comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa non omĩmͦ tantũ est. ideo falsus
est modꝰ in qͦ tantũ est. Cum uͦ dixerit.
in qua mensura mensi sueritis. reme¬
tietur uobis: cumq manifestum sit a¬
liud eẽ mensuram in qua metitur a¬
liqͥd. aliud ipsam rem quȩ metitur:¬
iam fieri potest. ut in qua mensura
hoiẽs mensi eeñt uerbi grã modium
tritici. in ea illis metirentur milia
modioꝵ: ut etiam multum interess
in qͣntitate frumenti & nichil in men¬
sura. ut taceam de ipsaꝵ rerum di¬
ũsitate qͥa non solum fieri potest.
ut in qua mensura quisq mensꝰ sue¬
rit ordeum. in ea illi metiatur triticũ:
s in qua mensura mensꝰ fuerit frum̃tũ.
in ea illi metiatur aurum: & srum̃ti
sit unꝰ modiꝰ. auri autem qͣmplurimi.
Ita cum sine ꝯparatione rerum ipsarũ
& genꝰ & qͣntitas differat: dici tamen rec¬
tissime potest: in qua mensura mensus
est. in ea illi metitum est. Unde autẽ
elucet. Nolite inquit iudicare:

Expanded text:
quia non omni modo tantum est, ideo falsus quia non omni modo tantum est, ideo falsus est modus in quo tantum est. 25. Cum vero dixerit, In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis, cumque manifestum sit, aliud esse mensuram in qua metitur aliqiam fieri potest, ut, in qua mensura homines mensi essent uerbi gratia modium tritici, in ea illis metirentur milia modiorum, ut et tam multum interesset in quantitate frumenti et nihil in mensura, ut taceam de ipsarum rerum diuersitate, quia non solum fieri potest, ut, in qua mensura quisque mensus fuerit hordeum, in ea illi metiatur triticum, sed in qua mensura mensus fuerit frumentum, in ea illi metiatur aurum et frumenti sit unus modius auri autem quam plurimi. ita cum sine comparatione rerum ipsarum et genus et quantitas differat, dici tamen rectissime potest: In qua mensura mensus est, in ea illi metitum eat.\' unde autem elucet: Nolite, inquit, iudicare,
Abbreviated transcription (Latin):
stuprum patiatur: s qͦd ꝑeccato isto fe¬
cit legi. hoc ei lex faciat: id est qͥa legẽ
talia prohibentem de sua uita abstulit:
auferat eum etiam ipsa lex de hominũ
uita qͣm regit. Itẽ si dixisset. qͣntum
mensi fueritis tantũ metietur uobis:
nec sic eẽt ꝯsequens. ut õtmͦ equales pec¬
catis penas intelligere deberentꝰ. Neq
enim equalia sunt uerbi grã. triticũ
& hordeum. & ꝓfecto dici poss quantũ
mensi fueritis tantum metietur uob:
hoc est q̃ntum tritici. tantum ordei.
Qs si dͥe dolorib ageretur atq dicere¬
tur. qͣntũ dolorem ingesseritis tantꝰ
ingeretur uobis: fieri poss ut tantus
dolor eẽt. qͣmuis tempore duiturni¬
or. hoc est mora maior. ius par. seꝙ
enisi de duab lucernis dicamustantũ
ignis iste caluit qͣntũ ille: ideo falsũ
erit. qͥa una earum forte citiꝰ extincta
est. Non itaq si aliqͥd scd̾m aliud tan¬
tum est. scd̃m aliud non est. tantum.

Expanded text:
stuprum patiatur; sed quod peccato isto festuprum patiatur; sed quod peccato isto fecit legi, hoc ei lex faciat, id est, quia legem talia prohibentem de sua vita abstulit, auferat eum etiam ipsa lex de hominum vita quam regit. Item si dixisset, Quantum mensi fueritis, tantum remetietur vobis; nec sic esset consequens ut omni modo aequales peccatis poenas intelligere deberemus. Neque enim aequalia sunt, verbi gratia, triticum et hordeum; et profecto dici posset, Quantum mensi fueritis, tantum remetietur vobis, hoc est, quantum tritici, tantum hordei. Quod si de doloribus ageretur atque diceretur, Quantum dolorem ingesseritis, tantus ingeretur vobis; fieri posset ut tantus dolor esset, quamvis tempore diuturnior, hoc est mora major, vi par. Neque enim si de duabus lucernis dicamus, Tantum ignis iste caluit, quantum ille; ideo falsum erit, quia una earum forte citius exstincta est. Non itaque si aliquid secundum aliud tantum est, secundum aliud non est tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
suram: qͥa & si ꝯp̃hendunt qͣntus sit.
mensuram eiꝰ ꝯp̃hendunt. & si hoc ñ
assequunt᷑ : mensuram eiꝰ utiq ñ ꝯpre¬
hendunt. Nec ideo nulla est: qͥa hoĩes
eam nosse non possunt. Potest gͥ aliqͥs
& sempit̾nũ ẽẽ: & certã sui modi habe¬
re mensuram. Sed̾m ipsos enim de solis
et̾nitate locutus sum: ut a sua sentẽ¬
tla conuincant᷑ : atq ꝯcedant ẽẽ posse
aliqͥd cum mensura sempit̾num. Ac
sic non ideo putent non ẽẽ credendũ
de supplicio sempit̾no qd minatus est
xp̃c: quia idem dixit. in qua mensu
etiam sic ñ oĩno ad eandem rem ex om̃ĩ
parte necesse eẽt referre sententiam.
Possumꝰ enim recte dicere. Qs̃ plantarieris:
hoc decerpes. Qͣmuis nemo plantet ps¬
mum s lignum: decerpat autẽ pomum
magis qͣlignum. S illud dicimꝰ scd̾m
arboris genus: qͥa ñ ficum plantat un¬
de nucem decerpat. ꝑ̾ta dici poss. quod
feceris patieris : non ut si stuprũ fecerit

Expanded text:
nsuram, quia et, si comprehendunt, quantus sit, nsuram, quia et, si comprehendunt, quantus sit, mensuram eius comprehendunt et, si hoc non adsequuntur, mensuram eius utique non comprehendunt nec ideo nulla est, quia homines eam nosse non possunt. potest igitur aliquid et sempiternum esse et certam sui modi habere mensuram. secundum ipsos enim de solis aeternitate locutus sum, ut sua sententia conuincantur atque concedant esse posse aliquid cum mensura sempiternum. ac sic non ideo putent non esse credendum de supplicio sempiterno, quod minatus est Christus, quia idem dixit: In qua mensuretiam sic non omnino ad eandem rem ex omni parte necesse esset referre sententiam. possumus enim recte dicere: \'Quod plantaueris, hoc decerpes\', quamuis nemo plantet pomum sed lignum, decerpat autem magis quam lignum: sed illud dicimus secundum arboris genus, quia non ficum plantat unde nucem decerpat. Ita dici posset, Quod feceris patieris: non ut si stuprum fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Am nunc deinde uideamus: quale
sit qͦd de mensura peccati atq sup¬
qua mensura mensi fueritis: in
ea remetietur uobis: satis inquit
ridicłe atq contrarie. Nam si ad m̃¬
suram redditurus est penam. et
omĩs mensura circumscripta ẽ fine
temꝑoris: qͥd sibi uolunt minȩ in¬
finiti suppliciie oͥstam questionem
a qualicunq philõsopho esse subiec¬
tam atq propositam difficile est
credere: quippe qͥ ait. omĩs mensu¬
ra circũscribitur tempore. quasi
non soleat nͥ tempoꝵ eẽ mensura.
sicut horaꝵ & dierũ & annoꝵ.
uł sicut dicimꝰ breuem sillabã
simplũ habere tempori ad silla¬
bam longam. Puto enĩ modios &
rabones. urnas & amphoras: non
tempoꝵ esse mensuras. Q mͦ gͦ omĩs
mensura circumscribit᷑ tempore &
Nonne ipsi dicunt solem istum sem¬
piternum esse ꝙ Qͥ tam̃ qͣntus sit
ad terram. mensuris geometricis
serutari audent & reñtiare: quod
siue possit. siue ñ possit: constat¬
eum tam̃ proyͥam sui orbis habere m̃¬

Expanded text:
am nunc deinde uideamus, quale sit, quod de mensura peccati atque supqua mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis, satis, inquit, ridicule atque contrarie; nam si ad mensuram redditurus est poenam et omnis mensura circumscripta est fine temporis, quid sibi uolunt minae infiniti supplicii?\' Istam quaestionem a qualicumque philosopho esse obiectam atque propositam difficile est credere, quippe qui ait: <Omnia mensura circumscribitur tempore,1 quasi non soleat nisi temporum esse mensura sicut horarum et dierum et annorum. uel sicut dicimus breuem syllabam simplum habere temporis ad syllabam longam. puto enim modios et rabones, urnas et amphoras non temporum esse mensuras. quo modo ergo omnis mensura circumscribitur tempore? nonne ipsi dicunt solem istum sempiternum esse? qui tamen quantus sit ad terram, mensuris geometricis perscrutari audent et renuntiare. quod siue possit siue non possit, constaeum tamen propriam sui orbis habere me
Abbreviated transcription (Latin):
quippe ipsa punitur. siue animi sup¬
plicio siue corporis: ut que delectatur
in peccatis. ipsa plectatur in penis:
& qui uidicat sine miscd̃ĩa. sine miscd̃ia
iudicetur. & in hac quippe sententia.
ad hoc solum eadem mensura est: ut qͦd
non prestitit. non ei prestetur. Atq ita
Id ipse uidicatur eternũ erit. qͣmuis
qͦd iudicauit eternum ẽẽ nequiuerit.
In eadem gͥ mensura qͣmius non eterno-¬
rum malefactoꝵ ȩterna supplicia reme¬
tiuntur: ut qui ȩternam uoluit habe¬
re peccati ꝑfunctionem÷ eternam inue¬
niat uindicte seueritatem. Non autẽ
sinit proposita breuitas responsionis
meȩ ut colligam omĩa. uł certe quã
plurima. quȩ de peccatis & de pecca¬
tore penis scĩ libri habent: acq ex his
unam eruam sine ulla ambiguitate
sententiam: si tamen id ualcam uiri¬
bus mentis. etiam si ꝯgruum nanciscar
ocium. Nunc tam̃ arbitror satis ẽẽ mon¬
stratum. non eẽ ꝯtrariun et̾nitati suꝑ-¬
plicioꝵ: qͦd in eadem mensura reddun¬

Expanded text:
quippe ipsa punitur sine animi supplicio sine corporis, ut, quae delectatur in peccatis, ipsa plectatur in poenis et ut, qui iudicat sine misericordia, sine misericordia iudicetur. et in hac quippe sententia ad hoc solum eadem mensura est, ut, quod non praestitit, non ei praestetur atque ita, quod ipse iudicatur, aeternum erit, quamuis, quod iudicauit, aeternum esse nequiuerit. in eadem igitur mensura quamuis non aeternorum malefactorum aeterna supplicia remetiuntur, ut, quia aeternam uoluit habere peccati perfruitionem, aeternam inueniat uindictae seueritatem. non autem sinit proposita breuitas responsionis meae, ut colligam omnia uel certe quam plurima, quae de peccatis et de peccatorum poenis sancti libri habent, atque ex his unam eruam sine ulla ambiguitate sententiam, si tamen id ualeam uiribus mentis, etiam si congruum nanciscar otium. nunc tamen arbitror satis esse monstratum non esse contrarium aeternitati suppliciorum, quod in eadem mensura reddun
Abbreviated transcription (Latin):
intest. qd̾ cũ sc̃ĩ talia faciũt in nõie dei
orũ om̃iũ rer: de sublimiorib apparati¬
b iubet᷑ inferiori creat᷑ȩ. Cũ aũ mali ho¬
mines magicis artib oꝑant᷑ similia. in
manꝰ suas dant᷑. cũ exaudiunt᷑ a demo¬
nib Digni st̃ eñĩ qͥ tali exauditione de¬
cipiunt᷑: ut pena ilł fiat hoc qͦd iuden¬
tur ĩpetiare beneficiũ cũ eis exhibent
qͣsi pͥuatĩ ĩferiores potestateᷤ q̃da mira

Expanded text:
est, quod, cum sancti talia faciunt in nomine dei, a deo omnium rerum de sublimioribus apparatibus iubetur inferiori creaturae; cum autem alii homines malis artibus operantur similia, in manus suas dantur, cum exaudiuntur a daemonibus. digni sunt enim, qui tali exauditione decipiantur, ut poena illis fiat hoc quod uidentur impetrare beneficium, cum eis exhibent quasi priua
Abbreviated transcription (Latin):
magicis artib miracula fiunt.
plerũq similia miracłis q̃ fuĩt ꝑ scõs ser¬
uos di. sic̃ scͥptũ ẽ in exodo. qd̾ magi pha¬
raoĩs fecer̃t ĩmulla similit̾. sic̃ fec̾ moy¬
ses Nongͦ ħ oporter mirari: qͥa oĩa que ui¬
sibilit̾ fuĩt: cẽ ꝑ ĩferiores potestates aeris

Expanded text:
magicis artibus miracula fiunt plerumque similia miraculis quae fiunt per sanctos servos Dei, sicut scriptum est in Exodo quod magi Pharaonis fecerunt nonnulla similiter sicut fecit Moyses. Non ergo oportet haec mirari quia omnia quae visibilit
Abbreviated transcription (Latin):
an secundum
excellentiaa
deus ante
tempora
Non eñi
secundu¬
E tem̃pue
ante
dempora
Alioquit
Iincipit
tempore
precedere dem¬
pora: et
non iam prece
tempora. qui tempo
illa precedit

Expanded text:
an secundum excellentiam Deus ante tempora. Non enim secundum tempus ante tempora: alioquin incipit tempore praecedere tempora, et non jam praecedit tempora qui tempore illa praecedit
Abbreviated transcription (Latin):
perib uͥ sed̾m scripturas sanclas
quantũ deo adiuuante potui de¬
monstraui. eam fidem saluos facẽ
qͣm satis euidenter expressit paulꝰ
apłs dicens. In xp̃o enim iħu neq cir¬
cumcisio quicquam ualet. neq pre¬
putium. s fides quȩ ꝑ dilectionem¬

Expanded text:
peribus; ubi secundum Scripturas sanctas, peribus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi, eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus apostolus, dicens: In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium, sed fides quae
Abbreviated transcription (Latin):
eris: non tamen eos faciant m̃¬
bra xp̃i: cum ipsi eẽ non desinãt
menbra meretricis. Item quȩ in
eo libro cuiꝰ titulus est de fide
spe & caritate. quem scripsi ad
filiũ meũ fratrem tuum lauren¬
tium: ista de hac re uerba mea
sunt. Creduntur inqͣm a quib¬
dam. etiam hi qui nomen xp̃i ñ
relinqunt. & esꝰ lauacro in eccł̃a
baptizantur. nec ab eo ullo scisma¬
de uel heresi precsduntur. in qͣn¬
tis libet scelerib uuant. quȩ nec
diluant penitendo. nec elemosinis
redimant. sed in eis usq ad huiꝰ ui-¬
dȩ ultimũ diem ꝑtinacissime ꝑ-¬
seuerent. salui fũturi ꝑ ignẽ. li¬
cet ꝓ magnitudine facinoꝵ fla¬
gitiorumq diuturno non tam̃
ẽterno igne puniri:sed qui hoc
credunt. & tamen catholici suũ.
humana quadam beniuolentia
mͥ falli uidentur. Nam scriptaͣ
diuina: aliud consulta respondet.
Librum autẽ de hac questione con-¬
scripsi cuiꝰ titulus est de fide & o¬

Expanded text:
eris; non tamen eos faciant meeris; non tamen eos faciant membra Christi, cum ipsi esse non desinant membra meretricis » . 10. Item in eo libro cui titulus est, de Fide, Spe, et Charitate, quem scripsi ad filium meum fratrem tuum Laurentium, ista de hac re verba mea sunt: « Creduntur, inquam, a quibusdam, etiam hi qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniri. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et O
Abbreviated transcription (Latin):
scribitur. qͥa dñs ei qͦd petebat
dedit. cum ante dixiss non ẽ bonũ
tollere panẽ filiors & mutere ca¬
nib qͥa ille cordis inspector. mu¬
datam uidit. qͣndo laudauit. Et
ideo non ait o canis magna est
fides tua: sed o mulier magna est
ficles tua. Mutauut uocabulũ.
qͥa mutatũ uidit affectũ: atq ilła
correptionẽ ad fructũ ꝑuenisse
cognouit. Miror autẽ si laudarer
in eam fid̾e sine oꝑibus. id est sid̾e
non talem quȩ per dilectionẽ pos¬
set oꝑari. ficdem mortuã. & quod¬
lacob dicere minime dubitauit.
sidem non. xp̃ianoꝵ sed demonũ.
Postremo si istam chananeã nolt
intelligere mutasse ꝑditos mores.
qͣndo eam xp̃o contemnendo & cor¬
ripiendo redarguit: quos cũq
muenerint tantũm credere. ui¬
tam uͦ inquinatissimam nec sal¬
dim occultare. sed etiam libere
profiteri. ac nolle mutare. sa¬
nent filios eors si possunt. sic̃
sanata est filia chananeȩ muli¬

Expanded text:
scribit, quia dominus ei quod petebat scribit, quia dominus ei quod petebat dedit, cum ante dixisset: non est bonum tollere panem filiorum et mittere canibus, quia ille cordis inspector mutatam uidit, quando laudauit. et ideo non ait: o canis, magna est fides tua! sed: o mulier, magna est fides tua! mutauit uocabulum, quia mutatum uidit affectum adque illam correptionem ad fructum peruenisse cognouit. miror autem, si laudaret in ea fidem sine operibus, id est fidem non talem, quae iam per dilectionem posset operJacobus dicere minime dubitavit, fidem non Christianorum, sed daemonum. Postremo si istam Chananaeam nolunt intelligere mutasse perditos mores, quando eam Christus contemnendo ripiendo redarguit: quoscumque invenerint tantummodo credere, vitam vero inquinatissimam, nec saltem occultare, sed etiam libere profiteri, ac nolle mutare; sanent filios eorum, si possunt, sicut sanata est filia Chananaeae muli
Abbreviated transcription (Latin):
bat nͥ que sunt dei. quomͦ placeret
deo: ac ꝑ hoc in qͣntũ aurum argen¬
tum lapides p̃ciosos illis cogitatioĩb
super edificabat. in tantũ detrim̃tum
nullũ pateretur. in tantũ structu¬
ra eiꝰ que ñ erat fenea. nullo incen¬
dio cremaretur. Siue gͦ in hac tan¬
tum uita homines ista patiuntur.
siue etiam post hanc uitã talia q̃d̾a
iudicia subsequunt᷑. non abhorret
qͣntum arbitror a ratione ueritatis.
iste intellectus huiusce sententiȩ.
Uerumtamen etiam si est alius
qui mͥ non occurrit potiꝰ eligen¬
pus. istum qͣmdui tenemꝰ non co¬
gimur dicere iniustis. ñ subditis.
Scelestis. contaminatis. parricidis.
dacib ꝑiuris. & si quid aliud sa¬
nȩ doctrine aduersatur. quȩ est
scd̃m euũgłium głe beati dei. si
tantummmn in xp̃m credatis. & sa¬
cramentum baptismi eiꝰ accipiatis.
etiam si uitã pessimam non mu¬
taueritis. salui eritis. Unde nec
illa nobis mulier chananea pre¬

Expanded text:
bat, nisi quae sunt dei, quomodo placeret bat, nisi quae sunt dei, quomodo placeret deo. ac per hoc, in quantum aurum, argentum, lapides pretiosos illis cogitationibus superaedificabat, in tantum detrimentum nullum pateretur, in tantum structura eius, quae non erat fenea, nullo incendio cremaretur. Siue ergo in hac tantum uita homines ista patiuntur siue etiam post hanc uitam talia quaedam iudicia subsequuntur, non abhorret, quantum arbitror, a ratione ueritatis iste intellectus huiusce sententiae. uerumtamen etiam si est alius, qui mihi non occurrit, potius eligendus; istum quamdiu tenemus, non cogimur dicere iniustis, non subditis, scelestis, contaminatis, parricidis, ndacibus, peiuris et si quid aliud sanae doctrinae aduersatur, quae est secundum euangelium gloriae beati dei: si tantummodo in Christum credatis et sacramentum baptismi eius accipiatis, etiamsi uitam istam pessimam non mutaueritis, salui eritis. Ynde nec illa nobis mulier Chananaea prae
Abbreviated transcription (Latin):
uel facinorosum uel flagitiosum in
uiro nouerat. quo delectata uł libi¬
pinem eeplebat. uel facilem iuctũ
habebat uel etiam incedebat ornatior.
Tunc enim ille cui hoc uxor dicit.
si uericiter egit penitentiam ab
oꝑibus mortius. qͣndo accessit ad bap¬
tismũ. habetq in fundamento fide
quȩ per dilectionem oꝑatur: pro-¬
culdubio plus tenebitur amore di¬
uinȩ grẽ quam carnis luxuriȩ. &
menbrũ quo deũ scandalirat. fortit᷑
amputat. Quenicũq autem in hac
piremtione dolorem cordis. ꝓpter car¬
nalem affectum conuigis sustinebit:
hoc est detrimentum quod patiet᷑.
hic est ignis per quẽ feno ardente
ipse saluabitur. Si autẽ iam sic ha¬
bebat uxorem tamqͣm non habeis.
non ꝓpter concupiscentiam s ꝓpt̃
misericordiam. ne forte eam saluã
faceret. reddens potiꝰ qͣm exigens de¬
bitũ ꝯiugale profecto nec dolebit
carnaliter. cum ab illo tale conubiũ
seꝑabitur. Neq enim in ea cogita¬

Expanded text:
uel facinerosum uel flagitiosum in uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebat uel facilem uictum habebat uel etiam incedebat ornatior. tunc enim ille, cui hoc uxor dicit, si ueraciter egit paenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad baptismum habetque in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore diuinae gratiae quam carnis uxoriae, et membrum, quod eum scandalizat. fortiter amputat. quemcumque autem in hac diremptione dolorem cordis propter carnalem affectum coniugis sustinebit, hoc est detrimentum, quod patietur, hic est ignis, per quem feno ardente ipse saluabitur. si autem iam sic habebat uxorem tamquam non habens, non propter concupiscentiam, sed propter misericordiam, ne forte eam saluam faceret, reddens potius quam exigens debitum coniugale, profecto nec dolebit carnaliter, cum ab illo tale conubium separabitur; neque enim in ea cogita
Abbreviated transcription (Latin):
tanto est quisq securior: qͣnto ea uł
minus amauerit: uel tanquã non
habens habuerit. Qui uͦ propt̃ illa
uel tenenda uel adipiscenda. homici¬
dium adulterium fornicationem
idolatriã. & similia quecũq cõmise¬
rit: ñ propter fundamentum ꝑ ignẽ
saluabitur: sed amisso fundamento e-¬
terno igne torquebitur. Qͣ mobrem
& illud qͦd dicunt ueluti probare cu¬
pientes. quantũ ualeat sola fides. uͥ
apłs dicit. qͦd si infidelis discedit disce¬
dat. non est enim seruituri subiect
frat̃ uł soror in eiusmodi. id est ut ꝓp¬
ter fidem xͥ etiam ipsa uxor legitima
societate coniuncta. sine culpa relun¬
quatur. si cum uiro xpĩano ꝓpter
hoc qͥa xp̃ĩanus est ꝑmanere uolu-¬
erit. non attendunt eo mͦ illam rec¬
tissime dimitti. si uiro suo dicat non
ero uxor tua. nͥ mͥ de latrocinio diui¬
tias congeras: auit nͥ solita lenocinia
quib nr̃ãm domũ transigebas. etiã
xpĩanus exerceas: aut siquid aliud

Expanded text:
tanto est quisque securior, quanto ea uel tanto est quisque securior, quanto ea uel minus amauerit uel tamquam non habens habuerit. qui uero propter illa uel tenenda uel adipiscenda homicidium, adulterium, fornicationem, idololatriam et similia quaeque commiserit, non propter fundamentum per ignem saluabitur, sed amisso fundamento aeterno igne torquebitur. Quamobrem et illud, quod dicunt, ueluti probare cupientes, quantum ualeat sola fides, ubi apostolus dicit: quod si infidelis discedit, discedat; non est enim seruituti subiectus frater aut soror in huius modi, id est, ut propter fidem Christi ipsa uxor legitima societate coniuncta sine ulla culpa relinquatur, si cum uiro christiano propter hoc, quia christianus est, permanere noluerit, non adtendunt eo modo illam rectissime dimitti, si uiro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi uel de latrocinio diuitias congeras aut nisi solita lenocinia, quibus nostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
salirum in celis. & ueni sequere
me: edificaret suꝑ illud fundam̃¬
tum aurum argentũ lapides
argentum lapides preciosi. Porro
si circa diuitlas suas quod̾a carna¬
li teneretur affectu. quãrus ex eis
multas elemosinas faceret. nec ad
neq moliretur : aut earum minu¬
endarum aut amutendarũ metu
in aliquod facinus flagitium ue
laberetur: alioqͥn iam se isto modo
ab illius fundamenti stabilitate
subtraheret. sed ꝓpter carnalẽ ut
dixi quẽ in eis ħabebat affectum.
quo talib bonis sine dolore carere
non poss. edificaret suꝑ sundam̃¬
tum illud ligna fenum stipulam:
maxime si & uxorem sic haberet.
& iam ꝓpter ipsam cogitaret ea q̃
sunt mundi. quomͦ placeret uxori.
non fine dolore amittuntur: ꝓptẽa
qui ea sic habent. ut habeant in fun¬
damento fidem quȩ ꝑ dilectionem
oꝑatur. neq huic ulla ratione uel
cupiditate preponant. in eor amis-¬
sione passi detrimentum. ꝑ ignem
quenda doloris ꝑueniunt ad salu¬
tem. A quo dolore atq detrim̾̃to

Expanded text:
saurum in caelo; et ueni, sequere me, aedificaret super illud fundamentum aurum, argentum, lapides argentum, lapides pretiosi. porro si circa diuitias suas quodam carnali teneretur affectu, quamuis ex eis multas elemosynas faceret nec ad naeque moliretur aut earum minuendarum uel amittendarum metu in aliquod facinus flagitiumue laberetur — alioquin iam se isto modo ab illius fundamenti stabilitate subtraheret —, sed propter carnalem, ut dixi, quem in eis habebat affectum, quo talibus bonis sine dolore carere non posset, aedificaret super fundamentum illud ligna, fenum, stipulam, maxime si et uxorem sic haberet, ut etiam propter ipsam cogitaret ea, quae sunt mundi, quomodo placeret uxori. non sine dolore amittuntur, propterea qui ea sic habent, ut habeant in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, neque huic ista ulla ratione uel cupiditate praeponunt, in eorum amissione passi detrimentum per ignem quendam doloris perueniunt ad salutem. a quo dolore atque detrimento
Abbreviated transcription (Latin):
potero etiam ipse. quid sentiam de
illa sententia pauli apłi ad intelli¬
gendum difficili: dum modo illud
quod ad professionẽ meã attinet pre¬
cipue teneatur: quod de hac me mal¬
le dixi audire meliores. fundamentũ
rep̃e est. instructura architecti sapi¬
entis. hoc expositione non indiget.
Aperte enim dictum est. sundam̃tũ
enim aliud nemo potest ponere. p̃¬
ter id qd̃̾ positum est.: qͦd est xp̃c iħe.¬

Expanded text:
potero, etiam ipse quid sentiam de potero, etiam ipse quid sentiam de illa sententia Pauli apostoli ad intellegendum difficili; dummodo illud, quod ad meam professionem adtinet, praecipue teneatur, quod de hac me malle dixi audire meliores. fundamentum Christus est structura architecti sapientis. hoc expositione non indiget; aperte enim dictum est: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Chri
Abbreviated transcription (Latin):
dem ista uera & clara sunt: procul
dubio in illa apłi sententia. alius
requirendus est intellectus. Atq
in his deputanda est. que petrus
dicit ẽẽ in scripturis eꝰ difficilia in¬
dellectu: quȩ non habent homines
peruertere ad ꝓprium interuum:
ut contra eiudentissima testimonia
scripturarum. securos faciant de
percipienda salute nequissimos. ne¬
quitiȩ suȩ pertinacissime coheren¬
tes: nec emendando aut penitendo
mutatos. Hic a me fortasse quera¬
tur. de ipsa pauli apłi sententia qd
ego sentiam: & quonamm᷑ intelligen¬
audire intelligentiores atq doctio¬
res: qui sic eam exponant: ut illa
omnia uera & inconcussa ꝑmaneatl.
me scriptura testatur nichil pro¬
desse fidem. nͥ eam qͣm desiniuit a¬
postolus. io est que per dilectionem
oꝑatur: sine operib autem saluare
est. & aperte. Quid prodest si dicat
quis fidem se habere: oꝑa autẽ non
habeat: Numqͥd poterit saluare e¬
um a Dicam tamen qͣm breiussime

Expanded text:
tem ista et uera et clara sunt, procul tem ista et uera et clara sunt, procul dubio in illa apostoli sententia alius requirendus est intellectus atque in his deputanda est, quae Petrus dicit esse in scriptis eius quaedam difficilia intellectu: quam non debent homines peruertere ad proprium suum interitum, ut contra euidentissima testimonia scripturarum securos faciant de percipienda salute nequissimos, nequitiae suae pertinacissime cohaerentes nec emendando aut paenitendo mutatos. Hic a me fortasse quaeratur, de ipsa Pauli apostoli sententia quid ego sentiam et quonam modo intellegenaudire intellegentiores atque doctiores, qui sic eam exponant, ut illa omnia uera et inconcussa permaneant, me scriptura testatur nihil prodesse fidem, nisi eam, quam definiuit apostolus, id est quae per dilectionem operatur, sine operibus autem saluare est et aperte: quid prodest, si dicat quis fidem se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicam tamen, quam breuissime
Abbreviated transcription (Latin):
odit animam suam. Neq illud hic
dici potuerit. in quo nonnulli seip¬
sos seducunt: dicentes ignẽ eternũ
dictum non ipsam penam eternam.
Per ignem quippe qui eternus erit
transituros eos arbitrantur. qui pro¬
pter fidem mortuam. per ignẽ pro¬
mutunt salutem. & licet ipse ignis
eternus sit. combustio uͦ eoꝵ hoc est
oꝑatio ignis non sit in eis eterna: cũ
&ẽ hoc preuidens dñs tanqͣm dñs. sen¬
tentiam suam ita concluserit dicens.
Sic ibunt illi in combustionẽ eternã:
iusti autem in uitam eternam. Erit
gͣ eterna combustio sicut ignis: et
eos in illam ituros ueritas dixit: qͦr
non fidem sed bona oꝑa defuisse de¬
clarauit. Si ergo hec omĩa. & cetera
que innumerabilia per om̃s scrip¬
turas sine ulla ambiguitate dicta
reperiri possunt. falsa erunt: pote¬
rit uerus ẽẽ intellectus de lignis
& feno & stipula. quod hi salui eruis
per ignem: qui solam in xp̃o fidẽ te¬
nentes. bona oꝑa neglexerunt: Si au¬

Expanded text:
odit animam suam. neque illud hic odit animam suam. neque illud hic dici poterit, in quo nonnulli se ipsos seducunt dicentes, ignem aeternum dictum, non ipsam poenam aeternam. per ignem quippe, qui aeternus erit, transituros arbitrantur eos quibus propter fidem mortuam per ignem promittunt salutem, ut uidelicet ipse ignis aeternus sit, conbustio uero eorum, hoc est operatio ignis, non sit in eos aeterna, cum et hoc praeuidens dominus tamquam dominus sententiam suam ita concluserit dicens: sic ibunt illi in conbustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. erit ergo aeterna conbustio, sicut ignis; et eos in illam ituros ueritas dixit, quorum non fidem, sed bona opera defuisse declarauit. Si ergo haec omnia et cetera, quae innumerabilia per omnes scripturas sine ambiguitate dicta reperiri possunt, falsa erunt, poterit uerus esse ille intellectus de lignis et feno et stipula, quod hi salui erunt per ignem, qui solam in Christum fidem tenentes bona opera neglexerunt. si au
Abbreviated transcription (Latin):
quod eis quos ad sinistram posi¬
turus est dicit. ite in ignem et̃¬
num: qui paratus est diabolo oe
angelis eiꝰ: Quos non increpat.
qͥa in eum non crediderunt. sed
qͥa bona oꝑa non fecerunt. Nam
profecto ne sibi quis qͣm de fide
om̃s gentes segregaturum se dix¬
it. quȩ permirtȩ eisdem pascus
utebantur: ut appareat eos illi di¬
cturos. Dñẽ qͣndo te uidimꝰ illa
& illa patientem: & non ministra¬
uimꝰ tibi  Qͥ in eum crediderãt:
s bona oꝑari non curauerant:
tanqͣm de ipsa fide mortua ad
uitam ꝑueniretur eternã. An for¬
de ibunt in ignem eternũ. qͥ oꝑa
miscdiȩ non fecerunt. & non ibũt
qui aliena rapuerunt. uel cor¬
rumpendo in se templũ dei. in
seipsos immisericordes suerunt:.
quasi opera misericordiȩ prosint
aliquid sine dilectione. dicente
apło: si distribuam omnia mea
pauꝑibus. caritatem autem non
habeam. nichil mͥ prodest: Aut
diligat quisqͣm proximũ sicut
semetipsum: qui non diligit seup¬

Expanded text:
quod eis quos ad sinistram posiquod eis quos ad sinistram positurus est dicet: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Quos non increpat quia in eum non crediderunt, sed quia bona opera non fecerunt. Nam profecto ne sibi quisquam de fide,opterea omnes gentes segregaturum se dixit, quae permixtae eisdem pascuis utebantur, ut appareat eos illi dicturos, Domine, quando te vidimus illa et illa patientem, et non ministrauimus tibi? qui in eum crediderant, sed bona operari non curauerant, tamquam de ipsa fide mortua ad uitam perueniretur aeternam. an forte ibunt in ignem aeternum, qui opera misericordiae non fecerunt, et non ibunt, qui aliena rapuerunt uel corrumpendo in se templum dei in se ipsos inmisericordes fuerunt? quasi opera misericordiae prosint aliquid sine dilectione dicente apostolo: si distribuam omnia mea pauperibus, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest, aut diligat quisquam proximum sicut se ipsum, qui non diligit se ip
Abbreviated transcription (Latin):
sicut predixi. qm̃ qui talia aguił.
regnum dei non possidebunt. Fal¬
sa erunt hec. Si enim tantumm
credant & baptirentur. qͣmuis
in malis talibus ꝑseuerent. salui
erunt per ignem. Atq ideo in xͦ
baptizati: etiam qui talia agunt
regnũ dei non possidebunt. Frustͣ
autem dicitur. Hec quid̾e fiustis.
s abluti estis: quando & abluti hec
sunt. Inaniter etiam illud apet᷑
dictum uidebitur. Sic & uos fra¬
tres carissimi simili forma baptis¬
ma saluos facit: non carnis deposi¬
tio sorclium: sed conscientiȩ bonȩ
interrogatio. Si quid̃e & habentes
pessimas conscientias. omĩum fla¬
gitioꝵ & scelerum penas. nec e¬
oꝵe maloꝵ penitentia mutatas :
tam̃ baptisma saluos fecit. Propt̃
fundamentum enim quod in eoðe
baptismate ponitur: licet ꝑ ignem
salui erunt. Illud quoq non uide¬
o cur dominꝰ dixerit: si uis uenire
ad uitam serua mandata. & com¬
memorauit ea. quȩ ad bonos mo¬
res ꝑtinent. Si etiam his non ser-
illud deinde quomͦ uerum erit.

Expanded text:
sicut et praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt . Falsa erunt haec. Si enim tantummodo credant et baptizentur, quamvis in malis talibus perseverent, salvi erunt per ignem: atque ideo in Christo baptizati, etiam qui talia agunt, regnum Dei possidebunt. Frustra autem dicitur, Et haec quidem fuistis, sed abluti estis ; quando et abluti haec sunt. Inaniter etiam illud a Petro dictum videbitur, Sic et vos simili forma Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio ; si quidem et habentes pessimas conscientias omnium flagitiorum et scelerum plenas, nec eorum malorum poenitentia mutatas, tamen Baptisma salvos facit: propter fundamentum enim quod in eodem Baptismate ponitur, licet per ignem, salvi erunt. Illud quoque non video cur Dominus dixerit, Si vis venire ad vitam, serva mandata , et commemoravit ea quae ad bonos mores pertinent; si etiam his non servaIllud deinde quomodo verum erit,
Abbreviated transcription (Latin):
dione liberatas. Sed ista ratione cur
omĩmodo non admittantur: omĩno ñ
uideo. Quis enim non malit eas pro¬
posito fundamento. licet ligna & fenũ
& stipulam congregent: alqͣnto certe
diuturniore igne purgari. qͣm in et̾¬
num ꝑire: S falsa erunt illa: que
obscuritatem ambiguitaremq ñ habefs.
Si habeam omnẽ fidem. ita ut montes
tranfferam: caritatem autem non ha¬
beam: nichil sum. & qͥd proderit fr̃s
mei. si fidem quis cdicat se habere:

Expanded text:
tione tione non omnimodo admittantur, omnino non video. Quis enim non malit eas posito fundamento, licet ligna, fenum et stipulam congerant, aliquanto certe diuturniore igne purgari, quam in aeternum perire? sed falsa erunt illa, quae obscuritatem ambiguitatemque non habent: Si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum ; et, Quid proderit, fratres mei
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ cuiusq opus quale sit: ignis pro¬
babit. Si cuiꝰ opus manserit qd̾ super
edificauit: mercedẽ accipiet. Cuiꝰ autẽ
opus arserit: damnũ patietur. Ipse au¬
tem saluus erit: sic tam̃ quasi per
ignem. Qd ita intelligendum putatł:
ut illi uideantur edifcare super hoc
fundamentum aurum. argentum.
lapides preciosos: qui ficlei quȩ in xͦ
est. bona oꝑa adiciunt. Illi autẽ fenũ
ligna stipulam: qͥ cum eandem ficde
habeant male oꝑantur. Uinde arbi¬
trantur per quasd̾a penas ignis pos
se purgari. ad salutem ꝑcipiendam:
merito fundamenti. Hoc si ita ẽ: fate¬
mur istos laudabili caritate conari
ut om̃s inliscrete admittant᷑ ad bap¬
tismũ. non solum adulteri & adultere.
contra sententias dñi falsas nuptias
pretendentes: uerum etiam & publi-¬
cȩ meretrices in turpissima professio¬
ne perseuerantes: qͣs certe nulla eti¬
am negligentissima eccl̃a consueuit
admittere: nͥ ab illa pͥmitus prostitu¬

Expanded text:
uniuscujusque opus quale sit ignis prouniuscujusque opus quale sit ignis probabit. si cuius opus permanserit, quod super er aedificauit, mercedem accipiet; si cuius autem, opus arserit, damnum patietur; ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem. quod ita intellegendum putant, ut illi uideantur aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos, qui fidei, quae in Christo est, bona opera adiciunt; illi autem ligna, fenum, stipulam, qui cum eandem fidem habeant, male operantur. unde arbitrantur per quasdam poenas ignis eos posse purgari ad salutem percipiendam mento fundamenti. Hoc si ita est, fatemur istos laudabili caritate conari, ut omnes indiscrete admittantur ad baptismum, non solum adulteri et adulterae contra sententiam domini falsas nuptias praetendentes, uerum etiam publicae meretrices in turpissima professione perseuerantes, quas certe nulla etiam neglegentissima ecclesia consueuit admittere nisi ab illa primitus prostitu
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib ualere ad salutem: ut illos ũ e¬
tiam demonib comparet dicens. Tu
credis qm unus est d̾s: benefacis. Et
oemones credunt: & contremiscunt.
Qͥd ueriꝰ breuiꝰ uehementiꝰ dici po¬
tuit: cum & in euangłio legamus hoc
dixisse demonia. cum xp̃m filium dei
confit̾ent᷑. & ab illo corriperentur.s S
in petri confessione laudatum est. Qld
proderit ait iacob fratres mei. si fidem
dicat se quis habere: oꝑa aute non ha¬
beat  Numquid poterit sides salua¬
re eum  Dicit etiam: qͥa fides sine o¬
perib mortua est. Qͦ usq gͥ fallunt᷑ :
qui de fide mortua sibi uitam perpe¬
tuam pollicentur.: Qua ꝓpter dili¬
genter oportet attendere. quomͦ acci
ne ad intelligendũ difficilis: ubi ait.
edificat super fundamentum hoc au¬
rum. argentum. lapides p̃ciosos: lig¬
na. fenum. stipulam: unius cuiusq
opus manifestabitur. Dies enĩ dni¬
declarabit: qͥa in igne reuelabitur. Et

Expanded text:
operibus valere ad salutem, ut illos eoperibus valere ad salutem, ut illos etiam daemonibus comparet, dicens, Tu credis, quoniam unus est Deus: bene facis; et daemones credunt, et contremiscunt. Quid brevius, verius, vehementius dici potuit, cum et in Evangelio legamus hoc dixisse daemonia, cum Christum Filium Dei confiterentur, et ab illo corriperentur , quod in Petri confessione laudatum est ? Quid proderit, ait Jacobus, fratres mei, si fidem dicat se quis habere, opera autem non habeat? Numquid poterit fides salvare eum? Dicit etiam, quia fides sine operibus mortua est . Quousque ergo falluntur, qui de fide mortua sibi vitam perpetuam pollicentur? 3. « Quapropter diligenter oportet attendere quomodo accine ad intelligendum difficilis, ubi ait:  superaedificat super fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam, uniuscujusque opus manifestabitur. Dies enim declarabit, quia in igne revelabitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
riora itaq tua ꝓpositio est.
utrũ aliqͣndo qui sunt post
baptismũ peccatores. exeant de ge¬
henna. Aliqͣntoꝵ namq suꝑ hioc
inquis diuersa sententia est: respoy¬
dentium. sicut iustoꝵ p̃mium. ita
peccatoꝵ finem non habere torm̃ta.
Asseuerare enim cupiunt tam ꝑpe¬
tem uindictam manere: qͣm p̃miũ.
Quib contra p̾scribitur euũangłi¬
cã illa sententia. quȩ ait. Non exi¬
es inde. donec reddas nouissimum
qͣdrantem. Suꝑ est gͦ ut hoc reddi¬
to possit exire. Credimꝰ hoc & apłi
diffinitione dicentis. Ipse aut᷑e sal¬
uus erit: sic tam̃ quasi per ignem.
Sed q̃m alibi legimus inquis. & non
ognouit eam donec peperit. qͦd ita
interp̃tari non possumꝰ. iccirco de hoc
cupimus fieri certiores. Huc usq est
propositio tua. Cui respondeo ex libro
meo. qui inscribitur de fide & oꝑib:
ubi de hac re ita locutus sum. Iacob¬
autem inqͣm tam uehementer in¬
festus est eis. qͥ sapiunt ficdem sine

Expanded text:
rima itaque propositio tua est, « Utrum aliquando, qui sunt post Baptismum peccatores, exeant de gehenna. Aliquantorum namque super hoc, inquis, diversa sententia est, respondentium, sicut justorum praemium, ita peccatorum finem non habere tormenta. Asseverare etenim cupiunt tam perpetem vindictam manere, quam praemium. Quibus contra praescribitur evangelica illa sententia, quae ait, Non inde exies, donec reddas novissimum quadrantem . Superest ergo ut hoc reddito possit exire. Credimus hoc et Apostoli definitione dicentis, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Sed quoniam alibi legimus, inquis, Et non cognovit eam, donec peperit , quod ita interpretari non possumus; idcirco de hoc cupimus fieri certiores. » Huc usque est propositio tua. 2. Cui respondeo ex libro meo, qui inscribitur, de Fide et Operibus, ubi de hac re ita locutus sum: « Jacobus, inquam, tam vehementer infestus est eis qui sapiunt fidem sine
Abbreviated transcription (French):
otiia en im eiudenti¬
or boni. mali est
experimentus. his
quibue¬
quibue potentia
inertior est: ut
peR
disciplinae maluo
ante
experimentu
sciant
NNon essent
bona dulcra si non
aterentur aduersa
Iteo bonya quod
obseruando minus dilige¬
ardentius
diligit
comparando.
Hon erit
magnus
magnum pute¬
cadunt
ligna. la pi
et mori¬
untur
mortale

Expanded text:
otitia enim evidentior boni, mali est experimentum iis quibus potentia interior est, ut per disciplinam malum ante experimentum sciant. Non essent bona dulcia, si non aterentur adversa. Item bonum quod obserardentius diligit comparando. on erit magnus magnum putacadunt ligna et lapides, et moriuntur mortale
Abbreviated transcription (Latin):
se aliquid appetere quod sibi
prosit ad alia hiuo rei
necessarra trahatur. do sio id¬
oblita quod nolebat. in multiᷤ
implicetur et dicat pre¬
ueni nolens quo nolebam.
redit autem per gr̃am d̾i.
Cria sunt genera
uirtutum. Primȩ ciuiles
torie quibue exittur
exemplare e. que iam
contemplanti menti impri¬
muntura deo. ubi totum
beate uis
intelligitur. et intellectus
quia per se intelligit.
Aninra intelligibiliz
quia intelligitur. et¬
intellectualie quia rn¬

Expanded text:
se aliquid appetere quod sibi se aliquid appetere quod sibi prosit, ad alia huic rei necessaria trahatur: ac si id quod volebat in multis implicetur, et dicat, Praeveni nolens quod volebam; redit autem per gratiam Dei. Tria sunt genera virtutum: primae civiles toriae, quibus exuitur exemplares, quae jam contemplanti menti imprimuntur a Deo, ubi totum beate viviintelligitur: intellectus, quia per se intelligit: anima intelligibilis, quia intelligitur; intellectualis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
etiam puncto temporis mutantur
et maxime corpora que penitus
non manent: sed etatibus fine
intermissione mouentur. Nam
omnis res etates suas
habet ut ad breuem etatem
omnis maior quasi eternitatis
sit: cum etiam adhuc iuuentes.
mortes quasdam patiantur iꝑ¬
sarum etatum: et ultima mors
maior quodammodo mors sit:
ut ipsa creita etatum mortes
patianttr. Et montes
cum ruunt.et insulȩ tum
ruunt etascuntur: quasi
mortes fiamt in uniuersita¬
te: ut ulmra mors sit
ettam mundoq dicitur con-¬
flagratio. nam tria sunt unũ
semper immutabile ut deus::
semper mutabise t corpus.
medium quoddam. ut arama
ut mutabilis esse possit.
possit mmmutabilis.
sed post comi utationem cor¬
pu non mutatur
Ea demum uera et since¬
ra libertas est: qua fit
ut ubicumq sis bene sit
tibi. Deus autem est
solue nusquam absens
ab eis. quibus solus
uoluptas est. pater
autem misericor mortalia
illis uincla faciebat.
Descensus animę talie
estut cum putat

Expanded text:
etiam puncto temporis mutantur, etiam puncto temporis mutantur, et maxime corpora quae penitus non manent, sed aetatibus sine intermissione moventur. Nam omnis res aetates suas habet, ut ad brevem aetatem aetas omnis major quasi aeternitas sit: cum etiam adhuc viventes mortes quasdam patiantur ipsarum aetatum, et ultima mors major quodam modo mors sit, ut ipsa crementa aetatum mortes patiantur. Et montes cum ruunt, et insulae cum ruunt et nascuntur, quasi mortes fiunt in universitate, ut ultima mors sit etiam mundo quae dicitur conflagratio. Nam tria sunt: unum semper immutabile, ut Deus; semper mutabile, ut corpus; medium quoddam, ut anima, ut mutabilis esse possit, possit et immutabilis. Sed post commutationem corpus non mutatur. Ea demum vera et sincera libertas est, qua fit ut ubicumque sis, bene sit tibi. Deus autem est solus, nusquam absens ab eis quibus solus voluptas est. Pater autem misericors mortalia illis vincula faciebat. Descensus animae talis est, ut cum putat
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑtimus mentis circuitus ratio-¬
nalis cogitatio: quȩ ab eo quod
queritur profecta. per succedenti¬
um argumentorum cirtulum certior
redit in locum: ideoq etiam simi¬
litudines intellectu ĩdoneȩ sunt.
quod per ipsum motum quem
natura desiderat animo exhibean¬
tur. Nam quasi auferunt ani¬
moz. aib eo quod agitur. et
illõ item referunt. sed quod
efferunt contra pigriciam fit.
quod referunt contra errorem.
Unde placuit etiam priscis sa¬
pientibus. quasclam res imagi¬
nibus signare fabularũ: ut cũ
ad eas fertur intentio. refer¬
turq. ad id quõd significat
motu suo. men etiam cum
ludit exerceatur in disputatione.
Preuidendum nequis mentiatur.
omnis anima affectibue
mutatur Nam et in officiis
mutabilis es. Deus est
enim solus immutabilis et
angeli : ergo semper immitabiles
sunt cum officia impendunt.
Uermis de mortẽ natus
et mortem consumens. De
putredine natus putredinem
consumene. omnra mittabilia

Expanded text:
optimus mentis circuitus ratiooptimus mentis circuitus rationalis cogitatio, quae ab eo quod quaeritur profecta, per succedentium argumentorum circulum certior redit in locum. Ideoque etiam similitudines intellectui idoneae sunt, quod per ipsum motum quem natura desiderat, animo exhibeantur. Nam quasi auferunt animos ab eo quod agitur, et illo iterum referunt: sed quod efferunt, contra pigritiem fit; quod referunt, contra errorem. Unde placuit etiam priscis sapientibus quasdam res imaginibus signare fabularum, ut cum ad eas fertur intentio, referturque ad id quod significant, motu suo mens etiam cum ludit, exerceatur in disputatione. Praevidendum ne quis mentiatur. Omnis anima affectibus mutatur: nam et in officiis mutabilis est. Deus est enim solus immutabilis, et Angeli: ergo semper immutabiles sunt, cum officia impendunt. Vermis de morte natus, et mortem consumens: de putredine natus, putredinem consumens. Omnia mutabilia
Abbreviated transcription (Latin):
lectu.Numquam autem erit ma.¬
nus pes. aut pes oculus: sic et
homo nunquam erit quod ille qui
susceptus est a sapientia dei. Deus
dicitur finitus formsecus usq ad
Animam: intrinsecus usq ad se.
Omnia enim in se continet. Ani¬
ma autem finita est usq ad cor¬
pus & usq ad deum: corpus
etram foris finitum est usq ad
nichil: intrinsecus autem infinitũ
est. Siuidendo enim: nunquam
mnis transitus de loco in¬
locum per lineam fit.
quoniam omne latum linea sibi
coniungitur: et omne corpus linea
sibi coniungitur: que linea utiq cor¬
pus non est: ita & omnis transitus
et anima. id est mutatio uel affe¬
ctio. qua modo stulta. modo faꝑi¬
ens. per quasdam utiq lineas. id
est per quosdam transitus medi¬
os fit. quomodo ipsa de nichilo
facta est.Homo si uerum sci¬
at pene deus est: deus si ue¬
rum nescit. non pene sed bene
lapis est. Mens autem ho¬
debet. Quo igitur çircuitu mo¬
uenda est. as Est autem

Expanded text:
lectu. Nunquam autem erit malectu. Nunquam autem erit manus pes, aut pes oculus: sic et homo nunquam erit quod ille qui susceptus est a Sapientia Dei. Deus dicitur finitus forinsecus usque ad animam, intrinsecus usque ad se: omnia enim in se continet. Anima autem finita est usque ad corpus, et usque ad Deum. Corpus etiam foris finitum est usque ad nihil, intrinsecus autem infinitum est: dividendo enim nunquam deis. Omnis transitus de loco inlocum per lineam fit; quoniam omne latum linea sibi conjungitur, et omne corpus linea sibi conjungitur, quae linea utique corpus non est: ita et omnis transitus in anima, id est, mutatio vel affectio, qua modo stulta, modo sapiens, per quasdam utique lineas, id est, per quosdam transitus medios fit, quomodo ipsa de nihilo facta est. Homo si verum sciat, pene Deus est: Deus si verum nescit, non pene, sed bene lapis est. Mens autem hodebet. Quo igitur circuitu movenda est? Est autem
Abbreviated transcription (Latin):
De uerbo ratio procedens: recte dicit᷑
uerbum. Uox aliquid est: silentium
nichil est. Unum si solum esset. in
se esset: sterile esset & nichil prestaret.
sed quia benignum est procedens
ad aliquid faciendum: processit in al¬
perum se: ipsa est generatio unici: qa
qui facit est. & per quem facit est.¬
& effecerunt duo: unum enim ante¬
cedit duo: & his duobus est aliquis
ordo: & fiunt tria que trinitas dicit᷑.
Cardo dicitur rerum omnium: qui
accipitur pater. Cardo enim quam¬
qͣm sit immobilis: tamen motum qui
est ipse filius. intellectus unus esse
dicitur: quo omnes digni fruuntur:
sed non omnes uinter. Nam homo
susceptus a diuina sapientia. qͣnto
diuine susceptus est. tanto diuini¬
us intelligit. Nam quamqͣm u¬
num sit corpus. tamen ñ eandem¬
habent omnia membra sanitatem. Ali¬
ter dicitur fanitas oculi. aliter capitis:
aliter ceteri corporis. Homo enim a
peccato euadens. conatur intelligere:
ille autem susceptus ab eodem intel¬

Expanded text:
 . Ratio procedens, recte dicitur  . Ratio procedens, recte dicitur verbum. Vox aliquid est, silentium nihil est. Unum si solum esset, in se esset, sterile esset et nihil praestaret: sed quia benignum est, procedens ad aliquid faciendum, processit in alterum se. Ipsa est generatio Unici, quia qui facit est, et per quem facit est, et effecerunt duo. Unum enim antecedit duo: et his duobus est aliquis ordo, et fiunt tria, quae Trinitas dicitur. Cardo dicitur omnium rerum, qui accipitur Pater. Cardo enim quanquam sit immobilis, tamen motum qui est ipse Filius intellectus, unus esse dicitur, quem omnes digni fruuntur, sed non omnes uniter. Nam homo susceptus a divina Sapientia, quanto divine susceptus est, tanto divinius intelligit. Nam quanquam unum sit corpus, tamen non ehabent omnia membra sanitatem. Aliter dicitur sanitas oculi, aliter capitis, aliter caeteri corporis. Homo enim a peccato evadens conatur intelligere; ille autem susceptus ab eodem intel