comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuersitacte adrectitudinem fidei uelsper
ud caritatis: et sienim interiores malisttcili¬
us possunt bonifieri: aliquandota men
e denumero exteriorum quidam quosdim
interiores conuersione prȩueniunt Etil¬
lis insterilitate manentib: unitati reconci¬
liati fructum afferunt cumtolerantia :¬
Siuetricenum siue sexagenum si uetentenũ:
An zirnia solac dicenda sunt quȩusque¬
infinem in maligno errore perdurent : et fo¬
ris multa frumenta sunt. & intus zizanice
Atenimpeiores sunt exteriores. quam interi¬
ores mali: Magnac quidem quęstio est. utrum
peior fuerit nicolaus iãexterior. quamsi mon
adhuc interior. qui a illehereticus iste magus:
quod sũpsec diuisio qui a uiolactę caritatis
certissĩmum indicium ẽ. grcuius habetus
malum concedo it ẽẽ: sedmulti amis sacaritc¬
te propterea non ex eunt fortes. quia secularib
dis nolunt recedere: undedictum ẽ inlaudeca¬
ritatis: non quȩrit quȩ sua sunt: Nunc ergoquerit᷑.

Expanded text:
peruersitate ad rectitudinem fidei uel spei peruersitate ad rectitudinem fidei uel spei uel caritatis. etsi enim interiores mali facilius possunt boni fieri, aliquando tamen et de numero exteriorum quidam quosdam interiores conuersione praeueniunt et illis in sterilitate manentibus unitati reconciliati fructum adferunt cum tolerantia siue tricenum siue sexagenum siue centenum. aut si zizania ea sola dicenda sunt quae usquein finem in maligno errore perdurant, et foris multa frumenta sunt et intus multa zizania. At enim peiores sunt exteriores quam interiores mali. magna quidem quaestio est, utrum peior fuerit Nicolaus iam exterior quam Simon adhuc interior, quia ille haereticus, iste magus. quodsi ipsa diuisio, quia uiolatae caritatis certissimum indicium est, grauius habetur malum, concedo ita esse. sed multi amissa caritate propterea non exeunt foras, quia saecularibus dis nolunt recedere. unde dictum est in laude caritatis: non quaerit quae sua sunt. Nunc ergo quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
untur grana frumenti euinteriorib inueni¬
untur : De sa crirmento autem cumquerit᷑.
uonutrum habeant aliquid frumentitida¬
nia quęritur : sedutrum habeant aliquideeli:
it ex terioribus enim & interioribustircinus.
Cumipsotritico ẽ. pluuia communis qͣ cȩlestis
et dulcis ẽ ipsa: etict̃ siex eto zizani steri liter
crescunt: Sic& euangelicum xp̃i sacrrmentũ.
diunum et succue ẽ Neq propter eorum sten¬
litcetem quo setiam foris compluit in ꝓbundum:
Dixerit cliquis interiont zizania facilius infno¬
mentum conuerti concedonti c̃c. sed quidhoc
ꝑtin& ad baptis mum iterndum: Numquid
si forte aliquis abhereticis conuersus conuer¬
sionis suȩ tempore ac ficcilita teprȩuenerit
cum quitardius intus amalitia corrigitur
et mutatura Ei non ẽ ite rrndum baptis ma.
et illequi prȩuentus ẽ ab eo qui ex herecisuenit
quictardius correctus ẽ iterndum est.
Nihilergo ad remꝑtinet de quanunc questio ẽ
que serius seccerdius ueconuertut apropria

Expanded text:
untur grana frumenti et in interioribus inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid caeli. et exterioribus enim et interioribus zizaniis cum ipso tritico est pluuia communis, quae caelestis et dulcis est ipsa, etiamsi ex ea zizania steriliter crescunt. sic et euangelicum Christi sacramentum diuinum et suaue est neque propter eorum sterilitatem quos etiam foris conpluit inprobandum. Dixerit aliquis interiora zizania facilius in frumentum conuerti. concedo ita esse, sed quid hoc pertinet ad baptismum iterandum? numquid, si forte aliquis ab haereticis conuersus conuersionis suae tempore ac facilitate praeuenerit eum, qui tardius intus a malitia corrigitur et mutatur, ei non est iterandum baptisma, et illi qui praeuentus est ab eo qui ex haereticis uenit, quia tardius correctus est, iterandum est? nihil ergo ad rem pertinet de qua nunc quaestio est, quis serius se tardiusue conuertat a propria
Abbreviated transcription (Latin):
quanta humilitatis et lenitãs obliuio. etarro¬
gantiȩ suȩ quanta icctoctio. ut quis audecit.
aut feccereposse secredat. quod nec apłis con¬
cessit dñs ut tir conia a frumento put& sẽposse
discernere: aut quasiipsi poclamfer re. &ccretũ
purgicre conces sum sit paleas conetur atriti¬
cosẽparare : cumq apłs dicaitꝰ Indomoautẽ
magna Nonsolum sunt uccset aurete &
re & abicere et dampnare. quando non nisi
indiedñi uecsa lignea diuinicardoris incendio
nitate disru perent : Ostendit magnamdo¬
mum quam dixit apłs ubi essent fionsolũ
aureit ucc sac &crgenteti sed et ligne ti
et fictilic. Non se intellexis se fusi eccłtm.
ubies sent boni& mali: donec infinesicut aret
tumelicm quorum sermo ut cancer serpebat.
Nconcum deillis apłs loqueretur. hoc docuit.¬
& sermo inquit eorum sicut cancer serpit ex qͥb
ẽ. himeneus et filetus qui circaueritatem

Expanded text:
quanta humilitatis et lenitatis oblivio, et arroquanta humilitatis et lenitatis oblivio, et arrogantiae suae quanta jactatio, ut quis audeat aut facere se posse credat, quod nec Apostolis concessit Dominus, ut zizania a frumento putet se posse discernere, aut quasi ipsi palam ferre et aream purgare concessum sit, paleas conetur a tritico separare: cumque Apostolus dicat, « In domo autem magna, non solum sunt vasa aurea et re et abicere et damnare, quando non nisi in die domini uasa lignea diuini ardoris incendio nitate dirruperant, ostendit magnam domum quam dixit apostolus, ubi essent non solum aurea uasa et argentea, sed et lignea et fictilia, non se intellexisse nisi ecclesiam, ubi essent boni et mali, donec in fine sicut areaontumeliam, quorum sermo ut cancer serpebat. nam cum de illis apostolus loqueretur, hoc docuit: et sermo, inquit, eorum sicut cancer serpit. ex quibus est Hymenaeus et Filetus, qui circa ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
nuo subiungens. corrumpunt mores bonos con¬
loquia mcrla: & tamenintus fuis se significauit.:¬
umait: quo modo dicunt quidcim iniuobis quiare¬
surrectio mortuorum non ẽ : Auocros autem ubinon
detestictur : Aut uero potuit quicquam diciuehem̃¬
tius quamut idolorum seruitus a uarina diceret᷑:
Sicut idem apłs posuit Nec cyprianus aliter intel¬
lexit. & lit teris suis ubi opuserat inseruit: qui
tamen confitetur temporib: suis in ecłti fus se
Non quales cumq auaros. sed prptore set fenera¬
tores. nec quos libet homines. sed ep̃os quam quam
et istos dequib ait cipłs sermoeorum sicut cancer
serpit uellem in itellegere foris fuis se sed me
cyprianus ipsẽnonsinit Cum enim ad antoni¬
arium scribens ostenderet ante tempus ultimȩ
sepanrtionus iustorum et iniquorum nullo modo
ẽẽ. propter com mixionem malorum ecbuni¬
tacte ecłȩrecedendum. ubi declarrt quamsit sc̃s
& illa quam meruit martiru claria tedignis¬
simus ecit: quantus arro giantiae tumorest.¬

Expanded text:
nuo subiungens: corrumpunt mores bonos conloquia mala? et tamen eos intus fuisse significauit cum ait: quomodo dicunt quidam in uobis quia resurrectio mortuorum non est? auaros autem ubi non detestatur? aut uero potuit quicquam dici uehementius, quam ut idolorum seruitus auaritia diceretur, sicut idem apostolus posuit nec Cyprianus aliter intellexit et litteris suis ubi opus erat inseruit? qui tamen confitetur temporibus suis in ecclesia fuisse non qualescumque auaros, sed raptores et faeneratores, nec quoslibet homines, sed episcopos. quamquam et istos, de quibus ait apostolus: sermo eorum sicut cancer serpit, uellem intellegere foris fuisse; sed me Cyprianus ipse non sinit. cum enim ad Antonianum scribens ostenderet ante tempus ultimae separationis iustorum et iniquorum nullo modo esse propter commixtionem malorum ab unitate ecclesiae recedendum, ubi declarat quam sit sanctus et illa quam meruit martyrii claritate dignissimus, ait: quantus arrog
Abbreviated transcription (Latin):
Dscum uoluerit reuelabit : Sic in hominecaernadi
atque peruerso potest aliquodbonum etutile
re periri. quod aliundesit Non exipso : Nam
ut in palmite fructuoso inuenitur aliquid quod
purgandum sit ut maiorem fructum feraot:
Itacet in arundine steriliat que arida. uelaligaita
soletuua pendere: Etideo sicut stultum . ẽ. fruc¬
tiferipalmit spurga menta diligere : Cõmo¬
de autem stecit quipoma suauia ubique suspensa
Nonrespuit: Itr quisquis ab unitate preci sus
propterea rebaptizat.: quia cỹprianoui sum. ẽ

Expanded text:
deus cum uoluerit reuelabit, sic in homine carnali deus cum uoluerit reuelabit, sic in homine carnali adque peruerso potest aliquod bonum et utile repperiri, quod aliunde sit, non ex ipso. nam ut in palmite fructuoso inuenitur aliquid quod purgandum sit, ut maiorem fructum ferat, ita et in arundine sterili adque arida uel alligata solet uua pendere. et ideo sicut stultum est fructiferi palmitis purgamenta diligere, commode autem facit qui poma suauia ubicumque suspensa non respuit, ita quisquis ab unitate praecisus propterea rebaptizat, quia Cypriano uisum e
Abbreviated transcription (Latin):
unitatis salutem ab errore corrigi. acaptiuitt telibe¬
neri auulnore sancri : Carac teremtte men laeto
dominicum agnosci potius quam in probari
Quando qui demipsum caneterem multi etlupi edu¬
pis irafigunt qui uidentur quid ẽ intus cẽ : Verũ
ttimen adillamouem quȩ etiam ex multis una est
Non ꝑtinere : morum suorum fructib: conuincun
inquib: infinem usque ꝑ dur N: quia secundum
prescientiam di sicut multȩ oues errent exterius.
sic multilupi lnisidiantur interius: Interquostrem̃
Nouit dñs qui sunt eius : quinon audiunt uocem
nisi pastorisetiam cum clamat ꝑsimiles phariseorũ.
de quibus dictum ẽ. quȩ dicunt faccite: Sicut enĩ
homospiritedis habens finem prȩcepti : Id est cari¬
ttitem decordepuro et conscientiabona et fideNon
fictto : Potest aliquid excorpore quod ad huc corrum¬
pitur et ted griruat animam. minus liqui decernere
etaditer sapere : quod incadem caritate ꝑmanenti

Expanded text:
unitatis salutem ab errore corrigi, a captiuitate libeunitatis salutem ab errore corrigi, a captiuitate liberari, a uulnere sanari, caracterem tamen in ea dominicum agnosci potius quam improbari, quando quidem ipsum caracterem multi et lupi et lupis infigunt, qui uidentur quidem intus esse, uerum tamen ad illam ouem, quae etiam ex multis una est, non pertinere morum suorum fructibus conuincuntur, in quibus in finem usque perdurant, quia secundum praescientiam dei, sicut multae oues errant exterius, sic multi lupi insidiantur interius. inter quos tamen nouit dominus qui sunt eius, qui non audiunt uocem nisi pastoris, etiam cum clamat per similes Pharisaeorum de quibus dictum est: quae dicunt facite. Sicut enim homo spiritalis habens finem praecepti, id est caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, potest aliquid ex corpore quod adhuc corrumpitur et adgrauat animam minus liquide cernere et aliter sapere quod in eadem caritate permanenti
Abbreviated transcription (Latin):
uel scis maticos lptismum xp̃i : Nisiquia nondistin¬
guebat᷑ sacra mentum ab effectu uelusu sacnx m̃¬
ti. et quia eius teffectus atq usus in liberrtionie
a peccatis et cordis rectitudine apudhereticos
Non in ueniebat᷑ : Ipsum quoq: sacre mentum
illicnon . eẽ putabactur :: Sed conuertentibus
oculos ad interioris pale ȩmultitudinem cum et
hi quiin ipsa unittete ꝑuersi sunt et ꝑditeui¬
uunt apparetont remissionem peccatorum
Nec da reposse Nec hecbere. quia non malignis
sedbonis filus dictum .ẽ. : Sicuidim i seritis peccatit.
dimĩtentur ei : Sicuitenueritis. tenebunt᷑. Habe¬
retamen a dire. et accipere bapti sini sicrirm̃tũ:¬
satiscluxit pastoribus ee desiȩ catholiȩ tonoorbe diffu¬
sȩ. ꝑ quos postea plenaru concilii aue toritate origi¬
nalis consuetudo firmata ẽ: etiam ouemquȩ forisentt¬
bat & dominicum cccrocterem astelleccib depreda¬
toribus suis foris acceperit uenientem ad xp̃ianie

Expanded text:
uel schismaticos baptismum Christi, nisi quia non distinuel schismaticos baptismum Christi, nisi quia non distinguebatur sacramentum ab effectu uel usu sacramenti; et quia eius effectus adque usus in liberatione a peccatis et cordis rectitudine aput haereticos non inueniebatur, ipsum quoque sacramentum illic non esse putabatur. sed conuertentibus oculos ad interioris paleae multitudinem, cum et hi, qui in ipsa unitate peruersi sunt et perdite uiuunt, appareant remissionem peccatorum nec dare posse nec habere, quia non malignis, sed bonis filiis dictum est: si cui dimiseritis peccata dimittentur ei, si cui tenueritis tenebuntur, haberesatis eluxit pastoribus ecclesiae catholicae toto orbe diffusae, per quos postea plenarii concilii auctoritate originalis consuetudo firmata est, etiam ouem, quae foris errabat et dominicum caracterem a fallacibus depraedatoribus suis foris acceperat, uenientem ad christianae
Abbreviated transcription (Latin):
modo eius auctorita tepenitus obtenentur
heretici : Quam quã mulitt dixerim : seor sum
ttomen si d ño placcuerit aliquanto uberius
atque manifestius dicere statui. Cũ prius
de concilio eiꝰ dixero: Quȩ deberi a meputo. qđ
INidi uolunticte sequenti uolumine aedgrediar:¬
OTERATIAM FORTAS SS
sufficere : quod coties repetitis ractionibus
& multipliciter disputtondo uersatis atque
tctatis: Ad iunctis etiam diuinarum scri¬
pturarum documentis. et ipsiu scypriani tot
testimoniis suffritgentib: : lametiam corde
tardiores quantum existimo intellegun
Baptis mum xp̃i. Nullao ꝑ uersitate hominis siuedantis
siue accipientis posseuiolarit Ne obaliud illis temporib:
quando ista quȩstio contrit utilem consuctudinem
disputactionib: salua caritate atq: unitate altercan¬
tibus discutiebaturisũ .ẽ. quibusdam etiamegre¬
gus uiris antistib: xp̃i: inter quos prȩcipue beatuscr¬
prianus eminebat: Non . eẽ. posse apudhereticos

Expanded text:
modo eius auctoritate penitus obterantur modo eius auctoritate penitus obterantur haeretici, quamquam multa dixerim, seorsum tamen, si domino placuerit, aliquanto uberius adque manifestius dicere statui, cum prius de concilio eius dixero quae deberi a me puto. quod in dei uoluntate sequenti uolumine adgrediarPoterat iam fortasse sufficere, quod totiens repetitis rationibus et multipliciter disputando uersatis adque tractatis, adiunctis etiam diuinarum scripturarum documentis et ipsius Cypriani tot testimoniis suffragantibus iam etiam corde tardiores, quantum existimo, intellegunt, baptismum Christi nulla peruersitate hominis siue dantis siue accipientis posse uiolari. nec ob aliud illis temporibus, quando ista quaestio contra utilem consuetudinem disputationibus salua caritate adque unitate altercantibus discutiebatur, uisum est quibusdam etiam egregiis uiris antistitibus Christi, inter quos praecipue beatus Cyprianus eminebat, non esse posse aput haereticos
Abbreviated transcription (Latin):
intus baptizati deputentur. T
Quia illiceis incipit aquã prod eẽ. ad salutem.
Neque enim aliter dicipos suNt saluistactiinarca :¬
Nisiperaquam : Itrursus quidam quiui debantur
intus baptizati : per eandem prescientiã di foris
baptitati uerius deputentur: Malequippeuten¬
tes baptismoꝑ aquam moriuntur : quod nul¬
litunc accidit Nisiqui preter archam fuit : Certe
mani festũ .ẽ id quod dicitur in ecclesia intus etforis
incorde non in corpore cogitaendumt Quando¬
quidem om̃s qui corde sunt intus arcae uniticte :¬
peretendem atquam salui fiunt : Perquã om̃s qui
corde sunt foris si uectiam corporeforis sur
siue nonsint : itcm quã unictis aduersaru moriunt᷑:
iut ergo s ionalia sedetedem aqua ctipiareha positos
saluos fecit. et extrit archã positos interenit: Sic ñ
alio sedeo dembaptismo. etbonicatholici salui fiuNT.¬
& malicatholici uelhereticipereunt.: Quidaũt
becctissimuscyprianꝰ decat holicasentiat. et qͦ¬

Expanded text:
intus baintus baquia illic, eis incipit aqua prodesse ad salutem — neque enim aliter dici possunt salui facti in arca nisi per aquam —, et rursus quidam, qui uidebantur intus baptizati, per eandem praescientiam dei foris baptizati uerius deputentur. male quippe utentes baptismo per aquam moriuntur, quod nulli tunc accidit nisi qui praeter aream fuit. certe manifestum est id, quod dicitur in ecclesia intus et foris, in corde, non in corpore cogitandum, quandoquidem omnes, qui corde sunt intus, in arcae unitate per eandem aquam salui fiunt, per quam omnes qui corde sunt foris, siue etiam corpore foris sint siue non sint, tamquam unitatis aduersarii moriuntur. sicut ergo non alia sed eadem aqua et in arca positos saluos fecit et extra arcam positos interemit, sic non alio sed eodem baptismo et boni catholici salui fiunt et mali catholici uel haeretici pereunt. quid autem beatissimus Cyprianus de catholica sentiat et quo
Abbreviated transcription (Latin):
tieent : Quo modo pertineNł adhuius archȩ miste¬
rium in quibus non .ẽ. conscientiȩ bonȩ interroga¬
tio: Aut quomodo salui fiunt ꝑ aquam qͥ scõ
baptis macte male utentes cum uidecentur. eẽ.
intus usq infinem uitȩ inflagitiosi s et perditis
morib: ꝑseuereNT: Aut quomodo Non sunt per
aquam saluati quos in preteritum cũ eobaptis¬
mate quod in heresi acceperint: in et clesiam
simpliciter admissoscrprianus ipsecomme¬
monit : Facdem quippe archȩ unitts eos saluos
fecit : inquanemonisi peraquam saluatus . õ: Ipseenim
dicit: potens ẽ. dñs misericordia sua indulgentiam
dare & eisquiad ec clesiam simpliciter amissi inecde¬
sia dormierunt : abec clesiȩsuȩ munerib: Nonsepa¬
nere : Si nonperaquam quomoin arca: Siñ
in archaquomodo inecclesia : Siautem inecclesico :¬
utiq: in archa: Et si in archa utiq ꝑ aquam: Potestergo
fierurte quidi senisbaptitatiꝑ dĩ praescientiã uerius

Expanded text:
tiant, quomodo pertinent ad huius arcae mystetiant, quomodo pertinent ad huius arcae mysterium, in quibus non est conscientiae bonae interrogatio ? aut quomodo salui fiunt per aquam qui sancto baptismate male utentes, cum uideantur esse intus, usque in finem uitae in flagitiosis et perditis moribus perseuerant? aut quomodo non sunt per aquam saluati quos in praeteritum cum eo baptismate, quod in haeresi acceperant, in ecclesiam simpliciter admissos Cyprianus ipse commemorat ? eadem quippe arcae unitas eos saluos fecit, in qua nemo nisi per aquam saluatus est. ipse enim dicit: potens est dominus misericordia sua indulgedare et eos qui ad Ecclesiam simpliciter admissi in Ecclesia dormierunt, ab Ecclesiae suae muneribus non separare. Si non per aquam, quomodo in arca? si non in arca, quomodo in Ecclesia? si autem in Ecclesia, utique in arca; et si in arca, utique per aquam. Potest ergo fieri ut et quidam foris baptizati per Dei praescientiam verius
Abbreviated transcription (Latin):
uel ingentilium super stitionib: iacetent : & tt m̃
Et multi quuntus uidentur foris sunT : Ex illi som
nib: qui ut ita dicam intrinsecus et inocculto
intus sunt: Constat ille hostus conclusus fons
signectus. puteus aquȩ uiuȩ. pant dy suscũ fruc¬
tupomorum : horũ munert concessadiuinitus.
partim sunt propriac: sicut in hoc tempore
artim uero cũ malis peruersisq: communia: sicut
omnia cetenu in quibus sunt et sicro scã misteria
Hinc utq iam feccilior nobis et expeditior arc ac
illius cuiustioe stebricator etgubernator fuit
consideractio proponitur: Ait enimpetrus. In arta
poe pauci idẽ octo animȩ hominium saluȩ ftcctȩ
sunt per aquam. quod etuos simili forma baptis¬
ma saluos ficcit. Nonccernis depositio sordiũ
sedconscientiȩ bonȩ interrogatio.: Quec propter
sicut appecret hominibus inunite teccotholicat
baptizacti qui seculo uerbis soliset non ftaotis renun¬

Expanded text:
uel in gentilium superstitionibus iaceant, et tamen uel in gentilium superstitionibus iaceant, et tamen et multi qui intus uidentur foris sunt. ex illis ergo omnibus, qui ut ita dicam intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. horum munera concessa diuinitus partim sunt propria, sicut in hoc tempore aeterna, partim uero cum malis peruersisque comnia cetera, in quibus sunt et sacrosancta mysteria. Hinc itaque iam facilior nobis et expeditior arcae illius, cuius Noe fabricator et gubernator fuit, consideratio proponitur. ait enim Petrus: in arca Noe pauci, id est octo animae hominum saluae factae sunt per aquam; quod et uos simili forma baptismi saluas facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio. quapropter, sicut apparet hominibus, in unitate catholica baptizati, qui saeculo uerbis solis et non factis renun
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Rursusq in surgens et in ardescens. pristi¬
nocursui restituitur : Norunt enimdicere.
Dormitauit animamea prȩtedio: confirmame
in uerbistuis.: Cum aliquid aliter sapiunt.
id quoq illis incacritactis flagrenti coꝑmanen¬
tibus nec rumpentib: uinculũ pacis: ds̃reuela¬
bit: Quidam uero adhuc carnales et anima¬
les prouentus suos instanter exercent : & ut
crbospirittlium fiant idonei : scõrũ misterioꝵ
lac tenutriuntur : Eacq in pracuis moribus
populari cticm iudiciominifesti sunt : inditimore de¬
uitcenł. It ut minus minusq rebus terrenis et tempo¬
nelib: delectent᷑ : uigilantissime sectegunt. Regu¬
lamfidei diligenter in quisitam firmissi meteneN.
et si qui abeoc deuiant: cito auctoriatecatholicoc
corrigunt᷑. Quamuis in eis uerbis prosensuccor¬
nccli uariis adhuc phacnta smatum concursibus¬
fluctuent: Sunt etiam quidamex eonumero
qui adhuc nequiter uiuan. Aut etiam inheresib

Expanded text:
tus, rursusque insurgens et inardescens pristitus, rursusque insurgens et inardescens pristino cursui restituitur. Norunt enim dicere, Dormitavit anima mea prae taedio; confirma me in verbis tuis . Cum autem aliquid aliter sapiunt, id quoque illis in charitatis flagrantia permanentibus, nec rumpentibus vinculum pacis, Deus revelabit . Quidam vero adhuc carnales et animales provectus suos instanter exercent, et ut cibo spiritualium fiant idonei, sanctorum mysteriorum lacte nutriuntur, ea quae in pravis moribus populari etiam judicio manifesta sunt, in Dei timore devitant; et ut minus minusque rebus terrenis et temporalibus delectentur, vigilantissime satagunt; regulam fidei diligenter inquisitam firmissime tenent, et si quid ab ea deviant, cito auctoritate catholica corriguntur; quamvis in ejus verbis pro sensu carnali, variis adhuc phafluctuent, sunt etiam quidam ex eo numero, qui adhuc nequiter uiuant aut etiam in haeresibus
Abbreviated transcription (Latin):
lilium intaentũ conclusus et fons signactus
nillis uidelicetiustis qui in occulto iudei sunt
circum cisi onecordis.: Omnis enimpulchri¬
tudo filiȩ regum intrinsecus: in quib: .ẽ. numer
cercus scõrum prȩdestinatus antemundi con¬
stitutioriẽ : Illac ueromultitudo spinarum.
si ueoccultis siue apertis separationib: forinse¬
cus cediacet supernumerum.. Annuntia ui
inquit etlocutus sum : multiplicati sunT super
numerum : Numerus ergo ille iustorum qͥse¬
cundum propositũ uocat sunt. deqͥb dictum . c̃.
Nouit dñs qui sunt eius ipse .ẽ. hortus conlusus.¬
fons signectus : puttus a quȩ uiuȩ parcedi suscum
fructu pomorum : Ex hoc numero quidam
spiritaditer uiunt: & super eminen temuia caritte¬
tis ingrediuntur: Et cum prȩoccupatũ hominẽ
in aliquo delicto instruunt in spũ lenitertis. in¬
tendunt neetipsi temptentur.: Et cum forte
&x ipsi prȩocupantur : reprimitur ineis aliquan¬
tulum : Non autem extinguitur cariactis affec¬

Expanded text:
um et hortus conclusus et fons signatus, in illis uidelicet iustis qui in occulto Iudaei sunt circumcisione cordis — omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus —, in quibus est numerus certus sanctorum praedestinatus ante mundi constitutionem. illa uero multitudo spinarum siue occultis siue apertis separationibus forinsecus adiacet super numerum. adnuntiaui, inquit, et locutus sum: multiplicati sunt super numerum. numerus ergo ille iustorum qui secundum propositum uocati sunt, de quibus dictum est: nouit dominus qui sunt eius, ipse fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructspiritualiter vivunt, et supereminentem viam charitatis ingrediuntur; et cum praeoccupatum hominem in aliquo delicto instruunt in spiritu enitatis, intendunt ne et ipsi tententur ; et cum forte et ipsi praeoccupantur, reprimitur in eis aliquantulum, non autem exstinguitur charitatis affec
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ueritas. nondixit ego sum consuecudo:
Ittiq ueriatte manifestaticedat consuetudo
ueritaitipla nequis dubit&. uerntitimanifestattȩ.¬
deberec onsuetudinem cedere: sed demanifestatti
ueritaite uidebi mus: nunctamen & isteciliã
fuis se consu&udinem manifesteit:
tem zosimus atanisa dixit: reuelationestcici¬
ueritatiscedat error ueritati. quia et petrus:
qui prius circũcidebat: cessit paulo ueritatẽ

Expanded text:
inquit, ueritas. non dixit: ego sum consuetudo. itaque ueritate manifestata cedat consuetudo ueritadebere consuetudinem cedere? sed de manifestata ueritate uidebimus; nunc tamen et iste aliam fuisse consuetudinem manifestat. Item Zosimus a Taueritatis cedat error ueritati, quia et Petrus qui prius circumcidebat cessit Paulo ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
sinebtiptis mofuerint anideo sint a mis siquia
illiqͥ ad mittebant eos habere baptis mũ intelle¬
gebant. mox considerrbimus : Verũtamen
quȩ so leret ẽẽ ȩclȩ consuetudo satis idem crpri¬
anus ostendit quiuit. in pretoritum deheresi
ad ecłam uenientes sinebciptismoamissos:
icit etiam in ipso concilio castus siccensis:
qui contempttueri tate prȩsumit consuetu¬
dinem sequĩ aut circa fr̃s inuidus. ẽ. & ma¬
lignus quibus ueritas reuelatur : Autcir¬
cadm̃ ingnrtus ẽ. cuiꝰ inspinrtione ȩda¬

Expanded text:
sine baptismo fuerint an ideo sint admissi, quia sine baptismo fuerint an ideo sint admissi, quia illi qui admittebant eos habere baptismum intellegebant, mox considerabimus. uerumtamen quae soleret esse ecclesiae consuetudo, satis idem Cyprianus ostendit, qui ait in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissos. Dicit etQui contempta ueritate praesumit consuetudinem sequi aut circa fratres inuidus est et malignus quibus ueritas reuelatur aut circa Deum ingratus cuius inspiratione eccl
Abbreviated transcription (Latin):
litterȩ sugiges serint pro hac sẽntentia quã
nunc ecłi catholica ten& : Vt xp̃ibaptismꝰ
non ex merito eorum perquos dcitur. sed
ex ipsius dequodictũ.ẽ. hic.ẽ quibaptizat
agnoscendus & ad probandus sit . inpro¬
gressu sermonis nr resipsc iudiccibit::
Arbitremur itcque iamillit epistolam
quȩ a diubaianũ ab eodem dcct . ẽ. recitri¬
tam Nobis. sicut inconcilio rectta est ::
Legat eam primo quilecturus ẽ. hȩc quȩ dic¬
turus sum nequid forte neces scriũ me sub¬
trr xisse arbitretur: Nimis enimlongũ ẽ
uec ad explicationem susceptȩ reiperti n& ut om̃
uerba huiusepistolȩ fiunc comme morent᷑ a nob
to : respondeo primũ mihi cr̃prianiliteros
suggessisẽ quod tenetĩ donec perspiciam quale st
quod coepit posteti disputtire : Ait quippe ipse
erpricinus: sed dicit aliquis : quidergofiet dehis
qui in prȩteritũ deheresi uenientes ad ecłam
si nebaptis mo amissi sunt utrũ isti reuenr

Expanded text:
litterae suggesserint pro hac sententia quam litterae suggesserint pro hac sententia quam nunc ecclesia catholica tenet, ut Christi baptismus non ex merito eorum per quos datur, sed ex ipsius de quo dictum est: hic est qui baptizat agnoscendus et adprobandus sit, in progressu sermonis nostri res ipsa indicabit. arbitremur itaque iam illam epistulam quae ad lubaianum ab eodem data est recitatam nobis, siLegat eam primo, qui lecturus est haec quae dicturus sum, ne quid forte necessarium me subtraxisse arbitretur. Nimis enim longum est, nec ad explicationem susceptae rei pertinet, ut omnia verba hujus epistolae nunc commemorentur a nobicto: respondeo, primum mihi Cypriani litteras suggessisse quod teneam, donec perspiciam quale sit quod coepit postea disputari. Ait quippe ipse Cyprianus: Sed dicit aliquis, Quid ergo fiet de iis qui in praeteritum de haeresi uenientes ad ecclesiam sine baptismo admissi sunt? utrum isti reuera
Abbreviated transcription (Latin):
quantum dñs adiuucit indaigemus:: Dicit
forsitunquispitm: quidergo tumodo dicis
quida diubaitnũ scripserit cỹpricnus.
iam legi secteor & profecto is semineandẽ
sententi cim n usi me adiligentiorem consi¬
derctionem seuocaret tanta auetori¬
ttis aliorũ quos uel pares gratia doctrine.
uel &icamforctis sedoctiores ꝑtotgentes
latincis. grecas. barbarrs. & ipseam he¬
bret ec̃ła toto orbe diffussa parere potuit.
quȩ ipsũ quoq peperentt. qui mihinullo
modo uideri potuerunt frustra noluis se
istcĩ sententicm: Nonquia fieri non potuit
ut in obscurissima quȩstione uerius pluribus
unus pauciue sentirent: sed quia non facile
prouno uel paucis aduersus innumerebiles
eiusdem religionis et unitatis uiros & magno
ingenio & uberidoctrina prȩditos fusiper¬
trctatis prouiribus at queperspectisreb
ferenda sententi a ẽ: Itacq sollicitͥus inqui¬
rentiquanta mihi &iam ipsius cỹpriani

Expanded text:
quantum dominus adiuuat indagemus. dicit quantum dominus adiuuat indagemus. dicit forsitan quispiam: quid ergo? tu modo discis quid ad Iubaianum scripserit Cyprianus?\' iam legi, fateor, et profecto issem in eandem sententiam, nisi me ad diligentiorem considerationem reuocaret tanta auctoritas aliorum, quos uel pares gratia doctrinae uel etiam fortasse doctiores per tot gentes Latinas Graecas barbaras et ipsam Hebraeam ecclesia toto orbe diffusa parere potuit, quae ipsum quoque pepererat, qui mihi nullo modo uideri potuerunt frustra noluisse istam tenere sententiam, non quia fieri non potuit ut in obscurissima quaestione uerius pluribus unus pauciue sentirent, sed quia non facile pro uno uel paucis aduersus innumerabiles eiusdem religionis et unitatis uiros et magno ingenio et uberi doctrina praeditos nisi pertractatis pro uiribus adque perspectis rebus ferenda sententia est. itaque sollicitius inquirenti quanta mihi etiam ipsius Cypriani
Abbreviated transcription (Latin):
Egocyprianum catholicuꝰ epm catholicum
martrrem & quanto magis magnus errt.
tanto sẽ in omnibus Humili antẽ ut coram
dõ inueni r& grrtiam: Nullo pros susmodo
crediderim in scõconcili o presertim collegu¬
rumaliudore protulis sequam cordegestu¬
bat : Tresertimcum addcit &dicat: sedex
prȩponendi nos in ȩcłȩ suegubernationẽ
& decictunr̃o iudiccndi: Subtuntier¬
go comme morrtione iudicii uerum
expectans audire a collegis. prioreis menti¬
endi preberet exemplum : auerte  ds hanc de¬
menticam Equolibet xp̃iano. quanto magis
acr̃pricno: Habemus ergoquȩrendiliberũ
arbitrium: ipsius cypriani nobis ini tissimo
& uerrcissimo sermoneconees sum : Iamqui¬
dem incipiunt eiuscollege propricis profer¬
resententicis: Sed a luba ianũ dactas litterrs
audierunt: recitate sunt enim sicut in exor¬
dio cõ memoritũ . ẽ : & nobi sergorecitent᷑.
ut nos quoque indequidsentirio portecit 

Expanded text:
ego Cyprianum, catholicum episcopum, catholicum ego Cyprianum, catholicum episcopum, catholicum martyrem et quanto magis magnus erat tanto se in omnibus humilantem, ut coram deo inueniret gratiam, nullo prorsus modo crediderim in sancto praesertim concilio collegarum aliud ore protulisse quam corde gestabat, praesertim cum addat et dicat: praeponendi nos in ecclesiae suae gubernatione et de actu nostro iudicandi. sub tanti ergo commemoratione iudicii uerum expectans audire a collegis prior eis mentiendi praeberet exemplum? auerterit deus hanc dementiam a quolibet christiano, quanto magis a Cypriano! habemus ergo quaerendi liberum arbitrium ipsius Cypriani nobis mitissimo et ueracissimo sermone concessum. Iam quidem incipiunt eius collegae proprias proferre sententias, sed ad Iubaianum datas litteras audierunt; recitatae sunt enim, sicut in exordio commemoratum est. et nobis ergo recitentur, ut nos. quoque inde, quid sentiri oporteat,
Abbreviated transcription (Latin):
ceporum constituit. Aut trraonni coterro¬
ne a dobsequendi neces sitatem collegts suos
adegit : Qcudmansu&ius q̃uidhumilius piullanos
certe decerr& auctoritos aquȩrendo quiđ
uerunst qundohcibeat Iciquit omnis ep̃s
prolicentia liberttitis & potesta tis suȩ arbi¬
stiũ propriũttumq iudicciri ab alio nonpos¬
sit q uem nec ipse potest alterũ uidicare :¬
qpinorutiq in bis questionib: quae nondũ
oliquatis simca ꝑspectionediscusses uont
Nouenetenim quantam scient menti profun¬
ditritem tunc om̃s ȩcła uaria disputationie
uerscibat. liberumq: fecciebat quȩrendiarbi¬
trium ut examinatei uerittis panderetur: neque
enimmentiebctur. &simpliciores collegas suos
inuerbocaperecogittibat : Vtcum sẽdiuer sum
sentire prodidissent . tuncontrrquã misẽrtit
excommunicandos. eẽ. censer&: absitabani¬
mattim scã ista scelercriti ꝑfidici. qui hocde
taliuiro quasi cumeius laudesentiunt: nihil
aliudquam sẽipsos tcles eẽ. profitentur :

Expanded text:
scoporum constituit aut tyrannico terrore ad obsequendi necessitatem collegas suos adigit. quid mansuetius, quid humilius? nulla nos certe deterret auctoritas a quaerendo quid uerum sit. quando habeat, inquit, omnis epispro licentia libertatis et potestatis suae arbitrium proprium, tam qui judicari ab alio non possit, quam nec ipse potest alterum singularopinor utique in his quaestionibus quae nondum eliquatissima perspectione discussae sunt. nouerat enim, quantam sacramenti profunditatem tunc omnis ecclesia uaria disputatione uersabat, liberumque faciebat quaerendi arbitrium, ut examinata ueritas panderetur. neque enim mentiebatur et simpliciores collegas suos in uerbo capere cogitabat, ut, cum se diuersum sentire prodidissent, tunc contra quam promiserat excommunicandos esse censeret. absit ab anima tam sancta ista scelerata perfidia. qui hoc de tali uiro quasi cum eius laude sentiunt, nihil aliud quam se ipsos tales esse profitentur.
Abbreviated transcription (Latin):
separent᷑ p̃eiores siunt : Sedut dictum . ẽ. nihilin¬
ter .ẽ cedbaptis iniscĩ tatem quanto quisq peior
idhabeat . et quanto peioritradect : sotestito¬
mentri dere sẽparitus sicut potest habere sepa

Expanded text:
separentur, peiores fiunt. sed, ut dictum est, nihil inseparentur, peiores fiunt. sed, ut dictum est, nihil interest ad baptismi sanctitatem, quanto quisque peior id habeat et quanto peiori tradat. potest tamen tradere separatus, sicut potest habere sepa
Abbreviated transcription (Latin):
Nihil idoncum dici.cur nopos sit malusetiã
tuedere baptisium. qui potest hacbere eesicut
pnicio se habet : litc etiam ꝑnicio se trdere
Sonquiatedealiquid trardit. Net qui atalifres
dit sed quia tdi tnedit Nam cũ malus tridit
bono : Id ẽ in unitactis cunculo ueritci conuer¬
sione muttcto interbonũ sec errmentũ quod
tredit & bonum fidelem cuitraditur: Tnrden¬
tis malitia superat᷑. Etcum illiuentuiter ad dm̃
conuerso peccacta dimittunt᷑ tebeis dimittun¬
tur quib: ipsec uenrci conuersi orie coniungũ
dem quippe sp̃s sc̃s eccdimittit quid atꝰ ẽ. onini¬
b: scĩs siueccritaite coherentib: siue senouerunt
corponeliter siueñ nouerint : Similiter cumali¬
cuius tenentur peccittec. ab eisutiquetenent᷑.
a quib seillecuitenent᷑ uitȩ dissimilitudine
et prtui cordisa uersione disiungit : Siueillum
corponiliternouerit siue non nouerint : qua¬
ꝓpt̃ om̃sinali spiritditer abonis. seiunctisuNł.
uutemetiam corporit liter aperta dissensioNe

Expanded text:
nihil idoneum dici, cur non possit malus etiam tradere Baptismum, qui potest habere; et sicut perniciose habet, ita etiam perniciose tradere; non quia tale aliquid trd quia tali tradit. nam cum malus tradit bono, id est in unitatis uinculo ueraci conuersione mutato, inter bonum sacramentum quod traditur et bonum fidelem cui traditur tradentis malitia superatur. et cum illi ueraciter ad deum conuerso peccata dimittuntur, ab eis dimittuntur quibus ipsa ueraci conuersione coniungitur. idem quippe spiritus sanctus ea dimittit, qui datus est omnibus sanctis sibi caritate cohaerentibus, siue se nouerint corporaliter siue non nouerint. similiter cum alicuius tenentur peccata, ab eis utique tenentur, a quibus se ille cui tenentur uitae dissimilitudine et praui cordis auersione disiungit, siue illum corporaliter nouerint siue non nouerint. Quapropter omnes mali spiritaliter a bonis seiuncti sunt, autem etiam corporaliter aperta dissensione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑunitatis uinculũ salui. eẽ. potueruNt. Quis¬
quis autẽ et prȩcerutc eđȩ consu&udine:
et posteriore robore plenarii concilii
et tortaentisq sc̃arũ scriptura rũ testimoniis
et ipsiuscypriani multis documentis et ꝑspicu¬
is rationib ueritatis intellegit xp̃ibaptismũ
uerbi s euangelicis consecrtũ non fieri
cuius libet hominis ꝑuersitatẽ ꝑuersum
Fodemunitetis uinculo intellegtt seluosẽe.
potuis sequibus aliud seduec carti tetunc
uisum ẽ.  Acꝑhoc simul oportet intellengt᷑

Expanded text:
per unitatis uinculum salui esse potuerunt. quisper unitatis uinculum salui esse potuerunt. quisquis autem et praeterita ecclesiae consuetudine et posteriore robore plenarii concilii et tot tantisque sanctarum scripturarum testimoniis et ipsius Cypriani multis docamentis et perspicuis rationibus ueritatis intellegit Christi baptismum uerbis euangelicis consecratum non fieri cuiuslibet hominis peruersitate peruersum, eodem unitatis uinculo intellegat saluos esse potuisse quibus aliud salua caritate tunc uisum est. ac per hoc simul oportet intelleg
Abbreviated transcription (Latin):
tis caritete preciderunt locũ omnis ueniȩ
ꝑdideruNł : Et qui ipsosclere schis matis inte¬
pirdet &iam siposttatholicã ponre baptitaret
non haberecatholicam criminant᷑: Sed qui a
nunc ut dicereceperim cũ cypriani litteris
sermocinari institumus : Nonut arbitror
etiam illi si adẽẽt. ui derer ꝑtinaciter atq: obsti¬
nate contra fr̃s et conseccerdotes prohereticis
mouent. Cur &iam apudhereticos in suo
maligno erroreꝑuersos. baptis mũ tamen
xp̃i ꝑseipsũ reuerentissimũ atq scĩsimũ
ẽẽ pos secred cemus : Cũq et ipsecestecurcuiꝰ
nob̵ testimoniũ ponderis magni ẽ. sic eos
ad mitti in preteritũ solitos: quisquis eiꝰ sermo¬
ne commotus hereticos denuo baptizandos ẽt̃
non dubitat : eos quib: hoc proptertaenta
quȩ contra dicunt᷑ nondũ ꝑsua sum ẽ tales
eẽ deputet: Quales in preceritũ fuerunt
quibaptictos inheresi solo proprio errore
correctosimpliciter ad mi serunt et cumeis

Expanded text:
tis caritate praeciderunt, locum omnis ueniae tis caritate praeciderunt, locum omnis ueniae perdiderunt, et qui ipso scelere schismatis interirent, etiam si post catholicam non rebaptizarent, si habent non habere catholicam criminantur! Sed quia nunc, ut dicere coeperam, cum Cypriani litteris sermocinari instituimus, non, ut arbitror, etiam illi, si adesset, uiderer pertinaciter adque obstinamouent, cur etiam aput haereticos in suo maligno errore peruersos baptismum tamen Christi per se ipsum reuerentissimum adque sanctissimum esse posse credamus. cumque et ipse testetur, cuius nobis testimonium ponderis magni est, sic eos admitti in praeteritum solitos, quisquis eius sermone commotus haereticos denuo baptizandos esse non dubitat, eos, quibus hoc propter tanta quae contradicuntur nondum persuasum est, tales esse deputet, quales in praeteritum fuerunt qui baptizatos in haeresi solo proprio errore correcto simpliciter admiserunt et cum eis
Abbreviated transcription (Latin):
sistimꝰ ueritati sede ꝓ manifestic uerita tecer¬
titm̃ sicut ego existimo : Autcerte sicut possunł¬
puate requi nondũ istcẽ questionẽ soluttẽ ec̃ arbi¬
rntur: Adhuc quȩrimus ueritertẽ Mideo si alit̃
sres hecbet quaminos dicimꝰ etedẽ simpliciteete
sũscipimus abhereticis baptizectos qua susci¬
piebcent illi quos ꝓp̃t unitaitẽ eypriañ adu¬
niã ꝑtinere prȩsumpsit: si autebaptis m̾ͥx p̃i
dent ee intus: Ner ł tom̃ adunicȩ illiuscolũ¬
bȩmem brr ꝑtinent si ue torũ qui siccdecer
ponꝑtinent᷑ Vt&iam aꝑteforissint potese
ii nttgeri Quitũ illistemporib repeteba n
andẽ ueniam propter unitetis caritititi
merebaent᷑ quã meruis se propter enꝰ modi
ccerttitẽ credidit cỹprianꝰ eos quos sine
bceptismo ad missos. cẽ arbitratus ẽ Istier¬
go qui nulla existencausa quando quidem
sicut idẽ cyprianꝰ ostendit malibonis inuni¬
tccteobet Nonpossunt setbeiusdem unite¬

Expanded text:
sistimus ueritati, sed aut pro manifesta ueritate cersistimus ueritati, sed aut pro manifesta ueritate certamus, sicut ego existimo, aut certe, sicut possunputare qui nondum istam quaestionem solutam esse arbitrantur, adhuc quaerimus ueritatem. et ideo, si aliter se res habet quam nos dicimus, eadem simplicitate suscipimus ab haereticis baptizatos, qua suscipiebant illi quos propter unitatem Cyprianus ad ueniam pertinere praesumpsit. si autem baptismus Christi, dentur esse intus nec tamen ad unicae illius columbae membra pertinent, siue eorum qui sic ad eam non pertinent, ut etiam aperte foris sint, potest esse integer, qui eum illis temporibus repetebant eandem ueniam propter unitatis caritatem merebantur, quam meruisse propter eiusmodi caritatem credidit Cyprianus eos, quos sine baptismo admissos esse arbitratus est. isti ergo, qui nulla existente -causa — quandoquidem, sicut idem Cyprianus ostendit, mali bonis in unitate obesse non possunt — se ab eiusdem unita
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo possent ledipeccatis alienis qui nollenT
ab unitate recedere. si etiam nombaptitati pecci¬
tispropriis Nonperirent quiadeam uellent ex
beresi accedere : Quodautem adiungit crpriaa
dicit Nontam̃ quia aliquando erratum gest uactasto
rrandũ ẽ : cummagis sapientib: & đmtimentib :
congruit patestcctȩ et ꝑspectȩ ueritatiliben¬
ter atqi conctanter obsequi quã ꝑtinaciter
atq: obstinate contrir fr̃s etconsacerdotes
ꝓhercticis relucitiri uerissi medicit Nec alte¬
ri potius quam sibi aduersatur : Quire sistit
aꝑtissĩ mȩ ueritati: Sed ꝑ illa quȩcit̃ multio
iam diximꝰ quantũ arbitror liquido apparet.
ecertũ ẽ baptis mũxp̃i Hec hereticorũ ꝑuer¬
sittete cũ apudeos latur et sumitur posse uio¬
latri. Sedut certũ ñsit. siltẽ dhuc. et̃ dubium
quis qui seteq dicttc suNt & iam retinens cogi¬
tteuerit confitetur : Nonergo aptissimȩ re¬

Expanded text:
quomodo possent laedi peccatis alienis qui nollent quomodo possent laedi peccatis alienis qui nollent ab unitate recedere, si etiam non baptizati peccatis propriis non perirent, qui ad eam uellent ex haeresi accedere? Quod autem adiungit Cyprianus et dicit: non tamen quia aliquando erratum est, ideo semper errandum est, cum magis sapientibus et deum timentibus congruat patefactae et perspectae ueritati libenter adque incunctanter obsequi quam pertinaciter adque obstinate contra fratres et consacerdotes\' pro haereticis reluctari, uerissime dicit, nec alteri potius quam sibi aduersatur qui resistit apertissimae ueritati. sed per illa quae tam multa iam diximus, quantum arbitror, liquido apparet et certum est baptismum Christi nec haereticorum peruersitate, cum aput eos datur et sumitur, posse uiolari. sed ut certum nondum sit, saltem adhuc esse dubium quisquis ea quae dicta sunt etiam retinens cogitauerit confitetur. non ergo apertissimae re
Abbreviated transcription (Latin):
uautẽ incat holiec sola ẽ ⁊ uecbaptir cerie fiue
ito rebaptrient siue ñ baptixent : ponsut
lriumculo pacis : Vnde cuilibet istorũ uulneri
adhibeant medicinã: Nosaut̃ si ad ecłam
si nebiptismo admittimꝰ. Inaeonumero sumus
quib ey priatĩ propter unittotis custodiam
ignosci posse prȩsumpsit. Si autem sicut iam
ut arbitror exhiscͣ in superiorib: libris diximꝰ
Mitnifestũ ẽ &iã inhereticorũ ꝑuersitate
potest. ec̃ xp̃i anibaptismi liae gratos
iquitẽporib illis rebaptizauerunt pectta¬
men abunitatis compagine reces s eru Tecidem
dilectione pacispotuerunt adueniã ꝑtinere
Qua cy prian &iam si nebaeptismo ad missos
aib ȩłe munerib: non separari potuis secestatur
Porrosiuerũ ẽ. apudhereticosae schismaticost̃ ẽe
baptismũ xp̃i: queintominꝰ obessent lt unitoete
positis aliena peccata. si ad unitatem uenentibus
et sin ebaptismoad mississoluerentur & propria.
Namsitestecypriano unitacis uinculum tentũ ualet

Expanded text:
holica sola est, nec baptizant. Sive ergo rebaptizent sive non baptizent, non sunt in vinculo pacis: unde cuilibet istorum vulneri adhibeant medicinam. Nos autem si ad Ecclesiam sine Baptismo admittimus, in eo numero sumus quibus Cyprianus propter unitatis custodiam ignosci posse praesumpsit. Si autem sicut jam, ut arbitror, ex his quae in superioribus libris diximus, manifestum est etiam in haereticorum perversitate potest esse christiani Baptismi integritas; si qui temporibus illis rebaptizaverunt, nec tamen ab unitatis compagine recesserunt, eadem dilectione pacis potuerunt ad veniam pertinere, qua Cyprianus etiam sine Baptismab ecclesiae muneribus non separari potuisse testatur. porro si uerum est aput haereticos et schismaticos non esse baptismum Christi, quanto minus obessent in unitate positis aliena peccata, si ad unitatem uenientibus et sine baptismo admissis soluerentur et propria! nam si teste Cypriano unitatis uinculum tantum ualet,
Abbreviated transcription (Latin):
sinebaptismo amissos. Quorũ tamen nesteria
sicrilegia que suꝑ eos erent quiabceptis modimiss
perire : Quccꝓpt̃ sicyprianũ uerẽ dixis se consenti¬
unt: eo teste euincuntur incrimine scis matis .t
sicrprianũ silsũ dixisse contendunt: Foteste pon
ututur inquȩstione baptismitis : Sed nunc quod
cũbecito espriano homine pacifico sermocinari
instituimꝰ ꝑ agrom̃: qui cũ sibi opposuis set quod
dicia frrtrib: nouenra. Quidergo fiec dehis qui
in preteritũ deheresi ad ecłam uenientes
sinebaptis mo admissi suNt Potens ẽ inquit
dñs miseri cordia suec indulgentiã dare eteis
qui ad ecłam simpliciteradmis si in ecła dormier̃t
ab ecłe suȩ munerib: non separrre : Benequidem
prȩsũpsit : quod caritas unitatis cooperi repos¬
set multitudiniẽ peccatorũ: Quod si had ebaN
baptis mũ & cibhis ñ recte sciebatur quieos
denuo bpti zcondos eẽ censebaNT: Idernitũ
co operiebat carittes unitatis. quam diu inerat

Expanded text:
sine baptismo admissos; quorum tamen nefaria sine baptismo admissos; quorum tamen nefaria sacrilegia quae super eos erant, quia baptismo dimissa. perire. quapropter si Cyprianum uerum dixisse consentiunt, eo teste conuincuntur in crimine schismatis, si Cyprianum falsum dixisse contendunt, eo teste non utantur in quaestione baptismatis. Sed nunc quod cum beato Cypriano homine pacifico sermocinari instituimus peragamus. qui cum sibi opposuisset quod dici a fratribus nouerat: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo adnus misericordia sua indulgentiam dare et eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus non separare. bene quidem praesumpsit, quod caritas unitatis cooperire posset multitudinem peccatorum. quodsi habebant baptismum et ab his non recte sentiebatur qui eos denuo baptizandos esse censebant, id erratum cooperiebat caritas unitatis, quamdiu inerat
Abbreviated transcription (Latin):
inter eppriani pocssioniẽ & diuinorũ cocuem̃
erustionem undeisticalũ niarũ succrũ fumos
sadtntes. occa sio nem stcciendi scis matis
Quenerunt sicut consulũ ordodex lanrt
Restatut stcteant᷑ nulla malorũ &iameogiu¬
torũ ttdicommunione. contami nariuni
sam cur ab ecclesiis orbis terntrũ quasꝑ
apłos instituites pariter legimꝰ separereri
debuis secontendant: Quĩ cineq illȩ quorũ¬
lib& malorũ cõmixtione perire potuerus sen
En stiqui ñ perirent sicũ illis inunitate mansissent.
sepant ndo abeis & rũpendo uinculũ pacis
utiq in scismate perierunt: Apertissimũ
enim sacri legiũ emin& scismatis sinullec
fuit cause sepanrtionis : Nullã uero fuis se
causam sepanrtionis appar& simali&iã
cognitibonos inunitate non maculant.¬
Nonautẽ maculari inumtatebonos &iam
a cognitis malis docemus : Teste cypriatio
quidicit in preteritũ deheresi adecłam uenientes

Expanded text:
inter Cypriani passionem et diuinorum codicum inter Cypriani passionem et diuinorum codicum exustionem, unde isti calumniarum suarum fumos iactantes occasionem faciendi schismatis inuenerunt, sicut consulum ordo declarat —,restat ut fateantur nulla malorum etiam cognitorum tali communione contaminari unisam, cur se ab ecclesiis orbis terrarum, quas per apostolos institutas pariter legimus. separare debuisse contendant, quia neque illae quorumlibet malorum commixtione perire potuerunt et isti, qui non perirent si cum illis in unitate mansissent, separando se ab eis et rumpendo uinculum pacis utique in schismate perierunt. apertissimum enim sacrilegium eminet schismatis, si nulla fuit causa separationis. nullam uero fuisse causam separationis apparet, si mali etiam cogniti bonos in unitate non maculant.non autem maculari in unitate bonos etiam a cognitis malis docemus teste Cypriano, qui dicit in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes