comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hihil haberem fortasse nisi recordarer. quantũ pueru
mirari solemus palpitantes lacertarum caudas ampu¬
tatas acȩtero corpore quẽ motũ sine anima freri: nul¬
lo modo mihi ꝑsuadere possu neq quopacto fiat: ut
nullum sit anime spatiũ. quando p̃cidi etiã cũcor¬
pore potest.

Expanded text:
ihil haberem fortasse, nisi recordarer quantum pueri mirari soleremus palpitantes lacertarum caudas amputatas a caetero corpore; quem motum sine anima fieri nullo modo mihi persuadere possum: neque quo pacto fiat, ut nullum sit animae spatium, quando praecidi etiam cum corpore potest,
Abbreviated transcription (Latin):
gelista dixisset. indigito dĩ eicio demonia Alius hoc idem ita
Idixit. insp̃ũ dĩ eicio demonia. Quis hanc letitiam diuinoꝵ sacra¬
mentoꝵ cumsanȩ doctrinȩ luce clares cunt. nonp̃ferat uni¬
uersis mundihuius imperiis etiam inusitata felicitate pa

Expanded text:
gelista dixisset: In digito dei eicio daemonia, alius hoc idem ita dixit: In spiritu dei eicio daemonia. quis hanc laetitiam diuinorum sacramentorum, cum sanae doctrinae luce clarescunt, non praeferat uniuersis mundi huius imperiis etiam inusitata felicitate pa
Abbreviated transcription (Latin):
Dñeds̃ ñs comple desiderium inloco isto. & hominibus istis.
da indulgentiam. & dimitte eis peccata corũ. & da eis partẽ¬
uebonȩ. completasunt desideria tua. Apertisunt tib
am non diceris pantaleon : sed misericors uocaberis.
ide & multos es liberaturus. tuautẽ es spes nagͥantiun
Egrotis medicus: & daemonũ ꝑsecutor. Haec audiens ses pan¬
aleon. uocauit homines illos & dixit eis. Percutiteme
Illi autẽ polebant. Etdixit sc̃s pantaleon. Nisi hoc feceritis.
apparuit corpus eius sicut nix: & ꝑro sanguine lac cucurrit.
Iam & arbor illa ubi decollatꝰ fuerat. repleta est fructu. &
om̃is populus ciuitatis. uenerunt ad sepeliendũ corpus si¬

Expanded text:
Deus meus, comple desiderium meum in loco isto, et omnibus istis da indulgentiam, et dimitte eis peccata eorum. Et quicumquebone, completa sunt desideria tua, aperta sunt tibst. Iam non diceris Milianus, sed misericors vocaberis, unde et tu multos liberaturus es. Tu autem es spes navigantium rogantibus medicus, et demonum persecutor». Hec audiens, Milianus clamavit homines illos, et dixit eis: «Percutite me». Illi autem nolebant; et dixit eis: «Nisi hoc feceritis, apparuit corpus eius <albus> sicut nix, et pro sanguine lacte cucurrit, et arbor illa, ubi ligatus est, repleta est fructuum. Et omnis populus civitatis venerunt condere corpus ei
Abbreviated transcription (Latin):
Verũ di¬
cis. Quid sun hoc etiã uitio. ista nr̃a repraehendit :
putasne quic qua magis esse quodsit ex plodendũ.
atq. ext̃minandũ deanimo:
Quis idre¬
cuset : Nollẽ si fieri potest. etiã hic tandiu detineri.
atq int̾ rogati unculis agitari
est qđ metuas iã eni confectũ.ẽ. negotiũ. Antibi ñ¬
dũ ꝑsua sũ est. cũ de differentia ferarũ & hominu
ageretur. aliud esse sentirę. aliud scire: DÕBAT
Immomaxime
Uiud gͦ sens: aliud sci¬
mus ratione: sed aut uisu. aut auditu. aut ofactu:
aut gustu. aut tactu. DÕDAT. Assentior
Qomne quod scimꝰ: ratione scimꝰ
Nullus
igitur sensus: scientia. ẽ. Quic quid aut̃ non latet: ad sci¬
entiã ꝑtinet. Ad nullũ gͦ sensũ ꝑtinet non latere. ut nul¬
lus homo. quad rupes recte dici potest. Quã obrẽ istanra
diffinitio. suscepta tua. non solũ alienos ter minos inua¬
sisse. neq aliquid sui luris reliquis se: sed nihil omnino
habusse ꝓpriũ. totũq alienũ occupasse conuicta est

Expanded text:
Verum dicis. A. Quid? si in hoc etiam vitio ista nostra deprehenditur, putasne quidquam magis esse quod sit explodendum atque exterminandum de anima? E. Quis id recuset? Sed nollem, si fieri potest, etiam hic tamdiu detineri, atque interrogatiunculis agitari. est quod metuas, jam enim confectum est negotium: an tibi nondum persuasum est, cum de differentia ferarum et hominum ageretur, aliud esse sentire, aliud scire? E. Imo maxime. A. Aliud ergo sensus, aliud scimus ratione, sed aut visu, aut auditu, aut olfactu, aut gustatu, aut tactu. E. Assentior. A. Et omne quod scimus, ratione scimus: nullus igitur sensus scientia est. Quidquid autem non latet, ad scientiam pertinet: ad nullum ergo sensum pertinet non latere, ut nullus homo quadrupes recte dici potest. Quamobrem ista nostra definitio suscepta tua, non solum alienos terminos invasisse, neque aliquid sui juris reliquisse, sed nihil omnino habuisse proprium, totumque alienum occupasse convicta est
Abbreviated transcription (Latin):
Recte dicis. & sic tẽ
omnino meminisse cupiebam. Quã obrẽ illud iã uolo respondeas.
utrũ falso uerũ ante ponas.
Iã hinc dubitare: in cre¬
dibilis dem̃tie ÷:¬

Expanded text:
Recte dicis, et sic te omnino meminisse cupiebam. Quamobrem illud jam volo respondeas, utrum falso verum anteponas. E. Jam hinc dubitare, incredibilis dementia
Abbreviated transcription (Latin):
Particio ista: ue tus tissima .x̃ : et fere in contionib cȩlebrata:
Cellem aũt diffiniri mͥ abste quisit ipse sensus ut eadẽ diffi¬
nitione om̃ia illa includerentdir : neq aliud quicquã quod
sensus non. eẽt. inea intelli geretur Sed si id non potest: nichil
urgeo Illud eñi qd satis.x̃. certe potest meam diffinitio nẽ
uel refellere. uel ꝓbare

Expanded text:
itio ista vetustissima est, et fere in concionibus celebrata. Vellem autem definiri mihi abs te, quid sit ipse sensus, ut eadem definitione omnia illa includerentur, neque aliud quidquam quod sensus non esset, in ea intelligeretur: sed si id non potest, nihil urgeo. Illud enim quod satis est, certe potes meam definitionem vel refellere vel probare
Abbreviated transcription (Latin):
purgatus in anima & corpore ꝑeloquia dñi casta argen¬
tũ igne exanimatũ terrȩ pur gatũ septuplum: accipiet

Expanded text:
purgatus in anima et corpore per eloquia domini casta, argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum accipiet
Abbreviated transcription (Latin):
tur. idest pascha & pentecosten: quad raginta illidies ante:
pascha obser uentur eccłȩ consensio roborauit: Sicetiã ut oc¬
to dies neofitarum distingua tur acȩteris: id .ẽ. ut octauus pͥ¬
te tur. nonusq quaq obseruatur ham & aliis dieb uaruet.
cantatur. alibi atq alibi: ipsis tamen dieb ubiq Ut autem
stantes & in illis dieb & in om̃ib dominicis orem ũtrũ ubiq
ser uetur ignoro Tamen quid in eo sequatur eccła dixi
ut potui: & arbitror.eẽ. manifestum. Delauandis uͦ pedib.
cum hoc dñs ꝓpt̾ humilitatis formã quã docendã uenerat
conmendauerit. sicut ipse consequent exposuit. Suesitũ . ẽ.
quonã tp̃r potissimũ restanta &iam facto docere tur.¬

Expanded text:
tur, id est pascha et pentecoste. ut quadraginta illi dies ante pascha obseruentur, ecclesiae consensio roborauit; sic etiam, ut octo dies neophytorum distinguantur a ceteris, id est ut octauus pritetur, non usquequaque obseruatur; nam et aliis diebus uarie cantatur alibi atque alibi, ipsis tamen diebus ubique. ut autem stantes et in illis diebus et in omnibus dominicis oremus, utrum ubique seruetur, ignoro; tamen quid in eo sequatur ecclesia, dixi, ut potui, et arbitror esse manifestum. De lauaBdis uero pedibus, cum hoc dominus propter humilitatis formam, quam docendam uenerat, commendauerit, sicut ipse consequenter exposuit, quaesitum est, quonam tempore potissimum res tanta etiam facto doceretur
Abbreviated transcription (Latin):
q ab altari remoueri ad agendã penitentiã. & eadẽ auc¬
toritate reconciliari. Hoc ẽ. enim indigne accipere. sieo
tempore accipiat quodebet agere poenitentiam: nonut qebit

Expanded text:
 ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem auctoritate reconciliari. hoc est enim indigne accipere, si eo tempore accipiat, quo debet agere paenitentiam, non ut arbit
Abbreviated transcription (Latin):
Uideo qđ latitudo longitudine indi¬
geit siequa pror sus unteligi nompotest. T ursũ longitudinẽ cer uo
latitudine quidem nonindigere ut sit: sead sine sino illo esse nonposse
ilud aut signũ ꝑsem& ipsũ esse. & nullius horũ indigẽre. manifes¬
ta est ut dicis. Sed diligentius consicdera. utrũ latitũ¬
do uere undiq secari queat. an alicunde necipsa sectionẽ possit ad¬
mit tere. quanuis plus admittat quã linea

Expanded text:
ideo quod latitudo longitudine indigeat, sine qua prorsus intelligi non potest. Rursus longitudinem cerno latitudine quidem non indigere ut sit, sed sine signo illo esse non posse. Illud autem signum per semetipsum esse et nullius horum indigere, manifesta est ut dicis: sed diligentius considera, utrum latitudo vere undique secari queat; an alicunde nec ipsa sectionem possit admittere, quamvis plus admittat quam linea
Abbreviated transcription (Latin):
Dane ut ui¬
det᷑ Noneni me requirere pigebit: siquid fuerit obscurius Cer no
auit medio crit̃. ut puto magnã huꝰ signi essẽ potentiã
quia se latitudo ꝑspexeris. ꝗd horũ tͥ uideat᷑ alterius. & cuiꝰ indigere.
si ne quo esse non possit:

Expanded text:
ane ut videtur; non enim me requirere pigebit, si quid fuerit obscurius: cerno autem mediocriter, ut puto, magnam hujus signi esse potentiam. quid sit latitudo perspexeris; quid horum tibi videatur alterius, et cujus indigere, sine quo esse n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniam dilectione satagim. requies est ab ami labore
omniũ molestiarũ sc̃a atq ꝑ p&ua: in eam nob̾ exhac uita
diosa segnitia: sed quedam in effabilis tranquillitas accionis
ociose. Sicenĩ ab huuis uitȩ oꝑib infine requi escitur: ut in
alterius uitȩ actione gaudeatur Sedquia talis acdio indĩ
laude agitur sine labore menbroꝵsine angure curarũ. non
adeã sic transitur ꝑ quietem. ut ipsi labor succedat: idest
nonsic.eẽ. incipit actio: ut chesinat quies. Heq eñi redit᷑ adla¬
bores &curas: sed ꝑmanet inactione quod ad quetem ꝑtinet.
nec in oꝑe laborałe. nec incogitatione fluctuare Quia gͥꝑre¬
quiem ad primã uitã reditur unde anima lapsa est inpeccatũ.
ꝓpterea sabbatũ requies significatur . Illa aũt prima uita quȩ¬
aperegrinatione redeuntib & primã stolam accipientib red¬
ditur: ꝑunã sabbati quem dominicũ drem dicim figurat᷑. Que¬
re septem dies genesim legeꝰ inuenies septimũ sine uespere.

Expanded text:
ueniamus dilectione satagimus, requies est quaedam ab omni labore omnium molestiarum , sancta atque perpetua; in eam nobis ex hac uita diosa segnitia, sed quaedam ineffabilis tranquillitas actionis otiosae. sic enim ab huius uitae operibus in fine requiescitur, ut in alterius uitae actione gaudeatur. sed quia talis actio in dei laude agitur sine labore membrorum, sine angore curarum, non ad eam sic transitur per quietem, ut ipsi labor succedat, id est non sic incipiat esse actio, ut desinat quies. neque enim reditur ad labores et curas; sed permanet in actione quod ad quietem pertinet, nec in opere laborare nec in fluctuatione cogitare. quia ergo per requiem ad primam uitam reditur, unde anima lapsa est in peccatum, propterea sabbato requies significatur. illa auta peregrinatione redeuntibus et primam stolam accipientibus redditur, per unam sabbati, quem diem dominicum dicimus, figuratur. quaere septem dies, Genesim lege: inuenies septimum sine uespere
Abbreviated transcription (Latin):
ciendũ cũ grarũ accione ꝑcipitur. Sc̃ificatur eni ꝑuerbũdi: & o¬
rationẽ. & alio loco dehis reb loquitur Om̃ia inquit munda
mundis. inmundis aut & infidelib nihil .x̃. munduSed polla¬
ta sunt eoꝵ mens & conscientia. Tuipse lege cetera &recita qui

Expanded text:
d cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per uerbum dei et orationem. et alio loco de his rebus loquitur: Omnia, inquit, munda mundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. tu ipse lege cetera et recita, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quando. & in implendis dĩ preceptis uigilantissime &relegiosis¬
sime operam demus. Honeñiest alia fuga: detantis malis
Siquid aũt obscurius ame dictum .ẽ. quã uelles.: facito ut
memoriȩ mandatum. alias opor timius requiras. Neq enĩ
deerit nobis querentibusse : qui desuꝑ magister .ẽ. omnium

Expanded text:
quando, et implendis Dei praeceptis vigilantissime et religiosisquando, et implendis Dei praeceptis vigilantissime et religiosissime operam demus: non est enim alia fuga de tantis malis. Si quid autem obscurius a me dictum est quam velles, facito ut memoriae mandatum alias opportunius requiras. Neque enim deerit nobis quaerentibus se, qui desuper est Magister omnium
Abbreviated transcription (Latin):
habere uoluerint. dequibus facit. Lam uero etiam puerorum. infan¬
tium. consetrationes quantũ ꝓsint: obcurissima questio. ẽ. Hon ni¬
hul tamen ꝑdesse credendum est. Inueni& hocratio: cumqueri opor¬
tuerit quanquã & alia multa iamdui. querenda: tibi petuis aliq¬
do quã cognoscenda ꝓtulerim. quodfiet utilissime: siduce preta¬
te requirantur. Quȩcum ita sint: quis.ẽ. quiiuste stomachetur
qđ agendo atq administrando corpori anima datasit. cũtantus
&tam diuinus rerum ordo conecti melius nompossit : Aut que¬
rendum putet. qualis in hoc mortali ac fragili corpore efficiatur.
cum & in mortem propter peccatum iure contrusasit. & uir tute
hic etiam possit excellere : Aut qualis post hoccorpꝰ futurasit.
cum &poena mortis necessario manere debeat. manente pecca¬
to. & uirtuti pietatiqisit ds̃ ipse . id ẽ. ipsa ueritas praemium:
Quare : iamsiplacet: tam longum ser monem ter minemus ali¬

Expanded text:
habere voluerint de quibus facit. Jamvero etiam puerorum infanhabere voluerint de quibus facit. Jamvero etiam puerorum infantium consecrationes quantum prosint, obscurissima quaestio est, nonnihil tamen prodesse credendum est. Inveniet hoc ratio, cum quaeri oportuerit: quanquam et alia multa jamdiu quaerenda tibi potius aliquando, quam cognoscenda protulerim. Quod fiet utilissime, si duce pietate requirantur. 81. Quae cum ita sint, quis est qui juste stomachetur, quod agendo atque administrando corpori anima data sit, cum tantus et tam divinus rerum ordo connecti melius non possit; aut quaerendum putet, qualis in hoc mortali et fragili corpore efficiatur, cum et in mortem propter peccatum jure contrusa sit, et virtute hic etiam possit excellere; aut qualis post hoc corpus futura sit, cum et poena mortis necessario manere debeat manente peccato, et virtuti pietatique sit Deus ipse, id est veritas ipsa, praemium? Quare si jam placet, tam longum sermonem terminemus ali
Abbreviated transcription (Latin):
mitas. omnisq animȩ poena & omne p̃mium conferret sẽꝑ
aliquid ꝓportione. iuste pul chritudini dispositioniq rerum
omnium. Datum est eñĩ animȩ liberum arbitriũ. Quod qui
nugatoriis ratiocinationib labefacta reconantur. usq ad eo
cȩcisunt : ut ne ista ipsa quidemuana atq sacrilega. propria
uoluntate sedicere intelligant. Hec tamen ita liberum ar¬
tius creaturȩ dño. Sedista ut uidenda sunt. uidere: paucorũ
est. neq adhoc. quis quam. nisi uera religione fit idoneus:
Est eñi religio uera: quase unidõ anima. undese peccato ue¬
lut abruperat reconciliatione religatur: Innectit gͦ animã :
inilo actu tertio. atq incipit ducere lurgat inquarto. reformat
inqlsn to artroducit insexto: pascit inseptimo. Atq hoefit alias
citius: alias tardius. ut quȩq amore acmeritis ualent: Omnia tam̃
ds uistis sime moderatissime. pulcherrime facit: quo quo modo sese

Expanded text:
mitas; omnisque animae poena et omne praemium conferret semper mitas; omnisque animae poena et omne praemium conferret semper aliquid proportione justae pulchritudini dispositionique rerum omnium. Datum est enim animae liberum arbitrium, quod qui nugatoriis ratiocinationibus labefactare conantur, usque adeo caeci sunt, ut ne ista ipsa quidem vana atque sacrilega propria voluntate se dicere intelligant. Nec tamen ita liberum artius creaturae Domino. Sed ista ut videnda sunt videre, paucorum est; neque ad hoc quisquam nisi vera religione fit idoneus. Est enim religio vera, qua se uni Deo anima, unde se peccato velut abruperat, reconciliatione religat. Innectit ergo animam in illo actu tertio, atque incipit ducere; purgat in quarto; reformat in quinto; introducit in sexto; pascit in septimo. Atque hoc fit alias citius, alias tardius, ut quaeque amore ac meritis valent: omnia tamen Deus justissime, moderatissime, pulcherrime facit, quoquo modo sese
Abbreviated transcription (Latin):
Sossunt &sic Pul cͥrȩ dralio pul chicȩ ꝑ aliud. pul cͥre cir ca
aliud. pulchre ad pul chrũ. pulchre inpul chro: pulchre ad pulchri tudi¬
nem.pul chre apud pul cͥritudinem. Dequib omnib. post requies. si quid
uidebitur apperiendum. Nunc ideo uolui totiens ista signare uocabulis:
nete moueat. cumali is ali i nominibus eadem uecant. aut alit̾ etiã
partiuntur. & obhoc aut illa aut ista improbes. Inmerabilib eñi mo¬
dis eademres: & appellari. & diuidi possunt. rectissime absubtilissi¬
me. Sed intanta copia modorum. utitur quisq quose congruenter
rupta. qua om̃e quod condidit regit: subicit animȩ corpꝰ. animã
ibi: & sic omnia sibi: Neq inullo actu eam deserit: siue poena.
siue prȩmio. Ideni uidicauit. ẽẽ. pulcherrimũ: ut. eẽt. quicͥ qd
est quomodo .ẽ. & ita naturȩ gradib ordinare tur : ut conside¬
rantes uniuer sitatem. nulla offenderet. exulla parte defor¬

Expanded text:
Possunt et sic: pulchre de alio; pulchre per aliud; pulchre circa Possunt et sic: pulchre de alio; pulchre per aliud; pulchre circa aliud; pulchre ad pulchrum; pulchre in pulchro; pulchre ad pulchritudinem; pulchre apud pulchritudinem. De quibus omnibus post requires, si quid videbitur aperiendum: nunc ideo volui toties ista signare vocabulis, ne te moveat cum alii aliis nominibus eadem vocant, aut aliter etiam partiuntur; et ob hoc aut ista aut illa improbes. Innumerabilibus enim modis eaedem res et appellari, et dividi possunt rectissime ac subtilissime; sed in tanta copia modorum utitur quisque, quo se congruenter rupta, qua omne quod condidit regit, subjicit animae corpus, animam sibi, et sic omnia sibi: neque in ullo actu eam deserit, sive poena, sive praemio. Id enim judicavit esse pulcherrimum, ut esset quidquid est, quomodo est; et ita naturae gradibus ordinaretur, ut considerantes universitatem nulla offenderet ex ulla parte defor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtam multas ecdesiȩ scripturis dispsa. quanquam ea non in c̃o mode
collegisse uideamur : tamen plene intelligi nequeunt. nisi quisq
illorum septem. quarto gradu fortiter agens. pretatemq custodiers:
& ad ea ꝑcipienda sinitatem a crobur comparans. inquirat omnia
singulatim diligentissime acsagacissime. Hamq illis omnibus gra¬
dib in est distincta &ꝓpria pulchritudo: quos actus melius appellamꝰ
simulagat. sed idsibi solum agere uideatur: quodagit. cum dis ficul¬
tate. Aut certe cumamore. Agit eñi hoc: multo quã çȩtera
at tentior. Ascendentibus igitur sursum uersus: primus actus
docendi causa dicatur animatio. secundus: sens. tertius: ars.
quar tus: uirtus. quintus : tranquillitas. sex tus: ingressio.septi¬
mus : comtem platio: Possunt & hoc modo. appellari. Decorpore.
ꝑcorpus. cir ca corpꝰ: ad se ipsam. inse ipsa. ad dm̃. apud dm

Expanded text:
per tam multas Ecclesiae scripturas dispersa, quanquam ea non incommode per tam multas Ecclesiae scripturas dispersa, quanquam ea non incommode collegisse videamur, plene tamen intelligi nequeunt; nisi quisque in illorum septem quarto gradu fortiter agens, pietatemque custodiens, et ad ea percipienda sanitatem ac robur comparans, inquirat omnia singillatim, diligentissime ac sagacissime: namque illis omnibus gradibus inest distincta et propria pulchritudo, quos actus melius appellamussimul agat, sed id solum sibi agere videatur quod agit cum difficultate, aut certe cum timore. Agit enim hoc multo quam caetera attentior. Ascendentibus igitur sursum versus, primus actus, docendi causa, dicatur animatio; secundus, sensus; tertius, ars; quartus, virtus; quintus, tranquillitas; sextus, ingressio; septimus, contemplatio. Possunt et hoc modo appellari: de corpore; per corpus; circa corpus; ad seipsam; in seipsa; ad Deum; apud Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
nus & labarantib : quantum lic& atq p̃ceptum.ẽ. opem ferendã
.ẽẽ. sciamus. ita ut hoc iplum cumbene agitur dm̃ ꝑ nos agere
intelligamus: neq quicquam nobis propriũ uendicemꝰ. in anis
głae cupiditate decepti: quo uno malo: a sum mo inima de¬
mer gitur. Neq uitus obpressos: sed ipsauitia meq peccantes: sedipsa
peccata oderimus Omnibus eñi subuentum uelle debemus. &iam
quinos leserunt: aut ledere. aut omnino ledi uolunt. haee est ue¬
ra. hec ꝑfecta. hȩc sola religio: ꝑ quam dõ reconciliari ꝑtinet ad animȩ
dequa querimus magnitudinem: quase libertate dignam facit:
Nam ille ab omnibus liberat: cui omnibus ser uire utilis simumest.
& incuius seruitio placere ꝑfecte: sola libertas est. Sed uideo me poe¬
ne excessise metas propositi mei: ac sine ulla inter rogatione tan¬
diu tibi multa dixisse. Neq id me poenitet. Ham cumsint ista

Expanded text:
mis et laborantibus, quantum licet atque praeceptum est, opem ferendam mis et laborantibus, quantum licet atque praeceptum est, opem ferendam esse sciamus, ita ut hoc ipsum cum bene agitur, Deum per nos agere intelligamus. Neque quidquam nobis proprium vindicemus inanis gloriae cupiditate decepti, quo uno malo a summo in ima demergimur. Neque vitiis oppressos, sed ipsa vitia; neque peccantes, sed ipsa peccata oderimus. Omnibus enim subventum velle debemus, etiam qui nos laeserunt, aut laedere, aut omnino laedi volunt. Haec est vera, haec perfecta, haec sola religio, per quam Deo reconciliari pertinet ad animae, de qua quaerimus, magnitudinem, qua se libertate dignam facit: nam ille ab omnibus liberat, cui servire omnibus utilissimum est, et in cujus servitio placere perfecta et sola libertas est. Sed video me pene excessisse metas propositi mei, ac sine ulla interrogatione tamdiu tibi multa dixisse: neque id me poenitet. Nam cum sint ista
Abbreviated transcription (Latin):
uero aliud est inrorũ natura. prȩter ista quȩsensibus nota sunt.
& prorsus quȩ aliquod spatium loci obtinent : quibus omnib prȩs¬
tantiorem animam humanam. eẽ. diximus. siquid gͦ aliud est
eorum quȩ ds̃ creauit : quiddam .ẽ. decerius: quiddam par
Deterius : ut anima pecoris.Par: ut angeli. Melius aũt : nihil
Et si quando .ẽ. aliquid horum melius: hoc peccato eius fit. non na¬
tura. Quotamen non usq ad eo fit deterior: ut ei pecoris anima
prae ferenda: aut conferanda sit. Ds̃ igitur solus ei colendus. ẽ.
quisolus eius.ẽ. auctor. Homo autẽ quilibet alius. quanquam
sapientissimus. & ꝑ fectis simꝰ. uel prorsus quȩ libet anima rati¬
onis compos atq. beatissima : amanda tantum modo & imitanda. ẽ¬
tͥiq promerito atq ordinȩ: quod ei congruit deferendum. Nam
dñm dm̃ tuũ ad orabis: & illi soliseruies. Errantib uͦ cognatis ani¬

Expanded text:
vero aliud est in rerum natura praeter ista quae sensibus nota sunt, vero aliud est in rerum natura praeter ista quae sensibus nota sunt, et prorsus quae aliquod spatium loci obtinent, quibus omnibus praestantiorem animam humanam esse diximus: si quid ergo aliud est eorum quae Deus creavit, quiddam est deterius, quiddam par: deterius, ut anima pecoris; par, ut angeli: melius autem, nihil. Et si quando est aliquid horum melius, hoc peccato ejus fit, non natura. Quo tamen non usque adeo fit deterior, ut ei pecoris anima praeferenda, aut conferenda sit. Deus igitur solus ei colendus est, qui solus ejus est auctor. Homo autem quilibet alius, quanquam sapientissimus et perfectissimus, vel prorsus quaelibet anima rationis compos atque beatissima, amanda tantummodo et imitanda est, eique, pro merito atque ordine, quod ei congruit deferendum. Nam, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Errantibus vero cognatis ani
Abbreviated transcription (Latin):
num quã nonerit. nũ quã alit̾ fuerit. nunquã aliter erit
qđ nichil secretius. nichil prȩsentius. qui difficile inuenitur
ubisit : difficilius ubinonsit: cum quo eẽ. non oms possun
& sine quo.eẽ. nemo potest: & siquid de illo incredibilius:
conuenientius tamen atq aptius homines dicere ualem
Hic ergo solus ds animȩ colendus est. neq dis crete: neq
confuse. Quic quid eñi anima colit utdm̃. necesse est.
ut melius. eẽ. quã seips ã putet: Animȩ aũt natura: nec t̾ra.
nec maria. nec sysedera. nec luna. nec sol. nec quic quã omnino
qđ tangi. aut his oculis uideri potest: nondeniq ipsum qđ uideri
anobis non potest cȩlum. melius. eẽ. credendum est Immo hȩc om̃ia.
longe deteriora. ẽẽ. quã est quȩ libet anima. ratio certa conuicit:
Si modo eã ueri amatores. ducentẽ ꝑinsolita quȩdam. & obhoc ar¬
dua. constantissime atq obseruantissime sequi audeant: Siquid

Expanded text:
nunquam non erit, nunquam aliter fuerit, nunquam aliter erit; nunquam non erit, nunquam aliter fuerit, nunquam aliter erit; quo nihil sit secretius, nihil praesentius; qui difficile invenitur ubi sit, difficilius ubi non sit; cum quo esse non omnes possunt, et sine quo esse nemo potest: et si quid de illo incredibilius, convenientius tamen atque aptius homines dicere valemus. Hic ergo solus Deus animae colendus est, neque discrete, neque confuse. Quidquid enim anima colit ut Deum, necesse est ut melius esse, quam seipsam, putet. Animae autem natura nec terra, nec maria, nec sidera, nec luna, nec sol, nec quidquam omnino quod tangi, aut his oculis videri potest, non denique ipsum quod videri a nobis non potest, coelum melius esse credendum est. Imo haec omnia longe deteriora esse, quam est quaelibet anima, ratio certa convincit; si modo eam veri amatores ducentem per insolita quaedam, et ob hoc ardua, constantissime atque observantissime sequi audeant. 78. Si quid
Abbreviated transcription (Latin):
templanda ueritate uolupta sest: quanta cũq exparte eã qͥsq
contem plari potest: tanta puritas. tanta sinceritas. tam indubi¬
tanda rerum fides: ut neq quic quam prȩt̾ eã scissese aliquan¬
do aliquis putet. cum sibi scire uidebatur & quominus impe¬
diatur anima. toti tota inherere ueritati: morsquȩ antea
me tuebatur. id .ẽ. a hoc corpore omni moda fuga et elapsio:
uis : acpotentia. Quod ut breuiter colligam. quem ad modum
mendum. nihil int̾ omnia quȩ creauit. dõ. ẽẽ. propinquius
Ideoq diuine acsingularit̃ in eccła catholica traditur. nullã
creaturam colendam .eẽ. anime. libentius eñi loquuor his
uerbis: quibus mihi haec insinuata sunt. sed ipsum tantum¬
modo rerum quȩ sunt omniũ creatorẽ: ex quo omnia. ꝑ
quẽ omnia. in quo omnia. idest: in commuta bile princi¬
pium. incommutabilem sapientiã. in commuta bilẽ carita¬
tem. unum dm̃ uerũ atq. ꝑfectu. quinũquã non fuerit.

Expanded text:
templanda veritate voluptas est, quantacumque ex parte eam quisque contemplari potest, tanta puritas, tanta sinceritas, tam indubitanda rerum fides, ut neque quidquam praeterea scisse se aliquando aliquis putet, cum sibi scire videbatur; et quo minus impediatur anima toti tota inhaerere veritati, mors quae antea metuebatur, id est ab hoc corpore omnimoda fuga et elapsio,  ac potentia: quod ut breviter colligam, quemadmodum mendum, nihil inter omnia quae creavit, Deo esse propinquius. Ideoque divine ac singulariter in Ecclesia catholica traditur, nullam creaturam colendam esse animae libentius enim loquor his verbis quibus mihi haec insinuata sunt, sed ipsum tantummodo rerum, quae sunt, omnium Creatorem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia; id est incommutabile principium, incommutabilem sapientiam, incommutabilem charitatem, unum Deum verum atque perfectum, qui nunquam non fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
te consentiat quã iurtutẽ: neq inplanis figuris quã cir culũ. Quã obrẽ
sicir culus non magnitudine spatii. sed quadã confermatione gȩceris p̃stat
quanto magis deurtute existimandũ: qđ non maioris loci ocupatione
sed diuna quadã congruentia rationũ atq concordia caetenus
affectiones animi superat: Cũ aũt puer proficit laudabilit̃. ad quã
rẽ. magis quã ad uirtutẽ ꝓficere dicitur : antibi nonuidetur :

Expanded text:
te consentiat quam virtutem; neque in planis figuris quam circulum. Quamobrem si circulus non magnitudine spatii, sed quadam conformatione caeteris praestat; quanto magis de virtute existimandum est, quod non majoris loci occupatione, sed divina quadam congruentia rationum atque concordia caeteras affectiones animi superat? 28. Cum autem puer proficit laudabiliter, ad quam rem magis quam ad virtulem proficere dicitur? an non tibi videtur?
Abbreviated transcription (Latin):
quam spatii nullius esse uolum
iam adillud transiri: nisi deuirib dicendũ aliquid arbitra rer
Quid .ẽ. hoc eñi. quod auctiora ꝑ aeratẽ corpora uires prae¬
bent animȩ ampliores. si cũhis amplior non fit anima: quan¬
quã eñi uirtꝰ animȩ. uires aũt corporis putari solecant : nun¬
quã tamen ab anima eas ab iudicauerim. cũ iuideã in ex ani¬
mis corporib nullas esse. Percorpꝰ quidem uiribus sicut sensib uti
animam : non negandum ẽ. Tanten quando ista sunt uiuen¬
tis of fitia. quis haec dubita uerit ad animam potius ꝑtinere :
Cumigitur maiores uires inpueris grandius culis. quã in in¬
fantibus esse uideamꝰ.: acde inde adulescentes iuuenesq indies
uiribus prȩstent: donec rursus corpore senescente minuantur:
non leue quantũ mihi uidetur crescentis cumcorpore. acde in¬
de senescentis animȩ. indicium. ẽ¬

Expanded text:
quam spatii nullius esse volumus. E. Sinerem jam ad illud transiri, nisi de viribus dicendum aliquid arbitrarer. Quid est enim hoc, quod auctiora per aetatem corpora vires praebent animae ampliores, si cum his amplior non fit anima? Quanquam enim virtus animae, vires autem corporis putari soleant; nunquam tamen ab anima eas abjudicaverim, cum videam in exanimis corporibus nullas esse. Per corpus quidem viribus, sicuti sensibus, uti animam non negandum est; tamen quoniam ista sunt viventis officia, quis haec dubitaverit ad animam potius pertinere? Cum igitur majores vires in pueris grandiusculis quam in infantibus esse videamus, ac deinde adolescentes, juvenesque in dies viribus praestent, donec rursus corpore senescente minuantur; non leve, quantum mihi videtur, crescentis cum corpore, ac deinde senescentis animae indicium e
Abbreviated transcription (Latin):
eunte archa mpulsu uiolento illi muri sed spote ceciderunꝰ i
Sunt & alia testimonia scripturarũ. quȩ nobis ingerunt
ꝑ conmemorationem lunȩ ȩccłȩ significationẽ : quȩ inista mor¬
talitate ab illa hierus alem cuius ciues. sc̃i angeli in erũnis
& laboribus peregrina tur. Honideo tam̃ putare debent
stulti. qui nolunt in melius c̃mutari ad oranda. eẽ. ista
luminaria quia ducitur exeis aliquando similitudo adi¬
uina misteria fi guranda. exomnieni crea cura ducit
Necideo insententiam dapnationis debemꝰ irruxre. quȩ
ore apostolico dequib lam profertur : qui coluerunt &
seruier̃ creaturȩ potius quam creatori. quiẽ benedic¬
tus inscła. Sicut eñi non adoramꝰ pecora. quamius dict̃
Nec lapides. quia p&ra erat xp̃s: nec montem sron: quia in ipso figa¬
ratur ȩccła. sic necsolem aut lunam: quamuis eaçelesti creatura
sicut exmulta terrestrisacra mentoriem: figure adinformationes
mesticas assumuntur: Quapropt̃ nqicheoꝵ deliramenta

Expanded text:
eunte arca non impulsu uiolento illi muri, sed sponte ceciderunt. sunt et alia testimonia scripturarum, quae nobis ingerunt per commemorationem lunae ecclesiae significationem, quae in ista mortalitate ab illa Hierusalem, cuius ciues sunt sancti angeli, in haerumnis et laboribus peregrinatur. non ideo tamen putare debent stulti, qui nolunt in Melius commutari, adoranda esse ista luminaria, quia ducitur ex eis aliquando similitudo ad diuina mysteria figuranda. ex omni enim creatura ducitur. nec ideo in sententiam damnationis debemus irruere, quae ore apostolico de quibusdam profertur, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. sicut enim non adnec lapides, quia Petra erat Christus, nec montem Sion, quia in ipso figuratur Ecclesia; sic nec solem nec lunam, quamvis ex ea coelesti creatsicut ex multa terrestri sacramentorum figurae ad informationes mysticas adsumuntur. Quapropter Manichaeorum deliramenta
Abbreviated transcription (Latin):
Probedicis Sed certe &iã illud uides ut opinor. simibiorẽ uirtu
ti .eẽ. crculũ figurarũ planarũ alia qualibet. Hinc ÷ eñi: quod
apud oratium. magnis laudib solemꝰ extollere illũ uersum: quoait.
cũ de sapiente ageret. Fortis & inse ipso totꝰ teres. atq rotundus
& recte. Nãneq in animibonis lnuenis quod magis sibi ex omni par

Expanded text:
Probe dicis: sed certe etiam illud vides, ut opinor, similiorem esse virtuti circulum figurarum planarum alia qualibet. Hinc est enim quod apud Horatium magnis laudibus solemus extollere illum versum, quo ait, cum de sapiente ageret, Fortis et in se ipso totus teres atque rotundus. Et recte: nam neque in animi bonis quidquam invenis, quod magis sibi ex omni par
Abbreviated transcription (Latin):
perim : Finis enip̃cepti. ẽ: uritas de corde puro. & conscientia
bona : & fide nonficta . & plenitudo legis caritas. Itaq & tu
carissune siuȩ ista sure alia siclege. ut mnemineris uerissi

Expanded text:
nis enim praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, et: Plenitudo legis caritas. Itaque et tu, carissime, siue ista siue alia sic lege, sic disce, ut memineris uerissi
Abbreviated transcription (Latin):
in locis non paruum tam merorẽ. quã & stuporẽ om̃ib prebuit:¬
Sed undiq illis certatim concurrentibus cũ armis & fustibus
indigne hoc ferentes inuicẽ. ut quasi in iuriã dĩsui uindicarent.
cum in eum unanimiter magno furore erupuissent. & exter
brachus colaphos ictusq suos maere suspendissent. illeuterat
semꝑ animo intrepidus. atq robustus. fertur illud eis dixisse
Sidñs hoc ꝑmittit. nullus eis resistere ualebit. Atilliꝰ ȩcontrario
ꝑterriti ab intentione animi sui ftatim diuino nutu repressi
abeo recesserunt. Sedhis itadimissis. coepit eos sacerdos diui
spũ afflatus instruere. ut relictis idolis om̃i potenti dño deserui
it. & in ipso eodẽq loco. postea in honorem beati uualaR
basilicam constrii gerunt. Iuxta fontem aliquẽ ex quo fertur
ipsese lauasse. ubi plura benefitia rectafide petentib ad no

Expanded text:
in locis non parvum tam merorem quam et stuporem omnibus praebuitin locis non parvum tam merorem quam et stuporem omnibus praebuitSed undique illis certatim concurrentibus cum armis et fustibus, indigne hoc ferentes invicem, ut quasi iniuriam Dei sui vindicarent, cum in eum unanimiter magno furore erupissent et extensis brachiis colafos ictusque suos in aere suspendissent, ille, ut erat semper animo intrepidus atque robustus, fertur illud eis dixisse: 'Si Dominus hoc permittit, nullus eis resistere valebit'. At illi e contrario perterriti, ab intentione animi sui statim divino nutu repressi, ab eo recesserunt. Sed his ita dimissis, coepit eos sacerdos divino spiritu afflatus instruere, ut, relictis idolis, omnipotenti Domino deservirent, et in ipso eodemque loco postea in honorem beati Walarici basilicam construxerunt iuxta fontem aliquem, ex quo fertur ipse se lavasse, ubi quam plura beneficia recta fide petentibus a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ed& alium pandimus uobis miraculum. Cũ dequodam
principe pedestri ut solebat itinere adeellã rediret.
peruenit ad locum quidicitur augusta iuxta auu
fluuium. Nam pro humilitate a sellũ itinere sedere cõ sueue.¬
rat. seđ magis adhuc causa maioris assumendi laboris. pedib
requenter gradiebatur. Et iuacta ripam ipsius fluminis
stirps erat magnus. diuersis imaginibus figurat᷑. atq ibi in.
terram magna uirtute inmissus. qui namio cultu moregen¬
tilium. arusticis colebatur. Cumq hoc confessor dñi uidisset.
confestim telo dĩ accensus. ad puerũ diaxit. Tilimi: in pin¬
ge hunc in ruinã cadendum. Quini hil hesitans necmoratꝰ.
manu hoc tantum modo contigit. & pondus inmensum.
quod ui& multiudo hominũ magna ui possit euellere.
ud securibus incidere. atactu unius ꝯboedientis monach
quasi madidus & putre factus nimio fragore & magno
impetu subito adterram cecidit. atq insemet ipsũ totus
confractus apparuit. Ethis quidẽ rufticis habitantibus

Expanded text:
d vobis pandamus miraculum. Cum de quodam principe pedestri, ut solebat, itinere ad cellam rediret, pervenit ad locum qui dicitur Augusta iuxta Auvae fluvium; nam pro humilitate asellum in itinere sedere consuerat, sed magis adhuc causa maioris assumendi laboris pedibus frequenter gradiebatur. Et iuxta ripam ipsius fluminis stips erat magnus diversis imaginibus figuratus atque ibi in terram magna virtute immissus, qui nimio cultu more gentilium a rusticis colebatur. Cumque hoc confessor Domini vidisset, confestim zelo Dei accensus ad puerum dixit: 'Fili mi, impinge hunc in ruinam cadendum'. Qui nihil hesitans nec moratus iussa complere, manu hoc tantummodo contigit, et pondus inmensum, quod vix multitudo hominum magna vi posset evellere vel securibus incidere, a tactu unius oboedientis monachi, quasi madidus et putrefactus, nimio fragore et magno inpetu subito ad terram cecidit atque in semet ipsum totus confractus apparuit. Et his quidem rusticis habitantibus
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit. ut euidentius eminer& quod
deillo dicit apłs. Testimoniũ habens alege
& ꝓphecis: In qua gͦ parte anni con¬
gruentius obseruatio quadra gesi¬
mȩ constitueretur. nisi

Expanded text:
apparuit, ut euidentius emineret quod de illo dicit apostolus: testimonium habens a lege et prophetis. in qua ergo parte anni congruentius obseruatio quadragesimae constitueretur nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Recte facis. nihil quȩrere amplius. quã doc& ratio. Sed
Quando a¬
liam non inuenio. uidetur. Suo eñi loco quaerã quod
me multu mouet. utrũ hȩc figura cũ eadẽ maneat. cũ
corpore excesserit. Nam hoc int̾ discutienda. ulti mum
posuisse me me mini. Sed qm̃ denumero animarũ quȩ¬
rere. ad quanti tatem mͥ uidetur ꝑtinere. non .ee. hoc
loco prae tereundũ estimo auçus ÷. Non in congrue
ȩstimas. Sed prius despatio eiꝰ quod me ad huc mouet explicemꝰ
si plac&: ut &iam ego aliquid discam. si tibi iamsatis factum ÷:¬

Expanded text:
Recte facis nihil quaerere amplius quam docet ratio. Sed uando aliam non invenio, videtur. Suo enim loco quaeram, quod me multum movet, utrum haec figura eadem maneat cum corpore excesserit: nam hoc inter discutienda ultimum me posuisse memini. Sed quoniam de numero animarum quaerere, ad quantitatem mihi videtur pertinere, non esse hoc loco praetereundum existimo. A. Non incongrue existimas, sed prius de spatio ejus quod me adhuc movet, explicemus, si placet, ut etiam ego aliquid discam, si tibi jam satisfactum
Abbreviated transcription (Latin):
ut & iam radicitus ex sic caretur. Quidã uero efrĩbus nomine gualdole¬
nus. desiderio quondã accensus. petiit abeato colũ bano ut licentiã er
praedicandi intergentes concederet. & uenerabilẽ uirũ aua larcc̃
ꝓsolatio fouende religionis secũ abire ꝑmitteret. Cui beatꝰ pater respon¬
disse fertur. Et si probono fili properare disponis. sed hoc scias quod ille
ruus dĩ magnꝰ est : quem tecum ire ꝑquiris. Hoc autẽ caue neei al¬
quid molestiȩ ingeras. nepro hoc scandali mathinamenta incurras.
Cumq ei ut postulauerat hoc beatus colũbanꝰ ꝑmisisset. cundicto
factum uenit inpofterũ sicut ascõdĩ fuerat prędictũ. Cumqu
pari comitatu inneustriã ꝑuenissent. accesserunt adquendam
precelsum regem cbotharium cui remotũ locũ residendi popos

Expanded text:
ut etiam radicitus exsiccaretur. 11. Quidam vero ex fratribus nomine Waldoleut etiam radicitus exsiccaretur. 11. Quidam vero ex fratribus nomine Waldolenus desiderio quodam accensus petiit a beato Columbano, ut licentiam ei praedicandi inter gentes concederet et venerabilem virum Walaricum pro solatio fovendae religionis secum abire permitteret. Cui beatus pater respondisse fertur: 'Etsi pro bono, fili, properare disponis, sed hoc scias, quod ille servus Dei magnus est, quem tecum ire perquiris. Hoc autem cave, ne ei aliquid molestiae ingeras, ne pro hoc scandali machinamenta incurras'. Cumque hoc ei, ut postulaverat, beatus Columbanus permisisset, cum dicto factum venit in posterum, sicut a sancto Dei fuerat praedictum. Cumque pari comitatu in Neustriam pervenissent, accesserunt ad quondam praecelsum regem Clotharium, cui remotum locum residendi popos
Abbreviated transcription (Latin):
sic illos suasosiriis & suis mellifluis eloquiis auxiliante dño depre¬
dictis finib monasterii promouerunt. ut de ipsorum secularium
controuersia nullũ inter eos scandalũ exurgeret. Seddum qui
ex fr̃i bus leui animo ꝑmotus uellet eos inpatienter subsęq̃ui urdña
blandis ut erat uerbis neiret coercebat. Sed ille cum iussa sibi magis
ac magis contẽpneret. tuno ei famulus dĩ inquit. Fili. non eos
subse quaris. neforte etiam cum notato tibi signo ad nosusque
edeas. Cumq: tantũ prȩdictus frater cum ałiis comitibus ili
subsequeretur: orta est contintio inter illos. & lapidis ictu inmanu
st ꝑ cussus. Vnde &iam tam diu magno dolore affuctus. ut uixi
sententiam serui dĩ. insigno quam diu aduiueret. culpa ipsius
apparer&. Nam araculus ille quẽ medici auricularẽ. uulgus uero
minimellũ nͥncuꝑant. ex uehementia nimii doloris itase contraxerat.

Expanded text:
sic illos suasoriis et suis mellifluis eloquiis, auxiliante Domino, de praesic illos suasoriis et suis mellifluis eloquiis, auxiliante Domino, de praedictis finibus monasterii promoverunt, ut de ipsorum saecularium controversia nullum ibidem inter eos scandalum exsurgeret. Sed dum quidam ex fratribus levi animo permotus vellet eos in patienter subsequi, vir Domini, blandis ut erat verbis, ne iret, coercebat. Sed ille cum iussa sibi magis ac magis contempneret, tunc ei famulus Dei inquid: 'Fili non eos subsequaris, ne forte etiam cum notato tibi signo ad nos usque redeas'. Cumque tantum praedictus frater cum aliis comitibus illos subsequeretur, orta est contentio inter illos et lapidis ictu in manu est percussus; unde etiam tam diu magno dolore afflictus, ut iuxta sententiam servi Dei in signo, quam diu adviveret, culpa ipsius appareret. Nam articulus ille, quem medici auricularem, vulgus vero minimellum noncupant, ex vehementia nimii doloris ita se contraxerat,
Abbreviated transcription (Latin):
suasca loetrina monuerat. & tam a tam plificando e regna quã
di predietis regibus sibi muncẽ rebellib: una ẽ stirpe eoru
iusto dĩ uditio aregno quidẽ male usurpato. infratrienntum
penitus esse perituros & monarchiam eorũ hac ipso glorioso
sholtbario adunandã esse. Haec sacerdos dĩ uaticinan do omiast
non nulli pastores admanendũ ibidem conuenerant s cibratꝰ
Qua CANicus dequadã cellula regrediens iuata añi uir artem
px palsis secularibus coepit ipsuĩ scm̃ locũ restruere nter hȩc
bratus austasius abrato columbano fuerat destinatus. adhoi
ipsiuse oemabiem regeadũ cũ adhuc quadã exparte finis
ipsius monafterui quidã utique seculares presiderent
nautẽ. deipisi secular ibus dettiendis calũ pnia a lis insurge¬
ix comairetur. tunc beatus austisius cumi ete & ipse subli¬
tate generis a moribus decoratus. una cum famulo dĩ oualaraco.

Expanded text:
sua sacra doctrina monuerat, et tam de amplificando ei regno quam sua sacra doctrina monuerat, et tam de amplificando ei regno quam de praedictis regibus sibi invicem rebellibus, una cum stirpe eorum iusto Dei iudicio a regno quidem male usurpato infra triennium penitus esse perituros, et monarchiam eorum hoc ipso glorioso Clothario adunandam esse, haec sacerdos Dei vaticinando omnia senonnulli pastores ad manendum ibidem convenerant, et beatus Walaricus de quadam cellula regrediens, iuxta Domini virtutem, expulsis saecularibus, coepit ipsum sanctum locum restruere. Inter haec beatus Eustasius a beato Columbano fuerat destinatus ad hoc ipsum coenobium regendum, cum adhuc quadam ex parte fines ipsius monasterii quidam utique saeculares praesiderent. Cum autem de ipsis saecularibus deiciendis calumnia et lis insurgere conaretur, tunc beatus Eustasius, cum esset et ipse nobilitate generis et moribus decoratus, una cum famulo Dei Walarico
Abbreviated transcription (Latin):
spundatibu siminaret eloquus cũq fris undique concbiseenira
a iudi dũ uerbũ dĩ sibise inuicẽ ante cederent. dũint iler
ad illius il gressuͣ beatus colũ banus mirũ in modũ odorẽ magnx
flagrautiȩ & mirandȩ suauitatis ad se uenisse persenter
Cumun d iee comperissa quiftunc adeũ fuerat ingressus. fettier
ae siunc sermonẽ diuind ut erat spiritu plenus sub iunxiste.
ies merito abbas monasterii & senior mihidiligeniree s
ost euam uero prefatus colũbanꝰ cũ fracrib suis depre¬
dieto coenobio fuit expulsus. insequente illum teoderico
ntstimulante aduersario & auia eius brune cmnlde. qui hoc
intẽpones regnũ burgundianorũ tenebant: austasiorũ uero
germanus teo debertus regebat. Cũ adhac solũ modo solium
regni austrasiorũ uir ualde idonieus & bene placitus dõ lnut
chlot haruis sibi uendicabat. quẽ sepe dictus beatus colũ banus

Expanded text:
spiritalibus seminaret eloquiis, cumque fratres undique concurrentes spiritalibus seminaret eloquiis, cumque fratres undique concurrentes ad audiendum verbum Dei se invicem antecederent, dum inter ilad illius ingressum beatus Columbanus mirum in modum odorem magnae flagrantiae et mirandae suavitatis ad se venisse persensit. Cumque hoc conperisset, quis tunc ad eum fuerat ingressus, fertur et hunc sermonem, divino ut erat spiritu plenus, subiunxisse: 'Tu es merito abbas monasterii et senior, mihi diligende'. 9. Postquam vero praefatus Columbanus cum fratribus suis de praedicto coenobio fuit expulsus, insequente illum Teoderico et stimulante adversario et avia eius Brunichilde, qui hoc in tempore regnum Burgundianorum tenebant, Austrasiorum vero germanus Teodebertus regebat; cum adhuc solummodo solium regni Neustrasiorum vir valde idoneus et bene placitus Deo moribus rex Chlotharius sibi vindicabat, quem saepedictus beatus Columbanus
Abbreviated transcription (Latin):
cedetie redeamus.
umn autẽ hic dĩ famulus prefato coenobio luxouio
in habitaret: in primis humilitatis causa & ritu
pulsantiũ hortum excolere coepit. inquo admiranda
& ultra modũ satis ut credas olera crescebant. Sed cum
contigisset ut solet ad esse. ut auermibus ubiq olera deuasta¬
rentur : beatus colũbanus hortũ ingrediens. & non solum
iocunda. & amoena. atq intacta conspeacit: intellexit
uirdo plemus hor non eẽ rer euentũ. sed humilitatẽ & obordientiã.
meritũ fideibeati ciuia LAaiei: Ille uero econtrano nonsuo
faito hoc deputabat. sulmeritis fratrũ om̃ia esse defensata diesbat
ostnũã autẽ in illo eantam grãm beatus pater inspecest. usit
eum unti cdidignos probatosq mona chos constitui. que fratres
uame quast nouitium interpulsantes esse iudicandũ estima frat¬
bant : Interda dũ predictus pater more solito adinstruendos
siotres dueltinom insistere. & int̃ illos sacri uerbi semina

Expanded text:
cedente, redeamus. 7. Cum autem hic Dei famulus praefato coenobio Luxovio inhabitaret, inprimis humilitatis causa et ritu pulsantium hortum excolere coepit, in quo admiranda et ultra modum, satis ut credas, holera crescebant. Sed cum contigisset, ut solet adesse, ut a vermibus ubique holera devastarentur, beatus Columbanus hortum ingrediens venerabilis viocunda et amoena atque intacta conspexit. Intellexit vir Deo plenus hoc non esse rei eventum, sed humilitate et oboedientia et merito fidei beati Walarici. Ille vero e contrario non suo facto hoç deputabat, sed meritis fratrum omnia esse defensata dicebat. Postquam autem in illo tantam gratiam beatus pater inspexit, iussit eum inter condignos probatosque monachos constitui, quem fratres adhuc quasi novitium inter pulsantes esse iudicandum aestimabant. 8. Interea dum praedictus pater more solito ad instruendos fratres divinae lectioni insisteret et inter illos sacri verbi semina