comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Una fides unũ baptisma. s eccl̃iȩ catho¬
licȩ: cui soli licet baptizare Huic respõ¬
det᷑. Qa si aliꝰ ita dic̃et. una fides unũ
baptisma. s iꝰtoꝵ tãtũ: qͥbꝰ solis licet bap¬
trrare. Sic̃ hec uerba refellerent᷑: ita
& ista sententia refellat᷑. An &e in¬
iusti nec in ipso baptismo muta¬
ti. dũ scło uerbis solis & ñ factis
renuntiant: ad mẽbra eccłie ꝑti¬
nent. S Nideant si ipsa est illa
petra: si ipsa ẽ colũba: si ipsa ẽ
sponsa sine macła & ruga. xl¬
aulus ab obba dixit. Me ñ
mouet. si aliquis eccłiȩ fidẽ
de quid̃a illoꝵ:ͦ Nunqͥd infideli¬
tas illoꝵs fid̾e dei euacuabit.ᵈ
Absit. Est enĩ d̃s ueraa: om̃is aũ
homo mendaxe. Si autẽ d̃s ueraxe
ẽ: quomͦ ẽẽ apud hereticos bap¬
tismi ueritas potest: apud quos
d̾s ñ est.ᵈ
uic respondet᷑. Qͥ d. apud aua¬
baptismꝰ. Ita ce apud hereticos.
Apud quos enĩ est ds̃. tẽplũ dei
st̃. Quȩ autẽ cõpositio tẽplo dei

Expanded text:
Una fides, unum baptisma, sed ecclesiae catholicae cui soli licet baptixare. Huic respondetur: Quid si alius ita diceret: \'una fides, unum baptisma, sed iustorum tantum quibus solis licet baptizare\'? sicut haec uerba refellerentur, ita et ista sententia refellatur. an et iniusti nec in ipso baptismo mutati, dum saeculo uerbis solis et non factis renuntiant, ad membra ecclesiae pertinent? uideant si ipsa est illa petra, si ipsa est columba, si ipsa est sponsa sine macula et ruga. Paulus ab Obba dixit: Me non mouet, si aliquis ecclesiae fidede quidam illorum? numquid infidelitas illorum fidem dei catholicam absit. est enim deus uerax, omnis autem homo mendax. si autem deus uerax est, quomodo esse aput haereticos baptismi ueritas potest aput quos deus non est? Huic respondetur: Quid? aput auabaptismus. ita et aput haereticos. aput quos enim est deus templum dei sunt. quae autem compositio templo dei
Abbreviated transcription (Latin):
sit᷑ apud illos. opus faciens.Erãt
enĩ tabernacłoꝵ artifices. Hoc
si conati fuerint allegorice inter¬
p̃tari ostendunt quomͣ ꝓficunt
in eccłiasticis litteris. quib se ua¬
care głantur. Et certe illa que
supͣ dicta sunt. numqͥd solus ego
& barnabas ñ habemus potesta¬
tẽ ñ oꝑandi. & ñ sumus usi hac
potestate: & cũ possemus uobis

Expanded text:
sit apud illos opus faciens; erant sit apud illos opus faciens; erant enim tabernaculorum artifices. hoc si conati fuerint allegorice interpretari, ostendunt, quomodo proficiant in ecclesiasticis litteris, quibus se uacare gloriantur. et certe illa, quae supra dicta sunt: numquid solus ego et Barnabas non habemus potestatem non operandi? et: non sumus usi hac potestate, et: cum pos
Abbreviated transcription (Latin):
uideamꝰ qͥd dicit scriptura. Dis¬
putabat inquit in sẏnagoga ꝑ
omne sabbatũ. Hoc apud corm¬
thũ. In troade gͦ uͥ necessitate
imminentis ꝓfectionis usq ad
mediũ noctis sermo ꝓtractus ẽ.
una sabbati erat. qmi dies dñi¬
cus dicit᷑. Unde intelligimꝰ eũ
ñ fuisse cũ uideis s cũ xp̃ianis:
qͣndo etiã dicit ipse narrator
ad frangendu panẽ fuisse colle¬
ctos. Et ipsa ẽ gubernatio op
tima: ut om̃a suis tẽporib di-¬
stributa ex ordine gerantur:
nec animũ humanũ turbulen¬
tis implicationib inuoluta ꝑtur¬
bent. Ibi etiã dicit᷑. qͥd oꝑabat᷑
apłs. Post hec inquit egressus
ab athenis: uenit cornithũ. Et
cũ inuenisset qͣndam iudeũ no¬
mine aquila ponticũ genere.
recens uenientẽ ab italia. & pͥs¬
cilła uxcorẽ ipsius. ꝓpt̾ea qͦd ius-¬
sisset claudius discedere om̃s
iuideos a roma: accessit ad illoᷤᷤ:
& ꝓpter artis similitudinẽ man¬

Expanded text:
uideamus quid dicit scriptura. disuideamus quid dicit scriptura. disputabat, inquit, in synagoga per omne sabbatum: hoc apud Corinthum. in Troade ergo, ubi necessitate inminentis profectionis usque ad medium noctis sermo protractus est, una sabbati erat, qui dies dominicus dicitur: unde intellegimus eum non fuisse cum iudaeis, sed cum christianis, quando etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem se fuisse conlectos. et ipsa est optima gubernatio, ut omnia suis temporibus distributa ex ordine gerantur, ne animum humanum turbulentis inplicationibus inuoluta perturbent. Ibi etiam dicitur quid operabatur apostolus. posthaec, inquit, egressus ab Athenis uenit Corinthum. et cum inuenisset quendam iudaeum nomine Aquilam, Ponticum genere, recens aduenientem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod iussisset Claudius discedere omnes iudaeos ab Roma, accessit ad illos et propter artis similitudinem man
Abbreviated transcription (Latin):
um:. tanquã excidisset eis qͦd eo
die ñ eẽt ienimũ. Qͣndo autẽ in
aliquo loco cõmoraturus cotidie
disputauerit: quis dubitauerit¬
eum horas habuisse ad hoc offici¬
um deputatas. ᷤ Namq apud a¬
thenas cũ eẽt: quia studiosissi¬
mos rerũ inquisitores mnuenerat.
ita de illo scriptũ est. Disputa¬
bat gͥ cũ iudeis in synagoga. & gẽ¬
tib in uiculis & foro ꝑ omnẽ diem:
ad eos qui aderant. Non enĩ in
sẏnagoga ꝑ omnẽ diẽ. ubi mos
erat sabbat᷑o sermocinari:. s in fo¬
ro inquit ꝑ omnẽ diẽ: ꝓpter stu-¬
dia utiq atheniensium. Sic enĩ
rũ & stoieoꝵ philosophors: con¬
ferebant cum illo. Et paulop̾t
dieit. Athemenses autẽ &e adue¬
ne hospites. ad nichil aliud uaca¬
bant: quã dicere aliqͥd noui aut
audire. Putemus aplm illis om¬
nib dieb quib athenis moratꝰ
ẽ.ñ fuisse oꝑatũ. Propt̃ hoc enim
& ex macedonia supplebat᷑ eiusm
& corpore. S cũ athenis exisset:

Expanded text:
tis, tamquam excidisset eis quod eo tis, tamquam excidisset eis quod eo die non esset ieiunium; quando autem in aliquo loco inmoraturus cotidie disputabat, quis dubitauerit horas eum habuisse ad hoc officium deputatas? namque apud Athenas cum esset quia studiosissimos rerum inquisitores inuenerat, ita de illo scriptum est: disputabat igitur iudaeis in synagoga et gentibus in uiculis in foro per omnem diem ad omnes qui aderant. non enim in synagoga per omnem diem. ubi mos erat sabbato sermocinari, sed in foro, inquit, per omnem diem; propter studia utique Atheniensium. sic enim rum et stoicorum philosophorum conferebant cum illo. et paulo post dicit: Athenienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quam dicere aliquid noui aut audire. putemus apostolum illis omnibus diebus, quibus fuit Athenis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supplebatur eius et corpore. sed cum Athenis exisset,
Abbreviated transcription (Latin):
cupat. ut manib oꝑari ñ uacet:
numqͥd hoc om̃s in monasterio
possunt. uenientib ad se ex alio
genere intȩ fratrib. uł diumnas
lectiones exponere: uł de aliqui¬
b questionũ salubrit disputare:
Quando gͦ ñ om̃s possunt: cur
sub hoc obtentu omnes uacare
uolunt:quãquã oe si om̃s pos¬
sent. meissitudine facere debe¬
rent: ñ solũ ne ceteri a necessari¬
is oꝑib occuparent᷑. s quia etiã
sufficit. ut audientib plurib u¬
nus loquatur. Deinde ipsi apło
quomͦ uacaret oꝑari manib su¬
isnsi ad erogandũ uerbu dei
certa tempora constitiieret.Ne¬
luit. Nam & cuiꝰ artis opifex fu¬
erit: & quib tẽporib uacaret
dispensando euanglio. sc̃a scrip¬
tura ñ tacint. Na cũ eum dies
ꝓfectionis urgeret in troade con¬
stitutũ: etiã in una sabbati con¬
gregatis fr̃ib ad frangendum
panem. tanta fuit intentio. & t̾a
necessaria disputatio. ut sermo

Expanded text:
cupat, ut manibus operari non uacet, cupat, ut manibus operari non uacet, numquid hoc omnes in monasterio possunt uenientibus ad se ex alio genere uitae fratribus uel diuinas lectiones exponere uel de aliquibus quaestionibus salubriter disputare? quando ergo non omnes possunt, cur sub hoc obtentu omnes uacare uolunt? quamquam etsi omnes possent, uicissitudine facere deberent non solum ne ceteri a necessariis operibus occuparentur, sed etiam quia sufficit, ut audientibus pluribus unus loquatur. deinde ipsi apostolo quomodo uacaret operari manibus suis, nisi ad erogandum uerbum dei certa tempora constitueret? neuoluit. nam et cuius artis opifex fuerit et quibus temporibus uacaret dispensando euangelio, sancta scriptura non tacuit. nam cum eum dies profectionis urgeret in Troade constitutum, etiam in una sabbati congregatis fratribus ad frangendum panem tanta fuit intentio et tam necessaria disputatio, ut sermo
Abbreviated transcription (Latin):
quib uanitatib & plerũq etiã
turpitudinib teatricharũ fabu-¬
larum.donent corda os linguas
suas. cũ manus ab opere ñ rece-¬
dant.:Quid ergo impedit ser¬
uũ di manib oꝑantẽ. in lege dñi
meditari. & psallere nomini dñi
altissimi: ita sane ut ad ea discen¬
da que memorit recolat. habeat
seposita tẽporaͦ. Ad hoc enĩ & illa
bona oꝑa fideliũ. subsidio stipen¬
dioꝵ necessarioꝵ deeẽ ñ debent:
ut borȩ quib ad erudiendũ ani-¬
mũ ita uacatur. ut illa corpora¬
lia geri ñ possint. ñ opprimant᷑
egestate. Qui autẽ se dicunt ua¬
care lectioni: non ne illic inueni¬
unt qͦd p̃cipit apłs: Quȩ ista
est gͦ ꝑuersitas. lectiomi nelle
obtemꝑare. dũ uult ei uacare. &e¬
ut qͦd bonũ est diutius legatur.
ideo nolle facere qͦd legitur:ᷤᷤ
Quis enĩ nesciat: qͣnto çitius oꝑa¬
tur. qui facit qͦd legit:ͦSi aũ ali¬
cui sermo erogandus ẽ & ita oc-¬

Expanded text:
quibus uanitatibus et plerumque etiam quibus uanitatibus et plerumque etiam turpitudinibus theatricarum fabularum donent corda et linguas suas, cum manus ab opere non recedant? quid ergo inpedit seruum dei manibus operantem in lege domini meditari et psallere nomini domini altissimi? ita sane ut ad ea discenda, quae memoriter recolat, habeat seposita tempora. ad hoc enim et illa bona opera fidelium subsidio supplendorum necessariorum deesse non debent, ut horae. quibus ad erudiendum animum ita uacatur, ut illa opera corporalia geri non possint, non opprimant egestate. qui autem se dicunt uacare lectioni, nonne illic inueniunt quod praecepit apostolus? quae ista est ergo peruersitas lectioni nolle obtemperare, dum uult ei uacare eut quod bonum est diutius legatur, ideo facere nolle quod legitur? quis enim nesciat tanto citius facit quod legit?. Si autem alicui sermo erogandus est et ita oc
Abbreviated transcription (Latin):
sins sine murmure obtẽperare:
ut hoc suppleat᷑ ex oblationib¬
laborantiũ fideliũ. qͦd laboranti-¬
b & aliquid unde uictum exigat
onẽ doctrinȩ salutaris. deẽe puta¬
uerunt. Quid enĩ agant qui oꝑa-¬
ri corporalit nolunt: cui rei ua¬
cent scire desider o.Oracionib
inquiunt & psalmis: & lectioni
& uerbo di. Scã plane uita: & xxp̃i
suauitate laudabilis. Sed si ab
his auocandi ñ sumus:. nec man¬
ducandu est. nec ipsȩ escȩ cotidie
p̃parande. ut possint apponi &
assumi. Si autem ad ista uacare
seruos di. certis int̾uallis tempo¬
rũ ipsius infirmitatis necessitaᷤ
cogit: cur ñ & p̃ceptis apłicis ob¬
seruandis aliquas partes tempo¬
rũ deputamus: Citius enĩ ercau¬
dit᷑ obedientis una oracio: quã de¬
cẽ milia contẽptoris. Cantica enĩ
diuina cantare cẽ manib oꝑan-¬
tes facile possunt: os ipsum labo¬
rẽ tanquam diumo celeumate cõ¬
solari. An ignoramꝰ opifices. in

Expanded text:
suis sine murmure obtemperare, suis sine murmure obtemperare, ut hoc suppleatur ex oblationibus bonorum fidelium. quod laborantibus et aliquid unde uictum transigonem doctrinae salutaris deesse putauerint. Quid enim agant, qui operari corporaliter nolunt, cui rei uacent scire desidero. orationibus, inquiunt, et psalmis et lectioni et uerbo dei. sancta plane uita et Christi suauitate laudabilis; sed si ab his auocandi non sumus, nec manducandum est nec ipsae escae cotidie praeparandae, ut possint adponi et adsumi. si autem ad ista uacare seruos dei certis interuallis temporum ipsius infirmitatis necessitas cogit, cur non et praeceptis apostolicis obseruandis aliquas partes temporum deputamus? citius enim exauditur una oboedientis oratio quam decem milia contemptoris. cantica uero diuina cantare etiam manibus operantes facile possunt et ipsum laborem tamquam diuino celeumate consolari. an ignoramus omnes opifices in
Abbreviated transcription (Latin):
municationis in illos os in omneᷤ.¬
& in ipsoꝵ obsecratione ꝓ uobis:
desiderantiũ uos ꝓpter excellentẽ
grãm di in uobis: gras deo suꝑ in¬
enarrabili dono eius. Qͣnta pi¬
guedine sc̃e leticiȩ sit ꝓfusus apł̃s
dũ loquitur de alterno supplem̃¬
to indigentiȩ ꝓuncialiũ xp̃i hinc
de rebus carnalib in illos. inde
aũ de sp̃ualib in istos: ut exclama¬
ret. & tanquã sc̃oꝵ gaudioꝵ sa-¬
gina eructaret dicens. Gr̃as deo
suꝑ inenarrabili dono eius. Si ẽ
dei possidens co implens &e agenᷤ
cor eius. exhortari fideles qui ha¬
berent huiꝰmodi substantiã. ut ni-¬
chil deeẽt necessitatib seruoꝵ di.
qui celsiorẽ sc̃itatis gradũ in eccłia
tenere uoluerunt. ut spei scłaris
uincła cuncta p̃ciderent. & animũ
liberũ diuinȩ militiȩ dedicarent :
sic debent es ipsi p̃ceptis eius obe¬
dire. ut cõpatiantur infirmis . os
amore pͥuatȩ rei ñ illigati manib
suis in cõmune laborare. p̃positis

Expanded text:
s in illos et in omnes et ipsorum precatione pro uobis, desiderantium uos propter excellentem gratiam dei in uobis. gratias deo super inenarrabili dono eius. quanta pinguedine sanctae laetitiae sit perfusus apostolus, dum loquitur de alterno supplemento indigentiae prouincialium Christi, hinc de rebus carnalibus in illos, inde autem de spiritalibus in istos, ut exclamaret et tamquam sanctorum gaudiorum sagina eructaret dicens: gratias deo super inenarrabili dono eius! Sicut dei possidens et inplens et agens cor eius, exhortari fideles, qui haberent huius modi substantiam, ut nihil deesset necessitatibus seruorum dei, qui celsiorem sanctitatis gradum in ecclesia tenere uoluerunt, ut spei saecularis uincula cuncta praeciderent et animum liberum diuinae militiae dedicarent: sic debent et ipsi praeceptis eius oboedire, ut compatiantur infirmis, et amore priuatae rei non inligati manibus suis in commune laborare, praepositis
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ eem̃ paruulus. quasi paruu¬
lus loquebar: quasi par uulus sa¬
piebam: quasi paruulus cogitabã.
Cũ aũ factus sum uir: euacuaui
que erant paruuli. S quid apłm¬
cõmemorẽ. cũ de ipso dño & salua¬
tore nr̃o nesciant qͥd sentiant qͥ
hec dicunt. Nam de quo alio di¬
cit᷑ donec occurramus om̃s in ui¬
rũ ꝑfectum. in mensurã etatis ple¬
nitudinis xp̃i: ut ultra ñ simus
paruuli. iactati & cirrũlati om̃i
uento doctrine. in illusionib ho¬
minũ. in astutia ad machinatio¬
nẽ errorus: O.ua illusione isti
decipunt imꝑitos: qͥa astutia &
macinamentis inimici & ipsi eir¬
cũ ferunt᷑: ut in sua circũlatiõe
coherentes sibi ammos infirmo¬
rũ. quod̾am rotare conantur: ut
parit̾ nesciant uͥ sint. Audiert̃
enĩ uł legert̃. qͦd scriptũ est. Qui¬
indistis: uͥ ñ est iudeus neq gre

Expanded text:
cum essem paruulus, quasi paruucum essem paruulus, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. sed quid apcommemorem, cum de ipso Domino et Salvatore nostro nesciant quid sentiant, qui haec dicunt. Nam de quo alio dicitur, Donec occurramus omnes in urum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. ut ultra non simus paruuli iactati et circumlati omni uento doctrinae in inlusione hominum, in astutia ad machinationem erroris? qua inlusione isti decipiunt inperitos, qua astutia et machinamentis inimici et ipsi circumferuntur et in sua circumlatione cohaerentes sibi animos infirmorum quodam modo rotare conantur, ut pariter nesciant ubi sint. audierunt enim uel legerunt quod scriptum est: quiinduistis, ubi non est
Abbreviated transcription (Latin):
isti appetunt: tondeant &e eilicio
caput uelent. S ñ erit species
illa uenalis. qͥa sanson ñ cilitio s
coma uelabatur.
am illud si dici potest qͦd luctuo¬
se ridiculu est. qͦd rursus iuene¬
runt ad defensionẽ criminũ suoꝵ
bere comã. Qui autẽm se ipsos
castrauerunt ꝓpt̾ regnũ celoꝵ:
iam ñ st̃ uiri. O dementia singła¬
ris. Merito qui hoc dicit. aduersuᷤ
sc̃e scripture manifesta p̃conia. con¬
silio nefandȩ impietatis armat᷑:
& ꝑseuerat in itinere tortuoso. &
pestiferã doctrinã conat᷑ induce¬
re:qͥa ñ est beatus uir. qui ñ abiit
in consilio impioꝵ: & in uia pecca¬
toꝵ ñ stetit: & in cathedra pestilen¬
tiȩ ñ sedit. Nam si in lege dñi me¬
ditaret᷑ die ac nocte. illie inueni¬
ret ipsũ apłm paulũ. qui certe
sũmam castitatem ꝓfessus dicit.
uelle autẽ om̃s homines ẽẽ sic̃ me
ipsũ: & tñ se uirũ ostendit ñ solũ
ita inuendo: s ita etiã loqͦndo.

Expanded text:
isti appetunt, tondeant et cilicio isti appetunt, tondeant et cilicio caput uelent. sed non erit tunc species illa uenalis, quia Samson non cilicio, sed coma uelabatur. Iam illud, si dici potest, quam luctuose ridiculum est, quod rursus inuenerunt ad defensionem crinium suorumbere comam; qui autem se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum, iam non sunt uiri. o dementiam singularem! merito qui hoc dicit, aduersus sanctae scripturae manifesta praeconia consilio nefandae impietatis armatur et perseuerat in itinere tortuoso et pestiferam doctrinam conatur inducere. quia non est beatus uir qui non abiit in consilio inpiorum et in uia peccatorum non stetit et in cathedra pestilentiae non sedit. nam si in lege dei meditaretur die ac nocte, illic inueniret ipsum apostolum Paulum, qui certe summam castitatem professus dicit: uellem autem omnes homines esse sicut me ipsum, et tamen se uirum ostendit non solum ita uiuendo, sed eti
Abbreviated transcription (Latin):
lamentũ. & hanc euanglu ꝑfec̾tio¬
nẽ: de qua dicit apłs. Cũ transie¬
ris ad xp̃m: auferet᷑ uelam̃. Qͦ a
enĩ signifieat uelamen int̾positũ
int̾ faciẽ moysi. & aspectũ ppłi isrł:
hoc significat illis temporib etiã
coma scors. Nam ulem apls etiã
comã ꝓ uelam̃to ẽẽ dicit. euiꝰ aucto¬
ritate̾ isti urgent᷑. Aperte quippe
ait. Uir quidẽ si comatus sit: igno¬
minia ẽ illi. Ipsã ignominã inqͥ¬
unt suscipiunt merito peccato¬
rũ suoꝵ: ad hoc obtendentes simu¬
latȩ humilitatis umbracłm᷑ ut sub
eo ꝓponant uenalem tipũ quasi
apłs suꝑbiam doceat cũ dicit. Om¬
nis uir orans aut ꝓphetans uela¬
to capite: confimilit caput suum.¬
Et uir qͥdem ñ debet uelare caput¬
suũ. cũ sit imago & gła d̾i Qui gͦ
dicit ñ debet: nescit forte docere
humilitatẽ. S si hanc ignominiã
tempore euangłii. qͦd erat sacram̃¬
tũ tempore ꝓphiȩ ꝓ humilitate

Expanded text:
lamentum et hanc euangelii reuelatiolamentum et hanc euangelii reuelationem, de qua dicit apostolus: cum transieris ad Christum, auferetur uelamen. quod enim significat uelamen interpositum inter faciem Moysi et aspectum populi Israhel, hoc significat illis temporibus etiam coma sanctorum. nam idem apostolus etiam comam pro uelamento esse dicit, cuius auctoritate isti urgentur. aperte quippe ait: uir quidem si comatus sit, ignominia est illi. ipsam ignominiam, inquiunt, suscipimus merito peccatorum nostrorum, ad hoc obtendentes simulatae humilitatis umbraculum, ut sub eo proponant uenalem typhum; quasi apostolus superbiam doceat, cum dicit: omnis uir orans aut prophetans uelato capite confundit caput suum,t: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei. qui ergo dicit "non debet", nescit forte docere humilitatem. sed si hanc ignominiam tempore euangelii, quod erat sacramentum tempore prophetiae, pro humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte contra apłi pͣcepta uacare. ᷤ¬
An ita cauendũ est. ut nec ton¬
sores operentur: An qͥa euangłi¬
quasi depilari timent. ne possĩt
non uolare: Uereor in hoc uicio
plura dicere. ꝓpter quosda crini-¬
tos fr̃s: quore p̃ter hoc multa ce
pene om̃ia ueneram. S quo ma¬
gis eos in acp̃o diligimus: eo solli¬
ticis admonemꝰ. dseq enĩ metii¬
imus. ne humilitas eoꝵ respuat
admonitionẽ nr̃am. qͣndoqͥdem &
nos a talib uͥ forte titubamus aut
aberramus cupimus admoneri.
Hoc gͦ admonemꝰ tam scõs uiros.
ne stultis uanoꝵ argumentatio¬
nib moueant᷑: os eos in hac ꝓuer¬
sitate imitant᷑. quib sunt in ce¬
t̃is longe dissimiles. Illi enĩ ue¬
nalem circũferentes hẏpocrisin.
timent ne uilior habeatur tonsa
scĩtas quã comata.ut indelicet
qui eos indet. antiquos illos qͦs
legimus cogitet. samuhełe ce cete¬
ros qui ñ tondebant: nec cogitãt
qͥd intersit int̾ illud ꝓpħicum ue¬

Expanded text:
aperte contra apostoli praecepta comari? aperte contra apostoli praecepta comari? an ita uacandum est, ut nec tonsores operentur? an quia euangeliquasi depilari timent, ne uolare non possint? uereor in hoc uitium plura dicere propter quosdam crinitos fratres, quorum praeter hoc multa et paene omnia ueneramur. sed quo magis eos in Christo diligimus, eo sollicitius admonemus. neque enim metuimus, ne humilitas eorum respuat admonitionem nostram, quandoquidem et nos a talibus, ubi forte titubamus aut aberramus, cupimus admoneri. hoc ergo admonemus tam sanctos uiros, ne stultis uanorum argumentationibus moueantur et eos in hac peruersitate imitentur, quibus sunt in ceteris longe dissimiles. illi enim uenalem circumferentes hypocrisin timent, ne uilior habeatur tonsa sanctitas quam comata, ut uidelicet qui eos uidet, antiquos illos quos legimus cogitet, Samuelem et ceteros, qui non tondebant. nec cogitant quid intersit inter illud propheticum ue
Abbreviated transcription (Latin):
tres & filii nr̃i qui fauere talib &
huiꝰ modi p̃sumptionẽ ꝑ ignoran¬
tiã defendere consueuert. se potis¬
simũ corrigendos: ut illi corrigi
possint: ñ ut infirment᷑ bñface¬
re. Nła in eo qͦd seruis dei ꝓmpte
atq alacrit᷑ necessaria submini¬
strant: ñ solũ ñ rep̃hendimꝰ s cẽ sua¬
uissime amplectimur: s ne ꝑuer¬
sa miscdĩa magis eoꝵs futurȩ ui¬
tȩ noceant. quã p̃senti sub ueni¬
ant᷑minus enĩ peccat᷑ si ñ lauda¬
t᷑ peccator in desideriis animȩ
sue:ce qui iniqͤ egerit bndicat᷑.
Qͥa autẽ iniquius. quã uelle sibi¬
bis. in tantũ ut etiã comã nutri-¬
ant: ͦ Unde ille nec disputare
om̃mo uoluit dicens. Siqͥs uult
contentiosus ẽe: nos tałe consue¬
tudinẽ ñ habemus. neq eccli̾a
dĩ. hoc autẽ p̃cipio: ut sciłꝰ non
disserentis sollertia requirat᷑. s
p̃cipientis auctoritas attendat᷑.
Nam &e hoc quo ꝑtinet queso:tã

Expanded text:
tres et filii nostri, qui fauere talibus et tres et filii nostri, qui fauere talibus et huius modi praesumptionem per ignorantiam defendere consuerunt, se potissimum corrigendos, ut illi corrigi possint, non ut infirmentur benefacere. sane in eo, quod semis dei prompte atque alacriter necessaria subministrant, non solum non reprehendimus, sed etiam suauissime amplectimur, sed ne peruersa misericordia magis eorum futurae uitae noceant quam praesenti subueniant. Minus enim peccatur, si non laudetur peccator in desideriis animae suae et qui iniqua egerit benedicatur. Quid autebis, in tantum ut etiam comam nutriant: unde ille nec disputari omnino voluit, dicens, Si quis vult contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei. Hoc autem praecipio: ut scilicet non disserentis solertia requiratur, sed praecipientis auctoritas attendatur. nam et hoc quo pertinet, quaeso, tam
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Postremo qͦd uultis sentite de
nobis. p̃aulus apłs uobis p̃cipit
& obserrat in dño: ut cũ silentio
id est quieti ce obedient̃ ordinati.
oꝑantes panẽ ur̃m manducetis.
Nec de illo ut arbitror aliqͥd ma¬
li creditis& in eũ qui ꝑ eũ loqͥ¬
t᷑ credidistis.
ec mi carissime. & in xp̃i uisce¬
rib uenerande frater aureliqͣn¬
tũ donauit ut possem. qui ꝑ te
uissit ut facerẽ. de oꝑe monacho¬
rũ ñ distuli scribere: macime cu¬
dientes. a pigris ce mobedientib
etiã p̃uaricatores euangłii dice¬
rentur: ut qui ñ oꝑantur. saltem
illos qui oꝑantur sibi ante ponen¬
dos ẽẽ ñ dubitent. Ceterũ quis fe¬
rat homines contumaces. saluber¬
rimis apłi monitis resistentes. ñ
sic̃ infirmiores tolerari. s sic̃ scio¬
res etiã p̃dicari ut monasteria sa¬
illecebra corrũpant᷑ c̾e dissoluta
licentia uagationis & falso nomi¬
ne sc̃itatis: ͦ Sciant gͦ etiã cet̃i fra¬

Expanded text:
mus. postremo quod uultis sentite de mus. postremo quod uultis sentite de nobis: Paulus apostolus uobis praecipit et obsecrat in domino, ut cum silentio, id est quieti et oboedienter ordinati, operantes uestrum panem manducetis. nec de illo, ut arbitror, aliquid mali creditis et in illum, qui per eum loquitur, credidistis. Haec, mi carissime et in Christi uisceribus uenerande frater Aureli, quantum donauit ut possem, qui per te mihi iussit ut facerem, de opere monachorum non distuli scribere, maxime cuptis oboedientes a pigris et inoboedientibus etiam praeuaricatores euangelii dicerentur: ut qui non operantur, saltem illos qui operantur sibi anteponendos esse non dubitent. ceterum quis ferat homines contumaces saluberrimis apostoli monitis resistentes, non sicut infirmiores tolerari, sed sicut sanctiores etiam praedicari, ut monasteria dinlecebra corrumpantur, et dissoluta licentia uacationis et falso nomine sanctitatis? sciant ergo etiam ceteri fra
Abbreviated transcription (Latin):
eccli̾asticas curas. quas fortasse
gito non tangamus: qnquide si
officii nr̃i salua ratione possemꝰ :
uidet ille qui ꝓbat corda nr̃a. mal¬
lemꝰ hec agereꝰ que ut agatis hor¬
Sane omnib & nobis & uobisꝑ
nr̃o gradu &e officio laborantib.
& arcta uia ẽ in labore & erũna:
ce tñ in spe gaudentib. iugũ enis
leue est. & sarcma leuis: qui nos
uocauit ad requiẽ qui prior tͣnsi¬
tũ fecit a conualle plorationisĩ
nec ipse sine p̃ssuris fuit. Si fr̃s.
si filii nr̃i estis. si conserui uł potiꝰ
in xp̃o serui ur̃i sumus: audite
quȩ monemus. agnoscite que p̃ei¬
pimus: sumite que dispensamus.
Si aũ pharisei sius. alligantes
onera grama &e imponentes in¬
humeris ur̃is: que dicimus facite :¬
si etiã quȩ facimus imꝓbatis. No¬
bis autẽ ꝓ minimo ẽ. ut᷑ a uobis n¬
dicem: aut ab humano die. Q uã
germana caritate sit nobis cura
de uobis: ille inspiciat. qui dedit
qͦd inspiciendu eius ocłis offera¬

Expanded text:
ecclesiasticas curas, quas fortasse ecclesiasticas curas, quas fortasse gito non tangimus, quandoquidem si officii nostri salua ratione possemus — uidet ille, qui probat corda nostra —, mallemus haec agere, quae ut agatis horsane omnibus et nobis et nobis pro nostro gradu et officio laborantibus et arta uia est in labore et aerumna et tamen in spe gaudentibus iugum eius lene est et sarcina lenis, qui nos uocauit ad requiem, qui prior transitum fecit a conualle plorationis, ubi nec ipse sine pressuris fuit. si fratres, si filii nostri estis, si conserui uel potius in Christo serui uestri sumus, audite quae monemus, agnoscite quae praecipimus, sumite quae dispensamus. si autem pharisaei sumus alligantes onera grauia et inponentes humeris uestris, quae dicimus facite, etiamsi quae facimus inprobatis. nobis autem mini mum est, ut a nobis diiudicemur aut ab humano die. quam germana caritate sit nobis cura de uobis, ille inspiciat, qui dedit quod inspiciendum eius oculis offera
Abbreviated transcription (Latin):
contẽptibiles stͣ in eccłia. Hos
inqͥt collocate. Ad reu̾entiam
uobis dieo. Sic ñ est int̾ uos qͥs¬
quã sapiens. qui possit inter fra¬
trẽ suũ iudicare. s frat̃ cũ fratre
iudicat᷑. & hoc apud in fideles:
Sapientes gͦ qͣui in locis consiste¬
bant: fideles os scõs. Nam qui hac
atq illac ꝓpt̾ euangłm discurre¬
bant: talium negotioꝵ exami¬
natores ẽẽ nolunt. Unde nusqͣm
de illo scriptũ est. qͦd aliq̃n tali¬
b uacauit. a quib excusare noᷤ¬
ñ possumus etiã si contẽptibileᷤᷤ
simus: qͥa ce hos collocari uolu¬
it. si sapientes defuissent. potius
quã ut negotia xp̃ianoꝵ defer¬
rent᷑ in forum .O. uẽ tñ laborẽ
ñ sine consolatione dñi suscepi¬
mus ꝓ spe inte et̃nȩ: ut fructũ
feramus cũ tolerantia. Serui enĩ
sumus eius eccłiȩ & maxime in¬
firmiorib membris. qualia li¬
bet in eodẽ corpore membra simꝰ.
ob has os alias innumerabiles

Expanded text:
contemptibiles sunt in Ecclesia, hos, contemptibiles sunt in Ecclesia, hos, inquit, collocate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum judicare? Sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles ! Sapientes ergo qui in locis consistebant fideles et sanctos, non qui hac atque hac propter Evangelium discurrebant, talium negotiorum examinatores esse voluit. Unde nunquam de illo scriptum est quod aliquando talibus uacuit, a quibus nos excusare non possumus, etiamsi contemptibiles simus, quia et hos conlocari uoluit, si sapientes defuissent, potius quam ut negotia christianorum deferrentur in forum. quem tamen laborem non sine consolatione domini suscipimus pro spe uitae aeternae, ut fructum feramus cum tolerantia. serui enim sumus eius ecclesiae et maxime infirmioribus membris, qualialibet in eodem corpore membra simus. omitto alias innumerabiles
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dicere possimus. quis militat
suis stipendiis unquã: quis plan¬
tat uineam. & de fructu eius non
edit: quis pascit gregẽ. & de lacte
nomine securus hec dico. testem
inuoco suꝑ animã meã. qͣm qͣntũ
attinet ad meũ cõmodum. multo
malłe ꝑ singłos dies certis horis.
qͣntum in bñ moderatis monaste¬
riis constitutũ est. aliqͥd manib
oꝑari. & ceteras horas habere ad
legendũ & orandũ. & add aliqͥd de
diumis litteris agendũ liberas qͣm
tumultuosas ꝑplexitates causarũ
alienarũ pati de negotiis sclarib.
uł iudicando dirimendis. uł inter-¬
ueniendo Tcidendis. q̃uib nos mo¬
lestiis idem afflixcit apł̃s. ñ utiq
suo s eius qui ꝑ eũ loquebat᷑ ar¬
bitrio: quas tñ ipsũ ꝑpessum fu¬
isse ñ legimꝰ. Aliter enĩ se habe¬
bant apłatus ens discursus: nec
dixcit. scłaria gͥ iudicia si habue¬
ritis ad nos deferte: aut nos con¬
stitite ad iudicandũ: s eos qui

Expanded text:
enim dicere possumus: quis militat enim dicere possumus: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem mine securus haec dico, testem invoco super animam meam, quoniam quantum attinet ad meum commodum, multo mallem per singulos dies certis horis, quantum in bene moderatis monasteriis constitutum est, aliquid manibus operari, et caeteras horas habere ad legendum et orandum, aut aliquid de divinis Litteris agendum liberas, quam tumultuosissimas perplexitates causarum alienarum pati de negotiis saecularibus vel judicando dirimendis, vel interveniendo praecidendis: quibus nos molestiis idem affixit apostolus, non utique suo, sed ejus qui per eum loquebatur arbitrio, quas tamen ipsum perpessum fuisse non legimus. Alter enim se habebat apostolatus ejus discursus. Nec dixit, Saecularia igitur judicia si habueritis, ad nos deferte; aut, nos constituite ad judicandum: sed, eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
concalescit cor ur̃m intͣ uos. & in
meditatione ur̃a exardescit ignis.
ut istoꝵ mala oꝑa bonis oꝑib ur̃sˢ¬
ꝑsequamin: ut eis amputetis oc¬
casionẽ turpiũ nundinarũ. quib
existimatio ur̃a ledit᷑. & infirmis
offendicłm ponit᷑: ᷤᷤ Miseremini
gͦ & cõpatiamini. & ostendite homi¬
nib ñ uos in otio facile uictũ. s ꝑ
angustã &e arctã uiã huiꝰ ꝓpositi
regnũ dĩ querere. Eadem uobis cau¬
sa est quȩ apło fiit. ut amputetis
occasionẽ his qui querunt occasio¬
nẽ: ut qui illoꝵ putorib p̃focant᷑:
in odore bono ur̃o reficiant᷑. Non
alligamus onera grauia & uris hu¬
meris impomimus: quȩ nos digito
attingere nolumus. Querite os cog¬
noscite labores occupationũ nr̃arũ:
& in aliquib nr̃oꝵ etiã corpors in¬
firmitates: & ecclĩarum quib ser¬
uimꝰ tale iam consuetudinẽ. ut
nos ad illa oꝑa ad quȩ uos horta¬
mur uacare ñ sinant. Quãquam

Expanded text:
concalescit cor vestrum intra vos, et in concalescit cor vestrum intra vos, et in meditatione vestra exardescit ignis , ut istorum mala opera bonis operibus persequamini, ut eis amputetis occasionem turpium nundinarum, quibus existimatio vestra laeditur, et infirmis offendiculum ponitur? Miseremini ergo et compatimini, et ostendite hominibus, non vos in otio facilem victum, sed per angustam et arctam viam hujus propositi, regnum Dei quaerere. Eadem vobis causa est quae Apostolo fuit, ut amputetis occasionem iis qui quaerunt occasionem , ut qui illorum putoribus praefocantur, in odore vestro bono reficialligamus onera gravia; et vestris humeris imponimus quae nos digito attingere nolumus . Quaerite, et agnoscite labores occupationum nostrarum, et in aliquibus nostrorum etiam corporum infirmitates et ecclesiarum, quibus seruimus, talem iam consuetudinem, ut nos ad illa opera, ad quae uos hortamur, uacare non sinant. quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
aminȩ bonȩ. post odorẽ unguento¬
rũ tuoꝵ curremus. & sic laqueos eiꝰ
euadant. om̃imodo cupiens obseu¬
rare putorib suis. tam multos by¬
pocritas sub habitu monachoꝵ us¬
q quaq disꝑsit: circũeuntes pum¬
tias. nusquam missos. nusquã fixoᷤ.
nusquã stantes. nusquã sedentes:
Alii membra mart yrũ si tñ marty¬
rũ uendicant. alii fimbrias ce phi¬
lacteria sua magnificant. alii pa¬
rentes uł consangumeos suos in
illa uł in illa regione se audisse ui-¬
uere. & ad eos ꝑgere mentiunt᷑: de
om̃s petunt omnes exigunt aut
sũptus lucrose egestatis. aut simu¬
late p̃cium sc̃itatis. cũ int̾ea in ma¬
lis factis suis uͥcumq dep̃hensi fue¬
rint. uł quoquomͦ innotueruit.
sub generali nomine monachors
ur̃m ꝓpositum blasphemat᷑ tam
bonum tã sc̃m: qͦd in xp̃i nomĩe
cupimus sic̃ ꝑ alias terras. sic ꝑ¬
totã affricam pullulare. Nonne
gͦ infłamamini relo dĩ:ͤ Nonne

Expanded text:
animae bonae: post odorem ungentoanimae bonae: post odorem ungentorum tuorum curremus, et sic laqueos eius euadant, omni modo cupientes obscurare putoribus suis, tam multos hypocritas sub habitu monachorum usquequaque dispersit, circumeuntes prouincias, nusquam missos, nusquam fixos, nusquam stantes, nusquam sedentes. alii membra martyrum, si tamen martyrum, uenditant; alii fimbrias et phylacteria sua magnificant; alii parentes uel consanguineos suos in illa uel in illa regione se audisse uiuere et ad eos pergere mentiuntur. et omnes petunt, omnes exigunt aut sumptus lucrosae egestatis aut simulatae pretium sanctitatis, cum interea in malis factis suis ubicumque deprehensi fuerint uel quoquo modo innotuerint, sub generali nomine monachorum uestrum propositum blasphematur, tam bonum, tam sanctum, quod in Christi nomine cupimus, sicut totam Africam pullulare. Nonne ergo inflammamini zelo Dei? Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
gitus est ut possimꝰ. Et ideo de ists
necessariis solliciti ñ sumus: qͥa cũ
hec possumus agere. ille nos pas¬
cit &e uestit: aquo aues pascuntur.
& lilia uestiuntur. Cum uͦ hec non
possumus agere: ide ipse pascit &e
uestit. aquo aues pascuntur & lilia
uestiuntur: q̃m nos pluris sumus
illis. Q ua ꝓpter in ista milicia nr̃a
nec in crastinũ cogitamus. qͥa ñ ꝓp¬
ter ista tẽporalia quo ꝑtinet crasti¬
nus s ꝓpter illa sempit̾na uͥ semꝑ
hodiernus est. nos ipsi ꝓbauimus:
ut ei nullis negotiis scłarib impli¬
cati placeams. Que cũ ita sĩt: sine
me paululũ sc̃e frat̃: Aat enĩ mͥ do¬
minus ꝑ te magnã fidutiã eos ip¬
sos alloqui filios os fratres nr̃os:
quo ᷤᷤ noui qͣnta nobiscũ dilectione
parturias: donec in eis apłica disci¬
plina formetur. O serui dei mili¬
tes xp̃i. ita ne dissimulatis callidis¬
simi hostis insidias. qui bonã famã
nr̃am. tam bonũ xep̃i odorẽ. ne dicãt

Expanded text:
gitus est, ut possimus. et ideo de istis gitus est, ut possimus. et ideo de istis necessariis solliciti non sumus, quia, cum haec possumus agere, ille nos pascit et uestit, a quo pascuntur bomines atque uestiuntur; cum uero haec non possumus agere, idem ipse nos pascit et uestit, a quo aues pascuntur et lilia uestiuntur, quoniam nos pluris sumus illis. quapropter in ista militia nostra nec in crastinum cogitamus, quia non propter ista temporalia, quo pertinet crastinus, sed propter illa sempiterna, ubi semper hodiernus est, nos illi probauimus, ut ei nullis negotiis saecularibus inplicati placeamus. Quae cum ita sint, sine me paululum, sancte frater — dat enim mihi dominus per te magnam fiduciam — eos ipsos adloqui filios et fratres nostros, quos noui quanta nobiscum dilectione parturias, donec in eis apostolica disciplina formetur. o serui dei, milites Christi, itane dissimulatis callidissimi hostis insidias, qui bonam famam uestram, tam bonum Christi odorem, ne dicant
Abbreviated transcription (Latin):
bilia sic eruerent᷑. ut daniel a leom¬
b. ut petrus a uincłis: responderẽt
ñ se oportuisse tẽptare dm:. s & tẽ
eũ talia si uellet ẽẽ facturũ cũ ip¬
si qͥd facerent ñ haberent: eũ uͦ eiᷤ
fugã in potestatẽ dedisset. etiã si
ꝑ ipsam liberant᷑ ñ nisi ab illo li¬
berari. Sic etiã de seruis uacan¬
tib. & ualentib exemplo os p̾cep¬
to aplico manib suis uictũ tnͣsi¬
gere. siquis ex euangłio mouerit
questionẽ de uolatilib cęli. quȩ
non seminant neq: metunt. neq
congregant in apothecas. ce de a¬
facile respondebunt. Si oe nos ꝑ a
liquã infirmitatẽ uł occupationẽ
ñ possumus operari: sic nos pascet
ille & uestiet. quẽ admodũ aues &
lilia. quȩ nichil oꝑant᷑ hui modi. Cũ
autẽ possumus ñ debemus tẽptare
dm̃ nr̃m: qͥa ce hoc qͦd possumus eiꝰ
minere possumus: & cũ hinc un¬
mus illo largiente uiuimus: qͥa lar¬

Expanded text:
bilia sic eruerentur ut Danihel a leonbilia sic eruerentur ut Danihel a leonibus, ut Petrus ex uinculis, responderent non se oportuisse temptare deum, sed tunc eum talia si uellet esse facturum, cum ipsi quid facerent non haberent; cum uero eis fugam in potestatem dedisset, etiamsi per illam liberantur, non nisi ab ipso liberari: sic etiam dei seruis uacantibus et ualentibus exemplo et praecepto apostolico manibus suis uictum transigere, si quis euangelio mouerit quaestionem de uolatilibus caeli, quae non seminant neque metunt neque congregant in apothecas, et de lfacile respondebunt: si et nos per aliquam uel infirmitatem uel occupationem non possimus operari, sic nos ille pascet et uestiet, quemadmodum aues et lilia, quae nihil operantur huius modi, cum autem possumus, non debemus temptare deum nostrum, quia et hoc, quod possumus, eius munere possumus et, cum hinc uiuimus, illo largiente uiuimus, qui lar
Abbreviated transcription (Latin):
anda & gubernanda ꝑueniat.
Neq enĩ ñ ipse pascit ce uestit etĩã
eos. qui manib oꝑant᷑. S ne acp̃i¬
anam militiã ad hoc detorqueãt
ut ista conquirant. Hoc seruos
suos dñs p̃monet. ut in eo mi¬
nisterio qͦd sacramento eius debe¬
t᷑. ñ ista s regnũ eiꝰ &e iusticrã co¬
gitemus. & hec om̃ia apponentur
nobis. siue ꝑ manus oꝑantib. si¬
ue infirmitate corporis impedi¬
tis. siue ipsius miliciȩ tali occupa¬
tione districtis: ut nichil aliud
agere ualeamus. Neq enĩ qͥa di-¬
ocit d̃s. inuoca me in die tribula¬
tionis & ecimã te. & glificabis me:
ꝓpt̾ea ñ debuit fugere apłs ce in
tis euaderet: s expectaret pͥotruᷤ
ut cõprehenderetur. & eñ sicut treˢ
pueros de mediis ignib liberaret.
Aut ꝓpter hoc nec dñs dicere debu¬
it. si uos ꝑsequnti fuerint in una
ciuitate fugite in aliã. qͥa ipse di¬
modi questionem. cur ñ stetissent
potius & inuocato deo ꝑ enis mira¬

Expanded text:
anda et gubernanda perueniat. anda et gubernanda perueniat. neque enim non ipse pascit et uestit etiam eos, qui manibus operantur. sed ne christianam militiam ad hoc detorqueant, ut ista conquirant, hoc seruos suos dominus praemonet, ut in eo ministerio, quod sacramento eius debetur, non ista, sed regnum eius et iustitiam cogitemus: et haec omnia adponentur nobis siue per manus operantibus siue infirmitate corporis inpeditis siue ipsius militiae tali occupatione destrictis, ut nihil aliud agere ualeamus. Neque enim quia dixit deus: inuoca me in die tribulationis, et eximam te, et glorificabis me, propterea non debuit fugere apostolus etis euaderet, sed expectare potius, ut conprehenderetur et eum sicut tres pueros de mediis ignibus liberaret. aut propter hoc nec dominus dicere debuit: si uos persecuti fuerint in una ciuitate, fugite in aliam, quia ipse dimodi quaestionem, cur non stetissent potius et inuocato deo per eius mira
Abbreviated transcription (Latin):
lucida. cũ simplex ocłs fuerit. In
ilła quippe ultimã retributionem
ualet: qͦd alibi ait. Qui uos acci¬
pit me accipit. & qui me excipit.
excipit eũ qui me misit. Qui ex
excipit iustum in nomine iusti:
merced̾e iusti accipiet. Et qui
potũ dederit uni ex minimis istiꝰ
calicẽ aquȩ frigidȩ tantũ. in nomi¬
ne discipłi: amen dico uobis ñ ꝑi¬
bit merces eius. Ne forte correcto
ocło eors qui necessaria impen¬
dunt indigentib & ꝓph̾is & iustiͤ
&e discipłis dm̃i. ipsoꝵ ocłs depra¬
uaret᷑ in quos ista fierent. ut
ꝓpt̾ ista accipienda uellent xp̃o
militare:. nemo inquit potest
duob dñis seruire. Et paulo
post. Non potestis inquit deo
seruire & mãmone Statiq sub
iunxit. Ideo dico uobis. nolite
solliciti ẽẽ animȩ quid mandu¬
cetis: neq corpori qͥd induamini.
Et qͦd sequit᷑ de uolatilib cęlice
de liliis agri ad hoc dicit. ne qͥs¬
cessaria ñ curare: cũ enis sapien¬
tissima ꝓuidentia. usq ad ista cre¬

Expanded text:
lucida, cum simplex oculos fuerit — in illam quippe nouissimam retributionem ualet, quod et alibi ait: qui uos excipit, me excipit; et qui me excipit, excipit eum qui me misit. qui excexcipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. et qui potum dederit uni ex istis minimis calicem aquae frigidae tantum in nomine discipuli, amen dico uobis, non peribit merces eius — ne forte correpto oculo eorum qui necessaria inpendunt indigentibus et prophetis et iustis et discipulis domini ipsorum oculus deprauaretur in quos ista fierent, ut propter ista accipienda uellent Christo militare, nemo, inquit, potest duobus dominis seruire. et paulo post, non potestis, inquit, deo seruire et mamonae, statimque contexuit: ideo dico uobis, nolite solliciti esse animae quid manducetis neque corpori quid uestiamini.° Et quod sequitur de uolatilibus caeli et de liliis agri, ad hoc dicit, ne quiscessaria non curare, cum eius sapientissima prouidentia usque ad ista cre
Abbreviated transcription (Latin):
q corpori qͥd induammi: ut non
ista non ꝓcurent. qnͣtum neces¬
sitatis ẽ. unde honeste potuerint:
s ne ista intueant᷑. & ꝓpter ista
faciant. quicqͥd in euangłii p̃di¬
catione facere iubent᷑. Eam quip¬
pe intentionẽ quare qͥd fiat. ocu¬
lũ uocat. Unde paulo suꝑnis
loquebat᷑ ut add hoc descenderet:¬
& dicebat. Lucerna corporis tui:
est oculus tuus. Si ocłs tuus fu¬
cidũ erit. Si uͦ ocłs tuus neꝗͣ. fu¬
erit: totũ corpus tuũ tenebrosũ
erit: id est talia erunt facta tua:
qualis fuerit intentio tua. cur
ea facias. Et ad hoc enĩ ut ueni¬
ret: supͣ de elemosinis p̃ceꝑat di¬
auros in terris. uͥ eriigo & tinea
ext̃mminant. & uͥ fures effodiunt
Deinde subiunxͣ. bucerna corpo¬
ris tii: est oculus tuus. Ili scilicet
qui elemosmas faciunt. ñ ea faci¬
ant intentione: ut uł hominib
uelint placere: uł in terra sibi que¬
rãt rependi qͦd faciunt. Unde
& apl̃s cũ thimotheo diuuites mo¬

Expanded text:
que corpori quid uestiamini, non que corpori quid uestiamini, non ut ista.non procurent, quantum necessitatis est unde honeste potuerint, sed ut non ista intueantur et propter ista faciant quidquid in euangelii praedicatione facere iubentur. eam quippe intentionem quare quid fiat, oculum uocat: unde paulo superius loquebatur, ut ad hoc descenderet, et dicebat: lucerna corporis tui est oculus tuus. si oculus tuus sicidum erit; si uero oculus tuus nequam fuerit, totum corpus tuum tenebrosum erit, id est: talia erunt facta tua, qualis fuerit intentio tua, cur ea facias. et ad hoc enim ut ueniret, supra de elemosynis praeceperat diauros in terris, ubi aerugo et tinea exterminat et ubi fures effodiunt deinde subiunxit: lucerna corporis tui est oculus tuus, ut illi scilicet, qui elemosynas faciunt, non ea faciant intentione, ut uel hominibus uelint placere uel in terra sibi quaerant rependi quod faciunt. unde et apostolus cum Timotheo diuites mo
Abbreviated transcription (Latin):
de xp̃o accipit. qͥa uͥcumq & ipse
talib dedit: quis nͥ xp̃c accepit :
ex quoꝵ numero plures ad mo-¬
nasteria ueniunt. quia & in ipso
humano genere plures st̃: si no¬
lunt operari nec manducent. Ne¬
etatẽ diuites humiliant᷑: ut pau
ut in ea uita uͥ senatores fiunt la¬
boriosi: ibi fiant opifices ociosi:
os quo ueniunt relictis diuitiis
suis qui fuerĩt p̾diors dñi: ibi sĩt
rustici delicati. At enĩ dñs ait.
Nolite solliciti ẽẽ animȩ qͥd man-¬
ducetis: neq corpori qͥd induami-
unde manducet &e unde uestiat᷑:
simul se putat &e deo seruire. qͥa
ista necessaria p̃dicat: qͦd dñs di¬
cit fieri ñ posse. Ac ꝓpter hoc il¬
le qui ꝓpter ista euangłm p̃dicat.
ñ deo s mãmone seruire dicit᷑ uł¬
conuincit᷑: &e si deus illo ad alioꝵ
ꝓuectũ quomͦ ipse nescit utat᷑.
Nam hinc sententiȩ subiungit
dicens. Ideo dico uobis. nolite sol¬
liciti ẽẽ animȩ qͥd manducetis ne¬

Expanded text:
de Christi accipit, quia ubicumque et ipse de Christi accipit, quia ubicumque et ipse talibus dedit, quis nisi Christus accepit? iex quorum numero plures ad monasteria ueniunt, quia et in ipso humano genere plures sunt, si nolunt operari, nec manducent. neetatem diuites humiliantur, ut pauut in ea uita, ubi senatores fiant laboriosi, ibi fiant opifices otiosi, et quo ueniunt relictis deliciis suis qui fuerant praediorum domini, ibi sint rustici delicati. At enim dominus ait: nolite solliciti esse animae quid manducetis neque corpori quid uestiaminiunde manducet et unde uestiatur, simul se putat et deo seruire, quia ista necessaria praedicat: quod dominus dicit fieri non posse. ac per hoc ille, qui propter ista euangelium praedicat, non deo, sed mamonae seruire conuincitur, etsi deus illo ad aliorum prouectum, quomodo ipse nescit, utatur. nam huic sententiae subiungit dicens: ideo dico uobis: nolite solliciti esse animae quid manducetis ne
Abbreviated transcription (Latin):
indigentiȩ de his reb quas habe¬
bant uł plurimũ uł non parum
conferentib. uicẽ substentande u¬
tȩ eoꝵ res ipsa cõmunis & frater¬
na caritas debeat. t̃n si oe ipsi ma¬
nib operent᷑. ut pigris ex uita
humiliore & ob hoc exercitatiore
uenientib auferant excusationẽ:
multo miscd̾ius agunt. quã cum
om̃ia sua indigentib diuiser̃t. Qłd
quidem si nolunt: quis audeat co¬
gere:Q uib tn inuenienda st̃
opera in monast᷑io. etiã si a corpo¬
rali functione liberiora. sed uigi¬
lanti amministratione curanda:
ut nec ipsi panẽ suũ q̃m cõmuniᷤᷤ
iam factus est. gratis manducent.
Nec attendendũ est: in quib mo¬
nasteriis uł in quo loco. indigen¬
tib fr̃ib quisq id qͦd habebat
impenderit. Ominũ enĩ xp̃iano¬
rũ una res publica est. Et idem
quisqͥs xp̃ianis necessaria ubili-¬
bet erogauerit: uͥcumq etiã ip¬
se qͦd sibi necessariũ est accipit.

Expanded text:
indigentiae de his rebus, quas habeindigentiae de his rebus, quas habebant, uel plurimum uel non parum conferentibus uicem sustentandae uitae eorum res ipsa communis et fraterna caritas debeat —, tamen, si et ipsi manibus operentur, ut pigris ex uita humiliore et ob hoc exercitatiore uenientibus auferant excusationem, multo misericordius agunt, quam cum omnia sua indigentibus diuiserunt. quod quidem si nolint, quis audeat cogere? quibus tamen inuenienda sunt opera in monasterio etiamsi a corporali functione liberiora, sed uigilanti administratione curanda, ut nec ipsi panem suum, quoniam communis iam factus est. gratis manducent. nec adtendendum est, in quibus monasteriis uel in quo loco indigentibus fratribus quisque id quod habebat inpenderit. omnium enim christianorum una respublica est. et ideo quisquis christianis necessaria ubilibet erogauerit, ubicumque etiam ipse quod sibi necessarium est accipit,
Abbreviated transcription (Latin):
cat aliqͥd ꝓpriũ. s sint illis om̃ia
cõmunia.Si enĩ huiꝰ terrenȩ rei
publicȩ antiqͥ principes p̃ clarissi-¬
mo litterarũ suarũ eloquio p̾dica¬
ri solent. qͥa rem cõmunem un iũ¬
si popłi suȩ ciuitatis priuatis suis
reb sic ante ponebant. ut quid̃a
eoꝵ affrica edomita triuphator.
qͥd nubenti filiȩ daret ñ habuerit.
nisi ex senatus consilio de publico
dotaret᷑. quo animo debet ẽẽ in re¬
publica sua ciuis eternȩ illius ci¬
uitatis iherłm celestis. nisi ut il¬
lud ipsũ qͦd ꝓpriis manib elabo
cũ eo cuiꝰ p̃ceptum exemplũq se¬
cutꝰ est. quasi nichil habentes. &
om̃ia possidentes:ͦ Qua obrem il¬
li qui relicta uł distributa siue
ampla siue qualicũq opulentia.
int̾ pauperes xp̃i pia ce salubri hu¬
corpore ita ualent. & ab eccłiasticis
occupationib uacant. quãquã eiᷤ
tam magnũ animi sin documen¬
tũ afferentib. & eiusde societatis

Expanded text:
cat aliquid proprium, sed sint illis omnia cat aliquid proprium, sed sint illis omnia communia. si enim huius terrenae rei publicae antiqui principes praeclarissimo litteratorum suorum eloquio praedicari solent, quod rem communem uniuersi populi suae ciuitatis priuatis suis rebus sic anteponebant, ut quidam eorum Africa edomita triumphator quid nubenti filiae daret non habuerit, nisi ex senatus consulto de publico dotaretur: quo animo esse debet in republica sua ciuis aeternae illius ciuitatis Hierusalem caelestis, nisi ut illud ipsum, quod propriis manibus elaborcum illo, cuius praeceptum exemplumque secutus est: quasi nihil habentes et omnia possidentes? Quamobrem etiam illi, qui relicta uel distributa siue ampla siue qualicumque opulentia inter pauperes Christi pia et salubri hucorpore ita ualent et ab ecclesiasticis occupationibus uacant — quamquam eis tam magnum animi sui documentum adferentibus et eiusdem societatis