comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta dimissũ est. peccatũ tuũ humilios.
factus est inemendatione peccati.
ita ut cinerẽ sicut panẽ manduca¬
r&. & potũ suũ cũ fletu miscer&
Flebat &iã amarissime. quotiescũq
forte nuntiatũ illi fuerat. decinus¬
cumq sc̃ĩ obitu sacerdotis. intantũ
ut nos illũ consolari uideremur
ignorantes piũ affectũ uiri. nec qua
ritione ita fler& intellegentes
quibus ille huiusmodi responsum
reddebat. non se flere quia recess
qui fuerat mortuus nuntiatus. se
sẽ prȩcesserat. sed quia difficile q
inuenire uirũ. qui summo sacerd
dignus haberetur. Ipse autẽ desiu
te ante praedixit. quod adusq pe
nobiscũ futurus esset. quod quide
ruit dñm obsetrando. quomodom¬
turius liberaretur. Ingemiscebat es
magis magisq increscere in homis
& maximẽ in his qui in potestatibus
erant constituti. Ita ut int̾ ueniendi
illi apud illos grauissimus labor est
quia omnia praetio distrahebantur.

Expanded text:
ta: Dimissum est peccatum tuum , humilior ta: Dimissum est peccatum tuum , humilior factus est in emendatione pita ut cinerem sicut panem manducaret et potum suum cum fletu misceret . 40. Flebat etiam amarissime quotiescumque forte nuntiatum illi fuerat de cujuscumque sancti obitu sacerdotis, in tantum ut nos illum consolari niteremur, ignorantes pium affectum viri, nec qua ratione ita fleret intelligentes. Quibus ille hujusmodi responsum reddebat: Non se flere, quia recesserat, qui fuerat mortuus nuntiatus: sed quia praecesserat, vel quia difficile esset invenire virum, qui summo sacerdotio dignus haberetur. Ipse autem de sua morte ante praedixit quod usque ad pascha nobiscum futurus esset: quod quidem meruit Dominum obsecrando, quo maturius hinc liberaretur. 41. Ingemiscebat enimagis magisque increscere in hominibus, et maxime in iis qui in potestatibus erant consilli apud illos gravissimus labor esset, qui omnia precio distrahebant.
Abbreviated transcription (Latin):
Causas autẽ criminũ quas illi confiteba¬
tur. nulli nisi dño soli apud quẽ int̾¬
cedebat loquebatur. Honũ relinquers
exemplũ posteris sacerdotibus ut
intercessores apud dm̃ magissint. quã
accusatores apud hommes. Nã & se¬
cundũ apłm circa hinu̾smodi homi¬
nẽ confirmanda caritas est. quia qui¬
ipse sui accusator est. non expectat
accusatorẽ sed pręuenit. ut confiten¬
do suũ allig& ip̃se delictũ. nec ha¬
beat quod aduersarius criminetur.
Idõq scriptura dicit. Iustus in princi¬
pio sermonis accusator est. sui. Uo¬
cẽ enĩ eripit aduersario. & quasi
dentes quosdã paratos ad predã cri¬
minationis infeste peccatorũ suorũ
confessione confringit. dans honorẽ
do cui nuda sunt omnia. & qui uult
uitã peccatorũ magisquã mortẽ
Nã &ipsi penitenti non sufficit sola
confessio. nisi subsequatur emendatio¬
facti. ut penitens pęnitenda non fa¬
sc̃s. qui postquã audiuit aprophe¬

Expanded text:
Causas autem criminum quae illi confitebaCausas autem criminum quae illi confitebatur, nulli nisi Domino soli, apud quem intercedebat, loquebatur; bonum relinquens exemplum posteris sacerdotibus, ut intercessores apud Deum magis sint, quam accusatores apud homines. Nam et secundum Apostolum , circa hujusmodi hominem confirmanda charitas est; quia ipse sui accusator est, nec exspectat accusatorem, sed praevenit; ut confitendo suum allevet ipse delictum; ne habeat quod aduersarius criminetur. ideoque scriptura tibi dicit: iustus in principio sermonis accusator est sui; uocem enim eripit aduersario et qudentes quosdam paratos ad praedam criminationis infestae peccatorum suorum confessione confringit, dans honorem Deo, cui nuda sunt omnia , et qui vult vitam magis peccatoris quam mortem . Nam et ipsi poenitenti non suffconfessio, nisi et subsequatur facti emendatio, ut poenitens poenitenda non fas, qui postquam audivit a prophe
Abbreviated transcription (Latin):
attineretur. Erant ętiã iillo
sollicitudines omniũ eccłarum
interuemendi ętiã magna as¬
siduitas & constantia m rebus
ȩtiã diumnis implendis fortissimus.
erat circa baptizandos. quinq pos
tea episcopi tempore quo decessit
uix implerent. sollicitus etiã propau¬
peribus & captiuis nimiũ. Nam
intempore quo ep̃s ordinandus
est. aurũ omne atq argentũ qđ
habere poterat. ȩccłe uel paupe¬
ribus contulit. Predia &iã que
habebat. reseruato usu fructua¬
rio germane sue donauit aeccłę.
nhil sibi quod hic suũ dicer&
derelinquens. ut nudus atq ex¬
peditus miles xp̃m̃ dñm seque¬
retur. Qui cũ diues esset. propt̃
nos pauperfactus est. ut nos eius
mopia ditaremur. Erat enim
gaudens cũ gaudentibus. & flens
cũ flentibus. Siquidẽ quotiescũq¬
illi aliquis obpercipiendã peniten¬
tiã lapsus suos confessus esset. ita
flebat ut & illũ flere compeller&.
udebatur sibi cũ racente iacere.

Expanded text:
attineretur. Erat etiam in illo attineretur. Erat etiam in illo sollicitudo omnium Ecclesiarum, interveniendi etiam magna assiduitas et constantia. In rebus etiam divinis implendis fortissimus, erat circa baptizandos solus implere, quinque postea episcopi tempore quo decessit, vix implerent. Sollicitus etiam nimium pro pauperibus et captivis; nam in tempore quo episcopus ordinatus est, aurum omne atque argentum quod habere poterat, Ecclesiae vel pauperibus contulit. Praedia etiam quae habebat, reservato usufructuario germanae suae, donavit Ecclesiae, nihil sibi quod hic suum diceret, derelinquens; ut nudus atque expeditus miles Christum dominum sequeretur: Qui cum dives esset, propter nos pauper factus est, ut nos ejus inopia ditaremur . 39. Erat etiam gaudens cum gaudentibus, et flens cum flentibus ; siquidem quotiescumqilli aliquis ob percipiendam poenitentiam lapsus suos confessus esset, ita flebat, ut et illum flere compelleret; videbatur enim sibi cum jacente jacere.
Abbreviated transcription (Latin):
dotẽ ad quẽ festinauerat non
repperiss&. iam enĩ dehac luce
migrauerat. Temporibus uero
gratiani ut retro redeã. cum
ad practoriũ macedomii tunc
magistri officiorũ proquadã in¬
tercedendũ perrex iss&. atq
eax praecepto supra dicti uiri fo¬
res mnueniss & clausus. nec copiã
wgrediendi ad eptus esset ait
Adu quide uenies ad eccłam
nec clausis ianius inuenies qua
ingrediaris. Quod factũ est mortu
o gratiano. confugiens & enĩ ma¬
chedonius ad ecclesiã patentibus
ianius aditũ repperire non po¬
terat. Ipse autem uir uenerabilis
ep̃s erat multe abstinentię &
multarũ uirgiliarũ uel laborum
cotidiano. ieiunio macerans corpꝰ.
Cui prandendi numquã consueta¬
do fuit. nisi die sabbati & domi¬
nico. uel cũ natalitia celeberri¬
morũ martyrũ essent. Orandi
ȩtiã assiduitas magna die acnoc¬
te. nec operã declinabat scriben¬
di propria manu libros. nisi cum
aliqua infirmitate corpus eius

Expanded text:
dotem, ad quem festinarat, minime dotem, ad quem festinarat, minime reperisset; jam enim de hac luce migraverat. 37. Temporibus vero Gratiani, ut retro redeam, cum ad praetorium Macedonii tunc magistri officiorum pro quodam intercedendum perrexisset, atque ex praecepto supradicti viri fores invenisset clausas, nec copiam ingrediendi adeptus esset, ait: Et tu quidem venies ad ecclesiam nec clausis januis invenies, qua ingrediaris. Quod factum est; mortuo enim Gratiano, confugiens Macedonius ad ecclesiam, patentibus januis, aditum reperire non poterat. 38. Vir autem ipse venerabilis Episcopus multae abstinentiae, et vigiliarum multarum et laborum, quotidiano jejunio macerans corpus, cui prandendi numquam consuetudo fuit, nisi die sabbati, et Dominico, vel cum natalitia celeberrimorum martyrum essent. Orandi etiam assiduitas magna die ac nocte: nec operam declinabat scribendi propria manu libros, nisi cum aliqua infirmitate corpus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dari non poterat ad exiliu
destinarat. non multoposi
ndulgenta prosequente. P eridẽ tem
qei adpalatiũ pergeret. eumq
pro loco officu nr̃i sequeremur.
heodolo tunc notario. qui postea
summa cũ gratia mutyniense̾ rex
clam cũ casu quidã pede lapsus
qset atq prostratus iacer& interra.
qui stas. uide necadas. Quo dicto.
statim is qui alienũ lapsũ riserat.
suũ doluit. Peridẽ tempus fridi¬
gil quedã regina marchomannoꝵ
cu a quodã xp̃iano uiro qui adillã
forte deitalix partibus aduene¬
rit referente sibi audir& famã uiri
xp̃o credidit. cuius illũ seruulum
recognouerat. Missisq mediolanũ
lauit. ut scriptis ipsius qualiter
credere deber& informaretur.
adquã ille epistolã fecit praecla¬
ram inmodũ cathicismi. In qua
ȩtiã ammonuit. ut suader& uiro
romanis pacẽ seruare. Qua accep¬
ta epistola. mulier suasit uiro ut
cũ populo suo se romanis trade¬
r&. Quȩcũ adueniss& mediolanũ.
plurimũ doluit. quod scm̃ sacer¬

Expanded text:
non poterat, ad exsilium destinavit, non multo post indulgentia prosequente. 35. Per idem tempus cum ad palatium pergeret, eumque pro loco officii nostri sequeremur, Theodulo tunc notario, qui postea summa cum gratia Mutinensem rexit ecclesiam, cum casu quidam pede esset lapsus, atque prostratus jaceret in terra, qui stas, vide ne cadas . Quo dicto, statim is qui alienum lapsum riserat, suum doluit. 36. Per idem tempus Frigitil quaedam regina Marcomannorum, cum a quodam Christiano viro, qui ad illam forte de Italiae partibus advenerat, referente sibi audiret famam viri, Christo credidit, cujus illum servulum recognoverat, missisque Mediolanum atos postulavit, ut scriptis ipsius qualiter credere deberet, informaretur. Ad quam ille epistolam fecit praeclaram in modum catechismi, in qua etiam admonuit ut suaderet viro Romanis pacem servare: qua accepta epistola, mulier suasit viro, ut cum populo suo se Romanis traderet. Quae cum venisset Mediolanum, plurimum doluit quod sanctum Sacer
Abbreviated transcription (Latin):
assent his aquibus fuerant des¬
tinati milites. dimissi leo pardi
saltu celeri ad eundẽ locũ in
quo sedebant qui de eccła
triumphabant. ascendentes gi¬
uit̃ laniatos reliquerunt. Qd
ubi uidit tunc stilico comes. pe¬
nitentia motus est. ita ut per
multos dies satis facer& sacerd¬
ti. & illesũ quidẽ illũ qui ablĩ

Expanded text:
iassent iis, a quibus fuerant desiassent iis, a quibus fuerant destinati milites, dimissi leopardi saltu celeri ad eumdem locum, in quo sederant qui de Ecclesia triumphabant, ascendentes graviter laniatos reliquerunt. Quod ubi vidit tunc Stilico comes, poenitentia motus est, ita ut per multos dies satisfaceret Sacerdoti, et illaesum quidem illum qui ablatus
Abbreviated transcription (Latin):
pletus spũ in mundo clamare
coepit se torqueri abambrosio.
Atille conuersus adeũ dixit. Ob¬
mutesce. diabole. quia non te
torqu& ambrosius. sed fides scõꝵ
mines ascendere. unde tũ deiec¬
tus es. Nam ambrosius neset
flari. Quo dicto ille qui dm¬
bat obmutuit. Prostratusq m
rã est. nec amplius uocẽ quia
si libicarũ ferarũ exhiberen
nus. populo illuc concurrente
data copia est. missis militibus.
Tunc abstilicone comite hortiu
eusebi praefecti. ut cresconius
quidã de ęccła raperetur. qũ
confugientẽ ad altare dñi. se
episcopus cũ dericis qui intempi¬
re aderant defendendũ circin¬
dedit. Sedmultitudo militum
que duos duces habebat deper¬
fidia. arrianorũ preualiut ad¬
uersũ paucos. atq ablato creso¬
nio exultantes ad amphiteari
reuerterunt eccłe luctũ non
modicũ relinquentes. Nam sid¬
dos prostratus ante altare dñ
factum diu fleuit. sed intempo¬
re cum reuertissent & renunt¬

Expanded text:
pletus spiritu immundo, clamare pletus spiritu immundo, clamare coepit se torqueri ab Ambrosio. At ille conversus ad eum ait: Obmutesce, diabole; quia non te torquet Ambrosius, sed fides sanctorum vides ascendere homines, unde tu dejectus es; nam Ambrosius nescit inflari. Quo dicto, ille qui clamabat, obmutuit, postratusque in terram est, nec amplius vocem qua nensium, Lybicarum ferarum exhiberet munus, populo illuc concurrente, data copia est missis militibus tunc ab Stilicone comite hortatu Eusebii praefecti, ut Cresconius quidam de ecclesia raperetur; quem confugientem ad altare Domini sanctus Episcopus cum clericis, qui in tempore aderant, defendendum circumdedit. Sed multitudo militum, quae duces suos habebat de perfidia Arianorum, praevaluit adversum paucos; atque, ablato Cresconio, exsultantes ad amphitheatrum reverterunt, Ecclesiae luctum non modicum reliquentes; nam Sacerdos prostratus ante altare Domini factum diu flevit. Sed in tempore cum revertissent, et renunt
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio ante promisit. quod ca¬
omniũ aromatũ uincer& suauita¬
tẽ. Quo leuato corpore martyris.
te Adorationẽ perreximus. num¬
quã tamen illũ antea orasse in eo¬
dẽ loco compertũ habemus. Sed
hoc erat signũ reuelati martyris
si sc̃s sacerdos ad locũ adquẽ num¬
quã antea fuerat oratũ esset.
Cognouimus tamen acusto dibus.
loci ipsius. quod aparentibus illis
traditũ sit non discedere deloco
illo peromnẽ generationẽ & pro¬
geniẽ suorũ. eo quod thesauri
magni in eodẽ loco positi essent.
Etuere magni thesauri. quos non
erũgo. neq tinea exterminat.
neq fures effodiunt & furantur.
quia custos eorũ xp̃c est. & locus
eorũ aula cęlestis. quibus uiuere
xpc fuit. & mori lucrũ. Trans la¬
to itaq corpore martyris adbasi¬
licã apostolorũ. ubi pridẽ sc̃orũ
apostolorũ reliquie summa om̃iũ
deuotione depositę. fuerant. cum
tractar& ep̃s. quidã depopulo re¬

Expanded text:
Evangelio ante promisit, quod caEvangelio ante promisit, quod caomnium aromatum vinceret suavitatem. 33. Quo levato corpore martyris, te ad orationem perreximus. Numquam tamen illum antea orasse in eodem loco compertum habemus: sed hoc erat signum revelati corporis martyris, si sanctus Sacerdos ad locum, ad quem numquam antea fuerat, oratum isset. Cognovimus tamen a custodibus loci ipsius, quod a parentibus suis illis traditum sit, non discedere de loco illo per omnem generationem et progeniem suorum; eo quod thesauri magni in eodem loco positi essent. Et vere magni thesauri, quos non aerugo, neque tinea exterminat, neque fures effodiunt et furantur ; quia custos eorum Christus est, et locus eorum aula coelestis, quibus Vivere Christus fuit, et mori lucrum . Translato itaque corpore Martyris ad basilicam Apostolorum ubi pridem sanctorum Apostolorum reliquiae summa omnium devotione depositae fuerant, cum tractaret Episcopus, quidam de populo re
Abbreviated transcription (Latin):
pedibus sacerdotis. testabatur
meritis & oratiombus eius sẽ esse
seruatũ. Reuertentes itaq deur¬
be aquileiensi. una die praecessit
imperatorẽ. Nec diu dementissi¬
me memoriae theodosius impe¬
rator susceptis filiis. aecclesiis
traditis sacerdoti in hac luce fuit.
Post cuius obitũ. fere trienniũ suꝑ¬
uixit. Quo intempore scĩ naza¬
rii martyris corpus. quod erat
inhorto positũ extraciuitatẽ.
leuatũ adbasilicã apostolorum
quȩ est in romana transtulit.
Uidimus enim insepulchro in quo
iacebat corpus martyris. qui
quando passus sit. usq in hodier¬
nũ scire non possumus. sangui¬
nẽ martyris ita recentẽ. quãsi
eidẽ die fuiss& effusus. Caput
etiã ipsius quod ab impiis fuerat.
abscisũ. ita integrũ. Atq in cor¬
ruptũ. cũ capillis capitis atq¬
barba. ut nobis uideretur codem
tempore quo leuabatur lotũ atq
compositũ insepulchro. Et quid
mirũ .o Quando quidẽ dñs in

Expanded text:
pedibus Sacerdotis testabatur pedibus Sacerdotis testabatur meritis et orationibus ejus se esse servatum. 32. Revertens itaque de Urbe Aquileiensi, uno die praecessit imperatorem: nec diu clementissimae memoriae Theodosius imperator susceptis filiis in Ecclesia et traditis Sacerdoti, in hac luce fuit: post cujus obitum fere triennium supervixit. Quo in tempore sancti Nazarii martyris corpus, quod erat in horto positum extra civitatem, levatum ad basilicam Apostolorum, quae est in Romana, transtulit. Vidimus autem in sepulcro, quo jacebat corpus martyris qui quando sit passus, usque in hodiernum scire non possumus sanguinem martyris ita recentem, quasi eodem die fuisset effusus. Caput etiam ipsius, quod ab impiis fuerat abscissum, ita integrum atque incorruptum cum capillis capitis atqbarba, ut nobis videretur eodem tempore quo levabatur, lotum atque compositum in sepulcro. Et quid mirum, quandoquidem Dominus in
Abbreviated transcription (Latin):
suis male creduli sunt. & aperiunt
os suũ inblasphemia apud dm̃ spẽ
sibi inctoriȩ ademerunt. Causa
autẽ commotionis hȩc fuit. quia
munera imperatoris qui se sacrile¬
No miscuerat ab accła respueban¬
tur. nec orandi illi cũ ȩccła societas
tribuebatur. Sed dñs qui ȩccłam¬
suã tueri consueuit. decęlo iaculatus
est iuditiũ. atq omnẽ uictoriã adre¬
ligiosũ imperatorẽ transtulit theo¬
dosiũ. Extinto itaq eugenio satel¬
litibusq eius cum scripta acceperat.
imperatoris non illi alia cura maior
fuit. quã ut prohis inter uenir&
quos reatus inuenerat. Obsecratus
est primo scriptis imperatorẽ misso
diacono. postra uero quã directus
est. iohannes tunc tribunus & no¬
tarius. qui nunc profectus est. ad
tuitionẽ eorũ. qui ad ȩccłam con¬
fugerant. &iã ipse aquile iam per¬
rexit. prȩcaturus pro eis quibus
facile uenia impetrata est. quia
xp̃ianus imperator prouolutus

Expanded text:
suis male creduli sunt, et aperiunt suis male creduli sunt, et aperiunt os suum in blasphemiam apud Deum, spem sibi victoriae ademerunt. Causa autem commotionis haec fuit, quia munera imperatoris qui se sacrilegio miscuerat, ab Ecclesia respuebatur, nec orandi illi cum Ecclesia societas tribuebatur. Sed Dominus qui Ecclsuam tueri consuevit, de coelo jaculatus est judicium, atque omnem victoriam ad religiosum imperatorem transtulit Theodosium. Exstincto itaque Eugenio satellitibusque ejus, cum scripta acciperet imperatoris, non illi alia cura major fuit quam ut pro iis interveniret, quos reatus invenerat. Obsecratus est primo scriptis imperatorem misso diacono : post ea vero quam directus est Johannes tunc tribunus et notarius, qui nunc praefectus est, ad tuitionem eorum qui ad Ecclesiam confugerant, etiam ipse Aquileiam perrexit precaturus pro eis, quibus facile venia impetrata est; quia ipse christianus imperator provolutus
Abbreviated transcription (Latin):
ibillo uro diligeris. qui dicit soli
sta astat. Quod ego ido posin. ut
cuus fame fuerit uir sc̃s ȩtiã apud
barbaris gentes. legentes agnoscerent.
Ua & nos referente iuuene quodam
arbogisti ammodũ religioso cogno¬
uimus. qui tunc int fuit. Erat
enĩ intempore quo hȩc loquebatur.
umi minister. Profectus itaq sacer¬
dos detusciȩ. partibus. mediolanũ
reuertitur. Iã inde egresso eugenio
contra theodosiũ. ibr xp̃rani impe¬
ratoris praestolabatur. Aduentũ
securus dedĩ potentia quod non
trader& credentẽ inse hominib
iniustis. nec relinquer& uirgã pec¬
catorũ suꝑ sortẽ iustorũ. nec ex¬
tenderent iusti adiniquitatẽ ma¬
nus suas. Promiserat enĩ arbo gastꝰ
tunc comes & flauianus praefectus.
medio lano egredientes. cũ inctores
reuertissent. stabulũ se esse factu¬
ros inbasilica ȩccłȩ mediolanensis.
atq dericos sub armis probaturos.
sed miserandi homines cũ dȩmonib

Expanded text:
ab illo viro diligeris, qui dicit soli: ab illo viro diligeris, qui dicit soli: Sta, et stat. Quod ego ideo posui, ut cujus famae fuerit vir sanctus etiam apud barbaras gentes, legentes agnoscant. Nam et nos, referente juvene quodam Arbogastis admodum religioso, cognovimus, qui tunc interfuit; erat enim in tempore, quo haec loquebantur, vini minister. 31. Profectus itaque Sacerdos de Tusciae partibus Mediolanum revertitur, jam inde egresso Eugenio contra Theodosium; ibi christiani imperatoris praestolabatur adventum, securus de Dei potentia quod non traderet credentem in se hominibus injustis, nec relinqueret virgam peccatorum super sortem justorum, ne extenderent justi ad iniquitates manus suas . Promiserat enim Arbogastes tunc comes, et Flavianus praefectus Mediolano egredientes, cum victores reversi essent, stabulum se esse facturos in basilica ecclesiae Mediolanensis atque clericos sub armis probaturos: sed miserandi homines cum daemonibus
Abbreviated transcription (Latin):
do meruit. ut uiuu̾ redder& n¬
tri. quẽ mortuũ inuenerat.A
q ętiã infantulo libellũ consero¬
sit. ut quod peretatis infantũ son
non poterat. legendo cognoscer¬
Uerũ &iam ase factũ scriptis sul
non commemorauerat. sed quo
fectu declinauerit commemor
inqua deposint reliquias mart¬
rũ uitalis & agricole. quorũ u¬
pora mbonomensi ciuitate leul¬
uerat. Posita eñi erant corpora
martyrũ int̃ corpora iudȩgrĩ
nec erat cognitũ populo xpuis
nisi scipsi scĩ martyres sacerdots
constitutũ est. magna ille col¬
us plebis sc̃ȩ leticia atq eal¬
tio fuit. poene dȩmonũ consis
gentẽ suã hoc est francoru
Iu parauit. Atq pugnandꝰ
nos pariã multitudinẽ manus fudit.
o fesi duis uero pacẽ firmauit. Sed
Quͣ inconinuio aregib gentis suȩ in¬
ceriogarttur. utrũ scir& ambrosiũ
&e respondisset nosse sc̃ uirũ & diligi
abillo. & frequent̃ cũ illo conuiuari
litũ audiuit. Idõ uincis comes. quia

Expanded text:
do meruit ut vivum redderet mdo meruit ut vivum redderet matri, quem mortuum invenerat: ad quem etiam infantulum libellum conscripsit, ut quod per aetatis infantiam scire non poterat, legendo cognosceret. Verumtamen factum scriptis suis non commemoravit: sed quo affectu declinaverit commemorain qua deposuit reliquias martyrum Vitalis et Agricolae, quorum corpora in Bononiensi civitate levaverat ; posita enim erant corpora Martyrum inter corpora Judaeorum: nec erat cognitum populo christiano, nisi se sancti martyres sacerdoti constitutum, magna illic totius plebis sanctae laetitia atque exsultatio fuit, poena daemonum confitegentem suam, hoc est, Francorum, bellum paravit, atque pugnando non parvam multitudinem manu fudit, cum residuis vero pacem firmavit. Sed cum in convivio a regibus gentis suae interrogaretur, utrum sciret Ambrosium; et respondisset nosse se virum, et diligi ab eo, atque frequenter cum illo convivari solitum, audivit: Ideo vincis, Comes, quia
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ. Qmͦ igitur meis uocibus &
apud dm̃ & apud omnes homines
silere timeo. aliud mihi non lice¬
re intellexi. Aliud non oportere
nisi ut declinando consulerẽ mihi.
quia non potui tibi. Insupra dicta
itaq ciuitate florentinorũ. cũ in
domo clarissimi cuiusdã uiri decen¬
tis. & quod est amplius xprani ma¬
ner&. filius ipsius pdoisosius nomine
Ad modũ paruulus cũ sp̃ũ inmundo
laborar& frequenti oratione &in¬
positione manus sacerdotis ipsus
sanatus. Sed post aliquantos dics
ta infirmitate correptus. infantul
ex alauit sp̃m. Cuius mat̾ uala
religisa & plena fide ac timores
ablato illo desuperiore parteu
mus admferiora descendit. Atq
in lecto sacerdotis ipso absente q̃¬
posuit. Quẽ cũ reuertens sicens
in lectulo inueniss&. erat enin
illo tempore extra domũ post
miseratus matrẽ & fidẽ ipsius comtꝰ¬
platus. heliseo similis supra corpis
infantis scrpse composuit. atq ora¬

Expanded text:
iterum: Quoniam igitur meis vocibus et iterum: Quoniam igitur meis vocibus et apud Deum et apud omnes homines teneor: aliud mihi non licere intellexi, aliud non oportere, nisi ut consulerem mihi, quia non potui tibi. 28. In supradicta itaque civitate Florentinorum, cum in domo clarissimi quondam viri Decentis, et quod est amplius, christiani, maneret, filius ipsius, Pansophius nomine, admodum parvulus, cum spiritu immundo laboraret, frequenti oratione et impositione manus Sacerdotis ipsius est sanatus: sed post aliquantos dies subita infirmitate correptus infantulus exhalavit spiritum. Cujus mater valde religiosa, et plena fide ac timore Dei, ablato illo de superiore parte domus, ad inferiora descendit, ac in lecto Sacerdotis, ipso absente, composuit. Quem cum revertens Sacerdos in lectulo invenisset, erat enim illo in tempore extra domum positus, miseratus matrem et fidem ipsius contemplatus, Elisaeo similis supra corpus infantis se ipse composuit, atque oran
Abbreviated transcription (Latin):
sumptus cerimoniarũ. Quod
ualentinianus augustȩ memoriȩ¬
Ad huc inunioribus annis constitu¬
tus. petentibus denegauerat. oblitus
fidei sue concessit.Hocubi agno¬
uit sacerdos. derelicta ciuitate
mediolanensi. Ad quã ille festinato
ueniebat. Adbononensẽ ciuitatẽ
emigrauit. Atq ita infaluentiã usq
perrexit. Ubi cũ aliquantis deger&
diebus. inuitatus aflorentinis adtus¬
ciã usq descendit. declinans magis
dins imperantis iniuruã. Nã & epis¬
tolã adcundẽ dedit. in qua conue¬
nit conscientiã illius. dequa pau¬
a demultis ponenda duxi. Et
sumperatoria potestas magna sit.
tamen considera imperator. quan
interna pectoris tui. ipsi falli uos
non patimini & dño uultis celare. o¬
Hoc non cecidit manimũ tuũ. quia¬
quã uis illi agebant tã perseuerant̃.
nonne tuũ fuit imperator prodĩ
summi &ueri & uim ueneratione
perseuerantius obsistere & negare
quod erat iniustũ sacrilegis. o Et

Expanded text:
sumptus caeremoniarum, quod sumptus caeremoniarum, quod Valentinianus augustae memoriadhuc in junioribus annis constitutus, petentibus denegaverat, oblitus fidei suae concessit. 27. Hoc ubi cognovit Sacerdos, derelicta civitate Mediolanensi, ad quam ille festinato veniebat, ad Bononiensem civitatem emigravit, atque inde Faventiam usque perrexit. Ubi cum aliquantis degeret diebus, invitatus a Florentinis, ad Tusciam usque descendit, declinans magis ans imperantis injuriam; nam et epistolam ad eumdem dedit , in qua convenit conscientiam illius, de qua pauca de multis ponenda duxi. Et si imperatoria potestas magna sit, tamen considera, Imperator, quantinterna pectoris tui. Ipsi falli vos non patimini, et Deum vultis celare? Non cecidit in animum tuum quidquam? Si illi agebant tam perseveranter, nonne tuum fuit, Imperator, pro Dei summi et veri et vivi veneratione perseverantius obsistere, et negare quod erat in injuriam sacrae legis ? Et
Abbreviated transcription (Latin):
fectisunt adurbẽ romã. illic uo¬
lentes cognoscere potentiã uiri¬
illustris probi. Qua cognita. ad
propria reuersi sunt. Sed egenđo
theodosio deitalia. & constanti¬
nopolim. constituto ualentini¬
ano augusto. intra gallias posi¬
to. directa legatio est sub nomi¬
ne senatus asimmacho. Tunc
prafecto urbis derepetenda
arainctorie. & sumptibus ceri¬
momarũ Sed ubi cognouit
sacerdos. misso libello adimpe¬
ratorẽ. postolauit ut ad se rela¬
tionis exemplaria dirigerent᷑.
Quibus ipse propartibus suis res¬
ponsurus esset. Qua relatione
accepta. prȩ clarissimũ libellũ
praescripsit ut contra nichil
umquã auderet simmachus
uir eloquentissimus respondere.
Sed postquã augustę memoria.
ualentinianus in uiennensi ciui¬
tate que est galliarũ ciuitas
uitam finiuit. eugenius susce¬
pit imperiũ. Qui ubi imprrart
coepit. non multo post petentib
flauiano tunc prefecto & arbo¬
gasto comite. arã uictorię &

Expanded text:
fecti sunt ad urbem Romam, illic vofecti sunt ad urbem Romam, illic volentes cognoscere potentiam illustris viri Probi, qua cognita, ad propria remearunt. 26. Sed egresso Theodosio de Italia et Constantinopoli constituto, Valentiniano Augusto intra Gallias posito, directa legatio est sub nomine senatus a Symmacho tunc praefecto Urbis de repetenda ara Victoriae et sumptibus caeremoniarum. Sed ubi comperit Sacerdos, misso libello ad imperatorem , postulavit ut ad se relationis exemplaria dirigerentur, quibus ipse pro partibus suis responsurus esset. Qua relatione accepta, praeclarissimum libellum conscripsit, ut contra nihil umquam auderet Symmachus vir eloquentissimus respondere: sed postquam augustae memoriae Valentinianus in Viennensi civitate quae est Galliarum civitas vitam finivit; Eugenius suscepit imperium, qui ubi imperare coepit, non multo post, petentibus Flaviano tunc praefecto et Arbogaste comite, aram Victoriae et
Abbreviated transcription (Latin):
copiam imperatori ingrediendi.
ȩccłam denegauit. nec prius
dignũ iudicauit cętii aecclesiȩ
uel sacramentorũ communioni.
quã publicã ager& poenitentiã.
Cui imperator contra asserebat.
dauid adulteriũ simul & homici¬
diũ perpetrasse. Sed responsũ ilico
est. qui secutus es erantẽ sequere
corrigentẽ. Quod ub audiuit
clementissimus imperator. ita
suscepit animo ut pubplicã pe¬
nitentiã non abhorrer&. cuius
correctionis profectus. scđ am
illi parauit uictoriã. Peridem
tempus duo potentissimi. &. sapi¬
citssim urri persarũ. ad famam
siccrdotis uenere mediolanũ
deferentes secũ plurimas. quęsti¬
oues ut exhis probarent sapien¬
tuam uiri. Cumquo abhora diei
prime usq ad oram fere tertiã.
noctis per interpret̃ disputauert̃.¬
discesserunt abeo. Etut se proba¬
rent non obaliã causã uenisse.
nisi ut certo certius nossent uirũ.
quẽ fama compererant. Alia die
uale facientes imperatori. pro¬

Expanded text:
copiam imperatori ingrediendi copiam imperatori ingrediendi Ecclesiam denegavit: nec prius dignum judicavit coetu ecclesiae, vel sacramentorum communione, quam publicam ageret poenitentiam. Cui imperator contra asserebat David adulterium simul et homicidium perpetrasse. Sed responsum illico est: Qui secutus es errantem, sequere corrigentem. Quod ubi audivit clementissimus imperator, ita suscepit animo, ut publicam poenitentiam non abhorreret: cujus correctionis profectus secundam illi paravit victoriam. 25. Per idem tempus duo potentissimi et sapientissimi viri Persarum ad famam Sacerdotis venere Mediolanum, deferentes secum plurimas quaestiones, ut ex his probarent sapientiam viri: cum quo ab hora diei prima usque in horam tertiam noctis per interpretem disputaverdiscesserunt ab eo. Et ut se probarent non ob aliam causam venisse, nisi ut certo certius nossent virum, quem fama compererant; alia die valefacientes imperatori, pro
Abbreviated transcription (Latin):
goga reparanda. in monachos uers
Quibus episcopus inquit. Ego qu¬
dẽ cũ imperatore nunc ago no¬
biscũ uero mihi alit̃ agendũdd
Atq: ita obtinuit. ut illa que flas¬
ta fuerant reuocarentur. nec
nisi fide sua imperator illudsi
agere debere testaretur
episcopus ergo age fidetu
Respondit imperator. aga fids
nei. Qua sponsione iterati. securus
peregit sacerdos diuia mysteria.
Hec uitt̃ scripta sunt ut credatis¬
inepła. quam ad germanam suã fe¬
at inqua tractatũ inseruit. quẽ
codẽ die habuerat debaculo nuceo
qua propheta huicremia usus esse
describitur. Peridẽ tempus. causa
de salonicensis ciuitatis non minima
pene comperiss& ciuitatẽ deletã.
romiscrat enĩ illi imperator. se
uemã daturũ ciuibus supradictę
ciitatis. sed agentibus comitib
occulte cum imperatore igno¬
rante sacerdote usq inhorã tertiã
eis ciuitas est donata. Atq pluri¬
mi interempti sunt innocentes.
Quod factũ ubi cognouit sacerdos.

Expanded text:
goga reparanda: in monachos vero goga reparanda: in monachos vero Quibus Episcopus: Ego quidem cum imperatore nunc ago, vobiscum vero mihi aliter agendum est. Atque ita obtinuit ut illa quae statuta fuerant, revocarentur: nec nisi fide sua imperator illum agere debere testaretur. Cui Episcopus: Ergo ago fide tua. Respondit imperator: Age fide mea. Qua sponsione iterata, jam securus peregit Sacerdos divina mysteria. Haec autem scripta sunt in epistola, quam ad germanam suam fecit : in qua tractatum inseruit, quem eodem die habuit de baculo nuceo, qui a propheta Hieremia visus esse describitur. 24. Per idem tempus causa Thessalonicensis civitapene comperisset civitatem deletam. Promiserat enim illi imperator se veniam daturum civibus supradictae civitatis, sed agentibus comitibus occulte cum imperatore, ignorante Sacerdote, usque in horam tertiam gladio civitas est donata, atque plurimi interempti innocentes. Quod factum ubi cognovit Sacerdos,
Abbreviated transcription (Latin):
diretur. uel cui suas praeces aut¬
cui sua uota committer&. Paratius
&iam esse protali negotio morẽ
subire. ne dissimulatione sui pa¬
uaricatorẽ faceret imperatorẽ
qui tam iniusta contra ȩccłam pri¬
cepiss&. Postea uero quã medioli¬
nũ reuertitur. posito imperator
meccła. de eadẽ causa tractauit
inpopulo. In quo tractatu. intro¬
duxit dñi personã loquentis in¬
peratori. Ego te exultimo impe¬
ratorẽ feci. ego tibi exercitum
inimici tui tradidi. ego tibi
copias quas ille aduersum te.
exercitui suo parauerat dedi
ego inimicũ tuũ in potestatem
tuam redegi. ego desemine tuo
supra soliũ regni constitui. ego
tẽ triumphare sine labore feci.
& tu inimicis meis donasti trum¬
phos.o Cui descendenti deer¬
dra imperator ait. Contra nos
proposuisti episcope hodie. Ai
ille respondit. non se contra ipsi
sed proipso fuisse locutũ. Time
imperator. reuera inquit dure
praeceperã contra epm̃. desrui¬

Expanded text:
diretur, vel cui preces sudiretur, vel cui preces sucui sua vota committeret. Paratum etiam se esse pro tali negotio mortem subire, ne dissimulatione sui praevaricatorem faceret imperatorem, qui tam injusta contra Ecclesiam praecepisset. Postea vero cum Mediolanum revertitur, pin Ecclesia, de eadem causa tractavit in populo. In quo tractatu introduxit Domini personam loquentis imperatori: Ego te ex ultimo imperatorem feci, ego tibi exercitum inimici tui tradidi, ego tibi copias quas ille adversum te exercitui suo praeparaverat, dedi, ego inimicum tuum in potestatem tuam redegi, ego de semine tuo supra solium regni constitui, ego te triumphare sine labore feci: et tu de me inimicis meis donas triumphos! Cui descendenti de exhedra imperator ait: Contra nos proposuisti hodie, Episcope. At ille respondit non se contra ipsum, sed pro ipso fuisse locutum. Tunc imperator: Re vera, inquit, dure praeceperam contra episcopum de syna
Abbreviated transcription (Latin):
qui illũ antea habuerat uexare cępit
Qui cũ interrogaretur ab ex orcistis.
in illo apparuisset. confessus est.
diabolus timuisse se ambrosiũ. &
idõ recessigse ad tempis. atq ex¬
uerat repetiss&. Ex tincto itaq¬
maximo. posito theodosio impe¬
tello. Axp̃ianis uiris synagoga.
iudeorũ & lucus ualentinianorũ
icendio concremata sunt. prop¬
terea quod iudei uel ualentinia¬
ni insultarent monachis xp̃ianis.
Ualentinianorũ enĩ hęreses trigin¬
ta deos colit. sed de huiusmodi
facto comes orientis adimpera¬
torẽ relationẽ direxit. Qua
accepta imperator. pracceperat.
retur. Sed huius praecepti tĩnor
cũ ad aures peruenisset uenera¬
bilis uiri ambrosii ep̃i direxitad
imperatorẽ epistolã. quia ipse
intempore excurrere. non pote¬
rat. que illũ conuenit. ut id qđ
ab eodẽ statutũ fuerat reuoca¬
retur. seruariq sibi debere ab
illo audientiã. Quisi dignus non
ess& qui abillo audiretur. dig¬
nus non esset. qui pro illo au¬

Expanded text:
qui illum antea habuerat, vexare eum coepit. Qui cum interrogaretur ab exorcistis, in illo apparuisset; confessus est diabolus timuisse se Ambrosium, et ideo recessisse ad tempus, atque exuerat, repetisset. 22. Exstineto Maximo, posito Theodosio impetello a christianis viris synagoga Judaeorum et lucus Valentinianorum incendio concremata sunt, propterea quod Judaei vel Valentiniani insultarent monachis christianis; Valentinianorum enim haeresis triginta deos colit. Sed de hujusmodi facto comes Orientis ad imperatorem relationem direxit: qua accepta, imperator praeceperat retur. Sed hujus praecepti tenor cum ad aures pervenisset venerabilis viri Ambrosii eimperatorem epistolam , quia ipse in tempore excurrere non poterat: qua illum convenit, ut id quod ab eo statutum fuerat invocaretur, servarique sibi debere ab eo audientiam. Qui si dignus non esset qui ab eo audiretur, dignus etiam non esset qui pro illo au
Abbreviated transcription (Latin):
ex urere : petrus diaconus fim¬
liarissimus cius cum quo qui¬
tuor miraculorũ libros dispu¬
tauerat. creditur uehementub
obstitisse. dicens: Ad oblitetrin¬
dam eius memoriã librorum
exustionẽ nihil proficere
quorũ exemplaria diuersis
petentibus mundi ambitim
penetrassent: Sub iungensi¬
mane sacrilegiũ esse. tant
patris tot & tales libros
rere: suꝑ cuius caput ipse
spm̃ scm̃ insimilitudine
bae intractalibus frequen¬
sine perspexis&. Cumq dudum
Aeuotũ populũ diaconus cerner&
occisione temporis cum inuidis
resultare. & in hoc omniii sententiã
prouocass&. ut si quod dixerat iure¬
urando confirmans mori meruis
s&: ipsi alibrorũ exustione desiste
toribus manus dar&. Ieaq cum
euuangelii mambone uenerabilis
leuita p̾etrus ascendens mox ut
gregorianae scĩtatis testimonium
lore mortis extraneus. iuxta pyr¬
giliasim sicut actenus cernitur.
confessor ueritatis merit sepeliri.

Expanded text:
exurere, Petrus Diaconus famexurere, Petrus Diaconus familiarissimus ejus, cum quo quatuor Dialogorum libros disputaverat, creditur vehementissime obstitisse dicens, ad obliterandam ejus memoriam librorum exustionem nihil proficere quorum exemplaria, diversis petentibus, mundi ambitum penetrassent; subjungens immane sacrilegium esse, tanti Patris tot et tales libros exurere, super cujus caput ipse Spiritum sanctum in similitudine columbae tractantis frequentissime perspexisset. Cumque dudum devotum populum Diaconus cerneret occasione temporis cum invidis resultare, in hoc omnium sententiam dicitur provocasse, ut, si quod dixerat jurejurando confirmans mori continuo meruisset, ipsi a librorum exustione desistertoribus manus daret. Itaque cum Evangeliis in ambonem venerabilis levita Petrus ascendens, mox ut Gregorianae sanctitati testimonium olore mortis extraneus juxta pyrgi basim, sicut hactenus cernitur, confessor veritatis meruit sepeliri.
Abbreviated transcription (Latin):
Et quod boni quiq eius suasioni¬
bus inflammati. caelestẽ patriã
desiderant᷑ inquirunt. Qui be¬
atissimus pontifex postquam
sedem hinus romanae & apos¬
tolice aeccłe annis tredecim¬
& mensibus sex. & diebus decẽ
gloriose rexit: exhac luce suba¬
tus. atq ad aeternã est regni e¬
lestis sedem trans latus. Sepului
uero est in aeccła beati petri asi
ante secritariũ: die quarto idũ
martiarũ. Post obitũ ergo brau¬
ralissimo pastore de functo
uehementissima fames coden
anno incubuit : & quanto pi¬
trono tunc roma caruerit
lic& rerũ in opia toto pene
mundo monstrauerit. muid¬
rum tamen feritas minine
recognouit. Nam sicut amaio¬
ribus traditur. cum calump¬
marum urterũ incentores
gregoriũ prodigi lapidatorẽs
multiplicis patriarchatus
thesauri perstreperent: defi¬
cienti personali materie. ad
comburendos libros eius coe¬
perunt parit̃ hanelare. Quo¬
rum dum quosdam iamcom¬
burissent. & reliquos uellent

Expanded text:
vel quod boni quique ejus suasionivel quod boni quique ejus suasionibus inflammati, coelestem patriam desideranter inquirunt. Qui beatissimus pontifex postquam sedem Romanae et apostolicae Ecclesiae annis tredecim, mensibus sex, et diebus decem, gloriosissime rexit, ex hac luce subtractus, atque ad aeternam regni coelestis sedem translatus est. Sepultus vero est in ecclesia beati Petri apostoli ante secretarium, quarto iduum Martiarum, ralissimo pastore defuncto, vehementissima fames eodem anno incubuit: et quanto patrono tunc Roma caruit, licet rerum inopia toto pene mundo monstraverit, invidorum tamen feritas minime recognovit. Nam sicut a majoribus traditur, cum calumniarum veterum incentores, Gregorium prodigum dilapidatoremque multiplicis patriarchatus thesauri perstreperent, deficiente personali materie, ad comburendos libros ejus coeperunt pariter anhelare. Quorum dum quosdam jam combussissent, ac reliquos vellent
Abbreviated transcription (Latin):
sepius adse clamantibus iterans red¬
der&. Apparuit ei inuisione sc̃s gre¬
pans super sua de tractatione &
ipsius tenatia: seu miserorũ indi¬
gentia ammonuit. Atq corripuit.
Quinec cor admiscđiam flexit. nec
ori ab obtractatione adhibere
custodiã uoluit: nec manum ad
largitatem extendit. Unde illi
quarto apparens beatus gregori¬
us. horribilit̃ eum redarguit.¬
& comminans illũ incapite per¬
cussit. Cuius dolore uexatus.
in breui defunctus est. Hȩc bre¬
nit̃ deuita uel actibus beati
gregoru dicta sunt: cę̧terum
quam diu hunsmundi orbita
uoluitur. enus laudabile meri¬
tum semꝑ accipit incrementũ:
Quia ipsius sine dubio gloriae as¬
scribitur. quod haec romana
ciuitas una cum scĩs apostolis.
eius praecibus constare uidet᷑:
Et quod anglorũ aeccła nouo
semꝑ sobole fecundatur. & qđ
illius doctrinis per orbem uni¬
uersũ multi depeccato elonga¬
ti. ad xp̃i clementiã reuertunt᷑.

Expanded text:
saepius ad se clamantibus iterans redsaepius ad se clamantibus iterans redderet, apparuit ei in visu sanctus Grepans super sua detractione et ipsius tenacia, seu miserorum indigentia, admonuit atque corripuit. Qui nec cor ad misericordiam flexit, nec ori ab obtrectatione adhibere custodiam voluit, nec manum ad largitatem extendit. Unde illi quarto apparens beatus Gregorius horribiliter eum redarguit, et comminans, eum in capite percussit, cujus dolore vexatus paulo post defunctus est. Haec breviter de vita vel actibus beati Gregorii dicta sint. Caeterum quandiu mundi hujus orbita volvitur, ejus laudabile meritum semper accipit incrementum. quia ipsius sine dubio gloriae ascribitur, quod haec Romana civitas una cum sanctis apostolis ejus precibus constare videtur, vel quia Anglorum Ecclesia nova semper sobole fecundatur, vel quod illius doctrinis per orbem universum multi a peccatis 16 elongati, ad Christi clementiam convertuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
quo quomodo patrfaceret. Quod
is interim sec retum custodiens.
post defunctionẽ sc̃issum sacerdotis
conpulsus quorumdam inuidia.
qui obtrectabant uirum beatissi¬
mum prae sumptionis tumore
tanta ac talia de caelestium archa¬
norũ mysteriis fuisse loquutum
haec ita sẽ peromma uidisse
fidelit̃ reuelauit. Migrato nam¬
pontifice. cum fames ualidissima
non modo inhac ciuitatẽ romana.
uerum & in omnibus circa regio¬
nibus satis suꝑq grassaretur. &
is qui ei insede pontificali successe¬
rat. horrea a eccłe ementibus
frumenta aperir&. & illis quos
beatus gregorius permonasteria
&xenodochia seu diaconias
uel hospitalia stipendiis alendos
aecclesiasticis ordinauerat. clau¬
der&: coeperunt om̃s famis com¬
pellente mopia. apostolici aures
in quiȩtare dicentes. Domne¬
apostolice. quos pat noster. deces¬
sortuus gregorius sc̃s actenus
studuit pascere. Sicq uacuos sunt
abire. Quae uerba responsionis cũ

Expanded text:
quoquo modo patefaceret. Quod quoquo modo patefaceret. Quod is interim secretum custodiens, post defunctionem sanctissimi sacerdotis compulsus quorumdam invidia, qui obtrectabant virum beatissimum, praesumptionis tumore tanta ac talia de coelestium arcanorum mysteriis fuisse locutum, haec ita se per omnia vidisse fideliter enarravit. 29. Migrato nampontifice, cum fames validissima non modo in hac civitate Romana, verum et in omnibus circa regionibus satis superque grassaretur, et is qui ei in sede pontificali successerat horrea Ecclesiae ementibus frumenta aperiret, et illis quos beatus Gregorius per monasteria et xenodochia seu diaconias vel hospitalia stipendiis alendos ecclesiasticis ordinaverat clauderet, coeperunt omnes, famis compellente inopia, apostolici aures inquietare, dicentes: Domapostolice, quos pater noster decessor tuus sanctus Gregorius hactenus studuit abire. Quae verba responsionis cum
Abbreviated transcription (Latin):
nobis narratũ didicimus:. quod
cum idem uas electionis & habita¬
culum scĩ sp̃s uisionẽ ultimã pro¬
phȩtae iez echielis int̾ practare¬
tur: oppansum esse uelum inter
ipsum & eundem exceptorem
tractatus sui: illoq per int̾ ualla
prolixius reticente isdẽ minist̾
eus stilo perforauerit uelum &
benforamen conspiciens. uidit co¬
lumnbam niue candidiorẽ super
cus ciput sedentẽ. rostrumq
ipsius ori diu tenere appositum.
Quae cumse abore eiusdẽ amoueret:
incipiebat sc̃s pontifex loqui. & ano¬
tario grafiũ ceris imprimi. Cum
uero reticebat scĩ sp̃s organũ. minister
eius oculũ foramini applicabat: eum¬
q acsi morationẽ leuatis ad caelum
manibus oculisq columbae rostrũ
more solito conspicabatur ore suscipe¬
re. Quod tandẽ eodem spũ reue¬
lante pontifex sc̃s agnouit: & ue¬
hementissime tristis effectus. inter¬
minatus est auctoritate Apostolica.
miraculi diuni inse perpetrati
conscium. ne inuita sua id alicui

Expanded text:
didicimus, quod cum 15 idem vas electionis et habitaculum sancti Spiritus visionem ultimam prophetae Ezechielis interpretaretur, oppansum velum inter ipsum et eumdem exceptorem tractatus sui, illo per intervalla prolixius reticente, idem minister ejus stylo perforaverit, et eventu per foramen conspiciens, vidit columbam nive candidiorem super ejus caput sedentem, rostrumque ipsius ori diu tenere appositum: quae cum se ab ore ejusdem amoveret, incipiebat sanctus pontifex loqui, et a notario graphium ceris imprimi. Cum vero reticebat sancti Spiritus organum, minister ejus oculum foramini iterum applicabat, eumque ac si in oratione levatis ad coelum manibus simul et oculis, columbae rostrum more solito conspicabatur ore suscipere. Quod tandem, eodem spiritu revelante, pontifex sanctus cognovit, et vehementissime tristis effectus, interminatus est auctoritate apostolica miraculi divini in se perpetrati conscio, ne in vita sua id alicui
Abbreviated transcription (Latin):
rii uenere praesentiã. factoq
comperto. patientissime eorum
stultitiam tulit: eosq sacro sc̃õꝵ.
missarum solempnis praccepit
int̾ esse. Unde cum adlocum
sui sermonis est uentum. suad& p¬
pulo dĩ & sc̃orum gratiam ep¬
rare. quatenus in hac̾ re dign¬
retur apertissime sic suam pat
fides euidentius mimis creduli
& ignorantes possent cognoscer
Et data oratione accepit abeo q¬
tellũ qui sacra temerauerat is¬
na. & suꝑ altare corporis scĩpe¬
tri acceptã unã panni parciun¬
culam permedium pungens seci¬
uit. Ex qua statim sanguis deci¬
currit. & omnẽ eandem para¬
culam cruentauit. Uidentes autẽ
supra scripti legatarii & omnes
populi stupendũ & archanum
fidei sacre miraculum: cȩcidert̃
proni interram. ad orantes dñm
& dicentes. Mirabilis ds̃ in sc̃is
suis. ds̃ israhel ipse dabit uiraut̃
& fortitudinẽ plebi suae bene¬
dictus ds̃. Et facto silentio
int̃ alia fidei documenta. dr̃
adeos beatus gregorius. qui

Expanded text:
rii venere praesentiam; factoque rii venere praesentiam; factoque comperto, patientissime eorum tulit stultitiam, eosque sacrosanctis missarum solemniis praecepit interesse. Unde cum ad locum sui sermonis est ventum, suadet populo Dei sanctorum gratiam exorare, quatenus in hac re dignetur apertissime sic suam potefides, evidentius minus creduli et ignorantes possint cognoscere. Et data oratione, accepit ab eo cultellum qui temeraverat signa, et super altare corporis sancti Petri acceptam unam panni portionem, per medium pungens secuit; ex qua statim sanguis decucurrit, et omnem eamdem portiunculam cruentavit. Videntes autem suprascripti legatarii et omnes populi stupendum et arcanum fidei sacrae miraculum, ceciderunt proni in terram, adorantes Dominum, et dicentes: Mirabilis Deus in sanctis suis; Deus Israel, ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae; benedictus Deus . Et facto silentio inter alia fidei documenta, dixit ad eos beatus Gregorius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tam gratiam sẽ apud eum obti
nuisse sperauerat. quosic uolue¬
rit illi illudere. & nos dehoneta¬
tiomi & offensioni suae addicere. o¬
Aestimauimus quidẽ nos ossa apłoꝵ
uel martyrum praetiosa hinc fer¬
re sicut decuerat tantũ uirum
uti dñs nr̃ est. atanta nihilominꝰ
sede quęsita tam longo & difficil¬
limo satis itinere: & date sunt
nobis panni modice partiunculę.
ac̃ si huiusmodi panniculi genus
Apud nos nequiuisset inueniri.
Nisi enim causae sollicitudo nobis
sub uenisset. ut quod gerebamꝰ
agnosceremus. & sic stolide ad
nrm̃ dñm nobis contigisset ue¬
nire. dubiũ non est periculum
honoris & gratię suae nos de¬
buisse incurrere. Quos archi dia¬
conus modesta increpatione re¬
darguit. cur intantã praesumpti¬
onem eruperint. ut apostolica
sigilla corruperint. Hortans eos
ut redirent. & quod acceperant
dño suo cum honore deferrent.
Sedhi nullatenus monitis eius ad¬
quiescentes: usq ad domni grego¬

Expanded text:
tam tam nuisse speraverat; quod sic voluerit illi illudere, et nos dehonorationi et offensioni suae addicere? Aestimavimus siquidem nos ossa apostolorum vel martyrum pretiosa hinc ferre, sicut decuerat tantum virum, uti dominus noster est, a tanta nihilominus sede quaesita tam longo et difficillimo satis itinere, et datae sunt nobis panni modicae portiunculae, ac si hujusmodi panniculi genus apud nos nequivisset inveniri. Nisi enim cauta sollicitudo nobis subvenisset, ut quod gerebamus cognosceremus, et sic stolide ad dominum nostrum nobis contigisset venire, dubium non est periculum honoris et gratiae suae nos debuisse incurrere. Quos archidiaconus modesta increpatione redarguit, cur in tantam praesumptionem eruperint, ut apostolica sigilla corrumperent, hortans eos ut redirent, et quae acceperant domino suo cum honore deferrent. Sed hi nullatenus monitis ejus acquiescentes, usque ad domni Grego