comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fur ꝓ modla nascendo pcedunt. ut illis
repilsis d n ielectis trib illa iuda elige¬
rpil hocerit enĩ dici merito illos repul¬
sos qͥd s inbene dictione iacob qua suos
fulos benedir peccata eoꝵ cõmemorat.
iuriunt decestat᷑: quauis in eis crib
leui dacerdotalis tribus . ce. meruerit
unde etiã moy ses fuit Nec dix̃ reppu¬
ut ds tab naculũ beniamin. uł tribu
beniamin ñ elegit: ex qua rex. eẽ iam
cocpãt. Nã indẽ fuerat electꝰ siuuil unde
ex ipsa uicinitate tẽporis qͥndo ile
repolsus ac atq reꝓbatꝰ & dauid elect.
conuenient posset hoc dici. nec tam̃
dictũ e. Sed hos potissimũ nominauit
qͥclariorib meritis uidebant᷑ excelle¬
ne Nã &e iosepl pauit inegypto patre
& fr̃s suos. & impie uenditus: merito
riti nomina. quid aliũd quã uniuersũ
popłm illũ uetusta cupiditate a dño e¬
rena pͥmia reqͥrentẽ repulsũ & reꝓbatũ
intelligimꝰ electã aut̃ tribũ iuda ñ ꝓ¬

Expanded text:
ur, et Judam nascendo praecedunt, ut illis repulsis et non electis, tribus Juda eligeretur. Poterat enim dici merito illos repulsos, quia et in benedictione Jacob, qua suos filios benedixit, peccata eorum commemorata graviter detestatur ; quamvis in eis tribus Levi sacerdotalis tribus esse meruerit, unde etiam Moyses fuit . Nec dixit, Repulit tabernaculum Benjamin; vel, Tribum Benjamin non elegit, ex qua rex esse jam coeperat; nam inde fuerat electus Saül : unde ex ipsa vicinitate temporis, quando ille repulsus est atque reprobatus, et David electus , convenienter posset hoc dici; nec tamen dictum est: sed eos potissimum nominavit, qui clarioribus meritis videbantur excellere. Nam Joseph pavit in Aegypto patrem et fratres suos, et impie venditus, merito riti nomina, quid aliud quam universum populum illum vetusta cupiditate a Domino terrena praemia requirentem, repulsum et reprobatum intelligimus; electam autem tribum Juda,
Abbreviated transcription (Latin):
tent᷑ uob peccata ur̃a. Geminos aut̃
creauer̃: oꝑa scilicet duũ p̃ceptorũ
geminȩ caritatis. dilectionis dĩ & di¬
lectionis ꝓximi. Unde sterilis ñ erat
ineis. De post has oues foetantes dauid
nr̃ acceptꝰ: nunc alios greges pascit
ingentib & ipsos ia cõb &̃ isrł. Sic
eniꝰ dictũ . ẽ. Pascere iacob seruũ suũ.
& isrł hȩreditatẽ suã. Non enĩ qͥa ex

Expanded text:
inos autem creaverunt, opera scilicet duorum praeceptorum geminae charitatis, dilectionis Dei, et dilectionis proximi: unde sterilis non erat in eis. De post has oves fetantes David noster acceptus, nunc alios greges pascit in Gentibus, et ipsos Jacob et Israel: sic enim dictum est, Pascere Jacob servum suum, et Israel haereditat
Abbreviated transcription (Latin):
reuertens. Et ideo eos uocando & mise¬
rando ꝑ suã grãm ipse reuocauit: qͥa
pse ipsos redire ñ possent. Quomꝰ enĩ
redit caro. sp̃s ambulans & ñ reuertens.
urgente se in ima atq longinqua ma-¬
lorũ pondere meritoꝵ. nisi ꝑ electio¬
nẽ gr̃ȩ quȩ ñ meritis tanquã merces
reddit᷑. sed tanquã donũ gratis datur.
ut iustificet᷑ impius. & redeat ouis ꝑ¬
dita ñ tam̃ uirib suis. sed inhumẽris
reportata pastoris. quȩ sẽ ꝑdere potu¬
it dũ sponte uagaret᷑ se aut̃ inuenire
ñ potuit. nec omino inueniret᷑. nisi pasto¬
ris miscđia quęreret᷑: Nonenĩ & ille
filius adhanc ouem ñ ꝑtinet qͥ reuers
in semec ipso dix̃. Surgã & ibo ad patrẽ
meũi. Occulta itaq uõcatione & inspi-¬
ratione. etiã ipse quęsitꝰ ẽ & resuscitatꝰ.
ñ nisi ab illo qui uiuificat omĩa. & in

Expanded text:
revertens. Ideo eos vocando et miserando per suam gratiam ipse revocavit, quia per seipsos redire non possent. Quomodo enim redit caro, spiritus ambulans et non revertens, urgente se in ima atque longinqua malorum pondere meritorum, nisi per electionem gratiae? Quae non meritis tanquam merces redditur; sed tanquam donum gratis datur, ut justificetur impius, et redeat ovis perdita; non tamen in viribus suis, sed in humeris reportata pastoris , quae se perdere potuit dum sponte vagaretur, se autem invenire non potuit, nec omnino inveniretur, nisi pastoris misericordia quaereretur. Non enim et ille filius ad hanc ovem non pertinet, qui reversus in semetipsum dixit: Surgam, et ibo ad patrem meum. Occulta itaque vocatione et inspiratione etiam ipse quaesitus est et resuscitatus, nonnisi ab illo qui vivificat o
Abbreviated transcription (Latin):
diͦ. & inclinantis aurẽ suã in uerba
oris eiꝰ: ut dirigat in eocorsuũ & sit
cũ illo creditꝰ sp̃s eiꝰ. ne imitet᷑ genera¬
tionẽ prauã & amaricantẽ.: sẽđ hnis
om̃ib sibi annunciatis. ñ solũ ad prȩ¬
sentẽ uitã uerũ etiã ad et̾nã. nec tan¬
tũ ad recipienda bonorũ oꝑum prȩ¬
mia. sedeciã ad ipsa bona õꝑa facien¬
da. ponat in dõ spem suam :

Expanded text:
Dei, et inclinantis aurem suam in verba Dei, et inclinantis aurem suam in verba oris ejus, ut dirigat in eo cor suum, et sit cum illo creditus spiritus ejus, ne immuteturhis omnibus sibi annuntiatis, non solum ad praesentem vitam, verum etiam ad aeternam, nec tantum ad recipienda bonorum operum praemia, sed etiam in ipsa bona opera facienda, ponat in Deo spem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ facere. si impune potuissent.
Tales uideri possunt habere in nocen¬
tiã manuũ. ñ tam̃ cordis. Et quȩ tan¬
dem aut qualis . ẽ. ista innocentia si
cordis ñ est ubi homo factꝰ. ẽ. ad ina¬
ginẽ dĩ: Qđ uͦ ait. in intellectu uł
intelligentia manuũ suarũ deduxit
eos: uidet᷑ mͥ eã dixisse intelligentiã
quã ipse fecit in credentib. & idõ ma¬
nuũ suarũ. Facere qͥppe ad manꝰ ꝑti¬
te ille dauid de cuiꝰ. ẽ. iste semine fa¬
cere ñ potͣerat in popło. cui sic̃ homo
regnabuat. Sed ile hoc facit: cui relta
anima fidelis dicere potest. Intelligere
me ficito & ꝑscrutabor legẽ tuĩ Eroin¬
de ne abilso erremꝰ. dũ dẽ nra uelit ex
nouis st intelligentia fidimꝰ eiusq ma¬
nob nos credendo sublamꝰ: ipse in nob
en faciat ut in intelligentia manuũ
su arũ nos deducat erutos aberrorec
eoq ꝑducat ubi iã ñ possimꝰ errare.
Hi & sructꝰ popłi dĩ attendentis legẽ

Expanded text:
autem facere, si impune potuissent. autem facere, si impune potuissent. Tales videri possunt habere innocentiam manuum, non tamen cordis. Et quae tandem aut qualis est ista innocentia, si cordis non est, ubi homo factus est ad imaginem Dei? Quod vero ait, In intellectu, vel intelligentia manuum suarum deduxit eos, videtur mihi eam dixisse intelligentiam quam ipse facit in credentibus; ideo manuum suarum: facere quippe ad manus pertite ille David, de cujus est iste semine, facere non poterat in populo cui sicut homo regnabat; sed ille hoc facit, cui recte anima fidelis dicere potest: Intelligere me facito, et perscrutabor legem tuam . Proinde, ne ab illo erremus, dum de nostra, velut ex nobis sit, intelligentia fidimus, ejus manibus nos credendo subdamus. Ipse in nobis eam faciat, ut in intelligentia manuum suarum nos deducat erutos ab errore, eoque perducat ubi jam non possimus errare. Hic est fructus populi Dei, attendentis legem
Abbreviated transcription (Latin):
scđm ꝓmissionẽ hȩredes. Qđ uͦ ait ia¬
cobseruũ suũ. & isrł hȩreditatẽ sũ
more suo scriptura repetiuit eandẽ
sententiã. nisi forte qͥspiam sic distin¬
guere uelit ut hoc tepore iacob serui¬
at. tunc sit aut̃ ȩt̾na hereditas dĩ qͣnch
uidebit dm̃ facie ad faciẽ. unde isrł
nom̃ accepit. Et pauit eos inqͥt in inno¬
centia cordis sui. Quid illo in nocen¬
tius. qͥ ullũ peccatũ ñ solũ a quo uince¬
retur. sed etiã qđ uinceret ñ habebat :
Et in intellectu manũ suarũ dedux̃ as¬
U el sic̃ alii codices habent. in intellectib
manuũ suarũ. Alius putaret ita con¬
gruentius potuisse dici. In in nocentia
manuũ. & in intellectu cordis Hic aut̃
qͥ magis quã alii qͥd loqueret᷑ sciebat:
cordi maluit adiungere in nocentiã.
& manib intelligentiã. llud ꝓpt̾ea
quantũ existimo: quia multi sibi ui¬
dent᷑ in nocentes qͥ ñ faciunt mala. cũ
timent ne patiant᷑. si fecerint. uellent

Expanded text:
missionem haeredes ? Quod vero ait, Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam, more suo Scriptura repetivit eamdem sententiam. Nisi forte quispiam sic distinguere velit, ut hoc tempore Jacob serviat; tunc autem sit aeterna haereditas Dei quando videbit Deum facie ad faciem, unde I 72. Et pavit eos, inquit, in innocentia cordis sui. Quid illo innocentius, qui ullum peccatum, non solum a quo vinceretur, sed etiam quod vinceret non habebat? Et in intellectu manuum suarum deduxit eos: vel, sicut aliqui codices habent, in intellectibus manuum suarum. Alius putaret ita congruentius potuisse dici, In innocentia manuum et intellectu cordis: hic autem qui magis quam alii quid loqueretur sciebat, cordi maluit adjungere innocentiam, et manibus intelligentiam. Illud propterea, quantum existimo, quia multi sibi videntur innocentes, qui non faciunt mala, cum timent ne patiantur si fecerint; vellent
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentis tẽporis beneficia carnalia dm̃
colentẽ. sed futura ęt̾na p̾mia oculis
ligunt᷑: quorũ firma spes inunũ illud
er igit᷑ de qͦ alius dicit psalmꝰ. Unã petii
a dño hanc requirã. Scĩficiũ uͦ dĩ. ẽ.¬

Expanded text:
sentis temporis beneficia carnalia Deum colentem, sed futura et aeterna praemia oculis liguntur, quorum firma spes in unum illud erigitur, de quo alius dicit psalmus, Unam petivi a Domino; hanc requiram . Sanctificium vero Dei e
Abbreviated transcription (Latin):
qđ cũ dixisset & elegit dauid. qͦ nomine
xp̃m significauit: addidit seruũ suũ.
ñ filium suũ. Immo uͦ hinc agnoscamꝰ.
ñ patri coȩt̾nã unigeniti substantiã.
sed formã serui susceptã ex semine da¬
uid. Et sustulit eũ de gregib ouiũ.
de post foetantes accepit eũ. pascere
iacob seruũ suũ. & isrł hȩreditatẽ suã
ule quidem dauid ex cuiꝰ semine caro
xpi. ẽ. ab officio pastorali pecorũ ad ho¬
minuĩ regnũ translat᷑. ẽ. nr̃ ait̃ dauid¬
ipse iħs abhominib ad homines. a iii-¬
deis ad gentes. tam̃ scđm parabolã ab

Expanded text:
dixisset, Et elegit David, quo nomine Christum significavit, addidit, servum suum; non, filium suum: imo vero hinc agnoscamus, non Patri coaeternam Unigeniti substantiam, sed formam servi susceptam ex semine David. 44. Et sustulit eum de gregibus ovium; de post festantes accepit eum, pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Ille quidem David, ex cujus semine caro Christi est, ab officio pastorali pecorum ad hominum regnum translatus est: noster autem Davidipse Jesus, ab hominibus ad homines, a Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
& hereditatẽ suã spr̃euit. Iuuenes eoꝵ
comedit ignis. d .e. ira. Et uirgines eoꝵ
ñ st̃ lam̃tatȩ. Quia neq hoc ũacabat
Cecider̃ enĩ ingladio filii heli: quoꝵ unia
uxor uiduatã. & mox in partu mortua.
ꝓpt̾ eandẽ ꝑturbationẽ plangi ñ potu¬
dormiens dñs. Uidet᷑ enĩ dormire. qͥn¬
do popłm suũ dat in manꝰ eoꝵ qͦs odit
ubi eis dicat᷑. Ubi. ẽ. ds̃ tuus: Excitat
ẽ. tanquã dormiens. tanquã. erapulatꝰ
a uino. Nullus hoc de dõ dicere auderet
nisi sp̃s eiꝰ Dix̃ enĩ sic̃ uidet᷑ impiis
insultantib. qđ uelut ebrius diudor¬
miat: qͣndo ñ tam cito quã petunt ho
bant qͦd arcã eiꝰ captiuare potuer̃. Per¬
cussi enĩ st̃ in sedib suis. Qd eiꝰ poenę
signũ mͥ uidet᷑. qua qͥsq cruciabitur.
si inposteriora respexerit: quȩ sic̃ apls
estimare debet ut stercora. Quienĩ
sic suscipiunt testam̃tũ dĩ. ut uetere
ua nitate ñ se exuant: similes sunt
hostib popłi eiꝰ qͥ arcã testam̃ti

Expanded text:
 sprevit. Juvenes eorum comedit ignis: id est, ira. Et virgines eorum non sunt lamentatae: quia neque hoc vacabat Ceciderunt enim in gladio filii Heli, quorum unius uxor viduata, et mox in partu mortua, propter eamdem perturbationem plangi non potudormiens Dominus. Videtur enim dormire, quando populum suum dat in manus eorum quos odit, ubi eis dicatur: Ubi est Deus tuus ? Excitatus ergo est tanquam dormiens, tanquam potens crapulatus a vino. Nullus hoc de Deo dicere auderet, nisi Spiritus ejus. Dixit enim, sicut videtur impiis insultantibus, quod velut ebrius diu dormiat, quando non tam cito quam putant hombant quod Arcam ejus captivare potuerunt; percussi enim sunt in sedibus suis . Quod ejus poenae signum mihi videtur, qua quisque cruciabitur, si in posteriora respexerit; quae, sicut Apostolus, aestimare debet ut stercora . Qui enim sic suscipiunt testamentum Dei, ut vetere vanitate non se exuant, similes sunt hostilibus populis qui Arcam testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ facit. & cui uoluerit reuelare. Ue¬
runtam̃ quantũ nrȩ̃ intentioni scriptu¬
ra diuina moderatꝰ᷑: malis poenas ir
uͦ corporalib poenis ꝑbonos angłos
tẽptari & ꝓbari: ñ michi occur̃rit.
Qđ uͦ ꝑtinet ad pͣsentẽ psalmi huiꝰ locũ.
si ea quȩ mirabilit̾ de creaturis facta st.
malis angłis tribuere ñ audemꝰ ha.¬
bemꝰ qđ eis tribuere sine dubitatione
possumꝰ. Mortes pecorũ. mortes primi.¬
tiuorũ. & illud maxime unde religa¬
ta st̃ omĩa. obdurationẽ cordis illoꝵ
it popen di nollent adimittere Hanc
en on uissimã e malignissima dbosar¬
it onł ds eu facere dicit: ĩ instigan¬
do auispiiando sed deserendo fact̃t
at asliopent᷑ infiliis diffidentiȩ. qlũi
q issiis ꝓͥpħia dicit. dñe. ecce tuiratꝰ
ficti sumꝰ sicut immundi om̃s: eara¬
tione incelligit᷑ P recessit enĩ aliqͥd
unde ds iustissime iratꝰ. ab eis suum
lum̃ auferret: ut in peccata quȩ nul¬

Expanded text:
non latet, et cui voluerit revelare. Venon latet, et cui voluerit revelare. Verumtamen quantum nostrae intentioni Scriptura divina moderatur, malis poenas irrvero corporalibus poenis per bonos Angelos tentari et probari, non mihi occurrit. pertinet ad praesentem psalmi hujus locum: si ea quae mirabiliter de creaturis facta sunt, malis angelis tribuere non audemus, habemus quod eis tribuere sine dubitatione possumus; mortes pecorum, mortes primitivorum, et illud maxime unde religata sunt omnia, obdurationem cordis illorum, ut populum Dei nollent dimittere. Hanc enim iniquissimam et malignissimam obstinationem Deus cum facere dicitur , non instigando et inspirando, sed deserendo facit, ut illi operentur in filiis diffidentiae , quod quod Isaias propheta dicit, Domine, ecce tu iratus facti sumus sicut immundi omnes , ea ratione intelligitur: praecessit enim aliquid, unde Deus justissime iratus ab eis suum lumen auferret, ut in peccata quae nul
Abbreviated transcription (Latin):
potũer̃. ut angłi mali ex utraq parte
consisterent. hinc illos affligentes. in¬
de fallentes scđm iudiciũ & dispositio¬
nẽ iustissimi & omĩpotentissimi dĩ.
iuste utentis etiã iniquoꝵ malicia
Non audeo dicere. Unde enĩ sciniphes
facere magi pharaonis minime potuer:
An qͥa hoc pmissi ipsi mali angłi ñ st̃:
An qđ uerius dicendũ. ẽ. occulta causa ẽ.
& uires nr̃ȩ inquisitionis excedit:
Nã si ꝓpterea ꝑmalos angłos illa dm̃
fecisse putauerimꝰ. qͥa poẽne infligeban¬
tur ñ beneficia p̾stabant᷑. tanquã ne¬
minids̃ poenas irroget ꝑ angłos bonos.
sed ꝑ illos uelut miliciȩ cȩlestis carni¬
fices: consequens erit. ut etiã sodomã
malõs angłos abrahã & loth hospicio
suscepisse uideant᷑. Qđ absit ut contͣ
scripturas aꝑtissimas sentiamꝰ. Claret
gͥ ista omĩb fieri ꝑbonos & ꝑmalos
angłos posse. Quid aut̃ qͣndo fieri
oporteat: me latet. illũ uero ñ latet

Expanded text:
potuerunt; ut angeli mali ex utraque parte potuerunt; ut angeli mali ex utraque parte consisterent, hinc illos affligentes, inde fallentes, secundum judicium et dispensationem justissimi et omnipotentissimi Dei, juste utentis etiam iniquorum malitia? Non audeo dicere. Unde enim sciniphes facere magi Pharaonis minime potuerunt ? an quia hoc permissi ipsi angeli mali non sunt? An, quod verius dicendum est, occulta causa est, et vires nostrae inquisitionis excedit? Nam si propterea per malos angelos illa Deum fecisse putaverimus, quia poenae infligebantur, non beneficia praestabantur, tanquam nemini Deus poenas irroget per Angelos bonos, sed per illos velut militiae coelestis carnifices; consequens erit ut etiam Sodomam malos angelos Abraham et Lot hospitio suscepisse videantur: quod absit ut contra Scripturas apertissimas sentiamus . Claret igitur ista hominibus fieri per bonos et malos angelos posse: quid aut quando fieri oporteat, me latet; illum vero qui facit,
Abbreviated transcription (Latin):
retur scielut. Infiliis uͦ diffidentiȩ.
tanꝗ in suis mancipiis oꝑat᷑: quẽ ad¬
modũ homines in pecorib suis. & illic
tam̃ qͣntũ dĩ iusto iudicio sinit᷑. Sed
aliud .ẽ qͣndo potestas eius etiã ã suis
sicut ei placet tractandis maiore pote¬
state ꝓhibet᷑: aliud qͣndo ei potestas
etiã in eos qͥ ab illo alieni st̃ datur.
Sic̃ homo de pecore suo ꝓhumano ca¬
pti facit qđ uult. nec sane facit. si
ꝓhibeat᷑ a potestate maiore : de alie¬
no autẽ pecore ut faciat. expectat si¬
bi potestatẽ dari ab illo incuiꝰ . ẽ. po¬
testate. Ibi gͦ potestas quȩ fuerat
ꝓhibetur. hic aut̃ quȩ ñ fuerat tribu¬
itur. Quȩ cũ ita sint: si ꝑ angłos mi¬
los ds̃ illas plagas inflixit ȩgyptiis.
nunqͥd audebimꝰ dicere. & aquã in san¬
guinẽ ꝑ eosdẽ angłos uersã. & ranas
ꝑ eosdẽ angłos factas. quorũ similia etiũ
magi pharaonis maleficiis suis facere

Expanded text:
retur, sciebat. In filiis vero diffidentiae retur, sciebat. In filiis vero diffidentiae tanquam in suis mancipiis operatur , quemadmodum homines in pecoribus suis; et illic tamen quantum Dei justo judicio sinitur. Sed aliud est quando potestas ejus etiam a suis, sicut ei placet, tractandis majore potestate prohibetur; aliud quando ei potestas etiam in eos qui ab illo alieni sunt datur. Sicut homo de pecore suo, pro humano captu, facit quod vult; nec sane facit, si prohibeatur a potestate majore: de alieno autem pecore ut faciat, exspectat sibi potestatem dari ab illo cujus est. Ibi ergo potestas quae fuerat, prohibetur; hic autem quae non fuerat, tribuitur. 29. Quae cum ita sint, si per angelos malos Deus illas plagas inflixit Aegyptiis, numquid audebimus dicere, et aquam in sanguinem per eosdem angelos versam, et ranas per eosdem angelos factas, quorum similia etiam magi Pharaonis veneficiis suis facere
Abbreviated transcription (Latin):
ficiosis oꝑib Nã innumerabilia quȩ
arte tractatis modificant᷑. Sed in hȩc
angłis longe amplior. ẽ. potestas. &
bonis & malis. quãuis utiq maior bo¬
nis: sed quantũ dĩ nutu atq ordine
iubet᷑. aut sinit᷑ sicut & nobis. Neq
enĩ in his omĩa quȩ uolumꝰ possumus.
n libro aut̃ fidelissimo legimꝰ. diabo¬
lũ potuisse etiã de cęlo ignẽ mittere
ad scĩ uiri tantũ pecorũ numerũ mi¬
rabili & horrendo impetu consum̃dũ.
qđ diabolo tribuere. nemo fideliũ for¬
tassis auderet: nisi scẽ scripturȩ au¬
ctoritate legeret᷑. Sed ille uir dĩ
dono iustꝰ & fortis. & pie peritꝰ. ñ
ait dñs dedit. diabolus abstulit:
sed dñs dedit dñs abstulit. optime sci¬
ens di abolũ etiã qđ facere de istis ele¬
mentis poterat: ñ tam̃ seruo dĩ nisi
eius dño uolente ac ꝑmittente fuisse
facturũ. Maliciã diaboli confunde¬
bat : qm̃ quis illa in se ꝓbando ute¬

Expanded text:
ficiosis operibus. Nam innumerabilia quae ficiosis operibus. Nam innumerabilia quae arte tractatis modificantur. Sed in haec Angelis longe amplior est potestas, et bonis, et malis, quamvis utique major bonis; sed quantum Dei nutu atque ordine jubetur aut sinitur, sicut et nobis. Neque enim in his omnia quae volumus possumus. In libro autem fidelissimo legimus diabolum potuisse etiam de coelo ignem immittere, ad sancti viri tantum pecorum numerum mirabili et horrendo impetu consumendum; quod diabolo tribuere nemo fidelium fortassis auderet, nisi sanctae Scripturae auctoritate legeretur. Sed ille vir, Dei dono justus, et fortis, et pie peritus, non ait, Dominus dedit, diabolus abstulit; sed, Dominus dedit, Dominus abstulit ; optime sciens diabolum etiam quod facere de istis elementis poterat, non tamen servo Dei, nisi ejus Domino volente ac permittente fuisse facturum; malitiam diaboli confundebat, quoniam quis illa in se probando ute
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare quẽ admodũ sũma dĩ iusticia
bene utat᷑ & malis. Quos quidẽ quantũ
ptinet ad eor substantiã qͥs alius quã
ipse fecit: Sed malos ipse ñ fecit Utit᷑
tam̃ eis qm̃ bonꝰ. ẽ. bene. idest conueni¬
ent̃ & iuste: sic̃ econtra iniqͥ creaturis
om̃ib de quib loqͥt᷑ psalmꝰ: sic̃ in rege
achab quẽ falli̾ciȩ sp̃s ex dĩ uoluntate
seduxit. ut caderet in bello: uerũ etiã
ad ꝓbandos & manifestandos honos
sicut fecit in iob. Qd aut̃ ꝑtinet adistã
materiã corporalẽ uisibiliũ elem̃ torũ.
puto qđ ea posst̃ utiangl̃i & boni &e mali.
quantũ cuiq potestas. ẽ: quẽ ad inodũ &
homines boni maliq utunt᷑ talib qͣn¬
tũ possunt ꝓ modulo infirmitatis hu¬
manȩ. Nã & t̾ra utim᷑. & aqua. &
aere. & igne. ñ solũ in necessariis reb
sustentationis nr̃ȩ : uerũ etiã in multis
suꝑfluis & ludicris & mirabilit̾ arti¬

Expanded text:
cogitare quemadmodum summa Dei justitia cogitare quemadmodum summa Dei justitia bene utatur et malis. Quos quidem, quantum pertinet ad eorum substantiam, quis alius quam ipse fecit? Sed malos ipse non fecit: utitur tamen eis, quoniam bonus est, bene, id est convenienter et juste; sicut e contra iniqui creaturis omnibus de quibus loquitur Psalmus, sicut in rege Achab, quem fallaciae spiritus ex Dei voluntate seduxit ut caderet in bello ; verum etiam ad probandos et manifestandos bonos, sicuti fecit in Job. Quod autem pertinet ad istam maputo quod ea possunt uti Angeli et boni et mali, quantum cuique potestas est; quemadmodum et homines boni malique utuntur talibus, quantum possunt pro modulo infirmitatis humanae. Nam et terra utimur, et aqua, et aere, et igne, non solum in necessariis rebus sustentationis nostrae, verum etiam in multis superfluis et ludicris, et mirabiliter arti
Abbreviated transcription (Latin):
Eta .ẽ. tradĩta possessio eoꝵ. qđ ibi ñ
legit᷑ Satis aut̃ hic expressũ. ẽ iudicio
dĩ fieri. hȩc in illis ꝑ angłos malos. in
hoc scło maligno tanꝗ in ẽgypto & in
cãpo taphneos. ubi humiles. eẽ debemꝰ:
donec ueniat scłm. ubi exaltari ex
ista humilitate mereamur. Nã & egy¬
ptus in hebrea lingua tenebras uł t̾ri¬
bulationes signficat. in qua lingua
taphnis sic̃ supra cõmemoraui. srimile
intelligit᷑. eẽ mandatũ. De angłis uͦ
malis misto psalmo cũ de ipsis plagis
loqueret᷑. sic int̾positũ ẽ qđ ñ transi¬
torie p̃tereundũ.ẽ. Misit ineos inqͥt
iram indignationis suȩ. indignationẽ
& iram & tribulationẽ. immissiones
pangłos malos. Esse aut̃ diabolũ & an¬
głos eiꝰ. tã malos utiq ut eis ignis prȩ¬
p̃araret᷑ ȩt̃nꝰ. nullus fidelis ignorat.
Sed immitti ꝑ eos immissionẽ suꝑ quos¬
libet a dño dõ. qͦs hac poena iudicat di¬
gnos: durũ uidet᷑ eis qͥminꝰ idonei st̃

Expanded text:
possessio eorum, quod ibi non legitur. 28. Satis autem hic expressum est, judicio Dei fieri haec in illis per angelos malos, in hoc saeculo maligno, tanquam in Aegypto et in campo Thaneos, ubi humiles esse debemus, donec veniat saeculum ubi exaltari ex ista humilitate mereamur. Nam et Aegyptus in hebraea lingua Tenebras vel Tribulationes significat, in qua lingua Thanis, sicut commemoravi, humile intelligitur esse Mandatum. De angelis ergo malis in isto psalmo, cum de ipsis plagis loqueretur, sic interpositum est, quod non transitorie praetereundum est: Misit in eos, inquit, iram indignationis suae; indignationem et iram, et tribulationem, immissionem, per angelos malos. Esse autem diabolum et angelos ejus tam malos utique, ut eis ignis praeparetur aeternus, nullus fidelis ignorat: sed immitti per eos immissionem super quoslibet a Domino Deo, quos hac poena judicat dignos, durum videtur eis qui minus idonei sunt
Abbreviated transcription (Latin):
egyptiorũ impietatẽ occulta ȩquitate
puniret. Sed eidẽ semitȩ uia fecit: ut
cos tanquã ex abditis ꝑ angłos malos in
manifesta scelera ꝓdiicensꝰ. in euidentis¬
simos impios. euidentissime uindicaret
Abhac potestate malorũ angłoꝵ ñ libe¬
rat hominẽ nisi grã dĩ: de qua dic̃ apłs
Qui eruit nos de potestate tenebrarũ. &
transtulit in regnũ filii claritatis suȩ
Cuiꝰ rei popłs iste figurã gerebat. cũ esset
erutꝰ de potestatẽ egyp̃tioꝵ. & trans¬
latꝰ in regnũ t̾rȩ ꝓmissionis fluentis
lac & mes: qđ suauitatẽ significat grẽ.¬

Expanded text:
Aegyptiorum impietatem occulta aequitate Aegyptiorum impietatem occulta aequitate puniret; sed eidem semitae viam fecit, ut eos tanquam ex abditis per malos angelos in manifesta scelera producens, in evidentissimos impios evidentissime vindicaret. Ab hac potestate malorum angelorum non liberat hominem nisi gratia Dei, de qua dicit Apostolus, Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : cujus rei populus iste figuram gerebat, cum esset erutus de potestate Aegyptiorum, et translatus in regnum terrae promissionis fluentis lac et mel, quod suavitatem significat gr
Abbreviated transcription (Latin):
ut iã uiciosȩ m̃tes filioꝵ infidelitatis.
ꝑ eos angłos quib eadẽ amica sc̃ uitia.
excitarent᷑ in odiũ popłi dĩ. atq ad
t̾rendos & corrigendos bonos illa
mirabilia sequerent᷑: Illa etiã mala
morũ quȩ his corporalib plagis si
equitate subdunt᷑ conuenientissime.
credit᷑ Neq enĩ cũ fit qđ ait apłs. tra¬
didit illos ds̃ in concupiscentias cordis
eoꝵ. ut faciant quȩ ñ conueniunt.
ñ illi mali angłi. tanquã in materia
sui oꝑis uersant᷑ & gaudent. quib iu¬
stissime subdita .e. uitiositas humana.
ꝓpt̾ eos qͦs lib erat gr̃a. Et adhȩc quis
idoncus: Unde cum dixisset. misit
in eos iram indignationis suȩ. indigna¬
tionẽ & irã & tribulationẽ. immĩssi¬
ones ꝑangłos malos: illud qđ addidit
uiã fecit semitȩ irȩ suę. cuiꝰ tandem
acies sufficit penetrare ut intelligat
capiatq sententiã intanta ꝓfuñdita¬
ATE
latitantẽ: Frat enĩ semita irȩ dĩ. quȩ

Expanded text:
tis per eos angelos, quibus eadem amica sunt vitia, excitarentur in odium populi Dei, atque ad terrendos et corrigendos bonos illa mirabilia sequerentur. Illa etiam mala morum, quae his corporalibus plagis sigaequitate subduntur, convenientissime creditur. Neque enim cum fit quod ait Aposts Deus in concupiscentias cordis eorum, ut faciant quae non conveniunt , non illic mali angeli tanquam in materia sui operis versantur et gaudent; quibus justissime subdita est vitiositas humana, praeter eos quos liberat gratia. Et ad haec quis idoneus ? unde, cum dixisset, Misit in eos iram indignationis suae; indignationem, et iram, et tribulationem, immissionem per angelos malos, illud quod addidit, Viam fecit semitae irae suae? cujus tandem acies sufficit penetrare, ut intelligat capiatque sententiam in tanta profunditate latitantem? Erat enim semita irae Dei, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uideret᷑: apparet tam̃ de illis nunc di¬
ci qͥ iã erant in t̾ra ꝓmissionis. & patres
coꝵ dictos qͥ in heremo amaricauer̃:
onuersi st̃ inqͥt in arcũ prauũ. Uel sic̃
alii codices habent in arcũ ꝑuersũ. Quid
aut̃ hoc sit in eo qđ sequitur. magis ap¬
paret ubi ait. Et in ira concitauer eũ
in collib suis. In idolatriã eos ꝓsiluisse
significat. Arcus gͦ ꝑuersus. ẽ. ñ ꝓ nomi¬
ne dnĩ. sed contrã nom̃ dñi: qͥ dix̃ cidẽ
popło. Noner̃ tͥ dii alieni prȩt̃ me.
er arcũ aut̃. significat animȩ intentio

Expanded text:
eretur, apparet tamen nunc de illis dici qui jam erant in terra promissionis, et patres eorum dictos qui in eremo amaricaverunt. 34. Conversi sunt, inquit, in arcum pravum: vel, sicut alii codices habent, in arcum perversum. Quid autem hoc sit, in eo quod sequitur magis apparet, ubi ait: Et in iram concitaverunt eum in collibus suis. In idololatriam eos prosiluisse significat. Arcus ergo perversus est, non pro nomine Domini, sed contra nomen Domini, qui dixit eidem populo: Non erunt tibi dii alii praeter me . Per arcum autem significat animi int
Abbreviated transcription (Latin):
te qͥd remanser̃. qͥ dõ adiuuante fuer̃
qđ fuer̃: Nimirũ aut̃ rem illã gestã
cõmemorat. qͣndo uicti st̃ ab allophilis.
tẽpore heli sacerdotis. & arca dñi capta
.ẽ. & magna strage uastati st̃ Hoc. ẽ. qđ
dicit. Et reppulit tab̾naculũ sylo:
tab̾naculũ suũ ubi habitauit in homi¬
nib Elegant̾ exposuit. quare reppule¬
rit tab̾naculũ suũ: cũ ait. ubi habita.¬
uit in hominib. Cũ gͦ digni ñ essent
in quib habitaret. cur ñ repelleret ta¬
bnaculũ. qđ utiq ñ ꝓpt̃ se instituerat.
sed ꝓpt̃ ipsos qͦs ia iudicabat indignos.

Expanded text:
uvante fuerunt quod fuerunt? Nimirum autem rem illam gestam commemorat, quando victi sunt ab Allophylis tempore Heli sacerdotis, et Arca Domini capta est, et magna strage vastati sunt . Hoc est quod dicit, Et repulit tabernaculum Selom, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Eleganter exposuit quare repulerit tabernaculum suum, cum ait, ubi habitavit in hominibus. Cum ergo digni non essent in quibus habitaret, cur non repelleret tabernaculum, quod utique non propter se instituerat, sed propter ipsos, quos jam judicabat indignos
Abbreviated transcription (Latin):
habitare fecit in tab̾naculis eoꝵ tribus
isrł: Intab̾naculis inqͥt gentiũ habitare
desiderandũ puto. ut incelestẽ głam un¬
corporalib ñ ponebat tunicã uetustatis.
tẽptauer̃ adhuc & exacerbauer̃ dm̃ ex¬
celsũ. & testimonia eiꝰ ñ custodier̃. Et
auerter̃ sẽ & ñ seruauer̃ pactũ. quem

Expanded text:
habitare fecit in tabernaculis eorum tribus Israel. In tabernaculis, inquit, Gentium habitare disserendum puto, ut ad coelestem gloriam, uncorporalibus non ponebat tunicam vetustatis, tentaverunt adhuc et exacerbaverunt Deum excelsum, et testimonia ejus non custodierunt: et averterunt se, et
Abbreviated transcription (Latin):
iose uastator. Pruina significat uitiũ.
quo caritas ꝓximi stulticiȩ tenebris.
uelut nocturno frigore congelascit.
gnis uͦ. si ñ ille hic cõmemorat᷑. qͥ erat
ingrandine᷑ fulgurantib nubib. qm̃
hnic̃ dixit tradidit possessionẽ eoꝵ igni.
ubi eã significat utiq incensã. quod
ignis ille fecisse ñ legit᷑: immanitatẽ
g iracundiȩ mͥ uidet᷑ significare.
qua & homicidiũ admitti potest. Mor¬
te pecorũ figuratũ. ẽ. quantũ arbitror.
damnũ pudiciciȩ. Concupiscentiam
qͥppe qua foctus exorit᷑ cõmunẽ cũ
pecorib habemꝰ. Hanc itaq habere do¬
mita & ordinatã: pudiciciȩ uirtꝰ e
Mors pͥmitiuorũ ẽ. amissio ipsius iusti¬
ciȩ qͥa qͥsq humano generi socialis. ẽ.¬

Expanded text:
ipse vastator. Pruina significat vitium, ipse vastator. Pruina significat vitium, quo charitas proximi stultitiae tenebris velut nocturno frigore congelascit. Ignis vero, si non ille hic commemoratur qui erat in grandine ex fulgurantibus nubibus, quoniam hic dixit, Tradidit possessionem eorum igni; ubi eam significat utique incensam, quod ignis ille fecisse non legitur: immanitatem ergo iracundiae mihi videtur significare, qua et homicidium admitti potest. Morte pecorum figuratum est, quantum arbitror, damnum pudicitiae. Concupiscentiam quippe, qua fetus exoritur, communem cum pecoribus habemus. Hanc itaqmitam et ordinatam, pudicitiae virtus est. Mors primitivorum. Amissio est justitiae qua quisque humano generi socialis e
Abbreviated transcription (Latin):
postea comedit locusta. Ite qđ hic dici
& moros eoꝵ in pruina: ñ .e. in ȩxodo
Multũ enĩ pruina distat a grandine
N a serenis hiemalib noctib pruina
car canescit. Quid gͦ ista significant
dut tenctator ut potest iudieit lestine¬
m undet si gnificare de rtrũ causis sen¬
aresarnalit. Cynomia canini mores
sir q uet parentes qͥndo nascunt᷑ uident
Rana e loquacissima uanitas Rubigo
orculte nocet quã etiã eriigine ñ nulli
int ptati st̃. alii caniculã Qđ malũ cui
uitioꝵ aptius cõparat᷑. nisi qđ difficil¬
liine apparet. sicuti. ẽ multũ de se fi¬
dne: Nura .ẽ. eni noxia quȩ hoc infru¬
ctib latent᷑ oꝑatur. sicut in morib oc¬
culta supbia: quando se quisquã putat
aliqd esse cũ sit nichil. Locusta . ẽ mali¬
dia ore lȩdens in fideli scilicet testimo¬
nio Grando ẽ iniqͥtas res alienas au¬
ferens. unde furta rapinȩ. p̃dationesq
nascunt᷑ Plus aut̃ uitio suo uastat᷑.

Expanded text:
postea comedit locusta . Item quod hic dicitur, postea comedit locusta . Item quod hic dicitur, Et moros eorum in pruina, non est in Exodo: multum enim pruina distat a grandine; nam serenis hiemalibus noctibus pruina terra canescit. 27. Quid ergo ista significent, dicat tractator ut potest; judicet lecto videtur significare de rerum causis sentire carnaliter. Cynomyia, canini mores sunt, qui nec parentes quando nascuntur, vident. Rana, est loquacissima vanitas. Rubigo occulte nocet; quam etiam aeruginem nonnulli interpretati sunt, alii caniculam: quod malum cui vitiorum aptius comparatur, nisi quod difficillime apparet, sicuti est multum de se fidere? Aura est enim noxia, quae hoc in fructibus latenter operatur; sicut in moribus occulta superbia, quando se quisquam putat aliquid esse, cum nihil sit . Locusta est malitia ore laedens, infideli scilicet testimonio. Grando est iniquitas res alienas auferens; unde furta, rapinae, praedationesque nascuntur: plus autem vitio suo vastatur
Abbreviated transcription (Latin):
Dominabit᷑ a mari usq ad mare. & a flu¬
mine usq ad t̾mminos orbis t̾rȩ. Qđ in
illius salomonis regno constat ñ esse
cõpletũ: de qͦ putari posset iste psal¬
mus loqui. cũ de xp̃o dño loqueret᷑
In plagis gͦ egyptiorũ quȩ st̃ in libro
qͥ exodis nuncupat᷑. ubi maxime scri¬
ptura curauit. ut ea quib afflicti st̃
om̃ia ex ordine dicerent᷑. ñ uenitur
qđ habet iste psalmꝰ. & dedit erugini
fructũ eoꝵ. Illud etiã qđ cũ dixisset.
& tradidit grandini ium̃ta eoꝵ: addi¬
dit & possessione eoꝵ igni. De ium̃tis
grandine occisis legit᷑ in exodo. qđ uͦ
possessio eoꝵ igne cremata sit: omĩno
ñ legit᷑. Quanuis uoces & ignes cũ gran¬
dine fierent. sic̃ tonitrua cũ fulgũ¬
rib solent: ñ tam̃ scriptũ. ẽ. aliquid
traditũ igni ut arderet Deniq mollia
quȩ lȩdere grando ñ poterat. dicunt᷑
ñ esse ꝑcussa. id. ẽ. duris ictib lȩsa. quę

Expanded text:
Dominabitur a mari usque ad mare, et a fluDominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae . Quod in illius Salomonis regno constat non esse completum, de quo putari posset iste psalmus loqui, cum de Christo Domino loqueretur. In plagis ergo Aegyptiorum, quae sunt in libro qui Exodus nominatur, ubi maxime Scriptura curavit ut ea quibus afflicti sunt omnia ex ordine dicerentur, non invenitur quod habet iste psalmus, Et dedit rubigini fructus eorum. Illud etiam quod, cum dixisset, Et tradidit grandini jumenta eorum, addidit. Et possessionem eorum igni: de jumentis grandine occisis legitur in Exodo ; quod vero possessio eorum igne cremata sit, omnino non legitur. Quamvis voces et ignes cum grandine fierent, sicut tonitrua cum fulgoribus solent; non tamen scriptum est aliquid traditum igni ut arderet. Denique mollia quae laedere grando non poterat, dicuntur non esse percussa, id est, duris ictibus laesa; quae
Abbreviated transcription (Latin):
tiuũ in t̾ra egypti. primitias laboꝵ
eoꝵ. in cabnaculis cham. Hȩ om̃s egy¬
ptiorũ poͦne allegorica int̾p̃tatiõne
exponi possunt. ꝓut ea qͥsq intelligere.
& rebus ad quas referenda st̃ cõparare
ualuerit. Qđ nos qͦq facere ceptabimꝰ
tanto aptius facturi. qͣnto magis di¬
uinitꝰ fuerimꝰ adiuti. Ad hoc enĩ nos¬
psalmi huiꝰ illa uerba constringunt:
ubi dictiĩ .ẽ. aꝑiam in parabolis os meũ.
eloquar ꝓpositiones ab initio. Propt̃ hoc
qͥppe etia aliqua hic dicta st̃. quȩ om̃ino
plagę in exodo diligentissime ex ordine
contexant᷑: ut qm̃ id qđ ibi ñ dictũ ẽ.
ñ frustra inpsalmo dictũ certi sumꝰ. neq
id int̾pretari nisi figurate possimꝰ: si¬
mul intelligamꝰ etiã cętera quȩ facta
esse constat᷑. ob aliquã figuratã signifi¬
cationẽ facta atq conscripta. Fecitꝰ enĩ
hoc scriptura inmultis locis ꝓpheticoꝵ
eloquiorũ. Dicit aliqͥd qđ in illa re
magis debet aduerti: sicut. ẽ. illud

Expanded text:
ra Aegypti, primitias laborum eorum in tabernaculis Cham. » 26. Hae omnes Aegyptiorum poenae allegorica interpretatione exponi possunt, prout ea quisque intelligere, et rebus ad quas referendae sunt, comparare voluerit. Quod nos quoque facere tentabimus; tanto aptius facturi, quanto magis divinitus fuerimus adjuti. Ad hoc enim psalmi hujus illa verba constringunt, ubi dictum est, Aperiam in parabolis os meum; eloquar propositiones ab initio. Propter hoc quippe etiam aliqua hic dicta sunt, quae omnino plagae in Exodo diligentissime ex ordine contexantur; ut quoniam id quod ibi non dictum est, non frustra in Psalmo dictum esse certi sumus, neque id interpretari nisi figurate possumus, simul intelligamus etiam caetera quae facta esse constat, ob aliquam figuratam significationem facta vel conscripta. Facit enim hoc Scriptura in multis locis Propheticorum eloquiorum. Dicit aliquid quod in illa re magis debet adverti: sicut est illud,
Abbreviated transcription (Latin):
sic oues popłisuũ. & ꝑdux̃ eos tanquã
gregẽ in deserco. Et dedux eos inspe
& ñ timuer̃. & inimicos eoꝵ oꝑuit ma¬
re. Tanto fit hoc melius: qͣnto interius.
ubi eruti de potestate tenebrarũ in re¬
gno dĩ m̃te transferim᷑. & scdm pascua
spũ alia efficim᷑ oues dĩ. ambulantes
in hoc scło uelut in deserto: qm̃ nemini
.e. fides nr̃a conspicua. Undȩ dic̃ apłs
U ita ura abscondita. ẽ. cũ xp̃o indo De¬
ducim᷑ aut̃ inspe: qm̃ spe salui facti
sumꝰ. nec timere debemꝰ. Si enĩ ds̃ ꝓnob̾.
qͥs contra nos: & in imicos nros oꝑuit
mare. ab oleuit inbaptismo remissio

Expanded text:
suum, et perduxit eos tanquam gregem in deserto. Et deduxit eos in spe, et non timuerunt, et inimicos eorum operuit mare. Tanto fit hoc melius, quanto interius, ubi eruti de potestate tenebrarum in regnum Dei mente transferimur, et secundum pascua spiritualia efficimur oves Dei, ambulantes in hoc saeculo velut in deserto, quoniam nemini est fides nostra conspicua; unde dicit Apostra abscondita est cum Christo in Deo . Deducimur autem in spe, quoniam spe salvi facti sumus: nec timere debemus; si enim Deus pro nobis, quis contra nos ? Et inimicos nostros operuit mare; abolevit in Baptismo remissione
Abbreviated transcription (Latin):
Fandẽ illorũ infidelitatẽ repetit. quã
suꝑius iã cõmemorauerat: sed repeten¬
di causa. ẽ. ut cõmemorent᷑ & plage.
quas inflixit ȩgyptiis ꝓpt̾̃ illos. Quȩ
omĩa utiq recordari debuerunt. neq
existere ingrati. Deniq sequit᷑. Non stͥ
recordati manꝰ eiꝰ. dic qua redemit eos
Ide manu tribulantis. Et incipit dice¬
re. quȩ fecit ȩgyptiis. Posuit in egẏpto
signa sua. & ꝓdigia sua in cãpo taphne¬
os. & conuertit in sanguinẽ flumina
eoꝵ. & ymbres eoꝵ nẽ biberent. Uel
potius manationes aquarũ. sic̃ ñ nulli
dicimꝰ ab imo aquas ebullientes. Foder̃
enĩ ȩgyptii. & sanguinẽ ꝓaquis in ue¬
nerunt. Misit in eos cynomiã & come¬
dit eos. & ranã & disꝑdidit eos. Et de¬
dit rubigini fructũ eoꝵ. & labores eoꝵ
locustȩ. & occidit in grandine uineas

Expanded text:
Eamdem illorum infidelitatem repetit quam superius jam commemoraverat; sed repetendi causa est, ut commemorentur et plagae quas inflixit Aegyptiis propter illos: quae omnia utique recordari debuerant, neque existere ingrati. Denique quid sequitur? Non sunt recordati manus ejus, die qua redemit eos de manu tribulantis. Et incipit dicere quae fecit Aegyptiis: Posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua in campo Thaneos. Et convertit in sanguinem flumina eorum, et imbres eorum ne biberent; vel potius, manationes aquarum, sicut nonnulli dicimus, ab imo aquas ebullientes. Foderunt enim Aegyptii, et sanguinem pro aquis invenerunt. « Misit in eos cynomyiam, et comedit eos; et ranam, et disperdidit eos. Et dedit rubigini fructum eorum, et labores eorum locustae. Et occidit in grandine vineas
Abbreviated transcription (Latin):
gurate significationes. siue alit̾ me¬
luis intelligant᷑ quẽ ñ moueat qđ de¬
cẽ plagis ꝑcutiunt᷑ ȩgẏptii. & decẽ
p̃ceptis scribunt᷑ tabulȩ. qͥb regat᷑
popłs dĩ: De qͥb e contrario inter se
cõparandis. id. ẽ plagis & p̃ceptis. qm̃
alibi diximꝰ expositionẽ psalmi huiꝰ
in his honerari ñ opus ẽ. Tantũ admo

Expanded text:
es, sive aliter melius intelligantur; quem non moveat quod decem plagis percutiuntur Aegyptii, et decem praeceptis scribuntur tabulae, quibus regatur populus Dei? De quibus e contrario inter se comparandis, id est plagis et praeceptis, quoniam alibi diximus, expositionem psalmi hujus in his onerare non opus est: tantu
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. qͦmͦ eis hȩc om̃ia collata eẽ. com¬
memorat. cũ ipsi ñ fuerint ꝑducti
int̾rã ꝓmissionis qͥ ab ȩgypto lib̾ati
sunt. qm̃ illi mortui sunt: qͥd respon¬
debunus nisi eos dictos. qͥa idem ipse
popłs fuit ꝑsuccessionẽ filioꝵ : Sic gͦ
cũ audimꝰ maxime qͥa futuri tẽporisꝰ

Expanded text:
ollata esse commemorat, cum ipsi non fuerint perducti in terram promissionis, qui ab Aegypto liberati sunt, quoniam illi mortui sunt? quid respondebimus, nisi eos dictos, quia idem ipse populus fuit per successionem filiorum? Sic ergo, cum audimus, maxime quia futuri temporis
Abbreviated transcription (Latin):
bat dñm. Iam hinc ille eccłȩ transier̃
popłors circuncisorũ. ac phoc in iu¬
Ablatꝰ . ẽ. inde. nunc gentiũ greges pa-¬
scit. Sane de post foctantes indẽ acceptꝰ
est. Illȩ qͥppe pͥores fuer̃ tales. de qua¬
lib dr̃ in cantico canticoꝵ. uni ȩccłȩ
que constat ex multis id.ẽ. uni gregi.
cuiꝰ mebra st̃ multi greges. Dẽ talib
gͦ ei dr̃. Dentes tui ĩd. ẽ. ꝑ qͦs loque¬
ris. uł ꝑquos incorpis tuum uelut
manducando cȩteros traicis. hoc utiq
significant dentes tui. sicut grȩx de¬
tonsarũ ascendens de lauacro. quȩ om̃s
geminos creant. & sterilis ñ . ẽ. in eis
ẽposuer̃ enĩ tunc uelut uellera onera
scłi: quando ante pedes apłoꝵ uendi
nec apłs petrus sollicitos qđ xp̃i san¬
guinẽ fuderunt. & dicit. Agite poe¬
nitentiã. & baptizetꝰ unꝰ qͥsq urm̃¬

Expanded text:
sierunt populorum circumcisorum; ac per hoc in Juablatus est inde; nunc Gentium greges pascit. Sane de post fetantes inde acceptus ost. Illae quippe priores fuerunt tales, de qualibus dicitur in Cantico canticorum uni Ecclesiae quae constat ex multis, id est uni gregi cujus membra sunt multi greges; de talibus ergo dicitur: Dentes tui, id est, per quos loqueris, vel per quos in corpus tuum, velut manducando, caeteros trajicis; hoc itaque significantes dentes tui, sicut grex detonsarum ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in eis . Deposuerunt enim tunc velut vellera onera saeculi, quando ante pedes Apostolorum net apostolus Petrus, sollicitos quod Christi sanguinem fuderint, et dicit. Agite poenitentiam, et baptizetur unusqu
Abbreviated transcription (Latin):
nasua suce separatos. ȩt̃nis tenebris
panit malos Deinde ne uim diuinis
uerbis inferre uideam᷑. & ibi dictũ .e.
n pdet eos. nos diçamꝰ. sed postea ꝑdet
eos: de hoc ipso p̃senti psalmo usita¬
tissimã scripturȩ locutionẽ aduerta¬
mus unde ista quęstio multo diligen¬
tus ueriusq soluat᷑. Certe de hĩs
ipsis loquens paulo post. cũ cõmemo¬
rasset quȩ ꝓpt̾ eos egyptii ꝑpessi fu¬
erint. cõmemorans etiã ultima plagã¬

Expanded text:
tos, aeternis tenebris punit malos. 23. Deinde ne vim divinis verbis inferre videamur, et ubi dictum est, Non perdet eos, nos dicamus, Sed postea perdet eos: de hoc ipso praesenti psalmo usitatissimam Scripturae locutionem advertamus, unde ista quaestio multo diligentius veriusque solvatur. Certe de his ipsis loquens paulo post, cum commemorasset quae propter eos Aegyptii perpessi fuerant, commemorans ultimam plaga
Abbreviated transcription (Latin):
uideãt quanta miscdiȩ patientia malis
parcat. sed ante iudiciũ: Sic gͦ pepcit
illi genti: ut ñ accenderet omnẽ iram
sua ad eã penitꝰ eradicandã atq fini¬
endã : qđ in uerbis eiꝰ & int̾cessione ꝓ
peccatis illorũ moysi serui eiꝰ euident̃
apparet: ubi dicit ds̃. Peleã eos. &
faciã te ingentẽ inagnã: Ille int̾cedit.
paratior deleri ꝓipsis quã ipsos: sciens
apud misericordẽ se id agere. qđ qm̃
nullo mͦ deleret ipsũ: etiam illis parce¬
ret ꝓpt̾ ipsũ. Uideamꝰ enĩ quantũ pe¬
pcerit. & ad huc parcat. Nã & introdu¬
Axit cos int̾rã ꝓmissionis. & seruauit
eã gentẽ: qͦusq se xp̃m int̾ficiendo.
sceleri om̃iũ maximo colligarent. Et
qđ eos ex illo regno eradicatos ꝑ cunctas
gentes disseminauit: ñ utiq deleuit
sed minet idem popłs ꝓlis successi one
seruat᷑. uelut cam signo accepto. nequis
cũ acidit. id ẽ penitꝰ ꝑdat. Eece quẽ¬

Expanded text:
videat quanta misericordiae patientia malis videat quanta misericordiae patientia malis parcat! sed ante judicium. Sic ergo pepercit illi genti, ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi ejus evidenter apparet, ubi Deus dicit, Deleam eos, et faciam te in gentem magnam : ille intercedit, paratior deleri pro ipsis quam ipsos; sciens apud misericordem se id agere, qui quoniam nullo modo deleret ipsum, etiam illis ipsis parceret propter ipsum. Videamus enim quantum pepercerit, et adhuc parcat. Nam introduxit eos in terram promissionis, et servavit eam gentem quousque se, Christum interficiendo, sceleri omnium maximo colligarent: et quod eos ex illo regno eradicatos per cuncta gentium regna disseminavit, non utique delevit; sed manet idem populus prolis successione servatus, velut Cain signo accepto, ne quis eum occidat, id est, penitus perdat . Ecce quem
Abbreviated transcription (Latin):
uit ut auertat irã suã. & ñ accendĩt
omnẽ irã suã. & recordatꝰ ẽ qa caro
sunt. sp̃s uadens & ñ reuertens. In his
uerbis. multi sibi iniqͥtatis impunitatẽ
de diuina miscđia pollicent᷑. eia sia¬
les esse ꝑstiterint: qualis generatio isti
scđ̾m ipsos loquar. ds̃ fortasse ñ pdet
nec malos: sine dubio ñ ꝑdet honos.
Cur gͦ ñ potius id eligimꝰ ubi dubitatio
nulla. ẽ: Nã qͥ in lingua sua nĩtiunt᷑
illi. cũ aliud habeat cor eoꝵ: putant
utiq & uolunt qͣndo poenã ȩternã
talib cõminat᷑ etiã dm̃. ẽẽ. mendacẽ.
Sed cũ ipsi eũ mentiendo ñ fallant. ille
uerũ dicendo ñ fallit. Hȩc itaq uerba
diuinorũ eloquioꝵ de quib sibi gene¬
ratio praua blandit᷑ ñ ea deprauet
sic̃ cor suũ: qͥa & illo deprauato. ista
recta ꝑsistunt: Primo qͥppe scđm hoc
intelligi posst̃: qđ in euangłio scriptũ
oriri solẽ suũ suꝑ bonos & malos. & plu¬
it sup iustos & iniustos. Quis enĩ non

Expanded text:
avertat iram suam, et non accendet omnem iram suam. Et recordatus est quia caro sunt; spiritus vadens, et non revertens. » In his verbis multi sibi iniquitatis impunitatem de divina misericordia pollicentur, etiamsi tales esse perstiterint, qualis generatio ista secundum ipsos loquar, Deus fortasse non perdet nec malos, sine dubio non perdet bonos. Cur ergo non potius id eligimus, ubi dubitatio nulla est? Nam qui in lingua sua mentiuntur illi, cum aliud habeat cor eorum, putant utique et volunt, quando poenam aeternam talibus comminatur, etiam Deum esse mendacem. Sed cum ipsi eum mentiendo non fallant, ille verum dicendo non fallit. Haec itaque verba divinorum eloquiorum, de quibus sibi generatio prava blanditur, non ea depravet, sicut cor suum; quia et illo depravato ista recta persistunt. Primo quippe secundum hoc intelligi possunt quod in Evangelio scriptum oriri solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et injustos » . Quis enim non
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. Et dicit quare: continuo subiungen¬
do. Et ñ ẽ. creditꝰ cũ dõ sp̃s eiꝰ. Id ẽ quia
implet᷑. Et hoc ñ fit nisi credendo in eũ.
qͥ iustificat impiũ. Quã fidẽ ñ habuit
generatio praua & amaricans. & idõ de
illa dictũ ẽ: ñ ẽ creditꝰ cũ dõ sp̃s eius.
Multo enĩ hoc expressius dictũ c̃ ad signi

Expanded text:
it quare, continuo subjungenit quare, continuo subjungendo, Et non est creditus cum Deo spiritus ejus: id est, quia impletur; et hoc non fit, nisi credendo in eum qui justificat impium . Quam fidem non habuit generatio prava et amaricans; et ideo de illa dictum est: Non est creditus cum Deo spiritus ejus. Multo enim hoc ex