comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiuntur. leonatus minort frigiã accepit.
h̾aciȩ regiones pontici maris lisimacho. cap¬
padocia cõpa flagonia eumem. data. sũma
castrorũ seleueo antiochi filio cessit. Stipado¬
ribus regis satellitibusq cassander filius an¬
tipatri prȩficitur In bactriana ulteriore &
indiȩ regionibus. prefecti priores qui sub
lexandro esse coeperant ꝑmanserunt. Se¬
res inter duas amnes idaspen & indũ consti¬
tutos. taxiles habuit. Incolonias indiscondi¬
tas. ythonã agenoris filius mittitur. Para pa¬
menos fine caucasi montis. oxiarches accepit
aracusi credrosiq. sibirti decernuntur.
Drancheos & areos stantanor. attrianos anun¬
tas sortitur. Soscianos sicheus. ita canor
parthos. philippus hircanos. fratafernes
armenios. thle potimus persas. peucestes ba¬
bilonios. archos palasus. archelaus meso po¬
tamiã aggressi sunt. Igitur causa & origo
bellorũ. epistola alex andri fuit regis. quia

Expanded text:
tiuntur. Leonnatus minorem Phrygiam accipit. tiuntur. Leonnatus minorem Phrygiam accipit. Thracia et regiones Pontici maris Lysimacho, Cappadocia cum Paphlagonia Eumeni data. summa castrorum Seleuco Antiochi filio cessit; stipatoribus regis satellitibusque Cassander filius Antipatri praeficitur. in Bactriana ulteriore et Indiae regionibus praefecti priores, qui sub Alexandro esse coeperant, permanserunt. Seres inter duos amnes Hydaspen et Indum constitutos Taxiles habuit. in colonias in Indis conditas Python Agenoris filius mittitur. Parapamenos fine Caucasi montis Oxyarches accepit. Arachossi Chedrosique Sibyrti decernuntur. Drancheos et Areos Statanor, Bactrianos Amyntas sortitur, Sogdianos Scythaeus, Statanor Parthos, Philippus Hyrcanios, Fratafernes Armenios, Tleptolemus Persas, Peucestes Babylonios, Archon Pelassos, Archelaus Mesopotamiam adepti sunt. Igitur causa et origo bellorum epistula Alexandri regis fuit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
& plurimã europę partẽ libieq uel maxi¬
mã horrendi subito bellorũ globi conluxe
runt. Qui cũ ea precipue loca inquibus
ex arsere populati sunt. reliqua omiã terro¬
re rumoris quasi fumi caligine turbauerunt.
ed nequaquã tantorũ regum ac regnorũ
bella excidiaq explicabo. ni prius ipsa cũ
regib regna prodidero. Igitur alex ander
per .xii. annos. trementem sub se orbẽ ferro
auerunt. & uelut opimã predã magno leo¬
ne prostratã auidi discerpsere catuli. seq
ipsos inuicẽ in rixã inuitatos. prȩde emulatio¬
giptꝰ &e africe. arabiȩq pars sorte prone¬
nit. Confinem huic prouinciȩ seriã lao¬
men thelenus cilitiã filotas. filio illiricos
accipunt. Mediȩ maiori ac ropatus. mino¬
ri socer ꝑdicȩ preponitur. Sausaniana
gens scino frigia maior antigono philippi
filio ad signatur. Niciã & p̾amphiliã ne¬
archus cariam casander. lidiam mender sor¬

Expanded text:
et plurimam Europae partem, Libyaeque vel maxiet plurimam Europae partem, Libyaeque vel maximam, horrendi subito bellorum runt: qui cum ea praecipue loca, in quibus exarsere, populati sunt, reliqua omnia terrore rumoris quasi fumi caligine turbauerunt. sed nequaquam tantorum regum ac regnorum bella excidiaque explicabo, nisi prius ipsa cum regibus regna prodidero. Igitur Alexander per duodecim annos trementem sub se orbem ferro auerunt et ueluti opimam praedam a magno leone prostratam auidi discerpsere catuli, seque ipsos inuicem in rixam inritatos praedae aemulatiogyptus et Africae Arabiaeque pars sorte prouenit. confinem huic prouinciae Syriam Laomedon Mitylinaeus, Ciliciam Philotas, Philo Illyrios accipiunt. Mediae maiori Atropatas, minori socer Perdiccae praeponitur. Susiana gens Scyno, Phrygia maior Antigono Philippi filio adsignatur. Lyciam et Pamphyliam Nearchus, Cariam Cassander, Lydiam Menander sor
Abbreviated transcription (Latin):
sent. cecilius precor obulciscendã legatõꝵ
necẽ. & cõprimendũ tumultũ hostiũ cũ ex¬
ercitu missus. ab etruscis gallisq oppressus¬
interut. S eptẽ preterea tribuni militũ
inea pugna occisi. multi nobiles trucidati.
bello prostrata sunt. Ita autẽ quoties
cũq galli exarserunt. totis opibus suis ro-¬
ma detrita est. ut sub presenti nunc con¬
cursatione gothorũ. magis debeat meminisse
gallorũ. At ego nuncꝰ reuocor. ut ꝑ hȩc
cadẽ tempora quibus romani ista per̾pessi
sunt. quȩ inter se gesserint macedonũ du¬
ces reuoluã. Qui mortuo alexandro diuer
sortiti prouincias. mutuis se bellis consũpse¬
runt. Quorũ ego tumultuosissimũ tempus
ita mihi spectare uideor. quasi aliquam
in mensa castra ꝑ noctẽ despecula montis
spectans. nihil in magno campi spatio pre¬
ter innumeros focos cernã. Ita ꝑ totũ mace¬
dome regnũ. hoc est peruniuersã asiam.

Expanded text:
sent, Cecilius praetor, ob ulciscendam legatorum sent, Cecilius praetor, ob ulciscendam legatorum necem et comprimendum tumultum hostium cum exercitu missus, ab Hetruscis Gallisque oppressus, periit. Septem praeterea tribuni militum in ea pugna occisi, multi nobiles trucidati, bello prostracumque Galli exarserunt, totis opibus suis Roma detrita est, ut sub praesenti nunc concursatione Gotthorum magis debeat meminisse Gallorum. At ego nunc reuocor, ut per haec eadem tempora, quibus Romani ista perpessi sunt, quae inter se bella gesserint Macedonum duces reuoluam, qui mortuo Alexandro diuersas sortiti prouincias mutuis se bellis consumpserunt. quorum ego tumultuosissimum ita mihi spectare videor, quasi aliqua immensa castra per noctem de 201 specula montis aspectans, nihil in magno campi spatio praeter innumeros focos cernam: ita per totum Macedoniae regnum, hoc est per universam Asiam
Abbreviated transcription (Latin):
tranda proelioq conserto. cũ subito pug¬
nantẽ filiũ consulem insistente pontio sam¬
nitarũ duce. & infestis hostiũ telis concdu¬
sũ uider&. in mediũ sẽ agmen pus senex¬
ex equo uectus ingessit. Quo facto per¬
moti romani. tota ibi incubuere acie. do¬
nec ipsũ ducẽ pontiũ deleto hostili exer¬
citu. uictũ oppressũq cȩperunt. Cȩsa sunt
ineo prȩlio samnitũ .xxͦ. milia. capta autẽ
de trahebatur. capti ducis destitutione fi¬
nitũ est. Anno sub sequente cũ sabinis
curio consule bellũ gestũ est. Ubi quot
milia hostium hominũ interfecta. quot
capta sint. ipse consul ostendit. Qui cũ
insenatu magnitudinẽ adquisiti agri sabi
numerũ explicare non potuit.¬
bella & domitio consulibus lucam bruti.
sanmites quoq cũ etruscis & senonibus facꝰ
ta sotietate. cũ redi uiuũ contra romanos
bellũ molirentur. romani ad exorandos gal¬
los misere legatos. Quos cũ galli nterfecis¬

Expanded text:
trata, praelioque conserto, cum subito pugtrata, praelioque conserto, cum subito pugnantem filium consulem, insistente Pontio Samnitium duce, et infestis hostium telis conclusum videret, in medium se agmen pius senex equo vectus ingessit. Quo facto permoti Romani tota ibi incubuere acie, donec ipsum ducem Pontium, deleto hostili exercitu, victum oppressumque ceperunt. Caesa sunt in eo prde trahebatur, capti ducis destitutione finitum est. Anno subsequente cum Sabinis, Curio consule, bellum gestum est: ubi quot millia hominum interfecta, quot capta sunt, ipse consul ostendit. Qui cum in senatu magnitudinem acquisiti agri Sabinnumerum explicare non potuit.bella et Domitio consulibus, Lucani, Brutii, Samnites quoque cum Hetruscis et Senonibus Gallis facta societate, cum redivivum contra Romanos bellum molirentur, Romani ad exorandos Gallos misere legatos. Quos cum Galli interfecis
Abbreviated transcription (Latin):
Nam in hoc prȩlio .xx. milia hominũ çȩsa .iii. mi¬
lia capta referuntur. Sed hanc quoq istius
uere landanda uictoriã. quã uani auspices im¬
pedire non poterunt ab orti subito corrũpere
morbi. Nam tanta ac tam intolerabilis pesti¬
lentia tunc corripuit ciuitatẽ. ut propter
eam quacũq ratione se dandam. libros sibil¬
los consulendos putarent. Horrendũq illũ ȩ¬
pidaurũ colubrũ cũ ipso escolapii lapide ad
uexerint. Quasi uero pestilentia aut ante
sedata non sit. aut postea orta non fuerit.
rȩterea altero abhinc anno fabius gurges
consul. male aduersũ samnitas pugnauit
Tamq amisso exercitu uictus in urbem refu¬
gut. Itaq cũ senatus de sub nouendo eo deli¬
berar&e. pat̾ eius fabius maximus ignomi¬
niã filii de precatus. legatũ se filio iterũ ultro
optulit. si illi depellende ignominie & geron¬
di iterũ belli facultas daretur. Qua impe¬

Expanded text:
Nam in hoc praelio duodecim millia hostium caesa, tria miNam in hoc praelio duodecim millia hostium caesa, tria millia capta referuntur. Sed hanc quoque istius vere laudandam victoriam, quam vani auspices impedire non potuerunt, oborti subito corrupere morbi. Nam tanta ac tam intolerabilis pestilentia tunc corripuit civitatem, ut propter eam quacumque ratione sedandam, libros Sibyllinos consulendos putarint, horrendumque illum Epidaurium colubrum, cum ipso Aesculapii lapide 199 advexerint: quasi vero pestilentia aut ante sedata non sit, aut post orta non fuerit. Praeterea altero abhinc anno Fabius Gurges consul male adversus Samnitas pugnavit. Namque, amisso exercitu, victus in Urbem refugit. Itaque cum senatus de submovendo eo deliberaret, pater ejus, Fabius Maximus, ignominiam filii deprecatus, legatum se filio iturum ultro obtulit, si illi depellendae ignominiae, et gerendi iterum belli facultas daretur. Qua impe
Abbreviated transcription (Latin):
.el. milia .cccxxx. equitũ uero . Lyii. milia
liuius refert. & carpentarios mille in ar¬
mis contra aciem stetisse romanã. S ed ut
sepe dictũ est semꝑ romanorũ. aut domes¬
ticã quietẽ extraneis bellis interpellatã
aut externos prouentus morbis interio¬
ribus ad grauatos tantũ. ut om̃i modis
ingentes anim unde cũq premerentur.
obuiȩ mortuorũ exequiȩ polluerunt.
Tec erat eui detriũ pho gaudiũ suaderetur.
cũ tota ciuitas aut aegris suspirar&. ut
amortuis. Sequitur annus. quo romani in¬
staurato a samnitib bello uicti sunt. atq
in castra fugerunt. Postea uero nullũ ha
armis ac uestibus. paratoq animo niuincant
mori bello sese offerunt.xx .iiii. milia.¬
Aduersũ quos papirius consulcũ exercitu mis¬
sus. Acum apularus auguribu nnas coniectan
rtibiis congredi prohiberetur. ingrediens tam
felicit̃ confeoit bellũ. quã constant̃ arripuit

Expanded text:
CXL milia cccxxx, equitum uero XLVII milia CXL milia cccxxx, equitum uero XLVII milia Liuius refert, et carpentarios mille in armis contra aciem stetisse Romanam. Sed — ut saepe dictum est semper Romanorum aut domesticam quietem extraneis bellis interpellatam aut externos prouentus morbis interioribus adgrauatos, tantum ut omnimodis ingentes animi undecumque premerentur —obuiae mortuorum exsequiae polluerunt. nec erat cui de triumpho gaudium suaderetur, cum tota ciuitas aut aegris suspiraret aut mortuis. Sequitur annus, quo Romani instaurato a Samnitibus bello uicti sunt atque in castra fugerunt. postea uero Samnites narmis ac uestibus, paratoque animo ni uincant mori, bello sese offerunt. aduersum quos Papirius consul cum exercitu missus cum a pullariis auguribus tibus congredi prohiberetur, irridens eos, tam feliciter confecit bellum, quam constanter arripuit.
Abbreviated transcription (Latin):
norẽ romanorũ.
NNO ab urbe condita. eccel. fabio maxi¬
Imo quinto decio mure quat̃ consulibus quat¬
tuor fortissimi florentissimiq italiȩ populi.
inunũ agmen foedusq coierunt. Namq etrus¬
ci. ũbri. samnites & galli. uno agmine conspi¬
rantes. romanos delere conati sunt. Ireme fac¬
ausi sunt totũ sperare deuiribus. dolo deuise¬
re hostes. tutius rati pluribus se bellis impli¬
care quã grauibus. Itaq cũ quibusdam suis
ad populandos hostiles agros in u̾briam & ru¬
riamq prȩmissis. umbrorũ & ruscorũq exer¬
citũ redire ad tuitionẽ suorũ coegissent. eũ
samnitibus & gallis bellũ inire properarunt.
nquo bello cũ gallorũ impetu romani pre¬
merentur. deciuis. consul occisus est. fabuis
tamen post magnã deciane partis stragẽ
tantũ modo parte qui occisus est. extincta
referuntur. Huisse numerũ autẽ absq e
truscis & umbris quos astute romani bel¬
lo. auocarunt. gallorũ & samnitũ peditũ.

Expanded text:
nor est Romanorum. nor est Romanorum. Anno ab Vrbe condita. CCCCL Fabio Maximo v Decio Mure iiii consulibus quattuor fortissimi florentissimique Italiae populi in unum agmen foedusque coierunt. namque Etrusci Vmbri Samnites et Galli uno agmine conspirantes Romanos delere conati sunt. tremefacausi sunt totum sperare de uiribus: dolo diuisere hostes, tutius rati pluribus se bellis inplicare quam grauibus. itaque cam, quibusdam suis ad populandos hostiles agros in Vmbriam Etruriamque praemissis, Vmbrorum Etruscorumque exercitum redire ad tuitionem suorum coegissent, cum Samnitibus In quo bello cum Gallorum impetu Romani premerentur, Decius consul occisus est. Fabius tamen post magnam Decianae partis stragem x Decii tantummodo parte, qui occisus est, exstincta referuntur. Fuisse autem absque 197 Etruscis et Vmbris, quos astu Romani bello auocauerunt, Gallorum et Samnitium peditum
Abbreviated transcription (Latin):
modũ qui hȩcͣ laudanda censerunt. quia
multa uicerunt. &t miserias aliorũ felicita¬
tẽ suã reputant. Sed dicat quisquã. isti hosteᷤᷤ
romani sunt. Respondebitur. hoo & tpno
toto orienti de alexandro uidebatur. Talesq
& romani aluis uisi sunt. dũ bellis quietos igno¬
tosq petierunt᷑. sed illi adquirere regau pusti
ruerter student. Sicparata sunt hostis excidia
lo afflixerunt. sed quos postea suas legibus ꝓr¬
dinarunt & hi nunc hostilit̾ turbantq inqͣuonon
pͣmi sert đs si edomita optinerent ritu suo cõ¬
ponere molirentur. dicendi posteris magni re¬
ges qui nunc anobis scuissimi hostes aduidican¬
tur. quolib& hec gestali nomine censeantur.
hoc est siue dicantur miseriȩ̨ siue uirtutes.
utraq prioribus cõparata in hoo tempore mi¬
nora funt. atq ita utraq pronobis faciunt.
in cõparatione alexandri. atq persarũ. si uirtus
nunc uocanda est. minorẽ hostiũ. simiseria. mi¬

Expanded text:
urimi, qui haec laudanda censeant, quia urimi, qui haec laudanda censeant, quia multa uicerunt et miserias aliorum felicitatem suam reputent. sed dicat quisquam: isti hostes Romaniae sunt. respondebitur: hoc et tunc toto Orienti de Alexandro uidebatur, talesque et Romani aliis nisi sunt, dum bellis ignotos quietosque petiuerunt. sed illi adquirere regna, isti euertere student. separata sunt hostis excidia lis adfiixerunt, quos postea suis legibus ordinarunt: et hi nunc hostiliter turbant quae — in quo non permiserit Deus — si edomita obtinerent, ritu suo conponere molirentur, dicendi posteris magni reges, qui nunc nobis saeuissimi hostes adiudicantur. quolibet haec gesta talia nomine censeantur, hoc est siue dicantur miseriae siue uirtutes, utraque prioribus conparata in hoc tempore minora sunt, atque ita utraque pro nobis faciunt in conparatione Alexandri atque Persarum: si uirtus nunc uocanda est, minor est hostium; si miseria, mi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fusus cuaserim. cunctos audientes me
in lacrimas cõmorieri uelmi. & tacitus de
non dolentibus doleam. reputans duritiȩ
corũ. qui quod non sustinere non credunt
Hispanis & morinus. ad supplicandũ alexan¬
drũ babyloniã adut. Eruentũq ultro do¬
minũ ne hostem exciper& ꝑ asiriam indi¬
ãq quȩ siuit terrarũ metas lustrans. &
utriq infelicit̃ notus oceano. & tamen
tam uiolente necessitatis me moriam uel
obliuione defecit. uel uiluit uetustate.
Et nos perpetuȩ recordationi hesurũ pu¬
tamꝰ. quad plurima orbis parte secura.
unũ angulũ fugne latro molauit. quasi
uero gothorũ &e sue uorũ pacem. ut non
dicã uersa uice indis uel assyrius. sed oe¬
iam uel ipse qui non hostem patitur hispa¬
nus orauerit. At uero sulla alex andri
tempora laudanda potius propt̾ uirtutẽ
quã totus orbis optentus. quã detestan¬
da propt̃ ruinã qua totus orbis euersus
est idicantur. inuenientur plurimi ad¬

Expanded text:
cumfusus euaserim, cunctos audientes me cumfusus euaserim, cunctos audientes me in lacrimas commoueri uelim et tacitus de non dolentibus doleam, reputans duritiae eorum, qui quod non sustinuere non credunt. Hispanos et Morinus ad supplicandum Alexandro Babylonam adiit cruentumque ultro dominum, ne hostem exciperet, per Assyriam Indiamque quaesiuit, terrarum metas lustrans et utrique infeliciter notus Oceano: et tamen tam uiolentae necessitatis memoria uel obliuione defecit uel uiluit uetustate. et nos perpetuae recordationi haesurum putamus, quod plurima Orbis parte secura unum angulum fugax latro uiolauit? quasi uero Gotthorum et Sueborum pacem ut non dicam uersa uice Indus uel Assyrius, sed etiam uel ipse, qui hostem patitur, Hispanus orauerit. at uero si illa Alexandri tempora laudanda potius propter uirtutem qua totus orbis obtentus, quam detestanda propter ruinam qua totus orbis euersus est iudicantur: inuenientur et modo pl
Abbreviated transcription (Latin):
plurimȩ prȩterea partis italiȩ tantus timor
mundo legationẽ. quo uix crederes peruenis¬
se rumorem. Alexander uero cũ apud babi¬
loniam cũ adhuc sanguinẽ sitiens male casti¬
gata auiditate. ministri insidiis uenenũ
potass& interut. Odura mens hominũ. & cor
semꝑ inhumanũ. Ego ipse qui hace pro as¬
sertnda om̃iũ temporũ alternanti calamita¬
te percenseo in relatu tanti mali quo uel a¬
morte ipsa uel formidine mortis accepta to¬
tus mundus intremuit. nũquid in lacrimaui
oenlis. nũquid corde condolui. N ũquid re¬
uoluens haec propt̃ cõmunẽ uiuendi statũ.
de meipso refero. ut ignotos primũ babaros
uiderim. ut infestos declinauerĩ. ut domi¬
nantibus blanditus sim ut infideles pre¬
uaricauerim: insidiantes subẽ fugerim.
postremo ut ꝑ sequentes in mari ac saxis
speculisq attendentes. manibus & iam pęne
iam apprehendentes. repentina nebula cir¬

Expanded text:
plurimae praeterea partis Italiae. tantus timor plurimae praeterea partis Italiae. tantus timor mundo cerneres legationem, quo uix crederes peruenisse rumorem. Alexander uero apud Babylonam, cum adhuc sanguinem sitiens male castigata auiditate ministri insidiis uenenum potasset, interiit. O dura mens hominum et cor semper inhumanum! ego ipse, qui haec pro adserenda omnium temporum alternanti calamitate percenseo, in relatu tanti mali, quo uel morte ipsa uel formidine mortis accepta totus mundus intremuit, numquid inlacrimaui oculis? numquid corde condolui? numquid reuoluens haec propter communem uiuendi statum mde me ipso refero, ut ignotos primum barbaros uiderim, ut infestos declinauerim, ut domi-nantibus blanditus sim, ut infideles praecauerim, ut insidiantes subterfugerim, postremo ut persequentes in mari ac saxis spiculisque adpetentes, manibus etiam paene iam adprehendentes repentina nebula cir
Abbreviated transcription (Latin):
multitadine per sensit obice muri posteri¬
ora tutatus contranos tulit facilius. eo
usq sustinuit. donec adpericulũ eius clamo¬
remq hostiũ. ꝑ fractis muris exercitus om̃is
irrũper&. In eo prelio sagitta sub manna
traiectus. fixo genu eatenus pugnauit.
donec cũ Aquo uulneratus ess& occider&
nde coͣscensis nauibus. cũ oceani litora per¬
a grar&e. ad urbẽ quandã cui amphirã rex
pixe erat ꝑuenit. Sed in expugnatione
ciuitatis. magnã partẽ exercitus sagictis
hostiũ ueneno inlitis amisit. Ac post her¬
ba ꝑ somniũ sibi ostensa. & in potũ saucus
datã cũ reliquis sub ueniretur. urbẽ expug¬
nauit ce coepit. Post quasi eircũ actam adͦ
occanũ &indũ flumen ingressus. babyloniam
celerit̃ rediit. ubi eũ exterritarũ totius
orbis prouinciarũ legati operiebantur. hoc
est cartaginensiũ. totius afrigę ciuitatũ
S ed & hispamãrũ. gallorũ. siciliȩ. sardini ęque.

Expanded text:
multitudine persensit, muri obice posterimultitudine persensit, muri obice posteriora tutatus, contrarios facilius eo usque sustinuit, donec ad periculum eius clamoremque hostium perfractis muris exercitus omnis inrumperet. in eo proelio sagitta sub mamma traiectus, fixo genu eatenus pugnauit, donec eum a quo uulneratus esset occideret. inde conscensis nanibos cum Oceani litora peragraret, ad urbem quandam cui Ambira rex praeerat peruenit. sed in expugnatione ciuitatis magnam partem exercitus sagittis hostium ueneno inlitis amisit, ac post herba per somnium sibi ostensa et in potum sauciis data cum reliquis subueniretur, urbem expugnauit et cepit. Post quasi circumacta meta de Oceano Indum flumen ingressus, Babylonam celeriter rediit. ubi eum exterritarum totius Orbis prouinciarum legati opperiebantur, hoc est Carthaginiensium totiusque Africae ciuitatum, sed et Hispanorum Gallorum Siciliae Sardiniaeque,
Abbreviated transcription (Latin):
contra .co. milia equitũ hostiũ pugnã con¬
seruerunt. Et cũ iam etate det̾riti. a¬
nimo egri uiribus lassi difficile uicissent.
castra ob memoriã plus solito magnificata
condiderunt. Ex in alexander ad amnẽ a¬
gessirẽ pergit. per hunc oceanũ deuehitur
bi gessonas. sibosq quos hercules condidit.
oppressit. Hinc mandros. & sub agras na¬
uigat. Quȩ gentes tũ armatis.lxxx. mili¬
bus peditũ. & .lx milibus equitũ excipiunt
Cõmissoq prelio. diu anceps & eruenta pug¬
na. tandem tristem poenȩ uictoriã mace¬
donibus dedit. Nam fusis hostiũ copus.
alexander exercitũ adurbem duxit.
Et cũ murũ primus ascendissa uacuam ci¬
uitatẽ ratus solus introsus desiliuit. Quẽ
cũ undiq infesti hostes circũ dedissent. in¬
credibile dictu. ut eũ multitudo hostiũ non
nis magna telorũ. non tantus lacessentiũ
clamor terruit. solus tota milia ciciderit
ac fugarit.At ubi se obrui acircũ fusa

Expanded text:
contra ducenta millia equitum hostium pugnam concontra ducenta millia equitum hostium pugnam conseruerunt. Et cum jam aetate detriti, animo aegri, viribus lassi, difficile vicissent, castra, ob memoriam plus solito magnifica condiderunt. exim Alexander ad amnem Agesinem pergit; per huno in Oceanum deuehitur: ibi Gesonas Sibosque, quos Hercules condidit, oppressit. hinc in Adros et Subagras nauigat: quae gentes eum armatis LXXX milibus peditum et LX milibus equitum excipiunt. commisso praelio diu anceps et cruenta pugna tandem tristem paene uictoriam Macedonibus dedit. nam fusis hostium copiis Alexander exercitum ad urbem duxit; et cum murum primus escendisset, uacuam ciuitatem ratus solus introrsum desiluit: quem cum undique infesti hostes circumdedissent, incredibile dictu est ut eum non multitudo hostium, non uis magna telorum, non tantus lacessentium clamor terruerit, solus tot milia ceciderit ac fugarit. at ubi se obrui a circumfusa
Abbreviated transcription (Latin):
redemit. Peragrata perdomitaq alexander
india. cũ ad saxũ mirȩ asperitatis & alti¬
tudinis. in quo multi populi confugerant
per uenissae cognascit herculem ab expug¬
natione eiusdem sara terrȩ motu prohi¬
bitũ. E mulatione ꝑ motus. ut herculis ac¬
ta superaret. cũ sũmo labore ac perioulo.¬
saxo potitus om̃s loci gentes indeditionem
accepit. Cũ poro fortissimo indorũ rege
cruentissimũ bellũ gessit. Inquo alexan¬
der cũ ipso poro singularit̃ congressus. occi¬
soq deiectus equo concursu satellitũ pre¬
sentiã mortis euasit. Porus multis uulne¬
ribus confosus & captus est. Quo ob testi¬
moniũ uirtutis in regnũ restituto. duas ibi
condit ciitates. nitiã & bucenfalen. Quã
de nomine equi sui ita uocari precepit.
nde ad restas: thenos. prȩdias. & gangari¬
das. cęsis eorũ exercitibus. macedonẽs ex¬
pugna uere. Cũ ad cofides uentũ ess&. ibi

Expanded text:
redemit. Peragrata perdomitaque Alexander redemit. Peragrata perdomitaque Alexander India, cum ad saxum mirae asperitatis et altitudinis, in quo multi populi confugerant, pervenisset, cognoscit Herculem ab expugnatione ejusdem saxi terraemotu prohibitum. Aemulatione permotus, ut Herculis acta superaret, cum summo labore ac perisaxo potitus, omnes loci ejus gentes in deditionem accepit: cum Poro, fortissimo Indorum rege, cruentissimum bellum 190 gessit: in quo Alexander cum ipso Poro singulariter congressus, occisoque dejectus equo, concursu satellitum praesentiam mortis evasit. Porus multis vulneribus confossus, et captus est: quo ob testimonium virtutis in regnum restituto, duas ibi condidit civitates, Niceam et Bucephalam, quam de nomine equi sui ita vocari praecepit. Inde Adrestas, Cathaeos, Praesidas et Gangaridas, caesis eorum exercitibus, Macedones expugnavere. Cumque ad Chofides ventum esset, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
trucidati. attalus. eurilochus. pausanias. mul¬
tiq macedoniȩ principes extincti. Calistus
quoq annis grauis. amicitia uetus nefa¬
rie interfectus. Qui cũ in conuiuio fiducia
amicitiȩ regiȩ aduersum regem sua ope¬
ra patri philippo preponentem. memoriã
patris t uerctur. ab offenso frustra rege¬
uenabulo trans fussus. cõmune conuiuium
moriens cruentauit. Sed alexander huma¬
ni sanguinis in exsaturabilis. siue hostiũ
siue &ꝰ iam sociorũ. recentẽ tamem semꝑ
siciebat cruorem. Itaq pertinaci impetu¬
in bello procurrens. chorasmos & dachas
indomitã gentẽ. indeditionẽ accepit
hallistem philosophũ sibiq apud aristoti¬
lem condiscipulũ. cũ plurimis aliis principi
dm̃ non adorar& occidit. Post hec indiam
petit. ut oceano ultimoq oriente fmniree
imperiũ. Nisam urbem adut dedalos
montes. regnaq deofilis regine expugna¬
uit. Que cũ se dediss& concubitui. regnũ

Expanded text:
trucidati, Attalus, Eurylochus, Pausanias multrucidati, Attalus, Eurylochus, Pausanias multique Macedoniae principes exstincti: Clitus quoque annis gravis, amicitia vetus, nefarie interfectus. Qui cum in convivio fiducia amicitiae regiae adversus regem, sua opera patri Philippo praeponentem, memoriam patris tueruenabulo transfossus, commune conuiuium moriens cruentauit. sed Alexander, humani sanguinis inexsaturabilis siue hostium. siue etiam sociorum, recentem tamen semper sitiebat cruorem. itaqin bella procurrens, Chorasmos et Dachas, indomitam gentem, in deditionem accepit: Calistenem philosophum, sibique apud Aristotelem condiscipulum, cum plurimis aliis principibDeum non adoraret, occidit. Post haec Indiam petit, ut Oceano ultimoque Oriente finiret imperium, Nisam urbem adiit, Daedalos montes regnaque Cleophilis reginae expugnavit. Quae cum se dedidisset, concubitu regnum
Abbreviated transcription (Latin):
bella ibidem igesta. abrutis lucanisq su¬
peratus est. corpusq eius ad sepulturam
uenditũ. Lophirion uero prefectus ponti
adunato .xxx. miliũ exercitu. scithis bel¬
lum infere ausus est. & usq ad internitio¬
nẽ cȩsus. funditus cũ omibus copus suis
abrasus est. Igitur alexander magnus
post darii mortem. hyrcanos & mandros
sub egit. Ubi c iam illũ adhue bello in¬
tentum halestris isiue minothea excita¬
ta suscipiendȩ abeo sobolis grã. cũ.ccc.
mulieribus procax amalon inuenit
ost haec parthorũ pugnã aggressus. quos
diu obnitentes deleuitꝰ. propemodũ ante¬
quã uicit. Inde drancas. euergitas. para¬
pamenos. ad sapios. ceterosq populos qui in
radice causasi morabantur sub egit. urbe
ibi alexandria suꝑ amnem tanaim consti¬
tuta. Sed nec minor eius in suos crudelitas.
quã in hostem rabies fuit. Docent hoc
amyntas consobrius occisus. nouerca. fra¬
tres filuiq eius necati ptominio & filotas

Expanded text:
bella ibidem gesta, a Bruttiis Lucanisque subella ibidem gesta, a Bruttiis Lucanisque superatus est, corpusque ejus ad sepulturam venditum. Zopyrion vero praefectus Ponti, adunato triginta millium exercitu, Scythis bellum inferre ausus est: et usque ad internecionem caesus, funditus cum omnibus copiis suis abrasus est. Igitur Alexander Magnus, post Darii mortem, Hyrcanos et Mardos subegit: ubi etiam illum adhuc bello intentum, Thalestris sive Minothaea regina, excitata suscipiendae ab eo sobolis gratia, cum trecentis mulieribus procax Amazon invenit. Post haec Parthorum pugnam aggressus: quos diu obnitentes delevit propemodum antequam vicit. Inde Drangas, Evergetas, Parimas, Parapamenos, Adaspios, 188 caeterosque populos qui in radice Caucasi morabantur, subegit, urbe ibi Alexandria super amnem Tanaim constituta. Sed nec minor ejus in suos crudelitas, quam in hostem rabies fuit. Docent hoc Amyntas consobrinus occisus, noverca fratresque ejus necati, Parmenio et Philotas
Abbreviated transcription (Latin):
trahas clades ꝑ eosdem tres annos. & asiȩ
ciuitates plurime oppresse sunt. & syriã
tota uastata est. Frus excisa cilitia exi¬
namta. cappadotia sub acta. aegyptus
addicta sit. Rhodus quoq insula ultro
ad seruitutẽ tremefacta successerit plu¬
rimãq: subiectẽ tauro prouincie atq
ipse mons taurus diu detractũ iugũ domi¬
tus & uictus acceperit. Et ne forte tunc
quisquã opinetur uel orientẽ solũ alexan¬
dri uiribus sub actũ uel italiam. tamen¬
modo romana in quietudine fatigatã.
tunc & iam bellum hagidis spartanorũ
regis ingrecia. alexandri epyri inluca¬
nia. Iofirionis prefecti inscithia gerebat᷑
uorũ hagidis lacedemonius excitata &
ebellante secũ uniuersa grecia. cũ anti¬
atri fortissinis copus congressus. in ter
agnas utrorũq strages & ip̃se pro¬
ibu̾it. Alexander autẽ initalia affec¬
tans occaidentis imperiũ. emulans alex¬
andrũ magnũ. post numerosa & grauia

Expanded text:
tra has clades, tra has clades, ciuitates plurimae oppressae sint et Syria tota uastata, Tyrus excisa, Cilicia exiuanita, Cappadocia subacta, Aegyptus addicta sit, Rhodus quoque insula ultro ad seruitutem tremefacta successerit plurimaeque subiectae Tauro prouinciae atque ipse mons Taurus diu detrectatum iugum domitus et uictus acceperit. Et ne forte tquisquam opinetur, vel Orientem solum Alexandri viribus subactum, vel Italiam tantummodo romana inquietudine 187 fatigatam, tunc etiam bellum Agidis, Spartanorum regis, in Graecia, Alexandri regis Epiri in Lucania, Zopyrionis praefecti in Scythia gerebatur: quorum Agis Lacedaemonius, excitata et rebellante secum universa Graecia, cum Antipatri fortissimis copiis congressus, inter magnas utrorumque strages et ipse procubuit. Alexander autem in Italia affectans Occidentis imperium, aemulans Alexandrum Magnum, post numerosa et gravia
Abbreviated transcription (Latin):
bellare ausus sit. Patient̃q ꝑse post impe¬
riũ tot annorũ iugũ seruitutis acceperunt.
sissimã. confertissimamq opibus totius orbis
inuasit. Dariũ uero cũ apropinquis suis iunc̾¬
tũ cõpedibus aureis teneri cõperiss& ꝑsequi
statuit. Itaq uisso ut ꝑsequeretur exeroitu
ipse cũ sexmilibus equitũ ꝓfectus. inuenit
mitinere solũ relictũ multis confossum uul¬
neribus. & extrema uitę ꝑ uulnera efflantẽ.
hunc mortuũ inani miseda referri insepul¬
chra maiorũ. sepeliriq precepit. Qui uiuas
non mododicã matrem uel uxorẽ. sed & iam
paruulas filias crudeli captiuitate retine¬
bat. Intanta malorũ multitudine difficil¬
lima dictis fides. tribus prelus totidemo
annis. quinquies decies centena milia pedi¬
tũ cquitũq consũpta. Et hȩc quidem
exeo regno illisq populis. unde iam ꝑannos¬
non multo plures decies mouies centena
milia proflicta referuntur. Quãquã ex¬

Expanded text:
rebellare ausus sit patienterque Persae post imperebellare ausus sit patienterque Persae post imperium tot annorum iugum seruitutis acceperint. sissimam confertissimamque opibus totius orbis inuasit; Darium uero cum a propinquis suis uinctum conpedibus aureis teneri conperisset persequi statuit. itaque iusso ut subsequeretur exercitu ipse cum sex milibus equitum profectus inuenit in itinere solum relictum, multis confossum uulneribus et extrema uitae per uulnera efflantem. hunc mortuum inani misericordia referri in sepulchra maiorum sepelirique praecepit; cuius non dicam matrem uel uxorem sed etiam paruulas filias crudeli captiuitate retinebat. In tanta malorum multitudine difficillima dictis fides: tribus proeliis totidemque annis quinquiens deciens centena milia peditum equitumque consumpta, et haec quidem ex eo regno illisqnon multo plures decies novies centena millia profligata referuntur: quanquam ex
Abbreviated transcription (Latin):
aboler&. Nam arcessitũ ad se fam ipsius
antestitem. ex occulto monuit. quid sibi
tamquã consulenti responderi uell&
Sicut hystorici eorũ dicunt. ita certus a¬
lexander fuit nobisq prodidit dus ipsis
mutis & surdis uel in potestate esse an¬
testitis quid uelit fingere. uel in uolun¬
tate consulentis quid malit audire.
Reuertente se ab ammone. ad tertiũ ꝑ¬
sicũ bellũ. alexandriam megipto con¬
didit.Darius uero spe pacis amissa.
tharsũ bello cõponit. I ec pugne mo¬
ra om̃s çȩca rabie inferrũ ruuntꝰ. mace¬
dones toties a se uictis hostibus amimosi.
perse nisi uincant mori prȩ optantes. raro
mullo proelio tantũ sanginnis fusũ est.
ed darius cũ uinci suos uider&. mori inbello
paratus. uel suasu suorũ fugere cõpulsus ÷
oc prelio asiȩ uires & regna ceciderunt.
totusq oriens in potestatoꝰ macedonii cessit¬
imperii. Atq ita attrita est in hoc bello
persarũ om̃is fiducia. ut post hoc nullus

Expanded text:
aboleret. Nam accersitum ad se fani ipsius aboleret. Nam accersitum ad se fani ipsius antistitem, ex occulto monuit quid sibi tanquam consulenti responderi velit, sicut historici eorum dicunt. Ita certus Alexander fuit nobisque prodidit, diis ipsis surdis et mutis, vel in potestate esse antistitis quid velit fingere; vel in voluntate consulentis, quid malit audire. Revertens ab Hammone ad tertium bellum Persicum, Alexandriam in Aegypto condidit. Darius vero, spe pacis amissa, Tharsum bello opponit. Nec pugnae mora, omnes caeca rabie in ferrum ruunt. Macedones toties a se victis hostibus animosi: Persae nisi vincant, mori praeoptantes. Raro in ullo praelio tantum sanguinis fusum est. Sed Darius cum vinci suos videret, mori in bello paratus, persuasu suorum fugere compulsus est. Hoc praelio Asiae vires et regna conciderunt, totusqimperii atque ita attrita est in hoc bello Persarum omnis fiducia, ut post hoc nullus
Abbreviated transcription (Latin):
milia çȩsa. capta autẽ.xl. milia fuere.
Ex macedonibus uero cecidere pedites. exxx
ceterarũq opum reꝑtũ : Inter
captiuos castrorũ mater & uxor
eademq soror & filię duȩ darii
fuere. Quarũ redemptionẽ dari¬
us cũ & iam oblata regni dimedia par¬
te non impegrauiss &. e tertio cunctis
ꝑsarũ uiribus sotiorũq auxilus contractis
bellũ in staurat. Seddũ hȩc darius agit
alexander parmenionẽ adinuadendã psicã
classem cũ copus mittit. ipse insiriam
proficiscitur. Ibi ex multis sibi regibus
cũ infulis ultro occurrentibus alios alle¬
git. alios mutauit. alios perdidit. Tyrũ
urbẽ antiquissimã & florentissimã: fidue¬
a carthaginensiũ sibi cognatorũ obsistentẽ
oppressit & coepit. Exin cilitiam rhodũ
atq aegeptũ. pertinaci furore peruadit
nde ad templũ iouis animonis ꝑgit. ut men¬
datio ad tempus cõposito. ignominiã sibi
patris in certi. & in famiã adulterȩ matrs

Expanded text:
millia caesa, capta autem quadraginta millia fuere. millia caesa, capta autem quadraginta millia fuere. Ex Macedonibus vero cecidere pedites centumcaeterarumque opum repertum est. Inter captivos castrorum, mater et uxor eademque soror et filiae duae Darii fuere: quarum redemptionem Darius cum etiam oblata regni dimidia parte non impetravisset, tertio cunctis Persarum viribus sociorumque auxiliis contractis, bellum instaurat. Sed dum hAlexander Parmenionem ad inuadendam Persicam classem cum copiis mittit, ipse in Syriam proficiscitur, ibi ex multis sibi regibus cum infulis ultro occurrentibus alios allegit, alios mutauit, alios perdidit, Tyrum urbem antiquissimam et florentissiman, fiducia Carthaginiensium sioppressit et cepit. Exin Syriam, Rhodum atque Aegyptum, pertinaci furore pervadit. Inde ad templum Jovis Hammonis pergit, ut mendacio ad tempus composito, ignominiam sibi patris incerti et infamiam adulterae matris
Abbreviated transcription (Latin):
scendit. & qui ingentis statdus sub una
die cursu transmissis. trsũ uenit. Ubi
cũ sudans incydnũ prȩfrigidũ amnẽ des¬
cendiss&. obriguit. C ontractuq neruo¬
rũ proximus᷑ morti fuit. Interea darius
cũ .ccc. milibus peditũ. & centũ milibus
equitũ in aciem procedit. Mouebat hȩc
multitudo hostiũ & iam alexandrũ. max¬
me prespectu paucitatis suȩ. Quã uis
iam pridem dc milibus hostiũ eadem pau¬
citate suporatis. non solũ nontimere pug¬
nã. sed &iam uictoriã sperare didicissas
taq cũ intra iactũ teli uterq constitisse
exercitus. & intentos ad signũ belli popu¬
los discurrentes principes uariis incitamen¬
tis acuerent. ingentibus utrũq animis pug¬
na cõmittitur. Inqua ambo reges & ale¬
ander & darius uulnerantur. ac tam diu cer¬
tamen anceps fuit. quo adusq fugerae da¬
rius. Exinde cȩdes persarũ secuta est.
bi tunc peditũ . Lxxx. milia. equitũ decem

Expanded text:
scendit, et quingentis stadiis sub una scendit, et quingentis stadiis sub una die cursu transmissis, Tarsum venit: ibique cum sudans in Cydnum praefrigidum amnem descendisset, obriguit, contractuque nervorum proximus morti fuit. Interea Darius cum trecentis millibus peditum et centum millibus equitum in aciem procedit. Movebat haec multitudo hostium etiam Alexandrum maxime respectu paucitatis suae, quamvis jam pridem sexcenta millia hostium eadem paucitate superatis non solum non timere pugnam, sed etiam victoriam sperare didicisset. Itaque cum intra jactum teli uterque constitisset exercitus, et intentos ad signum belli populos discurrentes principes variis incitamentis acuerent, ingentibus utrimque animis pugna committitur. In qua ambo reges et Alexander et Darius vulnerantur: ac tam diu certamen anceps fuit, quoad fugeret Darius. Exinde caedes Persarum 183 secuta est. Ibi tunc peditum octoginta millia, equitum decem
Abbreviated transcription (Latin):
eteras urbes achaiȩ & thesaliȩ̨ uectiga¬
les fecit. illiricos & tracas trans lato max
abhinc bello domuit. Inde profectus ad
persicũ bellũ. om̃s cognatos ac proximos
suos interfecit. In exercitu eius fuerunt
peditũ .xxxii. milia. equitũ quattuor
milia .d. naues .clxxx. Hac tã parua
manu uniuersũ terrarũ orbẽ. utrũ ad¬
mirabilius sit quia uicerit. anquia ad gre¬
di ausus fuerit. incertũ est. Primo cuis
cũ dario rege congessu de milia persa¬
rũ inacie fuere.Quȩ non minus ar¬
te alex andri superata. quã uirtute ma¬
cedonũ terga uerterunt. ¶Dagna igit᷑
cȩdes ꝑsarum fuit. In exercitu alex andri
cxx equites & .uII. tamen pedestres
defuere : De gordien phrigiȩ ciuitatẽ
quȩ nunc sardis uocitatur. obsessam ex¬
pugnatãq coepit. ac direptioni dedit.
nde nuntiato sibi darii cũ magnis copiis ad¬
uentu. timens angustias quibus merat lo¬
corũ taurũ montem mira celeritate tran¬

Expanded text:
ceteras urbes Achaiae et Thessaliae uectigaceteras urbes Achaiae et Thessaliae uectigales fecit; Illyrios quoque et Thracas translato mox abhinc bello domuit. inde profecturus ad Persicum bellum omnes cognatos ac proximos suos interfecit. in exeroitu eius fuere peditum XXXII milia, equitum nn milia quingenti, naues CLXXX. hac tam parua manu uniuersum terrarum orbem utrum admirabilius sit quia uicerit an quia adgredi ausus fuerit incertum est. primo eius cum Dario rege congressu sescenta milia Persarum in acie fuere, quae non minus arte Alexandri superata quam uirtute Macedonum terga uerterunt. magna igitur caedes Persarum fuit. in exercitu Alexandri cxx equites et nouem tantum pedites defuere. quae nunc Sardis vocitatur, obsessam oppugnatamque cepit ac direptioni dedit. Inde nuntiato sibi Darii cum magnis copiis adventu, timens angustias quibus inerat locorum, Taurum montem mira celeritate tran
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ iugũ reposuerunt. Idem de inde papi¬
rius satiricũ expulso inde samnitico prȩ¬
sidio. expugnauit & coepit. Hic autem
papirius ad eo tunc auud romanos bel¬
lico sissimus ac strenuissimus habebatur.¬
ut cũ alexander magius disponere di¬
ceretur. ab oriente desgendens optinere
uiribus affricam. atq unde initaliam
trans uehi. romani interceteros ducos
optimos. hunc precipiũ fore qui alecani¬
dri impetũ sustinere poss&e meditaren
STTUR alexander anno ab urbe con¬
dita .cccc xxui. patri philippo successit
in regnũ. Qui primã experientiã am¬
mi & uirtutis suȩ cõpressis celerit᷑ gre¬
corũ motibus dedit. Qubus auctor ut
abimperio macedonũ deficerent. de moste¬
nes orator auro ꝑsarũ corruptꝰ extite¬
rat. Itaq atheniensibus bellũ deprecanti¬
bus remisit. quos insuꝑ &iam multo me¬
tu soluit. Thebanos cũ diruta ciuitate
deleuit. reliquos sub corona uendidit.

Expanded text:
eorum, jugum reposuerunt. 180 Idem deinde Papyeorum, jugum reposuerunt. 180 Idem deinde Papyrius Satricum, expulso inde Samnitico praesidio, expugnavit, et cepit. Hic autem Papyrius adeo tunc apud Romanos bellicout cum Alexander Magnus disponere diceretur ab Oriente descendens obtinere uiribus Africam atque inde in Italiam transuehi, Romani inter ceteros duces optimos hunc praecipuum fore qui Alexandri impetum sustinere posset meditarentur. Igitnr Alexander anno ab Vrbe condita ccccxxvɪ patri Philippo successit in regnum: qui primam experientiam animi et uirtutis suae conpressis celeriter Graecorum motibus dedit, quibus auctor, ut ab imperio Macedonum deficerent, Demosthenes orator auro Persarum corruptus exstiterat. itaque Atheniensibus bellum deprecantibus remisit, quos insuper etiam multae metu soluit; Thebanos cum diruta ciuitate deleuit, reliquos sub corona uendidit;
Abbreviated transcription (Latin):
tegenda concessis. sub iugũ missũ seruitioq
subiectũ. longũ agere pompȩ ordinem
preceperunt. Sescentis autem equitibus
romanis in obsidatũ receptis. oneratos ig¬
nomia ceteris rebus uacuos consules remi¬
serunt. Quid de ex aggeranda huis foe¬
dissimi foederis macula uerbis laborem.
qui tacere maluissem  Hodie enĩ romani
aut omnino nouessent. Aut samnio domi¬
nante seruirent. sifidem foederis quã sibi
seruari a subiectis uolunt. ipsi subiecti sam.¬
nitibus seruauissent. Posteriore anno infrin¬
gunt romani firmatã cũ samnitibus pactio¬
nẽ. eosq inbellũ cogunt. Quod papirio
consule insistente commissũ. magnas stra¬
ges utriusq populi dedit. Cũ hinc ira
precedentis in famiȩ. inde gloria proximȩ
uictoriȩ pugnantes instimularent. tanðẽ
romani ptinacit̃ moriendo uicerunt.
ec cȩdi parit̃ nec cȩdere destiterunt. nisi
postquã uictis samnitibus. & capto duce

Expanded text:
tegenda concessis, sub iugum missum seruitioque tegenda concessis, sub iugum missum seruitioque subiectum, longum agere pompae ordinem praeceperunt. sesoentis autem equitibus Romanis in obsidatum receptis oneratos ignominia, ceteris rebus uacuos consules remiserunt. Quid de exaggeranda huius foedissimi foederis macula uerbis laborem, qui tacere maluissem? hodie enim Romani aut omnino non essent aut Samnio dominante seruirent, si fidem foederis, quam sibi seruari a subiectis nolunt, ipsi subiecti Samnitibus seruauissent. Posteriore anno infringunt Romani firmatam curii Samnitibus pactionem eosque in bellum cogunt, quod Papirio consule insistente commissum magnas strages utriusque precentis infamiae, inde gloria proximae victoriae pugnantes instimularet, tandem Romani pertinaciter moriendo vicerunt: nec caedi pariter vel caedere destiterunt, nisi postquam victis Samnitibus, et capto duci
Abbreviated transcription (Latin):
ANO ab urbe condita .cccCxxui.
daudenas FIrculas satis celebres
& famosas insignis romanorũ fecit
infamia. Nam cũ superiori bello .xx. mi
lia samnitũ fabio magistro equitum ꝓug¬
nã conserente gciderunt. circũ spectio᷑¬
re cura samnites ac magis instructo ap¬
paratu. apud caudenas furculas consede¬
runt. Ubi cũ uturiũ & postumiũ con¬
sules om̃sq copias romanorũ angustis lo¬
corũ armisq clausissent. potius dux eorũ
in tantũ abusus est uictoriȩ securitate.
ut herenniũ patrem consulendũ puta¬
r&. utrũ occider& claudos. an parcer&
sub iugatis. ut uiuos tam̃ dedecori reser¬
uare elegit. Romanos enĩ antea sepissi¬
me uinci & occidi nũquã. capi aut dediti¬
onẽ cogi potuisse constabat. Itaq samni¬
tes uictoria potiti. uniuersũ exercitũ
romanũ turpiter captũ. armis & iam
uestimentisq nudatum. tantũ singulis
uiliorib operimentis obuerecunda corpo

Expanded text:
Anno ab Vrbe condita CCCCXXVI Anno ab Vrbe condita CCCCXXVI Caudinas furculas satis celebres et famosas insignis Romanorum fecit infamia. nam cum superiore bello uiginti milia Samnitum Fabio magistro equitum pugnam conserente cecidissent, circumspectiore cura Samnites ac magis instructo apparatu apud Caudinas furculas consederunt; ubi oum Veturium et Postumium consules omnesque copias Romanorum angustiis locorum armisque clausissent, Pontius dux eorum in tantum abusus est uictoriae securitate, ut Herennium patrem consulendum putaret, utrum occideret clausos an parceret subiugatis: ut uiuos tamen dedecori reseruaret, elegit. Romanos enim antea saepissime uinci et occidi, numquam autem capi aut ad deditionem cogi potuisse constabat. itaque Samnites nictoria potiti uniuersum exercitum Romanum turpiter captum armis etiam uestimentisque nudatum, tantum singulis uilioribus operimentis ob uerecunda corporum
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc uocibus offerant. quasi uirorũ fortium
laudes & facta felitia quibus a marissimȩ
aliorũ calamitates indulces fabulas cedunt.
si tamen nũquã ipsi iniuri as quibus aliquan¬
do uexantur relatu tristiore deplorant.
i uero de proprus querimoniis tantũ alios
audientes affici uolunt. quantũ ipsi per¬
petiendo senserunt. prius ipsi non presenti¬
bus preterita. sed gestis gesta cõparent.
& utraq exauditu ueludꝰ certi alie no
cendia ciuitatũ excidia bellorũ. subiecti¬
ones prouintiarũ. cedes hominũ. opũ ra¬
pinas. predas pecorũ. mortuorũ uenditiones.
captiuitatesq uiuorũ. unius regis fraus
ferocia & dominatus agitauit. Suffice¬
rent ista ad exemplũ miseriarũ insinuata
me morie nr̃e gesta ꝑ philippũ. & iam¬
si alexander enon successiss& in regnũ
uius bella imme sub cuius bellis mundi
mala ordinȩ sequentia suspendo paulis¬
per. ut hoc loed proconuenientia tempo¬
rũ romana subigiam.

Expanded text:
haec uocibus efferant quasi uirorum fortium haec uocibus efferant quasi uirorum fortium laudes et facta felicia, quibus amarissimae aliorum calamitates in dulces fabulas cedunt, si tamen numquam. ipsi iniurias, quibus aliquando uexantur, relatu tristiore deplorant. si uero de propriis querimoniis tantum alios audientes adfici uolunt, quantum ipsi perpetiendo senserunt, prius ipsi non praesentibus praeterita sed gestis gesta conparent et utraque ex auditu uelut alienorcendia ciuitatum, excidia bellorum , subiectiones prouinciarum, caedes hominum, opum rapinas, praedas pecorum, mortuorum uenditiones captiuitatesque uiuorum unius regis fraus ferocia et dominatus agitauit. sufficerent ista ad exemplum miseriarum insinuata memoriae nostrae gesta per Philippum, etiamsi Alexander ei non successisset in regnum. cuius bella immo sub cuius bellis mundi mala ordine sequentia suspendo paulisper, ut in hoc loco pro conuenientia temporum Romana subiciam.
Abbreviated transcription (Latin):
copiȩ de grecia congregantur. alexandro qui
erat olimpiadȩ uxoris suȩ frat̃. & postea
sabinis in lucania prostratus est. Quẽ epiri
tituerat. nuptias in copulando ei filiam suam
cleo patram celebrarȩ decreuit. Qui cũ
pridie quã occcideretur in terrogatͦ
fuiss&e. quis finis homini magis essoe
optandus. respondisse ferturꝰ. eũ se
optimũ qui uiro forti post uirtutũ suarum
gloriã in pace regnanti. sine conflictione
corporis & delecore animi subitus &celer in o¬
pinato potuiss& accidere. Quod ipsi mox
obtigit. nec abiratis dus quos parui semꝑ
ipenderat. quorũq aras templa simulaera
sub uerterat quin electissimã ut ipsi uideba¬
tur mortem adipisceretur. potuit impediri.
am die nuptiarũ cũ adludos magnifice appa¬
ratos inter duos alex andros filiũ generũq
contender&. apausania nobili macedonũ ad¬
ulescente. inter angustias sine custodibus
circũ uentus occisus est. Asserant multisq

Expanded text:
copiae de Graecia congregantur, Alexander, qui copiae de Graecia congregantur, Alexander, qui erat Olympiadae uxoris suae frater, et postea a Sabinis in Lucania prostratus est, ut supra metituerat, nuptias in copulando ei filiam suam Cleopatram celebrare decreuit. qui cum pridie quam cocideretur interrogatus fuisset, quis finis homini magis esset optandus, respondisse fertur, eam esse optimum, qui uiro forti post uirtutum suarum glorias in pace regnanti sine conflictatione corporis et dedecore animi subitus et celer inopinato ferro potuisset accidere: quod ipsi mox obtigit. nec ab iratis dis, quos parui semper penderat quorumque aras templa et simulacra subuerterat, quin electissimam ut ipsi uidebatur mortem adipisceretur, potuit inpediri. nam die nuptiarum cum ad ludos magnifice apparatos inter duos Alexandros filium generumque contenderet, a Pausania nobili Macedonum adulescente in angustiis sine custodibus circumuentus occisus est. Adserant nunc multisque