comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
one ex mortuis. potentia baptismatis nouã cre¬
aturã condit ex ueteri: ut in renascentib et mors
ꝑbaptisnũ. ⁊ceta. & post pauca. Ipsa gͥ operis
qualitas docet celebrande generalit̃ gr̃e diẽ le-
gitimũ esse eum in quo orta ẽ & uirtus mune
om̃s eccłarũ presules docebant᷑ & formã et po¬
tione cepisse. Item post aliqua. Siquis autem
epiphanie festiuitatẽ que in suo ordine. debito
honore ueneranda ẽ. ob hoc existimat habrre
pͥuilegiũ baptismatis. quia hoc quidã putani
qͦd eadẽ die dñs ad baptismũ sc̃i ioħ̃is accesse¬
rit. sciat illius baptismi aliã fuisse grãm. aliã
rationẽ. nec ad eandẽ ꝑtinuisse uirtutẽ qua

Expanded text:
one ex mortuis potentia baptismatis novam creone ex mortuis potentia baptismatis novam creaturam condit ex veteri, ut in renascentibus et mors mortem . » Et post pauca: « Ipsa igitur operis qualitas docet celebrandae generaliter gratiae diem esse legitimum, in quo orta est et virtus muneromnes Ecclesiarum praesules docebantur, et formam et potione coepisse. » Item post aliqua: « Si quis autem Epiphaniae festivitatem, quae in suo ordine debito honore veneranda est, ob hoc existimat habere privilegium baptismatis, quia hoc quidam putant, quod eadem die Dominus ad baptismum sancti Joannis accesserit, sciat illius baptismi aliam fuisse gratiam, aliam rationem, nec ad eamdem pertinuisse virtutem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
trib ex causis sit celebris. eo namq die
dñs a chaldeis est adoratus. itemq annoꝵ trigin¬
ta iam eẽ incipiens. a ioħe baptizatꝰ est. atq re-¬
deunte anno ex aqua uinũ fecit ad nuptias.
cum inqͣm trib ex causis his sit celebris. primã
scd̃m diurni offitii celebritatẽ rationabiliter
accepit. uidetur in his trib excedere qͦd dñs bap¬
tiratus ẽ a iohanne. ꝓpt̾ qđ et greci baptismi sa-¬
cramentũ hac die numerosius atq sollẽpnius
celebrare ferunt᷑. Uerum scã romana eccła sem¬
ꝑ illa reuelatione qua petrus filiũ dĩ uiui cog¬
nouit illustrata: consuetudinẽ hanc uitandã
esse ꝓclamat scriptis euidentib. Dic̃ enĩ leo
magnus scribens uniuersis epĩs ꝑ siciliã constitu¬
tis. int̾ ceta. Miror uos & p̃deces sores ur̃os tam irra¬
tionabilẽ nouitatẽ usurpare potuisse: ut confu¬
so tempis utriusq mysterio. nullã ẽẽ differenti¬
prie inquit in morte crucifixi. et in resurrecti¬

Expanded text:
tribus ex causis sit celebris, ea namque die a Chaldaeis Dominus est adoratus , itemque annorum triginta jam esse incipiens, a Joanne baptizatus est , atque redeunte anno ex aqua vinum fecit ad nuptias ; cum, inquam, tribus ex causis his sit celebris, primam secundum diurni officii solemnitatem rationabiliter accepit. Videtur in his tribus excedere, quod Dominus baptizatus est a Joanne, propter quod et Graeci baptismi sacramentum hac die numerosius atque solemnius celebrare feruntur. Verum sancta Romana Ecclesia, semper illa revelatione, qua Petrus Christum Filium Dei cognovit, illustrata, consuetudinem hanc vitandam esse proclamat scriptis evidentibus. Dicit enim Leo Magnus, scribens universis episcopis per Siciliam constitutis. inter caetera: « Miror vos vel praecessores vestros tam irrationabilem novitatem usurpare potuisse, ut confuso temporis utriusque mysterio, nullam esse differenti deinceps: « Proprie, inquit, in morte crucifixi, et in resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
uenimus requiẽ animab nr̃is. tale in quã ui-¬
num bibit ex uinea sua qͣm plantauit. scilicet
ex gente uidaica quam de egypto transtulit. qr
cunctis amaritudinib inebriatꝰ soporatꝰ somno
mortis. ꝙ in cunctsagła diuinitatis sue nudatꝰ.
ad tempus apparuit. Cum gͦ altare xp̃m signifi¬
cet. recte ob ꝯmemorationem hoꝵ uestitu & orna¬
miuii tu suo spoliatũ est.

Expanded text:
enimus animabus nostris, tale , inquam, vinum bibit ex vinea sua, quam plantavit, scilicet ex gente Judaica, quam de Aegypto transtulit , quia cunctis amaritudinibus inebriatus, soporatus est somno mortis, et in cunctis a divinitatis suae gloria nudatus ad tempus apparuit. Cum ergo altare Christum significet, recte ob commemorationem horum, vestitu et ornatu suo spoliatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posset exercitꝰ. illa inqͣm facies nunc despicie¬
batur. alapis cedebat᷑. uelabatur. conspuebat᷑.
uellebant᷑ gene eius. quia sic̃ areole aromatũ
gratum ꝓpe accedentib spirauit ordorẽ. ita ꝯ¬
tuentib benignitatẽ eius expͥmebant & consu¬
etudinẽ. Manus eius que ita faciles erant ad
oꝑanda miracula diuini bñficii. ut merito
dicte fuerint tornatiles auree plene iacinctis.
uincłis astricte sunt. clauis confixe st̃. ꝓpt̾
talia dictum ẽ. & aspectus in eo ñ ẽ. & ñ ẽ spe
cies ei neq decor. Insuꝑ & hoc ad denudati alta¬
ris spetiem ꝑtinet. qd idem dñs uestimentis suis
spoliatus est. Milites namq cum crucifixissen
eum. diuiserunt sibi uestim̃ta eius. & fecerũt¬
sibi quatuor partes. unicuiq militi partẽ. et

Expanded text:
non possit exercitus, illa, inquam, facies nunc despicienon possit exercitus, illa, inquam, facies nunc despiciebatur, alapis caedebatur, velabatur, conspuebatur. Vellebantur genae ejus, quae sicut areolae aromatum gratum prope accedentibus spirant odorem, ita contuentibus benignitatem ejus exprimebant et mansuetudinem. Manus ejus, quae ita faciles erant ad operanda miracula divini beneficii, ut merito dictae fuerint « tornatiles, aureae, plenae hyacinthis , » vinculis astrictae sunt, clavis confixae sunt. Propter talia dictum est: « Et aspectus in eo non est, et non est ei specie neque decor . » Insuper hoc ad denudati altaris causam pertinet, quod idem Dominus vestimentis suis spoliatus est. « Milites namque cum crucifixissent eum, diviserunt sibi vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique m
Abbreviated transcription (Latin):
pectum et nouissimũ uiroꝵ. uirũ dolorũ et sci¬
entem infirmitatẽ. Clere langores nr̃os ipse tu¬
lit. & peccata nr̃a ipse portauit. Hec de passione
eius dicta eẽ ꝑspicuũ ẽ. Ille enim spetiosus for¬
ma p̾filuis hominũ. qui semet ipsũ exinani¬
uit formã serui accipiens. maxime in passione
sua uisus ẽ. & ñ babens spetiẽ neq decorẽ. & qͦsi
absconditꝰ uultus eius. Nam antea decorus in¬
cedebat. & magnificabat᷑ ab omnib quia sicut
laudatur in canticis. uent̾ eius eburneus dis¬
tinctus erat saphiris: idẽ nature nr̃e infirmi-¬
tas int̾dum celestib in illo resplendebat mira¬
cłis. At nunc quia dñs posuit in eo iniquitates
omnium nr̃m. ascendit sicut uirgultũ corã
eo: & sicut radix de t̾ra sitienti. Illa facies eius
& ocłi ex quib ut ait ierominus igneũ quiddã
& sideum radiabat. uerbi grã. quando uenden¬
tes & ementes eiecit de templo. qd̾ infinitus facere

Expanded text:
dolorum, et scidolorum, et scientem infirmitatem. Vere languores nostros ipse tulit, et peccata nostra ipse portavit . » Haec de passione ejus dicta esse perspicuum est. Ille enim « speciosus forma prae filiis hominum , » qui « semetipsum exinanivit, formam servi accipiens , » maxime in passione sua visus est non habens speciem, neque decorem, et quasi absconditus vultus ejus. Nam antea decorus incedebat, et magnificabatur ab omnibus, quia sicut laudatur in Canticis: « Venter ejus eburneus, distinctus erat sapphiris , » id est naturae infirmitas interdum coelestibus in illo resplendebat miraculis. Ac nunc quia « Dominus posuit in eo iniquitates omnium nostrum, ascendit sicut virgultum coram eo et sicut radix de terra sitienti . » Illa facies ejus et oculi, ex quibus, ut ait Hieronymus igneum quiddam et sidereum radiabat, verbi gratia quando vendentes et ementes ejecit de templo , quod infinitus facere
Abbreviated transcription (Latin):
scire uolentib facile liquet: si pͥus
aduert̾int quid ipm altare significet. Signi¬
ficat autẽ xpm. quia sic illud templo. qͦmͦ¬
xp̃c roti corꝑi eccłie. dignitate & honore pre¬
minet. Qd si & auctoritas desid̾atur. occurrit
illa dni dicentis ad moysen. altare de ter ra
facietis mͥ. Qd̾ beatus gregorius sic exponit. Al¬
tare de terra fac̾e ẽ. in incarnationẽ mediato¬
rissꝑare. Tunc quippe a deo munus nr̃m ac¬
cipitur. quando in hoc altari nr̃a humilitas
id ẽ suꝑ diũce incarnationis fidem posuerit
quicqͥd oꝑatur. In altari gͦ de terra oblatum
munus ponimus. si actus nr̃os dñice incarna¬
tionis fide solidamus. Cum itaq nudũ alta¬
re conspicimus: dignum illud memoria. q̃d
magnifice ꝓpħa flebilit̾q deplorat nr̃is inti¬
mis ꝑsonare aurib. nr̃is int̾nis spetialit̾ debet
apparere conspectib. Ecce uidimus eum & ñ ẽ
speties ei neq decoi: & nos consid̾auimꝰ eum des

Expanded text:
scire volentibus facile liquet, si prius animadverterint, quid ipsum altare significet. Significat autem Christum, quia sic illud in templo, q toti corpori Ecclesiae dignitate et honore praeeminet. Quod si et auctoritas desideratur, occurrit illa Domini dicentis per Mosen: « Altare de terra facietis mihi . » Quod beatus Gregorius sic exponit: « Altare de terra facere, est in incarnatione Mediatoris sperare. Tunc quippe a Deo nostrum munus accipitur, quando in hoc altari nostra humilitas, id est super Dominicae incarnationis fidem posuerit, quidquid operatur. In altari ergo de terra oblatum munus ponimus, si actus nostros Dominicae incarnationis fide solidamus . » Cum itaque nudum altare conspicimus, dignum illud memoria quod magnifice propheta, flebiliterque deplorat; nostris intimis personare auribus, nostris internis praesentialiter debet apparere conspectibus: « Ecce vidimus eum, et non est species ei neque de
Abbreviated transcription (Latin):
creatus ẽ. neuter ab altero adeo subtilior. ut al¬
ter alteri capabilis: alt̾ius ue capax sit. Sed ita
demone quis eẽ plenus potest. quomͦ mero aut
febri interdũ non incongrue plenus dicit᷑.
Quod utiq sodm corpus accipit᷑. quia uenas
neruosq uel omnes occultos meatus corꝑis.
non etiam anime substantiã ingressa febris
aut ebrietas. habitantẽ illic in suis sedib fa-
auctore: qui ad bibendũ illum sitientes inui¬
tat animas. Quo sensu et illud accipimus

Expanded text:
creatus est, neuter altero adeo subtilior, ut alcreatus est, neuter altero adeo subtilior, ut alter alteri capabilis, alteriusque capax sit: sed ita plenus daemone quis esse potest, quo modo mero aut febri interdum non incongrue plenus dicitur. Quod utique secundum corpus accipitur, quia venas nervosque vel omnes occultos meatus corporis, non etiam animae substantiam ingressa febris aut ebrietas, habitantem illic in suis sedibus fatim est, Christo auctore, qui ad bibendum illum sitientes invitat animas, quo sensu et illud Apos
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius posita adũtimus: qui loquens
de spũ quẽ accepturi erant credentes in eũ.
siquis sitit inquit ueniat et bibat. et cet̾a. ue¬
ram et ꝑfectã scĩ sp̃s diuinitatẽ in his quoq
agnoscimus. de qua nunqͣm arrius aliquid.
et manis bibit macedonius. om̃sq alii qui¬
cunq blasphemando in sp̃m̃ scm̃. et̾ni delic̾¬
tirei conuincunt᷑. Qd̃ ut manifestius fiat.
pͥmo ponendũ ẽ illud de quo nemo dubitat
sed corde. non palato s ratione discerni. Qd̃
autẽ bibitur ꝓfecto bibentis inter iora penet᷑t.
suaq subtilitate capabili crassiora. atq ideo
sui capatia complet receptacula. Constat gͥ qͦd
netret interiora. ut pote quem illa bibit .i. in
interiora sue substantie recipit. At uero hoc
diuine substantie pͥmum ẽ. nicħq aliud hu-¬
manũ siue angłicum pot̾ penetrare spm̃. pre¬
homo arrepticuis demone plenus dicit᷑. ñ sic
accipiendum ẽ. ut malignus sp̃s spm̃ homi¬
nis substantialit̾ introisse dicat᷑. Uterq enĩ

Expanded text:
ius posita advertimus, qui loquens de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum: Si quis sitit, inquit, veniat et bibat , etc., veram et perfectam sancti Spiritus divinitatem in his quoque agnoscimus, de qua nunquam aliquid aridus et inanis bibit Macedonius, omnesque alii quicunque blasphemando in Spiritum sanctum aeterni delicti rei convincuntur. Quod ut manifestum fiat, primo ponendum est illud, de quo nemo dubitat, sed corde, non palato, sed ratione discerni. Quod autem bibitur, profecto bibentis interiora penetrat, suaque subtilitate capabile, crassiora atque ideo sui capacia complet receptacula. Constat igitur netret interiora, utpote quem illa bibit, id est in interiora suae substantiae recipit. At vero hoc divinae substantiae proprium est, nihilque aliud humanum vel angelicum potest penetrare spiritum, praehomo arreptius daemone plenus dicitur, non sic accipiendum est, ut malignus spiritus spiritum hominis substantialiter introisse credatur. Uterque enim
Abbreviated transcription (Latin):
quo refecturus turbas dñs cũ dixisset
misereor suꝑ turbam & cet̾a. hanc miserõnis
suȩ causam subicit dicens. Quidam enĩ ex eis
delonge uen̾unt. At uͦ hii qui delonge uene¬
runt. ilos designant. qui a cͥminalib pecca-
iusticiam a qua ieium sunt esuriunt. & sitiunt. Bñ
gͦ illa lectio p̃mittit᷑. in qua talib dr. Cũ enĩ ser¬
ui essetis peccati. lib̾i fuistis iusticie. Quẽ gͦ fruc¬
tũ habiustis tunc in illis inqͥb nc̃ erubescitis:

Expanded text:
quo refecturus Dominus cum dixisset: Misereor super turbam , etc, hanc miserationis suae causam subjicit, dicens: Quidam enim ex eis de longe venerunt . At vero hi qui de longe venerunt, illos designant qui a criminalibus peccjustitiam, a qua jejuni sunt, esuriunt et sitiunt. Bene ergo illa lectio praemittitur, in qua talibus dicitur: Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. Quem ergo fructum habuistis tunc in
Abbreviated transcription (Latin):
aliud oꝑe demonstrant. s speciałr de hereticis
Intelligendũ est. qui uidentur de ꝯtinentia. ca¬
stitate. ieiunio quasi quadã pietatis ueste se cir¬
cũdare. intͥnsecus uͦ habentes animũ uenena¬
tũ. simpliciũ fr̃um corda decipiunt. Lectio epłe.
Debitores sumꝰ ñ carni. ut sodm carnẽ uiuamꝰ.
ꝯsonat huic eunͣgłio quo dr. a fructib eorũ
cognoscetis eos. Nam &e paulo supradix̾at apłs.
Et nunc ait. Quicumq enĩ sp̃u di agunt᷑. hii
filii sunt di. Et facta carnis de quib ait. si ã
sp̃u facta carnis mortificau̾itis uiuetis. fructꝰ
sunt ex quib falsi ꝓpħe cognoscuntur. a quib¬
sp̃iu eoꝵ. Hic sp̃c. illa miscłia est de qua in
templũ tuũ. & hoc in medio .i. in manifesto.
quã sp̃ui clamat ẽ in gradali. Esto mͥ ind̾m
ꝓtectorem. Q in offerenda ppłm humilem

Expanded text:
demonstrant, sed specialiter de haereticis intelligendum est, qui videntur continentia, castitate, jejunio, quasi quadam pietatis veste se circumdare, intrinsecus vero habentes animum venenatum, simplicium fratrum corda decipiunt. Lectio epistolae: Debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus , consonat huic evangelio, quo dicitur: A fructibus eorum cognoscetis eos . Nam et paulo supra dixerat Aposet nunc ait: Quicunque enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Et facta carnis, de quibus ait: Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, 142 vivetis , fructus sunt, ex quibus falsi prophetae cognoscspiritus, illa misericordia est, de qua in templum tuum , et hoc in medio, id est manifesto. quam, spiritui clamat Ecclesia in graduali: Esto mihi in Deum protectorem , et in offerenda: Populum humilem
Abbreviated transcription (Latin):
nent. ⁊ ꝯfitent᷑. qr uidelicet ȩunͣgłica aucto¬
ritate que uoce dñi tradita ẽ utcũq tenen¬
tur. At uͦ sig̾catũ nominis ab his tm̃. qui
cordis ocłos emundau̾int iuider᷑ nunc per
speculum & in enigmate. tunc aut̃ facie ad faciẽ
uideb̾r. cũ uenerit qd ꝑfectum est. Qui gͦ eius

Expanded text:
 videlicet evangelica auctoritas, quae voce Domini tradita est, utcunque tenetur. At vero significatum nominis, ab his tantum qui cordis oculos emundaverunt, videtur nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem vibebitur, cum venerit quod perfectum est . Qui ergo ejus
Abbreviated transcription (Latin):
unitatis głam. uidelicet qr & nunc &e ante qͣm
quicquã fac̾e̾t. unus idem & solus erat ds. s ñ

Expanded text:
vinitatis gloriam, videlicet quia nunc, et antequam quidquam faceret, unus idemque, et solus erat Deus, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
d sig̃catum uͦ siue mysteriũ hꝰ tanti
nominis intelligendũ mundandꝰ ẽ
ille. quo solo d̾s uid̾i potest cordis ocłs. sic̃ cum
solem istũ aspice uolumꝰ. ocłm corpeum apul¬
u̾e si forte incidit mundare necesse habemtꝰ.
Nam nomen quid̃ patͥs & filii. & sp̃c scĩ. carna-¬

Expanded text:
d significatum vero sive mysterium hujus tanti nominis intelligendum, mundandus est, quo solo Deus videri potest, cordis oculus: sicut cum solem istum aspicere volumus, oculum corporeum a pulvere, si forte incidit, mundare necesse habemus. Nam nomen quidem Patris et Filii et Spiritus san
Abbreviated transcription (Latin):
Ntrabat p̃sul uituloꝵ sanguine sacrum.
Entrauit proprio xp̃c & ipse polum.
Intrat agens sacrifex in sangͥne semꝑ ad arã.
Effusi semꝑ sanguinis ipse memor
Nam quotiens fusum uerbo. cruce m̃te retͣctat.
Hunc specie tociens in sacrosc̾a gerit¬
¶ uippe uelut quidã cruor ẽ meminisse tͣmoris.
Cuiꝰ nos memores crux iterata facit
Mentio mortis adest ubicũq ꝑhennib escis.
In pͥmit uncta manus mutica signa crucis.
Sic aaron xp̃mq sequens altare frequentat
Presbit̾. hunc haustum sangͥnis ipse gerit.
In pͥmo siquid̾ uersu uexilla saluti.
Ter suꝑ appositas prerogat ille dape.
In quo iã mortis mitisq piusq recordans.
Appellat triplici nomine munus idem. hȩc dona.¬

Expanded text:
ntrabat praesul vitulorum sanguine sacrum, Intravit proprio Christus et ipse polum. Intrat agens sacrifex in sanguine semper ad aram, Effusi semper sanguinis ipse memor. Nam quoties fusum, verbo, cruce, mente retractat, Hunc specie toties in sacrosancta gerit. Quippe velut quidam cruor est meminisse cruoris, Hujus nos memores crux iterata facit. Mentio mortis adest, ubicunque perennibus escis Imprimit uncta manus mystica signa crucis: Sic Aaron, Christumque sequens, altare frequentat Presbyter; hunc haustum sanguinis ipse gerit. In primo siquidem versu vexilla salutis Ter super appositas praerogat ille dapes. In quo jam mortis, mitisque piusque recordans, Appellat triplici nomine munus idem. Dona
Abbreviated transcription (Latin):
fica me scđm uerbũ tuũ .i. ꝑ inhabitantẽ in me
uerbi tui potentiam. Sequens uersus uixta euan¬
głica uerba que predicta sunt. Quis ex uob̃ arguet
me de pec̃co. qui ẽ ex deo uerba dei audit: imma¬
culatos beatificat qui ambulant in lege dñi et
tatis elegi. totus uocalis. dictis elegans totͦq cano¬
rus. uox ẽ deuote fidei conterrite atq excitate.
de hoc qd̾ paulo ante audiuit. si ueritatẽ dico¬
uob̃ quare uos ñ creditis mͥ: Cum enĩ hunc ec¬
cłie chorus cum uociferatione attollit. exsilire
uidet᷑ de cetu illoꝵ. qui coarguunt᷑ ñ credentes
ueritatẽ dicenti. quiq ꝓpterea uerba dei ñ au¬
diunt quia ex dõ ñ sunt: apprehendensq uex¬
alibi dicunt apłi adauge nob̃ fidẽ. Commnunio.
hoc corpus qd̾ ꝓ uob̃ tradet᷑. notissima et ꝑcele¬
bris ẽ uox hec̾ summi sacerdotis xp̃i. noui tes¬
tamenti mediatoris. de templo sepedicto egres¬
euntis semel in scã. Cuius sacerdotii quia beat᷑

Expanded text:
cundum verbum tuum , id est per inhabitantis in me verbi tui potentiam. Sequens versus juxta evangelica verba, quae praedicta sunt: Quis ex vobis arguet me de peccato? Qui est ex Deo, verba Dei audit , immaculatos beatificat, « qui ambulant in lege Domini, et , viam veritatis elegi, totus vocalis, dictis elegans neumisque canorus, vox est devotae fidei, conterritae et excitatae de hoc, quod paulo ante audivit: Si veritatem dico, quare non creditis mihi? Cum enim hunc Ecclesiae chorus cum vociferatione extollit, exsilire videtur de coetu illorum qui coarguuntur non credentes veritatem dicenti, quique propterea verba Dei non audiunt, quia ex Deo non sunt, apprehendensque vexalibi dicunt apostoli: « Adauge nobis fidem . » Communio. Hoc corpus quod pro vobis tradetur , notissima et percelebris est vox haec summi sacerdotis Christi, novi testamenti mediatoris, de templo saepe dicto egreseuntis semel in sancta . Cujus sacerdotii, quia beatu
Abbreviated transcription (Latin):
res. uenite occidamus eum. et nr̃a erit hereditas.
In offerenda. confitebor tͥ dñe in toto corde meo:
p̾mium reposcit obedientie. factus obediens usq
admortẽ. dum dicit scđm formã serui. Retͥbue
seruo tuo ut iuuam .i. ut resurgã. et tunc eus¬

Expanded text:
res, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas . res, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas . » In offerenda: Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo , praemium reposcit obedientiae, « factus obediens usque ad mortem , dum dicit secundum formam servi: « Retribue servo tuo, ut vivam ,
Abbreviated transcription (Latin):
baptisinũ. Qd̾ autẽ in gradali sequit᷑. doce me
facere uoluntatẽ tuã. illud ẽ qͦd cum inmi¬
nente mortis articulo dixisset orans. mi pater
si possibile ẽ transeat a me calix iste. postulãs
ñ timore patiendi s miscdia pͥoris ppłi. ne ab il¬
lis ꝓpinatũ biberet calicẽ. unde & signant̃ ñ dix̃.
transeat a me calix: s calre iste. cum in qͣm hec
orasset. reu̾tens in semet ipsũ qd̃ ex hominis ꝑ¬
sona trepidant̃ renuerat: ex dei filio quoq con¬
fir mat. Uerumptam̃ ñ sicut ego uolo. s sicut
tu. deinde tanqͣm si queras cur templo auer-¬
sus et iratus exierit. sequit᷑ in tractu. Sepe
iusti. sepe inqͣm expugnauerunt mea menbͥs
meis in corꝑe meo quod ẽ eccła. occidendo ꝓpħas
& lapidando eos. qui ad se missi sunt. Et ꝑlon¬
gauerunt iniquitatẽ suã ꝑseuerant᷑ occi̾dendo
usq ad me ipsum. de quo nunc dicunt hic ẽ he¬

Expanded text:
baptismum. Quod autem in graduali sequitur: Doce me baptismum. Quod autem in graduali sequitur: Doce me facere voluntatem tuam , illud est quod cum imminente mortis articulo, dixisset orans: « Mi Pater, si possibile est, transeat a me calix iste , » postulans, non timore patiendi, sed misericordia prioris populi, ne ab illis propinatum biberet calicem, unde et signanter non dixit, Transeat a me calix, sed « calix iste. » Cum, inquam, hoc orasset, revertens in semetipsum, quod ex hominis persona trepidanter renuerat, ex Dei Filiique confirmat: « Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu . » Deinde, tanquam si requiras cur de templo aversus et iratus exierit, sequitur in tractu; Saepe, justi , » saepe, inquam, expugnaverunt me, in membris meis, in corpore meo, quod est Ecclesia, occidendo prophetas, et lapidando eos, qui ad se missi sunt , « et prolongaverunt iniquitatem suam » 57 perseveranter occidendo usque ad meipsum, de quo nunc dicunt: « Hic est hae
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑfectius tabernacłm ñ manu factũ. ⁊ oetera.
Quib dictis aꝑte declarat. ad que meliora de tẽ¬
plo uideoꝵ exiens pontifex nr̃ emigrauit. Intͦi¬
tus uero Iudica me ds et discerne causã meã de
gente ñ sc̃a et cet᷑a. Item illud in graduali. Er ipe
me de inimicis meis. uoces sunt eius exeuntis¬
de templo. & orantis scd̃m humanitatẽ ut ma-¬
nifesto discrimine discernat᷑ causa eius. id est¬
tionib legis. quod et factũ ẽ in eo qd̵ et templũ
destructum ẽ. & sacrificia uideoꝵ abolita st̃.
Nam si stetisset potentia uidaici regni. cultꝰq
templi uet̾is. maiori fuissent impedim̃to xp̃i¬
ane fidei. qͣm ñ facile discernere possent car¬
nales et infirmi. uacuitatẽ uet̾is sacerdotii
transierunt iordanẽ iħu duce. sic expediebat
prius destrui templũ uetusq sacerdotiũ. ut
absq scrupulo ad salutarẽ xꝑi transiremus

Expanded text:
fectius tabernaculum non manufactum , etc. fectius tabernaculum non manufactum , etc. Quibus dictis aperte declarat, ad quae meliora de templo Judaeorum exiens pontifex noster emigraverit. Introitus vero: Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta , etc. Itemque illud in graduali: Eripe me de inimicis meis , voces sunt ejus exeuntis templo et orantis secundum humanitatem, ut manifesto discrimine discernatur causa ejus, tionibus legis, quod et factum est in eo, quod et templum destructum est, et sacrificia Judaeorum abolita sunt. Nam etsi stetisset potentia Judaici regni, cultusque templi veteris majori fuissent impedimento Christianae fidei, quia non facile discernere possent carnales, et infirmi vacuitatem veteris sacerdotii, transierunt Jordanem, sic expediebat prius destrui templum, vetusque sacerdotium ut absque scrupulo ad salutarem Christi transiremus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonat qͦd ꝑ eandẽ passionẽ dni erat fu¬
turũ. uidelicet quod deserendũ erat uetus sa-¬
cerdotiũ iudeoꝵ ꝑipsũ noui testam̃ti mediato¬
rẽ. nouiq sacͥficii pontificẽ. Ed et scm̃ euan-¬
głm mistice designat. & p̃currens apłica lec¬
tio manifeste denũtiat. Nam cum dixisset
euangłista tulerunt lapides uidei ut iac̾ent
in eum: statim adiecerit. iħc autẽ abscondit
se et exiuit de templo. & quid abscondendo
se se art beatus gregorius dñs designat. nisi
quod eis ipsa ueritas abscondit᷑. qui eius se¬
qui uerba contempnunt: Eam quippe qͣm
ñ inuenit humilẽ ueritas fugit. mentẽ. Hoc gͥ
innuit. qd templũ et uniuersa iudeoꝵ scã ꝓpter
suꝑbiã & duritiã cordis eoꝵ deserturꝰ eẽt. Cunc¬
teq p̃sides templi uirtutes quas iosephꝰ testatur
auditas ẽẽ dicentes. transeamꝰ de his sedib eẽnt
meliores adit᷑e sedes: quas inhabitante dño et
ipse ꝓtegeret. In lectione autẽ epłe dicit apłs.¬

Expanded text:
sonat, quod per eamdem passionem Domini erat futurum, videlicet quod deserendum erat vetus sacerdotium Judaeorum, per ipsum Novi Testamenti mediatorem, novique sacrificii pontificem. Quod et sanctum Evangelium mystice significat, et praecurrens apostolica lectio manifeste denuntiat. Nam cum dixisset Evangelista: Tulerunt lapides Judaei, ut jacerent in eum, statim adjecit: Jesus autem abscondit se, et exivit de templo .-- « Et quid abscondendo se, ait B. Gregorius, Dominus designat, nisi quod eis ipsa veritas absconditur, qui ejus verba sequi contemnunt? Eam quippe, quam non invenit humilem, veritas fugit mentem. » Hoc ergo innuit, quod templum et universa Judaeorum sanctbiam et duritiam cordis eorum deserturus esset, cunctaeque praesides templi virtutes quas Josephus testatur auditas esse, dicentes: Transeamus ex his sedibus, essent meliores aditurae sedes, quas inhabitante Domino et ipsae protegerent. In lectione autem Epistolae dicit Apost
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑium uoce magna dicens. Magnus ẽ deus
danielis. uoce inqͣm magna. Magnus quippe
sonus extitit. cum pͥmum imꝑatoꝵ romane
urbis. magne utiq babylonis fidem xp̃i sus-¬
cepit. Salutat uos eccła que ẽ in babilone col¬
lecta inquit apłs petrꝰ: romam tẏpice ꝑcutit.
eria quarta in euangło¬

Expanded text:
imperium voce magna dicens: « Magnus est Deus imperium voce magna dicens: « Magnus est Deus Danielis . » Voce, inquam, magna. Magnus quippe sonus exstitit, cum primum imperator Romanae urbis, magnae utique Babylonis, fidem Christi suscepit. « Salutat vos Ecclesia, quae est in Babylone collecta , » inquit apostolus Petrus, Romam tropice percutiens. Feria quarta in Evang
Abbreviated transcription (Latin):
exia tercia ut dictum ẽ in euangło ambu¬
labat ihc ingalileam. ñ enim uolebat
cere. ꝙ paulo post. & tamen ipse ascendit ad
diem festum. ñ manifeste. s quasi in occulto.
Sequit᷑. Iudei gͦ querebant eũ in die festo di¬
centes: Ubi est̾ ille: & murm᷑ multꝰ erat de illo
in turba. Alii dicebant quia bonus ẽ.: alii ñ. sed
seducit. turbas. Huic sane euangło ñ nulla simi¬
litudine congruit illa que p̾mittit᷑ lectio de
ꝓpħa daniele. licet in hebraico ñ babeat᷑: quod
congregati babylonii aduersus regẽ dixerunt.
Rade nobis danielẽ qui bel destruxit et dra¬
conẽ inter fecit. Nam & iudei uere et sp̃uałr
babilonii. qui nunc querebant iħm. tandẽ ꝯ¬
gregati aduersus p̾sidem romane potestatis pi¬
latum. que romana scribit᷑. & ẽ spũalit babylon.
petierunt excitata seditione ut sibi tra d̾et illũ.
lignorũ spũum unuim se ite rũ pr ebuisset:
exclamauit rex babylonis. uideli cet romanũ

Expanded text:
eria tertia, ubi dictum est in Evangelio: Ambulabat Jesus in Galilaeam; non enim volebat erficere , et paulo post tamen: Et ipse ascendit ad diem festum non manifeste, sed quasi in occulto , sequitur: Judaei ergo quaerebant eum in die festo, dicentes: Ubi est ille? Et murmur multum erat de eo in turba. Alii dicebant: Quia bonusest: alii: Non, sed seducit turbam. Huic sane Evangelio nonnulla similitudine congruit illa, quae praemittitur lectio de propheta Daniele, licet in Hebraico non habeatur, quod congregati Babylonii adversus regem, dixerunt: Trade nobis Danielem, qui Bel destruxit et draconem interfecit , etc. Nam et Judaei vere et spiritualiter Babylonii , qui nunc quaerebant Jesum, tandem congregati adversus praesidem Romanae potestatis, Pilatum, quae Roma scribitur et est spiritualiter Babylon , petierunt excitata seditione, ut sibi traderet illum, lignorum spirituum, vivum se iterum praebuisset, « exclamavit rex Babylonis » videlicet Romanum
Abbreviated transcription (Latin):
exeuntes de tenebris & in paradysũ recepti epu¬
lari ceꝑunt & exultare in conspectu dei. la¬
trone simul epulante cui dixerat dñs in cruce
pendens. hodie mecũ erisin paradiso. Totoq
salbato requieuit ab om̃i oꝑe suo dñs xꝑs. cũ
illis. ꝙ pascebat᷑ dilectus in liliis. donec aspira¬
ret tercia dies ꝙ inclinarent᷑ umbre. Die gͥ t̾cia¬
ꝓpitia nob̃ facta diuinitatis tͥnitate. etto mortẽ
qm gustauerat reiecit a se. sicut significauerat
quando in cruce nram salutẽ sitiens & ideo se
ueracit̾ sitire dicens. cum oblatum sibi acetum
noluit bibere. Mortis enim acetũ paululũ gͦta¬
bat. qͣm cito .i. tercia die reiecturus nec ultra
bibiturus erat. Resurgens enim ex mortuis iã
ñ morit᷑. mors illi ultra ñ dñabitur.¬

Expanded text:
exeuntes de tenebris, et in paradisum recepti, coepeexeuntes de tenebris, et in paradisum recepti, coeperunt epulari et exsultare in conspectu Dei. Latrone simul epulante, cui dixerat Dominus in cruce pendens: « Hodie mecum eris in paradiso , » totoque Sabbato requievit ab omni opere Dominus Christus cum illis, et pascebatur dilectus in liliis , donec aspiraret tertia dies et inclinarentur umbrae. Die ipitia nobis facta divinitatis Trinitate, cito mortem, quam gustaverat, rejecit a se, sicut significaverat, quando in cruce nostram salutem sitiens, et ideo se veraciter sitire dicens, cum oblatum sibi acetum noluit bibere. Mortis enim acetum paululum gustabat, quam cito, id est tertia die rejecturus, nec ultra bibiturus erat. « Resurgens enim ex mortuis jam non moritur; mors illi ultra non dominabitur
Abbreviated transcription (Latin):
conuert̾ẽt. qui sunt montes bethel .i. domus dei.
que ẽ eccłia. pͥncipes summis uirtutib eminen-¬
tes. accelerauit inqͣm inferni spolia detrabere.
id ẽ electos om̃s iure uictoris educere. Que enim
mora fieret ad detrahendũ. aut que difficultas
ad disceruendũ : Sol erat iste. illi autẽ qui q̃re¬
bant᷑ tanqͣm specularia. Illoꝵ fides specłm erat.
reddendo solis radio satis sdoneũ aspectũ. s ñ¬
idõ resplenduerat hactenus. quia soli obiectus
medius obstabat paries mimicitiarũ. scilicet
originale pecc̃m. At illum in carne sua moriẽs
laria animarũ uerũ solem exspectantium.
umbra tegebat aduersa. Que mora gͦ fieret ut di¬
ruto pariete & descendente ad inferos uero sole.
ñ statim reducerent᷑ illa uascula lucis exceptoria.
.i. electoꝵ amine: Statim ut illuc descendit hic
runt. & tenebrarũ pͥncipes dissipati sunt. sic̾
fumus. et sicut fluit cera a facie ignis. & iusti

Expanded text:
verteret, qui sunt montes Bethel, id est domus Dei, verteret, qui sunt montes Bethel, id est domus Dei, quae est Ecclesia, principes summis virtutibus eminentes. Acceleravit, inquam, inferni spolia detrahere, id est electos omnes jure victoris educere. Quae enim mora fieret ad detrahendum, aut quae difficultas ad discernendum? Sol erat iste, illi autem qui quaerebantur tanquam specularia. Illorum fides speculum erat, reddendo solis aspectu radium satis idoneum, sed ideo non splenduerant hactenus, quia soli objectus medius obstabat paries inimicitiarum, scilicet originale peccatum. At illum in carne sua moriens laria animarum verum solem exspectantium umbra tenebat adversa. Quae ergo mora fieret, ut, diruto pariete, et descendente ad inferos vero sole, non statim relucerent illa vascula lucis exceptoria, id est electorum animae? Statim ut illic descendit, hicrunt, et tenebrarum principes dissipati sunt « sicut fumus, et sicut fluit cera a facie ignis . » Et justi
Abbreviated transcription (Latin):
sedem templi. iter dierũ triũ est. ut ait iero¬
nimus. & consequent̾ illuc die t̾cio ꝑuenit.
sicut hystoria refert. ꝙ uenit in locum quem
dixerat ei ds in die tercio. S ut ad inceptum
redeã. mira uelocitate mirabilis ille saluatͥcis
gr̾e cursus & recursus. ut in triduo triũ tem¬
ꝑum scłi peccata deleret. Om̃es qui ante legẽ
fuerant. om̃s qui sub lege erant. cunctos qui
sub gr̃a xp̃i uenturi erant. una xͥ morte parit̾
solueret: ꝑ singłis temꝑib singłos dies enisdẽ
mortis ap̾pendens. Totam enis uelocitatẽ sp̃s sẽs
innuebat. cum ꝓpħe imꝑans dicebat. Uoca no¬
M. men eius. accelera. spolia detrahe: festina p̾dari.
e hoc q illud¬
in canticis. Reuertere similis esto dilec¬
te mi capreȩ. hynnuloq ceruoꝵ suꝑ montes be¬
thel. Accelerauit enim inferm spolia detrahere.
festinaiitq p̾dari. reuersusq ut caprea. aut cer-¬

Expanded text:
est sedem templi, dierum trium est, ut ait Hieroest sedem templi, dierum trium est, ut ait Hieronymus, et consequenter illuc die tertio pervenit, sicut historia refert, et venit in lodixit ei Deus die tertia . Sed ut ad incoeptum redeam, mira velocitas, mirabilis ille salvatricis gratiae cursus et recursus, ut in triduo trium temporum saeculi peccata deleret, omnes qui ante legem fuerant, omnes qui sub lege erant, cunctos qui sub gratia venturi erant, una Christi morte pariter salvaret, pro singulis temporibus singulos dies ejusdem mortis appendens. Tantam ejus velocitatem Spiritus sanctus innuebat cum prophetae imperans dicebat: Voca nomen ejus, Accelera, spolia detrahe, festina praedari . De hoc et illun Canticis: Revertere, similis esto, dilecte mi, capreae hinnuloque cervorum super montes Bethel . Acceleravit enim inferni spolia detrahere, festinavitque praedari, reversusque ut caprea, aut cerv
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ : Siquidẽ ꝙ pat̾ filio sicut & filius testa¬
tur. calicem passionis dedit. q ipse filius ani¬
me sue in sua potestate ꝓpinauit. sicut ip̃e ait.
potestatẽ habeo ponendi animã meã. & sp̃s sgs
diũ triduana extitit. quam sc̃a tͥntas dispo-¬
suit. quãq ad obtinendã humano generi ꝓ¬
ptiiationẽ enisdẽ scẽ trinitatis nr̃a in illã na¬
tura sola ꝑtulit. Non solum autẽ s ꝙ tota ui¬
ta eius annoꝵ sũoꝵ numero sc̃ẽ trinitati fa¬
mulatũ se exhibere. ꝙ eius precepto se obedire
innuit. Nam in tͥginta trib annis quib suꝑ
t̾ram ambulauit ternariꝰ est repetitus. hac so¬
la differentia qͦd unus ternarius ut .xxͣx sus
in decenũ limitẽ consurgit. alius ut simplex
sit in singłari limite subsistit. huiusin typũ
ysaac quoq ad immolandũ t̾nario mimero
dierum ductus ẽ. Nam de geraris ubi tunc
habitabat abraham usq ad montẽ moria .i.

Expanded text:
Spiritus sancti? Siquidem et Pater Filio sicut et ipse Filius testaSpiritus sancti? Siquidem et Pater Filio sicut et ipse Filius testatur, calicem passionis dedit, et ipse Filius animae suae in sua potestate propinavit , sicut ipse ait: Potestatem habeo ponendi animam meam . Et Spiritus Domini triduana exstitit, quam sancta Trinitas disposuit, quamque ad obtinendam humano generi propitiationem ejusdem sanctae Trinitatis, nostra in illo natura sola pertulit. Non solum autem, sed et tota vita ejus annorum suorum numero sanctae Trinitati famulatum se exhibere, et ejus praecepto se obedire innuit. Nam in triginta tribus annis quibus super terram ambulavit, ternarius est repetitus hac sola differentia, quod unus ternarius, ut triginta sint, in decenum limitem consurgit, alius ut simplex sit, in singulari limite subsistit. Cujus in typum Isaac quoque ad immolandum ternario dierum numero ductus est . Nam de Geraris, ubi tunc habitabat Abraham, usque ad montem Moria, id
Abbreviated transcription (Latin):
Quã obrem dñe pater aliquid ut uidetis
prsus decernendũ est in hominẽ qd̃ eccłȩ
ꝓsit: ut salus facta hoc temꝑe ꝑ uos trans¬
fundat᷑ in post̾os: ⁊ cognoscat gen̾atio alt̾a
ñ solum qd̃ fuit p̃sumptũ: s & quałr ultũ.

Expanded text:
Quamobrem, domine Pater, aliquid, ut videtis, Quamobrem, domine Pater, aliquid, ut videtis, prorsus decernendum est in hominem, quod Ecclesiae prosit, ut salus facta hoc tempore per vos transfundatur in posteros; et cognoscat generatio altera, non solum quod fuit praesumptum, sed et qu
Abbreviated transcription (Latin):
centor. qui etiã ut om̃iũ pene suspicio ẽ.
extitit & dictator facinoris: si is inquam
inpune ferat qͦd utiq mira inpudentia de
ur̃a apłica auctoritate presumit. quanta pu¬
tamꝰ inpunitas ista in eccła parturiet pu¬
nienda: Unũ e duob fore necesse ẽ. aut nul¬
los ex nobilib siue potentib scd̃m hoc se¬
culũ admitti deinceps ad honores ȩccłastico.
aut passim ad om̃e illicitũ ꝑmitti lib̾e cleri¬
cos sacris abuti officiis: ne forte siquispiam
relo dĩ accensus ꝓhib̾e temptau̾it. ferro ili¬
co militari reus iusticiȩ trucidet᷑ atq ita
quid spiritali gladio. quid censurȩ eccłasticȩ
dotali. quid deniq diuino timori relinqͥt᷑.
si metu potentiȩ scłaris nullus mutire iã
audeat ꝯtra insolentiam cłicoꝵ e Quid enĩ
insolentiꝰ. qͥd ue indigniꝰ in ȩccła esse potest.
qͣm ut sibi quisq eccłasticas uendicet dig¬
nitates feritate armoꝵ. ñ moꝵ ꝓbitate:

Expanded text:
centor, qui etiam, ut omnium pene suspicio est, centor, qui etiam, ut omnium pene suspicio est, exstitit et dictator facinoris: si is, inquam, impune ferat quod utique mira impudentia de vestra apostolica auctoritate praesumit, quanta putamus impunitas ista in Ecclesia parturiet punienda? Unum e duobus fore necesse est: aut nullos ex nobilibus sive potentibus secundum hoc saeculum admitti deinceps ad honores ecclesiasticos: aut passim ad omne illicitum permitti libere clericos sacris abuti officiis; ne forte, si quispiam zelo Dei accensus prohibere tentaverit, ferro illico militari reus justitiae trucidetur. Atque ita quid spirituali gladio, quid censurae ecclesiasticae, dotali, quid denique divino timori relinquitur, si metu potentiae saecularis, nullus mutire jam audeat contra insolentiam clericorum? Quid enim insolentius, quidve indignius in Ecclesia esse potest, quam ut sibi quisque ecclesiasticas vindicet dignitates feritate armorum, non morum probitate?
Abbreviated transcription (Latin):
dit. cũ cet̾is animab int̾fectoꝵ uoce ualida
sub altari clamare ⁊ flagitare uindictam:
eoq instantiꝰ quo recentiꝰ ipsius sanguis ef¬
fusus ẽ suꝑ terram. S nunqͥt ego inqͥt oc¬
cidieũ: Nonutiq tu: s tui. ⁊ ꝓpt̾ te: an& ꝑ¬
cuiꝰ dentes arma ⁊ sagittȩ. cuius lingua gla-
di sunt: quippe ⁊ ipsi manꝰ continere cauti.
Ob illicitas exactiones quas s̃ occasione ar-¬
chidiaconatꝰ in presbit̾os mimme iã uͭ con-¬
sueu̾at usurpare lic̾et. beati utiq thomȩ
obuiante zelo atq indust᷑a. utpote iusticiȩ
amatoris ⁊ defensoris. od̾at illũ ⁊ mortẽ ei
iã ipso odio homicida minitari solebat.
Multi se audisse nc̃ ꝑhibent: quib discreden¬
dũ ñ est. Postremo nepotes eius ut impias
manus insc̃m dñi mitt̾ent. quid aliud un-¬
qͣm adu̾sus eum habuerint: ipse certe di¬
cat si potest. Sigͦ iste qui causa qui ⁊ in¬

Expanded text:
dedit, cum caeteris animabus interfectorum, voce valida dedit, cum caeteris animabus interfectorum, voce valida sub altari clamare, et flagitare vindictam, eoque instantius, quo recentius ipsius sanguis effusus est super terram. 2. Sed nunquid ego, inquit, occidi eum? Non utique tu, sed tui, et propter te. An cujus dentes, arma et sagittae, cujus lingua gladidi sunt: quippe et ipsi manus continuere cauti. Ob illicitas exactiones, quas sibi occasione archidiaconatus in presbyteros minime jam, ut consueverat, usurpare liceret, beati utique 159 Thomae obviante zelo atque industria, utpote justitiae amatoris et defensoris, oderat illum, et mortem ei jam ipso odio homicida minitari solebat. Multi se audivisse nunc perhibent, quibus discredendum non est. Postremo nepotes ejus, ut impias manus in sanctum Domini mitterent, quid aliud unquam adversus eum habuerint, ipse certe dicat, si potest. Si ergo iste qui causa, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
tifici .b. clareualł abbas indignus
minimũ id qd̾ est. uet qd̾ potest in dño. fe
ra pessima quȩ deuorauit ioseph canum
nr̃oꝵ inportunitatẽ ñ ferens: ad ur̃e dr
defensionis auxiliũ ꝯfugisse. In quantã
misera deuenit amentiã. ut uaga suꝑ terrã
mierit. uͥ plus timere oportuit. Scelatissime
tu sũmȩ iniͦquitatis sedem putas ẽẽ spelun-¬
cã latronũ: aut cubile leonũ: Tu filii recen-¬
tem adhuc cruorem ore rabido ac feralispu¬
mans ⁊ masticans fugis ad sinũ matͥs: patͥs
audes appare ꝯspectib : Tam̃ si penitentiã
petit: neganda ei ñ est. Qd̃ si audientiã: ac¬
cipiat illam si placet. quã uel moyses indul¬
sit ppło ante conflatile curuanti genu. uł
dedit negociantib in templo saluator. An ig¬
noramꝰ quorundã pecc̃a precełe ad iudiciũ:¬
Nonne uox sanguinis frĩs tui clamat adu̾¬
sũ tȩ dȩ terra: Credimꝰ ⁊ nr̃i martiris sp̃m
quẽ nouissime dieb istis tua crudelitas de

Expanded text:
 Clarae-Vallis abbas indignus, minimum id quod est, et quod potest in Domino. 1. Fera pessima quae devoravit Joseph, canum nostrorum importunitatem non ferens, ad vestrae dicitur defensionis auxilium confugisse. In quantam misera devenit amentiam, ut vaga et profuga inierit, ubi plus timere oportuit? Sceleratissime, tu summae aequitatis sedem putas esse speluncam latronum, aut cubile leonum? tu filii recentem adhuc cruorem ore rabido ac ferali spumans et masticans, fugis ad sinum matris, patris audes apparere conspectibus? Tamen si poenitentiam petit, neganda ei non est; quod si audientiam, accipiat illam si placet, quam vel Moyses indulsit populo ante conflatile curvanti genu ; vel dedit negotiantibus in templo Salvator . An ignoramus quorumdam peccata praecedere ad judiciunonne vox sanguinis fratris tui clamat adversum te de terra? Credimus et nostri Martyris spiritum, quem novissime diebus istis tua crudelitas morti
Abbreviated transcription (Latin):
qua iã angłis colletatus sũ ⁊ ꝯdelectatus.
dignos facere fructus opto iugit̃. ⁊ oro fre¬
quent̾. Et nẽ maxime ipsos nr̃a istagal¬
licana ȩccła mecũ expectat credo ñ intẽ¬
pestuios. Interest ur̃ȩ parit̾ & mȩȩ famȩ.
ut ñ confundar in uob̃. Sic gͦ clareat oĩb¬

Expanded text:
qua jam angelis collaetatus sum, et condelectatus, dignos facere fructus opto jugiter, et oro frequenter. Et nunc maxime ipsos nostra ista Gallicana Ecclesia mecum exspectat, credo non intempestivos. Interest vestrae pariter et meae famae, ut non confundar in vobis. Sic ergo clareat o
Abbreviated transcription (Latin):
to dñice passionis exemplo. ei qui te ꝑcusserit
in maxillam. p̃bes & aliam. Adoranniis gͥ incru
ce dni nr̃i iħu oportunã ut ait aps głam. sa¬
lutẽ acquisitam: reducẽ uitã. saluationẽ ꝑfec¬
tam. liberationẽ ꝑpetuam. Adoramus crucẽ
fidei p̾sidium. spei sirmam̃tum. caritatis soli¬
um. miscđie titulum. pietatis argumentũ.
grẽ uehicłm. pacis uexillũ. Adoramꝰ crucem
que suꝑbiam exci dit. inuidiã triuit. culpã
correxit. penam destruxit. Erux xͥ iamia celi.
claius paradysi. diaboli deiectio. hominis erec¬
tio: captiuitatis nr̃e solatiũ. libertatis p̾cium.
triumphus regum. dignitas sacerdotum. Crux
tyrannos increpat. potentes inclinat: afflictas
subleuat. pauꝑes honestat. Erux tenebrarũ
excidiũ. lucis infusoriũ: mortis effugiũ. uite
nauigium. salutis imꝑiũ. Quicqͥd deo ꝓfici¬
mus. quicqͥd deo acquirimus. quicqͥd sꝑamꝰ:

Expanded text:
to Dominicae passionis exemplo, ei qui te percusserit to Dominicae passionis exemplo, ei qui te percusserit in maxillam, praebes et aliam , etc. Adoramus igituChristi opportunam, ut ait Paulus, gloriam, salutem acquisitam, reducem vitam, salvationem perfectam, liberationem perpetuam. Adoramus crucem, fidei praesidium, spei firmamentum, charitatis solium, misericordiae titulum, pietatis argumentum, gratiae vehiculum, pacis vexillum. Adoramus crucem, quae superbiam excidit, invidiam obtrivit, culpam correxit, poenam destruxit. Crux Christi, janua coeli, clavis paradisi, diaboli dejectio, hominis erectio, captivitatis nostrae solatium, libertatis pretium. tarum, triumphus regum, dignitas sacerdotum. Crux tyrannos increpat, potentes inclinat, afflictos sublevat, pauperes honestat. Crux tenebrarum excidium, lucis infusorium, mortis effugium, vitae navigium, salutis imperium. Quidquid Deo proficimus, quidquid acquirimus, quidquid speramus,
Abbreviated transcription (Latin):
nificat: qd̾ eredentib in crucifixũ clausa prius
scͥpturarũ mẏsteria patefiant. Nam ꝑ creditam
xp̃i passionẽ uel crucem intelligimꝰ sacramenta
uel egyptus que decẽ plagis uerberata ñ cessit. so¬
losanguine agni uicta filios isr ł dimisit: & quis
ille sit in ꝓpħis cuius factus ẽ pͥncipatus suꝑ hu¬
merum eius: quis ue sicut ouis ad occisionem
uuctus. & sicut agnus coram tondente se obinu¬
tuerit. & ñ aꝑuit os suum. Hec & cet̾a clausa
prius. nunc crucẽ xp̃i suscipientib aꝑta sunt.
Sicq factum ẽ ut bibere possimus iam de aquis
mara: quas sicut in exodo legimus ñ poterat
bibere ppłs. donec clamante moyse ad dñm os¬
tendit ei dñs lignum. Qd cum misisset in aqͣf.
in dulcedinẽ uer se sunt. Aqux enĩ mara legẽ
significant. que ñ paruam in se habet amari.¬
his similia. Dulcessit autẽ ꝑ lignum᷑. dũ ꝓposi¬

Expanded text:
nificat, quod credentibus in crucifixum clausa prius nificat, quod credentibus in crucifixum clausa prius Scripturarum mysteria patefiant. Nam per creditam Christi passionem vel crucem, nunc intelligimus sacramenta vel Aegyptus, quae decem plagis verberata non cessit, solo sanguine agni victa, filios Israel dimisit, et quis ille sit in prophetis, cujus « factus est principatus super humerum ejus ; » quisve « sicut ovis ad occisionem ductus sit, et sicut agnus coram tondente se obmutuerit, et non aperuerit os suum . » Haec et caetera clausa prius, nunc crucem Christi suscipientibus aperta sunt. Sicque factum est, ut bibere jam possimus de aquis Mara, quas, sicut 75 in Exodo legimus, non poterat bibere populus, donec clamante Moyse ad Dominum, « ostendit ei Dominus lignum, quod cum misisset in aquas, in dulcedinem versae sunt . » Aquae enim Mara legem significant, quae non parvam in se amariet similia. Dulcescit autem per lignum, dum proposi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ faciẽ. dum ñ possent filii isrł intendere
in faciem eius: s faciem nobis reuelat. ut głam
eius speculantes in eandẽ ymaginẽ transforme-¬
mur. aclaritate legis in claritatẽ euuangłii:
illud significata ẽ: qͦd eo tradente spm̃. uelũ tem¬
pli scissum ẽ a sũmo usq deorsum. Extunc enĩ
omnia legis sacram̃ta patuerunt: atq ad genti-¬
liũ fidem archana udeoꝵ transierunt. In euan
magnitudinis inquit ieronimus. fractũ atq di¬
uisum ẽẽ legimus. Preterea iosephus refert uir¬
tutes angłicas presules quondam templi. tunc
pariter conclamasse: transeamus ex his sedibus.
S ce in hoc qͦd terra mota ẽ. & petrȩ scisse sunt.
e monumenta aꝑta sunt. iuxta litterã magni¬
tudo signoꝵ ẽ. qͦd crucifixũ dñm. celumos t̾ra
& omina contremiscant: s mystice tremorẽ sig
& emollita cordis duritia. qui prius erant sumi¬
les tumulis mortuoꝵ. postea cognouerunt sal¬
et illa ueli & templi scissio. nobis illud mystice sig¬

Expanded text:
suam , dum « non possent filii Israel intendere in faciem ejus , » sed faciem nobis revelat, « ut gloriam ejus speculantes, in eamdem imaginem transformemur a claritate legis in claritatem Evangelii, illud significata est, quod eo tradente spiritum, « velum templi scissum est a summo usque deorsum . » Extunc enim omnia legis sacramenta patuerunt, atque ad gentilium fidem arcana Judaeorum transierunt. In Evangmagnitudinis, inquit Hieronymus, fractum esse atque divisum legimus. Praeterea Josephus refert virtutes angelicas, praesules quondam templi, tunc pariter conclamasse, « Transeamus ex his sedibus. » Sed et in hoc, quod « terra mota est, et petrae scissae sunt, et monumenta aperta sunt , » juxta litteram quidem magnitudo signorum est, quod crucifixum Dominum coelum et terra et omnia contremiscant, sed mystice tremorem signelictis et emollita cordis duritia, qui prius erant similes tumulis mortuorum, postea cognoverint Cret illa veli templi scissio, illud mystice sig