comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim putare qm̃uenis oluere legem cuit prophecus. Non ueni s oluere sed adimplere: In hac enim
sententia senstis duplexẽ et secundum utrumq: tractundum ẽ. Nam qui dicit non ueni sol¬
uere logem sed adimplere. aut adendo dicit qdđ minus habet. aut faciendo qđ habet Ergo
prius consideremꝰ qđ primoposui. Namqui addidit qđ minus habet non utiq soluit quõd
inuenit sed magis perficiendo confirmauit. Siue ergo ea quae dese prophetiitis complore
uenit. humcinitus siue illa quae antea propt̃ in firmitatem audientid rudia et imperfecta
fuerunt cõplere. Iraim tollens et uicem talioms excludens. et occultam in m̃te concupiscentiã

Expanded text:
enim putare quoniam veni solvere legem aut prophetas. Non veni solvere sed adimplere. In hac enim enim putare quoniam veni solvere legem aut prophetas. Non veni solvere sed adimplere. In hac enim sententia sensus duplex est, et secundum utrumque tractandus est. Nam qui dicit, non veni solvere legem, sed adimplere, aut addendo dicit quod minus habet, aut faciendo quod habet. Ergo prius consideremus quod primo posui. Nam qui addidit quod minus habet non utique solvit quod invenit, sed magis perficiendo confirmavit. Sive ergo ea quae de se prophetata sunt complere venit inhumanatus, sive illa quae antea propter infirmitatem audientium rudia et imperfecta fuerant complere, iram tollens et vicem talionis excludens et occultam in mente concupiscentiam
Abbreviated transcription (Latin):
tabat dñsostendit ubi admi rates turbae parciliaco sonato uirtutes eius. Sicut in euangelio
scriptumẽ. timuerunt et glorificauerunt dm̃ quidedit porefeatem hominib: Noliaeputar
qm̃ ueni soluere legem aut prophetts non ueni soluere legem sed adimplere. Post qua mergo
horattus ẽ cudientes ut sep̃partirent adom̃ a sustinenda proueritate atq iustitia et ñ abscon¬
derent bonum qđ acceptã riertint sed ea boni uolentia discerent ut ceteros docerent non aid
lauidẽ suã sodadgloriam dĩ bonasua opera referentes incipit eos icm in formare et docere quid
docetint : Tam quam siqua ererent dicentes : ecce uolumus om̃a sustinere protuo nomine et
doctrinã tuc̃ ñ cibscondere. Sed quidẽ hoc ipsum quoduetts abscondi et proquo iubes om̃ci
tolerari num quidaliud diciurus es contra ea quae in legescripta sunt Non inquid nolite

Expanded text:
tabatur, Dominus ostendit, ubi admiratae turbae paralytico sanato virtutes ejus, sicut in Evangelio tabatur, Dominus ostendit, ubi admiratae turbae paralytico sanato virtutes ejus, sicut in Evangelio scriptum est, « Timuerunt et glorificaveeni solvere legem aut prophetas: non veni solvere, sed adimplere, etc. Postquam hortatus est audientes, ut se praepararent ad omnia sustinenda pro veritate atque justitia, et non absconderent bonum, quod accepturi erant, sed ea benevolentia discerent ut caeteros docerent non ad laudem suam, sed ad gloriam Dei bona sua opera referentes, incipit eos informare et docere quid doceant, tanquam si quaererent dicentes: Ecce volumus omnia sustinere pro tuo nomine et doctrinam tuam non abscondere. Sed quid est hoc ipsum quod vetas abscondi, et pro quo jubes omnia tolerari: nunquid aliud dicturus es contra ea quae in lege scripta sunt: non, inquit, nolite
Abbreviated transcription (Latin):
Siclucent lux urta cora bominib: ut uidetnt opera ur̃ti bona et glorificent patrem¬
ur̃m qui incͥelis .ẽ. Situntũ modo diceret sic luceit lumenurm cortm hominib: utuide¬
ant bona fticta ur̃ti. finẽ constituisse uideretur Inlaudib: homintm quasquaer̃ iypo¬
crittie et qui ambiunt honores et caꝑtant in anissimam gloricm contra quos dicitur
confusis quia ds̃ nihil fecit illos et iterũ Ds confringet ossa eorum qui hominib: placent
et rursum apłs nonefficicimur in anis gloriae cupidi et ipse iterũ. probet cũt schomo et tunc
in semetipso habebit gloricam et non in altero. Nonergoruntũ dix̃ ut uideant bona aperciur ã
sed ad didit et glorficent patrem ur̃m qui in aaelis ẽ. Vt hoc ipsũ quod homo perbona operu
enim laudantib expedit ut non hominem sed dm̃ honorent. Sicut in ipso homine quempor¬

Expanded text:
Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videSic luceat lux vestra coram hominibus, ut videvestrum qui in coelis est. Si tantummodo diceret, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra; finem constituisse videretur in laudibus hominum, quas quaerunt hypocritae, et qui ambiunt ad honores, et captant inanissimam gloriam. Contra quos dicitur.confusi sunt, quia Deus nihili fecit illos; » et iterum, « Deus confregit ossa hominibus placentium » : et rursum Apostolus, « Non efficiamur inanis gloriae cupidi » ; et ipse iterum. « Probet autem se homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero » . Non ergo tantum dixit, « ut videant bona facta vestra; » sed addidit, « et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est: » ut hoc ipsum quod homo per bona opera enim laudantibus expedit, ut non hominem, sed Deum honorent: sicut in ipso homine qui por
Abbreviated transcription (Latin):
sclucatoris interp̃tari. Ipse quippe iucernam accendit qui testum humanȩ naturtie
flama suae diuinrattis impleuit. Quam profecto lucernam nec credentib: absconder
nec modio subponere hoc ẽ sub mensura legis. includerełinaunius iudeae gentis inter¬
minos uoluit cohibere. Cande labrum eodesicimdicit. Cui lucernam super posuit quia
nr̃is infrontib fidem sucie incarnationis adfixit : ut qui ecclesiam fideliter ingrediuolu¬
erint: lum̃ ueritatis palam quaeant intueri. Quoduero cut ceat omnib: qui in domo sint
et ecdesiam potest significare ut supra ostendimus et ipsam habitationem hominem
hoc ẽ mundũ Sic enĩ lucet lux scõrũ p̃dicatorum in ecclesia ut etiam hiqui intus sunt
lum̃ uideant. et cideos quiforis s̃ lucisitidios spargat ut ipsi quoq aberrorum et pec¬
cutorum tenebris ccufugiant. et adlucem uerefideĩ conuenire festinent Vnde et subdit᷑

Expanded text:
Salvatoris interpretari. Ipse quippe lucernam accendit, qui terram humanae naturae Salvatoris interpretari. Ipse quippe lucernam accendit, qui terram humanae naturae flamine suae divinitatis implevit. Quam profecto lucernam nec credentibus abscondere, nec modio supponere, id est sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Candelabrum Ecclesiam dicit, cui lucernam superposuit. Quia nostris in frontibus fidem suae incarnationis affixit. Ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Quod vero ait: Ut luceat omnibus qui in domo sunt, et Ecclesiam potest significare, ut supra ostendimus, et ipsam habitationem hominum, hoc est mundum. Sic enim lucet lux sanctorum praedicatorum in Ecclesia, ut etiam hi qui intus sunt lumen videant, et ad eos qui foris sunt lucis radios spargat, ut ipsi quoque ab errorum et peccatorum tenebris aufugiant, et ad lucem verae fidei convenire festinent. Unde et subditur:
Abbreviated transcription (Latin):
incubiculis praedicent intetis. Ponere ẽ lucernam submodio superiora sticere corporis
commodam quam prcedicationẽs uerititis. Vtideo quisq: ueriaitem non praedicet dur
amet Necliquid in reb corportilib: et temporalib: molestice patiatur. Sub modio ergo
lu cernam ponit quisquis lucem doctrinȩ bone commodis temportlib obscurat et tegitꝰ.
duper cande labrã ciutem qui corpus suum dĩministerio subicit. ut superiorsit pr¬
diccitio ueriatitis inferior seruitus corporis. per ipsam tomen corporis serui tutem
excellentior lucett doctrina: quae perofficia corportilia. Id est ꝑ uocem et linguam
et caeteros corporis motus in bonis operib: insinuatur discentib: Sũper candelabrum
ergo lucernam posuit qui ait: Castigo corpus meum et seruituti subicio neforte cum
ciliis praedicauero ipse reprob efficiar. Potest et iucernam haec super humanitate

Expanded text:
in cubiculis praedicent in tectis. Ponere ergo lucernam sub modio est, superiora facere corporis in cubiculis praedicent in tectis. Ponere ergo lucernam sub modio est, superiora facere corporis commoda quam praedicationem veritatis, ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne in rebus corporalibus et temporalibus aliquid molestiae patiatur. Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem doctrinae bonae commodis temporalibus obscurat et tegit. Super candelabrum autem, qui corpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, inferior servitus corporis, per ipsam tamen corporis virtutem excellentior luceat doctrina, quae per officia corporalia, id est, per vocem, et linguam, et caeteros corporis motus, in bonis operibus insinuatur discentibus. Super candelabrum ergo lucernam posuit, qui ait: Castigo corpus meum, et servituti subjicio, ne forte cum aliis praedicavero ipse reprobus efficiar. Potest et lucerna haec super humanitate
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ exmultis gentib: tam quam ex multis lapidib: ẽ construca congluti nata cutem bitu¬
mine carititas et unitate fidei. Haectorti fit intrantib sed laboriosa adeuntib: Custodit ha¬
bitatores. secdudit inimicos et contra omnes insidiais inimicorum. hoc est iudaeorum pa¬
gcinorum siue eti am bereticorum manet in superabilis. H anc ciuitatem praefigurabant
sex urbes refugi in montib: posite quia ipsi inmonte hoc ẽ palam posittm ueratiter refugi¬
um fit omnib: confugientibus cidse aibinimico dicibolo Neque ciscendunt lugernam et ponun
etim submodio sed super candelcibrum ut lucecit omnib: qui indomosunt łxemplis eticm
atq: similitu dinib: domesticis docet apłos fiduciam habere predicandi ne cibscondtantur
ob mecum et sint similes lucerne submedio sed torti libertate se prodant ut quod audier̃

Expanded text:
quae ex multis gentibus tanquam ex multis lapidibus est constructa, conglutinata autem bituquae ex multis gentibus tanquam ex multis lapidibus est constructa, conglutinata autem bitumine charitatis et unitate fidei. Haec tuta fit intrantibus, sed laboriosa adeuntibus, custodit habitatores, secludit inimicos. Et contra omnes insidias inimicorum, hoc est Judaeorum, Paganorum, sive etiam haereticorum, manet insuperabilis. Hanc civitatem praefigurabant sex urbes refugii in montibus positae, quia ipsa in monte, hoc est, palam posita veraciter refugium fit omnibus confugientibus ad se ab inimico diabolo. Neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt. Exemplis etiam atque similitudinibus domesticis docet apostolos fiduciam habere praedicandi, ne abscondantur ob metum, et sint similes lucernae sub modio, sed tota libertate se prodant, ut quod audierunt
Abbreviated transcription (Latin):
uelaticm peccatores quorum c̃diendis et extinguendis foetorib: a postolicum salem dñ simsi
et hi cmundũ noncaelum et terrt̃ sed homines quis inmundo ueldiligunt mundũ oportet
intelligi quib: in laminandis apłis missi sunt. Natura namq: luminis ẽ ut lucem quocumq
circum fertitur emittat. in latumq: aedib tenebrcs interimat. Iucedominante Igitur muno¬
extra cognitionem positus. obscurabatur ignoranticie tenebris. cui ꝑapłos scientiae lum̃
uenit et cognitiodĩ dciret. et de paruis eorum corpusculis quocumq inceis serint iux tene¬
soliditas doctrinae supor insignem magnamq: iustitiam fundatti. Quam signi ficat etiam
ipsemons in quodisputat dñs. pofest igitur mons iste ipsum xp̃m significare. Dequo scriptũ
est Uenite ciscendamus ad montem dñi Ciuittis uero totum occlenꝰam xp̃i in eius fundatt̃im

Expanded text:
vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis fetoribus apostolicum salem Dominus misit. vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis fetoribus apostolicum salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum, et terram, sed homines, qui sunt in mundo, vel diligunt mundum, oportet intelligi, quibus illuminandis apostoli missi sunt. Natura namque luminis est ut lucem quocunque circumferatur emittat, illatumque aedibus tenebras perimat luce dominante. Igitur munextra cognitionem Dei positus obscurabatur ignorantiae tenebris: cui per apostolos scientiae lumen invehitur, et cognitio Dei claret, et de parvis eorum corpusculis, quocumque incesserint, lux tenesoliditas doctrinae super insignem magnamque justitiam solidata. Quam significat etiam ipse mons in quo disputat Dominus. Potest igitur mons iste ipsum Christum significare. De quo scriptum est: Venite, ascendamus ad montem Domini . Civitas vero totam Ecclesiam Christi in ejus fide fundatam,
Abbreviated transcription (Latin):
Neque insterqui linium agriculturcie profuturum. quodui uacib licet glebis inmixtum non foe¬
tare semina frugum sed extinguere n aturtliter solec si comnis qui post agnitionem uertatus
retro redierit neque ipse fructum bonioperis ferre. Neque alios excolere ualet sed foras mitten¬
dus. hocẽ ab ecclesiae ẽ unittite secernendus. Vt iuxta aliam partibolam irridentes eum inimi¬
cidicant. quici hic homo coepit aedificcire et non potuit consummare. Vos estis luxmundi
Asuce uera quae xp̃s est inluminaiti apłi luxmundi appellantur quia per ipsos luce fidei
escientiae illum in andus ertit mundus Nam quo modo superiusstlterrae figurciliter idem
sunt nominciti sic lux mundi nunẽe non corporciliter sed spirrtliter sunt intelligendi Ter¬
rei uero accipiendo ẽ non quam pedib: corporei scalcamꝰ sed homines qͥ in t̃rahabitunt.

Expanded text:
neque in sterquilinium agriculturae profuturum, quod vivacibus licet glebis immistum, non feneque in sterquilinium agriculturae profuturum, quod vivacibus licet glebis immistum, non fetare semina frugum, sed exstinguere naturaliter solet: sic omnis qui post agnitionem veritatis retro redierit, neque ipse fructum boni operis ferre, neque alios excolere valet, sed foras mittendus, hoc est, ab Ecclesiae est unitate secernendus, ut, juxta aliam parabolam, irridentes eum inimici dicant: Quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare. Vos estis lux mundi. A luce vera, quae Christus est, illuminati apostoli lux mundi appellantur, quia per ipsos luce fidei et scientiae illuminandus erat mundus. Nam quomodo superius sal terrae figuraliter iidem sunt nominati, sic nunc lux mundi esse non corporaliter, sed spiritaliter sunt intelligendi. Terra vero accipienda est non quam pedibus corporeis calcamus, sed homines, qui in terra habitant,
Abbreviated transcription (Latin):
let ultra nisi ut mitatitur fortis et conculcetr ab hominibus. Idest siuos perquos condien¬
disunt quod am modo populi mecupersecutionum temporalium aamiseritis regnaccelorum
qui erunt homines perquos uobi serror auferatur. cumuos elegerit ds̃ perquos errorem
offerait cetercrum  erigo ad nichilum ualet salinfaituatum nisi ut mittutur fortis. et cale
ab hominib: Non itaq calcitur ab hominib: quipatitur persecutionem : Sed qui persecutionẽ
timendo infataitur: Calcarienim non potest nisi inferior. Sed inferior nonẽ qui quam¬
uis corpore multo interra sustineat. Corde tumen fixus inccelo est. Sicut ergo scilinstituttũ
cum adc̃diendos cibos carnesq siccandas ualere desierit Nullo iam usui aptum erit nequẽ
neque enim ut alius testtitur euangelisii interram utile est cuius iniect germinare prohibetur

Expanded text:
let ultra, nisi ut mittatur foras, et conculcetur ab hominibus? Id est, si vos per quos condienlet ultra, nisi ut mittatur foras, et conculcetur ab hominibus? Id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum, qui erunt homines per quos vobis error auferatur, cum vos elegerit Deus per quos errorem auferat caeterorum? Ergo ad nihilum valet sal infatuatum, nisi ut mittatur foras, et calcetur ab hominibus. Non itaque calcatur ab hominibus, qui patitur persecutionem, sed qui persecutionem timendo infatuatur. Calcari enim non potest, nisi inferior, sed inferior non est, qui quamvis in terra multa sustineat, corde tamen fixus in coelo est. Sicut ergo sal infatuatum, cum ad condiendos cibos, carnesque siccandas valere desierit, nulli jam usui aptum erit, neque enim, ut alius testatur evangelista, in terram utile est, cujus injectu germinare prohibetur,
Abbreviated transcription (Latin):
nib: et peccatti regno deiecto sale sapientiae compescat ultra incarnis humane terrue
sȩculi luxum atq fediattem germinare uitiorum. Item quiascil ad condiendos cibos carnesq
siccandas ciptum est rite demonstrat quod p̃dicationem euangelii fluxus restringitur
uoluptatum. et humana naturti exclusis uermib: et putredine peccatorum in laesi seru¬
tur suo conditori pereius custodicim mandatorum. Bonum qui ppe ẽ dĩ uerbum audire
frequentius scili scipientiae spiritalis cordis archana condiri: immo ipsum cum apłis sciltraie
fieri Id est eorum quoq: quicd huc t̃renascpiunt. imbuendis mentib sufficere. At siquis
semel condimento ueriaitis illuminatus adapostasiam redierit. quo alio doctore corrigitun
qui eam qua misse gustauit sapientiae dulcedinem uel aduersis scłi perterritus. uel in lecebris
ad lectus abiecit unde etsubditur. Quodsi sal euanuerit in quosalientur: ad nihilum uci¬

Expanded text:
nibus, et peccati regno dejecto, sale sapientiae compescat ultra in carnis humanae terra nibus, et peccati regno dejecto, sale sapientiae compescat ultra in carnis humanae terra saeculi luxum atque foeditatem germinare vitiorum. Item quia sal ad condiendos cibos carnesque siccandas aptum est, rite demonstrat quod per praedicationem Evangelii fluxus restringitur voluptatum, et humana natura, exclusis vermibus et putredine peccatorum, illaesa servatur conditori suo, per ejus custodiam mandatorum. Bonum quippe est Dei verbum audire, frequentius sale sapientiae spiritalis cordis arcana condiri, imo ipsum cum apostolis sal terrae fieri, id est, eorum quoque qui adhuc terrena sapiunt imbuendis mentibus sufficere. At si quis semel condimento veritatis illuminatus ad apostasiam redierit, quo alio doctore corrigitur, qui eam quam ipse gustavit sapientiae dulcedinem, vel adversis perterritus vel illecebris allectus, abjecit? Unde et subditur: Quod si sal evanuerit, in quo salietur? ad nihilum va
Abbreviated transcription (Latin):
Qunc persecctaonem genertilit̃ posuit. e⁊ inmaledictis et in delacertitione stimae. Et bene ex¬
umplo adortitus ẽ quic uert dicentes solent persecuti onem pati. Nec tumeni deo prophetȩ
genus errtie enim nomine humana natura signficatur. Insclis uero uerbi scipientio
Suod autem cipłos suos cȩlesticudiuina sapientia plenos. salterrae saluator nominat
Ostendit fctuos eẽ ii dicandos qui terrena tantum scipiunt. qui temportilium bonorum
uel copiam secitntes uel in opiam metuentes amittunt aet̃ na quae pedar& possunt ab
hominib nec auferri Notandum autem quod salis natura in fecunditutem terrtie faicit
Vnde et in psclmo scriptum ẽ: posuit terrtm fructi fertim in salsuginem. et quas dam
urbes legimus irauictorum sale seminatis ut nullum in eis germenorintur: Allegorice
autem : hocbene conuenit doctrinae apostolicae ut destructis aduersariorum mimitio¬

Expanded text:
Nunc persecutionem generaliter posuit, et in maledictis, et in dilaceratione famae; et bene exNunc persecutionem generaliter posuit, et in maledictis, et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati. Nec tamen ideo prophetae genus. Terrae enim nomine, humana natura significatur, in salis vero verbi sapientia. Quod autem apostolos suos coelesti ac divina sapientia plenos, sal terrae Salvator nominat, ostendit fatuos esse judicandos, qui terrena tantum sapiunt, qui temporalium bonorum velut copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Notandum autem quod salis natura infecunditatem terrae facit. Unde et in psalmo scriptum est: Posuit terram fructiferam in salsuginem . Et quasdam urbes ira victorum sale seminatas, ut nullum in eis germen oriretur. Allegorice autem hoc bene convenit doctrinae apostolicae, ut destructis adversariorum munitio
Abbreviated transcription (Latin):
in caelis Hon hic caelos diciputo superiores partes huius uisibilis mundi. Nonenim
merces nr̃to quac in concussa et aet̃ nccẽe: debet in rebus uolubilib et temportilib c̃locan¬
decẽ sed incelis dictum puto inspiritadib: firmam̃tis ubih abtatt sempi terna
iustitia in quorum comparatione terra dicitur. Anima iniqua ciupeccanti dic
ergo istam mercedem qui geuident spirita lib: bonis. sed omni exparte proficetur
cũm etiam hoc mortale in duerit in moratilitatem. Nescio quis hoc nrũm possit implere
ut laceret᷑ obprobriis fama nr̃t et nos extemus in dño. hoc quiuanaim sectatur glori¬
riam implere non potest. Gaudere igitur et extare debemus ut merces nobis incuelestib¬
p̃paretur. ł liganter in quodam uolumine scriptum legimus. Nequaertis gloriam
et non dolebis cumingloriosus fueris. Sic enim persecuti sunt ꝑprophettis qui fuerunt ante uos.

Expanded text:
in coelis. Non hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim in coelis. Non hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim merces nostra, quae inconcussa et aeterna esse debet, in rebus volubilibus et temporariis collocanda est; sed in coelis dictum puto in spiritalibus firmamentis, ubi habitat sempiterna justitia. In quorum comparatione terra dicitur anima iniqua, cui peccanti diergo istam mercedem, qui gaudent spiritalibus bonis. Sed ex omni parte perficietur, cum etiam hoc mortale induerit immortalitatem. Nescio quis hoc nostrum possit implere, ut laceretur opprobriis fama nostra, et nos exsultemus in Domino. Hoc, qui vanam sectatur gloriam implere non potest. Gaudere igitur et exsultare debemus, ut merces nobis in coelis praeparetur. Eleganter in quodam volumine scriptum legimus: Ne quaeras gloriam, et non dolebis cum ingloriosus fueris. Sic enim persecuti sunt prophetas, qui fuerunt ante vos.
Abbreviated transcription (Latin):
phecti eso auidicebant non sed seducit populum. Persequi autem est uiminferreu
uel insidus appetere quod fecit qui eum tradidit et qui eum eraicifixerunt quid ẽ sane
quod etiam hoc non est solum positum ut diceretir et dicent omne malum aduersumuo
sed additum mententes additum ẽ enam propterme propter eos additum eẽ
puto : qui uolunt depersecutionib: et destimȩ suce turpitudine gloriari. et ideo dic¬
re ad sepertinere xp̃m quia multa deillisdicuntur mala. cum et uera dicantur
quando et delllorum errore dicuntur . Et si aliquando etiam non nulla stlsa iactan¬
tur quod temeritate hominum plerumq: acidit Non tamen propter ⁊p̃miflico
paciuntur ponenim xp̃m sequitur : qui non secundum ueram fidem et catholicce
disciplinam xp̃anus uoccitur Gaudete et exultate qñm merces uestroa copioscast

Expanded text:
pheta est; alii dicebant: Non, sed seducit populum . Persequi autem, est vim inferre pheta est; alii dicebant: Non, sed seducit populum . Persequi autem, est vim inferre vel insidiis appetere. Quod fecit, qui eum tradidit, et qui eum crucifixerunt. Quid est sane, quod etiam hoc non est solum positum, ut diceretur: Et dicent omne malum adversum vos, sed additum mentientes additum etiam propter me? Propter eos additum esse puto qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine gloriari, et ideo dicere ad se pertinere Christum, quia multa de illis dicuntur mala cum et vera dicantur, quando et de illorum errore dicuntur, etsi aliquando etiam nonnulla falsa jactantur quod temeritate hominum plerumque accidit, non tamen propter Christum ista patiuntur. Non enim Christum sequitur, qui non secundum veram fidem et catholicam disciplinam Christianus vocatur. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est
Abbreviated transcription (Latin):
iilici paciuntr. Sedideo excluduntur abista mertedẽ. quia non dictum es ttintunna
beca qui persecutionem pticiuntur. sed additum est propter iufatiam. ubi autem sana
fides non est non porest esseiustitiã quia iustus exfideuiuit. Neque scismatie aliquid
sibi existimer cede promititint quia similiter ubi carittis nonest. non potefo esse iusti¬
tia Dilectio enim proximimalum non operaitur. Quamsi haberent. nondilaniaarent
corpus xp̃i quodẽ eccdesia Quaerit autem potest quodintersit quodcut ium uobis
maledicem et dicent omne malum ad uersum uos cum maledicere: hoc sit malẽ dicere
Sed aliter maledictum iactatur cum comntumelici cortim illo cuimaledicitur si eut
dño nostro dictum est non ne uerum dicimus quia scmaritinus es et daemonium bab
Alitercum absentis famale ditur. Sicut deillo itemscribitur. Alii dicebant quia pro¬

Expanded text:
talia patiuntur, sed ideo excluduntur ab ista mercede, quod non dictum est tantum: talia patiuntur, sed ideo excluduntur ab ista mercede, quod non dictum est tantum: Beati qui persecutionem patiuntur, sed additum est propter justitiam. Ubi autem sana fides non est, non potest esse justitia, quia justus ex fide vivit. Neque schismatici aliquid sibi ex ista mercede promittant: quia similiter ubi charitas non est, non potest esse justitia. Dilectio enim proximi malum non operatur, quam si haberent non dilaniarent corpus Christi, quod est Ecclesia. Quaeri autem potest quid intersit, quod ait, Cum vobis maledicent, et dicent omne malum adversum vos, cum maledicere, hoc sit malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contumelia coram illo cui maledicitur, sicut Domino nostro dictum est: Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es, et daemonium habes ? aliter cum absentis fama laeditur, sicut de illo item scribitur: Alii dicebant: Quia pro
Abbreviated transcription (Latin):
quae ẽ becitt mciledictio: Omne dicens maledictum aduersum uos mentientes propter
me. ubi xp̃s in causciẽ ibi obtanda maledictio Animaduertat quis qui delicicis huius
sȩculi et ftccultites rerum temporaliũ quaerit in homine xp̃iano intrinsecus esse betatudi¬
nem nostrum: Sicut detinima ecdesicistica ore profetico dicitur. Omnis gloria eius
filicie regum ab intus :  Nam extrinsecus malediced et persecutiones et deerciciones promit¬
tuntur dequib tumen magna merces in caelis est: Quae sentiuntur in cordepatien cium
corum qui iam possunt dicere Gloriamur intribulationib scientes quod tribulatio pa¬
entiam opercitur. pacientia autem probationem probatio uero spem Spes ciuteo nob
Nonenim ista perpea fructuosum est sed ista proxp̃inomine non solum aequo animo: sedetiã
cum exultatione tolertrtit᷑ : Nam multiheretici nomine xp̃iano animas decipientes multa

Expanded text:
quae est beata maledictio, omne dicens maledictum adversum vos, mentientes, propter quae est beata maledictio, omne dicens maledictum adversum vos, mentientes, propter me. Ubi enim Christus in causa est, ibi optanda maledictio. Animadvertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit, in nomine Christiano intrinsecus esse beatitudinem nostram, sicut de anima Ecclesiastica ore prophetico dicitur: Omnis gloria ejus filiae regum ab intus. Nam extrinsecus maledicta, et persecutiones, et detrectationes promittuntur, de quibus tamen magna merces in coelis est. Quae sentiuntur in corde patientium eorum qui jam possunt dicere: Gloriamur in tribulationibus, scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probat. Non enim ista perpeti fructuosum est, sed ista pro Christi nomine non solum aequo animo, sed etiam cum exsultatione tolerare. Nam multi haeretici nomine Christiano animas decipientes, multa
Abbreviated transcription (Latin):
eixinbuit panaeresisprumꝰ qn mnueserum ẽs regnum caclorum sed quonicim ipsorum
fui persecutionem patiuntur propt̃er iusatiam : qnm̃ ipsorum est regnum caelorun
In deiam incipit qui praiesentes compellans cum et illi quaesti pradiceasumt a qdlorun
qitam pertineant qui presentes audiebant et haec postei quae uidentur p̃sentib specialit̃
dici peroneuis enam adillos qui absentes uel post futm erant sedides apos rosti
ftici adeos quib p̃raesenticliter locutus ẽ praedicens eis persecutiones quas pronomine
euis pessurionunt quia dignitttem gadus eorum eis intimare uo lebat s pranertane
et hux nundi alios appellans ut extristib humiliattem et exlȩtis consolationem percipe¬
rent. Becati esais inquit cumuos oderint. et persecuti uos fuerint homines et dixerute
omne malum aduersus uos mentientes. Ellud maledictum contempnendum ẽ. quod ethea¬
titudinemereat quo d fuso maledicentis oro profertur Vnde especialiter definitur

Expanded text:
i pauperes spiritu, quoniam vestrum est regnum coelorum, sed quoniam ipsorum qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt ad eos etiam qui praesentes audiebant, et haec postea, quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Sed ideo apostrophen facit ad eos quibus specialiter locutus est, praedicens eis persecutiones quas pro nomine ejus passuri erant, quia dignitatem gradus eorum illis intimare volebat, sal terrae et lux mundi illos appellans, ut ex tristibus humilitatem, et ex laetis consolationem perciperent: Beati, inquit, estis cum vos oderint, et persecuti vos fuerint homines, et dixerint omne malum adversus vos, mentientes. Illud maledictum contemnendum est, et beatitudinem creat, quod falso maledicentis ore profertur. Unde et specialiter definitur
Abbreviated transcription (Latin):
Ca eurtiam psecutorum et blas pbemantium rabiem . quia ueniet dies iudicii inquo et urã uirtus
an eorumnequitia demonstrabitur : Quod dico uobis in tenebris dicite in lumine. Et quodin
ansee paudctis ꝑdicate suptent. Quod audiftis inmrstorio aꝑtius p̃dicate Quod disctos abs¬
conso publicelo quimini quoduos erudiui in paruo udeae loco in uniuersis arbibus. et in
tero sando andacite dicite sane quodait p̃dicute su ꝑ taciie iuta marem prouintiae
palestiaae loquitur ubi solent intectis residere Nonenim terta nrõ more tulminib
seblinate sed planoscemute faciunt aequalia Vnde lex pcipit. ut qui nouam domu
aedificare murum teco poneror inaruoo neindende be ip sangoi s ii auinouam domu¬
ihquo &t in pcens ruente et in templi cnstrundione tegimisantuis ani quoq damum
uti garib cedrinis : et aedificauit tubulatum suꝑ omnem domum quinqo queigis ab¬

Expanded text:
saevitiam persecutorum, et blasphemantium rabiem, quia veniet dies judicii, in quo et vestra virtus saevitiam persecutorum, et blasphemantium rabiem, quia veniet dies judicii, in quo et vestra virtus et eorum nequitia demonstrabitur. Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. Quod audistis in mysterio, apertius praedicate; quod discitis absconse, publice loquimini. Quod vos erudivi in parvo Judaeae loco, in universis urbibus, in toto mundo audacter dicite. Sane quod ait: Praedicate super tecta, juxta morem provinciae Palaestinae lo sed plano schemate aequalia. Unde lex praecepit ut qui domum aedificaret murum tecti poneret in gyro, neiquo et in praeceps ruente. Et in templi constructione legimus: Texit quoque domum laquearibus cedrinis, et aedificavit tabulatum super omnem domum quinque cubitis al
Abbreviated transcription (Latin):
et fieret quod superius ait. Sufficit discipulo ut sit sicut magister eius et seruus sicut domi¬
nus eius Nam sepatrem familias appellat . cuicaelestium eo terrestrium et in fernorũ
familiȩ genuflectunt quam ꝑfidia iudaeorum in belzebub idolum .ẽ. accaron quoduocat¬
in regum uolumin eidoũmuscae. Beelipse ẽ bel siuebaal. Tebub autem musca dicitur
Principem daemoniorum exspurcissimi idoli appellabant uocabulo quis mus cadicitur
propter inmunditiam quãẽ extermin
propter inmunditiam quaẽ exterminat olei suauitatom. Sequitur. Neergotimuerras
reuelabitur. Et accultum qđ non scietur. Et quo modo in p̃sent sđo muitonum uitia nesciuã
s edde futuro tempore scriptum .e. quando iudi cabit dr̃ abscondita hominum et illum inabit
soeuitleo pseenebrarum et manifesta faciet consilia cordium et ẽ sensus. Nolite a mere

Expanded text:
nt, et quod superius ait, fieret: Sufficit discipulo ut sit sicut magister ejus, et servus sicut domint, et quod superius ait, fieret: Sufficit discipulo ut sit sicut magister ejus, et servus sicut dominus ejus. Nam se patremfamilias appellat, cui coelestium, et terrestrium, et infernorum familiae genuflectunt, quem perfidia Judaeorum in Beelzebub principe daemonioruin Regum volumine idolum muscae . Beel, ipse est Bel, sive Baal: Zebub autem musca dicitur. 62 Principem ergo daemoniorum ex spurcissimi idoli appellabant vocabulo, qui musca dicitur, propter immunditiam, quae exterminmunditiam quae exterminat olei suavitatem. Ne ergo timueritis revelabitur, et occultum quod non scietur. Et quomodo in praesenti saeculo multorum vitia nesciuntur, sed de futuro tempore scriptum est, quando judicabit Deus abscondita hominum, et illuminabit occulta tenebrarum, et manifesta faciet consilia cordium. Et est sensus: Nolite timere
Abbreviated transcription (Latin):
turarum libro uel testimonio nos fugiamus ad alias ciuitates id ẽ ad alia uolumina. Et quamuis
contentiosus fuerit ꝑsecutor ante p̃sidium saluatoris adueniet quam aduersariis uictoria con¬
cedatur. Non ẽ discipulus suꝑ magistrum nec seruus suꝑ dominum suum. Sufficit discipulo
ut sit sicut magistor eius et seruus sicut dominus euis acsidiceret. Quod egamagister et dn
patior uos discipuli et serui nede dignemini pati. simagister quiutiq: quas ids̃ potui. sed nolui
mecs ultuire iniurias. Immomalui meos in sectutores patiendo redderemitiores. Eandem
necesse .ẽ. uos discipuli qui purihomines estis reguralit̃ ꝑfectionis sequimini. si patrem fa¬
milias belzebub uocauerunt. Quantom agis domesticos eius : Eccedñs et magist̃ discipulis et
seruis suis calumnias sucs ostendit ut suo exemplo iniurias iniquorum pacent̃ ferre disceređ¬

Expanded text:
ipturarum libro, vel testimonio nos fugiamus ad alias civitates, id est, ad alia volumina, et quamvis ipturarum libro, vel testimonio nos fugiamus ad alias civitates, id est, ad alia volumina, et quamvis contentiosus fuerit persecutor, ante praesidium Salvatoris adveniet, quam adversariis victoria concedatur. Non est discipulus super magistrum, nec servus super dominum suum. Sufficit discipulo ut sit sicut magister ejus, et servus sicut dominus ejus. Ac si diceret: Quod ego magister et Dominus patior, vos discipuli et servi ne indignemini pati. Si magister, qui utique quasi Deus potui, sed nolui meas ultum ire injurias, imo malui meos insectatores reddere patiendo mitiores, eamdem necesse est vos discipuli, qui puri homines estis, regulam perfectionis sequamini. Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus? Ecce Dominus et magister discipulis et servis suis calumnias suas ostendit, ut suo exemplo injurias iniquorum patienter ferre discere
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autem ꝑsequent᷑ uos inciuitite ista fugite in aliam hoc ad illud tempus referendum ẽ cũ ad p̃di¬
cationem a płi mittebant᷑. Quib: et propriedictum ẽ inuiam gentiumne abieritis. et inciuitate
s amaritt norum ne in trauertas . Quod quidem uidemus in principio fecis secredentes quando
hortum hierosolimis ꝑ secutione disꝑsi sunt uniuersam iuda etm ut tribulationis occasio fieret
eu congelii seminarum. Amen di co uobis non consum mabits ciuitates isrł donecueniat filius homi¬
nis. Praedicit enim quod non ante p̃dicationib: suis ad fidẽ ꝑducerent omnes ciurtates isrł
quam resurrectio dnĩ fuerit ꝑpetrata. et in toto orbe terrarum p̃dicandi eu angelium potestas con¬
cessa spĩtaliter aut̃ possumus dicere . cum ꝑ secuti uos fuerint in unaciuitate. hoc ẽ in uno sor¬

Expanded text:
Cum autem persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam. Hoc ad illud tempus referendum est, cum ad praediCum autem persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam. Hoc ad illud tempus referendum est, cum ad praedicationem Apostoli mittebantur. Quibus et proprie dictum est: In viam gentit declinare. Quod quidem vidimus in principio fecisse credentes, quando orta Hierosolymis persecutione dispersi sunt in tota Judaea, ut tribulationis occasio fieret Evangelii seminarium. Amen dico vobis, non consummabitis civitates Israel, donec veniat Filius hominis. Praedicit enim quod non ante praedicationibus suis ad fidem perducerent omnes civitates Israel, quam resurrectio Domini fuerit perpetrata, et in toto orbe terrarum praedicandi Evangelium potestas concessa. Spiritaliter autem possumus dicere: Cum persecuti vos fuerint in una civitate, id est, in uno Scr
Abbreviated transcription (Latin):
Et eritis inquit odio omnibus proptor nomen meum: quia omnes quȩrunt quae sua sunt
nonq: ihũ xp̃i et amatores mundi facti sunt inimia dĩ. Qui autem per seuera uerit
usq: in finem hic saluuserit. Praecepto enim legis cauda hostȩ insacrificio iubeg
osferri Incauda quippe finise corporis. etille beneim molat qui factificium
bomo peris usq: ad fine debite perducit actionis. Docet ergo dñs in hac ꝑseerandi
sententia uirtutem longanimitatis et pacientiae quia non coepisse uelfacere sed ꝑficere uirtutis ẽ.
hocidem et euangelista lucas in aliis uerbis exprimit dicens. In pacientia inquid urã possidemus
animas uras. Deniq: radix omnium custosq uirtutum pacientia ẽ Perpacientiã uero posside¬
bitis animas pras quia dum nobis dominari discimus hoc ipsum incipimus possidere quod sumꝰ

Expanded text:
Et eritis, inquit, odio omnibus propter nomen meum; quia omnes quaerunt, quae sua suntEt eritis, inquit, odio omnibus propter nomen meum; quia omnes quaerunt, quae sua sunt, non quae Jesu Christi; et amatores mundi facti sunt inimici Dei. Qui autem perseveraverit usque ad finem, hic salvus erit. Praecepto enim legis cauda hostiae in sacrificio jubetur offerri. In cauda quippe finis est corporis, et ille bene immolat, qui sacrificium boni operis usque ad finem debitae perducit actionis. Docet ergo Dominus in hac perseverandi sententia virtutem longanimitatis, et patientiae; quod non coepisse, vel facere, sed perficere virtutis est. Hoc idem et evangelista Lucas in aliis verbis Domini exprimit, dicens: In patientia vestra possidebitis animas vestras. Denique radix cumus animas nostras, dum nobis ipsis dominari discimus, hoc ipsum incipiemus possidere quod sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
cum damno corporis mala nos cruciant amissae caritatis Hinc ẽ enim quod deiuda suo tradito
re ꝑpsalmistam dnsdicit. Et quidem siin imicus meus maledixis ser mihi supportussem uaq:¬
ab eo. Tuuero homo unianimis dux meus et notus meus : Quisimul mecum dulces capiebas cibos
indomo dnĩ ambulcumus cum consensu. Et rursum Homo pacis meae in quosperabam qui
edebat panes meos ampliauit aduersũ me supplantationem. Ac side traditore suoa pertis uocib:
dicat. Trans gressionemeius tanto grauius pertuliquanto hancabeo quimeus es se uidebatur
sensi Om nesergo electiquia sum micapitis membra sunt: caput quoq suum in passionibus
secuntur ut ipsos aduersarios in sua morte sentiant dequorum ui ta p̃sumebant et tanto eis
crescat mercesoperis. quanto eis uirtutis lucrum proficit exalia enaedã nocaritatis

Expanded text:
cum damno corporis mala nos cruciant amissae charitatis. Hinc est enim quod de Juda traditore suo cum damno corporis mala nos cruciant amissae charitatis. Hinc est enim quod de Juda traditore suo per Psalmistam Dominus dicit: Et quidem si inimicus meus maledixisset mihi, supportassem uab eo: tu vero homo unianimis, dux meus, et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Domini ambulavimus cum consensu . Et rursum: Homo pacis meae, in quo sperabam, qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem . Ac si de traditore suo apertis vocibus dicat: Transgressionem ejus tanto gravius pertuli, quanto hanc ab eo qui meus esse videbatur sensi. Omnes ergo electi, quia summi capitis membra sunt, caput quoque suum in passionibus sequuntur, ut ipsos adversarios in sua morte sentiant, de quorum vita praesumebant: et tanto eis crescat merces operis, quanto eis virtutis lucrum proficit ex alienae damno charitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
in illabora quid loquamini Nonemimuos esasquiloquimini sed sps patris ur̃i quiloqui
in uobis Acsiaꝑte membris suis in firmantib: dica Nolite terreri nolite ꝑtimesceri
uos adcertamen acceditis sed ego p̃lior uos uerba editis sed ego sumqui loquor
Sumengo propter xpm̃ ducamur ad iudices uoluntutem tantum nram̃ proxp̃o debem
offenro seterum ipsexp̃s qui in nobis habitat loquetur prose et spĩ scĩ in respondendo
gratiam ministrabit Trade autem frater fratrem in mortem et pater infilium. Et in¬
sungent filii inparentes et morte eos afficient. Et ertas odio omnib: propter nomen meũ
Hoc in ꝑsecutionib: fieri crebro uidemus Nec ullus ẽ inter eos fidus affectus quorum diuer¬
sa est fides Minorem tamen dolorem egerunt quae ab extraneis inferuntur. Plus
uero in nobis ea tormer tunt quae ab illis patimur. Dequorum mentib: p̃sumebamus: Quia

Expanded text:
in illa hora quid loquamini. Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquetur in illa hora quid loquamini. Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquetur in vobis. Ac si aperte membris suis infirmantibus dicat: Nolite terreri, nolite pertimescere; vos ad certamen acceditis, sed ego praelior: vos verba editis, sed ego sum qui loquor. Cum ergo propter Christum ducamur ad judices, voluntatem tantum nostram pro Christo debemus offerre. Caeterum ipse Christus, qui in nobis habitat, loquetur pro se, et Spiritus sanctus in respondendo gratiam ministrabit. Tradet autem frater fratrem in mortem, et pater filium, et insurgent filii in parentes, et morte eos afficient, et eritis odio omnibus propter nomen meum. Hoc in persecutionibus fieri crebro videmus, nec ullus est inter eos fidus affectus quorum diversa est fides: minorem tamen dolorem mala ingerunt quae ab extraneis inferuntur: plus vero in nobis ea tormenta saeviunt quae ab illis p
Abbreviated transcription (Latin):
quia postdñi saluatoris occisionem nominis quoq eius p̃cones simulet confessores im¬
pia crudelitate uexauit. Quod autem lucas dicit dnmdixisse ad apłos continget aut̃
uobis intestimonium. et matheus in testimonium illis et gentib significat ꝑsecutionẽ
nominis xpĩ. Non solum iudaeis et gentib: eorum malitie sed edam ipsis apłis fieri
inte stimomum ipsorum in nocentiȩ. Testimonium uidelicet quorum fto : nisi eorum
qui aut ꝑ sequendo mortes inferunt. aut uidendo non imituntur. Mors quippe iustra
bonis in aditorium .ẽ malis intestimonium. Vt inde ꝑuersi sine excusatione perea
unde elect exemplum capiunt ut uiuant. Sed audias totterrorib: turbari poterant
infirmorum corda atq: ideo cosolatio adiungitur : Cum protinus sub infertur. Cum
autem tradent uos nolite cogitare quomodo aut quid loquamin : Dabitur enimuob

Expanded text:
quia post Domini Salvatoris occisionem, nominis quoque ejus praecones simul et confessores imquia post Domini Salvatoris occisionem, nominis quoque ejus praecones simul et confessores impia crudelitate vexavit. Quod autem Lucas dixit Dominum dixisse ad apostolos: Continget autem vobis in testimonium; et Matthaeus: In testimonium illis et gentibus, significat persecutionem nominis Christi non solum Judaeis et gentibus eorum malitiae, sed etiam ipsis apostolis fieri in testimonium ipsorum innocentiae. Testimonium videlicet quorum fit, nisi eorum qui aut persequendo mortes inferunt, aut videndo non imitantur? Mors quippe justorum bonis in adjutorium est, malis in testimonium, ut inde perversi sine excusatione pereant, unde electi exemplum capiunt ut vivant. Sed auditis tot terroribus turbari poterant infirmorum corda, atque ideo consolatio adjungitur, cum protinus subinfertur: Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini. Dabitur enim vobis
Abbreviated transcription (Latin):
atur aut per foramen angustum ut exuatꝰ seconica ueteri et quae illi nocent de¬
panat. sicq sanatus euadat. Hoc enim proprie xpĩanorum ẽ ut ꝑ paenitetsis
scriptur amexuant ueterem hominem cum actib eius ciuitene in sele prã percati Et in¬
duant nouum qui secundum dm̃ crecctus ẽ iniustitia et scĩtute uerituas quine scit cor¬
nuptionom culpae. Simplicitas columbarum ex sp̃s scĩ specie demonstratur. Vndedic
et apłs malitia paruuli estote. Cuius species genuinae simplicitias in superiorib: ad
moralitatem interp̃tati sumus. Cauete autem ab hominib: Nunc demonstrat quos
antea lupos appellauerit. Homines enim sunt idem qui et lupi quia peccatores sunt
Tradent enimuos in concilus et insinago¬
gis suis flagellabunt uos et ad p̃sides et ad reges ducemini propterme intestamoniũ
illis et gentibus. Haec quippe iudaicae genti uel sola uel maxima causa exitiifuerat

Expanded text:
atur, aut per foramen angustum, ut exuat se tunica veteri, et quae illi nocent deatur, aut per foramen angustum, ut exuat se tunica veteri, et quae illi nocent deponat, sicque sana evadat. Hoc enim proprie Christianorum est, ut per poenitentiae stricturam exuant veterem hominem cum actibus ejus, qui tenet in se lepram peccati et induant novum, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis , qui nescit corruptionem culpae. Simplicitas columbarum expressius sancti specie demonstratur; unde dicit et Apostolus: Malitia parvuli estote , cujus species genuinae simplicitatis in superioribus ad moralitatem interpretati sumus. Cavete autem ab hominibus. Nunc demonstrat quos antea lupos appellaverit. Homines enim sunt iidem qui et lupi: quia peccatores suntTradent enim vos in conciliis, et in synagogis suis flagellabunt vos, et ad praesides et ad reges ducemini propter me, in testimonium illis et gentibus. Haec quippe Judaicae genti vel sola vel maxima causa exitii fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
periculo corporis caput nrm̃ quod .ẽ. xp̃s custodiamus Item prudentia dicitur eẽ serpe
tis quob obturat aures suas ne audiat incantantes. Quaerunt enim uenena q̃ s̃ incapitib
serpentium ad medicamenta. at ille hoc p̃sentiens caput intra spira corporis uolutum
abdit. Et unam aurem petre apponit. alteram cauda obcludit ne extrabatur Ita uir¬
aplicus omnemuitam suam quasi in circulis temporum complexa circa principalem par¬
tem animae ponit. Et ut ipsa in laesa fiat xpõ adiuuante qui ẽ. petra et subtili scrip¬
turarum documento eamimbuente quod cauda significat nimium satagit. In cantantes
autem sunt qui uoluptites corporis persuadent et peccantes blande leniterq:
fouent ut uigoremmentis in ipsis emolliant. Item alia prudentia fertur serpentis
đ quando squamis et putredine aclepra aggrauatur in petrarum scissuram in gredi¬

Expanded text:
periculo corppericulo corpntis, quod obturat aures suas, ne audiat incantantes. Quaerunt enim venena quae sunt in capitibus serpentum ad medicamentum: at illa, hoc praesentiens, caput intra spiras corporis volutum abdit, et unam aurem petrae apponit, alteram cauda occludit: ita vir apostolicus omnem vitam suam quasi in circulis temporum complexam, circa principalem partem animae ponit: et ut ipsa illaesa fiat, Christo adjuvante, qui est petra, et subtili Scripturarum documento eam imbuente, quod cauda significat, nimium satagit. Incantantes autem sunt qui voluptates corporis persuadent, et peccantes blande leniterque fovent, ut vigorem mentis in ipsis emolliant. Item alia prudentia fertur serpentis, quod quando squamis et putredine ac lepra aggravatur, in petrarum scissuram ingredi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim misi propbetas patrib: uris uos iuda eis atq: gentilib: pariter mitto Et notandun
quod uno eodemq: tempore atq p̃cepto instruuntur quomodo inter in fideles iudaeos atq
gentiles agant. Sicut oues in medio luporum. Contraria suntista sibi animalia. ut alia ab
aliis deuorentur. sed bonus pastor lupos gregisuotimere non nouit. id eoq ided isti discipuli
non in p̃dam sed ad gratiam diriguntur . Quatenus seruantes in nocentiae sensum malitiae morsũ
non habeant. quia qui locum p̃dicationis suscipit mala inferre non debet sed talerare.
esto te ergo prudentes sicut serpentes et simplices sicut columbae Vt ꝑprudentiam
deuitant in sidias ꝑ simplicitatem non faciunt malum. Serpentis astutiã ponitur in exẽ¬
plum quia toto corpore occultat caput. et illud in quouita ẽ protegit ita et nr̃õ

Expanded text:
Qui enim misi prophetas patribus vestris, vos Judaeis atque gentilibus pariter mitto. Et notandum Qui enim misi prophetas patribus vestris, vos Judaeis atque gentilibus pariter mitto. Et notandum quod uno eodemque tempore atque praecepto instruuntur quomodo inter infideles Judaeos atque gentiles agant. Sicut oves in medio luporum. Contraria sunt ista sibi animalia, ut alia ab aliis devorentur. Sed bonus pastor lupos gregi suo timere non novit. Ideoque isti discipuli non in praedam, sed ad gratiam diriguntur, quatenus servantes innocentiae sensum, malitiae morsum non habeant. Quia qui locum praedicationis suscipit, mala inferre non debet, sed tolerare. Estote ergo prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. Ut per prudentiam devitent insidias, per simplicitatem non faciant malum. Serpentis astutia ponitur in exemplum: quia toto corpore occultat caput, et illud in quo vita est, protegit. Ita et nos toto