comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iam sibi legatos audiendos. neq conditiones
capiendas arbitrabatur. Ab his quiꝑ dolũ
atq insidias petita pace: ultro bellũ ĩtulisset̃.
Expectare ẜo dum hostium copie augentur.
equi tatusq ren̾tentur sũme demencie esse
Indicakit. Et cognita gallorum infirim¬
tate quantũiam apud eos hostes bno p̃lio
auctoritatis essenr consecuti: sentielit. Qui¬
bus ad consilia capienda nchil sracui dãdũ
existimabat. His constitutis rebus. et con¬
silio cum legatis et questore cõmunitato
ne quem diem pugne pmict̾et. Oportumisiẽ
res accidit. ꝙ postridie eius diei mane ead
et perfidia et simulatiõe usi smani frequẽtet¬
tibus omĩbus pncirib maĩoribusq natu
adhibitis. ad eum in castra benerũt. Simul
nt dicebant sui purgandi causa. quod cõtra
atqz esset ductum et ipĩ retissent. pliũ pͥdie
cõmisissent. Simul ut si quid possent de in¬
duciis fallendo impetrarent. Qios sibi cesar

Expanded text:
iam sibi legatos audiendos neque condiciones iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
his petities impetu fco. celerit nr̃os ꝓtur la¬
uerunt. Rursus resisientib: nrĩ consurtu¬
dine sua ad pedes dissilucrunt. Subfossis aͥs
compluribusq nr̃is disiectis. reli. quos ĩ sugã
cõiecerunt. atq ia ꝓt̾ritos egerũt. ut non
prius fuga desisterent ꝓ̃ in consptu agͥmĩs
nr̃i benissent. In eo p̃lis ex equitibus nr̃ĩs
int̾ficiĩtur quatuor et lix.. In his fortissimꝰ¬
uir piso aquitanus amplissimo fenere natui᷑
Cirꝰ auus in ciuitate sua regnũ obtinuerat
amicus suẜ senatu nrõ appẽllatus. Hic cum
fratri int̾cluso ab hostibus auxiliũ ferret.
illum ex periculo cripuᵗ.. Ipẽ equolulnerato
deiectus quoad potuit fortissime resistit. Cũ
cͥcũnentus multis bulm̾b acceptis cecidisset.
atq id frat̾ qui iam plio ercesserat procul am¬
madu̾tisset: incitato equo: se hostib obtulit
atq int̾fectus est. Noc facto p̃lio: cesar neq

Expanded text:
his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbahis petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque
Abbreviated transcription (Latin):
secissent. ea conditione q a cesare ferretin
se usuros ostendebant. Ad has res conficiendas
sibi tridui spacium diret. Nec omña cesar eodem
illo pertinere arbitrabatur. ut tridui mora int̾¬
posira equites eoꝵ qui ab essentꝰ renerterentur.
Lamen sese non longis ꝑ milib passuũ q̃tuor
aquationis causa processuꝵ eodie dixit. Huc
postero die ꝓfrequentissimi cõuenirent. ut de
eorum postulatis cognosceret. Int̾im ad p̃fee¬
tos. qui cum oĩ equĩtatu antecesserantꝰ mictit
qui remuĩciarent. ne hostes plio lacesserent.
et  ip̃i lacesserentur sustinerent. quiaad ipe cum
exc̃citu propius accessiss. Al hostes nbi p̾ͥmũ
nrõs equites conspexerunt: quoꝵ erat quĩq
miliũ mĩs cum ipĩ non amplius octingentos
equites hr̃ẽnt iꝓ hi qui frumenti causa ierãt
transmosam nondum redierant nichil timen¬
tibus nr̃is.: ꝓ legati eorum pauloante a cesa¬
re discesserant: atq is dies induciis erat ab

Expanded text:
fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab
Abbreviated transcription (Latin):
est in fimib lingonũ. et parte quadom ex che¬
no recepta que appellatur bacalus. insulam¬
que efsicit bat auoꝵ in occeanũ influit. neq
longius ab occeano milib passuũ lxxy. in
rhenũ influit. Rhenus autem oritur ey le¬
pociis qui alpes incolunt. et longo sracio ꝑ
fines nautuaciũ heluecioꝵ. sequãnoꝵ me
fertur. Hbi occeano appropinquat in plures¬
risq natiombus incolitur. Ex quibus sunt.
qui piscibus atq ouis aniũ binere existimãt᷑.
multis capitibus in occeanũ influ. Cesar
cum ab hoste non amplius passuũ xn milib
ab esset: bt erat conscitutũ ad eum legatirẽ¬
u̾terunt. qui in itinere congressi. magno¬
pere ne longi ꝰ progredẽtur orabant. Cum
id non impetrassent. petebant uti ad cos eq̃¬
tes qui agmen antecessissent ꝑmicte̾t. cosq
pugna prohiberet. sibi q ut potestatem fa¬
cerẽt in ubios legatos mittendi. Quoꝵ si
princeps ac senatus sibi iureiurando fidem

Expanded text:
est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheest in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit Batavorum, in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, ferturrisque nationibus incolitur; ex quibuqui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem
Abbreviated transcription (Latin):
quib ne dii quidem ĩmortales pares esse
possint. Reliquũ quidem in t̾ris eẽ nemi
orãms. sibi nullam cũ his amiciciam esse
posse. si in gallia remanerent. neq berũ
esse quin fines suos tueri nõ potuerint.
Alienos occuptre. neqz ullos in gallia bacare aqs
qui dari tante p̃sertim multitudini sine mn¬
iuria possint. sed licere si bellent ĩ ubiorum
sines considere. quorum sint legati apud se
et de suenorum miuriis q̃rantur. et a se au.¬
xiliũ retant. hoc sucius imperituꝵ. Leta
ti se ad suos relaturos dixerunt. et redeli¬
berata. post diem t̾cium ad cesarem reu̾su¬
ros. Intra ne propius se castra moueret: pe¬
tierunt. ne id quidem cesar ab se impetrare
posse dixit. Cognouerat eñ magnam ꝑtem
equitatus ab his aliquot diebus ante p̃dan¬
di frumentandiq causa: Ad ambmnaritos
trans mosam missam. Nos expectari equites
atq eius rei causa moram mnt̾roii arbitra¬
batur. Mosa proftuit ex monte uosego. qui

Expanded text:
quibus ne di quidem immortales pares esse quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminorationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui
Abbreviated transcription (Latin):
bagabantur. et in fines ehuronũ et condru¬
sonũ qui sunt treueroꝵ clientes ꝓuenerãt.
Principibus gallie uocatis: cesar ea q̃ cogno¬
uerat dissimulanda sibi existimauit. eõꝵq
aĩs permulsis et confirmatis. e quitatuq
imperato: bellum cũ smanis gerere con¬
stituit. Ne frumentaria comꝑata: equita¬
tibusq delectis: it in ea loca facere cepit
quibus in locis esse smanos audiehat. A
quibus cum pancoꝵ dierum iter abesset.
legati al. his benerunt. quoꝵ hec fuit or̃o.
Germanos neq p̾ores populo romano
bellum inferre: nec tñ recusare si lacessã¬
tur quin armis contendant. ꝙ gmanoꝵ
consuctudo hͤ sit a maioribus tradita. pu¬
cunq bellum inferant resistere neq der̃¬
cari. Hec tñ dicere benisse inuitos eiector
domo. si suam grãm romani belint: posse
his utiles esse amicos. bel sibi agros act¬
buant. nł patiantur eos tenere. quor ar¬
mis possiderintͤͣ de unis suenis concede̾.

Expanded text:
iam vagabantur et in fines Eburonum et Condruiam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neque priores populo Romano bellum inferre neque tamen recusare, si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere,
Abbreviated transcription (Latin):
et nouis plerũq rerus student nchil hic
cõmictendum existimauit. Est intem hoc
gallice consuetudinis: uti et biatores eciam
ĩuitos consistẽ cogant: et quod quisi eorũ
de quaq re audierit. aut cagnomĩt q̃rant.¬
Et m̾catores in oppidis bulgus circũstat.
quibusq ex regiemb bemiant: quasq ibires
cognonerint: pronuĩciare cogit. His reb
atq auditionib permoti: desũmis sepe reb
consilia ineunt. Quoꝵ cos enestigio penite
necesse est. eum inc̾tis euuroribus sermant.
et pleriq ad boluntatem eoꝵ ficta respondeãt.
Qua consuetudine coginita cesar ne graui¬
ori bello occurreret maturiusꝙ̃ consueuit.
ad exc̾citum ꝓficiscitur. Es cum benisset: ea
que fore suspicatus esset erat: facta cognou
Missas leghationes ab nõnullis ciuitatib
ad hermanos inuitatosq eos uti ab eheno
discederent: omĩa queq postulassent. ali se
fore parata. Qua spe ad ducti gmani latiꝰ

Expanded text:
et novis plerumque rebus student, nihil his et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant et quid quisque eorum de quaque re audierit aut cognoveret mercatores in oppidis vulgus circumsistat quibus ex regionibus veniant quas ibi res cognoverint pronuntiare cogat. His rebus atque auditionibus permoti de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos in vestigio paenitere necesse est, cum incertis rumoribus serviant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinis aditu ꝓtriti. ey his edificiit
que traus flumen haluerant demigrauerũt.
et cis rhenũ dispositis p̃sidiis. gsmanos trã¬
sire ꝓhibebant. Illi omiã experti cun neq
bi contendere propt mopiam nauiũ neq
clam transire propt̾ cuscodiam menaporuĩ
possent ren̾ti se in suas sedes regionesq si¬
mulauerũt. et tridiu biam ꝓgressi : rursus
ren̾terunt. Atq oĩ hoc itinere una nocte
equitatuq confecto: inscios mopmãtes me¬
narios appresserunt. Qui de gmanoꝵ dis¬
cessu per exploratore facti. sine metu trans
rhenũ in suos bicos remigyauerant. His ĩt¬
fectis. nauibus q eocũ occus atis: prius ꝙͣ ea
pars menapioꝵ que citra rhenũ erat c̃tior
fieret: fiumen transierũt. atq omĩbus cort
edificiis occupatis. reliquam ꝑtem hicinis
se corum copiis aluerunt. His de reb cesar
certior factus. et infirmitatem galloꝵ beri¬
tus: ꝙ sunt in consiliis capiendis mobiles

Expanded text:
multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles
Abbreviated transcription (Latin):
maxĩam putant esse laudem: quam latissi¬
me asius fimbus uacare agros. Hac resi¬
gificari magnũ nuẽrum cuutatũ. suam
uim sustinerẽ non posse. Ita s exe na parte
a sueuis circt milia passuũ sexcenta. utri
bacare dicuntur. Ad alteram partem sincẽdũt
ubii. quorum suit ciuitas ampla atq florẽs.
tant. et ipĩ iptꝰ ꝓpin.quitatem ꝓ g illicis sit
moribus assuefacti. Nos cum sueui multis se¬
pebellis experti ꝓpt̾ amplitudinem grauita¬
temq ciuuitatis simbus expelle nõ potuisset.
tñ bectigales sibi fecerunt. ac multo humi¬
liores infimiores redegerunt. In eadem
causa fuerunt usipites et tanctheri. quos
supra diximus. Sui complures annos sue¬
uorum bim sustinuerit. ad extremũ tñ aq
expulsi et multis locis esmame trienniũ ba¬
gati. ad rhenũ ꝓuenerũt quas rediones me¬
napii ineolebant. et ad utrũq riium flumĩs
agros edificia bicosq habetant. Sed tante

Expanded text:
maximam putant esse laudem quam latissimaximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, tant et ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae
Abbreviated transcription (Latin):
suctudinem abduxerũt: ut locis frigidissimis
ta. et lauantur in flumibus. Mercatorib¬
est ad eos aditus. magis eo. ut q̃ bello cepint.
quibus bendant. habeant. ꝙ̃ quo ullam rem
ad se importari desiderent. Quĩeciam iumen¬
tis quibus maxime galli delectantur que sz
impenso parant p̃cio esmani importatis his¬
non utũtur. sed que sunt apud eos nata ꝓua
atq difforimia. hec quotidiana ex̾citatione
sũmi ut snt labores efficuĩt. Equestrib pliis
sept ex qͣuibus desiliunt ac pedibus p̃liantur
eosq eodem remanere uestigio assuefecerunt.
Ad quos celeriter se cum usus est recipiunt.
neqz eorum morib turpius quicꝙͣ. aut ĩer¬
cuis habetur: ꝙ̃ ephippiis uti. Itaq ad quẽ¬
nis nuẽrum ephippiatoꝵ equitũ ꝓͣuis pauci
adire audent. Uinũ a se om̃o importari nõ
sinũt. ꝙ ea re ad laborem ferendũ remolesce
hoiẽs alq effeminari arbitrantur. Pu ͭ ͤ

Expanded text:
suetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis suetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis erta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice
Abbreviated transcription (Latin):
A que secuta est hieme qui
fuit annus gneo pompeo in.
crasso consulibus. bsipetes /
ri quo rhemis influit. Cansa transeñdi fuit.
ꝙ a sueuis complures annos exartitati bello
et bellicosissima gmanoꝵ om̃.Ni centũ
pagos hrẽ dicuntur. Ex quibus quotams
singula milia armatoꝵ bellandi causa e
fimbus deducuntur. Reliqui qui domo ᵈoͫ¬
manserũt se atq alios alunt. Ni rursus
ĩuicem anno p̾mo in armis sunt. illi domi
remanent. Sic neq agricultura nesratio
acusus belli int̾mictitur. ded p̾nati ac seꝑati
agrnapud eos nichil est. Neq longius aimo
remanere bno in loco incolendi causa licet.
Neq multum frumento / sed maxinã ꝑtem
lacte atq pecore biuũt. mltũq sut ĩ benatiõib.
Qie res et tibi genere et quonidiana excitatioe
et lib̾tate uite łꝙ a pueris millo officio. ant di.¬
sciplina assuesacti nichil õmo contra bolun¬
tatem faciant et uires alit. et ĩmani corpoꝵ
magintudine hoĩes effecit. Atq in eamston¬

Expanded text:
Ea quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Geri, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se con
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar fabuĩ cum sua legione remictit ĩ hib̾na.
Irẽ cum trib legionib ẽcum samarobrinã
truus hib̾ms hiemare constituit. et ꝙtãti
motus gallie extiterant: totam hiemẽ ipse
ad exc̾citum manere decreuit. Nam illu in¬
cõmodo de sabun morte plato om̃s fere g al¬
lie ciuitates de bello consultabãt. nũcios le¬
hationesq in oñs partes dininctebãt. et. id
reliqui consilii caperent: atq unde iniciũ
belli fieret explorabant. nocturnaq ĩlocis
desertis consilia hebant. Neqz ullum sere
tociꝰ hiems tempus sine sollicitudĩẽ cesa¬
ris int̾cessit: quin aliquã de consiliis ac mo-¬

Expanded text:
Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac mo
Abbreviated transcription (Latin):
nenq collandit. Centuriones singillati
tribunosq militũ appellat. quoꝵ egregiã
De casu sabmi et corte c̾tius ex captims co¬
guoscit. Postere die contione hĩta rem ges¬
tam ꝓpenit. milites consolatur. etofirmat
ꝓ detrimentũ culra et temeritate leqti sit
acceptum. Hoc equiore aõ ferendũ docet.
ꝓ benesicio deoꝵ ĩmortaliũ et birtute eoꝵ
erpiato incõmodo neq hostib dintina le¬
ticia neq ip̃is longior dolor relinquatur.
Int̾im ad labienũ per remos meredibili
celitate de uictoria cesaris sama perfertur
Ut cum ab hib̾ms ciceronis milia passuũ
.ibesset circit̾ lx. eoqz post horam non am
diei cesar ꝑuemisset: ante mediã noctem ad
portas castroꝵ clamor oriretur. Quo cla¬
more significatio uictorie gratulatio.q
ab remis labieno fieret. Hac fama adtre¬
niros plata Induciomarus qui postõ die
castra labien oppugnare decreu̾at noctu ꝓ¬
fugit. copiasq om̃s in treueros reducit᷑

Expanded text:
nemque collaudat; centuriones singillatim nemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit.
Abbreviated transcription (Latin):
licere. Post id tempus non fore potestatem.
ac sic nostros contempserũt: ut obstructis
in spẽm portis singulis ordinib cespitum
ꝓ eas non posse introrũpere uidebantur.
Alni uallũ manu scindere alii fossas implere
inciperent. Ium cesar omĩb portis cruptoẽ
facta equitatũq emisso: celerit᷑ hostes in
fugam dit. Sic uti õmo pugnandi causa
uesiscet nemo. magnũq ex eis numerum
occidit. atqz om̃s armis exuit. lonquis ꝑ¬
se qui ueritus: ꝙ silue paludesq int̾cedebat.
Neq: ciam paruulo det̾mento illum locũ
relinqui uidebat. Omĩb suis incolumibui
copiis codem die ad ciceronem ꝑuenit. Inst¬
tutas turres testudinesq munitioẽs q hos¬
tium admiratur. Legione produrta connostit
non decimũ quemq esse reliquũ militu̾m
sineuulnere. Et his om̃ib iudicat reb ꝓͣto
cum periculo. et quanta cum uir tute res suit
admĩstrate. Ciceronem pro eius m̾ito legio¬

Expanded text:
licere; post id tempus non fore potestatem: licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legio
Abbreviated transcription (Latin):
tabant: cesar si forte timioris simulatione
hostes in suũ locũ elic̾e̾ posset: ut citra uallẽ
pro castris plio contenderet. Si id efficere
non posset: ut exploratis itineribꝰ mninore
cum ꝑiculo uallem riuũq transiret. Pma
luce hostiũ equitatus ad castra accedit. p̃¬
liũq cum nris equitib cõmictit. Cesar con¬
sulto equites cedere seq in castra recipere
iubet. simul et omĩb partib eastra altio¬
re uallo mtnire portasq obstrui. atq in
his admĩstrandis rebs ꝙmariẽ cõc̾sari. et
eum simulatione tinoris agi iubet. Suib
omĩb rebus hostes ĩuitati copias tradu¬
cunt. aciemq imquo loco cõstituũt. Nris̃
eciam uo des uallo deductis propiꝰ accedũt.
et tela intra munitionẽ ex omĩb partib
cõĩcĩt. p̃conibusq c̾cũmissis ꝓ nũciari
iubent: seu quis gallus seu romanꝰ uelit
ante horam t̾ciam ad se transire: sine ꝑiculo

Expanded text:
tabant; Caesar, si forte timoris simulatione tabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo
Abbreviated transcription (Latin):
tisse. Quib lrĩs circit media noite cesar
allatis suos facit certiores. eosq ad dimicãdꝰ
aiõ confirmat. Postera die luce p̾ma. mouet
castra. et circiter mlia passuũ quatuor pro¬
ressus: trans ballem et riuũ multitudiem
host̾iũ conspicatur. Erat magmi piculires.
tantulis copiis imquo loco dimirare. Tũ qm̃
qui obsidione liberatum ciconem sciebat es
nõ remittendũ de celi̾tate existimal. it.
Consedit. et ꝙͣ equissimo loco potest castra
cõmunit. atqz hec etsi erant magna ꝑ se
uix hoñn miliũ septem p̃sertim nullis cũ
impedimentis tñ angustiis uiaꝵ ꝙͣmaxiẽ
potest contrahit. eõ consilio: ut ĩ sũmam
contentionem hostibus uemat. Intim spe¬
culatorib in onĩs partes dimissis eyplorat.
quo cõmodissimo itinere transire possit:
Eo die paruulis equestrib p̃liis ad aquã fcis
ntriq sese suo loco continẽt. Galli ꝙ ãpli¬
ores copias que nondũ conuenerant expec¬

Expanded text:
tisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar tisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspec
Abbreviated transcription (Latin):
scibus consilia cognoscantur. Si adire non
possit: monet. ut trangulam cũ eplã ad amẽ¬
tum deligata intra munitionem castrorũ
ibiciat. In lrĩs scribit. se cum legiombus
ꝓfectum celiter affore. Hortatur ut p̾simã
Ututem retineat. Gallus ꝑiculũ beritus
ut erat p̃ceptũ tragulam mictit. Hec casu
ad turrim adhesit. neq ab nrĩs biduo ani
ad ciceronem defertux. Ille perlectam in
conuentu militũ recitat. maxima .s om̃s
leticia affecit. Tum fumi intendioꝵ procul
bidebantur. que res om̃em dubitationem
aduentus legionũ exputit. Galli ie cogm-¬
ta per exploratores obsedione relinquũt
ad cesarem omĩb copiis contendũt. He
erant armate circit milia ly. Cicero data
facultate gallũ al eodem uticone quẽ supͣ
demonstraum reꝑit. qui lrãs ad cesarem
deferat. Hunc admonet iter cante diliqet¬
q faciat. Prescribit in lrĩs hostes ab sedis¬
cessisse. omemq ad eum multitudĩe cõuer¬

Expanded text:
stibus consilia cognoscantur. Si adire non stibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem conver
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Labienus int̾itu sabini et cede cohortũ
corfinta: cum onĩs ad eum treuiroꝵ copie
uenissent. ueritus ne ex hib̾ns suge silem
profectionem fecisset: ut hostiũ impetum
sustinere non posset: p̃sertim quos recenti
uictoria efferri sciret: lrãs cesari dimictit.
quanto cũ ꝑiculo legionem ex hibernis e¬
ducturus esfet. reiy gͥestam in eburomb
p̃scribit. Docet om̃s pediratus. eqtatusq
copias treueroꝵ triamilia passiuĩ longe
ab sius castris consedisse. Cesar consilio er
pbato et si opimone truĩ legionũ deiecti
ad duas uedierat: tñ unũ coĩs salutis auyi¬
liũ in cel̾i̾tate ponebat. Uenit magnis itine¬
rib in neruioꝵ sines. ibi ex capliuis co-¬
gnoscit. ĩ apud cit̾onem gerantur. quãto¬
q in periculo res sit. Tum qͦuidam ex estib
gallis magnis p̃miis persuadet: nti ad cico.¬
nem epistolam deferat. Hanc greas cõseptã
licteris mictit. ne int̾certa eplã. niã il ho¬

Expanded text:
rit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium rit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
lonacos ad marcũ crassũ q̃ storem mitit. cuiꝰ
hib̾na ab eo aberant milia passiĩ xxb. Iubee
media nocte legionem prosicisei. celeriter.q
ad se uemre. Exit cũ mĩco crassus. Alieꝵ
ad eaiũ fabiũ legatum mictit. ut in actre¬
batũ sines legionem abducat. qua sibi iter
faciendũ. Etribit labieno si rei puᶜ  ꝯmodo
face̾ posset, tum legiones ad fines nermoꝵ
ueniat. reliquam partem exc̾citus. quod
paulo aberat longiꝰ nõ putat expectandã.
Equites circit᷑ quadungentos exproximis
hiberms colligit. Hora circit᷑ t̾cia ab ãte¬
cursorib de crassi aduentu ẽtior factus.
eo die mlia passuũ xx. piocidit. Crassum
samarobrine p̃fecit. legionemq actribuit.
ꝙ il i impedimenta exc̃citus obsides ciuita¬
tum lras publicas frumentũq oẽ. quod
eo tollerande hiemis cansa deueyerat relu¬
quelat. Fabis ut imperatũ erat non ita
multũ moratus in itinere eũ legione occur-¬

Expanded text:
lovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius lovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occur
Abbreviated transcription (Latin):
ma cum laude sese intra munitiões recipiũt.
Sic fortuna in contentione et ctamĩe utrũ¬
q bsauit: ut alt̾ alt̾i minnicꝰ auxilio salu¬
tiq esset. neq diuidicari posset: ut utri
utute anteferendus uideretur. Quanto
erat in dies grauor. atqz aspior oppugna
et maxime ꝓ magna parte militũ confecta
uulm̾b res ad paucitatem deffensorũ pue¬
in conspectu nr̃oꝵ militũ cũ cruciatu ne¬
cabantur. Erat unus intus neriiꝰ. noĩe
uertito loco natus honesta: qui a pͥma obsi¬
dione ad cic̾onem ꝓfugerat. suamqz ei fidem
p̃stiterat. Hiiꝰ seruo spe lib̾tatis magnisq
ꝓsuadet p̃miis: ut lrãs ad cesarem deferat.
Has ille in Iaculo illigatas effert. et gallus
int̾ gallos sine ulla suspicione Ysatus. ad ce¬
sarem peruenit. ab eo de periculis ciceromis
legionisq cognoscitur. Lesar. acceptis lrĩs
hora circit̾ undecima diei. statim nũcios ĩ bel¬

Expanded text:
ma cum laude sese intra munitiones recipiunt. ma cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervein conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bel
Abbreviated transcription (Latin):
nẽsq ĩ parti hostiũ confertissima est buisa.
irrumpit. Nec borenus quidem sese uallo
continet. sed oñ ueritus existimationẽ
subsequitur. Tum mediocri spacio relito
titudine procurrentem traicit. Qno ꝑcusso
et exuãto: hunc scutis protegunt. In hoscem
uniu̾si tela conicuĩt. neq dant regrediendi
facultatem. Tranfigitur scutũ pullom et
uerutũ in balteo defigitur. Au̾tit hinc casus
uaginam. et gladiũ educere conantis dextrã
moratur manũ. Impeditũq hostes circun¬
sistunt. Succurrit mimicꝰ illi uorenꝰ. et
laboranti subuent. Ad hunc se confestun
a pullone om̃is multitudo cõn̾tit. Illum
ueruto arbitrantur transfixũ. Gladio co¬
min ꝯ rem gerit uorenis. atq uno ine̾fecto.
reliquos parlũ ꝓpellit. Duns cupidrꝰ ĩstat
in locum deiectus inf̾i̾orem concidit. Huic
rursus c̾cũuento fert subsidiũ pullo. atq
mibo incolumes complurib in t̾fectis sũ¬

Expanded text:
nes quaque pars hostium confertissma est visa nes quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto ltitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: illum veruto arbitrantur occisum. Gladio comminus rem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis sum
Abbreviated transcription (Latin):
hosciũ unhieraretur. atqz int̾fice̾tur. ut se
sul. ipõ uallo conscipauerant recessumq
pͥmis ultimi non dabant. Paulũ quidem
int̾missa flãma. et quodam loco turri ada¬
cta et contingente uallum: t̾cie cohortis
centuriones ex es quo stabant loco recesse¬
runt. suosq om̃s remonerũt. nutu uocib¬
qz hostes si introire bellent uocare ceperut.
quorũ progredi ansus est nemo. Tu ex si
parte lapidib cõiectis deturbati. turris:
succensa est. Erant in legione fortissimi bi¬
ri centuriones quipims ordinib appropĩ¬
quarent. titus pullo et luciis uorenus.
Ni ppetuas me se controu̾sias habebant.
quinam ante ferretur. omibusq ãmis de
locis sũmis simultatib contendebant.
Ex his pullo cum at̾rime ad munitiones
pugnaretur: quid dubitas inqͥa borene
aut quem locũ tue ꝓ lande ẜtutis spectas
hic dios de nr̃is contron̾siis iudicabit. Hec
cum dixisset: procedit ex castris munitio¬

Expanded text:
hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitio
Abbreviated transcription (Latin):
docuerant parare ac facere det ceperunt.
Sertimo oppugnationis die maynno cohor¬
to uento. feruentes fusili ex argilla glantes
fundis et fernefacta iacula in casas q̃ mo.¬
re gallico stramentis erant tecteꝰ iacere ce¬
perunt. He celerit ignem comphenderũt.
et uenti magnitudine per om̃em locũ castͦ
yum disculerũt. Hostes maximo clamore
secuti partaiam at qr explorata uictoria t᷑¬
yes testudinesqr agere. et scallis uallũ ascende̾
ceperunt. At tanta militũ Utus ats ea pre¬
sencia aĩ fuit. Ut cum undiq flãma torre¬
rentur. maximaq teloꝵ multitudine pre-¬
mentur. suaqz omña impedimenta atq os
fortunas con flagrare intellige̾nt. nõ modo
demigrandi causa de buallo discederet nemo.
sed pene ne respiceret quidem quisꝙ̃. ac tum
ac̾rime oñs fortissime pugnarẽt. Hic dies
nostris longe gramssims fuit. sed tñ hunc
huĩt euentum: ut eo die maxim nuẽrus

Expanded text:
docuerant, parare ac facere coeperunt. docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus
Abbreviated transcription (Latin):
Licere illis incolumib perse ex hiberins di¬
scedere. et quascunq partes belint: Ime metu
proficisci. Cicero ad hͨ unĩ modo respondit.
non esse consuetudiem poͬ rõ. accipere ab
hoste armato conditionem. Si ab armis
discedere uelint: se adintore utantur. lagitos¬
qz ad cesarem mittant. sperare pro eiꝰ iusti¬
cia. que recierint imyãturos. Al. hac spe re¬
pulsi ueruii uallo pedum ix. et fossa pedum
x. hib̾na cingũt. Nec et suꝑioꝵ annorũ
consuetudine a nobis cognouerant. et Ssdĩ
de exc̾citu hẽbant captiuos. ab his docelãt ᷑
Sed nulla ferranientoꝵ copia. que esset ad
huncu sum idonea. gladiis cespites ccũcide̾.
manib sarculas sagulisq tram er haurire
uidebantur. Qua quidem re homi multi¬
tudo cognosci potuit. Nam minꝰ horis t̾b
miliũ ꝑedum xu. in c̾cuitu munitionẽ ꝑfe¬
cerũt. Reliquis diebi turres ad altitudiem
Ualli. faltes testudines quas iidem ciptiui

Expanded text:
licere illis incolumibus per se ex hibernis dilicere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficisci. Cicero ad haec unum modo respondit: non esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. noctu comparantur. Hulte pcisse
sudes magnus muraliũ piloꝵ niis institu¬¬
itur. turres contalulantur. pinne lorice¬
q ex cratib actexuntur. Ip̃e cicero cum
tenuissima balitudine esset ne nocturnũ
quidem sibi tempus ad quietem relinque¬
bat: ut ultro militũ concursu ac bocibus
sibi patere cogeretur. Tunc duces pͥnaipes¬
qz neruioꝵ . qui aliquem sermonis aditũ
causamq amcicie cum cicerone helantꝰ
colloqui sese uelle dicunt. Facia potestate
eadem que ambiorix cum titurio egerat:
cõmemorant. onicm esse in armis galliã.
manos rhenũ transisse. cesaris reliqͦꝵ¬
qr hiberna oppugnari. Addunt eciam de
sabini morte. ambiorigem oscentant fidei fa¬
ciunde cansa. Errare eos dicunt: si quicꝙͣ
il. his p̾sidi sperent: qui sius rebi ditsidãt.
Sese tñ hoc esse in ciceronem populumq ro
aiõ: ut nchil insi hiberna recusent. atq
hanc Inueterasc̾e consuetudinem nolunt.

Expanded text:
opus sunt noctu comparantur; multae praeustae opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint:
Abbreviated transcription (Latin):
sent: repentino esuitũ aduentu ĩtcipentuy.
llis circũuentis magna manu elurones
neriui aduatici at q hoꝵ oim socii et clien¬
tes legionem oppugnare ĩcipiũt. Nostri
celerit᷑ ad arma conturrũt. uallũ cõscẽ¬
dunt. egre is dies sustentatur. ꝙ o mem
adepti uictoriã ĩꝑpetuũ se fore uictores cõ¬
fidebant. Mictuntur ad cesarem cõfestim
a cicõne lictere. magins ppositis p̃miis si
ytulissent. ob sessis omĩb biis missi int̾ci¬
piũtur. Nortu ex mat̾ia quam munitionis
eausa comportauerĩt turres admodum cxx.
excitantur in tredibili celitate. que deesse
operi uidesantur : ꝓficiũtur. Hostes posto
die multo maiorib cractis copiis castra
oppugnant. fossam complent. eadẽ ratione
qua pridie resistitur. Hoc idem ueliquis
deinceps fit dieb. nulla pars nocturni tẽ¬
poris ad laborem int̾naictitur. Non eqs.
non bulneratis facultas quietis datur.
Quecunq ad ꝓximi diei oppugnatioẽm

Expanded text:
sent, repentino equitum adventu interciperentur. sent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione,ie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem