comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum aliis preclicans. ipse reprobus inueniretur. Nec
deerant ꝓuidente dño uite corum necessaria. affines em̃
et quiq nobiles xp̃o deuoti eius ammonitiõe et doctrina.
plurima t̾ratum fundorũq illi conferebant donaria. sic̃
inferius patebit.
Traditio de uilla de wormhoud

Expanded text:
tum aliis praedicans, ipse reprobus inveniretur. Nec tum aliis praedicans, ipse reprobus inveniretur. Nec deerant, providente Domino, vitae eorum necessaria. Affines enim et quique nobiles Christo devoti ejus admonitione et doctrina, plurima terrarum fundorumque illi conferebant donaria, sicut inferius patebit. CAP. V. Traditio de villa de Worinhoud
Abbreviated transcription (Latin):
Het requies mea ĩseculum seculi. hic hĩtabo: qm̃ elegi
eam. Cognoscens igit᷑ a domino sibi locũ illũ electum.
sine mora nauim relinquẽs: monasteriũ nomine
sithui in eodem loco in dei nomine ⁊ in honore sci pe¬
tri ecdificare cepit. Confluentib undiq religiosis
uiris intra modicumt tempus multitudinẽ mona¬
choꝵ uidelicet centũ quinquaginta coadunauit. cũ
quib multis indei seruitio iuixerat anins. Turbamq si¬
bi a domino crecditam sub districto sacre regule iugo mẽ¬
te sollicita ꝑuigil custodiebat pastor. sciens qd̾ scriptũ
est: cui plus committt᷑. plus ab eo exigitur. Beatis e¬
nim dei famulis sub sua cura consistentib dominica
atq apłica p̃dicando mandata sua cotidie districta
conuersatione ac religiosis actib magnum beneuiuẽ¬
di prebebat exemplum. implens quod scriptũ est. Sic
luceat lux ur̃a coram hominib. ut uideant bona ope

Expanded text:
Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo quoniam elegi Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo quoniam elegi eam . Cognoscens igitur a Domino sibi locum illum electum, sine mora navim relinquens, monasterium nomine Sithiu in eodem loco in Dei nomine et in honore S. Petri aedificare coepit. Confluentibus undique religiosis viris intra modicum tempus, multitudinem monachorum, videlicet centum quinquaginta coadunavit, cum quibus multis in Dei servitio vixerat annis, turbamque sibi a Domino creditam sub districto sacrae regulae jugo mente sollicita pervigil custodiebat pastor, sciens quod scriptum est : Cui plus committitur, plus ab eo exigitur . Beatis enim Dei famulis sub sua cura consistentibus Dominica atque apostolica praedicando mandata, sua quotidie districta conversatione ac religiosis actibus magnum bene vivendi praebebat exemplum, implens quod scriptum est: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant bona oper
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea decedente achario ep̃o urbis nouiome ad episco-¬
patum euisdem urbis uenerabilis iur mummolinus
ꝓuehitur. et ebertrannus cenobio sc̃i quintini amũmo.¬
lino p̃fertur. Sc̃s uero bertinus in loco sibi a do̾ collato ã¬
nis quatuordecim resedit. Et qͦniã locus ille ꝑmodicus
minusq spaciosus erat: ut constructionẽ alicuiꝰ magni
caperet apparatus: sc̃s uir dei Bertinꝰ cepit cum sibi
coadunatis edificandi cenobii aptiorem querere locũ.
S dictum dominicũ animo reuoluens sine me nichil
potestis facere. ꝑfecto usus consilio dei ꝓuidentie cuncta
disponenti sese ex animo cõmittens protinus nauim cõ¬
scendit: sine gubernatore et renige ꝑ spaciosum stag¬
num cui adheret p̾dictũ monasteriolum d̾i tantũ nutu
nauis agebatur. Angelicoq ministerio cerneres carinã
contra fluenta precipitis fliiuii inpingi. quousq aptũ
tenendo portũ consisteret: et uenerabilis uir Bertinus
hunc uersiculũ ex ordine decantati psalterii ꝓmeret.

Expanded text:
nterea decedente Achario episcopo urbis Noviomae ad episcopatum ejusdem urbis venerabilis vir Mummolinus provehitur, et Ebertramnus coenobio S. Quintini a Mummolino praeficitur; sanctus vero Bertinus in loco sibi a Domino collato annis quatuordecim resedit. Et quoniam locus ille permodicus minusque spatiosus erat, ut constructionem alicujus magni caperet apparatus, sanctus vir Dei Bertinus coepit cum suis sibi coadunatis aedificandi coenobii aptiorem quaerere locum. Sed dictum Dominicum animo revolvens: Sine me nil potestis facere , perfecto hujus consilio Dei providentiae cuncta disponenti sese ex animo committens, protinus navim conscendit sine gubernatore et remige per spatiosum stagnum cui adhaeret praedictum monasteriolum. Dei tantum nutu navis agebatur, angeli quoque ministerio cerneres carinam contra fluenta praecipitis fluvii impingi, quousque aptum tenendo portum consisteret, et venerabilis vir Bertinus hunc versiculum ex ordine decantati psalterii promeret:
Abbreviated transcription (Latin):
Im scriniũ omniũ astantium oculis apparet continuis
Illoq soluto. cunctis circumstantib emerita cuius¬
am sc̃i membra reuelantur: et sub dextro eiusdem sc̃i
umero crux argentea reperta extrahitur. fr̃ibq ad
nanus piofertur: has tantum trium uerborum conti¬
st eodem momento quo sc̃i uiri corpus inuentum est.

Expanded text:
um scrinium omnium astantium oculis apparet continuisse, um scrinium omnium astantium oculis apparet continuisse, illoque soluto cunctis circumstantibus emerita cujusdam sancti membra revelantur, et sub dextero ejusdem sancti humero crux argentea reperta extrahitur, fratribusque ad manus profertur, has tantum trium verborum continum quod factum est eodem momento quo sancti viri corpus inventum est.
Abbreviated transcription (Latin):
accitꝰ ep̃s satis beniuole acturrit. aram destructurus
cum multis accessit. illaq subuersa: eadem die domũ
altius foditur dum multa terrarũ copia effectur. etce
sub ipso sacrato altaris loco quoddam apogeũ duris
lapidib tegulis. antiquoq cemento operosẽ conditum
ffenditur: nec regi nec detegi ultra illud ꝑmittitur. ne¬
orsan si absq bonorum uirorum testimonio detectum
olueretur aut tectum aliquamdiu fr̃es huiꝰ loci occul¬
ari conarentur: quorumcũq emulorũ derogationib
timinarentur. Tandem suꝑ hoc cõmunicato ꝓborum
pnsilio plurib ydoneis testibus circũstantib. cum ꝓ¬
ssionib crucib paratis et cereis acceditur: et fratrib
t decebat interim letanias cantantib cunctisq de¬
urantib apogeum detegitur. ac multo multorum
idore aprima diei hora usq in uesꝑum ferreis instri¬
nentis uixdissipatur. Quod tandem aꝑtum plumbe¬

Expanded text:
accitus episcopus satis benevole accurrit, aram destructurus accitus episcopus satis benevole accurrit, aram destructurus cum multis accaltius foditur, dum multa terrarum copia effertur, ecce sub ipso sancto altaris loco quoddam apogaeum duris lapidibus, tegulis, antiquoque caemento operose conditum offenditur. Hoc forsan si absque bonorum virorum testimonio detectum solveretur, aut tectum aliquandiu fratres hujus loci occultare conarentur, quorumcunque aemulorum derogationibus criminarentur. Tandem super hoc communicato proborum consilio, pluribus idoneis testibus circumstantibus, cum processionibus, crucibus paratis et cereis acceditur, et fratribus, ut decebat, interim litanias cantantibus, cunctisque demirantibus apogaeum detegitur, ac multo multorum sudore a prima diei hora usque in vesperum ferreis instrumentis vix dissipatur. Quod tandem apertum, plumbe
Abbreviated transcription (Latin):
inuacluntur: qui rapacitate sua totius claustri girat
cõfinia. et nichil int̾misso exterminauit omnia. His ita
consumptis. in secuta nocte cuidam seniorum nrõrum
in sompnio uisum est uidere quendam magnificum
uirum habitus candore niueum: uultus splendore ful¬
mineũ quodam loco claustri ꝑstitisse. diligentiq optu¬
tu circumspectis omnib extenta dextera omnem ceno¬
bii locum beneclixisse. Qua de re etiam colligitur locũ
a quibdam commissis iam expiatum. demũq ĩ pristi¬
nũ uel potiorem decorem aliquando miseratione dei cõ¬
uertenclum. Interea nobis diuo expositis. denuo neces-¬
sitate. cogente tecta reparantur: murisq utcumq ad huc
stantib suꝑponuntur. Cunctis ꝓ tp̃re ac ꝓposse reparaus
sen potius dealbatis edificande ibidem cripte causa car¬
dinale sc̃i Martimi altare mutandũ fuerat: quod sine
pontificis fieri presentia minime decebat. Cuiꝰ rei gr̃a

Expanded text:
invaduntur: qui rapacitate sua totius claustri gyrat invaduntur: qui rapacitate sua totius claustri gyrat confinia, et nihil intermisso exterminavit omnia. His ita consumptis, insecuta nocte cuidam seniorum nostrorum in somno visum est videre quemdam magnificum virum, habitus candore niveum, vultus splendore fulmineum, quodam loco claustri perstitisse, diligentique obtutu circumspectis omnibus extenta dextera omnem coenobii locum benedixisse. Qua de re etiam colligitur locum a quibusdam commissis jam expiatum, demumque in pristinum vel potiorem decorem aliquando miseratione Dei convertendum. Interea nobis dio expositis denuo necessitate cogente tecta reparantur, murisque utrimque adhuc stantibus superponuntur. Cunctis pro tempore ac pro posse reparatis seu potius dealbatis, aedificandae ibidem cryptae causa cardinale S. Martini altare mutandum fuerat, quod sine pontificis fieri praesentia minime decebat. Cujus rei gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ultio suꝑ nos diuine pendebat indignationis. nosq
usq ad animam ꝑculisset: nisi idem sanctus martyr
cum sc̃is patronis nr̃is audomaro uidelicet atq Gerti¬
no intercessores ꝓnobis coram domino assurrexissent
Uerum misericors dominus scõrum suorũ interuentio¬
nib flexus ad pietatem. indignationis sue ad tempus
distulit correptionem: confessionis penitudinem ac
sc̃e conu̾sionis prestolans meliorationem. Hac itaq
redargutione immaniter preterriti et ad tempus pe¬
nitentia ducti. cũ finetenus in noui hominis sincerita¬
tem. emulatione sc̃a foret enitendum: a ñ nullis itera¬
to reditum est in luti uolutabrum. Tandem iniquita¬
tum nr̃aꝵ enoimitate irritatus suꝑnus arbit̾. ext̾iorẽ
domũ suam uti longe antea diuinitus cõminatũ fue¬
rat: igni miserabiliter ad deuorandum deliberarat. Et
ut dictum est a sc̃uario meo incipite. edes dei subito igne

Expanded text:
ultio super nos divinae pendebat indignationis: nosque ultio super nos divinae pendebat indignationis: nosque usque ad animam perculisset, nisi idem sanctus martyr cum sanctis patronis nostris, Audomaro videlicet atque Bertino, intercessores pro nobis coram Domino assurrexissent. Verum misericors Dominus sanctorum suorum interventionibus flexus ad pietatem, indignationis suae ad tempus distulit correptionem, confessionis plenitudinem ac sanctae conversationis praestolans meliorationem. Hac itaque redargutione unanimiter perterriti et ad tempus poenitentia ducti, cum finetenus in novi hominis sinceritatem aemulatione sancta foret enitendum, a nonnullis iterato reditum est in luti volutabrum. Tandem iniquitatum nostrarum enormitate irritatus supernus Arbiter, exteriorem domum suam, uti longe antea divinitus comminatum fuerat, igni miserabiliter ad devorandum deliberarat, et ut dictum est, a sanctuario meo incipite , aedes Dei subito igne
Abbreviated transcription (Latin):
daciam: aucdacia uero congeminauit crimen crimẽ
quoq meritam intulit mortem. Necdũ triduo p̾t
hec transacto. boues cuiusdam pauꝑis rapuit. ditio¬
ni falsi iuris subdidit nimiisq laborib prolibito sui:
ꝓq temporis quantitate insudatum tenuit. Necdum
boues reddiderat. et maiora quidem actum ire forte co¬
gitatu uolebat cum forte eadem passione qua primũ
ꝑcutitur. Cadit int̾ram misertum quoq non homo ẽẽ.
non mortale sonare uidetur. Nam ꝓhũmanis uerbis
mugitus dat pro planctu ꝓquerela rabiem aggrestium
ferarum imitatur. Orat amicos quo pro se rogent. nec
refert quidem. Deprecatur nuntuis ut se se iusitatum mo-
nachus ueniat. id quoq minime quidem meretur. Igit᷑
eodem die quo rursus ꝑcussus eadem infirmitate est iu¬
tam quam postposuerat ꝑdidit. mortem quam secutus
ut oraculo celesti ostensuni est utq digestũ pe-¬
nes nos inuenitur in memoria sc̃i uincentiz martiris

Expanded text:
daciam, audacia vero congeminavit crimen, crimen daciam, audacia vero congeminavit crimen, crimen quoque meritam intulit mortem. Necdum triduo post haec transacto, boves cujusdam pauperis rapuit, ditioni falsi juris subdidit, nimiisque laboribus pro libito sui proque temporis quantitate insudatum tenuit. Necdum boves reddiderat, et majora quidem actum ire forte cogitatu volebat, cum forte eadem passione qua primum percutitur, cadit in terram, miser tum quoque non homo esse, non mortale sonare videtur. Nam pro humanis verbis mugitus dat pro planctu, pro querela rabiem agrestium ferarum imitatur; orat amicos quo pro se rogent, nec refert quidem; deprecatur nuntiis, ut sese visitatum veniat monachus: id quoque minime quidem meretur. Igitur eodem die quo rursus percussus eadem infirmitate est, vitam quam postposuerat, perdidit, mortem quam secutus ut oraculo coelesti ostensum est, utque digestum penes nos invenitur in memoria S. Vincentii martyris,
Abbreviated transcription (Latin):
et quia uoluit uidere multatum ima cum aliis nost̾
monachus heribertus illo uenit. Cuius presentiam in¬
telligens uoce. non enim uisu hunc ip̃m agnoscere quiue¬
rat quo ꝓse oret deprecetur. intente ac sepe multum rogat.
At ille compatiens misero. quis enum mortalis hunc
huiusmodi cerniens tali non compateretur: S ciscitat᷑
an uelit amͦ resipiscere. funditusq priorem uitam
corrigere. Eadem inquit passio et incurabilis ꝑcellat
me feriens. si sane sanatus in omnibz emendari ne¬
glexero. Credidit gͥbonus uir sponsioni illius. reuer¬
sus est continuo: orauit. sanitati restitutus est. Seq̃n¬
te autem die claris indutus uestibus. ualentior atq
sanior solito apparuit. Mirantur om̃s qui eum no¬
uere ꝑculsum. tam repente ꝯualuisse. s ipse alia fin¬
gebat. componebat orationem: aliorsum uera detorq̃ns
ac deberet. Uerum cum sepe mendatio contra uerum
stare homo assuesceret. faciendi assiduitas aluit au¬

Expanded text:
et quia voluit videre multatum, una cum aliis noster et quia voluit videre multatum, una cum aliis noster monachus Heribertus illo venit. Cujus praesentiam intelligens voce non enim visu hunc ipsum agnoscere quiverat quo pro se oret deprecatur intente, ac saepe multum rogat. At ille compatiens misero, quis enim mortalis hunc hujusmodi cernens non compateretur? sciscitatur an velit amodo resipiscere funditusque priorem vitam corrigere. Eadem, inquit, passio et incurabilis percellat me feriens, si sane sanatus in omnibus emendari neglexero. Credidit igitur bonus vir sponsioni illius, reversus est continuo, oravit, sanitati restitutus est. Sequente autem die claris indutus vestibus, valentior atque sanior solito apparuit. Mirantur omnes qui eum novere perculsum, tam repente convaluisse; sed ipse alia fingebat, componebat orationem aliorsum verba detorquens ac deberet. Verum cum saepe mendacio contra verum stare homo assuesceret, faciendi assiduitas aluit au
Abbreviated transcription (Latin):
labori insucdasse. At ille inquit. Quid dixisti nequamure.
Et si cogitaras qd̃ nefas dictu est. haut quaquã palam
proferres. Plectere miser merita plectere pena: multabe¬
re celestis ire uirga. Dum gͥ isdem ualde motus suꝑ his
pedem auerteret. merito digna ꝑcussus est plaga. Nam
facies illius ad posteriora ilico flectebatur. adco ut occi¬
put qd̾ erat sinciput et sinciput quod erat occiput ha¬
reri uderetur: preter qd̾ facies suis formis insigniri de¬
beret. Collum enim distortum et tumidum. labia eque
quidem tumentia: et aliorsum ac deberent uersa. lumĩa
quoq oculoiũ inuersum aspicientia cernere erat. Et quid
plura referam: Quod mirum dictu mauisꝙ uisu ẽ.
nichil humani meo intuebatur. Talis itaq. domum
deportatur. At taurinos mugitus emittens. omnẽ uice¬
niam sue pene cruciatu mouebat. Erat eñi in homine
uidere miseriam. Uerum suis pretib aliorumꝙ rogatu

Expanded text:
labori insudasse. At ille inquit: Quid dixisti, nequam vir? labori insudasse. At ille inquit: Quid dixisti, nequam vir? et si cogitares quod nefas dictu est, nequaquam palam proferres. Plectere, miser, merita plectere poena, multabere coelestis irae virga. Dum igitur isdem valde motus super his pedem averteret, merito digna percussus est plaga. Nam facies illius ad posteriora illico flectebatur, adeo ut occiput, quod erat sinciput, et sinciput, quod erat occiput, haberi videretur, praeter quod facies suis formis insigniri deberet: collum enim distortum et tumidum. labia aeque quidem tumentia, et aliorsum ac deberent versa, lumina quoque oculorum inversum aspicientia cernere erat. Et quid plura referam? quod mirum dictu, magisque visu est, nihil humani in eo intuebantur: talis itaque domum deportatur. At taurinos mugitus emittens omnem viciniam suae poenae cruciatu movebat. Erat enim in homine videre miseriam. Verum suis precibus aliorumque rogatu,
Abbreviated transcription (Latin):
eius. heribertus inquit monachus tibi succenset dicens qͥa
ruricolas meo seruitio subde. Redit siquidem armatus
precepto domini malumq euomit latentis ueneni. Nã
apprehendit boues illius in agro pascentes et seruitio do-¬
mini sui subdidit: eosq ꝑtotum triduum tenuit. Ut aũt
placuit. macilentos multumq afflictos uti fit tot labori¬
bus reddidit. Inde adeo motus quidem monachus nequã
hũc u̾bis aggreditur. usq ad id temporis libera extitit nr̃a
curtis ab omni seruitiõ fuitq sue potestatis. nec quis
puorum ausus fuit in ea sibi uendicare aliquid ius. si¬
ue uim inuasionis. Quã obrem gͦ nr̃os boues abegisti.
et inseruitium alterius iundicasti: Non mirũ quidem
si nequam praua ore ꝓfert maius est opus at si esset dic¬
tum. Si tuus inquid sc̃s Bertinus bos esset. iugo meo iun¬
geretur. subꝙ labore ingemeret. qui tuos quereris meo

Expanded text:
ejus: Heribertus, inquit, monachus tibi succenset, dicens, quia ejus: Heribertus, inquit, monachus tibi succenset, dicens, quia ruricolas meo servitio subdis. Redit siquidem ille armatus praecepto domini, malumque evomit latentis veneni. Nam apprehendit boves illius in agro pascentes, et servitio domini sui subdidit, eosque per totum triduum tenuit. Ut autem placuit, macilentos multumque afflictos, uti fit, tot laboribus reddidit. Inde adeo motus quidem monachus nequam hunc verbis aggreditur. Usque ad id temporis libera exstitit nostra curtis ab omni servitio, fuitque suae potestatis, nec quis orum ausus fuit in ea sibi vindicare aliquod jus sive vim invasionis. Quamobrem ergo nostros boves abegisti, et in servitium alterius vindicasti? Non mirum quidem si nequam prava ore profert, majus est opus ac si esset dictum: Si tuus, inquit, sanctus Bertinus bos esset, jugo meo jungeretur, subque labore ingemeret, qui tuos quereris meo
Abbreviated transcription (Latin):
sam cuiusdam maioris p̾diti potestate. aduocationẽq¬
sibi iunclicantis uille. ꝓprii uiris sc̃i Bertini calmunth noĩe.
Hic quia una et timeri ac placere desiderabat. nimium nimi¬
umq uicicolas labore usq impense acto premebat. Uerum
ꝓ causa huius moliminis et ꝓtante controu̾sia ĩusticie. qͥ¬
dam monachus heribertꝰ noĩe qui alb̃i Bouoni ĩ regimen
huiꝰ cenobii successit exp̾cepto uenerande memorie iam dc̃i
Bouonis agens curam ipsiꝰ uille curauit hunc sepus ã¬
monere ut desisteret. a neqͣm actu: et ab omnium oppressio¬
ne. At palam arguentem sceleris uelut metuens fugiebat.
clam autem illi detrahens subdolus machinamenta in¬
struebat. Suꝑ his uero dolens monachus dominum illiꝰ
adiit. suorumq ac suam in iuriam patefecit. Ego ipse ꝑ¬
me inquit hunc primum curabo minari. et si deinceps
hec admiserit: pecunie sentiet dampnũ. Reuertente ue-¬
ro monacho. forte alter iam dictus aduenit. Cui dominꝰ

Expanded text:
diti potestate, advocationemqsibi vindicantis villae proprii juris S. Bertini, Caumont nomine. Hic quia una et timeri ac placere desiderabat, nimium nimiumque vicicolas labore usque impense acto premebat. Verum pro causa hujus moliminis et pro tantae controversia injustitiae, quidam monachus, Heribertus nomine, qui abbati Bovoni in regimen hujus coenobii successit, ex praecepto venerandae memoriae jam dicti Bovonis agens curam ipsius villae, curavit hunc saepius admonere ut desisteret a nequam actu et ab omnium oppressione. At palam arguentem sceleris velut metuens fugiebat, clam autem illi detrahens subdolus machinamenta instruebat. Super his vero dolens monachus, dominum illius adiit, suorumque ac suam injuriam patefecit. Ego ipse, inquit, per me hunc primum curabo minari: et si deinceps haec admiserit, pecuniae sentiet damnum. Revertente vero monacho forte alter jam dictus advenit. Cui dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea quicdam uir nobilis ualde p̃diues opum adro¬
asdus nomine nullum habens filium. tractare cũ beato
audomaro et preditis dei famulis cepit: qualiter possessio¬
nũ suarum eccł̃iam heredem faceret. Quem beatus au-¬
domarus inspirante gratia sp̃c sc̃i hortatus est ut sc̃o ber¬
tino sociisq eius p̾nominatis queque habere poterat
conferret. quatinus ibidem cenobiũ in honore beati petri
principis apłorum construendo turbam monachorum
non modicam coadunarent. Quod adroaldus presen¬
te beato audomaro cunctisq procerib urbis taruenne
magna cordis alacritate compleuit. tradens uillam sue
ꝓprietatis nuncupatam sithui: anno ab incarnatione
domini sexcentesimo uigesimo sexto. anno autẽ unde¬
cimo regni clodouei filii dagoberti: octauo idus septem¬
bris. Interritorio igitur quodam ipsius uille monaste¬
rium edificare ceperunt. qui locus usq hodie uetus uo¬
catur monasteriũ.

Expanded text:
nterea quidam vir nobilis valde praedives opum, Adroaldus nomine, nullum habens filium, tractare cum B. Audomaro et praedictis Dei famulis coepit, qualiter possessionum suarum ecclesiam haeredem faceret. Quem B. Audomarus, inspirante gratia Spiritus sancti, hortatus est ut S. Bertino sociisque ejus praenominatis quaeque habere poterat conferret, quatenus ibidem coenobium in honore B. Petri principis apostolorum construendo, turbam monachorum non modicam coadunarent. Quod Adroaldus praesente B. Audomaro cunctisque proceribus urbis Tarvennae magna cordis alacritate complevit, tradens villam suae proprietatis nuncupatam Sithiu, anno ab Incarnatione Domini sexcentesimo vigesimo sexto, anno autem undecimo regni Chlodovei filii Dagoberti, octavo Idus Septembris. In territorio igitur quodam ipsius villae monasterium aedificare coeperunt, qui locus usque hodie Vetus vocatur monasterium.
Abbreviated transcription (Latin):
ut largiflua tue sapientie de suꝑnis fluenta nr̃is licet
maculatis mentib rorare conceclas: ut de tantorum ui¬
rorum meritis atq iurtutib que ꝑ illos tua gr̃a gessit
scire uolentib licet de magnis parua ac de multis pau¬
ca depromere possimus. Quis enim cotidianã eorum
cõu̾sationẽ atq ind̾i seruitio constantiã. cunctos ꝙ la¬
bores quos in occulto deo tantum teste operati sunt. sc¬
re atq enarrare potest: Quia igitur sc̃i uiri loca re

Expanded text:
ut largiflua tuae sapientiae de supernis fluenta nostris, licet ut largiflua tuae sapientiae de supernis fluenta nostris, licet maculatis, mentibus rorare concedas, ut de tanti viri meritis atque virtutibus, quae per illum tua gratia gessit, scire volentes, licet de magnis parva ac de multis pauca, depromere possimus. Quis enim cottidianam eius conversationem atque in Dei servitio constantiam cunctosque labores, quos in occulto, Deo tantum teste, operatus est, scire atque narrare potest? 1. Hic igitur agius pontife
Abbreviated transcription (Latin):
bili ditatos dono. ad docenclas baptiranclas ꝙ omnigenas
gentes ire precepit dicens. Ite baptrate omnes gentes.
b gentib ⁊ ꝓuintuis uerbum domini predicantes mul¬
tasq ꝑ dei gr̃am uirtutes operantes: uariaq tormẽtoꝵ
generã seuo paganorũ furore ferentes. sc̃mꝙ ꝓ xp̃o funde¬
re cruorem optantes: ꝑ orbem ꝑrexere triquadium. Poso
demq sp̃u repletos. neq enim est apud deum ꝑsonariam
acceptio implens quod ꝓmisit effundam de sp̃u meo suꝑ
omnẽ carnem: apłoꝵ iucarios in omnib partib mun¬
di esse concessit. Unde d̾s omnipotẽs cui cura est de om̃ĩb
qui uult om̃s homines saluos fieri ppłis in occidentalib
mundi partib positis errorum tetris caliginib cecatis
diaboloq subiectis peccatorũ mole depressis fatmnorum¬
q cloaca conuolutis: diuinis munerib decoratos. lig¬
nis ac uirtutib in multis orbis partib notos audoma¬

Expanded text:
bili dono ditatos ad docendas baptizandasque omnigenas bili dono ditatos ad docendas baptizandasque omnigenas gentes ire precepit, dicens: Ite, docete omnes gentes, bus provintiis verbum Domini predicantes multasque per Dei gratiam virtutes operantes variaque tormentorum genera sevo paganorum furore ferentes sanctumque pro Christo fundere cruorem optantes, per orbem perrexere triquadrum. Post demque spiritu repletos, – neque enim est apud Deum personarum acceptio, – inplens, quod promisit: Effundam de spiritu meo super omnem carnem, apostolorum vicarios in omnibus mundi partibus esse concessit. Unde Deus omnipotens, cui cura est de omnibus, qui vult omnes homines salvos fieri, populis in occidentalibus mundi partibus positis, errorum tetris caliginibus caecatis diabuloque subiectis, peccatorum mole depressis facinorumque cloaca convolutis, divinis muneribus decoratum, signis ac virtutibus in multis orbis partibus notum, Audoma
Abbreviated transcription (Latin):
munerũ largitori multiplices gratie laudes¬
ꝙ sedule sunt referende. qui omniũ creatiuia¬
rum usibiliũ et ininsibiliũ conditor et gu
nas gentes misit ad tras. Qui causa salutis humane ex
maria uirgine carnem sumens ĩmaculatam. om̃e huma¬
nũ genus aprimo homine diabolica ꝑsuasione seduito
uenclitũ ⁊abuliq subtruentissĩo iugo reclactĩ mori pe¬
nisq addictum. de potestate tenebrarum principis digna¬
tus est eripere. De hinc omnes homines ab adam usq
ad xp̃m demoniaca fraude pettatorum cathenis ligatos.
marimis q scelerum ponderib oppressos: ex omnib orbis
climatib nunc ꝑse literatos. uocauit ad uitam ita dites.
fitiam uos. Qui Duodecim apłos de turba tocius generis
humaiũ electos alios quoq alterius ordinis septucgi
ta duos faclis regionib albis: ne multe operar deeslent
messi iubet omnẽs discipulos esse suos. Hosꝙ incenaeu¬
lo lyon sc̃õ spiramine repletos omniũq luiguatũ mira¬

Expanded text:
munerum largitori multiplices gratiae laudesque sedulo sunt referendae, qui omnium creaturarum visibilium et invisibilium conditor et gunas gentes misit ad terras; qui, causa salutis humanae ex Maria virgine carnem sumens inmaculatam, omne humanum genus a primo homine diabolica persuasione seducto venditum zabulique sub cruentissimum iugum redactum morti poenisqtus est eripere, dehinc omnes homines ab Adam usque ad Christum demonica fraude peccatorum catenis ligatos maximisque scelerum ponderibus oppressos ex omnibus orbis climatibus nunc per se liberatos vocavit ad vitam, ita dicens: Qui, duobus decim apostolis de turba tocius generis humani electis, alios quoque alterius ordinis sexaginta et duos, factis regionibus albis, ne multae operarii deessent messi, iubet omnipotens discipulos esse suos hosque in cenaculo Sion sancto spiramine repletos omniumque linguarum mira
Abbreviated transcription (Latin):
deg li persypetẽ est i iu cnparti a tuę iete eẽ un qradema dum uioaeit cordarõ
tantr me esser estnar. hẏperł& pece ĩ nibatu.Nunc aut̾i:dienos hypatori
dr̃ aliis super additis: In quo orlt atg̃ iustructione quõ ad indicem diga
uenit. lydanos appellata est abioc posteriuꝰ apparebit. Nuncuͦ arlosese en
eitȩ uͥmipte tudeni lis prton ascate sunt. quasi maximȩ magnarũ aut
nibitis drassrm aut excellentes excellentum Sechiocata ÷ pruna inter un¬
irrpator coliocata ꝗt. Tanaxquȩ dudut inenneo chordo lir perhiypate uocabatꝰ
lychanos hy patou est paucupai. Qua taoͦ hẏpate auquũ tenuit nomeni.
Quira parhypat Sexta dichanos ar quum sediil abens uocabulum
Se pcuna mese Uetrua pathiese. Nonatrite deuia parauete. Un lecum
netestigitur uium tecrachorlum pate liypaton: parlis pate liypatori
li cha pi ł y patoꝵ fiypate. Aliuduͦ sy pate parhipai licanos mese. E hȩx quidẽ¬

Expanded text:
em dum novem chordarum tantum esset cythara, hyperhypate vocabatur. Nunc autem lichanos hypaton dicitur aliis superadditis. In quo ordine atque instructione, quoniam ad indicem digitum venit, lichanos appellata est. Sed hoc posterius apparebit. Nunc vero enneachorditae, hypate quidem hypaton vocatae sunt quasi maximae magnarum et gravissimae gravium, aut excellentes excellentium. Sed vocata est prima inter unudum in enneachordo parhypate vocabatur, lichanos hypaton est nuncupata. Quarta vero hypate antiquum tenuit nomen. Quinta parhypate. Sexta lichanos antiquum scilicet habens vocabulum. Septima mese. Octava paramese. Nona trite. Decima paranete. Undecima nete. Est igitur unum tetrachordum hypate hypaton, parhypate hypaton, licha
Abbreviated transcription (Latin):
infortunii . fr̃ẽs cum cetera familia mixtim manipula¬
timq sicut ad exequias illius lapsi accurrentes. cum
coperissent stare in columem: duxerunt eũ gaudentes ĩ
eccłiam. fletus tristes in leticie lacrimas ꝑmutantes:
campanas solito ꝓlixo clangore grandisonas pariter¬
increpitantes. simulq sollempniter odas dõ auctori et
beato Sertino eiusdem miraculi subuentori psallendo
ferentes. Artifices quoq hac uirtute ne dum dicamus ani¬
mati. quinetiam roboratiores et audatiores effecti: ĩchoa¬
tum opus explicuerũt constantes et leti. De quodã ciue
uiridimensi naturalit̾ surdo ⁊ muto ad sepulchiũ sc̃becti

Expanded text:
infortunii fratres cum caetera familia mistim manipulainfortunii fratres cum caetera familia mistim manipulatimque sicut ad exsequias illius lapsi accurrentes, cum comperissent stare incolumem, duxerunt eum gaudentes in ecclesiam, fletus tristes in laetitiae lacrymas permutantes, campanas solito prolixo clangore grandisonas increpitantes pariter, simulque solemniter odas Domino auctori et B. Bertino ejusdem miraculi subventori psallendo ferentes. Artifices quoque hac virtute nedum dicamus animati, quin etiam roboratiores et audaciores effecti, inchoatum opus explicuerunt constantes et laeti. CAP. IV. De quodam cive Viridunensi naturaliter surdo et muto ad sepulcrum S. Berti
Abbreviated transcription (Latin):
labundus pro appropinquata pene consummatione
tam miri operis. ictum ueluti iactanter longius col¬
ligens incante ierit. S ed e heu resiliente rotã et qua¬
tiente uacillãs peclibus q lubricans: de tanta altitu¬
dine preteps terratenus uenit. S mirum dictu mi¬
rabilius ꝙ miratu. adeo nullam lesionem passus:. ni¬
si quod tante altitudinis precipitatione consternatꝰ
fuit quatenus ambiguum fieri fas non sit. subpor¬
tatum esse eum alis subuentionũ beatissimi patris
cui seruuuit Bertini. Asstipulationiq tanti miraculi
apponimus. quam risibile et plausibile responsum
accurcentib et aquam sibi quasi pro refocillatione
offerentib sine doloris anxietate protulit:scilicet
qm in opere suo semꝑ et labore iocundus erat. procerto¬
eos aiebat scire quod sitim restinguere potius gaude¬
bat iugiter uino quam aqua: net oblato tunc egere
limphe liquore. Ac tutum enim quasi tanti opinione

Expanded text:
labundus pro appropinquata pene consummatione labundus pro appropinquata pene consummatione tam miri operis, ictum veluti jactanter longius colligens incaute jecit. Sed eheu! resiliente rota et quatiente, vacillans pedibusque lubricans, de tanta altitudine praeceps terra tenus venit. Sed, mirum dictu mirabiliusque miratu! adeo nullam laesionem passus, nisi quod tantae altitudinis praecipitatione consternatus fuit, quatenus ambiguum fieri fas non sit supportatum esse cum alis subventionum beatissimi Patris cui servivit Bertini. Astipolationique tanti miraculi apponimus quam risibile et plausibile responsum accurrentibus, et aquam sibi quasi pro refocillatione offerentibus, sine doloris anxietate protulit, scilicet quoniam in opere suo semper et labore jucundus erat, pro certo aiebat eos scire, quod sitim restinguere potius gaudebat jugiter vino quam aqua, nec oblato tunc egere lymphae liquore. Actutum enim quasi tanti opinione
Abbreviated transcription (Latin):
nuisimeq est ꝑfectum. Etclesia quoq requie i sci sert¬
ni celectime ext̾itit miro opere plumbo cooꝑta. S et tur¬
rille ipsus licet nouitet esset suꝑpositum quia antiqͥ
more erat factum deposuerunt. et alud mire magni¬
tudinis mirabilisq fabrice studuerunt edificare: cuiꝰ
longitudo consistentis int̾ra equabat altitudinem
culminis eccłie cui suꝑponendum erat. Nec mirum
tristegum enim ut uulgariter loquamux trium tri-¬
podum ordinib factum fuerat. excepta summa claxẽ¬
dice. Itaq eccl̃ie suꝑposito et erecto ꝑsingulasq com¬
pagines iuncto. cum tholus pomifer medito una
cum triumphali signo crucis erigeretur: ac ingiro eiꝰ¬
dem stipitis superrima rota ubi astule et tabulate
prefate claxendicis suꝑ inniti ac configi debuerant
humerando cspularetur. unus artificum noĩe bectus
stans suꝑ eodem cirto arripuit malleum: ⁊ qͣi gratu-¬

Expanded text:
nuissimeque est perfectum. Ecclesia quoque requiei S. Bertnuissimeque est perfectum. Ecclesia quoque requiei S. Bertini celerrime exstitit miro opere plumbo cooperta. Sed et turrile ipsius licet noviter esset superpositum, quia antiquo more erat factum, deposuerunt, et aliud mirae magnitudinis mirabilisque fabricae studuerunt aedificare, cujus longitudo consistentis in terra aequabat altitudinem culminis ecclesiae cui superponendum erat. Nec mirum, tristegum enim ut vulgariter loquamur trium tripodum ordinibus factum fuerat, excepta summa claxendice. Itaque ecclesiae superposito et erecto, per singulasque compagines juncto, cum tholus pomifer in edito una cum triumphali signo crucis erigeretur ac in gyro ejusdem stipitis superrima rota, ubi hastulae et tabulatae praefatae claxendicis superinniti ac configi debuerant, humerando copularetur, unus artificum nomine Bertus, stans super eodem circo arripuit malleum, et quasi gratu
Abbreviated transcription (Latin):
ost discriminis prefati liberationem. fres euisdẽ
cenobii conuenientes. lacrimis q nõ minus
gaudii quam meroris illiti: post tamen anime quio¬
res facti. ceperunt precordialiter tractare qualiter do¬
mini offensam placabilem sibi potuissent facere: se¬
seq ei placabiles reddere. In argumentum etiam huiꝰ
rei ueluti mansueti filii admonitionem patris pii.
generali pacto consenserunt gratiosiores se suꝑ hac ca¬
stigatione: inimo emendatiores fieri uelle. Sollerti quo¬
q priores cura cum semorib consuluerunt. quib po¬
riissimũ occupationib quiuissent priorum neglegen¬
ntiarum reddibitionem redders. Sicq cõmuniter tracta¬
tum est: ut tecta ecclesiarum uetustate consumpta ⁊
demolita. ceterarumq officinarum ꝑstillantia non
solum resartirent: uerum sine intermissione uel alteriꝰ
negotii interpositione pleniter renouarent. Quod sic̾
summa deuotione inchoatum. ita nt̃o ne otius quam
putabatur. deo effectum subministrante pulchre stre¬

Expanded text:
ost discriminis praefati liberationem fratres ejusdem coenobii convenientes, lacrymisque non minus gaudii quam moeroris illiti, post tamen animaequiores facti, coeperunt praecordialiter tractare qualiter Domini offensam placabilem sibi potuissent facere, seseque ei placabiles reddere. In argumentum etiam hujus rei, veluti mansueti filii admonitionem patris pii generali pacto consenserunt, gratiosiores se super hac castigatione, imo emendatiores fieri velle. Solerti quoque priores cura cum senioribus consuluerunt, quibus potissimum occupationibus quivissent priorum negligentiarum redhibitionem reddere. Sicque communiter tractatum est, ut tecta ecclesiarum vetustate consumpta, caeterarumque officinarum perstillantia non solum resarcirent, verum sine intermissione vel alterius negotii interpositione pleniter renovarent. Quod sicut summa devotione inchoatum, ita nostro opere ocius quam putabatur, Deo effectum subministrante, pulchre stre
Abbreviated transcription (Latin):
walerici sc̃arum reliquiarum quiddam adeptꝰ
postquam ꝑacto sacre eleuationis sollempnio gaudens
domum est regressus. quidam rusticus utrarumq orbi¬
um pupillis grauib maculis obductis cecatus. puero
sibi dirigente gressus. accessit ad eum quidlibet medica¬
tionis postulaturus. Cui ille. nichil inquit antidoti
tali morbo noui salutiferum. preter cunctipotentis sa
cuiusdam celebris sc̃i sc̃issimo eleuationis obsequio nu¬
perrime non nullis concurrentib et ego conueni. sc̃oq
huiꝰcemodi negotio quamuis inmeritus interfui ibi quo¬
q quanti idem sc̃s fuerit. diuersis miraculorum mag¬
nalib dominus cunctis nobis declarauit. De quo etiam
unius sacrorum dentium dono ditatus. huc regrediens
attuli tali munere gauisus. ⁊ si fidem adhibueris. eius-¬
dem meritis sc̃i te posse sanari. ac cutum tibi uidebo pre¬
sentari. Ad hec ille confido inquit. Isq mox in conspectu
adstantium afferre precepit. Quo allatõ. et utrisq eius

Expanded text:
Wazo, sanctarum reliquiarum quiddam adeptus, postquam peracto sacrae elevationis solemnio gaudens domum est regressus, quidam rusticus utrorumque orbium pupillis gravibus maculis obductis caecatus, puero sibi dirigente gressus, accessit ad eum, quidlibet medicationis postulaturus. Cui ille: Nihil, inquit, antidoti tali morbo novi salutiferum, praeter cunctipotentis saltamen cujusdam celebris sancti sanctissimo elevationis obsequio nuperrime nonnullis concurrentibus et ego conveni, sanctoque hujuscemodi negotio quamvis immeritus interfui: ibi quoque quanti idem sanctus fuerit, diversis miraculorum magnalibus Dominus cunctis nobis declaravit. De quo etiam unius sanctorum dentium dono ditatus huc regrediens attuli, tali munere gavisus: et si fidem adhibueris ejusdem meritis sancti te posse sanari, actutum tibi jubebo praesentari. Ad haec ille: Confido, inquit. Isque mox in conspectu astantium afferre praecepit. Quo allato et utrisque ejus
Abbreviated transcription (Latin):
diisq populata. et ob id multa scõꝵ corpora quelam a lo¬
cis minꝰ tutis translata. quedam uero clanculum si¬
cut de sco Bertino fc̃m constat uel maceriis uel terris
sint recondita. Quib responsis apłicis domno abbi bo¬
uoni fratribq huius loci ab eorum nuntio relatis. ĩ¬
uitantur domnus wido remorũ archipresul et drogo
morinorum ep̃c cum multis spectabilib ꝑsonis: diu̾¬
siq cum eis domni assunt abb̃es. ediu̾sis locis aduẽ¬
tantes innumere ppłi huc ruunt multitudines.

Expanded text:
diisque populata, et ob id multa sanctorum corpora quaedam a lodiisque populata, et ob id multa sanctorum corpora quaedam a locis minus tutis translata, quaedam vero clanculum, sicut de sancto Bertino factum constat, vel maceriis vel terris sunt recondita. Quibus responsis apostolici domno abbati Bovoni fratribusque hujus loci ab eorum nuntio relatis invitantur domnus Wido Remorum archipraesul et Drogo Morinorum episcopus cum multis spectabilibus personis. Diversique cum eis adsunt abbates e diversis locis adventantes; innumerae populi huc ruunt multitudines.
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus quicquid de his ipse apostolicus cum q¬
uoris consilii uiris egregium sentiret: eis ꝓ nomi¬
ne domini manclare eodem legato non differret
Quem cum adisset ac iam coram eo admisso lu
data copia fandi esset. rem gestam ꝑ ordinem don¬
no pape succincte ꝓ ut in multis tunc occupato
posuit: testimoniaq scripture et crucem cum sacri
corpore reꝑtam quam secum ꝓ testimonio tulerat.
tutib eius presentauit. Quib uisis et hii qui tun
forte secum aderant uti qui ad romanum conciluu
tunc conuenerãt. seilicet patriarche aquileie archiqͥ̃¬
presulib abbatib ducib ac primorib demonstratis
talibus ait ueritatis inditiis. nequaquã debere diffidi
s tutius ac firmius credi. presertim cum ĩmultis an¬
nalium gestis satis possit inueniri. cunctos pene gal¬
lie terminos. maximeq ur̃a ac cetera maritima loca
frequentib danorum incursionib depredationib incẽ¬

Expanded text:
quatenus quidquid de his ipse apostolicus cum gquatenus quidquid de his ipse apostolicus cum gravioris consilii viris egregium sentiret, eis pro nomine Domini mandare eodem legato non differret. Quem cum adiisset, ac jam coram eo admisso sibi data copia fandi esset, rem gestam per ordinem domno papae succincte, prout in multis tunc occupato exposuit, testimoniaque Scripturae, et crucem cum sacro corpore repertam quam secum pro testimonio tulerat, obtutibus ejus praesentavit. Quibus visis, et hi qui tunc forte secum aderant, uti qui ad Romanum concilium tunc convenerant, scilicet patriarchae Aquileiae, archipraesulibus, abbatibus, ducibus ac primoribus, demonstratis talibus ait veritatis indiciis nequaquam debere diffidi, sed tutius ac firmius credi, praesertim cum in multis annalium gestis satis possit inveniri, cunctos pene Galliae terminos, maximeque nostra ac caetera maritima loca frequentibus Danorum incursionibus, depraedationibus incen
Abbreviated transcription (Latin):
alib ergo indiciis precioso suꝑ aurum et topazi¬
on inuento ac comꝑto beatissimo pr̃is corpore. cũ
tenus diutina et graiussima omnis t̾ra de cocta pes-¬
unclaretur siccitate: ecce eodem momento p̾missis mul-
tonitrius atq chorustantib fulminib. plurima sub¬
uta est inundatio pluuialis: qua sufficientissime de¬
briata tellus cultorib sius in nouos fructus se se redi¬
uiua spe iam iamq cepit dilatare. facta est autem hi
satratissimi corporis inuentio anno assumpte huma
re iami reuelato ut dictum est ac de tecto. eadem urna
retegi et loculus ut pridem fuerat iubetur remunin
quousq maiorũ consultu quid suꝑ ip̃o foret agendlẽ
posset deliberari. Hac tempestate dominus papa leo u¬
nomento bruno sc̃e romane presidebat eccłie. cuiꝰ sa¬
citatis ac probitatis fama ꝑ totum orbem spiraba
odorem suauis fraglantie. Ad quem necessitate uegi¬
te quo maiorum auctoritate fr̃es huiꝰ loci corroboras¬
tur fidelis legatus exquisitus et repertus dirigitu

Expanded text:
alibus ergo indiciis pretioso super aurum et topazion invento ac comperto beatissimi Patris corpore, cum eatenus diutina et gravissima omnis terra decocta pessumdaretur siccitate, ecce eodem momento praemissis multis tonitruis atque coruscantibus fulminibus plurima subsecuta est inundatio pluvialis. Qua sufficientissime dbriata tellus, cultoribus suis in novos fructus sese rediviva spe jamjamque coepit dilatare. Facta est autem hujus sacratissimi corporis inventio anno assumptae humapore jam revelato, ut dictum est, ac detecto, eadem urna sua retegi, et loculus, ut pridem fuerat, jubetur remuniri, quousque majorum consultu, quid super ipso foret agendum posset deliberari. Hac tempestate domnus papa Leo, cognomento Bruno, sanctae Romanae praesidebat Ecclesiae, cujus sagacitatis ac probitatis fama per totum orbem spirabat odorem suavis fragrantiae; ad quem necessitate urgente, quo majorum auctoritate fratres hujus loci corroborarentur, fidelis legatus exquisitus et repertus dirigitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nuitate seu paucitate in h̃itantium facile capi posse.
Auxiliante tamen illis deo et patrociniis scõꝵ qui reqͥ¬
etionis ibi elegerunt sibi locum more solito interuen¬
entib: indignante xp̃o presumptuosa illorũ iactantia
uersa est. cominus indignam uindictam. Ad quam
ꝓmulgandam calamũ nunc uertimus nostrum.

Expanded text:
nuitate seu paucitate inhabitantium facile capi posse. nuitate seu paucitate inhabitantium facile capi posse. Auxiliante tamen illis Deo et patrociniis sanctorum, qui requietionis ibi elegerunt sibi locum, more solito intervenientibus, indignante Christo praesumptuosa illorum jactantia versa est cominus in dignam vindictam, ad quam promulgandam calamum nunc vertimus nostrum.
Abbreviated transcription (Latin):
q penuria artati pene deficerent consultũ ut euen-¬
tum subsequens patefecit habuerunt. ut in regnũ
quonclam lotharii irent. tractantes ꝑmaritima trã¬
sire. et castella ibi recens fr̃a optinere. incolasq om̃s
nisi se dederent mortificare. Quo comꝑto. pars iuue¬
num qui sibi ceteris agiliores audatiores q fieri ui¬
debantur numero quingenti quinqͣginta. se legerunt
se insciis aliis. abripientes clam noctu quasi solito ĩ
aliam partem ꝑgendo. Arreptoq itinere. in subsisti¬
bili cursu directim tendebant ad munitiunculam
paupere prohdolor sumptu. paruoq licet str̃enuo in¬
colarum comitatu factam in pago taruennense. in
loco qui uocatur sithiu circa monasterium eximii pre¬
sulis audomari. fuste gleba et cespite. sicut artificiosis¬
sime ita etiam firmissime constructam. Iactant̾ ĩuia
ꝓludentes. primo impetu eam infringere uelle. ac pro te¬

Expanded text:
que penuria arctati pene deficerent, consultum ut evenque penuria arctati pene deficerent, consultum ut eventum subsequens patefecit habuerunt, ut in regnum quondam Lotharii irent, tractantes per maritima transire, et castella ibi recens facta obtinere, incolasque omnes, nisi se dederent, mortificare. Quo comperto pars juvenum qui sibi caeteris agiliores audacioresque fieri videbantur, numero quingenti quinquaginta, selegerunt se insciis aliis abripientes clam noctu quasi solito in aliam partem pergendo, arreptoque itinere insubsistibili cursu directim tendebant ad munitiunculam paupere proh dolor! sumptu parvoque licet strenuo incolarum comitatu factam in pago Tarvanensi, in loco qui vocatur Sithiu, circa monasterium eximii praesulis Audomari, fuste, gleba et cespite sicut artificiosissime, ita etiam firmissime constructam, jactanter in via proludentes primo impetu eam infringere velle, ac pro te
Abbreviated transcription (Latin):
a etiam tempestate qua pregrauantibz ac pre¬
ponderantib multimodis non modo solius
uulgaris ppłi immo omniũ dignitatum ⁊ ordinũ
delinquentiis non tantum frantie fines. sed et totius
regni puncipalia queq loca. armoricaq ꝓuincia diu¬
tina quod nunc enumerare longum est sacrilege da¬
norum gentis oppressione crudeliter licet iuste inuade¬
rentur. ab illa classe plurima que pro sui numerosi¬
tate ueluti epitheticos loquamur. magnus exercit᷑
ab omnib dicebatur. anno aduentus sui in regnũ
duodecimo. ab omni plaga ubi diffusus erat aduna¬
tus in loco qui ob concursum insigniũ inibi aquaꝵ
confluentia uocatur. ascendit flumen dictũ isera.
ꝑuenitq et equitatu et nauigio subusq nouiomã
australi plaga natura munitã scilicet aqua et sil
ret arta ⁊ diutina obsidione ciuitatem quia parua
uidebatur capere posse. S cum hemus perium nichil
ibi preualentes consummarent. et ne dum dicamꝰ
aliquid proficerent. uerum magis fame ac siti oi¬

Expanded text:
a etiam tempestate qua praegravantibus ac praeponderantibus multimodis, non modo solius vulgaris populi, imo omnium dignitatum et ordinum delinquentiis, non tantum Franciae fines, sed etiam totius regni principalia quaeque loca Armoricaque provincia diutina quod nunc enumerare longum est sacrilegae Danorum gentis oppressione crudeliter licet juste invaderentur ab illa classe, plurimaque pro sui numerositate veluti epithetic ῶs loquamur magnus exercitus ab omnibus dicebatur: anno adventus sui in regnum duodecimo, ab omni plaga ubi diffusus erat adunatus in loco qui, ob concursum insignium inibi aquarum Confluentia vocatur, ascendit flumen dictum Iseram, pervenitque et equitatu et navigio subusque Noviomamaustrali plaga, natura munitam, scilicet aqua et silviret arcta et diutina obsidione civitatem, quia parva videbatur, capere posse. Sed cum hemisphaerium nihil ibi praevalentes consummarent, et nedum dicamus aliquid proficerent, verum magis fame ac siti omni
Abbreviated transcription (Latin):
uidam uit cuus aurelianensis adam nomine
aurelianensis ferreis nexib uentrem brachiaq con¬
strictus cum ꝑ plures annos sc̃oꝵ loca iusitando tante
incõmoditatis molem sustineret.: tandem abeato pe¬
tro apło cuius limina rome frequentabat duorũ
nexuũ solutionem adeptus ꝑuisionem ut ipse te¬
stabatur admonitus est. ut cenobium xp̃i militum
audomari atq bertini ꝑ longa terrarum spacia exqͥ¬
rendo. eorum se patrociniis deuote committeret. Qui
monitis eius parens ꝑdiutinos an fractus locũ desig¬
natum adiit. et nocte octauis apłorum . .ii. noñ. ulii
in basilica sc̃i petri apłi fratrib nocturnas laudes ce¬
lebrantib pumamq lectionem lectore ꝓnuntiante:
horrore non modico circumfusus protinuᷤ cecidit. sta¬
timq ferreus nexus confractus. longiusꝙ ebrachio ꝓ¬
pulsus est. Quem uocib lacrimabilib deo et sc̃o Ber¬
tino gratias referentem fr̃es a terra leuauerunt. si¬
mul etiam ip̃i auctori deo et patrono suo Sertino debi

Expanded text:
uidam vir civis Aurelianensis, Adam nomine,Aurelianensis ferreis nexibus ventrem brachiaque constrictus, cum per plures annos sanctorum loca visitando, tantae incommoditatis molem sustineret, tandem a B. Petro apostolo cujus limina Romae frequentabat, duorum nexuum solutionem adeptus, per visionem, ut ipse testabatur, admonitus est ut coenobium Christi militum Audomari atque Bertini per longa terrarum spatia exquirendo, eorum se patrociniis devote committeret. Qui monitis ejus parens, per diutinos anfractus locum designatum adiit, et nocte octavae apostolorum secundo Nonas Julii, in basilica S. Petri fratribus nocturnas laudes celebrantibus, primamque lectionem lectore pronuntiante, horrore non modico circumfusus protinus cecidit, statimque ferreus nexus confractus, longiusque e brachio propulsus est. Quem vocibus lacrymabilibus Deo et sancto Bertino gratias referentem fratres a terra levaverunt, simul etiam ipsi auctori Deo et patrono suo Bertino debi