comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eruntũ ħ inter ẽ ꝙ quedam coꝵ que accedunt ut habitum faciant
accedens homiini non ip̃a mutat᷑. s hominẽ mutat. qͦ de stulto sapietẽ facit.
uedam uͦ sic aecedunt ut mutent. et nintent᷑: ut cibꝰ quid
annttens sp̃em suam in corp uertit᷑. et nos cibo refecti: ab exilitate atq
langore in robur atq inualentiam mutam.sbarcia

Expanded text:
erest, quia quaedam eorum quae accedunt ut habitum faciant,accedens homini non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quoniam de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accedunt, ut mutent et mutentur, ut cibus qui amittens speciem suam in corpus vertitur, et nos cibo refecti atque ab exilitate atque languore in robur atque valentiam mutamur.
Abbreviated transcription (Latin):
narum sunt. et ꝓpͥecates ꝑsonales designant: ita etram sunt et aba no
dem: qͣs et nomina p̃dicta. Unde et relatiue dicunt᷑. scł. genitoꝵ. genitꝰ. uerbũ.
qd̾ significat᷑ cum dr̃ d filiꝰ. It eo enim filiꝰ: q genitꝰ. et qr filiꝰ: utiq genitꝰ. Sic̃
simul pat̾ et filiꝰ: tanꝗͣ ambo fiit in unum uerbum. Sic eñ uerbũ dr̃. quo¬
mͦ imago. Non autem pater et filiꝰ: sunul ambo ymago. s filiꝰ solus: nna¬
qd̾ sapientia ẽ et essentra: hoc ẽ qd̾ pater. scd̃m qd̾ uerbum: non hoc es ł¬
quod pater quia uerbum: non est pater. et uerbum relatiue dr̃: sicut filiꝰ
Item in eod̾. Sicut filius ad patrem refert᷑: ita et uerbum adeum cuius ẽ uer¬
bum refertur cum dicitur uerbum. et ꝓptẽa: non eo uerbum quo sapientra
Non em̃ ẽ pater ipse uerbum: sic̃ nec filiꝰ nec imago. Q uid autem ab surdus

Expanded text:
narum sunt, et proprietates personales designant, ita etiam sunt et alia nodem quas et nomina praedicta: unde et relative dicuntur, scilicet, genitor, genitus, verbum, quod significatur cum dicitur filius. Ideo enim filius, quia genitus; et quia filius, utique genitus. simul Pater et Filius, tanquam ambo unum Verbum sic enim Verbum quomodo Imago, non autem Pater et Filius simul ambo imago, sed Filius solus imaquod sapientia est et essentia, hoc est quod Pater; secundum quod Verbum, non hoc est Pater, quia Verbum non est Pater, et Verbum relative dicitur, sicut Filius. Item, in eodem: Sicut Filius ad Patrem refertur, ita et Verbum ad eum cujus est Verbum refertur, cum dicitur Verbum. Et propterea non eo Verbum quo Sapientia Non est Pater ipse Verbum, sicut nec Filius, nec imago. Quid autem absurdius
Abbreviated transcription (Latin):
umꝗͣ inꝯugio copłent᷑. Itẽ . hͦ ꝓprie uxoris sibi lic redd̾e debit̾ qͣm sibi reddidit illicitã
neatis ⁊ dum iuuitis penitentiã agite. Rait cui uult nubat: intelligend̾ ÷ pꝰmor
cipiat. uł aliũ uir̃. qͣndui ambo uiuunt. Si uero adultã mortua fuit: uir eiꝰ siuist
nubat. ad ultã uero nũqͣm ⁊ si mortuus fu̾it uir eiꝰ s õib dieb penitentie lau̾̃ta ꝑ¬
soluat. hic de illo adultõ agr̃ qd cum cognato uni uł cognato uxoris commteitur.

Expanded text:
urelianensi concilio. Item: Nec propriae uxori licet sibi reddere debitum, quam sibi reddidit illicitam, neatis, et dum vivitis poenitentiam agite. Quod ait, cui vult nubat, intelligendum est poscipiat, vel alium virum, quamdiu ambo vivunt. Si vero adultera mortua fuerit, vir ejus, si vult, nubat; adultera vero nunquam, etsi mortuus fuerit vir ejus; sed omnibus diebus poenitentiae lamenta persolvat. Hic de illo adulterio agitur, quod cum cognato viri, vel cognata uxoris committitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dicetdi uoluntas dei uocatur: quod scđ̃m ꝓpͥecatem non est uoluntas eiꝰ tes
ut preceptio. ꝓhibitio. consilium. nec non p̃missio. et oꝑatio. Idleoq pluralit̾ ali¬
est: pluralit̾ tam̃ dicit uoluntates. quia uoluntas dei uariis modis ac ꝓdiuer¬
sis: accipitur ut dictum est. Ita ectam idem ꝓpħa. ꝓpt̾ multo effectus mis¬
bi. Iusticie dñi recte letificantes corda. Cum tam̃ indeo: uta sit miscdia.¬

Expanded text:
dicendi voluntas Dei vocatur quod secundum proprietatem non est voluntas ejus, ut praeceptio, prohibitio, consilium, necnon permissio et operatio, ideoque pluraliter aliest, pluraliter tamen dicit voluntates, quia voluntas Dei variis modis ac pro diversis accipitur, ut dictum est. Ita etiam rex et propheta bi: « Justitiae Domini rectae, laetificantes corda , » cum tamen quantum a
Abbreviated transcription (Latin):
cum amica. cum mat̾tera. c̃ nepti. c̃ nurii ⁊ aliis quibꝰdã.ł misit aũ diu̾tiũ fieri:
dato libello repulii. in quo uir scribebat cãs. ꝓ quib nxorẽ repudiabat. Enusit ⁊̃ aliã duce
scriptũ ÷ indeutero nonuo. Non habebit uxores płimas q̃ allitiant animã eiꝰ. Supͣ quẽ loc̃¬
augꝰ ait manifestũ ÷ salomonẽ ħ p̃cepeũ tͣnͣsisse. dauid añ plẽs hũit nͨ p̃cepcũ p̃cerit.
sum ÷ aũ regi płes hr̃e. s nõ młtiplicare. Uemente aũ plenitudinis tempore quo xͥ grã
ubiq est dilatata. reducta ÷ lex nuptiar̃. ad pͥorẽ honestiorẽ q instrcutionẽ ut unus uni in

Expanded text:
cum amita, cum matertera, cum nuru, et aliis quibusdam. Permisit autem divortium fieri dato libello repudii in quo vir scribebat causas pro quibus uxorem repudiabat. Permisit autem aliam ducere scriptum est in Deuteronomio, c. 17 Non habebit rex uxores plurimas quae alliciant animam ejus. Super quem locum aitst autem regi plures habere, sed non multiplicare. Veniente autem plenitudinis tempore, quo Christi gratia ubique est dilatata, reducta est lex nuptiarum ad priorem honestioremque institutionem, ut unus uni in
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ inquit sanctus fame mori qͣm sdolotistis uesci: ica sanctius ÷ defungi sine lib̃is qͣm
ex illicito cohitu stirpẽ q̃rẽ. Uñ eumq uero nascant᷑ homines si parentũ uitia nõ sectent᷑
⁊ dñ recte colant. honesti ⁊ saluui erunt. Semen enĩ ex qͣlicũq hoĩe dĩ c̾atura ÷.⁊ eoma

Expanded text:
Sicut, inquit, sanctius est mori fame quam idolothytis vesci; ita sanctius est defungi sine liberis, quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecumque vero nascantur homines, si parentum vitia non sectantur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt. Semen enim ex qualicumque homine, Dei creatura est, et
Abbreviated transcription (Latin):
etminant etiam auctoritates q̃ pͥme ꝯueniunt. sententie: et huic uident᷑
yͣ dicere ut cumleg̾ homo ille astumptꝰ au̾bo insingłaritate ꝑͭ uel factꝰ una¬
ꝑͣi ita qd eaden ꝑͥ que priz erat et simplex erat: sine in c̾mento nimeri ec inmutata
hominis et filium dei: ita unum ec idem. non aliud et aliud: sic̃ ũ alur ⁊ aliumi.

Expanded text:
erminant etiam auctoritates quae primae conveniunt sententiae, et huic videntur contradicere: ut cum legitur: Homo ille assumptus est a Verbo in singularitate peuod eadem persona quae prius erat et simplex erat, sine incremento numeri personarum ehominis et filium Dei, ita unum et idem, non aliud et aliud, sicut nec alium
Abbreviated transcription (Latin):
nt ds̃ .i. duuna ẽẽntra an ita fint mꝑsonis: ut non sint ꝑsone ac ꝑħ nec diui¬
Ipsas quoq ꝓpͥetates. tres scł ꝓp̾iis exp̃ssimꝰ uocabuł. Cum gͦ ꝓpͥetates ipse ab
eterno fueriit quibꝰ ipse ꝑsone deterininant᷑ et differunt: quomͦ essent. si in
eis non essent:: Et quomͦ meis essent si ipse ꝑsone non essent: quin ibi eẽt mul¬
tiplicitas: Quo circa sicut ꝓpͥetates ẽe iꝑsonis. ita et eas esse ꝑsonas. fitem᷑:
sicut. supͣ auccaritate ieꝵ ut non pigeat reuocare ad ment̾ ꝓtestati sumꝰ i
expositione fidei: ita dicentis. Sabellii heresim dedinantes: tres ꝑsonas ex¬
p̃ssas sub ꝓpͥetate distnguimꝰ. Non enim nomura tm̃modo. s etram nomi¬

Expanded text:
t, divina essentia; an ita sint in personis, ut non sint personae, ac per hoc nec diipsasque proprietates, tres scilicet, propriis expressimus vocabulis. Cum ergo proprietates ipsae ab aeterno fuerint, quibus ipsae personae determinantur et differunt, quomodo essent si in eis non essent? et quomodo in eis essent, et ipsae personae non essent, quin ibi esset multiplicitas? Quocirca sicut proprietates esse in personis, ita et eas personas esse confitemur, sicut supra auctoritate Hieronymi ut non pigeat revocare ad mentem protestati sumus, in expositione fidei ita dicentis: Sabellii haeresim declinantes, tres personas expressas sub proprietate distinguimus. Non enim nomina tantummodo, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
plicitate dĩtatis supͣ dissereremꝰ. auctortatibꝰ seoꝵ. scilic arig̾̃. hẏlarii. ysido¬
n. nec non et boetii: euident᷑̃ monstrauimꝰ dm̃ hoc esse omnino qriod in se ħt. ex¬
cepto qd̾ pater ħt filium. nec ẽ filiꝰ. et filiꝰ habet patrem : nec ẽ pater. et sic esse mira¬
turam t̾am ut qͥ ħt hoc: fit qd̾ ħt. et totũ qd̾ ibi ẽ: unum ẽe uã utam esse. que
modo non iteramꝰ: ne fastidiũ lectori ingeramꝰ. Si gͦ ꝓpͥetates ibi sunt: singuta ea¬
rum ẽ id in quo ẽ. ⁊ uumi eademq utta: singrile sunt. Fateam᷑ur gͦ et ꝓpͥetates essi
int̾bꝰ ꝑsonis. et ipfas ẽẽ ꝑsonas: atq dtutram essentram

Expanded text:
plicitate deitatis supra dissereremus, auctoritatibus sanctorum, scilicet Aug., Hil., Isidor. necnon et Boetii, evidenter monstravimus Deum hoc esse omnino quod in se habet, excepto quod Pater habet Filium, nec est Filius, et Filius habet Patrem, nec est Pater; et sic esse in natura trium, ut qui habet, hoc sit quod habet: et totum quod ibi est, unum esse, unam vitam esse, quae modo non iteramus, ne fastidium lectori ingeramus. Si ergo proprietates ibi sunt, singula earum est id in quo est, et unum eademque vita singulae sunt. Fateamur ergo et proprietates esse in tribus personis, et ipsas esse personas atque divinam essentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
ed qi ħ nefas ẽ dicere aut sentire: p̃missas locõnes eisq similes scłm
hanc inicelligentiam. sane accipi debent. ut homo xͥ siue homo ille
siue quidam hõ dicat᷑ assumptꝰ a uerbo siue unitꝰ uerbo. non ꝙ hominis
ꝑͣ sit assumpta uel unita uerbo: s ꝙ anma illa et caro illa assumpta suit
uel quidam homo sit assumptꝰ a uerbo uel unitꝰ uerbo: sine distinctione intelli¬
gentie non e reddenda respõ qm̃ multiplex p̃missa ẽ q̃o: s iunstantie q̃rentis
ita dec̾iminato. si de hominis ꝑͥ q̃ris: respondeo. ñ. si de hominis nata: dico ei ⁊¬

Expanded text:
ed quia hoc nefas est dicere aut sentire, praemissae locutiones eisque similes secundum hanc intelligentiam sane accipi debent, ut homo Christus, sive homo ille, sive quidam homo dicatur assumptus a Verbo, sive unitus Verbo; non quia hominis persona sit assumpta vel unita Verbo, sed quia illa anima et caro ita assumpta sunt vel quidam sit assumptus a Verbo vel unitus Verbo; sine distinctione intelligentiae non est hic reddenda responsio, quoniam multiplex praemissa est quaestio; sed instantiam quaerentis ita determinando: Si de Hominis persona quaeris, respondeo: Non; si de hominis natura, dico:
Abbreviated transcription (Latin):
decelo. id est de empireo inquo cum aluis fuerat deiectꝰ est mistũ caligio sũ
acteni: cum onũbꝰ sue prauitatis confortibꝰ. Nam ut ioħs ait. in apocalipsi draco de
celo cadens: secum traxit terctam partem steslarũ. quia lucifer ille alris maio non
solus cecidit: s. cũ eo alii multi qui ei nmalitia consenserunt. cosq cadentes: huius
caligmosi aeris habitadm excepit. & hoc ad nt̃am ꝓbationẽ factii ẽ: ut sit no¬
qui sunt sp̾uales et nequtam it hoc turbulento aere nob ꝓpinco. quo celũ appeltat᷑:
habitant. Unde et diaboł pͥncepꝰ aeris dicit᷑.¬

Expanded text:
ctus est in istum caliginosum aerem cum omnibus suae pravitatis consortibus. Nam, ut Joannes ait in Apocalypsi: Draco de coelo cadens secum traxit tertiam partem stellarum , quia Lucifer ille aliis major non solus cecidit, sed cum eo alii multi, qui ei in malitia consenserunt, eosque cadentes hujus caliginosi aeris habitaculum excepit, et hoc ad nostram probationem factum est, ut sit noqui sunt spirituales et nequam, in hoc turbulento aere nobis propinquo, qui coelum appellatur, habitant. Unde et diabolus princeps aeris dicit
Abbreviated transcription (Latin):
onis et discretionis cdonec postea formaret᷑ atq distinctas spes reciꝑas: ita spitalis
et angelica nratura: insua conditione sccłm nature habitum formata fuit. &
tamen il tam quam postea ꝑamorem et conuersione ad creatorẽ sirũ accepta erat
formam non habuit. s erat informis sine ilba. Unde aug̃ multiplicit᷑ exponẽs
existere: non conuersa adcreatorem. inquo forntat᷑. ꝑ t̾ram corporalem materiam sine oĩ
qutalitate: que appara inmateria formatas Quomͦ dicat¬

Expanded text:
onis et discretionis, donec postea formaretur atque distinctas reciperet species, ita spiritualis et angelica natura in sua conditione secundum naturae habitum formata fuit; et tamen illam quam postea per amorem et conversionem a Creatore suo acceptura erat formam non habuit, sed erat informis sine illa; unde August., lib. 1, de Gen. ad se potest existere non conversa ad Creatorem in quo formatur; per terram, corporalem materiam sine omni qualitate quae apparet in materia formata. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpta suit: facile est ei ꝑciꝑe ex malis bona prouenire. et ex ea ratione
dictum esse: quod bonum est maba fieri uel esse. non quia malum sit bonum. ist
quia bonum sit malum fieri. Non est enim bonum: mala fieri abaliquo.
quia non est bonum: ut aliquis fatrat malum. Si en̾i ħ esset bonum: ꝓfecto huuis
d̾s auctor esset. qui est auctoꝵ: omnis boni. quod si huus ds auctoꝵ est: eo auctore
homo agit mralum. et ita eo auctore. homo fit deterioꝵ et si eo auctore homo fit
deterioꝵ: cunc eo uolente homo fit deterioꝵ
dem est enim dicere aliquid deo fieri auctore: quod deo uolente. deo autẽ aui¬
questionuim. aꝑte astruit aminori dicens ita. Nullo fapiente homine auctore.
sit homo decerioꝵ. Tanta est enim ista culpa: que infapientẽ hominem cadere ne¬
quit. ẽ aũ ai om̃i homini fapiẽte: p̃statior. Multo minꝰ gͥ. d̃o auctore fit h̃o cdetior.

Expanded text:
scripta sunt, facile est ei percipere ex malis bona provenire; et ex ratione dictum esse quod bonum est mala fieri vel esse, non quia malum sit bonum, vel quia bonum sit malum fieri. Non est enim bonum malum fieri ab aliquo, quia non est bonum ut aliquis faciat malum. Si enim hoc esset bonum, profecto hujus Deus auctor esset, qui est auctor omnis boni. Quod si hujus Deus auctor est, eo ergo auctore homo agit mala, et ita eo auctore homo fit deterior. Et si eo auctore homo fit deterior, tunc eo volente homo fit deterior. Idem est enim dicere aliquid fieri Deo auctore, quod Deo volente: Deo autem auc, q. 3, aperte astruit a minori, dicens ita: Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior; tanta enim est ista culpa quae in sapientem hominem cadere nequit: est autem Deus omni homine sapiente praestantior; multo minus ergo Deo auctore fit homo deterior.
Abbreviated transcription (Latin):
et illd̾ eẽ rerũ. pͥncipiũ rectissime cͥdid̾unt. qd̾ factũ eẽt et ex ͦ cueta facta e̾e̾nt. ẜ cce tot modis
pocuit cognosti dĩ uitas. Et cũ gͦ ds̃ una sit et simplex e̾e̾ntia q̃ ex nulla diu̾sitate partuĩ ł actiden
ciũ ꝯsstit. płałr tñ dic̃ apłs ĩ insibilia dĩ. qr płib modis cognoscit᷑ u̾itas dĩ. ꝑea q̃ facta sũt. ex ꝑpe¬
cuitate nãq c̾aturarũ: intelligit᷑ ꝯditor. eternꝰ. ex magnicudine caturarũ oĩpotẽs exordine et disp̃o¬
ne: sapiens. exgub̾natione bonus. hec a oĩa adimitatẽ dĩcatis ꝑtinent monstrandã. n¬

Expanded text:
et illud esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo cuncta facta essent. Ecce tot modis potuit cognosci veritas Dei. Cum ergo Deus una sit et simplex essentia, quae ex nulla diversitate partium vel accidensunt. Ex perpetuitate namque creaturarum intelligitur conditor aeternus; ex magnitudine creaturarum, omnipotens; ex ordine et dispositione, sapiens; ex gubernatione, bonus. Haec autem omnia ad unitatem deitatis pertinent monstrandam.
Abbreviated transcription (Latin):
non contͣdicit: At si dicis qd̾ ꝑꝑ unitatẽ tͥnitatis nõ dicunt᷑ tres e̾entie. s una ẽentra:
quero c̃ non ꝑꝑ eadem unitat̾ẽ t̾ͥnitatis dicant᷑ una ꝑsona: et non tres ꝑsonẽ. ut enim
ẽ ilł cõmune nom̃. eentie. ita ut singłs quisq dicat᷑ eẽntia: sic ilł cõmune ẽ ꝑsone uo-¬
cabulum. Quid gͥ restat: ut fateam᷑ loquendi necessitate ag̾cis et latinis. parta hec
uocabula aduersꝰ insidras uel errores hereticoꝵ. Cumq conaretur humana iopia.
loquendo ꝓferre ad hominũ sens̃: q̃ insecretario mentis de deo tenet siue ꝑ prã fidem.
suie ꝑ qͣlemcumq incelligentiã: tiuit dic̃e tres ẽẽntias. ne intelligeret᷑ in illa sum¬
ma equalitate: ulla diu̾sitas. Rursum nõ poterit dicere: nõ ẽẽ trra quedtã quod
qr dixit sabellius: in heresim lapsꝰ ẽ. Quesiuit gͦ: quid tria diceret. et dixcit tres
ꝑsonas. fine tres substantras: scłm grecos:
Sicuit nos dicimus tres ꝑͥs: ita gre¬

Expanded text:
s non dicuntur tres essentiae, sed una essentia, quaero cur non propter eamdem unitatem Trinitatis dicantur una persona, et non tres personae. Ut enim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, sic illis commune est personae vocabulum. Quid igitur restat, nisi ut fateamur loquendi necessitate a Graecis et Latinis parta haec vocabula adversus insidias vel errores haereticorum? Cumque conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus quod in secretario mentis de Deo tenet, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursum non poterat dicere non esse tria quaedam, quod quia dixit Sabellius, in haeresim lapsus est. Quaesivit ergo quid tria diceret, et dixit tres personas, sive tres substantias secundum Graecos. 8. Sicut nos dicimus tres personas, ita Grae
Abbreviated transcription (Latin):
ttẽde. his diligent̃ quia tropo quodã uticur. hic dngꝰ qͦ
solent significantes rer̃ sortari uocabł̃ qu& significant. Hic .g. uisibł sp̃espo¬
nis uocatur nomine cantis. ⁊ insibilis spẽs umi nomine sangninis. Inuisibił uero et intelligibilisõ

Expanded text:
ttende his diligenter quia tropo quodam utitur hic Aug., quo solent res significantes rerum sortiri vocabula quas significant. Hic enim visibilis species panis vocatur nomine carnis, et visibilis species vini nomine sanguinis; invisibilis vero et intelligibilis di
Abbreviated transcription (Latin):
ue ex epratione oĩa accipienda sunt. ħ̃oni etum
hisꝰ negat᷑ uerum coꝵꝰ. xp̃i a fidelibus sumi. ut in altari esse. sed hsuentas apł̃os et in eis nos unstis
quȩ ip̃rꝰ corpꝰ non ꝑ partes discerptũ: ut putanerunt illi discipłi qui retro ierunt. s integr̃. nec iui¬
biłr in forma humana. s inuisibilr̃ sub forma panis eo nimi. corpꝰ et sanguinẽ nob̾ trad̾et. quẽ
sensum augꝰ ꝯfirmat dicens. Ipͣm. quidẽ ec non ip̃m corpiis quod iudebat᷑ manducatur. Ip̃m intusi

Expanded text:
em ratione omnia accipienda sunt, non enim verbis his negatur verum corpus Christi a fidelibus sumi vel in altari esse, sed his Veritas apostolos, et in eis nos instruxit, quod ipsius corpus non per partes discerptum, ut putaverunt illi discipuli qui retroierunt, sed integrum, nec visibiliter in forma humana, sed invisibiliter sub forma panis et vini corpus et sanguinem nobis traderet, quem sensum August. confirmat dicens, in epistola
Abbreviated transcription (Latin):
in est sensus singłaris menbris s non qͣntũ in capite. Ibi enim et iusus
est ⁊ auditus. ⁊ olfatus.⁊ gustus ⁊ tactus. In cet̾is aut̃: solus ẽ. tactꝰ¬
Ita et in xͦ habitat omnis plenitudo diuinitatis qr ille est capud in
quo sunt omnes sensus. In scĩs uero quasi solus tactꝯ est quib datꝯ
est sp̃s ad mensusurã cum de illiꝰ plenitudine acceꝑunt. Acceꝑunt aut̃
de illiꝰ plenitudine nõ scdm̃ eẽntiam s sedm̃ similitudinẽ quia nũꝗͣ¬

Expanded text:
inest sensus singulis membris, sed non quantum in capite ibi enim visus est, et auditus, et olfactus, et gustus, et tactus, in caeteris autem solus est tactIta et in Christo habitat omnis plenitudo divinitatis, quia ille est caput, in quo sunt omnes sensus; in sanctis vero quasi solus tactus est, quibus datus est spiritus ad mensuram, cum de illius plenitudine acceperunt. De illi
Abbreviated transcription (Latin):
tent̾ inpugnans. q̃ utiq obstinatio eẽ uidr̃: ⁊ omĩs impenitentis obstinatio atq
desꝑatio. Notandum uero ẽ: qd̾ nõ omnis qui non penitet: inpenitens cdici pͥ¬

Expanded text:
tentis oppugnans; quae utique obstinatio esse videtur, et omnis impoenitentis obstinatio atque tentis oppugnans; quae utique obstinatio esse videtur, et omnis impoenitentis obstinatio atque desperatio. Notandum vero est quod non omnis qui non poenitet impoenitens dici p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ onĩ eẽ orandum. Uñ illud ioħ̃is. Hon eo ꝓeo dico ut quis oret: sic accipien-¬
uitam: non oremus. dum autẽ ẽ in hac uita nec peccatum illiꝯ udicare nec
de illo desꝑare: s ꝓ illo orare debenus. Nñ aug̃ de uerb̃ diñ. de impenitentiu¬
que ẽ blaphenua in sp̃m .s: sic ait. Ista ipenitentia uel coꝵ inpenitens quã¬
dui quisqi in hac carne uunt: non p᷑ uidicari. de nullo enim desꝑandum:
pacem. et seq̃t᷑ catholicam u̾tatem: Quid si isti quos in quocumq gne̾ erioris
notas. ⁊ tamꝗͣ desꝑatissimos dampnas. añꝗͣ fiant istam uitam. agant peni¬
centiam ec inuemant ueram uitam in futo: Nolite gͦ ante tempꝰ: quemqͣ¬
uidicare. Ex his ostendr̃ ꝓ singłis peccõrib in hac uica eẽ orand: nec de aliqͦ eẽ
diffidendum. quia ꝯũti pͭ: dum in hac uita ẽ. q non pͭ. sciri de alicͦ utrum

Expanded text:
ideo pro omni esse orandum. Unde illud Joan. 5: Non pro eo dico ut quis oret, sic accipienideo pro omni esse orandum. Unde illud Joan. 5: Non pro eo dico ut quis oret, sic accipiennierit hanc vitam, non oremus. Dum autem in hac vita est, nec peccatum illius judicare, nec de illo desperare, sed pro illo orare debemus. Unde Augustinus, de Verbiquae ualeat in futuro. Sed ista impaenitentia uel cor impaenitens quamdiu quisque in hac carne uiuit non potest iudicari. de nullo enim desperandum est, pacem, et sequatur Catholicam veritatem? Quid si isti quos in quocunque genere erroris notas, et tanquam desperatissimos damnas antequam finiant istam vitam agant poenitentiam, et inveniant veram vitam in futuro? Nolite ergo antequam temuam . Ex his ostenditur pro singulis peccatoribus in hac vita esse orandum; nec de aliquo esse diffidendum, quia converti potest dum in hac vita est; quia non potest sciri de aliquo utrum
Abbreviated transcription (Latin):
dieit prercaui.: facili desꝑans cueurnit ad laqueni: q̃ humilitate ueniã peteret.
⁊ pot̃ magnitudinem pecati iam ex dampnatione peccati: cales hrẽ er¬
dendum ẽ. fcce quedam assignatio peccati in sp̃m .s. uel ad mortem: hic
posita ẽ qua illud peccatun eẽ tradit᷑. obpugnatio fr̃nitatis: post agni¬
tionem. et inuidentia gie̾: post reconciliationem. quod spẽs quedam ob¬
stinationis incelligi pͣ. Illam tam̃ diffinicionem aug̃ in li recctionum¬
commemorans: alicruid aditiendum ibi fore nec asserendo se cdiaisse aꝑit.
ita dicens. Qd̃ quid non ꝯfirmaui: qm̃ ħ putare me dixi s cam̃ adden¬
dum fuit: si in hac scełate mentis ꝑu̾sitate finerit hanc uitam: qm̃ de qͦ¬
cumq pessimo in hac uita ꝯsticuto: non desꝑandum. Nec ꝓ illo in prudent̃
orat᷑: de quo non desꝑat᷑. his uerb̾ insinuat᷑ peccatum p̾missa diffinitioẽ
descͥptum cunc solum. debere dici ad mortem uel in sp̃in sc̃m: cum nõ ht̃

Expanded text:
iam peteret; quod propter magnitudinem peccati jam ex damnatione peccati tales habere credendum est. Ecce quaedam assignatio peccati in Spiritum sanctum, vel ad mortem, hic posita est, qua illud peccatum esse traditur, oppugnatio fraternitatis post agnitionem, et invidentia gratiae post reconciliationem, quod species quaedam obstinationis intelligi potest. Illam tamen definitionem Augustinumemorans, aliquid adjiciendum ibi fore, nec asserendo se dixisse, aperit, ita dicens: Quod quidem confirmavi, quoniam hoc putare me dixi. Sed tamen addendum fuit si in hac scelerata mentis perversitate finierit hanc vitam, quoniam de quocumque pessimo in hac vita constituto non est desperandum, nec pro illo imprudenter oratur de quo non desperatur. His verbis insinuatur peccatum praemissa definitione descriptum, tunc solum debere dici ad mortem vel in Spiritum sanctum, cum non habet
Abbreviated transcription (Latin):
ott ꝵ mirum si dibolꝰ sp̃n suo implens serpentem ueut uates
implebat: sapientissimu reddebat omnium bestiarum quĩe
non potuit nisi ꝑ quod animal posse ꝑmiss ẽ. Sic autem loeue
phanaticos loquit᷑. Serpente eium uelud organo e usi mouers
natam et ad expͥmendos sonos uboꝵ & siznti cruibs sucam monis¬
tatret uoluntatem. s pens gͣ nec ũba intelligebat. nec rationas asut
est sicit rasi ii ualaum. s aiabolicum: alid̾ aingelic̃ fuit. boni enuam
q mali angeli similiter oꝑantus utte miber¬

Expanded text:
o mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddiderat omnium bestiarum; quem non potuit, nisi per quod animal posse permissus est. , vel fanaticos loquitur. Serpente enim velut organo est usus, movens naturam ejus ad exprimendos sonos verborum et signa, quibus suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec verba intelligebat, nec rationalis estautem sicut asina Balaam; sed hoc diabolicum, illud angelicum fuit, boni enim et mali angeli similiter operantur. Hic quaer
Abbreviated transcription (Latin):
llud etram sciri oportet quod earumd̃
tͥum ꝑsonar̃ distinctionẽ aug̃ ostẽ¬
dere uolens: sine exp̃ssione illarum
mo libꝰ de doctͥna xp̃rana. sitͤ ait. In
patre ẽ unitas. in filio. equalitas. In
sp̃u sco unitatis equalitatisq conco¬

Expanded text:
llud etiam sciri oportet, quod earumdem trium personarum distinctionem Aug. ostendere volens sine expressione illarum in lib. de Doct. Christ. sic ait: In Patre est unitas, in Filio aequalitas, in Spiritu sancto unitatis aequalitatisque concor
Abbreviated transcription (Latin):
pliuira diuine benedictionis .i. inspirat᷑ grã. qd̃ solus ds̃ facit: non
homo cum eo. qua rigat᷑ uoluntas homiuis: ut germinet et fructific
id: santit᷑ et p̾paratur ut bonum uelit: scdm qd dicit᷑ oꝑans et iira¬
congrue nominat᷑. quia uoluntatem hominis infirmam: sanat
et aduuuat.
Ex quo sensu c̾nr ex gr̃a inciꝑe bona m̾ita ⁊ de qͥ gr̃a

Expanded text:
pluvia divinae benedictionis, id est, inspiratur gratia, quod solus Deus facit, non homo cum eo; qua rigatur voluntas hominis, ut germinet et fructificet, id est, sanatur et praeparatur ut bonum velit, secundum quod dicitur operans; et juvacongrue nominatur, quia voluntatem hominis infirmam sanat et adjuvat. 4. Ex quo sensu dicuntur ex gratia incipere bona merita, et de qua gra
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tm̃ penalitas ẽ. tinte bapt̾m uero pena erat et culpa ex
deo anctore fit: uel ex alio. Responsio¬
d quod brenter respondentes dĩs: quia inquantum pena
est dmn habet anctorem. In quantum uero culpa est: diabo¬
un siue hominem ht anctorem. Mia iusticia anime munde

Expanded text:
m poenalitas est, ante baptismum vero poena erat et culpa, ex Deo auctore sit, vel ex alio. Ad quod breviter respondentes, dicimus quia in quantum poena est, Deum habet auctorem; in quantum vero culpa est, diabolum sive hominem habet auctorem. 5. Qua justitia animae mund
Abbreviated transcription (Latin):
esse ꝑsonas. singularitatem atq similitudinem exdudimus non diuersitatem
uel multiplicitatem ibi ponimꝰ qͣi diceretur. Sine solitudine atq singularitate ꝑsonas
confitem᷑. Unde ylariꝰ iii .iiii.li. det̾ni: sic ait. Oixit ds̃. fa̾tiamꝰ homi̾e ad imaginem
et similitudine nr̃am. Quero nunc an solum dm̃ sibi locutum existimes. an hunc ser-¬
monẽ eiꝰ incelligas ad alt̾um extitisse. Si solum fiusse dicis: ipsiꝰ uoce argueris dicen-¬
tis. fatramꝰ et nr̃am. Sustulit eium singularitatis ac solicudinis intelligentiã: ꝓfessio
consorti qr alicoꝰ consortiũ ẽẽ non potest: ipsi solitario. neq solitudo sositaris. reci p̃
aiu̾sitatẽ uł multitudinẽ posuit: s soltudmẽ et singularitate̾ negauit. Sic gͦ cum

Expanded text:
esse personas, singularitatem atque solitudinem excludimus, nec diversitatem nec multiplicitatem ibi ponimus, quasi diceretur: Sine solitudine ac singularitate personas confitemur. Unde Hilarius in lib. 4 de Trin. sic ait: Dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram. Quaero nunc an solum Deum sibi locutum existimes, an hunc sermonem ejus intelligas ad alterum extitisse. Si solum fuisse dicis, ipsius voce argueris, dicentis: Faciamus, et nostram. Sustulit enim singularitatis ac solitudinis intelligentiam professio consortii, quia aliquod consortium esse non potest ipsi solitario, neque solitudo solitarii recipit diversitatem vel multitudinem posuit, sed solitudinem et singularitatem negavit. Sic ergo cum
Abbreviated transcription (Latin):
adueri. sp̃m: ⁊ .s. adu̾s carnem. ħ enim inuicem adu̾sant̾: ut non ea que uul¬
tis fatiatis.S. ħ om̃ia: ex illa mortis dampnatione s̃. Nam si nõ: illa pe¬
na hominis s nat᷑a. nulla ista peccata sunt. Si enim recedit᷑ ab eo mͦ quo
nat᷑ałr factꝯ ẽ homo: cum ħ facit ea utiq facit que deb&e. Si autẽ homo
quia itas non ẽ bonus nec ħt inpostate ut sit bonus: siue non iuden¬
do quał eẽ debeat siue uidendo ⁊ non ualendo eẽ qualem se ee̾ debere iu¬
nemo ambigit inuisto aliqͦ dñante: homini iposita ẽ. Porro q de omi¬
potentia dĩ et iusticia dubitare demetis ẽ: iusta est. hec pena et ꝓ pecc̃o¬
alicͦ impendit᷑. Hon enim quisꝗͣ̃: in uste diiat᷑. aut surciꝑe hominẽ
potuit uelud ignoranti deo aut ex torquere inuito tanq̃ mualidiori
ut hominem iiuista pena crutiaret. Relinquit᷑ ẜͦ ut ħ pena usta: dedap¬
natione hominis neniat. His atq aliis płibꝰ testimoniis docet̾ que¬
dam eẽ peceata: et penas peccati.¬

Expanded text:
adversus carnem. Haec enim invicem sibi adversantur, ut non ea quae vultis faciatis, sed haec omnia ex illa mortis damnatione sunt. Nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. Si enim non receditur ab eo modo quo naturaliter factus est homocum haec facit, ea utique facit quae debet. Si autem homo, quia ita est, non est bonus, nec habet in potestate ut sit bonus, sive non videndo qualis esse debeat, sive videndo et non valendo esse qualem se esse debere vinemo ambigit, injusto aliquo dominante homini imposita est. Porro quia de omnipotentia Dei et justitia dubitare dementis est, justa haec poena ealiquo impenditur. Non enim quisquam injuste dominans aut surripere hominem potuit velut ignoranti Deo, aut extorquere invito tanquam invalidiori, ut hominem injusta poena cruciaret. Relinquitur ergo ut haec poena justa de damnatione hominis veniat. His atque aliis pluribus testimoniis docetur quaedam esse peccata et poenas peccati
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. ł cooꝑante cũ uolumꝰ bona pietatis oꝑa: nicħ ualemus. E cce
his uerbis satis aperitur que sit oꝑans grã: ⁊ que cooperati

Expanded text:
mus, vel cooperante cum volumus ad bona pietatis opera, nihil valemus. Ecce his verbis satis aperitur quae sit operans gratia, et quae cooperans.
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dicimus: quia licet idem penitus sit deo uelle quam esse: ñ
tamen potest dici esse omnra que uult. sic̃ idẽ est dedeo esse: qd̾ scire.
nec tam̃ sicut dicit᷑ scite om̃ra ita quoq potest dici: esse omnia ¶ Quid
¶Quid sit sens

Expanded text:
nitus sit Deo velle quod esse, non tamen potest dici omnia quae vult; sicut idem est Deo esse quod scire, nec tamen sicut scire omnia, ita quoque potest dici esse omnia. 3. Quis sit sens
Abbreviated transcription (Latin):
liis autem uidet᷑ oñs angelos creatos esse bonos. et inipso creationis pͥmorctio
bonos extitisse. idẽ sine uitio. lustosqi fuisse: id est innocentes s non istos: i.
uirtutum exercitum habentes. Non dum enim prediti erant utrtutibꝰ: que stantibꝰ
apposite fuerũt inconfirmatione ꝑ gram. Aliis uero ꝑ lib̾um arbitriũ suꝑbientibuᷤ
et ideo cadentibꝰ aliqiram ecram morutam auint: inter creationem et lapsum uel ꝯfir¬
mationem. et in illa breuitate temporis: om̃s boni fuerunt nõ qͥdem ꝑ ustim libi arbi¬
trii: s ꝓcreationis benefitium. & tales erant: qui stare poterant. id est non cadere per
bona creationis: et cade ꝑ lib̾um arbitriũ. Poterant eum peccare: et nõ peccare. s
non poterant ꝓficere admeritum uite: nisi grã super adderetur. que addita es ⁊¬

Expanded text:
liis autem videtur omnes angelos creatos esse bonos, et in ipso creationis initio bonos extitisse, id est, sine vitio, justosque fuisse, id est, innocentes; sed non justos, id est, virtutum exercitium habentes. Nondum enim praediti erant virtutibus, quae stantibus appositae fuerunt in confirmatione per gratiam; aliis vero per liberum arbitrium superbientibus, et ideo cadentibus. Aliquam etiam fuisse morulam aiunt inter creationem et lapsum ac confirmationem, et in illa brevitate temporis omnes boni erant, non quidem per usum liberi arbitrii, sed per creationis beneficium; et tales erant qui stare poterant, id est, non cadere per bona creationis, et cadere per liberum arbitrium. Poterant enim peccare et non peccare, sed non poterant proficere ad meritum vit
Abbreviated transcription (Latin):
data sunt. Qui enim sͥ noti sunt. contemptatione: nobis in notescũt
cognominatione. ꝙ nominant᷑ singuli ordines: adonis grartim. que nõ singula tirꝵ¬
tur

Expanded text:
data sunt. Qui enim sibi noti sunt contemplatione, nobis innotescunt cognominatione. Et nominantur singuli ordines a donis gratiarum quae non singulariter
Abbreviated transcription (Latin):
ttende quod hic ang̃ tenebras dicit
non ẽẽ aliquid: cum alibi tenebre inter creat᷑as ponantur q̃ bñdicunt
sis modis accipi scilicet ꝓ lucis absentia: qualit̾ supͣ accep̃ aug̃. uixta qut̃a accep¬
tionem: non sinnt aliquid. uel ꝓ aiere obscurato: siue deris obscuri qualitate. et
scdm hoc. alique res create sunt. Ideo gͦ dicit tenebras tunc fuisse suꝑ fatiẽ abys-¬

Expanded text:
ttende quia hic Augustinus tenebras dicit non esse aliquid, cum alibi tenebrae inter creaturas ponantur quae benedicuntsis modis accipi, scilicet vel pro lucis absentia, qualiter supra accepit Aug., juxta quam acceptionem non sunt aliquid; vel pro aere obscurato, sive aeris obscura qualitate, et secundum hoc aliquae res creatae sunt. Ideo ergo dicit tenebras tunc fuisse super faciem abys
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ est homo ꝓpt̾ dm̃. idest ut ei seruiret. iti mundus factꝰ est ꝓpt̾ ho¬
minẽm: scilicet ut ei serite. serutret. positus est gͦ homo inmedio ut et ei sertu¬
ret᷑: ꝙ ipse seruiret. & acciꝑet utrumq et reflueret totum ad bonittate homi¬
nis. et quod accepit obsequium: et quod impendit. lta enim uoluit ãs sͥ ab honri¬
ne serutri: ut ea sernitute non ds s homo seruiens uutaretur. Q uoluit ut miei

Expanded text:
factus est homo propter Deum, id est, ut ei serviret, ita mundus factus est propter hominem, scilicet, ut ei serviret. Positus est ergo homo in medio ut et ei serviretur, et ipse serviret; ut acciperet utrumque, et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium, et quod impendit. Ita enim voluit Deus sibi ab homine serviri, ut ea servitute, non Deus, sed homo serviens juvaretur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ q̃ei ineo ẽ sic̃ imago dr̃: et tabula. et pictura.s ꝓpt̃ pictam q̃ in ea c̃ sumul. E
caibula inago appestatur. lta et ꝓpt̾ uiagincmi tͥuitatis etiam illi in qͦ ẽ hec mua-¬
go nomine imagzuns uocatur.
Qutire ho dr inraigo: et ad imaginẽ filiꝰ uͦ

Expanded text:
go Dei in eo est. Sicut imago dicitur et tabula et picturtabula et imago appellatur: ita propter imaginem Trinitatis etiam illud in quo est imago, nomine imaginis vocatur. 5. Quod homo dicitur imago, et ad imaginem; Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
uocant᷑. illa dialecticoꝵ regła deficit qua dicunt: nulli rei duo sumuil ĩ eẽ
ꝯtraria. Nullꝰ eium potus aut cib simul dulcis: ꝙ amar. Nullum simł¬
nͥ album: ibi ⁊ nigrum. ⁊ ħ mmultis. & pene in om̃ib repꝑit᷑ ꝯtrariis. ut ĩ
una re: simul eẽ nõ possint. Cum autem bona ꝙ mala. nullꝰ ambigat ee
ꝯtraria: non solum simul eẽ poss̾ s mala omnino sine boms nͥ in bonis eẽ

Expanded text:
ocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt, nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim potus aut cibus simul dulcis est, et amarus. Nullum sim album, ibi et nigrum; et hoc in multis ac pene in omnibus reperitur contrariis, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ signũ. uł collatio. Signum. quia eo fideles. ab infidelibus disc̾mint᷑. Collatio q ibi totius fidĩ suf¬
ficientia. et integritas collata est. Catescimus et eporcisimis neophitorũ sunt. mag̃ q sacͤmentalia qͣm

Expanded text:
 signum vel collatio. Signum, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; collatio, quia ibi totius fidei sufficientia et integritas est collata. Catechismus et exorcismus neophytorum sunt, magisque sacramentalia q
Abbreviated transcription (Latin):
multa eum p̾scisse: quomͦ non p̾scit. Cum enim euis p̃scientia non sit
nui defuturis. ex quo illa que fut᷑a erant p̃sentia fuit. uel p̃terierunt.
sub dei p̾scientia ese desinunt. sub scientia uͦ: semꝑ sunt. Ptescuit d̃s om̃ta
ab eterno: ergo que futura erant. neque prescire desinit: nisi cum futura esse de-¬
sinunt. neq cum p̾scire desinit aliqua que ante psciebat minus ea noscit: ꝙͣ
ante cognoscebat. Non eñi dicit᷑ ex defectu scientie eus quam aliqua prescierit
aliquãdo que modo non presciat: s ex ratione uerbi quod est p̾scientta. p̾serre
enim ẽ: ante scire quan fiat aliquid. Ideoq non potest dici deus p̾rescire.
nisi que futura sunt:
¶De scientia dic̃s dm̃ semꝑscire q̃ semel se it

Expanded text:
raescisse quae modo non praescit, cum enim ejus praescientia non sit nisi de futuris, ex quo illa quae futura erant praesentia fiunt vel praetereunt, sub Dei praescientia esse desinunt, sub scientia vero semper sunt. Praescivit ergo Deus omnia ab aeterno quae futura erant, neque praescire desinit, nisi cum futura esse desinunt. Neque cum praescire desinit aliqua quae ante praesciebat, minus ea noscit quam ante cognoscebat. Non enim dicitur ex defectu scientiae Dei quod aliqua praescierit aliquando quae modo non praesciat, sed ex ratione verbi quod est praescientia. Praescire enim est ante scire aliquid quam fiat. Ideoque non potest dici Deus praescire, nisi ea quae futura sunt. 7. Hic de scientia, dicens Deum scire sempe
Abbreviated transcription (Latin):
accessisse. neq compulsa est incorporari: s naturaliter illud uoluit.
id est sic creata fuit: ut uellet. sic naturale est nobis: uelle uinere. M ale autẽ
li uero dicunt animam pͥmi
homuns: incorpore fuisse creatam. ita exponentes uerba illa: ĩ spi¬
rauit in fatiem eiꝰ spiracłm uite. idest animam incorpore creauit: que totũ
corpꝰ animaret. fatiem tamen sp̃ualiter e&x pressit: qi hec pars sensibꝰ oruata ẽ
ad intuenda suꝑiora. s quicquid de anima pͥmi hominis estimet᷑: de aliis
certisime sentiendum est quod incorpore creentur. steando enim in findit
eas łs: et infudendo creat
icendum ẽ etiam animam illam non sic esse creatam: ut prescia esset.

Expanded text:
accessisse; neque compulsa est incorporari, sed naturaliter illud voluit, id est, sic creata fuit, ut vellet, sicut naturale nobis est velle vivere. Male autem lii vero dicunt animam primi hominis in corpore fuisse creatam, ita exponentes verba illa: Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, id est, animam in corpore creavit, quae totum corpus animaret; faciem tamen specialiter expressit, quia haec pars sensibus ornata est ad intuenda superiora. Sed quidquid de anima primi hominis aestimetur, de aliis certissime sentiendum est quod in corpore creentur; creando enim infundit eas Deus, et infundendo creat. Dicendum est etiam animam illam non sic esse creatam, ut praescia esset
Abbreviated transcription (Latin):
donũ di. qd̾ ꝑ illũ fluie : pur̃ est. ꝑ lapideum carualẽ tũsit aqͣ ad areolas. In oarnal lapideo
ħ neitori potestatẽ bapcism. Mistiũ. g. dedit xͦ serus s potestatẽ: sibi retimut qͣm si uelle
pot̾at soruis dare ut seruus daret bapcismũ suũ tameͣ uicẽ sud̃ et pocestatẽ suã. Pot̾at ꝯstiru¬
ere in aliqͦ uł aliquib seruis suis : ut tanta eẽt ins in baptismo serui: qͣnta est in baptisino dm̃.¬
s nolutt ut seriuus in seruo spẽ pon̾et. Baptizat seruus ut minist̾. baptizet dũs tanꝗͣ poces¬

Expanded text:
od per illum fluit, purum est. Per lapideum canalem transit aqua ad areolas, et in canali lapideo it Christus servis suis, potestatem vero sibi retinuit. Quam si vellet poterat dare, ut servus daret baptismum suum tanquam vice sua; et potestatem suam poterat constituere in aliquo servo, ut tanta vis esset in baptismo servi, qsed noluit, ne servus in servo spem poneret. Baptizat servus ut minister, baptizat Dominus tanquam potes
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ solu̾e. Qui.I. indignos ligat uł soluit ꝓͥa potestate se pruat .i. dignum pͥua¬
tione se fac̃.

Expanded text:
 Gregor., indignos ligat vel solvit, propria potestate se privat, id est, dignum privatione se facit.
Abbreviated transcription (Latin):
unc suꝑ: ostendere: quomͦ ꝑ hec tria in nob̾ ꝯfumet᷑
peccm. Sbi agnosci poterit si diligent̾ intendat᷑: quiͦ sit in
amima mortale uel uenitile peccatum. Ut enim ibi s pens suasit
peccati ꝯceꝑit quasi serpens suggerit mulieri scilicet inferiori par¬
ti racionis .i. rationi scientie. que si ꝯsenserit illecebre: mulier echit
cibum uetitum post: de eodem dat uiro. cum suꝑiori parti rati¬
onis .i. rationad sapientie: eandem illecebram suggerit. que si con¬
sentit: tiic uir etiuam cum femina cibum uecitumꝰ gustat.
Si gͦ mmotii sensucili cantum n p¬

Expanded text:
unc superest ostendere, quomodo per haec tria in nobis consumetur peccatum. Ubi agnosci poterit si diligenter intendatur, quid sit in anima mortale, vel veniale peccatum. Ut enim ibi serpens suasit peccati conceperit, quasi serpens suggerit mulieri, scilicet inferiori parti rationis, id est rationi scientiae. Quae si consenserit illecebrae, mulier comedit vetitum lignum. Post de eodem dat viro, cum superiori parti rationis, id est rationi sapientiae eamdem illecebram suggerit. Quae si consentit, tunc vir etiam cum femina cibum vetitum gustat. Si ergo in motu sensuali tantum
Abbreviated transcription (Latin):
plantauerat in pͥntipio. his uerb̾ aꝑte moyses ismiat qd̃ homo extͣ para¬
disum aitatꝰ: post moclim in paractiso sit positꝰ. qd̾ ideo factum ẽ q nõ eratꝰ ¶o ꝑ

Expanded text:
plantaverat a principio. His verbis aperte Moyses insinuat quod homo extra paradisum creatus postmodum in par
Abbreviated transcription (Latin):
llud quoq sciendim ẽ quod angeli mali q̃uedam posfunt ꝑ nature subtilita¬
tem⁊ que tamen nom possunt ꝓpt̾ dei uel bonorũ angelorũ ꝓhibitionẽ. idest qr¬
raitas serpenteiq fecerunt. quedam uͦ nonpossunt facere. ꝙ si ꝑmittant᷑ ab
in effabili dei potentatti sit ut quod possent mali angeti si per mitterentur: icło
non possint quia non ꝑmittuntur.

Expanded text:
 hoc sciri, quod angeli mali quedam possunt per nature subtilitatem, que tamen non possunt propter dei vel bonorum angelorum prohibicionem, quod rpentesque fecerunt. Quaedam vero non possunt facere, etiam si permittantur ab ineffabili potentatu Dei fit ut quod possent mali angeli si permitterentur, ideo non possunt quia non permittuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Unde datur intelligi qd̃ ds̃ econuerso p̾scit uona tanquam sua: tan¬
ꝗͣ ea q̃ facturꝰ ẽ ut ĩ illa p̾sciendo: simł fuerit ipsiꝰ noticra et auctoritatiᷤᷤ bñplaci¬

Expanded text:
tis. Unde datur intelligi quod Deus, e converso, praescit bona tanquam sua, tantis. Unde datur intelligi quod Deus, e converso, praescit bona tanquam sua, tanquam ea quae facturus est, ut illa praesciendo simul fuerit ipsius notitia, et auctoritatis beneplaci
Abbreviated transcription (Latin):
etiam que non est ipse faccurus: sicut p̾sciuit et predixit. infidelitatẽ
uideorũ: s non fecit. nec ideo quia p̃sciuit: ad peccatum infidelitatis eos co¬
git. nec p̾cisset uel scisset eoꝵ mala: nisi essent ea habitum. Unde aris sriꝑ
quam ad peccandum coegit: quia futaͣ hominum peccata prenouit. Illoꝵ
sunt ipsorum: non uera ille p̾sciuit. S quia illius p̾scientia falli non pocest:
sine dubio nõ alius s. ipsi peccant: quos ds̃ peccatos esse p̃sciuit. et ideo¬
si non malũ s bonum facere uoluissent: non malum facturi p̾uiderentur
ab eo qui nouit ꝗ sit quisq facturus. His uerbis aꝑte ostenditur si dilige¬
ter intendamus: p̾scientram dei non esse causam malorũ que p̾scit. quia
non ea p̾scit tanqiram facturus nec tanqu̾a sua: s alortim qui sunt ea fac¬
turi uel habituri. Ptesciuit gͦ illa: sola noticia. non beneplacito arictorita¬

Expanded text:
etiam quae non est ipse facturus, sicut praescivit et praedixit infidelitatem etiam quae non est ipse facturus, sicut praescivit et praedixit infidelitatem Judaeorum, sed non fecit; nec ideo quia praescivit ad peccatum infidelitatis eos coegit, nec praescisset vel praedixisset eorum mala nisi essent ea habituri. Unde Aug., super us ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum sunt ipsorum, non vera praescivit. Sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio non alii, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fesi non malum, sed bonum facere voluissent, non malum facturi praeviderentur ab eo, qui novit quid sit quisque facturus. His verbis aperte ostenditur, si diligenter attendamus, praescientiam Dei non esse causam malorum quae praescit; quia non ea praescit tanquam facturum, nec tanquam sua, sed illorum qui sunt ea facturi vel habituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed non beneplacito auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
cupientes: dicimus res futuras nullatenus cansam esse p̾scientie
uel scientie dei. nec ileo p̾sciri. uel sciri: quia future uel facce sunt. ita ex¬
ponentes: quod ait ozigenes. quia futurum est: ideo scitur adeo ante¬
qiam fiat. idest quod futurum ẽ scitur adeo antequam fiat. neque
scirent᷑: nisi futurum esset. ut non notet᷑ ibi causa: nisi sine qua non
sit. lta etiam dicimus scientran uel p̾scientiam dei non esse causã eorum
que fiunt: nisi talem sine qua non fiunt. si tamen scientiam: ad noticiam
tantũ teferamus. si uͦ nomine scientie tncdudit᷑ et beneplatitũ atq dispositio tc
recte pocest dici causa eorum que ds facit. his eñi dõbus modis ut suꝑus pre
scienti placuit: et quia sciens disposuit. Ꝙ hic sensꝰ ex eo ad itutat᷑ quia de bonis
o ut non mͦ scientrã: s etiam beneplacitũ dei significet. Mala uͦ scit ds̃ et pre¬
scit: antequam fiant.s sola noticia: non beneplacito. p̾scit enim ds et p̃dicit

Expanded text:
cupientes, dicimus res futuras nullatenus causam esse praescientiae vel scientiae Dei, nec ideo praesciri vel sciri quia futurae vel factae sunt; ita exponentes quod ait Origenes: Quia futurum est, ideo scitur a Deo antequam fiat, id est: Quod futurum est scitur a Deo antequam fiat, neque sciretur nisi futurum esset; ut non notetur ibi causa, nisi sine qua non fieret. Ita etiam dicimus scientiam vel praescientiam Dei non esse causam eorum quae fiunt, nisi talem sine qua non fiunt, si tamen scientiam ad notitiam tantum referamus. Si vero nomine scientiae includitur etiam beneplacitum atque dispositio, tunc recte pscienti placuit, et quia sciens disposuit. Hic sensus ex eo adjuvatur, quia de bonis o, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant, sed sola notitia, non beneplacito; praescit enim Deus et praedicit
Abbreviated transcription (Latin):
I n querit: q̃les si non peccasset homo filios geniuss: utrum
uidesicet sicut ipse pͥmus homo sca̾m stat̾am corpis ar usus
membuoris ꝑfect᷑ mox ꝯdicus excitit: ita etiam er filii iipso ua¬
tuntaitis ex orcdio ꝑfecti existerent qͥ ambulare & loqͥ oe. cuncca face
possent: respondi potest q. filios ꝑa ruulos nasci oporcebat.: ꝓpt̃

Expanded text:
 quaeritur quales, si non peccasset, homo filios genuisset; utrum videlicet sicut ipse primus homo secundum naturam corporis et usum membrorum perfectus mox conditus extitit, ita etiam ejus filii in ipso nativitatis exordio perfecti existerent, qui ambulare et loqui, et cuncta facere pos