comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mĩe uictus uictor hostiũ artifexq milicie
Tullus hostilius hic rex architector antus
martus ħ discretor ordinũ pristꝰ tarͥ
insidens atrox tullia tͣnsut et scele̾ suo
uiciũ fecitĩfamẽ hec aũt sacra uia est
hee sunt equilie hic uninnalis ħ qͥri¬
nalis collis hic celius hic marciꝰ cãpus
et suꝑbi manibus decussa papauera ħ
misabilis lucretra ⁊ incumbens ferro. ⁊¬
in morte fugiens adulter ⁊ lese puditi¬
cie uindex brutus. hic minax porsena
et etrustus excitus ⁊ infestus ⁊ errãti
dextre muciꝰ Et tirãm filius cũ lib̾tate
ꝯcurrens, et hoste urbe depulsũ ad infe¬
ros sequens ꝯsul et fractus a tergo
uiri fortis pons subliciꝰ et honoracius
natans et fyberis renehens elocliam
h̾ erat publicole ne quit̃ꝙ suspecta do¬
mus. hic quinciꝰ arabat dũ fẽmeruit
de aratore dictator Binc abducta stira¬
mis ad ꝯsalatũ uenit hoc est ianitulũ

Expanded text:
mine victus victor hostium artifexque militie mine victus victor hostium artifexque militie Tullus Hostilius, hic rex architector Ancus Martius, hic discretor ordinum Priscus Tarqinsidens atrox Tullia transivit et scelere suo vicum fecit infamem. 7 Hec autem Sacra Via est, he sunt Esquilie, hic Viminalis, nalis collis, hic Celius, hic Martius Campus et Superbi manibus decussa papavera. Hic miserabilis Lucretia ferro incumbens, et in mortem fugiens adulter, et lese pudicitie vindex Brutus. 8 Hic minax Porsenna, et tuscus exercitus, et infestus erranti dextre Mutius, et tyranni filius cum libertate decurrens, et hostem urbe pulsum ad inferos sequens consul, et fractus a tergo viri fortis Pons Sublicius, et Horatius natans, et Tyberis revehens Cloeliam. Hic erat Publicole nequicquam suspecta domus, hic Quintius arabat dum fieri meruit de aratore dictator, hinc abductus Serranus ad consulatum venit. 9 Hoc est Ianiculum,
Abbreviated transcription (Latin):
mur ille nobis in pͥmis amandus atq co¬
storias legamius. ut semꝑ ad aurẽ cordis
euangeliũ xp̃i sonet quo uno satis docti
ac felices sine quo qñ plura didic̾inius
tanto indectiores atq miseriores futuri
sumus ad quod uelut ad sũmã u̾i artem
refenda sunt omĩa. Cui tanꝙ uni lr̃aum
uarum ĩmobili fundamẽto tuto supedifĩ¬
cat huãmus labor et cui doctͥnas alias
nõ aduersas studiose curułantes nuĩme
rep̃hendendi erimꝰ et si enĩ ad sũmam
rei modicũ forsan ad oblectamentũ c̾te
am̃ et cultiorẽ inte modũ plinũ adiecisse
Uidebint᷑ hec incident̾ ꝙͣtũ locus iste caꝑe
in illa ur be tam magna que cũ propter
spaciũ uacua uideatur ppłm h ĩmensum
edes hic cati spelunca hic lupa nutrix
⁊ Ruminalis ficus u̾iori cognomĩe ro¬
mularis. hic remi tnsitus hic ludi circẽ¬
ses et sabmarũ raptus his capree pab¬
et Ronulus enanescens ħ mue cũ egeria
colloquiũ ħ ter genũorũ acres. et h ful¬

Expanded text:
mur, Ille nobis in primis amandus atque costorias legamus, ut semper ad aurem cordis Evangelium Cristi sonet: quo uno satis docti ac felices; sine quo quanto plura didicerimus, tanto indoctiores atque miseriores futuri sumus; ad quod velut ad summam veri arcem referenda sunt omnia; cui, tanquam uni literarum verarum immobili fundamento, tuto superedificat humanus labor, et cui doctrinas alias non adversas studiose cumulantes, minime reprehendendi erimus; etsi enim ad summam rei modicum forsan, ad oblectamentum certe animi et cultiorem vite modum plurimum adiecisse videbimur. Hec incidenter, quantum locus iste caperin illa urbe tam magna, que cum propter spatium vacua videatur, populum habet immensum;edes, hic Caci spelunca, hic lupa nutrix et ruminalis ficus, veriori cognomine romularis, hic Remi transitus, hic ludi circenses et Sabinarum raptus, hic Capree paluet Romulus evanescens, hic Nume cum Egeria colloquium, hic tergeminorum acies. 6 Hic ful
Abbreviated transcription (Latin):
Eambulabanus come soli intũ
quidẽ obambulandi ꝑ ypateti¬
cumi morem nosti placet nat᷑e moribusq
meis aptissimꝰ ex opimonibꝰ qued̾ pla¬
cent, alie aũt nuĩme non et enĩ fectas
amo sed uerũ Itaq ñc pipathetitꝰ nũt
stoicus sum interdũ acha demicꝰ sepe añt
nichil eorũ quociens ꝙ ꝙͣ occurrit apᵈ eos
qd u̾e c bñfice fidei ⁊̃ duer sũ suspertũ ue
sit. Ita enĩ pħorum sectas amare et appro¬
bare ꝑmittim: si a ui̾tate nõ abhorcent
si nõs a nr̃o pͥncipali ꝓposito n on autunt
qd̾ ubi forte temptauerĩt sru ille sit pla¬
to. seu aristotiles seu uarro seu cic̾o lib̾.a
ꝯtumatia ꝯtemptant᷑ om̃s atq calcent᷑.
nuilla disputationũ argutia nilla u̾boꝵ
heuitas nulla nõin nos tangat auctas
homĩes fuerũt ꝙͣtũ hũana inquisitione
fieri potuit et yoticia rerũ docti et elo¬
quio clari ⁊ natali ingenio felices s sup̃
mi meffabilis ebierti pͥuatõe missabłes

Expanded text:
eambulabamus Rome soli. Meum quidem obambulandi perypateticum morem nosti. Placet; nature moribusque meis aptissimus est; ex opinionibus quedam placent, alie autem minime; non etenim sectas amo, sed verum. Itaque nunc perypateticus, nunc stoicus sum, interdum achademicus; sepe autem nichil horum, quotiens quicquam occurrit apud eos, quod vere ac beatifice fidei adversum suspectum ve sit. Ita enim philosophorum sectas amare et approbare permittimur, si a veritate non abhorrent, si nos a nostro principali proposito non avertunt; quod ubi forte tentaverint, seu ille sit Plato seu Aristotiles seu Varro seu Cicero, libera contumacia contemnantur omnes atque calcentur. 2 Nulla disputationum argutia, nulla verborum lenitas, nulla nominum nos tangat autoritas: homines fuerunt, quantum humana inquisitione fieri potuit et notitia rerum docti et eloquio clari et naturali ingenio felices, sed supremi et ineffabilis obiecti privatione miserabiles
Abbreviated transcription (Latin):
uoluissem unũ hoc in fine nõ omiserĩ ꝙ ãno
alt̾o rõma reduce̾ inter clarissiõs illos uiros
qui cũ frena reipubͨ ͣ gubuabãt dixisseme
recolo Eiquid eo usq prĩe mee me attolit
hũanitas ut illud quond̾ ꝓ brenis titłi gau¬
dio impatoris augusti rũsum cũ lacrimis
redditũ senatui nũs mͥ tantillꝰ homũcio
apud nos ꝓ tantis rerũ ac u̾borũ honoribꝰ
usurpare non urar csompos riũ fc̃us uotoꝵ

Expanded text:
voluissem. Unum hoc in fine non omiserim, quod anno voluissem. Unum hoc in fine non omiserim, quod anno altero Roma reducem inter clarissimos illos viros qui tum frena reipublice gubernabant, dixisse me recolo. 14 Siquidem eousque patrie mee me attollit humanitas, ut illud quondam pro brevis tituli gaudio imperatoris Augusti responsum cum lacrimis redditum Senatui, michi nunc tantillus homuncio apud vos pro tantis rerum ac verborum honoribus usurpare non verear: «Compos enim factus votorum
Abbreviated transcription (Latin):
solaciũ non mediocre peperit dulcem ac
p̃dilectã in fedẽ restituo in qua pr̃ auus
ngenii in qua deinqz maiores mei reliqui
non tã famosis ymaginibo ꝙͣ clara fide
conspiciu longa serie spuuerũt Ergo eĩ
seu nat᷑a iͥ ꝯsolante alas si fortuna uola¬
re longias edidici Nunc nob auctoritatibꝰ
pͥmenꝰ mͥ tandẽ indus pandit᷑ quo reuo¬
lare queã lengis iã fessis erroribꝰ magna
hec ẽẽ nom inficior Sed illa ꝑmaxĩa quod
donũ publicũ tanto mei nõis digno utinã
p̃como tanta p̃cum instãtia tanta uerborũ
suauitate conditũ est ut nst sim saxeꝰ eter¬
nũ in hoc ur̃o bñficio et lumẽ ad glĩam et
impares gtes agam non auee mẽtis ingͣti¬
tudo fuit s ur̃e munificetie magnitudo ago
tñ quas possũ magnas certe, Ez ut ait
sicero meuores hẽd quibꝰ expͥmendis et
accatori stilo et feliciori opꝰ ess eloquio.
Ita me bũficiis ur̃ĩs obruxtũ ac circũclu sũ
sencio ut minꝰ sit om̃e qd dixo ꝙͣ qd̾ dicẽ

Expanded text:
dulcem ac predilectam in sedem restituto, in qua pater avus ingenii, in qua denique maiores mei reliqui, non tam “fumosis imaginibus” quam clara fide conspicui, longa serie senuerunt. Ego enim seu natura michi conflante alas seu fortuna, volare longius edidici. 12 Nunc vobis auctoribus primevus michi tandem nidus panditur, quo revolare queam longis iam fessus erroribus. Magna hec esse non infitior; sed illa permaxima quod donum publicum tanto mei nominis, digno utinam, preconio, tanta precum instantia, tanta verborum suavitate conditum est, ut nisi sim saxeus, eternum michi hoc vestro benificio et lumen ad gloriam et impares grates agam, non mee mentis igratitudo fuerit, sed vestre munificentie magnitudo. Ago tamen quas possum, magnas certe, sed ut ait Cicero, “maiores habeo”, quibus exprimendis et accuratiori stilo et feliciori opus esset eloquio. Ita me benificiis vestris obrutum ac circumclusum sentio, ut minus sit omne quod dixero quam quod dicere
Abbreviated transcription (Latin):
quid arat ᷑ in circuitu Quod aũt difficile
me ꝓsuasurũ reor hiis quibꝰ nulla rerum
atq anxia finiũ et oꝑosa ꝓpagatõ Erte
quo ultius mẽta flx̾o longiꝰq ꝓcesho et
mag̾ intelligã ꝙͣtũ restet et clario ne qͥtꝙͣ
cro regnorũ simbꝰ non ꝯtentos breuis
uena ꝯcludit sine qua tñ ⁊ bñ uine̾ ⁊ felicit᷑

Expanded text:
 aratur in circuitu; quod haud difficile me persuasurum rear his quibus ulla rerum atque anxia finium et operosa propagatio? certe quo ulterius metam fixero longiusque processero, eo magis intelligam quantum restet, et clarius nequicquam cro; regnorum finibus non contentos brevis urna concludit, sine qua tamen et bene vivere et feliciter
Abbreviated transcription (Latin):
ne oĩa scͥpto s aliꝙ uiuis legati ur̃i uotibꝰ
ꝯmittã uir egregiꝰ ioħos bocta cii ꝑ quẽ
lr̃as ac monitꝰ uĩos et uissa ꝑcepi pñs
paget qui ut hanc exlam fida mame
sic ad uos ore dissi tissimo p̾feret affectus
nros quẽ ue cũ audieritis illiꝰ ore me
locutũ tredite/ Cuxio uos floren tissiã sꝑ¬
in re pu ᷝ ͣ felicit̾ uale. unii idus aprilis.

Expanded text:
ne omnia scripto sed aliquid vivis legati vestri vocibus committam, vir egregius Iohannes Boccaccii, per quem literas ac monitus vestros et iussa percepi, presens peraget, qui ut hanc epystolam fida manu sic ad vos ore disertissimo perferet affectus meos, quem ve cum audieritis, illius ore me locutum credite. Cupio vos florentissima sin republica feliciter valere. VIII Id
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ quidẽ nescro s me u̾a loqui si testrs est
uita testis or̃o testis est añiꝰ mens huc
om̃es curas om̃s uigilias mea uerti si quo
studio datũ eẽt ut bonus fierem aut bonorũ
beniuolentiã nõ indignus Quorũ primũ

Expanded text:
michi quidem nescio; sed me vera loqui testis est michi quidem nescio; sed me vera loqui testis est vita, testis oratomnes curas, omnes vigilias meas verti, siquo studio datum esset ut bonus fierem aut bonorum benivolentia non indignus. Quorum primum
Abbreviated transcription (Latin):
te admodũ ⁊ gͣniter affecte mẽtis intelli¬
gas Uale R
dalle locus clausa toto iͥ nullꝰ in orbe
Gratior aut studiis aptior ora meis
Toalle puer clausa fuerã iuuenrẽq reu̾sum
fouit in aprico uallis amena sum
Ialle uir in clausa meliores dulcit annos
Exegit et uite candida fila mee¬
¶ Ualle senex clausa sup̃mũ duce tempus
Et clausa cupis te duce ualle mori
ciues et illam sapiẽtis amisi uocem
audire uideor Morere dũ letus es neq eĩ
es in celum ascensurꝰ p̃clarissime Giuo unĩ
infaciabłis ista cupiditas uiuendi u̾tute aĩ¬
non amoꝵꝭ annorũ mĩo meciẽda felicitas
et dñ ꝓueneris quo tendebas desmendũ ẽ
audebo quidẽ apud uos familiarit᷑ głiari
quedã erit accessio Nunꝙ opes aut potẽ ͣ
optani ad qͣs et si non forte ꝑtinge at saltẽ
suspirare ꝓmissũ erat ab ãnis teneris ꝑua
ducens q̃ multis maxima uidebant᷑. id uñ

Expanded text:
te admodum et graviter affecte mentis intellite admodum et graviter affecte mentis intelligas. Vale. Valle locus Clausa toto michi nullus in orbe Gratior aut studiis aptior ora meis. Valle puer Clausa fueram iuvenemque reversum Fovit in aprico vallis amena sinu. Valle vir in Clausa meliores dulciter annos Exegi et vite candida fila mee. Valle senex Clausa supremum ducere tempus Et Clausa cupio, te duce, Valle mori. cives, et illam sapientis amici vocem audire videor: «Morere dum letus es, neque enim es in celum ascensurus». Preclarissime; quo enim insatiabilis ista cupiditas vivendi? virtute animi, non annorum numero metienda felicitas, et cum perveneris quo tendebas, desinendum est. 2 Audebo quidem apud vos familiariter gloriaquedam erit accessio. Nunquam opes aut potentiam optavi — ad quas etsi non forte pertingere at saltem suspirare permissum erat —, ab annis teneris parva ducens que multis maxima videbantur. Id unde
Abbreviated transcription (Latin):
C foret horrendus hostibus ille suis¬
¶ e ptim ꝰ inq bonis sꝑ studioss amandis
Rescius muidie consꝑcuusq fide
Ergo memor Iacobi sp̃osũ credula nomẽ
Nom̃bꝰ raris uisere posteritas
¶s ꝑhilipoũ Cauallicenser Existopñ
familia riter
lta iam tibi pridẽ satagit mens
anxia ⁊ collo q̃ndi auida s int̾ an¬
gustiãs tx̃ris atq ãnm festinare cogor ad
finẽ qui ut phicis placet cogitãti xͥmus
est ultimꝰ o ꝑanti hũc qualez mn artino
ꝓponã ac uehement cugnã uidebis de o-¬
missis oñbꝰ quibꝰ ad illa ꝑuenit᷑. que
amplecti locus tempus ardor mĩcii et co¬
mitũ fragor uetat itq hũc ip̃m non ser¬
mone libero explicui Bed amicũ breui¬
uitati carmen sciens octo tm̃ u̾siculis coar¬
taui quales occupato aĩo sors obtulit inter
Urbanas curas ⁊ uirgulta siluestra. Ex
quibꝰ tñ si legens scribentẽ añ oculos ha¬
biu̾s spero fore ut uotũ atq hĩtum fatiga¬

Expanded text:
 foret horrendus hostibus ille suis foret horrendus hostibus ille suis; Optimus inque bonis semper studiosus amandis, Nescius invidie conspicuusque fide. Ergo memor Iacobi speciosum credula nomen Nominibus raris insere, posteritas. 4 Ad Philippum Cavallicensem epyscopum, familiariter. lta tibi iampridem satagit mens anxia et colloquendi avida; sed inter angustias temporis atque animi festinare cogor ad finem, qui ut philosophis placet, cogitanti primus est, ultimus operanti. Hunc qualem michi animo proponam ac vehementer cupiam, videbis, omissis omnibus quibus ad illum pervenitur, que amplecti locus tempus ardor nuntii et comitum fragor vetat. 2 Atque hunc ipsum non sermone libero explicui, sed amicum brevitati carmen sciens, octo tantum versiculis coarctavi, quales occupato ingenio sors obtulit inter urbanas curas et virgulta silvestria; ex quibus tamen, si legens scribentem ante oculos habueris, spero fore ut votum atque habitum fatiga
Abbreviated transcription (Latin):
dictani ardore magis aĩmi ꝙͣ studio a rõne
artis adiuta tradidiq expectantibꝰ aĩcis
uix ad exitũ ꝑductos atq̃ abii hortatus
ex hiis si quid place̾nt eligent arbitratũ
suo incidendũ marmori ad qd̾ poliendum
insignis nũt artificũ desudat industria eos
uersitulos ne qͥd nr̃m suie id serio sue raptĩ
et ex tp̃re ꝯpositũ ignores in eple huius
calee subscripsi. uale .iiiͦ ĩdꝯ maias leonici
Seu magno domꝰ arcta uiro sb̾ marmõs pno
En pater hie patrie spesq salꝯqz iacent
IQiuisqͥs ad ħ saxũ ꝯuertis lurm̃a bector
publica dãpna legens iu̾ge p̾ces lac̾inis¬
¶ Illũ flere nephas sua quẽ suꝑ etha uirtus
Fustulit humano si qua fides merito¬
¶ Mlere gnem patrie casũ fractãq bonorũ
Spem licz et subitis ingeniuisse malis¬
¶ Que̾ popło pr̃ibꝰq ducẽ carraria ixer
Alina dedit patauo mors mumca tulit¬
¶ Uullus amicitias coluit dulcedine tanta¬

Expanded text:
dictavi, ardore magis animi quam studio aut ratione dictavi, ardore magis animi quam studio aut ratione artis adiutus, tradidique expectantibus amicis vix ad exitum perductos, atque abii hortatus occurrisset, ex his siquid placeret, eligerent arbitratu suo incidendum marmori, ad quod poliendum insignis nunc artificum desudat industria. 16 Eos versiculos, nequid nostrum sive id serio sive raptim et ex tempore compositum ignores, in epystole huius calce subscripsi. Vale. IV Idus Maias, Leonici. Heu magno domus arcta viro! sub marmore parvo En pater hic patrie spesque salusque iacent. Quisquis ad hoc saxum convertis lumina, lector, Publica da. Illum flere nefas, sua quem super ethera virtus Sustulit, humano si qua fides merito. Flere gravem patrie casum, fractamque bonorum Spem licet, et subitis ingemuisse malis. Quem populo, patribusque ducem Carraria nuper Alma dedit, Patavo mors inimica tulit. Nullus amicitias coluit dulcedine tanta
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd ꝯsẜm et cãm audist Crt̾um oĩs dies
huãmis ẽt ñt morbis obnoxio nouũ aliqd̾
de illius morte suspiriũ parit ut si cũcta
lr̃ĩs mandare uelim mil fe̾ aliud acturꝰ
sim Ideoq uentis mandare ꝯsultiꝰ sit in
c̾tuis digressurꝰ patano ad memoriã re¬
uocassem rogatũ me ut qd̾ suie p̃cibꝰ debeo
illi caro ⁊ amato tyrem aliqd exygrãma
subscrib̾rm s diem die t̾hentẽ neglexisse
dolui metũ et erubui quitꝙͣ aĩo tam xios
tempꝰ impleri ꝙ face̾ cexi impetũ si quõ
possem adde subitũ calcat musis ꝓfertꝰq
cũ pantis sũ ad sepulcri locũ qͣi licen᷑ qͣm
a uiuẽte ꝯsueu̾am ab exanum ꝑcepturus
Intẽpestina hora diei erat obferatisq tem¬
pli foribꝰ ⁊ mi̾diantibꝰ edicius uix admis¬
sus iussis exprctare comutiba accessi solꝰ
ad tumulũ sediq iuxͣ et nõ responsuris os¬
sibus młta dixi Illis ergo ꝓ tp̃re brenissi¬
mã horam thens nõ sỹ lacrims xli. elegos

Expanded text:
ausus sum, et causam audisti; ceterum omnis dies humanis etiam nunc morbis obnoxio novum aliquod de illius morte suspirium parit, ut si cunta literis mandare velim, nil fere aliud acturus sim, ideoquestertius digressurus Patavo ad memoriam revocassem rogatum me ut — quod sine precibus debeo — illi caro et amato cineri aliquod epygramma subscriberem, sed diem de die trahentem neglexisse, dolui mecum et erubui quicquam omnino tam pio et tempus impleri, quid facerem? cepi impetum, si quomodo possem, addere subitum calcar musis, profectusque cum paucis sum ad sepulcri locum, quasi licentiam quam a vivente consueveram ab exanimi percepturus. 15 Intempestiva hora diei erat, obseratisque templi foribus et meridiantibus edituis, vix admissus, iussis expectare comitibus, accessi solus ad tumulum sedique iuxta et non responsuris ossibus multa dixi. Illic ergo pro tempore brevissimam moram trahens, non sine lacrimis sedecim elegos
Abbreviated transcription (Latin):
sed supͣ fidem stupeo etate hac quã oĩs bõĩ tã
sterilem putabã et qd miraculũ coet̾uat
in tot anis tautã popularis ut sic dix̾imi¬
ac pubᵈ libalitatis existe Ex quo intelligi
p̃t qͣnto in dc̃o bñficio sit lauo ut ait eĩtero cũ

Expanded text:
sed supra fidem stupeo etate hac, quam omnis boni tam sterilem putabamus, et quod miraculum coacervat, in tot animis tantum popularis, ut sic dixeriac publice liberalitatis existere, ex quo intelligi potest «quanta in dato beneficio sit laus» ut ait Cicero, «cum in
Abbreviated transcription (Latin):
inter hoĩes age̾ ꝓfecto aũt cui talis hĩtꝰ
ar contig̾it nulla nũꝙͣ lamẽtabilis pot̾it
ẽe fortima s optanda pociꝰ et ĩ̾uidiosa fe¬
licitas sane nos imbecille caducũq genꝰ
hoĩes ymis in uallibꝰ hĩtantes gͣui p̃mẽ¬
te sarcina raro quidẽ ad excelsa ꝯscendi¬
mus Ĩdeoq uulgo ꝙͣ u̾o ꝓximiora fabula¬
mur huc mee multorũq̃t q̃rimonre de re¬
bus interdũ friuolis nũdũ millis nõmũ ꝙͣ
uo felicibꝰ tanta notoꝵ ꝑusitas tanta ysti
cetitas amĩoeũ syd ecce iã sensĩ aberranimꝰ¬

Expanded text:
 cui talis habitus animi contigerit, nulla unquam lamentabilis poterit esse fortuna, sed optanda potius et invidiosa felicitas. Sane nos, imbecille caducumque genus, homines “imis in vallibus habitantes” gravi premente sarcina raro quidem ad excelsa conscendimus ideoque vulgo quam vero proximiora fabulamur. Hinc mee multorumque querimonie de rebus interdum frivolis, interdum nullis, nonnunquam vero felicibus; tanta votorum perversitas, tanta est cecitas animorum. S
Abbreviated transcription (Latin):
qd uos absenti mͥ nuꝑ ac tacito uiri illustõ
⁊ magnifici ꝯtulistis siuꝰ nũꝙ pr̃ie ercra
bñ meritũ cuiẽ tanta liberalitas tanta dig¬
natio excuciat᷑ antiqͥtas ꝓferant᷑ historit
reuocauit ab exilio Eeceronẽ suñ Roma reno¬
cauit ⁊ intillũ ⁊ metellũ s ab eo exilio qd̾
ip̃a mandauat renocauit ⁊ canullũ s extre¬
me fortune casibus admonita et sit̾ horũ
cessitate publita ꝓpe pari Quo nuꝙ plebistito
quo ne seuata cõsulte sponte abseus cuis
nullo pr̃is ꝑitulo renotatꝰ est uigilio augus¬
tus cesas agrũ reddidit Ez quẽ ip̃e p̃ripue¬
rat Cui mãꝙͣ filio culpa pr̃is aut maiorũ
ag̾ꝭ ꝑditus pub ͦ ꝯsilio restitutꝰ ẽ iuaudi¬
ta sunt hec pietatis ⁊ lib̾alitatis indicia et
cũ fere raritatẽ claritas si quat᷑ ꝙͣtꝰ ex ͦ¬

Expanded text:
 ac tacito, viri illustres et magnifici, contulistis? Cuius unquam patrie erga benemeritum civem tanta liberalitas, tanta dignatio? Excutiatur antiquitas, proferantur historie. 6 Revocavit ab exilio Ciceronem suum Roma, revocavit et Rutilium et Metellum, sed ab eo exilio quod ipsa mandaverat; revocavit et Camillum, sed extreme fortune casibus admonita, et sicut horucessitate publica prope pari: quo unquam plebiscito quo ve senatusconsulto sponte absens civis nullo patrie periculo revocatus est? 7 Virgilio Augustus Cesar agrum reddidit, sed quem ipse preripuerat: cui unquam filio culpa patris aut maiorum ager perditus publico consilio restitutus est? Inaudita sunt hec pietatis et liberalitatis indicia, et cum fere raritatem claritas sequatur,
Abbreviated transcription (Latin):
gi illic medicis attitis os detectũ atq hor¬
rifice albicans dubiũ an et fractũ uestigia
quoq clarissima fr̾ate caltis extabant.
odor neglecti uuluis tã molestus ut meip̃m
sup̃ fidem impatĩa sui sepe uiolent᷑ au̾teret¬
et ipuis cũ corꝑe nr̃o quedã nobis m̃ata fami¬
liaritas sit ꝑ quã multa in suo corpe fert qͥsqr
suauit᷑ que in alto fastidiret ego tñ raro ñ ꝙͣ
i alieno cadaue̾ ut nũt in carne ꝓpria cogno¬
ui ꝙͣ nichil ymo u̾o ꝙͣ miserũ et uile aĩal
est homo nͥ ignobilitatẽ corpis aĩ nobilitate
redemĩt Quid multa int̾manꝰ medicorum
int̾q metũ et spem salutis dubiꝰ iã qͣrtũ¬
decimũ diem rome iaceo qui dierũ nuͣs si tum
anis totidẽ ꝯferat᷑ in dice me longior atq
molestior sit hic eĩ status cũ ubiq mͥ gͣnis
et ĩportumꝰ futurꝰ ẽẽt eo ꝙ p̃ter naturã¬

Expanded text:
gi. Illic medicis accitis, os detectum atque horgi. Illic medicis accitis, os detectum atque horrifice albicans, dubium an et fractum; vestigia quoque clarissima ferrate calcis extabant. 9 Odor neglecti vulneris tam molestus, ut me ipsum supra fidem impatientia sui sepe violenter averterets cum corpore nostro quedam nobis innata familiaritas sit, per quam multa in suo corpore fert quisque suaviter que in altero fastidiret, ego tamen raro unquam in alieno cadavere ut nunc in carne propria cognovi quam nichil, imo vero quam miserum et vile animal est homo, nisi ignobilitatem corporis animi nobilitate redemerit. 10 Quid multa? inter manus medicorum, inter metum et spem salutis dubius, iam quartumdecimum diem Rome iaceo, qui dierum numerus, si cum annis totidem conferatur, iudice me longior atque molestior sit. Hic enim status cum ubique michi gravis et importunus futurus esset eo quod preter natura
Abbreviated transcription (Latin):
traxit Tercii ac qͣrti itinis tã fuit illustͣ¬
uni amitorũ misatio quorũ tũs deiectis mi¬
serabilibusq fortiũs in pares licet hum̾os
admone non tumu hec in nũc quĩta qͥs
scit an ⁊ nouissima ꝑegrinatõ roma est
tanto cet̾is felcior ꝙͣto gu̾osior est amĩe
cura ꝙ corꝑis ꝙ tõq optabilior et̾na sa¬
lus ꝙ mortalis głia Talia cogitantẽ et¬
ipiue in silencio deo gr̃as agentẽ religiosi
illus cuiꝰ sup̃ mentõtmn feci ⁊ grandẽ ab¬
batis eqͥms qui mͥ loco quidẽ sinister ibat.
si mlto sinistior euẽtu equũ meũ ut auint
ferire uolens me qua tibie poples iũgit᷑.
tanta ii ꝑcussit ut ngens uelut fractorũ
sonus ossiã młtos ẽt qui aberãt ad spet¬
tatulũ motarer dolore tactus incredibłi
sub siste̾ pͥmo meditatus sũ ip̃e me locus
ext̾ruit nc̃c̃itate igit᷑ ut u̾tutẽ uersa sero
uiterbiũ atq inde uix die t̾cio roniã attĩ¬

Expanded text:
traxit; tertii ac quarti itineris causa fuit illustrtraxit; tertii ac quarti itineris causa fuit illustrium amicorum miseratio, quorum tunc deiectis miserabilibusque fortunis impares licet humeros admovere non timui. Hec michi nunc quinta — quis scit an te novissima? — peregrinatio romana est, tanto ceteris felicior quanto generosior est anime cura quam corporis quantoque optabilior eterna salus quam mortalis ggratias agentem, religiosi illius cuius supra mentionem feci, et grandevi abbatis equus, qui michi loco quidem sinister ibat, sed multo sinistrior eventu, equum meum, ut aiunt, ferire volens, me qua tibie poples iungitur tanta vi percussit, ut ingens velut fractorum sonus ossium multos etiam qui aberant, ad spectaculum evocaret. 8 Dolore tactus incredibili, subsistere primo meditatus sum. Ipse me locus exterruit; necessitate igitur in virtutem versa, sero Viterbium atque inde vix die tertio Romam atti
Abbreviated transcription (Latin):
luxisse puder si nõ nicide̾ ludũ qd̾ ꝓfecto
ppositũ ut spero nicħ potuit aͥ pot̾i̾t ĩnui¬
tare fortiua allidat scopulis ꝙͣ ꝙͣ et cruẽto
cerebro saxa resꝑgens latet hoc infesta cor¬
pusculũ sui quidẽ ac suarũ rerũ sp̃m ꝯtemp
torez ere eruet fortasse nõ oppͥmet et lan¬
guere artus sepicule añi egrotare miq
coget nõ modicũ sane imꝑ ne amplio expec¬
tatõe fatigeris in corpus meũ illi licuit. Si¬
quidẽ nulsimo egressus qd̾ nũc parũ et
ignobile oppidũ olmm int̾ etrurie capta nu¬
meratũ est satrã urbem qͥnto uisurꝰ alacri¬
ter festinabã unũ h idẽtidem cũ m̃o meo
t̾ctans Ecce ut etas nr̃a fensim labit᷑ ecce
Ut res et ꝯsilia hõm mutant᷑. Ecce ꝙͣ u̾m
est qd̾ in bncolicis meis scripsi Studiũ uure¬
nle seurcte displicet et uariãt capillo.
Scdo me huc aliquot ãnis intrectis nestio
an ĩmatura se dulcis lauree cupiditas at¬

Expanded text:
lusisse pudet, sed non incidere ludum: quod profecto lusisse pudet, sed non incidere ludum: quod profecto propositum, ut spero, nichil potuit aut poterit immutare fortuna. Allidat scopulis quanquam et cruento cerebro saxa respergens laceret hoc infesta corpusculum, sui quidem ac suarum rerum spiritum contemptorem eruet fortasse, non opprimet, et languere artus sepicule, animum egrotare nunquam coget. 5 Non modicum sane nuper, ne amplius expectatione fatigeris, in corpus meum illi licuit. Siquidem Vulsinio egressus — quod nunc parvum et ignobile oppidum, olim inter Etrurie capita numeratum est — sacram urbem quinto visurus alacriter festinabam, unum hoc identidem cum animo meo tractans: Ecce ut etas nostra sensim labitur, ecce ut res et consilia hominum mutantur, ecce quam verum est quod in Bucolicis meis scripsi: studium iuvenile senecte Displicet et variant cure varimum veni; secundo me huc aliquot annis interiectis nescio an immatura sed dulcis lauree cupiditas at
Abbreviated transcription (Latin):
perabam loci atq aĩ mutatione
mutari posse for tuuã s falle bar
Ut uideo qͦcunqz fugio illa me se¬
deo gressus meos sustẽtante non p̃t iã cum
de metrico didici et mandare laqueũ minati
⁊ mediũ ungnẽ indigͣnter oñdere retẽtat
illa me tñ artibꝰ suis et a quo sepe sub ãnis
tenerioribꝰ nicta est cũ uincẽ meditat᷑ eta¬
te iam solidat ⁊ tͣnquilla qͣi faciliꝰ sit cũ se¬
more certamẽ atq ut corꝑis uigor sic añi¬
os tetenderit ne me a te in admiratõrm mo¬
ra longior trahat dicã rõm ego ut sis salu¬
tato qͥd et petebã ꝙ amiꝰ hic quẽ uotis oꝑ¬
tanmꝰ pcc̃ores fere xp̃ianũ gemis omne
ꝯtͥxit ac ne tedio solus pegrinꝰ efficerer
aliqͥͦt in uie conutes elegerã quorũ natu
gͣndior religionis senectutis obtẽptu altꝰ
sc̃ĩa facundieq uehitulo ceti exꝑientia a¬
gibiliũ et fideli obsequio leniture om̃e ⁊ cͦ
ibam fuenti am̃o peniturꝰ iam tandem
piaculis meis finẽ nec et̾ ut ait flacrus

Expanded text:
perabam loci atque animi mutatione mutari posse fortunam, sed fallebar ut video. Quocunque fugio, illa me seDeo gressus meos sustentante, non potest. 2 Iam cum Democrito didici et “mandare laqueum minaci et medium unguem” indignanter “ostendere”. Retentat illa me tamen artibus suis et a quo sepe sub annis tenerioribus victa est, eum vincere meditatur etate iam solida et tranquilla, quasi facilius sit cum seniore certamen atque ut corporis vigor, sic anios tetenderit, ne mea te in admirationem mora longior trahat, dicam. 3 Romam ego, ut scis, salutato quidem te petebam, quo annus hic quem votis optavimus peccatores, fere cristianum genus omne contraxit. Ac ne tedio solus peregrinus afficerer, aliquot michi vie comites elegeram, quorum natu grandior religiose senectutis obtentu, alter scientia “facundieque vehiculo”, ceteri experientia agibilium et fideli obsequio lenituri omne iter,ibam ferventi animo positurus iantandem piaculis meis finem; “nec” enim, ut ait Flaccus,
Abbreviated transcription (Latin):
non urgem quotis euĩ rõnis passibus
ad altissimã illã artẽ etheree mẽtis astẽ¬
do unde nõ ninꝰ ꝙͣ e sũmis olimpi ingis
lemꝰ uideo niehil ẽẽ quo passim gaudemꝰ
aut dolemꝰ in hac uita nichil qd tantope
uel cupinꝰ ulł horremꝰ Augas meras qͥꝰ
uescimꝰ aurãqt leuissimã qua deicinuut
ac leuani prsus arundinea lenitate uideo
eam ip̃amq q̃ nita dicĩ fugatis umbram
nebule uel fumũ uentis ĩpulsũ demq ãł
ꝯfusũ sompnũ esse uel fabulã in expletam
uel si quid mamꝰ dici xt̾ uideo in rebus
mortaliũ xter uirtute selidi nichil ẽẽ eã
solam btõs facere qͦs amplectit᷑ miserosq
quos deferit et pedibꝰ ut amit in hanc
sto icarũ sin̾am tota eo ita quidẽ ut diffim¬

Expanded text:
 9 Quotiens enim rationis passibus ad altissimam illam arcem etheree mentis ascendo, unde non minus quam e summis Olimpi iugis lemus; video nichil esse quo passim gaudemus aut dolemus in hac vita, nichil quod tantopere vel cupimus vel horremus; nugas meras quibvescimus auramque levissimam qua deicimur ac levamur prorsus arundinea levitate; 10 video eam ipsam que vita dicitur, fugacis umbram nebule vel fumum ventis impulsum denique vel confusum somnium esse vel fabulam inexpletam vel siquid inanius dici potest; video in rebus mortalium preter virtutem solidi nichil esse, eam solam beatos facere quos amplectitur miserosque quos deserit, et pedibus, ut aiunt, in hanc stoicorum sententiam totus eo, ita quidem ut diffin
Abbreviated transcription (Latin):
incidit ut nullo unꝙͣ indigniori specta¬
culo ocłos hõm pollutor rear. Cũxiũ ip̃
qui scelus audinmꝰ sis affecti sumꝰ ꝙ
miseri sãt quibꝰ uide̾ ꝯtigit mitissinũ
atq alio fine dignissimũ uirũ belluansq
infaniũ atq pestifam uno momẽto tẽ¬
ꝑis unoq uelut turbine torruẽtes tã
p̃ces eiũ mopinũq malũ fuit tãq inere¬
dibłis astantiũ stupor ut fidissĩa prctora
ꝓ dilc̃ capitis salute mortẽ equo aĩo subi¬
tura nichil illi ꝑrunti tẽxestunt operis
affre potunt insi nt pars exxirãtez attol¬
leret pars infandũ carnificẽ excarnifi¬
sepe assit. Iyes aũt iniꝙͣ de siti deniũ non
alia ob cãm nisi ne semel absũpto doloris
ĩpetu fregescat fortasse am̃s qui tanti
amici memoria et indeficiẽti lacͥmarum
mat̾ia delcãtur exhaurire ocłos metuit
it dieq sibi aliquid rehuat oflebilem ꝑ¬
simomã qd̾ die illo loquat᷑ qd̾ meminerit

Expanded text:
incidit, ut nullo unquam indigniori spectaincidit, ut nullo unquam indigniori spectaculo oculos hominum pollutos rear. 5 Cum enim ipsi qui scelus audivimus, sic affecti simus, quam miseri sunt quibus videre contigit mitissimum atque alio fine dignissimum illum virum beluamque infamem ac pestiferam uno momento temporis unoque velut turbine corruentes! 6 Tam preceps enim inopinumque malum fuit tamque incredibilis astantium stupor, ut fidissima pectora, pro dilecti capitis salute mortem equo animo subitura, nichil illi pereunti tempestive opis afferre potuerint, nisi ut pars expirantem attolleret, pars infandum carnificem excarnifisepe assit, hec autem nunquam desit, demum non aliam ob causam nisi ne semel absumpto doloris impetu, frigescat fortasse animus, qui tanti amici memoria et indeficienti lacrimarum materia delectatur, exhaurire oculos metuit quotidieque sibi aliquid reservat — o flebilem parsimoniam — quod de illo loquatur, quod meminerit,
Abbreviated transcription (Latin):
dolori aut desiderio nr̃o deest et natura fa¬
cũdus est dolor et de fide desideriũ in mutue
relatõis actendit᷑ ꝑnũ opus et de illo et¬
ad te scribe̾ et e duabꝰ uitandis stili me¬
tis altam non time̾ ne qͥs nimis quĩ etiã
plandente ytalia ꝯcordi testimonio bo¬
noꝵ et obstrex entibꝰ quid̃ malis apd̾ ami¬
cas aures landarẽ quẽ diligas accedit in¬
digne atq insolite genꝰ mortis et in qua
fides aꝑtissima uulgato illi ꝓu̾bio q̃rent᷑¬
aliene dñm fi quelib uite ꝓprie ꝯtextorẽ
tam rexente eñĩ nrediis licz ĩ xenet᷑libꝰ
angustissime domꝰ sue urgenti procerã
ac nobiliũ amitorũ instodũq sui corꝑis
circũuallatꝰ agmine luce media die festo
securꝰ et incantꝰ in obsem ac desꝑati ca¬
nis et ne quid ĩmanitatis abforet eius
canis quẽ ad mensã suã illo die x auerat
assidurq pascebat rabiẽ cruentosq ictꝰ

Expanded text:
dolori aut desiderio nostro deest? et natura fadolori aut desiderio nostro deest? et natura facundus est dolor et desiderium vi mutue relationis accenditur. Pronum opus et de illo ad te scribere et e duabus vitandis stili metis alteram non timere, “nequid nimis”, quin etiam plaudente Italia, concordi testimonio bonorum, ne obstrepentibus quidem malis, apud amicas aures laudare quem diligas. 4 Accedit indigne atque insolite genus mortis et in qua fides apertissima vulgato illi proverbio quei quemlibet “vite proprie contemptorem”; tam repente enim mediis licet in penetralibus augustissime domus sue, ingenti procerum ac nobilium amicorum custodumque sui corporis circumvallatus agmine, luce media, die festo, securus et incautus in obsceni ac desperati canis — et nequid immanitatis abforet, eius canis quem ad mensam suam illo die paverat assidueque pascebat — rabiem cruentosque rictus
Abbreviated transcription (Latin):
ille fuit fateor cui omĩa debrbã cui totus
incubuerã illũ mͥ abstulit fortuna hru ꝙͣ
ferocit᷑ ꝙͣ repente ut subdacto .s. fundañto
unico spei mei qd̾ silimũ uiri erat me sił
euerteret Eteti tñ mestus quid̃ nõ inficior.
s erectꝰ s int̾itus eoq securior qui uix
ullũ iam tale uuluꝰ expecto deiueeps mon-¬
strũ illud hocrifitũ odero semꝑ execraborqs
nec tuebo uale patani . uii. Idus ianuarꝰ.
raptim scrmuulante nũcio
¶ Ad Poħem aretiũ matitue dñoꝵ can¬
cellarium de eodem lacius
Degas ymo u̾o debiti mei admones
Dut huꝰ minoris iacobe de Earraria
Uiri optimi optineꝯt de nobis nũti huinis
et mors exigit tragediã p̃clarissima duo
portici laboris oꝑa latã igit᷑ atꝯ uberem
dicendi mat̾iam affo s in qua disertũ fi
rerũ pociꝰ ꝙͣ ingenii laus sit Quid eñ
illi defuit ꝙ claro p̾conio dignũ rẽt qd̾

Expanded text:
ille fuit, fateor, cui omnia debebam, cui totus ille fuit, fateor, cui omnia debebam, cui totus incubueram; illum michi abstulit fortuna, heu quam ferociter quam repente, ut subducto scilicet fundamento unico spei mee, quod simillimum veri erat, me simul everteret. Steti tamen, mestus quidem, non infitior, sed erectus sed interritus eoque securior quod vix ullum iam tale vulnus expecto; deinceps monstrum illud horrificum odero semper execraborque nec timebo. Vale. Patavi, VII Idus Ianuarias, raptim, stimulante nuntio. 3 Ad Iohannem Aretinum, Mantue dominorum cancellarium, de eodem latius. 1 Rogas, imo vero debiti mei admones ut huius iunioris Iacobi de Carraria, viri optimi optimeque de nobis meriti, huius, et mors exigit tragediam, preclarissima duo poetici laboris opera. Latam igitur atque uberem dicendi materiam affers, sed in qua disertum fieri rerum potius quam ingenii laus sit. 3 Quid enim illi defuit quod claro preconio dignum esset, quid
Abbreviated transcription (Latin):
uelut in acie laborantẽ tibi offeret nõ tñ
sine spe magna uictorie iam me haud du¬
bie uictorem nisi fallor dies longior feciti.
uiuendo didici uite bella tͣctare iã fortune
ictibus nõ lamenta nõ gemutꝰ ut quondã.
s callũ durat amiui obicio ⁊ titubare solitꝰ.
ta celorũ nube non ruere ⁊ͥ munitioribus
parũ fidens nouissime pectꝰ meñ ingẽti
salarica ꝑcussit pꝯ mda mẽpe tantoꝵ mor¬
ribus amicorũ latus et erepta tot inte p̃si¬
cissime solamen ac decus meũ subita et
horrenda ac ꝓrsus indigna morti p̃rixu
morũ suauitate ꝯspicuũ quã tibi ac postis
notũ eẽ cupio Iacobũ de carraria hũc scdm
nastendi ordinẽ ac u̾tutibꝰ ⁊ głia longe pͥ¬
mũ pataui dñm y̾mo pr̃ie pr̃em qui uins
quẽ nossem post siculi regis obitũ toto orbe
suꝑerat amãtissimꝰ scudiorũ ⁊ ingeniorũ
nisse dũ uixero Suod ad inceptũ attinet

Expanded text:
velut in acie laborantem tibi offeret, non tamen velut in acie laborantem tibi offeret, non tamen sine spe magna victorie; iam me hauddubie victorem, nisi fallor, dies longior fecit. Vivendo didici vite bella tractare; iam fortune ictibus non lamenta non gemitus ut quondam, sed callum durati animi obicio et titubare solitus ta telorum nube non ruere et minutioribus parum fidens, novissime pectus meum ingenti falarica percussit. Post nudatum nempe tantorum mortibus amicorum latus et erepta tot vite plcissimum solamen ac decus meum subita et horrenda ac prorsus indigna morte preripumorum suavitate conspicuum, quem tibi ac posteris notum esse cupio, Iacobum de Carraria hunc, secundum nascendi ordine ac virtutibus et gloria longe primum, Patavi dominum imo patrie patrem, qui unus, quem ego nossem, post Siculi regis obitum toto orbe supererat amantissimus studiorum et ingeniorum nisse dum vixero. Quod ad inceptum attinet,
Abbreviated transcription (Latin):
men graciꝰ ꝑcepturꝰ ex ꝑs taliũ habereris
Cui tũt aliquot u̾ siculos reddidi festmante
quidẽ calamo nõ aliã ob cãm nͥ me lamentũ
tuũ neglexisse me crede̾s eosdẽq qui uix
ad exitũ ꝑductos inter confusos stͥpturarũ
tumlos ꝑdidi. qui licet sepe nõ frgni studio
que siti nũꝙͣ postea sub oculos meos redierit
nũc tñ subito ꝓpter spem sese agenti aliud
ingesserũt intempestinũ pͥmo uisũ ũ eos
ad te mitt̾e s quo minꝰ ut ego sencio et
ip̃i ẽt in fine testant᷑ noscit᷑ tibi oĩa placi¬
tura ꝯfidimꝰ mutare ꝯsiliũ libuit siuł ut
me pͥdem tibi dũ ꝑditos nũciaui non ficta
locutũ intelliges unũ tanto tpris int̾uallo
noĩatim addidisse ne qua ex ꝑte te lateã ꝓpe
ncͣcium duxxrim Siquidẽ carmen illud meũ
olim tibi scͥptũ nuns demũ ad te ueniẽs me
cũ fortuna pene equis uiribꝰ cõgressũ et

Expanded text:
men gratius percepturus, expers talium habereris. men gratius percepturus, expers talium habereris. 2 Cui tunc aliquot versiculos reddidi, festinante quidem calamo, non aliam ob causam nisi ne lamentum tuum neglexisse me crederes, eosdemque vix ad exitum perductos inter confusos scripturarum cumulos perdidi; qui licet sepe non segni studio quesiti nunquam postea sub oculos meos redierint, nunc tamen subito preter spem se se agenti aliud ingesserunt. Intempestivum primo visum est eos ad te mittere; sed quoniam, ut ego sentio et ipsi etiam in fine testantur, “nostra tibi omnia placitura” confidimus, mutare consilium libuit simul ut me pridem tibi, dum perditos nuntiavi, non ficta locutum intelligeres. 3 Unum tanto temporis intervallo nominatim addidisse, nequa ex parte te lateam, prope necessarium duxerim. Siquidem carmen illud meum olim tibi scriptum nunc demum ad te veniens me cum fortuna pene equis viribus congressum et
Abbreviated transcription (Latin):
q consolor ꝙͣ hoc celitus actũ sit ut ꝙ̃ñ ĩ
me ꝯfessor meus fuisse leuior uidebat᷑. quod
ab illo p̃termissũ fu̾at alter impleret ut
interdũ fa teor putaui indiciũ esse uolentis ut
cuiꝰ añ diutissime claudicante ip̃e mãibꝰ
suis erexerat eius corpus de ceto claudicaret
Que rite libranti mĩne tristis aut missa
censenda erat alt̾natio. Gras re qui michi
sprm rescituit te in ꝓximo cecto simł aĩs
ac corpe reuidendi Ceterũ hec tibi amice
adhuc ꝙ ip̃a lr̃arũ facies indicas ĩgͣbatulo
niro iacens scribo non ut doltas het nobis
accidisse sed ut gaudeas me et hec equo tuls¬
se am̃o ⁊ multo gͣuiora laturũ eẽ si ing̾erũ
Tũ uiue felicitꝰ et uale nr̃i menior rome ii.¬
nouẽbr̃ silencio noctis intempeste
lgnũ tp̃us affluxit ex quo carmen¬
tuũ obmstũ querimoniis ad me ue
cũ inter uulgares ẽt ꝓphanosq trebra ocy
mei uulgarent᷑ opuscula tu uinus q nemo
rerũ mearũ appetentior nemo ex eis sola¬

Expanded text:
que consolor, quasi hoc celitus actum sit, ut quoniam in me confessor meus fuisse lenior videbatur, quod ab illo pretermissum fuerat, alter impleret, et interdum, fateor, putavi iudicium Dei esse volentis ut cuius animum diutissime claudicantem ipse manibus suis erexerat, eius corpus de cetero claudicaret. Que rite libranti minime tristis aut misera censenda erat alternatio, gratias Ei qui michi spem restituit te in proximo recto simul animo ac corpore revidendi. 12 Ceterum hec tibi, amice, adhuc — quod ipsa literarum facies indicat — in grabatulo meo iacens scribo, non ut doleas hec nobis accidisse, sed ut gaudeas me et hec equo tulisse animo et multo graviora laturum esse si ingruerint. Tu vive feliciter et vale, nostri memor. Rome, INovembris, silentio noctis intempeste. Magnum tempus effluxit ex quo carmeustum querimoniis ad me vecum iter vulgares etiam profanosque crebra otii mei vulgarentur opuscola, tu unus, quo nemo rerum mearum appetentior, nemo ex eis sola
Abbreviated transcription (Latin):
sidus tã ꝓpiciũ exꝑiris Ille enĩ unꝰ uit ẽ
qui inglio labori siuez ĩponre uelit ⁊ ualeat
Surge ille te uocat Surge circũspice teqz
rei pus ͬ negotiũ agis age s tu digniꝰ sed
melius pueros docebunt qui siles sũt illis
Ut em̃ uos dice̾ soletis in siłibꝰ facilis et ꝓ¬
na tnsfusio est / Tn fac pociꝰ qd̾ uiri ꝓbẽt
fundis ingenia Graio osilio monem᷑ quã
quisqz nouit artez in hac se ex̾ceat/ cuicᵈ.
ad diderĩ ut qui płes nouit eã p̾ferat in qͣ

Expanded text:
sidus tam propitium experiris; ille enim unus vir est sidus tam propitium experiris; ille enim unus vir est qui inglorio labori finem imponere velit et valeat. Surge, ille te vocat; surge, circumspice teque reipublice negotium agis. Age; sed te dignius sed melius pueros docebunt qui similes sunt illis; ut enim vos dicere soletis, in similibus facilis et prona transfusio est. Tu fac potius quod viri probent fundis ingenia? graio consilio monemur: «quam quisque novit artem in hac se exerceat»; cui illud addiderim ut qui plures novit, eam p
Abbreviated transcription (Latin):
prius nr̃os exẽplis pulcrioribꝰ erexerũt
tles simꝰ in posteros. An ne cũ rõm duces
eloquii Ciceronẽ ac u̾giliũ si quis possis
plagosum sequi malis horbiliũ adde ꝙ nec
gͣmatita nec septẽ ulla lib̾alium digna est
in qua nobile senescat ingenũ tͣnsitus esti
monte hospidũ tͣnsit et prata uirentia to¬
tus in fure piuins pulchrũ sprctatulum
argutulus adolescens elemẽtario sene il
turpius ut doctis sembꝰ placet prestitisti
Illud hoc caueto ne p̃stes melus puerum
mori ꝙͣ int̾ puili senescentẽ uiue̾ Compa¬
t̾er quidẽ tibi s bñ ht̃ integͣ est etas et ad¬
huc mutandi consilii tp̃us hẽs illis siue cõ¬
solatõe misseor qui etatẽ ꝓpe iam totã in
hoc gignasio ꝯsumpssunt quales in duos
alit amitos Cisalpina gallia claros uiros
s obscuro excitio semꝑ opp̃ssos Tibi uero
ẽt gͣtulor qui illud exinuũ patrie nostre

Expanded text:
primum nostros exemplis pulcrioribus erexerunt, primum nostros exemplis pulcrioribus erexerunt, tales simus in posteros. 18 Anne cum romani duces eloquii Ciceronem ac Virgilium sequi possis, “plagosum” sequi malis “Orbilium”? Adde quod nec grammatica nec septem ulla liberalium digna est in qua nobile senescat ingenium; transitus est imontem hispidum transit et prata virentia; totus in finem prominet. Pulcrum spectaculum argutulus adolescens, “elementario sene nil turpius”, ut doctis senibus placet; prestitisti illud, hoc caveto ne prestes; melius est puerum mori quam inter puerilia senescentem vivere. 20 Compaterer quidem tibi, sed bene habet; integra est etas et adhuc mutandi consilii tempus habes. Illis sine consolatione misereor qui etatem prope iam totam in hoc gimnasio consumpserunt, quales michi duos alit amicos Cisalpina Gallia, claros viros sed obscuro exercitio semper oppressos. Tibi vero etiam gratulor, qui illud eximium patrie nostre
Abbreviated transcription (Latin):
genio tuo debitũ hoc age puos doceant
qui maiora nõ pñt quibꝰ sedulitas oposa
mens tardior ut dũ terebrũ ingenũ im¬
plume sangnis gelidus corpus laborũ ya¬
negligens fastidii Cerius ꝙͣ ꝓcul hͨ amo¬
ribus tuis absint hy puerorũ manꝰ insta¬
biles oclos uagos et ꝯfusũ murm᷑ obsuẽt
quos labor ille delectat ⁊ puluis ⁊ strepitꝰ
⁊ sub ferula gemenciũ clamor p̃tibꝰ mixtꝰ
ac lacinis quibꝰ repiu̾stẽ dulce ẽ ꝙ pudet
inter uiros uersari piget int̾ equales ui¬
uere muat p̃esse mĩoribꝰ semꝑ hẽre quos
t̾reant qͦs cruciant qͦs affligant quibus
imꝑent qui eos oderint dũ metuant trrã¬
nica ista uoluptas esti ⁊ q̃ ferotẽ E iracie¬
sii senis am̃ ꝑmulsit ut memorãt indignũ
dignissum solamẽ exilni Tu aũt uit modes¬
tissime melioribꝰ incũbe uigiliis qͣles erunt
qui nos pͥma etate docuerũt tles siue doce¬
ant inuentutẽ quales fu̾nt in nos qͥ amõs

Expanded text:
genio tuo debitum, hoc age. 15 Pueros doceant genio tuo debitum, hoc age. 15 Pueros doceant qui maiora non possunt, quibus sedulitas operosa, mens tardior, udum cerebrum, ingenium implume, sanguis gelidus, corpus laborum panegligens fastidii; cernis quam procul hec a moribus tuis absint. 16 Hi puerorum manus instabiles, oculos vagos et confusum murmur observent, quos labor ille delectat et pulvis et strepitus et sub ferula gementium clamor precibus mixtus ac lacrimis, quibus repuerescere dulce est, quos pudet inter viros versari, piget inter equales vivere, iuvat preesse minoribus, semper habere quos terreant, quos crucient, quos affligant, quibus imperent, qui eos “oderint dum metuant”. 17 Tyrannica ista voluptas est et que ferocem siracusii senis animum permulsit, ut memorant, indignum dignissimi solamen exilii. Tu autem, vir modestissime, melioribus incumbe vigiliis: quales erant qui nos prima etate docuerunt, tales sine doceant iuventutem; quales fuerunt in nos qui animos
Abbreviated transcription (Latin):
erudieris emergenti aliĩ nullusq unꝙͣ erit
sinis in nr̃a uibe p̾ẜ̾tim oĩs sexus ⁊ etatis
maxiẽq pn̾orum feracissima ut saxis trũ¬
natus eras maiusq tibi clarius qz nego¬
ciũ debebat᷑ ut pueros doces fortuna q̃d
ẽẽ potuit tua nat᷑a ꝓfecto dũ te in lucem
educet te ad aliud cogitabat illi ꝑrudũ
ut duci aut genitci optime fortune ut ho¬
sti lib̾a ꝯtumatia resistendũ Dicet autẽ
quispiã ingrate agis qui eruditõem a pa¬
tribus acceptã posti̾s refudendã neges.
et ꝙͣtũ in rosdẽ indidius non licet in gne̾
hũano gͣtitudinẽ ex̾cendã Ego añt incħ
minꝰ omis puto ꝙ amoris a bñfici obli¬
uisci uicẽq non redde̾ cũ possis u̾m altis
aspirare suadeo quiba id ex alto ꝑmissũ
est uides ex libris maiorũ ingema pye¬
riãq de illorũ ardoribꝰ flãma ꝯcipes.
oñde te uicissim posti̾s et illos oñde hoc ĩ¬

Expanded text:
erudieris emergent alii nullusque unquam erit erudieris emergent alii nullusque unquam erit finis, in nostra urbe presertim omnis sexus et etatis maximeque puerorum feracissima, ut saxis trunatus eras maiusque tibi clariusque negotium debebatur; ut pueros docesse potuit tua; natura profecto, dum te in lucem educeret, de te aliud cogitabat; illi parendum ut duci ut genitrici optime; fortune ut hosti libera contumacia resistendum. 14 Dicet autem quispiam: ‘Ingrate agis, qui eruditionem a patribus acceptam posteris refundendam neges; et quando in eisdem individuis non licet, in eodem genere humano gratitudminis puto quam amoris aut benificii oblivisci vicemque non reddere cum possis; verum altius aspirare suadeo quibus id ex alto permissum est: vides ex libris maiorum ingenia pyeriamque de illorum ardoribus flammam concipis; ostende te vicissim posteris et illos accende: hoc in