo revelamus ad eum viam nostram, ejusque vestigia fide sequimur non ficta. Et viden
Abbreviated transcription (Latin):
Rm̃i quã modo audiuimus.
& iuxta lit teram gaudio plena
refulg& quia triumphum redemptoris
nr̃i simul & redemptionis nrat dona pla¬
no sermone describit. Etsi hanc enuclea¬
cius per tractare uelimus. graciorem in
littera fructum spiritalis sensus indictũ
esse comperimus: Sermo & enim di aro¬
matum more quo subtilius quasi te rendo
que est &dulce adaudiendum piis. qđ
discipuli abierunt ingalileam. in montẽ
ubi constituerat illis iħs. & uidentes eũ
adoraucrunt: Sed non uacat amysterio
quod dñs ingalilea postresur rectionem:
uel quod in montẽ discipulis apparuit:
I. Inmontem & cnimapparuit: ut significar&
quia corpus quod de cõmuni humani gene¬
ris terra nascendo susceperat: resurgendo
iam super terrena omnia subleuatum
caelesti uirtute induerit: Inmonte appa¬
ruit ut ammoner& fideles. si illic celsitudi¬
nem resurrectionis eius capiunt uidere:
hic abinfimis cupiditatibus ad superna
studeant desideria transire: Nomen uero
galileae quid mysterii salutaris contineat

Expanded text:
mi, quam modo audivimus, et juxta litteram gaudio plena refulget, quia triumphum Redemptoris nostri, simul et redemptionis nostrae dona plano sermone describit. Et si hanc enucleatius pertractare velimus, gratiorem in littera fructum spiritualis sensus inditum esse comperimus. Sermo etenim Dei, aromatum more, quo subtilius quasi terendo que est et dulce ad audiendum piis, quod: Discipuli abierunt in Galilaeam in montem ubi constituerat illis Jesus, et videntes eum adoraveruntquod Dominus in Galilaea post resurrectionem, vel quod in monte discipulis apparuit. In monte etenim apparuit, ut significaret quia corpus, quod de communi generis terra nascendo susceperat, resurgendo jam super terrena omnia sublevatum coelesti virtute induerit. In monte apparuit, ut admoneret fideles, si illic celsitudinem resurrectionis ejus cupiunt videre, hic ab infimis cupiditatibus ad superna studeant desideria transire. Nomen vero Galilaeae quid mysterii salutaris contineat,
Abbreviated transcription (Latin):
requiratur egregius praedicator: Uideamꝰ.
quid de estimatione dicat: Ait enĩ: Et enĩ
pascha nr̃m. immolatus est xp̃s: Si igitur¬
pascha xp̃s. pensandũ nobis est. quid de
pascha lex loquitur. ut indagemus suba
quippe ait ÷ Sument desanguine agni.¬

Expanded text:
Requiratur egregius praedicator. 7. Videamus Requiratur egregius praedicator. 7. Videamus quid de ejus aestimatione denuntiet. Ait enim: Etenim pascha nostrum immolatus est Pascha Christus, pensandum nobis est quod de Pascha lex loquitur, ut subtilius perscquippe ait: Sument de sanguine agni
Abbreviated transcription (Latin):
quia declectis suis apud inferos nullum
reliquit: Om̃a abstulit.: utique electa:
N eque & enĩ infideles quosque & ꝓ suis
criminib: aeternosupplicio deditos.
adueniam dñs resurgendo reparauit:
Sed illos ex inferni claustris rapuit. quos
suos infide & actibus recognouit: Unde
recte &iam per oseȩ dicit: Ero mors tua
omors: ero morsus tuus. inferne:
Idnamque quod occidimus : agimus utpę¬
nitus nonsit: Ex eo enĩ quod mordemus.
parcẽ abstrahimus. partemq: relinqͥmus.
Quia ergo in electis suis funditus occidit
mortem. mors mortis extitit: Quia
uero ex inferno partẽ abstulit. & partẽ
reliquit: non occidit funditus. sed mo¬
mordit infernum: Ait ergo. Ero mors
tua. omorf. Acsi aperte dicat Quia
inelectis meis tefunditus perimo ero
te ex parte trans figo: Quae est ergo
ista sollempnitas.: quae inferni claustra
destruxit. & ianuas. nobis regni caelestis
aperuit. Inquiratur subtilius nomen ei.

Expanded text:
qui de electis suis apud inqui de electis suis apud inreliquit, omnia abstulit utique electa. Neque enim infideles quosque, et pro suis criminibus aeternis suppliciis deditos, Dominus resurgendo reparavit; sed illos ex inferni claustris rapuit, quos suos in fide et actibus recognovit. Unde recte etiam per Osee dicit: Ero mors tua, o mors; ero morsus tuus, inferne . Id namque quod occidimus, agimus ut penitus non sit. Ex eo etenim quod mordemus, partem abstrahimus, partemque relinquimus. Quia ergo in electis suis funditus occidit mortem, mors mortis exstitit. Quia vero ex inferno partem abstulit, et partem reliquit, non occidit funditus, sed momordit infernum. Ait ergo: Ero mors tua, o mors. Ac si aperte dicat: Quia in electis meis te funditus perimo, ero te ex parte transfigo. Quae est ergo ista solemnitas quae inferni claustra destruxit, et januas nobis regni coelestis aperuit? Inquiratur subtilius nomen ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
duntur utquęrant. & differuntur nein¬
ueniant: quatenus infirmitas animi ipso
suo merore cruciata. purgatior ad in¬
ueniendũ fiat Et tanto ualidius teneat
cũ inuenerit. quanto tardius inuenit
mus: nunc restat ut de ipsa tanta sollẽpni¬
tatis nobilitate aliquid loquasnur:
Hanc enĩ recte nobilitatẽ sollẽpnitatis
dicã. quia sollempnitates ceteras antecedit:
Sicut enĩ insacro eloquio scã scõrum. uel
cantica canticorũ prosui magnitudine
dicuntur: ita haec festiuitas recte dici
potest. sollempnitas sollempnitatum:
Ex hac quippe sollempnitate. exemplũ
nobis resurrectionis datum est : spes caeles¬
tis patriȩ aperta. & facta suꝑni regni
siam presumptibilis gła: Perhanc electi
qui quamuis intranquillitatis sinu. tam̃
Apud inferni claustra tenebantur. ad pa¬
radysi moenia reductisunt:: Quod ante
passionem dixit. in resurrectione sua drs
impleuit.  Si exaltatus fuero a terra.
om̃a traham ad me Om̃a & enĩ traxit.

Expanded text:
duntur ut quaerant, et differuntur ne induntur ut quaerant, et differuntur ne inveniant, quatenus infirmitas animi ipso suo moerore cruciata, et purgatior ad inveniendum fiat, et tanto validius teneat cum invenerit, 1533 quanto tardius invenerit mus; nunc restat ut de ipsa tantae solemnitatis nobilitate aliquid loquamur. Hanc enim recte nobilitatem solemnitatis dicam, quia solemnitates caeteras antecedit. Sicut enim in sacro eloquio sancta sanctorum, vel Cantica canticorum, pro sui magnitudine dicuntur, ita haec festivitas recte dici potest solemnitas solemnitatum. Ex hac quippe solemnitate exemplum nobis resurrectionis datum est, spes coelestis patriae aperta, et facta superni regni jam praesumptibilis gloria. Per hanc electi, qui quamvis in tranquillitatis sinu, tamen apud inferni claustra tenebantur, ad paradisi amoena reducti sunt. Quod ante passionem dixit, in resurrectione sua Dominus implevit: Si exaltatus fuero, inquit, a terra, omnia traham ad me . Omnia etenim traxit,
Abbreviated transcription (Latin):
culpa toleramus. Ipse sponte suc cũbere
uoluit : ad quã nos uenimus inuiti: Sequi¬
tur: Tunc enĩ introiuit & ille discipulus.
quiuenerat prior ad monumentũ: Post¬
quã in trauit petrus: ingressus est & ioħes
Posterior intrauit: quiprior uenerat
Notandum fr̃s est quod infine mundi
ad redemptoris fidem. etiã iudȩa colligi
tur paulo ad testante quiait. donec
plenitudo gentiũ intrar&. & sic om̃is isrł
saluus fiet: Etuidit. & credidit:
Quid fr̃s. quid estimandusest credidisse.
Numquid quia dñs resurrexerat quẽ quȩ¬
rebat. Non utique. Quia ad huc tene¬
brae erant admonumentũ: & subiuncta
quoque uerba contradicunt. cũdicitur:
Nondũ enĩ sciebant scripturas. quia oport&
eũ amortuis resurgere: Quidergo uidit.
& quid credidit: Uidit linteamina posita.
& credidit quod mulier dixerat. de monu¬
mento dñm fuisse sublatum: Qua inre.
diuinȩ dispensationis magnitudo pensan¬
daest. quod discipłorum corda & accen¬

Expanded text:
culpa toleramus. Ipse sponte morti succumbere culpa toleramus. Ipse sponte morti succumbere voluit, ad quam nos venimus inviti. Sequitur: Tunc ergo introivit et ille discipulus, qui venerat prior ad monumentum. Postquam introivit Petrus, ingressus est et Joannes. Posterior intravit, qui prior venerat. Notum est quod in fine mundi, ad Redempttur, Paulo attestante, qui ait: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret . Et vidit et credidit. Quid, fratres, quid aestimandus est credidisse? Nunquid quia Dominus resurrexerat, quem quaerebat? Non utique, quia adhuc tenebrae erant ad monumentum, et subjuncta quoque verba contradicunt cum dicitur: Nondum enim sciebant Scripturas, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Quid ergo vidit, et quid credidit? Vidit linteamina posita, et credidit quod mulier dixerat, de monumento Dominum fuisse sublatum. Qua in re divinae dispensationis magnitudo pensanda est, quod discipulorum corda et accen
Abbreviated transcription (Latin):
in cõmutabilis ꝑ manet. sed tamen laborare
sẽ denuntiat. cũ duras hominũ prauitates
portat: Unde & per proph&am dicii:
Laboraui sustinens: Dsaut̃ apparuit in
carne . laborauit ex nr̃a infirmitate. qu ẽ
laborem passionis eius dum increduli ui¬
derunt. eum uenerari noluerunt :
Q uemenĩ uidebant carne mortalẽ. dedig¬
nati sunt credere immortalẽ esse diuinitate:
Vnde etiam hieremias ait: Reddes eis uicẽ
dñẽ. iuxta opera manuum suarũ : Dabis cis
scutũ cordis laborẽ tuũ: Ne enĩ predicatio¬
nis spęcula eorum corda penetrarent.
dumpassionis eius laborẽ dedignatisunt.
quasi eundem laborẽ illius proscuto tenuer̃:
ut eo transire eius uerba non ꝑmitterent.
quo eum laborare usque ad mortẽ uiderent:¬
Sudarium ergo quodsuper caput eius fuerat
seorsum inuenitur : quia ipsa redemptoris nr̃i¬
passio longe anrã passione disiuncta est:
Qm̃ ipse sineculpa pertulit: quod nos cũ

Expanded text:
incommutabilis permanet, sed tamen laborare incommutabilis permanet, sed tamen laborare se denuntiat cum duras hominum pravitates portat. Unde et per prophetam dicit: Laboravi sustinens . Deus autem apparuit in carne, laboravit ex nostra infirmitate. Quem laborem passionis ejus dum increduli viderunt, eum venerari noluerunt. Quem enim videbant carne mortalem, dedignati sunt credere immortalem esse divinitate. Unde etiam Jeremias ait: Reddes eis vicem, Domine, juxta opera manuum suarum, dabis eis scutum cordis laborem tuum . Ne enim praedicationis spicula eorum corda penetrarent, dum passionis ejus laborem dedignati sunt, quasi eumdem laborem illius pro scuto tenuerunt, ut eo ad se transire ejus verba non permitterent, quo eum laborare usque ad mortem viderSudarium ergo quod super caput ejus fuerat seorsum invenitur, quia ipsa passio Redemptoris nostri longe a nostra passione disjuncta est; quoniam ipse sine culpa pertulit, quod nos cum
Abbreviated transcription (Latin):
& sudariũ quod fuerat suꝑ caput eius.
noncũ linteaminib positũ. sed separatim
in uolutũ inunũ locũ: Quid esse frs credi¬
mus. quod sudariũ capitis dñi eibinteami¬
nibus non inuenitur inmonumentum.
ta ab infirmitatis nr̃ae cognitione disiuncꝰ¬
ta sunt. eiusque potentia creaturȩ tran¬
scendit naturã: Et notanchũ quod non solũ
separatim sed etiam inuolutũ in uenire
dicitur inunũ locũ: l. inteum quippe qđ
in uoluitur. eius nec initiũ nec finis aspicit:
Recte ergo sudariũ capitis inuolutũ in¬
uentũ est. quia celsitudo diuinitatis. nec¬
coepit esse nec desinit: nec per initiũ nasci¬
tur nec termino coangustatur: Bene ad¬
ditur in unũ locũ. quia inscissurds mentium
dĩ nonest: Dĩ quippe inunitate est: & illi eiꝰ
habere gram merentur. quise abinuicem
per sectarũ scandala non diuidunt: Sed qͥa
sol& persudarium laborantiũ sudor decergi.
potest etiam sudarii nomine ex primi labor
dĩ. qui inse quidem quietus semper atque

Expanded text:
ium quod fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. Quid esse, fratres, credimus, quod sudarium capitis Domini cum linteaminibus non invenitur in monumento, ta ab infirmitatis nostrae cognitione disjuncta sunt, ejusque potentia creaturae transcendit naturam? Et notandum quod non solum separatim, sed etiam involutum inveniri dicitur in unum locum. Linteum quippe quod involvitur, ejus nec initium nec finis aspicitur. Recte ergo sudarium capitis involutum inventum est, quia celsitudo divinitatis neccoepit esse, nec desinit; nec per initium nascitur, nec termino coangustatur. 4. Bene autem additur: In unum locum, quia in scissura mentium Deus non est. Deus quippe in unitate est, et illi ejus habere gratiam merentur, qui se ab invicem per sectarum scandala non dividunt. Sed quia solet per sudarium laborantium sudor detergi, potest etiam sudarii nomine exprimi labor Dei, qui in se quidem semper quietus atque
Abbreviated transcription (Latin):
gentium: adusum tamen scłi prior est
multitudo gentiũ quã synagoga
paulo attestante quiait. Quia non
prius quod spiritale est. sed quod ani¬
male: Perseniore ergo petrũ significat᷑
eccła gentium: periuniorẽ iohannẽ.
synagoga iudacorum: Cucurrerunt
ambo simul: quia abortus sui tẽpore
usque adoccasum. pari & communi uia.
as non pari & cõmuni sensu: gentilitas
cũsynagoga cucurrit : Uenit synagoga
prior ad monumentũ : sed minime intra¬
uitꝰ Quia legis quidẽ mandata ꝑcepit.
prophetias deincarnatione ac passione
dominica audiuit. sed credere in mor¬
tuũ noluit: Uidit enĩ iohannes posita
linteamina. non tamen intrauit: quia
nice credendo intrare distulit: quẽ diu
longeque proph&auit: prȩsentẽ uidit
& rennuit hominem esse despexit.
đm̃ carne mortalẽ factũ credere noluit:
Quid ergo est. nisi quia &citius cucur¬
rit. & tamen ante monumentũ uacua
stetit: Uenit autẽ symon p&rus sequens

Expanded text:
gentium, ad usum tamen saeculi prior est gentium, ad usum tamen saeculi prior est multitudo gentium quam Synagoga, Paulo attestante, qui ait: Quia non prius quod spiritale est, sed quod animale . Per seniorem ergo Petrum significatur Ecclesia gentium, per juniorem vero Joannem Synagoga Judaeorum. Cucurrerunt ambo simul, quia, ab ortus sui tempore usque ad occasum, pari et communi via, etsi non pari et communi sensu, gentilitas cum Synagoga cucurrit. 3. Venit Synagoga prior ad monumentum, sed minime intravit, quia legis quidem mandata percepit, prophetias de incarnaDominica audivit, sed credere in mortuum noluit. Vidit enim Joannes posita linteamina, non tamen introivit, quianicae credendo intrare distulit: quem diu longe lateque prophetavit, praesentem vidit et renuit; hominem esse despexit, Deum carne mortalem factum credere noluit. Quid ergo est, nisi quia et citius cucurrit, et tamen ante monumentum vacua stetit? Venit autem Simon Petrus subsequens
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uero mysticũ requirentis signatur
minime inuenit: furatũ credidit
Adhuc ergo erant tenebrȩ cũuenit
Ad monumentũ : cucurrit ergocitius.
discipulis nuntiauit: Sed illi prȩceteris
cucurrerunt: qui prȩceteris a mauer̃:
uidelic& petrus & iohannes: Curre¬
bant aut duo simul. sed ioħes prȩcu¬
currit citius petro: Uenit prior ad
monumentũ : & ingredi non presump¬
sit : Uenit ergo posterior petrus.
& intrauit:¬
I Quid fr̃s. quid cursus iste significat.
Num quid haec tam subtilis euuange¬
listȩ descriptio: amysteriis uacare
credenda est : Minime N eque enĩ
se iohannes & preisse & non intrasse
dicer&. si in ipsa sua trepidatione mys¬
terium defuisse credidiss&: Quidergo
perlohannẽ. nisi sẏnagoga : Quid per
petrũ. nisi ecła designatur.: Nec mi¬
rum esse uideatur quod ꝑ iuniorem
sẏnagoga. perseniorem uero ecclesia
signari perhibetur. Quia & si addĩ
cultũ prior est synagoga quã eccła

Expanded text:
ctum vero mysticum, requirentis signatur ctum vero mysticum, requirentis signatur minime invenit, furatum credidit. Adhuc ergo erant tenebrae, cum venit ad monumentum. Cucurrit citius, discipulis nuntiavit: sed illi prae caeteris cucurrerunt, qui prae caeteris amaverunt, videlicet Petrus et Joannes. Currebant autem duo simul, sed Joannes praecucurrit citius Petro, et venit prior ad monumentum, sed ingredi non praesumpsit. Venit vero posterior Petrus, Et intravit. Quid, fratres, quid cursus iste significat? Nunquid haec tam subtilis evangelistae descriptio a mysteriis vacare credenda est? Minime. Neque enim se Joannes et praeisse et non intrasse diceret, si in ipsa sua trepidatione mysterium defuisse credidisset. Quid ergo 1531 per Joannem nisi Synagoga, quid per Petrum nisi Ecclesia designatur? Nec mirum esse videatur quod per juniorem Synagoga, per seniorem vero Ecclesia signati perhibetur, quia etsi ad Dei cultum prior est Synagoga quam Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
RAGTUS LONGA
molestia stomacus. diu me caritati:
urãe dilectionis euuangelicae loqͥ¬
expositione prohibuit: Vox nãq:
ipsa adamoris uirtutẽ subcumbit¬
& quia amultis audiri non ualeo.
loqui fateor inter multos erubesco
Sed hanc inme uerecundiã: & ipse
reprehendo: Quid enĩ. Num quid
simultis prodes se nequeo: nec paucis
curabo Etsi ex messe manipulos
multos portare non possũ : nũquidnã
debeo adaream uacuus redire.
Quã uis enĩ quantos debeo ferre non
ualeo: certe uel paucos. certe uel
duos. certe uel unum feram: hab&
nam que s infirmitatis intentio merce¬
dis suae certitudinẽ: quia suꝑnus
arbiter nr̃t & si pondus considerat.
in retributione. tamen uires pensat
Iinpondere: Lectio sci euuangłii quã
modo frs audistis ualde in superficie
histori& est aperta: sed eius nobis funt
mysteria subbreuitate requirenda:
Maria magdalenȩ cũ adhuc tenebrȩ
essent: uenit ad monumentũ: Iuxta
historiã notatur hora: iuxta intelle

Expanded text:
ractus longa molestia stomachus diu me charitati vestrae de lectionis evangelicae expositione loqui prohibuit. Vox namque ipsa a clamoris virtute succumbit; et quia a multis audiri non valeo, loqui, fateor, inter multos erubesco. Sed hanc in me verecundiam et ipse reprehendo. Quid enim? Nunquid si multis prodesse nequeo, nec paucis curabo? Et si ex messe portare manipulos multos non possum, nunquidnam debeo ad aream vacuus redire? Quamvis enim quantos debeo ferre non valeo, certe vel paucos, certe vel duos, certe vel unum feram. Habet namque ipsa infirmitatis intentio mercedis suae certitudinem, quia supernus arbiter noster, etsi pondus considerat in retributione, tamen vires pensat in pondere. 2. Lectio sancti Evangelii quam modo, fratres, audistis valde in superficie historica est aperta, sed ejus nobis sunt mysteria sub brevitate requirenda. Maria Magdalene, cum adhuc tenebrae essent, venit ad monumentum. Juxta historiam notatur hora, juxta i
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum dm̃ cognoscerent humanitatis ac
mortalitatis suae factum fuisse participẽ
Quo efficacius ordine adtoleranda pro
sua salute aduersa quȩ que prouocaren¬
tur. Quamcũ auctorẽ suum didicisseN.
pus genera probrorum. & ipsã mortis
subisse sentenciam: Qua racione con¬
gruencius spem resurrectionis accipe¬
rente Quam cũ eius se sacramentis ablu¬
tos & scĩficatos. cius corpori ad unatos
esse meminissent: Qui pro ipsis morte
gustata citius exemplũ resurgendi
ordo erat necessarius. ut prius proredẽp¬
tione mundi sanguis effunderetur xp̃i.¬
perque cius resurrectionẽ & ascensionẽ
pate fier& hominib caelestis ianua regni:
& sic demum mitterentur: quicunctis
per orbem nacionib uerbum uitae prax¬
dicarent: Ac sacramenta fidei quib saluar¬
tori. atque ad gaudia supernę patriae
possent adtingere ministrarent. Co ope¬
rante ipso mediatore di & hominum
homine iħũ xp̃o. quiuiuit & regnat

Expanded text:
 agnoscerent humanitatis ac mortalitatis suae factum  Al., add. fuisse participem? Quo efficacius ordine ad toleranda pro sua salute adversa quaeque provocarentur, quam cum auctorem suum didicissent piis genera probrorum, et ipsam mortis subiisse sententiam? Qua ratione congruentius spem resurrectionis acciperent, quam cum ejus se sacramentis ablutos et sanctificatos, ejus corpori adunatos esse meminissent, qui, pro ipsis morte gustata, citius exemplum resurgendi ordo erat necessarius, ut prius pro salute mundi sanguis funderetur Chriem ejus resurrectionem et ascensionem patefieret hominibus coelestis janua regni; et sic demum mitterentur qui cunctis per orbem nationibus verbum vitae praedicarent, ac sacramenta fidei, quibus salvari atque ad gaudia supernae patriae possent attingere, ministrarent, cooperante ipso Mediatore Dei et hominum, h