comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
requies mea: illic solus d̾s intentio mea:
illic solus amor eius erit contẽplatio mea:
illic beata & assidua memoria eiꝰ felix sola¬
men & societas mea. Hȩc cogitabat hȩc
desiderabat: hȩc sibi ꝓuenire sꝑabat.
Raptabat᷑ quoq mens eius ꝑ id tempori ᷤ
in alias sectande semitas uitȩ: sed uis desi¬
derii. eius in hanc quã marime declina.¬
uerat. Sciens itaq scriptũ ẽẽ omĩa fac
cũ consilio. & post factũ non penitebis.:
nolebat se alicui uni uitȩ earũ quas m̃te
uoluebat. inconsulte credere. ne in aliqͦ
uideretur scͥpture p̃ceptis ñ obedire. Ami¬
cos insuꝑ multos habens. s cui se totum
in istis cõmuteret. consiliariũ unũ de mil¬
le uidelicet p̃fatum lanfrancũ eligens.
uenit ad eum. indicans uoluntatẽ suã
ad tria pendere: sed ꝑ eius consiliũ ad
unũ quod potissimũ indicaret duobꝰ re¬
lictis se uelle tenere. Quȩ tria sic ei ex¬

Expanded text:
requies mea, illic solus Deus intentio mea, requies mea, illic solus Deus intentio mea, illic solus amor ejus erit contemplatio mea, illic beata et assidua memoria ejus felix solamen et satietas mea. Haec cogitabat, haec desiderabat, haec sibi provenire sperabat. 7. Raptabatur quoque mens ejus per id temporis in alias sectandae semitas vitae, sed vis desiderii ejus in hanc quammaxime declinaverat. Sciens itaque scriptum esse: Omnia fac cum consilio, et post factum non poenitebis , nolebat se alicui uni vitae earum quas mente volebat inconsulte credere, ne in aliquo videretur Scripturae praeceptis non obedire. Amicos insuper multos habens, sed cui se totum in istis committeret consiliarium unum, de mille videlicet praefatum Lanfrancum eligens, venit ad eum, indicans voluntatem suam ad tria pendere, sed per consilium ejus ad unum quod potissimum judicaret, duobus relictis, se velle tenere. Quae tria sic ei ex
Abbreviated transcription (Latin):
Si clumaci uł becci: totũ tempꝰ quod in
discendis literis posui ꝑdidi. Nam &
clumaci districtio ordinis.&. becci suꝑemi¬
nens prudentia lanfranei. qui illic mona-
lere comꝓbabit. Itaq in tali loco ꝑficiam qͦd
dispono. in quo & scire meum possim osten¬
met referre solebat: secum meditabat᷑. ad de¬
batq. Necdũ eram edomitꝰ. necdũ in me
uigebat mundi contemptꝰ. Unde qͦd ego
ut putabam fretus alioꝵ caritate dicebã:
qͣm dampnosũ eẽt ñ aduertebam. Post.¬
modũ autẽ in se reu̾sus quid inqͥt: Esse
ne monachus hoc ẽ uelle scilicet aliis
p̃poni. pre aliis honorarĩante alios ma-¬
gnificari: Non . Illic gͥ deposita contu-¬
macia monachus deueni: ubi sicut equũ
ẽ cunctis ꝓpt̾ dm̃ post ponaris: cunctis
abiectior habearis: pre cunctis paruipen¬
daris. Et ubi hoc eẽ poterit: Equidẽ
becci. Ibi siquidem nulliꝰ ponderis ero:
cunctis ẽ honorabilis & acceptꝰ. Illie gͦ

Expanded text:
Si Cluniaci vel Becci, totum tempus quod in Si Cluniaci vel Becci, totum tempus quod in discendis litteris posui, perdidi. Nam et Cluniaci districtio ordinis, et Becci supereminens prudentia Lanfranci, qui illic monachlere comprobabit. Itaque in tali loco perficiam quod dispono, in quo et scire meum possim ostenmet referre solebat, secum meditabatur, addebatque: Necdum eram edomitus, necdum in me vigebat mundi contemptus. Unde quod ego ut putabam, fretus aliorum charitate dicebam, quam damnosum esset non advertebam. Postmodum autem in se reversus. Quid, inquit? essene, monachum  al., monachus hoc est, velle scilicet aliis praeponi, prae aliis honorari, ante alios magnificari? Non. Illic ergo deposita contumacia monachus deveni, ubi sicut aequum est, cunctis propter Deum postponaris, cunctis abjectior habearis, prae cunctis parvipendaris, et ubi hoc esse poterit? Equidem Becci. Ibi siquidem nullius ponderis ero, cunctis honorabilis et acceptus. Illic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tim in burgundia. partim in francia fer¬
me tͥbus annis. normanniã uadit: q̃ndam¬
nomine lanfrancũ. uirũ uidelicet ualde
bonũ. prestanti religione ac sapientia ue-¬
re nobilem. uidere alloqui & cohabitare uo¬
lens. Excellens siquidem fama illius qua
coꝵ ad eum de cunctis mundi partib age¬
bat. Anselmus gͥ uiro adito. eumq singu-¬
lari quadam sapientia pollere agnito. eiuᷤ
se magisterio subdit: eiq postinodicũ famili¬
aris prexeteris discipłis fit. Occupatur die
noctuq in literarũ studio. non solũ quȩ uo¬
lebat a lanfranco legendo: sed & alios quȩ
rogabatur studiose docendo. Propt̃ quȩ
studia cũ corpus uigiliis. frigore & ine¬
dia fatigaret: uenit ei in mentẽ. quia si ali¬
quo monachus ut olim ꝓposuerat eẽt aeri¬
nec tunc sui laboris meritũ ꝑderet: quod
gͦ m̃te concepto. cotam intentionẽ suã ad
placendũ dõ dirigere cepit: & sꝑnendo
cupit fieri monachus. Quid plura:

Expanded text:
tim in Burgundia, partim in Francia fertim in Burgundia, partim in Francia ferme tribus annis, Northmaniam vadit nomine Lanfrancum, virum videlicet valde bonum, praestanti religione ac sapientia vere nobilem, videre, alloqui, et cohabitare volens. Excellens siquidem fama illius circue clericorum ad eum de cunctis mundi partibus agebat. Anselmus igitur viro adito, eumque singulari quadam sapientia pollere agnito, ejus se magisterio subdit, eique post modicum familiaris prae caeteris discipulis fit. Occupatur die noctuque in litterarum studio, non solum quae volebat a Lanfranco legendo, sed et alios quae rogabatur studiose docendo. Propter quae studia, cum corpus vigiliis, frigore et inedia fatigaret  al., fatigaretur, venit ei in mentem quia si aliquando monachus, ut olim proposuerat, esset, acrit,  al., oportet, nec tunc sui laboris meritum perderet, quod ergo mente concepto, totam intentionem suam ad placendum Deo dirigere coepit, et spernendo cupit fieri monachus. 6. Quid plura?
Abbreviated transcription (Latin):
Nec aliqua poterat patrẽ humilitate leni¬
re. sed qͣnto illi se exhibebat humiliorẽ ⁊
tanto illũ sibi sentiebat aspiorem. Quod
minis intolerabile cernens. & ne deteriꝰ
quid inde contingeret timens. elegit potiꝰ
pat̃nis reb & patriȩ abrenuntiare: quã
patri suo uł sibi quãlibet infamiã ex sua
cohabitatione ꝓcreare. Paratis itaq his
quȩ necessaria erant. in uiam icuris pa-¬
triam egreditur. tino qui sibi ministra¬
ret clerico comitatꝰ. Cumq de hine in
transcensu montis senisii fatigaret᷑. et
laboris impatiens corpore deficeret: uires
suas nuem mandendo reparare tẽpta-¬
bat: nec enĩ aliud quo uesceret᷑ presto
fuit. Quod minister illius aduertens
doluit: & ne forte quid edendum habe-¬
retur in sacculo. qui asino illorum ueheba¬
tur diligent̃ inuestigare cepit. d mox con-¬
tra spem panẽ in eo nitidissimũ repperit.
Quo ille refectus recreatus ẽ: & uiȩ inco¬

Expanded text:
Nec aliqua poterat patrem humilitate leniNec aliqua poterat patrem humilitate lenire, sed quanto illi se exhibebat humiliorem, tanto illum sibi sentiebat asperiorem. Quod nimis intolerabile cernens, et ne deterius quid inde contingeret timens, elegit potius paternis rebus et patriae abrenuntiare, quam patri suo vel sibi quamlibet infamiam ex sua cohabitatione procreare. Paratis itaque his, quae necessaria erant in viam ituris, patria  al., patriam egreditur, uno qui sibi ministraret clerico comitatus. Cumque dehinc in transcensu montis Senisii fatigaretur, et laboris impatiens corpore deficeret, vires suas nivem mandendo reparare tentabat. Nec enim aliud quo vesceretur, praesto fuit. Quod minister illius advertens, doluit et ne forte quid edendum haberetur in sacculo qui asino illorum vehebatur, diligenter investigare coepit, et mox contra spem panem in eo nitidissimum reperit. Quo ille refectus, recreatus est, et vitae inco
Abbreviated transcription (Latin):
dũ claruit. magis ꝑ illũ ad suã uoluntatẽ
in posterũ disponebat informari. Post hȩc sa¬
nitas iuueni redit: quodq tunc nequibat.
feruor animi eiꝰ a religioso ꝓposito tepesce¬
reͣ n tantũ ut scłi uias magis ingredi quã
relictis eis monachus fieri cuꝑet. Studi¬
um quoq literarũ in quo se magnopere
solebat exercere: sensim postponere: ac it¬
uenilib ludis cepit oꝑam dare. Uerũta¬
men pia dilectio & diligens pietas quas
in matrẽ suã habebat: non nicbil eũ ab istiᷤ
restringebant. Defuncta uͦ illa. ilico nauis
cordis eius. quasi ꝑdita anchora in fluctus
dens. quid de illo facturus erat. ne animã
suã pace transitoria potitus ꝑderet. infestũ
ei & intestinũ bellũ generauit: hoc ẽ animũ
pai̾s eius acerbo cont᷑ illũ odio inflammauit:
intantũ ut eque aut certe magis ea quȩ be-¬
ne sicut quȩ ꝑperam faciebat insequeret᷑.

Expanded text:
dum claruit magis, per illum ad suam voluntatem dum claruit magis, per illum ad suam voluntatem in posterum disponebat informari. Post haec sanitas redit juveni; quodque tunc nequibat, fervor animi ejus a religioso proposito tepescere, intantum ut saeculi vias magis ingredi, quam relictis eis monachus fieri cuperet. Studium quoque litterarum, in quo se magnopere solebat exercere, sensim postponere, ac juvenilibus ludis coepit operam dare. Verumtamen pia dilectio et diligens pietas, quas in matrem suam habebat, nonnihil eum ab istis restringebant. Defuncta vero illa, illico navis cordis ejus quasi anchora perdita in fluctus dens quid de illo facturus erat, ne animam suam pace transitoria potitus perderet, infestum ei et intestinum bellum generavit. Hoc est, animum patris ejus acerbo contra illum odio inflammavit intantum, ut aeque, aut certe magis ea quae bene, sicut quae perperam faciebat, insequeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
monachoꝵ uita prestantiꝰ eẽ. Quã assequi
cupiens uenit ad quendam sibi notũ abba¬
tem: rogans illũ ut se monachum faceret.
Sed abbas uoluntate ipsius agnita: quod
petebat in scio patre illiꝰ. ne offenderet ani¬
mũ eius facere recusauit. At ille in suo ꝓpo¬
sito ꝑstans orauit dm̃ quatinꝰ infirmari
mereret᷑. ut uł sic ad monachicũ quẽ desid̾a¬
bat ordinẽ susciꝑetur. Mira res. Ut enim
d̃s declararet. qͣntũ etiã in aliis de suȩ pie¬
tatis auditu confidere posset. preces illiꝰ
exaudiuit: ac illi ꝓtinus ualidam corporiᷤ
debilitatẽ immisit. Acriter gͥ infirmatus
ad abbatẽ mitit. mortẽ se timere ꝓnunti-¬
at: orat ut monachus fiat: prefato timo¬
re obstante ñ fit qͦd postulat. Et hoc qui-¬
dem qͣntum ad humanũ spectat examen.
suũ loci ipsius conu̾satione noluit impli¬
cari: ꝓpt̾ea quod alios qͦsdam in sinu miscdĩȩ
suȩ recondicus habebat: quos ut postmo¬

Expanded text:
monachorum vita praestantius esse. Quam assequi monachorum vita praestantius esse. Quam assequi cupiens, venit ad quemdam sibi notum abbatom, rogans illum ut se monachum faceret. Sed abbas, voluntate illius agnita, quod petebat inscio patre illius, ne offenderet animum ejus, facere recusavit. At ille in suo proposito perstans oravit Deum, quatenus infirmari mereretur, ut vel sic ad monachicum quem desiderabat, ordinem susciperetur. Mira res! Ut enim Deus declararet quantum etiam in aliis de suae pietatis auditu confidere posset, preces illius exaudivit, ac illi protinus validam corporis debilitatem immisit. Acriter igitur infirmatus ad abbatem mittit, mortem se timere pronuntiat, orat ut monachus fiat: praefato timore obstante non fit quod postulabat, et hoc quidem quantum ad humanum spectat  al., tsuum ipsius loci conversatione noluit implicari, propterea quod alios quosdam in sinu misericordiae suae reconditos habebat, quos ut postmo
Abbreviated transcription (Latin):
dñm regem ipsas accusaturũ. De hinc mon¬
te transcenso. regiam aulam subit: dm̃ cum
solo suo dapifero intienit. Nam familiã suã
ut sibi uidebat᷑. qm̃ autumnts erat ad col¬
ligendas messes miserat. Ingrediens itaq
puer a dño uocat᷑: accedit atq ad pedes eiꝰ
sedet. Int̾rogatur iocunda affabilitate quiᷤ
sit uł unde: quidq uelit. N espondit ille
ad int̾rogata: iuxta quod rem eẽ sciebat.
Tunc ad imꝑium dñi panis ei ntidissimꝰ
ꝑ dapiferũ affert᷑: eoq coram ipso reficit᷑.
Mane gͥ cũ quid uiderit ante oculos m̃tis
reduceret. sicut puer simplex & innocens.
se ueracit᷑ in cęlo. & ex pane dĩ refectũ fuis¬
se credebat. hocq coram aliis ita eẽ publi¬
ce asserebat. Creinit gͦ puer. ꝙ ab om̃ib
diligebat᷑. Mores etenĩ ꝓbi in eo erant: qͥ
magnoꝑe illum diligi faciebant: Traditur
litteris: discit & in breui plurimũ ꝓficit.
pit apud se. nichil in hominũ conu̾satione

Expanded text:
dominum regem ipsas accusaturum. Dehinc mondominum regem ipsas accusaturum. Dehinc monte transcenso, regiam aulam subit. Dominum cum solo suo dapifero invenit. Nam familiam suam, ut sibi videbatur, quoniam autumnus erat, ad colligendas messes miserat. Ingrediens itaque puer, a domino vocatur. Accedit, atque ad pedes ejus sedet. Interrogatur jucunda affabilitate quis sit, vel unde quidve velit. Respondet ille ad interrogata, juxta quod rem esse sciebat. Tunc ad imperium domini panis ei nitidissimus per dapiferum affertur, eoque coram ipso reficitur. Mane igitur cum quid viderit ante oculos mentis reduceret, sicut puer simplex et innocens se veraciter in coelo et ex pane Domini refectum fuisse credebat, hocque coram aliis ita esse publice asserebat. 3. Crevit ergo puer et ab omnibus diligebatur. Mores etenim probi in eo erant, qui magnopere eum diligi faciebant. Traditur litteris, discit, et in brevi plurimum proficit. pit apud se, nihil in hominum conversatione
Abbreviated transcription (Latin):
nem uitȩ sortiri promeruit. Gundul-¬
fus autem circa diem obitus sui spre¬
to seculo monachus factus: monachts
defunctus est. At anselmus filius ho¬
rum cum puer paruulus esset: mater-¬
nis prout etas sua patiebatur collo¬
quiis libenter animum intendebat.
Et audito unum deum sursum in cȩlo
esse omnia regentem: omnia continen-¬
tem: suspicatus est it pote puer inter
montes nutritus. cȩlum montibus in-¬
cumbere: in quo & aulam dei esse. eam¬
q per montes adiri posse. Cumq
hoc sepius anmo uolueret contigit
ut quadam nocte per uisum uideret.
se debere montis cacumen ascendere:
et ad aulam magni regis dei propera-¬
re. Uerum prius quam montem ce-¬
pisset ascendere. uidit in planitiȩ qua
pergebat ad pedem montis mulieres.
quȩ regis erant ancillȩ. segetes me¬
tere: sed hoc nimis negligenter fa-¬
ciebant. et desidiose. Quarum pu-¬
er desidiam doleN
atq redarguens: ꝓposuit animo se apud

Expanded text:
nem vitae sortiri promeruit. Gundulpnem vitae sortiri promeruit. Gundulphus vero circa diem obitus sui, spreto saeculo monachus factus, monachus defunctus est. 2. At Anselmus filius horum, cum puer parvulus esset, maternis, prout aetas sua patiebatur, colloquiis libenter animum intendebat. Et audito unum Deum sursum in coelo esse, omnia regentem, omnia continentem, suspicatus est, utpote puer inter montes nutritus, coelum montibus incumbere, in quo et aulam Dei esse, eamque per montes adiri posse. Cumque hoc saepius animo volveret, contigit ut quadam nocte per visum videret se debere montis cacumen ascendere, et ad aulam magni regis Dei properare. Verum priusquam montem coepisset ascendere, vidit in planitie qua pergebat ad pedem montis mulieres, quae regis erant ancillae, segetes metere, sed hoc nimis negligenter faciebant et desidiose. Quarum puer desidiam dolens ac redarguens, proposuit animo se apud
Abbreviated transcription (Latin):
ga uocabatur. Utriq iuxta scłi dignitatẽ
nobiliter natr: nobiliter sunt in augusta
ciuitate conuersati. Quȩ ciuitas confi¬
nis burgundiȩ & langobardie. ermenber¬
gam in se edidit: gundulfum in longo¬
bardia natum ciuem sui ex aduena fe-¬
cit. Comuncti sunt lege connigali. am¬
bo diuitiis non ignobiles: sed moribus ex
quadam parte disfimiles. Gundulfus enĩ
seculari deditus uitȩ. non adeo rebus su-¬
is curam impendere: sed habita frequen-¬
ter ab re distribuere: in tantum ut non mo¬
do largus atq beneficus: uerumetiam ꝓ¬
digus atq uastator a nonnullis estimare¬
tur. Ermenberga uero bonis studiis
seruiens. domus curam bene gerens. sua
cum discretione dispensans atq conser¬
uans: bone matrifamilias officio funge¬
batur. Mores erant probi & irreprehen¬
sibiles: ac iuxta rectam considerationẽ
ratione subnixi. Hȩc fuit uita eius
in hac dum uixit ꝑmansit: in hac fi¬

Expanded text:
ga vocabatur. Utrique juxta saeculi dignitatem ga vocabatur. Utrique juxta saeculi dignitatem nobiliter nati, nobiliter sunt in Augusta civitate conversati. Quae civitas confinis Burgundiae et Langobardiae, Ermembergam in se edidit; Gundulphum in Langobardia natum, civem sui ex advena fecit. Conjuncti sunt lege conjugali, ambo divitiis non ignobiles, sed moribus ex quadam parte dissimiles. Gundulphus enim saeculari deditus vitae, non adeo curam suis rebus impendere, sed habita frequenter ab re distribuere, intantum ut non modo largus atque beneficus, verum etiam prodigus atque vastator a nonnullis aestimaretur. Ermemberga vero bonis studiis serviens, domus curam bene gerens, sua cum discretione dispensans atque conservans, bonae matrisfamilias officio fungebatur. Mores erant probi et irreprehensibiles, ac juxta rectam considerationem ratione subnixi. Haec fuit vita ejus, in hac dum vixit permansit, in hac fi
Abbreviated transcription (Latin):
cauebam: dedi operam uoluntati eo¬
rum pro posse morem gerere. Opus
igitur ipsum de uita & conuersatio¬
ne anselmi archiep̃i cantuariensis ticala¬
tum talit̾ do adiuuante curaui dispone¬
re: ut quamuis aliud opus quod pre¬
signauimus. ex maiori parte de eidem
uiri conuersatione subsistat. itã tamen in
sua materia in tegre. narrationis formã
pretendat: ut nec illud istius. nec istud
illius pro mutua sui cognitione multũ
uideatur indigere. Plene tamen actus
eius scire uolentib. nec illud sine isto: nec
istud sine illo. sufficere posse pronuntio.¬
Nstituta uitȩ & conuersationis anselmi can-¬
tuariensis archiep̃i. luterarum memoriȩ tra-¬
dicurus. primo omniũ uocata in auxilium
meum summa dĩ clem̃tia & maiestate. que-¬
dam breui dicam de ortu ac moribus pa-¬
rentum eius: ut hinc lector aduertat. de
qua radice prodierit. quod in studiis na¬
sciture prolis postmodum fulsit. Pater
igitur eius gundulfus: mater ermenber-¬

Expanded text:
cavebam, dedi operam voluntati eocavebam, dedi operam voluntati eorum pro posse morem gerere. Opus igitur ipsum de vita et conversatione Anselmi archiepiscopi Cantuariensis titulatum, taliter, Deo adjuvante, curavi disponere, ut quamvis aliud opus quod praesignavimus ex majori parte de ejusdem viri conversatione subsistat; ita tamen in sua materia integrae narrationis formam praetendat, ut nec illud istius, nec istud illius pro mutua sui cognitione multum videatur indigere. Plene tamen actus ejus scire volentibus, nec illud sine isto, nec istud sine illo sufficere  al. omit.nstituta vitae et conversationis Anselmi Cantuariensis archiepiscopi litterarum memoriae traditurus, primo omnium vocata in auxilium meum summa Dei clementia et majestate, quaedam brevi dicam de ortu et moribus parentum ejus, ut hinc lector advertat de qua radice prodierit quod in studiis nasciturae prolis postmodum fulsit. Pater igitur ejus Gundulphus, mater Ermember
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam multas et
antecessorum nr̃oꝵ
temporih insolitas
rerum mutationes.
nr̃is diehus in an
cidisse et coalusse conspeximus: ne
mutationes ipse posterorum scienti¬
am penitus laterent. quedam ex
illis succinete excepta litterarum
memoriȩ tradidimus. Sed quoniã
opus ipsum in hoc maxime uersa¬
tur. ut ea quȩ inter reges angloꝵ
& anselmum archiep̃m cantuario¬
rum facta sunt. in concussa ueritate
designet. queq omnib puram illoꝵ
hẏstoriam scire uolentibus tunc tẽ¬
poris in notescere potuerunt. licet
inculto. plano tamen sermone de¬
scribat. nec adeo quicquam in se
contineat quod ad priuatam con¬
uersationem uł ad morum ipsius an-¬
selmi qualitatem. aut ad miraculorum
ex hibitionem ꝑtinere uideatur: placu¬
it quibusdam familiaribus meis. me
sua prece ad hoc ꝑducere: ut sicut de-¬
scriptione notarum rerum posteris. ita
designatione ignotarum satagerem
quod officii mei munus impendere.
Quos eo quod offendere summopere

Expanded text:
uoniam multas et antecessorum nostrorum temporibus insolitas rerum mutationes nostris diebus in Anglia accidisse et coaluisse conspeximus, ne mutationes ipsae posterorum scientiam penitus laterent, quaedam ex illis succincte excerpta  al., excepta, litterarum memoriae tradidimus. Sed quoniam opus ipsum in hoc maxime versatur, ut ea quae inter reges Anglorum et Anselmum archiepiscopum Cantuarium facta sunt, inconcussa veritate designet, quaeque omnibus puram illorum historiam scire volentibus tunc temporis innotescere potuerunt, licet inculto, plano tamen sermone describat. Nec adeo quidquam in se contineat, quod ad privatam conversationem, vel ad morum ipsius Anselmi qualitatem, aut ad miraculorum exhibitionem pertinere videatur, placuit quibusdam familiaribus meis me ad hoc sua prece perducere ut, sicut descriptione notarum rerum posteris, ita designatione ignotarum satagerem quod officii mei munus impendere. Quos eo quod offendere summopere
Abbreviated transcription (Latin):
tistitiᷤ constitutꝰ erat. & cui uellet clericoꝵ
eũ iure beneficii tradebat. illiq eti con¬
cedebat᷑ ñ honestatẽ loci. sed t̾renũ lucrã
quẽ admodũ in qͥb:dam locis hodie cer¬
int᷑ sibi inde in ꝓprios usus accumula-¬
ri uidebat᷑: obhoc ut diximꝰ locus ille
miniũ negligebat᷑. Ulis quippe tantum
edicula. quã ut ferebat᷑ beata Genouefa
suꝑ scõs mr̃es deuote construerat. tantoꝵ
mr̃m corpora ambiebat: qͥa sicut in ꝓces¬
su expediam ꝓfucurũ orbi eoꝵ nom̃ eni¬
tuit: & ꝓcurante do ad singularẽ excel-¬
lentiã locus qui tam magnis tam certis
tam deniq antiqͥs illustrabat᷑ quãuis occul¬
tis patronis ꝓuectus ẽ.

Expanded text:
tistitis constitutus erat, et cui vellet clericorum tistitis constitutus erat, et cui vellet clericorum eum iure beneficii tradebat, illeque, cui concedebatur, non honestatem loci, sed terrenum lucrum, quemadmodum in quibusdam locis hodieque cernitur, sibi inde in proprios usus accumulari videbatur: ob hoc, ut diximus, locus ille nimium neglegebatur. Vilis quippe tantum aedicula, quam, ut ferebatur, beata Genovefa super sanctos martyres devotę construxerat, tantorum martyrum corpora ambiebat, quoad, sicut in processu expediam, profuturum orbi eorum nomen enituit, et, procurante Deo, ad singularem excellentiam locus, qui tam magnis, tam certis, tam denique antiquis illustrabatur, quamvis occulte, patronis, provectus e
Abbreviated transcription (Latin):
Hic ab urbe quȩ lutecia siue parisius
uocat᷑. qͥnq fere milib abẽ. Si quidẽ in ea
urbe reges francoꝵ maxime sceptra tͣcta¬
re consueuerant.
N eo sane uico tẽporib domiciani qͥ scđs
ab nerone in ap̾ianos arma corripuit.
primũ memorate urbis ep̃m beatissimũ
yonisiũ. cũq eo rusticũ & eleucherium.
quoꝵ alt̃ presbit̃ alter diaconus erat. ꝓ xͥ
nomine in ꝓspectu ipsus ciuitatis int̾emp¬
tos. quedã mat̾ familias uocabulo catulla.
aqua & uico deductũ nom̃ dicunt. qͥa pa¬
lam ñ audebat clam sepulture mandauit:
signauit cam̃ locũ. ut rei geste iuniorib
constaret noticia. Sic incõparabilis thes¬
aurus diu latuit: nec pret̾ famã locus
ille qͥcquã habebat conspicuũ. Et qͣm¬
uis qͦdam inibi ab anteriorib regib
ꝓpt̾ assidua quȩ ibidem agebant᷑ mira-¬
cula conlata fuissent: tam̃ qͥa locus ip¬
se eo tempore sub potestate parifiaci an¬

Expanded text:
Hic ab urbe quae Lutecias sive Parisius Hic ab urbe quae Lutecias sive Parisius vocatur quinque ferme milibus abest. Siquidem in ea urbe reges Francorum maxime sceptra tractare consueverant. 3. In eo sane vico temporibus Domiciani, qui secundus ab Nerone in christianos arma corripuit, primum memoratae urbis episcopum beatissimum Dyonisium cumque eo Rusticum et Eleutherium, quorum alter presbiter, alter diaconus erat, pro Christi nomine in prospectu ipsius civitatis interemptos quaedam materfamilias vocabulo Catulla, a qua et vico deductum nomen dicunt, quia palam non audebat, clam sepulturae mandavit. Signavit tamen locum, ut rei geste iunioribus constaret notitia. Sic incomparabilis thesaurus diu latuit, nec preter famam locus ille quicquam habebat conspicuum. Et quamvis quaedam inibi ab anterioribus regibus propter assidua, quae ibidem agebantur miracula, conlata fuissent, tamen, quia locus ipse eo tempore sub potestate Parisiaci an
Abbreviated transcription (Latin):
uartus ã clodoueo qui pͥ¬
mꝰ regum francoꝵ ad cul-¬
cũ dĩ docente beato ue-¬
migio remensiũ ep̃o con¬
uersus ẽ: clotharius fi¬
lius chilꝑici regnũ sortitus ẽ. Qui ela¬
borata a maiorib dignitate potitus: cũ
et plurima strenue gesserit. tũ precipue
illud memorabile suȩ potentie posteriᷤᷤ re¬
liqͥt indiciũ. qͦd rebellantib aduersus se
saxonib. ita eos armis ꝑ domuit. ut om̃s
uirilis sexus eiꝰdem t̾rȩ incolas. qͥ gladii
quẽ tum forte gerebat longitudinẽ erces-¬
sissent. ꝑ emerit: quippe ut iuniorib cu-¬
ostenderet. atq eiꝰ custos & baiulus eẽt.
Cũ aũ adolescentie ȩtatẽ ut genti francoꝵ
mo s ẽ. uenationib exerceret: agere cer¬
uum quada die instituit. Qui fac ile re¬
ꝑtus oblatrantib atq certatim in seq̃nci¬
b canũ agminib. ea ꝑnicitate qua illud
dustriã effugere conabat᷑. Tandẽ gͦ uictꝰ
ad uicũ qui catulliacus dicit᷑ se contulit.

Expanded text:
uartus ab Chlodoveo, qui primus regum Francorum ad cultum Dei, docente beato Remigio Remensi episcopo, conversus est, Chlotharius, filius Chilperici, regnum sortitus est. Qui elaborata a maioribus dignitate potitus, cum et plurima strenue gesserit, tum praecipue illud memorabile suae potentiae posteris reliquit indicium, quod, rebellantibus adversum se Saxonibus, ita eos armis perdomuit, ut omnes virilis sexus eiusdem terrae incolas, qui gladii, quod tum forte gerebat, longitudinem excessissent, peremerit, quippe ut iunioribostenderet atque eius custos et baiulus esset. Cum autem adolescentiae aetatem, ut genti Francorum moris est, venationibus exerceret, agere cervum quadam die instituit. Qui facile repertus, oblatrantibus atque certatim insequentibus canum agminibus, ea pernicitate qua illud dustriam effugere conabatur. Tandem ergo victus ad vicum qui Catulliacus dicitur se contulit.
Abbreviated transcription (Latin):
gus illustrat. ꝓ honore ge¬
stoꝵ stilo explicamꝰ: ea utiq
fide qua ad nos martyrii
ordo ꝑuienit. Nam ꝑ suc-¬
cedentiũ relationẽ rei gestȩ memoriã non¬
dũ int̾cepit obliuio. Et si ꝓ martyrib sin¬
gulis. loca singula quȩ eos p̃ossident uł sin¬
gulȩ urbes insigies habent᷑. nec inmerito.
quia ꝓ dõ sũmo p̾ciosas animas scĩ resun¬
dunt: qͣnta excolendꝰ ẽ reuerentia sacer ille
augaunensiũ loctis. in quo tot ꝓ xp̃o mar¬
tyrũ milia ferro cesa referunt᷑: Nc̃ iam
ipsam beatissimȩ passionis causã loquam᷑.¬
ꝓuincias turbari qͣdam p̾sumptione ꝑsp̃i¬
ceret: ad consortiũ imꝑii uł laboris olim̾
sibi cõmiliconẽ herculiũ maxinnanũ cesa¬
rem fecit: eumq contra amandũ & helia
nauit: cui ad supplementũ exercitꝰ legio¬
nem thebeam ex orientalib militib dedit.
Quȩ legio sex milia sexcentos sexaginta¬
sex uiros. ualidos animis & instructos ar-¬
mis: antiquoꝵ romanoꝵ habebat ȩremplo.

Expanded text:
guine inlustrant pro honore gestorum stilo explicamus, ea utique fide qua ad nos martyrii ordo peruenit. nam per succedentium relationem rei gestae memoriam nondum intercepit obliuio, etsi pro martyribus singulis loca singula quae eos possident uel singulae urbes insignes habentur, nec inmerito, quia pro deo summo pretiosas sancti animas refundunt. quanta excolendus est reuerentia sacer ille Agaunensium locus in quo tot pro Christo martyrum milia ferro caesa referuntur? nunc iam ipsam beatissimae passionis causam loquamurprouincias turbari| quorundam praesumpcione perspiceret. Ad| consorci“u”m imperii uel laboris olim sibi conmilitonem| herculium maximianum cesarem fecit . eumque| contra amandum et aelianauit. Cui ad subplimentum exercitus| legionem tebeam ex orientalibus militibus dedit . quę| legio sex milia sexcentos ac sexaginta+ uiros ualidos| animis . et instructus armis . antiquorum romanorum| habebat exemplo .
Abbreviated transcription (Latin):
dam deꝑisse : ut uix ꝑ uetustissimos thomos
soricib corrosos illiꝰ actus posset repꝑire pau¬
ca uir apłicus atq philosophus hincmarus:
quȩ ad multoꝵ ucilitatẽ scriberet studiosis
lectorib. Igit᷑ quia ex toto ñ ualemꝰ de beato
donatiano confessore. ur̃is satisfacere uotis:
saltem qͦd ueraciũ narratione testiũ patefa-¬
ctum ẽ nobis. ꝑ subiectam curabimꝰ serip¬
turam pandere uobis : ur̃am om̃imodis
orantes magnificentiã. & eoꝵ qui hȩc le-¬
gerint precamͣ sollertiam. quo ex his gau-¬
deant: donec ad maiora si quiuerint inue-¬
niri ꝑueniant. Neq huiꝰ scĩ parua irride-¬
ant. qui multa impetrare ualet a dño. suis
intima÷ ac iugi suffragio concedat de ini-¬
micis uictoriam: & ad ꝑpetuam ꝑducat¬

Expanded text:
dam deperisse, ut uix per uetustissimos thomos dam deperisse, ut uix per uetustissimos thomos soricibus corrosos illius actus posset repperire pauca uir apostolicus atque phylosophus Hincmarus, que ad multorum utilitatem scriberet studiosis lectoribus. Igitur quia ex toto non ualemus de beato Donatiano confessore uestris satisfacere uotis, saltem quod ueracium narratione testium patefactum est nobis, per subiectam curabimus scripturam pandere uobis, uestram omnimodis orantes magnificentiam, et eorum, qui hec legerint, precamur solertiam, quo ex hiis gaudeant, donec ad maiora, si quieuerint inueniri, perueniant. Neque huius sancti parua irrideant, qui multa impetrare ualet a domino suis intima, ac iugi suffragio concedat de inimicis uictoriam, et ad perpetuam
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ memoriã in nr̃is oratoriis cupimꝰ ha-¬
bere: p̃sertim cũ & antiqͥtatis tempore
ignorent᷑: atq diu̾sarũ etatum. t̾reniᷤ in-¬
tenti occupationib nr̃ȩ urbis presules
nichil horum curauerint. Et ut ꝑspicu¬
ũ ẽ multis. ꝑmittente credi potest haud
uolente suꝑna ꝓuidentia quȩ cuncta mira¬
ro comitũ polluit celsitudo eiꝰq reu̾entiam
uilipendendo. res sacre ꝑierint de sc̃o loco.
Cuiꝰ uͦ hoc acciderit reatu. cleri. an plebis.
an alicuiꝰ prioꝵ antistitũ. regisue nescimus:
s ut predictũ ẽ. iusto dĩ iudicio id euenisse
cognoscimꝰ. Unde qͦd ur̃a a nr̃a paruitate re¬
quirit industria. ex asse nequimꝰ implere:
ob negotia supra memorata. Non solũ aũ
scĩ donatiani confessoris xp̃i. cȩteroꝵq uitã.
quoꝵ sacra amplectimͣ pignora uerũetiam
famosissumm ꝑ orbem optimi confessoris remi¬
gii libellus ex eiꝰ uica editus. ita fertur qͦn¬

Expanded text:
quorum memoriam in nostris oratoriis cupimus haquorum memoriam in nostris oratoriis cupimus habere; presertim cum et antiquitatis tempore ignorentur, atque diuersarum etatum terrenis intenti occupationibus nostre urbis presules nihil horum curauerint. Et ut perspicuum est multis, permittente credi potest haud uolente superna prouidentia que cuncta miraro comitum polluit celsitudo; eiusque reuerentiam uilipendendo res sacre perierint de sancto loco. Cuius uero hoc acciderit reatu cleri an plebis, an alicuius priorum antistitum, regisue nescimus; sed, ut predictum est, iusto Dei iudicio id euenisse cognoscimus: unde quod uestra a nostra paruitate requirit industria ex asse nequimus implere ob negotia supra memorata. Non solum autem Sancti Donatiani confessoris Christi ceterorumque uitam, quorum sacra amplectimur pignora, uerum etiam famosissimi per orbem optimi confessoris Remigii libellus ex eius uita editus ita fertur quon
Abbreviated transcription (Latin):
rando. nobilitate clarissimo.
armoꝵ uirtute laudando. gło¬
so marchioni arnulfo: hugo
ominũ suppremꝰ presulũ. ꝑhennitatis decus.
cũ rege ethereo. Miram̃ oppipare ur̃m in
dĩ reb sc̃m studiũ. quo precȩteris nr̃i tẽpo¬
ris senatorib polletis: cũ in re publica ua-¬
leret ur̃e nimirũ fore occupata m̃tis inten-¬
tio. nancissi studetis ur̃arum ȩccłiarũ in sc̃oꝵ
reliquiis. ꝓ quib meritis atq actib celesti
meruerunt potiri beatitudine. Heata nãq
ẽ ur̃a dilectissime fr̃ inquisitio. atq ꝑ om̃i¬
um ppłoꝵ ora laudabilis iubilatio: quomͦ
cũ secularib polleatis nobilit̾ pompis: ta¬
men efficacit̾ cogitare queatis de cȩlestib p̃¬
mus. Nimirũ hoc negocio. imitamini mo-¬
nita egregii p̃dicatoris pauli dicentis. Qui
utunt᷑ hoc mundo: tanquã ñ utant᷑. Ardu¬
um gͦ ualde ẽ. ac nimiũ difficile. ut om̃i¬
ũ sc̃oꝵ actus meritaq ualeamꝰ agnoscere.

Expanded text:
rando, nobilitate clarissimo, armorum uirtute laudando, glorioso marchioni Arnulfo, Hugo omnium suppremus presulum perhennitatis decus cum rege ethereo. Miramur oppipare uestrum in Dei rebus sanctum studium, quo pre ceteris nostri temporis senatoribus polletis: cum in republica ualeret uestre nimirum fore occupata mentis intentio, nancisci studetis uestrarum ecclesiarum in sanctorum reliquiis, pro quibus meritis atque actibus celesti meruerunt potiri beatitudine. Beata namque est uestra, dilectissime frater, inquisitio, atque per omnium populorum ore laudabilis iubilatio; quomodo, cum secularibus polleatis nobiliter pompis, tam efficaciter cogitare queatis de celestibus premii. Nimirum hoc negotio imitamini monita egregii predicatoris Pauli dicentis: "qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur", arduum ergo ualde est ac nimium difficile, ut omnium sanctorum actus meritaque ualeamus agnoscere,
Abbreviated transcription (Latin):
lũ. tanta undiq confluxit ppłi multitudo:
ut uix eccłiȩ atria caꝑe potuissent omniũ
aiduenientiũ ppłoꝵ curbã. Int̾ea mulier alia
ex longinquo ueniens ꝑdito lumine oculoꝵ.
cũ ad sc̃i martyris accessisset cumulũ: rece¬
dam adolescens simul & puella a demone uexa¬
ti. cũ tremefacti accessissent ad scĩ locũ. eũ
uomitu sanguinis eiecto demone ad suã ꝑ¬
uenerunt sanitatem.
ulte & innumerabiles uirtutes: in illiᷤ

Expanded text:
lo, tanta undique adgressa populi multitudo, ut vix ecclesiae seu atria capere potuissent omnium advenientium populorum caterva. Interea mulier alia ex longinco veniens, perditum lumen oculorum, cum ad sancti martyris accessit tumulum, recidam aduliscens simul et puella demoniis vexati, con tremefacti accessissent ad locum, cum omitu sanguinis evulsis demonibus, ad suam pervenerunt sanitatem. Multi et innumerabilis virtutes in illis
Abbreviated transcription (Latin):
tera qͣm plurima scͥpta. quȩ in hoc breui oꝑe
cõmemorare longũ ẽ. Int ceteras gallie cla¬
des quis expedire ualeat. qͣntis calamitatibꝰ
remensis ȩccłia sit afflicta. ingruente illa
uuandaloꝵ ꝑsecutione seuissima: qua p̃cio¬
sus pontifex xp̃i nicasius in ipso sc̃ȩ marie
templo capite truneatus. głoso meruit coro-¬
nari martyrio: Quappt᷑ si ex antiquo tẽpo-¬
re inu̾salis eccłia multarũ scripturarũ ẽ
ꝑpessa iacturam: in nouissimo aũ scłi tẽpore
belgica. immo etiã gallicana ȩccłia. ꝓpt̾ se-¬
uas ꝑsecutiones multoꝵ. deflet se amisisse
monim̃ta scoꝵ. Licet dolendũ sit. ñ tam̃ est
mirandũ: si int̾ hos litigioꝵ turbines. sc̃ĩ con¬
fessoris donatiani disparuere miracula. Nc̃
aũ de uirtutũ eiꝰ p̾stantia. quȩ partĩ scͥpta
iuenimꝰ. partim in eo fuisse diuina donan¬
te gr̃a ñ ambigimꝰ. dilectioni tuȩ eͣnseribere

Expanded text:
tera quam plurima scripta, que in hoc breui opere tera quam plurima scripta, que in hoc breui opere commemorare longum est. Inter ceteras Gallie clades quis expedire ualeat, quantis calamitatibus Remensis ecclesia sit afflicta, ingruente illa UUandalorum persecutione seuissima, qua preciosus pontifex Christi Nicasius in ipso sancte Marie templo capite truncatus, glorioso meruit coronari martyrio? Quapropter si ex antiquo tempore uniuersalis ecclesia multarum scripturarum est perpessa iacturam, in nouissimo autem seculi tempore Belgica, immo etiam Gallicana ecclesia propter seuas persecutiones multorum deflet se amisisse monimenta sanctorum. Licet dolendum sit, non tamen est mirandum, si inter hos litigiorum turbines sancti confessoris Donatiani disparuere miracula. Nunc autem de uirtutum eius prestantia que partim scripta inuenimus, partim in eo fuisse diuina donante gratia non ambigimus, dilectioni tue transscribere
Abbreviated transcription (Latin):
etiam contigisse manifestũ ẽ. ut apud poste¬
ros de nomine beati remigii dubitatũ sit:
utrũ remedius an remigius uocaret᷑. Hȩc
uͦ de eiꝰdem scĩ uiri nomine nobis ambigui-¬
tas eẽt exempta. nisi in qͦdam calice ab eo
consecrato. ꝑ hos uersus quos ipse compo¬
suerat. sui nominis certam nobis reliquisset
noticiam. Hauriat hinc ppłs uitã de sangui¬
ne sacro: inflicto ȩt̾nus. quẽ fudit uulne¬
re.rp̃c: remignis reddit dño sud uota sa¬
cerdos. Sc̃s quoq iohannes crisostomꝰ ex
ꝓpħicis monim̃tis multa ꝑisse cõmemorat.
S & multa alia scpta autentica. in sc̃pturiᷤ
nos legimꝰ amisisse: ut liber iustoꝵ. de quo
in libris regũ legitur: & liber belloꝵ dm̃.
cuiꝰ in libro numeri m̃tio ẽ: carmina quo¬
q salomonis & disputationis eiꝰ sapientissi¬
mas de lignoꝵ natura herbarũq omniũ. itẽ¬
q ium̃toꝵ. uolucrũ. reptiliũ. & pisciũ: & ce¬

Expanded text:
etiam contigisse manifestum est, ut apud posteetiam contigisse manifestum est, ut apud posteros de nomine beati Remigii dubitatum sit, utrum Remedius an Remigius uocaretur. Hec uero de eiusdem sancti uiri nomine nobis ambiguitas esset exempta, nisi in quodam calice ab eo consecrato per hos uersus, quos ipse composuerat, sui nominis certam nobis reliquisset noticiam: Hauriat hinc populus uitam de sanguine sacro Inflicto eternus quem fudit uulnere Christus Remigius reddit Domino sua uota sacerdos. Sanctus quoque Iohannes Crisostomus ex propheticis monimentis multa perisse commemorat. Sed et multa alia scripta autentica in scripturis nos legimus amisisse, ut liber iustorum, de quo in libris regum legitur, et liber bellorum Domini, Cuius in libro Numeri mentio est; carmina quoque Salomonis et disputationes eius sapientissimas de lignorum natum herbarumque omnium, itemque iumentorum, uolucrum, reptilium et piscium, et ce
Abbreviated transcription (Latin):
repꝑiri possent inuestigari p̃cipiens. Sunt
quidẽ de uirtutib eiꝰ inuenta pauca. cũ scͥp¬
ta fiussent multa: uerũ ꝓpt̾ antiquitatẽ tẽ¬
poris. & quã plures ꝑsecutionũ ꝓcellas iam
abolita. & ideo de thesauris memorie dele¬
ta. Quod dilectioni tuȩ mirũ uideri ñ debet
si tam antiqui confessoris miracula. partĩ
oppressit obliuio: cũ felicis memorie p̃ces¬
sor m̃s hinemarus archiep̃e testat᷑ tẽpo¬
re karli pͥncipis. ꝓpt̃ discidiũ & contenti¬
onẽ de pͥncipatu int̾ eum & ragem fredũ
& ꝓpt̾ frequentia ciuilia ac parricidalia
bella. ingermanicis et bellicis ꝓuincus
xp̃ianam religionẽ pene fuisse destructã :¬
& beati Remigii qui nonus sc̃o donatiano
in archiepiscopati suocessit. alioꝵq scõꝵ
plurimoꝵ partim ꝓpt̾ eccłiarũ uastationẽ.
ꝓpt̾ hoc quod laici episcopatib p̃sidebant.
quã plurima deꝑisse miraculoꝵ scripta Qͦd

Expanded text:
repperiri possent, inuestigari precipiens. Sunt repperiri possent, inuestigari precipiens. Sunt quidem de uirtutibus eius inuenta pauca, cum scripta fuissent multa, uerum propter antiquitatem temporis et quamplures persecutionum procelles iam abolita et ideo de thesauris memorie deleta. Quod dilectioni tue mirum uidere non debet, si tam antiqui confessoris miracula partim oppressit obliuio, cum felicis memorie precessor meus Hincmarus archiepiscopus testatur, tempore Karli principis propter discidium et contentionem de principatu inter eum et Ragemfredum, et propter frequentia ciuilia ac parricidalia bella in Germanicis et Belgicis prouinciis christianam religionem pene fuisse destructam, et beati Remigii, qui nonus secundo Donatiano in archiepiscopatu successit, aliorumque sanctorum plurimorum, partim propter ecclesiarum uastationem, propter hoc, quod laici episcopatibus presidebant, quam plurima deperisse miraculorum scripta. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
malib pratis & pascuis affluenti fecundi¬
tate turgescat: Quid qͦd ppłis bacheia do¬
na ignorantib: ꝑ te liberi illuxit noticia:
Nunc nichil in regione cua usib hominũ
deesse uolens. ruricolas ad ꝓducenda uine¬
ta excoliusti: ut int̾ eos int̾dum spumet
uindemia. int̾ quos umni mentio nulla fuit.
Quid de cȩteris diuitiis auro uidelicet et
argento: palliis & lapidib p̃ciosis & conseis:
Hȩc quidem & alia quecũq sub sole nascen¬
tia balduine pͥnceps ꝓmptissime tͥ ferunt᷑:
quacũq parte t̾rarum & maris tͥ deflu¬
unt. & defluant utinã longo tẽpore & fe¬
rant᷑: dũ nulli mortaliũ possit afferri te
meliꝰ disꝑdere & possidere scienti. Propter
nstarũ quidẽ cȩcerarũq tuarũ uirtutũ in¬
signia. & ꝓpter in uiolabile pignus mͥ comꝑ¬
te cuȩ dilectionis. bibliothecas nr̃as euolui
iussi: studioseq si qua de scõ Donatiano scͥpta

Expanded text:
malibus pratis et pascuis affluenti fecundimalibus pratis et pascuis affluenti fecunditate turgescat? Quid quod populis bacheia dona ignorantibus per te Liberi illuxit noticia? Nunc nichil in regione tua usibus hominum deesse uolens, ruricolas ad producenda uineta excoluisti, ut inter eos interdum spumet uindemia, inter quos uini mentio nulla fuit. Quid de ceteris diuitiis, auro uidelicet et argento, paliis et lapidibus preciosis et conscis? Hec quidem et alia quecumque sub sole nascentia, Balduine princeps, promptissime tibi feruntur, quacumque parte terrarum et maris tibi defluunt. Et defluant utinam longo tempore et ferantur, dum nulli mortalium possit afferri, te melius disperdere et possidere scienti. Propter istarum quidem ceterarumque tuarum uirtutum insignia, et propter inuiolabile pignus mihi comperte tue dilectionis, bibliothecas nostras euoui iussi, studioseque, si qua de sancto Donatiano scripta
Abbreviated transcription (Latin):
mano genere uix queat aliquis inueniri.
Nunc de egregie quoq sobolis successione
reticeam: qua dñs sic tuȩ ꝓuidit posterita¬
ti. ut habeas cui securꝰ ea quȩ possides possi¬
denda relinquas. om̃i honestate preditã no¬
bilissimã ꝓlem: in qua iam iam ñ solũ mo¬
rib & ingemo totus expͥmeris. uerũ etiam
prudentia & consilio quasi idem alter ha¬
beris: Quid de diu̾sarum loquar affluen¬
tia diuitiarũ. diuine ꝓuidentiȩ munere tͥ
datarũ: quib iure hereditario de dñs sic uo¬
luit eẽ locupletatũ. ut int̾ mortales hac in
re ñ plurimos tͥ pares muenias: Quid
qͦd tellurẽ pauloante minꝰ cultilem. sic sol-¬
lertiȩ tuȩ industria fertilem reddidisti: ut
natura fertiliores fertilitate suꝑet. patiens¬
q cultire agricolarũ uotis respondeat. ac
opinio sinu pomoꝵ sufficientiã frugũq pro¬
fundens. diu̾soꝵ ꝓuentu fructuũ cultorib
suis arrideat: & ad prebendũ pastum ani-¬

Expanded text:
mano genere uix queat aliquis inueniri. mano genere uix queat aliquis inueniri. Nunc de egregie quoque sobolis successione reticeam, qua Dominus sic tuae prouidit posteritati, ut habeas, cui securus ea quae possides possidenda relinquas, omni honestate preditam nobilissimam prolem, in qua iamiam non solum moribus et ingenio totus exprimeris, uerum etiam prudentia et consilio quasi idem alter haberis. Quid de diuersarum loquar affluentia diuitiarum, diuine prouidentie munere tibi datarum, quibus iure hereditario te Dominus sic uoluit esse locupletatum, ut inter morales hac in re non plurimos tibi pares inuenias? Quid quod tellurem, paulo ante minus cultilem, sic sollertie tue industria fertilem reddidisti, ut natum fertiliores fertilitate superet, patiensque culture agricolarum uotis respondeat, ac opimo sinu pomorum sufficientiam frugumque profundens, diuersorum prouentu fructuum cultoribus suis arrideat, et ad prebendum pastum ani
Abbreviated transcription (Latin):
ingenio p̃sentis uitȩ fructus colligas. ut ex¬
pectes future: ita prudenti consilio sũmi¬
nistres tͣnsitoria. ut ñ relinq̃s ȩt̾na. Aahas
quoq ꝑagendas diuini muneris partes
quasi qͦddam cõmonitoriũ dñs tͥ tradidit con-¬
iugem sociam. domni henrici regis uideli¬
cet germanã: sic nobilitatis ticulis fulgidã.
sic literarũ disciplinis imbutã. sic honestis¬
simis moꝵ dotib adornatã: ut cȩteras suꝑ¬
eminens nurus uideat᷑. tota scientia uirtu¬
tibq composita. Quã exornat in elemosi¬
nis largitas. in affabilitate benignitas: in
conu̾satione humanitas. in abstinentia sobri-¬
etas: in uigiliis ꝑ noctatio. in oratione deuo¬
tio. Quicq̃d moꝵ prudentiȩ doctrinȩ &. ue¬
nustatis in mulieri sexu poterit inueniri: co¬
tũ illi natura parens ministratione benigna
concessit. p̃scia illam cͥ tali tantoq uiro fore
dicandã: quo nobilior uł prudentior in hu¬

Expanded text:
ingenio presentis uitae fructus colligas, ut exingenio presentis uitae fructus colligas, ut expectes futurae; ita prudenti consilio sumministres transitoria, ut non relinquas aeterna. Ad has quoque peragendas diuini muneris partes quasi quoddam commonitorium. Dominus tibi tradidit coniugem sociam, domni Henrici regis uidelicet germanam, sic nobilitatis titulis fulgidam, sic litterarum disciplinis imbutam, sic honestissimis morum dotibus adornatam, ut ceteras supereminens, nurus uideatur tota scientia uirtutibusque composita. Quam exornat in elemosinis largitas, in affabilitate benignitas, in conuersatione humanitas, in abstinentia sobrietas, in uigiliis pernoctatio, in oratione deuotio. Quidquid morum, prudentiae, doctrinae, et uenustatis in muliebri sexu poterit inuenire, totum illi natum parens ministratione benigna concessit, prescia illam tibi, tali tantoque uiro, fore dicandam, quo nobilior uel prudentior in hu
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo filio balduino
om̃is honestatis decore re¬
lutẽ. Petisti a me tam genere quã moribꝰ no¬
bilissime pͥnceps: ut si qua apud nos rep¬
ꝑiri posst̃ insignis confessoris donatiani
scripta. quȩ plurima ꝑ illũ dñs dignatꝰ ẽ
oꝑari miracula. sũma diligentia inuenirẽ :¬
& inuenta mox cuȩ dilectioni transcriberẽ.
Qua peticione me bene acceptũ noueris:
cũ ꝓpter hoc quȩ ad eoꝵ edificationẽ scõꝵ p̾¬
cedentiũ pacrum posteris ẽ ꝓpaganda religio.
tum quoq ꝓpt̾ illud qͦd tͥ tam puris camq
honestis desideriis occupato. hac in re satis¬
faciendũ putauerim: quippe cũ inter occiden-¬
tales pͥncipes pene solus inueniaris. qui
sc̃oꝵ reuerentiã uł celebrationẽ animo tene¬
as: & ad eccłiarũ restaurationẽ. edificatio¬
nẽq ꝓbitatis studio curã intendas. Qui
ita in huiꝰ scłi tempestatib uiuas. ut hone¬
stius studia ꝓbitatis exerceas: ut sollerti

Expanded text:
ilectissimo filio Balduino omnis honestatis decore rehristo salutem. Petisti a me, tam genere quam moribus nobilissime princeps, ut si qua apud nos repperiri possunt insignis confessoris Donatiani scripta, quae plurima per illum Dominus dignatus est operari miracula, summa diligentia inuenirem, et inuenta mox tuae dilectioni transcriberem. Qua petitione me bene acceptum noueris cum propter hoc, que ad eorum edificationem, sanctorum precedentium patrum posteris est propaganda religio, tum quoque propter illud, quod tibi tam puris tamque honestis desideriis occupato, hac in re satisfaciendum putauerim, quippe cum inter occidentales principes pene solus inueniaris, qui sanctorum reuerentiam uel celebrationem animo teneas, et ad ecclesiarum restaurationem edificationemque probitatis studio curam intendas. Qui ita in huius seculi tempestatibus uiuas, ut honestius studia probitatis exerceas, ut sollerti
Abbreviated transcription (Latin):
Sẽs quoq pat̾ uuandregisilus requieuit
in eadem basilica annis quadraginta.
Inclitus uero presul ansbertus annis
undecim. Translati quoq sunt inde
in ȩccłiam beati petri apostoli a san¬
cto baino episcopo urbis taruenne.
et rectore fontanellensis cenobii. sub
anno regiminis sui quinto. qui erat
ab incarnatione domini septingente-¬
integri ab omni corruptionẽ cum ue-¬
stimentis quibus induti fuerant re¬
perti sunt. quasi eodem die fuissent
sepulture traditi. Hȩc ergo dies cun¬
ctorum uotis expectata aduenerat.
Sacerdotes monachi. clericorumq
chori. una cum fidelibus aderant ple¬
bibus. Tunc cum ymnorum laudi¬
bus tumuli aꝑiuntur. De quib tam
ineffabilis fraglantie odor prodiit :
ut mira dulcedine non solum in ęccle¬
sia circunstantem populum. uerum
in atriis sitam repleret plebem. Illa¬
ti sunt autem in eccłiam sancti aposto¬
li petri. & positi in absida eiusdem
in orientali parte. ubi signis & mira-¬

Expanded text:
Sanctus quoque pater Wandregisilus requievit Sanctus quoque pater Wandregisilus requievit in eadem basilica annis quadraginta, inclitus vero praesul Ansbertus annis undecim. Translati sunt quoque inde in ecclesiam beati Petri apostoli a sancto Baino episcopo urbis Tarvennae et rectore Fontanellensis coenobii sub anno regiminis sui quinto, qui erat ab incarnatione Domini DCCXXintegri ab omni corruptione cum vestimentis quibus induti fuerant reperti sunt, quasi eodem die fuissent sepulturae traditi. Haec ergo dies cunctorum votis praestolata advenerat. Sacerdotes, monachi clericorumque chori una cum fidelibus aderant plebibus. Tunc cum ymnorum laudibus tumuli aperiuntur, de quibus tantus ineffabilis fraglantiae odor prodiit, ut mira dulcedine non solum in ęcclesia circumstantem populum, verum in atriis sitam repleret plebem. Inlati sunt autem in ęcclesiam sancti apostoli Petri et positi in absida eiusdem in orientali parte, ubi signis et mira