comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scio quid̃ illud annei senete u̾m ẽẽ pͥmũ
argunentũ bñ cõposite mẽtis posse ꝯsist̾e
⁊ secũ imorare E nes id ignoro multos
niꝙͣ metas exigni ruris egressos am̃o tñs
cogita tiombo semꝑ uagos ⁊ instabiles qͦs¬
dam u̾o in ꝑrg̾natõe ꝑprtua gͣnissimos
tame iuros ac cõstantissimos fuisse ꝑ egri¬
nati sũt magri duces magniq pħ. quorũ
ditus ac sepultꝰ ẽẽt adhuc uiuens uacĩa ⁊
totos dies buta sterteret totis notilnoctibꝰ
uigilaret minꝙͣq cubili sui fores excede̾t
⁊ hos ẽt nosti quos seueca iõe famosos epłis
suis fecit ridensq ĩmortale illis dedit nomen
mdis prdibꝰ lustrauerũt Ille ephesũ ille
srriaz ille missus in achaĩam Itte domã Ille
ad indias Ille missus ad egyptũ uagabant᷑
illorũ corꝑa locis asprimis ac t̾ra ⁊ pelago
iactabant᷑. corda erãt celo affixa apłorum
u̾o nr̃orũ corꝑa thalamis aureis reqͥestunt

Expanded text:
2 Scio quidem illud Annei Senece verum esse, «primum 2 Scio quidem illud Annei Senece verum esse, «primum argumentum bene composite mentis posse consistere et secum immorari»; sed nec illud ignoro, mruris egressos, animo tamen et cogitationibus semper vagos et instabiles; quostes, ab operatione torporem. 11 Totis diebus aridos tamen viros ac constantissimos fuisse. 3 Peregrinati sunt magni duces magnique philosophiditus ac sepultus esset adhuc vivens Vatia et totos dies Buta sterteret, totis noctibus vigilaret nunquamque cubiculi sui fores excederet, et hos etiam nosti, quos Seneca ipse famosos epystolis suis fecit ridensque immortale illis dedit nomen.nudis pedibus lustraverunt: ille Ephesum, ille in Syriam, ille missus in Achaiam, illi Romam, ille ad Indias, ille missus ad Egiptum; vagabantur illorum corpora locis asperrimis ac terra et pelago iactabantur, corda erant celo affixa; apostolorum vero nostrorum corpora thalamis aureis requiescunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lr̃arum quoꝵ siune gestas atqr añi siue mo
res uitamq siue hugͣm ⁊ ingenuẽ miror ex
om̃ĩbꝰ locis atq om̃i euo in hant exignã
uallem sepe ꝯtraho cupidiusq cũ illis uer¬
sor ꝙͣ cũ hiis qui sibi uiut̾ uident᷑ quotꝭ
rancidũ nescio quid spirãtes gelido ĩ aere
sui alitꝰ uide̾ uestigiũ Sic liber ac securꝰ
uagor ⁊ talibꝰ comitibꝯ solus sũ quotiẽs¬
ad fontẽ sorgie uni ll marcias¬
¶ Ad andrea daudulo ducẽ uenetorum
excusatio crebri motus
Q¬
uod in silencio suspitabar audio mi¬
rari te quid ita uagus hac illac et
nusꝙͣ bona fide subsistens nondũ michi
c̾tam nnte sedem de legisse uidear ꝙ anno
uix usq integro exacto ꝑ ytalia biẽno
aũt ex ytalia in gallias atq ex galliis
in ytaliã ꝯmigͣre soleam qd q̃m negare
neq̃o reddendarõ est tibi ut mise̾aris ce¬
teris bonis ut ignostãt uulgo ne lateret

Expanded text:
in Italia posueris; quos reditus tui fama iam in Italia posueris; quos reditus tui fama iam res vitamque sive linguam et ingenium miror, ex omnibus locis atque omni evo in hanc exiguam vallem sepe contraho cupidiusque cum illis versor quam cum his qui sibi vivere videntur, quotiens rancidum nescio quid spirantes, gelido in aere sui halitus videre vestigium. 15 Sic liber ac securus vagor et talibus comitibus solus sum; ubi voAd fontem Sorgie, VIII Kal. Martias4 Ad Andream Dandulo ducem Venetorum, excusatio crebri motus. 1 ex ipsa rerum tempestate navigium animi, legi rudenuod in silentio suspicabar audio, mirari te quid ita vagus hac illac et nusquam bona fide subsistens, nondum michi certam vite sedem delegisse videar, quod anno vix usquam integro exacto per Italiam, biennio autem ex Italia in Gallias atque ex Galliis in Italiam commigrare soleam. Quod quoniam negare nequeo, reddenda ratio est tibi ut miserearis, ceteris bonis ut ignoscant, vulgo ne laceret.
Abbreviated transcription (Latin):
Ut pñtia ibi sua rei familiaris ucͣcia curarẽt
rant ut iam nec reuocandi nec asseq̃ndi copia
ess ⁊ ecce subito reu̾sa ferenitas q̃ młtis Iam
mensibꝰ durat młtis añ duran̾at ⁊ durat̾a
uides in rectorũ syderũ consiliũ mutet surq
consiliũ dm̃a inebnũ manet nouis aliud ostẽ¬
dat effectibus Itaq quo magis cogito magis
in mẽte uenit deo hũanis ꝑiculis occurrente
t̾restribus atq ce lestibus ĩpediuẽtis frenatũ
forre desideriũ meũ qd̾ in ytalia me trahebat
memoria miꝙ fuit ynbre hoc anno unicũ
in illũ diem et in ip̃am abitus mei horã inti¬
disse Cic ergo cohibitũ ad fontẽ sorgie die¬
bas pancis postꝙ inde dicessiam reu̾tor huc
pͥusꝙ bis iter ĩmensũ uelox luna ꝑag̾at e¬
amicos uł qͦs hũi nec tñ familiari ꝯuictu
ꝓbatos et qui metũ uixerũt Bed qui młtis
ãn me scłis obierũt solo mͥ cognitos bñfiͦ

Expanded text:
ut presentia ibi sua rei familiaris necessaria curarent, ut presentia ibi sua rei familiaris necessaria curarent, rant ut iam nec revocandi nec assequendi copia esset, et ecce subito reversa serenitas, que multis iam mensibus durat, multis ante duraverat et duratura videtur, ni rector siderum consilium mutet sive, quia consilium Domini in eternum manet, novis aliud ostendat effectibus. Itaque quo magis cogito, magis in mentem venit Deo humanis periculis occurrente terrestribus atque celestibus impedimentis frenatum forte desiderium meum, quod in Italiam me trahebat; memoria nunquam fuit, imbrem hoc anno unicum in illum diem et in ipsam abitus mei horam incidisse. Sic ergo cohibitus, ad fontem Sorgie diebus paucis postquam inde discesseram, revertor. Huc priusquam bis iter immensum velox luna pera«Et heus» inquit, «quid moliris? dum Caribdim fugis, proram agis in Scyllam: curie curas horrescis, nec immerito, nescis autem que te curarum moles maneat si pedem
Abbreviated transcription (Latin):
tõpleuiti ꝙͣpnis añ et post tanta celi t̾req sicci¬
tas fu̾i̾t qͣntã uidimꝰ iux legimꝰ substiti ãxiꝰ
raroq minꝙͣ clariꝯ̃ uidi qd̾ sit illud caro oneri
tinre̾ a uirgilio relatũ Erat mͥ p̃dulas librorũ
sarcinuila et ueterũ libris ĩmixtũ paux illum
migarũ mearũ quibꝰ ix̃e quoq inephicitas
pampiros impleo nõ qr illud agere sit opteͫ
bam ad omĩa durato et fre iam p̾dem docto
non tm̃ plinuas u̾in glacies estus ⁊ gͣndines
milliusq iam laboris aut ꝑituli in experto
nõ timebã lateri et oueri ut xueas si oneri¬
dũtaxãt ut merãbus fateor eñ care iͥ sar¬
uersanti uisũ est mad quodãmodo phibẽtis
dei uolũtatẽ rẽ ne tũt irem prne irreligiosa
ĩprobitas ẽ iusa si dina ꝓhibitõni qua si mei
tem fata nolentẽ trahũt cesi uolens ne ĩuitꝰ
ced̾em p̃missis in ytaliã aliqͦt famłio nõ mag

Expanded text:
complevit, quamvis ante et post tanta celi terreque siccicomplevit, quamvis ante et post tanta celi terreque siccitas fuerit quantam non vidimus, vix legimus. Substiti anxius raroque unquam clarius vidi quid sit irum sarcinula et veterum libris immixtum pauxillum nugarum mearum, quibus ipse quoque “memphiticas” papiros impleo, non quia illud agere sit optimubam ad omnia durato et ferre iampridem docto non tantum pluvias, verum glacies estus et grandines nulliusque iam laboris aut periculi inexperto; non “timebam” lateri et “honeri” ut Eneas, seduntaxat ut Metabus; fateor enim, care michi sar“versanti” visum est manifestam quodammodo prohibentis Dei voluntatem esse ne tunc irem; pene irreligiosa improbitas est visa si divine prohibitioni, quasi mei tem fata, nolentem trahunt», cessi volens ne invitus cederem, premissis in Italiam aliquot famulis, non magis
Abbreviated transcription (Latin):
misit qd̵ si fecit ne quitꝙͣ tibi hec sed quia
occupa tões suas metus et desideriũ tuũ no¬
in indubio Eacius duxi horas unã ꝑdere
ꝑ t̾pris auari ̃ status mei noticiã aĩco ubi
su qͥd cogitẽ qͥd agam audieras et fami
fuit me ꝓtellas curie fugientẽ ycaliã repe¬
tẽ sedes ubi facta quietas ondere indebantur
Dũ ergo iam iter carprm Iamã u̾sus nulla
alia obt̃am nisi ut gnianũ unicũ u̾tute mͥ ꝙͣ¬
fangiune cariorẽ qui p̃ter uiam illã solitariũ¬
locũ atq siluestrẽ cui mõtami riui nomẽ yst
ad famulãdũ xp̃o tunsa penitꝰ carne de le¬
git ut in t̾nsitu uide̾m lustro integro nõ insũ
truptũ reꝑꝑi alpinis quibusdã gentibꝰ arma¬
tis ad litus rffusis. ciis ergo rumoribꝰ sumnł et
anncorũ p̃tibus ꝓmotus nuĩto ꝯsilio flect̾e inter
iter institui Iamq gebernã penitur ꝯ non uer¬
tebar ad leuandũ ecce repturus ymber om̃ia

Expanded text:
miserit; quod si fecit, nequicquam tibi hec; sed quia miserit; quod si fecit, nequicquam tibi hec; sed quia occupationes suas metuo et desiderium tuum novi, in dubio satius duxi horam unam perdere  temporis avaritiam status mei notitiam amico. 2 Ubi sim, quid cogitem, quid agam audieras, et fama fuit me procellas curie fugientem Italiam repetere, “sedes ubi fata quietas ostendere” videbantur. Dum ergo iam iter carperem Ianuam versus nullam aliam ob causam nisi ut germanum unicum, virtute manguine cariorem, qui preter viam illam locum solitarium atque silvestrem, cui Montani Rivi nomen est, ad famulandum Cristo tunsa penitus carne delegit, vel in transitu viderem lustro integro non visum,terruptum repperi, alpinis quibusdam gentibus armatis ad litus effusis. 3 His ego rumoribus simul et amicorum precibus permotus, mutato consilio flectere iter institui, iamque Gebennam petiturus animo vertebar ad levam, dum ecce repentinus imber omnia
Abbreviated transcription (Latin):
sarguule magna ex ꝑte coustabãt senst
libertati obesse diuicias oneri tunẽs it
ait maro qui torꝑi nõ tunebã issem ꝓst̃o
si uaciuuis frissẽ nũt mansi nutatis ip̃o¬
obsetͣnte consiliis Remissaq in ytaliam ꝑte
familie ad fontez sorgie redii pene solus h
sũ non desꝑans moreͣ ul alicumꝰ insꝑ atiboĩ
cam fore uel impnisi cuiꝯpiã mali fugam.
huãno eiũ consilio parr fides seu mag̃r pu¬
pis estu uictus rerũ meaꝵ nauigiũ cõmisi
nõ uentis ac fluctibꝰ s deo cuius sub duca¬
cũ naufragiũ fieri nequit uale ad fontez
Sorgie xiiii. kl decembr̃
Ad zonobiũ gͣmaticũ florentinenr
de eadem materia
Co te mirari et tecũ dice quibur h̃
trarum militat oris nisi forte ille
ũ alter ego xe ut nõie qui nob late uagãti¬
bus prĩe mũdũ fonet lr̃as ad se meas huiꝰ
ꝓpe modũ siñe tibi e florentia parthenoxẽ

Expanded text:
sarcinule magna ex parte constabant; sensi sarcinule magna ex parte constabant; sensi libertati obesse divitias, “honeri timens”, ut ait Maro, qui corpori non timebam. Issem profecto si vacuus fuissem; nunc mansi. 10 Mutatis, epobsecrante, consiliis remissaque in Italiam parte familie, ad fontem Sorgie redii. Pene solus hic sum, non desperans moram vel alicuius insperati boni causam fore vel improvisi cuiuspiam mali fugam; humano enim consilio parum fidens, ceu magister puppis estu victus, rerum mearum navigium commisi non ventis ac fluctibus sed Deo, cuius sub ducatu naufragium fieri nequit. Vale. Ad fontem Sorgie, XIV Kal. Decembris. 3 Ad Zenobium grammaticum florentinum, de eadem materia. 1 Scio te mirari et tecum dicere: ‘“Quibus hic terrarum militat oris?”‘, nisi forte ille noster alter ego re et nomine, qui nobis late vagantibus patrie nidum fovet, literas ad se meas huius propemodum sententie tibi e Florentia Parthenopem
Abbreviated transcription (Latin):
qui rem neqrent rem haud ꝙͣꝙͣ fictã sed
notã atq uulgatã eẽ cõpio fluctuari aĩo
cepam multa mecũ uolue̾ młta ꝯsultare cũ
ep̃o cũ ille mag̾ magisq instaret ut si eum
ineq saluos cuꝑem ceptis absiste̾m Ego ãt
eundi ppõĩto herebã ꝙͣuis mutare it facile
quĩquẽno noñ uidissem quiq secus itꝰ id
xp̃o uiuit desid̾ium indux̾at dñ hec mecum
et cũ optimo illo pr̃s age̾m assidus diluus̃
crescebat fessur ãnui in cubiculũ ꝯcesserã
et iux ut extimo hora unã integ̃m dormi¬
eram rapti ex more ad matutinas deilan¬
des solito ciciꝰ ex ꝑgistor cũ oĩa iam malere¬
sistentibꝰ tegulis mũdarent rursuo ad
ex̃m insõxnrm atq it̾m et it̾m ad meiõm
quid age̾m ꝙͦ ext̾iui cõsili caꝑem unũ it̾
religionẽ ut historicoꝵ u̾bis utar uerte cepe¬
rat uisũ est nõ place̾ ꝓfectõem mea deo.
accedat metus corrĩpendi libros ex quibꝰ

Expanded text:
qui rem inquirerent, rem haudquaquam fictam sed qui rem inquirerent, rem haudquaquam fictam sed notam atque vulgatam esse comperio. 7 Fluctuari animo ceperam et multa mecum volvere, multa consultare cum epyscopo, cum ille magis magisque instaret ut si eum meque salvos cuperem, ceptis absisterem. Ego autem eundi proposito herebam, quamvis mutare iter facile quinquennio non vidissem quique secus iter illud Cristo vivit, desiderium induxerat. 8 Dum hec mecum et cum optimo illo patre agerem, assidue diluvium crescebat; fessus animi in cubiculum concesseram et vix, ut extimo, horam unam integram dormieram; raptim ex more ad matutinas Dei laudes solito citius expergiscor, cum iam omnia male resistentibus tegulis inundarent; rursus ad epyscopum insomnem atque iterum et iterum ad me ipsum quid agerem, quid extremi consilii caperem: unum iter religionem, ut historicorum verbis utar, vertere ceperat: visum est non placere profectionem meam Deo. Accedebat metus corrumpendi libros, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
crede̾ ille ⁊ p̃se ferre salutẽ ip̃am et om̃is
morbi remediũ una mecuĩ domꝰ sue liiẽ
niesse ubi aũt uenisse me ad eũ nõ manẽ¬
di am̃o s ut sup̃mũ ualedicem audiuit
mestior sc̃us est atq om̃e gaudñe in q̃relas
uersũ suo tñ iure ꝓpulit ut sub uno ymo
ut dicit semꝑ rebusq ꝓbat meo lare ton¬
siste̾m sibiq nocte illã dare tedii ut ego
Ut ipe aiebat ex me cõsolatõis optate reli
mũdatio ingens ẽet ibi ñmũ ra nocte dor¬
mitũ est Cet̾m ad młtũ uocis pͥmo quidẽ
tens post censim aucta ⁊ ultĩo frequens
fama familiariũ ñmure egro p̃suli astã¬
ciũ domũ implen̾at bellũ quarũdã alpinaꝵ
genciũ adiucenã uari descendisse et iã late
uagis excursoribꝰ fractu iter fabulã pͥmũ
ab indulgẽtissĩo pr̃e fictã credidi quo me ab
incepto retrah̾et est eñ magnꝰ amor ingẽi¬
osissimꝰ ut exꝑti scĩt dimissis igi᷑ ex meis

Expanded text:
4 Credere ille et pre se ferre salutem ipsam et omnis 4 Credere ille et pre se ferre salutem ipsam et omnis morbi remedium una mecum domus sue limen intrasse. Ubi autem venisse me ad eum, non manendi animo, sed ut supremum vale dicerem, audivit, mestior factus est atque omne gaudium in querelas versum. Suo tamen iure perpulit ut sub suo, imo, ut dicit semper rebusque probat, meo lare consisterem sibique noctem illam darem, tedii ut ego, ut ipse aiebat ex me consolationis optate reliqinundatio ingens esset. Ibi minimum ea nocte dormitum est; ceterum ad multum noctis, primo quidem tenuis, post sensim aucta et ultimo frequens fama familiarium murmure egro presuli astantium domum impleverat, bellum quarundam alpinarum gentium ad Niceam Vari vagis excursoribus fractum iter. 6 Fabulam primum ab indulgentissimo patre fictam credidi, qua me ab incepto retraheret; est enim magnus amor ingeniosissimus, ut experti sciunt. Dimissis igitur ex meis
Abbreviated transcription (Latin):
Ox habet consiliũ uetus est derbũ
et ut ex ꝑior u̾ni ad fontem sorgie
cõpositis farcuilis qͣs hoc tp̃re ualde sepe
cirtũfero nonerã inde ad xui. kl decembr̃
qd est ut sine estu uł nbribꝰ non ram sed
simillinũ u̾i erat celũ qd ꝯtinierat refu¬
surũ Wͦ expectas uix pedem domo extu¬
berã ecce lenta pͥmũ plunia undiq nebłe
ꝑfimilis inde mox iusus miber stomachait
ego fortunãq mẽa recognost̾e ⁊ interdĩ
retro respice ꝯsilm̃q redeundi cape int̾im
tñ ut sic redeunte cim̃o corpꝰ incede̾ in hiis
caris diuciꝰ nõ fui ⁊ inclinata dies ⁊ ꝓxiꝰ
portus erat Cauallionẽ ue inq uicina c̾ii¬
tas ꝑna quid si antiqͣ est ibi ab ip̃o loci
philippo quo nẽmo uir melior nullꝰ nõ ego
ip̃e cõmodes ⁊ honoribꝰ meis amiticior et
io egrotare nõ seuserã non ut homo sed
sicut semꝑ soleo ut angelur dei iusꝯ atqr
dĩtus sum laciuis p̃ gandio ꝓpe manãtibs

Expanded text:
consilium: vetus est verbum et ut experior, verum. Ad fontem Sorgie compositis sarcinulis, quas hoc tempore valde sepe circumfero, moveram inde ad. XVI° Kalendas Decembris, quod est ut sine estu vel imbribus non eam, et simillimum veri erat celum quod continuerat, refusurum. 2 Quid expectas? vix pedem domo extuleram et ecce lenta primum pluvia udeque nebule persimilis, inde mox iustus imber. Stomacari ego fortunamque meam recognoscere et interdum retro respicere consiliumque redeundi capere; interim tamen, ut fit, redeunte animo corpus incedere. In his curis diutius non fui; et inclinata dies et proximus portus erat. 3 Cavallionem veni, que vicina civitas parva quidem sed antiqua est, ubi ab epyscopo loci Philippo, quo nemo vir melior, nullus — non ego ipse — commodis et honoribus meis amicior, et quem egrotare non senseram, non ut homo sed sicut semper soleo, ut angelus Dei visus atque habitus sum, lacrimis pre gaudio prope manantibus.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Ad beliũ suũ exhortatio nd susceptum
Rei pu ͭ ͤ regie̾ fortit̾ ex eqndum
Uãnis antiquus ĩmo semꝑ recens
et nũꝙͣ int̾ nos senesce̾ ualẽs amor
qui nõs iñ tena etate indissolubilibꝰ nodis
mexuit sepe hys tp̃ribꝰ hortaret᷑ ut scri¬
b̾rm morẽq repet̾em int̾missũ. rethebar
tñ hnt curarũ laqueis mearũ illint tui recor¬
datõe filencii qͣd riũ nnisi amens surdo loquit᷑
⁊ũt quos non pigeat u̾ba ꝓice et qͥbꝰ uale
ꝓbetur ouidianũ illud ꝑdere u̾ba leue ẽ at
Uero quitiy pensandũ sit ꝙͣq suꝑnatuit ad¬
qui egestati ꝓximũ iudet ab imprusis ĩntilibꝰ
tor quẽ pendula nuibes uent̾i imbris admo¬
nunt primtis aure flatus ambignos ꝯtͣcto
suũ rarbasi sedulus nanta recolligiti et di-¬
gressuri ꝓperãt amnci młtaq sub exf̾iũ con-¬
tima or̃one fablantes nullã momientũ tp̃ris

Expanded text:
Ad Lelium suum, exhortatio ad susceptum Ad Lelium suum, exhortatio ad susceptum reipublice regimen fortiter exequendum. Quamvis antiquus, imo semper recens et nunquam inter nos senescere valens amor, qui nos a tenera etate indissolubilibus nodis innexuit, sepe me his temporibus hortaretur ut scriberem moremque repeterem intermissum, retrahebar tamen hinc curarum laqueis mearum, illinc tui recordatione silentii: quis enim nisi amens surdo loquitur? 2 Sunt quos non pigeat verba proicere et quibus valde probetur ovidianum illud: perdere verba leve est; at vero qqui se egestati proximum videt, ab impensis inutilibus tor quem pendula nubes venturi imbris admonuit; pereuntis aure flatus ambiguos contracto sinu carbasi sedulus nauta recolligit; et digressuri properant amici multaque sub extremum continua oratione fabulantes, nul
Abbreviated transcription (Latin):
ptem credidi Illud me grauiꝰ p̃uit qd int̾¬
dũ studia uigiliasq meas in ip̃e ux aꝓpbo
uideorq ꝯsultꝰ acturꝰ si abiectis õibꝰ quibꝰ
oꝑã et hoc tuiꝰ tanta penuria est tempꝰ
impendo unũ age̾ inciꝑem qd̾ iam diu medi¬
tor ⁊ ad qd̾ solũ in hant breuẽ et miseram
uitã ueni s huic cogitatõn sepe illa sub¬
orit᷑. nichil hec studia illi ꝓposito noce forte
ẽt ꝓdesse intꝰ hec dubiũ atq hesitãte sola
tp̃ris turbat mopia ⁊̃ta ego unde me expe¬
dire molior interdũ intentior ⁊ occupatior
fis Cetum int̾ hes alt̾nãtis cũ ꝯsilia suam
uiras lomũ tenrat ego ceptã ad excusatõrm
redeo Sic ergo quibusdã nõ ꝑuis ut ẽ aĩꝰ
apud me negociis auocabar nou̾am si te
admisse ꝙ lente diuellerer festinare ibe¬
bant ture fugiebat uelox ac breuis dies ui¬
tina nox urgebat q̃ nie anhelanti licet eqͦ
Uectũ in itinere dep̃hendit/ Sa ueniã p̃cor

Expanded text:
partem credidi. Illud me gravius premit, quod intepartem credidi. Illud me gravius premit, quod interdum studia vigiliasque meas michi ipse vix approbo, videorque consultius acturus si, abiectis omnibus quibus operam et hoc cuius tanta penuria est, tempus impendo, unum agere inciperem, quod iandiu meditor et ad quod solum in hanc brevem et miseram vitam veni. 4 Sed huic cogitationi sepe illa suboritur, nichil hec studia illi proposito nocere, forte etiam prodesse; inter hec dubium atque hesitantem sola temporis turbat inopia; ita ego unde me expedire molior, interdum intentior et occupatior fio. Ceterum inter hec alternantis animi consilia suum veritas locum teneat; ego ceptam ad excusationem redeo. 5 Sic ergo quibusdam non parvis, ut est animus, apud me negotiis avocabar. Noveram si te adissem, quam lente divellerer; festinare iubebant cure; fugiebat velox ac brevis dies, vicina nox urgebat, que me anhelanti licet equo vectum in itinere deprehendit. Da veniam, precor,
Abbreviated transcription (Latin):
Arcat m queso tua dulcis hũanitas
optime uis si te insalutato abii qd̾
et deuotonis autiq̃ et noui ꝓmissi de bito
ꝓhibeat nicħ est ꝙ magni amoris sͥ ꝯsciꝰ
nĩmꝰ nõ p̃sinmuat sꝑaui ueniã fatẽor dixi
nouit ille mores meos et res meas ⁊ cõr
ut nosti occupatissinꝰ semꝑ sim ꝑ hos dies
si quio suꝑ latino altior gradꝰ est tantũ
memet occupa tior sum ut mecũ sepe miret
et indigner metũq disquirã in tã breuibꝰ
uite curriclis quorsũ sollicitudo ista mortaliũ
⁊ quid tanta uelit sibi auxretas et si nou¬
nũꝙͣ ip̃e mͥ blandiar occũpatões meas
nõ e cõi rerũ uulgariũ aceruo s equod̾ magꝰ
ingenuo fonte ꝓcedet᷑. laborẽq meu̾ hoc
remedio solarer nisi plane nossẽ nos om̃s
qui uinimꝰ libent̾ in nr̃arũ iuditio rerum
suis multos ir rideo sit uicissim a młtis ieride¬
ar uulgi tñ iudicia semꝑ sp̃iu i eq ab eod̾̃
sꝑui non mõ ꝯtempsi s non ultumã glemee

Expanded text:
arcat michi, queso, tua dulcis humanitas, optime vir, si te insalutato abii; quod et devotionis antique et novi promissi debito prohibebar. Nichil est quod magni amoris sibi conscius animus non presumat; speravi veniam, fateor. Dixi: ‘Novit ille mores meos et res meas et cor ut nosti, occupatissimus semper sim, per hos dies, siquis superlativo altior gradus est, tantum memet occupatior sum, ut mecum sepe mirer et indigner mecumque disquiram in tam brevibus vite curriculis quorsum solicitudo ista mortalium, et quid tanta sibi velit anxietas; etsi nonnunquam ipse michi blandiar, occupationes meas non e comuni rerum vulgarium acervo, sed e quodam magis ingenuo fonte procedere; laboremque meum hoc remedio solarer nisi plane nossem nos omnes qui vivimus, libenter in nostrarum iudicio rerum suis multos irrideo, sic vicissim a multis irridear; vulgi tamen iudicia semper sprevi meque ab eodem sperni non modo contempsi, sed non ultimam glorie mee
Abbreviated transcription (Latin):
bona nr̃a dñ ad exitũ p̃cipitata festinãt id
senestentibꝰ cũctis nͥ seno deliris euenie no¬
ueris tp̃us amãt et cuiꝰ pͥmicias effuderũt
irreꝑabiliꝰ aꝑpet indeo fugã siue reddim ag¬
nosto fallacias blandiciasq ꝑmetuo sencio
me ꝑ singulas horas ad extremũ ire intor¬
q qd̾ reliquũ est in meliores usus u̾tere Idq
me tandẽ effecturũ młto licet labore non des¬
pero ꝙ si ab adolescẽtia in am̃ uenisset possẽ
forti securus ꝑactis iã iuite mum̾bꝰ uinẽ quo
nichil est dulciꝰ Bod ut ad rem ꝑgam scripsi
tibi psepe semꝑq te fru occupatio seu tarditas
ac dutũ xepe uiũ lr̃as at scripta meruerim
Id memorans fatigato ne quitꝙͣ calamo tuis
in rebus ferias dabam ut in opus redeat cla¬
lequor apud hos xnĩ poncipes huiꝯ mũdi gͣuis
infamia ⁊ in ex piabile scelus quibꝯ ita ꝑsu¬
asĩ nou̾s quidꝙꝓ in nouo gerit᷑ senatu quorũ
om̃s extimatõ est apud me aũt ed inaior qͦ

Expanded text:
bona nostra dum ad exitum precipitata festinant; idem senescentibus cuntis, nisi senio deliris, evenire noveris: tempus amant et cuius primitias effuderuntirreparabilius apparet; video fugam sine reditu, agnosco fallacias blanditiasque permetuo; sentio me per singulas horas ad extremam ire nitorque quod reliquum est, in meliores usus vertere idque me tandem effecturum, multo licet labore, non despero; quod si ab adolescentia in animum venisset, possem forte securus, peractis iam vite muneribus, vivere, quo nichil est dulcius. 5 Sed ut ad rem pergam, scripsi tibi persepe semperque te — seu occupatio seu tarditas ac ducum sepe interim literas et scripta meruerim. 6 Id memorans fatigato nequicquam calamo tuis in rebus ferias dabam; ut in opus redeat, claiam meam loquor; apud hos enim principes huius mundi gravis infamia et inexpiabile scelus est; quibus ita persuasum noveris, quicquid in novo geritur senatu quorumcomnes extimatio est; apud me autem eo maior quo
Abbreviated transcription (Latin):
si clari apud. et qd̾ est oꝑtabiliꝰ si deo cari
ẽẽ cupitis Romani u̾tutẽ colite amate reli¬
gionez suate iusticiã utim᷑ artibus nr̃is
antiqͥs ꝑtite subiectis ⁊ debellate suꝑbos
Ac si huic ecc̃ie dilecti ẽẽ uultis sola potenͣ
te capestentibꝰ alt̾i multa quid̃ alt̾i nchal
scripsi qd me ille in magnã licet p̃maturã
ħ in nullã penitꝰ spem induxit tibi uero
si ꝑstas si se aigunun sibilla minasq nõ
metuis multa et uaria suo tp̃re ꝑturida
ꝯtipio nũs illud monuisse sufficiat h igitur
ingressis eque teporez ac fuorez nimiũ no-

Expanded text:
si clari apud gentes et quod est optabilius, si Deo cari esse cupitis, Romani, virtutes colite, amate religionem, servate iustitiam, utimini “artibus” vestris antiquis: “parcite subiectis et debellate superbos”; at si huic Ecclesie dilecti esse vultis, sola potentia te capessentibus, alteri multa quidem, alteri nichil scripsi, quod me ille in magnam licet prematuram, hic in nullam penitus spem induxit. Tibi vero, si perstas, si anguium sibila minasque non metuis, multa et varia suo tempore parturienda concipio; nunc illud monuisse sufficiat: hoc iter ingressis eque teporem a
Abbreviated transcription (Latin):
diffoꝰ ab opinone młtoꝵ atq magnorũ ꝙ
unde illi tibi ingens dedecus ego tibi sumũ
detus ꝑcum reor uñ illi iã ambigno nimure
ti ꝓpria u̾tute merebis nõ qd fame pmium
Uirtis postat s care̾ ea et si cupiat non p̃t
Ut enĩ corps umibra srquit᷑ sic u̾tutẽ gloria
Guud ad istos actinet in sũma nichil ẽ qd̃
te moncã nosti om̃ia uiuꝰ te nũꝙͣ obliuisti
uelm ꝙ sepe ex ore illiꝰ nr̃is licet ꝯsiliis ad¬
uersi magninu tũ prudentissimiq senis au¬
dinĩ nõ ꝓpter uerbi xbegantiã st ꝓpt̾ sũe

Expanded text:
differo ab opinione multorum atque magnorum, quod unde illi tibi ingens dedecus, ego tibi summum decus partum reor; unde illi iam ambiguo murmure ti, propria virtute mereberis, non quod fame premium virtus poscat, sed carere ea etsi cupiat, non potest; ut enim corpus “umbra sequitur”, sic “virtutem gloria”. 9 Quod ad istos attinet, in summa nichil est quod te moneam; nosti omnia; unius te nunquam oblivisci velim, quod sepe ex ore illius, nostris licet consiliis adversi, magnanimi tamen prudentissimique senis auditum, non propter verbi elega
Abbreviated transcription (Latin):
me lag̃is absolutũ rebar s fortasse falle¬
bar fe̾nda fidelis mediti licet aspior ma¬
ms qͥd uiũ si latentibꝰ cõsulit᷑ malis qd
si rediminis morbis occrit᷑ qd si berui ĩ¬
tõmodo longa p̃teriti uenturiq ocii felici¬
tas ꝯuendat᷑. Certe ego sicut dũ facta deꝰ¬
qr sinebãt ut u̾gilii uerbo utar ocio meo
cupidissĩs frue bar et fruor si mansisset sit
mutate rerũ sortis impaciẽs nõ sũ et si
os dici qͥd nnisi uimis ꝯmicũ et modestum
et hũilem notũ est int̾ amicos dic̾is eosq
non ut uulgus s ut docti uerant quoꝵ udes
me hᵒ ꝯcub̾uio u̾cari opulentãq societatẽ
magnãqz lucri spem puo michi same pe¬
culio cõpari uale mediolañ xui. kł octo¬
bris ante lucẽ..¬

Expanded text:
me laqueis absolutum rebar, sed fortasse falleme laqueis absolutum rebar, sed fortasse fallebar. 16 Ferenda fidelis medici licet asperior manus; quid enim si latentibus consulitur malis, quid si redivivis morbis occurritur, quid si brevi incommodo longa preteriti venturique otii felicitas commendatur? Certe ego sicut, dum fata Deusque sinebant, ut Virgilii verbo utar, otio meo cupidissime fruebar et fruerer si mansisset, sic mutate rerum sortis impatiens non sum, etsi os dici, quid nisi nimis amicum et modestum et humile votum est? inter amicos diceris, eosque non ut vulgus sed ut docti vocant, quorum vices me hoc contubernio mercari opulentamque sotietatem magnamque lucri spem parvo michi fame peculio comparari. Vale. Mediolani, XVI Kal. Octobris, ante luce
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq cũ alt̾s silentio alterũ sequi possent
redacta sũt studia o si scires ꝙtus ine nĩt
urget impetus qͥntus ditẽdi calor accendit
ut de hiis copiosissĩe dissiam st maior con¬
fusiorqs res area est ꝙ que pñti calamo
ad ħ michi semꝑ optare solitubinis ociiq
dulcedinẽ qͣnta nuꝑ muise freq̃ntie et
insꝑatarũ occupationũ amaritudo ꝯspex¬
erit audinisti iuiniũ felix fu̾am nimũ diu
liberrimus inrus nuidisse fortuuã dicam
an forte celitus actũ esse ne lasciuis aĩa
uoti compes mneiꝑet fateor eiũ solitudo
ociũ lib̾tas nõ nisi ꝑfc̃e u̾tutis ꝯsũmatis¬
q am̃ui bona sũt uñ ine multũ abeẽ sẽcio
et lugeo ꝓfc̃o aũt am̃o passionibꝰ obsesso
nil ocio prius nil solitaria lib̾tate dãnosin
tũt obsceui subrũt cogitatꝰ subit insidi¬
osa luxuries blandũ malũet familiarũ
ocio sarũ mẽtum pestis amor quibꝰ ego

Expanded text:
itaque cum alterum silentio sequi possent,itaque cum alterum silentio sequi possent,redacta sunt studia; o si scires quantus me nunc urget impetus, quantus dicendi calor accendit ut de his copiosissime disseram; sed maior confusiorque rerum area est quam que presenti calamo Ad hec michi semper optate solitudinis otiique dulcedinem quanta nuper invise frequentie et insperatarum occupationum amaritudo consperserit, audivisti. Nimium diu felix fueram, nimium diu liber, nimium meus; invidisse fortunam dicam an forte celitus actum esse ne lascivire animus voti compos inciperet. Fateor enim, solitudo otium libertas nonnisi perfecte virtutis consummatiq Profecto autem animo passionibus obsesso nil otio peius, nil solitaria libertate damnosius; tunc obsceni subeunt cogitatus, subit insidiosa luxuries, blandum malum et familiaris otiosarum mentium pestis, amor. Quibus ego
Abbreviated transcription (Latin):
nis redde rõem nelit aut ualeat iã ut
ꝑcurrã reliquos oñde mͥ rethoricos qui us
magis or̃onis deformitatẽ horreant ꝙͣ
uite oñde dyaleticũ qui nõ ab affr̃ibus
ꝓpriis ꝙͣ ab adu̾sarii ꝯclusiuncła uinei
malliti Sileo arisietcos ac geometras
meros ac mensuras negligũt Nusiei n¬
merũ ad sonũ referũt huic studio omne
ip̃us impendit᷑ hy sũt qui ꝯtẽptis moribꝰ
tͣctant sonos Cicõnianũ illud obliti maior ⁊
ne discreparet elaborandũ erat ħ sꝑui
pot̾at in quo tantope laborat. astrologi
ciant ꝙ sibi cotidie eueniat non attendũt
sc̃ie aũt negligũt qͥd est deus rerũ creator
om̃ uel u̾tutes loꝙp̃do describũt uiuendo des¬
tituũt postremo qui sibi nouiẽ honestius
p̃sumꝑserũt et dĩnoꝵ scĩam sũt ꝓfessi quo
ceciduit uides ex thyologis dyaletici atq
utinã nõ soxhiste neq eiũ dei amatores
s cognitores neq idip̃m ẽe cupiũt s uidĩ

Expanded text:
 Iam ut percurram reliquos, ostende michi rethoricum qui non magis orationis deformitatem horreat quam vite; ostende dyaleticum qui non ab affectibus propriis quam ab adversarii conclusiuncula vinci malit. Sileo arythmeticos ac geometras, meros ac mensuras negligunt. Musici numerum ad sonum referunt, huic studio omne tempus impenditur; hi sunt qui contemptis moribus tractant sonos, ciceronianum illud obliti: «maior et ne discreparet elaborandum erat, hic sperni poterat in quo tantopere laboratur. 11 Astrologi ntiant, quid sibi quotidie eveniat non attendunt;scire autem negligunt quid est Deus rerum creator omnium, vel virtutes loquendo describunt, vivendo destituunt. 12 Postremo, qui sibi nomen honestius presumpserunt et divinorum scientiam sunt professi, quo deciderint vides: ex theologis dyaletici atque utinam non sophiste; neque enim Dei amatores sed cognitores, neque id ipsum esse cupiunt sed videri;
Abbreviated transcription (Latin):
gredim. qñ ut bñ uiuaniꝰ lex ĩmobłis dei
esti ut uo sit aut sic loqͣni. huãniẽ placitum
atꝯ cõnentũ cotidiara iusus imixis motum
rũ nomĩa ptulerit in quibꝰ et riceronem
et uirgiliũ seq̃ntesꝰ alios multa mutasse
tura ratus inseruit uide in qͥt dñs deus
mes quo diligent̾ obsuent filii hominũ
pacta lr̃arũ ⁊ sillabarũ accepta a pͥoribꝰ
locutoribꝰ et a te accepta et̾na pacta ppe¬
tue salutis negligũt ut qui illa sonoꝵ ue¬
tera placita teneat aut doceat si ꝯt disci¬
plinã gmaticã sue aspiratõe pͥme siłłe
hominẽ dix̾it mag̾ displiceat hom̃bus
ꝙ si ꝯtra tua p̃cexta hoĩem oderit Cñ sit
homo młta ibi p̃terea in hãc sina q̃rit
nec ĩuste lũ riũ eloꝙ̃tia sit pancorũ ual¬

Expanded text:
gredimur, quando ut bene vivamus lex immobilis Dei gredimur, quando ut bene vivamus lex immobilis Dei est, ut vero sic aut sic loquamur humanum placitum atque conventum, quotidiani usus imperio motum rum Nomina protulerit, in quibus et Ciceronem et Virgilium sequentesque alios multa mutasse tura ratus, inserui: «Vide» inquit, «Domine Deus meus, quomodo diligenter observent filii hominum pacta literarum et sillabarum accepta a prioribus locutoribus, et a te accepta eterna pacta perpetue salutis negligant, ut qui illa sonorum vetera placita teneat aut doceat, si contra disciplinam grammaticam sine aspiratione prime sillabe ‘ominem dixerit, magis displiceat hominibus quam si contra tua precepta hominem oderit cum sit homo». Multa ibi preterea in hanc sententiam queritur nec i
Abbreviated transcription (Latin):
miens loq̃reris adu̾teres młta furat᷑ cala¬
mus ⁊ plura sepe magius ingemis ⁊ mag
locuplex quasi diuitis heri doma que quo
maioribꝰ aucta lucris eo magis ẜuilibꝰ
furtis obnoxia est Tu ergo ꝑfluxi dice
noluisti et ꝓfecto dixisti calanꝰ igi eꝑe
fatigatus geminã subticuit cõsonantẽ ꝑte
suspitiõibus iam maior es ꝙͣ qui uł obtret¬
tatorũ iudicio in tłibꝰ ꝑ ignorantiã labi
possis Ced inde oro cogita ⁊ intende acrit̾
non tñi stilo ne obsit s amo ẽt̃ ut prosit
error calami uide amice ꝙͣto nob̃ omibus
qui puluere palestre huiꝰ attinginiꝰ ma¬
ior sit eloq̃ncie cura ꝙͣ uite et antique
fame scuediũ ꝙ̃ u̾tutis ꝙͣta queso uigilantia
cauemꝰ ne qͥd in simone sordidũ incultũ
Ue sit cũ uite int̾m negligentes multa ibi
scalida ꝓrsus et horrentia ꝯtẽpnaniꝰ Ita
pactoꝵ huãnorũ suãtissimi dña ussa t̾ns¬

Expanded text:
miens loquereris, adverteres? Multa furatur calamiens loquereris, adverteres? Multa furatur calamus et plura sepe magnis ingeniis et malocuples quasi divitis heri domus, que quo maioribus aucta lucris, eo magis servilibus furtis obnoxia est. 5 Tu ergo ‘perfluxi’ dicere voluisti et profecto dixisti; calamus iugi opere fatigatus geminam subticuit consonantem. Parce suspitionibus, iam maior es quam qui vel obtrectatorum iudicio in talibus per ignorantiam labi possis. Sed vide, oro, cogita et intende acriter non tantum stilo ne obsit, sed animo etiam ut prosit error calami. 6 Vide, amice, quanto nobis omnibus qui pulverem palestre huius attigimus, maior sit eloquentie cura quam vite et antiquius fame studium quam virtutis; quanta, queso, vigilantia cavemus nequid in sermone sordidum incultum ve sit, cum vite interim negligentes multa ibi squalida prorsus et horrentia contemnamus. 7 Ita pactorum humanorum servantissimi, divina iussa trans
Abbreviated transcription (Latin):
Isi ut iubebas non ea tñ qͥ iubebas
ratõe s alia quadã ueq eiũ ideo
ꝙ tibi tantisꝑ latiui simonis uestigia ntu¬
bassent ridiculũ extimani. Cted ꝙ titubas¬
se iam tã gͣuiter puduiss Ita ego te unius
uerbi ymo uiiꝰ sillabe ymo uero unius
lr̃e solicitũ uido q̃ tibi quid elapsa et haud
durit anrib ꝯ meis illapsa erat ut dicerem
e doctissiniorũ licet hõm curas / cui eiũ q̃so
nõ idem possit accide̾ Lic̾o nr̃ sũmꝰ latini
elo quii parens ẽ ꝓximꝰ Ilłi uirgiliꝰ sru
q̃i de hoc ordine dubitasse quosdã uideo st̃
cte rõne facundie parentes Tulliꝰ ⁊ maro.
tedio Cico ip̃e in epłis abathico suo postit
auxiliũ quo se magna molestia liberand
dicit atq si qd̾ est in arte gmatita ubi titu¬
banti labentiq uenia debeat᷑ ĩ p̃teriti ꝑstĩ
pps modũ ambiguitate posuerĩ cũ ut gra¬
maticoꝵ pͥnceps ait ip̃i ꝓbatissimi artiũ
ouq anreo excide̾t qd ꝓculdubio si uł dor¬

Expanded text:
isi ut iubebas; non ea tamen qua iubebas ratione sed alia quadam; neque enim ideo quod tibi tantisper latini sermonis vestigia titubassent ridiculum extimavi, sed quod titubasse tam graviter puduisset. Ita ego te unius verbi, imo unius sillabe, imo vero unius litere solicitum vidi, que tibi quidem elapsa et haud duriter auribus meis illapsa erat, ut dicerem: ‘O doctissimorum licet hominum curas!’ 2 Cui enim, queso, non idem possit accidere? Cicero noster summus latini eloquii parens est, proximus illi Virgilius, seu quoniam de hoc ordine dubitasse quosdam video, sunt certe romane facundie parentes Tullius et Marotedio Cicero ipse in epystolis ab Athico suo poscit auxilium, quo se “magna molestia liberandum” dicit. 3 Atqui siquid est in arte grammatica ubi titubanti labentique venia debeatur, in preteriti perfecti propemodum ambiguitate posuerim, cum ut grammaticorum princeps ait, ipsi probatissimi artium orique aureo excideret, quod proculdubio si vel dor
Abbreviated transcription (Latin):
qui pũc passim rebellat et recusat ĩꝑiũ
molestissimis occupationibꝰ meis frẽto
sta ille qui ex ocio meo inge negocium
habet ex negocio sibi dẽm q̃rit. et qͣsi
eo quod q̃ris srorsũ singłari libro qͥd alio¬
rũ scriptis qͥd meis giecturis assequor stri¬
bam Sane ut familiares eplas ludens ⁊
in ip̃o maxĩe uiarũ discursu tumłtuq reꝵ
scribe̾ seles Sic ad scribendũ libros solita¬
ria quiete dultiq ocio et magno nec int̾¬
rupto silentio opus est uale secũde kl.

Expanded text:
qui nunc passim rebellat et recusat imperium, qui nunc passim rebellat et recusat imperium, molestissimis occupationibus meis fretus. Ita ille, qui ex otio meo iuge negotium habet, ex negotio sibi otium querit, et quasi eo quod queris, seorsum singulari libro, quid aliorum scriptis, quid meis bam: sane, ut familiares epystolas ludens et in ipso maxime viarum discursu tumultuque rerum scribere soleo, sic ad scribendum libros solitaria quiete dulcique otio et magno nec interrupto silentio opus est. Vale. VII Iunii.
Abbreviated transcription (Latin):
rũderem. parebo tñ ut potero. possem te
id antiquos et ad modernos mitte̾ a qͥbꝰ
Iuod postis accipes s ne ita me lib̾em
puidisti dñ rogas ut dicam meis uerbis.
quidquid idest ꝙ ut ais tibi om̃a ex ore
mes tñ graciꝰ tũ clarius sonet Gratiã
habro siue ita res sehabet siue ut attẽ¬
das am̃m dicis Accipe igit᷑ qd̾ tunt dixit
et epła hec abunde tuit et nondũ ce¬
pinio et diei hius extremũ est uñ parãꝑ
digitir meis atq oculis tuis partã diffe¬
uanuꝰ que restant in ꝓximũ diem et labor ẽ
et epłam ꝑtianuir nec eadem papire res
diu̾sissimas inuoluanius. Sed quid rursꝰ
cogito quid polliceor tibi diem proximũ.
eplamq alt̾am nec diei unꝰ opus est.¬
nec epłare negociũ librũ exigit ꝙͣ non
prius aggrediar si tũ curis maioribꝰ nõ
retrahor atqz distiubor ꝙͣ in selitudinez
meã me fortuna renexerit ibi eiũ nõ
alibi mens sum ibi mens est calanus

Expanded text:
responderem. Parebo tamen ut potero. 19 Possem te responderem. Parebo tamen ut potero. 19 Possem te ad antiquos et ad modernos mittere, a quibus quod poscis acciperes; sed ne ita me liberem providisti, dum rogas ut dicam meis verbis quicquid id est, meo cum gratius tum clarius sonent. Gratiam habeo, sive ita se res habet, sive ut accendas animum, dicis. Accipe igitur quod tunc dixi, et eppimus et diei huius extremum est. Vis parumper digitis meis atque oculis tuis parcam? differamus que restant in proximum diem, et laborem et epystolam partiamur, nec eadem papiro res diversissimas involvamus. 21 Sed quid rursum cogito, quid ve polliceor tibi diem proximum epystolamque alteram? nec diei unnec epystolare negotium; librum exigit, quem non prius aggrediar – si tamen curis maioribus non retrahor atque disturbor – quam in solitudinem meam me fortuna revexerit. Ibi enim, non alibi, meus sum; ibi meus est calamus,
Abbreviated transcription (Latin):
et unde mechanitas iniciũ hũisse. qd̾ carptĩ
ex me audieras feci qd iubebas hand duri¬
ter ꝙ hora diei et uacuitas mutiliũ curaꝵ
et ip̃e locus hortabat᷑. ut simonem longi¬
ustulum ordirer et attentio tua rem tibi ad¬
modũ place̾ iudicio erat Testatus sum tñ
me nichil nouũ nichil fere meũ dr̃e pme
u̾o nichil alienũ Om̃ia enĩ undetũq didi¬
cunꝰ nr̃ a sunt nisi forsan abstalerit ea nobis
obluuo Queris nũt ut qd̾ illo die dixi repe¬
tam ac lr̃is mandem Multa faceor dix que
si nõ mutatis u̾bis dice̾ cuꝑiã non possum
Redde mͥ illũ lonũ ilłud ociũ illam diẽ illã¬
atrentõem tuã illam ingenii meibenã po¬
lecus abest dies abiit ociũ periit ꝓ facie
tua mimicas lr̃as aspicis ingems in eo re¬
lictarũ a tergo rerũ fragor officit qui ad
huc in auribus meis tonat. Et ꝙͣuis obhͦ
ip̃m in pͥmis inde defugerĩ ut tibi liberiꝰ

Expanded text:
et unde mechanicas initium habuisse, quod carptim et unde mechanicas initium habuisse, quod carptim ex me audieras. Feci quod iubebas haud duriter, quod hora diei et vacuitas inutilium curarum et ipse locus hortabatur ut sermonem longiusculum ordirer, et attentio tua rem tibi admodum placere inditio erat. Testatus sum tamen me nichil novum, nichil fere meum dicere, imo vero nichil alienum: omnia enim undecunque didicimus, nostra sunt, nisi forsan abstulerit ea nobis oblivio. 18 Queris nunc ut quod illo die dixi, repetam ac literis mandem. Multa, fateor, dixi que si non mutatis verbis dicere cupiam, non possim. Redde michi illum locum, illud otiuattentionem tuam, illam ingenii mei venam: polocus abest, dies abscessit, otium periit, pro facie tua literas aspicio mutas, ingenio meo relictarum huc in auribus meis tonat, quamvis ob hoc ipsum in primis inde diffugerim, ut tibi liberius
Abbreviated transcription (Latin):
Es hoc altius tp̃ris est q̃rela Goleba¬
nus gͦ post fatigatõem/ quã nob ĩnen¬
sa urbs ambita peperat sepius ad ther
domus ascendere ꝙ et aer salutaris ⁊
ꝓspectus liber. et silenciũ ac uotiua soli¬
tudo nusꝙͣ magis ibi de negotis nicħ õmo
nichil de refamiliari nichilq de publica
quã semel fleuisse satis est Et euntibus
ꝑmenia fracte urbis et illic sedentibus rui¬
narũ fragmenta sub oclis erant Quid
ergo multus de hystoriis sermo erat. qͣs
ita ꝑtiti uidebam : ut in nouis tu in anti¬
quis ego uiderer exꝑtior. et dicant᷑ antiq̃
quetũq ante celebratũ rome et uenatum
rõms pͥncipibus xp̃i nomen nõne autẽ
ex illa usqr ad hanc etate młtus quon
de ra ꝑte pħire q̃ mores instruit hĩc nacta
ꝯgnomien Interdã u̾o de artibus et de xorũ
auctoribus atq pͥncipibus. Itaq dre quod̾
dñ in eam mentõsm in cidissemo flagitasti
ut dicxͤm explicite. uñ putarem liberales

Expanded text:
sed hec alterius temporis est querela. 15 Solebased hec alterius temporis est querela. 15 Solebamus ergo, post fatigationem quam nobis immensa urbs ambita pepererat, sepius ad Termme olim domus ascendere, quod et aer salutaris et prospectus liber et silentium ac votiva solitudo nusquam magis. Ibi de negotiis nichil omnino, nichil de re familiari nichilque de publica, quam semel flevisse satis est. Et euntibus per menia fracte urbis et illic sedentibus, ruinarum fragmenta sub oculis erant. 16 Quid ergo? multus de historiis sermo erat, quas ita partiti videbamur, ut in novis tu, in antiquis ego viderer expertior, et dicantur antique quecunque ante celebratum Rome et veneratum romanis principibus Cristi nomen, nove autem ex ile philosophie que mores instruit, hinc nacta cognomen; interdum vero de artibus et de earum auctoribus atque principiis. 17 Itaque die quodam, dum in eam mentionem incidissemus, flagitasti ut dicerem explicite unde putarem liberales
Abbreviated transcription (Latin):
uocas s meũ nomen in historiis scrip¬
tum lego. hoc praxitelis fidieq extans
in lapide tot iam selis de ingemo ⁊ arte
certamen. hic xp̃us ꝓfugo uicario fuit
obuiꝰ. hic petrus in carce̾ actus his nt¬
truncato est paulus hic assatus laurẽ¬
cius hic sepultus uenienti stepho fecit
locũ hic sp̃ut feruens oleum ioħes hic
agnes post obitũ uiuens suos flere pro¬
hibuit hic siluesten latiut hie leprã de¬
posuit constantino hic głiosam calixtỹ
tibi in hac pua papiro roma designare
ꝓfecto si possũ non oꝑtet nosti omĩa nõ
qr rõmuis cuns s quia taliũ in pͥmis rerũ
curiosissimꝰ ab ado lescentia fuisti Coni
eñ hodie mag̾ ignari rerũ roͣnarũ sunt.
cognoscit᷑ ꝙͣ rome qua in re nõ ignorã¬
tiam solani fleo ꝙꝙͣ quid ignorantia pe
nis s u̾tutũ fugamq exiliũ multarũ.
Suis enĩ dubitare p̃t̃ / quin illico et sur¬
rectura sit si ceꝑit se roma cognoscere

Expanded text:
vocas, sed meum nomen in historiis scripvocas, sed meum nomen in historiis scriptum lego. Hoc Praxitelis Phidieque extans in lapide tot iam seculis de ingenio et arte certamen; hic Cristus profugo vicario fuit obvius; hic Petrus in crucem actus; hic truncatus est Paulus; hic assatus Laurentius; hic sepultus venienti Stephano locum fecit. Hic sprevit fervens oleum Iohannes; hic Agnes post obitum vivens suos flere prohibuit; hic Silvester latuit; hic lepram deposuit Constantinus; hic gloriosam Calixtus tibi in hac parva papiro Romam designare? profecto, si possim, non oportet; nosti omnia, non quia romanus civis, sed quia talium in primis rerum curiosissimus ab adolescentia fuisti. Qui enim hodie magis ignari rerum romanarum sunt, cognoscitur quam Rome. Qua in re non ignorantiam solam fleo — quanquam quid ignorantia peirtutum fugam exiliumque multarum. Quis enim dubitare potest quin illico surrectura sit, si ceperit se Roma cognoscere?
Abbreviated transcription (Latin):
triũphauit Cesar hic piit hoc augustus
in templo rege affusos et tributarium
orbem uidit hic pompei artus. h porticꝰ
hoc marii cimbrũ fuit hec traiam colũp¬
na ubi ille unus õmm impatolũ ut ait
ensebius intra urbem est sepultus hic
eiusdẽ pons qui sc̃i petri nouẽ mnuemit.
saxum mire magnitudinis eneisq leo¬
nibus ĩmxum diuis imꝑatoribꝰ sacrũ
cuiꝰ in u̾tĩce Iulii cesaris ossa quiescere
fama est hec telluris edes. hec fortune
domus hoc templũ pacis aduentu uere
pacifici regis euersũ hoc opus agrippe
ꝓ falsorũ deorum maten ueri dei ẽripuit
hic iuxit nonis augusti ħ ruius olei¬
fluxit in tyberim huic ut fama est
monstrante sibilla senex angustus Xͫ
uidit infantez hec neronis insolentia
et in edificiis fuens luxus hec augus¬
ta doma uia flanuna ubi sepulcrũ ip̃ca
dñi quidã tradunt hec antonii colũpna
hoc eiusdem ꝓximũ appie palaciũ hoc
seueri affri Seputoniũ quã tu sedẽ solis

Expanded text:
triumphavit Cesar, hic periit. Hoc Augustus triumphavit Cesar, hic periit. Hoc Augustus in templo reges affusos et tributarium orbem vidit; hic Pompeii arcus, hec porticus, hoc Marii Cimbrum fuit. Hec Traiani columna, ubi ille unus omnium imperatorum, ut ait Eusebius, “intra urbem est sepultus”; hic eiusdem pons, qui Sancti Petri nomen invenit, saxum mire magnitudinis eneisque leonibus innixum, divis imperatoribus sacrum, cuius in vertice Iulii Cesaris ossa quiescere fama est. 12 Hec Telluris edes, hec Fortune domus, hoc templum Pacis, adventu vere pacifici regis eversum; hoc opus Agrippe, quod a falsorum deorum matre veri Dei mater eripuit. Hic fluxit in Tyberim; hinc, ut fama est, monstrante Sibilla senex Augustus Cristum vidit infantem. 13 Hec Neronis insolentia et in edificiis fervens luxus; hec Augusta domus, via Flaminia, ubi sepulcrum ipsius domini quidam tradunt; hec Antonini columna; hoc eiusdem proximum Appie palatium; hoc Severi Afri Septizonium, quam tu sedem Solis
Abbreviated transcription (Latin):
hic mx̃tinꝰ Ille sacer mons in quo ten
irata pr̃ibus ꝑlebs secessit/ et hic libidi¬
nosũ tribunal appĩ fuit et ferro patris
Dignus finis huic coriolanus armis for¬
te uicturus suoꝵ pietate uicto abscessit
hoc saxum defendit maulius. huie ex¬
ciditi hic canullus inhientes auro gallos
subito reppulit intuentu et despantes
cures amissaz pr̃iam fr̾o docuit retuꝑ.¬
re nõ auro. hic descendit curtis rma¬
tus ħ muentũ sub t̾ram caput᷑ homũs
⁊ ĩmotꝰ t̾minꝰ p̾sagiũ sũmo ⁊ stabili
imꝑio fuere hic fallax ugo arinis ob¬
ruta. et suis circũnenta falluaciis. her
tarpeia aix et rõni ppłi census toto orbe
collectꝰ/ hic anser argenteus ħcustos
armorũ Ianus hoc statoris fẽr eten Io¬
uis templũ hec fu̾at cella ionis hec
domo om̃ triumphorũ huc ꝯpulsus est
ꝑses huic repulsus est hambal huit
impulsus est Ingurtha ut quidã opmã¬
tur. Aln uero in cartere illũ necant. hic

Expanded text:
hic Aventinus, ille Sacer Mons, in quos ter hic Aventinus, ille Sacer Mons, in quos ter irata patribus plebs secessit; hic libidinosum tribunal Appii fuit, et ferro patris dignus finis. Hinc Coriolanus, armis forte victurus, suorum pietate victus abscessit; hoc saxum defendit Manlius, hinc excidit; hic Camillus inhiantes auro Gallos subito repulit interventu et desperantes cives amissam patriam ferro docuit recuperare, non auro. 10 Hic descendit Curtius armatus; hic inventum sub terram caput hominis et immotus terminus presagium summo et stabili imperio fuere. Hic fallax virgo armis obruta et suis circumventa fallaciis; hec Tarpeia arx, et romani populi census toto orbe collectus; hic anser argenteus; hic custos armorum Ianus; hoc Statoris, hoc Feretrii Iovis templum; hec fuerat cella Iovis, hec domus omnium triumphorum; huc compulsus est Perses, hinc repulsus est Hanibal, hinc impulsus est Iugurtha, ut quidam opinantur, alii vero in carcere illum necant. 11 Hic