comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no ad exemplũ penitentiȩ po¬
suit. eos quos ꝑpenitentiã uiue¬
re post lapsum fecit: Ependo &¬
enim petrũ. considero latronẽ:
aspicio zacheum. intueor ma¬
riam: et nichil. in his aliud ui¬
deo nͥ ante nrõs ocłos posita spei
et penitentie exempla. fortas-¬
se. enim in fide lapsus ẽ aliquis:
aspiciat petrũ. qui amare fle¬
uit. qd̾ timide negauerat. Aliꝰ
contra ꝓximũ suũ in malitia
crudelitatis exarsit: aspiciat.
latronem. qui & inipso mortis
articulo aduite p̃mia peniten-¬
do ꝑuenit. Alius auaritie esti¬
bus anhelans aliena diripuit:
aspiciat ⁊ acheum. qui si quid
alicui abstulit. qua druplum
reddidit. Alius libidinis igne
succensus. carnis munditiam
ꝑdidit: aspiciat mariam. que¬
in se amorẽ caris. igne diuini
amoris excoxit. Ecce omp̃s ds̃ u¬
biq oculis nr̃is quos imitari de¬
beamus obicit: ubiq exempla
sue miscđiȩ opponit. Mala ergo
iam displiceant. uel exꝑta: liben

Expanded text:
no ad exemplum poenitentiae pono ad exemplum poenitentiae posuit eos quos per poenitentiam vivere post lapsum fecit? Perpendo enim Petrum, considero latronem, aspicio Zacchaeum, intueor Mariam et nihil in his aliud video, nisi ante oculos nostros posita spei et poenitentiae exempla. Fortasse enim in fide lapsus est aliquis; aspiciat Petrum, qui amare flevit, quod timide negaverat . Alius contra proximum suum in malitia crudelitatis exarsit; aspiciat latronem, qui et in ipso mortis articulo ad vitae praemia poenitendo pervenit . Alius avaritiae aestibus anhelans aliena diripuit; aspiciat Zacchaeum, qui si quid alicui abstulit, quadruplum reddidit . Alius libidinis igne succensus, 1552 carnis munditiam perdidit; aspiciat Mariam, qin se amorem carnis igne divini amoris excoxit. Ecce omnipotens Deus ubique oculis nostris quos imitari debeamus objicit, ubique exempla suae misericordiae opponit. Mala ergo jam displiceant, vel experta. Libent
Abbreviated transcription (Latin):
tatione peccati. leuiathan isti¬
us ore rapiatur: et tamen si rap¬
tus fuerit. non desperet: quia
si peccatum ꝑfecte lugeat ad¬
huc foramen in maxilla eius in¬
uenit ꝑ qd̃ euadat. Ad est testis
diuinȩ miscđiȩ. hec ipsa dequa
loquimur maria: de qua pha¬
riseus dũpietatis fontẽ uellet
obstruere dicebat. hic si eẽt pro¬
pheta. sciret utiq quȩ & qua¬
lis est muler quȩ tangit eũ: qr
peccatͥx est. S lauit lacrimis
maculas cordis & corporis: et re¬
demptoris sui uestigia tet̾iglt.
que sua itinera praua dereli¬
qͥt. Sedebat ad pedes iħu: uerbũ¬
q de ore alius audiebat. Uiuen¬
ti adheserat. mortuũ querebat:
uiuentẽ repperit. quẽ mortuũ
quesiuit: tantũq apud eũ locũ
gr̃e inuenit. ut hunc ipsis quoq
apłis. eius uidelicet nuntiis. ip¬
sa nuntiaret Quid itaq fr̃s qͥd
in hac re debemus aspicere. nͥ
inmensã misericordĩa condito¬
ris nr̃i: qui nobis uelut insig¬

Expanded text:
tatione peccati Leviathan istitatione peccati Leviathan istius ore rapiatur; et tamen si raptus fuerit, non desperet, quia si peccatum perfecte lugeat, adhuc foramen in maxilla ejus invenit, per quod evadat. 10. Adest testis divinae misericordiae, haec ipsa de qua loquimur Maria, de qua Pharisaeus dum pietatis fontem vellet obstruere, dicebat: Hic si esset propheta, sciret utique quae et qualis est mulier quae tangit eum, quia peccatrix est . Sed lavit lacrymis maculas cordis et corporis, et Redemptoris sui vestigia tetigit, quae sua itinera prava dereliquit. Sedebat ad pedes Jesu, verbumque de ore illius audiebat. Viventi adhaeserat, mortuum quaerebat. Viventem reperit, quem mortuum quaesivit. Tantumque apud eum locum gratiae invenit, ut hunc ipsis quoque apostolis, ejus videlicet nuntiis, ipsa nuntiaret. Quid itaque, fratres, quid in hac re debemus aspicere, nisi immensam misericordiam conditoris nostri, qui nobis velut in sig
Abbreviated transcription (Latin):
an non in ore dauid tenuit:cũ
in tantã se luxuriȩ uoraginẽ
mersit: S dum ad uitam ut̃q
ꝑpenitentiã rediit.leuiathan
iste eos aliquo modo quasi per
maxille sue foramen amisie.
ꝑ foramen ergo maxille ab eiꝰ
ore subtracti sunt: qui post ꝑpe¬
trationem tante nequitie pe-¬
nitendo redierunt. Quis autẽ
ho minũ leuiathan istius os
euadat: ut illicita nulla cõmit¬
tat ÷ S hinc cognoscimus. qͣn¬
tum redemptori humani ge¬
neris debitores sumus:qui ñ
solum nos in os leuiathan
irȩ ꝓhibuit. s ab ore eius eti-¬
am redire concessit: qui spem
peccatorib ñ abstulit: quia
maxillã eius ut euadendi ui-¬
am tͥbueret ꝑforauit: ut saltẽ
post morsũ fugiat. qui incau¬
tus prius cauere noluit ne
morderetur. Ubiq ergo nobis
occurrit suꝑna medicina. qua
et dedit homini p̃cepta ne pec
peccet: et tamen peccanti dedit
remedia ne desꝑet. Unde cauen¬
dum sũmopere ẽ. ne quis delec¬

Expanded text:
An non in ore David tenuit, cum An non in ore David tenuit, cum in tantam se luxuriae voraginem mersit ? Sed dum ad vitam uterque per poenitentiam rediit, Leviathan iste eos aliquo modo quasi per maxillae suae foramen amisit. Per foramen ergo maxillae ab ejus ore subtracti sunt, qui post perpetrationem tantae nequitiae poenitendo redierunt. Quis autem hominum Leviathan istius os evadat, ut illicita nulla committat? Sed hinc cognoscimus, quantum Redemptori humani generis debitores sumus, qui non solum nos in ore Leviathan ire prohibuit, sed ab ore etiam ejus redire concessit. Qui spem peccatori non abstulit, quia maxillam ejus, ut evadendi viam tribueret, perforavit, ut saltem post morsum fugiat, qui incautus prius cavere noluit ne morderetur. Ubique ergo nobis occurrit superna medicina, quia et dedit homini praecepta, ne peccet, et tamen peccanti dedit remedia, ne desperet. Unde cavendum summopere est ne quis delec
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce iamantiquus hostis ea que
de humano genere ceperat.spo¬
lia amisit: subplantationis suȩ
uictoriam ꝑdidit. sotidie pecca-¬
tores ad uitam redeunt: cotidie¬
de eius faucib redemptoris
manu rapiunt᷑. Unde bene
quoq adbeatũ iob. uoce do¬
minica iterũ dicitur. Aut ar-¬
milla ꝑforabis maxillã eius:
Armilla ubi ponit᷑: ambien¬
do constringit. Qͥd igitur per
armillã ÷ nisi circũplectens
nos diuina miscđia designa¬
tur : Quȩ leuiathan istius
maxillã ꝑforat: dũ nob is
post ꝑpetrata que ꝓhibuit.
adhuc penitentiȩ remediũ
ostendit. Armilla dñs max¬
illam leuiathan ꝑforat: quia
tiam sic malitie antiqui ho¬
stis obuiat. ut aliqͣndo eos e¬
tiã qͦs iam cepit annttat: et
quasi abore illius cadunt. qͥ
post ꝑpetratas culpas. ad in¬
nocentiã redeunt. Qͥs enim
ore illius semel raptus. max¬
illam ens euaderet ⁊ si per¬
forata ñ ẽẽt : An ñ inore pe-¬
trum tenuit. cũ negauit :

Expanded text:
Ecce jam antiquus hostis ea quae Ecce jam antiquus hostis ea quae de humano genere coeperat spotia amisit, supplantationis suae victoriam perdidit. Quotidie peccatores ad vitam redeunt, quotidide ejus faucibus Redemptoris manu rapiuntur. Unde bene quoque ad beatum Job voce dominica iterum dicitur: Aut armilla perforabis maxillam ejus ? Armilla ubi ponitur, ambiendo constringit. 1551 Quid ergo per armillam, nisi circumplectens nos divina misericordia designatur? Quae Leviathan istius maxillam perforat, dum nobis post perpetrata quae prohibuit, adhuc poenitentiae remedium ostendit. Armilla Dominus maxillam Leviathan perforat, quia tia sic malitiae antiqui hostis obviat, ut aliquando eos etiam quos jam coepit amittat. Et quasi ab ore illius cadunt, qui post perpetratas culpas ad innocentiam redeunt. Quis enim ore illius semel raptus, maxillam ejus evaderet, si perforata non esset? An non in ore Petrum tenuit, cum negavit ?
Abbreviated transcription (Latin):
bitationẽ cecidit: quando hunc
passibilẽ uidit. Quasi hamus
ergo fauces glutientis tenuit:
dũ in illo esca carnis patuit. ꝗͣ
deuorator appeteret: et diuini¬
tas passionis tempore latuit.
que necaret. In hamo eiꝰ incar-¬
nationis captus ẽ: quia dũ in
illo appetit escam corporis. trans¬
fixusẽ. aculeo diuinitatis. Ibi qͥp-¬
pe inerat humanitas. quȩ adse
deuoratorẽ duceret: ibi diuinitã.
quȩ ꝑforaret. Ibi aꝑta infirmitã.
quȩ prouocaret: ibi occulta uir¬
tus. que raptoris faucem transfi¬
geret. In hamo igitur captus ẽ:
quia inde interiit.unde momor¬
dit: et quos iure tenebat mor¬
tales ꝑdidit: quia eũ inquo ius
ñ habuit. morte appetere immor¬
talem p̾sumpsit. Hinc ẽ etiam
qd̾ hȩc ipsa de qua loquimur
maria uiuit: quia ille ꝓ hu-¬
mano genere qui morti nichil
debebat occubuit. Hinc est qd̾
nos cotidie ad uitã post culpas
reuertimur: quia ad penã con
ditor nr̃ sine culpa descendit.

Expanded text:
bitationem cecidit, quando hunc bitationem cecidit, quando hunc passibilem vidit. Quasi hamus ergo fauces glutientis tenuit, dum in illo esca carnis patuit, quam devorator appeteret; et divinitas passionis tempore latuit, quae necaret. In hamo ejus incarnationis captus est, quia dum in illo appetit escam corporis, transfixus est aculeo divinitatis. Ibi quippe inerat humanitas, quae ad se devoratorem duceret; ibi divinitas, quae perforaret; ibi aperta infirmitas, quae provocaret; ibi occulta virtus, quae raptoris faucem transfigeret. In hamo igitur captus est, quia inde interut unde momordit. Et quos jure tenebat mortales perdidit, quia eum in quo jus non habuit morte appetere immortalem praesumpsit. 9. Hinc est etiam quod haec ipsa de qua loquimur Maria vivit, quia ille pro humano genere qui morti nihil debebat occubuit. Hinc est quod nos quotidie ad vitam post culpas revertimur, quia ad poenam nostram conditor sine culpa descendit.
Abbreviated transcription (Latin):
stem in ȩt̾num ꝑculit: unde
seiure contra se manus ꝑseq̃n¬
tium tẽporalit ꝑmisit. Quod
aꝑte dñs beato iob indicat
dicens. Nũquid capies leuia¬
than hamo: ꝑ leuiathanqͥp.¬
pe qd̃ additamentũ eorũ dr̃
cetus ille deuorator humani
generis designatur: qui dũ
se diumitatẽ homini addere
spopondit. immortalitatem
sustulit. Qui p̃uaricationis qͦq
culpam quã pͥmo homini pro¬
pinauit. dum se sequentib pes¬
sima ꝑsuasione multiplicat:
penas eis sine cessatione coacer¬
uat. in hamo autẽ esca ostendi¬
tur: aculeus occultatur. Hunc
ergo pat̾ omp̃s amo cepit. qr
ad mortẽ illiꝰ unigenitum fi¬
lium incarnatũ misit: in quo
et caro passibilis uideri posset.
et diuinitas impassibilis uide¬
riñ posset. Cumq in eo serpens
iste ꝑ manꝰ ꝑseq̃ntiũ. escam cor-¬
poris momordit: diuinitatis
illũ aculeus ꝑforauit. Prius uͦ
eum in miraculis dm̃ cognoue¬
rat: s de cognitione sua addu-¬

Expanded text:
stem in aeternum perculit, unde stem in aeternum perculit, unde saevire contra se manus persequentium temporaliter permisit. Quod aperte Dominus beato Job indicat, dicens: Nunquid capies Leviathan hamo ? 8. Per Leviathan quippe, quod additamentum eorum dicitur, cetus ille devorator humani generis designatur. Qui, dum se divinitatem homini addere spopondit, immortalitatem sustulit. Qui praevaricationis quoque culpam, quam primo homini propinavit, dum se sequentibus pessima persuasione multiplicat, poenas eis sine cessatione coacervat. In hamo autem esca ostenditur, aculeus occultatur. Hunc ergo Pater omnipotens hamo coepit, quia ad mortem illius unigenitum Filium incarnatum misit, in quo et caro passibilis videri posset, et divinitas impassibilis videri non posset. Cumque in eo serpens iste per manus persequentium escam corporis momordit, divinitatis illum aculeus perforavit. Prius vero eum in miraculis Deum cognoverat, sed de cognitione sua ad du
Abbreviated transcription (Latin):
ro ꝓpinauit mortẽ. a sepulchro
mulier uiris annuntiauit uitã:
et dicta sui uiuificatoris narrat:
quȩ morti feri serpentis uerba
narrauerat. Ac si humano ge¬
neri. ñ uerbis dñs s reb dicat.
de qua manu uobis illatus est
potus mortis: de ipsa suscipite
poculum uitȩ. hec de expositi-¬
one lectionis euanglice succinc¬
te transcurrimus: nunc opitu¬
lante eodem de quo loquim᷑
dño. et resurrectionis eiꝰgłam.
et pietatis uiscera consideremꝰ
Citius enima morte uoluit sur¬
gere: ne nr̃a diu anima in infi-¬
delitatis morte remaneret. Un¬
de bene quoq ꝑ psalmistam
dicitur. De torrente in uia bi¬
bit: ꝓpt̾ea exaltauit caput. In
humano quippe genere:ab
ipso mundi initio. torrens mor¬
tis effluxerat. S de hoc torren¬
te dñs inuia bibit: quia mor¬
tem intransitu gustauit. Atq
ideo exaltauit caput: quia hoc
quod moriendo in sepulchro
posuit. surgendo suꝑ angłos
eleuauit. Et indeantiquũ ho¬

Expanded text:
ro propinavit mortem , a sepulcro ro propinavit mortem , a sepulcro mulier viris annuntiat vitam; et dicta sui vivificatoris narrat, 1550 quae mortiferi serpentis verba narraverat. Ac si humano generi non verbis Dominus, sed rebus dicat: De qua manu vobis illatus est potus mortis, de ipsa suscipite poculum vitae. 7. Haec de expositione lectionis evangelicae succincte transcurrimus; nunc, opitulante eodem de quo loquimur Domino, et resurrectionis ejus gloriam, et pietatis viscera consideremus. Citius enim a morte voluit resurgere, ne nostra diu anima in infidelitatis morte remaneret. Unde bene quoque per Psalmistam dicitur: De torrente in via bibet, propterea exaltabit caput . In humano quippe genere ab ipso mundi initio torrens mortis effluxerat: sed de hoc torrente Dominus in via bibit, quia mortem in transitu gustavit. Atque ideo exaltavit caput, quia hoc quod moriendo in sepulcro posuit, resurgendo super angelos elevavit; et inde antiquum ho
Abbreviated transcription (Latin):
rentib suis. Quid ergo mirum.
si exhumanitate sua minorem
se patre asserit incelo: ex qua
subiectus erat etiam parentib¬
suiᷤ interra: Ex qua humani¬
tate nunc mariȩ dicit᷑. Uade ad
fr̃s meos: et dic eis. Ascendo ad
patrẽ meũ et ad patrẽ ur̃um: ad¬
dm̃ meum et ad dm̃ ur̃m. Cum
meũ dicat et ur̃m⁊ cur ñ dicit
cõmuniter et nr̃m⁊ S distinc¬
te loquens: indicat quia eun¬
dem patrẽ & dm̃ dissimiliter
habeat ipse quam nos: ascen¬
do ad patrem meũ uidelicet ꝑ
gr̃ãm. ad dm̃ meũ quia descñ
di: ad dm̃ ur̃m quia ascẽdistis.
Quia enĩ et ego homo. d̃s michi
est: quia uosab errore liberati.
ds̃ ẽ uobis. Distincte ergo michi
pater et ds est: quia quẽ ante
scła dm̃ genuit. hominẽ. infine
scłoꝵ me mecũ c̃auit.Uenit maria
magdalenȩ. annuntians disci-¬
pulis quia uidi dñm: et hec dix̃
mͥ. Ecce humani generis culpa
ibi absciditur: Unde ꝓcessit.
Quia eñĩ in paradyso mulier ui-¬

Expanded text:
rentibus suis . Quid ergo mirum rentibus suis . Quid ergo mirum si ex humanitate sua minorem se Patre asserit in coelo, ex qua subjectus erat etiam parentibus in terra? Ex qua humanitate nunc Mariae dicitur: Vade ad fratres meos, et dic eis: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum. Cum meum dicat et vestrum, cur non communiter dicit nostrum? Sed distincte loquens indicat quia eumdem Patrem et Deum dissimiliter habeat ipse quam nos. Ascendo ad Patrem meum, videlicet per gratiam. Ad Deum meum, quia descdi, ad Deum vestrum, quia ascendistis: quia enim et ego homo, Deus mihi est; quia vos ab errore liberati, Deus est vobis. Distincte ergo mihi Pater et Deus est, quia quem ante saecula Deum genuit, hominem in fine saeculorum mecum creavit. Venit Maria Magdalene annuntians discipulis quia vidi Dominum, et haec dixit mihi. Ecce humani generis culpa ibi absciditur unde processit. Quia enim in paradiso mulier vi
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt. Tangit ergo dnm̃: qͥ
eum patͥ et̾nitate substantiȩ e¬
qualem credit. S fortasse ali¬
quis tacita questione pulsatur:
quomodo filius patͥ ẽẽ equalis
possit.Qua in re humana na¬
tura qd̃ ammirando cõp̃hende¬
re non ualet: restat. ut hoc sibi
ẽẽ credibile ex ammiratione alia
sciat. Habet nãq qd ad hec sͥ
sub breuitate respondeat. Con¬
stat enim quia ipse creauit ma-¬
trem: incuiusugineo uetero ex
humanitate crearetur. Qͥd igit᷑
mirum si equalisẽ patri: qui
priorẽ. matre: Paulo quoq at¬
testante didicimus: xp̃m dei
uirtutẽ et dei sapientiã. Qui gͦ
filium minorem putat. patri
specialiter derogat: Cuius sa¬
pientiam eẽ ei in equalẽ fate¬
tur. Quis etenĩ homo potens
equanimit̃ ferret. siquis ei di-¬
ceret: magnus quidẽ es sedta¬
men sapientia tua te minor ẽ:
lpse quoq dñs dicit. Ego et pat
unũ sumus.S rursus ait. Pater
maior me est. De quo etiam scͥp¬
tum ẽ: quia subditus erat pa¬

Expanded text:
facta sunt . Tangit ergo Dominum, qui eum Patri aeternitate substantiae aequalem credit. Sed fortasse aliquis tacita quaestione pulsatur quomodo Filius Patri esse aequalis possit. Qua in re humana natura quod admirando comprehendere non valet, restat ut hoc sibi esse credibile ex admiratione alia sciat. Habet namque quod ad haec sibi sub brevitate respondeat. Constat enim quia ipse creavit matrem in cujus virgineo utero ex humanitate crearetur. Quid ergo mirum si aequalis est Patri, qui prior est matre? Paulo quoque attestante didicimus, Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam . Qui ergo Filium minorem putat, Patri specialiter derogat, cujus sapientiam ei esse inaequalem fatetur. Quis etenim homo potens aequanimiter ferret, si quis ei diceret: Magnus quidem es, sed tamen sapientia tua te minor est? Ipse quoque Dominus dicit: Ego et Pater unum sumus . Et rursus ait: Pater major me est . De quo etiam scriptum est, quia subditus erat pa
Abbreviated transcription (Latin):
rioribus oꝑantur. Cumq et
intelligendo et operando ali-¬
is predicant: quasi duplicatũ
de negotio lucrum reportant.
Bene autẽ alia quinq uel alia
duo. in lucrum uenisse referũ-¬
tur: quia dum utriq sexui pre¬
dicatio impendit᷑: quasi accep-¬
ta talenta. geminant᷑. Sedis
qui unũ talentũ acceꝑat. a-¬
biens fodit in terram: & ab-¬
scondit pecuniam dñi sui. Ta-¬
lentum in terra abscondere¬
est: acceptũ ingeniũ in terre-¬
nis actib implicare: lucrum
sp̃itale ñ querere: cor a terrenis
cogitationib nunquã leuare.
Sunt nãq ñ nulli. qui donũ
intelligentie ꝑceperunt: sed
tamen sola quȩ carnis sunt.
lenta contulit. rationem po¬
siturus redit: quia is qui nẽ
piȩ spiritalia dona tͥbuit. di-¬
stricte in iudicio merita exqͥ-¬
rit. Qͥd quisq accepit consi-¬
derat: et qd̃ lucrũ de acceptis
reportet pensat. Seruus qui
geminata talenta retulit a
dño laudatur: atq ad eternã

Expanded text:
rioribus operantur; cumque et rioribus operantur; cumque et intelligendo et operando aliis praedicant, quasi duplicatum de negotio lucrum reportant. Bene autem alia quinquduo in lucrum venisse referuntur: quia dum utrique sexui praedicatio impenditur, quasi accepta talenta geminantur. Sed is qui unum talentum acceperat, abiens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Talentum in terra absconderest acceptum ingenium in terrenis actibus implicare, lucrum spirituale non quaerere, cor a terrenis cogitationibus nunquam levare. Sunt namque nonnulli qui donum intelligentiae perceperunt, sed tamen sola quae carnis sunt lenta contulit, rationem positurus redit; quia is qui nunc pie spiritualia bona tribuit, districte in judicio merita exquirit. Quidquid quisque accepit considerat, et quod lucrum de acceptis talentis reportet pensat. Servus qui geminata talenta retulit, a domino laudatur atque ad aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
na concessit. Et uni quidem de¬
dit quinq talenta: alii autem¬
duo: alii uero commisit unũ.
Quinq et enĩ sunt corporis sen¬
sus: uidelicet uisus. auditus.
gustus. odoratus. et tactus.
Qnq igitur talentis: donum
qͥnq sensuũ id ẽ exteriorum
scientia ex primit᷑. Duobus ue¬
ro: intellectus et oꝑatio desig¬
natur. Unius autem talenti
nomine: intellectus tantũmͦ
designatur. S is qui quinq
talenta acceperat. alia quinq
lucratus est: quia sunt non¬
nulli qui et si interna ac my¬
stica penetrare nesciunt: pro
intentione tam̃ suꝑnȩ patriȩ
docent recta quos possunt:
de ipsis exteriorib que acce-¬
perunt: Dumq se a carnis pe¬
tulentia. a terrenarũ rerũ
ambitu. atq a uisibilium uo-¬
luptate custodiunt: ab his e¬
tiam alios ammonendo com-¬
pescunt. Et. sunt nonnulli
qui quasi duob talentis di¬
tati. intellectũ atq oꝑationẽ
ꝑcipiunt: subtilia de inter¬
nis intelligunt: mira in exte-¬

Expanded text:
na concessit. Et uni quidem na concessit. Et uni quidem quinque talenta, alii duo, alii vero commisit unum. Quinque etenim sunt corporis sensus, videlicet visus, auditus, gustus, odoratus et tactus. Quinque ergo talentis donum quinque sensuum, id est exteriorum scientia, exprimitur. Duobus vero intellectus et operatio designatur. Unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. Sed is qui quinque talenta acceperat alia quinque lucratus est, quia sunt nonnulli qui, etsi interna ac mystica penetrare nesciunt, pro intentione tamen supernae patriae docent recta quos possunt de ipsis exterioribus quae acceperunt; dumque se a carnis petulantia et a terrenarum rerum ambitu, atque a visibilium voluptate, custodiunt, ab his etiam alios admonendo compescunt. Et sunt nonnulli qui, quasi duobus talentis ditati, intellectum atque operationem percipiunt, subtilia de internis intelligunt, mira in exte
Abbreviated transcription (Latin):
km̃i. sollicite conside¬
rare nos ammonet: ne nos qui
plus ceteris in hoc mundo acce¬
pisse aliqͥd cernimur. abactore
mundi grauius inde iudicemur.
Cũ enim augent᷑ dona: rationes
etiam crescunt donoꝵ. Tantogͦ
ẽẽ humilior atq ad seruiendũ
promptior. quisq debet exinu¬
nere: quantose obligatiorem
ẽẽ conspicit in reddenda rati¬
one. Ecce homo qui ꝑegre pro¬
ficiscitur seruos uocat: eisq
ad negotiũ talenta partitur.
Post multũ uero temporis po¬
siturus rationem reuertit᷑: be¬
ne oꝑantes ꝓ adportato lucro
remunerat:seruum uero a bo¬
no opere torpentẽ dampnat.
Q uis itaq iste. homo ẽ qui ꝑe¬
ge ꝓficiscitur: nisi redemptor
nr̃. qui in ea carne quã adsũp¬
serat abiit in celum: Carnis
enĩ locus ꝓpͥus terra ẽ. que qua¬
si ad ꝑegrina ducitur: dum ꝑ
redemptorẽ nr̃m. in cęlo collo¬
catur. S homo iste ꝑegre ꝓficis-¬
cens. seruis bona sua tradidit:
quia fidelib suis spiritalia do¬

Expanded text:
mi, sollicite considerare nos admonet, ne nos, qui plus caeteris in hoc mundo accepisse aliquid cernimur ab auctore mundi, gravius inde judicemur. Cum enim augentur dona, rationes etiam crescunt donorum. Tanto ergo esse humilior atque ad serviendum 1464 promptior quisque debet ex munere, quanto se obligatiorem esse conspicit in reddenda ratione. Ecce homo qui peregre proficiscitur, servos suos vocat, eisque ad negotium talenta partitur. Post multum vero temporis positurus rationem revertitur, bene operantes pro apportato lucro remunerat, servum vero a bono opere torpentem damnat. Quis itaque iste homo est qui peregre proficiscitur, nisi Redemptor noster, qui in ea carne quam assumpserat abiit in coelum? Carnis enim locus proprius terra est, quae quasi ad peregrina ducitur, dum per Redemptorem nostrum in coelo collocatur. Sed homo iste peregre proficiscens servis suis bona sua tradidit, quia fidelibus suis spiritalia do
Abbreviated transcription (Latin):
longe discessit. Sed ꝓfecto re¬
uertitur. ut de talentis ratio¬
nem ponat: quia si a bona ac¬
tione torpescimus: de ipsis
bonis quȩ contulit. nos dist̾e¬
tius iudicat. Consideremus gͦ
quȩ accepimus:atq in eoꝵ ero¬
gatione uigilemus. Nulla
nos abspiritali oꝑe terrena
cura impediat: ne. si in terra
talentum absconditur. talen¬
ti dñs ad iracundiã ꝓuocetur.
siger et enim seruus cũ iam
iudex culpas examinat.talen¬
tum de terra leuat: quia surt
pleriq qui tunc se a terrenis
desideriis uel oꝑib subtrahunł̃:
quando iam ꝑanimaduersio¬
nem iudicis. ad ȩt̾num suppli¬
cium trahunt᷑. Ante ergo de
talenti nr̃i ponenda ratione
uigilemus: ut cũ iã iudex ad
feriendum imminet. lucrũ
nos quod fecimus excuset. łc¬

Expanded text:
longe discessit; sed profecto relonge discessit; sed profecto revertitur, ut de talentis rationes ponat, quia si a bona actione torpescimus, de ipsis donis quae contulit nos districtius judicat. Consideremus ergo quae accepimus, atque in eorum erogatione vigilemus. Nulla nos a spiritali opere terrena cura impediat, ne si in terra talentum absconditur, talenti dominus ad iracundiam provocetur. Piger etenim servus, cum jam culpas judex examinat, talentum de terra levat, quia sunt plerique qui tunc se a terrenis desideriis vel operibus subtrahunt, quando jam per animadversionem judicis ad aeternum supplicium trahuntur. Ante ergo de talenti nostri ponenda ratione vigilemus, ut cum jam judex ad feriendum imminet, lucrum nos quod fecimus excuset.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ars ei intalenti accepti¬
one reputabitur. Alius ni-¬
chil horum assecutus est:
sed tam̃ fortasse familiarita¬
tis locum apud diuitem me¬
ruit: talentum ꝓfecto famili¬
aritatis accepit. Si ergo nichil
ei ꝓ indigentib loquitur: pro
talenti retentione dampnat᷑.
habens igitur intellectum: cu-¬
ret omnino ne taceat. Habens
rerum affluentiam: uigilet ne
a miscdĩȩ largitate torpescat.
habens artem qua regitur:
magnopere studeat. ut usum
atq utilitatẽ illius cũ ꝓximo
partiatur. Habens loquendi
locum apud diuitẽ. dãpnati¬
onem ꝓ retento talento time¬
at: si cũ ualet ñ apud eũ pro
pauꝑib intercedat. Tantum
quippe ab uno quoq nr̃m
uenturus iudex exigl̃t: qͣntũ
dedit. Ut ergo de talenti sui
rationib. redeunte dño qͥsq
securus sit: cum tremore pen¬
set cotidie qͥd accepit. Ecce nã-¬
q iam iuxta ẽ: ut ille qui pe¬
regre ꝓfectus ẽ redeat. Quasi
de hac terra inqua natus est.

Expanded text:
ipsa ars ei in talenti acceptiipsa ars ei in talenti acceptione reputatur. Alius nihil horum assecutus est, sed tamen fortasse familiaritatis locum apud divitem meruit, talentum profecto familiaritatis accepit. Si ergo nihil ei pro indigentibus loquitur, pro talenti retentione damnatur. Habens ergo intellectum curet omnino ne taccat, habens rerum affluentiam vigilet ne a misericordiae largitate torpescat, habens artem qua regitur magnopere studeat ut usum atque utilitatem illius cum proximo partiatur, habens loquendi locum apud divitem damnationem pro retento talento timeat, si, cum valet, non apud eum pro pauperibus intercedit. Tantum quippe ab unoquoque nostrum venturus judex exiget quantum dedit. Ut ergo de talenti sui rationibus, redeunte Domino, quisque securus sit, cum tremore penset quotidie quid accepit. Ecce namque jam juxta est ut ille qui peregre profectus est redeat. Quasi de hac terra in qua natus est
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uera ẽ: & amicum dili¬
gere in deo. et inimicũ dilige¬
re ꝓpter dm̃. Quã quisquis
non habet omne bonum
amittit qd̃ habet: talento
qd̃ acceꝑat priuatur: et iux¬
ta dñicam sententiã. in exte¬
riores tenebras mittitur. fer
penam quippe in exteriores
te in interiores tenebras ceci¬
dit. Illic coactus patitur tene¬
bras ultionis: qui hic libent̃
sustinuit tenebras uolupta¬
tis. Sciendum uero est: quod
nullꝰ piger. ab hac talenti ac¬
ceptione securus est. Nullus
nãq ẽ. qui ueraciter dicat.
Talentũ minime accepi: ñ ẽ
unde rationem ponere cogar:
Talenti enim nomine:cuili¬
bet pauꝑi etiam hoc ipsum
reputabitur. qd̃ uel minimũ
accepit. Alius nãq accepit in-¬
telligentiam: p̃dicationis mi-¬
nisteriũ debet ex talento. Ali¬
us terrenã substantiã accepit:
erogationem talenti debet
ex rebus. Alius nec interno-¬
rum intelligentiã. nec rerũ
affluentiam sed tamen di¬
dicit artem qua pascitur:

Expanded text:
autem vera est amicum diliautem vera est amicum diligere in Deo, et inimicum diligere propter Deum. Quam quisquis non habet omne bonum amittit quod habet, talento quod acceperat privatur, et juxta Dominicam sententiam in exteriores tenebras mittitur. Per poenam quippe in exteriores te in interiores tenebras cecidit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis. 7. Sciendum vero est quod nullus piger ab hac talenti acceptione securus est. Nullus namque est qui veraciter dicat: Talentum minime accepi, non est unde rationes ponere cogar. Talenti enim nomine cuilibet pauperi etiam hoc ipsum reputabitur, quod vel minimum accepit. Alius namque 1487 accepit intelligentiam, praedicationis ministerium debet ex talento. Alius terrenam substantiam accepit, erogationem talenti debet ex rebus. Alius nec internorum intelligentiam, nec rerum affluentiam accepit, sed tamen didicit artem qua pascitur,
Abbreviated transcription (Latin):
mitur. Pus ergo habuit qͥ
duo qͣm qui quinq talenta
tionem meruit: ab intellectu
internoꝵ adhuc uacuus furt.
Unum ergo talentũ qd̾ intel¬
lectum significare diximus.
illi dari debuit: quibene ex¬
teriora quȩ acceperat mini-¬
strauit. Quod cotidie in sc̃a ex¬
clesia cernimus:quia pleriq
dum bene ministrant exteri-¬
ora quȩ accipiunt. ꝑ adiunctã
gr̃am ad intellectum quoq
mysticum ꝓducuntur: ut eti-¬
am de int̾na intelligentia pol¬
leant. qui exteriora fideliter
administrant. Generalis etiã
mox sententia subditur: qͦ
dicitur. Omni enĩ habentida¬
bitur et habundabit: ei aut̃ẽ
qͥ non habet. et qđ uidetur
habere. auferetur ab eo. Ha¬
benti nãq dabitur et ha-¬
bundabit: quia quisqͥs cari-¬
tatem habet. etiam dona ali
a ꝑcipit: quisqͥs caritatem
ñ habet. etiam dona quȩ ꝑ-¬
cepisse uidebatur amitcit.
Unde necesse ẽ fr̃s km̃i: ut ꝑ
omne qd̃ agitis. erga carita¬
tis studium uigiletis. Caritas

Expanded text:
mitur. Plus ergo habuit qui mitur. Plus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta trationem meruit, ab intellectu interiorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intellectum significare diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia cernimus, quia plerique dum bene ministrant exteriora quae accipiunt, per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur, ut etiam de interna intelligentia polleant qui exteriora fideliter administrant. 6. Generalis etiam mox sententia subditur, qua dicitur: Omni enim habenti dabitur, et abundabit; ei autem qui non habet, et quod videtur habere auferetur ab eo. Habenti namque dabitur, et abundabit, quia quisquis charitatem habet etiam dona alia percipit. Quisquis charitatem non habet etiam dona quae percepisse videbatur amittit. Unde necesse est, fratres mei, ut per omne quod agitis erga charitatis custodiam vigiletis. Charitas
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m ꝑiculum aspicitis. si dñicã
pecuniã teneamus: ita ur̃m fr̃s
bis audistis. In usura quippe:
peccunia etiam non data reci-¬
pitur. Cum enĩ hoc redditur
qd̾ acceptum fuerat: etiam illud
suꝑ impenditur qd aceptum
non est. Pensate ergo fr̃s kñu
cuma. usuras soluetis : et cura¬
te ut ex eo qd̃ audistis. etiam
alia studeatis intelligere quȩ
non audistis:quatinus alia ex
aliis colligentes. etiam illa
discatis ex uobismetipsis age¬
re.quȩ necdum ex predicato-¬
ris ore didicistis. Pigrũ uero
seruum qua sententia feriat:
audiamus. Tollite ab eo talen-¬
tum: & date ei qui habet decẽ
talenta. O portunũ ualde ui-¬
debatur. ut cũ malo seruo.¬
unũ talentũ tollitur: ei poti¬
us qui duo quam qͥ qͥnq ta¬
lenta acceperat. daretur. Illi
enim dari debuit qui minus:
quam qui plus habuit.Sed
sicut suꝑius diximus. ꝑ quin¬
q talenta quinq uidelicet
sensus. id est exteriorum scien¬
tia designatur: ꝑ duo autem.
intellectus et oꝑatio expri¬

Expanded text:
iculum aspicitis si dominicam pecuniam teneamus, ita vestrum, ftur quod auditis. In usura quippe pecunia etiam non data recipitur. Cum enim hoc redditur quod acceptum fuerat, illud etiam superimpenditur quod acceptum non est. Pensate ergo, fratres ccunia usuras solvetis, et curate ut ex eo quod auditis etiam alia studeatis intelligere quae non auditis, quatenus alia ex aliis colligentes, etiam illa discatis ex vobismetipsis agere quae necdum ex praedicatoris ore didicistis. Pigrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. 5. Opportunum valde videbatur ut cum malo serunum talentum tollitur, ei potius qui duo quam qui quinque talenta acceperat, daretur: illi enim dari debuit qui minquam qui plus habuit. Sed, sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est exteriorum scientia designatur, per duo autem intellectus et operatio expri
Abbreviated transcription (Latin):
trus adhuc in infirmitate
pofitus. speciem tenet: cum
uiso miraculo piscium dixit.
Exi a me dñe: quia homo pec¬
cator sum. Immo si te peccato¬
rem consideras: oportet ut
a te dñm ñ repellas. S qui
idcirco melioris habitus uias.
et rectioris uite ad prehendere
arcem nolunt. quia infirmos
se ẽẽ conspiciunt: quasi et
peccatores se fatentur. et do¬
minũ repellunt: eumq quẽ
in se scĩficare debuerant fu-¬
giunt: et uelut inꝑturbatio¬
ne consiliũ ñ habent. dum
moriuntur et uitã timent.
Unde et. huic seruo ꝓtinus re¬
spondetur. Serue male et pi-
ger : sciebas quia meto ubi ñ
semino: et congrego ubi ñ spar-¬
go.Oportuit ergo te dare pe¬
cuniam meã nummulariis:
et ego ueniens. recepissem utiq
qd̾ meum ẽ cum usura. Ex uer¬
bis suis seruus constringitur:
cum dñs dicit. Meto ubi non
semino: & congrego ubi non
sparsi. Ac si aꝑte dicat. Si iuxta
tuam sententiã et illud exqui-¬
ro qd ñ dedi: qͣntomagis a te

Expanded text:
Petrus adhuc in infirmitate Petrus adhuc in infirmitate positus speciem tenet cum, viso miraculo piscium, dixit: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum . Imo si te peccatorem consideras, oportet ut a te Dominum non repellas. Sed qui idcirco melioris habitus vias, et rectioris vitae apprehendere arcem nolunt, quia infirmos se esse conspiciunt, quasi et peccatores se fatentur, et Dominum repellunt, eumque quem in se sanctificare debuerant, fugiunt, et velut in perturbatione consilium non habent, dum moriuntur, et vitam timent. Unde et huic servo protinus respondetur: Serve malger, sciebas, quia meto ubi non semino: et congrego ubi non sparsi: oportuit ergo te dare pecuniam meam nummulariis, et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Ex verbis suis servus constringitur cum dominus dicit: Meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi. Ac si aperte dicat: Si juxta tuam sententiam et illud exquiro quod non dedi, quanto magis a te
Abbreviated transcription (Latin):
antur.S tunc fidelis seruus
supra multa constituitur: qͣn¬
do deuicta omni corruptionis
molestia. de et̾nis gaudiis mil¬
la celesti sede głatur. Tunc ad
dñi sui gaudium ꝑfecte intro¬
mitcitur: qͣndo in et̾na illa
patria assumptus. atq angło¬
rum cetib admixtus. sic interꝰiꝰ
gaudet de munere: ut ñ sit
iam qd exterius doleat decor¬
ruptione. Seruus autem qui
operari de talento noluit: ad
dñm cum uerbis excusationis
redit dicens. Dñe scio quia ho¬
mo durus es: metis ubi non
seminasti: et congregas ubi
ñ sparsisti: et timens abii et
expendere: qui hoc solum ti¬
mere debuerat. ne hoc sine
lucro ad dñm reportaret. St̃
enim pleriq intra sc̃am ȩccle¬
siam quoꝵ iste seruus imagi¬
nem tenet: qui melioris uitȩ
uias aggredi metuunt: et ta¬
men iacere. insui temporis
ignauia ñ ꝑtimescunt. Cũq
se peccatores considerant. scĩ¬
tatis uias arripere trepidãt:
et remanere. in suis iniquita¬
tib ñ formidant. Quoꝵ pe

Expanded text:
ae. Sed tunc fidelis servus super multa constituitur quando, devicta omni corruptionis molestia, de aeternis gaudiis in illa coelesti sede gloriatur. Tunc ad domini sui gaudium perfecte 1465 intromittitur, quando in aeterna illa patria assumptus, atque angelorum coetibus admistus, sic interius gaudet de munere, ut non sit jam quod exterius doleat de corruptione. 3. Servus autem qui operari de talento noluit, ad dominum cum verbis excusationis redit, dicens: Domine, scio quia homo durus es, metis ubiseminasti, congregas ubi non sparsisti, et timens abii, etexpendere, qui hoc solum timere debuerat, ne hlucro ad dominum reportaret. Sunt enim plerique intra sanctam Ecclesiam, quorum iste servus imaginem tenet, qui melioris vitae vias aggredi metuunt, et tamen jacere in sui torporis ignavia non pertimescunt; cumque se peccatores considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et remanere in suis iniquitatibus non formidant. Quorum bene
Abbreviated transcription (Latin):
dare ꝑ celeste desideriũ sciunt
carne relabantur. Si ergo iã
bona cȩlestis patriȩ agnouim᷑:
tuosa. Reminiscant᷑ malorũ
quȩ fecimus: mittamus ad ra-¬
dicem cordis cophinũ stercoris.
ut tunc in retributionis fruc¬
tum pinguescat. qd nobis
hic ꝑpenitentiã fecebat. Et
si uirtutum sũma oꝑari non
possumus: ipso ds̃ ñro gaudet
lamento. Ex ipsa euusticiȩ m-¬
choatione placebimus: qui in¬
iusta quȩ fecimus punimus.
Nec mora erit infletib : quia
tergent citius transeuntes la¬

Expanded text:
dare per coeleste desiderium sciunt,dare per coeleste desiderium sciunt,carne relabantur. Si ergo jam bona coelestis patriae 1587 agnovimus, tuosa. Reminiscamur malorum quae fecimus, mittamus ad radicem cordis cophinum stercoris, ut tunc in retributionis fructu pinguescat quod nobis hic per poenitentiam fetebat. Et si virtutum summa operari non possumus, ipse Deus nostro gaudet lamento. Ex ipsa enim justitiae inhoatione ei placebimus, qui injusta quae fecimus punimus. Nec mora erit in fletibus, quia tergent citius transeuntes la
Abbreviated transcription (Latin):
appetenda curuam᷑. Pudeat
ergo derrena concupiscere:
et dorsa mentiũ ascendenti¬
bus aduersariis p̾bere.Ter¬
ram semꝑintuetur. qui cur-¬
uus est: & quo p̾mio sit redẽp¬
tus ñ meminit. qui ima que¬
rit. hinc etiã ꝑ moysen dicit᷑:
ut qui gibbo p̾mitur. nequa¬
quã ad sacerdotiũ ꝓueatur.
Et quotqͦt xp̃i sanguine re¬
dempti sumus: menbra eiꝰdẽ
summisacerdotis efficim᷑. Un¬
de nobis & ꝑ petrum dicitur.
Uos autẽ genus electũ: rega¬
le sacerdotiũ. S qui gybbum
tolerat: uma semꝑ intuetur.
Asacerdotio ergo repellitur:
quia quisquis solis terrenis
intentus ẽ. ipse sibi testis est.
qd̃ menbrũ sũmi sacerdotis
pennulas ñ habent:ab esu fi¬
delis popłi ꝓhibentur. Pisces
quippe qͥ pennulas squama¬
rum habent:dare saltus eti-¬
am suꝑ aquas solent.Qd er¬
go pennatis piscib. nisi electe
to solȩ in celestis ecclesiȩ corpꝰ
transeunt. quȩ modo uirtu¬
tum pennulis fultȩ saltus

Expanded text:
appetenda curvamur. appetenda curvamur. ergo terrena concupiscere, et dorsa mentium ascendentibus adversariis praebere. Terram semper intuetur qui curvus est, et quo praemio sit redemptus non meminit qui ima quaerit. Hinc etiam per Moysen dicitur, ut qui gibbo pquam ad sacerdotium provehatur, et quotquot Christi sanguine redempti sumus, membra eiusdem summi sacerdotis efficimur; unde nobis per Petrum dicitur: Vos autem genus electum. regale sacerdotium. Sed qui gibbum tolerat, ima semper intuetur; a sacerdotio ergo repellitur, quia quisquis solis terrenis intentus est, ipse sibi testis est, quod membrum summi sacerdotis pennulas non habent, ab esu fidelis populi prohibentur; pisces quippe qui pennulas squamarum habent, dare saltus etitam super aquas solent.go pennatis piscibus nisi electae to solae in coelestis Ecclesiae corpus transeunt, quae, modo virtutum pennulis fultae, saltus
Abbreviated transcription (Latin):
sum usq quaq. Contẽplatio¬
nem nanq celestium ꝑdens. si
sola carnis necessaria homo co¬
gitaret. incuruatus & humili-¬
atus ẽẽt: sedtamen usquequa¬
q ñ eẽt. Quẽ ergo a suꝑnis cogi¬
tationib ñ solũ necessitas deicit:
sed etiam uoluptas illicita ster-¬
nit: s̃i solum incuruatus. s usq¬
quaq incuruatus ẽ. Hinc alius
ꝓpħa de immundis sp̃itib di¬
cit. Qui dixer̃t animȩ tuȩ: in¬
curuare ut tͣnseamus. Recta
quippe statanima. cũ suꝑna
desiderat: et nequaquã flecti¬
turadima. S maligni sp̃s cũ
hanc in sua rectitudine stare
conspiciunt: ꝑ eam transire
ñ possunt. Transire nanq eoꝵ
ẽ.: immunda illi desideria asꝑ-¬
gere. Dicunt ergo incuruare
ut transeamus: quia si ipsa se
adima appetenda ñdeicit:
contra hanc illoꝵ ꝑuersitas
nullatenus conualescit: et tnͣ¬
sire ꝑ eã nequeunt. quã contͣ
se rigidã in suꝑna intentione
cupiscimus: cũ ad temporalia

Expanded text:
sum usquequaque. Contemplatiosum usquequaque. Contemplationem namque coelestium perdens, si sola carnis necessaria homo cogitaret, incurvatus et humiliatus esset, sed tamen usquequaque non esset. Quem ergo a supernis cogitationibus non solum necessitas dejicit, sed etiam voluptas illicita sternit, non solum incurvatus, sed usquequaque incurvatus est. Hinc alius propheta de immundis spiritibus dicit: Qui dixerunt animae tuae, Incurvare ut transeamus . Recta quippe stat anima cum superna desiderat, et nequaquam flectitur ad ima. Sed maligni spiritus cum hanc in sua rectituconspiciunt, per eam transire non possunt. Transire namque eorum, est immunda illi desideria spargere. Dicunt ergo, Incurvare, ut transeamus: quia si ipsa se ad ima appetenda non dejicit, contra hanc ilorum perversitas nullatenus convalescit, et transire per eam nequeunt, quam contra se rigidam in superna intentione terrena concupiscimus, cum ad temporalia
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: s hȩc opere ñ implemus.
Nitimur. et infirmamur. mtis
iudicium rectitudinẽ conspi-¬
cit. sed ad hanc oꝑis fortitu¬
do succumbit: quia nimirũ
iam de pena peccati ẽ. ut ex do¬
no quidẽ possit bonũ conspi-¬
ci: s tam̃ ab eo qd̃ aspicitur
contingat ꝑmeritũ repelli.
Usitata et enĩ culpa obligat
mentẽ: ut nequaquã surgere
possit ad rectitudinẽ. Conatur.
et labitur: quia ubi sponte di
u ꝑstitit. ibi et cũ noluerit co¬
acta cadit. Bene dehac nr̃a in¬
curuatione. ex ty po humani
generis ꝑ psalmistã dicitur.
Incuruatus sũ et humiliatus
sum usquequaq. Contẽplat᷑
intuendã homo conditus fu-¬
erat ÷ s peccatis exigentibus
foras missus. mentis suȩ tene¬
bras portat: suꝑna ñ appetit¬
et in infimis intendit: cȩlestia
nequaquã desiderat: terrena
semꝑ in animo uersat. Et hoc
quod de suo genere doluit:
in seipso exclamauit dicens.
Incuruatus sũ et humiliatus

Expanded text:
sunt, sed hoc opere non implemus. sunt, sed hoc opere non implemus. Nitimur, et infirmamur. Mentis judicium rectitudinem conspicit, sed ad hanc operis fortitudo succumbit, quia nimirum jam de poena peccati est ut ex dono quidem possit bonum conspici, sed tamen ab eo quod aspicitur contingat per meritum repelli. Usitata etenim culpa obligat mentem, ut nequaquam surgere possit ad rectitudinem. Conatur, et labitur, quia ubi sponte diu perstitit, ibi et cum noluerit coacta cadit. Bene de hac nostra incurvatione ex typo humani generis per Psalmistam dicitur: Incurvatus sum et humiliatus sum usquequaque . Contemplatus intuendam homo, conditus fuerat, sed peccatis exigentibus foras missus, mentis suae tenebras portat, superna non appetit, infimis intendit, coelestia nequaquam desiderat, terrena semper in animo versat, et hoc quod de suo genere doluit, in seipso exclamavit, dicens: Incurvatus sum et humiliatus
Abbreviated transcription (Latin):
omnino poterat sursũ respi¬
cere. Omnis peccator terrena
cogitans. celestia ñ requirens.
sursũ respicere ñ ualet : quia
dum desideria inferiora seqͥt᷑.
a mentis sue rectitudine cur-¬
uatur: et hoc semꝑuidet. qd̾
sine cessatione cogitat. Ad cor-¬
uatis aspicite. Alius de honeͤ¬
ribus. alius de pecuntis:alius
dep̾dioꝵ ambitu cogitat. Cunc-
ta hec in imosunt. Et quando
mens talib implicatur ab sta¬
tus sui rectitudine flectitur: et
quia ad celeste desideriũ ñ ad¬
surgit: quasi mulier inclinata.
sur sum respicere nequaquam
potest. Sequitur. Hanc cũ ui-¬
.I. disset iħc: uocauit ad se.
et ait illi. Mulier dimis¬
sa es ab infirmitate tua.
Et imposuit illimanus: et ꝯ¬
festim erecta ẽ. Uocauit. et erex¬
it: quia illuminauit et adiuuit.
uocat. s nerigit: quandoqͥdẽ
ꝑ eius gr̃am illuminamur. s
exigentib nr̃is meritis adiu¬
uari non possumus. Merũq
enim uidemus quȩ agenda

Expanded text:
omnino poterat sursum respiomnino poterat sursum respicere. Omnis peccator terrena cogitans, coelestia non requirens, 1585 sursum respicere non valet, quia dum desideria inferiora sequitur, a mentis suae rectitudine curvatur, et haec semper videt, quod sine cessatione cogitat. Ad cor aspicite. Alius de honoribus, alius de pecuniis, alius de praediorum ambitu cogitat. Haec cuncta in imo sunt, et quando mens talibus implicatur, a status sui rectitudine flectitur. Et quia ad coeleste desiderium non assurgit, quasi mulier inclinata sursum respicere nequaquam potest. 7. Sequitur: Hanc cum vidisset Jesus, vocavit ad se, et ait illi: Mulier, dimissa es ab infirmitate tua. Et imposuit illi manum, et confestim erecta est. Vocavit et erexit, quia illuminavit et adjuvit. Vocat, sed non erigit, quando quidem per ejus gratiam illuminamur, sed, exigentibus nostris meritis, adjuvari non possumus. Plerumque enim videmus quae agenda
Abbreviated transcription (Latin):
dem fecerit fructũ: sin autem:
infuturo succides eam. Quia ꝓ¬
fecto qui hic ñ uult ad fecundi¬
tatẽ pinguescere ꝑ increpatio¬
nem: illic cadet unde iam sur-¬
gere ꝑpenitentiã non ualet:&
infuturo succidetur. quãuis
hic sine fructu uiridis stare ui-¬
deatur.¶ Erat autẽ docens in syna¬
goga eorũ sabbatis: et ecce mu-¬
lier quȩ habebat sp̃m infirmi¬
tatis annis decem et octo. Paulo
ante iam diximus. quia hoc
trinus aduentus dñĩ ad infruc¬
tuosã ficulneã: qͦd decem et oc¬
to annoꝵ numerus ad curuã
mulierẽ signat. Sexto enim die
homo factus ẽ: atq eodẽ sexto
die. opera dñi cuncta ꝑfecta st̃.
Senarius autem numerus in
trigonũ ductus: decem et octo
facit.Quia ergo homo qui sex¬
to die factus ẽ. ꝑfecta opera
habere noluit :s: ante legem.
sub lege. atq in exordio incho¬
antis gr̃e infirmus extitit: de¬
cem et octo annis mulier cur-¬
ua fuit. Et erat inclinata: nec

Expanded text:
dem fecerit fructum: sin autem, dem fecerit fructum: sin autem, in futuro succides eam. Quia profecto qui hic non vult ad fecunditatem pinguescere per increpationem, illic cadet unde jam resurgere per poenitentiam non valet; et in futuro succidetur, quamvis hic sine fructu viridis stare videatur. 6. Erat autem docens in synagoga eorum sabbatis. Et ecce mulier quae habebat spiritum infirtatis annis decem et octo. Paulo ante jam diximus, quia hoc erat trinus adventus domini ad infructuosam ficulneam, quod decem et octo annorum numerus ad curvam mulierem signat. Sexto enim die homo factus est , atque eodem sexto die opera Domini cuncta perfecta sunt. Senarius autem numerus in trigonum ductus decem et octo facit. Quia ergo homo, qui sexta die factus est, perfecta opera habere noluit, sed ante legem, sub lege, atque in exordio inchoantis gratiae infirmus exstitit, decem et octo annis curva mulier fuit. Et erat inclinata, nec
Abbreviated transcription (Latin):
catis increpamus: quotiens ad
eius memoriã uicia ante acta
reducimus: quasi infructuose
arbori cophinũ stercoris uer¬
samus: ut malorũ quȩ egit
gr̃am quasi de fetore pinguȩs¬
cat. Mituitur ergo cophinus
stercoris ad radicem arboris:
quando prauitatis suȩ consci¬
entia.tangitur memoria co¬
gitationis. Cũq se ꝑ penitenti¬
am ad lamentamens excitat:
cũq ad bone oꝑationis gr̃am
reformat: quasi ꝑ tactum
stercoris redit ad fecunditatem o¬
peris. radix cordis. Plangit quȩ
fecisse se meminit: displicet sibi.
qualẽ fuisse se recolit. Intentionẽ
contra se dirigit: atq ad meliora
animũ accendit. Ex fetore igit᷑
ad fructũ reuiuiscit arbor: quia
de consideratione peccati ad bo-¬
na se oꝑa resuscitat animus. Et
sunt pleriq qui increpationes
audiunt. et tamen ad peniten-¬
tiam redire contempnunt: et
infructuosi deo in hoc scło uiri¬
des stant. S audiamus. quid fi¬
culneȩ cultor adiungat. Siqui¬

Expanded text:
catis increpamus, quoties ad catis increpamus, quoties ad ejus memoriam vitia anteacta reducimus, quasi infructuosae arbori cophinum stercoris versamus, ut malorum quae egit unctionis gratiam quasi de fetore pinguescat. Mittitur ergo cophinus stercoris ad radicem arboris quando pravitatis suae conscientia tangitur memoria cogitationis. Cumque se per poenitentiam ad lamenta mens excitat, et ad bonae operationis gratiam reformat, quasi per tactum stereodris redit ad fecunditatem operis radix cordis: plangit quod fecisse se meminit, displicet sibi qualem fuisse se recolit: intentionem contra se dirigit, atque ad meliora animum accendit. Ex fetore ergo ad fructum reviviscit arbor, quia de consideratione peccati ad bona se opera resuscitat animus. Et sunt plerique qui increpationes audiunt, et tamen ad poenitentiam redire centemnunt, et, infructuosi Deo, in hoc saeculo virides stant. Sed audiamus quid ficulneae cultor adjungat: Si qui