comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rir&. Grauiter ibi hisdieb: morb
ille qui fratres interfecerat seuiebat.¬
n sed nihil ibidẽ in cõmodi pertulit.
Iipse enĩ rex . calã parisiacȩ ciuitatis
uillã aduenit: : Post paucos uero
dies chlodouechũ ad seuenire p̃cepit.
cui qualis interitus fuerit. dicere¬
tai non pigebit. Igitur cũ in supͣ dicta¬
rt uilla apud patrẽ habitar&. cepit
inmature iactare uel dicere.
Ecce mostuis fratrib meis. ad me
restiat omne regnũ. mihi uniuersae
galliae subicientur. imperiumq uni¬
uersũ mihi fata largita sunt
Ecce inimicis in manu positis inferã
qđ eũq. placuerit: Sed & de no¬
uerca ssua fredegunde regina
tinon condecibilia detractabãt
Quȩ illa audiens. pauore nimio
terrebatur. Post diesuero aliqueo
adueniens quidã ait reginae.
Vt orbata de filiis sedeas. dolo id
chlodo uechi ẽ. operatũ. Nant ipse
con cupiscens unius ancillarũ tuarĩ
filiã. maleficus tuos ꝑ matrẽ eius
filios int̾fecit. Ideoq moneo ne

Expanded text:
riret. Graviter ibi his diebus morbus ille, qui fratres interfecerat, saeviebat; sed nihil ibidem incommodi 250 pertulit. Ipse enim rex Calam Parisiacae civitatis villam advenit. Post paucos vero dies Chlodovechum ad se venire praecepit: cui qualis interitus fuerit, dicere non pigebit. Igitur cum in supradicta villa apud patrem habitaret, cinmaturae iactare vel dicere: Ecce, mortuos fratres meus, ad me restitit omne regnum; mihi universae Galliae subicientur, imperiumque universum mihi fata largita sunt! Ecce inimicis in manu positis inferam quaecumque placuerit!' Sed et de noverca sua Fredegunde regina non condecibilia detractabat. Quae illa audiens, pavore nimio terrebatur. Post dies vero aliquot adveniens quidam ait reginae: 'Ut urbata de filiis sedeas, dolum id Chlodovechi est operatum. Nam concupiscens unius ancillarum tuarum filiam, maleficiis tuos per matrem ejus filios interfecit: ideoque moneo ne
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc peracto placito. hlotharius adhiemandum aquis ꝓperauit. et patrem suum secum
ire subpredicta custodia fecit. acuigilia scĩ andreę aquis peruenit. Pospaucos autem
dies accidit. utob quosdam causas hlotharius echludouuicus moganti colloquium ha¬
berent. Vbi hludo uiucus fratem suum hlotharium obnixe deprecatus est. ut pa¬
tri illorum mitior fier&. Nectam stricta custodia illum tener&. Quod illo rennuen¬
te. hlu douuicus tristis abscessit. Deinceps cumsuis meditans qualiter patrem suum

Expanded text:
Tunc, peracto placito, Hlotharius ad hiemandum Aquis properavit et patrem suum secum Tunc, peracto placito, Hlotharius ad hiemandum Aquis properavit et patrem suum secum ire sub praedicta custodia fecit ac vigilia sancti Andreae Aquis pervenit. Post paucos autem dies accidit, ut ob quasdam causas Hlotharius et Hludowicus Moganti colloquium haberent. Ubi Hludowicus fratrem suum Hlotharium obnixe deprecatus est, ut patri illorum mitior fieret nec tam stricta custodia illum teneret. Quod illo rennuente, Hludowicus tristis abscessit, deinceps cum suis meditans, qualiter patrem suum
Abbreviated transcription (Latin):
hlotharius incompendio habuit. Ibiq episcopi abbates comites. etuniuersus populus con¬
uenientes dona annualia ei prȩsentauerunt. fidelitatemq ꝓmiserunt. Nam illuc
quolegati ex constanti nopol qui ad patrem fuerant destinati. ad hlotharium peruene¬
runt. eiq epistolas etmunera detulerunt. In quo conuentu. multa indomnum impera¬
torem crimina confixerunt. Interquos eboremorum episcopus falsarum obiectionũ
incentor extiterat. et tamdui illum uexauerunt. quousq arma deponere habitumq
mutare cogentes. li minibus ecclesiȩ pepulerunt. ita utnullus cumeo loqui auder&. nisi
illi quiadhoc fuerant deputati. Posteauero metuentes neabipso loco aquibusdam suis
fidelibus eriperetur. Ipse uero hlotharius adidem monas terium ueniens. patrm illo
nolente secum adduxit. atq in compendio subeadem ex communicatione retinuit

Expanded text:
Hlotharius in Compendio habuit. Ibique episcopi, abbates, comites et universus populus conHlotharius in Compendio habuit. Ibique episcopi, abbates, comites et universus populus convenientes, dona annualia ei praesentaverunt fidelitatemque promiserunt. Nam illuc quoque legati ex Constantinopoli, qui ad patrem fuerant destinati, ad Hlotharium pervenerunt eique epistolas et munera detulerunt. In quo conventu multa in domnum imperatorem crimina confinxerunt. Inter quos Ebo Remorum episcopus falsarum obiectionum incentor extiterat. Et tam diu illum vexaverunt, quousque arma deponere habitumque mutare cogentes, liminibus ecclesiae pepulerunt, ita ut nullus cum eo loqui auderet nisi illi qui ad hoc fuerant deputati. Postea vero, metuentes ne ab ipso loco a quibusdam suis fidelibus eriperetur, ipse Hlotharius ad idem monasterium veniens, patrem, illo nolente, secum adduxit atque in Compendio sub eadem excommunicatione retinuit.
Abbreviated transcription (Latin):
dum domnus imperator occurriss&. nullatenus eos abeadem pertinatia compesscere
potuit. sed prauis persuasionibus et falsis promissionibus populum quicum domno impe¬
ratore uenerat decoeperunt. ita utomnes illum dimitterent. Namaliqui ex illis in quos
eorum ira maxime seuiebat abscesserunt. et in locis amicorum acfidelium se contuler.
Ablataq illi coniuge. etinitaliam apud ciuitatem cartonam inexilium directa. Hlo¬
tharius a repto potestate regia. apostolicum romam. pippinum anaquitaniam. ethludo¬
uuicum inbaicariam redire permisit. Ipse uero patrem secum subcustodia permectis
usq ad suessionis ciuitatem perducens. illiceum in monasterio scĩ medardi in eadem custo¬
dia reliquid. Et filium eius karolum illi auferens admonasterium pronee transmisit
undepatrem nimium contristauit. Deinde condictum placitum kalendas octobris

Expanded text:
dum domnus imperator occurrisset, nullatenus eos ab eadem pertinacia compescere dum domnus imperator occurrisset, nullatenus eos ab eadem pertinacia compescere potuit; sed pravis persuasionibus et falsis promissionibus populum, qui cum domno imperatore venerat, deceperunt, ita ut omnes illum dimitterent. Nam aliqui ex illis in quos eorum ira maxime seviebat abscesserunt et in locis amicorum ac fidelium se contulerunt. Ablataque illi coniuge et in Italiam apud civitatem Tartonam in exilium directa, Hlotharius, arrepta potestate regia, apostolicum Romam, Pippinum in Aquitaniam et Hludowicum in Baioariam redire permisit; ipse vero patrem secum sub custodia per Mettis usque ad Suessionis civitatem perducens, illic eum in monasterio Sancti Medardi in eadem custodia reliquid, et filium eius Karolum illi auferens, ad monasterium Pronee transmisit, unde patrem nimium contristavit. Deinde condictum placitum Kalendas Octobris
Abbreviated transcription (Latin):
tibus moras faciens. tandem nataledñi cinomannis ꝑuenit: Anno abincarnationeđ deccxxxii
AMibi cae lebratis scĩs diebus. recto itinere aquis peruenit. Ubi non multis
diebus demoranti. nuntiatum est illi quod iterum filiisui adunati pariter in illum in¬
surgere. etcum multa copia hostilium inruere uellent. Quiconsilio inito. uuormatiã
ante initium quadragesimȩ peruenit. ibiq peractis illis diebus scẽ paschȩ etpentecostes
celebrauit. Conuocatoq exercitu. obillis ire disposuit. utsieos uerbis pacificis abhac auda¬
tia auertere nequiuissent armis necristianum populum lederent compescer&: Deni¬
q filii eius coeptum peragere cupientes. in pago helisaice in loco quidicitur: se coniunxe¬
runt. idest hlotharius deitalia gregorium apostolicum secum adducens. pippinus dea¬
quitania. ethlodouuicus debaioaria. cumplurima hominum multitudine. Quibus

Expanded text:
tibus moras faciens, tandem natale Domini Cinomannis pervenit anno ab incarnatione Domini 833. tibus moras faciens, tandem natale Domini Cinomannis pervenit anno ab incarnatione Domini 833. Nam ibi caelebratis sanctis diebus, recto itinere Aquis pervenit. Ubi non multis diebus demoranti nunciatum est illi, quod iterum filii sui adunati pariter in illum insurgere et cum multa copia hostilium inruere vellent. Qui, consilio inito, Wormatiam ante initium quadragesimae pervenit, ibique peractis illis diebus, sanctae paschae et pentecostes caelebravit. Convocatoque exercitu, obviam illis ire disposuit, ut, si eos verbis pacificis ab hac audacia avertere nequivisset, armis, ne cristianum populum lederent, compesceret. Denique filii eius coeptum peragere cupientes, in pago Helisaice in loco qui dicitur . . . . . . , se coniunxerunt, id est Hlotharius de Italia, Gregorium apostolicum secum adducens, Pippinus de Aquitania et Hlodowicus de Baioaria, cum plurima hominum multitudine. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ethlotharius patri occurrit. Ubietiam demio annuntiatum est placitum genera¬
le kalendas septembris aurelianis habendum : Ibiq unum quemq liberum hostiliter
aduenire. Cumq illuc peruenit. dona annualia more solito suscipiens. mox inde
adlemodicas festinauit. Tunc filium suum pippinum ad se uocans. in tercetera increpa¬
uit eum. cur deeius presentia sine licentia aufugiss&. Paterno illum affectu corripere
cupiens. in franciam ireprȩcepit. utin loco quo eum in iunxit moramfacere. quousq sua
emendatione patris animum mitigar&. Ille sefacturum simulans. ecdeincoepto itine¬
re regrediens. paternam iussionem̃ implere contempsit. Domno imperatore ꝑalias
partes aquitaniae infranciam reuertente. dumq hoc illi nunciatum e&. non tamcito
infranciam uenit sicut dispositum habuerat. sed propter hoc aliquantis diebus illis in par¬

Expanded text:
ubi et Hlotharius patri occurrit. Ubi etiam denuo annunciatum est placitum generaubi et Hlotharius patri occurrit. Ubi etiam denuo annunciatum est placitum generale Kalendas Septembris Aurelianis habendum, ibique unumquemque liberum hostiliter advenire. Cumque illuc pervenit, dona annualia more solito suscipiens, mox inde ad Lemodicas festinavit. Tunc filium suum Pippinum ad se vocans, inter cetera increpavit eum, cur de eius praesentia sine licentia aufugisset. Paterno illum affectu corripere cupiens, in Franciam ire praecepit, ut in loco quo eum iniunxit moram faceret, quousque sua emendatione patris animum mitigaret. Ille se facturum simulans et de incoepto itinere regrediens, paternam iussionem implere contempsit, domno imperatore per alias partes Aquitaniae in Franciam revertente. Dumque hoc illi nunciatum esset, non tam cito in Franciam venit, sicut dispositum habuerat, sed propter hoc aliquantis diebus illis in par
Abbreviated transcription (Latin):
eandem uiam quauenerat. festinanter reuersus est. Plurimiq eorum quicum illo erant.
addomnum imperatorem regressisunt. Audiens domnus imperator subitaniam eius reuer¬
sionem. perrexit adlocum dequo ille redierat. ibiq plurima deuastata inuenit. Quae
omnia aduersa sicut eis mosest patienter tulit. etlento gradu nonfilium persequendo
cum omni exercitu inalamanniam perrexit. Peruenitq adaugust burg superlech ibiq
filium suum quitaliter seductus fuerat. adse uenirefecit. acsolita pietate quȩ contrasẽ
facta fuerant. unia illi indulsit. Quitamen iure iurando promisit. neultra talia
perpetrar&. neq aliis adhoc consentir&. Peracto itaq placito. filium suum cumpace
baioariam redire permisit. Etexercitu dimisso. ipse peraustriam ad salt uenit.
ibiq illi domna imperatrix obuiam occurrit. qui una nauali itinere mogantiam uenerꝰ.

Expanded text:
eandem viam qua venerat festinanter reversus est, plurimique eorum qui cum illo erant eandem viam qua venerat festinanter reversus est, plurimique eorum qui cum illo erant ad domnum imperatorem regressi sunt. Audiens domnus imperator subitaniam eius reversionem, perrexit ad locum de quo ille redierat ibique plurima devastata invenit. Quae omnia adversa, sicut ei mos est, patienter tulit, et lento gradu, non filium persequendo, cum omni exercitu in Alamanniam perrexit, pervenitque ad Augustburg super Lech; ibique filium suum, qui taliter seductus fuerat, ad se venire fecit ac solita pietate quae contra se facta fuerant omnia illi indulsit. Qui tamen iureiurando promisit. ne ultra talia perpetraret neque aliis ad hoc consentiret. Peracto itaque placito, filium suum cum pace Baioariam redire permisit, et exercitu dimisso, ipse per Austriam ad Salz venit. Ibique illi domna imperatrix obviam occurrit. Qui una navali itinere Mogantiam venerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
omnis populus occurrit. mox in crastinum cumualida francorum etsaxonum manu. hreno
et moine fluminibus transitis circa triburim uillam castra metatus est. Hludo uuicus
uero filius eius iuxta uuormatiam inuilla quęuocatur langbardheim. cum suo exercitu
residebat. uanis pollicitationibus spemsuam habens intentam. quia hoc illi asuis promissumẽ
nec non etabaliis quicum eo erant comitibus ecuassallis domni imperatoris et karoli. utomnes
australes franci et saxones eiauxilium ferre deberent. Ethoc maxime mathfridus dolose
meditatus et machinatus est. Cuidomnus imperator anno priore cum admortem diuidica¬
tus fuerat uitam etmembra et hereditatem habere concessit. Cumq hludouuicus patr̃ẽ
suum cum tanta fidelium copia hrenum transisse congnouit. minorataest eius audatia
etex petite iniuste potentię spes ablataest. Nec mora cumsuis hominibus baioariam ꝑ

Expanded text:
omnis populus occurrit –, mox in crastinum cum valida Francorum et Saxonum manu Hreno omnis populus occurrit –, mox in crastinum cum valida Francorum et Saxonum manu Hreno et Moine fluminibus transitis, circa Triburim villam castra metatus est. Hludowicus vero, filius eius, iuxta Wormatiam, in villa quae vocatur Langbardheim, cum suo exercitu residebat, vanis pollicitationibus spem suam habens intentam, quia hoc illi a suis promissum est necnon et ab aliis qui cum eo erant comitibus et vassallis domni imperatoris et Karoli, ut omnes australes Franci et Saxones ei auxilium ferre deberent. Et hoc maxime Mathfridus dolose meditatus et machinatus est. Cui domnus imperator anno priore, cum ad mortem diiudicatus fuerat, vitam et membra et hereditatem habere concessit. Cumque Hludowicus patrem suum cum tanta fidelium copia Hrenum transisse cognovit, minorata est eius audacia, et expetitae iniustae potentiae spes ablata est. Nec mora, cum suis hominibus Baioariam per
Abbreviated transcription (Latin):
et sclauis quosadse conuocare potuerat. alamanniam quȩ fratri suo karolo apatre iam
dudum dada fuerat. ingredi uelle eamq uastare et diripere. ac suo regno adunare cunc¬
tumq populum regni illius ei fidelitatem promittere. Ethis perpetratis. infranciam
cum ipso exercitu hostiliter uenire. etderegno patrissui quanto plurimum potuiss& in¬
uadere. sibiq subicere. Cumq hoc compertum ess&. statim dumnus imperator mutato
placito. omnes francos occidentales etaustrales. nec non etsaxones obuiam sibi quartodecimo
kalendas mai. mogantiam uenire prȩcepit. Hocaudientes omnes. alacriter ad domnum
imperatorem uenire festinauerunt. et inomnibus auxilium prębere cupientes. Quo
etiam tempore. ec lipsis lunę tertio decimo Kalendas mai post solis occasum facta est.
Domnus imperator cummogantiam uenit. ubi etadplacitum quod eis constituerat

Expanded text:
et Sclavis, quos ad se convocare potuerat, Alamanniam, quae fratri suo Karolo a patre iam et Sclavis, quos ad se convocare potuerat, Alamanniam, quae fratri suo Karolo a patre iam dudum data fuerat, ingredi velle eamque vastare et diripere ac suo regno adunare, cunctumque populum regni illius ei fidelitatem promittere, et his perpetratis, in Franciam cum ipso exercitu hostiliter venire et de regno patris sui, quanto plurimum potuisset, invadere sibique subicere. Cumque hoc compertum esset, statim domnus imperator, mutato placito, omnes Francos occidentales et australes necnon et Saxones obviam sibi quarto decimo Kalendas Mai Mogantiam venire praecepit. Hoc audientes omnes alacriter ad domnum imperatorem venire festinaverunt, et in omnibus auxilium praebere cupientes. Quo etiam tempore eclipsis lunae tertio decimo Kalendas Mai post solis occasum facta est. Domnus imperator cum Mogantiam venit – ubi et ad placitum, quod eis constituerat,
Abbreviated transcription (Latin):
UNO ab incarnationednĩ dccc xxxii. Indignatus pippinus quod ad patre non fuerat
honorifice susceptus. inito consilio muigilia in nocentium prima noctis ho¬
ra cumpaucis suorum fuga lapsusest. et subomini festinatione aquitaniam petit. At
domnus imperator grauiter inde cominotus est. numquam ȩstimans filiosuo talia debere
contingere. autpatris prȩsentiam fugere. Tunc igitur conuocatis undiq consiliariis.
habitoq cumeis consilio: quid dehis agendum ess&. statutum est ut suum generale placi¬
tum maurelianis ciuitate habendum denuntiaretur. Illucq hlotharium deitalia. hlu¬
do uuicum uero adaquis uenire pariterq cumpatre ad condictum placitum pergere
Quibus ita consideratis. etubiq ad hoc ad nunciandum legatis directis. subito peruentũ
est adaures prissimi imperatoris. hludouuicum cumomnibus baioariis liberis et seruis.

Expanded text:
Anno ab incarnatione Domini 832. Indignatus Pippinus, quod a patre non fuerat Anno ab incarnatione Domini 832. Indignatus Pippinus, quod a patre non fuerat honorifice susceptus, inito consilio, in vigilia Innocentium prima noctis hora cum paucis suorum fuga lapsus est et sub omni festinatione Aquitaniam petiit. At domnus imperator graviter inde commotus est, nunquam aestimans filio suo talia debere contingere aut patris praesentiam fugere. Tunc igitur convocatis undique consiliariis, habitoque cum eis consilio, quid de his agendum esset, statutum est, ut suum generale placitum in Aurelianis civitate habendum denunciaretur, illucque Hlotharium de Italia, Hludowicum vero ad Aquis venire pariterque cum patre ad condictum placitum pergere. Quibus ita consideratis, et ubique ad hoc adnunciandum legatis directis, subito perventum est ad aures piissimi imperatoris, Hludowicum cum. omnibus Baioariis, liberis et servis,
Abbreviated transcription (Latin):
et absoluti. gratiamq domni imperatoris adeptisunt. Tertium uero generale placitũ
intheodonis uilla habuit. ibiq adeum legati amłralmum min inde perfide uenientes
pacem petiuerunt. quammox impetrata: reuersisunt. Necnon missi danorum eadem
exorantes uenerunt. etfoedere firmato ad propria repedarunt. mult&q legationes
sclauorum ad eum uenientes. audite disposite etabsolutesunt. Bernhardus comes adue¬
niens dequibus accusatus fuerat. domno imperatori filiisq suis iureiurando satis fecit.
Filii quoq eius quiad fuerant ad sua remearunt. Pippini in ibi diucius ex pectans. plures
adeum legatos direxit. utuenir&. Quise uenturum promisit. etuenire distulit. Ipse
uero adhie mandum postmissam scĩ martini aquis uenit. ibi pippinus paucis diebus ante
natalem dñi adeumuenit. Quemdominus imperator propter in oboedientiam illius non
tam benigne suscepit. quam antea solitus fuerat

Expanded text:
et absoluti gratiamque domni imperatoris adepti sunt. Tertium vero generale placitum et absoluti gratiamque domni imperatoris adepti sunt. Tertium vero generale placitum in Theodonis-villa habuit, ibique ad eum legati amiralmumminin de Perside venientes, pacem petiverunt. Quam mox impetrata, reversi sunt. Necnon missi Danorum eadem exorantes venerunt, et foedere firmato, ad propria repedarunt; multaeque legationes Sclavorum ad eum venientes, auditae, dispositae et absolutae sunt. Bernhardus comes adveniens, de quibus accusatus fuerat domno imperatori filiisque suis iureiurando satisfecit; filii quoque eius qui adfuerant ad sua remearunt; Pippini inibi diutius expectans, plures ad eum legatos direxit, ut veniret. Qui se venturum promisit et venire distulit. Ipse vero ad hiemandum post missam sancti Martini Aquis venit. Ibi Pippinus paucis diebus ante natalem Domini ad eum venit. Quem domnus imperator propter inoboedientiam illius non tam benigne suscepit, quam antea solitus fuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
lem subirent sententiam. Tunc domnus imperator solita pietate uitam et membra illis
indulsit. ipsosq perdiuersa loca ad custodiendum commendauit. Hlotharius uero ꝓp¬
ter quod magis illis consenserat quam debiuss&. genitoris pium commouit animum.
Ad quod placitum domna imperatrix sicut iussum fuerat ueniens. Etinconspec¬
tu domni imperatoris ac filiorum eius assistens. decunctisse obitientibus purificare
uelle agebat. Percunctatusque est populus siquis lib& in eam aliquod crimen obicere
uell&. Cumq nullus inuentus ess& quiquodlib& illi malum inferr&. purificauit
se secundum iudicium francorum deomnibus quibus accusata fuerat. Peractoq placi¬
to. hlotharium initaliam. pipinum in aquitaniam. hludouuicum inbaioariam ire per¬
misit. Ipse autem circa. Kalendas mai adingulehem ueniens. hlotharium illic
adse uenientem honorificȩ suscepit. Hi quoq qui in exilium missi fuerant adducti

Expanded text:
lem subirent sententiam. Tunc domnus imperator solita pietate vitam et membra illis lem subirent sententiam. Tunc domnus imperator solita pietate vitam et membra illis indulsit ipsosque per diversa loca ad custodiendum commendavit. Hlotharius vero, propter quod magis illis consenserat quam debuisset, genitoris pium commovit animum. Ad quod placitum domna imperatrix, sicut iussum fuerat, veniens, et in conspectu domni imperatoris ac filiorum eius assistens, de cunctis se obicientibus purificare velle agebat. Percunctatusque est populus, si quislibet in eam aliquod crimen obicere vellet. Cumque nullus inventus esset, qui quodlibet illi malum inferret, purificavit se secundum iudicium Francorum de Omnibus quibus accusata fuerat. Peractoque placito, Hlotharium in Italiam, Pippinum in Aquitaniam, Hludowicum in Baioariam ire permisit. Ipse autem circa Kalendas Mai ad Ingulehem veniens, Hlotharium illic ad se venientem honorificę suscepit. Hi quoque qui in exilium missi fuerant adducti
Abbreviated transcription (Latin):
quorum fraus detecta et conspiratio patefacta erat. propterillorum contro uersiam in
custodiam mita usq ad aliud placitum quod aquis grani erat habiturus. Uerum abom¬
nibus episcopis abbatibus comitis acceteris francis iudicatum est. ut coniux eius quȩ in¬
iuste et sine lege aciuditio ei ablata fuerat. ad memoratum condictum placitum redu¬
ceretur. Otsiquis lib& aliquot crimen illi obicere uell&. autse legibus defender&
adeͣ iuditium francorum subir&. Etinde domnus imperator adhiemandum aquis pro¬
perauit. AnNio ab incarnationedñĩ dccc xxxi.
AM circa halendas februarii sicut condictum fuerat generale placitum habuit. eosq
quianno superiori propter seditionem prius in compendio. et postea inniumago domnum
imperatorem offenderant uenire iussit. utillorum causa discuteretur etdiiudicaretur
Primumquȩ a filiis eius. acdeinde acuncto quiaderat populo iudicatum est. ut capita¬

Expanded text:
quorum fraus detecta et conspiratio patefacta erat, propter illorum controversiam in quorum fraus detecta et conspiratio patefacta erat, propter illorum controversiam in custodiam mitti usque ad aliud placitum, quod Aquisgrani erat habiturus. Verum ab omnibus episcopis, abbatibus, comitibus ac ceteris Francis iudicatum est, ut coniux eius, quae iniuste et sine lege ac iudicio ei ablata fuerat, ad memoratum condictum placitum reduceretur et, si quislibet aliquod crimen illi obicere vellet, aut se legibus defenderet aut iudicium Francorum subiret. Et inde domnus imperator ad hiemandum Aquis properavit anno ab incarnatione Domini 831. Nam circa Kalendas Februarii, sicut condictum fuerat, generale placitum habuit eosque qui anno superiori propter seditionem prius in Compendio et postea in Niumago domnum imperatorem offenderant venire iussit, ut illorum causa discuteretur et diiudicaretur. Primumquę a filiis eius ac deinde a cuncto qui aderat populo iudicatum est, ut capita
Abbreviated transcription (Latin):
tori illorum consilium denuntiatum ess&. continuo obuiam illis ad compendium per¬
rexit. Ibiq ueniens pipinus cum multitudine populi consensu hlotharii. omnem po¬
testatem regiam uxoremq eius tulerunt. acuelantes eam. miserunt pictauis ad mo¬
nasterium sc̃ȩ radegundis. cuius etiam fratres conradum uidelio& atq rodulfum tonso¬
rantes permonasteria retruserunt. Post octauas autem paschȩ hlotharius deitalia
perueniens. placitum illic habuit. etherebertum fratrem bernardi excȩcari iussit.
Aliquosq fideles domni imperatoris incustodiam misit. His omnibus ita peractis. aliũ
conuentum domnus imperator cumfiliosuo hlothario circa kalendas octobris nouioma¬
go conduxit. Ubi saxones etorientales franci conuenire potuissent. Nam illuc exu
exercitus. Ibiq. domnus imperator recuperata imperio. iussit auctores illius factu

Expanded text:
tori illorum consilium denunciatum esset, continuo obviam illis ad Conpendium pertori illorum consilium denunciatum esset, continuo obviam illis ad Conpendium perrexit. Ibique veniens Pippinus cum multitudine populi, consensu Hlotharii omnem potestatem regiam uxoremque eius tulerunt, ac velantes eam, miserunt Pictavis ad monasterium Sanctae Radegundis; cuius etiam fratres, Conradum videlicet atque Rodulfum, tonsorantes, per monasteria retruserunt. Post octavas autem paschae Hlotharius de Italia perveniens, placitum illic habuit et Herebertum, fratrem Bernardi, excaecari iussit aliquosque fideles domni imperatoris in custodiam misit. His omnibus ita peractis, alium conventum domnus imperator cum filio suo Hlothario circa Kalendas Octobris Noviomago condixit, ubi Saxones et orientales Franci convenire potuissent. Nam illuc ex uexercitus, ibique domnus imperator, recuperato imperio, iussit auctores illius facti,
Abbreviated transcription (Latin):
cumuniuersis francis hostiliter in partes brittaniae proficisci. maxime quȩ hoc per¬
sudente bernhardo camerario. et non multopost aquis exiuit. idest quarta feria quȩ
dicitur capud ieiumum ualde pedum ȩgritudine laboriosus. et permaritima loca illuc
properare. domna imperatrice in aquis dimissa. Quoditer omnis populus moleste
ferens. propter difficultatem itineris eum illuc sequi noluerunt. Nam aliqui ex primo¬
ribus murmurationem populi cognoscentes. conuocauerunt illum ut eum afide quam
domno imperatori promissam habebant auerterent. Ideoq omnis populus qui in
brittaniam iredebebat ad parisium sẽ coniunxit. nec non hlotharium deitalia. et pip¬
pinum deaquitania hostiliter aduersum paterem uenire. utillum deregno eicerent
et nouercamsuam perderent. acbernardum interficerent compulerunt. Quod prȩfa¬
tus bernardus sentiens. fuga lapsus barcinonam peruenit. Gumque domno impera¬

Expanded text:
cum universis Francis hostiliter in partes Brittaniae proficisci, maximeque, hoc percum universis Francis hostiliter in partes Brittaniae proficisci, maximeque, hoc persuadente Bernhardo camerario. Et non multo post Aquis exivit, id est quarta feria quae dicitur capud ieiunium, valde pedum aegritudine laboriosus, et statuit per maritima loca illuc properare, domna imperatrice in Aquis dimissa. Quod iter omnis populus moleste ferens, propter difficultatem itineris eum illuc sequi noluerunt. Nam aliqui ex primoribus murmurationem populi cognoscentes, convocaverunt illum, ut eum a fide, quam domno imperatori promissam habebant, averterent. Ideoque omnis populus, qui in Brittaniam ire debebat, ad Parisium se coniunxit, necnon Hlotharium de Italia et Pippinum de Aquitania hostiliter adversum patrem venire, ut illum de regno cicerent et novercam suam perderent ac Bernardum interficerent, compulerunt. Quod praefatus Bernardus sentiens, fuga lapsus Barcinonam pervenit. Cumque domno impera
Abbreviated transcription (Latin):
to uuormatiam uenit. ibiq habitu generaliconuentu. etoblata sibi annua dona sollẽp¬
ni more suscepit. Etlegationes plurimas quȩtam deroma etbeneuento. quam etdealii
longinquis terris ad eum uenerant audiuit atq absoluit. Hlotharium quoq filium
suum finito conuentu initaliam direxit. ac bernhardum comitem barcinone qui eate¬
nus in marca hispaniȩ prȩsidebat. camararium inpalatium constituit. Niis etiam
causis quȩ ad illis placiti completionem pertinere udebantur. congruo modo dispositis
atq completis. populoq ad sua ire dimisso. Ipse ad autumnalis uenationis exercitum
francono uordo uillam profectus est. Quatrans acta. adhiemandum aquis grani reuer
susest. Ubi admissam scĩ martini acfestiuitatem beatiandreȩ apostoli. necnon ecipsũ
sacroscm̃ dominicȩ natiuitatis diem. cum magna lȩtitia etexultatione celebrauit.

Expanded text:
to Wormatiam venit ibique habito generali conventu et oblata sibi annua dona sollempto Wormatiam venit ibique habito generali conventu et oblata sibi annua dona sollempni more suscepit et legationes plurimas, quae tam de Roma et Benevento, quam et de aliis longinquis terris ad eum venerant, audivit atque absolvit. Hlotharium quoque filium suum finito illo conventu in Italiam direxit ac Bernhardum comitem Barcinonae, qui eatenus in marca Hispaniae praesidebat, camararium in palatio suo constituit. Aliis etiam causis, quae ad illius placiti completionem pertinere videbantur, congruo modo dispositis atque completis populoque ad sua ire dimisso ipse ad autumnalis venationis exercitium Franconovurdum villam profectus est; qua transacta ad hiemandum Aqut. Ubi et missa sancti Martini, et festivitatem beati Andreae apostoli, necnon et ipsum sacrum sanctum dominicae nativitatis diem cum magna letitia et exultatione celebravit.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipsam scẽdĩ genetricis basilicam quam capellam uocant. tegulis plumbeis tectam
non modica denudar& parte. Inperator uero indiuersis occupationibus usq adka¬
lendas iulias aquis grani moratus. tandem ad generalem conuentum uuormatiae
habendum comitatũ suo mense augusto statuit proficisci. Sed prius quam inde ꝓ¬
mouer&. nuncium accepit. nordm̃annos uelle trans albiam saxoniȩ regionem inua¬
dere. atq. exercitum eorum qui hoc facturus ess& nr̃is finibus appropinquare
Quonuntio commotus. misit in omnes francię partes. etiussit uttum summa festina¬
tione tota populisui generalitas postse in saxoniam ueniss&. Indicanssimul uelle
se apud nouesium medio circiter uilio hrenum transire. sedubi uanaesse compere¬
rat quȩ denordmannis disperserat. sicut dispositum prius habebat. medio mense augus¬

Expanded text:
etiam ipsam sanctae Dei genitricis basilicam, quam capellam vocant, tegulis plumbeis tectam etiam ipsam sanctae Dei genitricis basilicam, quam capellam vocant, tegulis plumbeis tectam non modica denudaret parte. Imperator vero in diversis occupationibus usque ad Kal. Iul. Aquisgrani moratus tandem ad generalem conventum Wormatiae habendum cum comitatu suo mense Augusto statuit proficisci. Sed priusquam inde promoveret, nuntium accepit, Nordmannos velle Transalbianam Saxoniae regionem invadere atque exercitum eorum, qui hoc facturus esset, nostris finibus adpropinquare. Quo nuntio commotus misit in omnes Franciae partes et iussit, ut cum summa festinatione tota populi sui generalitas post se in Saxoniam veniret, indicans simul, velle se apud Novesium medio circiter Iulio Rhenum transire. Sed ubi vana esse compererat, quae de Nordmannis fama disperserat, sicut prius dispositum habebat, medio mense Augus
Abbreviated transcription (Latin):
magnaq afrorum multitudine ꝓstrata. aliquantis etiam sotiorum suorum pertemerita¬
tem amissis. in nauessuas se recepit. Atq hoc facto ingentem a fris timorem incussit.
Luna kalendas iunii. primo diluculo inoccasu suo defectaest. Similiter et moctauo
halendas ianuarii. idest innatalednĩ media nocte obscurata est. Ferunt in regione
frumento. sed paululum breuiore acrotundio grana habere: Dequa domno imperato¬
ri adlatum est adaquis palatium. Imperator circamissam scĩ martim aquis grani ad¬
hiemandum uenit. Ibiq. positus totum hiberni temporis spatium indiuersis comien¬
tionibus obnecessaria regni negotia congregatis inpendit.¬
Nxo ab incarnationedñi dccc̃ xxuiiii. Post exactam hiemem in ipsoscõ qua¬
dragesimali ieiunio paucis ante scm̃ pascha diebus. aquis grani terremotus noctu
factus: uentusq tam uehemens cohortus. ut nonsolum humiliores domos. uerum

Expanded text:
magnaque Afrorum multitudine prostrata, aliquantis etiam sociorum suorum per temeritamagnaque Afrorum multitudine prostrata, aliquantis etiam sociorum suorum per temeritatem amissis in naves suas se recepit atque hoc facto ingentem Afris timorem incussit. Luna Kal. Iul. primo diluculo in occasu suo defecta est; similiter et in VIII. Kal. Ian., id est in natale Domini, media nocte obscurata est. Imperator circa frumento, sed paululum breviora ac rotundiora grana habuisse, de qua domino imperatori allatum est ad Aquisgrani palatium.hiemandum venit ibique positus totum hiberni temporis spatium in diversis conventibus ob necessaria regni negotia congregatis inpendit. 829. DCCCXXVIIII. Post exactam hiemem in ipso sancto quadragesimali ieiunio paucis ante sanctum pascha diebus Aquisgrani terrae motus noctu factus ventusque tam vehemens coortus, ut non solum humiliores domos, verum
Abbreviated transcription (Latin):
castris exuunt. eisq infugam actiscuncta diripiunt. ac secum omnibus copiis suis in
sua castra recipiunt. Deinde mito consilio utultionem huius facti pręuenirent.
Missa legatione adimperatorem quam inuiti etquanta necessitate coacti id fecerunt. ex¬
posuerunt se tamen adsatis factionem esse paratos. ethoc in imperatoris ess& arbitrio qua¬
liter ita fier& emendatum. utde re interpartes paxfirma maner&. Bonefacius comes
cuitutela corsicȩ insulȩ tunc erat commissa. ad sumpto secum fratre berehario. nec non
etaliis quibusdam comitibus detuscia. corsica. atq sardinia. parua classa circumuectus.
Cumnullum in maripyratam inueniss&. in africam traiecit. Etinter uticam atq cartha¬
ginem in gressus. innumeram incolarum multitudinem subito congregatam offendit.
Cumqua et proelium conseruit. etquinquies ueleo amplius fusam fugatamq. ꝓfugauit.

Expanded text:
castris exuunt eisque in fugam actis cuncta diripiunt ac se cum omnibus copiis suis in castris exuunt eisque in fugam actis cuncta diripiunt ac se cum omnibus copiis suis in sua castra recipiunt. Deinde inito consilio, ut ultionem huius facti praevenirent, missa lega-tione ad imperatorem, quam inviti et quanta necessitate coacti id fecerint, exposuerunt, se tamen ad satisfactionem esse paratos, et hoc in imperatoris esset arbitrio, qualiter ita fieret emendatum, ut de reliquo inter partes pax firma maneret. Bonefacius comes, cui tutela Corsicae insulae tunc erat commissa, adsumpto secum fratre Berehario necnon et aliis quibusdam comitibus de Tuscia Corsicam atque Sardiniam parva classe circumvectus, cum nullum in mari piratam invenisset, in Africam traiecit et inter Uticam atque Kartaginem egressus, innumeram incolarum multitudinem subito congregatam offendit; cum qua et proelium conseruit et quinquies vel eo amplius fusam fugatamque profligavit
Abbreviated transcription (Latin):
loco hlotharium filium suum cum magnis francorum copiis ad hispanicam marcam di¬
rexit. Quicum lugdunum ueniss&. consedit. Nuntium opperiens quidesaraceno¬
rum aduentufacer& certiorem. in qua in pectatione cumpippino fratre colloquitur
Et comperto quod saraceni ad marcam uenire. auttimerent aut nollent. Redeun¬
te in aquitamam fratrę. ipse ad patrem aquis grani reuertitur. Interea cum in confi¬
nibus nordmannorum tamdefedere interillos et francos confirmando. quamde heriol¬
di rebus tractandum ess&. et adhoc totius pene saxonię comitessimul cummarchioni¬
bus illo conuenissent. Herioldus rerum gerendarum nimis cupidus condictam et
per obsides firmatam pacem. incensis acdireptis aliquot nordmannorum uillulis inri¬
pit. Quod audientes filii godefridi. contractis subito corpus ad marcam ueniunt
Et nostros in ripa eidore fluminis sedentes acnihil tale opinantes transito flumine ad

Expanded text:
loco Hlotharium filium suum cum magnis Francorum copiis ad Hispanicam marcam diloco Hlotharium filium suum cum magnis Francorum copiis ad Hispanicam marcam direxit. Qui cum Lugdunum venisset, consedit nuntium opperiens, qui se de Sarracenorum adventu faceret certiorem; in qua expectatione cum Pippino fratre conloquitur et comperto, quod Sarraceni ad marcam venire aut timerent aut nollent, redeunte in Aquitaniam fratre ipse ad patrem Aquasgrani revertitur. Interea, cum in confinibus Nordmannorum tam de foedere inter illos et Francos confirmando quam de Herioldi rebus tractandum esset et ad hoc totius pene Saxoniae comites simul cum markionibus illo convenissent, Herioldus rerum gerendarum nimis cupidus condictam et per obsides firmatam pacem incensis ac direptis aliquot Nordmannorum villulis inrupit. Quod audientes filii Godofridi contractis subito copiis ad marcam veniunt et nostros in ripa Egidore fluminis sedentes ac nihil tale opinantes transito flumine adorti
Abbreviated transcription (Latin):
terminos pannoniȩ superioris in pune uastass&. honoribus quos habebat priuatus.
et marca quamsolus tenebat interquattuor comites diuisaest. Halitgarius camaracen¬
sis episcopus. et hansfridus abba monasterii nonantule constantinopolim missi. et ami¬
chahele imperatore sicut ipsi indereuersi retulerunt. honorifice susceptisunt
Imperator iunio mense ad ingulheim uillam uenit. ibiq peraliquod dies placitum
habuit. In quo cumdefiliis suis hlothario ecpippino cum exercitu ad martam his panicã
mittendis cumsilium inhiss&. et id quomodo fier& ordinass&. Missos etiam romani
pontificis qui primicerium actheophilactum nomen latorem quiadeum illo uenerant.
audita illorum legatione dimisiss&. aduillam franconofurd profectusest. Ibiq ali¬
quandiu moratus. uuormatiam uenit. atq inde theodonis uillam perrexit. De quo

Expanded text:
terminos Pannoniae superioris inpune vastasset, honoribus, quos habebat, privatus terminos Pannoniae superioris inpune vastasset, honoribus, quos habebat, privatus et marca, quam solus tenebat, inter quattuor comites divisa est. Halitgarius Camaracensis episcopus et Ansfridus abba monasterii Nonantulae Constantinopolim missi et a Michahele imperatore, sicut ipsi inde reversi retulerunt, honorifice suscepti sunt. Imperator Iunio mense ad Ingilinheim villam venit ibique per aliquot dies placitum habuit; in quo cum de filiis suis Hlothario et Pippino cum exercitu ad marcam Hispanicam mittendis consilium inisset et, id quomodo fieret, ordinasset, missos etiam Romani pontificis Quirinum primicerium ac Theofilactum nomenclatorem, qui ad eum illo venerant, audita illorum legatione dimisisset, ad villam Franconofurd profectus est. Ibique aliquandiu moratus Wormatiam venit atque inde Theodonis villam perrexit; de quo
Abbreviated transcription (Latin):
mensem inpontificatum compleuit. Quode functo. gregorius pręsbiter tituli sc̃i
marcelli electus. sed non prius ordinatus est. quam legatus imperatoris romam uenit.
etelectionem populi qualis ess& examinauit. Legati micha helis imperatoris decons¬
tantinopoli adimperatorem quasi propter foedus confirmandum missi. septembrio
mense conpendium uenerunt. Quos ille benigne receptos. etaudiuit aȩtabsoluit.
Corpora beatissimorum xp̃i martyrum martellini et petri deroma sublata. et
octobriomense infranciam translata. et ibi multis signis atq uirtutibus clarificata sur¬
mense februario factusest. in quo cumdemultis aliis causis. tum pręcipuȩ dehis
quȩ in marca hispania contigerunt ratio habita. edlegati quiexercitui prȩ erant
culpabiles inuenti. etiuxtameritasua honorum amissione multatisunt. Simili¬
ter etbaldricus duxforo ulensis cum propter eius ignauiam bulgarorum exercitus

Expanded text:
mensem in pontificatu complevit, quo defuncto, Gregorius presbiter tituli sancti mensem in pontificatu complevit, quo defuncto, Gregorius presbiter tituli sancti Marci electus, sed non prius ordinatus est, quam legatus imperatoris Romam venit, et electionem populi, qualis esset, examinavit. Legati Michahelis imperatoris de Constantinopoli ad imperatmense Conpendium venerunt; quos ille ibi benigne receptos et audivit et absolvit. Corpora beatissimorum Christi martyrum Marcellini et Petri de Roma sublata et Octobrio mense in Franciam translata et ibi multis signis atque virtutibus clarificata sumense Februario factus est; in quo cum de multis aliis causis tum praecipue de his, quae in marca Hispanica contigerunt, ratio habita et legati, qui exercitui praeerant, culpabiles inventi et iuxta merita sua honorum amissione multati sunt. Similiter et Baldricus dux Foroiuliensis, cum propter eius ignaviam Bulgarorum exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
imperator autem duobus conuentus habitis. uno apud niumagam propterfalsas
horici filii godefridi regis danorum pollicitationes quibus se illo ad imperatoris
prȩsentiam futurum promiserat. Aterum apud compendium. inquo etannualia
dona suscepit Ethis qui ad martam hispanicam mittendi erant. quiduel quali¬
ter agere deberent imperauit. Ipse autem conpendium etcarisiacum. cȩteraq his
uitina palatia usq ad hiberni temporis initium conuersatus est. Interea reges da¬
norum filii uidelic& godefridi. herioldum de consortio regni eicientes nordmannorũ
finibus excedere conpulerunt. Bulgari quoq sc lauos inpannonra sedentes missa
perdrauum nauali exercitu ferro etigni uastauerunt. et expulsis eorum ducibus
bulgaricos supereos rectores constituerunt. Eugenius pappa mense augusto deces¬
sit: Incuius locum ualentinus diaconus aromanis ecelectus etordinatus. uix unũ

Expanded text:
Imperator autem, duobus conventibus habitis, uno apud Niumagum propter falsas Imperator autem, duobus conventibus habitis, uno apud Niumagum propter falsas Hohrici, filii Godofrini regis Danorum, pollicitationes, quibus se illo ad imperatoris praesentiam venturum promiserat, altero apud Compendium, in quo et annualia dona suscepit, et his qui ad marcam Hispanicam mittendi erant, quid vel qualiter agere deberent, imperavit, ipse inter Compendium et Carisiacum ceteraque his vicina palatia usque ad hiberni temporis initium conversatus est. Interea reges Danorum, filii videlicet Godofridi, Herioldum de consortio regni eicientes, Nordmannorum finibus excedere compulerunt. Bulgari quoque Sclavos in Pannonia sedentes, misso per Dravum navali exercitu, ferro et igni vastaverunt, et expulsis eorum ducibus, Bulgaricos super eos rectores constituerunt. Eugenius papa mense Augusto decessit, in cuius locum Valentinus diaconus a Romanis et electus, et ordinatus, vix unum
Abbreviated transcription (Latin):
man adauxilium aioniferendum missus cęsar augustam uenisse nuntiatur. Su¬
pra quem abumaruan regis propinquus dux constitutus ex persuasionibus aizonis
haud dubiam sibi uictoriam pollicebatur. Contraquem imperator filium suum pr¬
pinum aquitaniae regem cum in modicis francorum copiis mittens. regnisui ter¬
minos tueri prȩcepit. Quod ita factum ess&. nisiducum desidia quos francorum
exercitui praefecerat tardius quamrerum necessitas postulabat. is quem ducebars
ad marcam ueniss& exercitus. Quȩtarditas in tantum noxia fuit. utabumar uan
uastatis bartinonensium acgerundensium agris uillisq incensis. cunctis etiam extra
urbes inuenerat direptis. cum in colomi exercitu caesar augustam superius reciper&.
quam a nr̃o exercitu ueluideri potuiss& huius cladis pręsagia creditesunt uisae
multoties in caelo acies. etille terribilis nocturnȩ coruscationis inaere discursus

Expanded text:
man ad auxilium Aizoni ferendum missus Caesaraugustam venisse nunciatur, suman ad auxilium Aizoni ferendum missus Caesaraugustam venisse nunciatur, supra quem, Abumarvan, regis propinquus, dux constitutus, ex persuasionibus Aizonis haud dubiam sibi victoriam pollicebatur. Contra quem imperator filium suum Pippinum, Aquitaniae regem, cum inmodicis Francorum copiis mittens, regni sui terminos tueri praecepit. Quod ita factum esset, ni ducum desidia quos Francorum exercitui praefecerat, tardius quam rerum necessitas postulabat, is quem ducebant ad marcam venisset exercitus. Quae tarditas in tantum noxia fuit, ut Abumarvan, vastatis Barcinonensium ac Gerundensium agris villisque incensis, cunctis etiam quae extra urbes invenerat direptis, cum incolomi exercitu Caesaraugustam se prius reciperet, quam a nostro exercitu vel videri potuisset. Huius cladis praesagia credita sunt visae multoties in coelo acies, et ille terribilis nocturnae coruscationis in aere discursus.
Abbreviated transcription (Latin):
misit. Antequorum aduentum aito saracenorum auxilio fretus. multa eiusdem limitis
custodibus aduersa intulit. eosq assiduis incursionibus intantum fatigauit. utquidã illorũ
relictis quȩ tuere debebant castellis recederent. Defecit adeum etfilius berani nomine
uiullemusidus. nec non etalii conplures nouarum rerum gentilitia leuitate cupidi. Iunctiq
saracenis acmauris. ceritamam etualensem rapinis atq incendiis cotidie infestabant. Cum¬
q. ad sedandos acmitigandos gothorum atq his paniorum in illis finibus habitantium animos
helisachar abbas cumaliis abimperatore missus multa etpriora industria et sotiorum consi¬
lio prudenter adminis trass&. Bernhardus quoq barcinone comes. aizonis insidus eteorũ
quiadeum defecerant calliditati acfraudulentis machinationibus pertinascissime resister&
atq eorum temerarios conatus irritos efficer&. exercitus agere saracenorum. abdira¬

Expanded text:
misit. Ante quorum adventum Aizo Sarracenorum auxilio fretus multa eiusdem limitis misit. Ante quorum adventum Aizo Sarracenorum auxilio fretus multa eiusdem limitis custodibus adversa intulit eosque assiduis incursirelictis quae tueri debebant castellis, recederent. Defecit ad eum et filius Berani, nomine Willemundus, nec non et alii conplures novarum rerum gentilicia levitate cupidi, iunctique Sarracenis ac Mauris Ceritaniam et Vallensem rapinis atque incendiis cotidie infestabant. Cumque ad sedandos ac mitigandos Gothorum atque Hispanorum in illis finibus habitantium animos Helisachar abbas cum aliis ab imperatore missus, multa et propria industria et sociorum consilio prudenter administrasset Bernhardus quoque, Barcinonae comes, Aizonis insidiis et eorum qui ad eum defecerant calliditati ac fraudulentis machinationibus pertinacissime resisteret, atque eorum temerarios conatus irritos efficeret, exercitus a rege Sarracenorum Abdira
Abbreviated transcription (Latin):
di collocauit. Ubi dum adhuc inhumata in loculo in quo ablata fuerant. iuxta tumulum
sc̃i medardi iacerent. tanta signorum acprodigiorũ multitudo claruit. tantauirtutum
uis in omnigenere sanitatum perdiuinã gratiam in nomine eiusdem beatissimi martyri
enituit. utanullo mortalium eorumdem miraculorũ. autnumerus conpse hendi. aut
uarietas uerbis ualeat enuntiari. Quorum quędam tanti stuporis esse narrantur. ut
humanȩ inbecillitatis fidem excederent. nisi certum e&̃ dnm nr̃m ihm̃ xp̃m ꝓquo idem bea¬
tisimus martyr passus esse dinoscitur. omnia quȩuult facere posse perdiuinam omnipo¬
tentiam. in qua illiomĩs creatura in caelo etinterra subiectaest¬
NNO ab incarnationednĩ dccc xXxUii. Imperator eligasarum prȩsbiterum etabbatem
ectumeo hildibrandũ atq donatum comites. ad motus hispanicȩ marcȩ componendos

Expanded text:
di collocavit. Ubi dum adhuc inhumata in loculo, in quo adlata fuerant, iuxta tumulum di collocavit. Ubi dum adhuc inhumata in loculo, in quo adlata fuerant, iuxta tumulum sancti Medardi iacerent, tanta signorum ac prodigiorum multitudo claruit, tanta virtutum vis in omni genere sanitatum per divinam gratiam in nomine eiusdem beatissimi martyris enituit, ut a nullo mortalium eorundem miraculorum aut numerus conprehendi aut varietas verbis valeat enuntiari. Quorum quaedam tanti stuporis esse narrantur, ut humanae inbecillitatis fidem excederent, nisi certum esset, dominum nostrum Iesum Christum, pro quo idem beatissimus martyr passus esse dinoscitur, omnia, quae vult, facere posse per divinam omnipotentiam, in qua illi omnis creatura in caelo et in terra subiecta est. 827. DCCCXXVII. Imperator Helisachar presbyterum et abbatem et cum eo Hildibrandum atque Donatum comites ad motus Hispanicae marcae componendos