comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sa quippe uestis dampnati serui. mł¬
to ẽ infior ueste bene meriti. & in ho¬
nore magno apud dñm constituti. s
ipse seruus melior ẽ qualibet ueste p̾¬
ciosa. qͥa homo ẽ. Illa gͦ inheret do. &
in cȩlesti corpore angłica potestate: etr̃ã
t̾restre corpꝰ ornat c&e regit. sic̃ iubet ille cuiꝰ
lib membris onerata. uix hoc ipsũ
qͣ p̾mit᷑ amministrat intrinsecus: &
tam̃ ornat quantũ potest. Cetera uͦ ex¬
trinsecus adiacentia. longe infirmio¬
re oꝑatione extrinsecꝰ afficit. sicut
potest.
nde colligitur ñ defuturũ fuisse
ornatũ congruentissimũ infimȩ cor¬
poreȩ creatuix. etiam si ista peccare no¬
luisset: qm̃ quȩ totũ potest regere. etiã
partem regit: q̃ aũ minꝰ potest. ñ conti¬
nuo posset ampliora. Perfectus enim
medicus: etiã scabiem sanat efficacit᷑̾.
At ñ continuo qui scabioso utilit̾ con¬
sulit: uniu̾se humane ualitudini me¬

Expanded text:
sa quippe vestis damnati servi musa quippe vestis damnati servi multo est inferior veste bene meriti, et in honore magno apud dominum constituti; sed ipse servus melior est qualibet veste pretiosa, quia homo est. Illa ergo inhaeret Deo, et in coelesti corpore, angelica potestate, etiam terrestre corpus ornat et regit, sicut jubet ille cujus libus membris onerata, vix hoc ipsum quo premitur, administrat intrinsecus, et tamen ornat quantum potest: caetera vero extrinsecus adjacentia, longe infirmiore operatione extrinsecus afficit sicut potest.nde colligitur non defuturum fuisse ornatum congruentissimum infimae corporeae creaturae, etiamsi ista peccare noluisset. Quoniam quae totum potest regere, etiam partem regit; quae autem minus potest, non continuo potest ampliora. Perfectus enim medicus etiam scabiem sanat efficaciter; at non continuo qui scabioso utiliter consulit, universae humanae valetudini me
Abbreviated transcription (Latin):
a quo & ꝑ quẽ & in quo facta st̃ omĩa.
Huic autẽ datũ ẽ qͥdem ñ peceanti po¬
tentissimũ officiũ continendi omĩa.
ñ tantũ ꝓpͥum: s cum illa tan quã ei
quȩ peccatura p̾cognita ẽ. Habent sa¬
ne spiritalia quȩq int̾ se. & coniun¬
ctionẽ sine cumulo. & seiunctionẽ si¬
ne diminutione: ut neq adiuua¬
ret᷑ illa in actionis suȩ facilitate. cum
hec sibi conuingeret᷑: neq difficilior il¬
li actio fieret. si hec officium suum pec¬
cando desereret. Non enim locis &e mo¬
le corpoꝵ. s parilitate affectuũ iungi.
& disparilitate seiungi possunt crea¬
turȩ spiritales: quamuis corpora sua
queq possideant. In corporib autẽ
infi̾orib atq mortalib post peccatũ.
mͦ ꝓ arbitrio: s sicut leges uniu̾sitatiᷤ
sinunt. Non id̾o tam̃ talis anima in¬
fior ẽ corpore cȩlesti:cui corpori etiã
corpora terrena subiecta sunt. Panno¬

Expanded text:
a quo et per quem et in quo facta sunt omnia. a quo et per quem et in quo facta sunt omnia. Huic autem datum est quidem non peccanti potentissimum officium continendi omnia; non tamen proprium, sed cum illa, tanquam ei quae peccatura praecognita est. Habent sane spiritualia quaeque inter se et conjunctionem sine cumulo, et sejunctionem sine diminutione: ut neque adjuvaretur illa in actionis suae facilitate, cum haec sibi conjungeretur; neque difficilior illi actio fieret, si haec officium suum peccando desereret. Non enim locis et mole corporum, sed parilitate affectuum jungi, et disparilitate sejungi possunt spiritualquaeque possideant. 34. In corporibus autem inferioribus atque mortalibus post peccatum modo pro arbitrio, sed sicut leges universitatis sinunt. Nec ideo tamen talis anima inferior est corpore coelesti, cui corpori etiam corpora terrena subjecta sunt. Panno
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest. Item si deessent. quȩ siue pec¬
carent siue ñ peccarent. nichil uni¬
u̾sitatis ordini minueretur: etiã sic
plurimum decẽt. Animȩ sunt enĩ
rationales: & illis suꝑiorib officio qͥ¬
dem impares. s natura pares: quib
adhuc inferiores sunt multi. & tam̃
laudabiles a summo do constitutaꝵ
rerũ gradus. Illa gͦ natura sublimio¬
ris officii est: quȩ ñ solum si ñ eẽt. sed
etiã si peccaret. minueret ordinẽ uni¬
u̾sitati ᷤ. Inferioris officii ẽ istaique tã¬
tumm᷑ si ñ eet. ñ aũ si peccaret. aliqͥd
minus haberet uniu̾sitas: illidata ẽ
potentia omnia continendi officio
ꝓpͥo. quod rerum ordim deeẽ ñ pos¬
sit: nec id̾o in bona uoluntate ꝑma-¬
net. qͥa hoc accepit officium. s ido acce¬
pit. qm̃ ab illo qui dedit ꝑmansura
pͥuisa ẽ. nec tam̃ sua maiestate conti¬
net omĩa. s inherendo illiꝰ maiestati.
& eiꝰ imꝑiis deuotissime obtemꝑando:

Expanded text:
non potest. Item, si deessent quae sive pecnon potest. Item, si deessent quae sive peccarent, sive non peccarent, nihil universitatis ordini minueretur, etiam sic plurimum deesset. Animae sunt enim rationales, et illis superioribus officio quidem impares, sed natura pares: quibus adhuc inferiores sunt multi, et tamen laudabiles a summo Deo constitutarum rerum gradus. 33. Illa ergo natura sublimioris officii est, quae non solum si non esset, sed etiamsi peccaret, minueret ordinem universitatis. Inferioris officii est ista, quae tantummodo si non esset, non autem si peccaret, aliquid minus haberet universitas. Illi data est potentia omnia continendi officio proprio, quod rerum ordini deesse non possit: nec ideo in bona voluntate permanet, quia hoc accepit officium; sed ideo accepit, quoniam ab illo qui dedit permansura praevisa est. Nec tamen sua majestate continet omnia, sed inhaerendo illius majestati, et ejus imperiis devotissime obtemperando,
Abbreviated transcription (Latin):
moͬ quẽ nec ipse ui.s ꝑsuasione cȩꝑat:
et qui iuste plus humiliatꝰ ẽ. ut serui¬
ret eui ad malum consenserat: iuste
ꝑ eum. cui ad bonũ consensit libera¬
ret᷑: qͥa minus iste in consentiendo ꝗͣ
ille in male suadendo peccauerat:
mansuras. s etiam peccaturas:. ñ ut
peccarent. s ut eent: ornaturȩ uniu̾¬
sum. siue peccare. siue ñ peccare uo¬
luissent. Si enim reb deessent ammȩ.
quȩ ipsum fastigiũ ordinis in uniu̾̃¬
sa creatura sicoptinerent. ut si pecca¬
re uoluissent. infirmaret᷑ & labefac¬
taret᷑ unit̾isitas: magnum qͥddam de¬
eẽt creature. Illud enim deeẽt: qͦ remoto
stabilitas rerũ atq conexio turbaret᷑.
Tales sunt optimȩ & sc̃ẽ & sublimes cre¬
ature. celestium uł suꝑcelestiũ potesta¬
tum: quib solus d̾s imꝑat: uniu̾sus
aũ mundus subiectus ẽ. Sine istaꝵ
officiis iustis atq ꝑfectis: eẽ uniu̾sitaᷤᷤ

Expanded text:
mo, quem nec ipse vi, sed persuasione ceperat: mo, quem nec ipse vi, sed persuasione ceperat: et qui juste plus humiliatus est, ut serviret cui ad malum consenserat, juste per eum cui ad bonum consensit liberaretur; quia minus iste in consentiendo, quam ille in male suadendo peccaverat. mansuras, sed etiam peccaturas; non ut peccarent, sed ut essent ornaturae universum, sive peccare, sive non peccare voluissent. Si enim rebus deessent animae quae ipsum fastigium ordinis in universa creatura sic obtinerent, ut si peccare voluissent, infirmaretur et labefactaretur universitas, magnum quiddam deesset creaturae: illud enim deesset, quo remoto stabilitas rerum atque connexio turbaretur. Tales sunt optimae, et sanctae, et sublimes creaturae coelestium vel supercoelestium potestatum, quibus solus Deus imperat; universus autem mundus subjectus est. Sine istarum officiis justis atque perfectis esse universitas
Abbreviated transcription (Latin):
mina decepta. & deiecto ꝑ feminam
uiro omnẽ ꝓlem pͥmi hominis. tan¬
quã peccatͥcem legib mortis malicio¬
sa qͥdem nocendi cupiditate. s tam̃
iure ȩquissimo uendicabat: tamdiu
potestas eiꝰ ualeret. donec intͥficeret
iustum. in quo nichil dignum mor¬
te posset ostendere: ñ solum qͥa sine
crimine occisus ẽ. s etiam qͥa sine li¬
bidine nat᷑: cui subiugauerat ille
quos ceꝑat:ut quicqͥd inde nasceret᷑.
tanquã suȩ arboris fructꝰpraua qͥdẽ
habendi cupiditate. s tam̃ ñ iniquo
possidendi iure retineret. Iustissume
itaq dimittere cogit᷑ credentes in eũ.
quẽ iniustissime occidit: ut &e quod
temporalit̾ moriunt᷑ debitũ exsoluãt:
& qͦd semꝑ uiuunt. in illo uiuant. qͥ
ꝓ eis quod ñ debebat exsoluit: quib¬
autẽ infidelitatis ꝑseuerantiã ꝑsua¬
sisset. iuste secũ haberet. & inꝑperua
damnatione consortes. Ita factum ẽ:
ut neq diabolo ꝑuim eriperet᷑ ho¬

Expanded text:
mina decepta, et dejecto per feminam mina decepta, et dejecto per feminam viro, omnem prolem primi hominis tanquam peccatricem legibus mortis, malitiosa quidem nocendi cupiditate, sed tamen jure aequissimo vindicabat, tamdiu potestas ejus valeret, donec interficeret justum, in quo nihil dignum morte posset ostendere, non solum quia sine crimine occisus est, sed etiam quia sine libidine natus: cui subjugaverat ille quos ceperat, ut quidquid inde nasceretur, tamquam suae arboris fructus praua quidem habendi cupiditate sed tamen non iniquo possidendi iure retineret. iustissime itaque cogitur dimittere credentes in eum, quem iniustissime occidit, ut et, quod temporaliter moriuntur, debitum exoluant et, quod semper uiuunt, in illo uiuant, qui pro eis quod non debebat exoluit. Quautem infidelitatis perseverantiam persuasisset, juste secum haberet in perpetua damnatione consortes. Ita factum est ut neque diabolo per vim eriperetur ho
Abbreviated transcription (Latin):
Nec sic descendit ad nos. ut illos desẽ
reret: s simul integer illis. integer no¬
bis. illos intrinsecus pascens. ꝑ io qͦd
ds ẽ. nos forinsecus ammonens ꝑ id
qͦd nos sumus. idoneos facit ꝑfidem.
quos ꝑ speciem pascat ȩqualit̾. Qͥa
enĩ rationalis creatura uerbo il¬
Lo tanquã optimo cibo suo pas¬
cit᷑: humana autẽ anima rationa¬
lis ẽ. quȩ mortalib uinculis peccati
pena tenebat᷑. ad hoc dimmnutionis
redacta. ut ꝑ comecturas rerũ uisi
bilium ad intelligenda inuisibilia
sectantes. ad se inuisibiłe reuocaret.¬
Sic eu̾ anima quẽ suꝑbiens intus
reliquerat. foris humile inuenit:
imitatura eiꝰ humilitatẽ uisibiłe:
& ad inuisibiłe altitudinẽ reditu
ra. Atq u̾bum di unicꝰ dĩ filius. di¬
abolum quẽ semꝑ sublegib suis
habuit & habebit. homine indutꝰ
etiã homini subiugauit: nichil en
extorquens uiolento dominatu:
s suꝑans eum lege iusticiȩ: ut qm̃ fe¬

Expanded text:
Nec sic desceNec sic descereret; sed simul integer illis, integer nobis, illos intrinsecus pascens per id quod Deus est, nos forinsecus admonens per id quod nos sumus, idoneos facit per fidem, quos per speciem pascat aequaliter. Quia enim rationalis creatura Verbo illo tanquam optimo cibo suo pascitur; humana autem anima rationalis est, quae mortalibus vinculis peccati poena tenebatur, ad hoc diminutionis redacta, ut per conjecturas rerum visbilium ad intelligenda invisibilia sectantes, ad se invisibileSic eum anima, quem superbiens intus reliquerat, foris humilem invenit, imitatura ejus humilitatem visibilem, et ad invisibilem altitudinem reditura. 31. Atque Verbum Dei unicus Dei Filius, diabolum quem semper sub legibus suis habuit et habebit, homine indutus etiam homini subjugavit: nihil ei extorquens violento dominatu, sed superans eum lege justitiae; ut quoniam, fe
Abbreviated transcription (Latin):
peccauerat homo quã diabolus:. id¬
ipsum ei ualuit ad reparandã salu¬
tem: qͦd pͥncipi huiꝰ mundi. partis
rerũ scilicet huiꝰ mortalis atq infi¬
mȩ. hoc ẽ in pͥncipio omniũ pecca¬
toꝵ. c&e p̾posito mortis usq ad mor¬
talitatẽ carnis addictus ẽ. Ita enim
conscientia mortalitatis timidus. & a
uilissimis atq abiectissimi ᷤᷤ bestiis
uł etiã minutissimis molestias atq
int̾itum reformidans. incertusq
futuroꝵ. & illicitas cohibere leticiaᷤ.
&e̾ maxime suꝑbiam. cuiꝰ ꝑsuasione
deiectus ẽ. & quo uno uicio miscđie
medicina respuit᷑: frangere & edoma¬
reconsueuit. Quid enim tam opus
habens miscđdia quã miser: &e qͥd
ser: Ex quo factum ẽ. ut illud di uer¬
bum ꝑ quod facta sunt omĩa. & quo
fruitur omĩs angłica beatitudo. usq
habitaret in nobis. Sic enim posset
panẽ angłoꝵ homo manducare. non¬
dum angłis adȩquatꝰ si panis ipse
angłoꝵ hominib dignaret᷑ equari.

Expanded text:
peccaverat homo quam diabolus, idpeccaverat homo quam diabolus, idipsum ei valuit ad reparandam salutem, quod principi hujus mundi, partis rerum scilicet hujus mortalis atque infimae, hoc est principi omnium peccatorum, et praeposito mortis, usque ad mortalitatem carnis addictus est. Ita enim conscientia mortalitatis timidus, et a vilissimis et abjectissimis bestiis vel etiam minutissimis, molestias atque interitum reformidans, incertusque futurorum, et illicitas cohibere laetitias, et maxime superbiam, cujus persuasione dejectus est, et quo uno vitio misericordiae medicina respuitur, frangere consuevit. Quid enim tam opus habens misericordia quam miser? Et quid ser? Ex quo factum est ut illud Dei Verbum, per quod facta sunt omnia, et quo fruitur omnis angelica beatitudo, usque et habitaret in nobis. Sic enim posset panem Angelorum homo manducare nondum Angelis adaequatus, si panis ipse Angelorum hominibus dignaretur aequari.
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enuim duȩ sint origines peccatoꝵ.
una spontanea cogitatione.alia per¬
suasione alt̾ius: quo ꝑtinere arbitror
qͦd ꝓpħa dicit. ab occultis meis mun¬
da me dñe. & ab aliens parce seruo
tuo: utrumq uoluntariũ ẽ quide.
Nam sicut ꝓpria cogitatione ñ peccat
inuitus: ita dum consentit male sua¬
denti. ñ utiq nͥ uoluntate consentit.
S tam̃ grauiꝰ ẽ. ñ solum nullo suadẽ¬
te ꝓpͥa cogitatione peccare. s etiã pecca¬
tum alti ꝑ inuidiam dolumq sua¬
dere: quã ad peccandum alt̾iꝰ suasio¬
ne tradici. Seruata ẽ gͦ in utroq pec¬
cato. iusticia dñi punientis. Nam &
illud appensum ẽ equitatis examine:
ut nec ipsius diaboli potestati nega¬
ret᷑ homo. quẽ sibi male suadendo
subiecerat:iniquũ enim erat. ut es
quẽ ceꝑat ñ dominaret᷑. nec fieri ul¬
lomodo potest. ut di summi &e ueri
ꝑfecta iusticia. quȩ usquequaq ꝑ¬
tenditur. deserat etiam ordinandaᷤᷤ
ruinas peccantiũ. Et tam̃ qͥa minꝰ

Expanded text:
Cum enim duae sint origines peccatorum, una spontanea cogitatione, alia persuasione alterius, quo pertinere arbitror quod Propheta dicit: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo : utrumque voluntarium est quidem. Nam sicut propria cogitatione non peccat invitus, ita dum consentit male suadenti, non utique nisi voluntate consentit: sed tamen gravius est, non solum nullo suadente propria cogitatione peccare, sed etiam peccandum alteri per invidentiam dolumque suadere, quam ad peccandum alterius suasione traduci. Servata est ergo in utroque peccato justitia Domini punientis. Nam et illud appensum est aequitatis examine, ut nec ipsius diaboli potestati negaretur homo, quem sibi male suadendo subjecerat. Iniquum enim erat ut ei quem ceperat, non dominaretur. Nec fieri ullo modo potest ut Dei summi et veri perfecta justitia, quae usquequaque pertenditur, deserat etiam ordinandas ruinas peccantium. Et tamen quia minus
Abbreviated transcription (Latin):
ambo illa tormenta.S ille merito
uirtutis: iste peccati. At si post illos ig¬
nes.uł etiam ante illos. optimũ illum
uirũ cõmutatũ ad congruentiã cȩle¬
stis habitationis. ad sydera uideremꝰ
attolli: utiq letarenur. Si autẽ scele¬
ratum latronẽ siue ante supplicium.
siue post suppliciũ. cũ eadem malicia
uoluntatis. ad sedem honoris sempit̾¬
nam leuari uideremꝰ in celum: quis
ñ offenderet᷑: Ita fit. ut inferiores cre-¬
aturas ambo ornare potuerint: suꝑio¬
res autẽ unus illoꝵ:
x quo ammonemur adu̾tere morta¬
litatem carnis huius: & pͥmũ hõi¬
nem ornasse. ut peccato pena congru¬
cret: & dñm nr̃m ut a peccato miscdia
liberaret. Non autẽ sicut iustus poture
in ipsa iusticia ꝑmanens. corpus habere
mortale̾ta iniquus potest du iniquuᷤ
ẽ ad immortalitatẽ ꝑuenire scõꝵ. scił¬

Expanded text:
ambo illa tormenta; sed ille merito ambo illa tormenta; sed ille merito virtutis, iste peccati. At si post illos ignes, vel etiam ante illos, optimum virum illum commutatum ad congruentiam coelestis habitationis ad sidera videremus attolli, utique laetaremur. Si autem sceleratum latronem, sive ante supplicium, sive post supplicium, cum eadem malitia voluntatis ad sedem honoris sempiternam levari videremus in coelum, quis non offenderetur? Ita fit ut inferiores creaturas ambo ornare potuerint, superiores autem unus illorum. Ex quo admonemur advertere, mortalitatem carnis hujus et primum hominem ornasse, ut peccato poena congrueret, et Dominum nostrum, ut a peccato misericordia liberaret. Non autem sicut justus potuit in ipsa justitia permanens corpus habere mortale; ita iniquus potest, dum iniquus est, ad immortalitatem pervenire sanctorum, sci
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ cũ in infimis creaturis habitant.
ñ eas ornant miseria sua. quã ñ ha¬
bent: s usuearũ bono. Si aũ peccatͥces
animȩ ꝑmittant᷑ habitare in sublimi-¬
b locis. inhonestum ẽ. qͥa ñ conueni¬
unt illis: quib nec bene uti possunt:
nec ornam̃ti aliquid conferunt.xxiii.
ruptibilib deputatus sit. tam̃ seruanᷤᷤ
quantũ potest imaginẽ suꝑioꝵ: ex¬
empla nobis & indicia quedam de¬
monstrare ñ cessat. Si enim bonum
& magnum aliquẽ uirum hortante
honestatis officio. uideamus ignib
quantũ ad corpꝰ attinet concremari:
ñ hoc uocamꝰ penam peccati. s fortitu¬
dinis & patientie docum̃tum: eumq
magis diligimꝰ cũ fedissima co¬
ruptio corporea membra eiꝰ absu¬
mat: quam sinichil eismodipa¬
teretur. Miram quippe animi natu¬
ram: mutabilitate corporis ñ mutari.
At uͦ crudelissim latronis membra
cum tali supplicio affici conspicimus:
approbamꝰ ordinẽ legum. Ornant gͦ

Expanded text:
mae cum in infimis creaturis habitant, mae cum in infimis creaturis habitant, non eas ornant miseria sua, quam non habent, sed usu earum bono. Si autem peccatrices animae permittantur habitare in sublimibus locis, inhonestum est; quia non conveniunt illis, quibus nec bene uti possunt, nec ornamenti aliquid conferunt. 28. ruptibilibus deputatus sit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum et magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissima corruptio corporea membra ejus absumat, quam si nihil hujusmodi pateretur; miramur quippe animi naturam mutabilitate corporis non mutari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ in tali peccato detectus. ut mun¬
dande cloacȩ dignus habeat᷑. ornat
eam etiam turpitudine sua: & utrũq
hoꝵ id est turpitudo sertii &e munda¬
tio cloaçe.iam conuinctũ & redactũ
in quandam sui gen̾is unitatẽ. ita di¬
positȩ domui coaptat᷑atq subtexit᷑:
ut eiꝰ uniu̾sitati ordinatissimo decore
conueniat. Qui tam̃ seruus si peccare
noluisset. ñ defuisset domesticȩ disci¬
plinȩ alia ꝓuisio: qua necessaria mun¬
darent᷑. Quid itaq tam infimũ in reb
quam corpꝰ om̃e terrenũ: Hanc tam̃
corruptibiłẽ carnẽ etiam peccatrix
anima sic ornat: ut ei speciem decen¬
tissimã p̾beat. iotũq uitałe. Habi¬
tationi gͦ cȩlesti talis anima ñ congru¬
it ꝑ peccatũ: terrestri autẽ congruit
ꝑ supplicium: ut qͦdlibet egerit. semꝑ
sit pulchra uniu̾sitas decentissimis
partib ordinata: cuiꝰ ẽ conditor & ã¬
ministrator ds. Namq optimȩ ani¬

Expanded text:
men in tali peccato detectus, ut munmen in tali peccato detectus, ut mundandae cloacae dignus habeatur, ornat eam etiam turpitudine sua; et utrumque horum, id est turpitudo servi, et mundatio cloacae, jam conjunctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae domui coaptatur atque subtexitur, ut ejus universitati ordinatissimo decore conveniat. Qui tamen servus si peccare noluisset, non defuisset domesticae disciplinae alia provisio, qua necessaria mundarentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam corpus omne terrenum? Hanc tamen corruptibilem carnem etiam peccatrix anima sic ornat, ut ei speciem decentissimam praebeat, motumque vitalem. Habitationi ergo coelesti talis anima non congruit per peccatum, terrestri autem congruit per supplicium; ut quodlibet elegerit, semper sit pulchra universitas decentissimis partibus ordinata, cujus est conditor et administrator Deus. Namque optimae ani
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sitas. Cum uͦ peccantib adest miseria:
nichilominꝰ ꝑfecta ẽ uniu̾sitas. Qd̾ aũ
ipse ñ desunt anime. quas uł peccan¬
tes sequit᷑ miseria. uł recte facientes
beatitudo: semꝑ naturis omĩb uni¬
u̾sitas plena atq ꝑfecta ẽ. Non enĩ
peccatũ & supplicium peccati nature
sunt quedam: s affectiones naturaꝵ.
Illa uoluntaria: ista penalis.S uolũ¬
taria quȩ in peccato fit: turpis affectio
ẽ. Cui ꝓpterea penalis adhibet᷑. ut or¬
dinet᷑ eam: uͥ talis ẽẽ ñ turpe sit & de¬
cori uniu̾sitatis congruere cogat: ut
peccati dedecus emendet pena peccati
inc fit. ut peccans creatura xxii.¬
suꝑior. creaturis inferiorib pum¬
atur: quia illȩ tam sunt infimȩ. ut or¬
nari etiam a turpib animis possint:
atq ita decori uniu̾sitatis congruere.
Quid enĩ tam magnũ in domo ẽ quã
homo: & quid tam abiectum & infi¬
mum. quã cloaca domus: Seruus ta¬

Expanded text:
versitas. Cum vero peccantibus adest miseria, versitas. Cum vero peccantibus adest miseria, nihilominus perfecta est universitas. Quod autem ipsae non desunt animae, quas vel peccantes sequitur miseria, vel recte facientes beatitudo, semper naturis omnibus universitas plena atque perfecta est. Non enim peccatum et supplicium peccati naturae sunt quaedam, sed affectiones naturarum, illa voluntaria, ista poenalis. Sed voluntaria quae in peccato fit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhibetur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit, et decori universitatis congruere cogat, ut peccati dedecus emendet poena peccati. 27. Hinc fit ut peccans creatura superior, a creaturis inferioribus puniatur, quia illae tam sunt infimae, ut ornari etiam a turpibus animis possint, atque ita decori universitatis congruere. Quid enim tam magnum in domo est quam homo? et quid tam abjectum et infimum quam cloaca domus? Servus ta
Abbreviated transcription (Latin):
Sed adhuc uidet᷑ minꝰ intelli¬
gens hoc qͦd dictũ ẽ habere. qͦd cont᷑¬
dicat. Dicit enim. Si uniu̾sitatis ꝑfe¬
tionẽ complet etiam nr̃a miseria: de¬
fuisse aliquid huic ꝑfectioni. si beati
semꝑ essemus. Quaꝑpter si ad mise¬
riam. nͥ peccando ñ ꝑuenit animaͥ
etiam peccata nr̃a necessaria sunt ꝑfe¬
ctioni uniu̾sitatiᷤ. quã condidit ds̃.
defuissent. creatura eiꝰ plena & ꝑfecta
ñ eẽt: Hic respondet᷑. ñ ipsa peccata.
uł ipsam miseriã ꝑfectioni uniu̾sita¬
tis eẽ necessaria: s animas in qͣntum
amimȩ sunt: quȩ si uelint peccant:
si peccauerint miserȩ fiunt. Si enim
peccatis earũ detractis miseria ꝑseue¬
rat. aut etiam peccata p̾cedit: recte de¬
formari dicit᷑ ordo. atq ad ministra¬
tio uniu̾sitatis. Rursꝰ si peccata fiat¬
& desit miseria: nchilominꝰ dehone¬
stat ordinẽ iniquitas. Cũ aute ñ pec¬
cantib ad est beatitudo: ꝑfecta ẽ uni¬

Expanded text:
Sed adhuc videtur minus intelliSed adhuc videtur minus intelligens quod dictum est, habere quod contradicat. Dicit enim: Si universitatis perfectionem complet etiam nostra miseria, defuisset aliquid huic perfectioni, si beati semper essemus. Quapropter si ad miseriam nisi peccando non pervenit anima, etiam peccata nostra necessaria sunt perfectioni universitatis quam condidit Deus. defuissent, creatura ejus plena et perfecta non esset? Hic respondetur, non ipsa peccata vel ipsam miseriam perfectioni universitatis esse necessaria, sec animas in quantum animae sunt; quae si velint, peccant; si peccaverint, miserae fiunt. Si enim peccatis earum detractis miseria perseverat, aut etiam peccata praecedit, recte deformari dicitur ordo atque administratio universitatis. Rursus, si peccata fiant, et desit miseria, nihilominus dehonestat ordinem iniquitas. Cum autem non peccantibus adest beatitudo, perfecta est uni
Abbreviated transcription (Latin):
uł misera: quãquã beatorũ aut mi¬
seroꝵ corpora possint eẽ. S de illis
luminib similitudo adhibita id
docet: q̾d quẽ admodũ corpoꝵ dif¬
ferentias contẽplando.uidens alia
clariora. in iuste petis auferri quȩ
obscuriora conspexeris. aut clariorib
adequari.s ad ꝑfectionẽ uniu̾sitatiᷤ
referens omĩa. quantomagis minꝰ¬
ue int̾ se clara sunt. tantomagis
cernis eẽ omĩa. nec tͥ occurrit ꝑfe¬
cta uniu̾sitas. nͥ uͥ maiora sic p̾sto
sunt. ut minora ñ desint: sic etiam
differentias animaꝵ cogites: in qͥ¬
b hoc qͦq inuenies. ut miseriam
quã doles. ad id qͦq ualere cognoᷤ¬
cas. ut uniu̾sitatis ꝑfectioni nec il¬
le desint animȩ. quȩ miserȩ fieri
debuerunt. qͥa peccatrices ẽẽ uolu¬
erunt: tantũq abest. ut d̾s tales
facere ñ debuerit: ut etiã cȩteras
creaturas laudabilit̾ fecerit. lon¬
ge inferiores animis miseris .xxi.

Expanded text:
vel misera; quanquam beatorum aut mivel misera; quanquam beatorum aut miserorum corpora possint esse. Sed de illis luminibus similitudo adhibita id docet, ut quemadmodum corporum differentias contemplando, videns alia clariora, injuste petis auferri quae obscuriora conspexeris, aut clarioribus adaequari; sed ad perfectionem universitatis referens omnia, quanto magis minusve inter se clara sunt, tanto magis cernis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nisi ubi majora sic praesto sunt, ut minora non desint: sic etiam differentias animarum cogites, in quibus hoc quoque invenies, ut miseriam quam doles, ad id quoque valere cognoscas, ut universitatis perfectioni nec illae desint animae, quae miserae fieri debuerunt, quia peccatrices esse voluerunt. Tantumque abest ut Deus tales facere non debuerit, ut etiam caeteras creaturas laudabiliter fecerit longe inferiores animis miseris. 26.
Abbreviated transcription (Latin):
aut stultissime uł contentiose neget.
Quom᷑ gͦ recte dicere audebit. lun̾a
ñ eẽt in reb qui si diceret lucerna
ñ eet̃. deridendũ se ẽẽ sentiret. Qd
si ñ dicit luna ñ eẽt. s quale̾ solem
uidet. talẽ dicit lunã eẽ debuisse: ñ
intelligit nichil aliud se dicere. quã
ñ eẽt luna: s een̾t soles duo. In quo
duplicit̾ errat: qͦd rerum ꝑfectioni
& addere aliquid cupit. cũ deside¬
rat alterũ solem: & minuere cũ lu¬
nam uult detrahi. Hic fortasse si di¬
cat ido nichil sede luna conqueri.
qͥa splendor eius ita minor ẽ. ut mi¬
ser ñ sit. de animaꝵ autẽ ñ obscuri¬
tate s miseria se dolere:sedulo cogi¬
tet. ita lunȩ splendorẽ ñ eẽ miserũ:
ut nec splendor solis sit beatus. Quã¬
uis enim corpora cȩlestia sint. corpo¬
ra sunt tam̃: quantũ ad lucẽ istam
potest. Nulla autẽ corpora quantũ
ad sese attinet. uł beata possunt ẽẽ

Expanded text:
aut stultissime vel contentiose neget. aut stultissime vel contentiose neget. Quomodo ergo recte dicere audebit, Luna non esset in rebus, qui si diceret, Lucerna non esset, deridendum se esse sentiret? Quod si non dicit, Luna non esset, sed qualem solem videt, talem dicit lunam esse debuisse, non intelligit nihil aliud se dicere quam, Non esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter errat, quod rerum perfectioni et addere aliquid cupit, cum desiderat alterum solem; et minuere, cum lunam vult detrahi. 25. Hic fortasse dicat, ideo nihil se de luna conqueri, quia splendor ejus ita minor est, ut miser non sit; de animarum autem non obscuritate, sed miseria se dolere. Sedulo cogitet, ita lunae splendorem non esse miserum, ut nec splendor solis sit beatus. Quamvis enim corpora coelestia sint, corpora sunt tamen quantum ad lucem istam potest. Nulla autem corpora, quantum ad sese attinet, vel beata possunt esse,
Abbreviated transcription (Latin):
quecunq fecit sic haberent ordinẽ
suũ. ut nulla creatura usq ad mise¬
riam ꝑueniret. ñ enim hoe aut om̃i¬
potens ñ potuit. aut bonꝰ inuidit:
respondebo ordinẽ creaturaꝵ a sũ¬
ma usq ad infimam gradib iustis
ita decurrere. ut ille inuideat qui di¬
xerit. ista ñ eẽt. inuideat etiã ille qui
dixerit. ista talis eẽt. Si enim tałe uult
ẽẽ qualis ẽ suꝑior.iam illa ẽ: & tanta
ẽ. ut addi ei ñ oporteat: quia ꝑfecta ẽ.
Qui gͦ dicit. etiam ista talis eẽt. aut
ꝑfecte suꝑiori uult addlere & erit
immoderatꝰ & iniustus: aut istam
uult intͥimere. &e erit malus atq ĩ¬
uidus cum eam ñ uult ẽẽ. quã in
feriorẽ laudare adhuc cogitur:ue¬
lut si dicat ñ eẽt luna. cũ etiam lu¬
cernȩ claritatẽ longe infi̾orem. in
suo tam̃ genere pulchram. & t̾renis
tenebris decoram. atq apta noctur¬
nis usib atq in his omĩb ꝓ suo mo¬
dulo utiq laudabiłẽ. aut fateatur.

Expanded text:
quaecumque fecit sic haberent ordinem quaecumque fecit sic haberent ordinem suum, ut nulla creatura usque ad miseriam perveniret; non enim hoc aut omnipotens non potuit, aut bonus invidit. Respondebo, ordinem creaturarum a summa usque ad infimam gradibus justis ita decurrere, ut ille invideat qui dixerit, Ista non esset; invideat etiam ille qui dixerit, Ista talis esset. Si enim talem vult esse qualis est superior, jam illa est, et tanta est ut adjici ei non oporteat, quia perfecta est. Qui ergo dicit, Etiam ista talis esset, aut perfectae superiori vult addere, et erit immoderatus et injustus; aut istam vult interimere, et erit malus atquferiorem laudare adhuc cogitur. Velut si dicat, Non esset luna, cum etiam lucernae claritatem longe inferiorem, in suo tamen genere pulchram, et terrenis tenebris esse decoram atque aptam nocturnis usibus, atque in his omnibus pro suo modulo utique laudabilem aut fateatur,
Abbreviated transcription (Latin):
um gͦ quisq credens quod post
mortẽ ñ erit. intolerabilib tam̃
molestiis ad totam cupiditatẽ mortiᷤ
impellit᷑. &e decerint atq arripit mor¬
tem: in opinione habet errorẽ om̃imo¬
de defectionis: in sensu autem natu¬
rale desideriũ quietis. Quod aũ qui¬
etum ẽ. ñ ẽ nichil: immo etiã magiᷤᷤ
ẽ. quã id qͦd inquietum ẽ. Inqͥetudo
enim uariat affectiones. ut altera al¬
teram ꝑimat: quies autẽ habet con¬
stantiam. in qua maxime intelligit᷑.
qͦd dicit᷑ ẽ. Omĩs itaq ille appetitus
in uoluntate mortis. ñ ut qui mori¬
tur ñ sit. s ut requiescat intenditur:
ita cum errore credat ñ se futurum:
natura tam̃ quietꝰ eẽ. hoc ẽ magis eẽ
desiderat. Quaꝑpt̾ sicut nullo pacto
fieri potest. ut ñ ẽẽ aliquẽ libeat:. ita
nullo pacto fieri oportet. ut ex eo qͦd
est. quisq bonitati creatoris in gra¬
tus sit:¬
i dixerit. ñ erat tam̃ difficile aut
laboriosum omĩpotenti dõ. ut om̃ia

Expanded text:
um ergo quisque credens quod post mortem non erit, intolerabilibus tamen molestiis ad totam cupiditatem mortis impellitur, et decernit atque arripit mortem; in opinione habet errorem omnimodae defectionis, in sensu autem naturale desiderium quietis. Quod autem quietum est, non est nihil; imo etiam magis est quam id quod inquietum est. Inquietudo enim variat affectiones, ut altera alteram perimat: quies autem habet constantiam, in qua maxime intelligitur quod dicitur, est. Omnis itaque ille appetitus in voluntate mortis, non ut qui moritur non sit, sed ut requiescat intenditur. Ita cum errore credat non se futurum, natura tamen quietus esse, hoc est magis esse desiderat. Quapropter, sicut nullo pacto fieri potest ut non esse aliquem libeat; ita nullo pacto fieri oportet ut ex eo quod est quisque, bonitati Creatoris ingratus siti dixerit: Non erat tamen difficile aut laboriosum omnipotenti Deo, ut omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ordine mutabiliũ rerũ sibi cedenti¬
um: scd̾m leges congruentissimas.
ꝓualentia cuiꝰq partis uniu̾sitati da¬
tas. Neq enim si cuiꝰquã oculos ꝓ na-¬
turȩ suȩ modulo ferendȩ lucis inua¬
lidos. sol fulgore corrumpat:aut ad
explendam indigentiã fui luminis
eos cõmutare putandus ẽ: aut id fa¬
cere ullo uicio suo: aut saltem ipsi o¬
culi uituꝑandi sunt. qͥa & dño suo
cesserunt. ut contra lucẽ aꝑirentur:
& ipsi luci ut corrumꝑent᷑. Omniũ
gͥ corruptionũ sola quȩ uitiosa est
corruptio: recte uituꝑat᷑. Ceterȩ aũt
aut ne corruptiones quidẽ dicende
sunt: aut certe qͥa uitiose ñ st̾. dig¬
nȩ uituꝑatione eẽ ñ possunt. Nam &e
ipsa uituꝑatio qͦd soli uicio parata
id est apta &e debita sit: inde traxisse
uocabulum creditur. ut uituꝑatio

Expanded text:
illum Deus : vel ordine mutabilium rerum sibi cedentiillum Deus : vel ordine mutabilium rerum sibi cedentium secundum leges congruentissimas pro valentia cujusque partis universitati datas. Neque enim si cujusquam oculos pro naturae suae modulo ferendae lucis invalidos sol fulgore corrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutare putandus est, aut id facere ullo vitio suo; aut saltem ipsi oculi vituperandi sunt, quia et domino suo cesserunt ut contra lucem aperirentur, et ipsi luci ut corrumperentur. Omnium igitur corruptionum sola quae vitiosa est corruptio recte vituperatur: caeterae autem, aut ne corruptiones quidem dicendae sunt, aut certe quia vitiosae non sunt, dignae vituperatione esse non possunt. Nam et ipsa vituperatio, quod soli vitio parata, id est apta et debita sit, inde traxisse vocabulum creditur, ut vituperatio
Abbreviated transcription (Latin):
etiam uitiosa p̾cedat. Quis enĩ recte
uituꝑauerit fructus terre. quod eis¬
homines ñ utantur bene.corruptiq
uicio suo corrumpant eos abuten¬
do ad luxuriã: cum tam̃ dubitare
dem̃tis sit. p̾stantiorẽ potentioremq
ẽẽ hominis naturam. etiam uitio
etiam fieri. ut aliquã infiorem potẽ¬
tior natura corrumpat: & hoc nulliꝰ
eaꝵ uitio fiat: si quidẽ uiciũ dicimuᷤˢ.
qͦd uituꝑatione dignum ẽ. Quis aũ
ulł frugale̾ hominẽ. nichil aliud de
frugib quã supplem̾ta naturȩ quȩ¬
ritantẽ uituꝑare audeat᷑ aut easdẽ
fruges qͦd in usum ciboꝵ eiꝰ corrum¬
puntur: Talis enim nec usitate cor¬
ruptio dicitur: qͥa maxime uicii no¬
men solet ẽẽ corruptio. Nam & illud
in reb facile animadu̾ti potest. qͦd
plerumq in nullos usus explendȩ
indigentiȩ suę natura potentior in¬
fi̾orem corrumpit: uł iusticiȩ ordine.
dum uindicat eulpam. ex qua regła

Expanded text:
etiam vitiosa praecedat. Quis enim recte etiam vitiosa praecedat. Quis enim recte vituperaverit fructus terrae, quod homines eis non utantur bene, corruptique vitio suo, corrumpant eos abutendo ad luxuriam; cum tamen dubitare dementis sit praestantiorem potentioremque esse hominis naturam etiam vitiosetiam fieri ut aliquam inferiorem potentior natura corrumpat, et hoc nullius earum vitio fiat: siquidem vitium dicimus, quod vituperatione dignum est. Quis autem vel frugalem hominem nihil aliud de frugibus, quam supplementa naturae quaeritantem vituperare audeat, aut easdem fruges quod usu ciborum ejus corrumpantur? Talis enim nec usitate corruptio dicitur, quia maxime vitii nomen solet esse corruptio. Nam et illud in rebus facile animadverti potest, quod plerumque in nullos usus explendae indigentiae suae natura potentior inferiorem corrumpit, vel justitiae ordine dum vindicat culpam; ex qua regula
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ẽ uiciũ. nulliꝰ rei recte untuꝑatur
uiciũ. nͥ cuiꝰ natura laudat᷑. Non enĩ
tͥ recte inuicio displicet: nͥ quia uiciat
quod in natura placet:
dicat᷑ aliquã naturam nature al¬
terius uicio corrumpi:. nullo adiun¬
cto uicio suo. Si enim natura quȩ ac¬
cedit cum uicio suo ad aliam corrũ¬
pendam. ñ in ea corruptibile ali¬
quid inuenit: ñ eam corrrumpit. Si
autẽ inuenit: adiũcto eiꝰ uicio cor¬
ruptionẽ eiꝰ oꝑatur. Potentior enĩ
ab infirmiore si corrumpi nolit: ñ
corrumpit᷑. Si autẽ uelit: pͥus inci¬
pit uicio suo corrumpi quã alieno.
Equalis autẽ ab equali nichilomi¬
nus corrumpi si nolit: ñ potest. Nã
quecunq natura cum uitio. ad eã
quȩ sine uicio ẽ ut corrumpat acce¬
mior uicio suo. Si uͦ potentior inua¬
lidiorem corrumpit: aut utriusq ui¬
cio fit. si utriusq praua cupiditate fit:
aut uitio potentioris. si naturȩ tanta
p̾stantia ẽ. ut infi̾orẽ quã corrũpit.

Expanded text:
rei recte vituperatur vitium, nisi cujus natura laudatur. Non enim tibi recte in vitio displicet, nisi quia vitiat quod in natura placet. dicatur aliquam naturam naturae alterius vitio corrumpi, nullo adjuncto vitio suo. Si enim natura quae accedit cum vitio suo ad aliam corrumpendam, non in ea corruptibile aliquid invenit, non eam corrumpit. Si autem invenit, adjuncto ejus vitio corruptionem ejus operatur. Potentior enim ab infirmiore si corrumpi nolit, non corrumpitur: si autem velit, prius incipit suo vitio corrumpi quam alieno. Aequalis autem ab aequali nihilominus si corrumpi nolit, non potest. Nam quaecumque natura cum vitio ad eam quae sine vitio est, ut corrumpat accemior vitio suo. Si vero potentior invalidiorem corrumpit, aut utriusque vitio fit, si utriusque prava cupiditate fit; aut vitio potentioris, si naturae tanta praestantia est, ut inferiorem quam corrumpit,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Qd̃ si ñ suo s alieno uicio. aliqͣ nat᷑a
corrũpit᷑: iniuste uituꝑat᷑. Et q̃rendũ ẽ.
utrũ illa nat᷑a ñ corrũpat᷑ uicio suo:
cuiꝰ uitio potuit aliena natura cor¬
rumpi.S quid ẽ aliud uiciarin uitio
corrumpi: Porro natura quȩ ñ uicia¬
tur: caret uicio. Cuius autẽ uitio alia
natura corrumpit᷑: habet utiq ui¬
cium. Prior gͦ uiciosa ẽ & pͥor corrũ

Expanded text:
atura corrumpitur, injuste vituperatur, et quaerendum est utrum illa natura non corrumpatur vitio suo, cujus vitio potuit aliena natura corrumpi. Sed quid est aliud vitiari, nisi vitio corrumpi? Porro natura quae non vitiatur, caret vitio: cujus autem vitio aliena natura corrumpitur, habet utique vitium.
Abbreviated transcription (Latin):
faciendum ẽẽ credimus. & aliud face¬
re delectat: & aliquando ueratior est
sensus quã opinio. si illa de errore.
ille de natura ẽ:uelut cũ eger ple¬
rũq aqua frigida conducibilit̾
delectatur. quã tam̃ credit si biberit
ẽẽ nociturã: aliquando ueratior opi¬
nio quam sensus. si credat arti me¬
dicinȩ obeẽ frigidam cũ reuera obe¬
rit. & tam̃ bibere delectet: aliquando
utrumq in ueritate ẽ cum id quod
ꝓdest ñ solum ita credit᷑. s etiã liber:
aliquando utrumq in errore. cũ
id qͦd nocet & ꝓdesse credit᷑. & libere
ñ desunt. Solet autẽ ce recta opinio
prauam corrigere consuetudinẽ: &
praua opinio. rectã deprauare natu¬
ram. Tanta uis ẽ in dominatu ce
pͥncipatu rationis.

Expanded text:
faciendum esse credimus, et aliud facefaciendum esse credimus, et aliud facere delectat. Et aliquando veracior est sensus quam opinio, si illa de errore, ille de natura est: velut cum aeger plerumque aqua frigida conducibiliter delectatur, quam tamen credit, si biberit, esse nocituram. Aliquando veracior opinio quam sensus, si credit arti medicinae, obesse frigidam, cum revera oberit, et tamen bibere delectet: aliquando utrumque in veritate est, cum id quod prodest, non solum ita creditur, sed etiam libet; aliquando utrumque in errore, cum id quod nocet, et prodesse creditur, et libere non desinit. Solet autem et recta opinio pravam corrigere consuetudinem, et prava opinio rectam depravare naturam: tanta vis est in dominatu et principatu rationis.
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim moueri nos oportet eoꝵ
uidicio. qui urgente miseria sese
interemerunt:aut enim eo confuge¬
runt. uͥ melius sibi fore putarunt.
& ñ ẽ contrarium rationi m̃e quo qͦ
modo putauerint: aut si nullos se
futuros omĩno crediderunt. multo
minus falsa electio nichil eligentiũ
cominouebit. Quomͦ enim sequar
eligentẽ: a quo si querã quid eligat.
respondebit nichil: Nam qui eligit
ñ eẽ: ꝓfecto nichil se eligere. etiam si hoc
nolit respondere conumcit᷑.
erumptam̃ ut de hac tota re si
potero. dicam qͦd sentio: nemo
mͥ uidet᷑ cum se ipsum necat. aut qͦ¬
libet mͦ emori cupit. habere in sensu.
qͦd post mortẽ ñ sit futurus. tam &e si
aliquantũ hoc in opinione habeat.
Nam opinio aut in errore aut in ue¬
ritate ratiocinantis ẽ uł credentis: sen¬
sus autẽ aut consuetudine. aut natu¬
ra ualet: posse autẽ fieri. ut aliud sit
in opinione. aliud in sensu. uł ex hoc
cognoscere facile ẽ. qͦd plerumq aliud

Expanded text:
e enim moveri nos oportet eorum judicio, qui urgente miseria sese interemerunt. Aut enim eo confugerunt, ubi melius fore sibi putarunt; et non est contrarium rationi nostrae, quoquo modo putaverint: aut si nullos se futuros omnino crediderunt, multo minus falsa electio nihil eligentium commovebit. Quomodo enim sequar eligentem, a quo si quaeram quid eligat, respondebit, Nihil? Nam qui eligit non esse, profecto se nihil eligere, etiamsi hoc nolit respondere, convincitur. 23. Verumtamen ut de hac tota re, si potero, dicam quod sentio: nemo mihi videtur cum seipsum necat, aut quolibet modo emori cupit, habere in sensu quod post mortem non sit futurus; tametsi aliquantum hoc in opinione habeat. Nam opinio aut in errore, aut in veritate ratiocinantis est, vel credentis: sensus autem aut consuetudine, aut natura valet. Posse autem fieri ut aliud sit in opinione, aliud in sensu, vel ex hoc cognoscere facile est, quod plerumque aliud
Abbreviated transcription (Latin):
nes rerũ quas ꝑ eos hausit secũ cater¬
uatim. & multipliciter uersat: et
hoc totũ ẽ somnꝰ & lomnia s epe ce¬
ingestiendo. acuagando. facilitare
motus delectatur: &e sine labore or¬
dinat membroꝵ concordiã ꝓ copu¬
latione sexus: agit qͦd potest: atq
in duplici natura. societate atq a¬
more. molit᷑ unui fetib. ñ iam gig¬
nendis tantũmͦ. s etiã fouendis. tu¬
endis. alendisq conspͥuat. reb int̾
quas corpꝰ agit. & quib corpꝰ susten¬
tat. consuetudine sese innectit: &¬
ab eis quasi membris egre separat᷑.
quȩ consuetudinis uis. etiam seiun¬
ctione rerum ipsarum atq int̾uallo
temporis. ñ discissa. memoria uocat᷑.
S hec rursus omĩa posse animã etiã¬

Expanded text:
nes rerum quas per eos hausit, secum caternes rerum quas per eos hausit, secum catervatim et multipliciter versat, et hoc totum est somnus et somnia. Saepe etiam gestiendo ac vagando facilitate motus delectatur, et sine labore ordinat membrorum concordiam; pro copulatione sexus agit quod potest, atque in duplici natura, societate atque amore molitur unum. Fetibus non jam gignendis tantummodo, sed etiam fovendis, tuendis alendisque conspirat. Rebus inter quas corpus agit, et quibus corpus sustentat, consuetudine sese innectit, et ab eis quasi membris aegre separatur: quae consuetudinis vis etiam sejunctione rerum ipsarum atque intervallo temporis non discissa, memoria vocatur. Sed haec rursus omnia posse animam etia
Abbreviated transcription (Latin):
dentior. manifestiorq uita intelligit᷑.
Non enum audienda est nescio que
impietas rusticana. plane magisq
lignea quã sunt ipse arbores. quib
patrocintũ prebet. quȩ dolere uitem
quando uua decerpit᷑. & ñ solum ista¬
audire credit. De quo errore sacrilego
alius ẽ disserendi locus:. nunc qͦd insti¬
tueram intende. quȩ sit us animae in
sensib atq in ipso motu manifestioriᷤᷤ
animantis: quoꝵ nobis cum his qͣ
radicib fixa sunt. nulla potest eẽ cõ¬
munio. Intendit se anima intactũ:
&e eo calida. frigida. asꝑa. lenia. dura.
mollia. leuia. grauia sentit. atq dis
cernit: deinde innumerabiles differen¬
tias. sapoꝵ. odoꝵ. sonoꝵ. formaꝵ. gu¬
stando. olfaciendo. audiendo. uiden¬
doq diiudicat: atq in his omĩb ea q
scdm naturam sui corporis st̃ ascisscit
atq appetit: reicit. fugitq contraria:
remouetq se ab his sensib certo int̾¬
uallo tempoꝵ. & eor motus quasi
ꝑ quasdam ferias reparans. imagi¬

Expanded text:
dentior manifestiorque vita intelligitur. Non enim audienda est nescio quae impietas rusticana plane, magisque lignea quam sunt ipsae arbores quibus pratrocinium praebet, quae dolere vitem quando uva decerpitur, et non solum saudire credit: de quo errore sacrilego alius est disserendi locus. Nunc quod institueram, intende quae sit vis animae in sensibus, atque in ipso motu manifestioris animantis, quorum nobis cum iis quae radicibus fixa sunt, nulla potest esse communio. Intendit se anima in tactum, et eo calida, frigida, aspera, lenia, dura, mollia, levia, gravia sentit atque cernit. Deinde innumerabiles differentias saporum, odorum, sonorum, formarum, gustando, olfaciendo, audiendo videndoque dijudicat. Atque in iis omnibus ea quae secundum naturam sui coporis sunt, adsciscit atque appetit; rejicit fugitque contraria. Removet se ab his sensibus certo intervallo temporum, et eorum motus quasi per quasdam ferias reparans, imagi
Abbreviated transcription (Latin):
contempnerent᷑. Non enim falso aut
paruo affectu dictũ ẽ qm̃ melior ẽ dies
una in atͥistuiᷤᷤ suꝑ milia. Quãquã &e
alio sensu possit intelligi. ut milia
dierũ in temporis mutabilitate in¬
telligantur. uniuis autem diei no¬
mine incommutabilitas ȩternita¬
tis uocetur. Nescio me aliquid pret̾¬
misisse quod ex nr̃a responsione qͥn¬
tum dñs prebere dignatus ẽ tius
interrogationib desit. quãquã & si
aliquid tibi occurrit modus libri
nos iam finem facere. & ab hac dis¬
putatione requiescere aliqͣndo com¬
pellit.

Expanded text:
contemnerentur. Non enim falso aut contemnerentur. Non enim falso aut parvo affectu dictum est: Quoniam melior est dies unus in atriis tuis super millia . Quanquam et alio sensu possit intelligi, ut millia dierum in temporis mutabilitate intelligantur; unius autem diei nomine incommutabilitas aeternitatis vocetur. Nescio me aliquid praetermisisse quod ex nostra responsione, quantum Dominus praebere dignatus est, tuis interrogationibus desit: quanquam et si tibi aliquid occurrit, modus libri nos jam finem facere, et ab hac disputatione requiescere aliquando compellit.
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ ut pena hominẽ susciperet em̃¬
datoria potiꝰ quã int̾fectoria ut cui se
diabolus ad imitationẽ suꝑbie p̾bu¬
erat: ei se dñs ad imitationẽ humilitatiᷤᷤ
p̾beret. ꝑ quẽ nobis et̾na uita ꝓmitti¬
tur: ut p̾rogato nobis xp̃i sanguine.
post labores miseriasq ineffabiles.
tanta caritate liberator nr̃o adhere¬
amus. & tanta eiꝰ in eum claritate
rapiamur: ut nulla nos uisa ex in¬
feriorib a conspectu suꝑiore detor¬
queant: quãquã & si aliquid hinc in¬
tentioni nr̃ȩ suggereretur. ab appeti¬
tu infi̾oꝵ sempit̾na nos diaboli dãp¬
natio cruciatusq reuocarent:
anta ẽ autẽ pulchritudo iusticiȩ.
tanta iocunditas lucis eternȩ. hoc
ẽ incõmutabilis ueritatis atq sapien¬
tiȩ:ut etiam si ñ liceret ampliꝰ in ea
manere. quã unius diei mora. ꝓpter
hoc solum innumerabiles anni huiꝰ
uite pleni deliciis. & cucumfluentia
temporalium bonoꝵ. recte meritoq

Expanded text:
tum est ut poena hominem susciperet ementum est ut poena hominem susciperet emendatoria potius quam interfectoria, ut cui se diabolus ad imitationem superbiae praebuerat, ei se Dominus ad imitationem humilitatis praeberet, per quem nobis aeterna vita promittitur: ut praerogato nobis Christi sanguine, post labores miseriasque ineffabiles tanta charitate liberatori nostro adhaereamus, et tanta ejus in eum claritate rapiamur, ut nulla nos visa ex inferioribus a conspectu superiore detorqueant; quanquam et si aliquid huic intentioni nostrae suggereretur ab appetitu inferiorum, sempiterna nos diaboli damnatio cruciatusque revocarent. 77. Tanta est autem pulchritudo justitiae, tanta jucunditas lucis aeternae, hoc est incommutabilis veritatis atque sapientiae, ut etiamsi non liceret amplius in ea manere quam unius diei mora, propter hoc solum innumerabiles anni hujus vitae pleni deliciis et circumfluentia temporalium bonorum recte meritoque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. cum opus ẽ mouet. Subiacent autẽ
sensib corporis: quecunq corporea. Ut
autẽ in contemplatione summȩ sapi
entiȩ. quȩ utiq animus ñ ẽ. nã ẽ incõ¬
mutabili : etiam se ipsum qui ẽ cõmu¬
tabilis animus intueat᷑. & sibi ipse
qͦdammͦ ueniat in mentẽ: ñ fit nisi dif¬
ferentia. qua ñ ẽ qͦd ds. Et tam̃ aliqͥd ẽ.
qͦd possit placere pst dm. Melior ẽ aũ.
cũ obliuiscit᷑ sui prȩ caritate incõmu¬
tabilis di: uł seipsum penitꝰ in illiꝰ cõ¬
paratione contempnit.Si aũ tanquã
obuius placet sibi ad ꝑuerse imitan¬
dum dm̃ ut potestate sua frui uelit:
tanto fit minor. quanto secupit esse
maiorẽ. Et hoc ẽmiciũ omĩs peccati
suꝑbia: & iniciũ suꝑbiȩ hominis apo¬
stataie a dõ. Suꝑbie autẽ diaboli acceᷤᷤ¬
sit maleͥuolentissima inuidia. ut harc
suꝑbiam homini ꝑsuaderet. ꝑ quam
sentiebat se eẽ dampnatũ. Unde fac¬

Expanded text:
est, cum opus est movet. Subjacent autem est, cum opus est movet. Subjacent autem sensibus corporis quaecumque corporea. 76. Ut autem inentiae quae utique animus non est; nam incommutabilis est, etiam seipsum, qui est commutabilis, animus intueatur, et sibi ipse quodammodo veniat in mentem, non fit nisi differentia qua non est quod Deus, et tamen aliquid est quod possit placere post Deum. Melior est autem cum obliviscitur sui prae charitate incommutabilis Dei, vel seipsum penitus in illius comparatione contemnit. Si autem tanquam obvius placet sibi ad perverse imitandum Deum, ut potestate sua frui velit, tanto fit minor, quanto se cupit esse majorem. Et hoc est, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo . Superbiae autem diaboli accessit malevolentissima invidia, ut hanc superbiam homini persuaderet, per quam sentiebat se esse damnatum. Unde fac