comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ce ꝑfecte eurrunt. quãuis sine pec¬
cato ñ sint. Unde dicunt dimit¬
te nobis: qͥa nondũ quo curritur
ꝑuenerunt. Hinc dicit apłs. Non
quia iam acceꝑim: aut iam ꝑfectꝰ
sim. Fratres ego me ñ arbitror ap¬
p̃hendisse: unum autẽ quȩ retro ob-¬
litus. in ea que ante st̃ extentus.
suꝑnȩ uocationis di in xp̃o ihesũ.
Qͦtquot gͦ ꝑfecti hoc sapiamus:
id ẽ quotquot ꝑfecte eurrimꝰ hoc
sapiamus. qͦd nondũ ꝑfecti sumus:
ut illic ꝑficiamur quo ꝑfecte adhuc
currimus. ut cũ uenerit qͦd ꝑfectũ
ẽ. qͦd ex parte ẽ destruat᷑: id est iã ñ
ex parte sit. s ex toto. Qͥa fidi &
s quȩ uideat᷑ teneat᷑q succedet. Ca¬
ritas autẽ que in his trib maior ẽ. ñ
auferat᷑ s augeatur &e impleat᷑. con¬
templata qͦd credebat. ae qđ sꝑabat
adepta. In qua plenitudine cari-¬
tatis. p̃ceptũ illud implebit᷑ diligeᷤ
dñm dm tuũ ex toto corde tuo. ce

Expanded text:
perfecte currunt, quamuis sine pecperfecte currunt, quamuis sine peccato non sint. unde dicunt: dimitte nobis, quia nondum quo curritur peruenerunt. hinc dicit apostolus: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim. fratres, ego me non arbitror adprehendisse; unum autem quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus supernae vocationis Dei in Christo Jesu. Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus ; id est, quotquot perfecte currimus, hoc sapiamus, quod nondum perfecti sumus, ut illic perficiamur, quod perfecte adhuc currimus: ut cum venerit quod perfectum est, quod ex parte est destruatur; id est, non jam ex parte sit, sed ex toto; quia fidei et sed quae uideatur teneaturque, succedet, caritas autem, quae in his tribus maior est, non auferatur, sed augeatur et impleatur contemplata quod credebat et quod sperabat indepta. in qua plenitudine caritatis praeceptum illud implebitur: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓacimo. quedam fiunt quȩ obsint
cũ ꝓdesse putata sint: & aliq̃n ꝑ
infirmitatẽ uł cũ minus sufficit᷑
necessitatib alioꝵ uł partĩ in eis
ꝓficit qͦd benignitatis ac laboris
impendit᷑: subripit tediũ quo fus¬
cet᷑ hilaritas: in qua datorẽ dili¬
git ds. Subripit autẽ tantomagis
qͣnto minus quisq. & tantomimis
qͣntomagis ꝓfecerit. his atq huiꝰ
modi consideratis. merito in oraci¬
one dicimus dimitte nobis debita
nr̃a. sic̃ ce nos dimiitimus debitori¬
b nr̃is: si tñ qͦd dicimus faciamus:
ut uł ipsi etiã diligantur inimici:
ułsi quisquã adhuc in xp̃o par¬
uulus hoc nondũ facit. peniten¬
ti tñ qͦd in eũ quisq pecc̾auit. &
uenã petenti ex intimo cordis ig¬
noscat. si uult ut enus oracionẽ pa¬
ter cȩlestis exaudiat. In qua oraci-¬
one si contentiosi ẽẽ uolumꝰ. satis
nobis ꝓpositũ specłm ẽ. uͥ inspici¬
at᷑ uita iustoꝵ. qm ex fide uiuurt:

Expanded text:
proximo, quaedam fiunt quae obsint, proximo, quaedam fiunt quae obsint, cum prodesse putata sint, et aliquando per infirmitatem, uel cum minus sufficitur necessitatibus aliorum uel parum in eis proficit, quod benignitatis ac laboris impenditur, subrepit taedium, quo fuscetur hilaritas, in qua datorem diligit deus, subrepit autem tanto magis, quanto minus quisque, et tanto minus, quanto magis profecerit — his atque huius modi consideratis merito in oratione dicimus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; si tamen quod dicimus faciamus, ut uel ipsi etiam diligantur inimici uel, si quisquam adhuc in Christo paruulus hoc nondum facit, paenitenti tamen quod in eum quisque peccauit et ueniam petenti ex intimo cordis ignoscat, si uult ut eius orationem pater caelestis exaudiat. In qua oratione si contentiosi esse nolimus, satis nobis propositum speculum est ubi inspiciatur uita iustorum, qui ex fide uiuunt et
Abbreviated transcription (Latin):
pura. Hec est nunc nr̃a iusticia:
quia currimus esurientes &s sitien¬
tes ad ꝑfectionẽ plenitudinẽq in¬
sticiȩ: ut ea postea saturem̃. Unde
dñs in euangłio cũ dixisset. nolite
facere iusticiã ur̃am corã homini-¬
b ut uideamini ab eis. he istũ no¬
strũ cursum fine humanȩ głȩ me
tirem̃. ñ ẽ in expositione iusticie
rpsius exequutus. nisi tria ista. ie¬
iuniũ. elemosinas. oraciones. Ieni¬
nio scił umũsam corporis castiga¬
tionẽ significans: elemosuns omnẽ
beniuolentiã & bnficientiã uł dan¬
di uł ignoscendi: & oracione insinu¬
ans om̃s regulas scĩ desideriiͥut
q̃m in castigatione corporis frena¬
tur concupiscentia quȩ ñ frenari s
om̃ino ẽẽ non debet. nec erit in il¬
la ꝑfectione iusticiȩ. uͥ nullũ erit
om̃ino peccatũ. Et sepe in usu re-¬
rũ etiã concessarũ atq licitarũ:
exerit immoderationẽ suã. In ipsa
uͦ bñficientia qua iustus consulit

Expanded text:
pura. haec est nunc nostra iustitia, pura. haec est nunc nostra iustitia, qua currimus esurientes et sitientes ad perfectionem plenitudinemque iustitiae, ut ea postea saturemur. unde dominus in euangelio cum dixisset: nolite facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, ne istum nostrum cursum fine humanae gloriae metiremur, non est in expositione iustitiae ipsius exsecutus nisi tria ista: ieiunium, elemosynas, orationes; ieiunio scilicet uniuersam corporis castigationem significans, elemosynis omnem beneuolentiam et beneficientiam uel dandi uel ignoscendi et oratione insinuans omnes regulas sancti desiderii: ut quoniam in castigatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari, sed omnino esse non debet nec erit in illa perfectione iustitiae, ubi nullum erit omnino peccatum, et saepe in usu rerum etiam concessarum atque licitarum exserit immoderationem, suam in ipsa uero beneficientia, qua iustus consulit
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uitã merces ꝑficiens reddit᷑
s eis tantũ. a quib in hac urta eius¬
d̾e mercedis meritũ cõparatur. Non
enĩ ad saturitatẽ iusticiȩ cũ hinc
exierit quisq ꝑueniet: nͥ ad eã cũ
hic ẽ esuriendo &e sitiendo cucur¬
rerit. Beati quippe qui esuriunt
& sitiunt iusticiã q̃m ipsi satura.¬
dño ꝑ fidem ambulamus ñ ꝑ spe¬
ciẽ. unde dictũ ẽ iustus ex fide ui¬
uit. hec ẽ nr̃a in ipsa ꝑegrinatiõe
iusticia. ut ad illam ꝑfectonem
plenitudmẽq iusticiȩ. uͥ in specie
decoris eius iam plena & ꝑfecta e¬
rit caritas. nunc ipsius cursus
rectituidine os ꝑfectione tendamꝰ.
castigando corpus nr̃m & seruitu¬
ti subiciendo. & elemosinas in dan¬
dis bñficiis. & dimittendis quȩ in
nos st̃ cõmissa peccatis. hilariter
ex corde faciendo. & oracionib in¬
desment̃ instando. & hec facien¬
do in doctrina sana qua edifica¬
t᷑ fides recta. spes firma. caritas

Expanded text:
autem vitam merces perficiens redditur, autem vitam merces perficiens redditur, sed eis tantum a quibus in hac vita ejusdem mercedis meritum comparatur. Non enim ad saturitatem justitiae, cum hinc exierit, quisque perveniet, nisi ad eam cum hic est, esuriendo et sitiendo cucurrerit. Beati quippe qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabulamus, non per speciem — unde dictum est: iustus ex fide uiuit — haec est nostra in ipsa peregrinatione iustitia, ut ad illam perfectionem plenitudinemque iustitiae, ubi in specie decoris eius iam plena et perfecta caritas erit, nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus castigando corpus nostrum et seruituti subiciendo et elemosynas in dandis beneficiis et dimittendis quae in nos sunt commissa peccatis hilariter et ex corde faciendo et orationibus indesinenter instando et haec faciendo in doctrina sana, qua aedificatur fides recta, spes firma, caritas
Abbreviated transcription (Latin):
cobus apls diceret. in multis of¬
fendimus om̃s. Non enĩ offendit
nisi qui mala concupiscentia con¬
t᷑ iusticiȩ rationẽ appetendo. seu
uitando. faciendũ uł dicendũ uł
cogitandũ aliqͥd qͦd ñ debuit. si¬
ue fallens siue p̾ualens ꝑsuadet.
Postremo si excepto illo capite
nr̃o sui corporis saluatore. asse¬
runt᷑ uł fuisse in hac uita uł ẽẽ.
aliqui hoĩes iusti sine aliquo pec¬
cato. siue nũquã consentiendõ
desideriis enis. siue qͥa ꝓ nullo
peccato habendũ ẽ. qͦd̾ tantũ est
ut hoc genus peccati ñ imputet
ds: quamuis alit̾ sit heatus sine
peccato. alit̾ autẽ beatꝰ cui ñ im¬
putat d̾s peccatũ: ñ miis existi¬
mo reluctandũ. Scio enĩ quib¬
da ẽẽ uisum. quors de hac re sen¬
tentiã ñ audeo rep̃hendere: qͣm¬
quã nec defendere ualeã. S pla¬
ne quisqͥs negat nos orare debe¬
re ne intremus in tẽptationẽ. ne¬
gat autẽ hoc qͥ contendit ad ñ

Expanded text:
cobus apostolus diceret: in multis ofcobus apostolus diceret: in multis offendimus omnes. non enim offendit, nisi cui mala concupiscentia contra iustitiae rationem appetendo seu uitando faciendum uel dicendum uel cogitandum aliquid, quod non debuit, siue fallens siue praeualens persuadet. postremo, si excepto illo capite nostro, sui corporis saluatore, asseruntur uel fuisse in hac uita uel esse aliqui homines iusti sine aliquo peccato, siue numquam consentiendo desideriis eius siue quia pro nullo peccato habendum est, quod tantum est, ut hoc pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus sine peccato, aliter autem beatus cui non imputat dominus peccatum — non nimis existimo reluctandum. scio enim quibusdam esse uisum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere, quamquam nec defendere ualeam. sed plane quisquis negat nos orare debere, ne intremus in temptationem — negat autem hoc qui contendit ad non
Abbreviated transcription (Latin):
cit apło iohi qui ait. Si dixerimꝰ
si quisquã asserit de illo peccato di
ctum. qđ habitat in carne morta¬
li nr̃a. scdm uiciũ qͦd peccantis pri-¬
mi boĩs uoluntate contͣctum est.
cuiꝰ peccati desideriis ne obediamꝰ
paulus apl̃s p̃cipit. ñ autẽ peccare.
qui eide peccato quãuis in carne ha-¬
bitanti. ad nulłu opus malu
om̃ino consentit. uł facti. uł dicti. uł
cogitati. quãuis ipsa concupiscentia¬
moueat᷑. que alio modo peccati nom̃
accepit. qͦd ei consentire peccare sit.
nobisq mou eat᷑ inuitis: subtilit̃
qͥdem ista discernit. s uideat qͥd
agatur de dñica oracione. uͥ dici¬
mus dimitte nobis debita nr̃a.
Qͦd ni fallor ñ opus eẽt dicere. si
nunquã uł in lapsu linguȩ. uł
in oblectanda cogitatione. enusdẽ
peccati desideriis aliqͣntum con¬
sentiremus:. s tantũmꝰ dicendũ
eẽt. ne nos inferas in tẽptatio¬
nẽ. s libera nos a malo: nec ia¬

Expanded text:
cit apostolo Iohanni, qui ait: si dixerimus cit apostolo Iohanni, qui ait: si dixerimus si quisquam asserit de illo peccato esse dictum, quod habitat in carne mortali nostra secundum vitium quod peccantis primi hominis voluntate contractum est, cujus peccati desideriis ne obediamus Paulus Apostolus praecipit ; non autem peccare, qui eidem peccato, quamvis in carne habitanti, ad nullum opus malum omnino consensit, vel facti, vel dicti, vel cogitati, quamoueatur, quae alio modo peccati nomen accepit, quod ei consentire peccare sit nobisque moueatur inuitis: subtiliter quidem ista discernit, sed uideat quid agatur de dominica oratione, ubi dicimus: dimitte nobis debita nostra. quod, nisi fallor, non opus esset dicere, si numquam uel in lapsu linguae uel in oblectanda cogitatione eiusdem peccati desideriis aliquantum consentiremus, sed tantummodo dicendum esset: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo, nec Ia
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sp̃u scõ. ꝑ quẽ latent̾ diffundit᷑
caritas in cordib nr̃is: quȩ int̾pellat
gemitib in enarrabilib. donec in nob̾
sanitas ꝑficiat᷑  & ds sicuti ẽ uiden¬
dus in eterna u̾itate monstret᷑. Qͥs qͥs
fuisse uł ẽẽ in hac uita hominẽ aliqͦm.
Quł aliquos homines putat. ex¬
cepto uno mediatore d̃i &e hominum.
quib necessaria ñ fuerit remissio pec¬
catoꝵ: contrarius ẽ diuine scripturȩ.
intrauit in mundũ. & ꝑ peccatum
mors. & ita in õs homines ꝑtͣnsiit:
in quo om̃s peccauerunt. Et ne-¬
cesse ẽ ut impia contentione asse¬
rat ẽe posse homines. qͥ sine medi¬
atore xeꝑo liberante atq saluante
sint liberi. saluiq a peccato᷑ cũ il¬
le dixerit ñ ẽ opus sanis medicus
s male habentib:ñ ueni uocare
iustos s peccatores. Qͥsqͥs aũ dic̃
post accep̾tã remissionẽ peccato¬
rũ. ita quẽquã hominũ iuste uixiᷤ¬
se in hac carne ul uiuere. ut nl¬
lu habeat om̃ino peccatũ: contͣdi-¬

Expanded text:
 quem latenter diffunditur caritas in cordibus nostris, quae interpellat gemitibus inenarrabilibus, donec in nobis sanitas perficiatur et deus, sicuti est, uidendus in aeterna ueritate monstretur. Quisquis ergo fuisse uel esse in hac uita aliquem hominem uel aliquos homines putat excepto uno mediatore dei et hominum, quibus necessaria non fuerit remissio peccatorum, contrarius est diuinae scripturae, intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt, et necesse est ut inpia contentione asserat esse posse homines, qui sine mediatore Christo liberante atque saluante sint liberi saluique peccato, cum ille dixerit: non est opus sanis medicus, sed male habentibus, non ueni uocare iustos, sed peccatores. quisquis autem dicit post acceptam remissionem peccatorum ita quemquam hominem iuste uixisse in hac carne uel uiuere, ut nullum habeat omnino peccatum, contradi
Abbreviated transcription (Latin):
añs eũ dicat ẽẽ lucernã: sic̃ discipłoᷤ
quib dixit. uos estis lux mundi:
nemo accendit lucernã & ponit eã
sub modio: s in cõparatione lumi¬
nis illius qͦd ẽ lumen uerũ illumi¬
minans omnẽ hominẽ uenientẽ
in hunc mundũ. ñ erat ille lum̃:¬

Expanded text:
dominus eum dicat esse lucernam sicut discipulos, dominus eum dicat esse lucernam sicut discipulos, quibus dixit: uos estis lumen mundi; nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio; sed in comparatione luminis illius, quod est lumen uerum inluminans omnem hominem uenientem in hunc mundum, non erat ille lum
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. Item dicunt inqͥt qͦd saluator
ait. qͥd me dicitis bonũ: nemo bonꝰ
nisi solus ds. Banc itẽ ꝓpositionẽ
om̃ino ñ soluit:. s opposint uelut
ex adu̾so alia testimonia. quib ꝓ¬
baret ẽẽ & hominẽ bonũ. Dicit e¬
nim ẽe respondendũ: qͦd idem dñs¬
&e alibi ait. Bonus homo de bono
thesauro cordis sui: ꝓfert bona. Et
iterũ O. ui sołe suu̾m oriri facit
suꝑ bonos ce malos. Et alibi scrip¬
tũ est inqͥt. Bona bonis creata st̃
ab initio. Et iterũ Qui st̃ bomi:e¬
runt habitatores terre. Cu sic respõ¬
dendũ ẽ. ut & illud intelligat᷑ quomͦ
dictũ sit: nemo bonus nͥ uus deus.
Siue qͥa om̃ia creata st̃ quãuis ea ds
fecerit bona ualde: creatori t̃n com¬
parata nec bona sunt. cui cõparata
nec st̃: altissime quippe &e ꝓprio mo¬
do quoda de se ipso dixit. ego sum
qui sum. sic̃ dictum ẽ nemo bonus
nisi unus deus: quẽ admodũ de ioh̾e
dictum est. ñ erat ille lumen. cum

Expanded text:
a . Item dicunt quod Salvator ait: Quid me dicitis bonum? Nemo bonus, nisi solus deus\'. hanc item propositionem omnino non soluit, sed opposuit uelut ex aduerso alia testimonia, quibus probaret esse et hominem bonum. dixit enim esse respondendum quod idem dominus alibi ait: bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et iterum: qui solem suum oriri facit super bonos et malos. <et alibi scriptum est\', inquit, <bona bonis creata sunt ab initio, et iterum: qui sunt boni, erunt habitatores terrae\'. cui sic respondendum est, ut et illud inteliegatur quomodo dictum sit: nemo bonus nisi unus deus. siue quia omnia quae creata sunt, quamuis ea deus fecerit bona ualde, creatori tamen comparata nec bona sunt, cui comparata nec sunt — altissime quippe et proprio modo quodam de se ipso dixit: ego sum qui sum. sic dictum est: nemo bonus nisi unus deus, quemadmodum de Iohanne dictum est: non erat ille lumen, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ritas dei. ut mandata eius obserue¬
mus: &e mandata eius grauia ñ sunt.
his auditis legitimis es euanglicis
& apl̃icis testimoniis. edificemur
ad gr̃am: quã ñ intelligunt. qui ig¬
norantes di iusticiã & suã uolentes
constituere. iusticiȩ dĩ ñ st̃ subiecti.
Si enĩ ñ intelligunt illud ex deut̃o¬
nomio. quẽadmodũ apls paulus
cõmemorauit. ut corde credat᷑ ad
iusticiã ore autẽ confessio fiat
ad salutẽ. qͥa ñ ẽ opus sanis me¬
dicus s male habentib: isto cer-¬
te ioh̃is apłi testimonio qͦd ad istã
sententiã ultimũ posuit uͥ ait.
hec ẽ caritas di ut mandata eius
seruemus. & mandata ens grauia
ñ st̃. debent utiq cõmoneri carita¬
ti d̃i ñ ẽẽ graue mandatũ dĩ: qͤ ñ¬

Expanded text:
ritas dei, ut mandata eius obseruemus; et mandata eius grauia non sunt\'. his auditis legitimis et euangelicis et apostolicis testimoniis aedificemur ad gratiam, quam non intellegunt qui ignorantes dei iustitiam et suam nolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. si enim non intellegunt illud ex Deuteronomio quemadmodum apostolus Paulus commemorauerit, ut corde credatur ad iustitiam, ore autem confessio fiat ad salutem, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. isto certe Iohannis apostoli testimonio, quod ad istam sententiam ultimum posuit, ubi ait: haec est caritas dei, ut mandata eius seruemus; et mandata eius grauia non sunt, debent utique commoneri caritati dei non esse graue mandatum dei, q
Abbreviated transcription (Latin):
sens uoluntas hoc fecit. Si aurẽ
ñ potest. p̃terita uoluntas hoc fe¬
cit. Et tñ intari potest. ñ q̃n uo¬
luntas suꝑba laudatur. s qͣndo hu¬
milis adinuat᷑. Post hec ille qui
ista conscripsit introducit ꝑsonã
suã quasi cum altero disputantẽ:
& facit se int̾rogari: & quasi ab in-¬
terrogante sibi dicit. Das mͥ homi¬
nẽ sine peccato:  Et respondet: do
tibi qui ẽẽ possit. Et rursus ab in¬
terrogante dicit᷑ ei. Quis ẽ : et
respondet. Ipse tu. Qͦd si dixceris in¬
qͥt ego ẽẽ ñ possum. respondendũ
ẽ. Cuius culpa est᷑. Qͦd si dixerit
mea: dicendũ est. Et quomͦ tua ẽ.
si ipse ñ potes.ᷤ Iterũ facit se in¬
t̃rogari: & dici sibi. Tu ipse sine pec¬
cato es. qui dicis hominẽ sine pec-¬
cato ẽẽ posse. Et respondet: qͦd ñ
sum sine peccato. Cunis culpa ẽ:
Qͦd si dixerit inqͥt tua ẽ. respon¬
dendũ est. quomͦ mea. si ẽe ñ possũ: ᷤᷤ

Expanded text:
sens uoluntas hoc facit, si autem sens uoluntas hoc facit, si autem non potest, praeterita uoluntas hoc fecit; et tamen uitari potest, non quando uoluntas superba laudatur, sed quando humilis adiuuatur. Post haec ille qui ista conscripsit introducit personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab interrogante sibi dici: \'das mihi hominem sine peccato?\' et respondet: \'do tibi qui esse possit\'. et rursus ab interrogante dicitur ei: quis est?\' et respondet: ipse tu. quodsi dixeris\', inquit, \'ego esse non possum, respondendum est: cuius culpa est? quodsi dixerit: mea, dicendum est: et quomodo tua est, si esse non potes?\' iterum facit se interrogari et dici sibi: \'tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine peccato esse posse?\' et respondet: \'quod non sum sine peccato, cuius culpa est? quodsi dixerit\', inquit, \'tua est, respondendum est: quomodo mea, si esse non poss
Abbreviated transcription (Latin):
dat sp̃s caritatẽ. quȩ plena & ꝑfe-¬
cta tc̃ erit. cũ uidebimus facie ad fa¬
ciẽ. Et hoc inqͥt dicendũ est. Cer¬
te iustus ds: negari enĩ ñ potest.
Imputat autẽ deus hominiomne
peccatũ. Et hoc quoq confitendũ
puto: qͥa neq peccatũ est. quicqͥd ñ
imputabit᷑ in peccatũ. Et si ẽ aliqͦd
peccatũ qͦd uitari ñ possit. quomͦ ui¬
stus d̾s dicit᷑. si imputare cinquã cre¬
dit᷑. qͦd uitari ñ possit.  Responde¬
mus iam olim contͣ suꝑbos ẽẽ ela-¬
matũ: beatus cuiñ imputauit dñs
peccatũ. Non enĩ imputat his qui
fidelit̃ ei dicunt. dimiͣte nobis debi¬
ta nr̃a:. sic̃ ce nos dimittimus debito¬
rib nr̃is. Et iuste ñ imputat. qͥa ui¬
stũ ẽ qͦd ait. In qua mensura mensi
fueritis: in eadẽ remetiet᷑ uobis. Pec¬
catũ est autẽ. cũ uł non ẽ caritas
quȩ ẽẽ debet: uł minor ẽ quã ẽẽ de¬
bet: siue hoc intari uoluntate pos¬
sit. fiue ñ possit. Qͥa si potest. pre¬

Expanded text:
s caritatem, quae plena et perfecta tunc erit, cum uidebimus facie ad faciem. XV. "Et hoc" inquit "dicendum est: certe iustus deus. negari enim non potest. imputat autem deus homini omne peccatum. de hoc quoque confitendum puto, quia neque peccatum est quidquid non imputabitur in peccatum, et si est aliquod, peccatum, quod uitari non possit, quomodo iustus deus dicitur, si imputare cuiquam creditur quod uitari non possit?" Respondemus iam olim contra superbos esse clamatum: beatus cui non imputabit dominus peccatum. non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, et iuste non imputat, quia iustum est quod ait: in qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur uobis. peccatum est autem, cum uel non est caritas quae esse debet uel minor est quam debet, siue hoc uitari uoluntate possit siue non possit; quia si potest, prae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittendũ ñ sit ut regnet: cur gͦ
ista concupiscentia ñ mutata ẽ ea
uoluntate. quã uoluntatẽ satis eui¬
dent̾ exp̃ssit apls dicens. ut ñ ea
quȩ uultis faciatis. si facile potest
uoluntas uoluntate mutari. Nlec
sane isto mͦ. naturã siue animȩ siue
corporis quã ds creauit. & que tota
bona est accusamus.s eam dicimꝰ
ꝓpria uoluntate uiciatã. sine gr̃a di
non posse sanari. Iterũ ait queren¬
dũ est. si ñ potest homo sine pecca¬
to ẽẽ:cuiꝰ culpȩ ẽ. ipsus ne hõis. an
cuiꝰlibet alterius. Si ipsius hoĩs. qͦmͦ
culpa hominis ẽ. si hoc ñ ẽ qͦd ẽẽ non
potest: ᷤ Respondemus ido ẽe homi¬
is culpam. qͦd ñ est sine peccato: qͥa
sola hõis uoluntate factum ẽ. ut ad
istã necessitatẽ ueniret: quã sola ho¬
minis uoluntas suꝑare ñ possit. Ite¬
rũ ait querendũ est. si natura bona
hominis ẽ qͦd nullus negare nͥ mar-¬
cion aut manicheus audebit. quo¬
mͦ gͥ bona ẽ. si malo ei ñ ẽ carere pos¬

Expanded text:
 cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea voluntate, quam voluntatem satis evidenter expressit Apostolus, dicens: Ut non ea quae vultis faciatis, si facile potest voluntas voluntate mutari? nec sane isto modo naturam, sive animae, sive corporis, quam Deus creavit et quae tota bona est, accusamus, sed eam dicimus propria voluntate vitiatam sine Dei gratia non posse sanari. Iterum, ait, quaerendum est: si non potest homo sine peccato esse, cuius culpa est, ipsiusne hominis an cuiuslibet alterius? si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potest?" Respondemus ideo esse hominis culpam, quod non est sine peccato, quia sola hominis uoluntate factum est, ut ad istam necessitatem ueniret, quam sola hominis uoluntas superare non possit. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si natura hominis bona est, quod nullus negare nisi Marcion aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere pos
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Hoc autẽ fit de clie in diem.
in his qui uolendo & credendo &e
inuocando ꝓficiunt: & p̃t̾ita obli¬
uiscentes in ea quȩ ante st̃ exten¬
dunt᷑. Ad hoc enĩ lex ista p̃cepit.
ut cũ his implendis homo defe¬
cerit. ñ se extollat suꝑbia tumi¬
dus. s ad gr̃am confugiat fatiga¬
tus: ac sic eũ lex terrenddo. ad xp̃m
diligendũ pedagogi ꝑducat offi¬
cio. Iterũ querendũ est inqͥt. quo¬
mͦ ñ potest ħ̾o esse sine percato:
uoluntate an natura. Si natura:
peccatũ ñ est. Si uoluntate. ꝑ faci¬
le potest uoluntas uoluntate mu¬
tari. Respondemus. admonentes
ẽẽ cogitandu qͣnta sit ista p̃sum p¬
tio. qua dicit᷑ non solũ posse qͦd qͥ¬
đe adiuuante det gr̃a negandũ ñ
ẽ: s etiã ꝑ facile posse uoluntatẽ
uoluntate mutari: cũ dicat apłs.
caro concupiscit adũsus sp̃m. ce¬

Expanded text:
nobis. hoc autem fit de die in diem in his qui uolendo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut cum in his implendis homo defecerit non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, \'quomodo non potest homo esse sine peccato: uoluntate an natura. si natura, peccatum non est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari\'. respondemus ammonentes esse cogitandum quanta sit ista praesumptio, qua dicitur non solum posse — quod quidem adiuuante dei gratia negandum non est — sed etiam perfacile posse uoluntatem uoluntate mutari, cum dicat apostolus: caro concupiscit aduersus sp
Abbreviated transcription (Latin):
mũ tuũ tanquã te ipsum. In his
inqͥt duob p̃ceptis: tota lex pen¬
ꝓ hibemur. & quicqͥd iubemur
facere: ad hoc ꝓhibemur &e iube¬
mur. ut duo ista cõpleamꝰ. Et for¬
te generalis ꝓ hibitio est. ñ concu¬
pisces: & generalis iussio. diliges.
Unde breuit᷑ & apłs paulus. quo¬
d̾a loco utrũq cõplexus est. Prohi¬
bitio ẽ enĩ.nolite conformari huic
scło: iussio autẽ. s renouamim in
nouitate mentis ur̃ȩ. Illud ꝑtinet
ad ñ concupiscere. hoc ad diligere.
Illud ad continentiã. hoc ad iusti¬
ciã. Illud ad declinandu a malo:
hoc ad faciendũ bonũ. Non con¬
cupiscendo enĩ uetutate expoli-¬
amur: & nouitate induim diligen¬
do. S nec quisquã ẽe potest conti¬
nens nisi deus det: &e caritas dif¬

Expanded text:
um. in his, inquit, duobus praeceptis tota lex penprohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuiter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas d
Abbreviated transcription (Latin):
an sine peccato. Proculdubio: ñ
uult ẽe cũ peccato. Qͣ nta hec im¬
pietas blaspheinia sit cogitandũ
est. ut dicatur hominẽ posse ẽẽ cũ
peccato qͦd d̾s ñ uult. & negetur
posse ẽẽ sine peccato qͦd đs uult. qͣ¬
si quẽ ad hoc deus creau̾t. ut pos¬
set eẽ qͦa nolit. &e ñ posset ẽẽ qͣd ue¬
lit. & ut contͣ suã magis quã sed̾m
suã existeret uoluntatẽ. Iam suꝑi¬
us responsum est. Sed addendum
uideo. qͦd spe sali facti sumus. Speᷤ
aũ qͦ uidẽt. ñ ẽ spes. Qͦd enĩ uidet qͥs
sꝑamus: ꝑ patientiã expectamus.
Tunc gͦ plena iusticia: qn plena
sanitas est. Tẽ plena sanitas: qn
plena caritas. Plemtudo enĩ legis
caritas. Tunc autẽ plena carita᷑:
q̃n uidebimus eũ sicuti ẽ. Nseq
enĩ ñ erit qͦd addat᷑ ad dilectionẽ.
cũ fides ꝑuenerit ad uisionẽ. Ite

Expanded text:
an sine peccato. procul dubio non an sine peccato. procul dubio non uult esse cum peccato. quanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod nolit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, speramus, per patientiam exspectamus: tunc ergo plena iustitia, quando plena sanitas, tunc plena sanitas, quando plena caritas — p len i t udo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus I eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionem, cum f
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est: utrũne p̃ceptũ sit homini
sine peccato ẽẽ. Aut enĩ ñ potest
co p̃ceptũ ñ est: aut quia p̃ceptũ
est potest. Nam cur p̾ciperetur:
qͦd fieri om̃ino ñ posset: Respon¬
det᷑ consultissime homini p̃cipi.
ut rectis passib ambulet: ut cum
se ñ posse ꝑspex̾it medicinã requi-¬
rat: quȩ int̾ioris hominis ad sanan
xp̃m dñm nr̃m. Iterũ ait queren¬
dum ẽ an uelit hominẽ d̾s sine
peccato ẽẽ. Proculdubio uult. &
ꝓculdubio potest. Quis enĩ tam
demens. ut uel dubitet fieri posse
qͦd dm̃ uelle ñ dubitet: Responde¬
tur. si nollet d̾s hominẽ sine pec¬
cato ẽẽ. ñ mitteret filiũ suũ sine
pecrato. qui sanaret homines a
peccatis. Hoc fit in credentib &
ꝓficientib renouatione int̾ioris ho¬
minis de die in diẽ. donec fiat ꝑfe¬
cta iusticia. tanquã sanitas ple¬
ua. Item ait querendũ ẽ. quomͦ
uult deus hominẽ ẽẽ. cũ peccato:

Expanded text:
dum est, utrumne praeceptum sit homini dum est, utrumne praeceptum sit homini sine peccato esse. aut enim non potest et praeceptum non est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam m nostrum. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, an uelit hominem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam sanitas plena. \'Item\', ait, \'quaerendum est, quomodo uult deus hominem esse, cum peccato
Abbreviated transcription (Latin):
rũ inqͥt querendũ ẽ utrũne debe¬
at homo sine peccato ẽẽ. ꝓculdu¬
bio debet. Si debet potest. Si non
potest. gͦ nͨ debet. Et si ñ debet ho
eẽ sine peccato:. debet gͦ ẽẽ cũ pec¬
cato. Et iam peccatũ non erit: si
illud haberi constiterit. Aut si hoc
etiã dici absurdũ ẽ confiteri neces¬
se ẽ hominẽ debere sine peccato
eẽ. Et constat eũ ñ aliud debere:
quã potest. Respondeat᷑ eade simi¬
litudine: qua suꝑius iam respon¬
dimus. Cũ enĩ uidemꝰ clauđu qui
sanari potest. recte utiq dicimus.
debet eẽ homo iste sine claudica¬
tione. Et si debet potest. Nec t̃n
cũ uult continuo potest: s cũ fu-¬
erit adhibita curatitione sanatus:
& medicina adiuuerit uolunta¬
tẽ. Hoc fit in int̾iore homine qͦd
ad peccatũ attinet. tanquã eius
claudicationẽ. ꝑ enus gratiã qui ue¬
nit ñ uocare uistos s peccatores:
quia ñ est opus sanis medicus. s
male habentib. Iterũ ait queren¬

Expanded text:
rum" inquit "quaerendum est, utrumne debeat homo sine peccato esse. procul dubio debet. si debet, potest; si non potest,. ergo nec debet; et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato, et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit, aut, si hoc etiam dici absurdum est — confiteri enim necesse est debere hominem sine peccato esse — et constat eum non aliud debere, quam potest". Respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: "debet esse homo iste sine claudicatione, et si decum vult, continuo potest; sed cum fuerit adhibita curatione sanatus, et medicina adjuverit voluntatem. Hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tanquam ejus claudicationem , per ejus gratiam qui venit non vocare justos, sed peccatores; quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. \'Iterum\', ait, \'quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
dici & ẽẽ ñ rẽ: sic̃ etiã in corpore
claudicatio eade ratione actus est
ñ res.q̃m res pes ipse uł corpus uł
homo est. qͥ pede inciato claudicat.
Nec tñ uitare potest claudicatio¬
nẽ nͥ habuerit sanatũ ped̾e. Qͦd eti¬
am in int̾iore homine fieri pocest:
sum sane uieiũ quo claudicat ho¬
mo. nec pes est nec corpus ẽ. nec h̾o.
nec ipsa claudicatio. quȩ utiq ñ ẽ
fit cludicatio qn ambulat. Que¬
nat: utrũ rẽ uelit dicere an actũ:
an rei potius qualitatẽ mała. qua
deformis actus existit. Sic ce in
homine intiore animus res est.
rapina actus ẽ. auaricia inciũ est:
id est qualitas scdm quã malus
est animus etiã qͣn nichil agit: ũn
auariciȩ sue seruiat. etiã q̃n audit
ñ concupisces. seq intuꝑat. &r tñ
auarus manet: s ꝑ fid̾e renouat᷑
id ẽ sanat᷑ de die in diẽ: nec tn nͥ¬

Expanded text:
dici et esse, non rem. sed etiam in corpore dici et esse, non rem. sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat, nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri potest, sum sane uitium, quo claudicat homo, nec pes est nec corpus nec homo nec ipsa claudicatio, quae utique non efit claudicatio, quando ambulat. quaenat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus exsistit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit, unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces, seque uituperat et tamen auarus manet, sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in diem, nec t
Abbreviated transcription (Latin):
pra. & ut sanemur. inuocamus eũ
cui dicit᷑ in psalmo: de necessitati¬
b meis edur me. Iterũ inqͥt queren¬
dũ ẽ qͥd est peccatũ: naturale an
accidens. Si naturale ẽ: peccatũ ñ
est. Si autẽ accidens est: &e recede¬
re potest. Et qͦd recedere potest:ui¬
tari potest. Et qͦd uitari potest:
potest homo sine eo ẽẽ qđ intari
potest. Respondet᷑ naturale ñ esse
peccatũ: s naturȩ p̾sertim uiciatȩ.
unde facti sumus nat᷑a filii irȩ pa¬
rũ ẽ ad ñ peccandũ uoluntatis ar¬
bitriũ: nͥ adiuta sanet᷑ gr̃a di ꝑ ih̾m¬
dum ẽ qͥd est peccatũ: actus an res.
Si res est: ut auctorẽ habeat necesse
est. Et si auctorẽ habere dicit᷑. iam¬
alter p̃ter d̃m̃ rei alicuiꝰ indiici ui¬
debitur. At si hoc dici impiũ ẽ. &
confiteri: necesse ẽ peccatum om̃e
actũ ẽẽ non rem. Si gͥactus est. im¬
mo qͥa uͦ actus est: uitari potest.
Respondemus peccatũ quidẽ actũ

Expanded text:
pra et, ut sanemur, inuocamus eum, pra et, ut sanemur, inuocamus eum, cui dicitur in psalmo: de necessitatibus meis educ me. \'Iterum\', inquit, quaerendum est, quid est peccatum. naturale an accidens. si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere potest; et quod recedere potest, uitari potest; et quod uitari potest, potest homo sine eo esse quod uitari potest\'. respondetur naturale non esse peccatum, sed naturae, praesertim uitiatae — unde facti sumus natura filii irae — parum esse ad non peccandum uoluntatis arbitrium, nisi adiuta sanetur gratia dum est: quid est peccatum, actus an res ? si res est, auctorem habeat necesse est, et si auctorem habere dicitur, iamaeter deum rei alicuius auctor induci uidebitur. at si hoc dici impium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem. si igitur actus est, immo uero quia actus est, uitari potest". Respondemus peccatum quidem actum
Abbreviated transcription (Latin):
spondeo: quis poterit quẽ admodũ
responderĩ iudicare. Conabor tñ qͣn¬
tũ ualuero. adniuantib me apud
dñi miscdiam etiã oracionib ur̃is:
ut ñ ultra quã necesse ẽ. meus ser¬
mo ꝓcurrat. Ante om̃ia inqͥt int̾ro¬
gandus ẽ qui negat hominẽ sine
peccato ẽẽ posse. qͥd sit qͦdcũq pec¬
catũ. qͦd uitari porest. an qͦd intari
ñ potest. S qͦd uitari ñ potest: pec
catũ ñ est. Si qͦd uitari potest. po¬
test homo sine peccato ẽẽ. qͦd uita-¬
ri potest. Nulla enĩ racio uł iusti¬
cia patit᷑ saltẽ dici peceatũ: qͦd uita¬
ri nullomͦ potest. Respondemꝰ ui¬
tari posse peccatũ.si natura uicia
tate ñ uidet. aut infirmitate non
implet: dũ caro concupiscit aduer
que uult homo ñ faciat. Iterũ qͦ¬
rendũ est inqͥt: peccatũ uoluntatiᷤᷤ
an necessitatis est. Si necessitatis ẽ:
peccatũ non ẽ.Si uoluntatis ẽ: ui¬
tari potest. Respondemus qͦd su¬

Expanded text:
spondeo, quis poterit quemadmodum spondeo, quis poterit quemadmodum responderim judicare? Conabor tamen, quantum valuero, adjuvantibus me apud domini misericordiam etiam orationibus uestris, ut non ultra quam necesse est meus sermo procurrat. \'Ante omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod uitari potest an quod uitari non potest.catum non est; si quod uitari potest, potest homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest\'. respondemus uitari posse peccatum, si natura uitiatest aut caecitate non uidet aut infirmitate non implet, dum caro concupiscit aduers, ut ea quae uult homo non faciat. \'Iterum quaerendum est\', inquit, \'peccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum non est; si uoluntatis est, uitari potest\'. respondemus quod su
Abbreviated transcription (Latin):
cĩs & coep̃is eutropio
& paulo: augustinus.
Caritas ur̃a que in uo¬
bis tanta ẽ & tã sc̃a. ut
etiã iubenti seruire de¬
lectet: petunt ut de¬
diffinitionib que di¬
cunt᷑ cestii eẽ responderẽ. Sic enĩ
p̾notata ẽ eadẽ cartula quã dedi¬
stis: destinationes ut dicit᷑ cestii.
Que p̃notatio eredo qͦd ñ illius. s
eoꝵ sit qui hoc attulerunt de si¬
cilia. uͥ cestius ñ ẽẽ ꝑhibet᷑ s mul¬
errantes & alios in errorẽ mitten¬
tes. Ex illius tñ hec ẽẽ doctrina.
uł etiã quorunda socioꝵ eius. & noᷤ
possumus arbitrari. Ña neq istȩ
qͦd in opere alio eiꝰ inspexi cuiꝰ eũ
ẽẽ constat auctorẽ. Et ñ frustra istoᷤᷤ
fr̃s qui hec attulerunt in sicilia exe¬
istimo audisse: qͦd ipse docuerit ista
uł scripserit. Uellem autẽ si pos¬
sẽ ita obtẽꝑare ur̃e frat̾nȩ beniuo-¬
lentiȩ: ut etiã ego tã breuit᷑ respon-¬
derẽ. S nͥ & illa cõmemorẽ quib re-¬

Expanded text:
iscopis Eutropio et Paulo Augustinus. Caritas uestra, quae in uobis tanta est et tam sancta, ut etiam iubenti seruire delectet, petiuit, ut definitionibus quae dicuntur Caelestii esse respondeam. sic enim praenotata est eadem chartula quam dedistis: definitiones, ut dicitur, Caelestii. quae praenotatio credo quod non illius, sed eorum sit, qui hoc attulerunt de Sicilia, ubi Caelestius non esse perhibetur, sed mulerrantes et alios in errorem mittentes. ex illius tamen haec esse doctrina uel etiam quorundam sociorum eius et nos possumus arbitrari. nam neque istaequod in opere alio eius inspexi, cuius eum esse constat auctorem, et non frustra istos fratres qui haec attulerunt in Sicilia existimo audisse, quod ipse docuerit ista uel scripserit. uellem autem, si possem, ita obtemperare uestrae fraternae beniuolentiae, ut etiam ego tam breuiter respondere
Abbreviated transcription (Latin):
bũ consũmans & breuians fecit
suꝑ terrã. in duob p̃ceptis dixit
legẽ ꝓpħasq pendere: ut intel¬
ligeremus quieqͥd aliud diuni¬
tus p̃ceptum ẽ. in his duob ha¬
bere finẽ. & ad hec duo ẽẽ referen

Expanded text:
bum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus, quidquid aliud diuinitus praeceptum est, in his duobus habere finem et ad haec duo esse r
Abbreviated transcription (Latin):
maneat beate inuendi uoluntas:
ita ut sit etiã bñ uniendi &e nunꝗͣ
peccandi. uoluntaria felixq nec̾es¬
sitas. Priinde in qͥt d̾s bonũ hoĩem
ferit. & p̾tquã illũ bonũ fecit.
bonũ ei insuꝑ ut faceret imꝑauit.¬
Quã impiũ ut confitem᷑ homi¬
nẽ mali ẽẽ. qͦd nec factus ẽ nec ei
p̃ceptũ est. si negemus eũ bonum
posse ẽẽ qͦd factus ẽ. & qͦd ei ut face¬
ret imꝑatũ ẽ. Respondemꝰ. qͥuia gͦ
ñ se ipse homo s d̾s bonũ hominẽ
fecit. ds enĩ ñ se ipse ut sit. efficit
dũ uoluntatẽ credentẽ inuocantẽ
liberat a malo qͦd sibi ipse fecit. Hoc
die in diẽ: ut ad sempit̃nam ñ pe¬
nã s uitã resurgat homo ext̃ior. no-¬
uissimo die. Iterũ ait querendum
ẽ: quot modis constet om̃e peceatũ.
Duob nͥ fallor: si aut illa fiant qͦ
ꝓhibent᷑: aut illa ñ fiant que iuben¬
tur. Tam certe om̃ia illa quȩ ꝓhibi¬
ta st̃ uitari posst̃. quã que p̃cepta

Expanded text:
maneat beate uiuendi uoluntas, maneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas. Proinde\\ inquit, \'deus bonum hominem fecit et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insuquam impium, ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est nec ei praeceptum est, si negemus eum bonum posse esse, quod factus est et quod ei ut faceret imperatum estu. Respondemus: quia ergo non se ipse homo, sed deus bonum hominem fecit, deus eum, non se ipse, ut sit bonus, refecit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, quod sibi ipse fecit. hoc die in diem, ut ad sempiternam non poenam, sed uitam resurgat homo exterior nouissimo die. X. ,,Iterum" ait "quaerendum est, quot modis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur, aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa, quae prohibita sunt, uitari possunt, quam quae praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
sub secuta: ex libertate fecit neces¬
sitatẽ. Unde ad eũ fides clamat: de
necessitatib meis erue me. Sub
quib positi. uł ñ possumus qͦd uo¬
lumus intelligere: uł qͦi intellex¬
erimꝰ uolumꝰ nec ualemus imple¬
re Nam ce ipsa libertas: credenti¬
b a liberatore ꝓmittit᷑. Si uos inqͥt
filius liberauerit: tẽ uͭ liberi eri¬
tis. Uicta enĩ uicio in quo cecidit
uoluntate. cariit libertate natu¬
ra. hinc alia seriptura dicit. A qͦ
enĩ quis deuictus ẽ. hinc & seruusᷤ
addictus est. Sicut gͦ ñ ẽ opus sa¬
nis medicus s male habentib. ita
ñ ẽ opꝰ liberator liberis s seruis: ut ei
dicat gratulatio libertatis. saluã
fecisti de necessitatib animã meã.
Ipsa enĩ santas ẽ uera libertas:
que ñ ꝑisset. si bona ꝑ mansisset
uoluntas. Q uia uͦ peccauit uo¬
luntas. secuta ẽ peccantẽ peccatũ
habendi dura necessitas donee to¬
ta sanet᷑ infirmitas:  accipiat᷑ tan¬
ta libertas. in qua sic̃ necesse ẽ ꝑ¬

Expanded text:
subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus inplere. nam et ipsa libertas credentibus a liberatore promittitur. si uos, inquit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentibus, ita non est opus liberis liberator sed seruis, ut ei dicat gratulatio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est per
Abbreviated transcription (Latin):
sitatẽ.: an ꝑ arbitrii libertatẽ. Si
ꝑ naturȩ necessitatẽ: culya caret.
Si ꝑ arbitrii libertatẽ: querendũ
est a quo ipsã arbitrii libertatẽ
acceperit. Proculdubio a deo.
D̾s autẽ qͦd dedit: certe bonũ est.
gis ad malũ quã ad bonũ ꝓnũ ẽ:ᷤ
Magis enĩ ad malũ quã ad bonũ
ꝓnum ẽ. si homo ꝑ illud potest
ẽẽ cũ peccato: & non potest ẽẽ si¬
ne peccato. Respondet᷑ ꝑ arbitrii
libertatẽ factũ. ut eẽt homo cũ¬

Expanded text:
arbitrii libertatem. Si per naturae necessitatem, culpa caret: si per arbitrii libertatem, quaerendum est a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit; procul dubio a Deo. Deus autem quod dedit, certe bonum est, gis ad malum quam ad bonum pronum est? Magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato, et non potest esse sine peccato. Respondetur, per arbitrii libertatem factum ut e
Abbreviated transcription (Latin):
N eis libris quos aduersus epi¬
stoła parmeniani. quã dedit ad
tichomũ scripsimus: ꝓmisimus
nos diligentits questionẽ bap¬
tisim tractaturos: qͦd etiã si non

Expanded text:
n eis libris, quos aduersus epistulam Parmeniani quam dedit ad Tychonium scripsimus, promisimus nos diligentius quaestionem baptismi tractaturos; quod etiamsi non
Abbreviated transcription (Latin):
posset accipi dubitares. etiã illuc
transeundũ ẽẽ dubitares. Acciꝑe
itaq in parte donati si incertũ ẽ
ẽẽ peccatum: quis dubitet certũ
ẽẽ peccatũ ñ ibi potius accipere.
uͥ certũ ẽ ñ ẽe peccatũ: ᷤ Iili uͦ qͥ
ꝑ ignorantiã ibi baptizant᷑ arbit᷑n¬
tes ipsam ẽẽ eccłiam xp̃i: m istors
quid̾e cõparatione minus peccant:
sacrilegio tñ scismatis uulneran¬
tur. ñ ido ñ grauit᷑. qͦd alii grauiꝰ.
Cũ enĩ dictum est quibd̃a. tolera-¬
bilius erit sodomis in die iudicii
quã uobis: ñ id̾o dictũ ẽ qͥa sodomi¬
te ñ torquebunt᷑. s qͥa illi grauiꝰ
torquebunt᷑: quãquã fuerat hoc
fortasse occultũ aliq̃n & incertũ.

Expanded text:
possit accipi dubitares, etiam illuc possit accipi dubitares, etiam illuc transeundum . esse dubitares. accipere itaque in parte Donati si incertum est esse peccatum, quis dubitet certum esse peccatum non ibi potius accipere ubi certum est non esse peccatum? illi uero qui per ignorantiam ibi baptizantur, arbitrantes ipsam esse ecclesiam Christi, in istorum quidem conparatione minus peccant, sacrilegio tamen schismatis uulnerantur non ideo non grauiter, quod alii grauius. cum enim dictum est quibusdam: tolerabilius quam vobis', non ideo dictum est, quia Sodomitae non torquebuntur, sed quia illi gravius torquebuntur, quamquam fuerat hoc fortasse occultum aliquando et incertum.
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd autẽ opus ẽ. hoc tã execrabile
malũ. uł uo die uł una hora cõ¬
mittere: ͦ Hoc enĩ qui sibi concedi
uult. potest ab eccł̃ia. uł ab ipso dõ
petere. ut sͥ ułimo die apostatare
concedat. N̾a cur unius diei ẽe a¬
postata timeat: os unius diei ẽẽ scᷤ¬
maticus hereticiis ue ñ timear:
nulla causa ẽ. Illic inqͥt accipere
malui uͥ baptismũ xp̃i ẽẽ utriq
consentiunt. S illic ñ recte accipiꝰ
illi ad quos migraturus es dicunt.
Recte uͦ illic accipi. illi a quib mi¬
graturus es dicunt. Ilud itaq qͦd
hi dicunt. quos ipse postponis con¬
tͣdicentib illis quos ipse antepo¬
nis: aut falsũ est. aut ut mitiusᷤ
dicat᷑ incertũ. Uera ergo falsis:
aut incertis certa p̃pone. Illic e¬
nĩ quo migraturus es. cũ alibi
acceperis. recte posse accipi qͦd de¬
sideras. ñ illi tantũ ad quos tͣnsitu¬
rus es: s tu ipse qui tͣnsiturus es
confiteris.Si enĩ utrũ recte illic

Expanded text:
quid autem opus est hoc tam execrabile quid autem opus est hoc tam execrabile malum uel uno die uel una hora committere? hoc enim qui sibi concedi uult potest ab ecclesia uel ab ipso deo petere, ut sibi uel uno die apostatare concedat. nam cur unius diei esse apostata timeat et unius diei esse schismaticus haereticusue non timeat, nulla causa est. \'Illic\', inquit, \'accipere malui ubi baptismum Christi esse utrique consentiunt. sed illic non recte accipi illi ad quos migraturus es dicunt, recte uero illic accipi illi a quibus migraturus es dicunt. illud itaque, quod hi dicunt quos ipse postponis contradicentibus illis quos ipse anteponis, aut falsum est aut ut mitius dicatur incertum. uera ergo falsis aut incertis certa praepone. illic enim quo migraturus es, cum alibi acceperis, recte posse accipi quod desideras non illi tantum ad quos transiturus es, sed tu ipse qui transiturus es confiteris. si enim utrum recte illic
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã expugnat᷑ immicus. induenͤ
lupos suos pellib ourũ. ut dicant
ecce hic ẽ xp̃c. ecce illie: ce ab uniũ¬
sitate ciuitatis suꝑ montẽ constitu¬
tȩ. ad particłas insidiarũ suarum¬
multos sẽparent: de iugulatos ab¬
sumant. Et cũ hoc nouerint: eli¬
gunt exctͣ cõmunionẽ unitatis cor¬
poris xp̃i. accipere baptismũ xp̃i:
ad eanłe cõmumionẽ cũ eo qͦd ali¬
bi acceperint. postea migraturi.
Scientes enĩ habituri st̃ aduersus
die quo acciput. Qͦa si sceleratĩs
ẽ. quis ẽ qͥ dicat: ꝑmittat᷑ mͥ uno die
scelus admittere: ᷤᷤ Si eñ tͣnsiturꝰ
ẽ ad catbolicã. quero causã. Qad a¬
liud responsurus est. nͥ qͥa malũ ẽ
eẽ in parte donatice ñ ẽẽ in unitate
catholica.  Hoc gͥ malũ qͦt dieb
feceris: tot dierũ malũ facturus es.
Et dici potest maius malũ fieri plu¬
riũ dierũ. minus autẽ paucoꝵ: nul¬
lũ autẽ małi fieri. dici non potest.

Expanded text:
sed etiam expugnatur inimicus, induens sed etiam expugnatur inimicus, induens lupos suos pellibus ovium , ut dicant, Ecce hic est Christus, ecce illic ; et ab universitate civitatis super montem constitutae, ad particulas insidiarum suarumultos separent, et jugulatos absumant. Et cum hoc noverint, eligunt extra communionem unitatis corporis Christi accipere Baptismum Christi, ad eamdem communionem cum eo quod alibi acceperint postea migraturi. Scientes enim habituri sunt adversus die quo accipiunt. Quod si sceleratum est, quis est qui dicat, Permittatur mihi uno die scelus admittere? Si enim transiturus est ad Catholicam, quaero causam. Quid aliud responsurus est, nisi quia malum est esse in parte Donati et non esse in unitate catholica? hoc igitur malum quot diebus feceris, tot dierum malum facturus es, et dici potest maius malum fieri plurium dierum, minus autem paucorum, nullum autem malum fieri dici non potest.