comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat ꝑ singuloꝵ regũ hystorias.
Parali pomenon grece dicit᷑ qđ nos p̃termissoꝵ
uł reliquoꝵ dicere possumꝰ. quia ea quȩ
in lege uł in regũ libris uł omissa uł ñ
plene relata st̾. in isto summatĩ acbreuit᷑
explicant᷑. Librũ iob quidã moysen
scripsisse arbitrant᷑. alii unũ ex ꝓpħis.
ñnulli uͦ eundem iob post plagã passio¬
nis suȩ scriptorẽ fuisse existimant. arbi¬
trantes ut qui certamina spiritalis pugnȩ
sustinuit. iꝑse narraret quas uictorias
expediuit. Principia autẽ & fines libri
iob. apud ebreos ꝓsa oratione contexta st̃.
media autẽ ipsiꝰ ab eo loco in qͦ ait. pereat
dies in qua natus sũ. usq ad eũ locum.
iccirco me reprehendo & ago pęnitentiã¬
discurrunt. Psalmoꝵ liber grece psalteri¬
um. ebraice nabla. latine organũ dicitur
Uocatur autẽ psalmoꝵ liber qđ uno ꝓpheta
canente ad psalteriũ chorus consonando
responderet. Titulus autẽ in psalmis ebra¬

Expanded text:
erat per singulorum regum historias. erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possumus; quia ea que in lege, vel regum libris omissa, vel non plene relata sexplicantur. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco in quo ait: Pereat dies in quo natus sum, usque ad eum locum, idcirco me reprehendo et ago poenitentdiscurrunt. Psalmorum liber, Graece Psalterium, Hebraice Nablat, Latine organum dicitur: vocatur autem psalmorum liber, quia uno Propheta canente ad Psalterium chorus consonando responderit. Titulus autem in Psalmis Hebra
Abbreviated transcription (Latin):
uertunt᷑ terra ppło diuiditur. & ꝑ singulas
urbes. uiculos. montes. atq confinia eccłie
cȩlestisq ierłm spiritalia regna p̃sigurant᷑
Iudicũ nominat᷑ a principib ppłi qui p̾fu¬
crunt in isrł post moysen & iosue antequ̾a
dauid & cȩteri reges existerent. hunc librũ
edidisse creditur samuhel:
Liber samuhel eidem samuhelis natiuita¬
tem & sacerdotiũ. & gesta describit. iccirco¬
& ab eo nom̃ accepit. & quãuis hic liber
saul & dauid hystoriã contineat. tamen
utriq ad samuhel referunt᷑. quia ipse
futurũ. cuiꝰ libri primã partẽ conscͥpsit
idem samuhel. sequentia uͦ eiꝯ usq ad
caleem scripsit dauid. Malachim liber
ꝓinde appellat᷑ eo qd̃ reges iudȩ & ifrahe¬
liticȩ gentis gesta quȩ eoꝵ ꝑ ordinẽ digerat
tempoꝵ: Malac enĩ ebraice. latine regum
int̾pretatur. hunc librũ primꝰ ieremias
in unũ uolumen coegit. nam antea sparsꝰ

Expanded text:
vertuntur, terra populo dividitur et per singulas vertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia Ecclesiae caelestisque Hierusalem spiritalia regna praefigurantur. Iudicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent. Hunc librum edisse creditur Samuel. Liber Samuelis ejusdem, Samuelis nativitatem, et sacerdotium, et gesta describit. Idcirco ab eo nomen accepit; et, quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, uterque tamen ad Samuel refertur, ex eo quod ipse futurum. Cuius libri primam partem conscripsit ipse Samuel; sequentia vero eius usque ad calcem, scripsit ipse David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iude et israelitice gentis, gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Malachim enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum volumen coegit, nam antea sparsus
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃ti scđm ebreoꝵ traditionẽ hi
plubentur auctores. Primus moyses di¬
uinȩ hystoriȩ cosmograpmam in qnq
uoluminib edidit. qui & penta teuchus
nominatur. Penta teuchus autẽ a quinq
uoluminib dicit᷑. penta enĩ grece. qnq
teuchus uolumen uocat᷑. Genesis liber
inde appellat᷑. eo qđ exordiũ mundi &
generationes scłi in eo contineantur.
ticus appellat᷑. eo qđ leuitarũ ministeria
& diuersitatẽ uictimarũ exequit᷑ totusq
in eo ordo leuiticꝰ annotat᷑. Numeroꝵ
liber uocatur eo qđ in eo egressȩ de egr̃pto
Deuteronomiũ greco sermone appellatur.
qđ latine interp̾tatur scd̾a lex. idest repe¬
titio. & eugłicȩ legis p̾siguratio. quȩ sic ea
habet quȩ priora sunt. ut tam̃ noua sint
omnia quȩ in eo replicantur.
Iosue liber nom̃ accepit ab inu filio naue
cuiꝰ hystoriã continet: scriptorẽ uͦ eius
eundẽ iosue ebrei asserunt. in cuiꝰ contextu
post iordanis transitũ regna hostiũ sub¬

Expanded text:
Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores. Primus Moyses divinae historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod Pentatichum nominatur. Pentateuchus autem a quinque voluminibus dicitur; πέντε enim Graece quinque, τεῦχος volumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. Eticus appellatus eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur eo quod in eo egressae de Aegypto Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est repetitio et evangelicae legis praefiguratio; quae sic ea habet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia quae in eo replicantur. Iosue liber nomen accepit a Iesu filio Nave, cuius historiam continet; scriptorem vero eius eundem Iosue Hebraei adseverant; in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium sub
Abbreviated transcription (Latin):
editionẽ origenis miro labore reppit. & cũ
cȩt̾is editionib compauit. Presbiter qͦ
ieronimꝰ triũ linguarũ ꝑitus ex ebreo
in latinũ eloquium easdem scripturas
conuertit. eloquent᷑q transfudit. cuius
int̾pretatio merito cet̾is antefert᷑. nam est
& uerboꝵ tenacior. & ꝑspicuitate senten¬
tiȩ clarior

Expanded text:
editionem Origenes miro labore repperit, et cum editionem Origenes miro labore repperit, et cum ceteris editionibus comparavit. Presbyter quoque Hieronymus, trium linguarum peritus, de hebreo in latinum eloquium easdem scripturas convertit, eloquenterque transfudit; cuius etiam interpretatio merito ceteris antefertur. Nam est et verborum tenacior et perspicuitate sententie clarior
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ libroꝵ bibliothecis animũ inten¬
derunt. maxime ptolomeus cognomento
philadelfus om̃is litteraturȩ sagacissimꝰ.
cũ studio bibliothecarũ pisistratũ emula¬
retur ñ solũ gentiũ scripturas. sed etiã &
diuinas litteras in bibliothecã suã contulit.
nam septuaginta milia libroꝵ huiꝰ tẽporib
ic etiam ab eleazaro sacro pontifice
pͥetens scripturas uet̾is testam̃ti in grecã
uocẽ ex ebraica lingua ꝑ.lxx. interpretes
ꝑferre curauit.quas in alexandrina biblio¬
theca habuit. Si quidẽ singuli in singulis
inuentũ esset. qđ in cęt̾is uł in uerboꝵ
ordine discreparet. Euert̾ & alii int̾pretes¬
qui ex ebraica lingua in grecã sacra elo¬
quia transtulert̾. sicut aquila. simmachꝰ.
& theodocion. sicut etiã & uulgaris illa
int᷑pretatio cuiꝰ auctor ñ apparet. & ob
hoc sine nomine int̾pretis qͥnta editio
nuncupatur. Prȩterea sextã & scptimam

Expanded text:
omnium librorum bibliothecis animum intenomnium librorum bibliothecis animum intenderunt, maxime Ptolomaeus, cognomento Philadelphus, omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur; non solum Gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam LXX millia librorum huius temporibus ic etiam ab Eleazaro pontifice petens scripturas veteris testamenti, in grecam vocem ex hebrea lingua per LXX interpretes transferre curavit; quas in alexandrina bibliotheca habuit. Siquidem singuli in singulis inventum esset, quod a ceteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii intqui ex Hebraea lingua in Graecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam et vulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam
Abbreviated transcription (Latin):
ibliotheca a greco nomen accepit ab eo
qđ ibi recondantur libri. nam biblio
libroꝵ. theca repositio interp̾tatur.
Bibliothecã uetis testamenti hesdras scriba
post incensam legẽ a caldeis dum iudei re¬
gressi fuissent in ierłm. diuino afflatꝰ sp̃u
reparauit. cunctaq legis ac ꝓpħarum uo¬
lumina quȩ fuerunt aꝰ gentib corrupta
correxit. totũq uetꝰ testamentũ. in .xxii.
libros constituit. ut tot libri essent in lege
quot habent᷑ & litterȩ. Apud grecos autẽ
bibliothecã primꝰ instituisse pisistratus
creditur atheniensiũ tyrannꝰ. quã demo¬
stenes deinceps ab atheniensib auctam
xerses incensis athenis euexit in persas.
longoq post tẽpore seleucus nicanor
rursꝰ in greciam retulit. hinc studiũ re¬
gib urbibq cęt̾is nectũ est comꝑandi uo¬
lumina diuersarũ gentiũ. & ꝑ int̾pretes
in grecã linguã uertendi. Dehinc magnꝰ
alexander uł successores eoꝵ instruendis

Expanded text:
ibliotheca a greco nomen accepit, eo quod ibi reconduntur libri. Nam biblio liber, theca repositio interpretatur. Bibliothecam veteris testamenti Esdras scriba post incensam legem a Chaldeis, dum Iudei regressi fuissent in Hierusalem divino afflatus spiritu reparavit; cunctaque legis et prophetarum volumina, que fuerant a gentibus corrcorrexit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam de deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes incensis Athenis evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam retulit. Hinc studium regibus urbibusque caeteris natum est comparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc Magnus Alexander, vel successores eorum instruendis
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ dicitur. Apocalipsim librũ ioħes
eugłista scripsit eo tempore. qͦ ob eugłii
predicationẽ in insula pathinos traditur
relegatus. Apocalipsis autẽ ex greco in la¬
tinum. reuelatio interpretat᷑. Reuelatio
enĩ dicitur manifestatio eoꝵ quȩ obscura¬
& abscondita erant. iuxta qđ & ipse ioħes
dicit: apocalipsis inu xp̃i quã dedit illi
ds palam facere seruis suis: Hi sunt seri
iuendi & credendi regulã conscripsert
Preter hȩc alia uolumina apocrifa nun¬
cupantur: apocrifa autẽ dicta id est secre¬
ta. quia indubiũ uentunt. ẽenĩ eoꝵ occul¬
ta origo. nec patet patrib a quib usq
ad nos auctoritas ueraciũ scripturarũ
certissima & notissima successione pue¬
nit. In his apocrifis & si inueniat᷑ aliqͦ
ueritas. tam̃ ꝓpter multa falsa nulla est
in eis canonica auctoritas. quȩ recte a
prudentib iudicant᷑. ñ esse eoꝵ credenda
quib ascribunt᷑. nam multa & sub nomi¬

Expanded text:
apostolorum dicitur. Apocalypsim librum Joannes apostolorum dicitur. Apocalypsim librum Joannes evangelista scripsit eo tempore, quo ab Evangelii praedicatione in insulam Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem e Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio autem dicitur manifestatio eorum, quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis. Hi sunt scripvivendi et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia volumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium veniunt. Est enim eorum occulta origo; nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veritatis Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocryphis etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur non esse eorum credenda quibus ascribuntur. Nam multa et sub nomi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s significauit in .imͬi. animalibus.
di partes fides xp̃ianȩ religionis eoꝵ p̾di¬
catione disseminata est. Ammalia autẽ
dicta sunt. qm̃ ꝓpter animã hominis
in priore. Crura autẽ eoꝵ recta. quia
nichil prauũ in eagłiis est. & alas senas
grece enĩ eu. bonũ. angeliũ annuntiatio
Paulus apłs suas scripsit epłas.xiiii. ex
quib nouẽ septẽ ȩccłiis scripsit. reliquas
discipłis suis timotheo. & tito. & philemom
Ad ebreos autẽ epła plerisq a latinis eiꝰ esse
incerta est. ꝓpter dissonantiam sermonis:
candemq alii barnabam conscripsisse. alii
a clemente scriptam fuisse suspicantur.
Petrus scripsit duas nominis sui epłas. Iaco
quȩ catholicȩ ido nominantur. quia ñ uni
tantũ ppło uł ciuitati. s uniuersis gentib
generaliter scriptȩ st̃. Actus apłoꝵ pri¬
mordia fidei xp̃ianȩ in gentib & nascen¬
tis ȩccliȩ hystoriã digerit. Actuũ apłoꝵ
& apłoꝵ hẏstoria retinetur. unde & actus

Expanded text:
s sanctus significavit in quattuor animalibus. di partes fides Christianae religionis eorum praedicatione disseminata est. Animalia autem dicta sunt quoniam propter animam hominis in priore. Crura autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est. Alas senas ; Ev enim bonum, angelium annuntiatio Paulus apostolus suas scripsit Epistolas, ex quibus novem septem ecclesiis scripsit, reliquas discipulis suis, Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis ejus esse incerta est, propter dissonantiam sermonis, camdemque alii Barnabam conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scrquae canonicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibiter scriptae sunt. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum apostoet apostolorum historia retinetur: unde et Actus
Abbreviated transcription (Latin):
Perfectus numerus. est qui suis partib ad
impletur ut senariꝰ. habet enĩ tres partes.
Sextã. terciã. & dimidiã. Sexta eiꝰ unũ est.
Tercia. duo. Dimidia. tres. Hȩ partes in sũmã
centenariũ: xXUiII. intra millenarium.
quadringenti. nonaginta & sex ͭͤ¬

Expanded text:
Perfectus numeruPerfectus numeruimpletur, ut senarius; habet enim tres partes, sextam, tertiam et dimidiam: sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tres. He partes, in summam centenarium viginti octo, infra millenarium, quadringinta nonaginta et sex
Abbreviated transcription (Latin):
ratus fuerit primꝰ. est & in compositꝰ. quia
ñ habet communẽ numerũ nisi solum
mimerꝰ propt̾ monadicũ idest ternariꝰ
numerus qui nouẽ mensurat. & ter terni.
& .xu. ter quini. Item pariũ numeroꝵ alii
st̃ suꝑflui. alii diminutiui. alii perfecti.¬
Suꝑflui sunt. quoꝵ partes simul ductȩ ple¬
nitudinẽ suã excedunt. utputa duodena¬
rius. Habet enĩ partes .u. Duodecimã qđ
est unũ. Sextã qd duo. Quartã qđ tres
faciunt. & longe a duodenario excedunt
Sic & alii similes plurimi. ut .iͦ. deuigesimꝰ.
& multi tales. Diminutiui numeri sunt.
qui partib suis cõputati minorẽ summã
efficiunt. ut puta denariꝰ. cuiꝰ partes st̾. in.
decima qđ est unũ. Quinta qđ duo. Dimi¬
dia qđ quinq. Unũ enĩ & duo. & .u. simul
ducta. octonariũ faciunt longe a denario
minorẽ: Similis est huic octonariꝰ uł alii
plurimi qui in partes redacti infra c̃sistuñ:

Expanded text:
ratus fuerit, primus est et inconpositus, quia ratus fuerit, primus est et inconpositus, quia non habet communem numerum nisi solum numerus praeter monadicum, id est ternarius numerus; quia novem mensurat ter terni, et quindecim ter quini. Item parium numerorum alii sunt superflui, alii diminutisuperflui sunt, quorum partes simul ducte plenitudinem suam excedunt, utputa duodenarius; habet enim partes quinque: duodecimam, quod est unum, sextam quod duo, quartam quod trifaciunt et longe a duodenario excedunt, sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, et multi tales. Diminutivi numeri sunt, qui partibus suis computati minorem summam efficiunt, utputa denarius, cuius partes sunt tres: decima, quod est unum; quinta, quod duo; dimidia, quod quinque. Unum enim et duo et quinque simul ducta octonarium faciunt, longe a denario minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi qui in partes redacti infra consistunt.
Abbreviated transcription (Latin):
si:xii. faciunt: rursũq in aliã medieta¬
tem. sex: Deinde in aliã tres. & ultra diui¬
sionẽ ñ recipit sectio illa. s ante unitatẽ
inuenit᷑ termimis quẽ seccare ñ possis.
Imparit impar. est qui ab impari numero
imparit̾ mensurat᷑. ut xxx. xluiiii. qui
dũ sint impares numeri. ab imparib etiã
partib diuidunt᷑. ut septies septem qͣdra¬
es. Impariũ numeroꝵ alii simplicesst̃. ali
compositi. alii mediocres. Simplices st̃
qͥ nullã aliam partẽ habent. nͥ solã unita¬
tem. ut ternariꝰ solã terciã. & quinariꝰ
solã quintã. & septenariꝰ solã septimã.
his enĩ una pars sola est. Compositi sunt
qui ñ sola unitate metiuntur. s etiã alie¬
no numero ꝓcreantur. ut uiiii.xu.&xxi.
& xxu. Dicimꝰ enĩ ter terni. & septies tͣni.
ter quin. & quinquies quini. Mediocres
sunt numeri qui quodã mͦ simplices et
in cõpositi esse uident᷑. Alo mͦ scđi & cõpo¬

Expanded text:
si XII faciunt rursumque in aliam medietasi XII faciunt rursumque in aliam medietatem VI, deinde in aliam tres; et ultra divisionem non reciinvenitur terminus quem secare non possis. 6. Impariter impar est qui ab impari numero impariter mensuratur: ut XXV, XLIX; qui dum sint impares numeri, ab imparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septem, XXV. Imparium numerorum alii simplices sunt, alii compositi, alii mediocres. 123 7. Simplices sunt, qui nullam aliam partem habent nisi solam unitatem, ut ternarius solam tertiam, et quinarius solam quintam, et septenarius solam septimam. His enim una pars sola est. Compositi sunt, qui non solum unitate metiuntur, sed etiam alieno numero procreantur, ut IX, XV, XXI et XXV. Dicimus enim ter terni, et septies terni, ter quini, et quinquies quini. Mediocres numeri sunt, qui quodammodo simplices et inconpositi esse videntur, alio vero modo et conpo
Abbreviated transcription (Latin):
umerꝰ diuidit᷑ in his. parib & impari¬
bus. Par numerꝰ diuiditur in his. parit̾ par
parit᷑ impar. & imparit᷑ par. Impar numerꝰ
diuidit᷑ in his. primũ & simplũ. scđm &
compositũ. terciũ mediocrẽ. qͥ quodã modo
primꝰ & incompositꝰ est. alio uero mͦ scds̃
& compositꝰ est. Par numerꝰ. est qͥ in duab
equis partib diuidi potest. ut duo. & qͣtuor
& octo. Impar uͦ numerꝰ. est qui diuidi
equis partib nequit. uno medio uł defi¬
reliqui. Parit᷑ par numerꝰ est qui scđm
parẽ numerũ parit᷑ diuiditur qͦusq ad
indiuisibilem pueniat unitatẽ. utputa
.iiII. quaternariꝰ duos. binariꝰ unũ. qui¬
singularis indiuisibilis ẽ. Parit̃ impar.
est qui in partes ȩquas recipit sectionẽ
s partes erꝰ mox indissecabiles ꝑmanent.
res in numerũ quẽ seccare non possis.¬
Imparit᷑ par numerꝰ est: cuiꝰ partes etiã
diuidi posst̾. s usq ad unitatẽ ñ ꝑueni¬
unt. ut.xxiiii. hi eni᷑ in medietatẽ diui¬

Expanded text:
m dividitur in paribus et in imparibus. Par numerus dividitur in his pariter: Par pariter, impar, impariter. Par, impar numerus, dividitur in his: Primum et simplum, secundum et compositum, tertium mediocrem, qui quodammodo primus et incompositus est:alio vero modo secundus et compositus est. Par numerus est, qui in duabus equis partibus dividi potest, ut duo, quatuor et octo. Impar vero numerus est, qui dividi equis partibreliqui. Pariter par numerus est, qui secundum parem numerum pariter dividitur, quousque ad indivisibilem perveniat unitatem; ut puta us IV, quaternarisingularis indivisibilis est. Pariter impar est, qui in partes equas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles permanentris in numerum quem secare in Inpariter par numerus est, cuius partes etiam dividi possunt, sed usque ad unitatem non perveniunt, ut XXIV. Hi enim in medietatem divi
Abbreviated transcription (Latin):
Abimelech annis.iii.
latinas litteras repperit.
Lepte annis .uii. Hercules
flammis se iniecit.
helenam rapuit.
Troia capta est.
albam condidit.
Heli sacerdos annis.xl.
Quarta stas

Expanded text:
Abimelech ann. III. CLatinas litteras repperit. IVMIII. Iepte ann. VI. Hercules flammis se iniecit. Helenam rapuit. Troia capta est. Albam civitatem condidit. Heli sacerdos annis XL. Quarta aetas
Abbreviated transcription (Latin):
Abraham anno .c. genuit
ẏsaac & ismahel. a quo
ismahelite.
tes habere cępit
Moyses annis. xl. rexit ppłm.¬
Aoth annis .Lxxx
Gedeon annis . xl.

Expanded text:
Abraham ann. C genuit Isaac et Ismahel, a quo Ismahelitae.tes habere coepit. Moses annis XL rexit IsraAoth annis LXXX. Gedeon annis XL.
Abbreviated transcription (Latin):
stellarũ est. ꝑ quẽ cognoscit᷑ in quanto
tẽpore circulũ suũ una quęq stella ꝑcur¬
rat. siue ꝑ longitudinẽ. siue ꝑ latitudinẽ.
nã luna totannis.uiii. fertur explere circu¬
lum suũ. Mercuriꝰ annis.xx. Lucifer an¬
annis .xu. fȩton. annis .xii. Saturnꝰ anniᷤᷤ
xxx. quib pactis ad reuersionẽ circuli
sui hisdem signis & partib reuertuntur
Quȩdã sidera radiis solis p̃pedita. anomala
fiunt. aut retrograda. aut stationaria
iuxta qd̃ poeta meminit dicens: Sol tẽpora
tentib astra. ire uetat cursusq uagos
ratione morat᷑¬
.XIU. De stellis planetiᷤᷤ.

Expanded text:
stellarum est, per quod cognosci dicitur in quanto tempore circulum suum unaquaeque stella percurrat, sive per longitudinem, sive per latitudinem. Nam Luna totannis fertur explere circulum suum, Mercurius annis XX, Lucifer anannis XV, Phaethon annis XII, Saturnus annis XXX. Quibus peractis ad reversionem circuli sui isdem signis et partibus revertuntur. Quaedam sidera radiis solis praepedita anomala fiunt, aut retrograda, aut stationaria, iuxta quod et poeta meminit dicensLucan. 10, 201tentibus astra ire vetat, cursusque vagos ratione moratur. § 67 De stellis planetis.
Abbreviated transcription (Latin):
indum̃to gestus impudicarũ feminarũ
exprimebant. hi autẽ saltando etiã histo¬
rias. & res gestas demonstrabant. Dicti
autẽ histriones siue qđ ab histria id genꝰ
sit adductũ. siue qd ꝑ plexas hẏstoriis fa¬
bulas ex primerent qͣsi historiones .UIii.
appellatione qđ rerum humanarũ sint
imitatores. nam habebant suũ auctorem
qui antequã mimũ ageret. fabulã ꝓnun¬
tiaret. nam fabulȩ ita componebantur
a poetis. ut aptissime essent motui corporiᷤ.
quẽ eneas in italiam secũ adduxit. quiq
primo docuit romanos adolescentes nobi¬
st plane in artib scenicis liberi & uene¬
ris patrociniũ. quȩ priuata & ꝓpria sunt
scenȩ de gestu. & corporis fluxu. nam mol¬
liciam libero & ueneri immolabant. illi
ꝑ sexum. illi ꝑ fluxum dissoluti. quȩ uͦ
ibi uocib. & modis. & organis. & liris
transiguntur. apollines. & musas. & mi¬
neruas. & mercurios. patronos habent.
De amphitheatro U De laqueatoribus.¬

Expanded text:
indumento gestus impudicarum feminarum exprimebant: ii autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones, sive quod ab Istria id genus sit adductum, sive quod perplexas historiis fabulas exprimerent, quasi historiones. CAPUT appellatione, quod rerum humanarum sint imitatores. Nam habebant suum auctorem, qui antequam mimum agerent, fabulam pronuntiaret. Nam fabulae ita componebantur a poetis, ut aptissimae essent motui corporis. quem Aeneas in Italiam secum adduxit, quique primo docuit Romanos adolescentes nobiEst plane in artibus scenicis Liberi et Veneris patrocinium, quae privata et propria sunt scenae de gestu et corporis flexu. Nam mollitiem Libero et Veneri immolabant, illi per sexum, illi per flexum, dissolutis. 2. Quae vero ibi vocibus, et modis, et organis, et lyris transiguntur, Apollines et Musas, et Minervas, et Mercurios patronos habent. De amphitheatro. 1. Amphitheatru
Abbreviated transcription (Latin):
LDe Amphitheatro.
locus est spectaculi. ubi pugnant gladi¬
atores. & inde ludũ gladiatoriũ dictum
qđ in eo iuuenes usum armoꝵ aiuerso
motu condiscant. & modo int̾ se. aut gla¬
diis. aut pugnis certantes. modo contra
bestias incedentes. ubi ñ odio s premio
illecti subeunt ferale certam̃: Amphithea¬
trum dictũ qd̃ ex duob theatris sit factũ.
nam amphitheatrũ rotundũ ẽ. theatrũ
uero ex medio amphitheatro est. semicir

Expanded text:
 Amphitheatrum locus est spectaculi ubi pugnant gladiatores. Et inde ludus gladiatorius dictus, quod in eo juvenes usum armorum diverso motu condiscant, et modo inter se aut gladiis aut pugnis certantes, modo contra bestias incedentes, ubi non odio, sed praemio illecti subeunt ferale certamen. 2. Amphitheatrum dictum, quod ex duobus theatris sit factum. Nam amphitheatrum rotundum est, theatrum vero ex medio amphitheatro est, semicirc
Abbreviated transcription (Latin):
casus. Per ista gͥ omnia fiunt soloecismi
sicut donatus exposuit. Fiunt preterea
ex plurimis modis. nam luciliꝰ centũ
genera soloecismoꝵ dixit. quos omnes
uitare potiꝰ quã sequi debet qͥ regulã
recte loquendi tenere studet. xuiiii.

Expanded text:
casus. Per ista igitur omnia fiunt soloecismi, casus. Per ista igitur omnia fiunt soloecismi, sicut Donatus exposuit. Fiunt praeterea ex plurimis modis. Nam Lucilius centum genera soloecismorum dixit, quos omnes vitare potius quam sequi debet qui regulam recte loquendi tenere studet. §
Abbreviated transcription (Latin):
smus est plurimoꝵ uerboꝵ inter se
inconueniens compositio. sicut barbari¬
sinus uniꝰ uerbi corruptio. Uerba enĩ
ñ recta lege coniuncta solocismus est
ut siquis dicat int̾ nobis ꝓ inter nos.
aut date ueniam. sceleratoꝵ ꝓ sceleratis
Dictus autẽ soloecismꝰ a eiuib qui exur¬
be soloe. q̃ nunc pompeiopolis appella¬
tur ꝓfecti. cum apud alios cõmorantes
suã & illoꝵ lingua uitiose in consequen¬
terq confunderent soloecismo nomen
dederunt. unde & similit᷑ loquentes. so¬
loccismos facere dicunt᷑. Soloecismꝰ autẽ
apud poetas scema dicitur. quotiens in
uersu necessitate metri factus inuenit᷑.
cum autẽ ñ inuenitur necessitas. ꝑma¬
net soloecisi culpa: Soloecismus fit
duob modis. aut ꝑ partes orationis.
aut ꝑ accidentia partiũ orationis. Per¬
ponamꝰ utputa si p̃positiones ꝓ aduer¬
biis applicemꝰ. Paccidentia fit. idest ꝑ
ea quȩ accidt̃ partib orationis. utputa ꝑ qͣli¬
tates. ꝑ genera. & numeros. & figuras. &

Expanded text:
smus est plurimorum verborum inter se inconveniens conpositio, sicut barbarismus unius verbi corruptio. Verba enim non recta lege coniuncta soloecismus est, ut si quis dicat 'inter nobis' pro 'inter nos', aut 'date veniam sceleratorum' pro 'sceleratis'. Dictus autem soloecismus a Cilicibus, qui ex urbe Soloe, quae nunc Pompeiopolis appellatur, profecti, cum apud alios commorantes suam et illorum linguam vitiose inconsequenterque confunderent, soloecismo nomen dederunt. Unde et similiter loquentes soloecismos facere dicuntur. Soloecismus autem apud poetas schema dicitur, quotiens in versu necessitate metri factus invenitur. Cum autem non invenitur necessitas, permanet soloecismi culpa. Soloecismus fit duobus modis: aut per partes orationis, aut per accidentia. Per partes orationis, ponamus, utputa si praepositiones adverbiis adplicemus. Per accidentia fit, id est per ea quae acciduntur partibus, utputa per qualitates, per genera et numeros, figuras et
Abbreviated transcription (Latin):
III De quadrigis.I. De ludis circensibus.
uoi circenses sacroꝵ causa ac deoꝵ
gentiliũ celebrationib instituti sunt.
unde & qui eos expectant demonum cul¬
tib inseruire uidentur. nã res equestris
antea simplex agebatur. & utiq cõmunis
usus reatus ñ erat. s eum ad ludos coactꝰ
est. naturalis usus ad demonioꝵ cultũ
translatus est. Itaq castori & polluci
deputantur he species. quib equos a¬
mercurio distributos hystoriȩ docent.
s & neptunꝰ equestris ludi est. quem
quadrigis p̃sunt. Circenses autẽ ludi
id̾o dicti. uł a circũ eundo. uł qd̾ ubi nẽ
metȩ sunt olim gladii ponebantur. qͦs
quadrige cireũbant. & inde dicti cir¬
censes ab ensib circa quos currebant¬
siquidẽ & in litore circa ripas fluminũ
currus agitantes gladios in ordine in
ripȩ litore ponebant. & erat artis equũ
circa ꝑicula torquere. inde & circenses
dicti putantur quasi circum enses.I1.
ircus soli principaliter¬

Expanded text:
 CAPUT XXVII. De ludis circensibus. 1. Ludi circenses sacrorum causa, ac deorum gentilium celebrationibus instituti sunt. Unde et qui eos spectant daemonum cultibus inservire videntur. Nam res equestris antea simplex agebatur, et utique communis usus reatus non erat, sed cum ad ludos coactus est naturalis usus, ad daemoniorum cultum translatus est. 2. Itaque et Castori et Polluci deputantur hae species, quibMercurio distributos historiae docent; sed et Neptunus equestris ludi est, quem quadrigis praesunt. Circenses autem ludi ideo dicti, vel a circumeundo, vel quod, ubi nunc metae sunt, olim gladii ponebantur quos quadrigae circumibant; et inde dicti Circenses, ab ensibSiquidem et in litore circa ripas fluminum currus agitantes, gladios in ordine in ripe litore ponebancirca pericula torquere. Inde et Circenses dicti putantur, quasi circum enses. § 28 De Circo. Circus Soli principaliter
Abbreviated transcription (Latin):
ara. sere nudus. uetant: ut neue int̾uites
corylum sere. ne ue flagella summa pete.
scripsit. apud latinos martiꝰ uates primꝰ
p̃cepta composuit. ex quib est illud. postre¬
& ꝓblemata nominib suis indicant altius
se ꝑscrutari oportere. Parabola qͥpe aliemꝰ
rei similitudinẽ ꝑ se gerit. qđ licet sit uo¬
cabulũ grecũ.iam tamen ꝓ latino usurpat᷑
& notũ est qđ in parabolis quȩ dicunt᷑ reri
similitudines reb de quib agit᷑ comꝑant᷑.
Problemata autẽ quȩ latine appellantur
ꝓpositiones. questiones st̃ habentes aliqͥd
qđ dispritatione soluendũ sit. Questio
an quale sit. Argum̃tum dictũ qͣsi argu¬
tum. uł qd sit argute inuentũ ad compro¬
bandas res. Epłam ꝓprie greci uocant. qd
usũ in dedolatis ex ligno codicellis epłarum

Expanded text:
aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Summa pete. yses scripsit: apud Latinos Marcius vates primus praecepta composuit, ex quibus est illud: Postre et problemata nominibus suis indicant, altius se perscrutari oportere. Parabola quippe alicujus rei similitudinem prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, iam tamen pro Latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis quae dicuntur rerum similitudines rebus, de quibus agitur, conparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt habentes aliquid quod disputatione solvendum siaut quale sit. Argumentum autem dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad comprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quae in dedolatis ex ligno codicellis aut in c
Abbreviated transcription (Latin):
fascib dicti. idest potestatib. Unde &ouidii
libri fastoꝵ dicuntur. quia de regib &
consulib editi sunt. Proemiũ. est initi¬
um dicendi. sunt enĩ ꝓema principia
libroꝵ quȩ ante causȩ narrationẽ ad
instruendas audientiũ aures coaptant᷑.
curꝰ nom̃ pleriq latinitatis periti sine
translatione posuert̾: Hoc autẽ uocabu¬
lum apud nos int̾pretatũ p̾fatio nuncu¬
patur. quasi p̾locutio. Precepta st̃ quȩ
aut quid faciendũ. aut qͥd ñ faciendũ sit
docent. quid faciendũ. ut diliges dñm¬
dm̃ tuũ. & honora patrẽ tuũ & matrem
tuã. quid ñ faciendũ. ut ñ mechaberis.

Expanded text:
fascibus dicti, id est, potestatibus. Unde et ob id fascibus dicti, id est, potestatibus. Unde et ob id libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. 9. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures 255 coaptantur. Cujus nomen plerique Latinitatis periti sine translatione posuerunt; hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. 10. Praecepta sunt quae aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent. Quid faciendum, ut: Dilige Deum tuum, et honora patrem tuum, et matrem tuam. Quid non faciendum, ut: Non m
Abbreviated transcription (Latin):
multa int̾ sese longo sermone serebant
Tractatꝰ. est uniꝰ rei multiplex expositio
eo qd̃ tractat sensũ in multa sentiendi
contractando secũ. Differt autẽ. tractatꝰ.
sermo. & uerbũ. Sermo enĩ alterã eget
ꝑsonam. tractatus specialiter ad seipsũ
est: uerbũ autẽ ad om̃s. uinde & dicit᷑ uer¬
bum fecit ad ppłm. Commentaria dicta
qͣsi cũ mente. sunt enĩ interp̃tationes ut
comm̃ta iuris. cõmenta eugłii. Apologe¬
ticum. est excusatio in quo solent quidã
accusantib respondere. in defensione enĩ
aut negatione sola positũ est. & est nomen
grecũ Panagericũ. est licentiosũ uł lasci¬
uiosũ genꝰ dicendi in laudib regũ. in
curꝰ compositione homines multis men¬
daciis adulant᷑ qđ malũ a grecis exortũ
est. quoꝵ leuitas instructa dicendi facul¬
tate & copia incredibili multas mendaci¬
oꝵ nebulas suscitauit. Fastoꝵ libri sunt
in quib reges uł consules scribuntur a

Expanded text:
Multa inter sese vario sermone serebant. Multa inter sese vario sermone serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod trahat sensum in multa. sententiam contrectando secum. 4. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona, tractatus specialiter ad se ipsum est, verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: Verbum fecit ad populum. 5. Commentaria dicta quasi cum mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, commenta Evangelii. 6. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est, et est nomen Graecum. 7. Panegyricum est licentiosum, et laciniosum genus dicendi in laudibus regum, in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit 8. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a
Abbreviated transcription (Latin):
arcus terentiꝰ uarro apud larinos
innumerabiles libros scripsit: apud
grecos qͦ calciterus miris attollit᷑ laudib.
qđ tantos libros ediderit. quantos qͥsq nr̃m
rarũ labore tam grecos qua latinos oꝑum
suoꝵ numero suꝑauit. Deniq ieronimꝰ
sex milia libroꝵ eiꝰ se legisse fatet᷑. Hor
tam̃ omniũ studia augustinꝰ ingenio
uł scientia sua uicit. nam tanta scripsit
ut dieb ac noctib ñ solũ scribere libros
ei quisquã s nec legere quidẽ occurrat.
excerpta st̃ quȩ grece scolia nuncupantur.
in quib ea quȩ uident᷑ obscura uł diffici¬
lia summatĩ ac breuit᷑ ꝑstringuntur.
Scd̃m genꝰ omeliȩ st̃ sunt. quas latini
uerbum appellant. quȩ ꝓferunt᷑ in ppłis.
Terciũ genꝰ tomi quos nos libros uł uolu¬
mina nuncupamꝰ. Omeliȩ autẽ ad uul¬
nem dicunt. nam qͦs greci dialogos uocañ.
nos sermones uocamꝰ. Sermo autẽ dictꝰ
quia int̾ utrũq seritur. unde in uirgilio.

Expanded text:
arcus Terentius Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Graecos quoque Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderit quantos quisque nostrum rarum labore, tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex millia librorum ejus selegisse fatetur. 3. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit, ut diebus ac noctibus non solum scribere libros ejus quisquam, sed nec legere quidem occurrat. excerpta sunt, quae Graece scholiam nuncupantur; in quibus ea quae videntur obscura vel difficilia, summatim ac breviter praestringuntur. 2. Secundum genus homiliae sunt, quas Latini verba appellant quae proferuntur in populis. Tertium, tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulnem dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant nos sermones vocamus. 3. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde et in Virgilio;
Abbreviated transcription (Latin):
eometricȩ disciplina primũ
ab egyptiis reꝑta dicit᷑. qđ
undante nilo & omnib pos¬
sessionib eiꝰ limo obductis
initiũ terrȩ diuidende ꝑ lineas & mensu¬
ras nomen arti dedit. qua deinde longiꝰ
acumine sapientiũ ꝓfecta & maris & cȩli
& aeris spacia metiunt᷑. Nam prouocati
studio sic cȩpert̾ post terrȩ dimensionẽ
& cęli spatia quęrere quanto interuallo
luna a tͣris. a luna sol distaret. & usq ad
uerticẽ cęli quanta se mensura distende¬
ret: sicq int̾ualla ipsa cęli orbisq ambi¬
tum ꝑ numerũ stadioꝵ ratione ꝓbabili
distinxerunt. Sed quia ex t̾rȩ dimensio¬
ne hȩc disciplina accepit. ex initio sui
& nom̃ seruauit. Nam geometrica de
t̃ra & de mensura nuncupata est. Terra
enĩ grece. ge. uocat᷑. metra mensura:. Hui
disciplinȩ ars continet in se liniamenta
int̾ualla. magnitudines. & figuras. &in
figuris dimensiones & numeros.⁊i
De Quadripertita diuisione.

Expanded text:
eometriae disciplina primum ab Aegyptiis reperta dicitur, quod, inundante Nilo et omnium possessionibus limo obductis, initium terrae dividendae per lineas et mensuras nomen arti dedit. Quae deinde longius acumine sapientium profecta et maris et caeli et aeris spatia metiuntur. Nam provocati studio sic coeperunt post terrae dimensionem et caeli spatia quaerere: quanto intervallo luna a terris, a luna sol ipse distaret, et usque ad verticem caeli quanta se mensura distenderet, sicque intervalla ipsa caeli orbisque ambitum per numerum stadiorum ratione probabili distinxerunt. Sed quia ex terrae dimensione haec disciplina coepit, ex initio sui et nomen servavit. Nam geometria de terra et de mensura nuncupata est. Terra enim Graece γῆ vocatur, μήτρα mensura. Huius disciplinae ars continet in se lineamenta, intervalla, magnitudines et figuras, et in figuris dimensiones et numeros. § 11 De quadripertita divisione
Abbreviated transcription (Latin):
consecratus est a paganis. cuiꝰ edes medio
spacio & effigies de fastigio edis emicat.
qđ ñ putauerunt sub tecto consecrandũ
quẽ in apto habent. Est autẽ circus om̃e
illud spaciũ qd circũire solent equi.¬

Expanded text:
consecratus est a paganis, cujus aedes medio spatio et effigies de fastigio aedis emicat, quod non putaverint sub tecto consecrandum, quem in aperto habent. Est autem circus omne illud spatium quod circuire equ
Abbreviated transcription (Latin):
umeros autẽ scđm musicã ita quęris.
Positis extremis ut puta sex. & decus.
dipondius. Uides quot monadib supetur
sex a.xii. & est sex monadib. ducis per
quadratũ sexies seni faciunt .xxx.ui.
Comungis extrema illa pͥma .ui. ad .xii.
simul efficiunt .x. & uiii. Partiris trigies
sexies ꝑ decus. octo efficit dipondiꝰ. Hos
iungis cũ summa minore. id est sexies ert̾
.UIII. & erit mediũ int̾ sex. & xii. Quaꝓpt̃
uIII. suꝑant .ui. duab monadib idest t̾cia
nadib .iii. portione. Qua parte gͦ suꝑat
eadem suꝑatur. S hȩc ratio quẽadio¬
dũ in mundo est ex uolubilitate circuloꝵ.
ita & in microcosmo in tantũ pret᷑ uocẽ
ualet. ut sine ipsiꝰ ꝑfectione etiã homo
symphoniis carens. ñ constet: eiꝰdẽ musicȩ
ꝑfectione etiam metra consistunt in arsiᷤ
& thesi̾. idest eleuatione & positione.
De astronomiȩ nomine¬

Expanded text:
umeros autem secundum musicam ita quaeris. Positis extremis, utputa VI et decas dipondius, vides quot monadibus superetur VI a XII, et est VI monadibus: ducis per quadratum, sexies seni faciunt XXXVI. Coniungis extrema illa prima, VI ad XII, simul efficiunt XVIII. Partiris tricies sexies per decas octo, efficit dipondius. Hos iungis cum summa minore, id est sexies, erunt VIII et erit medium inter VI et XII. Quapropter VIII superant VI duabus monadibus, id est tertia nadibus, tertia portione. Qua parte ergo superat, eadem superatur. Sed haec ratio quemadmodum in mundo est ex volubilitate circulorum, ita et in microcosmo in tantum praeter vocem valet, ut sine ipsius perfectione etiam homo symphoniis carens non constet. Eiusdem musicae perfectione etiam metra consistunt in arsi et thesi, id est elevatione et positione. De Astronomiae nomine
Abbreviated transcription (Latin):
acutȩ. & ecce nom̃ qd reseruauit antiqui¬
tatẽ. quia ueteres pennas dicebant ñ pin¬
nas. hec & dolabra. qđ habeat duo labra.
nam securis simplex ẽ. Aextralis dexterȩ ha¬
bilis. Ascia ab astulis dicta quas a ligno
eximit. cuiꝰ diminutiuũ est asciola. est aut̃
manubrio breui. & aduersa parte referens
uł simplicẽ malleũ aut cauatũ ł bicorne
rastrũ. Scalprus dicit᷑ qđ scalpturis & fo¬
raminib sit aptus. quasi scalpforus. cuiꝰ
diminutiuũ scalpellus. Terebra uocata a
uerme ligni qui uocat᷑ terebra quẽ greci
teredonã uocant. hinc dicta terebra qd̾ ut
uermis terendo forat. qͣsi terefora. uł qͣsi
tnͣsforans. Taratrũ quasi teratrũ. Scofina
dicta qđ herendo scofam faciat. Canteri¬

Expanded text:
acutae. Et ecce nomen quod reservavit antiquiacutae. Et ecce nomen quod reservavit antiquitatem; quia veteres pennas dicebant, non pinnas. Haec et dolabra, quod habeat duo labra; nam securis simplex est. Dextralis dexterae habilis. Ascia ab astulis dicta quas a ligno eximit; cuius diminutivum est asciola. Est autem manubrio brevi ex adversa parte referens vel simplicem malleum, aut cavatum, vel bicorne rastrum. Scalprus dictus quod scalpturis et foraminibus sit aptus, quasi scalforus. Cuius diminutivum scalpellus. Terebra vocata a verme ligni, qui nuncupatur terebra, quem Graeci τερηδόνα vocant. Hinc dicta terebra quod ut vermis terendo forat, quasi terefora; vel quasi transforans. Taratrum, quasi teratrum. Scobina dicta quod haerendo scobem faciat. Cantheri
Abbreviated transcription (Latin):
nam exasperans dentiũ mordacitate
armauit. quã serram artifices nuncupars
ꝓ cuiꝰ artis inuentione dedalꝰ magister
eiꝰ inuidiȩ liuore ꝑmotus precipitem
puerũ ex arce deiecit. dehine exulatus
crerã abiit. ibiq aliquandiu fuit. ut fa¬
bulȩ ferunt. & ex creta pennis uolauit.
& in siciliã uenit. Circinꝰ dictus qđ uer¬
gendo efficiat circulum. huiꝰ modus
duplicata linea fit. quȩ simplex ꝑ latitu¬
dinem extensa suerat. Punctus autẽ in
medio circim centrũ a grecis dicit᷑. in curꝰ
medio cuncta conuergunt. Securis uoca¬
tur eo qđ de ea arbores succidantur. qͣsi
succurris. Item securis. qͣsi semicuris. ex
una enĩ parte acuta est ex altera fossoria.
hȩc apud ueteres penna uocabat᷑. utramq
habens aciem bipennis. nã bipennis dicit᷑
qd̃ ex utraq parte habeat acutam aciem
qͣsi duas pennas. Pinnũ autẽ antiqui
acutũ dicebant. unde & auiũ pennȩ qͣsi

Expanded text:
nam exasperans dentium mordacitate nam exasperans dentium mordacitate armaverit, quam serram artifices nuncupant. Pro cujus artis inventione Daedalus magister ejus, invidiae livore permotus, praecipitem puerum ex arce dejecit. Dehinc exsulatus Cretam abiit, ibique aliquandiu fuit, ut fabulae ferunt. Ex Creta pennis volavit, et in Ciliciam venit. 10. Circinus dictus, quod vergendo efficiat circulum. Hujus modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini, centrum a Graecis dicitur, in cujus medium cuncta convergunt. 11. Securis vocatur, eo quod ea arbores succidantur, quasi succuris. Item securis, quasi semicuris. Ex una enim parte acuta est, ex altera fossoria. Haec et apud veteres penna vocabatur, utramque autem habens aciem, bipennis. Nam bipennis dicitur, quod ex utraque parte habeat acutam aciem, quasi duas pennas. Pennum autem antiqui acutum dicebant; unde et avium pinnae, quia
Abbreviated transcription (Latin):
coeunt. Coplȩ uocatȩ. qđ copulent in se
luctantes. luctantur enĩ qd erecti inuicẽ
se teneant. more luctantiũ. Agrantes.
Asseres ab asse dicti. qđ soli ponunt᷑. neq
coniuncti. Scindulȩ eo qdđ scindant᷑. idest
diuidant᷑. Epigri & claui. st̃ quib lignũ
ligno adheret. claui autẽ dicti qͣsi calibi
quia ex calibe fiunt idest ferro. calibs em̃
ferrũ est. Tabulȩ a ueterib tagulȩ uoca¬
bantur. a tegendo scilicet unde & tegulȩ.
Cõmissura dicit᷑ tabularũ coniunctio.
Sectio autẽ dicta ẽ a sequendo ea quȩ ceꝑit.
nam secare sectari & sequi est. Serre aut̃
nomen de sono factum est ulest abstridore.
Serrȩ circiniq usum ꝑdice quidã adole¬
scens inuenit. quẽ puerũ dedalus frater
matris suȩ studiis ꝑdocendum acceꝑat
Ctuꝰ pueri tantũ ingeniuꝰ fertur. ut dum
materiȩ diuidendȩ compendiũ quȩre¬
ret. spinã piscis imitatus eferro lammni¬

Expanded text:
coeunt. Cuplae vocatae, quod copulent in se coeunt. Cuplae vocatae, quod copulent in se luctantes. Luctantes dicuntur, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes . . . 7. Asseres, ab asse dicti, quia soli ponuntur, neque conjuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est, dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi autem dicti, quasi calibi, quia e calibe fiunt, id est ferro; chalyps enim ferrum est. Tabulae a veteribus tagulae vocabantur, a tegendo scilicet; unde et tegulae. Commissura dicitur tabularum coniunctio. Sectio autem dicta a sNam secare, sectari et sequi est. 9. Serrae autem nomen de sono factum est, id est, a stridore. Serrae, circini que usum Perdices quidam adolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae, studiis perdocendum acceperat. Cujus pueri tantum ingenium fertur, ut dum materiae dividendae compendium quaereret, spinam piscis imitatus de ferro lami
Abbreviated transcription (Latin):
ignariꝰ generaliter ligni opifex ap¬
pellatur. Carpentariꝰ speciale nom̃ est.
carpentũ eniꝰ solũ facit. sicut nauiculariꝰ
quia tantũ nauium est fabricator & arti¬
fex. Sarcitector dictus qd ex multis hinc
& inde coniunctis tabulis unũ tecti sarciat
corpus. idem & tignariꝰ. quia tectoria
lignis inducit. Lignũ uocatum greca
ethimologia qđ incensũ in lum̃ conuertit᷑
& in flammã. unde lucinũ dicitur qđ
lumen det. Materia inde dicit᷑ omne
lignũ. qd ex ea aliquid efficiatur. uł si ad
ianuã referas. uł ad statuã materia erit.
ad aliqͥd enĩ materia semꝑ accipienda ẽ.
sicut elem̃ta materiã rerũ esse dicimꝰ. qd
inde ea quȩ sunt facta uidemꝰ & mat̾ia¬
qͣsi mater dicta: Trabes uocatȩ sunt qđ in
transuerso posite utrosq parietes c̃tineant
aliud autẽ st̃ tigna. aliud trabes. tirmna enĩ
iuncta trabem faciunt. trabes autem sumt
cũ sint dolatȩ: Tolus ꝓprie est ueluti scutũ
breue. qd in medio tecto est in quo trabes

Expanded text:
ignarius generaliter ligni opifex appellatur. Carpentarius speciale nomen est; carpentum enim solum facit, sicut navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex. Sarcitector dictus quod ex multis hinc et inde coniunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. Idem et tignarius, quia tectoria lignis inducit. Lignum vocatum Graeca etymologia, quia incensum in lumen convertitur et in flammam. Unde et lychnium dicitur, quod lumen det. Materia inde dicitur omne lignum quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad ianuam referas vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim materia semper accipienda est, sicut elementa materiam rerum esse dicimus quia inde ea, quae sunt, facta videmus; etquasi mater, dicta. 5. Trabes vocatae, quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim 443 juncta trabem faciunt. Trabes autem sunt, cum sunt dolatae. 6. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes
Abbreviated transcription (Latin):
utputa popul si arborẽ significaret.
an hominũ multitudinẽ apice distin¬
guebatur. sic & ubi litterȩ consonantes
geminabantur sicili̾cũ supponebant.
ut cella. serra. asseres. Ueteres enĩ non de¬
plicabant litteras sed supra sicilicum
apponebant. qua nota ammonebatur
lector geminandam litterã esse .xiii.¬
nalogia grece. De Analogia.¬

Expanded text:
utputa 'populus' arborem significaret, utputa 'populus' arborem significaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic et ubi litterae consonantes geminabantur, sicilicum superponebant, ut 'cella', 'serra', 'asseres'. Veteres enim non duplicabant litteras, sed supra sicilicos adponebant; qua nota admonebatur lector geminandam esse litteram. De analogia . Analogia