comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes carissimi seddate locumirȩ scriptum est enim mihi uindictam
& ego retribuam dicit đns: nec ipse itaque pracepit ut nolint
uindicari sed ut non se ip sosuindi cantes dent locum ira di quidixit
mihi uindictam ego retribuam & dñs in euangelio uiduam pre¬
ponit in similitu dinem qua uindicari desiderans iudicem intor¬
pellabat inquum quieam tandem aliquando non iustitia ductus
sed tae dio uictus audiuit: hocautem dñs proposuit ut ostenderet
multo magis đmiustum cito facturum iudicium electorum suorum
cos uestros & nullimalum promalo reddentes reddit autem uotum
malum qui&iam si ipse non uindicat. tamen ut eius inimicum ds
puniat exspectat atque optat: qua proptercum & homo iustus
& homomalus de inimicis suis uelintad nouindicari. unde discer¬
nuntur nisi quia iustus & magiscupit inimicum suum corrigiquam
puniri & cum in eum uidet adnouindicari non eiu delectatur poena
quia non eum odit sed diuina iustia quia dm̃ diligit: denique sim

Expanded text:
tes, charissimi, sed date locum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum,  Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in
Abbreviated transcription (Latin):
mente quippe renouatus & conspiciens intellectam ueritato ituam hon
de monstratore non indiget ut suumgeni simitetur. sed tedemonstrante
probat ipse quae sit. uoluntastua quod bonum & bene placitum & ꝑfectume¬

Expanded text:
mente quippe renouatus et conspiciens intellectam ueritatem tuam homine mente quippe renouatus et conspiciens intellectam ueritatem tuam homine demonstratore non indiget, ut suum genus imitetur, sed te demonstrante probat ipse, quae sit uoluntas tua, quod bonum et beneplacitum et perfectum,
Abbreviated transcription (Latin):
ecct enim dñe dsnoster creator nostercum cohibite fuerint afsectione
ab amore sdi quibus moriebamur maleuiuendo & coeperit esse anima
uiuens bene uiuendo conpletumque suerit uerbum tuum quop a pes¬
tolum tuum dixisti nolite conformari huic scło : consequenter & illud
ura : noniam secundũ genus tamqua imitantes pracedentem preximu
& ex hominis melioris auctoritate uiuentes. neque enimdix isti fiat homa
secundum genus sed faciamus hominem ad imaginem a similitudinem
nostram ut nos probemus qua sit uoluntastua. ad hoc enim dispenfitor¬
ille tuus generans per euangelium filios nesemper par uulos haberet
quos laste nutriret & tamqua nutrix foueret reformamini inquit
innouitatȩ mentis ura ad probandu uos qua sit uoluntas đi quod bonũ
& bene placitum & perfectum est: id eoq: non dicis fiat homo sed faciamo:
nec dicis secundũ genus sed adimaginem & similitudinem nostram:

Expanded text:
Ecce enim, domine deus noster, creator noster, cum cohibitae fuerint affectiones ab amore saeculi, quibuS\' moriebamur male uiuendo, et coeperit esse anima uiuens bene uiuendo completumque fuerit uerbum tuum, quo per apostolum tuum dixisti: nolite conformari huic saeculo, consequetur illud, itu mentis uestrae, non iam secundum genus, tamquam imitantes praecedentem proximum, nec ex hominis melioris auctoritate uiuentes. neque enim dixisti: fiat homo secundum genus, sed: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ut nos probemus, quae sit uoluntas tua. ad hoc enim ille dispensator tuus generans per euangelium filios, ne semper paruulos haberet, quos lacte nutriret et tamquam nutrix foueret: reformamini, inquit, in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et beneplacitum et perfectum. ideoque non dicis: fiat homo, sed: faciamus, nec dicis: secundum genus, sed: ad imaginem et similitudinem nostram.
Abbreviated transcription (Latin):
qui uero commemorati conuertuntur ad dñm ab ea deformitate quaper
cupiditates saculares conformabantur huic sdo reformantur ex illo.
audientes a post dicentem nolit conformari hua scło sodresormamins
in nouitate mentis ura ut incipiat illaimago ab illo reformari aquo sorm¬
ti est non enim reformare seipsam potest sicut potuit deformare

Expanded text:
Qui vero commemorati convertuntur ad Dominum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae : ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deformare
Abbreviated transcription (Latin):
NT̃ TH̃Ν ΥVΗTΗΡΑΝΚΑΥXΕCΙΝ quod nonnisia iurante drita
ergo intellegitur precepisse dnm neiuretur nequis quam sicut bonum a ppetat
ius iurandum & ad siduitate iurandi ad periurium perconsuotudinem dela¬
peierandum arbitretur quando a summis us que ad ifima duma ꝓuidentia
eteata regeentur ineipiens ath ntnodi usque ad capilin alb amue lingrum & hmne

Expanded text:
ν ὑμετέραν, quod nonnisi a jurante dicitur. Ita ergo intelligitur praecepisse Dominum ne juretur, ne quisquam sicut bonum appetat jusjurandum, et assiduitate jurandi ad perjurium per consuetudinem delapejerandum arbitretur, quando a summis usque ad infima divina providentia creata regerentur. Incipiens a throno Dei usque ad capillum album aut nigrum, ide
Abbreviated transcription (Latin):
lege ifacit quam sinulla lege prohiberetur consequenter
autem subiungitur occasione autem accepta peccatum
ꝑmandatum operatum est. in meomnem concupistentian
erat enim & ante peccatum sed non omnis erat quando
crimen preuaricationis adhucdeerat: unde alio locodicit
ubienim non est lex nec̃ preuiricitio quodautem adiumt¬

Expanded text:
legem facit, quam si nulla lege prohiberetur. Consequenter legem facit, quam si nulla lege prohiberetur. Consequenter itaque subjungit, Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem coErat enim et ante peccatum, sed non omne erat, quando crimen praevaricationis adhuc deerat. Unde alio loco dicit: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Quomodo medi
Abbreviated transcription (Latin):
tonr iquenur huiclerbaqnuisirepre hendisse lege possta
uideri subiecit statim quidergodicemus lex peccatum est: absit
sod peccitum non cog nouinisi plegeminam concupi s tentian
nestie bam hisi lex diceret non concupisces ihnerur sam io uet
ndend nest peccatium sedinsinuatrix pectati ililominis
su suenbis e prefnditur: quare intellegitur lege mad
houdatamesse nonut peccatum in sereretur neque uo
doruaintue sediantum ut de monstraretur quoda¬
mam humanam quaside innocentia securam ipsa peccati de¬
monstratione ream faceret: utquia peccatum sine gratiadi
uinci nom posiit. ipsa reatus sollicitudine ad ꝑcipiendi gratũ
conuerteretur itaq nonait peccatum non fecinisi plegemꝰ sed po
catum non cognouinisi ꝑlegem: unde apparet concupiscentia
perlegem non insitim sed de monstratim consequens iutem
erat ut qm̃ nondum accepta gratia concupiscentia resisti non
poterat augeretur etiam quia muore s uires habet. concupis¬
centia crimine prauaricationis adiuncto cumauim contra

Expanded text:
per haec verba quasi reprehendisse legem posset videri; subjecit statim, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Sed peccatum non cognovi nisi per legem. Nam concupiscentiam nesciebnon est peccatum, sed insinuatrix peccati, nihilominus his verbis reprehenditur. Quare intelligendum est, legem ad hoc datam esse, non ut peccatum insereretur, neque ut exstirparetur, sed tantum ut demonstraretur, quo animam humanam quasi de innocentia securam ipsa peccati demonstratione ream faceret: ut quia peccatum sine gratia Dei vinci non posset, ipsa reatus sollicitudine ad percipiendam gratiam converteretur. Itaque non ait, Peccatccatum non cognovi nisi per legem: unde apparet concupiscentiam per legem non insitam, sed demonstratam. 3. Consequens autem erat ut quoniam nondum accepta gratia concupiscentiae resisti non poterat, augeretur etiam; quia majores vires habet concupiscentia crimine praevaricationis adjuncto, cum etiam contra
Abbreviated transcription (Latin):
ADRΟΑ Νos cumenimessemus incuirne passones peccatorum
quȩ plegem sunt operabantur in membris nostris ut fructum serrent
morti quid est ergocumessemus in carne nisi cumde carno praesumerem
idest de nobis consideremus homini enimdictumest & de hominibus
dictumest : uidebit omnis caro salutaredi quid est uidebit omnis caro
nisi uidebit omnis homo ergo cumessemus incarne id est in concu¬
piscentus carnisuersaremur & ibi totam spemnos tramtam quã
in nobis poneremus passiones peccatorum que plegem sunt: aucte
sunt enim perlegem prohibendo enimfecerunt legis preuari¬
cato remquia illẽ qui preuaricator est factus dm nonhabuit
adiutorem operabantur ergo minembris nostris ut fructum ferrent
cuinisi morti noliergo esse in carne : in spuesto quid est in spũ esto

Expanded text:
essemus in carne, passiones peccatorum essemus in carne, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris ut fructificarent morti. Quid est ergo cum essemus in carne, nisi cum de carne praesumeremus? id est, de nobis confideremus, homini enim dictum est, ut de hominibus dictum est: Videbit omnis caro salutare Dei. Quid est videbit omnis caro, nisi videbit omnis homo? Ergo cum essemus in carne, id est, in concupiscentiis carnis versaremur, et ibi totam spem nostram tanquam in nobis poneremus, passiones peccatorum quae per legem sunt auctae, sunt enim per legem: prohibendo namque fecerunt legis praevaricatorem, quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in membris nostris, ut fructum ferrent, sed cui nisi morti. Noli ergo esse in carne, in spiritu esto. Quid est in spiritu esto?
Abbreviated transcription (Latin):
quia ubi nonest lex nec preuaricatio has dicit passiones qoȩ
per legem sunt operatis in membris nostris ut sructum ser¬
rent morti subistis passionibus tamquam subuiro domininte
a gebat anima antequã ueniretgratia perfidem : hi sergo
pas nonibus moritur qui iam seruit mente lege di quimuis
ipsac. passiones nondum mortua sunt quam diu seruit carne legi
mortusumus legi ꝑcorpus xp̃isibona est lex quii mortiu sumus
legi dominanti liberati ab eo affectuquem lex punit & damnat
usitatius enimuocatur lexquando minatur & terret .& uindicit
at que idempreceptumtimentibus lex est amantibus gratia
inde est illut ineuangelio lex permoysen data est gratia & ue¬
ritas per ihm̃ x p̃msactaest eadem qui pue lex que ꝑmoyen
ut impleretur. sicergo dictum est mortuiestis legi acsi diceretur
qux ligitimo supplicio constringebant: Exsernonie inepis rola¬

Expanded text:
quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi mortui sumus legi per corpus Christi, si bona est lex? Quia mortui sumus legi damnanti, liberati ab eo affectu quem lex punit et damnat. Usitatius enim vocatur lex, quando minatur et terret et vindicat. Itaque idem praeceptum timentibus lex est, amantibus gratia est. Inde est illud in Evangelio: Lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est . Eadem quippe lex quae per Moysen ut impleretur. Sic ergo dictum est, Mortui estis legi, ac si diceretuquae legitimo supplicio constringebant. Cur passiones
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗm iamcum appareat esse peccatum fittamen & adiueta pre¬
uarcationȩ cumilatur ubie nim nonest lex nec preuaricatio ha
est quod dicitur ut fiat supramodum peccator aut peccatum
ꝑmandatum et pauo post cumtru quȩ dimin illa similitudme¬
uide amus mulierem& uirum & legem & rur sum in hacre ꝓpter
bat mulier cuiuolet & alege uri soluatur hicautem ipsa a¬
nima moritur peccato ut nubatxpõ: cum autemmoritur
peccito moritur & iamlegipeccati itaq: ait fratres mei& uos
mortuiestis legi percorpus xp̃i usitis alterius quiex mortuis
resurrexit ut frustificemus documenimessemus in car¬
ne inquit idest carnalibus desiderus obstricti teneremi
pas siones peccatrum quaȩ plegom sunt operabantur in mem¬
bris nostiis ut frutum ferrent morti: auctam concupis¬
centiam cumlex prohibet ubinonerat fides a adcumulã
peccatorum preuariatonis crimenadiectum

Expanded text:
quoniam cum jam appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praequoniam cum jam appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praevaricatione cumulatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Et hoc est quod dicit, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatumvideamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter bat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum:
Abbreviated transcription (Latin):
Apostolus in hac similitudine inqua deuiro & muliere loqui¬
tur qm̃ mulier tenetur lege uiri triaqu. edam considera
commendit milierem urum & legem mulerem scilieet sibugata muro
ꝓ uinculum legis quo unculo morte iuriliberatur ut eiuult nubat sicenim
dicit mulier etim sub uiro uuomaritouin taest legi. siautem mortius
fueritureius euacuataest alegeuri igitur uiuente uir ouocabitur ad¬
uttera sifuerit cum aliouro siautem mortuus fuerit ur eius lberatae st
aulege ut nonst additera sisfuerit cumaliouro huc usque similitudoest
dd inde incipst remlo quicuiex planinde acprobande simltu dinem
indixt inqui & i amnre tria similiter adtendend sunt ho n opecca¬
tumlex tamdiue num dicit esse sublege hominem quanidiu uiar
peccato quem admodumtam diumulier sublege uirie st quam¬
diuuiutunr hoc autem peccatum hicintellegendinesto
quodaccessit ꝑlegem qđ peccitum dicit supramo dume sser

Expanded text:
Apostolus in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro r vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri. Igitur vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro: si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod peccatum dicit supra modum esse;
Abbreviated transcription (Latin):
littera est ens qui non cam implent por spm̃ caritatis quopertn&
testamentum nouum itaq mortui peccato liberantur alittera
qui denonentmr & quinonimplent quo d scriptum est: Lexenim quud
alud quim scla latera est ois quicam legere nouerunt & implere non
posunt none nim ignoratur abeis quibus conseripta est : sed qm̃ intintũ
notae st̃ inquantum eripta legitur : non in quantum dilecti ꝑficitur
nihle st aliudtalibus nisilittera quaelittera nonest adutra legentium
sedte stis peccantium ab eiusergodimnatione liberantur. quiꝑspm̃ in¬

Expanded text:
littera est eis qui non eam implent per spiritum charitatis, quo pertinet Testamentum Novum. Itaque mortui peccato liberantur a littera, qua detinentur rei qui non implent quod scriptum est. Lex enim quid aliud quam sola littera est eis qui eam legere noverunt, et implere non possunt? Non enim ignoratur ab eis quibus conscripta est: sed quoniam in tantum nota est, in quantum scripta legitur, non in quantum dilecta perficitur, nihil est aliud talibus nisi littera; quae littera non est adjutrix legentium, sed testis peccantium. Ab ejus ergo damnatione liberantur qui per s
Abbreviated transcription (Latin):
in scificatione finem uero uitam a&ernani hunc in scĩ ficatione
fructum qui fructus ꝓcul dubio caritas est atq. opera eius nullomodo
deipso quippe fructulo quebatur magiste ds̃ quando p almitibus
in semanentibus dicebat . sine me nihil potestis facere
quue certe merces est operum bonorum gratiamdĩ appellat a po
nondonatur. ideo dixit stipendium peccatimors: ut mostem pec¬
cato non inmerito in latam sed debitum demonstrar&: gratia
uero nisi gratis est gratianon est intellegendan est igitur &iam
ipra hominis bona merita es sedimunera : quibus cum uita u&er¬
na redditur quidnisi gratia ꝓgratia red ditor:¬
Anigioratis sr̃r scientibus enim legem loquor quia lex domi¬
natur in homine quanto tempore uiuit & c&r¬

Expanded text:
in sanctificationem; finem vero vitam aeternam. » Hunc in sanctificationem in sanctificationem; finem vero vitam aeternam. » Hunc in sanctificationem fructum, qui fructus procul dubio charitas est, atque opera ejus, nullo modo us est nobis. De ipso quippe fructu loquebatur magister Deus; quando palmitibus in se manentibus dicebat. « Sine me nihil potestis facere quae certe merces est bonorum operum, gratiam Dei appellat Aponon donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; quibus cum vita aeterna redditur, quid nisi gratia pro gratia redditurAn ignoratis, fratres scientibus enim legem loquor, quod lex dominatur in homine, quanto tempore vivit.
Abbreviated transcription (Latin):
aiustitia non sunt niss arbitrio libertatis. liberi aut̃ apec cato
non fiunt nisi gratia saluatoris propto quod ammirabilis doc¬
tor &iam uerba ipsa discreuit, Cumenim seruid i&is in quit
peccati liberi fiustir iustitiae Quem ergotunc fructum hã¬
biustis inhus in quibus nunc erubes citis nam finis illorum mors
est nunc aũt liberat apeccato serui aut̃ factidõ hab&is sruetũ
ur̃m insc̃ĩficationem finem uero uitam a&ernam : liberos dexit iust
tae non liberatos a petcato autem non liberos nesibi hoc tribueren
sediugilantissime maluit dicere liberatos referens hoc ad illam
dñi sententiam siuos filius liberauit tunc uere liberi eritis:¬
inmalis: quia delectatur malis. Ideo libera in bonis non est qu
liberata non est nec potest homoboni aliquid uelle nisi adiu¬
Liberos dicimus ad facienda opera pi&atis eos quibus dicit a postolu
Nunc autem liberati apeccato serui aũt factidõ hab&is fructum uri

Expanded text:
a iustitia non sunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato a iustitia non sunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato non fiunt nisi gratia saluatoris. propter quod ammirabilis doctor etiam uerba ipsa disereuit: cum enim serui essetis, inquit, peccati, liberi fuistis iustitiae. quem ergo tunc fructum habuistis in his, in quibus nunc erubescitis? nam finis illorum mors est. nunc autem liberati a peccato, serui autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aitiae, non liberatos: a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed vigilantDomini sententiam. « Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritisin malis, quia delectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuautem dicimus ad facienda opera pietatis, eos quibus dicit Apostolus. « Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
onergo regnac peccatum inuro mor tali corpore adoboedioidum
desi derus eiur neq &x hibeatir membra ur̃a ar ma lniquitans petcato
non dit non sit sedr ugn& quam diupeccatum necesse est et̃ in mem¬
benstius saltim illi regium auferatur nonsi& quod iub&: Surgit
ura noli dare irae lnguam admaledicendum nolidare manũ
aut pedem ad feriendum non surger& ira ista in rationabilir
nisi peccatum ess& in indnibrus sed tolle illi regnum non habeat
arina ut de contãte pugnat discit & iam non sargere cum arma
noncoeperit inuenire non exhibeatirs membra ura arma ini qui¬
tatis peccato alioquin toticaptiui eritir & nonerit mo mente
Liberum arbi trium usque ad eo inpeccatore non periit ut ꝑ ipsum pec¬
cent maxime omnes quicum delectatione peccant & amore pecca
ti & eis pla c& quodeos lib& unde & apostolus. Cum ess&is
inquit sor uipeccati liberi fiustis iustitiae ecce ostenduntur &iã
pet catominime potius se nisi alia libertate seruire liberi ergo

Expanded text:
li corpore ad obediendum desideriis ejus, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente liberum arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant et amore peccati et hoc eis placet quod eos libet. unde et apostolus: cum essetis, inquit, serui peccati, liberi fuistis iustitiae. ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse nisi alia libertate seruire. liberi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tem uiuit uiuit dõ. Ita & uor & istimate uos mostuor eẽ pec¬
cato uiuentes autem dõ in xp̃o ihũ hoc est sacramentum in
quo li quibaptitantur uitae uetoris experiuntur occasum¬
anuas exorduontur inges sum: unde itemdicit consepult ergo ille sum
olaptimum in mortem ut quem admodun xpt̃ resurroert anor
ns sicainos innouitate uitae ambulerius ꝑ lioe orgo sacraments̃
upp̃o ineruce dolor est confers orum insepultura reqiuier ab sola¬

Expanded text:
tem vivit, vivit Deo. Ita et vos existimate vos mortuos quidem esse pectem vivit, vivit Deo. Ita et vos existimate vos mortuos quidem esse peccato, viventes autem Deo in Christo Jesu. Hoc est sacramentum, in quo hi qui baptizantur, vitae veteris experiuntur occasunovae exordiuntur ingressum. Unde idem dicit: Consepulti ergo illi sumus per Baptismum in mortem; ut quemadmodum resurrexit Chr sic et nos in novitate vitae ambulemus . Per hoc sacramentum vivere in Christo. In cruce dolor est confessorum: in sepultura requies absol
Abbreviated transcription (Latin):
Interioris enim hominis nr̃is sacramento data est illac ꝑtinens ad
mortem animae nr̃ae significandam non solum in psalmo uerum
&iam incruce. dr̃ meus dr̃ meur ut quid dereliquistime cui uo¬
ciconcruit a postolus dicens scientes quia u&us hono noster si¬
mulcrucifixus est ut euacu&ur corpus peccati ut ultra non ser¬
uiamus peccato crucifixio quippe interioris hominis paenitenti¬
ae dolores intelleguntur & continentiae quidam salubris crucu¬
tus ꝑquam mortem mors impi&atir perimitur inquanos non
relin quid ds̃: & ideo ꝑtalercrucem euacuatur corpus peccati
ut iam non & hibeamus membra nr̃a arma iniquitatis peocato
quia & interior homo siutiq renouatur dedie indiem pro fecti
u&ur est amequam reno u&ur : intusnamq. agitur quoditem
quenter ex ponit qua propter deponentes mendatium loqui¬
miniueritatem Vbi autem deponitur mendatium nisi in¬
tus ut habit& in monte scõdĩ quibo quitur ueritatẽ incordesuo
Npod autem mostuurest peccato mostius est semel quod au¬

Expanded text:
Interioris enim hominis nostri sacramento data est illa vox, pertinens ad mortem animae nostrae significandam, non solum in Psalmo, verum etiam in cruce: Deus meus, Deus meus, utquid me dereliquisti ? Cui voci congruit Apostolus dicens: Scientes quia vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Crucifixio quippe interioris hominis poenitentiae dolores intelliguntur, et continentiae quidam salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos reliquit Deus. Et ideo per talem crucem evacuatur corpus peccati, ut jam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato . Quia et interior homo si utique renovatur de die in diem , profecto vetus est antequam renovetur. Intus namque agitur quod idem quenter exponit: Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Ubi autem deponitur mendacium, nisi intus, ut inhabitet in monte sancto Dei qui loquitur veritatem in corde au
Abbreviated transcription (Latin):
tertio die in ascensione incaelum & sedere ad dexteram patris
ita gestum est uthis rebus non imystice tantion dictis sed &iam¬
gestis configurar&ur uita xp̃i ana quae luc geritur nam
propter eius crucem dictum est: qui autem iliũ xp̃i sunt car¬
nem suam crucifixerunt cũm passionibus & concupiscentus
amortius ꝑgloriam putris : Ita & nos innouitate uitae ambulemus
prapter ascensionem incaelum sedemq. ad d&teram patris. Si autem
resurrexistis cumxp̃o quue sursum sunt quaerite ub ixp̃s est indexte

Expanded text:
tertio die, in ascensione in coelum, in sede ad dexteram Patris; ita gestum est, ut his rebus non gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam propter ejus crucem dictum est: Qui autem Christi Jesu sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus, ei concupiscentiis a mortuis in gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. Propter ascensionem in coelum, sedemque ad dexteram Patris: Si autem consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dexte
Abbreviated transcription (Latin):
trinitate titulo uniꝰuidemus nunc inquit ꝑspeculum ine¬
nigmate tunc at facie ⁊ ad faciem: qualo sit & quod sit hac spe¬
culum stqueramus prosesto illud oceurrit q sbetulo mis im igo
noncernitur hocetgo facere comatisumus ut ꝑhanc imag ĩnem
ꝗ nos sumus uiderẽmus ut cumque aquo facti sumustim qui
per soeculum hoc significat a iam illud ꝗ at idema posto lie nes
et reuclita racie glorum dnspeculantes ineinde maginero¬
culantes dx perspeculum uidentes nonde sbecula orosicentes
quodingra ca lingua nonest ambiguum ande tola anlorgua

Expanded text:
ritualis, Videmus nunc, inquit, per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quale sit et quod sit hoc speculum si quaeramus, profecto illud occurrit, quod in speculo nisi imago non cernitur. Hoc ergo facere conati sumus, ut per imaginem hanc quod nos sumus, videremus utcumque a quo facti sumus, tanquam per speculum. Hoc significat etiam illud quod ait idem apostolus: Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imagineculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in la
Abbreviated transcription (Latin):
ego quidem sum pauli alius aũ apollo nonne homines
quod dicebat animales estis carnales estis expres¬
sius dix homines estis. quod est secundum hominem
uiuitis non secundum dm̃: secundum quemsiui uer&is
dii ess&is:¬

Expanded text:
Ego quidem sum Pauli, alius autem: Ego Apollo, nonne homines estis? Ego quidem sum Pauli, alius autem: Ego Apollo, nonne homines estis? Quod dicebat: Animales estis, et: Carnales estis, expressius dixit: Homines estis, quod est: \'Secundum hominem uiuitis, non secundum Deum, secundum quem si uiueretis, di essetis
Abbreviated transcription (Latin):
uod est ambulare secundum hominem: hoc est
esse carnalem quod a carne idest a paste hominis
intellegitur homo: Eosdem ipsos quippe dixit supe¬
rius animales quos post ea carnales. ita loquens:
Animalis aũ homo non percipit quae sunt sp̃s đi:
stultitia est enim illi: talibus igitur. idest ani¬
malibus paulo post dicit: Et ego fratres non potui
lo qui uobis qñ spiritalibus. sed qñ carnalibus. & illud
& hoc eodem loquendi modo id est a paste totum.
Ab anima namque &a carne quaes unt pastes hominis
pot est totum significariqui est homo. at que ͥ non est
aliutꝰ animalis homo aliud carnalis. sedidem ipsum
est quod utrumque. Id est secundum hominem uiuens
homo sicut non aliud quam homines significantur
Siue ubilegitur ex operibus legis noniustificabitur
omnis caro. Siue quod scriptum est .lxxv. animae
descenderunt cumia cob in aegẏptum. Magis aut̃ hoc¬
apparuit in bis quae subiunxit. Cum enim quis dicat

Expanded text:
o est ambulare secundum hominem, hoc est esse carnalem; quod a carne, id est a parte hominis, intelligitur homo. Eosdem ipsos quippe dixit superius animales, quos postea carnales, ita loquens:Animalis autem homo non percipit quae sunt a spiritus Dei; stultitia est enim illi. Talibus igitur, id est animalibus, paulo post dicit: Et ego, fratres, non potui loqui uobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; et illud et hoc eodem loquendi modo, id est a parte totum. Et ab anima namque et a carne, quae sunt partes hominis, potest totum significari, quod est homo; adque ita non est aliud animalis homo, aliud carnalis, sed idem ipsum est utrumque, id est secundum hominem uiuens homo; sicut non aliud quam homines significantur, siue ubi legitur: Ei operibus legis non iustificabitur omnis caro, siue quod scriptum est: Septuaginta quinque animae descenderunt cum Iacob in Aegyptum. Et apparuit in his quae subiunxit: Cum enim quis dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
secundium corpus. Omnis enim creatura partim ⁊ iusibilis. per¬
tim inuisibilis nec tumenest omnis inpecore cuimens intelltucdis nͥ
missionem peccatoren & adoptionem grutiae. MPRO BAM DEORAN¬
tads anandum tumorem suꝑbiae uel adꝓbandam & exercendcm
patienia cuiꝓbuta & exercitatȩ cdurior merces uberiorq: serua
tur nescienter quodista ꝓsim : ab omni optamus tribulatione libe¬
rtos. Abhac ignoranea nec scipsum cdienum ostendit cepostolus¬

Expanded text:
secundum corpus; omnis autem creatura partim est uisibilis, parsecundum corpus; omnis autem creatura partim est uisibilis, partim inuisibilis, nec tamen omnis in pecore, cui mens intellectualis non missionem peccatorum et adoptionem gratiae. tu uernt, vel ad sanandum tumorem superbiae, vel ad probandam exercendamve patientiam, cui probatae et exercitatae clarior merces uberiorque serva nescientes, quid ista prosint, ab omni optamus tribulatione liberari. ab hac ignorantia nec se ipsum apostolus ostendit al
Abbreviated transcription (Latin):
comeno tuc ubi est mors aculeus tuus
primiti arhabenet spr̃ id ÷ nos anim& qui &ic̃ primitiaer
inerdes nitus obtulimusdõ. innobis ipsis congemer cimur id :
pter corpus. Adoptionẽ expeltaoas redemptione corparisinꝰ
id ist u & ipsum corpus aicipiens beneficium addoptionis flioꝵ.
quia uooati suimus totos nos lberostreinr astir omnibus
molestus exomniparte di filios ee mcnifeste Spc enimselui fustisum
spes aut̃ qu& uid&urnon est spes. Tunc ergo res que nunc spes:
cum aꝓpecruerit quid erimus. id ÷ similes illi quo uidebimur eum si¬
Nschei. Diligaergo sponae uanitutem cum deserte soliditute ueri¬
tatis opincdilico sequitur id ÷ mutcebilia ium autem inde mer¬
tespotnaNluit. subicitur non sporde uconitati sicutt subiestu: in ho¬
mine percante hinc enim ait cepostolus : omnis creatur ceucemi¬
tati sub usteo ÷ nonspone quic & in homine omnis est.
nest quippe homini& inuisibie diquid secundũ cinimũ a uisibile

Expanded text:
contentio tua? Ubi est mors aculeus tuus?Spiritus habentes, id est, nos animae quia primitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemiscimus: id est, praeter corpus adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri: id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum qua vocati sumus, totos nos liberatos transactis molestiis omnibus ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus. Spescum apparuerit quid erimus, id est, similes illi, quoniam videbimus eum sinihil. diligit ergo sponte uanitatem, cum deserta soliditate ueritatis opinabilia sequitur, id est mutabilia. cum autem inde meritas poenas luit, subicitur non sponte uanitati, sicut subiecta est in homine peccante. hinc enim ait apostolus: omnis creatura uanitati subiecta est non sponte, quia et in homine omnis est. inest quippe homini et inuisibile quid secundum animum et uisibile
Abbreviated transcription (Latin):
iuimus imaginẽ teneni portemus & linagnnẽ eius quidecido est
Mesclic& qui secundum adim mortedes fuimus secundum xp̃m in¬
mortales nos futuros. fide uerc & spe certa firmati tenecmx
Sicbũ nunt etendẽ imagine poritre possumur nondum inuisio¬
ne sed infide. nondum inre sed inspe. EX VBRΟ dedΟΝΟ ΡeR¬

Expanded text:
vimus imaginem terrenivimus imaginem terreni, ut scilicet qui secundum Adam mortales fuimus, secundum Christum immortales nos futuros fide vera et spe certa firmati teneamus. Sic enim nunc eamdem imaginem portare possumus, nondum in visione, sed in fide; nondum in re, sed in spe. Recte
Abbreviated transcription (Latin):
cumq peccata  quic & sisum quedum qu&e itu peccata sur
ut poenor sin& &icꝰ peccatorũ : unde dictum ÷: tradidit illos dr̃ bire¬
probam meem ut facian qu& non conueniui : non ibi peccatũ
dĩ ÷ sed iudicium quo cirta pͥdistinatio dĩ qu&e inbono ÷ gratiae
llud &icm quodeit pͥdistinatos conformes fieri imaginis filuds.
pot ÷ & secundum intenoren hom inem intellegi: Unde nobis clio
loco dicit nolite conformari huic seculo sed reno uamini in noui¬
tate mendis ura Vbiergo reformamur ne conformemur huic
seculo ibi conformamurdĩ filio. Pot÷ & sic accipi ut quem aminodũ
nobis ille mortcditate. it ccnos illi efficiamur in mortedite confor¬
ut sit ipse ꝓrimogenitus in multis fratribus ꝓrimo genitus utiq
amortius secuntdum tundem apostolum : qui morte sem inatco
est cacro eius in contumelida surrexit ingloria: secundũ hanc i¬
mciginem filii cuipbrimmortalitatem conformainur in corpo¬
rcdit̃ iludegimus quod ittmdicit idem apostoliis. Sicut porta¬

Expanded text:
 quaedam, quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est, Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae Illud etiam quod ait, praedestinatos conformes imaginis Filii Dei , potest et secundum interiorem hominem intelligi. Unde nobis alio loco dicit, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae . Ubi ergo reformamur, ne conformemur huic saeculo, ibi conformamur Dei Filio. Potest et sic accipi, ut, quemadmodum ille nobis mortalitate, ita nos illi efficiamur immortalitate conforut sit ipse primogenitus in multis fratribus . Primogenitus utique a mortuis secundum eumdem apostolum , qua morte seminata est caro ejus in contumelia, resurrexit, in gloria. Secundum hanc imaginem Filii, cui per immortalitatem conformamur in corpore, etiam illud agimus quod dicit idem apostolus, Sicut porta
Abbreviated transcription (Latin):
cum legi prophaeisq monstrar&. Abst ut mendaeter cum
fecnse eredamus: Dehac quippe re sats ẽ eiuis nora senueueia
Srolibendos ẽe a paternis tradtionb nec adeas geralineũ
Rosniani. fiereni ẽe cogendor. ut illa sacramenta qpecduumtur¬
tis precepta ẽe constara: Nontamquã sacrilegia suge rentun
n& tamen putarentur sicne cessaria. Iam nouo testamer toliue¬
uelato tam q sinchis qui cumq conuerterentur addm saliuẽe
acburnabas. Iedeoq cogebant gentes iudagare. Id erat enim
cogere secaneresaria prgcdeare ⁊ amquã erecpto euglio nulla
sine ullis salus ẽis irep̃o. hocerror quorumdam putabat hoc
timor petr simulabat. liber tas pauli redarguebat:¬

Expanded text:
cum legi prophetisque monstraret, absit ut mendaciter eum fecisse credamus. De hac quippe re satis est ejus nota sententia, prohibendos esse a paternis traditionibus nec ad eas gentiles, cum christiani fierent, esse cogendos, ut ilia sacramenta, quae diuinitus praecepta esse constaret, non tamquam sacrilegia fugerentur nec tamen putarentur sic necessaria iam nouo testamento reuelato, tamquam sine his quicumque conuerterentur ad deum salui esse et Barnabas ideoque cogebant gentes iudaizare. id erat enim cogere, sic ea necessaria praedicare, tamquam et recepto euangelio nulla sine illis salus esset in Christo. hoc en-or quorundam putabat, hoc timor Petri simulabat, hoc libertas Pauli redarguebat
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit eum. Eccȩ xp̃m tradidit patq t radidit iuidas
quisilio pprio nonpepertit: sedpronobis omnib tracdidit eum spat̃
illim aacdidit & pse se ondidit. At idem apostolus quidilext
me de tradidit sepsim ꝓme. Sipater tradidit filum: ee tradide
s ipsum filus i adas quid frct. factaest traditio apetre fac¬
taest tradto afilio facta est tradito auda uaresfastaest
Sedqueres dicenit pagrem tradente filum seioum filue raedten
tem &iudam discipalũ tradentem magistrũ siuũ⁊ quia hoe sice
pates dsilus incarrate fect aute iudas inproditione & lilelis
qura non quid faciat homo coniderandamẽ sedquo anio deuolum¬
tite faciaer Ineodem facto maeumurs dmpatrem: inquo inuenim.
iudim. Patrem benedicimor iudam de testamus. benedliemnos
caritate de testamur inquitatẽ. Quantũ eñ prestitune gener
humano e tradito xpo numquidhoc cogitaut iudlas ut odere.
De cogttaut salitemnãm quaredemptisaimus iudas sogran

Expanded text:
avit ? Ecce Christum tradidit Pater, tradidit Judas; Qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum. Et Pater illum tradidit, et ipse setradidit Filium, et tradidit seipsum Filius, Judas quid fecit? Facta est traditio a Patre, facta est traditio a Filio, facta est traditio a Juda; una res facta est: sed quae res discernit Patrem tradentem Filium, seipsum Filium tradentem, et Judam discipulum Pater et Filius in charitate; Judas autem fecit in proditione. Videtis quia non quid faciat homo considerandum est, sed quo animo et voluntate faciat. In eodem facto invenimus Deum, in quo invenimus Judam; Deum benedicimus, Judam detestamur; benedicimus charitatem, detestamur iniquitatem. Quantum enim praestitum est generi humano de tradito Christo? Numquid hoc cogitavit Judas ut traderet? Deus cogitavit salutem nostram qua redempti sumus; Judas cogitavit
Abbreviated transcription (Latin):
non supra non intra. non extra. absenrꝰia est emimmors inuistoria
i amresponsum ost cumde distantia prasentis & futuri đi
locutisumus : hic enim accipimus ꝑpignus sp̃s a certandi&
uincendi uires ibi autem sine hoste ullo extemo & in terro.
mercabili ac sempiterna pace perstuemur: quis quisergo
ominia quaribi habenda sunt hic uult habere fidem seindicit

Expanded text:
non supra; non intra, non extra. Absorpta est enim mors in victoriam. non supra; non intra, non extra. Absorpta est enim mors in victoriam.  responsum est, cum de distantia praesentis et futuri saeculi locuti sumus . Hic enim accipimus per pignus Spiritus, et certandi et vincendi vires: ibi autem, sine hoste ullo externo et interno, ineffabili hac sempiterna pace perfruemur. Quisquis ergo omnia quae ibi habenda sunt, hic vult habere, fidem se indicat
Abbreviated transcription (Latin):
mento ut ueniat tibi supor hos pannos mortalitatis & corrup¬
tionis ut hoc sit inferius illud superius hoc interius illudexte¬
rius absit inquit. non sic dico nolo spolari sed superuestiri non
tamen ut sub incorruptione lateat corruptio: seduc absorbta¬
tur mortale auita: bene exclamasti qui snpturas rosti. sed ne
aliquis ignarus scripturarum uerba mea putet subsecuta: pauli
sunt uerba omnia ista : a sostolica uerba sunt : ingeme scimus gra¬
uati in quo nolumus spoliar sed superuestm ut ab sorbeitur
mortale auita. benetenes quod alibidicis doresurre & tome
corporis loquens oportet corruptibile hoc inducre corrup¬
tionem & mortale hoc indue reimmortalitatem : cum autem
corruptibile hoc induerit incorruptionẽ & mortale hoc indue¬
mors inuictoria: quod alio loco ait. ut ab sorbeatur mortale aunta
hoc isto loco ab sorta esimors iniuictori: nusquam mors noninsta

Expanded text:
mento, ut veniat tibi super hos pannos mortalitatis et corrupmento, ut veniat tibi super hos pannos mortalitatis et corruptionis, ut hoc sit inferius, illud superius; hoc interius, illud exterius? Absit, inquit: non sic dico. Nolo spoliari, sed supervestiri. Non tamen ut sub incorruptione lateat corruptio, sed ut absorbeatur mortale a vita. Bene exclamasti, qui Scripturas nosti. Sed ne aliquis ignarus Scripturarum verba mea putet subsecuta, Pauli sunt verba, omnia ista apostolica verba sunt: Ingemiscimus gravati, in quo nolumus spoliari, sed supervestiri, ut absorbeatur mortale a vita . Bene tenes, quod alibi dicis de resurrectione corporis loquens: Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Cum autem corruptibile hoc induerit incorruptionem, tunc fiemors in victoriam. Quod illo loco ait, ut absorbeatur mortale a vita; hoc isto loco, Absorpta est mors in victoriam. Nusquam mors: non infra,
Abbreviated transcription (Latin):
sensum multa cogitantem: ergo ait inge mescimus grauati sub
sarcina sciliat corruptibilis carnis ingeme scimus grauati: simge¬
mescis libenterpone sucinam istam : certe ingemestere sedait
sub hoc onere grauari sedixit. subsarcina corruptibilis corporis
uide utrum uelit hoconeno spoluri sub quo grauatur subquo in¬
gemescit : non hoc sequitur : sed quidait : in quo nalumus expolian
o uocemnaturȩ confessionem pona graue corpus est onero¬
sum corpus est : corruptibile corpus est gemitur sub illo & non
libenter deseritur: nolumus inquit spoluri sic remansurus est
gemens & sunge mescis grauatus quare spoliri nonuis non inqua
uide quid sequitur: nolumus spolian sod superuestiri subterrena
tumca gemo ad celestem uestem sestino: illam uolo accipere:
istam nolo ponere: in quo nolumus spoliari sed super uostiti ergo
paule. intellegamte quid dicis fiet inuria tanto illi calesti uesti¬

Expanded text:
sensum multa cogitantem . Ergo ait, ingemiscimus gravati: sub sarcina scilicet corruptibilis corporis. Ingemiscimus gravati. Si ingemiscis, libenter pone sarcinam istam. Certe ingemiscere se dixit sub hoc onere, gravari sub sarcina hac corruptibilis corporis: vide utrum velit hoc onere spoliari, sub quo gravatur, sub quo ingemiscit. Non hoc sequitur: sed quid ait? In quo nolumus exspoliari. O vocem naturae, confessionem poenae! Grave corpus est, onerosum corpus est, corruptibile corpus est: gemitur sub illo, et non libenter deseritur, et non libenter deponitur. Nolumus, inquit, spoliari. Sic remansurus es gemens? Et si ingemiscis gravatus, quare spoliari non vis? Non, inquit. Vide quid sequitur: Nolumus spoliari, sed supervestiri. Sub terrena tunica gemo, ad coelestem festino: illam volo accipere, istam nolo ponere. In quo nolumus spoliari, sed supervestiri. Ergo, Paule, intelligam te, quid dicis? Fiet injuria tanto illi coelesti vesti
Abbreviated transcription (Latin):
emo enimscit quid agatur homine nisi sp̃s hominis qui
in ipso est donec uenat dñs & in lumin& abscondita
tenebrarum & manifestabit cogitatio cordis: Vt eas non
solum quisq: suas uideat. sed & aliorum secundum hoc eñi
dixit apostolus neminem scire quidagatur in homine.
nisi sp̃s hominis qui in ipso est secundum quod uidemus
in nobis nam secundum id quod credimus necuidemus.
Et multos fideles esse nouimus & multis notisumus:

Expanded text:
emo enim scit quid agatur in homine, nisi spiritus hominis qui in ipso est , donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis , ut eas non solum quisque suas videat, sed et aliorum. Secdixit apostolus neminem scire, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, secundum quod uidemus in nobis; nam secundum id, quod credimus nec uidemus, et multos fideles esse nouimus et multis noti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
Nec mirum uideri deb& quodquisque aliquidhabeat.
& quod hab& ignoret : ut enim taceãde omni potentis
cile scientia percipit quid sit anima & quis non hab&
animam : Postremo ut cestissime nouerimus quod
paruili in xp̃o nondum percipientes. quae sunt sp̃s dĩ.
admodum eos ipsos increpansait. Nescitis quia
templum di estis et sp̃sdi habitat in uobis: Hoc utiq¬

Expanded text:
Nec mirum videri debet, quod quisque aliquid habet, Nec mirum videri debet, quod quisque aliquid habet, et quod habet ignorat. Ut enim taceam de omnipotentis cile scientia percipiat quid sit anima? et quis non habet animam? Postremo ut certissime noverimus quod parvuli in Christo non percipientes quae sunt Spiritus Dei, admodum eos ipsos increpans ait: Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
nes estis. hi ergo id est paulus & apollo concordes
rant inunitate sp̃s et uinculo pacis. & tamen quia eos
iste interse diuidere & pro altero in flari aduer¬
sus alterum coeperunt dicuntur et homines &
carnalis & animales non ualentes percipere quȩ
sunt sp̃s dĩ: Et tamen quia non sunt ab ecclesia se¬
gregacti paruuli appellatur in xp̃o: quos utique.
uel angelos uel deos esse cupiebat quos arguebat
quia homines erant : Id est in his contentionibus non
quae dĩ sunt sed quae sunt hominum sapiebant.
De illis uero qui sunt ab ecclesia segregati non dictum
est ea quae sunt sp̃s non percipientes ne ad scientiae¬
ad perceptionem referretur : Sed dictum est sp̃m
non habentes : Non est aũ consequens ut qui hab&
istum sp̃m in ecclesia constituti paruuli in xp̃o ad huc
animales atque carnales. quidhabeant percipese
nonualentes. id est intellegere & nosse : Nam quo¬
modo essent paruuli in xp̃o nisi renati ex spũscõ.

Expanded text:
stis . Hi ergo, id est, Paulus et Apollo, concordes erant in unitate Spiritus et vinculo pacis; et tamen quia eos isti inter se dividere, et pro altero inflari adversus alterum coeperant, dicuntur homines et carnales et animales, non valentes percipere quae sunt Spiritus Dei: et tamen quia non sunt ab Ecclesia segregati, parvuli appellantur in Christo; quos utique vel angelos vel deos esse cupiebat, quos arguebat quia homines erant, id est, in his contentionibus non quae Dei sunt, sed quae hominum sapiebant. De illis vero qui sunt ab Ecclesia segregati, non dictum est, Ea quae sunt Spiritus non percipientes; ne ad scientiae perceptionem referretur: sed dictum est, Spiritum non habentes. Non est autem consequens ut qui habet, istum Spiritum in Ecclesia constituti parvuli in Christo, adhuc animales atque carnales, quid habeant percipere non valentes, id est, intelligere et nosse. Nam quomodo essent parvuli in Christo, nisi renati ex Spiritu sancto?