comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceptus & hospitatus fuisset: una dierum
fratrib loci ipsius post missam in lectis suis
pausantib subito fragore cȩlum intonuit.
& iubrantib choruscis crebra ꝑ montem
fulgara uolitant. Crescit tempestas illa.
& multiplicata non modicum fulminis
suꝑ domum qua fenum monasterii serua¬
batur precipitat. Unde protinus horridus
ignis accensus. teterrimum atq fecentẽ
ex se fumũ ꝑ aera sparsit. Quicumq
igitur cum anselmo in hospicio erant. t¬
more concussi. dissiliunt. Remansi igitur¬
itaq solus cum solo. At ille lecto decumbe
re uolens: int̾rogauit me utrum nam ig.¬
nis qui eruperat sopitus eẽt. Cui cumꝰ
responderem. auctũ eẽ potius quam sopi
us ẽ ut nobis prouideamꝰ. quia tunc tua
res agitur. paries cum prerimus ardet.
Quo dicto ad ignem concitus uenit: eoq
uiso illi mox sc̃e̾ crucis signum leuata dex¬
tera obiecit. Cideres ẽuestigio flammam
ita se dimittentẽ ac si pro suscipienda bene-¬

Expanded text:
ceptus et hospitatus fuisset, una dierum ceptus et hospitatus fuisset, una dierum fratribus loci illius post mensam in lectis suis pausantibus, subito fragore coelum intonuit, et vibrantibus coruscis crebra per montem fulgura volitant. Crescit tempestas illa, et multiplicata non modicum fulminis super domum, qua fenum monasterii servabatur, praecipitat. Unde protinus horridus ignis accensus teterrimum atque fetentem ex se fumum per aera spargit. Quicunque igitur cum Anselmo in hospitio erant, timore concussi dissiliunt. Remansi itaque solus cum solo. At ille lecto volens decumbere, interrogavit me utrumnam ignis, qui eruperat, sopitus esset. Cui cum responderem auctum potius quam sopitus est ut nobis provideamus, quia tua tunc res agitur, paries cum proximus ardet. Quo dicto ad ignem concitus venit; eoque viso, mox illi sanctae crucis signum levata dextera objecit. Videres evestigio flammam se ita demittentem, ac pro suscipienda bene
Abbreviated transcription (Latin):
eoce quidam iuuenis ornatu ac uultu non
uilis clerico nr̃o qui prope ostium came¬
re iacebat. & necdum dormiens. oculos ta¬
men ad somnum clausos tenebat astitit.
uocans eum nomine suo. Adam inquit dor¬
mis: Cui dum ille responderet. ñ dixit
illi. Uis audire noua: Et libens inquit.
Ac ille. Pro certo ait noueris. quia totum
discidium quod ẽ inter archiep̃m anselmũ¬
& regem w illelmũ det̾minatum ẽ. atq se.¬
datum. Id quod ille alacrior factus ilico ca¬
put leuauit & aꝑtis oculis circum spectans
neminem uidit. Sequenti autem
nocte inter matutinas unus nr̃m clausis
oculis stabat & psallebat. Et ecce quidam¬
illi cartulam ad modum paruam. legendã
exhibuit. Aspexit: & in ea obiit rex w illel¬
mus scriptum inuenit. Confestim aꝑuit
oculos: & nullum uidit pret̾ socios..
Post tͥduum ab hinc ad abbatiam quę
uocatur casa dĩ multis precib inuitatus
anselmus ꝑrexit. Ubi cum honorifice sus¬

Expanded text:
ecce quidam juvenis ornatu ac vultu non ecce quidam juvenis ornatu ac vultu non vilis clerico nostro qui prope ostium camerae jacebat, et necdum dormiens, oculos tamen ad somnum clausos tenebat, astitit vocans eum nomine suo: Adam, inquit, dormis? Cui dum ille responderet: Non. Dixit ei: Vis audire nova? Et libens, inquit. At ille: Pro certo, ait, noveris quia totum dissidium quod est inter archiepiscopum Anselmum, et Willelmum regem, determinatum est atque sedatum. Ad quod ille alacrior factus illico caput levavit, et apertis oculis circumspectans neminem vidit. Sequenti autem nocte inter matutinas unus nostrum clausis oculis stabat et psallebat. Et ecce illi quidam chartulam admodum parvam legendam exhibuit. Aspexit, et in ea, Obiit rex Willelmus, scriptum invenit. Confestim aperuit oculos, et nullum vidit praeter socios. 57. Post triduum abhinc ad abbatiam quae vocatur Casa Dei, multis precibus invitatus Anselmus perrexit. Ubi cum honorifice sus
Abbreviated transcription (Latin):
ponens cotidie pro conuersione & salute eiꝰ
am̃ deprecabatur. Hinc exilii nr̃i
anno tercio qui eo quo a roma lugdunum
uenimus erat scd̾s. iuit anselmus marci¬
macum loqui domino abbati cluniacensi
hugoni & scĩmonialib. Ubi cum ante ip¬
sum abbatem consedissemus. & de his quę
inter anselmũ & regem eo usq uersaban¬
tur uerba ut fit nonnulla hinc inde ꝓfer¬
rentur. intulit idem uenerabilis abbas sub
testimonio ueritatis proxima preterita no¬
cte eundem regem ante chronum dĩ accu-¬
satum. iudicatum. sententiamq dampna¬
tionis in eum promulgatã. Ex quibꝰ uer¬
bis ammirati non modice sumus. sed ꝑpen¬
dentes eminentiam scĩtatis ac reuerentiȩ
eius. fidem his quȩ dicebat nullatenus ha
bere nequiuimꝰ. Postera die cum
ide digressi lugdunum uenissemus. & in-¬
stanti festo beati petri quod colitur kł augu¬
sti. dictis matutinis nos qui circa anselmũ
assidue eramus quieti indulgere cuperemꝰ.

Expanded text:
ponens, quotidie pro conversione et salute ejus ponens, quotidie pro conversione et salute ejus Deum precabatur. Hinc exsilii nostri anno tertio, qui ex quo Roma Lugdunum venimus erat secundus, ivit Anselmus Marciniacum loqui domino abbati Cluniacensi Hugoni et sanctimonialibus. Ubi cum ante ipsum abbatem consedissemus, et de his quae inter Anselmum et regem eo usque versabantur, verba ut fit nonnulla hinc inde proferrentur, intulit idem venerabilis abbas sub testimonio veritatis proxime praeterita nocte eumdem regem ante thronum Dei accusatum, judicatum, sententiamque damnationis in eum promulgatam. Ex quibus verbis admirati non modice sumus, sed perpendentes eminentiam sanctitatis ac reverentiae ejus, fidem his quae dicebat, nullatenus non habere nequivimus. 56. Postera die cum inde digressi Lugdunum venissemus, et instanti festo beati Petri, quod colitur Kalendis Augusti, dictis matutinis, nos qui circa Anselmum assidue eramus, quieti indulgere cuperemus,
Abbreviated transcription (Latin):
anselmum. Itaq in habitaculũ
nr̃m lugdunum reuersi. quietam uitam
ab omni cumultu negocii secularis ageba-¬
mus. AInselmus uͦ uitam ueri serui di in
scĩs meditationib. in omnes sexus etatis
& ordinis hominũ ad se uementium edifi-¬
cationib ac inceterarum uirtutũ exhibiti¬
onib exercebat. ꝑid etiam temporis scrip¬
sit librum unum de conceptu uirginali. &
de peccato originali & aliud quoddam opiis-¬
culum multis gratum & delectabile cui ti¬
tulum indidit meditatio redemptionis hu-¬
apłicȩ pontifex huic uite decedit. & ad in¬
ducias quas de causa anselmi regi dederat
non ꝑuenit. Quo tempore multa etiam
de regis. interitu a multis predicebantur
& tam ex signis que noua & inusitata ꝑ an¬
gliam monstrabant᷑ quam ex religionibus
quȩ plurib religiosis. ꝑ sonis reuelabantur.
quia ultio diuina in ꝓrimo eum pro ꝑse-¬
quutione anselmi oppressura eẽt ferebatur.
Sed anselinus in nichil eorum animum.

Expanded text:
Anselmum. Itaque, in habitaculum Anselmum. Itaque, in habitaculum nostrum Lugdunum reversi, quietam vitam ab omni tumultu negotii saecularis agebamus. Anselmus vero vitam veri servi Dei in sanctis meditationibus, in omnis sexus, aetatis et ordinis hominum ad se venientium aedificationibus, ac in caeterarum virtutum exhibitionibus exercebat. Per id etiam temporis scripsit librum unum De conceptu virginali et De peccato originali, et aliud quoddam opusculum multis gratum et delectabile, cui titulum indidit: Meditatio redemptionis huapostolicae pontifex huic vitae decedit; et ad inducias quas de causa Anselmi regi dederat, non pervenit. Quo tempore multa etiam de regis interitu a multis praedicebantur, et tam ex signis quae nova et inusitata per Angliam monstrabantur, quam ex visionibus quae pluribus religiosis personis revelabantur, quia ultio divina in proximo eum pro persecutione Anselmi oppressura esset ferebatur. Sed Anselmus in nihil horum animum
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Quam rem sic factam dum certa rela¬
tione cluniaci accepissemus gauisi sumus
& pro sua miscdia deo gr̃am & głam decdi¬
mus. Actis deinde propter quȩ
cluniacum aduenimus reuersuri lugduni
iter ꝑ ciuitatẽ matisconensem arripuimꝰ.
Ubi anselmus rogatu ep̃i & canonicorum
missam publice apud scm uincentium ce¬
lebrauit inter sermonẽ quem ad popłin
habuit ut omnes dñm pro siccitate qua in
immensum t̾ra aruerat cõmuniter preca¬
rentur ammonuit. Dicunt se id iam sep¬
us fecisse. sed nichil effecisse & eare ut p̃¬
ces eorum ipse prece sita coram dõ effica¬
ces efficiat. magnopere orant & obsecran
Quid dicam: Necdum pransi eramus. et
ecce subito stupentib cunctis serenitas celi
in nubilum conuertitur. ipsaq die prius¬
quam ciuitatem egrederemur pluuia dul¬
cis & copiosa terris illabitur. Plebs igitur
uiso hoc facto benedixit dñm. & eius post
dm̃ auetorem magnis laudib predicant

Expanded text:
vit. Quam rem sic factam dum certa relavit. Quam rem sic factam dum certa relatione Cluniaci accepissemus, gavisi sumus, ac pro sua misericordia Deo gratiam et gloriam dedimus. 54. Actis deinde propter quae Cluniacum advenimus, reversuri Lugdunum iter per civitatem Matisconensem arripuimus. Ubi Anselmus rogatu episcopi et canonicorum missam publice apud Sanctum Vincentium celebravit; et inter sermonem, quem ad populum habuit, ut omnes Dominum pro siccitate qua in immensum terra aruerat, communiter precarentur, admonuit. Dicunt se jam id saepius fecisse, sed nihil effecisse; et ea re, ut preces eorum ipse sua prece coram Deo efficaces efficiat, magnopere orant et obsecrant. Quid dicam? Necdum pransi eramus, et ecce subito stupentibus cunctis serenitas coeli in nubilum vertitur, ipsaque die priusquam civitate egrederemur, pluvia dulcis et copiosa terris illabitur. Plebs igitur viso hoc facto benedixit Dominum, et ejus post Deum auctorem magnis laudibus praedicant
Abbreviated transcription (Latin):
illam adunacȩ multitudinis comminus tene-¬
ri conspicimus furibundos motus & in hu-¬
stu edentem. Populus itaq uirum aduenien-¬
tem circumdat retentis habenis preces in-¬
geminat. ut misere mulieri manum impo¬
nat: orat obsecrat. Obsistit ille dicens quod
postulant nequaquam sapientiȩ eẽ. Obi¬
clunt illi uulgi more que occurrebant.
saltem improbitate uincere gestientes.
Tunc uir aliter non posse se euadere sei¬
tiens. hoc solo eis morem gessit. uidelicet
quod nulli negare solebat signo eam sc̃ẽ
crucis leuata dextera signauit. Quo fa¬
cto laratis habenis otior abit. impositoq
cucullȩ suȩ capitio capiti remotis sociis sir¬
gularis uadit. infelicis feminȩ erumpnas
me deflens. Hac nos contritione afflicti¬
iuimus cluniacum. illa uulgi manib ae¬
ta domum tetendit. Neodum pes eius lin
suȩ domus attriuit. & integerrime sanitati
donata in laudem uiri linguas omniũ sol¬

Expanded text:
medio adunatae multitudinis cominus tenemedio adunatae multitudinis cominus teneri conspicimus, furibundos motus, et inhustu edentem. Populus itaque virum advenientem circumdat, retentis habenis preces ingeminat, ut miserae mulieri manum imponat, orat, obsecrat. Obsistit ille dicens quod postulant nequaquam esse sapientiae. Objiciunt illi vulgi more quae occurrebant, saltem improbitate vincere gestientes. Tunc vir aliter se non posse evadere sentiens, hoc solo eis morem gessit, videlicet quod nulli negare solebat, signo eam sanctae crucis levata dextra signavit. Quo facto, laxatis habenis ocior abit, impositoque cucullae suae capitio capiti, remotis sociis, singularis vadit, infelicis feminae aerumnas me deflens. Hac nos contritione afflicti Cluniacum, illa vulgi manibus acta domum tetendit. Necdum pes ejus limen suae domus attrivit, et integerrimae sanitati donata in laudem viri linguas omnium sol
Abbreviated transcription (Latin):
ti restitutus sit. At ille nichil hoc ad se ꝑ
tinere. sed ipsius fidei. ac meritis beati ste¬
phani martyris ad quem diuertit ascri-¬
bendum asserens. his quȩ saluti animȩ illiꝰ
competerent eum instruxit. & familiarem
sibi effectum correctiori uitȩ ut post multo¬
rum testimonio comꝑimus reddidit.
His fere temporib clumacum euntibus
nobis occurrit quidam sacri ordinis homo
lacrimis precib uirum de precans quatinꝰ
& se o culo miscdiȩ. & sororem suam nuꝑ
amentẽ effectam. dextera suȩ benedictio¬
nis dignaret᷑ respicere. Et subdens ecce
ait inuia qua transituri estis inter multos
tenetur. sꝑantes quia si tu ei domine manũ
imposueris. continuo fauente gr̃a dĩ suȩ
menti restituetur. Ad hȩc ille muta uoce
& quasi surda ꝑtransit aure. Presbiterum
autẽ eo magis instantem ac preces multipli-¬
cantẽ repulit a se omnimodis asserens tam
extraneum factum nulla sibi ratione temp-

Expanded text:
ti restitutus sit. At ille nihil ad se hoc ti restitutus sit. At ille nihil ad se hoc pertinere, sed ipsius fidei ac meritis beati martyris, ad quem divertit, ascribendum asserens, his quae saluti animae illius competerent, eum instruxit, et familiarem sibi effectum correctiori vitae ut post multorum testimonio comperimus, reddidit. 53. His fere temporibus, Cluniacum euntibus nobis occurrit quidam sacri ordinis homo, lacrymosis precibus virum deprecans quatenus et se oculo misericordiae et sororem suam nuper amentem effectam dextera suae benedictionis dignaretur respicere. Et subdens: Ecce, ait, in via qua transituri estis inter multos tenetur, sperantes quia si tu, domine, ei manum imposueris, continuo favente gratia Dei, suae menti restitueretur. Ad haec ille muta voce et quasi surda pertransiit aure. Presbyterum autem eo magis instantem ac preces multiplicantem repulit a se, omnibus modis asserens tam extraneum factum nulla sibi ratione tentan
Abbreviated transcription (Latin):
falli non posse. scientes quendam non igno¬
ti nominis uirum eo solo quod spe santa
tunc inualitudine conualuisse. Siquidem
unus epͥncipibus terrȩ illius diu eadem qͣ
ipsi languoris molestia ueratus fuerat. Hic
agnito anselmum in eccłia beati stephani
missam ex more celebraturum festinauit
illo. arbitrans sibi ad recuꝑandam santa¬
tem utile fore si missa tanti uiri ac benedi¬
ctione meruisset potiri. Fadeor uidimus
hominẽ suorum manib innixum ȩccłiam
introeuntem. mortuo quam uiuenti similio-¬
rem. Sedit & finita missa egressus ẽ. No¬
bis uero nec̃ quis uel unde aut cur adue¬
nerit scientib aut curantib idem uir e-¬
uolutis paucis dieb ad patrem uenit
flexis genib ei pro adepta sanitate gr̃as
agens. Ia quod cum ille obstupesceret.
indicauit ei ordinem geste rei confirmans
quod ab ea hora. qua se missȩ illius p̃senta¬
uit omni doloris ueratione depulsa sanita¬

Expanded text:
falli non posse, scientes quemdam non ignofalli non posse, scientes quemdam non ignoti nominis virum eo solo quod spe recupetunc noviter invaletudine convaluisse. Siquidem unus e principibus terrae illius diu eadem qua ipsi languoris molestia vexatus fuerat. Hic agnito Anselmum in ecclesia Beati Stephani missam ex more celebraturum, festinavit illo arbitrans sibi ad recuperandam sanitatem utile fore, si missa tanti viri ac benedictione meruisset potiri. Fateor, vidimus hominem suorum manibus innixum ecclesiam introeuntem, mortuo quam viventi similiorem. Sedit, et finita missa egressus est. Nobis vero, nec quis, vel unde aut cur advenerit scientibus aut curantibus, idem vir, evolutis paucis diebus, ad Patrem venit, flexis genibus ei pro adepta sanitate gratias agens. Ad quod cum ille obstupesceret, indicavit ei ordinem gestae rei, confirmans quod ab ea hora, qua se missae illius praesentavit, omni doloris vexatione depulsa, sanita
Abbreviated transcription (Latin):
iuri egressi sunt. Post mensam in secretio¬
rem locum me tulerunt magnoꝑe postu-¬
lantes. quatinus ad uiti mea ope ad mis¬
sam patͥs mererentur de manu eius domi¬
nicum corpus & sangunem sumere. Quos
cum libenter audissem. & quando quoue in
loco id fieret edocuissem. gratiosa uoce re¬
sponderunt. Et nos quidem sicut dicis
medicina quam nunc de ipsius mensa susce-¬
pimus a quartanis & mortiferis febrib ac
in cestinorum incortionib quib indolerabili
cruciatti concutimur liberati non fuerimꝰ.
luerimꝰ non ueniemus: ueniemus si non con
accepi ab eis qui utrumq nouerunt eoqͦd
de mensa susceꝑant ad plenum dĩ gr̃a con¬
ualuerunt. Quod quidem si ita non fuissec.
quemammodũ illos infirmitate grauatos
sanitati uoluisse restitui. credibile ẽ. ita eos
ab requisitione istius posterioris medicine
suꝑsedere uoluisse dubitim non ẽ. Certo
nempe tenebant. ista sequin conualescerens

Expanded text:
viri egressi sunt. Post mensam in secretioviri egressi sunt. Post mensam in secretiorem locum me tulerunt, magnopere postulantes quatenus adjuti mea ope ad missam Patris mererentur de manu ejus Dominicum corpus et sanguinem sumere. Quos cum libenter audissem, et quando, quove in loco id fieret edocuissem, gratiosa voce responderunt: Et nos quidem omni excusatmedecina, quam nunc de mensa ipsius suscepimus a quartanis, et mortiferis febribus, ac intestinorum tortionibus, quibus intolerabili cruciatu concutimur, liberati non fuerimus. luerimus, non veniemus: veniemus si non convaccepi ab eis qui utrumque noverunt eo quod de mensa acceperant ad plenum Dei gratia convaluerunt. Quod quidem si ita non fuisset, quemadmodum illos infirmitate gravatos sanitati voluisse restitui credibile est; ita eos ab requisitione istius posterioris medicinae supersedere noluisse dubium non est. 52. Certo nempe tenebant ista se, quin convalescerent
Abbreviated transcription (Latin):
eo. Et celebrato sollempnis misse & pre-¬
dicationis officio cum ad refectionem
corporis sedisset. uenerunt ante illum
milites duo. uoce & uultu egrotationis
molestiam qua premebant᷑ preferentes.
rogantes quatinus de micis sui panis
eis dare dignarettr. At ille. Nequaꝗͣ
inquit. Nec enĩ pane integro nedum
micis uos indigere conspicio. Sed si co¬
medere uobis placet locus amplus ẽ.
sedete. & cum benedictione dĩ quȩ nob̾
apponentur comedite. Responderant
se pro hoc non uenisse. Nec ego ait uob̾
aliud faciam. Intellexerat enim quo in¬
cenderent. Unus ergo ex his qui in eius
dextera sedebant intelligens illos salu¬
tis proprie curam habere & uirum in
hoc nichil quod miraculũ posset ascri-¬
bi uelle facere. quasi eorum importuni-¬
tate ꝑtesus. arrepta desuꝑ mensa fragñ-¬
ta prebuit eis. ꝙ ne hominẽ fatigarent
secedere monuit. Qui statim ut exinde
modicũ gustauerunt. cum benedictione

Expanded text:
eo. Et celebrato solemni missae ac praeeo. Et celebrato solemni missae ac praedicationis officio, cum ad refectionem corporis sedisset, venerunt ante illum milites duo, voce et vultu aegrotationis molestiam qua premebantur praeferentes, rogantes quatenus de micis sui panis eis dare dignaretur. At ille: « Nequaquam, inquit; nec enim pane integro nedum micis vos indigere conspicio. Sed si comedere vobis placet, amplus locus est, sedete, et cum benedictione Dei quae vobis apponentur comedite. » Responderunt se pro hoc non venisse. « Nec ego, ait, vobis aliud faciam. » Intellexerat enim quo intenderent. Unus ergo ex his qui in ejus dextra sedebant intelligens illos salutis propriae curam habere, et virum in hoc nihil quod miraculo posset ascribi velle facere, quasi eorum importunitate pertaesus, arrepta desuper mensa fragmenta praebuit eis, et ne hominem fatigarent secedere monuit. Qui statim ut exinde modicum gustaverunt cum benedictione
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ unctionem sacri crismatis ꝑ impo¬
sitionem manus illius poscentium sibi cõ¬
ferri. Atille omnes ad gram ipsius sacra.¬
men̾ti ammittebat. ita ut sepissime in
hoc totus dies expenderetur. & nos qui
eis ministrabamꝰ graui dedio afficeremur.
ipso semꝑ iocundo & hylari uultu existen-¬
te. Creuit autẽ ex hoc in eum mira quę¬
dam & incredibilis dilectio omniũ & bo-¬
nitas eius diuulgabatur ꝑ circuitum.
Igitur qui illis dieb saltem reliquias de
mensa illius poterat habere contra om¬
nia ꝑicula & infirmitates se salutifera
credebat medicina ditatum. Nec ista
fides eos fallebat. Nam reuera nonnul¬
los febrib tentos. & quibdam aliis in¬
firmitatib pressõs mox sumptis eyboꝵ
eius reliquiis. nouimus integre sanitati
resticutos. Ex empli gr̾a. festiuitas bea-¬
ti mauricii celebris habebatur uienne.
Hogatus itaq anselmus. a widone ipsiꝰ
urbis archiep̃o in ipsa festiuitate uenit

Expanded text:
factus est, unctionem sacri chrismatis per impofactus est, unctionem sacri chrismatis per impositionem manus illius poscentium sibi conferri. At ille omnes ad gratiam ipsius sacramenti admittebat, ita ut saepissime in hoc totus dies expenderetur, et nos qui ei ministrabamus gravi taedio afficeremur, ipso semper jucundo et hilari vultu existente. Crevit autem ex hoc in eum mira quaedam et incredibilis dilectio omnium, et bonitas ejus divulgabatur per circuitum. 51. Igitur qui illis diebus saltem reliquias de mensa illius poterat habere, contra omnia pericula et infirmitates se salutifera credebat medecina ditatum. Nec ista fides fallebat eos. Nam revera nonnullos febribus tentos, et quibusdam aliis infirmitatibus pressos, mox sumptis ciborum ejus reliquiis, novimus integrae sanitati restitutos. Exempli gratia, festivitas beati Mauritii celebris habetur Viennae. Rogatus itaque Anselmus a Guidone ipsius urbis archiepiscopo, in ipsa festivitate venit
Abbreviated transcription (Latin):
Soluto conuentu accepta licentia romã
digredimur. Uia uero redeundi: multis
erat ꝑiculis obnoria. sed protegende nos
dño ꝑicula cuncta euasimus. ac lugdunur
illesi ꝑuenimus. Ubi summo cũ honore g¬
dioq suscepti: & ãpontifice ciuitatis ueni¬
rabili scilicet hugone detenti. mansionem
nr̃am illic firmauimus amissa omni fidu¬
cia uiuente rege willelmo angliam ren¬
andi. Habitus ẽ ergo ibi anselmus ñ sicu
hospes aut ꝑegrinus. sed uere sicut ind¬
gena. & loci dñs. Unde nusquam ipse ips
urbis antistes eo presente suo uolebat lo
presidere sed presidente ubiq anselmo i
mira humilitate & honestate preditus n¬
ferioris et quasi suffraganei loco simule
officio fungebatur. Suꝑ hȩc ut ep̃ale offici¬
um ꝑ totam parrochiam suam pro uelle
exerceret. in uoluntate eius ac deliberatio¬
ne constituit. Quod ubi ꝑ loca uicina in-¬
notuit. ilico frequens popłorum coneur suᷤ

Expanded text:
Soluto conventu, accepta licentia, Roma Soluto conventu, accepta licentia, Roma digredimur. Via vero redeundi multis erat periculis obnoxia, sed protegente nos Domino pericula cuncta evasimus, ac Lugdunum illaesi pervenimus. Ubi summo cum honore gaudioque suscepti, et a pontifice civitatis venerabili scilicet Hugone  al. omit. v. s. H. detenti, mansionem nostram illic firmavimus amissa omni fiducia, vivente rege Willelmo, Angliam remeandi. Habitatus est ergo ibi Anselmus non sicut hospes aut peregrimus, sed vere sicut indigena et loci dominus. Unde nusquam ipse ipsius urbis antistes eo praesente suo volebat loco praesidere, sed praesidente ubique Anselmo, ille mira humilitate et honestate praeditus, inferioris, et quasi suffraganei loco simul et officio fungebatur. Super haec ut episcopale officium per totam parochiam suam pro velle exerceret, in voluntate ejus ac deliberatione constituit. Quod ubi per loca vicina innotuit, illico frequens populorum concursus
Abbreviated transcription (Latin):
patienter ammictere. At ille modesta qͣ
poneret. si non in obedientię neuo corrũ¬
pi timeret. Quid referam non¬
nulloᷤ ciues urbis quoꝵ ingens multi¬
tudo propt̃ fidelitatẽ imꝑatoris ipsi pa-¬
pe erat infesta nonnumquã in unum
conglobatos anselmum a lateranis ad
sc̃m petrum cum sus euntem propter
odium pape caꝑe uolentes. s mox uiso
uultu eius territos proiectis armis t̾re
procumbere & se illius benedictione de¬
poscere insigniri: Hi honores & horum
similes uulgi fauores illum uibiq cõmita¬
bantur quia mores sui in cunctis dõ fa¬
mulabant᷑. Hinc etiam erat quod non fa-¬
bamus amori & honori cunctis eramus.
et iam quȩ recidenda recisa & que statu¬
enda uidebant᷑ statuta fuissent: ex cõmu¬
nicationis sententiam. tam in laicos qui
in uestituras ȩccłiarum dant quam in eor
qui de manib eorum illas susciprant. ci
toto concilio papa intorsit. Eadem quoo
um sic adepti honoris aliquem sacrant.

Expanded text:
patienter admittere. At ille modesta quapatienter admittere. At ille modesta quaponeret, si non inobedientiae naevo corrumpi timeret. 49. Quid referam nonnullos cives Urbis, quorum ingens multitudo propter fidelitatem imperatoris ipsi papae erat infesta, nonnunquam in unum conglobatos, Anselmum a Lateranis ad Sanctum Petrum euntem cum suis propter odium papae capere volentes, sed mox viso vultu ejus territos projectis armis terrae procumbere, et se illius benedictione deposcere insigniri? Hi honores, et horum similes vulgi favores illum ubique comitabantur, quia mores sui in cunctis Deo famulabantur. Hinc etiam erat, quod non fabamus, amori et honori cunctis eramus. et jam quae recidenda recisa, et quae statuenda videbantur statuta fuissent, excommunicationis sententiam tam in laicos qui investituras ecclesiarum dant, quam in eos qui de manibus eorum illas suscipiunt, cum toto concilio papa intorsit. Eadem senteum sic adepti honoris aliquem sacrant. 50.
Abbreviated transcription (Latin):
ferme ꝑ dimidium annum continue cir-¬
ca papam degentes & quasi in cõmune ui-¬
uentes. Vnde & ipse papa nonnumquam
ad anselmum ueniebat. lete cum eo sese a¬
gendo. & curiam ei faciendo. Dedit quoq¬
illi hospitium in quo conuersabamur eo
iure. ut si aliquando romam rediret. con¬
tra omnes homines illud sibi uendicaret.
Ipse inconuentu nobilium in processionib
precunctis honoratus cunctis acceptus. &
ipse humilitate simplici omnib summissus.
Propterea angli ilł temporib romam ue-¬
nientes pedes eius instar pedum romani
pontificis sua oblatione honorare desidera¬
bant. Quib ille nequaquam acquiescens
in secretiorem domus partem fugiebat.¬
& eos pro tali re nullo patiebatur pacto
ad se accedere. Quod ubi pape relatum
ẽ. ammiratus in homine humilitatẽ mũ¬
diq contemptũ. iussit sese in se cenere. et
nullum benefacere. ultro uolentẽ prohibe¬
re. sed omnes pro tali causa aduentantes

Expanded text:
ferme per dimidium annum, continue cirferme per dimidium annum, continue circa papam degentes, et quasi in commune viventes. Unde et ipse papa nonnunquam ad Anselmum veniebat, laete cum eo sese agendo, et curiam ei faciendo. Dedit ei quoque hospitium in quo conversabamur eo jure, ut si aliquando Romam rediret, contra omnes homines illud sibi vindicaret. Ipse in conventu nobilium, in processionibus, prae cunctis honoratus, cunctis acceptus, et ipse omnibus simplici humilitate submissus. Praeterea Angli illis temporibus Romam venientes, pedes ejus ad instar pedum Romani pontificis sua oblatione honorare desiderabant. Quibus ille nequaquam acquiescens, in secretiorem domus partem fugiebat, et eos pro tali re nullo patiebatur ad se pacto accedere. Quod ubi papae relatum est, admiratus in homine humilitatem mundique contemptum, jussit sese in se  al., in eo tenere, et nullum benefacere ultra volentem prohibere, sed omnes pro tali causa adventantes
Abbreviated transcription (Latin):
chilum laborasset. fretus benedictione
eius sclauiam reuersus ẽ. oꝑiens ibi tẽ¬
pus concilii quod idem papa apud ba-¬
rum kł octobris erat celebraturus. Cui
concilio dũ anselmus se presentasset & ꝑ
suasus a papa grecos in ꝓcessione sp̃c scĩ
ut pote quem a patre non a filio ꝓce-¬
dere astruebant. errantes rationabi¬
li atq catholica disputatione confu¬
tasset. magni apud om̃s habitus ẽ.
et ueneratione dignissimꝰ comproba-¬
tus. Ftinito concilio romam cum apłico
ꝓfecti sumus. Pransactis autẽ
aliquantis dieb uenit romam ue illel¬
mus ille cuius in exitu anglie mentionẽ
fecimus. His inter alia hoc effecit apud
apłicum ut inducias regi anglie daret
de causa anselmi. usq ad festum scĩ mi-¬
chaelis archangłi. Quod anselmus ag-¬
noscens ilico lugdunum redire uolebat.
s prohibitus a papa ẽ. propt̃ concilium
quod se tercia ebdomada pasche rome habi¬
turum stacuerat. Morati itaq rome sumꝰ

Expanded text:
hilum laborasset; fretus benedictione hilum laborasset; fretus benedictione ejus, Schlaviam reversus est, operiens ibi tempus concilii, quod idem papa apud Barum Kalend. Octob. erat celebraturus. Cui concilio dum Anselmus se praesentasset, et persuasus a papa Graecos in processione Spiritus sancti, utpote quem a Patre non a Filio procedere astruebant, errantes, rationabili atque catholica disputatione confutasset; magni apud omnes habitus est, et veneratione dignissimus comprobatus. 48. Finito concilio, Romam cum apostolico profecti sumus. Transactis autem aliquantis diebus, venit Romam Willelmus ille, cujus in exitu Angliae mentionem fecimus. Is inter alia hoc effecit apud apostolicum, ut inducias regi Angliae daret de causa Anselmi usque ad festum sancti Michaelis archangeli. Quod Anselmus agnoscens, illico Lugdunum redire volebat; sed prohibitus a papa est propter concilium, quod se tertia hebdomoda Paschae Romae habiturum statuerat. Morati itaque sumus Romae
Abbreviated transcription (Latin):
suis predicantes quam exꝑiebantur. Unde
in tanta deinceps ueneratione etiã apud
quȩ in unum locata erant transiremus
ingens multitudo illorum eleuatis ad cȩ¬
lum manib ei ꝓspera imprecarent᷑. et
osculatis pro ritu suo manib ꝓpriis. nec ne
coram eo genib flexis. ꝓ sua eum benigna
largitatẽ grates agendo uenerarent᷑. Quo¬
rum etiam plurimi uelut comꝑimus se li¬
benter eius doctrine instruendos summisis¬
sent. ac. rp̃iane fidei iugo. sua ꝑ eum colla
iniecissent. si crudelitatem comitis sui. pro
hoc in se seuituram non formidassent. Nã
reuera nulli eorum pati uolebat. xp̃ianũ
impune fieri. Quod qua industria ut
ita dicam faciebat. nichil mea inter est ru¬
derit ds & ipse. De hinc soluta obsidio¬
ne anselmus multa prece papam ad hoc
flectere conatus ẽ quatinus ab onere pon-¬
tificali eum absolueret. & quieti liberũ
uacare concederet. Uerum cum in quan¬
tum quidem ad effectum spectabat in ni¬

Expanded text:
suis praedicantes quam experiebantur. Unde suis praedicantes quam experiebantur. Unde in tanta deinceps veneratione etiam apud quae in unum locata erant, transiremus, ingens multitudo eorum elevatis ad coelum manibus ei prospera imprecarentur, et osculatis pro ritu suo manibus propriis nec ne coram eo genibus flexis, pro sua eum benigna largitate grates agendo venerarentur. Quorum etiam plurimi, velut comperimus, se libenter ejus doctrinae instruendos submisissent, ac Christianae fidei jugo sua per eum colla injecissent, si credulitatem comitis sui per hoc in se saevituram non formidassent. Nam revera nullum eorum pati volebat Christianum impune fieri. Quod qua industria, ut ita dicam, faciebat, nihil mea interest; viderit Deus et ipse. 47. Dehinc soluta obsidione, Anselmus multa prece papam ad hoc flectere conatus est, quatenus ab onere pontificali eum absolveret, et quieti liberum vacare concederet. Verum cum, in quantum quidem ad effectum spectabat, in ni
Abbreviated transcription (Latin):
teret ad anselinum. Papa namq colebat᷑
a cunctis quemammodũ pater & pastor
cominunis anselmus uero diligebat᷑ ab
omnib sicut homo mansuetus & mitis.
& cui suo iudicio nichil debebatur a quo¬
uis. In papa deniq suꝑeminens uigebat
cum dignitatis auctoritate potestas: in
anselmo mira & quȩ cunctos demulcebat
pura cum simplicitate humilitas. Multi
ergo quos timor ꝓhibebat ad papam acce-¬
dere: festinabant ad anselmum uenire amo¬
re ducti qui nescit timere. Maiestas etenĩ
pape. solos admittebat diuites: humani-¬
tas anselmi. sine ꝑsonarum acceptione
suscipiebat omnes. Et quos om̃s: Pa-¬
ganos etiam ut de xp̃ianis taceam. Si-¬
quidem non nulli talium. nam
eorum multa milia in ipsam expedicio¬
rus comes de ficilia nonnulli in quam ca¬
lium fama bonitatis eius inter suos exci¬
ti. mansionem nr̃am frequentabant. & sũp¬
tis ab anselmo corporalib eybis gratiosi re¬
uertebant᷑ ammirandã uiri benignitatem

Expanded text:
teret ad Anselmum. Papa namque colebatur teret ad Anselmum. Papa namque colebatur a cunctis, quemadmodum pater et pastor communis; Anselmus vero diligebatur ab omnibus, sicut homo mansuetus et mitis, et cui suo judicio nihil debebatur a quovis. In papa denique supereminens vigebat cum dignitatis auctoritate potestas; in Anselmo mira et quae cunctos demulcebat pura cum simplicitate humilitas. Multi ergo, quos timor prohibebat ad papam accedere, festinabant ad Anselmum venire, amore ducti qui nescit timere. Majestas etenim papae solos admittebat divites, humanitas Anselmi sine personarum acceptione suscipiebat omnes. Et quos omnes? Paganos etiam, ut de Christianis taceam. Siquidem nonnulli talium, nam eorum multa millia in ipsam exepeditiorus; comes de Sicilia, nonnulli, inquam, talium fama bonitatis ejus inter suos exciti mansionem nostram frequentabant, et sumptis ab Anselmo corporalibus cibis gratiosi revertebantur, admirandam viri benignitatem
Abbreviated transcription (Latin):
clamosa uoce cadendo dicens. scã maria.
Ia quem sonitum nos ac socii nr̃i qui in
tentoriis quiescebant. exꝑgefacti lectis ꝓ¬
siliuimus: accurrentes hominẽ in ꝓfundo
iudimus & pre cimore simul & angustia
cordis exanimatifere sumus. Quod ipse
ꝑcipiens mox leuato capite comi uultu io¬
cundo intuitu. nobis innuit. nil lesionis
sese ꝑpessum. Descendentes igitar qͥdam
ex nr̃is ex altera parte ipsius precipitii.
qua uia erat descendendi edurerunt eum
a lacu. sanum omnino atq incolumem.
Cum post hec sedis apłicȩ pontifex urba¬
nus illo aduentaret. & ei ab anselmo. & pͥn¬
cipib totius exercitus obuiam itum ẽẽt.
ingenti mundialis glȩ pompa prosequutꝰ
ductus ẽ in tentorium quod iuxta nos sibi
erat ceteris excellentius consticutũ. Sicq
donec ciuitas in deditionem transiit obsi-¬
dio illius domnum papam & anselmum
uicinos habuit. ita ut familia utrorumq
magis uideretur una quam duȩ. nec facile

Expanded text:
clamosa voce cadendo dicens: Sancta Maria! clamosa voce cadendo dicens: Sancta Maria! Ad quem sonitum nos ac socii nostri qui in tentoriis quiescebant expergefacti, lectis prosilivimus, accurrentes hominem in profundo vidimus, et prae timore simul et angustia cordis exanimati fere sumus. Quod ipse percipiens, mox levato capite comi vultu, jucundo intuitu nobis innuit nihil laesionis sese perpessum. Descendentes igitur quidam ex nostris ex altera parte ipsius praecipitii, qua via erat descendendi, eduxerunt eum a loco sanum omnino atque incolumem. 46. Cum post haec sedis apostolicae pontifex Urbanus illo adventaret, et ei ab Anselmo et principibus totius exercitus obviam itum esset, ingenti mundialis gloriae pompa prosecutus, ductus est in tentorium quod juxta mos sibi erat caeteris excellentius constitutum. Sicque donec civitas in deditionem transiit, obsidio illius dominum papam et Anselmum vicinos habuit, ita ut familia utrorumque magis videretur una quam duae, nec facile
Abbreviated transcription (Latin):
quia multi diuersis languorib ac febrib
tenti sumpta in potum eadem aqua pͥstinȩ
sanitati mox restituunt᷑. His dieb
sidebat. Qui fama uiri ꝑmotus: mittens ro¬
gauit eum uenire ad se. Ascendimus. itumꝰ.
& plures in obsidione dies ȩxegimus. remo¬
ti intentoriis a frequentia & cumultu ꝑstre¬
pentis exercitus. Erat autẽ ubi eramus qͤ¬
dam ecclesiola penitus deserta: & iuxta
ostium cisterna desuꝑ diruta magne ꝓ-¬
funditatis hẏatum sua diruptione precen-¬
dens. In qua ȩccłia uelut in camera pro
uelle conuersabamur tam quieti quam
oꝑi in ea indulgentes & ducem ipsũ cum
suis nobiscum singulis dieb ad quȩ uole¬
bamus. in promptu habentes. Quadam
uero nocte cum in ea dormiremus. conti¬
git anselmum sui corporis necessitate silen¬
tio surgere. & ne inquietaremur suo mo¬
re lento pede ad hospitium tendere. Qͦs
cum exisset. & immemor foueȩ ꝑ tenebraᷤ
in partem diuertisset. in ꝓfundum oecidit

Expanded text:
quia multi diversis languoribus ac febribus quia multi diversis languoribus ac febribus tenti, sumpta in potum eadem aqua, pristinae sanitati mox restituuntur. CAPUT V. sederat. Qui fama viri permotus mittens rogavit eum venire ad se: ascendimus, ivimus, et plures in obsidione dies exegimus, remoti in tentoriis a frequentia et tumultu perstrepentis exercitus. Erat autem ubi eramus quaedam ecclesiola penitus deserta, et juxta ostium cisterna desuper diruta magnae profunditatis hiatum sua diruptione praetendens. In qua ecclesia velut in camera pro velle conversabamur, tam quieti quam operi in ea indulgentes, et ducem ipsum cum suis nobiscum singulis diebus ad quae volebamus in promptu habentes. Quadam vero nocte cum in ea dormiremus, contigit Anselmum sui corporis necessitate silentio surgere, et ne inquietaremur suo more lento pede ad ostium tendere. Quod cum exisset, et immemor foveae per tenebras in partem divertisset, in profundum cecidit,
Abbreviated transcription (Latin):
fendere uoluntatẽ hospitis sui. Quid
dicam: Cernebatur mirȩ magnitudi-¬
nis rupis. & quasi dementia uidebatur.
in tali loco uelle fontem aqͥuę inuestiga¬
re. Uadit tamen anselmus nobis co-¬
mitatus ad locum. & supplici prece pre-¬
missa. hoc ẽ ut abundantiam iugis atq
salubris aquȩ ds mibi largiretur. t̃̾cio
oꝑam iussit. Per pauci dies cepti operis
transierant. & ecce fons uiuus e duricia
rupis erumpens. ingenti cunctos stu-¬
pore ꝑcussit. Nec mirum. Aqua enim
quam se magister operis. nec in plurimiᷤ
dieb reꝑturum putabat. non mirum si
stuporem incussit breui reꝑta. Perfectꝰ
itaq puteus ẽ modice quidem ꝓfundita¬
tis extans. s limpidissime atq salubris aqͦ
iugi fonte redundans. Quȩ res ilico diuul¬
gata non parue amiirationi fuit. & eam
iuri meritis omnis qui audiuit ascripsit.
ensis usq hodie ab incolis ipsius t̾rȩ uocat᷑.
Ferunt autẽ hi qui ad nos inde sepe uenert̃.

Expanded text:
fendere voluntatem hospitis sui. Quid fendere voluntatem hospitis sui. Quid dicam? Cernebatur mirae celsitudinis rupes, et quasi dementia videbatur in tali loco velle fontem aquae investigare. Vadit tamen Anselmus nobis comitatus ad locum, et supplici prece praemissa, hoc est, ut abundantiam jugis atque salubris aquae Deus inibi largiretur, tertio  dari operam jussit. Perpauci dies coepti operis transierant, et ecce fons vivus e duritia rupis erumpens, ingenti cunctos stupore percussit. Nec mirum: aqua enim, quam se magister operis nec in plurimis diebus reperturum putabat, non mirum si stuporem incusserit brevi reperta. Perfectus itaque puteus est, modicae quidem profunditatis exstans, sed limpidissimae atque salubris aquae jugi fonte redundans. Quae res illico divulgata non parvae admirationi fuit, et eam viri meritis omnis qui audivit ascripsit. iepiscopi usque hodie ab incolis ipsius terrae vocatur. Ferunt autem hi, qui ad nos inde saepe venerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quiq nobis more boni hospitis in non¬
nullis ministrabat. considerans uitam & ac-¬
tus patͥs. concepit apud se spem magni bo¬
ni. & gr̃ãm dĩ in eo iugere. crediditq qͦd
d̃s multa libens faceret. obmerita enuis.
Homines autem tullȩ multas incommo¬
ditates cotidie patiebantur pro penuria
aquȩ. In deuero camen latere montis pu¬
teus unus nimiȩ profunditatis habebat᷑.
sed ita singulis dieb exhauriebatur. ut
ex hora diei nona nulla quȩ extrahi posset
in illo aqua usq mane repꝑiretur. Quo
incõmodo frater ille subuentum iri deside-¬
rans: rem anselmo conquirentis more in¬
puteum ipso quo habitabamus loco face¬
re. si forte sua pietate dignaretur hoc
in commodũ propulsare. Laudat ansel¬
mus piam fratris uoluntatẽ & rem tẽp¬
tare suadet. Letatur ille ad hȩc: & rogat
quatinus ipse inspiciat. ac premissa pre-¬
ce cum benedictione sua primus terram
aꝑiat. Acquiescit ille precanti. nolens of¬

Expanded text:
quique nobis more boni hospitis in nonquique nobis more boni hospitis in nonnullis ministrabat, considerans vitam et actus Patris, concepit apud se spem boni magni et gratiam Dei in eo vigere, crediditque quod Deus multa libens faceret ob merita ejus. Homines autem villae multas incommoditates quotidie patiebantur pro penuria aquae; in devexo tamen latere montis puteus unus nimiae profunditatis habebatur, sed ita singulis diebus exhauriebatur, ut ab hora diei nona nulla quae extrahi posset in illo aqua usque mane reperiretur. Quo incommodo frater ille subventum iri desiderans, rem Anselmo conquerentis more inubjunxit puteum in ipso quo habitabamus loco facere, si forte Deus sua pietate dignaretur hoc incommodum propulsare. Laudat Anselmus piam fratris voluntatem, et rem tentare suadet. Laetatur ille ad haec, et rogat quatenus ipse locum inspiciat, ac praemissa prece cum benedictione sua primus terram aperiat. Acquiescit ille precanti, et nolens of
Abbreviated transcription (Latin):
tam instituit. scĩs oꝑib diuine contẽpla¬
tioni mysticarum rerum enodationi die
noctuq mentem intendens. Unde. rp̃i¬
anȩ fidei amore ꝑ motus: insigne uolum̃
edidit. quod cur deus homo titulauit.
Quod opus sicut in ꝓlogo eius ipse ce¬
statur in anglia cepit. sed hic in capua¬
na uidelicet prouincia constitutus ab sol¬
uit.Inter hȩc omnib omnia sese
fecit. cunctis ꝓposse subueniens. cunctos
qui se audire uolebant. non considerata
alicuiꝰ ꝑsona ad suum colloquium ammit¬
tens. & singulis pro qualitate mote que-¬
stionis benigna affabilitate atq affabili
benignitate satis faciens. Qua propter
fama illius in breui cirea circum ꝑcrebra-¬
it. & in dilectionem ac uenerationẽ eius
cunctoꝵ coida conuertit. Quicũq igi¬
tur eum uidere. enisq potuit benedicti.¬
onem habere. beatum se proprii censura
iuidicis estimauit. Monachus etiã qui
uille ipsius pro abb̃is imꝑio custos erat.

Expanded text:
tam instituit, sanctis operibus, divinae contemplatam instituit, sanctis operibus, divinae contemplationi, mysticarum rerum enodationi die noctuque mentem intendens. Unde Christianae fidei amore permotus, insigne volumen edidit, quod Cur Deus homo titulavit. Quod opus sicut in prologo ejus ipse testatur in Anglia coepit, sed hic in Capuana videlicet provincia constitutus absolvit. Inter haec omnia sese omnibus fecit, cuncta pro posse subveniens; cunctos qui se audire volebant, non considerata alicujus persona, ad suum colloquium admittens, et singulis pro qualitate motae quaestionis benigna affabilitate atque affabili benignitate satisfaciens. Quapropter fama illius in brevi circumcirca percrebuit, et in dilectionem atque venerationem ejus cunctorum corda convertit. Quicunque igitur eum videre, ejusque potuit benedictionem habere, beatum se proprii censura judicii aestimavit. 44. Monachus etiam qui villae ipsius pro abbatis imperio custos erat,
Abbreviated transcription (Latin):
modo eam enarrauit. quo ueritatis ac
discretionis ratio poposcit. Ille ad audita
miratur: & subuentionẽ plenam pollice-¬
tur. Precepit itaq ut ipsius subuentionsᷤᷤ
effectum circa se anselmus prestolaretur.
Terum quia calor e̾tatis in partib illis
cuncta urebat. & habitatio urbis nimiũ
insalubris sed precipue ꝑ egrinis homi¬
nib erat. ioħs quidam nomine olim mo-¬
nachus becci. tunc autẽ abbas cenobii scĩ
saluatoris telesyni annuente papa suscepit
tice sita sano iugiter aere atq tepenti
conuersantib illic habilis extat. Igitur ha-¬
bitatio nr̃a in montis erat summitate lo-¬
cata: a turbaꝵ tumultu instar solitudi-¬
nis uacua. Quod anselmus aduertenᷤ
ex spe future quietis exhilaratus ait. Hȩc
requies mea. hic habitabo. d primũ igit᷑
conuersationis ordinem quem antequam
abbas eẽt habebat. quemq se in pontifica¬
tu positum maxime ꝑdidisse deflebat. ui¬

Expanded text:
modo narravit eam, quo veritatis ac modo narravit eam, quo veritatis ac discretionis ratio poposcit. Ille ad audita miratur, et subventionem plenam pollicetur. Praecepit itaque ut subventionis ipsius effectum circa se Anselmus praestolaretur. 43. Verum quia calor aestatis in partibus illis cuncta urebat, et habitatio urbis nimium insalubris, sed praecipue peregrinis hominibus erat, Joannes quidam nomine, olim monachus Becci, tunc autem abbas coenobii Sancti Salvatoris Telesim, annuente papa suscepit tice sita sano jugiter aere atque tepenti, conversantibus illic habilis exstat. Igitur habitatio nostra in montis erat summitate locata, a turbarum tumultu instar solitudinis vacua. Quod Anselmus advertens, ex spe futurae quietis exhilaratus ait: Haec requies mea, hic habitabo . Ad primum igitur conversationis ordinem quem antequam abbas esset habebat, quemque se in pontificatu positum maxime perdidisse defleba, vi
Abbreviated transcription (Latin):
artium disciplinis innutritum pro magi¬
stro teneamus. & quasi comparem uelut
alterius orbis apłicum. & patͥarcham iu¬
re uenerandum censeamus. ita tamen ex-¬
cellens menti eius humilitatis constantia
presidet. ut nec marinis ꝑiculis. nec lon-¬
gissimis ꝑegrine derre spaciis terreri po-¬
cuerit. quin uestigiis beati petͥ. pro nr̃e
paruitati ᷤᷤ ministerio se presentare: nosq
magis illius quam illum nr̃o egentẽ con-¬
silio suꝑ causis suis consulendos adire stu-¬
duerit. Quappter considerate quo amo-¬
re. quo honore suscipiendus sit & amplec-¬
tendus. Hec cum anselmus de se.
& multo his plura pro sui laude dici audi-¬
ret. sicut ipsemet sepe fateri solebat. non
parum erubuit qm̃ se talem apud se qua-¬
lis a tanto uiro predicabatur minime cog-¬
nouit. Uerumtamen erat int̾ uerba tacenᷤ.
decentius fore ꝑpendens ad huiꝰmodi sile-¬
re quam loqui. Posthec de sui ad¬
uentus causa ꝑcunctatus ã papa. eo sibi

Expanded text:
artium disciplinis innutritum pro magiartium disciplinis innutritum pro magistro teneamus, et quasi comparem vel ut alterius orbis apostolicum, et patriarcham jure venerandum censeamus; ita tamen excellens menti ejus humilitatis constantia praesidet, ut nec marinis periculis, nec longissimis peregrinae terrae spatiis terreri potuerit, quin vestigiis beati Petri pro nostrae parvitatis ministerio se praesentare, nosque magis illius quam illum nostro egentem consilio, super causis suis consulendos adire studuerit. Quapropter considerate quo amore, quo honore suscipiendus sit et amplectendus. Haec cum Anselmus de se, et multo his plura pro sui laude dici audiret, sicut ipsemet saepe fateri solebat, non parum erubuit, quoniam se talem apud se, qualis a tanto viro praedicabatur, minime cognovit. Verumtamen erat inter verba tacens, decentius fore perpendens ad ejus modi silere quam loqui. Post haec de sui adventus causa percunctatus a papa, eo sibi
Abbreviated transcription (Latin):
los ęxcitabat: eumq eẽ uirum uite de¬
signabat. Ande cum iam hospitati etiam
inter eos quoꝵ insidias metuebamꝰ fuis¬
semus nonnumquã uiri cum mulieri
lateranis ubi tunc temporis suminus
pontifex morabatur aduenit. Nuntiat᷑
pontifici patͥs aduentus. & ouans iubet
illum in parte ipsius sui palatii hospita¬
ri: & die illo indulgere quieti. Mane
confluit ad papam romana nobilitas. & de
nou hospitis aduentu. sermo conseritur.
Adducitur cũ reuerentia uir in medium.
& in qua coram papa decenter sedeat sella
profertur. Ingressus humiliat se pro more
summi pontificis. s statim ab ipso erigitur.
ad osculum eius. Sedet ac pro aduentu illiꝰ
letari se apłicus cum romana curia dicit.
Acclamat eitria dicto. Postea silentio facto
multa in laudem hominis papa locutus ẽ.
uirum uirtutis ac totius religionis illũ eẽ
contestans. Et quidem inquit ita ẽ. Cũ¬
q illum ut pote hominem cunctis liberaliũ

Expanded text:
los excitabat, eumque esse virum vitae delos excitabat, eumque esse virum vitae designabat. Unde cum jam hospitati etiam inter eos, quorum insidias metuebamus, fuissemus, nonnunquam viri cum mulieribLateranis, ubi tunc temporis summus pontifex morabatur, advenit. Nuntiatur pontifici Patris adventus, et ovans jubet illum in parte ipsius sui palatii hospitari, et die illo indulgere quieti. Mane confluit ad papam Romana nobilitas, et de novi hospitis adventu sermo conseritur. Adducitur cum reverentia vir in medium, et in qua coram papa decenter sedeat, sella profertur. Ingressus humiliat se pro more ad pedes summi pontificis, sed statim ab ipso erigitur ad osculum ejus. Sedet, ac pro adventu illius laetari se apostolicus cum Romana curia dicit, acclamat curia dicto. Postea silentio facto, multa in laudem hominis papa locutus est, virum illum virtutis ac totius religionis esse contestans. Et quidem, inquit, ita est. Cumque illum, utpote hominem cunctis liberalium