comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
surari. s aliqͣ sunt ãualia. aliqͣ ad uitã.
aliq̃ uero ꝑ hereditatẽ ⁊ ꝑ successiouẽ in
filiis quodam modo ꝑpetua iudicantur.
ualia ꝓtestentur qui uist ⁊ in suis postĩ¬
orib filiis suũ pͥncipatũ ꝑpetuau desid̾at
sũmo opere studere d ut sit suũ regiinẽ
naͣle. uñquĩ aucẽ quis nͣaͣns rector efficiꝰ¬
tur. si passiont aut uoluntate rupiat pͥn¬
pollens unrib deficit intlłestu: Sic uigẽs
mentis inoustria. ⁊ regnatiua prudẽti¬
a naͣliter dnͣatur. ¶ Quart si urã gn̾o

Expanded text:
liqua sunt annualia, aliqua ad vitam, aliqua vero per haereditatem et successionem in filiis, quae quodammodo perpetua iudicantur. naturalia protestentur, qui in se, et in suis posterioribus filiis suum principatuum perpetuari desiderat, summopere studere debet, ut sit suum regimen naturale. Nunquam autem naturalis quis rector efficitur, si passione, aut voluntate cupiat prinpollens viribus, deficit intellectu: sic vigens mentis industria, et regitiva prudentia, naturaliter dominatur.
Abbreviated transcription (Latin):
bre ansilum qmͣ uirile. naͣ eĩ cũ mo¬
utatur ab itlłnciis. ⁊ a do̾ ini quo ẽ
suma prudentia o qd̃ agat ordłiace
⁊ prudenter. prudents eĩ e cito se q¬
pedare ⁊ modacum tempus appanere
in reb uiliorib de quib ẽ inimits
curandum. unde ⁊ pu̾bialit̾ ducit᷑
qd̾ mala herba cido cimo crescat qi
uaͣ de ea madacum curans cito ꝑpd¬
cit ip̃am ad sinĩ angientĩ. Sic
mulier qnͣtum ad corpus citius ht̃
tur complexionẽ corporis si rut ip̃m¬
corpues corpus mmiliebre eo qd̃ sit
uilius ⁊ naͣ minus de ip̃o curet citiꝰ
ucunit ad suñ complem̃tũ qmͣ uiri¬
le. sic ⁊ consilium młiebre cicius ẽ
rile ¶ mplicit̾ ig  melus ẽ consi

Expanded text:
le. Natura enim cum moveatur ab intelligentiis, et a Deo, in quo est suprema prudentia; oportet quod agat ordinate et prudenter. Prudentis est enim cito se expedire, et modicum tempus apponere in rebus vilioribus de quibus est minus curandum. Unde et proverbialiter dicitur, quod mala herba cito crescit. quia natura de ea modicum curans, cito perducit ipsam ad suum augmentum. Sic et mulier quantum ad corpus cuius habet uatur complexionem corporis, sicut ipsum corpus muliebre eo quod sit vilius, et natura minus de ipso curet, citius venit ad suum complementu, quam virile. Sic consilium muliebre citius est rile. Simpliciter ergo melius est consi
Abbreviated transcription (Latin):
stum. quare cum in humanis indi¬
ciis cadere possit duluetas. ⁊ s̾ror ex¬
pediens fuit lex cunͣgłica ⁊ diuina
siñtur ex ꝑte finalis lom qd̃ incẽ¬
drius adipisci. nã hł bonum sit gͣ

Expanded text:
stum. Quare cum in humanis iudiciis cadere possit dubietas et error, expediens fuit lex evangelica et divina, sumitur ex parte finalis boni, quod intendi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibet. ⁊ nõ aĩmum. Dicebatur ei su¬
pra hoc declarand̃ ec̃. gciend̾ ergo ꝙ
si consideretur in centio legis lacoris
lege humaua aĩa poc̃a ꝓhibentur
uel ꝓhiberi debent nõ eĩ hc̃ rectam ĩ¬
cencionẽ rex uel quilib alius legis¬
lacor insi intendar suois cunaues fa¬
cere qmͣ u̾tuosiores pocest s cum ad
ꝑfrãm u̾tutẽ nlłs inducatur insi ĩ¬
tendat omia peocata uitare si consi¬
derctur lex qnͣtum ad intentionẽ le¬
gis la coris ꝓhib aĩnum ⁊ concupis¬
cenciam ĩmo ut p ꝑ pħ̾m .iͦ. poł.

Expanded text:
et non animum. Dicebatur enim supra, hoc declarandum esse. Sciendum ergo quod si consideretur intentio legislatoris, lege humana omnia peccata prohibentur, vel prohiberi debent non enim habet rectam intentionem rex vel quilibet: alius legislator, nisi intendat suos conscius facere quam vituosiores potest. Sed cum ad perfectam virtutem nullus inducatur nisi intendat omnia peccata vitare: si consideretur lex quantum ad intentionem legislatoris, prohibet animum et concupiscentiam. Immo ut patet p
Abbreviated transcription (Latin):
de suo ingemo presumentes nia
dicentes theologiam suꝑfluere ex
quo hẽmus pħicas disciplinas in
quib decĩatur de om̃i ence. ⁊ suꝑflu¬
ere legem cunͣgłicam ⁊ dmiua in
x quo hẽmus iopem humauain ⁊¬

Expanded text:
de suo ingenio praesumentes, dicentes Theologiam supefluere, ex quo habemus phyficas disciplinas, in quibus determinatur de omni ente et superfluere legm Evangelicam et divinam, ex quo habemus legem humanam
Abbreviated transcription (Latin):
cupisbencia qmͣ actus ext̾ior eo qd̃ a¬
ctus ext̾iores tunic maxiie inducũt
nos ad u̾cutẽ si sint bomꝰ ad uiciui
si sint mali cum ꝓredunt ex inu̾ori
apperitu s si consideretur lex humana
nõ qnͣtum ad intentionẽ legis lato¬
ris s qnͣcum ad piñtionẽ sic dicitur
nõ ꝓhibere mencẽ ⁊ asiinum co qd̃
licta nai legib humanis aliquͣdo
dassimulantur nainors mala ut ui¬
tentur maiora ut ꝑmitti ntur for¬
incationes simplires ⁊ nõ pũiunt᷑¬

Expanded text:
 actus exterior, eo quod actus exteriores tunc maxime inducunt nos ad virtutem si sint boni, et ad vitium si sint mali, cum procedant ex interiori appetitu. Sed si consideretur lex humana non quantum ad intentionem legislatoris, sed quantum ad punitionem. sic dicitur non prohibere mentelicta. Nam legibus humanis aliquando dissimulantur minora mala ut vitentur maiora. ut permittuntur fornicationes simplices, et non puniuntu
Abbreviated transcription (Latin):
cipis smno aliqua sutit adeo occlil¬
ta ur int̾iores concupiscencie que
lege humana pĩri nõ possunt o¬
portuit iꝑitur pret̾ legeti huma¬
uam dau aliqmͣ lexem ut uls̾mas¬
lum remaneret impunitum. ⁊ ulł̾m
louum irremimeracũ. ad ħ autẽ
faciendumn nõ sufficit lex naͣlis
ut in psequen do patebit. oportuit
igitur dare legem eunͣglicam ⁊

Expanded text:
cipis. Immo aliqua sunt adeo occulta, ut interiores concupiscentiae, quae lege humana puniri non possunt. Oportuit igitur praeter legem humanam dari aliquam legem, ut nullum malum remaneret impunitum, et nullum bonum irremuneratum. Ad hoc autem faciendum non sufficit lex naturalis, utim prosequendo parebit. oportuit igitur dare legem evangelicam et
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ de nũursinatib postqmͣ dixams q̃
fuit noc̃itas nuenire m̃nisma ⁊
pecĩnam. Restat dicere quot sunt
spẽs peccinatuue. Distinguit autem
ram ⁊ tallos sine usuram. hiis es
quatuor modis possider consueuit
multitudo pecciũe. pͥma tigo spẽs ip̃iꝰ

Expanded text:
est de numismatibus: postquam diximus quae fuit necessitas invenire numismata et pecuniam, restat dicere, quot sunt es pecuniativae. Distinguit autem cam, et tacos sive usuram: his enim quatuor modis possideri consuevit multitudo pecuniae. Prima ergo species ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
siit ẜ ph̾ui. ninus eĩ uidetur eẽ dena¬
rioꝵ cupidus cuiꝰ actiones a denaris
incpunit ⁊ in denarios t̾iantur. quicꝙͥ
tamẽ sit de cambsoria. ⁊ obolostica. u¬
sura tainẽ ẽ simpłicit̾ ⁊ in õĩb decesta¬
da ut in soquenti capło apparebit. usu¬

Expanded text:
Philosophum: nimis enim videtur esse denariorum cupidus, cuius actiones a denariis incipiunt, et in denarios terminantur. Quicquid tamen sit de campsoria, et obolostatica: usura tamen est simpliciter et in omnibus detestanda, ut in sequenti capitulo apparebit. Usu
Abbreviated transcription (Latin):
dat ⁊ c̾iatur ad denanum quẽ recipit.
quare ibi deuarins fiis ⁊ pͥncipuĩ
dici d. tr̾ia spẽs pecriñatiue ẽ obolo¬
stica uel ponderis excessiua que force
sic uiuenta fuit. nain sicut massa ⁊¬
metalli iu denarios dunditur. ⁊ mi¬
pͥmitur ibi signum publicum. sic. a¬
uasa fienda uł pp̃ aliquid aliud deua¬
rii iesoluinitur iu massam. accidit gͦ
force ge totidem deuariis numero cõ¬
ficici inassam inaiaus ponders ex qͦ
cat̃ ars sumpsit origuiem ut om̃s
denauz poudcrarentur. ⁊ qui eẽnt ia¬
ious ponderis resoluerencur in massã
ut or hoc la t ͫ hr̃i possi ars eigo ista
obolostatica si ue pouderis erxessiua ex
exressu ponoeus qui nuertur in dena¬
riis sumplit eugnuem Quarta spẽs
pecrũi aciue dicitur eẽ calros qr in la¬
ars parcir ⁊ generare denanos qmuos
oues ille gencrauerunt ⁊ pepeterunt.
ei quis cippo sx .x. deuariis post aliqd̾
tua usuraria ut plane pe uult qd̃
deuarz illi ꝑant ⁊ gencrent Recte

Expanded text:
t terminatur ad denarium, quem recipit. quare ibi denarius, finis, et principium dici debet. Tertia species pecuniativae est obolostatica, vel ponderis excessiva: quae forte sic inventa fuit. Nam sicut massa metalli in denarios dividitur, et imprimitur ibi signum publicum; sic avasa fienda, vel propter aliquid aliud, denarii resolvuntur in massam. Accidit ergo forte ex totidem denariis numero, confici massam maioris ponderis: ex quo casu ars sumpsit originem, ut omnes denarii ponderarentur, et qui essent maioris ponderis resolverentur in massam, ut ex hoc lucrum haberi posset. ars ergo ista obolostatica, sive ponderis excessiva, ex excessu ponderis, qui invenitur in denariis sumpsit originem. Quarta species pecuniativae dicitur esse tachos, quod in laars parere et generare denarios, quam nos oves illae generaverunt, et pepererunt. Si quis ergo ex decem denariis post aliquodecuniativa usuraria, ut plane patet, vult quod denarii illi pariant et generent. recte
Abbreviated transcription (Latin):
ut płimũ accidat qd̃ inf̾i̾moꝵ ma¬
gis głiatur qr credit qd̾ i eũ płes
aspiciant ⁊ sperat se ple̾s eli̾as ac¬
cepturum. Sic aliqũ qui uilior est
n hĩtu magis suꝑb efficitur si cre¬
dat ex hoc ab hõib cõmendar Pe¬
linqunt igit᷑ młieres si q uilitact
hĩtus ⁊ ex defcũ uestium gcł̾ram que¬
rant. unde ⁊ pħ̾s .iiii. ech̾. uituꝑat
laconios qui infra suũ statũ uesti¬
menta quercates ex hec in elationẽ
⁊ iastũstiam monebantur. ¶ħ appo
modo regende sunt cõiuges qnͣtuim
ad ornacum cois ut ccͣ illa sox que

Expanded text:
urimum accidit quod infirmior magis gloriatur, quia credit quod in eum plures aspiciant, et sperat se plures eleemosynas accepturum: sic aliquando qui vilior est in habitum, magis superbus efficitur, si credat ex hoc ab hominibus commendari. Delinquunt igitur mulieres, si ex vilitate habitus, et ex defectu vestrum gloriam quaerant. unde Philos. 4. Ethicor. vituperat Laconios, qui infra suum statum vestimenta quaerentes ex hoc in elationem et iactantiam movebantur. Hoc ergo modo regendae sunt coniuges quantum ad ornatum corporis, ut circa ill
Abbreviated transcription (Latin):
plices ne ccͣ ornamenta tisua sol¬
liatudine utxentur. qͥ noo ne suit ne¬
gligentes ne notabilit̾ in fra eoꝵ
statuui pp̃ pigriciam deficiant erga
ornatum corͥs. sexto ne ex uilitate
hĩtus sint suꝑstitiose ut ipõ defcñ
uestium laudem ⁊ gl̾iam cupiunt.
.xxii. ꝙ ñ decet reges ⁊ principes.
Et uniu̾salit̾ om̃s ciues erga suaᷤ

Expanded text:
ia solicitudine vexentur. Quinto, ne sint negligentes, ne totaliter infra eorum statum propter pigritiam deficiant erga ornamentum corporis. Sexto, ne ex vilitate habitus sint superstitionae, ut ex ipso defectu vestrium laudem et gloriam cupiant. Quod non decet Regs, et principes, et
Abbreviated transcription (Latin):
i libello quẽ fcrit de u̾cute ¶ hiꝰ aut̃
tuples u̾tus ẽ hãilitas inoderanci a
⁊ simplicitas. tunc eĩ inlieres ccͣ orna¬
tum corporis sunt hũiles qũ nõ pp̃
uauain gł̾iam se ornaut s ħ agũt
ut suis uiris plarences cos a form¬
cationil retrahant. ¶tunt uero sũt
moderate qũ considerato suo statu ñ
suꝑfiua uestumenta querunt. Decet
cĩ uxorẽ militis magis eẽ ornatã
huc ⁊̃ uxorẽ pͥncipis uł ⁊̃ regois decet
magis ornatam eẽ aco iꝑit᷑ qd̾ u¬
por aliciuiꝰ eẽt hũilis non oruans se
pp̃ uauã gn̾am poss del iuquere ĩ or¬
natu si nõ eẽt moderata ⁊ ultta ꝙͣ
suus stacus requireret appet̾et orna
a sollicitudine ornamenta requirãt.
menta appet̾et. poss delinquere si i¬

Expanded text:
n libello quem fecit de virtute. huiusmodi triplex virtus, est humilitas, moderantia, et simplicitas. Tunc enim mulieres circa ornatum corporis sunt humiles, quando non propter vanam gloriam se ornant, sed agunt ut suis viris placentes, eos a fornicatione retrahant. Tunc vero sunt moderatae, quando considerato suo statu non superflua vestimenta quaerunt. Decet enim uxorem militis magis esse ornatam huc etiam uxorem principis, vel etiam regis decet magis ornatam esse. Dato igitur quod uxor alicuius viri esset humilis non ornans se propter vanam gloriam, posset delinquere in ornatum, si non esset moderata, et ultra quam suus status requireret, appeteret orna solicitudine ornamenta requirant. menta appeteret: posset delinquere, si ni
Abbreviated transcription (Latin):
in duobi consistere quoꝵ unus pot
dici ficticius alius nõ fifticius. ficti¬
aus aucẽ oruatus diͣ fucatio ut ap¬
posetio coloris albi uł rubei quib ꝑ
quedam figinenta oñdunt se feit̃
rubicundiores uł alluores uł alio
modo pulcuores quiͣ sint. talia a
qr sunt ficticia ⁊ sophistica sunt
illicita ⁊ ꝓhibenda. ¶ aluis a̾ ẽ or¬
natus nõ ficticius qui consistit in
debitis in dumentis. ⁊ in aliis or

Expanded text:
in duobus consistere, quorum unus potest dici fictitius, alius non fictitius. Fictitius autem ornatus dicitur fucatio, ut appositio coloris albi vel rubei: quibus per quaedam figmenta ostendunt se foeminae rubicundiores, vel albores, vel alio modo pulchriores, quam sint. Talia autem quae sunt fictitia et sophistica sunt illicita et prohoibenda. Alius autem est ornatus non fictitius, qui consistit in debitis indumentis, et in a
Abbreviated transcription (Latin):
pulchre potissime i delinqunt ccͥa
ornacum cors quair decre uiros qͥs¬
cognoscrir quis multeꝵ ornatus si
licitus ⁊ quis illicitus. nã nũqmͣ
xores u̾tuose eristunt inisi appetant
illicita fugere ¶ Qnͣtũ autẽ inals¬
Etn incurrat tuutati ⁊ regno ex fes
uõ u̾tuoses uec appetentib licita s¬

Expanded text:
delinquunt circa ornatum corporis. quare decet viros cognoscere quis mulierum ornatus sit licitus, et quis illicitus. Nam nunquam uxores virtuosae existunt, nisi appetant illicita fugere. Quantum autem malum incurrat civitati et regno ex foeminis non virtuosis, nec appetentibus licita s
Abbreviated transcription (Latin):
e nimis corrupta. ⁊ ut uult. pħs.
.iiͦi. ethꝰ. insatiabilis ẽ concupisrentie
appecitus. qͣre ut płimũ homo plus
sppetit qmͣ naͣ requirat. si ergo sine
ftcno quis seq̃tur appetitum ⁊ nõ
moderet desiderium copłe cõingalis
ad restaurand̾ qd̾ siue debilitatõe
ꝓpriz cor̾s oc̃ nõ pot̾i̾t. unde cereb¬
iuisus ⁊ alia membͣ nobilia debili¬
tantur ex suꝑflua copula. Scdõ suꝑ¬
fuus usus nõ solum corpus debili

Expanded text:
s. 3. Ethic. insatiabilis est concupiscentiae appetitus. quare ut plurimum, homo plus appetit, quam natura requirat. Si ergo sine fraeno quis sequeretur apetitum, et non moderaret desiderium copulae coniugalis; ad restaurandum. quod sine debilitatione proprii corporis esse non poterit. Unde cerebsus, et alia membra nobilia debilitantur ex superflua copula. Secundo superfluus usus non solum corpus debili
Abbreviated transcription (Latin):
uidere quõ eas debrãt houorifice
possi bilẽ fatultatẽ decet suã uxorẽ
honorifice retiuere in debito appa¬
tu. ⁊ ei nccͣia debita tribuendo. nã
cum uxor sit ꝑsona ualde roniũ¬
sta honor qui uxori erhibetur redũ¬
dat i ꝑsonam ipĩns uiri. ĩmo cũ
oñsum sit supͣ uporẽ nõ se hiẽ ad
unruui qiͣ seruam s quasi sociam
ꝓpͥam houorifice ꝑtrastare. ¶Oñ¬
so quõ decet uiros suis uxorib mo¬
derate ⁊ discrete uti. ⁊ quõ debent
cas honorifice recinere ¶Sestat oñ¬
dere qͣłr̾ cum eis debrant couu̾sari.
tunc ã uni ad uxorẽ ẽ conu̾satio
congrua si ei oñdat debita sigͣ ami¬
cicie. ⁊ si eas ꝑ debitas monitio n es
insteuat Seclarare ã que sunt si¬
gna amicicie debita. ⁊ que sunt cõ¬

Expanded text:
ifice possibilem facultatem decet suam uxorem honorifice retinere in debito apparatu, ei necessaria debita tribuendo. Nam cum uxor sit persona valde coniuncta, honor, qui uxori exhibetur, redundat in persona ipsius viri. immo cum ostensum sit supra uxorem non se habere ad virum quasi servam, sed quasi sociam,propriam honorifice pertractare. Ostenso, quomodo decet viros suis uxoribus moderate et discrete uti, et quomodo debent eas honorifice retinere: restat ostendere, qualiter cum eis debeant conversari. Tunc autem viri ad uxorem est conversatio congrua, si ei ostendat debita signa amicitiae, et si eas per debitas monitiones instruat. Declarare autem quae sunt signa amicitiae debita, et quae sunt mo
Abbreviated transcription (Latin):
talia si uchementia sint rõm ꝑcuti¬
unt. t̾r̾io huimodi uisus uimius
maculat appetitum ⁊ reddit couui¬
ges ntemꝑatos nam qnͣto plus da¬
tur oꝑa uenereis actib tanto plus
uicitatur appetitus ut sit intẽpatꝰ
cogitatio dicentium sataffaciam nc̃
concupisbencie ⁊ postea decetero absti¬
nebo. nã quilibi usus carnalis co¬
płe nicitat adulti̾orẽ usum. ⁊ qnͣto
quis plus ea usitur. tanto magis
incitatur ad utendun. ⁊ semꝑ in¬
tẽꝑancior redditur. ¶ uret ergo om̃s¬

Expanded text:
talia, si vehementia sint rationem percutiunt. Tertio huiusmodi usus nimis maculat appetitum, et reddit coniuges intemperatas. Nam quanto plus datur opera venereis actibus, tanto plus incitatur appetitus ut sit intemperatus, cogitatio dicentium, Satisfaciam nunc concupiscentiae, et postea de caetero abstinebo. Nam quilibet usus carnalis copulae incitat ad ulteriorem usum: et quanto quis plus ea utitur, tanto magis incitatur ad utendum, et semper intemperantior redditur. Decet ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ta diu̾sitate statuũ ⁊ consid̾acis
condrionib ꝑsonaꝵ. Delent eĩ ueri
diligent̾ a gendox adu̾tere utrum
suit puidentes aut fatue. nã sic
conu̾sand̾ ẽ cum uxorib qd̾̃ pła si¬
gna auncicie oñdenda sunt eis.
si sinit hũiles qmͣ si suit suꝑbe.
suꝑle cĩ adeo fuint clace si eis mł¬
ta quitricia oñden dat᷑. ut ueliut ĩ

Expanded text:
ta diversitate statuum, et consideratis conditionibus personarum: debent enim viri diligenter advertere, utrum sint prudentes aut fatuae. nam sic conversandum est cum uxoribus, quod plura signa amicitiae ostendenda sunt eis, si sint humiles, quam si sint superbae: superbae enim adeo fiunt elatae, si eis multa amicitia ostendatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ius est instr̃m fabri debilitaco mar¬
tello debilitantur astiones fabriles.
sic debi litato cerebro. ⁊ a liis mebris
nobilib impeditur aĩa a rõtus usu
ut nõ possit sufficcent̾ cousiderare.

Expanded text:
lus est instrumentum fabri, debilitato martello debilitantur actiones fabriles: sic debilitato cerebro et aliis membris nobilibus impeditur anima a rationis usu, ut non possit sufficienter considerare.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inoẽꝑatũ appetitũ. nec sufficit eos
brto. loco ꝯͥenti. ⁊ modo congruo. Sũt
cĩ aliqua rempora incongrua p̾dcĩs
operib. Nam temporib quib est
oratiom uaccand̾ decet a talib
abstiuere. Sic ⁊̃ temporib quilis
poss in surgere nocumentũ ꝓli de¬
cet abstinere a tali copła. Est ergo
obsũ andum tempus debitũ. sic⁊̃
obsuandus ẽ locus congruus. ⁊
modus ꝯͥeus ut sit init̾ conuiges
nõ solum amicicia delestabilis. s

Expanded text:
. Nec sufficit eos bito, loco convenienti, et modo congruo. Sunt enim aliqua tempora incongrua praedictis operibus. Nam temporibus, quibus est orationibus vacandum, decet a talibus abstinere: sic etiam temporibus, quibus posset insurgere nocumentum proli, decet abstinere a tali copula. est ergo observandum tempus debitum. Sic etiam observandus est locus congruus et modus conveniens, ut sint inter coniuges non solum amicitia de
Abbreviated transcription (Latin):
ros ctͣ ꝓpͥas coniuges dercet debite
se hr̃e. nã pͥmo debent tis mod̾ate
⁊ discrete uii. Scdu̾ debent eas ho¬
norfior trastare. ct̾io debent cũ eis
debide com̾isari. Deret eĩ eos sins cõ¬
ingib mod̾ate ⁊ discoete uti. nã ĩ¬
moderatus usus ueriereoꝵ pͥmo cor
destruit. scds mencẽ depͥmit. tr̾io ma¬
ailat appetirum. ⁊ reddit conuiges ĩ¬
tẽperatas. Destrintur eĩ ⁊ debilitat᷑

Expanded text:
debite se habere. Nam primo debet eis moderate et discrete uti. Secundo debent eas honorifice tractare. Tertio debent cum eis debite conservari. Decet enim eos suis coniugibus moderate et discrete uti nam immoderatus usus venereorum primo corpora destruit, secundo mentem deprimit, tertio immoderat appetitum, et reddit coniuges int
Abbreviated transcription (Latin):
ter ponitur qͣ deliuquere ccͣ defectũ.
pͥmo si hoc fiat ex pigricia. ⁊ uegłia.
ua in alique a do̾ sinic pigre qd̃ ex
sola negligentia omittunt sollici¬
tari ꝙͣ debita indumenta. sedõ ini
talib deliriquit᷑ si ex ipõ defectu q̃¬

Expanded text:
tur contingit delinquere circa defectum. Primo si hoc fiat ex pigritia et negligentia. Nam aliquae adeo sunt pigrae, quod ex sola negligentia omittunt solicitari circa debita indumenta. Secundo in talibus delinquitur, si ex ipso defectu qu
Abbreviated transcription (Latin):
corporis deccat suas coninges debitr
caur dirigendo ad astiones honestas
⁊ ad oꝑa uͥtuosa ꝯxpedit quoslibi ui¬
ros in hiis iu quib ut płimum de¬
liuqueit feĩe diligent᷑ adu̾tere que
suuit ibe licita. ⁊ que illicita. cũ gͦ

Expanded text:
corporis deceat suas coniuges debite ere debeat, eam dirigendo ad actiones honestas, et ad opera virtuosa: expedit quoslibet viros in iis, in quibus ut plurimum delinquunt foeminae, diligenter advertere quae sunt ibi licita, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
ne pedites uidere possunt pp̃ qd̃ pede¬
stris pugna latent̾ recedit qͣ reredẽ¬
te equites postea meluis possunt
uitare hostium ꝑcussioues. ¶ ẽ ĩ
a du̾tendum qd̾ qñ sic declinatur
ꝓugna ramꝙͣ aries se debent dun¬

Expanded text:
ne pedites videre possint: propter quod pedene pedites videre possint: propter quod pedestris pugna latenter recedit, qua recedente, equites postea melius possunt vitare hostium percussiones. Est etiam advertendum quod quando sic declinatur pugna, nunquam acies se debent div
Abbreviated transcription (Latin):
lum possent notuinentũ efficere.
¶ Oñso itaz quaut̾ delrant stare
pugnantes si ueluit hostes ꝑrutẽ
⁊ qualiter eos delrat cͥundare.
Eestat uũc tr̾io declarare qualit̾
sit declinand̾ a pugna si nõ hãt᷑
cousiluim noe uideatir lonim
pngͣm cõuintere eo qd̾ hostes sint
fortiores ⁊ nõ possumus illis resist̾e
In quo qnͣtum ad p̾sens spectat di
dux belli dupliceui hr̃e sautelam.¬
naui ⁊ si dux consiluim hãt nõ eẽ
pugnand̾ d ħ ualde paucis pate¬
fa cere ⁊ nõ illud toti ex̾cicui pan¬
dere ne ciumentes turpiter fugiant
⁊ ob iusequentib hostib o cadant᷑.
dat excicus qd̾ uelit fugere s qd̃
hostes uelit a cruis dimicare. ¶ Scd̾a
cantela adhibenda ẽ ex ꝑte ex̃atus
hostium uam sic d declmnare uellũ
ut hoc hostes lateat. idõ multi tẽ¬
pore nocturtio potius quͣ diuruo
hoc agunt ⁊ plures hanc hũere
cautelam qd̃ milites stantes ni a¬
cie ex opposito hostu ꝓhibent eos

Expanded text:
lum possent nocumentum efficere. lum possent nocumentum efficere. Ostenso itaque qualiter debeant stare pugnantes, si velint hostes percutere, et qualiter eos circumstare. Restat nunc tertio declarare, qualiter sit declinandum a pugna, si non habeatur consilium, nec videatur bonam pugnam committere, eo quod hostes sint fortiores, et non possumus illis resitere. In quo quantum ad praesens spectat debet dux belli duplicem cautelamNam et si dux xonsilium habeat non esse pugnandum, debet hoc valde paucis patefacere, et non debet illud toti exercitui pandere; ne timentes, turpiter fugiant, et ab insequentibus hostibus occidantur. credat exercitus quod velit fugere, sed hostes velit acrius dimicare. Secunda cautela adhibenda est ex parte exercitus hostium. Nam sic debet deducere bellum, ut hoc hostes lateat. Ideo multi tempore nocturno potius quam diurno hoc agunt: et plures hanc habuere cautelam, quod milites stantes in acie ex opposito hostium, prohibent eos
Abbreviated transcription (Latin):
debent se retrahere. sic itaz tencudo
pedem sunstrum ĩmolulem ⁊ cum
dextro se mouendo poterunt fortius
hostes ꝑrutere ⁊ coꝵ ictus facilius
fugere. ¶uiso quõ debrant stare bel¬
lantes si debrant hostes ꝑutere.
di sunt hostes in pugna publi¬
audares uidentes es se uocͣio mo¬
rituros possunt multa mala cõ¬
mittere in eos qui contra pugnͣt
iude ẽ qd̾ laudacur sapionis sẽ¬
tencia dicentis nunqmͣ sic clau¬
den dos eẽ hostes qd̃ nõ pateat e¬
is additus fugiendi. nam fugiẽti¬
b hostib ulłm ẽ periculum. ⁊ in
fuga periditantur multi abs no¬
cumento ꝑsequentiũ s cum se
uident incllisos qiͣ coacti feruĩt
iucludences ¶Cum ergo supͣdixi¬
forma forficulari ut qñ hostes sũt¬
pauci ad hoc qd̃ melins includã¬
dautur. ⁊ ccͥmdentur uõ sic in elħ̾¬
genoum ẽ qd̃ ita debeant cͥcunda¬
ri qd̃ ulłus patrat adicus absie¬
dendi insi forte a deo rent panci

Expanded text:
debent se retrahere. sic itaque tenendo debent se retrahere. sic itaque tenendo pedem sinistrum immobilem, et cum dextro se movendo, poterunt fortius hostes percutere, et eorum ictus facilius fugere. Viso quomodo debeant stare bellantes, si debeant hostes percutere: circumdandi sunt hostes in pugna publiaudaces, videntes enim se necessario moriendos, possunt multa mala committere in eos qui contra pugnant. Inde est quod laudatur Scipionis sententia, dicentis, Nunquam sic esse claudendos hostes, quod non pateat eis aditus fugiendi. Nam fugientibus hostibus nullum est periculum, et in fuga periclitantur multi absque nocumento persequentium. sed cum se vident inclusos, quasi coacti feriunt includentes. Cum ergo supra dixforma forsiculari, ut quando hostes pauci, ad hoc quod melius includantur et circundentur. Non sic intelligendum est, quod ita debeant circumdari, quod nullus pateat aditus abscindenti, nisi forte adeo essent pauci,
Abbreviated transcription (Latin):
siuister ante pouicur. ⁊ latus dextͫ
elougatur optine disponitur hõ
ad iaciendum iacula. ⁊ missilia
qr tuuc quiscit in sinistra. ⁊ moͣ
dextra uibrans ipm iaculum qͦ
uibrato uchementius mouet ar¬
quiescere. ⁊ mou̾i. Dextra tamẽ ẽ
Aptior ad mouendum. ⁊ sinistra
ad quiesceudum. idõ ꝑutientes aꝑ
remocis debeinus quiscere suꝑ siui¬
strum pedem ante missum. ⁊ clõ¬
gare nos cum dextir ut possimus
uehementius impellere ⁊ uibrare
iaculum. ¶S qũ inanu ad manĩ
aute ⁊ siuistrum post uaui qi la tus
dextium aptius ẽ ad motum si r̃
sit hosti ꝓpiquius roẽ motus po¬
f̾it melius istus effugere uehem̃tiꝰ
¶Ainsus si dextrum latus sit holti
ꝓpinquius inelius pot̾t ip̃m ꝑautẽ.
Debent eĩ bella tores cum ad in anũ
puguaut tencre pedem sunistium ĩ¬
mobiliter. ⁊ cum uoluut ꝑrutere cũ
pede dextro debent se auteface̾. ⁊ cũ
uolunt istus fugere cum eodẽ pode

Expanded text:
sinister anteponitur, et latus dextrum sinister anteponitur, et latus dextrum elongatur, optime dipsonitur homo ad iacendum iacula et missilia: quia tunc quiescit in sinistra, et movetur in dextra vibrans ipsum iaculum; quo vibrato vehementius movet aequiescere et moveri, dextra tamen est aptior ad movendum, et sinistra ad quiescendum. Ideo percutientes a remotis debemus quiescere super sinistrum pedem ante missum, et elongare nos cum dextro, ut possimus vehementius impellere, et vibrare iaculum. Sed quando manu ad manum ante, et sinistrum post. Nam quia latus dextrum aptius est ad motum, si illud sit hosti propinquius, ratione motus poterit melius ictus effugere: vehementius Rursus, si dextrum latus sit hosti propinquius, melius poterit ipsum percutere. Debent enim bellatores, cum ad manum pugnant, tenere pedem sinistrum immobiliter: et cum volunt percutere, cum pede dextro debent se antefacere, et cum volunt ictus fugere, cum eodem pede
Abbreviated transcription (Latin):
rimus in quodam capło p̾cedẽ nã
i ꝑcutiendum eẽ punstan nou cõ¬
cesim in quo docuinus nultces ⁊ ĩ mi
pedites. in hoc auoẽ capło sp̃alem dost̾e.¬
ctuuam uolumus dare peditib qͣ¬
liter debeant stare cum uolunt ho¬
stes ꝑcutere. ꝑcussionis autẽ hosti¬
uin duplex ẽ iodus. uiiis a remo¬
cis. ut cum iaciendo iatula uł mis¬
alius aucẽ cum adeo aꝓpiuqnͣt qd̃
manti ad mauum se ꝑrutiunt. ałr̾
aucẽ debent stare bellatores uiri
cum a remotis iacula racunit.⁊ a¬
liter cum ex ꝓpiuquo se feruint uã
raciendo iacula aremoris debent
hre pedes sunstros aute ⁊ dextros
retro. nam cor qd̃ ẽ in ałi pͥncipiũ
motus pͥnipalius influit in ꝑtẽ
fortior in mouendo ⁊ aptior est¬
tur alicui mobili ut si mauetur
manus ĩicitur brachio stauti ⁊
si mouerur brachium ĩu icicur coͥr
quiescenti. ⁊ si mouetur unus pes
ĩnititur alii pedi nõ moto. oꝵ cũ
monetur ꝑs cextra ĩ nitatur ꝑti si¬
istre qurescenti. Cum igitur pos

Expanded text:
imus in quodam capitulo praecedenti, percutiendum esse punctim non caesim: in quo docuimus milites, et etiam pedites. In hoc autem capitulo specialem doctrinam volumus dare peditibus, qualiter debeant stare cum volunt hostes percutere.Percussionis autem hostium duplex est modus. Unus a remotis, ut cum iaciendo iacula, vel misAlius autem cum adeo appropinquant, quod manu ad manum se percutiunt. Aliter autem debent stare bellatores viri, cum a remotis iacula iaciunt, et aliter cum ex propinquo se feriunt. Nam iacendo iacula a remotis, debent habere ipsos pedes sinistros ante, et dextros retro. Nam cor, quod estin animali principium motus, principalius influit in partem fortior est in movendo, et aptior tur alicui immobili, ut si movetur manus, innitur brachio stanti, et si movetur brachium, innititur corpori quiescenti: et si movetur unus pes, innititur alii pedi non moto: oportet quod pars dextra innitatur parti sinistrae quiescenti. Cum igitur pes
Abbreviated transcription (Latin):
turrex. ⁊ alius ꝑu̾sus ut cũ pp̃ lo¬
uim pͥnatum pͥncipatur tp̃rãnus¬
¶ Contiugit tamen aliqnͣdo cunta¬
tem aliqmͣ non repi uno aliquo
dñante ¶ regi a liquib pautis
tamẽ uidimus eĩ plures in cun¬
tate romaua qd̃ deficiente scna¬
cu tempore illo int̾medio anceqiñ
alins stnacor eligeretur regebat
tocus romanus ppłs quibdã pau¬
cis uius. Eligebantur eĩ duodecim
uiri aꝓpbari ⁊ bom testinomii quos
uocabant .xii. louos homines. ⁊ hoꝵ
gub̾uamine tota ciuitas regebat᷑.
unde ⁊ maleficia frã distinguebãt ᷑
ex diu̾sitate pͥncipatuum. Diocbat᷑
autẽ de aliquo maleficio fuisse sc̃m
danpore senaoris de aliquo uero
tepore lonoꝵ hominum. si apo re¬
gatur cuntas nõ ꝑ unum solum s
ꝑ quosdam pancos. tunc illi pauci
dicitur arstoccͣia qd̾ idẽ ẽ qd̾ pͥncipatꝰ
bonoꝵ ⁊ u̾tuosoꝵ. ude antẽ uenit ut
maiores nt ppło. ⁊ qui debeut ppłm re

Expanded text:
 ut cum propter bonum privatum principatur Tyrannus. Contingit tamen aliquando civitatem aliquam non regi uno aliquo dominante, sed regi aliquibus paucis tantum. Vidimus enim pluries in civitate Romana, quod deficiente senatu, tempore illo intermedio, antequam alius senator eligeretur, regebatur totus Romanus populus quibusdam paucis viris: eligebantur enim duodecim viri approbati et boni testimonii, quos vocabant duodecim bonos homines: et horum gubernatione tota civitas regebatur: unde et maleficia facta distinguebantur ex diversitate principatuum. Dicebatur autem de aliquo malefacio fuisse factum tempore senatoris, de aliquo vero tempore bonorum hominum. Si ergo regatur civitas non per unum solum, sed per quosdam paucos, tunc illi pauci dicitur Aristocratia, quod idem est quod principatus bonorum et virtuosorum. Inde autem venit ut maiore
Abbreviated transcription (Latin):
pocestatib corrigendas. licet eĩ ibi sẽpxe
ad nocetur pocestas uel dñs aliquis qͥ
ciuitatẽ regat magis tamen dñat᷑
male agat ĩ eins totius ẽ statuta
condere que nõ licet duñ transgreda.
In tali enxo pͥucipatu uͥ dũantur mł¬

Expanded text:
potestatibus corrigendis. licet enim semper ibi adnotetur potestas, vel dominus aliquis, qui civitatem regat; magis tamen dominatmale agat: etiam eius totius est statuta condere, quae non licet dominium transgredi. In tali ergo principatu, ubi domin
Abbreviated transcription (Latin):
coĩ. ⁊ dicit eẽ ip̃m politiciam policicia
eĩ qĩ idem ẽ qd ordinacio cuntatis ꝙͣ¬
tum ad om̃s pͥncipatus qui sunt in
ea. ⁊ pͥncipaliter qͣntum ad maximũ
pͥncipatum qui dñatur õĩb aliis. po¬
liticia eĩ consistit maxune in ordine
sũm pͥncipatus qui ẽ in cuntate. õs
ergo ordinatio cuntatis policicia dic¬
dici potest pͥncipatus tamẽ ppłi si
restus sit eo qd̾ nõ hãt mẽ nomer
politicia diacur nos auoẽ talẽ pͥcici¬
patum applłare possumus gub̾natõ¬
nẽ ppłi si rectus sit. s si ppłs sit duãus

Expanded text:
i, et dicit ipsum esse Politiam. Politia enim quasi idem est, quod ordinatio civitatis quantum ad omnes principatus qui sunt in ea, et principaliter quantum ad maximum principatum qui dominantur omnibus aliis. Politia enim consistit maxime in ordine summi principatus, qui est in civitate. Omnis ergo ordinatio, civitatis Politia dici potest. principatus tamen populi si rectus sit, eo quod non habeat commune nomen, Politia dicitur. Nos autem talem principatum appellare possumus gubernationem populi, si rectus sit. Sed si populus sic dominans
Abbreviated transcription (Latin):
regnum aristocc̃a. ⁊ policicia sunt
pͥmipatus lom. tyratudes obligar¬
chia. ⁊ demeffia sunt mali. Duoet ã¬
eĩ i dem ibidem disterniere bonum pͥnci¬
patum a malo. nam si in aliqua do¬
in nuo aut pͥtcipatu intendicar bo
tum sic ẽ cquale ⁊ restum s si intẽ¬
ditur ibi bonum aliquoꝵ ⁊ alioꝵ o
possumus sufficientia i pͥuqatuũ
tur unus uł pauri uł multi. di u¬
mus uel ille intendit lonum cõe ⁊

Expanded text:
regnum aristocratia, et politia sunt principatus boni: tyrannides, oligarchia, et democratia sunt mali. Docet enim idem ibidem discernere bonum principatum a malo. Nam si in aliquo dominio aut principatu intenditur bontum, sic est aequale et rectum. Sed si intenditur ibi bonum aliquorum et aliorum possumus sufficientiam principantitur unus, vel pauci, vel multi. Si unus vel intendit bonum commune et
Abbreviated transcription (Latin):
tus ex diño panioꝵ unus iectus ut
cuin dñatur aliqui qr sunt bͥtuosi ⁊
ut cum dñantur aliqui nõ qr sunt
bom s qr sunt dunices ⁊ alios oppͥm̃¬
tes. ¶ tcio possunt distragui pͥncips¬
tus ex eo qd̾ in cuntace dñantur ir¬
ci. coĩder eĩ in cuntatib ytalie dñq¬

Expanded text:
ectus, ut cum dominantur aliqui, quia sunt virtuosi et ut cum dominantur aliqui, non quia sunt boni, sed quia sunt divites et alios opprimentes. Tertio possunt distingui principatus, ex eo quod in civitate dominantur multi. communiter enim in civitatibus Italiae d
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alios hĩcus hetmus. in aliis ⁊ alii
astib delestami c̾cio diu̾sificantur
actiones ⁊ oꝑa nõ solum ex finib &
desꝑances de uicroria turpit̾ agũt.
ut dummetunt. aciem ⁊ fuguint de bel¬
lo spances autẽ uincere inu aduut
bełlantes ⁊ aggrediiitur hostes ꝙ
autẽ dictum ẽ de spe. ⁊ timore inalnꝰ

Expanded text:
et alios habitus habemus, in aliis, et aliis actibus delectamur. Tertio diversificantur actiones, et opera non solum ex finibus vel desperantes de victoria, turpiter agunt, et dimittunt aciem, et fugiunt de bello: sperantes autem se vincere, invadunt bellantes, et aggrediuntur hostes. Quod ergo dictum est de spe, et timore
Abbreviated transcription (Latin):
irtherics qd̃ qnͣto maior est ppłs remo¬
tior est intlłectus. auditor ergo morał
negotii ẽ simplex ⁊ grossus ut ostẽdi
ht̃ .iͦ. recho ͤ. Cum igitur totus ppłs
sb̃tilia comphendere nõ possit incedẽ¬
dum ẽ in morali negõ figurałr̃ ⁊ gͦsse

Expanded text:
icorum, quod quanto maior est populus, remotior est intellectus. auditor ergo moralis negocii est simplex et grossus, ut ostendit in I. Rhetoricorum. Cum igitur totus populus subtilia comprehendere non possit, incedendum est in morali negocio figuraliter e
Abbreviated transcription (Latin):
hũt oẽ alie ⁊ olie passiones Ex aliis
⁊ aliis passianb ooei surgant alii ⁊a
lii hĩtus ex aliis ⁊ aliis hĩtib iusticuas¬
tur alii ⁊ alii fines sicut ei diu̾si sunt
mores iuuenum ⁊ senũ. sic alie asfcĩ¬
ones. ⁊ passiones sunt ui utͥlz ⁊ sicut
sic dau̾si sunt hĩcus utroyq Gursus
ex aliis ⁊ aliis hĩtib presticuimus uo¬
bis alios ⁊ alios fines. Nam ut diat᷑
suo hĩtu in pͥmo esgo libro de oĩb hiis
qͣcuor trastalumus. uidelz de fine sine
de felrcitate pͥncipum de eoꝵ u̾tutib.
⁊ de ipõꝵ passionib ⁊ morib. pͥmo tã
dacemus de ipõ fine sure de ip̃a felicita¬
te. qr situs respestu agendoꝵ ẽ pͥucipa

Expanded text:
 et aliae passiones: ex aliis, et aliis passionibus, consurgunt alii, et alii habitus: ex aliis, et aliis habitibus, praestituuntur alii, et alii fines. Sicut enim diversi sunt mores iuvenum et senum, sic aliae affectiones, et passiones sunt in utrisque. Et sicut sic diversi sunt habitus utrorumque. Rursus ex aliis, et aliis habitibus, praestituimus nobis alios et alios fines. Nam ut dicitsuo habitui. In primo ergo libro de omnibus his quatuor tractabimus, videlicet, de fine, sive de felicitate principum, de eorum virtutibus, et de ipsorum passionibus, et moribus. Primo tamen dicemus de ipso fine sive de ipsa felicitate
Abbreviated transcription (Latin):
quentur rectitudo uoluntates.⁊ ut
bomi fiamus. ꝓcedend̾ ẽ ꝑsuasine. ⁊
fig᷑ałr unde iͦ. eth̃. strilutur morale
negrͫ amabile cẽ si de talib ⁊ ex talib
dicentes ⁊ de hiis que sunt ut freq̃n¬
sius grosse. ⁊ sigulr̾ ueritatẽ ostende̾.
¶ tria uia siñtur ex ꝑce audatoris qui
erudiendus ẽ in ħͣ arte ¶Iam licet
inticulatus sit hic lib̾ de eruditione
pͥncipum: totus tũ ppłs erudiendꝰ
est ꝑ ip̃m qmͣius eĩ nõ quilib possit
eẽ rex uł pͥuceps. quilib tamẽ sũmo

Expanded text:
quaeritur rectitudo voluntatis, et ut boni fiamus, procedendum est persuasive et figuraliter. Unde 1. Ethicorum scribitur, morale negocium amabile de talibus et ex talibus dicentes, et de iis quae sunt ut frequentius, grossae et figuraliter veritatem ostendere. Tertia via sumitur ex parte auditoris, qui erudiendus in hac arte. Nam licet intitulatus sit hic liber de eruditione principum, totus tamen populus erudiendus est per ipsum Quamvis enim non quilibet possit esse rex vel princeps: quilibet tamen sum
Abbreviated transcription (Latin):
¶ intatẽ ¶In pͥmo autẽ libro in quo
agetur de regimine sui. sunt qͣtuor
declaranda Nam pͥmo ostendet᷑ iu
quo regia marestas debeat᷑ suũ finẽ
⁊ slã felicitatẽ ponere godõ qͣs u̾tu¬
to quos mores debeat ĩmitari. Nã
cũ bene regere. ⁊ bene uiuere se ip̃m eẽ
no possit iisi qui se det bonis acrib
⁊ bonis operib regłatis ordu̾e rõius.
uolens trastare de regunine sii opor¬
cet ip̃m noticiam tradẽ de om̃ib hiis

Expanded text:
vitatem. In primo autem libro in quo agetur de regimine sui, sunt quatuor declaranda. Nam Primo ostendetur in quo regia maiestas debeat suum finem, et suam felicitatem ponere. Secundo quas virtuto quos mores debeat imitari. Nam cum bene vivere, et bene regere seipsum, esse non possit nisi quis se det bonis actibus, et bonis operibus regulatis ordine rationis: volens tractare de regimine sui, oportet ipsum notitia
Abbreviated transcription (Latin):
dust̾am precedat astacia imꝑfrã. Cũ
crgx nõ reqͥratur tanta industͥa ad
regend̾ seip̃m qnͣta requirit᷑ in gub̾¬
natione faimlie. nec requiratur cãta
pͥdentia in regũe faimlie qnͣta ĩ
gub̾natiane ciuitatis. ⁊ regni ordie
n᷑ali deret regiam maiestatẽ pͥmo sti

Expanded text:
dustriam praecedit astutia imperfecta. Cum ergo non requiratur tanta industria ad regendum seipsum, quanta requiritur in gubernatione familiae: nec requiratur tanta prudentia in regimine familiae, quanta in gubernatione civitatis et regni: ordine naturali decet regiam maiestatem primo sci
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itatẽ h̃t̃ de ip̃a industria regnatĩa.
qui autẽ industris ẽẽ uult ut alios
regat d indust̾s ꝑẽ ut st ip̃m gub̾¬
net. qͣre rõna liłe Uͣt prins det̾mĩetur
de regimine sui qmͣ de regĩe familie.
siue regni Est eriã hic ordo nõ solũ¬

Expanded text:
veritatem habet de ipsa industria regiativa, qui enim industris esse vult ut alios regat, debet industris esse ut seipsum gubernet: quare rationabile est, ut prius determinetur de regimine sui, quam de regimine familiae, sive regni. Est etiam hic ordo non solu
Abbreviated transcription (Latin):
se h̃t narrare ordñem dicendoꝵ. Ut
de ipĩs quedã precognitio hãtur. hͣ
ancẽ prarogͥtone preh̾ita intellestus
di cendoꝵ facilius capietur riend̾ gͦ
qd̾ hamc cotalem libꝵ intendimus ĩ
tres ꝑtiales libros diuidcre. in quoꝵ
delrat In ẜo uero mainfestabitur
sine monostica. scidõ ycono᷑. t̾rio po¬
licica Est aucẽ hic ordo rõnabuił. ⁊

Expanded text:
se habet narrare ordinem dicendorum, ut de ipsis quaedam praecognitio habeatur. Hac enim praecognitione praehabita, intellectus dicendorum facilius capietur. Sciendum ergo, quod hunc totalem librum intendimus in tres partiales libros dividere. In quorum debeat. In secundo vero manifestabitur, sive Monastica. Secundo Oeconomica. Tertio Politica. Est autem hic ordo, rationalis, et
Abbreviated transcription (Latin):
pum siue recũ intendamus artẽ ⁊ no¬
ciciã tradere ut nõ fiant ulc̾i̾ores ⁊ sb̃¬
ciliores smones qmͣ p̾sens opus reqͥrat.
pͥmo uidend̾ ẽ quis sit modus ꝓcedendi
in hac ꝑte arte gciend̾ igͣ qd̾ in toto
lia complece sb̾ narrõne nõ cadunt.
possumus autẽ triplici uia uenari ꝙ
mod̾ peocedendi in hͣstĩa oporcet eẽ fig᷑a¬
lem ⁊ grossum ¶p̾ma uia sĩtur ex

Expanded text:
pum, sive Regum intendimus artem, et notitiam tradere, ut non fiant ulteriores sermones quam praesens opus requirat, primo videndum est, Quis sit modus procedendi in hac arte. Sciendum ergo, quod in toto lia complete sub narratione non cadunt. Possumus autem triplici via venari, quod modum procedendi in hac scientia oportet esse figuralem et grossum. Prima vi
Abbreviated transcription (Latin):
.iͦ. etħ̾. cũ ait qd̾ dicetur sufficient̾
qd dastiplinati ẽ in tantũ t̾ritudaẽ
na᷑ rri recqut urͣ eĩ naͣ rei moralis
oĩo sẽ opposita negs̃ mathe ¶ Nã
demonstrationes mathe ͤ sunt c̾te
in pͥmo gradu c̾titud̾s. Ut ait cõtͣ¬
.iiͦ. mech̾. rõnes uero morales sũt
suꝑficiales ⁊ grosse geometre igit᷑

Expanded text:
icorum, cum ait, quod dicetur sufficienter quod disciplinati est, intantum certitudinem  Videtur enim natura rei moralis omnino esse opposita negocio mathematico. Nam demonstrationes mathematicae sunt certae in primo gradu certitudinis, ut ait Coment. 2. Met. rationes vero morales sunt superficiale
Abbreviated transcription (Latin):
magr̃atib. ⁊ p̃positinis preficiant᷑
alii uidentes se eẽ despecros ad se¬
ditionẽ consurgunt. ⁊ cuntatẽ cur¬
bant. haur autẽ tt̾iam rõnem ĩ ꝓ¬
bancẽ ordinationẽ socraticam tã¬
git ph̾s .ii. poł. cum ait qd̾ sorrates
semꝑ facit eoscẽ primipes qd̾ ẽ sedati¬
ouis cã apud ulłam dignitatẽ pos-¬
si deures. Uidentes c̃ st ulłam dig¬
tarẽ possidere si contiugat eos eẽ ui¬
riles. ⁊ aĩosos seditiones mouent.
.s.xiiii. Qd̾ nõ sic ordinanda ẽ ciuitas

Expanded text:
m civium. posituris praeficiantur, alii videntes se esse despectos ad seditionem consurgunt, et civitatem turbant. Hanc autem tertiam rationem improbantem ordinationem Socraticam tangit Philosophus 2. Poli. cum ait, Socrates semper facit eosdem principes. quod est seditionis causa apud nullam dignitatem possidentes: videntes enim nullam dignitatem possidere, si contingat eos esse viriles et animosos, seditiones movent. Quod non sic ordinanda est civitas
Abbreviated transcription (Latin):
ad finẽ. pacem eĩ ⁊ coucordiam cun¬
uin d intendere restor tiuitatis tã¬
qmͣ finẽ. Sic ergr ẽ disponenda cun
tas ut consuetur in pace. ⁊ ut tbi
seditiones nõ insurgant mutare
autẽ aliqñ magr̃atus ⁊ pͥucipatꝰ
⁊ distriluere eos diu̾sis ꝑsonis ut

Expanded text:
cordiam civium debet intendere rector civitatis tanquam finem. sic ergo disponenda est civitas, ut conservetur in pace, et ut ibi seditiones non insurgant. Mutare autem aliquando magistratus et principatus, et distribuere eos diversis personis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ principes in ciuitate. Ioque¬
batur ei de pͥncipatu ꝓut siñtur de
tu siuie ꝓ qualib p̾positura. possu¬
mus autẽ tripliti uia oñdere qd̾̃ ñ
sit expediens ciuitati p̃poui eosdẽ in¬

Expanded text:
e. Loquebatur enim de principatu prout sumitur pro tu, sive pro qualibet praepositura. Possumus autem triplici via ostendere, quod non sit expediens civitati semper
Abbreviated transcription (Latin):
stat expedat distribuentẽ p̃posituras
quales sint quos preferit in p̃post¬
tos ⁊ magrõs. ⁊ postea exꝑunento
assumpto d eos in dõis officiis affir¬
mare ur ad maiora assimire ꝓut
ei uidebitur expedire. ¶ Sd̾ uĩa ad¬

Expanded text:
stat, expedit tribuentem praeposituras quales sint, quos praefecit in praepositos vel magistratos, et postea experimento assumpto debet eos in dictis officiis affirmare, vel ad maiora assumere prout ei videbitur melius expedire. Secunda
Abbreviated transcription (Latin):
hsꝰ p̃positi p̾pomuntur nã sicut mẽ¬
dici nõ ẽ consilian de sanitate  etꝰ
ẽ intendere sanicatẽ tauqmͣ filiem sit
sic eius cuus ẽ cuitatẽ ordinãre nõ
e cousiliau de pace. ⁊ de concordia ci

Expanded text:
positi praeponuntur. Nam sicut medici non est consiliari de sanitate, sed eius est intendere sanitatem tanquam finem: sic cuius est civitatem ordinare, non est consiliari de pace et de concordia
Abbreviated transcription (Latin):
pra cres moda impugnͣda sesse
iminitiones obsessas quoꝵ unus
crat ꝑ cunicu los alus ꝑ machinaᷤ
lapidarias t̾r̾ius uero ꝑ edificia ligne¬
a impulsa ad inuros munitionis
obsesse. aũ ergo de impugnacione ꝑ
nas restat dicere de impugnatione
edificia qiͣ ad .iiiiʳ. gen̾a reducuntur
uidel ad arietes uineas. turres ⁊ mus¬
tulos. uocatur eĩ aues cestudo queda
lignoꝵ que ne igrie comluiratur cͥ¬
das coriis cooperitur sb̾ hac eĩ testu¬
diue sic coopta coruis ⁊ fortit̾ cõsecta
ne lapidib obru atur intruserus poͣ¬
alligatur ad testudinẽ fcãm ex lig¬
nis ⁊ ad modum arietis se sb̾trahit
⁊ postea fortiter muros inunitionus
ꝑcussus ẽ inurus ita qd̃ iam sapides
erñces in ipõ incipuint cõmou̾i in ca¬
pice euis insigitur qd̾dã fu̾um retor¬
tum ad mod̾ faltis ꝑ qd̾ lapides cõmo¬
ti. ⁊ cõq̃ssati eueluntur a muro ut emꝰ
ꝑforetur. ¶ualz autẽ hiꝰ edificium ad

Expanded text:
pra tres modi impugnandi munitiones obsessas. Quorum unus erat prer cuniculos, Alius per machinas lapidarias. Tertius vero, per aedificia lignea impulsa ad muros munitionis obsessae. Dicto ergo de impugnatione fanas; restat dicere de impugnatione aedificia quasi ad quatuor genera reducuntur. videlicet ad arietes, vineas, turres, et musculos. Vocatur enim Aries, testudo quaedam lignorum, quae, ne igne comburatur, crudis coriis cooperitur. Sub hac enim testudine sic cooperta coriis, et fortiter contexta, ne lapidibus obruatur intrinsecus pohenis ferreis alligatur ad testudinem factam ex lignis, et ad modum arietis se subtrahit: et postea fortiter muros munitionis percussus est murus ita, quod iam lapides existentes in ipso incipiant commoveri: in capite eius infligitur quoddam ferrem retortum ad modum falcis, per quod lapides commoti et conquassati evelluntur a muro, ut citius perforetur. Valet autem huiusmodi aedificium ad
Abbreviated transcription (Latin):
aucẽ hiꝰ textura sub qua sunt hoĩes
impaugentes arerẽ siue trabem op¬
tune minuenda ue uni illi sagitis
uł lapidib uł aliquo alio modo ex
aliqͣ ꝑce possint oñdi offendi ¶ ali¬
ud auct̃ edificium ẽ ad impugnͣd̾
ununtiones obsessas qd̾ uotant ui¬
plicantur sine fit duplex tabn lacũ
ne lapides emissi possint tale edifi¬
cium frangere cooperitur ⁊̃ crudas co¬
riis ue abugne possit offendi. con¬
sueuit aucẽ tdificium fiꝰ in latitu¬
dine ofro pedum. ⁊ in longitudune
.xuii. in alticudine uero tot pedum ꝙ
hoĩes ili competent̾ possint existere

Expanded text:
usmodi textura sub qua sunt homines impingentes arietem sive trabem optime munienda, ne viri illi sagittis, vel lapidibus, vel aliquo modo ex aliqua parte possint offendi. Aliud autem aedificium est ad impugnandum munitiones obsessas, quod vocant Viplicantur, sive sit duplex tabulatum, ne lapides emissi possint tale aedificium frangere. Cooperitur etiam crudis coriis, ne ab igne possint offendi. Consuevit autem tale aedificium fieri in latitudine octo pedum, et in longitudine sexdecim: in altitudine vero tot pedum, quot homines ibi competenter possunt existere
Abbreviated transcription (Latin):
cuuros sz qui sunt in ꝑte infiraa ⁊ sħ
intraie possint obsessam muin cõm
sunt ⁊̃ baliste arcus machene sapida¬
rie. ⁊ oiã talia cong̾granda ut qũ l
facienda sunt tinic inuntionẽ ꝑtuti¬
aut qnͣto ẽ plirib modis simul mu¬
intio impugͣtur tauto plus t̾rãtur
obsessi ⁊ citius capitur.¬
edificanda sunt castra ⁊ ciuitates
ne ꝑ pugnam ab obsidentib fa cilr

Expanded text:
muros. Sed qui sunt in parte infima et sub muros. Sed qui sunt in parte infima et sub intrare possint obsessam munitionem. Sunt etiam, ballistae arcus, machinae lapidariae, et omnia talia congreganda: ut quando haec fienda sunt tunc munitionem percutiant. Quanto enim pluribus modis simul munitio impugnatur, tanto plus terrentur obsessi, et citius capituraedificanda sunt castra aut civitates, ne par pugnam ab obsidentibus facil