comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sensura ẽ res aliqua m̃ suo uł tpr̃e circũ¬
inscripta: hec aut corꝑis ẽ aut tp̃ris. Corꝑis:
ut hominũ. lignoꝵ. & cołupnax longitudo
& breuitas. s ce solem istũ ꝓp̾ã sui orbis ha¬
bere mensurã. qd̾ geometrici ꝑserutari auden.
Tpr̃is. ut m̃sura horarũ. aut dierũ. aut anno¬
m̃surare. ꝓprie aũ m̃sura ẽ uocata. qd̾ ea fru¬
ges metiunt᷑. atq frum̃tũ: id ẽ humida s sic
dragie appendens siliquas nouẽ. qͥ triplicatꝰ
concułã fac̃. Concula dragnia una ce dimidia
adimplet᷑. Ciathi pondꝰ decẽ draginis appen¬
dit᷑. qͥ etiã ce a qbꝰdã causatꝰ nominat᷑. Orifa¬
lus fit si qͥnq dragine addunt᷑ ad decem.
Acitabulꝰ quarta pars emine ẽ duõdeẽt dra¬
gias appendens. Cotila emina ẽ habens ciatoᷤᷤ
sex. q̃ iccirco cotila uocat᷑. qr cote greco ser¬
mone incisio dr:. & emina sextarii in duo ȩqͣ
incidit᷑. & cotila d̾i: Fmina aũ appendit librã

Expanded text:
ensura est res aliqua, modo suo vel tempore circunscripta. Hec autem corporis est, aut temporis. Corporis ut hominum, lignorum et columnarum, longitudo vel brevitas. Sed et solem istum propriam sui orbis haberi mensuram, quod geometrici perscrutari audent. Temporis ut mensura horarum et dierum et annomensurare. 2. Proprie autem mensura vocata, quod ea fruges metiuntur, atque frumentum, id est, humida et siccdrachmae, appendens siliquas novem, quod triplicatum chonculam facit. Choncula drachma una, et dimidia adimpletur. 4. Cyathi pondus decem drachmis appenditur, qui etiam a quibusdam cuatus nominatur. Oxifalus ut si quinque dragmae adduntur ad decem. Acitabulus quarta pars eminae est, duodecim dragmas adpendens. Cotyla emina est habens cyatos sex; quae idcirco cotyla vocatur, quia cote Graeco sermone incisio dicitur, et emina sextarii in duo aequa inciditur et cotylam facit. Emina autem adpendit libram
Abbreviated transcription (Latin):
Nhoc ui libello qi in quad̾a breui tabula qͣscła
celi causas situsꝙ trarũ ꝙ maris spacia anno¬
tauimꝰ ut in modico lector ea ꝑcurrat. ⁊ cõ¬
pendiosa breuitate. eoꝵ ethimologias causas ꝙ
cognoscat.
.i. De mundo.

Expanded text:
hoc vero libello quasi in quadam brevi tabella quasdam caeli causas situsque terrarum et maris spatia adnotavimus, ut in modico lector ea percurrat, et conpendiosa brevitate etymologias eorum causasque cognoscat. § 1 De mundo.
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑. alȩ aut̃ equites ob hoc dicti. qr te¬
gunt pedites alarũ uice. Cornua uoeant᷑
extremitas exercitꝰ. qd̃ intorta sit. Agm̃
d̾ cũ exercitꝰ it̃ facit. ab agendo uocatũ.
longitudine directũ est. qͣle solet ẽẽ cũ exer¬
citꝰ portis ꝓcedit. qͥ cqͥd aliud fuerit. abusiue¬

Expanded text:
dicuntur. Alae autem equites ob hoc dicti, quia tedicuntur. Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit. Quidquid fuerit aliud
Abbreviated transcription (Latin):
singłos iurare ñ patitur. s repente colligitur
multitudo ꝙ tumultuosa in ira ꝯflatur. hȩc
ꝙ tumultuatio ch: In acie aut̃ istȩ fere for¬
mȩ st̃. Excercitꝰ. classis. nodus. cuneus. alȩ
cornua. aginen. q̃ formȩ denominate ab ip¬
sis reb de qͥb translatȩ st̃ mutuant᷑. Aeies
dicta qd̾ ferro armata sit ꝙ acumine gladioꝵ.
E.xercitꝰ. multitudo ex uno genere ab excita¬
tione belli uocata. Cuneus est collecta in u¬
nũ militũ multitudo: un ꝓꝑt̃ qd̃ in unum
coit: ꝙ ipsa coitio munũ cuneus nominatꝰ
est. qrͣ couneus eo qd̃ in unũ om̃s ꝯgregentur.
Classes dictȩ ꝓpt̾ diuisionẽ exercitꝰ qͥ ptꝰ ea
locus hic acies certare solebat. nã ptꝰ ea et
classica nauiũ dicta. Nodus ꝓp̾e ẽ densa
peditũ multitudo sic̃ turma equitum.
Nodũ aut̃ dictũ ꝓ difficultate. qd uix possit
resolui. Alȩ in exercitu tͥginta equites eẽ

Expanded text:
singulos iurare non patitur, sed repente colligitur singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Hec et tumultuatio dicitur. In acie autem iste forme fere sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, ale, cornua, agmen, que forma et nomina ab ipsis rebus de quibus translata sunt mutuantur. Acies dicta, quod ferro armata sit Exercitus multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum omnes cogantur. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea  Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Iam postea et classica navium dicta. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodum autem dictum pro difficultate, quod vix possit resolvi. Alae in exercitu triginta equites esse
Abbreviated transcription (Latin):
bant. siue qd̃ anteꝙͣ signa eeñt manipulos sibi.
id ẽ fasciculos stipulȩ uł herbȩ alicuiꝰ ꝓsigniᷤᷤ fa¬
ciebant. a qͦ signo manipulares milites ꝯgnomi
ad signa maniplos. Turma tͥginta equites st̃.
Romani enĩ equites in una tͥbu tͥgnta fuer̃t.
de singulis enĩ centuriis decẽ dabant᷑. ꝙ fiebat
turma. Cohors qͥngentos milites habet. Tria
st̃ milicie genera. Sacram̃tũ. euocatio. diuratio.
Sacram̃tũ in quo ptꝰ electionẽ iurat unꝰqͥsq
miles ñ recedere. a milicia nͥ ꝑtꝰ cõpleta stipen¬
dia id est militiȩ tp̃ra. ꝙ hi st̃ qui habent ple¬
nã militiã na uiginti ꝙ qͥnq annis tenent᷑.
Fuocatio. dũ ad subitũ bellũ ñ solũ miles. s ꝙ cȩtĩ
euocant᷑. unde etiã ꝯsul solebat dicere. qͥ rem¬
publicã saluã ẽẽ uult. me sequat᷑. Iiuratio.
q̃ fit in tumultu qnͣdo uicinũ urbis ꝑiculũ

Expanded text:
bant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, bant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognomiad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio, coniuratio. Sacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conpleta stipendia, id est, militiae tempora; et hi sunt qui habent plenam militiam. Nam viginti et quinque annis tenentur. Evocatio, dum ad subitum bellum non solum miles sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere: 'Qui rempublicam salvam esse vult, me sequatur.' Coniuratio, que fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum
Abbreviated transcription (Latin):
lier. Milicia aũ a militib dicta ẽ aut a mul¬
tis. qi multitia. qi negotiũ multoꝵ. aut a
mole rerũ. qiͣ mole actio. Legio sex milium
armatoꝵ ẽ. ab electo uocata. qiͣ lecti. id est
armis electi: ꝓp̾e aũ macedonũ phalanx.
galloꝵ cat̾ua. nr̃a legio ch. Legio habet sera¬
ginta centurias. manipulos trignita. Cohor¬
tes duodecĩ. turmas ducentas. Centuria est
pars exercitꝰ. incentenos milites diuisa. un
ꝙ qͥ his p̾sunt centuriones dicunt᷑. Subcen¬
turiati uͦ st̃ ñ q̃ in pͥma s qͥ in seda centuma
st̃. qiͣ sub pͥma centuria. tñ stricti etiã ips
ꝙ in speculis positi in bello st̃. ut si pͥma de¬
fecerit. isti qͦs sub se diximꝰ laborantib pͥmis
subueniunt. ũn ꝙ ad insidiandũ ponitur
subcenturiatꝰ. qiͣ armis dolosis instructus
Mantpulꝰ dicentoꝵ ẽ militũ. Mampul aũ di¬
cti st̃ milites. siue qd̾ belłu p̾ma manu incipie¬

Expanded text:
lier. Militia autem a militibus dicta; aut a mullier. Militia autem a militibus dicta; aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his praesunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in secunda centuria sunt, quasi sub prima centuria: tamen structi etiam ipsi et in speculis positi in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos sub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipie
Abbreviated transcription (Latin):
transcͥpti. qr noĩa dant ut transcribantur.
Optiones dicti. qd̾ sint electi. nã optare eligere
git. Excubitores dict. ꝓ eo qd̃ excubias agunt
semꝑ. St̃ enĩ ex numero militũ. ꝙin porticib
excubant ꝓpt̾ regałe custodiã. Excubie aũ di¬
urnȩ st̃. uigiliȩ nocturnȩ. uñ ꝙ uigiles. He¬
lites erant ap̃ romanos genꝰ iiliciȩ. a uolitan¬
do uocati. Lecti enĩ agilitate iuuenes cũ armiᷤ
suis pꝰ t̾ga equitũ ꝯsidebant. ꝙ mox cũ ad ho¬
stes uentũ fuiss equis defiliebant. Sꝯtinuo pe¬
dites ipsi ex alia parte equitib ꝑ qͦs aduechi
fuerant dimicantib hostẽ ꝑturbabant. Ab illiꝰ¬
gͥ uelitib elefanti qͦndã hannibalis retro ae¬
ti cũ regi ĩa a sius ñ possent fabriliscalpro
int̾ aures adacto necabant᷑. Castra st̃ uͥ mi
lites steterint. dicta aũ castra qi casta. uł qd̃
illic castraret᷑ libido. nã nũꝙͣ his int̾erat mu¬

Expanded text:
transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur. transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur. Obtiones dicti, quod sint electi. Nam optare eligere git. Exagunt. Sunt enim ex numero militum et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubie autem diurne sunt, vigilie nocturne, unde et vigiles. Velites erant apud Romanos genus militie, a volitando vocati. Lecti enim agilitate iuvenes, cum armis suis post terga equitum considebant et mox cum ad hostes ventum essdites ipsi, ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elephanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem castra quasi casta, vel quod illic castraretur libido. Nam numquam his intererat mu
Abbreviated transcription (Latin):
dicti. qͥq anteꝙͣ. sacram̃to ꝓbati sint milites
ñ st̃. Romane aũ miliciȩ mos fuit. puberes
pͥmo exerceri armis. nã sexto decimo anno
tyrones militabant. qͦ etiã solo sub eꝰtodib
agebant. De qͥb yirgiliꝰ. & pͥmeuo flore iuuen¬
tus. Seruos sane nũquã militasse ꝯstat. nͥ ser¬
uitute deposita. excepto hannibalis tp̃re. cũ
ptꝰ cannense p̾liũ in tanta necessitate fuis¬
sent romani. ut ne liberandoꝵ qͥdẽ seruoꝵ da
retur facultas. Desertores uocati. eo qd̃ deserts
militarib officiis euagant᷑. hi in alios nume.¬
ros miliciȩ nom̃ dare ꝑhibent᷑. s si ñ magni
restituunt᷑. s ꝙ qͥ desert̃ exercitũ ad hostes
transeuntes. ꝙ ipsi desertores uocant᷑. Conscͥp¬
ti milites dicunt᷑. qui in tabulis ꝯferunt᷑. ab
eo qͥ eos ducturꝰ est sicut transcͥpti uocant᷑.
eũ de alia in aliã regionẽ transeunt. & inde

Expanded text:
dicti, qui antequam sacramento rogati sint, milites dicti, qui antequam sacramento rogati sint, milites non sunt. 37. Romanae autem militiae mos fuit puberes primo exerceri armis. Nam decimo sexto anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant, de quibus Virgilius: Et primaevo flore juventus. 38. Servos sane nunquam militasse constat, nisi servitute deposita, excepto Annibalis tempore, cum post Cannense praelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur cum de alia in aliam legionem transeunt; et inde
Abbreviated transcription (Latin):
Miles dictꝰ est qd̃ mille erant antea in nume¬
lus aut̃ primꝰ ex ppło milites sũpsit ꝙ appel¬
lauit. Liber uͦ primꝰ miliciȩ ordinẽ docuit.
Miles aut ordinariꝰ ch̾. aut extͣ ordinarius ẽ.
Ordinariꝰ ẽ. qͥ ꝑ ordinẽ nulitat. nec adhuc
gregariꝰ id est humilis miliciȩ. Ex traordina¬
riꝰ uͦ qui ob uirtutẽ ꝓmoueat᷑ ex ordine:
Emeriti dicunt᷑ ueterani solutiq milicia. qͥ
iã in usu prelii ñ st̃.ꝙ qr mereri militare
dr̃ ab stipendiis scił q̃ merent᷑. Idem & uete¬
rani dicunt᷑. qr ĩa in usu p̾lii ñ st̃. s pꝰ mul¬
tos milieiȩ labores quietis suffragiũ ꝯsequn¬
tur. Equestres milites dicti. qd̃ eqͦ sedeant:.
tem militat ille in equestri ordine. Tyrones
dicunt᷑ fortes pueri qͥ ad miliciã delegant᷑.
atq armis gerendis habiles existunt. hienĩ
ñ ex sola ꝓfessione natiuitatis. s aspectu ⁊ ua¬
litudine corꝑis existimant᷑. un ꝙ tẏrones

Expanded text:
Miles dictus, quia mille erant ante in numeMiles dictus, quia mille erant ante in numelus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. Miles aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est, qui per ordinem militat, nec adhuc gregarius, id est humilis militiae. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique militia, qui iam in usu proelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ad militiam delegantur atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex sola professione nativitatis, sed ex aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et tirones
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsulis. Monarches st̃ qui singularẽ poffiden
pͥncipatũ. qͣlis fuit alexarder ap̃ grecose iuliꝰ
apd̃ romanos. hinc ꝙ monarchia dr̃. Monos qͥp¬
pe singularitas dr̃ greco noĩe. archia pͥncipatꝰ ẽ.
Tetrarchȩ st̃ quartã partẽ regni tenentes. nã
tetra quatuor st̃. qualis fuit ap̃ iudeã philip¬
pus. Patricii inde uocati st̃. ꝓ eo qd̾ sic̃ patres
filiis. ita ꝓuideant rei publice. Prȩfecti dicti.
qd̾ p̃toria potestate p̃sint. Pretores idem qui
ꝙ prefecti. qr̃ p̃positores. Prȩsides uͦ dicti. qr
alieuiꝰ loci tuteła p̃sicdialit̃ tenent. Tribum
uocati. qd̾ militib siue plebib ura tͥbuant.
Chyliarchȩ st̃ qui mille p̃sunt. qͦs nos mille.¬
narios uocamꝰ. ꝙ ẽ grecũ nom̃. Centurio¬
nes dicti eo qd̾ centũ p̾sint militib. sic̃ qͥn¬
qͣgenarii. qr in capite st̃ qͥnqͣginta militũ.
ficut decani. eo qd̾ decẽ militib p̾fuerunt.

Expanded text:
consulis.' Monarchae sunt, qui singularem possident consulis.' Monarchae sunt, qui singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, et Iulius apud Romanos. Hinc et monarchia dicitur. μονὰς quippe singularitas Graeco nomine, ἀρξὴ principatus est. Tetrarchae sunt quartam partem regni tenentes: nam τέτταρα quattuor sunt; qualis fuit apud Iudaeam Philippus. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. Praetores, idem qui et praefecti, quasi praepositores. Praesides vero dicti, qui alicuius loci tutelam praesidialiter tenent. Tribuni vocati, quod militibus sive plebibus iura tribuunt. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, quos nos millenarios nuncupamus; et est Graecum nomen. Centuriones dicti, eo quod centum praesint militibus; sicut quinquagenarii, quia in capite sunt quinquaginta militum; sicut decani, ab eo quod decem militibus praeferuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ob hanc causã ap̃ grecos basilei uocant᷑. qr
nas babent. qnto enĩ quisq magis p̃ponitur:
tanto ampliꝰ pondere laboꝵ grauat᷑. Ty¬
ranni grece dicunt᷑ idem latine reges. na¬
ap̃ ueteres int̾ regẽ &tẏrannũ nulla dis¬
tigisse tẏranni. fortes enĩ reges tyranni uo¬
cabantur. nã tyro fortis. De qualib dñs loqͥ
nos uocari pessimos. atq imꝓbos reges lux¬
uriose dñationis cupiditatem. ꝙ er udelissi¬
mã dñationẽ in ppłis exercentes. Princeps
lampada turnus. ꝓ primꝰ. Dictꝰ aũ pͥnceps
a capiendi significatione. qd̃ primꝰ capiat. sic̃
municeps ab eo qd̃ munia capiat. Dux dictꝰ
eo qd̾ sit ductor exercitꝰ. s ñ statĩ quicũꝙ p̾n¬
cipes uł duces fiunt. etiã reges dici posst̃. in
bello aut̃ meliꝰ duc̃e nominari ꝙͣ regẽ. nã
hoc nom̃ expͥmit in p̾lio ducentẽ. uñ ⁊yir¬
in ore dueis sese qͥsq bonũ. nondix̃ in ore

Expanded text:
ob hanc causam apud Grecos basilei vocantur, quob hanc causam apud Grecos basilei vocantur, qunas habent. Quanto enim quisque magis preponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni grece dicuntapud veteres inter regem et tyrannum nulla distigisse tyranni. Fortes enim reges tyranni vocabantur. Nam tiro fortis. De qualibus Dominus lnos vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominationem in populis exercentes. Princeps lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primus capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. Dux dictus eo quod sit ductor exercitus. Sed non statim, quicumque principes vel duces sunt, etiam reges dici possunt. In bello autem melius ducem nominari quam regem. Nam hoc nomen exprimit in proelio ducentem. Unin ore ducis se quisque bonum.' Non dixit 'in ore
Abbreviated transcription (Latin):
um regib qd̾ ꝙ sequentes cesares bactenꝰ u¬
sur pauer̃t̃. Solet enĩ fieri ut pͥmi regis no¬
men etiã reliqui possideant.sic̃ ap̃ albanos
ex siluii noĩe om̃s reges albanoꝵ siluii ap¬
pellati st̃. sic̃ ap̃ ꝑsas arsacidȩ: ap̃ egyptios
ptolomei. ap̃ athenienses cecropide. Augꝰtꝰ
ido ap̃ romanos nom̃ imꝑii ẽ. eo qd̾ olim au-¬
geret rem public̃a amplificando qd̾ nom̃
primitꝰ senatꝰ octouiano cesari tradidit.
ut qr auxerat t̾ras. ipso noĩe ꝙ titulo ꝯsecra¬
ꝑator appellaret᷑ uł augꝰtus pꝰea uͦ dũ ludos
expectaret. ꝙ ꝓnuntiatũ eẽt illi appło ut
uocaret᷑ ꝙ dñs. statĩqꝙ manu uultuq auer¬
so indecoras adulationes rep̃ssit. ꝙ dñi ap¬
pellationẽ. ut homo declinauit. atq in se¬
quenti die omnẽ ppłm grauissimo edicto
liberis qͥd̾e suis ꝑmisit. fuit aut̃ filiꝰ actiȩ.
q̃ nata est de sorore iulii cesaris. Reges aũ

Expanded text:
um regibus; quod et sequentes cesares hactenus uum regibus; quod et sequentes cesares hactenus usurpaverunt. Solet etiam fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos ex Silvii nomine, omnes reges Albanorum Silvii appellati sunt; apud Persas Arsacide; apud Egyptios Ptolomei; apud Athenienses Cecropide. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rem publicam amplificando. Quod nomen primo senatus Octaviano Cesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecradum ludos spectaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem ut homo declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Reges autem
Abbreviated transcription (Latin):
reges expulsos romani sͥ ereauer̃t. d̃u gener
tarquinii ad iniuiriã soceri uindicandam
ingentẽ aduersũ rom̾ã collegiss exercitum.
hi qͥnquennii tp̃ris imꝑio utebant᷑. Pł enim
erant honore quã ꝯsules qͥ annuas potestates
tenebant. ꝙ dicti dictatores qͣiͣ pͥncipes ꝙ p̃cep¬
tores. uñ & magistri appło nominabantur
un & edicta dicunt᷑. Cesarũ nom̃ ab iulio
cepit. qͥ bello ciuili cõmoto pͥmꝰ romanoꝵ
dictꝰ qd ceso mortue. matͥs utero ꝓlatꝰ educ¬
tusq fuerit. uł qd̃ cũ cesarie natus sit. a quo
mat uirgiliꝰ. iuliꝰ a magno dimissũ nom̃ iulo.
Imꝑatoꝵ aũ nom̃ apd̃ romanos eoꝵ tantũ pͥ
fuit. apd̃ qͦs sũma rei militaris ꝯsisteret. ꝙ
iło imꝑatores dicti ab imꝑando exercitui.
s dũ diu duces titulis imꝑatoriis funge̾nt᷑.
senatꝰ censuit. ut augꝰti cesaris. hoc tm̃ no¬
men eẽt. eoq qd̃ is distingueret᷑ a cȩt̾is genti¬

Expanded text:
reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potesttenebant. Et dicti dictatores, quasi principes et preceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Cesarum nomen a Iulio cepit, qui bello civili commoto primus romanum dictus, quod ceso mortue matris utero prolatus eductusque fuerit vel quia cum cesarie natus sit, a quo mat Virgilius: Julius a magno demissum nomen Iulo.m autem nomen apud Romanos, eorum tantum prius fuit apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui. Sed dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Cesaris hoc tantum nomen esset, eoque is distingueretur a ceteris genti
Abbreviated transcription (Latin):
plꝰ aut̃ in regib laudat᷑ pietas. nã iusticia ꝑ se
seuera ẽ. Consules appellati a ꝯsulendo. sic̃ reges
a regendo. sic̃ leges a legendo. Nã cũ romani
regũ suꝑbã dñationẽ ñ ferrent. annua imꝑia
binos ꝯsules sͥ fecert. nã fastũ regiũ ñ beni¬
uolentia osulentis. s suꝑbia dominantiᷤᷤ erat.
Hine gͥ ꝯsules appellati. uł a ꝯsulendo eiuib. uł
a regendo cuncta osilio. qͦs tñ ido mutandos
ꝑ singulos annos eleger̃t. ut nec insolenᷤ diu
maneret. ꝙ moderatior eito succurrerꝙ. ĩde
aut̃ duo pares qr unꝰ rem ciuilem. alt̾ rem
militarẽ amministrabat. Regnauert̃ aut̃
subiecti erant ꝯsulib. ꝙ dicti ꝓosules eo qd
uice ꝯsulis fungerent᷑. sic̃ ꝓcurator eurato¬
ris. id est actoris. Exconsules aut̃ dicti. qd̾ ĩa
a ꝯsulatu exierint. siue discesserint ꝑacto
uicis sue anno. Dictatores qͥnto anno ꝑtꝰ

Expanded text:
Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustitia per se Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustitia per se severa est. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabat. Regnaverunt autem subiecti erant consulibus et dicti proconsules eo quod vice ri, id est actori. Exconsules autem dicti, quod iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno post
Abbreviated transcription (Latin):
cati. ita regnũ a regibꝰ. Regnũ uniu̾se nati¬
ones siuis quȩq tp̃rib habuert̃. ut assirii.
medi. ꝑse. egy ptii. greci. Quoꝵ uices sors tẽpo¬
rũ ita uolutauit. ut alterũ ab altero soluer¬
tur. Int̾ omĩa aut̃ regna t̾rarũ duo regna
cetĩs głiosiora tradunt᷑. assirioꝵ pͥmũ. dem¬
de romanoꝵ. ut tp̃rib ꝙ locis int̾ se ordi¬
nata atq distincta st̃. nã sic̃ illud priꝰ ꝙ hoc
posteriꝰ ita illud in oriente hoc in occident
exortũ ẽ. Deniq in illiꝰ sine huiꝰ initiũ ꝯfes¬
tim fuit. Regna cętã cetĩq reges uelut ap¬
pendices istoꝵ habent᷑. Reges a regendo uo¬
cati. sic̃ enĩ sacerdos a scificando. ita ꝙ rex
a regendo. Non aut̃ regit qui ñ corrigit.
Recte gͥ faciendo regis nom̃ tenetur peccan¬
do amittit᷑. un ꝙ apd̃ ueteres tale erat ꝓui¬
biũ: rex eris. si recte facias. si ñ faciaᷤᷤ ñ eris
Regiȩ uirtutes p̃cipue duȩ. sticia & pietas

Expanded text:
gnum universae nationes suis quaeque temporibus habuerunt, ut Assyrii, Medi, Persae, Aegyptii, Graeci, quorum vices sors temporum ita volutavit ut alterum ab altero solveretur. Inter omnia autem regna terrarum duo regna ceteris gloriosa traduntur: Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, et locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius, ita illud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: 'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas.
Abbreviated transcription (Latin):
iscipli ia aq scendo
scientia di i potest.
N nscire dictuma
dicunt a grecis hoc iractum esse uocabulũ.
tiam uocauerunt. Inter artem ce. discipli¬
nami lto ce aristotiles hanc differentiã
esse uoluerunt. dicentes artem esse in his
que se ce aliter habere possunt. Discipli¬
na uͦest. que de his agit que alit̾ euenire
nonpossunt. Nam qͣndo ueris disputa¬
nonb aliquid disserit᷑ disciplina exit.
qͣnd uͭ aliquid ueri simile atq opina¬
bile tractatur.ii ie tis habebit.al
De septem liberalib disci pliuis.

Expanded text:
isciplina a discendo scientia dici potest. Nam scire dictum adicunt a Graecis hoc tractum esse vocabulum tiam vocaverunt. Inter artem et disciplinam Plato et Aristoteles hanc differentiam esse voluerunt, dicentes artem esse in his quae se et aliter habere possunt; disciplina vero est, quae de his agit quae aliter evenire non possunt. Nam quando veris disputationibus aliquid disseritur, disciplina erit: quando aliquid verisimile atque opinabile tractatur, nomen artis habebit. § 2 De septem liberalibus disciplinis.
Abbreviated transcription (Latin):
dr c̾minator qd̾ uł c̾mina iniqua quȩ ipse il¬
licit ad dm referat. uł qͥa electoꝵ innocentiam
criminib fictis accusat: unde in apochypsi uo¬
qͥ accusabat illos in ꝯspectu di nr̃i die ac nocte.
Sathanas in latinũ sonat adu̾sariꝰ siue tnsgres¬
sor. ipse ẽ enĩ adu̾sariꝰ qui est ueritatis ini¬
mieus. s semꝑ sc̃oꝵ uirtutib cont᷑ire intitur.
ipse ꝙ tnͣsgressor quia p̾uaricator effectꝰ est. in
ueritate qua ꝯditus est ñ stetit. Idem ⁊ tẽpta¬
tor. quia tẽptancda iustoꝵ innocentiã postu¬
lat. sicut in libro iob scribit᷑. Antixp̃c appella¬
tur quia ꝯtra xp̃m uenturus ẽ ñ quomodo
qͥd̾ã simplices intelligunt antixp̃m ido dic
tum qd̾ ante xp̃m uenturus sit. id est ptꝰ eũ¬
significat. xp̃m enĩ se mentiet᷑ cũ uenerit. &
ꝯtra eũ dimicabit᷑. & adu̾sabitur sacram̃tis xͥ
mas restarirare tẽptabit. S ꝙ ille antixp̃e est

Expanded text:
criminator, quia crimina in que ipse ilcriminator, quia crimina in que ipse illicit ad Deum referat, vel quia electorum innocentiam criminibus fictis accuset; unde diabolicuqui accusabat illos in conspectu Dei nostri die ac nocte.' Satanas in Latino sonat adversarius, sive transgressor. Ipse est enim adversarius, qui est veritatis inimicus, et semper sanctorum virtutibus contraire nititur. Ipse et transgressor, quia praevaricator effectus in veritate, qua conditus est, non stetit. Idem et temptator, quia temptandam iustorum innocentiam postulat, sicut in Iob scribitur. Antichristus appellatur, quia contra Christum venturus est. Non, quomodo quidam simplicetum, quod ante Christum venturus sit, id est, post eusignificat. Christum enim se mentietur, dum venerit; et contra eum dimicabitur; et adversabitur sacramentis Chnias restaurare temptabit. Sed et ille Antichristus est
Abbreviated transcription (Latin):
formulam facit. Igitur omĩs forma uel
formula idolum se dici exposcit. inde &¬
idolatria omnis circa omne idolũ famit¬
latus & seruitus. Quicda uͦ latini ignoran¬
tes grece imꝑite dicunt idolũ ex dolosũ¬
psisse nomen. qd̵ diabolus creature cultũ
diuim nominis inuexit. Demonas a gͦcis
rum scios. Presciunt enim futura multa
iande e solent responsa aliqua dare. inest enĩ
istis ꝯgnitio rerũ. plusꝙ̃. infirmitati humane.
partim fubtiliori sensꝰ acumine. partim exꝑien¬
tia longissimȩ uitȩ: partĩ ꝑ di ussũ angłica re¬
uelatione. Hi corpox aerioꝵ natura iugent.¬
Hi arte tñsgressionẽ qͥdẽ corꝑa celestia gerebãt.
lapsi uͦ in aereã qualitate ꝯuersi sunt. nec ae¬
riᷤ illiꝰ puriora spacia s ista caliginosa tenere
ꝑmissi st̃. q̾ eis q̃si carcer ẽ. risq ad tẽpꝰ nidicii.
hist̃ p̃uaricatores angłi. quoꝵ pͥnceps ẽ diabo¬
dere deorsũ corruens cecidit. grece uͦ diabolꝰ

Expanded text:
formulam facit. Igitur omnis forma vel formulam facit. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici exposcit. Inde idolatria omnis circa omnem idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini ignorantes Graece inperite dicunt idolum ex dolo sumpsisse nomen, quod diabolus creaturae cultum divini nominis invexit. Daemonas a Graecis rum scios. Praesciunt enim futura multa, unde et solent responsa aliqua dare. Inest enim illis cognitio rerum plus quam infirmitati humanae, partim subtilioris sensus acumine, partim experientia longissimae vitae, partim per Dei iussum angelica revelatione. Hi corporum aeriorum natura vigent. Ante transgressionem quidem caelestia corpora gerebant. Lapsi vero in aeriam qualitatem conversi sunt, nec aeris illius puriora spatia, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis quasi carcer est usque ad tempus iudicii. Hi sunt praevaricatores angeli, quodere deorsum corruens cecidit, sed grece dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
nes pͥmũ factos ẽe̾ confingunt figurate
ꝓpter effigies. Ap̃ grecos aũ cierops sub qͦ pͥmũ
in arce oliua orta est. &. atheniensiũ urb
ex in inerue appellatiõe nom̃ sortita ẽ. bͥ pͥmꝰ
omni ũ iouem appellauit. si mulachrarep¬
perit aras statuit. uictimas immolauit
nequaqͣm istiꝰ modi reb ingrecia uuqͣm
reꝑtis. Idolatria idoloꝵ seruitꝰ. si ue cultura
int̾pretatur. nam latria grece latine serui¬
tus dicit᷑. quȩ quantũ ad ueram religio¬
nem attinet. ñ nisi uni &. soli do debetur.
Hanc sicut impia suꝑbia siue hominũ
siue demonũ sibi exhiberi uł iubet uł cu¬
pit. ita pia humilitas uł hominũ uł an¬
głoꝵ scoꝵ̾ sibi oblatã recusat.&. cui debet᷑
ostendit. Idolum autẽ ẽ sunulachrum
qd̾ humana effigie factum &e consecratũ
est iuxta uocabuli int̾p̾tationem. Idos
enim grece formã sonat. &. ab eo ꝑ diminu¬
tionem idolum deductũ. aeq apud nos

Expanded text:
nes primum factos esse confingunt figurate nes primum factos esse confingunt figurate propter effigies. Apud Graecos autem Cecrops, sub quo primum in arce oliva orta est, et Atheniensium urbs ex Minervae appellatione nomen sortita est. Hic primus omnium Iovem appellavit, simulacra repperit, aras statuit, victimas inmolavit, nequaquam istiusmodi rebus in Graecia umquam visis. Idolatria idolorum servitus sive cultura interpretatur. Nam λατρεία Graece, Latine servitus dicitur, quae quantum ad veram religionem adtinet, nonnisi uni et soli Deo debetur. Hanc sicut inpia superbia sive hominum sive daemonum sibi exhiberi vel iubet vel cupit, ita pia humilitas vel hominum vel angelorum sanctorum sibi oblatam recusat, et cui debetur ostendit. Idolum autem est simulacrum quod humana effigie factum et consecratum est, iuxta vocabuli interpretationem. Εἶδος enim Graece formam sonat, et ab eo per diminutionem idolum deductum aeque apud nos
Abbreviated transcription (Latin):
ria honorauerunt. successores deos exi¬
stimarent atq colerent. Si millacroꝵ
usus exortꝰ est. cum ex desiderio mor¬
tuoꝵ constituerent inagines. uł effi¬
gies tanqͣm in celum receptis. ꝓ quib
se in t̾ris demo nes colendi supͣp osuert.¬
& sibi sacrificari a deceptis ꝑditis ꝑsuase¬
runt. Simulachra autẽ a similitudine
nuncupata. eo qd manu artificis ex la¬
pide aliaue materia eoꝵ uultꝰ imitant᷑
in quoꝵ honore fingunt᷑. Ergo simula¬
chra uł ꝓ eo qd̾ sunt similia. uł ꝓ eo qd st̃
simulata. atq conficta. unde ce. falsa su̾t.
Et notandũ qd̵ latinꝰ sermo sit in ebreis¬
uoluminib. apud ebreos enĩ idolũ siue
simulachrũ semel dicitur. Iudei dicunt
qd̾ ismahel pͥmꝰ simulachrũ luto fecerit.
gentiles autẽ pͥmũ ꝓmetheum simula¬
chra hominũ deluto finxisse ꝑhibent. ab
eoq natam esse artem simulachri. & sta¬
tuas fingendi. unde & poete ab. eo homi¬

Expanded text:
ria honoraverunt, successores deos exiria honoraverunt, successores deos existimarent atque colerent. Simulacrorum usus exortus est, cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines vel effigies, tamquam in caelum receptis, pro quibus se in terris daemones colendi supposuerun sibi sacrificari a deceptis et perditis persuaserunt. Simulacra autem a similitudine nuncupata, eo quod manu artificis ex lapide aliave materia eorum vultus imitantur in quorum honore finguntur. Ergo simulacra vel pro eo quod sunt similia, vel pro eo quod simulata atque conficta; unde et falsa sunt. Et notandum quod Latinus sermo sit in Hebraeis. Apud eos enim idolum sive simulacrum Semel dicitur. Iudaei dicunt quod Ismael primus simulacrum luto fecerit. Gentiles autem primum Prometheum simulacrum hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde et poetae ab eo homi
Abbreviated transcription (Latin):
asserunt homines olim fuisse ꝓdun¬
tur. &. ꝓ uniꝰcuiꝰq uita uł meritis coli ap̾
suos post mortem ceꝑunt. ut apud egy¬
ptum isis. apud cretam iouis. ap̾ mau¬
ros uba. apud latnos faunꝰ. apud ro¬
manos quirinꝰ: eodem qͦ modo ap̃ athe¬
nas minerua. apud samũ iuno. apud
parthos uenꝰ. apud lemnos uulcanus.¬
apud naxos liber apud delos apollo. in
quoꝵ etiam laudib accesserunt & poete.
& compositis carminib in celũ eos su¬
stulerunt. nam quordam adinuentio¬
nes artiũ cultũ peꝑisse dicunt᷑. ut escu¬
lapio mecdicina. uulcano fabrica. ab acdi¬
b aũt uocant᷑ ut mercuriꝰ. qd mercib
p̾est. liber a libertate fuerunt etiã &.
quida iirifortes aut urbiũ condicores.
quib mortuis homines qui eos dilexe¬
runt sim ulachra finxerunt. ut habe¬
rent aliqd̃ ex imaginũ contemplatione
solaciũ. s paulatim hunc errorem ꝑ sua¬
dentib demonib ita in posteris irrep¬
sisse. ut quos illi ꝓ sola nominis memo¬

Expanded text:
asserunt, homines olim fuisse produntur et pro uniuscuiusque vita, vel meritis, coli apud suos post mortem ceperunt; ut apud Egyptum Isis, apud Cretam Iovis, apud Mauros Iuba, apud Latinos Faunus, apud Romanos Quirinus. Eodem quoque modo apud Athenas Minerua, apud Samum Iuno, apud Paphos Venus, apud Lemnos apud Naxos Liber, apud Delos Apollo. In quorum etiam laudibus accesserunt et poetae, et conpositis carminibus in caelum eos sustulerunt. Nam quorundam et inventiones artium cultu peperisse dicuntur, ut Aesculapio medicina, Vulcano fabrica. Ab actibus autem vocantur, ut Mercurius, quod mercibus praeest; Liber a libertate. Fuerunt etiam et quidam viri fortes aut urbium conditores, quibus mortuis homines, qui eos dilexerunt, simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium; sed paulatim hunc errorem persuadentibus daemonibus ita in posteris inrepsisse, ut quos illi pro sola nominis memo
Abbreviated transcription (Latin):
enim sacram̃ti uisibilis est. aqua sp̃s inui¬
sibilis est. ista abluit corpꝰ. & significat qđ
fit in anima. ꝑ illum autem sp̃m ipsa ani
ctio dicitur ioħe testante apło. quia sicut
oleum naturali pondere suꝑfertur omĩ
aquis. unde & dñs oleo exultationis hoc est
quit unctionẽ quã ab eo accepistis ꝑ mane¬
at in uob̾. & necesse ñ habetis ut aliquis
doceat uos. s sicut unctio eiꝰ docet uos de õi
re. ipse est enim sp̾c sc̃s unctio inuisibilis¬

Expanded text:
enim sacramenti visibilis est: aqua Spiritus invienim sacramenti visibilis est: aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat quod fit in anima: per illum autem Spiritum sanctum ipsa animctio dicitur, Iohanne testante apostolo, quia sicut oleum naturali pondere superfertur omni aquis. Unde et Dominus oleo exultationis, hoc est quit, 'unctionem quam accepistis ab eo, permaneat in vobis; et necesse non habetis ut aliquis doceat vos: sed sicut unctio eius docet vos de omni re.' Ipse est enim Spiritus sanctus unctio invisibili
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit. qui in sedit suꝑ unũ quẽq eorũ
Proptera autem diuersarũ linguarũ grãm
apłis dedit. ut idonei efficerentur fideliũ
se memoratur. id cause est ut intelligatur ꝑ
plures ñ fuisse diuisus. s mansisse in singuł
totus sicut fere ignib mos est. Hanc enim
habet ignis naturã accensus. ut qͣnti ad eum
quanti ad erm̃ẽ purpurei splendoris aspepe¬
rint. tantis uisũ sue lucis imꝑtiat᷑. tantis mi¬
nisteriũ sui muneris tribuat. & ipse nehiło¬
minꝰ in sua integritate ꝑmaneat. Sp̃e sc̃s
nomine aquȩ appellatur in euangłio dño¬
clamante & dicente: si quis sitit ueniat ad
me & bibat. qui credit in me. Flumina aqͦ
iuuȩ fluent de uentre eiꝰ. Eugłista autẽ ex¬
posuit unde diceret. secutus enĩ ait. Hoc eni
dicebat de sp̃u scõ quẽ accepturi erant cre¬
dentes in eum. S aliud. est aqua sacram̃ti.
aliud aqͥua que significat sp̃m di. aqua

Expanded text:
apparuit, qui et insedit super unumquemque eorum. apparuit, qui et insedit super unumquemque eorum. Propterea autem diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium se memoratur, id causa est, ut intellegatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. Hanc enim habet naturam ignis accensus, ut quanti ad eum, quanti ad 'crinem purpurei splendoris' aspexerint, tantis visum suae lucis inpertiat, tantis ministerium sui muneris tribuat, et ipse nihilominus in sua integritate permaneat. Spiritus sanctus nomine aquae appellatur in Evangtit, veniat ad me et bibat. Qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre eius.' Evangelista autem exposuit unde diceret. Secutus enim ait: 'Hoc enim dicebat de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum.' Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ & pat̾ & filiꝰ caritas. Sp̾c sc̃s digitꝰ di ee
in libris euangłii aꝑtissime declarat᷑. cũ eni
unꝰ euangłista dixisset indigito dĩ eicio de¬
monia. alius autẽ hoc idem dixit in sp̃u
dĩ eicio demonia. un & digito dĩ scripta
lex ẽ data die quinqͣgesimo ab occisione
tus dĩ dicitur. ut eius oꝑatoria uirtus cum¬
patre & filio significetur Unde & paulus
ait hec autẽ omĩa oꝑatur unꝰ atq idem
sp̾c diuidens singulis ꝓut uult Sicut autẽ
ꝑ baptismũ in xp̃o morim᷑ & renascim̃. ita
sp̃u signamur qui est digitus di ce spiritale
signaculum. Sp̾c sc̃s iccirco in columbe spe¬
eie uenisse scribit᷑ ut natura eiꝰ ꝑ auem sim¬
plicitatis & innocentiȩ declaretur. Unde&
dñs. estote inquit simplices sicut columbȩ
Hec autem auis corporalit̾ ipso felle caret.
habens tm innocentiam &e amorẽ. Sp̾e sc̃s
inde nomine ignis appellatur ꝓ eo qd̃ in
apłoꝵ actib ꝑ diuisionẽ linguarũ ut ignus

Expanded text:
ritus sanctus Digitus Dei esse in libris Evangelii apertissime declaratur. Cum enim unus evangelista dixisset: In digito Dei ejicio daemonia, alius hoc idem ita dixit: In Spiritu Dei ejicio daemonia. Unde et digito Dei scripta lex est, data die quinquagesimo ab occisione tus Patre et Filio significetur. Unde et Paulus ait: Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Sicut autem per baptismum in Christo morimur et renascimur, ita Spiritu signamur, qui est digitus Dei et spiritale signaculum. Spiritus sanctus idcirco in columbae specie venisse scribitur, ut natura ejus per avem simplicitatis et innocentiae declaretur. Unde et Dominus: Estote, inquit, simplices sicut columbae . Haec enim avis corporaliter ipso felle caret, habens tantum innocentiam et amorem. Spiritus sanctus inde nomine ignis appellatur pro eo quod inut ignis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est corpus. & est tam̃. uidet᷑ restare ut sp̃c
patum. Notissimũ est enĩ dñm iħm xp̃m cũ
çelum dedisse sp̃m sc̃m. quo credentes imp̾e¬
ti linguis omniũ gentiũ loquebant᷑. In tm̃
autem cdi donum est. in quantũ dat eis qui
ꝑ cum diligunt dm. Aꝑud se autẽ ds est ap
nos donum ẽ s sempit̾ne salutis sp̃c sc̃s do¬
num est. distribuens singulis ꝓut uult gia¬
rum dona. nam & ꝓphetias quib uult im¬
ꝑtitur. & peccata quib uult dimittit nã
cum eis esse ostendit. uł quia in nob̾ id agit
ut in do maneamꝰ. & ipse in nobis. Inde
& in donis di nichil maiꝰ est caritate & nul¬
na gratis datur. inde grã nuncupatur Sul
enim unicũ di uerbum ꝓprie uocamꝰ nomi¬
& pater ipse sapientia. ita & sp̾c scs ꝓprie nui¬

Expanded text:
n est corpus, et tamen est, videtur restare ut spiripatum. Notissimum est enim Dominum Iesum Chridisset in caelum, dedisse Spiritum sanctum, quo credentes inpleti linguis omnium gentium loquebantur. In tantum autem donum Dei est, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est: apud nos donum est; sed sempiterne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis, prout vult, gratiarum dona. Nam et prophetias quibus vult inpertit, et peccata quibus vult dimittit. Nam oniungit et se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis id agit ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil maius est caritate, et nulgratis datur, inde gratia nuncupatur. Sicut autem unicum Dei Verbum proprie vocamus nomis sanctus et Pater ipse Sapientia, ita Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
dapnant᷑ qͥb ignisq aqua int̾dicit᷑.
aquarũ elem̃tũ cet̾is om̃ib imꝑat. aque enĩ
cełu tẽꝑant. t̾rã fȩcundant. aerẽ exhalatiõibꝰ
suis incorporant. scandunt insublime. ⁊ celu̾
sͥ uendicant. Qd̾ enĩ mirabiliꝰ aqͥs in celo stantib:
Parũ sit in tantã ꝑuenisse altitudinẽ. rapiũt
secũ pisciũ examina. effuse omĩũ in t̾ra naᷤ¬
centiũ causa fiunt. fruges gignunt. arbores
frutices. herbasq ꝓducunt. sordes deterguis
tribuunt.

Expanded text:
 quibus ignis et aqua interdicitur. 3. Aquarum elementum caeteris omnibus imperat. Aquae enim coelum temperant, terram fecundant, aerem exhalationibus suis incorporant, scandunt in sublime, et coelum sibi vendicant; quid enim mirabilius aquis in coelo stantibus? 4. Parum sit in tantam pervenisse altitudinem, rapiunt eo secum piscium examina; effusae, omnium in terra nascentium causa fiunt. Fruges gignunt, arbores frutices, herbasque producunt, sordes detergunt, tribuunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nominis. pt̾ea plarimis in tris. Est aũ n
gra. habens in medio eirculos nigros & albas
iunctos ae uariatos. sinules ematit magi sitfa
earũ si credit᷑ tẽpestates auertunt. flumina
sistunt. Absictos nigra & ponderosa. distincta
uenis rubentib. hec excalefacta igni. septẽ
dieb calorẽ tenet. Egyptilla nigra ẽ radice
cerulea facie. ex egypto uͥ inuenit᷑ uocata.
Media nigra ẽ. a medea illa fabulosa inuenta.
habet uenas aerii coloris. sudorẽ reddit croci
saporẽ uini. Uegentana italica gẽma ẽ ab eis
repta nigra facie. albis int̾micantib notis.
Bariptꝰ nigra ẽ cũ sanguineis. & albis notis.
Meromelas nigra uena. quẽlibet colorẽ secante.
ꝑ medias. Heneri crinis ẽ ngerrimi nitoris
ꝯtinens in se speciẽ rufi crinis. Tricruus ex
affriea nigra ẽ. s tres sucos reddit. a radice
nigrũ. e medio sanguineũ. e sũmo ocreȩ.
Dionisia nigra mixtis rubentib notis. ex aqua
trita uinũ flagrat. & odore suo ebrietati re¬

Expanded text:
nominis, postea plurimis in terris. Est autem nigra, habens in medio circulos nigros et albos iunctos et variatos, similis haematiti. Magi suffitu earum, si creditur, tempestatus avertunt, flumina sistunt. Apsyctos nigra et ponderosa, distincta venis rubentibus. Haec excalefacta igni septem diebus calorem tenet. Aegyptilla nigra est radice, caerulea facie, ex Aegypto, ubi invenitur, vocata. Media nigra est, a Media illa fabulosa inventa. Habet venas aerei coloris; sudorem reddit croci, saporem vini. Veientana Italica gemma est, Veis reperta, nigra facie, albis intermicantibus notis. Bariptos nigra est cum sanguineis et albis notis. Mesomelas nigra vena quemlibet colorem secante per medias. Veneris crines nigerrimi nitoris, continens in se speciem rufi crinis. Trichrus ex Africa nigra est, sed tres sucos reddit, ab radice nigrum, e medio sanguineum, e summo ochrae. Dionysia nigra mixtis rubentibus notis ex aqua trita vinum fragrat, et odore suo ebrietati re
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o doctrma fideliter nationibꝰ assignauer̃t̃.
anathema sit. Secta a sequendo &. ten en¬
do nominata. nam sectas dicimꝰ habitus
animoꝵ. ac instituta circa disciplinã uł
ꝓpositũ qͦd tenendo secunt᷑. Longe alii alia
in religionis cultu opmantes quã ceteri.
Scisia ab sciͤsura animoꝵ uocatũ. eodem
enim cultu. eodem ritu credit. ut ceteri
solo congregationis delectanir discidio
fit autem scisma cum dicunt homines
nos iusti sumꝰ. nos sci̾ficati scĩficamus im¬
mundos. & cetera similia huiꝰ modi. Suꝑ¬
stitio dicta eo qđ sit suꝑflua. aut suꝑin¬
stituta obseruatio. Alii dicunt a senib.
quia multis annis suꝑstites ꝑ ectitẽ d̃e¬
lirant. &. errant suꝑstitione quadam.
nescientes quȩ uetera colunt. aut quȩ
ueterũ ignari adsciscant. Lucretiꝰ autẽ
suꝑstitionẽ dicit suꝑstantiam rerum
idest cȩlestiũ &e diuinarũ que suꝑ nos
stant. s maledicit. hereticoꝵ dogmata
ut facile possint agnosci. causas eoꝵ uel

Expanded text:
plinam fideliter nationibus adsignaverunt. anathema vocabitur. Secta a sequendo et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam vel propositum, quem tenendo sequuntur, longe alia in religionis cultu opinantes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu, eodem ritu credit ut ceteri; solo congregationis delectatur discidio. Fit autem schisma cum dicunt homines, 'nos iusti sumus,' 'nos sanctificamus inmundos,' et cetera similia. Superstitio dicta eo quod sit superflua aut superinstituta observatio. Alii dicunt a senibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera colant aut quae veterum ignari adsciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantium rerum, id est caelestium et divinorum quae super nos stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur. qd scilicet unusquisq id sibi
eligat qd melius esse uidetur illi: ut philo¬
sophi. ꝑypatetici. achademici & epicurei.
ce stoiti. uł sicut alii qui ꝑuersũ dogma co¬
gitantes arbitrio suo de eccłia recesserunt.
nde gͦ heresis dicta greca uoce ex int̾p̾tatio¬
ne electionis. qua quisq arbitrio suo ad in¬
stituenda siue suscipienda quelibet ipse

Expanded text:
ocatur, quod, scilicet, unusquisque id sibi eligat quod melius sibi esse videtur, ut philosophi Peripatetici, Academici, Epicurei, et Stoici, vel sicut alii, qui, perversum dogma cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. 2. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse
Abbreviated transcription (Latin):
appellauit. qd ebraice absconditoꝵ reꝑto¬
rem sonat ꝓ eo qđ obscura somnia reue
t̾re ab imminente famis excidio lib̾auit.
Beniamin int̾p̾tat᷑ filiꝰ dextere qd̾ ẽ uir¬
trtis. dextera enim appellat᷑ iamin. ¶ater
quippe eiꝰ moriens uocauerat nom̃ eius
benoni. idest filiꝰ doloris mei. at̾ hoc mu¬
tauit filiũ dextere nominans. ¶anasses
dictus ab eo qđ sit pat̾ eiꝰ oblitꝰ laboꝵ suo¬
rum. ita enĩ ebraice uocatur obliuio Ef
fraim. eo quod auxerit eum ds. & ex hoc
uocabulo in linguam nr̃am transfex¬
tur augmentũ.
UIII. De propbetis.

Expanded text:
appellavit, quod Hebraice absconditorum repertoappellavit, quod Hebraice absconditorum repertorem sonat, pro eo terrae ab imminente famis excidio liberarit. 19. Benjamin interpretatur filius dextrae, quod est virtutis. Dextra enim appellatur Jamin. Mater quippe ejus moriens vocaverat nomen ejus Benoni, id est, filius doloris mei. Pater hoc mutavit, filium dextrae nominans. 20. Manasses dictus ab eo quod sit pater ejus oblitus laborum suorum. Ita enim Hebraice vocatur oblivio. 21. Ephraim, eo quod auxerit eum Deus, et ex hoc vocabulo in linguam nostram transfertur augmentum. CAPUT VIII. De prophetis.