comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natũ a deo ab eterno. & in tẽ¬
pore collatum ei ꝑ grãm. ut ipse
ens homo sit filius di. hoc enim
non semꝑ habuit sed in temꝑe
ꝑ grãm accepit. Quod uidetur
augustinus notasse in libro ad
ꝓsperum ał gla ũ dicens.
łredestinatus est iħc: ut qui fu¬
turtis einnt. scđm oenem filius
dauidesset in uircute filius di
hi etiam cum dicitur xp̃c mi¬
nor patre scđm quod homo: se¬
cundum habitum hoc intelligt̃
dictum: sdest in quantum habet
nitate. Deu̾s filius deo patri na¬
tura est equalis: habitu minor.
In forma enim serui minor ẽ patre:
informa dei equalis ẽ patri. Et
quia scdm habitum accipiendaẽ
incarnationis ratio. ideo d̾m hu¬
manatum. non hominem deifi¬
catum dici tradunt. Unde ioħs
minem factum¬
Quod non de

Expanded text:
natum a Deo ab aeterno, et in tempore collatum est ei per gratiam, ut ipse eus homo sit Filius Dei; hoc enim non semper habuit, sed in tempore per gratiam accepit. Quod videtur August. notasse in lib. ad Prosperum et Hilar. dicens: Praedestinatus est Jesus, ut qui futurus erat secundum carnem filius David, esset in virtute Filius Dei. Hi etiam cum dicitur Christus minor Patre secundum quod homo, secundum habitum hoc intelligunt dictum, id est, in quantum habet n., c. 7: Deus Filius Deo Patri natura est aequalis, habitu minor. In forma enim servi minor est Patre; in forma Dei aequalis est Patri; et quia secundum habitum accipienda est Incarnationis ratio, ideo Deum humanatum, non hominem deificatum dici tradunt. Unde Joan.minem factumQuod non de
Abbreviated transcription (Latin):
frequenter enim ante sunt mal
qui futuri sunt boni: & aliquo¬
ciens pͥus sunt boni qui futuri
quod dicuntur scribi in libͦ uitȩ
&e deleri
Determinatio auctorita
cantas numquam excidit:
nullatenus pro illis facit. Digni¬
tatem enimcaritatis ostendens
dicit eam non excidere: quia hic
& in futuro erit: sed fides & spes
euacuabuntur & scientia. Itẽ
quod dicitur caritas numquã
fuisse uera que deseri potest: non
ad essentiam caritatis refertuR.
sed ad efficientiam: quia non ef¬
ficit caritas quȩ deseritur. homi¬
nem uere beatum: ñ ꝑducit ad
uerum bonũ huic oẽ fonti alii
eni .i. dampnandi ñ communicã.
scilicet in finem: quia ñ ꝑ seuerãt.
Potest tamen hoc & cetera quede
caritate dicta sunt. de ꝑfecta in¬
telligi: quam soh ꝑfecti habent:
quȩ semel habita ñ amittitur.

Expanded text:
Frequenter enim ante sunt mali, Frequenter enim ante sunt mali, qui futuri sunt boni; et aliquoties prius sunt boni, qui futuri quod dicuntur scribi in libro vitae et deleri. 2. Determinatio auctoritaCharitas nunquam excidit, nullatenus pro illis facit. Dignitatem enim charitatis ostendens, dicit eam non excidere, quia hic et in futuro erit; sed fides et spes evacuabuntur, et scientia. Item quod dicitur charitas nunquam fuisse vera quae deseri potest, non ad essentiam charitatis refertur, sed ad efficientiam, quia non efficit charitas quae deseritur, hominem vere beatum, nec perducit ad verum bonum. Huic etiam fonti alieni, id est, damandi non communicant, scilicet in fine, quia non perseverant. Potest tamen hoc et caetera quae de charitate dicta sunt, de perfecta intelligi, quam soli perfecti habent, quae semel habita non amittitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c: scđm quasdam recessurus ue¬
nit: & uenturus recedit. In his
uirtutib sine quib ad uitam nõ
ꝑuenitur: in electoꝵ suoꝵ cordib̃
ꝑmanet. In his uero ꝑ quas scĩta¬
tis uirtus ostenditur. ut in exhibi¬
tione miraculoꝵ aliquando ad ẽ:
aliquando se subtrahit. Item am¬
uersitate deserit. Hec innuere uidẽ¬
tur: quod caritas semel habita ñ
amutat᷑. Ideo quidam in pretaxa¬
tam prosiliunt. audatiam. dicẽ¬
tes caritatem adampnandis non
haberi: nec a quoquam habitã
posse amitti: quos ratio uincit
& auctoritas. Quidam enim adtẽ¬
pus sunt boni. qui postea funt
mali: & econuerso. Unde quoꝵdã
nomina xp̃c dicit scͥpta in libro
uitȩ qui tamen postea abierunt
retro: sed scͥpta dicit non scd̃m pre¬
scientiam: sed scd̃m presentem uis¬
ticiam cus deseruiebant: quia dig¬
ni erant tunc illo loco. quod ha¬
bituri sunt prescripti scd̾m pre¬
scientiam. Unde ambrosius. &¬
sed hocdixit propter iusticiam
cui deseruiebant. quia boni erãt:

Expanded text:
secundum quasdam recessurus venit, et venturus recedit. In his virtutibus sine quibus ad vitam non pervenitur, in electorum suorum cordibus permanet. In his vero per quas sanctitatis virtus ostenditur, ut in exhibitione miraculorum, aliquando adest, aliquando se subtrahit. Item Amversitate deserit. Haec innuere videntur quod charitas semel habita non amittatur. Ideo quidam in praetaxatam prosilierunt audaciam, dicentes charitatem a damnandis non haberi, nec a quoquam habitam posse amitti; quos ratio vincit et auctoritas. Quidam enim ad tempus sunt boni, qui postea fiunt maliet e converso. Unde quorumdam nomina Christus dicit scripta in libro vitae, qui tamen postea abierunt retro. Sed scripta dicit non secundum praescientiam, sed secundum praesentem justitiam, cui deserviebant, quia digni erant tunc illo bono quod habituri sunt praescripti secundum praescientiam. Unde Ambros.: QuiSed hoc dixit propter justitiam cui deserviebant, quia boni erant.
Abbreviated transcription (Latin):
dix illiꝰ erit quȩ ardente sole arescẽ
non potest. nutritur calore solis
le filii di agnoscendi signũ fue¬
rit: quod suꝑ eum descend̾it &¬
manserit sp̃c. Quid magni ẽ filio
dei: quod in ipso manere sp̃c astry¬
itur: Notandumq quod semper
indomino manserit sp̃c: in scĩs
uero quamdu mortale corpus
gestauerĩt. partĩ semꝑmaneat:
partĩ reditusꝰ secedat. Manetenĩ
apud eos: ut bonis insistant act¬
bus. Recedit uero ad tempus. ne
semꝑ infirmos curandi. mortuos
Manet ergo semꝑ. ut possint ha¬
bere uirtutes: ut mirabiliter ipsi
uuant. Uenit ad tempus: ut et¬
am aliis. per miraculoꝵ signa.
quales sint intus effulgeant. Itẽ

Expanded text:
dix illi erit; quae ardente sole arescere dix illi erit; quae ardente sole arescere non potest; nutritur calore solis, le Filii Dei agnoscendi signum fuerit, quod super eum descenderit et manserit Spiritus. Quid magni est Filio Dei quod in ipso manere Spiritus astruatur? Notandum quod semper in Domino manserit Spiritus; in sanctis vero, quamdiu mortale corpus gestaverint, partim semper maneat, partim rediturus secedat. Manet autem apud eos, ut bonis insistant actibus; recedit vero ad tempus, ne semper infirmos curandi, mortuos Manet ergo semper, ut possint habere virtutes, ut mirabiliter ipsi vivant; venit ad tempus, ut etiam aliis per miraculorum signa quales sint intus, effulgeant. Item
Abbreviated transcription (Latin):
semel habita amitatur
llud quoq non est pretereundũ¬
quod quidam asserunt caritatẽ
lemel habitam ab aliquo non
posse excidere: nullumq dampnã¬
dum hanc aliquando habere:
qui hanc traditionem subditiᷤ
muniunt testimoniis. Apls ait.¬
Caritas numquam excidet. Augꝰ¬
tinus etiam inquit. Caritas qũȩ
deseri potest: numquam uera fuit.
Item caritas est fons proprius
& singularis bonorum: cui non
communicat alienus. Alien st̃
omnes qui audituri sunt: non
noui uos. De hoc fonte scͥptura a
& nemo alienus communicet tͥ.
Si autem alieni sunt qui auditu¬
ri sunt illam uocẽ ñ noui uos: ñgͦ
huic fon cõmunicant. damp¬
nanch. Item augustinus super¬
caritas: securus esto: nichil ma¬
li procedere potest. Item grego¬
rius inmoralib. Ualida ẽ ut morᷤ
dilectio. uirtutienim mortis di¬
lectio comparatur: quia nimirũ
mentem quam semel cepit. a di¬
lectione mundi funditus occi¬
iohannis. Unctio inuisibilis cari¬
tas ẽ: quȩ in quocumq fuerit ra¬

Expanded text:
SEMEL HABITA AMITTATUR. 1. Illud quoque non praetereunduquod quidam asserunt charitatem semel habitam ab aliquo non posse excidere, nullumque damnandum hanc aliquando habere; qui hanc traditionem subditis muniunt testimoniis. Apostaritas nunquam excidit. August. etiam inquit: Charitas quae deseri potest, nunquam vera fuit. Item: Charitas est fons proprius et singularis bonorum, cui non communicat alienus. Alieni sunt omnes qui audituri sunt: Non novi vos . De hoc fonte Scriptura aet nemo alienus communicet tibi. Si autem alieni sunt qui audituri sunt illam vocem, non ergo huic fonti communicant damnandi. Item August.: Rcharitas, securus esto; nihil mali procedere potest. Item, Gregor. in Moralibus: Valida est ut mors dilectio, virtuti enim mortis dilectio comparatur, quia nimirum mentem quam semel ceperit, a dilectione mundi funditus occiine: Unctio invisibilis charitas est, quae in quocumque fuerit, ra
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum tamen est. quod ut̃q
timor scilicet seruilis & initia
peries. si diligenter annotaueris
loca scͥpturȩ. in quibus de timo¬
re domini fie mentioExalia ta¬
men tatione & causa diuersa. di¬
ctturseritilis initium sapientiȩ:
& exalia initialis. Seruilis enim
ideo dicitur initium sapientiȩ.
quia preparat locum sapientiȩ
& ducit ad sapientiam: s tam̃
non remaner cum ea immo foraᷤ
exte. Initialis uero dicitur itti¬
um sapientiȩ quia est in inchoa.¬
ta sapientia. quem cum quis ba¬
bere incipit. sapientiam & cari¬
tatem Habere incipit. Inde etiam
est. quod uterq timor dicit᷑ initiał:
quod inuenire poteris ꝑ diuersa
scͥpture loca. Uterq etiam timor
interdum dicitur seruilis. quia
& ipse initialis. quia ipse est in
cartate inchoata. aliquid habet
deseruili. scilicet angorem penȩ:
licet quod timet offendere ac sepa
I. De hoc quod augustmꝰ dĩcit

Expanded text:
ciendum tamen est quod uterque timor, scilicet servilis et initialperies, si diligenter adnotaveris loca Scripturae in quibus de timore Domini fit mentio; ex alia tamen ratione et causa diversa dicitur servilis timor initium sapientiae, et ex alia initialis. Servilis enim ideo dicitur initium sapientiae, quia praeparat locum sapientiae, et ducit ad sapientiam; sed tamen non remanet cum ea, imo foras exit. Initialis vero dicitur initium sapientiae, quia est in inchoata sapientia, quem cum quis habere incipit, sapientiam et charitatem habere incipit. Inde etiam est quod uterque timor dicitur initialis; quod invenire poteris per diversa Scripturae loca. Uterque etiam timor interdum dicitur servilis, quia et ipse initialis, qui est in charitate inchoata, aliquid habet de servili, scilicet angorem poenae, licet quod timet offendere ac separari. 10. De hoc quod Augustin. dicit
Abbreviated transcription (Latin):
nim nichil est mundum: sed pol¬
luta sunt eorum mens & consei¬
entia: ut ait apłs. Immundi ue¬
ro sunt omnes quos nõn mun¬
dat fides. qua creditur in xp̃m.
de qua scͥptum est. mundans fi¬
de corda eorum. Sed ne istas ele¬
mosinas que fuint de fructibus
terre respuere xp̃c uideretur. Hec
inquit oportuit facere. scilicet
iudicium & caritatem. dei: & illa
non ommittere. Id est elemosinaᷤ¬
intelligiqd inpeccato morta¬
li ꝑmanentes. & si elemosinas
largas faciant. ñ tamen ꝑ eas sa¬
tis faciunt. quia inordinate agt̃.
dum a se non incipiunt: nec ꝓ¬
prie dicitur elemosina tale opꝰ:
dum sibi ipsis crudeles existunt.
non placentes deo. Non igiturdi¬
cenda ẽ illa satis factio peccati ꝗͣ¬
quis agit ꝓ uno peccato. dum ꝑ¬

Expanded text:
nim nihil est mundum, sed polnim nihil est mundum, sed polluta sunt eorum mens et conscientia, ut ait Apostolus. Immundi vero sunt omnes, quos non mundat fides, qua creditur in Christum, de quo scriptum est: Mundans fide corda eorum. Sed ne istas eleemosynas quae fiunt de fructibus terrae, respuere Christus videretur: Haec, inquit, oportuit facere, scilicet judicium et charitatem Dei, et illa non omittere, id est, eleemosynaintelligi quod in peccato mortali permanentes, etsi eleemosynas largas faciant, non tamen per eas satisfaciunt, quia inordinate agunt, dum a se non incipiunt. Nec proprie dicitur eleemosyna tale opus, dum sibi ipsis crudeles existunt, non placentes Deo. Non ergo dicenda est illa peccati satisfactio, quam quis agit pro uno peccato, dum
Abbreviated transcription (Latin):
li tibi fecit: usd multo grandius
ut tuum etiam inimicũ diliga ᷤ:
& ei qui tibi malum uult. & si
potest facit. semꝑ bonum uelis:
faciasq quod possis. Quod er¬
go dominus ait. date elemosinã
& omnia munda sunt uob̾: ita¬
ne intellecturi sumus ut ñ cre¬
dentibus in xpm munda sint
omnia. si elemosinas istas dede¬
rint: Qui uult ordinate elemo¬
sinam dare: a se debet primum¬
incipere: & eã pͥmum sibi dare.
ergo se fallant. qui ꝑ elemosinaᷤᷤ
largissimas fructuum suoꝵ. uel
pecunie impunitatem se emere
estimant in peccatis ꝑmanen¬
tes: quȩ ita diligunt. ut in eis
optent uersan: Qui uͦ diligit
iniquitatẽ. odit animam suam:¬
& qui odit animã suam. non ẽ ei
misericors sed crudelis. Diligen¬
do quippe eam scađm scłm: õdit
eam scd̃m deum. Si ergo uultei
dare elemosinam ꝑ quam sit
munda: odiat eam scdm scłm: &
diligat eam scđm dđm Hac elemo¬
sina quã sibi homo primitus de¬
bet: mundantur interiora. ad

Expanded text:
hil mali fecit. Illud multo grandius hil mali fecit. Illud multo grandius ut tuum etiam inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et, si potest, facit, semper bonum velis, faciasque quod possis. Quod ergo Dominus ait: Date eleemosynam, et omnia munda sunt vobis, itane intellecturi sumus, ut non credentibus in Christum, munda sint omnia, si eleemosynas istas dederint? Qui enim vult ordinate eleemosynam dare, a se debet incipere, et eam primum sibi dare. ergo se fallant, qui per eleemosynas largissimas fructuum suorum vel pecuniae impunitatem se emere aestimant, in peccatis permanentes, quae ita diligunt, ut in eis optent versari. Qui vero diligit iniquitatem, odit animam suam qui odit animam suam, non est misericors ei, sed crudelis. Diligendo quippe eam secundum seculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vult ei dare eleemosynam, per quam fit munda, odiat eam secundum seculum, et diligat eam secundum Deum. Hac eleemosyna, quam sibi homo primitus debet, mundantur interiora. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Est enim satis factio peni
torum causas excidere: nec suggeᷤ¬
tionibus earum aditum indulge̾
curant talem uitam moresq cor¬
rigere. & inter ipsa facinora sua
elemosinas frequentare ñ cessant:¬
ideo frustra sibi blandiuntur:
quia dominus ait. Date elemo¬
sinam: & ecce omnia munda st̃
uobis. Hoc enim quam late pa¬
teat. non intelligunt .Lxu.¬
ultaenĩ st̃ gña elemosinaꝵ:
qͣcũ facimus adiuuamur.
Non solum quidat esurienti cy¬
bum. sitienti potum. & huius¬
modi: sed etiam qui dat ueniã
petenti. elemolinam dat: & qui
emendat uerb̾e in quem potestaᷤᷤ
datur. uł cohercet aliqua discipli¬
na: uel orat ut ei peccatum di¬
mittatur elemosinam dat: qͥa
misericordiam prestat. Multa
enim bona prestantur inuitis:
quando eoꝵ consulitur utilita¬
ti & non uoluntati. Sed ea ma¬
ior ẽ. qua ex corde dimittimus:
quod in nobis quisq peccauit.
Minus enim magnum est. erga
eum ẽẽ beniuolum qui nichil ma¬

Expanded text:
fecit. Est enim satisfactio poenitfecit. Est enim satisfactio poenitoenit., peccatorum causas excidere, nec suggestionibus eorum aditum indulgerecurant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora sua eleemosynas frequentare non cessant; frustra ideo sibi blandiuntur quia Dominus ait, Luc. 11: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Hoc enim quam late pateat non intelligunt. Multa enim sunt genera eleemosynarum: quae cum facimus, adjuvamur. Non solum qui dat esurienti cibum, sitienti potum et hujusmodi, sed etiam qui dat veniam petenti, eleemosynam dat, et quem emendat verbere in quem potestas datur vel coercet aliqua disciplina, vel orat ut ei peccatum dimittatur, eleemosynam dat, quia misericordiam praestat. Multa enim bona praestantur invitis, quando eorum consulitur utilitati, et non voluntati; sed ea major est qua ex corde dimittimus quod in nobis quisque peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum qui tibi ni
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ: quomodo ad nouitatem
indulgentie ꝑueniet. qui odii
uetustatem non deposuit: Il¬
lud etiam quod ambrosius ait.¬
& si fides desit. pena satis facit¬
& cetera: non de fide intelligit᷑.
qua creditur indm̃: sed deconsci¬
entia delic̾ti. Deestenim fides:
siam cum delicta omnia nemo
intelligat: est aliquando in ho¬
mine peccatum. cuius ñ habet
conscientiam. Unde apłs. Nich¬
mͥ conscius sum: sed ñ in hoc uis¬
tificatꝰ sũ. Cum igitur flagella¬
tur quis pro peccato cuius ñ ẽ
conscius: si patienter fert penã
&ẽ humiliter amplectit᷑. cogitas
non intelligit. & ꝓ eo puniri a
deo. pena illa satis facit. & releua
grauatum. Adhoc autem quod
obicitur de satis factione illa. si
satisfactio ñ fuit. iterũ imponẽ¬
da est.:Siuero iterum imponen¬
da non est. satis factio fuit: &
si satis factio fuit ueniam im¬
petrauit: responderi potest. sa¬
tis factionem non fuisse: quia
ille dignos fructus penitentiȩ ñ

Expanded text:
vitae, quomodo ad novitatem vitae, quomodo ad novitatem indulgentiae perveniet qui odii vetustatem non deposuit? Illud etiam quod ait Ambrosius: Etsi fides desit, poena satisfacit, etc., non de fide intelligitur qua creditur in Deum, sed de conscientia delicti. Deest enim fides, . Nam cum delicta omnia nemo intelligat, est aliquando in homine peccatum cujus non habet conscientiam. Unde Apostohi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum. Cum ergo quis flagellatur pro peccato cujus non est conscius, si patienter fert poenam et humiliter amplectitur, cogitans non intelligit et pro eo puniri a Deo, poena illa satisfacit et relevat gravatum. Ad hoc autem quod objicitur de satisfactione illa: si satisfactio non fuit, iterum imponenda est; si vero iterum imponenda non est, satisfactio fuit: et si satisfactio fuit, veniam impetravit; responderi potest satisfactionem ideo non fuisse, quia ille dignos fructus poenitentiae non
Abbreviated transcription (Latin):
ponderi potest sic: illud gre¬
Non ad criminis ueniam. sed
ad oꝑis peccati desertionem.
referendum ẽ: ut ideo pars ciuita¬
tis dicatur compluta. quia ab ac¬
tu & delectatione pectĩ cui añ ser¬
uebat mͦcessat. ñ qd eius ueniã
habeat. uocaturq pluuia illata¬
lis continentia: qua ab oꝑe pec¬
cati reuocatur: quia ex fonte
qr̃e dei id cordi instillat᷑: ut uł
sic paulatim ad penitentiam
ueniat: uel eo minus adeo pu¬
niatur: qui diut᷑niori delecta.¬
tione & actu peccati. maius si¬
bi accumulasset tormentum.
Si uero ad indulgentiam reatꝰ
pluuia referatur: euangelice sen¬
tentiȩ contraire uidebitur. Si
enim ꝓpt̾ inmiscdiam qua qͥs
ꝓximo ñ miseretur: etiam quȩ
dimissa sunt replicant᷑ ad penã:
multomagis quȩ nondum st̃
dimissa. propter odium frat̃¬
num ad penã reseruari ꝓbanͣt᷑.
& si ille qui arbiter suȩ uolunta¬
tis constitutus ẽ. non potest in¬
choare nouam uitam. ut aitay¬
gustinus nisi peniteat eũ ueteriᷤ

Expanded text:
ponderi potest sic: Illud Grenon ad criminis veniam, sed ad operis pravi desertionem referendum est; ut ideo pars civitatis dicatur complui, quia ab actu et delectatione peccati cui ante serviebat modo cessat, non quod ejus veniam habeat. Vocaturque pluvia illa talis continentia quae ab opere peccati revocatur, quia ex fonte gratiae Dei id cordi instillatur, ut vel sic paulatim ad poenitentiam veniat, vel eo minus a Deo puniatur qui diuturniori delectatione et actu peccati magis sibi accumulasset tormentum. Si vero ad indulgentiam reatus pluvia referatur, evangelicae sententiae contraria videbitur. Si enim propter misericordiam qua quis proximo suo non miseretur, etiam quae dimissa sunt replicantur ad poenam, multo magis quae nondum sunt dimissa propter odium fraternum ad poenam reservari probantur. Et si ille qui arbiter suae voluntatis constitutus est, non potest inchoare novam vitam, ut ait Augustinus, nisi poeniteat eum veteris
Abbreviated transcription (Latin):
de puro intellectu. ut nichil nisi
deus diligatur: &. conscientia.
idest de spe bona: & fide ñ ficta.
idest simulata. Non igitur cari¬
tas fidem uel spem: sed fides &
spes caritatem precedere uident᷑.
Hoc ergo ea ratione traditum in¬
tellige: non quod fides & spes cay¬
sa uel tempore caritatem omiiũ
bonorum matrem precedant.s
quia caritas sine illis in aliquo
esse non potest: sed ila sine carita¬
te. possunt esse: quamus non pia
sit fides uel spes. sinecaritate. Ideo
igitur ex fide & spe procedere dicit᷑
caritas: quia nulli ꝓuenit sine istiᷤ.
uirtus. qua spũalia & eterna
bona sꝑantur: idest cum fiducia
expectantur. Est enim spes certa
expectatio futurȩ beatitudinis.
ueniens ex cłi gratia. & ex meritiᷤ
precedentib uel ipsam spem qͣm
natura preit caritas: uel rem spe¬
ratam. idest. beatitudinem eter¬
nam. Sine meritis enim aliquid
sꝑare non spes. sed presumptio
dici potest.¬
ici potest. De quibus sit spes.

Expanded text:
de puro intellectu, ut nihil nisi de puro intellectu, ut nihil nisi Deus diligatur; et conscientia, id est, de spe bona et fide non ficta, id est, non simulata. Non ergo charitas fidem et spem, sed fides et spes charitatem praecedere videntur. Hoc ergo ea ratione traditum intellige, non quod fides et spes causa vel tempore charitatem omnium bonorum matrem praecedant; sed quia charitas illis in aliquo esse non potest, sed illa sine charitate possunt esse; quamvis non sit pia fides vel spes sine charitate. Ideo ergo ex fide et spe procedere dicitur charitas, quia nulli provenit sine istis. irtus qua spiritualia et aeterna bona sperantur, id est, cum fiducia expectantur. Est enim spes certa expectatio futurae beatitudinis, veniens ex Dei gratia et meritis praecedentibus, vel ipsam spem, quam natura praeit charitas, vel rem speratam, id est, beatitudinem aeternam. Sine meritis enim aliquid sperare, non spes, sed praesumptio dici potest. 2. De quibus sit spes.
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiam non est pretermitten¬
dum quod fides. spes. caritas. &
oꝑatio: scd̾m aliquid equalia st̃
in presenti. Unde gregorius. fide
dum in hac uita uiuimus. equa¬
les sibi eẽ apud nos inuenimus:
quia quantum credimus. tandỹ
amamus: & quantũ amamus.
tantum de spe p̃sumimus. Quiᷤ¬
q enim fidelis tantum credit
quantum sperat & amat. & tã¬
tum oꝑatur. quantum credit
& amat & sꝑat. Sed tamen ma¬
ior spe & fidecaritas dicitur: qͥa
cum ad cħ speciem ꝑuenituR.
spes & fides tͣnsit s catitas ꝑmanet.¬
⁊ id̾o maior: quia caritas mater
est omnium uirtutum᷑ quȩ non
ideo post fidem & spem ponitur
quod exeis oriatur. sed quia post
illa remanebit aucta: caritas
actuum interioꝵ intensionem cõ¬
sideranda ẽ huic uero quod hic
&̃ suꝑius dictum est. scilicet qd̾
caritas non est ex fide & spe. sed
econuerso: uidetur obiuare quod
tu: & conscientiam prospe. Qͣ¬
lis inquit caritas est finis p̾cepti.
procedens de corde puro. idest

Expanded text:
llud etiam non est praetermittendum, quod fides, spes, charitas et operatio secundum aliquid aequalia sunt in praesenti. Unde Gregor., super Edum in hac vita vivimus, aequales sibi esse apud nos invenimus; quia quantum credimus, tantum amamus, et quantum amamus, tantum de spe praesumimus. Quisque enim fidelis tantum credit, quantum sperat et amat; et tantum operatur, quantum credit, et amat, et sperat. Sed tamen major spe et fide charitas dicitur, quia, cum ad Dei speciem pervenitur, spes et fides transit, sed charitas permanet; et quia charitas mater est omnium virtutum, quae non ideo post fidem et spem ponitur, quod ex eis oriatur, sed quia post illa remanebit aucta. Charitas actuum intentionem consideranda est. Huic vero quod hic et superius dictum est, scilicet quod charitas non est ex fide et spe, sed e converso, videtur obviare quod tu, et conscientiam pro spe. Qualis, inquit, charitas est finis praecepti procedens de corde puro, id est
Abbreviated transcription (Latin):
i autem queritur. de illo
qui ad penitentiam festi¬
nans. sacerdotem inuenire ñ
potuit. & tta decessit. utrum
oblatio eius sit recipienda. di
rit mortuus qui ñ sit confessus:
& testimonium habet bonũ:
& non poterat uenire ad sacer¬
dotem: sed preoccupauit eum
mors in domo uel in uia. faci¬
ant ꝓ eo parentes eius oblati¬
onem ad altare: & dent redẽp¬
tionem pro captiuis. De pecca

Expanded text:
i autem quaeritur de illo qui ad poenitentiam festinans sacerdotem invenire non potuit, et ita decessit; utrum oblatio ejus sit recipienda, dicquis fuerit mortuus qui non sit confessus, et testimonium habet bonum, et non poterat venire ad sacerdotem, sed praeoccupavit eum mors in domo vel in via, faciant pro eo parentes ejus oblationem ad altare, et dent redemptionem pro cap
Abbreviated transcription (Latin):
Coniugium uero fideliũ legi¬
timum̃ ẽ & ratũ: si tamen leqi¬
time sint ꝑsone. Quod autẽ le¬
gitima sit infideliũ coniunctio
ne ulla culpa relinquit᷑: si cum
uiro xp̃iano ꝑmanere nolu̾it.
Ex hoc etiam ꝓbat᷑. quia infide¬
li ad fidem conuerso apłs con¬
sulit infidelẽ non dimittere:
quod ñ faceret nisi eẽt int̾ eos
legitimũ conuigiũ. Legitimũ
ẽ: quod legali institutione uł
ꝓunciȩ morib. non contͣ ius¬
sionem dni contrahitui

Expanded text:
Conjugium vero fidelium est legitimum et ratum, si tamen legitimae sunt personae. Quod antem legitima sit infidelium conjunctio ne ulla culpa relinquitur, si cum viro christiano permanere noluerit. Ex hoc etiam probatur, quod infideli ad fidem converso Apostolus consuluit infidelem non dimittere; quod non faceret, si non esset inter eos legitimum conjugium. Legitimum est quod legali institutione, vel provinciae moribus, non contra jussionem Domini contrahitur
Abbreviated transcription (Latin):
ma illius macula: Mala uo¬
luntas quidem macula fuit
illius animȩ: sed illa transit.
Macula est etiam si penitere
contempnit: sed hoc est pecca¬
tum aliud a precedenti. Quȩ
igitur macula remansit: a qͣ
luta quidem est anima quous¬
q penitet: sicut erat dum pra
praua uoluntas erat. Sicite
enim qui tangit morticinũ
uel aliud immundũ. ita pol¬
litus ẽ post actũ quousq la¬
uatur. sicut fuit dum tanget:
ita post actum peccati ita pol¬
luta remanet anima. sicut fu¬
it in ipso actu pectati: quia
ita longe e a deo ꝑ dissimili¬
tudinem. qui est uita & mun¬
dicia mentis: sicut fuit dum
peccatum ageret. Ipsa ergo
dissimilitudo quȩ inest anime
ex peccato. & ẽ a deo elongati¬
S animȩ macula intelligit᷑.
a qua purgatur inpenitentia.
Hoc autem solus ds facit. qui
solus suscitat animã & illumi¬
nat: quod sacerdotes nequeũt
qui tamen sunt medici anima¬
quid medici suscitabunt & cõ¬
atebuntur tibi: Quod augꝰ¬
tores recte medici dicunt᷑: qui

Expanded text:
ma illius macula? Mala voluntas quidem fuit macula illius animae; sed illa transiit. Macula etiam est, si poenitere contemnit; sed hoc est peccatum aliud a praecedenti. Quae ergo macula remansit, a qualuta quidem est anima, quouseniteat, sicut erat, dum in erat voluntas. Sicut enim qui tangit morticinium vel aliud immundum, ita pollutus est post tactum quousque lavatur, sicut fuit dum tangeret; sic post actum peccati ita polluta remanet anima, sicut fuit in ipso actu peccati, quia ita est longe a Deo per dissimilitudinem, qui est vita et munditia mentis, sicut fuit dum peccatum ageret. Ipsa ergo dissimilitudo quae inest animae ex peccato, et est a Deo elongatio, animae macula intelligitur, a qua purgatur in Poenitentia. Hoc autem solus Deus facit, qui solus suscitat animam et illuminat; quod sacerdotes nequeunt, qui tamen medici sunt animaquid medici suscitabunt, et confitebuntur tibi? quod expotores recte medici dicuntur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tenebre: & interior macula.
ic queritur que sit ma
cula & que sint tenebre in¬
teriores: a quib d̾s interius
nitentiam immittit. De tenebͥs
& interiori caligine: satis facile
est intelligere & respondere. Cũ
enim quis mortaliter delinquit.
& gracia uirtutis priuatur si qͣ
precessit: & naturalium bonoꝵ
elisionem patitur. unde intel¬
lectus obtunditur: & totꝰ ho¬
mo interior obtenebratur: &e
ita quasi caligine quadam mẽs
obuoluitur: quȩ caligo peccati
pena ẽ. Hanc uero deus pellit.
cum penitentiam immituit: ꝑ
quam bona ꝑdita restituit. &
uitiata reparat. Unde ꝓpħa:
Sed quȩ ẽ macula peccati: a qͣ
animam lauat: Ecce enĩ quis
uoluit facere homicidiũ &
patrauit: quo patrato desinit
tam uelle quam facere. non¬
dum tamen uere & humiltter
penttet. aut confiteri ꝓponit.
Quȩ igitur remansit in ani

Expanded text:
tenebrae et interior macula. Hic quaeritur quae sit illa macula et quae sint illae tenebrae interiores a quibus Deus interius nitentiam immittit. De tenebris et interiori caligine satis facile et intelligere, et respondere. Cum enim quis mortaliter delinquit, et gratia virtutis privatur, si qua praecessit, et naturalium bonorum elisionem patitur. Unde et intellectus obtunditur, et totus homo interior obtenebratur; et ita quasi caligine quadam mens obvolvitur, quae caligo peccati poena est. Hanc vero Deus pellit, cum poenitentiam immittit, per quam perdita bona restituit, et vitiata reparat. Unde PropheSed quae est macula peccati, a qua animam lavat? Ecce enim quis voluit facere homicidium, et patravit; quo patrato desinit tam velle, quam facere; nondum tamen vere et humiliter poenitet, nec confiteri proponit. Quae ergo remansit in ani
Abbreviated transcription (Latin):
indigent misericordia: ubi nul¬
la ẽ miseria. In terra hominis
abundat miseria: & suꝑabun¬
dat domini miscd̾ia. Miseria
i gitur hominis. & miscdia dei
plena ẽ terra: ñ celi. qui ñ indi¬
ient misericorgia. Indigent ta¬
men regente dno. Omnta enĩ
indigent domino & miseria &
felicia quia sine illo miser non
subleuatur. felix ñ regit᷑. Itẽ
Interdum tamen miscdia lar¬
ge accipitur: ut bonitas.
Quomodo uniuerse uie dm̃ di¬
cantur miscdia et ueritas.

Expanded text:
indigent misericordia, ubi nulla est miseria; et in terra hominis abundat miseria, et superabundat Dei misericordia. Miseria ergo hominis et misericordia Dei plena est terra, non coeli, qui non indigent misericordia, indigent tamen regente Domino. Omnia enim indigent Domino, et misera, et felicia, quia sine illo miser non sublevatur, felix non regitur. Item Interdum tamen misericordia large accipitur ut bonitas. 5. Quomodo universae viae Domini dicuntur misericordia et veritas.
Abbreviated transcription (Latin):
sed creator: qui docende creature
discipulis mandat officium. De
hec fuisse ꝑfidia legitur: ut
xp̃m creaturam fateretur. Ideo
effusa sunt arrii uiscera. atq cre

Expanded text:
sed creator; qui docendae creaturae discipulis mandat officium. 2. De haec fuisse perfidia legitur, ut Christum creaturam faceret. Ideo effusa sunt Arii viscera, atque cre
Abbreviated transcription (Latin):
bitum aliquando causaim. Cuiꝰ
distuictionis rationem diligent̃
lector anima duertat: atq in si¬
nu memorie recondat. ne eius cõ¬
fundatur sensus: cum de xp̃o ser
quod homo dicatur esse substã¬
tia rationalis non inde tamen
iequitur quod ꝑsona sit scđm

Expanded text:
bitum, aliquando causam. Cujus bitum, aliquando causam. Cujus distinctionis rationem diligenter lector animadvertat, atque in sinu memoriae recondat, ne ejus confundantur sensus, cum de Christo serm secundum quod homo dicatur substantia rationalis, non inde tamen sequitur quod persona sit s
Abbreviated transcription (Latin):
test: ut si dicatur factus scđ̾m car¬
nem. uel scd̾m hominem: ut fac¬
tura: humanitati non deo attͥ¬
buatur. Ut enim ait ambrosius
deus factus est:. sed deus dei filiꝰ
natus est. Postea uero scdm car¬
nem homo factus ex maRia est.
tum ex muliere: factum suble
non unum demultis. Cum dicit
suum generationis eterne prope¬
tatem̃ signauit: postea factum ex
muliere asseruit: ut factura non
oiuinitati sed assumptioni corꝑis
asscriberetur. factum igitur ex mu¬
liere dicit: propter carnis suscepti¬
onem. Sub lege: propter obseR¬
uantiam legis. Generatio genera¬
tioni non preiudicat: nec caro di¬
uinitati. Deus enim eternus incar¬
nationis sacramentum suscepit:
non indiuiduus sed unus. & in
utroq unus: scilicet in diuinita¬
te & corpore. Non enu alter ex¬
patre alter ex uirgine: sed idem
aliter ex patre aliter ex uirgine:
qui factus est scd̾m nr̃r suscepti
uel umane: aliquando unita¬
tem ꝑsone aliquando notatha¬

Expanded text:
test, ut sic dicatur factus secundum cartest, ut sic dicatur factus secundum carnem vel secundum hominem, ut factura humanitati, non Deo, attribuatur. Ut enim ait Ambr., Deus factus est, sed Deus Dei Filius natus est; postea vero secundum carnem homo factus ex Maria est. tum ex muliere, factum sub lenon unum de multis. Cum dicit suum, generationis aeternae proprietatem signavit. Postea factum ex muliere asseruit, ut factura non divinitati, sed assumptioni corporis ascriberetur. Factum ergo ex muliere dicit, propter carnis susceptionem; sub lege, propter observantiam legis. Generatio generationi non praejudicat, nec caro divinitati. Deus enim aeternus incarnationis sacramentum suscepit, non dividuus, sed unus, et in utroque unus, scilicet divinitate et corpore. Non enim alter ex virgine; sed idem aliter ex Patre, aliter ex virgine; sed qui factus est secundum nostrae susceptiel humanae; aliquando unitatem personae, aliquando notat ha
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Si uel filium fecit pater quẽ
non fecte ipse filius: non omnia
ꝑ filium facta sunt. At omnia
ꝑ filium facta sunt. ipse igitur
factus non est: ut cum patre fa¬
ceretomnia quȩ facta sunt. Idẽ¬
onum. Dicitur creatura quicqͥd
fecit pater ds ꝑ filium: qui ñ
potest appellari creatura: qm̃
ꝑ ipsum facta sunt omnia. Am¬
te. Probemus inquit creaturam
non ẽẽ dei filium. Audiuimus
enim ineuangelio dominũ man¬
dasse discipulis. Predicate euan¬
gelium unuersȩ creature. Qui
uniuersam creaturam dicit. nul¬
lam excipit. Et ubi sunt. qui cre¬
aturam xp̃m appellant: Nam
si creatura eẽt: sibi mandaret eu¬
angelium predicari: & subiectus
essẽt uanitati: quia testante apło
omnis creatura uanitati subiec¬
ta est. Non igitur xp̃c creatura ẽ.¬
puit medius ꝓstratus infaciem:
ora pollutus. Iuis aliisq plurib
testimoniis instrumur. non de¬
bere fateri simpliciter xp̃m esse
factumi. creaturam: sed addi¬
ta deterininatione recte dici po¬

Expanded text:
 si uel filium fecit pater, quem non fecit ipse filius, non omnia per filium facta sunt; at omnia per filium facta sunt: ipse igitur factus non est, ut cum patre faceret omnia, quae facta sunt. .: Dicitur creatura quidquid fecit Deus Pater per Filium; qui non potest appellari creatura, quoniam per ipsum facta sunt omnia. Ame: Probemus, inquit, creaturam non esse Dei Filium. Audivienim in Evangelio Dominum mandasse discipulis suis: Praedicate Evangelium universae creaturae . Qui universam creaturam dicit, nullam excipit. Et ubi sunt, qui creaturam Christum appellant? Nam si creatura esset, sibi mandaret Evangelium praedicari, et subjectus esset vanitati, quia teste Apostolo omnis creatura vanitati subjecta est . Non igitur Christus creatura epuit medius, prostratus in faciem  ora pollutus. His aliisque pluribus testimoniis instruimur non debere fateri simpliciter Christum esse factum vel creaturam; sed addita determinatione recte dici po
Abbreviated transcription (Latin):
siue creatus uel factus.
olec etiam queri: utrum de¬
beat simpliciter dici atq conce
test hoc simplicit̾ & absq deter¬
minatione. minus congruent̾
diqi: & si quandoq breuitatis
causa simpliciter denuncietur:
numquam tamen simpliciter
debet intelligi: quia ut augusti¬
cum de xp̃o loquimur. quid se¬
cundum qͥd & ꝓpter quid dicatur.
prudens & diligens ac pius lector
intelligere debet. Qui xp̃m uel d̾i
filium̃. non esse factũ uł creaturã¬
dit. ita inquiens. In principio e¬
rat uerbum: & uerbum caro fac¬
tum ẽ. et omnia ꝑ ipsum facta
sunt: neq dicit omnia nisi quȩ
facta sunt. soest omnem creatu¬
ram. Unde liquido apparet. ip¬
sum factum non esse: ꝑ quem fac¬
ta sunt omĩa. Et s factus ñ ẽ:
creatura non est. Si autem crea¬
tura non est eiusdem cũ patre
substantie est. Omnis enim sub¬
stantia que deus non est. creatu¬
ra ẽ: & quȩ creatura non est. deus
est. Sed si filius non eiusdem sub¬
stantie est cum patre: ergo fac¬

Expanded text:
 CREATUS, VEL FACTUS. 1. Solet etiam quaeri utrum debeat simpliciter dici atque concetest hoc simpliciter et absque determinatione minus congruenter dici. Et si quandoque brevitatis causa simpliciter denuntietur, nunquam tamen simpliciter debet intelligi. Quia, ut AugustCum de Christo loquimur quid, secundum quid, et propter quid dicatur, prudens et diligens ac pius lector intelligere debet. Qui Christum vel Dei Filium non esse factum vel creaturadit, ita inquiens: In principio erat Verbum, et Verbum caro factum est; et omnia per ipsum facta sunt. Neque dicit omnia nisi quae facta sunt, id est, omnem creaturam. Unde liquide apparet ipsum factum non esse, per quem omnia facta sunt; et si factus non est, creatura non est. Si autem creatura non est, ejusdem cum Patre substantiae est. Omnis enim substantia quae non est Deus, creatura est; et quae creatura non est, Deus est. Si Filius non ejusdem substantiae est cujus est Pater, ergo fac
Abbreviated transcription (Latin):
nuntur. Ideoq miles uel nego¬
ciator. uel alicui officio deditꝰ.
quod sine peccato exerceri non
possit. si culpis grauiorib irre¬
titus ad penitentiam uenerit:
uel qui bona alterius iniuste
detinet: uel qui odium in corde
gerit: recognos cat se ueram pe¬
nitentiam̃ non posse ꝑagere.
nisi negocium relinquat. uel of¬
ficium deserat: & odium ex cor¬
de abstulit restituat. Nec tam̃
desꝑet interim quicquid boni
facere potest. hortamur ut fa¬
ciat: ut d̾s cor illius illustret ad
penitentiam. Cum sit peniten¬
tia interior & exterior: de utraq
ꝑ premissa satis apparet. quȩ
sit uera. & quȩ sit falsa. De tribꝰ

Expanded text:
nuntur. Ideoque miles, vel negonuntur. Ideoque miles, vel negotiator, vel alicui officio deditus, quod sine peccato exercere non possit, si culpis gravioribus irretitus ad poenitentiam venerit, vel qui bona alterius injuste detinet, vel qui odium in corde gerit, recognoscat se veram poenitentiam non posse peragere, nisi negotium relinquat, vel officium deserat, et odium ex corte abstulit, restituat. Nec tamen desperet: interim quidquid boni facere potest, hortamur ut faciat, ut Deus cor ejus illustret ad poenitentiam. Cum sit poenitentia interior et exterior, de utraque per praemissa satis apparet quae sit vera, et quae sit falsa. 3. De trib
Abbreviated transcription (Latin):
dum audeat sumere quem mul.¬
tum desiderat cybum salutarẽ
Cohibeat etiam se a ludis a spec¬
taculis seculi: qui ꝑfectam uult
consequi remissionis grãm. Ist
sunt digni fructus penitentie:
animam captiuam elaqueanteᷤ.
& in libertate seruantes &infra.¬
Querat anima fructus dignos
⁊ si non dignospenitentiȩ.Sunt
enim digni fructus uirtutum:
qui non sufficiunt penitentib.
Penttentia enu grauiores pos¬
tulat: ut dolore &̃ gemitibus
mortturus impetret ueniam. Ex
his ostenditur qui sint digni fruc¬
tus penttentiȩ: quib uẽra sati¬
factio expletur: & quod ñ om̃s
digni fructus. sunt digni fructꝰ
penitentiȩ. Quod de ula peni¬
tentia intelligitur: quȩ maio¬
rum est crimĩnum. Non enun
sufficiunt grauiter delinquen¬
tib. quȩ sufficiunt minus uel
parum peccantibus. Que sit
fructus. & falsa satisfactio:⁊d
ẽ falsa penitentia. Unde gregoriꝰ.
non scd̾m auctoritates sc̃orum.
pro qualitate criminum impo¬

Expanded text:
dum audeat sumere, quem muldum audeat sumere, quem multum desiderat, cibum salutarem. Cohibeat etiam se a ludis, spectaculis saeculi qui perfectam vult consequi remissionis gratiam. Isti sunt digni fructus poenitentiae animam captivam elaqueantes, et in libertatem asserentes. ConfQuaerat anima dignos etsi non dignos poenitentiae. Sunt enim digni fructus virtutum, qui non sufficiunt poenitentibus. Poenitentia enim graviores postulat, ut dolore et gemitibus mortuo impetret vitam. Ex his ostenditur qui sunt digni fructus poenitentiae, quibus vera satisfactio expletur; et quod non omnes digni fructus sunt digni fructus poenitentiae; quod de illa poenitentia intelligitur, quae majorum est criminum. Non enim sufficiunt graviter delinquentibus, quae sufficiunt minus vel parum peccantibus. 2. Quae fructus, et falsa satisfactio, id est, falsa poenitentia; unde Gregor. denon secundum auctoritates sanctorum pro qualitate criminum impo
Abbreviated transcription (Latin):
me: quȩ faceret ꝓ euitanda cor¬
poris morte: & hoc cum deside
immortalis futurus: quȩ fac̾et
pro differenda morte moritur
Semꝑ deprecetur d̾m offerat
deo mentẽ. & cordis contritio¬
nem: deinde & quod potest de
possessione: tunc quod offerat
securus offerat. Respexit dñs
dicit ad abel quam ad munera
eius. In uidicio igitur cordis: con¬
ferenda est elemosina tribuentiᷤ.
Nec considerandum est quantũ:
sed qua mente qua affectione
dat quod potest. Qui igitur sua
peccata redimere uult tempora¬
lium oblatione. prius offerat
mentem: caueat ne ductus ue¬
recundia. diuidat apud se con¬
fessionem: ut diuersa diuersis
uelit sacerdotibus manifestare.
Quidam enim uni celant. quȩ
alii manifestanda conseruant:
quod ẽ se laudare. & ad ypocͥ¬
sim tendere. & semꝑ uenia ca¬
rerequa uel ad quam ꝑ frusta
putant ꝑuenire. Paueat etiam
ne prius ad dominicum corpus
accedat. quam confortet bona
conscientia: & doleat quod nõ¬

Expanded text:
mae, quae faceret pro vitanda cormae, quae faceret pro vitanda corporis morte; et hoc cum desiderimmortalis futurus, quae faceret pro differenda morte moriturus; semper deprecetur Deum, offerat Deo mentem et cordis contritionem, deinde et quod potest det de possessione, et tunc si quid offerat, securus offerat. Respexit Dominen. 4. Prius dicit ad Abel, quam ad munera ejus. In judicio ergo cordis, confeNec consideranda est quantum, sed qua mente, qua affectione dat quod potest. Qui igitur sua peccata redimere vult temporalium oblatione, prius offerat mentem. Caveat ne ductus verecundia dividat apud se confessionem, ut diversa diversis velit sacerdotibus manifestare. Quidam enim uni occultant quae alteri manifestanda conservant: quod est se laudare et ad hypocrisim tendere, et semper venia carere, ad quam frustra se putat pervenire. Caveat etiam, ne prius ad Dominicum corpus accedat, quam confortetur bona conscientia, et doleat, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
rietas confitenda ẽ & deflenda.
ut cũ cognou̾it qd̾ peccatũ ẽ cito
inueniat đm propitiũ: in cog¬
noscendo augmentũ peccati
inueniat cuius etatis fuerit.
cuius sapientiȩ & ordinis. Im¬
moretur in singulis istis: & sen
tiat modum criminis: purganᷤᷤ
lacͥmis omnem qualitatẽ ui¬
tii. Defleat uirtitem: qua inte¬
rim caruit. Dolendum ẽ enim
ñ solum quod peccauit: sed qͥa
se uirtute priuauit. Defleat et¬
am: quoniam offendẽs in uno
factus ẽ omnium reus. Ingra
tus enim extitit: qui plẽnꝰ uir¬
tutib deum omnino non t¬
muit. In hoc enim quis que
peccator fit culpabilior: quo ẽ
deo acceptior. Ideo enim adam
plus peccauit: quia omni bo¬
no habundauit. Alio etrã mo¬
do offendens in uno. factus ẽ
omnium reus: quia omnis
uirtus patitur detͥmentum
ab uno uitio. Ponat se om̃ino
in iudicio & potestate sacerdo¬
tis. nichil sui reseruans sibi.ut
omnia eo iubente paratus sit
facere. pro recipienda uita ani¬

Expanded text:
rietas confitenda est et deflenda, rietas confitenda est et deflenda, ut cum cognoverit quod peccatum est, cito inveniat Deum sibi propitium. In cognoscendo augmentum peccati, inveniat cujus aetatis fuerit, cujus sapientiae et ordinis. Immoretur in stiat modum criminis purgans lacrymis omnem qualitatem vitii. Defleat virtutem, quia interim caruit. Dolendum est enim non solum quod peccavit, sed etiam quod se virtute privavit. Defleat etiam, quoniam offendens in uno factus sit omnium reus tus enim extitit, qui plenus virtutibus Deum omnino non timuit. In hoc enim quisque peccator fit culpabilior, quo est Deo acceptior. Ideo enim Adam plus peccavit, quia omni bono abundavit. Alio etiam modo offendens in uno factus est omnium reus, quia omnis virtus patitur detrimentum ab uno vitio. Ponat se omnino in judicio et potestate sacerdotis, nihil sui reservans sibi, ut omnia eo jubente paratus sit facere pro recipienda vita ani
Abbreviated transcription (Latin):
quantitatem & qualitatẽ cul¬
pe. sit qualitas & quantitas pe¬
ne. Non enun par debet eẽ fruc¬
tus boni oꝑis. eius qui nichil
uel minus peccauit. & eius
qui grauius cecidit. Ideo discre¬
tio penitenti ualde necessariaẽ:
tatem criminis. in loco. in tem¬
pore in ꝑseuerantia. in uarieta¬
te ꝑsone: & quali hoc fecerit
temptatione: & in ipsius uitii
multiplic exsequutione. Opor¬
tet enim penitere fornicantem
scd̾m excellentiã sui status uł
officii: uel scłm modũ mereͥter̃¬
& in modum oꝑis sui: & quali¬
ter turpitudmem egit: si in
loco sacrato. si in tempore orati.¬
om constituto: ut sunt festiui¬
tates & tempora ieiunii. Consi¬
deret quantum ꝑseuerauit &¬
defleat quod ꝑseueranter pec¬
& quanta uictus fuit impugna¬
tione: sunt enim qui non solũ
non uincuntur. sed ultro se pet¬
cato offerunt: nec expec̾tant tẽ¬
ptationem. sed preueniunt uo¬
luptatem: & ꝑtractet secũ qͣm
multiplici actione uitii delecta¬
biliter peccauit. Omnis istaua¬

Expanded text:
culpae, sit qualitas et quantitas poenae. Non enim par debet esse fructus boni operis ejus qui nihil vel minus peccavit, et ejus qui gravius cecidit. Ideo discretio poenitenti valde necessaria est, litatem criminis in loco, in tempore, in perseverantia, in varietate personae, et quali hoc fecerit tentatione, et in ipsius vitii multiplici exsecutione. » Oportet enim poenitere fornicantem secundum excellentiam sui status, vel officii, vel secundum modum meretricis et modum operis sui, et qualiter turpitudinem egit, si in loco sacrato, si in tempore orationi constituto, ut sunt festivitates et tempora jejunii. Consideret quantum perseveravit, et defleat quod tam perseveranter peca quanta victus fuerit impugnatione; sunt enim qui non solum non vincuntur, sed ultro se pecato offerunt; nec expectant tentationem, sed praeveniunt voluptatem. Et pertractet secum quam multiplici actione vitii delectabiliter peccavit. Omnis ista va
Abbreviated transcription (Latin):
que in penitentia consiðanda st̃.
n ꝑfectione autem penitentie.
tria obseruanda sunt: scilicet
compunctio cordis: confessio o¬
ris: satis factio oꝑis. Unde ioħs
os aureum. ꝑfecta penitentia
cogit peccatorem oĩa libent̃ fer¬
re ĩn corde eiꝰ contritio. more con¬
fessio: in oꝑe tota humilitas
Hec ẽ fructifera penitentia. ut
sicut tribus modis dm offendi¬
mus. scilicet corde. ore manu ita
tͥbus modis satis faciamus. St̃
enim tres peccati differentiȩ. ut
quasi in domo: scilicet cũ in cor¬
de consentitur libidini. Altera
quasi prolata iam extra por¬
tã. cum in factum ꝓcedit assen¬
sio. Tercia cum male confuetudi¬
nis tamquam mole premitur
animus: uel noxie defensioniᷤ
clippeo armatur. quasi in sepul¬
chro iam putens. Hec sunt tria
genera mortuorum: que domi¬
nus legitur suscitasse. Huici
gitur triplici morti triplici re¬
medio occurritur: contritione.
confessione. satis factione. Com¬
punctio nob commendat᷑ ibi:¬

Expanded text:
QUAE IN POENITENTIA CONSIDERANDA SUNT. 1. In perfectione autem poenitentiae tria observanda sunt, scilicet compunctio cordis, confessio oris, satisfactio operis. Unde Joannes, os aureum: Perfecta Poenitentia cogit peccatorem omnia libenter ferre; in corde ejus contritio, in ore confessio, in opere tota humilitas. Haec est fructifera Poenitentia, ut sicut tribus modis Deum offendimus, scilicet, corde, ore, et opere, ita tribus modis satisfaciamus. Sunt enim tres peccati differentiae, ut quasi in domo, scilicet, cum in corde consentitur libidini; altera quasi prolata jam extra portam, cum in factum procedit assensio; tertia cum vi malae consuetudinis tanquam mole premitur animus, vel noxiae defensionis clypeo armatur, quasi in sepulcro jam foetens. Haec sunt tria genera mortuorum, quae Deus legitur suscitasse. Huic ergo triplici morti, triplici remedio occurritur: contritione, confessione, satisfactione. Compunctio nobis commendatur ibi