comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suecesserat collatino. ⁊ marrus oratius qui ꝓdefune¬
to lucretio suffectus fuerat. aunum illũ fimereum
atꝙ tartareum. qui consules .u. habuit compleuer.
quo anno consulatꝰ ipsuis nouũ honorẽ ac potestati
auspicata ẽ romana res publica. tunc iam demi
nuto paululum metu nõ quia bella conquiene¬
rant.s. quia ñ tam graui ponde urgebant. finto
scilicet tpr quo equo ac modesto uire agitatũ
ẽ seita sunt que ide salustius breuit̾ ex plicat.
De inseruuli imꝑio patres plebera ereperelile
uuta atq trore iegio more consulere. agͦ pellere.

Expanded text:
successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncsuccesserat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, conpleuerunt, quo anno consulatus ipsius nouum honorem ac potestatem auspicata est Romana res publica. nuto paululum metu, non quia bella conquieuerant, sed quia non tam graui pondere urgebant, finito scilicet tempore, quo aequo iure ac modesto agitatum est, secuta sunt quae idem Sallustius breuiter explicat: \'Dein seruili imperio patres plebem exercere, de uita adque tergo regio more consulere, agro pellere
Abbreviated transcription (Latin):
collatinus tantũmͦ uocaret᷑. S idõ nõ amisit qd̾ sine
ullo detrũto posset aminitt̾e. ut ⁊ honore pͥmꝰ cõsul
et eiuitate bonus euus carere iub̾etur. Etiam ne
ista ẽ gła uinii bruti de testanda iniquitas. ⁊ nichile
utilis rei publice: Etiam ne adhanc ꝑpetͣndã uie
amor patrie. laudumq inm̃sa cupido: Iam expullo
utiq tarquinio tẏranno. consul cũ bruto creatꝰ est
maritꝰ lucretiȩ. Iuciꝰ tarquinius collatinis. Quam
iuste ppłs mores meiuiȩ. nõ nom̃ attendit. qͣm impie
brutus collegam pͥmȩ ac noue illiꝰ potestatis. q̃m
poss si hoc offendebat᷑ nomine tantum pͥuare. ⁊ patria
p̃riauit ⁊ honore. hȩc mala sunt facta: hec adu̾sa
aceiderunt. qnõ iilla re publica equo ⁊ modesto
uire agitatum ẽ. Lucretiꝰ quoq qui in locum colla¬
tini frerat sub rogatus. morbo añ q̃m idẽ annꝰ
t̾minaretur absumptus ẽ. Ita publiꝰ ualeriꝰ qui

Expanded text:
Collatinus tantummodo uocaretur. Sed ideo non amisit quod sine Collatinus tantummodo uocaretur. Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus consul et ciuitate bonus ciuis carere iuberetur. Etiamne ista est gloria, Iunii Bruti detestanda iniquitas et nihilo utilis rei publicae? Etiamne ad hanc perpetrandam \'uicit amor patriae laudumque inmensa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit! Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agitatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad penã pulcra ꝓlib̾tate uocauit. max dem̃ exxla¬
mauit. ⁊ dixẽ. Infelioe. ut euq ferent ea facta mi
nores. Quomͦ libet inquit ea facta post̾i̾ ferant. idẽ
p̃ferant. ⁊ extollant. qui filios oceidit infelix ẽ. Et
tanqͣm ad consolandum infelicem subuinax̃. Uicit
amor patrie. laudũq inm̃sa cupido. Nõne inhoc
bruto qui ⁊ filios occidit. ⁊ ase ꝑcusso hostili filio tar¬
quimi mutuo ꝑcussus suꝑ uiuere ñ potuit. eiq potiꝰ
ipse tarquiniꝰ suꝑ uixit. collatini college. uidetur in¬
nocentia uindicata. qui bonus ciuis ħ tarquinio pul¬
so passus ẽ qd̃ thirannus ipse tarquinꝰ. nã ⁊ idem bru¬
tus consanguineus tarquinii fuisse ꝑhibet᷑. s collatinũ
uidelic similitudo nominis p̃ssit. qr etiam tarquimꝰ
uocabatur. Mutare gͦ nomĩ ñ patriam cogeret᷑. Postre¬
mo ineiꝰ nomine hoc uocabulum minus c̃ȩt. lucus

Expanded text:
Ad poenam pulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclaAd poenam pulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelnores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extollant; qui filios occidit, infelix est. Et tanquam ad consolandum infelicem, subjunxit: Vicit amor patriae, laudumque immensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit, et a se percusso hostiquinii mutuo percussus superuiuere non potuit eique potius ipse Tarquinius . superuixit, Collatini collegae uidetur innocentia uindicata, qui bonus ciuis hoc Tarquinio pulso passus est, quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur; sed Collatinum uidelicet similitudo nominis pressit, quia etiam Tarquinius uocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur; postremo in eius nomine hoc uocabulum minus esset, L.
Abbreviated transcription (Latin):
mus ȩtiam tempꝰ illud quo usq dic salustius equo⁊
modesto uie agitatum. dum metus atarquinio ⁊bel¬
lum graue cum etruria positum ẽ. Quadui enĩ eten¬
sei tanquinio redire in regnum conanti opitulam sũt.¬
gͣui bello roma concussa e. Ido dicit equo ⁊ modesto
uire gestam rem publicam metu p̃mente. n ꝑsuadẽte
nsticia. In quo breuissimo tpr. qͣm funestꝰ ille aunus
fuit. quo pͥmi consules ereati sunt exe pulsa regia po¬
testate. annium quippe suum nõ cõpleuerunt. Na uiniꝰ
brutus ex honoratum eiec̃ urbe collegam lucui tanqͥ¬
num collatinim. Dem̃ mox tpse inbello cecidit mutuiᷤ
eũ hoste uislñibꝰ. occisis ase ipso pͥmitus filiis sius. ⁊¬
uxoris suȩ fribꝰ. qd̾ eos ꝓ resfitiuen do tarqͥuio conucra¬
se cognouerat. Quod factum uugilius pc̾a qͣm lau¬
dabilit̾ cõmemorauit. continuo elenit̾ exorruit. sũ
enim dixisset natosq pat̾ noua bella mouentes.

Expanded text:
mus etiam tempus illud, quo usque dicit Sallustius aequo et mus etiam tempus illud, quo usque dicit Sallustius aequo et modesto iure agitatum, dum metus a Tarquinio et bellum graue cum Etruria positum est. Quamdiu enim Etrusci Tagravi bello Roma concussa est. Ideo dicit aequo et modesto jure gestam rempublicam metu premente, non persuadente justitia. In quo brevissimo tempore quam funestus ille annus fuit, quo primi consules creati sunt, expulsa regia potestate? Annum quippe suum non compleverunt. Nam Junius Brutus exhonoratum ejecit Urbe collegam Lucium Tarquinium Collatinum; deinde mox ipse in bello cecidit mutuis cum hoste vulneribus, occisis a se ipso puxoris suae fratribus, quod eos pro restituendo Tarquinio coniurasse cognouerat. Quod factum Vergilius postea quam laudabiliter commemorauit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset: Natosque pater noua bella monentes
Abbreviated transcription (Latin):
fidebat auxcilio regnum reciꝑe nõ eualuit. inoppido
tassis exitu. qͣm socer euis gen̾is sin facinore nec ignorã¬
te filia sic̃ ꝑhibet᷑ extinctus. Nec tñ istũ tarqͥniũ roma¬
ni crudelem aut scełatũ. s suꝑbũ appellauer̃. fortassi
regios eiꝰ fastꝰ alia suꝑbia ñ ferentes. Nam scelus oceiso
ab eo soceri optimi regis suis. usq ad eo cotempserunt.
ut eũ regem suũ facerẽt. Ubi miror si ñ scelere grauiore
merredem tantã tanto sceleri reddid̾unt. nec discessere
aditis arisq relictis dii. nisi forte quispiã sic defendat
istos do̾s. ut dicat eos idõ mansisse romȩ. quo possint
romanos magis punire suppliens. qͣm bñficiis adu¬
uare. seducentes cos uanis uictoriis ⁊ bellis grauissi¬
mis ote̾ntes. Hec fuit romanoꝵ uita sub regibꝰ. lauda¬
bili tempore illi rei publicȩ. usq ad ex pulsionẽ tar¬
omnes uictorię tam multo sanguine. ⁊ tantis empte

Expanded text:
fidebat auxilio regnum recipere non eualuit, in oppido fidebat auxilio regnum recipere non eualuit, in oppido tassis exitu quam socer eius, generi sui facinore nec ignorante filia, sicut perhibetur, extinctus. Nec tamen istum Tarquinium Romani crudelem aut sceleratum, sed superbum appellauerunt. fortasse regios eius fastus alia superbia non ferentes. Nam scelus occisi ab eo soceri optimi regis sui usque adeo contemserunt, ut eum regem suum facerent; ubi miror, si non scelere grauiore mercedem tantam tanto sceleri reddiderunt. Nec \'discessere adytis arisque relictis di\'. Nisi forte quispiam sic defendat istos deos, ut dicat eos ideo mansisse Romae. quo possint magis Romanos punire suppliciis quam beneficiis adiuuare, seducentes - eos uanis uictoriis et bellis grauissimis conterentes. Haec fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore illius rei publicae usque ad expulsionem Taromnes victoriae tam multo sanguine et tantis emptae
Abbreviated transcription (Latin):
suum iouem in illo altissimo templo ħ ẽ in oꝑe pairi¬
cide sibi p̾sidere atq regnare ꝑpessi sunt. Neq enĩ ad¬
huc innocens capitoluĩ instruã. ⁊ postea mał meritiᷤ
urbȩ pulsus ẽ.s ad ipsum regnũ in quo capicolium
fabricaret. immanissimi scełis ꝑpetracione ꝑuenit.
Quod uero eum regno romani pꝰea depulerunt. ac se¬
cluser̃ menibꝰ eiuitatis. nõ ipsi de lucretie. stupro.
s filii pcc̃m fuit. illo non solum nesciente sed ȩtiam
absente cõmissum. Ardeam ciuitatem tunc oppug¬
quid facet si ad eius noticiam flagitium filii defenet᷑
⁊ tam̃ in exploratio uidicio eius. ⁊ in exꝑto ei ppłs
ad enut imꝑium. ⁊ recepto ex̾citu a quo deseri uis¬
sus ẽ. clausis deiñ portis nõ siniuit intͣre redeuntem.
At ille pꝰ bella grauissima quibꝰ eosdem romanos con¬
citatis finitimis ad triuit. p̾ea qͣm desertꝰ ab eis quoꝵ

Expanded text:
suum louem in illo altissimo templo, hoc est in opere parrisuum louem in illo altissimo templo, hoc est in opere parricidae, sibi praesidere adque regnare perpessi sunt. Neque enim adhuc innocens Capitolium struxit et postea malis meritis Urbe pulsus est. sed ad ipsum regnum, in quo Capitolium fabricaret, inmanissimi sceleris perpetratione peruenit. Quod uero eum regno Romani pcluserunt moenibus civitatis, non ipsius de Lucretiae stupro, sed filii peccatum fuit, illo non solum nesciente, sed etiam absente commissum. Ardeam civitatem tunc oppugquid faceret, si ad eius notitiam flagitium filii deferretur; et tamen inexplorato iudicio eius et inexperto ei populus ademit imperium et recepto exercitu, a quo deseri iussus est, clausis deinde portis non siuit intrare redeuntem. At ille post bella grauissima, quibus eosdem Romanos concitatis finitimis adtriuit, postea quam desertus ab eis quorum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Cęti aut̃ reges ppłi romani excepto numa pom¬
pilio. ⁊ ãco marro qui morbo int̾ier̃ qͣm horrendos exitꝰ
habuerunt: Tullꝰ ut dixi hostiliꝰ uictor ⁊ eu̾sor albe.
cum tota domo sua fulmine ꝯerematꝰ ẽ. Prisc tarqͥniꝰ
ꝑsu decessoris filios intẽmptꝰ ẽ.Seruiꝰ tullꝰ generis
sui tarquinii suꝑbi qui ei successit in regnũ. nefario
scelere occisꝰ ẽ. Nec discessere aditis arisq relictis dii.
tanto in optimũ illuis ppłi regem parricidio ꝑpetrato
quos dicunt ut ħ miserȩ troiȩ fac̾e̾nt. eamq grecis
diruendã excurendamq reluq̃rent. adult̾io paridiᷤ
fuisse cõmotos s insuꝑ int̾fecto ase socero tarquinius
ipse successit. hunc illi dii nefarum parricidã soceri
int̾fectione regnantẽ. insuꝑ młtis bellis uictoriisq
głiantem.⁊ demanubiis capitoliũ fabricantẽ. nõ
abscedentes s p̃sentes manentesq uider̃.⁊ regem

Expanded text:
fuit. Ceteri autem reges populi Romani, excepto Numa Pomfuit. Ceteri autem reges populi Romani, excepto Numa Pompilio et Anco Marcio, qui morbo interierunt, quam horrendos exitus habuerunt! Tullus, ut dixi, Hostilius, uictor et euersor Albae, cum tota domo sua fulmine concrematus est. Priscus Tarquinius per sui decessoris filios interemtus est. Seruius Tullius generi sui Tarquinii Superbi, qui ei successit in regnum, nefario scelere occisus est. Nec \'discessere adytis arisque relictis di tanto in optimum illius populi regem parricidio perpetrato, quos dicunt, ut hoc miserae Troiae facerent eamque Graecis diruendam exurendamque relinquerent, adulterio Paridis fuisse commotos; sed insuper interfecto a se socero Tarquinius ipse successit. Hunc illi di nefarium parricidam soceri interfectione regnantem, insuper multis bellis uictoriisque gloriantem et de manubiis Capitolium fabricantem non abscedentes, sed praesentes manentesque uiderunt et regem
Abbreviated transcription (Latin):
occasionem sceleri p̃buit. aut romulũ ipsa osumpsit.
De tullio quippe ȩtiam hostilio qui t̾cuis a romulo rex
fuit. qui u ipse fulmine qͥsumptꝰ ẽ. dic̃ in eisdem libͥs
idem eicero. ꝓpt̾e̾a ⁊ istum non creditum ĩ dõs recep¬
tum tali morte. quia fortasse qd̾ erat in romulo ꝓba¬
tum idẽ ꝑsuasum. romani uulgare uoluer̃. idẽ uile
facere. si ħ ⁊ altĩ facile tͥbueret᷑. Dic̃ oe aꝑte in ĩuectiui.
Illum qui hanc urbem condidit romulũ. ad dos ĩmor¬
tales beniuolentia ⁊ fama sustulimꝰ. ut ñ uere factũ.
s. ꝓpt̾ m̾ita urtutis eius beniuolȩ iactatũ diffama¬
tumq monstraret. In hortensio uͦ dialogo eñ de soł
canonicis defectionibꝰ loqueret᷑. ut easdem inquit te¬
nebras efficiat. quas effecit uint̾itu romuli. qui obseu¬
ratione soł ẽ factus. Certe hic minime timuit homi¬
nis int̾itum dic̾e. quia disputator magis qͣm laudator

Expanded text:
occasionem sceleri praebuit aut Romulum ipsa consumsit. occasionem sceleri praebuit aut Romulum ipsa consumsit. De Tullo quippe etiam Hostilio, qui tertius a Romulo rex fuit, quia et ipse fulmine absumtus est, dicit in eisdem libris idem Cicero, propterea et istum non creditum in deos receptum tali morte, quia fortasse quod erat in Romulo probatum, id est persuasum, Romani uulgare noluerunt, id est uile facere, si hoc et alteri facile tribueretur. Dicit etiam aperte in inuectiuis: <Illum, qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus\', ut non uere factum, sed propter merita uirtutis eius beniuole iactatum diffamatumque monstraret. In Hortensio uero dialogo cum de solis canonicis defectionibus loqueretur: Ut easdem, inquit, tenebras efficiat, quas effecit interitu Romuli, qui obscuratione solis est factus\'. Certe hic minime timuit hominis interitum dicere, quia disputator magis quam laudator
Abbreviated transcription (Latin):
sicut re uera factum ẽ eum dns crucifiaeus ẽ eredeli¬
tate atq impietate iud̾oꝵ. Iuã soł obseurationẽ
ñ ex canonies siđ̃m cursu accidisse satis hostendit. qs̃
tẽ erat pascha nidoꝵ. Nlã plena luna sollempnit᷑
agit᷑. Regularis aut̃ soł defectio. ñ nisi lune finȩ cõ¬
tingit. Satis ⁊ cicero illam int̾ dõs romuli receptõem
putatã magis significat eẽ qͣm factam. qño ⁊ lau¬
dans eum in libris de re publica. scipionisq ser¬
mone tantuĩ ẽ inquit consecut᷑ ut cũ subito
sole obscurato ñ cõparuiss. doꝵ in mimero collocaitꝰ
putaretur. Quam opinionẽ nemo umqͣm mortał
assequi potuit. sine eximia uirtutis gła. Quod aut̃
dicit eum subito ñ comparuisse. ꝓfecto ibi intelligi¬
tur aut iuolentia tempestatis. aut cedis facinorisq
secretum. Nam ⁊ alii sẽptores eorum defectioni soł
abdunt cẽ subitam tempestatem. quę ꝓfecto aut

Expanded text:
s crucifixus est crudelis crucifixus est crudelitate adque inpietate Iudaeorum. Quam solis obscurationem non ex canonico sideruin cursu accidisse satis ostendit, quod tunc erat pascha Iudaeorum; nam plena luna sollemniter agitur, regularis autem solis defectio non nisi lunae fine contingit. Satis et Cicero illam inter deos Romuli receptionem putatam magis significat esse quam factam, quando et laudans eum in libris de re publica Scipionisque sermone: \'Tantum est, inquit, consecutus, ut, cum subito sole obscurato non conparuisset, deorum in numero conlocatus putaretur, quam opinionem nemo umquam mortalis assequi potuit sine eximia uirtutis gloria\'. Quod autem dicit eum subito non conparuisse, profecto ibi intellegitur aut uiolentia tempestatis aut caedis facinorisque secretum; nam et alii scriptores eorum defectioni solis addunt etiam subitam tempestatem, quae profecto aut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eorum stirpẽ postosq repetita : non paruũ ĩdiciũ
calamitatĩs huiꝰ fuit. qd̾ portas belli nullꝰ clausit
illoꝵ. Nullꝰ gͦ illoꝵ sub tot diis p̾sidibꝰ in pace re¬
gnauit. Ipsoꝵ aut̃ regum qui exitus fuit: De ro¬
mulo uiderit adulatio fabulosa. qua ꝑibetur receptꝰ
incelum uid̾int quidã scͥptores eoꝵ. qui eoꝵ ꝓpt̾ fero¬
citatem a senatii discerptuĩ ẽẽ dixerunt. sub ornatũ¬
q nescio quem uliũ ꝓculun. qui eũ sibi apparuissȩ
dic̾et. eumq ꝑse ppło mandasse romano. ut int̾ nu¬
mina coleret᷑. eoq mͦ ppłm qui contͣ senatũ uitumescẽ
ceꝑat. rep̃sum atq scedatum. Acciderat enĩ ⁊ soł de¬
fectio. qͣm certa ratione sui cursus effectam. inꝑita
nesciens multitudo. meritis romuli tribuebat. quasi
u̾s si luctus ille soł fuiss ñ magis id̃o eredi deb̾et occisꝰ
ipsũq scelus adu̾sione ȩtiã diurni luminis ĩ dicatũ.

Expanded text:
et eorum stirpem posterosque repetita? Non parvum indicium et eorum stirpem posterosque repetita? Non parvum indicium calamitatis hujus fuit, quod portas belli nullus clausit illorum. Nullus ergo illorum sub tot diis praesidibus in pace reit. Ipsorum autem regum qui exitus fuerunt? De Romulo uiderit adulatio fabulosa, qua perhibetur receptus in caelum; uiderint quidam scriptores eorum, qui eum propter ferocitatem a senatu discerptum esse dixerunt subornatumque nescio quem Iulium Proculum, qui eum sibi apparuisse diceret eumque per se populo mandasse Romano, ut inter numina coleretur, eoque modo populum, qui contra senatum intumescere coeperat, repressum adque sedatum. Acciderat enim et solis defectio, quam certa ratione sui cursus effectam inperita nesciens multitudo meritis Romuli tribuebat. Quasi uero si luctus ille solis fuisset, non magis ideo credi deberet occisus ipsumque scelus auersione etiam diurni luminis indicat
Abbreviated transcription (Latin):
numua ila troiana. S more sus ericeoe uae iame
hontisle ⁊ igr iuerat.⁊dõ deleta e. Discesserant iuidelis
omnes aontis arisq relictis dii. quibꝰ imꝑium ⁊lld ste¬
terit: discesseriit sane ete iam t̾eio. ut eis quarta roma
puidentissime cndect:. displicuerat enim ⁊ alba. uibi
anuliuis es pulso fĩȩ regiau̾at. ⁊ roma placuerat. ubi
aomul oceiso fr̃e ingnauerat. S añ qͣm alba dirueret᷑.
t̃nsfusus ẽ inquiunt ppłs eiꝰ in romã. ut ex utraq una
eiuitas fieret. Esto ita factum sit. Urbs tam̃ illa as¬
canii regnum ⁊ te̾um domicilium troianorũ dõꝵ.
ab urbe filia mat̾ eũsaẽ. Ut aut̃ belli reliquiȩ exe
duobꝰ ppłis unum facerent miserabile coagłm. multiẽ
aut̃ fusus utriusq sanguis fuit. Quid iã singillatĩ
dicã sub cȩt̾is regibꝰ tociens eadẽ bella renouata quȩ
uictoriis finita uidebant᷑. ⁊ tantis stragibꝰ it̾m it̾mq

Expanded text:
numina illa Troiana. Snumina illa Troiana. Suidelicet omnes adytis arisque relictis di, quibus imperium illud steterat. Discesserant sane ecce iam tertio, ut eis quarta Roma prouidentissime crederetur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, transfusus est, inquiunt, populus eius in Romam, ut ex utraque una ciuitas fieret. Esto, ita factum sit; urbs tamen ilia, Ascanii regnum et tertium domicilium Troianorum deorum, ab urbe filia mater euersa est; ut autem belli reliquiae ex duobus populis unum facerent, miserabile coagulum multus ante fusus utriusque sanguis fuit. Quid iam singillatim dicam sub ceteris regibus totiens eadem bella renouata, quae uictoriis finita uidebantur, et tantis stragibus iterum iterumque
Abbreviated transcription (Latin):
ferret. quis nõ aufenet: Quomꝰ gͦ głiosum alt̾ius matͥ.
alt̾iꝰ filiȩ ciuitatis uit̾ se armoꝵ potuit eẽ certam̃:
An idõ diu̾sum fuit qd̾ arena ulla ñ fuit : ilatiores cãpi
ñ duoꝵ gladiatoꝵ. s in duobꝰ ppłis multoꝵ funeribꝰ
implebant᷑. nec amphiteatro cingebant᷑ illa certa¬
mina.s. uniu̾so orbe. ⁊ tunc uiuuis ⁊ posteris quo usq
ista fama porrigit᷑ impiũ spectacłm p̃bebat᷑: Uim
tũ paciebant᷑ studii sui dii illi p̃sides imꝑii romani
talium certaminũ tãqͣm theatrici spectatores. dones
oratioꝵ soror ꝓpt̾ curiacios tres ꝑemptos. se ipsa t̾no
ex altã parte fr̃no feno duobꝰ fr̃ibꝰ add̾etur. ne minꝰ
hab̾et mortiũ ȩtiam toma quȩ uicerat. Dem̃ ad fruc¬
tum uictoriȩ abba subũsa ẽ. uͥ pꝰ iliũ quod greci el¬
terunt . ⁊ post lauiniũ ubi eneas pegrinum regnum
arꝓ tugtiuum consticuerat. t̾eio loco habitauerant

Expanded text:
ferret? quis non auferret? Quo modo ergo gloriosum alterius matris, ferret? quis non auferret? Quo modo ergo gloriosum alterius matris, alterius filiae ciuitatis inter se armorum potuit esse certam fuit, et latiores campi non duorum gladiatorum, sed in duobus populis multorum funeribus inplebantur, nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed uniuerso orbe et tunc uiuis et posteris, quo usque ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur? Vim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii Romani et talium certaminum tamquam theatrici spectatores, donec Horatiorum soror propter Curiatios tres peremtos etiam ipsa tertia ex altera parte fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae uicerat. Deinde ad fructum uictoriae Alba subuersa est, ubi post Ilium, quod Graeci euerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque fugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant
Abbreviated transcription (Latin):
cia lacedemonii ⁊ athenienses ceꝑe urbes atq nati¬
ones subigere libidinẽ dñandi causam belli hab̾e.
maxunã głam ĩ maximo imꝑio putare.⁊ cetera quȩ
ipse instituerat dic̾e. mͥ hucusq satis sit eius uerba
posuisse. Libido ista anandi magnis mał agitat. ⁊
cont̾it humanũ genus. Hac libidine roma tẽ uictã
albam se uicisse triumpbabat:⁊ sui sceleris laudem
głam nominabat. qm̃ laudatur pecc̃a inqͥt sc̾ptura
nr̃a in desid̾iis am̃ȩ suȩ.⁊ qui iniqͣ gerit bñdicitur.
E allacia gͥ tegmina ⁊ deceptoriȩ dealbationes auferat᷑.
a rebꝰ ut sincero inspiciant᷑ ex amine. Nemo mͥ dicat
magnꝰ ille atq ille. qr eum illo ⁊ illo pugnauit ⁊ uic̃.
Pugnant ȩtiani gladiatores. uincunt ⁊ ipsi. ht̃ p̃mia
Xtñ si in arenam ꝓcederent pugnaturi int̾ se gladia¬
tores. quoꝵ alt̾ filus. alt̾ ex̃ pat̾. tale spectacłm quis

Expanded text:
cia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbes adque naticia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbes adque nationes subigere, libidinem dominandi causam belli habere, maximam gloriam in maximo imperio putare\', et cetera quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libidine Roma tunc uicta Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem gloriam nominabat, quoniam laudatur, inquit scripturar in desideriis animae suae et qui iniqua gerit benedicitur. Fallacia igitur tegmina et deceptoriae dealbationes auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat: magnus ille adque ille, quia cum illo et illo pugnauit et uicit. Pugnant etiam gladiatores, uincunt etiam ipsi, habet Et tamen si in harenam procederent pugnaturi inter se gladiatores, quorum alter filius, alter esset pater, tale spectaculum quis
Abbreviated transcription (Latin):
stes a se uictos ꝯe̾ cum laude fleuer̃. Qͦ sponso afĩr illa¬
tam mortẽ quo femina illa flebat. tẽ se contra matirẽ
ciuitatem tanta strage beslasse. ⁊ tanta huic ⁊ iñ
cognoti eruoris effusione uicisse roma gaudebat. Edm̃
obtendit᷑ nom̃ laudis. nonĩq uictorie: Remotis ob¬
stacłis insane opinionis. facinora muda c̾nant᷑. nuda
pensent᷑. nuda uidicent᷑. Cansa dicat᷑ abbe. sicut troie
adult̾iũ dicebat᷑. nulla tał. nulla simił inuenitur.
tantũ ut resides moueret. ĩ ullꝰ in arma uiros. xx̾ de¬
sueta triumphis agmina. Illo itaq uicio tantum
scelus ꝑpetͣtum ẽ sociał belli atq cognati. qd̾ uitiũ salu¬
stius magnũ transeunt̾ attingit. Cum enĩ laudans
breuit̾ antiquiora cõmemorass tempora. qnõ uita
hominũ sine cupiditate agitabat᷑. ⁊ sua euiq satis
placebant. pꝰea uero inquit qͣm in asia eyrus. ingre¬

Expanded text:
stes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlastes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae? Remotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae adulterium dicebatur. Nulla talis, nulla similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmina. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hominum sine cupiditate agitabatur et sua cuique satis placebant: Postea uero, inquit, quam in Asia Cyrus, in Grae
Abbreviated transcription (Latin):
sit aliud huic t̾geminoꝵ ultunȩ pugnę. atrox atq
orrendum malũ. Nam ut erant anibo ppłi pͥus amiei.
uicini qͥppe atq cognati. uni curiacioꝵ desponsata
fuerat oratioꝵ soror. Hex pꝰea qͣm sponsi spolia ĩ uic¬
tore fre conspex̃. ab eodem fr̃e qm̃ fleuit occisa ẽ.
Humanior hꝰ uniꝰ finȩ qͣm uiuu̾si ppłi romani mͥ fuisse
uidetur affectus. Illa quẽ uirũ iã fide media retine¬
bat. aut forte etiam ipsum frẽm dolẽs qui eni occiderat.
cui sororem ꝓmiserat. puto qd̾ ñ culpabilit̾ fleuerit.
Uñ enĩ apud uirgiliũ piꝰ eneas laudabilit̾ dolet hostẽ
ee sua ꝑemptũ manii. uñ marcellꝰ siracusanã cuita¬
tẽ recolens eiꝰ paulo añ culm̃ ⁊ głam sub manus suaᷤᷤ
subito concidisse cõmunẽ cogitans conditionẽ flendo
museratꝰ ẽ. q̃so ab humano impetremꝰ affectu. ut fin̾a
sponsũ suũ afre suoꝑẽtũ sine c̾mine fleu̾it. si uiri ho¬

Expanded text:
sit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque sit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri ho
Abbreviated transcription (Latin):
tã longa uiluerat: Qm crebre strages romani alba¬
niq ex̾citꝰ fuer̃. & utriusq cõminutio eiuitatis:
Alba nãq illa qͣm filiꝰ eneȩ creauit ascaniꝰ romȩ mat̾
ꝓp̾or ipsa qͣm troia atullo hostilio rege ꝓuocata cõflix̃.
confligens aut̃ ⁊ afflicta ẽ ⁊ afflxit. donec multoꝵ
tederet pari defectione c̾taminũ. Tc̃ euentũ belli
det̾geminis hine atq iñ fribꝰ placuit exꝑiri. Aroma¬
nis tres oratii. ab albanis aut̃ tres curiatii ꝓcesser̃.
Acuriatiis tribꝰ. oratii duo. ab uno aut̃ oratio tres eu¬
riatii suꝑati et extincti sunt. Ita roma extitit uic¬
trix. ea clade ȩtiam incertamine extremo. ut de sex
umus rediret domum. Cuiꝰ dampnũ nisi utriusq:
Cui luctꝰ nͥ eneȩ stirpi. nͥ ascanii posteris. nͥ ꝓli uen̾i.
nͥ nepotibꝰ iouis: Nam ⁊ħ plusqͣm euulȩ bellũ fuit.
qño filia ciuitas. cũ eiuitate matre pugnauit. Acce ᷤᷤ¬

Expanded text:
tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albatam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouocata conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, donec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Roma extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Acces
Abbreviated transcription (Latin):
desꝑans. iouẽ orauit ut starent atq ille hac occasione
nom̃ statoris inuenit. Hec finis ẽẽt tanti mali. nisi
raptȩ ille laceratis cͥnibꝰ emicarent. ⁊ ꝓuolutę paren¬
tibus irã eoꝵ ustissimã ñ armis uictricibꝰ. s supplici
pietatȩ sedarent. Dem̃ titũ taciũ regẽ sabinoꝵ socũ
regni romulꝰ feire compulsꝰ ẽ germani ꝯsortis inpa¬
ciens. S qno ⁊ istũ dui toleraret. qui fr̃em geminũq
ñ ꝑtulit: Uñ ⁊ ipso int̾fec̾to ut maior ds̃ eẽt regnũ
solus obtinuit. Quȩ sunt ista uira nuptiarũ. quȩ
uritam̃ta belloꝵ. quȩ fed̾̃a germanitatis. afinitatis.
societatis. diuinitatis. q̃ postremo sub tot diis tutori¬
bus uicia ciuitatis. uides qͣnta hinc dici ⁊ qͣm młta
possent. nͥ quȩ suꝑ sunt nr̃a curaret intencio.⁊⁊ ser¬
regibꝰ: Quanto malo ñ solũ suo s ce̾ romanoꝵ in
bellũ albani ꝓuocati sunt. quia uidelicet pax nunȩ

Expanded text:
desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicarent et prouolutae parentibus iram eorum iustissimam non armis uictricibus, sed supplici pietate sedarent. Deinde Titum Tatium regem Sabinorum socium regni Romulus ferre conpulsus est, germani consortis inpatiens: sed quando et istum diu toleraret, qui fratrem geminumque non pertulit? Unde et ipso interfecto, ut maior deus esset, regnum solus obtinuit. Quae sunt ista iura nuptiarum, quae inritamenta bellorum, quae foedera societatis, divinitatis? quae postremo sub tot diis tutoribus vita civitatis? Vides quanta hinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curaret intentio, et serregibus? Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae
Abbreviated transcription (Latin):
nupser̃. licet seruiles tam̃ pꝰ eiꝰ amplexꝰ nullũ t̾ianoꝵ
purus occidit. romam aut̃ soceras int̾ficiebant ĩ p̃liis.
quoꝵ iã filias aplexabant᷑ in thalamis. Illa uictori
subdita dolore tantui suoꝵ mortem potuit ñ tunere.
Ille societate bellantibꝰ parentũ suoꝵ mortes p̾cedentibꝰ
uiris timebant redeuntibꝰ dolebant. nec timorẽ hñtes
uictoriis maritoꝵ. Huc accedebat qd̾ ut sunt alt̾na bel¬
loꝵ. aliq̃ parentũ ferro amiser̃ uiros aliq̃ utioꝵq femro.¬
⁊ parentes ⁊uros. Neq eni ⁊ apud romanos parua
fuer̃ illa discrimina. Si quidẽ ad obsidionẽ qͦ ꝑuentũ
ẽ ciuitatis. clausisq portis setuebant᷑. Quibꝰ dolo aꝑtiᷤ
admissisq hostibꝰ int̾ męnia in ipso foro scelerata ⁊ minis
grauiꝰ fedabant p̾stinas qͣmuis ⁊ ipsas pudendas lu¬
gendasq uic̾torias. Id tñ romulꝰ de suoꝵ iã uirtute

Expanded text:
nupserunt: licet serviles, tamen post ejus amplexus nullum Trojanorum nupserunt: licet serviles, tamen post ejus amplexus nullum Trojanorum Pyrrhus occidit. Romani autem soceros interficiebant in praeliis, quorum jam filias amplexabantur in thalamis. Illa victori subdita, dolere tantum suorum mortem potuit, non timere: illae sociatae bellantibus, parentum suorum mortes procedentibus viris timebant, redeuntibus dolebant, nec timorem habentes victoriis maritorum. Huc accedebat quod, ut sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiseret parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt illa discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est ciuitatis clausisque portis se tuebantur; quibus dolo apertis admissisque hostibus intra moenia in ipso foro scelerata et nimis grauius foedabant pristinas, quamuis et ipsas pudendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulus de suorum iam uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
parentũ sanguine dotarentur. at enĩ uicerunt ĩhae
conflitione romani uicinos suos. Quantis ⁊ qͣm młtis
uictorie ostiterint. ꝓpt̾ unum cesarem socerũ. ⁊ uni
generũ eiꝰ pompeium. ia mortua cȩsaris filia uxore
pompei. qͣnto ⁊ qͣm iusto doloris instinctu lucanꝰ ex cla¬
mat. Bella ꝑ emathios plꝰ qͣm cuuilia campos. uisq
datũ sceleri canimꝰ. Uicerunt gͦ romani ut strage
soceroꝵ manibꝰ cruentis ab eoꝵ filiabꝰ amplexꝰ misera¬
biles exctorq̃rent. nec ille auderẽt flere patres occisos.
ne offendent uictores maritos quȩ adhuc ilł pugnãtibꝰ
ꝓ quibꝰ fac̾ent uota nesciebant. T̃ alibꝰ nuptiis ppłm
romanũ ñ uenꝰ s bellona donauit. aut fortassis aller¬
cto illa inferua furia iã eis fauente uinone plꝰmilloᷤ
habuit licentiȩ. qͣm cũ eiꝰ p̃cibꝰ otͣ eneã fu̾at excitata.
A ndromachȩ feliciꝰ captiuata ẽ. qͣm illa ouigia romana

Expanded text:
parentum sanguine dotarentur? At enim uicerunt in hac parentum sanguine dotarentur? At enim uicerunt in hac conflictione Romani uicinos suos. Quantis et quam multis uictoriae constiterunt! Propter unum Caesarem socerum et unum generum eius Pompeium iam mortua Caesaris filia, uxore Pompei, quanto et quam iusto doloris instinctu Lucanus exclamat: Bella per Emathios plus quam ciuilia campos Iusque datum sceleri canimus. Vicerunt ergo Romani, ut strage socerorum manibus cruentis ab eorum filiabus amplexus miserabiles extorquerent, nec illae auderent flere patres occisos, ne offenderent uictores maritos, quae adhuc illis pugnantibus pro quibus facerent uota nesciebant. Talibus nuptiis populum Romanum non Venus, sed Bellona donauit; aut fortassis Allecto illa infernalis furia, jam eis favente Junone, plus in illos habuit licentiae, quam cum ejus precibus contra Aenean fuerat excitata. Andromacha felicius captivata est, quam illa conjugia Romana
Abbreviated transcription (Latin):
ad tuitionem congregau̾at. qͥbꝰ templa altaria. sac̾fi¬
cia. sacerdotes. instituendo atq p̃bendo. suminũ uerũ
dm̃ eui uni ħ ritȩ gesta debent᷑ offend̾at. X felicior
quidẽ cũ paucioribꝰ uxit.S qͣnto maior facta ẽ sicu¬
ti nauis nautas tanto plures adhibendos putauit
eredo desꝑans pauciores illos sub q̃bꝰ incõparatione
peioris uite meliꝰ uixerat. ñ sufficere ad opitulandũ
gnaiati sue. Primo eni sub ipsis regibꝰ excepto numa
pomipilis de quo iam supͣ locut᷑ sum. quantũ malũ
discordiosi certaminis fuit. qd̾ fiẽm tomuli coegict oe¬
mano rerũ dños gentã togatam. nec uenus apsa¬
eneidas suos ptitauit ad niuare ut bono ⁊ equo more
ꝯiugia m̾erent᷑. cladesq tanta uruit hꝰ uiopie. ut ea do¬
lo raꝑent. maxq compellerent᷑ pugnare cũ soceris. ut
misere feminȩ nõdũ ex inuria maritis ꝯciliate. iam

Expanded text:
ad tuitionem congregauerat, quibus templa altaria, sacrifiad tuitionem congregauerat, quibus templa altaria, sacrificia sacerdotes instituendo adque praebendo summum uerum Deum, cui uni haec rite gesta debentur, offenderet. Et felicior quidem cum paucioribus uixit, sed quanto maior facta est, sicut nauis nautas, tanto plures adhibendos putauit; credo, desperans pauciores illos, sub quibus in conparationem peioris uitae melius uixerat, non sufficere ad opitulandum granditati suae. Primo enim sub ipsis regibus, excepto Numa Pompilio, de quo iam supra locutus sum, quantum malum discordiosi certaminis fuit, quod fratrem Romuli coegit ocmanos rerum dominos gentemque togatam, nec Venus ipsa Aeneidas suos potuit adiuuare, ut bono et aequo more coniugia mererentur, cladesque tanta inruit huius inopiae, ut ea dolo raperent moxque conpellerentur pugnare cum soceris, ut miserae feminae nondum ex iniuria maritis conciliatae iam
Abbreviated transcription (Latin):
abiuit ad romã. ut ꝑitissimꝰ medicus in urbe nobili ᷤ¬
sua artẽ głosiꝰ ex̃ceret. mat̾ &e doꝵ nescio unde aue¬
sino monte. Indignũ enĩ erat. ut cum eiꝰ filiꝰ iã colli
capitolino p̾sideret. ad huc ipsa in loco ignobili lati¬
taret. Quȩ tam̃ si omiũ dõꝵ mat̾ ẽ. ñ solũ secuta ẽ
romã quosdã filios suos. uerum ⁊ alios p̾cessit secu¬
turos. Miror sane si ipsa peꝑit cinocephalũ. qͥ longe
pꝰea ueñ ex egipto. Utrum ce dea febris ex illa nata
sit. uid̾it escuolapiꝰ ꝓnepos eiꝰ. S uñcumq nata sit.
nõ opinor audebunt eã dice̾ ignobilẽ dii ꝑegrini.
deam ciuẽ romanã. Sub hoc tot dõꝵ p̃sidio. quos
numerare qͥs pot̾ indigenas.⁊ alienigenas. cęlestes.
t̾restres. infernos. marinos. fontanos. fluuiales⁊ uit
ex młtis pauca cõmemorabo agitari affligiq debuit.
Nimis eni młtos dõs gͣndi fumo suo taqͣm signo ddato

Expanded text:
ambiuit ad Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissambiuit ad Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissima artem gloriosius exerceret; Mater etiam deum nescio unde a Pessinunte. Indignum enim erat, ut, cum eius filius iam colli Capitolino praesideret, adhuc ipsa in loco ignobili latitaret. Quae tamen si omnium deorum mater est, non solum secuta est Romam quosdam filios suos, uerum et alios praecessit etiam secuturos. Miror sane, si ipsa peperit Cynocephalum, qui longe postea uenit ex Aegypto. Utrum etiam dea Febris ex illa nata sit, uiderit Aesculapius pronepos eius; sed undecumque nata sit, non, opinor, audebunt eam dicere ignobilem di peregrini deam ciuem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio quos numerare quis potest, indigenas et alienigenas, caelites terrestres infernos, marinos fontanos fluuiales, et, ut ex multis paucas commemorabo, agitari adfligique debuit. Nimis enim multos deos grandi fumo suo tamquam signo dato
Abbreviated transcription (Latin):
U ñ ñ usq quaq incongruȩ qͣmuis fabulosis tam̃ u̾itatiᷤ
similibꝰ mores demonũ desc̾bunt᷑ carminibꝰ poetaꝵ.
N ã camillã diana docuit apud uirgiliũ. ⁊ pallantem
moriturũ hercules fleuit. hinc fortassis ⁊ numa
pompiliꝰ pace habundans. s quo donante nesciens.
nec iequitenis. cum cogitaret ociosus qͥbna di stuendã
ponianã salutem regnumq cõmitiẽt. nec uerũ illum
atq oĩpotente suminũ q̃m eurate opinaret᷑ ista t̾rena
atq recoleret troianos dõs quos eneas abuereat. neq
teoianum neq lauiniense ab ipso enea conaditũ regiũ
auido seruare potiuse. alios ꝓuidendos existimauit
taqͣm fugitiuis custodes adhibet. uł tãqͣm inualidis
tenta. quȩ tam multa illic pompiliꝰ instituerat. Nã
ipsiꝰ sũmũ templũ ñdũ habebat iouis. rex qͥppe tar¬
qͥnius ibi capitoliũ fab̾cauit. Esculapiꝰ aut̃ ab epidauro

Expanded text:
Unde non usquequaque incongrue quamuis fabulosis, tamen ueritati Unde non usquequaque incongrue quamuis fabulosis, tamen ueritati similibus mores daemonum describuntur carminibus poetarum. Nam Camillam Diana doluit aput Vergilium et Pallantem moriturum Hercules fleuit. Hinc fortassis et Numa Pompilius pace abundans, sed quo donante nesciens nec requirens, cum cogitaret otiosus, quibusnam dis tuendam Romanam salutem regnumque committeret, nec uerum illum adque omnipotentem summum Deum curare opinaretur ista terrena, adque recoleret Troianos deos, quos Aeneas aduexerat, neque Troianum neque Lauiniense ab ipso Aenea conditum regnum diu conseruare potuisse: alios prouidendos existimauit,tamquam fugitiuis custodes adhiberet uel tamquam inualidis tenta, quae tam multa illic Pompilius constituerat. Nam ipsius summum templum nondum habebat Iouis; rex quippe Tarquinius ibi Capitolium fabricauit; Aesculapius autem ab Epidauro
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd uł indicantes uł significantes. s ȩtiam ipsa roma¬
adu̾sꝰ acheos regemꝰ stratonicũ bellaret᷑. quatriduo fleuiꝰ¬
se nunciatus ẽ. ex quo ꝓdigio aruspices t̾riti. eum id si¬
mulacrum in mare putauissent ẽẽ ꝓiciendiĩ eumani
senes int̾cesserunt. atq retuler̃ tale ꝓdigium ⁊ anthiochi
⁊ ꝑsis bello in eodẽ apparuisse figm̃to. ⁊ qr romanis felicit̾
ꝓuenisset ex senatꝰ consultu eidem appollini sua dona
eẽ missa testati sunt. ĩine ułut ꝑitiores acciti aruspiceᷤ
respondunt simulacri appollins flecum idõ ꝓsꝑum ẽẽ
romanis. qm̃ cumana colonia greca eẽt. siusq t̾ris uñ
accitꝰ eȩt idẽ ipsi greciȩ luctũ ⁊ cladẽ appollinẽ significaᷤᷤ¬
se plorantẽ. Dem̃ max regem anstonicũ uictũ ⁊ captũ
ẽẽ nunciatum ẽ. quem uinci utiq appollo nolebat. ⁊
dolebat. ⁊ hoc sui lapidis ȩtiam lacrimis indicabat.

Expanded text:
aliquid uel indicantes uel significantes, sed etiam ipsa Romaaliquid uel indicantes uel significantes, sed etiam ipsa Romaadversus Achaeos regemque Aristonicum bellaretur, quatriduo flevisse nuntiatus est: quo prodigio aruspices territi, cum id simulacrum in mare putavissent esse projiciendum, Cumani senes intercesserunt, atque retulerunt tale prodigium et Antiochi et Persae bello in eodem apparuisse figmento: et quia Romanis feliciter provenisset, ex senatusconsulto eidem Apollini suo dona esse missa testati sunt. Tunc velut peritiores acciti aruspices responderunt, simulacri Apollinis fletum ideo prosperum esse Romanis, quoniam Cumana colonia Graeca esset, suisque terris, unde accitus esset, id est ipsi Graeciae, luctum et cladem Apollinem significasse plorantem. Deinde mox regem Aristonicum uictum et captum esse nuntiatum est, quem uinci utique Apollo nolebat et dolebat et hoc sui lapidis etiam lacrimis indicabat.
Abbreviated transcription (Latin):
sebat᷑ nec arma armis obuia ferebant᷑. quibꝰ modis age¬
batur ut nulla pugna suꝑati. nullo marcio impetu
t̾riti sedarent᷑ inimici. his modis semꝑ ageret᷑ ⁊ semꝑ
roma clausis iam portis paccata regnaret. Qd̃ si in po¬
testate non fuit. ñ gͦ roma pacẽ habuit qͣm diu dii
eoꝵ. s qͣmdui homines finitimi eireũqͣq uoluer̃. qui
eam nullo bello ꝓuocauer̃ nͥ forte dii tales ȩtiam id
homini uende audebant. qd̾̃ aliꝰ hõ uoluit. siue noluit.
Int̾ ẽ quidẽ iã uitio ꝓpͥo malas m̃tes quatenus sitiant᷑
isti demones uł terrȩ uł exxitare. S si semꝑ ħ possent.
nec alud secretiore ac suꝑiore potestate otͣ eoꝵ conatũ
sepe alit̾ ageret᷑. semꝑ in potestate hab̾ent᷑ paces belli¬
casq uictorias. quȩ semꝑ ferre ꝑhumanoꝵ aiõꝵ motꝰ
accidunt. quas tñ plerumq contra eoꝵ fieri uolun¬
tatem. non solum fabulȩ multa mentientes. ⁊ uuxe ueri

Expanded text:
sebatur, nec armis arma obvia ferebantur: quibus modis agesebatur, nec armis arma obvia ferebantur: quibus modis agebatterriti sedarentur inimici, his modis semper ageretur et semper Roma clausis Iani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit, quamdiu di eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque uoluerunt, qui eam nullo bello prouocauerunt; nisi forte di tales etiam id homini uendere audebunt, quod alius homo uoluit siue noluit. Interest quidem iam uitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones uel terrere uel excitare; sed I si semper hoc possent nec aliud secretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur, semper in potestate haberent paces bellicasque uictorias, quae semper fere per humanorum animorum motus accidunt; quas tamen plerumque contra eorum fieri uoluntatem non solae fabulae multa mentientes et uix ueri
Abbreviated transcription (Latin):
plane. Nã pꝰ qͣm res eoꝵ sicut scͥpsit salustuis ipse le¬
gibꝰ. moribꝰ agris aucta satis ꝓsꝑa satisq pollens ui¬
debatur. sicuti pleraq mortaliũ habent᷑. inuidia ex
opulentia orta ẽ. Igitur reges ppłiq finitum bello tẽp¬
tare. pauci ex amicis auxeilio eẽ. nã cȩt̾i metu ꝑculsi.
a pieulis aberant. at romani domi militieq intenti.
festinare. parare. aliꝰ aliũ hortari hostib̾ obuiã ire
lib̾tatẽ. patriã parentesq armis tegere. Post uͥ ꝑiel
uirtute ꝓpulerant. sociis atq amicis auxilia porta¬
bant. magisq dandis qͣm accipiendis bñficiis amici¬
cias parabant. decent̾ his artibꝰ ronia creuit. s reg¬
nante numa ut tam longa paxe eẽt utrũ irruebant
imꝓbi belloq temptabant an nicħ eoꝵ fiebant ut poꝰ¬
sec pax illa ꝑsistẽ: Si enĩ bellis ȩtiam tũ roma laceᷤᷤ¬

Expanded text:
plane. Nam postquam res eorum, sicut scribit ipse Sallustius, leplane. Nam postquam res eorum, sicut scribit ipse Sallustius, legibus, moribus, agris aucta, satis prospera, satisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex opulentia orta est. Igitur reges populique finitimi bello tentare, pauci ex amicis auxilio esse: nam caeteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare, parare, alius alium hortari, hostibus obviam ire; libertatem, patriam, parentesque armis tegere. Post ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant, magisque dandis quam accipiendis beneficiis amicitias parabant . Decenter his artibus Roma crevit. Sed regnante Numa, ut tam longa pax esset, utrum irruebant improbi belloque tentabant; an nihil eorum fiebat, ut posset pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma laces
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣm giganteã ꝑpetuis affuctionibꝰ ꝑuenire. nec cũ
ꝑuen̾is reqͥesce̾. s qͣnto grandioribꝰ m̃bris. tanto ma¬
ioribꝰ agitari malis: Quid aut̃ mali ȩ̃ent an ñ potiꝰ
plurimũ boni si ea temꝑa ꝑdurarent. quȩ ꝑstrinx̃.
salustius ubi ait. gͥ minitio reges. nã t̾ris nom̃ imꝑii
id pͥmum fuit. du̾si pars ingenuĩ. alii corpus ex̾cebãt.
⁊ã tũ uita hominũ sine cupiditatȩ agitabat᷑. sua cui¬
q satis placebant: An ut tã młtum augeret᷑ imꝑiũ
debiit fieri qd̾ u̾gilius detestatur dicens. det̾ior donec¬
paulatim ac decolor ȩtas. ⁊belli rabies. ⁊ amor successit
habendi: S plane ꝓtantis bellis susceptis ⁊ gestis ĩta
defensio romanoꝵ ẽ. qd̾ irruentibꝰ sibi importune ini¬
micis resiste cogebat ñ auiditas adipiscende laudis
humanȩ. s necessitas tuende salutis ⁊ lib̾tatis. Ita sit

Expanded text:
aliquam giganteam perpetuis adflictionibus peruenire, nec cum aliquam giganteam perpetuis adflictionibus peruenire, nec cum perueneris requiescere, sed quanto grandioribus membris, tanto maioribus agitari malis? Quid autem mali esset, ac non potius plurimum boni, si ea tempora perdurarent, quae perstrinxit Sallustius, ubi ait: \'Igitur initio reges nam in terris nomen imperii id primum fuit diuersi pars ingenium, alii corpus exercebant; etiamtum uita hominum sine cupiditate agitabatur, sua cuique satis placebant\'. An ut tam multum augeretur imperium, debuit fieri qupaulatim ac decolor aetas, Et belli rabies, et amor successit habendi? . Sed plane pro tantis bellis susceptis et gestis justa defensio Romanorum est, quod irruentibus sibi importune inimicis resistere cogebat, non aviditas adipiscendae laudis humanae, sed necessitas tuendae salutis et libertatis. Ita sit
Abbreviated transcription (Latin):
pampilio otuler̃. cur imꝑio ronano ꝑ ipsa t̃pra lauda¬
bilia id nũqͣm postea p̃stiter̃. An utiliora erant sacra
cũ instituerent᷑. qͣm cum instituta cȩlebrarent᷑: atq tẽ
ñduĩ erant. s ut ẽẽnt ad debant᷑. pe̾a u̾o iam erant q̃
transacti sunt regnãte numa. ⁊ pꝰea sacͥs institutis
diisq ipsis qui eisdem sacͥs fuerant inuitati iã p̃sidibꝰ
atq tutoribꝰ uix post tam multos annos ab urbe cõ¬
dita usq ad augustũ. ꝓmagno miracło unꝰ cõmemo¬
ratur annus pꝰ pͥmũ bellũ punicũ qd̾ belli portas ro¬
sibiq continue succedentibꝰ bellis romanũ imꝑiũ tã
longe lateq non poss augeri. ⁊ tam grandi głia dif¬
famari: Idonea uero causa ẽ. ut magnũ eẽt imꝑiũ.
cur eẽ deb̾et inqͥetum. Nõne in corꝑibꝰ hominum
satiꝰ ẽ modicã staturã cũ sanitate hr̃e. qͣm ad molem

Expanded text:
Pompilio contulerunt, quur imperio Romano per ipsa tempora laudaPompilio contulerunt, quur imperio Romano per ipsa tempora laudabilia id numquam postea praestiterunt? An utiliora erant sacra, cum instituerentur, quam cum instituta celebrarentur? Atqui tunc nondum erant, sed ut essent addebantur; postea uero iam erant, quae transacti sunt regnante Numa, et postea sacris institutis disque ipsis, qui eisdem sacris fuerant inuitati, iam praesidibus adque tutoribus uix post tam multos annos ab Urbe condita usque ad Augustum pro magno miraculo unus commemoratur annus post primum bellum Punicum, quo belli portas Rosibique continuo succedentibus bellis Romanum imperium tam longe lateque non posset augeri et tam grandi gloria diffamari? Idonea uero causa! Ut magnum esset imperium, quur esse deberet inquietum? Nonne in corporibus hominum satius est modicam staturam cum sanitate habere quam ad molem