comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẜm ordinẽ rõnis. ñ uadũt
ĩdext̾a s cadũt ⁊tẽdũt ĩsini¬
strã. ałr tñ cadũt molles ⁊
alit̾ ĩꝯtinẽtes.qr molles mo¬
dica pugna ruũt. Incõtinẽ¬
tes noͣ amaiori pugͦ succũ¬
bũt. Intẽpati uo̾ st̃ peiores
ꝙͣ ĩ ꝯtinẽtes ⁊ molles qr sũt
adõ habituati ĩ malo ꝙ dełc¬
table est eis mala face. ¶ In
quãto ãt gͣdu st̃ bestiales. hii
at̾ peioros st̃ ꝙͣ ĩtẽꝑati. illi ẽ
bestiales ẽẽ dicũt᷑. qui ultra
hoĩur modũ male faciũt. St̃
at bestiales opantes ea q̃ ip̃a
na̾ horret sic̃ st̃ quidã ba̾baiͣ
comedẽtes carnes huãnas.
bibentes hũanũ sãgnĩer. taliꝰ
eͥ ñ nͥ abestialitate ꝓueĩre po¬
młtas hꝰ bestialitates. dic̃ eͥ
tuisset parere ex hoc tm̃ do¬
lorẽ ꝯepit.⁊ si  ĩbestialitatẽ
ꝯu̾sa est . Ut õs p̃gnãtes re¬
scinde̾t. qr gͦ ip̃a parere nõ

Expanded text:
m ordinem rationis, non vadunt in dextram, sed cadunt et tendunt in sinistram. Aliter tamen cadunt molles, aliter incontinentes. Quia molles modica pugna ruunt: incontinentes vero maiori pugna succumbunt. Intemperati ergo peiores incontinentes, et molles: quia sunt adeo habituati in malo, quod delectabile est eis mala facere. In quarto gradu autem sunt bestiales. Hi autem peiores sunt, quam intemperati. Illi enim bestiales esse dicuntur, qui ultra modum hominum malefaciunt. Sunt autem bestiales operantes ea, quae ipsa natura horret: sicut sunt quidam barbari comedentes carnes humanas, bibentes humanum sanguinem. Talia enim non nisi a bestialitate provenire pomodi bestialitates. Dicit tuisset parere, ex hoc tantum dolorem concepit, et sic in bestialitatem conversa est, ut omnes praegnantes resideret. quia ergo ipsa pare
Abbreviated transcription (Latin):
c̾ditiuus ñ or ip̃mẽe existẽt̾ ta¬
lem. S sufficit ꝙ uideat ⁊ appa¬
reat tał ẽẽ. Nã hõ iudicat q
lũ bonũ ꝯsiliatorẽ ẽẽ. S adl
ꝙ bonus ꝯsiliator existat nõ
sufficit ꝙ sit apparẽt᷑ bonus
si scur uolumꝰ qualos ꝯsiliarioᷤᷤ
hre deceat regiã maiestatem
⁊ que ⁊ qt sũt ĩ ꝯsilio requirẽ¬
da. scire expedit quot modis
eis fides. ⁊ĩcdinãt᷑ adc̾dendũ ẜ¬
mones auditos. Hat sũt tͥa
re uidelicet dicentẽ qui loqt᷑.
auditorẽ ad quẽ loquit᷑ ꝯrem
tur ad c̾dendũ ẜmones auditoᷤᷤ

Expanded text:
 ipsum esse existenter talem, sed sufficit quod vodeatur vel appareat talis esse: nam homo iudicat quae lum bonum consiliatorem esse. Sed ad hoc quod bonus consiliator existat, non sufficit quod sit apparenter talissi scire volumus quales consiliarios habere deceat regiam maiestatem, et quae et quot sunt in consiliis requirenda: scire expedit quot modis eis fides, et inclinantur ad credendum sermones auditos. Haec ada. videlicet dicentem qui loquitur, auditorem ad quem loquitur, et rem tur ad credendum sermones auditos ex
Abbreviated transcription (Latin):
que nouit. Ex hiis gͦ negotiis
⁊ exip̃is reb dequib loqtꝰ pͣ¬
des qr ea scit cognoscoͣ ⁊ni
dicare. facit fidẽ auditorib
hec at c̾dulitas ⁊ ħ psuasio ẽ
ꝑ se. Nã credere se credibilẽ
tur. scire assume̾ rõnes ⁊ ar¬
gum̾ta ꝑ que fides fiat audi¬
torib. et qr pͣdentes sciunt¬
ħ face̾ ⁊ qui exstimãt᷑ pͣdẽtis
exstimãt᷑ talia face̾. Io̾ ad hoc
ꝙ aliꝗs exreb deqb loquit̾¬

Expanded text:
quae novit: ex ipsis ergo negotiis et ex ipsis rebus de quibus loquitur prudens, quia ea scit cognoscere et iudicare, facit fidem autitoribus. Haec autem credulitas et haec persuasio est per se: nam reddere se credibilem tur scire assumere rationes et argumenta, per quae fides fiat audientibus. Et quia prudentes sciunt facere, et qui existimantur prudentes, existimantur talia facere: ideo ad hoc quod aliquis ex rebus de quibus loquit
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ eͥ cͥca amicos sic̾ cͥca nos ipõs
ut c̾damꝰ eos płs ualere ꝙua
leãt ⁊ eẽ meliores ꝙͣ sint. Qrͣ
si auditores credũt beniuolis
clinãt᷑ ut fidẽ adhibeãt eis
quos putãt amicos ẽẽ. ¶T
fit c̾dulitas exꝑte ip̃ãꝵ reꝵ¬

Expanded text:
ca amicos sicut circa nos ipsos, ut credamus eos plus valere quam valeant, et esse meliores quam sint. Quare si audotores credunt benivolis inclinantur ut fidem adhibeant eis, quos putant amicos esse. Tertio sit credulitas ex parte ipsarum re
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝙ bñ ꝑsuade̾s ⁊ ille cui fi
satis apparet quales ꝯsiliato¬
res decrat hr̃e regiã maiesta¬
tem. qr d querẽ tales ꝗ sit
boni ⁊ amici ⁊ sapientes. ut
bonis displicet oe̾ malũ ⁊c̃e
detestabile m̃tatiũ at u dr̃qͦ¬

Expanded text:
i bene persuadens, et ile cui fidsatis apparet quales consiliatores deceat quaerere regiam maiestatem; quia debet quaerere tales sint boni, et amici, et sapientes. Ut bonis displicet omne malum, et omne detestabile: mendacium au
Abbreviated transcription (Latin):
mõ ĩtalib ẽ ex̾cendũ ĩ plus
s mag̾ ẽ declinãdũ ĩminꝰ dũ
tñ siñ mẽdacio fiat ⁊ñ nota¬
onis qñ as notabłit̾ dese mi¬
nora ꝯcedit ꝙͣ sit. Ad uei̾tatꝰ
gͦ spectat nioderare hꝰ derisic¬

Expanded text:
talibus est excedendum in plus, sed magis declinandum in minus: dum tamen sine mendacio fiat, et non notaonis, quando aliquis notabiliter de se minora concedit quam sint. Ad veritatem ergo spectat moderare hui
Abbreviated transcription (Latin):
tñ spectat ad ip̃m iactãtias re¬
prime̾ ꝙͣ derisioẽs moderae̾
qr ut dictũ ẽ ĩtalib magie
ẽ declinãdũ ĩ minꝰ dicendo de
¶Possumꝰ at duplicẽ cã asi¬
gͦre . qr ĩtalib sẽꝑ ẽ declinadũ

Expanded text:
iactantias reprimere, quam derisiones moderare: quia ut dictum est in talibus magis est declinandum in minus dicendo de Possumus autem duplicem causam assignare quare in talibus semper est declinandum
Abbreviated transcription (Latin):
cp̃r ẜm dictam̃ ronis possumꝰ
cra rep̾ssio̾e̾ iactãtiaꝵ ⁊c̾ca
modeãtcẽ despectionũ. nõ
tancie ⁊ ĩtendit iactãtias re¬
pͥmẽ. excõseq̾nti at̃ oppoĩtũ
despectioĩ ⁊ ĩtẽdit despecttẽs
nare ad minꝰ ⁊ dicẽ de semi¬

Expanded text:
ctamen rationis possumus circa repressionem iactantiarum, et circa moderationem despectionum: non tantiae, et intendit iactantias reprimere. Ex consequenti autem opponitur despectioni, et intendit despectiones nare ad minus, et dicere de se mi
Abbreviated transcription (Latin):
ce̾ militans belli eẽ habilẽ cor¬
pore ut possit ⁊̃ armatꝰ agiłr
equũ ascende̾ scire fortit̾ eꝗta
de pugꝰ erudire ut fortit̾ pu¬
gnẽt. arma t̾gãt ⁊ alia fiçiãt
que ieꝗrũt᷑ ad belliĩ.¬
Quib cautelis uti debeat dux¬

Expanded text:
cem militaris belli esse habilem corpore, ut possit etiam armatus agiliter equum conscendere: scire fortiter equide pugna erudire, ut fortiter pugnent, arma tergant, et alia faciant quae requiruntur ad bellum.Quibus cautelis debe
Abbreviated transcription (Latin):
ce armoꝵ expiẽtiã. Ut sciat e¬
rudire pugnãtes sibi ꝯmisses
⁊ cogat eos ad bñ bellãdũ ⁊ ad
arma tẽgẽdũ. Nã ip̃e armoꝵ
nitor t̾rorẽ ĩcutit bostibꝰ ut põ¬

Expanded text:
 armorum experientiam: ut sciat erudire pugnantes sibi commissos, et cogat eos ad bene debellandum, et ad arma tergendum. Nam ipse armorum nitor terrorem incutit hostibus, ut por
Abbreviated transcription (Latin):
põt qͣł eẽ debeat qui ĩ ex̾citu pe
sic̾ capt ẽ p̃stãtiꝰ mbris aliis.
sic qui ĩbello p̃poi̾t᷑ aliqbꝰ t̾mis
uł bellatorib aliis d ẽẽ mag̃
strenuus illis ⁊ mag̃ exptꝰ mn
hiis q̃ requirũt᷑ ad pugnã. Qrͣ
si pedites debeãt boĩ bellatores
existe̾ eẽ debr̃ fortes uirib ꝓ

Expanded text:
 esse debeat qui in exercitu est sicut caput est praestantius membris aliis: sic qui in bello praeponitur aliquibus turmis, vel bellatoribus aliis, debet esse magis strenuus illis, et magis expertus in iis quae requiruntur ad pugnam. Quare cum pedites, si debent boni bellatores existere d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmisso bello ordines ⁊acies t̃bai
⁊ ꝯfundi. Ne gͦ hoc posset accidere
int̾mas ⁊ acies ⁊ singłis singla ue¬
t̾me ẽẽt nexillũ illud. Ut si ꝯtĩget
aliꝙ̾ bellatorẽ deuiare appͥa acie
de facili rediret ad illã: Utile gͦ
fuit ĩbelł ĩsignia ⁊ uexilla defere
canos ⁊ alios p̃positos belli. Nã torꝰ
ex̾citͦ ht̃ se ad siłitudiẽ umiꝰ corpris ⁊ õs¬

Expanded text:
misso bello ordines et acies turbari et confundi. Ne igitur hoc posset accidere, in turmas et acies, et singulis singula vee esset vexillum illud: ut si contingeret aliquem bellatorem deviare a propria acie, de facili rediret ad illam. utile ergo fuit in bellis insignia et vexilla deferrecanos, et alios praepositos belli. Nam totus exercitus habet se ad similitudinem unius corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
debãt ĩtestiis ⁊ ĩ ali̾b aliis ĩ
quib ñ solũ bellãt masculi
auib uiuentib ex rapina fe¬
rociores ẽẽ uident᷑ femĩe ꝙͣ
mares. Nã si ꝯsideramꝰ aues
ipãs uiuẽtes exraptu ⁊ma¬
iores corpore ⁊ audaciores cõ¬
de ep̃stãtiores uirib st̃ femi¬
ne ꝙͣ masculi. Ut ancipit᷑s
⁊ austures ⁊ aquile ut dr̃ sc̃¬

Expanded text:
imalibus aliis, in quibus non solum bellant masculi avibus viventibus ex rapina ferociores esse videntur foeminae quam mares. nam si consideramus aves ipsas viventes ex raptu, maiores corpore et audaciores corde et praestantiores viribus sunt foenimae quam masculi: ut ancipitres, et austures, et aquilae, ut dic
Abbreviated transcription (Latin):
at̃ acticẽs humãs dupͣ cura
eẽ põt. Una cũ oꝑa iam sũt
futura pͥus ꝙͣ sint effectui
cura ꝯditorib legũ de huãnis
actib. Inde est gͦ ꝙ aliqui ef¬
fectus legum sumũt᷑ respecũ
opeꝵ fiẽdoꝵ aliꝗ nõ respectu
opoꝵ iã frõꝵ. ¶Respectu fiẽdo¬

Expanded text:
autem humanas duplex cura esse potest: una cum opera sunt futura, priusquam sint effectui cura conditionibus legum de humanis actibus. Inde est ergo quod aliqui effectus legum sumuntur respectu operum fiendorum. aliqui vero respectu operum iam factorum. Respectu fiendo
Abbreviated transcription (Latin):
ut cͥca regim̃ regni ⁊ciuitatiᷤ
cura ꝑuigili in sudare quas
leges ⁊q̃ statuta ĩponãt cimbꝰ.
ut diligent̾ ꝑse ⁊ ꝑ suos ꝯsili¬
arios discutiãt que bona sc̃
ssimulãda ⁊ ꝑmittẽda

Expanded text:
e: circa regimen regni, et civitatis cura pervigili insudare quas leges, et quae instituta imponant civibus, et diligenter per se et suos consiliarios discutiant quae bona sunt ssimulanda, et permitte
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ut faciliꝰ hãc ꝓnitatẽ ui¬
tare possimꝰ ẽ ab ĩfãtia ĩchoã¬
dũ Ut relĩquẽtes lasciuiã se¬
si siñ freno sequãt᷑ lasciuia¬
st statĩ ĩpͥmũt᷑ forma sigil
li. Ne gͦ iuuenes ĩforment᷑
habitib uitiosis statĩ ab ipã
ĩfantia st̃ monẽdi ⁊ corrige̾¬
di.Ut ꝑ monitioẽs ⁊ correpti¬
ones debitaᷤᷤalasciuiis ret̾hã¬
tũ. Decet gͦ ciues sollicirari
erga filios. Ut abip̃a ĩfantia
ĩcitent᷑ ad bonos mores. tãto
tñ hoc deçet reges ⁊ pͥncipes
ꝙͣto bonitas filioꝵ est utiliõ
ip̃i regͦ ⁊ ꝙͣto ex eoꝵ malitia
põt ĩ regno maiꝰ ꝑiculũ ỹmi¬
nere.

Expanded text:
cilius hanc pronitatem vitare possimus, est ab ipsa infantia inchoandum, ut relinquentes lascivias sesi sinc fraeno sequantur lascivias, statim imprimunturli. Ne ergo iuvenes informentur habitibus vitiosis, statim ab ipsa infantia suntmonendi et corrigendi; ut per monitiones et correctiones debitas a lasciviis retrahantur. Decet ergo omnes cives solicitari erga filios, ut ab ipsa infantia instruentur ad bonos mores.Tanto tamen hoc magis decet reges et principes, quanto bonitas filiorum est utilior ipsi regno, et quanto ex eorum malitia potest in regno maius periculum imminere.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩaĩa ꝙͣ ĩcorpore. Si gͦ sollici¬
tant᷑ cͥca heͣditatẽ ⁊ cͣca nun¬
mismata ut possĩt subuei̾re
filiis ꝙͣtũ ad ĩdigẽtiã corpo¬
ralẽ. multo magis sollicita
debẽt. Ut hãnt ꝑfectã aĩm
ut uirtutib ⁊ boĩs morib

Expanded text:
quam in corpore. Si ergo solicitantur circa haereditatem, et circa numismata, ut possint subvenire filiis quantum ad indigentiam corporlamen: multo magis solicitari debent, ut habeant perfectam animam, et ut virtutibus et bonis moribus
Abbreviated transcription (Latin):
tioẽs illicitas debemꝰ ꝑ multũ
tp̃s ab illicitis dełctatioĩb ab¬
stine̾ ut possimꝰ hãc ꝓnitate
uitare. Imo sic̃ uĩga rectificã¬
da ad ꝑtẽ ꝯͣriã ultͣ mediũ in¬
dinatur ut possit ad mediũ
redire sic ⁊ noc ĩfugiẽdo dełe¬

Expanded text:
er multum tempus ab illicitis delectationibus abstinere, ut possimus hanc pronitatem vitare. Immo sicut virga rectificanda ad partem contrariam, ultra medium inclinatur ut possit ad medium redire: sic et nos in fugiendo de
Abbreviated transcription (Latin):
hñt efficaciã ex diuturnitate
tpris. Qrͣ si assidue in nouẽt᷑
leges. tollet᷑ uirtꝰ ⁊ efficacia
illaꝵ. Statutũ gͦ ỹpodomi de
eo ꝙ ĩuei̾t aliqd erpediẽs cun¬

Expanded text:
nam efficaciam habent ex diuturnitate temporis. quare si assidue innoventur leges, tolletur virtus et efficacia ipsarum. statutum igitur Hippodami de eo qui invenit aliquid expediens civi
Abbreviated transcription (Latin):
fecit statuẽdo ĩpossibilia. Nã
statutũ dedistĩctioẽ ciuiũ. sta¬
re nõ poterat cũ statuto de
llatores hant arma ut possit
seditioẽs ꝯuirgia ĩcimtate re¬

Expanded text:
fecit statuendo impossibilia. nam statutum de distinctione civium stare non poterat cum statuto de llatores habeant arma, ut possent seditiones et iurgia facta
Abbreviated transcription (Latin):
leges quas statuit tãgẽtes
piẽtes. Nã si quic̾qr sapiens
ĩueniẽs aliꝗd expediẽs cuuta¬
ti. debet exł debitũ honorẽac¬
ciꝑe. conarẽt᷑ sapiẽtes adm

Expanded text:
leges quas statuit, tangentespientes. nam si quicunque sapiens inveniens aliquid expediens civitati, deberet ex hoc debitum honorem accipe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ õs iũtutes eis sit necessaĩe.
Rursus uidemꝰ aliquos eẽ li¬
berales. qui tñ nõ posst̃ eẽ ma¬
gͥfici. qr neq̃ũt magꝰ facere.
eo ꝙ nõ hãnt magnos sũptꝰ.¬

Expanded text:
 virtutes sint eis necessariae. Rursus videmus aliquos esse liberales, qui tamen non possunt esse magnifici: quia nequeunt magna facere, eo quod non habeant magnos sumpt
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aliquos naͣlr hr̃e quãdã
nec libãles nͨ hñt uirtutes
morales alias sic ⁊̃ ex ipãpn¬
eritia uidemꝰ aliquos mox ĩ¬
clinaĩ ad oꝑa largitatis ꝗ ñ

Expanded text:
uandam nec liberales, nec habent virtutes morales alias. Sic etiam ex ipsa pueritia videmus aliquos mox inclinari ad opera largitatis, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
rib fuerat ꝯmissũ. ¶ Onto ẽ
placentia s uera. Adulatores
eͥ dum pͥncipi place̾ student
uera silentes ⁊ placentia ꝓmł¬
gantes. exponu̾t ꝑiculo totũ

Expanded text:
ribus fuerat commissum. Quinto est placentia, sed vera. Adulatores enim dum principi placere student, vera filentes, et placita promulgantes, exponunt periculo titum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsiluis attẽdendũ. ⁊maxĩe in cõ¬
siliis ĩ quib tͣctant᷑ negotia co¬
munia ⁊ fcã regͥ: Ut unꝰ ꝗsq cõ¬
siliariꝰ abiecta dilecticẽ pͥuati
boĩ. solũ aspiciat ad coe bonu
ta. hoc eͥ fuit ꝙ ap̾ romã rem

Expanded text:
 maxime in consiliis ubi tractantur negocia communia et facta regni: ut unusquisque consiliarius adiecta dilectione privati boni, solum aspiciat ad communem pta. Hoc enim fuit, quod apud Romanam Rem
Abbreviated transcription (Latin):
poeta noĩe alexander uidẽs pͥa¬
cẽ cõmẽdãs eũ dicebat. Iste ẽ
qui ꝯsulit. ac si dice̾t ꝙ alii coli
liarii respectu eiꝰ ꝯsiliatores
dici nõ debr̃. s mag̾ forte adu¬
latores. ¶ Sexͦ ĩ ꝯsiliis ẽ actẽ¬
tendũ ut diu ꝯsiliem̃. ⁊ si adsit
optũtas cito ĩ ope exequamu̾.
Nla cũ adest oportiũtas oꝑandi
mus. hoc ẽ qr ignoramꝰ an erpedi

Expanded text:
poeta nomine Alexander videns Priacem, commendans eum dicebat, Iste est qui consuluit. ac si diceret, quod alii respectu eius consiliatores dici non debent, sed magis forte adulatores. Sexto est in consiliis attendendum, ut diu consiliemur; et si adsit oportunitas, cito in opere exequamur. Nam cum sadest opportunitas operandi, mus, hoc est quia ignoramus an expedia
Abbreviated transcription (Latin):
assumimꝰ ĩ magna discdẽtes
nob̾ ipĩs uelut nõ sufficiẽtib
dignoscere. Ruisus ħ idẽ p
ex eo ꝙ ꝯsiliũ ẽ cͥca agibilia ꝑ¬
ticularia in quib młtũ ualet
expientia. Nar intalib ut dr̃¬

Expanded text:
assumimus in magna discernentes, nobis ipsis velut non sufficientibus dignoscere. Rursus hoc idem patet ex eo quod consilium est circa agibilia particularia, in quibus multum valet experientia, Nam in talibus, ut d
Abbreviated transcription (Latin):
tor nͥ sit oĩo ignorãs quałr de¬
lrat scribe̾ lrãs qr hoc sufficiẽt᷑
sõ dubitamꝰ ⁊ ꝯsiliam̃ cͥca ip̃a.
est gͦ unꝰ modus ĩ ꝯsiliis adhi¬
bendus ꝙ qñ aliqd̾ factũ ꝓpoĩt᷑¬

Expanded text:
 sit omnino ignorans qualiter debeat scribere litteras, quia hoc sufficienter ideo dubitamus et consiliamur circa ipsa. Est ergo unus modus in consiliis adhibendus, quod quando aliquod factum
Abbreviated transcription (Latin):
q minimis s de magnis. Di
tunio ꝯtingẽte deficiat acõ¬
secutione optati boni: uł ĩ¬
currat aliqd̃ dãpnũ. uł aliꝙ
aliud malũ. Que gͦ st̃ uald̾
modica Ut q̃ st̃ apta nata ef¬
ficere ꝑuũ bonũ. uł ꝓhibere
modicũ malũ. ñ st̃ ꝯsiliabi¬
lia. Est gͥ moclus attẽdendꝰ
ĩ ꝯsiliis. ut .s. de magͥs ꝯsili
Int̾ quos ꝯferamꝰ de negotiis
fiendis. Na licet hõ intra se
dens est qui solo capiti suo¬
ĩnitit᷑ ⁊ renuit alioꝵ audirr¬

Expanded text:
que minimis, sed de magnis. Dictunio contingente deficiat a consecutione optati boni, vel incurrat aliquod damnum, vel aliquod aliud malum. Quae ergo sunt valde modica, ut quae sunt apta nata efficere parvum bonum, vel prohibere modicum malum, non sunt consiliabilia. Est ergo modus attendendus in consiliis, ut de magnis consiliinter quos conferamus de negociis fiendis. Nam licet homo inter sen imprudens est qui solo capiti innittitur, et renuit aliorum audir
Abbreviated transcription (Latin):
amur młto tp̃re oꝑam̃ aũt prõ¬
pte.⁊ ꝙ or ꝯsiliari tarde. s facẽ
ꝯsiliata uelocit᷑.¬
les ꝯsiliarios assume̾ deceat re¬
giam maiestatẽ.

Expanded text:
mur multo tempore, operamur autem prompte: et quod consiliari tarde, sed facere consiliata velocitales consiliarios assumere deceat regiam maiestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
alios aduccare. Ut peoꝵ ꝯsili¬
um possit eligi uia melior. Qa¬
les aut̃ debeat eẽ ꝯsiliarii aduo¬
candi ĩprosecutiõe patebit.
¶Quarto ẽ ĩ ꝯsiliis attẽdendu.
or sec̾ta hãnt᷑ que ibi dicunt᷑.
Nã młta negotia disturbantũ

Expanded text:
alios advocare, ut per eorum consilium fossit eligi via melior quales autem esse debeant consiliarii advocandi, in prosequendo patebit. Quarto est in consiliis attendendum, ut secreta habentur, quia ibi dicuntur, nam multa negocia disturbantur
Abbreviated transcription (Latin):
aũt illa figendi st̃ stipites ⁊ li¬
gͣ ⁊muĩtoes alie quas secũ ex̾¬
citꝰ portare dr. Sic gͦ castris ꝯ¬
structis sic fossis fcĩs pot̾i̾t ex¬
citꝰ morai̾ securꝰ.
sũt ꝯsideranda ĩbello si debeat
publica pugna conmiti.

Expanded text:
a figendi sunt stipites, et ligna, et munitiones aliae; quas secum exercitus portare debet. Sic ergo castris constitutis, sic fossis factis, poterit exercitus morari securus. sunt consideranda in bello, si debeat publica pugna committi.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ illũ ñ pati talẽ formã. Inta¬
li gͥ casu ꝯstruẽda st̃ castra semi¬
quirit disposicio ⁊ aptitudo¬
loci. porta at pͥncipał exilla ꝑte
fienda ẽ q̃ respicit hostes uł cͥ¬

Expanded text:
tum illum non pati talem formam. In tali ergo casu construenda sunt castra semiquirit dispositio et aptitudo. Porta autem principalis ex illa parte fienda est, quae respicit hostes,
Abbreviated transcription (Latin):
Egotia
bellica int̾ cet̾a ꝑiculosicaͬ
gentia adhibenda. Intalib
telis. Inpugꝰ e oĩo ẽ eligẽdũ
maiorẽ diligẽtiã huisse ꝙ be¬
lla ꝯmissa reqrerẽt ꝙͣ cͥca ipã
ĩ aliqͦ neglexisse. Nã recitat
uegetiꝰ dixisse catonẽ ꝙ ĩ aliiᷤ
reb siꝗd erratũ ẽ põt pꝰmodũ
corrigi. delicta nõ p̃lioꝵ em̃da¬
tioẽ ñ recipiũt s statĩ peã er¬
pugnãtes uł ꝯfestĩ pereũt. uł
infugã ꝯu̾si adeo efficiũt᷑ timi
bellis oĩo est suphabudãdũ ca¬
ĩ aliqͦ casu põt ex̾citui eẽ ꝑfi¬
cuũ ne debellet᷑ ab hostib. cõ

Expanded text:
egocia bellica inter caetera periculosiora gentia adhibenda. In talibutelis. In pugna enim omnini est eligendum, maiorem diligentiam habuisse quam bella commissa requirerent, quam circa ipsa in aliquo neglexisse. Nam recitat Vegetius dixisse Catonem, quod in aliis rebus si quid erratum est, potest postmodum corrigi. Delicta veor bellorum emendationem non recipiunt: sed statim poena erpugnantes,vel confestim pereunt, vel in fugam versi adeo efficiuntur timibellis omnino est superabundandum cain aliquo casu potest exercitui esse proficuu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣbẽ ⁊ adsit possibłitas eligẽda ẽ¬
cͥca sitũ salubritas aeris. Nͥã in
excitu nõ solũ cauẽda st̃ uulneã
hostiuĩ. s ut offert se facultas ca¬
uende sũt pestes morboꝵ ¶de¬

Expanded text:
et adsit possibilitas est eligenda circa situm salubritas aeris. Nam in exercitu non solum cavenda sunt vulnera hostium, sed ut offert se facultas, cavendae sunt pestes morbo
Abbreviated transcription (Latin):
corruptioĩs tyrãpnidis dices
cyrãpnidẽ corrũpiase atyra̾p¬
uide alia ¶aregͦ. ¶Corrũpitũ
eͥ cyrãpnides ase ipa. Nã utdi¬
cebat᷑ supͣ malũ supͣ se ip̃ cõ

Expanded text:
corruptionis tyrannidis, dicens, Tyrannidem corrumpi a se, a tyrannide alia, et a regno. Corrumpitur enim tyrannis a seipsa. nam ut dicebatur supra malum seipsum c
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ⁊pͥn. si uolu̾t suũ durare do¬
miniũ sũme caue̾ debr̃ ne a
iustitia deuiãtes ĩtrrãpnidẽ ꝯ
care ꝯtĩgat suã tyrãpnidẽ ꝯue̾¬
ꝙͣto remissiꝰ tyrãpnicabt̾ tãto

Expanded text:
pes si volunt suum durare dominium, summe cavere debent ne a iustitia deviantes in tyrannidem cozare contingat, suam tyrannidem quanto remiss
Abbreviated transcription (Latin):
tenarios ad talẽ usũ uid
forte alit̾ peccaret usura
aliis: ut płimũ ꝯtingit eꝯͣ¬
nura. Nam qr ĩ habitatio
sura ꝯmittit᷑. S siꝗs domũ
uẽderet uł ꝯmutaret ꝙ ñ¬

Expanded text:
denarios ad talem usum videlforte aliter peccaret, usuram aliis ut plurimum contingit ecousura. nam quia inhabitatio, sura committitur. Si quis domum venderet vel commutaret;
Abbreviated transcription (Latin):
ad defensioẽ facit ⁊ fabrice
ualemꝰ. Qrͣ si naͣle est hoĩ des¬
litarius ñ sufficiat sibi adi
bendũ ꝯruũ uictũ ⁊ uestitu
⁊ ad fabricandũ sibi armaer
organa ꝑ q̃ acõtrariis defen¬
datur. ñale est ei ut desideret
uiuere incoĩtate ⁊ ut sit aĩal
sotiale. ¶Quarta uia suĩti
Nam alia aĩalia sufficient in¬
clinant᷑ ad opa sibi debita exĩ¬
stĩctu ne absq ĩstructioe alia
p̾cedẽte ut aranea ex instĩctu
nãe debite telã facẽt sinũqua
uidisset arancas alias texi
nidũ si nũꝙͣ uidiss alias i
partu. sinũꝙͣ uidiss canes a¬
lias peperisse. Mulier aũt ci
parit nescit quałr debeat se¬
hre in partu nͥ ꝑ obstetces sit
sufficient̃ edecta. Qa gͦ hõ ñ su¬
ficiẽt᷑ exĩstinctu nẽ inclinatil
ad oꝑa sibi debita nã dedit ei
ꝯeͣ hoĩes se inuicẽ doceãt ⁊ unꝰ
abalio suscipiat disciplina.

Expanded text:
em facit, fabricare valemus. Quare si naturale est homini dessolitarius non sufficiat sibi ad habendum congruum victum et vestitum, et ad fabricandum sibi arma et organa, per quae a contrariis defendatur: naturale est ei, ut desideret vivere in communitate, et ut sit animal sociale. Quarta via sumitur Nam alia animalia sufficienter inclinantur ad opera sibi debita ex instinctu naturae absque introductione aliqua praecedente: ut aranea ex instinctu naturae debitam telam faceret, si nunquam vidisset araneas alias texuisnidum, si nunquam vidissent alias nidpartu; si nunquam vidisset canes alias peperisse. Mulier autem cum parit, nescit qualiter se debeat habere in partu, nisi per obstetrices sit sufficienter edocta. Quia ergo homo non sufficienter ex instinctu naturae inclinatur ad opera sibi debita, natura dedit ei nem homines se invicem doceant, et unus ab alio suscipiat disc
Abbreviated transcription (Latin):
Io ut hõ roe̾ uictus sufficiat sͥ
ĩuita. Indiget sotietate ut unꝰ¬
quisq suppleat altiꝰ defectũ.
⁊ qd̾ dictũ ẽ defrum̃to intelli¬
gendũ de cibariis aliis. Nũꝙͣ
enĩ hõ existens solus sufficit
sibi ad habenda grua cibai̾a
que requirũt᷑ ad uitã. B̾ñ gͦ
dictũ est ꝙ ex ꝑte uictꝰ quoͦ ĩ

Expanded text:
ideo ut homo ratione victus sufficiat sibi in vita, indiget societate, ut unusquisque suppleat alterius defectum. Et quod dictum est de frumento, intelligendum est de cibariis aliis. nunquam cum homo existens solus sufficit sibi ad habendum congrua cibaria, quae requiruntur ad vitam. Bene ergo dictum est, quod ex parte victus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
uũ ⁊ sociale. pͥa uia suĩt exus¬
tu quo hõ indiget. ẜa exuesti¬
cu quo regit᷑. T̾tia ex remotĩ
ꝓhibẽtiũ. ꝑ quã ab hostibꝰ li¬
berat᷑. Quãta ex disciplina

Expanded text:
um et sociale. Prima via sumitur ex victu, quo homo indiget. Secunda ex vestitu, quo tegitur. Tertia ex remotione prohibentium, per quam ab hostibus liberetur. Quarta ex disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
afrigiditate ⁊ in tẽperie tp̃ris
magis h̃t offendi ꝙͣ illa. Qr
cũ hre uictu ⁊ uestitũ ꝯgruũ
ad uitã huana nlłs sibi suf¬
ficiat sine sotietate altiꝰ. seq

Expanded text:
poris magis habet offendi, quam illa. quare cum habere victum et vestitum congruat ad vitam humanam, et nullus sibi sufficiat sine societate alterius, s
Abbreviated transcription (Latin):
debellator. Nã pphãc legẽ mł¬
tories suꝑati ĩ bello saluãt᷑ ho¬
pines calios debellates ꝓni¬
pes cẽnt ad homicidiũ sisci¬
et se ex eis nullã utilitatẽ
ꝯsecuturos Sed cũ cogitãt

Expanded text:
ebellatorum: nam propter hanc legem multotiens superati in bello salvantur: homines enim alios debellantes proniores essent ad homicidium, si scirent se ex eis nullam utilitatem consecuturos; sed cum cogitant
Abbreviated transcription (Latin):
sic punge̾ ut ꝑ saltũ foueas ⁊
alia ĩpedim̾ta ꝑtͣnseat. ⁊ pediteᷤᷤ
⁊ q̃ milites si ꝯtingat eos pedes
eẽ si uolũt boĩ bellatores existeͣ
sic ab ipã inuẽtute ex̾citãdi st̃
adsaliendũ. Ut possit ꝑ salcũ fo¬
ueas ⁊ alia ĩpedim̃ta transire
t̃rent᷑ q̃ ex hoc adu̾sarii qñ fic ni¬
det hostes ꝑsaltũ incedeͣ. Rũ̾sus

Expanded text:
sic pungere, ut per saltum foveas et alia impedimenta pertranseant: et pedites, et etiam milites, si contingat eos pedestres esse, si volunt boni bellatores existere, sic ab ipsa iuventute exercitandi sunt ad saliendum, ut possint per saltum foveas, et alia impedimenta transire. Terrentur etiam ex hoc adversarii, quando sic vident
Abbreviated transcription (Latin):
ordinẽ in acie ip̃m inc̾pet ⁊ cor¬
rigat. Uł si nimis delinquat
ip̃m oĩo repellat ab acie tãꝙͣ in¬
utilẽ bellatorẽ. ¶ Scd̾o ex̾citan¬
di sũt bellatores tã equites ꝙͣ
pedites adcursũ. Ut sinc habiles
ĩ precurrẽdo. Uidet᷑ eͥ hoc ualere
adtria. pͦ ad explorãdũ inimico¬
rũ statũ. Nã bonũ ẽ in ex̾citu ali¬
quos agiliores p̃curreͣ̃ ꝗ de faci

Expanded text:
itum in acie, ipsum increpet et corrigat: vel si nimis delinquat, ipsum omnino repellat ab acie tanquam inutilem bellatorem. Secundo exercitandi sunt bellatores tam pedites quam equites ad cursum, ut sint habiles in praecurrendo. Videtur enim hoc valere ad tria. Primo ad explorandum inimicorum facta. Nam bonum est in exercitu aliquos exiliores praecurrere, qui de fa
Abbreviated transcription (Latin):
pecunia. ꝙdã utile hoẽstũ. ut ho¬
nor. hoẽstũ ẽ ab ipo honore su¬
mit originẽ. ẽ eͥ hoc̃stũ.q. hono¬
ris statꝰ. Circa passiones c̾tas
ex boͦ delctabłi ñ sumit᷑ nͥ una

Expanded text:
pecunia: quoddam vero honestum, ut honor, honestum enim ab ipso honore sumit originem, est enim honestum quasi honoris status. Circa passiones ortas ex bono delectabili, non sumitur, n
Abbreviated transcription (Latin):
appetit penã in ui̾dictã.Si at̃ab
hac puniticẽ uł ab hac iuĩdicta
deficimꝰ. sic ẽ mitiditas mediũ¬
mãsuetudo at ñ ꝓpͥe noĩat uir¬
tutẽ mediã int̾ mitiditatẽ ⁊
irã. Imo mag̃ noĩat ip̃a pas¬
respectu hꝰ uĩtutis noĩat᷑ noĩe
passiois deficiẽtis ⁊ dr̾ mãsuetu¬
do. Erit at mãsuetudo ⁊̃ ĩ irasci¬
błi qr ĩ ea st̃ mitiditas ⁊ ira cͥca
due gͦ uirtutes existẽtes ĩ ira¬
scibłi sumũt̾ cͥca passicẽs q̃ ori¬
unt̾ ex malo futuo. Ut fortitudo
ẽ çirca passioẽs c̃tas ex malo fu
malo p̾sẽti.Siãt sumãt᷑ uĩtu¬
tes cͥca passioẽs q̃ oriũt᷑ ex bon
tt̃ distinguẽdũ ẽ de bono. qr ꝙ¬

Expanded text:
appetit paenam in vindictam. Si autem ab hac punitione, vel ab hac vindicta deficimus, sic est mitiditas. mediuMansuetudo tamen non proprie nominat virtutem mediam inter mitiditatem, et iram, immo magis nominat ipsam pasrespectu huiusmodi virtutis, nominatur nomine passionis deficientis, et dicitur Mansuetudo. Erit autem Mansuetudo in irascibili, quia in ea sunt mitiditas et ira, contra Duae igitur virtutes existentes in irascibili, sumuntur circa passiones, quae oriuntur ex malo. ut fortitudo est circa passiones ortas ex malo futmalo praesenti. Si autem sumantur virtutes circa passiones, quae oriuntur ex bono, tunc distinguendum est de bono; q
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cͥca magna bona utilia. utcͥca
magnos sũptꝰ. Magͦnimitas
uõ cea magͦ boã honesta. Ut cͥca
magnos honores. In ꝯcupiscibi¬
perãtia. liberalitas honoris a

Expanded text:
est circa magna bona utilia, ut circa magnos sumptus: Magnanimitas vero circa magna bona honesta, ut circa magnos honores. In concupiscibiperantia, Liberalitas, Hon
Abbreviated transcription (Latin):
debat in policitiis aliis. ¶pꝰ uiͣ
sic pr. Nam ciues ualde litiga᷑
possessicĩb. Sũt eͥ coĩt̾ nimis
oriũtur Qrͣ si ciues hñt posse¬
ssices equales ⁊ si sçiret se ñ
posse excede̾ suos ꝯciues ĩ pꝰsessi¬

Expanded text:
debat in politiis aliis. Prima via sic patet. nam cives valde litigant pro possessionibus: sunt etiam comiter nimis oriuntur. quare si cives haberent possessiones aequales, et scirent se non posse excedere suos concives in possessi
Abbreviated transcription (Latin):
socratẽ ⁊ platonẽ qra ali
noĩe felleas. ut narrat pħs
ciuitatis. statuẽs quõ posset
citie est quõ ciues hãnt pos¬
sessiões equatas: Uolebut e

Expanded text:
Socratem et Platonem quidam alius nomine Phaleas, ut narrat Philcivitatis, statuens quomodo posset tiae, est, quomodo cives habeant possessiones aequatas. Volebat e
Abbreviated transcription (Latin):
mi. destrue̾ sapiẽtes ⁊ ĩpedie
scolas ⁊ studiũ. Ut existẽtes
ĩ regͦ sit̃ ignorãtes ⁊ ĩscii nͦꝑ
mittẽ sodalitates ⁊ t̾bare cĩ¬
nes int̾ se. Ut de se ĩuicẽ nõ
ꝯfidãt. depaupare eos occupa¬
re ipõs ĩbello ⁊ ĩ aliis ex̾citiis
ut ñ nacẽt otio. Hee gͦ st̃ ca¬
utele tyrãpnice. Uerũ qr nlłs¬

Expanded text:
 sapientes, impedire scholas, et studium, ut existentes in regno sint ignorantes et inscii: non permittere sodalitates; turbare cives inter se ut de se invicem non confidant: depauperare eos: occupare eos in bello, et in aliis exercitiis, ut non vacent ocio. Haec ergo sunt cautelae tyrannicae. Verum q
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ se adĩuicẽ distẽt ẜm distãti¬
ã quã requit acies eq̃stris ł pe¬
destͥs. Postea p̾cipe d ut dupli¬
cet aciẽ ita ꝙ medietas aciei
statĩ separet se amedietate alia
⁊seriati ordinẽt se añ aliã ł pꝰ
ip̃a. Quo fco statĩ d p̃cipe dux
belli ut aciẽ qͣdratã faciãt ⁊ de¬
inde ꝯstituãt trigonũ ꝙ faciłr
fit. Nã atie quadruplata ⁊ seca
cos capiũt ductis pugtoribꝰ ad

Expanded text:
m distantiam quam requirit acies equestris vel pedestris. Postea praecipere debet ut duplicent aciem ita quod medietas aciei statim separet se a medietate alia, et seriatim ordinet se ante aliam vel post ipsam. Quo facto statim debet praecipere dux belli, ut aciem quadratam faciant, et deinde, ut constituant trigonum: quod faciliter sit. Nam acie quadruplicata et secaticos capiunt, ductis pugnatoribus ad
Abbreviated transcription (Latin):
Nã pugnãtes uł solũ uolu̾t se de¬
fe̾ce̾ ⁊ substinẽ ictꝰ uł uolũt alioᷤ
te potẽtie. ut alios debellare poꝰ¬
sit. s sufficit eis ut se defẽdãt.
mag̾ ꝯstrĩgere ⁊ ꝯstipare. ut
acies ñ possit ab hostib trãsci¬
di. ¶Circa aciẽ at̾ ĩsuĩtate ⁊ ĩ
ext̾ĩori ꝑte ꝯsticuẽdi sc̃ hoĩes gͣ¬
nioris armature ⁊ meliꝰ ãmati
ꝗ absq minoi̾ gͣuamĩe possint
ictꝰ suscipe. Si uoͣ pugnãtes cre¬
dũt se ẽẽ tãte potẽtie: Ut poꝰsit
tionẽ hostes sc̃. pauci uł mlti.
Si hostes st̃ uald̾ panci ꝯstitu¬
eda ẽ acies ẜm for ͫ forficularẽ
ut acies sit apta ad modũ femi
ĩmedio capiat ⁊ ꝯludat. Siuõ¬
st̃ hostes st̃ multi ꝯstituẽda est

Expanded text:
se defendere et sustinere ictus. vel volunt alios tae potentiae ut alios debellare possint, sed sufficit eis ut se defendant: magis constingere et constipare, ut acies non possit ab hositbus transcindi. Circa aciem autem in summitate, et in exteriori parte constituendi sunt homines gravioris armaturae et melius armati, qui absque minori gravamine possint ictus suscipere. Si vero pugnantes credunt se esse tantae potentiae, ut possint tionem hostes, vel sunt pauci, vel multi. Si hostes sunt valde pauci, construenda esat acies secundum formam forficularem, ut acies sit aperta ad modum ferri in medio capiat et concludat. Si vero hostes sunt multi, construenda est
Abbreviated transcription (Latin):
expoĩta m̃te socͣ decoitate reꝵ
ip̃e oppinabat᷑. ꝙ ĩciuitate
esset optima par ⁊ ñ orirẽt᷑
lierib ꝙ ordinãde essẽt ado¬
peã̾ bellica saluaiͣ põt ñ ĩtelłc̃¬

Expanded text:
ate rerum ipse opinabatur, quod in civitate esset maxima pax, et non orirentur lieribus, quod ordinandae essent ad opera bellica. salvari potest non intellig
Abbreviated transcription (Latin):
addebat ꝙ sẽꝑor eosdẽ ĩma¬
grãtib p̾ferri. Ut ꝙ sẽp debe¬
te sic d ĩtelligi Ut sẽp pͥnci¬
pent᷑ hiidẽ .i. hornati eisdẽ ui¬
tutib. ¶ Qd̾ at̾ ciuitatẽ dix¬

Expanded text:
 eosdem in magistratibus praeferri, ut quod semper debte sic debet intelligi, ut semper principentur iidem, idest ornati eisdem virtutibus. Quod autem civitatem div
Abbreviated transcription (Latin):
ticũ ꝑsuadentẽ acceptae̾ ⁊ retho¬
ricu demostratcẽs expete̾. ¶Sa
uia sumit᷑ expte finis qui ĩtẽ¬
dit᷑ in hac artẽ. Nam ut scribit᷑
ẜo etħ. opꝰ morale suscipimꝰ ñ

Expanded text:
dentem acceptare, et rhetoricum demonstrationes expetere. Secunda via sumitur ex parte finis, qui intenditur in hac arte. Nam ut scribitur 2. Ethic. opus morale suscipimus non
Abbreviated transcription (Latin):
tem ⁊ notitia trade̾. ut ñ fiãt
ꝙͣ p̃sẽs opꝰ reꝗrat. Primo u¬
dendũ ẽ qs sit modus proce¬
dendi in hac arte. ¶Sciend̾
est gͥ ꝙ intoto morali negõ

Expanded text:
otitiam tradere, ut non fiant praesens opus requirat, primo videndum est, Quis sit modus procedendi in hac arte. Sciendum ergo, quod in toto morali negotio
Abbreviated transcription (Latin):
si hiꝰ rꝰ amedio deuiat ⁊adunã
ꝑtẽ delinat ꝑ amorẽ ab alia
dicare iniq qr tc̾ iudiciũ nõ ꝓ¬
cedet ex celo iustitie s ex amo¬
re uł odio ꝑciũ. ¶ Quãto si iu¬
dices ñ debite se hant ad nego¬
tia agibłia: ot si fi̾t inexpti hu¬
manoꝵ accuũ faciet iudiciu
suspitiosũ qr ex leui suspiticẽ
alios ꝯdẽpnabit. Nõ erit gͦ re¬
ctũ iudiciũ ñ ꝯurrat iͥ aucto¬
ritas iudicãdi prudẽtia legu
çelus iustitie ⁊ exꝑientia agibi¬
liũ. Nã sic̾ in curando mõbum
te iudicandũ. ¶pr itaq qͣles
iudices ⁊ quales discussores
cãꝵ quereͣ deceat regiã maiesta¬
tẽ. Nã d eos tales querẽ quisit᷑
huĩles ⁊ ñ excedẽtes auccoritatẽ

Expanded text:
i regula a medio deviat, et ad unam partem declinat per amorem, ab alia dicare inique: quia tunc iudicium non procedit ex zelo iustitiae, sed ex amore vel odio partium. Quarto si iudices non debite se habent ad negocia agibilia, ut si sint inexperti humanorum actuum, facient iudicium suspialios condemnabunt. non erit ergo rectum iudicium, nisi concurrant ibi auctoritas iudicandi, prudentia legum, zelus iustitiae, et experientia agibilium. Nam sicut in curando morbos te iudicandum. Patet itaque quales iudices et quales discussores causarum quaerere deceat regiam maiestatem: nam decet eos tales quaerere qui sint humiles, non excedentes autor
Abbreviated transcription (Latin):
quo dat᷑ auct̾as iudicãdi. Eipe¬
dit eͥ uidices uorecte iudicent
ad oĩa de heo debite se hrẽ. Nam
iudiciũ nõ debr eẽ uẜpatiuu
nec temerariũ nͨ iniquũ. nec
p̃sũptuosũ siũ suspiciosũ. Iu¬
dices e̾ si nõ recte se hñt adle¬
sibi ꝯmissã. ¶ Scdõ dicũt᷑ u¬
dices face̾ iudiciũ temerariũ
si ñ recte se hñt ad leges. Ut
careãt legũ pͣtẽtia. Nã sin̾ co¬
gͥtioẽ legũ recte cause iudica¬
ri ñ poꝰst᷑. ¶Tͦ siiudices ñ debi

Expanded text:
quo datur auctoritas iudicandi. Expedit autem iudices ut recte iudicent, ad omnia haec debite se habere. nam iudicium non debet esse usurpatum, nec temerarium, nec iniquun, nec praesumptuosum sive suspitiosum. Iudices enim si non recte se habent ad lesibi commissam. Secundo dicuntur iudices facere iudicium temerarium, si non recte se habent ad leges, ut si carent legum prudentia: nam sine cognitione legum, recte causae iudicari non possunt. Tertio si iudice
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ magͣ ꝙͣ retrahẽs nos ab ilł
pͥncipaliꝰ gͦ magͣͦnimitas re¬
pͥmit desꝑatoẽ ne retͥhamũ
ab ardius ⁊ ex ꝯseq̃nti mode¬
Quar᷑ cu distincta hec uir¬
tus ab illa uidendũ ẽ ꝗd sit

Expanded text:
trahens ab illis. principalius ergo magmanimitas reprimit desperationem, ne retrahamur ab arduis: et ex consequenti modeQuare cum distincta sit virtus haec ab illa, videndum est quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
uituti ꝯpeteͣ possũt. Spectat
gͥ ad magͦnimitatẽ repͥme̾
desꝑatione ne desꝑemꝰ de bo¬
nis ardius ⁊ spectat adip̃a
moderare spem ne ultͣ ꝙͣ rõ

Expanded text:
virtuti competere possunt. Spectat igitur ad magnanimitatem reprimere desperationem, ne desperemus de bonis arduis, et spectat ad ipsam moderare spem, ne ultra quam ratio
Abbreviated transcription (Latin):
pͣ icẽ excellẽtiã q̃rentes se ⁊ a¬
lios exponũt ꝑicuł ñ ualẽtes
adimple̾ ꝙ ĩchoant. Tanto gͦ re¬
ges ⁊pͥncipes debẽt a se suꝑbi¬
picuł expone. Suꝑb eͥ dñs¬

Expanded text:
em excellentiam querentes, sed et alios exponunt periculis, non valentes adimplere quod inchoant. Tanto ergo reges et principes debent a se superbipericulis exponere. Supe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙtñ suã felicitatẽ ñ ponãt in
excellentia ⁊ honore ꝙ faciũt
suꝑbi. Debent eͥ age̾ boã opi
⁊ honore digna boni grã nol
ut ostendant se. ⁊ ut uideãt
excellẽ. ¶Scdo decet eos esse
huĩles rõe opeꝵ fiendoꝵ. nã
suꝑb querẽs suã excellẽtia
ultͣ ꝙͣ debeat. Ut pluiͣmũ tẽ¬
dit ad ea ꝙͣ pͥas uires excelle
iõtecet hoies ẽẽ huiles ut cõ¬

Expanded text:
n suam felicitatem non ponant in excellentia et honore, quod faciunt superbi. Debent enim agere bona opera et honore digna boni gratia, non ut ostendant se, et ut videantur excellere. Secundo decet eos esse humiles ratione operum fiendorum. Nam superbus quaerens suam excellentiam ultra quam debeat, ut plurimum tendit ad ea quae proprias vires excellunt. Ideo decet homines esse humiles, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc gͦ aliꝗ suphabũdãt ut
suꝑbi ꝓseq̾ntes excellẽtias
⁊ honores ultͣ ꝙͣ debrãt. aliꝗ
nõ deficuĩt qui se deiciunt
honores nec q̃rũc oꝑa hono¬

Expanded text:
In hoc ergo aliqui superabundant, ut superbi, prosequentes excellentias, et honores, ultra quam debeant. Aliqui vero deficiunt, qui se deiiciunt honores, nec q
Abbreviated transcription (Latin):
maxĩe pͥncipaliũ resultat ĩꝑ¬
fectio totiꝰ tota illa domꝰ dr̃ eẽ ĩ¬
pfcã ubi ñ ẽ pululatio filioꝵ.
¶Scd̾a uia ad inuestig̾ãdu
ppetuitatis. Nã cũ hoĩes ꝑse¬

Expanded text:
maxime principalium resultat imperfectio totius, tota illa domus dicitur imperfecta, ubi non est pollulatio filiorum. Secunda via ad investigandum perpetuitatis. Nam cum homines
Abbreviated transcription (Latin):
declaraĩ põt ex ꝑte ip̃iꝰ felicita¬
cis. Nã filii ⁊ ciuił potẽtia ⁊
cet̾a talia l ñ sint eẽntialiafe¬
licitati faciũt tñ ad quãdã
claritatẽ felicitatis politice.

Expanded text:
declarari potst ex parte ipsius felicitatis. Nam filii, et civilis potentia, et cetera talia, licet non sint essentialia felicitati: faciunt tamen ad quandam claritatem felicitatis politicae.
Abbreviated transcription (Latin):
bia renuũt. Tales e̾ ut suꝑiꝰ
dicebatur ñ uiuĩt ut hoĩes
nec sũt pars ciuitatis sed
eligunt s̾ uitã supͣ hoie
adicendi st̃ hoĩb meliore

Expanded text:
bia renuunt: tales enim ut superius dicebatur non vivunt ut homines, nec sunt pars civitatis; sed eligunt sibi vitam supra hominem, et dicendi sunt hominibus meliore
Abbreviated transcription (Latin):
u cuiꝰ modi sc̃ aues sic̃ naͣ
ꝯdinauit ponẽs in ip̃is o¬
uis albũ ⁊ rubeu. Ita ꝙ ex
albo gna̾tur auis ⁊ rubeu
cedit in nutͥm̃tu eiꝰ. aui gͦ
ceistẽti infra testã oui ñ de¬

Expanded text:
 aves, sic natura ordinavit, ponens in ipsis ovis album et rubeum, ita quod ex albo generatur avis, et rubeum cedit in nutrimentum eius. Avi enim existenti infra testam ovi, non de
Abbreviated transcription (Latin):
ñ time̾ hostiĩ bella. Rursus
uenatores c̾uoꝵ ñ st̃ repudiã¬
di ab actib bellicis eo ꝙ taleᷤᷤ
assueti sũc ad labores nmios
barbitonsores ⁊ sutores si cõ¬
sideret᷑ ars ꝓpͥa ad pugnã st̃
inutiles. Na nũꝙͣ bene in¬
brabit dauã aut ensem qui
d hre manũ leuẽ ⁊ ñ est as¬
suetus retine̾ ĩ manibꝰ nͥ raso¬
riũ aut acũ q̃ ẽ ẽ ꝓportio acu̾
adlanceã. ⁊ rasorii ad daua.
sic ⁊̃ apotecharii aucupos ⁊¬

Expanded text:
n timere hostium bella. Rursus venatores cervorum non sunt repudiandi ab actibus bellis: eo quod tales assueti sunt ad labores nimiosBarbitonsores autem et sutores, si consideretur ars propria, ad pugnam sunt inutiles. Nam nunquam bene vibrant clavam, aut ensem qui debet habere manum levem, et non est assuetus retinere in manibus nisi rasorium aut acum. Quae enim proportio est acus: ad lanceam, et rasorii ad clavam? Sic etiam Apot
Abbreviated transcription (Latin):
soli aoĩo remote ñ sic̃ penituᷤ
utiles actib bellicis. mag̾ tñ
int̾ medias regiones eligen¬
di sũt ad oꝑa bellica remotioreᷤᷤ
asole ꝙͣ ꝓpĩquiores. Ut mag̾
aiositate ꝑticipẽt ¶ Uiso exi¬
b ꝑtib meliores sc̃ bellatoeͬs
uidere restat exquib artib
eligendi sr̃ bellatores. Enua̾n

Expanded text:
soli, et omnino remotae non sunt penitus utiles actibus bellicis: magis tamen inter medias regiones eligendi sunt ad opera bellica remotiores a sole, quam propinquiores, ut magis animositate participent. Viso ex quibus partibus meliores sunt bellatores: videre restat, ex quibus partibus el
Abbreviated transcription (Latin):
latores. Ut tã pͥdentia ꝙͣ aĩo¬
sitate ꝑticipet. ¶ adu̾tendũ tñ
cera̾ talia documta accipiẽda eẽ
aliqui industres ⁊ aliqui aĩosi
tate deficui̾t remoti uõ pꝰdẽtia.
¶adu̾tendũ ⁊̃ ꝙ l ĩbellis tam

Expanded text:
lantes, ut tam prudentia quam animositate participent. Advertendum tamen circa talia, documenta accipienda esse aliqui industres, et aliqui animosi: tate deficiunt, remoti vero prudentia. Advertendum
Abbreviated transcription (Latin):
hꝰ ẽ sc̃ hedifitia possessiones
⁊ numismata. De quattuor
gͦ dicendũ eĩt. delarabit᷑ eͥ
So det̾minabit᷑ de ip̃is pos¬
sessioĩb. tͦ de nũmis matib¬
de agͥcultura ẽ industria
oꝑis. Ut edificiũ sit subti¬
lit̾ ⁊ debite factu aliud
ẽ cẽꝑam̃tu aeris. Ut sit ĩ

Expanded text:
 sunt aedificia, possessiones, et numismata. De quatuor ergo dicendum erit. Declarabitur enim Secundo determinabitur de ipsis possesisonibus. Tertio de numismatibde Agric. est industria operis, ut aedificium sit subtiliter et debite factum: et
Abbreviated transcription (Latin):
obsidẽdã ꝙͣtũ ad uictũ ñ solu
attẽdẽdũ ẽ ut magͣ copia uic¬
iualiũ deferat᷑ ad miu̾tte obse¬
ssa. s ⁊̃ ut uictualia delata ꝑtẽ¬
peratos erogatores ꝑfamilias
dispensẽt᷑. Uñ si fi̾ posset si ciui¬
ħ efficeͣ nõ eẽt difficile. qiͣ eͥ nil¬

Expanded text:
victum non solum attendendum est, ut magna copia victualium deferatur ad munitionem obsessam, sed etiam ut victualia delata per temperatos erogatores per familias dispensetur. Unde si fieri posset si civihoc efficere non est difficile quasi eni
Abbreviated transcription (Latin):
listas ⁊ arcꝰ ⁊ alia p̾panda. Q si
nerui deficiãt laquo eoꝵ adhibaiͣ
poterũt cͥnos eꝗni. uł capilli mu
dũ bellatorib. Mulieres romane
abscisis cͥnib eos suis maritis t¬
diderũt ꝑ quos machinis repaciᷤ
adu̾sarioꝵ ĩpetũ repulerũt. Oalu¬
erũt eͥ ut ait negetiꝰ ille pudici¬
ssime femine cũ mai̾tis uiuere
deformato capite ꝙͣ fuire hostibꝰ
depõtada cornua bestiaꝵ adrefõ¬
mãdũ balistas ⁊ arcꝰ ⁊coria cͥca
tegẽdũ machinas ⁊ alia edificia
ne ab adu̾sariis pĩcẽdia ꝯburat᷑.¬

Expanded text:
listas, et arcus, et alia praeparanda, quod si nervi deficiant, loco eorum adhiberi poterunt crines equi, vel capilli muldum bellatoribus mulieres Romanae abscissis crinibus suis maritis tradiderunt: per quos machinis reparatis adversariorum impetum repulerunt. Maluerunt enim ut ait Vegetius illae pudicissimae foeminae cum maritis convivere deformato capite, quam servire hostibus deportanda cornua bestiarum ad reformandum ballistas, et arcus: et coria cruda ad tegendum machinas, etalia aedificia, ne ab adversariis p
Abbreviated transcription (Latin):
sit siccꝰ. ut ibi ne putei fi̾ pꝰsint
fiẽde st̃ cist̾ne Ut celestiũ aquaꝵ
suꝑ habũdãtia suppleat aliaꝵ
aquaꝵ defectũ. ꝙ si inui̾tio obse¬
ssa sit cͥca mare ⁊ñ possit hrĩ aqͥ
nͥ salita. eo ꝙ dulcẽ aqͣ habeat di¬
stãtẽ ad quã capiẽdã ꝓhibet ob

Expanded text:
sit siccus, ut ibi nec putet fieri possint: fiendae sunt cisternae, ut caelestium aquarum superabundantia suppleat aliarum aquarum defectum. quod si munitio obsessa sit citea mare, et non possit habere aquam nisi santam, eo quod dulcem aquam habeat , ad quam capiendam prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sagipte ⁊ alia ꝑq̃ ĩpugͦri ualeãt
obsidẽtes. Est q̃ młtitudo ferri
utił ip̃is obsessis ad destruẽdu
edificiũ ⁊ machinas ipõꝵ obsidẽ¬
tiũ ut ĩ seq̃nti capło apparebit. Sa¬
niũtoẽ deportãda. qr talia st̃ so¬
lidiora ⁊ aptiora adiaciẽdũ. Ex
eis gͦ replendi st̃ muri aturres
muĩtoĩs obsesse. Calcẽ q̃ puluei̾¬
catũ deferẽdũ ẽ adipã muĩtioẽ¬

Expanded text:
 sagittae, et alia per quae impugnari valeant obsidentes. Est etiam multitudo ferri perutilis ipsis obsessis ad destruendum aedificia, et machinas ipsorum obsidentium, ut in sequenti capitulo apparebit. Samunitionem deportanda: quia talia sunt solidiora, et aptiora ad iaciendum. Ex eis ergo replendi sunt muri, et turres munitionis obsessae. Calcem etiam pulverizatam deferendum e
Abbreviated transcription (Latin):
scĩis. qr ꝑ eas scire poterũt
quõ se ⁊ alios debeãt gub̾na
ciẽs auditor. In etate ẽ nimiᷤ
pueiͣli q̃ durat usꝙ ad .xiiii.¬
passioẽ ⁊ lasciuias ĩsequatũ
efficiẽt᷑ dispositi. Ut sĩt freno¬
sufficiẽtes auditores mora¬

Expanded text:
ia per eos scire poterunt, quomodo se et alios debeant gubernaciens auditor. In aetate ergo nimis puerili, quae durat usque ad decipasisones et lascivias insequantur, efficiuntur dispositi ut sunt sufficientes auditores mora
Abbreviated transcription (Latin):
ertauo decimo ãno ĩstructi
ĩluc̾tiua ⁊ ĩequitatiua ⁊ ĩali¬
is q̃ ad militiã reꝗrũt᷑ susti¬
neͣ possĩt labores militares.
ad corpꝰ. qñ ht̃ tale corꝰ. qua¬
le requirit suũ offitiũ. Ut tc̃
miles ht̃ corpꝰ bñ dispositũ
qñ ht ip̃m tale quale requt
offitiũ militare. ꝙ siñ fõti ex¬
citatioẽ corporis esse ñ põt eñ¬

Expanded text:
decimo anno instructi in luctativa et in equitativa, et in aliis quae ad militiam requiruntur, subire possint labores militares: ad corpus, quando habet tale corpus, quale requirit suum officium. ut tunc miles habet corpus bene dispositum, quando habet ipsum tale, quale requirit officium militare. quod sine forti exercitatione corporis esse non pote
Abbreviated transcription (Latin):
pu defẽsioẽ ĩdigeat hãnt corꝰsic
daspositũ ut possĩt tales susti¬
në labores. Ut ꝑ eos res putoᷤ
scendi ĩpseq̃ndo pacebit. Suf¬
ficiat at ad p̾sẽs scire ꝙ decipa¬
quõ a qrtodecimo ãno sollicta
debẽt patres erga regĩ filioꝵ
ut hãnt bñ dispoĩtu corꝰ. restat
uide̾ quõ sollicitaĩ debet cͥca es
ut hãnt bñ ordinatũ appetitũ

Expanded text:
 defensione indigeat, habeant corpus sic dispositum, ut possint tales subire labores, ut per eos respublica in prosequendo patebit. Sufficiat autem ad praesens scire, quod decet paquomodo a quartodecimo anno ultra solicitari debent patres erga filios, ut habeant dispositum corpus. Restat videre, quomodo solicitari debeant circa eos, ut habeant
Abbreviated transcription (Latin):
mines libent̾ iustificãt aͦs cũ
posst̃. Qui gͦ caret ciuili potẽ¬
tia ⁊ ñ ẽ munitꝰ amicis dele¬
Eui ĩ iuriã patit᷑ ⁊ ñ sinit̾ uiue̾
ĩ ẽẽ pacifico. Coniugiũ gͦ pro¬
ũ ordinat᷑ ad eẽ pacificũ q̃reda

Expanded text:
mines libenter iniustificant, cum possunt. Qui ergo caret civili potentia et non est munitus amicis, de levi iniuriam patitur, et non sinitur vivere in esse pacifico. Coniugium igitur prout ordinatur ad esse pacificum, quaerenda