comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uisueci sst uuanclal marꝰ in hono¬
rẽ ducat᷑. Ipsoq anno. ago dux
initilia suꝑ lango bardos in regno
mediã diem solminoratꝰ. ẽ. ut t̃cia
in monasterio qđ ipse construxe¬
rat regnũ eĩdẽ childeb̃t̾ as sup̃sit.
E odẽ anno. quintrio dux cãpanen¬
sis. cũ exercitu in regnũ chlotharu
ingredit᷑. Chlotharius cũ suis ob¬
uiã ꝑgens hostilit̃. quintrionem
infugã uestit seduterq exercit̾
nimium trucidatus est. XU.

Expanded text:
cui successit Wandalmarus in honore ducatus. Ipsoque anno 601 Ago dux in Italia super Langobardos in regno mediam diem sol minoratus est, ut tertia in monasterio quod ipse construxerat. Regnum ejusdem Childebertus assumpsit. Eodem anno Quintrio dux Campanensis cum exercitu in regnum Chlotharii ingreditur. Chlotharius cum suis obviam pergens hostiliter Quintrionem in fugam vertit, sed utrinque exercitus nimium trucidatus est. AN.
Abbreviated transcription (Latin):
reliquas ꝓuntiȩ ciuitates grauit̃
uastauit. Eo anno aqua calidis¬
sima in laco dimense quȩ aurula
fluminis influit. sic ualide ebul¬
liuit ut multitudinẽ piscium cox¬
iss&. Eo anno uuarnacharius
maior domi theuelerici transut.
quiomnẽ facultatẽ suã inelimo¬
sinas pauperũ distribuit
oARINO brunt chiledis abaustra¬
siis eiecta est. & inarciacinse
cãpania a quodã homine paupere
singula repperitur. Scđm eiꝰ p&i¬
tionẽ. usq ad theudericũ ꝑducit᷑
Iheuderieꝰ auiã suã brunichildẽ
libent̃ recipiens. gloriose honorat.
Quĩ uicissitudinẽ merito episcopatũ
aut histo derinsẽ. faciente bruni¬
periore uisa fuerant globi ignei
ꝑcȩlũ currentes & ad instar multi¬
tudinẽ hastarũ igneũ ad occi

Expanded text:
reliquas Provinciae civitates graviter reliquas Provinciae civitates graviter vastavit. Eo anno aqua calidissima in lacu Dunensi, quem Arula flumen influit, sic valide ebullivit, ut multitudinem piscium coxisset. Eo anno Warnacharius major domus Theuderici transit, qui omnem facultatem suam in alimoniis pauperum distribuit. XIX. Eo anno Brunichildis ab Austrasiis ejecta est, et in Arciacensi Campania a quodam homine paupere singula reperitur. Secundum ejus petitionem ipsam ad Theudericum perducit. Theudericus aviam suam Brunichildem libenter recipiens, gloriose 603 honorat. Hujus vicissitudine meriti episcopatum Antissiodorensem, faciente Bruniperiore visa fuerant, globi ignei per coelum currentes, et ad instar multitudinis hastarum ignearum ad occi
Abbreviated transcription (Latin):
cidint᷑. Anno .ii. childebti inbur¬
gundia regnante multa signa m
ȩlo ostensa sunt apparuit comets
eo anno exereit̾ childeb̾ti cũ uuar¬
nis qͥ rebellare conauerant fortit̃
dimicauit. &ita uuarni trucidad
uictis ut parũ ex ipsis remansiss&.¬
regnũ gunt hrãni acceperat
defunctꝰ ẽ. regnũq eiꝰ filii sui the¬
udebtꝰ & thudericꝰ assumunt.
Theudebert̾ sortitus est auster. fedẽ
habens met tensẽ. Theudericus
accepit regnũ gunthrãni inbur¬
gundia sedẽ habens aurelianꝰV
oanio fredegunclis cũ filio chlot¬
hario rege parisius uel reliquas
ciuitates ritubarbaro occupauit
& contra filios childeberti regis
theudeberto & theuderico moutt
exercitũ loco nominante latifuco
Castra ut̃q. ex ad uerso ponentes
chlotharius cũ suis suꝑ theuelebti
& thrudericũ. in ruens eorũ exer¬
ercitũ grirxuit̃ trucilauit. nn
dis moritur. xUII.
quintrio dux instigante bru¬
nere francus patricius ordinat᷑.
Eo anno clades glando lariã massiliã &

Expanded text:
DXCV. Anno 3 Childeberto in Burgundia regnante, multa signa in coelo ostensa sunt, apparuit stella cometes. Eo anno exercitus Childeberti cum Warnis, qui rebellare conati fuerant, fortiter dimicavit, et ita Warni trucidati victi sunt, ut parum ex eis remansissregnum Guntranni acceperat, defunctus est, regnumque ejus filii sui Theodebertus et Theodericus assumunt. Theodebertus sorthabens Mettensem, 602 Theudericus accepit regnum Guntchramni in Burgundia, sedem habens Aurelianis. XVII. Eo anno Fredegundis cum filio Chlothario rege Parisius vel reliquas civitates ritu barbaro occupavit, et contra filios Childeberti regis Theudebertum et Thexercitum loco nominante Latofao. Castra uterque ex adverso ponentes, Chlotharius cum suis super Theudebertum et Teudericum inruens, eorumque exercito graviter trucidavit. Anno dis moritur. AN. DXWintrio dux, instigante Brunere Francus, patricius ordinatur. Eo anno clades glandolaria Massiliam et
Abbreviated transcription (Latin):
esoq tẽpore rauchingus & boso
gint hr̃anꝰ ursio. & berte friđ
obtimates childeberti regis.
eo qđ iũ tractauer̃ int̾ficrre
ipso rege. relinante int̾ fecti st̃.
Seeles lrude frił ala manoꝵ clux
in offensã ante dicti regis incidit
&iã & late brã dedit. Orelinat̾
ẽ. lo co ipsius. unciliuꝰ duꝑx. ro
anno ricbaridus rexgothorũ
serretius baptizat᷑. posi hix oñs
gothos dũ arrianã sectã teneban
tolotũ aclunare p̃cepit. & om̃s li¬
bros arrianos p̃cepit ut p̃senta¬
rent᷑ ciues. in una domo conlocat
meencho concremare iussit ad¬
oanno uxor aunulfi imperato
ex p&it. Cũq ab ipso ponti ficr
fuiss& baptizata. agusta mau¬
ricii imperatoris eã de scõ susce¬
pit lauaero. Cũq uirsuus im¬
penctor ꝑsarũ ꝑlegationes sȩ¬
pius rep&er& & mauricius im¬
perator uxorẽ ipsius. tẽ. nesci¬
r&. tunc agusta uicdens eã pul

Expanded text:
soque tempore Rauchingus, et Boso Guntchramnus, Ursio, et Bertefridus optimates Childeberti regis, eo quod eum tractaverint interficere, ipso rege ordinante interfecti sunt. Sed et Leudefridus Alamannorum dux in offensam antedicti regis incidit, etiam et latebram dedit. Ordinatus est loco ipsius Uncilenus dux. Eo anno Richaridus rex Gotthorum ecrecius baptizatur. Post haec omnes Gothus, dum Arrianam sectam tenebant, Toletum adhunare precepit, et omnes libros Arrianos precepit ut presententur; quos in una domo conlocatis incendio concremare iussitEo anno uxor Anaulfi imperatorexpetiit. Cumque ab ipso Pontifice fuisset baptizata, Augusta Mauricii imperatoris eam de sancto suscepit lavacro; quam cum vir suus imperator Persarum per legationes saepius repeteret, et Mauricius imperator uxorem ipsius esse nesciret, tun
Abbreviated transcription (Latin):
quã quȩritis. Quã legati uidi¬
tes. ꝓni int̃ rã ad orauer̃ dicen¬
tes ipsã esse eorũ dominã quã
querebant. Dicit aleã agusta
Redde illis responsum.
T unc illa respordit. Ego cũistisso¬
ñ loquor. uita illoꝵ in star canũ ẽ.
Si conuersi xpĩani sic̃ & ego sũ effi¬
ciunt᷑. tunc eis respondebo. Lega¬
tiuero animo libenti baptismi
gratiã accipiunt. postea dicens
adeos cȩsara. Siuirm̃s uolue¬
rit xp̃iañ fieri & baptismi gr̃am
accipere. libent̃ adeũ reuestar.
ã penit̾ alit̃ adipsũ ñ repedabo
Iegati imprctori ꝑsarũ nuntian¬
tes. statĩ ille legationẽ ad mau¬
riciũ imperatorẽ misit ut scs̃
iohannes uenir& antiochiã ip¬
so trachente baptis mũ uell& ac¬
cipere. Tunc mauricius impe
rator infinitissimũ apparatũ
antiochiã fieriiussit. ibi impe¬
aio hanne & reliquis epĩs ꝑses ad
plentu dinẽ supͣ scripti numeri
pit delauacro. Aunulfus impe¬
rator mauricio imperatore pe¬

Expanded text:
quaeritis. Quam legati videntes, proni in terram adoraverunt, dicentes ipsam esse eorum dominam, quam quaerebant. Dicit ad eam Augusta: Redde illis responsum. Tunc illa respondit: Ego cum istis non loquor, vita illorum ad instar canum est; si conversi, Christiani, sicut et ego sum, efficiuntur, tunc eis respondebo. Legati vero animo libenti baptismi gratiam accipiunt. Postea dicit ad eos Caesara: Si vir meus voluerit Christianus fieri, et baptismi gratiam accipere, libenter ad eum revertar. Nam penitus aliter ad ipsum non repedabo. Legati id imperatori Persarum nuntiantes, statim ille legationem ad Mauricio imperatore misit, ut sanctus Iohannis venerit Anciociam; ipso tradente, baptismum vellet accipere. Tunc Mauricius imrator infinitissimum apparatum Antiochiae fieri jussit: ibi impea Johanne et reliquis episcopis Persae ad plenitudinem supra scripu numeri pit de lavacro. Anaulfus imperator 600 a Mauricio imperatore pe
Abbreviated transcription (Latin):
uiũ dordoniã & ȩdificaũ ibi castrũ qͥdicit᷑ fronciacꝰ. Et indemus sos
suos mittens post hunoldũ & uxorẽ eiꝰ ad luponȩ̃ uuasconẽ. Dũ & ibi
morã feciss& unã cũ francis. adductꝰ est supͥdict̃ hunoldus una cũ suauxore
& castro p̃parato & hunoldo recepto reuersus ẽ. in franciã & celebraũ natalẽ

Expanded text:
umen Dornoniam et aedificavit ibi castrum, qui dicitur Fronciacus. Et inde missos umen Dornoniam et aedificavit ibi castrum, qui dicitur Fronciacus. Et inde missos suos mittens post Hunaldum et uxorem eius ad Luponem Wasconem, dum et ibi moram fecisset una cum Francis, adductus est supradictus Hunaldus una cum uxore sua. Et castro praeparato et Hunaldo recepto reversus est in Fran
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriȩ ad sanctones reuersus. ẽ. ibiq morã faciens aliquod dies. egrotare
cepit. ĩ partib turonoꝵ reuertendo ꝑrexit. orationẽ ad scm̃ martinũ fecit
ad scm dronisiũ usq ꝑuenit. ibiq diẽ obiens finiuit .xIIi. hł octobris.
Domñ uero h arolus & carlomann. eleuati sunt ĩ regnũ. Et dõnus harolus
uiii. tõ octob̾ in noui oma ciuitate. carlomannꝰ in suessionis ciuitate simili
& celebraũ p̃dictꝰ glorios dõnus haro ł rex natalẽ dñi in uilla qͦ dicitur
uoluit rebellare tota uuasconia &iã & aqͥ taniã & cũ paucis francis
auxiliante dnõ dissipata iniqua consilia sup dicti hunoldi. & in ipso uones
iungens se supͣdictꝰ magnꝰ rex cũ germano suo carlomanpo ĩ loco qͥ dictꝗ
duas diues. Inde uero carlomannꝰ sereuertendo franciã ites arripiens.
dõnusq harolus benignissimꝰ rex iuit ad equolesimã ciuitatẽ. & indelu

Expanded text:
victoriae ad Sanctones reversus est. Ibique moram faciens aliquod dies, aegrotare victoriae ad Sanctones reversus est. Ibique moram faciens aliquod dies, aegrotare coepit, partibus Turonorum revertendo perrexit, orationem ad sanctum Martinum fecit, ad sanctum Dionysium usque pervenit, ibique diem obiens finivit 8. Kalend. Octob. Domnus vero Carolus et Carlomannus elevati sunt in regnum, et domnus Carolus Suessionis civitate similiter. Et celebravit praedictus gloriosus domnus Carolus rex natalem Domini in villa, quae dicitur voluit rebellare totam Wasconiam etiam et Aquitaniam, et cum paucis Francis auxiliante Domino dissipata iniqua consilia supradicti Hunaldi. Et in ipso itinere iungens se supradictus magnus rex cum germano suo Carlomanno in loco, qni dicitur Duasdives. Inde Carlomannus se revertendo Franciam iter arripiens, domnus Carolus benignissimus rex ivit ad Aequolesinam civitatem, et inde
Abbreviated transcription (Latin):
uuldanũ & sanꝰ reuersus ẽ ĩ patriã & celebrauit pascha ĩ uiennaciuitate
Et ĩ eodẽ anno ĩ mense augusto iterũ ꝑrex̃ partib aquitaniȩ. bituricam
usq uenit. ibi synodũ fecit cũ omĩb francis solito more ĩ cãpo. & inde it̃
ꝑagens usq̃ ad garondã ꝑuenit. multas roccas & spe luncas conquisiuit
castrũ scoraliã torinnã petrotiã & reuersus ẽ. bituricã ibiq nunti
usq ꝑuenit. & ibi capta matre uuai farii & sororẽ eius & nept᷑am eius.¬
Usq ad garonnã in deꝑrexit. ĩ loco qͥ dicit̾ montis. ibi herouuicus ueniend
cũ illa alia sorore uuai farii ducis. & inde sanꝰ reuersus paschatelebraũ
i castro qͥ dicit̾ sels. Iterũ it̃ assumens cũ dõna bertradane regina ad
sanctones ciuitatẽ ꝑuenit. Ibiq dõnã bertradanã reginã cũ familia
dimisit & partib petrogori coꝑrex̃. & int̾empto uuaifariocũ triũpho

Expanded text:
uldanum; et sanus reversus est in patriam et celebravit pascha in Vienna civitate. Et in eodem anno in mense Augusto iterum perrexit partibus Aquitaniae, Bituricam usque venit; ibi synodum fecit cum omnibus Francis solito more in campo. Et inde iter peragens usque ad Garonnam pervenit, multas roccas et speluncas conquisivit, castrum Scoraliam, Torinnam, Petrociam et reversus est Aquitaniusque pervenit, et ibi cepit matrem Waifarii et sororem ejus et neptas ejususque ad Garonnam; inde perrexit in loco qui dicitur Montis . Ibi Herowicus veniens cum illa alia sorore Waipharii ducis, et inde sanus reversus, pascha celebravit in castra qui dicitur Sels. Iterum iter adsumens cum domna Bertradane regina ad Sanctones civitatem pervenit, ibique domna Bertradane regina cum familia dimisit, et partibus Petrogorigo perrexit: et interempto Waiphario, cum triumpho
Abbreviated transcription (Latin):
baioariã petiit. & nusquã amplius faciẽ sup dicti regis uidere uoluit.
R expippinꝰ it̃ ꝑagendo ꝑ aquitaniã usq ad cadurtiã ꝑuenit aqͥtaniam
uastando & reuertendo ꝑ lemoueras infrantiã re uersus est. Et facta
est hiemps ualida & tenuit rex pippinꝰ natalẽ dnĩ inuilla qͣ dicit᷑ longli
unc rex pippinus habuit placitũ suũ ad uuormatiã & nullũ iter aliud
fecit. nisi ĩ franciã sesedit. causãq ꝑtractabat int̃ uuaifariũ & tassilo¬
nẽ. & celebraũ natalẽ dnĩ & pascha incarisiaco uilla annođ dcc lxu¬

Expanded text:
Baioariam petiit, et nusquam amplius faciem supradicti regis videre voluit. Baioariam petiit, et nusquam amplius faciem supradicti regis videre voluit. Rex Pippinus iter peragendo per Aquitaniam, usque ad Cadurciam pervenit, Aquitaniam vastando et revertendo per Lemovicas in Franciam reversus est. Et facta est hiems valida. Et tenuit rex Pippinus natalem Domini in villa, quae dicitur Longlar, Tunc rex Pippinus habuit placitum suum ad Wormatiam et nullum iter aliud fecit, nisi in Francia resedit, causam pertractabat inter Waifarium et Tassilonem. Et celebravit natalem D
Abbreviated transcription (Latin):
cũ exercitu ꝑgens. & eiꝰ filius pͥmogenit᷑ nomine carlus cũ eo. & multa
castella cȩpit. quoꝵ nomina sunt. burbonnis cantela darmontis. istas
ꝑ pugnã coepit. & in aluerno alia multa castella cepit per placitum.
quȩ se subdidest̃ in eĩ dominio. & ꝓuenit usq lemouicas uastando &
deser tando supͣdictã ꝓuintiã ꝓp̾ter neglegentias uuai farii ducis. &
ertio in aqͥtan̾ia pippinus rex it̾ faciens. cepit ciuitatẽ bituricã
& castrũ qđ dicit᷑ toarcis. & celebrauit natalẽ dnĩ ingentilia co
uilla & pasca similit̃. & inmutaũ se numerꝰ annoꝵ dni . in . dcc. Lxiii.
Dippinus rex habuit placitũ suũ inniuernis & quartũ it̃ faciens in aqui¬
taniã. ibiq. tassilo dux baioarioꝵ post posuit sacram̃ta & omĩaquȩ ꝓmi¬
serat. & ꝑ malũ ingeniũ se inde seduxit omĩ a benefacta quȩ pippinꝰ rex
auunculus ei ei fecit post posuit. ꝑ ingenia fraudulenta se subtrahendo.

Expanded text:
u iter peragens, et eius filius primogenitus nomine Carlus cum eo, et multa castella coepit, quorum nomina sunt, Burbonnis, Cantela, Clarmontis. Istas per pugnam coepit, et in Alverno alia multa castella coepit per placitum, quae se subdiderunt in eius dominio, et pervenit usque Limovicas, vastando et desertando supradictam provintiam propter neglegentiam Waifarii ducis. Et eet castrum, quod dicitur Toarcis. Et celebravit natalem Domini in Gentiliaco villa et pascha similiter. Et inmutavit se numerus annorum in 763. DCCLXIII. Pippinus rex habuit placitum suum in Nivernis et quartum iter faciens in Aquitaniam. Ibique Tassilo dux Baioariorum postposuit sacramenta et omnia, quae promiserat, et per malum ingenium se inde seduxit, omnia avunculus eius ei fecit, postposuit; per ingenia fraudulenta se subtrahendo
Abbreviated transcription (Latin):
fecit cũ francis ut it̃ ager& supͣdictas iustitias querendo ĩ aqͥtania
& ꝑuenit usq in locũ qͣ dicit᷑. tedo ad. Et cũ uidiss& uuai farius.
iterũ regi pippino. ut omĩa redder& quic qđ supͣ dictꝰ querebat in causis
ȩcclesiasticis & celebraũ natalẽ dni ĩ carisiaco & pascha. Anno dñi. dcc. hxi.¬

Expanded text:
fecit cum Francis, ut iter ageret supradictas iustitias quaerendo in Aquitania. fecit cum Francis, ut iter ageret supradictas iustitias quaerendo in Aquitania. Et pervenit usque in locum, qui dicitur Tedoad . Et cum haec vidisset Waipharius, et Eitherium regi Pippino, ut omnia redderet, quicquid supradictus rex quaerebat in causis ecclesiasticis. Et celebravit natalem Domini in Carisiago et pascha. Et inmutavit se n
Abbreviated transcription (Latin):
maiores natu ꝗͥ erant cũ eo firmauert̃ sicut dictũ est in locis superius
ippinꝰ rex insaxoniã ibat. & ciuitates saxonũ ꝑuirtutẽ introiuit
ĩ loco qͥdicit᷑. sit nia. & multȩ strages factȩ sunt inpopulo saxonum.
Et tunc polliciti sunt contrapippinũ omnes uoluntates eius faciendũ.
& honores ĩplacito suo p̃sentandũ usq in equos . ccc. ꝑ singulos annos
& in mutauit se numer̾ annoꝵ dnĩ. in. dcc. Luiiii. Natus est pippino
regi filius. cui supꝰ dictꝰ rex nom̃ suũ imposuit. ut pippinꝰ uocaretꝰ
sicut & pat̾ eius. Qui uixit annos duos. & intertio mos tuus est.
Sodẽ anno celebrauit natalẽ dnĩ in longlare. & pascha in iopila.
& inmutauit se numerus annorũ dñi in . Dec. Lx.
unc pippinꝰ rex cernens uuai fariũ ducẽ aquitamoꝵ minime con¬
sentire iustitias exclesiarũ partib quȩ erant infrantia. consiliũ

Expanded text:
maiores natu, qui erant cum co, firmaverunt, sicut dictum est, in locis superius maiores natu, qui erant cum co, firmaverunt, sicut dictum est, in locis superius ippinus rex in Saxoniam ibat, et firmitates Saxonum per virtutem introivit in loco, qui dicitur Sitnia, et multae strages factae sunt in populo Saxonum; et tunc polliciti sunt contra Pippinum omnes voluntates eius faciendum et honores in placito suo praesentandum usque in equos CCC per singulos annos. Et inmutavit se numerus annorum in 759. DCCLVIIII. Natus est Pippino regi filius, cui supradictus rex nomen suum inposuit, ut Pippinus vocaretur sicut et pater eius; qui vixit annos duos et in tertio defunctus est. Eodem anno celebravit natalem DEt inmutavit se numerus annorum in DCCLX. Tunc Pippinus rex, cernens Waipharium ducem Aquitaniorum minime consentire iustitias ecclesiarum partibus quae erant in Francia, consilium
Abbreviated transcription (Latin):
antea ꝓmiserat. & insuꝑ rauennã cũ pentapoli & omi exercitu conqͥsiuit
& scõ petro tradidit. Etdũ reuersus ess& pippinꝰ rex. cupiȩbat supͣ¬
dictus haistulfus nefandus rex mentiri quȩ antea pollicitꝰ fuerat.
obsides indulgere . saqram̃ta inrũpere. Quadã die uenationẽ fecit
& ꝑcussus dĩ iuditio uitã fimuit. Et quomodo & qualit̾ missus est
regi pippino cũ aliis donis organũ. qͥ infrantiã usq ꝑuenit. Etrex
pippinꝰ tenuit placitũ suũ incõpendio cũ francis. ibiq. tassi lo dux¬
uenit baioariũꝵ. ĩ uassatico se cõmendans ꝑmanꝰ. sacram̃ta iurauit
multa & ĩnumerabiles seliqͥasscoꝵ manus ĩponens. & fidelitatem
pmisit regipippino & supͣdictis filiis eiꝰ dõno carolo & car lomanno
deber&. sic confirmauit suꝑͣ dictus tassilo supͣ corpus scĩ dyomsii. rustici
& eleutherii. nec non & scĩ germani. seu sũ martim. ut omĩb diebus
uitȩ suȩ sic confirmar&. sicͦut sacram̃tis ꝓmiserat. Sic & eiꝰ homines

Expanded text:
antea promiserat; et insuper Ravennam cum Pentapolim et omni Exarcatu conquisivit et sancto Petro tradidit. Et dum reversus est Pippinus rex, cupiebat supradictus Haistulfus nefandus rex mentiri, quae antea pollicitus fuerat, obsides dulgere, sacramenta inrumpere. Quodam die venationem fecit et percussus est Dei iudicio, vitam finivit. Et quomodo et qualiter missus est regi Pippino cum aliis donis organum, qui in Franciam usque pervenit. Et rex Pippinus tenuit placitum suum in Compendio cum Francis; ibique Tassilo venit, dux Baioariorum, in vasatico se commendans per manus, sacramenta iuravit multa et innumerabilia, reliquias sanctorum manus inponens, et fidelitatem promisit regi Pippino et supradictis filiis eius, domno Carolo et Carlomanno, deberet. Sic confirmavit supradictus Tassilo supra corpus sanctorum Dionisii, Rustici et Eleutherii, nec non et sancti Germani seu sancti Martini, ut omnibus diebus vitae eius sic conservaret, sicut sacramentis promiserat: sic et eius homines
Abbreviated transcription (Latin):
uelocit̾ redire ĩ patriã. ne ĩ sisten.¬
te germano a patris regno priueris.
Hed ille audiens. cũ uelocitate dis¬
cessit. quasi anti uaturus fratrẽ
& prior patris cathedr. depturus.
Dimilimodo & francoꝵ regen dolo
fugauit. Illis autẽ recedentibis.
ȩtius spoliato cãpo. uictos ĩ patriã
cũ grandi ẽ reuersus spoliottila
uero. cũ paucis reuersus est
Nec multopost aqͥlegia achunis capta
incensa atq diruta. italia ꝑuagata
atq subuersa. est. Ihoris modus cuiꝰ
supra meminimꝰ. Alanos. bello edomuit
Ipse deĩceps post multas lites &
bella a frib opp̃ssus. ac iugulatꝰ.¬

Expanded text:
velociter redire in patriam, ne insistenvelociter redire in patriam, ne insistente germano a patris regno priveris'. Haec ille audiens, cum velocitate discessit, quasi antecipaturus fratrem et prior patris cathedram adepturus. Simili et Francorum regem dolo fugavit. Illis autem recedentibus, Aetius, spoliato campo, victor in patriam cum grande est reversus spolia. Attila vero cum paucis reversus est, nec multo post Aquileia a Chunis capta, incensa atque deruta, Italia pervagata atque subversa est. Thorismodus cui supra meminimus, Alanos bello edomuit, ipsi deinceps post multas lites et bella a fratribus oppraessus ac iugulat
Abbreviated transcription (Latin):
petit enĩ assidue. ut uirũ suũ de
galliis reducã in columẽ. Cũ aliud
ex inde fuiss& apud diuinũ iudiciũ
p̃finitũ. sed tam̃ obtinui ĩ mensam
pietatẽ ꝓuita illius. & ecce nunc
illuc ꝓpero. uiuentẽ eũ exinde re¬
ducturus. Verũ tam̃ obtestor:
ut qͥ hȩx audierit sileat. arthanũq
dĩ uulgare ñ audeat. ne pereat
uelocitꝰ a terra. Ille autẽ hȩx audi¬
ens. silere ñ potuit. sed mox in lu¬
cessente cȩlo. omĩa quȩ audierat
matrifamiliȩ pandit . Expletisq
sermonib lumine caruit oculorũ
git᷑ aetius cũ gothis francisq con¬
iunctus aduersus attilanẽ confligit
Atille ad int̾nitionẽ uastari suum
cernens exercitũ. fuga de labitus.
Theudor uero gothor rex. huic cer¬
tamini subcubuit. Nã nullus abigat.
chunoꝵ exercitũ obtentu memorati
antestitis fuisse fugatũ. uerũ ȩtius
hostesq deleuit. Expletoq bello
ait ȩtius thorismodo. ⁊ estiria

Expanded text:
Petit enim assidue, ut virum suum de Petit enim assidue, ut virum suum de Galliis reducam incolumem, cum aliud exinde fuisset apud divinum judicium praefinitum: sed tamen obtinui immensam pietatem pro vita illius. Et ecce nunc illuc propero, viventem eum exinde reducturus. Verumtamen obtestor, ut qui haec audierit sileat, arcanumque Dei vulgare non audeat, ne pereat velociter a terra. Ille autem haec audiens, silere non potuit: sed mox illucescente coelo, omnia quae audierat matrifamiliae pandit: expletisque sermonibus lumine caruit oculorum. Igitur Aetius cum Gotthis Francisque conjunctus, adversus Attilanem confligit. At ille ad internecionem vastari suum cernens exercitum, fuga dilabitur. Theodorus vero Gotthorum rex huic certamini succubuit. Nam nullus ambigat Chunorum exercitum obtentu memorati antestites fuisse fugatum. Verum Aetius hostesque delivit. Expletoque bello, ait Aetius Thorismodo: 'Festina
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ. Attilanẽ fugant. Qui
mauriacũ cãpũ adiens. se p̃cinxit
adbellũ. Qđ hi audientes. se contra
eũ uirilit̃ p̃parant. His dieb rom̃
sonus adiit. aetiũ in maximo disqi¬
mine int̾ phalangas hostiũ labora
Quo audito uxor eiꝰ. anxia atq mesti
atq ut uirũ suũ dehac uia reci¬
per& sospitẽ p̾cabat᷑. Quȩcũ die
noctuq hȩc ager&. quadã noc te
homo pauꝑculus crapulatꝰ auino.
ĩ angulo basilicȩ beati petri apli
obdormiuit. Clausis autẽ exmore
hostis. acustodib non est nanctis
De nocte uero consurgens. relucenti
ꝑtotã ȩdis spatia lichnis. pauore
quȩrit. Verũ ubi primi atq alter
ostui claustra pulsat. & obserata
cuncta cognoscit. solo decubuit.
trepidus p̃stolans locũ. ut conue¬
nientib ad matutinos rmnos por
hic liber absceder&. Interea
esse ꝓsperitatib Iunc qͥ erat senios.
ꝑa exorsus est. Vxoris actii
lacrimas. diutius sustinere ñ patior

Expanded text:
civitate, Attilanem fugant, qui civitate, Attilanem fugant, qui Mauriacum campum adiens, se praecingit ad bellum. Quod hi audientes, se contra eum viriliter praeparant. His diebus Romam sonus adiit, Aetium in maximo discrimine inter phalangas hostium laborare. Quo audito uxor ejus anxia atque moesta, atque ut virum suum de hac via reciperet 55 sospitem precabatur. Quae cum die noctuque haec ageret, quadam nocte homo pauperculus, crapulatus a vino, in angulo basilicae beati Petri apostoli obdormivit. Clausis autem ex more ostiis, a custodibus non est ejectus: de nocte vero consurgens, relucentibus per tota aedis spatia lychnis, pavore aderet. Verum ubi primi atque alterius ostii claustra pulsat, et obserata cuncta cognoscit, solo decubuit, trepidus praestolans locum, ut convenientibus ad matutinos hymnos populis, hic liber abscederet. Intereaesse prosperitatibus. Tunc qui erat senior, ita exorsus est: Uxoris Aetii lacrymas diutius sustinere non patior.
Abbreviated transcription (Latin):
Omiq ut p̃ceperat dep̃cantibus.
ait sacerdos.: A spicite demuro
ciuitatis. sidĩ miseratio iã succurrat.
Suspicabat᷑ enĩ ꝑdĩ misericordiã
detiũ aduenire. adquẽ & arelite
abierat prius suspectus futuri.
Aspicientes autẽ demuro. neminẽ
uidert̃. Et ille. Orate inquid
fidelit̃. dñs enĩ liberabit uos hodie.
Orantib autẽ illis. ait Aspicite itesũ
Etcũ aspexissent. neminẽ uiderunt.
qͥ ferret auxiliũ. Mit eis tertio.
Si fidelit̾ petitis . dñs uelocit̃ ad est.
Atillicũ fletu & heiuilatu magno.
dni misericordiã ĩplorabant. Exactã
quoq orationẽ tertio iuxta serus
ĩperiũ aspicientes demuro. uidert̃
a longe quasi nebulã de terra con¬
surgere. Qđ renuntiantes. ait
facerdos. Dñi auxiliũ est. Interea
iã deem̃tib ab ipetu arietum
muris ũq ruituris. ecce aetius
modus filius ui. cũ exercitib suis
ad ciuitatẽ accurrunt  duer sũq
hostẽ uiecerunt. repeluntq Itiq
liberatã obtentubeati antestias

Expanded text:
is ut praeceperat deprecantibus, ait sacerdos: Aspicite de muro civitatis, si Dei miseratio jam succurrat. Suspicabatur enim per Domini misericordiam Aetium advenire, ad quem et Arelatem abierat prius, suspectus futuri. Aspicientes autem de muro, neminem viderunt. Et ille: Orate, inquit, fideliter; Dominus enim liberabit vos hodie. Orantibus autem illis ait: Aspicite iterum. Et cum aspexissent, neminem viderunt qui ferret auxilium. Ait eis tertio: Si fideliter petitis, Dominus velociter adest. At illi cum fletu et ejulatu magno Domini misericordiam implorabant. Exacta quoque oratione, tertio juxta senis imperium aspicientes de muro, viderunt a longe quasi nebulam de terra consurgere. Quod renuntiantes, ait sacerdos: Domini auxilium est. Interea jam trementibus ab impetu arietum muris, jamque ruituris, ecce Aetius modus filius ejus cum exercitibus suis ad civitatem accurrunt, adversumque hostem ejiciunt, repelluntque. Itaque liberata obtentu beati antistitis
Abbreviated transcription (Latin):
in lȩsum.
ttila uero chuno& rex m&tensi
urbe egrediens. cũ multas galli¬
arũ ciuitates opprimer&.
aurelianis ad gredit᷑. eãq maximo
arietũ impulsunititur ex pug¬
nare. Erat autẽ eo tẽpore. baa¬
tissimꝰ aniamis ĩ supradicti a bł
laudabilis scĩtatis. cunueta

Expanded text:
inlaesum. Attela vero Chunorum rex a Mittense urbe egrediens, cum multas Galliarum civitates oppraemeret, Aurilianis adgreditur eamque maximo arietum inpulsu nititur expugnare. Erat autem eo tempore beatissimus Annianus in supradicta urbe laudabilis
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ aliqđ de facultate thes auri
sui quod ei contingit. qͥ a sic iustu
esse decernimꝰ. in easq. foedus c¬
chlodoueo & gente francoꝵ: ne
forte ĩruant in terrã nram oce

Expanded text:
tuae aliquid de facultate thesauri sui qui ei contingit, quia sic esse justum decernitur. Habeasque foedus Chlodoveo et gente Francorum; ne forte irruant in terram nostram,
Abbreviated transcription (Latin):
misit iterũ aurelianũ lega¬
tariũ suũ Ad gundobadum
ꝓsponsa sua chrothilda Iudierd
occasionẽ quȩrit chlodoueus
neptẽ meã. Et ait ad aurelianũ.

Expanded text:
misit Chlodoveus Aurelianum legatarium suum ad Gundobadum pro sponsa sua Chrothilde. Audiens occasionem quaerit rex Chlodoveus neptam meam. Et ait ad Aurelianum:
Abbreviated transcription (Latin):
cendisti restaura. Et memento
culus meus gundobađ malo ordine¬
sanguinẽ eoꝵ. Et chlodoueus ait.
U nũ restat difficile qđ petis. ut
deos meos relinquã & dm̃ tuũ colã
aliud uero qͦđ petis ꝓut potuero¬

Expanded text:
cendisti, restaura. Et memento, colus meus Gundobas vindicet. Et Chlodoveus ait: Unum restat difficile quod petis, ut deos meos derelinquam, et Deum tuum colam. Aliud vero quod petis, ut potero
Abbreviated transcription (Latin):
Sic mandat dominꝰ meus chlodoueus
rex tibi. Si nonuis ei daresponsã
ubi recipiat eã. ille cũ exercitu
francoꝵ ĩ occursũ tibi uenire dis¬
ponit. Atille ait. Vlbi cumq
uult ueniat. & ego contraeum
ire dispono cũ hoste plurima
burgundionũ. ut decidat ruina
eĩ ad int̾nitionẽ quã ꝑpetratꝰ
est corã multis gentib & uindi¬
cet̾ sanguis multoꝵ qͥ fusus . ẽ.
ĩmanib: urĩs. Audientes hȩc
burgundiones qͥ erant consiliarii
eiꝰ. timentes ualde iram francoꝵ
munera ꝑ ingeniũ alegatariis
chlodouei regis. ut non ĩ ueniat᷑
bunda .ẽ. chlodouei nequtia. Re¬
quirentes autẽ. ĩ uenert̃ ĩ thes auris
Sĩplicit̃ inqđ & sine consilio hoc
actũ fuit. Acceptãq eam cũ
ira. aureliano tradidit. Ille

Expanded text:
Sic mandat dominus meus Chlodoveus rex. Si non vis ei dare sponsam ille cum exercitu Francorum in occursum tuum venire disponit'. Et ille ait: 'Ubicumque vult, veniat, et ego contra eum ire dispono cum hoste plurimo Burgundionum, ut decedat ruina eius ad internitionem quam perpetratus est coram multis gentibus, et vindicetur sanguis multorum, qui fusus est in manibus vestris'. Audientes haec Burgundiones, qui erant consiliarii eius, timentes valde iram Francorumunera per ingenium a leChlodovei regis: ut non inveniatur bunda est Chlodovei nequitia. quesiti autem, invenerunt in thesauris Simpliciter et sine consilio hoc actum fuit'. Acceptamque eam cum ira ipsius Auriliano tradidit. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
trucidatur.
tu demuridus quidẽ ep̃s sido¬
ninsis ad bertrulem reginã
ueniens. secretius consilio abe¬
theo patricio uerba ignomini¬
osa dix̃ qđ chlotharius eodem
anno omnimodis migrar& de scło.
ut thesauros quantũ poterat
secr&issime ad sidonis. Suam
reginã aceeperit eo qđ e& regi¬
o genere deburgundionib ipso
subchlothario possit regnũ assu
mere. Regia bertrudis cũ hix
audiss&. ueretneueritate sub¬
sister&. lacrimas ꝓrũpens abi¬
it incubiculũ. Leumundus
cernens se huiꝰ cemodi uerbis
habere periculũ. faigacit̃ ꝑ
noctẽ se dunis ꝑ rex̃. ex inde la¬
tente fuga. lux ouiũ ad domũ
austasii abbatis ꝑuenit. Post hȩx
ab ipso ab bate cũ domno chlot
hario hisculpis excusat᷑. ad suã
reuersus ẽ. ciuitatẽ. Chlothari¬
us massolaco uilla cũ ꝓceribus
residens. alatheũ ad seuenire
pͣcepit. Huius consiliũ iniquis¬
simũ cõꝑtũ est. gladio truerda¬
re iussit. Anno xoiiii regni
chlotharii. uuarnachariũ maio¬

Expanded text:
trucidarit, 44. Leudemundus quidem episcopus Seduninsis ad Bertetrudem reginam veniens, sigricius consilio Aletheo patricio verba ignominiosa dixit, quod Chlotharius eodem anno omnimodis migraret de seculo, ut thinsauris, quantum potebat, secretisseme ad Sidonis suam creginam acceperit; eo quod esset regio genere de Burgundionibus, ipse post Chlotharium possit regnum mere. Regina Bertethrudis cum haec audisset, verita ne veritas subsisteret, in lacrymas prorumpens abiit in cubiculum. Leudemundus cernens se hujuscemodi verbis habere periculum, fugaciter per noctem Sedunis perrexit. Exinde latenter fuga Lussovium ad domnum Austasium abbatem pervenit. Post haec ab ipso abbate cum hario his culpis excusatur; ad suam reversus est civitatem. Chlotharius Masolaco villa cum procerebus resedens, Aletheum ad se venire precepit. Huius consilium iniquissimum conpertum est; gladium trucidare iussit. Anno 33. regni Chlothariae Warnacharium maio
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. lunc cedentes eũ. pugni
sputisq ꝑurgentes. uinctis po¬
tergũ manib ad cuilũpnã lapio
obruert̃. Fuit autẽ ĩ cybis ualo
uorax. sedquȩ sunebat quoi
celerius ad manducandũ cõmo¬
ueret᷑. sup̃to aloe uelocit̃ digerd
Sed & strepitꝰ uentris absq. ulla
auditorũ reuerentia. inpuplico
emittebat. ¶Ioc ergo exitu. com¬
summatus interut.

Expanded text:
nostris'. Tunc caedentes eum pugnis nostris'. Tunc caedentes eum pugnis sputisque perurguentes, vitergum manibus, ad colomnam lapidibus obruerunt. Fuit autem in cibis valde vorax, sed quae sumebat, quo caelerius ad manducandum commoveretur, sumpto aloae, velociter digerebat; sed et strepidus ventris absque ulla auditorum reverentia in publico emittebat. Hoc ergo exitu consummatus interiit.
Abbreviated transcription (Latin):
feci. ad iudiciũ me arcessibant
dicentes. Veni ad respondendũ
qͥa causatur es nobiscũ coram dnõ.
Telo eni ductꝰ. ante annos aliquos
coniugẽ in nocentẽ amicũq ꝑemef
Igit᷑ accedentib epĩs ad antedictã
urbẽ. cũ strepentis populi seditio
ferre non possent. eũ in eccła al¬
re uoluert̃. Scilic& ponentes e
in arca & desuꝑ sternentes uesti¬
m̃ta quȩ erant ad usum exclesia
Populus autẽ ingressus ꝑserutatꝰ
uniuersos ecclesiȩ angulos. cuo
nihil repperisse. frendens egra¬
diebat᷑. Iunc unꝰ exsuspitionee
cutꝰ. ait. En arca ĩ qua non est
ĩquisit̃ aduersarius nr̃. Dicenti
uero custodib nihil in ea aliud
nisi ornam̃ta eccłȩ contineri il
clauẽ postulant aientes. Nss
reseraueritis uelocius. ipsi eã spor
confringim̃. Deniq reserata as
a motis linte aminib: inuentun
extrahunt plaudentes atq dic
tradidit ds̃ inimicũ nrm in mani

Expanded text:
feci, ad iudicium me arcessibant, feci, ad iudicium me arcessibant, dicentes: „Veni ad respondendum, quia causaturus es nobiscum coram Domino"'. Zelo enim ductus, ante annos aliquos coniugem innocentem amicumque perimerat. Igitur accedentibus episcopis ad antedictam urbem, cum strepentes populi seditionem ferre non possint, eum in eclesia abdire voluerunt, scilicet ponentes eum in arca et desuper sternentes vestimenta, quae erant ad usum aeclesiae. Populus autem ingressus perscrutatusque universus eclesiae angulos, cum nihil repperissent, frendens egrediebatur. Tunc unus ex suspicione locutus, ait: 'En arcam, in qua non est inquisitus adversarius noster'. Dicentibus vero costodibus, nihil in ea aliud nisi ornamenta eclesiae contenere, illi clavem postolant, aientes: 'Nisi reseraveritis velocius, ipsi eam sponte confringemus'. Denique, reserata arca, amotis lintiaminibus, inventum extrahunt, plaudentes atque dicentes: 'Tradidit Deus inimicum nostrum in manibus
Abbreviated transcription (Latin):
Post mortẽ enĩ theo derici. & hic
interfectus est.
is deniq gestis. theo debt̃ aex
egrotare cepit. Itquẽ medici
multa studia impendert̃. sed nihil
ualuit. qͥa cũiã dñs uocari iubebat.
Ergo cũ diutissime egrotassec. ab
ipsa: firmitate deficiens. reddidit
spn Franci uero cũ partheniũ
modiomagno haberent. pro eo
qđ eis tributa ante dicti regis
tẽpore ĩ flixiss&. eum persequi
ceperunt. Ille uero in periculo¬
se positũ cernens. confugium ad
urbẽ facit. ac duob episcopis
supplicit̾ exorat. ut eũ ad urbẽ¬
treuericã deducentes. populi
seuientis seditionẽ. sua p̃dicatione
cõprimerent. Quibus euntibus.
nocte dũ instratu suo decũ ber&.
subito ꝑ sõniũ uocẽ magnã emittit
dicens. Neu heli. heu. succurrite
qͥ ad estis. & auxiliũ ferte pereunti.
A quo clamore exꝑge factiqͥ aderaNł.
int̾rogant qđ hoc ess&. Responđ
ille : Ausanius amicus meus cum
papian illa coniuge quos olĩ int̃¬

Expanded text:
Post mortem enim Theuderici hic Post mortem enim Theuderici hic interfectus est. XXXVI. His denique gestis Theudebertus rex aegrotare coepit. Ad quem medici multa studia impenderunt: sed nihil valuit, quia eum jam Dominus vocari jubebat. Ergo cum diutissime aegrotasset, ab ipsa infirmitate deficiens, reddidit spiritum. Franci vero cum Parthenium in odio magno haberent, pro eo quod eis tributa antedicti regis tempore inflixisset, eum persequi coeperunt. Ille vero in periculo positum se cernens, confugium ab urbe facit, et a duobus episcopis supplicitTreverecam deducentes, populi saevientes seditionem sua praedicatione conpraemerent. Quibus euntibus, nocte, dum in strato suo decumberet, subito per somnium vocemmagnam emittit, dicens: 'Heu! heu! Succurrite qui adestis et auxilium ferte pereunte'. A quo clamore expergefacti qui aderant, interrogant, quid hoc esset. Respondit ille: 'Ausanius amicus meus cum Papianilla coniuge, quos olim inter
Abbreviated transcription (Latin):
urbẽ supradictã memoratum
antistitẽ. agrricus quidã eeiuib:
ĩ cathedrã subrogat᷑. Dr agrius
autẽ filius eiꝰ reminiscens ĩ iurias
patris qualit̃ asrriuualdo ad
regẽ theodericũ incusatꝰ. non
solũ spoliatus uerũ &iã suppli¬
ciis adfectus fuiss&. oppressũ
cũ armata manu syriualdum
talit̃ interfecit. Mane facto.
cũ nebula ess& condensa. & uix
adhuc disrũpentib tenebris.
aliqđ quis possit discernere.
uenit ad uillã ei indiuionensi
territorio cui nomen . ẽ. floriacũ.
egressoq domũ uno amicorum
putantes ipsũ syriuualdum esse
int̾fecert̃ eũ. Et reuertentib
quasi uictoriã optinuissent de
in imico ĩ dicat ris unꝰ exfamilia
non eos dominũ int̾fecisse. sed
subditũ. At illi regressi reqͥren¬
tes eũ. cellulã inqua dormis
solitꝰ erat reꝑtã ad gredunt᷑
Ad cuius hostiũ diutissine pug¬
nantes nihil ei poterant p̾ua¬
lere. De hinc erutũ ab uno
latere parietẽ ingredientes
gladio eum interimuNit

Expanded text:
urbem supradictam memorato antistite, Agiricus quidam e civibus in cathedram ejus subrogatur. Siagrius autem filius ejus reminiscens injurias patris, qualiter a Sirivuldo ad regem Theudoricum incusatus, non solum spoliatus, verum etiam suppliciis adfectus fuisset, oppraessum cum armata manu Sirivuldum taliter interfecit. Mane facto, cum nebula esset condensa et vix, adhuc disrumpentibus tealiquid quis posset discernere, venit ad villam ejus in Divionensi territorio, cui nomen est Floriacum: egressoque domum uno amicorum, putantes ipsum Sirivaldum esse, interfecerunt eum; et revertentibus, quasi victoriam obtinuissent de inimico, indicat eis unus ex familia, non eos dominum interfecisse, sed subditum. At illi regressi, requirentes eum, cellulam, in qua dormire solitus erat, repertam aggrediuntur. Ad cujus ostium diutissime pugnantes, nihil ei poterant praevalere. Dehinc eruto ab uno latere pariete ingredientes, gladio eum interfecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
incellulã includitur. & ab ipsis
sacer dotum principib custoditus
Maiorẽ in eũ habentes seuitiam
ut gesta pilati ad tiberiũ impe¬
ratorẽ missa referrent. quam
in ipsũ dñm. ut cũ ille amilrtibus.
hic ab ipsis sacerdotib custo disetꝰ
Sed resur gente dño. custodibus
uisione angelica territis. cum
non inueniretur in tumulo.
nocte parietes de cellula inqua
ioseph tenebatur suspenduntur
in sublimi. ipse uero ab soluente
parietib restitutis in locũ suũ.
Cũ pontifices custodib exꝓbra¬
rent. & scm̃ corpus ab eis dem
instanter inquirerent. dicunt
eis milites. Reddite uos ioseph.
& nos reddimus xp̃m. Sed ut uesũ
agnoscimus. neq uos bene facto¬
rẽ dĩ. neq nos dĩ filiũ reddere
nunc ualemus. Iunc illis confu¬
sis. milites subhac excusatione

Expanded text:
in cellulam recluditur, et ab ipsis in cellulam recluditur, et ab ipsis sacerdotum principibus custoditur, majorem in eum habentes saevitiam, ut Gesta Pilati ad Tiberium imperatorem missa referunt, quam in ipsum Dominum, ut cum ille a militibus, hic ab ipsis sacerdotibus custodiretur. Sed resurgente Domino, custodibus visione angelica territis, cum non inveniretur in tumulo, nocte parietes de cellula, in qua Joseph tenebatur, suspenduntur in sublimi; ipse vero de custodia,parietibus restitutis in locum suum. Cumque pontifices custodibus exprobrarent, et sanctum corpus ab eisdem instanter requirerent, dicunt eis milites: Reddite 19 vos Joseph, et nos reddimus Christum: sed ut verum agnoscimus, neque vos benefactorem Dei, neque nos Filium Dei reddere nunc valemus. Tunc illis confusis, milites sub hac excusatione
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiã predicante. bap¬
tismi gratiã tribuente. uel
cȩleste regnũ cunctis gentibus
ꝓmittente. atq. prodigia &
signa ꝑ populos operante.
hõc est. dũ de aquis uina ꝓfest
dũ febres extinguit. dũ cecis
lumen tribuit. cdum sepultis
uitã restituit. dũ obsessos ab
in mundis spiritib liberat. dũ
leꝓsos miserabili torpentes cute
reformat. ac dũ alia multa
signa faciens. manifestissime se
dm̃ populis esse declarat. In
iudeis ira succenditur. Inuidia
ex agitatur. ac amens de sanguin
ꝓphetarũ pasta ut iustum in¬
terimat. in iuste molitur.
Ergo ut uetesũ uatũ cõplerent᷑
oracula. adiscipulo traditur.
apontificib condẽpnatur. a iu¬
deis in luditur. cum iniquis
crucifigitur. amilitib amisso
spũ custoditur. His igitur actis.
tenebrȩ suꝑ uniues sum mundũ
factȩ sunt. & multi conuersi. in¬
gemescentes iħm filiũ dĩ confessisi
pp̃hensus autẽ & iosepha
qui eũ aromatibus conditũ
in suo monumento recondidit.

Expanded text:
enitentiam praedicante, baptismi gratiam tribuente vel caelestem regnum cunctis gentibus promittente atque prodigia et signa per populos operante, hoc est dum de aquas vina profert, dum febris extinguit, dum caecis lumen tribuit, dum sepultis vitam restituit, dum obsessus ab inmundis spiritibus liberat, dum leprosus miserabili turpentes cute reformat, hac dum alia multa signa faciens manefestissime se Deum populis esse declarat, in Iudaeis ira succenditur, invidia exagitatur, ac mens de sanguine profetarum pasta, ut iustum interimat, iniuste molitur. Ergo, ut veterum vatum conplerentur oracula, a discipolo traditur, a pontificibus condemnatur, a Iudaeis inluditur, cum iniquis crucifigitur, a militibus, amisso spiritu, custoditur. His igitur actis, tenebrae super universum mundum factae sunt, et multi conversi ingemiscentes, Iesum filium Dei confessi prehensus autem et Joseph, qui eum aromatibus conditum in suo monumento recondidit,
Abbreviated transcription (Latin):
tres filios antea. de audouera regima
÷degundis dominã suã audo ueran
reginã deceperit. Nã ipsa frede¬
gundis. ex infima fuit familia¬
Cũ ergo chilpericꝰ rex in hostẽ cim
sr geberto fratre suo contra saxons
pugnassent. audo uera regina su¬
grauida remansit. peperitq filu
ei consiliũ dicens. Do̾mina ecce¬
dominus meus rex cũ uictor reuer¬
tit᷑. quomodo potest filiã suam
parare p̃cepit. uocauitq. ep̃m

Expanded text:
tres filios de Audovera regina degundis domina sua Audovera regina decepit. Nam ipsa Fredegundis ex familia infima fuit. Cum autem Chilpericus rex in hostem cum Sighiberto, fratre suo, contra Saxones ambulassent, Audovera regina gravida remansit, quae peperit filia. m consilium dDominus rex victor revertitur: quomodo potest filiam suam parare praecepit, vocavitque episcopum,
Abbreviated transcription (Latin):
qalsurit Quȩ cũ ad chilpericũ
ibegc̃ uenisse cũ grandi honore est¬
susce pta eiq sociata coniugio
Aquo &ĩ magno amore chiligebatur
aeuiler at enĩ secũ magnos thes auros.
Sed ꝑ amorẽ fredegundis quã
prius habuerat ortum est
int̃eos grande scandalũ. Iam
enĩ. in lege catholica conuersa
fuerat. & chrismata. Cũq se regi
quereret᷑ assiduȩ in iurias ꝑferre.
dicer&q nullã se dignitatẽ cum
eodẽ habere. petut ut relictis
thes auris quos secũ de tulerat.
libera redire ꝑmitteret᷑ ad patriã
Quod ille ꝑ ingenia dissimulans.
uerbis eam lenib demulsit Adex¬
tremũ enĩ. suggillari eam iussit
apueris mortuãq. in suo repperit
exiiiistratu. Post cuius obitũ. ds̃ illic
uirtutẽ magnã ostendit. Lichnus
enĩ ille qui fune suspensus coram
sepulchro eiꝰ ardebat. tangente¬
nullo disrupto fune in pauim̃tum
conruit. Et fugientẽ ante eum
duritiã pauimenti. tãquã in aliqd
molle elementũ descendit. atq

Expanded text:
at. Quae cum ad Chilpericum regem venisset, cum grande honore suscepta eiusque est sociata coniugio; a quo etiam magno amore diligebatur. Detulerat enim secum magnos thesauros. Sed per amorem Fredegundis, quam prius habuerat, ortum est inter eos grande scandalum. Iam enim in lege catholica conversa fueraquereretur assidue injurias perferre, diceretque nullam se dignitatem cum eodem habere, petiit ut relictis thesauris, quos secum detulerat, liberam redire permitteret ad patriam. Quod ille per ingenia dissimulans, verbis eam lenibus demulsit. Ad extremum eam suggillari 169 jussit a puero, mortuamque reperit in strato. Post cuius obitum Deus virtutem magnam ostendit. Lyghnus enim ille, qui fune suspensus coram sepulchrum eius ardebat, nullo tangente, disrupto fune, in pavimento conruit et, fugientem ante eum duritiam pavimenti, tamquam in aliquod molle elimentum discendit, atque
Abbreviated transcription (Latin):
eis qui laborauerant relinquentes.
Uerũ post quã expensis frurtib ad
litus rhodani anis accessert̃ ut trans¬
acto torrente. regno se regis syge¬
b̃ti conferrent. occurrit eis mũ mol
dicens. Non transibitis torrentẽ hur
ecce regionẽ domini mei regis depo¬
pulati estis. Collegistis fegetes.
pecora deuastastis tradidistis dom
incendiis. oliueta ac uineta suc cidist
Non ascendetis nisi satis faciatis prius
his quos exiguos reliquistis. alioqua
non effugietis manus meas. nisi poni
gladiũ suꝑ uos & uxores ac paruuls
uestros & ulciscor in uriã domins
mei gunthrãni regis. Iunc illitiñtu
ualde. dantes multa nũ mis mata ai
milia ꝓredẽptione sua. transire
ꝑmissi sunt. & sic aruernũ ꝑueneris
Erat tunc uernũ tempus. ꝓferebanta
ibi regulas ȩris incisas pro auro.
Quas quisq uidens. non dubitabat
aliud. nisi qđ̃ aurũ ꝓbatũ atq ex¬
aminatũ ess&. Sic enĩ coloratum
ingenio nescio quo fuit. Vnde non¬

Expanded text:
eis qui laboraverant relinquentes. eis qui laboraverant relinquentes. Verum postquam, expensis fructibus, ad litus Rhodani amnis accesserunt, ut, transacto turrente, regno se regis Sigyberthi conferrent, occurrit eis Mummolus, dicens: 'Non transibitis turrentem hunc. Ecce! regionem domini mei regis depopulati estis, collegistis segetis, pecora devastastis, tradedistis domus incendiis, olivita ac vinita succidistis! Non ascenditis, nisi satisfaciatis prius his quos exiguos reliquistis; alioquin non effugitis manus meas, nisi ponam gladium super vos et uxores ac parvolus vestrus et ulciscar iniuriam domini mei Gunthchramni regis'. Tunc illi timentes valde, dantes multa nummismati auri milia pro redemptione sua, transire permissi sunt; et sic Arvernum pervenerunt. Erat tunc vernum tempus. Proferebant ibi regulas aeris incisas pro auro; quas quisque videns, non dubitabat aliud, nisi quod aurum probatum atque examinatum esset; sic enim coloratum ingenio nescio quo fuit. Unde non
Abbreviated transcription (Latin):
rantes se adbellũ. Sed int̃curren¬
tib nuntiis. pacẽ fecert̃. Datisq
munerib: mũmolo relicta uniũ sa
regionis p̃da . cũ captiuis discessest̃.
Iurantes prius. qđ ad subiectionem
regũ solatiũq francorũ redire
deberent in gallias. Igitur regres¬
si saxones in italiã. assumptis secũ
uxoribus atq paruulis uel omni
suppellectili facultatis. redire
ingallus destinant. Scilic& ut a
sy gebto rege collecti. in loco unde
egressi fuerant stabilirentur:
ecert̃q exse duos ut aiunt cuneos
& unus quidẽ ꝑniceã urbẽ. alius
uero ꝑ ebrodonensim uenit. Illam
reuera tenentes uiã. quã suꝑiore
anno tenueraNł. coniunctiq sunt
in aruennico territorio. Erat enĩ
tunc tẽpus messiũ & locus ille maxi¬
me fructus t̾rȩ sub diuo habebat.
nec quic quã ex his domi ĩcole recon¬
derant.
Deniq accedentes hi. sege tes intersi
diuidunt. Colligentesq ac trituran¬
tes frum̃ta comedebant. nihil exhis

Expanded text:
rantes se ad bellum; sed, intercurrenrantes se ad bellum; sed, intercurrentibus nuntiis, pacem fecerunt, datisque muneribus Mummolo, relicta universa regionis praeda cum captivis, discesserunt, iurantes prius, quod ad subiectionem regum solaciumque Francorum redire deberent in Galliis. Igitur regressi Saxones in Italiam, adsumptis secum uxoribus atque parvolis vel omni suppellectile facultatis, redire in Galliis distinant, scilicet ut a Sigybertho rege collecti in loco unde egressi fuerant stabilirentur. Feceruntque ex se duos, ut aiunt, cunios, et unus quidem per Niceam urbem, alius vero per Ebredunensim venit, illam re vera tenentes viam, quam anno superiore tenuerant; coniunctique sunt in Avennico terreturio . Erat enim tunc tempus messium, et locus ille maxime fructus terrae sub divo habebat, nec quicquam ex his domi incolae reconderant. Denique accedentes hi, segetes inter se dividunt; colligentesque ac triturantes frumenta comedebant, nihil ex his