comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa intelligenda ẽ patrib data. qnͣ¬
do eis certa & immutabili dĩ uolun¬
tate ꝓmissa ẽ. qm̃ ipsa ꝓmissionis uł¬
p̃destinationis firmitate ia data est.
quȩ danda suo tẽpore apatrib credi¬
ta ẽ sicut de ipsa gr̃a quȩ scĩs datur.
seribens ad timotheũ apłs ait. Non
& grãm. quȩ data ẽ nõbis in xp̃o ih̾u
ante scła et̾na: manifestata añt nc̃ ꝑ
aduentũ saluatoris nr̃i. Datam dixit
grãm. quando nec erant adhiic qͥb
daretur: qm̃ in dispositione ac p̃de¬
stinatione dĩ ĩa factum erat. quod
suo tẽpore futur ũ fuerat. qd̃ ipse
dicit manifestatũ: qmͣuis hec possin
intelligi ce de t̾ra futuri scl̃i. quando
erit cełu nouũ &e t̾ra noua: in qua in¬
rusti habitare ñ poterunt. Et ido re¬
cte dicit᷑ piis. qd̾ ipsa sit t̾ra eoꝵ. quȩ
ulla ex parte ñ erit impioꝵ. quia ae
ipsa similit̃ data ẽ. quando danda
firmata est.
quam de tẽporibus appellat. qua re¬

Expanded text:
ipsa intellegenda est patribus data, quanipsa intellegenda est patribus data, quando eis certa et immutabili dei uoluntate promissa est, quoniam ipsa promissionis praedestinationisque firmitate iam datquae danda suo tempore a patribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Apostolus ait, Non am, quae data est nobis in Christo Jesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum; quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. quam De temporibus appellat; qua re
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ. &e sp̃m̃ nouũ dabo in uos. & au¬
feram cor lapideũ de carne ur̃a. & da¬
bo uobis cor carneũ. Cor quippe carne.¬
um. unde ait apłs tabulis cordis
carnalib. a corde lapideo uoluit ui¬
ta sentiente discerni & ꝑ uit̾a sentientẽ
significauit intelligentẽ. Sic fit isrł
spiritalis. ñ unius gentis. s omnium
quȩ ꝓmissȩ sunt patrib in eoꝵ semi
ab illo israhele carnali qui ẽ unius
gentis. nouitate gr̃ẽ ñ nobilitate
patriȩ. & mente. ñ gente distinguit᷑.
S altitudo ꝓphetica dũ de illo uel ad
ilłu loquitur latenter transit ad
hunc. Et cũ iam de. isto uł ad istum
loquatur: adhuc. de illo uł ad illum
uidetur loqui: ñ intellectũ sc̃ptura¬
rum nobis quasi hostilit̾ inuidens:
s exercens medicinalit̃ nr̃m. Unde
ce illud qd̾ ait. & induc̃a uosin t̾ram
urãm. & paulopost tanqͣm td ipsum
cula ce ruga ex om̃ib gentib congre¬
gata. atq inȩt̾num regnatura cum
xp̃o: ipsa ẽ t̾ra beatoꝵ t̾ra uiuentium.

Expanded text:
m nouum dabo in uos; et auferam cor lapideum de carne uestra et dabo uobis cor carneum. cor quippe carneum — unde ait apostolus: tabulis cordis carnalibus — a corde lapideo uoluit uita sentiente discerni et per uitam sentientem significauit intellegentem. sic fit Israhel spiritalis non unius gentis, sed omnium, quae promissae sunt patribus in eorum seminab illo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nostrum. unde et illud quod ait: et inducam uos in terram uestram, et paulo post, tamquam id ipsum cula et ruga, ex omnibus gentibus congregata atque in aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra uiuentium,
Abbreviated transcription (Latin):
donatistas inuictissime scripsit. cum
fuerit donatista: &e illic inuenit᷑ absur-¬
dissimi cordis. ubi eos ñ om̃i ex par¬
te relinquere uoluit: fecit librum
quẽ regularũ uocauit. qͥa in eo qͣsdã
septẽ regulas executus ẽ: quib quasi
clauib. diumarũ scͥpturarum aꝑient᷑

Expanded text:
Donatistas invictissime scripsit, cum Donatistas invictissime scripsit, cum fuerit donatista, et illic invenitur absurdissimi cordis, ubi eos non omni ex parte relinquere voluit, fecit librum quem Regularum vocavit, quia in eo quasdam septem regulas exsecutus est, quibus quasi clavibus divinarum
Abbreviated transcription (Latin):
t ẽ quȩ appellat᷑ hironia uł antiphra¬
sis. S hironia ꝓnuntiatione indicat
qͥd uelit intelligi: ut cũ dicimꝰ homi¬
ni mala facienti. res bonas facis. Anti¬
phrasis uͦ ut contraria significet. nõ
uoce pnuntiantis efficit᷑. s aut uerba
habet sua quoꝵ origo e contrario est.
sicut appellatur lucus qͦd minime lu¬
ceat: aut consueuit aliqͥd ita dici. qm¬
uis dicat᷑ etiam ñ econtrario. ueluti
tis uerbis facimꝰ. ut a contrario intel¬
ligatur qd̾ loquim᷑ uelut si dicamus.
caue illu quia bonus homo ẽ. Et qui ᷤ¬
talia ñ dieit indoctus. nec omĩno scienͤ
qui sint uł qͥd uocent᷑ hi tropi: Quoꝵ
cogintio ꝓꝑtẽa scͥpturarũ ambiguitati¬
bus dissoluendis ẽ necessaria: qͥa cum
sensus ad ꝓprietatẽ uerboꝵ si accipia¬
tur absurdus ẽ:querendũ ẽ utiq ne
forte illo uł illo tropo dictũ sit. qd̾ ñ
intelligimꝰ. de sic pleraq inuenta sunt

Expanded text:
ti est quae appellatur ironia uel antiphrati est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed ironia pronuntiatione indicat quid uelit intellegi, ut cum dicimus homini mala facienti: "res bonas facis"; antiphrasis uero ut contraria significet, non uoce pronuntiantis efficitur, sed aut uerba habet sua, quorum origo e contrario est, sicut appellatur lucus, quod minime luceat, aut consueuit aliquid ita dici, quamuis dicatur etiam non e contrario, uelut ctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illutalia non dicit indoctus, nec omnino sciens qui sint, vel quid vocentur hi tropi? Quorum cognitio propterea Scripturarum ambiguitatibus dissolvendis est necessaria, quia cum sensus, ad proprietatem verborum si accipiatur, absurdus est, quaerendum est utique ne forte illo vel illo tropo dictum sit quod non intelligimus; et sic pleraque inventa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
serui. Nam litterȩ a quib ipsa gram¬
matica nom̃ accepit. grammata enĩ
greci litteras uocant: signa utiq st̃
sonoꝵ ad articulatã uocẽ qua loqui¬
mur ꝑtinentiũ. Istoꝵ aũt troporum
ñ sołu exempla sicut om̃ium.s quoꝵ¬
dam etiã nomina in diuinis libris le¬
guntur. sicut allegoria. enigma para¬
bola: qmͣuis pęne om̃s hi tropi qui
liberali dicuntur arte cognosei. etiã
in eoꝵ repperiant᷑ loquelis. qͥ nullos
gramiaticos audierunt: &e eõ quo
uulgus utitur sermone contenti st̃.
Quis enĩ non dicit sic floreas: Qui
tropus: metaphora uocat᷑. Qͥs ñ dicit
piscinam. etiam quȩ ñ habet pisces:
nec facta ẽ ꝓpt̃ pisces: Et tam̃ a pisci¬
bus nom̃ accepit. Qui tropus: cata¬
chresis dicit᷑. Longũ ẽ isto mͦ ceteros
ꝓsequi. Nam usq ad illos ꝑuenit uul¬
gi locutio: qui ꝑꝑt̾e̾a mirabiliores sunt.
quia contra quã dicit᷑ significant. sicu¬

Expanded text:
serui. nam litterae, a quibus ipsa gramserui. nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit — VQctfxfiara enim Graeci litteras uocant — signa utique sunt sonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant; sicu
Abbreviated transcription (Latin):
rimus. eũ forte ñ sensit. S hȩc consue¬
tudo: ꝑiculosa ẽ. ł scripturas enim
diuinas multo tutius ambulat᷑: qs̃
uerbis translatis opacatas cũ seruta¬
ri uolumꝰ aut hoc inde exeat. qͦd non
habet controuersiam. aut si habet.ex
eade seriptura ubicũq eius inuen¬
tis atq adhibitis testib terminetur.
S ciant aũt litterati. modis om̃ib lo¬
cutionis quos grammatici greco no¬
mine tropos uocant. auctores nr̃os
usos fuisse: & multiplicius atq cupi¬
osius. qm possunt existimare uł cre¬
dere qui nesciunt eos: & in aliis ista
didicert̃. Quos tam̃ tropos qui no¬
uerunt. agnoscunt in litteris scĩs: eoꝵ¬
q scientia ad eas intelligendas aliqn¬
tum adiuuant᷑. S hic eos ignaris tra¬
dere ñ decet: ne artem grammatic̃ã
docere uideam᷑. Extra sane ut discaĩ
ammoneo: qmͣuis iam suꝑius id am¬
monuerim. id ẽ in scdõ libro: ubi de
linguarũ necessaria cognitione dis¬

Expanded text:
rimus eum forte non sensit. sed haec consuerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam, aut, si habet, ex eadem scriptura ubicumque eius inuentis atque adhibitis testibus terminetur.Sciant autem litterati modis omnibus locutionis, quos grammatici graeco nomine tropos uocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. quos tamen tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque scientia ad eas intellegendas aliquantum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admonuerim, id est in secundo libro, ubi de linguarum necessaria cognitione dis
Abbreviated transcription (Latin):
seripsit. nichil ꝑiculi ẽ. si qͦllibet eoꝵ
congruere ueritati. ex aliis locis sc̃a¬
rum scripturarũ doceri pot̃. id tam̃
eo conante qui diuina serutat᷑ eloqͥa
am de illis uerbis quȩ fid̃i recte ñ
refragat᷑ exculpat: testimoniũ ha¬
bens a quocũq alio loco diuinoꝵ
eloquioꝵ. Ille quippe auctor in eisdẽ
uerbis quȩ intelligere uolumꝰ. & ip¬
sam sententiã forsitan uidit: ce certe
occursurã lectori uł auditori. sine
dubitatione. p̃uidit. immo ut occur¬
reret. quia ex ipsa ẽ ueritate subnixa
ꝓuidit. Nam quid in diuinis eloqͥis.
largius & uberius potuit diuinitꝰ
ꝓuideri. qͣm ut eade uerba pluribꝰ
intelligantur modis: quos alia non
minus diuina constantia faciant
approbari: Ubi aũt talis senfus erui¬
tur. cuiꝰ incertũ certis sc̃arũ seͥpturaꝵ¬
testimoniis ñ possit aꝑiri. restat ut
ratione reddita manifestus appareat:
etiã si ille. cuiꝰ uerba intelligere que¬

Expanded text:
scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere ueritati ex aliis locis sanctarum scripturarum doceri potest, id tamen eo conante qui diuina scrutatur eloquia,am de illis uerbis, quae fidei rectae non refragatur, exsculpat, testimonium habens a quocumque alio loco diuinorum eloquiorum. ille quippe auctor in eisdem uerbis, quae intellegere uolumus, et ipsam sententiam forsitan uidit, et certe occursuram lectori uel auditori sine dubitatione praeuidit, immo ut occurreret, quia et ipsa est ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuinis eloquiis largius et uberius potuit diuinitus prouideri, quam ut eadem uerba pluribus intellegantur modis, quos alia non minus diuina contestantia faciant approbari? Vbi autem talis sensus eruitur, cuius incertum certis sanctarum scripturatestimoniis non possit aperiri, restat, ut ratione reddita manifestus appareat, etiam si ille cuius uerba intellegere quae
Abbreviated transcription (Latin):
ponit᷑. aqua significare intelligitur.
Sic & aliȩ res. ñ singulȩ s una quȩq
earum. ñ sołu duo aliqua diuersa.
s etiã ñnum qmͣ multa significat.
ꝓ loco sententiȩ. sicut posita reppit᷑.
dum ẽ. quomͦ in locis intelligatur
obscuris. Neq enĩ melius pot̃ intel¬
ligi qͦd dictum ẽ dõ. app̃hende arma
& scutũ. & exurge in adiutorium mͥ:
quã ex illo loco ubi legit᷑. dñe ut
scuto bone uoluntatis tuȩ coronasti
nos. Dec tñ ita ut iam ubicũq scutum
ñ accipiamꝰ nisi bonã uoluntatẽ dĩ
Dictũ est enĩ ce seutũ fidrꝰ in quo possi¬
tis inquit om̃s sagittas maligni igni¬
tas extinguere. Nec rursus idõ de¬
bemus in armis huiuscemodi spiri¬
talib. scuto tantummͦ fidẽ tribuere:
cũ alio loco etiã loriea dicta sit. fider.
induti inquit loric̃a fidi &e caritatis
Quando aũt ex eisdẽ scripturȩ u̾bis.
ñ unũ aliqͥd s duo uł plura sentiun.¬
tur: etiã si latet quid senserit ille qui

Expanded text:
ponitur, aqua significare intelligitur. 37. Sic et aliae res non singulae, sed unaquaeque earum, non solum duo aliqua diversa, sed etiam nonnunquam multa significat, pro loco sententiae, sicut posita reperiturdum est quomodo in locis intelligantur obscuris. Neque enim melius potest intelligi quod dictum est Deo, Apprehenda arma et scutum, et exsurge in adjutorium mquam ex illo loco, ubi legitur, Domine ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. Nec tamen ita, ut iam ubicunque scutum non accipiamus nisi bonam uoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei. in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas extinguere. nec rursus ideo debemus in annis huiusce modi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: induti, inquit, loricam fidei et caritatis. Quando autem ex eisdem scripturae uerbis non unum aliquid, sed duo uel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
gationẽ. hoc ueteres int̾esse dixeruii:
qd̃ ad ꝑcunctationẽ multa responde¬
ri possunt: ad int̾rogationẽ uͦ. aut ñ
aut etiã. Pronuntiabit᷑ gͦ ita. ut ptꝰ
ꝑcunctationẽ qua dicimꝰ qͥs accusa¬
bit aduersus electos cħ. illud qd̾ seqͥt᷑
sono int̾rogantis enuntiet᷑: d̾s qui iu¬
stificat. Ut tacite respondeatur: non.
Et item ꝑcunctem᷑ : quis qui condẽpnat:

Expanded text:
gationem hoc ueteres interesse dixerunt, gationem hoc ueteres interesse dixerunt, quod ad percontationem multa responderi possunt, ad interrogationem uero aut "non" aut "etiam". pronuntiabitur ergo ita, ut post percontationem, qua dicimus: quis accusabit aduersus electos dei? illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur: deus, qui iustificat? ut tacite respondeatur: "non" et item percontemur: quis, qui condemnat?
Abbreviated transcription (Latin):
&e sp̃u: an mundemꝰ nos ab om̃i com¬
quinatione carnis. ut alius sit sensꝰ:
dĩ. capite nos. Tales gͥ distinc̾tionum
ambiguitates: in potestate legentis
sunt. Quecũq aũt de ambiguis di¬
stinctionib diximꝰ eadẽ obseruanda
sunt &e in ambiguis ꝓnuntiationibus.
Nam ce ipsȩ nisi lectoris nimia uicient᷑
incuria: aut regulis fidĩ corriguntur.
aut p̃cedentis uł consequentis con¬
textione sermonis: aut si neutrũ hoꝵ
adhibetur ad correctionẽ: nchilominꝰ
dubiȩ remanebunt: ut quolibet mͦ le¬
ctor ꝓnunciauerit: ñ sit in culpa. Nisi
enĩ fides reuocet. qua credimꝰ dm̃ non
accusaturũ aduersus electos suos. et
xp̃m ñ condẽpnaturũ electos suos. po¬
test illud sic ꝓnuntiari. Quis accusabit
aduersus electos di. Ut hanc int̾ro¬
gationẽ quasi responsio subsequatur.
dementissimũ est.ita ꝓnuntiabitur.
ut p̃cedat ꝑcunctatio sequat᷑ int̾ro¬
gatio. Int̾ ꝑcunctationẽ aũt &e in t̾ro¬

Expanded text:
et spiritu ; an, Mundemus nos ab omni coinquinatione carnis, ut alius sit sensus, in timore Dei capite nos. Tales igitur distinctionum ambiguitates in potestate legentis III Quaecumque autem de ambiguis distinctionibus diximus, eadem obseruanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus. nam et ipsae, nisi lectoris nimia uitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur aut praecedentis uel consequentis contextione, sermonis aut, si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiauerit, non sit in culpa. nisi enim fides reuocet, qua credimus deum non accusaturum aduersus electos suos et Christum non condemnaturum electos suos, potest illud sic pronuntiari: quis accusabit aduersus electos dei? ut hanc interrogationem quasi responsio subsequatur: dementissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percontatio, sequatur interrogatio. inter percontationem autem et interro
Abbreviated transcription (Latin):
Et ut generalit̾ breuit̾q complectar
quã de uirtute habeo notionẽ: qd̾ ad
recte uiuendu attinet. uirtꝰ ẽ caritas.
qua id qd̃ diligendũ ẽ diligit᷑. Hȩc in
aliis maior. in aliis minor̃ in aliis nul¬
la ẽ: plenissuna uͦ quȩ iã ñ possit au¬
geri quãdui hic homo uiuit. in nemi¬
ne. Quãdiu aũt augeri potest: ꝓfecto
illud qd̾ minus est qmͣ debet. ex uitio
ẽ. Ex quo uitio ñ est iustus in terra.
qui faciat bonũ &e ñ peccet: ex quo ui¬
dio ñ iustificabit᷑ in conspectu dĩ oĩs

Expanded text:
et ut generaliter breuiterque complectar et ut generaliter breuiterque complectar quam de uirtute habeo notionem, quod ad recte uiuendum attinet: uirtus est caritas, qua id quod diligendum est diligitur; haec in aliis maior, in aliis minor, in aliis nulla est; plenissima uero quae iam non possit augeri, quamdiu hic homo uiuit, in nemine. quamdiu autem augeri potest, profecto illud quod minus est quam debet ex uitio est. ex quo uitio non est iustus in terra, qui faciat bonum et non peccauit; ex quo uitio non iustific
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus nulla ẽ. nicħ qͥdem rectũ est:
nec tam̃ ido non ẽ prauo praui. distor¬
toq distortiꝰ. Si aũ qd̾ puto ẽẽ uerus.
sacrisq litteris congruentius. ita suis
animȩ intentiones ut corꝑis m̃bra.
ñ quo uideant᷑ locis. s quo sentiant᷑
affectib: &e aliud illuminat᷑ amplius.
aliud minus. aliud omino caret lumi¬
ne. & tenebroso inumbrat᷑ obstaculo.
ꝓfecto ita ut qͥsq illustratione piȩ
caritatis affectus ẽ in alio actu magiꝰ.
in alio minus. in alio nichil: sic dici
potest. habere aliam. aliã ñ habere.
aliam magis miniisue habere uirtu¬
tem. Nlam &e maior ẽ in isto caritas qm̃
in illo. recte possumꝰ dicere: e aliqua
in isto. nulla in illo. qnͣtum ꝑtinet ad
caritatẽ quȩ pietatis ẽ: ce in ipso uno
homine qd̾ maiorẽ habeat pudiciciã
quã patientiã: &e maiorẽ hodie quam
heri si ꝓficit: & adhuc ñ habeat. conti¬
nentiamt: &e habeat. ñ paruã miscdiam.

Expanded text:
uirtus nulla est nihil quidem rectum est, uirtus nulla est nihil quidem rectum est, nec tamen ideo non est prauo prauius distortoque distortius; si autem, quod puto esse uerius sacrisque litteris congruentius, ita sunt animae intentiones ut corporis membra, non quod uideantur locis, sed quod sentiantur affectibus et aliud illuminatur amplius, aliud minus, aliud omnino caret lumine et tenebroso inumbratur obstaculo: profecto ita ut quisque inlustratione piae caritatis affectus est, in alio actu magis, in alio minus, in alio nihil, sic dici potest habere aliam, aliam non habere, aliam magis minusue habere uirtutem. nam et maior est in isto caritas quam in illo recte possumus dicere; et aliqua in isto, nulla in illo, quantum pertinet ad caritatem quae pietas est; et in ipso uno homine quod maiorem habeat pudicitiam quam patientiam, et maiorem hodie quam heri, si proficit; et adhuc non habeat continentiam et habeat non paruam misericordiam.
Abbreviated transcription (Latin):
de abditissima spelunca egredientem.
uicinia lucis afflatũ tantomagis qͣn¬
tomagis appropinquat egressus: ut
illud qd̾ in eolucet sit utiq ex lumine.
quo ꝓgredit᷑: illud aũt qd adbuc obseu¬
rum ẽ. sit ex tenebris unde egreditur.
Itaq ñ iustificabit᷑ in conspectu dĩ om¬
nis uiuens: & tam̃ iustus ex fide uiuit:
&e induti sunt scĩ iusticia. aliꝰ magis.
alius minus: & nemo hie uiuit sine
peccato. & hoc alius magis. alius minꝰ
optimus aũt ẽ qui minimũ. S qͥd a¬
go: Tanquã oblitus eui loquar. docto¬
ri similis factus sũ: cũ ꝓposuerim qͥd
abs te discere uelim. S qͥa de peccatoꝵ
parilitate unde in id qd̾ agebam inci¬
dit questio. ex aminandã tͥ sententiã
mea ꝓmere statuerã:iam eam tandẽ
aliquando concludam: qͥa &e si uerũ
ẽ eum qui habet unã. om̃s habere. uir¬
tutes: eũ qui unã ñ habet nulła ha¬
bere: nec sic peccata st̃ paria: qͥa ubi

Expanded text:
de abditissima spelunca egredientem de abditissima spelunca egredientem uicinia lucis afflatum tanto magis, quanto magis propinquat egressui, ut illud, quod in eo lucet, sit utique ex lumine, quo progreditur, illud autem, quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris, unde egreditur. itaque et non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens; et tamen iustus ex fide uiuit et induti sunt sancti iustitia, alius magis, alius minus; et nemo hic uiuit sine peccato, et hoc alius magis, alius minus; optimus autem est qui minimum. Sed quid ago? tamquam oblitus cui loquar doctori similis factus sum, cum proposuerim quid abs te discere uelim. sed quia de peccatorum parilitate, unde in id quod agebam incidit quaestio, examinandam tibi sententiam meam promere statueram, iam eam tandem aliquando concludam. quia etsi uerum est eum qui habet unam omnes habere uirtutes, eum qui unam non habet nullam habere, nec sic peccata sunt paria; quia ubi
Abbreviated transcription (Latin):
aerem: s nͥ totam stulticiã uelut oppͥ¬
mentem aquã. ꝓficiendo uelut. emer¬
gendo euaserint. ñ habere uirtutẽ:
nec ẽẽ sapientes Ubi aũt euaserint.¬
mox habere totã: nec qͥcquã stulticiȩ
remanere: unde om̃ino ullu peccatũ
possit existere. Hȩc similitudo ubi
stulticia uelut aqua. & sapientia ue¬
lut aer ponit᷑. ut animus a p̃focatiõe
stulticiȩ tanqm emergens in sapientia
repente respiret. ñ mͥ uidetur satis
accõmodata nr̃arum scͥpturarũ au¬
ctoritati: s illa potr ut uitium uł
stulticia tenebris. luci aũt uirtꝰ uel
sapientia cõparetur. qͣntum ista simi¬
lia de corporalib ad intelligibilia dici
posst̃. Non itaq sicut de. aquis in aerẽ
surgens. ubi aerem summũ tnͣsierit.
repente qnͣtum sufficit inspirat᷑: s sic̃
de tenebris inlucem ꝓcedens. paulatĩ
ꝓgrediendo illuminat᷑. Qd̃ donec ple¬
nissime fiat. iã eum tam̃ dicimꝰ tanꝙͣ

Expanded text:
aerem: sed nisi totam stultitiam, velut oppriaerem: sed nisi totam stultitiam, velut opprimentem aquam, proficiendo velut emergendo evaserint, non habere virtutem, nec esse sapientes. Ubi autmox habere totam nec quicquam stultitiae remanere, unde omnino ullum peccatum possit existere. Haec similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam emergens in sapientiam repente respiret, non mihi uidetur satis accommodata nostrarum scripturarum auctoritati, sed illa potius, ut uitium uel stultitia tenebris, luci autem uirtus uel sapientia comparetur, quantum ista similia de corporalibus ad intellegibilia duci possunt. non itaque sicut de aquis in aerem surgens, ubi earum summum transierit, repente, quantum sufficit, inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens paulatim progrediendo inluminatur. quod donec plenissime fiat, iam eum tamen dicimus tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ubi cũ dixiss. ecce pietas ẽ sapientia.
continuo subiunxit. Abstinere uͦ a ma¬
lis. scientia ẽ. Cur gͦ ñ dicimꝰ qͥ hanc
uirtutẽ habet. habere om̃s: cũ plenitu¬
do legis sit caritas: An qnͣtomagis est
in homine. tanto magis ẽ uirtute p̃ditꝰ:
qnͣto aũt minus. tanto minꝰ in est ei uir¬
tus. qͥa ipsa ẽ uirtꝰ: &e qnͣto minꝰ inẽ uir¬
tus. tanto maius ẽ uitium: Ubi gͦ illa
plena ce ꝑfecta erit. nichil ex iuitio rema¬
nebit. Proinde mͥ uident᷑ stoici ido fal¬
li. qͥa ꝓficientem hominẽ in sapientia
habere. cũ in ea fuerit om̃ino ꝑfectus.
ñ qͥa ilłu ꝑfectũ negant᷑. s nͥ ex ꝓfundo
auras sapientiȩ. liberas. nulla ex parte
ẽẽ sapientem. Sicut enĩ nicħ int̃ est ad
hominẽ p̃focandum. utrũ aqm sta¬
diis multis supra se habeat altam an
uno palmo. an digitoͬsic illos qͥ ten¬
dunt ad sapientiã ꝓficere qͥdẽ dicuñ.
tanqm abimo surgentis gurgitis in

Expanded text:
ubi, cum dixisset: ecce pietas est sapientia, ubi, cum dixisset: ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: a b stinere uero a malis scientia est. cur ergo non dicimus, qui hanc uirtutem habet, habere omnes, cum plenitudo legis sit caritas ? an quanto magis est in homine, tanto magis est uirtute praeditus, quanto autem minus, tanto minus inest uirtus, quia ipsa est uirtus, et quanto minus inest uirtus, tanto magis est uitium? ubi ergo illa plena et perfecta fuerit, nihil ex uitio remanebit. Proinde mihi uidentur Stoici ideo falli, quia proficientem hominem in sapientia habere, cum in ea fuerit omnino perfectus, non quia illum prouectum negant, sed nisi ex profundo auras sapientiesse sapientem. Sicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aqua stadiis multis super se habeat altam, aut uno palmo, aut digito: sic illos qui tendunt 1021 ad sapientiam, proficere quidam dicunt, tanquam ab imo surgentes gurgitis in
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Absit gͦ ut dicamꝰ tot ac tantos fi¬
deles &e pios homines di. non habere
pietatẽ: quã greci uł eys esias. uł ex¬
pressius &e plenius theosebian uocant.
Qͥd aũt est pietas: nisi dĩ oultꝰ. Et und̾
ille colitur: nisi di caritate: Caritas gͥ de
corde puro. & conscientia bona. ce fide.
ñ ficta. magna ce uera ẽ uirtus: qͥa ipsa
ẽ &e finis p̃cepti. Merito gͦ dicta ẽ fortis
sicut mors: siue qͥa eã nemo uincit sic̃
mortẽ:. siue qͥa in hac uita usq ad mortẽ
ẽ mensura caritatis. sicut dñs ait: ma¬
iorem hac caritatẽ nemo habet. qmͣ ut
animã suã ponat qͥs ꝓ amicis suis: siue.
potius qͥa sicut mors animã auellit a
sensib carnis. sic caritas a concupiscenti¬
is carnalib. Huic subdita seruit scien¬
tia: cũ est utilis. Nam sine illa inflat.
Qd uͦ illa ȩdificando impleuerit: nicb̾
ibi ista inane qd inflet inueniet. Ntile
porro scientiã definiendo monstrauit:

Expanded text:
tia. absit autem, ut dicamus tot ac tantos fitia. absit autem, ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines dei non habere pietatem, quam Graeci uel evoRteiav uel expressius et plenius fteooefieiav uocant. quid autem est pietas nisi dei cultus ? et unde ille colitur nisi caritate ? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem siue quia in hac uita usque ad mortem est mensura caritatis, sicut dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis, siue potius, quia, sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat. quod uero illa aedificando inpleuerit, nihil ibi ista inane, quod inflet, inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit,
Abbreviated transcription (Latin):
cati. cũ clamet qui suꝑ pectus dñi re¬
cumbebat: si dixerimꝰ qͥa peccatũ ñ
habemꝰ nos ipsos seducimꝰ & ueritas
in nobis ñ ẽ Neq hoc apud te diutiꝰ
agendu ẽ: s ꝑꝑt̃ alios qui hoc forte lege¬
rint dico. Nam tu quidẽ in eodẽ ipso
oꝑe splendido contͤ iouinianũ. etiam
de scripturis scĩs hoc diligent̃ ꝓbasti:
ubi etiã ex hac epła ipsa euiꝰ uerba st̃.
quoꝵ nc̃ intellectũ requirimꝰ posuisti
qd̾ scͥptum ẽ. in multis enĩ offendimꝰ
cat. quicũq aũt totã legẽ seruauerit.
offendat aũt̃ in uno factus ẽ om̃ium
reus: ibi ñ in uno s in multis. nec qͦs¬
dam. s om̃s dixit offendere. Absit aũ.
ut qͥs quã fidelis existimet tot milia
seruoꝵ. xp̃i. qui ueracit̾ dieunt se ha¬
bere peccatũ ne seipsos decipiant. et
ueritas in eis ñ sit. nulła habere uir¬
tutem: cũ uirtus magna sit sapientia.
Dixit aũt homini. Fece pietas ẽ sapien¬

Expanded text:
cati, cum clamet, qui super pectus domini discati, cum clamet, qui super pectus domini discumbebat: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est? neque hoc apud te diutius agendum est, sed propter alios, qui haec forte legerint, dico. nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Iouinianum etiam hoc de scripturis sanctis diligenter probasti; ubi etiam ex hac ipsa epistula, cuius uerba sunt, quorum nunc intellectum requirimus, posuisti, quod scriptum est: in multis enim offendimus cat: q u icumque autem totam legem seruauerit, offen-. dat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno sed in multis nec quosdam sed omnes dixit offendere. Absit autem, ut quisquam fidelis existimet tot milia seruorum Christi, qui ueraciter dicunt se habere peccatum, ne se ipsos decipiant et ueritas in eis non sit, nullam habere uirtutem, cum uirtus magna sit sapientia. dixit autem homini: ecce pietas est sapien
Abbreviated transcription (Latin):
tutem habet om̃s habet: eiq nulla in¬
est. cui una defuerit: s hominib hoc
uisũ ẽ multũ quidẽ ingeniosis. studi¬
osis otiosis: s tam̃ hominib. Ego uͦ
nescio quẽadmodũ dic̃a. ñ dico ui¬
rum a quo denominata dicit᷑ uirtꝰ.
s etiã mulierẽ quȩ uiro suo seruat
thori fidẽ. si hoc faciat ꝓꝑt̃ p̃ceptũ
& ꝓmissũ dĩ. & quȩ primitus sit fi¬
delis. ñ habere pudiciciã: aut eam
nulła uł paruã ẽẽ uirtutẽ. Sic et
maritũ: qui hoc idem seruat uxori.
Et tam̃ st̃ plurimi tales: quoꝵ sine
peccato aliquo neminẽ ẽẽ dixerim.
Et utiq illud qualecũq peccatum:
ex aliquo uitio uenit. Unde pudi¬
citia coniugalis in uiris feminisq
religiosis. eũ ꝓculdubio uirtus sit.
ñ enĩ aut nichil aut uiciũ est: ñ tñ
secũ habet om̃s uirtutes. Nam si om̃s
ibi eeñt: nulłu eẽt uitium. Si nullum
uiciun: nullu om̃ino peccatũ. Qͥs aũ

Expanded text:
tutem habtutem habest, cui una defuerit\', sed hominibus hoc uisum est multum quidem ingeniosis, studiosis, otiosis, sed tamen hominibus. ego uero nescio, quem ad modum dicam. non dico uirum, a quo denominata dicitur uirtus, sed etiam mulierem, quae uiro suo seruat tori fidem, si hoc faciat propter praeceptum et promissum dei eique primitus sit fidelis, non habere pudicitiam aut eam nullam uel paruam esse uirtutem - sic et maritum, qui hoc idem seruat uxori —, et tamen sunt plurimi tales, quorum sine aliquo peccato esse neminem dixerim, et utique illud qualecumque peccatum ex aliquo uitio uenit. unde pudicitia coniugalis in uiris feminisque religiosis cum procul dubio uirtus sit — non enim aut nihil aut uitium est —, non tamen secum habet omnes uirtutes. nam si omnes ibi essent, nullum esset uitium; si nullum uitium, nullum omnino peccatum; quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
glexerat. Uerũptam̃ qͥa st̃ audaces
qui timidi ñ sunt. & rursus timi¬
di a quib absit audacia. cũ sit utrũ¬
q uitiũ: q̃m qui uera uirtute for¬
tis ẽ. nec temere audet. nec incon¬
sulte timet: cogim᷑ fateri uitia plu¬
ra ẽẽ uirtutib. Snde aliqndo ui¬
tium uitio tollit᷑. ut amore laudis
amor pecuniȩ: aliqͣndo unũ cedit. ut
plura succedant: uelut qui ebriosus
fuerit. si modicũ biberit. ce tenacitatẽ
&e ambitionẽ didicerit. Possunt itaq
uitia cedere etiã uiciis succedentib
ñ uirtutib. & ido plura sunt: uirtus
uͦ quo una ingressa fuerit. qm̃ secũ
ceteras ducit. ꝓfecto uicia cedent. om̃a
quecũq inerant. Non enĩ om̃a inerañ
s aliqndo totidẽ: aliqnͣdo plura pau¬
ciorib. uł pauciora plurib succedebañ.
hec utrũ ita se habeant:. diligentiꝰ in¬
quirendu ẽ. Non enĩ & ista diuina
sententia ẽ qua dicit᷑. qui unã uir¬

Expanded text:
glexerat. uerum tamen, quia sunt audaces, glexerat. uerum tamen, quia sunt audaces, qui timidi non sunt, et rursus timidi, a quibus absit audacia, cum sit utrumque uitium, quoniam, qui uera uirtute fortis est, nec temere audet nec inconsulte timet, cogimur fateri uitia plura esse uirtutibus. Unde aliquando uitium uitio tollitur, ut amore laudis amor pecuniae, aliquando unum cedit, ut plura succedant, uelut qui ebriosus fuit, si modicum bibere tenacitate et ambitione didicerit. possunt itaque uitia cedere etiam uitiis succedentibus, non uirtutibus, et ideo plura sunt. uirtus uero quo una ingressa fuerit, quoniam secum ceteras ducit, profecto uitia cedent omnia, quaecumque inerant; non enim omnia inerant, sed aliquando totidem aliquando plura paucioribus uel pauciora pluribus succedebant. Haec utrum ita se habeant, diligentius inquirendum est. non enim et ista diuina sententia est, qua dicitur: Qui unam uir
Abbreviated transcription (Latin):
ut stultos falleret nom̃ fortitudimᷤ
imponebat. Nam si fortitudo eẽt: ñ
uicium s uirtꝰ eẽt. Si aũt uirtꝰ eẽt:
a cȩteris uirtutib tanqͣm insepara¬
bilib comitib. nunquã relinqueret᷑
Quappt̃ cũ querit᷑ etiã de uieiis utrũ
ce ipsa similit̃ & omĩa sint uͥ unũ erit.
aut nulla sint uͥ unũ ñ erit: labori¬
osum ẽ id ostendere. ꝓꝑt̾ea quia uni
uirtuti duo uitia opponi solent: &
qd̃ aꝑte contrariũ ẽ: & qd̃ specie simi¬
litudinis adumbrat᷑. Unde illa cati¬
linȩ qͥa fortitudo ñ erat: quȩ ess. cũ
uirtutes alias ñ habebat. faciliꝰ uide¬
batur. Qd̃ uͦ ignauia fuerit. uͥ exer-¬
citatio quęlibet grauissimas mole¬
stias ꝑpetiendi atq tolerandi. supͣ
qmͣ euiquã credibile ẽ fuit: egre
ꝑsuaderi potest. S forte acutiꝰ in¬
tuentib ignauia apparet ipsa du¬
ritia: quia laborẽ bonoꝵ studioꝵ
quib uera adquirit᷑ fortitudo. ne¬

Expanded text:
ut stultos falleret, nomen fortitudinis ut stultos falleret, nomen fortitudinis inponebat. nam si fortitudo esset, non uitium sed uirtus esset; si autem uirtus esset, a ceteris uirtutibus tamquam inseparabilibus comitibus numquam relinqueretur. Quapropter cum quaeritur etiam de uitiis, utrum et ipsa similiter et omnia sint. ubi unum erit, aut nulla sint, ubi unum non erit, laboriosum est id ostendere propterea. quia uni uirtuti duo uitia opponi solent, et quod aperte contrarium est et quod specie similitudinis adumbratur. unde illa Catilinae quia fortitudo non erat, quae secum uirtutes alias non habebat, facilius uidebatur; quod uero ignauia fuerit, ubi exercitatio quaslibet grauissimas molestias perpetiendi atque tolerandi \'supra, quam cuiquam credibile est,\' fuit, aegre persuaderi potest. sed forte acutius intuentibus ignauia apparet ipsa duritia, quia laborem bonorum studiorum, quibus uera adquiritur fortitudo, ne
Abbreviated transcription (Latin):
dicandi libido s uitium ẽ. Ignauia
fortitudini ꝑspicue contraria ẽ: du¬
ricia uͦ distat naturã fallit similitu¬
dine. Constantia: pars quȩd̃a uirtu¬
tis ẽ. Ab hac inconstantia longe ab¬
horret. & indubie contrasistit. ꝑtina¬
cia uͦ constantia dici affectat. s ñ est:
qͥa illa ẽ uirtus. hȩo uitiũ. Ut gͦ non
iterũ eadẽ cõmemorare. necesse. sit:
exempli grã ponamꝰ aliqͥd. unde poᷤ¬
sint cȩtera intelligi. Catilina ut de
illo seripser̃t qui nosse potuerunt.
frigus sitim famẽ ferre poterat:. e¬
ratq patiens inediȩ. algoris. uigiliȩ.
supra qm cuiquã eredibile ẽ: ac ꝑ hoc¬
&e sibi &e suis magna preditus forti¬
tudine uidebat᷑. S hȩc fortitudo pru¬
dens ñ erat: mala enĩ ꝓ bonis elige¬
bat. Temperans ñ erat: corruptelis
enĩ turpissimis fȩdabat᷑. Iusta ñ erat:
nam contͣ patriam coniurauerat.
Et id̾o nec fortitudo erat: s duritia sͥ

Expanded text:
ndicandi se libido, sed vitium est. Ignavia ndicandi se libido, sed vitium est. Ignavia fortitudini perspicue contraria est: duritia vero distat natura, fallit similitudine. Constantia, pars quaedam virtutis est; ab hac, inconstantia longe abhorret, et indubie contrasistit: pertinacia vero constantia dici affectat, et non est; quia illa est virtus, hoc vitium. 7. Ut ergo non iterum eadem commemorare necexempli gratia ponamus aliquid, unde possint cetera intellegi. Catilina. ut de illo scripserunt, qui nosse potuerunt, frigus, sitim, famem ferre poterat eratque \'patiens inediae, algoris, uigiliae supra, quam cuiquam credibile est\', ac per hoc suis et sibi magna praeditus fortitudine uidebatur. sed haec fortitudo prudens non erat, mala enim pro bonis eligebat, temperans non erat. corruptelis enim turpissimis foedabatur, iusta non erat, nam contra patriam coniurauerat, et ideo nec fortitudo erat, sed duritia sibi,
Abbreviated transcription (Latin):
imprudentia prudentiȩ. Sunt aũ
quędã tantũ quia uicia st̃. idõ con¬
traria: quada tam̃ specie fallaci si¬
nilia: ut eidẽ prudentiȩ ñ impru¬
dentia s astutia. Nunc enĩ eã dico
astutiam. quȩ usitatius in malicio¬
sis intelligi &e uocari solet: ñ sic̃ loqͥ
nr̃a seriptura consueuit. quȩ sepe
astutiam in bono ponit. Unde ẽ. astu¬
ti ut serpentes: & illud. ut detur in¬
nocentib astutia:. quãquã ce ap̃ illos
romanȩ linguȩ di sertissimꝰ dixerit.
Neq illi tam̃ ad cauendũ dolus aut astu¬
tia deerat: astutiã ponens in bono. Sed
apud illos rarissimũ: apud nr̃os aũt
frequentissimũ ẽ. Itemq in partib tẽ¬
perantiȩ: aꝑtissime contraria ẽ effusio
parsimoniȩ. Ea uͦ quȩ tenacitas etiam
parsimoniȩ simile: ñ natura. s fallacis¬
sima specie. Item dissimilitudine. ina¬
nifesta: contraria ẽ iniusticia iusticiȩ.
Solet aũt quasi imitari iusticiã um¬

Expanded text:
imprudentia prudentiae. Sunt autem imprudentia prudentiae. Sunt autem quaedam tantum quia vitia sunt, ideo contraria, quadam tamen specie fallaci similia, ut eidem prudentiae, non imprudentia, sed astutia. Nunc enim eam dico astutiam, quae usitatius in malitiosis intelligi et vocari solet; non sicut nostra loqui Scriptura consuevit, quae saepe astutiam in bono ponit: unde, Estote astuti ut serpentes ; et illud, Ut et innocentibus det astutiam . Quanquam et apud illos Romanae linguae disertissimus dixerit, Neque illi tamen ad cavendum dolus, aut astutia deerant , astutiam ponens in bono: sed apud illos rarissimum, apud nostros frequentissimum est. Itemque in partibus temperantiae, apertissime contraria est effusio parcimoniae: ea vero quae tenacitas dici parcimoniae simile, non natura, sed fallacissima specie. Item dissimilitudine manifesta contraria est injustitia justitiae: solet autem quasi imitari justitiam vi
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ido cogamur fateri ȩqualitatẽ
om̃ium peccatoꝵ: qͣntum possum ad¬
iuuante dõ aꝑire conabor. Qd̾ si effece¬
ro. approbabis: uͥ cause defuero. tu supplebsͦ.
Certe hinc ꝑsuadent. qui uña uirtu¬
tem habuerit habere om̃s: & om̃s deẽẽ
cui una defuerit: qd̵ prudentia. nec
ignaua nec iniusta nec intẽperans
potest ẽẽ. Nam si aliqͥd hoꝵ defuerit:
prudentia ñ erit. Porro si prudentia
tunc erit. si ce fortis & iusta &e tẽꝑans
sit: ꝓfecto ubi fuerit. secũ habet cęxa̾s.
Sic &e fortitudo imprudens ẽẽ ñ pot̃:
uł intemꝑans uł iniusta. Sic &e tem¬
perantia: necesse ẽ ut prudens fortiᷤ
& iusta sit. Sic. & iusticia ñ est. si ñ sit
prudens. fortis temꝑans. Ita uͥ uera
est aliqua earũ: ce aliȩ similit̃ suii.
Ubi aũt aliȩ desunt. uera illa ñ ẽ:
etiã si aliquo mͦ similis uideat᷑ esse.
Sunt enĩ ut scis quȩda uitia. uirtu¬
tib aꝑta discretione contraria: ut

Expanded text:
tamen ideo cogamur fateri aequalitatem tamen ideo cogamur fateri aequalitatem omnium peccatorum, quantum possum, adiuuante domino aperire conabor. quod si effecero, adprobabis, ubi causae defuero, tu supplebis. Certe hinc persuadent, qui unam uirtutem habuerit, habere omnes et omnes deesse, cui una defuerit, quod prudentia nec ignaua nec iniusta nec intemperans potest esse; nam si aliquid horum fuerit, prudentia non erit. porro, si prudentia tunc erit, si et fortis et iusta et tempeians sit, profecto, ubi fuerit, secum habet ceteras. sic et fortitudo inprudens esse non potest uel intemperans uel iniusta; sic temperantia necesse est ut prudens, fortis et iusta sit; sic iustitia non est, si non sit prudens, fortis et temperans. ita, ubi uera est aliqua earum, et aliae similiter sunt. ubi autem aliae desunt, uera illa non est, etiamsi aliquo modo similis esse uideatur. Sunt enim, ut scis, quaedam uitia uirtutibus aperta d
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habet nulła habet. Hoc si uerum
ẽ: confir mat᷑ ista sententia. S ego eã
exponi uolo ñ confirmari: quȩ ꝑ se ip¬
sam apud nos om̃ib philosophoꝵ au¬
ctoritatib firmior est. Et̃ illud qͥdẽ
de uirtutib ce uitiis si ueracit᷑ dicit᷑:
ñ est consequens. ut ꝓpt̃ hoc omnia
peccata sint paria. Nam illud de
parilitate uirtutũ. & si forsitan fallor.
tam̃ si uerũ memini qd̾ uix memini
om̃ib philosophis placuit. qͥ easdem
uirtutes agendȩ uitȩ necessarias ẽẽ
dixerunt: hoc aũt de parilitate.
peccatoꝵ soli stoiei ausi sunt dispu¬
tare. contra omnẽ sensũ generis huma¬
ni. Quã eoꝵ uanitatẽ in iouiniano
illo qui in hac sententia stoicus erat.
in oͣccupandis aũt & defensitandis
uoluptatib epicureus. de scͥpturis
scĩs dulcissime conuicisti: in qua tua
suauissima & p̃clarissima disputati¬
one satis euident̾ apparuit. ñ pla¬
etiã si hoc de uirtutib uerũ ẽ. non

Expanded text:
non habet, nullam habet? Hoc si verum non habet, nullam habet? Hoc si verum est, confirmatur ista sententia. Sed ego eam exponi volo, non confirmari; quae per seipsam apud nos omnibus philosophorum auctoritatibus firmior est. Et illud quidem de virtutibus et vitiis, si veraciter dicitur, non est consequens ut propter hoc omnia peccata sint paria. Nam illud de inseparabilitate uirtutum, etsi forsitan fallor, tamen, si uerum memini, quod uix memini, omnibus philosophis placuit, qui easdem uirtutes agendae uitae necessarias esse dixerunt. hoc autem de parilitate peccatorum soli Stoici ausi sunt disputare contra omnem sensum generis humani; quam eorum uanitatem in Iouiniano illo, qui in hac sententia Stoicus erat, in aucupandis autem et defensitandis uoluptatibus Epicureus, de scripturis sanctis dilucidissime conuicisti. in qua tua suauissima et praeclarissima disputatione satis euidenter apparuit non plaetiam si hoc de uirtutibus uerum est, non
Abbreviated transcription (Latin):
si aũt ꝑsonã accipitis. peccatũ oꝑa¬
mini: redarguti a lege quasi trans¬
gressores. Side quẽ admodu tͣnsgͤs¬
sores legis appellet. qui dicunt diui¬
t. sede hic: & pauꝑi sta illic. Unde ne.
putarent contẽptibile ẽe peccatũ.
in hac una re legẽ tñsgredisecutꝰ adiunx̃.
Iuicũq aũt totã legẽ seruauerit.
offendat aũt in uno: fac̃tus ẽ om̃iũ
reus. Qui enĩ dixit ñ mechaberis:
dixit ce ñ occides. Qd̾ si ñ mecheris.
occidas aũt: factus es tͣnsgressor legᷤ.
ꝓpt̃ illud qd̾ dixerat. redarguti a lege
quasi transgressores. Quȩ cũ ita sint:
consequens uidet᷑ nisi alio mͦ intelli¬
gendu ostendat᷑. ut qui dixerit diui¬
t sede hic. & pauꝑi sta illie. huic am
pliorem honorẽ qmͣ illi deferens: et
idolatra ce blasphemꝰ. & adult̃ & ho¬
micida. & ne qd̾ longũ est cuncta cõ¬
memorem. reus om̃ium criminũ iu¬
dicandus sit. Offendens qͥppe in uno:
uirtutẽ habet om̃s habet: & qͥ unam

Expanded text:
as accipitis, peccatum operamini redarguti a lege quasi transgressores. uidete, quem ad modum transgressores legis appellet, qui dicunt diuiti: \'sede hic\' et pauperi: \'sta illic\'. unde, ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adiunxit: quicumque autem totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. qui edixit et, Non occides. Quod si non moecheris, occides autem, factus es transgressor legis, propter illud quod dixerat, redarguti a lege, quasi transgressores. Quae cum ita sint, consequens videtur, nisi alio modo intelligendum ostendatur, ut qui dixerit diviti, Sede hic, et pauper, Stapliorem honorum quam illi deferens, et idololatres et blasphemus et adulter et homicida, et ne, quod longum est, cuncta commemorem, reus omnium criminum judicandus sit. Offendens quippe in uno virtutem habet, omnes habet; et qui unam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã qnͣtumlibet ꝓfecerimꝰ necessari¬
ũ ẽ nobis dicere. dimitte nob̃ debita
nr̃a: cũ iam omĩa in baptismo dicta
facta cogitata dimissa sint. Qd itaꝙ:
Qui recte uidet: uidet ubi &e qͣndo.
& unde sꝑanda sit illa ꝑfectio. cui ñ
sit qd̃ adici possit. Si aũt p̃cepta non
eent: ñ utiq eẽt ubi se homo certiris
inspiceret. & uideret: unde auerteret᷑
quo conaret᷑. quare gratularet᷑. qͥd p̃¬
caretur. Magna ẽ gͦ utilitas p̾ceptoꝵ:
si libero arbitrio tantũ detur: ut grã
dĩ amplius honoret᷑. Quȩ si ita se habeñ :
unde fit om̃ium reus si in uno offendat.
qui totã legem seruauerit: AIn forte qͥa
plentudo legis caritas ẽ. qua ds̃ ꝓximꝰ¬
ꝙ diligit᷑. in quib p̃ceptis caritatis to

Expanded text:
antumlibet profecerimus, necessarium est nobis dicere: dimitte nobis debita nostra, cum iam omnia in baptismo dicta, facta, cogitata dimissa sint. uidet itaque, qui recte uidet, ubi et quando et unde speranda sit illa perfectio, cui non sit quod adici possit. si autem praecepta non essent, non utique esset, ubi se homo certius inspiceret et uideret, unde auerteretur, quo conaretur, quare gratularetur, quid precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fit omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem seruauerit? an forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus p
Abbreviated transcription (Latin):
ido pigrescere debet miscd̾iȩ officium.
Aduersus eos aũt qui sibi uident᷑ scire.
qd̾ nesciunt. hoc tutiores sumꝰ qd̾ hanc¬
ignorantiã nr̃ãm ñ ignoramꝰ. Aliud est
enĩ qd̾ nesciri mału est. aliud qd̾ sciri ul
ñ potest. uł ñ opus ẽ: uł ad uitã qũa
querimꝰ indifferens ẽ. Hoc uͦ qd de
litteris apłi iacobi nc̃ requiro: in hac
ipsa qua uiuimꝰ &e ut semꝑ uuamus
dõ placere studemus. actione uersat᷑.
Quomͦ gͦ intelligendũ ẽ obsecro te.
quicũq totã legẽ seruauerit. offen¬
dat aũt in uno: factus ẽ om̃iũ reusꝰ
Itane qui furtũ fecerit. imino uͦ qui
dixerit diuiti hic sede. pauꝑi aũ. tu
sta illic. & homicidii ce adulterii. & sa¬
crilegii reus ẽ: Qd si ñ est: quomͦ qui
in uno offendit. factus ẽ om̃ium reus
An illud qd dixit de diuite & pauꝑe
ad ista ñ ꝑtinet: quoꝵ si qͥs in uno
offenderit. factus ẽ om̃ium reus:

Expanded text:
ideo pigrescere misericordiae debet officium. ideo pigrescere misericordiae debet officium. aduersus eos autem, qui sibi uidentur scire, quod nesciunt, hoc tutiores sumignorantiam nostram non ignoramus: aliud est enim quod nesciri malum est, aliud quod sciri vel non potest, vel non opus est, vel ad vitam quam quaerimus indifferens est. Hoc vero, quod de litteris apostoli Jacobi nunc requiro, in hac ipsa qua vivimus, et, ut semper vivamus, Deo placere studemus, actione versatur. Quomodo ergo intelligendum est, obsecro te: Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus? Itane qui furtum fecerit, imo vero qui dixerit diviti, Hic sede, pauperi autem, Tu sta illic, et homicidii, et adulterii, et sacrilegii reus est? Quod si non est, quomodo qui in uno offendat factus est omnium reus? An illud, quod dixit de divite et paupere, ad ista non pertinet, quorum si quis in uno offenderit, fiet omnium reus?
Abbreviated transcription (Latin):
exciꝑet ne moreret᷑ qmͣ suffocaret ne
loqueret᷑: accessit alius. eoq uiso mise¬
rans ait. Quomͦ huc cecidisti: At ille.
obsecro inquit q̃uomͦ cogita hinc me
liberes: ñ quomͦ huc ceciderim queras.
Ita qm̃ fatem᷑ & fide catholica tenemꝰ.
de reatu peccati tanqm de puteo etiã
paruuli infantis animã xp̃i grã libe¬
randã: satis ẽ ei qd̃ modu quo salua
fiat nouimus: etiã si nunqͣm quomͦ
in mału illud deuenerit nouerimus.
S itło putaui ẽẽ querendu:. ne forte ex
illis opinionib incarnationis animȩ.
aliquã teneamꝰ in cautius. quȩ lib̾an¬
dam ꝓrsus anima paruuli contradi¬
cat. negans eam ẽẽ in isto malo. Hoc
gͥ fir missime retento. qd̾ anima par¬
uuli de reatu peccati lib̾anda ẽ. nec
causam &e originẽ nosse. uaniloqͥs non
disputatorib s litigatorib. paratius
instructiusq resistimꝰ. Si aũ ñ possu¬
mus: ñ quia latet miseriȩ principiũ.

Expanded text:
exciperet, ne moreretur, quam suffocaret, ne exciperet, ne moreretur, quam suffocaret, ne loqueretur, accessit alius eoque uiso miserans ait: \'quomodo huc cecidisti?\' at ille: \'obsecro\', inquit, \'quomodo hinc me liberes, non, quomodo huc ceciderim, quaere\'. ita, quoniam fatemur et fide catholica tenemus de reatu peccati tamquam de puteo etiam paruuli infantis animam Christi gratia liberandam, satis est ei, quod modum, quo salua fiat, nouimus, etiam si numquam, quomodo in malum illud deuenerit, nouerimus. sed ideo putaui esse quaerendum, ne forte ex illis opinionibus incarnationis animae aliquam teneamus incautius, quae liberandam prorsus animam paruuli contradicat negans eam esse in isto malo. hoc igitur firmissime retento, quod anima paruuli de reatu peccati liberanda est nec causam et originem nosse, uaniloquis non disputatoribus sed litigatoribus paratius instructiusque resistimus; si autem non possumus, non, quia latet miseriae principium,