comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ gentem tranfferendo. Et iud cos seqͥ¬
tur quod alib dictum est: filii regni.
huius ibunt in tenebras exteriores. Hoc
autem timuerant: ne si om̃s in xp̃o cre¬
derent. nemo remaneret qui aduersus
romanos ciuitatem di templumq de¬
fenderet: qm̃ contra ipsum templum ⁊
contra suas paternas leges doctrinam
xp̃i esse sentiebant. Unus autem ex ip¬
sis caiphas cum esset pontifex anni iiiꝰ:
dixit eis. Uos nescitis quicquã nec co¬
gitatis: quia expedit nobis ut unus
moriatur homo ꝓppło: ⁊ non tota gens
pereat. Hoc autem a semetipso ñ dixit:
s cum esset pontifex anni uulns. ꝓphauit
Hic docemur etiam ꝑ hommes malos
ꝓphetie sp̃muentura predicere. Quod
tamen euangelista diuino tribuit sa¬
cramento: quia pontifex fuit id ẽ sũmꝰ
sacerdos. Dotest autem mouere quom
dicatur pontifex anni illius: cum ds
unum constituerit summum sacerdotẽ:
cui mortuo unus succederet. Sed intelli¬
gendum est. ꝑ ambitiones ⁊ contentiones

Expanded text:
 et transferendo; et illud eos sequitur, quod alibi dictum est: Filii autem regni hujus ibunt in tenebras exteriores . Hoc autem timuerunt, ne si omnes in Christum crederent, nemo remaneret qui adversus Romanos civitatem Dei templumque defenderet, quoniam contra ipsum templum et contra suas paternas leges doctrinam Christi esse sentiebant. Unus autem ex ipsis Caiphas, cum esset pontifex anni illius, dixit eis: Vos nescitis quidquam, nec cogitatis quia expedit nobis ut unus o, et non tota gens pereat. Hoc autem a semetipso non dixit, sed cum esset pontifex anni illius, prophetavit. Hic docemur etiam per homines malos prophetiae Spiritum futura praedicere: quod tamen Evangelista divino tribuit sacramento, quia pontifex fuit, id est, summus sacerdos. Potest autem movere quomodo dicatur pontifex anni illius, cum Deus unum constituerit summum sacerdotem, cui mortuo unus succederet. Sed intelligendum est, per ambitiones et contentiones
Abbreviated transcription (Latin):
honorifico ac lȩtissimo subditas
ministerio: gaudium resurrectio¬
nis eus euangłizare precipit:
Et quã felices feminȩ: quę angłico
docte oraculo. triumphum resur¬
rectionis mundo annuntiare. me
ruerunt: ac mortis quã ȩua ser¬
pentino seducta affatu contraxe¬
it imꝑium p̾dicare dirutum:
Quanto feliciores animę uiror pa
rit̾ & feminarũ: quotquot in die
iudicii ꝑcussis pauore ac digna
ultione. reꝓbis. ipse. celesti gr̃a ad¬
uutȩ tͥumphare. de inorte: & gau¬
dium beatȩ resurrectionis nitrare.
meriierint. Currentibꝰ autem
euangłizare discipulis occurrit
iħc: easq saliitat: ostendeus se om̃i¬
b iter uirtutum inchoantibꝰ. ut

Expanded text:
honorifico ac laetissimo subditas honorifico ac laetissimo subditas ministerio gaudium resurrectionis ejus evangelizare praecipit. Et quam felices feminae, quae angelico doctae oraculo triumphum resurrectiruerunt, ac mortuis quod Eva serpentino seducta affatu contraxit imperium praedicare dirutum! Quanto friter et feminarum, quotquot in die judicii percussis pavore ac digna ultione reprobis, ipsae coelesti gratia adjutae triumphare de morte, et gaudium beatae resurrectionis intrare meruerint. Currentibus autem eis evangelizare discipulis occurrit Jesus, easque salutat, ostendens se omnibus iter virtutum inchoantibus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
inferoꝵ sua illũ uirtute deiecisse
Ac suꝑasse doceret: quatiuꝰ om̃s qͦs
ibi suos inuenisset. ad paradysi lu¬
cẽ requiemq subleuaret:. iuxta il¬
lud ꝓpheticũ. Tu quoq in sangui¬
ne testam̃ti tui. eduxcisti uinc̾tos
de lacu in quo ñ ẽ aqua. Erat as¬
pec̾tus eius sicut fulgur: & uesti¬
m̾ta eius sicut niae: ut ipso quoq
habitu ac uultu significaret. quia
is cuiꝰ głam resurrectionis eiꝰ nunti¬
abat. & t̾ribilis ad dampnandum
reꝓbos: & benignus esset ac blandꝰ
ad consolandũ electos. In fulgore
et enĩ t̃ror tuoris: in niue autẽ.¬
blandim̃tum candoris expͥmitur.
In cunis inditium diuinę disere¬
tionis ipse quoq angłs apparet:
& custodes sepulcri impios tuno
sepulcri piissuas benigna con¬
solatione refouet: ac ne paueant
confortat. insuꝑ etiã familiari
affectu prior ipse quia sciret eas
iħm querere dicit: & qͥa iã sur¬
rexit addidit. Mox etiam ipsas

Expanded text:
inferorum sua illum virtute dejecisse inferorum sua illum virtute dejecisse ac superasse doceret, quatenus omnes quos ibi suos invenisset ad paradisi lucem requiemque sublevaret, juxta illud propheticum: Tu quoque in sanguine testamenti edde lacu in quo non est aqua. Erat aspectus ejus sicut fulgur, et vestimenta ejus sicut nix: ut ipso quoque habitu ac vultu significais, cujus gloriam resurrectionis nuntiabat, et terribilis ad damnandum reprobos, et benignus esset ac blandus ad consolandum electos. In fulgure etenim terror timoris, in nive auteblandimentum candoris exprimitur. In cujus indicium divinae discretionis ipse quoque angelus apparet, et custodes sepulcri impios timorsepulcri piissimas benigna consolatione refovet, ac ne paveant confortat. Insuper etiam familiari affatu prior ipse, quia sciret eos Jesum quaerere, dicit, et quia jam surrexit addit, mox etiam ipsas
Abbreviated transcription (Latin):
gelii copiosissime ꝓbat hystoria:
Reuoluit autẽ lapicde. ñ ut egres¬
suro dño ianuam pandat: s ut
stet indicium. Qui enĩ mortalis
adhuc clauso uirginuis utero po¬
tuit nascendo mundum ingredi.
ipse absq ulla dubietate. iã factꝰ
unmortalis. clauso licet sepulero
potuit resurgendo exxire de mun¬
do. Nec p̃tereundũ quare testis
dnĩcȩ resurrectionis angłs sedens
apparuerit: cũ is qui natuntatis eiꝰ
mundo gaudiũ euangłitabat. iux¬
ta pastores sterisse legatur. Stare.
tis. Et recte stans apparuit angłs.
qͥ aduentum dñi in mundo p̃dicabat:
ut etiã stando signaret. quia is
quem p̃dicabat ad debellandum
mundi pͥncipẽ ueniret. Recte p̃co
resurrectionis eiꝰ sedisse memoratur:
ut etiã sedendo figuraret. eum su¬
ꝑato mortis auctore. sedẽ regni ĩã
conscendisse ꝑpetui: de qua ipse
paulopost discipulis apparens ait:
pide reuoliitũ. quo ostium mo¬
num̃ti claudebatur: ut claustra

Expanded text:
gelii copiosissime probat historia. gelii copiosissime probat historia. Revolvit autem lapidem, non ut egressuro Domino januam pandat, sed utominibus indicium. Qui enim mortalis adhuc clauso virginis utero potuit nascendo mundum ingredi, ipse absque ulla dubietate jam factus immortalis, clauso licet sepulcro, potuit resurgendo exire de mundo. Nec praetereundum quare testis Dominicae resurrectionis angelus sedens apparuerit, cum is qui nativitatis ejus mundo gaudium evangelizabat, juxta pastores stetisse legatur. Stare tis. Et recte stans apparuit angelus qui adventum Domini in mundo praedicabat, ut etiam stando signaret, quia is quem praedicabat, ad debellandum mundi principem veniret. Recte praeco resurrectionis ejus sedisse memoratur, ut etiam sedendo figuraret eum superato mortis auctore, sedem regni jam conscendisse perpetui. De qua ipse paulo post discipulis apparens ait: pidem revolutum, quo ostium monumenti claudebatur, ut claustra
Abbreviated transcription (Latin):
nunc uidelicet nobis uigilias eiꝰ
digne deuotionis laude agenibꝰ.
& completis quoq ugiliis. sobria
ac pura conscientia. diei dñici pas¬
chalia festa expect̾emꝰ. Uenit in¬
quit maria magdalenę: & alte¬
ra maria uidere sepulerum:
Due unius nominis eiꝰdemq amo¬
ris ac deuotionis feminȩ. quȩ
dm̃cum uenerunt inuisere se¬
pulcrũ. duas fidelium plebes. iu¬
daicam scilicet & gentilem desi¬
gnant: quȩ uno atq iudissimili
studio. passionẽ resurrectionemq
sui redemptoris quacũq eiꝰ ęccłia
ꝑ orbẽ diffusa ẽ. celebrare desidant:
Qd̃ autẽ t̾remotꝰ resurgente d̃no
de sepulero sicut etiã moriente
in cruce factus ẽ magnꝰ: significat
t̾rena prius corda & cęlesti spe de¬
iecta. ꝑ fidẽ passionis ac resurrecti¬
onis eiꝯ concutienda ad peniten¬
tiã: ac salub̾rimo pauore ꝑmota.
Ad uitã sublimanda ꝑpetuam:
dignatꝰ ẽ: ficut inquisita scĩ euan¬

Expanded text:
nunc videlicet nobis vigilias ejus nunc videlicet nobis vigilias ejus digne devotione laudis agentibus, et completis quoque vigiliis sobria ac pura conscientia, diei Dominici paschalia festa expectantibus. Venit, inquit, Maria Magdalena, et altera Maria videre sepulcrum. Duae unius nominis ejusdemque amoris ac devotionis feminae, quae Dominicum venerunt invisere sepulcrum, duas fidelium plebes, Judaicam, scilicet, et gentilem designant, quae una atque indissimili studio passionem resurrectionemque sui Redemptoris quacunque ejus Ecclesia per orbem diffusa est celebrare desiderant. Quod autem terraemotus, resurgente Domino de sepulin cruce factus est magnus, significat terrena prius corda et coelesti spe dejecta per fidem passionis ac resurrectionis ejus concutienda ad poenitentiam, ac saluberrimo pavore permota, ad vitam sublimanda perpetuam. desunt, sicut inquisita sancti Evan
Abbreviated transcription (Latin):
guebatur nta ut dies noct̾em p̃¬
cederet. uaxta ordinem iudelicet
pͥmȩ conditionis: hac autẽ. nocte.
ꝑ mysteriũ resurrectionis dni
tempoꝵs ordo mutatꝰ ẽ. Nam qͥa
nocte surrexit a mortius. die uͦ¬
sequente eiuscłe resurrectionis ef¬
fectum discipłis ostendit. ac par¬
ticipato cũ eis conuiuio. ueritatẽ
uirtutis eus mirantib simul &
gaudentib astruxit: rectissime.
nox illa sequentis diei comun
statutꝰ ẽ. ut dies noctẽ sequatur:
Et quidẽ aptissime quonda diem
sequebatur noxe: quia homo a lu¬
ce parachsi peccando lapsus in
huiꝰ scłi tenebras erumpnasq de¬
cidit. Aptissime nunc dies seqͥ¬
tur noctem: quando ꝑ fidem re¬
surrecꝰtionis. a peccati tenebris &
umbra mortis. ad lucem uitȩ xp̃o¬
d̾no largiente reducimur. Qua¬
surrectionis illustratã cognouimꝰ:
ipsi quoq curemꝰ sollicite. ne qua
eus particula nr̃o in corde tene¬
brescat. s tota lucescat in diem: &

Expanded text:
guebatur, ut dies noctem prguebatur, ut dies noctem praecederet, juxta ordinem videlicet primae conditionis. Hac autem nocte per mysterium resurrectionis Domini temporum ordo mutatus est. Nam quia nocte resurrexit a mortusequente ejusdem resurrectionis effectum discipulis ostendit, ac participato cum eis convivio veritatem virtutis suae mirantibus simul et gaudentibus astruxit, rectissime nox illa sequestatutus est, ut dies noctem sequatur. Et quidem aptissime quondam diem sequebatur nox, quia homo a luce paradisi peccando lapsus, in hujus saeculi tenebras aerumnasque decidit; aptissime nunc dies sequitur noctem, quando per fidem resurrectionis a peccati tenebris et umbra mortis ad lucem vitae Christo largiente reducimur. Quasurrectionis illustratam cognovimus, ipsi quoque sollicite curemus, ne qua ejus particula nostro in corde tenebrescat, sed tota lucescat in diem, et
Abbreviated transcription (Latin):
uerse a monum̾to mulieres. pa¬
rauerunt aromata & unguenta
quamdui oꝑari licebat: & sabbato
quidẽ siluerunt scđm mandatũ.
sicut lucas aꝑte designat. Cum
autẽ transsisset sabbatum. uespe¬
raq adueniente tempꝰ oꝑandi re¬
disset: mox pronitȩ ad deuotionẽ
emerunt quȩ minꝰ parauerant a¬
romata. sicut marcus cominemo¬
rat. ut uenientes ungerent eum:
resurrectionis ęuangłista seri¬
bens ait: uesꝑe autẽ sabbati
quȩ lucessit in prima sabbati:
cũ consuetꝰ ordo tempors habe¬
at uesꝑum magis tenebrescere
in noctẽ: quã in diem lucescere:
S ed mysticę loquens euangłista. qͣn¬
tum dignitatis hȩc sacratissima
perit. insinuare. studuit: dum enis
phibuit. Nam dns auctor & or¬
dinator tempoꝵ. qui in ultuna
noctis huius parte surrexit:
totam eam mmirum eiusdem
resurrectionis luce festuam red¬
dit & choruscã. Si quicłe ab ex¬
ordio mundanȩ creationis usq
hiic. ita tempoꝵ cursus distin¬

Expanded text:
versae a monumento mulieres paversae a monumento mulieres paraverunt aromata et unguenta quandiu operari licebat, et Sabbato quidem siluerunt secundum mandatum, sicut Lucas aperte designat. Cum autem transisset Sabbatum, vesperaque adveniente tempus operandi redisset, mox prompte ad devotionem emerunt, quae minus paraverant aromata, sicut Marcus commemorat, ut venientes ungerent eum, resurrectionis evangelista describens ait: Vespere autem Sabbati, quae lucescit in prima Sabbati. Cum consuetus ordo temporum habeat, vesperam magis tenebrescere in noctem, quam in diem lucescere. Sed mystice loquens evangelista quantum dignitatis haec sacratissima perit, insinuare studuit, dum ejus perhibuit. Nam Dominus auctor et ordinator temporum, qui in ultima noctis hujus parte surrexit, totam eam nimirum ejusdem resurrectionis luce festivam reddidit et coruscam. Siquidem ab exordio mundanae creationis usque huc, ita temporum cursus distin
Abbreviated transcription (Latin):
tempore suȩ passionis. sepulturȩ.¬
& resurrecꝰtionis intimare curauit:
exta quippe feria crucifixus ẽ. sab¬
bato quieuit in sepulero: domnica
surreait a mortuis:. significans
electis suis ꝑ sea huus scłi etates.
int̾ ꝑicula ꝑsequitionũ bonis ope¬
rib insudandum: in alia autem
uita. quasi in sabbato ꝑpetuo. re¬
quiẽ animarum sperandam⁊ por¬
ro in die iuidicii quasi in die dñi¬
ca. corpoꝵ quoq immortalium re¬
ceptionẽ esse. cȩlebrandam: in qͥ¬
b deinceps amię suꝑno gaudio
sine fine fruantur. Qd̃ autẽ in
lectione euangłica dictũ ẽ. qͥa scẽ
mulieres uesꝑe sabbati quȩ luces
sed lucescente mane. in pͥma sabba-¬
ti ad sepulcrũ ꝑuenerint: id ẽ ues¬
ꝑe aromata parauerint. quibꝰ corpꝰ
dni ungere. desid̾abant: s parata
breuitatis causa obscuriꝰ posuit: s
euangłistȩ alii quo ordine. sit fac¬
tum euidentius ostendunt. Se¬
pulto nanq seacta feria d̃no. re¬

Expanded text:
tempore suae passionis, sepulturae etempore suae passionis, sepulturae et resurrectionis intimare curavit. Sexta quippe feria crucifixus est, Sabbato quievit in sepulcro, Dominica resurrexit a mortuis, significans electis suis per sex hujus saeculi aetates, inter pericula persecutionum bonis operibus insudandum. In alia autem vita quasi in Sabbato perpetuo requiem animarum sperandam: porro in die judicii quasi in die Dominica, corporum quoque immortalium receptionem esse celebrandam, in quibus deinceps animae superno gaudio sine fine fruantur. Quod autem in lectione evangelica dictum est, quia sanctae mulieres vespere Sabbati, quae lsed lucescente mane in primam Sabbati ad sepulcrum pervenerunt, id est, vespere aromata paraverunt, quibus corpus Domini ungere desiderabant, sed parata brevitatis causa obscurius posuit, sed alii evangelistae quo ordine sit factum evidentius ostendunt. Sepulto namque sexta feria Domino, re
Abbreviated transcription (Latin):
audiuimnus: resurrectio domini
ac saluatoris nr̃i dedicauit.
Iuste et enim hanc ꝓ ens amo¬
re. uigiluis celebramus & hẏm¬
nis: qui ꝓ nr̃o amore in ea dor¬
mire in morte: ae de morte
uoluit excitari. Nam sieut
apłs ait mortuus est ꝓpt̃ de¬
licta nr̃a ÷ & resurrexit ꝓpt̃ ui¬
stificationẽ urãm: qͦd ipso quoq
statu temporis. quo uel mortinis
est in cruce. uel a mortuis resur¬
rexit ostendit. Circa horam quip¬
pe nonam cum inclinata iam es¬
set ad uesꝑam dies. & tepefacꝰtus
a meridiano feruore radius solis.
mysterium uictoriosissime passionis
consummauit: euident̃ se insimi¬
ans ꝓpt̾ auferenda scelera quib
a diuina luce & dilectione in huiꝰ
noctem ꝑegrinationis incidimꝰ.
crucis subisse patibulum. Sur¬
redeit mane pͥma sabbati quȩ nẽ
dies dominica uocatur: manife¬
ste docens se nos a morte aminȩ
resuscitatos. in lucem ꝑpetuę feli¬
citatis esse ꝑducturũ. Sed et
aliud nobis mirabile mysterium:

Expanded text:
arissimi, resurrectio Domini ac Salvatoris nostri dedicavit. Juste etenim hanc pro ejus amore vigiliis celebramus et hymnis, qui pro nostro amore in ea dormire in mortem, ac de morte voluit excitari; nam sicut Apostolus ait: Mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Quod ipso quoque statum temporis quod vel mortuus est in cruce, vel a mortuis resurrexit, ostendit. Circa horam quippe nonam, cum inclinata jam esset ad vesperam dies, et tepefactus a meridiano fervore radius solis, mysterium victoriosissimae passionis consummavit, evidenter se insinuans propter auferenda scelera, quibus a divina luce et dilectione in hujus mortem peregrinationis incidimus, crucis subisse patibulum. Surrexit mane prima Sabbati, quae nunc dies Dominica vocatur, manifeste docens se nos a morte animae resuscitaturum, et in lucem perpetuae felicitatis esse perducturum. Sed et aliud nobis memorabile mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uerecundiȩ consulunt partter
& saluti: nec erubescunt in peten¬
do. & iinpetrant in rogando.
Lacrimę in quã tacrtȩ quodãmo¬
do prȩces sunt: ueniam ñ postu¬
lant & merentur: causam non
dicunt & miscłiam consequunt᷑:
nisi qd̃ utiliores lacrimarũ p̃ces
sunt quam sermonum: quia ser¬
mo inp̃cando forte fallit: lacruna
omnino non fallit. Sermo enim
int̾dum non totum fert negotiũ:

Expanded text:
ergo verecundiae consulunt pariter, ergo verecundiae consulunt pariter, et saluti, nec erubescunt in petendo, et impetrant in rogando: lacrymae, inquam, tacitae quodammodo preces sunt, veniam non postulant, et merentur; causam non dicunt, et misericordiam consequuntur; nisi quod utiliores lacrymarum preces sunt quam sermonum; quia sermo in precando forte fallit, lacryma omnino non fallit; sermo enim interdum non totum profert negotium;
Abbreviated transcription (Latin):
enim apło. quam ꝓthoplasto sub¬
uenitur. Hunc etenim d̾s ad ues¬
ꝑuni requirit errantem: illum
dus pullor cantu denegantem.
Adam reus facti nudus erubuit:
petrus conseius dicti. correctus
ingenuit. Ille tanquã dep̃hensꝰ
festiuat ad latebras: hic tanquã
emendatꝰ ꝓrũpit ad lacrimas
Uelud latenti enim & celanti se ad
diuinitatem adę dicitur. adam
ubi es. non qd̃ adam conspectum
d̾ni latere potuerit: sed qd̾ pecca¬
trici conscientiȩ nullus locus tutꝰ
uel certus sit. dũ metuit dep̾hen
culis emendat: quia scriptum ẽ.
oculi dñi suꝑ iustos. & aures erꝰ
in preces coꝵ. Q petrus ꝓrupit
ad lacrimas: nichil uoce prȩcatur
Inuenio enim qd̾ fleuerit: ñ inue¬
nio qͥd dixerit. Lacrimas eiꝰ lego:
satisfactionẽ ñ lego. Recte plane
petrꝰ fleuit & tacuit: quia qd de¬
fleri solet. non solet excusari: &
qd̃ defendi non potest. ablui potest.
Lauat enim lacrimis delictum: qd̃
uoce pudor est confiteri. Lacrimȩ

Expanded text:
enim apostolo, quam protoplasto subenim apostolo, quam protoplasto subvenitur. Hunc enim Deus ad vesperam requirit errantem, illum Dominus pullorum cantu denegantem. Adam reus facti nudus erubuit, Petrus conscius dicti, correptus ingemuit; ille tanquam deprehensus festinat ad latebras, hic tanquam emendatus prorumpit ad lacrymas; veluti latenti enim, et celanti se a Divinitate Adae dicitur: Adam ubi es ? Non quod Adam conspectum Domini latere potuerit, sed quod peccatrici conscientiae nullus locus tutus vel certus sit, dum metuit deprehendculis emendat, quia scriptum est: Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum . Ergo Petrus prorupit ad lacrymas, nihil voce precatus. Invenio enim quod fleverit: non invenio quid dixerit; lacrymas ejus lego, satisfactionem non lego. Recte plane Petrus flevit et tacuit, quia quod defleri solet, non solet excusari, et quod defendi non potest, ablui potest; lavat enim lacryma delictum, 167 quod voce pudor est confiteri. Lacrymae
Abbreviated transcription (Latin):
iximus fr̃s qđ ad simi¬
litudinem ȩuȩ. petrum
ostiaria mulier quoq
deceꝑit. & sicut adam
femina circumscripserit: ita &
apłm femina circumuenerit.
Usitatus enim ad decipiendum
sexus est: fraudis suȩ uasculium
in ostiaria diabolus recognouit:
fideles uiros non uisi ꝑ mulierẽ
obpugnare consueuit. Ibi adam
ꝑ ęuam suꝑat: hic petrum uincit
ꝑ ostiariam. Fuit enu sicut le¬
gimus in paradyso delitiarum di¬
abolus: nec defuit sicut intelligimꝰ
in p̃torio uidȩoꝵ. Ibi unminebat
satanas serpens: hic uidas colu¬
ber ꝑurgebat. Est gͦ cadem simi¬
litudo deceptionis in petro quę
in adam fuit: qm̃ eadem ẽ & simi¬
litudo mandati. Aecepit gͦ ut̃t
geret: apłs ne negaret: ille ne
ugnum scientiȩ p̾sumeret᷑ hic
ne crucem sapientiȩ p̃teriret. Sed
trausgrediens ut̃q p̃ceptum: pari
modo delinquunt. Eustat ille.
qͦd non licet: loquitur iste qͦd ñ
decet: & tamñ facilior negatio petͥ
quam adȩ prȩuaricatio. Citius

Expanded text:
iximus, fratres, quod ad similitudinem Evae, Petrum ostiaria mulier quoque deceperit: et sicut Adam femina circumscripserit, ita et apostolum femina circumvenerit. Usitatus enim ad decipiendum sexus est: fraudis suae vasculum in ostiaria diabolus recognoscit, quia fideles viros nonnisi per mulierem oppugnare consuevit. Ibi Adam per Evam fugat ; hic Petrum vincit per ostiariam; fuit enim, sicut legimus, in paradiso deliciarum diabolus; nec defuit, sicut intelligimus in praetorio Judaeorum. Ibi immine bat Satanas serpens: hic Judas coluber perurgebat. Est ergo eadem similitudo deceptionis in Petro quae in Adam fuit, quoniam eadem est et similitudo mandati. Accepit enim a Dogeret, et apostolus ne negaret; ille ne lignum scientiae praesumeret, hic ne 166 crucem sapientiae praeteriret; sed transgrediens uterque praeceptum, pari modo delinquunt; gustat ille quod non licet, loquitur iste quod non decet; et tamen facilior negatio Petri, quam Adae praevaricatio; citius
Abbreviated transcription (Latin):
grãm diligendo conquirit. Uide¬
te ergo quantum fletus ꝓfuerat
petro. Ante quam fleret lapsus
ẽ: postea quam fleuit electus c̃.
Et qui ante lacrinas p̾uaricator
extitit: post lacrunaᷤᷤ pastor as¬
sumptꝰ ẽ: & alios regendos ac¬
cepit: qui prius seipsum ñ rexit

Expanded text:
gratiam diligendo conquirit. Videgratiam diligendo conquirit. Videte ergo, quantum fletus profuerit Petro: antequam fleret, lapsus est: posteaquam flevit, electus est; et qui ante lacrymas praevaricator exstitit, post lacrymas pastor assumptus est: et alios regendos accepit, qui prius se ipse non rexit
Abbreviated transcription (Latin):
mone quo fesellerat. quo peccaue¬
rat. quo fidem omiserat: ne. ꝑ id
non credatur ad confitendum qͦ
usus fuerat ad negandum: ac per
hoc mauult & causam suã flere
quam dicere: & qd uoce negaue.¬
rat. lacͥmis confiteri. Inuemo autẽ
& aliud cur tacuerit petrꝰ: ne tã
cito ueniȩ postulatio ꝑ impuden¬
tiam plus offenderet. quã impet᷑iae.
Solet enin citius mereri indulgen¬
tiam: qui uerecundius dep̃catur.
In om̃i gͥ culpa ante flendum est.
sic p̃candum. Scimus iam hoc ea¬
emplo: quẽadinodum nr̃a peccata
curenius. Ecce nichil nobis apłs
nocuit qd̃ negauit: & plurimũ
ꝓfuit qd̃ einendauit. Deniq im¬
itemur eum dicentem alibi.
Cum enim tercio int̾rogaretur a
dño symon amas me: respondit
tertio. dne tu scis quia diligo te.
Ait dns. Pasce oues meas. Et hoc
tercio. Qd̃ quidem dictum: ad
conpensationẽ prioris ꝓfecit t̾roriᷤ.
Qui enim d̾m tercio negauerat. ter¬
tio confitetur: & quotiens culpã
delinquendo contraxerat : totiens

Expanded text:
mone quo fefellerat, quo peccaverat, quo fidem amiserat; ne per id ei non credatur ad confitendum, quo usus fuerat ad negandum; ac per hoc mavult et causam suam flere, quam dicere, et quod voce negaverat, lacrymis confiteri. Invenio autem et aliud cur tacuerit Petrus; ne tam cito veniae postulatio per impudentiam plus offenderet quam impetraret; solet enim citius mereri indulgentiam, 168 qui verecundius deprecatur. In omni igitur culpa ante flendum est, sic precandum. Scimus jam hoc exemplo, quemadmodum nostra peccata curemus. Ecce nihil nobis apostolus nocuit quod negavit, et plurimum profuit quod emendavit. Denique imitemur eum alibi dicentem: cum enim tertio interrogaretur a Domino: Simon, amas me? Respondit tertio: Domine, tu scis, quia diligo te: ait Dominus: Pasce oves meas . Et hoc tertio: quod quidem dictum ad compensationem prioris fecit erroris; qui enim Dominum tertio negaverat, tertio confitetur; et quoties culpam delinquendo contraxerat, toties
Abbreviated transcription (Latin):
erupit: Non ẽ saporum. Unde
sapor: In fructib olfactum nil
redolet. Unde odor in fructibuᷤ
fraglat: Nil in se uiride osten¬
exiuit: Cuncta gͦ i semine la¬
tent simul: quȩ tamen non simul
ex semine ꝓdeunt. Ex semine
quippe ꝓducitur radixe: ex radi¬
ce ꝓdit uirgultum: ex uirgutto
oritur fructus: in fructu etiam
ꝓducitur semen. Addamus ergo
quia & semen latet in semine.
Quid igitur mirum si ossa neruos
carnem capillosq reducat ex pul¬
uere: qui lignum. fructus. folia.
inmagna mole arboris ex paruo
cotidie semine restaurat: Cum
gͦ dubitans aniius de resurre¬
ctionis potentia rationẽ quęrit:
earum rerui ei questiones infe¬
rende sunt. quȩ & incessanter fi¬
unt. & tam̃ ratione comp̃hendi
nequaquam possunt: ut dum ñ
ualet ex uisione dei penetrare
qͦd conspicit: de ꝓmissione diui¬
nȩ potentię credat quod audit.
temꝑe transeunt: uelud iã dumꝰ¬
sa despient. Ad huius resurrecti¬
onis głam quã in se ueritas o¬

Expanded text:
erupit? non est saporum, unde erupit? non est saporum, unde sapor in fructibus? olfactum nil redolet, unde odor in fructibus fragrat? nil in se viride ostenexivit? Cuncta ergo in semine simul latent, quae tamen non simul ex semine prodeunt. Ex semine quippe producitur radix, ex radice prodit virgultum, ex virgulto oritur fructus, in fructu etiam producitur semen. Addamus ergo quia et semen latet in semine. Quid igitur mirum, si ossa, nervos, carnem, capillosque reducat ex pulvere, qui lignum, fructus, folia, in magna mole arboris ex parvo quotidie semine restaurat? Cum ergo dubitans animus de resurrectionis potentia rationem quaerit, earum rerum ei quaestiones inferendae sunt, quae et incessanter fiunt, et tamen ratione comprehendi nequaquam possunt, ut dum non valet ex visione rei penetrare quod conspicit, de promissione divinae potentiae credat quod audit. tempore transeunt velut jam dimissa despicite. Ad hujus resurrectionis gloriam, quam in se veritas o
Abbreviated transcription (Latin):
terram ex nullis existentib con¬
didisse: quam ipsum hominem ex
terra reparare. Sed cinis attendi¬
tur. & in carnem redire posse des¬
ꝑatur: & diuinȩ oꝑationis uirtus
comprehendi quasi ex ratione quȩ¬
ritur. Qui scilicet hȩc iecireo in su¬
is cogitationib dicunt: quia eis
cotidiana dei miracula ex assidu¬
itate uiluerunt. Nam ecce in uno
grano paruissimi seminis: latet
tota quȩ nascitura ẽ arboris moles
Constituanus namq ante oculos
cuuis libet arboris miram magni¬
tudinem: cogiteius unde oriendo
cȩpit: quȩ ad tantam molem cres¬
cendo ꝑuenit. Inuenimus ꝓculdu¬
bio eius originem: paruissimum
semen. Consideremus nue ubi
in illo paruo grano seminis latet
fortitudo ligni: asꝑitas corticis:
saporis odorisq magnitudo: ub¬
tas fruc tuum: uiriditas foliorum.
Contrectatum namq seminis gra¬
num: non ẽ ualidum. Unde er¬
go processit ligni duritia: Nonͤ
est asꝑum. Unde asꝑitas corticiᷤ

Expanded text:
terram ex nullis existentibus conterram ex nullis existentibus condidisse, quam ipsum hominem ex terra reparare. Sed cinis attenditur, et in carnem redire posse desperatur, et divinae operationis virtus comprehendi quasi ex ratione quaeritur. Qui scilicet haec idcirco in suis cogitationibus dicunt, quia eis quotidiana Dei miracula ex assiduitate viluerunt. Nam ecce in uno grano parvissimi seminis latet tota quae nascitura est arboris moles. Constituamus namque ante oculos cujuslibet arboris miram magnitudinem; cogitemus unde oriendo coepit, quae ad tantam molem crescendo pervenit. Invenimus procul dubio ejus originem, parvissimum semen. Consideremus nunc ubi in illo parvo grano seminis latet fortitudo ligni, asperitas corticis, saporis odorisque magnitudo, ubertas fructuum, viriditas foliorum. Contrectatum namque seminis granum non est validum; unde ergo processit ligni duritia? non est asperum, unde asperitas corticis
Abbreviated transcription (Latin):
turus post hominem uermis: at¬
q post uermem puluis. Si ergo
tanta cura ꝑtimescitur iudiciũ
pulueris: qua intentione cogitan¬
dum ẽ. qua formidine ꝓuiden¬
dum tante iudicium maiestatis:
S ed quia sunt nonnulli qui de re
surrectione carnis incerti sunt.
hec tunc rectius uidemus si etiã
cordium ur̃orum questionibus
occultis occurrimus: pauca no¬
bis de ipsa resurrectionis fid x
loquenda sunt. Multi & enum de
resurrectione dubitant: sicut
& nos aliquando fiumus. Et dũ
carnem in putredinem. ossaq in
puluerem redigi per sepulchra
conspitiunt: reparari ex pulue¬
re caruem & ossa diffidunt: sicq
apud se quasi ranocinantes dic̃t.
Quando ex puluere homo reduci¬
tur: Quando agitur: ut cinis am¬
metur: Quib breuiter respon¬
demus quia longe inius ẽ re
parare quod fuit: quam creasse
qͦd non fuit. Aut quid mirum
si hominem ex puluere reficit:
qui simul omnia ex nichilo crea¬
uit: Mirabilius nanq ẽ cȩlum ac

Expanded text:
futurus post hominem vermis, atfuturus post hominem vermis, atque post vermem pulvis. Si ergo tanta cura pertimescitur judicium pulveris, qua intentione cogitandum est, qua formidine providendum tantae judicium majestatis? Sesurrectione carnis incerti sunt, et hanc tunc rectius docemus, si etiam cordium vestrorum quaestionibus occultis occurrimus: pauca nobis de ipsa resurrectionis fide loquenda sunt. Multi etenim de resurrectione dubitant, sicut et nos aliquando fuimus, qui dum carnem in putredinem ossaque in pulverem redigi per sepulcra conspiciunt, reparari ex pulvere carnem et ossa diffidunt, sicque apud se quasi ratiocinantes dicunt: Quando ex pulvere homo reducitur? quando agitur ut cinis animetur? Quibus breviter respondemus quia longe minus est Deo reparare quod fuit quam creasse quod non fuit. 1559 Aut quid mirum si hominem ex pulvere reficit, qui simul omnia ex nihilo creavit? Mirabilius namque est coelum et
Abbreviated transcription (Latin):
dominationibus. cum principati¬
bus & potestatibus apparebit cę¬
lis ac terris ardentibus: cunctis
udelicet clementis in sui obsequii
terrore commotis. Hunc ergo tan¬
ti pauoris iudicem ante oculos po¬
inte: hunc uenturum timete: ut
hunc cum uenerit non timidi s
securi uideatis. Timendus ergo¬
ẽ ne timeatur. Terror eius nos ad
usum bonȩ oꝑationis exerceat:
metus illius uitam nrãm apra¬
uitate compescat. Michi frẽs
credite. quia tanto tunc erimus
securi de eius sententia: quanto
nunc ẽẽ sataginus suspecti de
culpa. Certe si aliquis ur̃m cum
suo aduersario causam dicturus.
in meo iudicio die erastino esset
ex hibendus: totam fortasse noctẽ
in somnem duceret: qͥd sibi dici poᷤ¬
set. quid obiectionib responder&.
secum sollicita & estuanti mente
uersaret: ne me inueniret aspe¬
rum uehem̃ter metueret: ne
apud me appareret noxius for¬
inidaret. Et quis ego: aut quid
ego: Niirum non longe pꝰfu

Expanded text:
dominationibus, cum principatidominationibus, cum principatibus et potestatibus apparebit, coelis ac terris ardentibus, cunctis videlicet elementis in sui obsequii terrore commotis. Hunc ergo tanti pavoris judicem ante oculos ponite, hunc venturum timete, ut hunc cum venerit, non timidi sed securi est, ne timeatur. Terror ejus nos ad usum bonae operationis exerceat, metus illius vitam nostram a pravitate compescat. Mihi, fratres, credite, quia tanto tunc erimus securi de ejus sententia, quanto nunc esse satagimus suspecti de culpa. Certe si aliquis vestrum cum suo adversario causam dicturus, in meo judicio die crastina esset exhibendus, totam fortasse noctem insomnem duceret, quid sibi dici posset, quid objectionibus responderet, secum sollicita et aestuanti mente versaret: ne me inveniret asperum, vehementer metueret: ne apud me appareret noxius, formidaret. Et quis ego, aut quid ego? Nimirum non longe post
Abbreviated transcription (Latin):
sollicita mente cogitate. Ecee pas¬
chalia sollempina agius: sed ita
uiuendum nobis ẽ. ut ꝑuenire
ad ȩt̾na festa mereamur. Transe¬
unt cuncta. quȩ temporaliter
festa celebrantur. Curate qui
his sollempnitatibꝰ interestis: ne
ab ȩterna sollempintate separemni¬
m. Quid prodest intesse festis ho¬
iinum: si deesse contingat festis
angeloꝵ: Umbra uenturȩ sollẽp¬
nitatis: ẽ sollempnitas prȩsens.
Iccirco hane annue aguus: ut ad
illam quȩ non ẽ annua sed conti
nua perducamur. Cum hȩc statu¬
to temp̾r geritur: ad illius desi¬
derium memoria nr̃a refricamur.
Frequentatione ergo gaudii tem¬
poralis. ad ęt̾na gaudia mens in¬
calescat & ferueat: ut ex ueritate
leticiȩ ꝑfruatur in patria: quod
de umbra gaudii meditatur in uia.
moresq: his qui mitis resurrexit
ex in orte quam distric tus ueniat¬
in iudicio pręuidete. Certe in die
tremendi examniius sui. cum angłi:
cum archangłis. cum thronis &

Expanded text:
sollicita mente cogitate. Ecce Passollicita mente cogitate. Ecce Paschalia solemnia agimus; sed ita vivendum est nobis, ut pervenire ad aeterna festa mereamur. Transeunt cuncta quae temporaliter festiva celebrantur. Curate, qui his solemnitatibus interestis, ne ab aeterna solemnitate separemini. Quid prodest interesse esse festis hominum, si deesse contingat 1558 festis angelorum? Umbra venturae solemnitatis est solemnitas praesens. Idcirco hanc annue agimus, ut ad illanua, perducamur. Cum haec statuto tempore geritur, ad illius desiderium memoria nostra refricatur. Frequentatione ergo gaudii temporalis, ad aeterna gaudia mens incalescat et ferveat, ut ex veritate laetitiae perfruatur in patria, quod de umbra gaudii meditatur in via. que componite. Is qui mitis resurrexit ex morte, quam districtus in judicio veniet praevidete. Certe in die tremendi examinis sui cum angelis, cum archangelis, cum Thronis et
Abbreviated transcription (Latin):
Q d̃ uidelicet genus ab ortu ad fi¬
riem defluit: & quasi aquȩ more
usq ad competentem terminum
carnis liquore ꝑcurrit. Quid ꝑ
iordanem: nisi baptizatorũ for¬
ma signatur: Quia enim in ior¬
dane flumine ipse auctor redẽp¬
tionis nr̃ȩ baptizari dignatꝰ ẽ:
pͥmitur. qui intra sacram̃tum
baptisinatis tenentur. Antiquuꝰ
gͦ hostis generis humani fluui¬
um absorbuit: quia a mundi o¬
rigine usq ad redemptoris ad¬
uentum. uix paucis electis eua¬
dentib. in uentre suȩ maliciȩ ge¬
nus humanum traxit. De quo
recte dicitur. absorbebit fluui¬
um & non mirabitur: quia pro
magno non habet. cum infideles
rapit. Sed graue ẽ ualde qd̃ sub¬
ditur: & habet fiduciam qd̃ iu-¬
fluat iordanis inos eius: qui a
postquam infideles quosq a inun¬
di origine rapuit: adhuc se posse
susciꝑe etiam fideles prȩsumpsit.
Nam ore pestiferȩ ꝑsuasionis eos
cotidie deuorat: in quibus a con¬
fessione fidei reproba uita discor-

Expanded text:
Quod videlicet genus ab ortu ad fiQuod videlicet genus ab ortu ad finem defluit, et, quasi aquae more, usque ad competentem terminum ex carnis liquore percurrit, Quid per Jordanem, nisi baptizatorum forma signatur? Quia enim in Jordane flumine ipse auctor redemptionis nostrae baptizari dignatus est, mitur, qui intra sacramentum baptismatis tenentur. Antiquus ergo hostis generis humani fluvium absorbuit, quia a mundi origine usque ad Redemptoris adventum, vix paucis electis evadentibus, in ventrem suae malitiae genus humanum traxit. De quo recte dicitur: Absorbebit fluvium, et non mirabitur , quia pro magno non habet cum infideles rapit. Sed grave est valde quod subditur: Et habet fiduciam quod influat Jordanis in os ejus , quia postquam infideles quosque a mundi origine rapuit, adhuc se posse suscipere etiam fideles praesumit. Nam ore pestiferae persuasionis eos quotidie devorat, in quibus a confessione fidei reproba vita discorda
Abbreviated transcription (Latin):
thomas dum palpauit: cur ei di¬
citur quia uidisti me credidisti:
Sed aliud uidit: aliud credidit. A
mortali quippe homine: diuini¬
tas uideri non potuit. Hominẽ
credidit: qui considerando uerũ
hominẽ. hunc dm̃ quem uidere
non poterat exclamauit. Letifi¬
cat ualde qđ sequitur: beati qui
non uiderunt: & creiliderunt. In
qua nimirum sententia nos spe¬
tialiter signati sumus: qui eum
quem carne non uidimus. mente
retinrmus. Nos signati sumus.
sed si fidem nr̃am oꝑib sequimur.
Ille & enim uere credit: qui exer¬
cet oꝑando qͦd credit. Quo contra
de his qui fidem nominetenus re¬
tinent: paulus dicit. Confitentur
se nosse dm̃: factis autẽ negant.
Hinc iacob ait. Fides sine oꝑibus:
mortua ẽ. Hinc ad beatum iob
de antiquo hoste generis huma¬
in. dñs dicit. Absorbebit fluuiũ
& non mirabitur: & habet fidu¬
ciam qͦd influat iordanis in os eiꝰ
Quis ẽ enim ꝑ fluuium designatus:
nisi humam geueris fluxcus:

Expanded text:
Thomas, dum palpavit, cur ei diThomas, dum palpavit, cur ei dicitur: Quia vidisti me, credidisti? Sed aliud vidit, aliud credidit. A mortali quippe homine divinitas videri non potuit. Hominem credidit, qui considerando verum hominem, hunc Deum, quem videre non poterat, exclamavit 9. Laetificat valde quod sequitur: Beati qui non viderunt, et crediderunt. In qua nimirum sententia nos specialiter signati sumus, qui eum quem carne non vidimus mente retinemus. Nos signati sumus, sed si fidem nostram operibus sequimur. Ille etenim vere credit, qui exercet operando quod credit. Quo contra de his qui fidem nomine tenus retinent Paulus dicit: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc Jacobus ait: Fides sine operibus mortua est . Hinc ad beatum Job de antiquo hoste generis humani Dominus dicit: Absorbebit fluvium, et non mirabitur, et habet fiduciam quod influat Jordanis in os ejus . Quis etenim per fluvium designatus, nisi humani generis fluxus?
Abbreviated transcription (Latin):
uuluera palparet carnis: in nob̾
uulnera sanaret infidelitatis.
Plus enim nobis thomȩ infidelitaᷤᷤ
ad fidem. quam fides credentium
discipłoꝵ ꝓfuit: quia dum ille
palpando reducitur: nr̃a mens
omni dubitatione pꝰposita infide
solidatur. Sic quippe discipulum
post resurrectionem suam dubita¬
re ꝑmisit. nec tamen in dubitatio¬
ne ddeseruit: sicut ante natiuitatẽ
suam habere mariam sponsum
uoluit: qui tamen ad eius nuptia ᷤ
non ꝑuenit. Nam ita factus est
discipulus dubitans & palpans te¬
stis uerȩ resurrectionis: sicut spon¬
sus matris fuerat custos integer¬
rimȩ uirginitatis. Palpauit autẽ:
Dicit ei iħe. Quia uidisti me credi¬
disti. Cum paulus apłs dicat. ẽ
autem fides sꝑandarum substan¬
tia rerum arguintum non appa¬
rentum: ꝓfecto liquet quia fides
illarum rerum argum̃tum ẽ: quȩ
apparere non possunt. Quȩ et enĩ
apparent iam sidem non habent:
sed agnitionem. Dum ergo uidit

Expanded text:
vulnera palparet carnis, in nobis vulnera palparet carnis, in nobis vulnera sanaret infidelitatis. Plus enim nobis Thomae infidelitas ad fidem quam fides credentium discipulorum profuit, quia dum ille ad fidem palpando reducitur, nostra mens omni dubitatione postposita in fide solidatur. Sic quippe discipulum post resurrectionem suam dubitare permisit, nec tamen in dubitatione deseruit sicut ante nativitatem suam habere Mariam sponsum voluit, qui tamen ad ejus nuptias non pervenit. Nam ita factus est discipulus dubitans et palpans, testis verae resurrectionis, sicut sponsus matris fuerat custos integerrimae virginitatis. Palpavit autem Dicit ei Jesus: Quia vidisti me, credidisti. Cum Paulus apostolus dicat: Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium , profecto lillarum rerum argumentum est, quae apparere non possunt. Quae etenim apparent jam fidem non habent, sed agnitionem. Dum ergo vidit
Abbreviated transcription (Latin):
qui sub manu pastoris ẽ ligari ti¬
meat uel iniustę: nec pastoris sui
udicium temere reprehendat: ne
si & iniustę ligatus ẽ. ex ipsa tu¬
mida reprȩhensione suꝑbiȩ. cul¬
pa quȩ non erat fiat. Sed quia
hȩc breuiter ꝑ excessum dixunus:
ad expositionis ordinem redeamꝰ
Thomas autem unus ex duodecim
qui dicitur didinius: non erat cũ
eis quando uenit iħis. Iste unus diᷤ
cipulus defuit: reuersus quod ge¬
stum ẽ audiuit: audita credere
rennuit. Uenit iterum dñs. & ñ
credenti discipulo latus palpan-¬
dum p̃buit: manus ostendit: osten¬
sa suoꝵ cicatrice uulnerum infi
delitatis illius uulnus sanauit.
madũtitis: Nunquid casu gestũ
creditis. ut clectus ille discipulus
tunc deesset: post hȩc ueniens au¬
diret: audiens dubitaret: dubita¬
ns palparet. palpans crederet:
Non hoc casu: sed diuina dispensati¬
one gestum ẽ. Egit namq miro
modo suꝑna clem̃tia: ut discipłs
dubitans dum in magistro suo

Expanded text:
qui sub manu pastoris est, ligari tiqui sub manu pastoris est, ligari timeat vel injuste; nec pastoris sui judicium temere reprehendat, ne etsi injuste ligatus est, ex ipsa tumidae reprehensionis superbia culpa quae non erat fiat. Sed quia haec breviter per excessum diximus, ad expositionis ordinem redeamus. 7. Thomas autem unus ex duodecim, qui dicitur Didymus, non erat cum eis quandcipulus defuit: reversus quod gestum est audivit, audita credere renuit. Venit iterum Dominus, et non credenti discipulo latus palpandum praebuit, manus ostendit, et ostensa suorum cicatrice vulnerum, infidelitatis illius vulnus sanavit. madvertitis? Nunquid casu gestum creditis ut electus ille discipulus tunc deesset, post autem veniens audiret, audiens dubitaret, dubitans palparet, palpans crederet. Non hoc casu, sed divina dispensatione gestum est. Egit namque miro modo superna clementia, ut discipulus dubitans, dum in magistro suo
Abbreviated transcription (Latin):
trorsus latet: in suis penetralibus
occultatur. Sed mortuus uenit fo
ras: cum peccator nequitias suas
sponte confitetur. Lazaro ergo
dicitur ueni foras: ac si aꝑte cuili¬
bet mortuo in culpa diceretur.
Cur reatum tuum intra conscientiã
abscondis: Foras iam ꝑ confessionẽ
egredere: qui apud te interius ꝑ
negationem lates. Ieuiat itaq fo¬
ras mortuus: id ẽ culpam confite¬
atur peccator. Uenientem uero
foras soluant discipuli: ut pasto¬
res eccłiȩ ei pęnam debeant ain-¬
mouere quam meruit: qui non
erubuit confiteri quod fecit.
Hȩc desolutionis ordine breuiter
dixerim: ut sub magno iuodera¬
mine pastores eccłiȩ uel soluere
studeant uel ligare. Sed utrum
iuste an iniuste obliget pastor.
pastoris tamen sententia tim̃da
est: ne is qui subest & cũ inustȩ
forsitan ligatur: ipsam obligationiꝰ
suȩ sententiam ex alia culpa mere¬
atur. Pastor ergo uel absoluere in¬
discrete timeat uel ligare: is autem

Expanded text:
trorsus latet, in suis penetralibus trorsus latet, in suis penetralibus occras, cum peccator nequitias suas sponte confitetur. Lazaro ergo dicitur Veni foras. Ac si aperte cuilibet mortuo in culpa diceretur: Cur reatum tuum intra conscientiam abscondis? Foras jam per confessionem egredere, qui apud te interius per negationem lates. Veniat itaque foras mortuus, id est culpam confiteatur peccator. Venientem vero foras solvant discipuli, ut pastores Ecclesiae ei poenam debeant amovere, quam meruit qui non erubuit confiteri quod fecit. Haec de solutionis ordine breviter dixerim, ut sub magno moderamine pastores Ecclesiae vel solvere studeant, vel ligare. Sed utrum juste an injuste obliget pastor, pastoris tamen sententia gregi timenda est, ne is qui subest, et cum injuste forsitan ligatur, ipsam obligationis suae sententiam ex alia culpa mereatur. Pastor ergo vel absolvere indiscrete timeat, vel ligare. Is autem
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc enim uera ẽ absolutio prȩsi¬
sequitur iudicis. Quod bene qua
monstrat. quia prius mortuum
dñs uocauit & uiuificauit diceis.
lazare ueni foras: & pꝰmodum
is qui uiuens egressus fuerat.
a discipulis ẽ solutus sicut sc̃p¬
tum ẽ. Cumq egressus esset qui
fuerat ligatus institis: tunc dide¬
it discipulis. Soluite eum: & si¬
nite abire. Ecce illum discipłi
iam uiuentem soluunt: quem
magister resuscitauerat mortu¬
um. Si enim discipuli latarum
mortuum soluerent: fetorem ma¬
gis ostenderent quam uirtutem.
Ex qua consid̾atione intuendum
ẽ qͦd illos nos debemus ꝑ pasto¬
ralem auctoritatem soluere: qͦs
auctorem nr̃m cognoseimus ꝑ sus¬
citantem grãm uiuificare. Quȩ
nimirum uiuificatio ante oꝑati¬
onem rectitudinis: in ipsa iam
cognoscitur confessione peccati.
Vnde & hiic ipsi mortuo lataro
nequaquam dicitur reuiuisce:
sed ueni foras. Omnis quippe
peccator dum culpam suam in¬
tra conscientiam abscondit. in¬

Expanded text:
Tunc enim vera est absolutio praesiTunc enim vera est absolutio praesisequitur judicis. Quod bene praecet demonstrat quia prius mortuum Dominus vocavit et vivificavit, dicens: Lazare, veni foras; et postmodum is qui vivens egressus fuerat a discipulis solutus est, sicut scriptum est: Cumque egressus esset qui fuerat ligatus institis, tunc dixit discipulis: Solvite eum, et sinite abire . Ecce illum discipuli jam viventem solvunt quem magister resuscitaverat mortuum. Si enim discipuli Lazarum mortuum solverent, fetorem magis ostenderent quam virtutem. Ex qua consideratione intuendum est quod illos debemus per pastoralem auctoritatem solvere quos auctorem nostrum cognoscimus per suscitantem gratiam vivificare. Quae nimirum vivificatio ante operationem rectitudinis in ipsa jam cognoscitur confessione peccati. Unde et huic ipsi mortuo Lazaro nequaquam dicitur: Revivisce, sed veni foras. Omnis quippe peccator, dum culpam suam intra conscientiam abscondit, in
Abbreviated transcription (Latin):
cabant animas quȩ non uiuunt.
N on morientem quippe mortificat.
qui iustum dampnat: & non ui¬
cturum uiuificare nititur: qui
reum supplicio absoluere conatur.
Ds̃ omnipotens ut nos a precipitatȩ
sententię ꝓlatione compesceret.
cum omnia nuda & aꝑta sunt
oculis eius: mala tamen sodomȩ
noluit audita iudicare qui ait.
Descendam & uidebo utrum cla-¬
morem qui uenit ad me oꝑe com¬
ante probationem quasi dubitat:
nisi ut grauitatis nobis exxemplũ
proponat. ne inala hominũ ante
prȩsumainus credere quã ꝓbare:
Quid hoc exemplo nisi nos ammo¬
nemur. ne ad ꝓferendam senten¬
tiam unquam precipites esse de¬
beamus: ne. temere indiscussa iu¬
dicemus. ne quelibet mala audi-¬
ta nos moueant. ne passim dicta
sine probatione credanius: Cau¬
gandi atq soluendi potestas exer¬
cenda. Videndum quȩ culpa
aut quȩ sit pęnitentia sequuta
post culpam: ut quos omp̃s ds̃¬
ꝑ compunctionis grãm uisitat: il¬
los pastoris sententia absoluat.

Expanded text:
e non vivunt . Non morientem quippe mortificat qui justum damnat, et non victurum vivificare nititur qui reum a supplicio absolvere conatur. Deus omnipotens, ut nos a praecipitatae sententiae prolatione compesceret, cum omnia nuda et aperta sint oculis ejus, mala tamen Sodomae noluit audita judicare, qui ait: Descendam et videbo, utrum clamorem qui venit ad me opere comante probationem quasi dubitat, nisi ut gravitatis exemplum nobis proponat, ne mala hominum ante praesumamus credere quam probare? Quid hoc exemplo nisi nos admonemur, ne ad proferendam sententiam unquam praecipites esse debeamus, ne temere indiscussa judicemus, ne quaelibet mala audita nos moveant, ne passim dicta sine probatione credamus? Caugandi atque solvendi potestas exercenda. Videndum quae culpa, aut quae sit poenitentia secuta post culpam, ut quos omr compunctionis gratiam visitat, illos pastoris sententia absolvat.
Abbreviated transcription (Latin):
Qua in re duo mira &e iuxcta
humanam rationem sibi ualde
contraria ostendit: dum post
resurrectionem corpus suum
& incorruptibile. & tamen pal¬
pabile demonstrauit. Nam et
corrumpi necesse est qͦd palpatur:
& palpari non potest quod ñ
corrumpitur. Sed miro modo
atq in estimabili. redemptor nr̃
& incorruptibile post resurre¬
ctionem & palpabile corpus ex¬
hibuit: ut monstrando incor¬
ruptibile iuitaret ad prȩmi¬
um: prȩbendo palpabile. forma¬
ret ad fidem. Et incorruptibi¬
lem se gͦ & palpabilem demou¬
strauit: ut ꝓfecto c̾e̾ post resur¬
rectionem ostenderet. corpus
suum & eiusdem naturȩ: & alte¬
rius głȩ. Dicit eis. Paxx uobis.

Expanded text:
Qua in re duo mira, et juxta Qua in re duo mira, et juxta humanam rationem sibi valde contraria ostendit, dum post resurrectionem suam corpus suum et incorruptibile et tamen palpabile demonstravit. Nam et corrumpi necesse est quod palpatur, et palpari non potest quod non corrumpitur. Sed miro modo atque inaestimabili Redemptor noster et incorruptibile post resurrectionem, et palpabile corpus exhibuit, ut monstrando incorruptibile invitaret ad praemium, et praebendo palpabile firmaret ad fidem. Et incorruptibilem se ergo, et palpabilem demonstravit, ut profecto esse post resurrectionem ostenderet corpus suum et ejusdem naturae, et alter