comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ces in codem regno uł int̾ comorã¬
tes in eadem cuntate. nã ut dacit᷑
me amant pͥncipes .i. posentes ⁊
dunces. hoc qucẽ ut ibi sb̾ditur
sunt ualde nocuia ciuitati ut ergn
sit mutuns amor inter ciues ly¬

Expanded text:
es in eodem regno,velinter commorantes in eadem civitate. Nam ut dicitur me amant principes, id est potentes et divites: haec autem ut ibi subditur sunt valde nociva civitati. Ut ergo sit mutuus amor inter cives, bo
Abbreviated transcription (Latin):
hiꝰ bone dispositiones uͥtutes applła¬
n possunt. nnichiloꝰ tainẽ quedã bõe
dispositioues ancillant. U̾tuti ut
bene cousiliau. ⁊ heue iniducare. de
consiliatis ancillãtur prudencie.
qͥ gͦ urne daspositus ẽ ad h̃aptus ẽ
ut sit prudens. quedã uero lone dis

Expanded text:
i bonae dispositiones, virtutes appellati possunt. Nihilominus tamen quaedam bonae dispositiones ancillantur virtuti, ut bene consiliari, et bene iudicare de consiliatis, ancillantur Prudentiae: qui ergo bene dispositus est ad hoc, aptus est ut sit prudens. Quaedam vero bonae dis
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tuosi aliqũ hñt qui nõ passio¬
nati nõ ruunt. Contiuens ã dͣ
fortes licet bene agat nõ saĩ ẽ ei
delestalule hene agere. Contiuẽcia
ergo ⁊ ꝑseuetancia sic accepta qnͣius
sit quedã boua daspõ nõ tam̃ ẽ¬

Expanded text:
tuosi aliquando habent, qui non passionati, non ruunt. Continens autem fortes licet bene agat, non tamen est ei delectabile bene agere. Continentia ergo, et Perseverantia sic accepta, quamvis sint quaedam bona dispositio, non tame
Abbreviated transcription (Latin):
cõinctõ. unot sb̾dit qd̾ steciles a¬
cius dissoluunt ¶Dicit a utẽ sterues
citius dissalui nõ qr licita sit disso¬
lutio conurgii ⁊ si nõ assit iln fecõ¬
ditas filroꝵ ut supenor rõ plemius
oñdebat. attaint̃ si in cõuigio assit
ibii bonum ꝓlis nõ solum ex fide q̃
in coningio ẽ su̾anda incluantur
qmͣdam intłmationẽ ut sũt amicũt̾
se ꝑentes qui nͣaͣlit̾ diligunt suã
ꝓlem ex dilectiant naͣli qmͣ hñt ad
ip̃am angm̃tatur eoꝵ amicicia nͣ¬
nã dicat angĩtato amore pp̃ ꝓlẽ

Expanded text:
coniuntio. Unde subdit, quod steriles cuius dissoluuntur. Dicit autem steriles citius dissolvi, non quia licita sit dissolutio coniugii, etiam si non adsit ibi fecunditas filiorum, ut superior ratio plenius ostendebat. attamen si in coniugio adsit ibi bonum prolis; non solum ex fide, quae in coniugio est servanda, inclinantur quandam inclinationem ut sint amici inter se parentes, qui naturaliter diligunt suam prolem, ex dilectione naturali quam habent ad ipsam, augmentatur eorum amicitia navam di
Abbreviated transcription (Latin):
.iͦ. de srĩs in emorabilib ca de insti¬
tuas anciquis uͥ at qde repndium
tat̾ uxorẽ ⁊ uirum a tempore quo
urbs romana fint condita us ad
ulłm iucc̾essit. pͥmus aucẽ qui dumi¬
sit uxorẽ sttcelitatis cã fuit spinius
carbilins qui quͣqmͣ colerabili rõne
motus uideretur ip̃ne rephensione tñ
nõ cannt qr cuncti arbitrabantur oi¬
pidetatẽ liłnꝵ cõuigali fice no deb̾e

Expanded text:
ro de sanctis memorabilibus, capitulo de institutis antiquis, ubi ait, Repudium inter uxorem et virum, a tempore, quo urbs Romana fuit condita, usque ad nullum intercessit. Primus autem, qui dimisit uxorem sterilitatis causa, fuit Spurius Carvilius. qui quamquam tolerabili ratione motus videretur, reprehensione tamen non caruit: quia cuncti arbitrabantur cupiditatem liberorum coniugali fidei non debere
Abbreviated transcription (Latin):
de ipĩs possoĩnb. tr̾io de ininismatib
qrͣto de inuistris. Int̃ alia autẽ que
consideranda sunt in edificiis ut tra¬
dit paladus in libro de agrirultura
ẽ industria i̾s operis ut edificium
a cris ut sit in debico acre collocacũ.
Qd̃ antẽ reges ⁊ pͥncipes debeant hr̃c
hĩtaciones mirabiles ⁊ sb̾cili industͥa

Expanded text:
s possesisonibus. Tertio de numismatibus. Quarto de ministris. Inter alia autem, quae consideranda sunt in aedificiis, ut tradit Pallad. in lib. de Agric. est industria operis, ut aedificium ramentum aeris, ut sit in debito aere collocatum. Quod autem reges et principes debeant habere habitationes mirabiles, et subtili indus
Abbreviated transcription (Latin):
pi ꝙ reges ⁊ pͥncipes qnͣtum ad in¬
dustriam operis decet hr̃t hĩtacioues
mira lules. a lii uedo ciues tales hi¬
tationes hr̃e debent magis ⁊ iiꝰ
nrabiles ut competit sire facalta¬
siũtur ex ꝑte ip̃is ppłi. ⁊ hanc tã¬
git. ph̃s .ui. poł. u̾ ait qd̃ prniceps de¬
aet sic inagͥfita facere. ⁊ talia edifi¬
tia faceoe constiuere qd̃ ppłs ea uidẽs
qiͣ sit mente suspensus pp̃ uehem̃tẽ
adiirationem. nam ppłs minus ĩ¬
surgit contra pͥncipem uidens ip̃ur
sic magͥficum. quilib cĩ de ppło. ħ ui¬
so opiuatur pͥncipem cẽ tantum ꝙ
qͣ impossibłe sit ip̃m iumadere ⁊ qr¬

Expanded text:
 reges et principes, quantum ad industriam operis, decet habere habitationes mirabiles. Alii vero cives tales habitationes habere debent magis et minus mirabiles, ut competit propriae facultasumitur ex parte ipsius populi: et hanc tangit Phcet sic magnifica facere, et talia aedificia construere, quod populus ea videns, quasi sit mente suspensus proter vehementem admirationem. nam populus minus insurgit contra principem, videns ipsum sic magnificum: quilibet enim de populo hoc viso opinatur principem esse tantum, quod quasi impossibile sit ipsum invadere:
Abbreviated transcription (Latin):
montiĩ ꝯͣ ip̃m nõ eẽ salubre. Sic
cĩ ymaginari debeinus qd̾ sicut aqͣ¬
curreus aqͣ currens samor est qmͣ
stans eo qde aque stantes ut pli¬
mum incrassantur. ⁊ putrestunt
sic aer reclusus in ualib ͦq ñ
⁊ esficittir nõ salubris ¶ Est ergo pẜ
salubritatẽ aeris considerand̾ iue¬
dificis coustrriendis ut nõ siat tał¬
constinctio in uallib infiinis. Stidõ
considcrand̾ ẽ ut iacus ille in quoe
ꝑ uebulas ⁊ uapores qmͣ̃ in ꝑte ali¬
a qͣre ibi redditur acr nõ salubris.
zdõ si uitan põt nõ sunt ib edifi¬
cia constru enda. t̾rum qde doclarat
salubutatẽ acris ẽ consideratio hĩ¬
tattoꝵ exñtium in tpõ. si eĩ alicu¬
bi cdificare uolumus si contingat
ccͣ regiouẽ illam aliquos hĩtare
consideranda sunt hĩtatoꝵ coͣr si
cis sit color sainis ⁊ pulth̾ si sit ei
firima siuiceritas capicis si hant a¬
cutam uisum. ⁊ puraum auditum
⁊ uocem claram. nam ꝑ om̃ia hec

Expanded text:
lubrem. Sic enim imaginari debemus, quod sicut aqua currens sanior est quam stans, eo quod aquae stantes ut plurimum ingrossantur et putrescunt: sic aer reclusus in vallibus, eo et efficitur non slaubris. est ergo propter salubritatem aeris considerandum aedificiis construendisconstructio in vallibus infirmis. Secundo considerandum est, ut locus ille, in quo est per nebulas et vapores, quam in parte alta: quare ibi redditur aer non salubris. ideo si vitari potest, non sunt ibi aedificia construenda. Tertium, quod declarat salubritatem aeris, est consideratio habitatorum existentium in ipso. si enim alicubi aedificare volumus, si contingat circa regionem illam aloquos habitare consideranda sunt habitatorum corpora, si eis sit color sanus et pulcher, sit ipsis firma sinceritas capitis, si habeant acutum visum, et purum auditum, et vocem claram. per omnia haec
Abbreviated transcription (Latin):
uistros. ut ergo nõ solum ꝑsona re¬
gis ur principis. s ⁊̃ młtitudo pͥne¬
minustroꝵ debite cõmorari possit
in edificiis constructis o ip̃a er̃ ina¬
gnifica. uiso qualia deleut eẽ edifi¬
cia qnͣtum ad magnificenciamt ⁊
industira in operis. restat uidere qͣ¬
lia oẽ delent qnͣtum ad acris cẽꝑe¬
ramentum. ¶Bangit autẽ paladiꝰ¬

Expanded text:
lum personas regis et principis, sed etiam multitudo ministrorum debite commorari possint in aedificiis constructis, oportet ipsa esse magnifica. Viso, qualia debent esse aedificia, quantum ad magnificentiam et industriam operis: restat videre, qualia esse debent, quantum ad aeris temperamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
printipemi faciat si aspeciat ip̃m tã¬
timi. ⁊ tam magificum magͥtudo
enĩ edificioꝵ licet nõ sit fienda ad
oũtationem ⁊ inauem głiam decet
tamẽ reges ⁊ principes ne ini contẽp
tus in quo existunt. ¶ t̾ia uia siñt᷑
ee ꝑte iniuistroꝵ ⁊ familte. uã ubi
ml̾te sunt diuicie ml̾ti sunt qui come

Expanded text:
principem, si aspiciat ipsum tantum, et tam magnificum. Magnitudo enim aedificiorum licet nonsit fienda ad ostentationem et inanem gloriam: decet tamen reges et principes, ne in contempttus, in quo existunt. Tertia via sumitur ex parte ministrorum et familiae. nam ubi multae sunt divitiae, multi sun
Abbreviated transcription (Latin):
unt. sod̾a uia ad inuestigand ħ id̾
gis ledumt᷑ si utantur couingali
copła tempore calido flante austro
qmͣ stigido flante borca. tempore ttũ
boreali ⁊ fugido qr calor naturalis
magis resu̾atur int̾us plus pos¬
sumus cõu̾tere de alimento qͣre u¬
sus coningał copłe in tali tempore
nõ sic ledit corͣ uiroꝵ noc sit ꝯtrenu¬

Expanded text:
unt. Secunda via ad investigandum hoc idem, gis laeduntur, si utantur coniugali copula tempore calido flante austro, quam frigido flante borea. tempore enim boreali et frigido quia calor naturalis magis reservatur interius, plus possumus convertere de alimento. quare usus coniugalis copulae in tali tempore non sic laedit corpora virorum, nec si attenu
Abbreviated transcription (Latin):
existence puro inclioratur compłe¬
xio exaĩtium iu eo ⁊ siuat meliores
gen̾atioues qͣre cempore magis t̃
danda opera couingali copłe. Decet
ergo om̃s ciues uti magis couin¬
gio cempore quo fit melior ꝓtrea¬
cio filioꝵ. tanto tamẽ ħ magis
deret reges ⁊ prinoipes qnͣto decet

Expanded text:
existente puro melioratur complexio existentium in eo, et fiunt meliores generationes. Quare tali tempore magis, est danda opera coniugali copulae. Decet ergo omnes cives uti magis coniugio tempore, quo sit melior procreatio filiorum: tanto tamen hoc magis decet reges et principes, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma uia sic assignatur a quibdã. nã
tepore calido aperauit᷑ pori cors exa¬
lat nide hũidũ qͣre remanẽt corpora
sicra. Rursus aꝑtis pous galat nͣl
calor quo exalante cor intrinserus re¬
mauẽt frigida. uiide quilib ni st i põ
experitur qd̾ tempore fugido flante bo¬
rea meluis digerit qi taloc tiꝰ int̾ius
pp̃ scigus ocͥuustans nõ exalat s ma¬
gis roboracur ⁊ uigoratur qͣre uentres
mulieꝵ tempore hyemali sunt cali¬
diores qi nõ exalat iide calor ⁊ huĩ¬
diores qr us cuaporat inde hĩdũ
magis sunt apti ad gen̾ationẽ ⁊ for¬
te tali tempore magis procoeant᷑ ma̾¬
culi unde ⁊ ph̾s. uidetur uelle qd̾ oues
flancib borcalib uentis magoes cõ

Expanded text:
Prima via sic assigantur a quibusdam. Nam tempore calido aperiuntur pori corporis, exalat inde humidum: quare remanent corpora sicca. Rursus, apertis poris exalat naturalis calor, quo exalante corpora intrinsecus remanent frigida. Unde quilibet in seipso experitur, quod tempore frigido flante borea melius digerit, quia calor eius interius propter frigus circustans non exalat, sed magis roboratur et vigoratur. quare si ventres mulierum tempore hyemali sunt calidiores, quia non exaltat inde calor; et humidiores, quia non evaporat inde humidum, magis sunt apti ad generationem, et forte tali tempore magis procreantur masculi. Unde et Philosophus videtur velle, quod oves, flantibus borealibus ventis, magis
Abbreviated transcription (Latin):
muns uidere nõ possumus s si ꝑ di¬
ucurna temꝑa. ⁊ in diu̾sis officiis cõ¬
missis fi delicer se gessit fidelis ẽ iu¬
ducandus. prudencia uero cognosci
ht̃ ꝑca que diximus in pͥmo libro.
Ue si ad sit iemor ꝓuidus cautus
⁊ cͥrouspestus. ⁊ alia que ibi dixunus
prudens ẽ reputandus. ⁊ ħ ẜ mag̃¬

Expanded text:
minis videre non possumus; sed si per diuturna tempora, et in diversis officiis commissis fideliter se gessit, fidelis est iudicandus. Prudentia vero cognosci habet per ea quae diximus in primo libro: ut si aliquis sit memor, providus, cautus, et circumspectus, et alia quae ibi diximus, prudens est reputandus: et
Abbreviated transcription (Latin):
gis uidemus cõt̾ hõies a deo affici
ad priãs consuetudines ⁊ ad con¬
u̾sationes regionis ꝓpie ut ettamn
si paores ⁊ tipiores sint eas pscha¬
oies ⁊ meliores uidicant. in indmũ¬

Expanded text:
im communiter homines adeo affici ad patrias consuetudines, et ad conversationes regionis propriae, ut etiam si peiores et turpiores sint, eas pulchet meliores iudicant. In indumen
Abbreviated transcription (Latin):
crͣ officim cõmissu. rõ autẽ huiꝰ a¬
signatur .iiͦ. pol. uͥ dicitur qd̾ aliqñ
deti̾us sũnunt multi ministrantes
qmͣ paiti. nã cum młtis idẽ inimst̃¬
nm cõmittitur sepe illud negligitur.
uam sepe quilib inunstrauciũ hiꝰ¬
miinisterium negligit credens qd̾ a¬
lius exxquatur illud ubituuq enĩ
ẽ multicudo ibi ẽ confusio insi mł¬
taaido illa reducatur ad aͥd unum.
sicut eĩ uidemus in uinu̾so qd̾ ip̃m
⁊ maxime ordinacum eo qd̾ malti ͦ
entium crñcium ii ipõ reducatur
in unũ pͥmum ers ut in unum de¬
um a quo cĩa ordiuanitur. dic que¬
cõmitacur officium aliqd̾ ne ilid
negligatur. ⁊ ne fiat confust ⁊ in¬
ordinate p̾ficiendus ẽ uiiuis archi¬
tector nuinstris illis cuiꝰ sit sollici¬
tare. ⁊ ordinare illos ¶Est autẽ hec

Expanded text:
circa officium commissum. Ratio autem assignatur 2. Polit. ubi dicitur, quod aliquando deterius serviunt multi ministrantes quam pauci. Nam cum multis idem ministerium committitur; saepe illud negligitur: nam saepe quilibet ministrantium huiusmodi ministerium negligit, credens quod alius exequatur illud: ubicunque enim est multitudo, ibi est confusio, nisi multitudo illa reducatur ad aliquid unum. Sicut videmus in Universo, quod ipsum est maxime ordinatum, eo quod multitudo entium existentium in ipso, reducatur in unum primum ens, ut in unum Deum, a quo omnia ordinantur. Sic quaecommittutur officium aliquod, ne iliud negligatur, et ne fiat confuse et inordinate, praeficiendus est unus architector ministris illis, cuius sit soliticare et ordinare illos. Est autem hoc
Abbreviated transcription (Latin):
te magnia osficia ⁊ pͥncipatus tantã
curam hũt aunexam ut eadẽ ꝑsoͣ
suffircre nõ possit ad facilit̾ exeq̃nd̃
fficiis. ⁊ nͥ magna offiria cõmissa ñ
magnã curam hñt aunexam con¬
g̾̃gari possunt officia ⁊ inagr̃atus.
Ita qd̾ eidem diu̾sa officia cõmuttãt᷑.
domo. in domo cĩ ꝑua uͥ pauci sunt
iriustri. ⁊ uͥ osficia modicam curã haĩt¬

Expanded text:
te magna officia et principatus tantam curam habent annexam, ut eandem persona sufficere non posset ad faciliter exequendfficiis et ubi officia commissa non magnam curam habent annexam, congregari possunt officia et magistratus, ita quod eidem diversa officia committantur.domo. In domo enim parva, ubi pauci sunt ministri, et ubi officia modicam curam ha
Abbreviated transcription (Latin):
ut diru̾sificatur condcĩo celestis potͦ
cibus indinneuta. ⁊ cetera talia desꝰ¬
mencia ad indagenciam uite sunt
uarianda.c¬
c.xuiii. Quid ẽ curialitas.
⁊ qd̾ decet ministros regum ⁊ princi

Expanded text:
rout diversificatur conditio caelestis: potus, cibi, et indumenta et caetera talia deservientia ad indigentiam vitae, sunt varianda. Quid est curialitas, et quod decet ministros re
Abbreviated transcription (Latin):
nnistris officia dispeusantur.
ut ali qui p̾siut meusis aliqui in ł¬
ricudiui equoꝵ. Sliqui uero eliis rely
prout requirit modus doiiesticus ꝙͣ¬
tum ad p̾seus spectat tria sinit actẽ¬
denda uidelz oido ministrandi faci¬
litas gequendi ⁊ coudcĩo numstaͣ¬
cium. pͥmo sĩ atteudendum ẽ officia
domestita sic eẽ cõmittenda mimsto
ut resu̾etu ilii debitus ordo munstq̃¬

Expanded text:
ministris officia dispendantur, ut aliqui praesint mensis, aliqui multitudini equorum, aliqui vero aliis rebus prout requirit modus domesticus: quantum ad praesens spectat, tria sunt attendenda, videlicet ordo ministrandi, facilitas exequendi, et conditio ministrantium. Primo enim attendenda sunt officia domestica sic esse committenda ministris, ut reservetur ibi debitus ordo ministra
Abbreviated transcription (Latin):
tis. nã uret nõ ad inanc̃ głiam. ner
ad oftentationem talia sint fienda. nã
ut reges ⁊ pͥncipes consu̾ent se in suo¬
statu magnisico ⁊ ue a ppłis concẽp¬
consideranda ẽ uinfornutas mini¬
straucium nam ut appareant mĩ¬

Expanded text:
tis. Nam licet non ad inanem gloriam, nec ad ostentationem talia sint fienda: tamen ut reges et principes conservent se in statu suo magnifico, et ne a populis condemconsideranda est uniformitas ministrantium. Nam ut appareant min
Abbreviated transcription (Latin):
ta ¶ñ tantis eĩ domil nõ solum sut
layci s t̃ clerici. ⁊ int̾ utrosq quidã
sunt suꝑiores ⁊ quidam infĩores pp̃
qd̃ decet eos aliter. ⁊ alirer eẽ orua¬
tos. Sic eĩ uidanus in ordine uiĩ¬
si qd̃ cum totum uinu̾sum sit qrͣ u
ratu ut oquali pulcricudrue. s consi¬
derata condeĩone reꝵ aliqua pollent
marori pulcricudane ali qͣ mi nori
ꝓut requirit ordo ⁊ insticia unin̾si.
In quo doclaratur mirabilis condi¬

Expanded text:
mibus non solum sunt laici, sed etiam clerici: et inter utrosque quidam superiores, et quidam inferiores: propter quod decet eos aliter et aliter esse ordinatos. Sic enim videmus in ordine Universi, quod cum totum universum sit quasi ratu, nec aequali pulchritudine, sed considerata conditione rerum aliqua pollent maiori pulchritudine, aliqua minori, prout requirit ordo et iustitia Universi, in quo declaratur condi
Abbreviated transcription (Latin):
mariine apparet regtis prudencia
s suam familiam debito modo gu¬
b̾net. ⁊ si ei debite ⁊ ordinate uaniͣs tei¬
maxime uidetur facar ad honoris
statum ut instruant᷑ reges ⁊ pͥnci¬
pes qualiter ctͣ hoc se hãnt honori¬
sice ⁊ prudenter uidendum ẽ quallitꝰ¬

Expanded text:
maxime apparet regis prudentia, si suam familiam debito modo gubernet, et si ei debite et ordinate necessaria trimaxime videtur facere ad honoris statum, ut instruantur reges, et principes, qualiter circa hoc se habeant honorifice et prudenter: videndum est qualit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pͥcipum quaꝵ quelib pp̃ uarieta¬
tt̃ inuistrantium ⁊ officioꝵ qrͣ qd̾¬
dam uinu̾sum daci põt nõ om̃s mi¬
istrantes eque pulcro apparatu nz
pulchris iudumentis gaudere debent
tribuenda ut in hoc appareat ꝓu¬
dencia. ⁊ industira pͥncipantis ¶Qrͣ
tn cͣ hir consideranda ẽ consuetudo
patrie. nã om̃e inconsuctum uidetͣ

Expanded text:
varietatem ministantium et officiorum quasi quoddam universum dici potest, non omnes ministrantes aequae pulchro apparatu, nec aeque pulchris indumentis gaudere debent,tribuenda, ut in hoc appareat providentia et industria principantis. Quarto circa hoc consideranda est consuetudo patriae. Nam om
Abbreviated transcription (Latin):
const̾. eent antẽ in edaficiis constru-¬
eudas quedã alia ꝑcicularia dd̾a ut
qualis deberet eẽ cella uinaria qr
d eẽ frigida obstura opposita stpcẽ¬
triom. d eẽ longe ab aquis ut a a¬

Expanded text:
confert. Essent autem in aedificiis construendis quaedam alia particularia dicenda; ut qualis deberet esse cella vinaria, quia debet esse frigida, obscura, oposita septentrioni debet esse longe ab aquis, ut a c
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua hoꝵ cousueueiunt contiugẽ.
Edificium cogo canstiuend̃ edifica
n in tali situ qd sit ci copia aque sa¬
libris hñcis candãones illas de qui¬
l famis mentiouẽ. Qd si camen
cdaficandi uorͣias urggeat nec tamẽ
ibi aque salubus sit copia. Est ibi

Expanded text:
aliqua horum consueverunt contingere. Aedificium ergo construendum aedificari debet in tali situ, quod sit ei copia aquae salubris habentis conditiones illas, de quibus fecimus mentionem. Quod si tamen aedificandi necessitas urgeat, nec tamen ibi aquae salubris sit copia. est ibi
Abbreviated transcription (Latin):
rit edeficium construiendũ sint tria
cou sideranda uidelicet coudr̃io cclestis
dii̾sitas uentoꝵ ⁊ dispositio t̾raꝵ ꝙͣ
tum ad condĩonẽ celestem. god̃m du¬
a sunt atrendenda. pͥmo ut in yerne
debita claritate illustratur. Siw̾ ne
in estace ĩ moderato calore oppͥmat᷑
co qd̾ in ycine oppͥo ͫ sit soli debita cla¬
ritate illustra lutur. in estace quidẽ
eo qd̾ oblique respiciatur a sale hẽb̾
in calore temꝑainentĩ. ¶am seiꝑ
raduis obliquus minoirẽ calorem
geuerat qmͣ directus. gnu̾ in edificã¬

Expanded text:
ruendum, sunt tria consideranda. videlicet conditio caelestis: diversitas ventorum: et dispositio terrarum. Quantum ad conditionem caelestem duo sunt attendenda. Primo ut hyeme debita claritate illustretur. Secundo, ne in aestate immoderato calore opprimatueo quod in hyeme oppositum sit soli, debita claritate illustrabitur. In aestate quidem, eo quod oblique respiciatur a sole, habebit in calore temperamentum. nam semper radius obliquus minorem calorem generat, quam directus. Secundo in aedifican
Abbreviated transcription (Latin):
salubritatis a que. pͥmum ẽ qr ẽ eq
lacuus. paludes cĩ ⁊ lacune co ꝯ
eis sit aqua quadam modo stau
¶ Sadõ considerandũ ẽ ne aqua ila
sumat originẽ ex metallio ur ue
transtat ꝑ metalloꝵ uenas hñt &ͥ
metallia suas uenas sb̾̃terraneas

Expanded text:
britatis. Primum est: quia aqua lacunis. paludes enim et lacunae, eo quod eis sit aqua quodammodo stans, Secundo considerandum est, ne aqua illa sumat originem ex metallis, vel ne transeat per metallorum venas. habent enim metalla suas venas subterreneas
Abbreviated transcription (Latin):
quos aque transtunt haut in se pͥn¬
t̃sficitur. ⁊ nõ ẽ ita salubris ẽ ã huĩ¬
dum ⁊ molle de facili passium. aq̃
lique aimxde pucrediues ¶t̾cium
qd̃ considerand̾ ẽ in aquis ẽ qd̾ sit
coloris ꝑspicui. uã ip̃a infrĩo coloris
aque infr̃ĩouẽ demonstrat. ¶ Qrͣtũ
b talem odorẽ ur saporẽ contͣxerũt¬
¶ quintũ ẽ ue aquis illis aliqͥs¬
hinus insedeat uã t̾ra limosa ⁊
lutosa eo qd̃ iufecta sit saua eẽ
nõ põt. hec crpo qͥnq attendenda
sinit in salubritace aqͣꝵ u̾um
giam considerand̾ eẽ uidel ut con¬

Expanded text:
ant in se prininficitur, et non est ira salubris. Est enim humidum et molle de facili passivum: aquliquae admixtae putredines. Tertium, quod considerandum est in aquis, est quod sit coloris perspicui. nam ipsa infectio coloris, aquae infectionem demonstrat. Quartum ibus talem odorem, vel saporem contraxerunt. Quintum est, ne aquis illis aliquis insideat limus. nam terra limosa et lutosa, eo quod infecta sit, sana esse non potest. Haec ergo quinque attendenda sunt in salubritate aquarum. Vetiam considerandum esse. videlicet, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
tione illain uł ẽ aliunde tr̃a appor¬
tanda. ⁊ ponenda iu illo spatio inter
posita ita deuiauda qd̃ ad iuurcem
densetur pp̃ qd̃ nõ ẽ inconuemens
consticuere hiꝰ muros ex t̾ra densata.¬
¶ Ualz quidẽ constitutio talium mu

Expanded text:
itionem illam, vel est aliunde terra apporitionem illam, vel est aliunde terra apportanda, et ponenda in illo spatio intermposita ita densanda, quod ad invicem densetur: propter quod non est inconveniens construere huiusmodi muros ex terra depressata. valet quidem co
Abbreviated transcription (Latin):
uaͣ loci fortior existat. ⁊ disficilior ad
impugnandaĩ. ¶ Sodõ urles ⁊ mumi¬
tiones sunt difficiliores ad impug¬
naudum ex angłaritace muroꝵ. nã
si munntio muros hãt augulares
si contingat obsidentes ad inuros ac¬
cedere ad munitiouẽ deuurant ob¬
sessi faciluis se tuentur ab illis. ⁊ le¬
uius offendunt obsidentes. nã pp̃
angularitatẽ inuroꝵ nõ solum ex
ori ꝑutiunt impugnantes inmi¬
tionẽ illam fienda itaz sunt muri
augulares ut munitio facilit̾ de¬
ffendi possit ¶ trium qd̾ reddit inu¬
nitione difficiliore ad capiend̾ dur¬
oẽ trata uł inuri ex t̾ra fũi. nã in uin¬
nitione fienda nõ solum ẽ queren¬
da louitas situs. ⁊ augularitas itni¬
noꝵ s ccͣ inuitionẽ illam edifican¬
di sunt duo miri aliqualit᷑ distãces
⁊ intra spacium qd̾ inter illos duos
includatur pouenda ẽ t̾ra que fodiẽ
da de fossis que fiende sunt ccͣ mum¬

Expanded text:
natura loci fortior existat, et difficilior ad natura loci fortior existat, et difficilior ad impugnandum. Secundo urbes et munitiones sunt difficiliores ad impugandum ex angularitate murorum. Nam si munitio muros habeat angulares, si contingat obsidentes ad muros accedere ut munitionem devincant, obsessi facilius se tuentur ab illis, et levius offendunt obsidentes. Nam propter angularitatem murorum non solum ex rcutiunt impugnantes munitionem illam. Fiendi itaque sunt muri angulares, ut munitio faciliter defendi possit. Tertium, quod reddit munitionem difficiliorem ad capienduerrata, vel muri ex terra facti. Nam in munitione fienda non solum est quaerenda bonitas situs, et angularitas murorum, sed circa munitionem illam aedificandi sunt duo muri aliqualiter distantes: et intra spatium, quod inter illos duos muros includitur, ponenda est terra, quae fodienda est de fossis, quae fiendae sunt circa mun
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuq in hꝰ edificatione considera¬
da ꝑ que minntiones fortiores ex¬
stant. ⁊ difficioliores ad caquend̾.
¶ pmo quidẽ fortificantur mumia¬
ones. ⁊ sunt difficiliores ad belland̾
ex uatura loti. sodõ ex angularitate
inuioꝵ. frio ex t̾ratis. quarto ex ꝓpũ¬
gnaculis. quinto ex fossatis. ¶Ex
natura quidem lou urbes ⁊ min̾¬
tiones fortiores exastunt si edite sĩt
⁊ preruptis rupib uł in loris eini¬
nentili. ⁊ a ccessiblib. aut si mare
sit ccͣ eas uł paludes aut flumĩa
cͥcundant ip̃as a pͥnpio isitur qñ
edificande sunt mumiciones deffen¬
dende ab ext̾iori pugna. ⁊ ab obsidẽ¬
tib cousideranda ẽ naꝰ loci ut in ta¬
li loco edaficentur qd̃ ex ipo situ for¬
tiores exastant uł si uõ uacat mu¬
intiones de nouo edificare. ⁊ aliqͥ ti¬
mentes iram dũõꝵ aut dñi inetu¬
entes furorẽ ppłi uolunt se tueri iir
immitione aliqua si assit facultas
querenda miruitio talis que ex ip̃a

Expanded text:
e consideranda: per quae munitiones fortiores existunt, et difficiliores ad capiendum. Primo quidem fortificantur munitiones, et sunt difficiliores ad bellandum ex natura loci. Secundo ex angularitate murorum. Tertio ex terratis. Quarto ex propugnaculis. Quinto ex fessatis. Ex natura quidem loci, urbs et munitiones fortiores existunt si editae sint in praeruptis rupibus,vel in locis eminentibus et inaccesibilibus: aut si mare sit circassas, vel paludes, aut flumma circumdant ipsas. A principio igitur quando aedificandae sunt munitiones, defendendae ab exteriori pugna, et ab obsidentibus, consideranda est natura loci, ut in tali loco aedificentur, quod ex ipso situ fortiores existant. Vel si non vacat munitiones de novo aedificare, et aliqui timentes iram dominorum, aut Domini metuentes futurorum populi, volunt se tueri in munitione aliqua: si adsit facultas quaerenda est munitio talis, quae ex ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
io campestri. ⁊ deti̾aminus debel¬
Io obsissiuo decentes obsidentes inu¬
intiones ⁊ castra qualit̾ debeant ea
obsiderr ⁊ debellare. In ꝑte ista det̾i̾a¬
re uolimins de bello deffensio ut
postqmͣ docimnus obsedentes qualr̃
debeant inuadere ebsessos. uolumꝰ
decere ipõs obsessas qualiter se debe
ant deffendere ab obsedentib ¶ pͥmũ
aucẽ qd̾ inaxime facit ue obisessa ci¬
nicas deii uicatur ab obsidentib ⁊
qd̾ maxune facit ut obsessi facilit̾
possint defferidere inuintionẽ aliꝙͣ
ẽ stire qualit̾ edificanda sunt ca¬
stra ⁊ ciuitates ⁊ mmimitiones ⁊ occ̾e

Expanded text:
lo campestri, et determinavimus de bello obsessivo, docentes ipsos obsidentes munitiones et castra qualiter debeant ea obsidere, et debellare. In parte ista determinare volumus de bello defensivo: ut postquam docuiumus obsidentes qualiter debeant invadere obsessos,volumus docere ipsos obsessnt defendere ab obsidentibus. Primum autem quod maxime facit ne obsessa civitasdevincatur: ab obsidentibus, et maxime facit ut obsessi faciliter possint defendere munitionem aliquam, est scire, qualiter aedificanda sunt castra, et civitates, et m
Abbreviated transcription (Latin):
facit inuniciones fortiores sũt tres
⁊ꝓpũgnacuia. nã in ipĩs iinis cõ¬
stituende sunt turres ⁊ ꝓpringna dła
Ut iiñtio leuius deffendi possit ma¬
xime aute portã qmlib ip̃ius un¬
itiois de qua timetur ne ad eã
acredant obsideutes fiende sunt tͦ¬
res ⁊ ꝓpugnacula. ⁊ ante hiꝰ portã
ponenda ẽ katerasta pendens ami¬
lis fr̾eis undiq eciam fr᷑ata ꝓhilẽs
ingressum hostium. ⁊ iucendaiuin
ignis. uam si obsidences uellent
portas inuintionis suocendere ka¬
terasta que ẽ ante portas ꝓhibe¬
bit eos. Qursus supͣ kateractam
di eẽ inurus ꝑforatus recpiens ip¬
sam ꝑ quẽ locum poterunt ꝓiei
lapides. ⁊ emnti poti̾t aqua ad ex¬
tinguendum ignem si contingẽt
ip̃m ab obsidentib eẽ appositum.¬
¶ Quuitũ qd̾ facit munitiones
magis inaccessibules. ⁊ fortiores
latitudo. ⁊ ꝓfunditas fossaꝵ que
si assit facultas replende sunt a¬
quis hiis erppo modas sunt mu¬
nitiones difficiliores ad capiend̾.

Expanded text:
et propugnacula. Nam in ipsis muris construendae sunt turres, et propugnacula, ut munitio levius defendi possit. Maxime autem ante portam quamlibet ipsius munitionis, de qua timetur, ne ad eam accedant obsidentes, fiendae sunt turres, et prupugnacula: et ante huiusmodi portam ponenda est cataracta pendens annulis ferreis undique etiam ferrata, prohibens ingressum hostium, et incendium ignis. Nam si obsidentes vellent portas munitionis succendere, cataracta quae est ante portam prohibebit eos. Rursus supra cataractam debet esse murus perforatus recipiens ipsam, per quem locum poterunt proiici lapides, emitti poterit aqua ad extinguendum ignem, si contingeret ipsum ab obsidentibus esse appositum. Quintum quod facit munitiones magis inaccessibiles, et fortiores: est latitudo, et profunditas fossarum: quae si adsit facultas replendae sunt aquis. His ergo modis sunt munitiones difficiliores ad capiendum.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ uituqmͣ uatura dat eẽ alicui uͦ
sit sollicita ccͣ quȩ ea ꝑ que iluid ua¬
let consu̾ari incẽ ut si uaͣ dat ẽẽ igni
statim ẽ sollicita dare eil euitatẽ ꝑ
qmͣ feratur sursum. eo qdẽ iu loco sũ¬
sollicita dare ałibꝰ orqͥali a orgaua¬
ꝑ que possunt sumere cibum ⁊ mi¬
trimentũ quare si patres sunt cã fĩ¬
cet pacres hrẽ curam filioꝵ sollitita¬
u erga eos ut mueĩant eis ilia ꝑ q̃
possint bene uiuere. ⁊ ꝑ que ualeãt
stigand̾̃ ħ idẽ siñt᷑ ex eo qd̾ patres
ui demus autẽ suꝑcelestia corpora ĩ¬
fluere iu hec ifi̾ora. ⁊ ea rege̾ ⁊ cõ¬
su̾aie. qͣre si naturale ẽ ut suꝑro¬
ra ⁊ preeminencia in infi̾cra in¬
fluant. ⁊ ea reglent ⁊ consu̾ent.
fluat ⁊ subfluat suis sb̾iestis. ⁊ qͦ¬
modo eos regłet. ⁊ consuet. Unde ⁊
ipẽ deus qui singulis reb preest ht̃
sollicicadainẽ. ⁊ ꝓuidenciam tutius
Uniu̾si prẽs ergo eo ip̃o qd̾ nͣaͣlit̾
quil eĩ sollicitatur ccͣ dilestum.

Expanded text:
tura dat esse alicui, nisi sit solicita circa ea per quae illud valet conservari inesse, ut si natura dat esse igni, statim est solicita dare ei levitatem quanda, per quam feratur sursum, eo quod in loco susolicita dare animalibus oraper quae possunt sumere cibum et nitrimentum. Quare si patres sunt causa ficet patres habere curam filiorum, et solicitari erga eos, ut inveniant eis illa, per quae possint bene vivere, et per quae valeant stigandum hoc idem, sumitur ex eo quod patres videmus enim super caelestia corpora influere in haec inferiora, et ea regeare. Quare si naturale est, ut superiora et praeminentia in inferiora insinuant, et ea regulent et conservent: fluat, et subueniat suis subiectis, et quomodo eos regulet et conseruet. Unde et ipse Deus, qui singulis rebus praest, habet solicitudinem, et providentiam totius Universi. Patres ergo eo ipso quod naturaliter quilibet enim solicitatur circa dilectum:
Abbreviated transcription (Latin):
qi det̾iatum est de regĩe
nptiali. Sestat exequi de
ẜa in qua agetur de re¬
guĩnue pãcnali uõ ei sufficit paterfa¬
milias scire comgẽ regere nisi nou̾it
ant ad domum pͥuami. coĩtas uero
pacris ⁊ fi lii ꝑtiuneat ad domũ iam
cur alitui statun post deflationẽ de

Expanded text:
t de regimine nuptiali. Restat exequi de secunda, in qua agetur de regimine paternali: non enim sufficit patrifamilias, scire coniugem regere, nisi noverit ant ad domum primam: communitas vero patris, et filiis pertineat ad domum iam tur alicui sta
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus deci̾are de regimine filiali qmͣ
cura. ¶In detiando quidẽ de regunĩt
cet om̃s patres ccͣ ꝓpos filios oẽ soi¬
licitos Nam cum greca sollicicudi¬
ne que ẽ ocͣ filias hũda magis in ci¬
tabuntur parentes ut suos filios le¬
he regant. possumus aucẽ crplic ui¬
a uenari qd̃ decet hiꝰ sollititu dinẽ hre
parences. pͥma siñt᷑ ex eo qd̾ patres¬

Expanded text:
prius determinare de regimine filiali quamcura. In determinando quidem de reginine cet omnes patres circa proprios filios esse solititos. Nam cognita solicitudine, quae est circa filios habenda, magis incitabuntur parentes ut suos filios bene regant. Possumus autem triplici via venari, quod decet huiusmodi solicitudinem habere parentes. Prima via sumitur ex eo q
Abbreviated transcription (Latin):
tatiuũ coñtas autẽ in uita huma¬
na ut supͣ tangebatur ad quadͥ¬
hoe coĩtates p̾suppo nunt coĩtatẽ
dom esticam.¶ui cigo sit domus
pͥor uico ciuitate ⁊ regno hõ naͣ¬
liter magis ẽ aꝵ domesticum ꝙͣ¬

Expanded text:
ativum. Communitas autem in vita humana ut supra tangebatur ad quadruhae communitates praesupponunt communitatem domesticam. Cum ergo domus sit prior vico, civitate, et regno: homo naturaliter magis est animal domesticum
Abbreviated transcription (Latin):
armoetur a licui si ab amicitia eiꝰ disse¬
dat si mt̾ uirum ⁊ uxorẽ debrtã fidẽ ł
fidelem amiciciam saluare uolumus
ue sit ilu uiolacio fidei oz uirum iudi¬
nsibilit̾ suc ad herere uxori. ⁊ enͦ. aum

Expanded text:
amicetur alicui, si ab amicitia eius discedat: si inter virum et uxorem debitam fidem, vel fidelem amicitiam salvare volumus, ne sit ibi violatio fidei, oportet virum indivisibiliter suae adhaerere uxori, et
Abbreviated transcription (Latin):
quoc coĩtares sunt in domo ꝑfc̃a. ⁊
quot regumina. ⁊ quot gen̾a ꝑsoͣꝵ.
De leui ego patere põt quot ꝑtes
hr̃e debeat hic sed̾s lib̾ in qua tra¬
cracur de regimine domus nã cũ
in domo ꝑfecta sint tria gen̾e regĩa¬

Expanded text:
itates sunt in domo perfecta, et quot regimina, et quot genera personarum. De levi ergo patere potest, quot partes habere debeat hic secundus Liber, in quo tractatur de regimine domus. Nam cum in domo perfecta sint tria regimina, op
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dare coĩtacẽ aliqui benc ord̾iatã
uisi aliquid sit ibi diregens. ⁊ aliꝙͥ
dircstum ux nsi aliquid sit ibi pͥu¬
cipans. ⁊ aliqͥd obstquens qͣre cum
in cõitace mans ⁊ femint mas de¬

Expanded text:
est dare communitatem aliquam bene ordinatam, nisi aliquid sit ibi dirigens, et aliquid directum: vel nisi aliquid sit ibi principans, et aliquid obsequens. Quare cum in communitate maris et foeminae, mas de
Abbreviated transcription (Latin):
s̃gend̾ dicit᷑ dͥd cum p̾sente ꝓpͥo passi¬
no nõ ꝓdicit sil si mile qͣre cũ ꝓpͥ¬
masculus ⁊ ꝓpͥum susceptiu ñ sit fe¬
mina si in doma aliqͣ ẽ coministio
ꝓlis ur mas ẽ imꝑfectum actuuĩ¬

Expanded text:
id, cum praesente proprio passivo, non producat sibi simile. quare cum pmasculus, et proprium susceptivum sit foemina: si in domo aliqua est coniunctio prolis, vel mas est imperfectum acti
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma ꝑs domus ⁊ pͥma cõtas q̃ reqͥ¬
ritur iu uita domestica qr ex imꝑfe¬
resultat imꝑtũo totus tota illa do¬
o filioꝵ ¶ Mda uia ad muestigand̾
hocidẽ sũtr ex ꝑte isalis ꝑpetuitat
nã cum hoĩẽs uõ possunt ꝑse tpõs

Expanded text:
s domus et prima communitas, quae requiritur in vita domestica: quia ex imperferesultat imperfectio totius, tota illa doo filiorum. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte naturalis perpetuitatis. Nam cum homines non possunt pe
Abbreviated transcription (Latin):
mia cĩħitatio domus uno modo est
illa contumie hr̃cetur. alio modo ẽ qͥ
casuar ut si pͥorib hĩtatorib desimn¬
ctis uel recedentib uous familia ĩ hi¬
cet domum illam. Naturalꝰ cogo hi¬
tatio domestica naͣlr ꝑpecuari no pt¬

Expanded text:
m habitatio domus uno modo est ista continue habitetur. Alio modo est quasi casualis, ut si prioribus habitatoribus defunctis, vel recedentibus, nova familia inhabitet domum illam. Naturalis ergo habitatio domestica naturaliter p
Abbreviated transcription (Latin):
a. ut .gͣ. in pͥmo libro dasfusius di¬
ximus ipãs passianes moderet ad
qͣs mulieres maxĩe nicitant᷑ liez si
minas pollere deceat tũ cũ tradenda
ẽ aliqͣ imptiu potissime iuquirend̾
ẽ utrũ poneat temꝑancia m qd̃ ad

Expanded text:
a ut supra in primo libro diffusius diximus ipsas passiones moderet, ad quas mulieres maxime incitantur; licet minas pollere deceat, tamen cum tradenda est aliqua nuptui, potissime inquirendum est, utrum polleat temperantia, eo quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
turpib. p ergo ꝙ iam dõs quale
bent in ducendis uyorib uam pͥus¬
qnͣ eas ducant dili gent̾ delent pꝰ
inquireir qualit̾ sunt oruate extlo¬
rib louis. ue quo sunt nobłes ge¬
nere. ⁊ quõ ꝑ cale couigium couse¬

Expanded text:
 ergo ex iam dictis, quale bent in ducendis uxoribus. Nam priusquam eas ducant, diligenter debent primo inquirere, qualiter sint ornatae exterioribus bonis: ut quomodo sint nobiles gerere, et quo
Abbreviated transcription (Latin):
.i.in ꝓsequendo pacebit qd̾ aucẽ
hec hona corͥs in agͥtudo uidelicet
⁊ pincricudo querenda sint ii uxo¬
re sic põt oñdi nã leret goningiũ
ut in precedenti ca dioebatur orda¬
netur ad societatẽ deluicam ad eẽ
onem. ⁊ ad forncationẽ uitandã.
smo pͥncipaliꝰ urͣ or din ari coningi¬
un ad hec duo lona qmͣ ad trra p̾¬
drã. nã bouũ fidei ut qd coninges

Expanded text:
in prosequendo patebit. Quod autem haec bona corporis, magnitudo videlicet, et pulchritudo quaerenda sint in uxore, sic potest ostendi. Nam licet coniugium, ut in praecedenti capitulo dicebatur, ordinetur ad societatem debitam, et ad eonem, et ad fornicationem vitandam. immo principalius videtur ordinari coniugium ad haec duo bona, quam ad tria praedicta. Nam bonum fidei ut quod coniuges
Abbreviated transcription (Latin):
uitandã. ad qmͣ uitaudã ẽ ip̃m cõ¬
iuguĩ ardinatum. uiso quõ qnͣtũ
ad boua corporis querenda sunt iu
coninge magnitudo ⁊ pulcritu do.
Restat uidere quõ qnͣcum ad bona
ar̃ẽ querenda sunt in ea temperãcia
⁊ amor operositatis Iniud cĩ lunum
ad cuiꝰ oppͥo maxĩe incitat᷑ Dicebat᷑¬
passiones modo oppositi se hũt. ita
qd̃ qnͣto quis magis insequitur
passianes minus agit y rõin. ⁊ exͦ.¬

Expanded text:
m vitandam est ipsum coniugium ordinatum. Viso, quomodo quantum ad bona corporis quaerenda sit in coniuge magnitudo, et pulchritudo. Restat videre quomodo quantum ad bona animae quaerenda sunt in ea temperantia, et amor operositatis. illud enim bonum ad cuius opposipassiones, modo opposito se habent, ita quod quanto magis insequitur passiones, minus agit secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ingũ su̾andã. ⁊ ad ꝓlem debice pro¬
duceadam in cõinge queri debent.
uidemus autẽ qd̾ magͥtudo corͥs
facit ad bonum ꝓlis. nã filii in ꝙͣ¬
titate cors ut płimũ matcizaut.
qr cotam corpulentã sb̾am quodã¬
modo hũt a matre. si cut ergo in aliis
ałib ut płimũ ex magno gcu̾e ma¬
gna ꝓcedunt. sic ⁊ in bõĩb si parẽ¬
tes inagͥ ꝙistant filii ut płimũ
magͥ uascuntur. decet ergo om̃s ci¬
ues pp̃bonim ꝓlis ut filii eoꝵ pol¬
leant magͥtudine coͣrli quecere ĩ
sins uxoris magͥtudinẽ corporis.
tanto tam̃ magis hoc decet repts
ro qdẽ ex cis dependeat louũ ioẽ ⁊ sa¬
lus regni plus solu  debeat qmͣ a lii.
¶ au int̾ bona corporis querenda ẽ
in uxore formasitas ⁊ pulcritudo nã
⁊ ħ facit ad bonũ ꝓlis. n q̃ sicut ex
płi inum ex magͥs nascuntur magͥ
sic rex pulcas nascunt᷑ płchri qͣre
si deret am̃s ciues. ⁊ in apane reges ⁊
pͥncipes sollicitari ut polleant filiis

Expanded text:
andam, et ad prolem debite producendam, in coniuge quaeri debent. Videmus autem quod magnitudo corporis facit ad bonum prolis. Nam filii in quantitate corporis ut plurimum matrizant, quia totam corpulentam substantiam quodammodo habent a matre. Sicut ergo in aliis animalibus, ut plurimum ex magno genere magna procedunt: sic et in hominibus, si parentes magni existant, filii ut plurimum magni nascuntur. Decet omnes cives propter bonum prolis, ut filii polleant magnitudine corporali, quaerere in suis uxoribus magnitudinem corporis: tanto tamen magis hoc decet reges eo quod ex eis dependeat bonum commune et salus regni, plus solicitari debent, quam alii. Secundo inter bona corporis quaerenda est in uxore formositas et pulchritudo. nam et hoc facit ad bonum prolis. Nam sicut ut plurimum ex magnis nascuntur magni: sic et ex pulchris nascuntur pulchri. quare si decet omnes cives, et maxime reges et principes solicitari, ut polleant filiis
Abbreviated transcription (Latin):
tantum impedat rõnis usimmi in ꝙͣ¬
tum turbat ecreb ¶Inde ẽ eippo qd̾
sunt uiuenes aniinia sumptione
uni qr pp̃ debilitacẽ cerebri citius
offunduntur a unio. ¶ teuim ma¬
lum qd̾ ex uino consurgit e lis ⁊
disłensio. turbato sĩ cerebro exminia
sumptione uini. ⁊ amisso usu rõins
de facili ꝓrumpitur in u̾ba moid̾ra¬
ta. ⁊ consurgunt disscationes. ⁊ li ces
z̃mo qr ira consurgit ex inflãma ti
ditatẽ infiamat sangͥnem reddit
hoĩcm aĩosum ⁊ irasciluiem q̃ ftõ
facilius ꝓuocatur ad dissentiones
⁊lites iunenes eipo qr sunt ama¬

Expanded text:
tantum impedit rationis usum, in qutantum impedit rationis usum, in quantum turbat cerebrum. Inde est ergo quod sunt iuvenes a nimia sumptione vini, quia propter debilitatem cerebri citius offenduntur a vino. Tertium malum quod ex vino consurgit, est lis et dissensio: turbato enim cerebro ex nimia sumptione vini, et amisso usu rationis, de facili prorumpitur in verba inordinata, et consurgunt dissensiones et lites. immo quia consurgit ex inflammationditatem inflammat sanguinem, reddat hominem animosum et irascibilem: quo facto facilius provocatur ad dissensiones et lites. Iuvenes ergo, quia sunt ama
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ uc uincaes efficiantur incẽpati.
Tcmperancia aucẽ crͣ cli a ẽ adhibeuda
rͣ abum potum. ⁊ uenerea. nã solũ
cib in debite sumptus intemꝑanti
ns solum dẽ abstinentes ne efficiãt᷑
gulost e sumpcione ci lu s ⁊ decet
eos oẽ sbbrios neefficiantur ebrii:
ꝙ sumptione potus. uinum cĩ un¬
moderate sumptum quͣtum ad pre¬
stas cria mala cãt pͥmo qr uenerea
ꝓuocat. cum c̃ corpore calesc̃õ ad¬
maior fiat maior fiat incitatio ad
actus ueniereos. unum qd̃ maxime
calorẽ efficit ĩmoderate sm̃ptũ incitat
ad inconcinetciam uiiia ergo sũp¬
cio uimi in qnͣtum uenerea ꝓuocat
iuenili qmͣ stuili qnͣto illa etas
ꝓmor ẽ ad iascumĩ qmͣ alia. ¶ Sẽ¬
cundũ malum qd̃ inducit nimia
sumptio uim ẽ depressio rõms nat
ascendencib fumositatib uii ad
capud curbatur cerebꝵ quo turbato
deprunitur rõ ura qnͣtum ad suos
actus qr nõ possumus libere rõne u¬
ti. ĩmoderata ergo sumptio uiui in

Expanded text:
antur intemperati. Temperantia autem circa tria est adhibenda: circa cibum, potum, et venerea. Nam non solum cibus indebite sumptus intemperantnon solum esse abstinentes, ut non efficiantur gulosi ex sumptione cibi: sed etiam decet eos sobrios, ut non efficiantur ebrii ex sumptione potus. Vinum enim immoderate sumptum quantum ad prt tria mala causat. Primo, quia venerea provocat. Cum enim corpore calefacto maior fiat incitatio ad actus venereos, vinum quod maxime calorem efficit immoderate sumptum, incitat ad incontinentiam nimiam. ergo sumptio vini, in quantum venerea provocat, iuvenilpronior est ad lasciviam quam alia. Secundum malum, quod inducit nimia sumptio vini, est depressio rationis. Nam ascendentibus fumositatibus vini ad caput, turbatur cerebrum: quo turbato deprimitur ratio nostra quantum ad suos actus, quia non possumus libere ratione uti. Immoderata ergo sumptio vini in
Abbreviated transcription (Latin):
dam ꝑyodo. inde ẽ igitur qd̾ qr con¬
suetudo ẽ ꝙͣ alt̾a natara. ⁊dõ cũ qͥs
assuesdit sumere cibuiin aliqͣ hora
ut plitum appetit supcõm eius ui
cadem hora. si argo iuordiuare ⁊ pret̾
consuetam horam utatur quis ci¬
lum simiere ut plu̾num ante dige¬
stionẽ p̾m cibi sĩtur sed̾s tib. le¬
ditur engo inde corpus. hora ciꝑo de¬
bita. ⁊ dct̾i̾ata nõ solum ꝓp̃lomta¬

Expanded text:
adam periodo. Inde est igitur quod quia consuetudo est quasi natura, ideo cum quis assuescit, sumere cibum in aliqua hora, ut plurimum appetit sumptionem eius in eadem hora. Si ergo inordinate et praeter consuetam horam utatur quis cibum sumere, ut plurimum ante digestionem primi cibi sumitur secundus cibus. laeditur ergo inde corpus. Hora ergo debita et determinata, non solum propt
Abbreviated transcription (Latin):
falii magis ꝑfc̃ĩ s qr uis gentratĩa
ut superius dixanus ẽ ninis corru¬
pta sufficeret toto temport aug
copula. qd̃ si infea tale tempus
utantur comugio ꝓuocantur ad
crgo utendum est cõmugio si nraͣ
uis con cuprsabalis uõ eẽt minis
cortupta. qr tamẽ tumend̾ ẽ de cor¬
rptiont concupiscibuł si dotbores

Expanded text:
filii magis perfecti. Sed quia vis generativa ut superius diximus est nimis corrupta, sufficeret toto tempore augmcopula: quod si infra tale tempus utantur coniugio, provocantur ad  Poli. Sic ergo utendum est coniugio, si nostra vis concupiscibilis non esset nimis corrupta: quia tamen timidum est de corruption
Abbreviated transcription (Latin):
in qnͣtitate nã ⁊ hoc nocet arẽ qr red¬
dit ip̃am intẽperatam ⁊ ĩ nocet
corꝑiis qr impedat digestionẽ debi
qͣre si ĩnata qnͣtitate suma cur
qd̃ calor naͣlis ei dñari nõ possit ñ
irne digertur ⁊ ꝑ consequeas non
deluiquitur si sumatur turpiter sũt
cĩ płim se ipõs paste̾ nescientes qͥ
uix aut nunquͣ comed̾e possunt qͥn
sua uestimenta sua decurpent. turpi¬
cudo ciutt̃ coͣrlis. l ẜ se nõ sit delic¬
ctum pecracur tamẽ ccͣ cam si con¬
tiugat eam ex mordanatione aĩt.
qͣre cum tarpis modus sumenda u¬
bum signũ sit cuiusdã gulositatis
uł itordanationis mentes in sump¬
tione cibi non sblum cauendus ẽ¬
aido ardor ⁊ nimetas s ⁊̃ cauenda
ẽ tupitudo. ¶Qrto ccͣ abum delm¬
quitur e mordinatione temparis

Expanded text:
titate. Nam et hoc nocet animae, quia reddit ipsam intemperatam: et etiam nocet corpori, quia impedit digestionem debitquare si in tanta quantitate sumatur, quod calor naturalis ei dominari non possit, non bene digeritur, et per consequens non delinquitur, si sumatur turpiter. Sunt enim plurimi seipsos pascere nescientes, quod vix aut nunquam comedere possunt, quin sua vestimenta de se non sit delictum, peccatur tamen circa eam, si contingat ex inordinatione animae. Quare cum turpis modus sumendi cibum signum sit cuiusdam gulositatis, vel inordinationis mentis in sumptione cibi, non solum cavendus est ardor et nimietas, sed etiam cavenda est turpitudo. Quarto circa cibum delinquitur ex inor
Abbreviated transcription (Latin):
debite critus farilus pateretur a
talore naͣli. ⁊ ꝑ constipiens faciliꝰ
conũteretur in nutrimentũ. sicut
signa imuet trita facilins ignint᷑
⁊ comu̾tutur in igne̾ hũt autẽ ar¬
dinẽ n᷑aͣlem ut płimum nõ ebsu̾ãt
s maior ẽ cum attingit guttur.¬
¶ Guosi igitur qui ninis ainde ⁊
cum magna delostatione cibu
suimunt nõ i ultum delestantur
ꝙ cib du in ore existat s cupunt
qd̾ cito ꝑuemat ad guru ¶ dõ tales
ut plunum cibum nõ masticant
s eum ĩ masticatum deglucunt.
qͣ stquit᷑ tibum sic sinptum uõ
bene digĩ ⁊ ꝑ consrquens stͣ qd̾̃ nõ¬

Expanded text:
debite, tritus, facilius pateretur a calore naturali, et per consequens facilius converteretur in nutrimentum: sicut ligna minute trita facilius igniuntur, et convertuntur in ignem. Hunc autem ordinem naturalem, ut plurimum non observant sed maior est, cum attingit guttur. Gulosi ergo, qui nimis avide et cum magna delectatione cibum sumunt, non multum delectantur, quod cibus diu in ore existat, sed cupiunt quod cito perveniat ad guttur. ideo tales ut plurimum cibum non masticant, sed enim immasticatum trasglutiunt. quare sequitur cibum sic sumptum non bene digeri, et per consequens seq
Abbreviated transcription (Latin):
opectaie posse nõ pot̾it illud tempus
auciapan ꝓut tis uidebitur expedi¬
re. qualit̾ autẽ st deleant hr̃e uut¬
nes cum uxore iam dusta ⁊ que sũt
ainsideranda i uxore duceuda supͣ
cum egtiinus de regimine couinga¬
li diffusiue dixinis.¬
.xiii. Qualiter
uiuenes st hrẽ debeant nn ludis ni

Expanded text:
sse, poterit illud tempus anticipari prout eis videbitur expedire. Qualiter autem se debeant habere iuvenes cum uxore iam ducta, et quae sunt consideranda in uxore ducenda: supra, cum egimus de regimine coniugali, diffusius diximus. Qualiter iuvenes se habere debeant in ludis
Abbreviated transcription (Latin):
rõins dictamen qi decet prẽm sic
solucitari erga silios ut sint u̾tuo¬
s¶uuenes continere noleuces i¬
ducendi sunt ut ꝓpria comuge sit
contenti. in qua autẽ etate debrãt
dicens qd̃ i młiere requiricur e¬

Expanded text:
onis dictamen, quia decet patrem sic solicitari erga filios, ut sint virtuosi, iuvenes continere nolentes, inducendi sunt ut propria coniuge sint contenti. In qua autem aetate debeant dicens, quod in muliere requiritur ae