comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habet᷑ in psalmo. Dñs dix̃ ad ie fihꝰ
m̃s es tu: ego hodie geniu te. Item
qd̾ nasciturꝰ eẽt de uirgine: apud
ysaiam. Ecce uͥgo ꝯcipiet. & pariet
filiũ: & uocabitur nom̃ eiꝰ enimanu
eẽ int̾ nos & patrẽ: apud ieremiã.
Et homo est. & qͥs cognoscet eum:
Item in numeris. Orietur stella ex
iacob: & exurget homo ex israhel.
Item ibi. P rocedet homo de semine esꝰ:
apd̃ ysaiam. Exiet uͥga de radice ies¬
se. & flos de radice eius ascendz. & re¬
quiescet suꝑ eum sp̃c dni: sp̃c sapĩȩ

Expanded text:
habetur in psalmo: « Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te . » Item quod nasciturus esset de virgine, apud Isaiam: « Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanueinter et nos Patrem, apud Jeremiam: « Et homo est, et quis cognoscet eum? » Item in Numeris: « Orietur stella ex Jacob, et consurget homo de Israel . » Item ibi, procedet homo ex semine ejus,apud Isaiam: « Et exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum
Abbreviated transcription (Latin):
ciliatione saluator in t̾ris exhi¬
buit. longe ante patriarchan enig
morare ꝓposui: quȩ licet eccłia di su¬
is tpr̃ib annua celebritate recordet᷑:
in cotidianis tam̃ missaꝵ sacram̃tis
eadem pia deuotione cõmemorat:
ut ꝑ fiducian exhibitoꝵ. fidenter
trand̾a ueniã commissoꝵ: uł ad coi¬
sequendu p̃mia m̃itoꝵ. Hec inquã
ex parte commemorare ꝓposui: qͥa
cuncta colligere. & uires meas exce¬
dit: & fastidiosis auditoꝵ mentib
ñ expedit. Quȩ aũ dicturꝰ sum ad hoc
intendunt: ut mediante eugłica
głica traditione sacro ritu honorat.
& testificat᷑ ẽẽ preteritũ. qd̃ uetera
sacram̃ta prenunciauere futurũ
Colligamꝰ gͦ aliqua necessaria de ue

Expanded text:
ciliatione Salvator in terris exhibuit, longe ante patriarcharum aenmorare proposui, quae licet Ecclesia Dei suis temporibus annua celebritate recordetur, in quotidianis tamen missarum sacramentis, eadem pia devotione commemorat, ut per fiduciam exhibitorum, fideliter ndulgentiam commissorum, vel ad consequendum praemia meritorum. Haec, inquam, ex parte commemorare proposui, quia cuncta colligere et vires meas excedit, et fastidiosis auditorum mentibus non expedit. Quae autem dicturus sum, ad hoc intendunt, ut mediante ecclesiangelica traditione sacro ritu honorat, et testificatur esse praeteritum, quod vetera sacramenta praenuntiavere venturum. Colligamus ergo aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
offeret sacrificiũ desinula. eccłiȩ
catholicȩ figurã ꝓnuncians: quȩ
ex conuenientib m̃bris qͣsi simila
ex mnultis credentiũ granis collec¬
ta est: & legis &e eugłoꝵ mola inter
licterã & sp̃m separat. Per aquam
eciã baptismatis adiuncta xpisma¬
tis oleo ꝑuncta. scĩ sp̃c igne solidata
ꝑ humilitatis sp̃m do hostia placẽs
effecta. Hȩ sunt qͣtuor oblationes.
quadriformẽ xp̃i & eccłiȩ habitũ
demonstrantes. De iuuenca ru
fa cuiꝰ cinerẽ & aquã asꝑsionis. eo¬
rumq nundationẽ qui mortuũ
tecigerint. proficere lex mandauit :
nec tacere ꝑmittimur. Euidentis¬
simũ enĩ signũ in ea noui destam̃ti
prefigurat᷑: nec satis digne festiuan¬
tes. dicere de tanto sacram̃to ualemꝰ.
Primo enĩ quod ita cepit. de hac re
loqͥ scͥptura quẽ non moueat: & in¬
tentissimũ faciat in altitudinẽ sa¬
cram̃ti. Et locutus ẽ inquit d̾ns ad
moysen & aaron dicens. Ista ẽ distin

Expanded text:
offert sacrificium de simila, Ecclesiae catholicae figuram praenuntians, quae ex convenientibus membris, quasi simila ex multis granis credentium collecta est, et legis et Evangeliorum molam inter litteram et spiritum separat. Per aquam enim baptismatis adjuncta, chrismatis oleo peruncta, sancti Spiritus igne solidata, per humilitatis spiritum Deo hostia placens effecta. Hae sunt quatuor oblationes, quadriformem Christi et Ecclesiae habitum demonstrantes. fa, cuius cinerem ad aquam aspersionis eorumque mundationem qui mortuum tetigerint proficere lex mandauit, nec tacere permittimur — euidentissimum enim signum in ea noui testamenti praefiguratur — nec satis digne festinantes dicere de tanto sacramento ualemus. primo enim quod ita coepit de hac re loqui scriptura, quem non moueat et intentissimum faciat in altitudinem sacramenti? et locutus est, inquit, dominus ad Moysen et Aaron dicens: ista distin
Abbreviated transcription (Latin):
ysaiam. Nunc exurgã dicit d̾ns. nẽ
clarificabor & nc̃ exaltabor: nc̃ uide¬
bitis nc̃ intelligetis. nc̃ confundemi¬
ni: uana erit fortitudo sp̃c̃ ur̃i iginis
ũ pedu cuoꝵ. Uirgã urtutis tuȩ enuit¬
tet dns ex syon: & dnaberis in medio
inimicoꝵ tuoꝵ. Qd̃ ipse sit rex inet̾¬
nũ regnaturꝰ: apd̃ ⁊achariam. Dicite
filiȩ syon. ecce rex tuus uenit tͥ iustus
& saluans: mitis & sedens suꝑ asmũ
indomitũ. Item apd̃ ysaiam. Quis
Ambulans in iusticiã. & manꝰ ab¬
stinens a mui̾ib. grauans aurẽ ne
audiat uidiciũ sanguinis. e cõ pͥm̃es
ocłos suos ne uideat inusticiã: hic
habitabit in alta spelunca petrȩ.
fortis panis illi dabitur. & aqua erꝰ
fidelis: regẽ cum claritate uidebitis.
Item apud malachiam. Rex maguꝰ
sum egodicit d̾ns: & nom̃ meũ illu¬
stre apd̾ gentes. Item in pͦs .iͦ. Ego

Expanded text:
Isaiam: « Nunc exsurgam, dicit Dominus, nunc clarificabor, nunc exaltabor; nunc videbitis, nunc intelligetis, nunc confundemini; vana erit fortitudo spiritus vestri, ignis um pedum tuorum. Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominaberis in medio inimicorum tuorum. » Quod ipse sit Rex reRNVM REGNATVRVS. Apud Zachariam: Dicite filiae Sion: ecce rex tuus uenit tibi iustus et saluans, mitis, sedens super asinum indomitum. Item apud Esaiam: Quis ambulans in iustitia et manus abstinens a muneribus, grauans aures, ut non audiat iudicium sanguinis, et conprimens oculos suos, ne uideat iniustitiam, hic habitabit in alta spelunca petrae fortis: panis illi dabitur et aqua eius fidelis. regem cum claritate uidebitis. Item apud Malachiam: Rex magnus sum ego, dicit Dominus, et nomen meum inlustre est apud gentes. Item in psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
os uitulos aureos: ce dixit eis. No¬
lite ultra ascendere iherłm. Ecce dii
tui isrl̃. qui eduxerunt te de terra
egypti. Ieroboam qui decem trib
a templo di separans. ad ydolatͥam
ꝑduxit. significat hereticos: qui uni¬
tatem fidei catholicȩ heresib scindt:
ac sic malignoꝵ. spũum cultui sub¬
dunt. Ieroboam int̾pretat᷑ diiudicais¬
ppłm. Nam heretici diiudicare ppłm
uidentur: cum erroris sui sequacem
faciunt. Tollunt decem scissuras. cũ
legis precepta uiolando corrũpunt.
Et una tͥb cũ sobole dð remansit. du
sors electoꝵ. in regula fidei catholice ꝑ¬
mansit: quia unus d̾s. una fides. u¬
num baptisma.¬

Expanded text:
dixit eis: Nolite ascendere Jerusalem. Ecce dii tui, qui eduxerunt te de terra Aegypti . Jeroboam qui decem tribus a templo Dei separans ad idololatriam perduxit, significat haereticos qui unitatem fidei catholicae haeresibus scindunt, ac sic cultui malignorum spirituum subdunt. Jeroboam interpretatur dijudicans. Haeretici enim dijudicare populum videntur, cum erroris sui sequaces faciunt. Tollunt decem scissuras, cum decem praecepta legis violando corrumpunt. Et una tribus cum sobole David remansit, dum sors electorum in regula fidei catholicae permansit, quia unus Dominus, una fides, unum baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
bolus licet a scĩs sepius uincat᷑. tam̃
iterum instaurat p̾lium contra eos:
& dum uno modo uincit᷑. alio statĩ
uincere conat᷑. Diabolus namq et
gentes ut animas de suꝑnis ad ima
p̾cipitent: quo facilius uincant. Si
uiderint celestia desiderare: t̾rena
ad amandum ingerunt. S ꝓsꝑita¬
te concessa dõ gr̃e agunt᷑. student
ut ꝑ adu̾sa frangant᷑. S sicut syri
ita demones: uͥ se suꝑare confidebãt.
ibi suꝑati sunt:¬

Expanded text:
bolus, licet a sanctis saepius vincatur, tamen iterum instaurat praelium contra eos, et dum uno modo vincitur, alio modo statim vincere conatur. Diabolus namque etgentes ut animas de supernis ad ima praecipitent, quo facilius vincant. Si viderint coelestia desiderare, terrena ad amandum ingerunt; si prosperitate concessa gratiae Dei agantur, student ut per adversa frangantur. Sed, sicut Syri, ita daemones, ubi superare confidebant, ibi prostrati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nuncios ad dauid dicens. Dimica¬
ui adu̾sum rabath: & capienda ẽ urb ᷤ
aquaꝵ. Nuncgͥ congrega reliquam
partem ppłi. & obside ciuitatẽ & cape
eam: ne eum a me uastata erit urbs. no¬
mini meo ascribatur uictoria. Cumq
dimicasset contra eam dauid cepit eã:
&e tulit diadema regis eiꝰ de capite eiꝰ.
hec uictoria dauid quã ioab inchoa¬
uit. & ipse ꝑfecit. significat uictoriam
regis nr̃i. Dux enim contra hostes bel¬
testas & potentia regni ascribitur.
Deus ẽ enĩ. qui oꝑatur in nobis & uelle
&e ꝑficere. Coronam gͦ regni regis hosti¬
lis ppłi tulit dauid. & sibi diadema fe¬
cit:. cũ xp̃c diabolo regnum auferens.
sibi insigne decoꝵ. parauit. Est enĩ da

Expanded text:
nuntios ad David, dicens: Dimicavi adversus Rabath, capienda est urbs aquarum. Nunc ergo congrega reliquam partem populi: et obside civitatem, et cape eam, ne, cum a me vastata fuerit urbs, nomini meo ascribatur victoria. Cumque dimicasset contra eam David, cepit eam, et tulit diadema regis eorum de capite ejus . Haec victoria David, quam Joab inchoavit et ipse perfecit, significat victoriam Regis nostri. Dux enim contra hostes beltas, et potentia regni ascribitur. Deus enim est, qui operatur in nobis, et velle et perficere . Coronam regis hostilis populi David aufert et sibi diadema facit, cum Christus diabolo regnum auferens, sibimet insigne decorum paravit. Quae a
Abbreviated transcription (Latin):
enim scõꝵ labor. certamen. uictoria:
tas regni anon. quȩ nunc phyladel¬
phia uocat᷑. a int̾pretatur multi: et
in euangłio dicit᷑. quia multi ueni¬
ent ab oriente & occidente: & recum¬

Expanded text:
enim sanctorum labor, et certamen, atque victoria atas regni Ammon, quae nunc Philadelphia vocatur, et interpretatur multi. Et in Evangelio dicitur: Quod mutti ab Oriente et Occidente ven
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositionis sacrã scͥpturã: quȩ quot
sententiis nos instruit: tot panib nos re¬
ficit. Quatuor pistilia m̃se. qͣtuor st̃
sensus scͥpte: hystoria. allegoria. tro¬
pologia. anagoge: quib ipsa erigit᷑:
di. Quasi nãq: labiũ ꝑ cͥcuitũ ducit᷑. du
Quatuor anuli: quatuor st̃ euangłioꝵ
libri. Qui recte dicunt᷑ anuli: eo qͦd nob̾
et̾̃nitatẽ in qua finisñ ẽ ꝓmutunt.
Corona int̾rasilis. diffe̾ntiam significat
meriti: corona aurea illi suꝑposita. ful¬
gorem p̾mii. Duodecim panes: apłicã
designant doctrinã. Acetabula. morda
maiorẽ capiebant m̃suram: abundan¬
tẽ & ꝑfectam expͥmunt scientiã &e do¬
ctrinã. Cyati qui minꝰ capiebant: an¬
gustiorẽ scientiã siue doctrinã fig̾ant.
Thuribula. eo qͦd in oratione thus so¬
let offerri: orationẽ ñ inconuenient̾
designant. Mensa gͥ scͥptura: labiũ eiꝰ.
p̾dicatio: circuitꝰ labii. continua sollici¬
or euangłioꝵ libri:. uectes p̾dicatores:

Expanded text:
ificat sacram Scripturam, quae quot sententiis nos instruit, tot panibus nos reficit. Quatuor epistylia mensae, quatuor sunt sensus Scripturae, historia, allegoria, tropologia, anagoge, quibus ipsa erigitur,di. Quasi labium namque per circuitum ducitur, dum Quatuor annuli, quatuor sunt Evangeliorum libri. Qui recte dicuntur annuli eo quod nobis aeternitatem, in qua finis non est, promittunt. Corona interrasilis, differentiam designat mentis. Corona aurea illi superposita, fulgorem praemii. Duodecim panes, apostolicam designant doctrinam. Acetabula, mordacajorem capiebant mensuram, abundantem et perfectam exprimunt scientiam et doctrinam. Cyathi, qui minus capiebant, angustiorem scientiam et doctrinam significant. Thuribula, eo quod thus cum oratione solet offerri, orationem non inconvenienter designant. Mensa igitur, Scriptura; labium ejus, praedicatio; circuitus labii, continua sollicior Evangeliorum libri; vectes, praedicatores;
Abbreviated transcription (Latin):
qui eoꝵ sexcenti triginta
sex: muli eorum ducenti quadr̃i¬
genti quinq cameli eoꝵ quadrin¬
genti triginta quinq asini eorum
sex milia septingenti uiginti. Inter
homines qui de captiuitate ascende¬
runt. & animalia quib adiuuaban¬
tur describunt᷑. & eoꝵ sicut hominũ
numerus designatur: quia st̃ multi
in eccłia uł sensu tardiores. uł mins
sp̃uales. qui cum magistris sp̃ualib
deuote do obtemꝑant. & ad portan¬
da onera frat̾ne necessitatis doesum
mentis mnelinant: cum cȩteris electiᷤ
de confusione diabolicȩ captiuitatis
erepti. ad suꝑnȩ ciuitatis menia ten¬
dunt: quoꝵ etiam numerus nunc in¬
memoria di integer conseruat᷑. Un¬
Et alibi. Homines & iumenta salua¬

Expanded text:
qui eorum sexcenti triginta sex. Muli eorum ducenti quadraginta quinque. Cameli eorum quadringenti triginta quinque. Asini eorum sex millia septingenti viginti . Inter homines qui de captivitate ascenderant etiam animalia quibus adjuvabantur, describuntur. Et eorum sicut hominum numerus designatur, quia sunt multi in Ecclesia vel sensu tardiores, vel etiam carnales, qui tamen magistris spiritualibus devote obtemperant, et ad portanda onera fraternae necessitatis, dorsum mentis inclinant, et cum caeteris electis de confusione diabolicae captivitatis erepti, ad supernae civitatis moenia tendunt, quorum etiam numerus memoria Dei integer conservatur; unEt alibi: Homines et jumenta salva
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aqua manile &e manut ergiũ:
quib mundare debent manꝰ
sacerdos & leuita tractaturi dñi¬
ca sacram̃ta. Hoc officio usus ẽ
dñs. quando facta cena cũ disci¬
pulis linteo se precinxit: & mit¬
tens aquã in peluint pedes disci¬
płoꝵ lauit. & linteo extersit. Una
significatio ẽ lintei &e manut̾gii:
quȩ de lino fuuit: & multis casti¬
gationib & ablutionib ad can¬
dorẽ ꝑueniunt. Luteo gͦ pedes
puluere fedati pͥus aquã lauant᷑:
dem linteo exterguntur. Sic cũ
las offensiones lectũ meũ. id est
conscientiã meã. in qua sanus qui¬
esco. eger laboro: & cum apło casti¬
go corpus meũ. &e in seruitutem
redigo. Fodeni modo mninistrima¬
nus lauant &e tergunt: cũ omnẽ
terrenã concupiscentiã de oꝑib
sius excutiunt:¬

Expanded text:
uam amanili et manutergium, quibus mundare debent manus sacerdos et levita, tractaturi Dominica sacramenta. Hoc officio usus est Dominus, quando facta coena cum discipulis, linteo se praecinxit: et mittens aquam in pelvim, pedes discipulorum lavit, et linteo extersit. Una significatio est lintei et manutergii, quae de lino fiunt: et multis castigationibus et ablutionibus ad candorem perveniunt. Linteo ergo pedes pulvere foedati prius aqua lavantur, deinde linteo exterguntur. Sic cum las offensiones, « lectum meum , » id est conscientiam meam, in qua sanus quiesco, aeger laboro, et cum Apostolo: « Castigo corpus meum, et in servitutem redigo » Eodem modo ministri manus lavant et tergunt ter, cum omnem terrenam concupiscentiam de operibus suis excutiunt
Abbreviated transcription (Latin):
tiᷤᷤ abluti.T
uinto loco ordinant᷑ subdia¬
coni. qui iam ministerio al¬
taris approximant: quia uasa
corporis & sanguinis xp̃i portant.
Unde lex continentiȩ eis imponit᷑:
quatinꝰ impleant illud ꝓphete.
Mundamini qui fertis uasa dñi:
idẽ ut uel seipsos exhibeant uasa
inhonorem. ñ in contumeliã: &
dñi deferant ad altare. & referat̃
ab altari ad d̾ni głam: scilicet
ut fugiant omnẽ immundiciã.
Isti ministrant officiis leuitaꝵ.
&e in templo dm oblationes fusci
piunt a popłis. Ad istoꝵ ꝓuifionẽ
ꝑtinet tantũ de oblationib po¬
nere in altari: quantũ possit ppło
corporales pallas & substratoria
lauare. & aquã in baptisteriunt

Expanded text:
tis abluti . Quinto loco ordinantur subdiaconi, qui jam ministerio altaris approximant, quia vasa corporis et sanguinis Christi portant. Unde lex continentiae eis imponitur, quatenus impleant illud Prophetae: « Mundamini, qui fertis vasa Domini: ; » id est ut et seipsos exhibeant vasa in honorem, non in contumeliam, et  corpori Domini, deferant ad altare, et referant ab altari ad Dei gloriam, scilicet ut fugiant omnem carnis immunditiam. Isti ministrant officiis Levitarum, et in templo Domini oblationes suspiunt a populis. Ad istorum provisionem pertinet tantum de oblationibus ponere in altari, quantum sufficere poorporales pallas et substratoria lavare, et aquam in baptisterium
Abbreviated transcription (Latin):
eritis t̾ram & plantaueritis in
ea ligna pomifera: auferetis p̾putia
coꝵ: pomoꝵq germina immunda ert̃
uobis. nec comedetis ex eis. Ligna po¬
Preputia itaq lignoꝵ auferimꝰ. cũ de
ipsa inchoationis infirmitate sus¬
pecti. pͥmordia oꝑum nr̃oꝵ ñ appro-¬
bamꝰ. Poma aũ quȩ germinant im¬
munda existimamꝰ. nr̃isq cibis ñ
aptamꝰ: quia cũ pͥmordia laudant᷑
boni oꝑis. dignũ ẽ ut hoc animũ ñ
pascat oꝑantis:. ne dũ acceꝑta laus sua¬
uit̾ carpit᷑: fructus oꝑis intẽpestiue
comedat᷑.

Expanded text:
eritis in terram, et plantaveritis in ea ligna pomifera, auferetis praeputia eorum: pomorumque germina immunda erunt vobis, nec edetis ex eis. Ligna quippe po: praeputia itaque lignorum auferimus, cum de ipsa inchoationis infirmitate suspecti, primordia operum nostrorum non approbamus. Poma autem quae germinant immunda existimamus, nostrisque cibis non aptamus, quia cum primordia boni laudantur operis, dignum est ut hoc animum non pascat operantis, ne dum accepta laus suaviter carpitur, fructus boni operis intempestive comedatur.
Abbreviated transcription (Latin):
d factum ẽ post curulũ dierũ. conce¬
pit anna & peꝑit filium: uocauitq no-¬
men eiꝰ samuel: eo qͦd a dño postulasset
eum. Quia anna dñm deuote postu¬
lauit: concepit &e peꝑit. Sic eccłia ꝑ na¬
turalem intellectum. orans mystium
incarnationis. corde concepit: ore con¬
fessionis genuit. Samuel. nomen enis
d̾s. anne pͥmogenitꝰ. ꝓpħa: quis ẽ hic
nͥ dñs homo: S & hoc qͦd anna reman¬
sit. & cum uiro ñ ascendit. donee abla¬
ctaretur puer.nobis insinuat: quia
eccłia nullũ ad sacerdotiũ ꝓuebit dũ
lactis infantiȩ particeps ẽ non solidi
cibi & intelligentiȩ sp̾ualis. Canticũ
annȩ ꝑro conceptione & natiuitate
samuelis. significat gr̃aꝵ actionẽ sc̃e
eccliȩ. siue pro incarnatione redempto¬
& ꝑfecta iustificatione cuꝰlibet pecẽoris.¬

Expanded text:
ost circulum dierum: concepit Anna, et peperit filium, vocavitque nomen ejus Samuel, eo quod a Domino postulasset eum . Quia Anna ante Dominum devote postulavit, concepit et peperit. Ecclesia per naturalem intellectum orans, mysterium Incarnationis concepit corde, ore confessionis genuit Samuel, nomen ejusDeo, Annae primogenitus, propheta. Quis est hic nisi Deus homo? Sed et hoc, quod Anna remansit et cum viro non ascendit donec ablactaretur puer, nobis insinuat quod Ecclesia nullum ad sacerdotium provehit, dum lactis infantiae particeps est, non solidi cibi, et intelligentiae spiritualis. Canticum Annae post conceptionem et nativitatem Samuelis, significat gratiarum actionem sanctae Ecclesiae, sive pro incarnatione Redemptoet perfecta justificatione cujuslibet pec
Abbreviated transcription (Latin):
ely int̾pretat᷑ extraneus: a d̾o enĩ
extraneus ẽ. qui subditos ñ corri¬
git. O fni. insania conu̾sionis. Meri¬
to autẽ sic uocat᷑: qui differt conũti
in melius. finees. oris obturatio: uł
ori parcens. Duos finees sacerdotes le¬
gimus: alterũ iustum eleazari filiũ:
alterum iniustũ. filiũ heli. Sacerdo¬
tes qui custodiunt os suũ. ne exeat
inde aliqͦd pͣuuĩ: in filio eleatari signan¬
tur. Qui autẽ os habent obturatum.
uł impitia. ul peccatoꝵ conseientia:
finees calee abiciunt uictimam dñi
qui pat̾nȩ id est diuinȩ correptioni ñ
obediunt. s cotidie peccatis se misera¬
biliter inuoluunt: conu̾santes in co¬
messatione & ebrietate. in cubilib et
impudicitiis. in contentione & emula¬
tione: quia sicut illoꝵ culpam secuta
ẽ mors corporea. sic &e istoꝵ uitam nisi
peniteant sequetur mors eterna. De¬

Expanded text:
eli. Interpretatur extraneus, a Deo enim alienus est, qui subditos non corrigit. Ophni infamia conversionis, merito autem sic vocatur, qui differt converti in melius. Phinees oris obduratio, vel ori parcens. Duos Phinees sacerdotes legimus: alterum justum Eleazari filium, alterum injustum, filium Heli. Sacerdotes, qui custodiunt os suum, inde aliquid pravum, in filio Eleazari figurantur. Qui autem habent os obduratum, vel imperitia, vel peccatorum conscientia, Phinees, abjiciunt victimam Domini; qui paternae et divinae correctioni non obediunt, sed quotidie se peccatis miserabiliter involvunt, conversantes in comessatione, et ebrietate, in cubilibus, et impudicitiis, et in contentione, et aemulatione ; quia, sicut illorum culpam secuta est mors corporalis, sic et istorum vitam, nisi poeniteant, sequetur mors aeterna.
Abbreviated transcription (Latin):
fni. discaleiatus siue insama con¬
ũsionis. finees os mutũ scribas & pha¬
riseos significant. Qui filii heli dicun¬
tur: quia heli tẏpum tenet sacerdotii.
p̾dixerunt: ad insaniã infidelitatis
conũsi.os mutũ meruerunt habere
a conu̾sione xp̃i: & qͥa noluert̃ susci¬
tare semen fidei xp̃o defuncto fratri:
meruerunt discalciari. & ẽẽ extra sor¬
tem eoꝵ. de quib dicit᷑. Calciati pedes:
in p̾paratione ȩuangłii pacis. Et qͥa co¬
nati sunt nomen sponsi sibi non xp̃o
uendicare: eccł̃iam usurpando. nudi
remanserunt ab omĩ dignitate: dis¬
calciati ab exemplis patͥarchaꝵ & ꝓ¬

Expanded text:
ni , discalceatus vel insania conversionis, Phinees, os mutum, Scribas et Pharisaeos significant. Qui filii Heli dicuntur, quia Heli typum tenet sacerdotii. prophetae praedixerunt, ad insaniam infidelitatis conversi, os mutum meruerunt habere a confessione Christi; et quia noluerunt suscitare semen fidei, Christo defuncto, fratri, meruerunt discalceari, et esse extra sortem eorum, de quibus dicitur: Calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis . Et quia conati sunt nomen sponsi sibi, non Christo vindicare Ecclesiam usurpando, nudi remanserunt ab omni dignitate discalceati, ab exemplis patriarcharum
Abbreviated transcription (Latin):
leticiã. uł ꝑ aliquã deniq humani
excessus intemꝑantiã manifestant᷑.
S cham uerenda deridet: qͥa reꝓbi
spiciunt: prauis eos sermonib dis¬
cerpere &e deridere ñ desistunt. Sed
sem id est boni contemplatiui. in qͦ¬
rum tab̾nacłis d̾s habitat ꝑ int̾nã
quictẽ.: &e iaphet idest boni actiui. qͦs
d̃s dilatat ꝑ bonã actionẽ. dũ infir¬
ma p̾latoꝵ dissimulare & excusare
na oꝑiunt. Et filius cham maledici¬
tur. dum prauoꝵ subiectoꝵ actus.
seruitio demonũ. qͥ st̃ serui diaboli
dictio tribuit᷑: qͥa boni benedictio
ne remunerant᷑. Noe gͥ p̾lati: filii
eiꝰ. subiectĩ cham. reꝓbi. sem & iaphet.
electi. contemplatiui. actiui: uinea.
ecclia: in ebriatio. głatio. denudatio.¬
infirmȩ cogitationis demonstratio:
irrisio derogatio: oꝑtio excusatio:¬

Expanded text:
laetitiam, vel per aliquam denique humani accessus intemperantiam manifestatur. Sed Cham verenda deridet, quia reprous aspiciunt, pravis eos sermonibus discerpere et deridere non desistunt. Sed Sem, id est boni contemplativi, in quorum tabernaculis Deus inhabitat per internam quietem, et Japheth, id est boni activi, quos Deus dilatat per bonam actionem, dum infirma praelatorum dissimulare et excusare nda operiunt. Et Cham maledicitur, dum pravorum subjectorum actus, sedictio tribuitur, quia boni benedictione prima remunerantur. Noe igitur praelati, filii ejus subjecti. Cham reprobi, Sem et Japheth electi contemplativi et activi. Vinea Ecclesia, inebriatio gloriatio, denudatio cogitationis demonstratio, derisio derogatio, opertio excusatio
Abbreviated transcription (Latin):
simul & asmo. In bouis nomine po¬
pulus ex circumcisione. positus sub iu¬
go legͥis accipit᷑: in asino aũ ppłs gen¬
tium. ꝑtinens ad euangłium. In boue
sunul & asio arat: qui sie recipit eu¬
angłium. ut iudaicaꝵ suꝑstitionum
quȩ in umbra & imagine p̾cesserant.
cerimonias ñ relinquat. Item in boue
ret. fatuũ sapienti in p̾dicatione ñ
socies. ne ꝑ eum qui rem implere ñ
ualet: &e illi qui p̾ualet obsistas. Bo¬
uem quippe & asinũ si necesse sit: unꝰ¬
quisq sine detͥmento oꝑis iungit. Sa¬
pientẽ uͦ & stultũ non ut unꝰ p̾cipiat
& alt̾ obtemꝑet. s ut parit̾ equali po¬
testate annuntient u̾bum di. ñ sine
scandalo quisq comites facit:
contextam. ꝑ lanam quippe simpli¬
ctas:̃ꝑ linũ nͦ subtilitas designatur.
Et uestis quȩ ex lana linoq conficitur.
linum int̾us celat: in suꝑficie lanam
demonstrat. Uestem gͥ ex lana linoq
contextam induit: qui sub locutione
innocentie. intus subtilitatem celat

Expanded text:
simul et asino. » In bovis nomine populus ex circumcisione, positus sub jugo legis, accipitur; in asino autem, populus gentium pertinens ad Evangelium. In bove quippe simul et asino arat, qui sic recipit Evangelium ut Judaicarum superstitionum, quae in umbra et imagine praecesserant, caeremonias non derelinquat. Item, nonnunqret: Fatuum ssocies, ne per eum qui rem implere non valet et illi qui praevalet obsistas. Bovem vero et asinum, si necesse sit, unusquisque sine detrimento operis jungit. Sapientem autem et stultum, non ut unus praecipiat, et alter obtemperet, sed ut pariter aequali potestate annuntient verbum Dei, non sine scandalo quisque comites facit. contextam . Per lanam quippe simplicitas, per linum vero subtilitas designatur. Et vestis quae ex lana et lino conficitur, linum interius celat, in superficie lanam demonstrat. Vestem igitur ex lana linoque contextam induit, qui sub locutione innocentiae intus subtilitatem celat
Abbreviated transcription (Latin):
prius ex ꝑu̾so oꝑe consentiendo cal¬
lidi sp̃c ꝑsuasioni. quasi quendam
peccati nummũ a creditore acceꝑat:¬
& duos quos in fide genuit amitte
uo qͦd habebat olei uacua uasa infu¬
dit: quia dum ab unius ore doctoris.
parum quidem de amore diuinita¬
tis. multoꝵ uacuȩ mentes hauriunt:
exuberante gr̃a unguentoꝵ. diuini
amoris. usq ad summũ replentur. &¬
iam nunc multoꝵ corda quȩ prius
erant uacua uascula. unguento spc
plena sunt. quȩ ex paucitate olei solũ¬
modo infusa uidebant᷑: qͦd cum aliis
atq aliis datur. & ab auditorib fides
accipitur: erepta mulier. id est sc̃a ec¬
sunamitis & uir eius helyseo. xxiii.

Expanded text:
prius ex perverso opere, consentiendo callidi spiritus persuasioni, quasi quemdam peccati nummum a creditore acceperat, et duos, quos in fide genuit, amittevo quod habebat olei vacua vasa infundit, quia dum ab unius ore doctoris parvum quidem amorem divinitatis multorum vacuae mentes hauriunt, exuberante gratia, unguento divini amoris usque ad summum replentur. Etiam nunc multorum corda, quae prius fuerant vacua vascula, unguento Spiritus plena sunt, quae ex paucitate olei solumodo infusa videbantur. Quod cum aliis atque aliis datur, et ab auditoribus fides accipitur, erepta mulier, id est sancta EcSunamitis et vir ejus Eliseo. Dixi
Abbreviated transcription (Latin):
se eandem cum eis recte fide & oꝑati¬
onis tenere castitatẽ: ut accepta pote¬
state docendi. in medio bom seminiᷤ
a quo paulus sꝑmologos. id est semi¬
int̾serant. Intrauerunt enim t̾ram
filioꝵ isrł. ñ a iosue introducti. ñ iero¬
solimoꝵ. imꝑio subditi. s a rege ꝑsido.
ab hoste scilicet ppłi di. in t̾ram eius
adducti. ut ñ dño s regi adu̾sario ser¬
uiant. Sic heretiei. &e falsi catholiei.
cum pacem ȩccłiȩ uiuendo ꝑuerse
uł docendo impugnant: ab ierosoli¬
moꝵ regno sunt extranei: & ad genti¬
diabolo quẽ significat rex assur. scẽ
eccłiȩ fines introeunt. Sic symon ma¬
gus baptismum in eccłia ñ ꝓ sua sa¬
lute accepit. s ut secreta eccłie familia¬
rius disciteret. qͦd exitu monstrauit:
cum eccł̃iam quã in ꝑsona ficti fratris
me turbaurt

Expanded text:
se eamdem cum eis rectae fidei et operatise eamdem cum eis rectae fidei et operationis tenere castitatem, ut accepta potestate praedicandi in medio boni seminis, a quo Paulus spermologos, id est, semiinterserant. Intraverunt enim terram filiorum Israel, non a Josue introducti, non Hierosolymorum imperio subditi, sed a rege perfido: ab hoste scilicet populi Dei, in terram ejus adducti, non ut Domino, sed regi adversario serviant, sic haeretici et falsi catholici, cum pacem Ecclesiae vivendo perverse vel docendo impugnant, ab Hierosolymorum regno sunt extranei, et ad gentilidiabolo quem significat rex Assur, sanctae Ecclesiae fines introeunt, sicut Simon Magus baptismum in Ecclesia non pro sua salute accepit, sed ut secreta Ecclesiae familiarius discuteret: quod exitus monstravit cum Ecclesiam quam in persona ficti fratris me turbavit
Abbreviated transcription (Latin):
beniamin: quia filii captiuitatiᷤ
edificarent templum dño do isrł. Et
accedentes ad zorobabel. & ad pͥncipes
patrum. dixerunt eis. Edificemus uo¬
biscum: quia ita ut uas querimus dm
ritas dicit: quos captiuatis decẽ tͥbubuˢ.
rex assyrioꝵ de diu̾sis gentium ppłis.
postea acceptam legem di. ex parte ser¬
uabant. nec minus simulachris quib
ante seruiẽbant. Hi quia ueri d̃i eul¬
tores abhominabant᷑. pollicent᷑ auxiliũ
oꝑis:. ut in societatem recepti. possent
inferre dispendiũ. Hi gͦ falsos fis̃. id est
hereticos & malos catholicos expͥmuit:
qui hostes iude id est confessionis et
laudis. quam eccłia ꝑ fidem rectam &
oꝑationem dignam offert: &e benramin
id est filii dextere. dum eos qui se au¬
diunt separant a fidelib: qui ad dex¬
teram uidicis beneditionẽ e regnum
eternũ ꝑcepturi sunt. Dicunt gͦ edifi¬
cemus uobiscum: &e cȩtera: Cum affe¬
ctant heretici auctoritatẽ p̾dicandi¬
sibi inter catholicos tribui: ꝓmittenteᷤᷤ

Expanded text:
Benjamin quia filii captivitatis aedificarent templum Domino Deo Israel, et accedentes ad Zorababel, et ad principes patrum, dixerunt eis: Aedificemus vobiscum, quia ita ut vos quaerimus Doritanos dicit, quos captivitatis decem tribubus rex Assyriorum de diversis gentium populisstulit, qui postea acceptam legem Dei ex parte servabant, non minus simulacris quibus ante serviebant. Hi qui videri Dei cultores abominabantur, pollicentur auxilium operis, ut in societatem recepti, possint inferre dispendium. Hi ergo falsos fratres, id est haereticos, et malos catholicos exprimunt, qui hostes Judae, id est confessionis et laudis quam Ecclesia per fidem rectam, et operationem dignam offert, et Benjamin id est, filii dexterae, dum eos qui se audiunt, separant a fidelibus, qui ad dextram judicis benedictionem et regnum percepturi sunt. Dicunt ergo: Aedificemus vobiscum, etc., cum affectant haeretici auctoritatem sibi praedicandi inter Catholicos tribui: promittentes
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiã:. uiuit iusticie ꝑ grãm. Et con¬
dit᷑ aromatib id est diu̾sis uͥtutib: ut
in se deinceps incorrupta ꝑmaneat: &¬
aliis in om̃i loco xp̃i bonꝰ odor fiat. Se¬
pulchrũ. sp̃itał uitȩ designat secretũ. in
qͦ fidelis recondit᷑. ne p̾sentis scłi flu¬
ctuatione turbet᷑:¬

Expanded text:
nitentiam, vivit justitiae per gratiam. Et conditur aromatibus, id est diversis virtutibus, ut in se deinceps incorrupta permaneat, et aliis in omni loco Christi bonus odor fiat. Sepulcrum spiritualis vitae designat secretum, in quo fidelis reconditur, ne praesentis saeculi fluctuatione turbet
Abbreviated transcription (Latin):
num. Ifrł uir uidens dm: uł fortis cũ
d̾o. hi sunt cridentes. Philistum caden¬
tes poculo. scilicet demones:.qui poculo
suꝑbiȩ debriati &e ipsi ceciderunt.: et
homines ꝑu̾tere festinant. Contra quoᷤᷤ
isrł. id est fideles ne cedant s superent.
castra metant᷑ urta lapide adiutorii.
idest legem xp̃i: uͥ lapis id est xp̃c in¬
repbauerunt & cȩt̾a.S dũ fideles in le¬
ueniant. philistuim ueniunt in aphec.
idest furorem nouũ: qͥa dum fideles.
immundi sp̃c diuinis legib ampliꝰ
insistere conspiciunt: acriora ac noua
certamina construunt. Unde eos in
suis uirib confidentes. & in humana
sapientia głantes. ac ꝑ hoc grãm eu¬
angłii contemnentes: quasi quatuoe
milia. immundi sp̃c facile ꝓst̾nunt.

Expanded text:
um. Israel, Vir videns Deum, vel fortis cum Deo, hi sunt credentes. Philistiim cadentes poculo, scilicet daemones, qui poculo superbiae inebriati et ipsi ceciderunt, et homines pervertere festinant. Contra quos Israel, id est fideles ne cedant, sed superent, castrametantur juxta lapidem adjutorii, id est legem Christi, ubi lapis, id est Christus, inreprobaverunt aedificantes. Sed dum fideles in lejutorem, Philisthiim venerunt in Aphec, id est furorem novum, tunc quia fideles immundi Spiritus divinis legibus amplius insistere conspiciunt, ideoque acriora ac nova certamina construunt, unde in suis viribus confidentes et in humana sapientia gloriantes, ac per hoc gratiam Evangelii contemnentes, quasi quatuor millia, immundi spiritus facile prosternunt.
Abbreviated transcription (Latin):
olent doctoreᷤᷤ.
ꝑfectꝰ ẽ nec mutat᷑. sic xp̃c qͥa imm̃sus ẽ.
mutari. Plunam designant eccł̃iam:
qͥa sic̃ luna ꝑ diurna inerem̃ta. ad ple¬
nitudinẽ ducitur: fic sc̃ẽ corpus ȩccłie
m̃bris suis ꝑ grãm sibi suecedent̾ ap¬
positis consũmat᷑. Et sicut luna a sole
recipit lucẽ. sic sca eccłia a xp̃o suscipit
iustificationẽ. ꝑ stellas ido signant fi¬
deles: qͥa sicut & ipsi luminaria cęli cȩlo¬
affixi: sic paulus de se sibiq similib¬
in cȩlis ẽ. Et item. Lucetis sicut clara¬
luminaria in mundo. Solgͥ xp̃c:¬
luna eccłia: stellȩ fideles:
nos. Pisces significant malos: qͥa in
loco in quo creati sunt ꝑmanserunt:¬

Expanded text:
olent doctores sae, nec mutatur. Sic Christus, quia immensus est, er lunam designatur Ecclesia, quia sicut luna per diuturna incrementa ad plenitudinem ducitur, sic sanctae Ecclembris suis per gratiam sibi succedentem appositis consummatur. Et sicut luna a sole recipit lumen, sic sancta Ecclesia a Christo justificationem. Per stellas ideo designantur fideles, quia et ipsi luminaria sunt coeli, sicut Paulus de se suisque similibin coelis est . Et iterum: Lucetis sicut luminaria in mundo . Sol ia, stellae sunt fideles. nos. Pisces significant malos, quia in loco, in quo creati sunt permanent
Abbreviated transcription (Latin):
egressi sunt de ciuitate: &e illu debant
ei dicentes. Ascende calue: ascende
calue. Qui cum respexisset uidit
eos: & maledixit eisin nomine dñi.
Egressiq sunt duo ursi de saltu: &e
lacerauerunt ex eis quadraginta ce
tato in cruce in caluariȩ loco. Qui
dum ei illuserunt: stulte & puerilit̾
egerunt. S postquã xp̃c ascendit
in cęlos. sicut helyseus ascendit in
gentiũ. uespasianũ scilicet & titum.
exertitibus a dño data.xx

Expanded text:
 et illudebant ei dicentes: Ascende calve, ascende calve. Qui cum respexisset, vidit eos, et maledixit eis in nomine Domini. Egressi sunt duo ursi de saltu, et laceraverunt ex eis quadraginta duotato in cruce in Calvariae loco. Qui dum illuserunt ei, stulte et pueriliter egerunt; sed postquam Christus ascendit  caelos, sicut Heliseus ascendit in gentium, Vespasianum et Titum, exercitibus a Domino data.
Abbreviated transcription (Latin):
& int̾ ꝓsꝑa & adu̾sa quasi duos scopu¬
los dextra leuaq incedunt: & ad alta
contemplationis toto annisu conscendt᷑.
Ionathas ñ nisi ꝓuocatus ad hostes tran
sit: quia catholici adu̾sus hereticos nõ¬
contentionẽ commouent. n pͥus ad cer¬
tam̃ ꝓuocent᷑. Ionathas in agro culturȩ
hostes ꝓsternit: & doctores in meditatio¬
ne scͥpture hereticos iuncunt

Expanded text:
 et adversa, quasi duos scopulos dextra laevaque, incedunt, et ad alta contemplationis toto animi nisu conscendunt. Jonathas non nisi provocatus ad hostes trsit, quia Catholici adversus haereticos contentionem non movent, nisi prius ad certamen provocentur. Jonathas in agro culturae hostes prosternit, et doctores in meditatione Scripturae haereticos vincunt
Abbreviated transcription (Latin):
nathas colũbe donũ int̾pretat᷑. Hi sunt qͥ
dono spiritus sancti replentur. ꝑ quo ᷤᷤ¬
dñs hereticoꝵ ꝯuenticła dissipat. atq ĩ fu¬
gã u̾tit. Armiger eius spiritalium diͤ¬
cipuli: qui non ꝑ plana s ꝑardua itͥ arri¬

Expanded text:
nathas. Columbae donum. Hi sunt qui dono Spiritus sancti replentur, per quos Dominus haereticorum conventus dissipat, atque in fugam vertit. Armiger ejus spiritualium discipuli, qui non per plana, sed ardua iter arri
Abbreviated transcription (Latin):
rerum ꝑ naturã: & pat̾ omniũ electo¬
rũ ꝑ grãm. Illis pater qͥa conditor:.istiᷤᷤ¬
pat. qͥa redemptor. Eua synagogam si¬
gnificat. quã sibi d̾s desponsauerat:
de qua etiam qͦdammͦ genuit cayn.
& possedit filiũ. ppłm scilicet antiquũ:
eiꝰ. Abel pͥmus iustus ordine temporiᷤ.
xp̃c pͥmus iustꝰ excellentia scĩtatis. Abel
nera abel iusti: & respexit similit̾ ad
passionẽ xp̃i: quã suscepit ꝓ redempti¬
one totius generis humani. Cayn abel
lo affixit. Factus ẽ cayn post fratricidi
ctio cayn a facie dñi. disꝑsio ppłi uida¬
ici. Ad similitudinẽ uͦ cayn ꝑsequentiᷤ.
oe abel patientis:. ꝑsequit᷑ caro sp̃m am
pius iustũ. uiciũ uirtutẽ. malicia bo¬
De sech &e caynoe fili

Expanded text:
er naturam, et patrem omnium electorum per gratiam. Illis Deus, quia est Conditor; istipater, quia Redemptor. Eva Synagogam significat, quam sibi Deus desponsaverat, de qua etiam quodam modo genuit Cain, et possedit filium, sciliejus . Abel primus justus ordine temporis, Christus primus justus excellentia sanctitatis. Abel ctimam Abel justi, et respexit similiter ad passionem Christi quam suscepit pro redemptione totius generis humani. Abello affixit. Factus est Cain post fratricidiuctio Cain a facie Domini, dispersio populi Judaici. Ad similitudinem vero Cain persequentis, et Abel patientis: persequitur caro spiritum, impius justum, vitium virtutem, malitia beDe Seth, Cain et fili
Abbreviated transcription (Latin):
gentilis ad fidem conu̾sus. pallio
uerenda patris oꝑiunt: qͥa passionẽ
xp̃i ñ defectum s totius uirtutis
effectum. &e uerũ humanȩ redempti¬
onis fuisse sacram̃tum ostendunt.
Unde & chanaan filius cham maledi-¬

Expanded text:
gentilis ad fidem conversis, pallio verenda patris operuit, quia passionem Christi non defectum, sed totius virtutis effectum, et verum humanae redemptionis fuisse sacramentum ostendit. Unde et Chanaan filius Cham maledi
Abbreviated transcription (Latin):
gens uidaica: in ebriatio. passio: moeᷤ.
obdormitio. denudatio. uerȩ huma¬
nitatis demonstratio: irrisio cham.
derogatio uideoꝵ: sem &e iaphet du
o credentes ppłi: uestimentũ. sacra¬
mentum: maledictio chanaan filii
cham. damnatio & disꝑsio iudaicȩ¬

Expanded text:
gens Judaica, inebriatio passio, mortis obdormitio denudatio, verae humilitatis demonstratio; derisio Cham derogatio Judaeorum, Sem et Japheth duo populi credentes, vestimentum sacramentum; maledictio Chanaam filii Cham damnatio est et dispersio Judaic
Abbreviated transcription (Latin):
re. Noe quoq int̾pretat᷑ requies:
& xp̃c ẽ requies nr̃a in p̾senti per
grãm: & in futuro ꝑ głam. U in ea ip¬
sius gens fuit isrłitica:. sicut scͥptũ
ẽ.Quȩ dum debuit facere uuas.
uino passionis in ebriauit. Qui
somno mortis obdormiuit: &e ui
rilitas eius. id est mortalitas quã
de nobis pro nob̃ assũpserat. mani¬
festata comparuit. Quam infelix
cham. id est incredulus iudeorũ
ppłs derisit: dicens. alios saluos fecit:
seipsum ñ potest saluum facere:
Sirex isrł ẽ: descendat de cruce: &
credimꝰ ei. S sem id est apł̃i &e cȩteri

Expanded text:
. Noe vero interpretatur requies. Et Christus est requies nostra in praesenti per gratiam, in futuro per gloriam. Vinea ipsius fuit gens Israelitica sicut scriptum est. Quae dum debuit facere uvas, vino passionis inebriavit. Qui somno mortis obdormivit, et vilitas, id est mortalitas, quam de nobis et pro nobis assumpserat, manifesta comparuit. Quem infelix Cham, id est incredulus Judaeorum populus derisit, dicens: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Si rex Israel est descendat nunc de cruce, et credemus ei . S
Abbreviated transcription (Latin):
Quod iudei post septuaginta annoᷤᷤ
liberant᷑. & domum di &e eiuitatem
scãm reedificant: significat qͦd qui¬
dam qui ꝑ peccata sua a cõmunione
eccliȩ separati. infideliũ numero co
um. domus scilicet & ciuitatis di. de
qua fuerant eiecti recipiunt. Notan¬
dum enim qͦd eandem penitendo ad
eccłiam reu̾sionẽ domus dñi post in¬
cendium reedificata. & ciuitas restay¬
rata. & ppls post captiuitatẽ in patͥã¬

Expanded text:
Quod Judaei post septuaginta annos liberantur, et domum Dei, et civitatem sanctam reaedificant significat hoc quod quidam per peccata sua a communione Ecclesiae separati, in fidelium numero copum domus scilicet et civitatis Dei, de qua fuerant ejecti recipiunt. Notandum enim quod eamdam poenitenti, et ad Ecclesiam reversionem, domus Domini post incendium reaedificata, et civitas restaurata, et populus post captivitatem in pat
Abbreviated transcription (Latin):
omus uł templum di in scͥpturiᷤ
scĩs unusquisq electoꝵ & tota si¬
mul eccłia solet appellari: quia in or¬
dinib secredentiũ &e sperantium di¬
ligentiumq habitare consueuit. Un¬
de scͥptum ẽ. Siquis diligit me ser¬
monem meum seruabit: & pat̾ m̃s¬

Expanded text:
omus vel templum Dei in sacris Scripturis, unusquisque electorum, et tota Ecclesia solet appellari, quia in cordibus in se credentium, et sperantium, diligentiumque habitare consuevit. Unde scriptum est: Si quis diligit me, sermones meos servabit, et Pat
Abbreviated transcription (Latin):
ortua sara. misit abrahã puerũ
suũ ꝓpt̾ rebeccã coniugẽ ysaac: & ad¬
duxit eam seruus abrahȩ suꝑ camẽ¬
lum: &e accepit eam ysaac in uxore:¬
&e cȩtera. Abraham significat dm
patrem. qui ẽ pat̾ multaꝵ gentiũ:
qͥa pat̾ omniũ ꝑ conditionẽ. Sara
significat synagogam: quã sibi d̃s
in ueteri testam̃to desponsauerat.
Ysaac qui int̾pretat᷑ risus. designat
xp̃m: qui ẽ gaudiũ nr̃m. Puer abra¬
hȩ expͥmit apłos: a culpa originali
& actuali ꝑ grãm purificatos. Re¬
becca ꝑ puerũ de gentilitate adduc¬
ta. gentium ẽ eccłia ꝑ p̾dicationem
apłoꝵ ad xp̃m conu̾sa. fons de quo
hausit rebecca. philosophica facun¬
dia ẽ: ex qua tunc temporis gentili¬
Ornamenta quȩ dedit puer rebeccȩ
uirtutes significant: que ꝑ p̾dicati¬
onem apłoꝵ collate sunt eccłie. Gib¬
bus cameh. de quo rebecca conspecto

Expanded text:
ortua Sara, misit Abraham puerum suum propter Rebeccam conjugem Isaac, et adduxit eam servus Abrahae super camelum, et accepit eam Isaac in uxorem, etc. Abraham significat Deum Patrem, qui est pater multarum gentium quia pater omnium per conditionem. Sara significat Synagogam, quam sibi Dominus in Veteri Testamento desponsaverat. Isaac, qui interpretatur risus, designat Christum, qui est gaudium nostrum. Puer Abrahae exprimit apostolos a culpa originali et actuali per gratiam purificatos. Rebecca per puerum de gentilitate adducta, gentium est Ecclesia, per praedicationem apostolorum conversa. Fons, de quo hausit Rebecca, facundia philosophica est, ex qua tunc temporis gentiliOrnamenta, quae dedit puer Rebeccae, virtutes significant, quae per praedicationem apostolorum collatae sunt Ecclesiae. Gibbus cameli, de quo c
Abbreviated transcription (Latin):
dictione excludunt᷑ in p̾senti ꝑ eul¬
ꝑam: &e in futuro ꝑ penã. Abraham
gͥ. d̾s pat̾.sara.synagogam:mors sare.
infidelitas synagoge. ysaac.xp̃c. puer.
losophica doctna: ornam̃ta. uirtutes:
adductio rebecce. conu̾sio ȩccłie. gib¬
b cameh. enormitas peccati: descensio¬
rebecce. humilitas eccłiȩ: palliũ. opꝰ
bom̃ :ager. mundꝰ uesꝑ. finis scliꝰ. nup¬
tie ysaac &e rebeccȩ coniunctio xp̃i &

Expanded text:
dictione excluduntur in praesenti per culpam, in futuro per poenam. Abraham igitur, Deus Pater; Sara, Synagoga; mors Sarae, infidelitas Synagogae; Isaac Christus; losophica doctrina, ornamenta, virtutes; adductio Rebeccae, conversio Ecclesiae; gibbus cameli, enormitas peccati; descensio, humilitas Ecclesiae; pallium, opus bonum; ager, mundus; vesper, finis saeculi; nuptiae Is
Abbreviated transcription (Latin):
puteos foderunt: &e rixati st̃ palesti
bros ꝓpħarũ. Aqua est scientia. quȩ
abluit &e potat: abluit culpã: potat
uocauit. & quẽ ñ impleuert̃ palesti¬
ni. eugłica doctrina ẽ: que ꝑ mundu
ẽ dilatata: quã iudei nequaquã au¬
latitudo. euangłica p̾dicatio. De¬
nedictioe iacob.

Expanded text:
tinarum. Aqua est scientia, quae abluit et potat: abluit culpam, gratiavocavit, et quem non impleverunt Palaestini, evangelica doctrina est, quae per mundum est dilatata, quam Judaei nequaquam aulatitudo, Evangelii praedicatio. Cnedictione Jacob.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃a eccłia post acceptã fidẽ corã do
& angłis & hominib ornauit. A ger
in quẽ ysaac exierat. significat mun¬
dũ: &e uesꝑ diei finẽ scłi. Nuptiȩ ysaac
& rebecce: designant nuptias xp̃i &
ecelłie. Orauit ysaac ꝓ st̾ili rebecca: &
xp̃c in dextera di pat̾ͥs int̾pellat ꝓ ec¬
cłia. Dedit d̃s conceptũ rebecoe:. &e fecũ¬

Expanded text:
cta Ecclesia post acceptam fidem, coram Deo, et angelis, et hominibus ornavit. Ager, in quem Isaac exierat, significat mundum; et vesper diei, finem saeculi. Nuptiae Isaac et Rebeccae designant nuptias Christi et Ecclesiae. Oravit Isaac pro sterili Rebecca, et Christus in dextera Dei Patris interpellat pro Ecclesia. Dedit Deus conceptum Rebeccae, et c
Abbreviated transcription (Latin):
nitate incipimus: iam quasi in spe¬
luncȩ nĩȩ ostio stamus. Quia enim ꝓ¬
gredi ꝑfecte ñ possumus: ad cognitio¬
nem tam̃ ueritatis inhiantes. iã ali¬
quid de lib̾tatis aura captamus.
In ingressu autẽ speluncȩ stare ẽ: rep̾s¬
so nr̃e corruptionis obstaculo. ad
cognitionẽ ueritatis incipe exire. De¬

Expanded text:
nitatis incipimus, quasi jam in speluncae nostrae ostio stamus. Quia enim progredi perfecte non possumus, ad cognitionem tamen veritatis inhiantes, jam aliquid de libertatis aura captamus. In ingressu ergo speluncae stare, est represso nostrae corruptionis obstaculo, ad cognitionem veritatis incipere exire.
Abbreviated transcription (Latin):
minũ euertit montes. & petras con¬
terit: qͥa pauor qui ex aduentu eius
irruit: &e altitudinẽ cordis deicit. ce
duritiam liquefacit. Sp̃m uͦ nr̃i com¬
motio sequit᷑: quia post ipsũ pauorẽ
cor nr̃m ad meliora ꝓmouetur. Com¬
motioni etiam ignis succedit. cũ diui¬
nus amor post emendationẽ cor cale¬
facit. Sp̃ui uͦ. commotioni. igni. nõ¬
tile aliquid conspicit: hoc ẽ qͦd de incõ
enim sibilum tenuis aurȩ ꝑcipimꝰ:
cum saporem in cucumscͥpte ueritatiᷤ.
contemplatione subita subtilit̾ de¬
gustamus. Post aure tenuis sibilum.
quanta ignorantia homo tegat᷑ agnoᷤᷤ¬
cit. Uultui namq palliũ suꝑducere.
E

Expanded text:
minum subvertit montes et petras conterit, quia pavor, qui ex ejus adventu irruit, et altitudinem cordis nostri dejicit, et duritiem liquefacit. Spiritum vero commotio sequitur, cum post ipsum pavorem cor nostrum ad meliora promovetur. Commotioni etiam ignis succedit, cum divinus amor, post emendationem cor calefacit. Spitile aliquid conspicit, hoc est, quod de incenim sibilum tenuis aurae percipimus, cum saporem in circumscriptae veritatis contemplatione subita, subtiliter deetc. Post aurae tenuis sibilum vquanta ignorantia homo tegatur agnoscit. Vultui namque pallium superducere e
Abbreviated transcription (Latin):
cendit domum dñi. & domum regis.
& domos ierłm: omnẽq domum cõ¬
bussit igni. Uenit nabuzardan qui
interpretat᷑ uentilabrum: cũ aliqͥs
malignus plebem inuadit fideliũ.
Et domos regis. &e domos iherłm: id ẽ
rectores. & eos qui uidebant᷑ in uisiõe
pacis manere. inflammatos cupidi¬
tate subuertit. Omnem domum cõ¬
burit: cum unius cuiꝰq conscientiam¬
ꝑ flammam illiciti amoris succendit
nem orationis & uirtutũ studia. que
ꝯtra se ualere nouit. in desꝑantib
dissoluit:. ne ꝑ spem ueniȩ ad diuina
currant auxilia: & correctioris inite
apphendant munimina. Popułu
in captiuitate ducens. de pauꝑibuᷤ
terre relinquit uinitores & agrico¬
las: quia eos qui utiles u̾bo & exem¬
plo eẽ poterant ꝑ uicia captiuans
stultis &e hebetib commendat agri¬
culturam: quatinus ñ uinum gr̃e sp̃u¬
alis. & frumentũ sanȩ doctrinȩ. inui¬
neis &e agris ppłoꝵ. fructificet. s spinȩ

Expanded text:
cendit domum Domini, et domum regis, et domos Hierusalem, omnemque domum combussit igni . Venit Nabuzardan qui interpretatur ventilabrum, cum aliquis spiritus malignus plebem invadit fidelium, et domum regis, et domos Hierusalem, id est rectores, et eos qui videbantur in visione pacis manere, inflammatos cupiditate subvertit. Omnem domum comburit, cum uniuscujusque conscientiam per illiciti amoris flammam succendit.nem orationis et virtutum studia, quae contra se valere novit, in desperantibus dissolvit, ne per spem veniae ad divina currant auxilia, et correptionis vitae apprehendant munimina. Populum in captivitatem ducens, de pauperibus terrae reliquit vinitores et agricolas; quia eos, qui utiles verbo et exemplo esse poterant, per vitia captivans, stultis et hebetibus commendat agriculturam: quatenus non vinum gratiae spiritualis, et frumentum sanae doctrinae in vineis, et agris populorum fructificat,