comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
I dotes. dicens eis: Quare sartatec̃ta ñ instau
rastis templi: Nolite gͦ ampliꝰ acciꝑe pecuniã
iuxta ordinem ur̃m: sed ad instaurationẽ
templi reddite eam & reliqͣ Sic & dñs ñr
euũgłicis doctorib mandans ait Leuate
oculos ur̃os & uidete regiones : quia albȩ st̃
iam ad messem: Rogate dñm messis: ut mit¬
tat oꝑarios in messẽ suã : Et item Ẽuntes
in qͥt p̃dicate euangłiũ regnsi om̃i creature
infirmos curate. mortuos suscitate. leꝓssos
mundate : gͣtis accepistis gͣtis date : Etͦ culit
foram̃ de suꝑ & posuit illud uxta altare¬

Expanded text:
dotes, dicens eis: Quare sarta tecta dotes, dicens eis: Quare sarta tecta rastis templi? Nolite ergo amplius accipere pecuniam juxta ordinem vestrum, sed ad instaurationem templi reddite eam, etc. » Sic et Dominus noster evangelicis doctoribus mandans ait: « Levate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem. Rogate Dominum messis, ut mittat operarios in messem suam . » Et item: « Euntes, inquit, praedicate Evangelium omni creaturae. Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate. Gratis accepistis, gratis date . » « Et tulit foramen desu
Abbreviated transcription (Latin):
÷ tecta domꝰ si qͥd necessariũ uiderint instaura¬
cipiant omnẽ pecunia. quȩ ap̃tereuntibus
offertur in templũ dñi ꝓp̃cio animȩ & uoto
cordis sui: cũ qͥc qͥd ap̃tereuntib iustis scien¬
tiȩ spiritalis uel bonoꝵ exemploꝵ. inthesau¬
rum dñi conlatũ ẽ: ꝑ sacerdotum hoc est
p̃dicatoꝵ offitia ad instaurationẽ cẽpli spi
rent: N forte ꝑ neglegentiã magistroꝵ de¬
ꝑeat multitudo auditoꝵ: Qđ aũt sequit᷑
Igit᷑ usq ad uicesimũ cerciũ annũ regis io¬
as non instaurauerunt sacerdotes sartatecta
templi: significat qđ ante aduentũ salatoris
licet doctrina legis in gente uidea fuerit:
tam̃ ꝑdoctoꝵ. neglegentiã in multis corrũpe.¬
bat᷑: donec ueniret ipse qͥ legẽ dedit : & ꝑ sc̃ȩ
trinitatis fidem de calogumꝰ legis in moysi
& ꝓpłaꝵ scriptis spiritalit̾ obseruandũ doce¬
ret:. Uocauitꝰ rex ioas ioiada pontificẽ & sacer¬

Expanded text:
 tecta domus, si quid necessarium viderint instaura tecta domus, si quid necessarium viderint instauracipiant omnem pecuniam, quae a praetereuntibus offertur in templum Domini pro pretio animae et voto cordis sui, cum quidquid a praetereuntibus justis, scientiae spiritalis vel bonorum exemplorum in thesaurum Domini collatum est, per sacerdotum, hoc est, praedicatorum officia ad instaurationem templi spirrent, ne forte per negligentiam magistrorum depereat multitudo auditorum. Quod autem sequitur: « Igitur usque ad vicesimum tertium annum regis Joas non instauraverunt sacerdotes sarta tecta templi, » significat, quod ante adventum Salvatoris licet docttamen per doctorum negligentiam in multis corrumpebatur, donec veniret ipse qui legem dedit, et per sanctae Trinitatis fidem decalogum in Mosiet prophetarum scriptis spiritualiter observandum doceret. « Vocavitque rex Joas Joiadam pontificem et sacer
Abbreviated transcription (Latin):
suit suꝑ eum diadema & testimonium in di¬
adematȩ. in signe capitis regiũ: in testimonio
designat de creta legis dei: q̃uib qͥd agere rex
debeat qualit̾̃ uiuere p̃cipit᷑ Deniq in libro
uerboꝵ dierũ aꝑtius : & imposuer̃ in quit ei
diadema : Deder̃q in manu eiꝰ tenendam
legẽ: & magne utiq erat salutarisq pru¬
dentiȩ: ut post tyrannicȩ ĩ piȩq necẽ reginȩ
suecedenti in regnũ filio regis legitumi: cũ
ipso regni habitu simul disciplina legis dĩ
seruanda cõmitteret᷑: & qͥ se p̃latũ popło
regendo uideret: Ipse se regendũ diuinis
legibus subdi deb̾e meminiss: Dixitq ioas
ad sacerdotes: Omnẽ pecuniã scõꝵ quȩ inͥ¬
lata fuerit intemplũ dñi aprȩtereuntibus .¬
÷ quȩ offert᷑ ꝓp̃tio animȩ & quã sponte & arbitͥo
cordis suiꝰ infer̃ intemplũ dñi : accipiant illã
⁊sacerdotes iusta ordine̾ suũ & instaurent sarta¬

Expanded text:
suit super eum diadema et testimonium; » in disuit super eum diadema et testimonium; » in diademate insigne capitis regium, in testimonio designat decreta legis Dei, quibus, quid agere rex debeat, qualiter vivere, praecipitur. Denique in libro Verborum Dierum apertius: « Et imposuerunt, inquit, ei diadema, dederuntque in manu ejus tenendam legem . » Et magnae utique erat salutarisque prudentiae; et post tyrannicae impiaeque necem reginae, succedente in regnum filio regis legitimi, cum ipso regni habitu simul disciplina legis Dei servanda committeretur, ut qui se praelatum populo regendo videret, ipse se regendum divinis legibus subdi debere meminisset. ad sacerdotes omnem pecuniam sanctorum quae inlata fuerit in templum Domini a praetereuntibus quae offertur pro pretio animae et quam sponte et arbitrio cordis ssacerdotes juxta ordinem suum, et instaurent sarta
Abbreviated transcription (Latin):
porta scutarioꝵ nominant᷑ esse uident᷑: scuta¬
rios aũt tutores regis appellat: cestante li¬
bro paralipomenoN qui c̃ roboam scuta aerea
ꝓ aureis fecisse cõmemorasset: ad iecit & tra¬
didit illos pͥncipib scutarioꝵ: qͥ custodiebans
uestibulum palatii: In quo uidelicet libro:
distinctius hȩc cuncta replicant᷑ : Tercia pars
ur̃m qͥueniunt ad sabbatũ sacerdotũ & le¬
uitaꝵ & ianitoꝵ erit importis: tercia uero
pars ad domũ regis : & tercia ĩ porta quȩ apel¬
latur fundamenti : Om̃e uero reliquum uul¬
gus ÷ sit in atriis domꝰ dñi : Ne qͥsquã alius
ingrediat᷑ domũ dñi : nisi sacerdotes & qͥmi¬
nistrant de leuitis: Ipsi tantũ mͦ in grediant᷑.
quia scĩficati st̃: & omne reliquũ uulgus:
obseruet custodias dñi Leuitȩ aũt circ̃ dens
regẽ: habentes singuli arma sua & cȩt̾a:¬
Qđ seqͥtur de eodẽ ꝓduxitq filiũ regis & po¬

Expanded text:
porta scutariorum nominantur, esse videntur. Scutaporta scutariorum nominantur, esse videntur. Scutarios autem tutores regis appellat, testante libro Paralipomenon. Qui cum Roboam scuta aerea pro aureis fecisse commemorasset, adjecit: « Et tradidit illos principibus scutariorum, qui custodiebant vestibulum palatii . » In quo videlicet libro distinctius haec cuncta replicantur: « Tertia pars vestrum, qui veniunt ad sabbatum, sacerdotum et Levitarum et janitorum, erit in portis. Tertia vero pars ad domum regis, et tertia in porta, quae appellatur fundamenti. Omne vero reliquum vulgus sit in atriis domus Domini, nec quisquam alius ingrediatur domum Domini nisi sacerdotes, et qui ministrant de Levitis. Ipsi tantummodo ingrediantur, quia sanctificati sunt; et omne reliquum vulgus observet custodias Domini. Levitae autem circumdent regem, habentes singuli arma sua . » Quod sequitur de eodem: « Produxitque filium regis, et po
Abbreviated transcription (Latin):
nam ministrando impleu̾ant Ne abirenł
retinuit: Qui alios qͦq leuitas de cunctis
urbib iuda simul & principes familiaꝵ
isrł. missis in hoc centurionib hieroso¬
linã congregauerat : ut uerba dierũ nar¬
rant: quos educturus filium regis tali ratione
distixit: ut om̃s qͥ impleuerant sabbatũ & e¬
gressuri erant in duas diuisi partes : regẽ in us¬
teriorib atrii locis armati circũstarens reliqͣ
uero multitudo idẽ hi qͥñ erant de stirpe leui
exteriores atͥoꝵ ianuas: contͣ furorẽ reginȩ
siqͥo forte ad uersi moliret᷑ custodirent Porro
hi qͥ nuꝑ ad sabbatũ uenerant sacerdotes leui¬
dȩ & ianitores: in tres diuisi partes domũ re¬
gis id ẽ palatiũ obseruarent: ne uel hoc regi¬
na collecto exercitu contͣ regẽ defendet: Ser¬
uarent & portã habitaculi scutarioꝵ: ꝑqͣ
de templo ad palatiũ descendebat᷑ sic̃ infra dr̃:
nũ regũ: ubi portȩ sir. & domꝰ messa quȩ cũ

Expanded text:
nam ministrando impleverant, ne abirent, nam ministrando impleverant, ne abirent, retinuit. Qui alios quoque Levitas de cunctis urbibus Juda, simul et principes familiarum Israel, missis in hoc centurionibus, Jerosolymam congregaverat, ut Verba Dierum narrant : quos educturos filium regis tali ratione distinxit, ut omnes qui impleverant sabbatum, et egressuri erant in duas divisi partes, regem in interioribus atrii locis armati circumstarent; reliqua vero multitudo, id est, hi qui non erant de stirpe Levi, exteriores atriorum januas contra furorem reginae, si quid forte adversi moliretur, custodirent; porro hi qui nuper ad sabbatum venerant, sacerdotes, Levitae et janitores, in tres divisi partes, domum regis, id est, palatium observarent, ne vel hoc regina, collecto exercitu, contra regem defenderet; servarent et portam habitaculi scutariorum, per quam de templo ad palatium descendebatur, sicut infra dinum regium. Ubi et porta Seireff, et domus Messa, quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceꝑat eis iolada sacerdos: & assumentes
singuli uiros suos qͥ in grediebant᷑ sabbatũ
cũ his qͥ egrediebant᷑ esabbato: uener̾ adio¬
iada sacerdotẽ: qui dedit eis hastas: & ar¬
ma regis dđ quȩ erant in domo dña: &ste¬
terunt singuli habentes arma in manu
sua aparte templi dextra. usq ad partẽ sinis¬
tram altaris & aedis circũ regem: Hȩc aũt
bene cõmemorau̾int: lta in telligere potest
S ne fastidiũ facie̾mꝰ lec̾tori. his omissis
quȩ iam ex posita st̃. ad illud qđ de uisio¬
ne turbȩ dictũ ẽ ueniamꝰ: Cuiꝰ rei rõ tał ẽ¬
uitaꝵ. & ianitoꝵ. qͥ ꝑ totidẽ septimanas sibi
ex ordine succederent : Sabbato noua tur¬
ma in trante ad officiũ : & post sabbatũ ea
quȩ ꝓxima septimana ministrauerat domũ
redeunte: S hic pontifex ꝓpt̾ necessitatẽ
augendi circa nouũ regem exercitus: &
eos qui in trandi septimanã ordinẽ habe¬
bant suscepit: & illos qͥ lam suã septima¬

Expanded text:
 adsumentes singuli viros suos qui ingrediebantur sabbatum cum his qui egrediebantur e sabbato venerunt ad Ioiada sacerdotem qui dedit eis hastas et arma regis David quae erant in domo Domini et steterunt singsua, a parte templi dextera, usque ad partem sinistram altaris et aedis circum regem, » etc. Haebene commemoraverit, ita intelligere potest. Sed ne fastidium faciamus sectori, his omissis, quae jam exposita sunt, ad illud quod de divisione turbae dictum est veniamus, cujus rei ratio vitarum et janitorum, qui per totidem septimanas sibi ex ordine succederent, sabbato nova turma intrante ad officium, et post sabbatum ea quae proxima septimana ministraverat domum redeunte. Sed hic pontifex propter necessitatem augendi circa novum regem exercitus, et eos qui intrandi septimanam ordinem habebant, suscepit, et illos qui jam suam septima
Abbreviated transcription (Latin):
tris abia filia zachariae: fec̃q qđ erat bonũ¬
‸ corã dño: iuxta omĩa quȩ fecerat dauid pat̃
suus Ipse dissipauit excella & contriuit sta¬
tuas & succidit lucos. confregitq serpentẽ
aereũ quẽ fecerat moyses Siqͥdẽ usq ad

Expanded text:
s Abia, filia Zachariae. Fecitque quod erat bonum coram Domino, juxta omnia quae fecerat David pater suus. Ipse dissipavit excelsa, et contrivit statuas, et succidit lucos, confregitque serpentem aereum, quem fecerat M
Abbreviated transcription (Latin):
aepulas refec̃tionis conced̾e dignatus est:
Sunt itẽ alia tante ꝓfunditatis. quȩ scĩ
sp̃s solũ mͦ scientiȩ pateant: nr̃ȩ uero capa¬
citatis ꝑ omĩa mensurã transcendant: t̃u
ribula aũt illos figurate de monstrant:
qͥ mundã orationẽ exconscientia pura
& fide ñ fic̃ta offerunt deo: & c̃ ꝓpħa di¬
cere posst᷑ Dirigat᷑ oratio mea sic̃
in censũ in conspectu tuo Tubȩ aut̃ qͥd

Expanded text:
epulas refectionis concedere dignatus est. epulas refectionis concedere dignatus est. Sunt item alia tantae profunditatis, quae sancti Spiritus solummodo scientiae pateant: nostrae vero capacitatis per omnia mensuram traribula autem illos figurate demonstrant, qui mundam orationem, ex conscientia pura, et fide non ficta, offerunt Deo, et cum Propheta dicere possunt: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . Tubae autem quid
Abbreviated transcription (Latin):
dñi parare studebant: Alii sartatecta facie.¬
bant: quando illa quȩ ꝑheresim & scismata
rupta erant re edificabant: Alii saxa ce¬
debant: cũ duros corde & in credulos for¬
titer in crepabant: Ita ut impleret᷑ instau¬
ratio domꝰ dñi in uniuersis quȩ in digebans

Expanded text:
Domini parare studebant, alii sarta tecta templi facieDomini parare studebant, alii sarta tecta templi faciebant, quando illa quae per haeresim et schismata rupta erant, reaedificabant. Alii saxa caedebant, cum duros corde et incredulos fortiter increpabant, ita ut impleretur instauratio domus Domini, in universis quae indigebant
Abbreviated transcription (Latin):
& dabant eã uixta num̾um atq mensurã
in manu eoꝵ qui p̃ erant cementariis domꝰ
dñi : qui impendebant ea in fabris lignoꝵ
& in cementariis his qͥ oꝑabant᷑ indomo dña¬
& cȩt̾a  Scribã regis & pontificẽ appellat sũ¬
mos doctores: qui pecuniã conlatã luxta
numerum adq mensurã illis tͥbuelant qui
p̃erant fabris & cementariis: Hoc ẽ dispensa¬
torib uerbi diuini: qͥ eiu̾igłici tͥtici men¬
surã conseruis sius bis qͥ oꝑant᷑ indomum
dñi: & iurtutũ oꝑa in ȩdifitio diuino compo¬
nunt tribuebant: Quid gͦ aliud feceruss
apłi quos principes in eccłia elec̾tio diuina
constituit quando ꝑsubiectos sibi discipłos
uerbi diuini semina ꝑ totũ orbẽ sparser̾:
quatenis oꝑarios uoluntatis dei idoneos
in auditorib suis ꝑficerent: quoꝵ. alii fa¬
bricabant ligna cũ semet ipsos & eos qui
sibi obediebant ligna fruetifera in domo

Expanded text:
et dabant eam juxta numerum atque mensuram et dabant eam juxta numerum atque mensuram in manu eorum qui praeerant coementariis domus Domini, qui impendebant ea in fabris lignorum, et in caementariis his qui operabantur in domo Domini. » Scribam regis et pontificem appellat summos doctores, qui pecuniam collatam juxta numerum atque mensuram illis tribuebant qui praeerant fabris et coementariis, hoc est, dispensatoribus verbi divini, qui evangelici tritici mensuram conservis suis his qui operantur in domo Domini, et virtutum opera in aedificio divino componunt, tribuebant. Quid ergo aliud fecerunt apostoli, quos principes in Ecclesia electio divina constituit, quando per subjectos sibi discipulos verbi divini semina per totum orbem sparserunt quatenus operarios voluntati Dei idoneos in auditoribus suis perficerent. Quorum alii fabricabant ligna, cum semetipsos esibi obediebant, ligna fructifera in domo
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: Deniq pontisex nr̃ qͥ semet ipsũ ob¬
tulit ostiam inmaculatã deo. gazophila¬
cium unũ posuit: hoc ẽ unã eccłiam ea¬
cholicã fecit Cui forameN de suꝑ posuit:
quia transitũ in de ad cȩlos parauit : Posuitq
illud iuxta altare: ad dextram in gredien¬
tium Indomũ dñi: Altare uidelicet corpꝰ
dñi ẽ. luxta qđ gazofilaciũ positum ẽ: cum
eccłia xp̃o coniuncta ẽ: Ad dextrã in gredi¬
entium indonũ dñi: quia hȩc ẽ in tentio
electoꝵ. qͥ ꝑfidẽ in grediunt᷑ eccłiã ut adȩcer¬
nam beatitudinẽ quã dextra significat ꝑ¬
ueniant: Istuc qͦ mittunt sacerdotes qͥcus¬
todiunt ostium templi omnẽ pecuniã quȩ
defertur ad templũ dñi : cũ p̃dicatores sc̃i
qͥ seruant in troitũ fidei. offerunt uota fide¬
liũ in uerbis & in oꝑib & in eccłia rite p̃ci¬
bus cõmendant deo Ascendebat scriba
regis & pontifex effundebantq & numera¬
bant pecuniã quȩ in ueniebat᷑ in domo dñi

Expanded text:
ipsum obtulit hostiam immaculatam Deo, gazophylacium unum posuit, hoc est unam Ecclesiam catholicam fecit. Cui foramen desuper posuit, quia transitum inde ad coelos paravit. Posuitque illud juxta altare ad dexteram ingredientium in domum Domini. Altare videlicet corpus Domini est, juxta quod gazophylacium positum est, cum Ecclesia conjuncta est; ad dexteram ingredientium domum Domini, quia haec est intentio electorum, qui per fidem ingrediuntur Ecclesiam, ut ad aeternam beatitudinem, quam dextra significat, perveniant. Istuc ergo mittunt sacerdotes, qui custodiunt ostium templi, omnem pecuniam quae defertur ad templum Domini, cum praedicatores sancti, qui servant introitum fidei, offerunt vota fidelium in verbis et in operibus, et in Ecclesia rite precibus commendant Deo. « Ascendebat scriba regis et pontifex, effundebantque et numerabant pecuniam, quae inveniebatur in domo Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
quia sacerdotũ erat Hȩc sententia ostendit
qđ non qͥs ꝓpͥo arbitrio facile se credẽ debet:
seo seiat qͥđ magis confessio peceatoꝵ & pęni¬
tentia sacerdotum iuditio ꝑagenda ẽ Qui
habent scientiã discernendi in termuadum
& in mundũ & leprae inaculã diiudicare:
mortius ẽ descenditq ad eũ ioas rex isrł.
& flebat corã eo dicebat q : Pat̾mi ẜat̃ma :¬

Expanded text:
quia sacerdotum erat. » Haec scientia ostendit, quia sacerdotum erat. » Haec scientia ostendit, quod non quis proprio arbitrio facile se credere debet, sed sciat quod magis confessio peccatorum, et poenitentia sacerdotum judicio peragenda est; qui habent scientiam discernet immundum, et leprae maculam dijudicare, mortuus est. Descenditque ad eum Joas rex Israel, et flebat coram eo, dicebatque: Pat
Abbreviated transcription (Latin):
est: Clama necesses: quasi tuba exalta uo¬
c̃ẽ tuã: & ad nuntia popło meo scelera eoꝵ
& domui iacob peccata eoꝵ  & psalmis
& in fines orbis terrȩ uerba eoꝵ Sequit᷑
& ñ fiebat ratio his hominib qui accipie¬
bant pecunia ut distribuerent eã arcifi¬
cib: sedinfide tractabant eã deuotio¬
nẽ ostendit eoꝵ. de qͥb sermo ẽ : qͥ tantũ
studii in religione habueruꝵ: ut nullꝰ
dubitauerit quinpecuniã dñi sine aliciłꝰ¬
fraudis suspitione tractarent: & hanc
de ęrario sub latam fidelit̃ artificib ad
muniendã domũ ꝓut insingulis opus¬
M esset offẽrent. Unde necesse ẽ ut consideress
hi qͥ spiritalẽ pecuniã uerbi dei ad dispes¬
sendũ conserius suis oꝑariis scilicet diui¬
nis accipiebant: quanta fide quantaq
discretione illis opusẽ: Quib ratio de cadẽ¬
pecunia reddenda ẽ: Nonͣ minus fideles in¬
fuerint inuenti: Pecuniã uero ꝓdelicto &
pecuniã ꝓpeccatis ñ inferebant inꝰ cemplũ dñi

Expanded text:
 quasi tuba exalta vocem tuam, et annuntia populo meo scelera eorum, et domui Jacob peccata eorum . » Et Psalmistt in fines orbis terrae verba eorum . » Sequitur: « Et non fiebat ratio his hominibus, qui accipiebant pecuniam, ut distribuerent eam artificibus, sed in fide tractabant eam. » Devotionem ostendit eorum, de quibus sermo est: Quia tantum studii in religione habuerunt, ut nullus dubitaverit quin pecuniam Domini, sine alicujus suspicione fraudis tractarent. Et hanc de aerario sublatam, fideliter artificibus, ad muniendam domum, prout singulis opus esset, offerrent. Unde necesse est, ut considerent hi, qui spiritualem pecuniam verbi Dei ad dispensandum conservis suis, operariis scilicet divinis accipiunt, quanta fide quantaque discretione illis opus est, quibus ratio de eadepecunia reddenda est: ut studeant minfuerunt inventi. « Pecuniam vero pro delicto, et pecuniam pro peccatis non inferebant in templum Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
& ad iurans eos in domo dñi ostendit eis
filiũ regis & p̃cepit illꝗͥs aicens Iste ẽ ser¬
mo quẽ facere debetis: Tercia pars ur̃m
in troeat sabbato: & ob seruet ex cubitum
domꝰ regis : Tercia aũt pars sit ad portã sir.
& terciã pars ad portã quȩ ẽ post habitacii¬
lum scutarioꝵ : & custodietis excubitum
domus messa: Duȩ uero partes euobis om¬
nes egredientes sabbato custodiant ex cu¬
bias domꝰ dñi circũ regẽ: & uallabitis eũ
habentes arma in manib ur̃is Siqͥs aũt
in gressus fuerit septũ templi in cerficiat᷑.

Expanded text:
eis filium regis, et praecepit illis, dicens: Iste est sermo quem facere debetis. Tertia pars vestrum introeat sabbato, et observet excubitum domus regis. Tertia autem pars sit ad portam Seir, et tertia pars ad portam quae est post habitaculum scutariorum, et custodietis excubitum domus Messa. Duae vero partes e vobis, omnes egredientes sabbato, custodiant excubias domus Domini circum regem, et vallabitis eum habentes arma in manibus vestris. Si quis autem ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
nam insidias inimicoꝵ p̃cauere edocent᷑.
ut ẽ illud Estote in qͥt prudentes sic̃ serpes¬
tes: & simplices sic̃ columbȩ & ltẽ Cauete
aũt ab hominib & alibi: Ad tendite ait. a
falsis ꝓpħis: hoc qͥppe agnoscens mundana
potentia ipsũ ꝓpħam in terficere disponit:
cum xp̃m in cordib electoꝵ excingere fes¬
tinat: Misit gͦ illuc rex syriȩ equos & cur¬
rus: & robur exercitus: qui cũ uenissent
dias p̃parat: nocte ꝑfidię excecatus bellũ
contͣ eccłiam gerit: Consurgens aũt di¬
luculo minsster uiri egressus ẽ: uiditq
exercitũ in circiuitu ciuitatis nuntiauitq¬

Expanded text:
nam insidias inimicorum praecavere edocentur, nam insidias inimicorum praecavere edocentur, ut est illud: « Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . » Et item: « Cavete autem ab hominibus . » Et alibi: « Attendite, ait, a falsis prophetis . » Hoc quippe agnoscens mundana potentia ipsum prophetam interficere disponit, cum Christum in cordibus electorum exstinguere festinat. « Misit ergo illuc rex Syriae equos et currus et robur exercitus. Qui cum venissent dias praeparat, nocte perfidiae excaecatus, bellum contra Ecclesiam gerit. « Consurgens autem diluculo minister veri Dei egressus est; viditque exercitum in circuitu civitatis, nuntiavitq
Abbreviated transcription (Latin):
nis pristine intelligentię recurrit: Igitur
qñ donũ intellectus qđ accipit᷑ uix cũ tot
difficultatib custodit᷑: curandũ ualde ẽ.
ne otio torpeat: curandũ ne in citatione
oꝑis uitio elationis euanescat: sc̃ĩ namq
uiri minime exultant cũ cognoscunt
quȩ faciunt: sed cũ faciunt quȩ cognouer̃.
& si in telligendo largiꝰ congaudent amu¬
nere largitoris : merentes tam̃ consid̾ant
debitũ oꝑis ut uidelicet actione ꝑsoluant:
qđ eis p̃rogatũ ẽ in cognitione Scultus¬
namq ẽ debitor qͥ gaudens pecunias mu¬
tuas accipit: & cempꝰ quo reddẽ debeat
non adtendit: moderat᷑ aũt lȩticia accipien¬
di quando sollerti ꝓuidentia & iam constitu¬
tũ tempꝰ reddendi cogitat᷑:
Dex autẽ syriȩ pugnabat contra isrł. Con
dei ad regẽ isrł dicens Caue ne transeas in lo¬
co illo: quia ibi syri ininsidiis sunt misit
tẽ significat terrenã: quȩ sepe suꝑbe senti

Expanded text:
nis pristinae intelligentia recurrit. Igitur nis pristinae intelligentia recurrit. Igitur  donum intellectus quod accipitur vix cum tot difficultatibus custoditur, curandum valde est ne otio torpeat, curandum ne incitationes operis vitio elationis evanescant. Sancti namque viri minime exsultant, cum cognoscunt quae faciunt, sed cum faciunt quae cognoverunt; etsi intelligendo largiores congaudent a munere largitoris, moerentes tamen considerant debitum operis, ut videlicet actione persolvant quod eis prorogatum enamque est debitor, qui gaudens pecunias mutuas accipit, et tempus quo reddere debet, non attendit. Moderatur autem laetitia accipiendi, quando solerti providentia etiam constitutum tempus reddendi cogitatur. » Rex autem Syriae pugnabat contraDei ad regem Israel, dicens: Cave, ne transeas in locum illum: quia ibi Syri in insidiis sunt. Misit tem significat terrenam, quae saepe superbe sentie
Abbreviated transcription (Latin):
debitores tenent᷑ Rec̾te gͦ qͥ ferrũ ꝑdidit
clamat: heu. heu. heu & hoc ipsũ mutuo
accłꝑam Ac si dicat Illud ꝑdissolutionẽ
emꝰ ex gra creditoris accepi̾: S nuquã deus
mente deserit: quȩ in peecatis se ueracit̃ ag¬
noscit Unde & mox heliseus ueniens lignũ
deorsũ mittit & ferrũ in suꝑficiẽ attollit:
quia uidelicet redemptor nr pie nos respi¬
ciens cor peccatoris humiliat: & eã quam
amiserat intellegentiã reformat Lignũ
mergit &̃ ferrũ in suꝑficiem atcollit: quia
tatione humiliat & scientiam reparat
Unde bene alia trans latione dr̃: qđ confre¬
git lignũ at que lactauit & sic ferrũ sustu¬
uit: Lignũ nanq confringere ẽ cor ab elatio¬
ne conterere: Lignũ adima lac̾tare ẽ: ele¬
uatũ cor in cognitionẽ ut diximꝰ ꝓpͥȩ infir¬
mitatis humiliare : atq ilico ferrum ad
suꝑficiem redit: quia ad usum exercitatio¬

Expanded text:
debitores tenentur. Recte ergo qui ferrum perdidit, debitores tenentur. Recte ergo qui ferrum perdidit, clamat: « Heu, heu, heu, et hoc ipsum mutuo acceperam. » Ac si dicat: Illud per dissolutionem accepi. » Sed nunquam Deus mentem deserit, quae in peccatis se veraciter agnoscit. Unde et mox Eliseus veniens lignum deorsum mittit, et ferrum in superficiem attulit, quia videlicet Redemptor noster, pie nos respiciens, cor peccatoris humiliat, et eam, quam amiserat, intelligentiam reformat. « Lignum mergit, et ferrum in superficiem attulit, affligit, et scientiam reparat. Unde bene alia translatio , dicit quod confregit lignum atque jactavit, et sic ferrum sustulit. Lignum namque confringere est cor ab elatione conterere. Lignum ad ima jactare, est elatum cor in cognitione, ut diximus, propriae infirmitatis humiliare. Atque illico ferrum ad superficiem redit, quia ad usum exercitatio
Abbreviated transcription (Latin):
lectabit᷑ in crassitudine anima ur̃a: In clina¬
te aurẽ ur̃am & uenite ad me: audite & ui¬
uet anima uĩa. ꝑ turbatis hostib & infugã
uersis : sub uingit scriptura: qđ qͣtuor uiri
lepsi abissent in castra sẏroꝵ & nullũ ibi re¬
ꝑientes : comeđint & biberint. ablatisq in de
aurd & argento ac uestib & absconsis : postea
cõpunc̃ti in citatẽ hoc ad nuntiauerint.
atq salutis huiꝰ in dicia p̃stiterot: Qui
gͦ sunt lepsi isti : nisi qͥ uariis uitiis dediti
ł diu̾sis errorib ĩpliciti: feditatẽ exinter¬
na peste edueentes ostendunt in cute: hos
dñs sepe conu̾tens ad fidẽ: & mundans aber¬
rors & uitiis : uerȩ salutis Nuntios efficit In¬
gressi igit᷑ lepsi in castra syroꝵ: comederurs
c̃ despec̾ti istius mundi meditatione phyloso¬
phiȩ oꝑam dantes. & sensus sub tilitatẽ & lo¬
cutionis uenustatẽ ad qͥrunt: unde eccłiȩ usi¬
bus bene instructi deseriure possint: freques¬

Expanded text:
 in crassitudine anima vestra. Inclinate aurem vestram, et venite ad me, audite, et vivet anima vestra . » Perturbatis hostibus et in fugam versis, subjungit Scriptura, quod quatuor viri leprosi abissent in castra Syrorum, et nullum ibi reperientes, comederint et biberint. Ablatisque inde auro et argento ac vestibus et absconsis, postea compuncti, in civitatem hoc annuntiaverint, atque salutis hujus indicia praestiterint. Qui ergo sunt leprosi isti, nisi qui variis vitiis dediti, vel diversis erroribus impliciti, foeditatem ex interna peste educentes ostendunt in cute? Hos inus saepe convertens ad fidem, et mundans ab errore et vitiis verae salutis nuntios efficit. « Ingressi itaque leprosi in castra Syrorum, comederunt cum despecti istius mundi meditationi philosophiae operam dantes, et sensus subtilitatem et locutionis venustatem adquirunt, unde Ecclesiae usibus bene instructi deservire possint; frequen
Abbreviated transcription (Latin):
ortuus ẽ gͦ heli seus : & sepelier̃ eum
Latrunculi qͦq demoab uener̃ int̾ram
ip̃so anno Quidã aũt sepelientes hominẽ
uidentes latrunculos: ꝓ iecer̃ cadauer inse¬
pulchro helisei: Qđ amꝰbulauit & tetigit
ossa heliser: & reiuixit homo & stetit suꝑ
tio cadaueris mortui ꝑ contactũ ossiuheli¬
sei: Nisi uitã fideliũ quȩ in morte xp̃i ue
raciter constat: Quiẽq gͦ firma fide tan¬
git mortẽ xp̃i: & spẽ suam ueracit̾ in ip¬
sõ conlocat: sine dubio particeps erit resur¬
rectionis eius  Dic̃ eñi ipsa ueritas Egosũ
resurrectio & uita Qui credit in me etiã¬
si mortuus fuerit uiuet. & omnis qͥ uiuit &

Expanded text:
ortuus est ergo Heliseus et sepelierunt eum latrunculi quoque de Moab venerunt in terra in ipso anno quidam autem sepelientes hominem viderunt latrunculos et proiecerunt cadaver in sepulchro Helisei quod ambulavit et tetigit ossa Helisei et revixit homo et stetit super tio cadaveris mortui per contactum ossium Elisei, nisi vitam fidelium, quae in morte Christi veraciter constat? Quicunque ergo firma fide tangit mortem Christi, et spem suam veraciter in ipso collocat, sine dubio particeps erit resurrectionis ejus. Dicit enim ipsa Veritas: « Ego sum resurrectio et vita. Qui credit in me, etiamsi mo
Abbreviated transcription (Latin):
apłi relicto eo om̃s fugerunt. & domi se ꝓpt̃
metũ uideoꝵ in cluser & icem scriptumẽ :
cente die resurrectionis : iam ad erat cẽpus qͦ
comites xp̃i illũ uidentes uiuere: & post modũ
cȩlos ascende: ꝑcepta sp̃s scĩ gr̃a: lib̾e uerbũ¬

Expanded text:
 relicto eo, omnes fugerunt , et domi se propter metum Judaeorum incluserunt. Et iterum scriptum est: cente die resurrectionis jam aderat tempus quo comites Christi illum videntes vivere, et postmodum coelos ascende
Abbreviated transcription (Latin):
sanitatẽ. atq mundaberis: Iratus naamas:
recedebat dicens: Putabam qđ egrederet᷑
adme. & stans in uocaret nom̃ dñi dĩ sui:
& tangeret manu sua loc̃ leprȩ & cuparet
me Aeniens quidẽ gentilis popłs ad domũ
helisei nr̃i ad scãm uidelicet ecłiam : ꝑmissũ
abeo nuntiũ consiliũ accepit: ut se in iorda¬
ne septies lauaret & sic sanitatẽ reciꝑet atq
mundaret᷑:. quia ꝑ eũugłicos p̃dicatores
añs diõ Nisi qͥs renatus fuerit ex aqua &
&ltem: Qui crediderit & baptiratus fue¬
rit saluus erit: qͥuero non crediderit cõ¬
dempnabit᷑: Iordanis itaq aquȩ sacrũ bap¬
tisia significant: quia in eis saluator
nr̃ baptimũ nobis consecrauit: Qđ aũt
naamans in dignatus de tali responso lauationẽ
aquȩ iordanice dispexit simplicitatẽ signficat
rudium qͥ spiritalem ñ potuer̃ in tellegere
efficatiam: quia animalis homo ñ ꝑcipit ea

Expanded text:
sanitatem atque mundaberis. Iratus Naaman sanitatem atque mundaberis. Iratus Naaman recedebat, dicens: Putabam quod egrederetur ad me, et stacuraret me. » Veniens quidem gentilis populus ad domum Elisei nostri, sanctam videlicet Ecclesiam, missum ab eo nuntium consilium accepit, ut se in Jordane septies lavaret, et sic sanitatem reciperet atque mundaretur, quia per angelicos praedicatores Dominus dicit: « Nisi quis renatus fuerit ex aquitem: « Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit: qui vero non crediderit, condemnabitur . » Jordanis itaque aquae sacrum baptisma significant, quia in eis Salvator noster baptismum nobis consecravit. Quod autem Naaman indignatus de tali responso, lavationem aquae Jordanicae despexit, simplicitatem significat rudium, qui spiritualem non potuerunt intelligere efficaciam; « quia animalis homo non percepit ea
Abbreviated transcription (Latin):
iuir macedo apparuit qͥ eum exhortabatur
legisset rex ifrł litteras: scidit uestimenta
sua & ait Num qͥd deris ego sum ut occide.
possim & iuuificare: & cet̾a: Quid signifi¬
cat rer iste isrł qui audita legatione syris
de salute appħa isrł querente ex pauit: nisi
sacerdotes scribas & pharisseos rectores ui¬
deoꝵ: qui consid̾antes qđ undiq plebes ad
redemptorẽ nr̃m salutis suȩ causa conue¬
niebant: quasi blasphemiã existimantes
uestimenta sua scindebant: sic̃ in eiuigłio
principẽ sacerdotũ. audita xp̃i p̾dicatio¬
ne fecisse legimꝰ: S licet rex isrł in tali
auditu ꝑtimescat: Tam̃ ꝓpħa dei quos
ad se migͣsse cognouerat ad se ꝑuenire ꝑ¬
suadebat᷑ dicens. ueniat ad me: & sciat ẽẽ
ficauit: Uenit gͦ naaman cũ equis & curri¬
bus: & stecit ad hostium domꝰ helisei: misitq
ad eum heliseus nuntiũ dicens: Uade & la¬
uare septiȩs in iordanẽ : & recipiet caro cua

Expanded text:
vir Macedo apparuit , qui eum exhortabatur vir Macedo apparuit , qui eum exhortabatur legisset rex Israel litteras, scidit vestimenta sua, et ait: Nunquid Deus ego sum ut occidere possim et vivificare? » Quid significat rex iste Israel, qui, audita legatione Syriae de salute a propheta Israel quaerente, expavit, nisi sacerdotes, Scribas et Pharisaeos, rectores Judaeorum, qui considerantes quod undique plebes ad Redemptorem nostrum salutis suae causa conveniebant, quasi blasphemiam existimantes, vestimenta sua scindebant, sicut in Evangelio principem sacerdotum, audita Christi praedicatione, fecisse legimus ? Sed licet rex Israel in tali auditu pertimescat, tamen propheta Dei quos ad se migrasse cognoverat, ad se pervenire suadebat, dicens: « Veniat ad me, ut sciat esse ficavit . » « Venit ergo Naaman cum equis et curribus, et stetit ad ostium domus Elisei. Misitque ad eum Eliseus nuntium dicens: Vade et lavare septies in Jordane, et recipiet caro tua
Abbreviated transcription (Latin):
truncłi qͥpoq desyria quȩ int̃p̃tat᷑ sublimi¬
tas egressi sunt: cũ cupiditate ducti & diu̾¬
sis negociis impliciti: sꝑantes in in certo
diuitiaꝵ gentiles: ꝑ totã terrã uagaban¬
tur hinc & ad terra isrł uenientes capti¬
uam mulierculam duxer̃. quȩ in captiui¬
tate posita de ꝓpħa in isrł testabat᷑: quia
fama de isrł ꝑ negotiatores gentium trans¬
lata: in toto orbe curiositati hominũ quã
uxor naaman significat: uerũ ꝓpħam
& saluatorẽ om̃ium in uidea manere pate¬
fecit In gressus ẽ itaq naaman ad domi¬
num siui & nuntiauit ei dicens: sic & sic
locuta ẽ puella de terra isrł: & cęt̾a: Cum
hi ad quos noticia uerbi dei ꝑuenit: his
qui sibi p̃sunt sugger scientiȩ spiritalis
magnitudins̃ : Mttit rex syriȩ litteras ad
regem isrł ꝓsalute serui sui: cũ primatus
ut ꝑ apłicã doctrmã saluatoris fidẽ accipi¬
at Unde cornelius centurio de cesarea in
ioppen ad petrũ misit : & paulo ꝑuisionẽ

Expanded text:
trunculi quippe de Syria, quae interpretatur sublimitas, egressi sunt, cum cupiditate ducti, et diversis negotiis impliciti, sperantes in incerto divitiarum, gentiles per totam terram vagabantur. Hinc ad terram venientes captivam mulierculam duxerunt. Quae in captivitate posita de propheta in Israel testabatur, quia fama de Israel per negotiatores gentium translata in toto orbe curiositati hominum, quam uxor Naaman significat, verum prophetam et salvatorem omnium in Judaea manere patefecit. « Ingressus est itaque Naaman ad dominum suum, et nuntiavit ei dicens: Sic et sic locuta est puella de terra Israel, » cum hi, ad quos notitia verbi Dei pervenit, eis qui sibi praesunt, suggerunt scientiae spiritalis magnitudinem. « Mregem Israel pro salute servi sui. Cum primatus ut per apostolicam doctrinam Salvatoris fidem accipiat. Unde Cornelius centurio de Caesarea in Joppe ad Petrum misit . Et Paulo per visionem
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorib manducaret: & mulier quȩ erat
in ciuitate peccatrix lacrimis eiꝰ lauaret pe¬
des : & capillis sius cergeret & ungento unge¬
pͥmo mariae magdalene : de qua eiecerat
septẽ demonia : Ill̾a uidens nuntiauit his
qͥ cũ eo fuerant: lugentib & flentib Porro
ducẽ illũ suꝑ cuiꝰ manũ rex in cubuerat:
& ꝓpħȩ uerbis diffidebat constitutũ ad portã
conculcauit turba in in troitu. & mortuus
ẽ iuxta qđ locutus fuerat uir dei Diex iste tẏ¬
pum tenet scribaꝵ & phariseoꝵ : qͥ habentescla¬
uẽ scientiȩ. Nec ipsi in troierunt ꝑfidẽ in eccłi¬
am catholicã & eos qͥ in troire uolebant ꝓhi¬

Expanded text:
peccatoribus manducaret, et mulier quae erat in civitate peccatrix lacrymis ejus rigaret pedes, et capillis suis tergeret, et unguento ungetionem suam primo Mariae Magdalenae, de qua ejecerat septem daemonia. Illa videns nuntiavit his qui cum eo fuerant lugentibus et flentibus . » Porro ducem illum super cujus manum rex incubuerat, et prophetae verbis diffidebat, constitutum ad portam, « conculcavit turba in introitu, et mortuus est juxta quod locutus fuerat vir Dei. » Dux iste typum tenet Scribarum et Pharisaeorum, qui, habentes clavem scientiae, nec ipsi introierunt per fidem in Ecclesiam catholica
Abbreviated transcription (Latin):
lanimitatẽ cordis sui penas uerent᷑ corꝑales
Quib ꝓpħa respondit: Noli tim̾e Nures em̃i
nobiscum sunt : quã cũ illis Et saluator
discipłis ait In mundo p̃surã habebitis: sed
confidite quia ego uici mundũ. & ltem
Nolite in qͥt timere eos qͥ occidunt corpus: &
post hȩc ñ habent qͥd faciant uobis: quin po¬
tius eũ timete: qͥ potest & animã & corpus
ꝑdere in gehennam: Q petro dñs impas¬
sione sua ait : An non putas quia ñ possũ
rogare patrẽ meũ & exibebit michi plusqͣ
ouodecim legiones angłoꝵ: Cũq orasset¬

Expanded text:
s sui, poenas verentur corporales. Cui propheta respondit: « Noli timere. Plures enim nobiscum sunt, quam cum illis. » Et Salvator discipulis ait: In mundo pressuram habebitis, sed confidite, quia ego vici mundum . Et item: « Nolite, inquit, timere eos qui occidunt corpus, et post haec non habent quid faciant vobis; quin potius eum timete, qui potest et animam et corpus perdere in gehennam . » Et Petro Dominus in passione sua ait: « An putas, quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi plus quam duodecim legiones ang
Abbreviated transcription (Latin):
sequium xp̃i. & in p̃tu habentes ulcisci
omnẽ in obȩdientiam. Uniuersa ligna
fructifera succident᷑: Non illa ligna quȩ
faciunt fructũ bonũ: seo quȩ mortiferũ
generant pastũ : quȩ radicitus securi diui¬
ni examinis succisa: pabulũ fient ignis
aeterni: Cunctiq fontes aquarũ obturan¬
tur: cum heresi arche simul cũ suis seqͣcib
ꝑcatholicos doctores damnant᷑: & om̃s agri
egregii lapidib oꝑient᷑: cum uenustas lo¬
locutionis hereticȩ atq ply losophios ana¬
thematis ponde obruitur Nichil q remane¬
bit incerra moab nisi muri tantũ fictiles:
hoc ẽ falsȩ raciocinacionis fragiliũ doctri¬
naꝵ ÷ quȩ a fundibalariis idẽ scĩs p̃dica¬
torib eccłiȩ circũdate: maxima exparte.
refutantur & ad nichilũ redigent᷑: Qđ aũt
moabite orto sole ex aduerso aquaꝵ uide¬
re contͣ aquas rubras quasi sanguinẽ gla¬
dii existimauerunt dicentes : qđ tres re¬
ges qui contͣ se uener̃ ad pugña in uicẽ

Expanded text:
sti, et in promptu habentes ulcisci omnem inobedientiam . » « Universa ligna fructifera succidentur. » Non illa ligna, quae faciunt fructum bonum, sed quae mortiferum generant pastum, quae radicibus divini examinis succisa, pabulum fient ignis aeterni. Cunctique fontes aquarum obturantur, cum haeresiarchae, simul cum suis sequacibus, per catholicos doctores damnantur. Et omnes agri egregii lapidibus operientur, cum venustas locutionis haereticae atque philosophicae anathematis pondere obruetur; nihil remanebit in terra Moab, nisi muri tantum fictiles, hoc est, falsae ratiocinationes fragilium doctrinarum, quae a fundibulariis, id est, sanctis praedicatoribus Ecclesiae circumdatae, maxima ex parte refutantur, et ad nihilum rediguntur. Quod autem Moabitae, orto sole, ex adverso aquarum, videre contra aquas rubras, quasi sanguinem gladii existimaverunt, dicentes quod tres reges, qui contra se venerunt ad pugnam, invicem
Abbreviated transcription (Latin):
simile nisi ꝑfectam mensurã diuinȩ sapies¬
tiȩ quȩ ẽ in nouo testamento: & qͥd duo mo¬
dii ordei Nisi scientiã legis & ꝓpħarũ signifi¬
cant. quȩ conparant᷑ statere uno hoc ẽ fide ca¬
tholica: In porta samariȩ: in p̃dicatione. ui¬
delicet apłica ꝑ quã in trat᷑ in eccłiam Intẽꝑe
& rełcrͣ Ac si dixisset Cessante curbine ꝑsecu¬
tionis quȩ fit hodie: dabit dñs eras hoc est tem¬
pore suturo qͥ etem ae cranqͥllitatẽ ut p̾dicatio
eiũigłii ꝑfecte credentib cõpleat᷑ Fuit enim

Expanded text:
similae, nisi perfectam mensuram divinae sapientiae, quae est in Novo Testamento? Et quid duo modii hordei, nisi scientiam legis et prophetarum significant? qui comparantur statere uno, hoc est, fide catholica. « In porta Samariae: » in praedicatione, videlicet apostolica, per quam intratur in Ecclesiam. « et reliqua. Ac si dixisset: Cessante turbine persecutionis, quae fit hodie, dabit Dominus cras, hoc est tempore futuro, quietem et tranquillitatem, ut praedicatio Evangelii perfecte credentibus compleatur. Fuit e
Abbreviated transcription (Latin):
te in foueam a uaritiȩ p̃cipitans cupiditatẽ
secutus ẽ. terrerã: qua filii dei ꝑbaptismũ
renati spreuer̃: ꝑsententiã iusti uidicis dei le¬
pram erroris quã credentes de posuerant ipse
sibi consciit Nec non & om̃s qͥ post baptismũ
& emendatiorẽ uitã ad pristina uitia reuer¬
tent᷑: sordib quib se exutos sꝑabant iterũ
impliciti in uoliunt᷑:Unde scriptũ ẽ : canis
reuersus ad uomitũ suũ: & sus lota in uolu¬
locus in quo habitamꝰ corãte angustus ẽ
nobis : Eamꝰ usq ad lordanẽ & collant singuli
de silua materias singulas: & edificemꝰ nob̾
ibi loc̃ adhabitandũ qui dixit: Ite : & ait
unus ex illis : Ueni gͦ & tu : c̃seruis cuis: Res

Expanded text:
te in foveam avaritiae praecipitans, cupiditatem te in foveam avaritiae praecipitans, cupiditatem secutus est terrenam, quam filii Dei per baptismum renati spreverunt, per sententiam justi judicis Dei, lepram erroris, quam credentes deposuerant, ipse sibi conscivit. Nec non et omnes qui post baptismum, et emendatiorem vitam, ad pristina vitia revertuntur, sorimpliciti involvuntur. Unde scriptum est: « Canis reversus ad vomitum suum, et sus lota in volulocus in quo habitamus coram te, angustus est nobis. Eamus usque ad Jordanem, et tollant singuli de silva materias singulas, ut aedificemus nobis ibi locum ad habitandum. Qui dixit: Ite. Et ait unus ex illis
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ de monia: dñs autẽ cęlos fec̃ & ut
cuncta hic baptisini scires saqamentã p̃moes¬
trata in quo abrenuntiare sat̾anȩ ac fidem
dei confiteri p̃cipim̃: negat se naamas ultͣ
diis alienis litaturũ : soli ꝑ om̃ia dño seruitu¬
rus: Partẽ qͦq terrę sc̃ȩ secũ tollere gaudet:
quia baptizatos oportet dñici quoqͣ corꝑis
participatione confirmari Dixitq gieti
puer utri dei : Peꝑcit dñs m̃s ait Baamans
siro isti: ut non acciꝑet abeo quȩ ad culit:
de pecuniss qͣs p̃dictus syrus homini dei
obtulerat: S eo nolente aliqͥd in de reciꝑe:
ipse ꝑmendatiũ turpiter ao qͥsiuit qđ suus
magister ꝑfidẽ acciꝑe rennauit: Giezi quoq¬
qui interpretat᷑ p̃rũptũ udens siue uallis
iusio: significat ludaicum popłm qͥ aliꝗͣdo
puer dei ꝓpħa at testante uocabat᷑. sic̃ osaee. pu¬
er isrł & dilexi eũ : S post qͣ. spreto euũgłio &
crucifixo filio dei semet ipsũ de tali dignita¬

Expanded text:
gentium daemonia, Dominus autem coelos fecit . » Et ut cuncta hic baptismi scires sacramenta praemonstrata, in quo abrenuntiare Satanae, ac fidem Domini confiteri praecipimur, negat se Naaman ultra diis alienis litaturum, soli per omnia Domino serviturum. Partem quoque terrae sanctae secum tollere gaudet, quia baptizatos oportet Dominici quoque corporis participatione confirmari. « Dixitque Giezi puer viri Dei: Pepercit dominus Naaman Syro isti, ut non acciperet ab eo quae attulit. de pecuniis quas praedictus Syrus homini Dei attulerit, sed eo nolente aliquid accipere, inde ipse per mendacium turpe acquisivit, quod suus magister accipere per fidem renuit. Giezi quoque interpretatur praeruptum videns, sive vallis visio, et significat Judaicum populum, qui aliquando puer er Israel, et dilexi eum . » Sed postquam spreto Evangelio, et crucifixo Filio Dei, semetipsum de tali dignita
Abbreviated transcription (Latin):
ter in illũ ponunt: hinc ẽ qđ helias dic̃ ad
heliseũ: Si uid̾is me quando collar ate : qͣđ
petisti: Si aũt non uideris nonerit: Quia
nisi qͥs rectȩ fidei oculos in illũ ponat: &
eredat fidelit̃. passionẽ resurrectiõ & ascensionẽ
eius ad patrẽ : peticionis suȩ fructũ non capiet:
Qđ subsequens ratio designat helias enim
sec̃ comitante heliseo ad aquas iordanis ue¬
niens : tulit pallium suũ & in uoluit illud
& ꝑ cussid aquas: Quȩ diuisaȩ st̃ inutramq
partẽ. & tansier̃ ambo ꝑsiccũ: Cumq helias

Expanded text:
 Elias dicit ad Elisaeum: « Si videris me quando tollar a te, erit quod petisti: si autem non videris, non erit. » Quia nisi quis recte fidei oculos in illum ponat et credat fideliter passionem, resurrectionem et ascensionem ejus ad Patrem, petitionis suae fructum non capiet, quod subsequens ratio designat. « Elias enim secum comitante Elisaeo ad ripam Jordanis veniens, tulit pallium suum et involvit illud, et percussit aquas quae divisae sunt in utramque partem, et transierunt ambo per sicc
Abbreviated transcription (Latin):
uir magnus apud dñm suum & honoratus:
ꝑillum eni dñs dedit salutẽ syriȩ: Erat
autẽ uir fortis & diues: seo lepsus: Iste aũt
naaman qͥ princeps militiȩ regis syrie ẽẽ
discribitur: quẽ melius significari potest
quã popłm gentilẽ qͥ in orbe. triquadro ꝑuir¬
tutẽ belloꝵ principatũ gerebat acrerum
de core fruebat᷑ : qđ in nominis eius inter¬
p̃tatione exprimit᷑: In t̾p̃tat᷑ autẽ naaman
decus : siue cõmotio eoꝵ. S iste uir licet
fortis & diues fuerit: cam̾ leꝓsus eẽ memorat᷑
Quii quã ius ꝑ potentiã regni ac rerũ abris¬
dantiam dominari uideret᷑: tam̃ perroris
nequittã & idolatriȩ lepram fędus apparu¬
it̃ Porro desyria egressi fuerant latrun¬
culi: & captiuã duxerant de terra isrł pu¬
ellam paruulã: quȩ erat in obseqͥo uxoris

Expanded text:
num suum, et honoratus. Per illum enim dedit Dominus salutem Syriae. Erat autem vir fortis et dives, sed leprosus. » Iste autem Naaman qui princeps militiae regis Syriae esse describitur, quem melius significare potest, quam populum gentilem? qui in orbe triquetro per virtutem bellorum principatum gerebat, ac rerum decore fruebatur, quod in nominis ejus interpretatione exprimitur. Interpretatur autem Naaman decus sive commotio eorum. Sed iste vir, licet fortis et dives fuerit, tamen leprosus esse memoratur, quia quamvis per potentiam regni, ac rerum abundantiam dominari videretur, tamen per erroris nequitiam et idololatriae lepram foedus apparuit. « Porro de Syria egressi fuerant latrunculi et captivam duxerant de terra Israel puellam parvulam, quae erat i
Abbreviated transcription (Latin):
aut dĩ quis ẽ alius nisi filius eiꝰ qui & salua¬
tor ubiq uocat᷑: pariuili uero illi mͥludess¬
ces saluti dei idẽ heliseo iudeoꝵ habuere ꝑso¬
nam: qͥad crucẽ año salutori subsannabant
Qui dict̃ ascende calue ascende calue: quia in
caluariȩ loco xp̃s ascensurus erat incruoẽ od
uero conu̾sius maledirit eis heliseus: & exierus
ros blasphemantes : Ita & xp̃s post passionẽ
& resurrectionẽ exmortuis post quam asces¬
dit in celos. sic̃heliseus ascendit in bethel id
ursos desiluis gentiũ uespasianũ scilicet
& citum: qui eõs crudeli strage de iecerus¬
Porro mesa rex maab nutriebat peccora
cumq mortuus fuisset ahab: p̃uaricatus ẽ
post hȩc bellũ gerebatur ꝑtres reges: hoc̃ est
regẽ isrł regẽ uida & regẽ edom contͣ moab
consultusq abeis heliseus ꝓpħa: post alia
hec subdidit dicens faciteꝰ alueum corren¬

Expanded text:
autem Dei quis est alius nisi Filius ejus, qui et Salvaautem Dei quis est alius nisi Filius ejus, qui et Salvator ubique vocatur? Parvuli vero illi illudentes saluti Dei, id est Elisaeo, Judaeorum habuere personam, qui ad crucem Domino Salvatori subsannabant, qui dicunt. « Ascende, calve, ascende, calve: » quia in Calvariae loco Christus ascensurus erat in crucem. Quod vero conversus maledixit Elisaeus, et exierunt ros blasphemantes: ita et Christus post passionem et resurrectionem ex mortuis, postquam ascendit in coelos, sicut Elisaeus ascendit in Bethel, idursos de silvis gentium, Vespasianum scilicet et Titum, qui eos crudeli strage dejeceru Mesa Moab nutriebat pecora mCumque mortuus fuisset Ahab, praevaricatus est post haec, bellum gerebatur per tres reges, hoc est regem Israel, regem Juda et regem Edom, contra Moab. Consultusque ab eis Eliseus propheta, post alia haec subdidit, dicens: « Facite alveum torren
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dñe ꝑspicis ÷ seo aquȩ pessims sunt & terra
sterilis: at ille ait afferte mͥuas nouũ: &
initte in illud sal Postulabat᷑ heliseus apopło
ut aquas hierico steriles & malignas sanare:
accepit uas nouũ fictile & iecit in eo sal: &
uerbũ caro fieret & habitaret in nobis in¬
de in similitudinẽ uerbi salẽ ioẽ sapientiã
dedit inuas fictile : in corpus scilicet huma
num : & inmittens in aquã dimersit: Quod
quidẽ significabat: quia om̃s popłi qui sub
figura aquarũ incoto mundo steriles erant:
ꝑxpi in carnationẽ sȩcunditatẽ & benedictionẽ
accepturi essent: Ascendit autẽ in de bethel:
cũq ascendet ꝑuiam: pueri parui egressĩ suis
deciuitate & iludebant ei dicentes: Ascende
calue: ascende calue Qui cũ post se respexis¬
set : uidit eos & maledixit eis in nomine dñi
exeis quadraginta & duos pueros: heliseus qͦq
ꝓpħa sic̃ sepe diximꝰ figurã xp̃i gessit: deniq
uocabulũ istud salus dei interp̃tatꝰ: Salus

Expanded text:
erspicis; sed aquae pessimae sunt, et terra sterilis. At ille ait: Afferte mihi vas novum, et mittite in illud sal. » Postulabat Eliseus a populo ut aquas Jericho steriles et malignas sanaret. Accepit vas novum fictile, et jecit in eo sal, et « Verbum caro fieret, et habitaret in nobis . » Inde in similitudinem Verbi salem, id est, sapientiam dedit in vas fictile; in corpus scilinum, et immittens in aquam demersit. Quod quidem significabat quia omnes populi qui sub figura aquarum in toto mundo steriles erant, per Christi Incarnationem fecunditatem et benedictionem accepturi essent. « Ascendit autem inde in Bethel; cumque ascenderet per viam, pueri parvi egressi sunt de civitate, et illudebant ei, dicentes: Ascende, calve, ascende, calve. Qui cum post se respexisset, vidit eos et maledixit eis in nomine Dominiaverunt ex eis quadraginta et duos pueros. » Elisaeus quoque propheta, sicut saepe diximus, figuram Christi gessit. Denique vocabulum illud salus Dei interpretatur. Salus