comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas ẽ atq ita cupidi abusiue dicũ-
tur diligere. ꝙadmodũ cupere abu¬
siue dicũtur qui diligũt Hec ẽ
aut uera dilectio. ut ĩhereñtes ie¬
ritati iuste uiuamiꝰ. et deo cõtẽp̃¬
namꝰ oia mortalia p̃ amore honm.
quo eos uolumꝰ iuste uiuere Ita
tio ꝓxnni. nõ ĩmerito plerũq sc̃p̃¬
tura pro utroq unũ posuit. siue
tr̃ dei sicuti ẽ illud scimꝰ qm̃ dili¬
gentib deũ oĩa cooꝑantur ĩ bom̃.
et iterũ quisquis aut̃ diligit deũ
hic cognitꝰ ẽ ab eo. et illud qm̃ ca

Expanded text:
tas est. atque ita cupidi abusiue dicuntur tas est. atque ita cupidi abusiue dicuntur qui diligere, quemadmodum cupere abusiue dicuntur qui diligunt. haec est autem uera dilectio, ut inhaerentes ueritati iuste uiuamus et ideo contemnamus omnia mortalia prae amore hominum, quo eos uolumus iuste uiuere. ita tio proximi, non immerito plerumque scriptura pro utroque unum ponit, sine tantum dei, sicuti est illud: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum, et iterum: quisquis autem diligit deum, h
Abbreviated transcription (Latin):
dũ iusti nõ sum̃ꝰ minꝰ eã diligi¬
mus ꝙͣ ut iusti ẽẽ ualeamꝯ Homo
ergo qui creditur iustus. ex ea for¬
ma et ueritate diligitur quã cer¬
nnt et ĩtelligit apud se ille qui
diligit Ipã uero forma et ueritas
nõ ẽ quõ aliunde diligatur. Neq em̃
ĩueĩmus aliquid tale p̃ter ipãm. ut
eã cũ ĩcognita ẽ reddendo diligamꝰ
ex eo qd̾ iã tale aliquid nouimꝰ Grd¬
aut quia iusti sũt ait ut iusti sint
canare debet Sic em̃ et seipm̃ ama¬
re debet̾. ã qr iustꝰ ẽ. a̾ ut iustus sit
Sic enĩ diligit ꝓximũ tãꝙͣ seipm̃
sine ullo ꝑiculo Eui enĩ aliter se di¬
Lugit ĩiũste se diligit. qm̃ se ad hoc di¬
ligit ut sit ĩiustus Ad hoc ergo ut
sit malus. ac ꝑ hoc iã nõ se diligit
Qui em̃ diligit ĩiquitatẽ odit aĩa
suã uii. Quaꝓpter nõ ẽ p̃cipue uidẽ¬
dũ ĩ hac questione que de t̾nitate no¬
bis ẽ. et de cognoscendo deo nisi ꝙ
dicenda que uera ẽ R lioquĩ cupidi¬

Expanded text:
dum justi non sumus, minus eam diligimus quam ut justi esse valeamus? Homo ergo qui creditur justus, ex ea forma et veritate diligitur, quam cernit et intelligit apud se ille qui diligit: ipsa vero forma et veritas non est quomodo aliunde diligatur. Neque enim invenimus aliquid tale praeter ipsam, ut eam, cum incognita est, credendo diligamus, ex eo quod jam tale aliquid novimus. Quidaut quia justi sunt, aut ut justi sint, amare debet. Sic enim et semetipsum amare debet, aut quia justus est, aut ut justus sit: sic enim diligit proximum tanquam se ipsum sine ullo periculo. Qui enim aliter se diligit, injuste se diligit, quoniam se ad hoc diligit ut sit injustus: ad hoc ergo ut sit malus, ac per hoc jam non se diligit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam. Quapropter non est praecipue uidendum in hac quaestione, quae de trinitate nobis est et de cognoscendo deo, nisi quid dicenda, quae uera est; alioquin cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
aiãrũ. et ordinẽ aliquẽ petit. a̾ tenet
sicut sũt pondera uel collocationes cor-¬
porũ. et amores aut delc̃ãtiones aĩaꝵ
Uꝑtet igitur ut creatorẽ ꝓ ea q̃ fr̃a st̃
ĩtellc̃m cõspiciẽtes tͥnitatẽ ĩtelligamꝰ.
cuiꝰ ĩ creatura quõ dignũ ẽ apparet¬
uestigiũ In illa enĩ trinitate sũma ori¬
go ẽ rerũ om̃ et ꝑfectissima pulchri¬
tudo et beatissimã delcãtio Itaq illa
tria et a se ĩucẽ det̾minari uidẽtur:
et ĩ se finita sut̃ Ita et singula sũt in
singulis. et oĩa ĩ singulis. et singula ĩ oĩ¬
bus. et oĩa ĩ oĩbus. et unũ oĩa Qui ui¬
det hoc uel ex ꝑte uel ꝑ speculũ et in
enigmate. gaudeat cognoscẽs deũ. et si¬
tut deũ honoret et grãs agat Edui au-¬
tẽ nõ iudet tendat ꝑ pietatẽ ad bidendũ.
nõ ꝑ cecitatẽ ad calũpniandũ. qm̃ unus¬

Expanded text:
animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, atque amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem, per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes , Trinitatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum eet. In illa enim Trinitate summa est origo omnium rerum, et perfectissima pulchritudo, et beatissima dilectio. Itaque illa tria a se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt. Ita et singula sunt in singulis, et omnia in singulis, et singula in omnibus, et omnia in omnibus, et unum omnia. Qui videt hoc vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate , gaudeat cognoscens Deum, et sicut Deum honoret, et gratias agat: qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum; non per caecitatem ad calumniandum. Q
Abbreviated transcription (Latin):
succedit scientie dei sc̃o enĩ hec que
creata sũt ideo sclũtur a deo quia frã
sut̃. ac nõ potius ideo fcã sũt uel mu-¬
tabilia quia m̃nnitabiliter ab eo srũtur
Ille igctur ĩeffabilis quidã cõplexꝰ pr̃ĩs
ritate sine gandio Illa ergo dilcĩo. delec¬
tatio. felicitas / uel bt̃r̃tudo. si tñ aliqua
huana noce digne dr usus ab illo appel¬
latus ẽ breuiter et ẽ ĩ trinitate sps̃
sc̃s nõ genitus sed genitoris genitiq
suauitas. ĩgenitiq largitate atq uber¬
tate ꝓfundẽs om̃s creaturas pro captu
uarũ. nt ordinẽ suũ teneãt. et locis su-¬
is acquiescãt .ix. Hec igitur oiã q̃ arte
dĩna facta sũt. et unitatẽ quandã ĩ se
ostendut. et spem̃ et ordinẽ Euicꝙͣ¬
em̃ horũ ẽ. et unũ aliquid ẽ sicut sũt
nature corporũ ĩgemiaq aĩarũ. et ali¬
qua sp̃e formatũ. sicut sũt figure uel
qualitates corꝑm. ac doctrine uel artes

Expanded text:
succedit aliquid scientiae Dei. Non enim haec quae succedit aliquid scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt, ac non potius ideo facta sunt, vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris ritate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, si tamen aliqua humana voce digne dicitur, usus ab illo appellatus est breviter, et est in Trinitate Spiritus sanctus, non genitus, sed genitoris, genitique suavitas, ingenti largitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro captu earum, ut ordinem suum teneant et locis suis acquiescant. 12. Haec igitur omnia, quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et spet naturae corporum, et ingenia animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes
Abbreviated transcription (Latin):
filius aut̃ de pr̃e ẽ ut sit atq ut illi
coeternꝰ sit Imago enĩ si ꝑfecte ĩplet il¬
lud ciuq ymago ẽ. ipã coequat᷑ ei nõ illud
ymagimi sue In qua ymagine speciẽ
noĩanit. credo ꝓpter pulchritudinẽ. ubi
ẽ iã tanta cõgruentia et pͥma equali¬
tas et pͥma sumlitudo. nulla ĩ re dissi¬
dens. et nullo mõ ĩequalis. et nulla ex
ꝑte dissimilis. sed ad identidẽ respondẽs
ei cuiꝰ ymago ẽ Ibi ẽ pͥma et sũma
uita. cui nõ ẽ aliud uinere et aliud ut¬
pͥmis et sũimis ĩtellcũs. cui nõ ẽ aliud
iuuere et aliud ĩtessigere. sed id qd̾ est
ĩtelsigere hoc uiuere. hoc ẽ ẽẽ unũ oĩa
tãqi uerbũ ꝑfectũ cui nõ desit aliquid
et ars quedã oĩpotentis atq sapiẽtis
dei plena om̃ĩ rationũ uiuẽtiũ ĩ cõmu¬
tabiliũ. et om̃s unũ ĩ ea. sicut ip̃a unũ
do uno cũ quo unũ. ibi nouit oĩa deus
que fecit ꝑ ipam Et ideo cũ decedant
et succedãt tꝑa. nõ decedit aliquid uel

Expanded text:
Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere et aliud primus ac summus intellectus, cui non est aliud vivere, aliud intelligere, sed id quod est intelligere, hoc est vivere. Hoc esse est, unum omnia, tanquam Verbum perfectum; cui non desit aet ars quaedam omnipotentis et sapientis Dei plena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea; sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus, quae fecit per ipsam: et ideo cum decedant vel succedant tempora, non decedit vel
Abbreviated transcription (Latin):
os sp̃s et ignẽ ardentẽ. ĩ sꝑitibus sũma
pace atq amicicia copulatis et ĩ unã
uolictate᷑ quodã spũali caritittis igne
cõflatis. tãꝙ̃ ĩ excelsa et scã et secreta
fide p̃sidẽs uelut ĩ domo sua et ĩtem¬
plo suo inde se quibusdã ordinatissimis
crecture motibus pͥmo spũalib deinde
corpalibus ꝑ cũcta diffundit et uinitur
oĩbus ad ĩcõmutabile arbitriũ sentẽtie
sue. siue ĩcorꝑeis siue corpeis rebus. si¬
ue rationabilib siue irrãtionabilibus
sꝑitib. siue bonis ꝑ eius grãm siue ma-
lis ꝑ ꝓpriã uolũtatẽ Exd ꝙ̃admodũ cor¬
pora trassiora et ĩferiora ꝑ subtiliora
et potentiora quodã ordine regic̃tur.

Expanded text:
os suos ignem flagrantem , in spiritibus summa pace atque amicitia copulatis, et in unam voluntatem quodam spirituali charitatis igne conflatis, tanquam in excelsa et sancta et secreta sede praesidens, velut in domo sua et in templo suo, inde se, quibusdam ordinatissimis creaturae motibus, primo spiritualibus, deinde corporalibus, per cuncta diffundit, et utitur omnibus ad incommutabile arbitrium sententiae suae, sive incorporeis sive corporeis rebus, sive rationalibus sive irrationalibus spilis per propriam voluntatem Sed quemadmodum corpora crassiora et inferiora per subtiliora, et potentiora quodam ordine reguntur; i
Abbreviated transcription (Latin):
siune aĩatis siue ĩanimatis q̃cũq mouerẽ¬
tur. attererẽtur reꝑarẽtur. ext̾minarẽt᷑
reformarẽtur. alio atq alio modo locis
et tꝑibus affecta mutarẽtur: nũ alia
eẽt istorũ om̃i uisibiliũ et mutabiliũ fac¬
tor causa. nisi illa ĩiuisibilis et ĩcõmitabi¬
lis uolũtas dei ꝑ aiam̃ ustã sicut sedẽ sa¬
pĩe cũctis utens et malis irrationabili-¬
bus ãs. et postremo corꝑibus siue q̃ illis
ĩspuuẽtur et aĩarentur.siue omĩ sensu
sapiente ꝙĩus adhuc corpus mortale ge-¬
stante. ꝙ̃ius ex ꝑte uidente posiumus
exempłigrã. hoc de aliqua domo ubi ali¬
quorũ taliũ societas ẽ. hoc de ciuitate uł
etiã de orbe terrarũ licet cogitare. si pe¬
nes sapiẽtes scẽq ac ꝑfecte deo subditos
sit principatus et regimẽ rerũ huãrũ¬
.ini. Bed hoc quia nũdũ ẽ.eꝑtet eñ nos
ĩ hac ꝑegrinatione pͥus moralit̾ ex̃ceri.¬

Expanded text:
sive animatis sive inanimatis, quaecumque moverensive animatis sive inanimatis, quaecumque moverentur, attererentur, repararentur, exterminarentur, reformarentur, alio atque alio modo locis et temporibus affecta mutarentur: num alia esset istorum omnium visibilium et mutabilium factorum causa, nisi illa invisibilis et incommutabilis voluntas Dei per animam justam, sicut sedem Sapientiae, cunctis utens, et malis et irrationalibus animis, et postremo corporibus, sive quae illis inspirarentur et animarentur, sive omni ssapiente, quamvis adhuc mortale corpus gestante, quamvis ex parte vidente, posuimus exempli gratia; hoc de aliqua domo, ubi aliquorum talium societas est, hoc de civitate vel etiam de orbe terrarum licet cogitare, si penes sapientes sancteque ac perfecte Deo subditos sit principatus, et regimen rerum humanarum. Sed hoc quia nondum est oportet enim nos in hac peregrinatione p
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ caritate seruiẽs̃ et ĩeffabilit̾ iubenti
obediens uolũtariũ laborẽ susceꝑat. ita
nõ nisi dei uolũtas causa pͥma illius
egritudĩs ueracissime reꝑiret᷑. Iã uo
si ĩ labore officioso et pio ad hibuisset
ille sapiens m̃stros cõlaborãtes secũ
ĩ oꝑe bono nec tñ eadẽ uolũtate deo ser¬
mentes sed ad carnaliũ uolũtatũ suaꝵ
mercedẽ ꝑuenire cupiẽtes. uel ĩcõmo¬
da carnalia deuitãtes. adhibiusset etiã
lumẽta si hoc exigeret illius oꝑis ĩ¬
plendi ꝓcunatio. que utiq iumienta
irrationabilia eent̃ aiantia nec ideo
monerẽt mẽbra sub sarcinis qd̾ ali¬
quid de illo bono oꝑe cogitaret̃. sed
natumli appetitu sue uoluptatis et
deuitatione molestie. postremo adhi¬
buissent ip̃a etiã corꝑa oĩ sensu carẽtia que
illi oꝑi eeñt necessaria. frumẽtũ.s. uinũ¬
ĩ hiis certe oĩbus ĩ illo uersantib. corꝑib

Expanded text:
in charitate serviens, et ineffabiliter jubenti in charitate serviens, et ineffabiliter jubenti obediens, voluntarium laborem susceperat: ita nonnisi Dei voluntas causa prima illius aegritudinis veracissime reperiretur. Jam vero si in labore officioso et pio adhibuisset ille sapiens ministros collaborantes secum in opere bono, nec tamen eadem voluntate Deo servientes, sed ad carnalium cupiditatum suarum mercedem pervenire cupientes, vel incommoda carnalia devitantes; adhibuisset etiam jumenta, si hoc exigeret illius operis implendi procuratio, quae utique jumenta irrationalia essent animantia, nec ideo moverent membra sub sarcinis, quod aliquid de illo bono opere cogitarent, sed naturali appetitu suae voluptatis et devitatione molestiae; postremo adhibuisset etiam ipsa corpora omni sensu carentia, quae illi operi essent necessaria, frumentum sciin his certe omnibus in illo opere versantibus corporibus,
Abbreviated transcription (Latin):
quã de oĩbus suis actibus cõsulat . nͨ aliꝙͣ
õmo faciat qd̾ nõ ĩ ea cognouerit ẽẽ faciẽ¬
dũ. ut ei subditus. eiq obtẽperãs recte
faciat Iste si cõsulta sũma rõne diuine
iusticie᷑ quã ĩ secreto audierit aure cor¬
dis sui. eaq sibi iubente ĩ aliquo officio
mĩe corpus labore fatigaret. egretitu-¬
dinẽq cõtraheret.cõsultisq medicis ab
alio diceretur causã morbi Cẽ corꝑis sic¬
citatẽ. ab alio autẽ hũoris ĩmnodẽrationẽ.
unus eorũ uerã causã dice̾t alter eria¬
ret. uterq tñ de ꝓximiis causis idest cor-¬
poribus ꝓnũtiaret At si illius siccita¬
tis causa q̃reret᷑ et ĩueniret᷑ uolũta¬
rius labor. iã uentũ eẽt ad suꝑiorẽ cau¬
sã que ab aĩã ꝓficisceret᷑ ad afficiendũ
corpus quod regit sed nec ip̃a eẽt pͣma.
illa emĩ ꝓculdubio suꝑior eint ĩ ip̃a ĩ¬
cõmutabili sapĩã cui hoĩs sapiẽtis aĩa

Expanded text:
quam de omnibus suis actionibus consulat, nec aliquid omnino faciat, quod non in ea cognoverit esse faciendum, ut ei subditus eique obtemperans recte faciat. Iste si consulta summa ratione divinae justitiae, quam in secreto audiret aure cordis sui, eaque sibi jubente, in aliquo officio misericordiae corpus labore fatigaret, aegritudinemque contraheret, consultisque medicis ab alio diceretur causam morbi esse corporis siccitatem, ab alio autem humoris immoderationem: unus eorum veram causam diceret, alter erraret, uterque tamen de proximis causis, id est, corporalibus pronuntiaret. At si illius siccitatis causa quaereretur, et inveniretur voluntarius labor; jam ventum esset ad superiorem causam, quae ab anima proficisceretur ad afficiendum corpus quod regit: sed nec ipsa prima esset; illa enim procul dubio superior erat in ipsa incommutabili Sapientia, cui hominis sapientis anima
Abbreviated transcription (Latin):
ordo distinctionis mẽbrorũ. et tꝑatio ualitudĩs
Hoc corpus ĩspirata aĩa regĩt. eadẽq rõnalis
Et ideo ꝙius mictabilis. tñ que possit illius
ĩcõmutabilis sapĩe ꝑticeps eẽ ut sit ꝑticipa¬
tio eius ĩ idipm̃. sicut ĩ pꝰo scͥptũ ẽ de õĩbus¬

Expanded text:
ordo distinctioque membrorum, et temperatio valetudinis: hoc corpus inspirata anima regit, eademque rationalis; et ideo quamvis mutabilis, tamen quae possit illius incommutabilis sapientiae particeps esse, ut sit participatio ejus in idipsum, sicut in Psalmo scriptum est de o
Abbreviated transcription (Latin):
ta scilicet ꝑ quã facta sũt oĩa creatã bõ
nel facta sicut ĩ hõibus cũ ad eã que nõ
creata et facta sed genitaẽ cõuertũt᷑
et illustrantur. i ipĩs enĩ fit aliquid ad̾
nocetur eorũ sapĩa nel illud sꝙͣturis
p̃nũtiantib aut narrantib ꝙ uerbũ
caro fc̃m̃ ẽ et habitauit ĩ nobis. hoc m̃o
eiñ xp̃s facta sapĩa ẽ. quia factus ẽ hõe
An ꝓpterea loquitur ĩ illis libris sapĩa
uel de illa dr̃ aliquid. insi ꝙ eã de deo
natã oñdat aut factã. ꝙĩis sit et pr
ip̃e sapĩa. quia illa nobis sapĩa cõmẽ¬
denda erat et imuitanda. curq mutatio¬
ne formam᷑. Pater enĩ eã dicit nt
uerbũ eius sit. nõ quõ ꝓfertur ex ore
uerbũ sonãs. aut añ ꝓnũtiationẽ co¬
gitatur. spatiis enĩ tẽporũ hoc cõpletur
illud aũt eternũ ẽ et illuminãdo di¬
cit nobis et de se et de prẽ qd dicen¬
dũ ẽ hõĩbus Ideoq ait̾ Nemo nouit
filiũ insi pr. et nemo nouit prem iisi

Expanded text:
ta scilicet, per quam facta sunt omnia: creata vero vel facta, sicut in hominibus, cum ad eam quae non creata et facta, sed genita est, convertuntur et illustrantur; in ipsis enim fit aliquid quod vocetur eorum sapientia: vel illud Scripturis praenuntiantibus aut narrantibus, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; hoc modo enim Christus facta sapientia est, quia factus est homo. An propterea non loquitur in illis Libris sapientia, vel de illa dicitur aliquid, nisi quod eam de Deo natam ostendat, aut factam, quamvis sit et Pater ipse sapientia, quia illa nobis sapientia commendanda erat et imitanda, cujus imitatione formamur? Pater enim eam dicit, ut Verbum ejus sit; non quomodo profertur ex ore verbum sonans, aut ante pronuntiationem cogitatur: spatiis enim temporum hoc completur, illud autem aeternum est, et illuminando dicit nobis et de se et de Patre, quod dicendum est hominibus. Ideoque ait, Nemo novit Filium, nisi Pater; et nemo novit Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
tũ simm᷑ imaginẽ dei mens enĩ am̃pa-¬
re seipam̃ nõ pt insi etiã nouerit¬
se. Nã quõ amat qd̾ nescit .ii. Aut si
quisꝙ dicit ex noticia generali uel spe¬
ciali mentẽ credere se ẽẽ talẽ qualẽ
alias exꝑta ẽ. et ideo amare semetip̃a
ĩsipientissime loquitur Mñ em̃ mẽs
aliquã mentẽ uouit si se nõ nouits
Neq enĩ ut oculus corꝑis iudet alios
oculos et se nõ iudet. ita mẽs nouit
alias mẽtes. et ignorat semetipãm
radios qui ꝑ eos emicat et quidquid
corminꝰ tangũt. refringere ac r̾tor¬
q̃re ĩ seip̃o nõ possumꝰ. nisi cũ specula
ĩ tuemur. qd̾ subtilissime obscurissimeq
disserctur. donec aꝑtissime demõstretur
uel ita se rẽ habere uel nõ ita Ez quõ¬
se habeat ius que ꝑ oculos c̾ninꝰ. ipãs
terte uim siue sint radii. siue aliud aliꝰ¬
quid oculis cernere nõ ualemꝰ s mẽte
q̃rimꝰ.et si fieri pt̃ etiã hoc mente cõ¬
p̃hendimꝰ mens ergo ip̃a sicut corporea¬

Expanded text:
ens enim amare se ipsam non potest, nisi etiam se noverit: nam quomodo amat quod nescit? Aut si quisquam dicit ex notitia generali vel speciali mentem credere se esse talem, quales alias experta est, et ideo amare se ipsam, insipientissime loquitur. Unde enim mens aliquam mentem novit, si se non novit? Neque enim ut oculus corporis videt alios oculos, et se non videt; ita mens novit alias mentes, et ignorat semetipsam. radios qui per eos emicant et quidquid cernimus tangunt, refringere ac retorquere in ipsos non possumus, nisi cum specula intuemur. Quod subtilissime obscurissimeque disseritur, donec apertissime demonstretur, vel ita se rem habere, vel non ita. Sed quose habeat vis qua per oculos cernimus; ipsam certe vim, sive sint radii, sive aliud aliquid, oculis cernere non valemus; sed mente quaerimus, et si fieri potest, etiam hoc mente comprehendimus. Mens ergo ipsa sicut corporea
Abbreviated transcription (Latin):
presto sibi ẽẽ uelle ad fruendũ se  Et
cũ tm̃ se nult ẽẽ qñtũ ẽ par mẽti. uo¬
lũtas ẽ et amãs amor equalis Et
si aliqua sb̾a ẽ anior. nõ ẽ utiq corpꝰ
sed sp̃s. nec mens corpus s spũs est.
neq tñ amor et mens duo sp̃s s unꝰ
quedã unũ sũt amãs et amor. siue
sic dicas qd̾ amatur et amor Et hec
quidẽ duo. relatiue ad ĩuicẽ dicũtur
Amãs quippe ad amorẽ refertur. et a¬
mor ad amantẽ Nmãs enĩ aliquo a¬
more amat. et amor alicuiꝰ amãtis ẽ
Mens uero et sp̃s nõ relatiue dicũt᷑
sed eeñtiã demõstrant. Nõ enĩ quia
mens et sp̃s alicuiꝰ hoĩs ẽ. ideo mẽs
et sp̃s̃ ẽ Retracto enĩ eo qd̾ homo ẽ.
qd adiuc̃to corꝑe dĩ retracto enĩ corꝑe
mens et sp̃s manet Retracto aut̃
amãte. nullꝰ ẽ amor. et retracto amo¬
re nullus ẽ amãs. ideoq qnͣtũ adĩui¬
cẽ referũtur duo sũt Qd̾ aũt ad se
ip̃a dicĩtur et singula sp̃s et simul

Expanded text:
praesto esse velle ad fruendum se? Et cum tantum se vult esse, quantum est, par menti voluntas est, et amanti amor aequalis. Et si aliqua substantia est amor, non est utique corpus, sed spiritus: nec mens corpus, sed spiritus est. Neque tamen amor et mens duo spiritus, sequaedam unum sunt, amans et amor; sive sic dicas, quod amatur et amor. Et haec quidem duo relative ad invicem dicuntur. Amans quippe ad amorem refertur, et amor ad amantem. Amans enim aliquo amore amat, et amor alicujus amantis est. Mens vero et spiritus non relative dicuntur, sed essentiam demonstrant. Non enim quia mens et spiritus alicujus hominis est, ideo mens et spiritus est. Retracto enim eo quod homo est, quod adjuncto corpore dicitur; retracto ergo corpore, mens et spiritus manet: retracto autem amante, nullus est amor; et retracto amore, nullus est amans. Ideoque quantum ad invicem referuntur, duo sunt: quod autem ad se ipsa dicuntur, et singula sp
Abbreviated transcription (Latin):
it dixi tanta fc̃a ẽ ĩ corꝑib cõsuetudo.
et ita ĩ hec miro mõ relabẽs foras se
nrã ꝓicit ĩtentio ut cũ ab ĩcerto corpo¬
rũ ablata fuerit. ut ĩ spũ multo c̾tiore
aic stabiliore cognitione figatur. r̃fugiat
ad ista. et ili appetat requiẽ. ũde trauit
ĩfirmitatẽ Cuiꝰ egritudini cõgruendũ
T̾ ut si qñ ĩteriora spũalia accõmoda¬
tius distinguere atq facilius ĩsinuare
conamur. de corporalibus exteriorib
similitudinũ documẽta capiamꝰ Eer¬
su igitur corꝑis exterior hõ p̃dĩtus sen¬
tit corpora. et iste sensus qd facile ad¬
uertitur qnq ꝑtitus ẽ. uidendo. audi¬
endo. olfaciendo. gustando. tangendo.
Sed multũ ẽ et nõ ẽ necessariũ ut
om̃s hos quĩq sensus id qd querimꝰ
ĩterrogemꝰ Euid em̃ nobis unus eoꝵ
renũtiat. etiã ĩ ret̾i̾s ualet Itaq po¬
tissimũ tostiõnio utamur oc̾uloꝵ Is enĩ

Expanded text:
ut dixi, tanta facta est in corporibus consuetudo, ut dixi, tanta facta est in corporibus consuetudo, et ita in haec miro modo relabens foras se nostra projecit intentio, ut cum ab incerto corporum ablata fuerit, ut in spiritum multo certiore ac stabiliore cognitione figatur, refugiat ad ista, et ibi appetat requiem unde traxit infirmitatem. Cujus aegritudini congruendum est: ut si quando interiora spiritualia accommodatius distinguere atque facilius insinuare conamur, de corporalibus exterioribus similitudinum documenta capiamus. Sensu igitur corporis exterior homo praeditus sentit corpora: et iste sensus, quod facile advertitur, quinquepartitus est; videndo, audiendo, olfaciendo, gustando, tangendo. Sed et multum est, et non necessarium, ut omnes hos quinque sensus id quod quaerimus interrogemus. Quod enim nobis unus eorum renuntiat, etiam in caeteris valet. Itaque potissimum testimonio utamur oculorum. Is enim
Abbreviated transcription (Latin):
emini dubiũ ẽ ficit
ĩteriorẽ hoiem ĩtelli¬
gentia. sic exteriorẽ
sen su corꝑis p̃ditũ.
Nitannur igit᷑ si pos¬
sumꝰ ĩ hoc̃ quoq ex¬
teriore ĩdagare qua¬
lecũq uestigiũ trinitatis. nõ quia et
ip̃e eodẽ mõda sit imago dei Mani
nr̃ corrũpitur. sed ĩterior renon̾at᷑ de die
ĩ diẽ In hoc ergo qui corrũꝑitur quera¬
mnꝰ ꝙ̃ admodũ possummiꝰ quãdã t̾iitatis
effigiẽ. et si nõ expressiorẽ tñ fortassis
ad dmnoscendũ facisiorẽ Neq em̃ frust᷑
et iste hõ d̾i. insi quia ĩest ei nõmilla ĩte¬
rioris similitudo et illo ip̃o ordine cõdi¬
tionis ñe quo mortales atq carnales
effecti sumꝰ faciliꝰ et quasi familiaris
uisibilia ꝙͣ ĩtelligibilia ꝑtractamꝰ. cũ
ista sint exterius ^ et  ista sensu corꝑis
sensiamꝰ ila mẽte ĩtelligamꝰ. nosq ip̃i
amini nõ sensibiles sumꝰ idest corpora.
sed ĩtelligibiles qm̃ uita sumq Tamẽ

Expanded text:
emini dubium est, sicut interiorem hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Maninoster corrumpitur, tamen interior ronovatur de die in diem . In hoc ergo qui corrumpitur, quaeramus, quemadmodum possumus, quamdam Trinitatis effigiem, et si non expressiorem, tamen fortassis ad dignoscendum faciliorem. Neque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu corporis sentiamus, illa mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles simus, id est, corpora, sed intelligibiles, quoniam vita sumus: tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
multomagis iustificati nc̃ ĩ sangiuẽ
ip̃ius. saliũ erimꝰ ab ira ꝑ ip̃m Iustifi¬
cati ĩquit ĩ sangie ip̃iꝰ Instificati
plane ĩ eo ꝙ a pccĩs oĩbus̾ liberati Li¬
bencti aũt a pcc̃is oĩbus qm̃ pro nobis
ẽ dei filius qui nullũ habebat occisus
Salu ergo erimꝰ ab na ꝑ ipm̃. ab
ira utiq dei. que nichil ẽ aliud ꝙͣ iusta
uindicta Nõ eñ sicut hoĩs ammi ꝑtur¬
batio ẽ ira dei. sed illiꝰ ira ẽ cui dicit
alio loco scã scͥptura Tu aut̃ dñs u̾tu¬
tũ cũ trãquillitate iudicas Si ergo
iusta diuina uindicta tale nomẽ acce¬
pit. etiã recõciliatio dei q̃ rcẽ nõ ĩtel¬
ligitur insi cũ talis un finitur. nͨ ĩmu¬
ci eramꝰ deo insi ꝙ̃admodũ iusticiest᷑
ĩnicc pcc̃a. quibus remissis tales ũ¬
micicie fimũtur et recõcibãtur iusto
quos ip̃e iustificat. quos tñ etiã ĩrm¬
cos utiq dilexit. qñ quidẽ filio ꝓprio
nõ peꝑcit. sed pro nobis oĩbus cũ ad¬

Expanded text:
stificati nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Justificati, inquit, in sanguine ipsius: justificati plane in eo quod a peccatis omnibus liberati; liberati autem a peccatis omnibus, quoniam pro nobis est Dei Filius, qui nullum habebat, occisus. Salvi ergo erimus ab ira per ipsum: ab ira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hominis, animi perturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utique dilexit: quandoquidem proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus, cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
et qñ nult ꝙͣtũ uult ĩtuetur. qd̾ ad seu¬
sũ corꝑis ꝑtinet qui uocattr auditꝰ n ͨ̃
aliud ꝙ corporaliũ rerũ idest sonorũ ta¬
li cogitatione imaginis uersat Si aũt
qd̾ uerba illa sigm̃ficãt teneat et re¬
colat iã quidẽ aliquid ĩterioris hoĩs a¬
grit sed nãdũ dicendus uel puctandus ẽ
uiuere scd̃m ĩterioris hoĩs trinitatẽ si ea¬
nõ diligit que ibi p̃dicantur. p̃cipiñtur.
ꝓmnittũtur. Potest enĩ etiã ad hoc tenere
atq cogitare ut falsa ẽẽ existimãs co¬
netur etiã redarguere Molũtas gͦ illa
que ibi cõuĩgit ea que mẽõria tenebãt
et ea que inde ĩ acie cogitatiãis ĩpressa

Expanded text:
tum vult intuetur, quod ad sensum corporis pertinet, qui vocatur auditus, nec aliud quam corporalium rerum, id est sonorum, tali cogitatione imagines versat. Si autem quod verba illa significant, teneat et recolat; jam quidem aliquid interioris hominis agit: sed nondum dicendus vel putandus est vivere secundum inon diligat quae ibi praedicantur, praecipiuntur, promittuntur. Potest enim etiam ad hoc tenere atque cogitare, ut falsa esse existimans, conetur etiam redarguere. Voluntas ergo illa, quae ibi conjungit ea quae memoria tenebantur, et ea quae inde in acie co
Abbreviated transcription (Latin):
cipiamꝰ quasi nõ liceat dicere uel istã
sapiãm que ĩ rebus hũans̃ ẽ. uel illã
sciam̃ que ĩ diuinis loquẽdi enĩ latio¬
sermo sc̃ie. insi et ꝓprie singulis nõi¬
bus hec singula uocarẽtur. de
quorũ distinctione nc̃ agiuꝰ
am itaq iudeamꝯ quid
sermo iste ꝓlixus effecerit quo
fides qua cor mũdante ad btĩtu¬
dinẽ ꝑuenitur Ita fit ut ꝑ istã qũa
nõ om̃s uolũt ad illã tende̾ndũ sit
quã nemo possit ẽẽ qui nolit Btõs
eẽ se uelle om̃s ĩ corde uno uidẽt.
tantaq ẽ ĩ hac re nature hũane
cõspiutio ut nõ fallatur hõ qui hoc
ex aĩo suo de aĩo coniciat alieno
Demq om̃s id uelle nos nouimꝰ.
Multi uero ĩortales eẽ se posse de
nullus ẽẽ aliter possit. uolũt tñ eti¬
ã ĩmortales ẽẽ si possint. sed nõ cre¬
dendo qd̾ possint. nõ ita unuit̃ ut pos¬
sint Necessaria ẽ ergo fides ut bt̃ĩ¬
tudinẽ cõsequam᷑ oĩbus hũane na¬
ture bonis idest et anmi et corꝑis

Expanded text:
istam sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiosermo scientiae; nisi et proprie singulis nominibus haec singula vocarentur, de quoruam itaque videamus quid sermo iste prolixus effecerit, quin omnium est fides, qua cor mundante ad beatitudinem pervenitur. Ita fit ut per istam quam non omnes volunt, ad illam tendendum sit quam nemo potest esse qui nolit. Beatos esse se velle, omnes in corde suo vident, tantaque est in hac re naturae humanae conspiratio, ut non fallatur homo qui hoc ex animo suo de animo conjicit alieno; denique omnes id velle nos novimus. Multi vero immortales se esse posnullus esse aliter possit: volunt tamen etiam immortales esse, si possent: sed non credendo quod possint, non ita vivunt ut possint. Necessaria ergo est fides ut beatitudinem consequamur, omnibus humanae naturae bonis, id est, et animi et corporis.
Abbreviated transcription (Latin):
cũe ĩmortalitatẽ ꝑuenire potuerũt. cui
tñ aĩe btam̃ uitã nõ ĩuenerũt stabilẽ
idest uemĩ Ad miserias eã quippe ui¬
te huiꝰ etiã post btĩtudinẽ redire dipe¬
rũt Et qui eorũ de hac erubuerũt sm̃a
et aiam purgatã ĩ sempit̾na bt̃itudi¬
ne sine corꝑẽ collocandã putarũt. ta¬
lia de mũdĩ rursur eternitate sentiũt.
ut hãt de aĩa sententiã suã ip̃i r̾dar-¬
guãt Qd̾ hic longũ ẽ demõstrare.
sed ĩ libro duodecĩo de ciuitate dei satis
nobis ẽ ꝙͣtũ arbitror explicatũ
ides aut̃ ista totũ hoiem̃

Expanded text:
e immortalitatem pervenire potuerunt. Cui tamen animae beatam vitam non invenerunt stabilem, id est veram: ad miserias eam quippe vitae hujus etiam post beatitudinem redire dixerunt. Et qui eorum de hac erubuerunt sententia, et animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeternitate sentiunt, ut hanc de anima sententiam suam ipsi redarguant: quod hic longum est demonstrare, sed in libro duodecimo de Civitate Dei, satis a nobis est, quantum arbitror, explicatum . Fides autem ista totum h
Abbreviated transcription (Latin):
pro nobis. et pro hiis qui laodicie sũt et
qͥuicũq nõ uderũt faciẽ meã ĩ carne
nt cõsolentur corda eorũ copulati in
caritate et ĩ oĩbus diuitiis plenitudi¬
nis ĩtellcũs ad cognoscendũ iysteriũ
dei quod ẽ xp̃s. ĩ quo sũt om̃s thesauri
ẽ uincuiq aũt nr̃m datur małfesta¬
tio sp̃s ad utilitatẽ alii quidẽ datur
duo ut sapĩa d̾imis sciã hũanis actribu-¬
ta sit rebus. utrũq agnosto ĩ xp̃o. et
metũ om̃s eius fideles Et cũ legouer¬
bũ caro fcm̃ ẽ et habitauit ĩ nobis. ĩ

Expanded text:
haberet, et pro his qui Laodiceae fuerant, et quicumque non viderant faciem ejus in carne, ut cordibus consolarentur copulati in charitate, et in omnibus divitiis plenitudinis intellectus, ad cognoscendum mysterium Dei, quod est Christus, in quo sunt omnes thesauri est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: alii quidem dduo, ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus, utrumque agnosco in Christo, et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum est, et habitavit in n
Abbreviated transcription (Latin):
aliqñ nõ sit hic necessaria qualiũtũq
remissio pcc̃orũ. que nõ fit insi ꝑ eũ qui
sangiue suo uicit principẽ pcc̃orũ Exhac
fide et tali uita q̃cũq nationes sũt ĩ aĩo
fidelis hoĩs cũ mẽoria cõtenẽtur. et re¬
cordatione ĩspiciũtur. et uolũtati placẽt.
reddũt quãdã sui generis trinitatẽ. sed
nago dei de qua ĩ eius aditorio post
loq̃mur nũdũ ĩ ipã ẽ Qd̾ tũt melius
apparebit cũ demõstratũ fuerit ubi sit
Quod ĩ ficturo uolimm̃e lcõĩ expectet

Expanded text:
ria qualiumcumque remissio peccatorum; quae non fit nisi per eum qui sanguine suo vicit principem peccatorum. Ex hac fide et tali vita quaecumque notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memoria continentur, et recordatione inspiciuntur, et voluntati placent, reddunt quamdam sui generis trinitatem. Sed imago Dei, de qua in ejus adjutorio post loquemur, nondum in ipsa est: quod tunc melius apparebit, cum demonstratum fuerit ubi sit: quod in futuro volumine lector exspectet
Abbreviated transcription (Latin):
mors potius ẽ dicenda ꝙͣ nita eadẽ
fides ht̃. de qua et ĩ hot librosicut
potui pro spacio tꝑis disputaau. cũ
iã et ĩ quarto libr̃o huiꝰ oꝑis multa
de hac dixerĩ. sed ibi ꝓpter aliud.
hic ꝓpter aliud Ibi scilicet ut oñde¬
rẽ cur et quõ xp̃s ĩ plenitudĩe tꝑis a
pr̃e sit missus. ꝓpter eos qui dicũt eũ
qui ꝑmisit̾ et eũ qui missus ẽ equa¬
les natura ẽẽ nõ possẽ Hic aũt ad
distinguendã actiuã sciam̃. a cõtem¬
platiua sapĩa ꝑlacuit quippe uelut
gradatĩ ascendentib ĩ utraq requi¬
rere apud ĩteriorẽ hoiem quãdã
sui cuiqq generis trinitatẽ. sicut pͥ¬
us apus ex teriorẽ q̃siuimꝰ. ut ad tͥl¬
lã trinitatã que deqẽ pro nr̃o modu¬
lo si tñ uel hoc possumh saltẽ ĩ enig¬
mate et ꝑ speculũ cõtuendã ex̾cita¬
tiore ĩ hiis ĩferioribus reb mente
ueniamꝰ Nuiꝰ igitur uerba fidei qͣsqͥs
ĩ solis uocibus nc̃orie cõmẽdauerit ne¬

Expanded text:
mors est potius dicenda quam vita, eadem fides habet. De qua et in hoc libro, sicut potui, pro spatio temporis disputavi, cum jam et in quarto libro hujus operis multa de hac re dixerim ; sed ibi propter aliud, hic propter aliud: ibi scilicet ut ostenderem cur et quomodo Christus in plenitudine temporis a Patre sit missus , propter eos qui dicunt, eum qui misit, et eum qui missus est, aequales natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatem, sicut prius apud exteriorem quaesivimus; ut ad illam Trinitatem quae Deus est, pro nostro modulo, si tamen vel hoc possumus, saltem in aenigmate et per speculum contuendam exercitatiore in his inferioribus rebus mente veniamus. Hujus igitur verba fidei quisquis in solis vocibus memoriae commendaverit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
cõuictũ ꝓpter qd̾ sequitur ac dicit
Et uidimꝰ gloriã eius gloriã qua-¬
si uingenti a prẽ. plenũ gr̃e et ue¬
ritatis Si gram̃ referam̃ꝰ ad scĩa
ueritatẽ ad sapiãm. puto nos eb il¬
la duarũ istarũ rerũ distinctione
quã cõmendauimꝰ nõ abhorrere
ritas rc̃e tribuitur dei uerbo Quod
uerbũ idem ip̃e ẽ unigenitꝯa pr̃e
plenꝰ gre et ueritatis ¶d actũ T̃ ut
idem ip̃e sit ĩ rebus ꝑro nobis tꝑali¬
tergestis. cui ꝑ eandẽ fidẽ mũdãm᷑
it eũ stabiliter cõtemplem᷑ ĩ rebus
etermis
lli aũt p̃cipui gentiũ pħi qui ĩuisibi¬
lia dei ꝑ ea que fc̃ã sũt ĩtellc̃a cõspi-¬
cere potuerũt. tñ quia sine mediato¬
re idest fine hoĩe xp̃o philosophati st̾.
quẽ nec uenturũ ꝓph̾is. nec uenisse
apłis crediderũt. ueritatẽ detinuerũt

Expanded text:
er quod sequitur et dicit, Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Si gratiam referamus ad scientiam, veritatem ad sapientiam, puto nos ab illa duarum istarum rerum distinctione, quam commendavimus, non abhorrere. ritas recte tribuitur Dei Verbo. Quod vero idem ipse est Unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, id actum est ut idem ipse sit in rebus pro nobis temporaliter gestis, cui per eamdem fidem mundamur, ut eum stabiliter contemplemur in rebus aeternis. Illi autem praecipui gentium philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis credider
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙt̾o ẽ credibilius natura filios hoĩs gr̃a
dei fieri dei filios. et habitare ĩ des in
quo polo et de quo solo ẽẽ possint bt̃i ꝑtici¬
pes ĩmortalitatis eius effecti. Prõpt̾
quod ꝑsuadendũ. dei filius ꝑticeps nr̃e
mortalitatis effectus ẽ Eos itaq¬
qui dicũt. itaue defuit deo modus̃ ali
quo liberarat hõies a miseria mortałi¬
tatis huiꝰ. ut unigenitũ filiũ deũ sibi coe-¬
ternũ hoiẽm ficrĩ uellet. induendo hũa¬
nã ammã et carnẽ mortalẽq factũ
mortẽ ꝓpeti. parũ ẽ sic refellere ut
tur. asseramiꝯ bonũ et diuine cõgruũ di¬
gnitati. uerũ etiã ut oñdamꝰ nõ aliũ
modũ possibilẽ deo de fuisse cuiꝰ ptãti cũc¬
ta equaliter subiacẽt sed sanãde nr̃e mi¬
serie cõuemientiorẽ modũ aliũ nõ fuisse¬

Expanded text:
to est credibilius, natura filios hominis gratia Dei filios Dei fieri, et habitare in Deo, in quo solo et de quo solo esse possunt beati participes immortalitatis ejus effecti; propter quod persuadendum Dei Filius particeps nostrae mortalitatis effectus estqui dicunt, Itane defuit Deo modus alius quo liberaret homines a miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coaeternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, mortalemque factum mortem perpeti? parum est sic refellere, uttur, asseramus bonum et divinae congruum dignitati: verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium no
Abbreviated transcription (Latin):
Guorũ ẽ unũ qd̾ demostratũ ẽ hoĩque
locũ haberet ĩ rebus quas deꝰ cõdidit.
qñquidẽ sic deo cõnũgi potuit hũana
natura. ut ex duab sb̃ns fieret una ꝑ¬
sona. ac ꝑ hoc iã eo tribus deo c̃a et
carne. ut suꝑbi illi maligmi sp̃s quise
ad decipiendũ quasi ad adiuuandũ me-¬
dios ĩterponũt. nõ ideo se audeãt hõĩ
p̃ponere qui nõ hñt crrnẽ. maxĩe quia
et mori ĩ eadẽ carne dignatꝰ ẽ. ne id̾e
dei nobis sine ullis p̃cedentib meritis
ĩ hoĩe xp̃o cõmendaret᷑. quia nec ip̃e nt
tanta unitate uero deo cõiũctus una cũ
illo ꝑsona filius dei fieret ullis ẽ p̃ce¬
dentibus meritis assecutus. idem ip̃e
hõ assũptus mox ut hõ etiã deꝰ. s x
quo hõ eẽ cepit᷑ ex illo ẽ et deꝯQnde¬
ut suꝑbia hõis que maxĩo ĩꝑedimẽto
ẽ ne ĩhereatur deo ꝑ tantã dei hũili¬
tatẽ redargu posset atq sanari Di¬
scit quoq hõ ꝙͣ longe recessent a deo

Expanded text:
 unum, quod demonstratum est homini, quem locum haberet in rebus quas condidit Deus: quandoquidem sic Deo conjungi potuit humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona, ac per hoc jam ex tribus, Deo, anima et carne: ut superbi illi maligni spiritus, qui se ad decipiendum quasi ad adjuvandum medios interponunt, non ideo se audeant homini praeponere, quia non habent carnem; et maxime quia et mori in eadem carne dignatus est Filius Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in homine Christo commendaretur: quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis assecutus; sed ehomo assumptus, mox ut homo etiam Deus; et ex quo homo esse coepit, ex illo est Deut superbia hominis quae maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, per tantam Dei humilitatem redargui posset atque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
sit ea ille qui sua nõ habebat. et ab il
lo m̃ierito ẽ ꝑductus ad mortẽ Tan
ti ualuit sang̾uis ille. ut nẽmẽ xp̃o ĩ¬
dutũ ĩ eterña morte debita detmere
debuerit. qui xpm̃ morte indebita uel
ad tempꝰ occiderit Cõmendat ergo ca¬

Expanded text:
sit ea ille qui sua non hsit ea ille qui sua non hlo est immerito perductus ad mortem. Tantum enim valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debeat, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat
Abbreviated transcription (Latin):
et uocauit. et quos uocauit ip̃os et iusti¬
ficauit. quos aut̃ iustificauit ip̃os et glo¬
rificauit Horũ p̃destinatorũ nemo cũ dia¬
bolo perit.nemo usq ad mortẽ sub dia¬
boli ptãte remarebit Deinde sequitur
qd̾ iã supra cõmeoraui Quid ergo dice¬
mꝰ ad hec. Si deꝰ pro nobis quis cõtra
nob. Qui filio ꝓp̃o nõ peꝑcct. s pro no
bis oĩbus tradid̾it eñ Q dño nõ et cũ iłlo
oĩa nobis donauit e ¶ur ergo nõ fie¬
ret mors̃ xp̃i ỹmo cur nõ p̃termissis
aliis ĩnũabilibus modis quib ad nos
liberandos uti posset om̃ps ipa potissi¬
mũ eligeretur ut fieret ubi nec de
diuinitate eius aliquid ĩiuctũ ẽ a
mutatũ. et de hũantate suscepta tm̃
bñficii collatũ ẽ hõibus. ut a dei filio
sempiterno eodẽq filio hoĩs mors tẽ¬
poralis indebita redderet᷑. qua eos a
fempiterna morte debita liberaret.
Poctata nr̃a diabolꝰ tenebat. et ꝑ il¬
la nos merito figebat ĩ morte Dimi¬

Expanded text:
os et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit. Horum praedestinatorum nemo cum diabolo peribit; nemo usque ad mortem sub diaboli potestate remanebit. Deinde sequitur quod jam supra commemoravi : Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Fbis omnibus tradidit illum; quomodo non et cum illo nia nobis donavit . 21. Cur ergo non fieret mors Christi? Imo cur non praetermissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽs qd̾ eut. et a nobis pro nobis acci-¬
piẽs qd̾ nõ eutt. p̃ter sue nature det̾mẽ¬
tũ nr̃ẽ dignatꝰ ñire cõsortiũ. p̾us sñ ul¬
lo malo suo merito mala nra ꝑferret.
ac sic ic̃ credentib ꝙtũ nos diligat deꝰ.
et qd̾ desꝑabamꝰ iã sꝑantib dona ĩ nos
sua sine b ullis bonis meritis urĩs ĩde

Expanded text:
bis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus, dona in nos sua sine ullis bonis meritis nostris,
Abbreviated transcription (Latin):
stis sed faciet cũ tẽp̃tatione exitũ etiã
ut possitis sustinere
rosũt aũt ista mala q̃ fideles
pie ꝑferũt. uel ad emendanda
pcc̃a. uel ad ex̾cendã ꝓbandãq iusticiã.
nel ad demõstrandã uite hiciꝰ miseriã
ut illa ubi erit bt̃itudo uera atq ppe¬
tua. et de sideretur ardentiꝰ. et ĩstantiꝰ
ĩquiratur Sed circa eos ista seruãtur
de quibus apłs dicit Scimꝰ qm̃ diligẽ¬

Expanded text:
cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Prosunt autem ista mala quae fideles pie perferunt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur. Sed circa eos ista servantur, de quibus Apostolus dicit: Scimus quoni
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinati et electi añ cõstitutionẽ m̃ui¬
di. qt̃s pro illis ip̃e mortuꝰ ẽ xꝙ̃s. car
et ip̃a mors caris de ꝓcc̃o p̾mi hoĩs
origmalit̾ uenerit. tñ bonꝰ eius usus
gloriosissimos martires fecit Et id̾o
nõ solũ ip̃ã sed oĩa seculi huiꝰ mala
mortis obstricta. tñ et remissis pcas
remanere debuerũt cũ quib hõ pro
ueritate certaret. et uñ ex̾ceretur
uirtus fideliũ. ict nouus hõ ꝓ testamẽ/¬
tũ nouũ ĩter mala huiꝰ seculi nouo
scło p̃paretur. miseriã quã meruit᷑
nita ista dãp̃nata sapiẽter tolerãs. et
quia fimietur prudenter gratulãs. btrtu¬
dinẽ uero quã liberata uita futura sũ
fine habitura ẽ fideliter et patiẽter
expectãs Diabolus enĩ a dñatu et a
cordib fideliũ foras missus ĩ quoꝵ dãp̃/¬
natione atq ĩfidelitate licet dãpnatꝰ
etiã ip̃e regnabat. tm̃ pro condicionẽ
mortalitatis huiꝰ adu̾sarii sinitur ꝙͣtũ
eis expedire nouit. de quo sacre littere

Expanded text:
praedestinati et electi ante constitutionem mundi , quatenus pro illis ipse mortuus est Chret ipsa mors carnis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala,mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo per testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatitudinem vero quam liberata vita futura sine fine habitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Lit
Abbreviated transcription (Latin):
At sic a moriẽte potente nobis mortali¬
b ĩpotentib. et cõmẽdata ẽ iusticia et
ꝓmissa potentia Horũ enĩ duorũ unũ
feait moriẽdo. alterũ resurgẽdo Eduid
om̃ iustius ꝙͣ usq ad mortẽ crucis pro
iusticia ꝑuenire : Et quid potentiꝰ ꝙͣ
resurgẽre a mortuis. et ĩ celũ cũ ip̃a
carne ĩ qua ẽ occisus ascendere. Et iu¬
sticia ergo pͥus et potentia postea dia¬
bolũ uicit. iusticia scilicet quia nullũ
pccm̃ habuit. et ab illo ẽ ĩustissĩe occisis.
potentia uero quia reuixit mortuꝰ nũꝙͣ
postea moritumꝰ Sed potentia diabolũ
uicisset. etiã si ab illo nõ potuisset occidi
Qmnius maioris sit potentie etiã ipã
mortẽ uincere resur gendo ꝙ uitare
uniendo. E aliud ẽ ꝓpter qd iustificc̃.

Expanded text:
ac sic a moriente tam potente, nobis mortaliac sic a moriente tam potente, nobis mortalibus impotentibus, et commendata est justitia, et promissa potentia. Horum enim duorum unum fecit moriendo, alterum resurgendo. Quid enim justius, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere? Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissime est occisus; potentia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed aliud est propter quod justificamur
Abbreviated transcription (Latin):
tis liberẽ mortus. Hinc et ĩ alio pͦs dicit
Que nõ rapui tũt ex soluebã rapinã
nolẽs ĩtelligi pcc̃m. quia usurpatũ ẽ
cõtra licitũ AInde ꝓ os etiã carnis sue
sicut ĩ enuãgelio legitur dicit Ecte be¬
int princeps̃ mũdi huiꝰ. et ĩ me nichil
ĩueniet idest nullũ ꝓccm Sedit sciãt
om̃s ĩquit quia nolũtatẽ prĩs mei facio.
suuite eamꝰ hinc Et ꝑgit inde ad pas¬
Nõnẽ ut pro debitorib nr̃is nobis qd̾
ip̃e nõ debebat exsolueret Mũꝙͣ isto iu¬
re equissimo diabolus uinceret. si potẽ¬
tia xp̃s cũ illo agere nõ iusticia uoluisse
S postposuct qd̵ potuit. ut pͥus agerẽt
qd̾ oportuit I deo añt illũ eẽ opus erat
Et hoiẽm et deũ Nisi enĩ hõ eẽt nõ posẜ
occidi. nisi et deꝰ eẽt nõ crederet᷑ noluis¬
se qd̾ potint. sed nõ potuisse quod uoluit.
sed ei defuisse potentiã pictaremꝯ ¶ euc̃
uero huãna pro nobis passus ẽ. qr hõ
nõ ꝑpeti. tanta ĩ diuinitate potentia.

Expanded text:
ber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit princeps mundi hujus, et in me nihil invenit, id est, nullum peccatum: sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi: nisi Deus esset, non crederetur noluisse quod posed ei defuisse potentiam putaremus. Nunc vero humana pro nobis passus est, quia homo non perpeti tanta in divinitate potentia: