comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ortu discucit umbras. Sic ille in ultra ma¬
rinas brittannie regiones. ad expellendas
ignorantie tenebras. lum̃ ueritatis suo spar¬
sit aduentu. scilicet ut sicut in istis regi¬
onib sic & in illis. alios a seruitute diaboli¬
ca. alios a captiuitate carnali liberaret. Iilis
uerbũ dĩ infuditbis cantatiᷤᷤ preciũ impen-¬
dit. ut ꝓ temporali redemptione ȩt̾nam acce-¬
pissent libertatẽ. Sic bonus dñcȩ pecuniȩ
negociator. dico duplicis caritatis dĩ & ꝓri-¬
mi talenta multiplicare studuit. quatinus
cũ multiplici laboris sui fructũ dño suo ob¬
uiare possit. & uocẽ audire iocundissimam.
Euge serue bone & fidelis. quia supra pau¬
ca fiusti fidelis. supra multa te constituam:
intra in gaudium dm̃ cui.
ertur dũ causa p̾dicationis in brutan¬
na diutius moraret᷑. subito illi uenis¬
se in mentẽ. aliquos sui niris sub seruitute
reliquisse in gallia. Quo dolore ꝑcussus:

Expanded text:
ortu discutit umbras, sic ille in ultramaortu discutit umbras, sic ille in ultramarinas Britanniae regiones ad expellendas ignorantiae tenebras lumen ueritatis suo sparsit aduentu, scilicet ut sicut in istis regionibus sic et in illis alios a seruitute diabolica alios a captiuitate carnali liberaret. Illis uerbum Dei infudit, istis caritatis pretium inpendit ut pro temporali redemptione aeternam accepissent libertatem. Sic bonus dominicae pecuniae negotiator duo duplicae caritatis Dei et proximi talenta multiplicare studuit quatenus cum multiplici laboris sui fructu Domino suo obuiare possit et uocem audire iocundissimam: «Euge serue bone et fidelis, quia supra pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui». Fertur, dum causa praedicationis in Britannia diutius moraretur subito illi uenisse in mentem aliquos sui iuris sub seruitute reliquisse in Gallia. Quo dolore percussus,
Abbreviated transcription (Latin):
incedens. ne a dextͥs ꝓpt̾ terrores potentiũ.
nec a sinistris ꝓpt̾ blandicias adulantiũ de¬
clinans. Quappt̾ magnã plebem dño suo
in hac p̃senti ꝓuincia adquisiuit. & sibi ho¬
norẽ ꝑꝓetuum ꝓmeruit.
nde ppłs cernens religiosam in xp̃o
deuotionẽ. cepit eũ attentiꝰ honorare:
et multa ei ꝓ elemosinarũ largitione affer¬
re. Quȩ ille ut erat dĩ & ꝓximoꝵ dilectio¬
ne plenꝰ. om̃ia in pauꝑum largitꝰ ẽ solatia.
maximeq incaptiuoꝵ expendit redẽptio-¬
nẽ. Nam alios occultis diabolica fraude
peccatoꝵ uinculis obligatos. ꝑ sedule p̾di¬
cationis hortam̃ta soluebat. alios seculari
captiuitate oppressos. ꝑ pecunie largitio-¬
nẽ redemit. ut illi spiritalit̾ absoluti iocun¬
darent᷑ in dño: & isti carnali seruitute libe¬
lumina p̃dictus dĩ uir clarus effulsit. sed
ut lucifer equoreos oceani campos transili¬
ens. p̾co diurni luminis nocturnas suo ex¬

Expanded text:
incedens nec a dextris propter terrores potentium incedens nec a dextris propter terrores potentium nec a sinistris propter blanditias adolantium declinans. Quapropter magnam plebem Domino Deo suo in hac praesenti prouincia adquisiuit et sibi honorem perpetuum promeruit. Unde populus eius cernens religiosam in Christo deuotionem coepit eum attentius honorare et multa ei pro elemosinarum largitione adferre quae ille, ut erat Dei et proximorum dilectione plenus, omnia in pauperum largitus est solatia maximeque in captiuorum expendit redemptionem. Nam alios occultis diabolica fraude peccatorum uinculis obligatos per sedulae praedicationis hortamenta soluebat, alios saeculari captiuitate oppressos per pecuniae largitionem redemit ut illi spiritaliter absoluti iocundarent in Domino et isti carnali seruitute libelumina praedictus uir Dei clarus effulsit, sed ut lucifer aequoreos oceani campos transiliens praeco diurni luminis nocturnas suo ex
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bra fouebat. eademq post ipsos ingres-¬
sus. magisq ea pietate eos emundans.
quã se cõmaculans. Propħici sermonis
nec surdus auditor fuerat. egenos ua¬
gosq introduc in domũ tuã. &. nudũ
uestim̃tis cuis cooꝑi. & carnẽ tuã ne de-¬
spexeris. Nec solũ carnali refectione ad
se uenientẽ fouebat: sed etiã sp̃uali sola¬
tio sc̃ȩ p̃dicationis reficere ñ cessauit.
Et sicut miseroꝵ idoneus ubiq fuit con-¬
solator. ita suꝑboꝵ durus castigator ẽẽ ñ ti-¬
muit. Hos pietatis clem̃tia eleuabat. illos
seuere inuectionis censura deprimebat.
Nec t̾rene potestatis iram foris metuebat.
quẽ timor interius diuine potentie totũ
corroborabat paruipendens diuitũ minas.
ut preco ueritatis existeret. Nec fuit arun-¬
do uento. agitata. ut eũ aura humane lau-¬
dis uł detractionis cõmoueret. sed in arce
solide ueritatis consistens. ab humano ore
scd̾m apłm iudicari contẽpsit. Uiam regiã

Expanded text:
saucia fouebat eademque post ipsos ingressaucia fouebat eademque post ipsos ingressus magisque ea pietate illos emundans quam se commaculans prophetici sermonis nec surdus auditor fuerat: «Egenos uagosque introduc in domum tuam et nudum uestimentis tuis cooperi et carnem tuam ne despexeris». Nec solum carnali refectione ad se uenientes fouebat sed etiam spiritali solatio sanctae praedicationis reficere non cessauit. Et sicut miserorum idoneus ubique fuit consolator ita superborum durus castigator esse non timuit. Hos pietatis clementia eleuabat, illos seuerae inuectionis censura deprimebat. Nec terrenae potestatis iram foris metuebat, quem timor interius diuinae potentiae totum corroborabat parui pendens diuitum minas ut praeco ueritatis existeret. Nec fuit arundo uento agitata ut eum aura humanae laudis uel detractionis commoueret, sed in arce solidae ueritatis consistens, ab humano ore secundum apostolum iudicari contempsit, uia regia
Abbreviated transcription (Latin):
currit. Quicqͥd uͦ ei ppłs in stipendia p̾di¬
cationis sponte optulit: omĩa pauꝑib di¬
uidere festinauit. Indignũ ei fuit de era-¬
stino p̃sentis uite cogitare. qui diuitias
ȩt̾nȩ uitȩ acciꝑe anhelauit. Ido oblata
ab omĩb distribuit. ut ꝓmissa a dõ acci¬
ꝑet. Felix cõmertiũ. ut qui parua ac tͣnsi¬
toria hilariter distribuerat. magna & ȩt̾na
felicit̾ eẽt accepturꝰ. Nam studiosissimus
fuit pauꝑum consolatoi. ꝑ egrinoꝵ suscep¬
tor. uiduarũ defensor pupilloꝵ & orphanoꝵ
pat᷑. ita ut uerissime de eo scĩssimi iob te¬
stamentũ dici potuit. Oculus fui ceco.
& pes claudo. pat̾ orphanoꝵ. & causã quã
nesciebam diligentissime ꝑscrutabar Qͣ¬
ꝓpt undiq ad eum infirmi confluebant.
quos leto suscipiens animo. medelã eis
consolationis ꝑ sc̃as orationes prebenᷤ. nec
lepsos uł elephanticos exhorruit sed qͣ¬
si fr̾s amplexabat᷑. balneisq eoꝵ faucia

Expanded text:
currit. Quicquid uero ei populus in stipendia praedicurrit. Quicquid uero ei populus in stipendia praedicationis sponte obtulit omnia pauperibus diuidere festinauit. Indignum ei fuit de crastino praesentis uitae66 cogitare, qui diuitias aeternae uitae accipere anhelauit. Ideo oblata ab hominibus distribuit ut promissa a Deo acciperet. Felix commercium ut qui parua ac transitoria hilariter distribuerat magna et aeterna feliciter esset accepturus. Nam studiosissimus fuit pauperum consolator, peregrinorum susceptor, uiduarum defensor, pupillorum et orfanorum pater ita ut uerissime de eo sanctissimi Iob testimonium dici potuit: «Oculus fui caeco et pes claudo, pater orfano et causam quam nesciebam diligentissime perscrutabar». Quapropter undique ad eum infirmi confluebant; quos laeto suscipiens animo medelam eis consolationis per sanctas orationes praebebat. Nec leprosos uel elefanticos exhorruit sed quasi fratres amplexabatur balneisque eorum membra
Abbreviated transcription (Latin):
milicabat. ñ aerem uerberans. s corpꝰ suũ
castigans. ne futurꝰ xp̃i p̃dicator. in aliqͦ
reꝓb inueniret᷑. S his atq huiꝰmodi uir¬
tutũ gradib & scĩssimis uitȩ morib: dõ
acceptabilis dignis suocessib ad sacerdota¬
lem ꝑuenit honorẽ. ut cui p̾dicationis de¬
uotio inerat. honoris dignitas ñ deesset.
Quẽ honorẽ ut famulꝰ qĩ magna humi-¬
litate ornauit. & uera caritate excoluit. et
uerbi dĩ p̃dicatione ampliauit. atq uelut
bonꝰ agricola. spinas peccatoꝵ de agro dñi
euangłico uomere eradicauit. & arida cor¬
da suꝑno ꝑpetue salutis rore irrigauit.
Sed & diuina clem̃tia post eiꝰ irrigationẽ.
in ppło isto plurima fidei dedit inerem̃ta.
Vnde & omĩb p̃dictus uirdĩ richariꝰ hono¬
rabilis factus ẽ & carus. qͥa qͦd ore p̾dica¬
uit. exemplo ostendit. Et uiã uitȩ quam
aliis sermone monstrauit. ipse pͥor actu ꝑcu¬

Expanded text:
militabat non aerem uerberans sed corpus suum militabat non aerem uerberans sed corpus suum castigans ne futurus Christi praedicator in aliquo reprobus inueniretur. Sed his atque huiusmodi uirtutum gradibus et sanctissimis uitae moribus Deo acceptabilis dignis successibus ad sacerdotalem peruenit honorem ut cui praedicationis deuotio inerat honoris dignitas non deesset. Quem honorem ut famulus Dei magna humilitate ornauit et uera caritate excoluit et uerbi Dei praedicatione ampliauit atque uelut bonus agricola spinas peccatorum de agro Domini euangelico uomere eradicauit et arida corda superno perpetuae salutis rore inrigauit. Sed et Diuina Clementia post eius inrigationem in populo isto plurima fidei dedit incrementa. Unde et omnibus praedictus uir Dei Richarius honorabilis factus est et carus quia quod ore praedicauit exemplo ostendit et uiam uitae quam aliis sermone monstrauit ipse prior actu percu
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis absoluit. qͦd ignorant̃ ad olescentiȩ
illecebris peccauit. & qui dñm suscepit in fa¬
mulis siuis hospicalitatis gr̾a. susceptus est
a dño miscđiȩ pietate. Nam ex eo tempore
mitiũ sacre religionis sũpsit. & ad altiora
pietatis fastigia gradib cotidie humilitatiᷤ
scandere nicebat᷑. Et arreptũ semel uitȩ
it᷑. fidei passib ꝑagere conatꝰ ẽ. Et posteri-¬
ora obliuiscens. se in anteriora cũ apło ex¬
tendit illiꝰ uersiculi ꝑ singulos gradus memor:
ibunt scĩ de uircute in uircutẽ. quatmꝰ ꝑue¬
niret ad id qͦd sequit᷑. uidebit᷑ d̾s deoꝵ in
syon. Itaq mex ab initio conu̾sionis suȩ
tam ditra se castigatione constrinxit. ut post
longa & diuturna ieiunia pane se ordea¬
ceo cinere cõmixto. & aqua lacͥmis tẽpera¬
ta fessũ ieiuniis corpusculũ refocillaret.
Et huiꝰ cibi sustentaculo deuotus xp̃i atħ¬
leta iugiliis & orationib die noctuq dño

Expanded text:
lacrimis absoluit quod ignoranter adolescentiae lacrimis absoluit quod ignoranter adolescentiae inlecebris peccauit. Et qui Dominum suscepit in famulis suis hospitalitatis gratia susceptus est a Domino misericordiae pietate. Nam ex eo tempore initium sacrae religionis sumpsit et ad altiora pietatis fastigia gradibus cotidie humilitatis scandere nitebatur et arreptum semel uitae iter fidei passibus peragere conatus est et posteriora obliuiscens se in anteriora cum apostolo extendit illius uersiculi per singulos gradus memor «Ibunt sancti de uirtute in uirtutem» quatenus perueniret ad id quod sequitur «Videbitur deus deorum in Sion». Itaque mox ab initio conuersionis suae tam dura se castigatione constrinxit ut post longa et diuturna ieiunia pane se ordeacio cinere commixto et aqua lacrimis temperata fessum ieiuniis corpusculum refocilauit et huius cibi sustentaculo deuotus Christi athleta uigiliis et orationibus die noctuque Domino
Abbreviated transcription (Latin):
obuiauit. xp̃iq seruos de manib impi¬
oꝵ eripuit. & cũ omĩ benignitate dedu-¬
cens in domũ suã. dõ ꝓuidente ut isti ꝓ¬
tegerent᷑. & ille saluaret᷑. Nec lucerna gr̃a
dĩ accensa diutiꝰ ab scondi potuit. s ut pa-¬
tefacta lum̃ scĩtatis & p̃dicationis longę
lateq ad salutẽ multoꝵ sparsit. Nam in¬
troductos hospites suos cũ magno caritatis
honore curauit. eisq sibi uerbũ dĩ predican¬
tib cũ tota humilitatis intentione audiuit.
Nec frustra in t̾ram bonã semen uerbi dei
sparsũ ẽ. sed qͦd̃ aure audiebat. hoc radicitꝰ
corde retinebat. & centenos in horrea.xp̃i.
ut post ea luce clarius ex scĩtate & miracu¬
loꝵ ostensione claruit. fructus germinauit.
sit᷑ ex p̾dicatione famuloꝵ dĩ. & inspirati¬
one gr̃e diuine compunctus. ad lacrimas
conu̾sus. confessionẽ suoꝵ fecit peccatoꝵ et
in conspectu om̃ĩpotentis dĩ ardent̾ uenie

Expanded text:
obuiauit Christique seruos de manibus impiobuiauit Christique seruos de manibus impiorum eripuit et cum omni benignitate deducens in domum suam Deo prouidente ut isti protegerentur et ille saluaretur obtinuit. Nec lucerna gratia Dei accensa diutius abscondi potuit sed ut patefacta lumen sanctitatis et praedicationis longe lateque ad salutem multorum sparsit. Nam introductos hospites suos cum magno caritatis honore curauit eisque sibi uerbum Dei praedicantibus cum tota humilitatis intentione audiuit. Nec frustra in terram bonam semen uerbi Dei sparsum est sed quod aure audiebat hoc radiciter corde retinebat et centenos in horrea Christi ut postea luce clarius et sanctitate et miraculorum ostensione claruit fructus germinauit. Igitur ex praedicatione famulorum Dei et inspiratione gratiae diuinae conpunctus ad lacrimas conuersus confessionem suorum fecit peccatorum et in conspectu omnipotentis Dei ardenter ueniae
Abbreviated transcription (Latin):
emporib głoriosissimi regis
francoꝵ dagobenti qui et
scłari potestate p̾clarus. et
rp̃iana religione nobilis ef¬
fulsit: nam &. optimates su¬
os dignitatib exaltauit.&. seruos dĩ hono¬
rib excoluit. Quappt̃ & plurima illis die¬
b monasteria a sc̃is patͥb ceꝑunt construi.
nec ñ & multi ex laico habitu uiri religio¬
si inuenti st̃. Ex quib richariꝰ quide na¬
tus in uilla centula ꝓuincia pontiue. ue¬
lut lucifer int̾ umbras oriens enneuit.
Qui etiã nobilib iuxta scłm parentibꝰ ortꝰ
et morib honestus. & omĩ ꝓbitate deuotis¬
simꝰ. ita ut in laica uita qued̾a presagia fu-¬
ture sc̃ĩtatis gereret. Contigit aũ illo tẽ¬
pore duos sacerdotes sc̃itate florentes. et
uirtutũ meritis fulgentes: quoꝵ prior
pontiuas ꝑuenisse regiones. sed a rusticiᷤ
& popularib illiꝰ loci ꝓpt̾ insolentiã moꝵ
ñ sunt suscepti. nec digno eoꝵ scĩtatis ho¬
nore tractati.s magis iniuriis afflictos

Expanded text:
emporibus gloriosissimi regis Francorum Dagoberti qui et saeculari potestate praeclarus et christiana religione nobilis effulsit. Nam et optimates suos dignitatibus exaltauit et seruos Dei honoribus excoluit. Quapropter et plurima illis diebus monasteria a sanctis patribus coeperunt construi necnon et multi ex laico habitu uiri religiosi inuenti sunt. Ex quibus Richarius quidam natus in uilla Centula prouintiae Pontiuae uelut lucifer inter umbras oriens emicuit, non tam nobilibus iuxta saeculum parentibus ortus quam moribus honestus et omni probitate deuotissimus ita ut in rustica uita quaedam praesagia futurae sanctitatis gereret. Contigit autem illo tempore duos sacerdotes sanctitate florentes et uirtutum meritis fulgentes, quorum prior Pontiuas peruenisse regiones. Sed a rusticis et popularibus illius loci propter insolentiam morum non sunt suscepti nec digno eorum sanctitati honore tractati sed magis iniuriis afflictos
Abbreviated transcription (Latin):
dentib contagio: cęleste ꝓ meritis inuitaren¬
tͣ ad regnũ. Ponebant etiã & precessoꝵ exem-¬
pla ante oculos suos: atq omipotentẽ dñm
ꝓ eoꝵ affectib conlaudabant: quoꝵ ut dixi¬
mꝰ exempla sequi meditabant᷑. Vnde & nos
in p̃conio deuoti dõ famuli uenantii abba¬
tis effari iitentes: diuinitati potius dona
sua referimꝰ: quia dexterã eiꝰ manifestũ ẽ
effecisse quod scõs constitit oꝑasse: dep̃can-¬
tes ut aꝑiat os muti. ad publicanda oꝑa
antistitis sui:. qͥa sic̃ ẽẽ nos recognoscimꝰ sci¬
entia tenues: ita nouimꝰ conscientia pecca¬

Expanded text:
dentis contagio, caeleste pro meritis invitarendentis contagio, caeleste pro meritis invitarentur ad regnum. Ponebant etiam et praecessorum exempla ante oculos suos atque omnipotentem Dominum pro eorum affectibus conlaudabant, quorum, ut diximus, exempla sequi meditabantur. Unde et nos in praeconio devoti Deo famuli Venanti abbatis effari nitentes, Divinitati potius dona sua referimus, quia dextera eius manifestum est effecisse quod sanctis constitit operasse, deprecantes, ut aperiat os muti ad publicanda opera antestitis sui; quia, sicut esse nos recognoecimus scientia tenues, ita novimus conscientia pecca
Abbreviated transcription (Latin):
olitariũ atq multiplex donũ
eccłiis ppłisq t̾rigenis cȩlestis
potentia prestat: cũ largitur
iugit᷑ scło. ñ mͦ peccatoꝵ suf.¬
fragatores: uerũ etiam uitȩ doctores ȩt̾̃nȩ.
Quod unicũ cernit᷑: dũ a marestate diuina
tͥbuitur. Multiplex: qͥa cunctis qui expe¬
tere uoluerint. affluent̃ indulget᷑. Iuxta il¬
lud. petite & accipietis. Et reliqua. Unde
uigilanter incessant̃q debet inuestigare
mens humana scõꝵ uitã. ut hoc ꝓuocata stu¬
dio. accensa exemplo. ad ea semꝑ extendat᷑.
quȩ dõ nouit ẽẽ acceptabilia: ut ab ipso uł
mereat᷑ erui. uł possit audiri. Hec aũ ab eiꝰ
maiestate querebant scĩ acciꝑe: poscentes ui¬
git̾. ut ipse insinuaret corde. ipse ꝑficeret in
oꝑe. ipse loqueretur in ore quo faciliꝰ pur-¬
gata mens cogitatione. eloquio. actione: co¬
gitaret scã. loqueret᷑ iusta. oꝑaret᷑ honesta.
Unde factũ ẽ: ut dũ in his quȩ diuinitati
st̃ placita famulabant᷑: optinerent remuten

Expanded text:
olitarium atque multiplex donum eclesiis populisque terriginis caelestis potentia praestat, cum largitur iugiter saeculo non modo peccatorum suffragatores, verum etiam vitae doctores aeternae; quod unicum cernitur, dum a magestate divina tribuitur multiplex, quia cunctis qui expetere voluerint affluenter indulgetur iuxta illud: Petite et accipietis, et reliqua. Unde vigilanter incessanterque debet investigare mens humana sanctorum vitam, ut hoc provocata studio, accensa exemplo, ad ea semper extendatur quae Deo novit esse acceptabilia, ut ab ipso vel mereatur erui vel possit audiri. Haec autem ab eius maiestate quaerebant sancti percipere, poscentes iugiter, ut ipse insinuaret cordi, ipse perficeret in opere, ipse loqueretur in ore; quo facilius purgata mens cogitatione, eloquio, actione, cogitaret sancta, loqueretur iusta, operaretur honesta. Unde factum est, ut, dum in his quae Divinitati sunt placita famulabantur, obtenerent, remitti
Abbreviated transcription (Latin):
unica fore arbitret᷑. Plurib qͥppe ait qͥ me
dicunt hoc opus inflaminatũ inuidiȩ faci.¬
b scribere. breuit respondebo. numꝗͣ me
hereticis peꝑcisse: sed omĩ egisse studiout
hostes eccłiȩ. mei quoq hostes fierent. Per-¬
gunt itaq ad uisitandũ consolandũq ihe¬
ronimũ. dũ in labore esset: identidem catho¬
lici semores. Ad beatũ quoq augustinum
ep̃m. secũ quidem animo in ęccłia catholica
cooꝑantẽ. corpore autẽ in affrica scribentẽ:
sic int̾ cȩtera scripsit. Nr̃a habuimꝰ tẽpora.¬
& cucurrimꝰ qͣntũ potiumꝰ: nc̃ te currente
et longa spacia tͣnsimitente. nobis detur oti-¬
um. Igit᷑ iheronimnꝰ qͣm xp̃o dõ adolescens
uouerat. hanc ꝑfectam idem iam corpore ob
tulit uitam suã cautã. placibilem. unicã in
heremo. penitentiã bedeemiticã. Libriᷤ p̃te¬
rea suis ꝑ sex & qͥnquaginta annos sine ul-¬

Expanded text:
unicam fore arbitretur. Plurimis quippe, ait, qui me unicam fore arbitretur. Plurimis quippe, ait, qui me dicunt hoc opus inflammatum invidiae facibus scribere, breviter respondeo, nunquam me haereticis pepercisse; sed omni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque hostes fierent. Pergunt itaque ad visitandum, consolandumque Hieronymum, dum in labore esset identidem Catholici seniores. Ad Beatum quoque Augustinum Episcopum secum quidem animo in Ecclesia Catholica cooperantem, corpore autem in Africa scribentem, sic in caetera scripsit: Nostra habuimus tempora, cucurrimus quantum potuimus: nunc te currente et longo spatia transmittente, nobis debetur otium. Igitur Hieronymus, quam Christo Deo adolescens voverat, hanc perfectam eidem jam corpore senex obtulit vitam suam, castam, placibilem, unicam in eremo poenitentiam Bethleemiticam. Libris praeterea suis per sex et quinquaginta annos sine ul
Abbreviated transcription (Latin):
deniq lassitudine fatigatꝰ ẽ. ut etiã in stra-¬
tu suo iacens. funiculo trabe suspenso supi-¬
insq manib app̾henso erigeret᷑: ut scilicet
officiũ monasterii praut poterat exhibe¬
ret: transeuntes in squalore corporis uocis¬
q tenuitate dies plurimi. De hinc ihero¬
nimꝰ in libroꝵ abundantia fultus. dictiᷤ suiᷤ
scõ sp̃u dedicatis: immobilẽ catholicȩ turrim¬
contra heluidium. contͣq pelagiũ & aduer¬
sus iouinianũ. euidentissima uolumina catho¬
licaq correctione roborata: magno scripta
acumine laxauit. Auiris quoq diuinis con¬
sultus. singularẽ conantẽq edidit librũ: ple¬
rũq heremitarũ patrũq uitasq insignium.
ueracissimo eloquio texuit hystoriis. De
mansionib quoq israhelitici ppłi. scripsit
librũ unũ. Namq de frugi & luxurioso fi¬
lio: elegant̾ exposuit. Euangłii hystoriam
ita consolatoriis dissert̾ionib declarauit: ut

Expanded text:
denique lassitudine fatigatus est, ut etiam in stradenique lassitudine fatigatus est, ut etiam in stratu suo jacens, funiculo trabe suspenso, supinisque manibus apprehenso erigeretur; ut scilicet officium Monasterii prout poterat exhiberet, transeuntes in squalore corporis, vocisque tenuitate dies plurimi. Dehinc Hieronymus librorum abundantia fultus, dictis suis Sancto Spiritui dedicatis, immobilem Catholicae Ecclesiacontra Helvidium, contraque Pelagium, et adversus Jovinianum evidentissima volumina, Catholicaque correptione roborata, magnoque scripta acumine laxavit: juris quoque consultus singularem tonantemque edidit librum. Plerasque Eremitarum Patrum vitas insignium veracissimo eloquio texuit historiae. De Mansionibus quoque Israelitici populi scripsit librum unum; Namque de frugi et luxurioso filio eleganter exposuit Evangelii historiam, ita consolatoriis dissertionibus declaravit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
paginas. suis uniũsas p̃fationib prenotataᷤᷤ.
qͥnq & centũ triginta uiroꝵ illustriũ ȩccłia¬
sticos scͥptores. a passione. xp̃i usq ad qͣrtum
decimũ cheodosii imꝑatoris annũ. in ordinẽ
digessit: om̃sq qui de scͥpturis sc̃ẽ memoriȩ
aliquid tradidert̃. breuit᷑ exposuit. Uerum
hȩc contra celsũ porfiriũ & iulianũ augu-¬
stũ. rabidos aduersũ xp̃m canes. & contra
sectatores eccłiȩ. uł eoꝵ qui putant ȩccłiã
nullos philosophos & eloquentes habuisse
doctores. magno sudauit ingenio: ut sciant
qͣnti & quales uiri eam fundauerint. extrux¬
erint. adornauerint: & desinant fidẽ nr̃am
rusticȩ simplicitatis argiere: suãq potius
imꝑitiam recognoscere. Inniimeris preterea
post pauca nc̃ quoq ait mysteriũ iniqͥtatiᷤᷤ
oꝑatur. & garrit unꝰquisq qđ sentit. Ego
sũ solus. qui cunctoꝵ gła mordear. Tanta

Expanded text:
paginas, suis universas praefationibus praenotatas, paginas, suis universas praefationibus praenotatas, quinque et centum triginta Virorum Illustrium Ecclesiasticos scriptores a passione Christi usque ad quartum decimum Theodosii Imperatoris annum, in ordinem digessit, omnesque qui de Scripturis sanctis memoriae aliquid tradiderunt, breviter exposuit. Verum et contra Celsum, Porphyrium, et Julianum Augustum, rabidos adversus Christum canes, et contra insectatores Ecclesiae, vel eos qui putant Ecclesiam nullos Philosophos et eloquentes habuisse doctores, magno suda vit ingenio: ut sciant quanti et quales viri eam fundaverint, exstruxerint, adornaverint: et desinant fidem nostram rusticae simplicitatis arguere, suamque potius imperitiam recognoscere. Innumeris praeterea post pauca, nunc quoque mysterium iniquitatis operatur. Et garrit unusquisque quod sentit: ego solus sum qui cunctorum gloria mordear. Tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.Damelem quoq chaldaico sermone lo¬
cutũ: romano stilo descripsit. Psalteriũ ui¬
delicet quod a soffronio postulatꝰ. iheronmꝰ
ex hebreo canonice latina modulatione
canendũ uerbũ ad uerbũ exposuit: eũq
breuit̃ disseruit & enchiridion appellauit.
Duos libros salomonis ex planans: cantica
uͦ canticoꝵ ex origenis int̾pretatione. sic̃
& de spu scõ ex didimi uidentis in latinã
transtulit linguã. Matħi nichilominꝰ euan¬
geliũ ex hebreo fecit ẽẽ romanũ: quodq cõ-¬
pendiosa potius. quã fastidiosa explanatione.
studiosis lectorib int̾pretatus ẽ. Sedecĩ nãq¬
ꝓpħaꝵ uolumina uł uaticima. a nullo qͣndo-¬
q romanoꝵ. uł meminisse uł scribere incho-¬
asse reꝑtũ disseruit solus: septuaginta qͣtuor¬
libris editis cõmentatꝰ ẽ. Plerasq preterea
pauli epistolas: & iohannis reuelationẽ dis¬
seruit. Int̾ has itaq numerosas oꝑis sui

Expanded text:
est. Danielem quoque Chaldaico sermone loest. Danielem quoque Chaldaico sermone locutum Romano stylo descripsit. Psalterium videlicet quod a Soffronio postulatus Hieronymus ex Hebraeo Canone Latina modulatione canendum, verbum ad verbum exposuit, eumque breviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit: Cantica vero Canticorum ex Origenis interpretatione: sicut et de Spiritu Sancto Didymi videntis librum in Latinam transtulit linguam. Matthaei nihilominus Evangelium ex Hebraeo fecit esse Romanum; quodque compendiosa potius quam fastidiosa explanatione studiosis lectoribus interpretatus est. Sexdecim q volumina seu vaticinia a nullo quandoque Romanorum vel meminisse vel scribere inchoasse reperta, disseruit quatuor et septuaginta libris editos Commentatus est. Plerasque praeterea Pauli Epistolas, et Joannis revelationem disseruit. Inter has itaque numerosas operis sui
Abbreviated transcription (Latin):
uis redemisse nũmis. Si eiꝰ doctrina aliqͥd ꝓfe¬
doreq chaldeam linguã didicerit idem ihe¬
romimꝰ: ita scribens atq affirmans dic̃. Ego
adolescentulus post qͥntilliani & cullii lectio¬
nẽ. ac flores rethoricos. cũ me in linguȩ huiꝰ
pistͥnũ reclusissem. & multo sudore multoq
tẽpore cȩpissem anhelantia stridentiaq uer¬
ba resonare. & quasi ꝑ criptam ambulans. ra¬
rũ desuꝑ lum̃ aspicere: impegi nouissime
in danielem: & tanto tedio affectus sũ. ut
desꝑatione subita omnẽ ueterem laborem
rente. labor omĩa uincit imꝓbus: qͥ mͥ uide¬
bar sciolus. int̾ eos cepi rursus discipulꝰ ẽẽ
chaldaicus. Et ut uerum facear. usq in p̃¬
sentẽ diem magis possũ sermonẽ chaldaicũ
cis ac latinis atq hebraicis doctus. citnc¬
ta hebreoꝵ uolumina quȩ canonice conti-¬
nent᷑. ex ueteri testam̃to uera edicione in
latinã linguã uertit: eaq om̃ia comm̃tatꝰ¬

Expanded text:
vis redemisse nummis. Si ejus doctrina aliquid profevis redemisse nummis. Si ejus doctrina aliquid profedoreque Chaldaeam linguam didicerit, idem Hieronymus ita scribens, atque adfirmans dicit. Ego adolescentulus post Quintiliani et Tullii lectionem ac flores Rhetoricos, cum me in linguae hujus pistrinum reclusissem, et multo sudore multoque tempore coepissem anhelantia stridentiaque verba resonare, et quasi per cryptam ambulans, rarum desuper lumen aspicere, impegi novissime in Danielem, et tanto taedio affectus sum, ut desperatione subita omnem veterem laborem rente, labor omnia vincit improbus, qui mihi videbar sciolus inter eos, coepi rursus discipulus esse Chaldaicus. Et ut verius fatear, usque in praesentem diem magis possum sermonem Chaldaiccis ac Latinis atque Hebraicis doctus, cuncta Hebraeorum volumina quae in canone continentur, ex Veteri Testamento, vera editione in latinam linguam vertit, aque commentat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ crebris ieiuniis frangerẽ: mens tam̃ co-¬
gitationib estuabat. Ad quẽ edomandum
cuidam fr̃i qui ex hebreis crediderat me in
disciplinã dedi: ut pꝰ qͥntilliani actimina ei-¬
ceronis fluuiũ. grauitatẽq frontonis. & leni-¬
tatẽ plinii. alfabetũ discerem: stridentia an-¬
helantiaq uerba meditarer. Quid ibi laboriᷤ
assumpserim. qͥd sustinuerim difficultatis. qͦ¬
cies desꝑauerim. quotiesq cessauerim. et
contentione discendi rursũ incȩꝑim: cestis
ẽ conscientia tam mea qui passus sũ. qͣm eoꝵ
amaro semine litterarũ dulces fructus capio.
Porro librũ danielis hebraicis quidẽ licteris.
sed chaldaico sermone conseriptũ. cũ iheroni¬
mꝰ uerter& in latinũ: hunc qui subter ad nęxꝰ
ẽ habuit p̾ceptorẽ M emini me inqͥt ob intelli¬
gentiã huiꝰ uoluminis liddeum q̃ndam p̃cep¬
torẽ. qui apud hebreos ꝑitus habebat᷑: ñ par-¬

Expanded text:
quum crebris jejuniis frangerem, mens tamen coquum crebris jejuniis frangerem, mens tamen cogitationibus aestuabat. Ad quem edomandum, cuidam fratri, qui ex Hebraeis crediderat, me in discipulum dedi: ut post Quintiliani acumina, Ciceronis fluvium, gravitatemque Frontonis, et lenitatem Plinii, alphabetum discerem, stridentia anhelantiaqueinsumpserim, quid sustinuerim difficultatis: quoties desperaverim, quotiesque cessaverim: et contentione discendi rursus incaeperim, testis est conscientia, tam mea qui passus sum, quam eoramaro semine litterarum dulces frPorro librum Job Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaico quidem sermone conscriptum, cum Hieronymus verteret in Latinum, hunc qui subter adnexus est, habuit praeceptorem: Memini me, inquit, ob intelligentiam hujus voluminis, Liddeum quemdam praeceptorem, qui apud Hebraeos primus habebatur, non par
Abbreviated transcription (Latin):
Et in nouo testam̃to post uisionẽ quȩ petro
fuerat ostensa dicenti. ab sit dñe qͥa cõmune &
inmundũ numquã introiuit in os meũ: uox
de cȩlo respondit. qͦd d̾s mundauit. tu ne cõ¬
mune dixeris. Cur ds loquit᷑ ad abraham. qd̾
qͣrta ꝓgenie filii ifrł de egypto eẽnt reu̾suri:¬
& postea moyses scripsit. quinta aũ generati¬
one uł ꝓgenie exierunt filii isrł de t̾ra egypti:
Qđ utiq nsi exponat᷑. uidet᷑ eẽ contrariũ: cur
abraham signũ circũcisionis suscepit: cur ysa-¬
ac iustus. dõ carus. ñ illi cui uoluit. sed cui no¬
luit deceptus errore benedixit : Nunc quib
ausib qͣntisue laborib solus omniũ romanoꝵ
iheronimꝰ. hebraicam linguã litterasq immio
chaldaicam linguã didicerit: sicut ipse phibu¬
it. subnectendũ. Dũ eẽm inquit iuuenis. &
solitudinis me deserta uallarent: incentiua
uitioꝵ ardorẽq naturȩ ferre ñ poterã. Quẽ

Expanded text:
et in nouo testamento post uisionem, quae Petro et in nouo testamento post uisionem, quae Petro fuerat ostensa dicenti: absit, domine, quoniam commune et inmundum numquam introiuit in os meum, uox de caelo responderit: quod deus mundauit, tu ne commune dixeris? Cur deus loquitur ad Abraham, quod quarta et postea Moyses scripsit: Quinta autem generatione vel progenie exierunt filii Israel de terra Aegypti. Quod utique nisi exponatur, videtur esse contrarium. Cur Abraham signum Circumcisionis suscepit? Cur Isaac justus et Deo carus, non illi cui voluit, sed cui noluit deceptus errore benedixit? Nunc quibus ausibus quantisque laboribus solus omnium Romanorum Hieronymus, Hebraicam linguam litterasque, imo Chaldaicam linguam didicerit, sicut ipse perhibuit, subnectendum est: Dum essem, inquit, juvenis, et solitudinis me deserta vallarent, incentiva vitiorum, ardoremque naturae ferre non poteram ; quem
Abbreviated transcription (Latin):
quo ammȩ pabulo omĩa mella suꝑantur.
Quã dulcia inquit ꝓpħa guituri meo elo¬
quia tua: suꝑ mel ori meo. Nam iccirco ut
ait p̾cipuus orator. homines a bestiis dif¬
ferimꝰ qđ loqui possumꝰ. qua laude dignꝰ
ẽ. qui in ea re cȩteros suꝑat̾. in qua homines
bestiis antecellunt: Iccingere gͥ. & mͥ quȩ
subiecta sunt edissere: seruans utrobiq mo
deramen. ut nec ꝓposita solutionẽ deside¬
rent: nec epła bretutatẽ. Fateor quippetͥ.¬
qͥa libros quos mͥ de fide lactantii dederaᷤᷤ
mille uersuũ spacia tendunt᷑. & raro de nr̃o
dogmate disputant. Quo fit. ut & legenti
fastidiũ generet longitudo: & si qua breuia
sunt. scolasticis magis st̃ apta quã nobis: de
metris & regionũ situ & philosophiis dispu-¬
tantibꝰ. Quid sibi uult qđ in genesi scriptũ
ẽ. om̃is qui occiderit cain septẽ iundictaᷤ sol-
uet: Sed & si omĩa fecit ds̾ bona ualde. qͣre
ad noe de mundis & immundis animalibus

Expanded text:
quo animae pabulo omnia mella superantur. quo animae pabulo omnia mella superantur. Quam dulcia, inquit Propheta, gutturi meo eloquia tua! super mel ori meo. Nam cum idcirco, ut ait praecipuus Orator, homines a bestiis differamus, quod loqui possumus: qua laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua homines bestiis antecellunt? Accingere igitur et mihi quae subjecta sunt ederamen, ut nec proposita solutionem desiderent nec epistulae breuitatem. fateor quippe tibi, eos, quos mihi iam pridem Lactantii dederas lmille uersuum spatia tenduntur et raro de nostro dogmate disputant; quo fit, ut et legenti fastidium generet longitudo et, si qua breuia sunt, scolasticis magis sint apta quam nobis de metris et regionum situ et philosophis disputantis. Quid sibi uult, quod in Genesi scriptum est: omnis, quvet. Sed et si onmia fecit Deus bona valde, quare ad Noe de mundis et immundis animalibus
Abbreviated transcription (Latin):
ponit. multaq alia libellis suis epistolisq
suo in monasterio confitiens edisserit: beatus
rommo: damasus. Dormitantẽ te & longo
iam tẽpore legentẽ potius quã scribentem.
questuculis ad te missis excitare disposui:
ñ quo & legere ñ debeas. hoc enĩ ueluti coti¬
diano cybo alitur & pinguescit oratio: sed qͦ
lectionis fructꝰ sit ista scribas. Itaq qm̃ & ta¬
bellario ad me remisso. nullas te iam epłas
habere dixisti. exceptis his quas in heremo
aliqͣndo dictaueras. quasq tota auiditate le¬
giatq scripsi: & ultra pollicitꝰ es te furcuti ᷤ
noctiũ oꝑib aliquas si uelles posse dictare:
libenter accipio ab offerente. qͦd rogare uo¬
luerã etiam si negasses. Neq uͦ ullam puto
digniorẽ disputationis nr̃ȩ confabulationẽ
fore. quã ut de scͥpturis int̾ nos sermocina¬
rem᷑: id est ut ego int̾rogem tu responq̃eas.
Qua uita nichil in hac luce puto iocundius:

Expanded text:
exponit, multaque alia libellis suis, epistolisque exponit, multaque alia libellis suis, epistolisque suo in Monasterio conficiens edisserit; beatus mo filio Hieronymo Damasus. Dormitantem te, et longo jam tempore legentem potius quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non quo legere non debeas, hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio; sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. Itaque quoniam et tabellario ad te remisso, nullas te jam habere Epistolas dixisti, exceptis his quas in eremo aliquando dictaveras, quasque tota aviditate legi atque scripsi, et ultro pollicitus es, furtivis noctium operibus aliquas si velim posse dictare: libenter accipio ab offerente, quod rogare volueram, etiam si negasses. Neque enim ullam puto digniorem disputationis nostrae confabulationem fore, quam ut de Scripturis inter nos sermocinemur, id est, ut ego interrogem, tu respondeas, qua vita nihil in hac luce puto jucundius,
Abbreviated transcription (Latin):
catȩ penitentiȩ exacto. ad bethleem oppidũ
iheronimꝰ remeauit: ubi prudens animal.
ad presepe dñi se optulit ꝑmansitrũ. Biblio¬
thecam suã quã sibi sũmo studio ipse condide¬
rat clausã. om̃iũq libroꝵ orationes quas
pene memorit̾ retinebat iterũ relegens: di-¬
em ieiunans ducebat aduesꝑam. Plures
ad eũ religiosoꝵ quib uitȩ eiꝰ fama comꝑta
ẽ. ꝓtinus confluxert̃: bonũq doctorẽ paruo
adhuc sub tugurio bon obseruauere disci¬
puli. Nec multopost cellulam sibi ob disci¬
puloꝵ suoꝵ copiam & ꝓpt̃ freq̃ntiam aduen-¬
tantiũ. ad bethlemitica porta quȩ ad occi-¬
dentẽ conspicit. & egredientib ad septentri¬
onẽ uidetur: paruulũ habitationis locellũ
construxit. Interim iheronimꝰ dũ eximiũ he¬
remitarũ monachoꝵq humilia subt̾raneaq
ꝑagrans habitacula contemplat᷑. uitasq eoꝵ
supplici uoce suscitans. scribensq ueritatẽ

Expanded text:
catae poenitentiae exacto, ad Bethleem oppidum catae poenitentiae exacto, ad Bethleem oppidum Hieronymus remeavit, ubi prudens animal ad praesepe Domini sese obtulit permansurum. Bibliothecam suam quam sibi summo studio ipse condiderat, clausam, omniumque librorum orationes, quas pene memoriter retinebat, iterum relegens, diem jejunans ducebat ad vesperam. Plures ad eum Religiosorum, quibus vitae ejus fama comperta erat, protinus confluxerunt: bonumque Doctorem parvo adhuc sub tugurio boni observavere discipuli. Nec multum post cellulam sibi ob discipulorum copiam, et propter frequentiam adventantium ad Bethleemiticam portam, quae ad Occidentem conspicit, et egredientibus ad Septentrionem videtur, parvulum habitationis locellum construxit. Interim Hieronymus dum eximiorum Eremitarum, Monachorumque humilia subterraneaque peragrans habitacula contemplatur, vitasque eorum supplici voce sciscitans, scribensque veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
ora ieiuniis: & mens desideriis estuabat. In
frigido corpore & ante hominẽ suũ iam car¬
ne premortua: sola libidinũ incendia pullu¬
labant. Itaq om̃i auxilio destitutꝰ. ad iħi iace¬
bam pedes. rigabam lacrimis. crine tergebã:
& repugnantẽ carnẽ ebdomadarũ in edia subi¬
ciebam. Non erubesco infelicitatis meȩ: quin
potius plango ñ eẽ qͦd fuerim. Nemini me
clamantẽ. diẽ crebio uinxisse cũ nocte: nec pͥ¬
us a pectoris cessasse uerberib. quã a dño re¬
diret increpante tranqͥllitas. Ipsam quoq cel¬
lam meã quasi cogitationũ meaꝵ consciã ꝑti¬
mescebã: & mͥ iratꝰ & rigidus. solus deserta
penetrabã ÷ sic ubi concaua ualliũ. aspera
montiũ. rupiũ prerupta cernebã. me ibi in
oratione miserrimȩ carnis ergastulo locabã.
Et ut mͥ testis ẽ dñs. post multas lacrimas.
densq cantabam. post te in odore unguen¬
toꝵ tuoꝵ curremꝰ. Quadriennio itaq dedi¬

Expanded text:
ora ieiuniis et mens desideriis aestuabat in ora ieiuniis et mens desideriis aestuabat in frigido corpore et ante hominem suum iam carae praemortua sola libidinum incendia bulliebant. itaque omni auxilio destitutus ad Iesu iacebam pedes, rigabam lacrimis, crine tergebam et repugnantem carnem ebdomadarum inedia subiugabam. non erubesco infelicitatis meae, quin potius plango non esse, quod fuerim. memini me clamantem diem crebro iunxisse cum nocte nec prius a pectoris cessasse uerberibus, quam domino rediret increpante tranqlulam meam quasi cogitationum consciam pertimescebam: et mihi iratus et rigidus solus deserta penetrabam. Sicubi concava vallium, aspera montium, rupium praerupta cernebam, ibi me in oratione miserrimae carnis ergastulo locabam; et ut mihi testis est Dominus post multas lacrymas, aetus gaudensque cantabam: Post te in odorem unguentorum tuorum currimus. Quadriennio itaque dedi
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ꝓperare cupiebat: ita letus accinctusq
accessit. ut uolasse eũ magis. quã cõmeasse
crederes. Quomͦ uͦ ꝑ quadriennuũ continu
ũ xp̃i potitus auxilio penituerit idem ihe¬
ronimꝰ: que sponte ꝑtulit. ipsius dĩ affuisse¬
remo constitutꝰ & illa uasta solitudine quȩ
ex usta solis ardorib horridũ monachis p̃¬
stat habitaculũ: putaui me inqͥt romanis
dine repletus eram. Horrebant sacco m̃bra
deformia. squalida cutis sitũ ethiopicȩ car¬
nis adduxerat: cotidie lacͥmȩ. cotidie gemi¬
tus. Et si q̃ndo repugnantẽ sõnus ĩminen
oppressisset: nuda humo uix ossa herentia
collidebant᷑. De cybis uͦ & potu taceo cum
etiam languentes aqua frigida utant᷑: et
coctũ aliquid accepisse luxuriȩ sit. Ille gͥ
ego qui ob gehennȩ metũ tali me carcere
ip̃se damnauerã. scorpionũ t̾m sociꝰ & fera¬
rũ. sepe choris int̾eram puellarũ. Pallebant

Expanded text:
tiam properare cupierat, ita laetus accinctusque tiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte pertremo constitutus et in illa uasta solitudine que exusta solis ardoribus horridum monachis prestat habitaculum putaui me Romanis dine repletus eram. horrebam sacco membra deformis, squalida cutis situm Aethiopicae carnis adduxerat. cotidie lacrimae, cotidie gemitus et, si quando repugnantem somnus inminens oppressisset, nuda humo uix ossa haerentia conlidebam. de cibis uero et potu taceo, cum etiam languentes aqua frigida utantur et coctum aliquid accepisse luxuriae sit. ille igitur ego, qui ob gehennae metum tali me carcere ipse damnaueram, scorpionum tantum socius et ferarum, saepe choris intereram puellarum. pallebant
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas diuinitus inspiratas accepisse plau-¬
debat. eos habere qͦd ñ habet recognoscat.
Igit᷑ iheronimꝰ roma egressus. ad orientẽ ten¬
dens. ꝓfectus ẽ ad gregoriũ natanz enũ con-¬
stantinopolitanȩ urbis ep̃m: ubi ita ꝓficere
studuit. ut scãrũ scripturarũ studiis erudiret᷑ :¬
supplex docibilisq discipulꝰ adiit p̃ceptorem:
eũq constantinopolitana urbe obseruabat.
Hoc discipulatii iheronimꝰ ꝑacto in syriã ꝑrexit:
& dũ in possessione euagrii prb̃i moraretur.
malchũ monachũ & aliqͣndo captiuũ repꝑit:
ꝑcunctatꝰq eũ omnẽ eiꝰ captiuitatis accepit hy¬
storiam: quã postea edidit scriptã. & romanis
fidelib misit. Hȩc in huiꝰ hẏstoriȩ ꝓlogo inter¬
serens. scribere inquit disposui si tam̃ d̾s uitã
dederit: & si uituꝑatores mei saltem fugientẽ
me & clausũ ꝑsequi desierint. Aa deserta de¬
inde loca. atq olim ob agendã inibi peniten¬

Expanded text:
Scripturas divinitus inspiratas accepisse plauScripturas divinitus inspiratas accepisse plaudebat, eos habere quod non habet, recognoscat. Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum, Constantinopolitanae urbis Episcopum: ubi ita proficere studuit, ut sanctarum Scripturarum studiis erudiretur: et supplex, docilisque discipulus, adiit praeceptorem: eumque in Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit; et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum monachum aliquando captivum reperit: percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis didicit historiam, qfidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
incidere questionẽ. liuentes habuisse me sca-¬
pulas. plagas sensisse pꝰ somniũ: & tanto de-¬
hinc studio diuina legisse:. qͣnto mortalia antea
legerã. Interea iheronimꝰ romane ȩccłiȩ prb̃r.
os damasi sacerdotis. sacrȩ bibliothecȩ scruta¬
tor. diuinoꝵ dissertor uoluminũ: dũ ꝑ trien-¬
niũ continuũ carus acceptusq a popularibꝰ ue-¬
neraret᷑. omniũq iudicio dignꝰ ẽẽ sũmo sacer-¬
dotio decernit᷑: quidã ex clericoꝵ monachoꝵ¬
q ordinib ꝓ petulantia. proq ingliuuie dis-¬
cursantes. ad effugandũ urbe iheronimum.
rat: insidias parauert̃. Uerũ enĩ uirũ hunc
ego felicem dixerim. huiꝰ fugȩ euentũ corri¬
gentis xp̃i iudicio dispensatũ. quã prauoꝵ
hominũ ꝑsecutione paratũ fore existimo: scili¬
cet ut romana ȩccłia petri insticuta regimi-
hebraicã quoq habeat ueritatẽ : & grecorũ
quoꝵdam leuitas. quȩ sibi romanos a se om̃s

Expanded text:
incidere quaestionem. Livientes me habuisse scaincidere quaestionem. Livientes me habuisse scapulas, plagas sensisse per somnium; et tanto dehinc studio divina legisse, quanto mortalia antea non legeram. Interea Hieronymus Romanae Ecclesiae Presbyter, os Damasi Sacerdotis, sacrae Bibliothecae scrutator, divinorum dissertor voluminum, dum per triennium continuum carus acceptusque popularibus veneratur, omniumque judicio dignus esse summo sacerdotio decernitur, quidam ex Clericorum Monachorum ordinibus pro petulantia proque ingluvie discursantes, ad effugandum Urbe Hieronymum, rat, insidias paraverunt. Verum enim vero hunc ego felicem dixerim, hujus fugae eventum corrigentis, Christi judicio dispensatum, quem pravorum hominum persecutionibus paratum fore existimo: scilicet ut Romana Ecclesia, Petri instituta regimineHebraicam quoque habeat veritatem; et Graecorum quorumdam levitas, quae sibi Romanos a se omnes
Abbreviated transcription (Latin):
lũ reputans. In inferno aũ qͥs conficebitur
tͥ: Clamare tam̃ cȩpi. & eulans dicere:
miserere mei dñe. miserere mei. Hȩc uer
int̾ flagella resonabat. Tandem ad p̾siden¬
tis genua ꝓuoluti qui astiterant. p̃cabant᷑
ut ueniã tͥbueret adolescentiȩ. & errorela¬
cũ penitentiȩ cõmodaret: exacturꝰ deinde
cruciatũ. si gentiliũ litterarũ libros aliqͣndo
legissem. Ego qui tanto constrictus articu-¬
lo uellem etiã maiora ꝓmittere: deierare ce-¬
pi. & nom̃ eiꝰ obtestans dicere. Dñe. si uiꝗͣ
habuero codices seculares: si legero de nega¬
ui. In hec sacram̃ti uerba dimissus: reuertor
ad suꝑos. Mirantib cunctis oculos aꝑio: tan¬
to lacrimarũ ymbre ꝑfusos. ut etiã incredu-¬
lis fidem facerẽ ex dolore. Nec uͦ sopor ille
inanis fuit. aut uana somnia qͥb sepe de-¬
ludim᷑: teste ẽ tͥbunal ante qͦd iacu. iudiciũ
teste qͦd timui : ita mͥ numꝗͣ contingat calẽ

Expanded text:
lum reputans: in inferno autem quis confitebitur lum reputans: in inferno autem quis confitebitur tibi? clamare tamen coepi et heiulans dicere: miserere mei, domine, mise. rere mei. haec uox inter flagella resonabat. tandem ad praesidentis genua prouoluti, qui adstiterant, precabantur, ut ueniam tribueret adulescentiae, ut errori locum paenitentiae commodaret exacturus deinde cruciatum, si gentilium litterarum libros aliquando legissem. ego, qui tanto constrictus articulo uellem etiam maiora promittere, deiurare coepi et nomen eius obtestans dicere: Momine, si umquam habuero codices saeculares, si legero, te negaui\'. in haec sacramenti uerba dimissus reuertor ad suto lacrymarum imbre perfusos, ut etiam incredulis fidem facerem ex dolore. Nec vero sopor ille inanis fuit, ut vana somnia, quibus saepe deludimur. Teste est tribunal ante quod jacui, judicium teste quod timui; ita mihi nunquam contingat talem
Abbreviated transcription (Latin):
reuersus ꝓpħas legere cȩpissem. sermo hor-¬
rebat incultus: & quia lum̃ cȩcis oculis ñ
uidebam. ñ oculoꝵ culpã putabã. sed solis.
Dũ me itaq antiquus serpens illideret. in
media ferme quadragesima. medullis infusa
febris corpus meũ inuasit ex haustũ: & sine
ulla requie. qͦd dictu quoq incredibile sit.
sic in felicia m̃bra depasta st̃. ut ossib uix
hererent. Interim parabant᷑ ex equiȩ & ui-¬
talis animi calor toto frigescente iam cor-¬
pore in solo tantũ tepenti pectusculo palpi-¬
tabat: cũ subito raptus in sp̃u ad tͥbinal
iudicis ꝑtrahor: u tantũ luminis & tan-¬
tũ erat ex circũstantiũ claritate fulgoriᷤ.
ut ꝓiectus in t̾ram. sursũ aspicere ñ audẽ¬
rem. Int̾rogatus conditionẽ: xp̃ianũ me
respondi. Et ille qui p̾sidebat: m̃tiris ait.
uerbera nam cedi me iusserat. conscientiȩ
magis igne torquebar: illũ mecũ uersicu-¬

Expanded text:
reversus, Prophetas legere coepissem, sermo horreversus, Prophetas legere coepissem, sermo horrebat incultus; et quia lumen caecis oculis non videbam, non oculorum culpam putabam, sed solis. Dum me itaque antiquus serpens illuderet, in media ferme Quadragesima medullis infusa febris corpus meum invasit exhaustum; et sine ulla requie quod dictu quoque incredibile sit sic infelicia membra depasta sunt, ut ossibus vix haererent. Interim parabantur exequiae, et vitalis animi calor, toto frigescente jam corpore in solo tantum tepente pectusculo palpitabat, cum subito raptus in spiritu ad tribunal iudicis pertrahor, ubi tantum luminis et tantum erat ex circumstantium claritate fulgoris, ut proiectus in terram sursum aspicere non auderem. interrogatus condicionem Christianum me esse respondi. et ille, qui residebat: \'mentiris\', aiuerbera — nam caedi me iusserat — conscientiae magis igne torquebar illum mecum uersicu
Abbreviated transcription (Latin):
facto imitatus ẽ. Cupiditatẽ si quidẽ ani¬
mȩ iugi sinceritate calcans. uoluptatẽq
corporis ꝑhenni frangens ieiunio: pleros
it instituto. Quodam gͥ tẽpore dũ ex more
idem iheronimus diuina ad legendũ pandit
uolumina. & mortalẽ bibliothecȩ suȩ auctorẽ.
tulliũ recordat᷑: mox cęlitus natales qͣndoq
reuolueret libros. salutifero castigatꝰ ẽ uer-¬
bere. Ita enĩ ipse de se ad eustochiũ uirgi-¬
nẽ scribens. asserit. Cũ ante annos pluri¬
mos domo. parentib sorore. cognatis. & qͦd
his difficilius ẽ consuetudine laucioris ci-¬
bi ꝓpt̃ cęloꝵ me regna castrassem. & ihero¬
solimã militaturꝰ ꝑgerem: bibliotheca qͣm
rome cũ sũmo studio ac labore confecerã
carere ñ poterã. Itaq miser ego lecturuᷤ
tulliũ. ieiunabã post noctiũ crebras uigili¬
as: post lacrimas quas mͥ p̃teritoꝵ recordatio
peccatoꝵ ex imis uiscerib eruebat. plato su-¬
mebat᷑ in manib. Si qͣndo in memetipsum

Expanded text:
factumque imitatus est. Cupiditatem siquidem animae jugi sinceritate calcans voluptatemque corporis perenni frangens jejunio, plerosqit instituto. Quodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis, et quod his difficilius est  consuetudine lautioris cibi propter coelorum me regna castrassem, et Jerosolymam militaturus pergerem, bibliotheca, quam Romae cum summo studio ac labore confeceram, carere non poteram. Ita miser ego lecturus Tullium jejunabam: post noctium crebras vigilias, post lacrymas, quas mihi praeteritorum recordatio peccatorum ex imis visceribus eruebat Plautus, Plato sumebatur in manibus. Si quando in memetipsum