comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non credider̃ cum fabricaretur arca illi autem qui credider̃ et ꝑbaptis¬
mũ salui fiunt illis conparentur quitunc in eadem arca salui facti sunt per
aquã. Vndeccit sic et uossimili forma baptisma saluos facit. Adhancigit᷑
formae similitudinẽ . cetera etiam de in credulis co aptemus. et non suspice¬
mur quod apud inferos ad faciendos fideles ad queliberandos eu angeliũ
p̃dicatum sit uel adhuc etiam p̃dicetur quasi et ibisit ecclesi a constituta.
Ad illõmergo sensum quite mouit ideo uidentur ad tracti qui hoc petrum
sensisse crediderunt : qui adixit conelusis incarcere spiritibus p̃dicatum
quasi animae non possunt intellegi sp̃s quae tunc erant in carne ad queigno¬
rantiae tenebris uelut carcere cloudebantur. De quali carcere sedeside¬
rat liberari illequidicit. Educ decarcere animã meã ut confitectur nomi¬

Expanded text:
non crediderunt, cum fabricaretur arca, illi autem, qui crediderunt et per baptisnon crediderunt, cum fabricaretur arca, illi autem, qui crediderunt et per baptismum salui fiunt, illis comparentur, qui tunc in eadem arca salui facti sunt per aquam. unde ait: Sic et uos simili forma baptisma saluos facit. ad hanc igitur formae similitudinem cetera etiam de, incredulis coaptemus et non suspicemur. quod apud inferos ad faciendos fideles atque liberandos euangelium praedicatum sit uel adhuc etiam praedicetur, quasi et ibi sit ecclesia constituta. Ad illum ergo sensum, qui te mouet, ideo uidentur adtracti, qui hoc Petrum sensisse crediderunt, quia dixit conclusis in carcere spiritibus praedicatum, quasi animae non possint intellegi spiritus, quae tunc erant in carne atque ignorantiae tenebris uelut carcere claudebantur. de quali carcere se desiderat liberari ille, qui dicit: Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomi
Abbreviated transcription (Latin):
ros fuit solutis que eorum doloribus quib: eum erat in possibiledetineri a qͥb:
etiam recte in telligitur soluisse ediberasse quo suoluit corpus qđ incruce
reliquerat insepulchropositum recepisse In illauero quã ꝓposuisti de uerbis
petri apłi qua estione quoniã quaeme mouecant ꝑspicis. et alia fortesse si
diligentius discutiatur possunt mouere uel apud nos ea cogitando uel
quos dignũ ẽ et possumus consulendo quaeramus. Consideratamen nefor¬
te totum illud quod de conclusis incarcere spiritib: qui in diebi noe noncre¬
diderant pecrus apłsdicit omnino ad inferos non ꝑtinect. sed ad illa po¬
tius tempora quorum formã ad haec tempora transtulit. Illa quipperes
gesta forma fuerat futurorum ut hi quimodo non credunt euangelio dum
in omnib: gentib: aedificatur ecclesia illis intellegantur ẽẽ similes qui tunc

Expanded text:
ros fuit solutisque eorum doloribus, quibus eum erat inpossibile teneri, a quibus ros fuit solutisque eorum doloribus, quibus eum erat inpossibile teneri, a quibus etiam recte intellegitur soluisse et liberasse, quos uoluit, corpus, quod in cruce reliquerat, in sepulcro positum recepisse. in illa uero, quam proposuisti, de uerbis Petri apostoli quaestione quoniam, quae me moueant, perspicis et alia fortasse, si diligentius discutiantur, possunt mouere, uel apud nos ea cogitando uel quos dignum est et possumus, consulendo quaeramus. Considera tamen, ne forte totum illud, quod de conclusis in carcere spiritibus, qui in diebus Noe non crediderant, Petrus apostolus dicit, omnino ad inferos non pertineat, sed ad illa potius tempora, quorum formam ad haec tempora transtulit. illa quippe res gesta forma fuerat futurorum, ut hi, qui modo non credunt euangelio, dum in omnibus gentibus aedificatur ecclesia, illis intellegantur esse similes, qui tunc
Abbreviated transcription (Latin):
istagratia decorpore exierunt frustra quecuram gerere ad quein stanter
hortari ut etm homines prius quam moriantur ꝑcipiant nesem piterna morte
puniantur aut si illi tantũ apud inferosinutiliter adque in fructuo secre¬
dunt. qui eu angelio sibi annuntiato hiccredere noluerunt. illis autem ꝑde¬
rit credere qui non hic contem serunt qđ audire minime potuer̃. Aliud
sequitur ab surduis ut hic non sit eu angelium p̃dicandũ qm̃ om̃ sutique mo¬
rituri sunt et sineullo recctu contemti euangelii uenire ad inferos debent
ut eis prodesse possit cumibi crediderint quod sentire impiae uanitatis ẽ
quam obrem teneamus firmissime qđ fides habet fundatissima auctori¬
tate firmata qui a xp̃smortuus ẽ secundum scripturas et quia sepultus ẽ
Et quia resurrexit tertiodie secundum scripturas. et cetera quaedeillo
testatissima ueritate conscripta sunt in quib: etiam hoc est qđ apud infe¬

Expanded text:
ista gratia de corpore exierunt, frustraque curam gerere atque instanter ista gratia de corpore exierunt, frustraque curam gerere atque instanter hortari, ut eam homines, priusquam moriantur, percipiant, ne sempiterna morte puniantur. aut, si illi tantum apud inferos inutiliter atque infructuose credunt, qui euangelio sibi adnuntiato hic credere noluerunt, illis autem proderit credere, qui non hic contempserunt, quod audire minime potuerunt, aliud sequitur absurdius, ut hic non sit euangelium praedicandum, quoniam omnes utique morituri sunt et sine ullo reatu contempti euangelii uenire ad inferos debent, ut eis prodesse possit, cum ibi crediderint, quod sentire impiae uanitatis est. Quam ob rem teneamus firmissime, quod fides habet fundatissima auctoritate firmata: Quia Christus mortuus est secundum scripturas et quia sepultus est et quia resurrexit tertio die secundum scripturas et cetera, quae de illo testatissima ueritate conscripta sunt. in quibus etiam hoc est, quod apud infe
Abbreviated transcription (Latin):
dñ i resurrectionem nondum sibi annuntiato euangeli omortui sunt siuem oriun¬
tur illi capud inferos audire potuisse uel posse ut illiccredant qđ dexp̃iueritate
credendum est et habeant etiam ipsi remissionem acsalutem quam illi me¬
ruer̃ quibus ibixp̃s annunti auit nequeenim qui arursus ascendit xp̃s ab inferis.
id eo ibi famaeius extincta ẽ. Nam et hine ascendit incaelum et tameneius an¬
nuntiatione qui in eum crediderint saluierunt. Id eo quippe exaltatus est
et donatum ẽ ei nomen qđ est suꝑ omne nomen ut in nomine eius omnegenu flecta¬
tur. N on solum caelestium et terrestriam uerum etiam infernorum sed hanc
opinionẽ si ad mittimus quaput aripotest homines quicum uiuerent minime
crediderunt posse in xp̃m apud inferos credere quisferat quae consecuntur
absurda fidei quae contraria primum nefrustra dolere uideccmur eos quisine

Expanded text:
domini resurrectionem nondum sibi adnuntiato euangelio mortui sunt siue moriundomini resurrectionem nondum sibi adnuntiato euangelio mortui sunt siue moriuntur, illic apud inferos audire potuisse uel posse, ut illic credant, quod de Christi ueritate credendum est, et habeant etiam ipsi remissionem ac salutem, quam illi meruerunt, quibus ibi Christus adnuntiauit. neque enim, quia rursus ascendit Christus ab inferis, ideo ibi fama eius extincta est; nam et hinc ascendit in caelum et tamen eius adnuntiatione, qui in eum crediderint, salui erunt. ideo quippe exaltatus est et donatum est ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine eius omne genu flectatur non solum caelestium et terrestrium uerum etiam infernorum. sed hanc opinionem si admittimus, qua putari potest homines, qui, cum uiuerent, minime crediderunt, posse in Christum apud inferos credere, quis ferat, quae consequuntur absurda fideique contraria? primum, ne frustra dolere uideamur eos, qui sine
Abbreviated transcription (Latin):
tas habebant causascur non credidissent quodeis non fuerat annuntiatum
deinceps autem non habituros excusationem qui p̃dicationẽ euangelii pom̃s
gente scelebratam diffusam que contemnunt et ideo illis tunc eu acuatiscarce¬
ribus i amiustum resta reiuditium qus contumaces et insideles etiam aeter no
igne puniantur. nec ad tendunt quihoc sentiunt hanc excusationem habere
posse om̃s qui etiam postresurrectonem xp̃i antequam ad eos eu angelium per¬
uenir& ex hacuit᷑e migrarunt neque enim postea quam dñsrem eauit ab infe¬
ris nemo ꝑmissus est ad inferosnisi audito euangelio Cum eammultinorerei¬
tur toto orbeterrarum antequam ad eoshaet annuntiatio ꝑueniret qui omnes
h abebunt excusationẽ qua e ablata dicitur eis quib dñs cumuenis set quia
amtnon audierant in in ferno dicitur p̃dicassenisi forte dicatur etiam istos quipꝰ

Expanded text:
tas habebant causas, cur non credidissent, quod eis non fuerat adnuntiatum; tas habebant causas, cur non credidissent, quod eis non fuerat adnuntiatum; deinceps autem non habituros excusationem, qui praedicationem euangelii per omnes gentes celebratam diffusamque contemnunt; et ideo illis tunc euacuatis carceribus iam iustum restare iudicium. quo contumaces et infideles etiam aeterno igne puniantur. nec adtendunt, qui hoc sentiunt, hanc excusationem habere posse omnes, qui etiam post resurrectionem Christi, antequam ad eos euangelium perueniret, ex hac uita emigrarunt. neque enim, posteaquam dominus remeauit ab inferis, nemo permissus est ire ad inferos nisi audito euangelio, cum tam multi morerentur toto orbe terrarum, antequam ad eos haec adnuntiatio perueniret. qui omnes habebunt excusationem, quae ablata dicitur eis, quibus dominus, cum uenisset, quia ante non audierant, in inferno dicitur praedicasse, nisi forte dicatur etiam istos, qui post
Abbreviated transcription (Latin):
praestitum ẽ eis quos apud infero sxp̃sinuenit ut ꝑ euangelium uiui ficarentur sp̃u
quamuis futura resurrectione in carneiudicandi sint. ut peraliquam carnis poe¬
namtranseant in regnũ dĩ quod sutaẽ curhoctantum deillis qui quondã non cre¬
dider̃ in dieb noe ac non etiam deceteris quosillicxp̃iuisitatio comperit ꝓcuan¬
gelium p̃dicationẽ spũ reuixerunt postea transitoria poena in carne iudicandi
qđ sideomnib: acceperimus manet quaestio quarepetrus costantum commemo¬
rauit qui tunc increduli fuer̃ cum fabricaretur arca mouetetiam illudađ l
quidehacreconantur reddere rationẽ ideo dicunt xp̃o ad inferos descendea te
his qui ibi inuenti sunt illaloca poenaliatam quã carceres ex inanitosquia non
audierant euangelium quodillis uiuentib: nondum toto orbep̃dicabatur et ius

Expanded text:
praestitum est eis quos apud inferos Christus invenit, ut per Evangelium vivificarentur spiritu, praestitum est eis quos apud inferos Christus invenit, ut per Evangelium vivificarentur spiritu, quamvis in futura resurrectione in carne judicandi sint, ut per aliquam carnis poenam transeant in regnum Dei? Quod si ita est, cur hoc tantum de illis qui quondam non crediderunt in diebus Noe, ac non etiam de caeteris quos illic Christi visitatio comperit, per Evangelii praedicationem spiritu revixerunt, postea transitoria poena in carne judicandi? Quod si de omnibus acceperimus, manet quaestio, quare Petrus eos tantum commemoravit, qui tunc increduli fuerunt cum fabricaretur arca. 12 Movet etiam illud, quod ii qui de hac re conantur reddere rationem, ideo dicunt Christo ad inferos descendente, iis qui ibi inventi sunt, illa loca poenalia tanquam carceres exinanitos, qui non audierant Evangelium, quod illis viventibus nondum toto orbe praedic
Abbreviated transcription (Latin):
runt in dieb noe aut certeom̃s qđ apud infero sxp̃sinuenit: quid sibi ergo uult ut iu¬
dicentur quidem secundũ homines incarne uiuant autem secundũ dm̃ sp̃u. quomo do
iudicantur in carne quã non habent si apud inferossunt uel quam nondumreceper
si etiam ad olorib: inferni soluti sunt neque enim siut querendo dicis ex inati sunt in¬
feri om̃s etiam quitunc ibi fuer in carnere surrexisse credendi sunt: Aut qui resurꝰ¬
gentes apparuer̃. cum dño ad hoccarnẽ receperunt ut in eaiudicarentur secundum
hominẽ qđ nec deillis uideo quomodo accipipossit qui in credulifuer in dieb noe non
enim cosincarne uixisse scriptum ẽ . aut credi potest ideo solutos infernidolores
ut qui in de liberarentur carnem ad luendam poenam reciperent: quidestergo ut
iudicentur secundum homines in carne. uiuant autẽ secundũ dm̃ sp̃u: anfortehoc

Expanded text:
runt in diebus Noe, aut certe omnes, quos apud inferos Christus inuenit. quid sibi ergo uult \'ut iurunt in diebus Noe, aut certe omnes, quos apud inferos Christus inuenit. quid sibi ergo uult \'ut iudicentur quidem secundum homines in carne, uiuant autem secundum deum spiritu\'? quo modo iudicantur in carne, quam non habent, si apud inferos sunt, uel quam nondum receperunt, si etiam a doloribus inferni soluti sunt? neque enim, si, ut quaerendo dicis, exinaniti sunt inferi, omnes etiam, qui tunc ibi fuerunt, in carne resurrexisse credendi sunt aut, qui resurgentes apparuerunt cum domino, ad hoc carnem receperunt, ut in ea iudicarentur secundum hominem, quod nec de illis uideo quo modo accipi possit, qui increduli fuerunt in diebus Noe, non enim eos in carne uixisse scriptum est aut credi potest ideo solutos inferni dolores, ut, qui inde libejudicentur secundum homines in carne, vivant autem secundum Deum spiritu? an forte hoc
Abbreviated transcription (Latin):
armamini quia qui passus est incarne desut a peccatis in hoc utiam non hominũ
desideriis. seduo lunta tedĩ qu od reliquum estincarne uiuat tempusdeindeaddidit
sufficitenim praeteritũ tempus aduoluntatem hominum consũmatũ : ambulantes
in libi dinibus et concupiscentiis. et ebrietate commessationib: potitionib: et in¬
licitis id olorum seruitibus. in quostupescunt non concurrere uos in etendem lu¬
xuriae confessionem blas phemantes qui reddent rationem ei quiparatus ẽ uidica¬
reuiuos et mortuos: hisdictis sub nectit ꝓpterhocenim et mortuis euangelitatũt
ut iudicentur quidem secundum homines in carneuiuant autẽ secundũ dm̃ spũ quẽ
non moueat istapro fundita smortuis dicit euangeliratũ quosꝓssecto siintellexe¬
rimus quidecorpore exier. Illiopinor erunt de quib: supradixit quiin creduli fue¬

Expanded text:
armamini, quia, qui passus est in carne, desiit a peccatis in hoc, ut iam non hominum armamini, quia, qui passus est in carne, desiit a peccatis in hoc, ut iam non hominum desideriis sed uoluntate dei quod reliquum est in carne uiuat tempus; deinde addidit: Sufficit enim praeteritum tempus ad uoluntatem hominum consummatum, ambulantes in libidinibus et concupiscentiis et ebrietate, comessationibus, potationibus et inlicitis idolorum seruitutibus, in quo stupescunt non concurrere uos in eandem luxuriae confusionem blasphemantes. qui reddent rationem ei. qui paratus est iudicare uiuos et mortuos; his dictis subnectit: Propter hoc enim et mortuis euangelizatum est, ut iudicentur quidem secundum homines in carne, uiuant autem secundum deum spiritu. Quem non moueat ista profunditas? mortuis dicit euangelizatum. quos profecto si intellexerimus, qui de corpore exierunt, illi opinor erunt, de quibus supra dixit: Qui increduli fue
Abbreviated transcription (Latin):
citur quia ꝓ nobis meliora ꝓuider̃. nesine nobis ꝑfecti ꝑficerentur. si iam in illa
resurrectionis in corruptione constituti sunt quae nobis ꝑficiendis in fineꝓmit¬
titur. Curergo petrus eostantũ cõmemorare uoluerit quib: incarcere inclu¬
sis euangelium praedicatũ ẽ qui indieb: noe cum fabricaretur arca in creduli
fuer uides quã latebro sum sit et quae memoueant neaffirmare hincaliquid
audeam: huc accedit quiacum dixis set apostolus qđ et uos nuncsimilis forma
baptisma saluos facit. non carnis de positio sordium sed conscientia ebonȩ inter¬
rogatio indm̃ perre surrectionẽ ihuxp̃i quiẽ indexteradĩ deglutiens m ortem ut uitae
aeterna eheredes efficeremur. profectus in caelos. subiectis sibi angelis et potesta¬
tib: et uirtutib: continuo subiecit .xp̃oigitur in carne passo et uos ecdem scientia

Expanded text:
citur, quia pro nobis meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur, si iam in illa citur, quia pro nobis meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur, si iam in illa resurrectionis incorruptione constituti sunt, quae nobis ittitur. CAPUT IV. 10. Cur ergo Petrus eos tantum commemorare voluerit, quibus in carcere inclusis Evangelium praedicatum est, qui in diebus Noe cum fabricaretur arca increduli fuerunt, vides quam latebrosum sit, et quae me moveant ne affirmare hinc aliquid audeam. Huc accedit, quia cum dixisset apostolus, Quod et vos nunc simili forma Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrectionem Iesu Christi, qui est in dextera dei deglutiens mortem, ut uitae aeternae heredes efficeremur, profectus in caelos subiectis sibi angelis et Potestatibus et Virtutibus, continuo subiecit: Christo igitur in carne passo et uos eadem scientia
Abbreviated transcription (Latin):
nitus amortuis sine ambiguitate credatur. et illisiustis continuo concessum ut
ipsoprae eunte in aeternam in corruptionẽ adq in mortelitatẽ resurgerent :
Illud adhuc restat quod moueat quomodo a petro dicipotuerit qđ utiq ueris¬
simedictũ ẽ. quando ꝑillã prophetiam non dauid sed xpm asseruit fuisse prȩ¬
dictum carnem eius non uidis se corruptionẽ quod ad iunxit dedauid apudeos
essemonumentũ eius. unde illo sutiq: non conuincebat si corpuseius ibi iam non
erat quia si et ante in recenti sua mortere surrexisset. nec caro eius uidisset cor¬
ruptionẽ posset nichil ominus illudm onumentũ manere : durũ autẽ uidetur ut
dauid non fuerit in illa resurrectione iustorum si eisiam acterna donata est.
Cuius xp̃s exsemine tam crebro et tanta cuidentia tantaque honorificentia
commendatur: periclitabitur etiam illud qđ ad hebraeos de iustis antiquisdi¬

Expanded text:
nitus a mortuis sine ambnitus a mortuis sine ambipso praeeunte in aeternam incorruptionem atque inmortalitatem resurgerent, illud adhuc restat, quod moueat, quo modo a Petro dici potuerit — quod utique uerissime dictum est, quando per illam prophetiam non Dauid sed Christum adseruit fuisse praedictum — carnem eius non uidisse corruptionem, quod adiunxit de Dauid apud eos esse monumentum eius. unde illos utique non conuincebat, si corpus eius ibi iam non erat, quia, si et ante in recenti sua morte resurrexisset nec caro eius uidisset corruptionem, posset nihilo minus illud monumentum manere. durum autem uidetur, ut Dauid non fuerit in illa resurrectione iustorum, si eis iam aeterna donata est, cuius Christus ex semine tam crebro et tanta euidentia tantaque honorificentia commendatur. periclitabitur etiam illud, quod ad Hebraeos de iustis antiquis di
Abbreviated transcription (Latin):
exposita quadictumẽ. Nonderelinques animã meã in inferno: scio quibusdã
uideri morted ñ ixp̃i iam talẽre surrectionẽ praestitã iustis qualis nobis infine
promittitur. qm̃ scribtũẽ illo terrae motu quo in eius passione petraescissae et
monumenta a perta sunt multa corpora resurrexisse iustorũ etuisa cum illo
quandoresurrexit in scãciuitate quiuti quesi non iterũ repositiscorporibus
dormier̃ uiden dũ ẽ quẽ ammodũ intellegatur xp̃s primo genitus amortuissicũ
in illam resurrectionẽ totp̃cesser̃ : qđ sirespondetur hoc dictũ eẽ ꝑ anticipatio¬
nẽ ut monumenta quidem illo terremotu a perta in tellegantur cum xp̃sincru¬
cependeret resurrexisseccutẽ iustorũ corpora nontuno sed cum ille priorre¬
surrexisset quãuis tunc ut dixi anticipando fuis set ad iunctũ ut etxp̃s primoge¬

Expanded text:
exposita, qua dictum est: Non derelinques animam meam in inferno . 9. Scio quibusdam exposita, qua dictum est: Non derelinques animam meam in inferno . 9. Scio quibusdam videri, morte Domini Christi jam talem resurrectionem praestitam justis, qualis nobis in fine promittitur; quoniam scriptum est, illo terrae motu quo in ejus passione petrae scissae et monumenta aperta sunt, multa corpora resurrexisse justorum, et visa cum illo quando resurrexit in sancta civitate . Qui utique si non iterum repositis corporibus dormierunt, videndum est quemadmodum intelligatur Christus primogenitus a mortuis , si eum in illa resurrectione tot praecesserunt. Quod si respondetur hoc dictum esse per anticipationem, ut monumenta quidem illo terrae motu aperta intelligantur, cum Christus in cruce penderet, resurrexisse autem justorum corpora non tunc, sed cum ille prior resurrexisset: quamvis tunc, ut dixi, anticipando fuisset adjunctum, ut et Christus primoge
Abbreviated transcription (Latin):
huc requiro fuis setamen eum apud inferos et ineorũ dolorib: constitutis
hoc beneficium praestitis se non dubitolinde illis iustis qui insinu erant
abra hae cum ille in inferna descenderet nondum quid contulisset inueni
a quib: eum secundũ beatificam prȩsentiam sua ediuinitatis nũ quã uideo
recessis se: sicut etiam eodemipsodie quomortuus ẽ promisit latroni: quod cum
illo in para dyso fuis set futurus quando ad soluendos infernidolores fuerat des¬
censurus : ꝓfectoigitur in paradi so ad quesinuabrahae etiam ante iamerat
beatificante sapientia et apud in ferosiudicante potentia:ubi enim non ẽ nullo loco
obsessa diuinitas: uerũ tamen secundũ creaturã quã ex quodam tempore suscipien¬
domanens ds̃ homo factus ẽ. hoc est secundũ animã eum fuis se apud inferos aꝑta
scribtura declarat. Et ꝑꝓphetiam praemissa. et ꝑ apostolicum intellectum satis¬

Expanded text:
huc requiro. fuisse tamen eum apud inferos et in eorum doloribus constitutis huc requiro. fuisse tamen eum apud inferos et in eorum doloribus constitutis hoc beneficium praestitisse non dubito. unde illis iustis, qui in sinu erant Abrahae, cum ille in inferna descenderet, nondum, quid contulisset, inueni, a quibus eum secundum beatificam praesentiam suae diuinitatis numquam uideo recessisse, sicut etiam eodem ipso die, quo mortuus est, promisit latroni, quod cum illo in paradiso fuisset futurus, quando ad soluendos inferni dolores fuerat descensurus. profecto igitur in paradiso atque in sinu Abrahae etiam ante iam erat beatificante sapientia et apud inferos iudicante potentia; ubi enim non est nullo loco obsessa diuinitas? uerum tamen secundum creaturam, quam ex quodam tempore suscipiendo manens deus homo factus est, hoc est secundum animam eum fuisse apud inferos aperte scriptura declarat et
Abbreviated transcription (Latin):
sinusille abra hae idest secretae cuiusdã quietis habitatio aliquapars in¬
ferorũ eẽ credendaẽ quã quã in his ipsis tanti magistri uerbis ubiait dixisse
abraham in ternosetuos chasma magnũ firmatumẽ : sati sut opinor appare¬
at non esse quandã partẽ et quasim embrũ inferorũ tantȩ illius felicitatis
sinum chasma enim magnũ quid est nisiquidã hiatus multũ ea separans in ter
quae non solũ ẽ uerũ etiam firmatus ẽ quaꝓpt̃ : si in illũ ab rahae sinũ xp̃mmor¬
tuum uenisse scã scribtura dixisset non n ominato inferno eius quedo lorib::
miror siquisquã ad inferos eũ descendisse asserere auderet: sed quia euiden¬
tia testimonia et infernũ cõmemorant et dolores nulla causa occurrit cur illo
credatur uenisse saluator nisiut ab eis dolorib: saluos faceret: sedutrũ om̃s
quosin eis inuenit. an quosdã quos in illo beneficio dignos iu dicauit: ad¬

Expanded text:
sinus ille Abrahae, id est secretae cuiusdam quietis habitatio aliqua pars insinus ille Abrahae, id est secretae cuiusdam quietis habitatio aliqua pars inferorum esse credenda est. quamquam in his ipsis tanti magistri uerbis, ubi ait dixisse Abraham: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est, satis, ut opinor, appareat non esse quandam partem et quasi membrum inferorum tantae illius felicitatis sinum. chaos enim magnum quid est nisi quidam hiatus multum ea separans, inter quae non solum est, uerum etiam firmatus est? quapropter si in illum Abrahae sinum Christum mortuum uenisse sancta scriptura dixisset non nominato inferno eiusque doloribus, miror, si quisquam ad inferos eum descendisse adserere auderet. Sed quia euidentia testimoma et infernum commemorant et dolores, nulla causa occurrit, cur illo credatur uenisse saluator, nisi ut ab eis doloribus saluos faceret; sed utrum omnes, quos in eis inuenit, an quosdam, quos illo beneficio dignos iudicauit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
tus est in illis fuis sed olorib: ego quidem non uideo: explicant fortasse quipos¬
sunt: solosautem duos idest abraham et lararũ siue eleararũ in illo memora¬
bilis quietis sinu fuisse ante quã dñ sin inferna descenderet. Et deistis tantum
duobus dictum fuisse illidiuiti internos etuos chausmagnũ firmatũẽ. ut hi
qui uolunt hino transire aduos non possint neque in de huc transmeare nescio
utrum quisquã sit cui non uideatur absurdũ : porro siplures quam duo ibi e¬
rant quis audetit dicere non ibi fuisse patriarchas et ꝓphecas quib: inscrip¬
tura dĩ iustitiae pietatis que tam insigne testimoniũ phibetur : quid hi sergo
praestiterit quidolores soluit inferni in quib: illi non fuer̃ nondũ intellego:
p̃sertim qui aneipsos quidem infero suspiam scribturarũ in bono appella¬
tos potui repperire : qđ sinus quã in diuinis auctoritatib: legitur : Nonutiq

Expanded text:
tus est, in illis fuisse doloribus, ego quidem non uideo; explicant fortasse, qui postus est, in illis fuisse doloribus, ego quidem non uideo; explicant fortasse, qui possunt. solos autem duos, id est Abraham et Lazarum in illo memorabilis quietis sinu fuisse, antequam dominus in inferna descenderet, et de istis tantum duobus dictum fuisse illi diuiti: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est, ut hi, qui uolunt, hinc transire ad uos non possint neque inde huc transmeare, nescio utrum quisquam sit, cui non uideatur absurdum. porro si plures quam duo ibi erant, quis audeat dicere non ibi fuisse patriarchas et prophetas, quibus in scriptura dei iustitiae pietatisque tam insigne testimonium perhibetur? quid his ergo praestiterit, qui dolores soluit inferni, in quibus illi non fuerunt, nondum intellego, praesertim quia ne ipsos quidem inferos uspiam scripturarum in bono appellatos potui reperire. quod si nusquam in diuinis auctoritatibus legitur, non utique
Abbreviated transcription (Latin):
sit omnib: concessum ẽe putandũ sit. et deillo quidem primo homine patrege¬
neris humani qđ eũ indidem soluerit ecdesiafere tota consentit quo deam non
in aniter credidisse credendũ ẽ unde cumque hoctraditum sit. etiamsi canoni¬
carum scripturarũ hinc expressa non ꝓferatur auctoritas. quã quã illud qđ
in libro sapientiae scriptum ẽ. haec illum qui primus factus ẽ patrem orbister¬
rarũ cum solus esset crecitus custo diuit: et eduxit illũ ad elicto suo et dedit eiuir¬
tutẽ continendi omnia magis ꝓhac sententia quã ꝓullo alio intellectufacere
uidetur. Ad dunt quidam hoc beneficium antiquis etiam sc̃is fuisse conces¬
sum. Ab el set hnoe et domuieius. abraham isaac. iacob aliis que patri¬
archis et ꝓphetis. ut dñ scũ in infernũ uenisset illis dolorib: soluerentur sed
quonam modo intellegatur abraham in cuussinũ pius etiam pauꝑille suscep¬

Expanded text:
sit, omnibus concessum esse putandum sit. Et de illo quidem primo homine, patre gesit, omnibus concessum esse putandum sit. Et de illo quidem primo homine, patre generis humani, quod eum indidem soluerit, ecclesia fere tota consentit, quod eam non inaniter credidisse credendum est, undecumque hoc traditum sit, etiamsi canonicarum scripturarum hinc expressa non proferatur auctoritas. quamquam illud, quod in libro sapientiae scriptum est: Haec illum, qui primus factus est, patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodiuit et eduxit illum a delicto suo et dedit ei uirtutem continendi omnia, magis pro hac sententia quam pro ullo alio intellectu facere uideatur. addunt quidam hoc beneficium antiquis etiam sanctis fuisse concessum, Abel, Seth, Noe et domui eius, Abraham, Isaac, Iacob aliisque patriarchis et prophetis, ut, dominus cum in infernum uenisset, illis doloribus soluerentur. Sed quonam modo intellegatur Abraham, in cuius sinum pius etiam pauper ille suscep
Abbreviated transcription (Latin):
rere primum qua auctoritate firmetur ista sententia. quodenm scriptũ est
immortex p̃i factũ solutis dolorib inferni uel ad ipsum potest intellegiꝑti¬
nere qđ eos hac tenus soluerit. hoc est inritos fecerit neabeis ipseteneritur
praesertim quia sequitur inquib in possibile erat tenerieũ. uel si causa quȩ¬
ritur cur uoluerit uenire in in fernũ ubi dolores illiessent quibi teneri omni¬
no nom poterat. Quierat ut scriptũ ẽ in mortuis liber. In quo princeps etp̃¬
positus mortis non inuenit aliquid qđ supplicio deberetur Hoc scilic& ÷
quod scriptũ ẽ solutis dolorib: inferni. sion in omnib: sed inquib: damaccipi
potest quo sille dignos istaliberatione iudicabat: ut nequefrustra illuc
descendisse existimetur nulli eorum ꝓfuturus qui ibi tenebantur indusi : nec
tamen sit consequens ut qđ diuina quibus dã misericordia iustitia que conces¬

Expanded text:
rere: primum, qua auctoritate firmetur ista sententia. quod enim scriptum est rere: primum, qua auctoritate firmetur ista sententia. quod enim scriptum est in morte Christi factum solutis doloribus inferni, uel ad ipsum potest intellegi pertinere, quod eos hactenus soluerit, hoc est inritos fecerit, ne ab eis ipse teneretur, praesertim quia sequitur: In quibus inpossibile erat teneri eum, uel, si causa quaeritur, cur uoluerit uenire in infernum, ubi dolores\' illi essent, quibus teneri omnino non poterat, qui erat, ut scriptum est, in mortuis liber, in quo princeps et praepositus mortis non inuenit aliquid, quod supplicio deberetur, hoc scilicet, quod scriptum est, \'solutis doloribus inferni\' non in omnibus sed in quibusdam accipi potest, quos ille dignos ista liberatione iudicabat, ut neque frustra illuc descendisse existimetur nulli eorum profuturus, qui ibi tenebantur inclusi, nec tamen sit consequens, ut, quod diuina quibusdam misericordia iustitiaque conces
Abbreviated transcription (Latin):
instituta et crecturȩ quem creatori potius seruientes inceterisinorib: par¬
simoniae continentiae castitatis sobrietatis mortis ꝓpatriae salute contẽtu
seruate que fidȩ i non solum ciuib: uerum et ostib: imitandi merito ꝓponantur
quae quidem omnia quando non referuntur ad finẽ recteuere quepietatis
sed ad fastum in anem humanȩ laudis et gloriae etiam ipsa in anescunt quodã
modo sterilia quered duntur. uerũ tamen quadã indole animi ita delectant
ut eo sinquib: haec fuer̃ uellemus uel praecipuȩ uel cumceteris ab infernicru¬
ciatib: liberari nisi aliter sehabet sensus humanus aliter iustitia creactoris
qua ecum ita sint si om̃n sinde soluit saluator et sicut requirens scripsistiexi¬
naniuit inferna ut de inceps iudicium iam expectaretur extremũ haec sunt
quae in hacre non in merito mouent quaemichi in terim cogitandi solent occur¬

Expanded text:
instituta et creaturae quam creatori potius seruientes, in ceteris moribus parinstituta et creaturae quam creatori potius seruientes, in ceteris moribus parsimoniae, continentiae, castitatis, sobrietatis, mortis pro patriae salute contemptus seruataeque fidei non solum ciuibus uerum et hostibus imitandi merito proponantur? quae quidem omnia, quando non referuntur ad finem rectae ueraeque pietatis sed ad fastum inanem humanae laudis et gloriae, etiam ipsa inanescunt quodam modo steriliaque redduntur. uerum tamen quadam indole animi ita delectant, ut eos, in quibus haec fuerunt, uellemus uel praecipue uel cum ceteris ab inferni cruciatibus liberari, nisi aliter se haberet sensus humanus aliter iustitia creatoris. Quae cum ita sint, si omnes inde soluit saluator et, sicut requirens scripsisti, exinaniuit inferna, ut deinceps iudicium iam expectaretur extremum, haec sunt, quae in hac re non inmerito mouent, quae mihi interim cogitanti solent occur
Abbreviated transcription (Latin):
alii tenebantur quo sillenouerat liberandosuerã quinam isti sint temerarium ẽ
defimre: sienim om̃s omnino dixerimus tunc ẽeliberatosqui illic inuenti sunt
quis nongratuletur si hoc possimus ostendere praesertim propterquosdam
quinobis litterario labore suo familiariter innotuerunt : quorũ eloquium
ingenium quemiramur non solum poetas et oratores qui eosdem ipsosfal¬
sos deosgentium multis opusculorũ suorũ locis contemsnendosridendos que mons¬
trarunt eAliquando etiam unũ dm̃ uerũ que confessi sunt quãuis illa suꝑ sti¬
tio sacum cȩteris colerent uerum etiam illos quihaet non cantando uel decla¬
mando sed phylo sophando dixer̃ multorũ etiam quorũ litteras non habemus
sed in illorũ litteris didicimus secundum quendã modũ lcudabiles uitas. ut
excepto dĩcultu in quo errauer̃ colentesuana quȩ publice colenda fuerant

Expanded text:
alii tenebantur, quos ille nouerat liberandos. Verum quinam isti sint, temerarium est alii tenebantur, quos ille nouerat liberandos. Verum quinam isti sint, temerarium est definire. si enim omnes omnino dixerimus tunc esse liberatos, qui illic inuenti sunt, quis non gratuletur, si hoc possimus ostendere, praesertim propter quosdam, qui nobis litterario labore suo familiariter innotuerunt, quorum eloquium ingeniumque miramur, non solum poetas et oratores, qui eosdem ipsos falsos deos gentium multis opusculorum suorum locis contemnendos ridendosque monstrarunt et aliquando etiam unum deum uerumque confessi sunt, quamuis illa superstitiosa cum ceteris colerent, uerum etiam illos, qui haec non cantando uel declamando sed philosophando dixerunt, multos etiam, quorum litteras non habemus, sed in illorum litteris didicimus secundum quendam modum laudabiles uitas, ut excepto dei cultu, in quo errauerunt colentes uana, quae publice colenda fuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
rum : et dñm quidem carnemortificatũ uenis se in in fernũ satisconstat neque
enum contradici potest uel ꝓphetiae quaedix̃ qm̃ non dere linquesanim ã meã imn in¬
ferno quod nealiter quis quã sapere auderet In actibus a postolorum idem petrus
exponit. uel eiusdem petri illis uerbis quib: eum asserit soluisse infernidolores
in quib: in possibile erat eum teneri. qui sergonis infidelis negauerit fuis se
apud inferos xp̃m qđ simouet quem ammodũm accipiendũ sit inferniab illo solu¬
tos dolores neque enim coeperat. eis esse tam quã inuinculis et sic eos soluit tam quã
sicaten as soluisset quib: fuerat alligatus facile ẽ intellegere sic eos solutos quẽ
ammodũ solui possunt laqueiuenantium neteneant non quia tenuerunt potest
et sicut eo sdoleres eum soluis se credamus quib teneri ipsen on poterat sed quib:

Expanded text:
rum ?. Et dominum quidem carne mortificatum uenisse in infernum satis constat. neque rum ?. Et dominum quidem carne mortificatum uenisse in infernum satis constat. neque enim contradici potest uel prophetiae, quae dixit: Quoniam non derelinques animam meam in inferno, quod ne aliter quisquam sapere auderet, in actibus apostolorum idem Petrus exponit, uel eiusdem Petri illis uerbis, quibus eum adserit soluisse inferni dolores, in quibus inpossibile erat eum teneri. quis ergo nisi infidelis negauerit fuisse apud inferos Christum? quod si mouet, quem ad modum accipiendum sit inferni ab illo solutos dolores: - neque enim coeperat in eis esse tamquam in uinculis et sic eos soluit, tamquam si catenas soluisset, quibus fuerat alligatus —, facile est intellegere sic eos solutos, quem ad modum solui possunt laquei uenantium, ne teneant, non quia tenuerunt; potest et sic, ut eos dolores eum soluisse credamus, quibus teneri ipse non poterat, sed quibus
Abbreviated transcription (Latin):
bisicaracur arcas et eni posttem poranoe multamilia totgentiũ usquead passionẽ
xpimoe tua suna quae pgtiit apudinfero sinuenire nonutique corũ qui indm̃ credi¬
derine sicut sphietia tipatri arcae destirpe abrahae sicut ipse retronoe et totado¬
museius quaesalia fictaẽ ꝑ aquã excepto fortassis uno filio qui postea reꝓbatus est
sicutetiam practer ꝓ geniem iacobalii fuerunt credentes indm̃ sicut iob sicut ciuitas
nineuae etsi qui alii sunt quiuel apparent in scripturis uel in genere humano latent
Sedeorum dicomultamilia hominũ quidm̃ ignorantes etdaemonũ uel simulacrorum
cultui dediti atem porib noe usque ad passionem xp̃i exhacuitaemigrarunt quos
apud inferos ꝓ p̃sinueniens quomodo illis nom p̃dicauit. sed illistantũ qui in diebus
noe inereduli fuerunt cum fabri caretur arca dut siomnib: praedicauit curillos
solospecrus cõmemorauit praetermissa multitudine tam innumerabilicetero¬

Expanded text:
bricaretur arca. etenim post tempora Noe multa milia tot gentium usque ad passionem Christi mortua sunt, quae potuit apud inferos inuenire, non utique eorum, qui in deum crediderant - sicut prophetae et patriarchae de stirpe Abrahae, sicut ipse retro Noe et tota domus eius, quae salua facta est per aquam excepto fortassis uno filio, qui postea reprobatus est, sicut etiam praeter progeniem Iacob alii fuerunt credentes in deum sicut Iob, sicut ciuitas Nineue et si qui alii sunt, qui uel. apparent in scripturis uel in genere humano latent, sed eorum dico multa milia hominum, qui deum ignorantes et daemonum uel simulacrorum cultui dediti a temporibus Noe usque ad passionem Christi ex hac uita emigrarunt, quos apud inferos Christus inueniens quo modo illis non praedicauit, sed illis tantum, qui in diebus Noe increduli fuerunt, cum fabricaretur arca? aut si omnibus praedicauit, cur illos solos Petrus commemorauit praetermissa multitudine tam innumerabili cetero
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi quod quidam eorũ ui debunt dm̃ quidamuero non uidebunt. quib: cre¬
dentibus dedit potestatem filio s dĩfieri cum ad eo som̃s pertineat qđ dictũ ẽ uide¬
bimus eũ sicuti est : Sed dicendo noscopiam non meremur. qui adm̃ uidendigra¬
tiam non habemus : de hoc sacculo seloqui signi ficauit. ubiquib:dam ds̃ licet non
insuanatura sed in quauoluit speciedignatus est apparere. sicut abrahae si¬
cut esaiae aliis quesimilib: Ceterisuero innumerabilib: quãuis ad suũ populũ
edȩreditatem acternam ꝑtinentib: nulla uel tadi specie sedemonstrat: In fu¬
turo autem saet ulo qui regnũ accepturi sunt qđ eis abinitio praeparatum est : om̃s
eum cordemundo uidebunt. nec in illor egnonisitales erunt: At tendeitaq: quid
adiungat : iam de illo saeculo dicere incipiens: Etquidmirũ inquit sun p̃senti scło

Expanded text:
intellegi, quod quidam eorum uidebunt deum, quidam uero non uidebunt, quibus creintellegi, quod quidam eorum uidebunt deum, quidam uero non uidebunt, quibus credentibus dedit potestatem filios dei fieri, cum ad eos omnes pertineat, quod dictum est: Videbimus eum sicuti est, sed dicendo nos copiam non meremur, quia deum uidendi gratiam non habemus de hoc saeculo se loqui significauit, ubi quibusdam deus licet non in sua natura, sed in qua uoluit specie, dignatus est apparere sicut Abrahae, sicut Esaiae aliisque similibus; ceteris uero innumerabilibus quamuis ad suum populum et hereditatem aeternam pertinentibus nulla uel tali specie se demonstrat. in futuro autem saeculo, qui regnum accepturi sunt, quod eis ab initio praeparatum est, omnes eum corde mundo uidebunt nec in illo regno nisi tales erunt. Adtende itaque, quid adiungat iam de illo saeculo dicere incipiens: et quid mirum\', inquit, <si in praesenti saeculo,
Abbreviated transcription (Latin):
facti fuerimus: Quia sicut uidentur isterui sibilia corporis sensib: nota dm̃
nemouiditumquã : qm̃ sialiquando eomodo uisus ẽ : non sicut ista natura ui¬
detur sed uoluntate uisus est specie quauoluit apparens latentenatura
atq inse in cõmutabiliter ꝑmanente : Eo autem modo quo uidetur sicutie:
nunc fortasse uidetur a quib: dam angelis : A nobis autem tunc itauidebitur: cũ
eis factifuerimus aequales: De indecum ad didis set qui a nec potestatescaelorum
sicut seraphim nisicũ uolunt et quem admodum uolunt uidentur : ut hinc etiam
coniceretur quanta sit in uisibilitas trinitatis. tamen in quit et si potestas non est
uidendi est gratia ꝓmerendi ut uidere possimus: Etideo qui habuit gratiam :
meruit copiam : Noscopiam non meremur : qui a dm̃ uiden digratiam non habe¬
mus: Hi sutique uerbis quia non suadocet sed euangeliũ exponit: non hocuoluit

Expanded text:
facti fuerimus, quia, sicut uidentur ista uisibilia corporis sensibus nota, deum facti fuerimus, quia, sicut uidentur ista uisibilia corporis sensibus nota, deum nemo uidit umquam, quoniam. si aliquando eo modo uisus est, non sicut ista natura uidetur, sed uoluntate uisus est specie, qua \'uoluit, apparens latente natura atque in se incommutabiliter permanente. eo autem modo, quo uidetur, sicuti est, nunc fortasse uidetur a quibusdam angelis, a nobis autem tunc ita uidebitur. cum eis facti. fuerimus aequales. ! Deinde cum addidisset, quia nec potestates caelorum sicut Seraphin, nisi cum uolunt et quem ad modum uolunt, uidentur, ut hinc etiam coniceretur, quanta sit inuisibilitas trinitatis: Tamen, inquit, \'etsi potestas non est uidendi, est gratia promerendi, ut uidere possimus. et ideo, qui habuit gratiam, meruit copiam; nos copiam non meremur, quia deum uidendi gratiam non habemus\'. his utique uerbis, qui non sua docet, sed euangelium exponit, non hoc uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
referendã : nunc eam non menti sed oculis dedit: Nonut opinor neglegenter
sua uerba respiciens: sed qui ausitatius in loquendo solemus oculis at tribuere
uisionem sicut speciem corpori : Nam et haecmos loquendi crebrius usurpat
in rebus quȩ locis continentur uariantur qu ecolorib: : Sed sinulla species eẽt
mente contuenda : non diceretur illes peciosus forma p̃filiis hominum : Neq
enim hoc secundũ carnẽ dictũ ẽ : et non secundũ speciem spiritalem : Dicitur
ergo etspecies pertinens ad mentis obtutũ: Sed quia usi tatius incorporib:
dicitur uel in similitudinib: corporũ: ideo dixit. specie suidetur uirtus ueron an¬
ratur. Illa oculis: haec mente comp̃henditur: Pro indenarrante unigenito
qui ẽ in sinu patris narratione in effeibili: creatura rationalis munda ee scã
implecur dĩ uisione in effebili quam tunc consequemur cum aequales angelis

Expanded text:
referendam, nunc eam non menti sed oculis dedit non, ut opinor, neglegenter referendam, nunc eam non menti sed oculis dedit non, ut opinor, neglegenter sua uerba respiciens, sed quia usitatius in loquendo solemus oculis adtribuere uisionem sicut speciem corpori. nam et hanc mos loquendi crebrius usurpat in rebus, quae locis continentur uarianturque coloribus. sed si nulla species esset mente contuenda, non diceretur ille speciosus forma prae filiis hominum. neque enim hoc secundum carnem dictum est et non secundum speciem spiritalem. dicitur ergo et species pertinens ad mentis obtutum; sed quia usitatius in corporibus dicitur uel in similitudinibus corporum, ideo dixit: \'Species uidetur, uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente comprehenditur\'. proinde narrante unigenito, qui est in sinu patris, narratione ineffabili creatura rationalis munda et sancta impletur dei uisione ineffabili, quam tunc consequemur, cum aequales angelis
Abbreviated transcription (Latin):
modo angelidm̃ uideant. ꝓpt̃ illud quodex euangelio commemoraui : Angeli
eorum semperuident faciem patrismei : Si enim et ipsis non sicutiest sed latente
suanatura inspecie quauoluerit apparet : magis magisque requirendũ ẽ. quo
modo eum nosuidebimus sicutiẽ. et sicut moyses desiderauit cum peteret ut ds̃
qui inconspectueius erat ostenderet illi semetipsum : Hoc enim nobis sũmũ p̃miũ
in resurrectione ꝓmictitur : quoderimus a equales angelisdĩ: Aꝑ hoc sinec
ipsi eum uident sicutiẽ quomodo nos itaui suri sumuscum eis ȩquales in resurrec¬
tione facti fuerimus : Seduidequid consequenter dicat noster ambrosius: De
nique inquit cum additur uni genitus filius ipsenarrabit : mentium magis quã
oculorũ uisio declaratur: Species enim uidetur : uirtus uero narratur: ula ocu¬
lis haec mente comp̃henditur: Qui paulo antedixerat uisionem adutrũ que

Expanded text:
modo angeli deum uideant, propter illud, quod ex euangelio commemoraui: Angeli modo angeli deum uideant, propter illud, quod ex euangelio commemoraui: Angeli eorum semper uident faciem patris mei. si enim et ipsis non sicuti est, sed latente sua natura in specie, qua uoluerit, apparet, magis magisque requirendum est, quo modo eum nos uidebimus, sicuti est et sicut Moyses desiderauit, cum peteret, ut deus, qui in conspectu eius erat, ostenderet illi semet ipsum. hoc enim nobis summum praemium in resun-ectione promittitur, quod erimus aequales angelis dei, ac per hoc, si nec ipsi eum uident, sicuti est, quo modo nos ita uisuri sumus, cum eis aequales in resurrectione facti fuerimus? sed uide, quid conseqnique, inquit, cum additur, « unigenitus Filius ipse narrabit, mentium magis quam visio oculorum declaratur. Species enim videtur, virtus vero narratur. lis, haec mente comprehenditur\'. qui paulo ante dixerat uisionem ad utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
ad faciem loquebatur : Non quia dĩ plenitudinem quisquam non solum oculis corpo
ris sed uel ipsamente aliquando conp̃hendit : Aliud est enim uidere : aliud est totũ
uidendo comp̃hendere : Quando quidem iduidetur : quod p̃sens ut cumq sentitur:
T otum autem comp̃henditur uidendo : quodi tauidetur ut nichil eius latetit ui¬
dentem. aut cuius fines circum spicipossunt sicut tenichillatet p̃sentis uolun¬
tatistuae. Circum spicere autem potes fines anulitui Exempligratia duopo¬
sui : quorum alterum admentis obtutum. alterum ad corporales oculos ꝑtinent:
Vi sus enim sicut illeait adutrumq: referendus est : id est et ad oculos et admentẽ:
Porro siꝓpterea dm̃ nemouiditum quã. quia sicut ait disputator cuius uerba
consideramus. plenitudinem diuinitatis eius nemo conspexit nemomente aut
oculis comp̃hendit uiditenim ad utrũq referendum est restat inquirere quo¬

Expanded text:
ad faciem loquebatur. 21. Non quia Dei plenitudinem quisquam, non solum oculis corad faciem loquebatur. 21. Non quia Dei plenitudinem quisquam, non solum oculis corris sed uel ipsa mente aliquando comprehendit.\' Aliud est enim uidere, aliud est totum uidendo comprehendere, quando quidem id uidetur, quod praesens utcumque sentitur, totum autem comprehenditur uidendo, quod ita uidetur, ut nihil eius lateat uidentem, aut cuius fines circumspici possunt, sicut te nihil latet praesentis uoluntatis tuae, circumspicere autem potes finis anuli tui. exempli gratia duo posui, quorum visus enim, sicut ille ait, ad utrumque referendus est, id est et ad oculos et ad mentem. 22. Porro si propterea Deum nemo vidit unquam, quia, sicut ait disputator cujus verba consideramus, Plenitudinem divinitatis ejus nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit; « vidit » enim, ad utrumque referendum est: restat inquirere quo
Abbreviated transcription (Latin):
turã substantiam que conspiceret : multominus diceret ostendemichi temetipsũ
Ipseergo erat in ea specie qua apparere uoluerat : non autem ipse apparebat
innatura ꝓpria quã morses uidere cupiebat : Ea quippeꝑmittitur scĩs in alia
uita: Vnde qđ responsum est moysi uerumẽ : qui a nemo potest faciem dĩuidere
et uiuere id est nemopotest eum in hacuita uiuens uidere sicutiest : Nam mul¬
tiuiderunt: sed quod uoluntas elegit non quod natura formauit: Et illud quod
ioh annesait: si rec te intellegitur: Dilectissimi filiidĩ sumus: et nondumap¬
paruit quoderimus : Scimus quia cum apparuerit : similes eierimus qm̃ ui
debimus eum sicutiẽ: Non sicut eum hom in es uider̃ quando uoluit inspecie¬
qua uoluit: non in natura quam in semetipso etiam cum uidereturlatuit: sed sicut ẽ
quod ab eo petebatur cum ei diceretur ostendemichi temetipsum ab eo quicum illo facie

Expanded text:
turam substantiamque conspiceret, multo minus diceret ostende mihi temet ipsum\'. turam substantiamque conspiceret, multo minus diceret ostende mihi temet ipsum\'. ipse ergo erat in ea specie, qua apparere uoluerat, non autem ipse apparebat in natura propria., quam Moyses uidere cupiebat; ea quippe promittitur sanctis in alia \' uita. unde, quod responsum est Moysi, uerum est, quia nemo potest faciem dei uidere et uiuere, id est nemo potest eum in hac uita uiuens uidere, sicuti est. nam multi uiderunt, sed quod uoluJoannes ait, si recte intelligitur, Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus. Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est : non sicut eum homines viderunt, quando voluit, in speciequa voluit, non in natura, qua in semetipso, etiam cum videretur, latuit; sed sicuti est, quod ab eo petebatur, cum ei diceretur, ostende mihi temetipsum, ab eo qui cum illo facie