comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dlcõrem solita tẽ unũ ꝓpter uim collo¬
quii desideriũ delectat iam huie negari
ualeam ꝓuisũ hora gelu sõpnꝰ labor
occupatio frenũ st̾ngent. Ad hec papirꝰ
brenis de industria uelut angustior area
ex̾ciciũ calami lib̾i̾oris assũxpta ẽ Eͥ quid̃
tuis in lr̃is te ꝓcellis elapsũ neq tantũ
iam in portu naigantẽ s in lictore sedẽ¬
tem indeo Gratulor tibi Uil de te letus
nosse potuam. Me aũt uersa uice nou̾is
in piculis securũ e freum caput et in
mediis tempestatibꝰ quiescentẽ usq ado̾
Ut nͥ alios circ̃nactatos equores a tur¬
bine uidem et frage nautico undiq
pulsarer in pelago ẽẽ me nesciã cla¬
uũ regeris ad pedes sedeo et fluitantẽ
puppim nõ imotus c̾te s intrepidus te¬
neo et exitũ exꝑior eo amõut onũs
ꝓpe iam uentus neus sit et in litore
quolib portus mͥ Ita tedio illi meo rer
huãnarũ curiositas pͥmũ inde segͥcies

Expanded text:
lectorem solita, te unum propter vivi collolectorem solita, te unum propter vivi colloquii desiderium delectat. Iam hinc ne vagari valeam provisum; hora gelu somnus labor occupatio frenum stringent. Ad hec papirus brevis de industria, velut angustior area ad exercitium calami liberioris, assumpta est. 2 Equidem tuis in literis te procellis elapsum, neque tantum iam in portu navigantem sed in litore sedentem video. Gratulor tibi; nil de te letius nosse potueram. Me autem versa vice noveris in periculis securum — o ferreum caput — et in mediis tempestatibus quiescentem usqueadeo ut nisi alios circumiactatos equoreo turbine viderem et fragore nautico undique pulsarer, in pelago esse me nesciam. 3 Clavum regentis ad pedes sedeo, et fluitantem puppim non immotus certe sed intrepidus teneo et exitum operior eo animo, ut omnis prope iam ventus meus sit et in litore quolibet portus michi. Ita tedio illi meo rerum humanarum incuriositas primum, inde segnities,
Abbreviated transcription (Latin):
ncipitem epłam tribus magnis tex¬
tam calanus et tuo murice coloratũ
ter et amplius letus aspexi. Ad quã modo
uil aliud nisi nl ẽẽ qd artificiosa nõ possͥ
eloq̃ntia que qͣtũ sepe potu̾it si exequi
uelim longior sun ꝙͣ tp̃us ad hec scͥbenda
concessũ qd̾ tam brene est ut nichil pocius
ꝙͣ tam pauca scribe mens fuit̾. Nunc sane
unũ potuit qd imposł ͤ prsus rebar ut babi¬
lone .s. habitantibꝰ iudem Inuideo quidẽ
uob̾ in urbe om̃i pessima s honesto illo sub
lare degentibꝰ malarũ uatus cupidinũ et
qno elisiis quos inter auerui dolores ac
misias letos dicũt boec uob smł omĩbus
quibꝰ tã mlta sepe singłis int̾ festinatõem
et sompnũ et occupatõem et amorẽ metũ
et frigus ⁊ tussim papirũ quoq ta lamiũ
ac lucernã rebellantes ut scripsi .iiͦ. Idus
sainarias añ lucem uiuite felices et ua¬
le te mei memores
¶ A Iohem aretinũ gratulatoria
illius status et sui mincia

Expanded text:
cipitem epystolam tribus magnis textam calamis et trino murice coloratam ter et amplius letus aspexi. Ad quam modo nil aliud nisi nil esse quod artificiosa non possit eloquentia, que quantum sepe potuerit si exequi velim, longior sim quam tempus ad hec scribenda concessum, quod tam breve est, ut nichil potius quam tam pauca scribere mens fuerit. 2 Nunc sane unum potuit quod impossibile prorsus rebar, ut Babilone scilicet habitantibus inviderem. Invideo quidem vobis in urbe omnium pessima, sed honesto illo sub lare degentibus, malarum vacuo cupidinum et millimo campis Elysiis, quos inter Averni dolores ac miserias letos dicunt. 3 Hec vobis simul omnibus, quibus tam multa sepe singulis, inter festinationem et somnum et occupationem et aurore metum et frigus et tussim, papirum quoque et calamum ac lucernam rebellantes, ut licuit scripsi. II Idus Ianuarias ante lucem. Vivite felices et valete mei memores. 10 Ad Iohannem Aretinum, gratulatoria illius status et sui nuntia.
Abbreviated transcription (Latin):
uel arcessas hoc p̃cor hoc satis ẽ Conue¬
inte mõ distractosq aĩos uultusq ꝯtra¬
hite neue alterutrũ qd ualde amastis
horrescite Et insi me ultinis ĩ lacͥmis
ac dolore senescẽ. redite in id ip̃m neu
uiscera mea cambꝰ lamanda discerpite
Uuic uidebo si me diligis ut fama est
quid ꝙ aliud scrib̾es nͥ fc̃m eẽt qd̾ postulo
carus tibe diu fło sum creditꝰ On conue¬
nisse uos audiã uoti ctus enasero ut ꝙ̃
tibi amicũ abstulit alieua ꝑfidia resti¬
tuat fides mea nullas susurronũ uoces
nullas irarũ reliquias tumebo multa
inter abseutes audet nuidis murmar.
magna aũt int̾missi congressus effica
hanc solam p̃cor hoc unũ ago Id si mͥ
prestiteris de reliquis nõ laboro qͥd te
agere oꝑteat. et qͥd loqui pietas ip̃a et
tam longi amoris recordatio sił amici
frons conspecta monstrabit in illius
oculis leges qd̾ nec ego possũ dictare
nec Cicero uale Mediolam .iii. kł au¬
gusti prima facie.

Expanded text:
vel accersas. 27 Hoc precor, hoc satis est. Convevel accersas. 27 Hoc precor, hoc satis est. Convenite modo distractosque animos vultusque contrahite neve alterutrum, quod valde amastis, horrescite, et nisi me vultis in lacrimis ac dolore senescviscera mea canibus lanianda discerpite. Nunc videbo si me diligis, ut fama est; quicquid aliud scribes, nisi factum esse quod postulo, carus tibi diu falso sum creditus; 28 sin convenisse vos audiam, voti certus evasero, ut quem tibi amicum abstulit aliena perfidia, restituat fides mea. Nullas susurronum voces, nullas irarum reliquias timebo; multa inter absentes audet invidie murmur, magna autem intermissi congressus efficacia est: hanc solam precor, hoc unum ago; id si michi prestiteris, de reliquis non laboro. Quid te agere oporteat et quid loqui, pietas ipsa et tam longi amoris recordatio, simul amici frons conspecta monstrabit; in illius oculis leges quod nec ego possim dictare nec Cicero. Vale. Mediolani, III Kal. Augustas, prima face.
Abbreviated transcription (Latin):
Sprro tñ apud te non ultiniũ fidei locũ
hĩturum ẽe suspiriu meũ O amãtissĩe
boli qd tibi ꝑ tot t̾ras et ꝑ media al¬
piũ iuga pios afftus meos et has aux
igit᷑ obsecro obtestor adiuro ꝑ amicicie
fidem ꝑ mutuã caritate̾ quã iuilli usꝙͣ
sc̃mm fidũ iocundũ amabile fuit unꝙͣ
aut eẽ p̃t. uł si hoc parũ est ꝑ mẽoriã
illuis mõ głiosissimi ducis nr̃i qͥ lic
obeximiã u̾eq cesareã ãnui magni¬
tudinẽ iulius Cesar dici meruiss a nb
nuũ caduce fanilie natoꝵ xius nr̃i dũ deo
placuit amãtissimoꝵ nobisq p̃dulcium
sus hrroitã ue̾q nobilez aĩam q̃ festiuo
hĩtu nõ nr̃am mõ s rome sed ĩtalie
spemi fefellit et florẽ prisce milicie re¬
diligis aut nũꝙͣ dilexisti illico anteqͣm
hre lr̃e e manibꝰ tuis abscesserĩt socratẽ
ip̃m miracło tante huis tus mutatõis at¬
tonitũ et fortune nũc iratũ sue uel adeas

Expanded text:
Spero tamen apud te non ultimum fidei locum Spero tamen apud te non ultimum fidei locum habiturum esse suspirium meum, o amantissime Leli, quod tibi per tot terras et per media Alpium iuga pios affectus meos et has anxiigitur, obsecro obtestor adiuro, per amicitie fidem, per mutuam caritatem, qua nulli usquam sanctum fidum iocundum amabile fuit unquam aut esse potest, vel si hoc parum est, per memoriam illius modo gloriosissimi ducis nostri, qui licet ob eximiam vereque cesaream animi magnitudinem Iulius Cesar dici meruisset a nomium caduce familie, natorum eius, nostri dum Deo placuit amantissimorum nobisque predulcium orsus heroycam vereque nobilem animam, que festino abitu non nostram modo, sed Rome sed Italie spem fefellit, 26 et florem prisce militie rediligis aut unquam dilexisti, illico, antequam he litere e manibus tuis abscesserint, Socratem ipsum miraculo tante huius tue mutationis attonitum et fortune nunc iratum sue, vel adeas
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝯcutiti/ loqͣr tñ ut cũq qd̾ in ño est.
possem sacrã mẽtis pagniẽi ĩpłrre Ez
qr sepe muiꝰ credit᷑ młta iurantibus
simplici u̾bo meo si me̾or et si tibi pla¬
li aliqͥd locuto est inͥ bona aũt sicmulta
sepissime młtas ad huc lr̃as digitis suis
scriptas si diligentꝰ excute̾m inuenire
possem in quibꝰ aꝑtissume ꝓfitet. me a ͫ
anucũ in curia nõ hr̃e insi te unũ. reliqͦs
qui fu̾int uel uita uł prĩa uł officio de¬
cessisse te ꝓmotore te pprtuũ adiutorẽ
uocat mearũ rerũ te solũ ẽxẽ cuiꝰ fides
illa cõia tp̃ris ⁊ absencie dãpña non
senciat De hiis et herũ siłiba ⁊ antiqͣs
et nouas illiꝰ lr̃as hr̃o huia ego sibi
sũ testis Si furtifer ilłe hiis ꝯtrarias
lr̃as uadit nescio s hoc scio ꝙ ad me
lr̃e non uenerũt. tu quidẽ tui potius
fidem hẽas an accatori flo et necͣy an
fideli et uero excusatori. Ip̃e uideris.

Expanded text:
et concutit. Loquar tamen utcunque quod in animo est; et concutit. Loquar tamen utcunque quod in animo est; possem sacramentis paginam implere, sed quia sepe minus creditur multa iurantibus, simplici verbo meo, si mereor et si tibi plali aliquid locutus est michi, bona autem sic multa sepissime. Multas adhuc literas digitis suis scriptas, si diligenter excuterem, invenire possem, in quibus apertissime profitetur me alium amicum in curia non habere, nisi te unum; reliquos qui fuerint vel vita vel patria vel officio decessisse; te promotorem, te perpetuum adiutorem vocat mearum rerum; te solum esse, cuius fides illa comunia temporis et absentie damna non sentiat. 23 De his et horum similibus et antiquas et novas illius literas habeo: huius ego sibi sum testis. Si furcifer ille his contrarias literas vidit, nescio; sed hoc scio, quod ad me litere non venerunt. Tu quidem cui potius fidem habeas, an accusatori falso et nequam an fideli et vero excusatori, ipse videris.
Abbreviated transcription (Latin):
Et quisquis in amici uita fidẽ delatoris
examũat ip̃e iam lese amici᷑ reus est
Ced hru me miserũ ꝙͣ difficile q̃ritur.
onũs uite delcãtio ꝙͣ facile ꝑdit᷑ In sola
quid amiciꝰ parũ fastus socrates in qua
Ut maxĩe felix ẽẽt et amici ᷑ studiũ et
uite integritas merebat᷑ Uigintiocto
anis et ampliꝰ amauit te qd̾ p̃t̾ unũ
nemo me meliꝯ nouit ut unꝯ nebulo
una hora pancis te sibi falsis ubis eripet
nec exiꝑet mõ s de amito ⁊ fr̃e dulaissio
durũ hostem face̾t da ueniã frater nõ
debuit hoc acad̾e̾ posse me uino ut non
mõ sine c̃ã q s qͣntalib quoq cũ cã tãta
distractio fieret aĩoꝵ/ quos et proprio
aamore cõuinctos ⁊ iusto mee recordatõ¬
nis in seꝑabiles arbit᷑bar/ dunt quid
agam frat̾ nescio et drũ testor ad suspi¬
randũ ne dicã latͥmandũ ꝓnior sũ ꝙͣ ad
loq̃ndũ Ita me ꝑturbatio ur̃a ꝑturbat

Expanded text:
et quisquis in amici vita fidem delatoris et quisquis in amici vita fidem delatoris examinat, ipse iam lese amicitie reus est. Sed heu, me miserum, quam difficile queritur omnis vite delectatio, quam facile perditur! In sola quidem amicitia parum faustus Socrates, in qua ut maxime felix esset, et amicitie studium et vite integritas merebatur. 20 Viginti octo annis et amplius amavit te, quod preter te unum nemo me melius novit, ut unus nebulo una hora paucis te sibi falsis verbis eriperet, nec eriperet modo, sed de amico et fratre dulcissimo durum hostem faceret? Da veniam, frater; non debuit hoc accidere posse me vivo, ut non modo sine causa, sed quantalibet quoque cum causa tanta distractio fieret animorum, quos et proprio amore coniunctos et visco mee recordationis inseparabiles arbitrabar. 21 Nunc quid agam, frater, nescio, et Deum testor, ad suspirandum ne dicam lacrimandum pronior sum quam ad loquendum; ita me perturbatio vestra perturbat
Abbreviated transcription (Latin):
re quoiuõ uo illũ aures hodie ꝙ̃ togites
cras odisse/ iure igit᷑ et rũsum illud plato¬
nncũ laudatur cuiꝰ suxͣ mẽtio est ⁊ fãñ
illud qd̾ qm̃ ualde probo sepe ꝯmemoro
Alexandri macedonis qui licet in reliqͥs
temitate p̃cipiti in hoc uno constantia
tanta fuit ꝙ cũ eger amico medico tem¬
ꝑatũ poculũ accexturꝰ int̾im nõ cuiꝰ cñq
honũs s magni alt̾ius amisi lr̃as acce¬
piss quibꝰ medici illius in urce suam
multo auro ab hoste corrupti caue̾ ueneĩ
sit donet qui accabat᷑ ꝓ nũsterio exeꝙͣ¬
do in cubiculũ regis ing̾sso illico rõx
assurgens et lena lr̃as tenens dextra
poculũ incũetant arrixuit atq hausit
intrepide legendas moxq lr̃as inno¬
centiscuprutiq medico dedit dignus
ob hec ip̃m qui ut tũt sit semꝑ suorum
ab insidiis tutus ẽẽt Uuc itaq rem
deduco ut ame ceumen audire uelle
turpe sit crede̾ uo posse turpissimũ Et

Expanded text:
re. Quomodo vero illum ames hodie, quem cogites re. Quomodo vero illum ames hodie, quem cogites cras odisse? 17 Iure igitur et responsum illud platonicum laudatur, cuius supra mentio est, et factum illud, quod quoniam valde probo, sepe commemoro, Alexandri Macedonis, qui licet in reliquis temeritate precipiti, in hoc uno constantia tanta fuit quod cum eger ab amico medico temperatum poculum accepturus, interim non cuiuscunque hominis sed magni alterius amici literas accepisset, quibus medici illius in necem suam multo auro ab hoste corrupti cavere venenisit donec qui accusabatur, pro ministerio exequendo in cubiculum regis ingresso, illico rex assurgens et leva literas tenens dextra poculum incuntanter arripuit atque hausit intrepide, legendasque mox literas innocenti stupentique medico dedit, dignus ob hoc ipsum qui ut tunc sic semper suorum ab insidiis tutus esset. 19 Huc itaque rem deduco, ut amici crimen audire velle turpe sit, credere vero posse turpissimum;
Abbreviated transcription (Latin):
laudatũ quo mouem᷑ sic amare ut alñ
osuri in metricio forti forsan amare lõcũ
hat̃ ab amicitia releget᷑ quã cũ init̾ bo¬
nos ẽẽ non posse om̃ nobiliũ indicium
sinis diffiitũ sit omĩs inde malorum
sraus arciũ om̃is degener et indecora
uafricies excludenda est nulla iam dif¬
fidentia nullꝰ metus Cũ eiũ amicicie
tlutius ĩgant᷑ añui et e duobus ut
dicit᷑ unũ fiat par est ut quã quisq
de srip̃o eandẽ de amito sprm ꝯcipiat
Multo ergo meliꝯ inltoq iustius apᵈ
tulliũ lelus consiliũ illud et hoĩs oꝑe
et scipionis aucte redarguit Cuis te
illa fuit decet ẽẽ sentẽtia nec amando
odiũ cogitare s sic amare ut odissene¬
queas si uelis. magͣ quedã et dĩna res
dũ est cũ elrgeris diligendũ post dilet¬
tionẽ eltĩo sera ẽ. actũ age̾ uet̾i ꝓu̾bio
ꝓhiben᷑ nullus exm̃ suspitõibꝰ nullus
odio locus nichil deniq reliqui ẽ nͥ ama¬

Expanded text:
laudatum, quo monemur sic “amare ut aliquando laudatum, quo monemur sic “amare ut aliquando osuri”, in meretricio forsan amore locum habeat, ab amicitia relegetur; quam cum “nisi inter bonos esse non posse” omnium nobilium iudicum sententiis diffinitum sit, omnis inde malarum fraus artium, omnis degener et indecora vafrities excludenda est. 15 Nulla iam diffidentia, nullus metus; cum enim amicitie glutino iungantur animi et e duobus, ut dicitur, unum fiat, par est ut quam quisque de se ipso, eandem de amico spem concipiat. Multo ergo melius multoque iustius apud Tullium Lelius consilium illud et rationis ope et Scipionis autoritate redarguit; cuius uille fuit, decet esse sententia, nec amando odium cogitare, sed sic amare ut odisse nequeas si velis. 16 Magna quedam et divina res dum est; cum elegeris, diligendum; post dilectionem electio sera est; “actum agere veteri prohibemur; nullus exinde suspitionibus, nullus odio locus, nichil denique reliqui est nisi ama
Abbreviated transcription (Latin):
so ꝙ ꝓpositũ illi qui iura oĩa plaue no¬
uit ignotũ esse nõ pot̾at Qua igit᷑
cecitate ãnui uin cantus et si odisset
utiq cuiꝰ audes dice̾ nec tibi nec aln
ul tenuissĩa suspitio nũꝙͣ fuit Auderet
ad tribunal in festũ trahere cõspicue fame
rerũ quẽ u̾itas excusarẽti index nec in¬
struurẽta nec testes expectaturo absolue¬
ueret unde sibi nil pruitus p̃ter excu-¬
nĩ cũ nullũ eque aĩal freno egeat dici
omĩa pñt credi omĩa nõ debent dicam
qd̵ sentio nec audiri ueri amici in quibꝰ
clarissimũ semꝑ et maximũ le lii nomẽ
fuit surdas de la toribꝰ aures hũt atq
omĩa respuũt que uere amicitie sũt ad¬
uersa Uleq eiũ satis ẽ fla respue̾ hac
una in re ueri falsiq discretio in hõesta
est quid ꝓ aduersus amici fidẽ dicit᷑ fide
careat ncce est nũꝙͣ ex quo semel de aĩco
decreui̾s de amicitia dubitandũ erit.
Alioquĩ ꝑpetuo mutabit amicicis fũda ͭᵘ̃

Expanded text:
propositum illi, qui mea omnia plane novit, ignotum esse non poterat. 11 Qua igitur cecitate animi vir cautus, etsi odisset utique — cuius, audeo dicere, nec tibi nec alii vel tenuissima suspitio unquam fuit — auderet ad tribunal infestum trahere conspicue fame reum, quem veritas excusaret, iudex nec instrumenta nec testes expectaturus absolveret, unde sibi nil penitus preter accunum, cum nullum eque animal freno egeat — dici omnia possunt, credi omnia non debent; dicam quod sentio, nec audiri. Veri amici, in quibus clarissimum semper et maximum Lelii nomen fuit, surdas delatoribus aures habent atque omnia respuunt que vere amicitie sunt adversa. 13 Neque enim satis est falsa respuere; hac una in re veri falsique discretio inhonesta est. Quicquid adversus amici fidem dicitur, fide careat necesse est; nunquam ex quo semel de amico decreveris, de amicitia dubitandum erit; alioquin perpetuo nutabit amicitie fundamentu
Abbreviated transcription (Latin):
crede tecũ nitus in am̃o colloqͣnti nõ in
auribꝰ obstrepenti ꝑfidie delatoꝵ Cre¬
de inꝙͣ et ut spero iam credis ꝙ nec socͣ¬
tes de quo ꝙ male scribet. Et si de oĩbꝯ
nũꝙyͣ de te et si de aliis nũꝙͣ michi. Que¬
ris cãm scit ꝙ ego nõ credem pociusq
tibi irasterer ꝙͣ tibi u̾e hoc dicã duo¬

Expanded text:
crede tecum intus in animo colloquenti, non in crede tecum intus in animo colloquenti, non in auribus obstrepenti perfidie delatorum; crede, inquam — et ut spero iam credis — quod nec Socrates de quoquam male scriberet, et si de omnibus, nunquam de te, et si de te aliis, nunquam michi. 10 Queris causam? Scit quod ego non crederem potiusque sibi irascerer quam tibi. Vere
Abbreviated transcription (Latin):
italicũ natus sit nemo tñ aĩo et uolũ te
mag ĩtalicus uiuit qd̾ ut ita ẽẽt nos
dno añ oñis mortales facimꝰ et ꝓpudor
impudens obtrectator nõ erubuit dice̾
soctem male inͥ scripsisse de lelio nũt tu
uiro saprentissimo atq optimo sculti et
miqui hõis crimẽ oppositũ ꝙ uiriũ ha¬
brat intende Si fixrris am̃i si omnem
iracĩdie notũ imbẽq ꝓpulxris i añ ocu¬
los tuos totũ ad hanc diem nõ mõ ꝯcor¬
diter s una ꝓpe am̃a nobis actũ int̾e
tempus adduxeris uidebis uno u̾bo tria
magna mendacia nullũ colorẽ u̾tutis
hũtia quibꝰ amaduersis ip̃a uitas pere
ĩnocentiã ꝑtes aget ip̃a me tatito tua
conscĩa ꝑorabit et amitꝰ apud amitũ
accusatꝰ amiti absentis pat᷑tinio non
tuos ꝓprios nosti et fortassis ex ampliꝰ
quo ꝓfundiꝰ et incorruptiꝰ aliena cog-¬
noscimꝰ ꝙͣ nr̃a. Tibi crede nõ alii u̾itati

Expanded text:
italicum natus sit, nemo tamen animo et voluntate italicum natus sit, nemo tamen animo et voluntate magis italicus vivit; quod ut ita esset, nos duo ante omnes mortales fecimus. Et proh pudor!, impudens obtrectator non erubuit dicere Socratem male michi scripsisse de Lelio. Nunc tu viro sapientissimo atque optimo stulti et iniqui hominis crimen oppositum, quid virium habeat intende. 8 Si fixeris animum, si omnem iracundie motum nubemque propuleris, si ante oculos tuos totum ad hanc diem non modo concorditer sed una prope anima nobis actum vite tempus adduxeris, videbis uno verbo tria magna mendacia nullum colorem veritatis habentia; quibus animadversis, ipsa veritas pro innocentia partes aget, ipsa, me tacito, tua conscientia perorabit, et amicus apud amicum accusatus absentis amici patrocinio non os nosti, et fortassis eo amplius quo profundius et incorruptius aliena cognoscimus quam nostra; tibi crede non alii, veritati
Abbreviated transcription (Latin):
si sapĩa illa tua que ab adolescẽtia tetũ
urat et cũ tp̃re creuisse debuerat cogi¬
tare omia et circũspice̾ noluisset ab õi
occrisset tibi deune utinã płonis histoͦ
qui accatorem uenocͣtis amiti sui qui eͥ
tũc ut nũc socͣtes tibi det̾xisse ferebat᷑
Respuit et abirat rẽ imposłͫ dicens
tam dilectũ amicũ et tantaꝵ uices amorꝭ
eͥ nõ redde̾ tu u̾o tam facile de amico
nescis cui s utͥusq ut arbitror et ꝙ cte
scio u̾itatis inimico crede̾ potuisti Sm̃
p̃ceps et ꝓna credulitas que nulłe olĩ
eu̾tit amicicias. uellem tp̃us hr̃e ad stre¬
bendũ ut aĩm hr̃o młta hic dicẽm que
silebo in sũma tñ amicitie uenenũ sus¬
picio ẽ que quidẽ in gn̾oso et alto corde
nõ hĩtat qualiterq nũt in tnũ prctus
obrepsit miror, Ergo soctes tuus de te
ciss nõ erat tantus furor credibilis de
homĩe tam discreto licet uiũ extra orbẽ

Expanded text:
 quidem, si sapientia illa tua, que ab adolescentia tecum  quidem, si sapientia illa tua, que ab adolescentia tecum erat et cum tempore crevisse debuerat, cogitare omnia et circumspicere voluisset, ab omnOccurrisset utinam tibi Platonis historia, qui accusatorem Xenocratis amici sui, qui sibi tunc, ut nunc Socrates tibi, detraxisse ferebatur, respuit et abiecit, rem impossibilem dicens tam dilectum amicum et tam carum vices amoris sibi non reddere. 5 Tu vero tam facile de amico, nescio cui, sed utriusque, ut arbitror, et quod certe scio, veritatis inimico credere potuisti? O nimium preceps et prona credulitas, que mille olim evertit amicitias! Vellem tempus habere ad scribendum ut animum habeo; multa hic dicerem que silebo. In summa tamen, amicitie venenum suspitio est, que quidem in generoso et alto corde non habitat, qualiterque nunc in tuum pectus obrepserit miror. 6 Ergo Socrates tuus de te cisset? Non erat tantus furor credibilis de homine tam discreto. 7 Licet enim extra orbem
Abbreviated transcription (Latin):
et ad nõ ẽe festinãt postea u̾o nõ sũ
gͣui aĩi mei uulue̾ cã inͥ tus turba¬
tionis ĩnotuit ꝙ nestio cuiꝰ s ꝓfecto
maleditõris flatibus accensus ꝯt᷑ tuũ
noluisse nũc intelligo hanc maxĩr ꝙ
rẽ tantã tamq atrocẽ nõ ex te sed
aluinde diditim O ꝙ dicã aut uñ ordi¬
ar qui om̃ĩo nichil p̃ter meros dolores
aut cogitare ualeã aut loqui sic et
ann strauit et solitũ uocis iter obstrpͭ
memor. Et o utinã uichil unꝙͣ lecius
illi accidat qui discidio nr̃o et doloi meo
cãm dedit Ergo ego frat̾ tam exigni
cã nulluis p̃cii sum apud te ut in tãta
mutatõs aĩ in abdicado tali amicõ tam
fideli tam ueti tã ꝓbato nõ fium uel
per lrãs requirendus uel si id nõ meor
saltẽ post fc̃m ꝑ lr̃as edocendus p̃ẜrtim
cũ mali totius ut dici᷑ cãsim Audio rĩ
Wixam illam linguã que tibi indignũᵈ.
Uirus infudit iul aliud ip̃i socͣti obitere

Expanded text:
et ad non esse festinant. Postea vero non sine et ad non esse festinant. Postea vero non sine gravi animi mei vulnere causa michi tue turbationis innotuit, quod nescio cuius, sed profecto malidici oris flatibus accensus, contra tuum voluisse nunc intelligo, hinc maxime quod rem tantam tamque atrocem non ex te sed aliunde didiar, qui omnino nichil preter meros dolores aut cogitare valeam aut loqui? sic et animum stravit, et solitum vocis iter obstruxit meror. Et o utinam nichil unquam letius illi accidat, qui discidio vestro et dolori meo causam dedit! 3 Ergo ego, frater, tam exigui, tam nullius precii sum apud te, ut in tanta mutatione animi, in abdicando tali amico, tam fideli tam veteri tam probato, non fuerim vel per literas requirendus vel, si id non mereor, saltem post factum per literas edocendus, presertim cum mali totius, ut dicitur, causa sim? Audio enim vipeream illam linguam, que tibi indignum illud virus infuderit, nil aliud ipsi Socrati obicere,
Abbreviated transcription (Latin):
nos amiciciã fecit Qunciũ ĩparitas
uarios fcĩt affcus usq adeo ut sibenciũ
mrũ qd̾ apud te nurabile ẽ et more
amanciũ ex quisitis coloribus excusat᷑
apud me nõ excusabile mõ. s ncͣciũ
sit et mirandũ potius ꝙ int̾ tot obsi¬
denciũ me curarũ strepitũ srorsũ ali¬
quid loqui uacet durũ id tibi quidem
Ut suspitor auditũ u̾m. ꝑ ge feliciter
et uine cũ uenis quo ꝑueni. cernes
ocłis ita xẽ ut loquor Et qui in uix
crederes rebus credes et tibi ꝓuide
me si quis est usus iure tuo utere inq
amicis c̾tam fiduciã hẽto Silencio aũt
meo ꝑce neq crebras neq longas
epłas ex me sprres Multa que in
solacio mõ erant. ut hũana rapiũtur
iam supplicio sũt uale.¬
¶Ad beliũ suñ Exhortatio que¬
rulaad reditũ in gͣriã cũ amico
Anni tui statũ ex lrĩsintel¬
ligens et cc̃e nesciens hor¬
tabar ut tuquillitatẽ solitã seruares
et mortalia ista contẽpnes q̃ tͣnseunit

Expanded text:
iam fecit, euntium imparitas varios facit affectus usqueadeo ut silentium meum, quod apud te mirabile est et more amantium exquisitis coloribus excusatur, apud me non excusabile modo sed necessarium sit; et mirandum potius, quod inter tot obsidentium me curarum strepitum seorsum aliquid loqui vacet. 4 Durum id tibi quidem, ut suspicor, auditu; verum perge feliciter et vive: cum veneris quo perveni, cernes oculis ita esse ut loquor; et qui michi vix crederes, rebus credes et tibi. Proinde me, siquis est usus, iure tuo utere, inque amicis certa fidutia habeto. Silentio autem meo parce, neque crebras neque longas epystolas ex me speres; multa que modo michi solatio erant — ut humana rapiuntur! — iam supplicio suntrtatio querula ad reditum in gratiam cum amico. 1 Animi tui statum ex literis intelligens et cause nescius, hortabar ut tranquillitatem solitam servares et mortalia ista contemneres, que transeunt
Abbreviated transcription (Latin):
re iudeã illos introspicio ergo illos ubicũ¬
q sim et lippus ad reliqua. nurũ hac ut
in ꝑte sum luiteus uid̾eo aĩos affectꝰq
abditos/ Et qd̾ forte nõ suspicant᷑ cogi¬
tantibus intersũ Actꝰ enĩ non unꝰ ego
sed totus t̾rarũ orbis licet hactem dissi¬
mlet mag̾ ac magꝰ in dies indet quos mͥ
crede cũ plene uiderit nõ feret uellẽ pła

Expanded text:
go illos ubicunque sim, et lippus ad reliqua, mirum hac ut in parte sum linceus; video animos affectusque abditos, et quod forte non suspicantur, cogitatibus intersum. Actus enim non unus ego, sed totus terrarum orbis, licet hactenus dissimulet, magis ac magis in dies videt; quos, michi crede, cum plene viderit, n
Abbreviated transcription (Latin):
Tur tot hostes habet ueritas
ulta am̃o concepam calamoq peꝑ¬
erã que cur mõ tibi subtraham
dicet is qui hec panca que c̾uis
et plura q̃ audies ad te unus uoçibꝰ ꝑfenda
susceꝑit uir quo iul tibi deuocius inl michi
familiariꝰ E aucta quidẽ semꝑ ⁊ honesta
se nõ semꝑ tuta u̾itas młtos illa cĩbꝰ stcl̃is
amicos nemo aũt uitatẽ odit nͥ qͥ male
Uiuit Et hic metus uirũ fortẽ nũꝙͣ in
mendaciũ aliqñ aũt in silentiũ coget ord
ego ui studio euectus et nũt sepe alu̾bi

Expanded text:
nsem, cur tot hostes habet veritas. 1 Multa animo conceperam calamoque pepereram, que cur modo tibi subtraham, dicet is qui hec pauca que cernis et plura que audies ad te vivis vocibus perferenda suscepit, vir quo nil tibi devotius, nil michi familiarius. Sancta quidem semper et honesta, sed non semper tuta veritas; multos illa omnibus seculis amicos; nemo autem veritatem odit nisi qui male vivit; et hic metus virum fortem nunquam in mendacium, aliquando autem in silentium coget. 2 Quod ego veri studio evectus, et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
festinatio coegerũt tantis tñ plenꝰ affãibꝰ
pretatisq facibus ac scunulis fuit ut ip̃e
amici om̃s nr̃o discidio deiecti Erant triũ¬
phantes enuili Erant anni p̃teriti tanta
discordia exacti huic impetus incõpti ser¬
monis hine lacrime scribentis nõ inge
nõ scilus s ꝓpositũ et ad iuta dĩnito pietas
ualuit/ Itaq uos ut libet ego nͭ laudo
insi dĩnitatem unde est qͥdqͥd est boni et
nr̃am hũanitate bonoꝵ consilioꝵ non ca-¬
pacẽ mõ s rapatem Geu̾osos et mei amã¬
tissimos agnosto aiõs Bñdicti uos a dño
qui et uobis dignissumã rem fecistis et mͥ
gaudiũ ꝙtũ aliunde p̃beri non pot̾at pre¬
biuisti nu soctes Uale nr̃i memor medioł¬

Expanded text:
festinatio coegerunt, tantis tamen plenus affectibus festinatio coegerunt, tantis tamen plenus affectibus pietatisque facibus ac stimulis fuit, ut ipseamici omnes vestro discidio deiecti, erant triumphantes emuli, erant anni preteriti tanta concordia exacti; hinc impetus incompti sermonis, hinc lacrime; scribentis non ingenium, non stilus, sed propositum et adiuta divinitus pietas valuit. 5 Itaque vos utlibet, ego nichil laudo nisi divinitatem, unde est quicquid est boni, et vestram humanitatem bonorum consiliorum non capacem modo sed rapacem. Generosos et mei amantissimos agnosco animos; benedicti vos a Domino, qui et vobis dignissimam rem fecistis et michi gaudium, quantum aliunde preberi non poterat, prebuistis. Mi Socrates, vale nostri memor. Medio
Abbreviated transcription (Latin):
Ad socratẽ suũ de eodem
Am dudũ mi soc̾tes cessatrnt̾ nos
uicissitudo illa lr̃arum magnũ ab¬
soncie remediũ. cuiꝰ cessationis xt
occupatio utriusq nr̃m. et multe forte alie
sũt cause / Illa ni fallor om̃ maxĩaq ma¬
teria deẽ incipit scribendi neq nurũ id
nob ꝯctidẽ̾ qd̾ tullio accidit ⁊ achieo Wul¬
lies tantꝰ est ateruus qui nõ assidue detͣ¬
hendo decresce̾ et in nichilũ uerti queat
Temdꝙ screbamiꝰ credo iam iugibꝰ serix¬
turis exhausimꝰ Red̾ unũ hodie se offert
iurer te et leliũ me hortante reformatã
amiciciã et in gr̃am reditũ ẽẽ tuis ⁊ suis
et mltoꝵ lr̃is audio et gaudeo me hercle.
deqs reconcilatiõe hac ꝙͣ de ulla re alia le¬
tior sũ bñ attidit gr̃as deo gr̃as uob Ilłe
inspirauit hos aĩos/ uos spũi aditũ nõ ne¬
gascis laudatis ambo ctatim scilũ meũ qui
cũ semꝑ incultꝰ tũc impuisus ac tumłtuaris
Ut ẽet et annu tp̃us et diei hora ⁊ mĩcii

Expanded text:
Ad Socratem suum, de eodem. 1 Iandudum, mi Socrates, cessat inter nos vicissitudo illa literarum, magnum absentie remedium, cuius cessationis et occupatio utriusque nostrum et multe forte alie sunt cause; illa, ni fallor, omnium maxima, quod materia deesse incipit scribendi. Neque mirum id nobis accidere quod Tullio accidit et Athico: nullus tantus est acervus, qui non assidue detrahendo decrescere et in nichilum verti queat; quicquid sciebamus, credo, iam iugibus scripturis exhausimus. 2 Quod unum hodie se offert, inter te et Lelium, me hortante, reformatam amicitiam et in gratiam reditum esse, tuis et suis et multorum literis audio et gaudeo, mehercle, deque reconciliatione hac, quam de ulla re alia, letior sum. Bene accidit, gratias Deo, gratias vobis; Ille inspiravit hos animos, vos Spiritui aditum non negastis. 3 Laudatis ambo certatim stilum meum, qui cum semper incultus, tunc improvisus ac tumultuarius ut esset, et anni tempus et diei hora et nuntii
Abbreviated transcription (Latin):
bilis est uox inscript̾ u̾o libiuis remediũ
est ul suppͥme̾ uł delere qd̾ seripseris pͥmũ
feci et mlta cohercui que forsan in poste¬
rũ delelo forsan uint̾ patiar uticũ huis
ꝓdire uolentibꝰ st omissis de quibꝰ michi
suã nondũ stat de me sit hẽto nicħ mag
tuũ fieri posse ꝙ ego sũ Menũ anno alto
dũ muita ad imꝑatorẽ nr̃m legatõs fung̾er¬

Expanded text:
t vox; in scriptis vero liberioribus remedium est vel supprimere vel delere quod scripseris. Primum feci et multa coercui, que forsan in posterum delebo, forsan vivere patiar ut cum hinc prodire volentibus? 3 Sed omissis de quibus michi sententia nondum stat, de me sic habeto, nichil magis tuum fieri posse quam ego sum. Memini anno altero, dum iniuncta ad imperatorem nostrum legat
Abbreviated transcription (Latin):
forte illud arte corrigas iude tibi oro
ꝙ potes afflicteq rei pu ͨ ͤ solamẽ huic
ꝯsiliũ elicito et uale nr̃i memor Rip¬
tum ambigna iã luce.a kl̃ nou embr
¶ Ad bartholomeũ Iamieñ qͥd int̾
adolescenciũ ac senestentiũ mores
ac studia intersit
ublicũ facie ignotũ in littris
gra est etas ardens ingenũ exprditũ
uelox leta mens et oçio hũndans Ami¬
cicis młta uis horũ mͥ p̃ter ultimũ
nicħ est Etas iam deuexa ut qͥ egre
suꝑato u̾tice lapidosi montis iã descẽ¬
dere incipit et qui intẽs ascenderat
pnus fertur ad reliꝯͣ ingeniũ texi¬
dũ et algenti ꝑximũ młtaq rerũ
sarcina p̃ssum ꝑiter ac defessũ Mens
mundi odio et sui status extimatõe
subtristior nõ qr semũ Iuxͣ est Id eĩ
gandii mat̾ĩa resolutõrm ꝓxima
ceci carc̾is exitũ et mesti exilii finẽ
spondet. Sed qr bente ad modũ et
serius alꝙͣto ꝙͣ uellem iuente la¬

Expanded text:
forte, id arte ut corrigas. Inde tibi, oro, forte, id arte ut corrigas. Inde tibi, oro, qua potes, afflicteque reipublice solamen; hinc consilium elicito; et vale nostri memor. Raptim, ambigua iam luce, VII Kal. Novembris. 4 Ad Bartholomeum Ianuensem, quid inter adolescentium ac senescentium mores ac studia intersit. 1 Amicum facie ignotum in literis gra est etas, ardens ingenium expeditum velox, leta mens et otio abundans, amicitie multa vis. Horum michi preter ultimum nichil est; etas iam devexa, ut qui egre superato vertice lapidosi montis iam descendere incipit et qui nitens ascenderat, pronus fertur ad reliqua; ingenium tepidum et algenti proximum multaque rerum sarcina pressum pariter ac defessum; 2 mens mundi odio et sui status extimatione subtristior, non quia senium iuxta est — id enim gaudii materiam, resolutionem proximam, ceci carceris exitum et mesti exilii finem spondet — sed quia lente admodum et serius aliquanto quam vellem, iuvente la
Abbreviated transcription (Latin):
feras aut illud ut dixi irequaꝙͣ arbitrii
mei est quod si ẽẽt auit fuiss̃ ꝙͣmis om̃
quas andierim aut lerim longe iustissi¬
mas p̃ces tuas hactenꝰ expectaturꝰ nõ
fui Sic me nr̃ amor sic pietas insita sit
ip̃a rerũ indignitas urgebat iam inde
nr̃orũ ab micio laborũ ut hac in parte
freno mͥ nõ caltaribus opus eẽt Me quid
uera loqui drum omia uidentẽ conscĩa¬
qr meam et huiꝰ fidissum homĩs iemo¬
riã testor Qñ ergo qd cupio negatũ est.
qd negari quonis mõ non pt̃. nndo licet
quid loqͣr ampliꝰ nõ hẽo nisi philonis
graue illud et dicentis ingenio et pnti
rerũ statui ꝯueniens dcm̃ bono eĩ amõ.
esse oꝑtet qr ncc̃e est adesse dinũ ubi hu-¬
manũ cessat auxiliũ Et illud tenciani.
senis in adelpbis Ita nita ẽ hõm qͣsi
cũ ludas thesseris Si illud qd̵ maxime
est opus iactu nõ cadit illud qd̾ accidͭ

Expanded text:
feras?»: at illud, ut dixi, nequaquam arbitrii feras?»: at illud, ut dixi, nequaquam arbitrii mei est; quod si esset aut fuisset, quamvis omnium quas audierim aut legerim longe iustissimas, preces tuas hactenus expectaturus non fui. Sic me vester amor, sic pietas insita, sic ipsa rerum indignitas urgebat, iam inde vestrorum ab initio laborum, ut hac in parte freno michi non calcaribus opus esset. 3 Me quidem vera loqui, Deum omnia videntem conscientiamque meam et huius fidissimi hominis memoriam testor. Quando ergo quod cupio negatum est, quod negari quovis imperio non potest, nudo licet quid loquar, amplius non habeo, nisi Philonis grave illud et dicentis ingenio et presenti rerum statui conveniens dictum: «Bono enim animo esse oportet, quia necesse est adesse divinum ubi humanum cessat auxilium», et illud terrentiani senis in Adelphis: Ita vita est hominum quasi cum ludas tesseris; Si illud quod maxime est opus iactu non cadit, Illud quod accidit
Abbreviated transcription (Latin):
me frõte quo aĩo quibus uerbis ꝙͣta hu-¬
manitate demxeris recolo ꝙͣ suauiter m
illud idẽptidẽ intulcabas Compacior tibi
amice qui ad barbaros uenisti ego uero
nichil barbarũ miuꝰ nicħ hũanũ magis
ꝓfiteor me uidisse ꝙͣ cesarem et aliquot
circa eñ sũmos uiros quoꝵ mõ ẜmonibꝰ
scienter abstineo sũmos inꝙ miros et insig¬
nes dignos maiore memoria Ged̾ ad hec
actinet hũnde mites et affabiles etiã si
athenis athicis nati ẽẽnt. uale medioł.
iii. kl maias
suꝑ petita ope non prescita et con-
sed petite opis exhibitiõe dignis¬
simũ longo post tp̃re qͣs id extuderas
legi. Sed neq mͥ ad eñdendũ satis ocii
est neq ut sit iuenilis ardor ille pyeriꝰ
solitis facibus ingeniũ accendit cui iã
satis congesta digerẽ Inq id ip̃m fc̃us est
segnior neꝯt inͥ meis uiribꝰ ferende opis
occ̃o nulla est misereor tñ haud nẽscuis
scriptũ esse cur missearis pociꝰ ꝙ opem

Expanded text:
e fronte, quo animo, quibus verbis, quanta humanitate devinxeris. 4 Recolo quam suaviter michi illud identidem inculcabas: ‘compatior tibi, amice, qui ad barbaros venisti’. Ego vero nichil barbarum minus, nichil humanum magis profiteor me vidisse quam Cesarem et aliquot circa eum summos viros, quorum modo nominibus scienter abstineo, summos, inquam, viros et insignes, dignos maiore memoria; quod ad hec attinet, abunde mites et affabiles, etiam si “Athenis athicis” nati essent. Vale. Mediolani, III Kal. Maias. super petita ope non prestita et consosed petite opis exhibitione dignissimum longo post tempore quam id excuderas legi; sed neque michi ad respondendum sat otii est, neque, ut sit, iuvenilis ardor ille pyerius solitis facibus ingenium accendit, cui iam satis est congesta digerere inque id ipsum factus est segnior; neque michi meis viribus ferende opis occasio ulla est. 2 Misereor tamen haud nescius scriptum esse: «Cur miserearis potiusquam opem
Abbreviated transcription (Latin):
te uidere ꝙ et si tateã nosti et licet pr̃ibus
constͥptis nulla ꝓrsus nr̃i diuorci cura sit
Illis tñ inuitis te indeo melioribꝰ ocłis Il¬
los uõ licer absentia mea delcent᷑. qua in
re una mecũ sencũt llos inꝙͣ uł ĩtos¬

Expanded text:
te videre, quod, etsi taceam, nosti; et licet patribus conscriptis nulla prorsus nostri divortii cura sit, illis tamen invitis, te video melioribus oculis. Illos vero, licet absentia mea delectentur, qua in re una mecum sentiunt, illos, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
disputo oĩs apud me tanti uiri castigatio
iusta ẽ nec mõ iusta s grata s iocunda
s dulcis it si mei menũsses q̃m tui tibi fĩ¬
gis oblitũ neq tibi penitus ꝑsuasisẜes me
qͣi circeis poculis nescio quibꝰ diuiciis tns¬
formatũ non hoc ꝯtemytui asscribes s
nature Nota tibi pͥdem tarditas mea est
et occupatio et cure que inclinata iã dis
crede mͥ uiatoribꝰ acriores ẽẽ solent accedͭ
ꝙ penurra ñtiorũ ꝙͣuis eni tu michi iror
quã ex quisitissinã in solitãq magnificentiã
abieceris Ego tñ adhuc ambrosii hospes sũ
et in extremo cĩtatis angulo sepe ẽt rure aldi¬
tus quid agat uebs nestio/ Cu u̾o iam uale
teq si potes ad credendũ coge me nec diuitẽ
eẽ nec mopem et quisquis sũ sim qͣmlibet
non dicã tacitus fed mutus fuerim tuũ ẽẽ
Mediolam idibo aprilis

Expanded text:
disputo: omnis apud me tanti viri castigatio disputo: omnis apud me tanti viri castigatio iusta est, nec modo iusta sed grata sed iocunda sed dulcis. 22 At si mei meminisses, quem tui tibi fingis oblitum, neque tibi penitus persuasisses me quasi circeis poculis, nescio quibus divitiis transformatum, non hoc contemptui ascriberes sed nature. Nota tibi pridem tarditas mea est, et occupatio, et cure, que inclinata iam die, crede michi, viatoribus acriores esse solent. 23 Accedit et penuria nuntiorum; quamvis enim tu michi miror quam exquisitissimam edium insolitamque magnificentiam obieceris, ego tamen adhuc Ambrosii hospes sum et in extremo civitatis angulo, sepe etiam rure abditus, quid agat urbs nescio. Tu vero iam vale, teque, si potes, ad credendum coge me nec divitem esse nec inopem, et quisquis sim, quamlibet non dicam tacitus sed mutus fuerim, tuum esse. Mediolani, Idibus Aprilis
Abbreviated transcription (Latin):
de quo pridẽ brene opuscłm meo more stilo¬
q nec elaborato penitꝰ nec neglecto scribe
aggressus ĩplessem utiq nͥ qr trahenda
res uisa ẽ qd noui uaniq aliquid cotidie
affert uita bõm uñ maior uberiorq sit li¬
bellus Cetum misqͣ ibi nusꝙͣ alibi hactenꝰ
tuũ nomẽ inserui destituente quid̃ inx ma¬
teria nõ affcũ E ꝙͣ si illustres enĩ nni nẽ
ros attigissẽ non dicã te ne tibi ꝙ placa¬
tus nõ soleo iratus adulati uidear ac certe
ne patruũ nec pr̃em tuũ silentio opp̾ssurus
fiu̾m Nolui aũt pro tam pancis nonũbus
claris tam ꝓcul tantasq ꝑ tenebras stilũ
fre ideoq uł matie uł labori ꝑcens longe
añ hoc scłm historie limite statui ac defixi
u̾m ego scribendo iam fessus sũ nec minus
inqͥrendo qd̾ tibi uenit in mentẽ ut hec
dice̾s et tuo scilo et meis moribꝰ aliena
nisi forte silenciũ meũ equo longiꝰ fateor
castigare hoc supplicio uoluisti ꝙͣ iuste non

Expanded text:
De quo pridem breve opusculum meo more stiloque nec elaborato penitus nec neglecto scribere aggressus, implessem utique, nisi quia trahenda res visa est, quod novi vanique aliquid quotidie affert vita hominum, unde maior uberiorque sit libellus. 11 Ceterum nusquam ibi, nusquam alibi hactenus tuum nomen inserui, destituente quidem me materia, non affectu; quanquam si illustres evi nostri viros attigissem, non dicam te — ne tibi, quod placatus non soleo, iratus adulari videar — at certe nec patruum nec patrem tuum silentio oppressurus fuerim. Nolui autem pro tam paucis nominibus claris tam procul tantasque per tenebras stilum ferre; ideoque vel materie vel labori parcens longe ante hoc seculum historie limitem statui ac defixium ego scribendo iam fessus sum, nec minus inquirendo quid tibi venit in mentem ut hec diceres et tuo stilo et meis moribus aliena, nisi forte silentium meum equo longius, fateor, castigare hoc supplicio voluisti; quam iuste non
Abbreviated transcription (Latin):
lras uideri nͥ qr obiuxe nimis et serio sti¬
lum figis me alt̾uante et u̾sante res hu¬
manas fate ad mag̃s diuicias euectũ cel¬
sioris status et edificiorũ insigni quadam
elegantia głiantẽ te fati ip̃ius inclemẽtia
ex altiore fastigio exulem atq iopẽ sed
modesto nictu ueste huili submoturoq ini¬
brẽ tecto et lare ꝓrsus exigno cõtentũ ad
litus studii bonomensi ex illo quo diu mul¬
tũq iactati sumꝰ curialiũ tempestatũ pela¬
go uelut e gͣui naufragio erectũ spernere
fuge̾ obliuisti. Ret satis id fu̾at nisi illud
in suꝑ addidisses me qd̾ peiuis est ne quid
uerborũ tuorũ in hac saltẽ accusatõis ꝑte
tem sortes mitte̾ qd̾ crimen me ꝙͣtalib
intentõe añu intellige̾ nequiuisse ꝑfiteor
E icut nec illud ubi ais arborẽ me descͥysisse
Uanitatũ cui nctum ẽẽ tuũ nonẽ audieris
Ego u̾o me destripsisse uaritatũ arbore

Expanded text:
leas videri, nisi quia obnixe nimis et serio stileas videri, nisi quia obnixe nimis et serio stilum figis — me, alternante et versante res humanas fato, ad magnas divitias evectum celsioris status et edificiorum insigni quadam elegantia gloriantem, 7 te fati ipsius inclementia ex altiore fastigio exulem atque inopem, sed modesto victu, veste humili, submoturoque imbrem tecto et lare prorsus exiguo contentum, ad litus Studii bononiensis ex illo, quo diu multumque iactati sumus, curialium tempestatum pelago velut e gravi naufragio eiectum, spernere fugere oblivisci. 8 Nec satis id fuerat, nisi illud insuper addidisses, me, quod peius est — nequid verborum tuorum in hac saltem accusationis parte tem “sortes mittere”‘: quod crimen me quantalibet intentione animi intelligere nequivisse profiteor. 9 Sicut nec illud ubi ais arborem me descripsisse vanitatum, cui insertum esse tuum nomen audieris. Ego vero descripsisse me vanitatum arborem
Abbreviated transcription (Latin):
pia et memori diligentia ꝓsecutꝰ es Ego
aũt fateor in amors cessurus nemini in ꝓ¬
fectu nichil om̃ĩo mͥ arrogo. Totũ uite qͣn
ego nͥ forte gaudendo et mirando ⁊ laudã¬
do qui acres stimiłi gn̾osis aĩs eẽ solent
non ꝙ scĩa alter quitũq mortaliũ s dina
largitas et igis labor ardentibꝰ nis nge¬
ini tui fecit/ Quod cũ ita sit gaudeo tũ tibi
aliter uideri et delatã fłis licet ex tãblis
tante głie hereditatẽ nõ muitꝰ adeo Itaq
quidꝙͣ in re sit hac tua a t̾go relictaꝵ reꝵ
ꝯuremoratõe tã sedula et hoc tali tuo testĩ¬
monio de me iichil aĩo meo dulcius nich
pot̾at ẽẽ iocundius Sed hanc mnͥ dulcedi¬
ne qͣnta ꝓtiuꝰ amaritudo resperserit di¬
ce̾m exp̾ssius nͥe apud teip̃m loq̃rer qui
eisdẽ in lr̃is utriusq mͥ mat̾ĩa p̃biusti.
Attingã tñ dicis ergo aliis quidẽ u̾bis
s hac plane siña et sic dicis ut ludens ua¬

Expanded text:
pia et memori diligentia prosecutus es. 4 Ego pia et memori diligentia prosecutus es. 4 Ego autem, fateor, in amore cessurus nemini, in profectu nichil omnino michi arrogo. Totum in te quaego, nisi forte gaudendo et mirando et laudando, qui acres stimuli generosis animis esse solent, non, quod sciam, alter quicunque mortalium, sed divina largitas et iugis labor ardentisque vis ingenii tui fecit. 5 Quod cum ita sit, gaudeo tamen tibi aliter videri, et delatam, falsis licet ex tabulis, tante glorie hereditatem non invitus adeo. Itaque quicquid in re sit, hac tua a tergo relictarum rerum commemoratione tam sedula et hoc tali tuo testimonio de me nichil animo meo dulcius, nichil poterat esse iocundius; sed hanc michi dulcedinem quanta protinus amaritudo resperserit, dicerem expressius, nisi apud te ipsum loquerer, qui eisdem in literis utriusque michi materiam prebuisti. 6 Attingam tamen. Dicis ergo, aliis quidem verbis sed hac plane sententia — et sic dicis ut ludens va
Abbreviated transcription (Latin):
płe pͥncipiũ tue letus legi. pro¬
gressũ mestus exitũ incertꝰ stu¬
pens oũa usq adeo ut pene insompnis
me legisse credem tam uarie hũc scri
benti ẽẽt nec quã in ꝑtem suspensũ lecto¬
rem depositurus ẽẽt int legendũ presa¬
gire possem. Muid uis dicã Nondũ mͥ
Uideor exꝑrectus ad huc sõpnio nͨ quẽ
sensũ tius ex dc̃is eliciã scio Si amara¬
letibꝰ dulcibus leta tristibꝰ obscuris
clara dubiis certa ꝑmisces ut fel melle
confusũ hausisse me suspicer a nectar
absincio aut si qua usꝙͣ est retũ siłis miptã
que gustũ linquat ambignũ Ez iã farmatũ
huiꝯuiodi quo potasti aĩam dulciora tuis e
iuẽtutis mee tueq uł pu̾icie uł adolestẽ ͤ
ane reduxit ubi qͣnta in ꝑ id tp̃ns eggie
tue indolis extitande adiuuande atq oĩbꝰ
modis actollende cura fu̾i̾t/ quo scudio quibꝰ
artibꝰ ad solidũ cibũ te aliqñ lacte ꝓuexe¬
rim quẽ deniq semꝑ te in pͥmis hũerim

Expanded text:
e principium tue letus legi, progressum mestus, exitum incertus, stupens omnia usqueadeo ut pene in somniis me legisse crederem; tam varie huc ibenti tibi esset nec quam in partem suspensum lectorem depositurus esses, inter legendum presagire possem. 2 Quid vis dicam? Nondum michi videor experrectus, adhuc somnio, nec quem sensum tuis ex dictis eliciam scio; sic amara dulcibus, leta tristibus, obscuris clara, dubiis certa permisces, ut fel melle confusum hausisse me suspicer aut nectar absinthio, aut siqua usquam est rerum similis mixtura, que gustum linquat ambiguum. Sed iam farmacum huiusmodi, quo potasti animam dulciora tuis e iuventutis mee tueque vel pueritie vel adolescentie me reduxit, ubi quanta michi per id tempus egregie tue indolis excitande adiuvande atque omnibus modis attollende cura fuerit, quo studio, quibus artibus ad solidum cibum te a liquido lacte provexerim, quam denique semper te in primis habuerim,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ urbes aggredit᷑ expugnat arces
oppida demolit᷑. Et qd apud Ciceronem
legimꝰ nullus fortis est locus in quem
omistus auro asellus nõ possit astende̾.
aurũ claras parit amicicias magnas
clentelas et honesta cõigia quippe q̃
gnosos et fortes doctos et formosos et
qd̵ miraberis scõs efficiat possessorer¬
suos Itaqz qui duntes sũt bomi uiri in a¬
nitatibꝰ appellant᷑. eisq tm̃ credit᷑ ulła
ĩuitus dicam s ueritas cogit non modo
potens s om̃ipotens est aurũ et omia
que sub celo sunt auro cedũt auro suiũt
et parietes et pudiciꝰ et fides Siĩs
Deiq uirtus et głia aurũ supͣ se uidẽt
Inq ip̃os ãos celitus nob datos pudor
foci torret et rutilanti imꝑiũ est nretal¬
lo hoc reges ligat atqz pontifices hoc
homĩes et ut auit ẽt alios dros placat.
Rec quetꝙy iexpugnabile maccessũq
auro ẽ. Quod sciens iapit̾ ut custodite

Expanded text:
rum, urbes aggreditur, expugnat arces, rum, urbes aggreditur, expugnat arces, oppida demolitur; et quod apud Ciceronem legimus, nullus fortis est locus in quem «honustus auro asellus non possit ascendere». 25 Aurum claras parat amicitias, magnas clientelas et honesta coniugia, quippe quod generosos et fortes et doctos et formosos et quod miraberis, sanctos efficiat possessoresuos. Itaque qui divites sunt, boni viri in civitatibus appellantur eisque tantum creditur; nulla  Postremo — invitus dicam sed veritas cogit — non modo potens sed omnipotens pene est aurum, et omnia que sub celo sunt, auro cedunt, auro serviunt; et pietas et pudicitia et fides, omnis denique virtus et gloria aurum supra se vident, inque ipsos animos celitus nobis datos — pudor! — feci terree et rutilanti imperium est metallo. Hoc reges ligat atque pontifices, hoc homines et ut aiunt, ipsos etiam Deos placat, nec quicquam inexpugnabile inaccessumque auro est. 27 Quod sciens Iupiter, ut custodite