comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ cõmixtionẽ maloꝵ ab unitate
eccłie recedendũ:uͥ declarat quã
sit sc̃s. & illa quã meruit marty¬
rii claritate dignissimus ait.Qͣn¬
tus arrogantiȩ tumor ẽ qͣnta hu¬
militatis & lenitatis obliuio. & ar¬
rogantiȩ suȩ qͣnta iactatio. ut qͥs
audeat. aut facere posse se credat.
qͦd nec apłis concessit dñs. ut zi¬
zania a frum̃to putet se posse dis¬
cernere: aut quasi ipsi palam fer¬
re & areã purgare concessũ sit. pa¬
leas conetur a tritico separarezcũ¬
q apłs dicat. in domo autẽ mag¬
na non solũ st̃ uasa aurea os ar-
gentea. s & lignea & fictilia. con
tẽnere & abicere & dãnare:q̃n ñ
nͥ in die dñi uasa lignea dium
ardoris incendio concrem̃tur. & fi¬
ctilia ab eo cuidata ẽ ferrea uirga
frangant᷑: d Sic gͥ arguens cypri¬
anus eos. qͥ tanqͣm maloꝵ consor-¬
tiũ deintantes. se ab unitate diru¬
pãt: ostendit magnã domũ quã
dixit apłs. uͥ essent ñ solu aurea
uasa os argentea. s & lignea ce. fi¬

Expanded text:
 commixtionem malorum ab unitate ecclesiae recedendum, ubi declarat quam sit sanctus et illa quam meruit martyrii claritate dignissimus, ait: quantus arrogantiae tumor est, quanta humilitatis et lenitatis obliuio et arrogantiae suae quanta iactatio, ut quis audeat aut facere posse se credat, quod nec apostolis concessit dominus, ut zizania a frumento putet se posse discernere aut, quasi ipsi palam ferre et aream purgare concessum sit, paleas conetura tritico separare, cumque apostolus dicat: \'in domo autem magna non solum uasa aurea sunt et argentea, sed et lignea temnere et abicere et damnare, quando non nisi in die domini uasa lignea diuini ardoris incendio concrementur et fictilia ab eo cui data est ferrea uirga frangantur. sic igitur arguens Cyprianus eos, qui tamquam malorum consortium deuitantes se ab unitate dirruperant, ostendit magnam domum quam dixit apostolus, ubi essent non solum aurea uasa et argentea, sed et lignea et fi
Abbreviated transcription (Latin):
ut non solum scienter doceat.
sed etiam pacienter discat: non
dubito quod si istam questionẽ
in ȩcclesia diu multumq uer¬
satam. cum uiris sanctissimis do¬
ctissimisq tractaret: per quos
postea factum ẽ. ut antiqua illa
consuetudo etiam plenario con¬
cilio firmaretur: sine dubitati¬
one demonstraret. non solum

Expanded text:
ut non solum scienter doceat, ut non solum scienter doceat, sed etiam patienter discat, non dubito quod, si istam quaestionem in ecclesia diu multumque uersatam cum uiris sanctissimis doctissimisque tractaret, per quos postea factum est, ut antiqua illa consuetudo etiam plenario concilio firmaretur, sine dubitatione demonstraret non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ritualibus sequendum. quod
in melius fuerit a sancto spi-¬
ritu reuelatum. Hoc plane
uerum est: quia ratio & ueri¬
tas consuetudini preponen¬
da est. Sed cum consuetudi-¬
ni ueritas suffragatur: nicħ
oportet firmius retineri. Dem-¬
de sequitur et dicit. Ignosci
enum potest simpliciter erran¬
ti: sieut de semetipso dicit apo¬
stolus paulus. Qui prius fui
blasphemus: et persecutor & in¬
iuiriosus. Sed misericordiam me¬
rui: quia ignorans feci. Post in¬
spirationem uero et reuelationẽ
factam. qui in eo quod erraue¬
rat perseuerat prudens et sci¬
ens: sine uenia ignorantiȩ peccat.
Presumptione enim atq obsti¬
natione quadam nititur: cum
ratione superetur. Hoc ueris¬
simum est: longe grauius esse
peccatum eius. qui sciens quã
eus qui nesciens peccauerit.
Et ideo uir sanctus cyprianuᷤ.
non solum doctus sed etiam do¬
cilis. quod in laudem episcopi
quem designat apostolus sic
ipse intellexit: ut diceret etiam
hoc in episcopo esse diligendu.

Expanded text:
ritalibus sequendum quod ritalibus sequendum quod in melius fuerit a . sancto spiritu reuelatum. hoc plane uerum est, quia ratio et ueritas consuetudini praeponenda est. sed cum consuetudini ueritas suffragatur, nihil oportet firmius retineri. deinde sequitur et dicit: ignosci enim potest, inquit, simpliciter erranti, sicut de se ipso dicit apostolus Paulus: \'qui primo fui blasphemus et persecutor et iniuriosus, sed misericordiam merui, quia ignoransfeci\' postinspirationem uero et reuelationem factam, qui in eo quod errauerat perseuerat prudens et sciens, sineueniaignorantiae peccat. praesumptione enim adque obstinatione quadam nititur, cum ratione superetur. hoc uerissimum est longe grauius esse peccatum eius qui sciens quam eius qui nesciens peccauerit. et ideo uir sanctus Cyprianus, non solum doctus sed etiam docibilis, quod in laude episcopi quem designat apostolus sic ipse intellexit, ut diceret etiam hoc in episcopo esse diligendum,
Abbreviated transcription (Latin):
dubitaret. Sie ergo in heresi bapti¬
tatus in nomine sancte trinitatis.
non fit tamen templum dei.si ab
heresi non recesserit: quomodo ne¬
q in auaricia in eodem nomine
baptizatus fit templum dei. si ab
auaricia non recedat que est ido¬
lorum seruitus. Nam & hoc ide
apostolus dicit. Quȩ compositio
templo dei cum idolis: Non ergo
de nobis queratur. cuius dei tem¬
plum fiat: quem dicimus tem¬
plum dei non fieri. Nec tamen
ido non baptizatur: nec eius
error immundus efficit. ut. non
sit sanctum sacramentum. quod
accipit uerbis euangelicis con¬
se cratum: sicut nec illius aua¬
ricia quod est idolorum seruitꝰ.
⁊ magna immundicia potest ef¬
ficere. ut non sit sanctũ baptis¬
ma quod accipit. etiam si ab
alio similiter auaro. per eadẽ
uerba ȩuangelica baptizetur.
Proinde inquit frustra qui¬
dam qui ratione uincuntur.
consuetudinem nobis obiciut̃:
quasi consuetudo maior sit
ueritate:aut non id sit in spi¬

Expanded text:
dubitaret . Sic ergo in haeresi baptidubitaret . Sic ergo in haeresi baptizatus in nomine sanctae Trinitatis, tamen non fit templum Dei, si ab haeresi non recesserit, quomodo neque in avaritia in eodem nomine baptizatus fit templum Dei, si ab avaritia non recedat, quae est idolorum seruitus. nam et hoc idem apostolus dicit: quae conpositio templo dei cum idolis? non ergo de nobis quaeratur, cuius dei templum fiat quem dicimus templum dei non fieri. nec tamen ideo non baptizatur nec eius error inmundus efficit ut non sit sanctum sacramentum, quod accepit uerbis euangelicis consecratum, sicut nec illius auaritia quae est idolorum seruitus et magna inmunditia potest efficere, ut non sit sanctum baptisma quod accipit, etiam si ab alio similiter auaro per eadem uerba euangelica baptizetur. Proinde, inquit, frustra quidam qui ratione uincuntur consuetudinem nobis obiciunt, quasi -consuetudo maior sit ueritate aut non id sit in spi
Abbreviated transcription (Latin):
bȩ. incorruptȩ. sanctȩ. pudice. ñ habẽ¬
tis maculam &e rugam: nec ille nec
ille inuenitur. Et qͦmͦ acc ipienti ñ ꝓ¬
dest baptismus ei qui seculo uerbis
non factis renuntiat: sic non prodest
ei qui in heresi uł scismate baptizat᷑
Utriq autem correcto ꝓdesse inci¬
pit. quod ante non proderat: sed ta¬
men inerat. Baptizatus ergo in he¬
resi. non fit templum dei. Nunqͥd
tamen ideo pro baptizato non ha¬
bendus est: Nam nec intus auaruᷤᷤ
baptizatus fit templum dei: si ab
auaricia non recesserit. Qui enim
fiunt templum dei: possident uti
q regnum dei. Apostolus autem
dicit inter multa. Neq auari. ne¬
q rapaces: regnum dei possidebt̃.
Auariciam quippe: idolorum serui¬
tuti alio loco iclem apostolus cõpa¬
rat. Et auaritia inquit: quȩ est ido¬
stola ad antonianum: ut eorum
peccata qui tempore persecutioĩs
per libellos se thurificaturos pro¬
fessi erant auaris comparare non

Expanded text:
bae, incorruptae sanctae pudicae, non habenbae, incorruptae sanctae pudicae, non habentis maculam et rugam, nec ille nec ille inuenitur. et quomodo accipienti non prodest baptismus ei qui saeculo uerbis, non factis renuntiat, sic non prodest ei qui in haeresi uel in schismate baptizatur, utrique autem correcto prodesse incipit quod ante non proderat, sed tamen inerat. Baptizatus ergo in haeresi non fit templum dei. numquid tamen ideo pro non baptizato habendus est? nam nec intus auarus baptizatus fit templum dei, si ab auaritia non recesserit. qui enim fiunt templum dei. posque regnum Dei. Apostolus autem dicit inter multa, Neque avari, neque rapaces regnum Dei possidebunt . Avaritiam quippe idolorum servituti alio loco idem apostolus comparat: Et avaritia, inquit, quae est idostola ad Antonianum, ut eorum peccato qui tempore persecutionis per libellos se thurificaturos professi erant, avaros comparare non
Abbreviated transcription (Latin):
non factis renuntiabant. prodesse in-¬
cipiat. cum & factis ceperuit renunti-¬
are:. ita ce illi quoꝵ est aꝑta separatio.
quia in membris illius columbȩ. nec
hi nec illi sunt hodie:s aliqui eorum
fortasse futuri sunt. Non utiq baptis¬
ma hereticoꝵ acceptamus. quando pꝰt
eos non baptizamus:s quod xp̃i eẽ
cognoscunus: etiam in malis homini¬
bus siue aꝑte foris. siue intus occulte
separatis. illis in ea re in qua deuiabãt
correctis. debita ueneratione suscipimꝰ.
Sieut autem urgeri uideor. cũ mͥ dicit᷑.
ergo hereticus dimittit peccata: sic
& ego urgeo cum dico. Ergo qui cȩle¬
stia mandata non seruat. auarus.
raptor. fenerator. inuidus. uerbis se¬
culo non factis renuntians. dimit¬
tit peccata  Si ꝑ uĩ sacram̃ti dĩ: sicut
ille ita & ille. Si per meritum suum:
nec ille. nec ille. Illud enim sacramen¬
tum: & in malis hominib xp̃i ẽẽ cog¬
noscitur. In corpore autẽ unicȩ colũ¬

Expanded text:
non factis renuntiabant, prodesse innon factis renuntiabant, prodesse incipiat, cum et factis coeperint renuntiare, ita et illi quorum est aperta separatio, quia in membris illius columbae nec hi nec illi sunt hodie, sed aliqui eorum fortasse futuri sunt. Non itaque baptisma haereticorum acceptamus, quando post eos non baptizamus, sed quod Christi esse cognoscimus etiam in malis hominibus siue aperte foris siue intus occulte separatis, illis in ea re in qua deuiabant correctis debita ueneratione suscipimus. sicut autem urgeri uideor cum mihi dicitur: \'ergo haereticus dimittit peccata?\', sic et ego urgeo cum dico: \'ergo qui caelestia mandata non seruat, auarus raptor faenerator inuidus, uerbis saeculo, non factis renuntians dimittit peccata?\' si per uim sacramenti dei, sicut ille, ita et ille; si per meritum suum, nec ille nec ille, illud enim sacramentum et in malis hominibus Christi esse cognoscitur, in corpore autem unicae colum
Abbreviated transcription (Latin):
hodie deputandi sint. de quibus dicit
cyprianus in epistola quam comine¬
moraui. quod uiam dñi ñ tenerent:
nec data sibi ad salutem celestia man¬
data reseruarent: qͦd ñ facerent dñi uo¬
luntatẽ: patͥmoniorum lucro studen¬
tes. suꝑbia letantes. emulationi ⁊ dis¬
sensioni uacantes. simplicitatis & fidi
negligentes. scło u̾bis solis & non factiᷤs
renuntiantes. unusquisq sibi placenteᷤ.
⁊ omnibus displicentes. Quod si eos in
suis membris nec illa columba cognoᷤᷤ¬
cit. & talib siin eadem ꝑu̾sitate per-¬
manserint. dicturus est dñs. non no¬
ui uos discedite a me qui operamii
iniquitatem: uident᷑ in eccłia esse s
non sunt: immo & contra ȩcclesiam
faciunt. Quom ergo baptizare bap¬
tismo eccłiȩ possunt. quod nec ipsis
ꝓdest. nec accipientib. nisi intrinsecuᷤ
uera conuersione mutent᷑. ut ipsum
sacramentũ quod eis accipientibus
ñ proderat. quando seculo uerbis¬

Expanded text:
hodie deputandi sint de quibus dicit hodie deputandi sint de quibus dicit Cyprianus in epistula quam commemoraui, quod uiam domini non tenerent nec data sibi ad salutem caelestia mandata seruarent, quod non facerent domini uoluntatem patrimonio et lucro studentes, superbiam sectantes, aemulationi et dissensioni uacantes, simplicitatis et fidei neglegentes, saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, unusquisque sibi placentes et omnibus displicentes. quodsi eos in suis membris nec illa columba cognoscit et talibus, si in eadem peruersitate permanserint, dicturus est dominus: non noui uos; recedite a me qui operamini iniquitatem, uidentur in ecclesia esse, sed non sunt, immo et contra ecclesiam faciunt. quomodo ergo baptizare baptismo ecclesiae possunt, quod nec ipsis prodest nec accipientibus, nisi intrinsecus uera conuersione mutentur, ut ipsum sacramentum, quod eis accipientibus non proderat, quando saeculo uerb
Abbreviated transcription (Latin):
non habentẽ maculam aut rugam:
aut aliquid hunismodi. Quod sim
ista eccł̃ia non sunt. ad ciuus i embra
ñ ꝑtinent: ñ sunt in eccłia de qua dici¬
tur. Una ẽ columba mea: una ẽ matͥ
suȩ. Ipsa est enim sine macula & ru¬
ga. Aut asserat qui potest huiꝰ colum¬
be membra ẽẽ. qui scł̃o uerbis ñ factis
renuntiant: interim ad qͦd uidemus.
Unde dictum arbitror. Qui sapit di¬
em dño sapit. Ds̃ enim iudicat om
nouit. quos p̾destinauerit ante mũ¬
di constitutionẽ conformes imaginiᷤ
filii sui. multi etiam qui aꝑte foris st̃
⁊ heretici appellant᷑: multis ⁊ bonis
catholicis meliores sunt. Quid enim
sint hodie uidemꝰ: quid eras futuri
sint ignoramus. Et dõ quidem apd̾
quem sunt p̾sentia quȩ uentura st̃
etiã quod futuri sunt iam sunt. Nos
autẽ scđd̾m id quod in p̾senti est quisq
hominũ. querimus utrum in illius
eccłiȩ membris quȩ una columba dicta
est. ⁊ sponsa xp̃i sine macula & ruga.

Expanded text:
non habentem maculam aut rugam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi. quodsi in ista ecclesia non sunt, ad cuius membra non pertinent, non sunt in ecclesia de qua dicitur: una est columba mea, una est matri suae; ipsa est enim sine macula et ruga. aut asserat, qui potest, huius columbae membra esse qui saeculo uerbis, non factis renuntiant. interim, ad quod uidemus. unde dictum arbitror: qui sapit diem, domino sapit; deus enim iudicat omntiam, qui nouit quos praedestinauerit ante mundi constitutionem conformes imaginis filii sui, multi etiam, qui aperte foris sunt et haeretici appellantur, multis et bonis catholicis meliores sunt; quid enim sint hodie uidemus, quid cras futuri sint ignoramus. et deo quidem, aput quem sunt praesentia quae uentura sunt, etiam quod futuri sunt iam sunt, nos autem secundum id quod in praesenti est quisque hominum quaerimus, utrum in illius ecclesiae membris, quae unica columba dicta est et sponsa Christi sine macula et ruga,
Abbreviated transcription (Latin):
renuntiant: cum dicat apostolus
petrus. Qd ce uos simili forma bap¬
tisma saluos facit. non carnis de¬
positio sordium: sed conscientiȩ bo¬
nȩ interrogatio in deum. Quam
utiq non habebant. de quibus dici¬
tur: seculo uerbis solis ⁊ ñ factis re¬
nuntiantes. Ettamen id agit incre¬
pans ⁊ arguens eos. ut aliquando
ambulent in uia xp̃i:⁊ eius amici
malint esse quam seculi. Cui si ob¬
temꝑassent. &e recte iam iuuere non
ut pseudo xp̃iani. s ut ueri xp̃iani
cepissent: nunquid eos iuberet denuo
baptitari : Non utiq s hoc eis p̾staret
uera ꝯu̾satio: ut sacramentũ quod non
mutatis ualebat ad ꝑnitiem. mutatiᷤᷤ
ualere inciꝑet ad salutem: quia nͨ isti
eccłiȩ deuoti sunt. qui uident᷑ ẽẽ intus
& contra xp̃m uiuunt: idest contͣ man¬
data xp̃i faciunt. Nec omĩno ad illam
eccłiam ꝑtinere iudicandi sunt: qͣm
sic ipse mundat lauachro aquȩ in u̾¬
bo. ut exhibeat sibi głosam ȩcclesiam.

Expanded text:
renuntiant, cum dicat apostolus renuntiant, cum dicat apostolus Petrus: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in deum, quam utique non habebant de quibus dicitur: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes. et tamen id agit increpans et arguens eos, ut aliquando ambulent in uia Christi et eius amici malint esse quam saeculi. Cui si obtemperassent et recte iam uiuere non ut pseudochristiani, sed ut ueri christiani coepissent, numquid eos iuberet denuo baptizari? non utique, sed hoc eis praestaret uera conuersio, ut sacramentum, quod. non mutatis ualebat ad perniciem, mutatis ualere inciperet ad salutem, quia nec isti ecclesiae deuoti sunt, qui uidentur esse intus et contra Christum uiuunt, id est contra mandata Christi faciunt, nec omnino ad illam ecclesiam pertinere iudicandi sunt, quam sic ipse mundat lauacro aquae in uerbo, ut exhibeat sibi gloriosam ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ⁊ foris ⁊ intus ad suppliciũ gerit᷑:
ñ ad p̾miũ suffragat᷑. Et id̾o baptismꝰ
corrumpi ⁊ adulterari ñ potest. ⁊ si
a corruptis ⁊ adult̾is habeat᷑: sicut
& ipsa ȩccłia incorrupta ⁊ casta ⁊ pu¬
dica ẽ. Et idõ non ad eam ꝑtinent aua¬
ri. raptores. feneratores: quos ñ tantũ
foris. s etiam intus eẽ multis litterarũ
suarũ locis cypͥanus ipse testatur. Et
tam̃ ñ mutato corde baptitant᷑ & bap¬
tizant. Nam &e hoc in quadam epła
sua dicit ad clericos de precando deo:
tranfigurans in se sicut fanctus dani¬
el peccata populi sui. Nam inter mł¬
ta mala que commemorat: etiã hoc
ait. Seculo uerbis solis ⁊ non factis
renuntiantes. Sicut de quib damdi¬
cit apostolus. Confitentur enim de¬
um se nosse: factis autem negant.
hos ergo beatus eyprianus in ipsa
intus eccłia uersari arguit. qui corde
in melius non mutato baptizantur:
quando utiq seculo uerbis ñ factis

Expanded text:
autem et foris et intus ad supplicium geritur, autem et foris et intus ad supplicium geritur, non ad praemium suffragatur. et ideo baptismus corrumpi et adulterari non potest, etsi a cet ipsa ecclesia incorrupta et casta et pudica est, et ideo non ad eam pertinent auari raptores faeneratores, quos non tantum foris sed etiam intus esse multis litterarum suarum locis Cyprianus ipse testatur, et tamen non mutato corde baptizantur et baptizant. Nam et hoc in quadam epistula sua dicit ad clericos de deprecando deo, transfigurans in se sicut sanctus Danihel peccata populi sui. nam inter multa mala quae commemorat etiam hoc ait: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, sicut de quibusdam dicit apostolus: confitentur enim deum se nosse, factis autem negant. hos ergo beatus Cyprianus in ipsa intus ecclesia uersari arguit, qui corde in melius non mutato baptizantur, quando utique saeculo uerbis, non factis
Abbreviated transcription (Latin):
memorat᷑. Ita fit. ut cum paradysi
aqua sit extra paradysũ: beatitudo
tam̃ ñ sit nͥ intra paradysũ. Sic gͦ ba¬
ptismus ȩccłiȩ potest eẽ extra eccłiã:
munꝰ autẽ beate uite ñ nͥ intra eccl̃iã
reꝑit᷑. quȩ suꝑ petrã etiã fundata ẽ: quȩ
ligandi ⁊ soluendi claues accepit. hȩc
ẽ una: que tenet & possidet omnẽ spõ¬
si sui ⁊ diũ potestatẽ. ẜ quã ꝯiugalem
potestatẽ: etiã de ancillis filios parere
potest. Qui si ñ suꝑbiant: in sortẽ here¬
ditatis uocabunt᷑: si autẽ suꝑbiant
extra remanebunt. Mag̃ gͦ qͥa ꝓ eccliȩ
honore atq unitate pugnamꝰ: ñ tri¬
buamus hereticis. quicqͥd apud eos eiꝰ
agnoscimꝰ s eos arguentes doceamus.
qͦd ex unitate habent ñ ualere ad sa¬
lutẽ: nͥ ad eandem uenerint unitatẽ.
Aqua enĩ eccłiȩ: fidelis ⁊ salutaris ⁊
scã ẽ bene utentib. Ea uͦ bene uti extͣ
eccłiam nemo potest. Male utentib

Expanded text:
memoratur. ita fit, ut, cum paradisi memoratur. ita fit, ut, cum paradisi aqua sit extra paradisum, beatitudo tamen non sit nisi intra paradisum. sic ergo baptismus ecclesiae potest esse extra ecclesiam, munus autem beatae uitae non nisi intra ecclesiam repperitur, quae super petram etiam fundata est, quae ligandi et soluendi claues accepit. haec est una quae tenet et possidet omnem sponsi sui et domini potestatem, per quam coniugalem potestatem etiam de ancillis filios parere potest, qui si non superbiant, in sortem hereditatis uocantur, si autem superbiant, extra remanebunt. Magis ergo, quia pro ecclesiae honore adque unitate pugnamus, non tribuamus haereticis quidquid aput eos eius agnoscimus, sed eos arguentes doceamus quod ex unitate habent non ualere ad salutem, nisi ad eandem uenerint unitatem. aqua enim ecclesiae fidelis et salutaris et sancta est bene utentibus, ea uero bene uti extra ecclesiam nemo potest. male utentibus
Abbreviated transcription (Latin):
postea salub̾rimã ꝯsuetudinẽ tenuert̃.
ut quicqͥd diuinũ atq legitimũ in ali¬
qua heresi uł scismate integrũ reꝑireit.
approbarent potiꝰ quã negarent. qͥcqͥd
aũ alienũ ⁊ erroris illiꝰ uł dissensionis
ꝓpͥum ueracit̾ argiterent ⁊ sanarent.S
ea quȩ ex illa epła q̃ ad iubaianũ scͥpta
ẽ. confideranda remanent: ꝓpt̾ huiꝰ uo¬
luminis modu. ab alio qͣntũ opinor
exordio suscipienda atq tractanda st̃.¬
cełia paradyso com¬
parata. indicat no¬
bis posse qͥdem bap¬
tismũ eiꝰ homines
⁊ foris acciꝑe. s salu¬
tẽ beatitudinis extra eam neminẽ uł
ꝑcipere ul tenere. Nam &e flumina pa
ras largit᷑ manauert̾. Nominatĩ qͥppe
ꝯmemorant᷑. ⁊ ꝑ quas t̾ras fluant: ⁊ qͥa
extra paradysũ ostitute st̃. om̃ib no¬
tum ẽ. Nec tam̃ in mesopotamia ul
in egypto. qͦ illa flumina ꝑuenert̃.
ẽ felicitas uitȩ:. quȩ in paradyso cõ¬

Expanded text:
postea saluberrimam consuetudinem tenuerunt, postea saluberrimam consuetudinem tenuerunt, ut, quidquid diuinum adque legitimum in aliqua haeresi uel schismate integrum repperirent, adprobarent potius quam negarent, quidquid autem alienum et erroris illius uel dissensionis proprium, ueraciter arguerent et sanarent. sed ea, quae ex illa epistula quae ad Iubaianum scripta est consideranda remanent, propter huius uoluminis modum ab alio quantum opinor exordio suscipienda adque tractanda sEcclesia paradiso conparata indicat nobis posse quidem baptismum eius homines etiam foris accipere, sed salutem beatitudinis extra eam neminem uel percipere uel tenere. nam et flumina de ras largiter manauerunt. nominatim quippe commemorantur et per quas terras fluant et quia extra paradisum constitutae sunt omnibus notum est. nec tamen in Mesopotamia uel in Aegypto, quo illa flumina peruenerunt, est felicitas uitae quae in paradiso com
Abbreviated transcription (Latin):
dñs arguendo ꝑdebat effec̃ut eoꝵ eẽnt
saeram̃ta quȩ ñ erant eoꝵ s dĩ: qui loq̃nᷤ
ad foenicariã. dicit illa omĩa sua eẽ. Uñ
ipse dñs etiã quos mundauit a lepra.
ad eadem sacram̃ta misit: ut offerrent
ꝓ se sacͥficiũ sac̾dotib: qͥa ñdum eis succeᷤ¬
serat sacͥficiũ. qͦd ipse in eccłia post uoluit
celebrari ꝓ illis omĩb: qͥa illis om̃ib ipse
p̃nuntiabat᷑. Quantomagis nos sacra¬
menta noui testamenti. apud qͦslibet
hereticos uł scismaticos inuenientes. non
debemꝰ ipsis tͥbuiere. nec quasi ñ agnita
reꝓbare: s quãuis apud fornicariã mu¬
lierem dona uiri legitimi agnosc̾e̾. ⁊ u̾bo
u̾itatis ilła fornicationẽ em̃dare. q̃ ꝓpͥa
ẽ impudicȩ mulieris: ñ illa dona cul¬
pare. quȩ ꝓpͥa st̃ dñi miserantis: Haꝵ
⁊ taliũ rerũ consideratione patres nr̃i.
ñ solum ante cypͥanũ. uł agppinũ s cẽ

Expanded text:
dominus arguendo prodebat effecit, ut eorum essent dominus arguendo prodebat effecit, ut eorum essent sacramenta quae non erant eorum sed dei, qui loquens ad fornicariam dicit illa omnia sua esse, unde ipse dominus etiam quos mundauit a lepra ad eadem sacramenta misit, ut offerrent pro se sacrificium sacerdotibus, quia nondum eis successerat sacrIficium, quod ipse in ecclesia post uoluit celebrari pro illis omnibus, quia in illis omnibus ipse praenuntiabatur: quanto magis nos sacramenta noui testamenti aput quoslibet haereticos uel schismaticos inuenientes non debemus ipsis tribuere nec quasi non agnita reprobare, sed quamuis aput fornicariam mulierem dona uiri legitimi agnoscere et uerbo ueritatis illam fornicationem emendare, quae propria est inpudicae mulieris, non illa dona culpare, quae propria sunt domini miserantis! Harum et talium rerum consideratione patres nostri non solum ante Cyprianum uel Agrippinum, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tentur cũ dñs dicat: de auro meo ⁊ de
argento meo & de ueste mea u̾sicoloria.
⁊ oleo meo ⁊ incenso meo ⁊ panib meis.
⁊ cet̾a. An quia illi errantes eoꝵ. ẽẽ hȩc
putant a quib seducunt᷑ ꝑpt̾ea ñ debe¬
mus agnoscere cuiꝰ sint. cũ ipse dicat:
& hec ñ cognouit qͦd ego ei dederĩ frum̃¬
tum ⁊ uinũ & oleum. ⁊ pecuniã multi¬
plicaui illi: Non enĩ eam dixit ñ ha¬
buisse ista qͥa fornicaria erat: s & ha¬
buisse dr̃: & ñ sua nec amatoꝵ suoꝵ: s
d̃i cuiꝰ uniꝰ ista st̃. Quamuis gͦ habuerit
fornicationẽ suã: illa tam̃ quib eandem
fornicationẽ ornabat. uł seducta uł se¬
ducens. ñ erant eius s di. S hȩc de iu¬
dea gente figurabant᷑: uͥ scͥbe & phari-¬
sei respuebant mandatũ di. ut tradi¬
tiones suas ꝯstitierent: ut cũ plebe deu̾
relinqͣnte sic qͦdammͦ fornicarent᷑. Nec
tam̃ tał illius tp̃ris in ppło formeatio qͣ

Expanded text:
tentur, cum dominus dicat \'de auro meo et de tentur, cum dominus dicat \'de auro meo et de argento meo et ueste mea uersicoloria et oleo meo et incenso et panibus meis\' et cetera. an, quia illi errantes eorum esse ista putant a quibus seducuntur, propterea non debemus agnoscere cuius sint, cum ipse dicat: et haec non cognouit, quod ego ei dederim frumentum et uinum, et oleum et pecuniam multiplicaui illi? non enim dixit eam non habuisse ista quia fornicaria erat, sed et habuisse dicitur et non sua nec amatorum suorum, sed dei cuius unius ista sunt. quamuis ergo habuerit fornicationem suam, illa tamen, quibus eandem fornicationem ornabat uel seducta uel seducens, non erant eius, sed dei. si haec de Iudaea gente figurabantur, ubi scribae et Pharisaei reiciebant mandatum dei, ut traditiones suas constituerent, ut cum plebe linquente sic quodammodo fornicarentur, - nec tamen talis illius temporis in populo fornicatio quam
Abbreviated transcription (Latin):
nent ad sp̃em ñ ad salutẽ. Idoq ꝑ ieze¬
chielem eidem forncariȩ dr. Et ꝓtuli¬
sti de uasis głȩ tuȩ. deauro meo ⁊ de ar¬
gento meo ex quib dedi tͥ.⁊ fecisti tͥ ima¬
gines masculinas. ⁊ fornicata es in eis:
⁊ accepisti uestem meã u̾sicoloriã.⁊ co¬
oꝑuisti idola tua: & oleũ meũ &e incen¬
sum meũ imposuisti ante faciem idolo¬
rũ tuoꝵ.⁊ panes meos quos dedi tͥ: ⁊ si¬
milagine & melle &e oleo cibaui te. ce
posuisti hȩc ante faciem idoloꝵ tuoꝵ:¬
⁊ ĩ odorẽ bñ olentẽ ꝑfecisti hȩc. Ad imagi¬
nes enĩ phantasmatũ suoꝵ cum quib
uolutari delectat᷑ carnał anima: con¬
u̾tit omĩa sacram̃ta ⁊ u̾ba sc̃oꝵ libroꝵ
Nec tam̃ qͥa illȩ imagines falsȩ st̾.⁊ doctͥ¬
ne st̾ demonioꝵ in hypocͥsi m̃daciloqͥoꝵ:
ꝓpt̾ea ⁊ illa sacram̃ta: diuina elo qͥa sic
ex honoranda sunt: ut eoꝵ illa eẽ depu¬

Expanded text:
nent ad speciem, non ad salutem. ideoque et per Ezenent ad speciem, non ad salutem. ideoque et per Ezechielem eidem fornicariae dicitur: et protulisti de uasis gloriae tuae de auro meo et de argento meo, ex quibus dedi tibi, et fecisti tibi imagines masculinas et fornicata es in eis. et accepisti uestem meam uersicoloriam et cooperuisti idola tua, et oleum meum et incensum meum posuisti ante faciem idolorum tuorum, et panes meos quos dedi tibi. et similagine et melle et oleo cibaui te, et posuisti haec ante faciem idolorum tuorum in odorem bene olentem; et perfecisti haec. ad imagines enim phantasmatum suorum, cum quibus uolutari delectatur, carnalis anima conuertit omnia sacramenta et uerba sanctorum librorum. nec tamen, quia illae imagines falsae sunt et doctrinae sunt daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, propterea et illa sacramenta et diuina eloquia sic exhonoranda sunt, ut eorum illa esse depu
Abbreviated transcription (Latin):
cet. Ibo & reu̾tar ad uirũ meũ p̾stinũ:
qͥa mͥ tunc bene fuit quã nunc. Dem̃
ne putent᷑ illa quȩ seductores habent
ꝑ que seducunt ad falfitates dogmatũ
⁊ dissensionũ suaꝵ: ne illa gͣ quȩ hñt
integra ipsoꝵ putent᷑: addidit ꝯtinuo.
Et hec ñ cognouit: qͦd ego ei dederĩ fru¬
m̃tum ⁊ uinũ ⁊ oleum:⁊ pecuniã mul¬
tiplicaui illi: ipsa uͦ fec̃ uasa aurea ⁊ ar-¬
gentea bahal. Dixerat enim suꝑiꝰ ibo
pt amatores meos. qui mͥ dant pane ᷤ
meos ⁊ cet̾ã. ñ utiq intelligens hȩc dĩ
gra ⁊ legitima tenent. Nec ea sibi etiã
ipsi arrogarent.⁊ qͣsi ꝓpͥa uendicarent:
nͥ a plebib seductis uicissim seduc̾entur.
cum eis creditur: ⁊ tales honores deferũt᷑
ut ꝑ eos habeãt potestatẽ talia diẽndi
& sibi talia uendicandi: ut error eoꝵ ue¬
ritas appellet᷑.: scelus eoꝵ. iusticia pute¬
tur: ꝓpt̾ sacram̃ta & scͥpturas. quas te¬

Expanded text:
cet: ibo et reuertar ad uirum meum pristinum, cet: ibo et reuertar ad uirum meum pristinum, quia bene tunc mihi fuit quam nunc. deinde, ne putentur illa quae seductores habent a, per quae seducunt ad falsitates dogmatum et dissensionum suarum, ne illa ergo quae habent integra ipsorum putentur, addidit continuo: et haec non cognouit, quod ego ei dederim frumentum et uinum, et oleum et pecuniam multiplicaui illi. ipsa uero fecit aurea et argentea Bahal. dixerat enim superius: ibo post amatores meos, qui mihi dant panes meos et cetera, non utique intellegens haec dei gra et legitima tenent. nec ea sibi etiam ipsi arrogarent et quasi propria uindicarent, nisi a plebibus seductis uicissim seducerentur, cum eis creditur et tales honores deferuntur, ut per eos habeant potestatem talia dicendi et sibi talia uindicandi, ut error eorum ueritas appelletur et scelus eorum iustitia putetur propter sacramenta et scripturas quas te
Abbreviated transcription (Latin):
rum suꝑbia seducunt᷑. Et ꝯparant᷑ for¬
nicanti mulieri: quã ꝓpha ꝯmemorat
dicentẽ. Ibo post amatores meos. qui mͥ
dant panes meos. & aquã meã: uestes
meas ce lintheamina mea: & oleum
meũ: & uniu̾sa qͣ m condecent. Sic enĩ
fiunt hereses &e scismata: cum dic̃ plebͤ
carnał. que in caritate di fundata ñ
ẽ. Ibo postamatores meos: cum quib
utiq siue ꝑfid̃i corruptionẽ. siue ꝑ ela¬
tionem supbiȩ turpit̾ forneatur. S
ꝓpt̾ eos qui passi difficultates & angu¬
stias. & int̾elusiones in uanis ratioci¬
nationib eoꝵ. a quib seducunt᷑. ꝯpun¬
guntur timorib & redeunt ad uiam
pacis. ⁊ querend̾ sincerit̾ dm: ido seqͥ¬
tur & dic̃. Propterea ecce ego sepio sudi¬
b uiã illius. & edificabo in uia ipsiꝰ
spinas. & tramitẽ suũ ñ inueniet: &e ꝑ¬
seq̃tur amatores suos. nec eos app̾hendet:
& requiret eos nec inueniet illos. & di¬

Expanded text:
orum superbia seducuntur, et conparantur fororum superbia seducuntur, et conparantur fornicanti mulieri, quam propheta commemorat dicentem: ibo post amatores meos, qui mihi dant panes meos et aquam meam, uestes meas et linteamina mea et oleum meum et uniuersa quae mihi condecent. sic enim fiunt haereses et schismata, cum dicit plebs carnalis quae in caritate dei fundata non est: ibo post amatores meos, cum quibus utique siue per fidei corruptionem siue per elationem superbiae turpiter fornicatur. sed propter eos, qui passi difficultates et angustias et interclusiones in uanis ratiocinationibus eorum, a quibus seducuntur, conpunguntur timoribus et redeunt ad uiam pacis et quaerendum sinceriter deum, ideo sequitur et dicit: propterea ecce ego saepio sudibus uiam illius et aedificabo in uia ipsius spinas et tramitem suum non inueniet. etpersequetur amatores suos neceosadprehendet, et requiret eos nec inueniet illos et di
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. In magna aũ domo ñ tantũ aurea
uasa sunt & argentea: s &e lignea &e
fictilia. Et alia qͥdem sunt in honorẽ.
alia uͦ in contumeliã. Siquis gͦ emun¬
dau̾it semetipsũ ab istuismodi: erit
uas in honorẽ scificatũ. utile dño: ad
om̃e opus bonũ paratũ. Quid ẽ aurẽ
mundare semetipsum a talib :̃ nͥ qͦd
pauloante dixit. recedat ab iniusticia.
om̃is qui nominat nomen dñi: Et ne
quisquã putaret tanquã in una ma-
gna domo ꝑire se posse cũ talib uigi¬
lantissime p̾dixit. Nouit dñs: qui st̃
eius. Eo ᷤ uidelicet qui recedendo ab ini¬
quitate. emundant se a uasis factis in
ꝯtumeliam: ne cũ ipsis ꝑeant: quos in
domo magna tolerare cogunt᷑. Mali gͦ
& facinorosi. carnales. animales. diabo¬
lici. a seductorib sibi dari arbitrabant᷑.
quȩ ñ nͥ munera di sunt: siue sacram̃¬
ta. siue sp̃uales aliquas oꝑationes cir¬
ca p̾sentẽ salutẽ. Non autẽ habent isti
caritatẽ in dm̃. s circa eos occupati stͥ qͦ¬

Expanded text:
. in magna autem domo non solum aurea uasa sunt et argentea, sed et lignea et fictilia. et illa quidem sunt in honore, illa autem in contumelia. et mundabat semet ipsum ab huiusmodi, utuas in honorem sanctificatum, utile domino, ad omne opus bonum paratum. quid est autem mundare semet ipsum a talibus nisi quod paulo ante dixit: recedat ab iniustitia omnis qui nominat nomen domini? et ne quisquam putaret tamquam in una domo magna perire se posse cum talibus uigilantissime praedixit: nouit dominus qui sunt eius, eos uidelicet qui recedendo ab iniquitate se mundant a uasis factis in contumeliam, ne cum ipsis pereant quos in domo magna tolerare coguntur. Mali ergo et facinerosi carnales animales diabolici a seductoribus suis sibi dari arbitrantur, quae non nisi munera dei sunt, siue sacramenta siue spiritales aliquas operationes circa praesentem salutem. non autem habent isti caritatem in deum, sed circa eos occupati sunt qu
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ: ñ ꝑ uerba sic̃ cancer ser¬
pentia: s ꝑ euangłica sacramenta
de celesti fonte manantia. Si autẽ
ipse qͥ accipit ꝑuersus ẽ . nͨ ꝑũso ad
salutẽ ꝓdest qd datur: &e sc̃m tñ
in eo pͬmanet qͦd accipit᷑. nͨ ei si
correctus fuerit iteratur. Nulla
itaq participatio iusticiȩ est & in¬
iqͥtati: ñ sołu quȩ foris s etiã quȩ
intꝰ ẽ. Nouit enĩ dñs qui st̃ eius:

Expanded text:
peccatorum non per uerba sicut cancer serpeccatorum non per uerba sicut cancer serpentia, sed per euangelica sacramenta de caelesti fonte manantia. si autem ipse qui accipit peruersus est, nec peruerso ad salutem prodest quod datur, et sanctum tamen in eo permanet quod accipitur nec ei si correctus fuerit iteratur. Nulla itaque participatio est iustitiae et iniquitati, non solum quae foris, sed etiam quae intus est. nouit enim d
Abbreviated transcription (Latin):
recedat ab iniqͥtate om̃is qͥ no¬
minat nomen dñi. In magna
autẽ domo. ñ solũ uasa aurea
st̾ &e argentea: s &e lignea ce ficti¬
lia. Si gͦ & isti quoꝵs sermo ut
cancer serpebat. tanquã uasa in cõ-¬
tumeliã in domo magna erant. qͣm
domũ magnã eccłiȩ ipsius unitatẽ
cyprianꝰ intelligit. nũqͥo istoꝵs can¬
cer baptismũ xp̃i uiolabat.S Ita
gͦ nec foris sic̃ nec intꝰ quisquã qͥ
ex parte diaboli est:potest uel
in se uł in quoquã maculare sacra¬
mentũ. qd xp̃i ẽ. Non itaq dat
remissa peccatoꝵ sermo: qͥ ut can¬
cer serpit ad aures audientiũ. S
cũ baptisma uerbis euanglicis da¬
t᷑. qͣlibet ea ꝑu̾sitate intelligat
ille ꝑ quẽ datur. uł cin datur: ipsũ
ꝑ se sc̃m ẽ ꝓpter ilłu cuiꝰ ẽ. Et si qͥs
ñ accipiat tñ ministri ꝑuersitatẽ.
s soła ministri sc̃itatẽ. in bona fi¬
de & spe ce caritate. unitati cõpa¬
ginatus ecclie: remissionẽ accipit

Expanded text:
s qui nominat nomen Domini. In magna autem domo, non solum vasa aurea sunt et argentea, sed et lignea et fictilia . Si ergo et isti quorum sermo ut cancer serpebat, tanquam vasa in contumeliam in domo magna erant, quam domum magnam Ecclesiae ipsius unitatem Cyprianus intelligit, numquid istorum cancer Baptismum Christi violabat? Ita ergo nec foris, sicut nec intus, quisquam qui ex parte diaboli est, potest vel in se vel in quoquam maculare Sacramentum quod Christi est. Non itaque dat remissam peccatorum sermo qui ut cancer serpit ad aures audientium : sed cum Baptisma verbis evangelicis datur, qualibet ea perversitate intelligat ille per quem datur, vel ille cui datur, ipsum per se sanctum est propter illum cujus est. Et si quis non accipiat tamen ministri peruersitatem, sed solam mysterii sanctitatem, in bona fide et spe et caritate unitati conpaginatus ecclesiae remissionem accipit
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ fidei uł spei uł caritatis.
Et si enĩ int̾iores mali facilius pos¬
st̃ bom fieri :aliq̃n t̾n & de nume¬
ro ext̃ioꝵ. quidã quosdã int̾iores
rilitate manentib. unitati recon¬
ciliati fructũ affert̃ cũ toleran¬
tiã siue tricenũ. siue sexagenũ. si¬
ue centenũ. An zrrania sola dicen¬
da st̃. quȩ usq in finẽ in maligno
errore ꝑdiirant : Et foris multa
mali. Magna qͥdem questio est.
utrũ peior fuerit icolaus iam
ext̾ior. quã symon adhuc interior:
qͥa ille hereticꝰ. iste magus. Qͦd¬
si ipsa diuisio qͥa uiolatȩ carita¬
tis certissimũ indiciũ ẽ grauius
habet᷑ malũi:. concedo ita ẽẽ. S:
multi amissa caritate ꝓpt̾ea ñ ex
dictũ ẽ: in laude caritatis. Non qͤ¬
rit que sua st̃. Nunc gͦ querit᷑. qͦ¬
mͤ poterant homines ex parte
diaboli. ꝑtiere ad eccliam ñ ha

Expanded text:
tudinem fidei uel spei uel caritatis. tudinem fidei uel spei uel caritatis. etsi enim interiores mali facilius possunt boni fieri, aliquando tamen et de numero exteriorum quidam quosdam interiores rilitate manentibus unitati reconciliati fructum adferunt cum tolerantia siue tricenum siue sexagenum siue centenum. aut si zizania ea sola dicenda sunt quae usque in finem in maligno errore perdurant, et foris multa mali. magna quidem quaestio est, utrum peior fuerit Nicolaus iam exterior quam Simon adhuc interior, quia ille haereticus, iste magus. quodsi ipsa diuisio, quia uiolatae caritatis certissimum indicium est, grauius habetur malum, concedo ita esse. sed multi amissa caritate propterea nondictum est in laude caritatis: non quaerit quae sua sunt. Nunc ergo quaeritur quomodo poterunt homines ex parte diaboli pertinere ad
Abbreviated transcription (Latin):
ant aliqͥd frum̃ti ⁊izania queri¬
t᷑. s utrũ habeant aliqͥd cęli. Et ex¬
t̾̃iorib enĩ & int̾iorib ⁊ixaniis. cũ
ipso tritico ẽ pluuia cõmunis. que
celestis & dulcis ẽ ipsa: etiã si ex ea¬
urxania sterilit̾ crescunt. Sic &
euangłicũ xp̃i sacram̃tũ diuinũ
& suaue ẽ: neq ꝓpter eoꝵ sterili¬
tatẽ quos etiã foris cõpluit imꝑ¬
bandũ. Dixcerit aliqͥs int̾iora ⁊i¬
zania facilius in frumentũ con¬
uerti:concedo ita eẽ :s qͥd hoc ꝑti¬
net ad baptismũ iterandũ. Nuquid
si forte aliqͥs ab hereticis conũsus.
conu̾sionis suȩ tẽpore ac facilitate
p̃uenerit eũ qͥ tardius intꝰ a mali¬
cia corrigit᷑ &s mutat᷑. ei ñ ẽ iteran¬
dũ baptisma: o ille qui p̃uentꝰ ẽ
ab eo qui ex hereticis uenit. qͥa tar¬
dius correctus est. iterandu ẽ: Ni¬
chil gͦ ad rẽ ꝑtinet. de qua ñc que¬
stio est: quis serius se tarduis ue
conũtat a ꝓpria ꝑuersitate. ad recti¬

Expanded text:
ti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid coeli? et exterioribus enim et interioribus zizaniis, cum ipso tritico est pluvia communis, quae coelestis et dulcis est; ipsa etiam si ex eazania steriliter crescunt, sic et Evangelicum Christi sacramentum divinum et suave est, neque propter eorum sterilitatem quos etiam foris conpluit inprobandum. Dixerit aliquis interiora zizania facilius in frumentum conuerti. concedo ita esse, sed quid hoc pertinet ad baptismum iterandum? numquid, si forte aliquis ab haereticis conuersus conuersionis suae tempore ac facilitate praeuenerit eum, qui tardius intus a malitia corrigitur et mutatur, ei non est iterandum baptisma, et illi qui praeuentus est ab eo qui ex haereticis uenit, quia tardius correctus est, iterandum est? nihil ergo ad rem pertinet de qua nunc quaestio est, quis serius se tardiusue conuertat a propria peruersitate ad recti
Abbreviated transcription (Latin):
ci uehementius: quã ut ydoloꝵ
serintꝰ auaritia diceret᷑ :ᷤ Sic̃ idem
tellexit: & litteris sins ubi opus
erat inseruit. Qui tñ confitet᷑ tẽ
porib suis in eccłia fuisse ñ qua¬
lescũq auarosꝰs raptores ce fene¬
ratores: nec quoslibet hominesis
ep̃os: quãquã & istos de quib ait
apłs. sermo eoꝵ sic̃ cancer serpit.
uelłe intelligere foris fuisse. s me
cyprianꝰ ipse ñ sinit. Cũ enĩ ad
antonianum scribens. ostenderet
ante tempus ultimȩ separationiᷤ

Expanded text:
ci uehementius, quam ut idolorum ci uehementius, quam ut idolorum seruitus auaritia diceretur, sicut idem tellexit, et litteris suis ubi opus erat inseruit; qui tamen confitetur suis temporibus in Ecclesia fuisse non qualescumque avaros. sed raptores et feneratores; nec quoslibet homines, sed episcopos. Quanquam et istos de quibus ait Apostolus, Sermo eorum sicut cancer serpit, vellem intelligere foris fuisse; sed Cyprianus ipse me non sinit. Cum enim ad Antonianum scribens ostenderet ante tempus ulti
Abbreviated transcription (Latin):
nerimꝰ agnoscimꝰ. Perfidus autẽ
& blasphemꝰ. si in ꝑfidia & blasphe¬
mia ꝑmanserit: ner extra eccłiam.
nec intra eccłiam remissionẽ acci¬
pit peccatoꝵ. Aut si ꝓpter uim
sacram̃ti ad punctũ temporis ac¬
cipit: & foris & intꝰ eade uis oꝑa¬
tur: sic̃ uis nominis xp̃i. expulsio¬
nẽ demonioꝵ etiã foris oꝑabat᷑.
at enĩ inuenimꝰ apłos in om̃ib
epłis sins. execrari &e detestari he¬
reticoꝵ sacrilegã prauitatẽ: ita
ut dicant sermonẽ eoꝵ sic̃ can¬
cer serpere. Qͥd enĩ os illos qͥ di¬
cebant. manducemꝰ & bibamus
cras enĩ moriem: ñne corruptores
mors bonors ꝑ mala colloquia pau¬
lus ẽẽ manifestat. continuo subum¬
gens.corrũpunt mores bonos col¬
loqͥa mala: ᷤ Et t̃n intꝰ fuisse sig¬
nificaiit. cũ ait. Quomͦ dicunt
quida in uobis. qͥa resurrectio mor¬
tuoꝵ ñ est : ᷤ Auaros autẽ uͥ ñ de¬
testat᷑. ᷤ Aut uͦ potuit quicqͣm di¬

Expanded text:
nerimus agnoscimus. perfidus autem nerimus agnoscimus. perfidus autem et blasphemus si in perfidia et blasphemia permanserit, nec extra ecclesiam nec intra ecclesiam remissionem accipit peccatorum, aut si propter uim sacramenti ad punctum temporis accipit, et foris et intus eadem uis operatur, sicut uis nominis Christi expulsionem daemoniorum etiam foris operabatur. At enim inuenimus apostolos in omnibus epistulis suis execrari et detestari haereticorum sacrilegam prauitatem, ita ut dicant sermonem eorum sicut cancer serpere. quid enim? et illos, qui dicebant: manducemus et bibamus, cras enim morimur, nonne corruptores morum bonorum per mala conloquia Paulus esse manifestat, continuo subiungens: corrumpunt mores bonos conloquia mala? et tamen eos intus fuisse significauit cum ait: quomodo dicunt quidam in uobis quia resurrectio mortuorum non est? auaros autem ubi non detestatur? aut uero potuit quicquam di
Abbreviated transcription (Latin):
inutile:  Sic̃ petrus gentes iuda-¬
irare cogebat. sic̃ ipse cyprianꝰ
hereticos denuo baptirari.Un¬
de talib bonis membris in cari-¬
tate radicatis. & in aliqͦ ñ recte in¬
gredientib. dicit apłs. Siquid ali¬
ter sapitis. id quoq d̃s uobis re¬
uelabit. Et qͦsd̾a rursus sine ca¬
ritate docere aliqͥd salubre: De
qualib dñs ait. Cathedrã moysi
sedent: quȩ dicunt facite. que aũ
faciunt facere nolite. dicunt enĩ
& ñ faciunt. Unde & apł̃s de illis
inuidis &s maliuolis. xp̃ianam tn
salutẽ ad nuntiantib : siue occasio¬
ne inqͥt siue ueritate xp̃c admin-¬
tas hominũ corrigenda ẽ: diuina
uͦ sacram̃ta q eloquia ñ hominib
tribuenda. Non itaq patrocinat᷑
hereticis. qui ñ eis tribuit:. qͦd & si
apud eos. ñ tñ ipsoꝵs ẽẽ cognoscit.
Non nos concedimꝰ heretico baptis¬
mũ:s illius baptismũ de qͦ dictũ ẽ
hic ẽ qui baptizat. ubicũq inue¬

Expanded text:
inutile, sicut Petrus gentes iudainutile, sicut Petrus gentes iudaizare cogebat, sicut ipse Cyprianus haereticos denuo baptizari — unde talibus bonis membris in caritate radicatis et in aliquo non recte ingredientibus dicit apostolus: si quid aliter sapitis, id quoque deus uobis reuelabit —, et quosdam rursus sine caritate docere aliquid salubre, de qualibus dominus ait: cathedram Moysi sedent. quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. dicunt enim et non faciunt. unde et apostolus de illis inuidis et maliuolis, christianam tamen salutem adnuntiantibus: siue occasione, inquit, siue ueritate Christus adnuntas hominum corrigenda est, diuina uero sacramenta et eloquia non hominibus tribuenda. non itaque patrocinatur haereticis, qui non eis tribuit quod etsi aput eos, non tamen ipsorum esse cognoscit. non nos concedimus haeretico baptismum, sed illius baptismum, de quo dictum est: hic est qui baptizat, ubicumque inue
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpter aliud ẽ qͥdem sic̃ di¬
cit sc̃s cyprianus. eos qͥ intꝰ in
eccłia st̃ in nomine xcp̃i loqui:¬
alnid eos qͥ foris sunt. & contra
eccłiam faciunt. in nomine acp̃i
baptizari. S & multi qͥ intus st
contra eccłiam faciunt. male ui¬
uendo. c in suã uitã infirmas.
animas traducendo: os ñnulli qͥ
bent᷑: q̃n eos ut sanent᷑ uł corri¬
pimus. uł arguimus. uł hortam᷑.
Na ce ille foris erat. qͥ cũ discipłis
ñ sequebat᷑. & in nomine xp̃i exc¬
pellebat demonia: qͦd dñs ne ꝓhi¬
beret᷑ ammonuit. Quãuis utiq
in quo sauenis erat. curandus es¬
set illis uerbis dñi uͥ ait. qͥ ñ est
mecũ adũsum me ẽ: & qui mec̃
ñ colligit spargit. Et foris gͦ fi¬
unt aliqua in nomine xp̃i non
cont᷑ eccłiam: & intꝰ ex parte di-¬
aboli contra eccłiam. Quid. qͦd eti¬
am mirũ ẽ. qͦd accidere posse in¬
uenit qͥ diligent̾ aduertit: quos¬
dam salua caritate docere aliqͥd

Expanded text:
quapropter aliud est quidem, sicut diquapropter aliud est quidem, sicut dicit sanctus Cyprianus, eos qui intus in ecclesia sunt in nomine Chris sunt, et contra Ecclesiam faciunt, in nomine Christi baptizare . Sed et multi qui intus sunt, contra Ecclesiam faciunt male vivendo, et in suam vitam infirmas animas traducendo; et nonnulli qubentur, quando eos ut sanentur vel corripimus, vel arguimus, vel hortamur. Nam et ille foris erat, qui cum discipulis non sequebatur et in nomine Christi expellebat daemonia, quod dominus ne prohiberetur ammonuit, quamuis utique in quo saucius erat curandus esset illis uerbis domini ubi ait:quinon est mecum aduersus me est, et qui mecum non colligit spargit. et foris ergo fiunt aliqua in nomine Christi non contra ecclesiam et intus ex parte diaboli contra ecclesiam. Quid quod etiam mirum est, quod accidere posse inuenit qui diligenter aduertit, quosdam salua caritate docere aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
parte diaboli. scm tn sit sacram̃¬
tũ xp̃i:. ñ ad salutẽ s ad iudiciũ
eoꝵ. ñ sołu si post acceptũ bap-¬
tismũ ꝑuertant᷑. s etiam si taleᷤᷤ
accipiunt. sic̃ idem cyprianꝰ osten¬
dit. scło uerbis solis cs ñ factis
renunciantes: nec ido si correcti
postea fuerint. illud qͦd ꝑuersi
acceperant iterandũ ẽ: quantũ
arbitror. iã claret & liquet in ista
questione de baptismo. ñ ẽẽ cogi¬
tandu quis det. s quid det: Aut
qͥs accipiat. s qͥd accipiat: Aut
qͥs habeat. s qͥd habeat. Si enĩ ho¬
mines ex parte diaboli. & idõ ne¬
quaquã ad colu̾bam unicã ꝑtinen¬
tes. posst̃ tñ accipere & habere
& dare baptismi scĩtatẽ. nullo
mͦ sua ꝑuersitate uiolatã. sic̃ ex
ipsius cypriam litteris ammo-¬
nemͣ: utqͥd tribuimꝰ hereticis ali¬
xp̃i ẽ :  ac ñ potius in eis & im¬
ꝑatoris nr̃i signa cognoscimus:
& desertoꝵ facta emendamꝰ

Expanded text:
parte diaboli sanctum tamen sit sacrameparte diaboli sanctum tamen sit sacramentum Christi non ad salutem, sed ad iudicium eorum, non solum si post acceptum baptismum peruertantur, sed etiam si tales accipiant, sicut idem Cyprianus ostendit, saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, nec ideo, si correcti postea fuerint, illud quod peruersi acceperant iterandum est, quantum arbitror, iam claret et liquet in ista quaestione de baptismo non esse cogitandum quis det sed quid det, aut quis accipiat sed quid accipiat, aut quis habeat sed quid habeat. si enim homines ex parte diaboli et ideo nequaquam ad columbam unicam pertinentes possunt tamen et accipere et habere et dare baptismi sanctitatem nullo modo sua peruersitate uiolatam, sicut ex ipsius Cypriani litteris ammonemur, ut quid tribuimus haereticis aliChristi est, ac non potius in eis et imperatoris nostri signa cognoscimus et desertorum facta emendamus?
Abbreviated transcription (Latin):
est. una ẽ colũba mea. Qͥd si ñ
posst̾: manifestũ ẽ eã int̾ alienoᷤᷤ
gemere: & intrinserus insidian¬
tes: os extrinsecus oblatrantes. Ta¬
les tñ etiã intus &e accipiunt bap¬
tismũ. & habent. &e tradunt scm̃
ꝑ se ipsum: nec ulla ex parte il¬
lors malignitate uolatur: in qua
in finẽ usq ꝑdurant. Quo cir¬
ca idem nos b̾eatꝰ cypriamis do¬
cet. ꝑ se ipsũ ẽẽ considerandũ bap-¬
tismũ uerbis euangłicis sic̃ acce¬
pit eccłia consecratũ. ñ ad iuncta
neq ꝑmixta ulla adu̾sitate atq
malicla siue accipientiũ. siue tra¬
dentiũ: q̃nquidẽ ipse utrũq nos
admonet. & intꝰ fuisse quosdã ñ
seruantes beniuola caritatẽ: s in
uidia &e maliuola disse nsione
uersatos. de quib pa. Culus a¬
płs locutꝰ ẽ: ce ex parte diaboli
ẽẽ inuidos: sic̃ in epła quã de re¬
lo & liuore scripsit. aꝑtissima uo¬
ce testat᷑. Q uãõbrem cũ manife¬
stũ sit fieri posse. ut in eis qͥ st̃ ex

Expanded text:
a mea. quodsi non possunt, manifestum est eam inter alienos gemere et intrinsecus insidiantes et extrinsecus oblatrantes. tales tamen etiam intus et accipiunt baptismum et habent et tradunt sanctum per se ipsum nec ulla ex parte illorum malignitate uiolatur, in qua in finem usque perdurant. quocirca idem nos beatus Cyprianus docet per se ipsum esse considerandum baptismum uerbis euangelicis, sicut accepit ecclesia, consecratum, non adiuncta neque permixta ulla peruersitate adque malitia siue accipientium siue tradentium, quandoquidem ipse utrumque nos ammonet, et intus fuisse quosdam non seruantes beniuolam caritatem, sed in inuidia et maliuola dissensione uersatos, de quibus Paulus apostolus locutus est, et ex parte diaboli esse inuidos, sicut in epistula quam de zelo et liuore scripsit apertissima uoce testatur. quamobrem cum manifestum sit fieri posse, ut in eis qui sunt ex