comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inc iam exordiens ea
dicere. quȩ dici ut cogi¬
tantur. uel ab homine
aliquo uel certe a nob̃
ñ om̃imodo possunt.
quamius & ipsa nr̃a cogitatio đu de
dei trinitate cogitamꝰ. longe se illi
de quo cogitat imparem sentiat.
neq ut est eum capiat: s ut scͥptum
est. etiam a tantis quantꝰ erat apłs
quo semꝑ cogitare debemus. & de qͦ
digne cogitare non possumꝰ. cui lau¬
dando reddenda est omĩ tempore be¬
nedictio. & cui enunciando nulla
competit dictio: & ad iutorum ad in¬
telligenda atq explicanda quȩ in¬
tendo: & ueniã peto sicubi offendo.
Alemor eñ sum non solum uolunta¬
tis: uerũ etiam infirmitatis mẽȩ.
Ab his etiam qui ista lecturi sunt
ut ignoscant peto. ubi me magis
uoluisse. qͣm potuisse dicere ad u̾terint.
qd̾ uel ipsi melius intelligunt. itł ꝓpt̾
mei eloquii difficultatẽ ñ intelligũt:
sic̃ ego eis ignosco ubi propter suam
tarditatẽ intelligere non possunt.
facilius enĩ nobis inuicẽ ignoscimꝰ.

Expanded text:
inc jam exordiens ea dicere, quae dici ut cogitantur vel ab homine aliquo, vel certe a nobis non omni modo possunt: quamvis et ipsa nostra cogitatio, cum de Deo Trinitate cogitamus, longe se illi de quo cogitat, imparem sentiat, neque ut est eum capiat, sed, ut scriptum est, etiam a tantis quantus quo semper cogitare debemus, et de quo digne cogitare non possumus, cui laudando reddenda est omni tempore benedictio , et cui enuntiando nulla competit dictio, et adjutorium ad intelligenda atque explicanda quae intendo, et veniam precor sicubi offendo. Memor sum enim, non solum voluntatis, verum etiam infirmitatis meae. Ab his etiam qui ista lecturi sunt, ut ignoscant peto, ubi me magis voluisse quam potuisse dicere adverterint, quod vel ipsi melius intelligunt, vel propter mei eloquii difficultatem non intelligunt: sicut ego eis ignosco, ubi propter suam tarditatem intelligere non possunt. 2. Facilius autem nobis invicem ignoscimus,
Abbreviated transcription (Latin):
quor uob̾. S nunquid patͥs pͥncipiũ:
Creatorẽ se quippe ostendere uoluit
cũ se dixit eẽ principiũ: sicut & pat̾
pͥncipium ẽ creaturȩ. eo qd̾ ab ipso st̃
ad creaturã: sicut dñs ad seruum
Et id̾o cum dicimꝰ & patrẽ principi¬
um. & filiũ pͥncipium. ñ duo pͥn¬
cipia creaturȩ dicimꝰ: quia & pater
& filius simul ad creaturã unũ princi¬
piũ est. sicut unus creator sicut unꝰ ds.
Si aũ quicquid in se manet & gignit
aliquid uł oꝑatur. principiũ est ei rei
quã gignit. aut ei quã oꝑatur: ñ possu¬
ne creatoris. Et scriptũ est de illo quod
oꝑetur: & utiq in se manens oꝑatur.
slon enim in aliquid eoꝵ quȩ oꝑatur
ipse mutat᷑ & uertitur: & quȩ oꝑatur

Expanded text:
quor vobis . Sed nunquid Patris principium? quor vobis . Sed nunquid Patris principium? Creatorem se quippe ostendere voluit cum dixit esse principium, sicut et Pater principium est creaturae, eo quod ab ipso sunt uram, sicut dominus ad servum. Et ideo cum dicimus et Patrem principium, et Filium principium, non duo principia creaturae dicimus, quia Pater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se manet et gignit aliquid vel operatur, principium est ei rei quam gignit vel ei quam operatur, non possune Creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur. Non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur, et quae operatur
Abbreviated transcription (Latin):
scs̃. In multis enĩrelatiuiꝰ hoc contingit.
ut ñ inueniat᷑ uocabulũ quos uicissim
respondeant: quȩ ad se referunt᷑. Ed
enĩ tam manifeste relatiue dicitur.
qͣm pignus. Ad id quippe refertur cu
ẽ pignus. Et semꝑ pignus aliciuꝰ rei
pignus est. Num gͦ cum dicimꝰ pignus
patris. & filii: possumꝰ uicissim dicere.
patrẽ pignoris. aut filium pignoris.
At uͦ cum dicimꝰ donũ patͥs & filii. ñ
quide dicere possumus patrẽ doni
aut filiũ doni: s ut hec iacissim res¬
pondeant. dicimꝰ donũ donatoris
& donatorẽ doni. quia hic potuit in¬
ueniri usitatũ uocabulũ: illic non
relatiue dr principiũ: & si quid forte
aliud. S pater ad filium đr: pͥncipi¬
um uͦ ad omĩa que ab ipso sunt. Item
dicit᷑ relatiue filius: relatiue dicit᷑
& uerb̾u & ẏmago. Et in om̃ĩb his
uocabulis ad patrem refertur. Nichil
enĩ horum pater dicitur. Et pͥncipiũ
dicit᷑ filius. Cum enĩ diceretur ei tu
quiᷤ es: respondit. Principiũ qui & lo¬

Expanded text:
s. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum, quo sibi vicissim respondeant quae ad se referuntur. Quid enim tam manifeste relative dicitur quam pignus? Ad id quippe refertur cujus est pignus, et semper pignus alicujus rei pignus est. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut Filium pignoris? At vero cum dicimus donum Patris et Filii, non quidem dicere possumus Patrem doni, aut Filium doni; sed ut haec sibi vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni: quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non relative dicitur principium, et si quid forte aliud: sed Pater ad Filium dicitur, principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Item dicitur relative Filius, relative dicitur et Verbum et imago; et in omnibus his vocabulis ad Patrem refertur, nihil autem horum Pater dicitur. Et principium dicitur Filius: cum enim diceretur ei: Tu quis es? respondit: Principium, qui et lo
Abbreviated transcription (Latin):
spu scõ. & simul de ipsa trinitate: ñ
din̾e. Essentiam dico quȩ usya grece
dicitur: quã usitatiꝰ substantiã uoca
mꝰ. Dicunt quide & illi ypostasin. sed
nescio quid uolunt interesse int̾ usiã
& ypostasin: ita ut pleriq nr̃i qͥ hec
greco tractant eloquio dicere consu

Expanded text:
simul de ipsa Trinitate, nondinedicitur, quam usitatius substantiam vocamus. 10. Dicunt quidem et illi hypostasim; sed nescio quid volunt interesse inter usiam et hypostasim: ita ut plerique nostri qui haec graeco tractant eloquio, dicere consu
Abbreviated transcription (Latin):
in cȩlum tu ibi es. qd̾ ad locum. Qd̃
aũ ad faciendu aitinet: fortassis de
solo do uerissime dicatur. Solus enĩ
ds facit. & ipse non fit. neq patitur.
quantũ ad eus substantiã ꝑtinet:
quia ds est. Itaq omp̃c pater. omp̃c¬

Expanded text:
in coelum, tu ibi es ; quod ad locum. Quod in coelum, tu ibi es ; quod ad locum. Quod autem ad faciendum attinet, fortassis de solo Deo verissime dicatur: solus enim Deus facit et ipse non fit, neque patitur quantum ad ejus substantiam pertinet qua Deus est. Itaque omnipotens P
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatẽ: ita magnꝰ pater. magnꝰ filius.
magnꝰ & sp̃c̃ sc̃s: non tam̃ tres magni
s unus magnꝰ. Non enim de patre so¬
lo sicut illi ꝑuerse sentiunt: s de patre
& filio & spu scõ scriptũ est. tu es deus
solus magnus. Et bonus pater. bonus
filius bonus & sp̃c sc̃s: nec tres boni¬
s unꝰ est bonus de quo dictum ẽ. Nemo
bonus: nisi solus ds. Et enĩ dns iħe ne
ab illo qui dixerat magister bone tã¬
qͣm hominẽ compellans. scđm hoĩem
tantũ modo intelligeret᷑: id̾o ñ ait. ne¬
mo bonꝰ uisi solus pater. s nemo bonꝰ nisi
solus ds̃. In patris enim nomine ipse ꝑse
pater ꝓnunciat᷑. in di uͦ & ipse & filius &
spiritus sanctus: quia trinitas unus ds̃.
non ꝓprie s translatiue ac ꝑ si¬
militudines dicunt᷑ indo̾. Nam & sede¬
re suꝑ cherubin dicitur. qd̾ ad situm
dicitur: & abyssum tamꝗͣ uestimentũ
amictus. qd̾ ad habitum. Et anni tui
ñ deficient. qd̾ ad tempꝰ: & si ascend̾o

Expanded text:
Trinitatem. Ita magnus Pater, magnus Filius, magnus Spiritus sanctus: non tamen tres magni, sed unus magnus. Non enim de Patre solo, sicut illi perverse sentiunt; sed de Patre et Filio et Spiritu sancto scriptum est, Tu es Deus solus magnus . Et bonus Pater, bonus Filius, bonus Spiritus sanctus: nec tres boniunus est bonus, de quo dictum est, Nemo bonus, nisi unus Deus. Etenim Dominus Jesus, ne ab illo qui dixerat, Magister bone , tanquam hominem compellans, secundum hominem tantummodo intelligeretur, ideo non ait, Nemo bonus, nisi solus Pater; sed, Nemo bonus, nisi unus Deus. In Patris enim nomine, ipse per se Pater pronuntiatur: in Dei vero, et ipse et Filius et Spiritus sanctus, quia Trinitas unus Deus. non proprie, sed translate ac per similitudines dicuntur in Deo. Nam et sedere super Cherubim dicitur ; quod ad situm dicitur: et abyssum tanquam vestimentum amictus ; quod ad habitum: et, Anni tui non deficient ; quod ad tempus: et, Si ascendero
Abbreviated transcription (Latin):
ante ñ erat: apud quẽ nec preteri¬
ta transierunt. & futura iam facta
sunt. Itaq om̃s scõs suos ante mun¬
di constitutionẽ dilexit sicut prede¬
stinauit : s cũ conuertunt᷑ & inue¬
niunt illũ. tunc inciꝑe ab eo diligi
dicuntur: ut eo modo dicatur. quo
potest humano affectu capi qd̵ dr̃
Sic etiã cum iratꝰ malis dicit᷑. & placidꝰ
bonis. illi mutant᷑. non ipse ÷ sic̃ lux
infirmis ocłis asꝑa. firmis lenis est:
ipsoꝵ scilicet mutatione. ñ sua:¬

Expanded text:
ante non erat, apud quem nec praeteriante non erat, apud quem nec praeterita transierunt et futura iam facta sunt. itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinauit, sed, cum conuertuntur et inueniunt illum, tunc incipere ab eo diligi dicuntur, ut eo modo dicatur, quo potest humano affectu capi quod dicitur. sic etiam, cum iratus malis dicitur et placidus bonis, illi mutantur, non ipse, sicut lux infirmis oculis aspera, firmis lenis est, ipsorum scilicet mutatione, non sua
Abbreviated transcription (Latin):
accidisse intelligatur. s illi creaturȩ
ad quã dicitur: Dñe inqͥt refugium
factus es nob̃. Refugium gͦ nr̃m deus
relatiue dicit᷑: ad nos eni refertur. Et
tunc refugiũ nr̃m fit: cũ ad eũ refugi¬
gimꝰ. Numquid tunc fit aliquidiner̃
nat᷑a : qd̾ anteꝙͣ ad eum refugeremus
ñ erat: In nob̃ gͦ fit aliqua mutatio:
deteriores enĩ fuimꝰ anteqͣm ad eum
refugeremꝰ. & efficim᷑ ad eum refugi¬
endo meliores: in illo aũ nulla. Sic
regeneram᷑: qm̃ dedit nob̾ potestatẽ
filios di fieri. Substantia itaq nr̃a
mutat᷑ in melius : cum filii etꝰ effi¬
cim̃. Simul & ille pater nr̃ ẽẽ inci¬
pit: s nulla suȩ cõmutatione sub¬
stantiȩ. Qd̃ gͦ temporalit̾ dici incipit
d̃s qd̾ antea ñ dicebatur. manifestũ
est relatiue dici: non tam̃ scdm acci
ẽẽ incipit. ipse mutatur: d̾s autẽ
absit. ut temporalit̾ aliquẽ diligat.
quasi noua dilectione quȩ in illo

Expanded text:
aliquid intelligatur, sed illi creaturae aliquid intelligatur, sed illi creaturae ad quam dicitur. Domine, inquit, refugium factus es nobis ; refugium ergo nostrum Deus relative dicitur, ad nos enim refertur: Et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus: Nunquid tunc fit aliquid in ejus natura, quod, antequam ad eum refugeremus non erat? In nobis ergo fit aliqua mutatio; deteriores enim fuimus antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores? in illo autem nulla: Siregeneramur, quoniam dedit nobis potestatem filios Dei fieri . Substantia itaque nostra mutatur in melius, cum filii ejus efficimur, simul et ille Pater noster esse incipit, sed nulla suae commutatione substantiae. quod ergo temporaliter dici incipit deus quod antea non dicebatur, manifestum est relatiue dici, non tamen secundum us esse incipit, ipse mutatur, deus autem absit, ut temporaliter aliquem diligat quasi noua dilectione, quae in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
iam eẽt. Quomͦ gͥ obtinebimꝰ nicħ scd̾m
accidens dici dm: nisi quia ipsius nat᷑e
nich accidit qͦ mutetur. ut ea sunt ac¬
cidentia relatiua quȩ cum aliqͣ muta¬
tione rerum de quib dicunt᷑ accidũt
sicut amicus relatiue dicitur: Neq enĩ
ẽẽ incipit: nisi cum amare ceꝑit. Fit
gͦ aliqua nutatio uoluntatis: ut ami¬
cus dicatur. Nummꝰ autẽ cum dicit᷑
precium relatiue dicitur: nec tam̃ mu¬
tatꝰ est cum eẽ cepit precium. neq cum
dicit᷑ pignus: & siqua sunt similia. Sigͦ
nũmus potest nulla sui mutatione mul¬
tociens dici relatiue. ut neq cum inci¬
pit dici neq cum desinit. aliquid in eiꝰ
nat᷑a uł forma qua nũmus est muta¬
tionis fiat: quanto facilius de illa in¬
cõmutabili di substantia debemꝰ acci¬
ꝑe. ut ita dicatur aliquid relatiue ad
ereaturã. ut qͣmius temporalit̾ incipi¬
at dici. ñ tam̃ ipsi substantiȩ d̃ĩ aliqͥd

Expanded text:
iam esset. quomodo igitur obtinebimus nihil secundum iam esset. quomodo igitur obtinebimus nihil secundum accidens dici deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit, quo mutator, ut ea sint accidentia relatiua, quae cum aliqua mutatione rerum, de quibus dicuntur, accidunt? sicut amicus relatiue dicitur; neque enim esse incipit, nisi cum amare coeperit; fit ergo aliqua mutatio uoluutatis, ut amicus dicatur. nummus autem cum dicitur pretium, relatiue dicitur, nec tamen mutatus est, cum esse coepit pretium; neque cum dicitur pignus et si qua similianummus potest, nulla sui mutatione, multoties dici, relative, ut neque cum incipit dici, neque cum desinit, aliquid in ejus natura vel forma qua nummus est mutationis fiat: quanto facilius de illa incommutabili Dei substantia debemus accipere ut ita dicatur relative aliquid ad creaturam, ut quamvis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae Dei accidisse
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑunt: quid respondebit de homine
qui intempore factus est. cuiꝰ utiq
dñs non erat anteqͣm eẽt eui eẽt: Cer¬
te uł ut d̾ns hominis eẽt: ex tempore
accidit do. Et ut om̃ĩs auferri uideat᷑
controu̾sia: certe ut tuus dns eẽt aut¬
m̃s qui mͦ eẽ cepimꝰ. ex tempore accidit
do. Aut sice hoc propter obscurã ani¬
mȩ questionẽ uidetur incertũ: quid
ut eẽt dns ppłi isrł. Quia & su am erat
animȩ natura quã ille ppłs habebat
qd̃ m̃ ñ querimꝰ: tam̃ ille ppłs nond̾u
erat & quando cepit eẽ. apparet. Postre¬
mo ut dominꝰ eẽt huius arboris. & huiꝰ
segetis ex tempore accidit: quȩ mͦ esse
ceꝑunt. Quia & si materies ipsa iamerat:
aliud est tam̃ dñm eẽ materiȩ: aliud
ẽẽ dñm iam factȩ naturȩ. Alio enim
tp̃re est &̾ hono dñs ligni: & alio tp̃r
est dns archȩ qͣmius ex ipso ligno fabri¬
catȩ: quod utiq ñ erat cum ligni dns

Expanded text:
coeperunt — quid respondebit de homine, coeperunt — quid respondebit de homine, qui in tempore factus est, cuius utique deus non erat, antequam esset cuius esset? certe uel ut dominus hominis esset, ex tempore accidit deo; ut omnis auferri uideatur controumeus, qui modo esse coepimus, ex tempore accidit Deo. Aut si et hoc propter obscuram quaestionem animae videtur incertum, quid ut esset Dominus populi Israel? Quia etsi jam erat animae natura, quam ille populus habebatquod modo non quaerimus, tamen ille populus nondum erat et quomodo esse coepit apparet. postremo, ut dominus esset huius arboris et huius segetis, ex tempore accidit, quae modo esse coeperunt, quia, etsi materies iam erat, aliud est tamen dominum esse materiae, aliud esse dominum iam factae naturae. alio enim tempore est etiam homo dominus ligni et alio tempore est dominus arcae, quamuis ex ipso ligno fabricatae, quod utique non erat, cum ligni dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti hoc ipsum qd̃ donatũ diximus.
Nam sempit̾ne sp̃c donũ: temporaliter
aũ donatũ. slam si & dns non dicitur
nisi cum iam habere incipit seruũ: etiã
ista appeslatio relatiua ex tempore ẽ
dno. slon enĩ sempit̾na creatura ẽ: cuiꝰ
ẽ ille dñs. Quom gͥ obtinebimꝰ nec ipsa
relatiua ẽẽ accidentia: qm̃ nicħ accidit
do tp̃raliter quia ñ est mutabilis. sid̾
in exordio huius disputationis tracta¬
uimus: Ecce dnm ẽẽ non sempit̾num
habet: ne cogamur etiã sempiternã
ñ d̾naretur. nisi etiam ista sempit̾ne
seruus qui ñ habet dñm: sic nec dns
qui ñ ht̃ seruũ. Et quisquis extiterit
qui ȩternũ quidem dm solum dicat.
tp̃ra aũ dicat ñ esse ȩt̾na ꝓpter uarieta¬
tem & mutabilitatẽ. s tempora tam̃
ñ intempore ẽẽ cepisse. ñ enim erat tem¬
pus anteꝗͣ mciꝑent tempora: & ideo ñ
in tpr̃e accidit do ut dns eẽt. quia ipsoꝵ
tpr̃m dñs erat. quȩ utiq ñ in tp̃re esse

Expanded text:
ueluti hoc ipsum quod donatum dicimus. Nam sempiterne Spiritus donum, temporaliter autem donatum. Nam etsi 'dominus' non dicitur nisi cum habere incipit seruum, etiam ista appellatio relatiua ex tempore est deo; non enim sempiterna creatura est, cuius est ille dominus. quomodo ergo obtinebimus nec ipsa relatiua esse accidentia, quoniam nihil accidit deo temporaliter, quia non est mutabilis, sicut in exordio huius disputationis tractauimus? ecce dominum esse non sempiternum habet, ne cogamur etiam creaturam non dominaretur, nisi etiam ista sempiterne seruus qui non habet dominum, sic nec dominus qui non habet seruum. et quisquis extiterit qui aeternum quidem deum solum dicat, tempora autem non esse aeterna propter uarietatem et mutabilitatem, sed tamen tempora non in tempore esse coepisse — non enim erat tempus, antequam inciperent tempora, et ideo non de tempore accidit deo, ut dominus esset, quia ipsorum temporum dominus erat, quae utique non in tempore esse
Abbreviated transcription (Latin):
d se autem inuicẽ in tͥnitate
si gignens ad id quod gignitur pͥnci¬
pium est: pater ad filium pͥncipiũ ẽ.
quia genuit eũ. N trũ aũ & ad sp̃m¬
scm̃ principiũ sit pater. qm̃ dictum est
de patre ꝓcedit: non parua questio est.
Quia si ita est: non iam pͥncipiũ ei tan¬
tũ rei erit quã gignit aut facit: s etiã
ei quã dat. Ubi &e illud elucescit ut po¬
test. & solet multos mouere. cur ñ sit
exeat: sicut in eugłio legit᷑. Exiit enim
qͥa neq natꝰ est sic̃ unigenitꝰ: neq factꝰ.
ut ꝑ dĩ gr̃am in adoptionẽ nasceret᷑ si¬
cuti nos. Qd̾ enim de patre natũ est. ad
patrẽ solum refertur. cum dicit᷑ filius:
& ido filius patris est. ñ & nr̃. Quod aut̃
datũ est: & ad eum qui dedit refertur.
nr dicitur qͥ accepimꝰ. Sicut dicit᷑ dñi
salus qui dat salutem: eadem etiam nr̃a¬

Expanded text:
d se autem invicem in Trinitate, si gignens ad id quod gignit principium est, Pater ad Filium principium est, quia genuit eum. Utrum autem et ad Spirctum principium sit Pater, quoniam dictum est, De Patre procedit, non parva quaestio est: quia si ita est, non jam principium est ei tantum rei erit quam ei quam dat. Ubi et illud elucescit, ut potest, quod solet multos movere, cur non Filexeat, sicut in Evangelio legitur . Exiit enimquia neque natus est sicut unigenitus, neque factus, ut per gratiam in adoptionem nasceretur, sicuti nos. quod enim de patre natum est, ad patrem solum refertur, cum dicitur filius; et ideo filius patris est, non et noster. quod audatum est et ad eum qui dedit refertur, noster dicitur qui accepimus; sicut dicitur Domini salus quia dat salutem, eadem etiam no
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ conformam᷑ in corpore: etiam illud
agimꝰ qd̾ dicit idem apłs. Sic̃ portaurmꝰ
ẏmaginẽ terreni. portemꝰ & ymagiñe
euis qui de cęlo est: ut scilicet qui scd̾m
tales nos futuros fide uera spe certa
firmaq teneamꝰ. Sic enĩ nunc eande
ymaginẽ portare possumꝰ: nondu
in uisione. s in fide: nond̾u in re. sed
in spe. De corporis quippe resurrectio¬
ne tunc loquebat᷑ apłs: cum hec dic̾et¬

Expanded text:
tem conformamur in corpore, etiam illud tem conformamur in corpore, etiam illud agimus quod dicit idem apostolus, Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est : ut scilicet qui secundum tales nos futuros, fide vera et spe certa firmaque teneamus. Sic enim nunc eamdem imaginem portare possumus, nondum in visione, sed in fide; nondum in re, sed in spe. De corporis quippe resurrectione tunc loquebatur Apostolus, cum haec dice
Abbreviated transcription (Latin):
ruerit similes ei erimꝰ: qm̃ udebimꝰ
eũ sicuti ẽ. Hinc apparet tunc in ista y¬
magine dĩ fieri eius plenã similitudi¬
nẽ : quando eiꝰ plenam ꝑceꝑit uisionẽ.
Qmqͣm possit hoc a iohanne apło etiam
de ĩmortalitate corporis dictum uideri:
& in hac quippe similes erimꝰ d̾o. s tan¬
tũmodo filio: quia solus in trinitate
corpꝰ accepit. in qͦ mortuus resurrexit:
atq id ad suꝑna ꝓuexit. Nlam dicitur
etiã ista ẏmago filii di: in qua sic̃ ille
ĩmortale corpus habebimꝰ. conformes
facti in hac parte. ñ patͥs ymaginis
aut sp̃c scĩ. s tantũmodo filii: quia de hoc
solo legitur. & fide sanissima accipitur
uerbũ caro factum ẽ. Propt̾ qd̾ apłs¬
conformes fieri ymaginis filii sui: ut
sit ipse pͥmogenitꝰ in multis fr̾ib. Pri¬
mogenitꝰ utiq a mortuis scđ̾m eundem
apłm: qua morte seminata est caro ep
in contumelia. resurrex̃ in gła. Scd̃m
hanc ymaguiẽ filii. eui ꝑ immortalita¬

Expanded text:
ruerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Hinc apparet tunc in ista imagine Dei fieri ejus plenam similitudinem, quando ejus plenam perceperit visionem. Quanquam possit hoc a Joanne apostolo etiam de immortalitate corporis dictum videri. Et in hac quippe similes erimus Deo, sed tantummodo Filio, quia solus in Trinitate corpus accepit, in quo mortuus resurrexit, atque id ad superna pervexit. Nam dicitur etiam ista imago Filii Dei, in qua sicut ille immortale corpus habebimus, conformes facti in hac parte, non Patris imaginis tus sancti, sed tantummodo Filii, quia de hoc solo legitur, et fide sanissima accipitur, Verbum caro factum est . Propter quod Aposis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus . Primogenitus utique a mortuis secundum eumdem apostolum , qua morte seminata est caro ejus in contumelia, resurrexit, in gloria. Secundum hanc imaginem Filii, cui per immortalita
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ peccatoꝵ: neq enĩ uel unũ qͣn¬
tulũciuq remanet qd̃ ñ remutatur:
s quẽ ammodđu aliud ẽ carere febrib.
aliud ab infirmitate quȩ febrib fac¬
ta est. reualescere: itemq aluid est. in¬
fixum telum de corpore demere. aliud
iulnꝰ quod eo factum ẽ. scd̾a curatione
sanare: ita pͥma curatio ẽ. causam re¬
mouere languoris. qd̾ ꝑ ommiũ fit in¬
dulgentiã peccatoꝵ: secunda. ipsum
sanare languorẽ. qd̾̃ fit paulatim ꝓfici¬
endo in renouationẽ huiꝰ ymagmis.
Quȩ duo demonstrant᷑ in psalmo ubi
legitur. qui ꝓpitiꝰ fit om̃ib iniqͥtatib
tuis: qd̾ fit in baptismo. Deinde sequit᷑.
qͥ sanat om̃s languores tuos: qd̾ fit co¬
tidianis accessib cum hȩc ẏmago re¬
nouat᷑. De qua re apłs aꝑtissime locutꝰ
dicit. Et si exterior homo nr̃ corrũpit᷑:¬

Expanded text:
omnium peccatorum: neque enim vel unum quanomnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remittatur. Sed quemadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate, quae febribus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnus quod eo factum est secunda curatione sanare: ita prima curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit indulgentiam peccatorum; secunda ipsum sanare languorem, quod fit paulatim proficiendo in renovatione hujus imaginis: quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo no
Abbreviated transcription (Latin):
eũ. Peo uͭ qd̾ ibi posuit in iusticia &
sc̃itate ueritatis. hoc posuit hic. in ag¬
nitione di. Fit gͦ ista renouatio refor¬
ginẽ di. S id̾o dicitur scđ̾m d̾m: ne
scđm aliam creaturã fieri putetur.
Ido aũ scđm ymaginẽ di. ut in ea re
intelligat᷑ fieri hec renouatio ubi est
ymago di. idest inm̃te: quẽ ammodu
dicimꝰ scđ̃m corpꝰ mortuũ non scd̾m sp̃m¬
eũ qui de corpore fidelis & iustus absce¬
dit. Quid enim dicimꝰ scđm corpꝰ mortu¬
mortuũ: Aut si dicamꝰ scđm corpus est
pulcher. aut si dicamꝰ scđm corpꝰ fortis.
ñ scđm animũ: quid ẽ aliud qͣm cor¬
pore ñ animo pulcher aut fortis est:
Et innumerabilit̾ ita loquim᷑. NoN
itaq sic intelligamꝰ scđm ymaginẽ
eiꝰ qui creauit eũ: quasi alia sit ẏmago
scđ̾m quã renouat᷑. ñ ipsa quȩ renouat᷑.
Sane ista renouatio ñ mom̃to uno fit.
ipsius conu̾sionis. sic̃ mom̃to uno fit
illa in baptismo renouatio remissione

Expanded text:
ero, quod ibi posuit, in justitia et sanctitate veritatis; hoc posuit hic in agnitione Dei. Fit ergo ista renovatio, reforginem Dei. Sed ideo dicitur secundum Deum, ne secundum aliam creaturam fieri putetur; ideo secundum imaginem Dei, ut in ea re intelligatur fieri haec renovatio, ubi est imago Dei, id est, in mente. Quemadmodum dicimus secundum corpus, mortuum, non secundum spiritum, qui de corpore fidelis et justus abscedit. Quid enim dicimus secundum corpus, mortumortuum? Aut si dicamus, Secundum corpus est pulcher; aut, Secundum corpus fortis, non secundum animum: quid est aliud, quam, Corpore, non animo pulcher aut fortis est? Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus, secundum imaginem ejus qui creavit eum, quasi alia sit imago secundum quam renovatur, non ipsa quae renovatur. Sane ista renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione
Abbreviated transcription (Latin):
salubris cruciatus. ꝑ quã mortẽ morᷤ
impietatis ꝑimitur: in qua nos ñ re¬
liqͥt ds. Et id̾o ꝑ talem crucẽ euacuat᷑
mors peccati. ut iam ñ exhibeamꝰ m̾bra
nr̃a arma iniquitatis peccato: quia &
interior homo. si utiq renouat᷑ de die
in diẽ. ꝓfecto uetus est. anteꝗͣ renouet᷑.
Intus namq agit᷑ qd̾ idem apł̃s dicit: exiute
uos ueterẽ hominẽ & induite nouum.
Qd̾ ita consequent̾ exponit. Quapropter
deponentes mendaciũ: loqͥmini u̾itatẽ.
Ubi aũ deponit᷑ mendaciũ. nisi intꝰ: ut in¬
habitet in monte scõ di. qui loquitur
ueritatẽ in corde suoͤ Resurrectio uͦ
corporis dni ad sacramentũ int̾ioris
resurrectionis nr̃ȩ ꝑtinere ostendit᷑:
uͥ postqͣm resurrexit. ait mulieri. Noli
me tangere: nondu enĩ ascendi ad pa¬
tr̃e meũ. Cui mysterio congruit apłs
dicens. Si aũ resurrexistis cum xp̃o.
ad dexteram d̾i: quȩ sursum st̾ sapite.

Expanded text:
salubris cruciatus, per quam mortem mors salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos non relinquit deus. et ideo per talem crucem euacuatur corpus peccati, ut iam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, quia et interior homo si utique renouatur de die in diem, profecto uetus est antequam renouetur. intus namque agitur quod idem apostolus dicit: exuite uos ueterem hominem et induite nouum.Quod ita consequenter exponit: Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Ubi autem deponitur mendacium, nisi intus, ut inhabitet in monte sancto Dei qui loquitur veritatem in corde suo ? Resurrectio vero corporis Domini ad sacramentum interioris resurrectionis nostrae pertinere ostenditur, ubi postquam resurrexit, ait mulieri: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem meum . Cui mysterio congruit Apostolus dicens: Si autem consurrexistis cum Christo, ad dextera
Abbreviated transcription (Latin):
uit xp̃m iħm amortuis uiuificabit
& mortalla corpora ur̃a. ꝑ inhabitan¬
tẽ sp̃m eius in uob̾. Huic gͦ duplȩ morti
nr̃ȩ. saluator impendit simplam suã:
& ad faciend̾a utranq resuscitationẽ
nr̃am. in sacram̃to & exemplo p̃posuit
& ꝓposuit unã suam. Neq enim fuit
peccator aut impiꝰ. ut ei tamꝙͣ spu mor¬
tuo in int̾iore homine renouari opꝰ eẽt.
& tamꝗͣ resipiscendo ad uitã iusticiȩ re-¬
uocari: s indutus carne mortali
& sola moriens. sola resurgens.
ea sola nob̾ ad utrumq concinurt: cũ
in ea fieret int̾ioris hominis sacram̃tũ.
exterioris exempłu. Interioris eñi ho¬
minis nr̃i sacram̃to data est illa uox.
ꝑtinens ad mortẽ animȩ nr̃e signifi¬
candã: ñ solum in psalmo. uerũ etiam
entes qͥa uetus homo nr simul crucifi¬
xus est. ut euacuet᷑ corpus peccati: ut
ultra ñ seruiamꝰ peccato. Crucifixio
quippe int̾ioris hominis penitentiȩ
dolores intelligunt᷑. & ꝯtinentiȩ quidã

Expanded text:
ficabit et mortalia corpora vestra, per inhabitantem spiritum ejus in vobis. Huic ergo duplae morti nostrae Salvator impendit simplam suam, et ad faciendam utramque resuscitationem nostram, in sacramento et exemplo praeposuit et proposuit unam suam. Neque enim fuit peccator aut impius, ut ei, tanquam spiritu mortuo, in interiore homine renovari opus esset, et tanquam resipiscendo ad vitam justitiae revocari: sed indutus carne mortali, et sola moriens, sola resurgens, ea sola nobis ad utrumque concinuit, cum in ea fieret interioris hominis sacramentum, exterioris exemplum; interioris enim hominis nostri sacramento data est illa vox, pertinens ad mortem animae nostrae significandam, non solum in psalmo, verumetiam entes quia et vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato: crucifixio quippe interioris hominis poenitentiae dolores intelliguntur, et continentiae quidam
Abbreviated transcription (Latin):
unde ꝑegrinam᷑ patriã cogitemꝰ: illic
em̃ di uoluntas qui facit angłos suos
sp̃c. & ministros suos ignẽ ardentem.
in sp̃itib sũma pace atq amicitia
copulatis. & in unã uoluntatẽ quodã
spiritali caritatis igne conflatis. tanꝗͣ
in excelsa ce scã secreta sede presidens.
uelut in domo sua & in templo suo. in¬
de se quibdã ordinatissimis creature
motib pͥmo spũalib deinde corporalib
ꝑcuncta diffundit: & utit᷑ om̃ib ad i¬
cõmutabile arbitriũ sententiȩ suȩ. suie

Expanded text:
unde peregrinamur, patriam cogitemus. Illic unde peregrinamur, patriam cogitemus. Illic enim Dei voluntas, qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem flagrantem , in spiritibus summa pace atque amicitia copulatis, et in unam voluntatem quodam spirituali charitatis igne conflatis, tanquam in excelsa et sancta et secreta sede praesidens, velut in domo sua et in templo suo, inde se, quibusdam ordinatissimis creaturae motibus, primo spiritualibus, deinde corporalibus, per cuncta diffundit, et utitur omnibus ad incommutabile arb
Abbreviated transcription (Latin):
tarent᷑: nũ alia ẽẽc istoꝵ omniũ uisi¬
biliũ & mutabiliũ factoꝵ causa. nͥ illa
inuisibilis & incõmutabił uoluntas
di ꝑ animã iustã sicut sedem sapientiȩ.
cunctis utens & malis & irrationabilib
animis: & postremo corporib siue quȩ
sili. ii spirarent᷑ & amimarent᷑. sine oĩ
sensu carentib. cũ primitꝰ uteretur
ipsa bona anima & scã. quã sͥ ad piũ
& religiosum obsequiũ subdidisset:¬
Qd̃ gͦ de uno sapiente qͣmuis adhuc corpꝰ
mortale gestante. qͣmuis ex parte ui¬
dente posiumꝰ exempli grã: hoc de ali¬
qua domo ubi aliquoꝵ taliũ societas
ẽ. hoc de ciuitate uł etiã de orbe terraꝵ
licet cogitare: si penes sapientes scẽq
ac ꝑfecte d̾o subditos. sit pͥncipatꝰ &
regim̃ rerũ humanaꝵ. S hoc qͥa non¬
du est. oportet enĩ nos in hac ꝑegͥnatio¬
ne pͥus moralit̾ exerceri. & ꝑiures man¬
suetudinis & patientiȩ in flagellis eru¬
diri. ut illã ipsam suꝑnã atq celestem

Expanded text:
sibilium et mutabilium factorum causa, nisi illa invisibilis et incommutabilis voluntas Dei per animam justam, sicut sedem Sapientiae, cunctis utens, et malis et irrationalibus animis, et postremo corporibus, sive quae illis inspirarentur et animarentur, sive omni sensu carentibus, cum primitus uteretur ipsa bona anima et sancta, quam sibi ad pium et religiosum obsequium subdidissetgo de uno sapiente, quamvis adhuc mortale corpus gestante, quamvis ex parte vidente, posuimus exempli gratia; hoc de aliqua domo, ubi aliquorum talium societas est, hoc de civitate vel etiam de orbe terrarum licet cogitare, si penes sapientes sancteque ac perfecte Deo subditos sit principatus, et regimen rerum humanarum. Sed hoc quia nondum est oportet enim nos in hac peregrinatione prius mortaliter exerceri, et per vires mansuetudinis et patientiae in flagellis erudiri, illam ipsam supernam atque coelestem,
Abbreviated transcription (Latin):
multo maxime in his ubi ipsa magnitu¬
do questionis utinã tam multos inuen¬
tores habere posset. qͣm multos contra¬
dictores habet. Uerumptam̃ sic̃ lecto¬
rẽ meũ nolo ẽẽ mn deditũ: ita correctorẽ
nolo sͥ. Ille me ñ amet ampliꝰ qm catho¬
licã fidem: ille se ñ amet amplus qͣm ca¬
tholicã ueritatẽ. Sicut illi dico. noli
meis litteris quasi scͥpturis canonicis
inseruire. s in illis & qd̾ ñ credebas cũ
inueneris. incuntant̾ crede: in istis aũ
qd̾ certũ non habebas nisi certũ intelle¬
xeris. noli firme retinere: ita illi dico.
noli meas litteras ex tua opinione uel
contentione. s ex diuina lectione uel
inconcussa ratione corrigere. Siquid
in eis ueri cõprehendenis. existendo ñ
est meũ: at intelligendo & amando &
tuũ sit & meũ. Si quid aũ falsi conuice¬
ris. errando fuerit meũ: s iam cauendo¬
nec tuum sit. nec meum.
inc itaq tercius hic liber sumat ex¬

Expanded text:
multo maxime in his, ubi ipsa magnitumulto maxime in his, ubi ipsa magnitudo quaestionis utinam tam multos intores habere posset quam multos contradictores habet. Verumtamen sicut lectorem meum nolo esse mihi deditum, ita correctorem nolo sibi. Ille me non amet amplius quam catholicam fidem, iste se non amet amplius quam catholicam veritatem. Sicut illi dico, Noli meis litteris quasi Scripturis canonicis inservire; sed in illis et quod non credebas, cum inveneris, incunctanter crede, in istis autem quod certum non habebas, nisi certum intellexeris, noli firmiter retinere: ita illi dico, Noli meas litteras ex tua opinione vel contentione, sed ex divina lectione vel inconcussa ratione corrigere. Si quid in eis veri comprehenderis, existendo non est meum, at intelligendo et amando et tuum sit et meum: si quid autem falsi conviceris, errando fuerit meum, sed jam cavendonec tuum sit nec meum. 3. Hinc itaque tertius hic liber sumat ex
Abbreviated transcription (Latin):
uus factꝰ sum flagitantib ut eorũ in xp̃o
laudabilib studiis lingua ac stilo meo
qͣs bigas in me caritas agitat maxime
seruiã. egoq ipse multa quȩ nesciebã
scribendo me didicisse confitear: ñ debet
labor hic m̃s cuiquã pigro aut multũ
docto uideri suꝑfluus: cum multis im.¬
pigris multisq indotis int̾ quos etiam
mͥ ñ parua ex parte sit necessariꝰ. Ex his
gͥ quȩ ab aliis de hac re scͥpta iam legimꝰ.
plurimũ amminicłati & aduiti. ea quȩ
de trinitate uno sũmo sũmeq bono do
pie queri & disseri posse arbitror. ipso
exhortante querenda atq adiuuante
disserenda suscepi: ut si alia ñ sunt hu¬
iusmodi scͥpͥta. sit qd habeamꝰ. & legant
qͥ uoluerint & ualuerint: si aũ iam st̃.
tanto faciliꝰ aliqua inueniant᷑. quanto
talia plura ẽẽ potuerint. Sane cũ in
omĩb luteris meis ñ solum piũ lecto¬
rẽ. s eciam liberũ correctorẽ desiderem:

Expanded text:
vus factus sum flagitantibus, ut eorum in Christo vus factus sum flagitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nesciebam, scribendo me didicisse confitear: non debet hic labor meus cuiquam pigro, aut multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, non parva ex parte sit necessarius. Ex his igitur quae ab aliis de hac re scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeque bono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt hujusmodi scripta, sit quod habeant et legant qui voluerint et valuerint; si autem jam sunt, tanto facilius aliqua inveniantur, quanto talia plura esse potuerint. 2. Sane cum in omnibus litteris meis non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desiderem,
Abbreviated transcription (Latin):
Redatit qui uolunt: mal¬
le me legendo. qͣm legen¬
da dictando laborare.
Qui aũ hoc nolunt cre¬
uere. exꝑiri uͦ & possunt & uolunt: deit
quȩ legendo uel meis inquisitionib
respondeat᷑. uł int̾rogationib aliorũ.
qͣs ꝓ mea ꝑsona quã inseruitio xp̃i ge¬
errorem carnaliũ & animaliũ hõiũ.
muniri inardesco. necesse ẽ me pati:
& uideant qͣm facile ab isto labore me
temperẽ. & quanto etiã gaudio stilũ
possim habere feriatũ. Quod siea quȩ
legimꝰ de his reb sufficient̾ edita in
latino sermone aut ñ sunt aut ñ inue¬
niunt᷑. aut certe difficile a nob inueni¬
ri queunt: grecȩ aũ linguȩ ñ sit nobis
tantꝰ habitus. ut taliũ rerũ libris legen¬
dis & intelligendis ullo mͦ reꝑiamͣ ido¬
nei. quo genere litterarũ ex his quȩ nob̃
pauca int̾pretata sunt. ñ dubito cuncta
quȩ utilit̾ querere possumꝰ contineri: fra¬
trib aut̃ ñ ualeam resistere. iure quo eis ser-¬

Expanded text:
redant, qui volunt, malle me legendo quam legenda dictando laborare. Qui autem hoc nolunt credere, experiri autem et possunt et volunt, dent quae legendo vel meis inquisitionibus respondeantur vel interrogationibus aliorum, quas pro mea persona quam in servitio Christi geerrorem carnalium et animalium hominum muniri inardesco, necesse est me pati: et videant quam facile ab isto labore me temperem, et quanto etiam gaudio stilum possim habere feriatum. Quod si ea quae legimus de his rebus, sufficienter edita in latino sermone aut non sunt, aut non inveniuntur, aut certe difficile a nobis inveniri queunt, graecae autem linguae non sit nobis tantus habitus, ut talium rerum libris legendis et intelligendis ullo modo reperiamur idonei, quo genere litterarum ex iis quae nobis pauca intepretata sunt, non dubito cuncta quae utiliter quaerere possumus contineri; fratribus autem non valeam resistere, jure quo eis ser
Abbreviated transcription (Latin):
tionabilib siue irrationabilib sp̃itib:
siue bonis ꝑ eius gr̃am. suie malis ꝑ pro.¬
priã uoluntatẽ. S quẽ ammodu corpo¬
ra crassiora & inferiora ꝑ subtiliora &
potentiora quoda ordine regunt᷑: ita

Expanded text:
rationabilibus spiritibus, sive bonis per ejus gratiam, sive malis per propriam voluntatem Sed quemadmodum corpora crassiora et inferiora per subtiliora, et potentiora quodam ordine reguntur; ita
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ oꝑis implendi ꝓcuratio. quȩ utiq
uim̃ta irrationabilia ẽẽnt animantia.
nec id̾o mouerent m̃bra sub sarcinis.
qd̃ aliquid de illo bono oꝑe cogitarent.
s natural appetitu sue uoluptatis.
& deuitatione molestiȩ: postremo ad¬
hibuiss etiã ipsa corpora om̃i sensu
carentia. que illi oꝑi eẽnt necessaria.
frumentũ scilicet & uinũ & oleũ. aiestẽ.
nũmũ. codicẽ. & siqua huiꝰmodi: in
his certe om̃ib in illo oꝑe uersantib
corporib siue animatis siue manimatis
quecũq mouerent᷑ attererent᷑. repara¬

Expanded text:
illius operis implendi procuratio, quae utique illius operis implendi procuratio, quae utique jumenta irrationalia essent animantia, nec ideo moverent membra sub sarcinis, quod aliquid de illo bono opere cogitarent, sed naturali appetitu suae voluptatis et devitatione molestiae; postremo adhibuisset etiam ipsa corpora omni sensu carentia, quae illi operi essent necessaria, frumentum scilicet, et vinum, et oleum, vestem, nummum, codicem, et si qua hujusmodi; in his certe omnibus in illo opere versantibus corporibus, sive animatis sive inanimatis, quaecumque moverentur, attererent
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ uerã causam dice̾t. alt̾ erraret: ut̾q
tam̃ de ꝓximis causis id est corporalib
ꝓnunciaret. At su lliꝰ siccitatis causa q̃¬
reret᷑. & inueniret᷑ uoluntariꝰ labor: iã
uentũ eẽt ad suꝑiorẽ causam. quȩ ab ani¬
ma ꝓficisceret᷑. ad afficiendu corpꝰ quod
regit: s nec ipsa pͥma eẽt. Illa enĩ ꝓcul
dubio suꝑior erat. in ipsa incõmutabili
sapĩa: cui hõĩs sapientis anima in cari¬
tate seruiens. & ineffabilit̾ iubenti o¬
bediens. uoluntariũ laborẽ susceꝑat.
Ita ñ nisi di uoluntas causa pͥma illius
egͥtudinis: ueracissime reꝑiretur. Iam uͦ
si in labore officioso & pio. adhibuisset
ille sapiens ministros collaborantes se¬
cũ in oꝑe bono. nec tam̃ eadem uolunta¬
te dõ seruientes. s ad carnaliũ cupidi¬
tatũ suaꝵ mercede ꝑuenire cupientes.
uel incõmoda carnalia deuitantes:
adhibuiss etiã ium̃ta si hoc exigeret

Expanded text:
eorum veram causam diceret, alter erraret, uterque eorum veram causam diceret, alter erraret, uterque tamen de proximis causis, id est, corporalibus pronuntiaret. At si illius siccitatis causa quaereretur, et inveniretur voluntarius labor; jam ventum esset ad superiorem causam, quae ab anima proficisceretur ad afficiendum corpus quod regit: sed nec ipsa prima esset; illa enim procul dubio superior erat in ipsa incommutabili Sapientia, cui hominis sapientis anima in charitate serviens, et ineffabiliter jubenti obediens, voluntarium laborem susceperat: ita nonnisi Dei voluntas causa prima illius aegritudinis veracissime reperiretur. Jam vero si in labore officioso et pio adhibuisset ille sapiens ministros collaborantes secum in opere bono, nec tamen eadem voluntate Deo servientes, sed ad carnalium cupiditatum suarum mercedem pervenire cupientes, vel incommoda carnalia devitantes; adhibuisset etiam jumenta, si hoc exigeret
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo de om̃ib scĩs: ex quib tamꝗͣ
lapidib uiuis edificatur illa irłm ma¬
ter nr̃a et̾na incelis. Ita enĩ canitur.
Ihrłm quȩ edificat᷑ ut ciuitas: cuiꝰ par¬
ticipatio eiꝰ mid ipsum. Idipsũ quippe
hoc loco illud summũ & incõmutabile
bonũ intelligit᷑. qd̾ ds est: atq sapĩa
uoluntasq ipsuis cui cantat᷑ alio loco.
tẽ. cuiꝰ anima rationalis iam sit parti¬
ceps incõmutabilis ȩternȩq ueriratis.
quã de om̃ib suis actionib consulat:
nec aliqͥd omĩno faciat. qd̾ ñ in ea cog¬
nouerit eẽ faciendũ: ut ei subditꝰ eiq
obtemꝑans recte faciat. Iste si consulta
sũma ratione diuinȩ iusticiȩ quã in
secreto audiret aure cordis sui. ea q sͥ¬
III
rubente in aliquo officio miscđiȩ corpꝰ
labore fatigaret. egritudinẽq contra¬
heret. consultisq medicis ab alio dicere¬
tur causã morbi ẽẽ corporis siccitatẽ.
ab alio aũ humoris immoderationẽ: unꝰ

Expanded text:
st de omnibus sanctis, ex quibus tanquam lapidibus vivis aedificatur illa Jerusalem mater nostra aeterna in coelis. Ita enim canitur: Jerusalem, quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum . Idipsum quippe hoc loco illud summum et incommutabile bonum intelligitur, quod Deus est, atque sapientia voluntasque ipsius. Cui cantatur alio loco: tem, cujus anima rationalis jam sit particeps incommutabilis aeternaeque veritatis, quam de omnibus suis actionibus consulat, nec aliquid omnino faciat, quod non in ea cognoverit esse faciendum, ut ei subditus eique obtemperans recte faciat. Iste si consulta summa ratione divinae justitiae, quam in secreto audiret aure cordis sui, eaque sibi jubente, in aliquo officio misericordiae corpus labore fatigaret, aegritudinemque contraheret, consultisque medicis ab alio diceretur causam morbi esse corporis siccitatem, ab alio autem humoris immoderationem: unus
Abbreviated transcription (Latin):
uidere ñ possent suꝑiorẽ ceteris om̃ib
causã. idest uoluntatẽ di: uł falsis. &
ne ab ipsa quide ꝑuestigatione corpo¬
raliũ rerũ. atq motionũ. s a sua sus¬
picione ce errore ꝓlatis. Dicam si potu¬
ero quidda exempli grã: quo hȩc aꝑtio¬
ra sint. Est certe in corpore humano
queda moles carnis & forme species.
& ordo distinctioq m̃broꝵ: & temꝑatio
ualitudinis. Hoc corpꝰ inspirata aui¬
ma regit eademq rationał: & ideo
qͣmuis mutabilis. tam̃ quȩ possit illiꝰ
incõmutabilis sapiẽ particeps eẽ. ut

Expanded text:
videre non possent superiorem caeteris omnibus videre non possent superiorem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei; vel falsis, et ne ab ipsa quidem pervestigatione corporalium rerum atque motionum, sed a sua suspicione et errore prolatis. 8. Dicam si potero quiddam, exempli gratia, quo haec apertiora sint. Est certe in corpore humano quaedam moles carnis, et formae species, et ordo distinctioque membrorum, et temperatio valetudinis: hoc corpus inspirata anima regit, eademque rationalis; et ideo quamvis mutabilis, tamen quae possit illius incommutabilis sapientiae particeps esse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
S alius ẽ ordo naturał in conu̾sione &
mutabilitate corpoꝵ: qui qͣmuis etiam
ipse ad mitũ di seruiat. ꝑseuerantia tam̃
consuetudinis amisit ammirationẽ:
sicuti st̃ quȩ uł breuissimis uł certe non
longis interuallis tempoꝵ. cȩlo. terra.
mariq mutant᷑. siue nascentib siuie oc¬
cidentib reb: siue alias aliter atq alit̾
apparentib. Alia uͦ qͣmius ex ipso ordi¬
ne uenientia. tam̃ ꝓpter longiora inter¬
ualla tempoꝵ minꝰ usitata. que licet
multi stupeant. ab inquisitorib huiꝰ
scłi. cõprehensa sunt: & ꝓgressu gene¬
rationũ quo sepius repetita & aplurib
cognita. eo minꝰ mira sunt. sicuti st̃ de¬
fectꝰ luminariũ. & raro existentes que¬
da spẽs syderũ. & terrenotꝰ. & monstru¬
osi partus animantiã. & queq simi¬
lia: quoꝵ nicħ fit nͥ dĩ uoluntate. sed
plerisq ñ apparet. Itaq licuit uanita¬
ti phylosophoꝵ. etiam causis aliis ea
tribuere uel ueris uł ꝓximis. cũ omĩno

Expanded text:
 ordo naturalis in conversione et mutabilitate corporum, qui quamvis etiam ipse ad nutum Dei serviat, perseverantia tamen consuetudinis amisit admirationem: sicuti sunt quae vel brevissimis, vel certe non longis intervallis temporum, coelo, terra, marique mutantur, sive nascentibus, sive occidentibus rebus, sive alias aliter atque aliter apparentibus: alia vero quamvis ex ipso ordine venientia, tamen propter longiora intervalla temporum minus usitata. Quae licet multi stupeant, ab inquisitoribus hujus saeculi comprehensa sunt, et progressu generationum quo saepius repetita, et a pluribus cognita, eo minus mira sunt. Sicuti sunt defectus luminarium, et raro existentes quaedam species siderum, et terrae motus, et monstruosi partus animantium, et quaecumque similia, quorum nihil fit nisi voluntate Dei, sed plerisque non apparet. Itaque licuit vanitati philosophorum, etiam causis aliis ea tribuere, vel veris, sed proximis, cum omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsp̃i uitȩ rationalem piũ & iustũ.
& ille ꝑ ipsum dm: ac sic uniu̾sa creatura
ꝑ creatorẽ suũ. ex quo &e ꝑ quẽ & in qͦ etiã
condita atq instituta ẽ: ac ꝑhoc uolun¬
tas di est pͥma & sũma causa omniũ cor¬
poraliũ specierũ atq motionũ. Nichil
enuĩ fit uisibilit̾ & sensibilit̾. qd̾ non de
interiore inuisibili atq intelligibili
aula sũmi imꝑatoris aut iubeat᷑ aut
ꝑmittat᷑: scd̾m in effabilẽ iusticiã pre

Expanded text:
ustum, et ille per ipsum Deum, ac sic universa creatura per Creatorem suum, ex quo, et per quem, et in quo etiam condita atque constituta est. Ac per hoc voluntas Dei est prima et summa causa omnium corporalium specierum atque motionum. Nihil enim fit visibiliter et sensibiliter, quod non de interiore invisibili, atque intelligibili aula summa imperatoris aut jubeatur, aut permittatur secundum ineffabile
Abbreviated transcription (Latin):
unc illud uidendu est. utrũ angłi tẽ
agebant & illas corpoꝵ spẽs apparen¬
tes ocłis hominũ. & illas uoces aurib in¬
sonantes: cũ ipsa sensibilis creatura. ad
nutũ seruiens conditoris. in quod opus
erat ꝓ tempore uerteba t᷑: sicut in libro
sap̃iȩ scriptũ est. Creatura eni tͥ factor
deseruiens. extendit᷑ in tormentũ adu̾sũ
inuistos: & lenior fit ad benefaciendũ
his qui in te confidunt. Propt̾ hoc & tunc
in omĩa se tͣnsfiguirans. omniũ nutͥci gr̃ȩ
tuȩ deseriuebat: ad uoluntatẽ hoꝵ qͥ te¬

Expanded text:
 Illud nunc videndum est, utrum Angeli tunc  Illud nunc videndum est, utrum Angeli tunc agebant et illas corporum species apparentes oculis hominum, et illas voces insonantes auribus, cum ipsa sensibilis creatura ad nutum serviens Conditori, in quod opus erat pro tempore vertebatur, sicut in libro Sapientiae scriptum est: Creatura enim tibi factori deserviens excandescit in tormentum adversus iniustos et lenior fit ad benefaciendum pro his qui in te confidunt propter hoc et tunc in omnia transfigurata omnium nutrici gratiae tuae deserviebant ad voluntatem ho