comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quare sicut ouña menibͣ cor pouis se
muicem unãt sic om̃s bellatores
⁊ os ꝓoes eiuisdẽ ex̾citus se iumoẽ de¬
ffendinit. qre sicut confiniduntur oꝑa¬
ni quo uiget sensus ⁊ cognitio. Sic cõ¬
funduntur bellacores in exãitu si ca¬
reaut centurione aut du ce qui di eẽ
doꝵ capud ⁊ eoꝵ directiuus. inde ẽ ꝙ
autiquitus ne accidere confusio iu
bello constitire bantur dux aliquis qͥ
coti exritui erat p̾positus. sb̾ ħ autẽ du¬
de erant centurioues sb̾ centrrione
uero decam. ¶ Diͣ eĩ decanus a decem.
sic centurio a centum hebat eĩ centu¬
rio sb̾ se derauos ita qd̾ precrat centũ
bellatorib. ⁊ decem decains quoꝵ qͥlib¬

Expanded text:
corporis se invicem iuvant, sic omnes bellatores et omnes partes eiusdem exercitus se invicem defendunt. Quare sicut confunduntur memin quo viget sensus et cognitio: sic confundunt bellatores in exercitu si careant centurione et duce, qui debet esse eorum caput et eorum directivum. Inde est quod antiquitus ne accideret confusio in bello, constituebatur, dux aliquis qui toti exercitui erat praepositus. Sub hoc autem duce erant centuriones. Sub centurione vero decani. Dicitur enim decanus a decem. Sic centurio a centum. Habebat enim centurio sub se decem decanos, ita quod praeerat centum bellatoribus, et decem decanis. quorum quilib
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid uiderit eẽ fiendum. nã ibi
ta cantela ẽ ut itin era ignorent᷑
lium dutis qͣnto minus ẽ pubili¬
co tanto que sunt in consiliis deli
⁊ depiftas. ⁊ hũtur condustores
aliqui ficeles qnͣto minus ħ ẽ pil¬
blicum. ⁊ magis telatur ab hosti¬
b tauto ex̾citus magis stcure ꝓfici¬
scitur. ¶ enumita ẽ n quolib au¬
mine. ⁊ in qualz acit hr̃e aliquos
cquices fidelissimos ⁊ stremussimos

Expanded text:
quicquid viderit ipse dux belli esse fiendum. Nam ubi quicquid viderit ipse dux belli esse fiendum. Nam ubi ta cautela est, utitinera ignorenturlium ducis quanto minus est publicum, tanto quae sunt in consiliis delibet depictas, et habentur conductores aliqui fideles, quanto hoc minus est publicum et magis celatur ab hostibus, tanto exercitus magis secure proficiscitur. Quinta est, in quolibet munimine, et in qualibet acie habere aliquos equites fidelissi
Abbreviated transcription (Latin):
marim discrimina maris ⁊ oet̾a
talia ꝓportio naliter sunt descripta
q̃ mariuarii intuentes statumm ꝑci¬
piut qualit̾ debeant ꝑgxre. ⁊ in quo
lero existant. ⁊ a quib debeant sibu
cautre quare cum pp̃ insidias ho¬
culis exponatur ni uia qmͣ uante
ni mari ulło modo d exc̾itus ꝑgere
ꝑ uiram aliqmͣ iu qͣ pati possit insidi¬
as nͥ qualitates uiaꝵ moutes fuĩa
⁊ cet̾a reꝑta in illo itiuere h̃ãt dux
conscupta ⁊ etiam depista ¶ Sed̾a ẽ
caucela ut simul cum hor qd̃ ht̃
uias ⁊ qualitates uiaꝵ consi̾ptas
⁊ depistas ducat dux belli conducto¬
res aliquos bene scientes uias illas
ta ⁊ depuista nõ sunt ita uota sicut
si ꝑ ip̃a sensibilit̾ uidemus illa uã
potior ẽ cogintio rei ꝑ qmͣ cognosci¬
tur in se ipã qmͣ ꝑ qmͣ coguoscitur
in pestura uł in suo simili ne taĩ
con ducdores molli autur fraudes a¬
sͣ eas custodias ue possint fugere
tos un bellis de quoꝵ consilio agat

Expanded text:
marini, discrimina maris, et cetera marini, discrimina maris, et cetera talia proportionaliter sunt descripta, qui marinarii intuentes, statim percipiunt qualiter debeant pergere, et in quo loco existant, et a quibus debeant se cavere. Quare culis exponatur in via quam nautae in mari, nullo modo debet exercitus pergere per viam aliquam in qua pati possit insidias, nisi qualitates viarum, montes, flumina, et cetera reperta in ipso itinere habeat dux conscripta etiam et depicta. Secunda cautela est, ut simul cum hoc quod habet vias et qualitates viarum conscriptas et depictas, ducat dux belli conductores aliquos bene scientes vias illas,ta et depicta non sunt ita nota, sicut si per seipsa sensibiliter videmus ipsa. Nam potior est cognitio rei per quam cognoscitur in se ipsa, quam cognoscitur in pictura,vel inalio simili. Ne tamen conductores moliantur fraudes aponere custodias ne possint fugere. , exercitatos in bellis, de quorum consilio agat
Abbreviated transcription (Latin):
ti cuinĩ ẽ om̃is cautela adhibenda¬
Ut ꝙ̾titus s̾uetur illesus. ⁊ ut uita
cunũ consu̾etur. nõ ergo sufficit cõ¬
si derare ea que suut consideranda
in pugna publi ca cõmittenda nͥ
stiantur cautele ad remouendũ ĩ¬
pedamenta uiaꝵ ne ex̾atus ꝑ iuisi¬
dias hostium periclicetur in uia.¬
¶ possumus autẽ quͣtum ad p̾sts
spestat octo caucelas eiminerare
qsͣ di dux belli retinece inemorit̾
ut saluecur uita pugnatoꝵ qui so̾
gionum ꝑ que ex̾citus ꝓfitisci d
⁊ interualla leroꝵ. ⁊ qualitates ui¬
az ⁊ compendia ⁊ diu̾ticula. ⁊ mõ¬
tes ⁊ flumina exũtia in itiuere il¬
lo di hr̃e couscripta. ĩmo si uie ille
⁊ passus ⁊ flumina dux ex̾citus hr̃et
depicta ut qiͣ oculoꝵ aspestu aspi¬
ceret qualit̾ exr̃icus deberet ꝑgere
tutius poss suum ex̾citum duccte.¬
¶ Sir eĩ mariuani facunit qui ui¬
dentes mans pacula ue coꝵ na¬
ues patiantur naufragia descrip¬
strunt maris in appaui ubi portus

Expanded text:
s cautela adhibendaut exercitus servetur illaesus, et ut vita civium conservetur. Non ergo sufficit considerare ea quae sunt consideranda in pugna publica committenda nisi sciantur cautelae ad removendum impedimenta viarum, ne exercitus per insidias hostium periclitetur in via. Possumus autem, quantum ad praesens spectat, octo cautelas enumerare: quas debet dux belli retinere memoriter, ut salvetur vita pugnatorum, qui sunt regionum, per quae exercitus proficisci debet: et intervalla loicula, et montes, et flumina existentia in itinere illo debet habere conscripta. Immo si viae illae, et passus, et flumina dux exercitus haberet depicta, quasi oculorum aspectu prospiceret qualiter exercitus deberet pergere, tutius posset suum exercitum ducere. Sic etiam marinarii faciunt,qui videntes maris pericula, ne eorum naves patiantur naufragium, descripserunt maris mappam ubi portus
Abbreviated transcription (Latin):
hoñ ad̾ hoĩcs ꝑse nõ ẽ iustum bellaĩ
si es hoĩs ali qmi ꝯͣ alios infte bellant¬
hor ẽ qiͣ per acrioens in qnͣtum illi ali¬
qua modo forefacuunnt uel forefeccruunt
in ipõs. Delu quit cipo hõ offendendo
hoĩem. ꝑ se tamen laqnendo uõ deli¬
quic offendendo bestias. si aucem in
offensione bestiaꝵ ẽ lieitum delictũ.

Expanded text:
e non est iustum bellum. Si enim homines aliqui contra alios iuste bellanthoc quasi per accidens, inquantum illi aliquo modo fore faciunt vel forefecerunt in ipsos. Delinquit ergo homo offendendo hominem: per se tamen loquendo, non delinquit offendendo bestias. Si autem in offensione bestiarum est delictum,
Abbreviated transcription (Latin):
talia ordinaint eĩ es ad usum ⁊ dm̃¬
iencum es agris ⁊ ałib domesticis. qͣ¬
ir uita pascualis ẽ lirita. sic etiã uena¬
tinra ⁊ sprcaccua de se uon sunt illici¬
stib ⁊ pistib hc̃ concra talia iustum
ait ñ qd̾ hõumn ad bestias. ⁊ ad alia
ałia ẽ instum bellum ꝑ st es lapliendo
hoĩes inste possunt calia capere ⁊ or

Expanded text:
ea ad usum et domiimentum ex agris, et animalibus domesticis quare vita pascualis est licita. Sic etiam venativa et piscativa de se non sunt illicistribus, et piscibus; habet contra talia iustum ait enim, quod hominum ad bestias et ad alia animalia est iustum bellum. per se enim loquendo homines iuste poss
Abbreviated transcription (Latin):
tudine quͣ qui ht̃ ad artes alias. pͥma
uia sic pi. uidemus ẽ naͣm non sollic¬
appoiit de nutrimet co qnͣtimi requrit
ał nutriend̾. ut si ex albo ouo naͣ gen̾at
tuñtum illius auis sẜic ⁊̃ si ua ex m̃¬
struo facit ał. ⁊ ex lacte nutrit ip̃m ñ
appoiit in uberib infinicum lac s tã¬
tum appoinit ibi de co qd̃ sufficit ad in¬
trinentum ałis sen̾ati. cum ergo diui

Expanded text:
ad artes alias. Prima via sic patet. videmus enim naturam non solicapponit de nutrimento quantum requirit animal nutriendum, ut si ex albo ovi natura genetrimentum illius avis. Sic etiam si natura ex menstruo facit animal, et ex lacte nutrit ipsum, non apponit uberibus infinitum lac, sed tantum apponit ibo de eo, quantum sufficiat ad nutrimentum
Abbreviated transcription (Latin):
as s ⁊ haĩs ad barbaros sit iustum bel¬
lum. hoic̃s eĩ barbari ⁊ siluestres qr
ab usu rõnis deficiunt nͣailit̾ debent
ec̃ sb̾iesti hõĩb polientib sb̾tilitate ⁊
prndentia. uidetur ei uelle qd qr sapi

Expanded text:
am hominis ad barbaros sit iustum bellum: homines enim barbari sylvestres, quia ab usu rationis deficiunt, naturaliter debent esse subiecti hominibus pollentibus subtilitate et prudentia. Videtur enim velle, quia sapi
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi cuies qui magis uigent puu¬
dencis ⁊ melłestu uestum hũt bellum
uideretur eẽ irita predatiua uita ut
qd̾ licicimi ess nõ soluam hos dep̾dan
⁊ actipere sua s ⁊̃ cos accippre in ꝑsoua

Expanded text:
loquendi, cives, qui magis vigent prudentia et intellectu, iustum habent bellum videtur esse licita praedativa vita. ut quod licitum esset non solum hos depraedari et accipere
Abbreviated transcription (Latin):
sic ecñt sollicici ad colcudas possõnes
coẽs sicut sant solliciti ad ꝓprias ue
plunum continexret ciunitatẽ illam
sic ordinatam uenire ad ino puiam.
ut aues non possent sibi in uitq
sufficere aͥd igitur nõ ẽ utile sim¬
plicit᷑ qd̃ ẽ utale in caũ. reb cupo
sic se hñtib utile ẽ cuntati aues

Expanded text:
liciti ad colendas possessiones communes, sicut sunt soliciti ad proprias, ut plurimum contingeret civitatem illam sic ordinatam venire ad inopiam, ut cives non possent sibi in vita sufficere. aliquid igitur non est utile simpliciter, quod est utile in casu. In rebus ergo sic se habentibus, utile est civitati cives
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad sufficieaciam uice. si cut rubeum
in ouo ad urtrimentũ aus. ⁊ laciu
ubenb ad uutrimencũ fetus. si gub̾¬
nator domus nõ uult contra naͣin
ag̾e̾ s uult suain domum regere y¬

Expanded text:
ientiam vitae, sic rubeum in ovo ad nutrimentum avis, et lac in uberibus ad nutrimentum foetus: si gubernator domus non vult contra naturam agere, sed vult suam domum regere
Abbreviated transcription (Latin):
miuas tauqmͣ ꝓprias. Sic ⁊̃ om̃s hoĩes
disigerent om̃s pueros tauqmͣ filios
ꝓpos. eo qd nesdiret pater quis puer suꝰ
silitim. ⁊ diligeret om̃s pucros tanꝙͣ
uatus ꝓprias. dic cippo socͣtes ⁊ pło sen¬
serunt. s in t̾cio libro uͥ agetur de regi¬
miue cuntatis hoc oppimo diffusius
trastalutur sufficiat autẽ ad presens
nationẽ domus. si eĩ hoĩes ut pli̾uũ
nõ hr̃ent appetitum corruptum ⁊ ut
in płib nõ eẽnt ꝓm ad malum expe

Expanded text:
minas tanquam proprias, sic etiam omnes homines diligerent omnes pueros tanquam filios proprios, eo quod nesciret pater quis puer filifilium, et diligeret omnes pueros tanquam natos proprios. sic ergo Socrates et Plato senserunt. Sed in 3. libro, ubi agetur de regimine civitatis, haec opinio diffusius tractabitur. Sufficiat autem ad praesens nationem domus. Si enim homines ut plurimum non haberent appetitum corruptum, et ut i
Abbreviated transcription (Latin):
tas simplices . uł. quatuor modos
uiuenda ex quilii comburatis resu¬
tant alii modi uinenda uralie uise.
Elt es uita quadruplex uidelz pascu¬
alis uenatiua. piscatiua ⁊ furatiua.
pastualẽ autẽ uitam ducunt uinẽ¬
tes ex agricultura ueł ex alib dome

Expanded text:
tas simplices, vel quatuor modos vivendi, ex quibus conbinatis resultant alii modi vivendi, vel aliae vitae. Est enim vita quadruplex, videlicet pascualis, venativa, piscativa, et furativa. Pascualem autem vitam ducunt viventes ex agr
Abbreviated transcription (Latin):
diuate ⁊ obsq litigio c̃ampi ⁊ tre
⁊ alia finstifera eroolautur .c.uii.¬
Qluiõ est utendã ext̾iorib reb ⁊ qͥs
modus uiuendi sit licitus. auro.
usu extĩoꝵ reꝵ consurgit alis
Talia uita siue a lius ⁊ alus madꝰ
uinendi. Sieut ei uideuius in ałib
⁊ bestiis qd̾ nõ om̃s utinitur aisqe¬

Expanded text:
campi et terrae et alia fructifera excolantur. Quomodo est utendum exterioribus rebus: et quis modus vivendi sit licitus. Cap. Vusu exteriorum rerum, consurgit alia et alia vita, sive alius et aliud modus vivendi. Sicut enim videmus in animalibus et bestiis, quod non omnes ut
Abbreviated transcription (Latin):
c & ꝓpria bono qmͣ de alio. uidemnus
qd in ciuitate ꝯ̃ mulros egere ⁊ ex̃
pauperes nõ obstante qd̾ cuies pos¬
sint gaudere possõnib ꝓpriis ⁊ qd̾
sullicitantar qrͣ ea tauqmͣ crͣ ꝓp̾a bona.

Expanded text:
 proprio quam de alio. Videmus quod in civitate contingit multos egere et esse pauperes, non obstante quod cives possunt gaudere possessionibus propriis, et quod solicitantur circa ea tanquam circa propria bona.
Abbreviated transcription (Latin):
In uacuralib antẽ nich est occiosũ
ut ꝓbant pħica drã trgo nec in irgĩe
uite humane aliquid occiosum ẽẽ de
qͣre cum iratura humana modacis ꝯ¬
tempta sit qr uin ꝑsane inodica suifi¬
ciunt. si uns aliqͣ ꝑsona multitud̾ie
orinciaꝵ suphalum dat ocriose suait
alioꝵ. quͣdo igͣ reges ⁊ pͥncipes płib¬

Expanded text:
ociosum, ut probant physica dicta. ergo nec in regimine vitae humanae aliquid ociosum esse debet. Quare cum natura humana modicis contenta sit, quia uni personae modica sufficiunt: si una aliqua persona multitudine divitiarum superabundat, ociosae sunt aliorum. Quanto ig
Abbreviated transcription (Latin):
grã di quare cum ꝓdagus nõ sit a¬
mator peccĩe sicut nec li beralis de
lem quis cum sit ꝓdigus fiꝰ pot̾i̾t li¬
b̾alis. si crgo oĩõ derens ẽ regẽ eẽ u̾cu¬
osum tanco decestabilins ẽ ip̃m et̃¬
plus conc̾tiatur u̾tuti qm̃ pdigalicas.
¶tt̾io hoc est decestallins qr rex positꝰ
qui ui regno sunt. auarus autem
impassilule est reges et̃ ꝓdigos. ⁊ ꝙ

Expanded text:
debet. Quare cum prodigus non sit amator pecuniae, sicut nec liberalis, de levi quis cum sit prodigus, fieri poterit liberalis. Si ergo omnino decens est regem esse virtuosum, tanto detestabilius eplus contrariatur virtuti, quam prodigalitas. Tertio hoc est detestabilius: quia rex positus iis in regno sunt. Avarus autem impossibile reges esse prodigos, et
Abbreviated transcription (Latin):
posse suꝑhabundair multicud̾iem po¬
cot ht̃ ⁊ tanta recqut qd̾ dationes
⁊ epense multicusitm possõnũ suꝑa¬
it uõ possunt quodam modo ꝓdigus
cẽ nõ potest. Rcges igit᷑ ⁊ pͥncipes q
uo solimi qd̾ possint eẽ ꝓdigi s uix
possunt acingere. ut sint lb̾ales sẽ¬
ꝑ crgo cogitare debent qd̾ miuora fa¬
nuuit qmͣ occeat¶ Ex hec a̾ apparere
potest quĩ uidecens sit eos eẽ auaios.
¶NIam si regnum aucuiꝰ d ec̃ uat᷑ale

Expanded text:
posse superabundare multitudine potot habet, et tanta recipit, quod dationes et expensae multitudinem possessionum superare non possint, quodammodo prodigus esse non potest. reges igitur et principes quia non solum non possunt esse prodigi, sed vix possunt attingere ut sint liberales. Semper ergo cogitare debent, quod minora faciunt, quam deceat. Ex hoc autem apparere potest quod indecens sit eos esse avaros. Nam si regnum alicuius debet e
Abbreviated transcription (Latin):
diue datoꝵ s in hĩcu .i. in facultate
⁊ uoluntace dantis. nã ut ibidẽ scribͣi
nicħ̾ prohibi minora dautẽ uł ub̾a¬
liorẽ et̃ si aminorib accquat. lib̾a¬
litas ig᷑ mensurã recipit ex ꝓpontio¬
ne datoꝵ ad possõnes dantis Iũ ph̃s¬

Expanded text:
facultate et voluntate dantis. Nam ut ibidem scribitur nihil prohibet minora dantem, vel liberaliorem esse, si a minoribus recipiat. Liberalitas igitur mensuram recipit ex proportione datorum ad possessiones dantis. Ideo Ph
Abbreviated transcription (Latin):
cione au aliis pocissime diligunt᷑:
nacu lib̾ales sint potissime aiabi¬
les. qͣre si maxie decet reges ⁊ pͥtiapes
ut sint dilasti ab hiis qui sunt ĩ regᷤ
maxiẽ decet cos lib̾ales cr̃ ispectat a̾
ad li b̾alcin spͥmo respioere qnͣaitace
Dci ut nõ d mims uł plus qmͣ de¬
dando plus qi mag̾cado expensaꝵ
uir potest croeatoe mulcitudiem red¬
dituũ. s̃ino si contingat lib̾alẽ dare
plus qiͣ debeat ut uult ph̾s made¬
rate trstalutur. nã iagis grauat
lib̾alis si cec minus quͣ dełrat uRs
nõ expendat uͥ oportet qtͣ si expendat
uͥ nõ oportet Dauant aucẽ a lib̾a̾li¬
cace reges ⁊ pͥncipes in dando quilie
nõ oparcet uł cuiꝰ grã nõ oportet. dãt

Expanded text:
ionem ab aliis potissime diliguntur: nam liberales sunt potissime amabiles. Quare si maxime decet reges et principes, ut sint dilecti ab iis qui sunt in Regno, maxime decet eos liberales esse. Spectat autem ad liberalem primo respicere quantitatem dati, ut non det minus, vel plus, quam dedando plus, quia magnitudo expensarum vix potest excedere multitudinem reddituum. Imo si contingat liberalem dare plus quam deceat, ut vult Phrate tristabitur. Nam magis gravatur liberalis, sit det minus quam debeat, vel si non expendat ubi oportet, quam si expendat ubi non oportet. Deviant autem a liberalitate reges, et principes in dando quibus non oportet, vel cuius gratia non oportet. Dant
Abbreviated transcription (Latin):
nib diͣ largus. qr ad mode iargi
uasis har̃ñde einitait que contui.
cum ergo t̾auto dereat fontẽ hĩt
os largius qnͣto ex eo plures ꝑcir¬
pare delent. tanto decet regẽ sar¬
giorẽ eẽ qnͣto influentia eiꝰ ad płe
extendenda ẽ qmͣ iuflueucia alioꝵ¬

Expanded text:
 largus: quia ad modum largi vasis abunde emittit quae continet. Cum ergo tanto deceat fontem habere os largius, quanto ex eo plures participare debent: tanto decet regem largiorem esse, quanto influentia eius ad plures extendenda est, quam influentia alio
Abbreviated transcription (Latin):
qr pła cognoscunt ples qmͣ uuus
⁊ cicins corrampitur unus qmͣ płes
⁊ multi non sic deiare possunt ab
incentioue añs lon steut foite facet
unus solus ¶dõ si fiat inouarchis
⁊ dñctur uiius pͥnceps uł uinus rex
in toco pͥncipatu uł in coto regno
tes ut hãnt multas oculos. ⁊ mnł¬
cos bonos ⁊ saptentes u̾tuosos ut
hant multos pedes ⁊ multas ma¬
mus. ⁊ sic siet unus humno młtoꝵ
podum. nõ ergo dici pot̾at talẽ u¬
mun mauarcham us̃ cognoscere
inusta qr quͣtuin spestat ad regunẽ
regui quiqqͥd am̃s illi saptentes
cognoscunt cotum ipẽ rex cognos¬
cere diritur nec etiam diui pot̾it i pͣ
rimpi nam si rex recbe dũari deside¬
ꝑu̾sos. talis eĩ maxune intendit cõe
lommi s⁊ dõ sr sic se halebat oĩo digͥ
ẽ ip̃m̃ pͥicipari. si autẽ alit̾ se hr̃ce¬
ut si preto consilio ⁊ dunissa socie¬
tace sapientum ⁊ bonoꝵ uellz sequi
capud ꝓprium. ⁊ appeticum pͥuatũ
rãndes est pessius pͥncipatus.

Expanded text:
ra cognoscunt plures, quam unius, et citius corrumpitur unus quam plures, et multi non sic deviare possunt ab intentione communis boni, sicut forte faceret unus solus: ideo si fiat monarchia et dominetur unus princeps vel unus rex in toto principatu vel in toto regno,tes, ut habeat multos oculos et multos bonos, et virtuosos, ut habeat multos pedes et multas manus: et sic fiet unus homo multorum pedum. Non ergo dici poterit talem unum monarchiam non cognoscere multa; quia quantum spectat ad regimen regni, quicquid omnes illi sapientes cognoscunt, totum ipse rex cognoscere dicitur. Nec etiam dici poterit verti: nam si rex recte dominari desideversos: talis enim maxime intendit commune bonum; ideo si sic se habeat, omnino dignum est ipsum principari. Si autem aliter se haberet,ut si spreto consilio, et dimissa societate sapientum et bonorum, vellet sequi caput proprium, et appetitum privatum, rannis est pessimus principatus.
Abbreviated transcription (Latin):
coĩ noĩe tyrãnides nucupatur est
pessi mus s de hoc iͣ dicetur. oũdetur
eĩ qdẽ sicut monarchia regia ẽ optĩa
ita qr maiori bouo maiuis maluin
oppoinitur mouarchia tyrainca ẽ
pessima. ¶Dñan autẽ płes diño re

Expanded text:
communi nomine tyrannis nuncupatur, est pessimus. Sed de hoc infra dicetur: ostendetur enim quod sicut monarchia regia est optima; ita quia maiori bono maius malum opponitur, monarchia tyrannica est pessima. Dominari autem p
Abbreviated transcription (Latin):
deret bonum ꝓpͥum qr bouum uinꝰ
deas reredit qiͣ or̃o a coĩ bono peiꝰ
requiritur in pͥncipante. decet ẽ p̾n¬
cipem eẽ regłam rectam ⁊ stabilẽ
ut ꝑ iram ⁊ ꝑ concupĩas ⁊ ꝑ alias
passiones nõ corrum pacur nec ꝑu̾¬

Expanded text:
deret bonum proprium: quia bonum unius deret bonum proprium: quia bonum unius dens recedit quasi omnino a communi bono. peius requiritur in principante. decet enim principem esse regulam rectam et stabilem, ut per iram et concupiscentias et per alias passiones non corrum
Abbreviated transcription (Latin):
ex quib uenau possinnus qd̾ bouis
sit principan płes ⁊ nõ uinin tin.¬
¶ Pͥmia ura sic pz nam płes oculi
plus uident qtnͣ unus ⁊ ples ina¬
uns plus possunt quiͣ uria. ⁊ płes
inflłostus superant unum in cogꝰ¬
stendo quart si dñentur ples erit
ibi ꝑspicatior. iõ qr pła cognosdent
qmͣ si pͥnciparetur unus tantum
hcũes sic pͥncipantes qĩ consticuũt
uium hoĩem multoꝵ oculoꝵ. ⁊ mł¬
taꝵ inauuum quare melior etit
hiꝰ pͥncipatus qr homo sic constitu¬
cus. ⁊ młtituda pͥncipans efficatior
erit in purcipando. ¶ Scd̾a uia ad iu¬
uestigandum hoc i dẽ siñtur ex recta
intentione que requiritur in pͥna¬
pante tunc eĩ pͥncipans rectã ht̃
intentionem si uõ intendat bonũ
ꝓprium s cõe qnͣco igitur iniuus
intenditur cõe bomum tanto peior
est pͥncipatus. s si dũencur mlt̾i
dato qd̾ intendant bonum ꝓpriũ
intendendo sic bonum ꝓprium uõ
oiõ recedunt ab intentione cõis. S

Expanded text:
ex quibus venari possumus, quod bonum sit principari plures, et non unum tantum. Prima via sic patet. nam plures oculi plus vident quam unus, et plures manus plus possunt quam una, et plures intellectus superant unum in cognoscendo: quare si dominentur plures, erit ibi perspicatior ratio, quia plura cognoscent, quam si principaretur unhomines sic principantes quasi constituunt unum hominem multorum oculorum et multarum manuum. quare melior erit huius principatus, quia homo sic constitutus et multitudo sic principans, efficacio erit in principando. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex recta intentione quae requiritur in principante. Tunc enim principans rectam habet intentionem, si non intendat bonum proprium sed commune: quanto igitur minus intenditur commune bonum, tanto peior principatus: sed si dominentur multi dato quod intendant bonum proprium; intendendo sic bonum proprium, non omnino recedunt ab intentione communis b
Abbreviated transcription (Latin):
re quas leges ⁊ que stacuta impo¬
uaut ciuib. ut diligenter ꝑ se ⁊ per
suos consiliarios discuciant que bo¬
na sunc prerqpenda ⁊ p̾imanda ⁊ q̃
mala sunt ꝓhibenda ⁊ puntenda¬
⁊ que dissimulanda ⁊ ꝑmittenda.

Expanded text:
re quas leges, et quae instituta impore quas leges, et quae instituta imponant civibus, et diligenter per se et suos consiliarios discutiant quae bona sunt praecipenda et praemianda, et quae mala sunt prohibenda, et quae dissimulanda,
Abbreviated transcription (Latin):
mala qnͣtuuicũq modaca ꝓhiłere
⁊ puure uix un qmͣ poss aliquem
ppłim regerr ¶dõ nõ solum ꝑmitten¬
da sunt in differencia s ⁊̃ que mo¬
dicam maliuam hñt annexam
ꝑmitti possunt a legis latore ¶ uiso
que attribuenda sunt legib respͤtu
operum fiendoꝵ de leui apparere p̃t
que attrilmenda sunt eis respectu ꝯ¬
perum iam fr̃oꝵ hec autẽ sunt duo
pũre ⁊ preunare ut opera nocabi łr
fiant ꝑ leges sunt precipienda ⁊ cõ¬
sulenda frã uero sunt p̾mianda s
oꝑa in differencia ur̾ nõ notabilit̾
loua aũ n õbilit̾ iala di cuntir legi¬
postu operum bonoꝵ ut prenpere fi¬
enda. ⁊ prenare frã ⁊ duo respestu
maloꝵ ut ꝓhibere fienda. ⁊ punire
fr̃a. s unum attribminus legib
r᷑ operum indifferencium uł qrͣ in¬
difftrenciũ ut ꝑuittere. ¶ hiis itaz
sic ꝑtractatis dicainus qd̾ deret re¬
ges ⁊ pͥucipes quoꝵ interest sollici¬
gni ⁊ cuntatis cura ꝑuigili insuda¬

Expanded text:
la quantumcunque modica prohibere et punire, vix aut nunquam posset aliquem populum regere. Ideo non solum permittenda sunt indifferentia, sed etiam quae modicam malitiam habent annexam permitti possint a legislatore. Viso quae attribuenda sunt legibus respectu operum fiendorum: de levi apparere potest quae attribuenda sunt eis respectu operum iam factorum. Haec autem sunt duo, punire et praemiare. Ut opera notabiliter fiant, per leges sunt praecipienda et consulenda: facta vero sunt praemianda. Sed opera indiffbona aut notabiliter mala, dicuntur legipectu operum bonorum, ut praecipere fienda, et praemiare facta: et duo respectu malorum, ut prohibere fienda, et punire facta: sed unum attribuimus legibus respectu operum indifferentium vel quasi indifferentium, ut permittere. His itaque sic pertractatis, dicamus quod decet reges et principis, quorum interest solicigni, et civitatis cura pervigili insuda
Abbreviated transcription (Latin):
multa eĩ sunt que de se sunt qrͣ i
disf̾en tia. licet forte ex intentione o¬
perantium possint ẽẽ bona ⁊ lauda¬
hi lia ur mala ⁊ uicuperalulia ut si
ieleuare festicam de t̾ra de se sit opus
indiffrns si quis tamẽ mala intẽti¬
oue eleuaret illai ut qr uellz pou̾e
in oculũ socii cẽ opus pͣuun. ⁊ uicu¬
perabile. si uero eleuando eam uell

Expanded text:
Multa enim sunt quae de se sunt quasi indifferentia, licet forte ex intentione operantium possint esse bona et laudabilia, vel mala et vituperabilia. Ut sic elevare festucam de terra, de se est opus indifferens: si quis tamen mala intentione elevaret illam, ut quia vellet ponere in oculum socii, esset opus pravum et vitupera
Abbreviated transcription (Latin):
ges ⁊ ꝑ alia que ilu decentur uult
equare ⁊ regłare actiones humanas
ut cuues iuste uinant. ⁊ debite se hant¬
¶ Etres astiones autẽ humanas du¬
plex cura eẽ pocest una cur oꝑa sunt
futura prius qmͣ suit effestui inauci-¬
pata ⁊ ẜ he. alia uero cum opera iã
situt in eẽ. ꝓducta utroq modo d eẽ
cura cõditorib legum de humans
actib. iude ẽ ergo qd̾ aliqui effect᷑ꝰ
legũ sumitur respestu opeꝵ fiendo¬
rum. aliqui uero operum iam fc̃õꝵ. rͥ¬

Expanded text:
lt aequare et regulare actiones humanas, ut cives iuste vivant, et debite se habeant. Circa actiones autem humanas duplex cura esse potest: una cum opera sunt futura, priusquam sint effectui mancipata: alia vero opera cum iam sunt in esse producta. utroque modo debet esse cura conditionibus legum de humanis actibus. Inde est ergo quod aliqui effectus legum sumuntur respectu operum fiendorum. aliqui vero respectu operum iam factorum. R
Abbreviated transcription (Latin):
oz qd̾ polleant pridencia. ⁊ intlłestu
tanto decet reges ⁊ pͥncipes magis
sollicitan ccͣ ꝓpͥs filias qmͣ ceteri:
qnͣto in eis magis uigere d t̃tis
in dustira. ⁊ prudencia regnatiua.
¶ Sod̾a uia ad innestigand̾ ħ id̾ sũi¬
cur ex bonicate filioꝵ ¶Peoet eĩ filies
regum ⁊ pͥncipum maiori bouitate
in altiori dignitate sic debent melioi
pit ut sit adõ prudens ⁊ lomis ut
ceter ec ipõ possint sum̾e uiuendi
exͫ. filii eigo repcum licet nõ om̃s suit
reges tamẽ qr singlĩ coustituñ cur ĩ
Aliquo pͥuopatu. ⁊ iii aliquo diño ĩ
eos eẽ prudentes ⁊ bouos. s cũ filui
ꝑueĩant ad maiorẽ bonitatẽ ⁊ pru¬
denniam si pr̃es siit sollicic crͣ eos.

Expanded text:
od polleant prudentia et intellectu: tanto decet reges et principes magis solicitari circa proprios filios quam ceteri, quanto in eis magis vigere debet mentis industria et prudentia regitiva. Secubda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex bonitate filiorum. Decet enim filios Regum et principum maiori bonitate in altiori dignitate, sic debent meliorepit, ut si adeo prudens et bonus, ut ceteri ex ipso possint sumere vivendi exemplum. Filii ergo regum licet non omnes sint reges, tamen quia singuli constituuntur in aliquo principatu et in aliquo dominio, in eos esse prudentes et bonos. Et cum filii perveniunt ad maiorem bonitatem et prudenti
Abbreviated transcription (Latin):
est intlmncior. ⁊ magis copnoscit ꝓpͥ¬
um opus. tauco mainu sollicicudie
⁊ dilestiane inouerur ccͣ illud prẽs
ergo tanto mnagis debent sollicitan
ccͣ silios qnͣto prudenciores sunt. ⁊
qnͣco maiori intlłncia uigent. s cũ
hĩtum sit qde reges a pͥnopes. ⁊ ulr̾¬

Expanded text:
ntior, et magis cognoscit proprium opus, tanto maiori solicitudine et dilectione movetur circa illud. Patres ergo tanto magis debent solicitari circa filios, quanto prudentiores sunt, et quanto maiori intelligentia vigent. Sed cum habitum sit quod reges, et principes et u
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ in uauali bello reliquũ ẽ ut
declaremus ad quid lella ordinant᷑
lamus ut bellemus s ut pacẽ hã¬
nius. põt eigo bellum ex nequicia
hoĩm ⁊ ex cupiditate eoꝵ ordi nari
ad ĩucrum uł ad aliquͣi aliam sa¬
itiffrõuem ire uel concupiscentie. el¬
la tamẽ si inste gerantur ⁊ debate
fiant ardinanda sunt ad pacẽ ⁊ ad
quietẽ hoĩm ⁊ ad cõe bonum. uam
sic st debent hrẽ belła in societa te ho¬
miuum si cut se hũt pociones ⁊ fle¬
botomie iu corpore hirmauo. u ain
si cut n huiauo corpore sunt ples
humores sic in societate ⁊ conu̾sa¬

Expanded text:
dum est in navali bello. Reliquum est, ut dum est in navali bello. Reliquum est, ut declaremus, ad quid bella omnia ordinantur. lamus, ut bellemus, sed ut pacem habeamus. Potest ergo bellum ex nequitia hominum, et ex cupiditate eorum ordinari ad lucrum, vel ad aliquam aliam satisfactionem irae, vel concupiscentiae. Bella tamen si iuste gerantur, et debite fiant, ordinanda sunt ad pacem, et ad ovietem hominum, et ad commune bonum. Nam sic se debent habere bella in societate hominum, sicut se habent potiones, et phlebotomiae in corpore humano. Nam sicut in humano corpore sunt plures humores, sic in conversation
Abbreviated transcription (Latin):
dũ reddumtur adeo lubuca qd̃ ho¬
stes ibi ponentes pedes statun ialiũ¬
aliqui marinarii qui dui sb̃ aquis
dun possunt. uaute igitur debent se
serio ordinare contra nauẽ hosti¬
uin ⁊ clam post tͤgum debent ali¬
quẽ ennittere dui ualentẽ durare
sũ aquis qui accepto penetrali sũ
aquis di acredere ad hostuẽ nauẽ
⁊ eaui i fundo ꝑforare faciendo
ilii pła fora uua que foraimiua ab
hostibi repetiri nõ poterunt cum per
ip̃a ceperit haluinidare aqua qua
hũndante ⁊ hostes ⁊ nauẽ ꝑiter¬
ꝑiditabut. ¶Sunt autẽ in uello ua¬
uali alia obs̾u̾anda ut sit ib ropi¬
a lapidum. ⁊ etiam fr̾oꝵ a cutoꝵ
que qiͣ lapides iaciumtur cũ quib
hostium nimium offetiduntur
s cetera talia qr mius ꝑticulari¬
a sunt sũnarratione nõ cadunt.
susficiant ergo cautele quas tradi¬
dimus trgga nauale bellum ¶ Onso
qualit̾ incidenda sunt ligna ex qͣb
construenda t̃ nauis. ⁊ quõ bellan¬

Expanded text:
dum reduntur adeo lubrica, quod hodum reduntur adeo lubrica, quod hostes ibi ponentes pedes statim labunam reperiuntur aliqui marinarii, qui diu sub aquis durare possunt: nautae igitur debent se serio ordinare contra navem hostium, et clam post tergum debent aliquem emittere diu valentem durare sub aquis; qui accepto penetrali sub aquis debet accedere ad hostilem navem, et eam in profundo perforare, faciendo ibi plura foramina, quae foramina ab hostibus reperiri non poterunt, cum per ipsa coeperit abundare aqua, qua abundante, et hostes, et navem periclitabit. Sunt autem in bello navali alia observanda, ut sit ibi copia lapidum,et etiam ferrorum acutorum, quae quasi lapides iaciuntur, cumquibus hostes nimium ostenduntur. Sed caetera talia quia nimis particularia sunt, sub narratione non cadunt. Sufficiant ergo cautelae, quas tradidimus erga navale bellum. Ostenso qualiter incidenda sunt ligna ex quibus construenda est navis, et quomodo bellan
Abbreviated transcription (Latin):
or ad pugnand̾ ¶ Septimo con
fr̾eos fortes ut cum uidz se ec̃ płes
hostib cũ illis uncis capiunt
eoꝵ uaues ut nõ ꝑunttant eos
discedere. ¶Oftauo in uauali ll¬
lo ẽ hec cantela adhilenda attendẽ¬
da ut de calce alba pulñizata hãnt
multa uasa pleua que ex alto sũt
ꝓhicienda in uanes hostium qͥb
quib ex iupetu ꝓrestis ⁊ fractis e
leuatur pulius ut supͣ diximus ĩ
bello trestri. ⁊ sb̾mnit̃ hostiu oclõs
⁊ a deo offendit eos ut qĩ rer uidere ñ
possunt qd in bello nauali ẽ ualde
pericu losum qr gx ͦ ꝑ te bellantes in
tali bello uident sibi ĩmiuere mortẽ.
quair si ocu li bellanciuĩ ex tali pu¬
gua ex puluere calas sic offendũt᷑
ut uidere nõ possint de facili uel
in aquis. ¶Nona cautela ẽ hr̃e
ml̾ta uasa pleua ex molli sapoue q̃
cum impetu ꝓhicienda sunc ad ua¬
ues hostium. ⁊ hoc suꝑ loca iu qui
naues. nam uasis illis confractis
i hiꝰ locis loca illa ꝑ saponẽ liqui¬

Expanded text:
or ad pugnandum. Septimo consor ad pugnandum. Septimo consvocos ferreos fortes, ut cum vident se esse plures hostibus, cum illis uncis capiunt eorum naves, ut non permittant eos discedere. Octavo in navali bello est haec cautela attendenda: ut de calce alba pulverizata habeant multa vasa plena, quae ex alto sunt proiicienda in naves hostium, quibus ex impetu prximus in bello terrestri et subintrat hostium oculos, et adeo offendit eos ut quasi caeci videre non possint: quod in bello navali est valde periculosum, quia ex omni parte bellantes in tali bello vident sibi imminere mortem. quare si oculi bellantium in tali pugna ex pulvere calcis sic offenduntur, ut videre non possint; de facili vel in aquis. Nona cautela est habere multa vasa plena ex molli sapone, quae cum impetu proiicienda sunt ad naves hostium; et hoc super loca illa, naves. Nam vasis illis non fractis in huiusmodi locis, loca illa per saponem livi
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ quͣi uautas se hãt qiͣ aries cũ
quo couceruntur muri riuitatis
obsesse. d autẽ sic ordinari ligͥ
illud ut ligacͣum retinens ip̃m
possit deprinu. ⁊ eleuari qr ħ frõ
maior hͣͣ ħcbitur cõmodatas ut
cum ipõ ꝑcuti possit tam nais
qmͣ eciam exũtes ii ip̃a ¶ Quĩco
in belio nauali hñda ẽ copia ai¬
plaꝵ sagittaꝵ eum quilii scindẽ¬
da sunt uela hostium. uã uelis
eoꝵ ꝑforatis. ⁊ nõ ualentib reti¬
uere uentum nõ tantum possũt
ipi hostes impetum hr̃e pngnãdi
nec ⁊̃ possunt sic facilit̾ recedere
si ueliut decliare a bello. ¶Sexto
consueuerunt nauce hr̃e fr̾iim ꝙ¬
dã curuatũ ad mod̾ falcis beue
nicidens qd̃ applicatũ ad fuues
retinentes uela statim inicidit
ip̃a. uelis ancẽ sic incisis ⁊ cadẽ¬
tib ab achore su̾trahitur ab ho¬
stib ne sir pugnare possint qr ꝑ
tale̾ intisionẽ ueloꝵ redditur ua¬
ius pigrior ⁊ quodã modo inutili¬

Expanded text:
vem, quam nautas se habeat quasi aries, cum vem, quam nautas se habeat quasi aries, cum quo teruntur muri civitatis obsessae. Debet autem sic ordinari lignum illud, ut ligamentum retinens ipsum possit deprimi, et elevari: qua hoc facto maior habetur commoditati, ut cum ipso percuti possit tam navis, quam etiam existentes in ipsa. Quinto in bello navali habenda est copia ampliarum sagittarum, cum quibus scindenda sunt vela hostium. Nam velis eorum perforatis, et non valentibus retinere ventum; non tantum possunt ipsi hostes impetum habere pugnandi, nec etiam possunt sic faciliter recedere, si volunt declinare a bello. Sexto consueverunt nautae habere ferrum quoddam curvatum ad modum falcis bene incidens, quod applicatum ad funes retinentes vela; statim incidit ipsa. Velis autem sic incisis, et cadentibus ab arbore, subtrahitur ab hostibus, ne sic pugnare possint: ovia per talem incisionem velorum redditur navis pigrior,et quodammodo inutili
Abbreviated transcription (Latin):
sic repleta sunt suocendenda ⁊
prohicienda ad nauemu hostiui
ex qua ꝓiectione uas frangitur
⁊ iliud niceadiarium comburit᷑
⁊ su cõedit nauen. sunt eĩ multa
talia in uaui ꝓicienda ut ex mł¬
tis ꝑcib possit uains suocendi
nautas cõuntrendum durum
bellum ne possunt succurrere ad
extiuguend̾ ignẽ ¶ Sodo̾ ad cõ¬
mutend̾ mariuum belium mł¬
tum ualent in sidie nam sicut ĩ
t̾ra poruntur insidae iuilicum
qui ex impinso inuadentes hosteᷤ
cos derrent ⁊ de facili uiucunt. Sic
ĩ mari post aliquas insulas fumt
nisidoe ut maru pugnatores ex
iupuiso ircueures in hostes cos
facilins uincant. t̾cio ẽ crͣ ma¬
riuũ bellum attendend̾ ut semꝑ
pugnauces uauẽ suain faciant
st̾iũ impignant ad litus qr pug¬
uandi impetum ꝑduat qui detra¬
hunt᷑ ad c̾ram. ¶ Qrͣco ad arłorẽ
nauis suspendendum e lignum
qd̾dam longum ex utraz ꝑte fr̾a¬
tum qd̃ ad ꝑcuciendum tam ua¬

Expanded text:
sic repleta sunt succedenda, et sic repleta sunt succedenda, et proiicienda ad navem hostium. Ex qua proiectione vas frangitur, et illud incendiarium comburitur et succendit navem. Sunt enim multa talia in navi proiiciienda, ut ex multis partibus possit navis succendi; nautas comittendum durum bellum, ne possint currere ad extinguendum ignem. Secundo ad committendum marinum bellum multum valent insidiae. Nam sicut in terra ponuntur insidiae militum, qui ex improviso invadentes hostes, eos terrent, et defacili vincunt: sic in mari post aliquas insulas siunt insidiae, ut marini pugnatores ex improviso irruentes in hostes, eos facilius vincant. Tertio est circa marinum bellum attendendum, ut semper pugnantes navem suam faciant stium impingant ad littus: quia pugnandi impetum perdunt, qui detrahuntur ad terram. Quarto ad arborem navis suspendendum est lignum quoddam longum ex utraque parte ferratum, quod ad percutiendum tam na
Abbreviated transcription (Latin):
in nauib qrͣ nichil periculosuis
et̃ potest. durum ẽ cĩ intend̾e si¬
mul bellis uanalib. ⁊ expouere se
ꝑiculis. ne pupis ꝑ rimas nau¬
fragium patiatur ¶ uiso qualit̾
itiridenda sunt ligna ⁊ quõ resuã¬
da ut ex eis uains debit ualeat
ur bene fabritata oãunttenda sĩt
bella. ht̃ antẽ nauale bellum qnͣ¬
tum ad aliqua siult̃ bellandi⁊
modum cũ pugna terrestri. nã si¬
eut in t̾restri pugna o portet pug¬
uautes bene armatos eẽ. ⁊ bent
stib uuluera infligere sic ⁊ ħ re¬
quiruntur ni betio uauali. ĩ mo
ni hꝰ pagna oportet homines
qi cũ pugnatores marini qiͣ fi
pondera quare coꝵ armatura
grauior eẽ d ¶ possumus tamẽ
qnͣcum ad presens deceui enu¬
merare ꝑ que marim pugna¬
sores hostes impugnare debẽt.
pͥunum ẽ iguis quem uoen di¬
anuin uocant. Expedit eĩ eis hr̃e
multa uasa plena. pice surphu¬
re. rasina oleo que our̃ia sunt cũ
stupa iuoluenda. hec eĩ uasa

Expanded text:
in navibus nihil periculosius in navibus nihil periculosius essse potest. Durum est enim intendere simul bellis navalibus, et exponere se periculis, ne puppis per rimas naugrafium patiatur. Viso qualiter incidenda sunt ligna, et quomodo reservanda, ut ex eis navis debite valeat vi bene fabricata committenda sunt bella. Habet autem navale bellum quantum ad aliqua similem modum bellandi cum ipsa pugna terrestri. Nam sicut terrestri pugna oportet pugnantes bene armatos esse, et bene se hostibus vulnera infligere: sic et haecrequiruntur in bello navali. Immo in huiusmodi pugna oportet homines quia cum pugnatores marim quasi fixipondera: quare eorum armatura gravior esse debet. Possumus tamen, quantum ad praesens, decem enumerare, per quae marini pugnatores hostes impugnare debent. Primum est ignis, quem Incendiarium vocant. Expedit enim eis habere multa vasa plena pice, sulphure, rasina, oleo; quae omnia sunt cum stupa convolvenda. Haec enim vasa
Abbreviated transcription (Latin):
qualif̾ cõmittend̾ ẽ nauale bel¬
Ium a ad quid bella singula or
ctare uoluinus a liqͣ de uauali bel¬
loꝵ que applitar possunt ad uaua¬
lẽ puguam. ccͣ hec an cẽ pngiandi
penus pͥmo uidend̾ ẽ qualit̾ fabri¬
eanda sit nains. nã uaii male fa-¬
bricata ex modica anpugnatione
hostiũ de facili perit ¶Otieud̾ eigo
stituenda ẽ nains nõ sunt quol
tempore incidenda. naui tempore
marcii. ⁊ aprilis iu quo humorĩ¬
cipit in arborib hũndare nõ ẽ bo¬
nũ inicidere arbores ex quib fabri¬
cauda ẽ uanrs. Sz tempore uilii ⁊
augusti uł eciam aliquo alio
tempore in quo humor arboz de¬
si ccetur. ad hiꝰ fabrica iutidenda
sunt ligna. ¶Qursus nõ statan
icisis lignis t̃ ex eis fabritanda
nains. s primo arbores sunt di¬
ndende ꝑ tabulas ⁊ ꝑ aliquod tẽ¬
pus di mitende ut desiccari possĩt
uã si ex ligins uiridib construat᷑
nains qũ naturalis eoꝵ hunica
expirai̾ut contrahuntur ligna
⁊ faciunt in namibi rimas quib

Expanded text:
qualiter committendum navale bellum, et ad quae bella singula ordctare volumus aliqua de navali bellorum, applicari poterunt ad navalem pugnam. Circa hoc autem pugnandi genus, primo videndum est, qualiter fabricanda sit navis: nam navis male fabricata, ex modica impugnatione hostium de facili perit. Sciendum ergostruenda est navis, non sunt de quolibet tempore incidenda. Nam tempore Martii et Aprilis, in quo humor incipit in arboribus abundare non est bonum incidere arbores, ex quibus fabricanda est navis. Sed tempore Iulii et Augusti vel aliquo alio tempore, in quo humor arborum desiccatur, ad huiusmodi fabricam incidenda sunt ligna. Rursus, non statim incisis lignis est ex eis fabricanda navis: sed primo arbores sunt dividendae per tabulas; et per aliquod tempus dimittendae. ut desiccari possint. Nam si ex lignis viridibus construatur navis, quando naturalis eorum humor expiraverit, contrahuntur ligna, et faciunt in navibus rimas quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ili humoꝵ excessus nõ iudigemrꝰ¬
quiͣ dui hoĩes debite se hũt. ⁊ unus
nõ iniuriatur ałti nõ sunt cõmiteẽ¬
da bella quair sicut ꝑ flen boconã
⁊ potionem suꝑfluitas humoꝵ est
cicienda ꝑ qui turbatur sanitas
corporis sic ꝑ bella sunt hostes cou¬
culcandi ⁊ occidendi ꝑ quos impedi
cippo repes ⁊ pͥncipes hrẽ ustum bel¬
lumi. ⁊ hostes eoꝵ niuste turbare
pacem ⁊ cõmme bonum nõ ẽ incõ¬
ueniens docese eos oĩa genera bel¬
landi ⁊ õm modum ꝑ quẽ possint
illam ct̾nam in qua ẽ sũma reqͥes
qmͣ deus ipẽ sins ꝓmisit fidelib qͥ
est lenedictus in secula scłoꝵ am̃.¬

Expanded text:
sus, non indigemquamdiu homines debite se habent, et unus non iniuriatur alteri; non sunt committenda bella. Quare sicut per phlebotomiam, et potionem superfluitas humorum est eiicienda per quam turbatur sanitas corporis: sic per bella sunt hostes conculcandi, et occidendi, per quos impeditergo reges et principes habere iustum bellum, et hostes eorum iniuste perturbare pacem et commune bonum: non est inconveniens docere eos omnia genera bellandi, et omnem modum per quem possint illam aeternam, in qua est suprema requies: quam Deus ipse suis promisit sit fidelibus, qui est benedictus in saecula sa
Abbreviated transcription (Latin):
guabunt fili filioꝵ  Ex ꝑte ergo ress
ut magis sollicitetur gͣ louum reg̾
aiguere possumus qd̃ expediat rega¬
le reguneu in filios ꝑ hereditatẽ sucrr¬
siñtur ex ꝑte filii ad quẽ spectat succi¬
pere curam regni. naui sicut mores
miꝑ ditacoꝵ ut pli̾mum peiores sũt
moribz coꝵ qui fuerunt dunites ab
anti quo sic mores nꝑ potentum
⁊ de nouo eleuatoꝵ ꝑ adeptiauẽ cimn¬
ns poceuue peiores sunt morib ali¬
oꝵ. nesciunt eĩ tales fortunas fr̾e.
nuꝑ eĩ ex̃ exaltatum in regem ẽ qrͣ
quedam iueruditio regie diguitatis
cales quid̾ ut płimum tyrãnizant
⁊ iuflaci corde iuerudite reguant. s
si regale reximen ꝑ hereditacẽ uadat
filii ex hoc nõ inflantur nec esficiũt᷑
elati qr nõ reputant magnũ si illd̾
hant qd̾ prẽs ꝓprii possiderunt. quaie
x ꝑte filioꝵ debentium suocedere in

Expanded text:
ganbunt filii filiorum. Ex parte ergo regis ut magis solicitetur circa bonum regni, arguere possumus, quod expediat regale regimen in filios per haereditatem succesumitur ex parte filii, ad quem spectat suscipere curam regni. Nam sicut mores nuper ditatorum ut plurimum peiores sunt moribus eorum, qui fuerunt divites ab antiquo: sic mores nuper potentum et de novi elevatorum per adeptionem civilis potentiae, peiore, sunt moribus aliorum. nesciunt enim tales fortunas ferre. nuper enim esse exaltatum in regem, est quasi quaedam ineruditio regiae dignitatis. tales quidem ut plurimum tyrannizant, et inflati corde et inerudite regnant. Sed si regale regimen per haereditatem vadat. filii ex hoc non inflantur nec efficiuntur elati. quia non reputant magnum, si illud habeant quod patres possiderant: quare ex parte fili
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ detĩare ꝑsonam difficultatẽ nõ
ht̃. nam si dignitas regia ꝑ heredita
tatis filii parentib in axime sunt
conuincti. oz autẽ talẽ digͥtatem
magis trausfłr ad masculos qmͣ
ad femmas qr masculus ẽ femi¬
ua rõue pr̃ancior corde aĩosior paͤ¬
stonum minus inserutor Iñt inas

Expanded text:
autem determinare personam, difficultatem non autem determinare personam, difficultatem non habet. nam si dignitas regia per haereditatis filii parentibus maxime sunt coniuncti: oportet autem talem dignitatem magis transferre ad masculos quam ad foeminas, quia masculus est foemina ratione praestantior, corde animosior, passionum minus insecutor. Int
Abbreviated transcription (Latin):
ppł̃s igitur si ꝑ duiturnã consuctudi¬
nẽ obrdunt pattib filiis ⁊ filioꝵ filiis
qrͣ uacuralit̾ iudiuanicur ut uolun¬
carie oledrant. quare cum ouĩe uolũ¬
tarium sit miuis ouerosum. ⁊ disfi¬
cile ut li bentius ⁊ fauluis obediat ppłs
maudatis regiis expedit regie digni¬
taci ꝑ heceditacẽ succedere. ¶ deti̾are
igitur domum ⁊ ꝓsapiam ex qua ẽ¬
rex assumendus sedat litigia tollit
gia eĩ sedat qr multociens int̾ eligt̃¬
tes disseusiones oriuutur pp̃ elestiouẽ
pͥncipis pp̃ qd̃ turbatur pax iegni
ty̾rãm dem tollit qe dñantes ꝑ elec¬
tiouem ut p ꝑ hĩta nõ sic diligũt
bonum regin sicut hereditarie pͥrici¬
pͥncipantes. ⁊ qr hec est et̃ tyrãnũ
nõ uitendere bouum regui tales
tur ut obediat nissionib talis regeis.¬
¶ Ex hor autt̃ patere potest qd̃ nõ
solum expedit regno det̾ĩare ꝓsapi
disseusioues. ⁊ bces si ignoretur ꝙ qͣ
ꝓsapia assumeudus ẽ rex. sic ⁊̃ litigi¬

Expanded text:
suetudinem obedivit patribus, filiis, et filiorum filiis, quasi naturaliter inclinantur ut voluntarie obediant: quare cum omne voluntarium sit minus onerosum et difficile, ut libentius et facilius obediat populus mandatis regis, expedit regiae dignitati per haereditatem succedere. Determinare igitur domum et prosapiam, ex qua assumendus est rex, sedat litigia, tollit gia enim sedat, quia multotiens inter eligentes dissensiones oriuntur propter electionem principis: propter quod turbatur pax regni. Tyrannidem tollit, quia dominantes per electionem ut patet per habita non sic diligunt bonum regni sicut haereditarie principantes: et quia hoc est esse tyrannum, non intendere bonum regni, tales tur ut obediat iussionibus talis regis. Ex hoc autem patere potest, quod non solum expedit regno determinare prosapiadissensiones et lites, si ignoretur ex qua prosapia assumendus sit rex: sic etiam litigi
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Qd̃ uero superius tangebatur ur¬
delicet qd̾ ire ꝑ hereditatẽ digͥtatẽ.
regiam ẽ exponcre se fortune ro ꝙ
ignoretur qua lis regius filius sit
futurus dici d qde uix sunt aliqua
gesta humaua que ex aliqua ꝑte
nõ expouantur ꝑiculiis ¶lłia camẽ¬

Expanded text:
uperius tangebatur, videlicet quod ire per haereditatem, dignitatem regiam, est exponere fortunae, eo quod ignoretur qualis regius filius sit futurus. Dici debet quod vix sunt aliqua gesta humana, quae ex aliqua parte non exponantur periculis. Illa tame
Abbreviated transcription (Latin):
diligunt ut magis sic cure regi
de bono regni expedat statucre regͣ
succedere primogenito ut pater ã¬
pliori sollicitudine curet de bono
regni sciens ip̃m ꝑuenire ad filũ

Expanded text:
diligunt; ut magis sit curae regi de bono regni, expedit statuere regnum succedere primogenito: ut pater ampliori solicitudine curet de bono regni, sciens ipsum pervenire ad filium
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ de hac mnat̾i̾a det̾iat ait qd̾ hoc est
difficile uidelioet qd̾ sic prẽs possuit
tradere regimen regii ꝓpriis filiis.i
cedere humanum modum. s force i dõ
hor ph̃s dixit qr antiquitus ut płinã
ieges conu̾cebantur n tyrainios. ⁊ nõ

Expanded text:
ubi de hac materia determinat, ait, quod hoc est difficile. videlicet quod sic patres possint tradere regimen regni propriis filiis. cedere humanum modum. Sed forte ideo hoc Philosophus dixit, quia antiquitus ut plurimum reges convertebantur in tyrannos et non
Abbreviated transcription (Latin):
go possumus qde expedat reguo filiũ
suocedere iu regumne patris ⁊ si as
defectus eẽt in reio filio ad quẽ de¬
leret regia cura ꝑuemre suppleu po¬
terit ꝑ sappientes. ⁊ bonos quos tã¬
qmͣ mams ⁊ oculos d sibu rex in
societatẽ conungere. ¶ ualde tam̃
reprehensibiles sunt reges ⁊ pͥna-¬
pes si nõ uimia cura sallicitentur
qd̃ filii ab ip̃a infantia discipline
⁊ boiis morib suit unbuiti cũ bora
cõẽ ⁊ totius regni in hoc consistat

Expanded text:
d expedit regno, filium succedere in regimine patris: et si aliquis defectus esse: in filio regio, ad quem deberet regia cura pervenire, suppleri poterit per sapientes et bonos, quos tanquam manus et oculos debet sibi rex in societatem coniungere: valde tamen reprehensibiles sunt reges et principes, si non nimia cura solicitentur quod filii ab ipsa infantia et disciplina et bonis moribus sint imbuti; cum bonum commune et totius regni in hoc consista
Abbreviated transcription (Latin):
appeticum. consideratis gestis ⁊ condã¬
onib hõmm qͣsͣ experimentalit̾ uide¬
mus uidetur eẽ seusendũ magis ex¬
pedire regno ⁊ cuntati ut dñs pͥficiat᷑
ꝑ hereditatẽ qm̃ per helestionem. pos¬
sinnus antẽ cuplici uia oñdere qd̾ cõ¬

Expanded text:
appetitum, consideratis gestis et conditionibus hominum, quas esperimentaliter videmus, videtur esse censendum magis expedire regno vel civitati, ut dominus praeficiatur per haereditatem, quam per electionem. Possumus autem triplici via oste