comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Aitis iumare istius scłi. & plenitudo eꝰ¬
id÷ homines habitantes in eor Insulȩ
a habitatores earũ insularum.: laudate
dñm: cantate canticũ nouũ euangłice
predicationis leuet desertum hõe eft
poplsgentuũ &e ciuitates eiꝰ uocẽ suam:
quide sert &. derelictus erat ado ꝓpt̃
idolatriam. Quidã colices habent lȩte¬
tur desertu. quidã laudet desertum
quidam etiã sulleuetur. Sed istud
uiũ non conuenit. Si dixerimꝰ lȩdet᷑.
ent sensus lȩtetͣ desextũ: qr redemit
illũdtñs de morte ad uitam. Sidixerr¬
mus laudeo: exit sensus. Laudet deser-¬
tucreatorem suũ: qui eũ redemit de
uinculis peccatorũ. & ad optauit it
filium. Sed ex his om̃ib: melius: it
dicamꝰ leuet leuet gͦ desertũ hoc est
gentuitas uocem suam. & in sulȩ euisad
laudandũ dñm: gaudens se ereptam
de infidelitate adfidem. de tenebris
adduerã lucẽ: & de morte ad uitam
ndomib habitauit cedar. Cedar filiꝰ

Expanded text:
ditis in mare istius saeculi, et plenitudo editis in mare istius saeculi, et plenitudo e homines habitantes in eo. Insulae, et habitatores earum insularum, laudate Dominum, cantate canticum novum evangelicae praedicationis. « Levet desertum, » hoc est, populus gentium « et civitates ejus » vocem suam, qui desertus et derelictus erat a Deo propter idololatriam. Quidam codices habent laetetur desertum, quidam laudet desertum, quidam etiam sublevetur. Sed istud unum non convenit. Si dixerimus laetetur, erit sensus: Laetetur desertum, quia redemit illud Dominus de morte ad vitam. Si dixerimus laudet, erit sensus: Laudet desertum creatorem suum, qui eum redemit de vinculis peccatorum, et adoptavit in filium. Sed ex his omnibus melius est ut dicamus, levet. Levet ergo desertum, hoc est gentilitas, vocem suam, et insulae ejus ad laudandum Dominum, gaudens se ereptam de infidelitate ad fidem, de tenebris ad veram lucem, et de morte ad vitam. « In domibus habitavit Cedar, » Cedar filius
Abbreviated transcription (Latin):
quentia manifestant. Qui descenditis inqͥt
in mare: & nauigatis illud. Apłi in litore
uittamare genesar tetia sua reficiebari
quanddo a dño uocati sunt. E postascensi¬
onẽ dnĩ ꝑ aduersa maria transierunt.
adgentes: quidã de ierłm usq illiricũ
prȩdicauerunt euangłium. & usq is¬
pamam: capientes inbreui tempore sua
ꝑdicatione multa genera hominũ ipsã
quoq romanȩ urbis potentiã. ut imple¬
reros illna qđ dñs eis dixit. Uenite post
me: & faciã uos piscatores hominũ. uel
etiã ꝑmare possumꝰ intelligere hunc mun¬
dũ inquẽ illi descenderunt: audientes a
ano. lte in mundũ unuiersũ. predicate
euangłm. Iili aut̃ euntes descenderunt
in mare. hoo ÷ in mundũ gentiũ. ubi
sustinuerunt tempestates ꝑsecutionũ &
ꝑcelas cribulationis. Plenitudinẽ stues
maris appellat homines Insulas uͤ diuer¬
sitates gentui ȩccłariu opopłi qui descen¬

Expanded text:
quentia manifestant. Qui descenditis, inquit, quentia manifestant. Qui descenditis, inquit, in mare, et navigatis illud . Apostoli in littore juxta mare Genesar retia sua reficiebant, quando a Domino vocati sunt. Et post ascensionem Domini per adversa maria transierunt ad gentes . Et quidam de Hierusalem usque Illyricum praedicaverunt Evangelium, et usque Hispaniam, capientes in brevi tempore sua praedicatione multa genera hominum ipsam quoque Romanae urbis potentiam, ut impleretur illud quod Dominus eis dixit: « Venite post me, et faciam vos piscatores hominum. » Vel etiam per mare possumus intelligere hunc mundum, in quem illi descenderunt, audientes a Domino: « Ite in mundum universum, praedicate Evangelium . » Illi autem euntes descenderunt in mare, hoc est, in mundum gentium, ubi sustinuerunt tempestates persecutionum, et procellas tribulationis. Plenitudinem istius maris appellat homines, insulas vero diversitates gentium ecclesiarum. O populi qui descen
Abbreviated transcription (Latin):
Nouã aut̃ uocat pͣdicationẽ euangłii uocati¬
onẽ gentiũ: nouitatẽ fidei. Ꝙ: sensus
Quȩ locutꝰ sũ ꝑ ꝓpħas de natiuitate mea. de
prȩdicatione. de miraculis meis. de passione
de resurrectione: unuiersa completa sunt
Nunc aut̃ annuncio uob noua. uocationẽ
gentiũ: reꝓbationẽ iudeorũ. & subuersio¬
nẽ ierłm. Ante quã oriant᷑ audita uob̾ faciã
dõ annuncio uob̃ noua. ut quẽ ad modũ
priora cernitis reb expleta: sic & ea quȩ nc̃
prȩdico credatis. ẽẽ uentura Cantate dño
canticũ nouũ Qui sunt isti quib pcipitur.
nã scilicet euangłi i predicent: nequaquã
inuetustate litterȩ sed innouitate sp̃s Hec
solũ in ueteri instrumento: sed in nouo.
tatis eiꝰ : passionis. resurrectionis ascensionisꝙ
ad cȩlos. Quidescenditis in mare. & plenitudo
eius. inli e & habitatores earũ. subaudis can¬
tate canticũ nouũ: laudesq eiꝰ narrate. Qui
sunt illi qui canere debeant. euangłi i se¬

Expanded text:
icationem Evangelii, vocationem gentium, novitatem fidei. Et est sensus: Quae locutus sum per prophetas de nativitate mea, de praedicatione, de miraculis meis, de passione, de resurrectione, universa completa sunt. Nunc autem annuntio vobis nova, vocationem gentium, reprobationem Judaeorum, et subversionem Hierusalem. « Antequam oriantur, audita vobis faciam. » Ideo annuntio vobis nova, ut quemadmodum priora cernitis rebus expleta: sic et ea quae nunc praedico, credatis esse ventura. « Cantate Domino canticum novum. » Qui sunt isti quibus praecipitur cnam scilicet Evangelii praedicent nequaquam in vetustate litterae, sed in novitate spiritus. Nec solum in veteri instrumento, sed etiam in tatis ejus, passionis, resurrectionis, ascensionisque ad coelos. « Qui descenditis in mare, et plenitudo ejus, insulae et habitatores earum, » subaudis cantate canticum novum, laudesque ejus narrate. Qui sint illi qui canere debeant, Evangelii se
Abbreviated transcription (Latin):
dñi sũ miles. quã scribet manu sua dño Lamen
si dixerimꝰ dño erit sensus. ut scribat dño qđ xp̃i
rũ incapite epłarũ & fine dicit Paulus seruus
xp̃i scripsi hȩc mea manu. Ꝙ in nomine isrł
assimilabit᷑ quilibet illoꝵ. ut qđ ñ ht̃ ex carne
habeat ꝑfidẽ. Gentiles gͦ qui ñ sunt scd̾m car¬
nẽ ex ꝓsapia abraham: assimilant᷑ isrłi in
nomine. qͥ int̾pretat᷑ uir idens dmñ: qr ipsi
ꝑfidẽ &e oꝑationẽ merent᷑ in pͣsenti scło positi
contemplari dm̃. & infuturo contẽplabunt᷑
faciead faciẽ Hontam̃ om̃s gentiles assimilan¬
tur isrłi. s tantũmͦ credentes qui possident

Expanded text:
Domini sum miles, quam scribet manu sua Domino. Tamen si dixerimus Domino, erit sensus ut scribat Domino quod Crum in capite epistolarum et fine dicit: Paulus servus Christi scripsi haec mea manu. « Et in nomine Israel assimilabitur » quilibet illorum, ut quod non habet ex carne, habeat per fidem. Gentiles ergo, qui non sunt secundum carnem ex prosapia Abraham, assimilantur Israeli in nomine qui interpretatur vir videns Deum, quia ipsi per fidem et operationem merentur in praesenti saeculo positi contemplari Deum, et in futuro contemplabuntur facie ad faciem. Non tamen omnes gentiles assimilantur Israeli, sed tantummodo credentes qui possident
Abbreviated transcription (Latin):
legem etꝰ: quã ꝑ filiũ suũ eis dabat. Q
effudit suꝑeos indignationẽ furoris su
ꝑ romanos & forte bellũ Forte bellum
dicit debellationẽ grauissimã: in qua
pierunt oñis fame gladio & captiuitate
Ꝙ combussit eũ in circuitu: id ÷ consimpi
igne tribulationis &e ñ cognouit. subar¬
ditur qđ ꝓpt̃ fili idĩ necem ista patereu¬
tur. & iuccendit eũ Uł ipsũ popłimn igus
tribulationis uł templũ. & non intellerit ob¬

Expanded text:
quam per Filium suum eis dabat. « Et effudit super eos indignationem furoris sui » per Romanos « et forte bellum. » Forte bellum dicit debellationem gravissimam in qua perierunt omnes fame, gladio, et captivitate. « Et combussit eum in circuitu, » id est consumpsit igne tribulationis. « Et non cognovit, » subauditur, quod propter Filii Dei necem ista paterentur. « Et succendit eum, » vel ipsum populum igne tribulationis, vel templum. « Et non intellexit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcalamũ qui extrinsecus estꝰ nitidus & intru¬
secus uacuus. possumꝰ intelligere regnũ iu¬
deorũ. quod in scribis & phariseis extriise¬
cus ꝑsimulationẽ nitidũ erat. intrinserus
aut uacuũ a bono oꝑe Uł etiam nitidũ. ꝙr
idola non colebat illo intẽpore. sed uacuum
quia fidem ñ habebat ꝑlignũ fumigans ex
quo sacerdotalia uestim̃ta fiebant significa¬
t sacerdotiũ uideoꝵ. qđ iã deficiebat & qua.¬
si fumigabat Ueniens gͦ dñs & inueniens
regnũ iudeoꝵ conquassatum. iã enĩ ex se regẽ
ñ habebant sed alienigenã. & sacerdotiũ eorũ
iã extinctioni ꝓtimũ ñ contruit. neq ex¬
tuixit. sed uocauit om̃s ad poenitentiam

Expanded text:
calamum, qui extrinsecus est nitidus et intrinsecus vacuus, possumus intelligere regnum Judaeorum: quod in scribis et pharisaeis extrinsecus per simulationem nitidum erat, intrinsecus autem vacuum a bono opere. Vel etiam nitidum, quia idola non colebat illo in tempore: sed vacuum quia fidem non habebat. Per linum fumigans ex quo sacerdotalia vestimenta fiebant, significatur sacerdotium Judaeorum, quod jam deficiebat, et quasi fumigabat. Veniens ergo Dominus, et inveniens regnum Judaeorum conquassatum jam enim ex se regem non habebant, sed alienigenam et sacerdotium eorum jam exstinctioni proximum non contrivit, neque exstinxit, sed vocavit omnes a
Abbreviated transcription (Latin):
non derelinquã: si poenitentiã egerint
Sed quid fecerunt illi. nolentes agere
poenitentiam: Conuersi sunt retrorsũ.
id ÷ in infidelitate:. Postquã dñs ascendit
ad celos dimisit apłos in uidea ut prȩdi¬
carent iudeos & baptitarent in nomi.¬
ne sꝙẽ trinitatis. deditq eis spaciũ poe-¬
nitendi : tempus quad raginta annoꝵ.
lli aut̃ non solũ ineũ credere noluert᷑.
sed etiam ipsos apłos suis de finib ex-¬
pulerunt. Obquã causã uidelicet ꝓpt̃
quod dñm in iuste crucifixerunt &e eiꝰ¬

Expanded text:
non derelinquam, si poenitentiam egerint. Sed quid fecerunt illi, nolentes agere poenitentiam? « Conversi sunt retrorsum, » id est, in infidelitatem. Postquam Dominus ascendit ad coelos, dimisit apostolos in Judaea ut praedicarent Judaeis, et baptizarent in nomine sanctae Trinitatis, deditque eis spatium poenitendi tempus quadraginta annorum. Illi autem non solum in eum credere noluerunt, sed etiam ipsos apostolos suis de finibus expulerunt. Ob quam causam, videlicet propter quod Dominum injuste crucifixerunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
uita. Ꝙ in inuio flumina: hoc ÷ indeser¬
to gentiliuĩ ubi non erat doctrina sp̃ualis.
dabo flumina: scientiã udelicet ueteris
& noui testamenti. Hȩc sunt noua quȩ
suꝑius se ꝓmisit facere: Glorificabit ⁊ue
bestia agri. dracones & strutiones. quia
dedi in deserto aquas. & flumina ininiuo:
ut darem potũ popło meo. Bestias appel¬
lat gentiles. qui more bestiarũ uiuebant
ignorantes creatorem & ad orantes crea-¬
turam. Per draconesqui uenenũ hñt
& intficiunt. possumꝰ intelligere homi¬
cidas & maliciosos homines: plenos san¬
guine ꝑrimorũ. Strutio auis est magna.
breuitatẽ pennarũ habens. uolatu nõti
capax: ꝑ quã significantur hipocritȩ. qͥ
pennas quidem uidentur habere iurtu-¬
tũ: sed ad alciora nequeunt ascendere
Idõ inquid me glorificabunt gentiles qui
homicidȩ & maliciosi antea erant bestia¬
lit uiuentes: q dedi in deserto eorũ scien¬
tiam ueteris & noui testamenti. ut darẽ
poplo meo credenti in me pocui mentieue

Expanded text:
vita . » « Et in invio flumina, » hoc est in deserto gentilium, ubi non erat doctrina spiritualis, dabo flumina: scientiam videlicet Veteris et Novi Testamenti. Haec sunt nova quae superius se promisit facere. « Glorificabit me bestia agri, dracones et struthiones, quia dedi in deserto aquas, et flumina in invio, ut darem potum populo meo. » Bestias appellat gentiles, qui more bestiarum vivebant ignorantes Creatorem, et adorantes creaturam . Per dracones, qui venenum habent et interficiunt, possumus intelligere homicidas et malitiosos homines, plenos sanguine proximorum. Struthio avis est magna, brevitatem pennarum habens, volatus non capax: per quam significantur hypocritae, qui pennas quidem videntur habere virtutum, sed ad altiora nequeunt ascendere. Ideo inquit me glorificabunt gentiles, qui homicidae malitiosi antea erant bestialiter viventes, quia dedi in deserto eorum scientiam Veteris et Novi Testamenti, ut darem populo meo credenti in me potum mentis,
Abbreviated transcription (Latin):
pͣs soł suꝑueniet inte: uł etiam tempor e
baptismatis. quando in specie colũbȩ suꝑeũ
requieuit ludiciũ gentib ꝓferet: qd antea
ignorabant. Quare nondicit& uideis cũ
potuis ipse ꝑ semet ipsũ nudiciĩ ĩ. s& usti¬
ciam nunciauerit : Quia uide hilo¬
eum crediderunt. Gentes aut̃ pe quã er:¬
rorem suũ ab apłis audierunt. quanquã
dñm pͣ sentẽ nonuidissent: credere ineũ &t
conuer se auia sua mala moram ñ fecerunt.¬
Nonclamabit. id÷ non sulleuabit in altũ uocẽ
suã: quia erit mitis & mansuetꝰ. sicut alioloco

Expanded text:
s superveniet in te . » Vel etiam tempore baptismatis, quando in specie columbae super eum requievit. « Judicium gentibus proferet » quod antea ignorabant. Quare non dicit et Judaeis, cum potius ipse per semetipsum judicium illis et justitiam nuntiaverit? Quia Judeum crediderunt. Gentes autem postquam errorem suum ab apostolis audierunt, quanquam Dominum praesentem non vidissent, credere in eum et converti a via sua mala moram non fecerunt.Non clamabit, » id est, non sublevabit in altum vocem suam, quia erit mitis et mansuetus. Sicut alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
bapcismatis. & etiam in monte uorꝓtulit
missa a patre. hic est filius meus dilectus
in quom bene complacui. id ÷ inquo placi¬
tum meũ posui Flectus est: quia in illo est
omis plenitudo uirtutũ immo ipse est dei
uirtꝰ & lĩ sapientia Ds pat̾ om̃p̃s non habet
animã. sed ꝓuoluntate in hoc loco posuit
& hoc ÷ qđ dicit. complacuit sibi in illo ani¬
ma mea: hoc ÷ complacuit uoluntati meȩ
ut habitaret in illo Dedi sp̃m meũ suꝑeum

Expanded text:
baptimatis et etiam in monte vox protulit missa a Patre: « Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacui , » id est, in quo placitum meum posui. Electus est, quia in illo est omnis plenitudo virtutum , imo ipse est Dei virtus et Dei sapientia. Deus Pater omnipotens non habet animam, sed pro voluntate in hoc loco posuit. Et hoc est quod dicit, complacuit sibi in illo anima mea, hoc est, complacuit voluntati meae, ut habitaret in illo. « Dedi spiritum meum
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit ista dixisse: cũ subiunxit. Hȩc dicit
dñs ds̃ creator omĩũ rerũ. Hoc etiã sciendũ est
& dicendũ. illo in loco ubi dicit dans flatum
popło. qr sicut in principio creaturarũ ant¬
mã creauit ex nichilo quã dedit primo ho¬
mini: ita cotidie creat nouas animasquas
tribuit nascentib hominib Ego dñs uocaui
te iniusticia. & apphendi manũ tuã. Ille qͥ
omia quȩ suꝑius diximus fecit: alloquitur
filiũ suũ dicenꝰ Ego dĩ pat̾ uocaui te exorien.¬
te in occidentem: hoc ÷ de iudea in omnes
gentes in iusticia. id ÷ cũ iusticia ꝑ pͣdicatio

Expanded text:
ubjunxit: Haec dicit Dominus Deus creator omnium rerum. Hoc etiam sciendum est, et dicendum illo in loco ubi dicit, dans flatum populo: quia sicut in principio creaturarum animam creavit ex nihilo, quam dedit primo homini : ita quotidie creat novas animas, quas tribuit nascentibus hominibus. « Ego Dominus vocavi te in justitia, et apprehendi manum tuam. » Ille qui omnia quae superius diximus fecit, alloquitur Filium suum, dicens: Ego Deus Pater vocavi te ex Oriente in Occidentem, hoc est, de Judaea in omnes gentes, in justitia, id est, cum justitia per praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ regnũ celoꝵ. Inueritate educet iudicũ.
subaudis indie iudicii: quando reddet
filii ꝑsona apparebit. & qui damnatꝰ est
iniuste: reddet unicuiq iusto examine
scđm qł gesfit siue bonũ siue malũ HoN
ertt tristis. neq curbulentꝰ. Omĩ tempore¬
semꝑ hilaris: semꝑq iocundus extitit Do¬
nec ponat in t̾ra iudiciũ. hoc ÷ indie ude¬
cii: suꝑ t̾renos homines. E legem eius in¬
sulȩ expectabunt. Manifestius habetur

Expanded text:
elorum . » « In veritate educet judicium, » subaudis in die judicii, quando reddet Filii persona apparebit. Et qui damnatus est injuste, reddet unicuique justo examine secundum quod gessit, sive bonum sive malum. « Non erit tristis, neque turbulentus. » Omni tempore hilaris, semperque jucundus exstitit. « Donec ponat in terra judicium, » hoc est, in die judicii super terrenos homines. « Et legem ejus insulae exspectabunt
Abbreviated transcription (Latin):
cui daturus sũ. Sic enĩ responditfilio. ad
ea quȩ dixerat filius: & głificaui. & iterũ
glificabo. Ut sciamꝰ plenius ꝑhanc senten¬
tiam ñ excludi filiũ agła dĩ patris sed ido¬
la: sequentia uerba testantur. & laudem
meã inquit sculptilib subaudis ñ dabo
Quȩ prima fuerunt ecce uenerunt: noua
quoq ego annuncio Quȩ fuerunt illa pͥma
quȩ locutꝰ est: ꝑ patriarchas. ꝑ moiser⁊

Expanded text:
cui daturus sum. Sic enim respondit Filio, ad cui daturus sum. Sic enim respondit Filio, ad ea quae dixerat Filius: Et glorificavi, et iterum glorificabo. Ut sciamus plenius per hanc sententiam non excludi Filium a gloria Dei Patris, sed idola, sequentia verba testantur. « Et laudem meam » inquit « sculptilibus » subaudis, non dabo. « Quae prima fuerunt ecce venerunt, nova quoque ego annuntio. » Quae fuerunt illa prima quae locutus est? Per patriarchas, per Mos
Abbreviated transcription (Latin):
conseruasti quȩ a meaudisti. &dedite IN
foedus popłi isrł. id ̃ in societatẽ amiciciȩ
iudaici popłi. in eis scilicet qui in te credere
uoluerunt. quib de uenturũ ante ꝓmiserã.
Inlucẽ gentiũ: subaudis qui intenebris in¬
fidelitatis & umbra mortis sedebant. Ht
aꝑires oculos gcorũ. qui antea dñm noN
uidebant. & educeres de conclusione sub.
tenebris sedentes. qui in nocte erroris &
infidelitatis & caligine peccatorũ positi
erant. Ego dñs hoc ÷ nom̃ meũ. subaudis
ut dñs uocer abomĩb: qr dominor omĩ creature
Głam meã alteri ñ dabo. Hon excludit filiũ a głã
sua. qr ipse filius dicit in eugłio. Clarifica me
pat̃. id ÷ honorifica me pat̾ apud te met ipsui:
claritate quã habui priusquã mundus esset.
Non enĩ cdixit. głam meã nulli dabo: quasi
dixisset. exclusissec utiq filiũ. sed głam meã
alteri ñ dabo. subaudis prȩt̾ te cuĩ dedi: &

Expanded text:
onservasti quae a me audisti. « Et dedi te in foedus populi Israel, » id est, in societatem amicitiae Judaici populi, in eis scilicet qui in te credere voluerunt, quibus te venturum ante promiseram. « In lucem gentium, » subaudis, qui in tenebris infidelitatis, et in umbra mortis sedebant. « Ut aperires oculos caecorum, » qui antea Dominum non videbant, « et educeres de conclusione, » sutenebris sedentes » qui in nocte erroris et infidelitatis, et caligine peccatorum positi erant. « Ego Dominus. Hoc est nomen meum, » subaudis, ut Dominus vocer ab omnibus, quia dominor omni creaturae. « Gloriam meam alteri non dabo. » Non excludit Filium a gloria sua, quia ipse Filius dicit in Evangelio: « Clarifica me, Pater, id est, honorifica me, Pater apud temetipsum, claritate quam habui priusquam mundus esset . » Non enim dixit, gloriam meam nulli dabo; quia si dixisset, exclusisset utique Filium: sed gloriam meam alteri non dabo, subaudis praeter te cui dedi, et
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ. ueniet. Non ẽ qui de manu mea
eruat aliquid: hoc ẽ de potestate filii mei
uł de mea: Oꝑabor salutẽ gentiũ. & quis
auertet. id ÷ quis destruet illud qđ ego fe¬
cem Quisoꝑatꝰ ÷ salutẽ gentiũ. niii iꝑse
qui uerus ⁊ ds̃: Nullus Hȩc dicit dñs

Expanded text:
futurum veniet. « Non est qui de manu mea eruat » aliquid, hoc est de potestate Filii mei, vel de mea. « Operabor » salutem gentium « et quis avertet, » quis destruet « illud » quod ego fecero? Quis operatus est salutem gentium; nisi ipse qui verus est Deus? Nullus. « Haec dicit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
la. Sed ñ congruit plenit̃ iste sensus. Qđ aut̃
dicit & post me non erit: idem est qđ in a¬
pocalipsin dicit. Egosũ alpha &: to. initiũ
tio rei est. Cum dicit ds̃ pat̾ absq me ñ ⁊
saluator: non excludit filiũ a se. neꝙ sp̃m

Expanded text:
la. Sed non congruit pleniter iste sensus. Quod autem la. Sed non congruit pleniter iste sensus. Quod autem dicit, et post me non erit: idem est quod in Apocalypsi dicitur: « Ego sum Alpha et Omega, initium tio rei est. Cum dicit Deus Pater, absque me non est salvator, non excludit Filium a se, neque Spir
Abbreviated transcription (Latin):
uerhorũ meorũ. ut sciatis qr ipse ego sũ
ds̃. De hoc seruo di x̃suꝑius. Fece seruus
m̃s suscipiã eũ: & illud. Magnũ tibiest.
Quidã codices habent. ante me non est
formatꝰ dĩ: sed melius & rectus est for¬
mator dicere. Pagani dicebant de diissuis
gis olimpũ. hoc ÷ cęlũ fcontra dicit ds̃
omp̃s Ante me non est ds̃ formator ali¬
cuius rei Ego sũ formator pͥmꝰ. qr cum
non essent. omĩa feci ex nichilo. Quomo¬
do enĩ poterat aliquis deorũ falsorum
formator. ẽẽ. scilicet alicuius rei. cum
ñ esset a quoformaretur: Idola enim
sunt surda & muta & in sensibilia.
manib hominũ formata. Qd si refertͣ
addiabolũ qui sȩpe ꝑidola responsa da¬
bat: quomͦ poterat formator. ẽẽ om̃u
rerũ. qui ex tempore a dõ est factus:
Sidixerimꝰ ante me non est formatꝰ ads:
erit sensus Ante me non est fabricatũ
aliquod idolũ. qr ego formaui homine
iustũ. aquo postea in iuste fabricata sunt ido-¬

Expanded text:
pse ego sum Deus. » De hoc servo dixit superius: « Ecce servus meus, suscipiam eum . Et illud: Magnum tibi est, Quidam codices habent: Ante me non est formatus Deus. Sed melius et rectius est formator dicere. Pagani dicebant de diis suisgis Olympum, hoc est, coelum. Contra dicit Deus omnipotens: Ante me non est Deus formator alicujus rei. Ego sum formator primus, quia quum non essent, omnia feci ex nihilo. Quomodo enim poterat aliquis deorum falsorum formator esse, scilicet alicujus rei, quum non esset a quo formaretur? Idola enim sunt surda et muta et insensibilia manibus hominum formata. Quod si refertur ad diabolum, qui saepe per idola responsa dabat, quomodo poterat formator esse omnium rerum, qui ex tempore a Deo est factus? Si dixerimus, ante me non est formatus Deus, erit sensus: Ante me non est fabricatum aliquod idolum, quia ego formavi hominem justum, a quo postea injuste fabricata sunt ido
Abbreviated transcription (Latin):
aufert patri ne dñs sit: sic unꝰ ds̃ pat̾
saluator ñ aufert filio ne sit & ipse saluator.
Sic enĩ dicit filus in euangłio Sicut pat̾
quos uult uuficat. sic & filius quos uult
uiuificat. Quia sicut pat̾ habet uitã it i

Expanded text:
aufert Patri ne Dominus sit: sic unus Deus Pater salvator non aufert Filio ne sit et ipse salvator. Sic enim dicit Filius in Evangelio: « Sicut Pater quos vult vivificat, sic et Filius quos vult vivificat . » Quia si
Abbreviated transcription (Latin):
imitentur illũ. Uerbi gr̃ã Hidentes ce¬
drũ. hoc est quemlibet scm̃ miraculis
choruscante & bonũ odorẽ ex se redden-¬
ceꝰ ftucdeant quantũ ualent cũ dĩ adiu¬
torio illũ imitari. Similit̃ uidente s
abietẽ id ÷ quemlibet scm̃ in t̾ra mo¬
rante corpore. & mentis contẽplatione
adcelestia athelantẽ: imitentur illũ

Expanded text:
imitentur illum, verbi gratia: Videntes ceimitentur illum, verbi gratia: Videntes cedrum, hoc est quemlibet sanctum miraculis coruscantem, et bonum odorem ex se reddentem: studeant quantum valent cum Dei adjutorio illum imitari. Similiter videntes abietem, id est quemlibet sanctum in terram morantem corpore, et mentis contemplatione ad coelestia anhelantem, imi
Abbreviated transcription (Latin):
canturq ꝑtilmũ diuites istuis scłi qͦui
officiũ predicandi ñ habent. miracula non
faciunt. nisi tantummodo fidem simpli¬
cẽ habentes. siuis opib & diuitiis sustentant
illũ. qui uerbũ predicationis & sibi & aluis
administrat. & in suꝑ abincursione hosti.¬
um si necesse fuerit tuentur. Buxum.¬
uxus arbor ÷ humilis. uiriditate gau¬
dens: & dicunt aliqui qđ imputribilis
sit. ꝑbuxũ gͦ significant᷑ scĩ qui humi¬
litatẽ dñi secͤtantur & uiriditate fidei.
pollent ipsamꝙ iuiriditatẽ fidei quam
habent. florib bonorũ oꝑũ adornant:
Hȩc omĩa quȩ diximus sibene ꝑpendimꝰ
inscã ȩccła inueniemꝰ. & quare hocdedit
dñs in deserto gentiliũ: ut uideant illi
qui imꝑfecti ad huc sunt. Cedrũ hoc est
ferit hoc est cedrũ dedit in solitudinem:
& recogitent hoc est & reducant in me¬
moriam miracula & bona oꝑa illius.
d ontelligant parit̃. id ÷ intelligentes

Expanded text:
canturque per ulmum divites istius saeculi, qui canturque per ulmum divites istius saeculi, qui officium praedicandi non habent, miracula non faciunt, nisi tantummodo fidem simplicem habentes, suis operibus et divitiis sustentant illum qui verbum praedicationis et sibi et aliis administrat, et insuper ab incursione hostium, si necesse fuerit, tuentur. Buxus arbor est humilis, viriditate gaudens: et dicunt aliqui quod imputribilis sit. Per buxum ergo significantur sancti qui humilitatem Domini sectantur, et viriditate fidei pollent, ipsamque viriditatem fidei quam habent, floribus bonorum operum adornant. Haec omnia quae diximus, si bene perpendimus, in sancta Ecclesia inveniemus. Et quare hoc dedit Dominus in deserto gentilium? « Ut videant » illi qui imperfecti adhuc sunt, cedrum, hoc estquia Dominus fecit » hoc est, cedrum dedit in solitudinem, « et recogitent » hoc est et reducant in memoriam miracula et bona opera illius « et intelligant pariter, » id est intelligentes
Abbreviated transcription (Latin):
ad bonaoꝑa agencda confirmant & solidant.
dicentes cũ apło. Benedictus ds̃ & pat̾ dnĩ nrĩ¬
iħu xp̃i. qui consolat᷑ nos inomĩ tribulatione
nr̃ã. ut possimꝰ & ipsi consolari eos qui in om̃i
narii: qui lucidi sunt exmiscdia. ficut oleum:
Mi scd̾ia nrã est esurientẽ pascere: sitientẽ potare
Nudũ uestire: & in omĩ tribulatione & angustia
frĩ subuenire. insciũ docere: & talia huiusmo.¬
di De istis talib dicit dñs Beati misericordes
qm̃ ipsi dĩ uidebunt. & miscdiam consequen¬
tur. Ꝙ Esuriui & dedistis michi manduca¬
re. Ponã in deserto gentiuĩ abietẽ.ulmũ &
butũ simul Abies arbor est muie alcitulinis.¬
exqua pix conficitur. Qiuidgͦ ꝑ abietẽ cuius
caput pene usꝙ ad nubes assurgit. nisi prȩ¬
dicatores scĩ qui adhuc positi in t̾ra corpo
lmꝰ arbor ⁊ infructuosa. Solet tameNi
aliquando uitẽ gestare cũ botro. signifi¬

Expanded text:
ad bona opera agenda confirmant et solidant, ad bona opera agenda confirmant et solidant, dicentes cum Apostolo: « Benedictus Deus et Pater Dominii, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra, ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni elliguntur eleemosynarii, qui lucidi sunt ex misericordia sicut oleum. Misericordia nostra est esurientem pascere, sitientem potare, nudum vestire, et in omni tribulatione et angustia fratri subvenire, inscium docere , et alia hujuscemodi. De istis talibus dicit Dominus: « Beati misericordes, quoniam ipsi Deum videbunt, et misericordiam consequentur: Et esurivi, et dedistis mihi manducare . » « Ponam in deserto gentium abietem, ulmum et buxum simul. » Abies arbor est mirae altitudinis,ex qua pix conficitur. Quid ergo per abietem cujus caput pene usque ad nubes assurgit, nisi praedicatores sancti, qui adhuc positi in terra corporlmus arbor est infructuosa. Solet tamen aliquando vitem gestare cum botro, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
patrantes in ȩt̾nũ uicturi. & bonorũ odorẽ
reddentes. qui dicunt cũ apło: xp̃i bonus
bor. similitudinẽ alhȩ spinȩ habens: mirȩ
leuitatis &e mirȩ fortitudinis. mueq pul¬
chritudinis existens & imputribilis excuiꝰ
ligno archa fabricata est Vnde & regiosiue
t̾ra inqua nascitur: sethimappellatur.
Spina primo parenti nr̃o data est ꝓ poena:
dicente dño Terra tua. spinas &e tribulos
germinabit tibi : sed postea gentilitati
peccata non palpant: sed manifeste redar¬
guunt. Cũ gͦ quilibet sc̃i predicator dispu¬¬
tat de uiciis & uirtutib. de poena reꝓboꝵ¬
& gła electorũ. auditorũ suorũ corda quibꝰ¬
dam pi netionib stimulat. ꝓuocans eos
ad compunctionẽ poenitentiȩ. Mirtũ Mirtꝰ
aromatica arbor est: & imputribilis. Cui
suco membra fessa solidantur & reparant᷑:
ꝑquã designantur scĩ predicatores. qui sua
pͣdicatione & consolatione infirmorũ corda

Expanded text:
patrantes, in aeternum victuri, et bonum odorem patrantes, in aeternum victuri, et bonum odorem reddentes; qui dicunt cum Apostolo: « Chrisbor similitudinem albae spinae habens, mirae levitatis et mirae fortitudinis, miraeque pulchritudinis exsistens et imputribilis, ex cujus ligno Arca fabricata est. Unde et regio, sive terra in qua nascitur, Sethim appellatur. Spina primo parenti nostro data est pro poena, dicente Domino: « Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi . » Sed postea gentilitati peccata non palpant, sed manifeste redarguunt. Cum ergo quilibet sanctus praedicator disputat de vitiis et virtutibus, de poena reproa electorum, auditorum suorum corda quibusdam punctionibus stimulat, provocans eos ad compunctionem poenitentiae. « Myrtum. » Myrtus aromatica arbor est et imputribilis. Cujus succo membra fessa solidantur et reparantur, per quam designantur sancti praedicatores, qui sua praedicatione et consolatione infirmorum corda
Abbreviated transcription (Latin):
steria diuina patefecerunt:Sumentes a¬
quas abillo: qui dixit ꝑ ieremiam. Mede¬
reliquerunt fontem aquȩ uiuȩ: id÷ dona¬
sp̃s scĩ & grẽ. De hoc etiã flumine dicit psal¬
mista: fluminis impetꝰ lȩtificat ciuitatem
dĩ Gflumen dĩ repletum est aquis. Qdaũt
dicit. & inmedio camporũ fontes: id ipsũ
÷ ut suꝑius diximꝰ. Ponã desertũ. hoc est
gentilitatem instagna aquarũ id ÷ influ¬
enta scripturarũ: ce t̾ram inuiã in riuios aqͥ¬
rũ Terra inuia appellat᷑ gentilitas: quia
ante aduentũ filii dĩ nullus fuerat ad eã
missus ꝓpħa: nullus apłs. & ñ erat in illoqͥ¬
in solitudine mirtũ ce spinã: & lignũ oliuȩ
Postquã datȩ sunt indeserto uł in solitudine
gentiũ aquȩ: cperunt arbores ibi oriri. Uideamꝰ
quid nob̾ innuant istarũ arborũ nomina:
Cedrus arbor ⁊ miri odoris& imputribilis.
ꝑ qđ significantur scĩssimi uiri: miracula

Expanded text:
steria divina patefecerunt, sumentes asteria divina patefecerunt, sumentes aquas ab illo qui dixit per Jeremiam: « Me derelinquerunt fontem aquae vivae , s sancti. De hoc etiam flumine dicit Psalmista: « Fluminis impetus laetificat civitatem Dei: » et « flumen Dei repletum est aquis » . Quod autem dicit « et in medio camporum fontes, » idipsum est ut superius diximus. « Ponam desertum » hoc est gentilitatem « in stagna aquarum, » id est influentia Scripturarum « et terram inviam in rivos aquarum. » Terra invia appellatur gentilitas, quia, ante adventum Filii Dei, nullus fuerat ad eam missus propheta, nullus apostolus: et non erat in illo quin solitudine myrtum, et spinam, et lignum olivae. » Postquam datae sunt in deserto vel in solitudine gentium aquae, coeperunt arbores ibi oriri. Videamus quid nobis innuant istarum arborum nomina. Cedrus arbor est miri odoris et imputribilis, per quod significantur sanctissimi viri miracula
Abbreviated transcription (Latin):
Lingua eorũ sĩti aruit. Gentiles appellant᷑
egeni & pauꝑes . qr ñ habebant legẽ &e ꝓpħas
nec apłos. neq aliquẽ doctorẽ qui eos ad
gaudia patriȩ cȩlestis inuitaret: & qui eis
panẽ spualem porrigeret Egeni gentiles
& paupes quȩrunt aquas. id ÷ doc trinam
sp̾ualem asius philosophis: & non sunt in
illis doctrinȩ sp̃uales Ideoq lingua eorũ
siti aruit. Sine lege ac ꝓpħarum oraculis.
ꝓpterea dñs ds̃ isrł non eos penitꝰ dereliqͥt.
nec in ȩt̃̾nũ passus est ͣ sed aꝑuit in supinis
collib flumina. & in medio camporũ fontes
Colles in isto loco: inbonã partẽ intelliguntur.
A piam in supinis hoc ÷ in inquinatis uł hu-¬
milib gentib flumina: hoc ÷ doctrinam
ueteris & noui testam̃ti Aꝑuit ds omp̃s in
humilib hominib scientiam diui norum
eloquiorũ: ut fuit ieronimꝰ. augustinus.
ambrosius. ceteriq doctores qui nob̾ mini¬

Expanded text:
lingua eorum siti aruit. » Gentiles appellantur lingua eorum siti aruit. » Gentiles appellantur egeni et pauperes, quia non habebant legem, et prophetas nec apostolos, neque aliquem doctorem qui eos ad gaudia patriae coelestis invitaret, et qui eis panem spiritualem porrigeret. Egeni gentiles et pauperes quaerunt aquas, id est doctrinam spiritualem, a suis philosophis, et non sunt in illis doctrinae spirituales. Ideoque lingua eorum siti aruit sine lege ac prophetarum oraculis. Propterea Dominus Deus Israel non eos penitus dereliquit, nec in aeternum passus est sitire: sed aperuit in supinis collibus flumina, et in medio camporum fontes. Colles in isto loco in bonam partem intelliguntur. « Aperiam in supinis » hoc est in inquinatis, vel humilibus gentibus, « flumina, » hoc est doctrinam Veteris et Novi Testamenti. Aperuit Deus omnipotens in humilibus hominibus scientiam divinorum eloquiorum, ut fuit Hieronymus, Augustinus, Ambrosius, caeterique doctores qui nobis my
Abbreviated transcription (Latin):
quasi plaustrũ tricurans nouũ: habens rostra
serrantia. Sepus iã supradictũ est quid sit
plaustrũ triturans: & quare habeat rostra
serrantia. Altiori uͦ intelligentia hocsignisi¬
cat: qr predicatio apłorũ conterit contraris
potestates. & sp̃ualem nequitiã eleuante se
contra scientiã chĩ Iriturabis montes. &
colles cõminues ꝑ montes reges & potelta¬
tesistus sclłi designantur: sicuti ꝑ colles
minoris potentiȩ a: dignitatis pͥncipes q
ꝓpt̾ lucra temporalia in suꝑbiã eriguntur.
ossumꝰ etiã dicere. qđ ȩccłasticus uir habet
łicȩ prȩdicationis rostra serrantia: ut conterat
in credulorũ durissima corda. Ꝙuentilabit
eos. separans triticũ apaleis: id ÷ om̃i ele¬
ctos ab hereticorũ coniunctione. Quentꝰ tol¬
let eos: id est ipsorũ suꝑbia int̾ficiet eos Etu
exultabis in dño: cũ uderis demones egredi
ti Egeni & pauꝑes quȩrunt aquas & ñ sunt

Expanded text:
quasi plaustrum triturans novum, habens rostra serrantia. » Saepius jam supra dictum est, quid sit plaustrum triturans, et quare habeat rostra serrantia. Altiori vero intelligentia hoc significat, quia praedicatio apostolorum conterit contrarias potestates, et spiritualem nequitiam elevantem se contra scientiam Dei. « Triturabis montes, et colles comminues. » Per montes, reges et potestates istius saeculi designantur, sicuti per colles minoris potentiae et dignitatis principes, qui propter lucra temporalia in superbiam eriguntur. Possumus etiam dicere, quod ecclesiasticus vir habet licae praedicationis rostra serrantia, ut conterat incredulorum durissima corda. « Et ventilabit eos, » separans triticum a paleis, id est, omnes electos ab haereticorum conjunctione. « Et ventus tollet eos, » id est, ipsorum superbia interficiet eos. « Et tu exsultabis in Domino » cum videris daemones egredi, « Egeni et pauperes quaerunt aquas, et non sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
poenitentiȩ. Qĩi completa ⁊ malicia
eiꝰ. Malicia ñ semꝑ ꝓ peccato ponitur:
malicia ciꝰ: id: afflictio ꝑsecutionis quȩ
enenit in morte martirũ & modo deo
dante abestꝰ Dimissa est inigutta s illtus.
hort a aliquando peccauit dimissum:
es & ptinet hoc ꝓprie ad gentiles uł
uideos. qui ad fidem dni uenientes. ꝑ
baptismi regenerationẽ minidati funt
l inmartirio ubi sic dimissa sunt illis
peciata: uelut in baptismo. Suscepit
Demanu dñ duplicia: subaudis tor¬
m̃ta. Si ad ierłm hoc referamꝰ. duplicia
recepit achaldeis & romanis. & perut
corpore & amma. Si acd ȩccłam duplicit̃¬
aꝑsecutorib recepit: qr corpore cruciata est¬
& in animo angustiã sustinebat dempore ꝑ¬
secutionis: idoq dimissa est iniquitas euis
indeserto uideoꝵ ł gentiũ. Sicut enĩ ioħs
desertȩ ac destitutȩ uideȩ clamabat poe¬
nitentiam agite: sic apłi indeserto genti.¬

Expanded text:
poenitentiae. « Quoniam completa est malitia poenitentiae. « Quoniam completa est malitia ejus. » Malitia non semper pro peccato ponitur, malitia ejus, id est afflictio persecutionis quae evenit in morte martyrum, et modo Deo dante abest. « Dimissa est iniquitas illius, » hoc est: si aliquando peccavit, dimissum est ei, et pertinet hoc proprie ad gentiles vel Judaeos, qui, ad fidem Domini venientes, per baptismi regenerationem mundati sunt. Vel in martyrio ubi sic dimissa sunt illis peccata, velut in baptismo. « Suscepit de manu Domini duplicia, » subaudis tormenta. Si ad Hierusalem hoc referamus, duplicia recepit a Chaldaeis et Romanis, et periit corpore et anima. Si ad Ecclesiam duplicitersecutoribus recepit, quia corpore cruciata est et in animo angustiam sustinebat tempore persecutionis, ideoque dimissa est iniquitas ejus. in deserto Judaeorum vel gentium. Sicut enim Joannes desertae ac destitutae Judaeae clamabat, poenitentiam agite: sic apostoli in deserto gentil
Abbreviated transcription (Latin):
dit ei ꝓpba: seduersus ad popłindixit
estis credentes ex iudeis. consola miniul¬
xp̃o: qr rexur̃ non patit᷑ nec sibi nec:
uobisꝰ Potest & ad geutes referri. de qͥb
dicit dñs ꝑrachariam. Ecce ego congre¬
gabo popłm orientis. & erunt micbi
inpopłm. & ego illis in dm̃ loquimim
adcor ierłm. & aduocate eam Alloqua¬
tur ꝓ pha etiachim: cȩterosq fideles
qui illo tempore erant uł etiam apłos
doctoresq gentiũ & dicit. O eliachim
ceteriq fideles ł apłi. loquimini ad cor
ierłm. Ad cor loquit᷑. qͥ mestũ łtristem
blande allo quitur &e consolatur. sicut
legimnꝰ de sichem filio emor quando
cotrumpit dinam. Locutꝰ ÷ aut sichem
ad coresꝰ: & consolatꝰ est eam: Hotandita
aut qđ dicit aduocate eam. ierłm scili¬
at uł gentilitatẽ.: subaudiendu ua
tribulatione ae tristicia ad gaudiũ. a
malo ad bonũ. ab idolatria ad luctum

Expanded text:
dit ei Propheta, sed versus ad populum dixidit ei Propheta, sed versus ad populum dixiestis credentes ex Judaeis, consolaminix vester non compatitur nec sibi, nec vobis. Potest et ad gentes referri, de quibus dicit Dominus per Zachariam: « Ecce ego congregabo populum Orientis, et erunt mihi in populum, et ego illis in Deum . » « Loquimini ad cor Hierusalem, et advocate eam. » Alloquitur propheta Eliachim, caeterosque fideles qui illo tempore erant. Vel etiam apostolos doctoresque gentium, et dicit: O Eliachim, caeterique fideles, vel apostoli, loquimini ad cor Hierusalem. Ad cor loquitur, qui moestum vel tristem blande alloquitur et consolatur. Sicut legimus de Sichem filio Emor quando corrupit Dinam: « Locutus est autem Sichem ad cor ejus, et consolatus est eam . » Notandum autem quod dicit: Advocate eam, Hierusalem scilicet vel gentilitatem subaudiendum est a tribulatione vel tristitia ad gaudium, a malo ad bonum, ab idololatria ad luctum
Abbreviated transcription (Latin):
& erunt eunuchi in palatio regis babilonis
Ferunt hebrei hanc ꝓpheciam impletam
intrib pueris. & danihele qui ineo cõme¬
moratur libro. quando captꝰ : ioachim filiꝰ
iosiȩ. & ductus est popłs inbabilonẽ. cũ
quib dani hel & socii eiꝰ ierunt qͥ postea
facti sunt eunuchi in palatio regis. Non
enĩ putandũ qđ truncati fuissent corpore.
sed positi in ministerio casti extiterunt
Detalib dns̃ dicit in eugłio. Multi se ca¬
strauerunt ꝓpt̃ regnũ dĩ. Fiat tantũ pax:
ut dũ uixero ut non impugner a senna¬
cherib Ꝙ ueritas. id ÷ ueris dĩ cultꝰ in
dieb meis. Non recte. Debuerat enĩ confi¬
teri peccatũ suũ ut dauid: &e irã dñi amo¬
uere aposteris suis. aut compati ut moises
popło. quando deleri se petiit de libro uite
ob scelus popłi ad mortẽ destinati. inquieus
Aut imitee eis hanc noxam: aut dele me
de libro quẽ scripsisti. Idõq non respori¬

Expanded text:
et erunt eunuchi in palatio regis Babylonis. et erunt eunuchi in palatio regis Babylonis. » Ferunt Hebraei hanc prophetiam impletam in tribus pueris, et Daniele qui in eo commemoratur libro, quando captus est Joachim filius Josiae, et ductus est populus in Babylonem cum quibus Daniel et socii ejus ierunt, qui postea facti sunt eunuchi in palatio regis. Non est enim putandum quod truncati fuissent corpore, sed positi in ministerio casti exstiterunt. De talibus Dominus dicit in Evangelio: « Multi se castraverunt propter regnum Dei . » « Fiat tantum pax, » ut dum vixero non impugner a Sennacherib, « et veritas, » id est verus Dei cultus, « in diebus meis. » Non recte. Debuerat enim confiteri peccatum suum ut David, et iram Domini amovere a posteris suis, aut compati, ut Moses populo, quando delere se petiit de libro vitae ob scelus populi ad mortem destinati, inquiens: « Aut dimitte eis hanc noxam, aut dele me de libro quem scripsisti . » Ideoque non respon
Abbreviated transcription (Latin):
qđ rex supbe ꝓtuilit dicens betra langin¬
qua: uenerunt ad me Debuerat dicere.
ad laudandũ dm̃ uenerunt ꝓ magnttudi¬
ne signi Omĩa quȩ indomo mea sitoua¬
derunt: subaulis p̃ciosa Honfuitres quȩ¬
libet cara &e honesta quã non ostenderim
eis inthesauris meis Siluit de chesarrui
domꝰ diũ quos manifestauit alienigenis
inquo offendit: timens ne forte a ꝓ̃pha
reprebenderetur. Eoce dies ueniuntt dic
dñs: & auferent᷑ om̃ia quȩ indomotua s
in babilonem. quȩ ñ tuo labore congrega¬
ta sunt. s patrum tuoꝵ. Piedicit᷑ retribu¬
tio sceleris: ut qui secreta dñ alienis nu¬
dauerat. abeadẽ gente & domꝰ eiꝰ in ext̾mi¬
niũ essec itura cũ omĩb bonis patrũ pris¬
coꝵ quȩ tenebat & suis: uerũ etiã &e domꝰ
dñi ꝓpt̾ pecratũ illius popłi destruenda.
Non relinquet᷑ quicquã ex eis dicte dñs. foce
fira sententia E de filiis tuis qui eribunt

Expanded text:
quod rex superbe protulit, dicens: De terra loginquod rex superbe protulit, dicens: De terra loginqua venerunt ad me. Debuerat dicere: Ad laudandum Deum venerunt pro magnitudine signi. « Omnia quae in domo mea sunt, viderunt, » subaudis pretiosa. « Non fuit res » quantumlibet chara et honesta « quam non ostenderim eis in thesauris meis. » Siluit de thesauris domus Domini quos manifestavit alienigenis, in quo offendit, timens ne forte a Propheta reprehenderetur. « Ecce dies veniunt, » dic auferentur omnia quae in domo tua sunt in Babylonem, » quae non tuo labore congregata sunt, sed patrum tuorum. Praedicitur retributio sceleris, ut qui secreta Domini alienis nudaverat, ab eadem gente et domus ejus in exterminium esset itura, cum omnibus bonis patrum priscorum quae tenebat et suis: verum etiam et domus Domini propter peccatum illius populi destruenda. « Non relinquetur quidquam ex eis, dicit Dominus. » Ecce fixa sententia. « Et de filiis tuis qui exibunt
Abbreviated transcription (Latin):
derant in sole Erant enĩ astrologi. Qcum
non possent cognoscere ꝑsuam artẽ quare
hoc euenerit ut a decima hora retrograde
phanius ciprius dicit cellã aromatũ ma¬
gnã & prȩclarã. c̃ẽ. domũ. inqua sepelię¬
bantur corpora regũ: & erant in sepulcris
eorũ & suꝑ &e cira multa a romata. Osten¬
dit etiam eis argenti &e auri subaudis thes¬
Sauros & odoramentoꝵ quȩ erant apud illos
Stunc temporis multa: & apothecas id est
cellaria substantiȩ suȩ Hon fuit uerbum
qđ non ostenderit eis. Mos÷ sacrȩ scrp¬
tiuȩ uerbũ ponere sȩpe ꝓre: ut in isto loco
In domo sua dicit: in thesauris lus ̃ lot
potestate aut sua in thesauris domꝰ dit i.¬
responsumest ei qđ ptineo ad supbia huma¬
nerant De tia longinqua uenerunt ad me
de babilone quȩ potentissima est urbs Pex¬
rarũ plixitas: suꝑbiã & fastũ auxt. Die
beadꝰ ieronimꝰ qr cũ suꝑcilio legendũ ÷ istud:

Expanded text:
derant in sole. Erant enim astrologi. Et cum derant in sole. Erant enim astrologi. Et cum non possent cognoscere per suam artem, quare hoc evenerit ut a decima hora retrograderphanius Cyprius dicit: cellam aromatum magnam et praeclaram esse domum, in qua sepeliebantur corpora regum, et erant in sepulcris eorum et super et circa multa aromata. « Ostendit etiam eis argenti et auri » subaudis thesauros « et odoramentorum » quae erant apud illos tunc temporis multa, « et apothecas » id est cellaria substantiae suae. « Non fuit verbum, quod non ostendit eis. » Mos est sacrae Scripturae verbum ponere saepe pro re, ut isto in loco. In domo sua dicit, in thesauris suis; in potestate autem sua, in thesauris domus Domiresponsum est ei quod pertinet ad superbiam humavenerant. « De terra longinqua venerunt ad me, de Babylone, » quae potentissima est urbs. Terrarum prolixitas superbiam et fastum auxit. Dicit beatus Hieronymus, quia cum supercilio legendum est istud,
Abbreviated transcription (Latin):
sed tantũ modo uulnꝰ quod ei tantũ erat adñõ.
excepto morbo regio quẽ erugimen dicimus:
&dirit et echias. Quod erit signũ. qr ascen¬
dam ad domũ dñi: Ordo prȩposterus est.
Ante enĩ ista plata sunt quã illa quȩ preces¬
assiruis. & sanitatẽ adeptus est ee echias:
misit merodach baladan filius baladach
don filius sennacherib qui imꝑabat assiri¬
is & babiloniis. successit patri in regnum
& hic dr̃ qr merodach baladan misit in ie¬
rłm nuncios adee echiam. uiuente adhuc
assaradon qui rex erat babiloniorũ: Sed
sciendum est in isto loco diuisũ tunc fuisse
regnũ assiriorũ ac babiloniorũ. & regnabat
unusquisq in suo ferunt historiȩ qđ iste
merodach haladan pat̾ fuerit nabuchodo¬
nosor potentissimi regis: qui postea omĩa
illa regna sibi subiugauit & uniuit. ut
fuerant prius & quare uenerunt illi nun¬
cii ad ee echiam : Proptꝰ portentũ qͦd ui¬

Expanded text:
sed tantummodo vulnus quod ei tantum erat a Domino, sed tantummodo vulnus quod ei tantum erat a Domino, excepto morbo regio quem aeruginem dicimus. « Et dixit Ezechias: Quod erit signum, quia ascendam ad domum Domini. » Ordo praeposterus est. Ante enim ista prolata sunt, quam illa quae praecesAssyrius, et sanitatem adeptus est Ezechias, « misit Merodach Baladan, filius Baladach don, filius Sennacherib, qui imperabat Assyriis et Babyloniis, successit patri in regnum. Et hic dicitur quia Merodach Baladan misit in Hierusalem nuntios ad Ezechiam, vivente adhuc Assaradon, qui rex erat Babyloniorum. Sed sciendum est in isto loco, divisum tunc fuisse regnum Assyriorum ac Babyloniorum, et regnabat unusquisque in suo. Ferunt historiae quod iste Merodach Baladan fuerit pater Nabuchodonosor potentissimi regis, qui postea omnia illa regna sibi subjugavit et univit, ut fuerant prius. Et quare venerunt illi nuntii ad Ezechiam? Propter portentum quod vi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ uerũ religionis cultũ docebit.
ꝑpatrem. boni reges intelliguntur. ut
dauid. ex echias. qui docuerunt filios
suos seruare legẽ dñi uł etiam scĩ & re.¬
ligiosi uiri. quĩ subditis suis notam facr
a sennacherib &e a morte ȩt̾na: & psal'¬
mos nrõs cantabimꝰ tibi. Dnẽ. si me & po¬
płituũ saluaueris: cantabimꝰ tͥ laudes
Qđ usq hodie iudei faciunt: licet non ꝓsit
illis At tamenuersa uice fideles. in scã
eccła usq hodie faciunt. & iussit isaias
ministris regis ut tollerent massam de
ficis: & catãplasmarent suꝑ uulnus. &
sanaretur. Cataplasmare ÷ calefacere
fomentare. Dicit beatꝰ ie ronimꝰ qđ morbi
regio laborauerit: cui contraria. ẽẽ. di¬
cũntur omia siue in cibo siue in tactu
dulcia. Sed ut dĩ potentia notior fieret contra¬
riis curatus est docente isaia. Hoc aut̃ notan¬
dũ ÷ quod non totũ corpus inde fom̃tauerunt:

Expanded text:
hoc est, verum religionis cultum docebit. hoc est, verum religionis cultum docebit. Per patrem boni reges intelguntur, ut David, Ezechias, qui docuerunt filios suos servare legem Domini; vel etiam sancti et religiosi viri, qui subditis suis notam faciu» a Sennacherib, et a morte aeterna, « et psalmos nostros cantabimus tibi. » Domine, si me et populum meum salvaveris, cantabimus tibi laudes. Quod usque hodie Judaei faciunt, licet non prosit illis. Attamen versa vice fideles in sancta Ecclesia usque hodie faciunt. « Et jussit Isaias » ministris regis « ut tollerent massam de ficis, et cataplasmarent super vulnus, et sanaretur. » Cataplasmare est calefacere vel fomentare. Dicit beatus Hieronymus, quod morbo regio laboraverit, cui contraria esse dicuntur omnia, sive in cibo, sive in tactu dulcia. Sed ut Dei potentia notior fieret, contrariis curatus est docente Isaia. Hic autem notandum est, quod non totum corpus inde fomentaverunt,