comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ac uitã ȩternã tribuere. s qͥa bap¬
trrati ñ st̃. eos a regno cȩloꝵ facere
alienos. noua quada os mirabili p̃¬
sũptione nitunt᷑. qͣsi salus eternȩ
uitȩ eterna possit ẽẽ p̃ter xp̃i here¬
ditatẽ. p̃ter regnũ cȩlors. Habent
enĩ uidelicet quo confugiant atq
ubi delitescant: qͥa ñ ait dñs siqͥs
ñ renatus fuerit ex aqua ce sp̃u
ñ habebit uitã: s ait ñ intrabit
in regnũ dei. Nã si illud dixcisset:
nulla hinc dubitatio posset obo-¬
riri. Auferat᷑ g̃ dubitatio iã. Do¬
minũ audiamus:ñ suspiriones
comecturasq mortaliũ. Dñm au¬
diamus inquã:ñ qͥdem de hoc sa¬
cramento lauacri dicentẽ: s de sa¬
cramento mense suȩ: quo nemo
rite nͥ baptiratꝰ accedit. Nisi man¬
ducaueritis carnẽ meã os biberitiᷤ
sanguinẽ meũ ñ habebitis uitã
in uobis. Qd ultra querimus: Qd

Expanded text:
ac uitam aeternam tribuere, sed, quia bapac uitam aeternam tribuere, sed, quia baptizati non sunt, eos a regno caelorum facere alienos noua quadam et mirabili praesumptione. quasi salus aeternae uitae aeterna possit esse praeter Christi hereditatem, praeter regnum caelorum. habent enim uidelicet quo confugiant atque ubi delitiscant, quia non ait dominus: si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, \'non habebit uitam\', sed ait: non intrabit in regnum dei. nam si illud dixisset, nulla hinc dubitatio posset oboriri. auferatur ergo iam dubitatio, dominum audiamus, non suspiciones coniecturasque mortalium, dominum audiamusinquam, non quidem hoe de sacramento sancti lau acri dicentem, sed de sacramento sanctae mensae suae, quo nemo rite nisi baptizatus accedit: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis uitam in uo bis. quid ultra quaerim
Abbreviated transcription (Latin):
fit ui sacram̃ti os diumȩ gr̃ȩ: quã
dñs donauit eccłie. Cet̾m qͥs ignorat.
qͦd baptrzatꝰ paruulus si ad rationa¬
les annos ueniens ñ erediderit.
nec se ab illicitis concupiscentis
abstinuerit: nichil ei ꝓderit qͦd par¬
uus accepitͦ. Uerũtũ si ꝑcepto bap¬
tismate de hac uita emigrauerit:
soluto reatu cui originalit̾ erat ob¬
noxius. ꝑficiet᷑ in illo lumine ue¬
ritatis. qͦd incõmutabilit̾ manens.
in ȩternũ iustificatos p̃sentia crea¬
toris illuminat. Peccata enĩ sola se¬
parant int̾ homines & deũ. que sol¬
uunt᷑ xp̃i gr̃a: ꝑ quẽ mediatorẽ re-¬
conciliamur. cũ iustificat impium.
Terrent᷑ autẽ isti sententia dñi dicen¬
tis. Nisi quis natus fuerit denuo: ñ
uidebit regnũ dei. Qͦd cũ expone¬
ret ait. insi renatus fuerit exc aqua
& sp̃u: ñ intrabit in regnũ celoꝵ.¬
Et ꝓpterea conant᷑ parmilis ñ bap¬
tizatis. innocentiȩ merito salutẽ

Expanded text:
fit ui sacramenti et diuinae gratiae. quam fit ui sacramenti et diuinae gratiae. quam dominus donauit ecclesiae.\' ceterum quis ignorat quod baptizatus paruulus, si ad rationales annos ueniens non crediderit nec sc ab inlicitis concupiscentiis abstinuerit, nihil ei prode erit quod paruus accepit? uerum tamen si percepto baptismate de hac uita emigraucrit, soluto reatu, cui originaliter erat obnoxius, perficietur in illo lumine ueritatis, quod incommutabiliter manens in aeternum iustificatos praesentia creatoris inluminat. peccata enim sola separant inter homines et deum, quae soluuntur eius gratia, per quem mediatorem reconciliamur, cum iustificat impium. Terrentur autem isti sententia domini dicentis: nisi quis natus fuerit denuo, non uidebit regnum dei — quod cum exponeret, ait: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum-et propterea conantur paruulis non baptizatis innocentiae merito salutem
Abbreviated transcription (Latin):
re iustos s percatores. Et ideo bap¬
tismo eius qui eos ñ uocat. ñ tantũ
frustra ueru̾etiã imꝓbe indent᷑ ir¬
riiere: qͦd absit ut sentiamus So¬
cat eos gͥ medieus. qui ñ est opus
sanis s egrotantib: nec uenit uoca¬
re iustos s peccatores in pȩniten¬
tiã. Et ideo qͥa suȩ intȩ ꝓprie pecea¬
ginalis in eis egritudo sanat᷑. in eiꝰ
gr̃a qui saluos facit ꝑ lauacrũ re¬
generationis. Dicet aliquis. Quomͦ
gͦ & ipsi uocant᷑ in penitentiã: ͤ slu¬
qͦd tantillus potest aliquid peniterenͤ
Huic respondet᷑. Si ꝓpt̾ea penten
tes dicendi ñ st̃. qͥa sensũ penitendi
ñ habent: nec fideles dicendi sunt.
qͥa similit̾ sensũ credendi ñdũ ha¬
bent. Si autẽ ꝓpt̾ea recte fideles uo¬
cant᷑. q̃m fid̾e ꝑ uerba gestantiũ quo¬
tentes habent᷑. cũ ꝑ eorũdẽ uerba¬
gestantiũ. diabolo & hinc scł̃o remĩ¬
tiare monstrant᷑. S Totũ hoc in spe

Expanded text:
re iustos, sed peccatores. et ideo bapre iustos, sed peccatores. et ideo baptismo eius, qui eos non uocat, non tantum frustra, uerum etiam inprobe uidentur inruere; quod absit ut sentiamus. uocat eos igitur medicus, qui non est opus sanis, sed aegrotantibus, nec uenit uocare iustos, sed peccatores in paenitentiam. et ideo quia suae uitae propriae peccaginalis in eis aegritudo sanatur in eius gratia, qui saluos facit per lauacrum regenerationis. Dicet aliquis: \'quomodo ergo et ipsi uocantur in paenitentiam? numquid tantillos potest aliquid paenitere?\' huictes dicendi non sunt, quia sensum poenitendi non habent; nec fideles dicendi sunt, quia similiter sensum credendi non habent. Si autem propterea recte fideles vocantur quoniam fidem per verba gestantium quoitentes habentgestantium diabolo et huic saeculo renuntiare monstrantur? totum hoc in spe
Abbreviated transcription (Latin):
ait: sinite pueros uenire ad me.
taliũ est enĩ regnũ cęloꝵ.  Si em̃
hoc ñ ꝓpter humilitatis similitu¬
dinẽ. qͦd humilitas ꝓ aruulos faci-¬
at. s ꝓpter pueroꝵ uitã laudabiłe
dictũ est: ꝓfecto & iusti st̃. Non e¬
nĩ recte alit̾ dici potuit taliũ est
regnũ cȩloꝵ: cũ ẽẽ ñ possit nͥ iusto¬
rũ. S forte hoc qͥdem ñ congruent̾
dicit᷑ qͦd paruuloꝵ uitã laudane¬
rit dñs dicens. taliũ est regnũ celo¬
rũ: cũ uerax ille sit intellectus. qͦd
humilitatis similitudinẽ in parua¬
etate posuerit. Uerũtñ forsitan hoc
tenendũ est qͦd dixi ꝓpt̾ea paruuloᷤ
baptizari debere: qͥa sic̃ peccatores
ñ st̾. ita nec iusti st̃. S cũ dicit cum
eẽnt ñ ueni uocare iustos. quasi ei
responderet᷑ quos gͦ nocare uenisti:
continuo subumxit. s peccatores in
pęnitentiã. Ae ꝑ hoc quomͦ si iusti st̃
ita etiã si peccatores ñ st̃. ñ eos ue¬
nit uocare qui dixit: ñ neni uoca¬

Expanded text:
me; talium est enim regnum caelorum? si enim hoc non propter humilitatis similitudinem, quod humilitas paruulos faciat, sed propter puerorum uitam laudabilem dictum est, profecto et iusti sunt. non enim recte aliter dici potuit: talium est regnum caelorum, cum esse non possit nisi iustorum. sed forte hoc quidem non congruenter dicitur, quod paruulorum uitam laudauerit dominus dicens talium esse regnum caelorum, cum uerax ille sit intellectus, quod humilitatis similitudinem in parua aetate posuerit. uerum tamen forsitan hoc tenendum est, quod dixi, propterea paruulos baptizari debere, quia, sicut peccatores non sunt, ita nec iusti sunt. sed cum dictum esset: non ueni uocare iustos, quasi ei responderetur: \'quos ergo uocare uenisti\'? continuo subiunxit: sed peccatores in paenitentiam. ac per hoc quomodo si iusti sunt, ita\' etiam si peccatores non sunt, non eos uenit uocare qui dixit: non ueni uoca
Abbreviated transcription (Latin):
incipit peccato originali ad dere or ꝓ¬
pria: siue ipsa que scripta ꝑ moy¬
sen popło data est.Si enĩ data eẽt
lex que posset unificare: om̃mo ex
lege eẽt iusticia. S conclusit scrip¬
tura om̃ia sub peccato: ut ꝓmissio

Expanded text:
incipit peccato originali addere et proincipit peccato originali addere et propria, siue ipsa quae scripta per Moysen populo data est. si enim data esset lex, quae posset uiuificare. omnino ex lege esset iustitia. sed conclusit scriptura omnia
Abbreviated transcription (Latin):
spirationẽ gr̃e sp̃ualis. qua quisqͥs
heret dño unus sp̃s ẽ: quãuis eũ ce
imitent᷑ sc̃i enis. Begatur mͥ tale
aliqͥd de his qui scõs eius imitati st̃.
in paulo aut in petro. aut quolibet
hor. quors in popło dei magna ede¬
cellit auctoritas: nisi qͦd in abrabã
dicim᷑ benedici sic̃ ei dictũ est benedi¬
cent᷑ in te om̃s gentes ꝓpter acp̃m qͣ
Denedicent᷑ in semine tuo om̃s gen¬
tes. Dictũ aut̃ quẽ qͣm diumis eloqͥiᷤ
peccare uł peccasse in diabolo. cum
apls de primo homine dixerit in
quo om̃s peccauert̃. adhuc de pecca¬
ti ꝓpagine disceptat᷑. nescio que ne¬
bula imitationis opponit᷑. Attende
etiã que secunt᷑. Cũ enĩ dixcisset
in qͦo̾s peccauert. secutꝰ aduunxit
usq ad legẽ enĩ peccatũ in mundo
fuit. hoc est qͥa nec lex potuit au¬
ferre peccatũ. que subintrauit ut
habundaret peccatũ: siue natura¬
lis lex. in qua quisq iã ratione utenᷤ

Expanded text:
spirationem gratiae spiritualis, qua quisquis spirationem gratiae spiritualis, qua quisquis haeret Domino unus spiritus est, quamvis eum et imitentur sancti ejus: legatur mihi tale aliquid de iis, quiin Paulo aut in Petro aut in quolibet eorum, quorum in populo dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur benedici, sicut ei dictum est: benedicentur in te omnes gentes, propter Christum qui benedicentur in semine tuo omnes gentes. dictum autem quemquam diuinis eloquiis peccasse uel peccare in diabolo, cum n cum apostolus de primo homine dixerit — in quo omnes peccauerunt —, adhuc de peccati propagine disceptatur et nescio qua nebula imitationis obponitur. Adtende etiam quae secuntur. cum enim dixisset: in quo omnes peccauerunt, secutus adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum, siue naturalis lex, in qua quisque iam ratione utens
Abbreviated transcription (Latin):
bet hominis his dicere: nsi istã quã¬
intelligere nolunt.S qͥa eius uerba
st̃ cuiꝰ auctoritati doctrineq succũ¬
bunt: nobis intelligendi obiciunt
tarditatẽ: cũ ea que tam ꝑspicue di¬
cta st̃. in nescio qͥd aliud detorquere
conant᷑. Per unũ inqͥt hominẽ pec¬
catũ intͣuit in mundũ: ce ꝑ peccatũ
mors. hoc ꝓpagationis est: ñ imita¬
diceret. Qd autẽ nemo ambigit istũ
primũ hominẽ dicit: qͥ est appellatꝰ
adam. Et ita inqͥt ꝑ om̃s homines ꝑ¬
alia ẽẽ ꝓpria cmꝰq peccata. in quib tã¬
tũ hipeccant quors peccata st̃: aliud
hoc unũ in quo om̃s peccauert̃: qͣn¬
do om̃s ille unus homo fuer̃t. Si aũ
ñ peccatũ. s ipse unus homo intelli
gitur in quo uno homine om̃s pec¬
cauert̃: qͥd etiã ista ẽ manifestatio¬
ne manifestrus: Nempe legimus
iustificari in xp̃o qui credunt in eũ.
ꝓpter occultã cõmunicationẽ &e in¬

Expanded text:
ibet hominis, qui haec diceret, nisi istam quaibet hominis, qui haec diceret, nisi istam quaintellegere nolunt. sed quia eius uerba sunt, cuius auctoritati doctrinaeque succumbunt, nobis intellegendi obiciunt tarditatem, cum ea quae perspicue dicta sunt in nescio quid aliud detorquere conantur. per unum, inquit, hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors: hoc propagationis est, non imitadiceret. quod autem nemo ambigit, istum primum hominem dicit, qui est appellatus Adam. et ita, inquit, in omnes homines palia esse propria cuique peccata, in quibus hi tantum peccant, quorum peccata sunt, aliud hoc unum, in quo omnes peccauerunt, quando omnes ille unus homo fuerunt. si autem non peccatum, sed ipsgitur, in quo uno homine omnes peccaverunt, quid etiam ista est manifestatione manifestius? Nempe legimus justificari in Christo qui credunt in eum, propter occultam communicationem et in
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Neq qui plantat est aliqͥd neq
qͥ rigat: s qui incrementũ dat deus.
Hec enĩ gratia baptiratos qͦq paruuloᷤ
suo inserit corpori. qͥ certe imitari
aliquẽ ñdum ualent. Sic̃ gͦ ille in
quo om̃s inuificant᷑. p̃ter qͦd se ad
iusticiã exemplũ imitantib p̃bu¬
it. dat etiã sui sp̃s occultissimã fide¬
lib grãm. quã latenter infundit
&s paruulis: sic os ille in quo om̃s mo¬
riunt᷑. p̃ter qͦd eis qui p̃ceptũ dñi uo¬
luntate tͣnsgrediunt᷑ imitationis excẽ¬
plũ est occulta etiã tabe carnalis con¬
cupiscentiȩ sue. tabificaiit in se õs
de sua stirpe uenturos. Hinc om̃mo
nec aliunde apłs dicit: ꝑ unũ hõi¬
nẽ peccatũ intrauir in mundũ. &
ꝑ peccatũ mors. & ita i om̃s homi¬
nes ꝑtͣnsiuit: in quo om̃s peccaue¬
rt. Hoc si ego dicerẽ resisterent isti:
mer ñ recte dicere ñ recte sentire
clamarent.Nulla quixpe in his uer¬
bis intelligerent sententiã cuiust¬

Expanded text:
tat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imitari aliquem nondum ualent. sicut ergo ille, in quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et paruulis, sic et ille, in quo omnes moriuntur, praeter quod eis qui praeceptum domini uoluntate transgrediuntur imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec aliunde apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt. hoc si ego dicerem, resisterent isti meque non recte dicere, non recte sentire clamarent. nullam quippe in his uerbis intellegerent sententiam cuiusl
Abbreviated transcription (Latin):
mortuo iã ꝓpter iusticiã ur̃ sp̃s ui¬
uit: nec ideo de uita ipsiꝰ quoq cor¬
poris desperetis. Si enĩ sp̃s eius qͥ
suscitainit xp̃m a mortuis habitat
in uobis: qui suscitauit xp̃m a mor¬
tuis. uiuificabit & mortalia corpo

Expanded text:
mortuo iam propter iustitiam uester spiritus uimortuo iam propter iustitiam uester spiritus uiuit, nec ideo de uita quoque ipsius corporis desperetis. si enim spiritus eius qui suscitauit Christum a mortuis habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuif
Abbreviated transcription (Latin):
cie respiramus: tñ ne humana ig¬
norantia de resurrectione corporiͤ
nichil speraret. etiã ipsũ qͦd ꝓpter me¬
ritũ peccati in p̾senti sclo dixerat
mortuũ in futuro ꝓpter iusticie me¬
ritũ dicit inuificandũ: nec sic ut
tantũ ex mortuo uiuũ fiatꝰ. ueruẽtiã
ex mortali immortale. Q uãqͣm itaq
uerear. ne res manifesta exponen¬
qͥt est in uobis corpus qͥdem mortu¬
iusticiã. Hoc dictũ est. ne ido puta¬
rent homines uł nullũ uł parm̃
se habere beneficiũ de gratia xep̃i:
qͥa necessario morituri sunt corpo¬
re.Attendere quippe debent corpꝰ
qͥdem adhuc peccati meritũ gerere.
qͦd conditioni mortis obstrictũ est:
s iã sp̃m cȩpisse uiuere ꝓpter iusticiã
fidi᷑ qui &e ip̃se in homine fuerat qͣ¬
dam morte infidelitatis extinctus.
Non gͥ inqͥt parũ uobis muneris
putetis ẽe collatũ ꝑ id qͦd xp̃c in uo
bis est. qͦd in corpore ꝓpter peccatũ

Expanded text:
tiam respiramus, tamen, ne humana igtiam respiramus, tamen, ne humana ignorantia de resurrectione corporis nihil speraret, etiam ipsum, quod propter meritum peccati in praesenti saeculo dixerat mortuum, in futuro propter iustitiae meritum dicit uiuificandum nec sic, ut tantum ex mortuo uiuum fiat, uerum etiam ex mortali inmortale. Quamquam itaque uerear, ne res manifesta exponeninquit, in uobis, corpus quidem mortuustitiam. Hoc dictum est, ne ideo putarent homines vel nullum, vel parvum se habere beneficium de gratia Christi, quia necessario morituri sunt corpore. Attendere quippe debent, corpus quidem adhuc peccati meritum gerere, quod conditioni mortis obstrictum est; sed jam spiritum coepisse vivere propter justitiam fidei, qui et ipse in homine fuerat quadam morte infidelitatis exstinctus. Non igitur, inquit, parum vobis muneris putetis esse collatum, per id quod bis est, quod in corpore propter peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
enda iusticiã: utrũq ad hoc posset
referri. mortuũ ẽẽ corpus & iitã ẽe
sp̃m. ꝓpter faciendã iusticiã. Nunc
uersa merita diuersis reb attri¬
buens: morti qͥdem corporis meri¬
tũ peccati.uitȩ autẽ sp̃s meritum
iusticie. Quo circa si ut dubitari
ñ potest sp̃s uita est ꝓpter iusticiã.
hoc est merito iusticiȩ: ꝓfecto corpꝰ
mortuũ ꝓpt̾ peccatũ. qͥd aliud qͣm
merito peccati intelligere debemꝰ
aut possumus. si aꝑtissimũ scrip¬
turȩ sensũ ñ ꝓ arbitrio ꝑuertere
ac detorquere conamur.ᷤ Huc etrã
uerboꝵ conseqͣntiũ lumen acceidit.
Cũ enĩ p̃sentis tẽporis gr̃am deter¬
minans. diceret mortuũ ẽẽ qͥdem
corpus ꝓpter peccatũ. qͥa in eo ñdũ
ꝑ resurrectionẽ renouato peccati
meritũ manet. hoc ẽ necessitas mor¬
tis. sp̃m autẽ uitã ẽẽ ꝓpter iusticiã.
qͥa licet adhuc corpore mortis buiꝰ
oneremur. iam scd̾m interiorẽ hõi¬
nẽ cȩꝓta renouatione in fide iusti¬

Expanded text:
posset referri: et mortuum esse corpus et uitam esse spiritum propter faciendam iustitiam. nunc am, diuersa merita diuersis rebus adtribuens: morti quidem corporis meritum peccati, uitae autem spiritus meritum iustitiae. quocirca si, ut dubitari non potest, \'spiritus uita est propter iustitiam\', hoc est merito iustitiae, profecto \'corpus mortuum propter peccatum\' quid aliud quam merito peccati intellegere debemus aut possumus, si apertissimum scripturae sensum non pro arbitrio peruertere ac detorquere conamur? huic etiam uerborum consequentium lumen accedit. cum enim praesentis temporis gratiam determinans diceret mortuum quidem esse corpus propter peccatum, quia in eo nondum per resurrectionem renouato peccati meritum manet, hoc est necessitas mortis, spiritum autem uitam. esse propter iustitiam, quia licet adhuc corpore mortis huius oneremur iam secundum interiorem hominem coepta renouatione in fidei iusti
Abbreviated transcription (Latin):
ad condenationẽ. etiã siñ eẽt in hõi¬
b nisi originale peccatũ. Quãuis enĩ
condenatio grainor sit eors qui origi¬
nali delicto etrã ꝓpria conuneer̃t: o
tanto singl̃is grauior. qͣnto grauꝰ qͥs
peccauit: t̃n etiã illud solũ qͦd origina¬
lit̾ tͣrtum est. ñ tantũ a regno dei se
parat. quo paruulos sine accepta
xp̃i gr̃a defunctos intrare ñ posse ip
inita ȩterna facit alienos: que nulla
ẽe alia potest pret̾ regnũ dei. quo so¬
la cep̃i societas introdueit. Ac ꝑ hoc
ab adam in quo om̃s peccauimꝰ ñ õĩa
nr̃a peccata s t̃m originale traduximꝰ:¬

Expanded text:
etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui originali delicto etiam propria coniunxerunt, et tanto singulis grauior, quanto grauius quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a rparat, quo parvulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non posse ipssalute ac vita aeterna facit alienos: quae nulla esse alia potest, praeter regnum Dei, quo sola Christi societas introducit. Ac per hoc ab Adam, in quo omnes peccavimus, non omnia nostra peccata, sed tantum originale traduxim
Abbreviated transcription (Latin):
nes ad cond̾enationẽ: sic ꝑ unius iusti¬
ficationẽ in om̃s homines ad iustifica¬
tionẽ uitȩ. Proinde isti unus & unuᷤ.
tui debuert̃: q̃m cũ multi nos in hu¬
nus intȩ tẽpore p̃cesserĩt peccatoreᷤ.
eosq imitati fuerint qui p̾terion tẽ¬
pore peccauer̃t: ideo tn uolunt isti
ñ nisi adam dictũ in quo om̃s imita¬
tione peccauer̃t: qͥa primus hominũ
ipse peccauit. Ac ꝑ hoc abel dici debu-¬
it in quo uno similit̾ homines imi-¬
tatione iustificent᷑: q̃m ipse primuᷤ
hominũ iuste uicit. Aut si ꝓpter qͣn-¬
dã articulũ tẽporis. ad nom testam̃¬
ti exordiũ ꝑtinentẽ. xp̃c est positꝰ

Expanded text:
nes ad condemnationem sic et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. proinde isti \'unus\' et \tui debuerunt, quoniam cum multi nos in huius uitae tempore praecesserint peccatore? eosque imitati fuerint qui posteriore tempore peccauerunt, ideo tamen uolunt isti non nisi Adam dictum, in quo omnes imitatione peccauerunt, quia primus hominum ipse peccauit. ac per hoc Abel dici debuit, in quo uno similiter homines imitatione iustificentur, quoniam ipse primus hominum luste uixit. aut si propter quendam articulum temporis ad noui testamenti exordium pertinen
Abbreviated transcription (Latin):
sic a diabolo uenit in homines. ñ
qͦd ab illo fuerint ꝓpagati. s qͦd eũ
fuerint imitati. continuo subiun¬
xit. Imitant᷑ autẽ eũ. qui st̃ ex par¬
te eius. Proinde apls cũ illud pec¬
catũ ac mortẽ cõmemoraret. que
ab uno in om̃s ꝓpagatione tnͣsisset.
eũ principẽ posuit. a quo ꝓpagatio
generis humam sũpsit excordñĩ. Imi¬
tantur qͥdem adam: quotqͦt ꝑ inobe.¬
dientiã tͣnsgrediunt᷑ mandatũ dei.
S aliud est qͦd excemplũ est uolun¬
tate peccantib: aliud qͦd origo est cũ

Expanded text:
sic a diabolo uenit in homines, non sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati, sed quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. proinde apostolus cum illud peccatum ac mortem commemoraret, quae ab uno in omnes propagatione transisset, eum principem posuit, a quo propagatio generis humani sumpsit exordium. Imitantur quidem Adam, quotquot per inoboedientiam transgrediuntur mandatum dei; sed aliud est quod exemplum est uoluntate peccan
Abbreviated transcription (Latin):
morti. Hoc autẽ apłicũ testimoniũ
in quo ait. ꝑ unũ hominẽ peccatum
intrauit in mundũ os ꝑ peccatũ mors.
conari eos qͥdem in aliam nouã detor¬
quere opimonẽ tuis litteris intima¬
sti: s qͥdnã illud sit qͦd in his uerbis
opment᷑ tacuisti. Quantũ autẽ ex
aliis cõperi. hoc ibi sentiunt qͦd os
mors ista que illic cõmemorata est
ñ sit corporis. quã nolunt ad̃a peccan¬
do meruisse: s ammȩ que in ipso
peccato fit: d ipsũ peccatũ ñ ꝓpagati¬
one in alios homines ex primo ho¬
mine. s imitatione tͣnsisse. Hinc em̃
etiã in paruulis nolunt credere ꝑ
baptismũ solui origiale peccatũ:
mundũ ñ ꝓpagatione s imitatione
intrauerit. ens pͥncipem ñ adam s
diabolũ diceret: de quo scriptũ ẽ.
Ab initio diabolus peccat. De quo
etiã legitur in libro sapientie: in¬
uidia autẽ diaboli mors intrainit
in orbẽ terrarũ. Nła q̃m ista mors

Expanded text:
morti. Hoc autem apostolicum testimonium, morti. Hoc autem apostolicum testimonium, in quo ait: per unum hominem peccatum intrauitin mundumetper peccatum mors, conari eos quidem in aliam nouam detorquere opinionem tuis litteris intimasti, sed quidnam illud sit quod in his uerbis opinentur tacuisti. quantum autem ex aliis comperi, hoc ibi sentiunt, \'quod et mors ista, quae illic commemorata est, non sit corporis, quam nolunt Adam peccando meruisse, sed animae, quae in ipso peccato fit, et ipsum peccatum non propagatione in alios homines ex primo homine, sed imitatione transisse\'. hinc enim etiam in paruulis nolunt credere per baptismum solui originale peccatum mundum non propagatione, sed imitatione intrauerit, eius principem non Adam, sed diabolum diceret, de quo scriptum est: ab initio diabolus peccat, de quo etiam legitur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ qͦd ait ꝑ hominẽ mors os ꝑ homi¬
nẽ resurrectio mortuorũ: qͥd alnid ꝙͣ
de morte corporis intelligi potest. qͣn¬
do ut hoc diceret de resurrectione
corporis loqͤbat᷑. eãq instantissima &
acerrua intentione suadebat: Qd
est gͦ qͦd hic ait ad corithios ꝑ homi¬
nẽ mors os ꝑ hominẽ resurrectio mor¬
tuoꝵ. sic̃ enĩ in adã om̃s moriuntur:
sic o in ap̃o om̃s inlificabunt᷑: nisi
qͦd ait etiã ad romanos. ꝑ unũ homi¬
nẽ peccatũ intrauit in mundũ os ꝑ
peccatũ mors: Hanc illi mortẽ ñ cor¬
poris s amimȩ intelligi uolunt: qua¬
si aliud dictũ sit ad corithios ꝑ hõi¬
nẽ mors. ubi om̃ino ammȩ mortẽ ac¬
cipere ñ simunt᷑: qͥa de resurrectiõe
corporis agebatur. qͣ morti corporis
est contraria. Idõ autẽ etiã sola mors
ibi ꝑ hominẽ facta cõmemorata est.
ñ enã peccatũ qͥa ñ agebat᷑ de iusticia
que contraria ẽ peccato: s de corporiᷤ
resurrectione que contͣria ẽ corporiᷤ

Expanded text:
ominem mors et per hominem resurrectio mortuorum, quid aliud quam de morte corporis intellegi potest, quando ut hoc diceret de resurrectione corporis loquebatur eamque instantissima et acerrima intentione suadebat? quid est ergo quod hic ait ad Corinthios: per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic quod ait etiam ad Romanos: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors? hanc illi mortem non corporis, sed animae intellegi uolunt; quasi aliud dictum sit ad Corinthios \'per hominem mors', ubi omnino animae mortem accipere non sinuntur, quia de resurrectione corporis agebatur, quae morti corporis est contraria. ideo etiam sola mors ibi per hominem facta commemorata est, non etiam peccatum, quia non agebatur de iustitia, quae contraria est peccato, sed de corporis resurrectione, quae contraria est corporis
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ gr̃a. s etiã iudiciũ ad conde¬
nationẽ ex multis delictis homineᷤ
ducit. ͤ Neq enĩ gratia multa de¬
licta donat: & ñ etiã iudiciũ mul¬
ex uno delicto in condenationẽ du¬
cunt᷑. qͥa om̃ia delicta que condẽnan¬
t᷑ ex illius unius imitatione cõmis
sa st̃: eade causa est. cur exc imo deli¬
cto etiã ad iustificationẽ duci intel¬
ligant᷑. qͥa om̃ia delicta que iustifica¬
tis remittunt᷑. ex illius uniꝰ imitati¬
one cõmissa st̃. S hoc uidelicet ñ i¬
telligebat apls cũ dicebat: iudicium
qͥdem ex uno delicto in condenationẽ.
g̾ra uͦ ex multis delictis in iustificati

Expanded text:
cationem gratia, sed etiam iudicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? neque enim gratia multa delicta donat et non etiam iudicium mulex uno delicto in condemnationem ducuntur, quia omnia delicta, quae condemnantur, ex unius illius imitatione comsa sunt; eadem causa est cur ex uno delicto etiam ad justificationem duci intelligantur, quia omnia delicta quae justificatis remittuntur, ex illius unius imitatione commissa sunt. Sed hoc videlicet non intelligebat Apostolus cum dicebat, Judicium quidem ex uno delicto in condemnationem, gratia vero ex multis delictis in justi
Abbreviated transcription (Latin):
corpus qͥdem mortuũ est ꝓpter ñ fa¬
ciendũ peccatũ: qͥd sibi gͦ uult qͦd
cũ ad inxisset sp̃s autẽ uita est. ad¬
didit ꝓpter iusticiã. ᷤᷤ Suffecerat enĩ
subaudiret᷑ ꝓpter ñ faciendũ pecca¬
tũ: ut sic utrũq ꝓpter unã rem in¬
telligeremꝰ: &r mortuũ ẽẽ corpus &

Expanded text:
pus quidem mortuum est propter non faciendum peccatum\' —, quid sibi ergo uult, quod cum adiunxisset \'spiritus autem uita est\', addidit \'propter iustitiam\'? suffecerat enim subaudiretur \'propter non faciendum peccatum\', ut sic utrumque propter unam rem intellegeremus, et mortuum esse corpus
Abbreviated transcription (Latin):
huc reclamat᷑. ͤ Dicit etiã quẽ admo¬
dũ fiat: ut uitã in se mortẽ mortifi¬
cando conu̾tat. Ergo inqͥt fr̃s debi¬
tores sumus ñ carni:ut scđ̾m carnẽ
uiuamꝰ. Si enĩ scd̾m carnẽ uixeritiᷤᷤ
moriemini. si autẽ sp̃u facta carnis

Expanded text:
huc reclamatur! dicit etiam quemadmodum fiat, ut uita in se mortem mortificando conuertat. ergo, inquit, fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem uiuamus. si enim secundum carnem uixeritis, moriemi
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ adam. priusqͣm ꝓpter peccatũ
exinde exire meruisset. Habebat
enĩ qͣntũ eristimo & de lignor
fructib refectionẽ contͣ defectio¬
nẽ: & de ligno uite stabilitatẽ con¬
tra uetustatẽ. Pret̾ hoc autẽ qͦd pu¬
niens dixit d̃s. terra es cs in terrã
ibis. qͦd nisi de morte corporis quo¬
mͦ intelligi possit ignoro: st̃ ce alia
testimonia quib euidentissime ap¬

Expanded text:
sicut Adam, priusquam propter peccatum sicut Adam, priusquam propter peccatum inde exire meruisset. habebat enim, quantum existimo, et de lignorum fructibus refectionem contra defectionem et de ligno uitae stabilitatem contra uetustatem. Praeter hoc autem quod puniens deus dixit: terra es et in terram ibis, quod niside morte corporis quomodo intellegi possit ignoro, sunt et alia testimonia, quibus euidentissime ap
Abbreviated transcription (Latin):
let. a mortalitate ad immortalita¬
tẽ sine media morte uenturus:
Sic̃ enĩ hec ipsa caro quã ñc habe¬
mus. ñ ideo ñ est uulnerabilis. qͥa
ñ est necesse ut uulneret᷑. sic illa
ñ ideo ñ fuit mortalis. qͥa ñ erat
necesse ut moreret᷑. Talem puto
habitudinẽ ad huc in corpore ani¬
mali atq mortali etiã illis qui sine
morte hinc tͣnsiati st̃ fuisse conces¬
sã. Neq enĩ enoch & helias ꝑ tam
longã etatẽ senectute marcuert:
nec tñ credo eos iam in ilła sp̃uałe
qualitatẽ corporis cõmutatos. qͣlis
in resurrectione ꝓmittit᷑. quȩ in do¬
mino prima p̾cessit. nisi qͥa isti for¬
tasse nec his cibis egent qui sui con¬
sũptione reficiunt᷑. s ex quo tͣnͣs¬
lati st̾ ita uiuunt. ut simiłe habe¬
ant sacietatẽ illis quadraginta di¬
eb quo helyas ex calice aquȩ or¬
ex collirida panis. sine cibo indeit.
Aut si os his sustentacłis opus ẽ
ita in paradyso fortasse pascunt᷑:

Expanded text:
let, a mortalitate ad immortalitalet, a mortalitate ad immortalitatem sine media morte venturus? Sicut enim haec ipsa caro, quam nunc habemus, non ideo non est vulnerabilis, quia non est necesse, ut vulneretur; sic illa non ideo non fuit mortalis, quia non erat necesse ut moreretur. Talem puto habitudinem adhuc in corpore animali atque mortali etiam illis, qui sine morte hinc translati sunt, fuisse concessam. Neque enim Enoch et Elias per tam longam aetatem senectute marcuerunt, nec tamen, credo, eos jam in illam spiritualem qualitatem corporis commutatos, qualis in resurrectione promittitur, quae in domino prima praecessit; nisi quia isti fortasse nec his cibis egent, qui sui consumptione reficiunt, sed ex quo translati sunt ita uiuunt, ut similem habeant satietatem illis quadraginta diebus, quibus Helias ex calice aquae et collyride panis sine cibo uixit; aut, si et his sustentaculis opus est, ita in paradiso fortasse pascuntur
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis: ueru̾etiam monente apło
agnoscimus:ubi ait. Etenĩ in hoc
ingemiscimus habitaculũ nr̃m qͦd
de cȩlo est suꝑindui cupientes. sitͣn
induti. ñ nudi inuemiam᷑. Etenĩ qͥ
in hac habitatione sumus ingemiᷤ¬
cimus grauati. in quo nolumus eoc¬
poliari. s suꝑuestiri. ut absorbeat᷑¬
qͦd mortale est auita. Promde si ñ
peccasset adam. ñ erat expoliandꝰ
corpore. s suꝑuestiendus immorta¬
litate os incorrruptione: ut absor¬
beret᷑ mortale auita:id est ab amma¬
Li in sp̃uale tͣnsiret. Neq enĩ metu¬
endũ fint. ne forte diutras hic i-¬
uendo in corpore ammali. senecture
grauaret᷑: & paulatĩ ueterascenddo ꝑ¬
ueniret ad mortẽ. Si enĩ d̃s isrłita¬
rũ uestimentis os calciam̃tis p̃stitit
qd ꝑ tot annos ñ sint obtrita. qͥd mi-¬
rũ si obedienti homini eiusde po
mortale. habens corpus. haberet
in eo qͦndam statũ quo sine defe¬
ctu eẽt annore: tẽpore quo d̃s uel¬

Expanded text:
in nobis, verum etiam admonente Apostolo in nobis, verum etiam admonente Apostolo cognoscimus, ubi ait: Etenim in hoc ingemiscimus, habitaculum nostrum, quod de coelo est, superindui cupientes; si tamen induti, non nudiin hac habitatione, ingemiscimus gravati, in quo nolumus exspoliari, sed supervestiri, ut absorbeatur mortale a vita. Proinde si non peccasset Adam, non erat exspoliandus corpore, sed supervestiendus immortalitate et incorruptione, ut absorberetur mortale a vita, id est ab animali in spirituale transiret. Neque enim metuendum fuit, ne forte diutius hic viveret in corpore animali, et senectute gravaretur, et paulatim veterascendo perveniret ad mortem. Si enim Deus Israelitarum vestimentis et calceamentis praestitit, quod per tot annos non sunt obtrita: quid mirum, si obedienti homini ejusdem pret mortale habens corpus, haberet in eo quendam statum, quo sine defectu esset annosum, tempore, quo Deus vel
Abbreviated transcription (Latin):
reret᷑. ñ pęna culpe s necessitate
nature: profecto illud qͦd in lege di-¬
ctũ est qua die ederitis morte mori¬
emini. ñ ad mortẽ corporis. s ad mor¬
tẽ animȩ quȩ in peccato fit refer¬
re conant᷑: qua morte mortuos sig¬
nificauit dñs infideles. de quib ait.
Sine mortuos sepelire mortuos su¬
os. Qd gͦ respondebunt. cũ legitur
hoc dm̃ primo homim etiã p̾t pec¬
catũ inerepando ce dãnando dreisse.
terra esos in terrã ibis: Neq enĩ
scđm ammã. s qͦd manifestũ est
scđm corpus terra erat. ce morte
enisdẽ corporis erat iturus ad ter-¬
rã. Quãuis enĩ scđ̾m corpus ter¬
ra eẽt. & corpus in quo ereatꝰ est
aĩale gestaret: tñ sin̾ peccasset.
in corpus fuerat sp̃uale mutandꝰ.
os in ilła incorruptionẽ que fide¬
lib os sanctis ꝓmittit᷑. smne mortis
ꝑicło transiturus. Cuiꝰ rei deside¬
riũ nos habere ñ solũ ipsi sentimꝰ

Expanded text:
reretur non poena culpae, sed necessitate reretur non poena culpae, sed necessitate naturae\'. profecto illud, qctum est, Qua die ederitis, morte moriemini ; non ad mortem corporis, sed ad mortem animae quae in peccato fit, referre conantur. Qua morte mortuos significavit Dominus infideles, de quibus ait, Sine mortuos sepelire mortuos suos . Quid ergo respondebunt, cum legitur hoc Deum primo homini etiam post peccatum increpando et damnando dixisse: Terra es, et in terram ibis ? Neque enim secundum animam, sed, quod manifestum est, secundum corpus terra erat, et morte ejusdem corporis erat iturus in terram. Quamvis enim secundum corpus terra esset, et corpus in quo creatus est animale gestaret; tamen si non peccasset, in corpus fuerat spirituale mutandus, et in illam incorruptionem quae fidelibus et sanctis promittitur, sine mortis periculo transiturus. Cujus rei desiderium nos habere non solum ipsi sentimus
Abbreviated transcription (Latin):
uamus in mediis et
magnis curarũ estib
atq tedioꝵs.que noᷤ
detinent a peccatori¬
b derelmqͤntib le¬
gem deilicet ea qͦq¬
ipsa nr̃ors etiã peceatoꝵ meritis
imputemus: studio tñ tuo marcel¬
line carissime. quo nobis es grati¬
or atq iocundior. diutius ẽẽ debitor
nolui: atq ut uerũ dicam ñ potui.
Sic enĩ me cõpulit uel ip̃sa caritaᷤ.
qua in uno incõmutabili imũ su-¬
mus in melius cõmutandi: uł timor.
ne in te offenderẽ deũ. qui tibi de¬
sideriũ tale donauit.cin seruien¬
do illi seruiã qui donauit: sic inꝙͣ
me cõpulit. sic duxcit os tceit ad
dissoluendas ꝓ tantillis uirib qͦ¬
stiones. quas mͥ scͥbendo indiccisti:
ut ea causa in animo meo paulis¬
ꝑ uinceret alias. donec aliqͥd effice¬
rẽ. quo me bonȩ tuȩ uoluntati os
eoꝵ quib hȩ curȩ sunt. os si ñ suf¬
ficient̾. tñ obedient̾ deseruisse con¬
staret. Qui dieunt adam sie erea¬
tũ. ut etiã sine peccati merito mo¬

Expanded text:
uamvis in mediis et magnis curarum aestibus atque taediorum, quae nos detinent a peccatoribus derelinquentibus legem Dei, licet ea quoipsa nostrorum etiam peccatorum meritis imputemus: studio tamen tuo, Marcelline charissime, quo nobis es gratior atque jucundior, diutius esse debitor nolui, atque, ut verum dicam, non potui. Sic enim me compulit, vel ipsa charitas qua in uno incommutabili unum sumus in melius commutandi, vel timor ne in te offenderem Deum, qui tibi desiderium tale donavit, cui serviendo illi serviam qui donavit: sic, inquam, me compulit, sic duxit et traxit ad dissolvendas pro tantillis viribus quaestiones quas mihi scribendo indixisti, ut ea causa in animo meo paulisper vinceret alias, donec aliquid efficerem, quo me bonae tuae voluntati et eorum quibus haec curae sunt etsi non sufficienter, tamen oboedienter seruisse constaret. Qui dicunt \'Adam sic creatum, ut etiam sine peccati merito mo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est factũ mortuũ: nisi ꝓpter pecca¬
tũ. Qa uͦ illa resurrectione futura
mutatio. ñ solũ nulła mortẽ que fa¬
cta est ꝓpter peccatũ. s nec mortalita¬
tẽ habitura est. qͣm corpus animale
habuit ante peccatũ: ñ ait qui sus¬
citauit xep̃m ih̃m a mortins iiifi¬
cabit os mortua corpora ur̃a. cũ supͣͦ
dicisset corpus mortuũ. s iniifica¬
bit in qͥt os mortalia corpora nr̃a. ut
scilicet iã ñ solũ ñ sint mortua s nec
mortalia. cũ animale resurget in sp̃u¬
ale:oe mortale hoc induet imimorta¬
litatẽ. & absorbebit᷑ mortale a uita.
Mirũ si aliqͥd querit᷑ hac manifesta¬
tione liquidius:insi forte audien¬
dũ ẽ qͦd huic ꝑspicintati contradici¬
t᷑: ut mortuũ corpus scd̃m illũ mo¬
dũ hic intelligamus quo dictũ est.
mortificate membra ur̃a que st̃ su¬
ꝑ terrã. S hoc modo corpus ꝓpter
iusticiã mortificat᷑ ñ ꝓpter peccatũ:

Expanded text:
non est factum mortuum nisi propter peccanon est factum mortuum nisi propter peccatum. quia ucro illa in resurrectione futura mutatio non solum nullam mortem, quae facta est propter peccatum, sed nec mortalitatem habitura est, quam corpus animale habuit ante peccatum, non ait \'qui suscitauit Christum Iesum a mortuis uiuificabit et mortua corpora uestra\', cum supra dixisset \'corpus mortuum\', sed: uiuificabit, inquit, et mortalia corpora uestra, ut scilicet iam non solum non sint mortua, sed nec mortalia, cum animale resurget in spiritale et mortale hoc induet inmortalitatem et absorbebitur mortale a uita. Mirum si aliquid quaeritur hac manifestatione liquidius. nisi forte audiendum est, quod huic perspicuitati contradicitur, ut mortuum corpus secundum illum modum hic intellegamus, quo dictum est: mortificate membra uestra quae sunt super terram. sed hoc modo corpus propter iustitiam mortificatur, non propter peccatum;
Abbreviated transcription (Latin):
habitat in uobis: qui suscitauit xp̃m
ih̾m a mortuis. iniuificabit &e mortalia
corpora ũra ꝑ inhabitantẽ sp̃m eius
in uobis. Puto qͦd ñ expositorẽ s tan¬
tũ lectorẽ opus habet: tam elara ce aꝑ¬
ta sententia. Corpus inqͥt mortuũ est
ñ ꝓpter fragilitatẽ terrenã qͥa de ter¬
re puluere factũ est: s ꝓpt̾ peccatũ.
Qͥd̾ querimus amplius: ᷤ Et uigilan¬
tissime ñ ait mortale:. s mortuũ. N̾aq
anteꝙͣ immutaret᷑ in illa incorrupti¬
onẽ. quȩ in scõꝵs resurrectione ꝓmit¬
tit᷑. poterat esse mortale quãuis ñ mo¬
riturũ: sic̃ hoc nr̃m potest ut ita di¬
cã ẽẽ egrotabile. quãuis ñ egrotaturũ.
Cuiꝰ enĩ caro est quȩ ñ egrotare poᷤᷤ¬
sit: etiã si aliquo casu priusqͣm egro¬
tet occũbat.  Sic & illud corpus iã¬
erat mortale: quã mortalitatẽ fuerat
absũptura mutatio in eternã ĩ corrup¬
tionẽ:si in homure iusticia id est obe¬
dientia ꝑmaneret. S ipsũ mortale

Expanded text:
is, qui suscitauit Christum Iesum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. puto quod non expositore, sed tantum lectore opus habet tam clara et aperta sententia. \'corpus\', inquit, \'mortuum est\' non propter fragilitatem terrenam, quia de terrae puluere factum est, sed \'propter peccatum\'. quid quaerimus amplius? et uigilantissime non ait \'mortale\' sed \'mortuum\'. Namque antequam inmutaretur in illam incorruptionem, quae in sanctorum resurrectione titur, poterat esse mortale, quamvis non moriturum: sicut hoc nostrum potest, ut ita dicam, esse aegrotabile, quamvis non aegrotaturum. Cujus enim caro est, quae non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu priusquam aegrotet occumbat? Sic et illud corpus jaerat mortale; quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine justitia, id est obedientia, permaneret: sed ipsum mortale
Abbreviated transcription (Latin):
accepistis sp̃m seruitutis i terũ in ti¬
more: s accepistis sp̃m adoptionis
filioꝵ. in quo clamamꝰ abba pater.
Timor gͦ ille seruilis ẽ: & id̾o in illo
quãuis dño credat᷑. ñ tñ iusticia dili-¬
git᷑ s danatio timet᷑. fuii uͦ clamant
abba pater. Quarũ duarũ nocũ ima
ẽ ex cirrũcisione. altera ex p̾putio:
iud̃i primũ ce greci q̃m unus ẽ ds̃
qui iustificat crreu̾cisionẽ ex fude::

Expanded text:
accepistis spiritum seruitutis iterum in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo c 1 amamus: abba pater. timor ergo ille seruilis est et ideo in illo quamuis domino credatur. non tamen iustitia diligitur. sed damnatio timetur. filii uero clamant: abba pater. quarum duarum uocum una est ex circumcisione, altera ex praeputio, Iudaei primum et Graeci. quoniam unus est deus, qui iustificat circumcisionem ex fide et
Abbreviated transcription (Latin):
ita os iniqͥtas ñ ẽ apd̃ deũ de scio qͦd su¬
ꝑbis resistit humilib autẽ dat gr̃am:
&e scio qͦd illi cui ne exctolleret᷑ datus
erat stimulus carnis angłs sathane.
qͥ eũ colafrraret. semel ce iterũ ce t̾¬
cio dep̾canti dictũ ẽ. sufficit tibi gr̃a
mea:nã uirtus in infirmitate ꝑfici¬
t᷑. aliqͥd gͦ ẽ in abdito &e ꝓfundo iu¬
dicioꝵ dĩ ut etiã iustoꝵs om̃e os ob¬
struat᷑ in laude suate ñ aꝑiat᷑ nͥ in
laudem enis. hoc autem aliquid quis possit
scrutari: quis innestigare quis nosse: Cam
sunt iiscrutabilia iudicia eius ⁊ inuestiga¬
biles mre euis. Quis enim cognouit sensum

Expanded text:
ita et iniquitas non est apud deum; et scio quod suita et iniquitas non est apud deum; et scio quod superbis resistit, humilibus autem dat gratiam; et scio quod illi, cui ne extolleretur datus erat stimulus carnis, angelus satanae, qui eum colaphizaret, semel et iterum et tertio deprecanti dictum est: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. aliquid ergo est in abdito et profundo iudiciorum dei, ut etiam iustorum omne os obstruatur in laude sua et non aperiatur nisi in laudem dei. hoc autem aliquid quis possit scrutari, quis uestigare, quis nosse? tam sunt inscrutabilia iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! quis
Abbreviated transcription (Latin):
men s ipsius impietatis incurrẽt.
Sane quãqͣm tałe si testimonia diui
na illa cõpetent̾ accipiant. ꝓrsus
inuenire ñ posst̾. nullomͦ tñ dicen¬
dũ deo deesse possibilitatẽ. qua uolun¬
tas sic adiuuet᷑ humanaait ñ solum
iusticia ista que ex fide est. om̃ ex
parte mͦ ꝑficiat᷑ in homine: uerũ
etiã illa scđm quã pꝰtea in ȩternũ
in ip̃a eiꝰ contẽplatione uiuendum
ẽ. qͣndoquide si nc̃ uelit in quoqͣm
etiã hoc corruptibile induere icor¬
ruptionẽ. atq hic int̾ homines mo¬
rituros eũ iubere uiuere minime
moriturũ. ut tota penitꝰ uetustate
consũpta nulla lex in mẽbris eiꝰ re¬
pugnet legi mentis. deũq ubiq p̃¬
sentẽ ita cognoscat sic̃ scĩ postea cog¬
inturi st̃.quis demens audeat affirma¬
re ñ posse:  S quare ñ faciat quer̃t
hommes. nec qͥ quer̃t se attendunt
ẽe homines. Scio qd̾ sic̃ impossibilitaᷤ

Expanded text:
men, sed ipsius impietatis incurrent. men, sed ipsius impietatis incurrent. sane quamquam talem, si testimonia illa diuina conpetenter accipiant, prorsus inuenire non possunt, nullo modo tamen dicendum est deo deesse possibilitatem, qua uoluntas sic adiuuetur humana, ut non solum iustitia ista, quae ex fide est, omni ex parte modo perficiatur in homine, uerum etiam illa, secundum quam postea in aeternum in ipsa eius contemplatione uiuendum est. quando quidem si nunc uelit in quoquam etiam hoc corruptibile induere incorruptionem atque hic inter homines morituros eum iubere uiuere minime moriturum, ut tota penitus uetustate consumpta nulla lex in membris eius repugnet legi mentis deumque ubique praesentem ita cognoscat, sicut sancti postea cognituri sunt, quis demens audeat adfirmare non posse? sed quare non faciat, quaerunt homines nec qui quaerunt se adtendunt esse homines. scio quod sicut inpossibilitas
Abbreviated transcription (Latin):
tiã sc̃a scriptura cõmemorat. S q̃m
hec falsa ẽẽ ñ posst̾. illud ẽẽ conse¬
qͦns udeo. ut quãlibet uł qͣntãlibet
in hac uita potuerimꝰ defiire iu¬
sticiã nullus sit in ea hominũ. qui
nullũ habeat om̃ino peccatũ. om̃i¬
q homini sit necessariũ dare ut de¬
t᷑ illi. dimittere ut dimittat᷑ illi cs
siqͥd habet iusticie. ñ de suo sibi ẽe
p̃sumere s de gr̃a iustificantis dĩ: ce
ad huc tñ ab illo esurire & sitire iusti¬
ciã qui ẽ panis uiuus. & apd̃ quẽ fonᷤ
uitȩ : qui sic oꝑat᷑ iustificationẽ in scĩs
suis. in huiꝰ uite tẽptatione laboran¬
tib. ut tñ sit cs qͦd petentib largiter
adiciat: & confitentib clement̾ ignoᷤ¬
cat. S muemant isti si posst̾ aliquẽ
sub onere corruptionis huiꝰ uiuen-¬
tẽ.cin iã ñ habeat ds̃ qͦd ignoscat:
nisi tñ ei fateant᷑ ñ doctrina legis
datũ. s etiã infuso sp̃u gr̃e ut talis
eẽt adiutũ. ñ cuiꝰscemodi peccaticri-¬

Expanded text:
ura commemorat? sed quoniam haec falsa esse non possunt, illud esse consequens uideo, ut qualemlibet uel quantamlibet in hac uita potuerimus definire iustitiam, nullus in ea sit hominum qui nullum habeat omnino peccatum omnique homini sit necessarium dare ut detur illi, dimittere ut dimittatur illi et. si quid habet iustitia?, non de suo sibi esse praesumere, sed de gratia iustificantis dei et adhuc tamen ab illo esurire et sitire iustitiam, qui est panis uiuus et apud quem fons uitae, qui sic operatur iustificationem in sanctis suis in huius uitae temptatione laborantibus, ut tamen sit et quod petentibus largiter adiciat et quod confitentibus clementer ignoscat. Sed inueniant isti, si possunt, aliquem sub onere corruptionis huius uiuentem, cui iam non habeat quod ignoscat: nisi tamen eum fateantur non doctrina legis data, sed etiam infuso spiritu gratiae, ut talis esset, adiutum, non cuiuscemodi peccati
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd ita cogitet ut mallet licitũ
qͦd male delectat: & ꝑ p̃ceptũ scit᷑
illicitũ. Etiã ista consensio ẽ ad pec¬
catũ: que utiq fieret. nͥ pena terre¬
ret. Tales iusti ex fide inuentes.
opus habent dicere dimitte nobi
debita nr̃a. sic̃ ce nos dimittimꝰ debi¬

Expanded text:
aliquid ita cogitet, ut mallet licitum aliquid ita cogitet, ut mallet licitum quod male delectat et per praeceptum scitur inlicitum; etiam ista quippe consensio est ad peccatum, quae utique fieret, nisi poena terreret. tales iusti ex fide uiuentes non opus habent dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debi
Abbreviated transcription (Latin):
cia. ad illicitũ aliqͦd oꝑandũ. eid̃e
libidim nulla inclinatione con¬
sentiat. ut ad ilła uitã iam immor¬
tałe ꝑtineat. diliges dñm deũ tuũ¬
ex toto corde tuo. & exx tota anima
tua. os exc tota mente tua. ad hanc
autẽ ñ regnet peccatũ in ur̃o mor¬
tali corpore ad obediendũ desideri¬
is eius: ad illa ñ concupisces ad istã
post concupiscentias tuas ñ eas:
ad ilł̾a nichil amplius querere.
quã in ea ꝑfectione ꝑsistere: ad
istã hoc qͦd agit in oꝑe habere &
illius ꝑfectionẽ ꝓ mercede sꝑare::
ut ꝑ illa iustus sine fine uniat in
specie quã in ista desiderauit. per
hanc autẽ iustus uiuat ex fide. in
qua illa certo fine desiderat .¶His
constitutis. peccatũ erit exe fide in¬
uentis aliqͣndo alicui delectationi
horrendis facinorib ce flagitiis ꝑ¬
aurẽ alicin uoci que andienda ñ
eẽt. uł linguã alicin que dicenda
ñ ẽẽt accõmodet. uł in ip̃o corde

Expanded text:
tia ad inlieitum aliquid operandum eidem tia ad inlieitum aliquid operandum eidem libidini nulla inclinatione consentiat, ut ad illam uitam iam inmortalem pertineat: diliges dominum deum tuumextoto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota uirtute tua, ad hanc autem: non regnet peccatum in uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius, ad illam: non concupisces, ad istam: post concupiscentias tuas non eas, ad illam nihil amplius quaerere quam in ea perfectione persistere, ad istam hoc quod agit in opere habere et illius perfectionem pro mercede sperare, ut per illam iustus sine fine uiuat in sperare, quam in ista desiderauit, per hanc autem iustus uiuat ex fide, in qua illam certo fine desiderat. his constitutis peccatum erit ex fide uiuentis aliquando alicui delectationi horrendis facinoribus et flagitiis paurem alicui uoci, quae audienda non esset. uel linguam alicui, quae dicenda non essct. accommodet uel in ipso corde
Abbreviated transcription (Latin):
tens qua iustus ex fide uiuit. quã¬
uis ꝑegrinus a dño. & ido ꝑ fidem
ambulans ñdũ ꝑ speciẽ: ñ absur-¬
de dicit᷑ etiã ad istã ꝑtinere ne
peccet. Neq enĩ si eẽ ñdũ porest
tanta dilectio dei qͣnta illi cogniti¬
om plene ꝑfecteq debetur: iã cul¬
pe deputandũ ẽ. Aliud est enĩ totã
ñdũ exequiicaritatẽ: aliud nullã
sequi cupiditatẽ. Quãõbrẽ debet
homo quãuis longe minus amet
deũ. quã eũ potest amare conspe-¬
ctũ. nichil t̃n appetere illicitũ: sic̃
etiã in his que adiacent sensib
corporis potest ocłus nullis tene¬
bris delectari: quauis ñ potest in
fulgentissima luce defigi Serũ ec¬
ce iã tałe constituamꝰ anmã huma¬
nã in hoc corruptibili corpore: que
& si ñdũ illa suꝑemmentissima
ꝑfectione caritatis dĩ. om̃s motꝰ ter¬
rene libidis absorbuerit ato eon-¬
sũpserit. attñ in ista miore iusti¬

Expanded text:
tens, qua iustus ex fide uiuit, quamtens, qua iustus ex fide uiuit, quamuis peregrinus a domino et ideo per fidem ambulans, nondum per speciem, non absurde dicitur etiam ad istam pertinere ne peccet. neque enim si esse nondum potest tanta dilectio dei. quanta illi cognitioni plenae perfectaeque debetur, iam culpae deputandum est. aliud est enim tonondum assequi charitatem, aliud nullam sequi cupiditatem. Quamobrem debet homo, quamvis longe minus amet Deum, quam eum potest amare conspectum, nihil tamen appetere illicitum: sicut etiam in his quae adjacent sensibus corporis, potest oculus nullis tenebris delectari, quamvis non possit in fulgentissima luce defigi. Verum ecce jam talem constituamus animam humanam in hoc corruptibili corpore, quae etsi nondum illa supereminentissima perfectione caritatis dei omnes motus terrenae libidinis absorbuerit atque consumpserit, tamen in ista minore iusti