comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Audis qͥd dicit ꝓpħa. Mittit utiq te ut
apiculȩ illiꝰ sequaris exemplũ: imiteris
oꝑationẽ. Uides quã laboriosa. quã gra-¬
ta sit. Fructꝰ eiꝰ ab om̃ibꝰ desiderat᷑ et
quęrit᷑. Nec ꝓ psonarũ discernit᷑ diuer¬
ac mediocribꝰ ȩquali suauitate dulce¬
scit. Nec regibꝰ solũ uoluptati: sed etiã
saluti .ẽ. E auces obdulcat: et curat uul¬
nera: internis qͦq medicam̃tũ infun¬
dit ulceribꝰ. Itaq cũ sit infirma robo¬
re apis: ualida uigore sapientiȩ et a¬
more uirtutis. Deniq regẽ suũ sũma ꝓ¬
tectione defendunt: et ꝑire ꝓeo pulchrũ
putant. Incolume rege nesciunt muta¬
re iudiciũ. m̃tẽ inflectere amisso: fidẽ
reseruandi muneris derelinquunt.
atq ipse sua mella diripiunt. qđ is qui
pͥncipatũ habuit muneris interẽptꝰ ẽ.
Itaq cũ aues aliȩ uix in anno edant sin¬
gulos fȩtus. apes geminos creant: et

Expanded text:
audis quid dicit propheta? mittit utique te, ut audis quid dicit propheta? mittit utique te, ut apiculae ilhus sequaris exemplum, imiteris operationem. uides quam laboriosa, quam grata sit. fructus eius ab omnibus desideratur et quaeritur nec pro personarum diuersitate discererpariter ac mediocribus aequali suauitate dulcescit. nec solum uoluptati, sed etiam saluti est. fauces obdulcat et curat uulnera, internis quoque medicamentum infundit ulceribus. itaque cum sit infirma robore apis, ualida est uigore sapientiae et amore uirtutis. denique regem suum summa protectione defendunt et perire pro eo pulchrum putant. incolomi rege nesciunt mutare iudicium, mentem pretiosa, amisso fidem superflua muneris derelinquunt atque ipsae coniunx mella diripiunt, quod is qui principatum habuit muneris interemptus est. itaque cum aues aliae uix in anno edant singulos fetus, apes geminos creant et
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrendo uictũ: alias sollicitã castris
adhibere custodiã: alias futuros
explorare ymbres. et speculari concur¬
sus nubiũ. alias de floribꝰ ceras finge
re: alias rorẽ infusũ floribꝰ ore colli¬
gere: nullã tam̃ alienis insidiari
laboribꝰ. et rapto uitã quęrere. Atq
utinã raptorũ insidias ñ timerent.
Habent tam̃ spicula sua: et int̾ mella
fundunt uenena si fuerint lacessite:
animasq ponunt in uulnere: ardo¬
re uindictȩ. Ergo mediis castrorum
uallibꝰ humor ille roris infunditur:
paulatĩq ꝓcessu tẽporis in mella cogi-¬
tur cũ fuerit liqͥdus ab exordio et co-¬
alitus cerȩ florũq odore. flagrare
mellis incipit suauitate. Merito qua¬
si bonã opariã scriptura apem p̾dicat
dicens. Uade ad apẽ: et uide qͦmͦ oꝑaria ẽ.
Oꝑationẽ qͦq quã uenerabilẽ mercatur: cuiꝰ
laborẽ reges et mediocres ad salutẽ su-¬
munt. Appetibilis enĩ ẽ. om̃ibꝰ et cara.

Expanded text:
quaerendo victum, alias sollicitam castris quaerendo victum, alias sollicitam castris adhibere custodiam, alias futuros explorare imbres, et speculari concursus nubium, re, alias rorem infusum floribus ore colligere, nullam tamen alienis insidianinsidiari laboribus et rapto uitam quaerere. atque utinam raptorum insidias non timerent! habent tamen spicula sua et inter mella fundunt uenenum, si fuerint lacessitae, animasque ponunt in uulnere ardore uindictae. ergo mediis castrorum uallibus umor ille roris infunditur paulatimque processu temporis in mella cogitur, cum fuerit liquidus ab exordio, et coalitu cerae florumque odore fragrare mellis incipit suauitatem. merito quasi bonam operariam scriptura apem praedicat dicens: uade ad apem et uide quomodo operaria est, operationem quoque quam uenerabilem mercatur, cuius laborem reges et mediocres ad salutem sumunt; adpetibilis enim est omnibus et clara.
Abbreviated transcription (Latin):
latꝰ sibi uindicauerit pͥncipatũ. Processus
autẽ. ẽ. ꝑ rura redolentia ubi inalantes
orti floribꝰ. ubi fluens riuus ꝑ gramina:
ubi amęna riparũ. Illic ludus alacris
iuuentutis: illic cãpestrȩ exercitium:
illic curaru᷑ remissio. Opus ipsũ suaue
de floribꝰ. de herbis dulcibꝰ. fundami.¬
na castrorũ prima ponunt᷑. Qͥd enim
aliud.ẽ. fauus. nͥ quȩdã castrorũ species:
Deniq ab his p̾sepibꝰ apiũ fucus arcetur.
Quȩ castra quadrata tantũ possunt hab̾e
artis et gr̃ȩ: quantũ habent crates
fauorũ. in qͥbꝰ minutȩ ac rotundȩ cel¬
lulȩ conexione sui inuice̾ fulciunt᷑:
As architectꝰ eas docuit sexagonia illa
cellularũ indiscreta laterũ equalita¬
te cõponere. ac tenues inter domorũ
septa ceras suspendere. stipare mella.
et intexta floribꝰ horrea nectare
qͦdã discernere : Cernas om̃s certare
de munere. Alias om̃s inuigilare

Expanded text:
latus sibi uindicauerit principatum. Processus latus sibi uindicauerit principatum. Processus autem est per rura redolentia, ubi inalantes horti Roribusfloribus, ubi fugiens riuus per gramina, ubi amoena riparum: illic ludus alacris iuuentutis, illic campestre exercitium, illic curarum de floribus, de herbis dulcibus fundamina castrorum prima ponuntur. Quid enim aliud est favus, nisi quaedam castrorum species? Denique ab his praesepibus apum fucus arcetur. Quae castra quadrata tantum possunt habere artis et gratiae, quantum habent crates favorum, in quibus minutae ac rotundae cellulae connexione sui invicem fulciuntur? Quis architectus eas docuit hexagonia illa cellularum indiscreta laterum aequalitate componere, ac tenues inter domorum septa ceras suspendere, stipare mella, et intexta floribus horrea nectare quodam distendere? Cernas omnes certare de munere, alias invigilare
Abbreviated transcription (Latin):
re consuert̃. Tũ institutiones spado¬
nũ: quorũ pleriq suo magis questui
ꝙͣ usui publico animũ regis indinant.
Apibꝰ autẽ rex naturȩ claris format᷑
insignibꝰ: ut magnitudine corporis
p̾stet et specie. Tũ qđ in rege p̃cipuu̾
est: morũ mansuetudine. Nã et si ha¬
bet aculeũ: tam̃ eo ñutit᷑ ad uindican¬
dũ. St̃ enĩ leges naturȩ ñ scriptȩ litte¬
ris. sed impresse moribꝰ: ut leniores
legibꝰ regis pęnitenti condemnatione
se multant: uti moriant᷑ aculei sui
uulnere. Qđ ꝑsarũ popłi hodieq ser¬
uare dicunt᷑: ut ꝓcõmissi p̾cio ipsi in se
ꝓpͥȩ mortis ex equant᷑ sententiã. Itaq
nulli sic regẽ. ñ persȩ. qͥ grauissimas
insubditos habent leges. non indi. non
popłi sarmatarũ. tanta quanta apes re-¬
uerentia deuotionis obseruant: ut nullȩ
de domibꝰ exire audeant: ñ in aliqͦs ꝓdire
pastus nͥ rex fuerit pͥmo egressus: et uo¬

Expanded text:
re consueverunt; tum institutiones spadore consueverunt; tum institutiones spadonum, quorum plerique suo magis quaestui, quam usui publico animum regis inclinant. Apibus autem rex naturae claris formatur insignibus; ut magnitudine corporis praestet et specie; tum quod in rege praecipuum est, morum mansuetudine. Nam etsi habet aculeum, tamen eo non utitur ad vindicandum. Sunt enim leges naturae non scriptae litteris, sed impressae moribus; ut leniores legibus regis poenitenti condemnatse multant, ut inmonantur aculei sui uulneri. quod Persarum populi hodieque seruare dicuntur, ut pro commissi pretio ipsi in se propriae mortis exequantur sententiam. itaque nulli sic regem, non Persae, qui grauissimas in subditos habent leges, non Indi, non populi Sarmatarum tanta quanta apes reuerentia deuotionis obsemantobseruant, ut nullae de domibus exire audeant, non in aliquos prodire pastus, nisi rex fuerit primo egressus et uo
Abbreviated transcription (Latin):
conctbitu miscent᷑. nec libidine resol¬
uunt᷑. nec partꝰ quatiunt᷑ doloribꝰ: et su¬
bito maximũ filiorũ examen emittunt.
e foliis atq herbis ore suo legentes. Ipse sibi
rege̾ ordinant: ipse popłos creant. Et licet
posite sub rege: sc̃ tam̃ libere. Nã et p̾ro¬
gatiuã iudicii tenent: et fide deuotionis
affectũ. qͥa et tanqu̾ã a se substitutũ di¬
ligunt. et tanto honorant examine.
Rex autẽ ñ sorte ducit᷑. qͥa insorte euen¬
tus est ñ uidiciũ. et sepe irrationabili
casu sortis melioribꝰ ultimꝰ qͥsq p̾fert᷑.
Neq imperitȩ multitudinis uulgari
clamore signat᷑: q̃ ñ merita uirtutis
expendit: nec publicȩ utilitatis emo¬
lum̃ta rimat᷑ : sed mobilitatis nutat
incerto. Neq priuilegio successionis
et generis regalibꝰ thronis insidet.
Siqͥdem ignarus publicȩ conuersationis.
cautꝰ atq eruditꝰ e̾e ñ poterit. Adde
adulationes atq delicias: q̃ teneris
inͦ lite m̃tibꝰ uł acre ingeniu enerua¬

Expanded text:
concubitu miscentur, nec libidine resolvuntur, nec partus quatiuntur doloribus, et subito maximum filiorum examen emittunt, e foliis et herbis ore suo prolem legentes. Ipsae sibi regem ordinant, ipsae sibi populos creant; et licet positae sub rege, sunt tamen liberae. Nam et praerogativam judicii tenent, et fidae devotionis affectum; quia et tamquam a se substitutum diligunt, et tanto honorant examine. Rex autem non sorte ducitur; quia in sorte eventus est, non judicium, et saepe irrationabili casu sortis melioribus ultimus quisque praefertur: neque imperitae multitudinis vulgari clamore signatur, quae non merita virtutis expendit, nec publicae utilitatis emolumenta rimatur, sed mobilitatis nutat incerto: neque privilegio successionis et generis regalibus thronis insidet; siquidem ignarus publicae conversationis, cautus atque eruditus esse non poterit. Adde adulationes atque delicias, quae teneris inolitae aetatibus vel acre ingenium enerva
Abbreviated transcription (Latin):
pleniꝰ naturȩ bonũ declarari deb&. quo
uita instituenda ꝑfectior. ltẽ in ꝓcessu
losophorũ & auduumꝰ. ⁊ legimꝰ. & ipsi
uidimꝰ castos. patientes. modestos. lib̾aleᷤᷤ.
abstinentes. benignos. honores simul mun¬
di ac delicias respuentes: & amatore
iusticiȩ ñ minꝰ quã sapientiȩ. Unde queso
hominibꝰ alienis adõ ista quȩ dõ placent.
unde hec illis bona. nͥ de naturȩ bono:
& cũ ista quȩ dixi uł unũ omnia. uel
singła singłos hab̃e uideamꝰ cũq om̃iũ
uuaq natura sit: exẽplo suo inuicem
ostendunt omnia in omnibꝰ eẽ. posse quȩ
uł singła inuenuint᷑ in singłis. Id si eciã
sine dõ homines ostentant quales a deo
facti sunt: uide qͥd xp̃iani possunt qͦrũ
melius in xp̃o instaurata natura ẽ & qͥ
huiusmodi loquens de beato iob. O uirũ
inqͥt ante euuangłia euuangłirũm &

Expanded text:
plenius bonum naturae declarari debet, quo plenius bonum naturae declarari debet, quo vita instituenda perfectior. » Item in processu losophorum et audivimus et legimus, et ipsi vidimus castos, patientes, modestos, liberales, abstinentes, benignos, honores simul mundi ac delicias respuentes, et amatores justitiae non minus quam sapientiae? Unde, quaeso, hominibus alienis a Deo ista quae Deo placent? Unde haec illis bona, nisi de naturae bono? Et cum ista quae dixi, vel unum simul omnia, vel singula singulos habere videamus, cumque omnium una natura sit, exemplo suo invicem ostendunt; omnia in omnibus esse posse, quae vel singula inveniuntur in singulis. Quod si etiam sine Deo homines ostendunt quales a Deo facti sunt, vide quid Christiani possint, quorum in melius in Christo instaurata natura est, et hujusmodi loquens de beato Job, « O virum, inquit, ante Evangelia evangelicum, et
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ uidelic& librũ ñ nulli nr̃m studi¬
ose legentes scĩ & catholici doctoris ihero¬
solimi ẽẽ. temere arbitrant᷑. minime
ꝓuidendes. qđ & suauitas eloquentie de¬
mulcentis. & hereseos ꝑu̾sitas seducentiᷤ:
manifeste ꝓbat hoc illiꝰ opusculũ ñ eẽ.
qͥn potiꝰ ipse fidẽ eiꝰ. uł magis ꝑfidiam
indialogo attici ⁊ critoboli quẽ uiuen¬
de pelagio edidit. cũ adhuc uilianus
abeo puerulꝰ qͣsi incauerna colubri nu¬
triebat᷑ regulꝰ diuinis expugnauerit
ac ꝓtriuerit eloquiis. In hoc gͦ ulianꝰ
libro & in aliis se opusculis eandẽ suã
heresim confirmasse declarat. ita scͥbens.
Quotiens mͥ de institutione morũ. ⁊ scẽ
utȩ conuersatione dicendũ ẽ: soleo pͥ
humane naturȩ ium qualitatẽq mons¬
trare. & qͥd efficere possit ostendere. &
paulo post. Quẽ ego inqͥt exhortationis.
ordinẽ cũ aliis quoq opusculis tenuerĩ:
tunc hic maxime seruandũ puto ubi eo

Expanded text:
Quem videlicet librum nonnulli nostrum studiQuem videlicet librum nonnulli nostrum studiose legentes, sancti et catholici doctoris Hieronymi esse temere arbitrantur, minime pervidentes quod et suavitas eloquentiae demulcentis, et haereseos perversitas seducentis, manifeste probat hoc illius opusculum non esse. Quin potius ipse fidem ejus, vel magis perfidiam in Dialogo Attici et Critobuli, quem vivente Pelagio edidit, cum adhuc Julianus ab eo puerulus, quasi in caverna colubri, nutriebatur regulus, divinis expugnarit ac protriverit eloquiis. In hoc ergo Julianus libro, et in aliis se opusculis eamdem suam haeresim confirmasse declarat, ita scribens: « Quoties mihi de institutione morum et sanctae vitae conversatione dicendum est, soleo prius humanae naturae vim qualitatemque monstrare, et quid efficere possit ostendere. » Et paulo post: « Quem ergo, inquit, exhortationis ordinem, cum in aliis quoque opusculis tenuerim, tum hic maxime servandum puto, ubi eo
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥens uiuare ⁊ firmare constantiã
quȩ cȩt̾as possit custodire uirtutes:
& contͣ omnia quȩ resistunt defendẽ
uirtutẽ. Ubi ⁊ cautissimo ususẽ. u̾bo.
ut ñ dicer&. eã donare quasi antea ñ
habitã nob̾ constantiã: s potiꝰ uiuare
& firmare quasi a nob̃ iã exortã ut uen¬
tus flammã ignis quẽ ñ ipse accendit.
s aliunde accensũ ut clariꝰ flãmescat
aduuiat: & ne extrigui debeat flando
confirmat. Siẽ in ipso libro de amore
pleniꝰ sensũ suũ dilucidasse monstraui¬
mus. sirca autẽ huiꝰ libelli finẽ. mani-¬
feste ꝓdit ipse uilianꝰ qua intentione
in huiꝰ modi assertionib ꝓ cuncta quȩ
conderat opuscula laborar&e. Scandalũ
inquiens manicheo. ẽ. eiꝰ qd cõmenticiũ
hominis asserimꝰ arbitriũ. S & in libro
quẽ ad demetriadẽ. uͥginẽ. xp̃i de institu-¬
tione uͥginis scripsit. Hec eadẽ deponen-¬
tia lib̃i arbitrii quomͦ sentiat pandit.

Expanded text:
inquiens, amare et firmare constantiam, inquiens, amare et firmare constantiam, quae caeteras possit custodire virtutes; et contra omnia, quae resistunt, defendere virtutem. » Ubi et cautissimo usus est verbo, ut non diceret eam donare, quasi antea non habitam nobis constantiam, sed potius juvare et firmare, quasi a nobis jam exortam, ut ventus flammam ignis, quam non ipse accendit, sed aliunde accensam, ut clarius flammescat, adjuvat; et ne exstingui debeat, flando confirmat. Sicut in ipso libro de Amore plenius sensum suum dilucidasse monstravimus. Circa hujus autem libelli finem, manifeste prodit ipse Julianus qua intentione in hujusmodi assertionibus per cuncta quae considerat opuscula laboraret. « Scandalum, inquiens, Manichaeo est, eo quod commentitum, » id quia liberum hominis asserimus arbitrium. Sed et in libro quem ad Demetriadem virginem Christi, de Institutione virginis scripsit, haec eadem de potentia liberi arbitrii, quomodo sentiat, pandit.
Abbreviated transcription (Latin):
doctissimis atq orthodoxis disputatũ ẽ.
nemini uere ũquã noceri nͥ a se ipso po¬
test. nec ẽ. ꝓrs aliqͥd qͦ qͥsquã inuitꝰ fiat
miser. Quid tandẽ uirtꝰ timebit. nisi
defectũ sui qͦ homini in eternũ nocet᷑.
Iuȩ nequaquã stare sententia nͥ apud
hereticos potest. qi constat nimirũ qđ
peccatũ ade cunctis hominibꝰ noc&. Non
qͥdem a se ipsis s ab illo qͥ pͥmo facinore
ticorũ malitia illis qͦs catholicã scire ac
tenere fidẽ desid̾antes interitũ nescienteᷤ
nolentesq detrahit. Uerũ timens iulianꝰ
ne si intanto hoc uolumine. totũ qđ
recte uiueremꝰ lib̾tati nr̃ȩ uoluntatis
tribuer&. quasi aꝑtꝰ gr̃ȩ dĩ hostis detes¬
taret᷑. atq anathematiraret᷑. ab om̃ibꝰ.
fec̃ & uno huiꝰ in loco mentionẽ. & hoc
ita occulte. ut ñ om̃s eã uirtutes dare:
s unã in nob̃ solũmͦ uiuare dicer& et
firmare constantiã. Diuinȩ enĩ gr̃ȩ ẽ.

Expanded text:
a doctissimis atqa doctissimis atqnemini vere unquam noceri, nisi a seipso potest; nec est prorsus aliquid quo quisquam invitus fiat miser. Quid tandem virtus timebit, nisi defectum sui, quo homini in aeternum nocetur? » Quae nequaquam stare sententia nisi apud haereticos potest, quia constat nimirum quod peccatum Adae cunctis hominibus nocet, non quidem a seipsis, verum ab illo qui primi facinore t haereticorum malitia illis, quos catholicam scire ac tenere fidem desiderantes, in interitum nescientes nolentesque detrahit. Verum timens Julianus ne, si in tanto hoc volumine totum, quod recte viveremus, libertati nostrae voluntatis tribueres, quasi apertus gratiae Dei hostis detestaretur atque anathematizaretur ab omnibus, fecit et hujus hoc in loco mentionem; et hoc ita occulte ut non omnes eam virtutes dare, sed unam in nobis solummodo juvare diceret et firmare constantiam. « Divinae enim gratiae est,
Abbreviated transcription (Latin):
sepissime conantẽq ut decet̾is taceam.
fixa mñde ac desidio infatigabili deuotioni
orationis incũb̾e ñ sinit. Qui si motꝰ animi
lib̃os haberẽ. ita uellẽ continue tempore
orationis animũ p̃cibꝰ intentũ recinere.
qͣm m̃bra corporis facillime soleo. quoti¬
ens uolo. quocũq situ uolo in loco orati¬
onis cõponere. & paulo post. Ipsa enĩ
animũ. dũ illũ lib̃tatis suȩ sẽꝑ ammo-¬
n&: dũq om̃s abeo repellit metus.
Quanto enĩ meliꝰ expugnar& mani-¬
cheũ. si dicer& qi gr̃a dĩ facit egregiũ
cuiusq electi animũ. ⁊ accendit ad
studia uirtutũ: dũ illũ infirmitatis
suȩ sẽꝑ ãmon&. ⁊ qr sine ipsa nichil fa-¬
cere potest: dũq omnẽ abeo fidutiam
suȩ repellit uirtutis. ac dõ canere sua¬
doe: fortitudinẽ meã ade custodiam
Et iterũ. post multa quȩ de lib̾tate nr̃ȩ
uoluntatis p̃dicat. ait. & enĩ sic̃ p̃clare

Expanded text:
saepissime, conantemque ut de caeteris taceam saepissime, conantemque ut de caeteris taceam fixa mente ac desiderio infatigabili, devotioni orationis incumbere non sinunt. Qui, si motus animi liberos haberem, ita vellem continue tempore orationis animum precibus intentum retinere, quomodo membra corporis facillime soleo, quoties volo, quocumque vel situ vel loco orationis componere. Et paulo post: Ipsa enim animum, dum illum libertatis suae semper admonet, dumque omnes ab eo repellit metus. Quanto enim melius expugnaret Manichaeum, si diceret, Quia gratia Dei fecit egregium cujusque electi animum, et accendit ad studia virtutum, dum illum infirmitatis suae semper admonet, et quia sine ipsa nihil facere potest; dumque omnem ab eo fiduciam suae repellit virtutis, ac Deo canere suadet, Fortitudinem meam ad te custodiam ? Et iterum post multa, quibus libertatem nostrae voluntatis praedicat, ait: Etenim, si ut praeclare
Abbreviated transcription (Latin):
ãmoniti exẽplis uigilantiꝰ in reliqua eiꝰ
lectione quȩ ñ minus noxia sepe salu.¬
taribus dicta interserit: circũspiciant.
Nã & aliis opusculis eandẽ suã heresim.
quã ius multũ reclamante scĩssimo. atq
doctissimo antistite augustino affirmare
ñ dubitat. Deniq in libro quẽ de bono
constantiȩ scripsit bonũ nat᷑e lib̾tatẽq
nr̃i arbitrii ut ipse assumat contͣ ꝑfidiã
manichei magna instantia defendit.
Ut autẽ ueritas ꝓbat magna ꝑuicatia
contͣ fidẽ cęlestis gr̃e durat. hec nãq
ẽ. inqͥt idẽ constantia quȩ maxime as¬
serit arbitrii potestatẽ. ac bonũ eiusq
nat̾e. & humani animi motꝰ lib̃os dum
ostendit. om̃e m̃tis bonũ uoluntariũ:
nec ulli unquã casui obnoxiũ. Motꝰ aut̃
me ñ solũ carnis. s nec animi hab̃e lib̾os
docent ñ apłicȩ tantũ litt̾ȩ. uerũ etiam
ipse meȩ cogitationes quȩ uolentẽ me

Expanded text:
admoniti exemplis, vigilantius in reliqua ejus admoniti exemplis, vigilantius in reliqua ejus lectione, quae non minus noxia saepe salutaribus dicta interserit, circumspiciant. Nam et in aliis opusculis eamdem suam haeresim, quamvis multum reclamante sanctissimo ac doctissimo antistite Augustino, affirmare non dubitat. Denique in libro, quem de Bono constantiae scripsit, bonum naturae libertatemque nostri arbitrii, ut ipse autumat, contra perfidiam Manichaei magna instantia defendit. Ut autem veritas probat, magna pervicacia contra fidem coelestis gratiae durat. « Haec namque est, inquit idem, constantia, quae maxime asserit arbitrii potestatem, ac bonum, ejusque naturae et humani animi motus liberos, dum ostendit omne mentis bonum voluntarium, nec ulli unquam casui obnoxium. Motus autem me non solum carnis, sed nec animi habere liberos docent, non apostolicae tantum Litterae, verum etiam ipsae meae cogitationes, quae volentem me
Abbreviated transcription (Latin):
te eris. S neq hoc q̃ dicit originẽ nr̃am
ñ posse nͥ ĩpie diaboli oꝑibꝰ ascribi. quȩ
dõ uero ñ solũ conditore. s & iã habitato¬
re gaudõe. Aut catholicȩ aut consequen¬
ter fecit. qi nimirũ diabolꝰ & si peccatũ
ꝓtoplastiᷤᷤ intulit. nec tam̃ eis naturalis
ꝑcussũ benedictionis abstulit qua audie¬
rant. crescite ⁊ multiplicamini . & re¬
plete terrã. Hon gͦ illa ĩpietate decipim̾
quã nob̃ imꝓperat iulianꝰ. ut originem
nr̃am diaboli oꝑibꝰ ascribamꝰ: quã pͥmor¬
dialis oꝑe benedictionis adõ conditam
sciamꝰ. Ab sit autẽ ut originẽ nr̃am post
p̃uaricationis malũ. dõ dicamꝰ. eẽ. gauisã
ante remediũ scdȩ̃ regenerationis quȩ
fit ex aqua & sp̃u scõ donante gr̃a dei.¬
ꝑ iłim xp̃m dñm nr̃m. Pauca de pluribꝰ
ex p̃fato oꝑe uiliani ad cautelã legentiũ
annotasse necessariũ duximꝰ. quorum

Expanded text:
te eris . Sed neque hoc quod dicit, originem nostram te eris . Sed neque hoc quod dicit, originem nostram non posse, nisi impie, diaboli operibus ascribi, quae Deo vero non solum conditore, sed etiam habitatore gauderet, aut catholice, aut consequenter fecit: quia nimirum diabolus, etsi peccatum protoplastis intulit, nec tamen eis naturalis procursum benedictionis abstulit, qua audierant: Crescite et multiplicamini, et replete terram . Non ergo illa impietate decipimur, quam nobis improperat Julianus, ut originem nostram diaboli operibus ascribamus, quam primordialis opere benedictionis a Deo conditam scimus. Absit autem, ut originem nostram post praevaricationis malum, Deo dicamus esse gavisam, ante remedium secundae regenerationis, quae fit ex aqua et Spiritu sancto, donante gratia Dei Dominum nostrum. Pauca haec de pluribus ex praefato opere Juliani ad cautelam legentium annotasse necessarium duximus, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
interueniente agit exẽplo. Nã pecca¬
tũ eẽ. homini cũ genitũ testat᷑ scrip¬
tura quȩ dic̃. Ciraue ugũ suꝑ filios
adã adiȩ exitꝰ deuentre matris eoꝵ.
usq indiẽ sepulturȩ in matrẽ om̃iũ.
Immo hoc ab ipsa conceptione. esse
homini coȩuũ testat᷑ beatꝰ iob cum
dño supplicans ait. Quis podest fac̾e
nullũ peccatũ hominibꝰ ex masculi &
femine conunctione nascentibꝰ eẽ. conge¬
nitũ: qm̃ filiꝰ dĩ qͥ sibi sine ministerio
ueritate circundatꝰ: & macule iminunis
excitit: quȩ ẽ. ratio consequentiȩ. ut hõ
purus innocentiã sue natiuitatis astru-¬
at. exẽplo nati in carne mediatoris dĩ
& hominũ: cũ de illiꝰ natiuitate dixerit
ueni&e inde: & uirtꝰ altissum obũbrabit
filiꝰ dei. nr̃e autẽ parenti post reatum
p̃uaricationis dixerit ustꝰ uidex. mul¬
tiplicabo erũnas tuas & conceptꝰ tuos.
indolore paries filios. ⁊ sub uri potesta.¬

Expanded text:
interveniente agit exemplo. Nam peccainterveniente agit exemplo. Nam peccatum esse homini congenitum testatur Scriptura, quae dicit: Grave jugum super filios Ausque in diem sepulturae, in matrem omnium . Imo hoc ab ipsa conceptione esse homini coaevum, testatur beatus Job, cum Domino supplicans ait: Quis potest facerenullum peccatum hominibus ex masculi et feminae conjunctione nascentibus esse congenitum, quoniam Filius Dei, qui sibi sine ministerio veritate circumdatus, et maculae immunis exstitit? Quae est ratio consequens, ut homo purus innocentiam suae nativitatis astruat exemplo nati in carne Mediatoris Dei et hominum, cum de illius nativitate dixerit et virtus Altissimi obumbrabit Filius Dei . Nostrae autem parenti post reatum praevaricationis dixerit justus judex: Multiplicabo aerumnas tuas et conceptus tuos; in dolore paries filios, et sub viri potesta
Abbreviated transcription (Latin):
uenunt honor uidelic& monilium.
& ceruicũ uenustas. Sic gͦ & inte cuiꝰ
generositatẽ doctrina cõponit. ut uir¬
tutes tuas natura in cho&. disciplina
consũm&: ꝓ eo ut dicer&. gr̃a incho
in explanatione uersiculi qd̃ dictũ
ẽ: app̃hendã te. inducã in domum
matris meȩ. ibi me docebis: satentiꝰ
que contra fidẽ suã uesania sentir&.
intimauit dicens. de dño iã in ipsa
infantia multa quȩ discere debeamꝰ
ostendit. Primo ipsũ ẽẽ. opificẽ uniu̾¬
sorũ ex masculi & femine coniunctio¬
ne nascentiũ. qͥ sibi sine ministerio
uiri corpꝰ ex uͥgine fabricass&. Deinde
nullũ peccatũ homini eẽ. cũ genitũ.
quandoqͥdẽ ille & carnis ueritate
circundat᷑: ⁊ macule immunis
extiterit. Postremo originẽ nostrã
ñ poss& nͥ ĩpie diaboli oꝑibꝰ a scribi
quȩ dõ uero ñ solũ conditore. s & iã
habitatore gaudõ. Non solũ autẽ hȩc
dicendo errorẽ astruit. s hoc ipstĩ &iã

Expanded text:
veniunt, honor videlicet monilium, veniunt, honor videlicet monilium, et cervicum venustas: sic ergo et in te, cujus generositatem doctrina componit, ut virtutes, quas natura inchoet, disciplina consummet; pro eo, ut diceret, « Gratia inchoein explanatione versiculi, quo dictum est, Apprehendam te, et inducam in domum matris meae, ibi me docebis, ne patentius, quae contra fidem vesana sentiret, intimavit dicens de Domino: « Jam in ipsa infantia multa quae discere debeamus, ostendit: Primo ipsum esse opificem universorum ex masculi et feminae conjunctione nascentium, qui sibi sine ministerio viri corpus ex virgine fabricasset. Deinde nullum peccatum esse homini congenitum, quandoquidem ille, et carnis veritate circumdatus, et maculae immunis exstiterit. Postremo originem nostram non posse, nisi impie, diaboli operibus ascribi, quae Deo vero non solum conditore, sed etiam habitatore congauderet. Non solum autem haec dicendo errorem struit, sed hoc ipsum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Absq uͦ gr̃a illiꝰ nec ꝑnaturalis subsidia
rationis. nec ꝑ duinȩ legis scita nos
posse iustificari. apło teste quia litt̾a
occidit. sp̃c autẽ uiuificat. id ẽ. littera
p̃cipiens occidit. si ñ assit. sp̃s qͥ p̃cepta
licterȩ cdon& ĩpleri. ⁊ sp̃s iuuificat do¬
nando. ut ꝑfici littera possit. Id̃ autẽ
ait de dño ut consũmatissime uͥtutis
daturꝰ exẽplũ naturã hominis morta¬
lis assumer&. Secretiꝰ heresis sue uir
euomuit. qua dicunt uenientẽ iN
carne drũm ñ dona nob̃ s exẽpla con¬
tulisse uirtutis. Unde dic̃ post modicũ.
de ipsius inquã susceptione carnis.
morũ peccata dãpnauit. ñ naturã
uidelic& carnis. s oꝑa cõmutando.
ut iustificatio legis sub exẽplo illius
cõpleret᷑ in nob̾. Itẽ in expositione uer-¬
siculi. sollũ tuũ sic̃ monilia. sũ pul¬
chra inqͥt ꝑnaturã ceruix gẽmarũ
insignit᷑ ornatu: felicitatẽ sine dubio
augae industria. & quasi se digna con¬

Expanded text:
a vero illius, nec per naturalis subsidia rationis, nec per divina legis scita nos posse justificari, Apostolo teste, quia Littera occidit, Spiritus autem vivificat , id est, littera praecipiens occidit, si non adsit Spiritus, qui praecepta litterae donet impleri. Et Spiritus vivificat, donando ut perfici littera possit. Quod autem ait de Domino, « Ut consummatissimae virtutis daturus exemplum, naturam hominis mortalis assumeret, » secretius haeresis suae virus evomuit, quia dicit « venientem in carne Dominum non dona nobis, sed exempla contulisse virtutis; » unde dicit post modicum, « De ipsius, inquam, susceptione carnis, morum peccata damnavit; non naturam videlicet carnis, sed opera commutando, ut justificatio legis sub exemplo ipsius compleretur in nobis. » Item in expositione versiculi, Collum tuum sicut monilia: « Cum pulchra, inquit, per naturam cervix gemmarum insignitur ornatu, » felicitatem sine dubio auget industria; et quasi se digna con
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. alii udicandi. nͥ qr in eandẽ natu¬
rã dispar uoluntas ẽ : & quia cũ omnes
idem possumus diuersa facimꝰ: & paulo
post. Adã de paradiso eiectũ. enoch rap¬
tũ de mundo eẽ. cõmemorans: adiecit.
Nec enĩ a iusto dõ aut ille puniri debu¬
isset. aut hic eligi. nͥ ut̾q utrũq potuss.
hoc de camn. & abel fratribꝰ hoc & iã de esau
& iacob geminis intelligendũ ẽ. ac scien¬
dũ. & solã uoluntatis. eẽ. causã. cũ in ean¬
dem naturã merita diuersa sunt. & rursũ
post pauca. Neq uͦ inqͥt alia causa nobis
quoq difficultatẽ bene uiuendi facit.
cũ inficit. a paruo paulatĩq ꝑ multos
corrũpit annos. ita postea obligatos sibi
& ad dictos ten&: ut ium quandã iudeat᷑
hab̾e. naturȩ. Itẽ post multa qͥbꝰ obtime
uͥginẽ dõ dicatã instituit. ⁊ reuera mul

Expanded text:
i quia in eadem natura dispar voluntas est? et quia cum omnes idem possimus, diversa faciamus? » Et paulo post, Adam de paradiso ejectum, Enoch raptum de mundo esse commemorans, adjecit: « Nec enim a justo Deo, aut ille puniri meruisset, aut hic eligi, nisi uterque utrumque potuisset. Hoc de Cain et Abel fratribus, hoc etiam de Esau et Jacob geminis intelligendum est; ac sciendum solam voluntatis esse causam, cum in eadem natura merita diversa sunt. » Et rursum post pauca: « Neque vero, inquit, alia causa nobis quoque difficultatem bene vivendi facit,  cum inficit a parvo, paulatim quae per multos corrumpit annos, ita postea obligatos sibi et addictos tenet, ut vim quamdam videatur habere naturae. » Item post multa, quibus optime virginem Deo dicatam institui
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aliunde alios iuidicare. alios udicari. nͥ
qr in eadẽ natura dispar uoluntas sit:
& quia cũ om̃s idem possimꝰ. diuersa fa¬
ciamus: contͣ dic̃ catholicȩ fidei quȩ etiã
paruulos. eẽ. udicandos. confitet᷑ eos qͥ in
eadẽ nata positi pͥusquã aliqͥd boni mali¬
ue fac̾e̾. aut uelle. aut saltĩ nosse poterant:
sine baptismo rapti sunt. Qđ̃ esau ⁊ iacob
cȩt̾osq tales sola uoluntatis causa dicit ẽẽ
discretos. ut ineadẽ natura merita habe¬
rent diuersa. contͣ dic̃ apłs qͥ de eisdem
loquens ait. sũ enĩ nec dũ nati fuissent.
aut aliqͥd egissent: bonũ aut malũ ut
scdm electionẽ ꝓpositũ dei maner& ñ ex
oꝑibꝰ s ex uocante dictũ ẽ: qr maior ser

Expanded text:
care, alios judicari, nisi quia in eadem natura dispar voluntas sit, et quia cum omnes idem possimus, diversa faciamus, contradicit catholicae fidei, quae etiam parvulos esse judicandos confitetur, eos qui in eadem natura positi, priusquam aliquid boni malive facere aut velle, aut saltem nosse poterant, sine baptismo rapti sunt. Quod Esau et Jacob, caeterosque tales, sola voluntatis causa dicit esse discretos, ut in eadem natura merita haberent diversa, contradicit Apostolo, qui de eisdem loquens ait, Cum enim necdum nati fuissent, aut aliquid egissent bonum aut malum, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei: Quia major s
Abbreviated transcription (Latin):
sent. Iuibꝰ & iã sententus parit᷑ omnibꝰ
stricti responde cõmodũ duxi. ut pote
quȩ cunctis ut dixi luce clarius quã sint
nefanda patescant. Id gͦ dic̃ multos phi¬
losophorũ pacientiã. castitatẽ. modestiã.
aliasq de nature bono hab̾e uirtutes :
constat. qr qͥcũq philosophorũ xp̃m dei
uͥtutẽ. & dĩ sapientiã nescierunt: hi nul¬
lã uerã uirtutẽ nec ullã uerã sapientiã
hab̾e potuerunt. Inquantũ uͦ uł gustũ
aliquẽ sapientiȩ cuiꝰlib& uł uirtuti

Expanded text:
sent. Quibus etiam sententiis pariter omnibus sent. Quibus etiam sententiis pariter omnibus strictim respondere commodum duxi: ut pote quae cunctis, ut dixi, clarius luce quam sint nefandae patescant. Quod ergo dicit, « Multos philosophorum patientiam, castitatem, modestiam, aliasque de naturae bono habere virtutes; » constat, quia quicunque philosophorum Christum Dei virtutem et Dei sapientiam nescierunt, hi nullam veram virtutem, nec ullam veram sapientiam habere potuerunt. In quantum vero vel gustum aliquem sapi
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ etiã in illo quẽ de bono constantiȩ
scriptũ abeo diximꝰ libro multũ ꝓdẽde uir¬
tutũ studiosis. si ñ iurulenta int̾miscer&
uitia errorũ. S si modicũ fermentum
apło teste totã massã corrũpit. qͣnto ma¬
gis uenenũ ꝑ maximũ : Ascribimꝰ inqͥt
iniqͥtatẽ iusto.pio erudelitatẽ: dũ eum
pͥmo ĩpossibile aliqͥd p̃cepisse conquerim̃.
Sinde ꝓhis cdãpnandũ ab eo putamus
hominẽ quȩ uitare ñ potuit. E paulo post.
tlec ĩpossibile aliqͥd potuit imꝑare qui
uistus ẽ: nec dãpnaturꝰ ẽ. hominẽ ab eo¬
qd̾ ñ potuit uitare qui puis ẽ. In hie
singłis quȩ ex uno eiꝰ excerpsi libello sen¬
tentiis quanti sint errores facile cui uis
docto plac&. quas idõ tã plures coacer¬
uatim posui inpluribꝰ errorũ proba¬
m̃tis coniuncerent̾ hi qͥ hunc librum
catholico beati iheronimi calamo scrip¬
tum contendunt. Cautioresq eiꝰ gͦ lectio¬
ne redderent᷑ quẽ hereticũ. ẽẽ. didicis¬

Expanded text:
quomodo etiam in illo, quem de Bono constantiae scriptum ab eo diximus librum, multum prodesset virtutum studiosis, si non virulenta intermisceret vitia errorum. Sed si modicum fermentum, Apostolo teste, totam massam corrumpit , quanto magis venenum quam maximum? « Ascribimus, inquit, iniquitatem justo, pio crudelitatem, dum eum primo impossibile aliquid praecepisse conquerimur. Proinde pro his damnandum ab eo putamus hominem, quae vitare non potuit. » Et paulo post, « Nec impossibile aliquid potuit imperare, qui justus equae non potuit vitare, qui pius est. « In his singulis, quae ex uno ejus excepi libello, sententiis, quanti sint errores facile cuivis docto patet. Quas ideo tam plures coacervatim posui, ut pluribus errorum probamentis convincerentur hi qui hunc librum a catholico beati Hieronymi calamo scriptum contendunt, cautioresque ergo ejus lectione redderentur, quem haereticum esse didicis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricationẽ uitiosa effecta ẽ. subdurł
infamiȩ dicentes. scio qd in habitat in
me hoc ẽ. incarne mea bonũ. & quod
itẽ ait apłs. Caro concupiscit aduersus
sp̃m. sp̃s autẽ aduers carnẽ: hec eni¬

Expanded text:
praevaricationem vitiosa effecta est, subdunt praevaricationem vitiosa effecta est, subdunt infamiae, dicentes, Scio quod non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum . Et quod idem apostolus ait, Caro concupiscit adversus sp
Abbreviated transcription (Latin):
nulla necessitate nat̾ȩ. uerũ sola uage
mentis incuria peccato consensere: mox
conditoris iusto uidicio de loco paradi¬
si uoluptatis exclusi. ac morte multati
peccati quã temere contraxerant. stir¬
pi generiq suo reliquere contagium.
factũ ẽ. ut peccantiũ quod ipsi sponte
cõmiserunt. nos etiam nolentes reatu
constringeremur: ita ut ne paruuli
qͥdem qͥ nil boni uł mali uelle posst̃.
ab hoc possint immunes existere:n
Unde ꝓbat᷑ falli uilianꝰ. cũ dic̃ reatum
nob̾ solo crimine uoluntatis accensũ. &
sic̃ post aꝑtius suũ sensũ aꝑuit dicens.
Omnia crimina morũ. eẽ. ñ seminum.
Seminũ sunt nãq quȩ exadã origina¬
lia traximꝰ: morũ uero siue uolunta-¬
tũ. seu fragilitatis & ignorantiȩ quȩ
ipsi ꝑ nos crimina addimus. Pbatur
falli cũ rep̃hendit eos qͥ naturã nr̃i
corporis ñ ea quȩ ꝓthoplastis scã & im-¬
mortalis creata ẽ.S illã quȩ post eoꝵ

Expanded text:
nulla necessitate naturae, verum sola vagae nulla necessitate naturae, verum sola vagae mentis incuria, peccato consensere, moxque justo Conditoris judicio de loco paradisi voluptatis exclusi, ac morte multati peccati, quod temere contraxerant, stirpi generique suo reliquere contagium: factum est ut peccati quod ipsi sponte commiserunt, nos etiam nolentes reatu constringeremur; ita ut ne parvuli quidem, qui nil boni vel mali velle possunt, ab hoc possint immunes existere, nisi Unde probatur falli Julianus, cum dicit, « Reatum nobis solo crimine voluntatis accensum; » et sicut post, apertius suum sensum aperuit, dicens, « Omnia crimina morum esse, non seminum. Seminum sunt namque quae ex Adam originalia traximus; morum vero, sive voluntatum, seu fragilitatis et ignorantiae, quae ipsi per nos crimina addimus. » Probatur falli, cum reprehendit eos qui naturam nostri corporis, non eam quae protoplasti sancta et immortalis creata est, sed illam quae post eorum
Abbreviated transcription (Latin):
& sanguinis. S post quã saluare miste¬
riũ dĩ & hominũ mediator arripuit.
ut cũsummatissimȩ uirtutis daturus
exẽplũ naturã hominis mortalis assu¬
mer&e: ostendit omina erimina morũ
fiusse ñ seminũ. Deniq uoluntatibus
ad meliora conuersis. ñ solũ legis. s etiã
euuangłii p̃cepta posse cõpleri. Iuibꝰ¬
sermonibꝰ eiꝰ b̾reuit̃ respondendũ. qr
nequaquã in auctorẽ naturȩ nr̃e calũ¬
nia uertimꝰ: cũ nos in iniquitatibuss
conceptos. & indelictis. eẽ. natos dicimꝰ.
S fatem̾ qr in pͥmis nature nr̃ȩ paren.¬
tibꝰ ad eiꝰ similitudinẽ factisiimus ut
ĩmortales. & sine peccato indeliciis pa¬
radisi uiuante gr̃a eiꝰ uiueremꝰ. Quã
uidelic& beatissimã uitȩ primitiue.
munditiã si custodire curarent ipsi
auctori: usq hodie ꝓgenies ex eis scã
& ĩpolluta deliciis paradisi. mortis si¬
mul & peccati nescia incoler&. At dum

Expanded text:
et sanguinis. Sed postquam salutare mysteet sanguinis. Sed postquam salutare mysterium Dei et hominum mediator arripuit, ut consummatissimae virtutis daturus exemplum; naturam hominis mortalis assumeret, ostendit omnia crimina morum fuisse, non seminum: denique voluntatibus ad meliora conversis, non solum legis, sed etiam evangelica praecepta posse compleri. sermonibus ejus breviter respondendum, quia nequaquam in auctorem naturae nostrae calumniam vertimus, cum nos in iniquitatibus conceptos, et esse in delictis natos, dicimus, sed fatemur quia in primis naturae nostrae parentibus ad ejus similitudinem facti sumus, ut immortales radisi, juvante gratia ejus, viveremus; quam videlicet beatissimam vitae primitivae munditiam, si custodire curarent ipsi auctori, usque hodie progenies ex eis sancta et impolluta delicias paradisi, mortis simul et peccati nescia incoleret. At dum
Abbreviated transcription (Latin):
pli gr̃a exposuisse. ex qͥbꝰ possint cęt̾a
quȩ sunt detestanda coniei. Post hec
autẽ & huiusmodi innumera quibꝰ
pͥmũ librũ contra gr̃am dei dispi¬
tando cõpleuit: ñ minore scđm li¬
brũ eiusdẽ heresis peste cõmaculaũ.
deniq exponens qd̃ dictũ ẽ. qr melio¬
ra sunt ubera tua uino : de natura
lactis fedissime philosophatꝰ ẽ. moxq
fedius multo qualitatẽ eiusdẽ naturȩ
illiꝰ ad confirmationẽ sui erroris trans.
ximus. Inserens se gͦ ꝑ sonis eoꝵ contͣ
qͦs sub nomine manicheorũ pugnabat:
& leuandi reatus gr̃a quẽ crimina N¬
mirũ uoluntatis urebant. ipsã naturã
corporis subdebamꝰ infamię. incapaces
bonitatis. & plenos iniqͥtatis in lucẽ istã
nos uenire uirando deniq nullũ ferre
ad iusticiã. qͥ dico rationis. s ne saerȩ
quidem legis institucione ꝑduci. Deprȩ¬
ciabat nẽpe hec opinio. naturã carnuis

Expanded text:
pli gratia posuisse; ex quibus possint caetera, pli gratia posuisse; ex quibus possint caetera, quam sint detestanda, conjici. Post haec autem et hujusmodi innumera, quibus primum librum contra gratiam Dei disputando complevit, non minore secundum librum ejusdem haeresis peste commaculavit. Denique exponens quod dictum est, quia meliora sunt ubera tua vino, de natura lactis foedissime philosophatus est, moxque foedius multo, qualitatem naturae illius ad confirmationem sui erroris transfeximus. Inserens se ergo personis eorum, contra quos sub nomine Manichaeorum pugnabat aet levandi reatus gratia, quem crimina nimirum voluntatis urebant, ipsam naturam corporis subdebamus infamiae, incapaces bonitatis, et plenos iniquitatis in lucem istam nos venire jurando. Denique nullum fere ad justitiam, quid dico ratione, sed ne sacrae quidem legis institutione perduci. Depretiabat nempe haec opinio naturam carnis
Abbreviated transcription (Latin):
facere quã accendit. uł caligosam
uuiat domũ quã illustrat: s ita po¬
tius quomͦ ardentẽ siue lucentem
uentꝰ uiuat ignẽ. ut ãpliꝰ clarescat.
Quiqͥd ẽ. & sine afflatu uenti accendi.
atq ardere. ac magnã consumere dia
poterat: s tamen uento impellente
magis magisq flamescit. Hoc enim
ta animi bona p̾miserat. & post om̃ia
entẽ inspiratricẽ atq auctorẽ in nob̾
studiorũ meritorũq bonorũ. Lua tam̃
eiꝰ uentilatione qͥd ingeneroso animi
sapientis igne. agit credat intuere.
solũ aut ciues. s ipsũ genꝰ humanũ
gremio suo conait̾ ãplecti. Uides ergo
qͥ tantũ uiriũ nr̃o animo tribuit.
qͥd sp̃ui gr̃e tribuit. quã & sero iti
auxiliũ ipsi animo aduenire. & tunc
ei ñ illã caritatẽ qua ds s illã solũ¬
modo qua genꝰ humanũ diligatur
infundẽ dic̃: oblitꝰ. uł incuriosus
diũ ꝓferre. ac testimoniis refellere
ueritatis: sufficiant hec pauca exẽ¬

Expanded text:
fax, cum accenditur, caliginosam fax, cum accenditur, caliginosam juvat domum quam illustrat; sed ita potius, quomodo ardentem, sive lucentem ventus juvat ignem ut amplius clarescat: qui quidem et sine afflatu venti accendi atque ardere, ac magnam consumere silvam poterat; sed tamen vento impellente, magis magisque flammescit. Hoc enim ta animi bona praemiserat, et post omnia ntem inspiratricem atque auctorem in nobis studiorum meritorumque bonorum. Qui tamen ejus ventilatione, quid in generoso animi sapientis igne agi credat, intuere. solum aut cives, sed et ipsum genus humanum gremio suo conatur amplecti. » Vides ergo, qui tantum virium nostro animo tribuit, quid Spiritui gratiae tribuat; quam et sero in auxilium ipsi animo advenire, et tunc ei non illam charitatem qua Deus, sed illam solummodo qua genus humanum diligatur, infundere dicit; oblitus vel incuriosus dium proferre, ac testimoniis refellere veritatis. Sufficiant haec pauca exem
Abbreviated transcription (Latin):
appetitũ. nũquã fines transit officii.
s ad eã magnitudinẽ atq pulchritu¬
dinẽ studiis ꝓcedit ac meritis. ut ge-¬
uentilare. Tunc sit illa caritas quȩ
ñ ꝓpinquos solũ aut ciues: s ipsum
genus humanũ gremio suo conat᷑
& quante sint blasphemiȩ facile ca-¬
tholicus lector animaduertit. Padet
enĩ qͥd humane arbitrio lib̃tatis. qͥd
tribuat gr̃e spiritali. qui animum
hominis ꝑ se sapientẽ fieri. ꝑ se dig¬
nitatẽ scĩ & generosi amoris habere.
ꝑ se huic amori uoluptatẽ subicere
carnis: ꝑ se se & incitare ad uirtutes
& ordinare appetitũ posse testat᷑. it
tantũ ut nũquã fines transeat offi¬
cii illiꝰ. quo idẽ amor excolendus ẽ:
qͥ ipsũ animũ suis studiis ac meritis
ad eã magnituditiẽ ac pulchritudinẽ
ꝓcedere dicit᷑. ut scĩ sp̃s sit dignꝰ auxi¬
lio. Cuius uidelic& sp̃s aduentũ ñ ita
ait uiuari animũ. quomͦ flãma uł

Expanded text:
appetitum, nunquam fines transit officii, appetitum, nunquam fines transit officii, sed ad eam magnitudinem atque pulchritudinem studiis procedit ac meritis, ut geventilare: tunc fit illa charitas, quae non propinquos solum, aut cives, sed ipsum genus humanum gremio suo conatur et quantae sint blasphemiae facile catholicus lector animadvertit. Patet enim quid humanae arbitrio libertatis, quid tribuat gratiae spirituali, quia animum hominis per se sapientem fieri, per se dignitatem sancti et generosi amoris habere, per se huic amori voluptatem subjicere carnis, per sese et incitare ad virtutes, et ordinare appetitum posse testatur, in tantum ut nunquam fines transeat officii illius quo idem amor excolentibus est. Qui ipsum animum suis studiis ac meritis ad eam magnitudinem ac pulchritudinem procedere dicit, ut sancti Spiritus sit dignus auxilio; cujus videlicet Suvari animum, quomodo flamma vel
Abbreviated transcription (Latin):
crebra dñicȩ ꝓtectionis auxilia aꝑ
turbatione uitiorũ. ẽẽ. ualemꝰ ĩmu¬
nes: neq in bonis actuũ nostrorum
gressibꝰ de naturali lib̾tate. s de diui¬
na debemꝰ directione gaudẽ. frustra
autẽ uilianꝰ genitalẽ uult exceptã
uoluptatẽ. quȩ sola ad animi nr̃i ñ
moueat᷑ arbitriũ: quasi ñ iracundiȩ.
ł suꝑbiȩ. filargiriȩ. castr imargiȩ. ceno¬
doxiȩ. ceterorũq huiusmodi rabies.¬
multo laboriosius quã libidinis incen-¬
tiua deuncant᷑. Iuȩ & ante tẽpora
pub̾tatis nr̃m a nimiũ ꝑ turbatura
adueniunt. & edomita sepe ł ꝑ natu.¬
rã cessante libidine nichilominꝰ ipsa
nos ĩpugnare ñ cessant. dic̃ adiutoriũ¬
scĩ sp̃s p̃celentibꝰ nr̃is studiis ac meritis
dari: atq ad hoc dari ut genus huma-¬
nũ artius diligamꝰ. Qd̃ ipsius uerbis
ponere ꝑ ordinẽ libuit. Cũ gͥ inquit
sapientis animus qͥ uoluptatẽ subicit
dignitati amoris. & incidat. ⁊ ordin&e

Expanded text:
bra dominicae protectionis auxilia a perturbatione vitiorum esse valemus immunes; neque in omnibus actuum nostrorum gressibus, de naturae libertate, sed de divina debemus directione gaudere. Frustra autem Julianus, « genitalem » vult exceptam « voluptatem, quae sola ad animi nostri non moveatur arbitrium: » quasi non iracundiae, vel superbiae, philargiriae, gastrimargiae, cenodoximulto laboriosius, quam libidinis incentiva devincantur. Quae et ante tempora pubertatis, nostrum animum perturbatura adveniunt, et edomita saepe, vel per naturam cessante libidine, nihilominus ipsa nos impugnare non cessant. Dicit adjutorius praecedentibus nostris studiis ac meritis dari, atque adhuc dari, ut genus humanum arctius diligamus. Quod ipsius verbis ponere per ordinem libuit. « Cum igitur, inquit, sapientis animus, qui voluptatem subjicit dignitati amoris, et incitat et ordinat
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ dñm nr̃m ñ ĩpossibile aliqͥd p̃cepisse
qͥ ustꝰ ẽ. uerũ ꝓfecto dic̃: si ad eiꝰ respicit
auxiliũ. cui catholica uox suplicat. de¬
duc me in semita mandatorũ tuorum.
Siuͦ uiribꝰ animi sui fidit. refellit eũ ueri¬
dica eiusdẽ iusti conditoris sententia quȩ

Expanded text:
dicit Dominum non impossibile aliquid praecepisse, qui justus est; verum profecto dicit, si ad ejus respicit auxilium, cui catholica vox supplicat, Deduc me in semitam mandatorum tuorum . Si vero viribus animi sui fidit, refellit eum veridica ejusdem justi Conditoris sententia, qu
Abbreviated transcription (Latin):
platꝰ ẽ. & audiuit alloquia: Qui tam̃ dic̃.
Condelector enĩ legi dĩ scd̃m interiorem
hominẽ. uideo aut̃ aliã legẽ in mẽbris
meis repugnantẽ legi m̃tis meȩ q paren
tes generis humani quandui naturȩ bo¬
nũ intemeratũ custodire. constat dic̾e
in remissione peccatorũ ꝑ baptisma nob̃
donata sunt uult indelligi: hereticũ ẽ.
Si aut̃ & de cotidiana eiꝰ gr̃a qua nos it i¬
cessat: catholicũ. ⁊d̃ aut̃ dic̃ beatũ iob
aꝑuisse inu̾tutibꝰ sius eximiis occultas
naturȩ diuitias. ⁊ ex se d̃ om̃s possemus
ostencłẽ. quanto meliꝰ dicer& qd aꝑuerit
in effabiles diuinȩ gr̃ę cduitias.⁊ in se q̃

Expanded text:
platus est, et audivit colloquia? Qui tamen dicit, platus est, et audivit colloquia? Qui tamen dicit, Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem, video autem aliam legem in membris meites generis humani, quamdiu naturae bonum intemeratum custodiere, constat dicerein remissione peccatorum per Baptisma nobis donata sunt, vult intelligi, haereticum est; si autem et de quotidiana ejus gratia, qua nos in mcessat, catholicum est. Quod dicit, beatum Job aperuisse in virtutibus suis eximiis occultas naturae divitias, et ex se quid omnes possemus ostendere, quanto melius diceret quod aperuit ineffabi
Abbreviated transcription (Latin):
paruulis. St uͦ dic̃ om̃ia in om̃ibꝰ possȩ
contͣ dic̃ scriptura que ait. Nec enĩ om̃ia
ĩmortalis. Ubi manifeste insinuat᷑ quia
cũ mortale hoc induerit ĩmortalitatem:
tunc demũ possunt eẽ. om̃ia in omnibꝰ
bona uͥtutũ. & ne tunc qͥdem denatura
bona. s ꝑ gr̃am eiꝰ de qͦ scriptũ ẽ: ut sit
ds̃ om̃ia in om̃ibꝰ. S & cotidiana nostre
fragilitatis documenta. ꝓbant ñ omnia
in omnibꝰ ẽẽ. posse ubi tã multi inueni¬
unt̾ qͥ sũma nitentes instantia nequaꝗͣ
ad eas quas alios uiclent hab̃e possut it¬
ꝑuenire uͥtutes. Qd homines sine dõ dic̃
ostendẽ. quales adõ facti sunt: ad eo longe
aueritate ab ẽ. ut nec homines dõ ꝓxi¬
mi ualeant ostencdẽ in hac dũ taxat ui¬
ta. quales acdõ in ꝓthoplasto facti st̃. Iuis
enĩ sapientia uł uita maior eẽ. poterit
eo qͥ priusquã carnis debitũ solueret.
usq in paradisũ uł tercii cęli abdita rap¬
tus. ciuiũ suꝑnorũ & conu̾sationẽ contem¬

Expanded text:
t, « Omnia in omnibus posse contradicit Scripturae, quae ait, Nec enim omnia ius hominis immortalis; ubi manifeste insinuatur, quia cum mortale hoc induerit immortalitatem, tunc demum possunt esse omnia in omnibus bona virtutum; et ne tunc quidem de naturae bono, sed per gratiam ejus de quo scriptum est, Ut sit Deus omnia in omnibus. Sed et quotidiana nostrae fragilitatis documenta probant non omnia in omnibus esse posse, ubi tam multi inveniuntur qui summa nitentes instantia, nequaquam ad eas, quas alios vident habere, possunt pervenire virtutes. Quod homines sine Deo dicit ostendere quales a Deo facti sunt, adeo longe veritate abest, ut nec homines Deo proximi valeant ostendere in hac duntaxat vita, quales a Deo protoplasto facti sunt. Quis enim sapientia vel vita major esse poterit eo qui, priusquam carnis debitum solveret, usque in paradisum, vel tertii coeli ad adyta raptus, civium supernorum et conversationem contem