comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
momento in quit o ragamunde. clot¬
hariũ quem nunc spernitis. itra triem¬
niũ dominũ habebitis. Atille. Cur
inquit talia domine mi agis: Illeq¬
cum uidebis prorsus quod dixisti.
tunc uitã cum superis feras.
spicit iuuenẽ adȩmone correptum.
pernici exaduerso currere cursu.
uiguiti & enĩ milib totis uiribus
cucurrerat. Quo uiso substitit. quo¬
usq saucius homo dȩmonis arte ue¬
nir&. Ueniensq ante uirũ dĩ ruit¬
sẽ discerpens. quẽ orationib curauit.
patriq sospitem reddidit. Deinde
ad iuuernense oppidũ uenit. custo¬
dib ante cedentib & sub sequentibus.
ut ligeris scapha reciperetur. britta¬
nicoq sinui redderet᷑. Ubi & iam
cum uenissent. ut tardo conamine
scapham insilirent. quidã ecustodib
arreppto remo. unũ eorũ qui lua
dĩ intuens. sua corã se menbra cedi
cur inquit crudelis addis merori
meroremͦ Annon sufficit ad urãm
ruinã. patratri sceleris malum:

Expanded text:
'Memento', inquit, 'o Ragumunde, Chlot'Memento', inquit, 'o Ragumunde, Chlotharium, quem nunc spernitis, intra triennium dominum habebitis'. At ille: 'Quur', inquit, 'talia, domine mi, ais?' Illeque: 'Videbis prorsus quae dixi, si tunc vitam cum superis feras'.spicit iuvenem a demone correptum pernici ex adversu currere cursu; XX etenim milibus totis viribus cucurrerat. Quo visu, substetit, quousque saucius homo demonis arte veniret, veniensque, ante virum Dei ruit discerpens; quem vir Dei orationibus curavit patrique sospitem reddidit. Deinde ad Nivernensem oppidum venit, custodibus antecedentibus ac subsequentibus, ut Ligeris scafa reciperetur Brittanicoque sinu redderetur. Ubi etiam cum venissent et tardo conamine scafam insilirent, quidam e custodibus, arrepto remo, unum eorum qui Lua Dei intuens, sua coram se membra cedi: 'Quur', inquid, 'crudelis, addis merori merorem? An non sufficit ad vestram ruinam patrati sceleris malum?
Abbreviated transcription (Latin):
peruenit. Sed prius quã cauallonẽ
perurniret. in uia ei custos ȩquorũ
theuderici occurrit. lanceaq uirũ
dĩ traicere uoluit. sed maliuolam
animã ultio mox digna pre uenit.
Nam dextera quã aduersũ uirum
dĩ leuauerat torpente. lanceam
ante suos pedes humo defixit.
ipse demone correptus ante ues-¬
tigia uiri dĩ ruit. Quem cernens
ille se corã ultionẽ percussũ. die
illa noctuq penesse tenuit. Cũq
sequens rursus dies inluxit. ad
se accersiuit. dõq fauente curatꝰ
apeste ad propria remeauit.
Orinde adchoram fluuiũ properans.
ad domũ cuiusdã nobilis & reliosȩ
duodecim occurrerunt uiri pleni
rabio demone furentes atq ruentes
in terrã. quos uir dĩ protinus oratione
curauit. Eadem die aduicũ quem
choram uocant. uenerunt ibiq quinq
frenesi uexati obuenerunt. ubi mox
sanatisunt. Exin autisiodorũ prope¬
rauit. ibiq allocutus ragamundũ
est. quia ipse eũ uia quaibat docer&

Expanded text:
pervenit. Sed priusquam ad Cavalonem pervenit. Sed priusquam ad Cavalonem pervenisset, in viam custos equorum Theoderici occurrit, lanceaque virum Dei trajicere voluit, sed malivolam animam ultio mox divina praevenit. Nam dextera quam adversum virum Dei levaverat corruente lanceam ante suos pedes humi defixit, ipse daemone correptus ante vestigia viri Dei ruit. Quem cernens ille se coram ultione percussum, die illa nocteque penes se tenuit. Cumque sequens rursum dies illuxit, ad se accersivit, Deoque favente curatus a peste ad propria remeavit. 39. Deinde ad Choram fluvium properans, ad domum cujusdam nobilis et religiosuo cum esset, duodecim occurrunt viri pleni rabido daemone, furentes atque ruentes in terram, quos vir Dei protinus oratione curavit. Eademque die ad vicum quem Choram vocant venerunt, ibique quinque phrenesi vexati obviam venerunt, ubi et mox sanati sunt. Exin Autissiodorum properavit, ibique allocutus Ragumundum est, quia ipse eum via qua ibat duceret:
Abbreviated transcription (Latin):
dicto cȩnobio remanere uoluerint.
securi in hoc loco remanerent. cito
dñm deeorũ merore ultionem.
daturũ. Sed cumȩquo animo de
custodia pastoris segregare non
uellent. custodes regii inquiunt.
nequaquã hinc se sequi alios per¬
missuros. nisi eos quos sui ortus ter¬
ra dederat. uel qui ebrittannicis
aruis ipsũ secuti fuerant. Ceteros
quigallico orti solo. preceptis. ẽx̃.
regus inibi remansuros. Hoc cum
egregius pater cerner&. ui ase sua
menbra discerpi. tam suus quam
&iam membrorũ suorũ dolor
pertinacia segregabat. ipse sua
custodia tuere turꝰ. Inter quos uene¬
rabilis uir qui post in eodẽ monaste¬
rio pater extitit. eustasius dispł̃s
& minister scĩ uiri uiolent̃ auellit᷑.
intendente suꝑ eũ mretio auuncu-¬
lo eius. qui lingonicȩ eccłę pontifex
erat. Egressus ergo uir sc̃s cũ suis.
uicesimo anno post incolatũ heremi
illius. per urbem uisontionũ augus¬
tudunumq ad cauallonẽ castrum

Expanded text:
dicto coenobio remanere voluerint, dicto coenobio remanere voluerint, securi in hoc loco remanerent: cito Dominum de eorum merore ultionem daturum. Sed cum equo animo de custodia pastoris segregari non vellint, custodes regii inquiunt, nequaquam hinc se sequi alios permissuros, nisi eos quos sui ortus terra dederat, vel qui e Brittanica arva ipsum secuti fuerant; ceteros, qui Gallico orti solo, preceptis esse regiis inibi remansuros. Hoc cum egregius pater cerneret, vim a se sua membra discerpi, tam suus quam etiam membrorum suorum dpertinacia segregabat, ipse sua custodia tueretur. Inter quos venerabilis vir, qui post in eodem monasterio Pater exstitit Eustasius, discipulus et minister sancti viri, violenter avellitur; intendente super eum Mietio avunculo ejus, qui Lingonicae Ecclesiae pontifex erat. 38. Egressus ergo vir sanctus cum suis vicesimo anno post incolatum eremi illius per urbem Vesontionum Augustoduno usque ad Cavalonem castrum
Abbreviated transcription (Latin):
genib prouoluti cum lacrimis pre¬
cantur. ut protanti sceleris culpa
illis ignoscer&. qui non suis desi¬
derus sed regus obtemperarent
preceptis. Uidens itaq uir dĩ
se ueritati satis facerent: cum
omniũ heiulatu atq merore
egreditur. deputatis custodibus
qui quo usq ditionis suȩ regno
pelleretur. non eũ relinquerent¬
quos primꝰ ragamundus erat. qui
meror omniũ corda repleuerat.
Anxius pater tantorũ menbrorũ
dispendio. celos respicit. a ternȩ
inquit conditor rerũ. tu nobis
Locũ prepara oportunũ. quo tibi
tuȩ famulent᷑ in scła plebes. Con¬
solatur simul uniuersã cohortẽ
ut spem non precidant. sed omni¬
potenti dõ inmensas laudes repen¬
dant. Sed hoc non ob dispendiũ
suũ uel suorũ habere. sed obmul¬
tiplicandas monachorũ plebes
hanc esse datã occasionẽ. Quicũq
enĩ sẽ sequi uellent. promptissimo
ammo ad sustinendas secũ in iu¬
rias uenirent. Qui uero insupra¬

Expanded text:
genibus provoluti cum lacrimis pregenibus provoluti cum lacrimis precantur, ut pro tanti scoleris culpam illis ignosceret, qui non suis desideriis, sed regiis obtemperarent preceptis. Videns itaque vir Dei seviretate satisfaceret, cum omniegreditur, depotatis custodibus, qui, quousque ditionis suae regno pelleretur, non eum relinquerentquos primus Bagumundus erat, qui meror omnium corda repleverat. Anxius pater tantorum membrorum dispendia caelos respicit: 'Aeternę', inquit, 'conditor rerum, tu nobis locum praepara oportunum, quo tibi tuae famulentur in secula plebes'. Consolatur deinde universam simul cohortem, ut spem ne praecedant, sed omnipotenti Deo inmensas laudes rependant; se hoc non ob dispendium suum vel suorum habere, sed ob multiplicandas monachorum plebes hanc esse datam occasionem. Quicumque enim se sequi velint, promptissimo animo ad sustinendas secum iniurias venirent; qui vero in supra
Abbreviated transcription (Latin):
superius dixerat destinarunt.
Quo cũ uenissent. beatũ columbanum
in eccła positũ psallentẽ orationiq
deditũ. cum om̃i congregatione
fratrũ repperiunt. sicq uirũ dĩ
alloquuntur. Uir dĩ precam̾ ut
tam regiis quam &iam nr̃is obor¬
dias preceptis. egressusq pergas¬
eo itinere. quoprimũ his aduentas¬
ti in locis. At ille. non enim inquit
reor placere conditori. senrel natali
Cumq nullatenus cernerent sibi
uirũ dĩ obaudire. relictis quibus¬
dam quib ferociȩ mens fortior
inerat bertharius abscessit. hi
urro qui remanserant uirũ dĩ hor-¬
tantur. ut illis miserrat᷑. qui ad tale
opus patrandũ infeliciter fuerant.
relicti. eorumq periculo consuler&
qui si eum uiolenter non abstrahe.¬
rent. mortis eos periculũ incurrere
At ille ut iam sepius testatus est. nisi
ui abstraberetur sẽ non discessurũ¬
ait. Illi gemino uallati periculo¬
undiq urguente formidinę palliũ
quo indutus erat attingunt. Alu

Expanded text:
superius direxerat, destinarunt. superius direxerat, destinarunt. Quo cum vein eclesia posetum sallentioque ac oratione deditum cum omni congregatione fratrum repperiunt, sicque virum Dei adlocuntur: 'Vir Dei, precamur, ut tam regiis, quam etiam nostris oboedias preceptis, egressusqeo itinere quo primum his adventasti in locis. At ille: Non enim, inquitreor placere conditore, semel natali Cumque nullatenus cerneret sibi virum Dei obaudire, relictis quibusdam, quibus ferocia animi fortior inerat, Bertecharius abscessit. Hii vero qui remanserant virum Dei hortantur, ut illis misereatur, qui ad tale opus patrandum infeliciter fuerant relicti, eorumque periculo consuleret; qui si eum violenter non abstraherent, mortis eos pericolum incurrere. At ille se ait iam sepius testatum esse, nisi vim abstraheretur, se non discessurum. Illi gemino undique urguenti formidinae, palleum quo indutus erat adtingunt; alii
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ nequaquã uiderent. Eratq
spectaculũ pulcherrimũ. Ille ouans
cernebat quȩrentes. nec omnino
uidebat᷑. Illi in medio eorũ positũ
cum uiderentur non uidebant.
Tenitq tribunus. in tuitusq per
fenestram. uidit uirũ dĩ inter ipsos
lȩtũ residere & legere. cernensq
uirtutẽ dĩ ait. Quidtam intente
atria templi peragratis. nec omnino
repperitis Nequaquã amplius in¬
saniȩ errore cor ur̃m decipiatur.
non enĩ uos poteritis inuenire. quẽ
uirtus tegit diuina. Recedite ab
hac intentione. & regi properemꝰ
nuntiare. quia eũ minime reppe-¬
ristis: Oaturq manifeste intellegi
tribunũ militũ non sponte ad pa¬
randã uiro dĩ iniuriã uenisse. &
ideo ad eũ uidendũ lumen meruis¬
se. Renuntiantib illis aurib regis.
illi aucto furore misere intentio¬
nis. berthariũ comitẽ adeũ atten¬
tius perquirendũ uirorũ cũ prę¬
sidio. simulq & baudulfũ quem

Expanded text:
ipsum nequaquam viderent, eratque ipsum nequaquam viderent, eratque expectaculum pulcherrimum: ille ovans cernebat quaerentes, nec omnino videbatur; illi in medio eorum positum, cum viderentur, non videbant. Venitque tribunus, intuitusque per fenestram, vidit virum Dei inter ipsos laetum residere et legere, cernensque virtutem Dei, ait: 'Quid tam intente atria ecclesiae peragratis nec omnino repperitis? Nequaquam amplius insaniae errore cor vestrum decipiatur; non enim poteritis vos invenire quem virtus teget divina. Recedite ab hac intentione, et regi properemus nuntiare, quia eum minime repperistis'. Daturque manifeste intellegi, tribunum militum non sponte ad patrandam viro Dei iniuriam venisse et ideo ad eum videndum lumen meruisse. Renuntiantibus illis auribus regiis, illi, aucto furore miserae intentionis, Bertecharium comitem ad eum attentius perquirendum virorum cum praesidio simulque et Baudulfum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
sitas in diffuso latere procliui mon¬
tis sita sit. prorumpant ardua in
sublimib cacuminib qui undiq
abscisi fluminis douȩ alueo uallan¬
te nullatenus comeantib uiã pan¬
dit. Ibi usq ad mediã diẽ expec¬
tat. si aliquis iter ad monasteriũ
reuertendi prohibeat. & cũ nullis
contrarius exister&. ipse per mediã
urbẽ cũ suis ad monasteriũ regre¬
ditur. Quo audito brunichildis
ac theudericus. quod scilic& ab exi¬
lio reuertisset. atrociorib irae
aculeis stimulantur. Iubentq mili¬
tũ cohortẽ. ut rursũ uirũ dĩ ui
abstrabant. & ad pristinũ prorsus
exiliũ reuocent. Uenientes ergo
milites cũ tribuno. peragrant᷑ septa
monasterii. uirũ dĩ perquirunt.
Tesidebat enĩ ille inatrio ecclesiae¬
& librũ legebat. Ubi cũ sepr uenis¬
sent. & prope eũ transirent. ita ut
nonnulli in eius pedib suos pedes
offenderent. & uestimentis suis
eius tangerent. obcecatis luminibus

Expanded text:
sitas in diffuso latere proclivi monsitas in diffuso latere proclivi montis sita sit, prorumpent ardua in sublimibus cacuminibus, qui undique abscisi, fluminis Dovae alveo vallante, nullatenus commeantibus viam pandit, – ibique usque ad mediam diem expectat, si aliqui iter ad monasterium revertendi prohibeat. Et cum nullus contrarius existeret, ipse per mediam urbem cum suis ad monasterium regreditur. Quo audito, Brunichildis ac Theudericus, quod scilicet ab exilio revertisset, atrociorebus irae aculeis stimulantur iubentque militum cohortem, ut rursum virum Dei vim abstrahant et ad pristinum prorsus exilium revocent. Venientes ergo milites cum tribuno, peragrantur septa monasterii, virum Dei perquirunt; residebat enim ille in atrio ecclesiae librumque legebat. Ubi cum sepe venissent et propter eum transirent, ita ut nonnulli in eius pedibus suos offenderent et vestimentis suis eius tangerent, obcecatis luminibus,
Abbreviated transcription (Latin):
nexui. Nec morata actoris boni¬
tas fores firmis obsrratas clau¬
stris reserat. in angustia positis
aditũ pandit. perniciq cur su
ingrediunt᷑ ecclesiã. Fores uͦ
post cdampnatorũ introitũ. in ocu¬
lis militũ absq humana manu
obserant᷑. ac si custos usu claui¬
gero pernietter & reserasset
& obsecrass&. Perueniens ergo colum¬
banus cũ suis. simulq & tribunus cũ
uenisset. clauigeroq usu fores rese¬
rare uolens. ait se numquã diligentius
obserata claustra inuenisse. Nec quis¬
quã post ausus est. lampnatis in iui¬
riã inferre. quos diuina uirtus eru¬
iss&. Post hȩc uir dĩ cernens quod
nullis custodiis angeret᷑. a nulloq
molestiã ferret. uidebant enim
om̃s ineo dĩ uirtutẽ flagrare. ideoq
omnes abeius in uiriis segregabantur.
ne soci culparũ forent. ascendit
ergo dominica die. inuerticẽ ardiui
cacuminis montis illius. Ita enim
situs urbis habrt᷑. cũ domorũ den-¬

Expanded text:
nexui. Nec morata Auctoris boninexui. Nec morata Auctoris bonitas fores firmis obseratas claustris reserat, in angustia positis aditum pandit, pernicique cursu ingrediuntur ecclesiam, fores vero post damnatorum introitum in oculis militum absque humana manu obserantur, ac si custos usu clavigero perniciter et reserasset et obserasset. Perveniens ergo Columbanus cum suis simulque et tribunus cum venisset claviger, ostii fores reserare volens, ait se nunquam diligentius obserata claustra invenisse. Nec quisquam post ausus est damnatis injuriam inferre, quos divina virtus eruisset. 35. Post haec vir Dei cernens quod nullis custodiis angeretur, a nulloque molestia sibi inferretur videbant enim omnes in eo Dei virtutem flagrare, ideoque omnes ab ejus injuriis segregabantur, ne socii culparum forent, asceergo dominica die in verticem ardui cacuminis montis illius, – ita enim situs urbis habetur: cum domorum den
Abbreviated transcription (Latin):
atq in exi. apprehendat actrahat.
Quod ille apprehensũ trahit. &ue¬
luti frutex putrefacta. perpartes
comminuitur. E grediq carcere
dampnatos solutis compedib iub&.
per actoq euangelici cultus officio
pedes lauit. linteoq abstersit.
Imperatq deinde ut ecclesiã petađ.
& commissi sceleris penitendo. ac
fletib abluendo culpas lauant.
Properantes ergo illi. ȩccłar fores
obseratis reperiunt. Tribunus
ergo militũ cũ uidiss& uirtutẽ
dĩ & perbratũ columbanũ damp¬
natorũ compedes fractos. & ua¬
cuũ sibi tantũ modo relinqui
ergastulũ. in sequi calces dampna¬
torũ acsi esomno excitatus cum
militib corpit. Illi uero poster¬
gũ appropinquare satellites ui¬
dentes. & fores eccłę obseratas
cernentes. gemina uallati angus¬
tia. uirũ dĩ compellunt ut rru¬
antur. Anxio ille anhelitu sur¬
sũ caput attollit. precaturq dñm
ut sua uirtute ereptos eferro.
non sinat denuo tradi satellitũ

Expanded text:
atque innexi adprehendat ac trahat. atque innexi adprehendat ac trahat. Quem ille adprehensum trahet et veluti fructix putrefacta per partes comminuitur; egredique carcerem damnatos, solutis conpedibus, iubet, peractoque euangelici cultus officio, pedes lavit linteoque abstersit. Imperatque deinde, ut ecclesiam petant et commissi sceleris penitendo ac fletibus abluendo culpas luant. Properantes ergoilli ecclesiae fores obseratas repperiunt. Tribunus ergo militum cum vidisset virtutem Dei per beatum Columbanum damnatorum conpedes fractos et vacuum sibi tantummodo relinqui ergastulum, insequi calces damnatorum, acsi a somno emilitibus coepit. Illi vero post tergum appropinquare satellites videntes, et fores ecclesiae obseratas cernentes, gemina vallati angustia, virum Dei compellant ut eruantur. Anxio ille anhelitu sursum caput attollit, precaturque Dominum ut sua virtute ereptos e ferro, non sinat denuo tradi satellitum
Abbreviated transcription (Latin):
simul consona uoce uota prorum¬
punt se habere non uelle his in
locis. qui omnib: non societur.
Adhȩc beatus columbanꝰ. sẽ dicit
decornobii septis nonegressũrũ.
nisi uiolenter abstrahat᷑: Discessit
ergo rex. relinquens uirũ quen¬
dam procerem. nomine baudulfũ.
Is enim cũ remansiss&. uirũ dĩ amo¬
nasterio pellit. & penes uesontio¬
nense oppidũ ad exculandũ per¬
ducit. quo adusq exeo regalis¬
sententia quod uoluiss& decerne¬
ret. Commorans ergo inibi: au¬
dit carcerẽ eo in loco pbenũ esse
dampnatorũ hominũ. mortis dãp¬
na expectantiũ. Adquẽ uir dĩ
properat. ingressusq hostiũ nullo
obstante. uerbũ dĩ dampnatis
depromit. Spondentq illi sẽ
siliberarent᷑ emendaturos. & de cõ¬
missa noxa penitentiã acturos.
Beatus itaq columbanꝰ. post hȩc mi¬
nistro domoali cuius superius men¬
tionẽ fecimꝰ. imperat ut manu
ferrũ quo compedes irretiti erant

Expanded text:
simul consona voce vota prorumsimul consona voce vota prorumpunt, se habere in his locis non velle, qui omnibus non societur. Ad haec beatus Columbanus se dicit de coenobii septis non egressurum, nisi violenter abstrahatur. Discessit 615 ergo rex, relinquens virum quemdam procerum, nomine Baudulfum. Is ergo cum remansisset, virum Dei a monasterio pellit, et penes Vesontionem oppidum ad exsulandum perducit, quoadusqsententia quod voluisset decerneret. Commorans ergo inibi, audit carcerem eo in loco plenum esse damnatorum hominum, mortis damna expectantium. Ad quem vir Dei properat, ingressusque ostium, nullo obstante, verbum Dei damnatis depromit, spondentque illi, si liberentur, emendaturos et de commissa noxa penitentiam acturos. Beatus itaque Columbanus post haec ministro Domoali, cuius superius fecimus mentionem, imperat, ut manu ferrum quo conpedes inretiti erant
Abbreviated transcription (Latin):
hospitũ aduentꝰ suscipiat᷑. Ad hare
rex. si inquit largitatis nr̃ȩ mune¬
ra & solaminis supplementũ capere
cupis. omnib in locis omniũ patebit
introitus. Uir dĩ respondit. Si quod
nunc usq sub regularis disciplinȩ
conaris. nec tuis munerib nec quib¬
cumq subsidiis me fore ate susten¬
tandũ minaris. Q si hanc obeausã
tu inhunc locũ uenisti. ut seruorũ
dĩ coenobia destruas. & regularẽ
disciplinã macules. scito tuũ regnũ
funditus ruiturũ. & cũ om̃i pro¬
toriũ ingressus fuerat. his ergo
territus dictis. foras celer repe¬
dat: Ouris posthȩc uiri dĩ in¬
crepationib rex urguet᷑. contra
quȩ theodericꝰ ait. Martyrii
coronã me tibi in laturũ speras:
Non esse tantȩ dementie se. ut hoc
tantũ patraret scelus sed potio¬
ris consili se utilia paraturum¬
respondit. Ut qui ab om̃iũ secula¬
riũ more disciscat. qua uenerat
ea uia repedare studeat. Aulicũ

Expanded text:
hospitum adventus suscipiatur. Ad haec hospitum adventus suscipiatur. Ad haec rex: Si, inquit, largitatis nostrae munera et solaminis supplementum capere cupis, omnibus in locis omnium patebit introitus. Vir Dei respondit: Si quod nunc usque sub regularis disciplinae conaris, nec tuis muneribus, nec quibuscunque subsidiis me fore a te sustentaturum. Et si hanc ob causam tu hoc in loco venisti, ut servorum Dei coenobia destruas, et regularem disciplinam macules, scito tuum regnum funditus ruiturum, et cum omni protorium ingressus fuerat. His ergo territus dictis foras celer repedat. Duris post haec viri Dei increpationibus rex urgetur. Contra quem Theudericus ait: Martyrii coronam me tibi illaturum speras: non esse me tantae dementiae scias, ut hoc tantum patrarem scelus, sed potioris consilii tibi scias utilia paraturum, ut qui ab omnium saecularium moribus disciscit, qua venerit, ea via repedare studeat. Aulici
Abbreviated transcription (Latin):
trantur. Quo audito beatus colum¬
uerberib plenas direxit. Commi¬
naturq ex communicationẽ. si emen¬
dare dilatando non uellet. Adhȩe
rursũ permota brunichildis. regis
animũ aduersũ bratũ columbanũ
excitat. om̃iq conatu per turbare
intendit. Hortaturq proceres au¬
licas ac optimates om̃s. ut regis ani
religioni detrahendo. statũ regulȩ
quam suis custodiendũ monachis
indiderat macularent. Optempe¬
rantes igitur aulici persuasionib
miserȩ reginȩ. regis animũ incita¬
uenit. conquestusq cum eo est cur
ab conprouintialiũ morib discisce¬
ret. & intra scepta secretiora om̃ib
xp̃ianis aditus non pater&. Beatus
itaq columbanꝰ. ut erat audax atq
animo uigens talib obicienti regi
respondit. sẽ consuetudinẽ non habe¬
re. ut seculariũ hominũ & religioni
alirnis. famulorũ dĩ habitationis pan¬
dat introitũ. Sedoportuna aptãq
loca ad hoc habere parata. quo om̃iũ

Expanded text:
trantur. Quibus auditis, beatus Columtrantur. Quibus auditis, beatus Columverberibus plenas direxit, comminaturque excommunicationem, si emendari dilatando non vellet. Ad haec rursum permota Brunichildis, regis animum adversus sanctum Columbanum excitat, omniqua conatu perturbare intendit; oratqlicas, obtimatesque omnes, ut regis animreligione detrahendo statum Regule, quam suis custodiendam Monachis indiderat, macularent. Obtemperantes igitur, auligeri persausionibus misere regine, regis animum pertvenit, conquestusque cum eo, cur a comprovincialibus moribus descisceret, et intra septa secretiora omnibus Christianis aditus non pateret. Beatus itaque Columbanus, ut erat audax atque animo vigens, talibus objicienti regi respondit: Se consuetudinem non habere ut saecularibus hominibus et religione alienis famulorum Dei habitationis pandat introitum. Sed opportuna aptaque loca ad hoc habere parata, quo omnium
Abbreviated transcription (Latin):
regio cultu oportuna parare. dĩq
famulo dirigi. Itaq uenerunt. &
iuxta imperiũ regis oblata offe¬
runt. Qui cũ uidiss& dapes & pocula
cultu regio administrata. inquirit
quid sibi de ista uellent. Aiunt
natus ea ait. Scriptum est. munera
impiorũ reprobat altissimꝰ. Non
enĩ dignũ est. ut famulorũ dĩ hora
cybis eius polluent᷑. qui non solũ
suis. uerũ etiã aliorũ habitaculis
famulis dĩ aditũ denrgar&. His
dictis. liascula om̃ia imfrusta dis¬
rupta sunt. unaq ac ficera solo dif¬
fusa. ceteraq separatim dispersa.
Paue facti ministri. rei gestę causã
regi nunciant. Ille pauore percul¬
sus cũ auia diluculo aduirũ dĩ
properat. precant᷑ de commisso
ueniã st̃ inpost modũ emendare
pollicent᷑. His pacatis promissis. ad
monasteriũ rediit. sed polliciti ua¬
de monii iura non diu seruata uio¬
lantur. Exercent᷑ miseriarũ incre¬
menta. solitoq arege ad ulteria pa¬

Expanded text:
regio cultu opportuna parare, Deique regio cultu opportuna parare, Deique famulo dirigi. Itaque venerunt, et juxta imperium regis oblata offerunt. Qui cum vidisset dapes et pocula cultu regio administrata, inquirit quid sibi ista vellent. Aiunt natus ea, ait: Scriimpiorum reprobat altissimus; non enim dignum est, ut famolorum Dei ora cibis eius polluantur, qui non solum suis, verum etiam aliorum habitaculis famulis Dei aditum deneget'. His dictis, vascula omnia in frustra disrupta sunt, vinaque ac sicera solo diffusa ceteraque separatim dispersa. Pavifacti ministri rei gestae causam regi nuntiant. Ille pavore perculsus, cum avia delucolo ad virum Dei properant, precantur de commisso veniam; se inpostmodum emendare pollicentur. His pacatus promissis, ad monasterium rediit. Sed polliciti vademonii iura non diu servata violantur; exercentur miseriarum incrementa, solitoq
Abbreviated transcription (Latin):
sceptra suscepturos scias. quia de
lupanarib emerserunt. Illa furras.
paruulos abire iubet. Egredi
ens uir dĩ regiã aulã. dũ limitẽ
transiliret. fragor exortus totam
domũ quatiens. omnib terrorem
in cussit. nec tamen miserę feminę̧
furorẽ conpescuit. Paratq deinde
in sidias moliri. uicinis monaste¬
steriis per nuncios imperat. ut nul¬
li eorũ extra monasteru termi¬
nos iter pandat᷑. neq receptacula
monachis eius. uel quȩ libet sub¬
sidia tribuantur. Cernens beatꝰ
columbanꝰ regios animos aduersum
se commotos. ad eos properat. ut
suis monitis misere pertinatiae in¬
tentũ frangat. Erat enĩ tunc tempo¬
ris. apud spiciã uillã publicam.
Quo cũ iam sole occumbente uenissec.
regi nunciant uirũ dĩ inibi esse.
nec in regiis domib intrare uelle.
Tunc theodericꝰ ait. melius esse uirũ
dĩ oportunis subsidis honorare.
quã dñm ex seruorũ eiꝰ offensa
ad iracundiã prouocare. Iub& ergo

Expanded text:
sceptra suscepturos scias, quia de sceptra suscepturos scias, quia de lupanaribus emerserunt. Illa furens parvulos abire jubet. Egrediens ergo vir Dei regiam aulam, dum limitem transiliret, fragor exortus totam domum quatiens omnibus terrorem incussit, nec tamen miserae feminae furorem compescuit. Paratque deinde insidias moliri vicinis monasteriis, et per nuntios imperat ut nulli eorum extra monasterii terminos iter pandatur, neque receptacula monachis ejus vel quaelibet subsidia tribuantur. Cernens B. Columbanus regios animos adversum se permutatos, ad eos properat ut suis monitis miserae pertinaciae intentum frangat. Erat enim tunc temporis apud Spissiam villam publicam: quo cum sole jam occumbente venisset, regi nuntiant virum Dei inibi esse, nec in regiis domibus intrare velle. Tunc Theodericus ait: Melius esse virum Dei opportunis subsidiis honorare, quam Dominum ex servorum ejus offensa ad iracundiam provocare. Jubet ergo
Abbreviated transcription (Latin):
lis proles exhonorabili regina pro¬
deret. & non potius exlupanarib
uideret᷑ emergi. Cumq iam ad
uiri dĩ imperiũ regis sermo ob¬
temperaret. & se ab omnib in lici¬
tis segregare responder&. mentẽ
brunichildis auię scđę ut rrat
tetabilis antiquus anguis ad ut.
eamq contra uirũ di stimulatam
superbiȩ aculeo excitat. quia
cerneret uiro dĩ theodericum
obordire. Urebat᷑ enĩ. ne si ab iec¬
tis concubinis reginã aulę prȩ
fecisset. dignitatis atq honoris
suȩ modũ amputasset.
uenit ergo ut quadã die bratis
columbanꝰ adbrunichildem ue¬
niret. erat enĩ tunc apud broca¬
riacũ uillã. Cumq illa eũ in
aulã uenisse cerneret. filios the¬
oderici quos deadulterinis per¬
mixtionib habebat. aduirũ dĩ
adducit. Quos cũ uidissoc. scisci¬
tatur quid sibi uellent. Qui bru-¬
nicbildis ait. Regissunt filii. tu¬
eos tua benedictione robora. At
ille. nequaquã inquit istos. regia

Expanded text:
lis prolis ex honorabilem reginam prolis prolis ex honorabilem reginam prodiret et non potius ex lupanaribus videretur emergi. Cumque iam ad viri Dei imperium regis sermo obtemperaret et se omnibus inlicitis segregare responderet, mentem Brunichildis aviae, secundae ut erat Zezabelis, antiquus anguis adiit eamque contra virum Dei stimulatam superbiae aculeo excitat, quia cerneret viro Dei Theudericum oboedire. Verebatur enim, ne si, abiectis concufecisset, dignitatis atque honoris sui modum amputasset. 32. Evenit ergo ut quadam die B. Columbanus ad Brunechildem veniret. Erat enim tunc apud Brocariacam villam. Cumque illa eum in aulam venisse cerneret, filios Theoderici, quos de adulterinis permistionibus habebat, ad virum Dei adducit: quos cum vidisset, sciscitatur quid sibi vellent. Cui Brunechildis ait: Regis sunt filii, hos tu benedictione robora. At ille: Nequaquam, inquit, istos regalia
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ueniret. & orationũ suarũ
suffragia omni cũ humilitate de¬
superius fecimꝰ mentionẽ. apud
uctoria cũ uillã publicã. quȩ in
sub urbano a rauiensis urbis sita est
helperici germani sui dolo qui
apud tornacũ oppidũ tunc erat.
quem sigebetus usq ad internicio¬
nẽ persequebat᷑ inter fectus est.
Per empto itaq sigeberto childe¬
bertus filius eius regnis ceptra sus-¬
cepit. annuente matre brunichil¬
de. Mortuo deinde childeberto.
inter adolescentiȩ annos regna¬
uerunt filii childeberti duo
theo debertꝰ & theodericꝰ. cũ a uia
brunichilde. Rrgno burgundionoꝵ
theodericꝰ potitus. regnũ austrasioꝵ
theodebertꝰ suscepitꝰ regendum.
Theodericꝰ quia inter terminos reg¬
ni sui beatũ columbanũ haberet.
gratulabat᷑. Adquẽ sepissime cũ
ureniret. coepit uir dĩ eũ increpa¬
re. cur cũ cubinarũ adulterꝰ mis¬
ceret᷑. & non potius legitimi con¬
iugi solamine frueretur. ut rega¬

Expanded text:
vium veniret, et orationum suarum vium veniret, et orationum suarum suffragia omni cum humilitate desuperius fecimus mentionem, apud Victuriacum villam publicam, quae in suburbano Atravitensis urbis sita est, Hilperici germani sui dolo, qui apud Turnacum oppidum tunc erat, quem Sigibertus usque ad internitionem persequebatur, interfectus est. Perempto itaque Sigiberto, Childebertus filius eius regni sceptra suscepit, annuente matre Brunichilde. Mortuo deinde Childeberto intra aduliscentiae annos, regnaverunt filii Childeberti duo Theudebertus et Theudericus cum avia Brunichilde: regnum Burgundionorum Theudericus potitus, regnum Austrasiorum Theudebertus suscepit regendum. Theudericus ergo, quia infra terminus regni sui beatum Columbanum haberet, gratulabatur. Ad quem saepissime cum veniret, coepit vir Dei eum increpare, quur concubinarum adulteriis misceretur et non potius legitimi coniugii solamina frueretur, ut rega
Abbreviated transcription (Latin):
Harc post ex trema oscula functio¬
nis. cantus impleuit. Eratq exeo¬
dem genere quo &beatꝰ colũbans.
unoq comitatu & nomine exhiber¬
nia processerant nec mireris. Qui
sic bestiȩ ac uolucres uiri dĩ pare¬
rent. imperio. Nam chagno aldo
lugduno clauatis pontificr qui eiꝰ
& minister & discipulus fuit cogno¬
uimus reserente. qui se testabatur
sȩpe uidisse. cũ inheremo uel ieiunio
irel oratione uacans. deambular&
sepe solitũ feras bestias a caues
accersire. quȩ adimperiũ eiꝰ statĩ
ueniebant. quas manu blandiens
at trectabat. ita ferȩ auesq gau¬
dentes ac ludentes lȩticia uberi
uelut cantuli solent dominis exul¬
tare exultabunt. Ferusculam
quã uulgo homines squiriũ uo
minib accersitã. manuq perceptũ
suoq collo positũ. sinuq ingredi¬
entẽ ac exeuntẽ. sepe uidisse
supra dictus uir testabatur.
laudabilis. om̃ium cultu uenerabi¬
lis. in tantũ ut theodericꝰ rex

Expanded text:
et post extrema oscula defunctioet post extrema oscula defunctionis cantus implevit. Erat enim ex eodem genere quo et B. Columbanus, unoque comitatu et nomine ex Hibernia processerant. 30. Nec mireris cur sic bestiae ac volucres viri Dei parerent imperio. Nam Chamnoaldo Lugduno Clavato pontifice, qui ejus et minister et discipulus fuit, cognovimus referente, qui se testabatur saepe vidisse, cum in eremo vel jejunio vel orationi vacans deambularet, saepe solitum feras, bestias ac aves accersire, quae ad imperium ejus statim veniebant, quas manu blandiens attrectabat: ita ferae avesque gaudentes ac ludentes laetitia uberi, velut catuli solent dominis exsultare, exsultabant. Ferusculam, quam vulgo homines squirium  lminibus accersitam, manuque perceptam, suo collo impositam sinumque ingredientem ac exeuntem saepe vidisse supradictus vir testabatur.laudabilis, omnium cultu venerabilis, in tantum, ut Theudericus rex
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ fulua luce amictũ accedere
sibiq dicere. Nonte modo acor¬
pore ducere possũ. quia orationib
& lacrimis patris tui columbani
prepedior. Cumq hȩe columbanꝰ
audiss& merens. ac si asom noae¬
uigilass&. suũ ministrũ theudege¬
silũ cuius mentionẽ fecimꝰ clamare
coepit. festine inquit perge. & pa¬
trem cũ munẽ columbanũ. ad nre
uenire conpelle. Concito gradii¬
in accła positũ flentẽ repperit.
Postulat ut adegrotũ festinꝰ accedat.
Uenit ergo pernicit᷑. & quid uell&
interrogauit. At ille causã obicit.
Cur me inquit tuis orationib in
hac ęrumnos auita detines: nam
ad sunt qui me ducere uolunt.
si tuis fletib & precib non p̃pedi¬
antur. Retentationis solue obstacu¬¬
la ut mihi iam patrant cęlestia
regna. Tunc mente columba per¬
culsus signo tacto. om̃s ad esse im¬
perauit. sc̃i sodalis amissionẽ gau¬
dio temperauit. corpus xp̃i abe¬
unti dehac uita uiaticũ prebuit.

Expanded text:
virum fulva luce amictum accedere, virum fulva luce amictum accedere, sibique dicere: Non te modo a corpore ducere possum, quia orationibus et lacrymis Patris tui Columbani praepedior. Cumque haec Columbanus audisset, moerens ac si e somno evigilasset, suum ministrum Theudegesilum cujus superius mentionem fecimus , clamare coepit: Festine, inquit, perge, Patrem communem Columbanum ad me venire compelle. Concito ille gin ecclesia positum flentem reperit, postulat ut ad aegrotum festinus accedat. Venit ergo perniciter, et quid vellet interrogavit. At ille causam objicit: Cur me, inquit, tuis orationibus in hac aerumnosa vita detines? nam adsunt qui me ducere volunt, si tuis fletibus et precibus non praepedirentur. Retentationis, quaeso, solve obstacula, ut mihi jam pateant coelestia regna. Tum metu Columbanus percussus, signo tacto omnes adesse imperavit, sancti sodalis amissionem gaudio temperavit; corpus Christi abeunti de hac vita viaticum praebuit,
Abbreviated transcription (Latin):
parare. Cumq uidiss& magno
labore glebas scindere ait. Sit
Quo audito minister ait. Patermi
non sunt nobis amplius quã duo
panes. & paululũ ceruisȩ. Ille ua¬
de inquit & defer huc. Concito
ille gradu perrexit. duosq pa¬
ens incȩlos columba ait. Xp̃e ihu
unica spes orbis: tuhos panes &
hunc potũ multiplica. qui dequinq
remo. Mira res. saciati sunt om̃s
potuq hausto. pro ut uoluntas
cuiq fuit. dupla minister fragnu¬
nũ spolia re collegit. potusq dupli-¬
cauit mensurã. Sicq intellexit
plus mereri fidẽ digna diuini nu-¬
meris lucra. quã desperationem
quȩ sol& deminuere &iã collata.
um quodã tempore. in eodẽ corno¬
bio luxouio uir dĩ cominorar&.
accidit ut unus efratrib nomine
& ipse colunbanꝰ febre correptus.
atq in extremis positus. felicem
prestolabat᷑ exitũ. Cumq iam
ultimo habitu carere uellet fidus
de cȩlesti munere quod longo
famulatu quasierat. uidit ad se

Expanded text:
parare. Cumque vidisset magno parare. Cumque vidisset magno labore glebas scindere, ait: 'SiQuo audito, minister ait: Tater mi, non sunt nobis amplius quam duo panes et paulolum cervisae'. Ille: 'Vade', inquit, 'et defer hic'. Concito ille gradu perrexit duosque paens caelos, Columba ait: 'Christe Iesu, unica spes orbis, tu hos panes et hunc potum multiplica, qui de quinque remo'. Mira fides! Satiati sunt omnes, potuque austu, prout voluntas cuique fuit, dupla minister fragminum spolia recollexit, potusque duplicavit mensura; sicque inplus mereri fidem digna divini muneris lucra, quam desperationem, quae solet diminuere etiam collata. 29. Cum quodam tempore in eodem coenobio Luxovio vir Dei commoraretur, accidit ut unus e fratribus nomine et ipse Columbanus febre correptus, atque in extremis positus, felicem praesto abatur exitum. Cumque jam ultimo halitu carere vellet, fidus de coelesti munere quod longo famulatu quaesierat, vidit ad se
Abbreviated transcription (Latin):
nente deniq nocte illa ibi uui
nioco. uiri dĩ fide & oratione.
horreũ repletum est. Maneq
consurgens uuiniocus. iuxta hor¬
reũ transiens. in opinato horreũ
aptũ cernit. clauigerũq simul
ante hostiũ astantẽ sciscitat᷑ quis hoc
direxerit. aut quȩ plaustorũ con¬
gerres. hȩc frumenta deuexerint.
Cui horrei custos ait. Non ita est ut
putas. nam cerne si uestigia plaustoꝵ.
uel iumentorũ. telluri impressa
pareant. Nequaquã enĩ claues ame
hac nocte discesserunt. sed obse¬
rato horrei hostio. diuino solamine
frumento repletũ est horreum.
Corpit de industria ille intentis
oculis terra respicere. & deferen¬
tiũ uestigia. diligenti examinatio¬
ne cognoscere. Cumq nihil horũ
simile quid reperisset ait. Potens
est dñs seruis suis parare in deserto¬
isdem columba ad funtanas corno¬
biũ. repperitq fratres sexaginta
sarculo terrã excolere. & semini
futuro confectis glebis arua

Expanded text:
nente denique nnente denique nnioco, viri Dei fide et oratione horreum repletum est. Maneque consurgens Winiocus, iuxta horreum transiens, inoppinato horreum apertum cernit clavigerumque simul ante ostium adstantem, sciscitatus, quis hoc direxerit, aut quae plaustrorum congeries haec frumenta devexerint. Cui horrei custos ait: 'Non ita est, ut putas, nam cerne, si vestigia plaustrorum vel iumentorum telluri inpressa pareant? Nequaquam enim claves a me hac nocte discesserunt; sed, obserato horrei osteo, divino solamine frumento repletum est horreum'. Coepit de industria ille, intentis oculis, terram respicere et deferentium vestigium diligenti examinatione cognoscere. Cumque nihil horum simile quid repperisset, ait: 'Potens est Dominus servis suis parare mensam in desertoumbanus, isdem Columba, ad Fontanas caenubium repperitque fratres sexaginta sarculo terram excolere et semini futuro confectam glebis arvam
Abbreviated transcription (Latin):
a longe si uel fera uel auis audaci
conatu. prohibitę esee urgeret᷑
prȩdã capere. conspiciunt ad do¬
lorẽ cadaueris aduentare. & pro¬
cul ad stantes acsi mortiferũ aliꝗd
ac lȩtale deuiare. & cęleri fuga
emittere. Moransq alia uict
penes lux ouiũ coenobiũ colũba
uuiniocus prb̃t cuius superius
fecimus mentionẽ ad eũ uenit.
sequebaturq uinniocus columbe
uestigia. quocumq iret. Vene¬
runtq adhorreũ quo frumenta
condebant᷑. aspicit uuiniocus par
uique pendens copiȩ exiguitatẽ.
ait se non habere. panis habuncdan¬
ciã. quo tanta multitudo alatur
curq segnicia torpeat quȩrendi
frumenta. increpat. Cui beatus
colunba respondit. Sirecte con¬
ditori suo deseriant plebes. nũ¬
Sic enĩ preconaͬtis uox psalmigra¬
phi concelebrat. Non uidi iustũ
derelictũ. nec femen eius quȩreas
panẽ. Per facile farre horreum.
replet. qui dequinq panib ho¬
minũ quinq milia saciauit. Ma-¬

Expanded text:
a longe, si vel fera vel avis audaci a longe, si vel fera vel avis audaci conatu prohibitae escae urgueretur praedam capere, conspiciunt ad odorem cadaveris adventare, et procul adstantes, acsi mortiferum aliquid ac letale deviare et celeri fuga omittere. Moransque alia vice penes Luxovium coenobium Columba, Winiocus presbyter, cuius superius fecimus mentionem, ad eum venit, sequebaturque Winiocus Columbae vestigia, quocumqruntque ad horreum quo frumenta condebantur. Aspiciens Winnocus et parvipendens copiae exiguitatem, aiebat se non habere panis abundantiam unde tanta multitudo aleretur, curque segnitia torpeat quaerendi frumenta increpat. Cui B. Columbanus respondit: Si rite Conditori suo deserviant plebes, nunsic enim vox praeconantis Psalmographi concelebrat: Non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem . Perfacile farre horreum replet, qui de quinque panibus hominum quinque millia satiavit. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
culpas abluer&. Quod illi sicasu
ueniente. uel dño permittente
fuisset patratũ. ambo suis noxis
euenisse asseruissent.
odemq in tempore actum est.
Iut pergens ad saltus iuburna
fruticũ solitudinis amator. quȩ
prope frende mundiacas calmẽ
erat uir dĩ ambularet. repperit
cadauer cerui. quẽ luporũ feri¬
tas per emerat. ursũ deuorare
uelle. Cuius iam sanguinẽ lãbeas.¬
cum exigua carnẽ parte uorauis¬
set adeũ uir dĩ accessit. incre¬
pans necoriũ quod adusus calcia¬
mentorũ necessariũ erat lederet.
Tunc bestia oblita ferocitatẽ. mitis
esse corpit. & contra naturã absq
murmure blandiens. atq colla
sub mittens. cadauer reliquit
Quod uir dĩ ad fratres rediens. indi¬
cauit ineũ locũ ut irent & ecrru
cadauere coriũ auellerent. Abe¬
untes ergo fratres. repperiunt
undiq rapaciũ alitũ procul mul¬
titudinẽ abesse. nec ad cadauer
supra uiri dĩ inter dictũ accedere
audere. Duiq expectantes

Expanded text:
culpas ablueret, quas illi se casu culpas ablueret, quas illi se casu eveniente et Domino permittente fuisset patratum, ambo suis noxis evenisse asseruissent. 27. Eodemque tempore actum est ut per densa saltus viburna fruticum, solitudipropter Fredemungiacas calmen erat, vir Dei ambularet, repperitque cadaver cervi, quem luporum feritas peremerat, ursum devorare velle, cuius iam sanguinem lambens exiguam carnis partem voravisset. Ad quem vir Dei accessit, increpans, ne corium, quod ad usus calciamentorum necessarium erat, lederet. Tunc bestia, oblita ferocitate, mitis esse coepit, et contra naturam absque murmore blandiens atque colla submittens, cadaver reliquid. Quod vir Dei ad fratres rediens indicavit, in eo loco ut irent et e cervi cadaver corium avellerint. Abeuntes ergo fratres, repperiunt undique rapacium alitum procul multitudinem abesse nec cadaver supra viri Dei interdictum accedere audere, diuque expectantes
Abbreviated transcription (Latin):
deportat. & ante uas quo ceruisa con¬
dita erat apponit. Tractoq serraculo
meatim intiprũ currere sinit. quem
tiȩ igne ardens. oblitus meatum
obserare. pernici cursu adbratũ
pergit uirũ. serraculũ quem duci¬
dũ uocant. manu de ferens. Post¬
quã sibi uir dĩ que uoluerat impe¬
rata de promisit. recordatus. ne¬
glegentiȩ celer ad cellariũ redut
coniciens nihil inuase dequo ceruisa
decurrebat remansisse. Intuitus
supra tibrũ ceruisã creuisse. &
nec minimã stillã foris cecidisse
ut crederes in longitudine tibrũ
geminatũ esse. Ut qualis & quan¬
ta rotunditas infra tiprũ inerat
coronȩ. talis in altũ creuisset urna.
Quantũ imperantis merito. quanta
obordientia obsequentis. ut sic
utriusq tristiciã dñs uoluiss&
Auertere: nesi fr̃m sub stantiã
& imperantis & obordientis ardor
diminuiss&. ambo selicitis alimen¬
tis abdicassent. Sicq aquus
arbiter occurrit. ut utrorũq

Expanded text:
deportat et ante vase quo cervisa condeportat et ante vase quo cervisa condita erat adponit, tractoque serraculo meati, in tiprum currere sinit. Quem tiae igne ardens, oblitus meatum obserrare, pernici cursu ad beatum pergit virum, serraculum quem duciclum vocant manu deferto. Postquam sibi vir Dei quae voluerat imperata deprompsit, recordatus neglegentiae, celer ad cellarium rediit, coniciens, nihil in vase de quo cervisa decurrebat remansisse. Intuitus supra tiprum cervisam crevisse, et ne minimam stillam foris cecidisse, ut crederes in longitudine tiprum geminatum esse, ut quali et quanta rotunditas infra tipri coronae, talis in altum crevisset urna. Quantum fuit imperantis meritum! quanta obedientia subsequentis! ut sic utriusque tristitiam Dominus voluisset avertere; ne si fratrum substantiam et imperantis et obedientis ardor diminuisset, ambo se a licitis alimentis abdicassent. Sicque aequus Arbiter occurrit, ut utrorumque
Abbreviated transcription (Latin):
modo suos pullos aliturũ. si raptũ
furtũ celeri uolatu non referret.
Ex pectantib fratrib in medio om̃iũ
coruus aduolat. male sublatũ furtũ
rostro reportat. Nec se pennigera
conatur eripere fuga. sed mitis an¬
te om̃iũ conspectũ. oblitus feroci¬
tatis ultionẽ expectat. Quẽ uir sẽs
abire imperat. O mira arterni
iudicis uirtus. quitanta suis famulis
prestat. ut non solũ hominũ honorib
sedetiã auiũ oboedientia clarescant.
perbratũ columbanũ exenis celbe¬
rariũ factũ fuit referã. Cum hora
iam refectionis appropinquar&. &
minister refectorii ceruisã amminis¬
trare conaret᷑. quȩ ex frumenti uel
ordei suco exquoquit᷑ quaq p̃ceteris
in orbe terrarũ gentib preter sco¬
tacis exdardaniis gentes quȩ ocȩa¬
nũ incolunt usitant᷑. id est gallia
brittannia. hibernia. & ceterȩ quȩ
ab eorũ morib non disuescunt. uas
quod tiprũ noncupant ad cellarium

Expanded text:
modo suos pullos aliturum, si rapacem modo suos pullos aliturum, si rapacem furtum celeri volatu non referret. Expectantibus fratribus, in medio omnium corvus advolat, male sublatum furtum rostro reportat nec se pennigera conatur eripere fuga, sed mitis ante omnium conspectum, oblitus ferocitatis, ultionem expectat, quem vir sanctus abire imperat. O mira aeterni iudicis virtus! qui tanta suis famulis prestat, ut non solum hominum honoribus, sed etiam avium oboedientia clarescant. per beatum Columbanum et eius cellerario factum fuit, referam. Cum hora iam refectionis adpropinquaret, et minister refecturii cervisam administrare conaretur, – quae ex frumenti vel hordei suco equoquitur, quamque prae ceteris in orbe terrarum gentibus preter Scordiscis et Dardanis gentes quae Oceanum incolunt usitantur, id est Gallia, Brittania, Hibernia, Germania, ceteraeque ab eorum moribus non disciscunt –, vas quod tiprum nuncupant ad cellarium
Abbreviated transcription (Latin):
arieteq partirent. elapsus etrunco
cuneus mediã frontẽ secauit. a cu
enarũ. profluas sanguinis undas
produxit. Vidensq uir dĩ colum¬
banꝰ detecto osse sanguinẽ fluentẽ.
statim in terrã orans ruit. surgensq
saliua inlitũ sanũ reddidit. ut uix
cicatricis uestigiũ remaneret.
Alia quoq uice cũ adcybũ capiendũ
ueniret. Beatus columbanꝰ. in sepe¬
fato cornobio luxouio. tegumenta¬
manuũ quȩ galli uuantos uocant.
quos ad operis laborẽ solitus erat
habere. sup̃ lapidẽ qui ante fores
refectoru erat deposuit. Moxq
quiete reddita. coruus ales rapax
aduolauit. unũq exris rostro ferri s
abstulit. Per acta refectionis hora.
foras uir dĩ rediens. tegumenta ma-¬
nuũ requirit. Cumq om̃s inter fe
conquireret. qui abstulisses uir sc̃s ait.
Nullũ aliũ esse. qui sine commeatu
aliquid attingere pre sum sisfet.
nisi alitẽ. qui anoe dimissus ad arcã
non remrauiss&. Addiditq se nullo

Expanded text:
arieteque partirent, elapsus e trunco arieteque partirent, elapsus e trunco cuneus medium frontem secavit hac venarum profluas sanguinis undas produxit. Vidensque vir Dei Columbanus detectum os, sanguinem fluentem, statim in terram orans ruit, surgensque salibo inlitum sanum reddidit, ut vix cicatricis vestigium remaneret. Aliaque vice cum ad cibum capiendum veniret beatus igitur Columbanus in sepefamanuum, quos Galli wantos vocant, quos ad operis labore solitus erat habere, supra lapidem qui ante fores refecturii erat deposuit; moxque, quiete reddita, corvus alis rapax advolavit, unumque ex eis rostro ferens, abstulit. Peracta refectionis hora, foris vir Dei rediens, tegumenta manuum requirit. Cumque omnes inter se conquererent, qui abstulisset, vir sanctus ait, nullum alium esse, qui sine comeatu aliquid adtingere presumpsisset, nisi alitem, qui a Noe dimissus, ad arcam non remeavisset; addiditque nullo
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus heret& preter pellis par¬
uore tentaculo. Itaq stantẽ uir dĩ
teudegillũ a longe ceruens. imperat
ut cũ sodalib coeptũ opus perficiat.
Atille regesta causã promit. celer
ille ad ipsũ properat digitũq inlitũ
saliua. pristinrȩ̨ statim sõspitati red¬
dit. imperat ut celer ad coeptum
opus uires augeant. Cȩpit cũ gau¬
dio geminare laborẽ. ac preceteris
ad precidendã stipulã uberius ur¬
guere. qui dudũ depreciso menbro
animũ merori subdebat. Harc nob̾
ipse teudegisilus narrauit. digitũq
monstrauit. & in supͣ dicto cornobio
luxouio. tale quiddã uice alia simile
fecit. Nam quidã presbit̾ exparro¬
nis pater boboleni. qui nunc bobiensi
cornobio prȩ est uuinocus nomine.
Adbeatũ columbanũ uenit. eratq
ille in saltu cum fratib oblignorũ
oportunitates parandas. Cumq
supra dictus uuinocꝰ ueniss& miratꝰq
aspicer&. quanta ui truncũ querci

Expanded text:
prorsus hereret preter pellis parprorsus hereret preter pellis parvae retentaculo. Itaque stantem vir Dei Theudegisilum a longe cernens, imperat, ut cum sodalibus coeptum opus perficiat. At ille rei gestae causam promit. Celer ille ad ipsum properat digitumque inlitum salivo pristine statim sospitati reddit; imperat, ut celer ad coeptum opus vires augeat. Coepit cum gaudio geminare laborem ac pre ceteris ad praecidendam stipulam uberius urguere, qui dudum de preciso membro animum meroris subderat. Haec nobis ipse Theudegisilus narravit digitumque monstravit. Et in supradicto caenubio Luxovio tale quiddam vice alia simile gessit. Nam quidam presbiter ex parrochianis, pater Boboleni, qui nunc Ebobiensi cenubio praeest, Winiocus nomine ad beatum Columbanum venit; eratque ille in saltum cum fratribus ob lignorum oportunitatis parandas. Cumque supradictus Winiocus venisset miransque aspiciret, quanta vi truncum querqui cuneis