comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
l.ibienꝯ eo siuplemento ꝙ nuper ex italia¬
uenerat relicto agedinci ut eẽt impedimẽtiiꝰ
p̃sidio. cum quatuor legionibz luteciam pro¬
ficistitur. I est oppidum parisioꝵ. quod po¬
situm est in insu la flumis sequane. Cuiiii
aduentu ab hostib cognito magne ex fini¬
timis ciuitatilz copie conuenerũt. Sũma
Imꝑii traditur conulgeno iulerco qui ꝓpe
confectus etate tñ propt̾ singularem sciãm
rei militaris. ad eum est hõnorem euocatus.
Is cum aĩadu̾teret per petuam esse paludem
q̃ influeret in sequanam atqz illũ oẽm locũ
magnopere impediret. hic consedit. nr̃os.q
transitu prohibere constituit. Labienus
p̾mo uineas agere. cratibz atqz aggere pa¬
ludem explere: atq uter niunre cõnabatur
postꝙ io difficili confici aĩadu̾tit: silen¬
cio ecastris t̾tia bigilia egressus codem
quo uenerat itinere melledunũ peruenit.
Id est oppidum senonũ in insula sequana

Expanded text:
Labienus eo supplemento, quod nuper ex ItaliaLabienus eo supplemento, quod nuper ex Italianerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus aetate tamen propter singularem scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae
Abbreviated transcription (Latin):
si esset in ꝑficiendis pontib ꝑiclitandũ. ut
prisꝓ essent maiores eo coacte copie dimi¬
caret᷑. Nam ut cõmutato consitio iter in
ꝓuĩciam cõu̾teret: id ne metu quid̾ necessa¬
rio facmĩdum existimakat. cum infanna.
atq indignitas rei et appoĩtus mõs ceuẽne
Uiarũq difficultas impediebat. tũ maxiẽ¬
ꝓ tito labieno atq his legionib. quas bna
miserat. behement̾ timebat. Itaq ad mod
magnis diurns nocturnsq itinerib
confectis. contra oiĩ opimonẽ. ad ligerĩ
uenit. uadoq per equites Inuento. pro rei
necessitate oportuno. ut brachia modo atq
humeri. ad sustinenda arma liberi aban
esse possent. disposito equititu quibim siu¬
minis refringeret: atq hastib p̾mo aspͣtu
ꝑturbatis incolumẽ excitũ traducit. fruinẽ¬
tũ.q in agris et pecoris copiam nactus. re¬
pleto his reb excitu it̾ facere in senones cõ
scituit. Dum h apud cesarem heruntur.

Expanded text:
si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxito Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur,
Abbreviated transcription (Latin):
xime auctoritatis. cõinito litan̾uĩ magrĩtum
magnamq partem senatus ad eũ cõuenisse.
legatos ad beingetoriem de pace et ũcicia
concilianda missõs: non p̃smictendũ tantũ
cõm odum ex iscimauerũt. Ita qr int̾fectis no¬
modun custodib. quiq eo negociandi cã cõ¬
uenerant pecnĩam atq eqnos mt̾se partiti
sunt. Obsides cuntatũ bibracte ad magrãtũ
manis incenderũt. frumenti quod subuo
potuerũt nauib adnererũt. reliquũ fluiẽ
atq incendio corruperũt. Ipĩ ex finitimis
regionib copias cogere p̃sidia enstodiasq
ad ripas ligeris disponere equitatũq omib
locis miciendi timoris causa ostentare ce¬
perunt. si al ue frumentaria romanos ex¬
etudere aut adductos mopia ex prouincia ee¬
pellere possent. quam ad spem eos multũ
adinuabat ꝙ liger ex niuib creuerat. ut
orõ uado non posse transiri uide̾tur. Quib
rebr cognitis: cesar maturandũ sibi censuit.

Expanded text:
ximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum ximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum manis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquam suspitionem. Discedentib his bũt
suain heduos merita exponit. quos et ꝙͣ hu¬
miles accepisset. et compulsos in oppida. mł¬
tatos agris. om̃ib ereptis copiis Imposito sei¬
pendio obsidib sũma contumelia extoitis/
et quam in fortimã quãqz in amplitudinem
deduxisset: ut non solũ in prisimũ statum
redissent: sed onñ temporũ dignitatem et gra¬
ciam aniecessisse biderentur.His datis man¬
datis eos a se dimisit. Noniodunũ erat oppidũ
heduorũ ad rippas ligeris oportuno locopositũ.
Huc cesar om̃s obsides gallie. frumentũ recu¬
mam publicam suorũ atq ex̾citus ĩpedimẽto¬
rum magnã partem contulerat. Huc mag¬
nũ nuͣm enorũ hinrꝰ belli cã in italia at.qx¬
in hisramia coemptũ miserat. Eo cũ eporido¬
rix biodomarusq uenissent: et de statu eii¬
tatis cognonissent: littanicũ bibracti ab he¬
duis atͤceptum quod est oppidũ apud eoe ma¬

Expanded text:
aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos ma
Abbreviated transcription (Latin):
ne ob hanc cãm aiõ ꝑmou̾entur. neu qͥd im¬
quitas loci actulissẽt. id ẜtuti hosciũ tribue¬
rent. Eadem de ꝓfectione cogitans q̃ ante
idonco loco constituit. Cum ẜcingetorix in
atqr secundo in castra ex̾citum redurit. Cum
hoc item postero die fecisset: satis id gallicã
ostentationem minuendam militũq aiõs
confirmindos factum cristimans ĩ heduos
mauit castra. Ne tum quidem in seentis hosti-¬
bus. t̾cio die ad fiumen elauer pontes reficit
eoq excitum traducit. Ibi auiridomaro at
eporodorige hedius appellatus. discit cum oĩ
equititu lictanicũ ad sollicitandos heduos ꝓ¬
fectum. opus esse ipm̃ antecede̾ ad confirman¬
dam ciuitatem. Et si multis iam reb ꝓfidiã
hednorũ ꝑspectam habebat: atq eoꝵ discessu
admaturari defectionem cintatis existimabat.
tnĩ eos retinendos non constituit. ne aut
inferre ĩiuriam bideretur: aut dire timorii

Expanded text:
ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod inne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix natque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris
Abbreviated transcription (Latin):
ta. temeritatem. cupiditatemq militũ rẽp¬
hendit. ꝙ sibi ipĩ indiciuisset. quo procedendꝰ
ant quid agendũ bide̾̃tur. neq signo dito reci¬
piendi conscitissent. neq a tribunis militum
legatisq retineri potuissent. Exposuit quid
iiquitas loci posset. quid ipẽ ad auaricũ sen¬
sisset. cũ sine duce et sine equitatu dep̃hẽsis
hostib exploratam uittoriam dimisisset. ne
paruũ modo det̾mentũ in contentioẽ propter
imi.iuitatem lociacaderet. Suanto oꝑe eoꝵ
aĩ magnitudiẽm admmrarentur. ꝙ nõ castꝵ
munitiones non altitudo mõtis nõ murur
oppidi tardire potuiss: tanto ope licenciam
arroganciãq rep̃hendere. ꝙ plus se ꝙ impe¬
ratorem de uictoria atqr exitu reꝵ sentrre
existimarent. Neciinꝰ se al milite modesti¬
am et continẽtiam ꝙͣ ẜtutem atq aĩ magmi¬
tudinem desiderare ÷ Hac habita contione
ad extremam orõnem confirmatis militib

Expanded text:
ta temeritatem cupiditatemque militum reprta temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus,
Abbreviated transcription (Latin):
sil in medios hostes prorupit. duotusq int̾¬
fectis reliquos a porta paulo sũmouit. Conã¬
tib auxiliari sius: frustiri Inquit mee uite
subuemre conamini quem iam sanguis bi¬
resq deficuit. Proinde abite. dũ est facultas.
uosq ad legionem recipite. Ita pininãs post
paulo concidit. ac sius faluti fuit. Nrĩ cum
bndiq pm̃nerentuu. Nbi centurionib amissis
deiecti sunt loco. Sed intolleranciꝰ gallos ĩ¬
sequentes legio decima tardait. que pro sul¬
sidio panlo equiore luco constiterat. Hanc
rursus decime t̾cie legionis cohortes excepert̃
que ex castris minorib eduite cũ tito seytu
legato ceperant locũ suꝑiorem. Legiones ut
pͥmũ planiciem obtigerunt. in festis contra
hostes signis constiterant. Uercingetorix
aradicib collis suos intra munitiones redux̃.
Eo die milites sunt paulũ ninꝰ septingenti
desiderati. Postero die cesar contione aduoca¬

Expanded text:
Simul in medios hostes irrupit duobusque inteSimul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advoca
Abbreviated transcription (Latin):
terat: euentũ pugne expectabat. Uũ ac̾rime
cominꝰ pugnaretur: et hostes loco et nũo
nrĩ Etute confiderent: subito sũt hediu uisi
al lat̾e nr̃cs aperto. quos cesar al dextraꝑte
alio ascensu manꝯ destinende causa miserat.
ꝑt̾ruerunt. et tametsi dextris humeris ex̃tis
nãdu̾tebantur quod insigne ptm ẽẽ consue¬
rat tñ id ipmn sun sallendi causa milites al
hostib fem̃ existimabant. Eodem tpẽ lucii
falius centurio et qui bna murũ ascenderãt
cicũnentionib int̾fecti muro p̃cipitabant᷑.
Marcus petroniq eiusdem legatiors centuris
cum portas excidere conatus esset: i multitu.¬
Aine oppressus. ac sui desperans multis uul
nerib acceptis mampularib suis qui illũ
secuti erant. qm̃ inquit me una uoliscum
seruare non possum. Urẽ quidem cte uite ꝓspi¬
ciam quos cupiditate gliẽ adductus inpen¬
culũ deduxi. Uos dita facultate uobis ꝯsulite.

Expanded text:
terat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime terat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat.  perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite."
Abbreviated transcription (Latin):
at.sz ab his subleuatus murũ ascendit. Hos
ipse rursus singnlos exceptans in murum
extulit. Int̾im iĩ iui ad alt̾am partem oppidi
Ut supra demonstrauum. munitionis causa
derunt. Eorum ut quisqz pͥmus uenerat.
sub muro consistetat. suorũqr pugnantiũ
nũm angelut. Quorũ cũ magna multitudo
cõuenisset: matresfamihesque pruilo antero¬
manis manus tendelant suos obtestari et
more gallico iussum capillũ ostentare libe¬
rosq in conspectum proferre ceperũt. Eiit
romanis nec loco nec m̃o equa contentio sil
et cursu et spano pugne defatigati. nõ facile
recentes atq integros sustinelant. Cesar cũ
bideret. p̃metuens sius ad titũ sextiũ legatũ
quem mĩorib castris p̃sidio reliq̃rat misit.
Ut cohortes ex castris celerit educ̾et. et sub
infimo colle ab dextro lat̾e hostĩ constitu̾et.
Ut si nr̃os loco depulsos bideret: quominus
libere hostes insesuentur: t̾reret. Ipẽ piulũ

Expanded text:
atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa derunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum
Abbreviated transcription (Latin):
exaudito sono tube ꝙ satis magna ballis int̾¬
cedebat tñ a tribums militũ. legatisq ut
erat a cesare p̃ceptũ retinebantur. Se elati
spe celeris uitione. et hostiũ fuga. et suꝑioꝵ
temporũ secundis pliis nichiladeo arduũ si
bi existimauerũt. quod non ẜtute consequi
possent. neqz finem p̾us sequendi fecerunt.
ꝓͣ muro oppidi. portisq appropinquarut.
lumBo ex omĩb urbis partit. orto clamo¬
re qui longiꝰ aberant repentino tumultu
ꝓt̾riti cum hostem intra portas eẽ existiã¬
rent sese ex oppido eiecerũt. Matr esfamilie
de muro bestem. argentũq iactalant. et pecto.¬
ne nudo prominentes passis manib obtesta¬
bantur romanos ut sibi parcente neu sicut
auariei fecissent. ne amulierib quidẽ atq
ĩfantibr abstmerent. Nõnulle de muris ꝑ
centurio legionis octane . quem mt̾ suos co
die dixisse constabat ercitari se auaricẽsib
p̃imiis neqr cõmissurũ ut p̾ͥus quisꝙꝙ muꝵ
ascenderet tres suos nactus manipulares

Expanded text:
gna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum temporum secundis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per s Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares
Abbreviated transcription (Latin):
trebillũ in iutenos cũ singulis legionib mie¬
tit. Quĩtum tulliũ eiteronẽ et publitĩ sul¬
piciĩ cabilloni et maciscone in hedis ad
ararim rei frumentarie causa collocat. Ipẽ
bibratte hiemare conscituit. His lris cogni¬
tis rome dierũ xx supplicatio redditur:¬

Expanded text:
ebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum viginti supplicatio redditur
Abbreviated transcription (Latin):
coarta manu in prouĩtiam narbonã Bsus
Cruptionem facere contendit. Quare nũci¬
ata cesar omĩb consiliis anteu̾tendũ existi¬
mauit ut narbonam ꝓ ficiscẽtur. Lo cum
uenisset. timentes confirmat. Presidia in
ruthenos ꝓuicialib uoltis. arctomicis tho¬
losatib circũq narbonã que loca erant ho
scib finitima. constituit. Partem copiaꝵ
ex promĩcia. supplementũq quod ex italia
adduyerat in helnios qui fines aruernoꝵ
contingunt᷑ conuenire iubet. His reb
comparatis represso iam lutterio et remo
tosꝙ intrare mntra p̃sidia ꝑiculosũ puta¬
batꝰ in heluios proficistitur. Et si gebennia
qui aruernos al helmis discludit durissi¬
mo anni tpẽ altissima nue it̾ ĩpediebat.
tnĩ discussaniue sex in altitudine pedumi/
at qr itabiis patefattis. sũmo militũ sudo.¬
re ad f̾mes aruernoꝵ ꝑuenit. Quibus
oppressis inopmnantibi: ꝙ se gebenna ut
muro munitos existimabant. ae ne singu¬

Expanded text:
coacta manu in provinciam Narbonem versus coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singu
Abbreviated transcription (Latin):
ut si flumen transissent. una ex parte ipsĩ
altã arnerin se circũsist̾ent. Io ea ne de cansa
quã legatis ꝓnũciarit. an ꝑfidia adduiti
fecerint. ⁊quod nchil nobis constatꝰ non
uidetur pro c̾to esse proponendũ. hituriges
corum discessu. statim cũ aruerins sigũtur:
His rebus in italiam cesari nuĩciatis: cũ iam
ille urbanas res ꝟtute gnei pomyen cõmodi¬
orem statum peruenisse intelligeret: in trans¬
alpmam galliam profectus est. Eo cũ benisset.
magna difficultate afficiebatur. qua ratioẽ
ad exc̃citũ peruenire posset. Nam si legiones
in prouĩciam arcesseiet: se absente in itmere
p̃lio dimicaturas intelligelat. Si ipẽ ad erc̾¬
citum contenderet: ne his quidem eo temꝑe
qui. quicti uid̾entur suam salurem recte cõ¬
micti uidetat. Int̾m lucteriꝰ cadurcus in
ruthenos missus eam ciuitatem aruernii
conciliat. Pregressus in nicobrges et ga¬
balos. ab utrisq obsides accepit. et magña

Expanded text:
ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna
Abbreviated transcription (Latin):
re cõmisso delicto igne atqͣ om̃ib tormẽtis
necat. Lemore de eansa. auribr desectis. a
singulis eftossis oculis. domũ rẽĩctit: ut sit
reliquis documento. et magnitudiẽ pene
det̾reant alios. His suppliciis celerit coacto
exc̾citu luiteriũ cadurcũ sũme hoĩem audi¬
tie cum parte copiarum in uutenos mittit.
ipe in bituriges proficiscitur. Euis aduẽtu
biturages ad heduos quoruĩ erant in fide /
legatos mitũt. subsiduĩ rogitum. quo fuci¬
lius hostui copias sustmere possint. Hedui
de consilio legatoꝵ quos cesar ad erc̃citum
reliquerat copias equitatus peditatus.q sub¬
sidio hiturigib mutũt. Qiu eũ ad flumẽ
ligerim uemissent. qui liturigtes al heduis
dundit. paucos dies ibi morati: neq flumẽ
transire ansi. domũ reu̾tutur. legansq nr̃is
renũtiant se biturigũ ꝑfidiam ueritos: re¬
n̾tisse. quib id consilii finsse cognouerit.

Expanded text:
re commisso delicto igni atque omnibus tormentis re commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint,
Abbreviated transcription (Latin):
nam non existimabãt. Expellitur ex oppido
gregobia. non desticit tnĩ. atq in aghs ht̃
delectũ egenciũ ac pe̾ditoꝵ. Hac eoacta ma¬
nu quoscũq adit ex sua ciuitate in suã sen¬
tenciam perducit. Hortatus ut coĩs lib̾tatis
rausa arma capiant. magnisq caitis copiis
adũsarios suos a quib paulo ante erat erectus
expellit ex cuntate. rex ab suis appellat᷑. Dict᷑.
quoquou̾sus legationes. obtestatur ut in fide
maneant. Celerit᷑ sibi senones. parisios pie.¬
tones cadurcos. turonos aulercos. lemouices
andos. reliquosq om̃s qui occemũ actĩgũtꝰ
aduĩgit. Quñ consensu ad eum desertur ĩ¬
periũ. Qua oblata pt̃ate: omĩb his citati.¬
l⁊ obsides imperat. ctum nũm militũ ad se
tas doini quodq erat tempus efficiat consti¬
tuit. Imp̾mis equitatui studet. sũme diligẽ¬
cie sũmam ĩperii seueritatem addit. magnitu¬
dine supplicii dubitantes cogit. Nam maio¬

Expanded text:
nam non existimabant; expellitur ex oppido nam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se itas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maio
Abbreviated transcription (Latin):
romanos qui negociandi cã ibi cõstiterat᷑
In his c. susiũ cotam honestũ equitem roͫ
qui rei frumentarie iussu cesaris preerat
int̾ficiũt. bonaq corũ diripiũt. Celeriter
adom̃s gallie ciuitates fama ꝓfert᷑ Nam
ubi maĩor atq illustrior intidit pes: ela¬
more per agros re gronesq siginfitant.
hanc alii denceps excipũt. et proximis tra¬
Aunt. ut tum accidit. Nam que itenabi o¬
piente sole gesta essent. ante pͥmã cõgestã
uigiliam nni finib aruernoꝵ audita sut.
quod spaciũ est miliũ passuũ clx. Simuli¬
ratione ubi ẜcintoriy catuli filis aruernꝰ
sũme potencie adolescens: ciui paẽ p̾ncipi¬
tum gallie tociꝰ obtinuerat et ob eam cãm
ꝓ regnũ appetebit ab cuntate erat int̾fecti.
Tonocatis sius clientib facile eos nicendit.
Cognito eia consilio: ad arma concurritur.
Prohibetur a gabaicione patr uo suo reli¬
quisq p̾ncipib qui hanc temptandã fortu¬

Expanded text:
Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum cibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortu
Abbreviated transcription (Latin):
sar ab exccitu int̾cludatur. Ideẽ facile ꝙ
neq legiones audeant absente imꝑatore ex
hiberms egredi. ueq iꝑator sine presidio
ad legiones ꝑuemre posset. Postremo ĩ acie
p̃strare int̾sici: ꝓͣ non ueterem belli glociam
lib̾tatemq quam in maiorib acceperant re¬
cuperare. His rebus agitatis. profitentur car¬
nutes se nultũ ꝑiculũ. coĩs salutis cansare¬
cupefare. principesq ex om̃ib bellũ fcũros
pollicentur. Et qm̃ in p̃sencia de obsidib
cauere int̾ se non possent ine res efferritur
iureiurando aut fide sãciatur. Petunt col¬
latis militarib signis/. quod more eorũ qra¬
iuissima cerimoma cantinetur ne facto ini¬
cio belli ab reliquis deserantur. Ium collau¬
datis carmitib dato iureuirando ab oĩb
qui aderant tp̃e euis rei constituto. ab tõ¬
silio disceditur. Ubi ea dies benit: carnu
bus gẽnebnꝰ signo dato cõcurrũt. ciuesq

Expanded text:
sar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod sar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutibus, Cenabum signo dato concurrunt civesque
Abbreviated transcription (Latin):
ieta gallia. Cesar ut constitu¬
Erat in italiam ad cõuentus
agendos proficiscitur. Ibi co.¬
Anoscit de clodii cede. senatus. s
cun sulto certun factus: it os̃
sumores itasie conu̾emrent: delectum tota
pronĩcia lrẽ inscitut. Ca res in galliam
transalpmã celi̾ter ꝑfertur. Adunt ipĩ et
affingũt rumorib galli quo res poscere bi¬
debaturꝰ retineri urbano motu cesarem.
neq in tantis dissentionib ad erc̃titum
uemre posse. Hac impulsi occasione. qui
liberiꝰ.at. q audaciꝰ de belto consilia mire
ĩcipuĩt. Indictis int̾ se p̾ncipes gallie cõsiliis
siluestrib ac remotis locis de accoms q̃
rũtur morte. posse hunc casũ adipõs reci¬
dere demonstrant. Hiserantur dinẽ gallie
fortunã. ꝯm̃ib pollicitationib. ac prẽmiis
deposcut qui belli mmicia faciant. et sui capitii
periculo galliam in lib̾tatem uindicent.
Imp̾mis rõnem esse habendm dicut. p̾us¬
ꝓͣ eorũ clandestina consilia efferãt᷑. ut ce¬

Expanded text:
Quieta Gallia Caesar, ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Cae
Abbreviated transcription (Latin):
de cesaris prouĩciis sentenciisq dictiss, dis-¬
cessionem faciente marcello. qui sibi om̃ez
dignitatem ex cesaris inuidia q̃rebat. senatꝰ
frequens in alia om̃a transet. Quibus nõ
frangelantur aĩmi inmicoꝵ cesatis. sed
admonebantur quo maiores pararent neces¬
situdinee. quilius cogi posset senatus id ꝓ-¬
bare. quod ipi conscitussent. fit deinde
senatꝰ cofisult̃ ut ad bellũ particũ legio una
a gneyo rompeio. alt̾a a C. cesare mittetur.
Neq obscurghe due legiones cesari demũtur.

Expanded text:
de Caesaris provinciis, sententiisque dictis disde Caesaris provinciis, sententiisque dictis discessionem faciente Marcello, qui sibi omnem dignitatem ex Caesaris invidia quaerebat, senatus frequens in alia omnia transiit. Quibus non frangebantur animi inimicorum Caesaris, sed admonebantur quo maiores pararent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; n
Abbreviated transcription (Latin):
anctoritate aliqua purte exctitus spoliaret᷑
tamen de labieno credidit quieꝙ neq cõtrri
senatus anctoritatem ut aliquid faceret:
adduci potuit. Iudicabat enĩ liberis senten¬
ciis patrũ conseptorum cãm suam facile
ris causam dignitatemq defendendam su-¬
scepisset: sepe erat senatui pollicitus: si quẽ
eimor armorum cesaris lederet. Et qũi
pompei dñatio atq arma nõ mĩmũ t̾rorẽ
foro inferret. discederet utꝙ .b armis exc̾¬
citusq dimicteret. fore eo facto lib̾am et
sui suris ciuitatem. Neq hoc tantũ polli.¬
citus est: sed etiam ꝑse disceslionem face
cepit. Quod ne fierẽt consules amicas
pompei iusserũt. At q ita rem moderando
discesserunt. Magnũs hoc testimoniũ sena¬¬
tus erat umu̾si. cõueniensq suꝑiori facto.
Nam marcellus proximo anno cũ ĩpugna-¬
ret cesaris dignitatem. contra legem põpei
et crassi retulerat ante tempus ad senatũ

Expanded text:
auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile ris causam dignitatemque defendendam suscepisset, saepe erat senatui pollicitus, si quem timor armorum Caesaris laederet, et quoniam Pompei dominatio atque arma non minimum terrorem foro inferrent, discederet uterque ab armis exercitusque dimitteret: fore eo facto liberam et sui iuris civitatem. Neque hoc tantum pollicitus est, sed etiam per se discessionem facere coepit; quod ne fieret consules amicique Pompei iusserunt atque ita rem morando discusserunt. Magnum hoc testimonium senatus erat universi conveniensque superiori facto. Nam Marcellus proximo anno, cum impugnaret Caesaris dignitatem, contra legem Pompei et Crassi rettulerat ante tempus ad senatum
Abbreviated transcription (Latin):
ceptut est cesaris aduentus ab omĩbui
municipiis et colaniis incredibili ho¬
ndraq amore. Cum p̾mũ enĩ ueniekat
ab illo umiu̾se gallie bello nichil relinque¬
batur: mod ad ornatũ portaꝵ Itineꝵ loco¬
rum oim̃ qua cesar iturus erat excogitari
poterat. Cum libis oĩs multitudo obuuam
ꝓcedebat. Hostie om̃ib locis ĩmolalantur.
tridiniis stratis. foratemplaq occupabãt.
ut uel expectatissimũ tñphi leticia percipi
posset. Tanta erat magificentia apiguimliores
opulentiores. cupiditas apud mediot̾res
eum om̃s regiones gallie togate cesar per¬
currisset sũma celeritate ad exc̾citũ rediit.
Legiombusq omib hib̾mns ad fines tre¬
uerorum enocatis: es profectus est. ibi .q
conciliaretur ad consulatus petitionem.
Ipẽ tantũ itmerẽ faciebat. ꝓ̃tum satis eẽ ad
mͣmnͣtionem locorũ pp̃ sulubritatem exis¬
timalit. Ibi ꝙ̃ꝙ̃ crebro audielat labienũ
ib immicis sollicitari: ctiorq fiebat id

Expanded text:
ceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id
Abbreviated transcription (Latin):
Nullum aditũ ad eos esse mercatorib. nichil
pati bin. reliquarũq uerum ad luyuriam
rtinenciũ inferri. Ꝙ his rebus relangues¬
cere aiõs eorum. et remicti ẜtutem existema¬
bant. Esse hoĩes feros magneq birtutis.
increpare atq incusare reliquos belgas. qui
se po .ro. dedidissent. patamq ẜtutem porti¬
pioiecislent. Confirmare sese neq legatos
missuros neq ullam conditionem pacis
iccepturos. Cũ per corum fines triduum
iter fecisse̾t. ĩuenebat er captiuis sabini
flumen ab castris suis non amplius nulia¬

Expanded text:
nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius mili
Abbreviated transcription (Latin):
tutem redactos oñs indignitates cõtumeli¬
asq perferre. et ab hedius defecisse. et po .r.
bellum intulisse. Qui eius consilii pͥncipes
fuissent.  ꝙ intelligerent quantam calamita¬
tem cuntati intulissent/ in britamã ꝓ fugisse
Petere non solum bellonacos sed eciam ꝓ his
heduos ut sua lemencia ac mnansuetudine in
eos utatur. Quod si fecerit. heduoꝵ auctem
apud om̃s belgas amplificatuꝵ. quoꝵ auxiliiᷤ
atq oppibus si qua bella inciderint sustentare
consuerint. Cesar honoris diuiciaci atq he¬
duorũ causa sese eos in fidem recepturũ et
conseruatuꝵ dixit. Sed ꝙ erat ciuitas magna
me̾ belgas auctoritate atq hoĩm multitũdiẽ
His traditis. om̃ibus armis et ex oppido colla¬
tis: ab eo loco in fines ambianoꝵ peruent.
qui se suaq omĩi sine mora dediderñt. Eoꝵ
fines nerun actingelant. Quoꝵ de natura
moribusq cesar cum quereret. sic rexiebat.

Expanded text:
tutem redactos omnes indignitates contumelitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat:
Abbreviated transcription (Latin):
et celeritate romanoꝵ permoti. legatos
ad cesarem de deditione mictũt. et petẽtibus
renus ut conseruarentũr impetrãt. Cesar
obsidibus acceptis p̾mis ciuitatis atq ip̃ĩn
galbe duobus filiis armisq om̃ibus ex op¬
pido traditis. in deditionem suessiones acce¬
pit. exc̾citũq in bellonacos ducit. Qui cũ
se suaq omĩa in oppidũ biatispancuĩ con-¬
tulissent. atq ab eo oppido cesar cũ exẽci¬
tu circit̾ milia passuũ qͥnq abeẽt: omẽs
maiores natu ex oppido egressi: manus ad
ce sarem tendere et boce significare ceꝑũt.
ad oppidum accessisset: castraq ibi poneret.
pucri mulieresq ex muro passis mambus
suo more pacem a romamis petierũt. Pro
his diuiciatus nam post discessũ belgarũ
dimissis eduoꝵ copiis ad eum reu̾terat fa¬
eit Rba. bellonacos oĩ tp̃e in fide at aĩcicia
ciuitatis hedue fuisse. Impulsos al sius pͥn¬
cipibus qui dicerent heduos a cesare in serui¬

Expanded text:
et celeritate Romanorum permoti legatos et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servi
Abbreviated transcription (Latin):
exaudito clamore ꝑturbatis ordimibus
oñs in fuga sibi p̃sidiũ ponerent. ita smne
ullo ꝑiculo tantam eorum multitudiem̃
nr̃i int̾fecerunt. quantũ fuit diei spaciũ.
Sub occasũq solis sequi destiterũt. seq
in castra ut erat imperatũ receperunt.
Postridie eiꝰ diei cesar p̾usꝙͣ se hostes ex
trore. ac fuga reciperent. in fines suessio¬
nũ qui proximi remis erant exc̾citũ duyͭ
et magno itinere confecto ad oppidũ no¬
uiodũnũ contendit. Id ex itinere oppugna¬
reconatus. ꝙ bacuũ ab deffensoribus ẽẽ
andiebat ꝓpter latitudinem fosse muriq
altitu dinem pancis deffensoribus expugna¬
renon potuit. Castris munitis uineas a¬
gere queq ad oppugnandũ bsui erant cõ¬
parare cepit. Intim oĩs ex fuga multitudo
suessionũ in oppidũ proxima nocte cõuenii
celerit̾ uineis ad opudum actis aggere iacto
turribusq constitutis magnitudine opũ
que neq biderant ante galli neq andierãt.

Expanded text:
exaudito clamore perturbatis ordinibus exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant,
Abbreviated transcription (Latin):
magno strepitu ac tumultu castris egfressi.
nullo cto ordine neq impio, cũ sibi quisq
pͥmũ itineris locum peteret: et domũ ꝑue¬
ire pperaret: fecerũt ut consiłis fuge̾ ꝓ.¬
fectio uide̾tur. Hac re statim cesar per spe¬
culatores coginta: insidias beritus.ꝙ. qua
de causa discederent nõdum ꝑspexerat exc̾ci¬
tum equitatũq castris continuit. Primia
luce confirmata re al exploratoribus dem
equitatũ qui nouissum̃ agmen morare tur
p̃misit. His qͥntũ pediũ et laurũculeium
coctam legatos p̃fecit. Tuũ Iabienũ legatũ
cũ legionibus tribus subsequi iussit. Hi¬
nonissimos adorti: et multa milia passũ
ꝓsecuti magnam multitudinem corun
sugienciũ conaderũt. Ciu ab extremo
agimĩe ad quos uentũ eratꝰ consisterent
fortit̾q impetũ nr̃oꝵ militũ sustinerent.
Priores ꝙ ab ẽẽ periculo bid̾e̾ntur:. neq
ulla necessitate neq imꝑio continerẽtur

Expanded text:
magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hinovissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum militum sustinerent, priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
Acrit in eo loco pugnatũ esi. Hosces impedi¬
tos nri in flumĩe aggressi: magnũ eoꝵ nu¬
merũ occiderunt. Per eorum corya reliquos
audacissime transire conãtes multitudine te
euitatu c̾cũuentos int̾fecerũt. Hostis ubi
et de expugnando oppido. et de fliiẽ transe¬
undo spem̃ se fefellisse intellexerũt: neq
nr̃os in locũ miquiorem progredi pugnãdi
causa uiderunt: atq ipõs res frumentaria
deficere cepit: confilio cõuocato cõstituerũt.
optimũ eẽ domũ suam quemq reũti. et qͦꝵ
in fines pͥmũ romam exc̃citũ incduxissent.
ad eos deffendendos bndis cõuenirent.
domesticis copiis rei frumentaue bterẽtur.
Ad cam sentenciã cũ reliquis causi hͨ qͦ
ratio eos deducit. ꝙ diuiciatũ atq heduos
fimbus bellonacoꝵ approrinquare eogno¬
uerunt. His persuaderi ut diutius mori¬
rentui neq sius auxiliũ ferrent: non po-¬
terant. Eare constituta sedã bigilia cum¬

Expanded text:
Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impediAcriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine aggressi, magnum eorum numerum occiderunt. Per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes, multitudine telequitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia