comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lã ipsa inbabiloniã transmigratio. qͥ etiã sp̃s¬
dĩ ꝑieremũ ꝓpħam iubet ut ꝑgant. & orent
ꝓcis ipsis in quorũ regno ꝑegrinant᷑. qd mil¬
lorũ pace etiã pax esset istorũ. & edificarent
domos. & notiellarent uineas. & plantarent
ortos. qͥs ñ agnoscat qͥd p̃figurauerit. qͥ atten¬
regnũ gentiũ transmigrasse: Unde nobis
apss tanqua ieremiã replicans dieit Uolo
S pͥmũ om̃iũ fieri dep̾cationes. adorationeᷤᷤ
int̾peslationes. gr̃arũ actiones. ꝓom̃ibꝰ ho¬
minibꝰ. pregibꝰ & iis qͥ insullimitate st̃. ut

Expanded text:
Jam ipsa in BabyloniaJam ipsa in Babyloniaper Hieremiam prophetam iubet ut pergant et orent pro eis ipsis, in quorum regno peregrinantur, quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos et nouellarent uineas et plantarent hortos, quis non agnoscat quid figurauerit, qui attenregnum gentium transmigrasse? unde nobis apostolus tamquam Hieremiam replicans dicit: uolo ergo primum omnium fieri deprecationes, adorationes, interpellationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et his qui in sublimitate sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. & reuiuiscit. Misit sermo dĩ legẽ ꝑser¬
uũ suũ. nec ꝓfuit inpeccatis mortuo ge¬
neri humano. Quȩ tam̃ ñ sine causa missa
est. Ille enĩ misit. qͥsciret eã priꝰ ẽẽ mitten¬
dã. Uenit ipse. conformauit se nob̃ factus
particeps mortis nr̃ȩ. & uiuificati sumꝰ. Cũ se¬
curibꝰ ligna cȩderent᷑: deligno ferrũ exiliens
inꝓfundtũ fluminis mersũ ÷. atq inlignũ dẽ¬
suꝑ abheliseo ꝓiectũ reuersũ. ẽ. Ita cũ impios
iudeos ꝑcorpꝰ oꝑata p̾sentia xp̃i tanquã in¬
fructuosas arbores ceder&. qͥa de illo ioħs dixe¬
rat. ecce securis adradices arborũ posita ÷: ab
eis intueniente passione corpꝰ ipsũ deseruit.
iinferni ꝓfunda descendens. Quo insepultu¬
ra desuꝑ posito : tanquã admanubriũ suũ spũ
redeunte surrex̃. Quã multa p̃tereã breui¬
tatis necessitate constrictꝰ: norunt qͥ legunt.

Expanded text:
eius et reuiuescit: misit sermo dei legem per sereius et reuiuescit: misit sermo dei legem per seruum suum nec profuit in peccatis mortuo generi humano. quae tamen non sine causa missa est ; ille enim misit, qui sciret eam prius esse mittendam. uenit ipse, conformauit se nobis factus particeps mortis nostrae, et uiuificati sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum desuper ab Heliseo proiectum reuersum est: ita cum inpios Iudaeos per corpus operata praefructuosas arbores caederet, quiade illo Joannes dixerat, Ecce securis ad radices arborum posita est, ab eis interveniente passione corpus ipsum deseruit in inferni profunda descendens, quo in sepultura desuper posito, tanquam ad manubrium suum spiritu redeunte surrexit. Quam multa praeteream, brevitatis necessitate constrictus, norunt qui legunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ gr̃ȩ saluȩ factȩ sunt : Pascit᷑ helias
tẽpore famis coruis mane afferentibꝰ pa¬
nẽ. & aduesꝑam carnes. Et manichei ñ intel¬
ligunt inillis libris xp̃m. cui qͦdã mͦ salu¬
te nr̃am esurienti confitent᷑ peccatores
fidẽ pͥmicias sp̃s nc̃ habentẽ. infine autẽ
uelut aduesꝑam scłi etiã carnis resurrecti¬
onẽ: Mittit᷑ helias pascendꝰ adalienigenã
uiduã. quȩ uolebat duo ligna colligere. priꝰ¬
quã moreret᷑. Non hic solo ligni nomine. s
etiã numero lignorũ: signũ crucis expͥ¬
mit᷑. Benedicit᷑ farina eiꝰ & oleũ. fructꝰ & hi¬
laritas caritatis. Quȩ cũ impendit᷑ ñ deficit.
hilarẽ enĩ datorẽ diligit ds̃. Heliseo pue¬
ros insultantes & clamantes. calue. calue.
bestiȩ comedunt. puerili stulticia deriden
seruũ baculũ suꝑ mortuũ & ñ reuiuiscit
uenit ipse. coniungit & coaptat se morti

Expanded text:
tionem gratiae saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tionem gratiae saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tempore famis coruis mane adferentibus panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt in illis libris Christum, cui quodam modo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc habentem, in fine autem uelut ad uesperam saeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam uiduam. quae uolebat duo ligna colligere. priusquam moreretur: non hic solo ligni nomine sed etiam numero lignorum signum crucis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum: fructus et hilaritas caritatis, quae cum inpenditur. non deficit; hilarem enim datorem diligit deus. Heliseo pueros insultantes et clamantes: calue, calue! bestiae comedunt: puerili stultitia deridentseruum baculum super mortuum et non reuiuescit: uenit ipse, coniungit et coaptat se morti
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ fides eccłȩ cruce. xp̃i regna diaboli ꝑi¬
mens: Quid uellꝰ cõplutũ area sicca. &
postea area cõpluta sicco uellere. nͥpͥmo
una gens hebreorũ habens occulte in
tꝰ orbis uacuus erat. nc̃ aut̃ inmanifesta¬
tione totꝰ orbis id habet. illa uacuata. ẽ
Quidiã regũ tẽporibꝰ. ut & inde pauca cõ-¬
memorẽ: Nonne abipso exordio cõmu¬
tatũ sacerdotiũ insamuhelẽ reꝓbato he¬
li. & cõmutatũ regnũ indauid reꝓbato
saule. clamat p̃nunciari nouũ sacer¬
dotiũ nouũq regnũ. reꝓbato uetere quod
turũ: Nonne ipse dauid cũ panes ꝓpositi¬
onis manducauit qͦs ñ licebat manducare
nͥ solis sacerdotibꝰ. inuna ꝑsona utrunq fu¬
turũ id ÷ in uno iħu xp̃o regnũ & sacerdo¬
tiũ figurauit: Nonne cũ decẽ tribꝰ atẽplo
separatȩ st̃ & duȩ derelictȩ. satis indicat
qͦd detota ipsa gente apłsait. reliquiȩ pelec¬

Expanded text:
nisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli perinisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli perimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in tus orbis uacuus erat? nunc autem in manifestatione totus orbis id habet, illa uacuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod isto uenturum ? nonne ipse Dauid. cum panes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, id est in uno Iesu Christo regnum et sacerdotium figurauit? nonne cum decem tribus a templo separatae sunt et duae derelictae. satis indicat, quod de tota ipsa gente apostolus ait: reliquiae per elec
Abbreviated transcription (Latin):
mors nouissima ininica destruat᷑. & exim¬
piorũ ꝑditione unica domꝰ tanquã unica
eccła liberet᷑. mundata aturpitudine for¬
nicationis ꝑfenestrã confessionis insanguine
remissionis. Uideat tẽpora. pͥmo iudicũ.
postea regũ. sicut erit pͥmo iudiciũ deinde
postea regnũ. inq ipsis tẽporibꝰ iudicũ atq
regũ. iterũ atq iterũ. multis & uariis mo
dis xp̃m & ȩccłam figurari. Quis erat iN
sanson obuiũ leonẽ necans cũ petendȩ ux¬
oris causa ad alienigenas tenderet. nͥ qui
ȩccłam uocaturꝰ exgentibꝰ dix̃. gaudete qͥa
ego uici scłm: Quid sibi uult uore ipsiꝰ
leonis occisi: fauus extructꝰ. nͥ qͥa ecce cons¬
picimꝰ leges ipsas regni t̾reni quȩ aduersꝰ
xp̃m ante fremuert̃. nc̃ iã ꝑempta feritate
dulcedini euangłicȩ p̃dicandȩ etiã muni¬
m̃ta p̃bereꝰ Quid .ẽ. illa mulier plena fi¬
ducię: hostis timpora ligno transfigens.

Expanded text:
mors novissima inimica destruatur, et ex immors novissima inimica destruatur, et ex impiorum perditione unica domus tanquam unica Ecclesia liberetur, mundata a turpitudine fornicationis, per fenestram confessionis, in sanguine remissiopostea regum, sicut erit primo iudicium, deinde postea regnum; inque ipsis temporibus iudicum et regum iterum atque iterum multis et uariis moam figurari. quis erat in Samso obuium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet, nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete, quia ego uici saeculum? quid sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia ecce conspicimus leges ipsas regni terreni, quae aduersus Christum ante fremuerant, nunc iam perempta feritate dulcedini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens
Abbreviated transcription (Latin):
Plane rea sit. ita fiat. lustũ. ẽ. enĩ. clauda¬
tur suꝑbis ianua salutis. Ueniat mansu¬
etꝰ que docet dñs uias suas. uideat & hȩc
in illis libris &e cȩta utł omĩa uł quȩdã q̃lia ere¬
uocabat᷑. s exipsa dispensatione nomine mu-¬
tato iesus appellatꝰ . ẽ. Uideat botrũ de t̾ra ꝓ¬
missionis uligno pendentẽ. Uideat iniericho
tanqua in hoc mortali scło meretricẽ. de qͣ¬
lib ait dñs qͦd p̃cedant suꝑbos in regnũ cȩlo¬
rũ. ꝑfenestrã domꝰ suȩ tanquã ꝑos corporis
sui coccũ mittentẽ qͦd ÷ utiq sanguinis sig¬
nũ. ꝓpt̃̾ remissionẽ peccatorũ confiteri ad
salutẽ. Uideat muros ipsiꝰ ciuitatis tanꝗͣ
munitiones mortalis scłi septies circũ acta
testam̃ti arca cecidisse. sic̃ nc̃ ꝑ tẽpora quȩ
septe dierii uicissitudine dilabunt᷑. testam̃cũ
dĩ uircũit totũ orbẽ t̾rarii ut infine tẽpoꝵ

Expanded text:
plane ita sit, ita fiat; iustum est enim. claudaplane ita sit, ita fiat; iustum est enim. claudatur superbis ianua salutis, ueniat mansuetus, quem docet dominus uias suas; uideat et haec in illis libris et cetera uel omnia uel quaedam qualia crevocabatur, sed ex ipsa dispensatione nomine mutato Jesus appellatus est. Videat botrum de terra promissionis in ligno pendentem . Videat in Jericho tanquam in hoc mortali saeculo meretricem, de qualibus ait Dominus quod praecedant superbos in regnum coelorum , per fenestram domus suae tanquam per os corporis sui coccum mittentem , quod est utique sanguinis signum, propter remissionem peccatorum confiteri ad salutem. Videat muros ipsius civitatis, tanquam munitiones mortales saeculi, septies circumacta Testamenti arca cecidisse : sicut nunc per tempora, quae septem dierum vicissitudine dilabuntur, Testamentum Dei circuit totum orbem terrarum; ut in fine temporum
Abbreviated transcription (Latin):
heremo: sic exaltari oporcet filiũ hominis.
ut om̃is ꝗͥ credit ineũ ñ ꝑeat. s habeat ui¬
tã ȩt̃nã. Itane etiã ista ñ clamant: Iantane
est surditas incordibꝰ duris: Fit pascha
głio dr̃. Eçce agnꝰ dĩ. ecce qͥ tollit peccatũ
mundi. ꝓhibent᷑ qͥ pascha faciunt ossa fran-¬
gere. ñ frangunt᷑ incruce ossa dñi Attesta¬
t᷑ euangłista hinc. ẽẽ. dicctũ. os eiꝰ ñ cõminu¬
etis. Sanguine illinunt᷑ postes ut ꝑnici¬
es depellat᷑ signant᷑ signo dnĩcȩ passioniᷤ
infrontibꝰ popłi ad tutelã salutis. Dat᷑
ibi lex qͥnqͥgesimo chie pꝰ actũ pascha. uenit
scõ. Indigito dĩ eicio demonia. & clamat
faustꝰ oculis clausis. nichil se in illis litt̃is
inuenisse. qͦd adp̃nunciationẽ xp̃i ꝑtineat.
Quid aut̃ mirũ si oculos habet ad legendũ
& cor ad intelligendũ ñ habet. qͥ positꝰ ante
hostiũ clausũ diuumi secreti. ñ fide pieta¬
tis pulsat. s elatione impiecatis insultat.

Expanded text:
hominis, ut omnis, qui credit in eum. non pereat, sed habeat uitam aeternam. itane etiam ista non clamant? tantane est surditas in cordibus duris ? fit pascha gelio dicitur: ecce agnus dei, ecce qui tollit peccatum mundi prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere: non franguntur in cruce ossa domini; attestatur euangelista hinc esse dictum: os eius non comminuetis. sanguine inliniuntur postes, ut pernicies depellatur: signantur signo dominicae passionis in frontibus populi ad tutelam salutis. datur ibi lex quinquagesimo die post actum pascha: uenit sancto: in digito dei eicio daemonia. et clamat Faustus oculis clausis nihil se in illis litteris inuenisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! quid autem mirum, si oculos habet ad legendum et cor ad intellegendum non habet, qui positus ante ostium clausum diuini secreti non fide pietatis pulsat, sed elatione impietatis insultat?
Abbreviated transcription (Latin):
altu sape s time. Nã si ds̃ naturalibꝰ ramis
ñ peꝑcit. neq cͥ parcet. S ne de ipsis fractis
desparet᷑: paulo post dicit. E ipsi si ñ ꝑmanse¬
rint in infidelitate: inserent᷑. Pocens. ẽ. eni

Expanded text:
altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens est eni
Abbreviated transcription (Latin):
ut n sitis uob̃ sapientes. qͥa cȩcitas exparte urł
ficta e. donec plenitudo gentiũ intraret &
sic om̃is isrł saluus fieret. Uidecis gͦ uosꝗ
unsta inseri radice ñ uultis. ñ quidẽ fractis
ramis esse similes ficut est carnalis & impiꝰ
popłs iudeoruĩ: s inoleastri amaritudine
remansisse: Nã qd nͥ aleastrũ gentiũ sapit.
adorare solem &e lunã᷑ Hisi forte ꝓpt̃ea uos
iã ñ putatis esse inoleastro genciũ: quia spi¬
nas noui generis addidistis. & falsũ xp̃m quẽ
cu sole ce luna coleretis ñ manu fabrili s ꝑ¬
uerso corde finxistas. Inserimini eͦ inradĩcẽ
oleȩ qͦse redditũ gaudet apłi. qint̾ fractos
ramos ꝑ incredulitatẽ fuit. Inde se qͥppe li¬
beratũ dicit: cũ se a iudaismo ad xp̃m tran¬
sisse lȩtatur. Quia xp̃s semꝑ in illa radice
atq in illa arbore p̃dicatꝰ ẽ: inquȩ uenien¬
tẽ qͥn credidert̃ fracti st̃ inde. & qͥ credide¬
rt̃ inserti st̃ ibi. Quibꝰ ne suꝑbiant dr̃ noli

Expanded text:
 sapientes, quia caecitas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Israhel saluus fieret. uidetis ergo uos, qui in ista inseri radice non uultis, non quidem fractis ramis esse similes, sicut est carnalis et inpius populus Iudaeorum, sed in oleastri amaritudine remansisse. nam quid nisi oleastrum gentium sapit adorare solem et lunam? nisi forte propterea uos iam non putatis esse in oleastro gentium. quia spinas noui generis addidistis et falsum Christum, quem cum sole et luna coleretis, non manu fabrili, sed peruerso corde finxistis? inserimini ergo in radicem oleae, quo se redditum gaudet aposramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, cum se a iudaismo ad Christum transisse laetatur, quia Christus semper in illa radice atque in illa arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. qu
Abbreviated transcription (Latin):
gere ꝑmissus. ẽ. ubi ieremias dicit nimirũ
de sapientia. tradidit illã iacob puero suo
& isrł electo suo. post hȩc int̾ris uisus est
& cũ hominibꝰ conuersatꝰ est: Quis ñ eundẽ salua¬
tore agnoscat apua danihelẽ. cũ antiquo dierũ
offertur filiꝰ hominis. & accipit regnũ sine fine.

Expanded text:
gere permissus est. ubi Hieremias dicit nimirum gere permissus est. ubi Hieremias dicit nimirum de sapientia: tradidit illam Iacob puero suo et Israhel electo suo; post haec in terris uisus est, et cum hominibus conuersatus est? Quis non eundem saluatorem agnoscat apud Danihelem, cum antiquo dierum offertur filius hominis et accipit regnum sine fine.
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑ & conuertent᷑ ad dñm uniuersi fines
t̾rȩ. & adorabunt in conspectu eiꝰ uniuerse
patriȩ gentiũ: Quid illud in euangłio. tri¬
stis÷ anima mea usq ad mortẽ. & nc̃ anima
mea turbata. ẽ: Nonne priꝰ inpsalmo sonu¬
it. dormiui conturbatꝰ: & unde factũ. ẽ.
ut dormiret: Quorũ uocibꝰ acclamatũ ÷
crucifige. crucifigeꝰ Nonne & inpsalmo
secutꝰ p̃nunciat. filii hominũ. dentes eorũ
arma & sagittȩ. & lingua eorũ gladiꝰ acutꝰ.
Quid aut̃ fecerunt. qͥd nocuert̃ resurrectu¬
ro & suꝑ cȩlos ascensuro. & tocũ orbẽ t̾ra¬
rũ. gła sui nominis possessuroꝰ Uide. utrũ
hoc psalmꝰ ante tacuerit. Seqͥt᷑ enĩ. Exalta¬
re suꝑ cȩlos ds̃. & suꝑ omnẽ t̾rã gła tua. Quis
unquã de xp̃o dictũ cdubitabit. dñs dix̃ ad
me. filiꝰ m̃s estii. ego hodie genuite. postu¬
la ame & dabo tͥ g̃s hȩreditatẽ tuã. & pos
sessionẽ tuã t̾minos t̾rȩ: Quis aliũ intelli¬

Expanded text:
conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium? quid illud in euangelio: tristis est anima mea usque ad mortem, et: nunc anima mea turbata est? nonne prius in psalmo sonuit: dormiui conturbatus? et unde factum ' est, ut dormiret? quorum uocibus adclamatum est: crucifige, crucifige, nonne et in psalmo secutus praenuntiat: filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus? quid autem fecerunt, quid nocuerro, et super coelos ascensuro, et totum orbem terrarum gloria sui nominis possessuro? Vide utrum hoc Psalmus ante tacuerit: sequitur enim, Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua . Quis unquam de Christo dictum dubitavit, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me, sessionem tuam terminos terrae? quis alium intelle
Abbreviated transcription (Latin):
qͣlis ꝑhebreos pͣnunciatꝰ. ẽ: & tam̃ om̃s populi
gentiũ apud qͦͥs hebreã ꝓphetiã nullũ pondꝰ
auceoritatis habere arbitramini. intalẽ xp̃m
credunt qͣlis ꝑ hebreos p̃nunciatꝰ. ẽ: accipi¬
endo scilicet euangłiũ. qͦd ds̃ ante ꝓmiserat
ris scis de filio suo. qͥ factꝰ. ẽ ei exsemine dauid
scd̾m carnẽ. Unde ꝓpħa isaias dicit. Erit ra-¬
dix iesse: & qͥ exurget regnare ingentibꝰ.¬
meũ gssꝑabunt. &. Ecce uirgo concipiet
& pariet filiũ. & uocabunt nom̃ eiꝰ emma¬
nuhel. qͦd int̾p̃tat᷑ nob̾cũ ds. Ne putent
dm̃ xp̃m uirginis filiũ exhebrea ꝓphetia.
Nã utiq & udei carnales ne hoc solũ putarent
uid: admonet eos ipse dñs ex ꝓphetia eiꝰdẽ
dauid quęrens abeis qͥd eis uideret᷑ de xp̃o.
cuiꝰ eũ ẽẽ dicerent filiũ. Qui cũ respondissent
dauid: ne hoc solũ ut dixi putaret᷑. & ñ re¬

Expanded text:
ebraeos praenuntiatus est; et tamen omnes populi gentium, apud quos Hebraeam prophetiam nullum pondus auctoritatis habere arbitramini. in talem Christum credunt, qualis per Hebraeos praenuntiatus est, accipiendo scilicet euangelium, quod deus ante promiserat, ris sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. unde propheta Esaias dicit: erit radix Iesse, qui exsurget regnare in gentibt: ecce uirgo concipiet et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuhel. quod interpretatur: nobiscum deus. ne putent deum Christum uirginis filium ex Hebraea prophetia. nam utique et Iudaei carnales ne hoc solum putarent uid, admonet eos ipse dominus ex prophetia eiusdem Dauid quaerens ab eis, quid eis uideretur de'" Christo. cuius eum esse dicerent filium. qui cum respondissent: Dauid, ne hoc solum, ut dixi. putaretur et non re
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã. Ut sit pat̾ circuncisionis iis qͥ
ñ solũ excircuncisione st̃. s & iis qͥsequ¬
unt᷑ uestigia que . ẽ. inp̃pucio fidei patriᷤᷤ
nr̃i abraluã. Cuiꝰ g̃ iusticia fidei nob̾ adex¬
emplũ unitanda ꝓposita ẽ. ut & nol iustisicati
exfide pacẽ habeamꝰ addm̃: intelligere debemꝰ

Expanded text:
circumcisionis his. qui non solum ex circumcisione sunt. sed et his, qui sequuntur uestigia, quae est in praeputio fidei patris nostri Abraham. cuius ergo iustitia fidei nobis ad exemplum imitanda proposita est, ut et nos iustificati ex fide pacem habeamus ad deum, intellegere de
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ conditione liber. nec ꝓpħis de xp̃o dicen-¬
tibꝰ creder&e: nec xp̃o de ꝓpħis. Ita totũ nul¬
li aliĩ quã suȩ fidei debet. quicũq fit exgen¬
tib xp̃ianꝰ. Atq ut exẽplo fiat id qͦd dicimꝰ
aptiꝰ.: ponamꝰ aliquẽ nc̃ a nob̾ cachecizarigen¬
tile. cui assidentes dicamꝰ. Crede xp̃o. qͥa d̃s
est. Ille uͦ. unde hoc mͥ ꝓbatis.: dicat. Et nos
respondentes dicamꝰ. Ex ꝓpħis. Rursꝰ illo quȩ¬
rente. qͥb ꝓpħis: nos respondeamꝰ. Hebreis.
Riec ipsi credo: Qiud fiet his ita transactis:
Nonne hȩrebimꝰ. & ille risis nob tanquã im¬
prudentib remeabit adsua ltanichil ut
fert̃. quȩ constet exgentibꝰ quã ex iudeis.
Sane. si sunt aliqua ut fama ÷ sẏbillȩ de xp̃o
p̾sagia. aut hermetis quẽ dicunt trimegis.

Expanded text:
eorum conditione liber, nec Prophetis de Christo dicentibus crederet, nec Christo de Prophetis. Ita totum nulli alii, quam suae fidei debet, quicumque fit ex Gentibus Christianus. Atque ut exemplo fiat id quod dicimus apertius, ponamus aliquem nunc a nobis catechizari Gentilem, cui assidentes dicamus, Crede Christo, quia Deus est. Ille vero, Unde hoc mihi probatis, dicat? Et nos respondentes dicamus, Ex prophetis. Rursum illo quaerente, Quibus Prophetis? nos respondeamus, Hebraeis. nec ipsi credo. quid fiet his ita transactis ? nonne haerebimus et ille risis nobis tamquam inprudentibus remeabit ad sua? ita nihil, utferunt, quae magis constet ex gentibus quam ex ludaeis. sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis. quem • dicu
Abbreviated transcription (Latin):
uid usq adtransmigratione inbabiloniã.
celsus ueniat adiudiciũ. Septima uͦ intelligit᷑
inrequie scõrũ. ñ inhac uita s in alia. ubi ui¬
dit requiesdentẽ pauꝑem diues ille cũ apud
inferos torqueret᷑. Uhi ñ fit uesꝑa. qͥa nullꝰ
ibi rerũ defectus est. Sexto die ingenesi for¬
mat᷑ hõ ad imaginẽ di. dexta etate scłi ma¬
nifestatur reformatio nr̃a in nouitate m̃tiᷤ
scđm imaginẽ eiꝰ qui creauit nos. sicut dicit
apłs. Ete uiro dormienti coniunx de latere.
fit xp̃o morienti ȩccłia de sacram̃to sangui¬
nis. qͥde latere mortui ꝓfluxit. Uocat᷑ eua
uita & mat̾ uirorũ quȩ de uiri sui latere
facta. ẽ & dicit dñs in euangłio. Siquis man
ducauerit carnẽ meã & biberit sanguinẽ me¬
ũ: ñ habebit inse uitã. &om̃ĩa quȩ illic in¬
telligunt᷑. enucleate minutatĩq tractat a
anis siue inmalis. Neq eni frustra dix̃ apłs.

Expanded text:
uid usque ad transmigrationem in Babyloniam, uid usque ad transmigrationem in Babyloniam, celsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in Genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniunx de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita, mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se uitam. et omnia, quae illic intelleguntur, enucleate minutatimque tractandaanis siue in malis. neque enim frustra dixit apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
mine aum̃a cõmemor̾e p̃conia ꝓpħarũ
hebrcoru de dño ce saluatore nr̃o ihu xp̃o
quandoqde oniia quȩ illis continent᷑ libri
euercitationẽ quȩrentis e delectatione
inuenientis. multo plura ibi ꝑallegorias & enig¬
mata partĩ uerbis solis insinu̾ant᷑. partĩ ettã fac¬
ta narrant᷑. Ueruntam̃ nͥ aliqua ibi manifesta
essent: ñ cõphenderet᷑ sensus qͦ etiã obscura clare¬
scerent. Quanquã & exillis quȩ figuris in uolu¬
ta sunt. si quȩdã uelue subuno aspectu quasi
contexta ponant᷑. ita coniungunt inconte¬
statione xpi uoces suas: ut cuiꝰ uis obtumsi
surditas erubescat. Sex dieb ingenesi consũ¬
mauit ds̃ omĩa oꝑa sua. septimo requieuit.
Dex ȩtatib humanũ genꝰ hoc scło ꝑsuccessione ᷤ
teporũ. dĩ oꝑa insigniunt. Quarũ pͥma. ẽ: ab
adam. usq ad noe. Scda: a noe usq ad abrahã.
Tercia: ab abrahã usq addauid. Quarta: ada

Expanded text:
mine omnia commemorare praeconia prophetarum mine omnia commemorare praeconia prophetarum Hebraeorum de domino et saluatore nostroentur libris, r excitationem quaerentis et delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi consummauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, q
Abbreviated transcription (Latin):
cabitur tͥ sem̃. hoc est ñ ii qui filii carnis
ii filii dĩ s fili ĩ ꝓmissionis deputant᷑ inse¬
men. qͥd adhȩc responsuri st̃. cũ aꝑte alio
loco de hoc semine ad abraham dicat᷑. in se¬
mine tuo benedicent᷑ om̃s gentes t̾rȩ Nã si
eo tẽpore hinc disputaremꝰ qͥ tẽpore hoc ex¬
ponebat apłs dicens: abrahe dicte st̃ ꝓmissi¬
ones & semini eiꝰ. ñ dicit. & seminib tanꝗͦ
inmultis s tanquã in uno & semini tuo¬
qͥt e. xpc̃ fortasse aliqͥs ñ ta impudent̃ nol¬
let hoc credere. antequã uideret om̃s gs
ham. Nc̃ uͦ cũ hoc impleri uideamꝰ qͦd tan¬
toante pͥnunciatũ legimꝰ cũ om̃s gsiã be¬
nedicant᷑ insemine abrahȩ cui dictũ . ẽ. ante
annorii milia. insemine tuo benedicent᷑
aucere uł de isto uero xp̃o. ꝓphetias hebre¬
as cuiꝰ gentis pat̾ ẽ abraham. nichil existi¬
net pnunciasse: Quis aut pocest. n dico
nea hrrui responsione quales in hoc oꝑe
habere coartam s quolibet ingenti uolu¬

Expanded text:
carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: in semine tuo benedicentur omnes gentes terrae? nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat apostolus dicens: Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius — non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed tamquam in uno — tus: fortasse aliquis non tam inpudenter nollet hoc credere, antequam uideret omnes geham. nunc uero, cum hoc inpleri uideamus, quod tanto ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes iam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo benedicentur ducere, uel de isto uero Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur, sed quolibet ingenti uolu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃minciabatur: eũ diceret᷑. Letisicet đs uphit:
& habitet in domibꝰ sem. Uidete manichei.
uidete. ecce inconspectu ur̃o ÷ orbis t̾rarũ.
Hoc stupetis. hoc doletis inpopłis nr̃is. quia
letificat ds̃ iafech. Videte sin habitat in
domibꝰ sem. id ÷ inȩccłiis. quas filiĩ ꝓpħa
lus iã fidelib gentibꝰ. Qui eratis in qͥt illo
intẽpore sine xp̃o. alienati asocietate isrł.
& pegrini testam̃torũ. & ꝓmiłlionis spem
ñ habentes. & sine dõ in hocꝰ mundo. ł hȩc
uerba ostendit᷑. qͥd nonctã habitabat iafeth
indomibꝰ sem. S paulo posꝰt quẽ admodũ
concludat aduertite. Igit᷑ iã inqͥt ñ estas
pegrim & inquilini. s estis ciues sc̃orũ &
domestici dĩ. suꝑ edificati suꝑ fundam̃tũ¬

Expanded text:
praenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapheth praenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapheth et habitet in domibus Sem. uidete, Manichaei, uidete; ecce in conspectu uestro est orbis terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat deus Iapheth. uidete, si non habitat in domibus Sem, id est in ecclesiis, quas filii prophelus iam fidelibus gentibus: qui eratis, inquit, illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israhel et peregrini testamentorum et promissionis spem non habentes et sine deo in hoc mundo. per haec uerba ostenditur,. quod nondum habitabat Iapheth in domibus Sem. sed paulo post quemadmodum concludat, aduertite. igitur iam, inquit, non estis peregrini et inquilini, sed estis ciues sanctorum et domestici dei superaedificati su
Abbreviated transcription (Latin):
tuent᷑ quia inxpi necẽ ñ consentiunt: & tam̃
honorant uel am̃to. tanquã scientes unde
sint nati. Medius aut̃ filiꝰ id ẽ. popłs iudeo¬
rũ. ideo mediꝰ qͥa nec pͥmatũ apłorũ tenu¬
it. nec ultimꝰ ingentib credidit. uidit nu¬
ditatẽ patris: quia consensit innece xp̃i.
& nunciauit. foras fr̃ibꝰ. ꝑ eũ qͥppe manitesta¬
tũ. ẽ. & qͥdã mͦ publicatũ. qͦd erat in ꝓphe¬
tia secretũ. ideoq fit seruus fr̃m suorũ.
xp̃ianos. bauilans legẽ & ꝓpħas adtestimo¬
ñ excitet. quẽ ñ uł informet uł confirmet
infide. qͦd ita benedicunt᷑ duo illi qͥ nudi¬
tatẽ patris honorauert̃ quãuis auersi ue-¬
luit quibꝰ factũ sceleratȩ uincę displicue¬
rit: Benedictus inqͥt dns ds̃ sem. Quanꝗͣ
eni sit ds̃ om̃iũ gentiũ. qͦdã mͦ tam̃ ꝓprio
pheo: In popło eni gentiũ. toto orbẽ
trarũ occupauit ȩccła. Hoc ꝓrsus. hoc

Expanded text:
tuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen tuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes, unde sind nati. medius autem filius, id est populus Iudaeorum — ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestaest et quodam modo publicatum, quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suoruChristianorum. baiulans legem et prophetas ad testimoQuem non autem excitet, quem non uel informet uel confirmet in fide, quod ita benedicuntur duo illi, qui nuditatem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae uineae displicuerit? benedictus, inquit, dominus deus Sem. quamquam enim sit deus omnium gentium, quo- . dam mofeth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc
Abbreviated transcription (Latin):
plendet. Illi enĩ ñ ꝑtunt diluuio separati ab
tanquã indĩ nubibꝰ agnoscunt xp̃i głam.
ñ quert suã Uerũ ne adoratores huiꝰ solis
ampliꝰ tumescant: sciant ita significari
ꝑ lapidẽ. cuiꝰdã similitudinis cauia. ñ ꝓ¬
prietatis substantia. lã uͦ illud qͦd de uinea
quã plantauit inebriatꝰ noe nudatꝰ ÷ indo¬
mo sua. cui ñ appareat xp̃c passus ingen¬
te sua: Tunc eni nudata ÷ mortalrtas cas¬
nis eiꝰ. iudeis scandalũ. gentibꝰ stulticia. ip̃¬
sis aut̃ uocatis iudeis & gentibꝰ tanquã sem
& iaphet. dĩ uirtꝰ & dĩ sapientia. qͥa quod
stultũ . ẽ. dĩ sapientiꝰ. ẽ. quã homines. & q̃
infirmũ .ẽ. dĩ fortiꝰ. ẽ. quã homines. Ainde
induobꝰ filiis. maximo & minimo. duo po¬
puli figurati unã uestẽ a tergo portan¬
tes. sacram̃tũ scilicet iã p̃teritȩ atq transac¬
tȩ dñicę passionis. nuditatẽ patris neq in¬

Expanded text:
plendet. Illi enim non pereunt diluvio separati ab plendet. Illi enim non pereunt diluvio separati ab tanquam in Dei nubibus agnoscunt Christi gloriam, non quaerunt suam. Verum ne adoratores hujus solis amplius intumescant, sciant ita significari per lapidem cuiusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Iam uero illud quod de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non appareat Christus passus in gente sua? tunc enim nudata est mortalitas carnis eius, Iudaeis scandalum, gentibus stultitia, ipsis autem uocatis Iudaeiod stultum est dei, sapientius est quam homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam homines. proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque transactae dominicae passionis — nuditatem patris neque in
Abbreviated transcription (Latin):
unt aut̃ noe & uxor eiꝰ. filii eiꝰ & uxores
filiorũ eiꝰ. nc̃ comiunctę cõmemorati. mas¬
culi & feminȩ : qͥa infine scł̃i atq inresur¬
rectione iustoꝵ omĩmoda & ꝑfecta pace:
spũi corpus adherebit. nullã mortalita¬
tis indigentia uł concupiscentia resistente
Cur̃ animalia quãuis & munda & ĩmun¬
da in arca fuerint: tam̃ post egressũ de
arca ñ offerunt᷑ dõ insacrificio nisi mun¬
da. Quid deinde sibi uelit. do loquente
ad noe. & tanquã rursus abexordio quia
multis modis eadẽ significari oportebat.
figurã ȩccłȩ cõm̃dante: qͦd ꝓgenies eiꝰ be¬
nedicit᷑ adimplendã trã. Qͣd dant᷑ eis in¬
escã cuncta animalia. sicut millo disco
na quasi suffocata inconscientia teneat᷑¬
s habeat tanquã effusionẽ ꝑcontessionẽ. Qa¬
testamtũ posuit ds̃ int̾ se &ͥ homines atq
omnẽ animã uiuã ne ꝑdat eã diluino. arcũ
qͥ apparit innubibꝰ. qͥ nunquã nͥ desole res-¬

Expanded text:
unt autem Noe et uxor ejus, filii ejus et uxores filiorum ejus: nunc conjuncti commemorati masculi et feminae, quia in fine saeculi, atque in resurrectione justorum, omnimoda et perfecta pace ui corpus adhaerebit nulla mortalitatis indigentia uel concupiscentia resistente. cur animalia, quamuis et munda et inmunda in arca fuerint, tamen post egressum de arca non offeruntur deo in sacrificio nisi munda? Quid deinde sibi uelit deo loquente ad Noe et tamquam rursus ab exordio - quia multis modis eadem significari opor- . tebat — figuram ecclesiae commendante, quod progenies eius benedicitur ad inplendam tescam cuncta animalia, sicut in illo disco na, quasi suffocata in conscientia teneatsed habeat tanquam effusionem per confessionem. Qse et homines, atque omnem animam vivam ne perdat eam diluvio, arcum qui apparet in nubibus, qui nunquam nisi de sole res
Abbreviated transcription (Latin):
pannũ nouũ & uestim̃tũ uetꝰ. & uinũ nouũ
& utres ueteres. ñ duo testam̃ta significare
s duas uitas. & spes duas. adduo uͦ testam̃ta
intelligenda illã datã esseꝰ similitudinẽ. ꝓp¬
t̾ea scriba eruditꝰ in regno dĩ similis. ẽ. patri¬
familias ꝓferenti dethesauro suo noua &
uetera: exiis que ante diximꝰ recordetur
qͥ potuerit. uł cer̾te recenseat qͥ uoluerit.
Duas enĩ spes siqͥs habendas putauerit. ut
& ꝓpt̾ felicitatẽ t̾renã & ꝓpt̾ regnũ cȩlo¬
rũ dõseruiat: hȩc illã ñcapit. & cũ hȩc
aliqua tribulatione fuerit ꝑturbata: de¬
ficiens hõ amittet eciã illã. Inde .ẽ. & illud.
Nemo potest duobꝰ dominis seruire. Qd ex¬
posuit dicens. Non potestis dõ seruire &e
mãmonȩ. Uetus aut̃ testam̃tũ. recte
inteligentibꝰ ꝓpheta . ẽ. noui testam̃ti. Itaq & in

Expanded text:
uum et uestimentum uetus et uinum nouum et utres ueteres non duo testamenta significare, sed duas uitas et spes duas, ad duo uero testamenta intellegenda illam datam esse a domino similitudinem: propterea scriba eruditus in regno dei similis est patrifamilias proferenti de thesauro suo noua et uetera, ex his, quae ante diximus recordetur, qui potuerit, uel certe recenseat, qui uoluerit. duas enim spes si quis habendas putauerit, ut et propter felicitatem terrenam et propter regnum caelorum deo seruiat, haec illam non capit, et cum haec aliqua tribulatione fuerit perturbata, deficiens homo amittet etiam illam. inde est et illud: nemo potest duobus dominis seruire, quod exposuit dicens: non potestis deo seruire et mammonae. uetus autem testamentum recte intellegentibus prophetia
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudinis ad tenendã societatẽ spũalẽ
nera mnarca claudunt᷑. sicut om̃s gs quas
ibi st̃ animalia. sic̃ ineccłȩ sacram̃tis & bo¬
ni & mali uersant᷑ : Qͦa septena st̃ mun¬
da & bina immunda. ñ qͥa pauciores st̃
mali qua boni. s qͥa boni seruant unitatẽ
dat. sapientiȩ & intellectꝰ. consilii & for¬
titudinis. scientiȩ & pietatis. & timoris dĩ.

Expanded text:
fortitudinis ad tenendum societatem spiritualfortitudinis ad tenendum societatem spiritualnera in arca clauduntur: sicut omnes gentes, quas ibi sint animalia, sic in Ecclesia et sacramentis boni et mali uersantur. quod septena sunt munda et bina inmunda: non quia pauciores sunt mali quam boni, sed quia boni seruant unitatem ndat sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timor
Abbreviated transcription (Latin):
corda credentiũ dilatauit. Qͦd trecentis
cubitis longa. ẽ. ut sexies. L. cubitis cõple¬
atur. sicut sex ȩtatibꝰ om̃e tẽpus scłi huiꝰ
insexta ꝑeuangłiũ diffamatꝰ: Qͦd eiꝰ alti-¬
tudo triginta Cubitis surgit. quẽ nume¬
rũ decies habet intrecentis longitudo:
Quia xpc̃ . ẽ. altitudo nr̃a. qͥ triginta an¬
norũ ȩtatẽ gerens doctrinã euangłicã
consecrauit: contestans legẽ ñ se uenisse sol¬
uere s implere. Legis aut̃ cor indecẽ p̃cep¬
tis agnoscit᷑. unde decies tricenis arcȩ lon¬
gitudo ꝑficit᷑. unde & ip̃se noe ab adã deci¬
mꝰ cõputat᷑. Ed bitumine glutinant᷑ arcȩ
ligna intrinseciis & extrinsecus. ut incõpa¬
ge unitatis significet᷑ tolerantia caritatis.
ne scandalis ȩccłiam tẽptantibꝰ siue abeis
qͥintꝰ. siue abeis qui foris st̃. cedat fr̃na iun¬
ccura. & soluat᷑ uinculũ pacis: Est enĩ bi¬
tum̃. feruentisim & u̾iolentissimũ gluten.
significans dilectionis ardorẽ. ui magna

Expanded text:
corda credentium dilatauit. quod trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta conpleantur: sicut sex aetatibus omne huius saeculi tempus in sexta per Evangelium diffamatus. Quod ejus altitudo triginta cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis longitudo: quia Christus est altitudo nostra, qui triginta annorum aetatem gerens, doctrinam evangelicam consecravit, contestans Legem non se venisse solvere, sed implere . Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur: unde decies tricenis arcae longitudo perficitur; unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur . Quod bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus : ut in compage unitatis significetur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab eis qui intus, sive ab eis qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis. Est enim bitumen ferventissimum et violentissimum gluten, significans dilectionis ardorem, vi magna
Abbreviated transcription (Latin):
accipet. respondit & maxime: quid de illoꝵ
ꝓphetia dicat audiamꝰ. Paulus inqͥt sex¬
uus xp̃ĩ. uocatus apłs. segregatꝰ ineuan¬
głiũ dĩ qͦd ante ꝓmiserat ꝑ ꝓphas suios in
scripturis scĩs defilio suo: qui factus ẽ. ei ex
semine dauid scđm carnẽ. Quid uult am¬
plius: Nisi forte hoc de aliis aliquibꝰ ꝓpħis.
ñ de nr̃is hebrtis dictũ uoltint inceligi
Sed quanquã ꝑquos libet dictũ sit: de illo tam̃
filio dĩ ꝓmissũ. ẽ. euangłiũ. qͥ factus. ẽ. ei exse¬
mine dauid scđ̾m carnẽ. Inqͦd euangłiũ se¬

Expanded text:
acciperet, respondit: et maxime. quid de illorum acciperet, respondit: et maxime. quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, seruus Christi uocatus apostolus segregatus in euangelium dei, quod ante promiserat per prophetas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. quid uult amplius? nisi forte hoc de aliis aliquibus prophetis, non de nostris Hebraeis dictum uolunt intellegi. sed quamquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen filio dei promissum est euangelium. qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, in quod euang
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ sapientib contestat᷑. qͥa cũ cognoius¬
sent dm̃: ñ ut dm̃ clarificauert̃ aut grãs
egert̃. s euanuert̃ incogitationibꝰ suis. &
intenebratũ. ẽ. insipiens cor eorũ. Uides
gͦ ñ esse magnũ magna cognouisse. nͥ ex
eorũ uixeris dignitate: AUGꝰ
ciasse. neq si p̾nunciarunt eorũ testimo¬
nia nob̾ ꝓdesse. neq illos ipsos exeorundẽ
testimoniorũ dignitate uixisse credamꝰ.
Nos itaq demonstrabimꝰ. & eorũ de xp̃o p̃sa¬
gia. & qͣntũ ꝑea nob̾ adfidei firmitatẽ ue¬
ritateq consultũ sit. & eos suȩ ꝓpheciȩ
congruent̃ apceq uixisse. In hac triptita
disputatione illud qͦd pͥmo posui longũ. ẽ.
sic ꝓbare: ut de illis omĩb libris testuno¬
nia ꝓferã. quib ostendã xp̃m esse pͣdictũ.
S huiꝰ hominis leuitatẽ. grauissimo auc¬
toritatis pondere conterã. lta qͥppe ñ acci¬
pit ꝓpħas hebreos. ut acciꝑe se tam̃ ꝓfite

Expanded text:
tium sapientibus contestatur: quia cum cognouistium sapientibus contestatur: quia cum cognouissent deum, non ut deum clarificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis et intenebratum est insipiens cor eorum. uides ergo non esse magnum magna cognouisse, nisi ex eorum uixeris dignitate. AUGUStiauisse neque, si praenuntiarunt, eorum testimonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eorundem testimoniorum dignitate uixisse credamus. nos itaque demonstrabimus et eorum de Christo praesagia et, quantum per ea nobis ad fidei ueritatem firmitatemque consultum sit, et eos suae prophetiae congruenter apteque uixisse. in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris testimonia proferam, quibus ostendam Christum esse praedictum; sed huius hominis leuitatem grauissimo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non accipit prophetas Hebraeos, ut accipere se tamen profitea
Abbreviated transcription (Latin):
& oꝑa sua sibi intestimnoniũ uocat. simͥ non
credicis dicens. oꝑibꝰ credite. Nondixit. si mͥ
ñ creditis ꝓpħis credite. Qua ꝓpt̃ nos testi¬
momis de saluatore nr̃o nuilis egemꝰ. ex¬
empla tantũ uitę houestę & prudentia ac
uirtutẽ inppłns quȩrimꝰ. quorũ nichil iN
iudeorũ fuisse uatibꝰ. qͥa te ñ latuerit sen¬
tio. Si quidẽ consulente me cur eos accipi¬
endos putares: ñ imꝓuide nec inurbanit̃
silentio eorũ mandatis oꝑibꝰ. insola transi¬
luisti p̃sagia. oblitus utiq scriptũ ẽẽ nun¬
quã uindemiari uuã despinis. nec decri¬
bulis ficus. Qua ꝓpt̾ hȩc stricti interĩ et
castigate ad int̾rogationẽ tuã responderi.
quia quęris cur ñ accipiamꝰ ꝓpħas. Alioqͥn.
nichil eos de xp̃o ꝓphetasse. abunde iã pa¬
rentũ nrorũ libris ostensũ. ẽ. Ego uͦ illud
adiciã. quia si hebraici uates xp̃m scientes
& p̃dicantes. tã flagitiose uixert̃: iure &
inipsos dici pot erit id qͦd paulus de gen¬

Expanded text:
a sua sibi in testimonium uocat, si mihi non creditis, dicens, operibus credite; non dixit: si mihi non creditis, prophetis credite. quapropter nos testimoniis de saluatore nostro nullis egemus; exempla tantum uitae honestae et prudentiam ac uirtutem in prophetis quaerimus, quorum nihil in Iudaeorum fuisse uatibus quia te non latuerit sentio, siquidem consulente me, cur eos accipiendos putares, non inprouide nec inurbaniter silentio eorum mandatis operibus in sola transiluisti praesagia, oblitus utique scriptum esse "numquam uindemiari uuam de spinis nec de tribulis ficus." quapropter haec strictim interim et castigate ad interrogationem tuam responderim, quia quaeris, cur non accipiamus prophetas; alioquin nihil eos de Christo prophetasse abunde iam parentum nostrorum libris ostensum est. ego uero illud adiciam,. quia si Hebraici uates Christum scientes et praedicantes tam flagitiose uixerunt, iure et in ipsos dici poterit id, quod Paulus de gen
Abbreviated transcription (Latin):
maritudine transisse indulcedinẽ. magis
inde fractos ramos dicit qͥ exipso popło in
xp̃m credere noluerunt. & inipsa oleȩ
radice id .ẽ. origine scõrũ hebreorũ tanꝗͣ
oleastrũ gentes insertas. ut fierent parti¬
cipes pinguedinis oleȩ: Nã cũ de iudeoꝵ
lapsu admoneret gentes ne suꝑbirent.
ita locutus . ẽ. Uobis enĩ inqͥt dico genteᷤ
Quã diu quidẽ ego sũ gentiũ apłs minis¬
teriũ meũ glorifico. si qͥmodo ademula
tionẽ ꝓuocare potero carnẽ meã. ut
saluos faciã aliquos exillis. Si reiectio il¬
lorũ reconciliatio ẽ. mundi. quȩ erit
assuptionis uita exmortuis: Si autẽ
delibatio scã ẽ: & conspersio. & si radix scã
est: & rami. Qͦd si aliqui exramis fracti st̃: tu
aut̃ cũ esses oleaster insertus es in illis. & so¬
cius radicis factus es pinguedinis oleȩ: noli
gloruri aduersus ramos. Ed sigloriaris: ñ
tu radicẽ portas s radix te. Dicis gͦ. Fracti

Expanded text:
maritudine transisse in dulcedinem, magis maritudine transisse in dulcedinem, magis inde fractos ramos dicit, qui ex ipso populo in Christo credere noluerunt, et in ipsa oleae radice, id est origine sanctorum Hebraeorum. tamquam oleastrum gentes insertas ut fierent participes pinguedinis oleae? nam cum de Iudaeorum lapsu admoneret gentes, ne superbirent. ita locutus est: uobis enim, inquit, dico, gentes, quamdiu quidem ego sum gentium apostolus. ministerium meum tionem provocare potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Si rejectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit assumptio, nisi vita ex mortuis? Si autem delibatio sancta est, et conspersio; et si radix sancta est, et rami. quodsi aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis et socius radicis factus es et pinquedinis oleae, noli gloriari aduersus ramos. quodsi gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. dicis ergo: fracti
Abbreviated transcription (Latin):
quia utrunq falsũ. & utrunq de pruden¬
tia carnis.ẽ: Nisi forte inde uultis ꝓbare
unũ nouũ fuisse. alterũ uetus qͥa maior
scissura facta: ẽ. ut miserabilis panuꝰ de
regno lucis abscinderet᷑. & globo tenebra¬
rum ȩt̾na poena configeretur. & tamen
argutȩ sibi uidet᷑ uelut acu linguȩ di¬
uinarũ seripturarũ firmam̃ta cõpun¬
gere taliũ fabularũ sordidus sartor. aut
mendicus inducor. ł abg
licuit sub eodẽ natis abeo discedere
mͥ quare ñ liceat. in quo natꝰ ñ sũ ñ usur¬
pare: Om̃s qͥppe gettiles nascimͣ. ñ udei.
ñ deniq xpiani. s alios adse ex eadẽ gen¬
tilitate testam̃tũ uetus adducit facitq
iudeos. alios nouũ & initiat xpĩanos. tan¬
quã si duȩ arbores. dulcis & amara. radici¬
b suis uniꝰ t̾rȩ inse uim transferant. mu¬
tandã qualitatib suis. Apłis gͦ indulcẽ tran¬
seuntih ex amaro: quã demens ero ego si mna¬

Expanded text:
quia utrumque falsum, et utrumque de prudenquia utrumque falsum, et utrumque de prudentia carnis est? nisi forte inde uultis probare unum fuisse nouum. alterum uetus, quia maior scissura facta est, ut miserabilis pannus de regno lucis abscinderetur et globo tenebrarum aeterna poena configeretur. et tamen argute sibi uidetur uelut acu linguae diuinarum scripturarum firmamenta conpungere talium fabularum sordidus sartor aut mendicus indutor. LIBER licuit sub eodem natis ab eo discedere, mihi quare non liceat in quo natus non sum, non usurpare? omnes quippe gentiles nascimur. non Iudaei, non denique christiani. sed alios ad se ex eadem gentilitate testamentum uetus adducit facitque Iudaeos, alios nouum et initiat christianos, tamquam si duae arbores, dulcis et amara, radicibus suis unius terrae in se uim transferant mutandam qualitatibus suis. apostolis ergo in dulcem transeuntibus ex amaro, quam demens ero ego, si in a
Abbreviated transcription (Latin):
spualem. & nondũ deposuit spem carnalẽ.
Na legite diligent̃: & uidete de ieiunio
diim int̾rogatũ respondisse. Nemo assuit
pannũ nouũ uestim̃to ueteri. Adhuc enĩ
discipłi dm̃ carnalit̾ diligebant. qͣndoqͥdẽ
etiã ne occisũ amitterent formidabant.
Inde petrũ reuocantẽ se apassione satha¬
nan appellat. qͦd ñ saꝑet quȩ dĩ st̃ s quȩ
hominũ. Proinde actendite. in illa phanta¬
sia ur̃a de regno dĩ unde istã lucẽ solis car¬
ni conspicuã. tanquã ad exemplũ uob ꝓpo¬
sita diligitis & adoratis. quã carnale spem
geratis: & inuenietis. ieiunia ur̃a qͦm pru¬
dentiȩ carnis tanquã uestim̃to ueteri as¬
suant᷑. Ueruntam̃ cũ pannꝰ nouus uesti¬
m̃to ueteri ñ conuenuat. unde potuert̃
pͥncipib tenebrarũ menbra di ur̃i ñ ad iun¬
cta atq consuta. s qͦd est uehem̃tiꝰ cõmixta
& concreta cohȩrere: An uerunq uetꝰ est.

Expanded text:
spiritalem et nondum deposuit spem carnalem. spiritalem et nondum deposuit spem carnalem. nam legite diligenter et uidete de ieiunio dominum interrogatum respondisse: nemo adsuit pannum nouum uestimento ueteri. adhuc enim discipuli dominum carnaliter diligebant, quandoquidem etiam, ne occisum amitterent, formidabant. unde Petrum reuocantem se a passione satanan appellat. quod non saperet, quae dei sunt. sed quae hominum. proinde adtendite in illa phantasia uestra de regno dei, unde istam lucem solis carni conspicuam tamquam ad exemplum uobis propositam diligitis et adoratis, quam carnalem spem geratis, et inuenietis ieiunia uestra quomodo prudentiae carnis tamquam uestimento ueteri adsuantur. uerumtamen cum pannus nouus uestimento ueteri non conueniat, unde potuerunt principibus tenebrarum membra dei uestri non adiuncta atque consuta, sed, quod est uehementius, commixta et concreta cohaerere ? an utrumque uetus est,