comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chlothario. Chilpericꝰ itaq & ragan¬
fred legationẽ adeodonẽ dirigunt.
ei auxiliũ postolantes rogant regnũ
& munera tradunt. Illt quoq hoste
uuasconoꝵ cõmotũ ad eos ueniens purit̃
adũ sus carlũ ꝑrexer̃: Atille c̃stant̃¬
ĩ trepiđ ei soccurrtre ppat. Eoclo
t̃ritꝰ qđ resistort ñ ualuerit aufugit
Cirł in secutꝰ eũ usq parius sequana
flicuo transito usq aurelianinse
urbe ꝑ accessit & uix euadens t̃mi¬
nos regionis suȩ pene trauit chilpe¬
rico rege secũ cũ thesauris sublatis
euex̃. Chlotharius itaq rex defunc¬
t̾ decessit carł ꝑmissos suos ab eudone
duce idemq p̃dicto chilperico regere¬
cȩpit. Ueniensq urbe nouiomo p̃ñ
multũ tẽpꝰ cursũ uitȩ & regnũ ami¬
Quomostuo theuderico regestatuer̃
in sedẽ regniq nc̃ locũ solii regalis
obtinuit annis uitȩ simul prestolatis
idẽ raganfreclo andegauis ciuitatẽ ob¬

Expanded text:
Chlothario. Chilpericus itaque et RagamChlothario. Chilpericus itaque et Ragamfredus legationem ad Eodonem dirigunt, eius auxilium postulantes rogant, regnum et munera tradunt. Ille quoque, hoste Vasconorum commota, ad eos veniens, pariter adversus Carlum perrexerunt. At ille constanttrepidus eis occurrere properat. Eudo territus, quod resistere non valeret, aufugit. Carlus insecutus eum usque Parisius, Sequana fluvio transito, usque Aurilianinse urbe peraccessit, et vix evadens, terminos regionis sue penetravit; Chilperico rege secum cum thesauris sublatis evexit. Chlotharius itaque rex defunctus discessit. Carlus per missos suos ab Eudone duce idemque praedicto Chilperico rege recepit. Veniensque urbe Noviomo, post non multum tempus cursum vite et regnum ammiQuo mortuo, Theuderico rege statuerunt in sedem regni, qui nunc locum solii regalis obtenit, ann. vitae simul prestolatis idem Ragamfredo, Andegavis civitatem ob
Abbreviated transcription (Latin):
itaq annis .u. Franei uero chilpericũ
tep̃r cõmoto exercitu c̃ tramemoratũ
uitaÑ. Contra quẽ p̃clict̾ uircarlus
cũ exercitu suo ẽ surgens ee rtamen
iniueẽ inirent sed ñ modicũ ibidem
ꝑ pessus est dĩnũ deuiris strenuis
atq. nobilib. Cernensq lesũ ex¬
ercitũ t̃gauestit. Chilpericus p̾¬
hȩc ł raganfred ad unata hostile ple¬
be arduennã siluã transeunt ab alia
paste prestolante radbode duce cũ
illas parit̃ uastantes munera multa
& thesauros ap̃fata plec trude accep
ta reũsus ÷. Sedinuia ĩ loco qͥdicit᷑
ãblaua ab exercitu carlo grande
tep̃r carbas cõmoto exercitu contra
eede inuicẽ conlesis. Chilpericus
ł raganfređ deuicti ĩ fugã lapsi t̃ga
uestentes euaser̃. Quos carlus ꝑse¬
cut̾ usq parius ciuitate ꝓperauit:
cinde colonia urbere¬
ũ sus ipsã ciuitate cepit rese¬
rata p̃fata pleetrude thesauros pa¬
trissui reeldidit & cunc ta suo domi¬
nio restituit regẽ sibi ẽstituit nom̃

Expanded text:
pericum tempore commoto exercitu contra memoratum vitant. Contra quem praedictus vir Carlus cum exercitu suo consurgens, certamen invicem inierunt: sed non modicum ibidem perpessus est damnum de viris strenuis atque nobilibus; cernensque laesum exercitum terga 673 vertit. Chilpericus posthaec et Raganfridus, adunata hostili plebe, Arduennam silvam transeunt, ab alia parte praestolante Radbodo duce, cumillas pariter vastantes. Munera multa et thesauros a praefata Plechtrude accip sunt. Sed in via, in loco, qui dicitur Amblava, ab exercitu Carli grande tempore, Carlus, commoto exercitu, contra caede invicem collisi sunt. Chilpericus et Raganfridus devicti, in fugam lapsi terga vertentes, evaserunt; quos Carlus s persecutus, usque Parisius civitate properavit. Deinde Colonia urbe reversus, ipsam civitatem coepit. Reserata praefata Plectrude thesauros patris sui reddidit et cuncta suo dominio restituit; regem sibi constituit nomine
Abbreviated transcription (Latin):
lisponent habere felit̃. Flao¬
chadus cunctis ducib: deregnobur¬
gundiȩ seu& pontifices ꝑ epistolã
&iã & saeram̃tis firmauit. Unicui
q gradũ honoris & dignitatẽ stu&
amicitiã. ꝑ p&uo conseruarint.
Hanc dignitatẽ sublimatꝰ flaocha¬
dus regnũ burgundiȩ ꝑigatur.
Consiliũ assiduȩ iniens priorẽ ini¬
micitiã qua cordis archana liuce¬
lauerat memorans uiullebadum
patriciũ int̾ficere disponebat.
Ilt badus cũ rõe

Expanded text:
disponent habere feliceter. Flaodisponent habere feliceter. Flaochadus cumtis ducibus de regnum Burgundiae seo et pontefecis per epistolas, etiam et sacramentis firque gradum honoris et dignetatem seo amiciciam perpetuo conservarit. Hanc dignetatem sublimatus Flaochadus, regnum Burgundiae pervagatur, consilium adseduae iniens, priorem inimiciciam, qua cordis arcana dio celaverat, memorans, Villebadum patricium interfecere disponebat. 90. Willebadus cum e
Abbreviated transcription (Latin):
Nuo .x. regni sygoberti octo
qui aduersus grimo aldo ini¬
micitias suꝑbiã. tumebat faccio¬
nẽ grimo aldo. aleutheirio duer
alamannoꝵ. int̾ficit᷑ Gradusbo¬
noris maiorẽ domi in palatio fr¬
goberto & omnẽ regũ austrasi¬
orũ in manu grimo aldo confir¬
nantildis regna cũ filio suo
chlo douro rege. postdis cessũ aega¬
nẽ aurelianis. in burgunda regnũ
uenis set ibiq onĩs stniores pontifi¬
ces & ducib: &primatis deregno bur¬
cunetis antildis singillatim ad
diȩ electione pontificũ & cunctis¬
honoris stabilitur. Neptẽq suam
nom̃ ragnobergo flaocalũ dispo¬
nauit. Sponsalias has nescio qua
factione fiunt᷑. Nã aliũ consiliũ
secretȩ flaocadus & nantillidis
regina machinabant᷑ quẽ credit᷑
ñ fuisse dõ placabile. ldeoq ñ man¬
cipauit effectũ. Cũq. erchinoldus
& flaochadus maiores domi int̃se
quasi unũ misfent consiliũ consen¬
tirntes ab inuneẽ hunc gradus ho¬
norẽ alterutrũ solatiũ p̃bentes

Expanded text:
o regno Sigyberti Otto, qui ad versus Grimoaldo inimicicias per superbia tomebat, faccionem Grimoaldo a Leuthario duci Alamannorum interfecetur. Gradus honoris maiorem domi in palacio Sigyberto et omnem regnum Austrasiorum in mano Grimoaldo confirNantildis regina cum filio suo Chlodoveo rege, post discessum Aeganae, Aurelianis in Burgundiae regnum venisset, ibique omnes seniores, pontifices, duces et primates de regno BurNantildis singillatim bladie electione pontificum et princihonoris snomine Ragnobertam Flaochato desponsavit: sponsalia haec nescio qua factione fiuntur. Nam aliud consilium secrete Flaochatus et Nantechildis regina machinantur, quod creditur Deo non fuisse Deo placebelem, ideoque non mancepavit effectum. Cumque Erchynoaldus et Flaochadus maiores domi inter se quasi unum inissint consilium, consencientes ab invicem, hunc gradus honorem, alterutrum solatium prebentes,
Abbreviated transcription (Latin):
IoS T NeC exercitus
ab urbe pictaua remotꝰ. in antea
post gundo uualdũ ꝓficiscitur.
Sreutiq sunt eũ de turonicis mul¬
rimi uero spoliati redierunt
Hi autẽ qui dehis ad exercitũ pri¬
us iunxerant. parit̾ abierunt.
Itaq exercitus ad dorononiam
fluuiũ accedens. p̃stolare cȩpit
quid de gundo uualdo cognoscer&
Cui iã ut supradictũ est adheserant
dux desiderius & blaudastis cũ uuad¬
done maiore clomus rigundis reginȩ.
Erant enĩ primi cũ eo. sagittarius ep̃s
& mũmolus. Sagittarius enĩ. ian
ꝓmissionẽ de episcopatu tholosano
acceperat
XX

Expanded text:
osthaec exercitus ab urbe Pictava remotus, inantea post Gundovaldum proficiscitur. Secutique sunt eum de Turonicis mulrimi vero spoliati redierunt. Hi autem qui de his ad exercitum prius junxerant, pariter abierunt. Itaque exercitus ad Dorononiam fluvium accedens, praestolari coepit, quid de Gundovaldo cognosceret. Cui jam, ut supra dictum est, adhaeserant dux Desiderius et Bladastes cum Waddone majore domus Rigunthis reginae. Erant enim primi cum eo Sagittarius episcopus et Mummolus. Sagittarius enim jam promissionem de episcopatu Tolosano acceperat. XX
Abbreviated transcription (Latin):
adomino apłico laicis missae. & lecta ẽ. electio domni imperatoris. ab ep̃is & ceteris italu
regnifirmatis: sed & capitula quȩ inpalatio ticinensi constituit. & ab om̃ib confirna
p̃cepit. quȩ & epĩs cisalpinis p̃cepit confirmari. & sic soluta ẽ. synodus indie illa:
Quuntto dõrs iuł. conuener̃ ep̃i sine imperatore. & habitȩ sunt contentiones deprbis ex diuers
parro cdnes reclamantib ad missos apostolici. & sic soluta est srnodus indie ilas Inii. duer
hludouuici regis. uuille b̾tũ archi ep̃m coloniȩ. & adalardũ ac meingaudũ comites. ꝑ qus
petit partẽ deregno hludo uuici imperatoris filii hlotharii fr̃is eoꝵ sicut ei cõpete papes
hemeditare . &e illi firmatũ fuerat sacram̃to. Et legit iohannes tuscanensis epistolam
atohunte papa epĩs regnihiudouuci directa & dedit ex emplar uuille bo anthni ep̃o

Expanded text:
olae a domno apostolico laicis missae, et lecta est electio domni imperatoris ab episcopis et ceteris Italici olae a domno apostolico laicis missae, et lecta est electio domni imperatoris ab episcopis et ceteris Italici regni firmata, sed et capitula quae in palatio Ticinensi constituit et ab omnibus confirmari praecepit, quae et episcopis Cisalpinis praecepit confirmari. Et sic soluta est synodus in die illa. Quinta Nonas Iulii convenerunt episcopi sine imperatore, et habitae sunt contentiones de presbiteris ex diversis parrochiis reclamantibus ad missos apostolici. Hludowici regis Willebertum archiepiscopum Coloniae et Adalardum ac Meingaudum comites, per quos petiit partem deregno Hludowici imperatoris,filii Hlotharii fratris eorum, sicut ei competeret ex hereditate et illi firmatum fuerat sacramento. Et legit Iohannes Tuscanensis epistolam a Iohanne papa episcopis regni Hludowici directa, et dedit exemplar Will
Abbreviated transcription (Latin):
tori placere cognouit. Tunc motus impr. dixit qđ domnꝰ papa ei suas ueces cõmisit ini
srnodo & qđ isdẽ p̃cepit ille exequi studer&. Et accepit ipsam epłam inuolutam
una cũ iohanne tuscanensi & iohanne aritino. & dedit illã ansigiso. & iussit sellã plectilẽ
ponere ante om̃s epõs cis alpini regni sui uxta iohannẽ tuscanensem qͥ addexterã illius sede
bat. & p̃cepit ansigiso ut suꝑ grederetur om̃s ante se ordinatos. & seder& in eadẽ sella¬
reclamante remoꝵ archi ep̃o audientib omnib:. hoc factũ sacris regulis obuiare.
Imperator tam̃ in sua sententia ꝑ mansit. Et petentib ep̃is ut licer& eis uł ex emplar de
epła sibi directa sumere. nec hoc ualuer̃ ullomodo impetrare. & sic solita ẽ. frnodus ii
illa die Decima beł p̃fatimensis iterũ conuener̃ ep̃i. inquo conuentu lectȩ sunt aepłe

Expanded text:
tori placere cognovit. Tunc motus imperator dixit, quod domnus papa ei suas vices commisit in tori placere cognovit. Tunc motus imperator dixit, quod domnus papa ei suas vices commisit in synodo, et quod isdem praecepit, ille exequi studeret. Et accepit ipsam epistolam involutam una cum Johanne Tuscanensi et Johaponere ante omnes ebat, et praecepit Ansegiso, ut supergrederetur omreclamante Remorum archiepiscopo, audientibus omnibus, hoc factum sacris regulis obviare. Imperator tamen in sua sententia permansit; et petentibus episcopis, ut liceret eis vel exemplar de epistola sibi directa sumere, nec hoc valuerunt ullo modo impetrare. Et sic soluta est synodus in illa die. Decima Kalendas praefati mensis iterum convenerunt episcopi. In quo conventu lectae sunt aepist
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius a sede apostolica disponenda & enucleanda quȩrant᷑. Petentib autẽ epis ut eis
ꝑ nitteretur ipsa legi epła quib erat directa. non ad quieuit imperator. sed responsũ quȩsiui
ab eis quid dehis iussis apłici responderent. Quoꝵ responsio talis fuit. ut seruato singulis
me tropolitanis iure priui legii secundũ sacros canones & uxta decreta sedis ponanȩ ponłi fic
ex eisdẽ sacris canonib ꝓmulgata. domni dohannis papȩ apłici iussionib obgedirent.¬
Et cũ imp̃r & legati apłici satis aegerint. ut absolute archi ep̃i responderent se obȩditum
de primatu ansigi sicut apłicus scripsit. aliud nisi ut p̃dictũ est responsũ ab eis extorquere
non potuit: excepto qđ frotarius burdegalensis ep̃s. qm̃ aburdegala ad pictauis. indeq
adbituricũ fauore principis contra regulas se contulit ꝑ adolationẽ. respondit qđ impera¬

Expanded text:
ipsius a sede apostolica disponenda et enucleanda quaerantur. Petentibus autem episcopis, ut eis ipsius a sede apostolica disponenda et enucleanda quaerantur. Petentibus autem episcopis, ut eis permitteretur ipsa legi epistola quibus erat directa, non adquievit imperator, sed responsum quaesivit ab eis, quid de his iussis apostolici responderent. Quorum responsio talis fuit, ut, servato singulis metropolitanis iure privilegii secundum sacros canones et iuxta decreta sedis Romanae pontificum ex eisdem sacris canonibus promulgata, domni Iohannis papae apostolici iussionibus obEt cum imperator et legati apostolici satis egerint, ut absolute archiepiscopi responderent se obedituros de primatu Ansigisi sicut apostolicus scripsit, aliud, nisi ut praedictum est, responsum ab eis extorquere non potuerunt, excepto quod Frotarius, Burdegalensis episcopus, quoniam a Burdegala ad Pictavis, indeque ad Bituricum favore principis contra regulas se contulit, per adulationem respondit, quod impera
Abbreviated transcription (Latin):
Soso postqua imperator ab italia in frantiã reduit berengaru euerardi filu factione filia
hludo uuici imperatoris hrrmengardẽ quȩ apud eũ morabatur. iniquo conludio ĩ matrimonũ
& domo ac sedilib pallus ꝓtensis. atq. ingremio srnodi & ꝓspectu imperialis sedis lectorio
apastolicȩ sedis in fr̾nodũ: & cantorib antiphonã exaudinos dñe cũ uersib & gła cantanłib
post leyrielerson & data oratione a iohanne tuscanense ep̃o resedit domnꝰ imperator insr nod
primata an segisi ep̃i sennensis. ut quoties utilitas ecclesiastica dic tauerit. siue in euocande
srnodo siue in aliis negotus exercendis. ꝑ gallias & germanias apłica uice fruatur. & decreta
si necesse fuerit apłicȩ sedi pandant᷑. & maiora negotia ac difficiliora quȩq suggestione

Expanded text:
Boso, postquam imperator ab Italia in Franciam rediit, Berengarii Everardi filii factione, filiam Boso, postquam imperator ab Italia in Franciam rediit, Berengarii Everardi filii factione, filiam Hludowici imperatoris, Hirmengardem, quae apud eum morabatur, iniquo conludio in matrimonium et domo ac sedilibus palliis protensis, atque in gremio synodi et prospectu imperialis sedis lectorio apostolicae sedis in synodum. Et cantoribus antiphonam Exaudi nos Domine cum versibus et Gloria cantantibus, post Kyrieleyson, et data oratione a Iohanne Tuscanense episcopo, resedit domnus imperator in synodprimatu Ansegisi episcopi Sennensis, ut, quoties utilitas ecclesiastica dictaverit, sive in evocanda synodo sive in aliis negotiis exercendis, per Gallias et per Germanias apostolica vice fruatur, et decretasi necesse fuerit, apostolicae sedi pandantur, et maiora negotia ac difficiliora quaeque suggestione
Abbreviated transcription (Latin):
le primorib ex italia ad se ñ uenientib. plurib autẽ receptis. romã inuitante papa iohanne
indie natiuitatis dñi beato Petro multa & p̃tiosa munera offerens. in imperatorẽ unc tus
& coronatꝰ. atq imperator romanoꝵ ẽ. appellatus. Et noñ ianuar̃ roma exiens papiam
rediit. ubi & placitũ suũ habuit. & bosone uxoris suȩ fratre duce ipsius terra & constituti
& coronato ducali ornato. cũ collegis eiꝰ quos idẽ dux expetut in eodẽ regno relictis ꝓ
montẽ iouis & ꝑ monasteriũ scĩ mauricii. & ꝑ uesontiũ ac lingonas & remis ciuitates
brauit. Quo accersiens legatos apłici. iohannẽ taschanensẽ. & iohannẽ aritinũ. atq
ansigisũ senensẽ. sr nodũ auc toritate apłica & illoꝵ consilio. atq sanctione sua indix̾it
medio futuro m̃ se iulio apud pontigonẽ. quo ꝑ remis & catalaunis ciuitates peruentt

Expanded text:
de primoribus ex Italia ad se non venientibus, pluribus autem receptis, Romam invitante papa Iohanne de primoribus ex Italia ad se non venientibus, pluribus autem receptis, Romam invitante papa Iohanne die nativitatis Domini beato Petro multa et pretiosa munera offerens, in imperatorem unctus et coronatus atque imperator Romanorum appellatus est. Et Nonas Ianuarii Roma exiens, Papiam rediit. Ubi et placitum suum habuit, et Bosone; uxoris suae fratre, duce ipsius terrae constituto et corona ducali ornato, cum collegis eius, quos idem dux expetiit, in eodem regno relictis, per montem lovis et per monasterium Sancti Mauricii rediens, bravit. Quo accersiens legatos apostolici Iohannem Tuschanensem et Iohannem Aritinum atque Ansigisum Senensem, synodum auctoritate medio futuro mense Junio apud Pontigonem, quo per Remis et Catalaunis civitates pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
matis ad ꝓpria redut. Hludouuicꝰ uero ꝑ suadente engilrãno quondã icaroli regis came¬
rario & domestico suasione richildis reginȩ abhonorib: deiecto & asua familiaritate abiecto
cũ hoste & filio ac ȩquiuoco suo hludouuieo. usq ad attiniacũ uenit: Ad quẽ obsistendum.
primores regni haroli iubente richilde regina sacram̃to se confirmauer̃. qđ ñ ad tender̃
sed ex sua parte regnũ haroli pessũ dantes. hostilimore deuastauer̃. Similit̃ & hludo uuicꝰ
cũ suo exercitu. idem regnũ inpessũ dedit. sicq natiuitatẽ dñi in attinia co agens. ꝑ placita¬
menta primoꝵ regnibaroli dep̃datione facta. cũ quib: dã comitib exharoliregno qui
qui ad eũ se contulerant redut. & ꝑ treueroꝵ ciuitatẽ transiens. ad palatiũ ultrarhenũ
franconofurth ꝑuenit. ibiq dies quadragesimȩ & pascha dñi celebrauit. Karolus quibdã¬

Expanded text:
matis, ad propria rediit. Hludowicus vero, persuadente Engilramno, quondam Karoli regis camematis, ad propria rediit. Hludowicus vero, persuadente Engilramno, quondam Karoli regis camerario et domestico, suasione Richildis reginae ab honoribus deiecto et a sua familiaritate abiecto, cum hoste et filio ac aequivoco suo Hludowico usque ad Attiniacum venit. Ad quem obsistendum primores regni Karoli, iubente Richilde regina, sacramento se confirmaverunt. Quod non adtenderunt, sed ex sua parte regnum Karoli pessumdantes, hostili more devastaverunt. Similiter et Hludowicus cum suo exercitu idem regnum pessumdedit; sicque nativitatem Domini in Attiniaco agens, per placitamenta primorum, regni Karoli depraedatione facta, cum quibusdam comitibus ex Karoli regno, qui ad eum se contulerant, rediit, et per Treverorum civitatem transiens, ad palatium ultra Rhenum Franconofurth pervenit ibique dies quadragesimae et pascha Domini celebra
Abbreviated transcription (Latin):
uuicũ nepotẽ suũ italiae imperatorẽ obisse cõperit. Qua propt̾ mox inde mouens. ad pont¬
gonẽ ꝑuenit. & quoscũq. potuit de uicis suis consiliariis obuã sibi uenire p̃cepit : & a quib¬
cumq ualuit suppetias initinere suo accepit. & inde lingonas ꝑuenit. & eos quossecũ
monasteriũ ꝑgens. montẽ iouis transut. & italiã in gressus fuit. Hludouuicus rex
germaniȩ frat̃ eiꝰ. filiũ suũ harolũ in italiã ut fratrisuo aduersa retur transmisit. quẽ
icarolus rex fugã arripere. & inde abscedere coegit . Hludo uuicus autẽ rex germani
aliũ filiũ suũ harlomannũ cũ quib potuit in aduersitatẽ fr̃ĩs sui in italiã direxit
uod prȩnoscens icaro ł rex. obuiã ei cũ ualidiori manũ ꝑrexit. Et qͥa bcarlomannꝰ p̃ nouit
se patruo suo non posse resistere. pacẽ petens cũ eo locutus fuit. & sacram̃tis utrĩq confir¬

Expanded text:
owicum nepotem suum Italiae imperatorem obisse, comperit. Quapropter mox inde movens, ad Pontowicum nepotem suum Italiae imperatorem obisse, comperit. Quapropter mox inde movens, ad Pontigonem pervenit et quoscumque potuit de vicinis suis consiliariis obviam sibi venire praecepit et a quibuscumque valuit suppetias in itinere suo accepit. Et inde Lingonas pervenit et eos quos secum monasterium pergens, montem lovis transiit et Italiam ingressus fuit. Hludowicus rex Germaniae, frater eius, filium suum Karolum in Italiam, ut fratri suo adversaretur, transmisit. Quem Karolus rex fugam arripere et inde abscedere coegit. Hludowicus autem rex Germaniae alium filium suum Karlomannum cum quibus potuit in adversitatem fratris sui in Italiam direxit. Quod praenoscens Karolus rex, obviam ei cum validiori manum perrexit. Et quia Karlomannus praenovit, se patruo suo non posse resistere, pacem petens cum eo locutus fuit, et sacramentis utrimque confir
Abbreviated transcription (Latin):
Et hludo uuicus eandẽ sollemnitatẽ aquis agens. inde ad palaciũ francono furt ultra rhenũ redit
no diũ .dccclxxv. kcarolus circa initiũ quadragesimȩ monasteriũ scĩ dronisi adut. ubi
& pascha dñi celebrauit. Et richildis uxor eiꝰ noctu ante quartã feriã paschae ab orsu filũ
peperit. qui baptizatus mox obiit. Illaq dies purificationis post parturitionẽ in eodem
monasterio exspectante . hcarolus adbasiuũ ꝑrexit. Indeq ad latanias celebrandas ante
ascensionẽ dñi ad monasteriũ sc̃idronisu redut. & uigilia pente costes ad compendiũ uenit
Hlud ouuicus rex germaniȩ. mense maio in triburas placitũ suũ tenuit. Et quia ibi quae
meditatus fuerat ꝑficere ñ potuit. iterũ placitũ suũ inmense augusto ad eundẽ locũ denun¬
tiauit. Karolus mense augusto adduciacũ secus arduenniã ꝑuenit. ubi certo nuntio hlud¬

Expanded text:
et Hludowicus eandem sollemnitatem Aquis agens, inde ad palatium Franconofurt ultra Rhenum rediit. et Hludowicus eandem sollemnitatem Aquis agens, inde ad palatium Franconofurt ultra Rhenum rediit. Anno Domini 875. Karolus circa initium quadragesimae monasterium Sancti Dyonisii adiit, ubi et pascha Domini celebravit. Et Richildis, uxor eius, noctu ante quartam feriam paschae aborsu filium peperit, qui baptizatus mox obiit. Illaque dies purificationis post parturitionem in eodem monasterio exspectante, Karolus ad Basivum perrexit indeque ad laetaniascelebrandas ante ascensionem Domini ad monasterium Sancti Dyonisii rediit, et vigilia pentecostes ad Compendium venit. Hludowicus rex Germaniae mense Maio in Triburas placitum suum tenuit, et quia ibi quae meditatus fuerat perficere non potuit, iterum placitum suum in mense Augusto ad eundem locum denunciavit. Karolus mense Augusto ad Duciacum secus Arduennam pervenit; ubi certo nuntio, Hlud
Abbreviated transcription (Latin):
paucherũ secessit. & quoddã monasteriolũ ingressus ut se liberare ualer&. circũ uentus a sus
qđ anemine britconũ quiddã mali sustinere deber&. traditus. ẽ. frantis hominib fulco aldn
& aliis. sicq ab eis excecatus in crastinũ mortuus ẽ. reꝑtus. Dignã uicẽ recipiens. qu
seniorẽ suũ herispogiũ in eccła eiꝰ ꝑsecutionẽ fugientẽ & inuocantẽ dñm suꝑ altare occidit
ludo uuicus rex germaniȩ ad fratrẽ suũ harolũ filiũ suũ harolũ cũ aliis mississuis direxit.
petens ut simul loquerentur secus mosellã: Ad qđ placitũ cũ harolus ꝑger&. uentrissolu¬
tione detentus. ad illud placitũ sicut fuerat condictũ ꝑuenire ñ potuit. Unde conlocutio
conlatione. hcaroł ꝑ monasteriũ scĩ quintini rediens. natiuitatẽ dñi cõpendio celebrauit.

Expanded text:
Paucherum secessit, et quoddam monasteriolum ingressus, ut se liberare valeret, circumventus a suis, Paucherum secessit, et quoddam monasteriolum ingressus, ut se liberare valeret, circumventus a suis, quod a nemine Brittonum quiddam mali sustinere deberet, traditus est Francis hominibus Fulcoaldo et aliis. Sicque ab eis excaecatus, in crastinum mortuus est repertus, dignam vicem recipiens, qui seniorem suum Herispogium, in ecclesia eius persecutionem fugientem et invocantem Dominum, super altare occidit. Hludowicus rex Germaniae ad fratrem suum Karolum filium suum Karolum cum aliis missis suis direxit, petens, ut simul loquerentur secus Mosellam. Ad quod placitum cum Karolus pergeret, ventris solutione detentus, ad illud placitum, sicut fuerat condictum, pervenire non potuit. Unde conlocutio conlocutione Karolus per monasterium Sancti Quintini rediens, nativitatem Domini Compendio celebravit;
Abbreviated transcription (Latin):
nemo se uidisse meminerit Narolus purificatione sc̃ȩ mariae cũ suis consiliaris placitĩ
mm onasterio sci quintini tenuit. & ieiuniũ quadragesimale in monasterio scĩ dronisu
ꝑagens. ibidem pascha dominicũ celebrauit. Generale quoq placitũ id ÷ iuñ inuilla dix
tenuit. ubi & annua dona sua accepit. Indeq ꝑ attiniacũ & consuetos mansiaticos. cop¬
diũ adiit: Aestas longa. siccitatẽ fęni & messiũ in opiã reddidit. Salomon dux
brittonũ qui nuntiabat᷑ interea dubis nuntius quando quidem infirmus. quando quidẽ mosta
certa relatione harolo apud compendiũ nuntiatus. ẽ. hoc ordine mortuus. Uidelic&
insecutus a primorib brittonũ pasciutan & uurhanat uiugon filio riuilin nec ñ & francis hom¬
nib: quos ualde afflixerat. & capto ac custodiae mancipato filio eiꝰ uiugon fuga lapsis in

Expanded text:
nemo se vidisse meminerit. Karolus purificatione sanctae Mariae cum suis consiliariis placitum nemo se vidisse meminerit. Karolus purificatione sanctae Mariae cum suis consiliariis placitum in monasterio Sancti Quintini tenuit, et ieiunium quadragesimale in monasterio Sancti Dyonisii peragens, ibidem pascha dominicum celebravit. Generale quoque placitum Idus Iunii in villa Duziaco tenuit, ubi et annua dona sua accepit. Indeque per Attiniacum et consuetos mansionaticos Compendium adiit. Aestas longa siccitatem foeni et messium inopiam reddidit. Salomon dux Brittonum, qui nuntiabatur interea dubiis nunciis quandoquidem infirmus quandoquidem mortuus, certa relatione Karolo apud Compendium nunciatus est hoc ordine mortuus: videlicet insecutus a primoribus Brittonum Pascuitan et Vurhanat, Wigon, filio Rivilin, necnon et Francis hominibus, quos valde afflixerat, et capto ac custodiae mancipato filio eius Wigon, fuga lapsus, in
Abbreviated transcription (Latin):
essent ex eis. & xp̃ianitatẽ de cetero ueracit᷑ tenere uellent ad eũ uenirent. & qui ad hui
ex paganis xp̃iani fieri uellent. ipsius dispositione baptizarent᷑. Ceteri uero ab illius
regno discederent. ulterius sicut dictũ est adillud inmalũ non reuersuri. Post haec
una cũ ep̃is & populo cũ maxima religionis deuotione. corpora sc̃oꝵ albini & licinii
que effossa timore nort mannoꝵ de tumulis suis fuerant. siuis in locis cũ munerib: magnis
instituit. sicq. eiectis ab andegauis ciuitate nortmannis acceptisq obsidib. lcarolus mense
octobrio ꝑcinomannis ciuitatẽ & ebrocense oppidũ. ac secus castellũ nouũ apud pistas ambians
monasteriũ scĩ uedasti peruente. ibiq natiuitatem dñi celebrauit
Inno dñi dec clxx.iiii. hiems ꝓlixa & fortis & nix tanta fuit nimietate ꝑfusa. quantã

Expanded text:
essent ex eis, et christianitatem de cetero veraciter tenere vellent, ad eum venirent; et qui adhuc essent ex eis, et christianitatem de cetero veraciter tenere vellent, ad eum venirent; et qui adhuc ex paganis christiani fieri vellent, ipsius dispositione baptizarentur; ceteri vero ab illius regno discederent, ulterius, sicut dictum est, ad illud in malum non reversuri. Post haec una cum episcopis et populo cum maxima religionis devotione corpora sanctorum Albini et Licini, quae effossa timore Nortmannorum de tumulis suis fuerant, suis in locis cum muneribus magnis restituit; sicque ejectis ab Andegavis civitate Nortmannis acceptisque obsidibus, Carolus mense Octobrio per Cinomannis civitatem et Ebroicense oppidum, ac secus castellum novum apud Pistas, Ambianimonasterium sancti Vedasti pervenit, ibique nativitateanno Domini 874. Hiems prolixa et fortis, et nix tanta fuit nimietate perfusa, quantam
Abbreviated transcription (Latin):
non uider&: Quistatĩ reuersus remisburg ꝑgens. harlomannũ cȩcũ liut berto
archi ep̃o pascendũ in monasterio scĩ albaniꝰ apud mogontiã cõmendauit. euidenti
de monstrans indicio: qualit̃ illi displicuerint mala quȩ isdẽ hcarlomannꝰ inscã dĩ eccła
reconciliauit: Legatos autẽ ab illis qui behim dicunt᷑ cũ dolo missossuscipiens. incarcerẽ
misit : Harolus uirilit̃ acstrenue obsidionẽ nort mannorũ in gyro andegauis ciuitatẽ
ex sequens. adeo nortmannos ꝑdomuit. ut primores eoꝵ adillũ uenerintꝰ. seseq illi
cõmendauerint. & sacram̃ta qualia iussit egerint. & obsides quos & quantos quȩ siuit
illi deder̃. Unde ciuitate andegauis constituta die exirent. & in regno suo quã diu
uiuerent nec p̃dã facerent. nec fieri consentirent. Petier̾ autẽ ut eis inquadã insul
ligeris fluuii usq inmense februario residere & mercatũ habere licer&.

Expanded text:
non videret. Qui statim reversuss Reghinisburg pergens, Karlomannum caecum Liutberto non videret. Qui statim reversuss Reghinisburg pergens, Karlomannum caecum Liutberto archiepiscopo pascendum in monasterio Sancti Albani apud Mogontiam commendavit, evidenti demonstrans indicio, qualiter illi displicuerint mala, quae isdem Karlomannus in sancta Dei ecreconciliavit; legatos autem ab illis qui Behin dicuntur cum dolo missos suscipiens, in carcerem misit. Carolus viriliter ac strenue obsidionem Nortmannorum in gyro Andegavis civitatis exequens, adeo Nortmannos perdomuit, ut primores eorum ad illum venerint, seseque illi commendaverint, et sacramenta qualia jussit egerint, et obsides quot et quantos quaesivit illi dederint, ut de civitate Andegavis constituta die exirent, et in regno suo quamdiu viverent nec praedam facerent nec fieri consentirent. Petierunt autem, ut eis in quadam insula Ligeris fluvii usque in mense Februario residere et mercatum habere liceret,
Abbreviated transcription (Latin):
salomone duce brittonũ ultra meduanã fluuiũ cũ hoste brittonũ in eiꝰ auxilio residerlo
It dũ hcarolus rex in hoc negotio occupatus ess&. salomon filiũ suũ nomine uuigon
adeũ cum primorib brittonũ misit. Qui filius eiꝰ se hearolo cõmendauit. & fidelitatẽ
corã fidelib suis illi iurauit: Interea rodulfus nortmannus qͥ multa mala in regno
haroli exercuerat. in regnohludo uuici cũ quingentis & eo amplius cõplicib suis
occisus est: Rarolo uero residente secus and egauis ciuitatẽ. non incerta relatione
nuntiatur. Multitudo siquidẽ locustarũ ꝑ germaniã gallias. maxime autẽ iN
hispaniã adeo se effudit: ut aegrpciacȩ plage potuerit cõprobari. Hludo uuicus
rex germanie. apud mectis ciuitatẽ placitũ suũ tenere disponens. nuntiũ accepit. qͥd
nisi citissime filio suo harlomanno i marcha contra uuinidos subuenir&. illũ ulterius

Expanded text:
SalSalEt dum Carolus rex in hoc negotio occupatus esset, Salomon filium suum, nomine Wigon, ad eum cum primoribus Britonum misit, qui filius ejus se Carolo commendavit, et fidelitatem coram fidelibus suis illi juravit. Interea Rodulfus Nortmannus, qui multa mala in regno Caroli exercuerat, in regno Hludowici cum quingentis et eo amplius complicibus suis occisus est, Carolo vero residenti secus Andegavis civitatem, non incerta relatione hoc nunciatur: Multitudo siquidem locustarum per Germaniam in Gallias, maxime autem in Hispaniam, adeo se effudit, ut Aegyptiacae plagae potuerit comparari. Hludowicus, rex Germaniae apud Mettis civitatem placitum suum tenere disponens, nuncium accepit, quod, nisi citissime filio suo Karlomanno in marcha contra Winidos subveniret, illum ulterius
Abbreviated transcription (Latin):
ustute sua obtinere ñ poss&. Karolus hostẽ denuntiat uersus brittanniã. ut nort¬
manni qͥ andegauis ciuitatẽ occupauerant ñ autumarent. sed aduersus eos illũ iturũ.
ne ad alia loca in quib ita constringi ñ possent aufugerent. Dũ autẽ illuc ꝑger&.
in ipso itinere nuntiatũ. ẽ. ei. qđ factione fratrissuiꝰ hludo uuici germaniȩ regis. hcarlo¬
mannus cȩcus ꝑ homines quondã suos consentientib duob pseudo monachis de corbeio
monasterio sublatus. & adhludouuicũ fuerit cohibente ac int̾ueniente adalardo
in suã contrarietatẽ ꝑductus: Vnde non magnopere. ẽ. Ic aroł conturbatus. sed ter
coeptũ ꝑagens. cũ hoste collecta ciuitatẽ andegauis inqua nortmanni depopulatis
quib dam urbib. euersis castellis. ecclesus & monasterus incensis. & agris insolitudinẽ
redactis. iam diuturno tẽpore residebant obsedit & sepe fortissima circumdedit:

Expanded text:
virtute sua obtinere non posset. Karolus hostem denunciat versus Brittanniam, ut Nortvirtute sua obtinere non posset. Karolus hostem denunciat versus Brittanniam, ut Nortmanni qui Andegavis civitatem occupaverant non autumarent, se adversus eos illuc iturum, ne ad alia loca, in quibus ita constringi non possent, aufugerent. Dum autem illuc pergeret, in ipso itinere nunciatum est ei, quod factione fratris sui Hludowici Germaniae regis Karlomannus caecus per homines quondam suos, consentientibus duobus pseudomonachis, de Corbeio monasterio sublatus et ad Hludowicum fuerit, cohibente ac interveniente Adalardo, in suam contrarietatem perductus. Unde non magnopere est Karolus conturbatus; sed iter coeptum peragens, cum hoste collecta civitatem Andegavis – in qua Nortmanni, depopulatis quibusdam urbibus, eversis castellis, ecclesiis et monasteriis incensis, et agris in solitudinem redactis, iam diuturno tempore residebant – obsedit et sepe fortissima circumdedit,
Abbreviated transcription (Latin):
loca scoꝵ martyrũ deduci p̃cepit: quatenus illoꝵx meritis & orationib addȩmorie
liberatus. ad sanã mentẽ dño miserante redire p̾ualer&. De inde disposuit illũ
romã dirigere. sed quibusdã interuenientib causis. iter illud dimisit. Hludouus
imperator italiae in capua residens. mortuo iã landberto caluo. & ꝑuento patricio
imperatoris grecoꝵ cũ hoste inciuitate quȩ hẏdrontus dicitur in auxiliũ beneuentoꝵ
qui censũ qđ imperatorib francie eatenus dabant illi ꝑsoluturos se promittebanꝰ
qm̃ aliter ad algisũ obtinere non poterat. mandauit apostolico iohanni cõpatri
ad algisi. ut adeũ apud cãpaniã uenir&. & sibi ad algisũ reconciliar&. uolens ostea¬
tare quasi intercedente beati Pe iN uicario. ipsũ adalgisũ reciper&: De quo
iurauerat qđ nũquã de ilis partib rediturus ess&. ante quã illũ caper&. que reueri

Expanded text:
loca sanctorum martyrum deduci praecepit, quatenus illorum meritis et orationibus a daemone loca sanctorum martyrum deduci praecepit, quatenus illorum meritis et orationibus a daemone liberatus ad sanam mentem, Domino miserante, redire praevaleret. Deinde disposuit illum Romam dirigere, sed quibusdam intervenientibus causis, iter illud dimisit. Hludowicus imperator Italiae in Capua residens, mortuo iam Landberto Calvo, et pervento patricio imperatoris Grecorum cum hoste in civitate quae Hydrontus dicitur in auxilium Beneventanorum, qui censum quod imperatoribus Franciae eatenus dabant illi persoluturos se promittebant, quoniam aliter Adalgisum obtinere non poterat, mandavit apostolico Iohanni, compatri Adalgisi, ut ad eum apud Campaniam veniret et sibi Adalgisum reconciliaret, volens ostentare, quasi intercedente beati Petri vicario ipsum Adalgisum reciperet, de quo iuraverat, quod nunquam de illis partibus rediturus esset, antequam illum caperet; quem re vera
Abbreviated transcription (Latin):
Et post buccellã. ipse satanas intrauit in eũ. Venisis autẽ ad patrẽ suũ. & resi¬
dens in consilio eiꝰ cũ fratre & aliis fidelib tam ep̃is quã & laicis. subito inuasus
surrexit : & dixit quia scłm uell& dimittere. & quia uxorẽ suã carnali cõmertio
Noncontinger&. Et discingens se spata. cadere interrã illã ꝑmisit. Et cũse
uell& balteo discingere. & uestim̃to exuere. cepit uexari. Comp̃hensus autem
abep̃is & ab aliis uiris. turbato patre & om̃ib qui ad fuerunt. uehementique
stupore ꝑculsis. ductus. ẽ. in eclesiã. & liut bertus archi ep̃s induensse sacerao¬
talib uestib. missam cantare cȩpit. Cũq uentũ fuiss& adlocũ euangelu. cȩpt
magnis uocib patria lingua uae clamare. & sic continuis uocib uȩ illud clamauit.
usq dũ mnissa cȩlebrata fuit: Quẽ pater eius ep̃ĩs & aliis fidelib cõmittens. ꝑsacra

Expanded text:
Et post buccellam ipse Satanas intravit in eum. Veniens autem ad patrem suum, et resiEt post buccellam ipse Satanas intravit in eum. Veniens autem ad patrem suum, et residens in consilio eius cum fratre et aliis fidelibus, tam episcopis quam et laicis, subito invasus surrexit, et dixit, quia seculum vellet dimittere, et quia uxorem suam carnali commercio non contingeret; et discingens se spata, cadere in terram illam permisit, et cum se vellet balteo discingere et vestimento exuere, coepit vexari. Comprehensus autem ab episcopis et ab aliis viris, turbato patre et omnibus qui adfuerunt vehementique stupore perculsis, ductus est in ecclesiam. Et Liutbertus archiepiscopus induens se sacerdotalibus vestibus, missam cantare coepit; cumque ventum fuisset ad locum euangelii, coepit magnis vocibus patria lingua 'vae' clamare; et sic continuis vocibus 'vae' illud clamavit, usque dum missa celebrata fuit. Quem pater eius episcopis et aliis fidelibus committens, per sacra
Abbreviated transcription (Latin):
uuicũ & harolũ cum aliis suis fidelib. homines quoq qͥ deregno quondã hlothari
illi se cõmendauerunt conuenire p̃cepit. Et dũ ibi deger&. uenit ad harolũ
filiũ eius diabolus. transfigurans se in angelũ lucis. & dixit illi. qđ pater eius qui
illũ causa harlomanni frissui ꝑdere moliebatur. dñi offensũ haber&. & regnum
in breui amitter&. & eidem harolo ds̃ illud regnũ habendũ dispositũ haber&. qd̃
in proximo optiner&. Ipse autẽ harolus timore ꝑ territus. quia domui in qua
latebat adherebat. eccłam. ẽ. ingressus. quo eũ diabolus. ẽ. insecutus. Cui iterũ
dixit. Cur times & fugis: Nã nisi ex dõ uenissem tibi adnuntians quȩ in ꝓximo
sunt futura. in hanc domũ dũi te sequens non intrarẽ. His & aliis blanditus ei ꝑ¬
suasit. ut cõmunionẽ adõ sibi missã de manu illius acciper&. sicut & fecit.

Expanded text:
wicum et Carolum cum aliis fidelibus, homines quoque qui de regno quondam Lotharii wicum et Carolum cum aliis fidelibus, homines quoque qui de regno quondam Lotharii illi se commendaverunt, convenire praecepit. Et dum ibi degeret, venit ad Carolum, filium ejus, diabolus transfiguraillum causa Karlomanni fratris sui perdere moliebatur, Deum offensum haberet et regnum in brevi amitteret, et eidem Karolo Deus illud regnum habendum dispositum haberet, quod in proximo optineret. Ipse autem Karolus timore perterritus, quia domui in qua latebat adhaerebat, ecclesiam est ingressus; quo eum diabolus est insecutus. Cui iterum dixit: 'Cur times et fugis? nam, nisi ex Deo venissem tibi adnuntians quae in proximo sunt futura, in hanc domum Domini te sequens non intrarem'. His et aliis blanditiis ei persuasit, ut communionem a Deo sibi missam de manu illius acciperet; sicut et fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
& alios quos ualebant in societatẽ suã abducere. quatenus mox ut locũ inuenire
possent. illũ acustodia inqua seruabatur educerent. & sibi regẽ constituererto
Qua propt᷑ necesse fuit & iã illa de quib ab ep̃is iudicatus non fuerat in mediũ reno¬
care & secđm sacrarũ legũ decreta ꝓ admissis suis iudicio mortis addictũ. mitiori
sententia ut locũ & spaciũ pȩnitendi haber&. & grauiora admittendi facultatẽ
sicut meditabatur non haber&. luminib: ac dominatione cunctoꝵ qui ad fuer̃ orbari
quatenus ꝑ nitiosa sp̃es pacẽ odientiũ de illo frustrar&. & eccła dĩ aexp̃ianitas in regis
eius cũ infestatione paganoꝵ seditione ex itiabili ꝑturbari ñ poss&. Hludo uuicus
germaniae rex ante natiuitatẽ dñi ad francono furth palatiũ uenit. ibiq natiuitan
dñi celebrauit. & placitũ suũ ibidẽ circa beł febr condixit. Quo filiossuos hludo¬

Expanded text:
et alios quos valebant in societatem suam abducere, quatenus, mox ut locum invenire et alios quos valebant in societatem suam abducere, quatenus, mox ut locum invenire possent, illum a custodia in qua servabatur educerent et sibi regem constituerent. Quapropter necesse fuit, etiam illa de quibus ab episcopis iudicatus non fuerat in medium revocare, et secundum sacrarum legum decreta pro admissis suis iudicio mortis addictum mitiori sententia, ut locum et spatium poenitendi haberet et graviora admittendi facultatem, sicut meditabatur, non haberet, luminibus acclamatione cunctorum qui adfuerunt orbari, quatenus perniciosa spes pacem odientium de illo frustraretur, et ecclesia Dei ac christianitas in regno eius cum infestatione paganorum seditione exitiabili perturbari non posset Hludowicus Germaniae rex ante nativitatem Domini ad Franconofurth palatium venit ibique nativitatem Domini celebravit et placitum suum ibidem circa Kale
Abbreviated transcription (Latin):
gauit: & ab om̃nib obseruari decreuit. Iub & ergo conuocari epos regni sui
apud siluaneetis ciuitatẽ. inqua idẽ harlomannus morabatur. quatenus scdm
saeros canones aquib nulla ut leo dicit aut neglegentia aut pre suptione licet
eis disccdere. episcopale ministeriũ de illo ex sequerent᷑ sicuti & fecerunt. depo¬
nentes ilũ secundũ sacras regulas ab omni gradu eeclesi astico. laicali sibi cõmunione
seruata: Quod cũ factũ fuiss&. antiquus & callidus aduersarius illũ & suos com¬
plices ad argum̃tũ aliud excitauit. uidelic& quia liberius ad nom̃ & potentiã regiã
conscendere poss&. quia ordinẽ ecclesiasticũ non haber&. & quia ep̃oꝵ iudicio
ecclesiasticũ gradũ amisit. &iã tonsurã ecclesiasticã licentius amittere poss&
Vnde post depositionẽ eius. cõplices illius ardentius cȩper̃ se ei iterũ recon iungere.

Expanded text:
gavit et ab Omnibus observari decrevit. Iubet ergo convocari episcopos regni sui gavit et ab Omnibus observari decrevit. Iubet ergo convocari episcopos regni sui apud Silvanectis civitatem, in qua idem Karlomannus morabatur, quatenus secundum sacros canones, a quibus nulla, ut Leo dicit, aut neglegentia aut praesumptione licet eis discedere, episcopale ministerium de illo exsequerentur; sicuti et fecerunt, deponentes illum secundum sacras regulas ab omni gradu ecclesiastico, laicali sibi communione servata. Quod cum factum fuisset, antiquus et callidus adversarius illum et suos complices ad argumentum aliud excitavit, videlicet quia liberius ad nomen et potentiam regiam conscendere posset, quia ordinem ecclesiasticum non haberet et, quia episcoporum iudicio ecclesiasticum gradum amisit, etiam tonsuram ecclesiasticam licentius amittere posset. Unde post depositionem eius complices illius ardentius coeperunt se ei iterum reconiungere
Abbreviated transcription (Latin):
uisa fuere dispositis. uenandi gratia ad arduentiã petiit. & octobrio mense naui¬
gio ꝑ mosam usq. treiectũ ueniens. cũ rorico & rodulfo nortmannis qui obuia. ee
nauigio uenerant locieus. roricũ sibi fidelem benigne suscepit. & rodulfũ infidelia
machinantẽ & suꝑflua expẽtentẽ in anem dimisit. & contra ipsius insidias fideles
suos ad munitionẽ parauit. Indeq ꝑ attinacũ itinere equestri reuertens. na¬
tiuitatẽ dñi inmonasterio scĩ medardi cȩlebrauit: Adrianus papa moritur.
anno dñi. dccc lxxII. Qua ergo multi erant in regno lcaroli. qui exspecta¬
bant ut ꝑ harlomannũ adhuc rediuiua mala agerentur inscã dĩ eccdesia & in
aliis regnis: de quib regio ministerio cũ consilio fideliũ suoꝵ secundũ morẽ prae¬
decessorũ ac ꝓgenitũ suoꝵx leges pacis eccłe & regni soliditati congruas pmul¬

Expanded text:
visa fuere dispositis, venandi gratia ad Arduennam petiit. Et Octobrio mense navivisa fuere dispositis, venandi gratia ad Arduennam petiit. Et Octobrio mense navigio per Mosam usque Treiectum veniens, cum Rorico et Rodulfo Nortmannis, qui obviam ei navigio venerant, locutus, Roricum sibi fidelem benigne suscepit et Rodulfum infidelia machinantem et superflua expetentem inanem dimisit et contra ipsius insidias fideles suos ad munitionem paravit. Indeque per Attiniacum itinere equestri revertens, nativitatem Domini in monasterio Sancti Medardi cȩlebravit. Adrianus papa moritur, ituitur. Anno Domini 873. Quia ergo multi erant in regno Karoli, qui exspectabant, ut per Karlomannum adhuc rediviva mala agerentur, in sancta Dei ecelesia et in aliis regnis, de quibus regio ministerio, cum consilio fidelium suorum, secundum morem praedecessorum ac progenitorum suorum, leges paci ecclesiae et regni soliditati congruas promul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ rexit. Et quia primores italiae ingelbergã propt̃ suã insolentiã haben¬
tes exosam. in loco illius filiã uuinigisi imperatoris substituentes. obtinuerunt
apud eundẽ imperatorẽ. ut missũ suũ ad ingelbgã mitter&. quatenꝰ initaliã
deger&. & post illũ non ꝑger&. sed eũ in italia reuersurũ ex spectar&. Ipsa autẽ
non obaudiens illius mandatũ. post eũ ire maturauit. & uuibodũ ep̃m ad harolũ
quasi amicitiȩ gratia misit. putans nescire hcarolũ quȩ inter illã & hludouuicum
rege germaniae facta fuere. Uuibodus autẽ ad pontẽ liadi ad learolũ uenit. nam illuc
ꝓquib dã inburgundia causis cõponendis prexerat. Ubi ei nuntiatur ab hominibus
bernardi filii bernardi qui uitellus cognominabatur occisus. & eius honores praedicto
bernardo sunt dati: Rarolus autẽ adburgundiã ad gundulfi uillã placitũ ibi antea

Expanded text:
perrexit. Et quia primores Italiae Ingelbergam propter suam insolentiam habenperrexit. Et quia primores Italiae Ingelbergam propter suam insolentiam habentes exosam, in loco illius filiam Winigisi imperatori substituentes, obtinuerunt apud eumdem imperatorem, ut missum suum ad Ingelbergam mitteret, quatenus in Italia degeret, et post illum non pergeret, sed eum in Italia reversurum exspectaret. Ipsa autem non obaudiens illius mandatum, post eum ire maturavit, et Wibodum episcopum ad Carolum quasi amicitiae gratia misit, putans nescire Carolum, quae inter illam et Hludowicum, regem Germaniae, pacta fuere. Wibodus autem ad pontem Liudi ad Carolum venit; nam illuc pro quibusdam in Burgundia causis componendis perrexerat. Ubi ei nunciatur ab hominibus Bernardi, filii Bernardi, Bernardus qui Vitellus cognominabatur occisus, et ejus honores praedicto Bernardo sunt dati. Carolus autem a Burgundia ad Gondulphi villam, placitum ibi antea
Abbreviated transcription (Latin):
romanȩ sedis. utriusq linguȩ grecȩ scilic& & latinȩ peritus ꝑ rexit. Et srnodo
congregata. quã octauã uniuersalem synodũ illuc conuenientes appellauerurꝰ
exortũ scisma de ignatii depositione & focii ordinatione sedauer̃. fociũ ana¬
them atizantes. & ignatiũ restituentes. In qua srnodo. de imaginib ado¬
randis aliter quã orto doxi doctores antea diffinierant. & ꝓ fauore romani
pontificis qui eorũ uotis de imaginib adorandis annuit. & quȩdã contra antiquos
canones. sed & contra suã ipsamꝰ synodũ constituer̃. sicut qui eandẽ sy nodum
legerit patent̃ in ueni&: Hludo uuicus autẽ imperator uigilia pente costen
romã uenit. & in crastinũ coronatus ab adriano papa. post celebrata
missarũ sollemnia una cum eo adlateranense palatiũ cũ pompa equitando
coronatus ꝑ rexit. & hoste collecta. roma iterũ in partes beneuentanas

Expanded text:
Romanae sedis, utriusque linguae, Grecae scilicet et Latinae, peritus, perrexit. Et synodo Romanae sedis, utriusque linguae, Grecae scilicet et Latinae, peritus, perrexit. Et synodo congregata, quam octavam universalem synodum illuc convenientes appellaverunt, exortum scisma de Ignatii depositione et Focii ordinatione sedaverunt, Focium anathematizantes et Ignatium restituentes. In qua synodo de imaginibus adorandis aliter quam ortodoxi doctores antea diffinierant statuerunt et pro favore Romani pontificis, qui eorum votis de imaginibus adorandis annuit, et quaedam contra antiquos canones, sed et contra suam ipsam synodum constituerunt, sicut qui eandem synodum legerit patenter inveniet. Hludowicus autem imperator vigilia pentecosten Romam venit, et in crastinum coronatus ab Adriano papa, post celebrata missarum sollemnia una cum eo ad Lateranense palatium cum pompa equitando coronatus perrexit; et hoste c
Abbreviated transcription (Latin):
pactis. sine consensu ac conscientia hominũ quondã hlotharit qui se illi cõmen¬
dauerunt clam reddidit. Vnde utrimq sacram̃ta priorib sacram̃tis quȩ cũ
fratre suo pepigerat. diuersa & aduersa inter eossunt facta. Quib: patratis.¬
ingelbga missũ suũ ad harolũ direxit. mandans illi sicut & prius. ut ad sc̃m mau¬
riciũ illi occurrer&. Rarolus uero cõpertis his quȩ inter eã & fratrẽ suum
acta fuer̃. noluit illucire. sed nuntios suos ad eã direxit. qui nihil certi ab ea ei
renuntiauerunt: Adrianus papa scđm qđ nicolaus decessor eius disposuerat.
missos suos donatũ scilic& ostiensẽ ep̃m. & stephanũ nepessimũ ep̃m. & marim¬
diaconũ scȩ̃ romanȩ ecclesiae. adbasiliũ imperatorẽ & ad filios eius constantinũ
& leonẽ augustos constantinopolim direxit. cũ quib & anastasius bibliothecaris

Expanded text:
pactis, sine consensu ac conscientia hominum quondam Hlotharii, qui se illi commenpactis, sine consensu ac conscientia hominum quondam Hlotharii, qui se illi commendaverunt, clam reddidit. Unde utrimque sacramenta prioribus sacramentis quae cum fratre suo pepigerat diversa et adversa inter eos sunt facta. QuibIngelberga missum suum ad Carolum direxit, mandans illi sicut prius, ut ad sanctum Mauritium illi occurreret. Carolus vero, compertis his quae inter eam et fratrem suum acta fuerunt, noluit illuc ire, sed nuncios suos ad eam direxit, qui nihil certi ab ea ei renunciaverunt. Adrianus papa, secundum quod Nicolaus decessor ejus disposuerat, missos suos, Donatum scilicet, Ostiensem episcopum, et Stephanum, Nepesinum epidiaconum sanctae Romanae ecclesiae, ad Basilium imperatorem et ad filios eius Constantinum et Leonem augustos Constantinopolim direxit, cum quibus et Anastasius bibliothecarius