comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paruiss archanũ fañ est ut ea noc¬
te cui dies illuxit qua cesar hũanis
rebus quiratorũ oꝑe subtͣctꝰ est Ex-¬
eunte bruto cubitulũ portia tonso¬
uis nouatula sume̾t qͣi unguiũ suꝑ¬
flua uesectura finignẽsq illam sͥ
casu urtidisse se ex am̃o uulu̾auit
Sane astantes ancillule cũ manae
uidissent sanguinẽ suspicate aliꝙ̃
gͣnius clamore sublato abiẽs brutꝰ
in cubiculũ uruo catꝰ est et ab eo
obuirgata portia q̃n tonsoris prori¬
puiss officiũ portia aũt semotis
ancillulis inquit Minime tem̾arie
ft̃m̃ qd putas est temptatura aũt
quo am̃o meip̃am gladio ꝑimere
et mortẽ ꝓpeti possem si minꝰ tibi
pro uotis cepta succedent feci Oin¬
exhausti uigoris omor et uir tali cõ¬
iuge felix Bed quid ultra in scelus
a ꝯuiratis itũ est et occisores occiso
tesare euasere non tñ impune s cum
p̃ter extimatũ oĩa uesponderent.
a senatu ueliquo dampnati prĩcide

Expanded text:
peruisset archanum, factum est ut, ea nocperuisset archanum, factum est ut, ea nocte cui dies illuxit qua Cesar humanis rebus coniuratorum opere subtractus est, exeunte Bruto cubiculum, Portia tonsoris novaculam summeret, quasi um guium superflua resectura; fingensque illam sibi caso cecidisse, se ex animo vulneravit. Sane astantes ancillule cum manare vidissent sanguinem, suspicate aliquid gravius, clamore sublato, abiens Brutus in cubiculum revocatus est et ab eo obiurgata Portia quoniam tonsoris precipuisset officium. Portia autem, semotis ancillulis, inquit: — Minime temerarie factum quod putas est; tentatura autem quo animo me ipsam gladio perimere et mortem perpeti possem, si minus tibi pro votis cepta succederent, feci —. O inexhausti vigoris amor et vir tali coniuge felix! Sed quid ultra? In scelus a coniuratis itum est et occisores, occiso Cesare, evasere. Non tamen impone; sed cum preter extimatum omnia responderent, a senatu reliquo damnati patricide
Abbreviated transcription (Latin):
uticensis filia. .lxxuiii.¬
Ortia eius maici cathonis
fuit filia qui post edictas ex
egypto ꝑ ardentes solitudines libie
in affricam pomxeiam ex̾citꝰ ueli¬
quias uictorie cesaris impaciens
apud utitã se occidit Nlec equidem
insignis mulier a pria fortitudine
atq ꝑseuerantia degenasse in a¬
liquo uisa est hec añt ut alia
eius uirtute p̃clara ꝓ ꝯtponams
cum etiã uiuente pr̃e decio bruto
nupsisset adeo eum dilexit integre
atq caste ut int cet̾as muliebres cu-¬
uas is esset longe poͥma atqz p̃cipua
nec oꝑtimo temꝑe potuit honestas
amoris flãmas casto obtulisse per¬
tore. Que qm̃ xius in ꝑpetuã euase̾
landẽ ad eius ampliandã claritatem
se offerunt ultro Qureuerat a am
pestifer cumultꝰ bellorũ cuuliũ op¬
p̃ssit a cesare ubiq pomperanis cĩ
in eum dc̃atorem ꝑpetuũ ut satis aĩad¬
uersum est regnũ affectantem senatꝰ
ip̃e brutꝰ qui integritatis portie cõ-¬
scius cũ eidem scelesti facinoris ap¬

Expanded text:
Uticensis filia. ortia eius Marci Catonis fuit filia qui, post eductas ex Egypto per ardentes solitudines Lybie in Affricam pompeiani exercitus reliquias, victorie Cesaris inpatiens, apud Uticam se occidit. Nec equidem insignis mulier a patria fortitudine atque perseverantia degenerasse in aliquo visa est. Hec autem — ut alia eius virtutis preclare postponamus — cum, etiam vivente patre, Decio Bruto nupsisset, adeo eum dilexit integre atque caste ut, inter ceteras muliebres curas, is esset longe prima atque precipua; nec oportuno tempore potuit honestas amoris flammas casto occuluisse pectore. Que, quoniam eius in perpetuam evasere laudem, ad eius ampliandam claritatem se offerunt ultro. Quieverat iam pestifer tumultus bellorum civilium, oppressis a Cesare ubique pompeianis, cum in eum dictatorem perpetuum — ut satis animadversum est — regnum affectantem senatus ipse Brutus. Qui integritatis Portie conscius, cum eidem scelesti facinoris a
Abbreviated transcription (Latin):
tus erat ignis ad sumpserit
andẽ
inse reuersus. Non in fuga sed indno e
p̃sidium. scutum fidei & orationis arr¬
piens. medus flammis totus ac
conuersus incubuit¬
um uero diui¬
nitus igne sub moto. lrinoxio sibio¬

Expanded text:
tus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in Domino sciens esse praesidium, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi
Abbreviated transcription (Latin):
MART INUS Iut. satius estimans ad
oram cedere. quam his non consuleri
uorum ceruicibus gladius immineb
erum tamen summa ui episcopis nitei¬
tibus ut cominunionẽ illã subscripti

Expanded text:
Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere, quam his non consulere quorum cervicibus gladius imminebat; verumtamen summa vi episcopis nitentibus, ut communionem illam subscripti
Abbreviated transcription (Latin):
Iunc uero constantissime profitẽ¬
tur. numquã se fuisse tamsecurũ. quia scir
usericor diam dñi maxime intemptationil
ad futurrm.
emagis illi dolere. qui xp̃i
uisericordia ut pote latrocinia exercens es
indignus

Expanded text:
um vero constantissime profitetur, numquam se fuisse tam securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in tentationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia, utpote latrocinia exercens, esset indignus
Abbreviated transcription (Latin):
NIE NE PERSONAT NEU
enimus eNistue
& crucis arma silenit.
Uere bellator drũ dormit heu
Bellator dormit desiderrndus homo:
Iritremus tamen & fletu precibq p̃cemur
Ster naemurq loco quẽ sc̃s flendo rigabat:
Auxilium nobis spiritus eius erit
Bellator dormit timos sed protege xpẽ
Qui non dormitas proteges isporchelem.
FITEM INCELLA ALIA
Lic inhabitabit dni uestigia lambens
Hic in habitabit uir crucis armagerens
Hic inhabitabit sc̃s purusque sacerdos
Hic inhabitabit corpore corde probus
Hic inhabitabit scutũ cuiscã fides & umbo
Crucis uerbũ splendidus atque micans
Hic in habitabit felix heremita subantro
Lic in habitabit quem paradisus hab &
IT EM INTERIORE CELLA

Expanded text:
nunc personat eheu! Venimus en istuc, et crucis arma silent. Vere bellator Domini dormite pius heu! Bellator dormit desiderandus homo. Intremus tamen et fletu precibusque precemur Sternamusque loco quem sanctus fluendo rigabat; Auxilium nobis spiritus ejus erit. Bellator dormit, tu nos sed protege, Christe, Qui non dormitas protege Israhelem. Item in Cella alia. Hic inhabitavit Domini vestigia lambens, Hic inhabitavit vir crucis arma gerens; Hic inhabitavit sanctus purusque sacerdos, Hic inhabitavit corpore, corde probus; Hic inhabitavit scutum cui sancta fides et Umbo crucis verbum splendidus atque micans. Hic inhabitavit felix heremita sub antro, Hic inhabitavit quem paradisus habet. Item in Cella
Abbreviated transcription (Latin):
aud procul uero abasilica
scĩ MaRTINI. uenantius abba requiescit.:
uir magnificȩ scĩtatis. qui multis infirmis
Iincorpore positus opem ac commodauit.
qui impleto tempore a scło migrans.
iugiter se mȩternum uiuere uirtutibus
propriis manifestat. Nam siqui stipos¬
frigoricos incurrens. Nocte una adeius
tu imulum deprecans uigilauerit. mox
compresso accentu. ad ipiscitur mech
am inter reliqua quae
ibidem gesta uel uidimus uel audioimꝰ.
mulierem quandam aquartano typo
correptam sanatam aspeximus. quȩ
diuturno tempore ab hoc detenta
contagio. Peq cibum neq somnum
capere poterat. sedita omni corpo¬
re deciderat. ut uix mea uel illud
intale spiraculum remaner &
Adhiius sepul chrum ingemitibus &
orationibus ꝑ noctans. usq lucis ad¬
uentum ꝑdurauit immobilis
Mane uero sopori se collocans. tũ exꝑ¬
ge facta fuiss&. Nihil mali sentiens.
sanata discessit

Expanded text:
aud procul vero a basilica beati Martini Venantius abba requiescit, vir magnificae sanctitatis, qui multis infirmis in corpore positus opem accomodavit. Qui impleto tempore a saeculo migrans, iugiter se in aeternum vivere virtutibus propriis manifestat. Nam si frigoriticos incurrens nocte una ad eius tumulum deprecans vigilaverit, mox, conpresso accentu, adipiscitur medicinam. Nam inter reliqua qua ibidem gesta vel vidimus, vel audivimus, mulierem quamdam a quartano typo correptam, sanatam aspeximus. Quae diuturno tempore ab hoc detenta contagio, neque cibum, neque somnum capere poterat, sed ita omni corpore deciderat, ut vix in ea vel illud vitale spiraculum remaneret. Ad hujus sepulcrum in gemitibus et oratione pernoctans, usque ad lucis adventum perduravit immobilis; mane vero sopori se collocans, cum expergefacta fuisset, nihil mali sentiens, sanata. discessit
Abbreviated transcription (Latin):
Accedis reliquos inter tot milia testes
Dum narranda uides solers et uisa retexis.
Ipscĩs quic quid signauit pagina libris
Irstaurante dõ quo celso mumere gaudent
Cecus claudus inops furiosus anxius ȩger
Debilis oppressus captiuus mestus egenus
Omnis apłicis gaud& curatio sigriis
Quiflens ad fuerit. lȩtus redit. omnia cedunt
ubila qđ meritũ tͥbat. medicina serenat
Expete p̃sidiũ. non frustra hȩc limina pulsas.
Ncunctũ ꝑgit pietas tamꝓdiga mundum.
ITIM SUPER ARCŨABSIDIS INALTARI

Expanded text:
Accedis reliquis inter tot millia testis, Dum narranda vides sollers et visa retexis, In sanctis quicquid signavit pagina libris; Instaurante Deo cernis quo numere gaudent Caecu, claudus, inops, furiosus, anxius, aeger, Debilis, oppressus, captivus, moestus, egenus. Omnis apostolicis gaudet curatio signis. Qui flens affuerit laetus redit, omnia cedunt Nubila, quod meritum turbat medicina serenat Expete presidium, non frustra haec limina pulsas; In cunctum pergit pietas tam prodiga mundum. Item super locum absidis in altare
Abbreviated transcription (Latin):
illis quasi sanctioribus nihil impossi
bile fatebatur. At illi pias pre¬
ces una cumpatre supplici uoce
iungentes. orare MARTINUM ut
sperata prȩstar&. Nec cunc¬
tatus ultra utrumq praeclarũ & os¬
tendendo humilitatem nec differendo
pietatẽ. iub& circumstantis populi mul¬
titudinem submoueri. Episcopis tan¬
tum & puellȩ patre adsistentibus. IN
orationem suo illo more prosternit᷑
Dem pusillum olei cum exorcismi prȩ¬
fatione benedixit. atq. ita inos puel¬
le scĩficatum liquorem cum & lin¬
guam illius digitis tener& infudit
ec fefellit scm̃ uirtutis euentus. pa¬
tris nomen interrogat. mox illa
respondit. Proclamat pater
cumgaudio pariter & lacrimis
MART INI genua complexus &
hanc primamꝰ se filiȩ audisse uocẽ.
cunctis stupentibus fatesatur
c necuiquam id incredibile forte
uideatur. ꝑ hibeat uobis praesens
euagrius testimoniũ ueritatis
am res ipso prȩsente: tũ gesta est
arum illud est quod nuper arpa¬

Expanded text:
illis quasi sanctioribus nihil impoillis quasi sanctioribus nihil impobile fatebatur. at illi pias preces una cum patre supplici uoce iungentes orare Martinum ut sperata praestaret. nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem nec differendo pietatem - iubet circumstantis populi multitudinem submoueri: episcopis tantum et puellae patre adsistentibus in orationem suo illo more prosternitur. dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpa
Abbreviated transcription (Latin):
cheriũ exuicariis & celsum admitte¬
rent consularẽ. Ceteri sunt re¬
pulsi. Tumgallum media insede
componimus. Quicum diu nobili
sua uerecundia silentium tenuiss&.
tandem ita exorsus est. Conuenis¬
tis inquit ad me audiendum & scĩ &
diserti. sedreligiosas potius quam doc¬
tas aures ut arbitror attulistis.Au¬
dituri me fideitestes. Non orator is¬
copia locuturum. Quae autem
hesterno dicta sunt non reuoluam.
illa qui non audierunt exscriptis recog
noscent.Ioua postumianus ex¬
pectat. puntiaturus orienti. Nese in
comparatione MARTINI praeferat
occidenti. Acprimum gestit ani¬
mus. quod refrigerius in aurem sug¬
gerit explicari. i¬
ESIN CARNOTENA gesta est
ciuitate
Pater filiam duo¬
denn em abutero mutam
puellam MARTINO coepit offerre.
poscens ut linguam ligatam meritis
suis sc̃s absoluer&.lle cedens
episcopis qui tum forte latus illius
ambiebant. ualentinano atq uictri¬
tio imparem se esse tantȩ moli. sed

Expanded text:
cherium ex uicariis et Celsum admittecherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratorisopia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non aunoscent. Nova Postumianus exspectat, nuntiaturus Orienti, ne se in comparatione Martini praeferat Occidenti. Ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare. Res in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. HLaec me loquente. gallo
iam adnarrandum parato. inruit tur¬
ba monachorum. Euagrius pres¬
biter. aper. sabastianus. agricola: & post
paululum Ingreditur presbiter noster
ȩtherius cum calypione diacono &ama¬
tore subdiacono. Postremus aure¬
lius presbiter dulcissimus meus longi¬
ore uia ueniens. anhelus cucurrit
uiduos inquam tam subito et tam inspe
rocti. tam ex diuersis regionibus tã mane
os inquit hester¬
No cognouimus gallum istum ꝑtotum
diem MARTIU Narrasse uistutes. &
reliqua inhodiernũ diem qula nox
oppresserat distulisse. Propterea.
maturauimus frequens auditorium
facere. tantam materiem locuturo
Nterea nuntiatur multos secularium
stare proforibus. Nec in gredi auden¬
tes. sed ut admitterentur orantes
um aper.nequaquam inquit istos nobis
admisceri conuenit. quia ad audien¬
dum curiositate potius quam religio¬
ne uenerunt. Confusus ego il¬
lorum uice quos non ad mittendos esse
censebat. aegre tamen optinui ut eu¬

Expanded text:
tatem. haec me loquente, Gallo tatem. haec me loquente, Gallo iam ad narrandum parato, inruit turba monachorum, Euagrius presbyter, Aper, Sabpaululum ingreditur presbyter noster Aetherius cum Calupione diacono, et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter dulcissimus meus, longiore via veniens, aubelus cucurrit. Quid vos, inquam, tam subito et tam insperati tam ex diuersis regionibus tam mane  inquiunt, hesterno cognouimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse uirtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturauimus frequens auditorium facere de tanta materia locuturo. interea nuntiatur multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur rogantes. tum Aper, nequaquam, inquit, istos nobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eu
Abbreviated transcription (Latin):
am ut uides & postumianus instat :¬
& hic pres biter qui hesterno audito¬
rium amisit exspectat. ut quȩ de
MARTNO Nostro inhodiernum diẽ
explicanda distuleras. debitor spon¬
sionis euoluas. Uon ignarus
quidem iste omnium quȩcumq me¬
moranda sunt. sed dulcis & grata
cognitio est etiam nota relegenti.
iquidem natura ita comparatũ sit. ut
meliore quis conscientia se nosse con¬
gaudeat. quȩ multorum testimoniis
Non esse incerta cognoscat
hic aprima adulescentia Mar¬
TINUM secutus. Nouit quidẽ omĩa.
sedlibenter cognita recognoscit
atebor enim tibi galle. MARTINI
mihi sepius auditas esse uirtutes. quip¬
pe quideeo etiam litteris multa
mandauerim. sed ꝑ gestorũ ad mira¬
tionẽ semꝑ mihi noua sunt. quae
de illo licet audita sepius reuoluuNt
Proinde additum nobis refrigerium au¬
ditorem eo inpensius gratulamur. quo
promptius postumianus iste quihȩc ori¬
enti inferre festinat. quasi subtestibus
consignatam abste accepturus est ueri¬

Expanded text:
am, ut uides, et Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub testibus consignatam abs te accepturus est ueri
Abbreviated transcription (Latin):
miserunt. sua omniasseq dedentes. Cnde
quis dubit& hanc uere beati uiri fuisse uictoriã.
cui prestitũ sit. Nein ermis ad proeliũ mitter&ur :¬
tquãuis pius dñs seruare militẽ suum inter
hostium gladios & tela potuiss&. tamen neuel
aliorum moste scĩ uiolarentur optutus. exemit
pugnę necessitatem. Neq enim aliam pro
milite suo xp̃c debuit prȩstare uictoriã. quã
ut sub actis sine sanguine hostibus. Nemo
morereur

Expanded text:
miserunt, sua omnia seque dedentes. unde miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur
Abbreviated transcription (Latin):
militibus.: ut est consu&udinis. singuli cita¬
bantur. donec adMARTINua uentum est¬
um uero opostunum tempus existimans
quo pecer& missionem:Aeq enim integrũ
sibi fore arbitrabatur: sidonatiuum non mili¬
taturus acciper&: HAetenus inquit ad cȩsarẽ
militaui tibi. patere ut nunc militem dõ
Donatiuũ tuũ pugnaturus accipiat. xp̃i ego
milessum. pugnare mihi non lic&. Ium
uero aduersum hanc uocem tyrannus in¬
fremuit. dicens eũ metu pugne quȩ postera
die erat futura. non religionis gratia de¬
trectare militiam. At MARTINUS intre¬
pidus. immo in lato sibi terrore constantior
inquit. Dihoc ignauie ad scribitur non
fidei. crastina die ante aciem inermis adstabo.
& innomine dnĩ ihũ signo crucis poneb¬
peo protectus aut galea. hostium cuncos pene¬
tirbo securus. Retrudi ergo incustodiam iube¬
tur facturus fidem dictis: ut inermis barbaris
obicer&ur. Postero die. hostes legatos de pace

Expanded text:
militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citamilitibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ qua pauperem texerat paste uestitũ
ntueri diligentissime dnm uestemq quã
dederat iub&ur agnoscere. Mox adange¬
dicentẽ. Mastinus adhuc caticuminis.
hac me ueste contexit. Uere memor
dñs dictorũ suorũ qui ante predixerat.
quã du fecistis haec uni exminimis istis
mihi fecistis: Sem paupere professus est
fuisse uestitum : & ad confirmandũ tãboni
operis testimonium. In eodẽ se habitu
quem pauꝑ acceperat. est dignatus osten¬
dere Quo uiso uir beatissimus. Non in
gloriam est elatus humanã: sed bonitatẽ
dĩ in suo opere cognoscens. cum ess& Annoꝵ
duo deuiginti. adbaptisma conuolauit
ecstatĩ militię renuntiauit tribuni siupre¬
cibus euictus. cui contubernium familiare
suspensus. ꝑbiennium fere postea quam est baptis¬
ma consecutus. solo scilic& nomine militauit
NITRIA inruentibus intex gallias barbaris. ii¬
iulianus cȩsar coacto inunum exercitu. apud
uangionũ ciuitatem donatiuum coepit erogare

Expanded text:
suae, qua pauperem texerat, parte vestitum. suae, qua pauperem texerat, parte vestitum. Intueri diligentissime Dominum, vestemque quam dederat, jubetur agnoscere. Mox ad angedicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare
Abbreviated transcription (Latin):
uodã itaq tempore cum iam pihil preter
arma & simplicẽ militie uestẽ habe¬
r&. media hi tme quȩ solito asperior inhor
rucrat. adeo ut plerosq uis algoris extinguer&
obuium hab& inposta ambianensium ciuitatis
pauperem nudum. Quicum pretereuntes
ut sui misererentur oper&. omnesq miserũ
preterirent: Intellexit uirdõ plenus sibi illũ
aliis miscricor diam non prestantibus reseruari
uid tamen ager&: fuhil prȩter. clamidẽ qua
indutus erat habebat. Iani enim reliqua.
inopus simile consumpserat. Arrepto
itaq ferro quo accinctus erat medium diuidit.
pastemq eius pauperi tribuit: Reliquam
rursus induitur. Interea decircũ stantibd
ridere non nulli quia deformis ess& & trun¬
catus habitu uider&ur
quibus erat mens sanior altius gemere
quod nihil sanile fecissent: cum utiq plis
habentes. uestire pauperem sine sua nudi¬
tite potuissent. octe igitur irisecuta
cumse sopori dediss&. uidit xp̃m clamidis

Expanded text:
Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito aruerat, adeo ut plerosque vis algoris exstingueret obvium habet in porta Ambianensium civitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret, omnesque miserum praeterirent; intellexit vir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reservari. Quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: jam enim reliqua in opus simile consumpserat. Arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam dividit, partemque ejus pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. Interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu videretur: quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent; cum utique plus habentes, vestire pauperem sine sua nuditate potuissent. Nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, vidit Christum chlamydis
Abbreviated transcription (Latin):
mnilitaribus implicatus est. uno tantum seruo
comite contentus Oui tamen uersa uice domi¬
uͥus seruiebat: Adeo ut plerumq ei & calcia¬
menta ipse detraher&. & ipse deter ger&
Dibum una caperent. hic sępius ministraree
T riennium fere ante baptisma iparmis fuit
riteger tamen ab his uitiis. quibus illud
hominum genus implicari sol&. Multa
illi circa cõmilitones benignitas. mira caritas
Matientia uero atq humilitas. ultra humanũ
modum. Nam frugalitatẽ in eo laudari
non est necesse. Quaita usus est. ut iam
illo tẽpore nonmiles. sed monachus putar&
Quibus rebus ita sibi omnes cõmilitones suos
deuinxerat. ut eum miro affectu uenerarenT
Uec dum tamen regeneratus inxp̃o. agebat
quendam bonis operibus baptismatis candi¬
datum: Adsistere scilic& laborantibus.
opem ferreꝰ miseris. Alere egentes. uestire
nudos. Nihil siba exmilitię stipendus.
prixeter cotidianum uictum reseruabat
amtum cuangelii ponsurdus auditor
decrastino non cogitabat

Expanded text:
militaribus implicatus est, uno tantum servo comite contentus, cui tamen versa vice dominus serviebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret; cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in quendam bonis operibus baptismi candidatum: adsistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, uestire nudos, nihil sibi ex militiae stipendiis praeter cotidianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat.
Abbreviated transcription (Latin):
eram uno in loco habitare centenos.
sed & bina & terna milia inhisdem
uiculis agere constabat.
Nec sane
ibi minorem putetis diuersantium
irimultitudine monachorũ esse
uistutẽ. quã eorum esse cognoscitis.
quise ab humanis coctibus remouert̃
icrecipua ut iam dixeram ibi uirtus.
& prima est oboedientia.
Heq ali¬
ter adueniens ad monasterium abbatis
suscipitur: quam qui temptatus prius
fucrit & probatus: Nullum um quã
recus aturus quam lib& ardium ac diffi¬
cile indignumq toleratu abbatis
Imperium

Expanded text:
eram, uno in loco habitare centenos, sed et bina et terna milia in isdem uiculis agere constabat. nec sane ibi minorem putetis diuersantium in multitudine monachorum esse uirtutem, quam eorum esse cognouistis, qui se ab humanis coetibus remouerunt. praecipua, ut iam dixeram, ibi uirtus et prima est oboedientia: neque aliter adueniens a monasterii abbate suscipitur, quam qui temptatus prius fuerit et probatus, nullum umquam recusaturus quamlibet arduum ac difficile indignumque toleratu abbatis imperium
Abbreviated transcription (Latin):
est diuersatus accessi. Rubrum mare
uidi. iugum sina montis cuius summum
cacumen caelo pęne contiguum pequa¬
quam adiripotest. Inter huius reces¬
sus. anachorita esse aliquis ferebatur.
uemdiu multumq quaesitum. uidere
rion potui. Quiferȩ iam ante quin¬
quaginta annos a conuersatione huma¬
pa remotus pullo uestis usu setis corpo¬
ris sui tectus. Nuditatem suam diuino
munere uestiebat. Hic quoties cum
religiosi uiri adire uoluerunt. cursu auia
petens congressus uitabat humanos
i tantum modo ferebatur se ante quin¬
quenniũ prrebuisse. qui credo potenti
fide idoptinere promeruit.
ter multa conloquia ꝑcunctanti cur
homines tantopere uitar. respondis¬
se ꝑhibetur. eum qui ab hominibus fre¬
quentaretur. non posse ab angelis fre¬
quentari. Unide non immerito recep¬
ta opinione multorum fama uulgauerat.
scm̃ illum ab angelis uisitari. Ego autẽ
asina mon̾te digressus ad nilum flumen
regressus. cuius ripas frequentibus mo¬

Expanded text:
est diversatus, accessi. Rubrum mare est diversatus, accessi. Rubrum mare vidi: jugum Sina montis ascendi, cujus summum cacumen coelo pene contiguum nequaquam adiri potest. Inter hujus recessus anachoreta esse aliquis ferebatur, quem diu multumque quaesitum videre non potui, qui fere jam ante quinquaginta annos a conversatione humana remotus, nullo vestis usu, setis corporis sui tectus, nuditatem suam divino munere nesciebat. Hic quoties eum religiosi viri adire voluerunt, cursu avia petens, congressus vitabat humanos. Uni tantummodo ferebatur se ante quinquennium praebuisse, qui credo potenti fide id obtinere promeruit: cui inter multa collo juia percunctanti, cur homines tantopere vitaret, respondisse perhibetur, eum qui ab hominibus frequentaretur, non posse ab angelis frequentari: unde non immerito recepta opinione multorum fama vulgaverat, Sanctum illum ab angelis visitari. Ego autem a Sina monte digressus ad Nilum flumen regressus sum, cujus ripas frequentibus mo
Abbreviated transcription (Latin):
te dissoluer&. omnia pęnitus quȩ esseNt
ȩdenda formidans septimum in ieuius
diem sp̃u deficiente ducebat: Cum
ad eum fera cui ibicis est nomen accessit.
huic propius astanti. fasciculum her barũ
quem collectũ pridie attingere non aude¬
bat obiecit.Sed fera quȩ uirulenta
erant ore discutiens. quae in noxia noue¬
rat eligebat.tauirses eius exemplo
quid ȩdere quid respuere deber& edocts.
& periculum famis euasit: & herbarum ue
nena uitauit.ed longum est deom¬
nibus quiheremum incolunt. compesta
nobis uel audita memorrre.Annum
hategrum & septẽ feremenses initra solitu¬
dines constitutus exegiagis uirtu¬
tis admirator alienȩ. quam quod ipse tam
arduum atq difficile potuerim temptare
propositum. Sepius tamen cumsene
illo. qui puteum & bouem habebat habitaui
UO BEATI antonii monasteria
adii. quae hodieq ab eius discipulis
incoluntur. Adeum etiam locum. in
quo beatissimus paulus primus heremita¬

Expanded text:
te dissolueret, omnia penitus quae sunt te dissolueret, omnia penitus quae sunt edenda formidans septimum ieiunus diem spiritu deficiente ducebat, cum ad eum fera, cui ibicis est nomen, accessit. huic propius adstanti fasciculum herbarum, quem collectum pridie adtingere non audebat, obiecit: sed bestia quae uirulenta erant ore discutiens, quae innoxia nouerat eligebat. ita uir sanctus eius exemplo quid edere, quid respuere deberet edoctus, et periculum famis euasinena uitauit. sed longum est,nibus, qui eremum incolunt, conperta nobis uel audita memorare. annum integrum et septem fere menses intra solitudinem constitutus exegi, magis uirtutis admirator alienae, quam quod ipse tam arduum adque difficile potuerim temptare propositum: saepius tamen cum sene illo, qui puteum et bouem habebat, habitauiuo beati Antonii monasteria adii, quae hodieque ab ejus discipulis incoluntur. Ad eum etiam locum in quo beatissimus Paulus primus eremita
Abbreviated transcription (Latin):
uidissent. Mira dicturus sum. le¬
ȩnam postdies quinq ad auctorem
tanti beneficii reuertisse. eidem que
Inusitatę ferȩpellem promunere detulisse
Qua plerumq sc̃s ille quasi amiculo circum¬
tectus pon dedignatus est munus ꝑbestiã
sum ere. cuius alium potius inter pretabat᷑
Auctorem
RAT etiam alterius anachoritę
in illis regionibus Nomen in lustre.
quimea paste deserti quȩ sienss iungitur
habitabat¬
itabat. I lic cum primum se adhe¬
remũ contuliss&. & herbis herbarumque
nir dicibus quas puredulces interdum &
saporis eximii fest arena uicturiͥs. ignarus
germinis eligendi. Nioxia plerumq car¬
pebat. Nec eprt facile uim radicum
sapore discernere. quia omnia ęque dul
tia sed pleraq occultiori patura uirus loc¬
tale cohibebat. Cum ergo ȩdentem
uis interna torquer& & irmensis dolo¬
ribus uitalia uniuersa quaterentur ac
frequens uomitus cruciatibus nonferendis
ipsam animȩ sedem stomacho iam fatescen¬

Expanded text:
vidissent. Mira dicturus sum: leavidissent. Mira dicturus sum: leaenam post dies quinque ad auctorem tanti beneficii revertisse, eidemque inusitatae ferae pellem pro munere detulisse: qua plerumque sanctus ille quasi amiculo circumtectus, non dedignatus est munus per bestiam sumere, cujus alium potius interpretabatur auctorem. XVI. Erat etiam alterius anachoretae in illis regionibus nomen illustre, qui in ea parte deserti, quae est Syenes, habitabat. Hic cum primum se ad eremum contulisset, herbis herbarumque radicibus, quas praedulces interdum et saporis eximii fert arena, victurus, ignarus germinis eligendi, noxia plerumqpebat. nec erat facile uim radicum sapore discernere, quia omnia aeque dulcia erant, sed pleraque occultiore natura uirus letale cohibebant. cum ergo edentem uis interna torqueret et inmensis doloribus uitalia uniuersa quaterentur ac frequens uomitus cruciatibus non ferendis ipsam animae sedem stomacho iam fatiscen
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis ad se uenire conspiciunt
estia lic& tribus re pertis. non in certa
quempeter&. anachorite pedibus ad
e cum fl&u quod am
aclamentatione ꝓcumbens. Indicabat
gementis pariter & rogantis affectum.
Iouit omnes. & precipue illum quise
intellexerat expecitum. prirecedentẽ
secuntur:.
amprreiens & subinde
restans. sub inde respectans. facile pote¬
rat intelligi id eam uelle. ut quo illa
ducebat. anachorita sequer& ur. Quic
multis.
Ad speluncam bestię per¬
uenitur. ubi illa adultos iam quinq ca¬
tulos
male feca riutriebat. Qui
ut clausis luminibus exaluo matris ex¬
ierant. caecitate ꝑp&ua tenebantur.
Quos singulos derupe prolatos. ante ana¬
choritę pedes mater exposuit.
contrectauit manii lumina clausa ca¬
tulorum. ac statim cęcitate depulsa
apertis oculis bestiarum diunegata lux
ta fratres illi anachorita
quem desiderabant uisitato. cum ad¬
modum fructuosa laboris sui mercede
xp̃i. quae per ipsos ess& testificanda

Expanded text:
tudinis ad se uenire conspiciunt. tudinis ad se uenire conspiciunt. bestia licet tribus repertis, non incerta quem peteret, anachoretae pedibus aduoluitur et cum fletu quodam ac lamentatione procumbens indicabat gementis pariter et rogantis affectum. mouet omnes et praecipue illum, qui se intesequuntur: nam praeiens, et subinde restitans subindeque respectans, facile poterat intelligi, id eam velle, ut quo illa ducebat, anachoreta sequeretur. Quid multis? ad speluncam bestiae pervenitur, ubi illa adultos jam quinque catulos male feta nutriebat: qui ut clausis luminibus ex alvo matris exierant, caecitate perpetua tenebantur; quos singulos de rupe prolatos ante anachoretae pedes mater exposuit. Tum contrectavit manu lumina clausa catulorum: ac statim caecitate depulsa, apertis oculis bestiarum diu negata lux patuit. Ita fratres illi, anachoreta quem desiderabant visitato, cum admodum fructuosa laboris sui mercede oriam Christi, quae per ipsos esset testificanda,
Abbreviated transcription (Latin):
CCUIAut em hoc meredibile forte
uideatur. maiora memorabo. Fides
xp̃i adest. me ni hil fingere peq in¬
certis auctoribus uulgata parrare. Sec
quae mihi perfideles uiros compesta sunt
explicabo. Habitant pleriq inheremo
sine ullis tabernaculis. quos anachori tas
uocant
iuunt herbarum radicibi.
nullo umquam cesto loco consistunt. pie
nox coegerit. sedes habent. Adquen¬
dam igitur hoc ritu atq haclege uiuentẽ
duo exnitria monachi lic& longa & diuer¬
sa regione tamen quia olim ipsis in monas¬
terio conuersatione carus & familiaris fuiss&
auditis eius uistutibus tetenderunt
Iuemdiu multumq quaesitum tandẽmense
septimo reppererunt. inextremo illo deser¬
to quod est memphis contiguum demo
Quas ille solitudines. iamper
annos duodecim dicebatur habitare
Qui lic& omnium hominũ uitar& occur¬
sus. tamen agnitos non refugit. seq caris¬
simis ꝑtriduum ronnegauit
Quasto
die aliquantulum progressus cum pro¬
sequer&ur ab euntes. le ȩnã mirę̧ magni¬

Expanded text:
cui autem hoc incredibile forte uideatur, maiora memorabo. fides Christi adest me nihil fingere, neque incertis auctoribus uulgata narrabo, sed quae mihi per fideles uiros conperta sunt, explicabo. habitant plerique in eremo sine ullis tabernaculis, quos anachoretas uocant. uiuunt herbarum radicibus: nullo umquam certo loco consistunt, ne auenter: quas nox coegerit, sedes habent. ad quendam igitur hoc ritu adque hac lege uiuentem duo ex Nitria monachi, licet longe diuersa regione, tamen quia olim ipsis in monasterii conuersatione carus et familiaris fuisset, auditis eius uirtutibus, tetenderunt: quem diu multumque quaesitum tandem mense septimo reppererunt in extremo illo deserto, quod est Memphis contiguum, demorantem: quas ille solitudines iam per annos duodecim dicebatur habitare. qui licet omnium hominum uitaret occursum, tamen agnitos non refugit seque carissimis per triduum non negauit. quarto die aliquantulum progressus cum prosequeretur abeuntes, leaenam mirae magni
Abbreviated transcription (Latin):
mcuionibus comprehesdit Inqua¬
alexandriam sinodo episcoporum detre¬
tum. origenem cautius asapientibus
probonis legendum. et aminus capientib
prom alis refutandum: Hic inseneetuti
Hic insenectute
sua apelagianis deceptus. & agnoscens
loquacitatis culpã. silentiũ usq ad mor¬
te stenuit at peccatu suum quod loquen¬
do contraxerat. tacendo p̃enitas emen¬
daro¬

Expanded text:
onibus comprehendit. In quaAlexandriam in synodo episcoporum decretum Origenem cautius a sapientibus pro bonis legendum, et a minus capacibus pro malis refutandum. Hic in senectute Hic in senectute sua a Pelagianis deceptus, et agnoscens loquacitatis culpam, silentium usque ad mortem tenuit, ut peccatum quod loquendo contraxerat tacendo penitus emendar
Abbreviated transcription (Latin):
Quippe quhumanã substantiã super¬
gressus. uirtutis suę conscientia mun¬
di gloriam calcans: cȩlo teste fruitur
Quod uerũ esse uel exhis quȩ comꝑta
nobis sunt. nec latere potuerunt.
possumus estimare. Siquidem
ante episcopatũ duos mostuos uitȩ
restituerat. quod liber tuus plemis
est locutus. Inepiscopatu uero. quod
praeter misisse te miror. unũ tantũ¬
modo suscitauerat¬
ego testis sum. sitamen nihil deminꝰ
idoneo teste dubitatis: id ipsum autẽ
uobis qualiter gestum sit explicabo.
uerat causa nescio. qua carnotum
oppidum petebamus. Interea
dum uicum quendam habitantiũ
multitudine frequentissimum pe¬
teremus. oburam nobis immanis
turba processit. quae erat tota
gentilium.am nemo m illo¬
uico. poueret xp̃ianum. Ui
ad famã tantiuiri. campos omnes
late patentes. confluentium multi

Expanded text:
quippe qui humanam substantiam superquippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarego testis sum, si tamen nihil de idoneo teste dubitatis. id ipsum autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. fuerat causa nescio qua Carnotum oppidum petebamus. interea, dum uicum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam nobis inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo iuico nouerat Christianum. uerum ad famam tanti uiri campos omnes late patentes confluentium multi
Abbreviated transcription (Latin):
saxorum naturã rigescere debuissenT.
sicut adfixa locis quibus steterant
lumenta uidissent. Orare se atq
obsecrare. ut indul ger& sceleri. ue¬
ruã & copiã prestar& ab eunidi¬
enserat etiam prius quam ad currereN.
uir beatus illos teneri. Nobisq id ante
iam dixerat. Uenam tamen cle¬
menter indulsit. eosdemq abire ꝑ¬
misit. Animalibus restitutis.
llud autem anim aduesti sepe sulpici
MART INUM tibi dicere solitum.
requaquã sibi in episcopatu eam uir¬
tutum gratiã suppetisse. quã prius
se habuisse meminiss&. Quod si
uerũ est. immo quia uerũ est. conicere
possumus. quanta fuerunt illa quãe
monachus operatus est. & quod teste
Nullo solus exercuit: cum tanta illũ
in episcopatu signa fecisse sub oculis
omnium uiderimus. Multa qui¬
dem illius prius gesta in notuere
mundo. Neq. potuere celari. Sec
innumerabilia esse dicuntur. quȩ
dũ iactantiã uitat occultauit. Neq
in hominũ notitia passus. ẽ. ꝑuenire

Expanded text:
saxorum naturam rigescere debuissent, saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundisenserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire,
Abbreviated transcription (Latin):
sȩue manus agebant. uno atq eodem
in loco stabant fixa simulaera. Quid
agerent infelices homines nesciebant.
Nec iam ultra dissimulare poterant.
quin quam lib& brutis pecoribus ag¬
Noscerent diuino numine se teneri.
andem ergo inse regressi. corperunt
quȩrere quis ille ess&. quem meodem
loco ante paululum cicidissent
Cum per cunctantes cognoscunt ex uian¬
tibus. MART INUM ase tam cru¬
deliter uerberatum. Ium uero ap¬
parere omnibus manifesta causa. Nec
ignorare iam poterant. quin obillius
uiri iniuriam tenerentur.Igitur
omnes rapidis nos passibus consecuNT
Consen facti acmeritopudore confusi.
flentes & puluere quose ipsi foedaue¬
rant caput atq ora conspersi. ante
MARTINI se genua prouol uunt
ueniam praecantes. & ut eos abire
siner& postulantes: satis se uel sola
conscientia dedisse poenarũ. satisq
intellexisse quam eosdẽ ipsos uiuos
absorbere terir potuiss&. uel ipsi
potius amissis sensibus. in immobilem

Expanded text:
saeuae manus agebant: uno adque eodem saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem
Abbreviated transcription (Latin):
tis in terram saltibus se dederunt
eIn MART INUM flagris ac fusti¬
bus. urguere ceperunt
quidem ille mutus & incredibili pa¬
tientia praebens terga cedentib.
maiorem insaniam infelicibus com¬
mouer&. magis exhoc furentes qđ
ille quasi nonsentiens uerbera in¬
lata contempner& Nos ilico con¬
secuti. foede cruentum: Atq uniuer¬
sa corporis parte laniatum. cum
exanimis in terra procubuiss& in¬
uenimus. statimq eum a sello suo in¬
posuimus. ac locum cȩdis illius ex¬
secrantes. raptim abire properauimus.
Nterea illi regressi adredam suam. fu¬
rore satiato agi quo ire coeperant iu¬
menta praecipiunt. Quae cum om¬
Nia solo fixa acsi enea riguis sent. tol¬
lentibus altius uocem magistris. fla¬
gris hinc atq inde resonantibus. Nihil
penitus mouebantur. Consur¬
gunt deinde omnes pariter inuer¬
bera. consumit gallicas mularum
pena mastigias. Tota rapitur sil¬
ua de proximo. trabibus iumenta
tunduntur. Sednihil poenitus

Expanded text:
tis in terram saltibus, se dederunt: tis in terram saltibus, se dederunt: dein Martinum flagris ac fustibus urgere coeperunt; cum quidem ille mutus et incredibili patimaiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus
Abbreviated transcription (Latin):
per illud ulceris foramen exiguum
ita uirus stipasse cum sanguineꝰ. ut
sol& exuberibus caprarum aut ouiũ
pastorum manu prȩssis. longalinea
copiosi lactis effluere. Puer. sur¬
rexit in colomis¬
os obstupe¬
facti tantȩ rei miraculo. id quod ip¬
sa cõgebat ueritas fatebamur. non
esse sub carlo quiMARTUum
possit imitari.
.IIII.
ONsequenti itidem tempore. iter
cum eodem dum choceses uisitat
agebamus: Nobis nescio qua necessita¬
te remorantibus. aliquantulum ille
processerat. Interim per aggerẽ
publicum plena militantibus uiris.
fiscalis reda ueniebat. Sedubi
MARTINUM in ueste hispida nigro
& pendulo pallio circum tectum con¬
tigua delatere iumenta uiderunt.
paululum in partem alteram paue¬
facta heserunt. De infinibd
implicatis. protentos illos quibus
ut sȩpe uidistis misera illa anima¬
lia conglobantur. ordines miscuert̃
umq egre expediuntur. moram
fecere properantibus.
moti in iuria militantes. praecipita¬

Expanded text:
per illud ulceris foramen exiguum per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumisos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat veritas, fatebamur, non esse sub coelo qui Martinum possit imitari. III. Consequenti itidem tempore iter cum eodem, dum dioeceses visitat, agebamus. Nobis nescio qua necessitate remorantibus, aliquantulum ille processerat. Interim per aggerem publicum plena militantibus viris fiscalis rheda veniebat: sed ubi Martinum in veste hispida, nigro et pendulo pallio circumtectum, contigua de latere jumenta viderunt, paululum in partem alteram pavefacta cesserunt: deinde funibus implicatis, protentos illos quibus, ut saepe vidistis, misera illa animalia conglobantur, ordines miscuerunt; dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. Qua permoti injuria militantes, praecipita
Abbreviated transcription (Latin):
riegotiis occupatus. tamen ad modũ
xp̃ianus. grauissima egritudine ex¬
tremo mortis periculo corepiss& ur¬
gueri. MARTIUM euocauit
ecunctatus ille properauit. Prius
tamen quam medium uiȩ spatium
ur beatus euoluer& uirtutem ad¬
uenientis fensit argrotus receptaq
continuo sanitate. uenentibus nobis
ipse processit. Altera die redire
cupientem. magna prece detinuit
um interim unum efamilia puerũ
lȩtali ictu serpens perculit. quẽ iã
ex animem ui ueneni ipse euantius
suis humeris inlatum. ante pedes
scĩ uiri nihil illi inꝓossibile confisus
exposuit.Iamq semalum serpen¬
tis. per omnia membra diffuderat
erneres omnibus uenis inflatam cu¬
tem. & ad utris instar tensa uitalia
ARTINUS porrecta manu uniuer¬
sa pueri membra ꝑ tractans. digitũ
prope ipsum uul nusculum quo bestia
uirus infuderat fixit: Ium uero
mira dicturus sum. uidimus uenenũ
ex omni parte reuocatum . ad MAR¬
TINdigitum cucurrisse. Deindȩ

Expanded text:
negotiis occupatus admodum negotiis occupatus admodum Christianus, grauissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgueri, Martinum euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die redire cupientem magna prece tenuit, cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein