comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
serat coniugis appellatio:uͥ nec fue¬
rat. nec fut᷑a erat carnis ulla cõmix¬
tio. Er̃at quippe illa uirgo᷑. ido et
sanctius &e mirabilius iocunda
uiro suo. quia etiam fȩcunda sine.
uiro: ꝓle dispar: fide compar. Ipt̃
quod fidele conuigium parentes
xp̃i uocari ambo meruerunt: &
non solum illa mater. uerũetiam
ille pater eius. sicut coniunx ma¬
tris eius: uerum mente ñ carne:
Siue tam̃ ille pater sola m̃te. siue
illa mater ce carne: parentes tam̃
ambo humilitatis eius ñ sublimi¬
tatis: infirmitatis ñ diuinitatis.
Neq enim mentitur ȩuangłium
ubi legitur: & erat pater eiꝰ &e mat̃
mirantes suꝑbis. quȩ dicebant᷑ de
illo. Et alio loco. Et ibant parentes
eius ꝑ om̃s annos in iherłm. Item
paulo post. Et dixit mat̾ ex ad ilłu.
fili: quid fecisti nobis sic: Eece pat̃
tuus &e ego dolentes: querebamꝰ te.
At ille ut ostenderet habere se p̃t̃
illos patrem. qui eum genuit. pret̃

Expanded text:
serat conjugis appellatio, ubi nec fueserat conjugis appellatio, ubi nec fuerat, nec futura erat carnis ulla commixtio. Erat quippe illa virgo ideo et sanctius et mirabilius jucunda suo viro, quia etiam fecunda sine viro, prole dispar, fide compar. Propter quod fidele conjugium parentes Christi vocari ambo meruerunt, et non solum illa mater, verum etiam ille pater ejus, sicut conjux matris ejus, utrumque mente, non carne. Sive tamen ille pater sola mente, sive illa mater et carne, parentes tamen ambo humilitatis ejus, non sublimitatis; infirmitatis, non divinitatis. Neque enim mentitur Evangelium, ubi legitur: Et erant pater ejus et mater mirantes super his quae dicebantur de illo. Et alio loco: Et ibant parentes ejus per omnes annos in Jerusalem. Item paulo post: Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. At ille ut ostenderet habere se praeter illos patrem, qui eum genuit praeter
Abbreviated transcription (Latin):
conubium potest. cũ quo prius ad¬
ulterium fuit. Ita int̃ uiuentes ma¬
net qui ddam coniugale: qdđ nec
separatio. nec cũ altero copulatio poͤ¬
sit auferre. Manet ad noxam crimi¬
nis: ñ ad uincułu fȩderis. Sic̃ apo¬
stateͥ anima uelut. de coniugio xp̃i
recedens. etiam fide ꝑdita sacram̃¬
tum ficłi non amittit: qd̾ lauachro
regenerationis accepit. Redder et᷑
enim ꝓculdubio redeunti.si amisis¬
s abscedens. Habet hoc aũt qui re¬
cesserit ad cumulum supplicii. ñ ad
meritum p̃mii. Quib uͦ plaeuit ex
consensu. ab usu carnalis concupis¬
centiȩ in ꝑpetuum continere: absit
ut int̾ illos uinculum coniugale
rumpat᷑. Immo eo firmius erit. quo
magis ea pacta secum inierunt: q̃
fallacit᷑ ab angło dictũ ẽ. ad ioseph:
noli timere acciꝑe mariã coniugẽ
tuam. Coniunx uocatur ex prima
desponsationis fide: qmͣ concubitu
nec cognouerat. nec fuerat cognitu¬
rus. Nec ꝑierat nec mendax man¬

Expanded text:
conubium potest cum quo prius adconubium potest cum quo prius adulterium fuit. ita manet inter uiuentes quiddam coniugale, quod nec separatio nec cum altero copulatio possit auferre. manet autem ad noxam criminis, non ad uinculum foederis, sicut apostatae anima uelut de coniugio Christi recedens etiam fide perdita sacramentum fidei non amittit, quod lauacro regenerationis accepit. redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniugale rumpatur; immo firmius erit, qmagis ea pacta secum inierint, quae fallaciter ab angelo dictum est ad Joseph, Noli timere accipere Mariam conjugem tuam . Conjux vocatur ex prima fide desponsationis, quam concubitu nec cognoverat, nec fuerat cogniturus: nec perierat, nec mendax man
Abbreviated transcription (Latin):
dirimi. Hoc enĩ custoditur in xp̃o
et eccłia: ut uiuens cum uiuente.
nullo inet̾̃num diuortio separet᷑.
Cuius sacram̃ti tanta obseruatio
est. in ciuitate dĩ nr̃ĩ in monte scõ
filioꝵ ꝓcreandoꝵ causa uł nubant
feminȩ. uł dicantur uxores. nec ste¬
rilem comugem fas sit relinquere:
ut alia fecunda ducatur. Quod si
quisquã fecerit: non lege huiꝰ scłi.
ubi int̾ueniente repudio. sine erimi¬
ne concedit᷑ cum aliis alia copulare
conubia. qd̾ etiam scm̃ moysen dñs
ꝓpt̃ duriciam cordis illoꝵ isrłitis
ꝑmisisse testatur: s lege euangelii
reus ẽ adulterii sicut etiam illa si
alteri nupserit. Usq adeo manent
inter uiuentes semel inita iura nup¬
diarum: ut potius sint int̾ se con¬
iuges qui ab alterutro separati st̃.
qm cum his quib aliis adheserua.
Cum aliis quippe adulteri ñ eeñt.
nisi ad alterutrũ coniuges ꝑmane¬
rent. Deniq mortuo uiro cũ quo
uerũ conubium fuit: fieri uerum

Expanded text:
dirimi. hoc enim custoditur in Christo dirimi. hoc enim custoditur in Christo et ecclesia, ut uiuens cum uiuente in aeternum nullo diuortio separetur. cuius sacramenti tanta obseruatio est in ciuitate dei nostri, in monte sancto filiorum procreandorum causa uel nubant feminae uel ducantur uxores, nec sterilem coniugem fas sit relinquere, ut alia fecunda ducatur. quod si quisquam fecerit, non lege huius saeculi, ubi interueniente repudio sine crimine conceditur cum aliis alia copulare conubia — quod etiam sanctum Moysen dominus propter duritiam cordis illorum Israhelitis permisisse testatur — sed lege euangelii reus est adulterii, sicut etiam illa, si alteri nupserit. usque adeo manent inter uiuentes semel inita iura nuptiarum, ut potius sint inter se coniuges qui ab alterutro separati sunt quam cum bis quibus aliis adhaeserunt. cum aliis quippe adulteri non essent, nisi ad alterutrum coniuges permanerent. denique mortuo uiro cum quo uerum conubium fuit fieri uerum
Abbreviated transcription (Latin):
eris uir: et. mulieres subdite estote
uiris urĩs. Et apl̃s petrus. Quomͦ
sara inquit: obsequebatur abrabȩ:
dñm illum uocans. Quod licet ita sese
habeat. ut natura pͥncipum amet
singularitatẽ. facilius aũt pluralita¬
dem uideamus insubditis: tam̃ plu¬
res feminȩ uni uiro nũquã licite.
iungerent᷑: nͥ ex hoc plures filii nas¬
cerentur. Unde si una concumbat cũ
plurib:. quia non ẽ hinc ei multipli¬
catio plis. s frequentatio libidinis.
coniunx ñ potest ẽẽ s meretrix. Qm̃
sane non tantum fecunditas curus
fructus in ꝓle est. nec tantũ pudici¬
dia cuius uinculum fides ẽ: uerum
etiam quoddã sacram̃tum nuptia¬
rum. commendat᷑ fidelib coniugatiᷤ.
Unde dicit apłs. Uiri diligite uxo¬
res urãs:. sicut &e xp̃c dilexit ȩccłiam.
ut mas &e femina conubio copulati.
qmͣdiu uiuunt inseparabilit̃ ꝑse¬
uerent: nec liceat excepta causa
fornicationis. a coniuge coniugem

Expanded text:
eris uir, et: mulieres, subditae estote eris uir, et: mulieres, subditae estote uiris uestris, et apostolus Petrus quomodo Sarra, inquit, obsequebatur Abrahae, dominum illum uocans. quod licet ita sese habeat, ut natura principiorum amet singularitatem, facilius autem pluralitatem uideamus in subditis, tamen plures feminae uni uiro numquam licite iungerentur, nisi ex hoc plures filii nascerentur. unde si una concumbat cum pluribus, quia non est ei hinc multiplicatio prolis, sed frequentatio libidinis, coniux non potest esse, sed meretrix. Quoniam sane non tantum fecunditas, cuius fructus in prole est, nec tantum pudicitia, cuius uinculum est fides, uerum etiam quoddam sacramentum nuptiarum commendatur fidelibus coniugatis — unde dieit apostolus: uiri, diligite uxores uestras, sicut et Christus dilexit eut mas et femina conubio copulati quamdiu uiuunt inseparabiliter perseuerent nec liceat excepta causa fornicationis a coniuge coniugem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea non displicuuss. ut copiosius
se libido iactaret: ita etiã sc̃ȩ femi¬
nȩ seruissent plurib singulȩ. Qͦd
si aliqua faceret. qͥd eam nͥ concupis¬
centię turpitudo compelleret. ut
plures uiros haberet: qndo ista
licentia plures filios ñ haberet:
erumptam̃ magis ꝑtinere ad
nuptiarum bonum ñ unum et
multas. s unum et unam. satis
indicat ipsa prima diuinitus
facta coniuigum copula: ut inde
conubia sumerent initium: ubi
honestius attenderet᷑ exemplum.
Progrediente aũt genere humano.
iunc̾tȩ sunt quibdã bonis uiris
bonȩ feminȩ. singulis plures. Unde
apparet. &e illud dignitatis magis
appetisse modestiam: & hoc fecun¬
ditatis ꝑmisisse naturam. Nam
& principatus magis naturalit̃
unius in multos: qmͣ in unũ pot̾
ẽẽ multoꝵ. Nec dubitari potest:
naturali ordine uiros potius fe¬
minis. qmͣ uiris feminas pͥncipari.
Quod seruans apłs ait. Caput muli¬

Expanded text:
propterea non displicuisset, ut copiosius propterea non displicuisset, ut copiosius se libido iactaret, ita etiam sanctae feminae seruissent pluribus singulae. quod si aliqua faceret, quid eam nisi concupiscentiae turpitudo conpelleret, ut plures uiros haberet, quando ista licentia plures filios non haberet? uerumtamen magis pertinere ad nuptiarum bonum non unum et multas, sed unum et unam satis indicat ipsa prima diuinitus facta coniugum copula, ut inde conubia sumerent initium, ubi honestius adtenderetur exemplum. progrediente autem genere humano iunctae sunt quibusdam bonis uiris bonae feminae, singulis plures. unde adparet et illud dignitatis magis adpetisse modestiam et hoc fecunditatis permisisse naturam. nam et principatus magis naturaliter unius in multos quam in unum potest esse multorum. nec dubitari potest naturali ordine uiros potius feminis quam uiris feminas principari. quod seruans apostolus ait: caput muli
Abbreviated transcription (Latin):
rit coniugib bonȩ uoluntatis.
Hac intentione cordis qui suũ uas
possidet. id est coniugem suã: ꝓcul
dubio ñ possidet in morbo desidii.
sicut gentes quȩ ignorant. dm̃. s
in scĩficatione & honore. sic̃ fideles
qui sꝑant in dm. Illo quippe con¬
cupiscentiȩ malo utitur homo
ñ uincitur: qnͣdo eam in ordinats
atq in decoris motib estuantem
frenat & cohibet: neq nͥ ꝓpagatiõi
consulens relaxat. atq adhibet :
ut spiritualit̃ regenerandos car¬
naliter gignat: non ut sp̃m carni
sordida seruitute subiciat. Sic pa¬
tres scõs ex abraham ce ante abra-¬
ham quib ds qd̃ ei placuerint phi¬
bet testimonium. usos fuisse comu¬
gib neminem oportet. dubitare.
xꝑianum: quando quibdã etiam
singłis plures habere concessumẽ.
ubi ratio fuit ꝓlis multiplicande:
non uariande appetitio uoluptatis.
Nam si do patrum nr̃oꝵ qui etiam
ñr est. illa numerositas coniugum

Expanded text:
rit conjugibus bonae voluntatis. rit conjugibus bonae voluntatis. Hac intentione cordis qui suum vas possidet, id est conjugem suam, procul dubio non possidet in morbo desiderii sicut gentes quae ignorant deum, sed in sanctificatione et honore, sicut fideles qui sperant in deum. illo quippe concupiscentiae malo utitur homo, non uincitur, quando eam inordinatis atque indecoris motibus aestuantem frenat et cohibet neque nisi propagini consulens relaxat atque adhibet, ut spiritaliter regenerandos carnaliter gignat, non ut spiritum carni sordida seruitute subiciat. sic patres sanctos ex Abraham et ante Abraham, quibus deus quod ei placuerint perhibet testimonium, usos fuisse coniugibus neminem oportet dubitare christianum, quando quibusdam etiam singulis plures habere concessum est, ubi ratio fuit prolis multiplicandae, non uariandae adpetitio uoluptatis. Nam si deo patrum nostrorum, qui etiam noster est, illa numerositas coniugum
Abbreviated transcription (Latin):
& honore: non in morbo desiderii:
sicut & gentes quȩ ignorant d̃m.
Non solum gͥ conuigatus fidelis ua¬
se non utatur alieno. qd̃ faciunt
a quib uxores aliene appetuntur.
s nec ipsũ pprium in concupiscentiȩ
carnalis morbo possidendũ sciat.
Quod non sic accipiendum ẽ. tanꝙͣ
ꝓhibuerit apłs conugalem. hoc est
licitum honestũq concubitũ: s ut
iste sit ꝯcubitꝰ. qͥ nicħ morbide libidiniᷤᷤ
haberet adiunctũ. si ñ p̾cedente pec¬
cato in eo ꝑiss lib̾tatis arbitriũ: qd
nẽ icło habet adiunctũ: ut ñ sit uolũ¬
datis s necessitatis: sine q tñ in ꝓcreandiᷤᷤ
filiis. ad fructũ ꝑueniri ñ pot̾ ipsiꝰ uołu̾¬
tatiꝰ. Que uoluntaᷤᷤ ĩ conubiis fideliũ ñ eo
fine determinat᷑:. ut transitorii filii
nascantur in isto scło. s ut ꝑmansuri
renascant᷑ in xp̃o. Quod si ꝓuenerit.
merces erit de coniugio plenȩ feli¬
citatis: si aũt non ꝑuenerit. par e¬

Expanded text:
et honore, non in morbo desiderii et honore, non in morbo desiderii sicut et gentes, quae ignorant deum. non solum igitur coniugatus fidelis uase non utatur alieno, quod faciunt a quibus uxores adpetuntur alienae, sed nec ipsum proprium in concupiscentiae carnalis morbo possidendum sciat. quod non sic accipiendum est, tamquam prohibuerit apostolus coniugalem, hoc est licitum honestumque concubitum, sed ut iste concubitus, qui nihil morbidae libidinis haberet adiunctum, si non praecedente peccato in eo perisset libertatis arbitrium, quod nunc id habet adiunctum, non sit uoluntatis, sed necessitatis, sine qua tamen in procreandis filiis ad fructum perueniri non potest ipsius uoluntatis. quae uoluntas in conubiis fidelium fine determinatur, ut transituri filii nascantur in saeculo isto, sed ut permansuri renascantur in Christo. Quod si provenerit, merces erit de conjugio plenae fidelitatis; si autem non provenerit, pax e
Abbreviated transcription (Latin):
paruit hominib primis: hodieq
tenetur ab hominib comugatis. Qd̾
enim illi postea ꝓpagatione fecerunt:
hoc ẽ conubii bonum. Quod uͦ pͥus
confusione texerunt. hoc ẽ concupis¬
centiȩ mału quod uitat. ubiq con¬
spectum: & querit pudendo secre¬
tum. Proinde nuptiȩ qr de illo ma-
lo aliquid boni faciunt głantur:
quia sine illo fieri non potest. eru¬
bescunt: tanqmͣ si quispiam pede
uiator ad aliquod bonum etiã clau¬
dicando ꝑueniat: nec ꝓpt̃ elaudica¬
tionis małi. mala ẽ illa ꝑuentio:
nec ꝓpt̃ illius ꝑuentionis bonum.
bona ẽ. claudicatio. Ita nec ꝓpt̃ libi¬
dinis malum nuptias condẽpnare:
nec ꝓꝑt̾ nuptiarum bonũ. libidinẽ
laudare debenrꝰ. Iste quippe ẽ morbꝰ
de quo apłs etiã coniugatis fideli¬
bus loquens ait. Hȩc. ẽ uoluntas
dĩ scĩficatio ur̃a. abstinere uos afor¬
nicatione: ut seiat. unusqͥsq ur̃m
sium uas possidere in scĩficatione

Expanded text:
paruit hominibus primis et hodieque paruit hominibus primis et hodieque tenetur ab hominibus coniugatis. quod enim illi postea propagatione fecerunt, hoc est conubii bonum; quod uero prius confusione texerunt, hoc est concupiscentiae malum, quod uitat ubique conspectum et quaerit pudendo secretum. proinde nuptiae quia etiam de illo malo boni aliquid faciunt, gloriantur, quia sine illo fieri non potest, erubescunt. tamquam si quispiam pede uitiato ad aliquod bonum etiam claudicando perueniat, nec propter claudicationis malum mala est illa peruentio nec propter illius peruentionis bonum bona est claudicatio, ita nec propter libidinis malum nuptias condemnare nec propter nuptiarum bonum libidinem laudare debemus. Iste quippe est morbus, de quo apostolus etiam coniugatis fidelibus loquens ait: haec est enim uoluntas dei, sanctificatio uestra, abstinere uos a fornicatione, ut sciat unusquisque uestrum suum uas possidere in sanctificatione
Abbreviated transcription (Latin):
humani libertas arbitrii: qd̃ con¬
dempnendo imꝑantem d̃m. etiam
in membra ꝓpria ꝓprium ꝑdidiss
imꝑium:Ubi aut conuenientis
monstraret᷑. in obedientiȩ merito de¬
prauatam ẽẽ humanã naturam: ꝙͣ
in his mnobedientib locis. unde ꝑ suc¬
cessionem subsistit ipsa natura:
Nam ido ꝓpriȩ istȩ corporis partes.
naturȩ nomine nuncupant᷑. Hunc
itaq motum idõ indecentem quia
in obedientem. cum illi primi homi
nes in sua carne sensissent. & insua
nuditate erubuissent:. foliis ficul¬
neis eadem membra texerunt: ut
saltem arbitrio uerecundantium
uel aretur: qd ñ arbitrio uolentiũ
mouebatur: &e qm̃ pudebat quod
indecenter libebat: oꝑiendo fieret
quod decebat. Quia gͦ nec isto ma¬
lo adiuncto ꝑire potuit nuptiaꝵ
bonum: putant imprudentes hoc
non ẽẽ mału: s ꝑtinere ad illud bo¬
num. Discernit᷑ aũt ñ sołu ratione.
subtili. ueru̾etiam uulgatissimo
iudicio naturali: quod & in illis ap¬

Expanded text:
humani libertas arbitrii, quod conhumani libertas arbitrii, quod contemnendo imperantem Deum etiam in membra propria proprium perdidisset imperium? Ubi autem convenientius monstraretur inobedientiae merito depravatam esse humanam naturam, quam in his inobedientibus locis, unde per successionem substitit ipsa natura? Nam ideo proprie istae corporis partes naturae nomine nuncupantur. Hunc itaque motum ideo indecentem quia inobedientem, cum illi primi hones in sua carne sensissent et in sua nuditate erubuissent, foliis ficulneis eadem membra texerunt, ut saltem arbitrio uerecundantium uelaretur, quod non arbitrio uolentium mouebatur, et, quoniam pudebat quod indecenter libebat, operiendo fieret quod decebat. Quia ergo nec isto adiuncto malo perire potuit nuptiarum bonum, putant inprudentes hoc non esse malum, sed pertinere ad illud bonum. discernitur autem non solum ratione subtili, uerum etiam uulgatissimo iudicio naturali, quod et in illis ad
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ menti habere cepit in m̃bris:
&e inobedientiȩ suȩ mału sensit:
qñ sͥ dignissime retributã in obedientiã
sue carnis inuenit. Tale qͥppe: etiã serpers
ocłoꝵ aꝑtionẽ seducendo ꝓmiserat: ad
aliqͥd scił sciendu. qd̾ melio nesciret᷑. Tẽ
in se qͥppe sensit homo qđ fecit: tẽ a bo¬
no malu ñ carendo s ꝑpetiendo discreuit.
Iniustũ enĩ erat ut obtẽꝑaret᷑ a seruo
suo. id ẽ a corpore suo: ei qͥ ñ obtẽꝑaue¬
rat dño suo. Nam qͥd ẽ qd̃ ocłi labia.
lingua manus pedes. inflexiones
dorsi ceruicis et laterum. ut
ad opera sibi congrua
moueant᷑. positum in potestate ẽ.
quando ab impedimentis corpus
liberum habemus ce sanum:. uͥ aũt
uentum fuerit ut filii seminentur.
ad uoluntatis nutum membra in
hoc opus creata non seruiunt. s
expectatur ut ea uelut sui iuris
libido commoueat: &e aliqͣndo non
facit animo uolente. cum aliqnͣdo
faciat ce nolente. Hincine ^ er ubesc̃re¬

Expanded text:
suae menti habere coepit in membris suae menti habere coepit in membris et inoboedientiae suae malum sensit, quando sibi dignissime retributam inoboedientiam suae carnis inuenit. talem quippe etiam serpens oculorum apertionem seducendo promiserat, ad aliquid uidelicet sciendum, quod melius nesciretur. tunc in se quippe sensit homo quod fecit, tunc a bono malum non carendo, sed perpetiendo discreuit. iniustum enim erat, ut obtemperaretur a seruo suo, id est a corpore suo ei qui non obtemperarat domino suo. nam quid est, quod oculi, labia, lingua, manus, pedes, inflexiones dorsi, ceruicis et laterum ut ad opera sibi congrua moueantur positum in potestate est, quando ab inpedimentis corpus liberum habemus et sanum, ubi autem uentum fuerit, ut filii seminentur, ad uoluntatis nutum membra in hoc opus creata non seruiunt, sed expectatur, ut ea uelut sui iuris libido commoueat, et aliquando non facit animo uolente, cum aliquando faciat e
Abbreviated transcription (Latin):
ce uolatilib om̃ib: adam clausis
ocłis nomina poss imponere: Qd̾
nͥ discernendo non faceret. discer¬
nere aũt nͥ uidendo ñ poss. Quomͦ
deniq ipsa mulier ei demonstrata
est. quando ait̾. hoc nunc os ex os¬
sib meis. & caro de carne mea:
Postremo si usq adeo quisqm fuerit
contentiosus. ut hȩc eum dicat. ñ cer¬
nendo s ꝑalpando potuisse discernẽ: qͥd
dicturus ẽ quod ibi legit᷑. mulierẽ.
lignum de quo fuerat cibũ sump¬
tura ꝓhibitum. uidisse qm̃ eẽt spe¬
tiosum oculis ad uidendum. Frañ
itaq nudi &e ñ confundebant᷑. ñ qͥa
non uidebant: s quia nichil unde
confunderent᷑. in membris sense:¬
rant quȩ uidebant. Non enĩ dic¬
tum ẽ erant ambo nucdi & ignora¬
bant:. s non confundebant᷑. Quia
enim nicħ p̾cesserat qd̾ non licerce:
nichil secutum fuerat qd̾ pudera
Ibi homo primitus dĩ lege trans¬
gressa aliam legem repugnantẽ.

Expanded text:
et uolatilibus omnibus Adam clausis et uolatilibus omnibus Adam clausis oculis nomina posset inponere, quod nisi discernendo non faceret, discernere autem nisi uidendo non posset? quomodo denique ipsa mulier ei demonstrata est, quando ait: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea? postremo si usque adeo quisquam fuerit contentiosus, ut haec eum dicat non cernendo, sed palpando potuisse, quid dicturus est, quod ibi legitur mulier lignum de quo fuerat cibum sumptura prohibitum uidisse quam esset speciosum oculis ad uidendum? erant itaque nudi et non confundebantur, non quia non uidebant, sed quia nihil unde confunderentur in membris senserant, quae uidebant. non enim dictum est: erant ambo nudi et ignorabant, sed: non confundebantur. quia enim nihil praecesserat quod non liceret, nihil secutum fuerat quod puderet. Ibi homo primitus dei lege transgressa aliam legem repugnantem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc putant. illud est quod legitur.
Sumens de fructu ei edit: &e dedit
uiro suo secũ &e ederunt: & aꝑti st̃
oculi amboꝵ: ce agnouerunt qͥa
nudi erant. Hinc ẽ quod parũ in¬
telligentes opinant᷑ antea fuisse il¬
lis clausos ocłos: qd̵ eos tẽ aꝑtos diui¬
na scͥpta testat᷑. S ñqͥd &e agar ancilla
sarȩ: qn sitiente: & plorante. filio. aꝑuit
ocłos suos ce uidit puteũ. clausos pͥus ocu¬
los habuit.Aut illi duo discipłi ptꝰ re¬
surrectionẽ dñi. in uia cũ illo clausis ocłis
ambulabant: qͥb euangłiũ loquitur.
qd̃ in fractione panis aꝑti st̃ ocłi eoꝵ. ce
agnouer̃t eũ: Qd̾ gͦ scͥptũ est de homi¬
nib primis. aꝑti funt ocłi amboꝵ:
intelligere debemus attentos fac¬
tos ad intuendu & agnoscendum.
quod nouu in eoꝵ corpore acciderat:
quod utiq corpus patentib eorũ
oculis. et nudum cotidie subiace¬
bat ce notum. Alioqui quomͦ
ad se adductis animalib t̃restribꝰ

Expanded text:
hoc putant, illud est quod legitur: hoc putant, illud est quod legitur: sumens de fructu eius edit; et dedit uiro suo secum, et ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnouerunt quia nudi erant. hinc est quod parum intellegentes opinantur antea fuisse illis oculos clausos, quod eos tunc apertos diuina scriptura testatur. sed numquid et Agar ancilla Sarrae, quando sitiente et plorante filio aperuit oculos suos et uidit puteum, clausos prius oculos habuit? aut illi duo discipuli post resurrectionem domini in uia cum illo clausis oculis ambulabant, de quibus euangelium loquitur, quod in fractione panis aperti sunt oculi eorum, et cognouerunt eum? quod ergo scriptum est de hominibus primis: aperti sunt oculi amborum, intellegere debemus adtentos factos ad intuendum et agnoscendum quod nouuni in eorum corpore acciderat, quod utique corpus patentibus eorum oculis et nudum cotidie subiacebat et notum; alioquin quomodo ad se adductis animalibus terrestribus
Abbreviated transcription (Latin):
non solum uestalib. s cẽ h̾eticis uirgi¬
nib ñ preponat: Tantũ ualet. fides:
de qua dicit apłs. Omne qd̃ ñ est
ex fide: peccatum ẽ. Et de qua item
scͥptum ẽ ad hebreos: sine fide impos¬
sibile est placere dõ. Quȩ cum ita
sint: ꝓfecto errant. qui cũ uituꝑa¬
tur libido carnalis. dampnari nup¬
tias opinant᷑. quasi morb iste de
conubio sit non de peccato. Nam
illi coniuges primi quoꝵ nuptiaᷤ
benedixit ds dicens. crescite ce mul¬
tiplicamini: nudierant & ñ confun¬
debantur. Cur gͦ ex illis menbris
confusio post peccatũ: nͥ qͥa extitit
illic indecens motus: quẽ nͥ hoĩes
peccassent. ꝓculdubio nuptiȩ non
haberent: An forte sieut quidam
existimant. qͥ id qd̃ legunt parũ
diligenter aduertunt. ceci creati erañ
prius homines sicut canes: ce qd̃ est
absurdius ñ sicut canes crescendo
s peccando adepti sunt. uisum: Absit
hoc credere. S unde mouentur qͥ

Expanded text:
non solum Vestalibus, sed etiam haereticis uirginon solum Vestalibus, sed etiam haereticis uirginibus anteponat? tantum ualet fides, de qua dicit apostolus: omne quod non est ex fide peccatum est et de qua item scriptum est ad Hebraeos: sine fide impossibile est placere deo. Quae cum ita sint, profecto errant qui cum uituperatur libido carnalis damnari nuptias opinantur, quasi morbus iste de conubio sit, non de peccato. nonne illi coniuges primi, quorum nuptias benedixit deus dicen: crescite et multiplicamini, nudi erant et n.on confundebantur? cur ergo ex illis membris confusio post peccatum, nisi quia extitit illic indecens motus, quem, nisi homines peccassent, procul dubio nuptiae non haberent? an forte, sicut quidam existimant, quia id quod legunt parum diligenter aduertunt, caeci creati erant prius homines sicut canes et, quod est absurdius, non sicut canes crescendo, sed peccando adepti sunt uisum? absit hoc credere. sed unde mouentur qui
Abbreviated transcription (Latin):
fine generant filios. ut eos ex m̃¬
bris hominis primi. in membra
transferant. xp̃i:.s infideles paren
des infideli ꝓle głantur. etiam si
tantȩ sĩt obseruantiȩ. ut scd̃m ma¬
trimoniales tabulas ñ nisi liberoꝵ
ꝓcreandoꝵ causa concumbant: ñ
est in eis uera pudicicia coniugalis.
Cum enĩ uirtus sit pudicicia. cui
uicrum contrariũ est impudicicia:
om̃sq uirtutes etiam quas corpus
oꝑatur in anima habitent. quomͦ
uera ratione pudicũ corpꝰ asserit᷑.
quando a uero dõ ipse aninus for¬
nicatur. Qmͣ fornicationem sc̃s
ille P̾almus accusat: uͥ dicit. Eece
enim qui longe se faciunt a te ꝑib̃t:
ꝑdidisti omnẽ qui fornicat᷑ abs te. Uera
gͥ pudicicia siue comugalis siue
uidualis. siue uirginalis dicenda
non est: nͥ quȩ uere ficłi mancipat᷑.
Cum enĩ recto iudicio preferatur
nuptiis sacrata uirginitas: quisña
sobria mente .xꝑianus. etiã ñ uni¬
uras xꝑianas catholicas nuptas.

Expanded text:
fine generant filios, ut eos ex mefine generant filios, ut eos ex membris hominis primi in membra transferant Christi, sed infideles parentes de infideli prole glorientur; etiamsi tanta sit observantia, ut secundum matrimoniales tabulas procreandorum causa concumbant, non est in eis uera pudicitia coniugalis. cum enim uirtus sit pudicitia, cui uitium contrarium est impudicitia, omnesque uirtutes etiam quae per corpus operantur in animo habitent, quomodo uera ratione pudicum corpus adseritur, quando a uero deo ipse animus fornicatur? quam fornicationem sanctus ille psalmus accusat, ubi dicit: ecce enim qui longe se faciunt a te peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te. uera igitur pudicitia, siue coniugalis siue uidualis siue uirginalis, dicenda non est, nisi quae uerae fidei mancipatur. cum enim recto iudicio praeferatur nuptiis sacrata uirginitas, quis non sobria mente christianus etiam non uniuiras Christianas catholicas nuptas
Abbreviated transcription (Latin):
confederatio eustoditur: ce socialis
nidificandi sollertia uicissĩq ouoꝵ
disꝑtita tempora fouendoꝵ. et
nutriendoꝵ oꝑa alterna pulloꝵ
magis eas uideri faciunt agere
cum coeunt. negotium substituen¬
di generis: qm explendȩ libidinis.
Quoꝵ duoꝵ illud est in pecore simi¬
le hominis. hoc in homine simile.
pecoris. Uerum quod dixi ad na¬
turam ꝑtinere nuptiarũ. ut mas
& femina generandi societate. iun¬
gantur: & ita inuicem ñ fraudent.
sicut omnis societas fraudulentũ
socium naturalit̾ pati ñ uult: hoc t̾ã
euidens bonũ cum infideles ha¬
bent: quia infidelit̾ utuntur in
malũ peccatũq conuertunt. Fo
modo gͦ ce ilła concupiscentiã car¬
nis. qua caro concupiscit adu̾sus
sp̃m: in usum iusticie conu̾tunt
fidelium nuptiȩ. Habent. quippe
intentionem generandi regenandoᷤ.
ut qui ex eis scłi filii nascunt᷑. indi
filios renascant᷑. Quapꝑt̾ qui non
hac intentione hac uoluntate hoc

Expanded text:
confoederatio custoditur et socialis confoederatio custoditur et socialis nidificandi sollertia uicissimque ouorum dispertita tempora fouendorum et nutriendorum opera alterna pullorum magis eas uideri faciunt agere, cum coeunt, negotium substituendi generis quam explendae libidinis. quorum duorum illud est in pecore simile hominis, hoc in homine simile pecoris. uerum quod dixi ad naturam pertinere nuptiarum, ut mas et femina generandi societate iungantur et ita inuicem sicut omnis societas fraudulentum socium naturaliter non vult; hoc tam evidens bonum cum infideles habent, quia infideliter utuntur, in malum peccatumque convertunt. Eo modo ergo et illam concupiscentiam carnis, qua caro concupiscit adversus spiritum , in usum justitiae convertunt fidelium nuptiae. Habent quippe intentionem generandi regenerandos, ut qui ex eis saeculi filii nascuntur, in Dei filios renascantur. Quapropter qui non hac intentione, hac voluntate, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
raliter insita. etiam in peccatorib
dona di sunt: qm̃ ds non ipsi ista
fecerunt. De his aũt quȩ faciunt
dictum est: omne qd̾ non ẽ ex fide. pec¬
catum ẽ. Cum gͥ faciunt hȩc homi¬
nes sine fide. quȩ uident᷑ ad comu¬
galem pudiciciam ꝑtinere: siue ho¬
minib placere querentes uł sibi uł
aliis. siue in his reb quas uitiose coi¬
cupiscunt humanas molestias deui¬
tantes. siue dȩmonib seruientes:
non peccata cohercent᷑. s aliis pec¬
catis alia peccata iungunt᷑. Absit
gͦ pudicum ueracit̾ dici: qui non
ꝓpter dm uerũ fidem conubii ser¬
uat uxori. Copulatio itaq maris
ce feminȩ generandi causa. bonũ ẽ
naturale nuptiarũ. s isto bono ma¬
le utitur qui bestialiter in utit᷑:
ut sit eius intentio in uoluptate li¬
bidinis: ñ in uoluntate ꝓpaginis.
Quãqm in ñnullis animalib ratio¬
nis exꝑtib. sicut in plerisq alitibꝰ
&e coniugioꝵ quȩdam quasi q̃d̃a¬

Expanded text:
raliter insita etiam in peccatoribus raliter insita etiam in peccatoribus dona dei sunt, quoniam deus, non ipsi ista fecerunt; de his autem quae faciunt dictum est: omne quod non est ex fide peccatum est. cum igitur faciunt haec homines sine fide, quae uidentur ad coniugalem pudicitiam pertinere, siue hominibus placere quaerentes, uel sibi uel aliis, siue in his rebus quas uitiose concupiscunt humanas molestias deuitantes siue daemonibus seruientes, non peccata cohercentur, sed aliis peccatis alia peccata uincuntur. absit ergo pudicum ueraciter dici, qui non propter deum uerum fidem conubii seruat uxori. Copulatio itaque maris et feminae generandi causa bonum est naturale nuptiarum. sed isto bono male utitur qui bestialiter utitur, ut sit eius intentio in uoluptate libidinis, non in uoluntate propaginis, quamquam in nonnullis animalibus rationis expertibus, sicut in plerisque alitibus, et coniugiorum quaedam quasi
Abbreviated transcription (Latin):
in qua om̃s uolebat ẽẽ sicut. se ipsũ:
tam̃ donum a dõ. Unde intelligi¬
mus cum hȩc p̃cipiunt᷑ ut fiant:
nichil aliud ostendi qmͣ inẽe nobis
oportere ad hȩc accipienda &e haben¬
da. etiam ꝓpriam uoluntatem. Cum
uͦ dĩ dona ẽẽ monstrantur. a quo
petenda sunt dicit᷑ siñ habentur:
ce cui sint agende grẽ. si habentur:
nrãs. n q uoluntates ad hȩc expe¬
denda sumenda retinenda parũ
ualere. nisi diuinitus adiuuentur.
Quid gͦ dicimus. qnͣdo ce in quibꝰdã
impiis inuenit᷑ pudicitia coniuga¬
lis: utrum eo peccare dicendi sunt.
quod dono di male utantur: ñ id
referentes ad cultum eiꝰ a quo acce¬
ꝑunt: An forte nec dona dĩ st̃ ista
uocanda. qͣudo hȩc infideles agunt:
scd̾m apł̃i sententiam dicentis. omne.
quod non ẽ ex fide peccatũ ẽ:Quis
aũt audeat. dicere: donũ di ẽẽ pec¬
catum: Anima enĩ ce corpus. & quȩ¬
cumq bona animȩ: & corꝑi natu¬

Expanded text:
in qua omnes volebat esse sicut se ipsum, in qua omnes volebat esse sicut se ipsum, tamen, donum a Deo. Unde intelligimus, cum haec praecipiuntur, ut fiant, nihil aliud ostendi, quam inesse nobis oportere ad haec accipienda et habenda etiam propriam voluntatem. Cum vero Dei dona esse monstrantur, a quo petenda sint, discitur, si non habentur; et cui sint agendae gratiae, si habentur; nostrasque voluntates ad haec expetenda, sumenda, retinenda parum ualere, nisi diuinitus adiuuentur. Quid ergo dicimus, quando et in quibusdam impiis inuenitur pudicitia coniugalis? utrum eo peccare dicendi sunt, quod dono dei male utantur non id referentes ad cultum eius a quo acceperunt? an forte nec dona dei putanda sunt ista, quando haec infideles agunt, undum apostoli sententiam dicentis: omne quod non est ex fide peccatum est? quis autem audeat dicere donum dei esse peccatum? anima enim et corpus et quaecumque bona animae et corporis natu
Abbreviated transcription (Latin):
oporteat. uos unicuiq respondere.
Ista sunt quȩ me p̃cipue compule¬
runt: rit in hoc uolumine tecum
haberem. qualem dñs dignaretur
donare sermonẽ. Nam mͥ numqm
placuit. cuiqm illustri uiro. & tan¬
ta qnͣta es ipse sublimitate conspi¬
cuo. p̃sertim ñ ociosa dignitate ĩa
fruenti. s adhuc publicis actibus
eiuisdemq militarib occupato ali¬
quid meoꝵ opusculoꝵ legendum
non a me petenti. ñ tam diligenter
quam impudent̃ inpingere. Si qͥd
gͦ tale nunc feci ꝓpt̾ eas quas cõme.¬
moraui causas. dignanter ignosce:
& beniuolum animũ ad ea quȩ sequũ¬
tur intende. Donum di ẽẽ etiã pu-¬
diciciam coniugalem. beatissimus
paulus ostendit: ubi de hac re loqueis
ait.Uolo aũt om̃s homines ẽẽ sieut
me ipsum. S unusquisq ꝓpriũ ha¬
bet donum a dõ: alius quidẽ sie aliꝰ¬
uero sic. Ec̃ce ce hoc donum ẽẽ dixit
a dõ: & si inferius qm illa continentia.

Expanded text:
oporteat uos unicuique respondere. oporteat uos unicuique respondere. ista sunt praecipue quae me compulerunt, ut in hoc uolumine tecum haberem qualem dominus dignaretur donare sermonem. nam mihi numquam placuit cuiquam inlustri uiro et tanta quanta es ipse sublimitate conspicuo, praesertim non otiosa dignitate iam fruenti, sed adhuc actibus publicis eisdemque militaribus occupato, aliquid meorum opusculorum legendum non a me petenti non tam diligenter quam impudenter impingere. si quid ergo tale nunc feci, propter eas quas commemoraui causas dignanter ignosce et beniuolum animum ad ea quae secuntur intende. Donum dei esse etiam pudicitiam coniugalem beatissimus Paulus ostendit, ubi de hac re loquens ait: uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium habet donum a deo, alius sic, alius quidem sic. ecce et hoc donum esse dixit a deo etsi inferius q
Abbreviated transcription (Latin):
ab impudentib impident̃ lauda¬
tur. pudencla concupiscentia nul¬
la eẽt. nisi homo ante peccass. nup¬
tiȩ uͦ eeñt etiã si nemo peccass. fie¬
ret quippe sine isto morbo seminatio
nunc fieri non potest incorpore mor
tis huius. Cur aũt ad te potissimũ
de hac re scribere uoluerim.tres
maximȩ causȩ sunt: quas breuit᷑
intimabo. Una est: quia donante
xp̃o magna est tͥ obseruantia pudi¬
ciciȩ comugalis. Altera: quia ꝓpbaniᷤ
istis nouitatib quib hic disputando
resistimus. tu potestate. curando ce
instando efficacit᷑. restitisti. Tertia:
qm̃ quiddam litterarũ ab eis con¬
scriptum in tuas manus uenisse.
cognoui: quod licet fide robustissi¬
ma irriseris: bonum ẽ tam̃. ut etiã
nouerimus defendendo adiuuare
quod credimus. Apłs enim petrus
paratos nos ẽẽ p̃cipit. ad satisfacti¬
onem ce confessionem: om̃i poscenti
nos rationem de fide ce spe nr̃a. Et
conditus sit sale: ut sciatis quomͦ

Expanded text:
ab impudentibus impudenter laudaab impudentibus impudenter laudatur, pudenda concupiscentia, nulla esset, nisi homo ante peccasset: nuptiae vero essent, etiamsi nemo peccasset; fieret quippe sine isto morbo seminatio nunc fieri non potest in corpore mortis huius. Cur autem ad te potissimum de hac re scribere uoluerim, tres maximae causae sunt, quas breuiter intimabo. una est, quia donante Christo magna tibi est obseruantia pudicitiae coniugalis; altera, quia profanis istis nouitatibus, quibus hic disputando resistimus, tu potestate curando et instando efficaciter restitisti; tertia, quoniam quiddam litterarum ab eis conscriptum in tuas manus uenisse cognoui, quod licet fide robustissima inriseris, bonum est tamen, ut etiam nouerimus defendendo adiuuare quod credimus; et apostolus enim Petrus paratos nos esse praecipit ad confessionem omni poscenti nos rationem de fide et spe nostra, et conditus sit sale, ut sciatis quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ferantur. Hoc gͦ quia dicimus quod
antiquissima atq firmissima catho¬
licȩ. fidĩ regula continetur: isti nouel¬
li ce ꝑuersi dogmnatis assertores. qui
nichil peccati ẽẽ in paruulis dicus̃.
quod lauachro regenerationis ablua¬
tur. tãqm dampnemus nuptias. et
tamquã opus di hoc est hominem
qui ex illis nascitur opus diaboli
ẽẽ dicamus. infideliter uł imꝑite.
calumpniant᷑: nec aduertunt quod
ita nuptiarum bonum. malo origi¬
nali quod inde trahitur ñ potest
accusar ĩ sicut adulteroꝵ ce forncas.¬
tium malum. bono naturali quod
inde nascitur non potest excusari.
Nam sicut peccatum siue hinc siue.
inde a paruulis trahatur. opus ẽ
diaboli.sic homo siue hinc siue in¬
de nascatur. opus ẽ dĩ. Intentio gͥ
huius libri hȩc est. ut qnͣtum nos
dñs adiuuare dignatur. carnalis
concupiscentis malum ꝓꝑt̃ qd̃ ho¬
mo qui ꝑ illam nascitur trahit o¬
riginale peccatum. discernamus
a bonitate nuptiarũ. Hȩc enĩ quȩ

Expanded text:
 Hoc ergo quia dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis assertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt quod lavacro regenerationis abluatur, tanquam damnemus nuptias, et tanquam opus Dei, hoc est, hominem qui ex illis nascitur, opus diaboli esse dicamus, infideliter vel imperite xi: nec advertunt, quod ita nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest accusari, sicut adulteriorum et fornicationum malum bono naturali quod inde nascitur non potest excusari. Nam sicut peccatum, sive hinc sive inde a parvulis trahatur, opus est diaboli, sic homo, siue hinc siue inde nascatur, opus est dei. intentio igitur huius libri haec est, ut, quantum nos dominus adiuuare dignatur, carnalis concupiscentiae malum, propter quod homo, qui per -illam nascitur, trahit originale peccatum, discernamus a bonitate nuptiarum. haec enim qu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc genẽrati sunt quod filii sunt dĩ:
s ex hoc quod adhuc. filii scłi. dñica
quippe sententia ẽ. filii scł̃i huiꝰ. ge¬
nerant et generant᷑. Ex quo utiq
sumus adhuc filii scłi hui. ext̾ior
homo nr̃ corrumpit᷑: ex hoc ce huiꝰ
scłi filii generant᷑. nec filii dĩ nisi re
generentur fiunt: s ex quo sumus
filii dĩ. int̾i̾or de die in diem reno¬
uatur: qmͣuis &e ipse ext̾ior ꝑ laua¬
chrum regenerationis sc̃ificatus
sit. &e spem futurȩ incorruptionis

Expanded text:
hoc generant quod filii dei sunt, hoc generant quod filii dei sunt, sed ex quo adhuc filii saeculi. dominica quippe sententia est: filii saeculi huius generant et generantur. ex quo.itaque sumus adhuc filii saeculi huius, exterior homo noster corrumpitur, ex hoc et huius saeculi filii generantur nec filii dgenerentur fiunt: sed ex quo sumus filii Dei, interior de die in diem renovatur . Quamvis et ipse exterior per lavacrum regenerationis sanctificatus sit, et spem futu
Abbreviated transcription (Latin):
libet impius. uult adult̾am uxorẽ.
aut quȩ mulier quãlibet impia uult
adulterũ uirum: Hoc inconubiobo¬
num naturale est quidem: carnale
tam̃. S membrũ xp̃i coniugis adul¬
terium coniugi debet timere ñ sͥ:
ce a xp̃o sꝑare fidi premium. quã
exhibet coniugi. Sacram̃tum uͦ qd̃
nec separati &e adulterati amittunt.
conuges: qui concordit̃ casteq custo¬
diant. Solum ẽ enim quod etiam
sterile. coniugiũ tenet iure pietatis¬
iam spe fecunditatis amissa: ꝓꝑt̃ qͣm
fuerat copulatũ. Hȩc bona nuptia¬
lia laudet in nuptiis: qui laudare
uult nuptias. Carnis aũt concupiᷤ¬
centia non ẽ nuptiis imputanda: s
toleranda. Non enim ẽ ex naturali
conubio ueniens bonũ. s ex antiqͦ
peccato accidens mału. Propter
hanc gͦ fit: ut etiã de iustis ce legi¬
tiis nuptiis filioꝵ dĩ. non filii dĩ
s filii scłi generent᷑. Quia ce hi qͥ
generant. si ĩa regenerati sunt ñ ex

Expanded text:
libet inpius uult adulteram uxorem? libet inpius uult adulteram uxorem? aut quae mulier quamlibet inpia uult adulterum uirum? hoc in conubio bonum naturale est quidem, carnale tamen. sed membrum Christi coniugis adulterium coniugi debet timere, non sibi et a Christo sperare fidei praemium, quam exhibet coniugi. sacramentum uero, quod nec separati et adulterati amittunt, coniuges concorditer casteque custodiant. solum est enim quod etiam sterile coniugium tenet iure pietatisiam spe fecunditatis amissa, propter quam fuerat copulatum. haec bona nuptialia laudet in nuptiis, qui laudare uult nuptias. carnis autem concupiscentia non est nuptiis inputanda, sed toleranda. non enim est ex naturali conubio ueniens bonum, sed ex antiquo peccato accidens malum. Propter hanc ergo fit, ut etiam de iustis et legitimis nuptiis filiorum dei non filii dei, sed filii saeculi generentur, quia et hi qui generant, si iam regenerati sunt, non ex
Abbreviated transcription (Latin):
ce si acceꝑit uxorem ñ peccat. & fe¬
mina si se ñ continet nubat. Bonũ
ẽ enim homini mulierẽ ñ tangere:
Werum quia non om̃s capiunt u̾bũ
hoc. s quib datũ est: restat ut ꝓpt̃
fornicationes unusquisq uxorẽ suã
habeat: ce unaquęq uirum suum
habeat. Ac sic infirmitas incontinen¬
diȩ ne cadat in ruinam flagitiorum:
excipiatur honestate nuptiarum.
Quod enim ait apłs de feminis. uolo
gͥ uniores nubere. hoc &e de marib
dici potest. uolo iuniores uxores du¬
cere: ut ad utrumq sexum ꝑtineat
filios ꝓcreare: patres & matresfamili¬
as ẽẽ. nulła occasionem dare aduersa¬
rio maledicti grã. In nuptiis tam̃
bona nuptialia diligantur. proles.
fides. sacramentũ. s proles non ut
nascatur tantum: uerũ aũt ut re¬
nascatur. Nascitur ñaq ad penam:
nisi renascat᷑ ad uitã. fides aũt noi
qualem habent int̾ se etiã infideles:
zelantes carnem. Quis enĩ uir qͣm¬

Expanded text:
et si acceperit uxorem, non peccat, et feet si acceperit uxorem, non peccat, et femina, si se non continet, nubat. bonum est enim homini mulierem non tangere. uerum quia non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est, restat, ut propter fornicationes unusquisque suam uxorem habeat et unaquaeque uirum suum habeat ac sic infirmitas incontinentiae, ne cadat in ruinam flagitiorum, excipiatur honestate nuptiarum. quod enim ait apostolus de feminis: uolo igitur iuniores nubere, hoc et de maribus dici potest: uolo iuniores uxores ducere, ut ad utrumque sexum pertineat filios procreare, patres et matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia\'. In nuptiis tamen bona nuptialia diligantur: proles, fides, sacramentum. sed proles, non ut nascatur tantum uerum etiam ut renascatur; nascitur namque ad poenam, nisi renascatur ad uitam. fides autem, non qualem habent inter se etiam infideles zelantes carnem; quis enim uir quam
Abbreviated transcription (Latin):
ac fundãt: uolendo suam ꝓlem inte.¬
rire qm uiuere. Aut si in utero ĩa
iuuebat: occidi anteqm nasci.
Prorsus si ambo tales sunt: coniuges
non sunt. Et si ab initio tales fuer̃t:
cere. aut illa est quodammͦ meretͥx
mariti: aut ille adulter uxoris. Qͥa
gͥ tales nuptiȩ ẽẽ non posst̾. quales
primoꝵ hominũ si peccatum ñ p̃¬
cessiss ẽẽ. potuerunt: sint tales qͣles
scõꝵ patrũ fuerunt: ut pudenda
carnis concupiscentia. quȩ in para¬
dyso nec ante peccatum fuit. nec
post peccatum ẽẽ ꝑmissa ẽ: quia
necesse est in corpore mortis huiꝰ
ut sit. non ei seruiatur: s ipsa potiꝰ
gatur. Aut̃ quia hoc tempꝰ qd̃ ĩa
ẽẽ diximus continendi ab ample¬
.xii. non habet huiꝰ officii necessitat̃e.
adiacente undiq in om̃ib gentib.
tanta fertilitate gignendoꝵ spũali¬
ter filioꝵ: illud potius excellentis
continentiȩ bonũ. qui potest caꝑe
capiat. Qui uͦ id caꝑe non potest:

Expanded text:
ac fundat, uolendo suam prolem prius inteac fundat, uolendo suam prolem prius interire quam uiuere, aut si in utero iam uiuebat, occidi ante quam nasci. prorsus si ambo tales sunt, coniuges non sunt; et si ab initio tales fuerunt,cere: aut illa est quodam modo mariti meretrix aut ille adulter uxoris. Quia igitur nuptiae tales esse non possunt, quales primorum hominum, si peccatum non praecessisset, esse potuerunt, sint tales, quales sanctorum patrum fuerunt, ut pudenda carnis concupiscentia, quae in paradiso nec ante peccatum fuit nec post peccatum esse permissa est, quia necesse est in corpore mortis huius ut sit, non ei seruiatur, sed ipsa potiugatur. aut quia hoc tempus, quod iam esse diximus, continendi ab amplexu non habet huius officii necessitatem adiacente undique in omnibus gentibus tanta fertilitate gignendorum spiritaliter filiorum, illud potius excellentis continentiae bonum qui potest capere, capiat; qui uero id capere non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
habet culpam: aliud carnis concum¬
bendo appetere uoluptatem: s ñ p̃t̾
coniugem: qd uenialem habet. culpã.
Quia et si ñ causa ꝓpagandȩ ꝓlis con¬
cumbitur: ñ tam̃ huiꝰ libidinis causa
ꝓpagationi ꝓlis obsistitur: siue uoto
malo: siue oꝑe malo. Nam qui hoc fa¬
ciunt: qmiuis uocentur conuges ñ
sunt: nec ulłã nuptiarũ retinent
ueritatem:. s bonestũ nom̃ uelandȩ
turpitudinis obtendunt: ꝓduntur
aũt qͣndo eo usq ꝓgrediunt᷑. ut ex¬
ponant filios qui nascunt᷑ inuitis.
Oderunt enĩ nutrire uł habere:
quos gignere metuebant. Itaq cũ
in suos seuit. quos nolens genuit.
tenebrosa iniquitas. clara iniqͥtate
in lucem ꝓmitur: ce occulta turpitu¬
do manifesta crudelitate conuincit᷑.
Aliqnͣdo eousq ꝑuenit hȩc libidi¬
nosa erudelitas. uł libido erudelis:
ut etiam sterilitatis uenena ꝓcurce:
ce si nichil ualuerĩt: conceptos sȩtus
aliquomodo intra uiscera extinguãt.

Expanded text:
habet culpam, aliud carnis concumhabet culpam, aliud carnis concumbendo adpetere uoluptatem, sed non praeter coniugem, quod uenialem habet culpam, quia, etsi non causa propagandae prolis concumbitur, non tamen huius libidinis causa propagationi prolis obsistitur siue uoto malo siue opere malo. nam qui hoc faciunt quamuis uocentur coniuges, non sunt nec ullam nuptiarum retinent ueritatem, sed honestum nomen uelandae turpitudini obtendunt. produntur autem quando eo usque progrediuntur, ut exponant filios, qui nascuntur inuitis. oderunt enim nutrire uel habere, quos gignere metuebant. itaque cum in suos saeuit, quos nolens genuit tenebrosa iniquitas, clara iniquitate in lucem promitur et occulta turpitudo manifesta crudelitate conuincitur. aliquando eo usque peruenit haec libidinosa crudelitas uel libido crudelis, ut etiam sterilitatis uenena procuret et si nihil ualuerit, conceptos fetus aliquo modo intra uiscera extinguat
Abbreviated transcription (Latin):
lier sui corporis potestatẽ ñ habet:
s uii. Similit̾ aũt ee uir sui corꝑis
potestatem non habet. s mulier.
Nolite inuicem fraudare nisi ex
consensu ad tempus: ut uacetis o¬
rationi. Et iterũ in id ipsũ estote. ne
uos temptet sathanas ꝓpt̃ intẽꝑan¬
tiam urãm. Hoc aũt dico scdm ue¬
niam: non scdm imꝑium. Ubi gͦ ue¬
nia danda ẽ: aliquid ẽẽ culpe nul¬
la ratione negabitur. Cum gͥ culpa¬
bilis non sit generandi intentione
concubitus. qui ꝓprie nuptiis im¬
putandus ẽ: quid sed̾m ueniã con¬
cedit apl̃s. nͥ quod coniuges du se ñ
continent. debitũ ab alterutro car¬
nis exposeunt. ñ uoluntate. ꝓpaginis.
s libidinis uoluptate: Quȩ tam̃ uo¬
luptas ñ ꝓpt̾ nuptias ñ cadit in cul¬
pani:. s ꝓꝑter nuptias accipit ueniã.
Quocirca etiam hinc sunt laudabileᷤ
concupiscentiȩ: sic agitur ut impedi¬
atur fetus quem postulant nuptiȩ.
S tam̃ aliud ẽ non concumbere nisi
sola uoluntate generandi. quod noz

Expanded text:
i corporis potestatem non habet, sed uir; similiter autem et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. nolite inuicem fraudare nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi et iterum ad ipsum estote, ne uos temptet satanas propter intemperantiam uestram. hoc autem dico secundum ueniam, non secundum imperium. ubi ergo uenia danda est, aliquid esse culpae nulla ratione negabitur. cum igitur culpabilis non sit generandi intentione concubitus, qui proprie nuptiis inputandus est, quid secundum ueniam concedit apostolus, nisi quod coniuges, dum se non continent, debitum ab alterutro carnis exposcunt non uoluntate propaginis, sed dinis uoluptate? quae tamen uoluptas non propter nuptias cadit in culpam, sed propter nuptias accipit ueniam. quocirca etiam hinc sunt laudabiles concupiscentiae, sic agitur, ut inpediatur fetus, quem postulant nuptiae. Sed tamen aliud est non concumbere nisi sola uoluntate generandi, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
enim uidet. quis. quid sꝑat. Si aũt
quod ñ uidemus sꝑamus: ꝑ patien¬
tiam expectamꝰ. Non itaq ꝑ hoc qd̾
expectamus. s ꝑ hoc qd̾ toleramus:
carnales filii ꝓpagantur. Absit gͦ
ut fidelis homo eum audit ab apło.
diligite uxores urãs. concupiscen¬
tiam carnis diligat in uxore: ꝙͣ. nec
in se ipso debet diligere: audiens al¬
derum apłm. nolite diligere mundũ.
neq ea quȩ in mundo sunt. Qs qͥs
dilexerit munłu non ẽ caritas pa

Expanded text:
si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. non itaque per hoc quod expectamus, sed per hoc quod toleramus, carnales filii propagantur. absit ergo, ut fidelis homo, cum audit ab apostolo: diligite uxores uestras, concupiscentiam carnis diligat in uxore, quam nec in se ipso debet diligere audiens alterum apostolum: nolite diligere mundum nec ea quae in mundo sunt. quisquis dilexerit mundum, non est ca