comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deus ¶Nos autẽ cũ ad
res singulas testiõma dĩ¬
ne bocis habeamus ꝑfecto
mõstrabimꝰ ꝙͣto c̾tiorib
argumẽtis possint uera ⁊¬
deffendi cũ etiã falsa sit
deffendant̾ ut b̾a soleãt ui¬
deu ¶Quare nõ est ꝙ¬
phĩs tm̃ honoris hẽamus
loqui em̃ bene potuerunt
ut hoĩes eruditi uẽ autem
loqͥ nullo mõ qr uĩtatẽ nõ
didiscerãt ab eo qͥ eius po¬
tens eẽt ¶Nec sane ꝙ¬
mag ͫ aliqd efficiemꝰ ꝙ il¬
los ignorãce redarguemꝰ.
credit᷑ ĩ quo solo credi debu¬
it conabor oñdere nuĩꝙͣ il¬
los tã bĩdicos fuisse quã
ꝙ siñam de sua ignoratõe
dixerint.
bus libris religioͫ
falsitas demonstrata est
nec nõ origo ip̃a tocius er¬
errore sublato uĩtas pate¬
lior nobis aditus pateat
ad incidendũ om̃e corpus
si tñ p̃t corpus bocau cuiꝰ
ꝑtes ac mẽbra discordent
sipata palpitare pocius ui-¬
deant᷑ ꝙͣ biuere ¶ Phia ẽ¬

Expanded text:
deus: nos autem cum ad res singulas testimonia diuinae uocis habeamus, profecto monstrabimus quanto certioribus argumentis possint uera defendi, cum etiam falsa sic defendantur, ut uera soleant uideri. quare non est phis tantum honoris habeamus, loqui enim bene potuerunt ut homines eruditi, uere autem loqui nullo modo, quia ueritatem non didicerant ab eo qui eius potens esset. nec sane magnum aliquid efficiemus, quod illos ignorantiae redarguemus, quo solo credi debuit, conabor ostendere numquam illos tam ueridicos fuisse quam cum sententiam de sua ignoratione dixerunt. bus libris religionum falsitas demonstrata est nec non origo ipsa totius ererrore sublato ueritas patelior nobis aditus pateat ad excindendum omne corpus, si tamen potest corpus uocari, cuius partes ac membra discordent sipata palpitare potius uideantur quam uiuere. Phi
Abbreviated transcription (Latin):
illa sapĩa paucisq aute
tꝑb ĩstituta ¶d sũmũ
iam ĩcrementũ ꝑuenat
ut iau nccͣio cõsenescẽt
ac piret. ¶ Extitit repẽte
achademia tãꝙͣ senectus
scĩam ueritatis ꝯiectura
posse cõprehendi s tñ fal¬
sa dicẽte redarguẽ nõ p̃t
nisi q̃ scierit añ qͥd uerũ
sit QQd̃ archesilas uĩ¬
tate nõ cognita face̾ co¬
natus ĩ troduxit genus
ĩ stabile uł ĩ constans
possumꝰ dice̾ ¶ Ut em̃
nichil sciendũ sit aliqͥd
sciri nct̃e ẽ nã si nichil
sciri posse tollet. ¶Itaq
at nichil sciri tãq ꝑceptũ
sciri p̃t ¶Huit similẽ ẽ
ni solet ĩ asistaci gnĩs ex

Expanded text:
ia paucisque ante temporibus instituta ad summum iam incrementum peruenerat, ut iam necessario consenesceret ac periret, extitit repente Academia tamquam senectus scientiam ueritatis coniectura posse conprehendi. sed tamen falsa dicentem redarguere non potest nisi qui scierit ante quid uerum sit. quod Arcesilas ueritate non cognita facere conatus introduxit genus instabile uel inconstans possumus dicere. ut enim nihil sciendum sit, aliquid sciri necesse est: nam si nihil nihil posse, tolletur. ita at nihil sciri, tamquam perceptum sciri potest. huic simile est ni
Abbreviated transcription (Latin):
uid em̃ minꝰ in
rantia ueri iuris prudẽs
ac sciens ĩ hos se laq̃os ĩ¬
duit ¶Mͦ ut ei possit
ignosci testificatus ẽ nõ
ad ueram iusticiã ꝙͣ nõ
teneat p̃cepta se dare. s
ad umbrã ymaginẽ q
iusticie ¶Ignoscendum
ẽ gͦ umbratico et yma¬
ginario p̃ceptori nec ab
eo beritas exigenda ẽ qͥ
se nescire fateatur.
aptiuoꝵ redẽptio
magnũ atq p̃cla¬

Expanded text:
uid enim minus in uid enim minus in orantia ueri iuris prudens ac sciens in hos se laqueos induit. quod ut ei possit ignosci, testificatus est non ad ueram iustitiam, quam non teneat, praecepta se dare, sed ad umbram imaginemque iustitiae. ignoscendum est igitur umbratico et imaginario praeceptori uec ab eo ueritas exigenda est qui se nescire fateatur. — captiuorum redemptio magnum atque praecla
Abbreviated transcription (Latin):
nullomiͦ pñt At ille ĩ re¬
cipiendis illustrib nichil
spectat aliud nͥ utilitatẽ
nec dissimlauit hõ inge¬
mosus qͥd ex eo ꝯmodi spe¬
raret ait em̃ qd̃ faciat
potentẽ aput exteros fu¬
turũ ꝑ graciã pnͥcipũ qͦs
sͥ hospicii et amicicie in¬
re cõstruxn̾t O ꝙͣ mul¬
tis argumẽtis cicõnis in¬
cõstantia si id agerẽ co¬
argui posset nec tã nrĩs
ꝙͣ sius uerbis refelletur
Idẽ quippe ait ut quisq
maxĩe ad suũ cõmodum
referat quecũq agit ita
Idẽ etiã negat simplicis
sibi prestet s maliciosi
pocius ⁊ astuti et fallacis
et subdoli Quomͦ gͦ defẽ¬
deret qͦ minꝰ ãbiciosa iͣ
hospitalitas malicia eẽt¬
¶ Qu mͥ ꝑ om̃s portas
circũturses ut aduẽĩente ᷤ
ppłoꝵ atq urbiũ pu̾cipes
domũ tuã ĩ uites ut ꝑ eos
apud ciues eoꝵ potenciam
cõseq̃re ueł q te iustũ et
hũanũ et hospitalẽ uide¬
ri cũ studes utilitati tue
uerũ hoc i ͤ nõ pociꝰ ĩ cante¬

Expanded text:
nullo modo possunt. At ille in recipiendis illustribus nihil spectavit aliud, nisi utilitatem; nec dissimulavit homo ingeniosus, quid ex eo commodi speraret. Ait enim, qui id faciat, potentem apud exteros futurum per gratiam principum, quos sibi hospitii et amicitiae iure constrinxerit. o quam multis argumentis Ciceronis inconstantia, si id agerem, coargui posset! nec tam nostris quam suis uerbis refelleretur. idem quippe ait, ut quisque maxime ad suum commodum referat quaecumque agit, ita idem etiam negat simplicis sibi praestet, sed malitiosi potius et astuti et fallacis et subdoli. quomodo ergo defenderet quominus ambitiosa illa hospitalitas malitia esset? tu mihi per omnes portas circumcurses, ut aduenientes populorum atque urbium principes domum tuam inuites, ut per eos aput ciues eorum potentiam consequare, uelisque te iustum et humanum et hospitalem uideri, cum studeas utilitati tuae ? uerum hoc ille non potius incaute
Abbreviated transcription (Latin):
si um et iustũ opus Ita
nos opportet cũ ꝓrimis
uiu̾e dũ mõ sciamꝰ illud
ad hoĩe hoc ad dm̃ ꝑtin̾e
Recipua gͦ birtus
hospitalitas quod
de torquẽt a uera iusticia
et ad cõmodũ rapiunt¬
iecte inqͥt cic̾o a theo¬
frasco ẽ laudata hospita¬
litas ¶Est eñi ut mͥ qͥ¬
dem bidetur balde decoꝵ
patere domos hoĩi illus¬
triũ hospitib illustrib¬
debet patere sed hũilib
et abiectis ¶ Nã illustͣs
illi ac potentes ulł̾a re
pũt indigere qͦs opulen¬
tia sua et minuit et ho¬
norat ¶ichil aũt a
ficiũ aũt si refertur ĩ t̾ĩt

Expanded text:
opus: ita nos oportet cum proximis uiuere, dummodo sciamus illut ad hominem, hoc ad deum pertinere. praecipua igitur uirtus hospitalitas, quod detorquent a uera iustitia et ad commodum rapiuntrecte inquit Cicero a Theophrasto est laudata hospitalitas. est enim, ut mihi quidem uidetur, ualde decorum patere domus hominum inlustrium hospitibus inlustribdebet patere, sed humilibus et abiectis: nam inlustres illi ac potentes nulla re possunt indigere, quos opulentia sua et munit et honorat. nihil autem ficium ; aut si refertur, interit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓPriũ gͦ iustoꝵ opus ẽ
alere pauꝑes ac redim̾e
captinos cũ apud ĩ ius¬
tos si q̃ hec faciãt gra¬
ues et magni appellent᷑¬
¶ Hiis em̃ marĩe lau¬
uit ẽẽ facturos ¶ Mam
qͥ bonũ facit uł ꝯsangui¬
neo uł ꝓximo uł amico
rlut nullã ã certe non
magnã laudẽ meret᷑ qr
aic detestabilis nͥ fecerit
id qd ab eo et nat᷑a ip̃a
et necessitudo exigit Et
si facit nõ tam glorie as¬
seꝙ̃de ꝙͣ rep̃hensionis ui¬
tande gr̃a facit. ¶Qui
autẽ facit alieno et ig¬
noto is uo dignus ẽ lau¬
de qm̃ ut face̾t sola duc¬
tus ẽ hũanitate ibi gͦ
iusticia ubi ad bñfacien¬
dũ ncc̃itatis uinculũ uł¬
lũ ẽ hoc gͦ offm̃ benigni¬
tatis ne añpon̾e quidẽ
largicõm muneꝵ debuis
qd̃ ẽ cõꝑantis et e duob
bomis id qd̵ sit melius
eligentis illa em̃ largi¬
mare abicientiũ ĩ anis
et leius et ab oĩ iustiꝰ
remotissima ẽ Itaq ne
dici quidẽ inun̾a opportet
ĩ quibus nemo accepit nͥ

Expanded text:
prium igitur iustorum opus est alere pauperes ac redimere captiuos, cum aput iniustos, si qui haec faciant, graues et magni appellentur: iis enim maxime lauuit esse facturos. nam qui bonum facit uel consanguineo uel proximo uel amico, aut nullam aut certe non magnam laudem meretur, quia ac detestabilis, nisi fecerit id quod ab eo et natura ipsa et necessitudo exigit, et si facit, non tam gloriae adsequendae quam reprehensionis uitandae gratia facit. qui autem facit alieno et ignoto, is uero dignus est laude, quoniam ut faceret sola ductus est humanitate. ibi ergo iustitia est ubi ad bene faciendum necessitatis uinculum nullum est. hoc igitur officium benignitatis ne anteponere quidem largitioni munerum debuit: quod est conparantis et e duobus bonis id quod sit melius eligentis. illa enim largimunera abicientium inanis et leuis et ab omni iustitia remotissima est. itaque ne dici quidem munera oportet in quibus ne
Abbreviated transcription (Latin):
tatem hic diuiciarũ max¬
imꝰ ac uerissimꝰ fructus
ẽ nõ uti opib ad ꝓpriam
unnꝰ boluptatẽ s ad mul¬
torũ salutẽ nõ ad pñtẽ
suũ fructũ s ad iusticiã
q̃ sola nõ interit e enẽdũ
ẽ gͦ om̃i modo ut ab officõ
mr̃e spes recipiendi absit
om̃o huiꝰ enĩ oꝑis et offi¬
deo expectãda ẽ sola ¶Nã
si ab hoĩe expectes iã non
huãitas e ͭ illa s beneficii
bñ meruisse qui qd̵ facit
nõ alteri sed sibi prestat¬

Expanded text:
tatem, hic diuitiarum maxtatem, hic diuitiarum maximus ac uerissimus fructus est, non uti opibus ad propriam unius uoluptatem, sed ad multorum salutem, non ad praesentem suum fructum, sed ad iustitiam, quae sola non interit. tenendum est igitur omni modo ut ab officio misericordiae spes recipiendi absit omnino: huius enim operis et offiest expectanda solo. nam si ab homine expectes, iam non humanitas erit illa, sed beneficii bene meruisse qui quod facit non alteri, sed sibi praestat
Abbreviated transcription (Latin):
fert nec oꝑa eoꝵ sempit̾¬
na sũt Si qͥdẽ a̾ uno tre¬
more t̾re dissipãt᷑ et corru¬
unt a fortuito cõsinnũt᷑
ĩcendio ã hostili aliqͦ m¬
petu dirimũt᷑ a̾ certe ue¬
tustate aliqͣ dissoluta la¬
bunt̃ ¶ichil est em̃
ut ait orator opere et
manu factum quod nõ
cõficiat et cõsumat betus¬
tas ⁊d hec iusticia et le¬
uitas florescet cotidie ma¬
gis Illi gͦ melius qͥ cõtri¬
bulib suis ã clientibus
largiũtur aliqͥd em̃ p̃stãt
homũb et ꝓsunt s nõ est
illa bera et iusta largicõ
beneficẽtia em̃ nulla est
ubi nccitas nõ est Perit
gͦ quidqͥd gr̃e cã tribuit᷑
nõ indigentib cẽ cũ feno¬
re redit et bñficentia nõ
erit ¶ Qd̾ et sigͣtũ est hiᷤ
quib datur Iustũ tñ nõ
est qr si nõ fiat nł. mali
sequitur. ooi
rũ liberalitatis of¬
ficiũ ẽ egẽtes ac in utiles
alere hec illa ꝑfecta nis¬
ticia q̃ custodit hũanam
de qua phĩ loquũtur socie¬

Expanded text:
fert nec opera eorum sempitefert nec opera eorum sempiterna sunt, siquidem aut uno tremore terrae dissipantur et corruunt aut fortuito consumuntur incendio aut hostili aliquo impetu diruuntur aut certe uetustate ipsa dissoluta labuntur. nihil est enim, ut ait orator, opere et manu factum quod non conficiat et consumat uetustas. at haec iustitia et lenitas florescet cottidie magis. illi ergo melius, qui tribulibus suis aut clientibus largiuntur — aliquid enim praestant hominibus et prosunt — sed non est illa uera et iusta largitio. beneficentia enim nulla est ubicumque necessitas non est. perit ergo quidquid gratiae causa tribuitur non indigentibus aut cum faenore redit, et beneficentia non erit. quod etsi gratum est iis quibus datur, iustum tamen non est, quia si non fiat, nihil mali sequitur. unum rum liberalitatis officium est egentes atque inutiles alere. Haec est illa perfecta iustitia quae custodit humanam de qua philosophi locuntur socie
Abbreviated transcription (Latin):
cõparent ã certe marĩs
suis dãpis nichil cõse¬
ꝙͣtur Quid em̃ dicẽdũ
est de his qͥ ppłari leuita¬
te ducti uł magnis ur¬
bib suffectas opes exhi¬
bendis muñbus ĩ pẽdũt
nͥ eos dementes atq fu¬
riosos qui prestent id po¬
pulo qd̾ ip̃i ꝑdãt et nemo
eoꝵ qͥb prestatur accipiat
¶Itaq ut ẽ oĩs uoluꝑ¬
tas caduca et b̃ius oclõꝵ
maxie ⁊ auriũ ã obliuis¬
cũtur hoĩes et altiꝰ dãpna
dũtur si nõ ẽ libidim uul¬
gi satisfc̃m ut etiã hoĩes
stultissĩ malũ sͥ malo cõ¬
ꝑau̾int a̾ si a deo placue¬
uĩt nichil ãplius ꝙͣ ĩ anẽ
furorẽ paucoꝵ q dieꝵ fa¬
bulas assecũt ¶ Sic co¬
tidie leuissiõꝵ hoĩm pr̃i¬
moĩa ĩ res suꝑ bacuas ꝓ¬
digũtur Nũ gͦ illi sapi¬
entius qͥ utiliora et diu¬
licis operibus destractis
memoria nõi suo q̃runt
Ne isti quidẽ rcẽ bona
sua ĩ terra sepeliũt qr n
mẽoria qͥtꝙͣ mortius cõ¬

Expanded text:
conparent aut certe maximis conparent aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. quid enim dicendum est de iis qui populari leuitate ducti uel magnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus inpendunt, nisi eos dementes atque furiosos, qui praestent id populo quod et ipsi perdant et nemo eorum quibus praestatur accipiat? itaque ut est omnis uoluptas caduca et breuis, oculorum maxime et aurium, aut obliuiscuntur homines et alterius damna duntur, si non est libidini uulgi satisfactum, ut etiam homines stultissimi malum sibi malo conparauerint, aut si adeo placuerant, nihil amplius quam inanem fauorem paucorumque dierum fabulas adsequantur: sic cotidie leuissimorum hominum patrimonia in res superuacuas prodiguntur. num ergo illi sapientius, qui utiliora et diulicis operibus extructis memoriam nomini suo quaerunt? ne isti quidem recte: bona sua in terra sepeliunt, quia nec memoria quicquam mortuis con
Abbreviated transcription (Latin):
tenda ẽ ergo iusticiã ma¬
trem pncipẽ q uirtutum
suo p̃cio nõ tuo cõmodo es¬
tima Ei potissimũ tribue
a quo nichil sꝑes quid ꝑ¬
sonas eligis quid mẽbra
inspicis ꝓ hoĩe cibus hñ¬
dus ẽ quisqͥs ideo p̃catur
qr te hoĩem putet ¶ Ab¬
ice umbras illas ymagi¬
nes q iusticie atq ip̃am
uerã et expressam tene
largite cecis debilibz clau¬
dis discitutis qͥbus nͥ lar¬
giare moriendũ est ¶n¬
utiles sũt homĩbus sed
btiles deo qͥ eos retinet ĩ
uita qͥ sp̃m̃ donat qͥ luce
digna᷑. foue ꝙͣtũ in te ẽ
et aĩas hõmi ne exfĩguã¬
tur hũanitate sustenta
Erũ isti qr neq na¬
turã retinẽt neq p̃¬
miũ ĩ eo qd̾ sit sciũt dũ
ꝑdere timẽt ꝑdũt et in
id qd̾ maxĩe tauẽt ĩcidũt
ut quidqͥd largiũtur a
ꝑcat om̃o ã ad tẽpus bre¬
iussimũ ꝓsit ¶NLã qui
exiguã scipẽ miseris ne
monia sua effũdũt ut
a̾ ꝑitura ã fragilia sibi

Expanded text:
tenda est, ergo iustitiam matenda est, ergo iustitiam matrem principemque uirtutum suo pretio, non tuo commodo aestima, ei potissimum tribue a quo nihil speres. quid personas eligis? quid membra inspicis? pro homine tibi habendus est quisquis ideo precatur, quia te hominem putet. abice umbras illas imaginesque iustitiae atque ipsa ueram et expressam tene. largire caecis debilibus claudis destitutis; quibus nisi largiare moriendum est. inutiles sunt hominibus, sed utiles deo, qui eos retinet in uita, qui spiritu donat, qui luce dignatur. foue quantum in te est et animas hominum ne extinguantur humanitate sustenta.erum isti quia neque naturam retinent neque praemium in eo quod sit sciunt, dum perdere timent, perdunt incidunt, ut quidquid largiuntur aut pereat omnino aut ad tempus breuissimum prosit. nam qui exiguam stipem miseris negnt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et fragilia sibi
Abbreviated transcription (Latin):
mrioniũ rapta ꝓserpina
quã qr facib ex ethue uer¬
tice attensis quesisse ĩ sici¬
lia ceres dicit ¶d t̾co sacͣ
eius ardentiũ tedarũ iacta¬
tõe telebrant ¶Apd̾ lam¬
satũ priapo licalib uicti¬
ma ẽ asellus Cuiꝰ lacrfi¬
cii rõ ĩ fastis hec redditur
Cũ dii om̃s ad festũ mris
magne quenissẽt epulisq
saciati noctẽ lusib duc̾e̾nt
quieuisse humi bestã sõp¬
nũq cepisse ibi pͥcpũ sõp¬
no eius ac pudicicie ĩsidi¬
citũ ¶ S illã ĩ tẽpestino
clamore aselli quo sillenꝰ
uehebat᷑ excitatã ¶ Libidi¬
nẽ bõ mnsidiatoris ẽẽ decep¬
tã hac de cã lamsctenos
eundẽ bestalib sacus ĩ ho¬
norẽ pudicicie cõsecͣte pa¬
nib coronar QQuid tur¬
pius qͥd flagiciosius ꝙͣ si
festa bñficio cisiui u̾go est
an poeta fabulã fuixit.
serũt cũ duab cãcri stellis
cant ¶A sellos fuisse q̃ li¬
anmẽ tnͣsire nõ posset quo

Expanded text:
matrimonium rapta Proserpina: matrimonium rapta Proserpina: quam quia facibus ex Aetnae uertice accensis quaesisse in Sicilia Ceres dicitur, idcirco sacra eius ardentium taedarum iactatione celebrantur. aput Lampsacum Priapo litabilis uictima est asellus, cuius sacrificii ratio in Fastis haec redditur. cum dii omnes ad festum Matris Magnae conuenissent epulisque satiati noctem lusibus ducerent, quieuisse humi Vestam somnumque cepisse; ibi Priapum somno eius ac pudicitiae insidiatum, sed illam intempestiuo clamore aselli quo Silenus uehebatur excitatam, libidinem uero insidiatoris esse deceptam ; hac de causa Lampsacenoseumdem Vestalibus sacris in honorem pudicitiae conservatae panibus coronari. Quid turpius? quid flagitiosius? quam si Vesta beneficio asini virgo est? At poeta fabulam finxit. serunt, cum de duabus Cancri stellis cant? asellos fuisse, qui Liamnem transire non posset; quo
Abbreviated transcription (Latin):
dimicantẽ musens auctor
mĩatur. Ita qͥdqͥd ẽ gestũ¬
tũc ĩ abscondendo pu̾o ad
ip̃m ꝑ ymaginẽ gerit᷑ ĩ sa¬
idẽ cõtinet Et ꝙ ouidius ex¬
poiit ĩ fastis Ardua iã du¬
dũ resonat tinitib ide Tu¬
tus ut ĩfanti bagiat ore pu¬
er pars clippeos sudib ga¬
lecis ꝑs toudit manes hͦ
curetes hñt hoc coribantes
opus Res latuit pristi quẽ
lrea dee comites rauca q
turba mouent Cimbala ꝓ
galeis ꝓ stutis tympana pl¬
sant Tybia dat frigios ut
dedit aute nodos hant totã
opinionẽ qͣi a poetis fictã
salustius respuit boluitq
ĩgeniose int̾p̃tari ꝙ curato¬
res Iouis dicant fuisse cure¬
tes et sit cut ¶Quia pu̾¬
cipes dĩni ĩ telligẽdi fuerũt
uetustate ut cet̾a ĩ maiꝰ cõ¬
ponentẽ altores ioius cele¬
brauit ea ꝙͣ tũc errauĩt hõ
eruditus iã res ip̃a declarat¬
¶ Si em̃ pn̾ceps ẽ iupiter
et deoꝵ et religionũ si aute
illũ ulłi dii bulgo celebrãt᷑
q nũdũ nati fuerãt colũt᷑

Expanded text:
dimicantem Musaeus auctor minatur. ita quidquid est gestum in abscondendo puero, id ipsum per imaginem geritur in saidem continet; quod Ouidius exponit in Fastis: ardua iam dudum resonat tinnitibus Ide, tutus ut infanti uagiat ore puer. pars clipeos sudibus, galeas pars tundit inanes, hoc Curetes habent, hoc Corybantes opus. res latuit priscique aera deae comites raucaque terga mouent. cymbala pro galeis, pro scutis tympana pulsant., tibia dat Phrygios ut dedit ante modos. hanc totam opinionem quasi a poetis fictam Sallustius respuit uoluitque ingeniose interpretari, cur altores. Iouis dicantur fuisse Curetes, et sic ait, quia principes diuini intellegendi fuerunt, uetustatem ut cetera in maius componentem altores Iouis celebrauisse. quantum errauerit homo eruditus, iam res ipsa declarat. si enim princeps est Iuppiter et deorum et religionum, si ante illum nulli dii uulgo colebantur, quia nondum nati fuerant qui coluntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ sacuis hñt Si qͥs autẽ
p̃cepta sapĩe disposuerit
dico qͥ uł ĩ honestos altat¬
ut t̾pudiant uł qͥ midi⁊
uncti coronati ã ꝑsonati ã
luto obliniti cͥrũt ¶Quid
de scutis betustate iã putri¬
b dicã qͥ cũ portãt deos ip¬
sos gestore se humĩs arbi¬
trant᷑ Nã furiꝰ iuuaculis
int̾ p̃cipua pietatis exͣ ⁊
portauit tũ labore mag̃ra¬
tus ac bñficio muneris e¬
ius bacatõe ¶ Nõ gͦ ille
furiꝰ lz plane furiosus fu¬
it q̃ p̃turã hoc ist̾io se
putauit oruare ¶Merito
ac rudib ficĩt lucutius cla¬
mat O miẜas O stultas
dibria nõ rideat qͥ habecit
aliqͥd sanitatis cũ iudeat
hoĩes uelud mẽte captos
ea sero face̾ q̃ si qͥs faciat
T lusũ ninis lasciuꝰ et in¬
eptus eẽ bideatur.

Expanded text:
 sanctis habentur. Si quis autem, percepta sapientia, deposuerit dico, qui vel inhonesto saltatu tripudiant, vel qui nudi, uncti, coronati, personati, aut luto obliti currunt. Quid de scutis jam vetustate putridis dicam? quae cum portant, deos ipsos se gestare humeris suis arbitrantur. Nam Furius Bibaculus inter praecipua pietatis exemplportavit, cum haberet, magistratus beneficio, muneris ejus vacationem. Non ergo ille Furius, sed plane furiosus fuit, qui praeturam hoc ministerio se putavit ornare. Merito ac rudibus fiant, Lucretius exclamat: O stultas dibria non rideat, qui habeat aliquid sanitatis? cum videat homines velut mente captos ea serio facere, quae si quis faciat in lusu, nimis lascivus et ineptus esse videatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cereũ p̾apũ uittũ et iratũ
int̾emisse uictorẽ hoc uo̾
młto mag̃ ĩeptũ est S poe¬
tis licet quidqͥd belint Nõ
execucõ tã de forme mist̾ĩ¬
ũ nec pͥapũ de nido ne qͥd
appareat risu dignũ fiure¬
cate qͥ persis radis hyspe¬
leri uictima tarda deo Ita
ĩ hoc qr magnitudo mẽbri
uirilis enormis ẽ nõ potu¬
it ei monstro aptior uicti¬
ma reꝑiri quã q̃ possit ip̃
cui mactat᷑ itar. ¶ Apd̃
culis sacra sũt quoꝵ a cetĩs
longe diu̾sus ẽ ritus ¶ Si¬
lant s maledt̃is et execra¬
cõe celebrant̃ eaq ꝓ uio¬
latis hñt si qñ int̾ solen¬
nes ritꝰ uł imprudẽti ali¬
cui excidĩt bonũ ubi ¶Cũ¬
ius rei hͨ rõ reddit᷑ si tñ il¬

Expanded text:
e: Priapum uictum et iratum interemisse uictorem. hoe uero multo magis ineptum est, sed poetis licet quidquid uelint. non excutio tam deforme mysterium nec Priapum denudo, ne quid appareat risu dignum. finxecat equo Persis radiis Hypeleri uictima tarda deo, ita in hoc quia magnitudo membri uirilis enormis est, non potuit ei monstro aptior uictima reperiri quam quae posset ipsum cui mactatur imitari. aput culis sacra sunt, quorum a ceteris longe diuersus est ritus, silant, sed maledictis et execratione celebrantur, eaque pro uiolatis habent, si quando inter sollemnes ritus uel inprudenti alicui exciderit bonum uerbum. cuius rei haec ratio redditur, si
Abbreviated transcription (Latin):
famẽq pate̾t᷑ arratorem
q pete̾ cepit ut sibi bnũ
bouẽ uende̾̃t ¶ Eñ u̾o ille
negauit fieri posse ꝙ spes
sua omis colũde t̾re duob
tur. ¶ Hercules solita bio¬
os mactari uidẽt ĩ uiriã suã
maledãs bultus ẽ qd̃ homĩ
eleganti ⁊ brbano gratissiͫ
fuit nã cũ comitib suis e¬
pulas apꝑat ¶ Dũq alie¬
nos boues deuorat illũ sibi
sumtirissĩe quicientẽ cũ risu
et cathinis audiebat ¶S
postꝙͣ herculi dĩnos honoes
ob admiracõe u̾tutis defer¬
ri placuit a ciuib ara ei po¬
minãt ad ꝙͣ duo bincti bo¬
ues ĩ molarent̾ sicut illi qͦs
abstulerat aratori eũq ip̃m
sibi cõstituit sac̾dotẽ cic p̃ce¬
pit ut isdẽ maledc̃is semꝑ
ĩ celebrandis sacͥficiis utere
t̾ ꝙ negaret se nũꝙͣ epula¬
st̃ s saclegia ĩ quib id scm̃¬

Expanded text:
 pateretur, aratorem que petere coepit, ut sibi unum bouem ueuderet. enimuero ille negauit fieri posse, quod spes sua omnis colendae terrae duobus tur. Hercules solita uioos mactari uideret, iniuriam suam maledictis ultus est, quod homini eleganti et urbano gratissimum fuit. nam dum comitibus suis epulas apparat dumque alienos boues deuorat, illum sibi amarissime conuiciantem cum risu et cachinnis audiebat. sed postquam Hercoli diuinos honores ob admirationem uirtutis deferri placuit, a ciuibus ara ei pominauit, ad quam duo iuncti boues immolarentur sicut illi quos abstulerat aratori, eumque ipsum sibi constituit sacerdotem ac praecepit, ut isdem maledictis semper in celebrandis sacrificiis uteretur, quod negaret se umquam epulasunt, sed sacrilegia, in quibus id s
Abbreviated transcription (Latin):
tasse ne agatodes quidem
uictor occideres.
bisto gͦ gn̾e sacroꝵ
nõ mĩoris ĩ same
iudicãda sũt pub ͨͣ illa sa
se nec feĩas facĩt Allia
u̾tus quã tã bellonã uo¬
cãt ĩ qͥb ip̃i sac̃dotes nõ
alieno ꝙͣ s suo cruore sa¬
crificã. ¶Sectis nãq hu¬
meris et utͣq manu disc̃¬
ctos gladios exerẽtes cur¬
iũt efferũtur ĩ samina.
ptĩe gͦ qͣnͣtilianꝰ in fa¬
natico ¶stud ĩquit si de¬
us cogĩt iratus ẽ etiã ne
ħ sacra sũt nõ satius ẽ
pecudũ mõ uiu̾e ꝙͣ deos
tã impios tã ꝓphanos tã
sanguinarios colere. ¶S

Expanded text:
tasse ne Agathocles quidem uictor occiderat? b isto genere sacrorum non minoris insaniae iudicanda sunt publica illa sacse nec feminas faciunt — alia Virtutis, quam eandem Bellonam uocant, in quibus ipsi sacerdotes non alieno, scrificant. Sectis namque humeris, et utraque manu districtos gladios exerentes, currunt, efferuntur, insaniunt. Optime igitur Quintilianus in Fanatico; « Istud, inquit, si Deus cogit, iratus est. » Etiamne haec sacra sunt? Nonne satius est pecudum more vivere, quam deos tam impios, tam profanos, tam sangui
Abbreviated transcription (Latin):
iacta sunt
fũdamẽta
ut ait exi¬
unus ora¬
tor uerum
nos fũdamẽta solũ iecimꝰ
q̃ firma et ydonea eent
oꝑi ꝑferendo sed magͥs
Crobustis q molib edifici¬
ũ totũ pene usq ad sũma
ꝑdurimꝰ ¶Restat id qd̵
est multo faciliꝰ uł tege̾
uł ornare sine quo tũ pͥ¬
ora oꝑa et ĩ btilia sũt ⁊
ngrata ¶Nã quid ꝑ¬
dest aut a falsis religio¬
nib lib̾ari ã intelligere
cognoscere ¶d inꝙͣ
ꝓdest celestẽ illã iusticiã
defende̾ ¶Quid cũ ma¬
gnis difficultatib cul¬
tũ dei ten̾e q̃ est sũma
uirtus nͥ eadẽ dĩnũ pre¬
miũ beatitudĩs ꝑꝑpetue
subsequa. ¶ De qua
nobis ẽ in hꝰ libro disse¬
rendũ ne pͥora omĩa i

Expanded text:
jacta sunt fundamenta, ut ait eximius Orator. Verum nos non fundamenta solum jecimus, quae firma et idonea essent operi perforendo; sed magnis robustisque molibus aedificium totum pene usque ad summa perduximus. Restat, id quod est multo facilius, vel tegere, vel ornare; sine quo tamen priora opera et inutilia sunt, et ingrata. Nam quid prodest, aut falsis religionibus liberari, aut intelligere cogosceredest coelestem illam justitiam defendere? quid cum magnis difficultatibus cultum Dei tenere, quae est summa virtus? nisi eam divinum praemium beatitudinis perpetue subsequatur. De qua nobis est in hoc libro disserendum; ne priora omnia i
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ cõtinet regit q omĩa in
tantã uenisse obliuionem
est opus dc̃õ sciẽti qͥd ue¬
limꝰ li qͥd ei bom eue¬
uerit gr̃as agat si quid
mali satis faciat et id sͥ
ob pcc̃a sua euenisse fa¬
teatur Et nichilominꝰ
etiã ĩ malis gr̃as agat
et in bomis satisfaciat ut o¬
idem sit semꝑ et stabil
et ĩ mutabilis et ĩ con¬
cussus ¶Nec tm̃ hoc ĩ
templũ putet sͥ ẽẽ faci¬
endũ sed et domi et ins
ip̃o etiã cubili suo Secũ
suo cõsecratũ qm̃ ip̃e ẽ
dei templũ ¶D si dõ
patri ac dño hac assidu¬
tati sumꝰ dõ paruit hic
religioni atq offõ suo
satisfecit ⁊cͣ.

Expanded text:
quae continet regitque omnia in quae continet regitque omnia in tantam uenisse obliuionem,est opus dicto scienti quid velimus. Si quid ei boni evenerit, gratias agat; si quid mali, satisfaciat, et id sibi ob peccata sua evenisse fateatur; et nihilominus etiam in malis gratias agat, et in bonis satisfaciat: ut idem sit semper, et stabilis, et immutabilis et inconcussus. Nec tantum hoc in templo putet sibi esse faciendum, sed et domi, et in ipso etiam cubili suo. Secum suo consecratum, quoniam ipse est dei templum. quodsi deo, patri ac domino, hac adsidutati sumus, deo paruit, hic religioni atque officio suo satisfecit.
Abbreviated transcription (Latin):
manib et hoĩ impia ba¬
intate detecta singularis
dei assere̾ iutnestatẽ suscipi¬
ens btilius et maius offi¬
ciũ reuocandi hoĩes a pͣus
itinerib et ĩ gr̃am secũ ip¬
sos reducẽdi ne se ut qͥdam
pħi faciũt tãtoꝑe despiciãt
ne uł se ĩfirmos et suꝑ ua¬
tuos et nichil et frustra oĩo
natos putẽt Oue opi¬
nio plerosq ad bicia cõpel¬
lit nã dũ existimãt nlli
deo nos curare aut bt post
mortẽ nichil futuros totis
se libidinib adicĩt ⁊ dũ
licẽ sibi putant hauriend̃
uoluptatib scient̾ incũbũt
ꝑ quas ĩprudẽtes ĩ laq̃os
mortis incrũt ¶ Ignorãt
em̃ q̃ sit hoĩs rõ quã si ten̾e
uellent ĩ pͥmis dñm suũ
agnolcerent u̾tutẽ iustia¬
tis aĩas suas nõ subsfue̾nt
mortiferas libidinũ uo¬
luptates nõ appete̾nt.
¶Demq se ip̃os magii es¬
susceꝑint Et qͥd̃ sicut opor¬
tet de sũma reꝵ sepe nũo
cogitans admirari soleo
maiestatẽ dei singularis

Expanded text:
inanibus, et hominum impia vanitate detecta, singularis Dei asserere majestatem, suscipiens utilius et majus officium revocandi homines a pravis itineribus, et in gratiam secum ipsos reducendi, ne se ut quidam philosophi faciunt tantopere despiciant, neve se infirmos, et supervacuos, et nihil, et frustra omnino natos putent. Quae opinio plerosque ad vitia compellit. Nam dum existimant, nulli Deo nos esse curae, aut post mortem nihil futuros, totos se libidinibus addicunt, et dum licere sibi putant, hauriendis voluptatibus sitienter incumbunt, per quas imprudentes in laqueos mortis incurrunt; ignorant enim quae sit hominis ratio. Quam si tenere vellent, in primis Dominum suum agnoscerent, uirtutem iustittis animas suas non substernerent, mortiferas libidinum suauitates non adpeterent, denique se ipsos magni aessusceperint. equidem sicut oportet de summa rerum saepenumero cogitans admirari soleo, maiestatem dei singularis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ mõstra¬
quoꝵ bauos dissiles q cul¬
tus ꝑ uniu̾sam t̾ram cõsẽ¬
sus hoĩm stulta ꝑ suasione
susceꝑit morͣles fiu̾nt fũcti¬
q uita dĩne ncc̃itati morte
cõcesẜint Eñ ne qͣ dubita ͦ
relinqͣt̾ hic scd̃s liber fontẽ
ip̃m patefaciet erroꝵ cãsq
om̃s explicabit qͥb decepti
hoĩes ⁊ pͥmitus ẽẽ credide¬
rũt et postinod̃ ꝑsuasione

Expanded text:
e monstraquorum uarios dissimilesque cultus per uniuersam terram consensus hominum stulta persuasione suscepit, mortales fuerint functique uita diuinae necessitati morte concesserint, tamen ne qua dubitatio relinquatur, hic secundus liber fontem ipsum patefaciet errorum causasque omnes explicabit, quibus decepti homines et primitus deos esse crediderint et postmodum persuasione
Abbreviated transcription (Latin):
Coicicum affectus ex homi¬
ne tãquã morbos conantur
etlellere peripateticisse opponũt.
eosq nõ mͦ tiͣmeͣnt. s etiã defẽdĩit.

Expanded text:
cis, cum affectus ex homine, tanquam morbos, conantur evellere, Peripatetici se opponunt; eosque non modo retinent, sed etiam defendunt
Abbreviated transcription (Latin):
Um ergo numenis crates.
pminũ cepisset increscere:
prouitens deus ne fraudibosuis
diabolus. cui abinitio dederat
terre potestatẽ uł corrũperet ho¬
mines uł dispderet qd̃ inexor¬
dio fecerat. misit angłos adtu¬
telã cultũq generis humani.
quib precepit ante omĩa ne tire
contagione maculati sustantie
celestis ammicterent dignitate
scilicet roeos facere ꝓhibuit qd̾
sciebat esse facturos: ut ueniam
spare nõ possent. Itaq illos cũ
hominib cõmorantes. domina¬
tor ille fre fallatissimꝰ. ꝯsuetudi¬
ne ip̃a paulatim aduicia pelle¬
xit. et mulierũ ꝯgressib inqui¬
nauit. Tum incelũ obpeccata¬
in quibse iumersenͣnt. ñõ re¬
cepticeciderunt in terrã. Sic ⁊¬
eos diabolus ex angelis dei. su¬
os fecit satellites ac ministros.
Qui aũt sunt ex his ꝓcreati. qr
neq angłi neq homines fuer̃t.
s mediã quandã naturã gerẽ

Expanded text:
um ergo numerus ominum coepisset increscere, prouidens deus ne fraudibus suis diabolus, cui ab initio dederat terrae potestatem, uel corrumperet homines uel disperderet, quod in exordio fecerat, misit angelos ad tutelam cultumque generis humani: quibus praecepit ante omnia, ne terrae contagione maculati substantiae caelestis amitterent dignitatem. scilicet id eos facere prohibuit quod sciebat esse facturos, ut ueniam sperare non possent. itaque illos cum hominibus commorantes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipsa paulatim ad uitia pellexit et mulierum congressibus inquinauit. tum in caelum ob peccata quibus se inmerserant non recepti ceciderunt in terram. sic eos diabolus ex angelis dei suos fecit satellites ac ministros. qui autem sunt ex his procreati quia neque angeli neque homines fuerunt, sed mediam qu
Abbreviated transcription (Latin):
q geruntur auctores: quoruz
idem diabolus ẽ pͥnceps. unte
illum trimegistus. Demoniar¬
chon uocat. demonas aũt gra¬
matici dictos esse auint. quasi
scios. hos eñi putant deos esse.
Sciunt illi quidẽ futura mul¬
ta ẜ nõ oĩa quippe. quib peni¬
tus ꝯsiliũ deiscire nõ liceant.
Et iteosolent responsa mambi¬
guos exitus temꝑare. eos poete
et sciunt ẽẽ demon̾es et locuntur.

Expanded text:
res, quorum idem diabolus est princeps. unde illum Trismegistus daemonia-rchen uocat. daemonas autem grammatici dictos aiunt quasi scios: hos enim putant deos esse. sciunt illi quidem futura multa, sed non omnia, quippe quibus penitus consilium dei scire non liceat, et ideo solent responsa in ambiguos exitus temperare. eos poetae et sciunt esse daemonas et locuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ idcirco dictũ est qm̃ custo¬
des eos humano gnͣ d̾s miẜat.
S et ip̃icum sint ꝑditores hõi¬
num. custodes tñ se uiteri uo¬
lunt. ut ipsi colant et deus ñ
colatur: Philosophi quoq de
bis dixenuit. plato etiã nat᷑as
eoꝵ in synphosio exprimere co¬
natus est. Et socrates ẽe cirta
se assiouũ demonã loquebat̾᷑.
qui puero sibi ad hesisset. cuius¬
cuius nutu. et arbitriosua uita¬
ał regeretur¬
gereref. Magorũ quoq ars oĩs
et potentia horũ aspirationibꝰ
cõstat. a quib inuocati uisus

Expanded text:
d idcirco dictum est, quoniam custodes eos humano generi deus miserat; sed et ipsi, cum sint perditores hominum, custodes tamen se uideri uolunt, ut ipsi colantur et deus non colatur. philosophi quoque de his disserunt. nam Plato etiam naturas eorum in Symposio exprimere conatus est et Socrates esse circa se adsiduum daemona loquebatur, qui puero sibi adhaesisset, cuius nutu et arbitrio sua uita regeretur. ma.gorum quoque ars omnis ac potentia horum adspirationibus constat, a quibus inuoca-ti uisus
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ arbitrio mundũi regine¬
cesse ẽ. nͥ enĩ singularũ par¬
tui potestas ad unã prout¬
dentiã referat. nõ poterit sũ¬
ma tp̃aeststare. Uno quoq
nichil curante amplius quã
qd̃ ad eũ ꝓprie ꝑtinet. sĩc ne
res quide nulitaris nͥ uũ
habxat ducẽ atq rectorẽ. Qd̃
si inuno exercitu tot fuerint
impatores quot legiones qͦt
cohortes quot cunei quot ale
primũ nec instrui poterit aci¬
recusante.nec regi facile aut
tẽpari qd̾ suis ꝓpriis ꝯsiliis
utant᷑ onĩs quoꝵ diu̾sitateᷤ
plus noceant quã ꝓsint. Sic
in hoe rerĩ nature imperio
nisi unus fuerit ad quẽ to¬
tius sume cura referat᷑. uni¬
u̾sa soluent᷑ et corruent.n.
Dicere aũt multoꝵ abuno

Expanded text:
igitur arbitrio mundum regi neigitur arbitrio mundum regi necesse est. Nisi enim singularum partium potestas ad unam providentiam referatur, non poterit summa ipsa constare; unoquoque nihil curante amplius, quam quod ad eum proprie pertinet: sicut ne res quidem militaris, nisi unum habeat ducem atque rectorem. Quod si in uno exercitu tot fuerint imperatores, quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acirecusante; nec regi facile, aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diversitate plus noceant, quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio, nisi unus fuerit, ad quem totius summae cura referatur, universa solventur et corruent. Dicere autem, multoru
Abbreviated transcription (Latin):
rd totũ inunũ ꝯfero ⁊ ĩiuio
eẽ dico. ut tantũ meo sit ⁊¬
astaꝵ rerũ quantũ nec cogi¬
tari nec dici põt. Qua ĩ re qm̃
et sensu deficimiꝰ ⁊ u̾bis. qa
neq tantã intelligẽtie lucẽ
pectus humanũ neq expla¬
nationẽ tantaꝵ rerũ capit
lingna mortał rorp̃m ĩ tel¬
ligere nos oportet ac dicere.
Uiteo rursus quid ex ꝯtra¬
rio dici possit tales ẽẽ illos
plures quales nos uolunꝰ¬
unũ. at hoc fieri nullo pacto
põt qd̾ singłoꝵ potestas pro¬
gredi longius nõ ualebit ⁊
occurrentib sibi potestatib
cetͥoꝵ. Necesse ẽ enĩ ut suos
quisq liites aut transg̾¬
di nequeat. aut si transgres¬
sus fuerit suis alterũ finib
pellat nõ uiterit qui d̾os mł¬
tos ẽẽ credunt fieri posse ut
aliquio diu̾sũ uelint ex
quare disceptatio int eos
et certam̃ oriaf. sic̃ homerꝰ
bellantes iit̾ se deos finxit
cũ alis troiã capi uellent a
alii repugnarent.Unius

Expanded text:
id totum in unum confero, et in uno id totum in unum confero, et in uno esse dico; ut tantum in eo sit istarum rerum, quantum nec cogitari nec dici potest. Qua in re quoniam et sensu deficimus et verbis; quia neque tantae intelligentiae lucem pectus humanum, neque explanationem tantarum rerum capit lingua mortalis: idipsum intelligere nos oportet ac dicere. Video rursus quid e contrario dici possit: tales esse illos plures, qualem nos volunum. At hoc fieri nullo pacto potest, quod singulorum potestas progredi longius non valebit, occurrentibus sibi postestatibus caeterorum. Necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat, aut si transgressus fuerit, suis alterum finibus pellat. Non vident, qui deos multos esse credunt, fieri posse ut aliqui diversum velint; ex qua re disceptatio inter eos et certamen oriatur: sicut Homerus bellantes inter se deos finxit; cum alii Trojam capi vellent, alii repugnarent. Unius
Abbreviated transcription (Latin):
Iis quili bet sufficere om̃ib
qui cessantib ceteris non
põt oĩa gub̃̾nare. Ita fiti.
ut ad regendũ iunrdĩi unĩ
ꝑfecta iurtute opus sit quã
in beccillitate multoꝵ. Qui
aũt putat hanc tantã ma¬
guitirdmẽ nõ posse ab uno
regi: f allit neq quanta sit
ouis ac potestas diuine ma¬
iestatis ĩ tellegit si existimat
singularẽ deũ qui mundu
face̾re potuit eiurce̾ regere
nõ posse quẽ fecit. at si ꝯcipi¬
at animo quanta sit diui¬
ni huiꝰ oꝑis ĩ mensitas cũ
te atq ꝯsilio dei ex nichilo
ẽe ꝯflactã. qd̾ opus nisi ab
uno ĩ choariꝑficiq nõ potu¬
it. iãintelleget multo faci¬
lius ẽẽ ab uno regi qd̾ ẽ ab
uno ꝯstitutũ. Dicat fortas¬
se aliquis ne fabricari quidẽ
rã innsũ opus munrdi nisi
a plurib potuisse. Quãlib
multos quãlib magnos fa¬
ciat. quiequrd ĩ multis ma¬
gnitudinis potestatis uir¬
tutis maiestatisq posueit.

Expanded text:
iis quilibet sufficere, omnibuiis quilibet sufficere, omnibuqui, cessantibus caeteris, non potest omnia gubernare. Ita fit ut ad regendum mundum unius perfecta virtute magis opus sit, quam imbecillitate multorum. Qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse ab uno regi, fallitur. Nec enim quanta sit vis potestasque divinae majestatis intelligit, si existimat singularem Deum, qui facere mundum potuit, eumdem regere non posse quem fecit. At si concipiat animo, quanta sit divini hujus operis immensitas cum te atque consilio Dei ex nihilo esse conflatam; quod opus nisi ab uno inchoari perficique non potuit: jam intelliget, multo facilius esse ab uno regi, quod est ab uno constitutum. Dicat fortasse aliquis, ne fabricari quidem tam immensum opus mundi, nisi a pluribus potuisse: quamlibet multos, quamlibet magnos faciat, quidquid in multis magnitudinis, potestatis, virtutis, majestatisque posuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt minꝰ ualebũt. aliis ⁊¬
tantũdẽ uese hñtib. uir¬
tutis aũt ꝑfecta nat᷑a in eo
potest ẽẽ. ĩ quo totũ est quã
in quo pars exigua de toto
ẽ. deus uõ si ꝑfectus ẽ ut ẽẽ
debet:. nõ põt ẽẽ nisi unꝰ. ut ĩ
eo lint oĩa. Deoꝵ gͥ uirtu
tes. ac potestates ĩ firmiore
sint uecesse ẽ.qr tantũ siu¬
gulis de ert quantũ nce¬
tis fuerit. Ita quãto plurẽ
tanto minores erũt. qͥd qd̾
sũnia illa rerũ potestas ac
diuina uis ne semel quidẽ
diuidi põt. Quicꝗd eĩ capit
diuisionẽ et ĩ teritũ capiat
necesse est. Si aũit niterit᷑
uidi potestas diuina nõ pos¬
sit. Ueus gͦ unꝰ est. si nichil
piat potestatis. Et hiͥtam̃
qui multos eẽ arbierantur.
officia int̾ sẽ dicp̃t ẽẽ partitoᷤ.
De quibi om̃ibysuo loco dis¬
putabimꝰ. Illico ĩterĩ qd̾ ad
p̾̃sentẽ locũ ptinet. Teneo si
ꝑtiti sunt ĩterse officia. eodẽ
reuoluif᷑ reuoluit᷑res ut ex¬

Expanded text:
sint, minus ualebunt, aliis sint, minus ualebunt, aliis tantundem in se habentibus. uirtutis autem perfecta natura in eo potest esse in quo totum est quam in eo in quo pars exigua de toto est. deus uero si perfectus est, ut esse debet, non potest esse nisi unus, ut in eo sint omnia. deorum ites ac potestates infirmiores sint necesse est: quia tantum singulis deerit quantum in caeteris fuerit; ita quanto plures, tanto minores erunt. Quid, quod summa illa rerum potestas ac divina vis ne semel quidem dividi potest? Quidquid enim capit divisionem, et interitum capiat necesse est. Si autem interitus uidi potestas diuina non possit. deus ergo unus est, si nihil piat potestatis: et ii tamen qui multos esse arbitrantur officia inter se dicunt esse partitos. de quibus omnibus suo loco disputabimus. illud interim quod ad praesentem locum pertinet teneo: si partiti sunt inter se officia, eodem reuoluitur res, ut
Abbreviated transcription (Latin):
stinendĩ. Nisi forte arbit᷑¬
brm̃ si plures sint minꝰ ħre
singłos neruoꝵ atq uiruh.
qd̾ quite faciunt si quit
ẽe multos uolunt. Quia⁊
necesse ẽ in beccilles ẽẽ. Si¬
qui dẽ singuli sine auxilio
reliquoꝵ tante molis gub̾¬
naculũ sustinere nõ possũt.
Ueus aũt qui ẽ et̾na mẽs
ex om̃i utiq parte ꝑfecte cõ¬
sumateq uirtutis ẽ. qd̾ si
uerũ est. unus sit necesse
ẽ. Potestas eĩ uł uirtus ab¬
soluta retinet suã ppriam
firmitatẽ. Idaũt soliou
existimandũ est. cui nicħ
decedere. Io ꝑfectũ cui nicħ
possit accedere. Quis du¬
bitet potentissimũ ẽẽ regẽ.
qui totiꝰ orbis ẜet imꝑius.
Neq in merito. cũ illiꝰsĩt
que ubiq sunt oĩa cũ ad
eũ solũ om̃s undiq cꝯpie
cõgerantur. At si plures
partiant᷑ orbẽ: minus c̾te
opũ. minꝰ uiriũ singuli ha¬
bebunt. cũ iutra p̃scripta
portionẽ se quisq ꝯtineat
Eddẽ mͦ etia di si plures

Expanded text:
si forte arbitrabimur, si plures sint, minus habere singulos neruorum atque uirium: quod quidem faciunt ii qui esse multos uolunt, quia necesse est inbecillos esse, siquidem singuli sine auxilio reliquorum tantae molis gubernaculum sustinere non possunt. deus autem, qui est aeterna mens, ex omni utique parte perfectae consummataeque uirtutis est: quod si uerum est, unus sit necesse est. potestas enim uel uirtus absoluta retinet suam propriam firmitatem. id autem solidum existimandum est, cui nihil decedere, id perfectum, cui nihil possit accedere. quis dubitet potentissimum esse regem qui totius orbis habeat imperium? neque inmerito. cum illius sint Quae ubique sunt omnia cum ad eum solum omnes undique copiae congerantur. at si plures partiantur orbem, minus certe opum, minus uiriuni singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque contineat. eodem modo etiam dii, si plures
Abbreviated transcription (Latin):
It ergo nr̃i opis ex .iii.¬
ordiũ questio illa ꝯse¬
quens ac secłaᷤ. utrũ pote¬
state uliꝰ dei minidus rega¬
tur an ne multoꝵ. Nemo
qui qurtẽ saprat rationez¬
q secũi putet: noͣ unũ ẽẽ in¬
tellegat. qui ⁊ ꝯdiderit oĩa.¬

Expanded text:
it ergo nostri operis exordium quaestio illa consequens ac secunda, utrum potestate unius dei mundus regatur anne multorum. nemo, qui quidem sapiat rationemque secum putet, non unum esse intellegat, qui et condiderit o
Abbreviated transcription (Latin):
cõpleat᷑ hec sũma docent hĩ qͥtẽ qͥ d̾
tẽporib seripsenint. colligẽtes ea
exlicteris scĩs. et ex uariis histo¬
riis quantus sit iumerus ã noꝵ
abexordio mundi. qui licet uan¬
ent. et aliquantũ numeri eoruz
sũma discentiãt. om̃is tam̃ ex i¬
pectatio nõ amplius quã ducen¬
toꝵ uidef᷑ annoꝵ. etiã res ipsa
declarat lapsum ruinãq rerum
breui fore. nͥ ꝙͦ in columi urbe ro¬
ma. nichil istius modi uitetur
ẽẽ metuendũ. It uõ cũ caput
illud orbis oecitent. et pyasn
ẽẽ ceꝑit ꝙͦ sibille fore aiunt qͥs¬
dubitet uenisse iam finẽ rebus
humanis orbiq tenarũ illa
ẽ ciuitas que ad huc susten¬
tant omĩa p̾caudusq nobiᷤ
et atorandus ẽ deus celi. sita
tam̃ statuta eiꝰ et placita differ¬
ri possunt. necicius quam pu¬
minandus ueniat. qui tantũ
facinus moliat᷑. ac lum̃ illud
effodiat. ciuꝰ intertũ mundus
ip̃e sensimis ẽ. Nunc ad ceterat

Expanded text:
conpleatur haec summa, docent ii qui de conpleatur haec summa, docent ii qui de temporibus scripserunt, colligentes eex litteris sanctis et ex variis historiis, quantus sit numerus annorum ab exordio mundi: qui licet varient, et aliquantum numeri eorum summa dissentiat, omnis tamen expectatio non amplius quam ducentorum videtur annorum. Etiam res ipsa declarat, lapsum ruinamque rerum brevi fore: nisi quod incolumi urbe Roma nihil istiusmodi videtur esse metuendum. At vero cum caput illud orbis occiderit, et ῥύμη esse coeperit, quod Sibyllae fore aiunt, qdubitet uenisse iam finem rebus humanis orbique terrarum? illa est ciuitas quae adhuc sustentat omnia, precandusque nobis et adorandus est deus caeli, si tamen statuta eius et placita differri possunt, ne citius quam puminabilis ueniat, qui tantum facinus moliatur ac lumen illut effodiat, cuius interitu mundus ipse lapsurus est. nunc ad cetera
Abbreviated transcription (Latin):
msura libri cape ͭ tã multis uno
sp̃u similia dicentib. simulq ne
fastidiũ legentib fieret. si ex oĩbꝰ
collecta et translata cõgererem.
p̃terea ut ea ip̃a que dicerẽ non
nr̃is. s alienis potissimũ lictis
cõfirmatẽ. docerẽq nõ mͦ apud
nos. ũmetiã apudeos ip̃os qui
nos in sectant᷑ uentatẽ cõsigna¬
tã teneri quã recusent agnosce¬
re.siquis aũt diligentiꝰ hec uo¬
luenit scire: ex ip̃o fonte hauriat
et plura quã nos ĩhis libris cõ¬
plexi sumꝰ adinirabilia repiet. it¬
Fortasse quispiã nunc requirat.
quan doista que diximꝰ sint futu¬
ra:Iam supiꝰ ostendi cõpletis ãnoꝵ
sex milib mutationẽ istã fierit
oportere. et iam ꝓpinquare sum¬
mũ illũ cõclusionis extreie diẽ.
de signis que p̃dicta sũt a ꝓpħis
licet noscere. Pre dixerunt enĩ
signa quib cõsumatio teporu
et expectanda sit nob̾ indies sin¬
gulos et tim̃da. Quando tanien

Expanded text:
sura libri caperet tam multis uno spiritu similia dicentibus simulque ne fastidium legentibus fieret, si ex omnibus collecta et translata congererem, praeterea ut ea ipsa quae dicerem non nostris, . sed alienis potissimum litteris confirmarem doceremque non \' modo aput nos, uerum etiam aput eos ipsos qui nos insectantur, ueritatem consignatam teneri, quam recusent adgnoscere. si quis autem diligentius haec uoluerit scire, ex ipso fonte hauriat et plura quam nos in his libris conplexi sumus admirabilia reperiet. Fortasse quispiam nunc requirat quando ista quae diximus sint futura. iam superius ostendi conpletis annorum sex milibus mutationem istam fieri oportere et iam propinquare summum illum conclusionis extremae diem. de signis quae praedicta sunt a prophetis licet noscere: praedixerunt enim signa, quibus consummatio temporum et expectanda sit nobis in dies singulos et timenda. quando tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ nõ potest. quia malis est
subiecta ꝑ corpus. Epicurus
den beatũ incorruptũ uocat
quia sempit̾iuis est. beatitudo
em̃ ꝑfecta ẽẽ debet. ut nichil sit
ꝙ: eãuexare aut ĩminuere
aut ĩmutare possit. nec aliud
quicquã existimari beatũ põt
nisi fuerit ĩ corruptũ. Incorrup¬
tum aũt nichil est nͥ qd̃ est
ĩ mortale. Solagͦ in mortalitaᷤᷤ
beataẽ. quia corrũpi ac dissol¬
iu nõ potest qd si cadit ĩhonũe
uirtus qd̾ negare nullus põt.
cadet et beatitudo/ nõ enĩ põt
fieri ut sit miser qui uirtute ẽ
preditus. si cadit beatitudo gͦ et
in mortalitas cadit manima¬
in hominẽ que beataẽ. Sũmũ
gͥ bonĩ sola in mortalitas in

Expanded text:
esse non potest, quia malis est esse non potest, quia malis est subjecta per corpus. Epicurus Deum beatum et incorruptum vocat, quia sempiternus est. Beatitudo enim perfecta esse debet, ut nihil sit, quod eam vexare, ac imminuere, aut immutare possit. Nec aliter quidquam existimari beatum potest, nisi fuerit incorruptum. Incorruptum autem nihil est, nisi quod est immortale. Sola ergo immortalitas beata est, quia corrumpi ac dissolvi non potest. Quod si cadit in hominem virtus, quod negare nullus potest, cadit et beatitudo. Non potest enim fieri, ut sit miser, qui virtute est praeditus. Si cadit beatitudo, ergo et immortalitas cadit in hominem, quae beata est. Summum igitur bonum sola immortalitas in