comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ritorio autisiodorensi apud oppidum qͦd
cona uocat᷑. mulier queda piclitabat᷑ multis
dieb qͦd uenisset filius usq ad partũ: & uires
ñ haberet parturiens. Cumq suꝑuenisset in¬
terim seruus xp̃i: postulanti benedictionem
aquã benedictã misit. Gustauit mulier: &e
confestim natus ẽ puer. Quẽ uenerabił ep̃c
carnotensis gaufridus baptirauit: bernan¬
di ei nom̃ imponens. N eodem ttinere &e in
t̾ritorio eodem. dum febrientiũ multitudo
sicut ubiq solebant. a di homine panẽ pete¬
rent benedictum: gerardus qͥd in elericus
ex castro cui nom̃ ẽ clamiceiũ. mal. sciolus. &
subsannans fidem ppłi blasphemabat. In ip¬
sis autẽ u̾bis blasphemiȩ grauissima febre
correptus: usq autisiodoꝵ ab euntẽ sequi co¬
actus ẽ uirũ di: & penitentiã agens apud eũ.
ipsam eui detraxerat multis obtinuit p̾cib
benedictionem:
am multis uͭ gustata eiꝰmodi benedictio

Expanded text:
in territorio Autissiodorensi, apud oppidum quod in territorio Autissiodorensi, apud oppidum quod Cona vocatur, mulier quaedam periclitabatur multis diebus, quod venisset filius usque ad partum, et vires non haberet parturiens. Cumque supervenisset interim Servus Christi, postulanti benedictionem, aquam benedictam misit. Gustavit mulier, et confestim natus est puer: quem venerabilis episcopus Carnotensis Gaufridus baptizavit, Bernardi ei nomen imponens. In eodem itinere et in territorio eodem, dum febricitantium multitudo, sicut ubique solebant, a Dei Homine panem peterent benedictum, Girardus quidam clericus ex castro, cui nomen est Clamiceium, male sciolus et subsannans fidem populi blasphemabat. In ipsis autem verbis blasphemiae gravissima febre correptus, usque Autissiodorum abeuntem sequi coactus est Virum Dei: et poenitentiam agens apud eum, ipsam, cui detraxerat, multis obtinuit precibus benedictionem. Tam multis vero gustata ejusmodi benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
ca de plurib exempli gr̃a ꝓferamꝰ. Castrũ¬
uillanũ accolȩ uocant: qͣd a claraualle ut ai¬
unt sex miliariis distat. Ubi mulier p̾gnans
tempus omẽ transierat pariendi: & aliqͣntis
mensib iam decursis. cũ necđi pareret. ampliꝰ
mirabat᷑. Ciius eo usq dilatus ẽ partꝰ: ut
morb potiꝰ uideret᷑. nec iam crederet᷑ p̾gnans
cẽ s tumens. Quis enim credere posset. infan¬
tulum anno integro intra uiscera posse mat̾¬
na teneri: Desꝑata gͥ mulier ad monasteri.¬
um uri di ducit᷑: sic se habens. S istitur ad
portam misera: & portario frr̃ causa t̾a mise¬
rabił intimatur. Rogatus ille. & mnaudito
compassus incõmodo. supplex adiit patrem
sc̃m̃: fidelit̾ ei necessitatẽ indicans mulieris.
fideliter explens negotiũ suscepte legationis.
Et o mira diuine uirtutis oꝑatio: mirabilius
accelerantis qͦd mirabiliter tardabat᷑. Tanqͣ
remedio. ad portam rediens frat̾ ille. incõmo¬
dum qͦd nuntiauerat ñ inuenit. Alio tp̃r

Expanded text:
ca de pluribus exempli gratia proferamus. Castrum-Villanum accolae vocant, quod a Clara-Valle, ut aiunt, sex milliariis distat: ubi mulier praegnans tempus omne transierat pariendi, et aliquantis mensibus jam decursis, cum necdum pareret, amplius mirabatur. Cujus eo usque dilatus est partus, ut morbus potius videretur, nec jam crederetur esse praegnans, sed tumens. Quis enim credere posset infantulum anno integro intra viscera posse materna teneri? Desperata igitur mulier ad monasterium Viri Dei ducitur sic se habens. Sistitur ad portam misera, et portario fratri causa tam miserabilis intimatur. Rogatus ille, et inaudito compassus incommodo, supplex adiit Patrem sanctum, fideliter ei necessitatem indicans mulieris, fideliter explens negotium susceptae legationis. Et, o mira divinae virtutis operatio, mirabilius accelerantis quod mirabiliter tardabatur! Tanquam remedio, ad portam rediens frater ille incommodum quod nuntiaverat, non invenit. 23. Alio tempore
Abbreviated transcription (Latin):
Uo beatus ep̃c malachias. euiꝰ uitã uir¬
tutib plenam uir sc̃s studiose descͥpsit.
uxta desidium cordis sui in claraualle beatã
celo animã reddidisset: offerens ꝓ eiꝰ transitu ue-¬
nerabil abbas hostiam salutarẽ. glam eiꝰ dño
reuelante cognouit: &e eodem inspirante. sacri¬
ficio iam expleto formã mutauit orationis:. &
collam intulit quȩ ad sc̃oꝵ pontificũ cȩlebri¬
tates ñ ad cõmendationes defunctoꝵ ꝑtinet. ita
dicens. Ds̃ qui beatũ malachiam pontificẽ
Deinde reuerent̾ accedens: sacra eiꝰ uestigia de¬
uotissime osculabatur. Modum tamen aut
seriem uisionis. nec eii quã aꝑire. nec in eiꝰdem
ep̃i uita scribere adquieuit: hoc tantũ respon

Expanded text:
um beatus episcopus Malachias, cujus vitam virtutibus plenam Vir sanctus studiose descripsit, juxta desiderium cordis sui in Clara-Valle beatam coelo animam reddidisset; offerens pro ejus transitu venerabilis Abbas hostiam salutarem, gloriam ejus Domino revelante cognovit, et eodem inspirante, sacrificio jam expleto, formam mutavit orationis, et collectam intulit, quae ad sanctorum pontificum celebritates, non ad commendationes defunctorum pertinet, ita dicens: « Deus, qui beatum Malachiam pontificem » 1138 Deinde reverenter accedens, sacra ejus vestigia devotissime osculabatur. Modum tamen et seriem visionis nec cuiquam aperire, nec in ejusdem episcopi Vita scribere acquievit: hoc tantu
Abbreviated transcription (Latin):
quidem fuissent: si iuxta uerbũ dñi
in iꝑso scandalizati non eẽnt. Nunc uͦ
quid nisi miseri: S tam̃ ⁊ miserandi.
Probat hoc: pia illa incruce patientiᷤ. s
nichilominus compatientis supplica¬
tio. Pater inquit ignosce illis. Et qͣsi
quereretur indulcedine ratio inta hor¬
rendo facinore: sequitur. quia nesciunt
quid faciunt. Ac si diceret. Eo digniue¬
nia: quo & pusilli scientia sunt. Ideo
ignosco illis: quia non agnoscor ab illis.
Sienim cognouissent: nũquã dñm gle
crucifixissent. Sunt quib non ita ig¬
nosco: quos utiq non ignoro ⁊ uidisse
& odisse&e me ce patr̃ẽ meum. łro huius¬
modi pusilio inscientia. terrens paulus
eum qui cũ habeat scientiam. nescit tñ
condescendere infirmiorib: & ꝑibit in¬
dala paruuloꝵ quanto ampluis p̃la¬
toꝵ. quos sibi d̃s equare quodãmͦ in utͣq
parte dignatus. sibimet imputat illoꝵ
& reuerentiã & contemptũ: specialiter

Expanded text:
quidem fuissent, si juxta verbum Domini quidem fuissent, si juxta verbum Domini in ipso scandalizati non essent . Nunc vero quid nisi miseri? Sed tamen et miserandi. Probat hoc pia illa in cruce patientis, sed nihilominus compatientis supplicatio: Pater, inquit, ignosce illis. Et quasi quaereretur indulgentiae ratio in tam horrendo facinore, sequitur: Quia nesciunt quid faciunt . Ac si diceret: Eo digni venia, quo et pusilli scientia sunt. Ideo ignosco illis, quia non agnoscor ab illis. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Sunt quibus non ita ignosco, quos utique non ignoro et vidisse, et odisse et me, et Patrem meum. Pro hujusmodi pusillo in scientia terrens Paulus eum, qui cum habeat scientiam, nescit tamen condescendere infirmioribus: Et peribit, indala parvulorum, quanto amplius praelatorum? quos sibi Deus aequare quodammodo in utraque parte dignatus, sibimet imputat illorum et reverentiam, et contemptum, specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ. & aliter phariseoꝵ: dequib
apłis timentib & intimantibus
quod scandalizati essent in sermone
ueritatis. responsũ ẽ sinite illos.
cȩci sunt duces cecoꝵ. Illoꝵ qͥppe scan¬
dalum de ignorantia. istoꝵ de ma¬
licia descendit. Illi scandalizantur
quia ueritatem nesciunt: isti quias
derunt. Unde. ⁊ pusillos illos arbitror
appellari: quod uoluntatis quidem
bonȩ s non magne scientie existen¬
tes. zelum di habeant: s ñ scd̃m scien¬
tiam. Talium scandala curã ñ iram
ꝓuocare solent sꝑualium dũtaxat ui¬
roꝵ: paulo ita docente. uos qui sp̃ales
estis. huiusmodi instruite in sp̃u le¬
nitatis. Indignum namq ualde ẽ.
humanam eos mereri indignationẽ:
qui diuinam tam facile consequent᷑
miserationem. Nam hi quoq qui
dñn crucifixerunt magniquidem
peccatores. s pusilli estimatores:
& si ex uno iram. nũquid ñ tamen
ex altero ueniam meruerunt. Beati

Expanded text:
illorum, aliter Pharisaeorum, de quibus illorum, aliter Pharisaeorum, de quibus apostolis timentibus et intimantibus quod scandalizati essent in sermone veritatis responsum est: Sinite illos; caeci sunt, et duces caecorum . Illorum quippe scandalum de ignorantia, istorum de malitia descendit. Illi scandalizantur, quia veritatem nesciunt; isti, quia oderunt. Unde et pusillos illos arbitror appellari, quod voluntatis quidem bonae, sed non magnae scientiae existentes, zelum Dei habeant, sed non secundum scientiam. Talium scandala curam, non iram provocare solent spiritualium duntaxat virorum, Paulo ita docente: Vos qui spirituales estis, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis . Indignum siquidem est valde, humanam eos mereri indignationem, qui divinam tam facile consequuntur miserationem. Nam hi quoque qui Dominum crucifixerunt, magni quidem peccatores, sed pusilli aestimatores, etsi ex uno iram, nunquid non tamen ex altero veniam meruerunt? Beati
Abbreviated transcription (Latin):
ait qui sꝑem suam ponit in hoĩne
Alerito ꝓinde. Si autem indm̃ peccaue¬
rit. etiam si subintelligatur ꝓpt̾ homi
Nam & aquo offenditur. & obquem
offenditur. eque utriusq oratio exe¬
cranda decernitur apud ipsum qui
offenditur. hoc ẽ apud dm̃. Talis gͦ
requirendus ẽ ad orandum: qui sit
idoneus ad placandum. Porro cui¬
pam siqua ẽ quod homo offendit᷑.
cum ei non obeditur. aut multum
extenuat aut penitus ad nullat
causa melior. Quaꝓpter cũ dicit᷑. si
peccauerit uir inuirum. subaudien¬
dum ẽ ꝓpter dm̃: quod nullatenus
lesio cuiuscũq ꝓximi necdũ prelati.
excusetur aculpa: si solus defuerit
in causa ds̃. Auoquin paulo contra¬
dicit: qui ait. Sic enim infrẽm ꝑeccã¬
tes: inxꝑm peccatis. Nam de p̃positiᷤᷤ
certum tenemus ipsius ueritatis
testimoniũ. sic loquentis ad ipsos:
quiuos sꝑnit me sꝑnit. S & de qͦli¬
bet frẽ: nolite condemnere ait unũ
nãq actipienda sunt scandala pus¬

Expanded text:
ait, qui spem ponit in homine ait, qui spem ponit in homine . Merito proinde. Si autem in Deum peccaverit, etiamsi subintelligatur Propter hoNam et a quo offenditur, et ob quem offenditur, aeque utriusque oratio exsecranda decernitur apud ipsum qui offenditur, hoc est apud Deum. Talis ergo requirendus est ad orandum, qui sit idoneus ad placandum. Porro culpam, si qua est, quod homo offenditur cum ei non obeditur, aut multum extenuat, aut penitus annullat causa melior. Quapropter, cum dicitur: Si peccaverit vir in virum, subaudiendum est, propter Deum: quod nullatenus laesio cujuscunque proximi, nedum praelati, excusetur a culpa, si solus defuerit in causa Deus. Alioquin Paulo contradicit, qui ait: Sic enim in fratrem peccantes, in Christum peccatis . Nam de praepositis certum tenemus ipsius Veritatis testimonium, sic loquentis ad ipsos: Qui vos spernit, me spernit . Sed et de quolibet fratre: Nolite, ait, contemnere unum namque accipienda sunt scandala pus
Abbreviated transcription (Latin):
indubitanter consulo in petri sen
tentiã: qua obedire oportet dõ magi
quam hominib. Aut enĩ hoc respõ¬
dendum cum aplĩs: aut cũ phariseis
certe audiendũ. Quare & uos transgre¬
dimini mandatum dĩ ꝓpt̃ traditio¬
nes urãs: Si aũ dolet se contemni ma¬
gister homo. pre illo qui docet homi¬
nem scientiam: consolet᷑ illa quã &
uos posiustis samuelis sententia: qͥ
inter lepram & lepram uidet᷑ discer¬
nere sic. Si peccauerit uir in uirũ:
ꝓpitius ei poterit eẽ ds. Si aũ indm̃
peccauerit: quis orabit ꝓ eo: Ego
igitur si me hoc angi articło sentiã.
ut aut dm̃ aut hominẽ offendere
necesse sit: dm̃ potius libenter eligo
ñ offendere. Et quidẽ tutiꝰ iustuisq
Habeo nempe ex presentiꝓpħe capi¬
tulo de hominis lesione meã consola¬
tionem di scilicet ꝓpitiationẽ. Cetũ
deo offenso quis orabit ꝓme. Si ad
hominem confugero. id quidẽ scͥpt᷑a
non consulit: quinimmo maledietꝰ

Expanded text:
indubitanter consulo in Petri apostoli indubitanter consulo in Petri apostoli sententiam: quia obedire oportet Deo magis quam hominibus . Aut enim hoc respondendum cum apostolis, aut cum Pharisaeis certe audiendum: Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditiones vestras? Si autem dolet se contemni magister homo prae illo, qui docet hominem scientiam; consoletur illa, quam et vos posuistis, Samuelis sententia, qua inter lepram et lepram videtur discernere sic: Si peccaverit vir in virum, propitius ei poterit esse Deus; si autem in Deum peccaverit, quis orabit pro eo? Ego igitur si me hoc angi articulo sentiam, ut aut Deum, aut hominem offendere necesse sit; Deum potius libenter eligo non offendere, et quidem tutius justiusque. Habeo nempe ex praesenti prophetae capitulo de hominis laesione meam consolationem, Dei scilicet propitiationem. Caeterum Deo offenso, quis orabit pro me? si ad hominem confugero, id quidem Scriptura non consulit; quinimo: Maledictus,
Abbreviated transcription (Latin):
enter & ex deliberatione in uerba oti¬
osa. silentio licet non indicto lingua
laxatur: Nũquid hoc tñ neget quispi¬
am usurpari contra regłam ueritatie:
Unde nimirũ & ratio exigenda est
in futuro iudicio. iudice ipso t̃rifice
admodũ comminante: quia de om̃i
uerbo otioso reddent hoĩes rationẽ in
die iudicii. Heu nobis. quenã poterit
ratio reddi de otio: Alioquin otium ñ
ẽ. si non omnino ratione uacuum ẽ.
Ectam̃ quis nesciat unum detractio¬
nis uerbum: quantum etiam in nu¬
meris talib idest otiosis p̃ponderet ad
delictum. meritũq damnationis
Quidita. Uidelicet quia discretio ẽ in
mandatis consequenter & inculpis
ut sicut dixeram maioꝵ grauior. le¬
uiorq minoꝵ censeatur transgressio
Siue enim ds̃ siue homo uicariꝰ dĩ mã¬
datũ quodcũq tradiderit. pari ꝓfecto
obsequendum ẽ cura: pari reuerentia
deferendum: ubi tamen deo contͣria
ñ precipit homo. Qd̃ si ꝯtig̾it ꝑgendũ

Expanded text:
enter et ex deliberatione in verba otienter et ex deliberatione in verba otiosa, silentio licet non indicto, lingua laxatur? nunquid hoc tamen neget quispiam usurpari contra regulam Veritatis? unde nimirum et ratio exigenda est in futuro judicio, Judice ipso terrifice admodum comminante, quia de omni verbo otioso reddent homines rationem in die judicii . Heu nobis! quaenam poterit reddi ratio de otio? Alioquin otium non est, si non omnino ratione vacuum est. Et tamen quis nesciat unum detractionis verbum, quantum etiam innumeris talibus, id est otiosis, praeponderet ad delictum meritumque damnationis? Quid ita? Videlicet quia discretio est in mandatis, consequenter et in culpis: ut sicut dixeram majorum gravior, leviorque minorum censeatur transgressio Sive enim Deus, sive homo vicarius Dei, mandatum quodcunque tradiderit; pari profecto obsequendum est cura, pari reverentia deferendum, ubi tamen Deo contraria non 508 praecipit homo. Quod si contigerit, pergendum
Abbreviated transcription (Latin):
generalis regula sit uniuersoꝵ. queꝑ se
aut ꝓpt̾ se nec bona nec mala sunt. aut
diuina institutione. aut ꝓpria uniuscu¬
iusq ꝓfessione fixa non sunt: ut ñ iussa
quidem licite utrũlibet uł admittant᷑
uel omittant᷑. iu̾sa uͦ sine culpa non ne¬
ꝯgligantur. sine crimine ñ contẽnant᷑.
ubiq enim & culpabilis neglectus: &¬
s contemptus damnabilis est.
omni specie mandatoꝵ pari pondere
grauis. & communiter damnabilis
ẽ neglectus uͦ infixis grauior dolerabi¬
lior in mobilib mandatis. Siquidem
adulterium quocũq modo. quocũq
ꝑpetres animo. turpe flagitium est ac
criminale peccatum: cum tñ leue u̾bũ
intempore uł loco silentii. forte ꝑ obli¬
uionem surreptũ. risusue ꝑ impetũ
magis excussus quam presumptus
contra preceptũ. quod utiq animi ne¬
gligentis aut dissoluti sp̃c indicium
ẽ eo facillime ueniam ꝓmereat᷑ quo
uix uel peccatum reputatur. Qd cũ sci-¬

Expanded text:
generalis regula sit universorum, quae per se, generalis regula sit universorum, quae per se, aut propter se nec bona, nec mala sunt, aut divina institutione, aut propria cujusque professione fixa non sunt; ut non jussa quidem, licite utrumlibet vel admittantur, vel omittantur: jussa vero, sine culpa non negligantur, sine crimine non contemnantur. Ubique enim et culpabilis neglectus, et contemptus damnabilis est. omni specie mandatorum pari pondere gravis, et communiter damnabilis est: neglectus autem in fixis gravior, tolerabilior in mobilibus mandatis. Siquidem adulterium quocunque modo, quocunque perpetres animo, turpe flagitium est ac criminale peccatum: cum tamen leve verbum, in tempore vel loco silentii forte per oblivionem subreptum, risusve per impetum magis excussus, quam praesumptus contra praeceptum quod utique animi negligentis, aut dissoluti spiritus indicium est, eo facillime veniam promereatur, quo vix vel peccatum reputatur. Quid, quod sci
Abbreviated transcription (Latin):
gra dico ẽẽ uel risum interdictum: uł in¬
dictum silentium. Hec siquidẽ si contra
mandatũ non ueniunt. nec peccata ft̃.
accelente mandato si quominus ĩã obser¬
uant᷑. in peccatũ reputant᷑. non dñ incri¬
men: ita sane si ꝑsurreptionẽ aut obluii¬
onẽ. non aũt ꝑcontemptũ hoꝵ trans¬
gressio contigerit. Media quippe st̃. eqͥ¬
bus illa uidelicet p̃cepta constituuntur.
quȩ uos factitia nominatis: longe utiꝙ
disparem a naturalib quantũ in ipsiᷤᷤ
est gerentia necessitatẽ: cum tñ nec sine
offensa negligi. nec contẽpni sine crimi-¬
ne uel ipsa queant: iniuncta ab his dũ¬
taxat quib ꝓprie dr. qui uos audit me
audit: & qui uos sꝑnit me sꝑnit. Licet
namq ipsa ꝑse iniuncti oꝑis qualitas
innoxia sit: adiuncte tam̃ auctoritatis
pondus obnoxium mandato. manda¬
tumq peccato noxium facit: ñ magno
tamen si contemptus defuerit. Hȩc ergo

Expanded text:
gratia, dico esse vel risum interdictum, vel ingratia, dico esse vel risum interdictum, vel indictum silentium. Haec siquidem si contra mandatum non veniunt, nec peccata sunt. Accedente mandato, si quominus jam observantur, in peccatum reputantur, non tamen in crimen; ita sane, si per subreptionem aut oblivionem, non autem per contemptum horum trangressio contigerit. Media quippe sunt, e quibus illa videlicet praecepta constituuntur, quae vos factitia nominatis, longe utique disparem a naturalibus, quantum in ipsis est, gerentia necessitatem: cum tamen nec sine offensa negligi, nec contemni sine crimine vel ipsa queant, injuncta ab his duntaxat quibus proprie dicitur: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit . Licet namque ipsa per se injuncti operis qualitas innoxia sit; adjunctae tamen auctoritatis pondus obnoxium mandato, mandatumque peccato obnoxium facit, non magno tamen, si contemptus defuerit. 18. Haec ergo
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ quȩ iubentur contemnendũ putet:¬
& si tamen minimum quod minimũ ẽ
reputet: s minimum ex comparatione
maioꝵ. Nouit uerus humilisq obedienᷤᷤ
& minima ñ contemnere & maxime cu-¬
rare que maxima sunt: intimo quodã
deuoti sinceriq animi sapore discernenᷤ.
quib de mandatis ei qui preest suis quo¬
damm factis respondeat cum ꝓpha. Tu¬
e mandasti mandata tua custodirinimis.
Ubi quia non dicit uniuersaliter omnia.
illa tantum oportet intelligi. que qm̃
ñ sine grandi culꝑa quacunq occasione
uiolantur. idõ non sine graui pena qͦmͦ¬
cũq iuolata donantur. ut puta ñ occides.
& si qua huiusmodi sunt. quoꝵ nunꝙͣ
potest eẽ obseruatio iniusta uel mala:
nunquã bona licitaue transgressio: dis¬
pensatione dumtarat humana. Cȩtera
quȩ uel aprepositis dispensationẽ ad¬
mittunt. quia leuiori censura neglecta
puniuntur: leuiora dicunt᷑. Ex his u̾bi

Expanded text:
horum quae jubentur, contemnendum putet, ethorum quae jubentur, contemnendum putet, etsi tamen minimum quod minimum est, reputet; sed minimum ex comparatione majorum. Novit verus humilisque obediens et minima non contemnere, et maxime curare quae maxima sunt, intimo quodam devoti sincerique animi sapore discernens, quibus de mandatis ei qui praeest, suis quodammodo factis respondeat cum propheta: Tu mandasti mandata tua custodiri nimis . Ubi, quia non dicit universaliter omnia, illa tantum oportet intelligi, 507 quae quoniam non sine grandi culpa quacunque occasione violantur, ideo non sine grandi poena quomodocunque violata donantur; ut puta, Non occides, et si qua hujusmodi sunt: quorum nunquam potest esse observatio injusta vel mala; nunquam bona licitave transgressio dispensatione duntaxat humana. CAquae vel a praepositis dispensationem admittunt, quia leviori censura neglecta puniuntur, leviora dicuntur. Ex his, verbi
Abbreviated transcription (Latin):
pondus mobedientie facile reppitur.
His gradib non solum int̾ diem ⁊ no¬
ctem. hoc ẽ bonum obedientiȩ ⁊ in o¬
bedientiȩ malum discernitur. s ⁊̃ int̃
diem & diem. itemq int̾ noctẽ ⁊ noctẽ:
inter bonũ uidelicet & meliuis. inter
malum & peius. Bomis quidẽ obedien¬
tiȩ gradus est. si iuxta magistri nr̃i sen¬
tentiam ꝓpter metum gehenne. seu
piam obedierit: melior tñ cum ex dei
amore obeditur. Illa quippe obedientiꝯ
necessitatis est. ista caritatis.
llum aũ oꝑtimũ dixerim obedientiȩ
gradũ. cumeo aio opꝰ in iunctũ recipit᷑
quo & precipit᷑. Cum enĩ ex uoluntate
iubentis pendet intentio exequentis: fit
ut nec maius minorib. nec minus ma¬
iorib. confuse ut assolet adimplendũ qd̃
iniungit᷑ subiecti studium impendat᷑.
s moderante animo queq ꝓ sua dignita¬
tam inobeseruando uidelicet iussa. quã
in cauendo ꝓbibita: ñ qd uł minimum

Expanded text:
pondus inobedientiae facile reperitur. pondus inobedientiae facile reperitur. His gradibus non solum inter diem et noctem, hoc est obedientiae bonum et inobedientiae malum, discernitur; sed etiam inter diem et diem; itemque inter noctem et noctem: inter bonum videlicet et melius, inter malum et pejus. Bonus quidem obedientiae gradus est, si juxta magistri nostri sententiam, propter metum gehennae, seupiam obedierit : melior tamen cum ex Dei amore obeditur. Illa quippe obedientia necessitatis est, ista charitatis. Illum autem optimum dixerim obedientiae gradum, cum eo animo injunctum opus recipitur, quo et praecipitur. Cum enim ex voluntate jubentis pendet intentio exsequentis, fit ut nec majus minoribus, nec minus majoribus confuse ut assolet ad implendum quod injungitur, subjecti studium impendatur; sed moderante animo quaeque pro sua dignitatam in observando videlicet jussa, quam in cavendo prohibita: non quod vel minimum
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq quidem magnum: qm̃ utrũꝙ
diuinũ: s de non furando marꝰ. Qͥs
enim nesciat equissimo deo non eque
displicere denaces atq fures: & quia
de duob malis plus uelit nos tenere
nr̃a quam tollere aliena: & ita minꝰ
peccare qui non tribuit sua. quã qui
non sua furatur. S & inmandatis
hominum rara equalitas inuenit᷑:
cum ꝓuariis necessitatib uł utilita¬
tibagendoꝵ. iniungentium affectio
uarietur: quodq putauerint rec¬
tius uel cõmodius: hoc amplius
cupiant & exigant obseruari. Tã
gͦ qualitas preceptoꝵ quã aucto¬
ritas precipientium. & obedientiȩ
prefigit metã. & inobedientie dermi¬
nat culꝑam: quando ut dictum ẽ in
p̾latis quib q grauioris auctoritatiᷤ.
& eoꝵ mandatis quibq maioris uti¬
litatis. quo diligentior debetur obseq̃n¬
dicura: eo & culꝑa grauior incurrit᷑
de contẽptu. his itaq distinctionib
animaduersis: & obedientiȩ mõdus. ⁊

Expanded text:
Utrumque quidem magnum, quoniam utrumque Utrumque quidem magnum, quoniam utrumque divinum: sed de non furando, majus. Quis enim nesciat aequissimo Deo non aeque displicere tenaces, atque fures; et quia de duobus malis plus velit nos tenere nostra, quam tollere aliena; et ita minus peccare qui non tribuit sua, quam qui non sua furatur? 15. Sed et in mandatis hominum rara aequalitas invenitur, cum, pro variis necessitatibus vel utilitatibus agendorum, injungentium affectio varietur; quodque putaverint rectius vel commodius, hoc amplius cupiant et exigant observari. Tam ergo qualitas praeceptorum, quam auctoritas praecipientium, et obedientiae praefigit metam, et inobedientiae terminat culpam: quando ut dictum est in praelatis quibusve gravioris auctoritatis, et eorum mandatis quibusque majoris utilitatis, quo diligentior debetur obsequendi cura, eo et culpa gravior incurritur de contemptu. 16. His itaque distinctionibus animadversis, et obedientiae modus, et
Abbreviated transcription (Latin):
tum: & tam̃quis non uideat quantũ
euacuauerit aut atcenuauerit tͣpis
nefandiq flagitii reatum. pietas in¬
tentionis. & intentio pietatis: Iam uͦ
de illo qui precipit. & item de eo quod
p̃cipitur. huiuscemodi adu̾tenda erit
scdm rationem distinctio: ut cuiꝰ int̾
preceptores reuerentior nob̃ immine¬
bit auctoritas. eius grauior formidet᷑
offensio: ac maioris cuiusq mandati
transgressio damnabilior estimetur.
Melius siquidem ẽ obedire deo quã
hominib: & in ipsis melius magi¬
stris quam condiscipłis. Porro in ma¬
gistris: melius nr̃is. quam extraneis.
Quib autem melius constat obedire:
ipsis proculdubio & non obedire de¬
testabilius est. Et de mandatis simi¬
liter. Maiorib quippe maior. minori¬
b minor oꝑa nr̃a & cura debetur:
nusue uelle constiterit ipsũ qui
p̃cipit: siue hominẽ siue dm̃. Est
uerbi grã mandatum. ñ furaberis:
& est mandatum. omĩ petenti te da:

Expanded text:
tum : et tamen quis non videat, quantum tum : et tamen quis non videat, quantum evacuarit aut attenuaverit turpis nefandique reatum flagitii pietas intentionis, et intentio pietatis? Jam vero de illo qui praecipit, et item de eo quod praecipitur, hujuscemodi avertenda erit secundum rationem distinctio, ut cujus inter praeceptores reverentior nobis imminebit auctoritas, ejus gravior formidetur offensio, ac majoris cujusque mandati transgressio, damnabilior aestimetur. Melius siquidem est obedire Deo, quam hominibus; et in ipsis melius magistris, quam condiscipulis; porro in magistris, melius nostris, quam extraneis. Quibus autem melius constat obedire, ipsis procul dubio et non obedire detestabilius est. 14. Et de mandatis similiter. Majoribus quippe major, minoribus minor opera nostra et cura debetur: nusve velle constiterit ipsum qui praecipit, sive hominem, sive Deum. Est, verbi gratia, mandatum, Non furaberis ; et est mandatum, Omni petenti te da .
Abbreviated transcription (Latin):
me unigeniti commendat exemplũ. qui
factus ẽ patri obediens usq ad mortẽ.
Dec gͣ quotiens int̾rumpit᷑. in obedi¬
entia dicitur: & peccatũ ⁊ transg̾ssio.
seu preuaricatio. S interest sane qͣ causa.
qͦ affectu. quaintentione. qͦ p̃cipiente. in
quoue precepto. malũ hoc cõmittat᷑ Et
quidẽ nullam ꝓrsꝰ inobedientiã dico
pariupendendam: ñ tñ omnẽ pari esti¬
des. fac gͦ duos homicidas: & unũ qͥ¬
dem spoliandi cupiditate. alterum uͦ
necessitate sese defendendi facinꝰ ꝑpe¬
trasse. Annon hic satis euidenter inter
lepram & lepram causa separat. faciẽs
utiq disparem ualde culpam. unius
eiusdemq transgressionis: Quid uͦ si
hunc subita ira: illum studiosa malicia
aut uetus odium forte ad idem scelus
impuleritrꝰ Nũquidnã simili pensan¬
dum erit iudicio: quod tam dissimih
factum constabit affectum: Nil dem¬
de incestius obscenuisue quã illas fili¬
as loth paternum usurpasse concubi¬

Expanded text:
me Unigeniti Dei commendat exemplum, qui me Unigeniti Dei commendat exemplum, qui factus est Patri obediens usque ad mortem. Haec ergo quoties interrumpitur, inobedientia dicis praemissas. 13. Sed interest sane qua causa, quo affectu, qua intentione, quo praecipiente, in quove praecepto malum hoc committatur. Et quidem nullam prorsus inobedientiam dico parvi ducendam, non tamen omnem pari aestides . Fac ergo duos homicidas, et unum quidem spoliandi cupiditate, alterum vero necessitate sese defendendi facinus perpetrasse. An non hic satis evidenter inter lepram et lepram causa separat, faciens utique disparem valde culpam unius ejusdemque transgressionis? Quid vero si hunc subita ira, illum studiosa malitia, aut vetus odium forte ad idem scelus impulerit? numquidnam simili pensandum erit judicio, quod tam dissimili factum 506 constabit affectu? Nil deinde incestius obsceniusve, quam illas filias Lot paternum usurpasse concubi
Abbreviated transcription (Latin):
obedientia caritatis: pulchre ipsam per
hoc sequestrans ab illa merti & seruili qͦ¬
dammͦ obedientia. nec caritati prompta. s
obnoxia necessitati. Hȩc iusti illiꝰ cui lex posi¬
ta non ẽ ꝓpria est: non quod uł ille ꝑfectus
uiuere debeat sine lege. s quia ñ sit sub
lege: minime quippe contentus uotosuȩ
cuiusq ꝓfessionis. quam suꝑat animi
deuotione. Quanquã nec istam regła ipsa
tacuerit: ubi monet si fr̃i impossibilia in¬
iunguntur. ut confidens de adiutorio dĩ
obediat excaritate. In eadem deniq regła
omni obedientia se subdat maiori mona
chus. Dicens quippe omni. non uult nos
inobediendo mensura ẽẽ contentos ꝓfessio¬
nis: ñ attendere ꝓmissi debitum. non de
pasto sumere modum: s transire alacrit̃
etiam uotũ. & obedire omnib. Est sane
quidam obedientie limes scd̃m tempus.
ipsa temporis extremitas: ut is sit t̾minꝰ
obedientie. qui & uite. Hunc nobis maxi¬

Expanded text:
obedientia charitatis : pulchre ipsam per obedientia charitatis : pulchre ipsam per hoc sequestrans ab illa inerti et servili quodammodo obedientia, nec charitati prompta, sed obnoxia necessitati. Haec justi illius, cui lex posita non est , propria est: non quod vel ille perfectus vivere debeat sine lege, sed quia non sit sub lege; minime quippe contentus voto suae cujuscunque professionis, quam superat animi devotione. Quanquam nec ista Regula ipsa tacuerit, ubi monet, si fratri impossibilia injunguntur, « ut confidens de adjutorio Dei, obediat « ex charitate . » In eadem denique Regula omni obedientia monachus se subdat « majori! » Dicens quippe « omni, » non vult nos in obediendo mensura esse contentos professionis, non attendere promissi debitum, non de pacto sumere modum; sed transire alacriter etiam votum, et obedire in omnibus. Est sane quidam obedientiae limes, secundum tempus, ipsa temporis extremitas, ut is sit terminus obedientiae, qui et vitae. Hunc nobis maxi
Abbreviated transcription (Latin):
Necessitas quippe ñ habet legem: & ob hoc
excusat dispensationẽ. Uoluntas uͦ qm̃ sola
meretur retributionem: & sola non im¬
merito gradum altiorem usurpat. Alio¬
quin & absꝙ necessitate remisio uoti. ñ
dispensatio s preuaricatio est: ⁊ restricti¬
o contra uoluntatem. murmur ẽ non
ꝓfectus. Ponant gͦ p̃positi metã obedien¬
tiȩ subiectoꝵ ex uotis labioꝵ ipsoꝵ. ñ suoꝵ
desiderioꝵ: monentes eos non cogentes
ad celsiora. condescendentes eis cũ necesse
fuerit ad remissiora: non cadentes cum
uerit imꝑfectam. Nam ꝑfecta obedientia
legem nescit: terminis non artatur. neq
contenta angustiis ꝓfessionis. largiori uo¬
luntate fertur in latitudinem caritatis:
& ad omne quodiniungitur spontanea.
ugore liberalis alacrisꝙ animi. modũ ñ
considerans. in infinitam libertatẽ exten¬
ditur. Hec est illa de qua signanter apłs
petrus. castificantes inquit corda ura in

Expanded text:
Necessitas quippe non habet legem, et ob hoc Necessitas quippe non habet legem, et ob hoc excusat dispensationem. Voluntas vero, quia sola meretur retributionem, etiam sola non immerito gradum altiorem usurpat. Alioquin et absque necessitate remissio voti, non dispensatio, sed praevaricatio est: et restrictio contra voluntatem, murmur est, non profectus. Ponant ergo praepositi metam obedientiae subjectorum ex votis labiorum ipsorum, non suorum desideriorum: monentes eos, non cogentes ad celsiora; condescendentes eis, cum necesse fuerit, ad remissiora; non cadentes cum verit imperfectam. Nam perfecta obedientia legem nescit, terminis non arctatur: neque contenta angustiis professionis, largiori voluntate fertur in latitudinem charitatis, et ad omne quod injungitur spontanea, vigore liberalis alacrisque animi, modum non considerans, in infinitam libertatem extenditur. Haec est illa de qua signanter apostolus Petrus: Castificantes, inquit, corda vestra in
Abbreviated transcription (Latin):
idetis gͦ iam obedientiȩ limites qͦs
requiritis: Si modus ẽ obeditionis. tenor
imꝑantis. nͥ quatenus attigerit uotum
ꝓfitentis: ꝓfecto citra & ultra. necnon etiam
contra. quid aliud quam obedientiȩ limites
quosdam censuerim. & his sius terminis
iuitutẽ eandem circuncludi: Quamobrem
quisq ꝓfessus in quoius genere salutifere
uite. nec ultra obeclientiȩ lege cogendꝰ. nec citͣ
ẽ inhibendꝰ: quam sua ipsius uidet᷑ cõplec¬
ti ꝓfessio. Quantominus contra: Is gͦ qui
medius est uitȩ modus. prefixus uoto. pro¬
fessione firmatus. tanquam lignum quod
erat inmedio paradysi: solus sine dubio
legi erit subiectus. obnoxius iussiom. Ergo
prelati iussio uel ꝓhibitio. non pretereat t̃¬
minos ꝓfessionis. Nec ultra extendi: nec
contrahi citra. Hil me prelatus ꝓhibeat
hoꝵ que ꝓmisi: nec plus exigat quam
ꝓmisi. Uota mea nec augeat sine mea uo¬
luntate: nec minuat sine certa necessitate.

Expanded text:
Videtis jam ergo obedientiae limites quos Videtis jam ergo obedientiae limites quos requiritis, si modus est obeditionis, tenor imperantis, nisi quatenus attigerit votum profitentis: profecto circa, et ultra, nec non etiam contra, quid aliud quam obedientiae limites quosdam censuerim, et his suis terminis virtutem eamdem circumcludi? Quamobrem quisque professus in quovis genere salutiferae vitae, nec ultra obedientiae lege cogendus, nec citra est inhibendus, quam sua ipsius videtur complecti professio. Quanto minus contra? Is ergo qui medius est vitae modus, praefixus voto, professione firmatus, tanquam lignum quod erat in medio paradisi, solus 505 sine dubio legi erit subjectus, obnoxius jussioni. Ergo praelati jussio vel prohibitio non praetereat terminos professionis. Nec ultra extendi potest, nec contrahi citra. Nil me praelatus prohibeat horum quae promisi, nec plus exigat quam promisi. Vota mea nec augeat sine mea voluntate, nec minuat sine certa necessitate.
Abbreviated transcription (Latin):
obedientiȩ. Quidnam igitur iam uo¬
luntati relinquit᷑: ubi & prelatus de¬
biti necessitate tenetur: S & de hoc
item ñ parum prelati prescribit᷑ uolũ¬
tati. quod is qui ꝓfitetur spondet obe
dientiam: non tam̃ omnimodã. s det̾¬
minate scdm regłam. nec aliã quã scĩ
benedicti: ut oporteat eum qui preest.
ñ frena suȩ laxare uoluntati suꝑ sub¬
ditos. s prefixam ex regla sibi scire m̃su¬
ram: & sic sua demum imꝑia mod̾ari.
circa id solum quod rectum ẽẽ consti¬
terit: nec quodlibet rectũ. s hoc tantũ
qd̾ predictus pater instituit: aut certe
quod sit scd̃m qd̾ instituit. Sic se quippe
de si ꝓfesso scdm illam regłam. abbas m̃s
mͥalud forte imponere tẽptauerit:
quod ñ sit scd̃m reglam aut etiam qd
non sit scd̾̃m istam. instituta u̾bi causa
basilii. augustini. pacomii: quenam mͥ
queso in hac re necessitas imminet obse¬
quendi: Solum quippe id a me posse exi

Expanded text:
obedientiae. Quidnam igitur jam voobedientiae. Quidnam igitur jam voluntati relinquitur, ubi et praelatus debiti necessitate tenetur? Sed et de hoc item non parum praelati praescribitur voluntati, quod is qui profitetur, spondet quidem obedientiam, non tamen omnimodam, sed determinate secundum Regulam; nec aliam, quam sancti Benedicti: ut oporteat eum qui praeest, non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram; et sic sua demum imperia moderari circa id solum, quod rectum esse constiterit; nec quodlibet rectum, sed hoc tantum quod praedictus Pater instituit, aut certe quod sit secundum quod instituit. Sic se quippe de si professo secundum illam regulam abbas meus mihi aliud forte imponere tentaverit quod non sit secundum regulam, aut etiam quod non sit secundum ista instituta, verbi causa, Basilii, Augustini, Pachomii, quaenam mihi, quaeso, in hac re necessitas imminet obsequendi? Solum quippe id a me posse exigi
Abbreviated transcription (Latin):
rationis ubi forte dispensat sequi n¬
dicium: non suȩ placitum uoluntatis.
Unde & intimat ei non semel: quod
de omnib iudiciis suisdõ reddit᷑us sit
rationem. Lego ꝓfecto in regła. hec
consid̾atio penes abbatem sit: & hoc
uel illud eẽ in ꝓuidentia. uel in arbi¬
trio. seu dispositione abbatis. Ut aũt
ꝓ sua uoluntate aliquid mutet: me
ibi legisse non recolo. Quinimmo in
tur regulam: nec ab eatemere deuie¬
tur aquoquã. Ergo nec abipso abb̃e.
Om̃s inquit magistrã sequant᷑ regłã.
Nemo gͦ suam uoluntatem:. ubi sa¬
ne nec abbatem excipi puto. Uidetis qͣ¬
tum necessitati tribitur: subtrahitur
uoluntati: Quid etiam: Nonne regłõ¬
ris ipsa ꝓfessio qua se iunior subdit spõ¬
te maiori eque alligat & pͥorẽ: sõmu¬
nis equidem pacti pari reor utrumq
necessitate teneri: fieriq duos ꝑ unius
sponsionẽ alterutrum debitores: fi¬
delis curȩ unum: alterum humilis

Expanded text:
rationis, ubi forte dispensat, sequi jrationis, ubi forte dispensat, sequi judicium, non suae placitum voluntatis. Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus judiciis suis Deo redditurus sit rationem. 10. Lego profecto in Regula: « Haec consideratio penes abbatem sit; » et hoc vel illud esse in providentia, vel arbitrio, seu dispositione abbatis . Ut autem pro sua voluntate aliquid mutet, me ibi legisse non recolo: quinimo, « Iram sequantur Regulam, nec ab ea temere devietur a quoquam. » Ergo nec ab ipso abbate. « Omnes, » inquit, « magistram sequantur Regulam. » Nemo ergo suam voluntatem: ubi sane nec abbatem excipi puto. Videtis quantum necessitati tribuitur, subtrahitur voluntati? Quid etiam? Nonne regularis ipsa professio, qua se junior subdit sponte Priori, aeque alligat et Priorem? Communis equidem pacti pari reor utrumque necessitate teneri, fierique duos per unius sponsionem ad alterutrum debitores: fidelis curae unum, alterum humilis
Abbreviated transcription (Latin):
luntate posita ẽ. ut eidem deseruiat
uoluntati. s magis caritati. Neq enĩ
abbas supra regulam ẽ. eui semel ⁊ ipse
spontanea se ꝓfessione submisit: ⁊ si
quod negandum ñ est. d̃i regulacari¬
tas regule scĩ benedicti iuire p̃ponit᷑.
Esto ꝓinde ut interdum regłẽ littera cȩ¬
dat ꝓtempore caritati. cum ratio necessi¬
tatis exigerit: absit tamen ut hominis
cuiuspiam subdatur uoluntati. Suꝑ
frm̃ sane transgressiones. ñ suꝑ patrũ
traditiones constituitur. qui abbas eli¬
gitur: mandatoꝵ cultor. & ultor uici¬
oꝵ. Arbitror nanq scãs illas obseruan¬
tias. prelatoꝵ prudentiȩ & fidei credi¬
tas. non subditas uoluntati. Hinc est
qͦd idem legis lator. in his que abbati
dispensanda reliquit. caute nusquam
ut memini uoluntatem. s aut consi¬
d̾ationem aut dispositionẽ. aut ꝓui¬
dentiam. aut certe arbitrium. seu ali¬
quid huiusmodi ponit. uolens nimi¬
rum ꝓuidum fidumq dispensatorẽ.

Expanded text:
luntate posita est, ut ejusdem deserviat luntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra Regulam est, cui semel et ipse spontanea se professione submisit, etsi quod negandum non est Dei regula charitas Regulae sancti Benedicti jure praeponitur. Esto proinde ut interdum Regulae littera cedat pro tempore charitati, cum ratio necessitatis exegerit: absit tamen ut hominis cujuspiam subdatur voluntati. Super fratrum sane transgressiones, non super Patrum traditiones constituitur qui abbas eligitur, mandatorum cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit, caute nusquam ut memini voluntatem, sed aut considerationem, aut dispositionem, aut providentiam, 504 aut certe arbitrium, seu aliquid hujusmodi ponit: volens nimirum providum fidumque dispensatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
satione. Quod uͦ fit ex sequenti quȩ &
maior ista ẽ. pene iam incominutabile:
soli quippe deo ẽẽ mutabile suꝑus demõ¬
stratum ẽ. Porro quod de nouissima fit
tamꝗͣ omniũ maxima. omnino incõmu¬
tabile ẽ: ut pote quod ne ipsi quidẽ do
mutare liberum ẽ. Quod gͥ nulli homi¬
num fas ẽ nisi solis mutare prelatis. di¬
ci uix mutabile congrue potest: qͦd soli
constat licere deo dicatur pene immu¬
tabile: quod ne ipsi quidẽ. penitus
immutabile nominetur.
de quib potissimum querit᷑: patet
quod magna ex parte regularis tra¬
ditio. subest eius qui preest & si ñ uo¬
lũtati. certe discretioni. S dicitis. Qd
gͣ relinquitur necessitati. udite qͣm¬
plurimum. Primo quidem quicquid
de sp̃ualib in ipsa regula traditum ẽ
in manuabbatis ut supra taxatũ ẽ.
nequaquã relinquitur. Deinde reliqͣ
pars quȩ incorporalib constat obser¬
uantiis. ne ipsa quidẽm in eius ita uo¬

Expanded text:
satione. Quod vero fit ex sequenti, quae et satione. Quod vero fit ex sequenti, quae et major ista, est pene jam incommutabile. Soli quippe Deo esse mutabile superius demonstratum est. Porro quod de novissima fit, tanquam omnium maxima, omnino incommutabile est, utpote quod ne ipsi quidem Deo mutare liberum est. Quod igitur nulli hominum fas est, nisi solis mutare praelatis, dici vix mutabile congrue potest: quod soli constat licere Deo, dicatur pene immutabile: quod ne ipsi quidem, penitus immutabile nominetur. de quibus potissimum quaeritur patet quod magna ex parte regularis traditio subest ejus qui praeest, etsi non voluntati, certe discretioni. Sed dicitis: Quid ergo relinquitur necessitati? Audite: quamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traditum est, in manu abbatis ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde reliqua pars, quae in corporalibus constat observantiis, ne ipsa quidem in ejus ita vo
Abbreviated transcription (Latin):
ditio: & quicquid de dilectione. humili¬
tate mansuetudine. cȩterisq uirtutib.
tam innouo quam in ueteri testam̃to
spiritalit̾ obseruandum contradit᷑. Hec
quippe talia sunt. quȩ nec liceat nec expe¬
diat aliquando non haberi. Fo siquidem
immobiliter quo & naturaliter bona: ñ¬
quã nisi innocenter. nũquam nisi salubri¬
ter. aut imꝑant᷑ aut obseruantur. Omĩ
tempore omni ꝑsone mortem contẽpta:
custodita salutem oꝑantur. Primam gͦ
necessitatẽ: sua ciuq facit in ꝓmittendo
uoluntas. Scdãm: precipientis auctoritaᷤᷤ.
Terciã: precepti dignitas. Differunt autẽ
ut iam dictum ẽ. quibdam a se inuicem
gradib tres iste necessitates: neͤ una om̃s
sequitur immutabilitatis firmitas Nã
ex prima quidẽ quod efficitur. & si ñpe¬
nitus immutabile. tam̃ uix mutabile
ẽẽ constat: dum solis illud liceat mutare
prelatis: & hoc ñ nisi fideli ⁊ ꝓuida dispẽ¬

Expanded text:
ditio, et quidquid de dilectione, humiliditio, et quidquid de dilectione, humilitate, mansuetudine, caeterisque virtutibus, tam in Novo, quam in Veteri Testamento spiritualiter observandum contraditur. Haec quippe talia sunt, quae nec liceat, nec expediat aliquando non haberi. Eo siquidem immobiliter, quo et naturaliter bona, nunquam nisi innocenter, nunquam nisi salubriter aut imperantur, aut observantur. Omni tempore, omni personae, mortem contempta, custodita salutem operantur. Primam ergo necessitatem sua cuique facit in promittendo voluntas; secundam, praecipientis auctoritas; tertiam, praecepti dignitas. 8. Differunt autem, ut jam dictum est, quibusdam a se invicem gradibus tres istae necessitates, nec una omnes sequitur immutabilitatis firmitas. Nam ex prima quidem quod efficitur, etsi non penitus immutabile, tamen vix mutabile esse constat: dum solis illud liceat mutare praelatis, et hoc nonnisi fideli et provida dispen
Abbreviated transcription (Latin):
quid nisi graue furti facimus. alterũ qͥd
nisi flagitii turpitudo reputaret᷑. si non
excusasset utrunꝙ factum auctoritas
imꝑantis: Sane ubi simile aliqͥd aliq̃n
a scĩs hominib fuisse legitur usurpatũ.
scriptura non indicante quod ds̃ ita pre¬
ceꝑit: aut eos peccasse fatendum est sic̃t
homines: aut certe sicut ꝓphas familia¬
re dei consilium accepisse. Unde & unum
exemplum pono quod occurrit de sanso¬
ne: qui seipsum unacum hostib oppri¬
mens interfecit. Quod itiq factum si¬
defenditur non fuisse peccatum: priua¬
tum habuisse consilium indubitant
credendus est: & si de scͥpt̾a hoc ñ habeamꝰ.
am uͦ necessarium incomutabile qͥd acci
pi uelim: Equidem nil congruentius.
quam qͦd diuina ita constat & ȩterna
ratione firmatum: ut nulla excausa
possit uel abipso dõ aliquatenus immu¬
tari. Sub hoc genere est omnis illa sermo¬
nis dnñci inmonte habiti spitarilis tra¬

Expanded text:
quid nisi grave furti facinus, alterum quid quid nisi grave furti facinus, alterum quid nisi flagitii turpitudo reputaretur, si non excusasset utrumque factum auctoritas imperantis? Sane ubi simile aliquid aliquando a sanctis hominibus fuisse legitur usurpatum, Scriptura non indicante quod Deus ita praeceperit; aut eos peccasse fatendum est, sicut homines; aut certe, sicut prophetas, familiare Dei consilium accepisse. Unde et unum exemplum pono quod occurrit de Samsone, qui se ipsum una cum hostibus opprimens interfecit . Quod utique factum sdefenditur non fuisse peccatum, privatum habuisse consilium indubitanter credendus est, etsi de Scriptura hoc non habemus . 7. Jam vero necessarium Incommutabile quid accipi 503 velim? Equidem nil congruentius, quam quod divina ita constat et aeterna ratione firmatum, ut nulla ex causa possit, vel ab ipso Deo, aliquatenus immutari. Sub hoc genere est omnis illa Sermonis dominici in monte habiti spiritualis tra
Abbreviated transcription (Latin):
deseruiunt. Nunquid aũ hoc ego uel so¬
lus sentio: uł primus dico: Annon hoc ip̃m
& papa gelasius sensit: Ait siquidẽ. Ubi
necessitas non est: incomiutabilia ꝑ¬
maneant scõꝵ patrum decreta. Leo qͦq
tuta. Et infert. ubi ergonecessitas fuerit:
ad utilitatem ȩccłe qui potestatẽ habet
ea dispenset. Ex necessitate enim fit legiᷤᷤ¬
ecessarium deinde qd Imutatio
inuiolabile nominaui illud intel¬
ligo. qd non abhomine traditũ. s diuini¬
tus ꝓmulgatum. nisi a deo qui tradidit
mutari omnino non patit᷑: ut exempli
causa. non occides. non mechaberis.non
furtum facies. & reliqua illius tabule
legis scita: quȩ & si nullam ꝓrsus huma¬
nam dispensationẽ admittunt: nec cus¬
quam hominum ex his aliquid aliquo
modo soluere aut licuit aut licebit. ds̃ tn
siue cum ab hebreis egyptios spoliari. si¬
ue quando ꝓpħ̃am cum muliere fornica¬
ria misceri precepit: quoꝵ utiq alterũ

Expanded text:
deserviunt. Nunquid autem hoc ego vel sodeserviunt. Nunquid autem hoc ego vel solus sentio, vel primus dico? An non hoc ipsum et papa Gelasius sensit? Ait siquidem: « Ubi necessitas non est, inconvertibilia maneant sanctorum Patrum decreta. » Leo quoque uta violentur: » et infert, « Ubi ergo necessitas fuerit, ad utilitatem Ecclesiae, qui potestatem habet, ea dispenset. Ex necessitate enim fit ecessarium deinde, quod inviolabile nominavi, illud intelligo, quod non ab homine traditum, sed divinitus promulgatum, nisi a Deo qui tradidit, mutari omnino non patitur: ut, exempli causa, Non occides, Non moechaberis, Non furtum facies , et reliqua illius tabulae legiscita: quae, etsi nullam prorsus humanam dispensationem admittunt, nec cuiquam hominum ex his aliquid aliquo modo solvere, aut licuit, aut licebit; Dominust solvit, sive cum ab Hebraeis Aegypties spoliari , sive quando prophetam cum muliere fornicaria misceri praecepit . Quorum utique alterum
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑepossunt: qm̃ non naturaliter. nec
ꝑse bona sunt. Porro inuenta atq in¬
stituta fuerunt. nonquia aliter uiu̾e
non liceret. s quod ita magis expedir&:
nec plane ad aliud. quam ad lucrum
uel custodiam caritatis. Quandiugͦ
caritati militant immobiliter fixa
sunt. mutariq omninone abipsiᷤ
quidem p̃positis sine offens a posst̃.
At si econtrario contraria forte aliqͣn¬
do caritati uisa suerint. his dũtaxat
quib hoc posse uidere datũ ẽ.⁊ ꝓui¬
dere creditum ẽ: nonne iustissim ũ
ẽẽ liquet. ut quȩ ꝓ caritate inuenta
fuerunt. ꝓ caritate quoq ubi expedi¬
re uidebitur. uł omittantur uel in¬
dermittant᷑. uł in aliud forte cõmo¬
dius demutent᷑: sicut eregione
iniquum ꝓculdubio foret. si sta¬
tuta ꝓsola caritate contra caritatẽ tene¬
rentur: Tenent gͦ fixam firmãꝙ immo¬
bilitatem etiam apud prelatos. que ex sta¬
bili necessario sunt: s quatenus caritati

Expanded text:
cipere possunt, quoniam non naturaliter nec cipere possunt, quoniam non naturaliter nec per se bona sunt. 5. Porro inventa atque instituta fuerunt, non quia aliter vivere non liceret, sed quod ita magis expediret; nec plane ad aliud, quam ad lucrum vel custodiam charitatis. Quandiu ergo charitati militant, immobiliter fixa sunt, mutarique omnino, ne ab ipsis quidem praepositis, sine offensa possunt. At si e contrario contraria forte aliquando charitati visa fuerint, his duntaxat quibus hoc posse videre datum est, et providere creditum est: nonne justissimum esse liquet, ut quae pro charitate inventa fuerint, pro charitate quoque, ubi expedire videbitur, vel omittantur, vel intermittantur, vel in aliud forte commodius demutentur? Sicut e regione iniquum procul dubio foret, si statuta pro sola charitate, contra charitatem tenerentur. Tenent ergo fixam firmamque immobilitatem, etiam apud praelatos, quae ex stabili necessario sunt: sed quatenus charitati