comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
molestum erat infirmo. rogauit medicũ
ut auferret: quomͦ cũ medicus apponit
uiscerib aliqͦd forte epithema. molestũ
&e ardens. inde tam̃ curandus ẽ ille. cuiꝰ
uiscera tumebant. cũ ille ardere ceꝑit &e
cruciari medicam̃to: rogat medicũ ut au¬
ferat. Medicus aũ consolatur: monet pa
tientiam: qͥa nouit quã sit utile. qd̾ apposuit.
Ita & apłs sequitur &e dicit. Ept̃ qͦd ter dnm̃¬
rogaui ait: ut ausferret eum a me. hoc ẽ
dicere. Rogaui medicũ. ut auferret a me
molestum epithema: quod mͥ apposuerat.
S audi uocẽ medici. Et dixit mͥ. sufficit tͥ grã
mea: nam uirtus in infirmitate ꝑficitur.
ego noui quid apposuerim: ego noui unde
egrotes: ego noui unde saneris. Si gͥ kanĩ
lationũ. nisi acciꝑet angłm sathane. qui se
colafizaret: quis de se possit eẽ securus:
Tutius uidetur ambulare: qͥ minꝰ acceꝑit.
S si ñ ꝑuerse querat qd̃ recte ñ accepit.
querat sine quo ñ potest eẽ in corꝑe xꝑi

Expanded text:
molestum erat infirmo; rogavit medicum ut auferret. Quomodo cum medicus apponit visceribus aliquod forte epithema molestum et ardens, unde tamen curandus est ille cujus viscera tumebant; cum ille ardere coeperit et cruciari medicamento, rogat medicum ut auferat: medicus autem consolatur, monet eum patientiam, quia novit quam utile sit quod apposuit. Ita et Apostolus sequitur et dicit, cum drogavi,» ait, «ut auferret eum a me.» Hoc est dicere, Rogavi medicum, ut auferret a me molestum epithema quod mihi apposuerat. Sed audi vocem medici: «Et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur» . Ego novi quid apposuerim, ego novi unde aegrotes, ego novi unde saneris. 8. Si ergo, lationum, nisi acciperet angelum satanae qui se colaphizaret; quis de se possit esse securus? Tutius videtur ambulare qui minus accepit, sed si non perverse quaerat quod recte non accepit: quaerat sine quo non potest esse in corpore Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
firmitate ꝑficitur uirtus. Et audi iam ipsã
tubam ductilem bene sonantẽ. Quando in¬
tenetur malleus. ut ꝓdiicat tubam:. in illa
dextera positus. facit & ipse. de ipso malleo. Di¬
cit de quibdam qͦs tradidi sathane: ut dis¬
cãt non blasphemare. Tradidit malleo tun¬
dendos: male sonabant antequã ꝓducerent᷑
forte ꝓdicti. & facti tube ductiles: amissa
blasphemia. laudes dñi sonuert̃. ꝓpt̃ qd̾ ter¬

Expanded text:
firmitate virtus perficitur.» Et audi jam ipsam tubam ductilem bene sonantem: «Quando intenetur malleus ut producat tubam, in illa dextera positus facit et ipse de ipso malleo; dicit de quibusdam, «Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare» . Tradidit malleo tundendos. Male sonabant antequam producerentur; forte producti et facti tubae ductiles, amissa blasphemia, laudes Domini sonuerunt. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊a disponere. Et fortasse ad illud ipsũ eius la¬
tibulum ꝑtinet. quod in eo decalogo qui
datus est in monte syna. hoc solum p̃ecpto
figurato occultatum ẽ. quod ad sabbatũ ꝑti¬
cat. qd̾ illo die popłs ab omni oꝑe seruili
abstinere preceptus ẽ quo significat᷑ pectm̃.
nͥ quia ñ pectare scificationis ẽ. hoc ẽ mu
abus lapideis tabulis conscripta ẽ. solum
inter cetera. in umbra figurate positũ ẽ.
in quo uidei salbatum obseruant: ut hoc
ipso significaret᷑ tempus tunc fuisse oceul¬
tande grẽ.: que nouo testam̃to fuerat ꝑ xꝑi
passionem. tamquã scissione ueli reuelan
da. Cum enun transierit inqͥt adxꝑm: au¬
ideo dicat sine grã dei nos eẽ iustos ñ posse.
quia legem dedit. qr doctrinã instituit: qr
bona precepta mandauit. Illa enim sine
adiuuante sꝑii: ꝓculdubio ẽ littera occi¬
dens. Cum gͦ ad est uiuificans sꝑe. hoc ipsũ
intus conscriptum facit diligr: quod foris

Expanded text:
ta disponere. et fortasse ad illud ipsum eius lata disponere. et fortasse ad illud ipsum eius latibulum pertinet, quod in eo Decalogo, qui datus est in monte Sina, hoc solum praecepto figurato occultatum est. quod ad sabbatum pertistra illo die populus ab omni opere seruili abstinere praeceptus est, quo significatur peccatum, nisi quia non peccatum sanctificationis est, hoc est munabus lapideis tabulis conscripta est, solum inter cetera in umbra figurae positum est, in qua ludaei sabbatum obseruant, ut hoc ipso significaretur tempus tunc fuisse occultandae gratiae, quae nouo testamento fuerat per Christi passionem tamquam scissione ueli reuda. Cum enim, inquit, transierit ad Cine operatione gratiae dei nos iustos esse non posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens; cum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi, quod foris
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Apparet gͥ. luterȩ uetustatem si
desit nouitas sꝑe reos facere potiꝰ cogni¬
tione peccati: quam liberare a peccato.
Unde & alibi scriptũ est. Qui apponit sci¬
entiã apponit & dolorem: ñ quia lex ipsa
mala ẽ. s quia mandatũ bonum habet
in littera demonstrante. ñ in adiuuante
sꝑu: qd mandatũ si fit timore penȩ. non
amore iusticie. seruilit̾ fit. ñ liberaliter:
& ideo nec fit. Non enim fructus ẽ bonus.
qui de caritatis radice ñ surgit. Porro aũ si
adsit fides quȩ ꝑdilectionem oꝑatur: in¬
cipit condelectari legi dei scdm int̾iorem
hominem. Quȩ delectatio. ñ littere s sꝑs
donum ẽ: etiam si alia lex in menbris ad¬
huc repugnat legi mentis. donec in no¬
uitatem que de die indiem in interiore
homine augetur. tota uetustas mutata
ꝑtranseat: lib̾ante nos de coepore mortis
que inxꝑi euangłio reuelata ẽ dispensatiõẽ
temꝑoꝵ ordinatissima. sicut ds nouit cunc¬

Expanded text:
i. Apparet igitur litterae uetustatem, si i. Apparet igitur litterae uetustatem, si desit nouitas spiritus, reos facere potius cognitione peccati quam liberare a peccato. unde et alibi scriptum est: qui apponit scientiam, apponit dolor e m, non quia ipsa lex malum est, sed quia mandatum bonum habet in littera demonstrante, non in adiuuante spiritu. quod mandatum si fit timore poenae, non amore iustitiae, seruiliter fit, non liberaliter et ideo nec fit. non enim fructus est bonus, qui de caritatis radice non surgit. porro autem si adsit fides, quae per dilectionem operatur, incipit condelectari legi dei secundum interiorem hominem, quae delectatio non litterae, sed spiritus donum est, etiamsi alia lex in membris adhuc repugnat legi mentis, donec in nouitatem, quae de die in diem in interiore homine augetur. tota uetustas mutata pertranseat liberante nos de corpore mortis quae in Christi euangelio reuelata est dispensatione temporum ordinatissima, sicut deus nouit cunc
Abbreviated transcription (Latin):
intendere filii isrł in faciem moysi. ꝓpter
głam uultus eiꝰ quȩ euacuat᷑: quare ñ
magis ministratio sꝑc. erit in gła: Si
enim ministratio dampnationis gła ẽ:
multomagis abundabit ministerium
iusticie. in gła. Aduerte quã dicat lit¬
terã quȩ occidit: eui uelut e contrario
uiuificantẽ ingerit sꝑm. Ea certe ẽ mi¬
nistratio mortis in litt̾is figurata lapi¬
deis. & ministratio dampnationis: quia
lex sub intrauit ut abundaret delictũ.
Porro aũ precepta ipsa tam st̃ utilia faci¬
enti atq salubria: ut nͥ quis ea fecerit. uitã
habere non possit. Attende & uide utrũ¬
quicꝙͣ ꝓpter circumcisionẽ uł sabbatũ. uł
qͥd aliud umbrati uł sacram̃ti. ac ñ totũ
ꝓpt̾ hoc dicat. quod littera ꝓhibens pecca¬
tum. ñ uiuificat hominẽ. s potiꝰ occidit:
augendo concupiscentiã. & iniquitatem
p̃uaricatione cumulando. nͥ liberet gr̃ã ꝑ
legem fidi. quȩ ẽ in xꝑo iħu: cũ diffundit᷑

Expanded text:
 in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus quae evacuatur; quare non magis ministratio spiritus erit in gloria? Si enim ministratio damnationis gloria est, multo magis abundabit ministerium ius. nunc autem aduerte quam dicat litteram quae occidit, cui uelut e contrario uiuificantem ingerit spiritum. ea certe est ministratio mortis in litteris figurata lapideis et ministratio damnationis, quia lex subintrauit, ut abundaret delictum. porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque salubria, ut nisi quis ea fecerit uitam habere non possit. an uerquidquam propter circumcisionem vel sabbatum, vel quid aliud umbratilis sacramenti, ac non totum propter hoc dicat, quod littera prohibens peccatum non vivificat hominem, sed potius occidit, augendo concupiscentiam, et iniquitatem praevaricatione cumulando, nisi liberet gratia per legem fidei quae est in Christo Jesu, cum diffunditur
Abbreviated transcription (Latin):
renuntiauerit: quẽ admodũ ille ppłs int̾rã
ꝓmissionis induei non potuit. nisi pͥus ab
beatus ioħes scribit hora nouissima cotidi¬
anis eccł̃ie actib. in uno quoq credente cõ¬
pletur. Audite apłm doctorem gentiũ. docen¬
Certe manifestum ẽ non humana sus¬
picione: s apłico idest diuino & dnĩco ma¬
gist̾io. Ds̃ enim loquebatur in eis: &e qͣuis
de carneis nubib tñ dñs intonabat. Certe
gͦ tanto testimonio manifestũ ẽ. illa oĩa
figuratȩ gesta. nunc in nr̃a salute cõpleri.
leguntur: & p̃sentia cognoscuntur. Quid
ẽ kiñi: qui uos cognoscitis isrłitas scd̾m se¬
men abraham. qͥ estis domus iacob scłm
ꝓmissionẽ heredes: cognoscite uos &̃ exisse
de egipto qui huic scło renunciastis: exisse
De ppło barbaro. qui confessione pietatis
uos ablasphemiis gentium seunxistis.
ẽ enĩ udea scĩficatio eius in uob: ñ enĩ qͥ in
manifesto iudeus ẽ. neq que in manifesto¬

Expanded text:
dmodum ille populus in terram promissionis duci non potuit, nisi prius ab beatus Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docenCerte manifestum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; leguntur, et praesentia cognoscimi? Qui vos cognoscitis Israelitas secundum semen Abrahae, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite etiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic saeculo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione pietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis.est» enim «Judaea sanctificatio ejus» in vobis: «Non enim qui in manifesto Judaeus est, neque quae in ma
Abbreviated transcription (Latin):
um iustus ex fide ui¬
uat. finisq precepti sit caritas de cor¬
de puro ce conscientia bona. & fide ñ ficta.
maneantq ad formandam uitã fideliũ
tria hec fides. spes. caritas: unde fieri pot̃.
ut pares cum aliquo mores habeat. qui
hec tria cum illo paria ñ habet: Qui enĩ
aluid eredit. aliud sꝑat. aliud amat. neces¬
se ẽ ut aliter uiuat. Et si usus quaꝵ dã
rerum. similis uidetur nob̃ ẽẽ cũ gentib.
sicut cibi & potus. tectoꝵ. uestimentoꝵ. la¬
uachroꝵ. & qui ex nr̃is coniuigalem uitã
gerunt. uxoꝵ ducendaꝵ & habendaꝵ. fili¬
oꝵ gignendoꝵ. nutriendoꝵ. hereditandoꝵ.
longẽ tamen aliter his reb utitur. qͥ ad aliũ
finem usum earum refert: & aliter qͥ ex hiᷤᷤ
deo grãs agit de quo praua & falsa ñ cre¬
doꝰ. s ad finem legitimi diuiniq precepti.
caritatem de puro corde & conscientia bona.
& fide non ficta: a quib quidam aberran¬
tes. conuersi sunt in uaniloquium. Ex lil

Expanded text:
m iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut aliter uiuat. et si usus quarundam rerum similis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum et habendarum, filiorum gignendorum, nutriendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur, qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ex his deo gratias agit, de quo praua et falsa non credo, sed ad finem legitimi diuinique praecepti, caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sun
Abbreviated transcription (Latin):
licitatione quadam scientiȩ. deicere de para¬
dyso eccliȩ: quẽ ñ ꝑmittat redire ad illũ pa¬
radisũ uñ pͥmo eiectus est. Qd̃ gestũ ẽ in illo
paradiso: hoc geritur in ȩccłia. Nemo uos¬
sediicat ab isto paradiso. Sufficiat quod
illinc lapsi sumus: uł exꝑti corrigamur.
Ipse ẽ serpens qui semꝑ suggerit iniqͥtatẽ:
impietatẽ. Ipse aliqñ ꝓmutit impunitatẽ:
quẽadmodum & ibi ꝓmisit dicens. Nũqͥd
morte moriemini: Ipse talia suggerit: ut
mͦ male uiuant xꝑiani. Num quid om̃s
ẽ ds̃: Iue quidem serpens. id est ille here¬
ticoꝵ error qui tẽptat eccłiam. contra quẽ
incantat apłs cum dicit. metuo ne sicut¬
euam serpens seduxit astutia sua. sic &¬
tore &e uentre serpit. & t̾ram manducat.
Don decipit. nisi aut suꝑbos qͥsͥ arrogart
implicatos. qui libenter audiunt quicqͥd
unt. & sꝑualia t̃reno ocło inquirt̃. Ipse

Expanded text:
licitatione quadam scientiae dejicere de paralicitatione quadam scientiae dejicere de paradiso Ecclesiae, quem non permittat redire ad illum paradisum, unde primo ejectus est. Quod gestum est in illo paradiso, hoc geritur in Ecclesia. Nemo seducat nos ab isto paradiso. Sufficiat quod illinc lapsi sumus, vel experti corrigamur. Ipse est serpens, qui semper suggerit iniquitatem et impietatem. Ipse aliquando promittit impunitatem, quemadmodum et ibi promisit, dicens: Numquid morte moriemini ? Ipse talia suggerit, ut modo male vivant Christiani. Numquid omnes, Et ille quidem serpens, id est ille error haereticorum, qui tentat Ecclesiam, contra quem incantat Apos serpens Evam seduxit astutia sua, sic tore et ventre serpit, et terram manducat. Non enim decipit, nisi aut superbos, qui sibi arrogantes implicatos, qui libenter audiunt quod quiunt, et spiritualia terreno oculo inquirunt. E
Abbreviated transcription (Latin):
olite questiones mirari hominum.
que serpũt sicut cancer quẽ admo¬
dum dixit apłs: s custodite aures ur̃as.
& uͥginitatem mentis ur̃e: tãꝙͣ desponsa¬
ti ab amico sponsi uni uiro. uirginẽ castã
ex hibere xpo. Uirginitas enim ur̃a
in mente: uͥginitas corꝑis in paucis ȩcełie:
uͥginitas m̃tis in oĩb fidelib ẽẽ debet.
Hanc uirginitatẽ uult serpens corrũꝑe.
de quo idem apłs dicit. Desponsaui uos
uni uiro uirginẽ castam exhibere xꝑo.
& tumeo ne sic̃ euam astutia sua serpenᷤ
seduxit. sic quoq & ur̃i sensꝰ corrumpant᷑.
&e excidant a castitate quȩ ẽ in xꝑo iħu.
Ur̃i inquit sensꝰ: idest ur̃e m̃tes. Nam hoc
magis ꝓpͥum ẽ: sensus enĩ intelligunt᷑. &
huiiis corꝑis. uidendi. audiendi. odoran¬
di gustandi. tangendi. Mentes nr̃as timu¬
it corrũpi apłs: ubi ẽ fidei uirginitas. So¬
do gͦ amma uirginitatẽ tuã serua: fecũ¬
danda postea in amplexum sponsi tui.
musitat serpens: & non tacet. Querit pol¬

Expanded text:
olite quaestiones mirari hominum, quae serpunt sicut cancer, quemadmodum dixit Apostolus : sed custodite aures vestras, et virginitatem mentis vestrae, tanquam desponsati ab amico sponsi uni viro virginem castam exhibere Christo. Virginitas enim vestra in mente. Virginitas corporis in paucis Ecclesiae: virginitas mentis in omnibus fidelibus esse debet. Hanc virginitatem vult serpens corrumpere, de quo idem apostolus dicit: Desponsavi vos uni viro virginem castam exhibere Christo. Et timeo, ne sicut Evam astutia sua serpens decepit; sic quoque et vestri sensus corrumpantur, et excidant a castitate quae est in Christo Jesu . Vestri inquit, sensus, id est, vestrae mentes. Nam hoc magis proprium est. Sensus enim intelliguntur et hujus corporis, videndi, audiendi, odorandi, gustandi, tangendi. Mentes nostras timuit corrumpi Apostolus, ubi est fidei virginitas. Modo perge, anima, virginitatem tuam serva, fecundanda postea in amplexu mussitat serpens et non tacet. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittit uos temptari suꝑ id qd̾ potestis.s
faciet cum temptatione etiam exitũ ut possi¬
tis sustinere. Hanc spem dedit &̃ saluator ore
suo: quando ait. Hac nocte postulauit sata¬
nas uexare uos sicut triticum: & ego rogaui
ꝓte petre ne deficiat fides tua. Hanc spem de¬
dit & in oratione quam docuit. ubi monuit
ut dicamus. ne nos inferas in tẽptationem.
Quodamͦ enim ꝓmisit se daturum suis ꝑich¬
tantib: qͦd dici uoluit aborantib. Ex tet᷑ p̃s¬

Expanded text:
mittet vos tentari super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exilum, ut possitis sustinere» . Hanc spem dedit etiam Salvator ore suo, quando ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ranȩ sunt clamantes in palude. Strepitũ
uocis habere possunt: doctrinã sapĩȩ insi¬
nuare non possunt. Deniq in eccłia locunt᷑
herentes ueritati u̾itatẽ. ꝑ quã facta ft̃ oĩa
ueritatẽ uerbum carnẽ factum & habita¬
re in nob̾: ueritatẽ xꝑm natũ de dõ. unum
de uno unigenitũ & coet̾num: ueritatẽ
accepta forma serui. natũ ex maria uirgi¬
ne. passũ. crucifixũ. resurgentẽ. ascendentẽ:
ubiq ueritatẽ. & quã ꝑfecti capiant. &¬
quã paruulus caꝑe ñ potest: ueritatẽ & in
pane & in lacte. in pane magnoꝵ. in lacte
paruuloꝵ: idẽ quippe panis ut lac fiat. per
carnem traicitur. Qui aũ huic ueritati contͣ¬
dicunt. & in suauanitate decepti decipiunt:
ranȩ sunt tedium afferentes aurib: ñ cibũ
mentib¬

Expanded text:
ranae sunt clamantes in palude; strepitum ranae sunt clamantes in palude; strepitum uocis habere possunt, doctrinam sapientiae insinuare non possunt. denique in ecclesia locuntur haerentes ueritati ueritatem, per quam facta sunt omnia, ueritatem uerbum carnem factum et habitare in nobis; ueritatem Christum natum de deo, unum de uno, unigenitum et coaeternum; ueritatem accepta forma serui natum ex uirgine Maria, passum, crucifixum, resurgentem, ascendentem; ubique ueritatem, et quam quam parvulus capere potest; Veritatem, et in pane, et in lacte; in pane magnorum, in lacte parvulorum. Idem quippe panis, ut lac fiat, per carnem trajicitur. Qui autem huic veritati contradicunt, et in sua vanitate decepti decipiunt, ranae sunt taedium inferentes auribus, non cibum mentib
Abbreviated transcription (Latin):
ide amatores ueritatis. ñ accipientes in
uanum nom̃ dĩ sui. loqui sapientiã int̾
ꝑfectos: etiam int̾ imꝑfestos ñ quidẽ loqui qd̾
saꝑe ñ possunt: ñ tam̃ recedere aueritate. &
ꝑgere in uanitatẽ. Quãuis imꝑfecti ñ capi¬
ant. si quid paulo excelsius fuerit disputatũ
de u̾bo dĩ dõ apud dm̃. ꝑ qd̾ facta st̃ omĩaͥ. pos¬
sintq eaꝑe quod int̾ eos loquit᷑ paulus tãꝙͣ
inter paruulos xp̃i. iħm xp̃m &e hunc cruci¬
fixum: ñ tam̃ ula ẽ ueritas. & ista uanitas.
s finxisse diceremus: si uulnera illa in fan¬
tasmate fuisse: si sanguinẽ ñ uerũ s simu¬
latum de uulnerib emanasse: si falsas eũ ci¬
catces tãꝙͣ post falsa uuln̾a demõstrasse. Cũ uͦ
ista omĩa uera dicinꝰ. fac̾ta dicimꝰ certa. ex¬
p̃ssa. impleta credimus e p̃dicamꝰ : quamuis
de sublimmi illiꝰ & de incõmutabili u̾itate
ñ loquam᷑: ñ tam̃ imꝰ in uanitatẽ. Qui aũ
illa omĩa in xpo falsa & simulata dicunt:

Expanded text:
ide amatores ueritatis, non accipientes in uanum nomen domini dei sui, loqui sapientiam inter perfectos, etiam in perfectos; non quidem loqui quod sapere non possunt, non tamen recedere a ueritate et pergere in uanitatem. quamuis enim imperfecti non capiant si quid paulo excelsius fuerit disputatum de uerbo dei, deo apud deum, per quod facta sunt omnia, possintque capere quod inter eos loquitinter paruulos Christi, Iesum, et hunc crucifixum, non tamen illa est ueritas et ista est uanitas. sed finxisse diceremus, si uulnera illa in phantasmate fuisse, si sanguinem non uerum, sed simulatum de uulneribus emanasse, si falsas eum cicatrices tamquam post falsa uulnera demonstrasse. cum uero ista omnia uera dicimus, . facta dicimus, certa, expressa, impleta credimus et praedicamus, quamuis de sublimi illius et de incommutabili ueritate non loquamur, non tamen imus in uanitatem. qui autem illa omnia in Christo falsa et simulata dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cum dixisset. aliis quidem sumꝰ odor
uitȩ in uitam. aliis odor mortis in mor¬
tem. subiecit statim. & ad hec qͥs idoneus:
idest. quis idoneus intelligere quã iuste fiat.
quod idem dñs dicit. Ego ueni ut qͥ non ui¬
dent uideant: & qui uident. cȩti fiant. Ipsa
facit ex eadem massa aluid uas in honorẽ:
aliud in contumeliã. Et dr carni & sangͥ¬
ni. O homo. tu quis es qͥ respondeas do: Qͥs
gͦ & in hac re cognoscit intellectum dñi:

Expanded text:
 cum dixisset: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem, subiecit statim: et ad haec quis idoneus? id est quis idoneus intellegere, quam iuste fiat? quod idem dominus dicit: ego ueni, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. ipsa ntiae dei, qua fecit ex eadem massa aliud uas in honorem, aliud in contumeliam, et dicitur carni et sanguini: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? quis ergo et in hac re cognoscit intellectum domini
Abbreviated transcription (Latin):
tinam & isti ceci oppugnatores legis &
in eis. in quib obuelatũ ẽ & ipsum eugłiũ.
In his enim qͥ ꝑeunt eẽ obuelatũ eat apłs.
in quib d̾s scłi huius excecauit mentes in¬
eugłii głe xpi. qui ẽ imago li. Ubi miser
iste dm huius scłi uult intelligi malũ
tamꝙͣ illi seruierit moyses in uet̾i testam̃¬
.to.: quasi hoc apłs dixerit. Ibi si necesse eẽt
intelligi dͥm scłi huuus. đm impioꝵ. hoc ẽ
diabolum. qm̃ om̃s dii gentium demonia
& utiq multo maxime pͥnceps demonioꝵ.
ñ mirũ eẽt: quandoquidẽ quoꝵdã ds. etia
uent̃ est dictus. Ait enim apłs: quoꝵ d̃s uent̃
d̃s huꝰ scłi diabolus. ñ ideo diabolus ds̃ ẽ.
quia nec demonia sunt dii. quãuis diigen¬
tium demonia sint. Pot̃ quippe słm in malo
intelligi. Unde dicit apłs petrus. Eripite uos. de p¬
senti scło maligno. S cũ alit̃ pateat intellestꝰ
quid necesse est hic diabolũ putare significatũ.
ratur excecauit m̃tes infideliũ. s ita potiꝰ

Expanded text:
tinam et isti caeci oppugnatores Legis et in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Apostolus, In quibus Deus se Christi, qui est imago Dei . Ubi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maxime princeps daemoniorum: non mirum esset, quandoquidem quorumdam deus etiam venter est dictus: ait enim Apostolus, quorum deudeus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ratur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius,
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiã & iudicium cantabo tͥ dñe. Illumi¬
nat gͦ misccłia excecat iudicio: utiq eqͥssi¬
mo. & si occultissimo. In serutabilia sunt
dñs ipse testatur. Hoc quippe iudei sepul¬
chra construebant: & monum̃ta ornabait
quib dicit. Edificatis sepulchra ꝓpħaꝵ: &

Expanded text:
ordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Illuminat ergo misericordia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia enim sunt Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
s ds incrementum dedit. Itaq neq qͥ plantat¬
ẽ aliquid. neq qui rigat: s qui incrementũ deit
d̾s. Ae ꝑ hoc sicut exortat᷑ & predicat recte. s ille
qͥ accrpit hoc donum: ita exhortantẽ recte attꝑ
p̃dicantem. ꝓfecto ille obedienter audit. qui
accipit hoc donum. hinc ẽ quod dñs cum eis
loqueretur qui carnis aures aꝑtas haberent.
dicebat tamen. Qui ht̃ aures audiendi audi¬
at: quas ñ om̃s habere ꝓculdubio nouerat.
A quo aũ habeant quicumq hñt: ipse dñs ostẽ¬
dit ubi ait. Dabo eis cor cognoscendi me: & au¬
res audientes. Aures gͦ audiendi: ipsũ est do¬
num obediendi

Expanded text:
rementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendi
Abbreviated transcription (Latin):
e ipsa quoq pudicitia coniugali nẽpe
apłs ait. Quod uult faciat: ñ peccat si
nubat. Et tam̃ &̃ hoc donum dei ẽ: dicente
scͥptura adño iungitur mulier uiro. Ideo
doctor gentium infide. & pudicitiã coniu¬
galem ꝑquam ñ fuint adulteria. & ꝑfectio¬
rem continentiam. ꝑ ꝙͣ nullꝰ concubitus
quertt᷑. suo sermone cõmendans. & hoc ⁊ illd̾
donum di ẽẽ monstrauit: ad monẽs coniuges

Expanded text:
e ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monst
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s hoĩes ẽẽ sic̃ meipsum. S unꝰqͥsq
ꝓprium donum ht̃ a deo. alius sic. alius aũ
sic ubi satis ostendit. ñ tantum continentiã
donũ di eẽ. s coniugatoꝵ &̃ castitatẽ. Quȩ
cum uera sint. hortam᷑ tñ adhȩc quantum
cuiq nr̃m datum ẽ ut possit hortari: quia &
hoc eiꝰ donum ẽ. in cuiꝰ manu sunt & nos &

Expanded text:
omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostendit, non tantum continentiam donum Dei esse, sed conjugatorum etiam castitatem. Quae cum vera sint, hortamur tamen ad haec, quantum cuique nostrum datum est ut possit hortari; quia et hoc ejus donum est, in cujus manu sunt et nos et
Abbreviated transcription (Latin):
nit illa quam dicit faciȩ ad faciẽ: sic ista
que in umbris tradita erant iudeis in
ueteri testam̃to. necẽẽ fuit euacuari: reue¬
latione testam̃ti noui. Nec sane om̃s in
illo popło non intelligebant xꝑm: ꝑ il¬
las umbras testamenti uet̾is figuratum.
intelligebant: qui eum posteris prenun¬
aduersa & inimica ueteri testam̃to: cur

Expanded text:
nerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista nerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: e non intelligebant, qui eum posteris praenunadversa et inimica Veteri Testamento, cur
Abbreviated transcription (Latin):
poterant intendere filii isrł in faci¬
rat. quia in lege xꝑm intellecturi non
erant: & ideo uelamen int̾ faciẽ moysi
& ipsos positũ erat: ut ñ intenderent
sicut scriptum est filii isrł. usq in finẽ.
finis enim legis quis ẽ : Ad hoc ñ ego. s
apłs ipse respondeat. finis enĩ legis in¬
quit xꝑc: ad iusticiam omĩ credenti. fi¬
nis ꝑficiens: ñ int̾ficiens. finis quippe
dr̃: ꝓpt̾ quẽ fiunt omĩa. quec̃q aliquo
fiunt officio. Nam inter officium &
finem hoc distat. quod officium ẽ in eis
que facere debemus: finis ꝓpt̾ quẽ facia¬
bant. quem filii isrł in eis quȩ fiebant.
ñ intelligebant: hoc significabat uelam̃.
qd̾ usq infinem ñ sinebat intendere. id ẽ
usq ad faciem moysi. quȩ significabat
xꝑm. S ideo dictum est qͦd euacuet᷑ hȩc
gła. quia om̃s umbre significantes euacu¬
antur. cum res quȩ significat᷑. ad uen̾it.
Quẽadmodum enim scientia quȩ nc̃ est
euacuabit᷑. sicut idem dicit apłs. cum ue¬

Expanded text:
poterant intendere filii Israel in facirat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere debemus, finis propter quem facibant, quem filii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum res quae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum ve
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam uerissime dictum ẽ. oportet
multas hereses ẽẽ ut ꝓbati mani¬
festi fiant inter uos: utamur oẽ isto di¬
uine ꝓuidentie beneficio. Ex his enim
hominib heretici fiunt: qui etiã si eẽnt
in ȩccła nichilominus errarent. Cum aũ¬
foris sunt. plurimũ ꝓsunt: ñ uerũ docen¬
do qͦd nesciunt: s aduerum querendũ car¬
nales. & ad uerum apiendum sꝑuales
catholicos excitando. Sunt enĩ innume¬
rabiles in sc̃a eccłia deo ꝓbati uiri. s ma¬
festi non fiunt inter nos: quandiu im¬
ꝑitie nr̃e tenebris delectati. dormire ma¬
lumius quam lucem ueritatis intueri.
Quappter multi ut ueritatẽ dei uideant
& gaudeant: ꝑ hereticos de somno exci¬
tantur. Utamur gͦ etiam hereticis. ñ ut
eoꝵ approbemus errores: s ut catholicam
disciplinam aduersus eoꝵ insidias asserẽ¬
tes. uigilantiores &e cautiores sumis: & si
eos ad salutem reuocare non possumꝰ.Ex¬

Expanded text:
uoniam verissime dictum est, Oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos ; utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum auforis sunt, plurimum prosunt, non uerum dicendo quod nesciunt, sed ad uerum querendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in sancta Ecclesia Deo probati viri, sed manifesti non fiunt inter nos, quandiu imperitiae nostrae tenebris delectati, dormire malumus quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi ut veritatem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo haereticis, non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiam si eos ad salutem revocare non possum
Abbreviated transcription (Latin):
Dm̃ ñ in uocauerunt. Nionne cotidie ta¬
les rogant dm: Non rogant dm̃. Attendite:
si possumus hoc dicere. adiuuante ipso deo.
Ds̃ gratis se uult coli: gratis se uult diligi:
hoc ẽ caste amari: non ꝓpt̾ea illũ amari. quia
dat aliqͥd p̃ter se. s quia dat se. Qui gͦ inuo¬
cat dm̃ ut diues fiat. dmñ ñ inuocat: hoc in
uocat qd̾ uult ad se uenire. Qͥd enĩ ẽ inuocare:
dłam cum dicis. dc̃ da mͥ diuitias: ñ uis ut ipse
ds̃ ad te ueniat: s uis ut diuitiȩ ueniant ad
te. Quoduis ut adte ueniat: hoc inuocas. Si
aũ dm̃ inuocares. ipse ad te ueniret: ipse eẽt
diuitie tuȩ. Nunc aũ uis habere archam
ꝑlenam: & inanem conscientiam. D̃s̃ non
implet domũ: s pectus. Qͥd tibi ꝓsunt ext̾i¬
ores diuitie: si te interior p̃mit egestas. frgo
isti qui ꝓpt̃ scłaria cõmoda. qui ꝓpt̃ t̃rena bo¬
na. qui ꝓpt̾ uitam p̃sentem. & terrenam feli¬
citatem dm̃ inuocant: ñ inuocant deum.

Expanded text:
m non invocaverunt. Nonne quotidie tales rogant Deum? Non rogant Deum. Attendite, si possum hoc dicere adjuvante ipso Deo. Deus gratis se vult coli, gratis se vult diligi, hoc est caste amari; non propterea se amari, quia dat aliquid praeter se, sed quia dat se. Qui ergo invocat Deum ut dives fiat, Deum non invocat; hoc enim invocat quod ad se vult venire. Quid enim est invocare, tur invocare. Nam cum dicis, Deus da mihi divitias; non vis ut ipse Deus ad te veniat, sed vis ut divitiae veniant ad te. Quod vis ut ad te veniat, hoc invocas. Si autem Deum invocares, ipse ad te veniret, ipse esset divitiae tuae. Nunc autem vis habere arcam plenam, et inanem conscientiam: Deus non implet arcam, sed pectus. Quid tibi prosunt exteriores divitiae si te interior premit egestas? Ergo isti qui propter saecularia commoda, qui propter terrena bona, qui propter vitam praesentem et terrenam felicitatem invocant Deum, non invocant Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
tari. s plerumq aliud quam id qd̾ ibi agi¬
tur suspicari. quamꝗͣ & in his rerum te¬
nebris humanaꝵ. hoc ẽ cogitationũ alie¬
narum. & si suspiciones intelligere non
possumus. quia homines sumus: iudicia
tam̃. idest definitas firmasq sententias
continere debemus: nec ante tempus qͥcꝙͣ
iudicare. donec ueniat dñs. & illuminabit
abscondita tenebraꝵ. & manifestabit cogi¬
tationes cordis: & tunc laus erit unicuiq a
deo. Quando gͦ ñ erratur in reb. ut recta
sit imꝓbatio uitioꝵ uirtutumq approba¬
tio: ꝓfecto si erratur in hominib uenialiᷤ
ẽ humana temptatio

Expanded text:
tari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet aũ ad nos. ne ꝑnitiosa opina¬
dione fallamur: ut quia ñ possumus ho¬
minum in dagare conscientiam. de ipsis
reb habeamus ueram certamq sententiã:
hoc ẽ ut si ille uł ille homo utrum sit im¬
pudicus. pudicisue nescimꝰ: oderimꝰ tam̃
impudicitiam. & pudicitiã diligamꝰ. Et si
illum uł illam iniustum. iniustãue nesci¬
mus: amemꝰ tam̃ iusticiam. & iniusticiam
detestemur: ñ quas nob̾ ipsi errando confin¬
gimus: s quas fidelit̾ hanc appetendam.
illamq uitandam. in dei ueritate conspi¬
cimus: ut cũ de ipsis reb qd̃ appetendũ ẽ
appetimus. qd̃ deuitandum ẽ deuitamus
ignoscatur nobis quod de actis hominũ
aliquando. immo assidue ñ uera sentimꝰ.
hoc enim ad humanã temptationẽ ꝑti¬
nere arbitror̃ sine qua ista duci ñ potest
uita: ita ut apłs diceret. temptatio uos ñ
apprebendat. nisi humana. Qd enim
tam humanum: quã ñ posse inspice̾ cor
humanum: Et ideo non eis latebras ꝑscru¬

Expanded text:
tinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscru
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionemq carnalem sꝑii uiuificã¬
te. passura. Tunc iam non terrenus sed ce¬
iestis homo erit: non quia corpus quod de
terra factum ẽ non ipsum erit. s quia do¬
no celesti iam tale erit. ut &̃ cȩlo in colen¬
do. non amissa natura s mutata qualita¬
te conueniat.

Expanded text:
corruptionemque carnalem spiritu vivificancorruptionemque carnalem spiritu vivificante passura. Tunc jam non terrenus, sed coelestis homo erit: non quia corpus, quod de terra fictum est, non ipsum erit; sed quia dono coelesti jam tale erit, ut etiam coelo incolendo non amissa natura, sed mutata qualitate, conveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
Eignum uitȩ ẽ omnib amplectentib eã.
tura sunt. neq ullo ligno indigebunt. qͦ
fiat ut nullo morbo uel senectute inuete¬
rata moriantur: neq ullis aliis corporalib
alimentis. quib esuriendi ac sitiendi qua¬
lic̾umq molestia deuitetur: qm̃ certo &
omnimodo inuiolabili munere ĩmorta¬
litatis induentur: ut ñ nisi uelint. possi¬
bilitate. non necessitate uescantur. Certe
fides xꝑiana de ipso saluatore ñ dubitat.
li corpore: s tam̃ uere cibum ac potũ cũ
discipulis suis sumpsit. Non enĩ potestas.
s egestas edendi ac bibendi talib corpo¬
rib auferetur: unde & sꝑualia erunt:
ñ quia corpora ẽẽ desistent: s quia sꝑu
uiuificante subsistent. Nam sit̃ ista quȩ
habent animam uiuentẽ. ñdũ sꝑm uiuifi¬
cantem. animalia dicuntur corpora. nec
tur corpora. Absit tamen ut sp̃c ea cre¬
damus futura. s corpora. carnis habi¬
tura substantiam: s nullam tarditatẽ.

Expanded text:
Lignum uitae est amplectentibus eam. Lignum uitae est amplectentibus eam. tura sunt, neque ullo ligno indigebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute inueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque molestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolabili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibilitate, non necessitate uescantur. fides Christiana de ipso Saluatore non dubitat, li carne, sed tamen uera, cibum ac potum cum discipulis sumsit. Non enim potestas, sed egestas edendi ac bibendi talibus corporibus auferetur. Unde et spiritalia erunt, n quia corpora esse desistent, sed quia spiritu vivificante subsistent. Nam sicut ista quae habent animam viventem, nondum spiritum vivificantem, animalia dicuntur corpora, nec tur corpora. Absit tamen ut spiritus ea credamus futura, sed corpora carnis habitura substantiam, sed nullam tarditatem
Abbreviated transcription (Latin):
in quauis optima ualitudine. s nec tale qͥ¬
dem. quale fuit in primis hominib ante
peccatum. Qui licet morituri ñ ẽẽnt nͥ peccas¬
sent: alimentis tamen ut homines uteban¬
tur. nondum sꝑualia. s adhuc animalia
corpora terrena gestantes: quȩ licet senio
non ueterascerent. ut necessirate ꝑdu¬
cerentur ad mortem. qui status eis de
ligno uite quod in medio paradysi cũ
arbore uetita simul erat. mirabili dĩ gr̃a
prestabatur: tamen & alios sumebant
cibos. preter unam arborem quȩ erat int̾¬
corpora molestie aliquid esuriendo. aut si¬
tiendo sentirent. De ligno autem uite ꝓp¬
t̾ea gustabatur. ne mors eis undecumq sub¬
reꝑet. uel senectute confecta decursis tẽpoꝵ
spaciis interirent: tamquam cȩtera ẽẽnt
alimento. illud sacramento: ut sic fuisse
accipiatur lignum uitȩ incorporali para¬
diso. sicut in sꝑuali hoc est intelligibili
paradyso. sapientia dei: de qua scriptũ est.

Expanded text:
in quauis optima ualetudine, sed nec tale quiin quauis optima ualetudine, sed nec tale quidem, quale fuit in primis hominibus ante peccatum, qui licet morituri non essent, nisi peccassent, alimentis tamen ut homines utebantur, nondum spiritalia, sed adhuc animalia corpora terrena gestantes. Quae licet senio non ueterescerent, ut necessitate perducerentur ad mortem qui status eis de ligno uitae, quod in medio paradiso cum arbore uetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur, tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat intecorpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent; de ligno autem uitae propterea gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet uel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent; tamquam cetera essent alimento, illud sacramento; ut sic fuisse accipiatur lignum uitae in paradiso corporali, sicut in spiritali, hoc est intellegibili, paradiso sapientia Dei, de qua scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nem possidebit. Qd pͥus dixit caro & sangͥs.
hoc posteruis corruptionem dixit: & q̃d
pͥus regnum dei. hoc posterus in corrup¬
tionem. Quantum atnet ad substantiã:
etiam tunc caro erit. Propter quod &e post
resurrectionem. corpus xꝑi caro appellata
rit tunc concordia carnis & sꝑc. uiui fican¬
te sꝑu sine substentaculi aliciiꝰ indigẽ¬
tia subditam carnem. ut nicħ nob̃ repu¬
gnet ex nobis. s sicut foris neminẽ. ita nͦ
carni seruiens non in congrue carna¬
lis. ita caro sꝑui seruiens recte appellabit᷑
sꝑualis: non quia in sꝑm conuertetur sic̃
non nulli putant. ex eo qd̃ scriptum ẽ semi¬
natur corpus animale. resurget corpus
sꝑuale: s quia sꝑui summa & mirabisi
obtemꝑandi facilitate subdetur. usq ad
implendam immortalitatis indissolubilis
securissimam uoluntatẽ: omĩ molestiȩ sen¬
su. omni corruptibilitate & tarditate detrac¬
ta. Non solum enim ñ erit tale. quale nẽ ẽ

Expanded text:
nem possidebit. Quod prius dixit, caro et sanguis, nem possidebit. Quod prius dixit, caro et sanguis, hoc postea dixit corruptio; et quod prius, regnum Dei, hoc posterius incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit; propter quod et post resurrectionem corpus Christi caro appellata rit tunc concordia carnis et spiritus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis, sed sicut foris neminem, ita nec carni seruiens non incongrue carnalis, ita caro spiritui seruiens recte appellabitur spiritalis, non quia in spiritum conuertetur, sicut nonnulli putant ex eo quod scriptum est: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, sed quia spiritui summa et mirabili obtemperandi facilitate subdetur usque ad inplendam inmortalitatis indissolubilis securissimam uoluntatem, omni molestiae sensu, omni corruptibilitate et tarditate detracta. Non solum enim non erit tale, quale nunc est
Abbreviated transcription (Latin):
seruat enim ds uob honores uros.
Tomparata est resurrectio mortuoꝵ stelliᷤᷤ
in cęlo constitutis. Stella enim ab stella
tio mortuoꝵ. Aliter enim lucebit uidiitas
aliter ibi lucebit castitas coniugalis: alit̃
ibi lucebit sc̃a uirginitas. Diuierse lucebt̃.
s om̃s ibi erunt: splendor dispar. cȩlum
esurgent scõꝵ corpora sine ullo uitio.
sine ulla deformitate: sicut sine ulla
corruptione. onere difficultate. In quib
tanta facilitas: quanta felicitas erit. ꝓ p̃t
quod ce sꝑualia dicta sunt: cũ ꝓculdubio
animale dr. quod tamen corpus ñ aĩa ẽ:
ita tunc sꝑuale corpus erit. corpus tam̃ ñ
sp̃c erit. ⁊ inde quantum attinet ad cor¬
ruptionem.que nẽ aggrauat animam
& uitia quib caro aduersus sꝑm concupis¬
cit: tunc non erit caro. s corpus.: quia &
celestia corpora ꝑhibentur: ꝓpter qd̃ dictũ
est. caro & sanguis. regnum dei non
possidebunt. Et tamquã ex ponens qͥd
dixerit: neq corruptio inqͥt. in corruptio¬

Expanded text:
servat enim vobis Deus honores vestros. Comparata est resurrectio mortuorum stellis in coelo constitutis. Stella enim ab stella iversos. Aliter enim ibi lucebit virginitas, aliter ibi lucebit castitas conjugalis, aliter ibi lucebit sancta viduitas. Diversae lucebunt, sed omnes ibi erunt. Splendor dispar, coelum sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate: in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod spiritalia dicta sunt, cum procul dubio animale dicitur, quod tamen corpus, non anima est, ita nunc spiritale corpus erit, corpus tamen, non spiritus erit . Proinde, quantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam , et vitia quibus caro adversus spiritum concupiscit , tunc non erit caro, sed corpus, quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est: Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Et tanquam exponens quid dixerit: Neque corruptio, inquit, incorruptio
Abbreviated transcription (Latin):
e terciis &e de quartis & de ultra pluri¬
b nuptiis: solent homines mouere
questionẽ. Unde ut breuit̃ respondeam.
nec ullas nuptias debeo dampnare: nec
eis uerecundiã numerositatis auferre. S¬
ne cuiquã breuitas huiꝰ responsionis meȩ
forte displiceat: uberiꝰ disputantẽ rep̃henso¬
rem meum audire paratus sum. fortassis enĩ
affert aliquam rationem. quare scdȩ nuptie ñ
dampnentur. t̃cie dampnent᷑. Nam ego siciit
in exordio sermonis huiꝰ ammonui: ñ audeo
plus saꝑe. quam oportet saꝑe. Qͥs enĩ sũ qͥ
putem diffiniendũ: qd̃ nec apłm uideo definis¬
se: Ait enim. Alulier alligata ẽ quandiu uir eiꝰ
uiuit.: ñ dixit pͥmꝰ aut scs. aut t̾cius. aut
quotuslibet. S mulier inqͥt alligata est qͦn¬

Expanded text:
e tertiis et de quartis et de ultra pluribus nuptiis solent homines mouere quaestionem. unde ut breuiter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare nec eis uerecundiam numerositatis auferre. sne cuiquam breuitas huius responsionis meae forte displiceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. fortassis enim adferat aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huius admonui, non audeo plus sapere quam oportet sapere. quis enim sum, qui putem definiendum, quod nec apostolum uideo definisse? ait enim: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit; non dixit: primus aut secundus aut tertius aut qu
Abbreviated transcription (Latin):
rectionis. Et diligebant illum. quia in illo
diligebant xꝑii: qui sequebantur bonum o-¬
dorem. Diligebat amicum sponsi suripsa
sponsa: quȩ dicit in canticis canticoꝵ. Post o¬
dorem ungentoꝵ tuoꝵ currimus. Illi autẽ.
quantomagis eum uidebant in gła predi¬
cationis euangelii. & in uita inculpabili: tan¬
tomagis inuidia torquebantur: &e occideban¬
tur bono odore

Expanded text:
rectionis: et diligebant eum qui in illo rectionis: et diligebant eum qui in illo diligebant Christum, qui sequebantur bonum odorem; diligebat amicum sponsi sui ipsa sponsa, quae dicit in Canticis canticorum, Post odorem unguentorum tuorum curremus . Illi autem quanto magis eum videbant in gloria praedicationis Evangelii et in vita inculpabili, tanto magis invidia torquebantur, et occidebantur bono odore
Abbreviated transcription (Latin):
nificatur nominatis quibdã aromatib
Audi paulum illum. minimũ fimbrium
de uestimento quod tetigit mulier in flu-¬
xii sanguinis. & sanata est: audiipsũ dicen¬
tem. xꝑi bonus odor sumus deo in omi loco:
& in his qui salui fiunt & in his qui ꝑeunt.
Saluum fieri hominem bono odore. non est
imꝓbabile neq incredibilẽ. Perire autem
hominem bono odore: quȩ ratio ẽ: Magna
uirtus. magna ueritas. Et si capi non potest:
ita est. Nam ut noueris quia difficile capit᷑
statim subiecit. Et ad hec quis idoneus: qui
intelligat homines mori bono odore: Ta¬
men aliquid dicam fr̃s. Ecce ipse paulus pre¬
dicabat ȩuangelium: multi illum amabant
predicatorem ȩuangelii. multi inuidebant.
Iui qui amabant: bono odore uuiebant. Iui
qui inuidebant: bono odore ꝑibant. Ideo
ꝑeuntib non malus odor: s bonus odor
Inde enim magis inuidebant: quia tam
bona gratia preualebat. Nemo enim inui¬
det misero. Erat głosus in predicatione u̾bi

Expanded text:
nificatur nominatis quibusdam aromatis. Audi Paulum illum minimum, fimbriam de vestimento quod tetigit mulier in fluxu sanguinis, et sanata est ; audi illum dicentem: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in iis Salvum fieri hominem bono odore non est improbabile neque incredibile: perire autem hominem bono odore, quae ratio est? Magna vis, magna veritas: etsi capi non potest, ita est. Nam ut noveritis quia difficile capitur, statim subjecit: Et ad haec quis idoneus? Quis intelligat homines mori bono odore? Tamen aliquid dicam, fratres. Ecce ipse Paulus praedicabat Evangelium; multi illum amabant praedicatorem Evangelii, multi illi invidebant: qui illum amabant, bono odore salvabantur; qui illi invidebant, bono odore peribant. Ideo et pereuntibus non malus odor, sed bonus odor. Ideo enim magis illi invidebant, quia tam bona in illo gratia praevalebat: nemo enim invidet misero. Erat ergo gloriosus in praedicatione verbi