comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
electionẽ tuã ẽẽ a do: quam
tanto cleri ppłiq consensu
fuisse celebratã accepimus. Gratula¬
mur grẽ eius nedicam meritis tuis:
qm̃ ne tͥ plꝰ quã oportet blandiamur:
ñ ex oꝑib iusticiȩ quȩ fecisti. s scd̾m
suam miscd̃iam hoc fecit tͥ. Si secus
tu qͦd absit sapis: erit exaltatio in rui¬
nam. Si autẽ cognoscis gr̃am: uide
ne in uacuũ acceꝑis. Bonas fac de ce¬
tero uias tuas &e studia tua: ce mim¬
st̾ium sc̃m siuite scĩtas ñ p̾cessit. seqͣ¬
tur saltem. Tunc uere fatebim᷑ te
p̾uentũ in benedictionib dulcedi¬
nis: ⁊ de bonis meliora sꝑantes. Exul¬
tabimꝰ & letabim̃. qͦd fidelis seruus
ce prudens constitutꝰ sit suꝑ familiã
dñi: futurꝰ ex hoc filius felix & potens.
suꝑ omĩa bona patris constituendꝰ.
Alioquin si altiorẽ quã meliorẽ esse¬
delectat.: ñ p̃miũ s p̾cipitiũ expecta¬
mus. Oꝑtamus & oramus ne hoc con¬
tingat: parati si opus ẽ obuias ma¬

Expanded text:
electionem tuam esse a Deo, quam tanto cleri populique consensu fuisse celebratam accepimus. Gratulamur gratiae ejus, ne dicam meritis tuis, quoniam ne tibi plusquam oportet, blandiamur: non ex operibus justitiae, quae fecisti, sed secundum suam misericordiam hoc fecit tibi. Si secus tu quod absit sapis, erit exaltatio in ruinam. Si 43 autem cognoscis gratiam, vide ne in vacuum acceperis. Bonas fac de caetero vias tuas, et studia tua, et ministerium sanctum: si vitae sanctitas non praecessit, sequatur saltem. Tunc vere fatebimur te praeventum in benedictionibus dulcedinis, tibi de bonis meliora sperantes. Exsultabimus et laetabimur, quod fidelis servus et prudens constitutus sit super familiam Domini: futurus ex hoc filius felix et potens, super omnia bona Patris constituendus. Alioquin si altiorem quam meliorem essedelectat, non praemium, sed praecipitium exspectamus. Optamus et oramus ne hoc contingat: parati, si opus est, obvias ma
Abbreviated transcription (Latin):
mio: qͦd & gigantinis ut aiunt. uel
ipsis quoq angłicis humeris formi¬
dabile uideatur. Uerumptam̃ qͥa sic
factum ẽ. & sicut multi dicunt a dño
licite confoueri: qͦd urĩs manibus
constat elaboratũ. Si qua gͦ consola¬
tio in uob̃. si qua uirtꝰ caritatis in do¬
mino. siqua miseratio pietatis. siqua
compassionis uiscera: assistite & colla¬
borate illi. in oꝑe quo assumptꝰ est
quȩcunq pudica. quȩcunq iusta.
quȩcunq scã. queciuiq amabilia.

Expanded text:
mio, quod et gigantinis, ut aiunt, vel mio, quod et gigantinis, ut aiunt, vel ipsis quoque angelicis humeris formidabile 233 videatur. Verumtamen quia sic factum est, et, sicut multi dicunt, a Domilicite confoveri, quod vestris manibus constat elaboratum. Si qua ergo consolatio in vobis, si qua virtus charitatis in Domino, si qua miseratio pietatis, si qua compassionis viscera, assistite et collaborate illi in opere ad quod assumptus est quecunque pudica: quecunque justa: quecunque sancta: quecunque amabilia:
Abbreviated transcription (Latin):
rum dĩ antiquoꝵ: & scͥpͥturȩ płimos
recensentis expͥuata seu etiã rusticana
uita. olim assumptos in uoluntate.
d̾i ad regendum ppłm eiꝰ. Deniq ñne
ut unũ eplurib memorẽ. tali qͦdam
modo elegit dauid seruum suũ. et
suscepit eum de gregib ouium. de
postfetantes accepit eum: ita inqũã
ita & de nr̃o eugenio. in beneplacito
dñi potuit contigisse: Non sum se¬
curus tam᷑. qm̃ filius delicatus ẽ. et
tenera uerecundia elꝰ. assueta potius
ocio &e quicti. quã tractandis que foriᷤ
sunt: timendumq ne ñ ea qua opor
exequat᷑. Quid putatis gerere ani¬
mi nunc hominẽ illum. qui de se¬
creto int̾nȩ contemplationis & ami¬
ca solitudine cordis. tanquã infans
egremio & sinu matris subito ꝓtur¬
batus. tractum se ad medium uidet:
& qͣsi ouem ad uictimã ductũ. ad tã
insueta & insuauia: Nisi dñs sup¬
ponat manũ suã: heu necesse ẽ obru¬
atur & oppͥmat᷑ onere insueto & ni¬

Expanded text:
rum Dei antiquorum, et Scripturae plurimos rum Dei antiquorum, et Scripturae plurimos recensentis ex privata seu etiam rusticana vita olim assumptos in voluntate Domini ad regendum populum ejus. Denique nonne ut unum e pluribus memorem tali quodam modo elegit David servum suum, et suscepit eum de gregibus ovium, de post fetantes accepit eum ? Ita, inquam, ita et de nostro Eugenio in beneplacito Domini potuit contigisse. 3. Non sum securus tamen, quoniam filius delicatus est, et tenera verecundia ejus, assueta potius otio et quieti, quam tractandis quae foris sunt: timendumque ne non ea exsequatur. Quid putatis gerere animi nunc hominem illum, qui de secreto internae contemplationis et amica solitudine cordis, tanquam infans e gremio et sinu matris subito perturbatus, tractum se ad medium videt, et quasi ovem ad victimam ductum ad tam insueta et insuavia? Nisi Dominus supponat manum suam, heu! necesse est obruatur et opprimatur onere insueto et ni
Abbreviated transcription (Latin):
qui in una eccłia ñ sustinuit uice do¬
minatum: dñatum in om̃i ȩccł̃ia re¬
qunebat: Quid gͥ rationis seu con¬
sili habuit. defuncto summo põtifi¬
&e repente irriere in hominẽ rustica¬
num: latenti micere manus: & excus¬
sa emanib sccuri & ascia uł ligone.
in palacium trahere. leuare in cathe¬
dram: induere purpura & bysso accin¬
gere gladio ad faciendam iundictam
in nationib increpationes in ppłis.
ad alligandos reges in compedib: &
nobiles eoꝵ in manicis ferreis: Sic
potius ista conuenirent: Ridiculũ
ꝓfecto uidet᷑. pannosum homuntio¬
nem assumi ad p̾sidendum pͥncipi¬
b ad imꝑandum ep̃is: ad regna &
imꝑia disponenda. Ridiculum an
miracłm: Plane unum hoꝵ. Non
ego ñ diffido posse fuisse etiam hoc¬
opus di. qui facit mirabilia magna
solus: p̾sertim cũ audiam usq quaq
ex orc multoꝵ. q̃m a dño factum est
istud. S nec ego oblitus sum iudicio¬

Expanded text:
qui in una Ecclesia non sustinuit vicedoqui in una Ecclesia non sustinuit vicedominatum, dominatum in omni Ecclesia requirebat? 2. Quid igitur rationis seu consilii habuit, defuncto summo Pontifice repente irruere in hominem rusticanum, latenti injicere manus, et excussa e manibus securi et ascia vel ligone, in palatium trahere, levare in cathedram, induere purpura et bysso, accingere gladio ad faciendam vindictam in nationibus, increpationes in populis, ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis? Sic potius ista convenirent? Ridiculum profecto videtur, pannosum homuncionem assumi ad praesidendum principibus, ad imperandum episcopis, ad regna et imperia disponenda. Ridiculum, an miraculum? Plane unum horum. Non nego, non diffido posse fuisse hoc etiam opus Dei, qui facit mirabilia magna solus: praesertim cum audiam usquequaque ex ore istud. Sed nec ego oblitus sum judicio
Abbreviated transcription (Latin):
ominis & patrib reuerendis.
cardinalib & ep̃is om̃ib qui
sunt de curia: puer sc̃itatis
coꝵ. Pairat uob̾ ds: quid fecistis: Se¬
pultum hominẽ reuocastis ad hoĩes:
fugitantẽ curas & turbas curis de¬
nuo implicuistis: & immiscuistis
turbis. fecistis nouissimũ pͥmũ: et
ecce nouissima hominis illius ꝑielo¬
siora pͥorib. Crucifixus mundo ꝑ uoᷤᷤ
reuixit mundo: & qui elegerat abiectꝰ
cẽ in domo dĩ sui. ipsum uosin dñm
omniũ elegistis. Cur consiliũ inopiᷤ
confudistis: Cur pauꝑis hominis &
mendici & compuncti corde. iudiciũ
ꝑturbastis: Currebat bene. Quid uo¬
b uisum ẽ sepue uias eiꝰ: au̾tere semi¬
tas. gressus inuoluere: Quasi descen¬
deret de iherłm. & ñ magis ascenderet
de iherico. sic incidit in latrones: & qͥ
se tanquã uiolentis quibdã diaboli
manib carnis illecebris & gła scł̃i
potent̾ excusserat: ñ tam̃ ualuit ef¬
fugere manus urãs. Num iecireo ꝓi¬
sam deseruit᷑. ut recipent iomã: Num

Expanded text:
ominis et patribus reverendis, cardinalibus, et episcopis omnibus qui sunt de curia, puer Sanctitatis eorum. 1. Parcat vobis Deus; quid fecistis? Sepultum hominem revocastis ad homines; fugitantem curas et turbas curis denuo implicuistis, et immiscuistis turbis. Fecistis novissimum primum, et ecce novissima illius periculosiora prioribus. Crucifixus mundo per vos revixit mundo: et qui elegerat abjectus esse in domo Dei sui, ipsum vos in dominum omnium elegistis. Cur consilium inopis confudistis? cur pauperis hominis, et mendici, et compuncti corde judicium perturbastis? Currebat bene: quid vobis visum est saepire vias ejus, avertere semitas, gressus involvere? Quasi descenderet de Jerusalem, et non magis ascenderet de Jericho, sic incidit in latrones: et qui se tanquam violentis quibusdam diaboli manibus, carnis illecebris, et gloria saeculi potenter excusserat, non tamen valuit effugere manus vestras. Num idcirco Pisam deseruit, ut reciperet Romam? Num
Abbreviated transcription (Latin):
quo p̾dixit. Certissime autẽ sp̃c sc̃s
quẽ repleuit sc̾ificauit. Ceterũ qua¬
tenus adu̾sus originale peccatũ hec
ipsa sc̃ĩficatio ualuerit. siue pro isto
sine ꝓ illo ꝓpħa. uł siquis alius simili
p̾uentꝰ gr̾a fuerit. ñ temere dixerim.
Sc̾i̾ficatos tam̃ ñ dubitauerĩ dicere
qͦs d̾s scĩficauit: ce cũ eade sc̃ificatioẽ
ꝓdisse ex uto̾. quã acceꝑunt in utero:
nec iratum quẽ in conceptione traxe¬
runt. ualuisse ullatenus horũ natali
iam donatã p̾pedire seu p̾riꝑe bñdictio¬
nem. Attamen qͥs dicat sp̃u scõ reple¬
tum manere. adhuc filium nichilomi¬
nus ux: & si mori in ut̾o̾ contigisset. cũ
hac plenitudine sp̃c penas liuturũ
damnationis: Durum ẽ. Mimme
tam̃ ausim hinc quippiam mea sentẽ¬
tia diffimre. S qͥeqͥd de hoc sit: m̾ito
eccłia que cet̾oꝵ. ñ natiuitatẽ s mortẽ
scorum indicat & p̾dicat p̾tiosam. sin¬

Expanded text:
quo praedixit. Certissime autem sanctus Spiritus quo praedixit. Certissime autem sanctus Spiritus quem replevit, sanctificavit. Caeterum quatenus adversus originale peccatum haec ipsa sanctificatio valuerit, sive pro isto, sive pro illo propheta, vel si quis alius simili praeventus gratia fuerit; non temere dixerim. Sanctificatos tamen non dubitaverim dicere, quos Deus sanctificavit, et cum eadem sanctificatione prodisse ex utero, quam acceperunt in utero: nec reatum, quem in conceptione traxerunt, valuisse ullatenus horum natali jam donatam praepedire seu praeripere benedictionem. Attamen quis dicat Spiritu sancto repletum, manere adhuc filium nihilominus irae; et, si mori in utero contigisset cum hac plenitudine spiritus, poenas luiturum damnationis? Durum est. Minime tamen ausim hinc quidpiam mea sententia definire. Sed quidquid de hoc sit, merito Ecclesia, quae caeterorum non nativitatem, sed mortem sanctorum judicat et praedicat pretiosam, sin
Abbreviated transcription (Latin):
id ipsum liceat opinari: ꝓ eo qͦd dice¬
bat dõ. In te ait confirmatꝰ sum ex
utero: de uentie matris meȩ tu es
ꝓtector meus. Item. De uentre mat̾s
meȩ ds meus es tu: ne discesseris a me.
Et iheremiȩ quidẽ sic dictum ẽ. Pnꝰ¬
quã te formarẽ in ut̾o noui te: & ante¬
quam exires de uulua sci̾ficaui te.
Quã pulchre int̾ figurationẽ in ut̾o
& parturitionẽ ex uto. diuinũ distin¬
xit oraculu: ut illam tantũ p̾cogni¬
tam. istam & scĩtatis munere p̾orna
tauerit estimandam. Esto tam̃. ut
hoc de iheremia concedamus. Quid
respondebit᷑ de iohanne baptista. qͣ
angls p̾nuntiauit sp̃u sc̃o repletũ
iri. adhuc in ut̾o matris suȩ: Proes
hoc ad p̾destinationẽ p̾scientiamue
ieferri posse. ñ arbitite. Uerba nem¬
pe angłi sicut ipse p̾dixit. completa
absq dubio sunt in tp̃r suo: & quẽ
p̾locutus ẽ sp̃u scõ ieplendum: ñ ẽ fas
eredere ñ repletum. idq loco & tẽpore

Expanded text:
idipsum liceat opinari, pro eo quod diceidipsum liceat opinari, pro eo quod dicebat Deo: In te, ait, confirmatus sum ex utero; de ventre matris meae tu es protector meus : item, De ventre matris meae Deus meus es tu, ne discesseris a me . Et Jeremiae quidem sic dictum est: Priusquam te formarem in utero, novi te; et antequam exires de vulva sanctificavi te . Quam pulchre inter figurationem in utero, et parturitionem ex utero divinum distinxit oraculum! ut illam tantum praecognitam, istam et sanctitatis munere praeornatputaverit aestimandam. 4. Esto tamen ut hoc de Jeremia concedamus. Quid respondebitur de Joanne Baptista, quem angelus praenuntiavit Spiritu sancto repletum iri adhuc in utero matris suae? Prorsus hoc ad praedestinationem praescientiamve referri posse non arbitror. Verba nempe angeli, sicut ipse praedixit, completa absque dubio sunt in tempore suo: et quem praelocutus est Spiritu sancto replendum, non est fas credere non repletum; idque loco et tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ra sane integritatẽ carnis: uite sci̾ta¬
tem. Mirare fecunditatẽ in uirgine:
ꝓlem uenerare diuinã. Extolle nesci¬
entem uł in concipiendo concupiscẽ¬
tiam:. uł in pariendo dolorẽ. P redica
gr̃e iuentricẽ : mediatricẽ salutis:
restauratricẽ scłoꝵ. Exalta demq ex¬
altatam suꝑ choros angłoꝵ: ad cele¬
stia regna. Hec mͥ de illa cantat ȩcele-¬
sia: &e me eadem docuit decantare. Ego
uͦ quod ab illa accepi securus & teneo
& trado: quod ñ scrupulosiꝰ fateorad¬
miserim. Accepi sane ab eccł̃ia illum¬
utiq diem. cũ summa ueneratione¬
colendum: quo assumpta de scł̃o ne¬
quam. celis quoq intulit celebrimo¬
rum festa gaudioꝵ. S &e ortum uir¬
ginis didici. nichilominꝰ in eccłia &
ab ȩccłia indubitant̾ habere festiuũ
atq sc̃m: firmissime cum eccł̃ia sen¬
tiens in utero eam accepisse. ut sc̃a
tio. qui ex utero dnm in utõ sensit.
Uideris etiam tu. an & de scõ dauid

Expanded text:
ra sane integritatem carnis, vitae sanctitara sane integritatem carnis, vitae sanctitatem: mirare fecunditatem in Virgine, Prolem venerare divinam. Extolle nescientem, vel in concipiendo concupiscentiam, vel in pariendo dolorem. Praedica gratiae inventricem, mediatricem salutis, restauratricem saeculorum: exalta denique exaltatam super choros Angelorum ad coelestia regna. Haec mihi de illa cantat Ecclesia, et me eadem docuit decantare. Ego vero quod ab illa accepi, securus et teneo, et trado: quod non, scrupulosius, fateor, admiserim. 3. Accepi sane ab Ecclesia illum diem cum summa veneratione recolendum, quo assumpta de saeculo nequam, coelis quoque intulit celeberrimorum festa gaudiorum. Sed et ortum Virginis didici nihilominus in Ecclesia, et ab Ecclesia indubitanter habere festivum atque sanctum; firmissime cum Ecclesia sentiens, in utero eam accepisse ut sanctatio, qui ex utero Dominum in utero sensit . Videris etiam tu, an de sancto David
Abbreviated transcription (Latin):
constat ꝓfecto lugdunensem hactenꝰ
p̾minuisse: sicut dignitate sedis: sic
honestis studiis & laudabilib in¬
stitutis. Ubi eque inguit discipli¬
nȩ censura. moꝵ grauitas. maturi¬
tas consilioꝵ auctoritatis pondus.
antiquitatis insigne : Presertim in ex¬
repentinis uisa ẽ nouitatib acquiesce̾.
nec se aliqͣndo iuuenil passa ẽ decolo¬
iari leuitate ȩcclia plena iudicii. Uñ
miramur satis. qͥd uisum fuerit hoc
isse colorem optimũ: nouam indu¬
cendo celebritat̾ẽ quã ritus eccłie nes¬
cit: ñ ꝓbat ratio:. ñ cõmendat antiqͣ
traditio. Nunquid patribus
doctiores aut deuotiors sumus
Picłose p̾sumimꝰ: qͥ cqͥd ipsoꝵ in talib
prudentiam p̾teriuit. Nec uͦ id tale
ẽ. qͦd nͥ pretercundu fuerit:. patrum
quiuerit om̃ino diligentias p̾terisse
At ualde honoranda ẽ inquit mater
dm̃. Bene admones. s honor regine
iudicium diligit. U irgo regia falso¬
ñ eget honore: ueris cumulata hono¬
rum titulis. infulis dignitatũ. Hono¬

Expanded text:
onstat profecto Lugdunensem hactenus praeeminuisse, sicut dignitate sedis, sic honestis studiis, et laudabilibus institutis. Ubi etenim aeque viguit disciplinae censura, morum gravitas, maturitas consiliorum, auctoritatis pondus, antiquitatis insigne? Praesertim in ofrepentinis visa est novitatibus acquiescere, nec se aliquando juvenili passa est decolorari levitate Ecclesia plena judicii. Unde miramur satis, quid visum fuerit hoc  mutare colorem optimum, novam inducendo celebritatem, quam ritus Ecclesiae nescit, non probat ratio, non commendat antiqua traditio. Nunquid Patribus doctiores, aut devotiores sumus? Periculose praesumimus, quidquid ipsorum in talibus prudentia praeterivit. Nec vero id tale est, quod nisi praetereundum fuerit, Patrum quiverit omnino diligentiam praeteriisse. 2. At valde honoranda est, inquis, Mater Domini. Bene admones: sed honor Reginae judicium diligit. Virgo regia falso non eget honore, veris cumulata honorum titulis, infulis dignitatum. Hono
Abbreviated transcription (Latin):
atus sit scĩtat̾e apost̾i̾ore prior: Potu¬
it sane il la que in iam concepta
facta ẽ sci̾ficatio. ad ipsum qui seque¬
batur transire natale: redire uͦ retror¬
sum ad conceptũ qui p̾cesserat iam oĩ¬
no ñ potuit. Unde gͦ conceptionis scĩ¬

Expanded text:
atus est sanctitatem a posteriori prior? Potuatus est sanctitatem a posteriori prior? Potuit sane illa, quae in jam concepta facta est sanctificatio, ad ipsum qui sequebatur transire natalem: redire vero retrorsum ad conceptum qui praecesserat, jam omnino non potuit. 7. Unde ergo conceptionis sanc
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. Quid si alius ꝓpter eande causã.
etiam utriq parenti eiꝰ festos honores
asserat deferendos: S ce de auis ac
ꝓauis idipsum posset ꝓ simili causa
quislibet flagitare: &e sic tenderet᷑ in
infinitum: & festoꝵ. ñ eẽt numerus.
Patrie ẽ hec ñ exilii frequentia gau
dioꝵ: & numerositas festiuitatũ ciues
decet ñ exules. S ꝓfertur scͥptum suꝑ¬
ne ut aiunt reuelationis: quasi & qui¬
uis ñ queat scͥptum eque ꝓducere:
in quo uirgo uideatur id ipsũ man¬
dare &e de parentib suis. uirta dm̃
mandatũ dicentis. Honora patrem
ratio suppeditare. nec certa inuenitur
fauere auctoritas. Nam qͥd osequen
conceptus: ꝓpterra reputet᷑ &e ipse sc̃s
Nunquid qm̃ p̾cessit eum. fecit & scm:
Unde etem̃ illa ipsi sc̾itas: quã secu¬
turo transmitteret: An ñ potius qͥa
p̾cessit absq scĩtate conceptus: opor¬
tuit nimirũ scificari concepta. ut sc̃s
sequeret᷑ iam partus: An forte mutui¬

Expanded text:
ratur. Quid si alius, propter eamdem causam, ratur. Quid si alius, propter eamdem causam, etiam utrique parenti ejus festos honores asserat deferendos? Sed de avis et proavis idipsum posset pro simili causa quilibet flagitare: et sic tenderetur in infinitum, et festorum non esset numerus. Patriae est, non exsilii frequentia haec gaudiorum: et numerositas festivitatum cives decet, non exsules. Sed profertur scriptum supernae, ut aiunt, revelationis: quasi et quivis non queat scriptum aeque producere, in quo Virgo videatur idipsum mandare et de parentibus suis, juxta Domini mandatum, dicentis, Honora patrem ratio suppeditare, nec certa invenitur favere auctoritas. Nam quid consequconceptus, propterea reputetur et ipse sanctus? Nunquid quoniam praecessit eum, fecit et sancUnde etenim illa ipsi sanctitas, quam secuturo transmitteret? An non potius quia praecessit 171 absque sanctitate conceptus, oportuit nimirum sanctificari conceptam, ut sanctus sequeretur jam partus? an forte mutu
Abbreviated transcription (Latin):
festiuus &e letus: qui potuit exultare
& in utero: Quod itaq uł paucis moe¬
talium constat fuisse collatũ. fas cer¬
te ñ ẽ suspicari tante uirgini eẽ nega¬
tum: ꝑ quã omĩs mortalitas emersit
ad uitam. Fuit ꝓculdubio & mater¬
natiuitatiᷤ eius diem: & om̃i anno cũ
exultatione uniu̾se terre uotuia cele¬
britate suscipiens. Ego puto. qͦd &e co¬
piosior sci̾ficationis benedictio in eam
d escend̾it: quȩ ipsiꝰ ñ solum scĩficaret
ortum: s &e uitam ab om̃i deinceps
peccato custo diret immunẽ: qͦd nemi¬
ni alteri in natis quide mulierum
creditur eẽ donatũ. Decuit nimirum
reginam uirginũ. singłaris pͥuilegio
scĩtatis absq om̃i peccato ducere uitã:
quȩ dum peccati mortisq pareret per
ens ex utero sc̃itas. scm fec̃  illi. Quid
adhuc his addendu putamuᷤ honoribꝰ:
Ut honoretur inquiunt & conceptus.
qui honorandu p̾iuit partum: qͣm
si ille ñ p̾cessisset. nec iste eẽt qui hono¬

Expanded text:
uit exsultare et in utero? 5. Quod itaque vel paucis mortalium constat fuisse collatum, fas certe non est suspicari tantae Virgini esse negatum, per quam omnis mortalitas emersit ad vitam. Fuit nativitatis ejus diem, eum omni animo cum exsultatione universae terrae votiva celebritate suscipiens. Ego puto quod et copiosior sanctificationis benedictio in eam descenderit, quae ipsius non solum sanctificaret ortum, sed et vitam ab omni deinceps peccato custodiret immunem: qni alteri in natis quidem mulierum creditur esse donatum. Decuit nimirum Reginam virginum singularis privilegio sanctitatis, absque omni peccato ducere vitam: quae dum peccati mortisque pareret pereens ex utero sanctitas sanctum fecit illum. 6. Quid adhuc addendum his putamus honoribus? Ut honoretur, inquiunt, et conceptus, qui honorandum praeivit partum: quoniam si ille non praecessisset, nec iste esset qui hono
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ne dicam de peccato ẽ. aut festus ha¬
bebitur qui minime sc̃s ẽ: Libenter
głosa hoc honore carebit: quo uł pec¬
catum honorari. uł falsa induci uide¬
tur scĩtas. Alioquin nulla ei ratiõe
ꝑlacebit cont᷑ eccłie ritum p̾sumpta
nouitas: mat̾ temeritatis. soror suꝑsti¬
tionis. filia leuitatis. Nam si sic uide¬
bat᷑ consulenda erat priꝰ apłice sedis
auctoritas: & ñ ita p̾cipitant atq mo¬
sulte. paucoꝵ sequenda simplicitas
imꝑitoꝵ. Etante quidẽ apud aliquoᷤᷤ
crioiẽ comꝑeram s dissimulabam:
parrens deuotioni. que de simplici cor
de & amore uirginis ueniebat. Uerũ
apud sapientes atq in famosa nobiliq
eccłia. &e cuiꝰ specialit̾ filius sum. suꝑ¬
stitione dep̾hensa:. nescio an sine graui
offensa etiã ur̃i omniũ dissimulare
potuerĩ. Que autẽ dixi: absq p̾iudicio
sane dicta sint sanus sapientis. Ro¬
mane p̃sertim ȩccłie auctoritati atq exa¬

Expanded text:
est, ne dicam de peccato est: aut festus haest, ne dicam de peccato est: aut festus habebitur, qui minime sanctus est? Libenter gloriosa hoc honore carebit, quo vel peccatum honorari, vel falsa induci videtur sanctitas. Alioquin nulla ei ratione placebit contra Ecclesiae ritum praesumpta novitas, mater temeritatis, soror superstitionis, filia levitatis. Nam si sic videbatur, consulenda erat prius apostolicae Sedis auctoritas, et non ita praecipitanter atque inconsulte paucorum sequenda simplicitas imperitorum. Et ante quidem apud aliquos errorem compereram: sed dissimulabam, parcens devotioni, quae de simplici corde et 172 amore Virginis veniebat. Verum apud sapientes, atque in famosa nobilique Ecclesia, et cujus specialiter filius sum, superstitione deprehensa; nescio an sine gravi offensa etiam vestri omnium dissimulare potuerim. Quae autem dixi, absque praejudicio sane dicta sint sanius sapientis. Romanae praesertim Ecclesiae auctoritati atque exa
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ñ erat. s nec in ipso quide conceptu
ꝓpter pcccatũ qͦd inerat: restat ut post
conceptũ in uto iam existens. sci̾ficatio¬
nem accepisse credatur: que excluso pec¬
cato scãm fecerit natiuitat̾e: ñ tam̃ et
conceptionẽ. Quãobrem & si quib uł
paucis filioꝵ hominũ datum ẽ cum
sci̾tate nasci. ñ tam̃ & concipi: ut uni sa¬
ne seruaret᷑ sci p̾rogatiua conceptus. qͥ
om̃s sc̃ificaret: soł & absq peccato uemi¬
ens purgationẽ faceret peccatoꝵ. Solis
itaq dñs iħc de sp̃u scõ conceptus. qͥa
solus & ante conceptũ sc̃s̃. Quo excepx¬
to de cȩt̾o uniu̾sos respicit ex adam ra¬
tos. quod unus humilit̾ de semetipso
ae ueracit᷑ confitet᷑: in iniquitatib in¬
quiens conceptꝰ sum. & in peecatis con¬
cepit me mat̾ mea. Cum hec ita se ha¬
beant: quȩ nam iam erit festiuȩ ratio
conceptionis: Quo pacto inquã aut
ses asseret᷑ conceptus. qui de sp̃u scõ ñ

Expanded text:
quoniam non erat; sed nec in ipso quidem conceptu, quoniam non erat; sed nec in ipso quidem conceptu, propter peccatum quod inerat: restat ut post conceptum in utero jam existens, sanctificationem accepisse credatur, quae excluso peccato sanctam fecerit nativitatem, non tamen et conceptionem. 8. Quamobrem etsi quibus vel paucis filiorum hominum datum est cum sanctitate nasci; non tamen et concipi: ut uni sane servaretur sancti praerogativa conceptus, qui omnes sanctificaret, solusque absque peccato veniens, purgationem fas de Spiritu sancto conceptus, quia solus et ante conceptum sanctus. Quo excepto, de caetero universos respicit ex Adam natos, quod unus humiliter de semetipso ac veraciter confitetur: In iniquitatibus, inquiens, conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea . 9. Cum haec ita se habeant, quaenam jam erit festivae ratio Conceptionis? Quo pacto, inquam, aut sanctus asseretur conceptus, qui de Spiritu sancto non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ualuit ante sca eẽ quã eẽ: siquide
ñ erat antequã conciꝑet᷑. An forte in¬
t̾ amplexus maritales sci̾tas se ipsi con¬
ceptioni unmiscuit: ut simul & seĩ¬
ficata fuerit &e concepta: Ne hoc qui¬
dem admittit ratio. Quomͦ namq
aut sõitas absq spũ scificante. aut sc̃o
sp̾ui societas cum peccato fuit̾. aut
certe peccatũ quomͦ ñ fuit. uͥ libido ñ
defuit: Nisi forte quis dicat. de sp̃u
scõ eam & ñ de uro conceptam fuiᷤ¬
se: s id hactenus iauditũ. Lego de¬
niq sp̃m sc̃m in eam ñ cũ ea uenisse:
sa sentit. dico głosam de sp̃u scõ conce¬
pisse. ñ autẽ & conceptã fuisse: dico pe¬
ꝑisse uirginẽ: ñ tam̃ partam a ungi¬
ne. Alioquin uͥ erit p̾rogatiua matͥs
dm̃. qͣ singłarit̾ ciedit᷑ exultare. & mune̾
ꝓlis & integritate carms. si tantũdem
dedis & matri ipsius: Non ẽ hoc uͥginẽ
honorare: s honori detrahere. Si gͥ ante
conceptũ sui. sci̾ficari minime potuit

Expanded text:
non valuit ante sancta esse, quam esse: siquidem non erat antequam conciperetur. An forte inter amplexus maritales sanctitas se ipsi conceptioni immiscuit, ut simul et sanctificata fuerit, et concepta? Nec hoc quidem admittit ratio. Quomodo namque aut sanctitas absque Spiritu sanctificante, aut sancto Spiritui societas cum peccato fuit? aut certe peccatum quomodo non fuit, ubi libido non defuit? Nisi forte quis dicat de Spiritu sancto eam, et non de viro conceptam fuisse: sed id hactenus inauditum. Lego denique Spiritum sanctum in eat verum ipsa sentit: dico gloriosam de Spiritu sancto concepisse, non autem et conceptam fuisse; dico peperisse virginem, non tamen et partam a virgine. Alioquin ubi erit praerogativa Matris Domini, qua singulariter creditur exsultare et munere prolis, et integritate carnis, si tantumdem dederis et matri ipsius? Non est hoc Virginem honorare, sed honori detrahere. Si igitur ante conceptum sui sanctificari minime potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
mo celebris cõmendat opinio. Bon
uidelicet filii. qui patris uerecunda
tam curiose serutati sunt: nescio quȩ
incomꝑta om̃ib crimina somnianteᷤᷤ
S̾tupent qui audiunt: ad subitam
& inopinatã criminationẽ. Erubesc̃t:
quia nunquã dictus fuerat sermo hu¬
iuscemodi de odone. Sc̃i dionisii albaᷤ
nequaquã sub modio latet. Suꝑ can¬
Delabrum stat: ut &e si uelit ñ possit
dissimulare qͦd ẽ. Et lumen eiꝰ & fumꝰ
eiꝰ ab om̃ib uideatur necesse ẽ. Nunqͥd
isti linccos in eum ocłos intenderunt:
uidentes quȩ nemo adhuc uidere aliꝰ
potuit: Suspecta fateor mͥ hoꝵ delat¬
o est Magis autẽ incredibiłe irddit unꝰ
illoꝵ nomine raimundꝰ. qui ut auit
caput ẽ huiꝰ attẽptate malicie: homo
ut comꝑi palam loquar. clam susur¬
ro: anxiȩ ambitiosus. adulatorie blan¬
dus: totus compositꝰ ad fallendu: ad ꝑ¬
turbandu ñ minꝰ. Notaui sub pelle
ouina lupũ. ac certis designaui indi¬

Expanded text:
mo celebris commendat opinio. Boni mo celebris commendat opinio. Boni videlicet filii, qui patris verecunda tam curiose scrutati sunt, nescio quae incomperta omnibus crimina somniantes. Stupent qui audiunt ad subitam et inopinatam criminationem. Erubescunt, quia nunquam dictus fuerat sermo hujuscemodi de Odone. Sancti-Dionysii abbas nequaquam sub modio latet. Super candelabrum stat: ut, etsi velit, non possit dissimulare quod est. Et lumen ejus, ut fumus ejus, ab omnibus videatur necesse est. Numquid isti lynceos in eum oculos intenderunt, videntes quae nemo adhuc videre alius potuit? Suspecta, fateor, mihi horum delatio est. Magis autem incredibilem reddit unus illorum, nomine Raymundus, qui ut aiunt, caput est hujus attentatae malitiae; homo, ut comperi, 276 palam loquax, clam susurro; anxie ambitiosus, adulatorie blandus; totus compositus ad fallendum, ad perturbandum non minus. Notavi sub pelle ovina lupum, ac certis designavi indi
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓ ꝑsona odonis abbatis. & si
nemo alius scriberet: ego scri¬
bere ñ dubitarẽ. Causa bona ẽ: et
neutra ex parte nutans. Eccłia nobi¬
lis ẽ: & abbas bom testimonii ẽ. Illud
orbi: hoc nob̃ qui uicini sumus no¬
tissimũ. Ad hec & is & illa. specialis res
ur̃a ẽ. Pro his om̃ib uł solus ut dixi
si opussit scrib̾e ñ confundor. Nunc
uͦ tales mecũ scribunt: quib mini¬
me decredet᷑ etiã me ñ scribente. Ipsi
sunt: quoꝵ manꝰ satis suꝑq tractaue¬
runt de u̾bo hoc. Etce hi sciunt quid
fecerit abbas: & quod sciunt loquunt᷑.
Secuix ꝓdeunt porr cte a nob̾ preces
ꝑro eo. tam indubitatis fulto testimo¬
miis. Securꝰ ur̃am sollicitudinẽ. pro
uĩa ipsiꝰ ꝓpͥetate sollicito & compello:
nempe muasa nequit᷑ uexata atrocit᷑.
Rogo obsecio leuate manũ. extendi¬
te brachiũ opponite scutum. Gladiꝰ
petri. defendat patͥmoniũ petra. fru¬
stra quida insurrexerunt in hominẽ.
quẽ fama publica satis excusat: im¬

Expanded text:
o persona Odonis abbatis, etsi nemo alius scriberet, ego scribere non dubitarem. Causa bona est, et neutra ex parte nutans: ecclesia nobilis, et abbas boni testimonii est. Illud orbi, hoc nobis, qui vicini sumus, notissimum est. Ad haec et is, et illa specialis res vestra est. Pro his omnibus vel solus, ut dixi, si opus sit, scribere non confundor. Nunc vero tales mecum scribunt, quibus minime decredetur, etiam me non scribente. Ipsi sunt, quorum manus satis superque tractaverunt de verbo hoc. Ecce hi sciunt quid fecerit abbas; et quod sciunt, loquuntur. Secure prodeunt porrectae a nobis preces pro eo, tam indubitatis fultae testimoniis. Securus vestram sollicitudinem pro vestra ipsius proprietate sollicito et compello, nempe invasa nequiter, vexata atrociter. Rogo, obsecro, levate manum, extendite brachium, opponite scutum. Gladius Petri defendat patrimonium Petri. 2. Frustra quidam insurrexerunt in hominem, quem fama publica satis excusat, i
Abbreviated transcription (Latin):
xiit sermo
int̾ multos. & credimus ad uos
ꝑuenisse: quomͦ uidelicet apud
senonas in octauis pentecostes uocam᷑.
& ꝓuocamur ad litem ꝓ defensione si¬
dei. cũ seruũ di ñ oporteat litigare:
s magis patientẽ eẽ ad om̃s. Si mea
ꝓpͥa eausa eẽt: posset ñ imm̾ito fortassiᷤᷤ
ri. Nunc autẽ quia & urã ẽ. inmo pluᷤ
ur̃a: fidentiꝰ moneo & obnixiꝰ rogo. ut
amicas uos in necessitate ꝓbetis. ami¬
clamat ad uos in silua heresum & in
segete erroꝵ:. quib sub tutela & custo¬
dia ur̃a pullulantib. pene iam suffo¬
catur. Amiꝰ sponsi ñ deseret eam. iN
oportunitatib in tͥbulatione. Nec mi¬
remini qͣd ita de subito & in arto tp̃risˢᷤ¬
uos inuitamꝰ: qm hoc quoq adu̾sa pars
in sua u̾sutia & calliditate ꝓuidit. ut
imꝓuido ᷤ inuadẽt: &e congredi cogeret
immunitos
rie de eodem:¬

Expanded text:
xiit sermo multos, et credimus ad vos pervenisse: quomodo videlicet apud Senonas in octavis Pentecostes vocamur, et provocamur ad litem pro defensione fidei: cum servum Dei non oporteat litigare, sed magis patientem esse ad omnes . Si mea propria 181 causa esset, posset non immerito fortassis ri. Nunc autem quia et vestra est, imo plus vestra; fidentius moneo, et obnixius rogo, ut amicos vos in necessitate probetis. Amiclamat ad vos in silva haeresum, et in segete errorum, quibus sub tutela et custodia vestra pullulantibus, pene jam suffocatur. Amicus sponsi non deseret eam in opportunitatibus in tribulatione. Nec miremini, quod ita de subito, et in arcto temporisvos invitamus: quoniam hoc quoque adversa pars in sua versutia et calliditate providit, ut improvidos invaderet, et congredi cogeret immunitos.RIAE, DE EODEM
Abbreviated transcription (Latin):
dit in ea:. & edificauit sc̃ẽ pauꝑtatiᷤᷤ
turrim ad celos usq ꝑtingentẽ: te
cultorẽ atq custode ꝯstiuit. Ho¬
nestauit te in laborib tuis: & cõ¬
plebit illos si ꝑmittis. S tu ꝓhue¬
fas destruis maceriã eiꝰ. & racemis
optimis plenam exponis om̃ib qͥ
p̾tergredunt᷑ uiã. Heu quis ꝓhibebit
aprũ de silua ut ñ ext̾minet᷑. & sini¬
gularem ferum ne depascat eame
Qirum uͦ sii hoc morti te bene ppa¬
rare⁊ putas qͣd qͥdem ad me serip¬
sisti: ut in tanto scandalo &e in ana¬
themate diũ pape mori uelle ñ time¬
as. Deinde si ita necessariũ erat. non
potuit aliud tempꝰ considerari nͥ eũ
necessitatib uniu̾sał ȩccłie detinece:
ut ill miserȩ quã exponis ñ liceat
subuenire. Obsecro te ꝑ eum qͥ pro
te crucifixus ẽ. ut satis afflictos am¬
pluis cruciare parras: & tristiciam
suꝑ tristiciã addere desistas. quia ut
uerũ fatear. sic ꝓ hac eccłie general
grauiq scissura affectus sum. ut te¬

Expanded text:
icavit sanctae paupertatis turrim, ad coelos usque pertingentem. Te cultorem atque custodem constituit: honestavit te in laboribus tuis, et complebit illos, si permittis. Sed tu, proh nefas! destruis maceriam ejus, et racemis optimis plenam exponis omnibus qui praetergrediuntur viam. Heu! quis prohibebit aprum de silva, ut non exterminet; et singularem ferum, ne depascat eam? Mirum vero si in hoc morti te bene praeparare putas, quod quidem ad me scripsisti, ut in tanto scandalo, et in anathemate domini papae mori velle non timeas. Deinde, si ita necessarium erat, non potuit aliud tempus considerari, nisi cum necessitatibus universalis Ecclesiae detineor, ut illi miserae, quam exponis, non liceat subvenire? Obsecro te, per eum qui pro te crucifixus est, ut satis afflictos amplius cruciare parcas, et tristitiam super tristitiam addere desistas: quia, ut verum fatear, sic pro hac Ecclesiae generali gravique scissura affectus sum, ut tae
Abbreviated transcription (Latin):
facere: Quis te crederet ad tan¬
tum ꝓrumꝑe malum. hominẽ
tantis p̾ditum bonis: Quomͦ potuit
arbor bona pessimũ hc̃ ex se ꝓducere
fructumꝰ O quã t̾ribilis n ds miti
diciis. suꝑ filios hominũ.o Non mi¬
ror qͦd diabolus istud potuit. s qͦd ds̾
ꝑmisit: quippe cui iam tot annis pu¬
re sicut credimus &e deuote seruist.
Quid faciet utiq de me pigro &e ne¬
gligenti seruo: qui fidelem famułu
sic uł ad tempꝰ tradidit. in animam
immicoꝵ eiꝰ. Quid queso rationis.
immo qͥd ñ impietatis habet hȩc fui¬
ga tua. de qua filii lugent᷑ adu̾sarii
rident: Mirum qͦd te ñ t̾ruit arnal¬
di abbatis exemplum: cuiꝰ similis p̾¬
sumptio fine digno s pauendo. ut
bene meministi in birui ẽ uindicata.
Et quidẽ ille qualemcũq ut bene no¬
ui ego habuit causam: tu nullam.
Nunquid enĩ aut monachi tuis ino
bedientes erant imꝑiis. aut conu̾si se¬
gnes in oꝑib aut uicini forte tͥ tuis¬
ue reb infesti: aut certe modica & ñ

Expanded text:
facere? Quis te crederet ad tantum prorumpere malum, hominem tantis praeditum bonis? Quomodo potuit arbor bona pessimum hunc ex se producere fructum? O quam terribilis Deus in judiciis super filios hominum! Non miror quod diabolus istud potuit, sed quod Deus permisit, quippe cui jam tot annis pure, sicut credimus, et devote serviisti. Quid faciet de me, utique pigro et negligenti servo, qui fidelem famulum suum sic vel ad tempus tradidit in animam inimicorum ejus? Quid, quaeso, rationis, imo quid non impietatis habet haec fuga tua, de qua filii lugent, adversarii rident? Miror quod te non terruit Arnoldi abbatis exemplum: cujus similis praesumptio digno, sed pavendo fine, ut bene meministi, in brevi est vindicata. Et quidem ille qualemcunque, ut bene novi ego, habuit causam, tu nullam. Numquid enim aut monachi tuis erant inobedientes imperiis, aut conversi segnes in operibus, aut vicini forte tibi tuisve rebus infesti, aut certe modica et non
Abbreviated transcription (Latin):
me ducit. si sapiens sapient̾ agit: &
ille sapiens qui in cunctis huiꝰ mun¬
di sapientiũ litteris & studiis ludens.
omnẽ quoq studuit & potuit diui¬
nam qͦ damm reuocare ce renouare
scͥpturam. Quid enime Disꝑsisti dedi¬
sti panꝑib. s pecuniam. Quid uͦ pe¬
cunia ẽ. ad illam quã pro ea cõmuta¬
sti iusticiã: Iusticia inquit eiꝰ manet
in scłm scł̃i. Num ita & pecuma:
Questuosum sane honestumq com¬
merciũ: illam que pͥterit pro illa dare
quȩ ꝑmanet. Sic semꝑ tͥ negotiari det᷑:
bone & om̃i laude ꝓsequende magist᷑.
Suꝑẽ ut laudabile pͥncipiũ condignũ
consequat᷑ finem: c&e cauda hostiȩ capi¬
ti coniungat᷑. Benedictionẽ tuã libẽ-¬
ter accepimꝰ: presertim qͦd tanta tuȩ
huiꝰ ꝑfectionis fuerit cumulata io¬
cunditate. Latorem epłȩ & si pro se¬
ipso satis cõmendabiłe. tam̃ etiã pro
me ur̃ȩ magnificentiȩ ẽẽ cupio com¬

Expanded text:
me ducit, si sapiens sapienter agit, et me ducit, si sapiens sapienter agit, et ille sapiens qui in cunctis hujus mundi sapientium litteris et studiis ludens, omnem quoque studuit et potuit divinam quodammodo revocare et renovare Scripturam. Quid enim? Dispersisti, dedisti pauperibus, sed pecuniam. Quid vero pecunia est ad illam quam pro ea commutasti justitiam? Justitia, inquit, ejus manet in saeculum saeculi . Num ita et pecunia? Quaestuosum sane honestumque commercium, illam quae praeterit, pro illa dare quae permanet. Sic semper tibi negotiari detur, bone et omni laude prosequende magister. Superest ut laudabile principium condignum consequatur finem, et cauda hostiae capiti conjungatur. Benedictionem tuam libenter accepimus, praesertim quod tanta tuae hujus perfectionis fuerit cumulata jucunditate. Latorem epistolae, etsi pro seipso satis commendabilem, tamen etiam pro me vestrae magnificentiae esse cupio com
Abbreviated transcription (Latin):
exiit sermo quẽ fecisti & ma¬
gnum dedit suauitatis odorem. ad
quoscunq potuit ꝑuenire. Extincta
ẽ auaricia:. cui non suaue redoleat:
Caritas regnat: cui dulce ñ sapiat.:
Quando hoc cognoseunt om̃s. quia
uere sapienssis qui sapientiȩ hostem
maximũ contͥuisti: hoc certe tuo & sa¬
cerdotio dignum & nomine. Tali ꝓ¬
am clarescere testimonio: hoc p̾clara
illa studia tua fine compleri. Uera
illa & indubitata sapientia ẽ. quȩ
turpia luera contemnit: & indignũ
sibi iudicat eodem cũ idolorũ serui¬
tute contub̾nio frui. Non magnum
fuit magistrũ gislebertũ ep̃m fieri:
re. id plane magnificũ. Nec enĩ tanto
nomini quicquã augere glȩ potuit
sublimitas dignitatis: auxit autem
plurimũ humilitas pauꝑtatis. Pau¬
periem equo animo ferre uirtꝰ pati¬
entiȩ est: sponte appete sapĩe laus est.
Laudatur deniq &e admirabilis pre¬
dicatur. qui post aurũ ñ abiit: qui
uͦ ⁊ abiecit plusᷤ nichil merebitur:
Nisi qͦd uigil ratio mirandũ mini¬

Expanded text:
exiit sermo quem fecisti, et magnum dedit suavitatis odorem, ad quoscunque potuit pervenire. Exstincta est avaritia; cui non suave redoleat? charitas regnat; cui dulce non sapiat? quando hoc cognoscunt omnes quia vere sapiens sis, qui sapientiae hostem maximum contrivisti: hoc certe et tuo sacerdotio dignum et nomine. Tali proam clarescere testimonio, hoc praeclara illa tua studia fine compleri. Vera illa et indubitata sapientia est, quae turpia lucra contemnit, et indignum sibi judicat eodem cum idolorum servitute contubernio frui. Non magnum fuit magistrum Gillebertum episcopum fire, id plane magnificum. Nec enim tanto nomini quidquam augere gloriae potuit sublimitas dignitatis: auxit autem plurimum humilitas paupertatis. Pauperiem aequo animo ferre, virtus sapientiae est; sponte appetere, sapientiae laus est. Laudatur denique et admirabilis praedicatur, qui post aurum non abiit; qui vero et abjecit, plus nihil merebitur? Nisi quod vigil ratio mirandum mini
Abbreviated transcription (Latin):
nominata qua id se rursum ꝓmisit ex¬
secuturũ. eiꝰ nos conspectui p̃sentantes
sustinuimꝰ pacẽ &e ñ uenit: quesiuimus
bona & ecce turbatio. Hoc denq litteris
urĩs factum ẽ. ut male ablata pesꝰ tenean¬
tur: & reliqua passim in dies rapiantur:
eo utiq secure quo impime illa retinent᷑.
Soluto nempe ad ur̃m imꝑium ep̃i uisto
ut putamus int̾dicto. nr̃oq quo para¬
bamꝰ. & quo sꝑabamꝰ pacẽ consequi ur̃o
eque timore suspenso. facti interim sumꝰ
derit pietatis compassio:¬

Expanded text:
nominata, qua id se rursum promisit exnominata, qua id se rursum promisit exsecuturum, ejus non conspectui praesentantes, sustinuimus pacem, et non venit: quaesivimus bona, et ecce turbatio. Hoc denique litteris 55 vestris factum est, ut male ablata pejus teneantur, et reliqua passim in dies rapiantur, eo utique secure, quo impune illa retinentur. Soluto nempe ad vestrum imperium episcopi justo ut putamus interdicto, nostroque quod parabamus et quo sperabamus pacem consequi, vestro aeque timore suspenso, facti interim sumus derit pietatis compassio
Abbreviated transcription (Latin):
ristissime hystoriȩ seriem &¬
ẽ: qua iam quippe pat̾nitatis ur̃ȩ uiscera
scribente religioso parisiensi ep̃o cõmota
eẽ ñ ambigo. Ne tam̃ frĩ &e coep̃o etiã
nr̃m deesset testimoniũ: quȩ uidi ego
&e audiui. necessariũ duxi breuit̾ intima¬
re. Accepta siqͥdem tam modesta p̾dicti
ep̃i querimonia. senonensis diocesis
uniu̾si ep̃i una cũ uenerabili metropo¬
litano nr̃o. asscitis etiam nob̾cũ quib¬
dam aliis religiosis ꝑsonis. regem suꝑ
graui inuiria ꝑ nos ipsos humilit̾ ut
debuimus conuenimꝰ. te ut ep̃o nil qͥ¬
dem tale merito. sua quȩ tulerat resti¬
tueret rogauimꝰ nec impetrauimꝰ. Sen¬
tiens tandem nos ad arma ȩccłiȩ pro
eccłia uelle confugere timuit: annuit¬
q sese omĩa redditurũ. S in eadem for¬
te hora suꝑuenientib litteris urĩs. qͥb
eius t̾ram ab int̾dicto absolui p̾cepistis:
male in malo confortatus. qͦd bene ꝓ¬
miserat minime exsecutus ẽ. Die tamen

Expanded text:
ristissimae historiae seriem vest; qua jam quippe Paternitatis vestrae viscera, scribente religioso Parisiensi episcopo, commota esse non ambigo. Ne tamen fratri et coepiscopo etiam nostrum deesset testimonium; quae vidi ego et audivi, necessarium duxi breviter intimare. Accepta siquidem tam modesta praedicti episcopi querimonia, Senonensis dioecesis universi episcopi una cum venerabili metropolitano nostro; adscitis etiam nobiscum quibusdam aliis religiosis personis, Regem super gravi injuria per nosipsos humiliter, ut debuimus, convenimus: ut episcopo, nil quidem tale merito, sua quae tulerat, restitueret, rogavimus; nec impetravimus. Sentiens tandem nos ad arma Ecclesiae pro Ecclesia velle confugere, timuit, annuitque sese omnia redditurum. Sed in eadem forte hora supervenientibus litteris vestris, quibus ejus terram ab interdicto absolvi praecepistis, male in malo confortatus, quod bene promiserat, minime exsecutus est. Die tamen
Abbreviated transcription (Latin):
gloꝵ : B. abbas dictus de clara¬
ualle. honorẽ sospitatẽ & pacẽ.
Uelle uos instruere de his p̾sertim que
spectant ad honestatẽ ẽ aut insipien¬
tis: aut uos penitus ignorantis. Ea¬
ꝓpter iem simplicit̾ intimare sufficit.
urbis sumus: salus ẽ in ianuis: iusti¬
cia nobiscũ ẽ: s romanis militib cib
iste ñ sapit. Itaq iusticia placamus
dm̃: militia t̾remus hostes: solis nece ᷤ¬
sariis necessaria ñ habemꝰ. Quid opuᷤ
sit facto ut opus ur̃m compleatur.
qͦd de dm̃ papȩ innocentii magnifica
& honorifica illa susceptione fecistis:
uos melius nostis:¬

Expanded text:
BERNARDUS abbas dictus de Clara-Valle, honorem, sospitatem et pacem. Velle vos instruere, de his praesertim quae spectant ad honestatem, aut insipientis est, aut vos penitus ignorantis. Eapropter rem simpliciter intimare sufficit, urbis sumus, salus est in januis, justitia nobiscum est; sed Romanis militibus cibus iste non sapit. Itaque justitia placamus Deum, militia terremus hostes: solis necessariis necessaria 145 non habemus. Quid opus sit facto, ut opus vestrum compleatur, quod de domini papae Innocentii magnifica et honorifica illa susceptione fecistis, vos melius nostis
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a constituit. in reconciliatione petͥ
pisani: si forte illum ds ꝑ me iruoca¬
re a fece scismatis dignaret᷑: Si nega¬
tis: ꝓbabo tot testib quot in curia te
temporis fuerunt. Nunquid ñ deni¬
in suo ordine & honore receptus ẽ:
Quia nam gͦ constantiȩ ur̃ȩ suo con¬
silio uł magis suo dolo. subripuit in¬
dulta repetere: & quȩ ꝓcessere de labiis
urĩs facere irrita: Et hoc ego dixerĩ.
ñ ut apłicum rep̾hendam rigorem. &
zelum igne di succensum contͣ seis¬
maticos: qui in spũ uehem̃ti conterat
naues tharsis. & instar finees confo¬
diat fornicantes: iixta illud. non ne
qui oderunt te dñe oderam. & suꝑ
inimicos tuos tabescebam:. s uͥ ñ ẽ par
culpa. par plane ñ debet ꝓcedere pe
na: nec conuenit eadem inuolui sen¬
tentia. eum qui peccatũ. cum his
quos magis peccatũ deseruit. Propt̾
eum qui ut peccatorib parceret sibi
ipsi ñ peꝑrit. auferte obꝓbrium me¬

Expanded text:
vestra constituit in reconciliatione Petri vestra constituit in reconciliatione Petri Pisani, si forte illum Deus per me revocare a faece schismatis dignaretur? Si negatis, probabo tot testibus, quot in curia tunc temporis fuerunt. Numquid non deniin suo ordine et honore receptus est? Quisnam ergo constantiae vestrae suo consilio, vel magis suo dolo subripuit indulta repetere, et quae processere de labiis vestris, facere irrita? Et hoc ego dixerim, non ut apostolicum reprehendam rigorem, et zelum igne Dei succensum contra schismaticos, qui in spiritu vehementi conterat naves Tharsis, et instar Phinees confodiat fornicantes, juxta illud: Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? Sed ubi non est par culpa, par plane non debet procedere 199 poena: nec convenit eadem involvi sententia eum qui peccatum, cum his quos magis peccatum deseruit. Propter eum qui, ut peccatoribus parceret, sibi ipsi non pepercit, auferte opprobrium me
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑnetis p̾cem eoꝵ: & uincet pietas
quẽ tremunt potestates. Ego quoq
securus cũ talib tendo manus̾. fle¬
cto genua: supplico ꝓ supplici: auda
t ꝓnuncians debere misero suã ꝓdes¬
se humilitatẽ. cui adeo insolentia sua
nocuit: nec decere uirtutẽ uinci aui¬
cio in retributione:¬
cexxiii
de uob̃: Si haberẽ iudicem
ad quẽ uos trahere possem:
iam nunc ostenderẽ uob̃ ut parturi¬
ens loquor. qͥd meremini. Extat qͥ¬
dem tribunal xp̃i: s absit ut ad il¬
lud appellem uos: qui illic si uobis
necessariũ & mͥ possibile eẽt. uellẽ
magis totis uirib stare & respondẽ
ꝓ uob̃. Itaq recurro ad eum. cui in
p̾senti datum ẽ iudicare de uniu̾sis:
hoc ẽ ad uos. Uos appello ad uos: uos
iudicate int̾ me & uos. In quo queso
puer ur̃ tam male meruit de ur̃a pa¬
t̾nitate. ut eum iniuere & insignire
placeret nota & nomine ꝓditoris:
Nunqͥd ñ me ur̃m uicariũ dignatio

Expanded text:
spernetis precem eorum; et vincet pietas, spernetis precem eorum; et vincet pietas, quem tremunt potestates. Ego quoque securus cum talibus tendo manus, flecto genua, supplico pro supplici: audacter pronuntians debere misero suam prodesse humilitatem, cui adeo insolentia sua nocuit; nec decere virtutem vinci a vitio in retributioneCCXIIIde vobis? Si haberem judicem ad quem vos trahere possem, jam nunc ostenderem vobis ut parturiens loquor quid meremini. Exstat quidem tribuual Christi: sed absit ut ad illud appellem vos, qui illic si vobis necessarium, et mihi possibile esset vellem magis totis viribus stare, et respondere pro vobis! Itaque recurro ad eum cui in praesenti datum est judicare de universis, hoc est, ad vos. Vos appello ad vos: vos judicate inter me et vos. In quo, quaeso, puer vester tam male meruit de vestra Paternitate, ut eum inurere et insignire placeret nota et nomine proditoris? Numquid non me vestrum vicarium dignatio
Abbreviated transcription (Latin):
te inquã in om̃ib & ꝑ omĩa instru¬
ctus ẽ & emulari & agnoscere: &e de¬
bellare suꝑbos. & parcere nichilo¬
minus subiectis: nisi qͦd magistrũ
sequensetiam consueuit misediam
suꝑ exaltare iudicio. Et acquieui so¬
lita illa mea p̾sũptione squi ad dñm
meum. eũ sim puluis & cinis: & mi¬
nistrabat mat̾i̾am spei. p̾ci fiduciã.
pietati rationẽ. qͦd adu̾terẽ hominẽ
ñ ut assolet u̾sum in furorẽ cũ indig¬
natione recedere. & repetere natale.
solum. moliri scandala temptare
seditiones: s dedit locũ uꝑ & indiuit
sp̃m mansuetudinis c̃e declin auit
ad ur̃os cluniacenses: &e inclinauit
se humiliũ genib humiliũ p̾cib:
cõmuniuit armis potentib do: hiᷤ
telis statuit adu̾sum uos dimicare:
& rigoris murũ oppositũ. sibi talib
ut iactat pietatis machinis labefac¬
tare conabitur. Confidit autẽ quod
respicietis in orationẽ humiliũ. nec

Expanded text:
te, inquam, in omnibus te, inquam, in omnibus ctus est et aemulari, et ignoscere, et debellare superbos et parcere nihilominus subjectis , nisi quod magistrum sequens, etiam consuevit misericordiam superexaltare judicio. Et acquievi solita illa mea praesumptione loqui ad dominum meum, cum sim pulvis et cinis. Et ministrabat materiam spei, preci fiduciam, pietati rationem, quod adverterem hominem, non, ut assolet, versum in furorem cum indignatione recedere, et repetere natale solum, moliri scandala, tentare seditiones: sed dedit locum irae, et induit tum mansuetudinis, et declinavit ad vestros Cluniacenses, et inclinavit se humilium genibus, humilium precibus communivit, armis potentibus a Deo. His telis statuit adversum vos dimicare, et rigoris murum oppositum sibi talibus, ut jactat, pietatis machinis labefactare conabitur. Confidit autem quod respicietis in orationem humilium, nec