comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uñ quisq indomũ suã inna noc¬
de baioaria int̾ficerent qcđ ꝓti¬
ñ abaioarus ÷ impl&ũ. Nec
quis quã exillis remansit bulga¬
ris nisi tantũ al ticcus cũ sep¬
tingentis uiris & uxores cum
liberis qui in marcha uuinido
saluat̾ ÷. Post hȩc cũ uualduco
duct̃ uiunidoꝵ annis plurimis
uixit cum suis.
non p̃t̃mittã defuneto si feboto
rege cbem̃ tissimo eui sentila
ante anno circit̃ successerat in
insuis iniqui s̃ & cũ omnib: regni
sui primatib odiũ incurrerit
cũ consilio c&rris sisenandus
p&iit ut ei cũ exercitu auxilia¬
r&ur qualit̃ sintelane degrae¬
dar& aregno hui beneficure¬
pensionẽ missuriũ aureũ nobi¬
lissimũ exthes auris gothorũ
quẽ thorsemođ rex abae iecio
patricio susceperat dagobto
dare ꝓmisit pinsante auripon¬
dus quingentos. Quo audito
dagobtꝰ ut erat cupidus exerci¬
tũ in auxiliũ fisenandi totum
regnũ burgundiȩ bannire p̃¬
cepit cũq in hispania diuulga¬
tũ fuis s& exercitũ francoꝵ

Expanded text:
quisque in domo sua in una nocte Bajoarii interficerent, quod protinus a Bajoariis est impletum. Nec quisquam ex illis remansit Bulgaris, nisi tantum Altioeus cum septingentis viris, et uxoribus cum liberis, qui in marca Winidorum salvatus est. Post haec cum Walluco duce Winidorum annis plurimis vixit cum suis. non praetermittam. Defuncto Sisibudo, rege clementissimo, cui Sintela ante annum circiter successerat in in suis iniquus, et cum omnibus regni sui primatibus odium incurreret, cum consilio caeterorum Sisenandus petit ut ei cum exercitu auxiliaretur, qualiter Sintellanem degradaret a regno: in hujus beneficii repensionem missorium aureum nobilissimum ex thesauris Gotthorum, quem Thursemodus rex ab Aetio patricio acceperat, Dagoberto dare promisit, pensantem auri pondus quingentos. Quo audito, Dagobtum in auxilium Sisenandi totum regnum Burgundiae bannire praecepit. Cumque in Hispania divulgatum fuisset, exercitum Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. selincaptiuitate brit tanoꝵ
positi greui iugo subditisumus.
Pace igit᷑ celebrrta int̾ uuarocũ
atq ebrachariũ. dixit uuarocus.
Discedite nunc. & renuntiate quia
omĩã quȩ iusserit rex sponte im¬
plere curabo. Qđ ut plenius ere¬
chere debeatis. nepotẽ meũ obsidẽ
tribuã. Qita fecit. Cessatũq ÷
ab ello. uerũ tam̃ multitudo mag¬
na sicut deregali exercitu ita &
debrit canis cȩsa ẽ. E grediente
autẽ exercitu abrit tanis aetranse¬
antib anniẽ robstiorib onraltra

Expanded text:
mus, sed in captivitate Brittanorum mus, sed in captivitate Brittanorum positi, gravi iugo subditi sumus'. Pace igitur celebrata inter Warocum atque Ebracharium, dixit Warocus: 'Discedite nunc et renuntiate, quia omnia quae iusserit rex sponte implire curabo; quod ut plenius credere debeatis, nepotem meum obsedem tribuam'. Et ita fecit, cessatumque est a bello. Verumtamen multitudo magna, sicut de regali exercitu, ita et de Brittanis caesa est. Egrediente autem exercitu a Brittaniis ac transeuntibus amnem r
Abbreviated transcription (Latin):
r&. inruentib suꝑ eũ uuaroco
cũ supͣ dictis int̾ fecer̃ eũ. Inclu¬
serat enĩ eos int̾ angustas uiarum
atq paludes. inquib magis luto
necati quã glado trucidati sunt.
Ebracharius uͦ usq uen&us urbem
accessit. Miseraet enĩ adeũ obinã
ep̃s regalis clericossuos cũ crucib
&psallentio. quie.s usq adurbt̃ de¬
duxerunt. Fereban &iã quielã to
tẽpore. qđ uuarocus im. salis fuge¬
recupiens cũ nauib: onerae s auro
argentoq ł reliquis rebus eiꝰ ẽ. alto
maris corpiss& eõmoto uento dima¬
sis nauib resquas inposuerat ꝑcli¬
diss&. Tam̃ a debrachariũ ueniers
pacẽ p&iit. obsidesq cũ multis mu¬
nerib tredidit. ꝓmittens se nũ¬
quã contrir utilitatẽ gunthehrãni
regis. eẽ. uenturũ. Quo recedente.
& regalis ep̃s cũ clericis & paginsib¬
urbis suȩ similia sac ram̃ta dedit
dicens: Quia nos nihil dominisnrĩs
regib culpabiles sum̃. necũquã
contra utilitatẽ eoꝵ suꝑbi extiti¬

Expanded text:
ibus super eum Waroco cum supradictis, interfecerunt eum. Incluserat enim eos inter angustias viarum atque paludes, in quibus magis luto necti quam gladio trucidati sunt. Ebracharius vero usque Venetus urbem accessit. Miserat enim ad eum obviam episcopus Regalis clericos suos cum crucibus et psallentio, qui eos usque ad urbem deduxerunt. Ferebant etiam quidam eo tempore, quod Warocus in insulis fugire cupiens cum navibus oneratis auro argentoque vel reliquis rebus eius, cum alta maris coepissent, commoto vento, dimersis navibus, res quas inposuerat perdidissent; tamen ad Ebracharium veniens, pacem petiit obsedesque cum multis muneribus tradidit, promittens se numquam contra utilitatem Gunthchramni regis esse venturum. Quo recedente, et Regalis episcopus curbis suae, similia sacramenta dedit, dicens: Quia nihil nos dominis nostris regibus culpabiles sumus, nec unquam contra utilitatem eorum superbi extiti
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑuiã totã se blasphemiis conui¬
ciis atq maledictionib laces st̃.
Uerũ ꝑuiã qua abier̃ incendia. ho¬
micidia. spolia ac multa scelera
eger̃. In terea uener̃ adiucinonrã
amnẽ. quotrans missi ad uldam
fluuiũ ꝑuener̃. ibiq dissi patis
uicinitatis casis pontes desuꝑstatu¬
er̃. sicq exercitꝰ omĩs transiuit.
Coniunct̾ enĩ furrat eotẽpore bep¬
polino presbit̃ quidã dicens. Sise¬
cutꝰ me fueris. egote usq uuaro¬
cũ ducã ac brittanos tibi munum
collectos ostendã. Fredegundis
enĩ cũ audisset qđ in hoc ꝓcine tu
beppolinꝰ abir&. quiariiã exante¬
riore tẽpore inuisus erat. baioca¬
sinos saxones iuxtaritũ brittanoꝵ.
tonsos atq cultu uestim̃ti conpo¬
sitos. insolatiũ uuaroci abire pͣce¬
pit. Adueniente aut̃e beppolino
cũ his qͥ eũ seqͥ uoluer̃. certam en
init. multosq ꝑ biduũ debrit ta¬
nis acsaxonib supͣ seriptis int̾e¬

Expanded text:
ac per viam totam se blasphemiis, conviac per viam totam se blasphemiis, convitiis atque maledictionibus lacessunt. Verum per via, qua abierunt, incendia, homicidia, spolia ac multa scelera egerunt. Interea venerunt ad Vicinoniam amnem, quo transmissi, ad Uldam fluvium pervenerunt; ibique dissipatis vicinitatis casis, pontes desuper statuunt, sicque exercitus omnis transivit. Coniunctus enim fuerat eo tempore Beppoleno presbiter quidam, dicens: 'Si secutus me fueris, ego te usque Warocum ducam ac Brittanos tibi in unum collectos ostendam'. Fredegundis enim cum audisset, quod in hoc procincto Beppolenus abiret, quia ei iam ex anteriore tempore invisus erat, Baiocassinos Saxones, iuxta ritum Brittanorum tonsos atque cultu vestimenti conpositos, in solatium Waroci abire praecepit. Adveniente autem Beppoleno cum his qui cum eum sequi voluerunt, certamen iniit multosque per biduum de Brittanis ac Saxonibus suprascriptis interi
Abbreviated transcription (Latin):
n supͣ dictauero urbe arurrni¬
ca. childebert̃ rex omne tribu¬
tũ tã ecclrsus quã monasteriis
uelreliquis clericis qͥ ad eccłsã
ꝑtinere indebant᷑. aut qui cũ que
ecclesiȩ officiũ excolebat. larga
pi&ate concessit. Multũ enĩ
iã exactores huiꝰ tributi expoli¬
ati erant . ro qđ ꝑ longũ tẽ pꝰ & sucer¬
dendũ generationes ac diuisis in
multis pastib: ipsis possessionib
colligiuix poterrt hoc cributũ.
qđ hic dõ inspirante ita p̾eepit
em̃dari. ut qđ suꝑ hȩc fisco debetꝰ
necexactorẽ dãna ꝑcuterent.
nec exclesiȩ cultorẽ tarditas of
ficio aliqua reuocare
ũ hȩc agerent᷑ & brittani
circa urbẽ nã n&icã utiq &
rhodonã ualde sȩuirent. gunth¬
chrã ñ rex exercitũ contraeos cõ¬
moueri iussit. inquorũ capite
beppolenũ & ebrachariũ ducesde¬
iegit. Sed ebrecharius suspect̾¬
qđ siuic toria eũ beppolino pa¬
trar&ur ipse ducatũ eiꝰ ad quire¬
r& inimicitias cũ eo dẽ conretit.

Expanded text:
n supradicta vero urbe Childebertus rex omne tributum tam ecclesiis quam monasteriis, vel reliquis clericis, qui ad Ecclesiam pertinere videbantur, aut quicumque eclesiae officium excolebat, larga pietate concessit. Multum enim iam exactores huius tributi expoliati erant, eo quod per longum tempus et succedentum generationes, ac divisis in multis partibus ipsis possessionibus, colligi vix poterat hoc tributum; quod hic, Deo inspirante, ita praecipit emendare, ut, quod super haec fisco debitur, nec exactore damna percuterent nec eclesiae cultorem tarditas de officio aliqua revocareBritanni circa urbes, Namneticam utique et Rhedonicam, valde saevirent, Guntchramnus rex exercitum contra eos commoveri jussit; in quorum capite Beppolenum et Ebracharium duces delegit. Sed Ebrquod, si victuria cum Beppoleno patraretur, ipse ducatum eius adquireret, inimicitias cum eodem conectit,
Abbreviated transcription (Latin):
bit sacram̃t atq obsidũ quosele¬
derat mist camonẽ filiũ suũ cũ
exerciti app̃ hensisq uiris quos
inlit tore illo repererat. uinculis
alligat. resistentes int̾ fecit. ñ¬
nullis qui cũ caballis torrentem
trans meare uoluer̃. ab ipsius tor¬
rentis in p&u in mari diuectis.
Dimissisunt postea multi a coniuge
uuaroci cũ cereis & tabulis qua¬
si liberi. & ad ꝓpria s̃ regressi.¬
exercitꝰ uͦ ipsius quiprius transie¬
rat m&uens ꝑuiã illã qua ueneret
regredi ne foste mala quȩ fecerit
pateret᷑. ad angauam urbẽ dirigit.
meduanȩ torrentis exp&ens pontẽ.
Sed parua quȩ prius transit manus.
ad ipsũ quẽ prȩ fatisumꝰ pontẽ spo¬
liati. caesi. & ad omẽ dedecus suNq
redacti. Perturonicũ uerotran¬
seuntes. p̃das agentes multas expo¬
liauer̃. in opinatos enĩ reperere q
in colas loci. Multitam̃ dehoc ex¬
ercitu ad gunthchrã nũ regemac¬
cesser̃ dicentes quia ebrrcharius
dux. acuuilicharius comes aceepta

Expanded text:
 sacramenti atque obsedum, quos dederat, misit Canaonem filium suum cum exercitu, adpraehensisque viris, quos in litore illo repperierat, vinculis alligat, resistentes interfecit, nonnullis, qui cum caballis torrentem transmeare voluerunt, ab ipsius torrentis impetu in mari deiectis. Dimissi sunt postea multi a coniuge Waroci cum cereis et tabulis quasi liberi et ad propria sExercitus vero ipsius qui prius transierat, metuens per viam illam qua venerat regredi, ne forte mala quae fecerat pateretur, ad Andegavam urbem dirigit, Meduanae torrentis expetens 495 pontem: sed parva quae prius transiit manus, ad ipsum quem praefati sumus pontem, spoliati, caesi et ad omne dedecus sunt redacti. Per Turonicum vero transeuntes, praedas agentes multos exspoliaverunt; inopinantes enim repererant incolas loci. Multi tamen de hoc exercitu ad Guntchramnum regem accesserunt, dicentes quia Ebracharius dux ac Uviliacharius comes, accepta
Abbreviated transcription (Latin):
qđ peter& ut indulgeat pollicaur.
Atille terrenas diuitias post ponens.
sapientiã magis expetiit. quod
gratũ dño fuit. ita ut ab eodem
audir&. Quia non quȩ sisti reg¬
na mundi. nec diuitias eius. sed
postulasti sapientiã. ideo acci¬
pies eam. Ante te non fuit sapiens
sic. & post te non erit. Quod
postea iudicium qͦđ inter duas
mulieres de uno infante litigan¬
tes intulit cõprobauit. Hicꝰ
salomon edificauit tẽplum nomini
dnũ miro opere. multũ ibi auri
argentiq eris ac ferri ingerens.
ita ut diceretur aquibus dam
nũquã simile mundo fuisse ȩdi¬
ficium fabricatũ Ab egressu
ergo filiorũ israhel exegipto.
usq ad ȩdificationẽ templi. qui
fuit annus septimus regni salo¬
monis. inueniuntur anni qua¬
testatur historia.
ost mortẽ autẽ salomorus

Expanded text:
quod peteret, ut indulgeat pollicetur. At ille terrenas divitias postponens, sapientiam magis expetiit. Quod ratum Domino fuit, ita ut ab eodem audiret: Quia non quaesisti regna mundi, nec divitias ejus, sed postulasti sapientiam, ideo accipies eam. Ante te non fuit tam sapiens, sic et post te non erit . Quod postea judicium illud, quod inter duas mulieres de uno infante litigantes intulit, comprobavit . Hic Salomon aedificavit templum nomini Domini miro opere, multum ibi auri argentique, aeris ac ferri ingerens, ita ut diceretur a quibusdam, nunquam simile in mundo fuisse aedificium fabricatum. Ab egressu ergo filiorum Israel ex Aegypto usque ad aedificationem templi, qui fuit annus septimus regni Salomonis, inveniuntur anni testatur historia. XIV. Post mortem autem
Abbreviated transcription (Latin):
siluius. lace demoniis fistud.
chorinthiis. secundus oxiori.
ȩgrptiorũ thebei. cente simo
uicesimo sexto anno. suꝑ assyrios
eutropes. atheniensib secundus
aga sastus. Iẽpore quo Amon
regnabat suꝑ iudeã quando cap¬
tiuitas in babyloniã ibat. mace¬
doniis p̃erat argeus. loedorum
cr̃ces. egyptiorũ uafres. apud
babyloniã nabuchodonosor
qui eos captiuos abduxit. Ro

Expanded text:
Silvius; Lacedaemoniis, Festus; Silvius; Lacedaemoniis, Festus; Corinthiis, secundus Oxion; Aegyptiorum, Thephei. Centesimo vicesimo sexto anno super Assyrios, Eutropes; Atheniensibus, secundus Agasastus. Tempore quo Amon regnabat super Judaeam, quando captivitas in Babyloniam abiit; Macedoniis praeerat Argeus; Lydorum, Gyges; Aegyptiorum, Vafres; apud Babyloniam, Nabuchodonosor, qui eos captivos abduxit; Ro
Abbreviated transcription (Latin):
archarũ prophetarumq uocibus
reꝓmissus. uirginis Mariȩ utero¬
ꝑ spm scm̃ in lapsus. ad redẽptionẽ
nasci. tã illius gentis quã omniũ
gentiũ dignasetur. Altrans mi¬
gratione ergo usq natiuitatem
Idest. iechonias. salathihel. toro¬
babel. abiud. eliachim. azor.
sadoch. achim. eliuth. eleat ar.
mathan. iacob. ioseph uis marrȩ.
Qui ioseph. quartus decimus com¬
putatus.
rgo ne uideamur unius tantum
hebreȩ gentis habere notitiam.
reliqua regna quȩ uel quali
israhelitarũ fuerint tempore
memoremus. Tempore abrahȩ
ninus regnabat supes assyrios.
sicioniis rorops. Apud egyptios
autẽ sexta decima erat potestas.
quã sua lingua dynastiamuocabar
Tẽpore moysi. apud argruos reg¬
nabat septimus tropas. in attica
eicrops primus. apud argyptios¬
cencris duodecimus. qͥ & inmari¬
rubro obrutus est. Apud asfrrios
sextus decimus agatadis. apud
quando regnabat super israbel
apud latinos quintus regnabat

Expanded text:
archarum prophetarumque vocibus archarum prophetarumque vocibus repromissus, Virginis Mariae utero sanctum inlapsus, ad redimptione nasci tam illius gentes quam omnium gentium dignaretur. A transmigratione ergo usque nativitatem id est Iechonias, Salathiel, Zorobabil, Abiud, Eliachim, Azor, Sadoch, Achim, Eliuth, Eleazar, Mathan, Iacob, Ioseph, vir Marie, nascitur; qui Ioseph quartus decimus coputatur. Ergo ne videamur unius tantum Hebreae gentes habere notitiam, reliqua regna, quae vel quali Isranelitarum fuerint tempore, memoramus. Tempore Abrahae Ninus regnabat super Assirios; Sicionis Eorops; apud Aegyptios autem sexta decima erat potestas, quam sua lingua dinastiam vocabant. Tempore Moysi apud Argivus regnabat septimus Tropas; in Attica Caecros primus; apud ACenchris duodecimus, qui et in mari obrutus est Rubro; apud Assyrios, sextus decimus Agatadis: apud  Salomonis, quando regnabat super Israel, apud Latinos quintus regnabat
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitas typũ illius captiui¬
tatis ut puto gerit. inqua
anima peccatrix abducitur. quã
nisi zorobabel idest xp̃s libe¬
rauerit . horribiliter exsulabit
Ipse enĩ dñs in euangelio dicit
Siuos filius liberauerit. uere
liberi eritis. Ipse enĩ sibi in nob
tẽplũ inquo dignetur habitare
constituit. in quo fides ut aurũ
lucrat. in quo eloquiũ p̃dicati¬
onis ut argentũ splendeat.
inquo omĩa uisibilis tẽpli illius
ornam̃ta in nostrorũ sensuum¬
honestate clarescant. Bonae
&iã uoluntati nrãe ipse salubrẽ
effectũ indulge t. quia nisi
ipse ȩdificauerit domũ. inuanũ
laborant qui ardificant eam.
Haec uero captiuitas. annis sep¬
tuaginta fuisse dicitur.
euersi autẽ ꝑ zorobabel sicut
Adiximus. nunc contra dm̃ mur¬
murantes. nunc post idola cor
quȩ gentes exercent imitantes.
dũ di prophetas contep̃nunt. gen¬
tib traduntur. subiugantus. in¬
terredunt. donec ipse dñs patri¬

Expanded text:
captivitas typum illius captivicaptivitas typum illius captivitatis, ut poto, gerit, in qua anima peccatrix abducitur, quam nisi Zorobabil, id est Christus, liberaverit, horribiliter exsulavit. Ipse enim Dominus in euangelio dicit: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. Ipse enim sibi in nobis templum, in quo dignitur habitare, constituat, in quo fides ut aurum luceat, in quo eloquium praedicationes ut argentum splendeat, in quo omnia visibilis templi illius ornamhonestate clarescant. Bonae etiam voluntati nostrae ipse salubrem effectum indulgeat. Quia nisi ipse aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam . Haec vero captivitas annis 76 fuisse dicitur. XV. Reversi autem per Zorobabel, sicut diximus, nunc contra Deum murmurantes, nunc post idola corrientes, et quae gentes exercent imitantes, dum Dei prophetas contemnunt, gentibus traduntur, subjugantur, intercidunt: donec ipse Dominus, patri
Abbreviated transcription (Latin):
in duas. restiterunt duȩ tribus
ad roboã quod iuda appellabat᷑.
ad itroboã autẽ decẽ trib quod
israhel uocabatur: Post hȩc igit᷑
ad idolatria declinantes. Nec
ꝓphetarũ uaticinia. nec eorum
interitus. nec cladis patriae.
nec ipsorũ &iam regũ eos exci¬
dia domuerunt
onec iratus contra eos dñs.
excitauit nabuchodonosor qui
eos in babylonia cũ omni tẽpli
ornam̃to captiuos adduxit .
Inqua captiuitate. & danihel
ꝓpheta eximius inter efusientes
leones in lȩsus. & tres pueri in
medio ignium roro lentiabiere
captiui . In hac captiuitate. &
ie ⁊ echihel ꝓphetauit. & hes dras
ꝓpheta natus est. Adauid autẽ.
usq ad desolationẽ tẽpli . & trans¬
migrationẽ in babylonia. gene¬
dauid. salomon. roboam. abia.
asa. iosaphat. iorã. ozia. loatha.
achat. ezechias. mannases. Amon.
iosias. In his ergo .xiiͦiͦi. generati¬
onibus. anni inueniuntur numero
liberantur. qui postea & tẽplũ.
& ciuitatẽ restituit. Ded harc

Expanded text:
s, restiterunt duae tribus ad Roboam, quod luda appellabatur; ad Hieroboam autem decim tribus, quod Israhel vocabatur. Post haec igitur ad idolatria declinantes nec prophetarum vaticinia nec eorum interitus nec cladis patriae nec ipsorum etiam regumeos excidia domuerunt. Donec iratus contra eos Dominus excitavit Nabuchodonosor, qui eos in Babiloniam cum omnia templi urnamenta captivos abduxit. In qua captivitatem et Danihel propheta eximius, inter esurientes leonis inlesus, et tres pueri in medium igneum rorulenti abiere captivi. In hac captivitate et Hiezechihel prophetavit, et Hesdras propheta natus est. A David autem usque ad desolationem templi et transmigrationem in Babilonia geneDavid, Salamon, Roboam, Abia, Asa, Iosaphath, Ioram, Ozia, Ioatha, Achaz, Ezechihel, Mannases, Amon, Iosias. In his ergo 14 generationibus anni inveniuntur numero liberantur; qui postea et templum et civitatem restituit. Sed haec
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ illo aduillã cui nont̃ẽ. uictoriacũ.
collectꝰ est ad eũ omis exercitus. Impo¬
sitũq suꝑ dẏppeũ. sibi regẽ statuunt.¬
unc duo puericũ cultris ualidis quos
uulgo scrã faxos uocant. infectis
ueneno malefitio fredegundis regue.
cũ aliã causã suggerere simulareͥs
utraq eiꝰ latera feriunt. At ille uo¬
ciferans atq corruens. non pꝰ multũ
spaciũ emisit spm. Ibiq & charegi¬
selus cubicularius eiꝰ corruit. Ibi &
sygila qͥ quondã ex gothia uenerat.
multũ laceratus ẽ & postea abchil¬
perico rege cõp̃hensus. ĩ censis cau¬
teriis candentib: omĩb: iuncturis.¬
opere quã grauis cupiditate. demi¬
nimis consurgens. magnꝰ ꝑ adulati¬
ones cũ rege effectꝰ est. Cõpetitor
rerũ alienarũ. testam̃torũq. ef¬
fractor. Cuitalis fuit uite exitꝰ. ut
ricus autẽ in ancipiti casu defixus in
dubiũ habebat an euader& an perir&.

Expanded text:
autem illo ad villam, cui nomen est Victoriacum, autem illo ad villam, cui nomen est Victoriacum, collectus est ad eum omnis exercitus, impositumque super clypeo sibi regem statuunt. Tunc duo pueri cum cultris validis, quos vulgo scramasaxos 195 vocant, infectis veneno, maleficati a Fredegunde regina cum aliam causam se gerere simularent, utraque ei latera feriunt. At ille vociferans, atque corruens, non post multo spatio emisit spiritum: ibique et Charegisilus cubicularius ejus corruit; ibi et Sigila, qui quondam ex Gotthia venerat, multum laceratus est, et postea ab Chilperico rege comprehensus, incensis cum cauteriis candentibus omnibopere quam gravis cupiditate. De minimis consurgens, magnus per adulationes cum rege effectus est; conpetitur rerum alienarum testamentorumque effractur; cui talis fuit vitae exitus, ut ricus autem in ancipiti casu defixus, in dubium habebat, an evaderet, an periret,
Abbreviated transcription (Latin):
neo anno. fulgur ꝑ cȩlũ discurrisse
uisus est. sicut quondã ante mortem
chlotharii factũ uidimꝰ. Sr̃ gebtꝰ uero
obtentis ciuitatib illis qͣ circa parisius
surl̃ positȩ usq rhodomagensi urbem
accessit uolens easdẽ urbes hostibus
cedere. Qđ ne facer&. a suis ꝓhibitꝰ. ẽ.
Regressus inde. parisius ẽ ingressus.
ibiq ad eũ brunichildis cũ falus uenit.¬
unc franci qͥ quondã adchildebtũ aspex¬
erant seniorẽ. ad sygebtũ legationt̃
mit turł ut ad eos ueniens derelicto
cdilperico suꝑse ipsũ regẽ stabilir enł
lle hȩc audiens misit qͥ frẽm suũ ipi
supͦ memoratã ciuitatẽ obsiderent
ipse illuc ꝓperare de liberans. Cui
sos germanꝰ ep̃s dixit. Si abieris &¬
srem̃ tuũ int̾ ficere nolueris uiuus
& uictor redies. Sin autẽ aliud cog¬
taueris morieris. Sic enĩ dñs ꝑsalo¬
monẽ dixit. ł oueã quã frĩtuo parasti
in eã corrues. Quod ille peccatis faci¬
entib. audire neglexit. Ueniente

Expanded text:
eo anno fulgor per caelum discurrisse visus est, sicut quondam ante mortem Chlothari factum vidimus. Sigyberthus vero, obtentis civitatibus illis, quae circa Parisius sunt positae, usque Rhotomaginsem urbem accessit, volens easdem urbes hostibus cedere. Quod ne faceret, a suis prohibitus est. Regressus inde, Parisius est ingressus, ibique ad eum Brunichildis cum filiis venit. Tunc Franci, qui quondam ad Childeberthum aspexerant seniorem, ad Sigyberthum legationem mittunt, ut ad eos veniens, derelicto Chilperico, super se ipsum regem stabilirent. Illi vero haec audiens, misitquequi fratrem suum in supra memoratam civitatem obsederent, ipsi illuc properare deliberans . Cui sanctus Germanus epatrem tuum interficere nolueris, vivus et victor redis; sin autem aliud cogitaveris, morieris. Sic enim Dominus per Salomonem dixit: Foveam quam fratri tuo parabis, in eam corrues . Quod ille, peccatis facientibus, audire neglexit. Veniente
Abbreviated transcription (Latin):
moto exercitu adbellũ contra se
properant. Ibatq chlotharius rex
tãquã nouus dauid contra absalonẽ
filiũ pugnaturus plangens. at que
dicens.Respice dnẽ de caelo &
iudica causã meã. quia in iuste a
filio iniurias patior. Respice &
iudica iuste. illudq impone iudiciũ
quod quondã inter absalonẽ & patrẽ
eius dauid posusti. Confligentes
& enĩ parit̃. brittanorum comes
terga uertit. ibiq. & cecidit.
eniq chrãnus fugã in ut. naues
in mari paratas habens. Seddum
uxorẽ uel filias liberare uoluit :
ab exercitu patris oppressus. captus
atq ligatus est. Quod cũ chlothario
reginuntiatũ fuiss& iussit eũ cũ
uxore & filiabus igne corisumi:
nclusiq intuguriũ cuiusdã pauꝑ¬
culae. chrãnus super scamnum ex̃¬
tensus orario suggillatꝰ . ẽ. & sic postea
suꝑeos incensa casula cũ uxore & fili¬
ab: interut.
ex uero chlotharius annõ

Expanded text:
moto exercitu ad bellum contra se moto exercitu ad bellum contra se properant. Ibatque Chlotharius rex tamquam novus David contra Absolonem filium pugnaturus, plangens atque dicens: 'Respice, Domine, de caelo et iudica causam meam, quia iniuste a filio iniurias patior. Respice, Domine, et iudica iuste, illudque inpone iudicium, quod quondam inter Absalonem et patrem eius David posuisti'. Confligentes etenim pariter, Brittanorum comes terga vertit ibique et caecidit. Denique Chramnus fugam iniit, naves in mare paratas habens; sed dum uxorem vel filias liberare voluit, ab exercitu patris oppraessus, captus atque legatus est. Quod cum Chlothario regi nuntiatum fuisset, iussit eum cum uxore et filiabus igni consumi. Inclusique in tugurium cuiusdam pauperculae, Chramnus super scamnum extensus orario sugillatus est; et sic postea super eos incensa casula, cum uxore et filiabus interiit. Rex vero Chlotharius anno
Abbreviated transcription (Latin):
beati martini basilica ordinanti
chlothario rege. abstagno cooꝑtas
est. & in illa ut prius fuerat eli¬
gantia reparata. Iunc duȩ acie
locustarũ apparuert̃ quȩ ꝑ aruess
ati lemouicinũ transeuntes ut
ferunt romania cũ tãpũ uenerus
in quo preliũ interse actũ. maxis
sunt con lisi.
hlotharius autẽ rex contrachã¬
nũ frendens. cum exercitu
aduersus eũ inbrittanniã dirigit.
Sed nec ille contrapatrẽ egredi timuił.
Cũq in unũ campũ conglobatꝰ uterq
resider& exercitꝰ. & drãnus cũbrit¬
tannis contra patrẽ aciem instruxiss&.
incũbente nocte. abello cessatũ est.
Ea quoq nocte dionoobes comes
brittanorũ dicit ad regẽ chrãnum.
Iniustũ censeote contra patrẽ tuum
debere egredi. ꝑmitte me hac nocte.¬
ut in ruã suꝑ eũ. ipsũq. cũ toto exer¬
citu ꝓsternã. Quod crãnus ut credo
uis tute dĩ preuentus. fieri non per¬
misit. Mane autẽ facto. uterq. cõ¬

Expanded text:
beati Martini basilica, ordinante beati Martini basilica, ordinante Chlothachario rege, stanno cooperta est, et in illa, ut prius fuerat, elegantia, reparata. Tunc duae acies locustarum apparuerunt, quae per Arvernum atque Lemovicinum transeuntes, ut ferunt, Romaniacum campum venerunt, in quo, praelio magno inter se acto, maxime sunt collisae. Chlothacharius autem rex, contra Chramnum frendens, cum exercitu adversus eum in Britanniam dirigit. Sed nec ille contra patrem egredi timuit. Cumque in uno campo conglobatus uterque resideret exercitus, et Chramnus cum Britannis contra patrem aciem instruxisset, incumbente nocte a bello cessatum est. Ea quoque nocte Chonober comes Britannorum dicit ad Chramnum: Injustum censeo te contra patrem tuum debere egredi. ut inruam super eum ipsumque cum toto exercitu prosternam'. Quod Chramnus, ut credo virtute Dei praeventus, fieri non permisit. Mane autem facto, uterque com
Abbreviated transcription (Latin):
uidimus uinctoꝵ cõpedes atq tatenas
disruptas atq confractas iacere:
Quȩ usq hodie ĩ testimoniũ uirtutis eius
ad ipsũ beati sepulcrũ reseruantus :
Ded iã ad superiora redeamus.
hildebertꝰ igit᷑ rex. egrotare coepit.
tcũ diutissime parisius lectulo
decubass&e obiit. & ad basilicã beati
uincentii quã ipse construxerat est
sepultus. Cuius regnum & thesauros
cdlotharius rex accepit. uultrogont¬
uero &filias eiꝰ duas in exiliũ posuit
Chrãnus autẽ patri rep̃sentatur. sed
postea infidelis extitit. Cũq se
cerner& euadere non posse briti¬
nias petut ibiq. cũ chono obro bt¬
tannioꝵ comite. ipse uel uxor eus
ac filiȩ latuerunt. Vuilla chario
autẽ socer eiꝰ. ad basilicã scĩ martu
confugit. Iunc scã basilica a peccit
populi acludibria quȩ in ea fiebas
saest. Quod non sine graui suspir
memorauimꝰ. Ded & ciuitas turone
ante annũ iã igne consũpta fuera

Expanded text:
vidimus vinctorum conpedes atque catenas vidimus vinctorum conpedes atque catenas disruptas confractasque iacere; quae usque hodie in testimonium virtutis eius ad ipsum beati sepulchrum reservantur. Sed ad superiora redeamus. 20 . Childeberthus igitur rex aegrotare coept, diutissime apud Parisius febribus decubans, mortuus est; in basilica beati Vincenti martyris, quam ipse construxerat, est sepultus. Cuius regnum et thesauros Chlotharius rex accepit. Chramnvero et filias eius duas in exilium posuit. Chramnus autem patri repraesentatur, sed postea infidelis extitit. Cumque se cerneret evadere non posse, Brittanias petiit, ibique cum Chonoobro Brittanorum comite ipse vel uxor eius ac filiae latuerunt. Wiliacharius autem, socer eius, ad basilica sancti Martini confugit. Tunc sancta basilica a peccatis populi ac ludibria, quae in ea fiebant, sa est; quod non sine gravi suspirio memoramus. Sed et civitas Toronica ante annum iam igne consumpta fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
uero ei ad dericatũ accedens. apud
sellensim castrũ qđ in pictaua habet᷑
dio cese ep̃s ordinat᷑. futurũ ut dece¬
dente pientio antestite qui tunc pic¬
tauã regebat ȩccłam. ipse succeder&
Sed rex charibertꝰ in aliud uertit
sententiã. Deniq cũ pientius ep̃s
ab hac luce migrass&. apud parisius
chariberti. Clamante uero austrapio
sibi hunc rediberi locũ chlotharii¬
ꝓmissu. sed parũ ei iactati ꝓfuerunt
sermones. Ipse quoq regressus ad suũ
castrũ. motũ suꝑse thei famulorũ
seditione quos sepe grauauerat.
lancra sauciatus qrudelit̾ uitã finiuit.
Dioceses uero suas. ecclesia pictaua
empore quoq chlotharii regis sc̃s
dĩ medardus ep̃s consũmato boni
operis cursu. & plenus dierũ. scĩta¬
te p̃cipuus diem obuit. Quẽ chlotha¬
rius rex cũ sũmo honore ãpud ciui¬
suꝑ eũ fabricare cepit. quã postea
sẏgibert̾ filius eĩ expleuit atq com¬
posuit Pdcuius beatum sepulchrũ

Expanded text:
vero ejus, ad clericatum accedens apud vero ejus, ad clericatum accedens apud Sellense castrum, quod in Pictava habetur dioecesi, ordinatur: futurum ut decedente Pientio antistite, qui tunc Pictavam regebat Ecclesiam, ipse succederet. Sed rex Charibertus in aliud vertit sententiam. Denique cum Pientius episcopus ab hac luce migrasset, apud Parisios Chariberti, clamante Austrapio sibi hunc redhiberi locum: sed parum ei jactati profuere sermones. Ipse quoque regressus ad castrum suum, mota super se Theifalorum seditione, quos saepe gravaverat, lancea sauciatus 160 crudeliter vitam finivit. Dioeceses vero suas Ecclesia Pictava Tempore quoque Chlothacharii regis, sanctus Dei Medardus episcopus, consummato boni operis cursu, et plenus dierum, sanctitate praecipuus, diem obiit. Quem Chlothacharius rex cum summa honore apud Suesuper eum fabricare coepit, quam postea Sigiberthus, filius eius, explevit atque conposuit. Ad cuius beatum sepulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
Iunc & austrapius dux. chramnum
me tuens. in basilica scĩ martini con¬
fugit. Cui tali intribulatione posito.
non defuit diuinũ auxiliũ. Nã cum
chrãnus ita eũ constringi iussisset
ut nullus illi alimenta prebere prȩ¬
sumer& & ita artius custodiretur.
ut nec aquã quidẽ ei haurire licer&
quo facilius conpulsus inedia ipse
sponte sua de basilica scĩ petriturus
exir&. accedens quidã uasculum
illi cũ aqua semi uino detulit ad po¬
tandũ. Quo accepto. ue lociter
iudex loci aduolauit. ereptumq.
demanu eiꝰ terrȩ diffudit. Quod
uelox dĩ ultio & beati antestitis
uirtus est subsecuta. Eanãq die
iudex qua ista gesserat. correptus
afebre. nocte media exspirauit. nec
ꝑuenit incrastino ad illã horam qua
inbasilica scĩ poculũ demanu excusse¬
rat fugitiui. Post istud miraculum
omnes ei opulentissime que erarrit
necessaria deculerunt. Redeunte
autẽ in regnũ suum rege chlotthario
magnus hc cũ eo est habitus. Iẽpore

Expanded text:
unc et Austrapius dux Chramnum meluens, in basilicam sancti Martini confugit: cui tali in tribulatione posito non defuit divinum auxilium. Nam cum Chramnus ita eum constringi jussisset, ut nullus illi 159 alimenta praebere praesumeret, et ita arctius custodiretur, ut nec aquam quidem ei haurire liceret, quo facilius compulsus inedia, ipse sponte sua de basilica sancta periturus exiret: accedens quidam vasculum illi cum aqua semivivo detulit ad potandum. Quo accepto, velociter judex loci advolavit, ereptumque de manu ejus, terrae diffudit. Quod velox Dei ultio, et beati antistitis virtus est subsecuta. Ea namque die judex, qui ista gesserat, correptus a febre, nocte media exspiravit; nec pervenit in crastinum ad illam horam, qua in basilica sancti poculum de manu excusserat fugitivi. Post illud miraculum, omnes ei opulentissime quae erant necessaria detulerunt. Redeunte autem in regnum suum rege Chlothachario, magnus cum eo est habitus. Tempore
Abbreviated transcription (Latin):
dit in opere : Vt & tu conuersus cre¬
deres inseparabilẽ trinitatẽ. & accep¬
tam a nobis benedictionẽ. purgatoq
amalȩ credulitatis ueneno pectore.
delerentus iniquitates tuȩ. At ille
furore cõmotus. & nescio quid quasi
insanus frendens. ait: Ante anima
ab huius corporis uiriculis ẽmic&
quã ab ullo religionis uestrȩ sacerdo¬
te benedictionẽꝰ accipiã. Et ego
Nec nrãm dñs religionẽ siue fidẽ ita
tepescere faciat. ut distribuamus
scm̃ eiꝰ canib:. ac p̃tiosarũ margari¬
tarũ sacra porcis squalentib expo¬
namus: Adhȩc ille relicta alterca¬
tione. surrexit & abiit. Sed post¬
haec cũ in hnisfanus reuersus fuissa¬
in infirmitate debilitatus. adnran
religionẽ necessitate cogente con¬
uersus est

Expanded text:
dit in opere, ut et tu conversus credit in opere, ut et tu conversus crederes inseparabilem Trinitatem, et accepta a nobis benedictione, purgatoque a malae credulitatis veneno pectore, delerentur iniquitates tuae. At ille furore commotus, et nescio quid quasi insanus frendens, ait: Ante anima ab hujus corporis vinculis emicet, quam ab ullo religionis vestrae sacerdote benedictionem accipiam. Et ego: Nec nostram Dominus religionem sive fidem ita tepescere faciat, ut distribuamus Sanctum ejus canibus, ac pretiosarum margaritarum sacra porcis squalentibus exponamus. Ad haec ille relicta altercatione surrexit, et abiit. Sed posthaec cum in Hispanias reversus fuisset, infirmitate debilitatus, ad nostram religionem necessitate cogente conversus est
Abbreviated transcription (Latin):
huius sectȩ ꝑuersitas. ipsius auctori¬
tas uestriid ẽ. arru ex pressit interitꝰ
Adhȩc ille respondit. Legẽ quã non
colis. blasphemare noli. Nos uero
quȩ credis. & si ñ credimus non tam̃
blasphemamꝰ. quia non deputantur
crimini. si illa & illa colant᷑. Sic
enĩ uulgato sermone dicim̃. Nonesse
noxiũ si inter gentiliũ aras & dĩ
ecclesiã quis transiens utraq ueneret᷑
Cuius ego stulaitiã cernens. aio. Vt
uideo & gentiliũ defensorẽ. & he¬
& hereticorũ assertorẽ tẽ esse mani¬
festas. cũ & ecclesiastica dogmata
maculas & paginorũ spureitiis pdi¬
cas adorare. Satius nquio faciebas.
si at ꝓrmar& fides quã abrahã ad
ilicẽ isaac in ariete. ia cob inlapide.
morses uidit insente. quã a aron
in intectu. quã om̃s patriarchȩ
ꝓphetȩ siue lex ipsa uel oraculis ceci¬
nit. uel sacrificiis figurauit. Quã
& nunc p̃sens suffragator MaRTINVS
noster uel possedit in pectore. uł osten¬

Expanded text:
hujus sectae perversitas, ipsius auctorihujus sectae perversitas, ipsius auctoris vestri, id est Arii, expressit interitus. Ad haec ille respondit: Legem quam non colis, blasphemare noli; nos vero quae creditis, etsi non credimus, non tamen blasphemamus, quia non deputatur crimini, si et illa et illa colantur. Sic enim vulgato sermone dicimus: Non esse noxium si inter gentilium aras et Dei ecclesiam quis transiens, utraque veneretur. Cujus ego stultitiam cernens, aio: Ut video, et gentilium defensorem, et haereticorum assertorem te esse manifestas, cum et ecclesiastica dogmata maculas, et paganorum spurcitias praedicas adorari. Satius; inquio, faceres, si ea et armaret fides, quam Abraham ad ilicem, Isaac in ariete, Jacob in lapide, Moyses vidit in sente; quam Aaron in intellectu; quam omnes patriarchae, prophetae, sive Lex ipsa vel oraculis cecinit, vel sacrificiis figuravit; quam et nunc praesens suffragator Martinus noster, vel possedit in pectore, vel osten
Abbreviated transcription (Latin):
euangelio.: Nisi ego abiero para cdr¬
tus ñ ueni&. si autẽ abiero mittam
illũ aduos. Ad hȩc ego respondi.
Sene filius ante passionẽ ait. quia
nisi ille ad patrẽ uictor remeaue¬
rit. ac ꝓprio sanguine redẽpto
ginalis criminis labe infecto descen
resus rectionis habes. noliloqui ad
aetur neq in hoc scło neq infuturo.
Et ille. Ds est qui mitorei non ẽ. ds̃
qui mictitur. Adhȩc ego interrogo
si creder& doctrinã Petripailiq apłoꝵ
Respondentẽ eo credo. adieci. Cum
arguer& petrus apł̃s annaniã ꝓfrau¬
de fraudi. uide quiddicat. Quid tibi
uisũ est mentire spũi scõ: Nonesenĩ
mentitus hominib seddõ. Et pau¬
lus cũ gratiarũ spiritaliũ distinguer&
gradus. hȩc omĩa inquit operatur
unus atq idẽ sp̃s. diuidens singulis ꝓ
ut uult. Qui enĩ qđ uoluerit facit.
in nullius redigit᷑ potestate. Nauos
ut superius dixi. nihil recte de tri¬
nitate sentitis. Et quã iniqua sit

Expanded text:
Evangelio: Nisi ego abiero, ParacleEvangelio: Nisi ego abiero, Paracletus ille non veniet: si autem abiero, mittam illum ad vos . Ad haec ego respondi: Bene Filius ante passionem ait, quia nisi ille ad Patrem victor remeaverit, ac proprio sanguine redempto ginalis criminis labe infecto descendresurrectionis habes, noli loqui adetur, neque in hoc saeculo, neque in futuro . Et ille: Deus est qui mitit, non est Deus qui mittitur. Ad haec ego interrogo, si crederet doctrinam Petri PaulRespondente autem eo: Credo, adjeci: Cum argueret Petrus apostolus Ananiam pro fraude fundi, vide quid dicat: Quid tibi visum est mentiri Spiritui sancto? Non es enim mentitus hominibus, sed Deo . Et Paulus, cum gratiarum spiritualium distingueret gradus: Haec omnia, inquit, operatur unus atque idem Spiritus, dividens unicuique prout vult . Qui enim quod voluerit facit, in nullius redigitur potestatem. Nam vos, ut superius dixi, nihil recte de Trinitate sancta sentitis, et quam iniqua 256 sit
Abbreviated transcription (Latin):
Cui pat̃ respondit. Et clarificau
& iterũ clarificabo. Aequalis ẽ
ergo filius indĩtate ñ munor. sedin
aliquid minus habens. Nam sidñ
confiteris. necesse. ẽ. integrũ fater
& nihil egentẽ. Si uero integri
esse negas. dm̃ esse ñ credis. Ecdi
Ex assũpto homine cȩpit dĩ filius
uocitari. nã erat quando non erat
Et ego. Audidauid dicentẽ ex ꝑ¬
sona patris. exutero ante luciferi
genui tẽ. Et iohannes euange¬
lista ait. In principio erat uerbũ
Hoc ergo uerbũ caro factũ ẽ: & hab
uirobis ꝑ quẽ facta pcłut omĩa. Na
uosaetati ueneno ꝑ suasionis. nihil
dignũ de dõ sentitis. Et ille.
lempatri filioq decernitif: Qui
ego. Una intrib .ẽ. uoluntas. una¬
potestas. una operatio. unus ds̃ intri¬
Sp̃s sc̃s quẽ aqualẽ patri ꝓfertis ac
filio utrisq minor accipit᷑. quia &
afilio ꝓmissus. & a patre legit᷑ missus
Uemo enĩ ꝓmittit. nisi qđ suȩ domina¬
tioni subsistit. Et nemo mitat
nisi inferiorẽ sibi. sicut ipse ait in

Expanded text:
coelo respondit: Et clarificavi, et iterum clarificabo . Aequalis est ergo Filius in deitate, non minor, sed neque aliquid minus habens. Nam si Deum confiteris, necesse est integrum fatearis, et nihil egentem; si vero integrum esse negas, Deum esse non credis. Et ille: Ex assumpto homine coepit Dei Filius vocitari; nam erat quando non erat. Et ego: Audi David dicentem ex persona Patris: Ex utero ante luciferum genui te . Et Joannes evangelista ait: In principio erat Verbum, Hoc ergo Verbum caro factum est, et habin nobis, per quem facta sunt omnia. Nam vos caecati veneno persuasionis, nihil dignum de Deo sentitis'. Et ille:lem Patri Filioque decernitis?' Cui ego: 'Una in tribus est voluntas, potestas, operatio; unus Deus in tri quem aequalem Patri profertis ac Filio, utrisque minor accipitur, quia et a Filio promissus, et a Patre legitur missus. Nemo enim promittit, nisi quod suae dominationi subsistit; et nemo mittit, nisi inferiorem se, sicut ipse ait in
Abbreviated transcription (Latin):
iumor ẽ. semꝑ. Nilius minor ẽ. patri
quia ille facit uo luntatẽ patris: Nec
pat̾ ilius uoluntatẽ facere cõꝓbatur.
Adhȩc ego. Intellege quia pat infao
& filius in patre. in una semꝑ dĩ tate
consistit. Nã ut cognoscas patrẽ
filii facere uoluntatẽ. sunte fides
euangelica man&. Audi quid ipse ilĩ
ds̃ noster cũ ad resuscitandũ uerut
lazarũ ait. Pater grãs ago tibi
qm̃ audisti me. & ego sciebã quia
semꝑ me audis. sed ꝓpter turbã
quȩ circũstat dixi. ut credant

Expanded text:
iunior est; semper filius minor est patri, iunior est; semper filius minor est patri, quia ille facit voluntatem patris, nec pater illius voluntatem facere non probatur'. Ad haec ego: 'Intellegi, quia Pater in Filio et Filius in Patre in una semper Deitate subsistit. Nam ut cognuscas, Patrem Fili facere voluntatem, si in te fides euangelica manet, audi, quid ipse Iesus deus noster, cum ad resuscitandum venit Lazarum, ait: Pater, gratias ago tibi, quoniam audisti me. Et ego sciebam, quia semper me audis; sed propter turbam, qui circumstat, d
Abbreviated transcription (Latin):
postremo morieas sp̃m quasi nulla
p̃ditus potestate cõ mendat¬
Inde p̾atet. eũ & aetate & potestatt
paterna minort̃. Adhȩc ego interso¬
Et ego. Die ergo mihi. quando pat̃
sine sapientia. quando sine lumine.
quando sine uita. quando sine ueritate.
quando sine iustitia fuerit. Sicut
enĩ pater sine istis. eẽ. non potuit.
ita & sine filio esse ñ potuit. quȩ maxi¬
me ad dominici nominis mrsterium
coaptantur. Sed nec pat̾ essoe utiq
si filiũ ponhaber&. Qđ autẽ eũ
dixisse ais pat̃ maior me ẽ: sciaseũ
hoc ex assũptae carnis hum ilitate
dixisse. ut cognoscas non potestate
sed humilitate tẽ fuisse redẽptum
Nam tu qui dicis pat̾ maior me. ẽ : opor¬
t& te meminere qđ alibiait. ego &
pat̾ unũ fumus. Nã & mortis timor
& cõmendatio sp̃s ad infirmitatẽ cor¬
poris ẽ. referenda. ut sicut uerus dr̃
ua & uerus homo credatur. Etille
Cuius quis impl& uolunta tẽ. eius ci

Expanded text:
postremo moriens spiritum, quasi nulla postremo moriens spiritum, quasi nulla praeditus potestate, commendatnde patet, eum et aetate et potestate paterna minorem'. Ad haec ego interroEt ego: Dic ergo mihi, quando Pater sine sapientia? quando sine lumine? quando sine vita? quando sine veritate? quando sine justitia fuerit? Sicut enim Pater sine istis esse non potuit, ita et sine Filio esse non potuit: quae maxime ad Dominici nominis mysterium coaptantur. Sed nec Pater esset utique, si Filium non haberet. Quod autem eum dixisse ais, Pater major me est , scias eum hoc ex assumptae carnis humilitate dixisse, ut cognoscas non potsed humilitate fuisse redemptum. Nam tu qui dicis: Pater maior me est, oportit te meminere, quod alibi ait: Ego et Pater unum sumus. Nam et mortis timor et commendatio spiritus ad infirmitatem corporis est referenda, ut, sicut verus Deus, ita et verus homo credatur'. Et ille: 'Cuius quis implet voluntatem, eius et
Abbreviated transcription (Latin):
retur. reclamare cepit nisera se
mendaia ꝓtulisse. Sed nhil ꝓfici¬
entib ue rbis. ligata ad stipite. uiuers
exurit᷑ flãns Thesaurarius chlo¬
douechi. achuppane stabili comite
de biturico retracdis u inctus reginȩ
transmissus ẽ : diuersis cruciatib ex¬
ponendus. Sed eũ regina & asup¬
plicus & auinculis uissit absoluiꝰ liberũ q
euui elous uero rex
agilanẽ legatũ ad chilpericũ mittit.
uirũ nullius ingenii. aut dispositionis
rationũ peritũ. sed tantũ uoluntate
incatholica lege ꝑuersũ: Quẽ cũ uia
turonos de tuliss&. lacessire nos de
fide. & impugnare ecclesiastica dog¬
mata coepit. Iniqua inquit fuit
antiquorũ ep̃oꝵ lata sententia. quȩ
ȩqualẽ asseruit filiũ patri. Vel quali¬
ter inquit poterit esse patri aequalis
in patestate quiait. pater nis maior
me ẽ.ͦNon ẽ ergo ȩquũ. ut ei simi¬
lis astimetur. cui se minorẽ dicit
cui tristitiã mortis ingemit cui

Expanded text:
retur, reclamare coepit misera, se retur, reclamare coepit misera, se mendacia protulisse; sed nihil proficientibus verbis, legatam ad stipitem, vivens exuritur flammis. Thesaurarius Chlodovechi a Chuppani stabuli comite de Biturigo retractus, vinctus reginae transmissus est, diversis cruciatibus exponendus; sed eum regina et a suppliciis et a vinculis iussit absolvi liberumque, euvichildus vero rex Agilanem legatum ad Chilpericum mittit, virum nullius ingenii aut dispositionis ratione peritum, sed tantum voluntate in catholica lege perversum: quem cum via Turonis detulisset, lacessire nos de fide, et impugnare ecclesiastica dogmata coepit. Iniqua enim, inquit, fuit antiquorum episcoporum lata sententia, quae aequalem asseruit Filium Patri. Nam qualiter, inquit, poterit esse Patri aequalis in potestate, qui ait: Pater major me est? Non est ergo aequum, ut ei similis estimetur, cui se minorem dicit, cui tristitia mortis ingemit, cui
Abbreviated transcription (Latin):
uel cũ quib maxime amicitias con¬
ligasso. Atille reliqua denegans.
amuicitias eorũ multorũ detexit
Deniq post triduũ regina uinctũ
iussit eũ transire matronã fluuiũ.
& inuilla cuinoceto nomen. ẽ. custo¬
diri. Inqua custodia. cultro ꝑcus¬
sus interut. Ipso quoq in loco.
sepultus .ẽ. Interea aduener̃ nuntu
ad regẽ qui dicerent. qđ ipse se ictu
ꝓprio ꝑfodiss&. & adhuc ipsũ cul¬
trũ de quo se ꝑculit. in loco stare
uulneris ad firmabant. Quibus
uerbis rex chilpericus inlusus. nec
fleuit quẽ ipse ut ita dicã morti
tradiderat instigante regina:
Sesuientes quoq illius. ꝑdiuersa
disꝑsi surł. Mater autẽ eiꝰ crudeli
moste necata. sosor ipsius in mona¬
steriũ delusa apueris reginȩ trans¬
mittit᷑. In quo nunc ueste mutata
consistit. Opesq eorũ om̃s. reginȩ
delatae sunt. Mulier quȩ super
chlodo uechũ locuta pueram tuuicas
incendio concremari. Quȩ cũ duce¬

Expanded text:
vel cum quibus maxime amicitias colvel cum quibus maxime amicitias colligasset. At ille reliqua denegans, amicitias multorum detexit. Denique post triduum, regina vinctum jussit eum transire Matronam fluvium, et in villa, cui Nuceto nomen est, custodiri. In qua custodia cultro percussus interiit ipsoque in loco sepultus est. Interea advenerunt nuntii ad regem, qui dicerent, quod ipse se ictu proprio perfodisset, et adhuc ipsum cultrum, de quo se perculit, in loco stare vulneris adfirmabant. Quibus verbis rex Chilpericus inlusus, nec flevit, quem ipse, ut ita dicam, morte tradiderat instigante regina. Servientes quoque illius per diversa dispersi sunt. Mater autem eius crudele morte negata; soror ipsius in monasterio delusa a pueris reginae transmittitur, in quo nune, veste mutata, consistit; opesque eorum omnes reginae dilatae sunt. Mulier, quae super Chlodovechum locuta fuerat, diiudicatur incendio concremare. Quae cum duce
Abbreviated transcription (Latin):
speres de tẽ melius. cũ tibi spes ꝑ
quã regnare debueras sit ablata
Iunc regina timore ꝑ territa fi
rore succensa. noua orbitate con¬
puncta. app̃hensã puellã inqui
oculos iniecerat chlodouechus.
grauiter uerberatã incidi conĩ
capitis eius iussit. ac scisso sud eu¬
positã defigi ante metatũ p̃cipi
ellae religatã & tormentis diu
cruciatã. elicuit ab ea ꝓfessionẽ
quȩ hossermones ueros esse firmi¬
r&. Regi ex inde hȩc & alia huus¬
cemodi insinuans. uindictã dechlo¬
do uecho poposit. Tunc rex ir
uenatione directus. eũ p̃cepit
ascessiri secretius. Quo adue¬
niente. exiussuregis app̃hensus
in manicis a desiderio atq bosone
ducib nudat᷑ armis & uestibus.
ac uil in diumento contectus. reginȩ
uinctus adducit᷑ : At illa incustodiã
eũ retinere p̃cepit. elicere abeo
cupiens si hȩc ita ut audierat se
haberent. uł cuius consiliũ usus fue¬
rit. aut cuius hȩc instinctu feciss&.

Expanded text:
speres de te melius, cum tibi spes per speres de te melius, cum tibi spes per quam regnare debueras sit ablata. Tunc regina timore perterrita, et furore succensa, nova orbitate compuncta, apprehensa puella in quam oculos injecerat Chlodovechus, et graviter verberata, incidi comam capitis ejus jussit, ac scissae sudi impositam defigi ante metatum Chlodovuellae religata, et tormentis diu cruciata, elicuit ab ea professionem, quae hos sermones veros esse firmaret. Regi exinde haec et alia hujuscemodi insinuans, vindictam de Chlodovecho poposcit. Tunc rex in venationem directus, cum praecepit arcessiri secretius. Quo adveniente, ex jussu regis apprehensus in manicis a Desiderio atque Bobone ducibus, nudatur armis et vestibus, ac vili indumento contectus 251 reginae vinctus adducitur. At illa in custodia eum retineri praecepit, elicere ab eo cupiens, si haec ita ut audierat se haberent, vel cujus consilio usus fuerit, aut cujus haec instinctu fecisset,