comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
recte facta deserenda sũt Cũ idnob̾ p̃cipue tenẽdũ sit. quo uocare
atq inuitare deb̾mꝰ. quos sic̃ nos metipsos diligimꝰ. fortissimoq ani¬
mo bibenda ẽ aplica illa sententia. Aliis qͥdẽ sumꝰ odor uitȩ in ui-¬
tã. aliis odor mortis inmortẽ ⁊ ad hȩc qͥs idoneus. Nec octauo gene¬
re m̃tiendũ ẽ. qͥa ⁊ in bonis castitas animi pudititi&e corꝑis. ⁊ inma
lis id qđ ipsi facimꝰ eo qđ fieri sinimꝰ maiꝰ ẽ. Inhis aũ octo generibꝰ
tanto quisq muiꝰ peccat cũ m̃tit̾. quanto emergit adoctauũ. to
ampliꝰ quanto mergit ad pͥmũ. Qiusqͥs aũ eẽ aliqͥ gen̾ mdatii
ꝗ peccatũ nõ sit putau̾it. decipiet se ipsũ turpit̾. cũ honestũ se de¬
ceptore̾ arbitratur alioꝵ. Tanta porro cȩcitas hominũ animas oc¬
cupauit. ut eis parũ sit sidicamꝰ quędã m̃datia nõ eẽ peccata. nͥ

Expanded text:
recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est, quia et in bonis castilis id quod ipsi facimus eo quod fieri sinimus majus est. In his autem octo generibus, tanto quisque minus peccat cum mentitur, quanto emergit ad octavum; tanto amplius, quanto mergit ad primum. Quisquis autem esse aliquod genus mendacii quod peccatum non sit putaverit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliocupavit, ut eis parum sit, si dicamus quaedam mendatia non esse peccata, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
apłs om̃ibꝰ om̃ia factussũ. ut om̃s łueri facerẽ ñ ea m̃tiendo s cõpatiẽ¬
do fecisse. recte intelligit᷑. ut tanta castitate cum eis lib̾andis ageret.
acsi ipse ieo malo eẽt aquo illos sanare cupiebat. Nõ ẽ gͥ m̃tiendum
indoctͥna pietatis. iagnũ enĩ scelus ẽ. & pͥmũ genꝰ detestabił m̃datui.
Nõ ẽ m̃tendũ quãto genere. quia nec ipsa u̾itas fine placendi hominibꝰ
dus ẽ opitulante m̃datio ñ enĩ malis conuertentiũ moribꝰ adbonos
mores cõu̾tend̾ ẽ. Quia si erga illũ fatiendũ ẽ. debet &̃ ipse c̃u̾sus
facere erga alios. atq ita ñ adbono s admaloᷤᷤ mores cõu̾tit᷑. cũ hoc
p̾bet uitãdũ cõu̾so. qd ei p̃stitũ ẽ cõu̾tendo. Neq septimo genere
m̃tiendũ ẽ.nõ enĩ cuiꝰquã cõmoditas aut salus temꝑalis ꝑfitiendȩ
fidi p̃ferenda ẽ nec siqͥsquã in recte factis nr̃i tã male mouetur.
ut fiat &iã aĩmo deterior longeq apietate remotior: Propterea

Expanded text:
 Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem : non eum mentiendo, sed compatiendo fecisse recte intelligitur; ut tanta charitate cum eis liberandis ageret, ac si ipse in eo malo esset, a quo illos sanare cupiebat. Non est igitur mentiendum in doctrina pietatis: magnum enim scelus est, et primum genus detestabilis mendacii. Non est mentiendum secundo generedus est opitulante mendacio; non enim malis conuertentium moribus ad bonos mores conuertendus est, quia, si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso, quod ei praestitum est conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
t̃. uidet qͥdẽ corrũpendo corpori suo nõ suã s alienã imminere libi¬
dinẽ cauet tam̃ ne saltẽ ꝑmittendo sit particeps. ꝑmissio uͦ illa ubi
nͥ manimo ẽ ȩtiã : Corporaliꝰ gͦ pudicitia corrũpi nͥ inanimo non
potest quo nõ cõsentiente neq ꝑmittente. nullomͦ recte dr̃ uolari
pudicitia corꝑalis. qͥcꝗ incorꝑe fu̾it aliena libidĩe ꝓpetratũ. Uñ colli¬
git᷑ multomagis animi castitatẽ serua̾dã eẽ inanima. inqua tute¬
ła ẽ pudititiȩ corꝑalis. Quã obrẽ ꝗ innb̾ ẽ utrũq scĩs moribꝰ & cõu̾

Expanded text:
tur, videt quidem corrumpendo corpori suo, non suam, sed alienam imminere libitur, videt quidem corrumpendo corpori suo, non suam, sed alienam imminere libi; cavet tamen, ne saltem permittendo sit particeps. Permissio vero illa ubi nisi in animo est? Etiam corporalis ergo pudicitia corrumpi nisi in animo non potest: quo non consentiente, neque permittente, nullo modo recte dicitur violari pudicitia corporalis, quidquid in corpore fuerit aliena libidine perpetratum. Unde colligitur, multo magis animi castitatem servandam esse in animo, in quo tutela
Abbreviated transcription (Latin):
nõ solũ auro ⁊ argento & gẽmis ⁊ amenis p̃diis. atq ipsi uniu̾se
tẽporali uitȩ om̃iqͣᷤ corꝑis boni p̃poneret. nescio utrũ sapienter
risq penderet. recte &̃ tẽporalibꝰ rebꝰ alioꝵ homimũ. qͦs inno¬
centia b̾niuolentia quę sua seruare atq adiuuare deberet. ama¬
ret enĩ ꝑfectã fidẽ nõ solũ b̾ne credendi eaquę s ex cellent᷑. ac fi¬
de digna auctoritate diceret᷑. s &̃ fidelit̾ enuntiandi. quȩ ipse
cie credatur. addita &̃ int̾etioẽ ł salutis tuendę. ł pudititię
corꝑis. uolat᷑ tam̃. & res uiolat᷑ inai̾mi castate atq scĩtate seruã¬
da. Und̾ cogim᷑ nõ opiioẽ hominũ quȩ plerũq ineirore ẽ. sed
ipsa quȩ om̃ibꝰ suꝑ eminet atq una inuictissima ẽ ueritate. &̃
castitas amor ordinatꝰ. nõ subdẽs maiora minoribꝰ Mͦinꝰ ẽ aũt qͥcꝗđ¬
inanimo uolari potest. Certe enĩ cũ ꝓpudicitia corporali qͥsq m̃ti¬

Expanded text:
um auro et argento et gemmis et amoenis praediis, sed et ipsi uniuersae temporali uitae omnique corporis bono praeponeret, nescio utrum sapienter risque penderet. recte etiam temporalibus rebus aliorum hominum, quos innocentia beniuolentiaque sua seruare atque adiuuare deberet. amaret enim perfectam fidem non solum bene credendi ea. quae sibi excellenti et fide digna auctoritate dicerentur, sed etiam fideliter enuntiandi, quae ipse cie credatur addita etiam intentione uel salutis tuendae uel pudicitiae corporalis, uiolatur tamen, et res uiolatur in animi castitate atque sanctitate seruanda. unde cogimur non opinione hominum, quae plerumque in errore est, sed ipsa quae omnibus supereminet atque una inuictissima est ueritate etionere. est enim animi castitas amor ordinatus non subdens maiora minoribus. minus est autin animo violari potest. Certe enim cum pro pudicitia corporali quisque menti
Abbreviated transcription (Latin):
nõ potest. qꝓsit cõtẽpnendũ qͥs nõ uideat. cũ uideat qcuisit p̾ponen¬
dũ Animꝰ corꝑoi ancorpꝰ animo: Animi castitas pudicitię corꝑis.
anpudicitia corꝑis castitati animi : & ꝗ magis inpeccatis cauendũ.
ꝓmissio facta alieni. a cõmissoͥ facti tui elucet. Itaq distussis om̃ĩbꝰ
nichil alud illa testimonia sc̾pturarũ monere. nꝰ unꝗ eẽ om̃ino m̃tiẽ¬
dũ. qnͣo qͥdẽ nec ulla exẽpla m̃datioꝵ unitatioẽ digna inmoribꝰ factisq
sc̃oꝵ inueniant᷑. ꝗ ad eas attinet sc̃pt᷑as. q̃ ad nullã figuratã significatio¬
nẽ referunt᷑. sicuti sunt gesta mnactibꝰ apłoꝵ. Nam dm̃ oĩa me ũgłio¬

Expanded text:
o quo sit contemnendum quis non uideat? cum uideat, quid cui sit praeponendum, animus corpori an corpus animo, animi castitas pudicitiae corporis, an pudicitia corporis castitati animi, et quid magis in peccatis cauendum, permissio facti alieni. an commissio facti tunihil aliud illa testimonia Scripturarum monere, nisi nunquam esse omnino mentiendum: quandoquidem nec ulla exempla mendaciorum imitatione digna in moribus factisque sanctorum inveniantur; quod ad eas attinet Scripturas, quae ad nullam figuratam significationem referuntur, sicuti sunt res gestae in Actibus Apo
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ inuenire. ut diligẽdũ ł nõ odio habendũ ullũ m̃datiũ uideat᷑.
s uitedũ m̃tiẽdo faciendũ eẽ ꝗ oderis. ut qd ampliꝰ detestandũ ẽ deui

Expanded text:
rarum inuenire, ut diligendum uel non odio habendum ullum mendacium uideatur, rarum inuenire, ut diligendum uel non odio habendum ullum mendacium uideatur, sed interdum mentiendo faciendum esse quod oderis, ut quod amplius detestandum est d
Abbreviated transcription (Latin):
aut abillo malo nr̃o qd hui mortalitatis adhuc pellib inuoluti. cor nõ
tota sententia sic̃ dictũ ẽ.custodiẽs u̾bũ fili aꝑditioẽ lõge aberit.
De ipsa dictũ ẽ u̾itate ꝑꝗͣ facta sũt oĩa. q̃ incomutabilr̾ semꝑ manet.
qũo doctrina religiois adeã cõtẽplandã ꝑducere nititur. Potest ui¬
deri adħ eẽ dictũ. & nichil falsi deore ipsiꝰ ꝓcedit. ut nichil falsi ꝗ
ad doctrinã ꝑtinet dicat. Quod m̃datii gen nulla om̃ino cõpẽsatiõe
sub eundẽ. penitq᷑ ac p̾cipue deuitandũ ẽ. Ut sic̃ ꝗͥ dictũ ẽ nichil falsi.
putat ẽẽ uĩtiendũ. hec certe oiñis disputatio quã uis alt̾net. aliis asse¬
rentibꝰ nunꝗͣ eẽ m̃tiendũ. adħ ꝙ diuina testimonia recitantibꝰ. aliis
cõtradicentibꝰ & int̾ ipsa u̾ba diuinoꝵ te stimonioꝵ m̃datio locũ que¬
rentibꝰ. nemo tam̃ potest dicere ħ se aut in exẽplo aut inu̾bo scriptu¬

Expanded text:
aut ab illo malo nostro, quod hujus mortalitatis adhuc pellibus involuti, cor nosttota sententia, si quod dictum est, Excipiens verbum filius a perditione longe aberit, de ipsa dictum est Veritate per quam facta sunt omnia, quae incommutabilis semper manet; quoniam doctrina religionis ad eam contemplandam perducere nititur, potest uideri ad hoc esse dictum: et nihil falsi de ore ipsius procedit, ut nihil falsi, quod ad doctrinam pertinet, dicat. quod mendacii genus nulla omnino conpensatione subeundum penitusque ac praecipue deuitandum est. aut si quod dictum est \'nihil falsi\'putat esse mentiendum. Haec certe omnia disputatio quamuis alternet aliis asserentibus numquam esse mentiendum et ad hoc diuina testimonia recitantibus, aliis contradicentibus et inter ipsa uerba diuinorum testimoniorum mendacio locum quaerentibus, nemo tamen potest dicere hoc se aut in exemplo aut in uerbo scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
seris amutendũ eẽ aliqͥ malũ ne aliud gͣuiꝰ am̾mittat᷑. nõ ex
regula u̾itatis. s exsua qͥsq cupiditate atq cõsuetudie̾ metitur
malũ.⁊ id putat gͣuiꝰ ꝗ ipse amplt̾ ex horrescit. N ꝗ ampliꝰ reue¬
ra fugiendũ ẽ. h totũ ab amoris ꝑu̾sitate gignit᷑ uitiũ. Cũ enĩ duȩ̨
sint uitȩ nr̃e una sẽpit̾na q̃ diuinitꝰ ꝓmittit᷑. alt̾a tẽporał inqͣ nẽ¬

Expanded text:
 malum, ne aliud grauius admittatur, non ex regula ueritatis, sed ex sua quisque cupiditate atque consuetudine metitur malum et id putat grauius, quod ipse amplius exhorrescit, non quod amplius reuera fugiendum est. hoc totum ab amoris peruersitate gignitur uitium. cum enim duae sint uitae nostrae: una sempiterna, quae diuinitus promittitur, altera temporalis,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ do. Quodeũ licẽtiꝰ approbass subiecit aliud ꝗ nullo pacto pos¬
sẽ cõtẽpnere. Ait enĩ.Sapiẽs ꝓrsꝰ ipse cũ dõ ẽ. Nã ⁊ se ipsũ uitel¬
ligit sapiẽs. Qđ cõficit᷑ ut exeo ꝗ ate accepi. id eẽ cũ dõ qͥ intelli¬
git dm̃. ⁊ exeo qd anb̾ dietũ ẽ. id eẽ cũ dõ qͥ asapiente intelli

Expanded text:
cum deo. — Quod cum Licentius approbasset, subiecit aliud, quod nullo pacto poscum deo. — Quod cum Licentius approbasset, subiecit aliud, quod nullo pacto possem conteligit sapiens. Quod conficitur et ex eo quod a te accepi, id esse cum Deo, quod intelligit Deum; et ex eo quod a nobis dictum est, id esse cum Deo, quod a sapiente intelli
Abbreviated transcription (Latin):
sapiẽtiᷤ cũ do ẽ id nosse sapientẽ. optime inqͥt. Nã qͥcꝗd sensu isto cor¬
ꝑis nouit : ñ ẽ cũ dõ. s illud ꝗ animo ꝑcipit. Pł &iã fortasse audeo
dicere s tam̃ dicã. Uob enĩ existimatoribꝰ aut cõfirmer aut discã.
Qiuisqꝗs enĩ ea sola nouit que corꝑis sẽs attingit. nõ solũ cũ dõ eẽ ñ mͥ
uidet᷑. s ne secũ qͥdẽ. Hic cũ trigeciũ anĩadu̾tissẽ meo uultu ⁊ nes
cio ꝗͥ uellet discere s u̾ecundia eũ neqͣsi inalienũ locũ urueret cõti¬
neri. feci potestatẽ iã tacẽte licẽtio. ut ꝓmeret siꝗͥ uellet. Atille
ista. inquit que adsens corꝑis ꝑtinẽt ꝓrs nemo mͥ uidetur nosse:
Aliud ẽ enĩ sentire. aliud nosse. Quare siqͥd nouimꝰ solo intellectu cõti¬
neri puto. ⁊ eo solo posse cõp̃hendi. Exquo fit ut si illud ẽ cũ deo
ꝗ intelligendo sapiens nouit. totũ qd cũ ł ꝗ nouit sapiẽs possit eẽ

Expanded text:
sapientis cum deo est, id nosse sapientem. — Optime, inquit; nam quidquid sensu isto corporis nouit, non est cum deo, sed illud, quod animo percipit. plus etiam fortasse audeo dicere, sed tamen dicam; uobis enim existimatoribus aut confirmem aut discam. quisquis ea sola nouit, quae corporis sensus attingit, non solum cum deo esse non mihi uidetur sed ne secum quidem — Hic cum Trygetium aideretur, sed uerecundia eum, ne quasi in alienum locum inrueret, contineri, feci potestatem iam tacente Licentiout promeret quid uellet. at ille: Ista, inquit, quae ad sensus corporis pertinent, prorsus nemo mihi uidetur nosse. aliud est enim sentire, aliud nosse. quare si quid nouimus, solo intellectu contineri puto et eo solo posse conprehendi. ex quo fit, ut, si illud est cum deo, quod intellegendo sapiens nouit, totum quod nouit sapiens possit esse
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ꝓbet unꝗsq & tc̃ uisemetipso głam ħt & ñ in alto. Qui enĩ exccipit
u̾bũ idt u̾itatẽ. ñ s s ut hominibꝰ placeat. ñ eã custodit cũ eis uidet
placeri posse m̃datio. Qui aũ excipit s. nichil falsũ deore ipsiꝰ ꝓce¬
dit. qͥa x̃ cũ placet hominibꝰ mͣdatiũ. nõm̃tit᷑ ilł qͥ u̾itatẽ. nõ dequa illiꝰ
s dequa deo placeret excepit s. Itaq nõ ẽ cur hic dicat᷑ om̃s qͥdẽ ꝑdet qͥ

Expanded text:
n in altero? qui enim excipit uerbum, id est ueritatem non sibi sed ut homnibus placeat, non eam custodit, cum eis uidet placeri posse mendacio. qui autem excipit sibi, nihil falsum de ore ipsius procedit, quia etiam cum placet hominibus mendacium, non mentitur ille, qui ueritatem, non de qua illis, sed de qua deo placeret, excepit sibi. itaque non est, cur hic dicatur: omnes quidem perdet, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sã nat᷑am ꝙ. insingłis quibꝰq rebꝰ nichil arte humana satagẽte
ordinatũ miram᷑ alienare asecretissimo maiestatis arbitrio.
ullis nugis uane opiniõis audebunꝰ: At eni ħ ipsũ ẽ pleniꝰ qͣstio¬
nũ qđ mẽbra pulicis disposita inire atq distentȩ sũt. cũ ite¬
rea humana uita innimerabiliũ ꝑturbationũ incõstãtia uerset᷑¬
& fluctuet. S hoc pacto siqͥs ta minutũ cerneret ut inuermi¬
culato pauim̃to nichil ultra uniꝰ tessellȩ modulũ acies eiꝰ ualeret
ambire : uituꝑaret artificẽ uelut ordinatioĩs & cõpositionis ig¬
narũ eo ꝗ uarietatẽ lapilloꝵ ꝑturbatã putaret. aquo ille emble-¬
mata muniꝰ pulcͥtudinis faciẽ cõgruentiã sumil cerni cõlustra¬
riq nõpossent. nichil enĩ aliud minꝰ eruditis hominibꝰ accidit qͥ

Expanded text:
sam naturam, quod in singulis quibusque rebus nihil arte humana satagente sam naturam, quod in singulis quibusque rebus nihil arte humana satagente ordinatum miramur, alienare a secretissimo maiestatis arbitrio ullis nugis uanae opinionis audebimus. at enim hoc ipsum est plenius quaestionum, quod membra pulicis disposita mire atque distincte sunt, cum interea humana uita innumerabilium perturbationum inconstantia uersetur et fluctuet. sed hoc pacto, si quis tam minutum cerneret, ut in uermiculato pauimento nihil ultra unius tessellae modulum acies eius ualeret ambire, uituperaret artificem uelut ordinationis et compositionis ignarum eo, quod uarietatem lapillorum perturbatam putaret, a quo illa emblemata in unius pulchritudinis faciem congruentia simul cerni conlustrarique non possent. nihi
Abbreviated transcription (Latin):
Quanꝗ enĩ dsertũ dõ quicꝗ crede cũ imꝑtissimũ cũ &iã periculo¬
sissumnũ animo sit. tam̃ ipsis homuubus nemo quẽꝗͣ nõ potuisse
alid̃ cͥminatꝰ ẽ. negligẽtiȩ uͦ uituꝑatio multo ẽ quã in aliciȩ cru¬
delitatisq purgatior. Itaq cõpellit ratio tenere ñ in memor pieta¬
tis aut ista t̾rena ñ posse adiuinis amministrari aut negligi atq coͣ¬
tẽpni potiꝰ quã ita gubnari ut õĩs dedo sit mittis atq inculpanda
conquestio. s qͥs tã cecus ẽ m̃te iuqͥcqͥd inmouedis corporibꝰ ratiois
q p̃ter humanã dispositionẽ ac uoluntatem ẽ diune potẽtiȩ
indatioĩq dari dubitet. nͥ forte aut casibus tã rata subtiliq
dim̃fione ł inunitissimoꝵ quorũq animaliuĩ m̃bra figurantur
aut q̃ casu qͥs negat possit nͥ ratioẽ factũ fateri. Aut uͦ ꝑini u̾¬

Expanded text:
quamquam enim desertum deo quicquam credere cum imperitissimum tum etiam periculoquamquam enim desertum deo quicquam credere cum imperitissimum tum etiam periculosissimum animo sit, tamen in ipsis hominibus nemo quemquam non potuisse aliquid criminatus est. neglegentiae uero uituperatio multo est quam malitiae crudelitatisque purgatior. itaque uelut conpellitur ratio tenere non inmemor pietatis aut ista terrena non posse a diuinis amministrari aut neglegi atque contemni potius quam ita gubernari, ut omnis de deo sit mitis atque inculpanda conquestio. Sed quis tam caecus est mente, ut quicquam in mouendis corporibus rationis quod praeter humanam dispositionem ac uoluntatem est, diuinae potentiae moderationique dare dubitet ? nisi forte aut casibus tam rata subtilique dimensione uel minutissimorum quorumque animalium membra figurantur aut, quod casu quis negat, possit nisi ratione factum fateri aut uero per uniuer
Abbreviated transcription (Latin):
RDINEM RERU henobi .i. feicite R¬
cỸSEEUI Ac tEneRe euibꝰ Rorriuor
Uũ uͦ unu̾sitatis quo cohercetur hic mundꝰ
& regit᷑ ł uidere ł pandere difficilliũ homi¬
nibus atq rarissimũ. Huc accedit ꝙ & iã siqͥs hȩc possit nõ illud
qͣq ualet efficere ut dignũ auditoꝵẽ tã dunnis obscurił rebuᷤ
łuitȩ merito uł habitũ quod eruditioĩs inueniat. Nec tũc qͥeqͣ
discere stud eat̃. qͥ scopulos uitȩ huiꝰ & ꝓcellas uelut erector quatũ
licet capite ispiciut: ꝗͣ quomodo fiat ut & ds̃ humana curet.¬
& tanta inhumanis rebꝰ ꝑu̾sitas usquęquaq diffusa sit. ut nõ di¬
umȩ sed ne seruili ꝗͥd ẽ cui piã ꝓcuratiom siei tanta potestas da¬
retur tribuenda ẽẽ iudeatur. Quã obrẽ illud quasi necessa¬
riũ his qͥbꝰ talia curȩ sut credendũ. dimititur. aut duunã p¬
iudentiã nõ usq uihȩc ultima & una ꝑtendi. aut certe mala
om̃ia di uoluntate cõmiti. Utrũq impiũ: s magis posterius.

Expanded text:
rdinem rerum, Zenobi, cum sequi ac tenere cuique proprium tum uero uniuersitatis, quo cohercetur hic mundus et regitur, uel uidere uel pandere difficillimum hominibus atque rarissimum est. hue accedit, quod, etiamsi quis haec possit, non illud quoque ualet efficere, ut dignum auditorem tam diuinis obscurisque rebus uel uitae merito uel habitu quodam eruditionis inueniat. nec tamen quicqdiscere studeant, qui scopulos uitae huius et procellas uelut erecto, quantum licet, capite inspiciunt, quam quomodo fiat, ut ei deus humana curet et tanta in humanis rebus peruersitas usque quaque diffusa sit, ut non diuinae sed ne seruili quidem cui procurationi, si ei tanta potestas daretur, tribuenda esse uideatur. quam ob rem illud quasi necessarium his, quibus talia c-urae sunt, credendum dimittitur, aut diuinam prouidentiam non usque in haec ultima et ima pertendi aut certe mala omnia dei uoluntate committi, utrumque impium, sed magis posterius.
Abbreviated transcription (Latin):
datio. idẽ a consuetudiẽ atq amore m̃tiẽdi ꝓhib̾e uideat᷑. quo ꝓfecto
delabat᷑ qͥsqͥs ł oĩ m̃datio putau̾it abutendũ.Ita enĩ nec illud caue¬
bit ꝗ ẽ indoctrina pietatis & religiois. quo sceleratiꝰ quid facibe inue¬
iuas nõ int̾ om̃ia m̾datia. s int̾ omĩa peccata. ł alicui m̃datio. quã¬
uis facili. ꝗͣuis inmnoxio. nutũ uoluntatis acõmodau̾it. ut nõ inuit᷑ꝰ euadẽ

Expanded text:
ndacio, id est a consuetudine atque amore mentiendi prohibere uideatur. quo profecto ndacio, id est a consuetudine atque amore mentiendi prohibere uideatur. quo profecto delabatur, quisquis uel omni mendacio putauerit abutendum — ita enim nec illud cauebit, quod fit in doctrina pietatis et religionis: quo sceleratius quid facile inuenias non inter omnia mendacia, sed inter omnia peccata? — uel alicui mendacio, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ m̃datiũ ueluit. ut aqͥb̾dã m̃datiis ore corpoĩs abstinendũ sit. sic̃ illa
sũt maxcune. quȩ ꝑtinẽt ad doctrinã religiois aqͥbꝰdã uͦ nõsit ore cor¬
poĩs abstinendũ. simaioris mali euitandi causa exigit. Ore aũ cordiᷤ
aboĩ m̃datio pęnitꝰ abstinere deb̾am ubi oportet intelligi qͣ dictũ ẽ
noli uelle. Uoluntas qͥppe ipsa quasi os cordĩ accipit᷑. ut nõ ꝑtineat
ad hos cordis. cũ maiꝰ malũ cauẽtes m̃tim̾ inuiti. Est & t̾ctꝰ intellec¬
tus quo sic accipias. Noli om̃e. ut exceptis aliqͥb m̃datus m̃tiri te si¬
nat: tanꝗ sidiceret. Noli uelle crede oĩ homini. utiq. ut nulli crede¬
retur moneret. s ut ñ oĩbꝰ Aliqͥbꝰ aũt crederet᷑. & id ꝗ seqͥtur. Assi di-¬
uitas enĩ eiꝰ ñꝑfitiet adbonũ. ita sonat. qͣsi ñ am̃datio. s assiduo ĩ

Expanded text:
esse mendacium uoluit, ut a quibusdam mendaciis ore corporis abstinendum sit, sicut illa esse mendacium uoluit, ut a quibusdam mendaciis ore corporis abstinendum sit, sicut illa sunt maxime, quae pertinent ad doctrinam religionis, a quibusdam uero non sit ore corporis abstinendum, si maioris mali euitandi causa exigit, ore autem cordis ab omni mendacio penitus abstinere debeamus. ubi oportet intellegi quod dictum est: noli uelle; uoluntas quippe ipsa quasi os cordis accipitur, ut non pertineat ad os cordis, cum maius malum cauentes mentimur inuiti. est et tertius intellectus, quo sic accipias: noli omne, ut exceptis aliquibus mendaciis mentiri te sinat. tamquam si diceret: noli uelle credere omni homini, non utique ut nulli crederetur, moneret, sed ut non omnibus, aliquibus autem crederetur. et id, quod sequitur: assiduitas enim eius non proficiet ad bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
trahitur. Ait em̃. Abstinete gͦ uo̾ a murmuratioẽ q̃ nichil ꝓdest.
& ade tractatioẽ parcite. lingue. Fit aũt ista detractatio ꝑ maliuo¬
lentiã.Cũ qͥsq nõsolũ ore ac uoce corpoĩs ꝓfert ꝗco̾fingit in aliꝗͣ.
s &̃ tacitꝰ talẽ uult credi. qͥ ẽ utriq ore cordis detrahere. ꝙ. dicit
obscurũ & occultũ do eẽ nõ posse. Nam ꝙ alio loco scͥptũ ẽ. Noli uel¬
le m̃tiri om̃e mendatiũ. Nõ adhoc uolũt ualere ut nullo m̃datio
qͥsq m̃tiat᷑. Itaq cũ ali dix̾it existo scpt᷑ę testimonio usq ado ge¬
neralit̾ om̃e m̃datiũ eẽ detestandũ. Ut&̃ siqͥs m̃tire uelit &̃ sinõ
noli m̃tiri om̃e m̃datiũ s noli uelle m̃tiri om̃e m̃datũ. Ut ñsolũ. mͣ¬
tiri. s nec uelle mͣtiri quisq audeat ullo m̃datio. diẽ aliꝰ imo qͥ ut.
Noli uelle mͣtiri om̃e m̃datiũ. Deore cordis ext̾minandũ atq alienãdũ

Expanded text:
t enim: abstinete ergo uos a murmuratione, quae nihil prodest, et a detractione parcite linguae. fit autem ista detractatio per maliuolentiam, cum quisque non solum ore ac uoce corporis profert, quod confingit in aliquem, sed etiam tacitus talem uult credi — quod est utique ore cordis detrahere — quod dicit obscurum et occultum deo esse non posse. Nam quod alio loco scriptum est: noli uelle mentiri omne mendacium, non ad hoc uolunt ualere, ut nullo mendacio quisque mentiatur. itaque cum alius dixerit ex isto scripturae testimonio usque adeo generaliter omne mendacium esse detestandum, ut etiam, si quis mentiri uelit, etiamsi non ri omne mendacium, sed: noli uelle mentiri omne mendacium, ut non solum mentiri, sed nec uelle mentiri quisque audeat ullo mendacio, dicit alius: immo quod ait: noli uelle mentiri omne mendacium, de ore cordis exterminandum atque alienandum
Abbreviated transcription (Latin):
obtineri posse m̃datio. S cũ to qͥsq ab ętͣnitate discedat. qͣnto au̾tate
discedit. absurdissiũ ẽ dicẽ discedẽdo inde adbou aliꝗͦd bonũ & nũ¬

Expanded text:
obtineri posse mendacio. sed cum tanto quisque ab aeternitate discedat, quanto a ueritate obtineri posse mendacio. sed cum tanto quisque ab aeternitate discedat, quanto a ueritate discedit, absurdissimum est dicere discedendo inde posse ad boni
Abbreviated transcription (Latin):
rũuit ꝓcorpõẽ suo  q scit manere incorpaoptũ.si abipso aĩo incorrup¬
tio ñrecedat. Quod enĩ uiolent̾ ñp̃cedente libidine patit᷑ corpꝰ. uexatio
potiꝰ ꝗ cotruptio nominanda ẽ. Aut si oĩs uexatio corruptio ẽ : no̾ oĩs
corruptio turpis ẽ. s ꝗͣ libido ꝓcurau̾it. aut cui libido cõsenserit
uãto aũ p̃stantior ẽ aĩmꝰ corpoẽ : tõ scełratiꝰ corrũpit᷑. Ibi gͦ seruare
potest pudicitia : ubi  nͥ uoluntaria potest eẽ corruptio. Certe enĩ
si stuprator corpꝰ inuaserit. ꝗ nec ui cõtraria possit. nec ullo cõsilio
ł indato euitari. necesse ẽ fateaut᷑ aliena libidine pudititiã ñ posse uie¬
lari. Qua ꝓpt̾ quõ nemo dubitat meliorẽ eẽ aĩniũ corpoẽ. integͥtati cor¬
untegrũ eẽ animũ m̃tientis : & it libido q̃q ipsa recte difinit᷑ appeci¬
tus aĩmu. qͦ &̃nis bonis q̃ libet tp̃oralia p̃poniuit᷑. Nemo itaq potest

Expanded text:
rumpit pro corpore suo, quod scit manere incorruptum, si ab ipso animo incorruptio non recedat. quod enim uiolenter non praecedente libidine patitur corpus, uexatio potius quam corruptio nominanda est. aut si omnis uexatio corruptio est, non omnis corruptio turpis est, sed quam libido procurauerit aut cui libido consenserit. quanto autem praestantior est animus corpore. tanto sceleratius corrumpitur. ibi ergo seruari potest pudicitia. ubi nulla nisi uoluntaria potest esse corruptio. certe enim si stuprator corpus inuaserit, qui nec ui contraria possit nec ullo consilio uel mendacio deuitari, necesse est fateamur aliena libidine pudicitiam non posse uiolari. quapropter quoniam nemo dubitat meliorem esse animum corpore, integritati correcte definitur adpetitus animi, quo aeternis bonis quaelibet temporalia praeponuntur. nemo itaque potest
Abbreviated transcription (Latin):
pȩnãq uindictȩ cũ initinere peccassẽt infigura cõtigisse dicat.¬
quȩ facta inuenies qͥbꝰ istã regulã deroges. ⁊ affirmare p̃suma.
ad figurã aliꝗͣ ñ eẽ redigenda: his gͦ exceptis ea q̃ innouo testa¬
m̃to ascĩs facta sũt. ubi moꝵ em̃datoꝵ eiudẽtissima cõm̃datio ẽ.
ualfit ad exẽplar intelligẽdarũ seͥpt᷑aꝵ. q̃ inp̃ceptis detect&e sũt.

Expanded text:
poenamque uindictae, cum in itinere peccassent, in figura contigisse dicapoenamque uindictae, cum in itinere peccassent, in figura contigisse dicaquae facta inuenies, quibus istam regulam deroges et adfirmare praesumas ad figuram aliquam non esse redigenda? — his ergo exceptis ea, quae in nouo testamento a sanctis facta sunt, ubi morum imitandorum euidentissima commendatio est, ualeant ad exe
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritates quȩ m̃datiũ ꝓhibet̃. diligẽter discutiam. Si em̃ ipse
nullũ dat̃ locũ. frustra querimꝰ qua exeam. Tenendũ ẽ enĩ oĩmꝰ
p̃ceptũ dĩ. ⁊ uoluntas dĩ uihis qͣ tenendo p̃ceptũ eiꝰ passi fuerimꝰ. equo
animo sequenda. Siaũ relaxat᷑ aliquis exit̾. ñ ẽ intali causa recu¬
utã moresq iustoꝵ. Utsiforte occultũ ẽ ꝗͣ admodũ accipiẽdũ
sit q p̃cipitur. infactis uistoꝵ intelligat᷑. Exceptis itaq his fatiꝰ
que potest qͥsq ad allegoricã significationẽ refeire. ꝗͣ uis gesta
eẽ nemo ambigat. sic̃ sũt fe re onũia inlibris uet̾ĩs testamenti.
Quis eni aliꝗͥ ibi audeat affirmare. nõ ꝑtinere ad figuratã pͥnuntia
ꝓdigia nata sũt. ut ad significationẽ aliquẽ ducarł animũ. Duo ta¬
mͣ testa m̃ta. signaficare asserat. & bͥneficiũ illud mirabł qđ ds̃

Expanded text:
auctoritates, quae mendacium prohibent, diligenter discutiamus. si enim ipsae auctoritates, quae mendacium prohibent, diligenter discutiamus. si enim ipsae nullum dant locum, frustra quaerimus qua exeamus; tenendum est enim omni modo praeceptum dei et uoluntas dei in his, quae tenendo praeceptum eius passi fuerimus, aequo animo sequenda; si autem relaxatur aliquis exitus, non est in tali causa recuuitam moresque iustorum, ut, si forte occultum est, quemadmodum accipiendum sit quod praecipitur, in factis iustorum intellegatur. exceptis itaque his factis, quae potest quisque ad allegoricam significationem referre, quamuis gesta esse nemo ambigat — sicuti sunt fere omnia in libris ueteris testamenti; quis enim ibi aliquid audeat adfirmare non pertinere ad figuratam praenuntiprodigia nata sunt, ut ad significationem aliquam ducant animum duo tamen testamenta significare asserat et beneficium illud mirabile, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nes ab hoiret hac detestãtur muniat hominẽ. Utrũ ⁊ħ genere mẽ¬
tiendũ sit. sitalis fiat inuria ꝑm̃datiũ. quȩ nõ sit in eo genere u¬
munditiȩ dequo nc̃ aguꝰ alia questio ẽ. Nõ enĩ iã demendatio quȩ¬
ut illa ab alt̾o inmunditia repellat᷑. qđ nullomͦ putauerim. ꝗͣ ꝗͣ
ꝓponãt᷑ lussimȩ in uiriȩ. ueluti eͣ illa ꝗͣ d̾ uno modio amisso supra
cõmemoraui. ⁊ multum ꝑt̾berł. utrũ nõ deb̾amꝰ facere cui quam.
ł talẽ inuriã. siea potest aliꝰ ne stuprũ patiat᷑ defendi aut muniri.
sed ut dicci alia qͣstio ẽ. Nũc illud ꝗ institium ꝑ agamꝰ. utrũ m̃tien¬
dũ sit &̃ si ineuitabiliᷤ cõditio ꝓponat᷑. ut aut ħ faciamꝰ. aut stuprũ
patiam᷑. ł aliꝗͣ excecrabilẽ inquinationẽ. & sim̃tiẽdo nulli faciamꝰ
in uiriã. Dequare patebit aliqͥs cõsideratioĩ locus. sip̾us diuinas

Expanded text:
nes abhorrent ac detestantur, muniat hominem, utrum et hoc genere mennes abhorrent ac detestantur, muniat hominem, utrum et hoc genere mentiendum sit, si talis fiat iniuria per mendacium, quae non sit in eo genere inmunditiae, de quo nunc agimus, alia quaestio est; non enim iam de mendacio quaeut illa ab altero inmunditia depellatur: quod nullo modo putauerim. quamquam proponantur leuissimae iniuriae — ueluti est illa, quam de uno modio amisso supra commemoraui — et multum perturbent, utrum non debeamus facere cuiquam uel talem iniuriam, si ea potest alius, ne stuprum patiatur, defendi aut muniri. sed, ut dixi, alia quaestio est. Nunc illud, quod instituimus, peragamus: utrum mentiendum sit, si etiam ineuitabpatiamur uel aliquam execrabilem inquinationem, etiamsi mentiendo nulli faciamus iniuriam. De qua re patebit aliquis considerationi locus, si prius diuinas
Abbreviated transcription (Latin):
mit q si absurdissimũ ẽ.restat ut os cordis intelligamꝰ adño exepo¬
sitũ cũ uit. quȩ ꝓcedũt deore. decorde exeũt. Nã ⁊furtũ cũ pos¬
sit. & sepe ita fiat. insiletio corporalis uocis atq oris ꝑpetrari. demͣ¬
ussimũ ẽ sic intelligere ut te̾ putemꝰ quẽꝗͣ pecc̾to furti cõtamina¬
ri cũ id fatet᷑. aut indicat. cũ aut̃ id tantum cõmittit. in coinqͥna¬
tũ arbitrari. At uͦ siado cordis ꝗ dictũ ẽ. referamꝰ. iuchil om̃ino
peccati tacite cõmitti potest: ñ it cõmittit᷑ nͥ eoore illo uiteriore
ꝓcedat. Sic̃ aũt querit᷑ dequo orȩ dix̃it. os aũt qd m̃tit᷑ occidit aĩmã:

Expanded text:
ellegamus a domino expositum, cum ait: quae procedunt de ore, de corde exeunt. nam et furtum, cum possit, et saepe ita fiat, in silentio corporalis uocis atque oris perpetrari, dementissimum est sic intellegere, ut tunc putemus quemquam peccato furti contaminari, cum id fatetur aut indicat, cum autem id tacite committit, incoinquinatum arbitrari. at uero si ad os cordis quod dictum est referamus, nihil omnino peccati tacite committi potest; non enim committitur, nisi ex ore illo interiore procedat. Sicut autem quaeritur de quo ore dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
& eo ipso loco ubi scͥptũ ẽ. os aũt qđ m̃titur occidit animã. Sicireũ stãtia
lectiois cõsidet᷑. nõ accipiat᷑ fortasse aliud quã os cordis. Obscurũ respõ¬
sũ ibi ẽ. ubi homines latet. qui os cordis nͥ os corporiᷤᷤ cõsonet. audire nõ
possut. Illud aũt os dic̃ in eo loco scpͥtã ꝑuenire ad auditũ spł dñi qͥ
ineo loco. Nec tam̃ om̃ia sunt intellectꝰ ñ dcorde accipi quia dnm̃
mines latet. Ita qͥppe scͥptũ ẽ. Humauꝰ ẽ eni sp̃s sapiẽtiȩ. & nõ libabit
małdictũ alabiis ei. qm̃ renũ illiꝰ testis ẽ ds̃. & cordis eiꝰ scrutatoiest

Expanded text:
scriptum est: os autem. quod mentitur, occidit animam, si circumstantia lectionis consideretur, non accipitur fortasse aliud quam os cordis. obscurum enim responsum ibi est, ubi homines latet, qui os cordis, nisi os corporis consonet, audire non possunt. illud autem os dicit in eo loco scriptura peruenire ad auditum spiritus domin eo loco nec tamen omnia sinat intellectus nisi de corde accipi, quia domimines latet. ita quippe scriptum est: humanus est enim spiritus sapientiae, et non liberabit maledicum a labiis eius, quoniam renum il
Abbreviated transcription (Latin):
curũ inuacuũ nõ obit. os aũt qđ m̃titur occidit animã. Uidet᷑ gͦ
his minari qui obscurũ putãt & secretũ eẽ qͥ corde agitãt atq
u̾sat̃. tã uͦ clarũ ostẽde uoluit ħ ẽẽ auribꝰ dĩ. ut g̃ tu multum
eũ appellau̾it. Manifeste &̃ ineuãgłio inuenimꝰ os cordi̾. ut unꝰ
loco & corporis & cordis os dñs cõme morasse inueniat᷑. ubi ait.¬

Expanded text:
curum in uacuum non ibit, os autem, quod mentitur, occidit animam. uidetur ergo his minari, qui obscurum putant et secretum esse, quod corde agitant atque uersant; tam uero clarum ostendere uoluit hoc esse auribus dei, ut etiam tumultum eum appellauerit. Manifeste etiam in euangelio inuenimus os cordis, ut uno loco et corporis et cordis os d
Abbreviated transcription (Latin):
inu̾bis intelligere nõualentes. in factis scoꝵ colligimꝰ quẽ admodũ
oporteat accipi. qd facile in aliã partẽ duceret᷑. nͥ exe̾plo reuocaret᷑.
Sic gͥ qđ scͥptũ ẽ. Os aũt qđ m̃tit᷑ occidit animã. de quo ore diã it querit᷑
lerũq enĩ sc̃ͥpt̾a cũ osdicit cõceptaculũ ipsũ cordis significat. ubi pla
cui placet m̃datiũ. Possit aũt nõ corde m̃tiri.qͥꝑuocẽ aliud quã ẽ
inanimo ita ꝓfert ut maioris mali euitãdi causa malũ se ammitt̾e
nou̾it. cui tam̃ utrũq displiceat. & qͥ ħ asserũt ita dicũt & illud in

Expanded text:
in uerbis intellegere non ualentes in factis sanctorum colligimus quemadmodum in uerbis intellegere non ualentes in factis sanctorum colligimus quemadmodum oporteat accipi, quod facile in aliam partem duceretur, nisi exemplo reuocaretur. Sic ergo quod scriptum eat: os autem, quod mentitur, occidit animam, de quo ore dixerit, quaeritur. plerumque enim scriptura cum os dicit, conceptaculum ipsum cordis significat, ubi placcui placet mendacium, possit autem non corde mentiri, qui per uocem aliud quam est in animo ita profert, ut maioris mali euitandi causa malum se admittere nouerit, cui tamen utrumque displiceat. et qui hoc asserunt, ita d
Abbreviated transcription (Latin):
nichil oꝑis nr̃i tẽporaliũ adipiscendoꝵ amore ł timore egestatis tan¬
quã eoc necessitate faciamꝰ. Itẽ dictũ ẽ apłis ut nichil secũ portantes
inua. ex euãgłio uiuerẽt. & quodã loco &̃ ipse dñs significauit cur
hoc dix̃it. cũ addidit. dignus ẽ enĩ oꝑariꝰ mercede sua. Ubi satis ostẽ¬
dit ꝑmissũ ħ eẽ nõ uissũ. neforte qͥ ħ faceret ut moꝑe ꝑdicatioĩs u̾bi
aliquid ab eis qͥbꝰ p̃dicaret uiusꝰ huiꝰ uitȩ sumeret. ⁊ illicitũ aliquid
sefacere arbitraret᷑. Posse tam̃ laudabiliꝰ nõ freri. in apło paulo satis
demonstratũ ẽ. qui cũ diceret. cõmunicet auͣt qui catehis at u̾bo. ei
u̾bũ p̃dicat᷑ ostenderet: S tam̃ ego inqͥd. nõsũ us hac potestate. Po¬
testatẽ ego dedit dñs cũ ista diceret. nõ imꝑio cõstrin&̾. Itaq plerũq

Expanded text:
nihil operis nostri temporalium adipiscendorum amore uel timore egestatis tamnihil operis nostri temporalium adipiscendorum amore uel timore egestatis tamquam ex necessitate faciamus. Item dictum est apostolis, ut nihil secum portantes in uia ex euangelio uiuerent. et quodam loco etiam ipse dominus significauit, cur hoc dixerit, cum addidit: dignus est enim operarius mercede sua. ubi satis ostendit permissum hoc esse, non iussum, ne forte qui hoc faceret, ut in opere praedicationis uerbi aliquid ab eis, quibus praedicaret, in usus uitae huius sumeret, inlicitum aliquid se facere arbitraretur. posse tamen laudabilius non fieri in apostolo Paulo satis demonstratum est. qui cum diceret: communicet autem qui catechizatur uerbum ei, dicatur, ostenderet, sed tamen ego, inquit, non sum usus hac potestate. potestatem ergo dedit dominus, cum ista diceret, non imperio constrinxit. ita pleraque
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitẽ. & ħ utiq amalo. sic̃ diclũ ẽ. ꝗ aũ ampli ẽ. amalo ẽ. ñ tam̃
suo s eoꝵ infirmitatis qͥbꝰ &̃ sic fide̾ fac̃e conabat᷑. Nã ꝗ loquẽs
uirass dũ nõ scͥberet. nescio utrũ aliqua de illo sc̃pt̾a narrauerit.
& tam̃ dñs omino ait nõuirare. Nõ enĩ cõcessit ut id liceret scri¬
bentib sed qͥa p̃cepti uolati reũ paulũ p̾sertĩ inepistolis cõscͥptis
atq editis ad sp̃alem uitã salutẽq ppłoꝵ nefas ẽ dicere : Intelligẽ¬
dũ ẽ illud ꝗ positũ ẽ. omino adhoc positũ. ut quantũ uite est nõ
affectes. nõ ames. nõ quasi ꝓbono cũ aliqua delectatioe appetas uis¬
uirandũ.sic̃ illud uolite cogitare decrastino. & uolite cogitare itaq
qͥ manducetis & quid bibatis. & quid induamini. Cũ aut̃ uidemꝰ &
ipsũ dnm habuisse loculo quo ea quȩ dabant᷑ mittebant᷑. ut seruari
possẽt adus ꝓtep̃r necessarios. & ipsos apłos ꝓcurasse multa fratrũ

Expanded text:
n tamen suo, sed eorum infirmitatis, quibus etiam sic fidem facere conabatur. nam quod loquens iurasset, dum non scriberet, nescio utrum aliqua de illo scriptura narrauerit. et tamen dominus, omnino, ait. non iurare; non enim concessit, ut id liceret scribentibus. sed quia praecepti uiolati reum Paulum, praesertim in epistulis conscriptis atque editis ad spiritalem uitam salutemque populorum nefas est dicere, intellegendum est illud, quod positum est \'omnino\', ad hoc positum, ut, quantum in te est, non affectes, non ames, non quasi pro bono cum aliqua delectatione adpetas iurandum. Sicut illud: nolite cogitid manducetis et quid bibatis et quid induamini. cum autem uidemus et ipsum dominum habuisse loculos, quo ea quae dabantur mittebantur, ut seruari possent ad usus pro tempore necessarios, et ipsos apostolos procurasse multa fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
ma nunꝗͣ recessit : Ipsi  aũt m̃tiȩntibꝰ uald obsut̃. Illis qͥdẽ qͥa sic de¬
serũt ut uitatẽ. fallatia letẽ̾t᷑. istis quia semalũtplac̾e quã uerũ.
stis generibꝰ sine ulla dubitatioẽ dãpuatis. seqͥt᷑ genꝰ m̃datu tanꝗ g̃
tio : utrũ ne s obsit qͥ sic ꝓdt̃ altĩ. ut fatiat cõtra u̾itatẽ aut si u̾ita
ẽte cõtra aliq uerũ. quia ⁊ si fant᷑ corpõis sens. cõtra uerũ tam̃ fac̾. qͥ diẽ

Expanded text:
ma nunquam recessit? Ipsis autem mentientibus valde obsunt: illis quidem, quia sic dema nunquam recessit? Ipsis autem mentientibus valde obsunt: illis quidem, quia sic deserunt veritatem, ut fallacia laetentur; istis, quia se malunt placere, quam verum.Istis generibus sine ulla dubitatione damnatis sequitur genus mendacii tamquam tio, utrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut faciat contra ueritatem. aut scerte contra aliquod verum, quia etsi falluntur corporis sensus, contra verum tamen facit, qui dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ueᷤᷤ sint inserinonibꝰ sui. Isti ab illo gn̾ere in quo m̃dace posuimꝰ ħ
differũt. qͦs illoᷤ m̃tiri delectat gaudẽtes deipsa fallatia. Istis aũ pla.¬
cere libet desuaui loqͥo. qͥ tam̃ ueris mallet̾ place̾. S qnͣo no facił
Difficił ẽ tam̃ ut isti totã nairationẽ falsã aliqnõ suscipiat᷑. s plerũꝙ
ueriᷤ falsa cõteaũt. ubi suauitas eo̾ deserit. Hec aũt duo g̃nera ĩ¬
datioꝵ nõ obsũt credenubꝰ qͥa nichil de doctrina religiois ueritatisq fal¬
lunt᷑. aut de ullo cõmodo ł utilitate sua. Suffic̃ enĩ ei: ut uidicent
fieri potiusse q dr᷑. & fide̾ habeant homini. ꝗͣ no̾ debet̃ temere eoxris¬
timare m̃tientẽ. Quid it obẽ. sic redo patrẽ aut auũ alicuiꝰ uirum
bonũ fuisse & si ñ fuit. aut usq ad ꝑsa̾ militando ꝑuenisse. & si aro¬

Expanded text:
ues sint in sermonibus suis. isti ab illo genere, in quo mendaces posuimus, hoc ues sint in sermonibus suis. isti ab illo genere, in quo mendaces posuimus, hoc differunt, quod illos mentiri delectat gaudentes de ipsa fallacia, istis autem placere libet de suauiloquio, qui tamen ueris mallent placere, sed quando non facile difficile est tamen, ut isti totam narrationem falsam aliquando suscipiant; sed plerumque ueris falsa contexunt, ubi suauitas eos deserit. haec autem duo genera mendaciorum non obsunt credentibus, quia nihil de doctrina religionis ueritatisque falluntur aut de ullo commodo uel utilitate sua. sufficit enim eis, ut iudicent fieri potuisse quod dicitur et fidem habeant homini, quem non debent temere existimare mentientem. quid enim obest, si credo patrem aut auum alicuius uibonum fuisse, etiamsi non fuit; aut usque ad Persas militando pervenisse, etiamsi a Ro
Abbreviated transcription (Latin):
remanebũt. ꝗ̃ nͥ uera credant᷑. teneri certa nõpossut. Licet gͥ ł disserto¬
ri ac disputttori atq p̃dicatori rerũ tẽꝑaliũ adedificãdã religionẽ¬
me cõstituto : decȩt̃is m̃datiis securiꝰ quȩ̨ rit᷑. S c̃sequent̃ ꝙ̃ uidẽdũ
ẽ remouenda eẽ &ẽ om̃ia m̃datia que aliquẽ ledũt iniuste: quia nulli
ẽ inuria ł luit̾ inferenda. ut ab alio gͣuor. repellat᷑. Nec illa sũt
amittẽda m̃datia. q̃ ꝗͣuis nõ obsint altĩ. nulla tam̃ ꝓsũt. & obsũt
eis ipsis qͥ gͣtis m̃tiunt᷑. ipsi eni ꝓpͥe m̃daceᷤ dicendi sũt. Intͣ ẽ enum
int̾ m̃tientẽ .: atq m̃dacẽ. Nã mẽties ẽ. &̃ qͥ mͣtit᷑ inuit᷑: Mendax
uero amat m̃tiri. atq ĩuitat aũmoᷤᷤ indilectiõe m̃tiendi. Iuata
ponendi sũt & qͥ dm̃datio uolu̾t plac̾e homunbꝰ. ñ ut alicui faciãt
inuiriã. ł inferat cõtumȩliã. Iã em̃ supͣ ħ genꝰ remouimꝰ. s ut sua¬

Expanded text:
remanebunt: quae nisi vera credantur, teneri certa non possunt. Licet igitur vel dissertori ac disputatori atque praedicatori rerum aeternarum, vel narratori veme constituto de ceteris mendaciis securius quaeritur. sed consequenter etiam uidendum est remouenda esse etiam omnia mendacia, quae aliquem laedunt iniuste, quia nulli est iniuria uel leuior inferenda, ut ab alio grauior repellatur. nec illa sunt admittenda mendacia, quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt et obsunt eis ipsis, qui gratis mentiuntur. ipsi enim proprie mendaces dicendi sunt. interest enim inter mentientem atque mendacem. nam mentiens est etiam qui mentitur inuitus; mendax uero amat mentiri atque habitat animo in delectatione mentiendi. iuxta ponendi sunt et qui de mendacio uolunt placere hominibus, non ut alicui faciant iniuriam uel inferant contumeliam — iam enim supra hoc genus remouimus — sed ut sua
Abbreviated transcription (Latin):
quus. ad suppliciũ querẽs innocẽtem. qͥd facie fals testi. Anꝓditor
eris : an ilł eri ꝓditor qͥ iusto iudici latentẽ homicidã ultro detulerit.
& ilł ñ erit qͥ uidici iniusto ubi lateat innocẽs ꝗͣ querit occidere in t̾ro¬
ganti indicau̾it eũ qͥse fidi eiꝰ cõmiserat: An int̾ cͥmͣ falsi testimoniĩ
& ꝓditiois dubiꝰ incertusq remanebiᷤᷤ. antacẽdo łꝑfitendo te ñ eẽ dictu
ut caueas ẽ m̃datiũ: E uitato enĩ ñdatio om̃e testimoniũ falsũ effugi¬
es. siue om̃e m̃datiũ sit falsũ testimoniũ. siue uõ oe. Puitato aũt falsoᷤᷤ

Expanded text:
quus ad supplicium quaerens innocentem? quid facies? falsus testis an proditor quus ad supplicium quaerens innocentem? quid facies? falsus testis an proditor eris? an ille erit proditor, qui iusto iudici latentem homicidam ultro detulerit, et ille non erit, qui iudici iniusto, ubi lateat innocens quem quaerit occidere, interroganti indicauerit eum, qui se fidei eius commiserat? an inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque remanebis? an tacendo uel profitendo te non esse dicturut caueas etiam mendacium? euitato enim mendacio omne testimonium falsum effugies, sine omne mendacium sit falsum testimonium siue non o
Abbreviated transcription (Latin):
de ipso loco ubi se ilł occultet int̾rogeris : Dicturꝰ es aut ñ ibi ẽ ub
eũ scis eẽ. aut nõ noui & ñ uidi. ꝗ nosti & iudisti : Dicturꝰ gͦ eis falsum
testimoniũ. ⁊ occisurꝰ animã tuã ne occidat᷑ homicida. an usq ad cõspec¬
tũ iudicis m̃tris. iuidicͥ aũt q̃renti anuerũ dicis. nesis fals testis:
pse gͥ hominẽ ꝓditioẽ occisurꝰ es & ꝓditorẽ. Quipe diuina seͥptura de¬
testat᷑. Anforte ꝑditor ñ ẽ qͥ udici int̾roganti uerũ indicat. eẽt aũ
at sciẽs. auidice int̾rog̃is. qͥ tam̃ admortẽ amaiore potestate iussꝰ ẽ.
rapi. ut ilł qͥ uit̾rogat easecutor sit łgis ñ cõditor: An id̾o ñ erit
falsũ testimoniũ ꝗ pro umocẽte m̃ris. qͥa nec ilł uidea s executor
int̾rogat : Quid ipse cõditor legis int̾roget. aut quilibet uidex ini¬

Expanded text:
de ipso loco, ubi se ille occultet, interrogeris, dicturus es aut: non ibi est, ubi de ipso loco, ubi se ille occultet, interrogeris, dicturus es aut: non ibi est, ubi eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti et uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium et occisurus animam tuam, ne occidatur homicida? an usque ad conspectum iudicis mentieris, iudice autem quaerente iam uerum dices, ne sis falsus testis? ipse igitur hominem proditione occisurus es. etiam proditorem quippe diuina scriptura detestatur. an forte proditor non est, qui iudici interroganti uerum indicat, esset autat sciens a iudice interrogeris, qui tamen ad mortem a maiore potestate iussus est rapi, ut ille, qui interrogat, exsecutor sit legis non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod pro innocente mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor interrogat? quid? si ipse conditor legis interroget aut quilibet iudex ini
Abbreviated transcription (Latin):
det̾ ꝑtinere m̃tiat᷑. Si aũ m̃datiũ sit q neq cuiꝰ ꝗͣ peccatũ aut cõfingat
aut tegat. nec aiudice qͣrat᷑. & nulli obsit. & ꝓsit alicui. nec falsũ teᷤ¬
umoniũ eẽ. nec rep̾hensibił m̃datiũ. Quid gͦ si ad xͥanũ homicida
cõfugiat. aut uideat quo cõfugit. & d hacre int̾ro get᷑ ab eo qͥ adsipli¬
ciũ querit hominẽ hominis int̾fectorẽ. m̃tiendũ ẽ : Quom̃ eñi noͣ
tetigit peccatũ m̃tiendo. cũ ilł ꝓquo mͣtit᷑ peccatũ sceleratũ ãmiserit:
An qͥa nõdpeccato qͥs int̾roggat᷑. s deloco ubi lateat: Ergo m̾tiri adeuiꝗͣ
tegendũ peccatũ malũ ẽ.m̃tiri aũ adtegendũ peccatorẽ ñ ẽ malũ :
ta sane ait qͥspiã. nõ eñi tũc peccat qͥsꝗͣ cũ euitat supplitiũ. Sed cũ fac̃
aliꝗͥ dignũ supplitio. ꝑtinet aũ addisciplinã xͥ anã. ut neq decuiꝰꝙͣ rorrec
tioẽ dsꝑet᷑. neq cuiꝗͣ pęnitendi adit̾ int̾cludat᷑. Quid si aduidicẽ ductus.

Expanded text:
detur pertinere, mentiatur. si autem mendacium sit, quod neque cuiusquam peccatum aut confingat aut tegat nec a iudice quaeratur et nulli obsit et prosit alicui, nec falsum testimonium esse nec reprehensibile mendacium? Quid ergo? si ad christianum homicida confugiat aut uideat, quo confugit, et de hac re interrogetur ab eo, qui ad supplicium quaerit hominem hominis interfectorem, mentiendum est? quomodo enim non tegit peccatum mentiendo, cum ille, pro quo mentitur, peccatum sceleratum admiserit? an quia non de peccato eius interrogatur, sed de loco, ubi lateat? ergo mentiri ad cuiusquam tegendum peccatum malum est, mentiri autem ad tegendum peccatorem non est malum? ta sane, ait quispiam: non enim tunc peccat quisquam, cum evitat supplicium; sed cum facit aliquid dignum supplicio. Pertinet autem ad disciplinam christianam, ut neque de cujusquam corretione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus intercludatur. quid? si ad iudicem ductus
Abbreviated transcription (Latin):
si dimno loco ñrespondeaᷤᷤ. ⁊ te ñ eẽ ꝓditurũ fatearis. tale ẽ aesi
cundẽ locũ digito ostendas mouet᷑ em̃ c̃ta suspicio. Siau̾t p̾mo
fatearis te scipͥre ubisit s nõ dicere. potest fortasse ab illo loco
inqͥsitor au̾ti. ⁊ tͥ iã incũbere ut ubi ẽ ate ꝓdat᷑. ꝓqua fide atq
humanitate qͥcqͥd fortit᷑ tuleris. nõ solũ nõ culpabile. s &̾ laudabi¬
le iudicat᷑. exceptis dũ taxat his. quȩ si pass fuerit hoo nõ fortit.
s impudice acturpit᷑ pati dr̃. Hoc ẽ eñi ultimũ m̃datiũ. dequo
diligentiꝰ tractandũ ẽ.Nãpͥmũ ẽ adeuitãdũ capitał m̃datiũ lõ¬
geq fugiendũ. q fit indoctrina religiois. Ad qđ m̃datiũ. nulla

Expanded text:
si de uno loco non respondeas et te non esse proditurum fatearis. tale est, ac si si de uno loco non respondeas et te non esse proditurum fatearis. tale est, ac si eundem locum digito ostendas; monetur enim certa suspicio. si autem primo fatearis te scire ubi sit, sed non dicere, potest fortasse ab illo loco inquisitor auerti et tibi iam incumbere, ut ubi est a te prodatur. pro qua fide atque humanitate quidquid fortiter tuleris, non solum non culpabile, sed etiam laudabile iudicatur, exceptis dumtaxat his, quae si passus fuerit homo, non fortiter, sed inpudice ac turpiter pati dicitur. hoc est enim ultimum mendacium, de quo diligentius tractandum est. Nam primum est ad euitandum capitale mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina r