comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊iuoduerbum quiain carnatum quod estcarne induum hamo Eseuolunt
iidu & u euum ad patrem a quo fuerat missus reuerti nom potut sed
ineodem quo mdutus est corpore caelestia penetrauit : & ideo eum piter
qe cunina d sedicit nom possere uerti quia nesis est ex quo in uerginir perra
descendit nudum eum & hominemua tuum confiterio i que aibisq iiumant
semiletits ragnum caelorum thes auro abscondecin grequ m qui in¬
uemerit ab seondit & pracgaudiohabut &suendiditomni queri qut unt
agrumdllum. Nonne qua siui detur tibihuius inuentorthes auri non sa¬
tiss i ȩ nudenter egisse  quid enim ne cessitaus uelim pediment ifuertenst
in uentu ddies iurum nonstatim auferret degro cumutiq ipso illootio
doi poris & secrero quoreppererat quferre porueit e tamsficibi compen¬
sbo sene gro pria rum dispendio faculiatum e mendagi nece ficili comiper

Expanded text:
Quod Verbum, quia incarnatum quod est carne indutum homo esse voluit, Quod Verbum, quia incarnatum quod est carne indutum homo esse voluit, nudum et vacuum ad Patrem, a quo fuerat missus, reverti non potuit; sed in eodem quo indutum est corpore coelestia penetravit. Et ideo eum Pater vacuum ad se dicit non posse reverti, quia nefas est, ex quo in Virginis terram descendit, nudum eum et homine vacuum confiteri; id est, absque humani simile est regnum coelorum thesauro abscondito in agro, quem qui invenit, abscondit, et prae gaudio abiit, et vendidit omnia sua, et emit agrum illum . Nonne quasi tibi videtur hujus inventor thesauri non satis prudenter egisse? Quid enim necessitatis vel impedimenti fuerat, ut inventum thesaurum non statim auferret de agro? cum utique ipso illo otio temporis et secreto, quo repererat, auferre potuerit; et tam facili compendio, sine propriarum dispendio facultatum emendi agri necessitatem vitar
Abbreviated transcription (Latin):
sublime fuit . sed nec dero recaeli quod in uerbi dĩ figura sit positum ulla dubie¬
tas patet occasio cum ipsedixerit esuas & nubes pluant iustum: & a libi
satis a pertius imbrica elesti uerbum suum patrem conparasse descripserit
Numita ex persona eius dicii quomodo sidescenda timber aut nix decaelo
& illuenore uertatur sed in ebri atterram & faciteam germinare sicerit
uerbum quod egredietur de oremeo non reuertituradme uacuum. sed faci&
qua ecumq uolui. & prosperibitur in ins ad quaemisuillud quis intama¬
penta & absolutis simadiuinae priedicationis daritatelumen non as piciat
ueritatis: Ecceuerbum dĩ sicutimber interrai dest ingremios. nos isiriae
in flucordicitur quam sc̃ sp̃s ebrietate fecundatam ingernse domint ae¬
tus ꝓrorumpetesacit & turgentis alb preciosissimum edere sruotun

Expanded text:
sublime fuit. X. Sed nec de rore coeli, quod in Verbi Dei figura sit positum, ulla dubiesublime fuit. X. Sed nec de rore coeli, quod in Verbi Dei figura sit positum, ulla dubietatis patet occasio, cum ipse dixerit Isaias: Et nubes pluant justum ; et alibi satis apertius imbri coelesti Verbum suum Patrem comparasse descripserit: nam ita ex persona ejus dicit: Quomodo si descendat imber aut nix de coelo, et illuc non revertatur sed inebriat terram, et facit eam germinare: sic erit Verbum quod egredietur de ore meo, non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecunque volui, et prosperabitur in his ad quae misi illud . Quis in tam aperta et absolutissima divinae praedicationis claritate, lumen non aspiciat veritatis? Ecce Verbum Dei sicut imber in terra, id est in gremio sinus Mariae influere dicitur; quam Sancti Spiritus ebrietate foecundatam, in germine dominici ortus prorumpere faciat, et turgentis alvi pretiosissimum edere fructum.
Abbreviated transcription (Latin):
moe nuniemd egressieius summun cieli pateres : & processio enstam¬
nutur pros bencunu tonitttesententus quodenim da cudiuo ustitia
deatlo prospexit hoce soias dixit nubes pluant iustum. & quou blle
sibuunut sterra nsira dabu fructur suum. hoc istea ddidi aper¬
atumnrr & germinet saliiattrem perspicuositis & apertoimio
iudeat dibitart de quogermine ud fructuidem ad huc esaias loquitur dicens. Indie
illa erigermendnĩ in magnifi cantia & ingloria & fructus terrae sublimis. relictus¬
neestullus ambigendilocus quinclareat germinis & fructus nomin exp̃ma per¬
tissime significari quuntanta gloriae magnificantia sublimatus est ut in nomi¬
neeuis omnegenuflectatur caelestium terrestrium & infernorum & omnis
sublimis Manifestis mehic quod de terra id est exmaria sum ptum est. exal¬
tatum & sublimatum intellegiuoluit. Ceterum id quod de patre est semper

Expanded text:
mo coeli egressio ejus . Summum enim coeli Pater: Et processio ejus tanmo coeli egressio ejus . Summum enim coeli Pater: Et processio ejus tanatur prophetica auctoritate sententiis. Quod enim David ait: Justitia de coelo prospexit, hoc Isaias dixit: Nubes pluant justum. Et quod ille subjunxit: Et terra nostra dabit fructum suum, hoc iste addidit: Aperiatur terra, et germinet Salvatorem; perspicuo satis et aperto, imo audeat dubitare. De quo germine vel fructu idem adhuc Isaias loquitur, dicens: In die illa erit germen Domini in magnificentia: et gloria, et fructus terrae sublimis . Relictusne est ullus ambigendi locus, quin clareat germinis et fructus nomine Christum apertissime significari, qui in tanta gloria et magnificentia sublimatus est, ut in nomine ejus omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis sublimis, manifestissime id quod de terra, id est 31 ex Maria sumptum est, exaltatum et sublimatum intelligi voluit. Caeterum id quod de Patre est, semper
Abbreviated transcription (Latin):
Exuberuuin quo fiuomi quipro culdubio xp̃rest cunetorum sedelea te benes¬
dic be consummatur. ut dauidait. terradedit fructum suum bene dicatnos
đđs nostes benedicat nos đs: Qua e estterra quae fruc tum benedictiors
& in genesi Benedictiones inquit uberum & uuluae & in psalmis filiimer¬
cs fructus uentris & defruc tiulentristui ponaim superdem tuani daquo
fructu hicdem sacri carminis auctor in alio psalmoconinut ucerttat
deterra ortaest & ustitia decaclo prospexit . & enudus dabit benignitatẽ
& terranostradabit ffuctum suum In quo euidenter utrusqr natadete
confessinem praedicans persidorum ora obtundit dum ueratate deter¬
sior fam aiustitam decaelo ad serit prospexisse. quuax preit ude
sabstant am habens de caclo scilic& quia de patregenitus : deirara axsum
qui qł an demitr enatus est uiriusq parentis habectere qpracorpo eaisiuam¬

Expanded text:
exuberat? In quo fructu, qui procul dubio Christus est, cunctorum fidelium benedictio consummatur, ut David ait: Terra dedit fructum suum. Benedicat nos Deus Deus noster, benedicat nos Deus . Quae est terra quae fructum benedictionis ntris tui ? Et in Genesi: Benedictiones, inquit, uberum et vulvae ? Et in Psalmis: Filii merces, fructus ventris ? Et: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam ? De quo fructu hic idem sacri carminis auctor in alio psalmo concinit: Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit. Etenim Dominus dabit benignitatem, et terra nostra dabit fructum suum ? In quo evidenter utriusque naturae confessionem praedicans, perfidorum ora obtundit, dum veritatem de terra ortam, et justitiam de coelo asserit prospexisse. Quia Christus ex utroque substantiam habens, de coelo scilicet, quia de Patre genitus; de terra autem, quia et de matre natus est, utriusque parentis habet geritque naturam. A sum
Abbreviated transcription (Latin):
contoralia toois modusomnis species omnis prdo & magnus
parius a dño dõ sunt  Quibiis boniomnibiso ruone mign¬
nom omnino fuerit. nulla natura remaniebiti segiuiblu n he¬
ontraris nomnibus appellantur. ait in ompas foronie¬
quiamalor est pulehritudo in eius conparatiosse simiae
pore smniae modum proprium parilitatemutuer dunt incor¬
reqenbro rum concordiam pactium incolomi teis cuscodã
per tissimaȩ ueritati repugnunts coguenturt podueauis est
confiteri. interrugentur utrum corporisimiae possit nocere
corruptio. quod si potest ut fedius fiat quid minuit isipulba¬
tudinis bo num & unde tam diu aliquid rema nebit quamat
corporisnatura subsistit. Proinde si consumptobonenaturt
consumitur. bona est ergo natura. Sic & tardum dicimusuo¬
loci contrarium. sed tamen quise omnino non mou& uectairrius
dicipotest: Si acute uoci erntrariam uocem grauem dicini
uel canore asperam. Sedsi omnem speciemuocis penitts adim

Expanded text:
corporalia, omnis modus, omnis species, omnis ordo et magnus corporalia, omnis modus, omnis species, omnis ordo et magnus et paruus, a domino deo sunt. quibhorum omnino fuerit, nulla natura remanebit. Sed in his omcontrariquia major est pulchritudo, in ejus comparatione simiae pore simiae modum proprium, parilitatem ex utroque latere membrorum, concordiam partium, incolumitatis custodiam, apertissime ueritati repugnantes cogantur quod uerum est confiteri, interrogentur, utrum corpori simiae possit nocere corruptio. quod si potest, ut foedius fiat, quid minuit nisi pulchritudinis bonum ? unde tamdiu aliquid remanebit, quamdiu corporis natura subsistit proinde si consumpto bono natura consumitur, bona est ergo natura. sic et tardum dicimus ueloci contrarium; sed tamen . qui se omnino non monet, nec tardus dici potest. sic acutae. uoci contrariam uocem dicimus grauem uel canorae asperam; sed si omnem speciem uocis penitus adimas,
Abbreviated transcription (Latin):
dtungaii pere mereantur: Tantum enimual& praepol¬
ti nsericordia & potestas tua & ueritas baptismitui. cla¬
que tegnicaelorum in scã ecclesiatua. ut nec deillis de¬
tindums: quam diumhac terra pertuam patientiam
sentire ueleicere. proentes quantum malum sit talia detr¬

Expanded text:
derunt, accipere mereantur. tantum enim ualet praepolderunt, accipere mereantur. tantum enim ualet praepollens misericordia et potestas tua et ueritas baptismi tui clauesque regni caelorum in sancta ecclesia tua, ut nec de illis desperandum sit, quamdiu in hac terra per tuam patientiam uiuunt, qui etiam scientes, quantum malum sit talia de
Abbreviated transcription (Latin):
macos sluissas: iustos c&iniustos quinonuis mor tem
peccatoris qua itumut reuertatur &uiuat. qui partibus corri¬
piens dans lo um paemtentiae. ut relicta malitia credant inte
io quimauentia tua ad paenitentiam adducis. quamuis mul¬
ti secundum duritiam cordissui. & cor in patiens thesauritent
sĩ bi iram indierae & reuelationis iusti iudiciitui: Quireddis
unidtique secundum opera sua. qui inqua die conuersus fue¬
richomo ineqiatia sua admiseri cordiam & ueritatem tuam.
cmi nesinsuitates cius obliuisceris. Presta nobis dona nobis.
apernosenem ministerium quo ex secrabilem & nimis hor¬
tiuilemliuerroremredargui uoluisti. sicut iam multilibe¬
atisunt & auiliberentur & siue persacra mentum scĩ bap¬
tismitaisi persa crificium contribulati sp̃s & cordis contriti
huiniatindolore paenitentiae remissionem peccatorum
xblas puemi rum suarum quibus perignorantiam te offen¬

Expanded text:
malos, pluis super iustos et iniustos; qui non uis mortem malos, pluis super iustos et iniustos; qui non uis mortem peccatoris, quantum ut reuertatur et uiuat; qui partibus corripiens das locum paenitentiae, ut relicta malitia credant in te, domine; qui patientia tua ad paenitentiam adducis, quamuis multi secundum duritiam cordis sui et inpaenitens cor thesaurizent sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii tui; qui reddis unicuique secundum opera sua; qui in qua die conuersus fuerit homo a nequitia sua ad misericordiam et ueritatem tuam, omnes iniquitates eius obliuisceris: praesta nobis, da nobis, ut per nostrum ministerium, quo execrabilem et nimis horribilem hunc errorem redargui uoluisti, sicut iam multi liberati sunt, et alii liberentur et siue per sacramentum sancti baptismi tui siue per sacrificium contribulati spiritus et cordis contriti et humiliati in dolore paenitentiae remissionem peccatorum et phemiarum suarum, quibus per ignorantiam te offen
Abbreviated transcription (Latin):
Abiciant ergolibros sicrimen echorrenmnit tunmundiei seu
uert auit̃ purgate lumen de quibus potueritis seminibus. ut ne
Illud recus&ris quoduos non facere asseritos mbusene parm
dem partis di adescas e lectorum peru eoumadhue anathem
purgari quod uobis suadeat iuido lim ho c easdiereu nachierma¬
padubra quo quidagunt in quam cum hoe eisdicitus adques
rte:uutn satio nussa sonuertunt cum auctam ne faris dos¬
trina sitanathem anda dut tam ne faria tan ꝓttudo ficen¬
dan qđ sicuius eompatatione iamilla omniuamala quaenito eruada¬
da pincuius ce rpame morabam cosdenatura uĩ dicert. quod
necessita tete osm iisct utbellum gererde. Quod autem sempi¬
cast in horribils opolina& ernum confixa. & abor gens suat
felicitabo separatatolerabilia uideantur cump patientia
consi dere nstu Nistineri non possint Omaȩa mattumm
tuus due mis iricos remiserator. longanimisapor homos &¬
sericors aueraex: qui facis oriri solemtuuo supe rbonos i

Expanded text:
abiciant ergo libros, si crimen exhorrent, quod committere tur: aut purgate lumen de quibus potueritis seminibus, ut nec illud recusetis, quod uos non facere adseritis, aut Manichaec est eiusdem partis dei ad escas electorum peruenerit, manducando purgari, quid uobis suadeat uidetis et eum adhuc anathemare dubitatis: quid agunt, inquam, cum hoc eis dicitur? ad quas tergiuersationes se conuertunt, cum aut tam nefaria doctrina sit anathemanda aut tam nefaria turpitudo facienda, in cuius comparatione iam illa omnia mala, quae intolerabilia paulo ante commemorabam, eos de natura dei dicere, quod necessitate obpressa sit, ut bellum gereret, quod aut sempira sit in horribili globo in aeternum confixa et ab originis suae felicitate separata, tolerabilia uideantur, cum per se ipsa, si considerentur. sustineri non possint? O magna patientia tua, domine misericors et miserator, longanimis et multum misericors et uerax, qui facis oriri solem tuum super bonos et
Abbreviated transcription (Latin):
commendatur. Nouem menses compitantur. decimo nenchoat
Perhibentur autem ubera feminarum ex die conitepnas lac
colligere. Est alius sensus facilior. Noncoques En in
lacte matris suae. paruulum adhoc & lactante insalibus
dicit apostolus. Lac uobis potum dedi Non aesc s& orimto¬
tis in p̃properom passionẽ tã craan xp̃o sit dictum quegalibus d¬
huc discipulis pepercit. pro quibus se offerens ai ge
quaeritis. sinite hos ab ire. atq ut intellegere undhuca
inualidos & minus idoneos fuisse passioni. tam quam agnosu
te matris. Secutus ait euangelista. Vt implereur sermo qu
dixit. Quia quos dedisti nihi non perdidi exeis quemquani
Vnde appar& et⁊ inerentur fuisse perituros. Hoc en
ide appassisunt. sed postea passi sunt Non adhuc agni lula¬
e. sediam ari&es ingrege

Expanded text:
commendatur, novem menses computantur, decimo inchoato. commendatur, novem menses computantur, decimo inchoato. Perhibentur autem ubera feminarum ex die conceptionis lac colligere. Est alius sensus facilior. Non coques agnum in lacte matris suae: paruulum adhuc et lactantem — qualibus dicit apostolus: lac uobis potum. dedi, non escam — non mittes in praeproperam passionem: tamquam Christo sit dictam, qui talibus adhuc discipulis pepercit, pro quibus se offerens ait: si ergo me quaeritis, sinite hos abire. atque ut intellegeretur adhuc eos inualidos et minus idoneos fuisse passioni tamquam agnos in lacte matris, secutus ait euangelista: ut impleretur sermo, quem dixit: quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. unde appartunc non passi sunt quod postea passi sunt, non adhuc agni in lacte, sed iam arietes in grege
Abbreviated transcription (Latin):
Ie eo quod seriptum est non coques agnum inlactematrissiia e
belitae sociarent malis iud acis a quibus x p̃s passus est Tribuuato
quippepassionis tamirimi nis est unde scriptum est. tamqua
urum infornace probabit illos. & sicut holochausta hostia ac¬
pit illo sCui sententiae dñs quoque at testatur dicens : Bap¬
sinum babeo baptitare que muos nonscitis. Hoc enimait cum
ius& ignemuenimittere interram : Dicit enimio hannbs
ꝑseuos bapta tauit in spũ sco & igni: Quodintellegitur & pur¬
tione sc̃i ficationis & probatione tribulationis. eundem
ignemo significau eliam ipse cumad passionem ducergenr ubi dẽ
illis qui eum ꝓ angebant. quod superse potius plange
gcadum malis consentiant. Dictum ẽ. enim. rus di qui
tollit peccata mundi. N onergo coques agnum Inlacie matris
suae Non ingeres xp̃o ignem passionis in illo die que concer¬
tus .ẽ. Tunc enim & passus cuditur. id .ẽ. oc cauo halendas
a prdis. ex quo die usq in octauo talendas ianuarias o natus

Expanded text:
est his uerbis: non coques agnum in lacte matris suae, helitae sociarent malis Iudaeis, a quibus Christus passus est. tribulatio quippe passionis tamquam ignis est. unde scriptum est: tamquam aurum in fornace probauit illos et sicut holocaustum hostiam suscepit illos. cui sententiae dominus quoque adtestatur dicens: baptismo habeo baptizari quem uos nescitis. hoc enim ait, cum dixisset: ignem ueni mittere in mundo. dicit enim Iohannes: ipse uos baptizabit in spiritu sancto et igni, quod intellegitur et purgatione sanctificationis et probatione tribulationis. eundem ignem significauiillis qui eum plangebant quod super se potius planger crucifigendum malis consentiant: dictus est enim Agnus Dei qui tollit peccata mundi. Non ergo coques agnum in lacte matris suae, non ingeres Christo ignem passionis in illo die quo conceptus est, tunc etiam et passus traditur, id est VIII calend. Aprilis, ex quo die usque in VIII calend. Januarii quo natus
Abbreviated transcription (Latin):
mae ascendunt adlucidas naues. quae sibi adeuetta tionemiatque
ad suae patriae trans fr&ationem sunt prae paratie Iduero quod
adhuc aduersi generis maculas portat pera estus atoie calorespar¬
ticulatim descendit. at que arboribus ceterisque planatonibus
acsatis oninibus miscitur. & coloribus diuersis infigit Etqu
pacto existamagna &edarissima naui figurae pun
quidemsuero uirginum Hac uero mutati ne  dusritit
nus hon ferat: quis hoc credat Nondicort aesre seduel dio pr¬
tuissoo E teequod docentem timent anadbe piã ri ꝑ ia ⁊ nlieum.
auona ment uode e haersa csentem hiaec petientemdm̃ Per

Expanded text:
mae ascendunt ad lucidas naues, quae sibi ad uectationem atque mae ascendunt ad lucidas naues, quae sibi ad uectationem atque ad suae patriae transfretation em sunt praeparatae. id uero, quod adhuc aduersi generis maculas portat, per aestus atque calores p articulatim descendit atque arboribus ceterisque plantationibus ac satis omnibus miscetur et coloribus diuersis inficitur. et quo pacto ex ista magna et clarissima naui figurae puermasculis uero uirginum. hac uero mutatione et diuersiquis hoc ferat? quis hoc credat, non dico, ita esse, sed uel dici potuisse ? ecce qui docentem timent anathemare Manichaeum et non timent credere haec facientem, haec patientem deum! Per
Abbreviated transcription (Latin):
ma sculorum & feminarum ligatur parsdĩ. quaist manducan¬
do soluere &purgare profitentur. cogiteos d sanine fandi
erroris necessitas ut non solum depane &olerie pomis quae su¬
lauidentur inmanifesto accipere. sed inde euam coltuant &t ui¬
gent partemdĩ. Vnde perconcubitum potest sifiminae uen
concepta fuerit conligari. hoc sefacere quidara onnme
hoc dedies auro suo prodidisse: quod paulo anteo¬
uo: sftiautamcum hoc eisobicitur solent resꝑ tuscio
queminumi cum siuam denumero suo. hoceston
resemcondidisse  Unde manifestum est. quiano

Expanded text:
masculorum et feminarum ligatur pars dei, quam se manducanmasculorum et feminarum ligatur pars dei, quam se manducando soluere et purgare profitentur, cogit eos huius tam nefandi erroris necessitas, ut non solum de pane et holeribus et pomis, quae sola uidentur in manifesto accipere, sed inde etiam soluant et purgent partem dei, unde per concubitum potest, si feminae utero concepta fuerit, conligari. hoc se facere quidam confessta facerent, hoc de Thesauro suo prodidisse, quod paulo anteui. isti autem cum hoc eis obicitur, , solent respondere nescio quem inimicum suum de numero suo, hoc est esimam haeresim condidisse. unde manifestum est, quia ho
Abbreviated transcription (Latin):
ac plerisque uiribus sumptis ex istius modiesca inqua non modo
inerat fortitudo. Sed multo magis astutiae & prauis sensus ex
fera genitorum mente propriam ad se coniugem euocauit᷑.
ex ea quaipseerat stirpemanentem. & facto cum ea coitu. semi¬
nauit ut c&eri abundantiam malorum quaedeuorauerat :
Non nihil etiam ipse adiciens exsua cogitatione ac uir tute.
ut ess& sensus eius omnium eorum quae profuderat formator
atque descriptor cuius compar excipiebat haec ut semen consu¬
euit culta optime terra percipere: In eadem enim constitu¬
ebantur & contexebantur omnium imagines caelestium acter¬
raenarum uirtutum. ut pleniui delic& orbis id quod forma¬
batur similitu dinem optiner& : Oscelestrum monstrum. o exe¬
cranda perditio & labes deceptarum animarum .ommitto quidsit
denatura dĩ quod sic ligotur haec dicere. haecsaltiri attendant
miseri decepti & errore mortiferouenenati. Quusi percaitum

Expanded text:
ac plerisque uiribus sumptis ex istius modi esca, in qua non modo ac plerisque uiribus sumptis ex istius modi esca, in qua non modo inerat fortitudo, sed multo magis astutiae et praui sensus ex fera genitorum mente, propriam ad se coniugem euocauit ex ea, qua ipse erat, stirpe manantem; et facto cum ea coitu seminauit ut ceteri abundantiam malorum, quae deuorauerat, nonnihil etiam ipse adiciens ex sua cogitatione ac uirtute, ut esset sensus eius omnium eorum, quae profuderat formator atque descriptor; cuius compar excipiebat haec, ut semen consueuit culta optime terra percipere. in eadem enim construebantur et contexebantur omnium imagines caelestium ac terrenarum uirtutum, ut pleni uidelicet orbis, id quod formabatur, similitudinem obtineret. scelestum monstrum t o execranda perditio et labes deceptarum animarum! omitto, quid sit de natura dei, quod sic ligetur, haec dicere. hoc saltem adtendant miseri decepti et errore mortifero uenenati, quia, si per coitum
Abbreviated transcription (Latin):
tr recertu is. Vn de melius ratisunt principisuo offerre.
otuduum desperantes eodem sepacto regnaturos. Quo igitur
mnodo lumenidem quod habebant praebuerint. considerandũ est
um hocetiamomentis diuinis scripturis. arehanis que caelestibus
acfideliter in tueriuoluerit. qm̃ eorum qui comienerauere¬
quentia promiscua erat. feminarum scilic& ac masculorum. inpu¬
lit eos ut interse cohirent. In quo coitu alii seminauerunt. aliae
zrauidae esfectesunt. Erant autempartus his qui genuerant
similes uires plurimas parentum uti primi optinentes. Haeo
sumens eorum princeps uti precipuum donum gauisus est. & sicu¬
ti etiam nunc fieriuidemus corporum formatricem naturam ma¬
li indeuires sumentem figurare: Ita etiam antedictus princeps
sodalium prolem accipiens habentem parentem sensus. pruden¬
tiam lucem simulsecum ingeneratione procreatam comedit.

Expanded text:
iugiter retenturos: unde melius rati sunt principi suo offerre, iugiter retenturos: unde melius rati sunt principi suo offerre, nequaquam desperantes eodem se pacto regnaturos. quo igitur modo lumen idem, quod habebant, praebuerint, considerandum est. nam hoc etiam omnibus diuinis scripturis arcanisque caelestibus e ac fideliter intueri uoluerit. quoniam eorum, qui conuenerant, frequentia promiscua erat, feminarum scilicet ac . masculorum, inpulit eos, ut inter se coirent. in quo coitu alii seminarunt, aliae grauidae effectae sunt. erant autem partus his, qui genuerant, similes uires plurimas parentum uti primi obtinentes. haec sumens eorum princeps uti praecipuum donum gauisus est. et sicuti etiam nunc fieri uidemus corporum formatricem naturam mali inde uires sumentem figurare, ita etiam ante dictus princeps sodalium prolem accipiens habentem parentum sensus, prudentiam, lucem simul secum in generatione procreatam comedit;
Abbreviated transcription (Latin):
sicut eos fateriogit funestus error ipsorum. quis nonuideat. quis
nem  horree quanta turpitudo & quam nefaria consequatur Nã
aaquibus dams incipibus gentis tenebrarum. sic dicunt adam primũ
homineni crel ut lumen abeis nefuger& tener&ur: In epistola
num qua ofudimenti appellant quo modo princepstenebrarum
quem pat Nmihominis inducunt. ad e&eros sociossuos tenebra¬
eum pratri sblois fuerit &egerit i ta scripsit manicheus Iniquis
ititur comientis ad eosqui aderant ait. Quiduobis uid&ur maximũ
hoe limen quodoritur. in tuemini quemadmodum polum mou& con¬
cutit plurs potestates. qua propter mihi uos potius aequumest.
id quo dim suiribus hab&is luminis praerogare. Sic quippe illi¬
usmagiu uurdoriosus apparuit i maginem fingam. perquam reg¬
uire potenuas. tenebrarum aliquando conuersatio ne liberati
maecaudi diusecum deliberantes iustissimum putarunt: id
iuodpostolabant praebere. Nec enim fidebant se idem lumen

Expanded text:
sicut eos fateri cogit funestus error ipsorum, quis non uideat, quia non exhorreat, quanta turpitudo et quam nefaria consequatur ?. Nam et a quibusdam principibus gentis tenebrarum sic dicunt Adam primum hominem creatum, ut lumen ab eis ne fugeret teneretur. in epistula enim, quam Fundamenti appellant, quomodo princeps tenebrarum, quem patrem primi hominis inducunt, ad ceteros socios suos tenebrarum principes locutus fuerit et egerit, ita scripsit Manichaeus: iniquis igitur commentis ad eos, qui aderant, ait: quid uobis. uidetur maximum hoc lumen, quod oritur? intuemini, quemadmodum polum mouet, concutit plurimas potestates. quapropter mihi uos potius aequum est id, quod in uestris uiribus habetis, luminis praerogare: sic quippe illius magni, qui gloriosus adparuit, imaginem fingam, per quam regnare poterimus, tenebrarum aliquando conuersatione liberati. haec audientes ac diu secum deliberantes iustissimum putauerunt id quod postulabantur praebere. nec enim fidebant se idem lumen
Abbreviated transcription (Latin):
Sm̃on dicunt insipientem quid doc& : Sinon dicunt pertur bata
quid redintegrat: Si non uicta & capta est. quid liberat me
deg& cui subuenit : Sinon amisit sensum quiduegocats dinanef
ex cecata quidinluminat:: Sinonest indolore . quidrerea dinin
est iniqua quid perpra ecepta corrigit: Sinonest dedernnt
mundat  Sinon est inbello cui promitut pacem rino nerram¬
dunta: cuimodum legis inponit:. Sinon est deformis quidrefor¬
percuidodeprauata se dipsinaturae ipsi substantiue diquir hoc
Seuscala rum peruer sarun sectarum consideren

Expanded text:
? si non dicunt insipientem, quid docet? si non dicunt perturbatam, ? si non dicunt insipientem, quid docet? si non dicunt perturbatam, quid redintegrat ? si non uicta ei capta est, quid liberat ? si non eget, cui subuenit ? si non amisit sensum, quid uegetat ? si non est excaecata, quid inluminat? si non est in dolore, quid recreat? si non est iniqua, quid per praecepta corrigit? si non est dedecorata, quid mundat? si non est in bello, cui promittit pacem? si non est immoderata, cui modum legis imponit? si non est deformis, quid reforpeccando deprauata, sed ipsi naturae, ipsi substantiae dei, quae hl omnino. sed si aliarum peruersarum sectarum considerent
Abbreviated transcription (Latin):
nicbsu metu pulchritudo ibi fuiss& nec amarent coniugasua
ue partum congruentia corpora eorum constarentu: uoa
ub monfuerit non possunt eafieri quaenifacot fe delira ntuo
Enonursin eliqua ibiess& principisuo nonoboedirentt. Qisi
modusibies s&e nibil aliuda gerent quam commederent iut
tiberen. ant saeiurent. aut quodlibecanueh i ne ⁊li qua satie¬
minati quant quam neo ipsi qui hoca gebant f briusli qua satie¬
minaties sm nisimodus ibi essds: Nuncuert talias dirunt cos
buisse ut inomnibus actionibus sius moci cerbiabi dicunt: eos
buis se negare non possint. Siauts moretie sibononfios hae
ste non al dominarentur aliissib derentuillusoniro ibifues¬
berent membra disposita. ut illa omnia qua euam isti fabulant
agere possint. Dĩ autem naturam si non dicunt mortuam.
quidsecundum eorum uanitatem suscitat. xp̃s : Sinondicunt
citram quid curat.  Si nondicunt oblitam. quidcominemorat

Expanded text:
ualiscumque pulchritudo ibi fuisset, nec amarent conjugia sua, ualiscumque pulchritudo ibi fuisset, nec amarent conjugia sua, nec partium congruentia corpora eorum constarent: quod ubi non fuerit, non possunt ea fieri quae ibi facta esse delirant. Et nisi pax aliqua ibi esset, principi suo non obedirent. Nisi modus ibi esset, nihil aliud agerent, quam comederent, aut biberent, aut saevirent, aut quodlibet aliud sine aliqua societate: quanquam nec ipsi qui hoc agebant, formis suis determinati essent, nisi modus ibi esset: nunc vero talia dicunt eos egisse, ut in omnibus actionibus suis modos sibi congruos habuisse negare non possint. Si autem species ibi non fuisset, set, non alii dominarentur, alii subderentur, non in suis elberent membra disposita, ut illa omnia, quae uana isti fabulantur, agere possint. dei autem naturam si non dicunt mortuam, quid secundum eorum uanitatem suscitat Christus ? si non dicunt aegram, quid curat ? si non dicunt oblitam, quid commemorat
Abbreviated transcription (Latin):
mtis: Quaecum ita sitit. secundum catholicam fidem &
nam doctrinam. & intellegentibus per spicuam ueritatem. Nec
quimquam. Quienimno c& ait apostolus. recipi & id quod nocuit.
intmest personarum acceptio apud dm̃: Quod manichei siuellent
cu prnicioso studio defendendi erroris sui. & cum dĩtimore cogi¬
uine. non scelestissime blasphemarent inducendo duas naturas.
inambonam quamdicunt dm̃. alteram malam quam non fecerte
st errantesita delirantes. immouero ita insanientes ut nonui¬
uent & ineo quod dicunt naturam sum mi mali ponere setanta
ota ul tount. uitam. potentiam. salutem memoriam. intel¬
lectam temperiem. uirtutem. copiam. sensum. lumen. suauita
e eitidmem. obliuionem. insipientiam. pertur bati
itique ipse talia dicere. neque abris quibus dicebat audirisine
lectu potuiss& . & habuisse temperiem animo
ra oritie uo luptatis esseperfruitos & dimensis me mbris
naue itatonibus de terminatos fuis sȩ : Nisi altritit bris¬

Expanded text:
itas. Quae cum ita sint secundum catholicam fidem et sanam doctrinam et intellegentibus perspicuam ueritatem, nec quemquam; qui enim nocet, ait apostolus, recipiet id, quod nocuit et non est personarum acceptio apud deum. Quod Manichaei si uellent sine pernicioso studio defendendi erroris sui et cum dei timore cogitare, non scelestissime blasphemarent inducendo duas naturas, unam bonam, quam dicunt deum, alteram malam, quam non fecerit deus, ita errantes, ita delirantes, immo uero ita insanientes, ut non uideant et in eo, quod dicunt naturam summi mali, ponere se tanta bona, ubi ponunt uitam, potentiam, salutem, memoriam, intellectum, temperiem, uirtutem, copiam, sensum, lumen, suauitataegritudinem, obliuionem, insipieut neque ipse talia dicere, neque ab eis quibus dicebat audiri sine memoria et intellectu potuisset: et habuisse temperiem animo et suavitate suae voluptatis esse perfruitos, et dimensis membris atque habitationibus determinatos fuisse. Nisi autem etiam q
Abbreviated transcription (Latin):
in pranniet horribili globo. Vnde & adherebunt inquit his re¬
lusamma e usbdem quas dilexerunt. relictat in eo demtenebra¬
uma lobo suismeritisi dsibi conquirentes. erte nones te neru
nolunta ts arbitrum: Vide quo modo insaniens quidesicatigno
u comiraria siblo quendo peuis bellumiions. quichdicat igno
tontra dm̃ ipsius pentis tenebrarum Drinde oi traste rerita qũ¬
runtur amimaelucis quia dilȩxrrunt tenepras sinustr di mnlitur
denstene bratum quae lucem̃ dilexit. de gensquidtmtene orarum

Expanded text:
in praedicto horribili globo: unde et adhaerebunt, inquit, iis rein praedicto horribili globo: unde et adhaerebunt, inquit, iis rebus animae eaedem, quas dilexerunt, relictae in eodem tenebrarum globo, suis meritis id sibi conquirentes. certe non est liberum uoluntatis arbitrium. uidete quomodo insaniens quid dicat ignorat et contraria sibi loquendo peius bellum contra se gerit quam contra deum ipsius gentis tenebrarum. deinde si propterea damnantur animae lucis, quia dilexerunt tenebras, iniuste damnatur gens tenebrarum, quae lucem dilexit. et gens quidem tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
aemeliur animo fuit genste nebrarum. quia desmocuit no lẽ
noculio: ricenirin oeere sed fruiuo luit hono ds s
temillam extingurr uosurt. si cut manicheus heotus ehime
tenebris surger&. aduersum sua scã inpendere saectuila. nisi ali¬
quodeximam acprae clarum & uir tute potens nomen opponat.
q uosuper& simul ac destruat stirpem tenebrarum : qua extincta
erpoua quies lucis in colisparar&ur . Ecce timuitlabem acuas¬
titaitem inpendentem sacculissuis: Certeficerant fundata sũꝑ
imore nocere uoluit uicinae genti. quamde
aere conatus est. ut perpecua qui es luci s incolis¬
uare non ad didit &per p&aum uinculum. anillae
unatursiesint Vbi & nolens coactus est dicere libera eas
oliuitato asse. qui non uult peccatum ponere nisi in necess
gis & tamsa crilegas eis fabula suendat dicat
quod ds non poterunt recipi sicut dicit in regna illa pacisica
iniuita adibertatis scãe luas alienabuntur. & configentsir

Expanded text:
et meliore animo fuit gens tenebrarum, quia etsi nocuit, nolens nocuit; neque enim nocere, sed frui uoluit bono dei. deus autem illam extinguere uoluit, sicut Manichaeus apertissime tenebris surgeret, aduersum sua sancta impendere saecula, nisi aliquod eximium ac praeclarum et uirtute potens numen obponat, quo superet simul ac destruat stirpem tenebrarum, qua extincta perpetua quies lucis incolis pararetur. ecce timuit labem ac uastitatem impendentem saeculis suis. certe sic erant fundata superi possent. ecce a timore nocere uoluit uicinae genti, quam deus est. ut perpetua quies lucis incolisuare non addidit "et perpetuum uinculum?" an illasua natura passae sint? ubi et nolens coactus est dicere libera eas uoluntate peccasse, qui non uult peccatum ponere nisi in necessisacrilegas eis fabulas uendat. dicatquod deus, non poterunt recipi, sicut dicit. in regna illa pacifica et a uita ac libertate sanctae lucis alienabuntur et configentur
Abbreviated transcription (Latin):
sertio. Etideo factum ipsum malum est. Non illa naturot
tos quosdam diuino iudicio reprehendit aicolucrlin¬
bono meliore deserto. Proinde sicustodiant omnesatii llu
& speciem & ordinem proprium. nullum erit maumsiitem
his bonis quisque maleuti uoluerit. Necsic uincit up luntaniui
ussiae beneutatur malis ipsorum Retalloperiusta
itio: Mautem etiam sincinitio est. Demde qui a licaet p&uis
sumina in cominu tabilitas qua n solusd̃ hab& quimitari omnuo

Expanded text:
melioris desertio et ideo factum ipsum malum est, non illa natura. melioris desertio et ideo factum ipsum malum est, non illa natura.  apostolus damnatos quosdam diuino iudicio reprehendit, qui coluerunmale usi sunt bono meliore deserto. Proinde si custodiant omnes naturae modum et speciem et ordinem proprium, nullum erit malum; si autem his bonis quisque male uti uoluerit, nec sic uincit uoluntatem deuae bene utatur malis ipsorum recte ordinans iitio; deus autem etiam sine initio est. deinde quia licet perpetuus summa incommutabilitas, quam solus deus habet, qui mutari omnino
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris imperium tangebatur . Nonitaque ds̃ arboremin
in para diso planta uerat. sed ipse erat melior qui eamtngpr
non insu a potestate. sed dõ subditam esse debere : & ordinem siaes
peroboedientiam custodire. per inoboedienti ancorrum pere.
& arborem quam tangiuetuit sic appellauit. dinoscentiae boi an
quia cum eam contra uetitum tetigiss&. experir& poenan
& eo modo dinoscer& quid interes s&x inter oboedientiae bon
oboedientiae malum. Namquis ita desipiat ut dicrexturu
me in para disoplantatam uituperandam putee. quando qui ꝗ
ipsaespinae ac tribuli. quos peccator in labore conterenq
dĩ iudiciariam uoluntatem terra repperit recteuit es du
Habent enim & tales herbae modum & speciem etarder insiani
Quaequisquis sobriae considerauit laudanda repptri&. sode in¬
rae ista mala sunt quam peccati merito sic conerceriopor
Von est ergo ut dixipeccatum malae naturat appoitio santa

Expanded text:
Creatoris imperium tangebatur. Non itaque Deus arborem malam in paradiso plantauerat, sed ipse erat melior, qui eam tangnon in sua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam corrumpere. hinc et arborem, quam tangi uetuit, sic appellauit "dinoscentiae boni et mali," quia cum eam contra uetitum tetigisset, experiretur poenam peccati et eo modo dinosceret, quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. Nam quis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paradiso plantatam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tribuli, quos peccatori in labore conterendos secundum dei iudiciariam uoluntatem terra peperit, recte uituperentur r habent enim et tales herbae modum et speciem et ordinem suum, quae quisquis sobrie considerauerit, laudanda reperiet; sed ei naturae ista mala sunt, quam peccati merito sic coherceri oportebat. non est ergo. ut dixi, peccatum malae naturae adpetitio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quam debuit: aut quodita egit sicut inrequa non debuit uel im¬
plius quam oportebat uel non conuenienter  uscirepr heu
comparatonies illa maior. Non mole sed decore dut quia non
minus ipse urdo siruatur unde ponibiordo sedp

Expanded text:
quam debuit, aut quod ita egit, sicut in re tali non debuit, uel amquam debuit, aut quod ita egit, sicut in re tali non debuit, uel amplius quam oportebat uel non conuenienter: ut hoc ipsum,minor species, illa maior, non mole, sed decore, aut quia non minus ipse ordo seruatur: unde non ibi ordo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
modus omnis rebus tribuitur. ut aliquo modo essepossint. Nec
rursum moderatum oport& dicidm̃ tamquam abaliquo modũ
acceperit. Si autem dicamus eum summum modum forteali¬
quid dicimus. sitamen in eo quod dicimus summuoi modum intelle¬
gamus summum bonum: Omnis enim modus. inquantum modus
est bonus est. Vn de omnia moderata. modesta modificata dici
sine laude non possunt . quam quam sub alio intellettu modumpro
fine ponamus . & nullum modum dicamas ubinullus est finis
Quod aliquando cum laudedicitur sicut dictumest. &regnieius
nonerit finis. Poss& enim dici etiam non erit modus. ittanodus
profine dictus intelle ger&ur. Nam quinullo modo regnat
nonutique regnat. Malus ergo modus. uel mala species. uel
malusordo. autideo dicuntur quia minora sunt quamesse debu¬
erunt. aut quia non his rebus accommodantur quibusac commo¬
danda sunt ut ideo dicantur mala quod sint aliena &iniongrua :
Tam quamsidicatur aliquis non bonomodo egisse quiamiusegit

Expanded text:
modus omnibus rebus tribuitur, ut aliquo modo esse possint. nec rursum moderatum oportet dici deum, tamquam ab aliquo modum acceperit. si autem dicamus eum summum modum, forte aliquid dicimus, si tamen in eo, quod dicimus summum modum, intellegamus summum bonum. omnis enim modus, in quantum modus est. bonus est: unde omnia moderata, modesta, modificata dici sine laude non possunt, quamquam sub alio intellectu modum pro fine ponamus et nullum modum dicamus, ubi nullus est finis: quod aliquando cum laude dicitur, sicut dictum est: et regni eius non erit finis. posset enim dici etiam "non erit modus," ut modus pro fine dictus intellegeretur; nam qui nullo modo regnat, non utique regnat. Malus ergo modus uel mala species uel malus ordo aut ideo dicuntur, quia minora sunt quam esse debuerunt aut quia non his rebus accomodantur, quibus accommodanda sunt: ut ideo dicantur mala, quia sint aliena et incongrua, tamquam si dicatur aliquis non bono modo egisse, quia minus egit
Abbreviated transcription (Latin):
grina unde qura praeualent formosi appellantur. sicut
i specios. Pro cul dubio bonum aliquid est etiam ca¬
ptis formar sicut quiabonumest sapientia. Nemodubi¬
tat uod bonum sit capacem essesapientia e. & quia omne bonũ
ido: neminci port& dubitare etiamistam si qua est mate¬
ram mones siiuadõ Magnificeigitur & dilune ds̃ noster
camulosi u egosum quisum. & dices filiis israhed qui est
uinut me aduosere enim ipse est. qui in commutabilis est.
Dnis eniiniatio. facit non esse quoderat. Uere enimil
modula etcceperunt: Ei ergo qui sum me est non potestes¬
scemarduro. nisi quod non est: Acperhoc sicut ab illo est omne
e ioieuonun ado est : Omnis ergo natura adõ est. Dolorautẽ
inson que dasaute ut doleat quodam modo recusat non esse
it ensus tesistens corpori potentiori. sunt aute m̃mdolo neni fa
ttpeioDenisest enim gaudere deiniquitate : quam dolłͦ
utoruitione Verum tamen etiam talegaudium non

Expanded text:
forma, unde quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut a specie speciosi, procul dubio bonum aliquid est etiam capacitas formae; sicut quia bonum est sapientia, nemo dubitat, quod bonum sit capacem esse sapientiae. et quia omne bonum a deo, neminem oportet dubitare etiam istam, si qua est, materiem non esse nisi a deo. Magnifice igitur et diuine deus noster famulo suo dixit: ego sum qui sum et: dices filiis Israhel, qui est, misit me ad uos. uere enim ipse est, quia incommutabilis est; omnis enim mutatio facit non esse quod erat uere ergo ilmodo suo esse acceperunt. ei ergo, qui summe est, non potest esse contrarium nisi quod non est; ac per hoc sicut ab illo est omne, et omne bonum a deo est; omnis ergo natura a deo est. Dolor autemipsum, quod restitit, ut doleat, quodam modo recusat non esse cit sensus resistens corpori potentiori. sunt autem mala sine dolore peiora; peius est enim gaudere de iniquitate quam dolere de corruptione . uerumtamen etiam tale gaudium non
Abbreviated transcription (Latin):
ipist non fecerat udiuiart omnipotentiamsuam. Cuma ute maui¬
dimus omnia exipiso &peripsum & inipso. omnes utiquauten
intellegeredebenius quaenaturaliter sunt. N quiet naturas
sosunt peccata qua enaturam non seruant. seduitiant. qui
Praecipue illo quo dicit apostolus. Ex istimas autem hoco homo
quindicas eos quitalia agunt & facisea. qm̃ tu effugies iudciumn
bilem credamus: Quia uero & minimabona hõc esc̃ierron
gitur. ubiloquens demembris carnis nostra ee quia letetie¬
ait bposuit membra singulum quotque eotion eirimar
inbonis termenis ac̃ perhoc minimis depute duum demata uide
culonis qualis aqua pea pogena debeatur diimu he¬

Expanded text:
ipse non fecerat,. adiuuari omnipotentiam suam. Cum autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum et in ipso," omnes utique naturas intellegere debemus, quae naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae ua. turam non seruant. sed uitiant. quae estatur, praecipue illo. quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei?  incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena  intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia sis posuit membra, singulum quodque eorum in corpor omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diu
Abbreviated transcription (Latin):
tusti dohus umasie desum sinapierlumnium ipudqueuia
nonest lorsiumesatia sientrosa pati obumibradio. Item qua
ido ad de se genut hoc quodipse est. ita abipso filio bre uiters
inis uippe cum perillum facta sunt omnia. sic scriꝑtumese.
sis cipiserat uerbum & uerbum erat apud dm̃ &dserat uer
semnso factum est nihil Idest non est factum sineipso aliquid
equrtenimuudienda sunt deliramenta hominum qui nihil
loco aliquid intellegendum putant . & ad huiusmodiuanita¬
em. propteria putant cogiposse aliquem. quia ipsum nihil. In
inesententiae positumest. Ergo inquiunt factum est. &i deo
una faest ipsum nihil aliquid est. sensum enimper diderun
quoddu nililinter est. possunt dicere ergo inter estniquso quilioc rosum
Uquid.e. Hic autem quis anum habent cerebrum. remmanifefussimã

Expanded text:
 apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. item quia quod de se genuit, hoc, quod ipse est, ita ab ipso filio breuiter difilius. quippe cum per illum facta sint omnia, sic scriptum est: in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et d-eus erat uere ipso factum est nihil, id est: non est factum sine ipso aliquid. Neque enim audienda sunt deliramenta hominum, qui nihil hoc loco aliquid intellegendum putant et ad huius modi uanitatem propterea putant cogi posse aliquem, quia ipsum nihil in fine sententiae positum est. "ergo" inquiunt "factum est et ideo, quia factum est, ipsum nihil aliquid est." sensum enim perdideruntquod dixi: nihil interest, possunt dicere: "ergo interest aliquid, quia ipsum quid est ? hi autem, qui sanum habent cerebrum, rem manifestissima
Abbreviated transcription (Latin):
tiuaibona sunt in rebus adõ factis siue in spũsiue in corpe
rtu isiaque supra omnena creaturae modum est. supracom
eisatm sepra omneni inem. Nec spacus locorum su
enaturae sunt ubinulla sunt. nulla natura est
uipto uel modi uel speciei ueł or dinis natiui aln
isli hanie ntura dicitur quaecorruptaet. Nam in corrupta
uti que bonadst ostdetiam ipsi corrupta inquastum medira upt
ona estuinquantum corruptaest mala erampotes
ut quaed an natura quae modo & specie naturili excellen tusor¬
imitaisiaeiai corrupta melior sit aihuc quam et inconrtupta
alari quo eniimo ee modo &specie natiuaca infersusor eli nutat st

Expanded text:
generalia bona sunt in rebus a deo factis siue in spiritu siue in corpore. generalia bona sunt in rebus a deo factis siue in spiritu siue in corpore. deus itaque supra omnem creaturae modum est, supra omnem speciem, supra omnem ordinem: nec spatiis locorum supa sunt, paruae naturae sunt; ubi nulla sunt, nulla natura est. est quam corruptio uel modi uel speciei uel ordinis naturalis. mala, itaque natura dicitur, quae corrupta est; nam incorrupta utique bona est. sed etiam ipsa corrupta, in quantum natura est, bona est; in quantum corrupta est, mala esut quaedam natura quae modo et specie naturali excellentius ordinata est, etiam corrupta melior sit adhuc quam est incorrupta altera, quae minore modo et specie naturali inferius ordinata est:
Abbreviated transcription (Latin):
arua sentitur Alio quodammodo sp̃s dicitur propter eosautẽ
ui cum intellegere non possunt omnem naturam idestomnenou
raus & mostalis corporis. quam dĩ non fecerit conantur induce
si÷ arbitramur adeorum intellectum quod dicimus posse per¬
luci Fatentur enimomne bonum nones seposse nista summo &
dõ quod & uerumest. &adeos corrigendos siue lint aduer¬
tere e: Nosenim catholicixp̃ĩani dm̃colimus a quo omnia
bonasii seumagna seu parua: Aquo est omnis modus siue
magnis siue paruus. a quo omnis species siue magna siue parua.
a quo oninis ordosiue magnus siue paruus. Omnia enim quanto
magis moderatasspetiolã or̃dinatassint : tanto magis utique bo¬
nasin Iuanto autem minurmoderata. minus speciosa minus
ordiuunt. minus bona sunt. Haec itaque tria modus. species.
ecurde inmerabilibus taceam quaga dista tria pertinere
monserut Iaec ergotria modus species. ordo: tamquam

Expanded text:
arua sentitur, alio quodam modo spiritus dicitur. Propter eos autem, qui, cum intellegere non possunt omnem naturam. id est omnemritus et mortalis corporis, quam deus non fecerit, conantur inducere: sic arbitramur ad eorum intellectum, quod dicimus, posse perduci. fatentur enim omne bonum non esse posse nisi a summo et uero deo, quod et uerum est et ad eos corrigendos, si uelint aduertere, sufficit. Nos enim catholici christiani deum colimus, a quo omnia bona sunt seu magna seu parua; a quo est omnis -modus, siue magnus siue paruus; a quo omnis species, siue magna siue parua; a quo omnis ordo, siue magnus siue paruus. omnia enim quanto magis moderata, speciosa, ordinata sunt, tanto magis utique bona sunt; quanto autem minus moderata, minus speciosa, minus ordinata sunt, minus bona sunt. haec itaque tria: modus, species et ordo, ut de innumerabilibus taceam, quae ad ista tria pertinere monstrantur, haec ergo tria : modus, species, ordo, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
iber denaturaboni aduersum manicheos est. ubi ostenditur natu¬
ram in commutabilem dm̃ esse ac sum mum honum. at que ab illo esse
c&eras naturas siue spiritales siue corporales. atque omnes inquan¬
tum naturae sunt bonas esse. & quid uelunde sit malum & quan¬
ta mala mani chei ponant innaturaboni. & quantabonarmitura
mali . quas naturas finxit error ipsorum

Expanded text:
iber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas naturas finxit error ipsorum