comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ille patiens ille crudelis. ille beneficꝰ ille
ingratꝰ. ꝑtulit eũ tanta lęnitate. ut cũ
eum accepisset inmanꝰ. ñ illũ attigisset.
ñ lesisset. Accepit enĩ a dño dõ inpotesta¬
tẽ. ut si uellet occideret saulẽ ipse dđ.¬
& elegit magis parcere quã occidere.
Ille aut̃ nec tali beneficio uictꝰ.ẽ. ut de¬
sineret ꝑseqͥ. Inuenimꝰ gͦ illo tẽpore qͣn¬
dosaul dauid ꝑsequebat᷑ regẽ futurũ
& p̃destinatũ rex iã reprobatꝰ. qđ fuge
bant᷑ figurȩ erant futuroꝵs Inuenimꝰ
ibi xp̃m: & multo maxime. Nã illud
me corrũpas intituli in scriptione. ñ
quẽ uoluit corrũ pe saul. Uidemꝰ aut̃
in passione: dnĩ scriptũ fuisse ticulũ
rex iudeoꝵ. ut ille titulus ex ꝓbraret
frontẽ ipsoꝵ. qđ a rege suo manꝰ ñ absti¬
nuer̃. In illis enĩ sauł erat. in xp̃o dd̃

Expanded text:
ille patiens, ille crudelis; ille beneficus, ille ille patiens, ille crudelis; ille beneficus, ille ingratus; pertulit eum tanta lenitate, ut cum eum accepisset in manus, non illum attigisset, non laesisset. Accepit enim a Domino Deo potestatem, ut si vellet, occideret Saülem ipse David; et elegit parcere quam occidere. Ille autem nec tali beneficio victus est, ut desineret persequi. Invenimus ergo illo tempore, quando Saül David persequebatur, regem futurum et praedestinatum rex jam bantur, figurae erant futurorum, invenimus ibi Christum, et multo maxime. Nam illud, Ne corrumpas in tituli inscriptionem, non quem voluit corrumpere Saül. Videmus autem in passione Domini scriptum fuisse titulum, Rex Judaeorum; ut ille titulus exprobraret frontem ipsorum, quod a rege suo manus non abstinuerunt. In illis enim Saül erat, in Christo David
Abbreviated transcription (Latin):
bet conem᷑ in illo ꝑficimꝰ &: ab illo ꝑficimꝰ.
& hec. ẽ. ꝑfectio nr̃a. ad illũ ꝑuenire¬
Et si cũ ađ illũ ꝑueneris. ultra ñ quęris.
finis tuus.ẽ. Quomꝰ enĩ finis uiȩ tuȩ lo¬
cus.ẽ. qͦ tendis. quo cũ ꝑueneris iã mane¬
bis: sic finis studii tui. ꝓpositi tui. conatꝰ
tui intentionis tue. ille est ad que cen¬
ad quẽ cũ ꝑueneris ultra ñ desiderabis.
qͥa melius nichil habebis. Ipse gͦ & excm¬
plũ nob uiuendi ꝓposuit in hac uita. &
pͣmiũ inuendi dabit infutura uita
nfinẽ ne corrũ pas ipsi dauid in t̾ĩtuli in¬
scriptione. cũ fugeret a facie saul in spe¬
luncã. Referentes nos ad scãm scripturã.
inuenimꝰ quidẽ sc̃m dauid illũ regẽ is¬
rł. ex qͦͥ etiã nom̃ accepit psalderiũ dd̃.
sic̃ multi ur̃m nouer̃. qͥ scripturas uł at¬
tiger̃ uł audier̃. Habuit gͦ ꝑsecutorẽ
saulẽ rex dauid. Et cũ eẽt. ille mitissimꝰ
ille ferocissimꝰ ille lęnis ille inuidus.

Expanded text:
ab illo perficimur; et haec est perfectio nostra, ad illum pervenire: sed cum ad illum perveneris, ultra non quaeris; finis tuus est. Quomodo enim finis viae tuae locus est quo tendis; quo cum perveneris, jam manebis: sic finis studii tui, propositi tui, conatus tui, intentionis tuae, ille est ad quem tenad quem cum perveneris, ultra non desiderabis, quia melius nihil habebis. Ipse ergo et exemplum nobis vivendi proposuit in hac vita, et praemium vivendi dabit in futura vita. 3. In finem, ne corrumpas ipsi David in tituli inscriptionem, cum fugeret a facie Saül in speluncam. Referentes nos ad sanctam Scripturam, invenimus quidem sanctum David illum regem Israel, ex quo etiam nomen accepit Psalterium Davidicum, um noverunt, qui Scripturas vel attigerunt vel audierunt. Habuit ergo persecutorem Saülem rex David: et cum esset ille mitissimus, ille ferocissimus; ille lenis, ille invidus;
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt᷑ qͥ militant: eandẽ capti¬
uitatem a xp̃o captiuatã dic̃. Cur enĩ
ñ sit captiuitas felix si & ad bonũ
homines posst̃ capi: Unde petro dictũ
ẽ. Ex hoc iã eris homines capiens. Ca¬
ptiuati gͦ qͥa capti. & capti qͥa subiu¬
gati. sub lȩne illud iugũ missi. libera¬
ti a peccato cuiꝰ serui erant. & iusticiȩ
serui facti cuiꝰ liberierant. Unde &
ipse in illis. ẽ: ꝗͥ dedit donahami b
& accepit dona in hominib Idõq
in ista captiuitate. in ista seruitute. in
isto curru. sub isto iugo. ñ st̃ milia plo¬
rantiũ. sedmilia lȩtantiũ. Dñs qͥppe in
illis in sẏna in scõ. Cui sensui congruit
& alia int̾p̃tatio: qua int̾p̃tat᷑ sẏna men¬
sura. Nã de his donis lȩticiȩ sp̃ualis. apłs
loquens id qđ supͣ cõmemoraui: unicuiq
aut̃ nr̃m inqͥt data. ẽ. grã. scđm mensurã
donationis xp̃i. Ac deinde seqͥt᷑. qđ etiã

Expanded text:
intelliguntur qui militant, eamdem captivitatem a Christo captivatam dicit. Cur enim non sit captivitas felix, si et ad bonum homines possunt capi? Unde Petro dictum est: Ex hoc jam homines eris capiens . Captivati ergo, quia capti, et capti quia subjugati; sub lene illud jugum missi , liberati a peccato cujus servi erant, et justitiae servi facti cujus liberi erant . Unde et ipse in illis est, qui dedit dona hominibus, et accepit dona in hominibus. Ideoque in ista captivitate, in ista servitute, in isto curru, sub isto jugo non sunt millia plorantium, sed millia laetantium. Dominus quippe in illis, in Sina, in sancto. Cui sensui congruit et alia interpretatio, qua interpretatur Sina Mensura. Nam de his donis laetitiae spiritualis Apostolus loquens id quod supra commemoravi: Unicuique autem nostrum, inquit, data est gratia secundum mensuram donationis Christi. Ac dei
Abbreviated transcription (Latin):
dentia diuina ꝑmittit tãuros congrega¬
ri int̾ uaccas po̾płoꝵ: ut excludantur.
id .ẽ. ut emineant qͥ ꝓbati st̃ argento.
Adhocenĩ hereses siuunt᷑. eẽ: ut ꝓbati ma¬
nifesti fiant. Quanquã & sic possit intel¬
ligi. congregatio tauroꝵs int̾ uaccas po¬
płors: ut abeis uaccis excludant᷑ qͥ ꝓbati
st̃ argento. Hanc enĩ habent intentioriẽ
heretici doctores: ut ab aurib animarũ
quas seducere moliunt᷑ exeludant eos
id ẽ. separent eos qͥ ꝓbati st̃ argento. idẽ
qͥ idonei st̃ docere eloqͥa dñi. Sed si ue ille
huiꝰ uerbi. siue iste sit sensus: sequitur
Disꝑge gentes quȩ bella uolunt. Honenĩ
correctioni. sed contentioni student. Hoc
gͦ ꝓphetat. ut ipsi potius disꝑgant᷑ qui
corrigi nolunt qͥ gregẽ xp̃i disꝑgere
affectant: Gentes aut̃ appellauit ñ ꝓpt̾
generationes familiarũ: sed ꝓpt̾ gene¬
ra sectarũ. ubi series successionis confir¬

Expanded text:
dentia divina permittit tauros congregadentia divina permittit tauros congregari inter vaccas populorum, ut excludantur, id est, ut emineant qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereses sinuntur esse, ut probati manifesti fiant. Quanquam et sic possit intelligi: Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut ab eis vaccis excludantur qui probati sunt argento. Hanc enim habent intentionem haeretici doctores, ut ab auribus animarum, quas seducere moliuntur, excludant eos, id est, separent eos qui probati sunt argento, id est, qui idonei sunt docere eloquia Domini. Sed sive ille hujus verbi, sive iste sit sensus; sequitur: Disperge gentes quae bella volunt. Non enim correctioni, sed contentioni student. Hoc ergo prophetat, ut ipsi potius dispergantur qui corrigi nolunt, qui gregem Christi dispergere affectant. Gentes autem appellavit, non propter generationes familiarum, sed propter genera sectarum, ubi series successionis confir
Abbreviated transcription (Latin):
de maloꝵ cõmixtione usq infinẽ scłi
qđ bonis in sacram̃toꝵ eiꝰ societatẽ non
obsint aduersus donatistas & luciferia¬
nos. aliosq siqui st̃ qͥ simili errore a ue¬
ritate dissentiunt. quã multi contra he¬
reticos cͥȩteros qͦs enumerare uł cõmemo¬
rare nimis longũ. ẽ. & pͣsenti oꝑi ñ neces¬
sariũ. Quoꝵ tam̃ sensuũ ꝓbati assertores.
aut ꝓrsus laterent. aut ñ ita eminerent:
ut eos eminere fecer̃ suꝑboꝵ contradi¬
ctiones. qͦs uelut tauros id .ẽ. iugo disci¬
plinȩ pacifico lȩniq ñ subditos cõmemo¬
rat apłs. ubi talẽ dicit eligendũ ad episco¬
patũ. ut potens sit ex hortari indoctri¬
na sana. & contradicentes redarguere.
Sunt enĩ mulci ñ subditi. ut st̃ tauri ela¬
tione ceruicis impatientes aratri atq
iuncturȩ. uanil oqui & m̃tis seductores.
Has m̃tes significauit iste psalmꝰ. appella¬
tione uaccarũ. Ad hanc gͦ utilitatẽ ꝓui¬

Expanded text:
de malorum commixtione usque in finem saeculi, de malorum commixtione usque in finem saeculi, quod bonis in sacramentorum ejus societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam multi contra caeteros haereticos, quos enumerare vel commemorare nimis longum est, et praesenti operi non necessarium! Quorum tamen sensuum probati assertores, aut prorsus laterent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacifico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad episcopatum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere . Sunt enim multi non subditi; hi sunt tauri elatione cervicis impatientes aratri atque juncturae: vaniloqui, et mentium seductores; has mentes significavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Provi
Abbreviated transcription (Latin):
argento id.ẽ. qͥ ꝓbati st̃ eloqui is dñi.
Eloquia qͥppe dñi eloquia casta argentũ
igne ꝓbatũ t̃rȩ. Nã excludant᷑ dic̃tũ ẽ.
appareant. emineant. qđ ait ille mani¬
festi fiant. Unde & in arte argentaria
ex clusores uocant᷑. qͥ de confusione massȩ
nouer formã uasis ex primere. Multi enĩ¬
mi
sensus scripturarũ scãrũ latent. & paucis
intelligentiorib noti st̃. nec asseruntur
cõmodius & acceptabilius: nͥ cũ respon¬
dendi hereticis cura cõpellit. Iunc enim
etiã qͥ neglegunt studia doctrinȩ. sopore
discusso ad audiendi excitant᷑ diligentiã.
ut aduersarii refellant᷑. Deniq quã mul¬
ti scripturarũ scãrũ sensus de xp̃o dõ
asserti st̃ contra focinũ. quã multi de ho¬
mine xp̃o contra manicheũ. quã multi
de trinitate contͣ sabelliũ. quã multi de
unitate trinitatis aduersus arria nos
eunomianos. macedonianos. quã multi
de catholicaȩccła toto orbe diffusa &

Expanded text:
iis Domini. Eloquia quippe Domini, eloquia casta, argentum igne probatum terrae . Nam excludantur dictum est, appareant, emineant; quod ait ille, manifesti fiant. Unde et in arte argentaria exclusores vocantur, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimere. Multi enm sensus Scripturarum sanctarum latent, et paucis intelligentioribus noti sunt; nec asseruntur commodius et acceptabilius, nisi cum respondendi haereticis cura compellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrinae, sopore discusso, ad audiendi excitantur diligentiam, ut adversarii refellantur. Denique quam multi Scripturarum sanctarum sensus de Christo Deo asserti sunt contra Photinum! quam multi de homine Christo contra Manichaeum! quam multi de Trinitate contra Sabellium! quam multi de unitate Trinitatis contra Arianos, Eunomianos, Macedonianos! quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et
Abbreviated transcription (Latin):
do. qͥ ascendit suꝑ cȩlũ cȩloꝵ adorientẽ
Uel sic̃ nonnulli codices habent. qͥ ascendit
suꝑ cȩlũ cȩli adorientẽ. In his uerbis ille
nonne etiã ipsũ locũ. qm̃ in partib orien¬
tis .ẽ. ubi resurrexit. & unde ascendit. ex¬
post cȩlũ cęli. Quos & cȩlos cȩloꝵ possumꝰ
dicere. sic̃ uocauit firmam̃tũ cęlũ. qđ¬

Expanded text:
elorum ad orientem: vel sicut nonnulli codices habent, Qui ascendit super coelum coeli ad orientem. In his verbis ille nonne etiam ipsum locum, quoniam in partibus orientis est ubi resurrexit et unde ascendit, expost coelum coeli? Quos et coelos coelorum possumus dicere, sicut vocavit firmamentu
Abbreviated transcription (Latin):
plenissime implebitꝰ isrł. qđ ẽ. uidens
dm̃. qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti. ẽ. Ipse dabit
uirtutẽ & fortitudinẽ plebi suȩ. hene¬
dictꝰ ds̃. Nunc fragiles & infirmi habe¬
mus thesaurũ istum. in uasis fictilib.
tunc uͦ etiã corporũ gloriosissima cõ¬
mutatione. ipse dabit uirtutẽ & for¬
titudinẽ plebi suȩ. Seminat᷑ enĩ hoc
corpus in infirmitate. surget inuirtute
pse gͦ dabit uirtutẽ. quã in carne sua¬
premisit : de qua dic̃ apłs. uirtutẽ re¬

Expanded text:
idens Deum; quoniam videbimus eum sicuti est . Ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae benedictus Deus: nunc fragili et infirmae. Habemus enim thesaurum istum in vasis fictilibus . Tunc vero, etiam corporum gloriosissima commutatione, ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae. Seminatur enim hoc corpus in infirmitate; surget in virtute . Ipse ergo dabit virtutem quam in sua carne praemisit, de qua dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ cõparare. qm̃ ñ defuer̃ qui cũ
dicerent. alii ioħem baptistã. alii heliã.
alii ieremiã. aut unũ ex ꝓpħis: conuer¬
tit se ad illos & ait. Ut qͥd suspicamini
montes incaseatos. montẽ inquit in quo
placuit dõ habitare in eo. ut qͥd suspi¬
camini: Sic̃ enĩ lum̃ illiqͥa & ipsis dictũ
ẽ. uos estis lum̃ mundi: sed aliud dictũ
ẽ lum̃ uerũ. qđ illuminat omnẽ homi¬
nẽ: sic montes illi. s longe alius mons.
paratꝰ in cacumine montiũ. Montes itaq
isti. illĩ montẽ portando głosi st̃. Quoꝵ
ille unꝰ dicit. Michi aut̃ absit głari.
nͥ incruce dnĩ nr̃ĩ tħu xp̃i ꝑ quẽ mͥ mun-¬
dus crucifixus. ẽ. & ego mundo. ut qui
głat᷑ ñ in se ipso. sed in dño glorietur
Utqͥa gͦ suspicamini montes incaseatos.
eum montẽ in qͦ placuit dõ habitare
in eo: Non qͥa in aliis ñ in habitat. sed
qͥa in ipsis ꝑ ipsũ In ipso qͥppe habitat
omis plenitudo diuinitatis. ñ umbra¬

Expanded text:
unt qui eum dicerent, alii Joannem Baptistam, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex Prophetis ; convertit se ad illos, et ait: Utquid suspicamini montes incaseatos, montem, inquit, in quo placuit Deo inhabitare in eo? Utquid suspicamini? Sicut enim lumen illi, quia et ipsis dictum est, Vos estis lumen mundi ; sed aliud illud dictum est, Lumen verum, quod illuminat omnem hominem : sic, montes illi; sed longe alius mons paratus in cacumine montium. Montes itaque isti illum montem portando gloriosi sunt: quorum ille unus dicit, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Ddus crucifixus est, et ego mundo : ut qui gloriatur, non in seipso, sed in Domino glorietur . Utquid ergo suspicamini montes incaseatos, eum montem in quo placuit Deo habitare in eo? Non quia in aliis non inhquia in aliis per ipsum. In ipso quippe habitat omnis plenitudo divinitatis: non umbra
Abbreviated transcription (Latin):
corui. Uenies & ꝑtransie s ab initio fidei.
U eniet enĩ tanꝗ currus dĩ. in milib lȩtan¬
tiũ. ꝓsꝑum iter habens. & ꝑtransiet
de hoc mundo ad patrẽ & fiet in ea qđ
sponsus ipse dicit qͥ transi it de hoc mun¬
do ad patrẽ. uolo ut ubi ego sũ & isti
sint mecũ. sed abinitio fidei. Quia gͦ
ut bona oꝑa sequant᷑. p̃cedit fides. nẽc
ulla st̃ bofa oꝑa nͥ quȩ sequunt᷑ p̃ceden¬
te fide: nichił aliud uidet᷑ dictũ echio¬
pia pͥuemet manꝰ eiꝰ dõ. nisi ȩchiopia¬
eredet dõ. Sic eni p̾uenit manꝰ eius.
id ẽ oꝑa eiꝰ. Cuiꝰ nisi ipsius ȩtiopie
ethiop̾ia p̾ueniet manꝰ suas dõ ide ere
clendo indm̃ pͥueniet oꝑa sua. Existimo
dr sinc opib legis. An iuideoꝵ ds tantũ:
Nonne &̃ gentiũ : Sic gͦ echiopia quȩ ui¬
det᷑ ex trema gentiũ iustificat᷑ ꝑfidẽ.
sine opib legis. Noneni ut iustificet᷑.
de legis opib głat᷑ nec p̃ponit fidei me
suas potest intelligi. Suã gͦ si mani:

Expanded text:
orum: Venies, et pertransies ab initio fidei . Venit enim tanquam currus Dei in millibus laetantium, prosperum iter habens, et pertransiit de hoc mundo ad Patrem : ut fiat in ea quod sponsus ipse dicit, qui transiit de hoc mundo ad Patrem, Volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum ; sed ab initio fidei. Quia ergo ut bona opera sequantur, praecedit fides, nec ulla sunt bona opera, nisi quae sequuntur praecedentem fidem: nihil aliud videtur dictum, Aethiopia praeveniet mancredet Deo. Sic enim praeveniet manus ejus, id est opera ejus. Cujus, nisi ipsius Aethiopiae? Aethiopia praeveniet manus suas Deo, id est, credendo in Deum praeveniet opera sua. Existimo dem sine operibus Legis. An Judaeorum Deus tantum? nonne et Gentium  ? Sic ergo Aethiopia, quae videtur extrema Gentium, justificatur per fidem sine operibus Legis. Non enim, ut justificetur, de Legis operibus gloriatur; nec praeponit fidei mersuas potest intelligi: suam ergo, si manum;
Abbreviated transcription (Latin):
dos uiuos & mortuos: atcende qđ seqͥt᷑
Fcce dabit uocẽ suã uocẽ uirtutis. ule
qui sic̃ agnꝰ corã condente fuit sine uoce.
ecce dabit uocẽ suã. Nec uocẽ infirmita¬
tis tanquã uidicandus: sed uocẽ uirtutis
tanqua iudicaturus. Nonenĩ ds occultꝰ
sic̃ prius. & in hominũ iudicio ñ apiens
os suũ: s ds̃ manifestꝰ ueniet. ds nr̃ & ñ
silebit. Quid desꝑatis infideles: Quid
irridetis : Quid dicit seruus malus. tar¬
dat dñs ms uenire: Ecce dabit uocẽ suã

Expanded text:
attende quod sequitur: Ecce dabit vocem suam, vocem virtutis. Ille qui sicut agnus coram tondente se fuit sine voce , ecce dabit vocem suam: nec vocem infirmitatis, tanquam judicandus; sed vocem virtutis, tanquam judicaturus. Non enim Deus occultus, sicut prius, et in hominum judicio non aperiens os suum; sed Deus manifestus veniet; Deus noster, et non silebit . Quid desperatis, infideles? quid irridetis? Quid dicit servus malus: Tardat Dominus meus venire ? Ecce dabit vocem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
hebrea. uł grecã uł latina uł alia quȩ¬
libet. ꝑ efficientẽ scilicet id qdđ efficit᷑.
Usitatũ. ẽ. aut̃ in latino eloquio. ut scriptu¬
ra stilus uocet᷑. qđ stilo fiat. Ita gͦ & ca¬
lamꝰ qđ calamo fiat. Dicit apłs fecrus
indoctos & instabiles ꝑuertere scriptu¬
ras. ad ꝓpriũ suũ inte̾ritũ. Hȩ st̃ ferȩ
calami. de quib hic dr̃. increpa feras cala
mi. De his. ẽ. etiã qđ adiungit. congre¬
gatio taurorũ int̾ uaccas popłoꝵ. ut
excludant᷑ ii qͥ ꝓbati st̃ argento: tauros.
uocans ꝓpt̾ suꝑbiã durȩ indomiteq cer¬
uicis. Significat enĩ hereticos. Uaccas
aut̃ popłoꝵs. seductibiles animas intelli¬
gendas puto: qͥa facile sequunt᷑ hos tauros.
sunt graues & stabiles. unde scriptũ est
in popło graui laudabo te: sed ineis po¬
płis. quas inuenerint uaccas. Ex his enĩ
st̃ qͥ penetrant domos. & captiuas ducunt
mulierculas oneratas peccatis. quȩ ducun¬
tur uariis desideriis. semꝑ discentes &

Expanded text:
hebraea, vel graeca, vel latina, vel alia quaelibet, per efficientem scilicet id quod efficitur. Usitatum est autem in latino eloquio ut scriptura stilus vocetur, quod stilo fiat; ita ergo et calamus, quod calamo fiat. Dicit apostolus Petrus indoctos et instabiles pervertere Scripturas ad proprium suum interitum : hae sunt ferae calami, de quibus hic dicitur, Increpa feras calami. 39. De his est etiam quod adjungit: Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut excludantur ii qui probati sunt argento. Tauros vocans, propter superbiam durae indomitaeque cervicis; significat enim haereticos. Vaccas autem populorum, seductibiles animas intelligendas puto, quia facile sequuntur hos tauros. sunt graves et stabiles; unde scriptum est, In populo gravi laudabo te ; sed in eis populis quas invenerint vaccas. Ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis, quae ducuntur variis
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt᷑: siue reges trȩ. siuẽ reges
qͦs discernit suꝑ cȩlestis suꝑ columbã de¬
argentata : tͥ offerunt munera. & quȩ
munera: Gratiosa. Quȩ sacrificia:
audis. Sed huic laudi obstrepunt xp̃ianũ
uocabulũ habentes. & diuersa sentientes.
Fiat gͦ qđ sequit᷑ Increpa feras calami.

Expanded text:
s terrae, sive reges quos discernit supercoelestis super columbam deargentatam; tibi offerent reges munera. Et quae munera gratiosa, quam sacrificia laudis ! Sed huic laudi obstrepunt, christianum vocabulum habentes, et diversa sentientes. Fiat ergo quod sequitur: Increpa feras calami.
Abbreviated transcription (Latin):
hac tribu putaremꝰ figuratos etiam
pͥncipes testam̃ti noui Cũ uͦ adiun¬
git principes ⁊ abulon pͥncipes nepta¬
lim: qͥsquã forsitan dicat ex his tri¬
bub apłos fuisse. ex aliis aut̃ ñ fuisse
Qđ licet unde hoc ꝓbari possit ñ uideaĩ.
tam̃ qͥa nec unde refellat᷑ inuenio.
& hoc loco pͥncipes ȩccłarũ ducesq

Expanded text:
hac tribu putaremus figuratos etiam hac tribu putaremus figuratos etiam principes Testamenti Novi: cum vero adjungit, principes Zabulon, principes Nephthalim; quisquam forsitan dicat ex his tribubus Apostolos fuisse, ex aliis autem non fuisse. Quod licet unde probari hoc posset non videam; tamen, quia nec unde refellatur invenio, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tes faceret. Nã inde st̃ electi apłi. & hi
primitꝰ audier̃. Quibiberit de aqua.
quã ego dabo: ñ sitiet unquã. sed fiet
in eo fons aquȩ salientis inuitã et̾nã.
reuelationẽ. alienatione m̃tis a sen¬
sib corporis. ut spũi qđ demonstran¬
dũ. ẽ. demonstret᷑. Unde intelligi
audierant: neminẽ tam̃ uidentes
cui loqueret᷑. Potest hic extasis etis
illa eiꝰ intelligi de qua ipse loquens
ait. scire se hõminẽ raptũ usq int̾ẽũ
cęlũ. siue aut̃ in corpore siue extra
corpus nescire. s raptũ in para disũ
audisse in effabilia uerba. quȩ non
licer et homini loqͥ. Principes iuda
duces eoꝵ. pͥncipes ⁊ abulon. pͥncipes
neptalim. Cũ apłos significet pͥnci¬
pes: ubi. ẽ. & beniamin adolescentior
in extasi. qͥb uerbis paulũ significa¬
ri nemo ambigit. uł nominẽ pͥncipũ
om̃s significent᷑ in eccłiis excellentes.
atq imitatione dignissimi. qͥd sibi
uolunt hȩc nomina tribuũ is raheli¬

Expanded text:
am inde sunt electi Apostoli; et hi primitus audierunt: Qui biberit ex aqua quam ego dabo, non sitiet unquam; sed fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternarevelationem alienatione mentis a sensibus corporis, ut spiritui quod demonstrandum est demonstretur. Unde intelligi audiebant, neminem tamen videntes cui loqueretur . Potest hic ecstasis etiam illa ejus intelligi, de qua ipse loquens ait, scire se hominem raptum usque in tertium coelum; sive autem in corpore, sive extra corpus, nescire; sed raptum in paradisum audisse ineffabilia verba, quae non liceret homini loqui . Principes Juda, duces eorum; principes Zabulon, principes Nephthalim. Cum Apostolos significet principes, ubi est et Benjamin adolescentior in ecstasi; quibus verbis Paulum significari nemo ambigit; vel nomine principum omnes significentur in Ecclesiis excellentes atque imitatione dignissimi: quid sibi volunt haec nomina tribuum Israeli
Abbreviated transcription (Latin):
id possent a se ipsis: & enĩ cũ inimici es¬
semus. reconciliati sumꝰ dõ ꝑ mortẽ fili i
rus orbẽ t̾rarũ. Quas & nubes in euan¬
głio. scõs & fideles suos significat ubiait
Amodo uidebitis filiũ hominis. uenientẽ
innubib. Excepto illo aduentu. in quo
erit iudex uiuoꝵ atq mortuoꝵ: atnodo

Expanded text:
id possent a seipsis? Etenim cum inimici esid possent a seipsis? Etenim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii rus orbem terrarum; quos et nubes in Evangelio sanctos et fideles suos significat, ubi ait: Amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus . Excepto illo adventu in quo erit judex vivorum atque mortuorum ; Amodo,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ thau litterã quȩ ingrecis numeroꝵ
notis trecentos significatꝰ. De talib canib.
& in alio psalmo dr̃. Conuertent᷑ ad ue¬
sꝑam. & famem patient᷑ ut canes. Nã &¬
quidã rep̃hensi st̃ a ꝓpħa ysaia. ñ ideo
qđ canes essent. s qđ latrare nescirent.
& dormitare amarent. Ubi utiq demon¬
strauit. qͥa si uigilarent & ꝓ dño suo la¬
trarent: laudabiles canes. cẽnt. sicut
laudant᷑ isti de qͥb dr̃. lingua canũ tuoꝵ.
Quos tam̃ ꝓpħa ex inimicis futuros. eẽ. prȩ¬
dixit. ꝑ illã scilicet conuersionẽ. de qͣ
suꝑius loquebat᷑. Unde & ille psalmꝰ.
Conuertentur inqͥt ad uesꝑam & famem
patient᷑ ut canes. Deinde uelut quȩren¬
cib unde hoc illis tantũ bonũ ut canes eiꝰ
fierent cuiꝰ fuerant inimici: responsũ. ẽ.
Ab ipso. Sic enĩ legit᷑. Lingua canũ tuoꝵ
ex immicis ab ip̃so. Ipsius utiq dilectio¬
ne. ipsius miscđia. ipsius gr̃a. Nã qͣndo

Expanded text:
propter τ litteram, quae in graecis numerorum propter τ litteram, quae in graecis numerorum notis trecentos significat. De talibus canibus et in alio psalmo dicitur: Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canesreprehensi sunt a propheta Isaia, non ideo quod canes essent, sed quod latrare nescirent, et dormitare amarent . Ubi utique demonstravit, quia si vigilarent et pro domino suo latrarent, laudabiles canes essent: sicut laudantur isti de quibus dicitur, Lingua canum tuorum. Quos tamen Propheta ex inimicis futuros esse praedixit, per illam scilicet conversionem de qua superius loquebatur. Unde et ille psalmus: Convertentur, inquit, ad vesperam, et famem patientur ut canes. Deinde veluti quaerentibus unde hoc illis tantum bonum, ut canes ejus fierent, cujus fuerant inimici; responsum est, ab ipso. Sic enim legitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. Ipsius utique dilectione, ipsius misericordia, ipsius gratia. Nam quando
Abbreviated transcription (Latin):
ducentes martyriũ usq ad sanguinẽ
certent. Sic enĩ ut arbitror conueni¬
entius intelligit᷑: pes eiꝰ tinctꝰ in san:¬
guine. Deniq ad iungit. Lingua canũ
tuoꝵ ex inimicis ab ipso. Foidẽ ipsos
qͥuisq ad sanguinẽ fuerant ꝓfide euan¬
głica certaturi. etiã canes uocans tan¬
quã ꝓ suo dñõ latrantes. ñ illos canes
illos qͥ edunt de micis. quȩ cadunt de
m̃sa dominoꝵ suoꝵ. Hoc enĩ confessa
chananea. meruit audire: O mulier
magna. ẽ. fides: fiat tͥ sic̃ uis. Canes lau¬
dabiles. ñ detestabiles. fidẽ seruantes dño
N on enĩ tantũmͦ canũ dix̃. s canũ tuorũ.
Nec eoꝵ dentes. s lingua laudata .ẽ. Qm̃
ñ utiq frustra. nec sine magno sacram̃to
gedeon solos eos iussus . ẽ. ducere. qͥ flumi¬
nis aquã sic̃ canes lamberent. talesq ñ
amplius quã trecenti in tanta multitudi¬
ne inuenti st̃. In qͦ numero crucis signũ. ẽ.

Expanded text:
ducentes martyrium, usque ad sanguinem ducentes martyrium, usque ad sanguinem certent. Sic enim, ut arbitror, convenientius intelligitur pes ejus tinctus in sanguine. 32. Denique adjungit, Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso: eosdem ipsos qui usque ad sanguinem fuerant pro fide evangelica certaturi, etiam canes vocans, tanquam pro suo Domino latrantes. Non illos canes,illos qui edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. Hoc enim confessa Chananaea meruit audire: O mulier, magna est fides tua! fiat tibi sicut vis . Canes ladabiles, non detestabiles; fidem servantes dominNon enim tantummodo canum dixit, sed canum tuorum; nec eorum dentes, sed lingua laudata est: quoniam non utique frustra, nec sine magno sacramento Gedeon solos eos jussus est ducere, qui fluminis aquam sicut canes lamberent; talesque non amplius quam trecenti in tanta multitudine inventi sunt . In quo numero crucis signum est
Abbreviated transcription (Latin):
nsc ipsũ qͥppe conuertit dns. cũ salubrit᷑
aonuertit. & ñ .ẽ. utiq ipse ꝓfundũ ma¬
ris Anforte fallit latina locutio. & ꝓeo
Non enĩ illo se conuertit. sed ibi conuer¬
tit eos. qͥ in ꝓfundo huiꝰ scłi iacent.
dimersi pondere peccatoꝵ. ubi conuer¬
sus ille dicit. De ꝓfundis clamaui adte
dnẽ. Si aut̃ ñ .ẽ. conuertã. s conuertar
in ꝓ fundũ maris. hoc intelligit᷑ dixis
liberandos qͥessent etiã desꝑatissimi pec¬
catores. Quanquã in aliqͦ greco inuene¬
dis clamantes. Qui & si intelligat᷑ ibi
ipse conuerti ad liberandos etiã tales:
ñ. ẽ in congruũ. Uita eos conuertit.
uł ad eos liberandos ita conuertit᷑:
ad te conuertunt᷑: uł ad qͦs liberandos
conuerteris. licet in ꝓfundo maris õne¬
re iniqͥtatis depressi fuerint. in tantũ
grã tua ꝓficiant. qͥa ubi abundauit
peccatũ suꝑ abundauit grã: ut fiant
pestuus int̾ mẽbra tua. ad annuncian¬
dũ euangłiũ tuũ. & ꝓ nomine tuodiu

Expanded text:
um quippe convertit Dominus, cum salubriter convertit, et non est utique ipse profundum maris. An fallit forte latina locutio, et pro eo Non enim ille se convertit; sed ibi convertit eos qui in profundo hujus saeculi jacent demersi pondere peccatorum, ubi conversus ille dicit: De profundis clamavi ad te, Domine . Si autem non est, convertam, sed, convertar in profundum maris, hoc intelligitur dixisliberandos qui essent etiam desperatissimi peccatores. Quanquam in aliquo graeco invenedis clamantes. Qui et si intelligatur ibi ipse converti ad liberandos etiam tales, non est incongruum: et ita eos convertit, vel ad eos liberandos ita convertitur,ad te convertuntur, vel ad quos liberandos converteris, licet in profundo maris onere iniquitatis depressi fuerint, in tantum gratia tua proficiant, quoniam ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Ut fiant pes tuus inter membra tua, ad annuntiandum Evangelium tuum, et pro nomine tuo diu
Abbreviated transcription (Latin):
reuelata grã testam̃ti noui Unde dictu ẽ
Quã speciosi pedes eoꝵ. qͥ annunciant pa¬
cẽ. qͥ annunciant bona. Hȩc enĩ grã. &
isti gressus latebant inueceri testam̃to.
Cũ aut̃ uenit plenitudo tẽporis. & pla¬
cuit dõ reuelare filiũ suũ. ut annuinci¬
aret᷑ ingentib : uisi st̃ gressus tui ds̃.
Gressus dĩ mei regis mei qui. ẽ. in scõ.

Expanded text:
unde dictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! Haec enim gratia et isti gressus latebant in Vetere Testamento: cum autem venit plenitudo temporis, et placuit Deo revelare Filium suum, ut annuntiaretur in gentibus , visi sunt gressus tui, Deus; gressus Dei mei, regis qui est
Abbreviated transcription (Latin):
inanissimi: ñ conuertunt᷑. Beati enĩ
qͥ esuriunt & sitiunt iusticiã. qm̃ ipsi
saturabunt᷑. Ex ista dñs siccitate conuer¬
tit. De anima qͥppe sicca. illi dr̃. Exten¬
di manꝰ meas ad te. anima mea uelut
t᷑ra sine aqua tͥ Ibi illud qͦq ñ absurde
intelligit᷑. qđ habent alii codices ex ba
cũ peccatũ nr̃m ante nos. ẽ. sẽꝑ. & ex¬
tra siccitatẽ qua eiꝰ desideramꝰ ymbrẽ
qͥ pluuiã uoluntariã segregauit hȩre¬
ditati suȩ Nã siccitate infirmata . ẽ.

Expanded text:
inanissimi, non convertuntur. Beati enim inanissimi, non convertuntur. Beati enim qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Ex ista Dominus siccitate convertit: de anima quippe sicca illi dicitur, Extendi manus meas ad te; anima mea velut terra sine aqua tibi . Illud quoque non absurde intelligitur, quod habent alii codices, Ex Bacum peccatum nostrum ante nos est semper ; et extra siccitatem, qua ejus desideramus imbrem, qui pluviam voluntariam segregavit haereditati suae. Nam siccitate i
Abbreviated transcription (Latin):
siue iusta ꝓiniustis. dũ punit capita
suꝑbientiũ. Utroq enĩ mͦ conquassant᷑.¬
& confringunt᷑ capita inimicoꝵ.cũ a
suꝑbia deiciuntꝰ᷑: siue humilitate cor¬
recti. siue in ima tartari ab repti. Dix̃
qͥppe conuertit: ut salui simꝰ: de qͦ supra
uos faciendi. Ei qͥppe & alibi dr̃. Ds̃ uir¬
tutũ conuerte nos. & ostende faciẽ tuã
& salui erimꝰ. Itẽ alibi. Conuerte nos
ds̃ sanitatiũ nr̃arũ. Ille aut̃ dix̃ ex
basan conuertã. Basan int̾p̃tat᷑ confusio
funditur de peccatis suis. qͥ ꝓ eis dimit¬
tendis p̃cat᷑ miscđiam dĩ: Inde .ẽ. qđ
ille publicanꝰ nec oculos ad cȩlũ audebat
leuare. Iste se considerans confundebat᷑
s descendit iustificatꝰ: qͥa dix̃ dñsex hssan
conuertã. Basan int̃p̃tat᷑ & siccitas. Et
recte intelligit᷑ dñs. ex siccitate conuer¬
tere id.ẽ. ex inopia. Nã qͥ sibi uident᷑
copiosi cũ sint famelici. & pleni cũ sint

Expanded text:
sive justa pro injustis, dum punit capita sive justa pro injustis, dum punit capita superbientium. Utroque enim modo conquassantur et confringuntur capita inimicorum, cum a superbia dejiciuntur, sive humilitate correcti, sive in ima tartari abrepti. 31. vquippe convertit ut salvi simus, de quo supra vos faciendi. Ei quippe et alibi dicitur: Deus virtutum, converte nos; et ostende faciem tuam et salvi erimus . Item alibi: Converte nos, Deus sanitatum nostrarum . Ille autem dixit: Ex Basan convertam. Basan interpretatur Confusio.uia confunditur de peccatis suis qui pro eis dimittendis precatur misericordiam Dei? Inde est quod ille Publicanus nec oculos ad coelum audebat levare: ita se considerans confundebatur; sed descendit justificatus, quia dixit Dominus, ex Basan convertam. Basan interpretatur et Siccitas; et recte intelligitur Dominus ex siccitate convertere, id est ex inopia. Nam qui sibi videntur copiosi, cum sint famelici, et pleni, cum sint
Abbreviated transcription (Latin):
d .ẽ. nimis se extollentiũ. nimis suꝓbien¬
tiũ indelictis suis in quib saltẽ humi¬
les. ẽẽ. deberent dicentes. Ds̃ ꝓpicius esto
mͥ peccatori. Sed conquassauit eoꝵ capi¬
ta: qm̃ qͥ se exaltat humiliabit᷑ Ac ꝑhoc
quanuis & dnĩ sit exitꝰ mortis: tamen
dicebant si filius dĩ. ẽ. descendat de cru¬
ce: sed etiã om̃iũ extollentiũ se aduers
doctrinã eiꝰ & tanquã mortẽ hominis
irridentiũ. Idẽ qͥppe ipse de qͦ dictũ ẽ.
alios saluos fec̃. se ipsũ ñ potest: ds̃ est
sanitatiũ nr̃arũ. & ds̃. ẽ. saluos faciendi.
s ꝓpt̾ humilitatis & patientiȩ docum̃¬
tũ & sanguine suo delendũ nrõꝵ cỹ¬
rographũ peccatoꝵ: etiã suũ uoluit¬
eẽ exitũ mortis. ne mortẽ timeremꝰ istã
sed illã potius unde nos liberauit ꝑ istã
Ueruntam̃ illusus & mortuus conquassit
capita in imicoꝵ suoꝵ de qͥb ait. & re¬
suscita me & reddã illis. siue bona ꝓ
malis dũ sibi subdit capita credentiũ.

Expanded text:
bientium in delictis suis; in quibus saltem humiles esse deberent, dicentes, Domine, propitius esto mihi peccatori. Sed conquassabit eorum capita; quoniam qui se exaltat, humiliabitur . Ac per hoc quamvis et Domini sit exitus mortis; tamen dicebant, Si Filius Dei est, descendat de cruce; sed etiam omnium extollentium se adversus doctrinam ejus, et tanquam mortem hominis irridentium. Idem quippe it sanitatum nostrarum, et Deus est salvos faciendi: sed propter humilitatis et patientiae documentum, et sanguine suo delendum nostrorum chirographum peccatorum, etiam suum esse voluit exitum mortis, ne mortem timeremus istam, sed illam potius unde nos liberavit per istam. Verumtamen illusus et mortuus conquassabit capita inimicorum suorum, de quibus ait, Resuscita me, et reddam illis : sive bona pro malis, dum sibi subdit capita credentium;
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alius quã mortis fuit. Potius gͦ conso¬
lare. quã indignare. Nã & dñi exitꝰ mor¬
tis. Spe enĩ salui facti sumꝰ. Si aut̃ qđ ñ
atient̃ gͦ etiã ipsã mortẽ feramꝰ. illius
exẽplo. qͥ licet peccato nullo. eet. debitor
mortis. & dñs esset a quo nemo animã tol¬
leret. s eã ipse a semet ipso poneret: etiã
ipsius fuit exitꝰ mortis. Ueruntam̃ ds̃¬

Expanded text:
non alius quam mortis fuit. Potius ergo consonon alius quam mortis fuit. Potius ergo consolare quam indignare; nam et Domini exitus mortis. Spe enim salvi facti sumus: si autem quod non atienter ergo etiam ipsam mortem feramus, illius exemplo, qui licet peccato nullo esset debitor mortis, et Dominus esset, a quo nemo animam tolleret, sed eam ipse a semetipso poneret, etiam ipsius fuit exitus mortis. Sed quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
uerboꝵ: cũ dictũ eẽt. captiuasti capti¬
uitate. accepisti dona in hominib: ita
subiunctũ. ẽ. & enĩ qͥ ñ credunt inha¬
bitare. id ẽ. ñ credentes ut inhabitarenͭ.
Quid .ẽ. hoc : De quib hoc dicit : In illa
captiuitas antequã transiret in bonã
captiuitatẽ. unde fuerit mala captiuitas
ostendit: Non credendo enĩ possideban¬
tur ab inimico. qͥ oꝑat᷑ in filiis diffiden¬
tiȩ. inquib & uos inqͥt fuistis aliqͣndo.
accepit dona in hominib: captiuauit
istã captiuitatẽ. & enĩ ñ credentes erant:
ut inhabitarent. Nã fides eos inde li¬
berauit. ut iã credentes inhabitent
uerius expͥmit᷑ die cotidie. quã puto
locutionẽ hoc significare. qđ dictũ.ẽ.
de die indiem. Cotidie qͥ ppe hoc agit usq
in finẽ. captiuat captiuitatẽ. accipiens do
Quis enĩ saluus. eẽt. nͥ ipse sanaret: Sed ne
occurreret cogitationi. cur gͦ morim᷑ si
ceret. Quid indignaris humana conditio¬
te habere exitũ mortis: & dñi tui exitꝰ.

Expanded text:
t, Captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus; ita subjunctum est, Etenim qui non credunt inhabitare, id est, non credentes ut inhabitarent. Quid est hoc? de quibus hoc dicit? An illa captivitas antequam transiret in bonam captivitatem, unde fuerit mala captivitas ostendit? Non credendo enim possidebantur ab inimico, qui operatur in filiis diffidentiae; in quibus et vos, inquit, fuistis aliquandoaccepit dona in hominibus captivavit istam captivitatem. Etenim non credentes erant ut inhabitarent. Nam fides eos inde liberavit, ut jam credentes inhabitent verius exprimeretur, die quotidie. Quam puto locutionem hoc significare quod dictum est, de die in diem. Quotidie quippe hoc agit usque in finem; captivat captivitatem, accipiens donQuis enim salvus esset, nisi ipse sanaret? Sed ne occurreret cogitationi, Cur ergo morimur,ceret, Quid indignaris humana conditio habere te exitum mortis? Et Domini tui exitus
Abbreviated transcription (Latin):
de eis dr̃. uos aut̃ estis corpus xp̃i &
mẽbra: ꝓculdubio & ipse accepit
dona in hominib. Ap̃c qͥppe ascendit
in altũ. & sedet ad dexcerã patris.
Sed nͥ & hic. eẽt. in t̾ra: ñ inde clamas¬
set. saule saule qͥd me ꝑsequeris: Cũ
gͥ idem ipse dicat. qͥndo uni ex mini¬
mis meis fecistis mͥ fecistis: qͥd dubi¬
tamꝰ eũ acciꝑe in mẽbris suis. quȩ do¬
na mẽbra eiꝰ accipiunt: Sed qd est
captiuasti captiuitate: Utrũ quia
uicit mortẽ. quȩ captiuos tenebat
inqͥb regnabat. an ipsos homines ap¬
pellauit captiuitate. qͥ captiui sub
diabolo tenebant᷑: Cuiꝰ rei mẏsteriũ
continet etiã titulus illius psalmi.
quando ȩdificabat᷑ post captiu itatẽ.
id ẽ. eccła post gentilitatẽ. Ipsos itaꝙ¬

Expanded text:
de eis dicitur, Vos autem estis corpus Christi et membra : procul dubio et ipse accepit dona in hominibus. Christus quippe ascendit in altum. et sedet ad dexteram Patris ; sed nisi et hic esset in terris, non inde clamasset: Saule, Saule, quid me persequeris ? Cum igitur idem ipse dicat, Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis ; quid dubitamus eum accipere in membris suis, quccipiunt? 26. Sed quid est, Captivasti captivitatem? Utrum quia vicit mortem, quae captivos tenebat in quibus regnabat? an ipsos homines appellavit captivitatem, qui captivi sub diabolo tenebantur? Cujus rei mysterium continet etiam titulus illius psalmi, Quando domus aedificabatur post captivitatem : id est, Ecclesia post gentilitatem. Ipsos ita
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ erat in hominẽ: sic erat utiq uer¬
bũ incarne. ut uerbũ etiã caro factũ.
solus ꝓprie diceret᷑. id .ẽ. homo. uerbũ
inuna xp̃i ꝑsonã copularet᷑. Ut qͥd gͦ
montẽ in qͦ placuit dõ habitare in eo.

Expanded text:
erbum in carne, ut Verbum caro factum solus proprie diceretur, id est, homo Verbum in una Christi persona copularetur. Ut quid ergo montem in quo placuit Deo habitare in eo?
Abbreviated transcription (Latin):
tiplȩx uł decies milia multiplex. Unũ
enĩ uerbũ grecũ. sic̃ qͥsq potuit latinoꝵ
int̾pretũ transtulit: quod ibi dictũ est
mirioplasyon. latine aut̃ satis exprimi
ñ potuit. qũ mille apud grecos chylia
dicunt᷑ myriades aut̃. plura dena
milia. Mẏrias qͥppe. una decẽ milia
st̃. Ingentẽ aut̃ multitudinẽ scõꝵ atq
fideliũ. qͥ portando dm̃ fiunt qͦdã mnͦ
currus dĩ: significauit hoc nomine.
Hanc immanendo & regendo pducit in
finẽ : tanquã currũ suũ uelut in locũ
aliquẽ destinatũ. Initiũ en ĩ xp̃c. dein¬

Expanded text:
tiplex; vel, decies millies multiplex. Unum tiplex; vel, decies millies multiplex. Unum verbum enim graecum sicut quisque potuit latinorum interpretum transtulit, quod ibi dictum est, μυριοπλάσιον. Latine autem satis exprimi non potuit: quoniam mille apud Graecos χίλια dicuntur, μυριάδες autem plura dena millia; μυριὰς quippe una, decem millia sunt. Ingentem itaque multitudinem sanctorum atque fidelium, qui portando Deum fiunt quodammodo currus Dei, significavit hoc nomine. Hanc immanendo et regendo perducit in finem tanquam currum suum velut in locum aliquem destinatum. Initium enim Chri
Abbreviated transcription (Latin):
sede ad dexterã meã. donec ponã inimi¬
cos tuos. sub pedib tuis. Et enĩ dñs in¬
habitabit usq in finẽ. Id ẽ. illos mon¬
tes ñ cõparandos huic monti ipse dñs
inhabitabit. qͥ ẽ. mons paratꝰ in cacumi¬
ne montiũ ut ꝑducat eos infinẽ. id est
in se ipsũ sicut ds̃. ẽ. contẽplandũ. Fi¬
nis enĩ legis xp̃c. ad iusticiã om̃i cre¬
denti. Dõ itaq placuit habitare in isto
monte. qͥ paratꝰ.ẽ. incacumine montiũ.
cui dic̃. tues filius ms̃ dilectꝰ. in qͦ bene
cõplacui. Ipse aut̃ mons dñs. ẽ qͥ alios
montes in habitabit in finẽ. inqͦrũ ca¬
cumine paratꝰ. ẽ. Unꝰ enĩ ds̃ & unꝰ medi¬
eis. & tu in me. Ut quid gͦ suspicami ni
montes in caseatos. montẽ in qͦ placuit
dõ habitare in eo: E enĩ montes illos
incaseatos. dñs iste mons in caseatꝰ in ha¬
bitabit usq infinẽ: ut aliqͥd sint. qͥb
ait qͥa sine me nichil potestis facere.
miliũ multiplȩx. uł denũ miliũ mul¬

Expanded text:
eam, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis . Etenim Dominus inhabitabit usque in finem: id est, illos montes non comparandos huic monti ipse Dominus inhabitabit, qui est mons paratus in cacumine montium; ut perducat eos in finem, id est in seipsum sicut Deus est contemplandum. Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Deo itaque placuit habitare in isto monte, qui paratus est in cacumine montium; cui dicit: Tu es Filius meus dilectus, in quo bene complacui . Ipse autem mons Dominus est, qui alios montes inhabitabit in finem, in quorum cacumine paratus est. Unus enim Deus, et unus medit: Ego in eis, et tu in me . Utquid ergo suspicamini montes incaseatos, montem in quo placuit Deo inhabitare in eo? Etenim montes illos incaseatos Dominus iste, mons incaseatus, inhabitabit usque in finem, ut aliquid sint quibus ait: Quia sine me nihil potestis facere millium multiplex; vel, denum millium mul
Abbreviated transcription (Latin):
dete isrł scđ̾m carnẽ. Non aut̃ qͥ filii
carnis. in filii dĩ: sed filii ꝓmissionis
deputant᷑ in semine. Tunc gͦ quando erit
sine ulla maloꝵ cõmixtione popłs eiꝰ.
tanꝗ massa uentilabro emundata. tan¬
qua isrł inqͦ dolus ñ. ẽ. cunc emuneritis¬
sima¬
erit suꝑ isrł magnificentia eiꝰ. & uirtꝰ¬

Expanded text:
dete Israel secundum carnem . Non autem qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Tunc ergo quando erit sine ulla malorum commixtione populus ejus, tanquam massa ventilabro emundata , tanquam Israel in quo dolus non est , tunc eminentissimaerit super Israel magnificentia ejus
Abbreviated transcription (Latin):
est amicus recti. quando mallet si fie¬
ri possit id qđ rectũ. ẽ ñ iuberi. Queri
etiã potest. cur ñ sit dictũ si dormiatis
incleris: s int̾ medios cleros. Quid si
hoc ex pressius int̃ medios cleros: Qđ
qͥdẽ si expressius trans ferret᷑ ex greco:
int̾ mediũ clerorũ diceret᷑. qđ in nullo
int̾pretũ legi. Propterea credo qͥa tan¬
tundẽ ualet qđ dictũ . ẽ. int̾ medios cleros
Hinc gͦ qͥd mͥ uideat᷑ exponã. Sepe hoc
uerbũ ad aliqͦ connectenda atq pacan¬
da ne int̾ se dissideant poni solet. sicut
testam̃tũ int̾ se & popłm dõ constituen¬
te. hoc uerbũ scriptura ponit. Nã ꝓeo
qđ est in latino int̾me & uos. gredis
habet. int̾ mediũ meũ & ur̃m. Sic &
de igno circuncisionis. cũ loqͥt᷑ As ad

Expanded text:
est amicus recti, quando mallet, si fieest amicus recti, quando mallet, si fieri posset, id quod rectum est non juberi. 19. Quaeri etiam potest, cum non sit dictum, Si dormiatis in cleris, sed, inter medios cleros, quid sit hoc, inter medios cleros. Quod quidem si expressius transferretur ex graeco, inter medium clerorum diceretur; quod in nullo interpretum legi: propterea credo quia tantumdem valet quod dictum est, inter medios cleros. Hinc ergo quid mihi videatur exponam. Saepe hoc verbum ad aliqua connectenda atque pacanda, ne inter se dissideant, poni solet: sicut testamentum inter se et populum Deo constituente, hoc verbum Scriptura ponit; nam pro eo quod est in latino, inter me et vos, graecus habet, inter medium meum et vestrum. Sic et de signo circumcisionis cum loquitur Deus ad
Abbreviated transcription (Latin):
sub alis obumbrari ñ possit. nͥ qđ ape¬
ctore fuerit. Mlatine qͥdẽ int̾ scapiil as
fortasse aliqͦmͦ exutraq parte possit
intelligi & ante & post: ut scapulas ac¬
cipiamus quȩ in medio caput habent.
& in hebreo sit fortasse ambiguũ. qdđ
possit & hoc mͦ intelligi. s qđ ingreco
significat. qđ ẽ. int̾ scapulas. Utrũ ꝓptei¬
e. ibi auri uiriditas. id. ẽ sapientia &
caritas. qͥa ibi st̃ qͦdãmͦ radices alarũ
anqͥa ibi portat᷑ illa sarcina leuis:
Quid enĩ st̃ uł ipse alȩ. nisi duo p̾cepta
caritatis. in qͥb totalex pendet & ꝓ¬
pħȩ: Quid ipsa sarcina leuis. nͥ ipsa
caritas quȩ in his duob pͣceptis implet᷑:
Quicqͥd enĩ difficile . ẽ. in prȩcepto leue
.ẽ. amanti. Nec obaliud recte intelligit
dictũ. onus meũ leue. ẽ: nͥ qͥadat sp̃m¬
scm̃ ꝑquẽ diffundit᷑ caritas in cordib
nr̃is: ut amando liberalit̾ faciamꝰ.
qđ tim̃do qͥ facit. seruilit̾ facit: Hec

Expanded text:
sub alis obrumbrari non possit, nisi quod a pesub alis obrumbrari non possit, nisi quod a pectore fuerit. Et latine quidem inter scapulas fortasse aliquo modo ex utraque parte possit intelligi, et ante, et post; ut scapulas accipiamus quae in medio caput habent: et in hebraeo sit fortassis ambiguum, quod possit et hoc modo intelligi; sed quod in graeco significat, quod est inter scapulas. Utrum propterea ibi est auri viriditas, id est sapientia et charitas, quia ibi sunt quodammodo radices alarum; an quia ibi portatur illa sarcina levis? Quid enim sunt vel ipsae alae, nisi duo praecepta charitatis, in quibus tota Lex pendet et Prophetae ? Quid ipsa sarcina levis, nisi ipsa charitas quae in his duobus praeceptis impletur? Quidquid enim difficile est in praecepto, leve est amanti. Nec ob aliud recte intelligitur dictum, Onus meum leve est ; nisi quia dat Sp quem diffunditur charitas in cordibus nostris , ut amando liberaliter faciamus, quod timendo qui facit, serviliter facit: nec
Abbreviated transcription (Latin):
his ꝓfert᷑ & ꝓbat᷑. om̃is intentio paci¬
fica quiete finiat᷑. Qđ si ita . ẽ. qͥd aliud
admoneri uident᷑ euangłi t̾antes uir¬
tute multa. nͥ qͥa tunc eis dñs dabit
uerbũ ut euangłi ⁊are possint si dor¬
miant int̾ medios leros: Tunc enĩ
eis uerbũ ueritatis dat᷑. si auctoritas
ab eis duũ testam̃toꝵ ñ relinquat᷑.
ut ipsi sint & pennȩ colũbȩ deargen¬
tatȩ. quoꝵ pͣdicatione in cȩlũ gła
fertur ȩccłȩ. Int̾ scapulas aut̃. pars
.ẽ. utiq corporis. pars.ẽ. circa regionẽ
cordis a posteriorib tam̃ id .ẽ. ador¬
so. Quã colũbe illius deargentatȩ
parte in uiridate auri. eẽ. dic̃. hoc. ẽ.
in uirore sapientiȩ. Quẽ uirorẽ meiꝰ
ñ puto intelligi posse: quã caritatẽ.
Sed quare adorio & ñ apectore: Qun¬
quã mirer qͦmͦ positũ sit hoc uerbũ
in alio psalmo ubi dr̾ int̾ scapulas suas
obumbrauit tͥ. & sub alis ciꝰ sꝑabis. cũ

Expanded text:
his profertur et probatur, omnis contentio pacihis profertur et probatur, omnis contentio pacifica quiete finiatur. Quod si ita est, quid aliud admoneri videntur evangelizantes virtute multa, nisi quia tunc eis Dominus dabit verbum ut evangelizare possint, si dormiant inter medios cleros? Tunc enim eis verbum veritatis datur, si auctoritas ab eis duorum Testamentorum non relinquatur: ut ipsi sint et pennae columbae deargentatae, quorum praedicatione in coelum gloria fertur Ecclesiae. 18. Inter scapulas autem: pars est utique corporis; pars est circa regionem cordis, a posterioribus tamen, id est a dorso: quam columbae illius deargentatae partem in viriditate auri esse dicit, hoc est in vigore sapientiae; quem vigorem melius non puto intelligi posse quam charitatem. Sed quare a dorso, et non a pectore? Quanquam mirer quomodo positum sit hoc verbum in alio psalmo, ubi dicitur, Inter scapulas suas obumbrabit tibi, et sub alis ejus sperabis , cum