comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
memoriae simplicianus medio lanensis ẽp̃s
aliquando quaesiuit quidergo eires cribserim
sub ditumlege item quaeris quam utrum sp̃s
Inmunđ quie ratipytonissapotueritagere
ut samuel. a scculeui der&ur &loquer& ur
cum eo sed multomaloris miroc culiest quo d
ipsesathanas princeps inmundorum omniũ
spirituũ potuitlo quicum dõ & p&eretemp¬
tandum lobiustissimum uirum qui &iam a pos¬
hab& difficilem questionem qui a ꝑquam
uoluerit creaturam cui uoluerit creaturȩ
ubiq: p̃sens ueritas loquitur Nec propte¬
rea magnimueritiest. Cuilo quitur đs̃ I¬
terestenim quilo quatur qui a & Impera¬
torcum multis i nocenib non loquitir
interfici. siergo hinc proptere anulla
quaestio est Nulla sit qua estio quomo do
& iã imunđ sp̃s cũ anima sc̃iuirilo quipo¬
tuerit omnib enim scĩs ds̃ creator & scĩ fica¬
tor longeutiq: malor est quodsihoomo¬
ue quod licuerit inalignospiritui exciticre
animam iusti. & tam quam de abditismortuo¬

Expanded text:
memoriae Simplicianus Mediolanensis episcopus aliquando quaesivit. Quid ergo ei responderim, subditum lege: « Item quaeris, inquam, utrum spiritus immundus qui erat in pythonissa, potuerit agere ut Samuel a Saüle videretur et loqueretur cum eo. Sed multo majoris miraculi est quod ipse satanas princeps omnium immundorum spirituum potuit loqui cum Deo, et petere tentandum Job justissimum virum : qui etiam tenhabet difficilem quaestionem, quia per quam voluerit creaturam, cui voluerit creaturae, ubique praesens veritas loquitur, nec propterea magni meriti est cui loquitur Deus: interest enim quid loquatur; quia et imperator cum multis innocentibus non loquitur, interfici — si ergo hinc propterea nulla quaestio est, nulla sit quaestio, quomodo etiam immundus spiritus cum anima sancti uiri loqui potuerit. omnibus enim dei sanctis deus creator et sanctificator longe utique maior est. quod si hoc mouet, quod licuerit maligno spiritui excitare animam iusti et tamquam de abditis mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
imdonec audiam. tale aliquid aut le¬
gam: auscultem. ei quiidicit noli te
errare Neq fornicatores Neq
i dolis seruientes & cetera regnũ dĩ¬
non possidebuNt qua sitalia sunt quce
contra dicuntur. ut horũ uerborũ
postolicorum manifestationem
Inalossensos ducere Neque an ꝓ fec¬
to aduersus e anos instruxit & parto¬
tus os seuoluit Idem apostolus dicens
hoc autem scitote intellegentes qnm̃
omnes fornicator autbimundus aut
aucrus quo destidolorũ seruitus. Non

Expanded text:
im donec audiamus tale aliquid aut leim donec audiamus tale aliquid aut legamus, auscultemus ei qui dicit, Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, etc., regnum Dei possidebunt. Quia si talia sunt, quae contra dicuntur, ut horum verborum apostolicorum manifestationem in alios sensus ducere nequeant, profecto adversus ea nos instruxit, et paratos esse voluit idem apostolus dicens: Hoc autem scitote intelligentes, quoniam omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, quod est idolorum servi
Abbreviated transcription (Latin):
opus culis meissatisputo quaestionituae
fuisseres ponsa de illa uero sententi adnĩ
non exies indedonec soluas no uissimum
quadrantem res ponderemihi Necesse non
fuit qnm ipse questionem similiex euange¬
lio locutione s oluisti ubis cribtum est non
cognouiteam donec peperits ane ut nonte
ueritate superari Illudenim quod di¬
citur quandoq: & si postplurimumtem¬
poris eos quihcatholica communione
moriuntꝰ. Quamuisusq: infinẽ uitae
huius flagitio sissime & scelera tissimae
uixerint depenis ultricib: exituros familiari¬
us meum tangit affectum quem habem:
ergi eos quin obiscum corporis & san¬
guinis xp̃is acramenta communican
quam uis eorummores ꝑditosodorim:
quos disciplinaecdesi astica emendare
non possum. aut amensad omini case¬
parare sede aueritacte uinciuolo. quae
sacris litteris aptissimis non resistit uie
non onim quacresistit dicenda estulla
ratione ueritas uel putan da sed inter¬

Expanded text:
opusculis meis satis puto quaestioni tuae opusculis meis satis puto quaestioni tuae fuisse responsa. 14. De illa vero sententia Domini, Non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem; respondere mihi necesse non fuit, quoniam tu ipse quaestionem simili ex Evangelio locutione solvisti ubi scriptum est, Non cognovit eam, donec peperit. Sane ut non te veritate superari. Illud enim quod dicitur, quandoque, etsi post plurimum temporis, eos qui in catholica communione moriuntur, quamvis usque in finem vitae hujus flagitiosissime et sceleratissime vixerint, de poenis ultricibus exituros, familiarius meum tangit affectum, quem habemus erga eos qui nobiscum corporis et sanguinis Christi Sacramenta communicant; quamvis eorum mores perditos oderimus, quos disciplina ecclesiastica emendare non possumus, aut a mensa dominica separare: sed ea veritate vinci volo, quae sacris Litteris apertissimis non resistit. Non enim quae resistit, dicenda est ulla ratione veritas, vel putanda. Sed inter
Abbreviated transcription (Latin):
s aluus est quidem sictamen quasiꝑignem qui¬
aurit eum dolor rerum quas dilexerat amissa¬
rum sed non subuertit. Neq: consumit fundameni
stabilitate atq: incorruptione unitum tade a¬
li quid &iam posthancuitam fieri incredibile
non est & utrum ltasit quaeri potest & aut i¬
ueniri autlatere. Non nullos fideles ꝑignẽ
quendam purgatorum quan omagis minis¬
uebona pereuntia dilexerunt.Tantotar¬
diuscitius ques aluari nontamentades
dequedib: dictũ est quo dregnum dĩ
non possidebunT. Nisi conuenient̃ peni¬
tentib: eadem criminaremittantur
Conuenient̃ autem dixi ut steriles melr mo¬
sinis nonsin quib tantũ tribuit scripturta
diuinia ut earũ tantum modo fructum
sehi putaturũ p̃nunti & h̃s dextris
& earumtantum modo sterilitatem
sĩ nistris quan dobis dicturus est. Venite
benedictipatrismei ꝑcipiteregnum illis
autem itemignem a& num haec deduob

Expanded text:
salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: quisalvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: illis autem, Ite in ignem aeternum . » Haec de duobus
Abbreviated transcription (Latin):
opus opus qualesit ignisꝓbabit sicu¬
lus opus ꝑ manserit quodsuꝑ aedifi¬
cauit mercodem accipi& Siculus autem
opus exustum fuerit damnum patixur ipse autẽ
saluus erit sic tamen quasi ꝑignem noner gouni
us eorum sedutriusq: opussignispbabi E.st
quidamignis temptatio tribulationis dequo
aꝑte aliolo coscribtum estua sa siguliꝓbat Nax
& homines iustos temptatio tribulationes iste
ignis in hac inter imuita facit Quodaposto¬
lus dix it si accidut duobsi delib tiniscilic&
cogitantiquae sunt dĩ quomodo pluce atdõ.
ceatdo hoc est uedificanti suꝑ xp̃m fundamen¬
tum aurum argentum & lapides praetiosos
alteri cutem cogit᷑aNi eaquae s unt mundi quo¬
modo placeatuxorii dest aedificani suꝑ
i demsundamentum ligna faenum flipulc̃o
illius enim opusnon ex uritur quianoneo di¬
unt quaecum amore possessa sun sed qñm̃
alterutia conditione ꝓpositae is potius
t alia deseritx p̃m quamuis doleat cum amitt&

Expanded text:
ue opus quale sit, ignis probabit . Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit mercedem accipiet. Si cujus autem opus exustum fuerit, damnum patietur, ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem. Non unius ergo eorum, sed utriusque opus ignis probabit. Est quidem ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, ceat Deo, hoc est, aedificanti super Christum fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae mundi sunt, quomodo placeat uxori, id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea diunt quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alterutra conditione proposita, eis potiustalia deserit Christum, quamvis doleat dum amittit;
Abbreviated transcription (Latin):
tum est in hac uita frustra posth anc quae¬
rituruitam. Ita situtneq in aniter eecle¬
sia. uel suorum cura ꝓdefunictis quod potue¬
ritrelegioriis ipendat. & tamen fert
unus quisq secundum eaq ꝑcorpus gessit.
siuebonum siuem alum reddentem dño
unicuiq secundumo pera elus Vt enim hoc
quo dinpenditur. possit eiꝑdesse postcor¬
pus heauita estad quisitum. quamgessit
hncorpore. Dixiadiamtade aliquid ad
laurentiũ quo ditasehab& tempus cas¬
tem inquam quodinter homines morte
& ultimam resurrectionẽ hiterpositũ
est ab ditis receptaculis contin& sicui
una quaeq dignaest uelre quiemul
erumnaꝓquo quo d sortita est iicurne
cumuiuer& Neq: Negan dũ estde func¬
releuari cũpro illis sa crificiũmedia¬
toris aufestur uel aelrmosinae hec lesia
fiunt sed eis haec ꝓsun quicum uiueren haec
sibiͣ postea possen ꝓ dessem aeruerua esterum
quidam uiuendimodus. Nec tam erbonus
ut non requiraetista postmostem Nec tami co¬

Expanded text:
tum est in hac uita, frustra post hanc quaetum est in hac uita, frustra post hanc quaeritur uitam. ita fit, ut neque inaniter ecclesia uel suorum cura pro defunctis quod potuerit religionis inpendat et tamen ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum reddente domino unicuique secundum opera eius. ut enim hoc, quod inpenditur, possit eipus, in ea vita est acquisitum, quam gessit in corpore » . 4. Dixi etiam tale aliquid ad Laurentium, quod ita se habet: « Tempus autem, inquam, quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est vel requie vel aercum viveret. Neque negandum est defuncrelevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynae in Ecclesia fiunt: sed prosunt eis qui, cum viverent, haec ut sibi postea possint prodesse meruerunt: est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem; nec tam ma
Abbreviated transcription (Latin):
ut feratunus quisq secundũ eaq corpusie sñt
si ueb onumsiuemadum. Non satis uideresig¬
uificas haec quippeap ostolica sententiam
ante mortem ammon& fieri quod possit
rodesse postmortem Nontuno quan doo
Ham recipiendum est quod quisq gosserut ane
mortem uerum haec ita soluitur questio qnm
quodã uitue genere ad quiritur dum in hoc
corporeuiuitur ut cliquidadiuuen ista de¬
functos ac ꝑhoc secundũ eaq ꝑcorpus gosse¬
riNeis quicepꝰ corpus religiosȩpillis fadas
fueria adiuuantur. suntenimNi quosi¬
hilomnino aduiuantistasiue ꝑeis fiatb
quorumtammala sunt merita ut nec tedib
dignisin adiuuarisiuepeis quorumta
bomisutticlib nonindigeana diumenis
gene reignur uitaequod gessit quisq ꝓcoapis
efficitur ut ꝓsin uel neꝓ sint quaecumq ꝓ
illo piesiun cum reliquaerit corpusNammae¬
ritum ꝑ quo dista ꝓsin sinullum conparo¬

Expanded text:
ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum, non te satis uidere significas. haec quippe apostolica sententia ante mortem admonet fieri quod possit prodesse post mortem. non tunc, quando iam recipiendum est quod quisque gesserit ante mortem. uerum haec ita soluitur quaestio, quoniam quodam uitae genere adquiritur, dum in hoc corpore uiuitur, ut aliquid adiuuent ista defunctos, ac per hoc secundum ea quae per corpus gesserunt eis quae post corpus religiose pro illis facta fuerint adiuuantur. sunt enim, quos nihil omnino adiuuant ista, siue pro eis fiant, quorum tam mala sunt merita, ut nec talibus digni sint adiuuari, siue pro eis, quorum tam bona, ut talibus non indigeant adiumentis. genere igitur uitae, quod gessit quisque per corpus. efficitur, ut prosint uel non prosint, quaecumque pro illo pie fiunt, cum reliquerit corpus. nam meritum per quod ista prosint, si nullum conpara
Abbreviated transcription (Latin):
consolans eamid quae &iamnuntians de ca¬
dacuere fidelis iuuenis crnegii. quodmaterno
& pio affectu desiderauit esse conplecũ ut
scilic&ibeatissimi felicis confessoris bassil
caponer&ur quam occansione factũ est
ut peosdem ꝑlictores litterarũ tuccrũ &iã
mihis criberes ingerens huius cemo di questionẽ
atq: ut responderem quid indemihiuider&
exposcensnectacens ipsequid senias Nã
dicis uideritibi non esseln anes motus ani¬
morum relegiosorũ atq fidelium ꝓsuistta
custenium ad iungis &iam uacarenoN
posse quoduniuers a ꝓdefunctis ecclesi a
suppli cure consueuit ut hunc & illudcopi¬
cipossit hominiꝓ dessep ost mostesi fidesuoꝵ
humari do eiuscorporitalis ꝓuideatur locus in
quo ap pareatopitulatio &i amistomodo quue¬
sitoscorũ sedcumhaeclta sin quomo dohuic
opini oni contrarium non sin quo dacut aposto¬
lus omneserum ad stabim aNe triburi alxp̃i

Expanded text:
consolans eam, idque etiam nuntians de caconsolans eam, idque etiam nuntians de cadavere fidelis juvenis Cynegii, quod materno et pio affectu desideravit, esse completum, ut scilicet in beatissimi Felicis conica poneretur. qua occasione factum est, ut per eosdem perlatores litterarum tuarum etiam mihi scriberes, ingerens huiusce modi quaestionem, atque ut responderem quid inde mihi uideretur, exposcens nec tacens ipse quid sentias. nam dicis uideri tibi non esse inanes motus animorum religiosorum atque fidelium pro suis ista curantium. adiungis etiam uacare non posse, quod uniuersa pro defunctis ecclesia supplicare consueuit, ut hinc et illud conici possit, homini prodesse post mortem, si fide suorum humando eius corpori talis prouideatur locus, in quo appareat opitulatio etiam isto modo quaesita sanctorum. Sed cum haec ita sint, quomodo huic opinioni contrarium non sit quod dicit apostolus: omnes enim astabimus ante tribunal Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
SECUNDATUAQUES TIOESTUTPA
OΠł ATIO : quuefit ꝓquiescentib aliquid
eorum conferat animab: cume uidenten
turis aut subleuemur u& ib aut graeuemur
siquidem legam. quod in h ferno temola
possit dño consiteriad quod multidicun
quodsiadiquidb eneficiii hoc pos sit esse
post mostem qua omagissibicnim a
ferre & ipsarefrigerium sua ꝑse illiccon¬
fitendo peccataquam i eorum refri¬
paulinum Nolanum e p̃ms cripsicumies
consuluiss& utrum sepultura quccefit lo
memoriis mastrrum ꝑsit aliquidspiritib
mostuorũ ha de est hot quodhis ad telitte¬
ris insero diuho quam scĩtatiuae coepis¬
episcope ueneran de paulinae rescriptorũ
debitor fui ex quo mihis cripsistiꝑ homines filiş
nostroce relegio sissime floriae quuerens a me
utrum prosit cuiq: postmostem quo d corpis
elus apud sc̃ĩ aliculus memoriam sepelitur
Hoc enim absteui deam memoraetap &i estet
ꝑdefuncto in eis pastib suofilio & rescribs eras

Expanded text:
Secunda tua quaestio est, « Utrum oblatio quae fit pro quiescentibus, aliquid eorum conferat animabus; cum evidenter nostris aut sublevemur actibus, aut gravemur: si quidem legamus, quod in inferno nemo jam possit Domino confiteri. Ad quod multi dicunt quod si aliquis beneficii in hoc locus possit esse post mortem, quanto magis sibi anima ferret ipsa refrigerium, sua per se illic confitendo peccata, quam in eorum refriPaulinum Nolanum episcopum scripsi, cum me consuluisset utrum sepultura quae fit in memoriis martyrum, prosit aliquid spiritibus mortuorum. Inde est hoc, quod his ad te litteris insero: « Diu, inquam, Sanctitati tuae, coepiscope venerande Pauline, rescriptorum debitor fui, ex quo mihi scripsisti per homines filiae nostrae religiosissimae Florae, quaerens a me utrum prosit cuique post mortem, quod corpus ejus apud sancti alicujus memoriam sepelitur. Hoc enim abs te vidua memorata petierat, pro defuncto in eis partibus filio suo, et rescripseras
Abbreviated transcription (Latin):
qui neq: quiplantat est aliquid quineq: quiri¬
gat sed quihi crementum datđs. Cum ltaq: si
ds̃ incremenum non daren nihiles sen a postoli
plantatores &rigitores quanto magis ego
ueltu uel quilib&huius temporis homines
quando Nobisuide muresse doctores

Expanded text:
quia neque qui plantat. est aliquid, neque qui riquia neque qui plantat. est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. cum itaque, siDeus incrementum non daret, nihil essent Apostoli plantatores et rigatores; quanto magis ego vel tu, vel quilibet hujus temporis homines, quando nobis videmur esse doctores
Abbreviated transcription (Latin):
c&erũ quodadtin& ad questionem resurrectionis
propten illos qui creduntur nones semorituri sedex
hac most alitate ad inmostalitatem sinemortem dic
traonsituriin quisitio diligentior adhibenda est & siquid
hino ab solutũ ac definitũ disputatione rationabiliũ
atq ꝑ fecta uel audisti uellegisti uel&iamipse exco¬
gitare potuistisiue adhu caudire aut legere aut ex¬
cogitarepotueris p&omihimit terenon graueris
ego enim quod confitendum est caritatituaeplus
amodiscerequam docereNam hoc admonemur&iã
dicente a postolo lacobo. sitautemomnis homo uel ox
ad audiendũ tardus autem ad loquendum utergo
discam: inuitarenos deb& suauitas ueritatis ut autẽ
doceam cogere Nec essitascaritatis ubi potiusop¬
tandum est ut trans eantista necessitas quac hominẽ
doc& aliquid homo & simus omnes docilesđõ. quã¬
uis hocsim: cumea quae aduerampi& atẽ ꝑtinent
discim: &iãquando illado cereuid&ur. homo

Expanded text:
Ceterum quod adtinet ad quaestionem resurrectionis, Ceterum quod adtinet ad quaestionem resurrectionis, propter illos. qui creduntur non esse morituri sed ex hac mortalitate ad inmortalitatem sine media morte transituri, inquisitio diligentior adhibenda est et, si quid hinc absolutum ac definitum disputatione rationabili atque perfecta uel audisti uel legisti uel etiam ipse excogitare potuisti siue adhuc audire aut legere aut excogitare potueris. peto mihi mittere non graueris. ego enim, quod confitendum est caritati tuae, plus amo discere quam docere. nam haec admonemur etiam dicente apostolo Iacobo: Sit autem omnis homo uelox ad audiendum, tardus ad loquendum. ut ergo discamus, inuitare nos debet suauitas ueritatis: ut autem doceamus, cogere necessitas caritatis. ubi potius optandum est, ut transeat ista necessitas. qua hominem docet aliquid homo, ut simus omnes dociles deo. quamuis hoc simus. cum ea, quae ad ueram pietatem pertinent, discimus. etiam quando illa docere uidetur homo.
Abbreviated transcription (Latin):
uentus eius inueni& quaesilta esse constiterit illauer¬
ba excutiendaerunt quomodosicaccipiamus.
tu quod seminas non uiui ficatur NisimoriatiR
& omnes resurgem: siue omnes dormiem: ut
non aduersentꝰ huic sentiae quam quidam ore¬
duntur &iamcum suis corporib: in a& Numnor
gustata moste uicturum sedutrũ lib& horum
ueracior & perspicatior intellectus inueniał
quidad causam ꝑtinebit iustorũ si ueom nes de¬
bitamorte plectantur siue aliquib: ad hac conditi¬
one parcatur cum tamen consta mortemnon so¬
lum animaeuerum &iam corporis secuturtemnon
fuis sesi pec catum non p̃cessiss& & gatiaemirabi¬
liouistute iustos amortem ad u& Nambeatitu di¬
ne reuiuiscere quam himostis experient lamnon
ueniire. Haec propterillos dequib mibiscripsisti
satis dicta sint quam uiseos lamnon existimem dicere
&iam non peccass& adam fuisse uel corpore morit¬

Expanded text:
uentus eius inueniet. quae si ita esse constiterit, illauentus eius inueniet. quae si ita esse constiterit, illaba excutienda erunt, quomodo sic accipiamus, Tu quod seminas, non vivificatur, nisi moriatur; et, Omnes resurgemus, sive, Omnes dormiemus, ut non adversentur huic sententiae, qua quidam creduntur etiam cum suis corporibus in aeternum non degustata morte uicturi. Sed utrumlibet horum ueracior ac perspicacior intellectus inueniatur, quid ad causam pertinet istorum. siue omnes debita morte plectantur siue aliquibus ab hac condicione parcatur, cum tamen constet mortem non solum animae uerum etiam corporis secuturam non fuisse, si peccatum non praecessisset, et gratiae mirabiliore uirtute iustos a morte ad aeternam beatitudinem reuiuiscere, quam in mortis experientiam non uenire? haec propter illos. de quibus mihi scripsisti, satis dicta sint, quamuis eos iam non existimem dicere, etiamsi non peccasset Adam, fuisse uel corpore morit
Abbreviated transcription (Latin):
hicera. & lta semꝑ cum dño erim: uellem sicut dixi
de his uerbis audire doctiores & simihi potuerins
haecita exponi ut eispossit hitellegi. Omnes ho¬
mines quiuiuunt uel postnos uicturis uN es semo¬
rituros corrigere quod hincaliquando aliter
sensi neq enim debem: in dociles esse doctores
XCeste melius homo corrigitur procuus quam
frangitꝰ durus. Cum his quaes cribim: It anostra
uel aliorum exerceatur & erudiatur h firmi¬
tas ut tamen bieis nulla uelut canonica consti¬
tuatur auctoritas. Si autem bi his uerbis
a postolinullus aliussensus potueritrepperiri
& hoc eum intellegiuoluis se claruerit quodui
corpore sed suꝑbiduantur imostaditateut
absorbeatur mostale auita huic sentiae ꝓculdu¬
bio conuenia quodin regula fidei confiteur¬
uenturum dnim iudicaturos uiuos & mortuos ut non hic
intellegam. uiuos iustos mostuos autem in iustos quam¬
uis iudicandisunt iusti& iniustis eduiuos quos nondũ
exis semostuos autem quosiam exisse decorporib ad¬

Expanded text:
era; et ita semper cum Domino erimus ; vellem, sicut dixi, de his verbis audire doctiores: et si mihi potuerint haec ita exponi, ut in eis possit intelligi omnes homines qui vivunt, vel post nos victuri sunt, esse morituros, corrigerem quod hinc aliquando aliter sensi. Neque enim debemus esse indociles doctores: et certe melius homo corrigitur pravus, quam frangitur durus; cum iis quae scribimus, ita nostra vel aliorum exerceatur et erudiatur infirmitas, ut tamen in eis nulla velut canonica constituatur auctoritas. 4. « Si autem in his verbis Apostoli nullus alius sensus poterit reperiri, et hoc eum intelcorpore, sed superinduantur inmortalitate, ut absorbeatur mortale a uita. huic sententiae procul dubio conueniet, quod in regula fidei confiteuenturum dominum iudicaturum uiuos et mortuos. ut non hic intellegamus uiuos iustos, mortuos autem iniustos, quamuis iudicandi sint iusti et iniusti, sed uiuos. quos nondum exisse. mortuos autem, quos iam exisse de corporibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
Cumsciamus iustorum filios & fuisse & esse
maledictos & iniustorũ & fuis se & essebe¬
nedictos huic questionidepsad miipsius ex¬
positionem respondeo quemcum ini popu¬
lotra eticrem dixi beatus enimuir quitim&
dñm inmandactis eius uol& Nimis uiderit
enim ds quisolus & uera citer & miscricor

Expanded text:
sciamus justorum filios et fuisse et esse maledictos, et injustorum et fuisse et esse benedictos. » 2. Huic quaestioni de Psalmi ipsius expositione respondeo, quem cum in populo tractarem dixi: « Beatus enim vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet nimis. Viderit Deus, qui solus et veraciter et miser
Abbreviated transcription (Latin):
& tamencatholicis unt humanaquadam
beniuolentiam hifalliuidentur. Namscrip¬
tura diuina aliud consultares pondit. Librũ
autem de ac questione conscripsiculustitu¬
lus est defide& operib: ubi secundum scrip¬
turasscãs quantum dõ ad lubante potui
demonstra uieam fidem saluos facere:
quam sactis euidenter ex pressit paulus
autem malenon bene o pertur ꝓcul
dubio secundum a postolum lacobummor¬
tua est inseme ipsa quirursus aut si fidẽ
quis dicatsehabere opera autem non ha¬
beat. Num quid poteritfides saluare
Porro autemsib omoscelertis¬
proptesrsolamfidemꝑi gnems aluatꝰ
& sic est ac cipiendum quodaitbeatus
qua siꝑignem poterit ergos aluare
dixit eius coapostolus lacob: falsumerit. &
illud quodidem ipse paulus nolite inquid
entereneq: fornicatores Neq:i dolis
seruientes Neq adulterineq: molles
neq masculosum concubitores. Neq:

Expanded text:
et tamen catholici sunt, humana quadam et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi, eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus autem male et non bene operatur, procul dubio, secundum apostolum Jacobum, mortua est in semetipsa. Qui rursus ait: Si fidem dicat se quis habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides salvareeum? Porro autem si homo scelerapropter solam fidem per ignem salvatur, et si sic est accipiendum quod ait beatuquasi per ignem ; si poterit ergo salvare dixit ejus coapostolus Jacobus, falsumque erit et illud quod idem ipse Paulus: Nolite, inquit, errare, neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum conc
Abbreviated transcription (Latin):
en doemendauit quoscum: inuenerintan¬
tummodocredere uitam uero inquinatis
simam. Necsadtimoccultare sed&iam libe¬
pare srofiteria cnollemut ares anem filios
eorusipossunt sicut sanata est filia chana¬
ne aemulieris nonta meneos faciant mem¬
bra xp̃i cũ ipsies se non desinan mem bra
mer&ricis Itemq: in eo libro culus titulus
est defide & spe & caritate quemscripsi ad
filiũ meum fratremtuum lacurentiũ istade
hacre uerba mea sunt. Creduntur in quam
aquib: dam &i amhiquinomenxp̃inon relin¬
quun & elus lauacro iecclesi ab apti⁊ anturꝰ
Nec abeonullos chismatae uelhere si prae¬
ciduntur h quantis lib& scelerib: uiuan
quue nec diluant ꝑaenitendo nec ely mo¬
sinis redimant sed in eisusq adhuius uit ae
ultimũ diemꝑtinacissimae ꝑseuerent. salui
futuriꝑignemlic& ꝓmagnidinae facinorũ
flagitiorũq diuturnum nontamen
a& ernoigne puniri sed quiboccredun

Expanded text:
endo redarguit, quoscumque inuenerint tanendo redarguit, quoscumque inuenerint tantummodo credere, uitam uero inquinatsimam, nec saltem occultare, sed etiam libere profiteri, ac nolle mutare; sanent filios eorum, si possunt, sicut sanata est filia Chananaeae mulieris; non tamen eos faciant membra Christi, cum ipsi esse non desinant membra meretricis » . 10. Item in eo libro cui titulus est, de Fide, Spe, et Charitate, quem scripsi ad filium meum fratrem tuum Laurentium, ista de hac re verba mea sunt: « Creduntur, inquam, a quibusdam, etiam hi qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi r ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniri. Sed qui hoc credunt,
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinae aduersatur quue est secundũ
euangelium gloriae beatidĩ. si tuntum¬
modo inxpm̃ credatis & sacramentum
baptis mi eius accipiatis. &icm siuitam
istum pessimam Nonmutuueritis sul¬
ui eritis: VNdenec illa nobis muliercha¬
nanea praes cribit quia dñs ei quodpete¬
bat dedit. Cumante dixiss& onẽ bonũ
tollere panem filiorum & mitterecanib:
Qui d ille cordis inspector mutatam ui¬
dit quundo luudauit &ideo popait:
Scanis magna est fidestua. Sed õ mu¬
uer magna est fidestua. Mutu uit uo¬
cabulum quiumutictum uidit affectũ
adque illum correptionem ad fructũ
peruenis se Cognouit miror autem
siluudar& Inea fidem sin eo peribus
Idest fidem Nontalem quae perdilec¬
tionem possit operari. Hidem mortua
& quodia cobus dicere mini me dubitauit.
fidem porxpĩunorum sed demonum
pos tremo siistum chananeam nolunt
intellegere mutusse perditos mores
uando camxp̃scontempnendo & corripi¬

Expanded text:
doctrinae aduersatur, quae est secundum doctrinae aduersatur, quae est secundum euangelium gloriae beati dei, qumodo in Christum credatis et sacramentum baptismi eius accipiatis, etiamsi uitam istam pessimam non mutaueritis, salui eritis. Ynde nec illa nobis mulier Chananaea praescribit, quia dominus ei quod petebat dedit, cum ante dixisset: non est bonum tollere panem filiorum et mittere canibus, quia ille cordis inspector mutatam uidit, quando laudauit. et ideo non ait: o canis, magna est fides tua! sed: o mulier, magna est fides tua! mutauit uocabulum, quia mutatum uidit affectum adque illam correptionem ad fructum peruenisse cognouit. miror autem, si laudaret in ea fidem sine operibus, id est fidem non talem, quae iam per dilectionem posset operari, fidem mortuam et, quod Iacobus dicere minime dubitauit, fidem non christianorum, sed daemonum. postremo si istam Chananaeam nolunt intellegere mutasse perditos mores, quando eam Christus contemnendo et corripi
Abbreviated transcription (Latin):
set proptermisericordium. peforte
eam saluum fucer&. reddens potus
quum exigens debitum Coniugale ꝓ¬
fecto nec dolebit carnaliter cum ab illotule
conubium separabitur. Ieque enim In ea
cogitubat nisi quae sunt dĩ. Quomodo pla¬
cer& dõ Ecperhoc In quantum aurũ
argentum & lapides praeciosos illis cogita¬
tionibus super edificubat. Intuntum
detrimentum pullum patietur. Intuntũ
structura eius quue nonerat fene anullo
Incendio cremaretur: Si ue ergo In hac
tuntum uitu homine sit apatiuntur siue
&iam posthanc uitum tulia quae dumiu¬
diciu subsecumtur Nonab horretquat¬
tum arbitror racione ueritatis iste intel¬
lectus huiusce sententiae uerumtumen.
&ium si estalius qui mihi Non occurrit
potius eligendus Istum quari diutene¬
mus Non cogimur dicere iniustis nor
subditis. O celestis contuminati putrici¬
dis omicidiis fornicatoribus musculo¬
rum concubitoribus plagiurus mer¬
ducibus periurus. & siquid aliut sufiue

Expanded text:
sed propter misericordiam, ne forte sed propter misericordiam, ne forte eam saluam faceret, reddens potius quam exigens debitum coniugale, profecto nec dolebit carnaliter, cum ab illo tale conubium separabitur; neque enim in ea cogitabat, nisi quae sunt dei, quomodo placeret deo. ac per hoc, in quantum aurum, argentum, lapides pretiosos illis cogitationibus superaedificabat, in tantum detrimentum nullum pateretur, in tantum structura eius, quae non erat fenea, nullo incendio cremaretur. Siue ergo in hac tantum uita homines ista patiuntur siue etiam post hanc uitam talia quaedam iudicia subsequuntur, non abhorret, quantum arbitror, a ratione ueritatis iste intellectus huiusce sententiae. uerumtamen etiam si est alius, qui mihi non occurrit, potius eligendus; istum quamdiu tenemus, non cogimur dicere iniustis, non subditis, scelestis, contaminatis, parricidisrum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, periuriis, et si quid aliud sanae
Abbreviated transcription (Latin):
ne poluerit: Non ut tendunt eo mo¬
do illum rectissime dimitti si uero suo
dicat nopero uxor tua nisimihi delu
trocinio diuitias congeras aut msi sol¬
tu le nocinia quibus postram domum
transicebur &iam cristiunus exerceus aut si
quidaliut uel facinoro sum uel flugicio sum
Ipui ronouerat quonouerat uellibi dinem
explebat uel fucilem uictum habebat uel
&siuam incedebat ornatior tunc enim ille
cui hoc uxor dicit. si ueraciter egit peniten¬
tiam ab o peribus mortuis quando acessit
ad paptismum hab&q: infundumento fi¬
dem quae perdilectionem operatur. pro¬
cul dubio plus tenebitur amore diuinae gra¬
tiae quam curnis luxoriȩ & membrum qđ
eum scundulizat fortiteram putut. quẽ¬
cumq autem In hac diremtione dolorem
cordis propter carnalem affectum con¬
iugis sustinebit. Hoc est detrimentũ
quod pati&lur. hicestignis perquem
fueno ardente ipses aluubitur. si autẽ
ium sichabebat uxorem tum quũ por
hubens Non propterconeu pescentiam

Expanded text:
nere noluerit, non adtendunt eo monere noluerit, non adtendunt eo modo illam rectissime dimitti, si uiro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi uel de latrocinio diuitias congeras aut nisi solita lenocinia, quibus nostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebat uel facilem uictum habebat uel etiam incedebat ornatior. tunc enim ille, cui hoc uxor dicit, si ueraciter egit paenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad baptismum habetque in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore diuinae gratiae quam carnis uxoriae, et membrum, quod eum scandalizat. fortiter amputat. quemcumque autem in hac diremptione dolorem cordis propter carnalem affectum coniugis sustinebit, hoc est detrimentum, quod patietur, hic est ignis, per quem feno ardente ipse saluabitur. si autem iam sic habebat uxorem tamquam non habens, non propter concupiscentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
non sine dolore amittuntur. propterbu
quiea sic hubent cũ habeant fundumen¬
tũ fidem quae perdilectionem operatur:
Neque huic istu ullaratione uel cupidi¬
tute praeponant Ineorum amissione
pussi de trimentum perignem quen¬
dum doloris perueniunt ad salutem:
A quo dolore atque de trimento tunto
est quisque securior quunto ea uelmi¬
nus amauerit ueltum quum nor habent
habuerit. Quiuero propter illa uel tenen¬
du uel adipircendu homicidium Ad ul¬
terium fornicationem Idolatriam &
similiu quueque commiserit Non prop¬
ter fundumentum perignem suluabitir.
sed umis sofundumento a& ernoigne
tor quebitur. Quum obrem & illut
quoddicuntue luti probure cupien¬
tes quuntũ uuleat solu fides ubi aposto¬
lus dicit quod si infidelis desce dit dis¬
ce dut. Nones tenim seruituti subiectis
frater uel soror inbuius modi ld est ut
propter fidem xp̃i etium ipsu uxor legi¬
tima soci&ate coniunctu sineulla cul¬
pa relinquatur. sicum uero xpiuno
propter hoc quia xpĩanus est perma¬

Expanded text:
olore amittuntur, propterea qui ea sic habent, ut habeant in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, neque huic ista ulla ratione uel cupiditate praeponunt, in eorum amissione passi detrimentum per ignem quendam doloris perueniunt ad salutem. a quo dolore atque detrimento tanto est quisque securior, quanto ea uel minus amauerit uel tamquam non habens habuerit. qui uero propter illa uel tenenda uel adipiscenda homicidium, adulterium, fornicationem, idololatriam et similia quaeque commiserit, non propter fundamentum per ignem saluabitur, sed amisso fundamento aeterno igne torquebitur. Quamobrem et illud, quod dicunt, ueluti probare cupientes, quantum ualeat sola fides, ubi apostolus dicit: quod si infidelis discedit, discedat; non est enim seruituti subiectus frater aut soror in huius modi, id est, ut propter fidem Christi ipsa uxor legitima societate coniuncta sine ulla culpa relinquatur, si cum uiro christiano propter hoc, quia christianus est, perma
Abbreviated transcription (Latin):
rit : tum̃ ille quantũ
in ipso ẽ facere compulit.
& hoc ei ds̃ peccatu &iđ¬
sulla castaꝑmaneat
imputabit. Sed quis
nesciat quã sint rarissi¬
mę que itapudice uii¬
uant cũ uiris. ut &iã¬
si ab eis dimittant᷑ alios ñ
quȩrant: In conparabili¬
t̃ quippenumerꝰ ẽ. ami¬
plior feminarũ : quȩ cũ
pudicȩ adhȩre ant mari¬
tis. tam̃ sidimissȩ fueriNt
amaritis. ñ differnubere ⁊
Cũ ergo credidorint homi¬
nes dño dicenti:. omis qui
dimiserit uxorẽ suã prȩt̃
causã fornicationis. faõ
eã moechari Si credide¬
riÑ & tibi dicenti muliere
fornicante licere uiro eius
alterã ducere: quisquis uo¬
luerit ꝓpt̃ alias quasli¬¬
b& molestias carere uxore
cui iunctẽ. prius eã moe

Expanded text:
rit, tamen ille quantum rit, tamen ille quantum in ipso est facere compulit; et hoc ei Deus peccatum, etiamsi illa casta permaneat, imputabit Sed quis nesciat quam sint rarissimae, quae ita pudice vivant cum viris, ut etiamsi ab eis dimittantur, alios non requirant? Incomparabiliter quippe numerus est amplior feminarum, quae cum pudice adhaereant maritis, tamen si dimissae fuerint a maritis, non differunt nubere. Cum ergo crediderint homines Domino dicenti, Omnis qui dimiserit uxorem suam, praeter causam fornicationis, facit eam moechari; si crediderint et tibi dicenti, muliere fornicante licere uiro eius alteram ducere, quisquis uoluerit propter alias quaslisbet molestias carere uxore, cui iunctus est, prius eam moe
Abbreviated transcription (Latin):
ras copulare Iãu¬
ro ex hoc qđ sapis non eẽ
adulteriũ. siuiruxo¬
rẽ causa fornicationis
abiecerit & alterã du¬
xerit. Nonne arbitra¬
riscauendũ. nediscant
uiriuxoressuas. quas
ꝓpt̃ alias innumerabi¬
les causas ferre ñ poss
moechari cogere. ut ab
ei suinculo coniugali
ꝑ fornicationẽ sicut pu¬
tassoluto. liceateis alte¬
rasducere : & exeoqđ il¬
las moechari coeger̃.
Aut baptismate ablui.
Aut paenitendo sanari:
qm̃ illis & gratia & me¬
dicina negabit᷑ quã di¬
ucũ adulteris uiuunt.
sipriorib p̃tercausa for¬
nicationis repudiatis al¬
teras duxerint. nisi for¬
te quisdicat neminẽ pos¬
seuxorẽ suã moechari
facere. sipudica ẽ: &
tamen dñs: Omĩs qui
dimiserit inquituxo¬
rẽsua p̃tercausã forni¬
cationis: fac̃ eã moei¬
chariꝰ Utiq ꝓpterea.
qr cũ e& pudica cũui¬
ro. tam̃ dimissa cogi
tͥ ꝑ incontinentiã ui.¬
uopriore alteri copit¬
lari : & hoc ẽ moecha-¬
ri. Qđ si hoc ista ñ fece¬

Expanded text:
ras copulare? Iam uero ex hoc, quod sapis non esse adulterium, si uir uxorem causa fornicationis abiecerit et alteram duxerit, nonne arbitraris cauendum, ne discant uiri uxores suas, quas propter alias innumerabiles causas ferre non possunt, moechari cogere, ut ab eis uinculo coniugali per fornicationem, sicut putas, soluto liceat eis alteras ducere, et ex eo, quod illas moechari coegerunt, aut baptismate ablui aut paenitendo sanari, quoniam illis et gratia et medicina negabitur, quamdiu cum adulteris uiuent, si prioribus praeter causam fornicationis repudiatis alteras duxerint? nisi forte quis dicat neminem posse uxorem suam moechari facere, si pudica est. et tamen dominus, omnis qui dimiserit, inquit, uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari. utique propterea, quia cum esset pudica cum uiro, tur per incontinentiam vivo priore alteri copulari, et hoc est moechari. Quod si hoc ista non fece
Abbreviated transcription (Latin):
ipso nihilactũ sed parũ dilucide qui arbitrat᷑ intellegit
Siqͥdẽ ille se satis diligit. qͥ sedulo agit ut sũmo & uero
ꝑfruat᷑ bono Quod sinihil ẽ. aliud quã ds̃. ut ea quȩ
Immouͦ ita deb&. ut nullus cercior građ ad amorẽ dĩ fieri
possecredat᷑. quã hominis erga hominẽ caritas ꝓ mat᷑ nob
ergo alterũ p̃ceptũ ipsedñs. deuitȩ p̃ceptis int̾rogatꝰ.
Non enĩ c̃tentꝰ fuit uno qui scir& aliud dm̃ ee. aliud homi¬
nẽ. atq int̾ etᷤ. tantũ quantũ int̾eũ qui crea uit & id qđ
adcreatoris si militudinẽ creatũ est. Dicit ergo scđm
p̃ceptũ e̾eꝰ diliges ꝓximũtu ũ tanquã te ipsum
Teaut̃ ipsũ salubrit᷑ diligis. siplus quã tediligis dm̃
cepto nascunt᷑ officia societatis humanȩ. in quib: errare dif

Expanded text:
ipso nihil actum; sed parum dilucide qui hoc arbitratur intelligit. Siquidem ille se satis diligit, qui sedulo agit, ut summo et vero perfruatur bono: quod si nihil est aliud quam Deus, sicut ea quae Imo vero ita debet, ut nullus certior gradus ad amorem Dei fieri posse credatur, quam hominis erga hominem charitas. 49. Promat nobis ergo alterum praeceptum ipse Dominus, de vitae praeceptis interrogatus: non enim contentus fuit uno, qui sciret aliud Deum esse, aliud hominem; atque interesse tantum, quantum inter eum qui creavit, et id quod ad Creatoris similitudinem creatum est. Dicit ergo secundum praeceptum esse: Diliges proximum tuum tanquam teipsum . Te autem ipsum salubriter diligis, si plus quam te diligis Deucepto nascuntur officia societatis humanae, in quibus non errare diff
Abbreviated transcription (Latin):
nos scripta ẽ. corruptã eẽ ẽtendis. aliã ꝓferas in cor¬
ruptã. uel aliũ codicẽ potius in quo eiusdẽ apłi eadẽ epła
sincera & incorrupta c̃scripta sit. Non faciã inquas. ne
ipse corrupisse credar. Hoc enĩ sol&is dicere & uerũ
dicitis nihil ꝓrsus aliud suspicabunt᷑. uł mediocriter
cordati homines si hoc feceris. Uide gͦ tu ipse ꝗid de auc¬
toritate tua iudicaueris. & intellege utrũ tuis uerbis
c̃tra illas scripturas credere᷑ debeant. si codici obhoc
solũ qđ abste ꝓfert᷑ magnȩ temeritatis ẽ credere

Expanded text:
nos scripta est, corruptam esse contendis, aliam proferas incornos scripta est, corruptam esse contendis, aliam proferas incorruptam, vel alium codicem potius, in quo ejusdem Apostoli eadem Epistola sincera et incorrupta conscripta sit. Non faciam, inquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis dicere; et verum dicitis: nihil prorsus aliud suspicabuntur vel mediocriter cordati homines, si hoc feceris. Vide ergo tu ipse quid de auctoritate tua judicaveris; et intellige utrum tuis verbis contra illas Scripturas credere debeant, si codici, ob hoc solum quod abs te profertur, magnae temeritatis est credere
Abbreviated transcription (Latin):
que uere potuit sub alio nomine totam̃tiri: Si istam
obdis inuito & auctoritatis exigere ratione cogis infinẽ.
egone de illa ꝗ c̃stant̃ latissime diuulgatã uideo.
& eccłarũ ꝑ totũ orbẽ disꝑsarũ õtestatione munitã
dubitabomiser & qđ ẽ miserius te auctore dubitabo:
Cũ si exemplaria ꝓferres altera. tenere ñ deberẽ
nisi ea quȩ plurimũ c̃sensione cõmendarent᷑. num łñ
nihil te ꝓferente qđ c̃feras. p̃ter in anissimã uocẽ
temeritatisq plenissimã. putabis usq: adeo genꝰ humanũ
eẽ ꝑuersũ. & diuinȩ ꝓuidentiȩ ope desertũ. ut illis
scripturis ñ ate ꝓlatis aliis quib: redarguant᷑. sed
tua tantũ uerba p̃ponat Proferendus namq: hic ÷
alius codex eadẽ continens. sed tam̃ in corruptus &
uerior ubi sola desint eaquȩ̨ hic immissa eẽ crimi¬
naris. Ut si uerbi causa pauli epłam quȩ ad roma¬

Expanded text:
quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam obdis invito, et auctoritatis exaggeratione cogis in fidem; egone de illa, quam constanter latissime divulgatam video, et Ecclesiarum per totum orbem dispersarum contestatione munitam, dubitabo miser, et, quod est miserius, te auctore dubitabo? Cum si exemplaria proferres altera, tenere non deberem, nisi ea quae plurium consensione commendarentur; nunc nihil te proferente quod conferas, praeter inanissimam vocem temeritatisque plenissimam, putabis usque adeo genus humanum esse perversum, et divinae providentiae ope desertum, ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus redarguantur, sed tua tantum verba praeponat? Proferendus est namque tibi alius codex eadem continens, sed tamen incorruptus et verior, ubi sola desint ea quae hic immissa esse criminaris. Ut si, verbi causa, Pauli Epistolam, quae ad Roma
Abbreviated transcription (Latin):
Uerba eius ita c̃scripta sunt. Falsũ eẽ scriptũ : Quid
hoc sacrilegio magis impiũ repperiri potest: Quid
ista uoce impudentius . quid audacius. quid sceleratis
Simula croꝵ cultores qͥ xp̃i &iã nom̃ oder̃. numꝗ hoc
aduersus scripturas ausi sunt dicere. Consequet᷑ nãq
omniũ litterarũ summa ꝑuersio. si qđ tanta popu¬
loꝵ religione roboratũ ẽ. tanta hominũ & tempoꝵ
c̃sensione firmatũ. in hanc dubitationẽ adducit᷑:
ut ne historiȩ quidẽ uulgaris. fidẽ possit grauitatẽ¬
quȩ optinere. Postremo ꝗd descripturis ullis ꝓfer.¬
re poteris. ubi mihi utihacuoce ñliceat. sic̃ trameã
rationẽ intentionẽ quȩ ꝓferat᷑ : illud uͦ qui sierre
possit. qđ nos notissimis ac iam inmanib om̃i um
libris c̃stitutis credere uetant : & hisquȩ ipse ꝓferunt
imperant ut credam. Side scriptura dubitandũ:
dequamagis quã quȩ diffamari non meruit

Expanded text:
verba ejus ista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid verba ejus ista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impium reperiri potest? quid ista voce impudentius? quid audacius? quid sceleratius? Simulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen oderunt, nunquam hoc adversus Scripturas illas ausi sunt dicere. Consequetur namque omnium litterarum summa perversio, et olorum religione roboratum est, tanta hominum et temporum consensione firmatum, in hanc dubitationem adducitur, ut ne historiae quidem vulgaris fidem possit gravitatemque obtinere. Postremo quid de scripturis ullis proferre poteris, ubi mihi uti hac voce non liceat, si contra meam ratiocinationem intentionemque proferatur? 61. Illud vero quis ferre possit, quod nos notissimis ac jam in manibus omnium Libris constitutis credere vetant, et iis quae ipsi proferunt, imperant ut credamus? Si de scriptura dubitandum est, de qua magis quam quae diffamari non meruit,
Abbreviated transcription (Latin):
rã. ñ facile uideo. Discutiã ne uerba singula ueteris
testam̃ti & in his summã cũ euangelio eẽ c̃cordiã. ꝑ¬
uicacib in doctisq: de monstrem: Sed quando istud
erit. quando aut ego sufficiã aut ipsi patient᷑ : Quid
ergo faciam: Deseram ne causã & eos insententia
quãuis imꝓba & falsa. tam̃ difficili ad dissoluendũ de¬
litescere sinam: Non faciã. Aderit de ꝓximo ds̃ ipse cuiꝰ
illa p̃cepta sunt. nec me in tantis angustiis in opẽ ac de
siqui forte illa suꝑstitione ita tenenuni. ut euadere
aliquando possitis. Adeste inquã & sine ꝑtinacia
sine studio resistendi. Namq aliter nobis ꝑniciosis¬
simũ ẽ iudicare
Certe enĩ nemini dubiũ ẽ. nec auersi uos ita estis auero.
ut ñ intellegatis si diligere dm̃ & ꝓximũ bonũ ẽ. qđ
negare nemo potest. quicꝗd in his duob: p̃ceptis. pend&
pudentiꝑtinacia : Non hoc xp̃m dixisse in euangelio :¬

Expanded text:
ram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris ram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cum Evangelio esse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego sufficiam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia quamvis improba et falsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis angustiis inopem ac desesi qui forte illa superstitione ita tenemini, ut evadere aliquando possitis. Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis perniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet,pudentissima pertinacia? Non hoc Christum dixisse? At in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
corde tuo. & ex totam̃te tua. & extota anima tua.
uel illud alterũ. diliges proximũ tamquã te ipsũ
Aut si haec negare ñ audent. p̃munt᷑ enĩ luce ueri¬
tatis. illud negare audeant salubria c̾ẽ ista precepta¬
his mores optimos contineri : Hegent si possunt & dicant
non oportere dm̃ diligi. non oportere ꝓocimũ diligi.
neq diligentib dm̃ om̃a ꝓcedere in bonũ. Neq dilectionẽ
ꝓdcimi malũ ñ operari. quib: duob salubrime atq: optime
humana uita disponitur. Quȩ sidicunt. ñ solũ illis cũ
xp̃ianis sed nec cũ om̃ib uel hominib quidẽ ratio ẽ
Sin hȩc dicere ñ audent. cogunt᷑q c̃fiteri eẽ diuina
quid hos libros unde ista ꝓlata sunt. impietate nefaria
lacessere atq: imꝓbare ñ desinunt: An illud dicturi
sunt . ñ eẽ c̃sequens. ut om̃a ibi bona sint. ubi hȩc
inuenire potiumꝰ Nam hoc solent dicere. Cui ego
tergiuersationi quid respondeã. quẽ ad modũ occur¬

Expanded text:
corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; vel illud alterum, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum? Aut si haec negare non audent; premuntur enim luce veritatis; illud negare audeant, salubria esse ista praeceptahis mores optimos contineri negent si possunt, et dicant non oportere Deum diligi, non oportere proximum diligi; neque diligentibus Deum omnia procedere in bonum , neque dilectionem proximi malum non operari ; quibus duobus saluberrime atque optime humana vita disponitur. Quae si dicunt, non solum illis cum Christianis, sed nec cum hominibus quidem ratio est. Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri esse divina; quid eos Libros unde ista prolata sunt impietate nefaria lacessere atque improbare non desinunt? 58. An illud dicturi sunt, non esse consequens ut omnia ibi, bona sint, ubi haec invenire potuimus? nam hoc solent dicere. Cui ego tergiversationi quid respondeam, et quemadmodum occur
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quid hinc plura: Quis enĩ ñ uideat eos qͥ contra scripturas
xp̃i anas hȩc audent dicere ut illud ñsint qđ homines

Expanded text:
Sed quid hinc plura? Quis enim non videat eos qui contra Scripturas christianas haec audent dicere, ut illud non sint quod homines