comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui redimat neq qui saluum faciat.
Quippe de tota francia ꝓsimili effugatꝰ
malitia. has solas sibi inuenit expositas
in quib fiducialit subtuo dñatu in
grege xꝑi toto furore bachatur. Qͦd
tuo ne honori congruat princeps il¬
iustris. ipse iudicato. Nec mirum tam̃
si serpens ille callidus decipit te. quip¬
pe sp̃em pictatis habens. cuiꝰ uirtutẽ
penitꝰ abnegauit. S nunc audi qͥs
ille sit. Homo apostata ẽ. qui relicto
religionis habitu. nam monachꝰ exti¬
tit. ad spurcitias carnis & scłi tanꝗͣ
canis ad uomitum suum ẽ. reuersꝰ.
Pre confusione autẽ habitare int cog¬
natos & notos non sustinens. uel po¬
tiꝰ non ꝑmissus. ob magnitudinem
criminis succinx̃ lumbos suos. & it̾
qua nesciebat arripuit factus girouagꝰ
& ꝓfugus suꝑ terram. Cumq mendi-¬
care cepisset. posuit insumptu eũgłm.
nam litteratꝰ erat. Et uenale distrahens
u̾bum dĩ. euangelitabat ut manduca¬

Expanded text:
qui resistat, neque qui salvum faciat. qui resistat, neque qui salvum faciat. Quippe de tota Francia pro simili effugatus malitia, has solas sibi invenit expositas; in quibus fiducialiter sub tuo dominatu in gregem Christi toto furore bacchatur, quod tuone honori congruat, princeps illustris, ipse judicato. Nec mirum tamen, si serpens ille callidus decepit te, quippe speciem pietatis habens, cujus virtutem penitus abnegavit. 3. Sed nunc audi quis ille sit. Homo apostata est: qui relicto religionis habitu nam monachus exstitit , ad spurcitias carnis et saeculi, tanquam canis ad suum vomitum, est reversus. Prae confusione autem habitare inter cognatos et notos non sustinens, vel potius non permissus ob magnitudinem criminis, succinxit lumbos suos, et iter qua nesciebat, arribuit, factus gyrovagus et profugus super terram. Cumque mendicare coepisset, posuit in sumptu Evangelium nam litteratus erat, et venale distrahens verbum Dei, evangelizabat ut manduca
Abbreviated transcription (Latin):
pariuli sunt: Si ita ẽ. gratis gͥ mag¬
tam quod flagellatus ẽ. quod sputis
illitus. quod cruci affixꝰ. quod dema
mortuus ẽ. Non ẽ. hic homo ado. qui
sic contraria do & facit & loquitur.
mum ppłm. ad uocẽ uniꝰ hetici si¬
xp̃i fide ẽ cunctis nationib ȩccła
uno ueritatis sp̃u cȩcinerunt. E rgo
fefellerunt duuna oracula. falluns
om̃ium oculi & animi. qui quod lo¬
gunt p̃dictum. intuentur imple¬
tum: Quam certe manifestam or̃iab
ũitatẽ solus iste stupenda & prsꝰ iu¬
daiea cecitate aut non uidens aut
inuidens adimpletam. simuluseis
qua arte cdiabolica ꝑsuasit ppl̃o stulse
& insipienti de re manifesta nec ius
credere oculis fefellisse pͥores errale
posteros. totum mundum. etiamł
miscrationum dĩ diuitias. & uniu̾sita¬
tis gram ꝑuenisse. Et nunc buiꝰ rei grã
ucet in multa corꝑis infirmitate iter̾
arripu ad has partes. quas potissi¬
mum singlaris fcrꝰ depascit. dum ñ ẽ

Expanded text:
parvuli sunt? Si ita est, ergo gratis magparvuli sunt? Si ita est, ergo gratis magtam, quod flagellatus est, quod sputis illitus, quod cruci affixus, quod denique mortuus est. 2. Non est hic homo a Deo, qui sic contrario Deo et facit, et loquitur. mum populum! Ad vocem unius haeretici siChristi fide e cunctis nationibus Ecclesia, uno veritatis spiritu cecinerunt. Ergo fefellerunt divina oracula, falluntur omnium oculi et animi; qui quod legunt praedictum, intuentur impletum. Quam certe manifestam omnibus veritatem solus iste stupenda, et prorsus Judaica caecitate, aut non videns, aut invidens adimpletam, simul nescio qua arte diabolica persuasit populo stulto et insipienti, de re manifesta nec suis credere oculis: fefellisse priores, errare posteros: totum mundum etiam pomiserationum Dei divitias, et universitatis gratiam pervenisse. Et nunc hujus rei gratia, licet in multa corporis infirmitate, iter arripui ad has partes, quas potissimum singularis ferus 238 depascitur, dum non est
Abbreviated transcription (Latin):
mus & cognoiimus mala
quȩ in eccłiis fecit & facit
cotidie henricus b̾eticꝰ. Uersatur
interra sub uestimentis ouiũ lupꝰ
rapax. sed ad dm̃ designationẽ a
fructib exꝰ cognoscimus illum. Ba¬
silicȩ fine plebib. plebes sine sacerdo¬
tib. sic̾dotes sinc debita reucrentia
synagoge reputantur. sc̃uarium dĩ
sc̃m ẽẽ. negatur. sacram̃ta ñ sacra
censentur. dies festi festiuis frustan¬
tur sollemniis. Moruntur ho¬
mines inpeccatis suis. rapunt᷑ pas¬
sim animȩ ad tribunal terrificum.
heu nec penitentia reconciliati nec
baptismi negatur gra. nec saluti
ꝓpinquare sinuntui. saluatore licet
inquit ucnire ad me. Ergone qui
cauit ds̃. ad solos tam̃ innocentes
ñ patitur eandem tam multam mi¬
sccłiam ꝑuenire. Quid oueso quid
inuidet pariuilis saluatorẽ pariui¬
lum. qui natus ẽ. eis: Inuidia hec
aiabolica ẽ. inuidia hac mors intͣ¬
uit in orbem terrarum. An putat
pariuibos saluatore ñegere quia

Expanded text:
mus et cognovimus mala, quae in Ecclesiis Dei fecit et facit quotidie Henricus haereticus? Versatur in terra vestra sub vestimentis ovium lupus rapax: sed ad Domini designationem, a fructibus ejus cognoscimus illum . Basilicae sine plebibus, plebes sine sacerdotibus, sacerdotes sine debita reverentia synagogae reputantur; sanctuarium Dei sanctum esse negatur: Sacramenta non sacra censentur: dies festivis frustrantur solemniis. Moriuntur homines in peccatis suis: rapiuntur animae passim ad tribunal terrificum, heu! nec poenitentia reconciliati, nec vita, dum Baptismi negatur gratia: nec saluti propinquare sinuntur, Salvatore licet it, parvulos venire ad me . Ergone qui diam suam Deus, ad solos tamen innocentes non patitur eamdem tam multam misericordiam pervenire? Quid, quaeso, quid invidet parvulis Salvatorem parvulum, qui natus est eis! Invidia haec diabolica est: invidia hac mors intravit in orbem terrarum. An putat parvulos Salvatore non egere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Nĩs &e patribus reuerendis
apłice sedis legatis. puer
tuose sue legationis manipulos re¬
portare. Et si corpore remoti s affec¬
tu & bona uoluntate uobis apppi¬
auimus optantes & orantes dirigi
actus & studia ur̃a ad om̃e qͦd de¬
cet. & expedit. Inde est qͦd audi¬
entes miserandum illum archi ep̃m
moguntiensẽ uocatũ ad urãm pre¬
sentiam. ibiq responfurum adu̾sa¬
riis suis: ausi sumꝰ urãm ꝓ eo int̾¬
pellare bonitatem. In hoc enu
credimꝰ honorificari ministr̃um ur̃m
si quatenꝰ salua iusticia licet parieti
inclinato & maceriȩ de pulse hume¬
ros ur̃ȩ aucdoritatis supponitis. nec.
calamum quassatum cõteri. nec linũ
fumigans qđ in uobis ẽ extingui ꝑ¬
mittitis. Sentiat obsecramꝰ sibi ꝓfu¬
isse & p̃cem nr̃am. & suam simplici¬
tatem: obꝙͣ fertur a falsis fr̃ibꝰ cir¬
cumuentus. potiꝰ qͣm inuentus in
aliqͦ dignus depositionis.

Expanded text:
nis et patribus reverendis, apostolicae Sedis LEGATIS, puer tuosae suae legationis manipulos reportare. Etsi corpore remoti, sed affectu et bona voluntate vobis appropiavimus, optantes et orantes dirigi actus et studia vestra ad omne quod decet et expedit. Inde est quod audientes miserandum illum archiepiscopum Moguntinensem, vocatum ad vestram praesentiam ibique responsurum adversariis suis, ausi sumus vestram pro eo interpellare bonitatem. In hoc enim credimus honorificari ministerium vestrum, si, quatenus salva justitia licet, parieti inclinato et maceriae depulsae humeros vestrae auctoritatis supponitis; nec calamum quassatum conferi, nec linum fumigans quod in vobis est exstingui permittitis. Sentiat, obsecramus, sibi profuisse et precem nostram, et suam simplicitatem, ob quam fertur a falsis fratribus circumventus potius, quam inventus in aliquo dignus depositionis.
Abbreviated transcription (Latin):
minitantes hominis fugam &e diui¬
Isionem uel potiꝰ diruptionem non
Emodo auobis. sed et a nobis.
uolui quod uelle uoluistis¬
me mansuerudinis ur̃e dignatio
eo prouocat me ut quod uultis ñ mͦ
uelim s & auide uelim. Placet uobis
ut fr̃ rualenus abbas sit apud scm̃ anas¬
tasium: &e mͥ. Placuerat & ante: s qr¬
ille nimis nolebat. placitũ in ñ placitũ
uenit. Porro ur̃o beneplacito ñ conui¬
ente rursum ut iustũ ẽ. non placitũ
in beneplacitum redit. Ex piri licet.
factũ ẽ quod precepistis. nonq prece¬
pistis. s quia uolustis. Ex uoluntate
ergo & non quasi extristicia. uel exne¬
cessitate. Exequitio maturata man¬
dati obedientiam: ꝓbat. de uoluntate
tstilus interroget᷑. Si contentꝰ forem
mandatũ facere: nonne iuxta uerbũ
bitum.: Nunc autem quia addidi
uelle: iam ñ seruus. s filius.

Expanded text:
minitantes hominis fugam et diviminitantes hominis fugam et divisionem, vel potius diruptionem, non modo a vobis, sed et a nobis. volui, quod velle me noluistis; mansuetudinis vestrae dignatio eo me provocat, ut quod vultis, non modo velim, sed et avide velim. Placet vobis ut frater Rualenus abbas sit apud Sanctum Anastasium? et mihi placuerat et ante: sed quia nimis ille nolebat, placitum in non placitum venit. Porro vestro beneplacito non connivente, rursum, ut justum est, non placitum in placitum redit. Experiri licet. Factum est quod praecepistis, non quia praecepistis, sed quia voluistis. Ex voluntate ergo, et non quasi ex tristitia, vel ex necessitate. Exsecutio maturata mandati 260 obedientiam probat: de voluntate stilus interrogetur. Si contentus forem mandatum facere, nonne juxta verbum bitum? Nunc autem quia adjeci velle; jam non servus, sed filius.
Abbreviated transcription (Latin):
plane angariatꝰ tam ame quã auobis.
Num qͥd ego timere potui tanta ob¬
stinatione semꝑ remsurum: Pii
cordis ẽ cedere imporcunitati quod
ad id quod oporteret ad duci ñ patit᷑.
Aloquin in uitũ tenere ad qd̃ in uitꝰ
tractus ẽ duoꝵ pro illo fructuosũ ne¬
mini ẽ. Porro occupare locum et non
facere fructũ nec loco expedit. necuos
decet nec nos. Nemo ut ait beatꝰ am¬
ꝑnosius muitus benefacie. etiã sibo¬
num ẽ quoo facit. quia nichil pro¬
fantem dũ adhuc uiuit remittite
ad ub̃a matris. cuiꝰ fortassis hic eotus
languor ẽ qd̾ sit p̃propere ablactatꝰ.
Meũ enĩ uiuere sinit̾. quã diuidie᷑.
Que utilitas in sanguine eiꝰ : Unũ
scio ñ paeris ñ matris illa uox erit.
nec mͥ nec tͥ sie. s diuidat̾. hoc uos for¬
tasse ñ eimeris. quia ñ creditis ꝓuen¬
turum. S scriptitationes et musi¬
tationes frequentissime uenientes
in manꝰ nr̃as plenȩ sunt timore isto

Expanded text:
plane angariatus tam a me, quam a vobis. plane angariatus tam a me, quam a vobis. Numquid ego timere potui tanta obstinatione semper renisurum? Pii cordis est cedere importunitati, quae ad id quod oportet adduci non patitur. Alioquin invitum tenere ad quod invitus tractus est, durum pro illo, fructuosum nemini est. Porro occupare locum, et non facere fructum, nec loco expedit, nec vos decet, nec nos. « Nemo, » ut ait beatus Ambrosius, « invitus bene facit, etiam si bonum est quod facit: quia nihil profantem, dum adhuc vivit, remittite ad ubera matris, cujus fortassis hic totus languor est, quod sit praepropere ablactatus. Melius enim vivere sinitur, quam dividitur. Quae utilitas in sanguine ejus? Unum scio: non patris, non maNec mihi, nec tibi sit, sed dividatur . Hoc vos forte non timetis, quia non creditis proventurum. Sed scriptitationes et mussitationes frequentissime venientes in manus nostras, plenae sunt timore isto,
Abbreviated transcription (Latin):
Nueritate cõꝑimꝰ rualenum nr̃m
nec dum requiescere. in quo positꝰ ẽ
seo nec aliquando requieturũ confi¬
dimus. Quam obiem opus ẽ matu¬
Srato remedio. ñ solũ illi s ce mͥ. Uror
dico uobis: quã diu ille inscandalo
est. Nolite miran hoc una anima
sumꝰ. nisi quod ego mater ille silius.
nam paeris in eo cessi uobis ce nomen.
ce auctorieatẽ. Solus qui trans funoi
ñ potuit mͥ remansit affectus qui me
excrutiat. Mater autem ñ potest
obliuisci filii uteri sui. Im me fuisse
quis dixerit ego ad huc esse sensio.
Clamat maerẽ pectus criste. & con¬
einuus dolor cordis mei ꝓeo. Que.¬
ritis dequo querar deme: De uobis
nichil queror. s uobis. Ego ego seua ce
pia mater propriis uisceribus ñ pepci
ut castificarem cormeũ in obedientia
caritatis. Im molaui desinu meo ca¬
ri pignoris hostiam et non ingaria
fateor seo in uoluntate mea parui uo¬
iuntati que uos uult anganat. At
ille ñ ita. Renicebat̾ quam ius frust᷑.

Expanded text:
eritate comperimus Rualenum nostrum nedum requiescere in quo positus est, sed nec aliquando requieturum confidimus. Quamobrem opus est maturato remedio, non solum illi, sed et mihi. Uror, dico vobis, quandiu ille in scandalo est. Nolite mirari hoc; una anima sumus, nisi quod ego mater, ille filius: nam patris in eo cessi vobis et nomen, et auctoritatem. Solus qui transfundi non potuit, mihi remansit affectus, qui me excruciat. Mater autem non potest oblivisci filii uteri sui . Id me fuisse quis dixerit? ego adhuc esse sentio. Clamat matrem pectus triste, et continuus dolor cordis mei pro eo. Quaeritis de quo querar? De me. De vobis nihil queror, sed vobis. Ego, ego saeva et pia mater propriis visceribus non peperci, ut castificarem cor meum in obedientia charitatis. Immolavi de sinu meo chari pignoris hostiam: et non in angaria, fateor, sed in voluntate mea parui voluntati, quae quos vult, angariat. At ille non ita. Renitebatur, quamvis frustra,
Abbreviated transcription (Latin):
aliter debere fieri. Sed aliud ẽ. culpare
negligentiam. aliud negare efficatiã
Auud ẽ. inquam quod causamur ñ
bene quippsam ficti. & aliud quod
mentimur nec fieri. Hȩc interun
de hac re dixerim & senserun. absq
p̃udicio uel tuȩ conscientiȩ. siquidẽ
melius sapis. uel cuiꝰ libet saniꝰ sapi

Expanded text:
aliter debere fieri; sed aliud est culpare aliter debere fieri; sed aliud est culpare negligentiam, aliud negare efficaciam. Aliud, inquam, est quod causamur non bene quidpiam fieri, et aliud quod mentimur nec fieri. Haec interim de hac re dixerim et senserim, absque praejudicio vel tuae sententiae, si quid melius sapis, vel cujuslibet sanius sap
Abbreviated transcription (Latin):
Sed de huiꝰmodi unusquisq in suo
sensu habundat. Ego autem ꝓ meo
fatuo sensu. si mͥ idem contigisset quod
tͥ. uellem ad remedium mali unum
c duob egisse. aut ipsum quod fecisti.
aut certe ab illo locos ubi dr̃. simili mͦ
pꝰea quam cȩ natum ẽ. uerba sc̃a iteras¬
se. & sic complesse quod restabat de sa¬
crificio. Neq dubitauerim de corꝑe
iam consecrato. qui utiq uxta ritum
sccłȩ didici ab ipsa. quod & ipsa acce¬
pit a dño. panem scił ac uinum & si
simul apponere. non simul tamen ex
his sacrificia conficere. Cum gͣ priꝰ
dc pane corpꝰ. quam de uino sanguis.
more ȩccłastico conficiatur. si ꝑ obli¬
uionem tardius quod posteriꝰ sacran
dum ẽ. apponatur. non uideo quid
si dño post factum de panc suum corpꝰ.
uni consecrationem placiusset aliquan¬
diu intermittere. aut ccrte penitus
scriberent. Nec nego panem & ui¬
num aqua quidem mixtum simul
aebert apponi. quin potiꝰ assero harit

Expanded text:
Sed de hujusmodi unusquisque in suo Sed de hujusmodi unusquisque in suo sensu abundat. 3. Ego autem pro meo fatuo sensu, si mihi idem contigisset quod tibi, vellem ad remedium mali unum e duobus egisse: aut ipsum quod fecisti, aut certe, ab illo loco ubi dicitur, « Simili modo postquam coenatum est, » verba sancta iterasse; et sic complesse quod restabat de sacrificio. Neque enim dubitaverim de Corpore jam consecrato, qui utique juxta ritum Ecclesiae didici ab ipsa quod et ipsa accepit a Domino, panem scilicet ac vinum, et simul apponere, non simul tamen ex his sacra conficere. Cum ergo prius de pane Corpus, quam de vino Sanguis more ecclesiastico conficiatur, si per oblivionem tardius quod posterius sacrandum est, apponatur, non video quid si Domino post factum de pane suum Corpus, vini consecrationem placuisset aliquandiu intermittere, aut certe penitus scriberent. Nec nego panem et vinum, aqua quidem mixtum, simul debere apponi, quin potius assero haud
Abbreviated transcription (Latin):
do te decantare. seꝑtem disciplina
ciꝑe. In hunc modum satiffaciat &
illesqui tͥ ad illam ministrauit. De illo
qui sibi ante apparuerat. & oblitus est
rem in hoc estimamus culꝑam. si taiñ
cotu ita putas tuo arbitrio derelinqui¬
mus. Sane si sermo exiit int̾ fr̃es. &
ipsi omnes singuli singulas accipiant
disciplinas. ut fiat quod legitur. alter
alteruis onera portate. Deinde quod.
comꝑta sero licet negligentia uinum
fudisti in calicem suꝑ hostiş sacratȩ
particulam laudamus. nec sub tanto
articulo meli fieri potiuse putamꝰ
arbitrantes uquorẽ & si non exconse¬
ctatione ꝓpria atq sollempni. in san¬
guinem xꝑi mutatum. sacrum tam̃
fuisse ex contactu corpis sacri. Aiuint
tam nescio quem alium aliud sensisse
scriptorem. non posse uidelicet absꝙ
trib id . ẽ. pane. uino. & aqua hoc sa¬
crificium ẽẽ. ita uͦ si quod libet deesse
contigerit. reliqua non scificentur.

Expanded text:
do te, decantare, septem disciplinas do te, decantare, septem disciplinas cipere. In hunc modum satisfaciat et ille qui tibi ad illam Missam ministravit. De illo autem qui sibi ante apparuerat, et oblitus est rem in hoc aestimamus culpam, si tamen et tu ita putas, tuo arbitrio derelinquimus. Sane si sermo exiit inter fratres, et ipsi omnes singuli singulas accipiant disciplinas, ut fiat quod legitur, Alter alterius onera portate . Deinde quod comperta, sero licet, negligentia, vinum fudisti in calicem super hostiae sacratae particulam, laudamus, nec sub tanto articulo melius fieri potuisse putamus, arbitrantes liquorem, etsi non ex consecratione propria atque solemni in Sanguinem Christi mutatum, sacrum tamen fuisse ex contactu Corporis sacri. Aiunt tamen nescio quem alium aliud sensisse scriptorem, non posse videlicet absque tribus, id est pane, vino, et aqua, hoc sacrificium esse, ita ut si quodlibet horum deesse contigerit, reliqua non sanctificentur.
Abbreviated transcription (Latin):
maiestas. quam ꝓpria intentio d ici¬
tienda. Porro ego & prior nr̃ multin
rem ipsam & intra nos pensantes
int̾ nos conferentes. tuam quidemihi
dep̃bendimus ignorantiam. ministi¬
tium quoq negligentiam. sed plau
nulliꝰ malitiam. Et certe optime nol
nullum. ẽc. bonum nisi fue rit spont¬
neum. Malumgͦ poterit ẽẽ magĩ
quod constat uoluntarium non funle
Auoquin si quod ante fit uoluntiti.
bonum quidem uullam gr̃am. mi¬
lum autem multam consequitur pe¬
nam: hoc ẽ. si circa unam candemꝙ
causam & malum imputatur. s ho¬
num non suscipitur. quisquis ita ssi¬
tit. asserat si uult. & quod non sup¬
entia maliciam. sed mnalitia uincit
sapientiam. Ut tam faciamus sail
inquictiori conscientiȩ tuȩ. & ne hni
malum hoc mali cuxꝰ piam grauiel
latentis adhuc inmonasterio fueris
cominouitio. ꝓpenitentia tͥ iniuns¬
mus. scptem psalmos penitentiales
cotide usq ad pascha septies ꝓstemll¬

Expanded text:
majestas, quam propria intentio discumajestas, quam propria intentio discutienda. Porro ego et Prior noster multum rem ipsam et intra nos pensantes, et inter nos conferentes, tuam quidem ibi deprehendimus ignorantiam, ministrantium quoque negligentiam, sed plane nullius malitiam. Et certe optime nosti nullum esse bonum, nisi fuerit spontaneum. Malum ergo poterit esse magnum, quod constat voluntarium non fuisse? Alioquin si quod fit a non volente, bonum quidem nullam gratiam, malum autem multam consequitur poenam, hoc est si circa unam eamdemque causam, et malum imputatur, et bonum non suscipitur, quisquis ita sentit, asserat, si vult, quod non sapientia malitiam, sed malitia vincit sapientiam. 2. Ut tamen faciamus satis inquietiori conscientiae tuae, et ne forte malum hoc mali cujuspiam gravioris latentis adhuc in monasterio fuerit commonitio, pro poenitentia tibi injungimus septem psalmos poenitentiales quotidie usque ad Pascha, septies prosternen
Abbreviated transcription (Latin):
nde te contristatum cogno¬
uimus. contristatum quidẽ
c̃ẽ. laudamus. si non nimis.
Contristatus enim es ni fallor quomͦ
modi tristiciam tuam conuerti quan¬
doq ingaudium. Itaq dilectissumne
irascere. & noli peccare. Peccabis autẽ.
non minus nimis irascendo. quam
omnino non irascendo. Siquidem
non irasci ubi irascendum sit. nolle
cinendare peccatum ẽ. plus uͦ irasci
quam irascendum sit. peccatum pec¬
cato addere ẽ. Quod si malum est
peccatum non emendare. & quomͦ
addere: Si ex rerum euentib rea¬
tuum penderet iudicium. non fir
culpanda tua etiam ingens tristieu
ubi nimirum constitisset quod ingi
suisset & culpa. Tanto quippe gau
culpa. quanto res sacrior apparent.
Nunc uͦ quia rerum causa non me¬
rias nec exitus actuum. sed intentior
ꝓpositum culpas disceruit & menti
dicente dño. si oculus tuus simples
fuerit totum corpus tuum luc idin
tui quoq examinatione iudicii cõms
non tam ut arbitror sacroꝵ ẽ attenhi

Expanded text:
nde te contristatum cognovimus, contristatum quidem te esse laudamus, sed si non nimis. Contristatus enim, nisi fallor, quomobium est hujusmodi tristitiam tuam converti quandoque in gaudium. Itaque, dilectissime, irascere, et noli peccare. Peccabis autem non minus nimis irascendo, quam omnino non irascendo. Siquidem non irasci ubi irascendum sit, nolle emendare, peccatum est: plus vero irasci quam irascendum sit, peccatum peccato addere est, Quod si malum est peccatum non emendare, quomodo are? Si ex rerum eventibus reatuum penderet judicium, non foret culpanda tua etiam ingens tristitia, ubi nimirum constitisset quod ingens fuisset et culpa. Tanto quippe culpa gravior, quanto res sacrior appareret. Nunc vero quia rerum causa, non materia, nec exitus actuum, sed intentionis propositum culpas discernit et merita, dicente 71 Domino, Si oculus tuus simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum tui quoque examinatione commissi, non tam, ut arbitror, sacrorum est attendenda
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq affuisse quosdam consensisse om̃s.
Nam qͥ contra diceret malefactoribus
ne unũ quidem fuisse usq ad hoc tẽ¬
pus. audiuimꝰ. Deniq ipse dñs abb̃s
istiꝰ modi tergi uensatores palam refel¬
lebat & conuincebat: affirmans iuste
ab eccłia repeti quod ꝑ ęccłam amis¬
sum ẽẽ constabat. Ultima expectat᷑
manus ur̃a in eo qd ñ nisi in manu
ualida posse emendari satis suꝑq pro¬
batum est.

Expanded text:
quoque adfuisse quosdam, consensisse omnes. quoque adfuisse quosdam, consensisse omnes. Nam qui contradiceret malefacne unum quidem fuisse, usque ad hoc tempus audivimus. Denique ipse Dominus abbas istiusmodi tergiversatores palam refellebat, et convincebat affirmans juste ab Ecclesia repeti, quod per Ecclesiam amissum esse constabat. Ultima expectatur manus vestra in eo quod non nisi in manu valida, posse emendari satis superque probatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
occurrimus gimniacensibus
spe pacis. Pro qua laboratũ
multum: eleiboratum nichil. Nam
tocum quatriduanum laboiem nr̃m:
sola demũ secutaẽ ruina spei. Repe¬
tita est iuxta tenoiem literarum ur̃a¬
Irum damnorum resarcitio. restitutio
ablatoꝵ. s in cassum. Multũ uisuẽ
ad eos quia nocuerant multum: quip¬
pe ultra xxxͣ milia solidoꝵ cõputatio
facta ẽ amissoꝵ. Siquidem abbia una
ne ꝑsingła euagem᷑ tota destructa ẽ.
Ceterum detantis amissis multa di¬
mitere parati fuimꝰ. cũ ill tam mi¬
nimum obtulerunt. ut uenerabilis
abbas cluniacensis. qui affectuosius ꝙͣ
efficati pro reformanda pace laborabat.
nec dignum relatu uidicaret. Itaq
ñ ꝓ uenit cõpontro. quia reparanio tã
ridicula offerebat᷑. Dicebant aut̃. Qui¬
dam maligni de nr̃is totũ malum fe¬
cerunt. Quid ad nos: Ipsi uiderint.
Atq id quoq ridiculum. Clarũ erat
in tota regione ꝑ homines ecełe gran¬
de hoc facinus ꝑpetratum: monachos

Expanded text:
occurrimus Gigniacensibus spe pacis: pro qua laboratum multum, elaboratum nihil. Nam totum quatriduanum laborem nostrum sola demum secuta est ruina spei. Repetita est, juxta tenorem litterarum vestrarum, damnorum resarcitio, restitutio ablatorum: sed incassum. Multum visum est ad eos, quia nocuerant multum: quippe ultra triginta millia solidorum computatio facta est amissorum: siquidem abbatia una ne per singula evagemur tota destructa est. Caeterum de tantis amissis multa dimittere parati fuimus, cum illi tam minimum obtulerint, ut venerabilis abbas Cluniacensis, qui affectuosius quam efficacius pro reformanda pace laborabat, nec dignum relatu judicaret. Itaque non provenit compositio, quia reparatio tam ridicula offerebatur. Dicebant autem: Quidam maligni de nostris totum malum fecerunt. Quid ad nos? ipsi viderint. Atque id quoque ridiculum. Clarum erat in tota regione, per homines Ecclesiae hoc grande facinus perpetratum; monachos
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt. quotiens dissenserunt et infei¬
to negotio discesserunt. nec tamen ex
tas electiones. quib ut fieient semel
uos assensisse constitent. Sed sunt ali¬
quiqͥ uos conturbant et conturbare ni¬
tunt᷑ eccłias. sua lucra sectantes: quod¬
q grauius ẽ sũmi pontificis ce serems¬
simi regis. mutuam grãm et amorẽ
diabolico studio dirũpere molientes.
Absit hoc iudicium portabunt qui¬
bonus rex sicut hactenus fecit. Itaq
cito mandent᷑ iocundiora: nediutius
sedeat in tristicia eccłia. tam diu iam
uexata. &. afflicta. De ꝑsona nulla
subeat suspicio: aut ego nimiũ fallor
aut fidelis erit. et regi bene placitũ
suꝑ ea. Confido in dño quia ñ contus¬
tabitis multitudinem scõꝵ qui sunt
ut uerum fatear. nichil eque uinqͣm
auobis molestum ꝑtuli. quam si in hoc
consilio qd̾ ñ eueniat ꝑstitenitis

Expanded text:
nerunt, quoties dissenserunt, et infecnerunt, quoties dissenserunt, et infecto negotio discesserunt: nec tamen exitas electiones, quibus ut fierent, semel vos assensisse constiterit. Sed sunt aliqui qui vos conturbant, et conturbare nituntur Ecclesias, sua lucra sectantes: quodque gravius est, summi Pontificis, et serenissimi Regis mutuam gratiam et amorem diabolico studio dirumpere molientes. Absit hoc; judicium portabunt quibonus rex, sicut hactenus fecit. Itaque cito mandentur jucundiora, ne diutius sedeat in tristitia Ecclesia, tandiu jam vexata et afflicta. De persona nulla subeat suspicio: aut ego nimium fallor, aut fidelis erit, et Regi beneplacitum super ea. Confido in Domino quia non contristabitis multitudinem sanctorum, qui sunt ut verum fatear, nihil aeque unquam a vobis molestum pertuli, quam si in hoc consilio quod non eveniat perstiteritis
Abbreviated transcription (Latin):
ego umquã imminui in¬
aliquo honorẽ regis. dig¬
nitatem regni :. Ds̃ scit: nec ur̃a ut
confido conscientia id uobis respon¬
det. Uidere ne magis illi contra uos
faciant: quod electiones disturbant.
ne sint in eccłus qui seruiant regi.s
ipsis de eccłiarum reditib seruiat᷑.
Ego ego electioni authisiod̾ int̾ fui.
Concors fuit: quia clerici qui ance hac
in partes dissiluerant: sine contradicti¬
one nunc candem deo miserante con¬
uenerunt. Electum bene nouimꝰ: testi
minem ꝓrisus arbitror affuisse illi ce¬
lebricati. qui de assensu ũo dubitaret.
cum iam idem assensus ur̃is litens de¬
neretur. Quis enĩ hoc uel cogitare pos¬
set repetendum alterum assensum.
nec sufficere unum. preseitim ubi nul¬
la extunc interuenit altera electio:
N umqͥd quociens dissensennt clerici.
tociens requirendus erit fauor regis:
Nec ratio nec consuetudo habet. Deniq
nuꝑ si recordamini insuessione eccła
quociens ad eligendum clerici conue¬

Expanded text:
ego unquam in aliquo imminui honorem regis, dignitatem regni? Deus scit, nec vestra, ut confido, conscientia id vobis respondet. Videte ne illi magis contra vos faciant, qui electiones disturbant, ne sint in Ecclesiis qui serviant regi, sed ipsis de Ecclesiarum reditibus serviatur. Ego, ego electioni Antissiodorensi interfui. Concors fuit, quia clerici qui antehac in partes dissilierant, sine contradictione nunc tandem Deo miserante convenerunt. Electum bene novimus: testiminem prorsus arbitror adfuisse illi celebritati, qui de assensu vestro dubitaret, cum jam idem assensus vestris litteris teneretur. Quis enim hoc vel cogitare posset repetendum alterum assensum, nec sufficere unum, praesertim ubi nulla ex tunc intervenit altera electio? Nunquid quoties dissenserint clerici, toties erit rerequirendus favor regis? Nec ratio, nec consuetudo hoc habet. Denique nuper, si recordamini, in Suessionensi Ecclesia quoties ad eligendum clerici conve
Abbreviated transcription (Latin):
ubi fr̃is uideo desolationẽ. Si gͦ dul¬
cissime filii tua quoq pia mens simi¬
lit̃ affecta ẽ immo qi alit̾ affecta ñ ẽ.
quamquam infelix tͥ iste cunctas suę
egressionis de monasterio. & denuo re-¬
gressionis. regulares uices infeliciter
ꝑcurrisse uidetur. quia tam̃ aliter
ipse putat. non solum patient᷑. sed
etiam libent audiendum ẽ. quod hu¬
milit̾ calumpniatur. si forte tam des¬
ꝑate salutis repandȩ rationabilis ulla
occasio inueniatur. quam ut bene
mecum tria intelligit exꝑientia. dif¬
ficile quidem in congregatione sed
multo difficiliꝰ foris poterit optinere
Inito itaq om̃ium frm̃ consilio. oĩa
quȩ in eum fecisti udicia diligent᷑
retractare non dedigneris. quatinus
tua humilitate eiꝰ contumatia sanet᷑.
si sic uidelicet ad inueniri poterit quo¬
mͦ adhuc semel regularit᷑ recipiatur.
Nec timendum ẽ. in hac retractatiõe
quod disoliceat iusto ac miscdĩ dõ. si

Expanded text:
ubi fratris video desolationem. Si ergo, dulubi fratris video desolationem. Si ergo, dulcissime fili, tua quoque pia mens similiter affecta est, imo quia aliter affecta non est, quanquam tibi infelix iste cunctas suae egressionis de monastario, et denuo regressionis, regulares vices infeliciter percurrisse videtur, quia tamen ipse aliter putat, non solum patienter, sed etiam libenter audiendum est quod humiliter calumniatur, si forte tam desperatae salutis reparandae rationabilis ulla occasio inveniatur, quam ut bene mecum tua intelligit experientia difficile quidem in congregatione, sed multo difficilius foris poterit obtinere. Inito itaque omnium fratrum consilio, omnia quae in eum fecisti judicia diligenter retractare non dedigneris, quatenus tua humilitate ejus contumacia sanetur, si vel sic videlicet adinveniri poterit quomodo adhuc semel regulariter suscipiatur. Nec timendum est in hac retractatione quod displiceat justo ac misericordi Deo, si
Abbreviated transcription (Latin):
onsiderans miseri buiꝰ mise¬
rabilem conditionẽ. misereor
quidem sed uereor ne frustra.
Neq enim non ideo mͥ uideor. frustra
misereri. quod licet ipso remanente
in sua miseria. mea tam̃ uel mͥ non sit
infructuosa miscłia. in quam utiq
miscdiam non ꝓpria utilitas inclina¬
uit. sed intimis eam usccrib ꝓximi
miseria & fr̃nus dolor inflixit. Mise¬
ricordia quippe affectio ẽ. quȩ nec uo¬
liuitate cohercetur. nec rationi subicit᷑.
ad compassionem dolentium necessa¬
rio cogit affectu. ita ut etiam si pec¬
catum eẽt. miscreri & si multum uel¬
lem non possem non miseteri. Pocest
quidem ratio uel uolunitas affectui effec¬
tum subtrahere. sed nunquid ipsum
affectum euellere: Discedant a me
qui me consolantur & dicunt quia
orõ mea in sinu meo reũtetur. dum
is ꝓ quo emissa ẽ. ñdũ c̾ũtitur. Nec
audio illos qui mͥ blandientes affer̃t
iusticia iusti suꝑeum erit. dum impiꝰ
adhuc in sua impietate remoratur.
Non inquam recipio consolationem.

Expanded text:
onsiderans miseri hujus miserabilem conditionem, misereor quidem, sed vereor ne frustra. Neque enim non ideo mihi videor frustra misereri, quod, ipso licet remanente in sua miseria, mea tamen vel mihi non sit infructuosa misericordia. In quam utique misericordiam non propria utilitas inclinavit, sed intimis eam visceribus proximi miseria et fraternus dolor inflixit. Misericordia quippe affectio est, quae nec voluntate coercetur, nec rationi subjicitur; ad compassionem dolentium necessario cogit affectu, ita ut, etiam si peccatum esset misereri, etsi multum vellem, non possem non misereri. Potest quidem ratio vel voluntas aflectui effectum subtrahere; sed nunquid ipsum affectum evellere? Discedant a me qui me consolantur, et dicunt quia oratio mea in sinu meo revertetur, dum is pro quo emissa est, nondum convertitur. Nec audio illos qui mihi blandientes afferunt, Justitia justi super eum erit, , dum impius in sua adhuc impietate remoratur. Non, inquam, recipio consolationem
Abbreviated transcription (Latin):
militem templi factum. xxxͦi.
icausa di factus es ex comite
miles & pauꝑ ex diuite. uii hoe
ꝓfecto tͥ. ut iustum ẽ. congratu¬
lamur. & in te dĩn glificamus. scientes
quia hȩc mutatio dextere excelsi. Cet̾m.
quod tua iocunda p̃sentia nob̃ ita nes¬
cio quo dĩ iudicio subtracta ẽ. ut ne in¬
t̃dum quidem udere te ualeamus. sine
quo nunquam si sieri posset cẽ. uellemꝰ.¬
hoc equauimit fateor non portamus.
Quid enim: Possumus ne obluuisci
antiqui amoru & bñfitioꝵ quȩ domu
nr̃ȩ tam largit̾ contulisti: Utinam ip̃e
ꝓ cuius amore fecisti. mnęternum ñ obli¬
uiscatur ds. Nam nos quantum in nob̾
ẽ. minine ꝓisꝰ ingrati memoriam ha¬
bundantiȩ suauitatis tuȩ mente retine¬
mus. & si liceret oꝑe monstraremus.
O quam libenti animol& corꝑi tuo parit̃
& animȩ ꝓuidissemus. si cdatum fuisset
ut simul fuissemus. Quod quia non ẽ.
restat ut quem p̃sentẽ hr̃e non possumꝰ

Expanded text:
militem Templi factum. Si causa Dei factus es ex comite miles, et pauper ex divite, in hoc profecto tibi, ut justum est, gratulamur, et in te Deum glorificamus scientes quia haec est mutatio dexterae Excelsi. Caeterum quod tua jucunda praesentia nobis ita, nescio quo Dei est subtracta judicio, ut ne interdum quidem videre te valeamus, sine quo nunquam, si fieri posset, esse vellemus, aequanimiter, fateor, non portamus. Quid enim? possumusne oblivisci antiqui amoris, et beneficiorum quae domui nostrae tam largiter contulisti? Utinam ipse pro cujus amore fecisti, in aeternum non obliviscatur Deus! Nam nos, quantum in nobis est, minime prorsus ingrati, memoriam abundantiae suavitatis tuae mente retinemus, et, si liceret, opere monstraremus. O quam libenti animo et corpori tuo pariter et animae providissemus, si datum fuisset, ut simul fuissemus! Quod quia non est, restat ut quem praesentem habere non possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
lestum sit uob̃ qd̾ apud nos habeat se¬
pulturam. qͣndo sic ordinauit qs̃
scd̾m multitudinẽ miscdie sue ut uos
eum uiuum hab̃etis. nobis habere
liceret uel de functum. Et nobis
est: nam & in morte ipsiꝰ hoc nobis
confirmatũ ẽ testam̃tũ. Quam obrẽ
ficut nob huius tanti patris grã uni¬
uersos uos tanq̃m germanos fr̃s totis
amplectim᷑ uisceribus caritatis. sic
& deus uobis idem sentire sp̃alis ip
per curetis sectan uestigia. eo studi¬
osius quo uobis certiꝰ sc̃a eius conuer¬
satio diuturius exꝑimentis in no¬
tuit. In hoc enĩ ueros uos eiꝰ filios
ẽẽ ꝓbabitis. si paterna uiriliter in¬
stituta seruetis. & ut in eo iudistis
& audistis abeo quẽ ad modum opor¬
teat uos ambulare sic ambuletis &
abundetis magis. Siquidẽ gła pa¬
tris. sapientia filioꝵ. Nam & nr̃a
non mediocnter ex cutẽ desidiam &e
reuerentiam incutere cepit. p̃sens
nob̾ tante perfectionis exem plar.

Expanded text:
lestum sit vobis, quod apud nos habeat selestum sit vobis, quod apud nos habeat sepulturam: quando sic ordinavit Deus secundum multitudinem misericordiae suae, ut vos eum vivum haberetis, nobis habere liceret vel defunctum. Et nobis est: nam et in morte ipsius hoc nobis confirmatum est testamentum. Quamobrem sicut nos hujus tanti patris gratia, universos vos, tanquam germanos fratres, totis amplectimur visceribus charitatis: sic et de vobis idem sentire spiritualis ipsper curetis sectari vestigia, eo studiosius, quo vobis certius sancta ejus conversatio diuturnis experimentis innotuit. In hoc enim veros vos ejus filios esse probabitis, si paterna viriliter instituta servetis: et ut in eo vidistis et audistis ab eo quemadmodum vos oporteat ambulare, sic ambuietis, ut abundetis magis: siquidem gloria patris, sapientia filiorum . Nam et nostram non mediocriter excutere desidiam, et reverentiam incutere coepit praesens nobis tantae perfectionis exemplar.
Abbreviated transcription (Latin):
ritas reputet᷑. cũ ad fontẽ ipsum
caritatis eterne ꝓcuñbis: pleno hau¬
riens ore: cuius & ipsa pͥus stillicidia
sitiebas. Non potuit moiti cede cari¬
tas fortis ut mors. immo & morte for¬
tior ipsa. Nam & decedens ñ erat
im memor ur̃. affectuosius uos com¬
mendans dõ. & nrãm quoq exi¬
guitatem solita illa manfuetudine
in sp̃ualib siquid nr̃a in his exigu¬
itas ꝑ beati huiꝰ patris nr̃i merita um¬
quam potuent. & incorporalibus si
qͣndo forte oportunitas p̃beret᷑. om¬
nem uobis consolationem impen¬
dere tota deuotione paratos. Ere
nunc quoq dilectissimm hyb̾nen¬
sis eccłẽ grauem hanc destitutionẽ
toto miseream᷑ affectu. & eo ampłiꝰ
uob̾ cõpatim᷑. quonos ampliꝰ ex hoc
nouimꝰ debitores. Magnificauit
enim eum dñs facere nobiscum. cum
locũ nr̃m dignat᷑ est beare mortis huiꝰ
honorare p̃sentia. & p̃ciosissimo corꝑĩ
eius locupletare thesauro. Nec mo¬

Expanded text:
ritas reputetur, cum ad fontem ipsum ritas reputetur, cum ad fontem ipsum haritatis aeternae procumbis, pleno hauriens ore, cujus et ipsa prius stillicidia sitiebas! Non potuit morti cedere charitas fortis ut mors, imo et morte fortior ipsa. Nam et decedens non erat immemor vestri, affectuosius vos commendans Deo, et nostram quoque exiguitatem solita illa sua mansuetudine in spiritualibus, si quid nostra in his exiguitas per beati hujus Patris nostri merita unquam potuerit; et in corporalibus, si quando forte opportunitas praeberetur, omnem vobis consolationem impendere tota devotione paratos. 3. Et nunc quoque, dilectissimi, Hiberniensis Ecclesiae gravem hanc destitutionem toto miseramur affectu: et eo amplius vobis compatimur, quo nos amplius ex hoc novimus debitores. Magnificavit enim Dominus facere nobiscum, cum locum nostrum dignatus est beatae mortis ejus honorare praesentia, et pretiosissimo 337 corporis ejus locupletare thesauro. Nec mo
Abbreviated transcription (Latin):
quiem. de periculo ad securitatẽ
de mundo transiit ad patrẽ. Itaq
et pium ẽ malachiam flere de func¬
tum. & pium magis malachie cõ¬
gaudere uiuenti. Nunqͥd ñ uunt:
Utiq & beate. Uisusẽ oculis insipi¬
entium mori. ille aut̃ ẽ inpace.
De hinc &ẽ utilitatis ꝓprie consida¬
tio: exultandum nobis suggerit
&̾ letandum. quod tam potens
nos patronus adcelestem curiam. t̾ã
fidelis p̃cesserit ad uocatꝰ. cuius &
feruentissima cantas obliuisci ne
queat. filioꝵ. & ꝓbata scĩtas obtine¬
at grãm apud dm̃. Quis enim
nunc malachiam scm̃ aut minus
posse ꝓ deẽ. aut minus diligere
audeat suspicari. Profecto cum
diligeretur pͥus. certiora nunc suę
dilectionis adeo capit exꝑimenta.
& cũ dilexisset fuos insmnẽ dilexit
eos. Absit aut̃ ut tua nunc oaĩa
scã minus efficax estimet᷑ oratio.
quando presenti inuidius suppli¬
care ẽ maiestati. nec iam infide
ambulas. s in specie regnas. Absit

Expanded text:
quiem, de periculo ad securitatem, quiem, de periculo ad securitatem, de mundo transiit ad Patrem. Itaque et pium est Malachiam flere defunctum, et pium magis Malachiae congaudere viventi. Nunquid non vivit? Utique et beate. Visus est oculis insipientium mori, ille autem est in pace. 2. Dehinc etiam utilitatis propriae consideratio exsultandum nobis suggerit et laetandum, quod tam potens suos patronus ad coelestem curiam, tam fidelis praecesserit advocatus: cujus et ferventissima charitas oblivisci ne queat filiorum, et probata sanctitas obtineat gratiam apud Deum. Quis enim nunc Malachiam sanctum aut minus posse prodesse, aut minus suos diligere audeat suspicari? Profecto cum diligeretur prius, certiora nunc suae dilectionis a Deo capit experimenta: et cum dilexisset suos, in finem dilexit eos. Absit autem ut tua nunc, o anima sancta, minus efficax aestimetur oratio, quando praesenti vividius supplicare est majestati, nec jam in fide ambulas, sed in specie regnas! Absit
Abbreviated transcription (Latin):
eligiosis
fr̃ib qui in hyb̃nia st̃ &e his
maxime cong̃gretionib quas
beate memorie malachias ep̃c funda
lacrimis plangeremꝰ talem nos amisisse
conciuem. Ceterum si futam magis
inquirimꝰ. ut oportet. est quidẽ nõ
modica doloris occasio tam necessario
duce destitui. debet tam̃ zelum. tempe¬
rare scientia. & dolorem spei fiducia
delinire. Nec mirari quẽ piam decet.
si gemitum extorquet affectus. si deso¬
latio lacrimas exprimit. modũ ram̃ad¬
hib̾e nacẽ ẽ immno & nõ modice etiã consola¬
ri. intuentes nõ quȩ uident᷑ s quȩ nõn
uident᷑. Quȩ enĩ uident᷑ temporalia
sunt: que aut̃ ñ uident᷑. et̃na. Primũ
quidem congratulandũ ẽ animȩ sc̃ẽ.
ne nos arguat de inopia caritatis. di
geretis me gauderetis utiq quia ua¬
do ad patrem. Preuenit nos adpatrẽ
in opes s ingratitudinis etiam rei
esse conuncim᷑ suꝑ om̃ib que ꝑ
eum nobis beneficia ꝓuenere: si ñ
congratulam᷑ ei qui de labore ad re¬

Expanded text:
eligiosis ribus qui in Hibernia sunt, et his maxime congregationibus, quas beatae memoriae Malachias episcopus flacrymis plangeremus, talem nos amisisse concivem. Caeterum si futuram magis inquirimus ut oportet, est quidem non modica doloris occasio tam necessario duce destitui: debet tamen zelum temperare scientia, et dolorem spei fiducia delinere. Nec mirari quempiam decet, si gemitum extorquet affectus, si desolatio lacrymas exprimit: modum tamen adhibere necesse est, imo non modice etiam consolari, intuentes non quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem non videntur, aeterna. Primum quidem congratulandum est animae sanctae, ne nos arguat de inopia charitatis, digeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem . Praevenit nos ad Patreminopes, sed ingratitudinis etiam rei esse convincimur super omnibus quae per eum nobis beneficia provenere, si non congratulamur ei, qui de labore ad re
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. me familiarem. familian¬
tas psumptorẽ. Assit. solita cor¬
di ur̃o benignitas. ne forte p̃sump¬
tio pariat. indignationem. Audite
tam̃ patient̃ non solum quid eger̃i
scur egerim. si forte causa factũ
possit uł aliqͣtenus excusare. Ausꝰ
sum retinere clitos linguonẽs qui uo¬
cati erant composita tam̃ pace inter
eos. Ipsiꝰq ꝑsuasis stare. deinceps de
facienda electione. in bñplacito ur̃o
& consilio bonoꝵ. sicut. in litt̾is eoꝵ
continetur. Erat autem ꝑ necessari¬
um eos hac uice remanie. ꝓpter ter¬
ras & possessioẽs eccłiȩ. que date st̃
p̃dȩ & direptiõi. dum non est qui
custodiat aut defendat. Itaq ꝑso¬
nis quȩ non sint suspectȩ quȩ non
querant quȩ sua sunt. s quȩ sunt
rãu xp̃i. iniungat᷑ si placet cura edi¬
gendi qd̾ d̃o placeat & finẽ tande
accipiat. eccłie iam dutt᷑na & mise¬
randa ueratio. Reliqua dicenda cõ-¬
misimꝰ dõno herb̃to abb̃i scĩ stepha¬

Expanded text:
fecit me familiarem, familiaritas praesumptorem. Adsit solita cordi vestro benignitas, ne forte praesumptio pariat indignationem. Audite tamen patienter, non solum quid egerim sed et cur egerim: si forte causa factum possit vel aliquatenus excusare. Ausus sum retinere clericos Lingonenses qui vocati erant, composita tamen pace inter eos: ipsisque persuasis stare deinceps de facienda electione in beneplacito vestro et consilio bonorum, sicut in litteris eorum continetur. Erat autem pernecessarium eos hac vice remanere, propter terras et possessiones Ecclesiae, quae datae sunt praedae et direptioni, dum non est qui custodiat aut defendat. Itaque personis quae non sint suspectae, quae non quaerant quae sua sunt, sed quae Jesu Christi, injungatur, si placet, cura eligendi qui Deo placeat et finem tandem accipiat Ecclesiae tam diuturna et miseranda vexatio. Reliqua vero dicenda commisimus domino Herberto abbati Sancti-Stepha
Abbreviated transcription (Latin):
corde. Uideris tu. ande tius hoc opili
as. Sinautẽ attende quid mereatur
iniquitas. si sola sufficit inutilitas a
dampnationẽ. Et reuera non crat
secura spina. uel tribulus ubi securis
infructuose arbori poni udebitur.
nec parcet pungenti. qui minatur
cente cogitare sufficias. materno uͦ
deuinctus amore. necdiun possis abi¬
cere. quod iam contempne noris
Et quid ego ad hec respondebo tͥ
Ut matre deseras: Sed inhumanui
uidetur. Ut cum ipsa maneas: Sed
nec ipsi expedit ut sit filio causa
ꝑditionis. Forte ut & inuido sumil
milites a xꝑo: Sed neino potestila¬
ob dĩis seruite. Mat̾ tua uult
contraria tuȩ. ac ꝑ hoe suẽ ipsiꝰ sili¬
ti. E lige gͦ tu e dnobi Nod uis. ait
uuiꝰ uidelicet satisfacẽ uoluntati
aut ut iꝰꝙ saluti. U̾crui si muiltũ
cam diligis desere potiꝰ ipsani ꝓpt̾ ipsã
ne si xp̃m deseras ut maneas cum ipsa
ruuit de te qui te peperit si ꝓpt̾ te ꝑit.

Expanded text:
corde . Videris tu an de tuis hoc 109 opcorde . Videris tu an de tuis hoc 109 opas; sin autem, attende quid mereatur iniquitas, si sola sufficit inutilitas ad damnationem. Et revera secura non erit spina vel tribulus, ubi securis infructuosae arbori poni videbitur; nec parcet pungenti, qui minatur cente cogitare sufficias; materno vero devinctus amore, necdum possis abjicere quod jam contemnere noris. Et quid ego ad haec respondebo tibi? Ut matrem deseras? sed inhnmanum videtur. Ut cum ipsa maneas? sed nec ipsi expedit ut sit filio causa perditionis. Forte ut et mundo simul milites, et Christo? sed nemo potest duobus dominis servire. Mater tua vult contraria tuae, ac per hoc et suae ipsius saluti. Elige ergo tuae duobus quod vis, aut unius videlicet satisfacere voluntati, aut utriusque saluti. Verum si multum eam diligis, desere potius ipsam propter ipsam: ne, si Christum deseras ut maneas cum ipsa,ruit de te quae te peperit, si propter te perit.
Abbreviated transcription (Latin):
animam talẽ. si tam᷑ inueniaris nil
egisse ampliꝰ de iminortali & ronabi
li sp̃u tuo. quam quod uis pecꝰ de suo:
cum brutꝰ utiq sp̃e non uiuat nsi
quaidui uiuificat. & uno eodẽ q
momento & uiuificare parit᷑ desinat
& iiuert. Quid quęso dignũ te in¬
dicabis. qui ad factoris imaginem
factus tantȩ in te maiestatis non de¬
fendis dignitatẽ. & tu homo cum
ẽẽs. honorem tuum non intelligens com¬
paratus es iumentis insipicntib & sims
fictus sis illis dum nul spuale uidelict
aut ȩternum elaborau̾is. sed instar b¬
luinisp̃e qui ut a corꝑe ita cum corꝑi
soluitur. solis fueris contentꝰ cor palibꝰ
ac temꝑalib bonis. euangłici illiꝰ surꝰ
auditor consilii. oꝑamini nͦ cibumqͥ
ꝑit scd qui ꝑmanet in uitã ȩternam
Scriptum ẽ. autẽ quod ñ asccudet ĩ
montẽ dĩi nisi qͥ ñ accepit in uano
auimnã suã. Sed ne is quidẽ: nisi ciui
fuerit inuocens manb & inundo

Expanded text:
animam talem: si tamen inveniaris nihil animam talem: si tamen inveniaris nihil egisse amplius de immortali et rationali spiritu tuo, quam quodvis pecus de suo; cum brutus utique spiritus non vivat, nisi quamdiu vivificat, et uno eodemque momento et vivificare pariter desinat et vivere. Quid, quaeso, dignum te judicabis, qui, factus ad imaginem factoris, tantae in te majestatis non defendis dignitatem; et tu, homo cum esses, honorem tuum non intelligens, comparatus jumentis insipientibus, et similis factus sis illis! dum nil spirituale videlicet aut aeternum elaboraveris, sed instar belluini spiritus, qui ut a corpore, ita cum corpore dissolvitur, solis fueris contentus corporalibus ac temporalibus bonis, evangelici illius surdus auditor consilii: Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam . Scriptum est autem quod non ascendit in montem Domini, nisi qui non accepit in vano animam suam. Sed ne is quidem, nisi etiam fuerit innocens manibus, et mundo
Abbreviated transcription (Latin):
quod it in patria tua pomposis sed ꝑi¬
culosis fauorib nobilitare uidetur.
Gemis clarum. corpus aptum. forma
clegans. ingenium uelox. cruditionis
utilitas & honcstas inoꝵ. głosa quidẽ
sunt. sed ei a quo sunt. Si tͥ usur pas.
ẽ. qui querat & indicet. Esto tamen.
Liccat tͥ hec interum ascribere nomi¬
ni tuo & głari in laude tua: & uocari
ab hominib rabi: & facere tͥ nomeu
grande diuntaxat suꝑ terrã. Quid tͥ
pꝰ mortẽ de his omnib nisi sola fortasse
memoria relinquetur & hoc quoq so¬
lumm suꝑ terram: Scriptum quippe ẽ.
Dormierunt soinnũ siũ & nichil in¬
uenerunt omnes uiri diuitiarũ ma
nib sius. Quod si hic ẽ. finis om̃ium
laborũ tuoꝵ. ut pace tua dixeri quid
habes ampliꝰ uim̃to: Siquidẽ & de
tuo palefrido cum mortiuis fuerit
phibetur quod bonus fuit. Simul
uide quid tͥ ante tribunal illud tetri¬
ficum respondendum sit. de eo quod
acccꝑis inuano aiumam tuam. &

Expanded text:
quod te in tua patria pomposis, sed periquod te in tua patria pomposis, sed periculosis favoribus nobilitare videtur. Genus clarum, corpus aptum, forma elegans, ingenium velox, eruditionis utilitas, et honestas morum, gloriosa quidem sunt, sed ei a quo sunt. Si tibi usurpas, est qui quaerat et judicet. 2. Esto tamen: liceat tibi haec interim ascribere nomini tuo, et gloriari in laude tua, et vocari ab hominibus rabbi, et facere tibi nomen grande duntaxat super terram: quid tibi post mortem de his omnibus, nisi sola fortasse memoria relinquetur? et hoc quoque solummodo super terram. Scriptum quippe est: Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis . Quod si hic est finis omnium laborum tuorum, ut pace tua dixerim, quid habes amplius jumento? Siquidem et de tuo palefrido, cum mortuus fuerit, perhibebitur quia bonus fuit. Simul vide quid tibi ante tribunal illud terrificum respondendum sit de eo quod acceperis in vano animam tuam, et