comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sba s rõnał .i. spc̃ ratõnal inmortał ẽ anma
ne a catoris sui similitudine discrepare in¬
deatut᷑. non enim pot̾at eẽ ymago ⁊ siłitu¬
do dei simortis tm̃ clauderetur scdm ꝙ̃dã
tere inmortał est secund̃ u̾o quãdam muta¬
uere amittere ñ possit. sic rͦ incorporei di sor¬
porea est. nicħ enim inuiubile ⁊ iniorꝑeum
ens se ip̃õ et id ipsum. Et cum ubiq sit ⁊
sicut ⁊ anima hnmana que carne clau dr
q̃ id circo et in loco ⁊ localis dici potest. in
loco q hic alicubi p̾fcũs est locał est quia
quod alicui pͥsens est totum alicui non est.
non tamen habet corporalei dimensiorẽ
nec corporalem cucutus cͥpt̃orem qm̃ corpo¬
ralis quantitatis expers est. sed quia ꝑ pre¬
sentiam et compõnem in loco coniluditur
locał et ipsa dicitur. uerumptam̃ non
sicut corpus cui secundũ locum principi
litatis natureq est corporea anima qm̃
tale aliquid non ẽ ipsa. nec tñ per locifra¬
cium insistitur. uł mouetur ut marore

Expanded text:
mortalis est anima, ne a Creatoris sui similitudine discrepare videatur. Non enim poterat esse imago et similitudo Dei, si mortis termino clauderetur. Secundum qtere, immortalis est. Secundum vero quamdam mutavere amittere non possit, sic respectu incorporei Dei corporea est. Nihil enim invisibile et incorporeum ns, se ipsum sustinet et idipsum. Et cum ubique sit in sicut et anima humana quae carne clauditur, quae idcirco et esse in loco et localis dici potest: in loco, quia hic aut alicubi praesens est; localis, quia quod alicubi praesens est totum, alibi non est. Non habet tamen corporalem dimensionem, nec corporalem circumscriptionem; quoniam corporalis quantitatis expers est. Sed quia per praesentiam et operationem in loco concluditur, localis et ipsa dicitur; verumtamen non sicut corpus, cui secundum locum principiulis ubique est, corporea est anima; quia tale aliquid non est ipsa: nec tamen per loci spatium ita sistitur vel movetur, ut majori
Abbreviated transcription (Latin):
nima p̾sentia corꝰ iunificat ⁊ sic colli¬
gata est eiut nec tñ uelit se inde seg̾ga¬
corruptelam mͦ sue aĩam. si cupiditatib il¬
licitis illigau̾it occidit. ⁊ tñ altera uincat᷑¬
ut ante carnem spũ alem anima suis nͥ
tutib prestet aut aiãm carnalem caro
iuctrix eiꝰ efficiat. anima tñ de morte nͭ h̃e
quia artib docetꝰ egͥgnis ⁊ disciplinis instru¬
ttur eximus. ut diuina sapiat ⁊ hũana
trastet at sic ceta anunalia decentet exceliat

Expanded text:
nima praesentia sua corpus vivificat, et sic colligata est ei, ut nec cum velit, se inde segregacorruptelam materiae suae animam, si cupiditatibus illicitis illigaverit, occidit. Et cum altera natut aut carnem spiritualem anima virtutibus suis praestet, aut animam carnalem caro victrix ejus efficiat. Anima tamen nihil de morte habere qua artibus docetur egregiis et disciplinis instruitur eximiis, ut divina sapiat, et humana tractet
Abbreviated transcription (Latin):
uitam Et salutem toti corpori tribuit xu
Aere namꝙ puro sanguinem purificatur
per totum corpus impellit per uonas pulsa¬
tiles que arterie uocantur. Ex quarum
motu temper utiam atq distemper nti¬
am cordis phisiti cognoscunt

Expanded text:
itam et salutem toti corpori tribuit. Aere namque puro sanguinem purificatum per totum corpus impellit per venas pulsatiles, quae arteriae vocantur. Ex quarum motu temperantiam vel distemperantiam cordis physici cognoscunt
Abbreviated transcription (Latin):
enim quid tale deus est. quał est animus ñ
tamen uderi nisi animo potest. nec ita ui di̾
ut animus pocest. In cominutabilis siqui
meniuut. oblunscitur. modo uult modo nõ
nult. difaisis cogitationib acq consiliis
huc atq ulluc uagatur considerando spectat
omna uidet absentia tnsmaria iusu obit¬
mundi sccreta cucumfert. Ascendit ad celũ.¬
adheret xp̃o coniungitur deo. ipse siquidẽ
est eius pria ⁊ hĩtatio ad cuius simlituda¬
nem factus est Quis ergo talem se red¬

Expanded text:
enim aliquid tale est Deus, qualis est animus: non enim aliquid tale est Deus, qualis est animus: non tamen videri nisi animo potest, nec ita videri ut animus potest. Incommutabilis siquidmeminit et obliviscitur; modo vult, modo non vult. Diffusis cogitationibus atque consiliis, huc atque illuc vagatur: considerat, spectat omnia. Videt absentia; transmarina mundi secreta circumfert: quae Deadhaeret Christo, conjungitur Deo. Ipse siquidem est ejus patria et habitatio, ad cujus similitudinem factus est. Quisquis ergo se talem red
Abbreviated transcription (Latin):
irticeps regendo corpori acco
ut extra se querat quid in se ip̃o possit inueni¬
re intelligit corporeis u̾o passionib ꝯpositus
⁊ per sensibiles formas extra semet ip̃m ad¬
ductus oblitus est quid furt ⁊ qr nicħ aliud
te fuisse meminit nil ꝙ p̾ter iudetur ẽẽ cred̾
solo sensu circa corpora ⁊ ymaginatione ciriͣ
corpm similitudines locorum u̾satur ⁊ ⁊ ĩ eis
siue iugilando siue dormiendo manet. Cum
uero ab hac detrastione per puram intelligẽ¬
tiam ascendens in unum se colligunt rõnał
se ip̃m uum intuetur. raciotinatõ est rõnis in¬
quisitio. Quare illa opus est ad uidendum
ista ad inquirendum. ⁊ animus simliter in¬
ualeret. uisibilia per corpus uidet inuisilia
per se. qr in eo se tudet ꝙ muisibilem se ẽe iu¬
det. uidetur tñ in corpore per corpus. sicut sẽ¬
sus in littera manet ⁊ littera uiderur. Ani¬
mus corporis dominator rector ⁊ hĩtator. ui
cognoscere eleuat se super se mentis aue. Non

Expanded text:
rticeps, regendo corpori accomut extra se quaerat quod in se ipso possit invenire, intelligit. Corporeis vero passionibus consopitus, et per sensibiles formas extra semetipsum abductus, oblitus est quid fuit. Et quia nihil aliud se fuisse meminit, nihil praeter quod videtur esse credit. Solo sensu circa corpora, et imaginatione circa corporum similitudines et locorum versatur, et in eis sive vigilando, sive dormiendo distrahitur. Cum vero ab hac distractione per puram intelligentiam ascendens in unum se colligit, rationase ipsum verum intuetur. Ratiocinatio vero est rationis inquisitio. Quare illa opus est ad videndum, ista ad inquirendum. CAPUT II. Animia per corpus videt, invisibilia per se, et in eo se videt, quod invisibilem se esse videt. Videtur tamen in corpore per corpus, sicut sensus in littera manet, et per litteram videtur. Animus corporis dominator, rector, habitator videt cognoscere, elevat se super se mentis acie. Non
Abbreviated transcription (Latin):
t hos ꝑgssus nominit
⁊ ordinib angeloꝵ ꝯpare prudenti lecto¬
ri telinquo. facile siquidem erit ei si sciat ap¬
tare senseu qui primus anme nuncius ẽ¬
phui. tunor namq de suppliciis ⁊ dolor de pec¬

Expanded text:
t hos progressus nominibus et ordinibus Angelorum comparare prudenti lectori relinquo. Facile siquidem erit ei, si sciat aptare sensum qui primus animae nuntius ephim. Timor namque de suppliciis et dolor de pec
Abbreviated transcription (Latin):
u̾it. ex carne ⁊ aĩa ꝯstat homo in utroce bo¬
num suum ht̃. in quo gaudet ⁊ exultat.
bonum aĩe d̾s est cum affluentia dulcedi¬
nis sue. bonũ carnis ẽ miuidꝰ tũ hũndantia
iocunditatis sue. s mundꝰ iste exterior est. dꝰ¬

Expanded text:
verit. Ex carne et anima constat homo, et utrumque bonum suum habet, in quo gaudet et exsultat. Bonum animae est Deus, cum affluentia dulcedinis suae. Bonum carnis est mundus, cum abundantia jucunditatis suae. Sed mundus iste est exterior. D
Abbreviated transcription (Latin):
hensiones. Eet ꝯtẽplatõnes. Sensꝰ uͦ ⁊ yma¬
ginatio ad rõnẽ non ascendunt. s in terra
infra remanentes eam aliquatenꝰ deducere
possunt. Et qͣi a longe quedam ostendere ad
q̃ ñ possunt ꝑuenire. siłi qͣdã ꝓportõne t̃tlłcm.¬
⁊̃ intlłiam ratõ Iuuare pot. S ad statum
coꝵ ñ ualet ascend̾e. Qm̃ mẽtas suas ⁊ fi
nes suos ꝓͥos ħt quos transcendere ñ pot̾ sen¬
sum ⁊ ymaginatõnem cũ cer̾is aĩalib ꝯũa¬
hẽmꝰ. Uident siqͥdem iusibilia. ⁊ uisoꝵ recor¬
dant᷑ In quibdã ⁊̃ sensib nos superant. Qñ
ꝯͣio. tanto maior ncc̃itas ibi dicitur hõr ex¬
tende rõnis. Quanto maiorẽ descm sensua

Expanded text:
hensiones et contemplationes. Sensus vero et imaginatio ad rationem non ascendunt, sed infra remanentes eam aliquatenus deducere possunt, et quasi a longe quaedam ostendere, ad quae non possunt pervenire. Simili quadam proportione intntiam ratio juvare potest, sed ad statum eorum non valet ascendere, quoniam metas suas et proprios fines habet, quos transcendere non potest. Sensum et imaginationem cum caeteris animalibuemus: vident siquidem visibilia, et visorum recordantur. In quibusdam etiam sensibus nos superant: quoniam contrario tanto major necessitas indicitur homini exercendae rationis, quanto majorem defectum
Abbreviated transcription (Latin):
teriorib ad superiora ascendere tante si qͥdem
dignitatis est humana ꝯdo̾. ut nullum boñ
p̾ter summum ei sufficere possit. plenũ fuit
cem potuerunt coraungi. nec miniꝰ muirabile fuit
ꝙ limo nr̃o deꝰ se ip̃m seunxit et sibi iuitem
uniretur deus ⁊ limus tanta sublimitas et
tanta uilitas Nicħ enim do̾ sublimius. nich
limo uiliꝰ muabił fuit conuuctõ pͣ mirabi¬
lis ⁊ scd̾a. nec minus mirabił erit t̾cia. cum hõ
⁊ angelus ⁊ deus unus erit spc̃. Eodem nami
bono honus est hõ. quo bonus est angeł. Sod

Expanded text:
terioribus ad superiora ascendere. Tantae siquidem terioribus ad superiora ascendere. Tantae siquidem dignitatis est humana conditio, ut nullum bonum praeter summum ei sufficere possit. Plenum fuit invicem, ad invicem potuerunt conjungi. Nec minus mirabile fuit quod limo nostro Deus se ipsum conjunxit, ut sibi invicem unirentur Deus et limus, tanta sublimitas, tanta vilitas. Nihil enim est Deo sublimius, et nihil limo vilius. Mirabilis fuit conjunctio prima, mirabilis et secunda, nec minus mirabilis erit tertia, cum homo et angelus et Deus, unus erit spiritus. Eodem namque dono bonus est homo, quo bonus est angelus,
Abbreviated transcription (Latin):
concipit. t̾cio in eo qd̾ concepta retinet. Qrͣ¬
to in eo siue ꝙ ymaginatis sũ in sensib sid̃¬
qnͣdam rõnis siłitudinem sũ ad petendum
sui ad fugiend̾ se infleait. Conuenientissi¬
ma autem media sunt tarnis ⁊ anme¬
sensualitas carnis que maxime ignis est ⁊ fan
de animab ait. Igneus est illis uigor ⁊ celestis
origo. nura societas carnis et anime spẽ uite ⁊
limi terre. Sic enim scͥptum ẽ. fecit deꝰ hominẽ de
limo terre et inspuauit in faciem eiꝰ spiraculit̃
uite dans ei sensum ⁊ ĩtellectum ut ꝑ sensũ
suũ sibi fociatum uiuficaret. et per intellectũ
⁊ ꝑ sensum foris egrederetur ⁊ contemplaret᷑
oꝑa sapĩe. intlłcu intus illustrauit. sensu fo¬
ris decorauit ut in utroq refectionem inue¬
niret intus ad felicitatem foris ad iccundi¬
tatem. s quia bona extiora diu stare ñ possũt
Ins ẽ hõ ab ext̾iorib ad interiora redire ⁊ abĩ¬

Expanded text:
concipit; tertio, in eo quod concepta retinet; quaconcipit; tertio, in eo quod concepta retinet; quarto, in eo quod sive in imaginatis, sive in sensibusdam rationis similitudinem, sive ad appetendum, sive ad fugiendum se inflectit. Convenientissima autem media sunt carnis et ansensualitas carnis, quae maxime ignis est; et phde animabus ait: Igneus est ollis Vigor et coelestis origo. Mira societas carnis et animae, spiritus vitae et limi terrae. Sic enim scriptum est, Fecit Deus hominem de limo terrae; et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae : dans ei sensum et intellectum, ut per sensum lutum sibi sociatum vivificaret, et per intellectum et per sensum foris egrederetur, et contemplaretur opera sapientiae, intellectu intus illustravit, sensu foris decoravit, ut in utroque refectionem inveniret, intus ad felicitatem, foris ad jucunditatem. Sed quia bona exteriora diu stare non possunt, jussus est homo ab exterioribus ad interiora redire, et ab in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iuficandum. nouem quo sunt foramina
am in fluit ⁊ effluit. omne quo idem corpus
uegetatur ⁊ regitut. sunt ⁊̃ utriusq quedam
leuec̾ti sunt similia .n. gaudent similib. I¬
ad unionem qͣlẽ eiꝰ eẽntiam suscipere potest
dis ẽ quedam nutatõ rõnabilitatis. Et mn
appetitu uoluntatis ⁊ ĩ hiis que refugit rex
concupiscibilitatis. Eligit ⁊ natura irasci¬
bilitatis reprolat. ht̃ si quidem corporea iura
quosdam gradus incrementoꝵ quib ad y¬
maginem summe uite proficit. primus
enuim corporee uite ẽ sentificatõ. sccundus
ꝑ sensũ ing̾diens ymaginatõ. t̾ciꝰ ꝑ yma¬
ginatõnem ꝯceptoꝵ memoria. Quartus
scd̃m sensuum possõnes q̃ dam tñ sñ disc̾¬
tione intlligẽte ꝓuidentia. In qua quidera
quasi iõnus ymago est nulła ratõ est. in hiis
omnib corporea uita spũalem uitam coĩat᷑
primum in eo ꝙ sentit. scd̾o in eo qd̃ sensum

Expanded text:
et vivificandum. Novem namque sunt foramina et vivificandum. Novem namque sunt foramina am influit et effluit omne quo idem corpus vegetatur et regitur. Sunt etiam utriusque quaedam le necti possunt. Similia enim gaudent similibad personalem unionem ejus essentiam suscipere potest. dis quaedam est imago rationabilitatis, et in appetitu, voluntatis; et in his quae refugit, repconcupiscibilitatis eligit, et natura irascibilitatis reprobat. Habet siquidem corporea vita quosdam gradus incrementorum, quibus ad imaginem summae vitae proficit. Primus enim gradus corporeae vitae est sensificatio. Secundus, per sensum ingrediens imaginatio. Tertius, per imaginationem conceptorum memoria. Quartus, secundum sensuum passiones quaedam sine discretione intelligentiae providentia, in qua quidem quasi rationis imago est, et nulla ratio est. In his omnibus corporea vita spiritualem vitam imitatur. Primo, in eo quod sentit; secundo, in eo quod sensum
Abbreviated transcription (Latin):
naturalia. ⁊ ip̃a omĩa ẽ. potñtie namq eius
atq uites idem sunt ꝙ ipsa. ht accidentalia.
⁊ ipsa ñ est. ñ est sue iures ẽ sue iurtutes ñ
ẽ. non .n. est sua prudentia. sua temperentia
tio. rõ memoria intellectus ⁊ intlłia. poten᷑ tñ
ubdam affcib ⁊ quadã
amicitia aĩa corꝑi ꝯuingitur secundũ
quam amiciciam. nemo carnem suam Oio
ht̃ sociata namꝙ illi. ħ eius societate p̃gͣne¬
tur ineffabili condrtõne diligit illud amat
carcerem siuim ⁊ i do lib̾ata ẽẽ non potest
dolorib eiꝰ uehementer afficitur. formidat
int̾itum que mori non pot̾. tuet defectum q̃
depascitur: sonoris delectatur auditib suamꝰ¬
suis iocundatur oorib nutritur larga epu¬
latione reficitur. Et l illis reb nullatenus ip¬
sa utatur graui cum merore affligitur. si sb̾¬
trahantur hiic ⁊ non numquam subripi¬
gentius remittendo locum nascituo ꝓ̃bere poc̃õ¬
ꝓ sensꝰ quo ꝑgditur amima ad corꝰ mouend̾

Expanded text:
naturalia, et ipsa omnia est. Potentiae namque ejus et vires idem sunt quod ipsa. Habet accidentalia, et ipsa non est. Suae vires est, suae virtutes non est. Non enim est sua prudentia, sua temperantia,tio, ratio, memoria, intellectus, intelligentia. usdam affectibus et quadam amicitia anima corpori conjungitur, secundum quam amicitiam nemo carnem suam odio habet. Sociata namque illi, licet ejus societate praegravetur, ineffabili tamen conditione diligit illud; amat carcerem suum, et ideo libera esse non potest. Doloribus ejus vehementer afficitur. Formidat interitum, quae mori non potest. Timet defectum quadepascitur speculatione, sonoris delectatur auditibus, suavissimis jucundatur odoribus, larga epulatione reficitur. Et licet his rebus nullatenus ipsa utatur, gravi tamen moerore affligitur, si subtrahantur. Hinc etiam nonnunquam subrepgentius remittendo, locum noscitur praebere pec sensus quoque progreditur anima ad corpus movendum
Abbreviated transcription (Latin):
imo sursum ascendentes ꝑ nosmet ipsos
transire delemus. transire enim ad dno¬
hec ẽnitrare ĩ semetipsum. ⁊ ñ soł ad seint¬
re sed ieffabili quodãmodo in intraus se
ipsũ tnͣsire. qͥ n. int̾ius intrans ⁊ intrinsec
penetrans se ip̃m tnͣscẽdit. ille u̾aciter ad deũ
ascendit. Ab nꝰ mundi ergo distrastõnibs
cor nr̃m colligamus. Et ad int̾na gaudra
reuocemus. Et si cornr̃m sẽꝑ tenere ñ possu¬
niꝰ saiti ab illicitis ⁊ uanis cogitatõnib restͥ̾¬
gamus ut aliqũ ui diuine contemplatõro
luie otsos fig̾e ualeamꝰ ħ ẽ enĩ reqͥes cordis no¬
dand̾. semper est suane. nuichil .n. ad beatã n¬
tam p̾stantiꝰ uidetur qm uelut clausis car¬
nalib sensib extra carnem mundũꝙ ef¬
fectum qmpiã intͣsemet ip̃m ꝯutͥti. Alienũ¬
q effectum a mortaliũ cupiditatib sibi soli ⁊¬

Expanded text:
imo sursum ascendentes per nosmetipsos transire debemus. Ascendere enim ad Deum, est intrare ad se ipsum; et non solum ad se intrare, sed ineffabili quodam modo in intimis, se ipsum transire. Qui enim interius intrans et intrinsecus penetrans se ipsum transcendit, ille veraciter ad Deum ascendit. Ab hujus ergo mundi distractionibus cor nostrum colligamus, et ad interiora gaudia revocemus. Et si cor nostrum semper tenere non possumus, saltem ab illicitis et vanis cogitationibus restringamus, ut aliquando in divinae contemplationis lumine figere valeamus. Haec est enim requies cordis nodandum semper est suave. Nihil enim ad beatam vitam praestantius videtur, quam velut clausis carnalibus sensibus extra carnem mundumque effectum quempiam intra semetipsum converti, alienumque effectum a mortalium cupiditatibus sibi soli
Abbreviated transcription (Latin):
erit inpossibile ei rõnabilem sp̃m qui us ad
consortuum terrem corporis humiliatus est cũ
erdem corpore głificato ut sit ei głie qd̾ fuit sar.¬
cine. ad consortium beatoꝵ spuum qui ĩ sua
puritate perstiterunt. exaltare atꝵ ad sue głie
sola caritate nulla ncc̃itate illum cauit al¬
tissimus ut sue beatitudinis participem face¬
ret. Siergo tm̃ gandium ⁊ tanta leticia ẽ
uita ista temporał que ꝯstat ex p̃sentia spe
in corpore corruptibili. Quantum gaudiũ

Expanded text:
ei impossibile rationalem spiritum, qui usque ad consortium terreni corporis humiliatus est, cum eodem corpore glorificato, ut sit ei gloriae quod fuit ei sarcinae, ad consortium beatorum spirituum, qui in sua puritate perstiterunt, exaltare et usque ad suaesola charitate, nulla necessitate creavit Altissimus, ut suae beatitudinis participem faceret. Si ergo tantum gaudium et tanta laetitia est in vita ista temporali, quae constat ex praesentia spiritus in corpore corruptibili; quanta
Abbreviated transcription (Latin):
quam tñ per se consequetur insionem necau¬
ris auditum nisi ex bñficio lucis ⁊ som yma¬
no creatorus est mibilis. et ad cagnoscendũ¬
deum uerum. At ad diligendum bonum sed
nisi rasdio int̾ioris lucis fu̾it perfusus ⁊ ca¬
lore succensus. numqmͣ ꝯsequetur sapĩe
sũ caritatis affcũm. Intellectus ⁊ intellia
iuuantur superius. qr deus ⁊ ignis ⁊ lux
est. lux ergo splendorem emittens ex se quẽ
retinet in se illuminat intelligentiam ad
cognitõnem u̾itatis. Ignis uͦ calorem de se
uirtitis. Et sicut solem non iudet oculus nͥ
in lumne solis. sic uerum ac diuinũ luiẽ
non pot̾it ñ pot̾it intłłia uidere nͥ ĩ ip̃iꝰ lumĩe.

Expanded text:
quam tamen per se consequitur visionem, nec auris auditum nisi ex beneficio exteno Creatoris habilis est ad cognoscendum verum et diligendum bonum, tamen nisi interioris lucis radio fuerit perfusus et calore succensus, nunquam consequitur sapie charitatis affectum. Intellectus et intelligentia juvantur superius; quia Deus ignis et lux est . Lux ergo splendorem emittens ex se, quem retinet in se, illuminat intelligentiam ad cognitionem veritatis. Ignis vero calorem de se virtutis. Et sicut solem non videt oculus nisi in lumine solis; sic verum ac divinum lumen non poterit intelligentia videre nisi in ipsius lumine
Abbreviated transcription (Latin):
inuens. semper in motu. bone male¬
ꝙ noluntatis capax ẜ benignitatẽ creatoris
sapit. dum intlłigit mens. dũ disc̾nit rõ.
dum recordatur memoria dũ ꝯsentis uo¬
luntas. Ista tũ ñ differunt in anima q̃ ad¬
mod̾ in nominib. Qm̃ omnia ista una a¬
numa est. ꝓprietates quidem diu̾se. s eẽncia
tiones sunt. alio nam ꝯsilio erigitur ad de¬
um atꝙ alio inclinatur ad carnem. Incli¬
natur ã sic. cum sit sb̾tił ⁊ inuisibił iud̾i nõ
pot̃. s ꝑ potentias suas se extũdit ⁊ ostendit
per concupiscibilitatem Namnz appetit ꝑ iras¬
sibilitatem ꝯtempnit ꝑ rõnabilitatem inter

Expanded text:
ivens, semper in motu, bonae malaeque voluntatis capax: secundum benignitatem Creatoris sapit; dum intelligit, mens; dum discernit, ratio; dum recordatur, memoria; dum consentit, voluntas. Ista tamen non differunt in substantia, quemadmodum in nominibus; quoniam omnia ista una anima est: proprietates quidem diversae, sed essentia actiones. Alio namque consilio erigitur ad Deum, atque alio inclinatur ad carnem. Inclinatur autem sic. Cum sit subtilis et invisibilis, videri non potest, sed per potentias suas se extendit et ostendit. Per concupiscibilitatem namque appetit, per irascibilitatem contemnit, per rationalitat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ incommoda. u̾a ⁊ falsa iusta ⁊ iniusta.
Ratõ si quid̃ ẽ qͥdã ãi motꝰ uisum m̃tis ac¬
cuens. Uaꝙ a falsis distinguens. supra
rõnem sunt q̃ nec sensus docet neq rõ ꝑsuadet
s aut duuna reuelatõne comprehenduntur

Expanded text:
a et falsa, justa et injusta. Ratio siquidem est quidam animi motus, visum mentis acuens, veraque a falsis distinguens. Supra ionem sunt quae nec sensus docet, nec ratio persuadet, sed aut divina revelatione comprehenduntur
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ fateamur. S iã a lateriᷤ
huiꝰ consideratione. tͣnseamꝰ ad alia.
abitabant inqͥt in illa terra
ignea corpora: genera scilicet
pestifera. Cũ dicit habitabãt: am-¬
mata utiq atq uiuentia uult in¬
telligi. S ne de uerbo calũmiari
uelle uideamur: attendamus istos
om̃s habitatores terre illius. quẽ ad¬
modũ in qͥnq genera uiua distribu-¬
at. Hinc infuntȩ inqͥt tenebre ecc
eadẽ manantes natura mestimabi¬
les: cũ ꝓpriis fetib Sltra quas erãt

Expanded text:
esse fateamur. sed iam a lateris esse fateamur. sed iam a lateris huius consideratione transeamus ad alia. Habitabant, inquit, in illa terra ignea corpora, genera scilicet pestifera. cum dicit "habitabant," animata utique atque uiuentia uult intellegi. sed ne de uerbo calumniari uelle uideamur, adtendamus istos omnes habitatores terrae illius, quemadmodum in quinque genera uiua distribuat. hic infinitae, inquit, tenebrae ex eadem manantes natura inaestimabiles cum propriis fetibus; ultra quas
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd boni. Nefas est itaq hoc qͣntum¬
eũq boni est alienare ab artifice
deo: a quo ẽe om̃e bonũ qͦd in quacũ¬
q natura est nisi credimus. ꝑnitio¬
sissime erramus. Quomͦ gͦ ille &
summũ malũ ẽẽ dicit hanc terrã.
in cuius lateris rectitudine mue¬
nio qͣntum ad corpus attinet. ñ par¬
ue pulchritudinis bonũ. & ab om̃i-¬
potente atq optimo deo eã uult ẽẽ¬
penitꝰ alienã: cũ id̃ ipsũ bonũ qͦd in
illa muenimus.cin alii tribuendũ
sit nisi auctori bonors omniũ ñ mn¬
ueniamus:ͦ S malũ erat inqͥt etiã
illud latus. Puta malũ ẽẽ. Determiᷤ
test aliqͥd cogitari deteriꝰ.ᷤ Deinde
necesse est aliqͥd bom sit: quo caren¬
do fit res quecũq deterior. Carendo
autẽ rectitudine. fieret latus illud
deterius. In est gͦ illi boni aliqͥd. re-¬
ctitudo. Et numqͣm dicis mͥ unde
ẽ: nisi ad eũ te contuleris. a quo siue
magna siue parua. om̃ia tñ bona

Expanded text:
quid boni. Nefas est itaque hoc quantumquid boni. Nefas est itaque hoc quantumcumque boni est, alienare ab artifice Deo, a quo esse omne bonum quod in quacumque natura est, nisi credimus, perniciosissime erramus. Quomodo ergo ille et summum malum esse dicit hanc terram, in cujus lateris rectitudine invenio, quantum ad corpus attinet, non parvae pulchritudinis bonum; et ab omnipotente atqpenitus alienam, cum id ipsum bonum, quod in illa inuenimus, cui alii tribuendum sit nisi auctori bonorum omnium. non inueniamus? sed malum erat, inquit, etiam illud latus. puta malum esse: deterius test aliquid cogitari deterius ? deinde necesse est aliquid boni sit. quo carendo fit res quaecumque deterior; carendo autem rectitudine fieret latus illud deterius: inest ergo illi boni aliquid, rectitudo. et numquam mihi dices, unde inest, nisi ad eum te contuleris. a quo siue magna siue parua, omnia tamen bona
Abbreviated transcription (Latin):
latere terrȩ luminis potuit habe¬
re cõmunem. Hanc gͦ auferens ce
de recto prauũ faciens. ut discorda-¬
ret qͦd concordabat. os ab horreret
qͦd congruebat: numqͥd inde aliquã
auferret substantiã:ͦ Sic gͦ discite
ñ substantiã malũ ẽẽ: s sicut in cor¬
pore cõmutatione forme in determᷤ
cere corpus ꝯ qͦd ante placuerat:
sic in animo recte uoluntatis decuᷤ
quo pie iusteq inuit᷑ cõmutata in
deterius uoluntate deprauari: quo
peccato effici animã miserã quȩ ho¬
nestate recte uoluntatis beatitudi¬
nẽ optinebat: nulla addita detcta¬
ue substantta. Deinde etiã illud co¬
gitate. qͥa & si concedamus aliis cau¬
sis latus terre tenebrarũ malũ ẽẽ.
qͦd obscurũ qͦd tenebrosũ uł siqͥd ali¬
ud dici potest: ñ tñ in eo qͦd rectum¬
ẽ malũ est. Siẽ gͦ ego concedo in eiuᷤ
colore aliqͥd mali: sic necesse ẽ os uoᷤ
concedatis in eius rectitudine ẽẽ ali¬

Expanded text:
latere terrae luminis potuit habelatere terrae luminis potuit habere communem. hanc ergo auferens et de recto prauum faciens, ut discordaret, quod concordabat, et abhorreret, quod congruebat, numquid aliquam inde auferret substantiam? sic ergo discite non substantiam malum esse, sed sicut in corpore conmutatione formae in deterius cere corpus, quod ante placuerat: sic in animo rectae uoluntatis decus, quo pie iusteque uiuitur, conmutata in deterius uoluntate deprauari; quo peccato effici animam miseram, quae honestate rectae uoluntatis beatitatem obtinebat, nulla addita detractaue substantia. Deinde etiam illud cogitate, quia etsi concedamus aliis causis latus terrae tenebrarum malum esse, quod obscurum, quod tenebrosum uel si quid aliud dici potest, non tamen in eo, qest malum est. Sicut ergo concedo in ejus colore esse aliquid mali, sic necesse est et vos concedatis esse in ejus rectitudine ali
Abbreviated transcription (Latin):
nes qͥd loquant᷑ cũ hec loquunt᷑.¬
Non enĩ attendunt. Rogo nemo
uos urgetꝰ. nemo in certamen p̃-¬
mit: nemo p̃teritis insultat erro-¬
rib. nisi qui diuinã miscd̾iam ex¬
ꝑtus ñ est: ut careret errorib. Tan¬
tũ id agamus: ut aliq̃n finant᷑. In¬
tuemini paululũ: sine ammositate
& amaritudine. Om̃s homines su¬
mus. Non uos s errores os falsitateᷤ
oderimus. Queso intuemin paulu¬
lũ. Ds miscdiarum adiuua intuen¬
tes. & uerũ querentib interius lu¬
men accende. Qͥd enĩ queso intelligi¬
mus: siñ intelligimus rectũ meliuᷤ
ẽe quã prauũ: ͦ Quero gͦ a uobis si
placide ac modeste accipitis rectũ
latus terrȩ tenebrarũ. qͦd recto la¬
tere terrȩ lucis adiungit᷑. si quispi¬
am deprauaret. nullane illi pulcͥ¬
tudinẽ adimeret. Necesse est fate¬
amini si latrare nolitis. ñ solũ ei si
deprauet᷑ pulchritudinẽ auferri. s
eã etiã pulchritudinẽ. quã cũ recto

Expanded text:
nes. quid loquantur, cum haec loquuntnes. quid loquantur, cum haec loquunton enim adtendunt. rogo, nemo uos urget, nemo in certamen premit, nemo praeteritis insultat erroribus, nisi qui diuinam misericordiam expertus non est. ut careret erroribus, tantum id agamus, ut aliquando finiantur. intuemini paululum sine animositate et amaritudine — omnes homines sumus, non nos, sed errores et falsitates oderimus — quaeso, intuemini paululum. deus misericordiarum, adiuua intuentes et uerum quaerentibus interius lumen accende. quid enim intellegimus, si non intellegimus rectum melius esse quam prauum? quaero ergo a uobis, si placide modesteque accipitis, rectum latus terrae tenebrarum, quod recto lateri terrae lucis adiungitur, si quispiam deprauaret, nullamne illi pulchritudinem adimeret. necesse est fateamini, si latrare nolitis, non solum ei, si deprauetur, pulchritudinem auferri, sed eam etiam pulchritudinem, quam cum recto
Abbreviated transcription (Latin):
cula uł hiatus. s plane uideo tan¬
tam pacẽ tantãq secũ terrȩ utriꝰq
concordiã. ut maior conninctio ẽẽ ñ
possit. Qͥd enĩ speciosius. qͥd conue¬
mientius. quã rectũ recto ita copula¬
riut nulla ex parte sinus uł fle
deus dirũpat. aut dirimat natura¬
le ac stabiłe ꝑ infinitũ spaciũ loci.
&e ab infinita et̾nitate iuncturã :ᷤ
Que recta latera utriꝰq terrȩ etiã¬
si int̾posito mani separarentur: non
solũ ꝑ se ipsa pulchra eẽnt. qͥa tam
recta eeñt. s int̾iecto quoq int̾uallo
ita sibi congruerent: ut hinc atq in¬
de pariles rectitudies. etiãsi nulla
comunctio. qͥd concordius ac pacatiꝰ
hac utͣq terra. qͥd uͦ etiã ipsa copula¬
tione duoꝵ rectoꝵs laterũ pulehrꝰ
dici aut cogitari possit ñ inuenio.
Qͥd faciã cũ errore puersis & con¬
suetudmne implicatis miserrimis
animis.  Non enĩ sciunt isti homi-¬

Expanded text:
cula uel hiatus, sed plane uideo tancula uel hiatus, sed plane uideo tantam pacem tantamque secum terrae utriusque concordiam, ut maior coniunctio esse non possit. quid enim speciosius, quid conuenientius quam rectum recto ita copulari, ut nulla ex parte sinus aliquis uel flexus disrumpat aut dirimat naturalem ac stabilem per infinitum spatium loci et ab infinita aeternitate iuncturam ? quae recta latera utriusque terrae, etiamsi interposito inani separarentur, non solum per se ipsa pulchra essent, quia tam recta essent, sed interiecto quoque interuallo ita sibi congruerent, ut hinc atque illinc pariles rectitudines etiamsi nulla coniunctio, quid concordius et pacatius hac utraque terra, quid uero etiam ipsa copulatione duorum rectorum laterum pulchrius dici aut cogitari possit, non inuenio. Quid faciam cum errore peruersis et consuetudine inplicatis miserrimis animis? non enim sciunt isti homi
Abbreviated transcription (Latin):
lare posst̾ corpora. nisi aere corpo¬
reo supportentur. ꝑ illud mane p̃ci¬
pitati. os qͥa in infintũ deorsũ uersuᷤ
eẽt. ad nullũ aliqͣndo fundũ ꝑueni¬
entes. etrã si semꝑ possent uiuere.
numqͣm tñ dũ deorsũ semꝑ ferunt᷑
possent nocere. Si autẽ curuo latere
adiungebat᷑: terra quoq lucis curuo
eã sinu deformit̾ recipiebat. Aut si
introrsus ista quasi specie theatri cur¬
ua erat: curuã terr& luminis partẽ
tali sinu receptã. ñ minus deformi co¬
pulatione amplectebat᷑. Aut si ista
curuũ habebat latus de illa rectũ ñ
ex toto eam latere attingebat. Et u¬
tiq melius erat sic̃ supradixi. ut nul¬
la ex parte contingeret: tantũq
inane intereẽt. ut oe iusto int̾ual¬
lo utramq terrã ser iungeret: es te¬
merarios imꝓbos ꝑ infinitũ p̃cipi¬
tes nichil nocere ꝑmitteret. Qͦd si
recto latere latus rectũ attingebat:
ñ uideo quidem aliqua uł recepta¬

Expanded text:
lare possunt corpora, nisi aere corpolare possunt corpora, nisi aere corporeo supportentur, per illud inane praecipitati, et quia infinitum deorsum versus esset, ad nullum aliquando fundum peruenientes, etiamsi semper possent uiuere, numquam tamen, dum deorsum semper feruntur, possent nocere. si autem curuo latere adiungebatur, terra quoque lucis curuo eam sinu deformiter recipiebat. aut si introrsus ista quasi specie theatri curua erat, curuam terrae luminis partem tali sinu receptam non minus deformi copulatione amplectebatur. aut si ista curuum habebat latus et illa rectum, non ex toto eam latere adtingebat. et utique melius erat, sicut supra dixi, ut nulla ex parte contingeret tantumque inane interesset, ut et iusto interuallo utramque terram seiungeret et temerarios inprobos per infinitum praecipites nihil nocere permitteret. quodsi recto latere latus rectum adtingebat, non uideo quidem aliqua uel recepta
Abbreviated transcription (Latin):
mensa magnitudine. Qͥd ex pecta¬
mus amplius: T̾enemus e nĩ qͦd
iuxta latꝰ erat. Quom᷑libet iam
fingite figuras: & qualialibet lim¬
amenta describite. Moles certe
illa iimense terre tenebrarũ. aut
recto latere adiungebat᷑ terrȩ lu-¬
cis aut curno aut tortuoso. S si
tortuoso: & illa sc̃a terra tortuosũ
habet latus. Ña si ipsa rectũ habet
latus & tortuoso huius latere tan¬
git᷑ int̾patent cauernȩ qued̃ã ꝓ¬
fundȩ ꝑ infinitũ manes: nec supͣ
terrã tantũ tenebrarũ manitas e¬
rat. sic̃ audire solebamus. Qͦd si ita
est: qͣnto meliꝰ erat. ut se aliqͣnto
longius terra luminis remoueret.
atq illa manitas tanta intereẽt. ut
om̃ino ñ posset a tenebͣrũ t̾ra ulla ex
parte contingi: immo etiã tantum
spaciũ pateret inanis ꝓfunditatis.
ut siqua gentis illius oriret᷑ imꝓbi¬
tas. etiã si temere tnͣsilire in illa uel¬
lent pͥncipes tenebrarũ. q̃m nec uo¬

Expanded text:
mensa magnitudine. Quid expectamensa magnitudine. Quid expectamus amplius? tenemus enim, quod iuxta latus erat. quomodo libet iam fingite figuras et qualialibet liniamenta describite, moles certe illa inmensa terrae tenebrarum aut recto latere adiungebatur terrae lucis aut curuo aut tortuoso. sed si tortuoso, et illa sancta terra tortuosum habet latus; nam si ipsa rectum habet latus et tortuoso huius latere tangitur, interpatent cauernae quaedam profundae per infinitum inanes nec iam supra terram tantum tenebrarum inanitas erat, sicut audire solebamus. quod si ita est, quanto melius erat, ut se aliquanto longius terra luminis remoueret atque illa inanitas tanta interesset, ne omnino posset a tenebrarum terra ulla ex parte contingi! immo etiam tantum spatium ut si qua gentis illius oriretur improbitas, etiamsi temere transilire in illam vellent principes tenebrarum quoniam nec vo
Abbreviated transcription (Latin):
facies animo occurrat: terrã scilicet
dei siue sit eiusde nature qͣ d̾s ẽ.
siue diuersȩ in qua tñ dei regna
fundata sint. ita ingenti mole ꝑ n
mensũ ia. cere. ut ꝑ infinitũ porre¬
ctis & aꝑtis membris iaceat. quib
fedissime atq turpissime ab infe¬
riore parte. recipiat etiã ipsũ im¬
mensȩ magnitudinis marctatũ il¬
lũ cuneũ terrȩ tenebrarũ. S quic¬
quid aliud inueneritis: Figurȩ quo
duȩ istȩ terrȩ sibi comungant᷑ de¬
lere ꝓfecto manichei litteras ñ po¬
testis: hoc dico alias quib exp̃ssiᷤͤ
ista describit: fortassis enĩ qͥa pauci-¬
orib notȩ st̃.minus ꝑicłi habere
uideant᷑:. s istas ipsas de quib ñe
agit᷑ eplȩ fundamenti. que fere
om̃ib qui apud uos illummati uo¬
cant᷑ solet ẽẽ notissima. Hic quip¬
pe ita scribit᷑. Iuxta uͦ partẽ ac la¬
tus illustris illius ac sc̃e terre:e¬
rat tenebrarũ terra ꝓfunda os im-¬

Expanded text:
facies animo occurrat, terram scilicet facies animo occurrat, terram scilicet dei, siue Sit eiusdem naturae, qua deus est, siue diuersae, in qua tamen dei regna fundata sint, ita ingenti mole per inmensum iacere, ut per infinitum porrectis et apertis membris iaceat. quibus foedissime atque turpissime ab inferiore parte recipiat etiam ipsum inmensae magnitudinis inartatum illum cuneum terrae tenebrarum. sed quicquid aliud inueneritis figurae. quo duae istae terrae sibi coniungantur, delere profecto Manichaei litteras non potestis: non dico alias, quibus expressius ista descripsit — fortassis enim quia paucioribus notae sunt. minus periculi habere uideantur istas ipsas, de quibus nunc agitur, epistulae fundamenti, quae fere omnibus, qui apud uos inluminati uocantur, solet esse notissima. hic quippe ita scribitur: iuxta unam uero partem ac latus illius inlustris ac sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et in
Abbreviated transcription (Latin):
nũ aliud fuerit p̃ter deu̾saut ma¬
lũ p̃ter gentẽ tenebrarũ. Remanet
gͥ uobis: ut de nichilo terrã luminiᷤ
deũ fecisse fateamini. Et ñ uultiᷤ
tñ illo ipso eẽt inferius. deus ex ni¬
chilo facere potint: potuit etiã qͥa
bonus est oe nulli bono inuidet fa¬
cere alterũ bonũ. qͦd illo priore eẽt
inferiuis: potuit os terciũ cui sedm̃
p̃poneretur: o deinde usq ad infi¬
mũ bonũ naturarũ factarũ ordinẽ
ducere. Donec uniũsitas earũ ñ nu¬
mero indefinto incerta defflueret.
s certo terminata consisteret:.ᷤ
Aut si nec de nichilo istã luminis
terrã deũ fecisse uultis fateriñ erit
exritꝰ. quo tantas turpidines oe tã sa-¬
crilegas opimones enadatis. Aut
uidete certe. q̃m liberũ ẽ carnali
cogitationi phantasmata qualia
libuerit opinari. ne forte possitiᷤ
aliã quãcũq formã hinc comun-¬
ctioni duarũ terrarũ inuenire. ne
tã detestabilis & auersanda rerũ

Expanded text:
num aliud fuerit . praeter deum, aut manum aliud fuerit . praeter deum, aut malum praeter gentem tenebrarum. remanet igitur uobis, ut de nihilo terram luminis deum fecisse fateamini, et non uultisuod tamen illo ipso esset inferius, deus ex nihilo facere potuit. potuit etiam, quia bonus est et nulli bono inuidet, facere alterum bonum, quod illo priore esset inferius; potuit et tertium, cui secundum praeponeretur, et deinde usque ad infimum bonum naturarum factarum ordinem ducere, donec uniuersitas earum non numero indefinito incerta difflueret. sed certo terminata consisteret. aut si nec de nihilo istam luminis terram deum fecisse uultis fateri, non erit exitus. quo tantas turpitudines et tam sacrilegas opiniones euadatis. Aut uidete certe, quoniam liberum est carnali cogitationi phantasmata qualia libuerit opinari, ne forte possitis aliam quamcumque formam huic coniunctioni duarum terrarum inuenire. ne tam detestabilis et auersanda rerum
Abbreviated transcription (Latin):
tentẽ deũ de nichilo facere: ueni¬
te in catholicã. os discite om̃s natu¬
ras quas ferit ce condidit ds̃. excel¬
lentiȩ gradib ordinatas a sũmis
usq ad infimas: om̃s bonasͥs ali-¬
as aliis ẽẽ potiores: easq factas ẽẽ
de nichilo: cũ deus artifere ꝑ sapi
posset ẽe qd̃ ñ erat. & in quantũ eẽt
bonũ eẽt. in qͣntum autẽ deficeret:
se ñ de deo genitũ. s ab ipso de nehi¬
lo factũ ostenderet. Qͥd enĩ uos te¬
neat si considerens ñ inuenitis᷑. cũ
terrã luminis quã describitis neq
hoc ẽẽ qͦd ds̃ ẽ possitis dicere: ne ip̃a
dei natura feditate quadre illius in¬
arctet᷑. neq de illo genitã. ne nicħo¬
minus hoc qͦd d̃s cogatur intelligi.
os ad eande deformitatẽ redeat. nͨ
alienã ab illo. ne in alieno regna
eũ posuisse. o ñ duas s tres naturaᷤ
dicere urgeamimꝰ neq ab eodẽ de
aliena factã substantia. ne aut bo¬

Expanded text:
tentem deum de nihilo facere, uenitentem deum de nihilo facere, uenite in catholicam et discite omnes naturas, quas fecit et condidit deus, excellentiae gradibus ordinatas a summis usque ad infimas, omnes bonas, sed alias aliis esse potiores, easque factas esse de nihilo, cum deus artifex per sapiposset esse, quod non erat, et in quantum esset, bonum esset; in quantum autem deficeret, se non de deo genitum, sed ab ipso de nihilo factum ostenderet. quid enim uos teneat, si consideretis, non inuenitis, cum terram luminis, quam describitis, neque hoc esse, quod deus est, possitis dicere, ne in dei naturam foeditas quadrae illius inartetur; neque de illo genitam, ne nihilominus hoc, quod deus est, cogatur intellegi et ad eandem deformitatem redeat; nec alienam ab illo, ne in alieno regna eum posuisse et non duas, sed tres naturas dicere urgeamini; neque ab eodem de aliena factam substantia, ne aut bo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc oportet credi ẽẽ qͦd deus ẽ.sic̃
de ungenito filio in catholica cre-¬
dit᷑. Itaq ad ilła fugiendã & detestã¬
dã turpitudinẽ uos necessitas re¬
uocat: ut ñ terrã quasi aliã os diu̾¬
sã. s ipsã dei naturã niger eunenᷤ
ille diffindat. Qͦd si ñ genuit s fe¬
cit eã:. quero unde fecerit. Si de se
ipso: qͥd aliud est genuisse: ᵈ Si de
aliena natura aliqua: quero utrũ
bona an mala.Si bonaͬ erat gͦ aliqͣ
natura bona que ñ ꝑtinebat ad dm̃:
qͦd nullomͦ dicere audebitis. Si aũ
mala: ñ gͦ gens illa tenebrarũ sola
natura mala erat. An forte iã inde
assũpserat partẽ aliquã ds̃. quã in
terrã lucis conu̾teret. &e suꝑ illam
regna sua stabiliret. M De tota gͦ id
fecisset: ut iam olim mala natura
nulla eẽt. Qͦd si ñ de aliena substan¬
tia fecit terrã lucis: restat ut eam
de nichilo fecerit. Quare si uobis iã
ꝑsuadet᷑ posse aliqͥd bomi om̃ipo¬

Expanded text:
hoc oportet credi esse, quod deus est, sicut hoc oportet credi esse, quod deus est, sicut de unigenito filio in catholica creditur. itaque ad illam fugiendam et detestandam turpitudinem uos necessitas reuocat, ut non terram quasi aliam et diuersam, sed ipsam dei naturam niger cuneus ille diffindat. quodsi non genuit, sed fecit eam deus, quaero, unde fecerit. si de se ipso, quid aliud est genuisse? si de aliena aliqua natura, quaero, utrum bona an mala. si bona, erat ergo aliqua natura bona, quae non pertinebat ad deum: quod nullo modo dicere audebitis. si autem mala, non ergo gens illa tenebrarum sola natura mala erat. an forte iam inde adsumpserat partem aliquam deus, quam in terram lucis conuerteret et super illam sua regna stabiliret? de tota ergo id fecisset, ut iam olim mala natura nulla esset. quodsi non de aliena substantia fecit terram lucis. restat, ut eam de nihilo fecerit. Quare si uobis iam persuadetur posse aliquid boni omnipo
Abbreviated transcription (Latin):
An dicturi estis ñ unius enisdẽq na¬
turȩ illa tria ẽẽ: s alterius patrẽ al¬
terius regna alteriꝰ terrã.ut suas na¬
turas atq substantias habeant sin¬
gla. diuersis excellentiȩ gradib ordi¬
natas: ͤ Qd̃ si uerũ est. ñ duas s qua¬
tuor naturas mancheus p̾dicare de¬
buerat. Si autẽ unã naturã habet
pater & regna. terra uͦ sola diuer sã:
tres nature fuerant p̃dicande: Aut
si ꝓpterea duas dicere maluit. qͥa ter¬
ra tenebrarũ ñ ꝑtinet ad deũ. que¬
ro quomͦ ad deũ lucis terra ꝑtineat.
Si enĩ naturã habet diuersã. u̾e ñ eã
genuit neq fecit: ñ ad eũ ꝑtinet:¬
& in alieno regna enus locata st̃.
Aut si ꝓptea ꝑtinet qͥa uicina est:
ꝑtineat & terra tenebrarũ. que t̾¬
rã lucis ñ mͦ contingit: s etiã pene
tratione dissulcat. Si autẽ genint
eã: ñ eam credi oportet diuersã ha-¬
bere naturã. Qͦd enĩ genuit d̃s.

Expanded text:
an dicturi estis non unius eiusdemque naan dicturi estis non unius eiusdemque naturae illa tria esse, sed alterius patrem, alterius regna. alterius terram, ut suas naturas atque substantias habeant singula diuersas et excellentiae gradibus ordinatas ? quod si uerum est, non duas, sed quattuor naturas Manichaeus praedicare debuerat. si autem unam naturam habet pater et regna, terra uero sola diuersam, tres naturae fuerant praedicandae. aut si propterea duas dicere maluit, quia terra tenebrarum non pertinet ad deum, quaero, quomodo ad deum lucis terra pertineat. si enim et naturam habet diuersam et non eam genuit neque fecit, non ad eum pertinet et in alieno regna eius locata sunt. aut si propterea pertinet, quia uicina est, pertineat et terra tenebrarum, quae tertratione dissulcat. si autem genuit eam, non eam credi oportet diuersam habere naturam. quod enim genuit deus,
Abbreviated transcription (Latin):
deũ cogitarẽ. quã illũ ingrũ cimeũ
scissure inferiori eius affigerẽ. suꝑi¬
oiẽq uastissimã laxitatẽ cũ inueni¬
rẽ.unde oppilarẽ sic immensa ma¬
opinione fedius: qͥd tenebrosius
hoc errore dici aut fingi potest:
eide uolo mͥ dicatur. q̃m le¬
go dm̃ patrẽ. & supͣ lucidã be¬
atãq terrã fundata regna eius. u¬
trũ uniꝰ eiusdeq substantiȩ atq
nature sint. & pater & regna euͤ
os terra. Qͦd si ita est: ñ iam quasi
aliã naturã qͦd quasi corpus sit dĩ.
cuneus ille gentis tenebrarũ diffin¬
dit os penetrat: qͦd quidem ipsũ eẽt
ineffabili deformitate turpissimũ:
s ipsã om̃ino naturã dei. cuneus
ille terrȩ tenebrarũ diffmait & pe¬
netrat. Rogo cogitate ista. Homi¬
nes estis. Rogo cogitate ista ce fugi¬
te: taliũq phantasmatũ sacrilegia.
dilamatis si fieri potest pectorib
de fide ur̃a eradicate atq ꝓpellite.

Expanded text:
deum cogitarem, quam illum nigrum cuneum deum cogitarem, quam illum nigrum cuneum scissurae inferiori eius adfigerem superioremque uastissimam laxitatem non inueniens. unde oppilarem, sic inmensa inaopinione foedius ? quid tenebrosius hoc errore dici aut fingi potest ? Deinde uolo mihi dicatur, quoniam lego deum patrem et supra lucidam beatamque terram fundata regna eius, utrum unius et eiusdem substantiae atque naturae sint et pater et regna eius et terra. quod si ita est, iam non quasi aliam naturam, quod quasi corpus sit dei, cuneus ille gentis tenebrarum diffindit et penetrat — quod quidem ipsum esset ineffabili deformitate turpissimum — sed ipsam omnino naturam dei cuneus ille terrae tenebrarum diffindit et penetrat. rogo, cogitate ista, hones estis, rogo, cogitate ista et fugite taliumque phantasmatum sacrilegia dilaniatis, si fieri potest, pectoribus de fide uestra eradicate atque propellite.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uenturũ qͥa mchił iste ꝑfiguraᷤᷤ
& allegorias dixcerit: cũ os antiquo¬
rũ que talia fuerant aꝑiret: oe sua
enodate manifesteq monstraret.
Non habent gͦ isti ad quas int̾pre¬
tationes reuertant᷑. cũ illis de au¬
ctore suo legit᷑. iuxta unã uͦ partẽ
ac latus illustris illius ac sc̃ȩ terrȩ.
erat tenebrarũ terra. Quocũq se
uerterint: necesse est ut phantaᷤ¬
matũ suoꝵ miseria coartati. in selᷤ¬
suras ac abruptas p̃cisiones ce iun¬
cturas ac fulturas turpissimas in¬
cidant. Quas ñ dico de incõmuta¬
bili natura dei. s de om̃i natura in¬
corporea quãuis mutabili sicuti ẽ
anima. miserrimũ ẽ credere. Ettñ
si ñ possẽ me intendere ad suꝑiora.
neq cogitationes meas a falsis ima-¬
ginib. quas ꝑ sensus corporeos me¬
moria fixas gero. in libertatẽ ac sin¬
ceritatẽ nature sp̃italis euoluere:
qͣnto melius humani corporis forma

Expanded text:
esse uenturum, quia nihil iste per figuras esse uenturum, quia nihil iste per figuras et allegorias dixerit, cum et antiquorum, quae talia fuerant, aperiret et sua enodate manifesteque monstraret. non habent ergo isti, ad quas interpretationes reuertantur, cum illis de auctore suo legitur: iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. quocumque se uerterint, necesse est, ut phantasmatum suorum miseria coartati in scissuras aut abruptas praecisiones et iuncturas. aut fulturas turpissimas incidant: quas non dicam de incommutabili natura dei, sed de omni natura incorporea quamuis mutabili, sicut est anima. miserrimum est credere. et tamen, si non possem me intendere ad superiora neque cogitationes meas a falsis imaginationibus. quas per sensus corporeos memoria fixas gero, in libertatem ac sinceritatem naturae spiritalis euoluere. quanto melius humani corporis forma
Abbreviated transcription (Latin):
merarias opimones p̃cipitent. sed
ibi studiũ piũ querendi nutriant.
ibi petant ut accipiant. ibi pul¬
sent ut eis apiatur. incipiunt
sp̃itales allegorias parabolasq
scripturarũ intelligere: & paula¬
tim sapere diumas potentias con¬
gruent̾ alibi auriũ alibi ocłoꝵ. ali¬
bi manuũ uł pedũ. uł etiã alarũ
atq pennarũ. scuti quoq gladii os
galeȩ. ceterarũq taliũ inmimera¬
biliũ rerũ nomme enuntiari. Qua
intelligentia qͣntomagis ꝓficiunt:
tantomagis catholici ẽẽ firmant᷑.
Manichei uͦ qͣndo figure illius ima¬
ginationẽ reliquerint:manichei
eẽ ñ potert̃. Hoc enĩ quasi ꝓpriũ
atq p̾celsum auctoris sin landib
tribuunt: qͦd dicunt illa que ab
antiquis figuratȩ in libris diuina
m ysteria posita st̃. huic qui ultimꝰ
uenturus erat.soluenla & demon¬
stranda eẽ seruata. Et ꝓpterea pꝰt
istũ iã neminẽ doctorẽ diuinitus

Expanded text:
merarias opiniones praecipitent. sed merarias opiniones praecipitent. sed ibi studium pium quaerendi nutriant, ibi petant, ut accipiant, ibi pulsent, ut eis aperiatur, incipiunt spiritaliter allegorias parabolasque scripturarum intellegere et paulatim sapere diuinas potentias congruenter alibi aurium, alibi oculorum, alibi manuum uel pedum uel etiam alarum atque pennarum, scuti quoque et gladii et galeae ceterarumque talium innumerabilium rerum nomine enuntiari. qua intellegentia quanto magis proficiunt, tanto magis catholici esse firmantur; Manichaei uero quando figurae illius imaginationem reliquerint, Manichaei esse non poterunt. hoc enim quasi proprium atque praecelsum auctoris sui laudibus tribuunt, quod dicunt illa. quae ab antiquis figurate in libris diuina mysteria posita sunt. huic, qui ultimus uenturus erat, soluenda et demonstranda esse seruata, et propterea post istum iam neminem doctorem diuinitus