comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& bruta . ẽ. anima. quã in puero recens nato quantũ licas
inspicimus. Cur enĩ nullã artẽ secũ attulit si ȩterna ẽ:
M. Magnã omino magnã & qua nescio utrũ quicquã
maussit questionẽ mouens. Inqua tantũ nr̃e sibi m&
opiniones aduersantur ut tibi anima nullam. mihi
contra om̃s artes secũ attulisse uideatur. nec aliud
quicquã. ec̃. id qđ dr̃ discere quã reminisci & recor¬
dari. Sed uide ne huius temporis nonsit utrũ ifta
ita se habeant requirerẽ. Nunc enĩ agimus ut ap¬
pareat si potest non eam scđ i loci spacia paruam
magnamue nominari aeternitatẽ eiꝰ si ulla est
oportune scrutabimur. cũ illud qđ quartũ posu isti
cur corpori fuerit data quantũ fas ẽ. tractare coe¬
perimus. Quid enĩ ad eius talẽ quantitatẽ attinet
Semꝑ nẽ. annon semꝑ fuerit. futura uesit. aut qđ
nc̃ perita. nunc imperita.ẽ. cũ & longũ tempꝰ ne

Expanded text:
et bruta est anima, quam in puero recens nato quantum licet et bruta est anima, quam in puero recens nato quantum licet inspicimus. Cur enim nullam artem secum attulit, si aeterna est? A. Magnam omnino, magnam, et qua nescio utrum quidquam majus sit, quaestionem moves, in qua tantum nostrae sibimet opiniones adversantur, ut tibi anima nullam, mihi contra omnes artes secum attulisse videatur; nec aliud quidquam esse id quod dicitur discere, quam reminisci et recordari. Sed videsne quam hujus temporis non sit, utrum ista habeant ita sese, requirere? Nunc enim agimus ut appareat, si potest, non eam secundum loci spatia parvam magnamve nominari; aeternitatem autem ejus si ulla est, opportune scrutabimur cum illud quod quartum posuisti. Cur corpori fuerit data, quantum fas est tractare coeperimus. Quid enim ad talem ejus quantitatem attinet, semperne an non semper fuerit, futurave sit, aut quod nunc imperita nunc perita est; cum et longum tempus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendũ ac commodatis disciplinis augeri dicitur. Cum
uͦ ea discimus quȩ mirabiliora quã utiliora s. quãquã
non nullis rebus plerumq: oportuna suꝑuacanea tam̃
& de illo secundo genere numeranda sunt. Non enĩ si
quidã tibicen ut uarro auctor ẽ ita popłm delecta¬
uit ut rexfieret.Uideo animu nr̃m illo artificio
agendũ putare debemus. quia nec maiores quam
humani sunt dentes habere uellemus. si audissemus
a quopiam qđ tales habuerit morsu hostem necatum.
Noxium uero illud . ẽ. genus artiũ. quo animi ualitudo
sauciatur. Nam & odore ac sapore mire diiudicare pul¬
m̃ta. & quo lacu piscis captussit. uł qͦđ tenue uinũ
sit nosse dicere. quȩdã . ẽ. miscranda peritia & his artib
cũ quasi creuisse anima uidetur quia neglecta mente
defluxit insensus. nihil aliud quã tumuisse uel eaã
nec tam̃ nihil angor ex eo qđ imperita omniũ rerum

Expanded text:
vivendum accommodatis disciplinis augeri dicitur. Cum vivendum accommodatis disciplinis augeri dicitur. Cum vero ea discimus, quae mirabiliora quam utiliora sunt; quanquam nonnullis rebus plerumque opportuna, supervacanea tamen et de illo secundo genere numeranda sunt. Non enim si quidam tibicen, ut Varro auctor est, ita populum delectavit ut rex fieret, ideo animum nostrum illo artificio augendum putare debemus: quia nec majores quam humani sunt, dentes habere vellemus, si audissemus, a quopiam, quod tales habuerit, morsu hostem necatum. Noxium vero illud est genus artium, quo animi valetudo sauciatur: nam et odore ac sapore mire dijudicare pulmenta, et quo lacu piscis captus sit, vel quotenne vinum sit, nosse dicere, quaedam est miseranda peritia; et his artibus cum quasi crevisse anima videtur, quae neglecta mente defluxit in sensus, nihil aliud quam tumuisse vel etiam nec tamen nihil angor ex eo quod imperita omnium rerum
Abbreviated transcription (Latin):
discendo s trans lato uerbo ut superius dictũ ẽ tantũ
illud cauendũ ẽ. ne quasi spatiũ loci maius occupare uide¬
at᷑ dũ dr̃ crescere. sed maiorẽ : uim quandã peritior quã
imperitior habere adagendũ. Magni tam̃ refert. qua¬
lia sint illa ipsa quac discit. quibus quodam modo ui¬
detur augeri. Nam ut incorpore tria sunt genera in¬
crementorũ. unum necessarium quo naturalis conueni¬
entia impletur in membris. alterũ suꝑ fluum quo a cae¬
teris membris integra ualitudine augendo aliqͥd discre¬
pat ꝑ qđ interdũ euenit ut senis digitis nascant᷑ homi¬
nes. &s pleraq: alia quȩ cũ pr&er consuetudinẽ nimia
s monstrosa numerantur. Terciũ noxiũ: qđ cũ acci¬
dit tumor uocatur. Nam etiã sic membra crescere di¬
cuntur . & re uera locũ occupant ampliorẽ. sed expug¬
nata ualitudine bona. ita in animo: quasi quȩdã natura¬
lia incrementa sunt cũ honestis. & ad bene beateq

Expanded text:
discendo, sed translato verbo, ut superius ostendimus. Tamen illud cavendum est, ne quasi spatium loci majus occupare videatur, dum dicitur crescere; sed majorem quamdam vim peritior quam imperitior habere ad agendum. Magni tamen refert qualia sint illa ipsa quae discit, quibus quodammodo videtur augeri. Nam ut in corpore tria sunt genera incrementorum, unum necessarium, quo naturalis convenientia impletur in membris; alterum superfluum, quo a caeteris membris integra valetudine augendo aliquid discrepat, per quod interdum evenit ut senis digitis nascantur homines, et pleraque alia, quae cum praeter consuetudinem nimia sunt, monstruosa nominantur; tertium noxium, quod cum accidit, tumor vocatur; nam etiam sic membra crescere dicuntur, et revera locum occupant ampliorem, sed expugnata bona valetudine: ita in animo quaedam quasi naturalia incrementa sunt, cum honestis et ad bene beateque
Abbreviated transcription (Latin):
etiã seiunctis illis solã longitudinẽ cogitare. Nec aliq d
corpus uoluas animo: Nã qđ cũq fuerit. his om̃ib Nonca¬
tebit. In corporeũ ẽ enĩ qđ tenunc intellegere cupio. Nã lon
gitudo sola ñnisi intellegi animo potest. ii corpore in¬
ueniri ñ potest. D. lã intellego. M. Ergo istã longitu¬
dinẽ: si quasi secari cogitatione ꝑ longũ uelis. uides
ꝑfecto non posse. Nã si potest in est etiã latitudo.
D.Manifestũ est M. Hanc igit᷑ longitu diaẽ. merã
& sĩ plicẽ sitibi plac& lineã uocemꝰ. hoc enĩ nomine

Expanded text:
etiam, sejunctis illis, solam longitudinem cogitare, si nec aliquod etiam, sejunctis illis, solam longitudinem cogitare, si nec aliquod corpus volvas animo: nam quodcumque fuerit, his omnibus non carebit. Incorporeum est enim quod te nunc intelligere cupio: nam sola longitudo non nisi intelligi animo potest, in corpore inveniri non potest. E. Jam intelligo. A. Ergo istam longitudinem si quasi secare cogitatione per longum velis, vides profecto non posse: nam si potest, inest etiam latitudo. E. Manifestum est. A. Hanc igitur longitudinem meram et simplicem, si tibi placet, lineam
Abbreviated transcription (Latin):
contineat suspicari Non possũ. M. Uide gͦ
nemelius sit eã credere ut superius dixerã.
nec longã. nec latã. nec altã. sic̃ mͥ de iustitia c̃¬
cesseras. D. Facile assentirer nisi me plus c̃cur¬
bar&. quo rursum pacto tantarũ spaciorũ imagines in numera¬
biles nulla sua & longitudine & latitudine & altitudine
diligenter discutiamꝰ hȩctria iđ longitudinẽ. latitudinẽ.
& altitudinẽ Itaq enitere cogitare longitudinẽ quȩ adhuc
latitudinẽ nullã assumpserit D. Nihil possũ tale cogitare
Si enĩ filũ araneȩ in animo c̃stituero. quonihilexilius solemꝰ
uidere. occurrit mͥ &iã in eo tam̃ & longitudo ꝑse. & latitu¬
do. & altitudo. quȩ qualescumq: sint eẽ tam̃ negare ñ possũ
MNusq quaq: absurda ẽ responsiotua. sed certe cũ tria ista¬
ee in araneȩ filo intellegis discernis. hȩc &quid int̃ se
huic filo. M. Quoigit̃ intellectu. hȩc decreuisti. hoc potest

Expanded text:
contineat suspicari non possum. A. Vide ergo contineat suspicari non possum. A. Vide ergo ne melius sit eam credere, ut superius dixeram, nec longam, nec latam, nec altam, sicut mihi de justitia concesseras. E. Facile assentirem, nisi me plus conturbaret, quo rursum pacto tantorum spatiorum imagines innumerabiles nulla sua et longitudine, et latitudine, et altitudine diligenter discutiamus haec tria, id est longitudinem, fatitudinem, et altitudinem. Itaque enitere cogitare longitudinem, quae adhuc nullam latitudinem assumpserit. E. Nihil possum tale cogitare: si enim filum araneae in animo constituero, quo nihil exilius solemus videre; occurrit mihi etiam in eo tamen et longitudo per se, et latitudo, et altitudo: quae qualescumque sint, esse tamen negare non possum. A. Non usquequaque absurda est responsio tua sed certe cum tria ista in araneae filo esse intelligis, discernis haec, et quid inter se huic filo? A. Quo igitur intellectu haec discrevisti, hoc potes
Abbreviated transcription (Latin):
in eapossunt ex primi imagqnes. ut & urbes. & latitudo
terrarũ &quȩque alia ingentia. apud se possit ima¬
ginari: Uolo enĩ cogiteᷤ paulo diligentius. quanta &
quã multa memoria nr̃a contineat. quȩ utiq anima
continent᷑. Qui ergo fundusẽ. quisinus. quȩ imm̃ sitas.
quȩ possit hȩc capere. cũ eãtantã quantũ corpus est
superior ratio. alocuisse uideat᷑. A. Non inuenio
qiđ respondeã. nec satis explicare possũ quantũ me
ista moueant. & multũ me ipse derideo. qͥ superiori
rationi tãtito cunsenserã. ut existo corporis modo quan¬
ta sit anima t̃minarẽ M. Non gͦ iãtibi tale a¬
li quđ uidet᷑ qualis uentus ẽ : D. Hullo modo: nã
etiã siaer iste cuiꝰ quasi fluctũ uentũ eẽ ꝓbabilit̾
credit᷑. uNiuersũ istũ mundũ possit implere. in¬
numerabiles tales tantosq munđ secũ anima
imaginaripotest. quas imagines quo spatio

Expanded text:
in ea possunt exprimi imagines, ut et urbes, et latitudo in ea possunt exprimi imagines, ut et urbes, et latitudo terrarum, et quaeque alia ingentia apud se possit imaginari? Volo enim cogites paulo diligentius, quanta et quam multa memoria nostra contineat, quae utique anima continentur. Qui ergo fundus est, qui sinus, quae immensitas quae possit haec capere, cum et eam tantam quantum corpus est superior ratio docuisse videatur? E. Non invenio quid respondeam, nec satis explicare possum, quantum me ista moveant: et multum me ipse derideo, qui superiori rationi tam cito consenseram, ut ex isto corporis modo quanta sit anima terminarem. A. Non ergo jam tibi tale aliquid videtur, qualis ventus est? E. Nullo modo: nam etiamsi aer iste cujus quasi fluctum ventum esse probabiliter creditur, universum istum mundum possit implere, innumerabiles tales tantosque mundos secum anima imaginari potest, quas imagines quo spatio
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ anima tua hic sit ubi corpb̃s. nec ultra spatiũ
eiꝰ porrigat᷑. ut superior ratio de monstrabat. unde
fit ut illa om̃ã uideat D. ꝑ memoriã hȩc ficriputo
ñ quo illis locis sit p̃sens M. Imagnes ergo illors
locoꝵ memoria continent᷑. .D. lta sentio Nã & ꝗd
nunc ibi agat᷑ ignoro . qđ utiq non ignorarẽ sianĩ¬
mus meus usq ad ea porrigeret᷑ p̃sentiaq sentir&
Uerũ mihi uideris dicere sed certe iste imagi¬
nes corpoꝵ sunt. A. Ita necesse est. Noneri aliud
es par uaspetula. aut Nũꝗ inpupilla oculi ali¬
eni faciẽ tuã uidisti : Dlm mosepe M. Gur multo
breuior quã ẽ appar&. Quid enĩ uelles aliud.
quã ut ꝓmodo speculiuidet᷑ E Necesse ẽ ergo ima¬
gines corpoꝵ. si parua sunt corpora in quib a parent.
paruas a parere .D. Necesse est om̃ino M. Cur ergo
cũtã paruo spatio sit anima quã corpust̃. tã magnȩ

Expanded text:
igitur anima tua hic sit ubi corpus, nec ultra spatium igitur anima tua hic sit ubi corpus, nec ultra spatium ejus porrigatur, ut superior ratio demonstrabat, unde fit ut illa omnia videat? E. Per memoriam hoc fieri puto, non quod illis locis sit praesens, A. Imagines ergo illorum locorum memoria continentur. E. Ita sentio: nam et quid ibi nunc agatur ignoro; quod utique non ignorarem, si animus meus usque ad ea loca porrigeretur, praesentiaque sentiret. A. Verum mihi videris dicere: sed certe istae imagines corporum sunt. E. Ita necesse est: non enim aliud es parva specilla, aut nunquam in pupilla oculi alieni faciem tuam vidisti? E. Imo saepe. A. Cur multo brevior quam est apparet? E. Quid enim velles aliud quam ut pro modo speculi videretur? A. Necesse est ergo imagines corporum, si parva sunt corpora in quibus apparent, parvas apparere. E. Necesse omnino. A. Cur ergo, cum tam parvo spatio sit anima quam corpus est ejus, tam magnae
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qm̃ denumero animarũ querere. ad quantitatẽ
mͥuidet᷑ ꝑtinere. nonẽe hoc loco p̃tere undũ
ꝯistimo. M. ñ in congrue existimas. sed prius
despatio eiꝰ ꝙͥme adhuc mou& explicemus si plac&
ut etiã ego aliꝗd discã. sitibi iã satis factũ est. P.
Quere ut uis. nã tua ista simulata dubi tatio. du¬
potest: M. Animȩ hanc eẽ arbitraris. ancorporis o. &
hinc dubitare ridiculũ ẽ. qđ hoc exaine corpus memi¬
nisse aliꝗd credi aut intellegi potest. M Meministi ne
tandẽ urbis mediolanefisis D. Uadememini M. Nunc
ergo qr eiꝰ facta m̃tioẽ. recor daris quanta & qualis fit
Recordor sane. acnihil recentius atq integrius . M
Nunc ergo cũ oculis eã ñuideas animo uides .u. lta est.
M. Meministi credoetiã quanto spatio terrarũ nunc a
nob̾ longe absit. D. lta & hoc memini . M. uidesitaq
animo ętiã ipsa locoꝵ distantiã .D. Uideo. M. Cũ

Expanded text:
Sed quoniam de numero animarum quaerere, ad quantitatem Sed quoniam de numero animarum quaerere, ad quantitatem mihi videtur pertinere, non esse hoc loco praetereundum existimo. A. Non incongrue existimas, sed prius de spatio ejus quod me adhuc movet, explicemus, si placet, ut etiam ego aliquid discam, si tibi jam satisfactum est. E. Quaere ut vis; nam tua ista simulata dubitatio, dupotest? A. Animae hanc esse arbitraris, an corporis? E. Et hinc dubitare ridiculum est. Quid enim? exanime corpus meminisse aliquid credi, aut intelligi potest? A. Meministine tandem urbis Mediolanensis? E. Valde memini. A. Nunc ergo quia ejus facta mentio est, recordaris quanta et qualis sit? E. Recordor sane, ac nihil recentius atque integrius? A. Nunc ergo cum oculis eam non videas, animo vides. E. Ita est. A. Meministi, credo etiam, quarto spatio terrarum nunc a nobis longe absit. E. Ita et hoc memini. A. Vides itaque animo etiam ipsam locorum distantiam. E. Video. A. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
quanta sit in uestigare possimꝰ. D. Qiđ hoc aere
longius. latius. & altius. facale inueniri potest :
tuo : p. lta iã puto. M. Intrinsecus tantũ. ut tã quã utrũ
impleat. antantũ forinsecus. uel ut tectoriũ & intrin¬
secus & extrinsecus. cã eẽ arbitraris: D. Hoc sentio. qđ
altimũ requisisti. Nã nisi e̾e̾t intrinsecus. nihil inius¬
cerib nr̃is uitale haberet᷑: nisi eẽt & extrinsecus. ñ &iã
i cute leuit̃ poss& sentire pungentẽ .M. Iuid ergo ã¬
plius queris quantasit anima. cũ uideas ẽẽ tantũ
quanta ipsa spatia corporis patiunt᷑ D. Si hocratio
doc& nihil ãplius reqͥro. M. Recte facis nihil quere¬
re amplius quã doc&ratio. Sed hȩc ratio udet᷑ ne
tibi firmissima : D. Quando aliã non in uenio uidetur.
suo enĩ loco querã qđ me multũ mou& utrũ hȩc
figura cũ eadẽ maneat cũ corpore excesserit
Vã hoc int̃discutienda ultimũ me posusse memini

Expanded text:
quanta sit, investigare possimus. E. Quid hoc aere quanta sit, investigare possimus. E. Quid hoc aere longius, et latius, et altius facile inveniri potest, tuo? E. Ita puto. A. Intrinsecus tantum, ut tanquam utrem impleat; an tantum forinsecus, velut tectorium; an et intrinsecus et extrinsecus eam esse arbitraris? E. Hoc sentio quod ultimum requisisti. Nam nisi esset intrinsecus, nihil in visceribus nostris vitale haberetur; nisi esset extrinsecus, non etiam in cute leviter possit sentire pungentem. A. Quid ergo amplius quaeris quanta sit anima, cum videas esse tantam quantam ipsa spatia corporis patiuntur? E. Si hoc ratio docet, nihil amplius requiro. A. Recte facis nihil quaerere amplius quam docet ratio. Sed haec ratio videturne tibi firmissima? E. Quando aliam non invenio, videtur. Suo enim loco quaeram, quod me multum movet, utrum haec figura eadem maneat cum corpore excesserit: nam hoc inter discutienda ultimum me posuisse memini.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possũ corpus mͥ animã uideri. Nã tale aliꝗd eã eẽ cogito.
C Corpõs quidẽ uentũ eẽ tã concedo. quã sime defluctu
in t̃roges. Nã nihil aliud quã istũ aerẽ cõmotũ & agi¬
tatũ uentũ ẽẽ sentimꝰ. qđ in loco tranquillissimo. & ab
omĩb uentis quietissimo. uł breui flabello approbari
potest quoetiã muscas abigentis arrẽ cõmouemus flatũq.
sentimus. Qđ cũ euenerit. oc cultiore quodã motu cȩles¬
tiũ ł t̃renoꝵ corporũ ꝑmagnũ spatiũ mundiuentus
uocat᷑. ex diuersis partib cȩli nomina etiã diuersa
sortitus. Antibi alit̾ uidet᷑.: D. Mihi uͦ nihil &ꝓba¬
bile et̃ accipio qđ dicis: sed ego animã ñ ipsũ uentũ
sed tale aliqͥđ ẽẽ dixi. M. Dic mihi prius utrũ ipsũ
uentũ cuiꝰ mentionẽ festi habere aliquã longitu¬
dinẽ: latitudinẽ. & altitu dinẽ sentias. de inde uide¬
bimꝰ utrũ tale aliqiđ animasit : ut hoc modo etiã

Expanded text:
rpus mihi animam videri: nam tale aliquid eam esse cogito. A. Corpus quidem ventum esse tam concedo, quam si me de fluctu interrogares. Nam nihil aliud quam istum aerem commotum ac agitatum ventum esse sentimus; quod in loco tranquillissimo, et ab omnibus ventis quietissimo vel brevi flabello approbari potest, quo etiam muscas abigentes aerem commovemus, flatumque sentimus. Quod cum evenerit occultiore quodam motu coelestium vel terrenorum corporum per magnum spatium mundi, ventus vocatur, ex diversis partibus coeli nomina etiam diversa sortitus. An tibi aliter videtur? E. Mihi vero nihil, et probabile esse accipio quod dicis: sed ego animam non ipsum ventum, sed tale aliquid esse dixi. A. Dic mihi prius, utrum ipsum ventum cujus mentionem fecisti, habere aliquam longitudinem, latitudinem et altitudinem sentias. Deinde videbimus utrum tale aliquid anima sit, ut hoc modo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gudi tantũdẽ om̃s patent. Anẽ: alius alio
contractior ł aꝑtior . O. Etiã ipsos pares eẽ uideo.¬
M. Iotest ne fieri ut in figura quȩ tribus rectis parib
lineis factasit impares angulisunt an ñ potest.
Nullo prorsus modo . M. Qiđ si rectis lieis trib
sed imparib figura constet possunt etiã in ista pares
cẽ anguli an aliud intellegis D. Om̃ino ñ posst̃.
M. Rectedicis sed dic queso quȩ nã tibi figura melior
uideat᷑. & pulchrior. eaneq̃: parib: Anquȩ imparib:
lineis constat. D. Iuis dubit& eã eẽ meliorẽ inqua
tatẽ p̃ponis . D. Nescio utrũ quispiã non p̃ponat.
M Uideriunc infigura quȩ trib angulis parib
ꝑ fectaẽ quđ in easit angulo contrariũ iđ ex altera
parte c̃trapositũ. utrũ lidea an angulus. D.

Expanded text:
guli tantumdem omnes patent, an est alius alio guli tantumdem omnes patent, an est alius alio contractior vel apertior? E. Etiam ipsos pares esse videoA. Potestne fieri, ut in figura, quae tribus rectis paribus lineis facta sit, impares anguli sint; an non potest? E. Nullo prorsus modo. A. Quid? si rectis lineis tribus, sed imparibus figura constet, possunt etiam in ista pares esse anguli, an aliud intelligis? E. Omnino non possunt. A. Recte dicis: sed dic, quaeso, quaenam tibi figura melior videatur et pulchrior? eane quae paribus, an quae imparibus lineis constat? E. Quis dubitet eam esse meliorem in qua tatem praeponis? E. Nescio utrum quispiam non praeponat. A. Vide nunc in figura quae tribus angulis paribus perfecta est, quid in ea sit angulo contrarium, id est ex altera parte contra positum; utrum linea an angulus. E.
Abbreviated transcription (Latin):
& ducat᷑ in circulũ ut exilia parte secontingat. Non
enĩ uideo quomodo alit̃ possit exunalinea condudi
aliqđ spatiũ. qđ nisi fiat. scđm tuã descriptionẽ figura
non erit . M. Qiđ sirectis lineis figurã facere uelim
potest fieri ut deuna linea fiat an non potest. D. Nul¬
lomodo.M. Quid duab. D Nec hoc quidẽ. M. suid trib
D. uideo posse. M. Bene igit᷑ nosti actenes cũ figura¬
trib lineis rectis faciendaẽ minꝰ quã trib ñ posse.
Ansiullatibi aduerset᷑ oratio dehacte sententia de¬
uocabit. D. Plane siquis mihi hocfalsũ ẽẽ mon¬
strauerit. nihib erit qđ me scre posse confidã
M. Nunc ergo illud responde qͦmͦ trib lineis
figurã feceris: D. Cũse finib iungunt . M. Qiđ
ubi se ungunt. Rionne uidet᷑ tibi angulusfieri
D. lta est. MQđ ergo angulis hed figura constat.
D Totidẽ quot lineis. M. iđ ipsas lineas parus
constitius an impares.  Pares. M. Quid an¬

Expanded text:
et ducatur in circulum, ut ex alia parte se contingat? non et ducatur in circulum, ut ex alia parte se contingat? non enim video, quomodo aliter possit ex una linea concludi aliquod spatium; quod nisi fiat, secundum tuam descriptionem, figura non erit. A. Quid, si rectis lineis figuram facere velim? potest fieri ut de una linea fiat, an non potest? E. Nullo modo. A. Quid, duabus? E. Ne hoc quidem. A. Quid, tribus? E. Video posse. A. Bene igitur nosti ac tenes, cum figura lineis rectis facienda est, minus quam tribus non posse. An si ulla tibi adversetur ratio, de hac te sententia devocabit? E. Plane si quis mihi hoc falsum esse monstraverit, nihil erit quod me scire posse confidam. A. Nunc ergo illud responde, quomodo tribus lineis figuram feceris? E. Cum se finibus jungunt. A. Quid? ubi se jungunt, nonne videtur tibi angulus fieri? E. Ita est. A. Quot ergo angulis haec figura constat? E. Totidem quot lineis. A. Quid? ipsas lineas pares constituis, an impares? E. Pares. A. Quid? an
Abbreviated transcription (Latin):
frenare non potes qua tib ꝑsua sisti ratione ꝑ ue¬
nire adueritatẽ. multi & longi circuitus tibi tole¬
randi sunt ut te ratio non addu cat. nisi ea quȩ sola
ratio dicenda ẽ. iđ uera ratio. & non solũ uera. sed ita.
certa & ab om̃i similitu dine falsitatis aliena. si tam̃
hȩc ab homine inueniri potestut nullȩ̨ disputa¬
tionis falsȩ aut ueri similes labeate possint traducere
D. Ni hil iã p̃ꝓpere desiderabo. agat acducat ratio
aut desolis talibus reb aut certe de his maxime
dep̃candus : Sed adrẽ quã institu erã redeamꝰ.
Nam si & ꝗd sit linea. & qiđ sit figura iãtibi notũ est
dic qđ abste quero. iđ utrũ putes ullã figurã fieri
posse silinea ex utraq parte aut exaltera ꝑ in¬
finitũ ducat᷑. D. Nullomodo id fieri posse con¬
firmo M Quid igitur agen dũ ẽ ut figurã
faciamꝰ: D. Quid nisi ut illalinea infinita nonsit

Expanded text:
frenare non potes, qua tibi persuasisti ratione pervefrenare non potes, qua tibi persuasisti ratione pervenire ad veritatem, multi et longi circuitus tibi tolerandi sunt, ut non ratio te adducat, nisi ea quae sola ratio dicenda est, id est vera ratio; et non solum vera, sed ita certa, et ab omni similitudine falsitatis aliena, si tamen ullo modo haec ab homine inveniri potest, ut nullae disputationes falsae aut verisimiles ab ea te possint traducere. E. Nihil jam praepropere desiderabo: agat ac ducat ratio aut de solis talibus rebus, aut certe de his maxime deprecandus est. Sed ad rem quam institueram redeamus. Nam si et quid sit linea, et quid sit figura jam tibi notum est, dic quod abs te quaero, id est utrum putes ullam figuram fieri posse, si linea ex utraque parte, aut ex altera per infinitum ducatur? E. Nullo modo id fieri posse confirmo. A. Quid igitur agendum est ut figuram faciamus? E. Quid, nisi ut illa linea infinita non sit,
Abbreviated transcription (Latin):
nrm̃ qđ itẽ queso ut facias. Non leuis
res queritur. non facilisad agnoscendũ . sosse
hec eiũ plane. ac tenere uolumꝰ sifieri
potest. Aliud est enĩ cũ auctoritati ere¬
dimus aliud cũ rationi. Aue toritati credere
magnũ conpendiũ ẽ &nullus labor. qđ site
delectat poteris multa legere. quȩ magni & diuini uiri de
his reb: necessaria quȩ uidebant᷑ salubrit̃ imperitiorib
quasi nutu quodã locuti sunt. crediq: sibi uoluer̃ ab his
quorũ animis ł tardiorib: ł implicatiorib alia salus
ẽẽ ñ poss&. Tales enĩ homines quoꝵ ꝓfecto inaxima
multitudo ẽ si ratione uelint uerũ cõprehendere.
similitudinib: rationũ facillime decipiunt᷑. & in ua¬
rias noxiasq: opiniones ita labunt᷑. ut emergere
inde acliberari . aut numꝗ aut egerrime queant.
His gͦ utilissimũ ẽ excellentissimȩ auctoritati credere
& setundũ hoc agere uitã: qđ situtius putas. non solum

Expanded text:
nostrum, quod item quaeso ut facias. Non levis nostrum, quod item quaeso ut facias. Non levis res quaeritur, non facilis ad cognoscendum: nosse enim hoc plane ac tenere volumus, si fieri potest. Aliud est enim cum auctoritati credimus, aliud cum rationi. Auctoritati credere magnum compendium est, et nullus labor: quod si delectat, poteris multa legere, quae magni et divini viri de his rebus necessaria quae videbantur, salubriter imperitioribus quasi nutu quodam locuti sunt, credique sibi voluerunt ab iis, quorum animis vel tardioribus vel implicatioribus alia salus esse non posset. Tales enim homines, quorum profecto maxima multitudo est, si ratione velint verum comprehendere, similitudinibus rationum facillime decipiuntur, et in varias noxiasque opiniones ita labuntur, ut emergere inde ac liberari, aut nunquam, aut aegerrime queant. His ergo utilissimum est excellentissimae auctoritati credere, et secundum hoc agere vitam. Quod si tutius putas, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
M. Bene facis & non solũ apꝓbo uerũ etiã moneo ut seꝑ rerũ
curã magis quã uerboꝵ tebabere delect&. sedlinea
ista quã iã ut opinor bene in telleges. si porrigatur
siue e una siue ex utraq parte qua in lon gũ porrigipotest.
Cernis nullũ eẽ sinẽ. An ad hoc contẽplandũ. minꝰ
ual& acies m̃tistuȩ. D. Conteplor om̃i no ad nibil
facilius. M. Uides ergo etiã non nullã figurã posse
fieri. si nihil agat᷑ aliud. quã ut illa linea porrigat᷑.
D. Quã dicas figurã nundũ intellego. M figurã¬
interĩ uoco. cũ aliqđ spatiũ. linea lineifite con¬
duditur. tãquã siur culũ faceres. aut quatuor
lineas finibus suis sibi m& iungerłs. ita ut nullius
finis ab alterius copulatione liber ess&.
Quid dicas figura cã me uidere arbitror.
sed utinã tã uiderẽ quoista tendant. aut ꝗd
ex his effecturiss sis. ut ego qđ de anima reqͥsciã.
M. Hoc initio te ãmonui & postulaui ut patient̃
ferres aliquantũ otreuiti d

Expanded text:
. Bene facis, et non solum approbo, verum etiam moneo, ut semper rerum curam magis quam verborum te habere delectet. Sed linea ista quam jam, ut opinor, bene intelligis, si porrigatur sive ex una, sive ex utraque parte, quam in longum porrigi potest, cernis nullum esse finem. An ad hoc contemplandum minus valet acies mentis tuae? E. Contemplor omnino, ac nihil facilius. A. Vides ergo etiam nullam figuram posse fieri, si nihil agatur aliud quam ut illa linea porrigatur. E. Quam dicas figuram nondum intelligo. CAinterim voco, cum aliquod spatium linea lineisve concluditur, tanquam si circulum faceres, aut quatuor lineas finibus suis sibimet jungeres, ita ut nullius finis ab alterius copulatione liber esset. E. Quid dicas figuram, jam me videre arbitror; sed utinam tam viderem quo ista tendant, aut quid ex his effecturus sis, ut ego quod de anima requiro, sciam. 12. A. Hoc initio te admonui, et postulavi ut patienter ferres aliquantum circuitum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit debet ab solui. E ontuendũ itaq ẽ qͥa ñ apilato seda uideis saluator
quit a principib sac̃dotũ ut dicerent crucifigat᷑. Hanc sententiã t̃tia hora
data uult intellegi inqua assiduis uocib ꝑdurante sint̃ uallo tam̃ horaĩ
feretriũ qͥb itũ & reditũ ab hercde crucifixerunt saluatorẽm:
m̃is enĩ qͥ ad dicit᷑ ex eo iã mortuis cõputat᷑. quo sentenciã excepit.
Aanifestauit igit᷑ mareꝰ qͥa non uidicis sententia crucifixusẽ saluator.
difficile ẽ eni in nocentẽ eũ ꝓbare qͥsententia iudicis punitur. Discor¬
dare gͦ se passus in uerbo ẽ. ut docer& tercia hora ceptũ rẽ qd̵ sexta
hora impletũ ẽ ñ legib sed ꝑsistente maliuolentia iudeoꝵ.
L

Expanded text:
uoluit, debet absolui. contuendum itaque est, quia non a Pilato, sed a Iudaeis saluator quit, a principibus sacerdotum, ut dicerent: cruci figatur. hanc sententiam tertia hora datam uult intellegi, in qua assiduis uocibus perdurantes, interuallo tamen horarum fere trium, quibus itum et reditum est ab Herode, cruci fixerunt saluatorem. omnis enim qui addicitur, ex eo iam mortuus conputatur, quo sententiam excipit. manifestauit igitur Marcus, quia non iudicis sententia cruci fixus saluator est. difficile est enim innocentem probare eum, qui sententia iudicis punitur. discordare ergo se passus in uerbo est, ut doceret tertia hora coeptum esse, quod sexta hora impletum est, non legibus, sed persistente maliuolentia Iudaeorum. L
Abbreviated transcription (Latin):
sic in nouo testam̃to abicit᷑. atꝙ c̃ tẽpnit᷑. Si
hominb inquit placere uellẽ. xp̃iseruus ñ eẽm.
Estaut᷑ aliud qđ clecor porib: ꝑimaginationes quas¬
da c̃cepit anima. & eã uocatrerũ scientia. Quã ob
rẽ. recte etiã curiosi eẽ. ꝓͥlbem̾. qđ magnũ tẽperan¬
tiȩ munus . ẽ. Hincillud ẽ. Cauete nequisuos
seducat ꝑ philosophiã. Et qui aipsũ nom philosophiȩ
sic̃ side ret᷑. rẽ magnã cotaq animo ad petendã
significat.
Si quidẽ philophia est amor studiũq sapientiae. Cautis¬
sime apłus neabamore sapientiȩ det̃rere uideret᷑
subiecit. & elememta huiꝰ mundi. Sunt enĩ qui
desertis uirtutib & nescientes quid sit ds̃. & quanta

Expanded text:
sic in Novo Testamento abjicitur atque contemnitur: Si hominibus, inquit, placere vellem, Christi servus non essem . Est item aliud quod de corporibus per imaginationes quasdam concipit anima, bemur, quod magnum temperantiae munus est. Hinc illud est: Cavete ne quis vos seducat per philosophiam. Et quia ipsum nomen philosophiae si consideretur, rem magnam totoque animo appetendam significat, siquidem philosophia est amor studiumque sapientiae, cautissime Apostolus, ne ab amore sapientiae deterrere videretur, subjecit, et elementa hujus mundi . Sunt enim qui desertis virtutibus, et nescientes quid sit Deus, et quanta
Abbreviated transcription (Latin):
p̃posito aut duci tuo si ac reperde ra cũ const& qd̾ oñs ꝑsonȩ subli mi
maxima debere offerre munera. Ideoq: cain munera refutata st̃ a
dño . ri dicente. Quid c̃tristatꝰ es. & ut quid c̃cia̾it uultus tuus: Non¬
ne si recte offeras recte autẽ ñ di uidis pec casti qͥesce. A pud te con¬
uersio eiꝰ & tudominaberis ri. Uides gͦ quia diuifio incurrit peccatũ
dũ ñ estimat qd̃ dõ dignũ e̾et potiora reseruauit suis usibus. Itaq
ñ quia obtulit rep̃bensus ẽ sed qͥa in digna obtulit. nec ex eo dã natꝰ
est. sed factũ em̃dare cõmonitꝰ. Adte enĩ ait conũsio eiꝰ. & tu domina¬
beris ei. hoc ẽ me ñ accipiente ad tuũ dominiũ conũsum ẽ. munus re
oblatũ. ut de rȩtero scira qđ faceras. binc inuidia exarsit ut occidene
frẽm. ut ab in iusto occideret᷑. qͥ iustitiã primꝰ ostederat. & exemplũ

Expanded text:
praeposito aut duci tuo, si acceperit ea, cum constet apud omnes personae sublimi praeposito aut duci tuo, si acceperit ea, cum constet apud omnes personae sublimi maxima. debere offerri munera. ideoque Cain munera refutata sunt dicente ei deo: quid contristatus es et ut quid concidit uultus tuus? nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quiesce. apud te conuersio eius, et tu dominaberis eius. Vides ergo quia diuisio incurrit peccatum. dum non aestimat quid deo dignum esset, potiora reseruauit suis usibus. itaque non quia obtulit reprehensus est, sed quia indigna obtulit, nec ex eo damnatus est, sed factum emendare commonitus. ad te, enim ait, conuersio eius, et tu dominaberis eius, hoc est \'me non accipiente ad tuum dominium conuersum est munus a te oblatum\', ut de cetero sciret quid faceret. hinc inuidia exarsit ut occideret fratrem, ut ab iniusto occideretur, qui iustitiam primus ostenderat, et exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
Ix uerbis hoc ipsius lectionis potest colligi. quia ñ ẽ litterarũ arte
uelata hystoria. Nã abel prudentẽ & deuotũ in eo ipso sermo indicat
scripturȩ. Cain uͦ neglegentẽ & in ꝓuidũ. ac ꝑ hoc minꝰ de uotũ. Abel
gͦ deplacidis potiora elegit. quȩ dõ offerrae creaton. Ut de iis utiq quȩ
crtͣuerat p̃cipua illi offerit. ꝑ quod & dedicationẽ suã & meritũ tiꝰ¬
ꝓbara. ut & reuerentiã. & dm̃ auctorẽ ostender&. Noc cam urlud
rusticus pͣsentire neqͥuit. totũ enĩ animũ t̾rȩ inserens mentis ocus
ad celũ leuare ñ potuit. ut quid creatori dignũ eet offerra
aspicera. Iualia cunq enĩ dõ obtulit munera. Quȩ causa etiã in udy
obliquȩ mentis dep̃hendit᷑. Sepe enĩ rephensi st̃ cũ munera sua in¬
ꝓ uide dĩ altari offerrent. quȩ nec homunib digna uderent᷑ dicente
dño cȩcas & luscas. offertis mͥ non suscipiã hȩc de manib ur̃is. offer ea

Expanded text:
x verbis hoc ipsius lectionis potest colligi, quia non est litterarum arte velata historia. Nam Abel prudentem et devotum in eo ipso sermo indicat Scripturae, Cain vero negligentem et improvidum, ac per hoc minus devotum. Abel ergo de placidis potiora elegit, quae Domino offerret creatori, ut de iis utique quae creaverat, praecipua illi offerret ut per hoc et dicationem suam et meritum am reuerentiam et deum auctorem ostenderet. hoc Cain uelut rusticus praesentire nequiuit. totum enim animum terrae inserens mentis oculos ad caelum leuare non potuit, ut quid creatori dignum esset aspiceret; qualiacumque enim deo obtulit munera. Quae causa etiam in Iudaeis obliquae mentis deprehenditur. saepe enim reprehensi sunt, cum munera sua inprouide dei altari offerrent, quae nec hominibus digna uiderentur dicente domino: caecas et luscas offertis mihi; non haec suscipiam de manibus uestris. offers ea
Abbreviated transcription (Latin):
qui occiderit cain. septe iundictas exolurt. Hȩc sententia uire dam¬
pandu cain quando enĩ legẽ uidit datã subtali cõminatione
noqis imitaret᷑ factũ eiꝰ pluscȩpit timere sciens qͥđ mali ad miserat:
Septe g uindictas ꝓmitit.siquis ad hoc facinꝰ aspirassee ut uidens
ex opere cain reũ factũ. & cũ ad huc legis manifestatio ñ erat. scira
se septẽplici pȩna multari.si ñ hoc uit̾arit ut legis notitia plagas
addera supra quã meruerat cain: ut cũ plaga cam septẽ nume¬
rarent᷑ uindictȩ. hoc iciã numero remunerandi st̃ qͥrelictis om̃ib
añm sequunt᷑. & infuturo uitã et̾nam þabrbunt. Foc ẽ signũ qđ
posuit ds̃ in cam neqͥs occideret eũ om̃is qͥ in uenissee eũ. In parncida

Expanded text:
qui occiderit, inquit, Cain, septem vindictas exsolvet. Haec sententia ostendit jure damqui occiderit, inquit, Cain, septem vindictas exsolvet. Haec sententia ostendit jure damnandum Cain. Quando enim vidit legem datam sub tali comminatione, ne quis imitaretur factum ejus, plus coepit timere, sciens quid mali admiserat. Septem ergo vindictas promittit, si quis ad hoc facinus aspirasset, ut videns ex hoc opere Cain reum factum, et cum adhuc legis manifestatio non erat, sciret se septemplici poena multari si hoc non vitaret: ut legis notitia sex plagas adderet supra quam meruerat Cain, ut cum plaga Cain septem numerarentur vindictae. Hoc etiam numero remunerandi sunt qui relictis omnibus Dominum sequuntur, et in futuro vitam aeternam habebunt. Hoc est signum quod posuit
Abbreviated transcription (Latin):
ricidȩ cain. qualis & illius nequã seruicui cũ ignotũ ret ad nõ
ingratꝰ effectus exiens suffocabat conseruũ suũ & ut de p̃terito
ignoto sibi facinore & deimpietate in conseriũ ad missa in excusa¬
bilis dãnaret᷑. & tam̃ ad p̃sens dãnatꝰ ñ est cain sed confusus & reus
timens ne quis eũ ꝓhoc facto occideret ait addñm maior rausa ẽ
mea reliqͥ me. Si eicis me hodie a fatie tua. & a facie t̾rȩ absconđa
me & ero gemesis et tremens suꝑ terrã. & erit. om̃is qͥ inuenerit me
occida me. Territꝰ cain uerbis iusti uidici sdĩ tun& despici abeo ita
ut ac̃spectu hominũ fugere se debere puta. cert᷑. qͥ irato dõ uiuit
etiã ab homine possit occidi. Sed quid respondit ei dñs: Nonsic in¬
qͥđ. hoc ẽ ñ ad hoc te remisi cũ ñ mereris uiuere. ut ab aliqͦ occidaris.¬
sed ut gemas & tremas quasi qͥ primꝰ malũ exẽplũ dederis suꝑ t̾rã
dũ laborib tuis ñ respondet fructus erhumo. Itaq om̃is inquit¬

Expanded text:
ricidae Cain, qualis et illius nequam serui, cui cum ignotum esset a domino, ingratus effectus exiens suffocabat conseruum suum, ut et de praeterito ignoto sibi facinore et de impietate in conseruum admissa inexcusabilis damnaretur. et tamen ad praesens damnatus non est Cain, sed confusus et reus ei. denique timens ne quis eum pro hoc facto occideret, ait ad deum: maior causa est mea relinqui me. si eicis me hodie a facie tua, et a facie terrae abscondam me et ero gemens et tremens super terram. et erit, omnis qui inuenerit me occidet me. territus Cain uerbis iusti iudicis dei timet despici a deo, ita ut et a conspectu hominum fugere se debere putet certus, quia qui irato deo uiuit etiam ab homine possit occidi. sed quid ei respondit dominus? non sic, inquit, hoc est con ad hoc te remisi, cum non merearis uiuere, ut ab aliqsed ut gemas et tremas, quasi qui primus malum exemplum dederis super terram, dum laboribus tuis non respondet fructus ex humo. Itaque omnis
Abbreviated transcription (Latin):
tiones st̃ octo. Pucentis enĩ qundecĩ annis aꝓmissiont facta
abrahȩ habita uerunt incahaan. & ducentis quin decĩ in egrpo
i sunt anni quos conpbendit apłs ad galathas aicens. post. cxcc¬
xxx annos facta ẽ lex. Igit᷑ he uiͦ generationes natȩ st̃ in
chanaan id ẽ in isaac una. altera in iacob. ttia in lriui quarta
in gerson. & caath et merari. Cũ intrassent aut̃ filii isrł in egr¬
tũ caath genuit abrahã. Elȩe ẽ pͥma generatio facta in egrpto
sunt iiui generationes ꝓcreatȩ ĩ egẏpto. Alnde ait adñs ad abrabã
peregrinũ erit sem̃ tuũ & seruitio oppͥment eo. Ego aut̃ liberab
tos quarta generatio exient inde. Uide si ñ aꝑtũ ẽ quia ñ aliod
significauit ds̃ quã qd̃ gestũ ẽ ĩ egrpto. M orses autẽ ĩticiã illã

Expanded text:
tiones sunt octo. Ducentis enim quindecim annis a promissione facta tiones sunt octo. Ducentis enim quindecim annis a promissione facta Abrahae, habitaverunt in Chanaan, et ducentis quindecim in Aegypto. Hi sunt anni quos comprehendit Apostolus ad Galatas dicens, Post  annos facta est lex. igitur hae quattuor generationes natae sunt in Chanaan, id est in Isaac una, altera in Iacob, tertia in Leui, quarta in Gedson et Caath et Merari. cum intrassent autem filii Israhel in Aegyptum, Caath genuit Ambram — haec est prima generatio facta in Aegypto sunt quattuor generationes procreatae in Aegypto. unde ait deus ad Abraham: peregrinum erit semen tuum, et seruitio oppriment eos; ego autem liberabo eos, quarta generatione exient inde. uide si non apertum est, quia non aliud significauit deus, quam quod gestum est in Aegypto. Moyses autem ut etiam i
Abbreviated transcription (Latin):
UaNtũ ad uerba ꝑtinee uidet᷑ eẽ contrariũ Si aũt sensus
reqͥratꝰ. inueniet᷑ ex̃ ñ dispar. Sic enĩ lex loquit᷑ ut adiligenib
ac credulis possit intellegi. ut ratio ueritatis ñ curiosis sed sollititsꝰ
se reuelet. Nã utiq as̃ dixit quarta ꝓgenie. & morses scripsit
quinta ꝓgenie. quã uis utrũq mosses retulerit & fallere eũ in¬
possibile sit in qͦ tanta uirtꝰ operata sit. Ac ꝑ hoc in uestigands
est sensus qͥa otiose aliquid aut in ꝓuide loqͥt᷑ diuina scriptum
taq duȩ partes quas singuli memorati sunt. Ds enĩ uiii gene¬
rationes ostendit quȩ natȩ sunt in egr̃pto. Morses ant̃ ad dens
his unã ex qͥua ipsi ortũ acceperunt. cũ intrassent in egrptũ. Quiut
in quit generatione exierunt filii isył. Generatione enĩ quȩ in¬
trauit in egrptũ & quatuor quȩ illic natȩ sunt simul com¬
plexus ẽ. Nã ab ab rabã usq adexitũ filiox isrł de egrpto genera¬

Expanded text:
uantum ad verba pertinet, videtur esse contrarium; si autem sensus requiratur, invenietur esse non dispar. Sic enim Lex loquitur, ut a diligentibus et sedulis possit intelligi, ut ratio veritatis non incuriosis, sed sollicitis se revelet. Nam utique Deus dixit, Quarta progenie, et Moyses scripsit, Quinta progenie: quamvis utrumque Moyses retulerit, et fallere eum impossibile sit, in quo tanta virtus operata sit: ac per hoc investigandus est sensus, quia non otiose aliquid aut improvide divina loquitur Scriptura. Itaque duae partes sunt, quas singuli memorarunt. Deus enim quatuor generationes significavit, quae natae sunt in Aegypto; Moyses autem addens his unam, ex qua hae ortum acceperunt, cum intrassent in Aegyptum, Quinta, inquit, generatione exierunt filii Israel. Generationem enim quae intravit in Aegyptum, et quatuor quae illic natae sunt, simul complexus est. Nam ab Abraham usque ad exitum filiorum Israel de Aegypto, genera
Abbreviated transcription (Latin):
tes timoniũ cõꝑtũ. sedame c̃e.platur.
Num qui dnam tibi demonstran dũ est.
heretice. nisi autscriptẽ inuetesi lege ñ e
aut apło ñ conuenire Quorũ sinibil dic¬
re audes. urgueris ciũ cũ & codexlegitu
quo plandsit scripiũ cẽ  lomines intell
ee adid qđ opłs dixt. nił posse apti
coriuenire. Cã oualera aliqiđ putas q
seriptutras corruboas cẽ insimulare audes
postremo qiđ responsurus esei qui tibi dico
egosic intellegoerasi accpio. siccridonis
siaudes. & aduerluine hicere cogitas no

Expanded text:
testimonium, sed a me esse prolatum. Numquidnam tibi demonstrandum est, haeretice, nisi aut scriptum in vetere Lege non esse, aut Apostolo non convenire? Quorum si nihl dicere audes urgeris enim cum et codex legitur, quo planum sit scriptum esse, et homines intell Apostolus dixit, nihil posse aptius convenire, cur ergo valere aliquid putas, quod Scripturas corruptas esse insimulare audes? Postremo quid responsurus es ei qui tibi dicat: Ego sic intelligo, Ego sic accipio, sic credo; nec si audes et adversus me dicere cogitas, non
Abbreviated transcription (Latin):
mulier : ut unius principi autoritas c̃serurt᷑. gra filius in effabilit̃
in c̃prehensibit̃ natꝰ est dedõ patre. mulieraũt corporalit̃ sicut
legimꝰ facta de uiro ẽ. ut ꝑ eã natiuitas oriret᷑. filius uͦ dĩ idronat᷑ꝰ
est. ut ꝑ ipsũ fiero creatura. In eo gͦ dissimile ẽ nã & de dõ ds̃ natus
est. deuiro aut̃ fȩmina quia illic simplicitas ẽ & fec̃ ds̃ hominẽ ad¬

Expanded text:
mulier, ut unius principii auctoritas conseruetur. sed filius ineffabiliter inconprehensibiliter natus est de deo patre, mulier autem corporaliter, sicut legimus, facta de uiro est, ut per eam natiuitas oreretur. filius uero dei ideo natus est, ut per ipsum fieret creatura. in eo ergo dissimile est; nam et de deo deus natus est, de uiro autem femina, quia illic simplicitas est et non potuit n
Abbreviated transcription (Latin):
est sic. Exhausta enĩ latitudine terrȩ factũ ẽ uelud alueũ in qd̾
demergeret᷑ om̃is aqua quȩ erat in tra firmam̃tũ. & tunc apparuit
arida. Retedenti enĩ aqua necesse erat. ut apparera terra facta
uisibilis quȩ pͥus fuerat inuisibiłis. Terra apellata ẽ terra & congre¬
gationes aquarũ maria. Eiussit ꝓducere terrã herbã pabuli &

Expanded text:
est sic. exhausta enim latitudine terrae factum est uelut alueum, in quod est sic. exhausta enim latitudine terrae factum est uelut alueum, in quod demergeretur omnis aqua, quae erat intra firmamentum, et tunc apparuit arida. recedente enim aqua necesse erat appareret terra facta uisibilis, quae prius fuerat inuisibilis. tunc arida appellata est terra et congregationes aquarum maria. et iuss
Abbreviated transcription (Latin):
substantis singulȩ partes aptarent . quȩ ad menbra mundiꝓ fice¬
tent dubstantiȩ enĩ quas primũ factas diximꝰ in pense st̃ mundo
tides mundus diet quars abiniucẽ se pararȩ quȩ erant confuse
&e in speciẽ ꝓducte. mundũ fecerunt
uocari cuiꝰ in fabricã ꝓfecerunt. firmam̃tum gͦ idẽ cęlũ factũ ẽ in
medio aquarũ ut diuider& int̾ aquã quȩ erat supra firmam̃tum. &
int̃ aquã quȩ erat subfirmam̃to. ut deiiurtute in medio aquarũ
consister& firmam̃tum subse & intra se & supra &cirta se habens aquã.
ut eͥe̾t concauũ deforis. & intra munitũ ne aquȩ siue extenoris
siue in terioris penetrarent concauũ eiꝰ ut e̾e̾t. quasi domꝰ miinrta
atq firmata ut securi essent habi tantes in ea. Tercio die iussit
congregari aquã quȩ erat subcelo. hoc ẽ intra caparitatẽ firma¬
menti in congationẽ unã ut apparer& arida quȩ ẽ terra. & fact

Expanded text:
substantiis singulae partes aptarentur, quae ad membra mundi proficesubstantiis singulae partes aptarentur, quae ad membra mundi proficerent. substantiae enim, quas primum factas diximus, inpensae sunt mundi et ideo mundus dicitur, quia res ab inuicem separatae, quae erant confusae et in speciem productae, mundum fecerunt uocari, cuius in fabricam profecerunt. firmamentum ergo, id est caelum, factum est in medio aquarum, ut diuideret inter aquam, quae erat supra firmamentum, et inter aquam, quae erat sub firmamento, ut dei uirtute in medio aquarum consisteret firmamentum sub se et intra se et supra et circa se habens aquam, ut esset concauum de foris et intra munitum, ne aquae siue exteriores siue interiores . penetrarent concauum eius, ut esset quasi domus munita adque firmata, ut securi essent habitantes in ea. Tertio die iussit congregari aquam quae erat sub caelo, hoc est intra capacitatem firmamenti, in congregationem unam, ut appareret arida, quae est terra, et factum
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes aliquid e̾t̾. qd̾ ñ sit dĩ sed neordinis nec rationis ẽ. ut suꝑ aqͥs
potestates ae principatꝰ &simul suꝑ om̃es potentias spirituales ẽ. Non mo¬
ueat aut̃ mentẽ alicuius quia dĩ sp̃c dicit᷑. cũ cõst& om̃ia dĩ r̾ẽ. Ait
rnĩ ds̃ int̃tȩtera facturus diluuiũ ñ ꝑmanebit sp̃s m̃s in bominib: istis.
quia sunt caro. Et ex echiel int̾ alia. Hec dic̃ dñs ossib istis. Ectendã
siꝵ uos cutẽ & dabo sp̃m meũ in uos&e uiurtis. Nũqđ hec ad officiũ sp̃s sc̃i ꝑ
moderatꝰ ẽ substantiarũ ipsius ordo his p̃ eẽ : Auce igit᷑ facta & cursi
diri in moderato & ꝑ acto secundo die fecit firmam̃tũ idẽ cȩlũ. ut
lux intra firmam̃tũ moderaret᷑ diẽ ut eet quasi lucerna in domo
Hocitaq firmam̃tum factũ ẽ ex supra dicta aquȩ substantia nune
snũ cõpaguant᷑ in specie mundi ut de confisione rerũ discreti

Expanded text:
dicentes aliquid esse quod non sit dei. nam nec ordinis nec rationis est, ut super aquas dicentes aliquid esse quod non sit dei. nam nec ordinis nec rationis est, ut super aquas potestates et principatus et simul super omnes potentias spiritales est. non moueat autem mentem alicuius, quia dei spiritus dicitur, cum constet omnia dei esse. ait enim deus inter cetera facturus diluuium: non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quia sunt caro, et in Ezechihel inter alia: haec dicit dominus ossibus istis: extendam super uos cutem et dabo spiritum meum in uos et uiuetis. numquid haec ad officium spiritus sanmoderator est substantiarum; ipsius ordo est his. praeesse. Luce igitur facta et cursu diei moderato et peracto secundo die fecit firmamentum, id est caelum, ut lux intra firmamentum. moderaretur diem, ut esset quasi lucerna in domo. hoc itaque firmamentum factum est ex supra dicta aquae substantia. nunc enim conpaginatur in specie mundus, ut de confusione rerum discretis
Abbreviated transcription (Latin):
fathus ẽ Int̃ principiũ gͦ & claritatẽ qua illuminatꝰ ẽ mundos saluator nr̃
passus ẽ doresurrex qͥa quarta decuna luna passus ẽ pͥmo die resurrexit
an nos  ut aut uno atq eodẽ mͦ minime celebrat᷑ cursus fac̾ liune indetri¬
mentis &e crem̃tis: Terra aũt erat in uisibilis sincõposita. Alanifestũ ẽ qͥa t̾ra
post ꝯuã facta ẽ iniusibilis erat oe incõposita: Begebat᷑ enĩ aquis. ideo erat
in uisibilis. In cõposita aut̃ ideo quia cũ t̾e̾t fluxa ñ erat apta adculturã.
ficat suꝑ quã sp̃m dei quia suꝑ ferebat᷑ ostendit ut tenebras suꝑ infinitã
ꝓfunditatẽ fuisse significit. Spm aũt dei suꝑ aquas qͥa ubi sp̃e dei erat
obscuritas non erat. quantũ enĩ poterat illuminabat aquã. Abrsũ aũt
idẽ in mensã ꝓfunditatẽ illum inare ñ poterat. hoc ẽ superiores aquas illi¬
ferebat᷑ spm̃ uocat. ut prauã asstrantionẽ conuellat. Quia qͥdẽ utunt᷑

Expanded text:
incipium ergo et claritatem qua illuminatus est mundus, Salvator noster et passus est et resurrexit; quia quarta decima luna passus est, et primo die resurrexit, annos. Ut autem uno atque eodem modo minime celebretur, cursus facit lunae in decrementis et crementis. Terra autem erat invisibilis et incomposita. Manifestum est, quia terra, postquam facta est, inuisibilis erat et inconposita. tegebatur enim aquis, ideo erat inuisibilis; inconposita autem ideo, quia, cum esset fluxa, non erat apta ad culturam.ficat, super quam spiritum dei, quia superferebatur, ostendit, ut tenebras super infinitam profunditatem fuisse significet, spiritum autem dei super aquas, quia, ubi spiritus erat dei, obscuritas non erat. quantum enim poterat, inluminabat aquam, abyssum autem, id est inmensam profunditatem, inluminare non poterat; hoc est, superiores. aquas inluferebatur, spiritum uocat, ut prauam adseuerationem conuellat, qua quidam utuntur