comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lacuit enĩ dõ quo maxime humanã
suꝑbiã p̃sumptionis extingueret: ut
non głetur omĩs caro corã ipso. id ẽ omĩs
homo. Unde aũ ñ głet᷑ caro coram ipso: nisi
de meritis suis: Quȩ quidẽ potuit habere:
s ꝑdidit. Et ꝑ quod babere potuit. ꝑ hoc ꝑdi¬

Expanded text:
lacuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdi
Abbreviated transcription (Latin):
surrexisset a mortius. Illi aũ qui putant
humanam in eo naturam. indeitatis sub¬
stantiam mutari. atq conuerti: & ita dictũ.
tunc & ipse filius subiectus erit ei qui illi
subietit omnia. ac si diceretur. tunc & ipse
filius hominis. & a uerbo di suscepta hu¬
mana natura. cominutabitur in eiꝰ nat᷑ã
qui ei subiecit omnia: tuno futurũ putait.
cum post iudicii diem tradiderit regnum
deo &e patri: ac ꝑ hoc etiam scđm istam opi¬
nionem adhuc pater maior ẽ: quam serui
aliqͥ & hoc affirmant. quod iam fuerit in
dĩ substantiam mutatus homo xꝑc iħe: il
lud certe negare ñ possunt. qd̾ adhuc na¬
tura hominis manebat: quando añ passio¬
nem dicebat. qm̃ pat̃ maior me ẽ. Unde
nulla cunctatio ẽ seđm hoc eẽ dictum. qd̾
forma serui maior est pat̃: cui in forma
dei ȩqualis ẽ filu¬

Expanded text:
surrexisset a mortuis. Illi autem qui putant surrexisset a mortuis. Illi autem qui putant humanam in eo naturam in deitatis substantiam mutari atque converti, et ita dictum esse: Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ac si diceretur, tunc et ipse Filius hominis, et a Verbo Dei suscepta humana natura, commutabitur in ejus naturam qui illi subjecit omnia: tunc futurum putant, cum post diem judicii tradiderit regnum Deo et Patri. Ac per hoc etiam secundum istam opinionem, adhuc Pater major est, quam formaaliqui hoc affirmant, quod jam fuerit in Dei substantiam mutatus homo Christus Jesus, illud certe negare non possunt, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: Quoniam Pater major me est. Unde nulla cunctatio est, secundum hoc esse dictum, quod forma servi major est Pater, cui in forma Dei aequalis est Fil
Abbreviated transcription (Latin):
uod ait apłs. cum aũ ei omĩa subiecta
fu̾int. tunc & ipse filius subiectus
erit ei qui illi subiecit oĩa: aut ido dictũ est.
ne quisquam putaret habitum xꝑi qui
ex humana creatura susceptus ẽ. conuersũ
iri postea in ipsam diuinitatem. uł ut certꝰ
expresserim deitatem quȩ non est creaturã. s
est iinitas trinitatis. incorporea. & incõmu¬
tabilis. & sibimet consubstantialis. & coȩt̾na
natura: aut si quisquam contendit ut ali¬
qui senserunt. ita dictum &e ipse filius sub¬
iectus erit ei qui illi subiecit omnia. ut ipsã
subiectionem. commutationẽ. & conu̾sionẽ
credant futuram creature in ipsã substã¬
tiam uł essentiam creatoris: idest ut quȩ
fuerat substantia creaturȩ. fiat substantia
creatoris: certe uł hoc concedit qd ñ habet
dubitationem. non dum hoc fuisse factũ
cum dñs diceret pater maior me ẽ. Dixit
enim hoc non solum antequã ascendisset
incelum: uerumetiam antequã passus re¬

Expanded text:
a a fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia: aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conversum iri postea in ipsam divinitatem, vel ut certius expresserim Deitatem, quae non est creatura, sed est unitas Trinitatis incorporea et incommutabilis et sibimet consubstantialis et coaeterna natura. Aut si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum, et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ut ipsam subjectionem, commutationem, et conversionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam vel essentiam Creatoris, id est, ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia Creatoris; certe vel hoc concedit, quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum, cum Dominus diceret, Pater major me est. Dixit enim hoc non solum antequam ascendisset in coelum, verumetiam antequam passus re
Abbreviated transcription (Latin):
ne ipsum solum hoc loco intelligeremus.
xꝑm. qui de maria uirgine natus ẽ: postea
dicit. Omnes enim uos unum estis inxꝑo
menbris corꝑis similitudinẽ ducens. sicut
enim corpus unum ẽ inquit. & m̃bra ht̃
multa. omnia aũ menbra corꝑis cũ sint mul¬
ta. unum ẽ corpus: ita &e xꝑc. Non dixit ita
lari etiam uniuersum. hoc ẽ caput cũ cor¬
pore suo quod ẽ eccłia. & multis seripturaꝵ
locis inuenimus xꝑm etiam hoc modo ap¬
pellari. ut cum omnib menbris intelliga¬
tur.quib dictum ẽ uos estis corpꝰ xp̃i. &
menbra. Nongͦ absurde sic intelligimus.
tunc & ipse filius subiectus erit ei. qui illi
subiecit omnia:. ut filium ñ solum caput
eccłiȩ. s omnes cum eo scõs intelligamus.
qui sunt unum in xꝑo: unũ sem̃ abrahe.
Subiectum aũ. scđm contemplationẽ sem¬
ꝑit̾ne ueritatis. ad optinendam beatitudi¬
nem. nullo motu animi. nulla parte cor¬
poris resistente: ut in illa uita nemine a¬
mante ꝓpriam potestatem. sit ds̃ omĩa

Expanded text:
ne ipsum solum hoc loco intelligeremus Christum, qui de Maria virgine natus est, postea dicit: Omnes enim vos unum estis in Chrmembris corporis similitudinem ducens: Sicut enim corpus unum est, inquit, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus, ita et Christus; non dixit, italari etiam universum, hoc est, caput cum corpore suo, quod est Ecclesia. Et multis Scripturarum locis invenimus Christum etiam hoc modo appellari, ut cum omnibus suis membris intelligatur quibus dictum est: Vos estis corpus Christi et membra. Non ergo absurde sic intelligimus; Tunc et ipse filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; ut Filium non solum caput Ecclesiae, sed omnes cum eo sanctos intelligamus, qui sunt unum in Christo, unum semen Abrahae. Subjectum autem secundum contemplationem sempiternae veritatis, ad onem, nullo motu animi, nulla parte corporis resistente, ut in illa vita nemine amante propriam potestatem, sit Deus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
nare incredentib ꝑfidem in carnationis
suẽ. Unde &ẽ est illud: dñs regnauit a ligno.
hinc autem euacuauit omnẽ principatum.
& omnẽ potestatẽ & uirtutẽ: dum ñ ꝑcla¬
ritatem eius. s ꝑ humilitatẽ salui fuint

Expanded text:
nare in credentibus per fidem incarnationis suae. Unde est etiam illud, Dominus regnavit a ligno. Hinc autem evacuavit omnem principatum, et omnem potestatem, et virtutem, dum non per claritatem ejus, sed per humilita
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sp̃c sci quem habetis a deo. Nec dici nisi
stultissime potest non habere locũ in nr̃o
stiis impediri alicubi trinitatem: ut pater
ds̃ ubiq sit totus: non tamen in omnib
habitat. Non enim omĩb dici potest quõd
ait apłs. uel quod iam dixi. uel etiã illud.
nescitis quia templum dĩ estis: & sp̃e dei
habitat in uobis. Inde econtrario de qͥ
opinari. nisi quisquis inseparabilitatem
trinitatis penitus ignorat. quod in aliqͦ¬
possit habitare pat̾ aut filius. in quo ñ in
ẽẽ deum ꝑ diuinitatis p̃sentiam: s ñ ubiq
ꝑhabitationis gr̃ãm. Propter hanc enim
habitationem. ubi ꝓculdubio gr̃a dilectio¬
nis eius agnoscitur. ñ diciius pat nr̃ qui
es ubiq cum & hoc uerum sit. s pater nr̃
qui es in celis: ut templum eiꝰ potius in ora¬
tione cõmemoremꝰ. quod & nos ipsi esse
debemus. Et in quantum sumus: intantũ
ad eiuis societatem. & ad optionis familiam
ꝑtinemus. Si enim ppłs dei nondum factꝰ

Expanded text:
est, quem habetis a deo. nec dici nisi stultissime potest non habere locum in nostrstiis impediri alicubi trinitatem, ut pater deus ubique sit totus, non tamen in omnibus habitat. non enim omnibus dici potest, quod ait apostolus, uel quod iam dixi uel etiam illud: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? unde et e contrario de quiopinari. nisi quisquis inseparabilitatem penitus trinitatis ignorat, quod in aliquo habitare possit pater aut filius, in quo non haesse deum per diuinitatis praesentiam sed non ubique per habitationis gratiam. propter hanc enim habitationem, ubi procul dubio gratia dilectionis eius agnoscitur, non dicimus: Pater noster, qui es ubique\', cum et hoc uerum sit, sed: Pater noster. qui es in caelis. ut templum eius potius in oratione commemoremus, quod et nos ipsi esse debemus et, in quantum sumus. in tantum ad eius societatem et adoptionis familiam pertinemus. si enim populus dei nondum factus
Abbreviated transcription (Latin):
tis dr: si bona ẽ lex: Quia peccatũ
mortem. Nec mireris. cum de ipsa p̃dicatio¬
ne eugłii dictum sit: xꝑi bonus odor. in¬
est lex ministratio mortis: ad quos & in la¬
pide scripta ẽ. ad eoꝵ duriciã figurandã:

Expanded text:
tur, si bona est lex? Quia peccatum tum est mortem. Nec mireris, cum de ipsa praedicatione Evangelii dictum sit: Christi bonus odor est lex ministratio mortis, ad quos et in lapides scripta est, ad eorum duritiam figurandam:
Abbreviated transcription (Latin):
tinet uobis dicere: ad nos ꝑtinet xꝑia¬
nis loqui. Quidenim mͥ dehis qui foris sunt
iudicare: ipse apłs ait. Illos aliter allo qͥt᷑
tamquã infirmos. Blandiendum ẽ illis ut
audiant ueritatẽ: in nobis secanda ẽ putre¬

Expanded text:
tinet vobis dicere, ad nos pertinet Christianis loqui. Quid enim mihi de his qui foris sunt judicare? ipse Apostolus ait . Illos aliter alloquimur, tanquam infirmos, Blandiendum est illis, ut audiant veritatem: in vobis secanda putre
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ filius. humanã sͥ dignat᷑ ẽ coniungere
naturam: ut sͥ capiti immacłato. imma¬
culatã consociaret eccłiam. Quã paulus
apłs uͥginẽ uocat: ñ solas in ea consid̾anᷤᷤ
corpore uirgines: s incorruptas desiderans¬

Expanded text:
i Filius humanam sibi dignatus est conjungere naturam, ut sibi capiti immaculato immaculatam consociaret Ecclesiam: quam Paulus apostolus virginem vocat, non solas in ea considerans etiam corpore virgines, sed incorruptas omnium desiderans
Abbreviated transcription (Latin):
mul oĩa ueteris instrum̃ti sc̃aꝵ scͥpturaꝵ sig-¬
biis loquar popło huic. p̃misit tñ in lege scͥp¬
tũ ẽ: & ipse dñs in lege inqͥt eoꝵ scͥptum est
quia oderunt me gratis: cum hoc legatur
data ẽ ꝑ moysen. scd̃m quod dictum ẽ: lex &
ꝓpħȩ usq ad ioħem. Et in his duob p̃ceptis:
tota lex pendet & ꝓpħȩ. Hic itiq ꝓprie lex
uocata est: de monte syna. Prophetaꝵ aũ
nomine etiam psalmi significati sunt: &
tam̃ alio loco ipse saluator. oportebat inqͥt
impleri omnia quȩ scripta sunt in lege &
ꝓpħis & psalmis de me. Hic rursꝰ ꝓpħaꝵ
nomine: exceptis psalmis intelligi uoluit.
Dicitur gͦ lex uniu̾saliter cum ꝓpħ̃is &e psal¬
mis: dicitur & ꝓpͥe quȩ ꝑ moysen data ẽ. Itẽ
dicuntur commuiniter ꝓpħe simul cũ psal¬
mis: dicuntur & ꝓprie preter psalmos. Si¬

Expanded text:
mul omnia ueteris instrumenti sanctarum scripturarum sigbiis loquar populo huic, praemisit tamen: in lege scriptum est. et ipse dominus: in lege, inquit, eorum scriptum est: quia oderunt me gratis, cum hoc legatur data est per Mosen, secundum quod dictum est: lex et prophetae usque ad-Iohannem, et: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae; hic utique proprie lex appellata est de monte Sina. prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum prophetis et psalmis, dicitur proprie quae per Mosen data est. item dicuntur communiter prophetae simul cum psalmis, dicuntur et proprie praeter psalmos.
Abbreviated transcription (Latin):
nis scłoꝵ obuenit: Ece ipse aꝑuit cur
illȩ litere accipiant᷑ a nob. & cur illa rerũ
signa. iam necesse ñ sit ut obseruent᷑ a nob̾.
Cum enĩ dicit scͥpta sunt ꝓpt̾ nos. ꝓculdubio
demonstrat quanta nob̾ cura legenda & in¬
telligenda. & inquanta auctoritate haben¬
dasint: qͥ a ꝓpt̾ nos utiq scͥpta st̃. Cũ uͦ dicit
figure nr̃e fuert̃ & in figura contingebant
illis: ostendit iam ñ opus ẽẽ. ut cũ res ipsas
manifestatas agimus: figuraꝵ p̃nuntiantiũ
celebrationi seruiamus. Unde dicit alio loco.
Nemo gͦ uos iudicet incibo. aut in potu aut
in partem diei festi. aut neomeniȩ. aut sab¬
batoꝵ: qd ẽ umbra fut᷑oꝵ. Hic &̃ cũ dixit
nemo uos in eis iudicet: declarat quã ñ ne
cesse sit. ut iam hec obseruent᷑. Cum aũ dic̃
qd ẽ umbra futuroꝵ: ostendit quã oportu¬
erit ut illo tẽpore obseruarent᷑: qͦ ista quȩ
nob iam manifestata eluxer̃t. ꝑ tales ũbraᷤ
figuraꝵ futura p̾dicebant᷑.¬

Expanded text:
 obvenit? Ecce ipse aperuit cur illae litterae accipiantur a nobis, et cur illa rerum signa jam necesse non sit ut observentur a nobis. Cum enim dicit, Scripta sunt propter nos, proculdubio demonstrat quanta nobis cura legenda et intelligenda, et in quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. Cum vero dicit, figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebant
Abbreviated transcription (Latin):
uite agendȩ. & int̾ p̃cepta uite significan¬
de: exempli gr̃ã. ñ concupisces. p̃ceptũ est
agende uite. circũcides omnẽ masculum
octauo die. p̃eceptũ ẽ signĩficandȩ uite. Ex
hac qͥppe imꝑitia manichei. & om̃s quib
displicent litt̾e uet̾is testam̃ti. qͥcqͥd ds̃ mã¬
dauit priori ppło ad celebrandã umbrã fu¬
turoꝵ ñ intelligentes. & ea modo ñ obser¬
uari animadu̾tentes. ex more p̃sentis tp̃ris
illa rep̃hendunt. quȩ utiq illi tẽpori con¬
gruebant: qͦ ista quȩ nc̃ manifesta st̃ uen¬
tura significarentur. S qͥd dicturi st̃ adu̾sꝰ¬

Expanded text:
 et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt adu
Abbreviated transcription (Latin):
concludat apłs. & dicat. hec aũ infigura cõ¬
tingebant illis: scͥpta st̃ aũ ꝓpt̾ nos. in qͦs
finis scłoꝵ deuenit. finis aũ scłoꝵ tãquã
senectꝰ uet̾is hominis. cum totũ genꝰ hu¬
manũ tamquã unũ hominẽ constitueris.
sexta ȩtate signat᷑: qua dñs uenit. St̃ enĩ
ȩtates sex &̃ in hoĩe uno: infantia. pueri¬
tia. adolescentia. uuentꝰ. grauitas & senest.
Prima gͥ generis humani ȩtas ẽ. ab adã
usq ad noe. Scd̾a a noe: usq ad abraham.
Qui articuli euidentissimi st̃ & notissimi.
Tercia ab abraham: usq ad cdauid. Sic enĩ
matheus eugłista partitur. Quarta a dd:
usq ad transiigrationẽ babilonis. Quin¬
ta a transmigrãtione in babiloniã: usc
ad aduentum dñi. Sexta ab aduentu dñi
usq ad finem scłi sꝑanda ẽ: qua ext̾ior homo
tamquã senectute corrumpitur. qui etiã uetꝰ
dr̃. & interior renouat᷑ de die indiem. Inde re¬
quies sempit̾na ẽ: que significatur sabbato

Expanded text:
s et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolesPrima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam sendicitur, et interior renovatur de die in diem. Inde requies sempiterna est, quae significatur Sabbato
Abbreviated transcription (Latin):
magis eos de ueterũ libroꝵ testificatione. fir¬
mauit dicens. Oportebat impleri oĩa qͦ scͥp¬
ta sunt in lege moysi: &e ꝓpħis. & psalmis. de
me. Non itaq spes nr̃a in temꝑalium rerũ
ꝓmissione defixa ẽ: quandoqͥdem nec illos ipsiꝰ
tẽporis scõs. & sꝑuales uiros patͥarchas. & ꝓ¬
pħas. his t̾renis reb fuisse deditos credimꝰ
Intelligebant enĩ reuelante sͥ sꝑudĩ quid
tempori illi congrueret: & qͥb modis d̃s ꝑ
illas om̃s res gestas & dictas futura figurã¬
da. & p̾nuntianda decernẽt: magisq desid̾iũ
eoꝵ de nouo testam̃to erat. S p̃sens functio
corporalis: ad significanda noua uent᷑a pol¬
licitationib uet̾ib p̾bebat᷑. Ita illoꝵ homi¬
nũ ñ tantum lingua: s & uita ꝓpħica erat.

Expanded text:
magis eos de ueterum librorum testificatione firmagis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophet
Abbreviated transcription (Latin):
emporaliũ quidem rerum ꝓmissiones
testam̃to ueteri contineri. & ideo uetus
testam̃tũ appellari nemo nr̃m ambigit qd¬
ȩt̾ne ꝓmissiones. regnũq cȩloꝵ ad nouum
ꝑtinẽt testam̃tũ. S in illis tẽporalib figͣas
fuisse futuroꝵ. que implerent᷑ in nob̃. in qͦs
finis scłoꝵ obuenit. ñ suspicio mea. s apłicꝰ
intellectus ẽ. dicente paulo cũ de talib loque¬
retur. hec omĩa figure nr̃e fuerunt. Et it̾ũ.
Hec oĩa in fig᷑a contingebant illis. Scͥpta st̃
aũ ꝓpt̃ nos: in quos finis scłoꝵ obuenit. Non
gͦ uetus testam̃tũ ad consequendas illas ꝓ¬
missiones: s ad intelligendas in eis noui testa¬
menti p̃nuntiationes. accipimus. Uet̾is qͥppe
testificatio: fidem nouo conciliat. Uñ dñs pꝰea¬
quã resurrexit amortuis. seq ñ solũ intuen¬
dum discipłoꝵ ocłis. s oẽ contrectandũ ma¬
nib obtulit: ne qͥd tñ cum suis mortalibꝰ &
carnalib sensib fallacit agi arbitrarentur:

Expanded text:
emporalium quidem rerum promissiones Testamento Veteri contineri, et ideo Vetus Testamentum appellari, nemo nostrum ambigite promissio regnumque caelorum ad nouum pertinet testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae inplerentur in nobis, in quos finis saeculorum obuenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est dicente Paulo cum de talibus loqueretur: haec omnia figurae nostrae fuerunt, et iterum: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
fenum iumentis: & quasi hoc expo¬
nens adiecit. Et herbam seruituti homi¬
num. Ne non intelligeret᷑ quod dictum est
ꝓducens fenum iumentis: repetitione ex¬
posuit quod premisit. Quod enim dixit supͣ
fenum: postea herbam nominauit. Qd aũ
dixerat iumentis: hoc seruituti hominum
Dixit gͦ seruituti: & non lib̾tati. Ubi ẽ. uos
inlibertatem uocati estis: S audi eundem

Expanded text:
fenum jumentis;» et quasi hoc exponens adjecit, «Et herbam servituti hominum:» ne non intelligeres quod dictum est, «Producens fenum jumentis,» repetitione exposuit quod praemisit. Quod enim dixit supra «fenum,» postea «herbam» nominavit; quod autem dixerat «jumentis,» hoc «servituti hominum» dixit. Ergo servituti, et non libertati. Ubi ergo est, «Vos in libertatem vocati estis?» Sed audi
Abbreviated transcription (Latin):
me seruum feci: ut plures lucrifacerẽ. Et qͥb
dixit in lib̾tatem uocati estis: qͥd adiunxit:
Tantum ne lib̾tatẽ in occasionẽ carnis detis.
s ꝑkaritatem seruite inuicem. Quos liberos
ne de illo dictum ẽ. bene seruientẽ plurimi:
in ꝓpħa legit᷑. De nullo nͥ de xꝑo. accipi solet
seruus. Seruũ me tͥ fecit: qͥ te suo sanguine
liberum fecit. Discite ex nobis quia uerum
discitis. Audi illum alio loco. Nos aũ seruoᷤ

Expanded text:
m servum me feci, ut plures lucrifacerem» . Et quibus dixit, «In libertatem vocati estis?» et quid adjunxit? «Tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem» . Quos liberos ne de illo dictum est: «Bene servientem plurimis?» Propheta legitur: de nullo nisi de Christo accipi solet. servus.» Servum meum te fecit, qui te suo sanguine liberum fecit. Dicite hoc nobis, quia verum dicitis. Audi illum alio loco: «Nos autem serv
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sape quã res se habet. humana
temptatio ẽ. Nimis aũ amando sententiã
siram. uł inuidendo meliorib. usq ad p̾cid̃e¬
de cõmunionis. & condendi scismatis. uł
heresis sacͥlegiũ ꝑuenire: diabolica p̃sũp¬
tio ẽ. In nullo aũ aliter saꝑe quã se res ht̃:
angłica ꝑfectio est. Quia utiq homines sumꝰ.
s spe angłi sumꝰ. qͥb ȩquales in resurrectiõe
futuri sumus: quandiu ñ habemꝰ ꝑfectionẽ
angłi: ñ habeamus p̾sumptionẽ diaboli.
Ideo dicit apłs. Temptatio uos ñ app̾hendat: nͥ
humana. Humanũ est gͦ aliquid alit̾ sapere.
ꝓpt̾ea dicit alio loco. Quotqͦt gͦ ꝑfecti. hoc sa¬
piamꝰ. Et siquid alit̾ sapitis: hoc qͦ uob̾ ds̃
reuelauit. Quib aũ reuelat cũ uoluerit. siue

Expanded text:
aliter sapere quam res se habet, humana tentatio est. Nimis autem amando sententiam suam, vel invidendo melioribus, usque ad praecidendae communionis et condendi schismatis vel haeresis sacrilegium pervenire, diabolica praesumptio est. In nullo autem aliter sapere quam res se habet, angelica perfectio est. Quia itaque homin dei sumus, quibus aequales in resurrectione futuri sumus, quamdiu non habemus perfectionem angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuela
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nomine specłi unaginem uoluit intel¬
ligi: ita nomine enignatis quãuis similitu¬
dinem. tam̃ obscuram: & ad ꝑspiciendum
difficilem. Cum gͥ speculi & eniginatis no¬
mine. quecumq similitudines ab apło sig¬
nificate intelligi possunt. que ac commoda¬
te sunt ad intelligendum dm̃ eomͦ qͦ pot̃:
nichil tam̃ est accommodatius. quam id qd
imago eiꝰ ñ frustra dr. Nemo itaq miret᷑
etiam in isto uidendi modo qui concessus ẽ¬
huic uite ꝑ sꝑecłm scilicet in eniginate la¬
borare nos: ut quomͦcumq uideamus. No¬
men qiippe hoc ñ sonaret enigiatis: si eẽt
facilitas uisioni

Expanded text:
sicut nomine speculi imaginem voluit intelsicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil tamen est accommodatius quam id quod imago ejus non frustra dicitur. Nemo itaque miretur etiam in isto huic vitae per speculum, scilicet in aenigmate laborare nos, ut quomodocunque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facilitas visioni
Abbreviated transcription (Latin):
Dam nͥ multum tardis. iste sensus in ꝓmp¬
tu ẽ. Enigma ẽ autem ut breuius explicẽ.
obscura allegoria: sicuti est sanguisuge tres
erant filie. & quȩcumq similia. S ubi
allegoriam nominauit apłs. ñ in uerbis eã
repperit. sed in facto: cum in duobus filiis
abrahȩ. uno de ancilla. altero de libera. qd̾¬
non tantum dic̾tum. s etiam factũ fuit.
duo testamenta intelligenda monstrauit.
Quod ante quam exponeret. obscurũ fuit.
Proinde allegoria talis quod ẽ generale no¬
men: posset specialiter enigia uocari.
S quia non soli qui eas litteras nesciunt
quib discuntur tropi. querunt qͥd dixit
apłs. nunc in enigniate nos uidere. uerũ
etiam qui sciunt. tamen quid sit illud enig¬
ma ubi nunc uidemus. nosse desiderant: ex
scilicet quod ait uidemus nẽ ꝑspetulũ. &
ex isto quod addidit in enigmate. Una ẽ enim
cum tota sic dicitur. Uidemus nunc ꝑ specłm
in eniginatẽ. Proinde quantum mͥ uidetur.

Expanded text:
Nam nisi multum tardis iste sensus in prompNam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est, Sanguisugae erant tres filiae ; et quaecumque similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset specialiter aenigma nominari. 16. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt, quibus discuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc videmus, nosse desiderant: ex scilicet quod ait, Videmus nunc per speculum; et ex isto quod addit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur, Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus quam figuras: ita usitatiꝰ tropos.
quam modos. Singuloꝵ aũ modoꝵ siue
tropoꝵ nomina. ut singulis singula refe¬
rantur: difficillimum ẽ & in solentissimũ.
latine enuntiare. Unde quidam int̃pretes
nr̃i quod ait apłs que st̃ in allegoria. nolen¬
do interp̃tati sunt dicentes: quȩ sunt aliud
ex alio significantia. Huius aũ tropi alle
quod dicitur enigia. Definitio aũ ipsius
nominis generalis: om̃s etiam sꝑecies com¬
plectatur necesse ẽ. Ac ꝑhoc sicut oĩs equus
animal ẽ non omne animal equus ẽ. ita
omne enigia allegoria ẽ. ñ omnis allego¬
ria ẽ enignia. Quid gͦ ẽ allegoria᷑ nͥ tropus
ubi aluid ex alio intelligitur: Quale illud ẽ
ad thessalonicenses. Itaq non dormiamꝰ siẽt
cȩteri: s uigilemus & sobrii simus. Nam qui
dormiunt nocte dormiunt. & qͥ in ebriant᷑
nocte ebrii sunt: nos aũ qui diei sumus. so¬
brii simus. S hec allegoria non ẽ enigna.

Expanded text:
dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpretes nostri, quod ait Apostolus, Quae sunt in allegoria , nolendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, idquod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii simus ? Sed haec allegoria non est aenigma.
Abbreviated transcription (Latin):
speculo nisi imago ñ cernitur. Hoc gͦ facere
conati sumus. ut ꝑ hanc imaginẽ quod nos
sumus: iuderemus utcumq a quo facti sumꝰ.
tamquam ꝑ specłm. Hoc significat etiã illud
quod ait idem apłs. nos aũ reuelata facie głam
Dei speculantes. in eandem imaginem trans¬
formamur a gła in głam: tamqua m a dñi sꝑu.
Speculantes dixit ꝑspeculum uidentes: non
de specula ꝓspicientes. Quod ingreca lingua
ñ est ambiguum: unde in latinã linguam
ubi apparent imagines rerum. a specula
de cuius altitudine. longius aliqͥd intuemur:
etiam sono uerbi distat omnino. Satisq appa¬
ret apłm abspeculo ñ ab specula dixisse głam
dñi spetulantes. Quia uͦ addidit in enigma
te. multis hoc incognitum ẽ. qui eas litteras
nesciunt. in quib ẽ doctrina quȩdam de lo¬
cutionum modis quos greci tropos uocant:
eoq greco uocabulo etiam nos utimur ꝓ
latino. Sicut enim scemata usitatius

Expanded text:
speculo nisi imago non cernitur. Hoc ergo facere speculo nisi imago non cernitur. Hoc ergo facere conati sumus, ut per imaginem hanc quod nos sumus, videremus utcumque a quo facti sumus, tanquam per speculum. Hoc significat etiam illud quod ait idem apostolus: Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tanquam a Domini Spiritu . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod vero ait, In te; multis hoc incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius
Abbreviated transcription (Latin):
fabilia illa qualecumq adhibens de no¬
tis reb exemplum: paruulam etatẽ. uirili
comparauit ȩtati. Cum eẽm inquit paruulꝰ
cogitabam. Cum aũ factus sum uir: quȩ par¬
uuli erant deposui. Cur aũ hoc dixerit con¬
sequenter ostendens: uidemus inquit nunc
ꝑ speculum in enignate. tunc aũ facie ad
faciem: nunc cognosco ex parte. tunc autem
cognoscam sicut & cognitus sũ. Ex libro de
ex me: inualuit. nec potero ad illam
Ex me quippe intelligo. quam sit mirabilis.
& in comp̃hensibiliᷤ scientia tua qua me feci¬
sti: quando nec meipsum cõprehend̾e ualeo.
quem fecisti: & tñ in meditatione mea exardescit
ignis. ut queram faciem tuam semꝑ. In corpo
ralem substantiã scio ẽẽ sapientiã: & lumen
ẽẽ. in quo uidentur quȩ oculis carnalib ñ ui¬
dentur. Et tamen uir tantus & tam sꝑualis:
uidemus nunc inquit ꝑ specłm in enigmate.
tunc aũ facie ad faciem. Quale sit & quod sit
hoc specłm si queramus: ꝓfecto occurrit. qd̾ in

Expanded text:
fabilia qualecumque adhibens de notis rebus exemplum paruulam aetatem uirili conparauit aetati: cum essem, inquit, paruulucogitabam; cum autem factus sum uiri, quae paruuli erant deposui. cur autem hoc dixerit consequenter ostendens: ui d emus, inquit, nunc per s peculum in enigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parle, tunc autem cognox me, invaluit et non potero ad illam . Ex me, inquit, intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua qua me fecisti, quando nec meipsum comprehendere valeo quem fecisti: et tamen in meditatione mea exardescit ignis, ut quaeram faciem tuam semper. » CAPralem substantiam scio esse sapientiam, et lumen esse in quo videntur quae oculis carnalibus non videntur: et tamen vir tantus tamque spiritualis, Videmus nunc, inquit, per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quale sit et quod sit hoc speculum si quaeramus, profecto illud occurrit, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
tari iudicium habere adu̾sꝰ alterũ
non eẽ peccatum: s tantũmͦ id extra ȩcclam
uelle iudicari: nisi secutus ad iungeret. iã
excusaret ut diceret iustum se habere nego¬
cium. s iniquitatẽ se pati quã uellet a se
iudiciaria sententia remoueri: continuo
talib cogitationib uł excusationib oc¬
currit atq ait. Quare ñ magis iniquitatẽ
patimini: quare ñ potiꝰ fraudamini: ut
ad illud redeatur quod dñs ait. Si quis uo¬
luerit tunicam tuam tollere. & iudicio te¬
cum contendere: dimitte ei & palliũ. Et
alio loco. Qui abstulerit inquit tua: noli
repetere. Phibuit itaq suos de scłaribus
reb cum aliis habere iudicium. ex qua
doctrina apłs dicit eẽ delictum. Tam̃ cum
sinit in eccłia talia uidicia finiri inter fr̃s.
tr̃ib uidicantib. extra eccłiam uͦ terribilit̃

Expanded text:
tari judicium habere adversus alterum non esse peccatum, sed tantummodo id extra Ecclesiam velle judicari, nisi secutus adjungeret: Jam qexcusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam velit a se judicum sententia removeri, continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur quod Dominus ait: Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium . Et alio loco: Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis habere judicium; ex qua doctrina Apostolus dicit esse delictum . Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres, fratribus judicantibus, extra Ecclesiam vero terribiliter
Abbreviated transcription (Latin):
neant. de qua dicit apłs: ꝑ unius delictũ
in om̃s homines. ad condempnationẽ. Cui
delicto obnexios. paruulos nasci: & omnis
credit ȩccłia. Plane audiui & credidi ꝓpt̾ qͥd
& locutus sũ: quia ueniet hora quando õs
qui sunt in monumentis. audient uocem
eius: & ꝓcedent qui bona fecerunt. in resur¬
rectionem uitȩ̃. Ipsa ẽ de quadicit᷑. & ꝑ unũ
hominem resurrectio mortuoꝵ. ipsa. qua in
xꝑo omnes uiuificabuntur: qui autem
male egerunt. in resurrectionem iudicii. Qd
autem de illis infantib intelligendum ẽ. qͥ
pͥusquam possent agere uel bene uel male
sine baptismo. corpore exuti sunt: Nichilne
hic de talib dictum ẽ: Sed si caro eoꝵ ideo ñ
resurget. quia nec boni aliquid egerunt. nec
mali: net illoꝵ resurrectura ẽ qui ꝑcepta bap¬
scõs resurgent. id est inter eos qui bene ege¬
runt: inter quos illi resurrecturi sunt nisi
inter eos qui male egerunt: ne aliquas

Expanded text:
neant, de qua dicit apostolus: per unius delictum neant, de qua dicit apostolus: per unius delictum in omnes homines ad condemnation e m. cui delicto obnoxios paruulos nasci et omnis credit ecclesia et locutus sum, quia ueniet hora, quando omnes, qui sunt in monumentis, audient uocem eius et procedent, qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae — ipsa est, de qua dicitur: hominem resurrectio mortuorum, ipsa est, qua in Christo omnes uiuificabuntur, qui autem male egerunt, in resurrectionem iudicii. quid hic ergo de illis infantibus intellegendum est, qui. priusquam possent agere uel bene uel male, sine baptismo corpore exuti sunt? nihil hic de talibus dictum est. sed si caro eorum ideo non resurget, quia nec boni aliquid egerunt nec mali, nec illorum resurrectura est, qui percepta bapilli inter sanctos resurgent, id est inter eos, qui bene egerunt, inter quos et illi resurrecturi, sunt nisi inter eos, qui male egerunt, ne aliquas
Abbreviated transcription (Latin):
unum hominem resurrectio mortu¬
oꝵ. Sicut enim in adam omnes moriunt᷑.
sic & inxꝑo omnes inuificabunt᷑. ꝑ hanc enĩ
apłicam. diuinam claramq sententiã. satis
euident̃ elicet. neminem ire in mortem. nͥ
omnes homines ꝑ primam. hoc ẽ ꝑ carnalẽ
generationem ꝑtinent ad adam: sic om̃s
dam moriunt᷑: ita omnes qui uiuificabun¬
tur. non nisi in xꝑo uiuificabunt᷑. Le ꝑhoc
quisquis nob̾ dixerit. quẽquã resurrectiõe
mortuoꝵ uiuificari nisi inxꝑo: tamquã
pestis commiinis fidei detestandus ẽ Item
quisquis dixerit. quod in xꝑo uiuificabunt᷑
etiam pariuuili. qui sine sacramenti eiꝰ parti¬
cipatione de uita exeunt. hic ꝓfecto & contra
apłi predicationem uenit: & totam condẽp¬
nat eccłiam. Albi ꝓpt̾ea cum baptizandis
pariuilis festinatur & curritur. quia sine
dubio creditur. aliter eos in xꝑo uiuificari
omino non posse. Qui aũ non uiuificant᷑
in xpo. restat ut in ea condempnatiõe ma¬

Expanded text:
rectio mortuorum? sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. per hanc enim apostolicam diuinam claramque sententiam satis euidenter elucet neminem ire in mortem nisi omnes homines per primam, hoc est per carnalem, generationem pertinent ad Adam, sic omnesdam moriuntur, ita omnes, qui uiuificabuntur, non nisi in Christo uiuificabuntur. ac per hoc, quisquis nobis dixerit quemquam resurrectione mortuorum uiuificari nisi in Christo, tamquam pestis communis fidei detestandus est. item, quisquis dixerit, quod in Christo uiuificabuntur etiam paruuli, qui sine sacramenti eius participatione de uita exeunt, hic profecto et contra apostoli praedicationem uenit et totam condemnat ecclesiam, ubi propterea cum baptizandis paruulis festinatur et curritur, quia sine dubio creditur aliter eos in Christo uiuificari omnino non posse. qui autem non uiuificantur m Christo, restat, ut m ea condemnatione ma
Abbreviated transcription (Latin):
mat paulus
dici a nobis pecca¬
ta sua: ut głificet᷑
ille qui talem mor¬
bum sanauit. Magnitudinem enim
uulneris: manus medici secuit & sana-¬
uit. Nox illa de cęlo ꝓstrauit ꝑ secutorẽ:
& erexit predicatorem. Occidit saulũ:
& uiuificauit paulum. Saul enĩ ꝑsecu¬
tor erat scĩuiri: in de nomen habebat i¬
ste quando ꝑsequebat᷑ xꝑianos. Postea
de saulo factus ẽ paulus. Quid ẽ paulus:
Modicus. Ergo quando saulus. suꝑb. elatꝰ.
quando paulus. humilis. modicus. Ideo
sic loquimur: paulopost uidebo te. idẽ
post modicum. Audi quia modicꝰ factꝰ ẽ.
omnium apłoꝵ: dicit in alio loco. Sic erat
inter apłos: tamquã fimbrium uestim̃ti.
S tetigit ȩccłia gentium tamꝗͣ fluxum

Expanded text:
mat Paulus dici a nobis peccata sua, ut glorificetur ille qui talem morbum sanavit. Magnitudinem enim vulneris manus medici secuit, et sanavit. Vox illa de coelo prostravit persecutorem, et erexit praedicatorem; occidit Saulum, et vivificavit Paulum . Saül enim persecutor erat sancti viri ; inde nomen habebat iste quando persequebatur Christianos: postea de Saulo factus est Paulus . Quid est Paulus? Modicus. Ergo quando Saulus, superbus, elatus: quando Paulus, humilis, modicus. Ideo sic loquimur, Paulo post videbo te, id est, post modicum. Audi quia modicus factus esomnium sanctorum, dicit alio loco . Sic erat inter Apostolos tanquam fimbria vestimenti: sed tetigit Ecclesia Gentium tanquam fluxum
Abbreviated transcription (Latin):
Numqͥd gͦ ait apłs de bob ꝑtinet addm: ubi
p̃ceptum dedit. boui trituranti. os ñ infrena¬
bis: ibi de bob ñcogitabat ds. Itaq qͦsclã
boues uoluit significari: ñ enim hoc curat
ds̃. quid agas cum bob. Habet hoc nat᷑a ipsa
humana. Sic factus ẽ homo ut norit consule¬
re iumentis suisͥ. nec inde precepta a do ac¬
cepit: s insinuatum ẽ in mente adeo. ut
possit & sine precepto facere. fecit illũ talẽ
ds̃. s quomͦ regit pecus regendꝰ ab alio ab eo
quo regitur preceptum accepit. Ad precepti gͦ
tenorem. ñ ẽ de bobus cura deo: ad ꝓuidentiã
uniu̾sitatis qua creauit oĩa. & mundũ regit:
hoĩes & iumenta saluos faciet ds. Audiamus
ipsum dñm: pͥncipem & magistrum apłoꝵ.
Respicite inquit uolatilia celi. quia ñ semi¬
nant. neq metunt. neq congregant in hor¬
reum: & pat̃ ur̃ celestis pascit illa. frgo & p̃t
hominẽ animalia ista ꝑtinent ad curam
dei ut pascantur: ñ ut legem accipiant. Quod

Expanded text:
Nunquid de bobus pertinet ad Deum? Ubi praeceptum dedit: Bovi trituranti os non infraenabis ; ibi de bobus non cogitavit Deus? Itaque quosdam boves voluit significare. Non enim hoc curat Deus monere, quid agas cum bobus. Habet hoc natura ipsa humana. Sic factus est homo, ut norit consulere jumentis suis, nec inde a Deo praecepta accepit: sed insinuatum est illi in mente a Deo, ut possit et sine praecepto facere: fecit illum talem Deus. Sed quomodo regit pecus, regendus ab alio: ab eo qui regit, praeceptum accepit. Ad praecepti ergo tenorem non est de bobus cura Deo. Ad providentiam universitatis, qua creavit omnia, et mundum regit, homines et jumenta salvos facies Deus. Iipsum Dominum, principem, et magistrum apostolorum. Respicite, inquit, volatilia coeli, quia non seminant, neque metunt, neque congregant in horr vester coelestis pascit illa» . Ergo et praeter hominem, animalia ista pertinent ad curam Dei, ut pascantur, non ut legem accipiant. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ecit enim celum & t̾ram. mare. & omnia
quȩ in eis sunt. Sigͦ omĩa quȩ ineis st̃. &e
tẽ. Parum dico te: passerem. locustã. u̾micu¬
lum. Nicħ hoꝵ ñ ille fecit. & cura ẽ illi de õĩb
ñ ad preceptũ cura ẽ. Nam p̾ceptũ soli hoĩ
dedit. Dicit enĩ psalmus. Homines ce iumẽ¬
ta saluos facies dñe: scđm multitudinem
iniscdie tuȩ d̾s. Scđm multitudinẽ inquit
miscdie tue.: scđm hanc saluos facis hoĩes &

Expanded text:
ecit» enim «coelum, et terram, et mare, et omnia quae in eis sunt.» Si ergo «omnia quae in eis sunt,» et te. Parum dico, te: passorem, locustam, vermiculum; nihil horum non ille fecit, et cura est illi de omnibus. Non ad praeceptum cura est; nam praeceptum soli homini dedit. Dicit enim psalmus: «Homines et jumenta salvos facies, Domine; secundum multitudinem misericordiae tuae., Deus» . «Multitudinem,» inquit, «mi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ seruimus xꝑo. cuiꝰ menbra sumus: aut sp̃ui
scõ. cuiꝰ tẽplum sumꝰ. hec tͥnitas unꝰ deus.
dicit ego sũ dñs: & ñ ẽ alius. pret me. Neq
Non enim hoc cum auditis: dm̃ negare uni¬
genitũ audetis: hic ds tͥnitas dicit. Ego sũ
cum sit immutabilis ueritas:

Expanded text:
non servimus Christo, cujus membra sumus; aut Spiritui sancto, cujus templum sumus. Haec Trinitas unus Deus dicit: Ego sum Dominus, et non est alius praeter me . Neque Non enim cum haec auditis, Deum negare unigenitum audetis. Hic Deus Trinitas dicit: Ego sum cum sit immutabilis veritas,
Abbreviated transcription (Latin):
habes: s quid enim habes qd ñ accepisti:
Non arguebaris quia dicebas te habere qd
habes: s quia ex te tͥ uolebas ẽẽ qͦd habes
Immo &e habere te cognosce: & exte nichil
habere: ut nec suꝑb sis. nec ingratus. Quia

Expanded text:
habes; sed ait, «Quid enim habes quod non accepisti» ? Non arguebaris, quia dicebas te habere quod non habes; sed quia ex te tibi volebas esse quod habes. Imo et habere te agnosce, et ex te nihil habere, ut nec superbus sis, nec ingratus. Dic
Abbreviated transcription (Latin):
magnificauert̃: ñ se. Uidete bouẽ ma¬
gnificantẽ dnm̃ suũ: qͥa cognouit bos possesso¬
rem suũ. Attendite bouẽ timentẽ ne deserat᷑
possessor bouis. & in bouẽ p̃sumat᷑: qͦmͦ expa¬
uescit eos qͥ uolunt in eo spem ponere. Nũqͥd¬
ꝓ uob̾ paulꝰ crucifixus ẽ. aut in noĩe pauli
baptizati estis: Q dedi: ñ ego dedi. Gratis
accepistis: columba de celo descendit. Ego in¬

Expanded text:
magnificaverunt, non se. Videte bovem magnificantem Dominum suum, quia agnovit bos possessorem suum : attendite bovem timentem ne deseratur possessor bovis, et in bove praesumatur; quomodo expavescit eos qui volunt in illo ponere  vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis » ? Quod dedi, non ego dedi: gratis accepistis, columba de coelo descendit. «
Abbreviated transcription (Latin):
cĩficatus ẽ enim inqͥt uir infidelis in
uxore: & sc̃ificata ẽ mulier infidelis
in fratre. Credo iam ꝓuenerat: ut ñnullȩ
femine ꝑ uiros fideles: & uiri ꝑ uxores fide¬
les infidem uenirent. Et qͣmuis non dicens
nomina: exemplis tñ hortatus ẽ ad confir¬
mandum consilium suũ. Deinde sequit᷑.
auctore uno ex parentib. siue utroq cõsen¬
tiente scĩficati erant. Quod ñ fieret. si uno
credente dissociaret᷑ coniugium: & ñ tole¬
raretur infidelitas conuigis. usq ad opoe¬
tunitatẽ credendi. Hoc ẽ gͦ consiliũ eiꝰ. cui
credo dictum eẽ: siquid erogaueris. redieis
reddam tͥ.¬

Expanded text:
ificatus est enim, inquit, vir infidelis in uxore; et sanctificata est mulier infidelis in fratre. Credo, jam provenerat ut nonnullae feminae per viros fideles, et viri per uxores fideles in fidem venirent; et quamvis non dicens nomina, exemplis tamen hortatus est, ad confirmandum consilium suum. Deinde sequitur: auctore uno ex parentibus, sive utroque consentiente sanctificati erant: quod non fieret, nisi uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportunitatem credendi. Hoc est ergo consilium ejus, cui credo dictum esse, Si quid supererogaveris, rediens reddam t
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑi corpus non dissolutum tabe atꝙ
putredine. die t̾cio resurrexit: nr̃a uͦ post
longum tempꝰ. ex quadam qua dissoluta
discesserint collapsione reparabunt᷑. huma¬
ne facultati utrumq impossibile ẽ. diuinȩ
aũ potestati utrumq facillimũ. Ut enim
radius otuli nr̃i. non citius ꝑuenit ad ꝓpin¬
quiora. tardius ad longinquiora. s utraꝙ
interualla parili celeritate contingit: ita
cum in ictu oculi sicut apłs dicit. fit resurrectio
mortuoꝵ. omnipotentiȩ di & in effabili nii¬
tui tam facile est. quȩq recentia. quã di ut᷑no
tempore dilapsa cadauera suscitare. Incredibi¬
lia sunt hec quib dam. quia in exꝑta: cũ omis
natura rerum tam sit plena miraculis: ut ñ
quasi facili ꝑuestigatione rationis. s uiden¬
di consuetudine. mira non sint. Quȩ ob hoc nͨͦ
consid̾atione nec inquisitione digna uident᷑.
uno seminis grano tam paruulo. omnia quȩ
laudantur in arbore tamꝙͣ liciata latuisse ꝙͣ

Expanded text:
i corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miquasi facili pervestigatione rationis, sed videndi consuetudine mira non sint, quae ob hoc nec consideratione, nec inquisitione digna videntur. uno seminis tam parvulo grano, omnia quae laudamus in arbore, tanquam liciata latuisse, quam
Abbreviated transcription (Latin):
odm hoc gͦ dixerat: ñ corpus qd̾ fut᷑um
est. seminas. Neq enim ñ triticũ erit.
ex tritico. S quia nemo seminat herbam uł
stipulam. & multiplicia tegumenta granoꝵ.
cum quib tam̃ semina exurgunt: ideo ait.
s nudum granum: hinc uolens ostendere. q
si ds potest addere quod non erat in nudo
semine: multomagis potest reparare quod
erat in hominis corpore. Iam uͦ adiungit
quod ad differentiam ꝑtinet resurgentium.
pecoꝵ. alia uero uolucrum. alia aũ pisciũ
& corpora cȩlestia. & corpora terrestria. S alia
quidem celestium gła: alia autem t̾restũ

Expanded text:
m hoc ergo dixerat: Non corpus, quod futurum est, seminas. neque enim non triticum erit ex tritico; sed, quia nemo seminat herbam uel stipulam et multiplicia in palea tegimenta granorum, cum quibus tamen semina exsurgunt, ideo ait: Sed nudum granum hinc uolens ostendere, quia, si deus potest addere, quod non erat in nudo semine, multo magis potest reparare, quod erat in hominis corpore. lam uero, quod a ad differentiam pertinet resurgentium, pecorum, alia volucrum, alia autem piscium. Et corpora coelestia, et corpora terrestria. Sed alia quidem coelestium gloria, alia autem ter
Abbreviated transcription (Latin):
s non uiuificat usq ad auferendam cor¬
ruptionem. In corpore uero sꝑuali. qm̃
uificat ut sꝑuale corpus efficiat: absu¬
mens omnem corruptionem. nullam
metuens separationem. Proinde sequit᷑
Sed non pͥus quod sꝑuale ẽ. s qd̃ aĩale:
t̾ra terrenus: scđs homo de cȩlo cȩlestis.¬

Expanded text:
sed non uiuificat usque ad auferendam corsed non uiuificat usque ad auferendam corruptionem; in corpore uero spiritali, qritus est, sic uiuificat, ut spiritale corpus efficiat absumens omnem corruptionem, nullam metuens separationem. Proinde sequitur: Sed non prius, quod spiritale est, sed quod animale, terra terrenus, s