comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͥd ei resistit ñ dubitamꝰ eẽ falsissimũ. qͦmͦ lib
sese hañt cȩt̾a in scłaribꝰ littĩs. que seu u̾a sen falsa¬
cognitionẽ omittamꝰ historie. ipsi philosophi a quibꝰ
ad ista ꝓg̾ssi sumus. qui ñ iident᷑ laborasse instudis
suis. nͥ ut inuenirent quomͦ uiuendũ eẽt. ac cõmodate
adbĩtudinẽ capesfendã.cur dissenser̃. ⁊ a magistris
discipłi ⁊ int̾ se c̃discipłi ⁊ nͥ qr ut homines humanis
sensibꝰ ⁊ humanis rõ einationibꝰ ista quesier̃: U̾ qͣnis
c̃ẽ potu̾it ⁊ studium głandi. quo quisq alio sapientior
⁊ acutior uidĩ cupit. nec sententiȩ quodãm᷑ ad dictꝰ
aliene. s su dognatis ⁊ opinonis uiuentor. tñ ut
ñ nullos uł ⁊̃ płimos eoꝵ fuisse cõcedã. quos asus
doctoribꝰ uł discendi sociis amor u̾itatis abruꝑit.
aut quo uł qua ut ad bĩtudinẽ ꝑueniat᷑ una se ꝓonigꝰ

Expanded text:
quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in scognitionem omittamus historiae, ipsi philosophi, a quibus ad ista progressi sumus, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem capessendam, quur dissenserunt et a magistris discipuli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et humanis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quodam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos a suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃tes ex quo egiptꝰ rõnẽ sid̾um cõp̃hend̾ ampliꝰ quã
centũ annoꝵ milia cõputari. In quibꝰ enĩ libris istũ
numeꝵ colleger̃. qui ñ multũ ante annoꝵ duo milia
isti ridendi potiꝰ qͣm refellendi s̃. qui de spatio tp̃ꝵ
tam diu̾sa ⁊ huic explorate u̾itati tã contͣria ꝑsua¬
dẽ conant᷑ : Cui enim meliꝰ nairanti p̃t̾ita credimꝰ.
qͣm qui ⁊̃ futura p̃dix̃. quȩ p̾sentia iã uidemꝰ. Nã ⁊
ipsa historicoꝵ int̾ se dissonantia copiã nob̾ p̃bet
ut ei potiꝰ cred̾e debeamꝰ. qui diuine qͣm tenemꝰ ñ
repugnet historiȩ. Porro aut̃ ciuies impie eiuitatis
diffusi usꝙ qͣq suꝑ trã. eum legt̃ doctissimos homĩes
quoꝵ nulliꝰ conteminenda indeat᷑ auctorita. int̾ se
de rebꝰ gestis ab ȩtatis nr̃e memoria remotissimis diꝰ¬
crepantes. cui potiꝰ credẽ debeant ñ inueniunt. Nos
uͦ in nr̃ȩ religionis historia fulti auctoritate diuina

Expanded text:
tes, ex quo Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum milia numerari. In quibus enim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia o modo non isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus, quam qui etiam futura praedixit, quae praesentia iam uidemus? Nam et iput ei potius credere debeamus, qui divinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem cives impiae civitatisssimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina,
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ mali seg̾gent᷑ a bonis. ⁊ in bonis tamꝙͣ. in templo
suo sit ds̃ omĩa in om̃ibꝰ. diñ uocẽ nc̃ agnoscimꝰ eiꝰ
impleri. qui loq̃batur in psalmo. atq dicebat. Annũ¬
os p̾cursoris sui ioħis. deiñ ꝑ os ꝓpͥũ annuntiauit et
locutꝰ ẽ dicens. Agite penitentiã. appiopinqͣuit enĩ
regnum cęloꝵ. Eleg̃ discipłos quos ⁊ apłos nominauit.
humilit̾ natos. inhonoratos. unlit̾atos. ut quicqͥd ma¬
gnum eẽnt ⁊ fac̾ent. ipse in eis eẽt ⁊ fac̾e̾t. huit int̾
eos unum. quo malo utens bene:⁊ sue passionis imn¬
pleret dispositum. ⁊ eccłie suȩ tołandoꝵ maloꝵ p̃b̾et
exemplum. Seminato qͣntum ꝑ eiꝰ oportebat p̃sen¬
tiã corꝑalem sc̃o ȩũ głio. passus ẽ. mortuꝰ ẽ. resiurex̃.
passione ostendens quid sustine ꝓ u̾itate. resiurectione
quid sꝑare inȩt̾nitate debeamꝰ. excepta altitudine sa¬

Expanded text:
ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tanquam in templo ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tanquam in templo suo, sit Deus omnia in omnibus . Proinde vocem nunc agnoscimus ejus impleri, qui loquebatur in Psalmo, atque dicebat, Annunos praecursoris sui Iohannis, deinde per os proprium adnuntiauit et locutus est dicens: Agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius oportebat praesentiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, passione ostendens quid sustinere pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, excepta altitudine sa
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ electa sunt dñi de cunctis g̾ibꝰ. Tẽ enĩ u̾e ñ ueni¬
ent nͥ electa de quibꝰ dic̃ apłs. Sic̃ eleg̃ nos in ipso. añ
mundi constitutionẽ. Ipse quippe architectꝰ qui dixẽ
multi uocati pauei uͦ electi. ñ dehis qui uocati sic ue¬
n̾ant ut de comiuuio ꝓic̾ent᷑. s de cęlestis głam de¬
monstratꝰ ẽ ad edificandam domum. quȩ nullã rui¬
nam deinceps formidabit. Nunc aut̃ qñ ⁊ hi replent
ȩccłias quos tãqͣm in area uentilatio seꝑabit. ñ apparet
tanta gła domus hꝰ. qͣnta tẽ apparebit qñ quisqͥs ibi
uͥ ꝑhumilitatem. p̾sentẽ fut᷑a cõꝑat eccłiȩ celsitudinẽ.
⁊ timoꝵ stimuł. doloꝵ torm̃tis. laboꝵ molestiis. temp¬
tationum ꝑiculis erudit᷑. sola spe gaudens. qñ sanũ
gaudet. multi reꝓbi miscent᷑ bonis. ⁊utͥq tãꝙͣ in sagenã
ȩũgłicã colligunt᷑: ⁊ inħ mundo tamqͣm in mari utͥq
inclusi retibꝰ indiscrete natant. donec ꝑueniat᷑ ad litꝰ.

Expanded text:
quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quisquis ibi futuram comparat Ecclesia celsitudinem, et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet, multi reprobi miscentur bonis; et utrique tanquam in sagenam evangelicam colliguntur ; et in hoc mundo, tanquam in mari, utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perveniatur ad littus,
Abbreviated transcription (Latin):
plicis. s iure uictoris.⁊ ad scã scorum quo nͥ sũmũ
sac̃dotem ñ licebat intͣre. ñ ut uen̾ator s ut ꝓfana¬
tor acced̾. Confirmatoq hircani pontificatu. ⁊ subui¬
gate genti imposito custode antipat᷑. quos tẽ ꝓcura¬
tores uocabant. unctum secum aristobolũ duc̃. Eo
illo uidei ⁊̃ tͥbutarii romanoꝵ eẽ ceper̃. Postea cassiꝰ
ĩ templũ expoliauit. Dem̃ pꝰ paucos annos. ⁊̃ herodẽ
alienigenã regẽ hr̃e m̾uer̃. Quo regnante. natꝰ ẽ aꝰ.

Expanded text:
sed jure victoris, et ad sancta sanctorum, quo nisi summum sacerdotem non licebat intrare, non ut venerator, sed ut profanator accedit: confirmatoque Hyrcani pontificatu, et subjugatae genti imposito custode Antipatro, quos tunc procuratores vocabant, vinctum secum Aristobulum ducit. Ex illo Judaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliavit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnan
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Illa aut̃ quȩ cȩlestis ꝑegͥnatur in t̾ra. falsos dõs
ñ fac̃. sed a uero deo ipsa fit. cuiꝰ ueꝵ sac̾ficium
ipsa fit. Ambe tamen tp̃ralibꝰ uel bonis pariter
utuntur uł malis pariter affligunt᷑. diuersa fide.
diuersa spe. diũso amore donec ultimo separentur¬
uiditio. et percipiat unaqueq sinim finem. cuius
millus est finis. De qubus ambarum fimbus.
deinceps disserendum est: teaaroracrcareres

Expanded text:
ret: illa autem quae coelestis peregrinatur in terra, falsos deos ret: illa autem quae coelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a vero Deo ipsa fit, cujus verum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus vel bonis pariter utuntur, vel malis pariter affliguntur, diversa fide, diversa spe, diverso amore, donec ultimo judicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cujus nullus est finis: de quibus ambarum finibus deinceps disserendum est. LIBER DECIMUS
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc tp̃s ꝑ.xxxx. ferme annos quis ñ uideat quan¬
tum creuerit cultus nominis xp̃i. p̃sertim postea ꝗͣ.
multi eorum xp̃iani facti sunt. qui tamqͣm uera illa
diuinatione reuocabant᷑ afide. eamq completo eodẽq
nũo annoꝵ inanẽ ridendamq uiderunt: Nos gͦ qͥ
sumus uocamurq xp̃iani. ñ in petrum credimus. s
in quem credidit petrꝰ. petͥ de .xͦ edificati sermonibꝰ.
non carminibꝰ uenenati. nec decepti maleficiis. s
bñficiis eius aduiti. Ille pet̾ magist᷑ xp̃s. in doctrmna
quȩ ad uitam duc̃ ȩt̾nam. ipse ẽ ⁊ magister nr̃. Sed
aliqnõ iam concludamus hunc librũ. huc usq disse¬
rentes. ⁊ qͣntum satis uisum ẽ demonstrantes. qͥsnam
sit duaꝵ ciuitatum cȩlestis atq t̾renȩ ab mitio usq
infinem ꝑmiaetarum mortalis excursus. Quarũ illa
quȩ t̾rena ẽ fecit sibi quod uoluit uel uñcũq uel
etiam ex hominibꝰ falsos dõs. quibꝰ sacͥticando serui¬

Expanded text:
 per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, non in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipsealiquando jam concludamus hunc librum, huc usque disserentes, et quantum satis visum est demonstrantes, quisnam sit duarum civitatum, coelestis atque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus. Quarum illa quae terrena est, fecit sibi quos voluit, vel undecumque, vel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando servi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ humanã fuisse in illo oꝑe seruitutẽ qͣm u̾b̾ debe¬
bat int̾p̃s. s diuinã potiꝰ potestatẽ. quȩ m̃tẽ reple¬
bat ⁊ regebat int̾p̃tis. Non nulli aut̃ codices gc̃os
int̾p̃tationis. Lax. ex hebreis codicibꝰ em̃dandos pu
tauer̃. quȩ signa asteriscos uocant. Ila uͦ que ñ
hñt hebrei. hnĩt aut̃. Loex. similit̾ ad capita u̾suũ
iacentibꝰ ũguł sic̃ scͥbunt᷑ untiȩ signaner̃. S mula
codices has notas hñtes. usq quaq diffusi s̃ ⁊ latim
Quȩ aut̃ ñ p̃timissa uł addita s alit̾ dicta s̃. siue aliĩ
sensum faciant ⁊̃ ipsum ñ ab horrentẽ. siue alio m̃
inspectis neq̃unt reꝑiri. Si gͦ ut oportet nicħ
alud intueam᷑ in scͥpturis illis. nͥ qͥd ꝑ homines dia̾it
dĩ sp̃c. quicqͥd ẽ in hebreis codicibꝰ. ⁊ ñ ẽ apud int̾pͣ¬

Expanded text:
e in illo opere seruitutem, quam uerbis debebat interpres, sed diuinam potius potestatem, quae mentem releuabat et regebat interpretis?. nonnulli autem codices graecos interpretationis Septuaginta ex hebraicis codicibus emendandos puttauerunt, quae signa asteriscos uocant. illa uero quae non habent hebraei, habent autem LXX, similiter ad capita uersuum iacentibus uirgulis, sicut scribunttes usquequaque diffusi sunt et Latini. Que autem non pretermissa nec addita, sed aliter dicta sunt sive alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, sive alio modo dicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in Scripturis illis nisi quid per homines dixerit Dei Spiritus, quicquid est in hebreis codicibus et non est apud int
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ. Nec int̾ ẽ dbłi rei eiꝰ qͣm contͣriis int̾ se riacẽt᷑
eoribꝰ. quos m̃ito multȩ uarieq impietatis parit̾
possidet. At u̾o gens illa ille ppłs. illa ciuitas. illa
centiȩ c̃ siderũt s concordes int̾ se atq in nullo dissẽ¬
cientes. sacͣꝵ litt̃aꝵ u̾aces ab eis agnoscebant᷑ et
tenebant᷑ auctores. Ipsi eis erant philosopħi. ħ ẽ
amatores sapĩȩ. ipsi sapientes. ipsi theologi. ipsi
ꝓpħe. ipsi doctores ꝓbitatis atq pietatis. Qͥcũꝙ
scãm illos sapuit ⁊ uixẽ. non scad̃m homines s scãm
am̃ qui ꝑ eos locutꝰ ẽ & sapuit ⁊ uixx̃. Ibi si ꝓhibitũ
ẽ sac̾legium. ds ꝓhibuit. Si dictum ẽ. honora patrẽ
et matrem tuamꝰ. ds iussit. Si dictũ ẽ ñ mechab̾is. ñ
homicidium facies. ñ furab̾is. & cęt̾a hꝰmodi. ñ hȩc ora
humana. s oracula diuina firder̃. Quicqͥd phlosophi
quidam int̾ falsa quȩ opinati s̃ uer̃ uid̾e potuer̃.⁊

Expanded text:
nimus. Nec interest diaboli regis eius, quam contrariis inter se rixentur erroribus, quos merito multae uariaeque inpietatis pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa centiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, ipsi sapientes, ipsi theologi, ipsi prophetae, ipsi doctores probitatis adque pietatis. Quicumque secundum illos sapuit et uixit, non secundum homines, sed secundum Deum, qui per eos locutus est, sapuit et uixit. Ibi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, non homicidium facies, non furaberis, et cetera huius modi, non haec ora humana. sed oracula diuina fuderunt. Quidquid philosophi quidam inter falsa, quae opinati sunt, uerum uidere potuerunt et
Abbreviated transcription (Latin):
effectum. Nam cum fu̾nt et alii int̾ptes qͥ ex hebrea
lingua in g̾cã sac̃ illa eloquia tͣnstuler̃ sic̃ aquila
sẏmmachꝰ theodotion. sic̃ ⁊̃ illa ẽ intp̃tatio cꝰ auctor
ñ apparet.⁊ obħ sine nomine int̾p̃tis. quinta editio
nuncupat᷑. hanc tam̃ quȩ septuaginta ẽ tãqͣm so¬
lo eẽt sic̃ recep̃ eccłia. eaq utunt᷑ g̾ci ppłi xp̃iani.
quoꝵ pleriq utrum alia sit aliqͣ ignorant. Exx hac

Expanded text:
erenda. Nam cum fuerint et alii interpretes, qui ex hebraea lingua in graecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus, Theodotion; sicut etiam illa est interpretatio, cujus auctor non apparet, et ob hoc sine nomine interpretis, Quinta editio nuncupatur: hanc tamen quae Septuaginta est, tanquam sola esset, sic recepit Ecclesia, eaque utuntur Graeci populi Christiani, quorum plerique utrum alia sit aliqua ignorant. Ex hac
Abbreviated transcription (Latin):
in crp̃o pie uiu̾e. ꝑsecutionẽ pacuintur ⁊ millis putan¬
dum ẽ decẽ posse tp̃ribꝰ. quia ⁊ cum ab eis qui foris s̃
consolationis affert maximȩ infirmis. ñ tam̃ desunt
immo multi sunt intꝰ. qui corda piȩ uiuentiũ ss ꝑditi
moribꝰ cruciant. qm̃ ꝑ eos blasphemat᷑ xͥanum et
fit ut minus q̃m pioꝵ nĩtes disid̾ant diligat᷑. Ipsi qͦ
turas. ⁊ ꝓfessionẽ. magnum dolorẽ faciunt in cor
his inueniunt matheriã blasphemandi nom̃ x̾ͥanũ.¬
corpꝰ illoꝵ. Paciunt᷑ quippe hanc ꝑsecutionẽ ñ in corb̾
s in cordibꝰ uñ illa uar ẽ. sc̃m multitudinẽ doloꝵ
moꝵ in corde mõ. Non enim ait in corꝑe mõ. s rurlꝰ¬

Expanded text:
in Christo pie vivere, persecutionem patientur , nullis putandum est deesse posse temporibus. Quia et cum ab eis qui foris sunt consolationis affert, maxime infirmis; non tamen desunt, imo multi sunt intus, qui corda pie viventium suis perditis moribus cruciant: quoniam per eos blasphematur christianum et fit, ut minus quam piorum mentes desiderant, diligatur. Ipsi quoque turas, et professionem, magnum dolorem faciunt in cordhis inveniunt materiam blasphemandi Christianucorpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Unde illa vox est: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde m
Abbreviated transcription (Latin):
quidã codices hr̃e gaudebo in dõ iħu mõ. qͣm hi qui
uolentes id latine poñe nom̃ ipsum ñ posuer. qᷤ¬
ioribꝰ ẽ sic̃ esayas. non deminoribꝰ sic̃ cet̾i. de quoꝵ
seͥptis ñ milla iam posuit. Propħauit aut̃ regraute
iosia in iħrłm. ⁊ apud romanos anchomartio iam
ꝓpinqͣntae captiuitate uid̃oꝵ. ⁊̃ etendit aut̃ ꝓp̾la¬

Expanded text:
quidam codices habere: Gaudebo in Deo Iesu meo, quam hi, qui uolentes id Latine ponere, nomen ipsum non posuerioribus est, sicut Esaias, non de minoribus, sicut ceteri, de quorum scriptis nonnulla iam posui. Prophetauit autem regnante Iosia in Hierusalem et aput Romanos Anco Marcio, iam propinquante captiuitate Iudaeorum Tetendit autem p
Abbreviated transcription (Latin):
tem dĩ uasa ꝓp̾a cõmouendo nicħ ei noc̾e ꝑmittitur.
cui ꝓculdubio ⁊ rebꝰ ꝓsꝑis consolatio ut ñ frangat᷑
adu̾sis. ⁊ rebꝰ adu̾sis ex̃citatio ut ñ corrumpat᷑ ꝓspis.
ꝑ diuinã ꝓuidentiã ꝓcurat᷑. atq ita temꝑat᷑ utrũq
ab alt̾utro. ut in psalmo illam uocem ñ aliunde ag

Expanded text:
tem Dei vasa propria commovendo, nihil ei nocere permittitur. Cui procul dubio et rebus prosperis consolatio, ut non frangatur adversis; et rebus adversus exercitatio, ut non corrumpatur prosperis, per divinam providentiam procuratur: atque ita temperatur utrumque ab alterutro, ut in Psal
Abbreviated transcription (Latin):
et quis sustinebit diẽ intͦitꝰ eiꝰ : Aut quis resistet
i aspectu eiꝰ: Qd̃ aut̃ diã. dñs quẽ uos q̃ritis. et
angłs testam̃ti quem uos uultis. sig̾cauit utiq ⁊̃
uelle⁊ s multi eoꝵ quẽ quesier̃ ⁊ uoluer̃ uenisse nõ
agnouer̃. exrecati in cordibꝰ p̃cedentibꝰ m̾̃itis sius. Qs̃

Expanded text:
ius? aut quis resistet in adspectu eius? Quod autem dixit: Dominus, quem uos quaeritis, et angelus testamenti, quem uos uultis, significauit utique etuelle. Sed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cord
Abbreviated transcription (Latin):
ab eleazaro tunc pontifice dari sͥ scͥpturas. quas
ꝓfecto audierat fama p̾dicante diuinas: uõ ꝯcupiũat
idẽ pontifex misisset hebreas pꝰ ille etiã int̾p̃tes po¬
suetudo. T radit᷑ sane tã mirabilẽ ac stupendũ planeq
diuinũ in coꝵ u̾b̃ fuisse consensũ. ut cũ ad ħ opꝰ seꝑatĩ
singł̃i sedint. ita enim eoꝵ fidẽ ptolomeo placuit ex plo¬
rare. in nullo u̾bo q̃ idẽ significaret. ⁊ tantumdẽ uałet.
uł in ũboꝵ ordine alt̾ ab alto disc̾paret. s tamqͣm

Expanded text:
ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupidem pontifex misisset hebraeas, post ille etiam interpretes posuetudo. Traditur sane tam mirabilem ac stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederint ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit explorare, in nullo uerbo, quod idem significaret et tantundem ualeret, uel in uerborum ordine alter ab altero discreparet; sed tamq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhomines in illa ciuitate ppło cõm̃data s̃. ñ argum̃¬
tatiomĩ conc̾tatiomibꝰ inculcata. ut ñ hominũ inge¬
nium. s dĩ eloquiũ cõtempn̾e formidaret quia illa
agnoseẽt. Has sacras lit̾tas ⁊̃ unꝰ ptolomeoꝵ regũ¬
egipti nosse studuit ⁊ hr̃e. Nam pꝰ alexandri ma¬
cedonis qui ȩtiam magnꝰ cognominatꝰ ẽ mirificen¬
tissimã minimeq diut᷑nã potentiã. qͥ uniu̾sã asyã
immo pene totũ oebẽ partim ui ⁊ armis. patim
trore subeg̾at. qñ int̾ cet̾a regna orientis &̃ uideã
ing̾̃ssꝰ optimuit. eo mortuo comites eiꝰ cũ regnũ illd̃
amplissimũ ñ pacifice int̾ se possessuri diuisissent.⁊
uł potiꝰ dissipassent bellis omĩa uastati᷑. ptolomeoᷤᷤ
ex uidea captiuos in egiptum tͣnstulit. Huic aut̃
succedens alius ptolomeꝰ qui ẽ appellatꝰ philadelphꝰ.
om̃s quos ille ad duãat subuigatos lib̾os redire ꝑmisit.
insuꝑ ⁊ dona regia in templum dĩ misit. petiuitq

Expanded text:
homines, in illa civitate populo commendata sunt, non argumentationum concertationibus inculcata; ut non hominis ingenium, sed Dei eloquium contemnere formidaret, qui illa cognosceAegypti nosse studuit et habere. Nam post Alexandri Macedonis, qui etiam Magnus cognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua universam Asiam, imo pene totum orbem, partim vi et armis, partim terrore subegerat — quando inter cetera orientis etiam Iudaeam ingressus obtinuit — eo mortuo comites eius, cum regnum illud amplissimum non pacifice inter se possessuri diuisissent, sed potius dissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeosex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit, insuper et dona regia in templum dei misit petiuitque
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ ppłi. ut saluos facies xp̃os tuos misisti in ca¬
pita inimicoꝵ mortem. Nicħ hoꝵ ẽ exponendũ. Eoc¬
citasti uincła usq ad collũ :⁊ bona hic posfunt intel¬
ligi uincula sapientiȩ. ut initiant᷑ pedes in compedeᷤᷤ
eiꝰ. collũ in torquẽ esꝰ. P recidisti instupore m̃tis. sub¬
audiamus uncula. Excitauit enĩ bona. p̾cid̃ mala
de quibꝰ ei dr̃. dirupisti iuncła mea. S. ħ instupore
m̃tis. idẽ mirabilit̾. Capita potentiũ mouebunt᷑ in

Expanded text:
salutem populi tui, ut saluos facias christos tuos; misisti in casalutem populi tui, ut saluos facias christos tuos; misisti in capita iniquorum mortem, nihil horum est exponendum. Excitasti uincula usque ad collum, et bona hic possunt intellegi uincula sapientiae, ut iniciantur pedes in conpedes eius et collum in torquem eius. Praecidisti in stupore mentis, subaudimus uincula; excitauit enim bona, praecidit mala, de quibus ei dicitur: Disrupisti uincula mea, et hoc in stupore mentis, id est mirabil
Abbreviated transcription (Latin):
lugendo sint bĩ: Qd ẽ disꝑgens aquas in incessu:
An ambulando in eis qui de usq qͣ annuntiant huc
atq illioc. huc disꝑgis fluenta doctrine: quidẽ de¬
dit abẏssus uocẽ suã : An ꝓfunditas cord humani
quid ei uid̾etur exep̃ssit : Altitudo phantasiȩ suȩ
tamqͣm u̾sꝰ suꝑioris ẽ expositio. Altitudo enĩ ẽ abyᷤᷤ¬
quippe uisio ẽ. quã ñ tenuit non oꝑuit. s confitendo
eructauit. Eleuatꝰ ẽ sol ⁊ luna stetit in ordine suo.
ħ ẽ ascendit xep̃s in cęlum. ⁊ ordinata ẽ eccłia sub re¬
ge suo. Inltcẽ iacula tua ibunt. ħ ẽ non inoccultũ
s in manifestum tua ũba mittent᷑. In splendore cho¬
ruscationis armoꝵ tuoꝵ. sub audiendum ẽ. iacula
tua ibunt. Dix̾at enim suis. quȩ dico uob̾ in tenebriᷤᷤ
dicite inlumine. In cõminatione minorab̾ tram. idẽ
minando humiliab̾ homines. ⁊ in furore deicies ge̾.
qr eos qui se exaltant uindicando collides. Eaisti in

Expanded text:
lugendo sint beati? Quid est: Dispergens aquas incessu, an \'ambulando in eis, qui te usque quaque adnuntiant, hac adque hac dispergis fluenta doctrinae\'? Quid est: Dedit abyssus uocem suam, an \'profunditas cordis humani quid ei uideretur expressit\'? Altitudo phantasiae suae tamquam uersus superioris est expositio; altitudo enim est abysquippe uisio est, quam non tenuit, non operuit, sed confitendo eructauit. Eleuatus est sol, et luna stetit in ordine suo, hoc est \'adscendit Christus in caelum, et ordinata est ecclesia sub rege suo. In lucem iacula tua ibunt, hoc est \'non in occultum, sed in manifestum tua uerba mittentur.\' In splendorem coruscationis armorum tuorum, subaudiendum est iacula tua ibunt\\ Dixerat enim suis: Quae dico uobis in tenebris, dicite in lumine. In comminatione minor a b i s terram, id est \'comminando humiliabis homines. Et in furore deicies gentes, quia eos, qui se exaltant, uindicando conlides. Existi in
Abbreviated transcription (Latin):
quos cognominabant siliuos. Ab eo quippe qui fͤiliꝰ¬
ence pͥmus dictꝰ ẽ siluiꝰ. cet̾is subsecutis ⁊ ꝓpͥa noĩa
imponebant᷑. ⁊ ħ ñ defiut cognom̃tũ. sic̃ longe p̾ei
cȩsaraes cognominati sunt qui successer̃ cesari augcdo
Rȩꝓbato aut̃ saule nequisqͣm ex eiꝰ stirpe regnaneteo
defuncto dđ successit in regnum pꝰ annos a sauł inꝑo¬

Expanded text:
quos cognominabant Siluios; ab eo quippe, qui filiquos cognominabant Siluios; ab eo quippe, qui filimus dictus est Siluius, ceteris subsecutis et propria nomina inponebantur et hoc non defuit cognomentum; sicut longe postea Caesares cognominati sunt, qui successerunt Caesari Augusto. Reprobato autem Saule, ne quisquam ex eius stirpe regnaret, eoque defuncto Dauid successit in regnum post annos a Sauli
Abbreviated transcription (Latin):
peloponensibꝰ eiꝰdẽ hostibꝰ ciuitatis. se int̾faciendum
ignotꝰ obiec̃.⁊ factum ẽ. ħ mͦ eum p̃dicant patͥam lib̾aᷤᷤ¬
se. Responsũ enĩ acceꝑant peloponenses tẽ demũ suꝑa¬
t᷑os. si coꝵ regẽ ñ occidissent. fefellit gͦ eos habitu pau¬
ꝑis apparendo.⁊ in suam necẽ ꝑ uirgiũ ꝓuocando. uñ
ait uirgiliꝰ ⁊ inrgra codri. S hc̃ athenienses tamqͣm
dm̃ sacfitioꝵ honore coluer̃. qͣrto latinoꝵ rege salio
eneȩ filio. ñ de creusa de qua fuit escaniꝰ qui t̾ciꝰ ĩbi
regnauit. s de lauinia latini filia quã pꝰ modũ eneaᷤᷤ
atheniensiũ.ui.x. uidice aut̃ hebreoꝵ heli sac̾dote
regnũ sycionioꝵ consumptũ ẽ. q annos nongentoᷤᷤ
morata regnantibꝰ isrłitaꝵ regnum finito tp̃r uidicũ
a saule rege sumpsit exordiũ. quo tpr fuit ꝓpħa sa¬
muhel. Ab illo gͥ tp̃r hi reges latinoꝵ eẽ ceꝑunt.

Expanded text:
Peloponnensibus eiusdem hostibus ciuitatis se interficiendum Peloponnensibus eiusdem hostibus ciuitatis se interficiendum ignotus obiecit; et factum est. Hoc modo eum praedicant patriam liberasse. Responsum enim acceperant Peloponnenses tum demum se superaturos, si eorum regem non occidissent. Fefellit ergo eos habitu pauperis apparendo et in suam necem per iurgium prouocando. Unde ait Vergilius: Et iurgia Codri. Et hunc Athenienses tamquam deum sacrificiorum honore coluerunt. Quarto Latinorum rege Siluio Aeneae filio, non de Creusa, de qua fuit Ascanius, qui tertius ibi regnauit, sed de Lauinia Latini filia, quem postumum Aeneas decimo, iudice autem Hebraeorum Heli sacerdote regnum Sicyoniorum consumtum est, quod per annos nongentos qmorata regnantibus Israelitarum regnum finito tempore iudicum a Saule rege sumsit exordium, quo tempore fuit propheta Samuel. Ab illo igitur tempore hi reges Latinorum esse coeperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ ẽ ꝑsuad̾e dm̃ factum e̾ẽ diomedẽ ad decipiendoᷤᷤ
homines ut falsos dõs cum u̾i dĩ inuiria multos
colant: ⁊ hominibꝰ mortius. qͥ nec cũ uiu̾ent u̾e uixer̃.
templis altaribꝰ sacficiis sacdotibꝰ quȩ onuĩa rectę¬
troiã atq deletã. eneas cum .xx. nauibꝰ quibꝰ porta¬
bant᷑ reliquie tianoꝵ in italiã uenit. regnante ibi
latino. ⁊ ap̃d athemenses menesteo. ap̾ sycionios po¬
lifide. apud assyrios autane. Ap̃ hebreos aut̃. iudex
labdon fuit. Mortuo lut̃ latino regnauit eneas t̾ibꝰ
annis. eisdẽ in suꝑͣ dictis locis manentibꝰ regibꝰ. nisi
q̃ sycionioꝵ iam pelagꝰ erat.⁊ hebreoꝵ uidex sam¬
son. Qui cum mirabilit̾ fortis eẽt. putatꝰ ẽ hercules.
S eneã qm̃ qño mortiuuis ẽ ñ cõparuit. dm̃ s̃ fecer̃ latini.
Sabim ⁊̃ regem suum pͥmum sancũ. siue ut aliqͥ appellãt
sc̃m retuler̃ in dõs. Pidẽ tp̃s codrꝰ rex atheniensium.

Expanded text:
interest, persuadere deum factum esse Diomedem, ad decipiendos homines, ut falsos deos cum veri Dei injuria multos colant, et hominibus mortuis, qui nec cum viverent, vere vixerunt, templis, altaribus, sacrificiis, sacerdotibus quae omnia cTroiam adque deletam Aeneas cum uiginti nauibus, quibus portabantur reliquiae Troianorum, in Italiam uenit, regnante ibi Latino et aput Athenienses Menestheo, aput Sicyonios Polyphide, aput Assyrios Tautane, aput Hebraeos autem iudex Labdon fuit. Mortuo autem Latino regnauit Aeneas tribus annis, eisdem in supradictis locis manentibus regibus, nisi quod Sicyoniorum iam Pelasgus erat et Hebraeorum iudex Samson; qui cum mirabiliter fortis esset, putatus est Hercules.niam quando mortuus est non conparuit, deum sibi fecerunt Latini. Sabini etiam regem suum primum Sancum siue, ut aliqui appellant, Sane tum, rettulerunt in deos. Per idem tempus Codrus rex Atheniensium
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥficium ꝑ sacdotium xͥ scad̃m ordinẽ melchisedech. cũ
momni loco a soł ortu usq ad occasũ dõ iam uideamꝰ
offerri: sacͥfitium aut̃ iudõꝵ quibꝰ dictũ ẽ. ñ ẽ michi
uoluntas in uob̾. nec accipiã munꝰ de manibꝰ ur̃is cessa ᷤ
se negare non possiit. qͥd adhuc expectant aliũ xp̃m.
ñ potu̾it nͥ ꝑ ipsũ: Dic̃ enĩ paulopꝰ d ipso ex ꝑsona
dĩ. Testam̃tũ mĩn erat cũ eo uite ⁊ pacis.⁊ dedi ei ut
timore tun̾et me.⁊ a faciȩ noĩs mĩ reu̾eret᷑. lex u̾ita¬
tis erat in ore ipsiꝰ. in pace dirigens ambulabit mec̃.
⁊ multos ou̾tet ab iniqͥtate⁊ qm̃ labia sac̃dotis cͦto¬
dient scientiam ⁊ legẽ inquirent ex ore eiꝰ. qm̃ angłs

Expanded text:
sacerdotium Christi secundum ordinem Melchisedech cum in omni loco a solis ortu usque ad occasum Deo iam uideamus offerri, sacrificium autem Iudaeorum, quibus dictum est: Non est mihi uoluntas in uobis, nec accipiam munse negare non possunt; quid adhuc exspectant alium Christnon potuerit, nisi per ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo vitae et pacis: et dedi ei ut timore timeret me, et a facie nominis mei revereretur. Lex veritatis erat in ore ipsius, in pace dirigens ambulavit mecum, et multos convertit ab iniquitate: quoniam labia sacerdotis custodient scientiam, et legem inq
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ ꝑ eiꝰ sanguinẽ. tu quoq inquit in sanguine testa¬
m̃ti tui emisisti uinctos tuos de lacu in quo ñẽ aqua
Quid ꝑhc̃ lacum uelit intelligi poss diu̾sa sentiri. ⁊̃ scđ̾m
rectam fidẽ. Michi tam̃ uidet᷑ ñ eo sigc̃ari meliꝰ nisi
humane miseriȩ ꝓfunditatẽ. sicã quodãmꝰ ⁊ st̾ilẽ.

Expanded text:
catorum per eius sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tu-i emisisti uinctos tuos de lacu, in quo non est aqua. Quid per hunc lacum uelit intellegi, possunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi hum
Abbreviated transcription (Latin):
g̾ibꝰ ħ ꝓpħia partĩ cõpleta iam c̾nit᷑. partĩ sꝑatur
miracło de ipso uͥgnus partu. Mouit mare ⁊ aridã.
cum in insuł ⁊ in orbe toto xp̃s annuntiat᷑. Ita mou̾
om̃s gs̃ uidemus ad fidẽ. Lam u̾o q̃ seqͥt᷑. i ueniet
desid̾atꝰ cunctis gentibꝰ. de nouissimo eiꝰ expectat᷑
aduentu. Ut enim ẽẽt desid̾atꝰ exepectantibꝰ. pͥus
oportuit eũ dilectum eẽ credentibꝰ ⁊ acharias de xͦ¬
⁊ eccłia. exulta inqͥt ualde filia syoa. nubila filia
iħtłm. Ecce rex tiuis ueñ tͥ iustꝰ. ⁊ saluator. ipse pau¬
per ⁊ ascendens suꝑ asinũ. ⁊ suꝑ pullũ filiũ asinȩ. ⁊
potestas eiꝰ amari usq ad mare. ⁊ aftuminibꝰ usq

Expanded text:
ia partim conpleta iam cernitur, partim speratur miraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christus adnuntiatur: ita moueri omnes gentes uidemus ad fidem. Iam uero quod sequitur: Et ueniet desideratus cunctis gentibus, de nouissimo eius exspectatur aduentu. Ut enim esset desideratus exspectantibus, prius oportuit eum dilectum esse credentibus. Zacharias de  ecclesia: Exuit, inquit, ualde, filia Sion, iubila, filia Hierusalem; ecce rex tuus uenit tibi iustus et saluator; ipse pauper et adscendens super asinum et super pullum filium asinae; et potestas eius a mari usque ad mare et a flu
Abbreviated transcription (Latin):
tantam głam. qͣntã hũit tp̃r salomonis. Immo potiꝰ
ostñditur pͥmum cessatione ꝓpħiȩ fuisse domꝰ illiꝰ głiã
deminutã. deiũ ipsiꝰ gentis cladibꝰ tantis usq ad ul¬
timum excidium q̃ factum ẽ a romanis sic̃ ea quȩ supͣ
sunt cõmemorata testant᷑. ħ aut̃ domꝰ ad nouũ ꝑti¬
nens testam̃tum. tanto utiq maioris ẽ głiȩ. qͣnto me¬
liores sunt lapides uiui. quibꝰ ẽdentibꝰ renouatisq cõ¬
struit᷑. S iõ ꝑ instaurationẽ templi illiꝰ sig̾eata ẽ. qr
ipsa renouato illiꝰ edificii sigc̃at elo quio ꝓpħico alteꝵ

Expanded text:
tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii sig
Abbreviated transcription (Latin):
gẽ cẽ potuisse qui scđm dm̃ uixer̃. eiq placuer̃ ꝑti¬
nentes ad sp̃alẽ iħrłm. Quod nemini concessũ fusse
credendum ẽ. nisi cui diuinitꝰ reuelat᷑ ẽ unꝰ mediator.
dĩ ⁊ hominum homo cep̃s iħs. Qui uenturꝰ in carne
sic antiqͥs scĩs p̃muntiabat᷑. quẽadmodũ nob̃ uenisse
nintiatꝰ ẽ. ut una eademq ꝑ ipsum fides om̃s in dĩ
eiutatem. dĩ domum. dĩ templum p̃destinatos ꝑducat
ꝓferunt᷑. possunt putari a xͥanis ẽẽ conficte. Lõ nicħ ẽ
firmiꝰ ad conuncendos quoslib alienos si de hac re
contendint nr̃osq faciendos si recte sapuerint. qͣm ut
duuna p̃dicta de xp̃o ea ꝓferant᷑ quȩ in nid̃oꝵ codicibꝰ
dĩ maioris ẽ głȩ.qͣm fũat illa p̾ma lignis et lapidibꝰ
cȩt̾isq p̃ciosis rebꝰ metallisq constructa. Non itaq
aggei ꝓpħia in templi illiꝰ instauratione completa ẽ.
Cx quo enim instauratum ẽ. numꝗͣ. ostñdit᷑ hũisse

Expanded text:
esse potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spiritalem Hierusalem. Quod nemini concessum fuisse credendum est. nisi cui diuinitus reuelatus est unus mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus, qui uenturus in carne sic antiquis sanetis praenuntiabatur, quem ad modum nobis uenisse nuntiatus est, ut una eademque per ipsum fides omnes in Dei ciuitatem, Dei domum, Dei templum praedestinatos perducat feruntur, possunt putari a Christianis esse confictae. Ideo nihil est firmius ad convincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus i maioris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ꝓpħica cẽ credenda ẽ. Sp̃s enĩ qui in ꝓpħis erat
dicẽ potint. tamq̃m ꝓpħa ille int̾ utrumq dixisset.
qr utrumq idẽ sp̃s dic̾et. ⁊ ħ ipsum alit.⁊ si ñ eadẽ¬

Expanded text:
ibi prophetica esse credenda est. spiritus enim, qui in prophetis erat, ibi prophetica esse credenda est. spiritus enim, qui in prophetis erat, dicere potuit, tamquam propheta ille utrumque dixisset, quia utrumque idem spi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ eccłiȩ latine tenent. qmius ñ defu̾it tp̃ribꝰ nr̃is
prb̃r ieronimꝰ. homo doctissimꝰ. ⁊ om̃ĩũ triũ lingua¬
rum ꝑitꝰ. quiñ exe gc̾o s eac hebreo in latinum elo¬
quiũ easdẽ scͥpturas conũtit. S eiꝰ tantũ litt̾aꝵ la¬
borem qͣmiuis uidĩ fateant᷑ eẽ u̾acẽ. septuaginta uͦ
int̾p̃tes in multis eirasse contendant. tam̃ eccłiȩ xͥ
tot hominum auctoritati ab eleazaro tc̃ pontifice
ad hoc tantũ opꝰ electoꝵ. neminẽ udicant p̃feren¬
dum. qr ⁊ si ñ ineis unus apparuiss sp̃s fine dubi¬
tatione diuinus. s int̾ se u̾ba uit̾ptationis suȩ. Laxx.
docti more hominum contulissent. ut qͣ placuisset
om̃ibꝰ ħ man̾et nullꝰ eis unꝰ intp̃s debuit ante¬
pom. Cum u̾o tantum in eis signũ diuinitatis ap¬
paruit. ꝓfecto quis quis alius scͥpt᷑aꝵ ex hebrea in¬
qͣlib aliam linguã int̾p̃s ẽ uerax. aut congruit ilł¬
.Lxxc. int̃p̃tibꝰ. aut si non congru̾e uidet᷑. altitudo

Expanded text:
esie latine tenent; quamvis non defuerit temporibus nostris presbyter Hieronymus, homo doctissimus et omnium trium linguarum peritus, qui non ex Greco, sed ex Hebreo in Latinum eloquium easdem Scborem quamuis Iudaei fateantur esse ueracem, septuaginta uero interpretes in multis errasse contendant: tamen ecclesiae Christi tot hominum auctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant praeferendum; quia, etsi non in eis unus apparuisset spiritus sine dubitatione diuinus, sed inter se uerba interpretationis suae septuaginta docti more hominum contulissent, ut, quod placuisset omnibus, hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuerit, profecto quisquis alius illaquamlibet aliam linguam interpres est verax, aut congruit il interpretibus aut, si non congruere uidetur, altitudo
Abbreviated transcription (Latin):
U enite ascendamꝰ ad montẽ dni. ⁊ in domum dĩ iacb
⁊ ostñdet nob̾ uiã suam ⁊ ibimꝰ in semitis eiꝰ. qr de¬
sẏon ꝓcedet lex.⁊ ũbum dnĩ exc ibrłm. Y iudicabit
int̾ plebes multas. ⁊ redarguet gs̃ potentes. usq
numa es ut sis in milibꝰ uidȩ. Eo te mͥ ꝓ diet ut
sit in p̾ncipẽ isrł. ⁊ eg̾sus eiꝰ ab initio ⁊ exc diebꝰ et̾ni¬
tatis.  pt̾ea dabit eos usq ad tempꝰ quo parturi¬
ens pariet.⁊ residu fr̃s eiꝰ conu̾̃tent᷑ ad filios isł
et stabit ⁊ indebit ⁊ pascet g̾gẽ suũ in uͥtute din

Expanded text:
Venite, ascendamus in montem Domini, et in domum Dei Jacob, Venite, ascendamus in montem Domini, et in domum Dei Jacob, et ostSion procedet lex et uerbum Domini ex Hierusalem. Et iudicabit inter plebes multas, et redarguet gentes potentes usque nima es, ut sis in milibus Iuda; ex te mihi prodiet, ut sit in principem Israel; et egressus eius ab initio et ex diebus aeternitatis. Propterea dabit eos usque ad tempus parturientis, pariet, et residui fratres eius conuertentur ad filios Israel. Et stabit et uideb
Abbreviated transcription (Latin):
ñ paris erumpe ⁊ clama que ñ partͦis. q̃ multifilii
deserte mag̃. qͣm eiꝰ quȩ ht̃ uirum. Dilata locũ tes¬
nacłi tui ⁊ caulaꝵ tuaꝵ palos fige. noli paree̾ ꝓlon¬
ga funełos tuos ⁊ palos tuos conforta. Adhuc in
dextam ⁊ insinistram partẽ eactende.⁊ sem̃ tuũ he¬
ditabit gentes: ⁊ ciuitates desertas in habitab̾. Nle
timeas qm̃ confusa es neq reũaris quia ea ꝓbͣta es
qm̃ confusionẽ ȩt̾nam obliuisc̾is et obꝓbriũ uidui¬
tatis tuȩ ñ eris memor. qm̃ dñs faciens te dñs sa¬
baoth nom̃ ei. ⁊ qui eruit te ipse ds̃ isrł uniu̾se ta
uocabitur et cet̾a. Ueꝵ ista suit satis. ⁊ in eis sunt
exponenda : nuilla. s sufficẽ arbit᷑r quȩ ita s̃ aꝑta.
ut etiam inimici intellige̾ cogant᷑ inuiti. Micheas¬
loqͥtur. Erit innouissimis diebꝰ manifestꝰ mons dn¬
p̃paratꝰ suꝑuerticẽ montiũ.⁊ exaltabit᷑ suꝑ colles. et
festinabunt ad eũ plebes. ⁊ ibunt g̾s multȩ ⁊ dicent.

Expanded text:
non paris; erumpe et clama, quae non parturis; quoniam multi filii desertae magis quam eius, quae habet uirum. Dilata locum tabernaculi tui et aulaearum tuarum; fige, noli parcere, prolonga funiculos tuos et palos tuos conforta, adhuc in dextram et sinistram partem extende. Et semen tuum hereditabit gentes, et ciuitates desertas inhabitabis. Ne timeas, quoniam confusa es, neque reuerearis, quia exprobrata es; quoniam confusionem aeternam obliuisceris et obprobrium uiduitatis tuae non eris memor. Quoniam Dominus faciens te, Dominus Sabaoth nomen ei; et qui eruit te, ipse Deus Israel uniuersae terrae uocabitur; et cetera. Verum ista sint satis; et in eis sunt exponenda nonnulla; sed sufficere arbitror quae ita sunt aperta, ut etiam inimici intellegere cogantur inuiti. CAloquitur: Erit in novissimis diebus manifestus mons Domini paratus super vertices montium; et exaltabitur super colles. Et festinabunt ad eum plebes, et ibunt gentes multae, et dicent:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ seruiant ei sub uigo uno. A finibꝰ fluminũ ethiopiȩ.
afferent hostias mͥ. In illo die confunłis ex om̃ibꝰ ad¬
inuentionibꝰ tins. quas impie egisti in me. quia tẽ
auferã abste pͣnitates inurie tuȩ ⁊ iam ñ adicies ut
magnifiẽis suꝑ montẽ sc̃m m̃m. S sub relinqͣm in te
ppłm mansuetũ ⁊ humilẽ. ⁊ ũebunt᷑ a nomine dñĩ qͥ

Expanded text:
uminum Aethiopiae adferent hostias mihi. In illo die non confunderis ex omnibus adinuentionibus tuis, quas inpie egisti in me; quia tunc auferam abs te prauitates iniuriae tuae; et iam non adicies, ut magnificeris super montem sanctum meum, et subrelinquam in te populum mansuetum et humilem; et uerebuntur a nomine
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes. ac deiñ phisicos qui taleti successer̃. in ꝑ¬
scrutanda nat᷑a reꝵ. studiũ eiꝰ mmitati⁊ anaximãdrũ
scł. ⁊ anaximenem.⁊ anaxogoram. aliosq ñ nullos
añ qͣm pytagoras philosophoꝵ pͥmꝰ ꝓfit̾et᷑. nec illi
tales pꝰ quẽ cęt̾i fuer̃ regnante romulo eminuisse
fert᷑. qño de fontibꝰ isrł in eis litt̾is quę toto orbe
manarent ꝓpħiȩ flum̃ erupit. Soli gͥ illi theolo¬
gi poetȩ. orpheꝰ. linꝰ. museꝰ.⁊ siquis aliꝰ ap̾d g̾cos fuit.
his ꝓpħis hebreis quoꝵ scͥpta in auctoritate hẽnꝰ
annis reꝑiunt᷑ p̾ores. S nec ipsi ueꝵ theologũ nr̃m
maxime ferbuer̃. nicħ hñt uñ sapĩam suã iac̾tent

Expanded text:
sapientes ac deinde physicos, qui Thaleti successerunt in psapientes ac deinde physicos, qui Thaleti successerunt in perscrutanda natura rerum studium eius imitati, Anaximandrum scilicet et Anaximenem et Anaxagoram aliosque nonnullos, antequam Pythagoras philosophum primus profiteretur: nec illi Thales, post quem caeteri fuerunt, regnante Romulo eminuisse fertur, quando de fontibus Israel in eis litteris, quae toto orbe manarent, prophetiae flumen erupit. Soli igitur illi theologi poetae, Orpheus, Linus, Musaeus, et si quis alius apud Graecos fuit, his Prophetis Hebraeis, quorum scripta in auctoritate habemus, annis reperiuntur priores. Sed nec ipsi verum theologum nostrum maxime ferbuerunt, nihil habent unde sapientiam suam jactent,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ꝵ ñ in sc̾ptis scĩs quȩ appellant᷑ canonice. s in aliiᷤ
inuenit᷑ in quibꝰ sunt ⁊ machabeoꝵ libri. quos non
nisset in carne usq ad mortẽ ꝓ dĩ lege certar̃. ⁊ mala
gͣnissima atq horribilia ꝑtulerunt. T̃pr gͥ ꝓpħaꝵ¬
nrõꝵ quoꝵ iam scͥpta in noticiã fere om̃iũ gentium
ꝑuener. ⁊ multomag̾ pꝰ eos fuer̃ philo sophi gentium
q̃ s ⁊̃ nõie uocarent᷑. q̃ cȩpit asanno pitagora. qui eo
tp̃ quo indo̾ꝵ ẽ soluta captiuitas cxp̃ ex celłe atq co¬
gnosei. M ultomag̃ gͦ ceti philosophi. pꝰ ꝓpħas re
ꝑiunt᷑ fuisse. Nam ipse socͣtes atheniensiũ magist̃
om̃iũ qui tc̃ maxime claruer̃. tenens in ea parte
quȩ morał uł actiua dr̃ pͥncipatũ. pꝰ esdrã inchroni¬
cis inuenit᷑. Nõ multo pꝰ ȩtiam plato natꝰ ẽ. qͥ longe
cȩt̾os soctis discipłos añ iret. Quibꝰ si addamꝰ ⁊̃ cȩt̾oᷤᷤ
snꝑiores. qui nondũ philosophi uocabant᷑ septẽ scł

Expanded text:
n in scripturis sanctis, quae appellantur canonicae, sed in aliis inuenitur, in quibus sunt et Macchabaeorum libri, quos non istus uenisset in carne, usque ad mortem pro Dei lege certarunt et mala grauissima adque horribilia pertulerunt. CAPUT rum, quorum iam scripta ad notitiam fere omnium gentium peruenerunt, et multo magis post eos fuerunt philosophi gentium, qui hoc etiam nomine uocarentur, quod coepit a Samio Pythagora, qui eo tempore, quo Iudaeorum est soluta captiuitas, coepit excellere adque cognosci. Multo magis ergo ceteri philosophi iuntur fuisse. Nam ipse Socrates Atheniensis, magister omnium, qui tunc maxime claruerunt, tenens in ea parte, quae moralis uel actiua dicitur, principatum, post Esdram in chronicis inuenitur. Non multo post etiam Plato natus est, qui longe ceteros Socratis discipulos anteiret. Quibus si addamus etiam superiores, qui nondum philosophi uocabantur, septem scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃ra uariau̾int. Uerbum hĩo feci ut pͥus ex quo aꝑ¬
tiores dĩ ꝓmissionis eẽ ceꝑunt. usq ad eius iurgine
natuntatem in quo fũant quȩ pͥmo ꝓmittebant᷑ im¬
plenda. sine int̃polatione a contrario ałtius eiuitatis
sta quȩ dĩ ẽ ꝓcunens distinciꝰ appareret. qͣmius ad
reuelationem testam̃ti noui non inlumine s in umbͣ

Expanded text:
nt. Verum hoc ideo feci, ut prius, ex quo apertiores Dei promissiones esse coeperunt, usque ad ejus ex Virgine nativitatem, in quo fuerant quae primo promittebantur implenda, sine interpellatione a contrario alterius civitatis, ista quae Dei est procurrens, distinctius appareret; quamvis usque ad revelationem Testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
t̾na. non uetꝰ. nisi temp̃ralia s̃ ꝓmissa quȩ ꝓ magno
hñtes płimi infirmi ⁊ dõ u̾o a taliũ teꝵ m̃cede ser¬
uentes. qnõ uident eis impios hũndare tbant᷑. ꝑꝑ
dabit᷑ nisi bonis. distingẽt a uet̾is t̾rana felicitate
quȩ pleꝵq datur ⁊ malis. ingͣuasti inquit suꝑ
me u̾ba ur̃a dic̃ dñs. S dixistis. In quo detͣccimꝰ¬

Expanded text:
temporalia sunt promissa; quae pro magno habentes plurimi infirmi et Deo uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur.dabitur nisi bonis, distingueret a ueteris terrena felicitate, quae plerumque datur et malis: Ingrauastis, inquit, super me uerba uestra, dic
Abbreviated transcription (Latin):
tiamimꝰ corã illo ut int᷑ans. ut radix in t̾ra sicienti.
ñ ẽ sp̃es illi neq gła. S uidimꝰ eũ et ñ hẽbat sp̃em
neq decorẽ. s sp̃es eiꝰ sine honore deficiens p̃ om̃ibꝰ
hominibꝰ. homo in plaga positus ⁊ sciens ferre in¬
gni estimatꝰ ẽ. ħ pecẽa nr̃a portat ⁊ ꝓnob̾ dolet.
et nos estimauimꝰ illũ eẽ in dolore. ⁊ in plaga ⁊ in
liuore eiꝰ nos sanati sumꝰ. Os ut oues errauimꝰ. homo
dum ductꝰ ẽ.⁊ ut agnus ante eum qͥ se tondet sine
uoce sic ñ aꝑuit os suum. In humilitate uiditiũ eiꝰ
sublatũ ẽ. gen̾ationẽ eiꝰ quis enairabit: qm̃ tollet᷑¬

Expanded text:
itienti: non est species illi, neque gloria. Et vidimus eum, et non habebat speciem, neque decorem: sed species ejus sine honore, deficiens prae omnibus hominibus. Homo in plaga positus, et sciens ferre ingni aestimatus est. Hic peccata nostra portat et pro nobis dolet; et nos existimauimus illum esse in dolore et in plaga et in liuore eius nos sanati sumus. Omnes ut oues errauimus, homo a dum ductus est et ut agnus ante eum, qui se tonderet, sine uoce, sic non aperuit os suum. In humilitate iudicium eius sublatum est. Generationem eius quis enarrabit? Q
Abbreviated transcription (Latin):
die xͥ resiurectionẽ futurã. sic̃ ⁊̃ ꝓpħica altitudine
p̃mintiari oportebat uͥ ait. Sanabit nos pꝰ biduũ.
in die t̾cio resurgemꝰ. Scdm ħ enĩ nob dic̃ apłs. Si
resiurexistis cũ xp̃o quȩ fursũ s̃ querite. Amos qͦ
de rebꝰ talibꝰ sic ꝓpħat. Ppara inquit te ut inuoces
d̾m tuũ isił. qr ecce ego firmans tonitruũ ⁊ c̾ans
sp̃m ⁊ annuntians in hoĩbꝰ cp̃m suũ. S alio loco
in illa die inquit resuscitabo tab̾nacłm dã qd cecidit.
et reedificabo quȩ cecider eiꝰ. ⁊ destructa eiꝰ resuscitabo.
et reedificabo ea sic̃ dies scłi. ita ut excquirant me
residui hominum.⁊ om̃s gentes in quibꝰ inuocatũ ẽ
ẜmones eorũ sunt breues. in eoꝵ ꝯꝑatione qͥ maioreᷤᷤ
dictis duobꝰ. Ysaias gͦ int̾ illa quȩ arguit iniqͣ uusta
ħ loco ponã. E x ꝑsona quippe dĩ patͥs loq̃ns. ecce ĩ qͥt¬
intelliget puer m̃s ⁊ exaltabit᷑ ⁊ edificabit᷑ ualde.

Expanded text:
i resurrectionem futuram, sicut eam prophetica altitudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus. Secundum hoc enim nobis dicit apostolus: Si resurre-xistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Amos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum et creans spiritum et adnuntians in hominibus Christum suum; et alio loco: In illa die, inquit, resuscitabo tabernaculum Dauid, quod cecidit, et reaedificabo, quae ceci. derunt eius, et destructa eius resuscitabo et reaedificabo ea sicut dies saeculi; ita ut exquirant me residui hominum et omnes gentes, in quibus inuocatum est sermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores adictis duobus. Esaias ergo inter illa, quae arguit iniqua et iusta hoc loco ponam. Ex intelliget puer meus, et exaltabitur, et glorificabitur valde.