comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q̃d ailuid st̃ nͥ t̾ra ex qͣ nata
sũt ¶ Nd gͦ reb ĩferiori¬
b subiacetis qͥd capitibus
urĩs t̾rã supponitis cũ em̃
uos t̾re subuuititis hũiliores¬
q facitis ip̃i uos ultro ad ĩ¬
feros ingitis ad mortẽ q
dãpnatis qr nichil ẽ infi̾us
et hũilius t̾ra nisi mores
⁊ ĩ feri q̃ si effug̾e̾ uelletis
subiectã pedib bris terrã
ꝯtẽpne̾tis corꝑis statu sal¬
uo¶Qd̃ idc̾co rectũ acce¬
pistis ut oculos atq men¬
tẽ cũ eo qͥ fecit cõferre posse¬
tis Contẽpn̾e aũt ⁊ calca¬
re t̾rã nichil aliud ẽ ꝙͣ siła¬
chra nõ adorare q̃ de t̾ra fc̃a
sũt ¶Itẽ diuicias nõ ꝯcu
aĩam mortius adiudicauᷤ
ed qͥd ꝓdest ad uul¬
gus ⁊ ad hoĩes im¬
ꝑitos hoc mõ cõcionari cũ
uideamꝰ etiã doctos ac pru¬
dẽtes biros cũ religionũ ĩ¬
telligant uanitatẽ nichil¬
ominꝰ tũ ĩ hiis ip̃is q̃dam¬
uescio qua pͣuitate p̃stare.¬
¶Intelligebat cico falsa cẽ

Expanded text:
quid aliut sunt nisi terra ex qua nata sunt? quid ergo rebus inferioribus subiacetis? quid capitibus uestris terram superponitis? cum enim uos terrae submittitis humilioresque facitis, ipsi uos ultro ad inferos mergitis ad mortemque damnatis, quia nihil est inferius et humilius terra nisi mors et inferi. quae si effugere uelletis, subiectam pedibus uestris terram contemneretis corporis statu saluo, quod idcirco rectum accepistis, quo oculos atque mentem cum eo qui fecit conferre possetis. contemnere autem et calcare terram nihil aliut est quam simulacra non adorare, quia de terra ficta sunt, item dianimam mortuis adiudicauit. Sed quid prodest ad uulgus et ad homines inperitos hoc modo contionari, cum uideamus etiam doctos ac prudentes uiros, cum religionum intellegant uanitatem, nihilo minus tamen in iis ipsis quaescio qua pravitate perstare.Intelligebat Cicero falsa esse,
Abbreviated transcription (Latin):
tant spectare nos celũ d̃s
uoluit btiq nõ frustra.¬
¶ NLã ⁊ aues ⁊ ex mutis pe¬
ne oĩa celũ bidẽt s nobis
ꝓp̾e datũ ẽ celũ rigidis ac
stantib ĩ tuer ut religio¬

Expanded text:
tant. Spectare nos coelum Deus voluit, utique non frustra. Nam et aves, et ex mutis pene omnia coelum vident; sed nobis proprie datum est, coelum rigidis ac stantibus intueri, ut religio
Abbreviated transcription (Latin):
sentib cũ satis sit audiẽti¬
um noĩa p̃cib aduocare at
nes suas assunt ita plane
ꝙadmodũ uulgus existĩat
mortuoꝵ aĩas circa tumlõs
et corpoꝵ suoꝵ reliqͥas ob¬
errare s tñ postqͣi deus ille
p̃sto ẽẽ ceꝑit iã simłacro e¬
ius opus nõ est q̃ro em̃ si
qͥs ymaginẽ homĩs ꝑegre
ea sola cõcipiat absentis

Expanded text:
aesentibus, cum satis sit audientium nomina precibus aduocare. at nes suas adsunt. ita plane: quemadmodum uulgus existimat mortuorum animas circa tumulos et corporum suorum reliquias oberrare. set tamen postquam deus ille praesto esse coepit, iam simulacro eius opus non est. quaero enim, si quis imaginem hominis peregre ea solacium capiat absent
Abbreviated transcription (Latin):
cogitans admirari soleo
maiestatẽ dei singularis
q̃ cõtinet regit q omĩa in
tantã uenisse obliuionem
hoĩes ã ip̃os ad tantã cecita¬
tẽ ẽẽ deductos ut bo̾ ac uni
deo mortuos p̃ferant terre¬
nos aũt sepultos q ĩ t̾ra
ei q̃ fũdator ip̃ius t̾re sit
Et tñ hunic ĩpietati hpĩm
posset ueĩa cõcedi si õmo a¬

Expanded text:
cogitans admirari soleo, cogitans admirari soleo, maiestatem dei singularis quae continet regitque omnia in tantam uenisse obliuionem,homines autem ipsos ad tantam caecitatem esse deductos, ut uero ac uiuo deo mortuos praeferant, terrenos autem sepultosque in terra ei qui fundator ipsius terrae fuit. et tamen huic inpietati hominum posset uenia co
Abbreviated transcription (Latin):
uerint ẽestio em̃ cõm̃ctis
manib et hoĩm impia ua¬
nitate detecta singularis
dei assere̾ intuestatẽ suscipi¬
ens btiliuis et maius offi¬
ciũ reuocandi hoĩes a pͣuis
itinerib et ĩ gr̃am secũ ip
tuos et nichil et frustra oĩo
natoes pueBuc opi¬
nio plerosq ad bicia cõpel¬
lit nã dũ existimãt nulli
deo nos curare aut bt post
mortẽ nichil futuros totis
se libidinib adiciũt ⁊ dũ
licẽ sibi putant hauriend̾
uoluptatib scient̾ incũbũt
ꝑ quas ĩprudẽtes ĩ laq̃os
mortis incrũt ¶Ignorãt
em̃ q̃ sit hoĩs rõ quã si tene
uellent ĩ pͥmis dñm suũ
agnoscerent u̾tutẽ iustia¬
amq leq̃rent᷑ t̾renis figm̃¬
tis aĩas suas nõ subst̾ue̾nt
mortiferas libidiñ uo¬
luptates nõ appete̾nt.¬
¶ Demq le ip̃os magini el¬
timarent atq ĩtelligerẽt
se retineri nisi cultũ beri
ꝑentis sui depoĩta pͣuitate
susceꝑint Et qͥd̃ sicut opor¬
tet de sũma reꝵ sepe nũo

Expanded text:
ctis inanus et hominum inpia uanitate detecta singularis dei adserere maiestatem, suscipiens utilius et maius officium reuocandi homines a prauis itineribus et in gratiam secum ipscuos et nihili et frustra omnino natos putent, quae opinio plerosque ad uitia compellit. nani dum existimant nulli deo esse nos curae aut post mortem nihil futuros, totos se libidinibus addicunt et dum licere sibi putant, hauriendis uoluptatibus sitienter incumbunt, per quas inprudentes in laqueos mortis incurrant. ignorant enim quae sit hominis ratio: quam si tenere uellent, in primis dominum suum agnoscerent, uirtutem iustitiamque sequerentur, terrenis figmentis animas suas non substernerent, mortiferas libidinum suauitates non adpeterent, denique se ipsos magni aestimarent atque intellegerent se retineri, nisi cultum ueri parentis sui deposita prauitate susceperint. equidem sicut oportet de summa rerum saepenumero
Abbreviated transcription (Latin):
fanuii qͥs põpilii q ¶ Iusti¬
omña pouit ut pũi ĩfãtes
credũt signa athena uiu̾e
hoĩes ĩfantib ꝯꝑauit at
ego multo imprudẽtiores
ẽẽ dico ¶ Illi em̃ simłacͣ
hoĩes putãt ẽẽ hii deos Il¬
los etas facit putare qd ñ
est hos stulticia Illi utiq
breui desment falli hoꝵ
uaintas et duat semꝑ et
crescu ¶ Satͣ libri prĩs pͥ¬
mus orpheus ĩduxit in gͣ¬
tiã pͥmꝰ q celebrauit in
mõte baetie et hebis ubi
liber natus ẽ ꝓrimo qͥ cũ
freꝙ̃ter cithare cãtu ꝑsona¬
ret cicheron appellatus ẽ Ea
tus ac carptus ẽ Et fuit ꝑ¬

Expanded text:
Fauni, quas Pompiliique InstiFauni, quas Pompiliique Instiomnia ponit. ut pueri infantes credunt signa omnia aena uiuere homines infantibus conparauit, at ego multo inprudentiores esse dico. illi enim simulacra homines putant esse, hi deos; illos aetas facit putare quod non est, hos stultitia; illi utique breui desinent falli, horum uanitas et durat. semper et crescit. sacra Liberi patris primus Orpheus induxit in Graecia primusque celebrauit in monte Boeotiae Liber natus est, proximo; qui cum frequenter cythare cantu personaret, Cytheron appellatus est. Ea tus et carptus est et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ et sat̾no nepharia sacra
cõstituit et picũ prẽm int̾
deos honorauit et sororẽ
suã famiã eandẽ q quigẽ
sus tͣdidit fatã noĩatã ꝙ
mulierib fata canͤe cõsue¬
uisset ut faimius bius.
Eandẽ bairo scribit tante
pudicicie ruisse ut nemo
illã quo ad bixerit p̃t̾ su¬
n  eius audierit. ¶ Id cͥco
illi mulieres ĩ oꝑto sacri¬
ficant et bonã deã noĩant¬
¶ Sextus clodius ĩ eo libͦ
ꝙ̃ gc̃e scͥpsit refert fami
hanc brorẽ fuisse q̃ qr cõtͣ
morẽ decus q regiũ clam
uim ollã ebiberat et eb̾a
facta erat birgis myrteis
ac desideriũ eius ferre nõ
posse dĩnũ illi honorẽ de¬
tulisse ¶Ed ccͥo ĩ sacris eiꝰ
obuoluta uoluit uim am¬
phorã pom. ¶eliquit gͦ
posteris famiꝰ ꝙ q nõ pa¬
rũ erroris q tñ prudẽtes
quiq ꝓspicĩt ¶Nã lu¬
cilius eoꝵ stulticiã qͥ simła¬
cra deos putant deridet hi s
u̾sib ¶e erricolas lãnas

Expanded text:
qui et Saturno auo nefaria sacra qui et Saturno auo nefaria sacra constituit et Picum patrem inter deos honorauit et sororem suam Fentam Faunam eandemque sus tradit Fatuam nominatam, quod mulieribus fata canere consuesset ut Faunus uiris. eandem Varro scribit tantae pudicitiae fuisse, ut nemo illam quoad uixerit praeter sunomen eius audierit. idcirco illi mulieres in operto sacrificant et Bonam Deam nominant. et Sextus Clodius in eo libro quem Graece scripsit, refert Fauni hanc uxorem fuisse; quae quia contra morem decusque regium clam uini ollam ebiberat et ebria facta erat, uirgis myrteis ac desiderium eius ferre non posset, diuinum illi honorem detulisse; idcirco in sacris eius obuolutam uini phoram poni. Reliquit ergo posteris Faunus quoque non parum erroris, quem tamen prudentes quique perspiciunt. Nam Lucilius eorum stultitiam, qui simulacra deos putant esse, deridet his versibus: Terricolas Lamias
Abbreviated transcription (Latin):
nã post ãnos pli̾mos corne¬
lio ac lebio ꝯsulib ĩ agro
scribe petili sub iaiculo ar¬
che due lapidee sũt repte a
fossorib quaꝵ ĩ alt̾a corpus
nume fuit. ¶In alt̾a septẽ
latim libri de Iure põtificio¬
¶ Itẽ gc̃i totidẽ disciplina la¬
pĩe scripti qͥb religiones nõ
eas mõ quas ip̃e ĩstituerat
s om̃s p̃t̾ea dissoluit Qua¬
de re ad senatũ delata detre¬
tũ ẽ ut hii libri abolerent᷑
banus ĩ ꝯtione ppłĩ cõc̾ma¬
uit ĩsipient̾ id qͥdẽ ¶Nuid
em̃ ꝓfuit libros fuisse con¬
bustos cũ hͦ ip̃m ꝙ sũt ideo
ꝯbusti qr religionib dero¬
gabant mẽorie sit tͣditũ.
Nemo gͦ ĩ senatu tũc nõ
stultissimꝰ potuerĩt em̃ et
uolũt et̃ posteris abꝓbare
ꝙͣta pietate defenderunt
religiones auctoritatẽ reli¬
gionũ ip̃aꝵ testando minu¬
erũt GS ut pompilius
apud rõnos ĩstitutor inep¬
tarũ religionũ fuit sic añ
pompiliũ famius in latio

Expanded text:
nam post annos plurimos Cornenam post annos plurimos Cornelio et Baebio consulibus in agro scribae Petili sub Ianiculo arcae duae lapideae sunt repertae a fossoribus, quarum in altera corpus Numae fuit, in altera septem Latini libri de iure pontificio, item Graeci totidem de disciplina sapientiae scripti, quibus religiones non eas modo quas ipse instituerat, sed omnes praeterea dissoluit. qua re ad senatum delata decretum est, ut hi libri abolerenturbanus in contione populi concremauit. insipienter id quidem: quid enim profuit libros esse combustos, cum hoc ipsum, quod sunt ideo combusti, quia religionibus derogabant, memoriae sit traditum? nemo ergo tunc in senatu non stultissimus: potuerunt enim et uolunt etiam posteris adprobare quanta pietate defenderint religiones, auctoritatem religionum ipsarum testando minuerunt. sed ut Pompilius aput Romanos institutor ineptarum religionum fuit, sic ante Pompilium Faunus in Latio,
Abbreviated transcription (Latin):
Aꝵ banitatũ apd̾ roͣ¬
nos auctor ⁊ ꝯstitu¬
tor labinꝰ ille rex fuit qui
maxĩe aĩos hoĩ rudes atq
imꝑitos noiuis suꝑsticõib
ĩ plicauit. ¶ Quod ut fa¬
ceret aͥquã cũ auctoritate
simulcunt cũ deo egerea
noct̾uos se hr̃e ꝯgessus.¬
¶ Erat spelũca q̃dam ꝑapata
ĩ nemore arotino bñ riuꝰ
ꝑhẽm fonte manabat huc
se remotissimꝰ arbitĩs inb̾¬
re cõsueuerat ut mentiri
posse mointu de ꝯuigis ea¬
sacra ppłos erade̾ q̃ acceptis¬
sima diis eent bidelz a stu¬
ciã mynois uoluit ymita¬
u qͥ se in autrũ ioius recõ¬
debat et ibi dui. moratus
Ioue defẽbat ut hoĩes ad pa¬
rendũ nõ mõ imꝑio s et̃
religione cõstringe̾t ¶et
difficile sane fuit ꝑ suade
pastorib ¶Itaq pontifi¬
ces flamĩos salies augu¬
res creauit deos ꝑ famili¬
as descͥpsit sic noui populi
feroces cũos mitigauit et
ad studia pacis a rebus a¬
uocauit ¶ S cũ alios fal¬
leret se ip̃m tñ nõ fefellit

Expanded text:
 uanitatum aput Romanos auctor et constitutor Sabinus ille rex fuit, qui maxime animos hominum rudes atque inperitos nouis superstitionibus implicauit: quod ut faceret aliqua cum auctoritate, simulauit cum dea Egeria nocturnos se habere congressus. erat spelunca quaedam peropaca in nemore Aricino, unde riuus perenni fonte manabat. huc se remotis arbitris inferre consueuerat, ut mentiri posset monitu desacra populo se tradere quae acceptissima diis essent: videlicet astutiam Minois voluit imitari: qui se in antrum Jovis recondebat, et ibi diu moratus, ditas afferebat, ut homines ad parendum non modo imperio, sed etiam religione constringeret. nec difficile sane fuit persuadere pastoribus. itaque pontifices flamines Salios augures creauit, deos per familias discripsit: sic noui populi feroces animos mitigauit et ad studia pacis a rebus bellicis auocauit. sed cum alios falleret, se ipsum tamen non fefellit.
Abbreviated transcription (Latin):
sas eẽ ĩ telligũt ꝑseuerãt
bt aliqͥd tenere bideant᷑.
ã õm̃o nichil colũt ne ĩci¬
dant ĩ errorẽ cũ ip̃m max¬
nui sit erroris uitã pecud̾̃
sb̾ fig᷑a hoĩs imitari falsũ
uo intellige̾ ẽ quidẽ sapĩe
s hũane ultra hũc gradũ
ꝓcedi ab hoĩe nõ p̃t ¶ Ita¬
q młti ph̾oꝵ religiones

Expanded text:
seuerant, ut aliquid tenere uideantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris, uitam pecudum sub figura hominis imitari. falsum uero intellegere est quidem sapientiae, sed humanae, ultra hunc gradum procedi ab homine non potest, itaque multi p
Abbreviated transcription (Latin):
na nõ curẽt ¶ Deniq aͦ
loco religiones ⁊ cultus ds̃
mane ẽẽ officiũ ꝯfitet᷑ nec
pietas ulła ẽ uelatũ sepebi¬
deri uerte̾ se ad lapidẽ atq
hoĩes accede̾ ad aras ⁊ ꝓcũ¬
bere humi ꝓstratũ ⁊ pand̾e
palmas Ante dm̃ delubra
nec aras sangͥne młto.
Spargẽ qͣdrupedẽ nec bocis
necte bota. ¶ Que ꝓfcõ si
cassa sũt nõ oz sb̾limes et
excelsos aĩas euocari ⁊ in
t̾rã p̃mi s nichil aliud ꝙͣ
celestia cogitare
a prudẽciorib false

Expanded text:
na non curent. denique alio loco religiones et cultus deorum inane esse officium confitetur: nec pietas ulla est uelatum saepe uideri uertere se ad lapidem atque omnis accedere ad aras et procumbere humi prostratum et pandere palmas ante deum delubra nec aras sanguine multo spargere quadrupedum nec uotis nectere uota. quae profecto si cassa sunt, non oportet sublimes et excelsos animos auocari atque in terram premi, sed nihil aliut quam caelestia cogitare. a prudentior
Abbreviated transcription (Latin):
quippe qͥ educauenit iouẽ
ꝓ nepotẽ ¶ Et idcͥco fĩ pot̃
ut uł añ uł adhuc pu̾o io¬
ui deos colere ĩstituerit id
ain tellurẽ q̃ fuit brani ꝯ¬
ex ͦ at ĩstituto iouẽ ad tã¬
tam suꝑbiã ꝓueri̾t ut pꝰ¬
ea sibi dĩnos honores au¬
deret assumere.
suꝑsticõnũ orignnẽ
dep̃hendimꝰ suꝑest ut eciã
tp̃ra colligamꝰ ꝑ q̃ fu̾int
illi quoꝵ meoria colitur.
¶hxophilus ĩ libro de tõ¬
porib ad auctolicũ scͥpto
ait ĩ hystoria sua thalliũ
dice̾ ꝙ belus ꝙ̃ babilonii
et assirii colũt antiquior
troiano bello fuisse ĩ ueĩa¬
tur ãnis trecentis bigĩti¬
et duob belũ autẽ satur¬
in equalẽ fuisse et utrũq
biro tẽpore cdoleuisse qd̃
a deo u ᷝ ͫ ut rõne ip̃a colli¬
gi possit ¶Nam et agnẽ¬
nouen qui gessit troianũ
bellũ ioius ab nepos ⁊ a¬
chilles aiaxqz ꝓuepotes et
ulixes eodem gradu prox¬
imꝰ p̾amꝰ quid̃ longa se¬
rie ¶S auctores quidẽ
tradũt dardanũ et iasiũ

Expanded text:
quippe qui educauerit Iouem pro nepote. et idcirco fieri potest ut uel ante uel adhuc puero Ioue deos colere instituerit id auiam Tellurem, quae fuit Urani cexemplo atque instituto Iouem ad tantam superbiam prouexerit, ut postea sibi diuinos honores auderet assumere. superstitionum originem deprehendimus, superest ut etiam tempora colligamus, per quae fuerint illi quorum memoria colitur. Theophilus in libro de temporibus ad Autolycum scripto ait in historia sua Thallum dicere quod Belus, quem Babylonii et Assyrii colunt, antiquior Troiano bello fuisse inueniatur annis trecentis uiginti duobus, Belum autem Saturni aequalem fuisse et utrumque uno tempore adoleuisse. quod adeo uerum est, ut ratione ipsa colligi possit. nam pt Agamemnon, qui gessit Troicum bellum, Iouis abnepos fuit et Achilles Aiaxque pronepotes, et Ulixes eodem gradu proximus, Priamus quidem longa serie.... sed auctores quidam tradunt Dardanum et Iasium
Abbreviated transcription (Latin):
etate p̃cesserit dubitari p̃t
si quidẽ ꝑ eosdẽ ãnos latinꝰ
pat̾ eius picꝰ et laomedon
qͦ regnãte orpheus arrogã¬
tis ad illiensiũ lictus accessit
Rocedamꝰ gͦ ult̾ius
et q̃ramꝰ qͥs omino¬

Expanded text:
etate praecesserit, dubitari potest: siquidem per eosdem annos Latinus patres eorum Faunus et Laomedon, quo regnante, Orpheus cum Argonautis ad Iliensium littus accessit. Procedamus igitur ulterius, et quaeramus, quis om
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ẽ dĩm sacramẽti et ce¬
lestis archan ¶ Id uõ ut
doceat᷑ aliqͥs scire nullo pac¬
to p̃t sũma rei hec ẽ ĩ ꝑiti
et ĩsipiẽtes falsas religio¬

Expanded text:
d est divini sacramenti, et coelestis arcani. Id vero, nisi doceatur, aliquis scire nullo pacto potest. Summa rei haec est: imperiti et insipientes falsas religio
Abbreviated transcription (Latin):
acqͥrẽt cũ religione ꝯuĩt¬
tũ Gaudebant gͦ illi ⁊ huic
imꝑio eius libent̃ obseque¬
bant᷑ et nõis gr̃a ritus aĩ¬
mos et festa celebrantur
Siuule qͥdẽ ĩ scicilia fecit
eneas cũ toudite brbi acce¬
ste hospitis nom̃ ĩposuit ut
eã postinodũ letus ac libẽs
accestes diligeret augẽt or¬
uaret hꝰ mõ religionẽ cul¬
tus sui ꝑ orbẽ terre Iupit̾
semĩauit et ex ͫ cetĩs ad
mitandũ dedit ¶ Siue¬

Expanded text:
adquireret cum religione coniunadquireret cum religione coniunctum. gaudebant ergo illi et huic imperio eius libenter obsequebantur et nominis sui gratia ritus annuos et festa celebrabant. simile quiddam in Sicilia fecit Aeneas, cum conditae urbi Acestae hospitis nomen inposuit, ut eam postmodum laetus ac libens Acestes diligeret augeret ornaret. hoc modo religionem cultus sui per orbem terrae Iuppiter seminauit et exemplum ceteris ad imitandu
Abbreviated transcription (Latin):
cretensiũ regẽ pͥmũ diis sa¬
crificasse ac ritus nouos sa¬
croꝵ qz pompas ĩ troduxisse
huiꝰ duas fuisse filias ar¬
matheã et mellissã q̃ iouẽ
pueꝵ caprino lacte ac mel¬
le mitͥerint uñ poetica ista
fabulã originẽ sũpsit apes
aduolasse atq os pũi mel¬
le implesse Mellissa uõ a
pr̃e pͥmã sacerdotẽ matri
magne ꝯstitutã ¶ Uñ ad¬
hut eiusdẽ mr̃is sutistites
mellisse ñcupant᷑ ¶Hys¬
toria uõ satͣ testat᷑ ip̃m io
ciã ut ip̃e sibi famã ĩ młtis
reges pntipes q pplõꝵ hos¬
picio sibi et cumicicia copu¬
labat Et cũ a qͦ degredet᷑
iubelat sibi fauũ c̾ari hos¬
piciis sui noie qͣi ut posset
auncicie ac federis mẽoriã
cõẜuari sic ꝯstituta sũt tẽ¬
pla ioui ataniro iou lab̾¬
auderio Atanirꝰ em̃ et la¬
atq coadinitores eiꝰ ĩ bello
fu̾nt ¶tẽ soiu labrio Io¬
stutissime excogitauit ut
et sibi honorẽ dĩnũ et hos¬
pitib sus ꝑpetuũ nomẽ

Expanded text:
Cretensium regem primum diis sacrificasse ac ritus nouos sacrorumque pompas introduxisse; huius duas fuisse filias, Amaltheam et Melissam, quae Iouem puerum caprino lacte ac melle nutrierint — unde poetica illa fabula originem sumpsit apes aduolasse atque os pueri melle complesse —; Melissam uero a patre primam sacerdotem Matri Magnae constitutam, unde adhuc eiusdem Matris antistites Melissae nuncupentur. Historia uero Sacra testatur ipsum Iouiam, ut ipse sibi fana in multis reges principesue populorum hospitio sibi et amicitia copulabat et cum a quoque digrederetur, iubebat sibi fanum creari hospitis sui nomine, quasi ut posset amicitiae ac foederis memoria conseruari. sic constituta sunt templa Ioui Ataburio, Ioui Labryandio: Ataburus enim et Laatque adiutores in bello fuerunt; item Ioui Laprio, Iostutissime excogitauit, ut et sibi honorem diuinum et hospitibus suis perpetuum nomen
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ oꝑe ꝙͣ ĩ opifice ¶ Recte
enĩ seneca ĩ lib̾s moralib
¶Simlachra ĩ qͥt deorũ
beuãnt᷑ illis supplicãt ge¬
mi poĩto Illa adorãt illis
ꝑ totũ assident aut astãt.
Illis stipẽ iacĩt uictĩas ce¬
aut fabros qͥ illa facere ꝯ¬
tẽpnũt. ¶Qd ĩter se cõ
statuã adorare et eñ ne ĩ
ꝯuĩctũ qͥdẽ admitte qͥ tibi
ħ̾ quid̃ dare hiis potuit q̃
hẽat bidere audire loqͥ mo¬
ĩeptus ẽ ut putet aliquid
ẽẽ ĩ simłachro dei ĩ quoue

Expanded text:
in opere quam in opifice. recte igitur Seneca in libris moralibus simulacra inquit deorum uenerantur, illis supplicant genu posito, illa adorant, illis per totum adsident diem aut adstant, illis stipem iaciunt, uictimas caeant, fabros qui illa fecere contemnunt. quid inter se tam statuam adorare et eum ne in conuictum quidem admittere qui tibi haec quidem dare iis potuit quae habebat, uidere audire loqui moineptus est, ut putet aliquid esse in simulacro dei, in quo ne
Abbreviated transcription (Latin):
mo libro
religiones
deoꝵ falsas
eẽ mõstra¬
quoꝵ uarios dissiles q cul¬
tus ꝑ uniu̾lam t̾ram cõsẽ¬
sus hoũ stulta ꝑ suasione
susceꝑit morͣles fui̾nt fũcti¬
q uita dĩne ncc̃itati morte
cõcesẜint Tñ ne qͣ dubitaͦ
relinqͣt̾ hic scd̃s liber fontẽ
ip̃m patefaciet erroꝵ cãsq
om̃s explicabit qͥb decepti
hoĩes ⁊ pͥmitus ẽẽ credide¬

Expanded text:
mo libro religiones deorum falsas esse monstraquorum varios dissimilesque cultus per universam terram consensus hominum stulta persuasione suscepit, mortales fuerint, functique vita, divinae necessitati morte concesserint; tamen ne qua dubitatio relinquatur, hic secundus liber fontem ipsum patefaciet errorum, causasque omnes explicabit, quibus decepti homines, et primitus deos esse credide
Abbreviated transcription (Latin):
deamꝰ deũ sũmũ sepe cõfi¬
teri et p̃dicare ¶En quã
sibi beniã sꝑarẽ pñt impi¬
etatis sue qͥ nõ agnoscunt
cultũ eius quẽ ꝓrsus igno¬
rari ab hoĩe fas nõ ẽ Nã
et cũ iurant et cũ exoptãt
⁊ cũ grãs agũt nõ iouem
ã deos młtos s dñi nomi¬
uant ¶Adeo bĩtas ip̃a
cogẽte uat᷑a ec̃ ab ĩuictis¬

Expanded text:
 deum summum et confiteri et praedicare, quam sibi ueniam sperare possint inpietatis suae qui non adgnoscunt cultum eius, quem prorsus ignorari ab homine fas non est? nam et cum iurant et cum optant et cum gratias agunt, non Iouem aut deos multos, sed deum nominant: adeo ueritas ipsa cogente
Abbreviated transcription (Latin):
gruentes ãnos duudas
mĩs consentiet Ab extidio
aũt troiane brbis colligũ¬
poꝵ rõne mãĩfestũ ẽ ante
ãnos nõ amplius ꝙͣ nille

Expanded text:
gruentes annos dividas, numerus consentiet. Ab excidio autem Trojanae urbis colligunporum ratione manifestum est, ante annos non ampl
Abbreviated transcription (Latin):
rũ betustate qͦꝵ et origo ⁊ rõ
et tp̃ra dep̃hẽsa sũt ¶Restãt
adhuc aͥqua q̃ ad c̾nendas re-¬
ligiones falsas pli ͫ ualeãt
s iã finẽ libro fac̾e decreui
ne modũ excedat or̃o ea eñ
pleniꝰ st̃ exequẽda ut oĩb re¬
futatis q̃ bĩtati bident᷑ obsta¬
re hoĩes qͥ bonoꝵ ignorãcia
bagant᷑ inc̾ti ad religionẽ pos¬
simꝰ imbu̾e. ¶ Pͥmꝰ aũt sa

Expanded text:
rum uetustate, quorum et origo et ratio et tempora deprehensa sunt. Restant adhuc aliqua quae ad coarguendas religiones falsas plurimum ualeant, sed iam finem libro facere decreui, ne modum excedat. ea enim plenius sunt exequenda, ut ommbus refutatis quae ueritati uidentur obstare homines qui bonorum ignorantia uagantur incerti ad religionem ueram possimus inbue
Abbreviated transcription (Latin):
lius ẽ de aliems iudicare
bide̾nt nõ ꝓspexerũt qͥd añ
pedes suos esset.
ma stulticia ĩ uenitͦ
et odor qͥdẽ sapĩe ut possis
dubitare qͦs dicas potissiͫ
stulciores illos ne qͥ falsam
religionẽ suscipĩt an eos
q̃ nullã ¶S ut dixi ueĩa
ꝯcedi pt̃ imꝑitis et qͥ se sa¬
piẽtes ẽẽ fateant ¶ Hiis
ticiã pocius exhibent ¶Nõ
sũ eqͥdem tã ĩ iquus ut eas
putẽ dĩnare potuisse ut uĩ¬
tatẽ ꝑ se ip̃os ĩuenirẽt quod
ego fier nõ posse cõfiteor s
hoc ab ip̃is exigo ꝙ rõne ip̃a
p̃stare potunt facerẽt em̃ pͥ¬
dẽtius si et ĩ tellige̾nt eẽ ali
quã bãm et falsis ĩpugnã¬
tis aꝑte ꝓnũciarẽt eãq ue¬
ra eẽt ab hoĩb nõ tueri.
ed noui̾t eos fortas¬
religiõ ex̾ceret se ac bindi¬
caret nec patẽt᷑ ẽẽ aliud¬

Expanded text:
lius cst de alienis iudicare uident, non prospexerunt quid ante pedes suos esset. ma stultitia inuenitur et odor quidam sapientiae, ut possis dubitare quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt an eos qui nullam. sed ut dixi uenia coucedi potest inperitis et qui se sapientes non esse fateanltitiam potius exhibent. non sum equidem tam iniquus, ut eos putem diuinare debuisse ut ueritatem per se ipsos inuenirent, quod ego fieri non posse confitear, sed hoc ab iis exigo quod ratione ipsa praestare potuerunt. facerent enim prudentius, si gionem et falsis inpugnatis aperte pronuntiarent eam quae uera esset ab hominibus non teneri. sed mouerit eos fortasreligio, exereret se ac uindicaret nec pateretur esse aliu
Abbreviated transcription (Latin):
iussi ͫ cũ rõ corꝑis rc̃a sit
sit ebius hũilem fieri cũ
figuã. et status nichil aᵈ
significẽt nͥ mentẽ homĩs
eo spectare opporte̾ qͦ uultũ
et aĩm tã rc̃m ẽẽ debere ꝙͣ
ab altõ deiciũt soloq defi¬
gũt ac timẽt opera digi
possit artifice suo maius
quoꝵ nomĩb ꝯsecrata sũt
nẽpe ideo timetis ꝙ eos ĩ
celo ẽẽ arbitreñ neq em̃
si dii sũt aliter fieri p̃t.
Curgͦ oculos nõ ĩ celũ tol¬
litis ⁊ aduocatis eoꝵ no
qua nlło spectetis ubi eos
qͥd cire bolũt qͥd deniq ip̃a
simłacͣ q̃ aut̃ mortuorũ
ã absentiũ momm̃ta sũt
nã oĩo fingẽdarũ siłitudi¬
nũ rõ idc̾co ab hoĩb ĩ uen¬
ta ẽ ut poss eoꝵ meõria
retineri q̃ uł morte subtͣc¬
ti ul absentia fu̾ant seꝑa
absentiũ colendi gͦ nõ sũt
si nec bident q̃ facimꝰ nec
audiũt q̃ p̃camiꝰ ¶ Si ãt
dii ablentes ẽẽ nõ pñt qͥ

Expanded text:
issimum, cum ratio corporis recta sit, sit aeternus, humilem fieri, cum figura et status nihil aliut significet nisi mentem hominis eo spectare oportere quo uultum, et animum tam rectum esse debere quam ab alto deiciunt soloque defigunt ac timent opera digitpossit artifice suo maius.quorum nominibus consecrata sunt.\' nempe ideo timetis, quod eos in caelo esse arbitramini: neque enim, si dii sunt, aliter fieri potest. cur igitur oculos non in caelum tollitis et aduocatis eorum nquam illo spectetis, ubi eos quid arae uolunt, quid denique ipsa simulacra, quae aut mortuorum aut absentium monumenta sunt? nam omnino fingendarum similitudinum ratio idcirco ab hominibus inuenta est, ut posset eorum memoria retineri qui uel morte subtracti uel absentia fuerant sepaabsentium, colendi ergo non sunt, si nec uident quae facimus nec audiunt quae precamur. si autem dii abse
Abbreviated transcription (Latin):
tur ne omĩs illoꝵ religio ĩ¬
auins sit et uana si nichil ĩ
pñti bideãt qd̵ adorent et
ideo simłacra ꝯstituũt q̃ qr
mortuoꝵ sũt ymagĩes sili̾a¬
sensu carẽt dei aũt ĩet̾m̃
uiuẽtis biuũ i sensibile
deb ẽẽ simłachrũ ꝙ si a siłi¬
tudĩe id n᷑ accepit quõ pñt
ista siłacra deo siłia iudica¬
ri q̃ nec sentĩt n ͨ mouẽt᷑.¬
¶ Itaq siłachꝵ dei nõ illo
ẽ qd̃ digitus hoĩs ex lapide
ã ere alia be matĩa fabrica¬
t᷑ s ip̃e homo qmĩ et sentit
et mouetͦ et multas mag¬
nas q actiones habet nec
sent ultro adoraturi hoĩez
fuissent a quo sũt expolita
a̾ ĩ cultus ⁊ horridus lapis
ac matĩa ĩ formis ac rud̃
insi fuissẽt ab hoĩe forma¬
ta ¶ Homo igr̃ illoꝵ qͣi
parens putãdus ẽ ꝑ ꝙ̃ na
ideo melior q̃ fecit ꝙͣ ea q̃¬

Expanded text:
tur, ne omnis eorum religio inanis sit et vana, si nihil in praesenti videant quod adorent, et ideo simulacra constituunt, quae quia mortuorum sunt imagines, simisensu carent. Dei autem in aeternum um umentis uiuum et sensibile debet esse simulacrum. quod si a similitudine id nomen accepit, qui possunt ista simulacra deo similia iudicari quae nec sentiunt nec mouentur? itaque simulacrum dei non illut est quod, digitis hominis ex lapide aut aere aliaue materia fabricatur, sed ipse homo, quoniam et sentit et mouetur et multas magnasque actiones habet. necsent, ultro adoratura hominem fuissent a quo sunt expolitaaut incultus et horridus lapis ant materia informis ac rudis, nisi fuissent ab homine formata. homo igitur illorum quasi parens putandus est, per cuideo melior qui fecit q
Abbreviated transcription (Latin):
ras amĩe et celestiũ ĩ anes
celũ pocius metuanũ ad
cuius spectaculũ uos exti¬
tauit ille artifex ur̃ deus.¬
¶ Ille bobis sublimẽ uul¬
tũ dedit bos ĩ t̾rã curuamĩ
uos altas mentes ⁊ ad pa¬
rentẽ suũ cũ corꝑib erec
ẽ celeste aĩal cũ t̾rems in
t̾ramq bergẽtib coequari
Qd uos bñficiis celesti¬
b orbatis ꝓuiq ĩ humũ¬

Expanded text:
um inanes! Coelum potius intuemini, ad cujus spectaculum vos excitavit ille artifex vester Deus. Ille vobis sublimem vultum dedit; vos in terram curvamini: vos altas mentes, et ad parentem suum cum corporibus suis erectest coeleste animal cum terrenis, in terramque vergentibus coaequari. Quid vos beneficiis coelestibus orbatis
Abbreviated transcription (Latin):
ne lucẽ uideant ne demq
ĩ telũ aspiciãt ac nͣm cor¬
ꝑis lui leruẽt nã cũ ceteri
aiãntes proins corꝑib in
humũ spectent q̃ rõem ac
sapĩa nõ acceꝑunt nobis
aut̃ cũ status rcũs sb̾lums
uultus ac artifice deo datꝰ
sic apꝑet istas religiones de¬
uant celeste aĩal ad uene¬
randa t̾rena parẽs em̃i ille
nr̃ unus ⁊ solus cũ finge̾t
hoĩem idẽ aĩal ĩ telligens
et rõms capax eũ ex humo
sbleuatũ ad cõtemplacõe
sui artificis erexit ꝙ optĩe
ĩ geniosus poeta signauit.
Pronaq cũ spectent aĩt¬
lia ceta f̾ras Os homĩ sub¬
sit ⁊ erectos ad sydera tolle̾

Expanded text:
ne lucem uideant, ne denique ne lucem uideant, ne denique in caelum aspiciant ac naturam corporis sui seruent? nam cum ceterae animantes pronis corporibus in humum spectent, quia rationem ac sapientiam non acceperunt, nobis autem status rectus, sublimis uultus ab artifice deo datus sit, apparet istas religiones deruant caeleste animal ad ueneranda terrena. parens enim noster ille unus et solus cum fingeret hominem id est animal inteet rationis capax, eum vero ex humo sublevatum ad contemplationem sui artificis erexit. Quod optime ingeniosus poeta signavit: Pronaque cum spectent animalia caetera terram; Os homini subsit, et erect
Abbreviated transcription (Latin):
beneficiis eiꝰ fruẽtes hono¬
rẽ dare dĩne ĩdulgẽtie de¬
bent ¶At bõ si qͣ nc̃citas
gͣuis p̃sserit tũc deũ recor¬
dant̾ si belli terror infre¬
muit si morboꝵ pestifa̾ uis
ĩcubuit si alimẽta frugib
longa sicritas denegauit si
seua tẽpestas si grando in¬
grucit ad deũ cõfugit᷑ a deo
petit̾ auxiliũ deus ut sb̃ue¬
mat oratu ¶ Si qͥs ĩ ma¬
ri uento seiuente iactatur
hũc ĩuocat si qͥs aͥqua bi
affligãt hũc pocius implo¬
rat si quis ad extremã ncc̃i¬
uictũ p̃cib ex poscit deũ solũ
testatur ꝑ eius dĩnũ acq
buicũ n  hoĩm sibi nat᷑am
rũt nͥ dũ in malis st̃ postꝙͣ
motus deseruit et ꝑicula re¬
cesserũt tũt bõ alacres ad
deoꝵ tẽpla ꝯcurrũt hiis li¬
bant hiis sacrificãt hos co
deo ex reꝵ ꝓsꝑitate luxuria
ex luxuria uõ biciti omĩa
sic ĩpietas adũsus deum
nascit̾ ¶ Qua istud ex cã
um sit opus offende̾ tene¬
bras et hoñn cecare mẽtes

Expanded text:
honorem dare diuinae indulgentiae debent. at uero si qua necessitas grauis presserit, tunc deum recordantur: si belli terror infremuit, si morborum pestifera uis incubuit, si alimenta frugibus longa siccitas denegauit, si saeua tempestas, si grando ingruit., ad deum confugitur, a deo petitur auxilium, deus ut subueniat oratur. si quis in mari uento saeuiente iactatur, hunc inuocat, si quis aliqua ui adflictatur, hunc potius inplorat, si quis ad extremam mendiuictum precibus exposcit, deum solum obtestatur, per eius diuinum atque unicum nomen hominum sibi mrunt, nisi dum in malis sunt: postquam metus deseruit et pericula recesserunt, tum uero alacres ad deorum templa concurrunt, his libant, his sacrificant, hos cordeo ex rerum prosperitate luxuria, ex luxuria uero ut uitia omnia sic inpietas aduersus deum nascitur. quanam istut ex causa um sit opus offundere tenebras et hominum caecare mentes,
Abbreviated transcription (Latin):
rꝰ uã ꝯgnosce̾. Ergo apd̾
feci̾t qͣ falsa deteximꝰ excita¬
bit̾ ad ueri ꝯgnicõem qͣ ulsa
ẽ hoĩm iocũdior uoluptas
Et erit iã celestis discipline
scipĩẽs dignus qͥ ad cognos¬
tenda c̾ta libens ac paratus
accesserit.¬

Expanded text:
ra cognoscere. ergo aput profecerit, qua falsa deteximus, excitabitur ad ueri cognitionem, qua nulla est homini iucundior uoluptas, et erit iam caelestis disciplinae sapientia dignus, qui ad cognoscenda cetera libens ac paratus accesserit.
Abbreviated transcription (Latin):
cio nascẽdi nõ ẽ ꝑ se ip̃a
sensibilis s ncc̃e ẽ mẽtẽ
nascendi pͥn ͫ reb om̃ib
p̃beat. ¶ Aut si natura
natũ est nõ est dei nat᷑a
sed dei opus.
On dissilĩ errore
credũt ẽẽ fortunã
qͣi dea ꝙͣdã res hũanas
uariis casib illudẽte qr
nesciũt uñ sibi bona et
mala euemant cũ hac
se ꝯpoĩtos ad pͣuandũ i¬
putãt nec ullã tñ rõnem
reddũt a quo ⁊ quã ob

Expanded text:
er se ipsa sensibilis, sed necesse est mentem nascendi principium rebus omnibus praebeat, aut si natura natum est, non est deus natura, sed dei opus. non dissimili errore credunt esse fortunam quasi deam quandam res humanas uariis casibus inludentem, quia nesciunt unde sibi bona et mala eueniant. cum hac se compositos ad proeliandum putant nec ullam tamen rationem reddunt a quo et quam ob
Abbreviated transcription (Latin):
putare li pͥus ostendero
scipĩa cũ religione sic co¬
here̾ ut diuelli utrũq nõ
possit.
substerint s qr nichil ibi
disserit᷑ qd̵ ꝑficiat ad mo¬
res excolẽdos bitã q for¬
mandã n ͨ ht̃ inqͥsicionẽ¬
colendi q̃ nõ officio men¬
tis s mĩst̾i̾o corꝑis ꝯstat¬
¶ Et iõ nõ est illa bera
religio iudicãda qr ulłis
iusticie u̾tutis q p̃ceptis
erudit efficit q meliores
¶Ita phĩa qr religionem
nõ est uñ sapĩa. ¶NNã si
dĩnitas que gub̾nat hũc¬

Expanded text:
putare, si prius ostendero putare, si prius ostendero sapientiam cum religione sic cohaerere, ut diuelli utrumque non possit. substernit, sed quia nihil ibi disseritur quod pro- Sciat ad mores excolendos uitamque formandam; nec habet inquisitionecolendi, qui non officio mentis, sed ministerio corporis constat. et ideo non est illa uera religio iudicanda, quia nullis iustitiae uirtutisque praeceptis erudit efficitque meliores. ita philosophia quia religionem non est uera sapientia. nam si diuinitas, quae gubernat hu
Abbreviated transcription (Latin):
pagͣtis ⁊ exploratis oĩb
henderũt et alicubi illã
ẽẽ ncc̃e ẽ apparet ibi po¬
tissi ͫ eẽ q̃rendã ubi stul¬
ticie titulus aꝑꝑet. cuiꝰ be¬
lamẽto ds̃ ne archanũ
eẽt thesaurũ sapĩe ⁊ ue¬
ritatis abscõdit ¶ Unde
equidẽ soleo mirari ꝙ cũ
pitagoras ⁊ postea pla¬
to amore ĩdigande beri¬
tatis accensi ad egiptios
⁊ magos et ꝑsas usq pe¬
netrassent ut eaꝵ gẽtiũ
ritus et satͣ cognostent
suspicabũt᷑ enĩ sapĩam
ĩ religione usari ad iude¬
os tñ nõ accesserũt penes
q̾s tt̃ solos erat et qͦ faci¬
liis ire potuissẽt Sz au¬
sos ẽẽ arbitror dĩna ꝓui¬
dẽtia ne scire possent ue¬
ritatẽ qr nõdũ fas erat
alieingenis hõĩb religi¬
onẽ dei beri iusticiãq q
gnoscẽ ¶Statuerat em̃
deus appĩꝙͣte ultĩo tẽpore
ducẽ magnũ celitus mit¬
te̾ qͥ eã ꝑfido ĩ gratoq po¬
pulo ablatã cetĩs nacõi¬
b reuelaret. ¶Qua de
re ĩ hoc libro ꝯg̃diar dis¬

Expanded text:
atis et exploratis omnibus ehenderunt et alicubi esse illam necesse est, apparet ibi potissimum esse quaerendam ubi stultitiae titulus apparet: cuius uelamento deus, ne arcanum esset, thesaurum sapientiae ac veritatis abscondit. Unde equidem soleo mirari, quod cum Pythagoras et postea Plato, amore indagandae veritatis accensi, ad Aegyptios, et Magos, et Persas usque penetrassent, ut earum gentium ritus et sacra cognoscerent suspicabantur enim, sapientiam in religione versari ad Judaeos tamen non accesserint, penes quos tunc solos erat, et quo facilius ire potuissent. Sed aversos esse arbitror divina providentia, ne scire possent veritatem; quia nondum fas erat alienigenis hominibus religionem dei ueri iustitiamque notescere. statuerat enim deus adpropinquante ultimo tempore ducem magnum caelitus mittere, qui eam perfido ingratoque populo ablatam. exteris nationibus reuelaret. qua de re in hoc libro adgrediar dis
Abbreviated transcription (Latin):
scia ab adu̾sarii noticõe
descẽdit. ¶Pue si cõuĩt¬
ta ẽ cũ sapĩa uł ut ip̃i
dicũt eadẽ ip̃a sapĩa est
ignorẽt ncc̃e ẽ in quib
reb sita sit ¶ NNemo em̃
p̃t ueris armmis ĩstrui si
hostẽ contͣ quẽ fui̾t armã¬
dus ignorat nec adu̾sa¬
riũ uince̾ qͥ ĩ dimitando
nõ hostem um̃n s umbrã
petit ¶Psternet᷑ eñ q̃ a¬
lio ĩ tentus uemẽtẽ uita¬
lib sius ictũ nec p̃idi̾t
ante nec cauent
mediocͥtas tulit lõ¬
ge deuiũ phõs iter ueri¬
tate temusse ¶Sentio
tot ac tanta ĩ gema ĩ re¬
bus falsis ẽẽ ꝯsũpta ne
qͥs forte a pͣius religio¬
nib exclusus ad eos se
conferre uellet tãꝙͣ c̃ti ad
doct᷑ua quã defendimꝰ po¬
sita ẽ ¶ Omĩs sapiẽtia
hoĩs ĩ hoc bno ẽ ut deũ
cognoscat et colat hoci
¶Quãta itaq uoce pos¬
sũ testificor ꝓ clamo de¬

Expanded text:
a ab aduersarii notione a ab aduersarii notione descendit. quae si coniuncta est cum sapientia uel, ut ipsi dicunt, eadem ipsa sapientia est, ignorent necesse est in quibus rebus sita sit. nemo enim potest ueris armis instrui, si hostem contra quem fuerit armandus ignorat, nec aduersarium uincere qui in dimicando non hostem uerum, sed umbram petit. prosternetur enim qui alio intentus uenientem uitalibus suis ictum nec praeuiderit ante nec cauerit. mediocritas tulit, longe deuium philosophos iter a ueritate tenuisse, sentio tot ac tanta ingenia in rebus falsis esse consumpta, ne quis forte a prauis religionibus exclusus ad eos se conferre uellet tamquam certi doctrina quam defendimus posita est, omnis sapientia hominis in hoc uno est, ut deum cognoscat et colat: hoc quanta itaque uoce possum, testificor proclamo de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ et uica ꝑpetua ¶ Ros
aũt qͥ dm̃ scuĩt dolis et
astucia aggreditur ut cu¬
piditate ã libidine irreci¬
at aut pectatis blandiẽti¬
b depͣuatos ĩ pellat ad
tur Id cͥco em̃ ẽ pͥmordi¬
is tnͣsgressionis nõ statĩ
ad penã detrusus a deo ẽ
ut hoĩem malicia sua ex¬
ceat ad u̾tutẽ q̃ ñ agite¬
tur nͥ uexatõe assidua ro¬
boretur nõ p̃t ẽẽ ꝑfecta
maloꝵ fortis atq ĩ uicta
pacientia Ex quo fit ut u̾¬
tus nulla sit si adu̾sariꝰ
desit huiꝰ itaq ꝑuerse po¬
testatis cũ uĩ sentirẽt uir¬
tuti repugnantẽ nͫq ig¬
norarent fortune sͥ bota¬
bulũ ĩ ane fixerũt ¶Or
ꝙͣ longe a sapĩa sit et re¬
mẽ hẽs si sit prudentia ⁊
nos te nos lacimꝰ Rortũa
deam celoq locamꝰ Stul¬
ticia g ͦ et error et cecitas
ut cỹco̾ ait ignoracõ reꝵ
atq causarũ nẽ ac fortu¬
ne noĩa induxit S ut
adu̾sariũ suũ nesciũt s ͨ
nec uͥtutẽ quidẽ scuĩt cꝰ

Expanded text:
tur et uita perpetua; eos tur et uita perpetua; eos autem qui deum sciunt dolis et astu adgreditur, ut cupiditate aut libidine inretiat, ut peccatis blandientibus deprauatos inpellat ad tur. idcirco enim in primordiis transgressionis non statim ad poenam detrusus a deo est, ut hominem malitia sua exerceat ad uirtutem: quae nisi agitetur, nisi uexatione adsidua roboretur, non potest esse perfecta, malorum fortis atque inuicta patientia. ex quo fit ut uirtus nulla sit, si aduersarius desit. huius itaque peruersae potestatis cum uim sentirent uirtuti repugnantem, nomen ignorarent, fortunae sibi uocabulum inane finxerunt: quod quam longe a sapientia sit remen habes, si sit prudentia: nos te, nos facimus, fortuna, deam caeloque locamus. stultitia igitur et error et caecitas pt, ut Cicero ait, ignoratio rerum atque causarum naturae ac fortunae nomina induxit. sed ut aduersarium suum nesciunt, sic ne uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
qui ait S ꝓfc̃o fortuna
ĩ om̃i re dñatur ¶ D
gͦ cetĩs diis loci suꝑest
Cur aũt nõ ip̃a regnare
dr̃ si plus pt a̾ sola coli
cũ equior sit malis ĩ iqͥor
autẽ bonis cur ĩ side cͦ af¬
fligat decipiat ext̾ĩnet eiꝰ¬
tuã cõsticuit᷑ Cur demq
tã malã sortica sit pt̃atẽ
ut res cũctas exlibidĩe
magis ꝙͣ ex b̾o celebret
ꝙͣ teme̾ ĩ nocentẽ accu¬
sare fortunã q̃ etiã si sit
aliqͣ nichil tñ afferri ab
hiis p̃t cur hõĩb tam ĩ¬
taq ille oms or̃oes
qͥb ĩ iqͥtatẽ fortũe
lacerãt suas q u̾tutes qͣ
fortunẽ sr̃bissime iactãt
aꝑuit uĩtatẽ deus q̃ sicͭ
scimꝰ nichil ẽẽ fortunã
ita scimꝰ ẽẽ pͣuũ ac sub¬
dolũ sp̃m qͥ sit ĩimicus
plicauimꝰ ¶ Hic gͦ ĩ sidi¬
nescĩt errore ĩ pedit stul¬
ticia obruit tenebris cͥcũ¬
fudit ne qͥs possit ad dĩ¬
ni noĩs ꝑuenire noticiã
ĩ quo uno ⁊ sapĩa ꝯtine¬

Expanded text:
qui ait: Sed profecto fortuna qui ait: Sed profecto fortuna in omni re dominatur. Quid ergo caeteris diis loci superest? Cur non aut ipsa regnare dicitur, si plus potest; aut sola colitcur aequior sit malis, iniquior autem bonis: cur insidietur, affligat, decipiat et etuam constituerit: cur denique tam malam sortita sit potestatem, ut res cunctas ex libidine magis, quam ex vero celebret,quam temere innocentem accusare fortunam: quae etiamsi sit aliqua, nihil tamen afferri ab his potest, cur hominibus tam initaque illae omnes orationes quibus iniquitatem fortunae lacerant suasque uirtutes contra fortunam superbissime iactant,aperuit ueritatem deus: qui sicut scimus nihil esse fortunam, ita scimus esse prauum ac subdolum spplicavimus. Hic ergo insidinesciunt Deum, errore impedit, stultitia obruit, tenebris circumfundit, ne quis possit ad divini nominis peruenire notitiam, in quo uno et sapientia contine
Abbreviated transcription (Latin):
fiat ad ⁊ ip̃m qͥ faciat
ignorẽt ncce ẽ ¶ Idẽ in
oꝑe ualde serio ĩ quo pre¬
cepta uite de ꝓmpta ex
phĩa filio dabat ¶ Mag¬
nã inqͥt ẽẽ fortune uĩ
ĩ utrãq ꝑtẽ qͥs nesciat
dixit tãꝙͣ et ip̃e ⁊ om̃s
sciant ¶ Deinde qͥ etiã
q̃ clara sũt dubia conet᷑
effice̾ hoc putauit ẽẽ cla¬
rũ qd̃ illi ẽẽ debuit uel
max ͤ dubiũ ¶Nã sapi¬
enti oĩo fallũ ẽ Quis ĩ¬
qͣt nescit Ego bõ nescio
doceat me si p̃t q̃ sit illa
uis qui flatus iste et qͥ re¬
flatus Turpe gͦ hoĩem in¬
gemosũ id dice̾ qd̾ si ne¬
gas ꝓbau nõ possit ¶pos¬
ẽẽ retinẽdos ꝙ stulti sit ho¬
mĩs reb ĩ cognitis tenie̾
assentire is plane uolgi ⁊
fortuã putãt ẽẽ q̃ tubu¬
at hoĩb bona et mala-
Nã simłachrũ cũ copia
et gub̾naculo fingũt tãꝙͣ¬
hec et opes tͥbuat et hũa¬
iũ reꝵ regiẽ optineat¬
¶ Cui opĩoni et u̾gilius
assensit qͥ fortunã omĩpo¬
tentẽ uocat et historicus

Expanded text:
id, et ipsum qui faciat ignorent, necesse est. Idem in opere valde serio, in quo praecepta vitae deprompta ex philosophia filio dabat: « Magnam, inquit, esse fortunae vim in utramque partem, quis nesciat? dixit, tamquam et ipse et omnes sciant. deinde, qui etiam quae clara sunt, dubia conatur efficere, hoc putauit esse clarum quod illi esse debuit uel maxime dubium: nam sapienti omnino falsum est. quis inquit nescit? ego uero nescio. doceat me, si potest, quae sit illa uis, qui flatus iste et qui reflatus. turpe igitur, hominem ingeniosum id dicere, quod si neges probare non possit. posesse retinendos, quod stulti sit hominis, rebus incognitis temere assentire, is plane uulgi et fortunam putant esse quae tribuat hominibus bona et mala. nam simulacrum eius cum copia et gubhaec et opes tribuat, et humanarum rerum regimen obtineat. Cui opinioni et Virgilius assentit, qui fortunam omnipotentem vocat; et historicus,
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝙͣ redde̾ testificari so¬
lebant nł scire se nł cern̾e
q̃ se aliqͣ ex ꝑte biderũt ꝙͣ
illi qͥ se saꝑe crediderũt
Quare si neq illi fu̾e sa¬
piẽtes qͥ sũt appellati ne¬
q postĩores qͥ nõ dubita¬
uerũt ĩ sipientiã ꝯfiteri
qͥd suꝑ est nͥ ut alibi sit
q̃renda sapientia qr nõ ẽ
ubi q̃rebat᷑ iuuẽta.
ui dãt putemꝰ fu¬
isse ẽẽ qͥ tot ĩgenii ᷤ

Expanded text:
aliquam reddere, testificari soaliquam reddere, testificari solebant, nihil scire se, nihil cernesse aliqua ex parte uiderunt quam illi qui se sapere crediderant. Quare si neque illi fuere sapientes qui sunt appellati neque posteriores qui non dubitauerunt insipientiam confiteri, quid superest nisi ut alibi sit quaerenda sapientia, quia non est ubi quaerebatur inuenta? quid autem putemus fuisse causae cur tot ingeniis
Abbreviated transcription (Latin):
nemo bocabat᷑ cũ om̃s
dactũ tñ bim suã retine¬
ret ¶ Possent emĩ fortas¬
se panci illi uł ingenio
tamentis lib̾are pplm bi¬
ciis et erroribus s a deo
ĩ totũ sapĩa occiderat ut
ex ip̃a noĩs arrogãtia
nullũ eoꝵ qͥ nocarentur
aꝑpeat fuisse sapientẽ-
se tradũtur qͥ pͥmi oĩm
ad disputare sũt ausi
sapiẽtes hr̃i appellarq
meruerũt ¶O miserũ
orbẽ totũ septẽ soli fue¬
rũt qr hoĩ uocabulo ⁊¬
cierentꝰ ¶ Nemo em̃
p̃t iure dici hõ nͥ qͥ sapi¬
ens ẽ S si cet̾i om̃s p̃ter
ip̃os stulti fuerũt ne illi
quidẽ sapiẽtes qr nemo
sapiẽs ẽẽ u̾o iuditio stul¬
abfuit sapĩa ut postea
quidẽ ĩ crescente docͭ ͥ ͣ et
młtis magnisq ĩ geniis
ĩ idip̃m sꝑ intẽtis nõ po
septẽ sapientiũ gloriã ĩ¬
credibile ẽ ꝙͣto studio in¬
rũt se q nõ sapiẽtes sed
roris stulticieq dãpnart
quã quidẽ nõ difficeban¬
tur. ¶ Nã ubicũq reꝵ
apposuerat ne rõem possẽt

Expanded text:
 uocabatur, cum omnes dactum tamen uim suam retineret. possent enim fortasse pauci illi uel ingenio tamentis liberare populum uitiis et erroribus. sed adeo in totum sapientia occiderat, ut ex ipsa nominis adrogantia nullum eorum qui uocarentur appareat fuisse sapientem. se traduntur, qui primi omnium ac disputare sunt ausi, sapientes haberi appellarique meruerunt. o miserum orbem totum septem soli fuerunt, qui hominum vocabulo cierentur; nemo enim potest jure dici homo, nisi qui sapest. Sed si caeteri omnes, praeter ipsos, stulti fuerunt, ne illi quidem sapientes, quia nemo sapiens esse vere judicio stulabfuit sapientia, ut ne postea quidem increscente doctrina, et multis magnisque ingeniis in id ipsum semper intentis, poseptem sapientum gloriam, incredibile est, quanto studio inrunt, seque non sapientes, sed roris stultitiaeque damnaverunt, quam quidem non diffitebantur. Nam ubicumque rerum opposuerat, ne rationem possent
Abbreviated transcription (Latin):
gamiꝰ ẽẽ sapiẽtes cũ ip̃i
nec scire se quitꝙͣ n saꝑe
fateant¶ã si qñ ita
defetũnt ut ne affing̾e
qͥdẽ quicꝙͣ possint ꝙ faci¬
unt ĩ reb ceti̾s cũ bo ad¬
mouẽt᷑ ignorãcie et qͣi
furibũdi exiliũt et excla¬
mãt cecos ẽẽ se et excor¬
des ¶Anaragoras ꝑmĩ¬
ciat ccũfusa ẽẽ tenebris
omia ¶ Empedocles au¬
gustias ẽẽ sensuũ semi¬
tas q̃rit᷑ tãꝙͣ illi ad cogi¬
tandũ reda et quadrigis
opus eẽt ¶Demot̾cus
qͣi ĩ puteo quodã sic alto
ut fũdus ulls sic u̾itatẽ
iace̾ demersã ¶Niuꝵ
stulte ut cet᷑a Nõ em̃
tãꝙͣ in puteo dem̾sa ue¬
ritas ẽ quo uł descende̾
uł etiã cadere licebat s
tãꝙͣ in sũmo mõtis excel¬
si bertite uł pocius ĩ celo

Expanded text:
gamus esse sapientes? cum ipsi nec scire se quidquam, nec sapere fateantur. Nam si quando ita defecerint, ut ne affingere quidem quidquam possint, quod faciunt in rebus ceteris, tura uero admonentur ignorantiae et quasi furibundi exiliunt et exclamant caecos esse se et excordes. Anaxagoras pronuntiat circumfusa esse tenebris omnia; Empedocles angustas esse sensuum semitas queritur, tamquam illi ad cogita-ndum reda et quadrigis opus esset; Democritus quasi in puteo quodam sic alto, ut fundus nullus sit, ueritatem iacere demersam: nimirum stulte, ut cetera. non enim tamquam in puteo demersa ueritas est, quo uel descendere uel etiam cadere illi licebat, sed tamquam in summo montis excelsi uertice
Abbreviated transcription (Latin):
putãti pͥorẽ
illũ geni̾s
hũam statũ et mirũ ꝑit̾
et indignũ uideri solet
ꝙ unius seculi stulticia
religiones uarias susci¬
pient̾ deosq mstos cre
dentis eẽ in tantã sb̾ito
ignora ͤ  sui bentũ ẽ ut
ablata ex oculis uĩtate
neq religio dei beri neq
hũantatis rõ tene̾t᷑ hoĩ¬
bus nõ ĩ celo sũmũ boͫ¬

Expanded text:
putanti priorem illum generis humani statum et mirum pariter et indignum uideri solet, quod unius saeculi stultitia religiones uarias suscipientis deosque multos esse credentis in tantam subito ignorationem sui uentum est, ut ablata ex oculis ueritate neque religio dei ueri neque humanitatis ratio teneretur, hominibus non in caelo summum bo
Abbreviated transcription (Latin):
neis testib asserã et stul¬
ticiã quã nob̾ isti deorũ
cultores obiectare nõ de¬
sinũt ut nullã penes noꝰ
sic totã penes ipõs esse
libs cũ falsas arguerem
religiones et hic cũ fal¬
sam sapĩam tollerã ubi
ueritas sic ostenderĩ pla¬
nius tñ q religio et q̃ sa¬
pientia uera sit ꝓximꝰ

Expanded text:
neis testibus asseramus, et stultitiam, quam nobis isti deorum cultores objectare non desinunt, ut nullam penes nos, sic totam penes ipsos esse libris, cum falsas arguerem religiones, et hoc, cum falsam sapientiam tollerem, ubi veritas sit, ostenderim; planius tamen, quae religio, et quae sapientia vera sit,
Abbreviated transcription (Latin):
it alii religionis ãcistites
hãc religionẽ. ¶d cͥco net
dere nec religio deoꝵ roẽm
su qͣ caret redde̾ ubi autẽ
sapĩa cũ religione ĩ seꝑa¬
nobis et qũõ sit colendũ
et ĩ sapiẽdo colere idest re
litur unꝰ ubi uita et ac¬
tus omis ad bnũ caput
et ad unã sũmã refert᷑.
Deniq idẽ st̃ doctores sa¬
pĩe q̃ ⁊ dei sacerdotes
et tñ moueat quẽꝙ̃ qr¬

Expanded text:
istites, hanc religionem. idcirco nec dere nec religio deorum rationem sui, qua caret, reddere. ubi autem sapientia cum religione inseparanobis et quomodo sit colendum, et in sapiendo colere id est re litur unus, ubi uita et actus omnis ad unum caput et ad unam summam refertur, denique idem sunt doctores sapientiae qui et dei sacerdotes. nec tamen moueat quemq