comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et cuius ds̃ est uenter et gloria
in confusione eius deuentre
damare dicendus esUos
respondeceis et dicite : Num¬
quid non populus adõsuo rȩqui¬
rit prouiuis aacmostuis siuos
inquit prouarietate idolorum
uestrorum non enim unum
sed plures habetis deos coscon¬
sulitis quosdeos arbi tramini:
ctamostuis siue mostuorum
hominum simulachris deuiuen¬
tibus quaeritis quantomagis
nos dnm̃ nostrum perphetas
cudi re debemus Docet
ergo discipulos : et infese ad
legem magis etad testimoniũ:
sid ecliquo inquit dubitatis:
scito tescriptum: gentes quas
dñs dscuus disperdet ascicie
tua: Ominie udiunt et
diuinos tibicutem: nonita
tracdidit dñsdscuus: pro¬
phetam de uobis suscitectit
dñs ds̃ uester defroctribus
urĩs sicut me illum audiete
Vnde siuultis nosse quae dubia
sunt magisuos legiet testi¬
moniistradite scriptuncrũ :
Quod si noluerit uestra con¬
gregatio uerbum dnĩquȩrere :

Expanded text:
Et cujus Deus venter est, et gloria Et cujus Deus venter est, et gloria in confusione ejus , de ventre clamare credendus est. Vos respondete eis, et dicite: Numquid non populus a Deo suo requirit pro vivis a mortuis? Si vos, inquit, pro varietate idolorum vestrorum non enim unum, sed plures habetis deos eos consulitis, quos deos arbitramini; et a mortuis sive mortuorum hominum simulacris, de viventibus quaeritis: quanto magis nos Deum nostrum per prophetas audire debemus? Docet ergo discipulos; et infert ad legem magis et ad testimonium. Si de aliquo, inquit, dubitatis, scitote scriptum: Gentes, quas Dominus, Deus tuus disperdet a facie tua, somnia audiunt et divinos: tibi autem non ita tradidit Dominus Deus tuus: Prophetam vobis suscitabit Dominus Deus vester de fratribus vestris, sicut me, illum audietis . Unde si vultis nosse 127 quae dubia sunt, magis vos legi, et testimoniis tradite Scripturarum. Quod si noluerit vestra congregatio verbum Domini quaerere,
Abbreviated transcription (Latin):
prouiuis acmostuis cidlegẽ
magis otad testimonium:
quod si non dixerint iuxta uerbũ
hoc: non eriteis matutina lux.
Et transibitper eam: corruet
et esuriet: et cum esurierit:
racm in tuebitur et eccetribu¬
latio et tenebrae dissolutio
angustiaȩ et ccligo persequoos
et non poterit auolare deangus¬
tiasua.
Si escuccȩ prophetde ux est
ut iudaei aestimant. ecceego
et pueri quod mihi deditdñs
insignum et inpostentum isrłis
et haec quȩ secuntur ipsetiddis¬
cipulos suos credendus est di¬
cere: cum dixerint in quiđ
aduos gentes et populi. dequib
supra dictum est infirmamini
populi et uincimini. quid pro¬
phetas uultiscuidire quidisa ix
uerbis decipimini. et illum pu¬
tcitis quae uentunx sunt nosse
quaerite magis aphitonibus
et adiuinis quistradunt
in in cantationibussuis.
Proquibus lxx interprocetati sunrꝰ.
qui detente loquntur quid ecimn¬
treclamitant omnisenim
quideterrax est de terra loquitur:

Expanded text:
pro vivis a mortuis? Ad legem pro vivis a mortuis? Ad legem magis et ad testimonium. Quod si non dixerint juxta verbum hoc, non eis erit matutina lux. Et transibit per eam: corruet, et esuriet: et cum esurierit, ram intuebitur, et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio, angustia, et caligo persequens: et non poterit avolare de angustia sua. Si Isaiae prophetae vox est, ut Judaei aestimant: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Dominus in signum et in portentum Israelis; et haec quae sequuntur, ipse ad discipulos suos credendus est dicere. Cum dixerint, inquit, ad vos gentes et populi, de quibus supra lectum est: Infirmamini, populi, et vincimini; quid prophetas vultis audire, quid Isaiae verbis decipimini, et illum putatis quae ventura sunt nosse? Quaerite magis a Pythonibus, et a divinis, qui strident in incantationibus suis. Pro quibus LXX interpretati sunt: Qui de terra loquuntur, qui de ventre clamitant. Omnis enim, qui de terra est, de terra loquitur .
Abbreviated transcription (Latin):
r& sapientes et fostia : Vnde
& ada postolos scluctor aiebat:
Nisi conuersi fueritis quasiunis
depueris: non ix trabitis in
regnum caelorum : Puer
autem efficitur noui euan gelii
pracedicator : quideponitnꝗuetor̃
hominem qui corrumpitur
in desideriis seductionis et in¬
duitur nouo qui renouatur
in comitionem iuxta imaginẽ
crectoris : habitarecutem
dnm̃ exercituum in montesion:
idemcpostolus scribit Acce¬
sistis cidmon temsion. et ciui¬
tatem di uiuentis hieru sclm̃
ccelestem : Vnde miror quen¬
damnr̃orum puero sistos
quod de prophetissae mulieris
conceptione generarit.
ia sub uidelic& & emmanuhel
quorum prior in abi estione
prioris populi. sequens in ad¬
sumptione gentium proce¬
cesserit : quod qui recipit con¬
sequenter & oscieae prophecã
uere mer&ricem uxorem
habuisse firmabit
Etcum dixerint aduosquae¬
Vrite ap̃hitonibus et adiui¬
nis quistridunt in incantor¬
tionibus suis Num quid
non populus adõsuo requirit

Expanded text:
ret sapientes et fortia . Unde ret sapientes et fortia . Unde et ad Apostolos Salvator aiebat: Nisi conversi fueritis quasi unus de pueris, non intrabitis in regnum coelorum . Puer autem efficitur novi Evangelii praedicator, qui deponit veterem hominem, qui corrumpitur in desideriis seductionis, et induitur novo, qui renovatur in cognitionem juxta imaginem Creatoris. Habitare autem Dominum exercituum in monte Sion, idem Apostolus scribit: Accessistis ad montem Sion et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem . Unde miror quemdam nostrorum, pueros istos quos de prophetissae mulieris conceptione generarit, Jasub videlicet, et Emmanuel: quorum prior in abjectione prioris populi, 126 sequens in assumptione gentium praecesserit. Quod qui recipit, consequenter et Osee prophetam vere meretricem uxorem habuisse firmabit. Et cum dixerint ad vos, quaerite a Pythonibus et a divinis, qui strident in incantationibus suis, numquid non populus a Deo suo requirit
Abbreviated transcription (Latin):
hellegimus: Et erit hietechihel
uobis insignum: Intaccharia
quoque : sciuiri prophetarumq
id est postentorum signorumq¬
factores cippellantur: Eoquod
semper prophetae in signum
procecesserint futurorum:
hoc interim iuxtalitteram:
Ceterum beãtus cpostolus in
epistola qua ecid hebroceos
scribitur docet licet eameora
suetudo intercanonicas scrip¬
turas non recipiat hoc testimo¬
nium expersona debere in tel¬
legi dni saluatoris quam obrẽ :¬
non erubescit froctres cosuoca¬
redicens ad nuntiabo nomo
tuum fra tribus ieis in medio
ecdesiae laudabotibi : Etiter
Ego ero confidens in eum:
Etrursum: ecceegoet puerimei
quosmihi deditds: Quia ergo
pueri communicauerunt
scnguini et carni: et ipsesimi¬
liter pas ticeps factus est eo¬
rundm passionem : Quomodo
cu temistipueri insignum fue¬
rint atque postentum sapien¬
tiae sceculi et superbia e iudaeor:
idem apostolus docet quielegis¬
sedicitdnm̃ scluatorem stulta
mundi et infirma ut confunde¬

Expanded text:
ele legimus: « Et erit Ezechiel ele legimus: « Et erit Ezechiel in signum . » In Zacharia quoque sancti viri prophetarumque i portentorum signorumqatores appellantur, eo quod semper Prophetae in signum praecesserint futurorum . Hoc interim juxta litteram. Caeterum beatus Apostolus in Epistola, quae ad Hebraeos scribitur, docet licet eam Latina consuetudo inter Canonicas Scripturas non recipiat hoc testimonium ex persona debere intelligi Domini Salvatoris. Quamobrem non erubescit fratres eos vocare, dicens: Annuntiabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te ; Et iterum: Ego ero confidens in eum ; et rursum: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Deus. Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter particeps factus est earumdem passionum . Quomodo autem isti pueri in signum fuerint atque portentum sapientiae saeculi et superbiae Judaeorum, idem Apostolus docet: qui elegisse dicit Dominum Salvatorem, stulta mundi et infirma, ut confunde
Abbreviated transcription (Latin):
et pracesto labor dñm quiabs¬
condit faciem suam adomo
i cob hoc est aiudaeis quic
eum recipere noluerunt:
Aex hunclocum ita interprore¬
tati sunt: tunc manifestierun
quisi gnantur : ut non discant
legem : Ouodhunc sensum
habet : quando caeciderint
plurimi et contritifuerint
et inpegerint in lapidem
offensionis et inpetram scar¬
dedi tunc manifestierunt
qui signabuntur inpopulo.
utnequaquam discant legem
morsi sed oboediant praecep¬
tis euangelicis:
Ecce ego et pueri quosmibi
ta is pachel adnõ exercituum
qui habi tat in montesion:
signarem quidibscondisset
faciem sucm a domo iacobꝰ
id eo praestolabor eum et ex¬
pec abo dnmmeum: et non solu
peo sed etpueri quos mihi dedit
dñs : Alui uidelicet prophetue¬
et filii prophetarum qui non
ex uoluntate carnis et sangui¬
nis sed exdõ natisunt: De qui¬
bus et apostolus loquebatur:
Isticutem pueri id est prophetae
insignadati sunt et in portenta
isrłi iuxto illud quod in hierechi¬

Expanded text:
et praestolabor Dominum qui abset praestolabor Dominum qui abscondit faciem suam a domo Jacob, hoc est, a Judaeis, quia eum recipere noluerunt. LXX hunc locum ita interpretati sunt: Tunc manifesti erunt qui signantur, ut non discant legem. Quod hunc sensum habet, quando ceciderint plurimi, et contriti fuerint, et impegerint in lapidem offensionis, et in petram scandali, tunc manifesti erunt qui signantur in populo, ut nequaquam discant legem Mosis; sed obediant praeceptis evangelicis. Ecce ego et pueri mei, quosta Israelis, a Domino exercituum qui habitat in monte Sion.signarem, qui abscondit faciem suam a domo Jacob: ideo praestolabor eum et exspectabo Dominum meum. Et non solum ego, sed et pueri mei quos mihi dedit Dominus, alii scilicet prophetae filii prophetarum: « qui non ex voluntate carnis et sanguinis, sed ex Deo nati sunt. » De quibus et Apostolus loquebatur: vobis . » Isti autem pueri, id est prophetae, in signa dati sunt et in portenta Israeli, juxta illud quod in Ezechi
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ qui cbscondit facciem su¬
am adomo i cob: et procesto¬
laboreum
Vox di loquentis cid prophetã:
quia in quit factus est dñs
in lapidem offensionis et in
petram sccindodi ducbus domi¬
bus isrł ct missum ad seemma¬
nubel suscipere noluerunt:
ligates timonia ueteris instru¬
menti et craedeilla discipulis
meis qui eucngelium suscepe¬
runt a postolis uidelicet
si ue apostolicis uiris : Velcer¬
telex et prophetiac usquecid.
iohannẽ ligetur apud eos.
et dcusa sit aetque si gnata :
ut quod legant non intelle¬
gant prodiscipulis enim:
iuxta hebrocici sermonis
ambiguitatem possumus
et doctrinas interprocetari:
Vnde propheta respondit
quia euangelio succedente.
lex cipud iudaeos clausa est
at que signata: et iubes eam
nequaquam iudaeis sed gen¬
tibus ad signari: Id circo
ergo expectaboem manube¬
lem quem promittis esse
uenturum: De quo supraoc
dixisti quod ipsesitpuor
noster et ipse terror noster
et sit nobis in scĩficationem :

Expanded text:
Dominum, qui abscondit faciem suDominum, qui abscondit faciem suam a domo Jacob, et praestolabor eum. Vox Domini loquentis ad Prophetam: quia, inquit, factus est Dominus in lapidem offensionis et in petram scandali duabus domibus Israel, et missum ad se Emmanuel suscipere noluerunt: Liga testimonia veteris Instrumenti, et trade illa discipulis meis, qui Evangelium susceperunt, Apostolis videlicet, sive apostolicis viris. Vel certe lex et prophetia usque ad Joannem ligetur apud eos , et clausa sit atque signata, ut quod legunt, non intelligant. Pro discipulis enim, juxta Hebraici sermonis ambiguitatem, possumus et doctrinas interpretari. Unde Propheta respondit: quia Evangelio succedente, Lex apud Judaeos clausa est atque signata, et jubes eam nequaquam Judaeis, sed gentibus assignari: idcirco ego exspectabo Emmanuelem, quem promittis esse venturum, de quo supra dixisti, quod ipse sit pavor noster, et ipse terror noster, et nobis sit in sanctificationem;
Abbreviated transcription (Latin):
quasi in lapidem scandadi et qua¬
si in petram ruinae: Dehoc
loco et apostolus sumit testimo¬
nium : quod xp̃s iuda eis factus
sit in scandalum gentibuscuitẽ
stultitiam : Et rursum isrł
seuandolegem iustitiae: in legẽ
iustitiae nom peruenit: quare
qui non exfide: sed quasi ex
operibus legis : Offenderunt
enim in lapidem offensionis
sicut scriptum est : Ecceponã
insion lapidem offensionis
et petram scandadi : omnis
qui crediderit in eo non confur¬
decur: Ergo quia non rece¬
perunt emmanuhelem : fcic¬
tus estcis in lapidem offensionis
et petram scandali: conteren¬
turcaptiui que ducentun¬
quod quecit. Domus cuitem
ia cob inlaqueum et in conual
lesedentibus in hierus clem
hoc significat quod non ha¬
bi tent in montibus nec in ex¬
celsis scripturarum uersen tur
locis sed semper humilia intel¬
legant peccatis peccata soci¬
antes et uinctilaqueis de¬
lictorum:
Liga tes timonium: signalegẽ
in discipulis meis: et expestabo

Expanded text:
quasi in lapidem scandali, et quaquasi in lapidem scandali, et quasi in petram ruinae. De hoc loco et Apostolus sumit testimonium, quod Christus Judaeis factus sit in scandalum: gentibus autem in stultitiam . Et rursum: Israel sectando legem justitiae, in legem justitiae non pervenit . Quare? Quia non ex fide, sed quasi ex oper in lapidem offensionis: sicut scriptum est: Ecce ponam in Sion lapidem offensionis, et petram scandali. Omnis qui credit in eo non confundetur. » Ergo qui non receperunt Emmanuelem, sed factus est eis in lapidem offensionis et petram scandali, conterentur captivique ducentuQuodque ait: Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem, hoc significat, quod non habitent in montibus, nec in excelsis Scripturarum versentur locis; sed semper humilia intelligant, peccatis peccata sociantes, et vincti laqueis delictorum. Liga testimonia, signa legem in discipulis meis, et exspectabo
Abbreviated transcription (Latin):
familias interprocetantur
scimmoi ethellel : ex quibus
ostisunt scribae et pharsaei:
quorum suscepit scolam erhibas
quem magistrum aquilae prose¬
liticuittumant. Et posteum
maechir cui successit iohanna
filius tacchei et postcum elie¬
ter etperordinem thelphon
etrur sum iosephgalileus. et usq
ad captiui tatem hieru salem
iõsuae: scim̃ mai igitur ethelll.
non multo priusquam dñs nasce¬
retur osti sunt in iudaea quorũ
tor sequens prophanus eoquod
pertraditiones & ΛΕΥrΕΡΩ Ces
suas legis prrecepta dissi pauerit
dt que maculauerit: et hasesse
ducisdomos quae saluatorem
non receperint: qui factussit
eis inruinam et inscandalum :
Iuxta lex manu fosti resistit
populus dñiuoluntati. et dicit
omniadura esse qua ed ñs proce¬
cipit secundum illud quod in
euangdio legimus. Durus est
iste sermo quis poterit audire
eum : Vnde procccipitur eis:
ut dnm̃ccudiant et ip̃sum solũ
timeant: si enim in ipso confisi
fuerint habebunt eum in scĩfi¬
cationem et non inpingent

Expanded text:
familias interpretantur, Sammai et Hellel, ex quibus orti sunt Scribae et Pharisaei, quorum suscepit scholam Akibas, quem magistrum Aquilae 123 proselyti autumat, et post eum Meir, cui successit Joannan filius Zachai, et post eum Eliezier, et per ordinem Telphon, et rursum Joseph Galilaeus, et usque ad captivitatem Jerusalem Josue. Sammai igitur et Hellel non multo priusquam Dominus nasceretur, orti sunt Judaea, quorum tur, sequens profanus: eo quod per traditiones et δευτερώσεις suas Legis praecepta dissipaverit atque maculaverit. Et has esse duas domus, quae Salvatorem non receperint, qui factus sit eis in ruinam et scandalum. Juxta LXX, manu forti restitit populus Dei voluntati, et dicit omnia dura esse quae Dominus praecepit, secundum illud quod in Evangelio legimus: Durus est hic sermo, quis poterit audire eum ? Unde praecipitur eis ut Dominum audiant, et ipsum solum timeant. Si enim in ipso confisi fuerint, habebunt eum in sanctificationem, et non impingent
Abbreviated transcription (Latin):
tio est.⁊ Ceterum nos dici¬
mus non temeritatis esse
sed oboedientice dño
seobtulis semictendum
Et dixit. Uade & dices
populo huic: Audite au¬
⁊ ditu & nolite in tellegere.
& uidete uisu & nolite
cognoscere. Ex cȩca corpo¬
pulihuius. & curescius ađ¬

Expanded text:
tio est. Caeterum nos dicitio est. Caeterum nos dicimus non temeritatis esse, sed obedientiae, Domino se obtulisse mittendum. Et dixit: Vade, et dices populo huic: Auditu audite, et nolite intelligere, et videte visu, et nolite cognoscere. Excaeca cor populi hujus
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Obsecro dñe pon sum
dignus. & prouide alium
quem mitits Siue ut in
hebraco legitur Mitte
quemmissurus es: non de con¬
temptu sed de humilitate
respondit quia nihil depir¬
gaitis labiis suis cudierat
qui omni sapientia aegyptio¬
rum fuerat eruditus
offest se adminis terium:
Aliictem putant id circo
seobtulisse escucm: quia
cestimabat populo pros¬
pera nuntianda: sed qui a
audiuit uade dic populo
huic cuiribus cuudietis. &
non intellegetis & uiden¬
tes uidebitis & non cog¬
noscetis : propterea in
consequentibus dicente
adeum Vocedñi dama
non statim clamat. sed
interrogat quid clamabo
Et hieremias cuidictum
fuerat. accipe calicem
& potionabis omnes gentes
adquas ego mittam te
libenter accipiens subpli¬
ciorum calicem. Vt aduer¬
sciriis gentibus propinap&
biberentque & uomerent¬
& caderent. Post quam
audiuit: uade et primum
propinabis hieru selem
respondit: decepistime
dñe & deceptussum
Haechebraeorum obserua¬

Expanded text:
ait: Obsecro, Domine, non sum ait: Obsecro, Domine, non sum dignus, provide alium quem mittas, sive ut in Hebraeo legitur, Mitte quem missurus es , non de contemptu, sed de humilitate respondit, quia nihil de purgatis labiis suis audierat, qui omni sapientia Aegyptiorum fuerat eruditus. offert se ad ministerium. Alii autem putant, idcirco se obtulisse Isaiam, quia aestimabat populo prospera nuntianda: sed quia audivit: Vade, dic populo huic: Auribus audietis, et non intelligetis, et videntes videbitis, et non cognoscetis , propterea in consequentibus, dicente ad eum voce Domini: Clama, non statim clamat, sed interrogat, quid clamabo? Et Jeremias, cui dictum fuerat: Accipe calicem, et potionabis omnes gentes, ad quas ego mittam te , libenter accipiens suppliciorum calicem, ut adversariis gentibus propinaret, biberentque, et vomerent, et caderent, postquam audivit, vade, et primum propinabis Jerusalem, respondit: Decepisti me, Domine, et deceptus sum . Haec Hebraeorum observa
Abbreviated transcription (Latin):
QQuemmittam & quisibit
nobis & dixi Ecce ego mit¬
te me. Pro eo quod &
trans tulerunt nobis quod
hebracicedicitur lanu: nescio
quod uolentes lXXposuerunt
ad populum istum quod pe¬
nitus in hebroico non ha¬
betur . Ouando autem ex
dĩpersona dicitur nobis illo
sensu accipiendum est. quod
& ingenesi legitur: Facia¬
mus hominem ad imaginẽ
& similitudinem nos trocmi
ut sacra mentum indic&
trinitatis : Quomodo enim
in euangelio legimus dicen¬
tem dñm. Ego & pater unũ
sumus Et unum ad naturã
referimus sumus ad perso¬
narum diuersitatem: sic dño
iubente trinitaas imperoct:
Propterea cutem non dicit
dñs quem iroe procecipiat.
sed proponit cudientisos
tionem : ut uoluntas. prace¬
mium consequatur i Et
propheta non temerita
& cidrogantia propria
conscientiae seirxe ꝓmitts
sed fiducia qm̃ purgata surꝰ
labia eius & ibluta iniqui¬
tas mundatum que peccatũ :
Ergo & morses cuidixerat
dñs Venimittam te adpha¬
roca regem aegypti. &ille

Expanded text:
Quem mittam, et quis ibit Quem mittam, et quis ibit nobis? Et dixi: Ecce ego, mitte me. Pro eo quod et transtulerunt, nobis, quod Hebraice dicitur LANU , nescio quid volentes LXX posuerunt ad populum istum, quod penitus in Hebraeo non habetur. Quando autem ex Dei persona dicitur, nobis, illo sensu accipiendum est, quo, et in Genesi legitur: Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram , ut sacramentum indicet Trinitatis. Quomodo enim in Evangelio legimus, dicente Domino: Ego et Pater unum sumus ; et unum ad naturam referimus, sumus, ad personarum diversitatem: sic, Domino jubente, Trinitas imperat. Propterea autem non dicit Dominus quem ire praecipiat, sed proponit audientibus optionem, ut voluntas praemium consequatur. Et Propheta non temeritate et arrogantia propriae conscientiae se ire promittit; sed fiducia: quoniam purgata sunt labia ejus, et ablata iniquitas, mundatumque peccatum. Ergo et Moses, cui dixerat Dominus: Veni, mittam te ad Pharaonem regem Aegypti , et ille
Abbreviated transcription (Latin):
Eccededi sermones meos in
ostuum̃ : Porro adiscuam
quidixerat uirpollutus
labiis egosum et in medi opopuli
polluta labia habentis ego
habito: non dimanus por¬
rigitur sed sera phimmit¬
titur adõ uel uoliat propri¬
a uoluntate. quiahuic offi¬
cio mancipatus est. Et in
manu sua tenet calculum
quem iuxta lxx & theodotio¬
nem forcipe. iuxta aquilã
Et symmachum qui hebroci¬
cum sunt secuti. forcipibus
a d procehendit id est mal¬
chcum ut tanger& oseius
& pristina delicta purga¬
p& TManus cutem et adõ
&a seraphimmittitur: ut
propheta sui corporis mem¬
brum uidens tactur non
terreatur externo. Quidã
nostrorum forcipem quo
calculus compracehenditur.
duo testamenta putat quȩ
inter se sp̃sscĩ unione sociar¬
tur. Quiciuero sedens dñs
introducitur & sedens in
templo et domus impleta
est fumo Vt iudaei putar
thimiamatis: consequoter
ponuntur & forcipes. quos
in sacerdo todi ministerio
legimus
Et cuidiui uocem dñi dicentis

Expanded text:
Ecce dedi sermones meos in Ecce dedi sermones meos in os tuum. Porro ad Isaiam qui dixerat: Vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi polluta labia habentis ego habito, non Dei manus porrigitur, sed Seraphim mittitur a Deo, vel volat propria voluntate, quia huic officio mancipatus est. Et in manu sua tenet calculum, quem juxta LXX et Theodotionem, forcipe: juxta Aquilam, et Symmachum, qui Hebraicum sunt secuti, forcipibus apprehendit, id est, MALCAIM , ut tangeret os ejus, et pristina delicta purgaret. Manus autem, et a Deo et Seraphim mittitur, ut Propheta sui corporis membrum videns, tactu non terreatur externo. Quidam nostrorum forcipem, quo calculus comprehenditur, duo Testamenta putant, quae inter se Spiritus sancti unione sociantur. Quia vero sedens Dominus introducitur, et sedens in Templo, et domus impleta est fumo, ut Judaei putant, thymiamatis; consequenter ponuntur et forcipes, quos et in sacerdotali ministerio legimus . Et audivi vocem Domini dicentis:
Abbreviated transcription (Latin):
gulari seraphin sicut ceru¬
bim &cerub: Quod autem
altare subquo animae mar
quitur &calculus iste quio
potest non carbonem signifi¬
care uel prunam ut plerique
id est carbunculum lapidẽ
qui ob colis flamm᷑ similitu¬
dinem igneus appellatur
Ex quo in tellegimus altaredĩ
plenum esse carbunculis
hoc estigniti scalculis & pru¬
nis peccata purgantibus
Vnde scriptum dedõ legimus:
Carbones succensi suntabeo:
Et deipsodõ dicitur : quod ig¬
nis consumenssit : & selua¬
tor in euangelio: Ignem
uenimittere superteraem
ut baptitar& in spũscõ¬
&igni : Vnius cuiusque enim
opus quesit ignis probabit
Et saluandusest sic saluabitꝰ
quasiper ignem troensierit:
Et hoc notandum. quod ad
hieremiam cui dictum est.
Prius quam teformarem in
utero nouite & inuuluce
matris tucce scĩ ficauite : quia
labia non habebat in mun¬
da sed tantum dixerat. nes¬
cioloquiquia iuuenissum.
extendit ipsed ñs manum
suam et tetigit os eius & dix̃

Expanded text:
gulari Seraph: sicut Cherugulari Seraph: sicut Cherubim, et Cherub. Quod autem altare sub quo animae martet calculus iste qui apotest non carbonem significare, vel prunam, ut plerique id est, carbunculum lapidem, qui ob coloris flammei similitudinem igneus appellatur. Ex quo intelligimus altare Dei plenum esse carbunculis, hoc est, ignitis calculis et prunis, peccata purgantibus. Unde scriptum de Deo legimus: Carbones succensi sunt ab eo . Et de ipso Domino dicitur, quod ignis consumens sit. Et Salvator in Evangelio: Ignem veni mittere super terram : ut baptizaret in Spigni. Uniuscujusque enim opus quale sit, ignis probabit . Et qui salvandus est, sic salvabitur, quasi per ignem transierit. Et hoc notandum, quod ad Jeremiam, cui dictum est: Prius quam te formarem in utero novi te, et in vulva matris tuae sanctificavi te , quia labia non habebat immunda, sed tantum dixerat: nescio loqui, quia juvenis sum, extendit ipse Dominus manum suam, et tetigit os ejus, et dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
um per ostuum: Non est
enim pulchra laudatio
in ore peccatoris:. Hoc autẽ
dicimus non quo istũ iam
talem fuisse docecmus sed
quo ipse se prohumili tate¬
et immundis tantum labus
indignum se dĩ laudibus
fatectur
t uolauit adme unus desẽraph
et in manu eius calculus quẽ
forcipe tulerot decltari
Et tetigit osmeum. & dixit:
Eccetetigit hoc labiatua.
& cuferetur iniquita s tua
& peccatum tuum mundabitur
Iolcuit uel missus est unus
deseraphim quinterpreta¬
tur incendens. ut prophetue
labia purgar& inmunda &
pruna uel calculo quẽ deciltari
tulerat. excoqueret: Mul¬
ticcutem putant duos. esse serae¬
phim quia clamabant alter
adsingulos Et septuaginta
editio magis significet pluri¬
mos qui interprac&cctisunt:
sera phim stabant incircuto
eius: Quod si deduobus diceit¬
tur non incircuitu. sed ex
utracque paste dixissent:
Et hoc conuenit angelorum
multitudine: quae indimi¬
nisterium proceparoctasto
Seraphim autem pluroli
numero appellantur & sin¬

Expanded text:
um per os tuum ? » Non est um per os tuum ? » Non est enim pulchra laudatio in ore peccatoris. Hoc autem dicimus non quod Isaiam talem fuisse doceamus, sed quod ipse pro humilitate immundis tantum labiis indignum se Dei laude fateatur. « Et volavit ad me unus de seraphim, et in manu ejus calculus, quem fet tetigit os meum et dixit: Ecce tetigit hoc labia tua, et auferetur iniquitas tua, et peccatum tuum mundabiturVolavit, vel missus est unus de Seraphim, qui interpretatur incendens, ut Prophetae labia purgaret immunda, et pruna vel calculo, quem de altari tulerat, excoqueret. Multi autem putant, duos esse Seraphim, quia clamabat alter aad singulos, et Septuaginta editio magis significet plurimos, qui interpretati sunt: Seraphejus. Quod si de duobus diceretur, non in circuitu, sed ex utraque parte dixissent. Et hoc convenit Angelorum multitudini, quae in Dei ministerium praeparata est. Seraphim autem plurali numero appellantur, et sin
Abbreviated transcription (Latin):
exercituum uidi oculismeis:
tcibracham post quã uidit
tertem & cinerem essẽ sedicit¬
compunctum seesse testatur.
Non ob alia crimina sed quia
labia haberet immunda:
Felix conscientia quce tantum
insermone peccauit: Non suo
uitio : sed societate populi
habentis polluta labia cum
quo loqui saepissimae cogebatur
Exquo ostenditur. noxium ẽẽ
uiuere cum peccatoribus:
Quit angit picem in quinabitur
Sed quia in hebroceo legimus
uaemihi qui atacui: plangit
sepropheta quod non fuerit
dignus laudare dñm scibaoth.
cum seraphim quas angeli¬
cas fostitudines intellegimꝰ
Non fuit autem cusus lauda¬
rednm̃ quia labia habebat
immunda : Et proptere labia
habebat immunda: quia
cum peccatore populo uer¬
scibatur: Vel ceste ita in
tellegendum quia tacui &
non audaster otiaam regẽ
impium corripui. ideo labia
meci immunda sunt: Et lau¬
desdñi cum angelis canere
non ualeo nemihi dicatur.
Ouci petu nanas iustitias meas
& adsumes testamentum me¬

Expanded text:
exercituum vidi oculis meis. » Sed et Abraham postquam vidit terram et cinerem esse se dicitcompunctum se esse testatur, non ob alia crimina, sed quia labia haberet immunda. Felix conscientia, quae tantum in sermone peccavit, non suo vitio, sed societate populi habentis polluta labia, cum quo loqui saepissime cogebatur. Ex quo ostenditur noxium esse, vivere cum peccatoribus: Qui enim tangit picem, inquinabitur ab ea . Sed quia in Hebraeo legimus: Vae mihi, quia tacui, plangit se Propheta, quia non fueridignus laudare Dominum Sabaoth cum seraphim, quas angelicas fortitudines intelligimus esse. Non fuit autem ausus laudare Deum, quia labia habebat immunda. Et propterea labia habebat immunda, quia cum peccatore populo versabatur. Vel certa ita est intelligendum: Quia tacui et non audacter Oziam regem impium corripui, ideo labia mea immunda sunt, et laudes Domini cum angelis cantare non audeo, ne mihi dicatur: « Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum me
Abbreviated transcription (Latin):
ame et dabo tibi gentes here¬
didatem tuam: et possessionero
tuam terminos tenace: et rur¬
sum: Et multitudo pacis doneo
auferoctur lund: id estusquel
ad consummationem saeculii:¬
Principatus ci temillius ctimpe¬
rium erit supersolium etregnũ
dauid: quod post captiui tatem
babrloniam fuerat dissipoltum
Vt confirmet illud etroboret &¬
doceat esse perpetuũm. nec assẽe
promissio dĩ iudicctur ab in car¬
natonisitempore usque in sempi¬
ternum : Propterea autemq
telus idest emulado dñi exerci¬
tuum fecithox ĩ quic̃ ipsi eum ad
emulationem prouocauerunt
in his qui nonerant dii Et illeeos
prouocauit ad &emulandum
ingente quae non erat gens
Coepit emm a nub elis etnascentis
pueri de uirgine prophetia:
ex eoloco ubi dicitur ad
achar pete tibisignum adnõ
dõtuo ⁊ uersiculo isto finita
est: quo infertur telus dnĩ
exercituum faciethoc
nuncadreliqua transcamus:

Expanded text:
a me et dabo tibi gentes haerea me et dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae . Et rursum: Et multitudo pacis, donec auferatur luna , id est, usque ad consummationem saeculiPrincipatus autem illius et imperium erit super solium et regnum David, quod post captivitatem Babylonicam fuerat dissipatum, ut confirmet illud et roboret et doceat esse perpromissio videretur ab Incarnationis tempore usque in sempiternum. Propterea autem zelus, id est, aemulatio Domini exercituum fecit hoc, quia ipsi eum ad aemulationem provocaverunt in his qui non erant dii, et ille eos provocavit ad aemulandum in gente, quae non erat gens . Coepta Emmanuelis et nascentis pueri de Virgine prophetia, ex eo loco ubi dicitur ad Achaz: Pete tibi signum a Domino Deo tuo, versiculo isto finita est, quo infertur: Zelus Domini exercituum faciet hoc . Nunc ad reliqua transeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
s ed prohissex nominibus posuisse
quod in hebrocico non habetur
magni consilii angelum. Et ad¬
ducam pacem super principes
et sanitatem cius: qđ huncmibi
ni consilii angelus est : quin un¬
tiauit nobis abiciendum pro
tempore isrł. et gentes esse sal¬
uandas: Deditque pacem prin¬
cipibus suis apostolis etaposto¬
licisuiris : Et sanitatem dogma¬
tum suorum credentibus dere¬
liquit: Quod cutem sequitur
multiplicabitur eius imperium
et pacis nonerit finis proquo
Lxxtpocnstulerunt magnus
principatus eius: scire debemus
quod uerbum hebrocicum mespae
et hic & supra. lxXAΡXΗN
id est principatum interprtre¬
tatisunt: proquonos suproc
principactum hic imperium uer¬
timus : Aquilacutem uerbi
ambiguitate deceptus METO
id est mensuram inter proceta¬
tus est : quae et hebrocicae et
latine eodem appellatur nomine
Nec dubitare poterit demitipli
ciscluatoris imperio. et pace
eius quaen on habeat finem : qui
in psclmis legerit: postula

Expanded text:
sed pro his sex nominibus posuisse, sed pro his sex nominibus posuisse, quod in Hebraico non habetur, magni consilii Angelum, et adducam pacem super principes, et sanitatem ejus. Quod hunc mihi ni consilii Angelus est, qui nuntiavit nobis abjiciendum pro tempore Israel, et gentes esse salvandas: deditque pacem principibus suis, Apostolis et apostolicis viris, et sanitatem dogmatum suorum credentibus dereliquit. Quod autem sequitur: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis: pro quo LXX transtulerunt: Magnus principatus ejus: scire debemus quod verbum Hebraicum MESRA et hic et supra LXX ἀρχὴν id est, principatum interpretati sunt. Pro quo nos supra principatum, hic imperium vertimus. Aquila autem verbi ambiguitate deceptus μέτρον, id est, mensuram interpretatus est, quae et Hebraice et Latine eodem appellatur nomine. Neci salvatoris imperio et pace ejus, quae non habeat finem, qui in Psalmis legerit: Postula
Abbreviated transcription (Latin):
brocicae dicitur phele et con¬
siliarius seorsum quilingua
eorum appellatur iõ ẽs et ds̃
scparatim : qui hebrocicae hel
dicitur. Denique in consequen¬
tibus ubi legimus: tucsenimds̃
Et nesciebamus Etiterum
egosum ds̃ et non estalius prace¬
terme. Et multa hissimilio
proeo quod in latino dicitur
ds̃ in hebrocicohel scriptum est:
quod que sequitur fostis hebra¬
ice gibbor appellatur Vn¬
de et in eoloco ubiidem prophe¬
ta commemorat. Crunt
confidentes superdõ scõisrł
inueritate et quod pesiduũ
est ia cobsuperdõ forti: prodo
fosti in hebraceo scriptum ha¬
bethelgibor: pacrem autom
fudiri scłi et resurrectionis
quod innrãc uocatione compl&.
et principem pacis qui locutus
est adapostolos paicem meam
douobis pacemmeam relinqu̾
uobis Non dubitabit qui pacẽ
legerit dnm̃ saluctorem :
qui  nominum maies tate per¬
territos .lxx. reor non esse
ausos depuerdicere : quod a per¬
teds̃ appellandus sit et cetera

Expanded text:
braice dicitur PHELE : et Conbraice dicitur PHELE : et Consiliarius seorsum, qui lingua eorum appellatur IDES : et Deus separatim, qui Hebraice EL dicitur. Denique in consequentibus ubi legimus: Tu es enim Deus, et nesciebamus: Et iterum: Ego sum Deus, et non est alius praeter me , et multa his similia: pro eo quod in Latino dicitur Deus, in Hebraico EL scriptum est. Quodque sequitur, Fortis, Hebraice GIBBOR appellatur. Unde et in eo loco ubi idem propheta commemorat: Erunt confidentes super Deo sancto Israel in veritate: et quod residuum est Jacob super Deo forti , pro Deo forti in Hebraico scriptum habet EL GIBBOR. Patrem autem futuri saeculi et resurrectionis, quod in nostra vocatione completur; et principem pacis, qui locutus est ad Apostolos: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis : non dubitabit, qui pacem legerit Salvatorem. Qua nominum majestate perterritos LXX reor non esse ausos de puero dicere, quod aperte Deus appellandus sit, et caetera:
Abbreviated transcription (Latin):
quinatus de uirgine appellatur
emmanuhel: id est nobiscumds̃
et deprophetissce hoc est descõ
generatus spũnuncupatus est.
accelera spolia de tyochere fes¬
tina procedari: nunc multis
nominibus ppellatur. Et lic&
ex eo quod supra dixerat emma¬
nuhel id est nobiscumds̃ Dm̃ illũ
esse monstracuerit: tamen
nunc dicit factum illius prin¬
cipatum super umerum eius.
uel quod crucem suam ipsepor¬
tauerit uel perhumerum
ostendens bracchii fortitudinẽ
codem ssaia dicente : Reuelabit
dñs ds̃ bracchium scm̃ suum om¬
nibus gentibus : et rursum:
Dñẽ quis credidit auditui nostro
et brocchium dñi cui re uelatum
est : uocabiturergo post duo
nomina sex ciliis nominibus
admirtebilis consiliarius. ds̃
fosts pater futuri saeculi prin¬
ceps pacis: Non enim ut pleriq
putant una iungenda sunt
nomina ut legamus ad miroc¬
bilis consiliarius Et rursum
ds̃ fostis sed admirabilis legen¬
dum est separatim. quodhe¬

Expanded text:
qui natus est de Virgine, appellatur qui natus est de Virgine, appellatur Emmanuel, id est, nobiscum Deus: et de Prophetissa, hoc est, de Sancto generatus Spiritu, nuncupatus est, accelera, spolia detrahe festina praedari: nunc multis nominibus appellatur. Et licet ex eo quod supra dixerat, Emmanuel, id est, nobiscum Deus, Deum illum esse monstraverit: tamen nunc dicit factum illius principatum super humerum ejus, vel quod crucem suam ipse portaverit: vel per humerum ostendens brachii fortitudinem, eodem Isaia dicente: Revelavit Dominus Deus brachium sanctum suum omnibus gentibus . Et rursum: Domine, quis credidit auditui nostro: et brachium Domini cui revelatum est ? Vocabitur ergo post duo nomina, sex aliis nominibus: Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis. Non enim, ut plerique putant, bina jungenda sunt nomina, ut legamus, Admirabilis consiliarius, et rursum, Deus fortis; sed, Admirabilis legendum est separatim, quod He
Abbreviated transcription (Latin):
et pacis non erit finis: super
solium dauid. et superre gnum
eius ut confirm & illud. et con¬
roboret in iudicio etiustitia
amodo etusque in sempi ternũ
relus dnĩ exercituum fecciethoc
Lxx Ouia paruulus natus est
nobis et filius dactus est nobis
cuius principatus factus est
superumerum eius et uocabitus
nomen eius magni consilii nun¬
tius: Ad ducam enim pacem
super principes. et sanitatem
eius : magnus principatus ilios
et pacis non est terminus
superchronum dauid et regnum
eius ut corrigat illud et ccuxi¬
lietur iniudicio et iustitia
exhocnunc et usque in saeculũ
ꝗclus dñi sabuoh faciet haec:
Ideo diabolus et omnis eius uio¬
lenta prcedatio quahumanũ
oppresserat genus et sangui¬
nem sanguini mis cuerat. erit
in combustionem etcibus ignis
aeterni: quia natus est nobis
deuirgine puer dequo suproc
dictum est antequam sciat puer
re probare malum et eligerebo¬
num. Et postea in generatione
prophetissaae antequam sciat
pueruocare patrem suum et
matrem sucim: Isteigiturpuer

Expanded text:
finis: super solium David, et super regnum ejus, ut confirmet illud et corroboret in judicio et justitia, amodo et usque in sempiternum. Zelus Domini exercituum faciet hoc. LXX: Quia parvulus natus est nobis, filius datus est nobis, cujus principatus factus est super humerum ejus: et vocatur nomen ejus magni consilii nuntius. Adducam enim pacem super principes, et sanitatem ejus: magnus principatus illius, et pacis non est terminus, super thronum David et regnum ejus: ut corrigat illud, et auxilietur in judicio et justitia: ex hoc nunc et usque in saeculum. Zelus Domini sabaoth faciet haec. Ideo diabolus, et omnis ejus violenta praedatio, qua humanum oppresserat genus, et sanguinem sanguini miscuerat, erit in combustionem et cibus ignis aeterni: quia natus est nobis de Virgine puer, de quo supra dictum est: Antequam sciat puer reprobare malum et eligere bonum : et postea in generatione Prophetissae: Antequam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam . Iste igitur puer,
Abbreviated transcription (Latin):
reant : sic diaboli uiolenta
procedatio et tumultus actur¬
bae quibus humanum sibi subie¬
cerat genus gehennae ignibus
deputa tae sunt : Lxx non om̃s
sed pastem quandam populicre¬
didisse significant: Licet proeo
quodillidixerint deduxisti: in
lcetitia. alii interprace tati sunt
magnificasti. et cum in reliquis
eundem sen sum teneant᷑s tolã
congregatam dolo et uestimo¬
tum commutatum edim adiciuN
redditurum id est diabolum
quoscilicet omnes cinimas
quas dĩ cuxilio nudauenxt
cum ornamentis pristinis
redditurissit. Non solum ipse sed
et satellitescius daemones quibus
si optio detur magis eligant peri¬
re flammis: quam pracedam per¬
Paruulus enim natus est nobis
filius datus est nobis: Et sactus est
principatus super humerum eius:

Expanded text:
reant: sic diaboli violenta reant: sic diaboli violenta praedatio et tumultus ac turbae, quibus humanum sibi subjecerat genus, gehennae ignibus deputatae sunt. LXX non omnes, sed partem quamdam populi credidisse significant: licet pro eo quod illi dixerunt, deduxisti in laetitia, alii interpretati sint magnificasti. Et cum in reliquis eumdem sensum teneant, stolam congregatam dolo, et vestimentum commutatum, eum adjiciunt redditurum, id est, diabolum: quod scilicet omnes animas, quas Dei auxilio nudaverat, cum ornamentis pristinis redditurus sit: non solum ipse, sed et satellites ejus daemones: quibus si optio detur, magis eligant perire flammis, quam praedam perParvulus enim natus est nobis, filius datus est nobis: et factus est principatus super humeru
Abbreviated transcription (Latin):
gen tesuideant: fiat pater
uoluntastua: Cum ergoxp̃s
deuniuersis gentibus fuerit
congregato : tunclae tabun
sores in messe De quibus dñs
loquebatur messis quidem
multa operarii cutem pauci
Et sicut exultant uictores qui
captam diuidunt pracedam:
Cumenim fostis captus fuerit
etligatus omnis domus eius
diripitur et diuiduntur spolia:
tucuitem dñe atque scluator
iugum oneriscius hoc estdicbo¬
liqui prius exultabat in mundo
qui cunctis gentibus imperabat
qui grocuissimo seruitutis iugo
colla omnium de primebat.
Et uirga qua percutiebat
uniuersos et peccata sibi quasi
quod dam tributum peddere
compellebat. de traxisti de
humeris eorum : et tibi libera¬
tos seruire fecisti absqueullo
exercitu cibsque offensione
scinguinis incibscondita manu
sicut quondam sub ged eone
populo isrłi de madianitis uic¬
toriam pracebuisti: Quomodo
potest sed infecta sanguine igne
comburitur ut maculae cum
uestimento foedicruoris inte¬

Expanded text:
gentes videant, fiat, Pater, gentes videant, fiat, Pater, voluntas tua. Cum ergo Chride universis gentibus fuerit congregata: tunc laetabuntaetantur in messe, de quibus Dominus loquebatur: Messis quidem multa, operarii autem pauci . Et sicut exsultant victores, qui captam dividunt praedam. Cum enim fortis captus fuerit et ligatus, omnis domus ejus diripitur, et dividuntur spolia . Tu autem, Domine atque Salvator, jugum oneris ejus, hoc est diaboli, qui prius exsultabat in mundo, qui cunctis gentibus imperabat, qui gravissimo servitutis jugo colla omnium deprimebat; et virgam qua percutieabat universos, et peccata sibi quasi quoddam tributum reddere compellebat, detraxisti de humeris eorum: et tibi liberatos servire fecisti absque ullo exercitu et absque effusione sanguinis in abscondita manu: sicut quondam sub Gedeone populo Israel de Madianitis victoriam praebuisti . Quomodo st, lavari non potest; sed infecta sanguine, igne comburitur, ut maculae cum vestimento foedi cruoris inte
Abbreviated transcription (Latin):
stolam congregatam dolo
et uestimentum commutation
restituent et cãpient igne
Tesse combusti
obscuris locis ut amque dediti¬
onem ponimus ut quantum cece¬
teris ceditionibus et cbhebroica
ueritate distet uulgatec troens¬
latio diligenslector agnoscat:
Ad lucem ipsam quaeapparuit
populo intenebris constituto
idest addñm scducctorem fit
apostrofc et dicitur adeum:
Multipli casti gentem: hoc est
replesti omnes gentes notitia
tua sed non magnificastilaeti¬
tiam: Iuxta quod a postolus
merorem sibi dicit esse ꝑpetuũ
profractribus suis qui sunt his¬
rochelitae: Et ionas contrista¬
tur quod ita sciluatisintnineuitȩ
ut cucurbitasiue CIΙCΕΙΟΝ aruerit:
et ipse dñs loquitur in euangelio:
Non ueninisicido ues perditas
domus isrł : Et in passione:
traensetit calixisteame: Qui
loshunc sensum habet: si potest
fieri ut sine in terituiuda eorũ
credat gentium multitudo
pacssionem recuso: sinautem
illi excaetandi sunt ut omnes

Expanded text:
stolam congregatam dolo, stolam congregatam dolo, et vestimentum commutationis restituent: et cupient igne esse combusti. In obscuris locis utramque editionem ponimus, ut quantum a caeteris editionibus et ab Hebraica veritate distet Vulgata translatio, diligens lector agnoscat. Ad lucem ipsam, quae apparuit populo in tenebris constituto, id est, ad Dominum Salvatorem fit apostropha. Et dicitur ad eum: Multiplicasti gentem, hoc est, replesti omnes gentes notitia tui; sed non magnificasti laetitiam. Juxta quod Apostolus moerorem sibi dicit esse perpetuum pro fratribus suis qui sunt Israelitae . Et Jonas contristatur, quod ita salvati sint Ninivitae , ut cucurbita, sive CICEION aruerit. Et ipse Dominus loquitur in Evangelio: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Et in passione: transeat calix iste a me . Qui locus hunc sensum habet: Si potest fieri, ut sine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passionem recuso. Sin autem illi excaecandi sunt, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
prima tera ⁊abulon etnepta¬
lim scribarum et phariscicorũ
est erroribus liberacta Et
gracuissimum traditionum
iudaicarum iugum. excussit
deceruicibus suis : postecautẽ:
percuangelium cipostolipauli
qui nouissimus cipostolorum
omnium fuit. in grocuata est
id est multiplicata precedicatio
et in terminos gentium etuiã
uniuersi maris xp̃i euangeliũ
splenduit: Denique omnis
orbis qui ante ambulabat uel
sedebat in tenebris. et idola
clarum euan gelii lumen
tantur in messe: sicut exultan
actoris eius superosti. sicut indic
madian: Qui omnis uiolenta
pyocedatio cum tumultu: et uesti¬
mentum mixtum sanguine erit
in combustionẽ et cibus ienis
Lxx iplurimam pastem populi
deduxisti in laetitatua: et lae¬
taibuntur in conspectu tuo. sicut
lcietari solent in messe : et sicut
hiiquidiuidunt spolia : Quia
ciblatum est iugum quod supsto
ipsos erat positum: et uirga
decolloeorum: Uirga enim
excictorum dissi pabitur sicut
indiemadian: Quic omnem

Expanded text:
prima terra Zabulon et terra Nephthaprima terra Zabulon et terra Nephthali Scribarum et Pharisaeorum est erroribus liberata, et gravissimum traditionum Judaicarum jugum excussit de cervicibus suis. Postea autem per Evangelium Apostoli Pauli, qui novissimus Apostolorum omnium fuit, ingravata est, id est, multiplicata praedicatio: et in terminos gentium et viam universi maris Christi Evangelium splenduit. Denique omnis orbis, qui ante ambulabat, vel sedebat in tenebris, et idololclarum Evangelii lumen tantur in messe, sicut exsultanactoris ejus superasti, sicut in die Madian. Quia omnis violenta praedatio cum tumultu: et vestimentum mixtum sanguine erit in combustionem et cibus ignis. LXX: Plurimam partem populi deduxisti in laetitia tua: et laetabuntur in conspectu tuo, sicut laetari solent in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum quod supra ipsos erat positum, et virga de collo eorum. Virga enim exactorum dissipabitur, sicut in die Madian. Quia omnem
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam: Pro galileae gentiũ:
aquila OCINAC gentium sym¬
machus terminos interpraceta¬
qui uel inlitoribus uel in ripis
sunt : Hebracei credente s in xp̃m:
hunc locum ita edisserunt:
primo tempore haeduae tribus
tabulon et neptalim ab assyri¬
is captace sunt. et dustae in hos¬
tilem te rram: et galilea deser¬
taest quam nunc propheta
dicit esse releuatam eoquod
peccata populi sustiner&:
posteaautem non solum duae
tribus sed et reliquae quae
habitabant transiordanen
et in samaria ductae sunt in cap¬
tiui tatem: et hoc inquiunt
scriptura nondicit: quod regio
cuius populus primus ductus est
in captiui tatem et babylonis
seruire coepit et quac prius
in tenebris uerscibatur erroris
ipsa primum lucem precedican¬
tis uiderit xp̃i. Et exca in uni¬
uersas gentes. sit euangelium
seminatum: Natarei quorum
quorum opinionẽ supracposui :
hunclocum ita explanare co¬
nantur: aduenien texp̃o et
pracedicatione illius corusccne:

Expanded text:
tentiam. Pro Galilaea gentium, tentiam. Pro Galilaea gentium, Aquila θῖνας gentium, Symmachus terminos gentium interpretaqui vel in littoribus, vel in ripis sunt. Hebraei credentes in Christum, hunc locum ita edisserunt. Primo tempore liae duae tribus Zabulon et Nephthali ab Assyriis captae sunt, et ductae in hostilem terram; et Galilaea deserta est , quam nunc propheta dicit relevatam esse, eo quod peccata populi sustineret. Postea autem non solum duae tribus, sed et reliquae, quae habitabant trans Jordanem et in Samaria, ductae sunt in captivitatem . Et hoc, inquiunt, Scriptura nunc dicit, quod regio cujus populus primus ductus est in captivitatem, et Babyloniis servire coepit, et quae prius in tenebris versabatur erroris, ipsa primum lucem praedicantis viderit Christi, et ex ea in universas gentes sit Evangelium seminatum. Nazaraei, quorum opinionem supra posui, hunc locum ita explanare conantur: Adveniente Christo et praedicatione illius coruscante,
Abbreviated transcription (Latin):
uelociter. ut ciudientes uenite
faciam uos piscatores hominũ
statm et patrem relinquerent
et nauiculam: Nouissimoautem
tempore ad gracuata est fides
eorum plurimis iudaeorum
inerrore permanentibus : Mare
autem hic lacum appellat gene¬
scr& h. quuor dane influente
efficitur. in cuius litore caphar¬
ncum et trberias et betscuda
et chororainsi taesunt: Inqua
uel maxime regione dñs com¬
moractus est : ita ut populus qui
uel sed ebat uelambulabat inte¬
nebris lucem uiderit. nequa quã
pastum ut cdiorum prophetarũ
sed magnam ut eius qui i n euanģelio
loquitur. Ego sum lux mundi:
et qui habitabant in regione
umbracemostis. lux osta est eis :
Inter mortem et umbrammostis
hocesse puto : quod morseorum
est quicum operibus mortuis
ad inferos perexerunt: anima
enim quae peccauerit ipsamori¬
ctur : Vmbra cutem mostis:
eorum qui cum peccent. necdum
deuita ista egressisunt: possunt
enim si uoluerint agere poeni¬

Expanded text:
velociter, ut audientes: Venite, et velociter, ut audientes: Venite, et faciam vos piscatores hominum , statim et patrem relinquerent et naviculam. Novissimo autem tempore aggravata est fides eorum plurimis Judaeorum in errore permanentibus. Mare autem hic lacum appellat Genesareth, qui Jordane influente efficitur; in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaïda, et Chorozaïm sitae sunt: in qua vel maxime regione Dominus commoratus est; ita ut populus, qui vel sedebat, vel ambulabat in tenebris, lucem videret, nequaquam parvam, ut aliorum prophetarum, sed magnam, ut ejus qui in Evangelio loquitur: Ego sum lux mundi . Et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Inter mortem et umbram mortis, hoc esse puto, quod mors eorum est, qui cum operibus mortuis ad inferos perrexerunt: Anima enim, quae peccaverit, ipsa morietur ; umbra autem mortis eorum est, qui cum peccent, necdum de vita ista egressi sunt: possunt enim si voluerint agere poeni