comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lapidis. qui apud nos calcedonius uocatur.
Uenter fragilissimũ in menbris nr̃is locũ
ten&. quia nimirũ & ossibus quibus
muniatur car&. et ilia quorũ omne iuil¬
nus ꝑiculosum ẽ: suo receptaculo com¬
plectitur. Ebur autẽ os ẽ. elephantis qđ
nuniȩ castitatis animal & frigidi sangui¬
nis esse. ferunt. Unde & morsus euis a dra¬
cone crebris appetitur insidiis. ut pote qͥ
ardentia sua uiscera potato eiꝰ sanguine
refrigerare desider&. Saphirus autẽ lapis
cuius ẽ. coloris testatur historia sacra q̃
dicit. & uiderunt dm̃ istł sub pelibus
cuis quasi opus lapidis saphiri: et
quasi celũ cũ serenũ sit. Uenter ergo
dilecti fragilitatẽ humanitatis eus qua
nobis p̃ciosi conforiis insinuat. Ebur
decor castitatis qua a corruptione peccati
carnis immunis incarne ꝑ mausit. indi¬
cat. Saphiri sublimitatẽ uirtutũ cȩlestiũ
quib incarne fulgebat exprimunt.
Uenter inquit eius eburneus distinctus

Expanded text:
lapidis est qui apud nos chalcedonius vocatur. lapidis est qui apud nos chalcedonius vocatur. Venter fragilissimum in membris nostris locum tenet, quia nimirum et ossibus quibus muniatur caret, et ilia, quorum omne vulnus periculosum est, suo receptaculo complectitur. Ebur autem os est elephantis, quod nimiae castitatis animal et frigidi sanguinis esse ferunt. Unde et mors ejus a dracone crebri sappetitur insidiis, ut pote qui ardentia sua viscera potatu ejus sanguine refrigerare desideret. Sapphirus autem lapis, cujus coloris sit, testatur historia sacra, quae dicit: Et viderunt Deum Israel sub pedibus ejus, quasi opus lapidis sapphiri, et quasi coelum cum serenum sit . Venter ergo dilecti, fragilitatem humanitatis ejus, qua nobis conformis erat, insinuat. Ebur decorem castitatis, qua a corruptione peccati carnis immunis in carne permansit, indicat. Sapphiri, sublimitatem virtutum coelestium, quibus in carne fulgebat, exprimunt. Venter, inquit, eburneus ejus, distinctus
Abbreviated transcription (Latin):
nos cȩlestium atq amorẽ excitant.
Iacinctus quippe gemina ẽ. aerii coloris.
In manibus tornatilib hab& dñs iacinc¬
tos. ut uidelic& uas electionis qđ p̃pa¬
rat in głam. huiusmodi gemiis adornoe:
hoc ẽ. corda electorum suorũ suꝑnę głiȩ
desiderio ⁊ expectatione letifit&. Qd̃ si
in iacinctis pigmenta huius nomitus
designata accipinus: neq hoc a congrua
ueritatis significatione abhorr&. Est enĩ
iacinctus pigmentũ coloris purpurei: atq
odoris iocundi. Unde poeta p̃ciosa quȩq
in exemplũ amoris congerens addit.
Munera sunt lauri ⁊ suaue rubens iacitictꝰ.
& manus dñi purpureis erant floribus
plenȩ. quia moriturus ꝓ uita nr̃a has
inclauorũ fixione cruoris ꝓprii rubens
ꝑfudit. S geminas potius hoc in loco
nomine iacinctinoꝵ. quã flores esse in¬
telligendos doc& alia translatio quȩ dicit.
Manus illius tornatilia aurea plena tharsis.
Tharsis namq apud hebreos nomen est¬

Expanded text:
nos coelestium atque amorem excitant. nos coelestium atque amorem excitant. Hyacinthus quippe gemma est aerei coloris. In manibus tornatilibus habet Dominus hyacinthos, ut videlicet vasa electionis, quae praeparat in gloriam, hujusmodi gemmis adornet, hoc est corda electorum suorum supernae gloriae desiderio et exspectatione laetificet. Quod si in hyacinthis pigmenta hujus nominis designata accipimus, neque hoc a congrua veritatis significatione abhorret: est enim hyacinthus pigmentum coloris purpurei atque odoris jocundi. Unde poeta, pretiosa quaeque in exemplum amoris congerens, addit: Munera sunt lauri, et suave rubens hyacinthus. Et manus Domini purpureis erant floribus plenae, quia moriturus pro vita nostra, has in clavorum fixione cruoris proprii rubore perfudit. Sed gemmas potius hoc in loco nomine hyacinthorum quam flores esse intelligendos docet alia translatio, quae dicit: Manus illius tornatilia aurea plena tharsis: tharsis namque apud Hebraeos nomen
Abbreviated transcription (Latin):
tione ocłorum ne tortum faciat indig&.
At qui in circinno tornat. ñ ex trinseca
eg& regula: s in ipso quo utitur fer-¬
ramento directionẽ sui conseruare ua-¬
l& oꝑis. Manus g̃ dñi tornatiles sunt.
quia in ꝓmptii hab& facere quȩ uult:
quia dicit & fiunt. deniq dixit.¬
Surge tolle. grabatum tuũ. & ãbula.
Nec mora surgens sustulit grabatũ &
liticus iacuerat. Tornatiles sunt manus
illius. quia in se omnẽ iusticie re-¬
gulam ten&. Non autẽ ut nr̃a pau-¬
pertas necesse hab&. insacris discere
litteris. ne opus suũ auero deui&:
deniq dictum ẽ. de eo. unde hic litt̾as
scit. cũ ñ didicerit: Inde autẽ sciebat.
quia ipse erat litteris & lege antiquior:
immo ipse legis lator & uidex. Tornati¬
ne patuit. Manus ergo eius aureȩ.
quia iurtutes quas in homine gessit
cluunitus esse patratas: nemo fidelis
ignorat. Quȩ recte etiã plenȩ iacinctis
esse referuntur. quia nimirũ ad spem

Expanded text:
tione oculorum, ne turtum faciat, indiget. tione oculorum, ne turtum faciat, indiget. At qui in circino tornat, non exstrinseca eget regula: sed in seipso quo utitur ferramento directionem sui conservare valet operis. Manus ergo Domini tornatiles sunt, quia in promptu habet facere quae vult, quia dicit et fiunt. Denique dixit: Tolle grabatum tuum, et ambula. Nec mora, surgens sustulit grabatum suum lyticus jacuerat . Tornatiles sunt manus illius, quia in se omnem justitiae regulam tenet. Non autem ut nostra paupertas, necesse habet in sacris discere litteris, ne opus suum a vero deviet. Denique dictum est de eo, Unde hic litteras scit, cum non didicerit ? Inde autem sciebat quia ipse erat litteris et lege antiquior, imo ipsius legislatoris judex. Tornatine patuit. Manus ergo ejus aureae, quod virtutes quas in homine gessit, divinitus esse patratas nemo fidelis ignorat. Quae recte etiam plenae hyacinthis esse referuntur, quia nimirum ad spem
Abbreviated transcription (Latin):
oport& illũ multa pati. & reꝓbari a
generatione hac. Manus illius torna-¬
tiles aureȩ plenȩ iacinctis. Ordinate pꝰ
labia manus. id ÷ oꝑa post uerba lau¬
dat ȩcłia sui redemptoris: quia quȩ
uerbis docuit. uirtutib credenda eẽ
monstrauit. Hinc ẽ. enĩ qđ docente
illo inmonte ammiratȩ quidem surt¬
turbȩ suꝑ doctrina eius. S ut mira-¬
tionem fides assequeretur. descendens
de monte lȩꝓsũ petentẽ solo manus
attactu mundauit. Hinc ÷ etiam qd̃
ammirantes facta eius ciues ipsius
dicebant. Unde huic sapientia hȩc. &¬
uirtutes: Sapientia quippe ad labia.
urtutes referuntur ad manus. Bene
autẽ manus illius tornatiles eẽ. ꝑhib&:
ut & facilẽ ei potentiã. ⁊ inenarrabilit̾
agendi scientiã eẽ. designet. Constat
enĩ. quia tornatura cȩteris ẽ. ꝓmptior.
atq errabilior artibus. Nam qͥ in ascia.
uł scapello. & bipenne uł malleo oꝑat᷑.
& laboriosius multo oꝑatur: & crebra
appositione norme ac solerti circumspi-¬

Expanded text:
 pati, et reprobari a generatione hac . XXIII. Manus ejus tornatiles aureae, etc. Ordinate post labia manus, id est, opera post verba laudat Ecclesia sui Redemptoris, quia quae verbis docuit, virtutibus credenda esse monstravit. Hinc est enim quod, docente illo in monte, admiratae sunt quidem turbae super doctrina ejus. Sed ut admirationem fides sequeretur, descendens de monte, leprosum petentem solo manus attactu mundavit. Hinc etiam est quod admirantes facta ejus, cives ipsius dicebant, Unde huic sapientia et virtutes ? Sapientia quippe ad labia, virtutes referuntur ad manus. Bene autem manus illius tornatiles esse perhibet, ut et facilem ei potentiam et inenarrabilem agendi scientiam inesse designet. Constat enim quia tornatura caeteris est promptior atque inenarrabilior artibus Nam qui in ascia, vel scalpello, vel bipenne, vel malleo operatur, et laboriosius multo operatur, et crebra appositione normae ac solerti circumspec
Abbreviated transcription (Latin):
lor intus. ueritati diuinitatis quȩ
erat in xp̃o decenter aptatur: maxi¬
me quia trifarius ẽ. quasi unã ac ñ
discretam eiusdem scȩ̃ trinitatis głam
figurans. Candor uero exterior assuptȩ
humanitatis: mundiciam competent̃
& scĩmoniã designat. S & eadẽ labia
mẏrrã distillabant primã. cũ se
diuinitate semꝑ impassibili. hominẽ
quẽ assumpserat iuincula. uerbera.
sputa. ob ꝓbria mortẽ passurus esse¬
p̃dicabat. Labia ergo illius liliorũ &
spetiem imitantur ⁊ odorem cũ dicit.
Filius homuis uenturus ẽ. in gloria
patris sui cũ angłis suis. & tunc red

Expanded text:
 intus, veritati divinitatis, quae erat in Christo, decenter aptatur, maxime quia trifarius est, quasi unam ac non discretam ejusdem sanctae Trinitatis gloriam figurat. Candor vero exterior assumptae humanitatis munditiam competenter et sanctimoniam designat. Sed et eadem labia myrrham distillabant primam, cum se divinitate semper impassibilem in homine, quem assumpserat, vincula, verbera, sputa, opprobria, mortem esse passurum praedicebat. Labia ergo illius, liliorum et speciem imitantur et odorem, cum dicit: Filius hominis venturus est in gloria Patris sui cum angelis suis, et tunc red
Abbreviated transcription (Latin):
sceri cũ eo. ut confundat᷑. Et ñ ut ini¬
micũ existimetis: sed corripite ut
frẽm. Et ipse dñs exemplũ singularẽ
pacientiȩ. qui etiã induodecĩ apłis usq
ad passionẽ diabolũ ꝑtulit. & qͥ ait.
sinite utraq crescere usq ad messem.
ne forte dũ uultis colligere zita¬
nia. simul eradicetis triticũ. retiaq
illa insimilitudine ȩccłȩ usq ad litꝰ.
hoc est usq ad scłi fine̾ bonos et ma¬
los pisces habitura prȩdixit. et cȩte¬
ra si qua de ꝑmixtione bonorum¬
et malorũ siue aꝑte siue ꝑsimilitudi¬
nes. ẽ locutꝰ: ñ ideo tam̃ omittendam
censuit ȩccłȩ disci⁊ et i plinã. immo uero
admonuit ad hint: qͥ bendã: quando
ait. Attendite
rit inte fr̃ tuus: uade corripe eũ
inter te et ipsũ solum. Si te audierit:

Expanded text:
sceri cum eo, ut erubescat; et non ut inisceri cum eo, ut erubescat; et non ut inimicum existimetis, sed corripite ut fratrem. Et ipse dominus, exemplum singulare patientiae, qui etiam in duodecim apostolis usque ad passionem diabolum pertuliSinite utraque crescere usque ad messem, ne forte dum vultis colligere zizania, simul eradicetis et triticum ; retiaque illa in similitudine Ecclesiae usque ad littus, hoc est usque ad saeculi finem, bonos et malos pisces habitura praedixit; et caetera, si qua de permixtione bonorumt malorum sive aperte sive per similitudines locutus est: non ideo tamen omittendam censuit Ecclesiae disciplinam; imo vero admonuit adhibendam, quando ait: Attendite rit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te et ipsum solum. Si a
Abbreviated transcription (Latin):
ebriosus. aut rapax: cũ eiusmodi nec
qͥdem cibũ sumere. Quo enĩ michi de
his qͥforis sunt iudicare: Nonne de
his qui intus sunt uos iudicatis: De
his autẽ qͥforis sunt: ds̃ iudicabit. Au¬
ferte malũ ex uob̃ ipsis. Ubi qͥdem aliqͥ
id qđ dictũ. ẽ ex uob̾ ipsis. ita intelligunt:
ut ex se ipso unꝰqͥsq auferat malũ. hoc
est ut ipse sit bonus. Sed utrolibet
modo intelligat᷑. siue ut seueritate
eccłȩ mali ex cominunicationibꝰ corri¬
piant᷑. siue ut se qͥsq corripiendo et
corrigendo a se ipso auferat malum:
illud tam̃ qđ supra dictũ. ẽ. ñ habet
ambiguitatẽ. ubi p̃cipit ñ cõmisceri
eis fr̃ibꝰ qͥ in aliqͦ supradicto uicio nomi¬
nant᷑. id est noti famosiq sunt. Quo
autẽ animo & qua caritate misericors
ista seueritas adhibenda sit: ñ solũ
eo loco ubi ait. ut sp̃s saluus sit indie
dñi iħu. sed alibi quoq euident᷑ osten¬
dit dicens. Siqͥs ñ obaudit uerbo nr̃o

Expanded text:
ebriosus aut rapax, cum eius modi ne ebriosus aut rapax, cum eius modi ne quidem cibum sumere. quo enim mihi de his qui foris sunt iudicare? nonne de his qui intus sunt uos iudicatis? de his autem qui foris sunt deus iudicabit. auferte malum ex uobis ipsis. ubi quidem aliqui id, quod dictum est ex uobis ipsis>, ita intellegunt, ut ex se ipso unusquisque auferat malum, hoc est, ut ipse sit bonus. sed utrolibet modo intellegatur, siue ut seueritate ecclesiae mali excommunicationibus corripiantur, siue ut se quisque corripiendo et corrigendo a se ipso auferat malum, illud tamen, quod supra dictum est, non habet ambiguitatem, ubi praecipit non commisceri eis fratribus, qui in aliquo supra dicto uitio nominantur, id est noti famosique sunt. Quo autem animo et qua caritate misericors ista seueritas adhibenda sit, non solum eo loco, ubi ait: ut spiritus saluus sit in die domini Iesu, sed alibi quoque euidenter ostendit dicens: si quis non obaudit uerbo nostr
Abbreviated transcription (Latin):
dationibꝰ et excõmunicationibꝰ signifi¬
catũ ẽ. e̾ẽ faciendũ hoc tempore: cũ in
eccłȩ disciplina uisibilis fuerat gladius
cessaturus. Nec qͥa beatꝰ apłs inter fal¬
sos fr̃s tolerantissime congemiscit. et
quosdam etiã diabolicis inuidentiȩ fa¬
mulis agitatos xp̃m tam̃ pͣdicare ꝑ¬
mittit: ideo parcendũ censet illi qͥ uxo¬
rem patris sui habuit. quẽ p̾cipit con¬
gregata ȩccła tradendũ sathanȩ in
interitũ carnis. ut sp̃s saluus sit in
diẽ dñi iħu. Aut ideo ipse alios ñ tra¬
didit sathanȩ. ut discerent ñ blasphemare
aut frustra dicit. scripsi uob̃̾ in epła ñ
cõmisceri fornicariis. Non utiq forni¬
cariis huiꝰ mundi. aut auaris. aut ra¬
ptoribꝰ. aut idolis seruientibꝰ. Alioqͥn de¬
bueratis de hoc mundo exisse. Nunc
autẽ scripsi uob̾ ñ cõmisceri. Siqͥs fr̃
nominat᷑ aut fornicator. aut idolis ser¬
uiens. aut auarus. aut maledicus. aut

Expanded text:
dationibus et excommunicationibus signifidationibus et excommunicationibus significatum est esse faciendum hoc tempore, cum in ecclesiae disciplina uisibilis fuerat gladius cessaturus. nec quia beatus apostolus inter falsos fratres tolerantissime congemescit et quosdam etiam diabolicis inuidentiae stimulis agitatos Christum tamen praedicare permittit, ideo parcendum censet illi, qui uxorem patris sui habuit — quem praecipit congregata • ecclesia tradendum satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu — aut ideo ipse alios non tradidit satanae, ut discerent non blasphemare, aut frustra dicit: scripsi uobis in epistula non commisceri fornicariis, non utique fornicariis huius mundi aut auaris aut raptoribus aut idolis seruientibus; alioquin debueratis de hoc mundo exire. nunc autem scripsi uobis non commisceri, si quis frater nominatur aut fornicator aut idolis seruiens aut auarus aut maledicus aut
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt ad eorũ causam sic suscipiendam.
ut om̃s facinorosos et flagitiosos. etiam
nulla ꝓhibitione correptos. nulla instru-¬
ctione correctos. nulla pęnitentia mu¬
tatos. ad baptismũ admittendos. ẽẽ cen¬
serent: ex istimantes eos nisi fieret. in
ȩt̾nũ ẽẽ. ꝑituros. Si autẽ fieret: etiã in
illis malis ꝑseuerantes saluos ꝑignẽ fu¬
turos. Quibꝰ respondens hoc primum
dico. ne qͥs ea testimonia scripturarũ
quȩ cõmixtione̾ bonorũ et malorũ in
ȩccła uł p̃sentẽ indicant. uł futura pͣnun¬
ciant: sic accipiant: ut disciplinȩ seueri.¬
tatẽ siue diligentiã soluendã om̃ino atq
omittendã ñ illis edoctꝰ litteris sed sua
opinione deceptꝰ existimet. Neq enĩ qͥa
illã primi popłi ꝑmixtionẽ moyses dei
famulus pacientissime ꝑferebat: ideo ñ
in multos etiã gladio uindicauit. Et fi.¬
nees sacerdos adulteros simul inuentos.
ferro ultore confixit. Qđ utiq degra¬

Expanded text:
ti sunt ad eorum causam sic suscipiendam, ti sunt ad eorum causam sic suscipiendam, ut omnes cum eis facinerosos et flagitiosos etiam nulla prohibitione correptos, nulla instructione correctos, nulla paenitentia mutatos ad baptismum admittendos esse censerent, existimantes eos, nisi fieret, in aeternum esse perituros; si autem fieret, etiam in illis malis perseuerantes saluos per ignem futuros. Quibus respondens hoc primum dico, ne quis ea testimonia scripturarum, quae conmixtionem bonorum et malorum in ecclesia uel praesentem indicant uel futuram praenuntiant, sic accipiat, ut disciplinae seueritatem siue diligentiam soluendam omnino atque omittendam non illis edoctus litteris, sed sua opinatione deceptus existimet. neque enim, quia illam primi populi permixtionem Moyses dei famulus patientissime perferebat, ideo non in multos etiam gladio uindicauit; et Phinees sacerdos adulteros simul inuentos ferro ultore confixit. quod utique degra
Abbreviated transcription (Latin):
serit: saluu eũ futurũ tanꝙͣ ꝑigne̾. ue¬
lut qͥ edificauerit suꝑ fundamentũ qđ¬
est xp̃s ñ aurũ. argentũ. lapides p̾ciosos.
sed ligna. fenũ. stipulã. id est ñ iustos castosq
mores. sed iniquos et impudicos. Ad hanc
autẽ disputationẽ uident᷑ impulsi. qđ eos
mouerit ñ admitti ad baptismũ illos
qͥ dimissis uxoribꝰ alias duxerint. uł femi¬
nas q̃ dimissis uiris aliis nupserint. qͥa
hec ñ coniugia sed adulteria. ẽe. dñs xp̃s
sine ulla dubitatione testat᷑. Cũ enĩ negare
ñ possent. ẽe. adulteriũ. qđ ueritas adulte¬
riũ. ẽẽ. sine ambiguitate confirmat: eisq
suffragari uellent ad accipiendũ baptismũ.
qͦs huiꝰmodi laqueo ita captos uiderent.
ut si ñ admitterent᷑ ad baptismũ. sine ul¬
lo sacramento mallent uiuere uł etiã
mori. quã disrupto adulterii uinculo li¬
berari: humana qͥdã miseratione cõmo¬

Expanded text:
serit, saluum eum futurum tamquam per ignem, ueserit, saluum eum futurum tamquam per ignem, uelut qui aedificauerit super fundamentum, qs, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam, id est non iustos castosque mores, sed iniquos et inpudicos. Ad hanc autem disputationem uidentur inpulsi, quod eos mouerit non admitti ad baptismum illos, qui dimissis uxoribus alias duxerint, uel feminas, quae dimissis uiris aliis nupserint, quia haec non coniugia, sed adulteria esse dominussine ulla dubitatione testatur. cum enim negare non possent esse adulterium, quod ueritas adulterium esse sine ambiguitate confirmat, eisque suffragari uellent ad accipiendum baptismum, quos huius modi laqueo ita captos uiderent, ut, si non admitterentur ad baptismum, sine ullo sacramento mallent uiuere uel etiam mori quam disrupto adulterii uinculo liberari, humana quadam miseratione conmo
Abbreviated transcription (Latin):
si malã turpẽq uitã facinoribꝰ et flagitiis
euidentissimis ñ t̾a mutare noluerint. atq
in ea se ꝑseueraturos aꝑta etiã ꝓfessione
declarauerint. Uerbi gr̃a. Si qͥs quã mere¬
trici adheret. ñ ei prius p̾cipiatur ut
ab ea discedat et tunc ueniat ad baptis¬
mũ: sed etiã cũ ea manens mansurũq se
confitens. siue etiã ꝓfitens: ad mittatur
& baptiret᷑. Nec impediat᷑ fieri mẽbrũ
xp̃i: etiã si mẽbrũ meretricis e̾e̾ ꝑstite¬
rit. Sed postea doceat᷑ quã sit hoc malũ:
iãq baptizatꝰ de mutandis in melius
moribꝰ instituatur. Puersũ enĩ putant
atq pͣposterũ. prius docere quẽ admodũ
censent p̾cedere debere baptismi sacra¬
mentũ: ut deinde sequat᷑ uitȩ morũq
doctrina. Quã si tenere et custodire uolue¬
rit: utiliter fecerit. Si autẽ noluerit: re¬
tenta fide . xp̃iana sine qua inȩt̾nũ ꝑiret.
inquolibet scelere immundiciaq ꝑman¬

Expanded text:
si malam turpemque uitam facinoribus et flagitiis euidentissimis notam mutare noluerint atque in ea se perseueraturos aperta etiam professione declarauerint. uerbi gratia, si quisquam meretrici adhaeret, non ei prius praecipiatur, ut ab ea discedat et tunc ueniat ad baptismum, sed etiam cum ea manens mansurumque se confitens seu etiam profitens admittatur et baptizetur nec inpediatur fieri membrum Christi, etiamsi membrum meretricis esse perstiterit, sed postea doceatur, quam sit hoc malum, iamque baptizatus de mutandis in melius moribus instruatur. peruersum enim putant atque praeposterum prius docere, quemadmodum censent praecedere debere baptismi sacramentum, ut deinde sequatur uitae morumque doctrina: quam si tenere et custodire uoluerit, utiliter fecerit; si autem noluerit, retenta fide christiana, sine qua in aeternum periret, in quolibet scelere inmunditiaque perman
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiã in aliis multis. Nam quidã intu¬
entes diuinarũ testimonia litterarum
Alii rursus ueluti morbo contrario labo¬
rantes. cũ attenderent ea quibꝰ trinitas
declaratur. nec ualerent intelligere quo¬
modo sit unus ds̃. cũ et pater ñ sit filius.

Expanded text:
sed etiam in aliis multis. nam quidam intused etiam in aliis multis. nam quidam intuentes diuinarum testimonia litterarum, alii rursus ueluti morbo contrario laborantes, cum adtenderent ea, quibus trinitas declaratur, nec ualerent intellegere, quomodo sit unus deus, cum et pater non sit filius
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ. Qđ si ñ audierit eos: dic eccłȩ.
Si autẽ nec ęccłam audierit: sit tibi sicut
ethuicus et publicanꝰ. Deinde ipsius seue¬
ritatis t̾rorem grauissimũ adiecit
etiam eo loco dicens. Quȩ solueritis in
etiã scm̃ dari canibꝰ. Hec contrarius
te et ipsũ solũ. Utrũq enĩ faciendũ est:
sicut infirmitatis diuersitas admonet
eorũ quos utiq ñ ꝑdendos sed corrigendos
curandosq suscepimꝰ. Et alius sic: alius autẽ
sic sanandus est. Ita etiã est ratio dissimu¬
landi et tolerandi malos in ȩccła: et est
rursus ratio castigandi. corripiendi. ñ ad¬
mittendi: uel a cõmunione remouendi.
Erant autẽ homines ñ seruantes modũ. Et
cũ inunã partẽ ꝓcliuiter ire cȩperint ñ
respiciunt diuinȩ auctoritatis alia testi¬
monia. quibꝰ possint ab illa intentione re¬
uocari. et in ea quȩ exutrisq tẽperata est
ueritate ac moderatione consistere. Nec
inhac re tantũ de qua nunc quęstio est:

Expanded text:
n audierit eos, dic ecclesiae. si autem nec ecclesiam audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. deinde ipsius seueritatis terrorem grauissimum adiecit etiam eo loco dicens: quae solueritis in etiam sanctum dari canibus. nec contrarius te et ipsum. utrumque enim faciendum est, sicut infirmitatis diuersitas admonet eorum, quos utique non perdendos, sed corrigendos curandosque suscepimus, et alius sic, alius autem sic sanandus est. ita etiam est ratio dissimulandi et tolerandi malos in ecclesia; et est rursus ratio castigandi, corripiendi, non admittendi uel a communione remouendi. Errant autem homines non seruantes modum; et cum in unam partem procliuiter ire coeperint, non respiciunt diuinae auctoritatis alia testimonia, quibus possint ab illa intentione reuocari et in ea, quae ex utrisque temperata est, ueritate ac moderatione consistere, nec in hac re tantum, de qua nunc quaestio est,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a donat: et munꝰ remissionis oꝑat᷑.
Bonꝰ dñs dimitere ieuinos ñ uult: ne qͥs
deficiat in uia. Si ille dicit misereor
huiꝰ turbȩ : qͥa triduũ ẽ. qđ ꝑseuerãt
metũ et ñ habent escam. et dimutere
eos ieiunos nolo ne deficiãt inuia. cuiꝰ
intenta sermoni maria apparatus
recusabat epularũ: quanto magis nos
considerare debemꝰ qͥa ñ multi sunt
qͥ inuerbo dei uiuunt: et ideo refectio
corporis desiderat᷑: Certe illiꝰ tridui
nr̃o hoc pt pridie laborius ẽ. Et ideo
qͥ cũ auibꝰ lusimꝰ: cũ gallo cantauimꝰ:
iã dñi canamꝰ mysteria. et ad corpꝰ
iħu conueniant aquilȩ. peccatorũ
ablutione renouatȩ. Iam enĩ cȩtus
ille magnꝰ uerũ nob̾ ionam reddi¬
dit. Et gratulemur quod factus
est nobis uesper: et fiat mane
dies sextus.¬

Expanded text:
nostra condonat et munus remissionis operatur. nostra condonat et munus remissionis operatur. bonus dominus dimittere ieiunos non uult, ne quis deficiat m uia. si ille dicit: misereor huius turbae, quia triduum est quod perseuerant mecum et non habent escam, et dimittere eos ieiunos nolo, ne deficiant in uia, cuius intenta sermoni Maria adparatus recusabat epularum : quanto magis nos considerare debemus quia non multi sunt qui in uerbo dei uiuunt et ideo refectio corporis desideratur. certe illius tridui nostrum hoc postridie laboriosius est. et ideo qui cum auibus lusimus, cum gallo cantauimus, iam domini canamus mysteria, et ad corpus Iesu conueniant aquilae peccatorum ablutione renouata; iam enim cetus ille magnus uerum nobis Ionam reddidit, et gratulemur quod factus est nobis uesper, et fiat mane dies sextus.
Abbreviated transcription (Latin):
ce nos qͦq dñe iħu. ut et nos ꝓpria reco¬
noscamꝰ errata: soluamꝰ piis fletibꝰ cul-¬
pam: mereamur indulgentiã peccatoꝵ.¬
gallus cantaret. et loquentibꝰ subueniret.
Quo si qđ delictũ obrepsisset in uerbo: culp̃ã
xp̃e donares. Da queso lacrimas petri: no¬
lo lȩticiã peccatoris. Fleuert᷑ hebrei: & ꝑ
mare undis dehiscentibꝰ liberati. Letatꝰ ẽ
pharao qđ hebreos tenebat inclusos: et
mari mersus cũ popło suo occidit. Exul¬
tauit et iudas inmercede ꝓditionis suȩ:
sed ipsius se mercedis suȩ laqueo strangu¬
lauit. E leuit errorẽ suũ petrus: et meruit
ut aliorũ aboleret errores. Sed iã tẽpꝰ
ẽ qͦ finire sermonẽ et claudere debeamꝰ.
Tempus. ẽ qͦ meliꝰ tacet᷑ aut fletur. Tẽpus
est qͦ celebrat᷑ indulgentia peccatorũ.
petri gallus in nr̃o sermone cantauit.¬
et innos xp̃i pia ora conuertat. Apꝓ¬
peret iħu dñi passio q̃ cotidie delicta

Expanded text:
ce nos quoque, domine Iesu, ut et nos propria recoce nos quoque, domine Iesu, ut et nos propria recognoscamus errata, . soluamus piis fletibus culpam, mereamur indulgentiam peccatorus quoque gallus cantaret et loquentibus subueniret, quo si quod delictum obrepsisset in uerbo, culpam, Christe, donares. da quaeso lacrimas Petri, nolo laetitiam peccatoris. fleuerunt Hebraei et per mare sunt undis dehiscentibus liberati. laetatus est Pharao quod Hebraeos tenebat inclusos et mari mersus cum populo suo occidit. exultauit et Iuda in mercede proditionis suae, sed ipsius se mercedis suae laqueo strangulauit. fleuit errorem suum ut aliorum aboleret errores. Sed jam tempus est quo finire sermonem et claudere debeamus: tempus est quo melius aut tacetur, aut fletur: tempus est quo celebratur indulgentia peccatorum. Petri gallus in noet in nos pia Christi ora conuertat. adproperet Iesu domini passio, quae cottidie delicta
Abbreviated transcription (Latin):
xerat. Ipsius cantu: spes om̃ibꝰ redit.
Egri releuat᷑ in cõmodũ: minuit᷑ dolor
uulnerũ: febriũ flagrantia mitigat᷑.
Reuertit᷑ fides lapsis: iħc titubantes re¬
spicit: errantes corrigit. Deniq respex̃
petrũ: et statĩ error abscessit. Pulsa est
negatio: secuta.ẽ. confessio. Qđ ñ fortu¬
itu accidisse sed ex sententia dñi. lectio
docet. Sic enĩ scriptũ. ẽ: qͥa dix̃ dñs ad sỹ¬
mone. Non cantabit gallus priusquã
me ter neges. Bene fortis. Fortis indie
petrus. nocte turbat᷑: et ante galli can¬
tũ labit᷑. et labit᷑ tercio: ut scias ñ incon¬
sulta effusione sermonis. ẽe ꝓlapsũ: sed
mentis qͦq nutatione turbatũ. Idem ta¬
men galli cantu fit fortior: et ĩa dignꝰ
quẽ xp̃s aspiciat. Oculi enĩ dñi suꝑ iu¬
stos. Agnouit uenisse remediũ. post
qđ iam errare ñ posset: et in uirtutẽ
aberrore mutatus amarissime fleuit:
ut lacrimis suis lauaret errorẽ. Respi¬

Expanded text:
xerat. istius cantu spes omnibus redit, xerat. istius cantu spes omnibus redit, aegri releuatur incommodum, minuitur dolor uulnerum, febrium flagrantia mitigatur, reuertitur fides lapsis, Iesus titubantes respicit, errantes corrigit. denique respexit Petrum, et statim error abscessit, pulsa est negatio, secuta confessio. quod non fortuito accidisse, sed ex sententia domini lectio docet. sic enim scriptum est, quia dixit Iesus ad Simonem: non cantabit gallus, priusquam me ter neges. bene fortis in die Petrus, nocte turbatur et ante galli cantum labitur et labitur tertio, ut scias non inconsulta effusione sermonis esse prolapsum, sed mentis quoque nutatione turbatum. idem tamen post galli cantum fit fortior et non dignus quem Christus aspiciat; oculi enim domini super iustos. agnouit uenisse remedium, post quod iam errare non posset, et in uirtutem ab errore mutatus amarissime fleuit, ut lacrimis suis lauaret errorem. respi
Abbreviated transcription (Latin):
more: sed increpusculo uesꝑtino con¬
sueuit offendi. Uolitat autẽ ñ aliquo¬
loco pennarũ sed membranȩ suȩ fulta
remigio: qͦ suspensa uelut pennarum
uolatu circũfertur atq uegetatur.
Habet illud hoc uile animal. qđ sibi inuicen
adherent: quasi species botrionis ex aliqͦ
loco pendeat. At si se ultima queq laxaue¬
rit: om̃s resoluunt᷑. Qđ fit qͦdam munere
caritatis. quȩ difficile in hominibꝰ reꝑit᷑.
suauis. sed etiã utilis. Qui quasi bonꝰ coha¬
bitator. et dormient̾e excitat: et sollici¬
tũ admonet: et uiantẽ solatur: ꝓcessum
noctis canora significatione ꝓtestans. Hoc
canente: latro relinqͥt suas insidias. Hoc
ipse lucifer excitatꝰ orit᷑: celũq illuminat.
Hoc canente mesticiã trepidus nauta de¬
ponit: om̃isq crebro uesꝑtinis flatibꝰ
excitata tẽpestas et ꝓcella mitescit. Hoc
te. ipsa ęccłȩ petra culpã suã diluit: quã
priusꝙͣ gallus cantaret negando contra-¬

Expanded text:
more, sed crepusculo uespertino conmore, sed crepusculo uespertino consueuit offundi. uolitat autem non aliquo pinnarum, sed membranae suae fulta remigio, quo suspensa uelut pinnarum uolatu circumfertur atque uegetatur. habet et illud hoc uile animal, quod sibi inuicem adhaerent et quasi in speciem botryonis ex aliquo loco pendent ac, si se ultima quaeque laxauerit, omnes resoluuntur. quod fit quodam munere caritatis, quae difficile in hominibus huius msuauis, sed etiam utilis, qui quasi bonus cohabitator et dormitantem excitat et sollicitum admonet et uiantem solatur processum noctis canora significatione protestans. hoc canente latro suas relinquit insidias, hoc ipse lucifer excitatus oritur caelumque inluminat, hoc canente maestitiam trepidus nauta deponit omnisque crebro uespertinis flatibus excitata tempestas et procella mitescit, hoc te ipsa ecclesiae petra culpam suam diluit, quam priusquam gallus cantaret negando contra
Abbreviated transcription (Latin):
sui officio solis fungant᷑ in tenebris.
De cordis oculis loquor: qͦs habent sapien¬
tes mundi. et ñ uident. In luce nichil
cernunt. in tenebris ambulant: dũ dȩ¬
moniorũ tenebrosa rimant᷑. et cęli
alta uidere se credunt: describentes
radio mundũ: mensurã aeris ipsius
colligentes. Porro autẽ a fide deuii
ꝑpetuȩ cęcitatis tenebris implicant᷑.
habentes in ꝓximo diem xp̃i et lumͦ
ȩccłȩ : et nichil uidentes. Aꝑiunt os.
quasi scientes om̃ia. ad uana acuti.
hebetes ad ȩt̾na: et longe disputationis
anfractu. prudentes scientiȩ ꝓpriȩ cȩ¬
citate. Itaq dũ cupiunt subtilibꝰ uolita¬
re sermonibꝰ: quasi noctuȩ in lumine
uanuerunt. Uesꝑtilionis animal igno¬
bile. a uespere nom̃ accepit. Est autẽ
uolatilis: eade̾q quadrupes. Et dentibꝰ
utitur: qͦs in aliis auibꝰ reꝑire ñ soleas.
Parit ut quadrupedia: ñ oua. sed pullos
uiuentes. Uolitat autẽ in aere auium

Expanded text:
sui officio solis fungantur in tenebris. sui officio solis fungantur in tenebris. de cordis oculis loquor, quos habent sapientes mundi et non uident, in luce nihil cernunt, in tenebris ambulant, dum daemoniorum tenebrosa rimantur et caeli alta uidere se credunt describentes radio mundum, mensuram aeris ipsius colligentes, porro autem a fide deuii perpetuae caecitatis tenebris inplicantur habentes in proximo diem Christi et lumen ecclesiae et nihil uidentes aperiunt os quasi scientes omnia, acuti ad uana, hebetes ad aeterna et longae disputationis anfractu prodentes scientiae propriae caecitatem. itaque dum cupiunt subtilibus uolitare sermonibus, quasi noctuae in lumine euanuerunt. uespertilio animal ignobile a uespere nomen accepit. est autem lion eademque quadrupes et dentibus utitur, quos in aliis auibus repperire non soleas. parit ut quadrupedia non oua, sed pullos uiuentes. uolitat autem in aere auium
Abbreviated transcription (Latin):
nem longe noctis laborẽ cantilens
suauitate solat᷑. ut mͥ uideat᷑ hȩc sũ¬
ma eiꝰ. e̾ẽ. intentio qͦ possit nͨ minus
dulcioribꝰ modulis quã fotu corpo¬
ris animare oua quȩ foueat. Hanc¬
imitata tenus illa mulier sed pudica in¬
tusũ mole lapidẽ brachio trahens. ut pos¬
sit alim̃tũ panis suis paruulis ñ de ẽe̾:
nocturno cantu. ȩstũ pauꝑtatis mulcet
affectu. Et quauis suauitatẽ lusciniȩ ñ
possit imitari: imitat᷑ tam̃ eã sedulitate
pietatis. Noctua  ipsa quẽ admodũ ma¬
gnis et glaucis oculorũ pupillis noctur¬
narũ tenebrarũ caligantẽ n̾sentit horro¬
rem: et qͦ fuerit nox obscurior. eo contra
usũ auiũ cęterarũ in offense exercet
uolatũ. Exorto autẽ die et circũfuso splen¬
dore solis uisus eiꝰ hebetat᷑: quasi qͥbꝰdam
erret intenebris. Quo indicio sui de-¬
clarat e̾ẽ aliqͦs. qͥ cũ oculos habeant ad
uidendũ uidere ñ soleant: et uisus

Expanded text:
nem longae noctis laborem cantilenae nem longae noctis laborem cantilenae suauitate solatur, ut mihi uideatur haec summa eius esse intentio, quo possit non minus dulcioribus modulis quam fotu corporis animare oua quae foueat. hancimitata tenuis illa mulier, sed pudica, incusum molae lapidem brachio trahens, ut possit alimentum panis suis paruolis non deesse, nocturno cantu maestum paupertatis mulcet adfectum et, quamuis suauitatem lusciniae non possit imitari, imitatur tamen eam sedulitate pietatis. noctua ipsa quemadmodum magnis et glaucis oculorum pupillis nocturnarum tenebrarum caligantem non sentit horrorem et quo fuerit nox obscurior eo contra usum auium ceterarum inoffensos exercet uolatus, exorto autem die et circumfuso splendore solis uisus eius hebetatur, quasi quibusdam erret in tenebris. quo indicio sui declarat esse aliquos, qui cum oculos habeant ad uidendum, uidere non soleant et uisus
Abbreviated transcription (Latin):
piȩ ministra uindictȩ. Hanc qͦq auis
deuorat seleucis. Sic enĩ greco auis
bec nuncupat᷑ nomine : data ad re-¬
mediũ malorũ q̃ locusta consueuit
inferre. Cui creator in explebilẽ de¬
dit deuorandi naturã: ut insatiabi¬
li pastu plagã quã supra diximꝰ pos¬
sit extinguere. Sed qͥd hoc est: Dum
sermonẽ ꝓducimꝰ: ecce iã tͥ et noctur¬
nȩ aues circũ uolant: et in eo ipso
qͦ fiendũ sermonẽ admonent sui
qͦq assumendã cõmemorationẽ ꝓdu¬
cunt. Repetunt diuersȩ aues auiaria
sua. qͦs uesꝑ noctis cogit decedere. et se
inlatibulis suis abdunt. canoro occa¬
sũ diei carmine ꝓsequentes: ne un¬
munes habeant᷑ gr̃arũ. qͥbꝰ creatorẽ
suũ om̃is creatura collaudat. Habet
etiã nox carmina sua: qͥbꝰ uigilias ho¬
minũ mulcere consueuit. Habet et
noctua suos cantus. Qͥd de luscinia di¬
cam. qͦ ꝑuigili cantu cũ oua qͦdam
sinu corporis et gremio fouet insom¬

Expanded text:
piae ministra uindictae. hanc quoque auis piae ministra uindictae. hanc quoque auis deuorat seleucis — sic enim graeco auis haec nuncupatur nomine - data ad remedium malorum, quae lucusta consueuit inferre. cui creator inexplebilem dedit deuorandi naturam, ut insatiabili pastu plagam quam supra diximus possit extinguere. Sed quid hoc est? dum sermonem producimus. ecce iam tibi et nocturnae aues circumuolant et in eo ipso, quo finiendum sermonem admonent, sui quoque adsumendam commemorationem producunt. repetunt diuersae aues auiaria sua, quas uesper nocti cogit decedere, et se in latibulis suis abdunt canoro occasum diei carmine prosequentes, ne inmunis abeat gratiarum, quibus creatorem suum omnis creatura conlaudat. habet etiam nox carmina sua, quibus uigilias hominum mulcere consueuit, habet et noctua suos cantus. quid autem de luscinia dicam, quae peruigil custos, cum oua quodam sinu corporis et gremio fouet, insom
Abbreviated transcription (Latin):
ui: fidẽ seruaui: reposita ẽ mͥ corona
iusticiȩ. Intrauit gͥ techã suã quasi bonꝰ
fenix: quã bono repleuit odore marty¬
rii. Int̾rogabo te. tu autẽ responde mͥ:
unde uultures mortẽ hominũ signis
quibusdam annunciare consueuerint.
Quo indicio: docti atq instructi sint. ut cũ
bellũ lacrimabile int̾ se aduerse acies
instruant. multe p̾dicte uolucres sequan¬
tur agmina: et eo significent qͦ multitu¬
do hominũ casura sit bello: futura p̾da
uulturibꝰ. Qđ utiq ex specie instructio¬
nis humane quadã uidentur ratione
colligere. Usq ad locustã qͦq gr̃a diuina
penetrauit. Quȩ cũ agmine conferto
regionis cuiꝰq occupauerit latitudinẽ:
innoxio pͥmũ feratur habitaculo. Nec
fructꝰ inhospitali incursione depasci¬
tur: nisi diuinȩ signu᷑ p̾ceptionis acce¬
perit. Et enĩ sicut in exodo legimꝰ. ea
qͦq cęlestis ultionẽ offensionis ex eqͥt᷑.

Expanded text:
ui, fidem seruaui. reposita est mihi corona ui, fidem seruaui. reposita est mihi corona iustitiae. intrauit igitur thecam suam quasi bonus phoenix, quam bouobono repleuit odore martyrii. Interrogabo te, tu autem responde mihi unde uultures mortem hominum signis quibusdam adnuntiare consueuerint, quo indicio docti atque instructi sint, ut, cum bellum lacrimabile inter se aduersae acies instruant, multo praedictae uolucres sequantur agmine et eo significent quod multitudo hominum casura sit bello futura praeda uulturibus? quod utique ex specie instructionis humanae quadam uidentur ratione colligere. usque ad lucustam quoque gratia diuina penetrauit, quae cum agmine conferto regionis cuiusque occupauerit latitudinem, innoxio primum feriatur habitaculo nec fructus inhospitali incursione depascitur, nisi diuinae signum praeceptionis acceperit. etenim sicut in Exodo legimus, ea quoque caelestis ultionem offensionis exequitur
Abbreviated transcription (Latin):
patit᷑. qͥ auẽ unicã ꝑire ñ passus resurgen¬
annunciat diem mortis ut faciat sibi
techã. et impleat eã bonis odoribꝰ atq
ingrediat᷑ in eã. et moriat᷑ illic ubi odo¬
ribꝰ gratis fetor funeris possit aboleri:
Fac et tu homo tͥ thetã s expolians te uete¬
rẽ hominẽ cũ actibꝰ suis: nouu indue.
et abscondat indie malo. Uis scire qͥa
terha ꝓtectionis est: Pharetra inquit
mea ꝓtexit eu̾. Techa gͦ tua: ẽ. fides. Im¬
ple eã bonis uirtutũ tuarũ odoribus:
hoc est castitatis. miscđiȩ. atq iusticie.
Et in ipsa penetralia fidei suauis factorũ
prestantiũ odore redolentia totꝰ ingre¬
dere. ea te amictũ fide exitꝰ uitȩ huius
inueniat: ut possint ossa tua pinguesce¬
re. et sint sicut ortꝰ ebrius. cuiꝰ cito su¬
scitant᷑ uirentia. Cognosce gͦ diem mor¬
tis tuȩ: sicut cognouit et paulus. qͥ ait
Certamen bonũ certaui: cursũ consũma¬

Expanded text:
patitur, qui auem unicam perire non passus resurgenpatitur, qui auem unicam perire non passus resurgenitur huic adnuntiat diem mortis, ut faciat sibi thecam et inpleat eam bonis odoribus atque ingrediatur in eam et moriatur illic, ubi odoribus gratis faetor funeris possit aboleri? fac et tu, homo, tibi thecam: expolians te ueterem hominem cum actibus suis nouum indue. et abscondat in die malo. uis scire quia theca protectionis est? pharetra inquit mea protexi eum. theca ergo tua est fides; imple eam bonis uirtutum tuarum odoribus, hoc est castitatis, misericordiae atque iustitiae et in ipsa penetralia fidei suaui factorum praestantium odore redolentia totus ingredere. ea te amictum fide exitus uitae huius inueniat, ut possint ossa tua pinguescere et sint sicut hortus ebrius, cuius cito suscitantur uirentia. cognosce ergo diem mortis tuae, sicut cognouit et Paulus. qui ait: certamen bonum certaui, cursum consumma
Abbreviated transcription (Latin):
mortale hoc induere immortalitatẽ᷑.
Pleriq enĩ cõmutationis genꝰ et formas
quas ñ acceꝑunt int̾p̃tantes. neqͣquã
presumptionis indebite in congrua
usur patione caruert̃. Fen̾ix qͦq auis
in locis arabiȩ ꝑhibetur degere: atq¬
ea usq ad annos quingentos longeuitatẽ
ꝓducere. Quȩ  sibi finẽ uitȩ adesse aduerte¬
rit. facit sibi techã de thure et myrra et
ceteris odoribꝰ: in quã impleto uitȩ suȩ
tẽpore intrat et morit᷑. De cuiꝰ humore
carnis. uermis exurgit: paulatiq adole¬
scit. ac ꝓcessu statuti tẽporis induit ala¬
rũ remigia. atq insuꝑioris auis speciem
formãq reparat᷑. Doceat gͥ hȩc auis uł exem¬
plo sui resurrectionẽ credere: q̃ sine
exemplo et sine rationis ꝑceptione ipsa
sibi insignia resur rectionis instaurat.
Et utiq aues ꝓpt̾ homine̾ sunt: ñ homo
ꝓpt̾ auesSit gͥ exemplo nob̃: qͥa auctor et
creator auiũ scõs suos inꝑpetuũ ꝑire ñ

Expanded text:
mortale hoc induere inmortalitatem. plerique enim commutationis genus et formas, quas non acceperunt, interpretati nequaquam praesumptionis indebitae incongrua usurpatione caruerunt. Phoenix quoque auis in locis Arabiae perhibetur degere atqeam usque ad annos quingentos longaeuam aetatem producere. quae cum sibi finem uitae adesse aduerterit, facit sibi thecam de ture et murra et ceteris odoribus, in quam impleto uitae suae tempore intrat et moritur. de cuius umore carnis uermis exsurgit paulatimque adolescit ac processu statuti temporis induit alarum remigia atque in superioris auis speciem formamque reparatur. doceat igitur haec auis uel exemplo sui resurrectionem credere, quae sine exemplo et sine rationis perceptione ipsa sibi insignia resurrectionis instaurat. et utique aues propter hominem sunt, non homo propter auem. sit igitur exemplo nobis quia auctor et creator auium sanctos suos in perpetuum perire non
Abbreviated transcription (Latin):
uestiunt᷑: in domibꝰ regũ sunt. Camele¬
on qͦq diuersas species fert᷑ uario colore
mentiri. Lẽp̾ores certe qđ de ꝓximo fa-¬
cile cognouimꝰ hyeme albescere: ȩsta¬
te in suũ post colorẽ redire ñ dubiũ ẽ.
Hec ideo libaui: ut ad cõmutationis fidẽ
qͦ in resurrectione futura ẽ. etiã ista
exempla uos ꝓuocent. Sed ita. ut com¬
mutationẽ illã dicamꝰ: quã apłs euiden¬
ter expressit dicens. Om̃s qͥdem resur¬
gemꝰ: ñ om̃s autẽ immutabim᷑. Et infra

Expanded text:
uestiuntur in domibus regum sunt. chamaeleuestiuntur in domibus regum sunt. chamaeleon quoque diuersas species fertur uario colore mentiri. lepores certe, quod de proximo facile cognouimus, hieme albescere, aestate in suum post colorem redire non dubium est. haec ideo libaui, ut ad commutationis iidem, quae in resurrectione futura est, etiam ista exempla nos prouocent, sed ita ut commutationem illam dicamus, quam apostolus euidenter expressit dicens: omnes quidem resurgemus, non omnes aute
Abbreviated transcription (Latin):
mine. Deniq siq̾s eas suꝑfundat oleo ꝓpe
necant᷑: eoqđ obstructis poris aeriũ spira-¬
men illud haurire ñ possint. Continuoq
siqͥs acȩtũ his suꝑfundat. ilico reuiuiscant:
eo qđ uis acęti cito illos poros qͥ concretione
olei obstruunt᷑ humore ferant᷑ aꝑire. Et
qͥa de uolatilibꝰ dicimꝰ: ñ putamꝰ alienũ ea
cõplecti q̃ de uerme indo tradit hẏstoria.
uł eorũ relatio qͥ uidere potuert᷑. Fertur
hic corniger uermis conuerti pͥmũ in
speciem caulis: atq in eandẽ mutari natu¬
ram. Inde ꝓcessu qͦdam fieri babylus. Nec
eã tam̃ formã figurãq custodit: sed la-¬
xis et latioribꝰ foliis pennas uidetur assu¬
mere. Ex his foliis mollia illa seres depe-¬
ctunt uellera: q̃ adusus sibi ꝓprios diui-¬
tes uindicart᷑. Unde et dñs ait. Qd exi-¬
stis indesertũ uidere: Homine̾ molli-¬
bus uestim̃tis indutũ : Ecce qͥ mollibus

Expanded text:
mine. denique si quis eas superfundat oleo, propere mine. denique si quis eas superfundat oleo, propere necantur, eo quod obstructis poris aerium spiramen illud haurire non possint, continuoque si quis acetum his superfundat, ilico habens, eo quod uis aceti cito illos poros, qui concretione olei obstruuntur, umore feratur aperire. Et quia de uolatilibus dicimus, Don putamns alienum ea conplecti quae de uerme Indo tradit historia uel eorum relatio qui uidere potuerunt. fertur hic corniger uermis conuerti primum in speciem caulis atque in eandem mutari naturam, inde processu quodam fieri bombylius. nec eam tamen formam figuramque custodit, sed laxis et latioribus foliis pinnas uidetur adsumere. ex iis foliis mollia illa Seres depectunt uellera, quae ad usus sibi proprios diuites uindicarunt. unde et dominus ait: quid existis in desertum? uidere hominem mollibus uestimentis indutum? ecce qui mollibus
Abbreviated transcription (Latin):
facile potest aquarũ inferiora penetra¬
re. ceruicẽ extendat ad p̾dã: q̃ quasi prę¬
uia reliqͥ corporis escam ꝙͣ inuenerit
rapiat. atq eruat de ꝓfundo. Adde
illud. qͥa suauior et magis canorus ꝑ
ꝓcera modulus distinguit᷑: et longio¬
re exertitatione purior longe resul-¬
tat. Quã dulcis etiã in exiguo cycadis
gutture cantilena: quarũ cantibꝰ me¬
dio ȩstu arbusta rũpunt᷑: eoqđ̃ magis
canore meridianis caloribꝰ qͦ puriorẽ
aerem id tẽporis attrahunt sp̃u eo can-¬
tus resonant clariores. Qet apes ipse
insuaue quiddã canunt. Habent enĩ
gratã in rauco illo uocis suȩ murmu¬
re suauitatẽ: quã nos fracto tubarũ
sonitu lentius primũ uidem᷑ imitati:
qͥ crepitu ad exercitandos animos inuigorẽ.
nichil aptius estimat᷑. Et hec illis gr̃a manet
cũ pulmonẽ respirandiq munꝰ atq usum
nequaꝙͣ hab̾e ꝓdant᷑: sed aerio uesci spira¬

Expanded text:
facile potest aquarum inferiora penetrafacile potest aquarum inferiora penetrare, ceruicem extendat ad praedam, quae quasi praeuia reliqui corporis escam quam inuenerit rapiat atque eruat de profundo. adde illud, quia suauior et magis canorus per procera modulus colla distinguitur et longiore exercitatione purior longe resultat. quam dulcis etiam in eiiguo cicadis gutture cantilena, quarum cantibus medio aestu arbusta rumpuntur, eo quod magis canorae meridianis caloribus, quo puriorem aerem id temporis adtrahunt spiritu, eo cantus resonant clariores. nec apes ipsae insuaue quiddam canunt ; habent enim gratam in rauco illo uocis suae murmure suauitatem, quam nos fracto tubarum sonitu lentius primum uidemur imitati, quo strepitu ad excitandos animos in uigorem nihil aptius extimatur. et haec illis gratia manet, plerique pulmonem respirandique munus atque usum nequaquam habere prodantur, sed aerio uesci spira
Abbreviated transcription (Latin):
bere. cũ sint similia. atq eiꝰdẽ generis:
tam̃ aues ipse quã int̾ se diuersitate ha-¬
beant consideremꝰ. Inuenimꝰ enĩ corni¬
cis pedes uelut qͥbꝰdã digitis distantibꝰ
separatos atq diuisos: corui qͦq atq pullo¬
autũ q̃ carne uescunt᷑: quasi incuruos
atq sinuatos uelut ad pͣdã p̾paratos. Hȩ
uero q̃ natandi habent usũ et consuetu¬
din̾ẽ: latos habent pedes. et membrana
quadã illos digitos pedũ sibi copulatos
atq coniunctos. In quo ad mirabilis pa¬
tet ratio naturȩ: ut et ille aduolandũ
uł ad rapiendũ cibũ usu accõmodo ful¬
ciant᷑: et iste ad natandũ habeant adiu¬
menta cõpetentiã qͦ meliꝰ aqͥs possint suꝑ¬
natare. et quasi remis qͥbꝰdã. ita pedibꝰ
suis membranȩ illiꝰ extensione latiori¬
bus aquarũ fluenta ꝓpulsent. Cygnus
qͦq cur ꝓceriore collo utat᷑ in ꝓiitu ẽ:
ut qͥa est paululũ pigrior corpore. nec

Expanded text:
bere, cum sint similia atque ejusdem generis; bere, cum sint similia atque ejusdem generis; tamen aves ipsae quam inter se diversitatem habeant consideremus. Invenimus enim cornicis pedes velut quibusdam digitis distantibus separatos atqauium quae carne uescuntur quasi incuruos atque illud, uelut ad praedam paratos. ea uenustior, quae natandi habent usum et consuetudinem, latos habent pedes et membrana quadam illos digitos pedum sibi copulatos atque coniunctos. in quo admirabilis patet ratio naturae, ut et illa ad uolandum uel ad rapiendum cibum usu adcommodo fulciantur et ista ad natandum adiumenta habeant conpetentia, quo melius aquis possint supernatare et quasi remis quibusdam ita pedibus suis membranae illius extensione latioribus aquarum fluenta dominaris. cygnus quoque cur proceriore collo utatur in promptu est, ut, quia est paulolum pigrior corpore nec
Abbreviated transcription (Latin):
duplici cȩteris fȩcunditate p̾ponderãt.
Consideremꝰ ñc qͥd sit qđ ait. Producant
aquȩ reptilia animarũ uiuentiũ et
uolatilia uolantia suꝑ t̾rã scđm genus:
et secus firmam̃tũ cęli. Cur suꝑ t̾ram
dixerit manifestũ ẽ: qͥa uictũ de t̾ra
cũ aqͥlȩ ultra cȩteras aues uolent. et
tam̃ ipsȩ ñ secus firmam̃tũ cęli: Sed
qͥa grecȩ euranos dicit᷑. qđ latine cȩlũ
oraconi. id est auidendo. ideo qͥa aer
ꝑspicuus sit et ad uidendũ purior: in
aera uolitantia dix genera animanti¬
um. Neq moueat qđ ait. secus firma¬
mentũ cęli. Non ꝓpriȩ firmam̾tum
hic posuit sed abusiue: eoqđ̃ cõparati¬
one etherei illius corporis etiã iste¬
e
aer quẽ possumꝰ oculis cõp̾hendere quasi
crassus et densior uice̾ habeat firma
menti. Nc̃ qͥa diximꝰ q̃ uolatilia quã na-¬
turã habeant uł gr̃am. et ea pauca de
multis. neq eni uacat uniuersa descri¬

Expanded text:
duplici ceteris fecunditate praeponderant. duplici ceteris fecunditate praeponderant. Consideremus nunc quid sit quod ait: producant aquae reptilia animarum uiuentium et uolatilia uolantia super terram secundum genus et secus firmamentum caeli. cur super terram dixerit, certum est, quia uictum de terra cum aquilae ultra ceteras aues uolent et tamen ipsae non secus firmamentum caeli ? sed quia graece ούρανός dicitur, quod latine caelum  id est a uidendo, ideo quod aer perspicuus sit et ad uidendum purior, in aere uolitantia genera dixit animantium. neque moueat quod ait secus firmamentum caeli. non proprie firmamentum hic posuit, sed abusiue, eo quod comparatione aetherii illius corporis etiam iste er, quem possumus oculis conprehendere, quasi crassus et densior uicem hmenti. Nunc quia diximus quae volatilia, quam naturam habeant et gratiam, et ea pauca de multis; neque enim vacat universa descri