comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrosa ẽ ¶Itaq diis
nõ celestem sẜͫ s hũanũ
pocius accͥbuũt ideo qr il¬
lis nccͣia et grata credũt
ẽẽ q̃ nobis quib ãt esu¬
rientib opus est cibo ãt
sciciẽtib potu ã ueste al¬
gentib ã cũ sol decesẜit
luĩe ut bidere possumus
intelligi p̃t deos istos cũ
alñ uiuxerĩt mortuos eẽ
ꝙͣ ex ip̃o ritu qͦ ẽ totus e
terra quid em̃i celestis ĩ
se bom p̃t hr̃e pecudum
sanguis effusus qͦ ains
eo uesti qd̵ hõmes asper¬
nant᷑ actinge̾ ¶ Et qͣsqͥs
illis hanc sagniã p̃stitĩt
ꝙͣiuis ille grassator ⁊ ad¬
ulter ueneficus ꝑricida
sit beatus ac felix sit hũc
diligũt hũc tuent᷑ hint
suꝑsticõnes suo more de¬
ridet qr tu inqͥt m̾cede dõ¬
rũ emeris auriculis pul¬
mone et lactib unctis sẽ¬
ciebant bidelicet nõ carne
opus ẽẽ ad placandũ ce¬
lestiũ maiestatẽ s mẽte
scã et iusto aĩo et pecto¬
re ut ip̃e ait ꝙ n̾ali fit
honestate generosũ. A¬

Expanded text:
tenebrosa est. Itaque diis non coelestem sensum, sed humanum potius attribuunt. Ideoque illis necessaria et grata credunt esse, quae nobis; quibus aut esurientibus opus est cibo, aut sitientibus, potu, aut veste algentibus, aut cum sol decesserit, lumine, ut videre possimus. intelligi potest, deos istos, cum aliquando vixerint, mortuos esse, quam ex ipso ritu qui est totus e terra. Quid enim coelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus quo aras eo vesci, quod homines aspernantur attingere. Et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamvis ille grassator, adulter, veneficus, parricida sit, beatus ac felix erit. Hunc diligunt, hunc tuentur; huic superstitiones suo more deridet: Qua tu inquit mercede deorum Emeris auriculas; pulmone et lactibus unctis? Sentiebat videlicet non carne opus esse ad placandam coelestem majestatem, sed mente sancta, et justo animo, et pectore ut ipse ait quod naturali sit honestate generosum. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
q rũperũt ꝓuidit gͦ qͣti¬
nus cultoribus sius p̾sta¬
ret qͥetem si mãdata ser¬
uassent et tñ eos emenda¬
ret si p̃ceptis nõ obtẽꝑass
Itaq ne tã corrũꝑent᷑ ocio
ꝙͣ prẽs eoꝵ licẽtia p̃mi eo
uoluit ab in quoꝵ mãib
eos collocauit ut labentes
confirmet et corruptos
ad fortitudinẽ reꝑet et fi¬
dos exꝑiatur ac tẽptet ¶
militũ suoꝵ ꝓbare uirtu¬
tẽ insi habuerit hostem
Et illi tñ adu̾sarius ex¬
urgit ĩ uito qr mortalisẽ¬
et unnci p̃t deo autẽ qr re¬
pugnari nõ p̃t ip̃e adũ¬
nõ qͥ contra ip̃m deũ pu¬
gnent s contra mlites
eius ut deuocõnem at
fidem suoꝵ uł ꝓbet uel
corroboret donet p̾ssure
uerberib diffluentẽ cor¬
rigat discipliuam
st et alia cã curad¬
u̾sũ nos ꝑsecutio¬
nes fieri sinat ut dei ppłs
augeatur  Nec ẽ dif¬
ficile mõstrare cur aut
płii odio crudelitatis
cui em̃ talia sacrificia ñ
horreant deinde platet

Expanded text:
 ruperunt. prouidit ergo quate ruperunt. prouidit ergo quatenus cultoribus suis praestaret quietem, si mandata seruassent, et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent. itaque ne tam corrumperentur otio quam patres eorum licentia, premi eos uoluit ab iis in quorum manibus eos conlocauit, ut et labentes confirmet et corruptos ad fortitudinem reparet et fidos experiatur ac temptet. militum suorum probare uirtutem, nisi habuerit hostem? et illi tamen aduersarius exsurgit inuito, quia mortalis eet uinci potest, deo autem quia repugnari non potest, ipse aduenon qui contra ipsum deum pugnent, sed contra milites eius, ut deuotionem ac fidem suorum uel probet uel conroboret, donec pressurae uerberibus diffluentem corrigat disciplinam. est et alia causa cur aduersus nos persecutiones fieri sinat, ut dei populus augeatur: nec est difficile monstrare cur aut us plurimi odio crudelitatis: qui enim talia sacrificia non horreant? deinde placet
Abbreviated transcription (Latin):
dĩnitus elocutus ẽ Ds
corruptos et uiciosos lux¬
uriose ac delicate patitur
unĩe qr nõ putat emen¬
dacõne sua dignos ¶ Bo¬
nos añt quos diligit cas¬
tigat sepus et assiduis
laborib ad usũ u̾tutis
ex̾cet nec eos caducis ac
mortalib bonis corrũpi
ac depͣuari sunt uñ ne¬
nim d mirũ uideri si ꝓ
nrĩs sepe delictis castiga¬
mur a deo ymo uo̾ cũ bex¬
anĩ ac p̃mim̃ cũ maxĩe
gr̃as agimꝰ ĩ dulgentis¬
simo pr̃i ꝙ corruptela ⁊
nr̃a nõ patit᷑ longius ꝓ¬
cedere s plagis at ũb̾ib
cũ poscit ppło suo ⁊ opes
et regna largiri sicut de¬
derat añ iudeis quoꝵ nos
successores ac posteri su¬
mꝰ Id c̾co eñ uoluit sub
aliena dicõne atq imꝑio
dege̾ ne rerũ ꝓsperaꝵ fe¬
licitate corruptus ĩ lux̃ĩ¬
am labe̾tur at dei p̃cepta
contẽpnẽt sicut illi ma¬
iores nri qͥ sepe terrenis
ac fragilibus hiis bonis
eneruati ab errauerunt
a disciplina legis bincła¬

Expanded text:
diuinitus elocutus est. deus diuinitus elocutus est. deus corruptos et uitiosos luxuriose ac delicate patitur uiuere, quia non putat emendatione sua dignos. bonos autem, quos diligit, castigat saepius et adsiduis laboribus ad usum uirtutis exercet nec eos caducis ac mortalibus bonis conrumpi ac deprauari sinit. unde nemini debet mirum uideri si pro nostris saepe delictis castigamur a deo. immo uero cum uexamur ac premimur, tum maxime gratias agimus indulgentissimo patri, quod corruptelam nostram non patitur longius procedere, sed plagis ac uerberibus cum posset populo suo et opes et regna largiri sicut dederat ante Iudaeis, quorum nos successores ac posteri sumus, idcirco eum uoluit sub aliena dicione atque imperio degere, ne rerum prosperarum felicitate corruptus in luxuriam laberetur ac dei praecepta contemneret sicut illi maiores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis eneruati aberrarunt a disciplina et legis uincla
Abbreviated transcription (Latin):
ti qr pius ẽ ¶ Pietas ã¬
tem sũma u̾tus ẽ et ac¬
cedit ex eo ꝙ boluptates
caducas biciosas q cõtẽp¬
uit quaꝵ causa opes ap¬
petunt᷑ qm̃ cõtinẽs est
ac libidinũ uictor idest
nichil timoris tumoris
atq insolencie gerẽs nõ
extollit se alcius nec eri¬
git suꝑbũ caput s placẽ¬
aliena cupiat nec sua qͦ
si ui auferant̃ defendat
cũ sciat etiã illatã ĩ in¬
riã moderate ferre quia
b̾tute p̃ditus ẽ ncc̃e est
iistũ hoĩem subiectum
ĩ iusto et ꝯtumeliis affi¬
ci ab ĩ sipiẽte sapientẽ
ut uet ille peccet qr ĩ ius¬
tus ẽ et hic in se birtutẽ
habeat qr iustus est.
i quis ãt uolet sci¬
re cur malos et ĩ¬
iustos deus potentes be¬
atos diuites fieri sinat
pios contͣ hũiles miẜos
ĩ opes ẽẽ paciat᷑ sumat
eñ senece librũ cui titłus
ẽ quare bonis uiris mul¬
ta mala accidant cũ sit
ꝓuidentia ĩ quo ille mul¬
ta nõ plane ĩꝑicia secu¬
lari s sapientis ac pene

Expanded text:
enti, quia pius est: pietas autem summa virtus est. Eo accedit, quod voluptates caducas vitiosasque contemnit, quarum causa opes appetuntur; quoniam continens est, ac libidinum victor. Idem nihil tumoris atque insolentiae gerens, non extollit se altius, nec erigit superbum caput: sed placialiena cupiat, nec sua quoque, si vi auferantur, defendat: cum sciat etiam illatam injuriam moderate ferre, quia virtute praeditus est: necesse est justum hominem subjectum esse injusto, et contumeliis affici ab insipiente sapientem, ut et ille peccet, quia injustus est, et hic in se uirtutem habeat, quia iustus est si quis autem uolet sciplenius cur malos et iniustos deus potentes beatos diuites fieri sinat, pios contra humiles miseros inopes esse patiatur, sumat eum Senecae librum cui titulus est \'Quare bonis uiris multa mala accidant, cum sit prouidentia\'. in quo ille multa non plane inperitia saeculari, sed sapienter ac paene
Abbreviated transcription (Latin):
ne laturos qr indignacõ¬
nis aduersus nos enis
qͣi nũstri fuerũt puiiẽ¬
tur em̃ iudicio dei qui at¬
cepta pt̃ate supͣ hũanũ
modũ fuerĩt ab usi et
insultauerũt et̃ deo su¬
nũ bestigiis sius subie¬
cerint impie nefarieq
calcandũ ¶Preterea
uindicaturũ se in eos
celeriter pollicetur et ex¬
tĩaturũ bestias malas
de terra ¶Sed idem ꝙͣ¬
hic in pñti soleat bindi¬
care tñ iubet nos expet¬
tare pacient̾ illũ celestis
iudicii diem quo ip̃e pro
sius quẽq meritis n ho¬
noret ã p̃mia. ¶ Qua¬
ꝓpter nõ sꝑent sacrilege
aĩe contẽptos et multos
fore quos sit obt̾mt ue¬
met rabiosis ac uoratib
lupis m̾ces suaq instas
et simplices aĩas nullis
facinorib admissis ex¬
cruciauerũt ¶ NLos tm̃¬
modo laboremꝰ ut ab hp̃i¬
bus nichil aliud ĩ nobis
uisi sola iusticia puniat᷑¬
¶ Denius oꝑam totis
uiribus ut meream᷑ a
deo simul et ultionẽ pas¬
sionis et p̃miũ ⁊cͣ. M¬

Expanded text:
ne laturos, quia indignatione laturos, quia indignationis adversus nos ejus quasi ministri fuerunt. Punientur enim judicio Dei, qui, accepta potestate, supra humanum modum fuerint abusi, et insultaverint etiam Deo sunum vestigiis suis subjecerint impie nefarieque calcandum. Propterea vindicaturum se in eos celeriter pollicetur, et exterminaturum bestias malas de terra. Sed idem, quhic in praesenti soleat vindicare; tamen jubet nos expectare patienter illum coelestis judicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis facinoribus admissis excruciauerunt. nos tantummodo laboremus ut ab hominibus nihil aliut in nobis nisi sola iustitia puniatur, demus operam totis uiribus ut mereamur a deo simul et ultionem passionis et praemium.
Abbreviated transcription (Latin):
rludit cͥcũstans ppłus ĩ¬
ter ip̃a tormẽta dicẽtes
nõ sacrificare se lapidib
hũana manu fcĩs s dõ
uiuo q̃ sit ĩ celo multi hͦ
uerũ ẽẽ intelligũt et in
pectus admittũt ¶De¬
inde ut fieri solet in reb
mc̃tis dũ int̾ se ĩ uitẽ q̃¬
rũt q̃ sit huiꝰ ꝑseueran¬
tie tã młti q ad religio¬
nẽ ꝑtinẽt diuulgata sit
ꝑ rimorẽ uicissim aucu¬
pata discũtur q̃ quia bo
terea ulcõ secuta sic̃ sẽꝑ
accidit ad credendũ uehe¬
menter ĩ pellit Ne hec qͥ¬
demonũ sp̃us accepta li¬
cẽtia multoꝵ se corꝑib
ĩ mergũt quib postea
eiectis om̃s q̃ resanati
fuerint adhereant religi¬
om cuius potenciã sence.¬
rũt hec tot cause ĩ bnũ
collate magnã deo mul¬
titudinẽ mirabiliter ad¬
quirũt. ¶ Quidqͥd ergo
adu̾sũ nos mali pnͣcipes
moliũtur fieri ip̃e ꝓmit¬
tit ¶ Et tñ ĩ iustissimi
ꝑsecutores quib dei no¬
mẽ cõtumelie ac ludibo
fuit nõ se putent impu

Expanded text:
audit circumstans populus inter ipsa tormenta dicentes non sacrificare se lapidibus humana manu factis, sed deo uiuo qui sit in caelo. multi hoc uerum esse intellegunt et in pectus admittunt. deinde, ut fieri solet in rebus incertis, dum inter se inuicem quaerant quae sit huius perseuerantiae causa, multa quae ad religionem pertinent diuulgata ac per rumorem uicissim aucupata discuntur: quae quia bona aeterea ultio consecuta, sicut semper accidit, ad credendum uehementer inpellit. ne haec qudaemonum spiritus accepta licentia multorum se corporibus inmergunt, quibus postea eiectis omnes qui resanati fuerint adhaerent religioni cuius potentiam senserunt. hae tot causae in unum conlatae magnam deo multitudinem mirabiliter adquirunt. Quidquid ergo aduersus nos mali principes moliuntur fieri ipse permittit. et tamen iniustissimi persecutores, quibus dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit, non
Abbreviated transcription (Latin):
Ad gͦ existĩabimꝰ nͥ
uescire illos qd paciant᷑
furore ꝙͣ nos uidemꝰ illi
nesciũt Nõ em̃ ip̃i ho¬
mĩes ꝑsecũtur qͥ cãm cur
irascãtur ĩ nocẽtib non

Expanded text:
 existimabimus nisi nescire illos quid patiantur? furore, quem nos uidemus, illi nesciunt. non enim ipsi homines persecuntur, qui causam cur irascantur innocentibus non
Abbreviated transcription (Latin):
Qũo em̃ deus ã ama-¬
bit colentẽ si ip̃e nõ ame¬
tur ab eo aut p̃stabit p̃¬
canti quidqͥd orauerit
cũ ad p̃candũ neq ex aĩ¬
mo neq obseruanter at¬
cedat ¶Isti aũt cũ ad
sacrificãdũ uemũt nichil
intimũ nichil ꝓpͥũ diis su
in uenerant relinqunt
nichil q secũ ex eo neq
afferũt neq deferũt In¬
de ẽ ꝙ eisiuns religiones
neq bonos face̾ pñt neq
firme atq ĩ nuitabiles
cẽ ¶raducũtur itaq
ab hiis hoĩes facile qr nł

Expanded text:
quomodo enim deus aut amaquomodo enim deus aut amabit colentem, si ipse non ametur ab eo, aut praestabit precanti quidquid orauerit, cum ad precandum neque ex animo neque obseruanter accedat? isti autem cum ad sacrificandum ueniunt, nihil intimum, nihil proprium diis suiinuenerant relincunt nihilque secum ex ea neque adferunt neque referunt. inde est quod eiusmodi religiones neque bonos facere possunt neque firmae atque inmutabiles esse. traducuntur itaque ab his homines facile, quia
Abbreviated transcription (Latin):
¶¶Dõ seuicia s pacien¬
cia nõ scelere s fide Illa
em̃ maloꝵ sũt hec bonoꝵ¬
t ncc̃e ẽ bonũ in re¬
ligione uersari nõ malũ
¶Nã si sanguĩe si tor¬
mentis si malo religio¬
nẽ defendere uelis iã nõ
defendetur illa s pollue¬
tur atq uiolabitur Nich¬
il em̃ est tam boluntari¬
um ꝙͣ religio in qua si
animꝰ sacrificantis ad¬
u̾sus ẽ iam sublata iã
entia defendas in quo fi¬
des cõseruata et ip̃i deo
grata est et religiom ad¬
dit auctoritatẽ ¶ Nam
si hiis qͥ in hac t̾restri
milicia regi suo fidẽ ser¬
uat ĩ aliquo egregio fa¬
cinore si post ea uirerit
acceptior sit et carior si
ꝑierit sũmam sequitur
gloriã ꝙ pro duce suo ⁊¬
morte occubu̾it ꝙͣto ma¬
gis imꝑatori oĩm deo fi¬
des seruanda ẽ qͥ nõ tm̃
unientib s etiã mortuis
p̃miũ p̃t̃ u̾tutis exsolu̾e
Igit᷑ dei cultus qm̃ mili¬
cie celestis est deuocõnẽ
maxĩam fidẽ q cõsiderat

Expanded text:
, non saeuitia sed patien, non saeuitia sed patientia, non scelere sed fide: illa enim malorum sunt, haec bonort necesse est bonum in religione uersari, non malum. nam si sanguine, si tormentis, si malo religionem defendere uelis, iam non defendetur illa, sed polluetur atque uiolabitur. nihil est enim tam uoluntarium quam religio, in qua si animus sacrificantis auersus est, iam sublata, iammorte defendas; in quo fides conseruata et ipsi deo grata est et religioni addit auctoritatem. nam si is qui m hac terrestri militia regi suo fidem seruat in aliquo egregio facinore, si post uixerit, et acceptior fit et carior, si perierit, summam consequitur gloriam, quod pro duce suo morte occubuerit, quanto magis imperatori omnium deo fides seruanda est, qui non tantum uiuentibus, sed etiam mortuis praemium potest uirtutis exsoluere? igitur dei cultus, quoniam - militiae caelestis est, deuotionem maximam fidemque desiderat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiti ac rudes pñt qr res
ip̃a et ueritas loqͥt ¶d
nuere uolũt augeãt lon¬
ge duu̾sa sũt carnficiua
et pietas n ͨ p̃t ã ueritas
cũ ui ã iusticia cñ crude¬
litate quĩgi ¶ S mẽito
nõ audeant de reb qͣtꝙͣ¬
doce dĩnis ne a nris deride¬
aut̾ et a suis deẜant ¶Nã
forte uulgus cui simplex
ĩ corruptũ q iudiciũ ẽ si
mist̾ĩa illa cognoscat ĩ me¬
moria mortuoꝵ cõstituta
dãpnabit aliud q uerius
qd̾ colat q̃ret huic fida si¬
lentia sacris ĩ sticuta sũt
ab homĩbus callidis nes¬
ciat ppłus qͥd colat ¶ Cũ
aũt nos ĩ eoꝵ doctins uer¬
sem᷑ Cur nob̾ ã nõ credũt
qui btrũq nouimꝰ a̾ ĩ iu¬
deut qr falsis u̾a p̃tulimꝰ
Ed defendenda sũt
¶Sentiũt enĩ nͧ ẽẽ in
rebus hũanis religione p̃¬
stantius eãq sũma ui
oportere defendi s ut m
ip̃a religione sit et ĩ defẽ¬
sioms gñe fallũtur De¬
fendenda em̃ religio est
nõ occidendo s moriendo¬

Expanded text:
periti ac rudes possunt, quia res ipsa et ueritas loquitur.nuere uolunt augeant. longe diuersa sunt carnificina et pietas nec potest aut ueritas cum ui aut iustitia cum crudelitate coniungi. sed merito non audent de rebus qdocere diuinis, ne et a nostris derideantur et a suis deserantur. nam fere uulgus, cui simplex incorruptumque iudicium est, si mysteria illa cognoscat in memoriam mortuorum constituta, damnabit aliutque uerius quod colat quaeret. hinc fida silentia sacris instituta sunt ab hominibus callidis, ne sciat populus quid colat. cum autem nos in eorum doctrinis uersemur, cur nobis aut non credunt, qui utrumque nouimus, aut inuident, quia falsis uera praetulimus? ed defendenda sunt\sentiunt enim nihil esse in rebus humanis religione praestantius eamque summa ui oportere defendi, sed ut in ipsa religione sic in defensionis genere falluntur. defendenda enim religio est non occidendo sed moriendo
Abbreviated transcription (Latin):
et locis suis cõstent et fi
sine corꝑe Cui sil̾is est
qui cũ dñi non ignoret
buuit ĩ iuste Id eñ solũ
eget ¶ Itaq ut sit biuũ
ac sensibile corpus et ag¬
uicõ dei ncc̃ia est quasi
caput et uirtutes om̃s qͣi
corpus Ita fiet hõ ꝑft̃us
ĩ capite est ꝙ ꝙͣuis cõsta¬
re nõ possit sũ oĩb siue qͥ¬
aĩal uicõsũ ac debile sed
tũ uiuet sicut is qui et
dm̃ nouit et ĩ aliqua re
peccat ¶ Dat em̃ ueniã
pccĩs deus Itaq sũ men¬
bris aliqͥb biui p̃t sũ ca¬
pite nullomͦ hec res ef¬
cus ẽ licet audiat surdꝰ
licet eloquat᷑ elĩguis ẽ Cũ
uero cõditorẽ rerũ ꝑentẽ¬
q cognoui̾t tũt et uidebit
et audiet et loq̃t᷑ hr̃e em̃
caput cepit ĩ quo st̾ sensꝰ
om̃s collati hoc ẽ oculi et
aures et lĩgua Nã ꝓfrõ
is uidet qͥ uĩtatẽ ĩ qua
deus ẽ uł dm̃ ĩ quo ueri¬
tas est oculis cordis aspe¬
xerit Is audit qui dĩnas
boces ac p̃cepta bitalia pͨ¬
tori suo affigit ¶Is loqui¬

Expanded text:
et figsine corpore. cui similis est qui cum deum non ignoret, uiuit iniuste: id enim solum eget. Itaque ut sit vivum ac sensibile corpus, et agnitio Dei necessaria est, quasi caput; et omnes virtutes, quasi corpus. Ita fiet homo perfectus, in capite est; quamvis constare non possit sine omnibus, sine quanimal uitiosum ac debile, sed tamen uiuet, sicut is qui et deum nouit et in aliqua re peccat; dat enim ueniam peccatis deus. itaque sine membris aliquibus uiui potest, sine capite nullo modo. haec res efcus est, licet audiat, surdus, licet loquatur, elinguis est. cum uero conditorem rerum parentemque cognouerit, tunc et uidebit et audiet et loquetur. habere enim caput coepit, in quo sunt sensus omnes conlocati hoc est oculi et aures et lingua. nam profecto is uidet qui ueritatem, in qua deus est, uel deum, in quo ueritas est, oculis cordis aspexerit, is audit qui diuinas uoces ac praecepta uitalia pectori suo adfigit, is loqui
Abbreviated transcription (Latin):
tas et sexꝰ retĩebit suã sci¬
ã paciet᷑ ã faciet gͦ uniu̾sa
scelera et flagicia hiis cõ¬
mocõĩbus uirtute sedatis
ex hominũ bita morib
recta faciamꝰ Om̃e ergo
u̾tutis offm̃ est nõ pecca¬
ratio eius a quo bona ori¬
uut̾ ĩ prudendẽ ĩ pĩgat
ĩ bicia necesse est Ita¬
q ut breuiꝰ et significã¬
cius btrusq rei sũma
officia de t̾minẽ ¶Scĩa
In illo sapĩa ĩ hoc iusti¬
cia cõtinetur d¬
Iri qd̃ erat pͥmũ
uirtutẽ deinde qͥd sit uir¬
tus et ĩ quo sit ¶ Seqͥt᷑
ut id quoq ip̃m quid sit
bonũ et malũ nescisse i¬
rẽ ¶ Quia aũt qͥd eẽt
sũmũ bonũ nescierũt ⁊
ĩ ceti̾s bonis malis ue
q̃ sũma nõ sũt errauer̃t

Expanded text:
tas et sexus retinebit suam sanctiaut patietur aut faciet. ergo uniuersa scelera et flagitia his commotionibus uirtute sedatis ex hominum uita moribusrecta faciamus. omne igitur uirtutis officium est non peccaratio eius a quo bona oriuntur, inprudentem inpingat in uitia necesse est. itaque ut breuius et significantius utriusque rei summa officia determinem, scientin illo sapientia, in hoc iustitia continetur. Dixi, quod erat primum, uirtutem, deinde, quid sit uirtus et in quo sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum, nescisse philosorem. qui autem quid esset summum nescierunt, et in ceteris bonis malisue, quae summa non sunt, errauerint
Abbreviated transcription (Latin):
lerũt qͦd .s. solui et occide̾
ncc̃e est ¶ Nõ sũt ꝓgres¬
si ulterius s omĩa eoꝵ
p̃cepta et omĩa q̃ inducũt
bona t̾re ihen̾t et humi
opes honores gli̾am potẽ¬
ciam q̃ sũt bniũsa mor
sibi cõtinge̾t laborauit
huic ẽ illud birtus q̃ren¬
de finẽ rei scire modũq
Precipiũt enĩ quibus i¬
modis et quib artib res
familiaris q̃renda sit qr
uident male queri solere
S huiꝰ modi u̾tus nõ ẽ
ꝓposita sapient. ¶Lec
em̃ birtus ẽ opes querere
quarũ neq ĩ uencõ neq
possessio in nr̃a pt̃ate ẽ
Itaq et questu et opten¬
tu faciliores sũt malis
qͣ bomis ¶Nõ p̃t ergo
uirtus ẽẽ ĩ hiis rebus q̃¬
rendis in quarũ cõtẽptu
uis ac racio uirtutis ap¬
paret ¶ec ad ea ip̃a
tͣnͣsfugiet q̃ magno et ex¬
celso aĩmo calcare at ꝓ¬
texere gescit ¶Leq fas
ẽ aĩam celestib ĩ tentã
bonis ut hec fragilia sͥ
conꝑet ab ĩ mortalibus
suis oꝑibus auocari s

Expanded text:
ccidere necesse est, non sunt progressi ulterius, sed omnia eorum praecepta et omnia quae inducunt bona, terrae inhaerent et humi opes honores gloriam potentiam: quae sunt uniuersa mortsibi contingerent laborauit. hinc est illud: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia uident male quaeri solere. sed huiusmodi uirtus non est proposita sapienti: nec enim uirtus est opes quaerere, quarum neque inuentio neque possessio in nostra potestate est. itaque et quaesitu et obtentu faciliores sunt malis quam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus auocari, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quib p̃ceptis lex ip̃a cõ¬
sistẽt nõ phĩ fũctus fu
facere ille nõ poterat no¬
bis faciendũ ẽ quib ip̃a
lex tradita ẽ ab illo uno
mũ est ip̃m deũ nosse so¬
li obtemꝑare solũ colere
tinere qui ꝑentẽ aĩe sue
deũ nescit qd̃ ẽ sũmũ ne¬
fas q̃ ignoracõ facit ut
diis alienis seruiat quo
nichil sceleratius ꝯmicti
maliciã gradus ꝑ igno¬
rantiã ueri ac singularis
bom qr deus quẽ nosse re¬
fugit ẜons ẽ ip̃e boĩtatis
uł si iusticiã sequi uolet
dĩm tñ iuris ignarꝰ gẽ¬
tis sue leges tanꝙͣ uerũ
is ãplectit᷑ quas nõ uti¬
q iusticia s utilitas reꝑit¬

Expanded text:
quibus praeceptis lex ipsa conquibus praeceptis lex ipsa consisteret, non philosophi functus fuifacere ille non poterat, nobis faciendum est, quibus ipsa lex tradita est ab illo uno imum est ipsum deum nosse, soli obtemperare, solum colere. tinere qui parentem animae suae deum nescit; quod est summum nefas. quae ignoratio facit ut diis aliis seruiat, quo nihil sceleratius committi malitiam gradus per ignorantiam ueri ac singularis boni, quia deus, quem nosse refugit, fons est ipse bonitatis: uel si iustitiam sequi uolet, diuini tamen iuris ignarus gentis suae leges, tamquam uerum ius amplectetur, quas non utique iustitia, sed utilitas re
Abbreviated transcription (Latin):
q uocet ad officiũ iuben¬
do uetando a fraude det̾¬
reat que tñ neq ꝓbos ⁊¬
frustra iubeat ã betat
nec inppbos iubendo aut
betando mouet huit legi
nec ab rogari fas ẽ neq
derogau aliqͥd ex hac li¬
cet neq tota abrogari p̃t
sumꝰ neq ẽ q̃rendus ex¬
plauator ã int̾pres eius
nec erit alia lex rome aꝰ
acheuis alia nũc alia pͦ¬
hac ¶ Sed et om̃s gẽ¬
tes et onũ tpre una lex
et sẽpiterna et ĩ muta
ĩ uentor disceptator sator
cui qͥ nõ ꝑebit ip̃e se fu¬
giet ac naturã hoĩs as¬
ꝑuatꝰ hoc ip̃o luet max¬
nuas penas etiã si cet̾a¬
sciens tã significãter en̾¬
rare legẽ dei possit ꝙͣ il¬
lã homo longe a bĩtatis
noticia remotus exp̃ssit
Ego uo̾ eos qui u̾a inpru¬
dentes loquũt᷑ sic hñdos
puto tãꝙͣ dĩant spiri¬
tu aliqͦ instructi Qd̃¬
si ut legis sancte uĩ roẽz¬
q ꝑuidit Ita illud quo¬
q scisset ã explicass ex

Expanded text:
quae uocet ad officium iubenquae uocet ad officium iubendo, uetando a fraude deterreat, quae tamen neque probos frustra iubet aut uetat nec inprobos iubendo aut uetando mouet. huic nec abrogari fas est, neque derogari aliquid ex hac licet, neque tota abrogari potesumus, neque est querendus explanator aut interpres eius; 31 nec erit alia lex Rome, alia Athenis, alia nunc, alia posthac, sed et omnes gentes et omni tempore una lex et sempiterna et immutabiinventor disceptator sator, cui qui non parebit, ipse se fugiet et naturam hominis aspernatus, hoc ipso luet maximas penas, etiamsi cetsciens tam significanter eDarrare legem dei posset quam illam homo longe a ueritatis notitia remotus expressit? ego uero eos qui uera inprudentes loquuntur sic habendos puto, tamquam diuinent spiritu aliquo instincti. quodsi ut legis sanctae uim rationemque peruidit, ita illut quoque scisset aut explicasset, in
Abbreviated transcription (Latin):
tis cursibus bagantur
Duisqͥs aũt rcm iter te
nere uitit᷑ nõ terrã debet
aspice̾ sed celũ Et ut aꝑ¬
cius loqr nõ hoĩem sequi
debet s deũ Nõ hiis ter¬
restrib silłacris s deo ser¬
iure celesti nõ ad corpus
referre omĩa s ad mentẽ
¶Nõ huit bite dare ope¬
ram sed eterne ¶taq
si oculos ĩ celũ semꝑ ĩtẽ¬
das et solẽ qua oritur ob¬
serues eũ q habeas uite
qͣi uaiigii ducẽ sua spõ¬
te ĩ biã pedes dirigentur
et illud celeste lumẽ qd̃
sains mentib młto cla¬
nor sol ẽ ꝙͣ hic quẽ tar¬
ne mortali uidemꝰ sic re¬
get sic gubernabit ut ad
sũmũ sapĩe uirtutis q
portũ sine ullo errore per
dei lex est q̃ nos
ad hoc iter dirigat Illa
scã illa celestis ꝙͣ marcꝰ
tulliꝰ in libro de repub ͤͣ
3 ͦ pene dĩna boce depĩxit
¶Tuiꝰ ego ne plura di¬
terẽ uerba subieci Est qͥ¬
dem bera lex rca rõ natu¬
re congruẽs diffusa in
om̃s constans sempit̾na

Expanded text:
tis cursibus vagantur. tis cursibus vagantur. Quisquis autem rectum iter viae tenere nititur, non terram debet aspicere, sed coelum: et ut apertius loquar non hominem sequi debet, sed deum, non his terrestribus simulacris, sed deo seruire caelesti, non ad corpus referre omnia, sed ad mentem, non huic uitae dare operam, sed aeternae. itaque si oculos in caelum semper intendas et solem qua oritur observes eumque habeas uitae quasi nauigii ducem, sua sponte in uiam pedes dirigentur et illut caeleste lumen, quod sanis mentibus multo clarior sol est quam hic quem carne mortali uidemus, sic reget, sic gubernabit, ut ad summum sapientiae uirtutisque portum sine ullo errore perducat. dei lei est, quae nos ad hoc iter dirigat, illa sancta, illa caelestis, quam Marcus Tullius in libro de re publica tertio paene diuina uoce depinxit: cuius ego, ne plura dicerem, uerba subieci. est quidem uera lei recta ratio, naturae congruens, diffusa in omnis, constans, sempiterna,
Abbreviated transcription (Latin):
trahit ¶S tñ illa omĩa
itinera q̃ spẽm bonoꝵ ostẽ¬
tant nõ sũt alie bie sed
diu̾ticula et semite q̃ ui¬
dentur quidẽ ab illa cõi ⁊
dextrorsũ seꝑari ad eandẽ
tũ et ad unũ om̃s exitũ
sub ip̃o fine referũt᷑ Ibi
em̃ dux ille cõnĩgit om̃es
ubi opus fuerat bonos a
malis fortes ab ĩ ertibus
sapiẽtes a stultis separi
ne iugulat et p̃cipitat ĩ
morte ¶ Hec aũt uia q̃
est beritatis et sapĩe et
bͥtutis et iusticie quorũ
oĩm fons bnꝰ ẽ bna uis
mus deũ et angusta qm̃
pancõribus birtus dataẽ
et ardua qm̃ ad bonũ qd̃
cũ sũma difficultate ac
labore nõ p̃t ꝑueniri hͨ
pocius ubi aꝑpere nõ pt̃
q̃runt ¶Errant gͦ ueld̾
in mar magno nec quo
ferant᷑ intelligũt qr nec
biam ternũt nec ducem
secũtur ullũ ¶ Eadẽ nã¬
q rõne hanc bite biã q̃ri
opportet qͣ in alto iter na¬
nib q̃ritur q̃ nͥ aliquod
celi lumẽ obseruẽt ĩ cer¬

Expanded text:
trahit. sed tamen illa omnia trahit. sed tamen illa omnia itinera quae speciem bonorum ostentant non sunt aliae uiae, sed deuerticula et semitae, quae uidentur quidem ab illa communi dextrouersum separari, ad eandem tamen et ad unum omnes exitum sub ipso fine referuntur. ibi enim dux ille coniungit omnes ubi opus fuerat bonos a malis, fortes ab inertibus, sapientes a stultis separari, in mortem. haec autem uia, quae est ueritatis et sapientiae et uirtutis et usae, quorum omnium fons unus est, una uis, mus deum, et angusta, quoniam paucioribus uirtus data est, et ardua, quoniam ad bonum quod cum summa difficultate ac labore non potest perueniri. Haec potius, ubi apparere non potest, quaerunt. Errant ergo velut in mari magno, nec quo ferantur intelligunt, quia nec viam cernunt, nec ducem sequuntur ullum. Eadem namque ratione hanc vitae viam quaeri oportet, qua in alto iter navibus quaeritur; quae nisi aliquod coeli lumen observent, incer
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ p̃cursor eius uite cuiꝰ
uis et ptãs omĩs ĩ fallẽ¬
do ẽ binũsos ĩ fraudem
posset induc̾e̾ nͥ u̾i̾siłia ho¬
mĩb ostentaret ¶ Meus
em̃ ut ĩ morle illud ar¬
suit ĩ bia sua q̃ hõmes ꝓ
malis et turpib asꝑna¬
rent᷑ ut aũsi a sapĩa et
beritate quã sũ ullo duce
requirebãt ĩ id ip̃m inci¬
derent qd̃ bitare ac fug̾e̾
cupiebant Itaq illã ꝑdi¬
cõms ac mortis biã mul¬
tiplicẽ ostendit uł qr mł¬
ta sũt gn̾a bite uł ꝙ dii
młti qui colũtur huiꝰ dux
p̃uaricator ac subdolꝰ ut
uideat᷑ ẽẽ discrimẽ aliqd̃
Allia ducit luxĩosos alia
eos qͥ frugi appellant̃ alia
imꝑitos alia doctos alia
ĩ ertes ⁊llia strẽnuos aͣ.
stultos alia phos et eos
quidẽ nõ uno tͣmite ¶Il¬
los em̃i qͥ aut boluptates
aut diuicias nõ refugiuĩt
ab hac re publica et cele¬
bri bia modice segregat
Ros aũt qͥ aut birtutem
seqͥ uolũt ã ꝯtẽptũ rerũ

Expanded text:
enim praecursor eius uiae cuius enim praecursor eius uiae cuius uis et potestas omnis in fallendo est, uniuersos in fraudem posset inducere, nisi ueri similia hominibus ostentaret? deus enim, ut immortale illud arsuit in uia sua quae homines pro malis et turpibus aspernarentur, ut auersi a sapientia et ueritate, quam sine ullo duce requirebant, in id ipsum inciderent quod uitare ac fugere cupiebant. itaque illam perditionis ac mortis uiaui multiplicem ostendit, uel quod multa sunt genera uitae uel quod dii multi qpraevaricator ac subdolus, ut videatur esse discrimen aliquod alia ducit luxuriosos, alia eos qui frugi appellantur; alia imperitos, alia doctos; alia inertes, alia strenuos; alia stultos, alia philosophos; et eos quidem non uno tramite. Illos enim, qui aut voluptates, aut divitias non refugiunt, ab hac publica et celebri via modice segregat: eos autem, qui aut virtutem sequi volunt, aut contemptum rerum
Abbreviated transcription (Latin):
phĩs eẽ nullã aut ꝯfab̾¬
cius inquit ã aristides
nistus noĩatur ab illis
fortitudĩs ã ab hoc iusti¬
cie tãꝙͣ a sapĩe petitur
exemplũ ¶Nemo enĩ
hoꝵ sit sapiens ut sapi¬
entẽ bolumꝰ ĩ telligi n ͨ
hii qui sapientes habiti
et noĩati marcus catho
et catulus lelius sapiẽ¬
tes fuerũt ne illi quidẽ
septẽ s ex medioꝵ officõ¬
rũ freꝙ̃cia similitudinẽ
ꝙͣdam gerebant speciẽ q
sapientiũ. co
habiti sũt ad ep̃ta iustiꝰ
est ¶Dñis gͦ ille uir¬
tutis descripcões false sĩt
scire nõ pt̃ insi iustus ac
¶Nã illi om̃s qͥ ꝑ alio¬
rũ ꝯfessam stulticiã sapi-¬
entes existimẽtur spẽ uir¬
tutis ĩ ducti umbras et
ymagines cõprehendũt
nichil uerũ qd̃ ea fit rõne
qm̃ bia illa mẽdax q̃ fert
illa sapĩe ht̃ aliqͥd siłe
stulticie qd̃ in libro prete¬
dente mõstrauimꝰ ita hͨ
cũ sit tota stulticia hab
uirtuti ut habet aꝑtum
scelus sic ymagniẽ ꝙͣdã

Expanded text:
phis esse nullam? aut cum Fabricius inquit aut Aristides iustus nominatur, aut ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitiae tamquam a sapiente petitur exemplum. nemo enim horum sic sapiens, ut sapientem uolumus in- tellegi, nec ii qui sapientes habiti et nominati, Ma.rcus Cato et Gaius Laelius, sapientes fuerunt, ne illi quidem septem, sed ex mediorum officiorum frequentia similitudinem quandam gerebant speciemque sapientium. si habiti sunt adempta iustitia est, omnes igitur illae uirtutis descriptiones falsae sint scire non potest nisi iustus ac Nam illi omnes qui per aliorum confessam stultitiam sapientes existimantur, specie uirtutis inducti umbras et imagines adprehendunt, nihil uerum. quod ea fit ratione, quoniam uia illa mendax, quae fert illa sapientiae habet aliquid simile stultitiae, quod libro praecedente monstrauimus, ita haec cum sit tota stultitiae, habuirtuti, ut habet apertum scelus, sic imaginem quandam
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ꝓutauit reb sius uti¬
le¶ Quãtũ aũt a iusti¬
cia recedat btilitas ppłus
ip̃e rõnus docet ꝑ secciales
bella iudicẽdo et legitĩe
Inurias faciẽdo semꝑq
tant si coutͣ leges suas nͤ.
metu sceleribus abstineãt
si cõcedamꝰ sane ut id ña
minũ qͥ ip̃i ã errare an
ĩ nsti ẽẽ potuerũt sicut
illi duodeũ tabularũ cõ¬
ditores a c̾te publice bti¬
litati ꝓ cõdicõne tꝑm ser¬
le ius qd ꝓ morib ubiq
uariatur aliud ẽ u̾ã iusti¬
cia quã ĩ formẽ ac sĩpli¬
tẽ ꝓposuit omib deus ꝙͣ
qͥ ignorat et ip̃am iusticiã
ignoret ncc̃e ẽ GS pu¬
temꝰ fieri posse ut aliqͥd
ñali et ĩgenito bono bñs
uirtutes capiat qͣlẽ fuisse
thuonẽ athenis accepi¬
mus qͥ et gentib scipẽ de¬
dit et pauꝑes ĩ uitat et
nudos induit Tamẽ cũ
illud unũ qd̾ ẽ maxi ͫ de¬
est agnicõ dei iã bona il¬
la omia suꝑuatua sũt et
ĩ ania et frustra ĩ hiis as¬
sequẽdis laborauit ¶Dĩs

Expanded text:
 putauit rebus suis utile? quantum autem ab iustitia recedat utilitas, populus ipse Romanus docet, qui per fetiales bella indicendo et legitime iniurias faciendo semperqtant, si contra leges suas nihiium poenarum metu sceleribus abstineant. sed concedamus sane ut id natura minum, qui ipsi aut errare aut iniusti esse potuerunt, sicut illi duodecim tabularum conditores, aut certe publicae utilitati pro condicione temporum serile ius, quod pro moribus ubique uariatur, aliut uera iustitia, quam uniformem ac simplicem proposuit omnibus deus: quem qui ignorat, et ipsam iustitiam ignoret necesse est. sed putemus fieri posse ut aliquis naturali et ingenito bono ueras uirtutes capiat, qualem fuisse Cimonem Athenis accepimus, qui et egentibus stipem dedit et pauperes inuitauit et nudos induit, tamen cum illud unum quod est maximum deest, agnitio dei, iam bona illa omnia superuacua sunt et inania, ut frustra in iis adsequendis laborauerit. omnis
Abbreviated transcription (Latin):
sublata beneficẽcia liber¬
tas bonitas iusticia fun¬
dicus tollitur ¶Nam
quõ p̃t iustus ẽẽ qͥ nocet
qui odit qͥ spoliat qͥ occi¬
dit Que omĩa faciũt qͥ
prĩe ꝓdesse nictũtur id
ignorãt qͥ nichil putant
utile nichil ꝯmodũ nͥ qd̃
teneri manu p̃t Qd̃ so
lant bona qͥsquis prĩe ac¬
quisierit hoc ẽ qͥ euersis
ciuitatib gentib q dele¬
tis erariũ peccunia refer¬
serit agros ceꝑit ciues su¬
os locuplecõres fecerit hit
laudib feitur ĩ celũ ĩ hoc
putatur lũma et ꝑfecta
ẽẽ untus ¶ Qui error
ne stulticie ac malicie di¬
scipline quoq auctoritas
desit ¶Itaq cũ de officis
ad rẽ militarẽ ꝑtinẽtib
disputãt neq ad iusticiã
neq ad uerã birtutẽ accõ

Expanded text:
sublata beneficentia libersublata beneficentia liberalitas bonitas iustitia funditus tollitur. nam quomodo potest iustus esse qui nocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? quae omnia faciunt qui patriae prodesse nituntur. id ignorant qui nihil putant utile, nihil commodum, nisi quod teneri manu potest: quolant bona quisquis patriae adquisiuerit, hoc est qui euersis ciuitatibus gentibusque deletis aerarium pecunia referserit, agros ceperit, ciues suos locupletiores fecerit, hic laudibus fertur in caelum, in hoc putatur summa et perfecta esse uirtus. qui error ne stultitiae ac malitiae disciplina et auctoritas desit. itaque cum de officiis ad rem militarem pertinentibus disputant, neque ad iustitiam neque ad ueram uirtutem a
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ dñacões ac̾be in ci¬
ues extiterũt plena est
exemplis omĩs historia
led nos cõtenti erimꝰ uno
Guens põpeins bonorũ
uoluit ẽẽ defensor si qͥdẽ
bertate arma suscepit
Idem tñ bictus cũ ip̃a li¬
b̾tate occidit et a spadoni¬
b egiptiis detrõcatus in¬
sepulcro abiectus ẽ Nõ
est gͦ uirtus aut hostem
maloꝵ ẽẽ aut defensorẽ
bonoꝵ qr uirtus ĩ cetis ca¬
sib nõ p̃t ẽẽ subiecta.
Ommoda p̃t̾ea pa¬
trie pͥma putare
moda idest fines ꝓpagare
aliis uiolenter ereptos au¬
gere ĩ ꝑiũ bectigalia face̾
meliora ¶Que omĩa nõ
utiq uirtutes s uirtutũ
sũt euersiones In pͥmis
eiũ tollit᷑ hũane societa¬
tis cõĩctõ tollitur ĩ no¬
centia tollit̾ aliem absti¬
nentia tollit̾ deniq ip̃a
iusticia q̃ descidiũ genĩs
hũani ferre nõ p̃t et ubi¬
cũq arma fulserint hĩt
eam fugari et extĩari ne¬
gn̾is hũami societatẽ qͣ

Expanded text:
semper dominationes acerbae in cisemper dominationes acerbae in ciues extiterunt. plena est exemplis omms historia, sed nos contenti erimus uno. Gnaeus Pompeius bonorum uoluit esse defensor, siquidem bertate arma suscepit. idem tamen uictus cum ipsa libertate occidit et a spadonibus Aegyptiis detruncatus insepultus abiectus est. non est igitur uirtus aut hostem malorum esse aut defensorem bonorum, quia uirtus incertis casibus non potest esse subiecta. commoda praeterea patriai prima putare moda, id est fines propagare aliis uiolenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere maiora? quae omnia non utique uirtutes, sed uirtutum sunt euersiones. in primis enim tollitur humanae societatis coniunctio, tollitur innocentia, tollitur alieni abstinentia, tollitur denique ipsa iustitia: quae discidium generis humani ferre non potest et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et exterminari neni generis societatem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
dam enĩ ꝓbitate Ricta ui¬
am sͥ ad potentiã mu¬
mũt facuit q multa q̃
bomi solent co quidẽ ꝓmp¬
cius ꝙ fallendi gr̃a faci¬
ũt utinã et tã facile eẽt
p̃stare ꝙͣ facile est simła¬
re bonitatẽ. ¶ Sed hi cũ
ẽẽ ceꝑunt ꝓpoĩti ac uoti su¬
i cõpoces et sũmũ poten¬
cie gradũ ceꝑint tñ uero
simłacõne deposita mo¬
res suos detegũt rapũt
omĩa et uiolant et bexãt
eos q ipos bonos qͦꝵ cãm
susceperũt insecũtur et
gradus ꝑ quos ascende¬
rũt amputant ne qͥs il¬
los contͣ ipõs possit nu¬
temꝰ hoc offiñ nõ nͥ boni
eẽ ut bonos defendat ⁊ id
id susciꝑe facile ẽ imple̾
difficile qr cũ te c̾tanũ cõ¬
gressioni q cõmiseris in
arbitrio dei nõ tuo posita
uictoria ẽ Et plerũq ĩ ꝓ¬
bi et nũo et cõspiracõne
sũt pocencõres ꝙͣ boni ac¬
a deos ad eos suꝑandos
nõ tam uirtus sit ꝙͣ feli¬
ignorat quotiens melior
iustior q ꝑs uicta sic hĩc

Expanded text:
nim probitate ficta uiam sibi ad potentiam muniunt faciuntque multa quae boni solent, eo quidem promptius quod fallendi gratia faciunt. utinamque tam facile esset praestare quam facile est simulare bonitatem! sed hi cum esse coeperint propositi ac uoti sui conpotes et summum potentiae gradum ceperint, tum uero simulatione deposita mores suos detegunt, rapiunt omnia et uiolant et uexant eosque ipsos bonos quorum causam susceperant insequuntur et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imtemus hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. at id suscipere facile est, implere difficile, quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio dei, non tuo posita uictoria est, et plerumque inprobi et numero et conspiratione sunt potentiores quam boni, ut ad eos superandos non tam uirtus sit quam feliignorat quotiens melior iustiorque pars uicta sit? hinc
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ frugi ẽẽ nõ instrue̾
quiuia sũptuose nõ lar¬
giri tenie̾ nõ effunde̾ in
res suꝑ uacuas a turpes
rem familiarẽ. ¶Dicet
aliqͥs fortasse qͥd tu ne¬
gas ne hanc ẽẽ uirtutem
nõ equidẽ nego contͣria
enĩ uidear ꝓbare si negẽ
s uerã nego qr nõ sit illa
celestis s tota t̾rena Qñ¬
quidẽ nichil efficit nͥ ꝙ
remaneat in terra Qͥd
sit aũt rcẽ oꝑib uti Et
qͥd sit ex diuiciis fructus
petendus decl̃abo aꝑcius
cũ de pietatis offõ loqͥ ce¬
ꝑo Iã cetã q̃ secũtur ullõ
modo bera sũt ¶Nã iupp¬
bis ĩ imicicias iudice̾ ã

Expanded text:
oc est frugi esse, non instruere conuiuia sumptuose, non largiri temere, non effundere in res superuacuas aut turpes rem familiarem. dicet aliquis fortasse: \'quid tu? negasne hanc esse uirtutem?\' non equidem nego, contraria enim uidear probare, si negem, sed ueram nego, quia non sit illa caelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit nisi quod remaneat in terra. quid sit autem recte opibus uti et qui sit ex diuitiis fructus petendus decla-. rabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. iam cetera quae sequuntur nullo modo uera sunt. nam inprobi
Abbreviated transcription (Latin):
noĩs sꝑ ĩ imicus de quo
sepe diximꝰ ¶Ab hiis du¬
ob pncipiis bona mala¬
q oriũtur ¶Que uẽĩũt
a deo hanc habẽt rõnem
ut ĩ mortalitatẽ ꝑent ꝙ

Expanded text:
nominis semper inimicus, de quo saepe diximus: ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. quae ueniunt a deo, hanc habent rationem, ut inmortalitatem parent, quod
Abbreviated transcription (Latin):
bolũtate faciendi bona
sicut gͦ ĩ itin̾e celebrãdo
nichil ꝓdest uiã nosce in¬
si cognatus ac bires sup¬
petant abulandi ita ueri
scĩa nichil ꝓdest si untꝰ
ꝓpria deficiat ¶Nã le
se sciũt et iõ celare intũt᷑
¶S cũ cos bomi et mali
ua nõ fallat cupiditate
mala unicũt᷑ ut peccẽt q
de ẽ illis u̾tus idẽ cupidi¬
tas recta et honesta faci
culpã ꝑtinet nõ fecisse q̃
scieris rcẽ bolũtas pͣua
et uiciosus aĩmꝰ quẽ ig¬
noracõ excusare nõ p̃t pu

Expanded text:
uoluntate faciendi boni. sicut ergo in itinere celebrando nihil prodest uiam nosse, nisi conatus ac uires suppetant ambulandi, ita uero scientia nihil prodest, si uirtus propria deficiat. nam ferse sciunt et ideo celare nituntur. sed cum eos boni et mali natura non fallat, cupiditate mala uincuntur, ut peccent, quia deest illis uirtus, id est cupiditas recta et honesta facieculpam pertinet non fecisse quae scieris, recte uoluntas praua et uitiosus animus, quem ignora
Abbreviated transcription (Latin):
nł ꝓdest cognicõ nͥ ⁊ actõ
subsequatur ¶ PDraciꝰ gͦ
ut si diceret bo ͫ ẽ quod
malũ nõ est Cũ eiũ qͥd
sit birtus uescio ne uia¬
uni quidẽ quid scit scioi
incõne qr natura rei tał
nos faciamꝰ ꝙ ille debu¬
it birtus est irã cohibere
cupiditatẽ conpescere li¬
bidinẽ refrenare Id est
enũ uiciũ fugere ¶Nã
fere omĩa q̃ fuĩt in iuste
atq impbe ab hiis orĩ

Expanded text:
dest cognitio, nisi et actio subsequatur. Horatius igitur ut si diceret: \'bonum est quod malum non est\'. cum enim quid sit uirtus nescio, ne uitium quidem quid sit scio. itione, quia natura rei talinos faciamus quod ille debuit. uirtus est iram cohibere, cupiditatem conpescere, libidinem refrenare: id est enim uitium fugere. nam fere omnia quae fiunt iniuste atque inprobe, ab his o
Abbreviated transcription (Latin):
placõne de torq̃at ¶Elli¬
os ĩ moderatis libidinb
ĩ mergit ut uoluptati et
corꝑi seruientes ad uͥtu¬
tẽ respice̾ nõ possint ¶
Alliis u̾o̾ ĩ spirat ĩ iudĩa
ut suis ip̃i tormẽtis oc¬
cupati nichil cogitẽt ciᵈͦ
nͥ coꝵ quos oderint feli¬
citatẽ ¶EAlios ĩ flãmat
ambicõibus hii sũt qui
ad gerendos magr̃atꝯ
oem bite suc oꝑam curã¬
q cõuertũt ut fastos
signẽt et armis nomẽ
ĩ ponant quorũdã cupi¬
ditas tendit alcius nõ
ut ꝓuincias tꝑali gladꝰ.
regant s ut ĩ finita et
ꝑpetua pt̃ate dños se di¬
ci ueliit uniũsi genens
hũam quos aũt pios ui¬
derit uanis implicat reli
gionib ut ĩpios faciat
ut spẽ lucis excecet ne qͥs
conphendat aut teneat
ueritatẽ Sic hõĩb obstłe¬
it aditus om̃s et obsepsit
uias publitis latas errori¬
bus Quos ut discernere
possemꝰ ip̃m q auctorem
maloꝵ binc̾e̾ illũauit noꝰ
deus et armauit bã celes¬

Expanded text:
platione detorqueat, aliplatione detorqueat, alios inmoderatis libidinibus inmergit, ut uoluptati et corpori seruientes ad uirtutem respicere non possint, aliis uero inspirat inuidiam, ut suis ipsi tormentis occupati nihil cogitent aliut nisi eorum quos oderint felicitatem. alios inflat ambitionibus: ii sunt qui ad gerendos magistratus omnem uitae suae operam curamque conuertunt, ut fastos signent et annis nomen inponant. quorundam cupiditas tendit altius, non ut prouincias tempora!! gladio regant, sed ut infinita et perpetua potestate dominos se dici uelint uniuersi generis humani. quos autem pios uiderit, uarigionibus, ut impios faciat.uti specie lucis excaecet, ne quis comprehendat ac teneat veritatem. Sic hominibus obstruxit aditus omnes, et obsepsit vias, publicis laetus erroribus: quos ut discutere possemus, ipsumque auctorem malorum vincere, illuminavit nos deus et armauit uera caeles
Abbreviated transcription (Latin):
oppͥmat uigilandũ statio¬
nes agende militares ex¬
pedicõnes obeũde fũdendꝰ
ad ultimũ cruor omĩa de¬
niq amara et gͣuia paciẽ¬
ter ferenda eo quidem ꝓui¬
deus p̃mia ꝓ laboribus
eterna cõstituit. co¬
ẽ tñ in hac t̾rena
laboris exhauriãt ã ea sͥ
pareant q̃ pñt eodem m ͦ
ꝑire quo parta sũt certe
nobis nullus labor recu¬
sandus ẽ quib id acqͥri¬
tur ꝙ nullomiõ possit a¬
mitti uoluit enĩ deus qui
hoĩem ad hanc miliciã
genuit expeditos in acie
stare et intent̾ acrit̾ aĩs
ad bniꝰ hostias insidias
uł ciꝑtos impetus bigi¬
lare q̃ nos sicut ꝑiti et
ex̾citati duces solent un¬
riis artibus captat ꝓtinꝰ¬
q natura et morib seui¬
ens Aliis em̃ cupiditatẽ
ĩ saciabilẽ ĩ mittit ut opi¬
bus sius tanꝙͣ cõpedibus
illigatos a uia u̾ĩtatis ex¬
cuciat alios ĩ flãmat ire
stimłis ut ad nocendũ i¬
pocius ĩ tentos a dei ꝯtẽ¬

Expanded text:
opprimat, uigilandum, statioopprimat, uigilandum, stationes agendae, militares expeditiones obeundae, fundendus ad ultimum cruor, omnia denique amara et grauia patienter ferenda, eo quidem prodeus praemia pro laboribus aeterna constituit. et cum in hac terrena laboris exhauriant, ut ea sibi pariant quae possunt eodem modo perire quo parta sunt, certe nobis nullus labor recusandus est, quibus id adquiritur quod nullo modo possit amitti. uoluit enim deus, qui hominem ad hanc militiam genuit, expeditos in acie stare et intentis acriter animis ad unius hostis insidias uel apertos impetus uigilare, qui nos, sicut periti et exercitati duces solent, uariis artibus captat pro cuiusque natura et moribus saeuiens. aliis enim cupiditatem insatiabilem inmittit, ut opibus suis tamquam conpedibus inligatos a uia ueritatis excutiat, alios inflammat irae stimulis, ut ad nocendum potius intentos a dei contem
Abbreviated transcription (Latin):
suerit iusticie ĩ maiora
et longiora ĩcidet mala
ꝙͣ fuerũt illa que fugit
hec em̃ bita corꝑalis qr
breis ẽ id circo et mala
eius et bona breuia siit
co et bona eius et mala
sempiterna sũt Ita fit
ut et bomis breuib bonsi
bona et mala cõsiderare
unũquẽq secũ decet ꝙͣto
sacius sit ꝑpetius boĩs ma¬
la breuia peusare ꝙͣ pro
breuib et caducis boms
mala ꝑpetua sustin̾e̾ Nã
sicut ĩ hoc seculo cũ ẽ ꝓpo¬
sicũ cũ hoste c̾taiẽ p̾us
laborandũ est ut sis post¬
modũ in ocio esuriendũ
sciciendũ estus frigora ꝑ¬
ferenda humi qͥescendũ
uigilandũ ꝑiclitandũ ẽ
ut salius pignorrb et
domo et re familiari et
oĩbus pacis ac bictorie bo¬
diripiet᷑ domꝰ in predam
hror ac liberi beniẽt Ip̃e
interficiere ã capiere ¶
Que omĩa ne accidant
pñs ꝯmodũ differendũ
ut maius longisq pa¬
riatur Sic ĩ om̃i hac ui-¬
ta qr nobis adu̾sanũ deꝰ
reseruauit ut possemꝰ ca¬
ẽ pñs boluptas ne hostis

Expanded text:
iae, in maiora et longiora incidat mala quam fuerunt illa quae fugit. haec enim uita corporalis quia breuis est, idcirco et mala eius et bona breuia sint co et bona eius et mala sempiterna sunt. ita fit ut et bonis breuibus mala bona et mala, considerare unum quemque secum decet quanto satius sit perpetuis bonis mala breuia pensare quam pro breuibus et caducis bonis mala perpetua sustinere. nam sicut in hoc saeculo cum est propositum cum hoste certamen, prius laborandum est, ut sis postmodum in otio, esuriendum sitiendum, aestus frigora perferenda, humi quiescendum uigilandum periclitandum est, ut saluis pignoribus et domo et re familiari et omnibus pacis ac uictoriae bodiripietur domus, in praedam uxor ac liberi uenient, ipse interficiere aut capiere: quae omnia ne accidant, praesens commodum differendum est, ut maius longiusque pariatur —: sic in omni hac uita, quia nobis aduersarium deus reseruauit, ut possemus caest praesens uoluptas, ne hostis
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Dirtutẽ dixit scire ꝙͥ
sit bonũ et malũ qͥd t̃pe
quid honestũ qͥd utile qͦ
minꝰ breuiꝰ face̾ potuit
si tm̃ bonũ at malũ dice¬
ret qr nichil p̃t ẽẽ utile
uł honestũ qd̾ nõ idẽ boͫ.
sic nichil ĩ ucile ac turpe¬

Expanded text:
. uirtutem esse dixit scire quid . uirtutem esse dixit scire quid sit bonum et malum, quid turpe, quid honestum, quid utile, quid minus. breuius facere potuit, si tantum bonum ac malum diceret, quia nihil potest esse utile uel honestum quod non idem bonum sit, nihil i