comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
głarit̾ ẽ locutꝰ. sic enĩ scͥptũ ẽ.⁊ ecce tres uiri stabat
sr̃ eũ ⁊ udens ꝓciurit in obiuã illis ab hostio tab̾¬
nacłi sui.⁊ adoraũ sr̃ t̾ram ⁊ dixẽ. dñe si inueni gr̃ã
añ te et cȩt̾a. cur ñ ⁊ illud adu̾tunt duos ex eis ue¬
nisse ut sodomite dełentur. cũ adhue abrahã ad
unum loqueret᷑ dñm appellans ⁊ int̾cedens ne simł
iustum cum impio in sodomis ꝑdet illos aut̃ duõ
sic suscep̃ loth ut etiã ipse in colloqͥo eũ iłł suo sin¬
głarit̾ dñm appellet: Nam cũ eis prłalit̾ dixxiss
ecce dni declintite in domũ pueri ur̃i ⁊ cęt̾a q̃
ibi dicunt᷑. pꝰea tam̃ ita le git᷑.⁊ tenuer̃ angłi
eiꝰ ido q̃ parc̃et d̃ns ipsi. & factũ ẽ mox ut eduxer̃
illum foras.⁊ dixer̃. Salu̾a fac am̃ã tuã. Ne res¬
pex̾is ret᷑. nec stet̾is in tota regione. in montẽ saluũ
te fac neq̃no op̾hendaris. Dixit aut̃ loth ad illos.

Expanded text:
gulariter est locutus sic enim scriptum est: Et ecce tres uiri stabant super eum, et uidens procucurrit in obuiam illis ab ostio tabernaculi sui, et adorauit super terram et dixit: Domine, si inueni gratiam ante te, et cetera: quur non et illud aduertunt, duos ex eis uenisse, ut Sodomitae delerentur, cum adhuc Abraham ad unum loqueretur, Dominum appellans et intercedens, ne simul iustum cum inpio in Sodomis perderet? Illos autem duos sic suscepit Loth, ut etiam ipse in conloquio cum illis suo singulariter Dominum appellet. Nam cum eis pluraliter dixisset: Ecce, domini, declinate in domum pueri uestri, et cetera quae ibi dicuntur, postea tamip eo quod parceret Dominus ipsi. Et factum est, mox ut eduxerunt illum foras, et dixerunt: Saluam fac animam tuam, ne respexeri} retro, nec steteris in tota regione; in monte saluum te fac, ne quando conprehendaris. Dixit autem Loth ad illos:
Abbreviated transcription (Latin):
in diluiuo multaꝵ suꝑstionũ ꝑ tiniu̾sũ mundũ una
remãserat domꝰ thare in qͣ custodita ẽ plantatio ci¬
uitatis di. Demq sic̃ illic enum̾atis supͣ gn̾ationibꝰ
usq ad noc simł cũ annoꝵ num̾̃is. ⁊ exeposita diluui
causa pͥ qͣm ds inciꝑet. de archa fabͥcanda loqͥ ad
noȩ dr: He aut̃ gen̾ationes noȩ. ita ⁊ ħ emim̾atiᷤᷤ
gn̾ationibꝰ ab illo qui ẽ appellatꝰ sem filio noȩ usq
chald̾oꝵ. U̾ sumpsit abrã ⁊ nachor sͥ txores. nom̃
mulieris abrã sarai.⁊ nom̃ mulieris nachor melcha
filiã arã. Istȩ arã pat̾ melchȩ fuit. ⁊ pat̾ iesche q̃
iescha c̃dit᷑ ipsa cẽ ⁊̃ sara uxor abrahȩ.

Expanded text:
in diluvio multarum superstitionum per universum mundum una in diluvio multarum superstitionum per universum mundum una remanserat domus Tharuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur: Hae autem generationes Noe: ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque Chaldaeorum. Et sumsit Abram et Nachor sibi uxores; nomen mulieris Abram Sara et nomen mulieris Nachor Melcha, filia Arran. Iste Arran pater Melchae fuit et pater Iescae, quae Iesca creditur ipsa esse
Abbreviated transcription (Latin):
gentium potu̾int repisse. Nam q̃ ex filio cham qͥ uo¬
cabatur mesraym egiptii ꝑhibent᷑ exorti. nulla ħ
resonat origo uocabuli. sic̃ nec ethiopũ qui dieunt᷑
ad eum filium cham ꝑtin̾e qui chꝰ appellatꝰ ẽ. W si
omĩa consident᷑ plura mutata qͣm manentia noĩa
apparent.
patre abrahã. uñ incip̃ ẽẽ noticia eiꝰ eindentior.
in regione caldeoꝵ natꝰ ẽ abͣhã. q̃ t̾ram ad regnũ
assiriũ ꝑtinebat. Apd̾ chaldeos aũ iã ⁊̃ tc̃ suꝑsticiõeᷤᷤ
dĩ cultꝰ ⁊ qͣntum cdibile ẽ inqͣ iam sola etiam hebrea
lingua ꝑmanserat. qͣmuis ⁊ ip̃e sic̃ iã manifestior dĩ
ppłs in egipto. ita in mesopotamia seruisse diis alie¬
nis iħu naue nairante referat᷑. cet̾is ex ꝓgenie illiꝰ
heb̾ in linguas paulatĩ alias ⁊ innationes alias¬
post̾is defluentibꝰ. diñ sic̃ ꝑ aquaꝵ diluuiũ una
domꝰ noȩ remanserat ad reꝑandũ genꝰ humanũ sic

Expanded text:
gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uogentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura mutata quam manentia nomina apparent. patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam Dei cultus, et quantum credibile est, in qua jam sola etiam Hebraea lingua remanserat; quamvis et ipsa, sicut jam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia servisse diis alienis, Jesu Nave narrante referatur ; caeteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluvium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic
Abbreviated transcription (Latin):
c̾e. si pꝰ phalec fr̃m suum iectan natꝰ ẽ. sic̃ posteũ¬
ꝯmemoratꝰ ẽ. qñqͥdẽ tp̃r qͦ natꝰ ẽ phalec diuisa ẽ
t̾ra : diñ intelligendum ẽ pͥorẽ qͥdem noĩatũ s
longe pꝰ fr̃m suum iecthan fuisse natũ.cꝰ iecthan
.xii. filii tam gͣndes iam famuilias hr̃ent ut lingͣs
ꝓpͥas diuidi possent. Sic enim potuit pͥor cõme¬
morari qui erat ȩtate posti̾or. quẽad modũ pͥꝰ
ꝯmemorati sunt ex tͥbꝰ filiis noȩ. ꝓc̾ati filii iaphet
qͥ erat minimꝰ eoꝵ. dem̃ filii chã qͥ erat mediꝰ. postre¬
mo filii sem qui erat pͥmus ⁊ maximꝰ. Illaꝵ aut̃
gentiũ uocabula parti mãser̃ ita ut fuer̃ hodieq
appareat uñ fu̾int deriuata. sic̃ ex assur assirii et
ex heb̾ hebrei. partĩ tp̃ris uetustate mutata sunt.
ita ut uix hoĩes doctissimi antiqͥssimas historias
ꝑserutantes. nec omĩũ s aliqͣꝵ ex istis origines

Expanded text:
cere, si post Phalech fratrem suum Iectancere, si post Phalech fratrem suum Iectan est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines
Abbreviated transcription (Latin):
fec̾it. nã eadem ipsa ẽ eiꝰ gens hebrea eadẽq lingua.
s ꝓpt̾ tp̃s eiꝰ insigne q̃ in diebꝰ eiꝰ t̾ra diuisa sit. Nec
ȩtatis occuirere. qͦ babilon ꝯdita ẽ ⁊ ofusio facta
linguaꝵ atq ex ħ diuisio gentiũ. Nõ enĩq heber
sextꝰ ẽ a noe. ille aut̃ qͣrtꝰ id̾o ñ potuer̃ ad idẽ tp̃s
conuenire iuuendo. ħ enĩ contig̾ ut plꝰ uiu̾ent
u̾ pautiores s̃ gen̾ationes. minus uͥ plures. aut
seriꝰ nati ẽẽnt uͥ pautiores. matiꝰ uͥ plures. Sane
intelligendũ ẽ. qño t̾ra diuisa ẽ. non solum iam
natos cet̃os filios filioꝵ noȩ. qui cõmemorant᷑ pa¬
tres gentiũ. s etiam eiꝰ ȩtatis fuisse ut num̾osas fa¬
milias hrent quȩ digne fuissent nominibꝰ gentiũ.
U ñ neqͣqͣm putandũ q̃ eofu̾int ordine geniti. qͦ cõ¬
memorati legunt᷑. Alioqͥn .xii. filii iectan qͥ erat
aliꝰ filiꝰ heber fer phalec qͦmͦ potuer̃ iam gs̃ fa¬

Expanded text:
erit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes fa
Abbreviated transcription (Latin):
et reges ex te exibunt.⁊ dabo tͥ ex sara filiũ. ⁊ bñ¬
dicam illũ et erit innationes.⁊ reges gentiĩ ex eo
erunt. Quam ꝓmissionẽ nẽ in xep̃o cernimꝰ reddi
E x illo deinceps illi comuges ñ uocant᷑ in scͥpt̾is sic̃
antea uocabant᷑ abram ⁊ sarai. s sic̃ eos ab initio¬
nꝰ uocauimꝰ qm̃ sic eã uocant᷑ ab om̃ibꝰ abrahã ⁊ sara
Cur aut̃ muitatũ sit nom̃ abrahȩ reddita ẽ rõ. quia

Expanded text:
reges exibunt ex te: et dabo tibi ex Sarra filium; et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt: quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi: ex illo deinceps illi conjuges non vocantur in Scripturis, sicut antea vocabantur, Abram et Sara; sed sicut nos eos ab initio vocavimus, quoniam sic jam vocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Cur autem mutatum sit nomen Abrahae, redd
Abbreviated transcription (Latin):
gign̾e. ñ tẽ qño adhuc tamdni uiuebat ut .c. anni
ñdum facẽnt hominẽ decrepite senectutis.
tom ds̃ apparuit abrahe
ad q̃ereum mambre in tͥbꝰ uiris quos dubitandũ ñ
ẽ angłos fusse. qͣmuis qͥdã existiment unũ in eis
fuisse dñm nr̃m cep̃m asserentes eum ⁊̃ añ indum̃¬
tum carnis fuisse uisibilẽ. Ẽst qͥdẽ diuine potestati.
⁊ iniusibił.⁊ incorꝑał inmnutabiłq nat᷑e. sine ulla sui
mutatione etiã mortalibꝰ aspectibꝰ apparere. ñ ꝑ id

Expanded text:
gignere; non tunc, quando adhuc tamdiu uiuebant, ut centum anni gignere; non tunc, quando adhuc tamdiu uiuebant, ut centum anni nondum facerent hominem decrepitae senectutis.tem Deus apparuit Abrahae ad quercum Mambre in tribus uiris, quos dubitandum non est angelos fuisse; quamuis quidam existiment unum in eis fuisse Dominum Christum, adserentes eum etiam ante indumentum carnis fuisse uisibilem. Est quidem diuinae potestatis et inuisibilis, incorporalis inmu: tabilisque naturae, sine ulla sui mutatio
Abbreviated transcription (Latin):
sara aut̃ uͥtꝰ. Uñ scͥptum ẽ in ȩpła ad hebreas. ẜide
⁊ ipsa sara uͥtutẽ accep̃. ad emissionẽ seminis. ambo
aut̃ seniores erant sic̃ scͥptura testat᷑. s illa ⁊̃ stilis
⁊ cruore m̃struo iam destituta. ꝓpt̾ q̃ iã parere ñ poᷤᷤ¬
set :ĩ si stilis ñ fuiss. Porro si femma ita sit ꝓuectiori
ȩtatis. ut ei solita mulieꝵ adhuc fluant. de iuiuene
senior s de adolescentula gign̾e. sic̃ abrahã pꝰmortẽ
sarȩ de cȩt᷑a potuit. qr unndã eiꝰ imieñ etatẽ. ħ gͦ ẽ qͥ¬
ꝯm̃ ñ ex omĩ femina cui adhuc cẽt aliq̃ pariendi tp̃s
extremum gñare ipse in illa ȩtate adhuc poss. Ad
aliq̃ enĩ emortuũ corpꝰ intellig̾e̾ debemꝰ ñ ad omĩa.
Nam si ad omĩa. ñ tã sencctꝰ uiui. s cadauer ẽ mortui.
Quãnis ⁊̃ sic solm soleat ista q̃stio. q̃ d cethura postea
secnti sumus hꝰ q̃stionis solutio p̾̃ferenda qr cente¬
nariꝰ qͥdẽ senex s tp̃ris nr̃i de nulla pot̾ femina

Expanded text:
Sarra autem uirtus. Unde scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et cruore menstruo iam destituta, propter quod iam parere non posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de iuuene senior, sed de adulescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sanae de Cettura potuit, quia uiuidam eius inuenit aetatem. Hoc equoniam non ex omni femina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid enim emortuum corpus intellegere debemus, non ad omnia. Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauer est mortui. Quamuis etiam sic solui soleat ista quaestio, quod de Cettura postea secuti sumus, huius quaestionis solutio praeferenda, quia centenarius quidem senex, sed temporis nostri, de nulla potest femina
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾am alti. aues aut̃ ñ dinisit. S. descender̃ sic̃ sc̃¬
ptum ẽ. Aues supͣ corꝑa quȩ diuisa erant. ⁊ c̃sedit
illis abrã. Cirea soł aũ occasũ. pauor urint sr abrã.
et ecce timor tenebrosꝰ magnꝰ incidit ei. ⁊ dictũ ẽ
ad abrã. Sciendo seies qi ꝑegͥnũ erit sem̃ tuũ in
eos. eccc. annis. Gentẽ at̃ eui seruierint. iudicabo
ego. Post ħ ño eccibt̃ huc cũ suppellectile multa.
tu aut̃ ibis ad patres tuos cum pace nutͥtꝰ ui sene¬
ctute bona. Quarta uͦ gn̾atione ꝯu̾tent sehuc
Nondũ enim impleta s̃ pecẽa amorreoꝵ usq adhue
Cũ aũ iam sol erat ad occasũ. Flãma facta .⁊ ecce

Expanded text:
alteri; aues autem non diuisit. Et descenderunt, sicut scriptum est, aues supra corpora quae diuisa erant, et consedit illis Abram. Circa solis autem occasum pauor inruit super Abram, et ecce timor tenebrosus magnus incidit ei; et dictum est ad Abram: Sciendo scies, quia peregrinum erit semen tuum in is annis; gentem autem cui servierint, judicabo ego. Post haec vero exibunt huc cum suppellectili multa. Tu autem ibis ad patres tuos cum pace nutritus in senecta bona. Quarta vero generatione convertent se huc. Nondum enim impleta sunt peccata Amorrhaeorum usque adhuc. Cum autem jam sol erat ad occasum, facta est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qr uniu̾sꝰ ibi ꝑactꝰ ẽ. Iuadringenti sane dicũt᷑
anni ꝓpt̾ num̃i plenitudinẽ. qͣmuis aliqͣnto am¬
plius sint. siue ex ħ tp̃r computent᷑ quoista ꝓmit¬
tebant᷑ abrahe. siue ex quo natꝰ ẽ ysaãc ꝓpt̾ sem̃
abrahȩ de quo ista p̾dicunt᷑. Computant᷑ enĩ sic̃
ad eum facta ẽ pͥma ꝓmissio usq ad exxitũ isrł
nit. ħ aut̃ dico inquit testam̃tũ confirmatũ a
dõ pꝰ qͣdringentos .⁊ .xxx. annos facta ẽ lex. ñ
infirmat ad euacuandã ꝓmissionẽ. Iã gͦ isti
multo ampliꝰ. Quanto mag̾ cũ aliqͦt iã ex isto
num̾o p̾tissent qño illa in uisu demonst᷑ ⁊ dicta
sunt abrahȩ uł qũo ysaac natꝰ ẽ centenario patͥ
p̃mintiantis di. millꝰ dubitau̾it ad isrłiticũ ppłm
ꝑtiñe. Quod uͦ adiungit᷑. eum aũ iam sol erat adoe¬

Expanded text:
 uniuersus peractus est. Quadringenti sane dicuntur anni propter numeri plenitudinem, quamuis aliquanto amplius sint, siue ex hoc tempore conputentur, quo ista promittebantur Abrahae, siue ex quo natus est Isaac, propter semen Abrahad eum facta est prima promissio, usque ad exitum Israel nit: Hoc autem dico, inquit: testamentum confirmatum a Deo post quadringentos triginta annos facta lex non infirmat ad euacuandam promissionem. Iam ergo istimulto amplius; quanto magis cum aliquot jam ex isto numero praeterissent, quando illa in visu demonstrata et dicta sunt Abrahae; vel quando Isaac natus est centenario patri praenuntiantis Dei, nullus dubitauerit ad Israeliticum populum pertinere. Quod u
Abbreviated transcription (Latin):
sig̃ẽat᷑. Quis enĩ ñ uideat qͣm sit ĩcõꝑabilit̾̃ amplior
arenȩ nũs. qͣm pot̾ eẽ omiũ hoĩuĩ ab ipso adã usꝙ¬
ad t̾minum scłi: Quanto gͦ mag̾̃ qͣm sem̃ habrabȩ
om̃ibꝰ gentibꝰ : Qd̾ sem̃ incõꝑatione multitudinis
impioꝵ ꝓfecto in paucis ẽ qͣmuis ⁊ ip̃i pauci faciãt.
abrahe ñ dõ. ẽ innum̃abił. s hominibꝰ. dõ aũ nec

Expanded text:
significatur. Quis enim non videat, quam sit incomparabiliter amplior arenae numerus, quam potest esse omnium hominum ab ipso Adam usad terminum saeculi? quanto ergo magis quam semen Abrahae; omnibus gentibus? Quod semen, in comparatione multitudinis impiorum, profecto in paucis est. quamvis et ipsi pauci faciant iAbrahae, non Deo est innumerabilis, sed hominibus: Deo autem nec
Abbreviated transcription (Latin):
ham ñ se amatorẽ seruũ s lib̾ũ fuisse genitorẽ. ⁊
in agar saire comugi pudicitiã custodisse. nec uo
pisse nec hesisse. seminasse nec amasse. Ait enĩ. Ecce acilla
tua in manibꝰ tus. ut̾e ea qͦmꝰ tͥ placu̾it. Siurũ
uirilit̾ utentẽ feminis. coniuge temꝑant̾. ancilla
hel ex agar. in quo abraham putare poss imple¬
tum q̃ ei ꝓmissũ fu̾at cũ s̃ u̾nacłm sinĩ ad optare
uoluiss dõ dicente ñ erit heres tuus ħ. s qui exibit
ꝙe te ille erit heres tuus.
oc gͦ ꝓmisfum ne in ancille filio putaret
spectu meo.⁊ esto sine querela.⁊ ponam testam̃¬
tum meum int̾ me ⁊ int̾ de ⁊ implebo de ualde.
& ꝓcidit abraham infaciem suam .⁊ locutꝰ ẽ illi ds

Expanded text:
aham aham in Agar Sarae conjugis pudicitiam custodisse, nec volssisse, nec cessisse; seminasse, nec amasse. Ait enim, Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea ut libet. O virum viriliter utentem feminis, conjuge temperanter, ancilla el ex Agar, in. quo putare posset inpletum, quod ei promissum fuerat, cum sibi uernaculum suum adoptare uoluisset. Deo dicente: Non erit heres tuus hic; sed qui exiet de te, ille erit heres tuus. oc ergo promissum ne in ancillae filio putaret spectu meo et esto sine querella, et ponam testamentum meum inter me et inter te et inplebo te ualde. Et procidit Abraham in faciem suam. Et locutus est illi D
Abbreviated transcription (Latin):
am hinc tp̃ia consecunt᷑ filioꝵ
abrahe. nniꝰ de aigar ancilla alt̾iꝰ de sara lib̾a. de
quibꝰ in libro suꝑiore iam diximꝰ. Qd̾ aut̃ at̾inet ad
rem gestam. millomꝰ ẽ ingerenduĩ de hac cõcubina
cͥm̃ abrahe. Usus ẽ ea quippe ad gn̾andã ꝓlem ñ
ad implendã libidinem. nec insultans s potiꝰ obe¬
diens conuigi. quȩ sue stilitatis edidit eẽ solatiũ.
si fecundũ ancille uteꝵ qm̃ nat᷑a ñ pot̾at uolun
tate face̾t siim. ⁊ eo uire quo dic̃ apłs.similit̾ et
uir ñ ht̃ potestatẽ corꝑis sui s mulier. ut̾et᷑ mu¬
lier ad pariendũ ex alt̾a muliere. qͣ ñ pot̾at eoc se
ipsa. Nulla ẽ ħ cupido lascunȩ. nulla nequitiȩ
turpitudo. Ab uxore causa ꝓł. ancilla marito tͣ¬
ditur. a marito causa ꝓł accipit᷑. ab utͦq ñ culpȩ
luxꝰ s nat᷑e fructꝰ exquirit᷑. Dem̃ cum ancilla gͣ¬
uida dne stĩli suꝑbiret ⁊ ħ saira suspitione mulie¬
bri uno potiꝰ imputaret.⁊̃ ibi demonstrauit abͣ¬

Expanded text:
am hinc tempora consequuntur filiorum Abrahae, unius de Agar ancilla, alterius de Sarra libera, de quibus in libro superiore iam diximus. Quod autem adtinet ad rem gestam, nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens coniugi, quae suae sterilitatis credidit esse solacium, si fecundum ancillae utefaceret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae fructus exquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspicione muliebri uiro potius inputaret, etiam ibi demonstrauit Abr
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ dissipaũ. qño in adã cum om̃ĩbꝰ ⁊̃ ipse peceauit.
Si eni dixciss qr hoc testam̃tũ mm dissipaũ. ñ nͥ de ista
testam̃tum parunlus dissipau̾it. libũ ẽ intellige̾
de illo testam̃to dictũ cꝰ dissipatio ꝑtin̾e poss ad
paruulũ. Si aut̃ ħ quisqͣm ñ nͥ de ista cͥcũcisiõe
quem modũ qͥ non absurde possit intelligi. iõ dis¬
sipass testam̃tũ. ꝙ lic ñ ab illo. tam̃ in illo ẽ dissi¬
patum. Ueꝵ sic qͦ aĩadũtendũ ẽ. nulla in se neg¬
ligentia sua ĩiustȩ int̾ire incurũcisi am̃iã paruuli
nͥ originał obligatione pecẽi.

Expanded text:
 ipse peccavit. Si enim dixisset, Quia hoc testamentum meum dissipavit; nonnisi de ista testamentum parvulus dissipaverit, liberum est intelligere de illo testamento dictum, cujus dissipatio pertinere possit ad parvulum. Si autem quisquam hoc nonnisi de ista circumcisione quem modum, quo non absurde possit intelligi, ideo dissipasse testamentum, quia licet non ab illo, tamen in illo est dissipatum. Verum sic quoque animadvertendum est, nulla in se negligentia sua injuste interire incircumcisi animam parvuli, nisi originalis obligatione peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
dics. qͦto quisq anno uitȩ suȩ filiũ gn̾u̾it. ad istũ
gñationĩ ordinem ꝑtinentẽ qͥ ꝑtend̾ ad habrabã.
⁊ qͦt annos pꝰ modũ uix̾it. intimans eũ filios fi¬
liasq genuisse. ut intelligamus uñ potiunt ppłi
acere sc̃e. ne in paucis qui cõmemorant᷑ hõibꝰ occu¬
pati puerilit̾ hesitemꝰ. uñ tanta spatia t̾raꝵ atq
regnoꝵ repleri potu̾int de gn̾e sem. maxime ꝓpt̃
assirioꝵ regnum unde minꝰ ille orientaliũ dnãtor
post̾is ꝓpagauit.S nos ne ditiꝰ qͣm opꝰ ẽ immoret᷑.¬
qͦto anno uite sue geni̾nt filiũ. ħ ordine memorã¬
dũ tmmͦ ponimꝰ ut ⁊ num̃ũ annoꝵ a tͣnsacto
diluino usq ad abrahã colligamꝰ ⁊ ꝓpt̾ illa in qͥbꝰ
nos cogit necessitas ĩmorari breuit᷑ alia cursũq
lech. in cꝰ diebꝰ diuisa ẽ t̾ra. Ipse aut̃ phalec urẽ¬
.lxx.uiii.i geñ thara. Thara aut̃. laex. ⁊ gñ abrã¬
quẽ pea ds̃ mutato uocabulo noĩaut abraham¬

Expanded text:
lium genuerit ad istum generationum ordinem pertinentem, qui pertendit ad Abraham, et quot annos postmodum uixerit, intimans eum filios filiasque genuisse; ut intellegamus unde potuerint populi adcrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum adque regnorum repleri potuerint de genere Sem, maxime propter Assyriorum regnum; unde Ninus ille Orientalium domitor posteris propagauit. Sed nos, ne diutius quam opus est inmorequoto anno uitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandum tantummodo ponimus, ut et numerum annorum a transacto diluuio usque ad Abraham colligamus et propter illa, in quibus nos cogit necessitas inmorari, breuiter alia cursimque lech, in cuius diebus diuisa est terra; ipse autem Phalech uanno 79 genuit Thara. Thara autem anno 70 genuit Abraquem postea Deus mutato uocabulo nominauit Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
in gn̾ationes eoꝵ in testam̃tũ ȩt̾̃nũ ut sim tͥ ds. ⁊
semini tuo pꝰte.⁊ dabo tͥ ⁊ semini tuo pꝰ te t̾rã
in qua incola es. omnẽ t̾ram chanaan in possessio¬
nẽ ęt̾nam et ero illis ds̃ . W. dix̃ ds ad abraham.
Tu aut testam̃tũ miñ seruab̾. tu ⁊ sem̃ tuum pꝰte
in ꝓgenies suas. Circumeidet᷑ om̃e ur̃m mascłmũ.
testam̃ti int̾ me ⁊ uos. u puer octo dieꝵ cucum¬
cidetur. ur̃m omne mascłm in ꝓgenies ur̃as.
Uernacłs ⁊empticiꝰ ab om̃i filio alieno qui ñ ẽ de¬

Expanded text:
iones eorum in testamentum aeternum, ut sim tibi Deus et semini tuo post te. Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus. Et dixit Deus ad Abraham: Tu autem testamentum meum conseruabis, tu et semen tuum post te in progenitestamenti inter me et uos. Etpueroctodierumcircumcidetur, uestrum omne masculinum in progenies uestras. Yernaculus et emticius ab omni filio alieno, qui n
Abbreviated transcription (Latin):
uenientiꝰ ista significent. nullomꝰ tam̃ dubraa¬
u̾im sp̃ales in ea typos p̾figuratos. ad ditam̃to
turturis ⁊ columbe. U ido dictũ ẽ. Aues aũ ñ
diuisit. qm̃ carnales int̾ se diuidunt᷑. sp̾ales ã¬
nulomꝰ sue a negoeiosis ou̾sationibꝰ hominũ se
remoueant sic̃ turt᷑ siue int̾ illas degãt sic columba.
U tͣq tam̃ auis ẽ simplex ⁊ innoxia. sig̃c̃ans ⁊ in ip̃o
isrłitico ppło eui t̾ra illa danda erat. fut᷑os indiui¬
duos filios ꝓmissionis.⁊ heredes regni in et̾na
felicitate mansuri. aues aũ descendentes supͣ
corꝑa quȩ diusa erant. ñ boni aliqͥd. s sp̃s indicãt
aeris hꝰ pastum quendã suũ de carnaliũ diui¬
sione q̃rentes. Qd̃ aũ illis consed̾ abrahã sig̾e̾at ⁊̃
int̾ illas carnaliũ diuisiones u̾os usq infinem
ꝑseũaturos fideles. S̾ cͥca soł occasũ qͥ pauor ir¬
ruit suꝑ abraha.⁊ timor tenebrosꝰ magnꝰ sigcat¬

Expanded text:
uenientius ista significent: nullo modo tamen dubitauenientius ista significent: nullo modo tamen dubitauerim spiritales in ea praefiguratos additamento turturis et columbae. Et ideo dictum est: Aues autem non diuisit, quoniam carnales inter se diuiduntur, spo, siue a negotiosis conuersationibus hominum se remoueant, sicut turtur, siue inter illas degant, sicut columba; utraque tamen auis est simplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros indiuiduos filios promissionis et heredes regni in aeterna felicitate mansuri. Aues autem descendentes supra corpora, quae diuisa erant, non boni aliquid, sed spiritus indicant aeris huius, pastum quendam suum de carnalium diuisione quaerentes. Quod autem illis consedit Abraham, significat etiam inter illas carnalium diuisiones ueros usque in finem perseueraturos fideles. Et circa solis occasum quod pauor inruit in Abraham et timor tenebrosus magnus sig
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscẽt᷑. sic̃ ñ ẽ uinginis marie diffidentia q̃
ait qͦmͦ fiet istud qm̃ uirũ ñ cognoseo. q̃ enĩ futũ
eẽt certa erat. modũ q̃ fieret in qͥrebat.⁊ ħ eũ q̃siᷤ¬
set audunt. Deniq et ħ similitudo data ẽ. de aĩa¬
libꝰ uiuenca ⁊ capra ⁊ ariete. & duabꝰ uolueribꝰ
tte ⁊ columba. ut scd̾m ħ fut᷑um sciret q̃ fut᷑m
ẽẽ iam ñ ambig̾et.Siue gͦ ꝑ uiuencã sig̾cata
sit plebs posita sub iugo legis. ꝑ capͣm eadem
plebs peccata fut᷑a ꝑ arietẽ eadẽ plebs etiã re¬
gnatura. quȩ aĩalia ꝓpt̾ea tͥma dicunt᷑ qi eũ
sint insignes articłi tp̃̾rum ab adã usq ad noe.
et m̃ usq ad abrahã .⁊ iñ usq ad ađ qui reꝓbi¬
to saule pͥmꝰ in regno gentis isrłiticȩ dnĩ ẽ uo¬
luntate fundatꝰ. in ħ ordine t̾cio qͥ tendit᷑ ex abꝰ¬
ham usq ad dd. tamqͣm t̾eiã partẽ uł ȩtatẽ
gerens ille ppłs adoleuit. siue aliquid aliud con¬

Expanded text:
non est uirginis Mariae diffidentia quod ait: Quo modo fiet istud, quoniam uirum non cognosco? quod enim futurum esset, certa erat; modum quo fieret inquirebat, et hoc cum quaesisset, audiuit —: denique et hic similitudo data est de animalibus, iuuenca et capra et ariete et duabus uolucribus, turture et columba, ut secundum haec futurum sciret, quod futurum esse iam non ambigeret. Siue ergo per iunencam significata sit plebs posita sub iugo legis, per capram eadem plebs peccatrix futura, per arietem eadem plebs etiam regnatura  quae animalia propterea trima dicuntur. quia, cum sint insignes articuli temporum ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule primus in regno gentis Israeliticae Domini est uoluntate fundatus, in hoc ordine tertio, qui tenditur ex Abraham usque ad Dauid, tamquam tertiam aetatem gerens ille populus adoleuit, siue aliquid aliud con
Abbreviated transcription (Latin):
one linguaꝵ uͥ lingͣ illa remañe potiũt q̃ fuit añ
comininis que sine ulla dubitatione uͥ remansit
ñ ibi fuit illa pena q̃ facta ẽ mutatione linguaꝵ.
qͥd aliud oceuirit nͥ qd̾ in eiꝰ gente ñ remanserit. a cꝰ
nonuine nom̃ accep̃. ⁊ ħ iusticie gentis huiꝰ ñ par¬
uum appariusse uestigiũ. qd̾ eum alie gentes plec¬
t̾ent᷑ mutatione linguaꝵ. ad istam ñ ꝑueñ tale
supplitũ: S adhuc illd̾ mouet qͦmͦ potuerint
singłas gs̃ facẽ heber ⁊ filiꝰ eiꝰ phalec. si una lingͣ

Expanded text:
e linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt sing
Abbreviated transcription (Latin):
regna erant gentiũ. in quibꝰ t̾rigenaꝵ ei¬
uitas ħ ẽ societas hominũ scłm hoĩẽ ui¬
uentiũ. sub dñatu angłoꝵ desertoꝵ insigniꝰ ex¬
cellebat. regna uidelic tͥa. sichomoꝵ. egiptioꝵ.
assyrioꝵ.s assyroꝵ multo erat potenciꝰ. atq sub¬
limiꝰ. Nam rex ille ninꝰ beli filiꝰ excepta india
unuisȩ asiȩ ppłos subiugau̾at. Asia nẽ dico ñ
illã partẽ q̃ hꝰ maioris asiȩ una ꝓuintia ẽ.s eã
in alt̾a duaꝵ. pleriq int̾cia tociꝰ orb̾ parte posues¬

Expanded text:
rigenarum ciuitas, hoc est societas hominum secundum.. hominem uiuentium, sub dominatu angelorum desertorum insignius excellebat, regna uidelicet tria, Sicyoniorum, Aegyptiorum, Assyriorum. Sed Assyriorum multo erat potentius adque sublimius. Nam rex ille Ninus Beli filius excepta India uniuersae Asiae populos subiugauerat. Asiam nunc dico non illam partem quae huius maioris Asiae una prouincia est, sed eam in altera duarum, pleriq
Abbreviated transcription (Latin):
due teñe. europa.⁊ affrica. aliũ uͦ dimidiũ sola
asia. S idõ ille due partes facte sunt. qr int̾ utim
ab oceano ing̾dit᷑ qͥcqͥd aquaꝵ t̾ras urtluit ⁊ hoc
mare magnũ nob̾ fec̃. Qua ꝓpt̾ si in duas para
orbem diuidas orientis ⁊ occidentis. asia erit ĩ una
pꝰ mortẽ patͥs siu beli. qͥ pͥmꝰ illic regnau̾at. Ixax.¬

Expanded text:
e, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Quapropter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in una,post mortem patris sui Beli, qui primus illic regnauerat sex
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑuen̾ usq ad sichẽ uͥ rursꝰ diunũ accep̃ orałm
De quo ita scͥptum ẽ. & apparuit dñs abrȩ ⁊ dix̃ illi
Semini tuo dabo t̾ram hanc. Nicħ ħ de illo semi
ne ꝓmuissũ ẽ ĩ quo pat̾ factꝰ ẽ omiũ gentiũ. s deilo
solo de quo pat̾ ẽ uniꝰ isrłiticȩ gentis. Ab ħ eni se¬
mine. t̾ra illa possessa est.
einde edificato ibi altari ⁊ inuocato inno de

Expanded text:
eruenit usque ad Sichem, ubi rursus diuinum accepit oraculum, de quo ita scriptum est: Et apparuit Dominus Abrahae, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc. Nihil ne promissum est, in quo pater factus est omnium gentium; sed de illo solo, de quo pater est unius Israeliticae gentis. Ab hoc semine terra ipsa possessa est. Deinde aedificato ibi altari, et invocato Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
recapłando reu̾tit᷑. ⁊ ordit᷑ iñ gn̾ationes usq ad
abrahã omemorato etiam nu̾o annoꝵ qͣntos qͥsq¬
hr̃et qño ad hanc seriem ꝑtinentẽ filiũ genniss qͣnto¬
q uixiss. nͥ certe agnoscendũ ẽ q̃ añ ꝓmiserã ut
appareat quare sit dictum de filiis heber nomĩ uniꝰ
phalec. qr in diebꝰ eiꝰ diisa ẽ t̾ra. Quid enĩ aliud
intelligendum ẽ tr̾am eẽ duusam. nͥ diu̾sitate lun

Expanded text:
recapitulando reuertitur et orditur inde generationes usque ad recapitulando reuertitur et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum, quanto quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset quantoque uixisset. Ubi certe agnoscendum est, quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber: Nomen unius Phalech, quia in diebus eius diuisa est terra. Quid enim aliud intellegendum est terram
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiam ex illa parte ab aqͣꝵ congerie nuda sit
nairatis p̾t̾itis fac̃ fidem eo q̃ eiꝰ p̾dicta cõplent᷑.
nimisq ab surdum ẽ ut dieat᷑ aliqͦs homines ex hac
in illã partẽ oceani inm̃sitate tͣnsiecta nauigare.
ac ꝑuenire potiuisse. ut ⁊̃ illic ex uno illo p̾mo hoĩe
genꝰ institueret᷑ humanũ.
ua ꝓpt̾ int̾ illos tc̃ hominũ ppłos. qͥ ꝑ Lac&.
fusse diuisi. queramꝰ si possumꝰ inuenire illã in
t̾ris ꝑegͥnantem ciuitatẽ dĩ. quȩ usq ad dilinuũ
archamq ꝑducta ẽ. atq in filiis noȩ ꝑ eoꝵ bñdictio¬
nes ꝑseũasse monstrat᷑. maxime in maximo qͥ
ẽ appellatꝰ sem. quõ quidẽ iaphet ita bñdictꝰ ẽ.
ut in eiꝰ frĩs sui domibꝰ habitaret. Tenenda gͥ
pꝰ diliunũ ciuitatẽ dĩ. sic̃ eã series gn̾ationũ ab
illo qui ẽ appellatꝰ sech. ostñdebat añ diluuiuĩ. Prpt̃
ħ gͦ scͥptura diuina cum t̾renam ciuitatẽ ĩbabilo¬
ne ħ ẽ in ꝯfusione monstrass ad patͥarcham sem

Expanded text:
ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit narratis praeteritis facit fidem eo, quod eius praedicta conplentur, nimisque absurdum est, ut dicatur aliquos homines ex hac in illam partem, Oceani inmensitate traiecta, nauigare ac peruenire potuisse, ut etiam illic ex uno illo primo homine genus institueretur humanum. Quapropter inter illos tunc hominum populos, qui per fuisse diuisi, quaeramus, si possumus inuenire, illam in terris peregrinantem ciuitatem Dei, quae usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eius, fratris sui, domibus habitaret. CAPUT X. icut eam series generationum ab illo, qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluuium. Propter hoc ergo scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtatis abrahȩ.tamꝗͣ mox ut facta ẽ de chaira exi¬
S si eo anno facta ẽ ista ꝓmissio. iã utiq ĩ carra ẽpat᷑
suo demorabat᷑ ab rahã. Neq enĩ iñ exire posset.
nͥ pͥ ibi habitass Numqͥd nã gͦ ꝯtͣdicit᷑ stephano
dicenti. ds gle apparuit habrahȩ patͥ nt̃o cũ ẽẽt
in mesopotamia. pͥꝰ qͣm habitaret in chaira : S
intelligendũ ẽ q̃ eodẽ anno facta sint oĩa ⁊ dĩ ꝓ¬
missio añqͣm in chaia habitaret abrahã ⁊ ĩ char¬
ra habitatio eiꝰ ⁊m̃ ꝓfectio. Nõ solũ qr eusebiꝰ
in chronicis ab anno hꝰ ꝓmissionis cõputat ⁊ ostñ¬

Expanded text:
etatis Abrahae, tamquam mox ut facta est de Charra exi. Sed si eo anno facta est ista promissio, jam utique in Charra cum patre suo demorabatur Abraham. Neque enim inde exire posset, nisi prius ibi habitasset. Numquidnam ergo contradicitur Stephano dicenti: Deus gloriae apparuit Abrahae patri nostro cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra? Sed intellegendum est, quod eodem anno facta sint omnia, et Dei promissio, antequam in Charra habitaret Abraham, et in Charra habitatio eius et inde profectio; non solum quia Eusebius in chronicis ab anno huius promissionis conputat et osten
Abbreviated transcription (Latin):
stepħi ñ pꝰ mortẽ pat̾s eiꝰ locutꝰ ẽ dñs abrahȩ qͥ utiq
in chanra mortuus ẽ. uͥ cũ illo ⁊ ip̃ẽ filiꝰ habitauit.
s pͥꝰ qͣm habitaret in eadẽ ciuitate.iã tñ cñ eẽt
in mesopotanua. Iã gͦ exierat a chadeis. Qd̾ itaq
adiungit stepħs.tẽ abrahã eg̃ssꝰ ẽ de t̾ra chaldõꝵ.
⁊ habitauit in chaira. ñ q sit factũ pꝰea qͣm locutꝰ¬

Expanded text:
est Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitauit, sed priusquam habitaret in eadem ciuitate, iam tamen cum esset in Mesopotamia. Iam ergo exierat a Chaldaeis. Quod itaque adiungit Stephanus: Tunc Abraham egressus est de terra Chaldaeorum et habitauit in Charra, non quid sit factum, postea quam locut
Abbreviated transcription (Latin):
exi de tr̃a tua ⁊  cognatione tua.⁊  domo patͥs
tin. ñ ut corpꝰ iñ eic̾et qd̾ iam fec̾at s ut aĩũ auel¬
leret dr̃. Non enĩ exierat mñ aĩo si spe redeundi
⁊ desid̾io tenebat᷑. quȩ spes ⁊ desid̾iũ do iubente
ac unuante ⁊ illo obediente fu̾at amputandũ.
Nõ sane inc̾dibilit̾ existimat᷑ cũ postea secutꝰ fuiss
nachor patrẽ suũ tẽ abrahã p̾ceptum dnĩ ĩple¬
uiss ut cũ saira oiige sua ⁊ loch filio fr̃is sui exi

Expanded text:
de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, non ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe redeundi et desiderio tenebatur, quae spes et desiderium Deo iubente ac iuuante Non sane incredibiliter existimatur, cum postea secutus esset Nachor patrem suum, tum Abraham praeceptum Domini implesse ut cum Sara conjuge sua, et Loth filio fratris sui exi
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰea cũ seruiĩ sũ mitt̾et abrahã ad accipiendã uxot
filio suo ysaac ita scͥptum & accep̃ puer .x. ca¬
secum. ⁊ exctingens ꝓfectꝰ ẽ in mesopotamiã inei¬
uitatẽ nachor. isto ⁊ aliis sacrehꝰ historiȩ testimo¬
niis ostñdit᷑ ⁊̃ nachor fr̃ abrahe excisse de regiõe
chad̾oꝵ. sedesq ostituisse in mesopotamiã. uͥ eũ pa¬
tre suo habitau̾at. abrahã. Cur gͦ eũ scͥpt᷑a ñ cõ¬
memoraũ qñ ex gẽ chaldea cũ suis ꝓfectꝰ ẽ thara.
q̃ eos duoe̾it secum: Cur putamꝰ nͥ forte qͥ a pat̾na
⁊ afrña pietate desciũat.⁊ suꝑstioni adheserat
chaldoꝵ ⁊ pea iñ siue penitendo. siue ꝑsecutionẽ
passꝰ q suspectꝰ hr̃et᷑ ⁊ ip̃e emiguit: In libro eni
qͥ insebit᷑ uidith. cum q̃reret holofernis hostis
isrłitaꝵ q̃nã illa gens eẽt utr̃ adu̾sum eam bella¬
dũ fuiss. sic ei respdit achior duxc ammanitarũ.
Audiat dñs nr̃ u̾bum de ore pueri sui. ⁊ referã tibi

Expanded text:
 cum servum suum mitteret Abraham ad accipiendum uxorem filio suo Isaac, ita scriptum est: Et accepit puer decem casecum, et exsurgens profectus est in Mesopotamiam in civitatem Nachor. Isto et aliis sacrae hujus historiae testimoniis ostenditur etiam Nachor exisse de regione Chaldaeorum, sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitaverat Abraham. Cur ememorauit, quando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thara quod eos duxerit secum? Quur, putamus, nisi forte quod a paterna et fraterna pietate desciuerat et superstitioni adhaeserat Chaldaeorum et postea inde siue paenitendo siue persecutionem passus, quod suspectus haberetur, et ipse emigrauit? In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum: Audiat dominus noster uerbum de ore pueri sui, et referam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cõmemorati sunt tͥum filioꝵ noȩ fecer singłas gs̃.
si heber ⁊ phalec singłas ñ fecer: Nimirũ illd̾ ẽ ꝓ¬
babiliꝰ q̃ gigas ille nembroth fec̾it. ⁊ ipse gentẽ suã
s: ꝓpt̾ excellentiã dñationis ⁊ corꝑis seorsũ eminen¬
tius noĩatꝰ ẽ. ut maneat numerꝰ. L xxc. duaꝵ gentiũ¬

Expanded text:
 filiorum Noe, fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigas ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat numerus septuagint
Abbreviated transcription (Latin):
uitatẽ dĩ. ñ possumꝰ affirmare illo tp̃r qͦ erat eis
natum fuisse acultu u̾i di. ita ut in solis istis gn̾a¬
tionibꝰ pietas u̾a reman̾et quȩ descendunt de se
mine arphaxat. ⁊ tendunt ad abrahã. s ab illa uy¬
bia edificande tiuris usq incęlũ qua impia sigͥat᷑
duobꝰ filiis noȩ qͥ bñdicti s̃ eoꝵq postĩs. impia u̾o
q̃ ꝓfecto ẽ cdibiliꝰ ⁊ infiliis duoꝵ illoꝵ iam tc̃ añ¬
qͣm babilona cepiss institui. fuer̃ ꝯtemptores di.
⁊ in filiis cham cultores dĩ. Utrũ tñ hominũ genꝰ
t̾ris numqͣm defuisse c̾aendum ẽ.Siqͥdẽ ⁊ qnõdi¬
ctũ ẽ õs declinauer̃ simul iutiles facti s̃. ñ qͥfacit

Expanded text:
vitatem Dei, non possumus affirmare illo tempore quo erat eis natum fuisse a cultu veri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas vera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat, et tendunt ad Abraham; sed ab illa superbia aedificandae turris usque in coelum, qua impia significatur duobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; impia vero quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum iam tunc, antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemtores Dei, et in filiis Cham cultores Dei; utrumque tamen hominum genus terris numquam defuisse credendum est. Si quidem et quando dictum est: Omnes declin
Abbreviated transcription (Latin):
dies multos. Dixẽq illis ds̃ eoꝵ ut excirent de hi¬
bitatiõe sua ⁊ irent in t̾ra chanaan.⁊ illic habra¬
uer̃. ⁊ cet̾a q̃ nairat achior ammanites. Uñ mail¬
festũ ẽ. domũ thare ꝑsecutionẽ passã fuisse acha¬
deis ꝓu̾a pietate. qua unꝰ i uerꝰ abeis colebat᷑ db.

Expanded text:
s eorum, ut exirent de habitatione sua et irent in terram Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae narrat Achior Ammanites. Unde manifestum est domum Tharae persecutionem passam fuisse a Chaldaeis pro uera pietate, qua unus et uerus ab eis colebatur Deu
Abbreviated transcription (Latin):
guarum facta ẽ diuisio. ñ ex eiꝰ nomine nom̃ acci¬
ꝑet lingͣ q̃ apd̃ illũ potuit ꝑman̾e. ⁊ iõ cͥdenda est
raham. nec in om̃s filios suos transmitt̾e potuit.
s in cos tm̃ qͥ ꝓpagati ꝑ iacob ⁊ signius atq enunen¬
sam ꝓgeniẽ suã iefundit.s in eã tantũ eꝰ gn̾atiões
ꝑducunt᷑ ad abraham. Qua ꝓpt̾ etiã si ñ euidenter
exp̾ssũ ẽ. fuisse aliqd̾ pium gemis hominũ qñ ab
impiis babylonia condebat᷑. ñ adħ ualuit ħ obsci¬
tas. ut q̃rentes fraudant᷑ s potiꝰ ut ex̃cͥet᷑ intentio
Cum enĩ legͥunam fuisse lingͣm pͥmitus omnium.
⁊ om̃s añ filios sem om̃datur heber. qͣmuis ex illo
quint᷑ oriat᷑. ⁊ hebira uocat᷑ lingua qͣm patͥareharũ
et ꝓpħaꝵ ñ solum inseminib sius uerũ eciã ilitt̾is¬

Expanded text:
guarum facta est multitudo, non ex ejus nomine nomen acciperet lingua, quae apud illum potuit permanere. Et ideo credenda est raham, nec in omnes filios suos transmittere potuit, sed in eos tantum qui propagati per Jacob, et insignius atque eminenrsam progeniem suam refudit; sed in eam tantum, cujus generationes perducuntur ad Abraexpressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam i
Abbreviated transcription (Latin):
uocabat᷑ qua solũ uniu̾sum genꝰ hõiũ loq̃bat᷑. Dix̃it
aliquis. Si indiebꝰ phalec filii heber diuisa ẽ t̾ra
ꝑ linguas id ẽ homines qͥ tẽ erant in t̾ra. ex eiꝰ noĩe
potiꝰ debuit appellari lingua illa q̃ fuit añ om̃ibꝰ

Expanded text:
uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ lingua una cum eẽt omĩũ. ñ idõ filii pesilams
defuerunt.
am et añ diluiuũ una
erat lingua ⁊ tñ om̃is p̃t̾ unã noȩ nistid̾¬
mum dełi diluuio meruer̃. ita qno m̃ito datioris
impietatis gentes linguaꝵ diu̾sitate punite ath
diuisȩ s̃. ⁊ ciuitas impioꝵ ofusionis nom̃ accep.
domus heber uͥ ea quȩ antea fuit omĩũ lingua
remañet. Uñ sic sup memorami. cũ cepiseit asl¬
fili sem. qui singñi gẽ singłas ꝓc̾arũt pͥmus ẽ cõme¬
moratꝰ heber cum sit abnepos ipsius. ħ ẽ ab illo
quintꝰ inueniat᷑ exortꝰ. Quia gͦ in eiꝰ familia reman¬
sit ħ lingua diusis ꝑ alias linguas cęt̾is gentibus.
q̃ lingua pͥus humano gn̾i ñ inm̾̃ito credit᷑ fuisse
comunis. idõ deinceps hebrea ẽ nuncupata. Tẽ ⁊t
opꝰerat eam distingui ab aliis linguis noĩe ꝓpͥo. sic̃
alie ꝙͦ uocate s̃ nominibꝰ ꝓpͥs. Qño aut̃ erat una.
nicħ aliud qͣm humana lingua ł humana locutio

Expanded text:
sicut lingua una cum esset omnium, non ideo filii pestilentiae defuerunt; nam et ante diluvium una erat lingua, et tamen omnes praeter unam Noe justi domum deleri diluvio meruerunt: ita quando merito elatioris impietatis gentes linguarum diversitate punitae atque divisae sunt, et civitas impiorum confusionis nomen accepit, domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enufilii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis quae lingua prius humano generi non immerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata; tunc enim opus erat eam distingui ab aliis linguis nomine proprio, sicut aliae quoque uocatae sunt nominibus propriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio
Abbreviated transcription (Latin):
brem incibꝰq int̾ se coeundo ⁊ gign̾e ⁊ parere. alis
hora non eẽ. eosq ꝑ nares. tantũmꝰ aliti uiu̾e. abiꝰ
statã eẽ cubitales. quos ꝑ igneos a cubitu g̾ri urcit̃.
alibi quinquennes conciꝑe feminas. ⁊ octauũ iuite
annũ ñ excedẽ. Item fer̃ eẽ gentẽ. uͥ singła crura
in pedibꝰ hñt. nec poplitẽ flectunt. ⁊ sunt mirabil
cełitatis quos sciopodas uocant. qͣ ꝑ estũ int̾ra ui¬
centes resupim umbra se pedum ꝓtegant. qͦsd̾
sine ceruice ocłos hñtes inhumeris ⁊ cȩt̾a homisl
uł quasi hominum gn̾a. q̃ in maritima platel
carchaginis nusiuo picta .s̃. ex libris deꝓmpta
ułut curiosioris historiȩ. Quid dicã de cenoceplal
quoꝵ canmna capita atq ipse latt᷑ mag̾ bestix
qͣm homines confitet᷑: S om̃ia hominũ giai¬

Expanded text:
ebrem, vicibusque alternis coeundo et gignere et parere: aliis ebrem, vicibusque alternis coeundo et gignere et parere: aliis ora non esse, eosque per nares tantummodo halitu vivere: alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci vocant: alibi quinquennes concipere feminas, et octavum vitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent, nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas vocant, quod per aestum int erra jacentes resupini umbra se pedum protegant: quosdam sine cervice oculos habentes in humeris: et caetera hominum, vel quasi hominum genera, quae in maritima platea Carthaginis musivo picta sunt, ex libris deprompta velut curiosioris historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina capita atque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ diliuuũ quo ea quȩ in archa ñ erant enncta dele¬
ta sunt etiam in insuł eẽ potuerint si reꝑtͥa ñ sunt.
nisi eac his quoꝵ gn̾a inut᷑q sexu archa seruauit.
Poss quidẽ c̃di ad insulas natando tͣnsisse. s ꝓxcimas.
Sunt aut̃ q̃dam tam longe positȩ a continentibꝰ t̾ris
habitabant eaꝵ gn̾a instituer̃. uenandi studio
ferri. Si uero t̾ra exortȩ funt scdm originẽ pͥmam
quo dixit ds̃ ꝓducat t̾ra am̃am uiuam. multo cͥa¬
rius apparet ñ tam reparandoꝵ am̃aliũ causa ꝙͣ
figurandaꝵ uariaꝵ gentium ꝓpt̾ eccłie sac̃m̃tũ
in archa fuisse om̃ia gen̾a qnõ ininsuł quo tͣnsire¬
uerit᷑ etiam utrum ex filiis noȩ. uł potiꝰ er
illo uno homine uñ ⁊̃ ipsi extiter̃. ꝓpagata
eẽ c̃dendum sit q̃dam monstruosa hominũ
gn̾a. quȩ gentium nairat historia. sic̃ ꝑhibent᷑ qͥli
unum hr̃e ocłm infronte media qͥbꝰdam utq serꝰ¬
eẽ nat᷑am.⁊ dext̾am manullã uirilẽ. sinistram mibi¬

Expanded text:
 diluuium, quo ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terrihabitabant earum genera instituerunt uenandi studio, ferri. Si uero terra exortae sunt secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra animam uiuam, multo clarius apparet non tam reparandorum animalium causa quam figurandarum uariarum gentium propter ecclesiae sacramentum in arca fuisse omnia genur etiam, utrum ex filiis Noe, vel potius ex illo uno homine, unde etiam ipsi exstiterunt, propagata esse credendum sit quaedam monstrosa hominum genera, quae gentium narrat historia: sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte media: quibusdam plantas veririlem, sinistram muli
Abbreviated transcription (Latin):
nati sunt.iiii. nepotes eiꝰ. Iteq alt̾ filioꝵ sem gen̾ei
nepotẽ. atq ex illoꝵtidẽ ꝓnepos natꝰ ẽ. atq iñ ab¬
nepos. qui ẽ heber. Genuit au heber duos filios qͥ
uniĩ appellauit phalec. q̃ int̾p̃tat᷑ diuidens. Dem̃
scͥptura subiungens rõnemq hꝰ nominis reddens q¬
in diebꝰ inquit eiꝰ diuisa ẽ t̾ra. ħ aut̃ quid sit. pꝰ̾ea

Expanded text:
 nepotes eius, itemque alter filiorum Sem genuit eius nepotem, adque ex illo itidem pronepos natus est adque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autem Heber duos filios, quorum unum appellauit Phalech, quod interpretatur diuidens. Deinde scriptura subiungens rationemque huius nominis reddens: Quia diebus, inquit, eius diuisa est terra. Hoc autem quid sit, postea