comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenit᷑. quo ͦ nec animal nͨ corpꝰ
attingit/ nec potest tuiquã siñ
scientia et unrtute. roest sine di
cognitione ac iusticia ꝓuenire.
cuiꝰ appetitio ꝙͣ recta ꝙͣ uerasit
ipsa uite hec ł e cͤupiditas ĩdicat.
que licet sit tẽporalis et labore
plenissima. expetit᷑ tam̃ ab oĩb
et optaf᷑. hanc enĩ tã senes ꝙ̃ i
puen.tã reges ꝙͣ infiemi. ta
deniq sapientes ꝙͣ stulti cupi¬
unt tantiest ut anaxagore uisũ
ẽ cõtẽplatio celi ac lucis illiun
ut quascñq miẜias libeat susti¬
nere. Cũ gͥ hec laboriosa breuis
cetoꝵ animantiũ ꝯsensu magͣ

Expanded text:
uenitur, quia nec aliut animal nec corpus adtingit nec potest cuiquam sine scientia et uirtute id est sine dei cognitione ac iustitia prouenire. cuius adpetitio quam recta, quam uera sit, ipsa uitae huiusce cupiditas indicat, quae licet sit temporalis et labore plenissima, expetitur tamen ab omnibus et optatur: hanc enim tam senes quam pueri, tam reges quam infimi, tam denique sapientes quam stulti cupiunt. tanti est, ut Anaxagorae uisum est, contemplatio caeli ac lucis ipsius, ut quascumque miserias libeat sustinere. cum igitur laboriosa haec et ceterarum animantium consensu mag
Abbreviated transcription (Latin):
que inusũ hoĩs molitus ẽdeus⁊
ip̃m hominẽ sexto die ultimum
fecit. eũq induxit in hunc mũ¬
dũ. tãquã intomũ is̃ diligenter
instructã: Ita nune sexto die ma¬
gno uerus homo uerbo dei fingit᷑.
ro e sc̃s popłs doctrina et p̃ceptis
dei adiustitiã figurat. Et sĩc tune
mortalisatq imꝑfectus eterra
fictus ẽ. ut mille annis inhoc
mundouiueret. itanunc ex hoc
t̾restri secło ꝑfectus homofingit᷑.
ut uiuificatus a deo in hoc eode
munto ꝑannos nulle dominef.
Quomͦ aũt cõsũmatio futura sit.
et qualis exitus humanis reb
impendeat. si quis diuinas licte¬
ras fuerit scrutatus inueniet. ⁊
cũ celestib uoceffinẽ rerĩi ⁊ ocea¬
sum. Post breue tp̃s annuntiant
desenbentes quasi fatigati et dila¬
bentis iniurdi ultimã senectutẽ
que uoa ꝓpħ̃is et uatib futura
ẽe dicant priusꝙͣ suꝑueniat ex¬
trema illa cõclusio. collecta ex õi¬
b et coaceruata subnectani.

Expanded text:
quae in usum hominis molitus est deus quae in usum hominis molitus est deus ipsum hominem sexto die ultimum fecit eumque induxit in hunc mundum tamquam in domum iam diligenter instructam, ita nunc sexto die magno uerus homo uerbo dei fingitur, id est sanctus populus doctrina et praeceptis dei ad iustitiam figuratur. et sicut tunc mortalis atque inperfectus e terra fictus est, ut mille annis in hoc mundo uiueret, ita nunc ex hoc terrestri saeculo perfectus homo fingitur, ut uiuificatus a deo in hoc eodem mundo per annos mille dominetur. quomodo autem consummatio futura sit et qualis exitus humanis rebus inpendeat, si quis diuinas litteras fuerit scrutatus, inueniet. scum caelestibus uoces finem rerum et occasum post breue tempus adnuntiant describentes quasi fatigati et dilabentis mundi ultimam senectutem. quae uero a prophetis et uatibus futura esse dicantur, priusquam superueniat extrema illa conclusio, collecta ex omnibus et coaceruata subnectam.
Abbreviated transcription (Latin):
dei mille annoꝵ circulo t̾minat᷑
sicut indicat ꝓpha qui dicit. Ant
dies unꝰ. et utͣ ds sex illos dies in
tantis reb fabricandis laborauit
ita ita religio eiꝰ et uertas in his sex
nulib annoꝵ laboret necesse ẽ ma¬
litia p̾ualente atq dominantes et
rirsus qm̃ ꝑfectis oꝑib requieuit
die septimo. eũq benedixit. necesse
ẽ ut infine sexti nillesimi anni ma¬
litia omiĩs aboleat᷑ eterra. et regnet
ꝑãnos mille iustitia. sitq tranqͥlli¬
tas et requies a laboribi: quos nu̾¬
dus iã diu spessus ẽ. Terũ quatenꝰ
ro eueniat ordine su o explicabose¬
re diximꝰ minora et exigua magͦm̃
figuras et p̾mostrationes ẽẽ. etͣ
hunc diẽ nr̃m qui ortusolis ocor¬
suq finit᷑ diei magni speciẽ gerere
quẽ circuitꝰ annoꝵ mille det̾mĩat.
Eodẽ mͦetiã figuratio t̾reni hoĩs
celestis popłi p̃ferebat inposterũ
fictionẽ. Lam sicut ꝑfectis oĩb

Expanded text:
dei mille annorum circulo terminatur, dei mille annorum circulo terminatur, sicut indicat propheta, qui dicit: ante dies unus. et sicut deus sex illos dies in tantis rebus fabricandis laborauit, ita et religio eius et ueritas in his sex milibus annorum laboret necesse est, malitia praeualente atque dominante. et rursus quoniam perfectis operibus requieuit die septimo eumque benedixit, necesse est ut in fine sexti millesimi anni malitia omnis aboleatur e terra et regnet per annos mille iustitia sitque tranquillitas et requies a laboribus quos mundus iam diu perfert. uerum quatenus id eueniat, ordine suo explicabo. saepe diximus minora et exigua magnorum figuras et praemonstrationes esse, ut hunc diem nostrum, qui ortu solis occasuque finitur, diei magni speciem gerere, quem circuitus annorum mille determinat. eodem modo etiam figuratio terreni hominis caelestis populi praeferebat in posterum fictionem. nam sicut perfectis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
secłoꝵ milia enumeran ͭ nõdũ
sextũ millesimũ annũ ẽẽ cõclu¬
sum. quo numero expleto cõsii¬
mationẽ fieri necesse ẽ.et huma¬
narũ rerũ statũ in meliꝰ reforia¬
ri. Cuiꝰ rei arguñttũ priꝰ enarran¬
dũ est. quo ratio eluceat. Mũdũ
deus et hoc rem̃ nature ad mira¬
bile opus.sieut archauis sacre
scripture cõtinef᷑. Sex dieru¬
spatio cõsumauit. dieniq septi¬
nũ quo aboꝑibsuis requieue¬
rat sauxit.:Hie ẽ aũt dres sabta¬
ti.qui lingua hebreoꝵ umẽõ
nom̃ accepit. Tirce septẽnariꝰ
numerus legitimꝰ ac plenꝰ est. ⁊¬
Nam et dies septẽ sunt. quib
ꝑ uicẽ reuolitis orbes cõficiunt᷑
annoꝵ. et septẽstelle que non
occrount et septẽ sydera que uo¬
cant᷑ eirantia. quoꝵ dispares cũ¬
sus et inequabiles motus reñi
ac tẽpoꝵ uarietates efficere credũ¬
tur. Ergo qm̃ sex dieb cuncta d̾i
rũ sex nulia manere in hoc statu
iundũ necesfeẽ /dies eñi magnꝰ

Expanded text:
saeculorum millia enumerant, nondum sextum millesimum annum esse conclusum: quo numero expleto, consummationem fieri necesse est, et humanarum rerum statum in melius reformari: cuius rei argumentum prius enarrandum est, quo ratio eluceat. Mundum deus et hoc rerum naturae admirabile opus, sicut arcanis sacrae scripturae continetur, sex dieruspatio consummauit diemque septimum, quo ab operibus suis requieuerat, sanxit. hic est autem dies sabbati, qui lingua Hebraeorum a numero nomen accepit, unde septenarius numerus legitimus ac plenus est. nam et dies septem sunt quibus per uicem reuolutis orbes conficiuntur annorum et septem stellae quae non occidunt et septem sidera quae uocantur errantia, quosus, et inaequabiles motus, rerum ac temporum varietates efficere creduntur. ergo quoniam sex diebus cuncta dei rum sex milia manere in hoc statu mundum necesse est. dies enim magnus
Abbreviated transcription (Latin):
Nullũ noniẽ abestsi sit pruden¬
tia nosce. .os faciuꝰ fortuna
deam celoq locamiꝰ. Sultitia
gͥ et enor et cecitas: et ut cicẽo
ait ignoratio rerũ atq causa¬
rũi:nature atq fortune uoĩa
induxit. s ut adusariũ suũ
nesciunt. sic nec uirtutẽ qͥdẽ
sciunt. cuiꝰ scientia ab adu̾san
notione descendit. Que si cou¬
iuncta ẽ cũ sapientia. uelut ⁊
ip̃i dicunt eadẽ ip̃a sapientia
ẽ ignorent necesse ẽ inquibus
reb sita sit. Nemo potest ueris
arus instrui si hostemstquẽ
fuerit armandus ignorat. nec
adu̾sariũ uincere. qui in dimi¬
cando ño hostẽ uerũ s umbrã
petit. Prost̾nef eñi. qui alio in¬
tentus: uenientẽ uitalibsuiᷤᷤ ictũ
hic tũ nec p̾uiderit ante nec ta¬
uerit.

Expanded text:
Nullum numen abest, si sit prudentia: sed nos Te facimus, Fortuna, deam, coeloque locamus. Stultitia igitur, et error, et caecitas, et, ut Cicero ait, ignoratio rerum atque causarum, Naturae ac Fortunae nomina induxit. Sed ut adversarium suum nesciunt: sic nec virtutem quidem sciunt, cujus scientia ab adversarii notione descendit. Quae si conjuncta est cum sapientia, vel, ut ipsi dicunt, eadem ipsa sapientia est, ignorent necesse est in quibus rebus sita sit. Nemo enim potest veris armis instrui, si hostem contra quem fuerit armandus, ignorat; nec adversarium vincere, qui in dimicando non hostem verum, sed umbram petit. Prosternetur enim, qui alio intentus, venientem vitalibus suis ictum nec praeviderit ante, nec caverit.
Abbreviated transcription (Latin):
idem ipsi auctores p̾sentia sua
faciunt ut uera esse credantur.
ta hominũ credulitatẽ. menda¬
tia diuinitate deludunt. ꝙͦ ilł
uerũ aꝑire nõ expedit: Hiͥ sunt
qui fingere ymagines et simula¬
era docuerunt. qui ut hominũ
m̃tes a cultu uendei eu̾terent.

Expanded text:
idem ipsi auctores praesentia sua faciunt ut uera esse credantur: ita hominum credulitatem mentita diuinitate deludunt, quod illis uerum aperire non expedit. ht sunt qm nngere imagines et simulacra docuerunt, qui ut hominum mentes a cultu ueri dei a.uerterent
Abbreviated transcription (Latin):
Oruminuenta ẽ astrologia
et auruspicima auguratõ.
et ip̃a que dicunt᷑ oracula et ni¬
gromantia et ars magica. et ⁊¬
quicquro p̃terea malorũ exerdẽt
homines uł palã uł occulte que
omũa pse falsa sunt. ut si billa en¬

Expanded text:
orum inventa sunt astrologia, et aruspicina, et auguratio, et ipsa quae dicuntur oracula, et necromantia, et ars magica, et quiquid praeterea malorum exercent homines, vel palam, vel occulte. Quae omnia per se falsa sunt, ut Sibylla Er
Abbreviated transcription (Latin):
am tãq cõtẽptã putas: ut ni¬
chil possit nichilq habeat iuse¬
se ꝙͦ ad custodia siu ualeat. S
uitelicet qui sacram̃tũ homĩs
iguorant. Ideoq ad hanc tẽpo¬
ralem uitã referunt omĩa:⁊ qͣn¬
tasit uis iustitie scire ñõ posst̃.
Nam et cũ de iurtute disputãt
miẜ̾iis ẽẽ plenissiniã. tam̃ expe¬
tendã ẽẽ aiunt sua causaleius
eñi p̃mia que sũt et̾ua et ĩmor¬
talia. nullo mͦ uident.sic reb
om̃ib ad hanc p̾sentẽ iutã rela¬
tis. iurtut ẽ plane adstultitiã
redigunt siquidẽ tantos huiꝰ
uite labores frustra et inanit
suscipit. s hec alio loco pleniꝰ.
Inteñ de iustitia ut cepimꝰ cuiꝰ
tanta uis ẽ: ut cũ oculos ĩcelũ
sustulerit adeomereat᷑ omĩa.

Expanded text:
am tamque contemptam deo putas, ut niam tamque contemptam deo putas, ut nihil possit nihilque habeat in sese quod ad custodiam sui ualeat? sed uidelicet qui sacramentum hominis ignorant ideoque ad hanc temporalem uitam referunt omnia, quanta sit uis iustitiae scire non possunt. nam et cum de uirtute disputant, is esse plenissimam, tamen expetendam esse aiunt sua causa: eius enim praemia, quae sunt aeterna et inmortalia, nullo modo uident. sic rebus omnibus ad hanc praesentem uitam relatis uirtutem plane ad stultitiam redigunt, siquidem tantos huius uitae labores frustra et inaniter suscipit sed haec alio loco plenius, interim de iustitia, ut coepimus: cuius tanta uis est, ut cum oculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ utrũ ne iustitia fedus aliqd
habere cũ stultitia possit Iustus
inquit si aut eqũ sautio aut
tabulã naufrago ño a deme
rit: ut ip̃e anunã suã liberet
stultus ẽ. Primũ om̃iũ nego
ullo mͦ fieri posse: ut hominiqͥ
quidẽ uere iustus sit: eimodi
casus eueniat / quia iustus ⁊¬
neq cuiquã nato inimicus
ẽ. neq quicquã omĩno appe¬
tit alienũ cur eñ nauiget. aut
quid petat ex aliena t̾ra. cui
sufficit su a. Cur aũt belligẽt.
ac sealienis furorib misceat.
incuiꝰ animo pax cũ hominibꝰ
ppetua u̾sãt᷑ scilicet pegrinis ⁊¬
mercib aut humano sanguine
delectabif᷑. quinec lucrũ sciat
appetere cui sufficit uictus. et
nõ mͦ ip̃e cecle facere. s int̾ eẽ fa¬
cientib ac spectare ducat ne¬
fas: S omitto ista qui fieri po¬
test ut uł muitus adhec sub¬
eunda cogat᷑ a deo negͦ iusticiã
ofuriuł potiꝰ ocarneadeᷤᷤ cuiꝰ ẽ illa
omĩs oĩo tã in ane tã suꝑuacu¬

Expanded text:
ergo, utrumne justitia foedus aliquod ergo, utrumne justitia foedus aliquod habere cum stultitia possit. Justus, inquit, si aut equum saucio, aut tabulam rit, ut ipse animam suam liberet, stultus est. primum omnium nego ullo modo fieri posse ut homini, qui quidem uere iustus sit, eiusmodi casus eueniat, quia iustus neque cuiquam nato inimicus est neque quicquam omnino adpetit alienum. cur enim nauiget aut quid petat ex aliena terra cui sufficiat sua? cur autem belligeret ac se alienis furoribus misceat in cuius animo pax cum hominibus perpetua uerseturr scilicet peregrinis mercibus aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat adpetere, cui sufficiat uictus, et non modo ipse caedem facere, sed interesse facientibus ac spectare ducat nefas. sed omitto ista, quoniam fieri potest ut uel inuitus ad haec subeunda cogatur. adeone ergo iustitiam, 0 Furi uel potius 0 Carneade, cuius est illa omnis oratio, tam inanem, tam superuacu
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ toctrina iuuisset. itaq
opus illoꝵ mane atq uiuti¬
le iacuit:nec cuiquã hõiu
ꝑsuadere potuerunt. ut eoꝵ
p̃scripto uiueret. quia funda¬
mentũ a celo discipliua illa
nõ habuit. Nr̃m opus cer¬
tius sit necesse ẽ. quod deus
docuit. illi eñi depingebãt.
u̾bis et ymaginabantur iu¬
stitiã que incõspectu nõ erat.
nec presentib exemplis con¬
firmare poterant que assere¬
bant Responderi en posset ab
audientib nõ posse ita uiui
sicut illi sua disputatione pre¬
scribent a deo ut nulli adhuc
extiterint qui io genꝰ uite se
ueraẽe que a nobdicuntur
ostendimꝰ sensit gͥ carneades
que sit natira iustitie. nisi qd
eñ uere existimauit eũ stultũ
ẽẽ qui iustus ẽ. s cũ sciret non
ẽẽ / et rationẽ tam̃ curita ui¬
deref᷑ nõ cõp̾henderet. uoluit
ostendere latere inabdito uen¬
tatẽ ut decretũ discipline sue⁊
tueref᷑. cuiꝰ sũma sententia est
nichil peipi posse.Tideamus.

Expanded text:
rerum doctrina iuuisset. itaque rerum doctrina iuuisset. itaque opus illorum inane atque inutile iacuit nec cuiquam hominum persuadere potuerunt ut eorum praescripto uiueret, quia fundamentum a caelo disciplina illa non habuit. nostrum opus certius sit necesse est, quos deus docuit. illi enim depingebant uerbis et imaginabantur iustitiam quae in conspectu non erat, nec praesentibus exemplis confirmare poterant quae adserebant. responderi enim posset ab audientibus non posse ita uiui, sicut illi sua disputatione praescriberent, adeo ut nulli adhuc extiterint qui id genus uitae suera esse quae a nobis dicuntur ostendimus. sensit igitur Carneades quae sit natura iustitiae, nisi quod enim uere existimauit eum stultum esse qui iustus est, sed cum sciret non esse et rationem tamen cur ita uideretur non conprehenderet, uoluit ostendere latere in abdito ueritatem, ut decretum disciplinae suae tueretur, cuius summa sententia est nihil percipi posse. uideamus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊lod adpresentẽ dispu¬
tationẽ ꝑtinebat. ostẽ¬
di quomͦ iustitia.similitiroi¬
nẽ stultitie gerat. ut appare¬
at ño sine causa decipieos qͥ
putant nr̃e religionis hoĩes
stultos ẽe quitalia facere iu¬
deãf qualia ille ꝓposuitilẽ
maius a me exigi sentio. ut
ostendã quare iustitiã deus
stultitie spetie cõuolutã ex
oculis hominũ uoluerit au¬
ferre. si prius furio respondero.
quia parũ plene respondit
lelius. qui ꝓfectolicet sapiẽs
fuerit ut uocabat̾. patrocina¬
ri tam̃ uere iustitie nullo mͦ
poterat. quiꝰ caput ip̃m fõtẽ¬
q iustitie nõ tenebat. Nobis
aũt facilior est ista defensior
quib celesti beneficio famili¬
aris ẽ ac penitus nota iustitia.
quiq illã ñõ noĩe s re nouimꝰ
Nam plato et anstotiles ho¬
nesta quidẽ uoliuitate iusti¬
tiã defendere cupiuerunt effe¬
cissentq aliquid. si conatus
eoꝵ bonos. si eloquentiã si uͥ¬
tutẽ ingenii diuinaꝵ quoꝗ

Expanded text:
Quod ad praesentem disputationem pertinebat, ostendi quomodo justitia similitudinem stultitiae gerat; ut appareat non sine causa decipi eos, qui putant, nostrae religionis homines stultos esse, qui talia facere videantur, qualia ille proposuit. Nunc majus a me exigi sentio; ut ostendam, quare justitiam Deus stultitiae specie convolutam, ex oculis hominum voluerit auferre, si prius Furio respondero, quia parum plene respondit Laelius: qui profecto licet sapiens fuerit, ut vocabatur, patrocinari tamen verae justitiae nullo modo poterat, qui caput ipsum fontemque justitiae non tenebat. Nobis autem facilior est ista defensio, quibus coelesti beneficio familiaris est ac penitus nota justitia, quique illam non nomine, sed re, novimus. Nam Plato et Aristoteles honesta quidem voluntate justitiam defendere cupierunt, effecissentque aliquid, si conatus  bonos, si eloquentiam, si uirtutem ingenii diuinarum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatẽ meã in manꝰ iuimi¬
corueius. Pacta ẽ hereditas⁊
mea mͥ sicut leo in silua. dedit
ip̃a suꝑ me uocẽ suã: ideo odi¬
ui eam. Cum sit hereditas eiꝰ
celeste regnũ: nõ utiq ip̃am⁊
hereditatẽ se dicit odisse. sed
heredes qui aduersus eũ ingra¬
ti et impii extiterunt. Facta ẽ
inquit mͥ hereditas mea sicut
leo. Idẽ preda et deuoratio fc̃s
sum heredib mĩs: quime in¬
molauerunt sieut pecus. dedit
suꝑ me uocẽ suã: roẽ sententias
aduersus me mortis crucisq di¬
xerunt. Nam quod suꝑus ait
Cõsumaturũ se domui irda te¬
stam̃tũ nouũ ostendit uetus
fore. Domũ aũt iuda et isrłñ
utiq urteos significat quos ab¬
dicauit ẜ nos qui abeo cõuocati
exgentib in illoꝵ locũ adopti¬
onẽ successimꝰ et appella m̃ filii
iuteoꝵ. qd̾ declarat sibilla cũ¬

Expanded text:
hereditatem meam in manus inimicorum eius. facta est hereditas mea mihi sicut leo in silua, dedit ipsa super me uocem suam, idcirco odiui eam. cum sit hereditas eius caeleste regnum, non utique ipsam hereditatem se dicit odisse, sed heredes, qui aduersus eum ingrati et inpii extiterunt. facta est inquit hereditas mea mihi sicut leo, id est praeda et deuoratio factus sum heredibus meis, qui me immolauerunt sicut pecus. dedit super me uocem suam, id est sententias aduersus me mortis crucisque dixerunt. nam quod superius ait consummaturum se domui Iuda testamentum nouum, ostendit uetus fore. domum autem Iuda et Israhel non utique Iudaeos significat, quos abdicauit, sed nos, qui ab eo conuocati ex gentibus in illorum locum adoptione successimus et appellamur filii Iudaeorum: quod declarat Sibylla, cu
Abbreviated transcription (Latin):
Rofectus gͦ ingalileam.
noluit enĩse iudeis ostẽ¬
dere. ne atduceret eos ĩpenitẽ¬
tiam atq impios resanaret.
Discipulis iteñ congregatis
scripture sc̃e. licteras idest
ꝓphaꝵ archana patefecit: q̃
antequã pateref᷑ ꝑspici
nullo mpoterant. quia ip̃m
passionẽq eiꝰ annuntiabãt.
Idcuco moyses et itemipsi
ipłx legẽ que iudeis dataẽ.
testam̃tũ uocant. quia ni¬
si testator mortuus fuerit:
nec ꝯfirmari testam̃tũ potest.
nec sciri quid iueo scriptaͣm
sit. quiaclausum et obsigna
idest reuelari et intellegit
mistersu dei nõ potuisset. Ue¬
rumscriptura omĩs induo
testam̃ta diuisaẽ. Illud de qd̾
aduentũ passionẽq xp̃i ante
testam̃tũ nominant᷑. Iudei ũo¬
uetere utunt᷑.nos nouo. S
tam̃ diuersanõ sunt: qr nouũ
ueteris adimpletio ẽ. et ĩutro¬
q. itẽ testator ẽ xp̃s. qui pro
nob̾ morte suscepta nos here¬
desregni et̾ni facit. abdicato et
exheredato ppło iuteoꝵ sicut

Expanded text:
rofectus ergo in Galilaeam — noluit enim se Iudaeis ostendere, ne adduceret eos in paenitentiam atque inpios resanaret —, discipulis iterum congregatis scripturae sanctae litteras id e-t prophetarum arcana patefecit. quae antequam pateretur perspici nullo modo poterant. quia ipsum passionemque eius adnuntiabant. idcirco Moyses et idem ipsi prophetae legem quae Iudaeis data est testamentum uocant, quia nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari testamentum potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatid est reuelari et intellegi mysterium dei non potuisset uerum scriptura omnis in duo testamenta diuisa est illut quod aduentum passionemque Christi antectestamentum nominatur. Iudaei uetere utuntur, nos nouo: sed tamen diuersa non sunt, quia nouum ueteris adinpletio est et in utroque idem testator est Christus, qui pro nobis morte suscepta nos heredes regni aeterni facit abdicato et exheredato populo Iudaeorum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
aũt futurũ ẽẽt idgenus. ysa¬
ias docet: apudquẽ pat̾ sũmꝰ
ad filiũ loquit᷑ dicens. Ego
dñs deus uocauite ĩ iusticiã:
et tenebo manũ tuã et cõfir¬
mabote et dedite ĩtestam̃to
generis mei ĩ lucẽ gentium
apire oculos cecoꝵ et ꝓluce
ex uinculis alligatos. et de do¬
mo carceris sedentes ĩ teneb̾s.
Cũgͥ nos antea tãquã cecia
tãquã carcerestultitie ĩclusi
sederemꝰ intenebris. ignorau¬
tes deũet ueritatẽ. illumina¬
ti abeosumꝰ qui nos testam̃to
suo adoptauit. et lib̾atos mal
iuncuł atq in lucẽsapientia
productos inhereditatẽ regni
celestis asciuiti¬

Expanded text:
autem futurum esset id genus, Esaias docet, apud quem pater summus ad filium loquitur dicens: ego dominus deus uocaui te in iustitiam, et tenebo manum tuam et confirmabo te, et dedi te in testamentum generis mei, in lucem gentium, aperire oculos caecorum, producere ex uinculis alligatos et de domo carceris sedentes in tenebris. cum igitur nos antea tamquam caeci et tamquam carcere stultitiae inclusi sederemus in tenebris ignorantes deum et ueritatem, inluminati ab eo sumus, qui nos testamento suo adoptauit et liberatos malis uinculis atque in lucem sapientiae productos in hereditatem regni caelestis adsciuit
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nus ẽ originẽ cepit. Anima
ĩquit etiã morbũ corporis sen¬
tit. et obliuionẽ sui patit᷑. et siẽ
egrescit. itactiã sepe sanat᷑. hoc
ẽ gͦ cur maxime iutus adhibẽ¬
dasit. ne ullo corporis dolore frã¬
gat᷑ et obliuuone sui nõ anima
s meus patiat᷑. que qm̃ certa
corporis regione cõsistit. cũ ea
ꝑt̾ẽ uis aliqua morbi uiciaue¬
rit moues loco. et quasi cõquas¬
sata sede sua emigrat. reditiura
scilicet eũ medela et sanitas do¬
miciliũ suũ reformauent. Nla
quia diuiuncta ẽ aĩa cũ corpore

Expanded text:
ernus est, originem cepit. Anima, inquit, etiam morbum corporis sentit, et oblivionem sui patitur, et sicut aegrescit, ita etiam saepe sanatur. Hoc est ergo, cur maxime virtus adhibenda sit, ne ullo corporis dolore frangatur, et oblivionem sui non anima, sed mens patiatur. Quae quoniam certa corporis regione consistit, cum eam partem vis aliqua morbi vitiaverit, movetur loco, et quasi conquassata, de sede sua emigrat, reditura scilicet, cum medela et sanitas domicilium suum reformaverit. Nam quia juncta est anima cum corpore
Abbreviated transcription (Latin):
gilis ac mortalis apparet ¶It̾o
gͥ uirtus et sapĩa necessariaẽ.
ut et meror quo cõtrahit᷑ ĩdig¬
na patiendo ac uidendo forti¬
tudine repellat᷑. et uoluptas
si careat uirtute si uoluptatibꝰ
dedita molliat᷑i mortifiͣ  t ob¬
noxia. qm̃ et uirtus ut docui¬
mus inmortalitatis ẽ fabrica¬
trix./ et uoluptas mortis. mõs
aũt sicut ostendi. nõ funditus
prinit ac delet. s et̾nis affieit
cruciatib. Nam in t̾rre prorsus

Expanded text:
gilis ac mortalis adparet. idcirco gilis ac mortalis adparet. idcirco igitur uirtus et sapientia necessaria est, ut et maeror, qui contrahitur indigna patiendo ac uidendo, fortitudine repellatur et uoluptas nam anima si careat uirtute, si uoluptatibus dedita molliatur, morti fiet obnoxia, quoniam et uirtus, ut docuimus, inmortalitatis est fabricatrix et uoluptas mortis. mors autem, sicut ostendi, non funditus perimit ac delet, sed aeternis afficit cruciatibus. nam interire p
Abbreviated transcription (Latin):
Aspellant᷑. Mens gͦ idẽ intelli¬
gentia uł auget uł minuitur ꝓ etate¬
Ipͥetate. Unina u̾o instatusuo
sẽꝑ ẽ. et ex quo tẽpore spirãdi
accipit facultatẽ. ea dẽ usq ad
ultinũ durat donec emissar
corporis claustro gosedesua
reuolet. Deinde ꝙͦ aĩa ꝙͣuis
a deo sit inspuata. tam̃ quia
tenebroso domicilio t̾rene cã¬
uis ĩclusa ẽ scĩam ño het que
ẽ diuinitatis. Airoit gacͣ di¬
scit om̃ia et sapĩam disceudo
et audiendo capit. et senectꝰ
ño minuit sapĩa.s auget/Si
tam̃ iuuenilis etas uirtite⁊
decursaẽ fisinimia senectus
fregerit m̃bra. nõ est aĩe uiciũ.
si iisus euanuit. si lingnator¬
puttisi auditus obsoͣrduit. s
corporis. At eñi memoria de¬
ficit. quid iuirũ si labentis do¬
micili ruina p̾mit᷑ menset
p̃t̾ita obliuiscit᷑. nõ alit̾ futu¬
ra diuinat quã si carcerẽ quo
cohibet᷑ effugerit. Teñĩ eade
ĩquit tolori et luctui obnoxia
ẽ. et ebrietate demͣtit. uñ fra¬

Expanded text:
s vocantur. Mens ergo, id est intelligentia, vel augetur, vel minuitur pro aetate. Anima in statu suo semper est, et ex quo tempore spirandi accipit facultatem, eadem usque ad ultimum durat, donec emissa corporis claustro, ad sedem suam revolet. Deinde quod anima, quamvis a Deo sit inspirata, tamen quia tenebroso domicilio terrenae carnis inclusa est, scientiam non habet, quae est diuinitatis. audit igitur ac discit omnia et sapientiam discendo et audiendo capit, et senectus non minuit sapientiam, sed auget, si tamen iuuenilis aetas uirtute decursa est, et si nimia senectus fregerit membra, non est animae uitium, si uisus euanuit, si lingua torpuit, si auditus obsurduit, sed corporis. at enim memoria deficit. quid mirum si labentis domicilii ruina premitur mens et praeterita obliuiscitur, non aliter futura diuina quam si carcerem quo cohibetur effugerit? uerum eadem inquit dolori et luctui obnoxia est et ebrietate dementit, unde fra
Abbreviated transcription (Latin):
queadinodũ dionisio deorum
spolia gestanti dii inmorale̾
gationẽ sic etiã uerri bonã qui¬
etẽ tribuisse urdeant. in quasa¬
crilegiis suis tranquille fruit
posset. Nam frenttib postea.
bellis ciuilib sub optentu dam¬
nationis ab om̃i piculo ac me¬
tu remotus. Aliorũ graues ⁊¬
casus et miẜabiles exitus au¬
diebat. et qui cecidisse solus z
uniu̾sis stantib uitebat᷑. is
ũo uniu̾sis cadentib stetitso¬
lus. donec illũ et opib sacule¬
gio partis et uita satiatũ acse¬
nectute ꝯfectũ ꝓscriptio triũ¬
uital auferret. eadẽ scilicet que
tulliũ uiolate dorũ maiestatiᷤᷤ
ultorẽ. Quin etiã felix in eo ip̃o
fuit. ꝙͦ ante suã mortẽ cruceliᷤᷤ¬
simũ exitũ sui accusatoris au¬
diuit. Diis urcelicet ꝓuiden¬
tib. ut sacrilegus ac predo il¬
le religionũsuaꝵ nõ ante mo¬
reret᷑. quã solatiũ de ultione ce

Expanded text:
quemadmodum Dionysio deorum quemadmodum Dionysio deorum spolia gestanti dii immortales ationem, sic etiam Verri bonam quietem tribuisse videantur, in qua sacrilegiis suis tranquille frui posset. Nam frementibus postea civilibus bellis, sub obtentu damnationis ab omni periculo et metu remotus, aliorum graves casus et miserabiles exitus audiebat, et qui cuniuersis stantibus uidebatur, is uero uniuersis cadentibus stetit solus, donec illum et opibus sacrilegio partis et uita satiatum ac senectute confectum proscriptio triumuiralis auferret, eadem scilicet quae Tullium uiolatae deorum maiestatis ultorem. quin etiam felix in eo ipso fuit, quod ante suam mortem crudelissimum exitum sui accusatoris audiuit, diis uidelicet prouidentibus ut sacrilegus ac praedo ille religionum suarum non ante moreretur quam solacium de ultione ce
Abbreviated transcription (Latin):
uerat ex archanis at lietustis
penetralib agaio ure ĩmissis
latronib ẜuis impime subla¬
taẽ. Idem uo cũ affiniaret se
a siculis ut causã ꝓuintie su¬
sciꝑet oratũ. hiͣs usus ẽ uerbis
se se iam ne d̾os quide insuis
urbib ad quos ꝯfugerent ha¬
bere. qd̾ eoꝵ simulatra sc̃issima
gaius ures ex delubris religi¬
osissimis sustulisset. Quasiuͦ
si ures ex urbib delubris que
sustulerat. de celo quoq sustu¬
lerat. Unde apparet istos deoa
q̃m materia de qua sunt fabͥ¬
cati. Nec ^ merito adte marce
tulli hotẽ ad hominẽsiculi
cõfugerũt. qm̃ triennio sunt ex¬
ꝑti deos illos nichil ualere ẽent
eñstultissimi. si adeos obrefẽ¬
dendas ĩ iurias hominũ ꝯfugis¬
sent qui gaio uri nec ꝓ se ipsis
rrati ẽẽ potuerunt. At eniure
oblec faciuora dannatus est.
no gͦ dii uirdicauerint s cice¬
roiis industria. qua uł defen¬
sores eiꝰ oppressit. uł gr̃e restitit.
fuit illa dãnatio s uacatio ut

Expanded text:
uerat, ex arcanis ac uetustis uerat, ex arcanis ac uetustis penetralibus a Gaio Verre inmissis latronibus semis inpune sublata est. idem uero cum adfirmaret se a Siculis ut causam pronmciae susciperet oratum, his usus est uerbis: sese ia.m ne deos quidem in suis urbibus ad quos confugerent habere, quod eorum simulacra sanctissima Gaius Verres ex delubris religiosissimis sustulisset: quasi uero si Verres ex urbibus delubrisque sustulerat, de caelo quoque sustulisset. unde apparet istos deos quam materiam de qua sint fabricati. nec inmerito ad te, Marce Tulli, hoc est ad hominem Siculi confugerunt, quoniam triennio sunt experti deos illos nihil ualere: essent enim stultissimi, si ad eos ob defendendas iniurias hominum confugissent, qui Gaio Verri nec pro se ipsis irati esse potuerunt. at enim Verres ob haec facinora damnatus est. non ergo du uindicauerunt, sed Ciceronis industria, qua uel defensores eius oppressit uel gratiae restitit. fuit illa damnatio, sed vacatio? ut
Abbreviated transcription (Latin):
cõparat᷑. nõ ne om̃em siciliã
cõpilauit sublatis deorum
simulacris ornam̃tisq fano¬
rum. Otiosũ est ꝑsequi singu¬
la: unũlibet cõmemorare.in
quo accusator om̃ib eloquẽ¬
tie uirib om̃ideniq conatu
uocis et corporis deplorauit.
De cerere uł catinensi ul hen¬
nensi. quarũ alterius tanta
fuit religio ut adire templi
eiꝰ secreta penetralia uiris ne¬
fas ẽẽt. Alterius antiquitaᷤᷤ
tanta ut om̃s historie loquã¬
tur ip̃am deã fruges ĩ henne
solo primũ repperisse filiamq
eiꝰ uirgnie ex eodẽ loco raptã
Ueniq grachanis teporib
turbata republica et seditio¬
nib et ostentis cũ reꝑtũ eẽt
ĩ carminib sybillinis antiqͥs¬
simã cererẽ debere placari. le¬
gati sunt exhnã missi. Hec
gͥ ceres uł religiosissima. qͣm
uitere marib ne adorandi ꝗ¬
dem gr̃a licebat. uł antissima
quã senatus popłusq roma¬
nus sacrificiis donisq placa¬

Expanded text:
comparat. Nonne omnem Siciliam comparat. Nonne omnem Siciliam compilavit, sublatis deorum simulacris, ornamentisqrum? otiosum est persequi singula, unum libet commemorare in quo accusator omnibus eloquentiae uiribus, omni denique conatu uocis et corporis deplorauit de Cerere uel Catinensi uel Hennensi: quarum alterius tanta fuit religio, ut adire templi eius secreta penetralia uiris nefas esset, alterius antiquitas tanta., ut omnes historiae loquantur ipsam deam fruges in Hennae solo primum repperisse filiamque eius uirginem ex eodem loco raptam. denique Gracchanis temporibus turbata. re publica. et seditionibus et ostentis cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antiquissimam Cererem debere placari, legati sunt Hennam missi. haec igitur Ceres uel religiosissima, quam uidere maribus ne adorandi qdem gratia licebat, uel antiquissima, quam senatus populusque Romanus sacrificiis donisque placa
Abbreviated transcription (Latin):
metu nesi deoꝵ in iuriã nõ uni¬
dicarint iiipos expectant pe¬
ne incredibili scilicet uanitate
qui nocituros sibi deos putent
ob aliena scelera. qui ip̃is aqͥ¬
b uiolati spoliatiq sunt perse¬
ip̃os nocere nichil potuerunt.
At eñĩ sepe ip̃i quoq in sacrile¬
gos undicauerunt potest io
uł casu accidisse ꝙͦ aliquãto
nõ semꝑ. s tam̃ pau lo post qͣm
ro acciterit ostendã. Nunc in¬
terim quero cur illa tot ac tan¬
ta sacrilegia indionisio non
uindicarnt: qui nõ furtim s
palam ludibrio deos habuit:
Curhunc tam potentẽ sacrile¬
gum atemplis. acerimomiis
ab ymaginib suis nõ arguer.s¬
curetia sacriss reb ablatis
prospe a iugauit ꝙ̃ ioco ipse
ne inquit comitib suis nau¬
fragiũ timͣtib qͣm ꝓspa sacri¬
legis nauigatio abip̃is dizs
immortalib tribuatur. s hic
fortasse a platone didicerat dos
nichil ẽẽ. quio .s ubes quẽ tul¬
lius accusator eiꝰ eidẽ dionisio
et falaridi et tyrãnis omib

Expanded text:
metu, ne si deorum injuriam non vindicaverint, ipsos expetant poenae; incredibili scilicet vanitate, qui nocituros sibi deos putent ob aliena scelera, qui ipsis, a quibus violati spoliatique sunt, per seipsos nihil nocere potuerunt. At enim saepe ipsi quoque in sacrilegos vindicaverunt: potest id uel casu accidisse, quod aliquando, non semper, sed tamen paulo post quomodo id acciderit ostendam. nunc interim quaero cur illi tot ac tanta sacrilegia in Dionysio non uindicauerint, qui non furtim, sed palam ludibrio deos habuit. cur hunc tam potentem sacrilegum a templis a caerimoniis ab imaginibus suis non arcuecur etiam sacris rebus ablatis prospere nauigauit? quod ioco ipse ne\' inquit comitibfragium timentibus quam prospera sacrilegis navigatio ab ipsis diis immortalibus tribuatur? Sed hic fortasse a Platone didicerat, deos nihil esse. Quid Caius Verres? quem Tullius, accusator ejus, eidem Dionysio, et Phalaridi, et tyrannis, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
stiterunt. nichil ceruentes aniro.
s adsensũ corporis eũcta referẽtes.
qui iuchilputabant ẽẽ nisii
qd̾ oculis cõtuebant᷑. et qͥa
urcebant aut bonis accidere
ad u̾sas aut malis ꝓsꝑa. fortu¬
ito geri oĩa crediterunt. ⁊ naͣ
mundũ nõ ꝓuidentia ꝯstitu¬
tũ. Hinc iã ꝓlapsi sunt adde¬
liram̃ta. que talẽ sententiam
necessario sequebant᷑. ꝙͦsie d̾s
et ĩcorporalis et ĩuisibilis ⁊ ef¬
nus. Ergo ño rdeirco interire
aĩam credibile ẽ. q nõ uidetur
postquã recessit a corpore / qm̃
sentiens ac iugens: qd̾ nõ ueni¬
at sub aspectu. At enĩ difficile
ẽ aĩo cõp̾hendere. quẽaomo¬
dũ uigeat sine corpore. ꝙͦ src̾o
ẽẽcredunt. qui si sunt ‸ exptͣer¬

Expanded text:
stiterunt nihil cernentes animo stiterunt nihil cernentes animo et ad sensum corporis cuncta referentes, qui nihil putabant esse nisi quod oculis contuebantur. et quia uidebant aut bonis accidere aduersa aut malis prospera, fortuito geri omnia crediderunt et natura mundum, non prouidentia constitutum. hinc iam prolapsi sunt ad deliramenta, quae talem sententiam necessario sequebantur. quodsi est deus et incorporalis et inuisibilis et aeternus, ergo non idcirco interire animam credibile est, quia non uidetur, postquam recessit a corpore, quoniam sentiens ac uigens quod non ueniat sub aspectum. at enim difficile est animo comprehendere quemadmodum esse credunt, qui si sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mus.qm̃ ꝓperat or̃o ad enarrã¬
dũ iudiciũ dei maximũ. ꝙͦ ĩt̾ra
ꝓpinquante secłoꝵ fine celebrab̾r.
Ante omĩa qm̃ ḋs ab hoĩe uiter
nõ põt. nequis tam̃ exeo ip̃o pu¬
taret d̾m nõ ẽẽ. qr mortalib ocu¬
lis nõ uicef᷑. Int̾ cetera ĩstitutoꝵ
suoꝵ miracula fecit etiã multa.
quoꝵ uis quitẽ appare t. substã¬
tia tam̃ nõ uiterit. sicut est uox
otor.uentus. ut harũ rerũ argu.
to exemploetiã d̾m licet subocu¬
los nõ ueniret. desua tañ uiet ⁊¬
effectu et opib cerneremꝰ. quroi
uoce clarius. aut uento fortius:
aut otore uiolentiꝰ:. Hec tam̃cũ
ꝑaerẽ ferunt᷑ adsensusq nr̃os
ueniunt. et eos potentia sua im¬
pellunt. nõ cernunt᷑ acie lumi¬
unt᷑. Similit d̾s ñõ aspectu a ub̾.
alique fragili sensu cõp̾henden¬
dus ẽ. S mͣtis ocuł intuendus.⁊
Cũ oꝑaeiꝰ p̾clara et miranda ui¬
deamꝰ ⁊lam illos qui nullũ oĩo
mutis simillimi solo corpore cõ¬

Expanded text:
m properat oratio ad enarrandum iudicium dei maximum, quod in terra propinquante saeculorum fine celebrabitur. ante omnia, quoniam deus ab homine uideri non potest, ne quis tamen ex eo ipso putaret deum non esse, quia mortalibus oculis non uidetur, inter cetera institutorum suorum miracula fecit etiam multa quorum uis quidem apparet, substantia tamen non uidetur, sicut est uox odor uentus, ut harum rerum argumento et exemplo etiam deum, licet sub oculos non ueniret, de sua tamen ui et effectu et operibus cerneremus. quid uoce clarius aut uento fortius aut odore uiolentius? haec tamen cum per aerem feruntur ad sensusque nostros ueniunt et eos potentia sua inpellunt, non cernuntur acie lumiuntur. similiter deus non aspectu nobis alioue fragili sensu conprehendendus est, sed mentis oculis intuendus, cum opera eius praeclara et miranda uideamus. nam illos qui nullum omninmutis simillimi ex solo corpore con
Abbreviated transcription (Latin):
ritus extimnant ueros. qm̃culto¬
res toꝵ et diuitis et honoribus
et regnis fruant̾. uerũ hĩ quist
in hac existimatione nõ ꝑspiciũt
altus uim rationẽq hominis qͦ
tota nõ incorpore s inm̃ite ẽ nichł
eñi uident amplius: qͣm urdetur.
corpus scilicet. qd̾ quia oculis ⁊¬
manuq tractabile ẽ. imbecillũ
fragile inortale ẽ. cuiꝰ sunt illat
omĩa bona: que cupiditati acu
miraculosunt. opes. honores.
imꝑia. qm̃ corpori afferunt uo¬
luptates. et iteotã caducast̃
qͣm corpus ip̃m / Animꝰ uo ĩ qͦ
soloẽ homo qm̃ subiectus ocu¬
lis nõ est nec bonaeiꝰ aspicipos¬
siuit: que ĩ sola uirtute sunt po¬
sita. Et ideo tã stabilis et ꝯstãs
et ppetuus sit uecesse est. sicut
ip̃a uirtus in quaẽ animibonĩ.

Expanded text:
ritus aestimant ueros, quoniam cultores eorum et diuitiis et honoribus et regnis fruantur. uerum ii qui sunt in hac existimatione non perspiciunt altius uim rationemque hominis, quae tota non in corpore, sed in mente est. nihil enim uicorpus scilicet. quod quia oculis manuque tractabile est, inbecillum fragile mortale est: cuius sunt illa omnia bona quae cupiditati ac miraculo sunt, opes honores imperia, quoniam corpori adferunt uoluptates, et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. animus uero, in quo solo est homo, quoniam subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus sit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua est animi bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
retribuet ip̾e ueniet et saluos fa¬
ciet nos. Tunc aꝑient᷑ oculi ce¬
coꝵ et aures surloꝵ airdient.
Tunc saliet clairous sicut cer¬
uus et plana erit lingua mu¬
torũ. quia rupta ẽ iudeserto
aqua et riuus int̾rasicienti.
sed et sibilla ea demceciuit his

Expanded text:
retribuet, ipse ueniet et saluos faciet nos. tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum audient: tunc saliet clodus sicut cernus et plana erit lingua mutorum, quia rupta est in deserto aqua et riuus in terra sitienti. sed et Sibylla eadem cecinit his
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa diuina cũ magna ĩllum
multitudo sequeret uł debili
uos suos offerre cu piebant. ascẽ¬
dit in montẽ quendã desertũ.
ut ibi adoraret. ubi cũ triduo
inoratus ẽẽt ac fame populuᷤᷤ
laboraret: uocauit discipulos¬
suoa querens quantos secum
cibos gestarent. At illiquĩq
panes et duos pisces ĩpera se
habere dixerunt: Afferri ea ius¬
sit. ac multitudinẽ ꝑ quinqua¬
genos distribittã discũbere. ꝙͦ
cum discipuli faciunt: frange¬
bat ip̃e panẽ minutatim camẽ¬
q pisciũ cõminuebit: et utraq
ĩmanib eiꝰ augebant᷑. et cum
apponere illi popło drscipuliam¬
passet: saturata sunt quinq hõĩũ
milia: et insuꝑ duccletim co¬
phini de resiouis fragminibꝰ
impleri. Quid aut diciaut ⁊¬
fieri potest mirabilius ᷤ at ro
ciuꝰ uersus tales ferunt᷑. Et¬

Expanded text:
opera divina, cum magna illum multitudo sequeretur vel debim qui curandos suos offerre cupiebant, ascendit in montem quemdam desertum, ut ibi adoraret. Ubi cum triduo moratus esset, ac fame populus laboraret, vocavit discipulos, quaerens quantos secum cibos gestarent. At illi quinque panes et duos pisces in pera se habere dixerunt. Afferri ea jussit, ac multitudinem per quinquagenos distributam discumbere. Quod cum discipuli facerent, frangebat ipse panem minutatim, carnemque piscium comminuebat, et utraque in manibus ejus augebantur. Et cum apponere illa populo discipulis imperasset, saturata sunt quinque hominum millia, et insuper duodecim cophini de residuis fragminibus impleti. Quid aut dici, aut fieri potest mirabilius? At id cujus versus tales ferunt
Abbreviated transcription (Latin):
Mlerito gͥ etĩa senũ stultitia
seneca deridet/ nõ inquit bis
natis et grandib pupis. un¬
quenta et thura et otores in¬
ferunt his opimas et pĩgues
hostias immnolant. quib est
quidẽ os s carens officio tẽ¬
tiũ. his peplos et indum̾ta
p̃ciosa. quib usus uelaminis
nullus ẽ. his aurũ et argẽtũ
cõsecrant que tam nõ habẽt
qui accipiunt. ꝙͣ qui illa do¬
nat᷑. Nec imnerito dionisus
sicilie tyrannꝰ post uictoriam

Expanded text:
Merito igitur etiam senum stultitiam Merito igitur etiam senum stultitiam Seneca deridet. Non, inquit, bis natis, et grandibus pupis et unguenta, et thura, et odores inferunt: his opimas et pingues hostias immolant, quibus est quidem os, sed carens officio dentium: his peplos et indumenta pretiosa, quibus usus velaminis nullus est: his aurum et argentum consecrant, quae tam non habent qui accipiunt, quam qui illa donarunt. Nec immerito Dionysius, Siciliae tyrannus, post victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
sis illita et ꝯuoluta humi con¬
dunt qua deos honorant. qui ⁊¬
neq cũ fierent sentiebant. ne¬
q cũ colunt᷑ sciunt nec enim
sensũ ꝯsecratione sũpserinit.
ño placebat ꝑsio ꝙ aurea uasa
templis inferant᷑. suꝑuacua
putanti ẽe int̾religiones. ꝙͣ
nõ sc̃itatis s auaritie sit ĩstru¬
nitũ. illa enĩ satius ẽ deo quẽ
recte colas. in ferre ꝓmunere.
cõpositũ ius fasq animo scoᷤᷤ¬
q recessus mͣtis et in coctu
generoso pectu honesto. egre¬
gie sapienteq sensit. ueruz
illud ridicule subdidit. hoc
ẽẽ aurũ intemplis ꝙ sint ue¬
nen donate a uirgnne pupe:
quas ille obiinutiẽ fortasse
cõtẽpẜit: nõ uidebat eñ simu¬
lacra ip̃a et effigies d̾oꝵ poli¬
chͣti et eufranoris et fidie ma¬
nuexauro atq ebiur ꝑfectas
nichil aliud ẽẽ quã grandes
pupas. nõ a uirginib quarũ
lusib uenia dari potest. s ab
barbatis hominib ꝯsecratas.

Expanded text:
bus illita et convoluta, humi conbus illita et convoluta, humi condunt, qua deos honorant, qui neque cum fierent, sentiebant, neque cum coluntur, sciunt; nec enim sensum consecratione sumpserunt. Non placebat Persio, quod aurea vasa templis inferantur, supervacuum putanti esse inter religiones, quod non sanctitatis, sed avaritiae sit instrumentum. Illa enim satius est Deo, quem recte colas, inferre pro munere. Compositum jus, fasque animi, sanctosque recessus Mentis, et incoctum generoso pectus honesto. Egregie, sapienterque sensit. Verum illud ridicule subdidit: hoc esse aurum in templis, quod sint, Veneri donatae a virgine pupae: quas ille ob minutiem fortasse contempserit. Non videbat enim, simulacra ipsa et effigies deorum, Polycleti, et Euphranoris, et Phidiae manu ex auro atque ebore perfectas, nihil aliud esse quam grandes pupas, non a virginibus, quarum lusibus venia dari potest, sed a barbatis hominibus consecratas.
Abbreviated transcription (Latin):
re possunt./ nã et tertis uetu¬
state labentib sepe cõminui
solent. et cõsũpta incendio
ruq nisi sua illis magni¬
tudo subuenerit. aut custo¬
dia diligens sepserit ĩ predã
furib cedunt: que gͥ in sania
ẽ ea timere ꝓquib aut ruine
aut ignes aut furta timeant᷑:
sperare tutelã que tueri sem¬
metipa no rossunt. que ꝑuer¬
sitas ad eoꝵ p̃sidia decurtere.
que ip̃a cũ iuolant᷑ inulta sũt
nisi a colentib uindicentur
Ubi gͦ ueritas ẽ: ubi nullauis
adhiberi potest religiomi ͤ ubi
inchil qd̾ iuolari possit apparet:
ubi sacrilegiũ fieri nõ potest.
quicquid aut oculis manib¬
q subiectũ est i dũo qr fragilile
ẽ abomi ratione immortalita¬
tis alienũ est. frustrag̾ hoĩes
auro ebore gẽmis deos excolũt &¬
exornant. quasi ũo ex his rebꝰ
ullã possint cape uoluptatem.
quis usus ẽ pretiosoꝵ muer̃
nichil sentientibi an ille ꝗmor¬
tuis: pari em̃ ratione defunictoꝵ

Expanded text:
re possunt. Nam et tectis veture possunt. Nam et tectis vetustate labentibus saepe comminui solent, et consumpta incendio rumque nisi sua illis magnitudo subvenerit, aut custodia diligens sepserit in praedam furibus cedunt. Quae igitur insania est, ea timere, pro quibus aut ruinae, aut ignes, aut furta timeantur? sperare tutelam, quae tueri semetipsa non possunt? Quae perversitas, ad eorum praesidia decurrere, quae ipsa, cum violantur, inulta sunt, nisi a colentibus vindicentur? Ubi ergo veritas est? ubi nulla vis adhiberi potest Religioni; ubi nihil, quod violari possit, apparet; ubi sacrilegium fieri non potest. Quidquid autem oculis manibusque subjectum est, id vero, quia fragile est, ab omni ratione immortalitatis est alienum. Frustra igitur homines auro, ebore, gemnis deos excolunt et exornant; quasi vero ex his rebus ullam possint capere voluptatem. Quis usus est pretiosorum munerum nihil sentientibus? an ille qui mortuis? Pari enim ratione defunctorum
Abbreviated transcription (Latin):
que fuerunt inlxmunculi
potestate. uelut aliud fierẽt.
circo apud oratiũ priapus
ita loquit᷑: olim truncus erã
ficulnꝰ inutile lignũ. cũ faber
in certus scãnũ faceret ne pri¬
apii: maluit ẽẽ dmi deus inrre
ego fur̃ auiũq. maxima for¬
mido. Quid nõ sit hoc tanto
custode securus: fures enin
tam stultisunt. ut priapitẽ¬
tiginẽ timeant. cũ aues ipse
quas t̾rore falcis aut ingũs
abigi existimant simulacris
fabre factis ro est hominum
plane similib insidant. nidi¬
ficent inquinent s flaccus
ut satirici carminis scriptor:
derisit hominũ uanitatẽ ueꝵ
hiͥ qui faciunt seriã remfacͣẽ
se opinant᷑. Deniq poeta ma¬
ximꝰ homo inceteris prircens
in hoc solo nõ poetice s anilit̾
desipit cũ millis eũi datissĩs
libris etiã fieri hoc iubet: et
custos furũ atq auiũ cũ fal¬
ce saligna hellespontiaci ser¬
uet tutela priapi. Adorant
gͦ mortalia. ut a mortalibuᷤᷤ
facta. frangi em̃ cremari peri¬

Expanded text:
quae fuerunt in homunculi potestate, vel ut aliud fierent, circo apud Horatium Priapus ita loquitur: Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum; Cum faber incertus, scamnum faceretne Priapum, Maluit esse deum. Deus inde ego, furum aviumque Maxima formido. Quis non sit tanto hoc custode securus? Fures enim tam stulti sunt, ut Priapi tentiginem timeant; cum aves ipsae, quas terrore falcis aut inguinis abigi existimant, simulacris fabrefactis, id est, hominum plane similibus, insidant, nidificent, inquinent. Sed Flaccus, ut satyrici carminis scriptor, derisit hominum vanitatem. Verum ii qui faciunt, seriam se facere rem opinantur. Denique poeta maximus, homo in caeteris prudens, in hoc solo non poetice, sed aniliter desipuit; cum in illis emendatissimis libris etiam fieri hoc jubet: Et custos furum atque avium, cum falce saligna, Hellespontiaci servet tutela Priapi. Adorant ergo mortalia, ut a mortalibus facta. Frangi enim, cremari, peri
Abbreviated transcription (Latin):
ut imũ deũ gentib nuntiet:
deinde rusus ut regnet. quo
ĩsecundũ eiꝰ aduentũ crelũt
qui primũ nõ crecliderunt
At qui ꝓpħa utrosq aduentꝰ
eius paucis u̾bis cõphendit.
Ecce ĩquit ĩnubib celi ut fĩ¬
lius hoĩs ueniens. Nõ dixit
ut filius dei s ut filiꝰ hominiᷤ:
ut ostenderet ꝙͦ carne indui
haberet int̾ra: ut suscepta hõis
sigura et cõdictione mortali:
doceret homines iustieiã. et ⁊¬
cũ mandatis dei functus ueri¬
tatẽ gentib reuelasset: mul¬
ctaret᷑ etiã morte. ut ĩferos qͦ
uinceret ac resignaret: atq ita
demũ resurgens ad patrẽ ꝓfici¬
sceref᷑ in nube sublatus. Adiecit
enĩ ꝓpħa et ait et usq ad antiqͣ
dierũ ꝑuenit: et oblatꝰ est ei. An¬
tiquũ dierũ appellauit deũsum¬
mũ. cuiꝰ etas et origo nõ potest
cõp̃hendi: qr solus aseculis fuit
et erit semꝑ in secła. Xp̃m autẽ
post passione ac resurrectionez

Expanded text:
ut unum deum gentibus nuntiet, ut unum deum gentibus nuntiet, deinde rursus ut regnet, quomodo in secundum eius aduentum credunt qui in primum non crediderunt? atquin propheta utrosque aduentus eius paucis uerbis comprehendit. ecce inquit in nubibus caeli ut filius hominis ueniens. non dixit ut filius dei, sed ut filius hominis, ut ostenderet quod carne indui haberet in terra, ut suscepta hominis figura et condicione mortali doceret homines iustitiam et cum mandatis dei functus ueritatem gentibus reuelasset, multaretur etiam morte, ut inferos quoque uinceret ac resignaret atque ita demum resurgens ad patrem proficisceretur in nube sublatus. adiecit enim propheta et ait: et usque ad anticum dierum peruenit et oblatus est ei. anticum dierum appellauit deum summum, cuius aetas et origo non potest conprehendi, quia solus a saeculis fuit, ut erit semper in saecula. Christum autem post passionem ac resurrectionem