comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corporis. sic lucet fides
ad oculos cordis. Aperis ad
illã oculos corđ: quando
uis ut exhibeat tibi illã ser¬
uustuus. Si tibi exhibuerit
eũ et dicis. prȩclarũ ser¬
uũ habeo: magnũ seruũ
habeo: fidelẽ seruũ ha¬
beo. Qđ laudas inseruo.¬
ñ ex hibes dño: et eo sce¬
leratius quiauis ut me¬
liorem tuhabeasseruũ
quã teds̃. Iub et ds̃seruo
tuo. ut bonꝰ sit ergate
Quomodo iub& uxorituȩ
ut & situmo echaberis.
ñmoechet᷑: sic iubet
seruotuo. ut et situNĩ
feruis dñõtuo. seruiat
tibi: Sed hoc totũ uide.
ut ad ammonitionẽ tuã
ualeat ñ ad ꝑnitiẽ tuã.
& enĩ seruus ille quitibi
seruit indigno digne . id:
qđ indignũ tibi beneser¬
uit. & fidelit̃ seruit.
et pure tediligit: dõ de¬
betñtibi: Iustũ ẽergo
et tuadtendas. qr sub
dnõ es: adquẽ & ille
attendit ut seruiattibi.
Impleergo qđ dictũ est.
qđ tibi ñuisfieri. alii
nefeceris. Sed ipsũ alu
cũ dicis: utrũq atten¬
de et ꝓximũ. et dm̃

Expanded text:
c lucet fides ad oculos cordis. Aperis ad illam oculos cordis, quando vis ut exhibeat illam tibi servus tuus. Si tibi illam exhibuerit, eum, et dicis: Praeclarum servum habeo, magnum servum habeo, fidelem servum habeo. Quod laudas in servo, non exhibes Domino: et eo sceleratius, quia vis ut meliorem habeas tu servum, quam te Deus. Jubet Deus servo tuo, ut bonus sit erga te. Quomodo jubet uxori tuae, ut etsi tu moechaberis, non moechetur: sic jubet servo tuo, ut etsi tu non servis Domino tuo, serviat tibi. Sed hoc totum vide ut ad admonitionem tuam valeat, non ad perniciem tuam. Etenim servus ille quod tibi servit indigno digne, id est, quod indigno tibi bene servit, et fideliter servit, et pure te diligit, Deo debet, non tibi. Justum est ergo, ut et tu attendas quia sub Domino es, ad quem et ille attendit, ut serviat tibi. Imple ergo quod dictum est, Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Sed ipsum alii cum dicis, utrumque attende et proximum et Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
& cũquadã uitanũmus
es: cttstias etiã cuiꝰ ima¬
gine geras. & ad cuiꝰ ima¬
ginẽ fact̾sis. Nanum mꝰ
nescit sehabere i maginẽ
imperatoris. Ergo ut
dicere coeperã oditte
ds̃ qualis es: sed amatte.
talẽ qualẽ teeẽ uult: &¬
ideo illete ut muteris.
hortat᷑ : Concorda cũ
illo & incipe primobe¬
neuelle : & o dissetequa¬

Expanded text:
cum quadam vita nummus Dei es, ut scias etiam cujus imaginem geras, et ad cujus imaginem factus sis: nam nummus nescit se habere imaginem imperatoris. Ergo ut dicere coeperam, odit te Deus qualis es, sed amat te talem qualem te esse vult: et ideo ille te ut muteris hortatur. Concorda cum illo, et incipe primo bene velle, et odisse te qua
Abbreviated transcription (Latin):
temores. Sđmdilige¬
batis. dm̃diligite. Nuga¬
toria iniquitatis tẽpora¬
les uoluptates dilige¬
batis : ꝓximũ diligite.
Si dilectione facitis. can¬
ticũ nouũ cantatis. Si
timore fatiatis. facitis
tamen. Portatis quidẽ
psalteriũ: sed nondũ
cantatis. Si autẽ nec fa
tiatis: ꝓicitis ipsũ psal¬
teriũ. Melius : ł por¬
tare : quã ꝓicere. Sed
rursus melius cũuolup¬
tate cantare: quã cũ o¬
nere portare. Nec ꝑue¬
nit ad canticũ nouũ.
nisuiã cũ uoluptate can¬
tans. Nã qui portat cũ
timore: adhuc inuete
co fr̃s. ad tendite. Non
concordabit cũ ad uer¬
sario suo: quicũtimore
adhuc facit. Tim & enĩ
lũ Nã nondũ delectat
castitas: nondũ illũ
delectatiusticia: sed
iudiciũ dĩ formidans a
factis tẽperat. N concu¬
piscentiã ipsã damnat.
quȩ sacuit in eo. Non¬
dũ illũ delectat qđ bo¬
nũ est: nondũ ibi hab&
suauitatẽ ut cant& can¬
ticũ nouũ: sed deuetus

Expanded text:
te mores. Saeculum diligete mores. Saeculum diligebatis, Deum diligite: nugatoria iniquitatis, temporales voluptates diligebatis; proximum diligite. Si dilectione facitis, canticum novum cantatis: si timore facitis, facitis tamen; portatis quidem psalterium, sed nondum cantatis: si autem nec hoc facitis, projicitis ipsum psalterium. Melius est vel portare, quam projicere: sed rursus, melius cum voluptate cantare, quam cum onere portare. Nec pervenit ad canticum novum, nisi jam cum voluptate cantans. Nam qui portat cum timore, adhuc in vetustate co, fratres, attendite. Non concordavit cum adversario suo, qui cum timore adhuc facit: timet enim lum. Nam nondum delectat castitas, nondum illum delectat justitia; sed judicium Dei formidans, a factis temperat: non concupiscentiam ipsam damnans, quae saevit in eo. Nondum illum delectat quod bonum est: nondum ibi habet suavitatem, ut cantet canticum novum; sed de vetu
Abbreviated transcription (Latin):
Adtendat enĩ caritas ur̃a
utdicã ł quod dñssug¬
gerit. Accepit legẽpo¬
pulus iudȩorũ. ista inde¬
calogo n obseruabit: &
quicũq: obtemperabaN
timore: obtẽperabantpoe¬
ne nĩ amore iusticiȩ. Por¬
tabat psalteriũ: non can¬
tabat. Cantantienĩ uo¬
luptas. timenti onus ẽ.
Ideo uetꝰ homo aut ñ facit
auttimore facit. Nona¬
moresc̃itatis: ñ dilecti¬
one castitatis: tẽperan¬
tiȩ caritatis. sed timore.
uetꝰ enĩ homoe : & uetus
homo canticũ uetus potest
cant& canticũ nouu: sit
nouus homo. Quomodo
autẽ eẽpossit nouus homo.
Audi ñme sed apostolũ
dicentẽ. Ex uiteuos uete¬
rẽ hominẽ : & indui teno¬
uũ: & nequis putar&
cũ dixit ex uite uos ueterẽ
hominẽ & induite nouũ¬
aliquid ponendũ eẽ & a¬
liquid accipiendũ: cum
demutando p̃ciper& ds̃
homine: subiecit & ait.
Quaꝓpt̃ deponentes men¬
datiũ . loquimini uerita¬
tẽ. hoc ÷ qđ ait. exuite
ueterẽ hominẽ & indui¬
tenouũ. hocdix̃. muta¬

Expanded text:
Attendat enim Charitas vestra, ut dicam quod Dominus suggerit. Accepit Legem populus Judaeorum istam in decalogo: non observavit. Et quicumque obtemperabant, timore obtemperabant poenae, non amore justitiae: portabant psalterium, non cantabant. Cantanti enim voluptas est, timenti onus est. Ideo vetus homo aut non facit, aut timore facit; non amore sanctitatis, non delectatione castitatis, temperantiae, charitatis, sed timore. Vetus enim homo est; et vetus homo canticum vetus cantare cantet canticum novum, sit novus homo. Quomodo autem possit esse novus homo, audi, non me, sed Apostolum dicentem, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum. Et ne quis putaret, cum dixit, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novualiquid deponendum esse et aliquid accipiendum, cum de mutando praeciperet homine, subjecit et ait, Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Hoc est quod ait, Exuite veterem hominem, et induite novum: hoc dixit, Muta
Abbreviated transcription (Latin):
ȩqualitatẽ substantiȩ
Inspeculo autẽ: quan¬
tũ longeẽ a substantia.
& tamen ẽ quȩdã ima¬
gotua : quãuis pĩtalis
qualis infiliotuo scđm
substantiã. Sic increa¬
tura ñ hoc ẽ imagodĩ qđ
ẽ infilio: qui hoc ÷ qđ
pat̃. id est uerbũ dĩ per
qđ facta st̃ om̃ã. Reci¬
peergo similitud inẽdĩ:
quã ꝑmala facta ami¬
sisti. Sicut enĩ innũmo
Imago imperatoris alit̃:
& alit̃ infilio. Nã imago
& imago ẽ: Sed alit̃ im¬
pressã ẽ innũmo: alit̃
Infilio. alit insolido au

Expanded text:
equalitatem substantiae; in speculo autem quantum longe est a substantia, et tamen est quaedam imago tua, quamvis non talis, qualis in filio tuo secundum substantiam. Sic in creatura, non hoc est imago Dei, quod est in Filio, qui hoc est quod Pater, id est, Verbum Dei per quod facta sunt omnia. Recipe ergo similitudinem Dei, quam per mala facta amisisti. Sicut enim in nummo imago imperatoris aliter est, aliter in filio: nam imago et imago est; sed aliter impressa est in nummo, aliter in fi
Abbreviated transcription (Latin):
mines plerũq. supplan¬
tant᷑: tali cogitatione
ut dicant sibi. Si fieripos¬
s& ñ nobis minaret᷑ds̃.
ñ talia ꝑ ꝓphetas suos
dicer& quȩ homines de¬
tea uenir& neminẽmit¬
ter& ingehennas. Iam
qr iniquus ÷ Iniquum
resimilẽ sui: & conaris
tudm̃ facere similẽtui.
Placeat tibiergo ds qua¬
lis ẽ : ñ qualẽ illũ eẽuis
ꝑuersus enĩ es: & talẽ
uis dm̃ qualis es . Nqua¬
lis ẽ. Si autẽ placeatti¬
bi qualis ẽ: corrigeris &
diriges in eã regulã cortu¬
um. aqua nunc alienꝰ
distortꝰ es. Placeattibi
qualis es. sed odittequalis
Ideo tuimiseret᷑ qr odicte
qualis es. ut fatiatte qua¬
lis nondũ es. fatiattedi¬
XI. qualis nondũ es. nail¬
lud tibi non ꝓmittit : qui¬
a faciatte qualis ẽ: Nã
eris quitalis ẽ: sed ad
quenda modũ Id÷imi¬
ta tordĩ uelutimago: sed
ñ qualis imago ẽ filius.
Nã&iã imagines in ho¬
minib: diuerse sunt: fi¬
lius hominis. hab& imagi¬
nẽ patrissui: & hoc e qđ
pat̃ eius: qui a homo ẽ si¬

Expanded text:
mines, plerumque supplantantur tali cogitatione, ut dicant sibi: Si fieri posset, non nobis minaretur Deus, non talia per Prophetas suos diceret, quae homines deveniret, neminem mitteret in gehennas. Jam quia iniquus est, iniquum re similem sui, et conaris tu Deum facere similem tui. Placeat tibi ergo Deus qualis est, non qualem illum esse vis. Perversus enim es, et talem vis Deum qualis es, non qualis est. Si autem placeat tibi qualis est, corrigeris, et diriges in eam regulam cor tuum, a qua nunc alienus distortus es. Placeat tibiqualis es, sed odit te qualis es. Ideo tui miseretur, quia odit te qualis es, ut faciat te qualis nondum es. Faciat te, dixi, qualis nondum es. Nam illud tibi non promittit, quia faciet te qualis est. Nam eris qualis est, sed ad quemdam modum; id est, imitator Dei velut imago, sed non qualis imago est Filius. Nam etiam imagines in hominibus diversae sunt. Filius hominis habet imaginem patris sui, et hoc est quod pater ejus, quia homo est si
Abbreviated transcription (Latin):
ducturꝰ es in longũ. e¬
Sit tibi senectꝰ certasi potest.
Cui autẽ potest.: Non ne
ex quo homo incipit posse
uiuere. lã potest & mori.
Possibilitatẽ mostis Ini¬
uatiũ uitȩ facit. In hac terra
& ingencre humano. Il¬
lesolus mori nondũ po¬
test: qui nondũ coepitui¬
uere. Incertus ergodies.
tam quã cotidianꝰ speran¬
đ est. Si tautẽ tam quã
cotidianus speranđ incer¬
tus dies. Conponat᷑ cũ ad¬
uersario : dũ est tecũ inui¬
a. Via enĩ uocat᷑ hȩc uita.
ꝑ quã om̃s transeunt: &

Expanded text:
producturus es in longum? producturus es in longum? Sit tibi senectus certa, si potest: cui autem potest? Nonne ex quo incipit homo vivere, jam potest et mori? Possibilitatem mortis initium vitae facit. In hac terra et in genere humano ille solus mori nondum potest, qui nondum coepit vivere. Incertus ergo dies tanquam quotidianus sperandus est. Si autem tanquam quotidianus sperandus est incertus dies, componatur cum adversario, dum est tecum in via. Via enim vocatur haec vita, per quam omnes transe
Abbreviated transcription (Latin):
solat᷑ : Nũ quid sitotius
generis humani ultimꝰ
dies longeẽ. unius cuiusq.
diesultimꝰ longe ẽ : hocdi¬
co : ex adã multi annieuo¬
luti sunt: Multianni
fluxertꝰ : & dẽ incepsflu¬
ent : Non quidem tã mul¬
ti: sed tamen usq infine
scłi transibunt anni sicut
&illi transiert̃ : Longu
uidet᷑ qđ restat: quãquã
Nonerit tantũ. quantũ
trans actũ ẽ. & tamen
extrans acto praeterito
tẽpore speranđ est fi¬
nis reliqui tẽporis. fuit
tunc quidã dies quidice¬
ret᷑ hodiernꝰ: Ex illo us¬
q. adhunc hodiernũ
Nonne quicquid fuit fu
turũ praeteritũ factũ
Tale habet᷑ acsi non fue¬
rit. Sicerit: quicquid
restat extremũ: Sed sic
& hoclongũ sit ꝓlixũ:
Quantũ putaueris. quan¬
tũ dixeris: quantũ cogi¬
taueris: quantũ tibinon
format scriptura sed fin¬
git cogitatio: quantum
uis diem iudiciiꝓ longa.
Nũquid ultimũ diem
tuũ id÷ uitȩtuȩ quo exi¬
turus es de hoc corpore ꝓ

Expanded text:
solatur? Numquid si totius solatur? Numquid si totius generis humani ultimus dies longe est, uniuscujusque dies ultimus longe est? Hoc dico, ex Adam multi anni evoluti sunt, multi anni fluxerunt, et deinceps fluent; non quidem tam multi, sed tamen usque in finem saeculi transibunt anni, sicut et illi transierunt: longum videtur quod restat quanquam non erit tantum, quantum transactum est, et tamen ex transacto praeterito tempore, sperandus est reliqui temporis finis. Fuit tunc quidam dies qui diceretur hodiernus, ex illo usque ad hunc hodiernum; nonne quidquid futurum fuit, praeteritum factum est? Tale habetur, ac si non fuerit. Sic erit quidquid restat extremum. Sed sit et hoc longum, sit prolixum, quantum putaveris, quantum dixeris, quantum cogitaveris, quantum tibi non format Scriptura; sed fingit cogitatio, quantum vis diem judicii prolonga; numquid ultimum diem tuum, id est, vitae tuae, quo exiturus es de corpore hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
& uerax ⁊ & excussit
laeticiã malepresumen¬
tiũ : & indux̃timorẽ do¬
lentiũ: Gaudeamꝰ ad mi¬
sericordiã dnĩ: sed timea
mꝰ iudiciũ dnĩ ꝯParcit.
sed ñtac&. Tac& : sed ñ
semꝑ tacebit. Audidũ
tac& in uerbo: ne non
tibi uac& audire dũ non
falsos testes adduces quib
ille fallat᷑ : nec patronũ
fraudulentis circũuenti¬
onib & linguosis artib
adhibebis nec ambies a¬
liquõ modo ut iudicẽ pos¬
sis corrũpere. Quidergo
agis apud talẽ iudicẽ quẽ
nec fallere nec corrũ pere
poteris: & tamen ẽ qđ
agas. Tunc enĩ ipseerit
iudex causȩtuae : qui mo¬
dotestis ẽ uitȩ tuȩ: cla¬
conponamꝰ causa nram.
Non sint inanes. conuer¬
tant᷑ ad gemitũ. Tẽpus
ẽ. concordandi cũ aduer¬
sariocito. Tã longani¬
mis ẽ ds̃ uidendo iniqua
& non puniendo: utta¬
mencito sit futurũ iudi¬
ciũ. More quippe hu¬
dõ breueẽ: Sed & ipsi
scło & humano generi
qđ longe uidetꝰ. quid con¬

Expanded text:
Et verax; et excussit Et verax; et excussit laetitiam male praesumentium, et induxit timorem dolentium. Gaudeamus ad misericordiam Domini; sed timeamus ad judicium Domini. Parcit, dum tacet. Tacet, sed non semper tacebit . Audi dum non tacet in verbo, ne non tibi vacet audire dum non falsos testes adduces, quibus ille fallatur, nec patronum fraudulentis circumventionibus et linguosis artibus adhibebis, nec ambies aliquo modo, ut judicem possis corrumpere. Quid ergo agis apud talem judicem, quem nec fallere, nec corrumpere poteris? Et tamen est quod agas. Tunc enim ipse erit judex causae tuae, qui modo testis est vitae tuae. Clacomponamus causam nostram. m istarum: non sint inanes, convertantur ad gemitum. Tempus est concordandi cum adversario tuo cito. Tam longanimis est Deus videndo iniqua et non puniendo, ut tamen cito sit futurum judicium. More quippe huDeo breve est. Sed et ipsi saeculo et humano generi quod longe videtur, quid con
Abbreviated transcription (Latin):
misericors & mise¬
rator. longanimis
& multũ misericors
& uerax: quã lar¬
giterpraerogat mi¬
sericordiã in p̃senti scło.
tam seuere minaturiu¬
diciũ infuturo scło.
Verba quȩ dixi scrip¬
ta sunt: & diuinis
auctoritatibus con¬
tinent᷑. Quia miseri¬
cors &miserator dns
longanimis & mul¬
tũ misericors & uerax
quia longanimis &
multũ misericors.
conuerteres te ad securi¬
tatẽ & in punitatẽ & ad
licentiã peccatoꝵ face¬
res qđ uelles . utereris
scło ł quantũ tibi ꝑmit¬
teret᷑ . ł quantũ tibili¬
bido iussiss&. &siquis
tebene ammonendo
obiurgar& atq terrer&
ut cohibereste ab in mo¬
derato fluxu eundo post
concupis centias tuas &
deserendo dm̃tuũ: In¬
t medias uoces obiur¬
gantis obsisteres. Im¬
pudenti quidẽ fronte ue¬
luti audita diuina aucto¬
ritate &. legeres delibro
dominico: Quid meter¬
res dedõ nr̃o: Ille mise¬
ricors ẽ & miserator &
multũ misericors. Ne
talia homines dicerep.
unum uerbum ad¬
didit infine quod ait:

Expanded text:
misericors et miserator, longanimis et multum misericors, et verax; quam largiter praerogat misericordiam in praesenti saeculo, tam severe minatur judicium in futuro saeculo. Verba quae dixi scripta sunt, et divinis auctoritatibus continentur, quia, Misericors et miserator Dominus, longanimis et multum mquia longanimis et multum misericors. converteres te ad securitatem et impunitatem, et ad licentiam peccatorum; faceres quod velles, utereris saeculo, vel quantum tibi permitteretur, vel quantum tibi libido jussisset: et si quis te bene admonendo objurgaret atque terreret, ut cohiberes te ab immoderato fluxu eundo post concupiscentias tuas, et deserendo Deum tuum; inter medias voces objurgantis obsisteres, impudenti quidem fronte, veluti audita divina auctoritate, et legeres de libro dominico: Quid me terres de Deo nostro? Ille misericors est, et miserator et multum misericors. Ne talia homines dicerent, unum verbum addidit in fine, quod ait,
Abbreviated transcription (Latin):
sius interra ẽ: & scola ip¬
sius. corpꝰ ipsius ẽ: caput
docet mẽbra sua: Lingua
loquit᷑ pedibussuis: xp̃s
est quidoc& Audiamꝰ:
Quia ꝓpterte incarnena¬
tͥ ẽ: Pannis mortalitatis
circũdatus. Propterte e¬
suriuit & sitiuit: Propt̃
telassus ad puteũ sedit:
Propterte fatigatꝰ inna¬
uȩ dormiuit : Propterte
contumelias indignus
audiuit. Propt̃te a fati¬
e sua sputa hominũ non
abegit s ropterte ala¬
pas infatiẽ accepit. Prop¬
t̃ te in ligno pependit : ꝓp¬
terte animã effudit:
Propterte insepul chro
positus ẽ : Hȩc omnia
forte contemnis inxpo:
Vis nosse qui sit ͦ. Reco¬
le eu angelium qđ au¬
disti: ego & pat̃ unũ
sumus : conuersi ad dñm

Expanded text:
sius in terra est et scola ipsius in terra est et scola ipsius corpus ipsius est. Caput docet membra sua, lingua loquitur pedibus suis. Christus est qui docet: audiamus, qui propter te in carne natus est, pannis mortalitatis circumdatus; propter te esurivit et sitivit, propter te lassatus ad puteum sedit; propter te fatigatus in navi dormivit, propter te contumelias indignas audivit; propter te a facie sua sputa hominum non abegit; propter te alapas in faciem accepit; propter te in ligno pependit; propter te animam effudit; propter te in sepulcro positus est. Haec omnia forte contemnis in Christo? Vis nosse quis sit? Recole Evangelium quod audisti: Ego et Pater unum sumus . 16. Conversi ad Dom
Abbreviated transcription (Latin):
centẽ . eum quẽ contẽpse¬
ratiacentẽ: Modo elige
mortẽ : Dic mihi quis
bene mortuus ÷: quis
male: Puto qr melius
illepauꝑ: quã illediues
An uisaromatib sepe¬
liri & dd inferossitire
Respondes : Absit ame
Puto qr hoc eliges: Dis¬
ces ergo benemori: si
didiceris beneui uere
Merces enĩ bonȩ uitae.
& non discunt : quid ad¬
seminantẽ: Seminan¬
tis manũ non terr& uia:
ñ terrent lapides : non¬
leqđ suum ẽ: quitimue¬
rit necadat interrã malã
ñꝑuenit ad terrã bonã:
Et nos dicimꝰ: iactam semi¬
na : spargimꝰ semina :
Sunt qui contẽpnunt. St
qui rep̃hendunt : St̃ qui
ipridentiistos. si nostimu¬
erimꝰ : nihilhabemꝰ semi¬
nare : & in messe habemꝰ
esurire : Ergouenit sem̃
adterrãbonã. Scio qr
qui audit & beneaudit.
deficit & ꝓficit: Deficit
iniquitati: ꝓficit ueri¬
mo sed a płs: Plane apłs:¬
& tam̃ non apłs An uul¬
tis inquid experim̃tũ eius
accipere. qui in me loqui

Expanded text:
centem, quem contempsecentem, quem contempserat jacentem . Modo elige mortem: dic mihi, quis bene mortuus est, quis male? Puto quia melius ille pauper, quam ille dives. An vis aromatibus sepeliri, et apud inferos sitire? Respondes: Absit a me. Puto quod hoc dices. Disces ergo bene mori, si didiceris bene vivere. Merces enim bonae vitae, et non discunt, quid aseminantem? Seminantis manum non terret via, non terrent lapides, nole quod suum est. Qui timuerit ne cadat in terram malam, non pervenit ad terram bonam. Et nos dicimus, jactamus semina, spargimus semina. Sunt qui contemnunt, sunt qui reprehendunt, sunt qui irrident. Istos si nos timuerimus, nihil habemus seminare, et in messe habemus esurire. Ergo veniat semen ad terram bonam. Scio quia qui audit et bene audit, deficit, et proficit: deficit iniquitati, proficit verimo, sed Apostolus. Plane apos tamen non apostolus. An vultis, inquit, experimentum ejus accipere, qui in me loquit
Abbreviated transcription (Latin):
mortes martrrũ: oculos car¬
nis int̃rogamalemortiu
s: oculos fidei int̃roga : Prȩ¬
tiosa In conspectudñĩ mors
scõrũ eius. Quicquid ergo
÷ qđ exhorres inmorte : om¬
nino ñ exhorreas. Si eosi¬
mitaris. id age ut bonã ui¬
tã habeas: quȩ cũq: occasio
fuerit ut exeas dehoccorpo¬
re : exis ad requiem: exis
ad beatitudinẽ. quȩ non
hab& timorẽ nec fidem:
Nã bonamors diuitis in
purpura & brsso: sed
mala morssitientis. &
in torm̃ta guttã aquȩ
de siderantis. quasi ma¬
lamors iacentis paupe¬
ris ante ianuã diuitis.
Int̃linguascanũ. infa¬
me & sitimicas demensa
desiderantis: Malamors:
Auersanda mors: finẽ
respice: xpĩanus es: fidei
oculũ intende. Contigit¬
mori in opẽ illũ & offer¬
riab angelis insinũ abra¬
hȩ. Quid ꝓderat diuiti
sepulchrũ marmoreum.
sitienti apud inferos.
quid obe rant pauperi
panni cũ sanie ulcerũ eꝰ.
requiescent insinu abra¬
hȩ : Longeuidit requies¬

Expanded text:
mortes Martyrum; oculos carmortes Martyrum; oculos carnis interroga: male mortui sunt. Oculos fidei interroga: Pretiosa in conspectu Domini, mors sanctorum ejus . Quidquid ergo est quod exhorres in morte, omnino non exhorreas, si eos imitaris. Id age, ut bonam vitam habeas; et quaecumque occasio fuerit ut exeas de hoc corpore, exis ad requiem, exis ad beatitudinem, quae non habet timorem nec finem. Nam quasi bona mors divitis in purpura et bysso: sed mala mors sitientis et inter tormenta guttam aquae desiderantis. Quasi mala mors jacentis pauperis ante januam divitis, inter linguas canum, in fame et siti micas de mensa desiderantis: mala mors, aversanda mors. Finem respice: christianus es, fidei oculum intende. Contigitmori inopem illum, et efferri ab Angelis in sinum Abrahae. Quid proderat diviti sepulcrum marmoreum sitienti apud inferos? Quid oberant pauperi panni cum sanie ulcerum ejus, requiescenti in sinu Abrahae? Longe vidit eum requies
Abbreviated transcription (Latin):
uitã tuã: Morimaleti¬
mes : maleui uere ñtimes:
Corrige maleuiuere : ti¬
memalemori. Sed noli
timere : ñ potest malemo¬
ri: qui bene uixerit: pror¬
sus confirmo : audeo di¬
cere: Credidi: ꝓp̃t̃ qđ lo¬
cutꝰsũ: Non potest ma¬
Ylemori quibene uixerit :
Lã tudicis tibi ñ multi
iusti naufragio periert̃.
Certe ñ potest malemori.
quibe neuixerit: N multos
us : Certe non potest male
morũ quibeneuxerit :  mul¬
tos iustoslatrones occider̃
ñmultos iustos bestiae
lantiuert̃: Certe non
potest malemori: quibene
uixerit : & ego respondeo:
hec tibi enĩ uidet᷑ mors
mala : Naufragio perire.
gladio ꝑcuti. abestus la¬
det᷑ : ñ neistas mortes
martyres subiert̃. quoꝵ
natalicia celebramꝰ : qđ
genꝰ mostis ñ subierunt:
Et tamen sixp̃i ani sumꝰ:
siindomo disciplinȩ nos
ec̃ meminimꝰ ł cum hic su¬
exeuntes hinc non obliuis¬
cimꝰ Si meminim qđ hic
audiuimꝰ : nonne masti¬
resbeatificam : Quȩ re

Expanded text:
vitam tuam. Mori male tivitam tuam. Mori male times, male vivere non times. Corrige male vivere, time male mori. Sed noli timere: non potest male mori, qui bene vixerit. Prorsus confirmo, audeo dicere, Credidi, propter quod locutus sum: non potest male mori, qui bene vixerit. Jam tu dicis tibi: Non multi justi naufragio perierunt? Certe non potest male mori, qui bene vixerit. Non multos lis? Certe non potest male mori, qui bene vixerit. Non multos justos latrones occiderunt? Non multos justos bestiae laniaverunt? Certe non potest male mori, qui bene vixerit. Et ego respondeo: Haec tibi enim videtur mala mors? naufragio perire, gladio percuti, a bestiis ladetur? Nonne istas mortes martyres subierunt, quorum natalitia celebramus? Quod genus mortis non subierunt? Et tamen si christiani sumus, si in domo disciplinae nos esse meminimus, vel cum hic suexeuntes hinc non obliviscimur, si meminimus quod hic audimus, nonne martyres beatificamus? Quaere
Abbreviated transcription (Latin):
gemuistis : mortẽ timetis:
Sitimetis: quare non ca¬
uetis : mortẽ timetis:
quid timetis : Ventura
ẽ : timeam nontimeas
uenire hab& : Sero cito
uentura ẽ : Sitimeas: ñ
effities ut ñsit qđ times:¬
Illud potius time : qđ
si nolis ñerit: quid peccar :
Peccaretime : qr si a macie¬
ris peccata. In aliã mor¬
tẽ inͣrues. quo posses ñue¬
nire sinon amares peccata:
Modo autẽ ꝑ uersus plus
Amas mortẽ quã uitam:
Ab sit inquã : quis ÷ homi¬
nũ quiplus am& mortẽ
quã uitã : foste conuinco
te : qr plus amas mortẽ
quã uitã : Ecceundete c̃¬
uinco: A mas tunicã tuã:
bonã eãuis: Amas uillã
tuã bonã illãuis : Amas
filiũ tuũ. bonũ eum uis:
Amas amicũ tuũ : bonũ
eũuis: Amas domũ tuã :
&iã bonã uis haberemor¬
tẽ Qotidie eni rogas:
ut qm̃ mors uentura ẽ i
Bonã mortẽ mihi ds̃ dec
dicis : ds̃ auertat a me
malã mortẽ : Plus a
masergo mortẽ tuã quã

Expanded text:
gemuistis, mortem timetis. gemuistis, mortem timetis. Si timetis, quare non cavetis? Mortem timetis: quid timetis? Ventura est: timeam, non timeam, venire habet; sero, cito, ventura est. Si timeas, non efficies ut non sit qIllud potius time, quod si nolis, non erit. Quid? Peccare. Peccare time, quia si amaveris peccata, in aliam mortem irrues; quo posses non venire, si non amares peccata. Modo autem perversus plus amas mortem quam vitam. Absit, inquis. Quis est hominum qui plus amet mortem quam vitam? Forte convinco te, quia plus amas mortem quam vitam. Ecce unde te convinco. Amas tunicam tuam, bonam eam vis: amas villam tuam, bonam eam vis: amas filium tuum, bonum eum vis: amas amicum tuum, bonum eum vis: amas domum tuam, etiam bonam vis habere mortem? Quotidie enim rogas, ut quoniam mors ventura est, bonam mortem tibi Deus det; et dicis, Deus avertat a me malam mortem. Plus ergo amas mortem tuam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nas trahebat: Ipse qui
te amat : ipsete ad poe¬
nas trahebat: ut uapu¬
lares Amando fatie¬
bat . ut disceres: quid
Quare᷑ & uos episcopip̃
litteras legitis: qua
ren diuinasscripturas
In ipsa litteratura trac¬
tatis: It auero sed ñ ad
hoc didicimꝰ litteras: N
enĩ parentes nr̃i quando
nos inscolã mittebant.
hoc nobis dicebant: Dis¬
citelitteras: ut habe a¬
tis unde legere codicesdo¬
minicos: nec ipsixpĩa
sis homo: quid enĩ mo¬
do pecussũ : qđ di cout
sis homo : ut siseminens
int̃homines: Vnde &
illud ꝓuerbiũ : quan¬
tũ habebis tantus eris:
Vt habeas quantũ ceteri.
Aaut quantũ pauci: Aut
plussceteri. autplus
quã pauci: Habeas in¬
dehonorẽ: habeas in¬
dedignitatẽ : & ubi
erunt ista om̃a. cũmors.
uenerit q uomodo stimu¬
lat quomodo metus iste
interpellat : quomodo
nomen ipsũ a me cõmemo¬
ratũ omniũ corda ꝑcus¬
sit: quomodo timorem
urm̃ teste gemitu decla¬
rastis: Audiui. audiui

Expanded text:
nas trahebat: ipse qui nas trahebat: ipse qui te amabat, ipse te ad poenas trahebat; ut vapulares, amando faciebat; ut disceres, quid? quare et vos, episcopi, litteras legistis; quare nunc divinas Scripturas in ipsa litteratura tractatis. Ita vero: sed non ad hoc didicimus litteras. Non enim parentes nostri, quando nos in scholam mittebant, hoc nobis dicebant: Discite litteras, ut habeatis unde legere possitis codices dominicos. Nec ipsi Chrissis homo. Quid enim? modo pecus sum? Quod dico, ut sis homo, hoc est, ut sis eminens inter homines. Unde et illud proverbium: Quantum habebis, tantus eris. Ut habeas quantum caeteri, aut quantum pauci; aut plus quam caeteri, aut plus quam pauci; habeas inde honorem, habeas inde dignitatem. Et ubi erunt ista omnia, cum mors venerit? Quomodo stimulat, quomodo metus iste interpellat? Quomodo nomen ipsum a me commemoratum omnium corda percussit? Quomodo timorem vestrum teste gemitu declarastis? Audivi, audivi:
Abbreviated transcription (Latin):
amari: Ait ds̃: in ꝓbis
loquor: Auaris loquor:
pecuniã diligitis : tantũ
mediligite : Certe melior
sũ in cõparabiliter: Nolo
a uob̵ ampliorẽ amorem:
quantũ diligitis pecuniã:
tantũ me amate : Erubes¬
camꝰ: saltim confiteam
& pectora tundamꝰ: non
ut suꝑ peccata nra paui¬
mentũ solidemꝰ. Nã qui¬
tundit pectꝰ & ñ corrigit᷑
folidat peccata. ñ tollit.
Tundamꝰ pectꝰ. & cedamꝰ
nos. & corrigam᷑ a nob̵¬
⁊ soli neillonos posteacedat qui
magister ẽ: Diximꝰ enĩ
quid hic discat᷑: Quare
rentib ductꝰ. & fugitans
quaesitus. & Inuentꝰ at¬
tractꝰ es. & adductꝰ ex¬
tentꝰ es : quare uapulasti:
Quare tanta mala inpue¬
ritia ꝑtulisti: ut disceres:
quid disceres : Litteras:
Quareut haberet᷑ pecunia:
aut ut cõpararet᷑ honor :¬
& teneat᷑ sublimitas dig¬
nitatis : Vide qx peritu¬
rus. ꝓpterperiturã rem:
Periturã remcũ labore
didicisti intantis poenis:
& amabatte quitead poe¬

Expanded text:
amari, ait Deus. Improbis amari, ait Deus. Improbis loquor, avaris loquor: Pecuniam diligitis, tantum me diligite. Certe melior sum incomparabiliter: nolo a vobis ampliorem amorem; quantum diligitis pecuniam, tantum me amate. Erubescamus saltem, confiteamur, et pectora tundamus, non ut super peccata nostra pavimentum solidemus. Nam quitundit pectus et non corrigitur, solidat peccata, non tollit. Tundamus pectus, et caedamus nos, et corrigamur a nobis, ne ille postea nos caedat, qui magister est. Diximus enim quid hic discatur: rentibus ductus, et fugitans quaesitus, et inventus attractus es, et adductus extensus es? Quare vapulasti? quare tanta mala in pueritia pertulisti? Ut disceres. Quid disceres? Litteras. Quare? Ut haberetur pecunia, aut ut compararetur honor, et teneretur sublimitas dignitatis. Vide quia periturus, propter perituram rem, perituram rem cum tanto labore didicisti in tantis poenis, et amabat te qui te ad poe
Abbreviated transcription (Latin):
uaros Dicat᷑ mihi un¬
de auaris int cȩci. quiñ
uident. Qđ habe: nec
hab& : & tam̃ auarus ẽ
cȩcus: quare :  cre¬
ditsehabere: auarus ÷
fides eũ fac̃ diuitẽ. Cre¬
dendo diues ÷: niuiden¬
do : Quanto melius fi¬
dẽ conuertit addm̃ : Ñ
uides qđ possides : &dm̃
tibi sic predico: ñdum
uides : Ama & uidebis:
Amas pecuniã Ocȩce
quãnum quã uidebis:
cȩcus possides : Cuecus
moriturus es: qđ possi¬
des hoc relicturus es
ñtenebas & quando
uiuebas qr ñ uidebas qđ
habebas: Dedõ quidti¬
bidicit᷑: ecce hoctibidi¬
cit ipsa sapientia: Ama
teillã tãquã pecuniam :
Indignũ ẽ iniurio sũ ÷
ut sapientia pecunię
cõparetur : sed amor a¬
mori cõparat᷑. Video e¬
nĩ hoc siuos amare pecu:¬
niã : uiubente amorepe¬
cuniȩ. Labores suscipia¬
tis:  ieiuniato leretis.⁊
Mare transeatis: uentis
& fluctib: uos cõmittatis.
Habeo undeeligã qđ a me¬
tis: sed non habeo qđ ad¬
dã admorẽ quo amatis.
Sic amate plus nolo me

Expanded text:
 mihi unde avari sunt caeci, qui non vident. Quod habet nec habet, et tamen avarus est caecus. Quare? Quia credit se habere, avarus est. Fides eum facit divitem: credendo dives est, non videndo. Quanto melius fidem convertit ad Deum? Non vides quod possides, et Deum tibi sic praedico. Nondum vides: ama, et videbis. Amas pecuniam, o caece, quam nunquam videbis. Caecus possides, caecus moriturus es, quod possides hic relicturus es. Non tenebas et quando vivebas; quia non videbas quod habebas. 11. De Deo quid tibi dicitur? Ecce hoc tibi dicit ipsa Sapientia: Ama illum tanquam pecuniam . Indignum est, injuriosum est, ut sapientia pecuniae comparetur: sed amor amori comparatur. Video enim hic vos sic amare pecuniam, ut jubente amore pecuniae labores suscipiatis, jejunia toleretis, mare transeatis, ventis et fluctibus vos committatis. Habeo unde eligam quod ametis, sed non habeo quod addam ad amorem quo amatis. Sic me amate, plus nolo me
Abbreviated transcription (Latin):
ilbũ interillos dnm̃tuũ: u¬
nũ habes: sit ille secunđ:
Duos habes: sit tercius:
do diligis ꝓximũtuũ : quẽ
tibi facias sotium ad istã ꝑ¬
ditionẽ: quid tibi dictur

Expanded text:
um inter illos, Dominum tuum. Unum habes, sit ille secundus; duos habes, sit ille tertius; do diligis proximum tuum, quem tibi facias socium ad istam perditionem. 9. Quid tibi dictur
Abbreviated transcription (Latin):
pimꝰ indomo disciplinȩ: N
hoc didicimꝰ in illascola.
quo gratis intrauimꝰ: F hoc
didicimꝰ sub illo magistro.
cuiꝰ cathedra incelo ẽ : Noli
mihi ista dicere : Aut noli
adme accedere : hoc ẽ enĩ :
scpi aures tuasspinis: con¬
uertã me adillũ. Auarus
es: pecuniã amas Beatꝰ
eẽ uis : dm̃tuũ ama : Pecu¬
niate ñ facitbeatũ : Tueã
facis ornatã : ñ illa tebe¬
atũ: Sedqr multũ amas
pecuniã. & uideo qr ꝑgis
quo iusserit cupiditas.
piger ꝑge quo iub& ca¬
ritas. Respice & uide
quã multũ intersit int̃
pecuniam tuã & dm̃tu¬
um. Pulchrior. ẽ istesol
quã pecunia tua. & ta¬
men solistenonẽ dstu¬
us. Porro sipulchrior lu
ista quã pecunia tua.
quantũ ẽpulchrior qui
fec̃ hanc lucẽ: Anforte
conparare uis pecuniã
tuã luci Ecce occidit
sol. ostendo mihi pecu¬
niã tuã: nitet : & noc¬
te subtraho lucernã:
Ceste diues es: ostendemi¬
hidiuitias tuas: lã silu¬
mine priueris. lã si non

Expanded text:
pimus in domo disciplinae, non pimus in domo disciplinae, non hoc didicimus in illa schola quam gratis intravimus; non hoc didicimus sub illo magistro cujus cathedra in coelo est. Noli mihi ista dicere, aut noli ad me accedere. Hoc est enim, Sepi aures tuas spinis. 10. Convertam me ad illum. Avarus es, pecuniam amas: beatus esse vis? Deum tuum ama. Pecunia te non facit beatum: tu eam facis ornatam, non illa te beatum. Sed quia multum amas pecuniam, et video quia pergis quo jusserit cupiditas; piger, perge quo jubet charitas: respice, et vide quantum intersit inter pecuniam tuam et Deum tuum. Pulchrior est iste sol quam pecunia tua, et tamen sol iste non est Deus tuus Porro si pulchrior est lux ista quam pecunia tua. quantum est pulchrior qui fecit hanc lucem? An forte comparare vis pecuniam tuam luci? Ecce occidit sol; ostende mihi pecuniam tuam. Nitet, et nocte subtraho lucernam; ecce dives es, ostende mihi divitias tuas. Jam si lumine priveris, jam si non
Abbreviated transcription (Latin):
sũ  diligis ꝓximũ : quid
illi lnaures insusurrabis
homo auare: nisifili. aut
frat̃ aut pat̃Bonũ ÷
nob̵ ut cũ hicuiuimꝰ bene
sit nob̵: quantd̃ habebis
tantꝰ erisꝰ frange lunã
facfortunãͦ Ista susur¬
rabis ꝓximotuo: quȩ n
sic diligas ꝓximũ tuum:
Osi possem facere : ut nul¬
liiungereris : Corrum¬
punt enĩ mores bonos.
comloquia mala: Sed
re. ut nemini iungaris.
Cui mala ista quȩ ñ uis
dediscere insusurres : &
ũ solum nolis dedoceri
sedaffectes etiã docere :
polo immo uolo sed ñ
possũdisiungerete ab
auribus aliorũ. Alios
amꝰmonea : ad quorũ
aures ambis : quorũ au¬
respenitrare moliris.
Ad quorũ cordaꝑ aures
Intrare disponis: O qui
accipis uerbũ sanũ in
domo disciplinȩ : Sepi
aures tuasspinis: cor¬
rũpunt mores bonos col¬
loquia mala. Sepiau¬
restuasspinis: sepiͫ et
spinis sepi : Vtille qui
fuerit. ñ solum repellat᷑
sed etia compungat᷑ : Repel¬
leillũ ate : Dic xp̃i anus es
xp̃ianussũ: Non hoc acce¬

Expanded text:
sum, Diligis proximum tuum? Quid illi in aures insusurrabis, homo avare; nisi, Fili, aut frater, aut pater, bonum est nobis ut cum hic vivimus, bene sit nobis? Quantum habebis, tantus eris. Frange lunam, et fac fortunam. Ista susurrabis proximo tuo, quae non sic diligas proximum tuum. O si possem facere, ut nulli jungereris! Corrumpunt enim mores bonos colloquia mala . Sed re ut nemini jungaris, cui mala ista quae non vis dediscere insusurres; et non solum nolis dedoceri, sed affectes etiam docere. Nolo, imo volo, sed non possum, disjungere te ab auribus aliorum. Alios admoneam, ad quorum aures ambis, quorum aures penetrare moliris, ad quorum corda per aures intrare disponis. O qui accipis verbum sanum in domo disciplinae, Sepi aures tuas spinis . Corrumpunt bonos mores colloquia mala: sepi aures tuas spinis. Sepi, et spinis sepi; ut ille qui fuerit, non solum repellatur, sed etiam compungatur. Repelle illum a te. Dic: Christianus es, Christianus sum: non hoc acce
Abbreviated transcription (Latin):
chat᷑: & quidimissa aui¬
roduxerit: moechat᷑
deoq: ex eodem p̃cepto dñi
uir uxorẽ nedimittat:
qm̃ quidimiserit uxorẽ
suã pretercausa fornica¬
tionis. facit eã moechari.
miserit: &iã ipsesic ma¬
neat: Omis enĩ quidimit¬
tit ux orẽ suã & ducit al¬
terã: moechat᷑:. Hȩc con¬
stituta dñi: sineulla re

Expanded text:
chatur, et qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ideoque ex eodem praecepto domini et uir uxorem ne dimittat, quoniam qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, facit eam moechari. miserit, etiam ipse sic maneat; omnis enim qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. Haec constituta domini sine ulla r
Abbreviated transcription (Latin):
missa s̃: In his audiat᷑ a
capiant᷑ ł ea quȩ ñ expe¬
diunt caueant᷑. Ibiau¬
diat᷑ dicens: prȩceptũ
dñi non habeo. consiliũ
autẽdo: & egodicoñ
dñs:: Ibisimeliora e¬
legerit. qui audit solu¬
t̾es abuxore . ñ quȩ rat u¬
xorẽ : Quia &siaccepe¬
rit uxorẽ non peccat :¬
bi uirgo ñ nubat: Quie¬
nĩ nondatnuptũ meli¬
usfacit : & quid atnup¬
tũ benefacit:. Ibi beati¬
or fitmulier si sic ꝑma.¬
nendo. quȩ mortuo uiro
suo inpotestate hab& cu-¬
iuult nuberetantũ in
dño: Qđ duob: modis
accipipotest: Autxp̃i¬
anonubens: Non eñĩ
tempr releuatites tam̃ti
noui in euangło. uelul¬
lis a postolicis litteris
sin eambiguitate decla¬
ratũ eẽ recolo: utrũ dñs
phiberit fideles infide¬
lib: iungi. quãuis bea¬
tissimꝰ cyprian Inde ñ
dubit&. nec in leuib:
peccatis constituat. iun¬
gerecũ infidelib: uincu¬
lũ matrimonii. atq: id
eẽ dicat ꝓstituere gentib
quiiam coniunctis. ali¬

Expanded text:
missa sunt, in his audiatur amissa sunt, in his audiatur acapiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nubere, tantum in domino. quod duobus modis accipi potest: aut chriano nubens. non enim tempore reuelati testamenti noui in euangelio uel ullis apostolicis litteris sine ambiguitate declaratum esse recolo, utrum dominus prohibuerit fideles infidelibus iungi, quamuis beatissimus Cyprianus inde non dubitet nec in leuibus peccatis constituat, iungere cum infidelibus uinculum matrimonii, atque id esse dicat prostituere gentilibus qui iam coniuncti sunt, ali
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qđ facit nĩ quidã. sed
omnis quidimittit uxo¬
rẽsuã & ducit alterã. &¬
si ꝓpterea duxerit ut fi
tinentiã dõ uouerit. nul
lomodo deb& ista conpen¬
satione peccare: utideo
credat uxore sibi eẽ ducen¬
dã: qr ꝓmisit quȩ nupti¬
aseiꝰ app&it futurã se
ante quã uouiss& licebat.
cũ id senũ quã faturũ uo¬
uerit non licebit. sitamen¬
id uouerit qđ uouendũ
fuit: sicuti ẽ ꝑpetuae
uirginitas ł continentia
postexꝑta conubia solu¬
tis auinculo coniugali.
ł ex consensu uouentib &
carnalia debita sibi inuioe
relaxantib: fidelib: cas¬
tisq: coniugibus. qđ alte¬
rũ sine altera . ł alterã sine
altero uouerefas nonẽ:
Hecergo & siqua alia sunt
quȩ rectissi me uouent᷑ cũ
homines uouerint: nulla
conditione rũpenda s̃. quȩ
postea nubere uolunt:
qđ eis ante quã uouissent
utiq: licebat : Habentes
Inquit dãpnationẽ qm̃
primam fidẽ irritã fecr̃.
Nihilergo expedit qđ illi
precepto in potestate di¬

Expanded text:
 facit non quidam, or.  sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, etsi propterea duxerit, Christinentiam Dlo modo debet ista conpensatione peccare, ut ideo credat uxorem sibi esse ducendam, quia promisit quae nuptias eius adpetit futuram se antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamenid uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quapostea nubere uolunt, quod eis, antequam uouissent, utique licebat, habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt. Nihil ergo expedit, quod inpraecepto in potestate di
Abbreviated transcription (Latin):
licuisse quidem sibi di¬
mittere adulterã sed ali¬
am ducere non licere.:
Quid sidicat ille tẽptator.
cõmitte hoc peccatũ ut
adquiras animã xpõ
in morte infidelitatis
positȩ femine quȩ para¬
ta ẽ si tibi nupserit fieri
xpiana: quid aliud
xp̃ianus ad ista respon¬
dere deb& & dicere. nisi
se non posse si hoc fecerit
euadere iudiciũ qđ com¬
memorauit apłs ubiait.
& sicut dicuntnos quidã
dicere. fatiamꝰ mala ut
ueniant bona quoꝵ iudi¬
ciũ iustũ ẽ. Quomodo
autẽ poterit eẽ salubri

Expanded text:
licuisse quidem sibi dilicuisse quidem sibi dimittere adulteram, sed aliam ducere non licere, quid? si dicat ille temptator: committe hoc peccatum, ut adquiras animam Christo in morte infidelitatis positae feminae, quae parata est, si tibi nupserit, fieri christiana? quid aliud christianus ad ista respondere debet et dicere, nisi se non posse, Si hoc fecerit, euadere iudicium, quod commemorauit apostolus, ubi ait: et sicut dicunt nos quidam dicere: faciamus mala, ut ueniant bona? quorum iudicium iustum est? quomodo autem poterit esse salubr
Abbreviated transcription (Latin):
quiuxore fornicante di¬
missa sibi aliã copula¬
uitꝰ id eo non moechari.
quia moechantẽ relin¬
quit. sicut moechat᷑ qui
eã quȩ prȩter causã for¬
nicationis dimissã du¬
xerit. Nec ideo non moe¬
chat̾ quieã ducit.quã
dimissã protercausã for¬
nicationis inuenerit:
& ꝓpterea qđ sic subob¬
scure apud matheum
positũ est. qm̃ totũa ptte
significatũ est expositũ
eẽ Apud alios. qui totũ
generaliter expresser̃.
sicut legit᷑ apud marcũ
Quicũq: dimiserit u¬
xore suã & aliã duxe¬
rit: adulteriũ commit¬
tit: & apud lucã. om¬
nis quidimittit uxorẽ
suã & ducit alterã moe¬
chatur.: Non enĩ alios
dixerit moechari. ali¬
os ñ moechari. quidimis¬
sis uxorib: suis duxerint
alteras: sed quicũq: di¬
miserit:: omnẽ prorsus
quidimiserit uxorẽ suã
& aliã duxerit. moecha¬
rieũ sineulla exceptio¬
nedixer̃. Sed si hec ille
xp̃i anus responderit
tẽptatori. Intellegens

Expanded text:
qui uxore fornicante diqui uxore fornicante dimissa sibi aliam copulauit, non ideo non moechari, quia moechantem relinquit: sicut moechatur qui eam, quae praeter causam fornicationis dimittitur, duxerit; nec ideo non moechatur, qui eam ducit, quam dimissam praeter causam fornicationis inuenerit. et propterea quod subobscure apud Matthaeum positum est, quoniam totum a parte significatum est, expositum esse apud alios, qui totum generaliter expresserunt, sicut legitur apud Marcum: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit, et apud Lucam: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. non enim alios dixerunt moechari, alios non moechari, qui dimissis uxoribus suis duxerint alteras, sed: quicumque dimiserit, omnem prorsus, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechari eum sine ulla exceptione dixerunt. Sed si haec ille christianus responderit temptatori, intellegens
Abbreviated transcription (Latin):
am quȩ cora illo ẽ : siue
dicinono porta propter
offensiones hominum:
Autenĩ neinpediant᷑ ho¬
mines abea salute quȩ
eẽ seruandã : Quisenim
xp̃ianus audeat dicere
nehomines offendã. Aut
homines xp̃o adquiram
fatiã moechari uxorem
meã. ut ego ipse moechus
fiam: Potest enĩ fieri
utcũ adulterã uxorem
quisq: dimiserit xp̃ĩanꝰ
ita tẽptetur: ut aliqua
femina quȩ nondũ cre¬
didit cupiens in eiꝰ nup¬
tias conuenire : ꝓmit.¬
& hoc non fallaciter:
Sed sieinupserit hocom¬
nino facturã: huic utiq
iam conubium recus anti
poterit suggerere ille tẽp¬
tator. Dñsdixit. quicũ¬¬
q: dimiserit uxorẽ suam
praeter causã fornicatio¬
nis & aliã duxerit: moe¬
chatur: Tuautẽ quidimi¬
sisti ꝓptert ausã fornicati¬
onis uxorẽ: si aliã duxeris
non moechaberis: huicta¬
lia suggerenti: erudito
corde respondeat. moecha¬
ri quidem illũ grauius qu
praeter causã fornicatio¬
nis uxore dimissa altera
duxerit: sed &iã illum

Expanded text:
a, quae coram illo est, siue dici non oportet propter offensiones hominum, aut ne inpediantur homines ab ea salute, quae esse seruanda. quis enim christianus audeat dicere: ne homines offendam aut ut homines Christo adquiram, faciam moechari uxorem meam, ut ego ipse moechus fiam? Potest enim fieri, ut, cum adulteram uxorem quisque dimiserit christianus, ita temptetur, ut aliqua femina, quae nondum credidit, cupiens in eius nuptias conuenire, promit non fallaciter, sed si ei nupserit hoc omnino factura. huic itaque iam conubium recusanti poterit suggerere ille temptator: dominus dixit: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur; tu autem, qui dimisisti propter causam fornicationis uxorem, si aliam duxeris, non moechaberis. huic talia suggerenti erudito corde respondeat moechari quidem illum grauius, qui praeter causam fornicationis uxore dimissa alteram duxerit, sed etiam illum,
Abbreviated transcription (Latin):
tas : sed ñ om̃a edifi¬
cant Nemo qđ suum
ẽ quȩrat : sed id qđ
alterius ÷. Atq: ut
ostender& undeloqͣ ret᷑
Omne inquit qđ inma¬
cello uenit manducate.
nihilaint̃rogantes prop¬
t̃ conscientiã: & tam̃a
Libi dic̃: non mandu¬
cabo carnẽ in ȩternũ.
ut fratrẽ meũ scandali

Expanded text:
ta sunt, sed non omnia aedifita sunt, sed non omnia aedificant. nemo quod suum estquaerat, sed id quod alterius est. atque ut ostenderet unde loqueretur, omne, inquit, quod in macello uenit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam. et tamen alibi dicit: non manducabo carnem in aeternum, ut non fratr
Abbreviated transcription (Latin):
cȩphas : A nego solus &bar¬
nabas ñ habemꝰ potestatẽ
hoco perandi.: quismilitat
suis stipendusumquã.
quis plantat uineã. &
defructuei ñedit .quis
pascit gregẽ . & delacte
gregis ñ ꝑcipit: & pau¬
lopost. Si alii inquit
potestatis urẽ partioi¬
pant . ñ magis nos: sed
Ñ sumꝰ usihac potestate.
sed omã toleramꝰ neqđ
inpedimentũ demꝰ euan¬
ca. Quȩ ergo in quitmi¬
himerceserit. ut euan¬
gelirans sine sũptupo¬
nẽ e uangeliũ ut ñ ab:¬
utar potestate mea in
euangelio : Continuo¬
que subiungit : quod
paulo ante cõmemo¬
raui : Cũ enĩ liber sim
exomnibus omniũ me
seruũ feci: ut plures lu¬
crifacerẽ : Itẽ alio loco
de quibusdã quȩ adescã
ꝑtinent. Om̃a inquit
mihi licita s̃ sed ñ om̃a
expediunt : om̃a mihi
licitas: sed ego subnul¬
lius redigar potestate.
Escauentri & uent̃ es¬
cis : ds̃ autẽ & hunc &
has euacuabit: Itẽ a¬
Libi dehocipso. Omũ
licitas : sed ñ omã ex¬
pediunt: Omã lici¬

Expanded text:
Cephas? An ego solus et Barnabas non habemus potestatem hoc operandi? Quis militat suis stipendiis unquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? et paulo post, si alii, inquit, potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euanca, quae ergo, inquit, mihi merces erit? ut euangelizans sine sumptu ponam euangelium, ut non abutar potestate mea in euangelio. continuoque subiungit quod paulo ante commemoraui: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem. item alio loco de quibusdam quae ad escam pertinent, omnia, inquit, mihi licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia mihi licita sunt, sed ego sub nullius redigar potestate. esca uentri et uenter escis, deus autem et hunc et has euacuabit. item alibi de hoc ipso: omnia licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia lici
Abbreviated transcription (Latin):
haben quid faciaNt ab sit ut falsũ sit quod
ueritas dixit : dictũ ÷ enĩ aliquid eos face¬
re cũ occidunt quia lo corpore sensur ẽ
occidendo postea uero pihilhabere
quod ficcianT quia nullus sensus ẽ ipcor¬
pore occiscmultaitaq:. corpora xp̃i¬
anorum terra nontexit.¬
sednullũ quorũ quisquã acaelo & terra
separcuit qd totã impl& proces eni a sui
qui nouit underes uscit& quod creauit: dicit̃
quidẽ inpsalmo posuerunt most alia ser¬
uorũ tuorũ escãuolatilib cael carnes
scõrũ tuorũ bestiisterȩ effuderuNT san

Expanded text:
aueribus faciant? absit, ut falsum sit quod ueritas dixit. dictum est enim aliquid eos facere, cum occidunt, quia in corpore sensus est occidendo, postea uero nihil habere quod faciant, quia nullus sensus est in corpore occiso. multa itaque corpora Christianorum terra non texit,sed nullum eorum quisquam a caelo et terra separauit, quam totam inplet praesentia sui, qui nouit unde resuscitet quod creauit. dicitur quidem in psalmo: posuerunt mortalia seruorum tuorum escam uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; effuderunt san