comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis lapidib. fontes aquaꝵ obturant᷑:
cum heresi archȩ cum suis sequacib
ꝑ catholicos damnant᷑. A gri egregii
lapidib oꝑiunt᷑. cum uenustas locu¬
tionis hereticȩ &e philosophicȩ anathe¬
matis pondere obruitur. Remanent
tam̃ muri fictiles. id est false rationeᷤᷤ:
quȩ a fundibalariis. id est scĩs p̾dica

Expanded text:
is aeterni. Fontes aquarum obturantur, cum haeresiarchae cum suis sequacibus per catholicos damnantur. Agri egregii lapidibus operiuntur, cum venustas locutionis haereticae et philosophicae anathematis pondere obruitur. Remanent tantum muri fictiles, id est falsae rationes, quae a fundibulariis, id est sanctis praedica
Abbreviated transcription (Latin):
xiuit dina ut uideret mulieres
regionis illiꝰ: & corrupit eam sichem.
rebus ext̾iorib nimis intentam. Re¬
gio. cuius mulieres dina uidere con¬
cupiuit. mundũ designat. Mulieres:
expͥmunt animas diu̾sis uiciis emol¬
litas. Sichem diabolum expͥmit: qui
mundanis reb animã curiosius intẽ¬
dentem. ꝑ concupiscentiã corrumpit
Dina gͥ anima: regio illa mundꝰ: exitꝰ
dinȩ. curiositas animȩ : sichem diabo¬
lus: uiolatio dinȩ. corruptio animȩ.

Expanded text:
ia Jacob, ut videret mulieres regionis illius; et corrupit eam Sichem, rebus exterioribus nimis intentam. Regio, cujus mulieres Dina videre cupivit, mundum designat. Mulieres, exprimunt animas diversis vitiis emollitas. Sichem diabolum exprimit, qui animam mundanis rebus curiosius intendentem, per concupiscentiam corrumpit. Dina igitur, anima; regio illa, mundus; exitus Dinae, curiositas animae; Sichem, diabolus; violatio Dinae, corruptio animae.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Satisfactio aũ huiꝰmodi casus. in
arbitrio ẽ presidentis: qͦ scilicet illi
cui hoc accidit. aut iudiciũ susciꝑe¬
gat: aut etiam publice elemosinas
dare. uł inconuentũ psalmos. ꝓut sͥ¬

Expanded text:
est. Satisfactio autem hujusmodi casus in arbitrio praesidentis est, quo scilicet illi, cui hoc evenit, aut judicium accipeeat, aut etiam publice eleemosynas dare, vel in conventu psalmos, prout s
Abbreviated transcription (Latin):
nudat᷑. Isboseth enim: uir confusioĩs
dicitur. Uir autẽ confusionis ẽ: qui
forti mentis eustodia munitꝰ ñ est. Quẽ
trantia uicia nescientẽ necant. Tota
gͦ uirtute muniendꝰ ẽ aditus mentis:
ne eam hostes penetrent foramine ne¬
glectȩ cogitationis.¬

Expanded text:
nudatur. Isboseth quippe vir confusionis nudatur. Isboseth quippe vir confusionis dicitur. Vir autem confusionis est, qui forti mentis custodia munitus non est; quia, trantia vitia nescientem necant. Tota ergo virtute muniendus est aditus mentis, ne eam hostes penetrent foramine negligentiae, vel cogitationis
Abbreviated transcription (Latin):
remmon berothitȩ. recab. & baana.
ingressi sunt feruenti die domũ isboseth.
qui dormiebat suꝑ stratũ suũ meridie:¬
&e ostiaria domus purgans triticũ obdor¬
miuit. Ingressi sunt autẽ domum laten¬
ter: & assumentes spicas tritici. ꝑcusse¬
dormierit: in mortẽ ꝓprii dñi insidia¬
tores admittit: quia cũ discretionis
sollicitudo cessauerit: ad int̾ficiendu
animũ. malignis spiritib iter pandit.
Qui ingressi spicas tollunt: quia bona¬
rum cogitationũ germina auferunt:
atq in inguine ferunt:. qͥa uirtutẽ cor¬
dis. delectatione carnis occidunt. In in¬
guine enĩ ferire ẽ: uitam mentis. carniᷤ
inopinata morte succuimberet: si non
ad ingressum domus mulierẽ. idest
ad mentis aditum mollem custodiã
deputasset. fortis enim uigilq sensꝰ.
p̾poni cordis forib debet: quẽ nec negli¬
gentiȩ somnꝰ oppͥmat. nec ignorantiȩ er-¬
ror fallat. Unde bene isboseth dicitur:
qui custode femina hostilib gladiis

Expanded text:
Remmon Berothitae, Rechab et Baanae, ingressi sunt ferventi die domum Isboseth, qui dormiebat super stratum suum meridiens triticum, obdormivit. Ingressi autem sunt latenter: et assumentes spicas tritici percussedormierit, in mortem proprii domini insidiatores admittit; quia, cum discretionis sollicitudo cessaverit, ad interficiendum animum malignis spiritibus iter pandit. Qui ingressi spicas tollunt; quia beatarum cogitationum germina auferunt, atque in inguine feriunt, quia virtutem cordis delectatione carnis occidunt. In inguine quippe ferire, est vitam mentis carnis dinopinata morte succumberet, si non ad ingressum domus mulierem, id est ad mentis aditum mollem custodiam deputasset: fortis namque, vigilque sensus, praeponi cordis foribus debet, quem nec negligentiae somnus opprimat, nec ignorantia error fallat. Unde bene Isboseth dicitur, qui custode femina hostilibus gladiis
Abbreviated transcription (Latin):
ut sp̃uali gr̃a fecundaret᷑. Sicut fenenna
annam: ita synagoga gentilitatẽ des¬
piciebat. Multi ex gentib redẽptoris
aduentũ. ut in iob repꝑimus expectaue¬
runt: & quia in prece ꝑseuerauerunt::
tandem redemptor flenti & ñ capien¬
ti cibum annȩ. consolationẽ adhibuit

Expanded text:
ut spirituali gratia fecundaretur. Sicut Phenenna ut spirituali gratia fecundaretur. Sicut Phenenna Annam, ita synagoga gentilitatem despiciebat. Multi ex gentilibus Redemptoris adventum, ut in Job reperimus, exspectaverunt, et quia in prece perseveraverunt, tandem redemptor flenti et non capienti cibum Annae, consolationem adhibuit,
Abbreviated transcription (Latin):
cana possessio di. quȩ ẽ filius didicenᷤ.
dñs possedit me. Qui bene uir unus
ñ numero: s qͥa ñ quam mutat᷑. nec a
sealter efficitur ds. A ramathaim. so¬
phim: excelsa uł specula. Hec ẽ suꝑna
iherłm. de qua ueniens speculationẽ
docuit: & morte sua possidere fecit.
ds̃ meus. ubi semetipsum exinaniens
effudit. Unde. Unguentum effusum
nom̃ tuũ: effusum a suis inuisibilib
ad nr̃a uisibilia. Effrateus frigifer.
qͥa donis scĩ sp̃c abundat. Et habuit
gem generabat: s iam ꝓpt̾ infidelita¬
tem infecunda manet. Anna sterilis.
eccłia genitũ: quȩ olim sterilis a ꝓle
sp̃uali: nunc gr̃a xꝑi redẽpta. Anna
enim quȩ interp̾tatur gr̃a. do filioᷤᷤ
dit. idest temporalia bonaꝰ iuixta illud.
dedit illis regiones gentiũ: & qͥa pͥmũ
credita sunt eis eloquia diuina. Annȩ
id est ȩccłiȩ gentiũ dedit partẽ unam.
scilicet ingenũ. Bene ait tristi: quia
concluserat dñs uuluam eiꝰ. Nondum
emim aduenerat tempuis miserendi eiꝰ:

Expanded text:
ce possessio Dei qui est filius Dei, dicens: Dominus possedit me: qui bene vir unus, non numero, sed quia nunquam mutatur, nec a se aliter efficitur Deus. Armathaim Sophim excelsa vel specula, haec est superna Jerusalem; de qua veniens, speculationem docuit, et morte sua possidere fecit. Deus meus , ubi semetipseffudit: Unde effusum unguentum nomen tuum . Effusum a suis invisibilibus ad nostra visibilia. Ephrathaeus, frugifer, quod donis Spiritus sancti abundat. Et habuit gem generabat, sed jam propter infidelitatem infecunda manet. Anna sterilis Ecclesia gentium quae olim sterilis a prole spirituali, nunc gratia Christi redempta. Anna enim, quae interpretatur gratia, Deo filios id est temporalia bona juxta illud: Dedit illis regiones gentium . Et quia primum credita sunt illis eloquia Dei, Annae, id est, Ecclesiae gentium dedit partem unam, scilicet ingenium. Bene ait. Tristis, quia concluserat Dominus vulvam ejus nondum enim advenerat tempus miserendi ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsollerciam doctoꝵ. conu̾satio fideliũ
a t̾renis affectib erigitur: & quȩ sint
uirtutes ꝑfectȩ & oꝑa potiora. quib

Expanded text:
conversatio fidelium a terrenis affectibus erigitur, et quae sint virtutes perfectae, et opera potiora, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
& circunspectione doctoꝵ .xi.
eni inquit neemias iherłm: & erã
ibi trib dieb &e surrexi nocte ego et
uiri pauci mecũ: ce ñ indicaui cuiqͣm
quid ds dedisset in corde meo. ut face¬
rem in ie̾rłm. Et iumentũ non erat
mecũ: nisi animal cui sedebam. Et egͦs¬
sus sum ꝑ portam uallis nocte. & añ
fontem draconis. & ad portam sterroriᷤ.
& considerabam murum ierłm dis¬
sipatum: & portas eius consũptas ig
ni. Diu̾sa destructe urbis loca lustran¬
do ꝑuagatur: & singula quomͦ debe¬
ant reparari sollicite scrutatur. Docto
rum quoq sp̃ualium ẽ. sepius nocte
surgere: & sollerti indagatione statũ
eccłiȩ quiescentib cȩteris inspicere: ut
uigilant̾ inquirant. quomͦ ea que
sunt. corrigant &e erigant. Murus
autẽ iherłm dissipatus iacet: &e conu̾¬
satio fidelium. t̾renis & infimis sor¬
det affectib. P ortȩ uͦ eius consumunt᷑
igni: quando pͥncipales uirtutes. ce
oꝑa pͥncipalia. ꝑ quȩ debent fideles

Expanded text:
 circumspectione doctorum. Veni inquit Nehemias Jerusalem, et eram ibi tribus diebus. Et surrexi nocte ego, et viri pauci mecum, et non indicavi cuiquam quid Deus dedisset in corde meo, ut facerem in Jerusalem. Et jumentum non erat mecum, nisi animal cui sedebam. Egressus sum per portam vallis nocte, et ante fontem Draconis, et ad portam Stercoris; et considerabam murum Jerusalem dissipatum, et portas consumptas igni , etc. Diversa destructae urbis loca lustrando pervagatur, et singula quomodo debeant restaurari sollicrum quoque spiritualium est saepius noctu surgere, et solerti indagine statum Ecclesiae quiescentibus caeteris inspicere, ut vigilanter inqsunt, corrigant, et erigant. Murus autem Hierusalem dissipatus jacet, quando conversatio fidelium terrenis, et infimis sordet affectibus. Portae vero ejus consumuntur igni, quando principales virtutes et opera principalia, per quae debet fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
quide testamentũ uet̾is legis. sic̃¬
dicit: & nͥ lotum aqua. & usq ad ues¬
ꝑam intrare eccł̃iam ñ concedit. Qd̃¬
aũ intelligens sub eodem intellectu
ꝑsomniũ illudit᷑: qui temptatꝰ ĩmun¬
dicia. ueris ymaginib incogitatione
inquinat᷑. S lauandꝰ est aqua: ut
culpas cogitationis lacrimis abluat.
Et nisi pͥus ignis temptationis reces¬
serit: reum se quasi usq ad uesperam
cognoscat. S est in eadem illusione
ualde necessaria discretio: qua subti¬
lit̾ pensari debeat. ex qua re accidat
m̃ti dormientis. Aliquando enĩ ex
crapula:. aliq̃n ex nature suꝑfluita¬
te uł infirmitate. aliq̃n ex cogitatio¬
ne contingit. Et quide cum ex suꝑ
tim̃da: qͥa hanc animꝰ nesciens ꝑtu¬
lissemagis dolendus ẽ. qͣm fecisse.
Cumuͦ appetitus gule ultͣ modũ in su¬
mendis alm̃tis rapitur. atq iccirco
humoꝵ receptacła

Expanded text:
quidem Testamentum veteris legis nisi lotum aqua, usque ad vesperam intrare ecclesiam non concedit. Qs intelligens, sub eodem intellectu somnium illuditur qui, tentatus immunditia, veris imaginibus in cogitatione inquinatur. Sed lavandus est aqua, ut culpas cogitationis lacrymis abluat. Et 1162 nisi prius ignis tentationis recesserit, reum se quasi usque ad vesperam cognoscat. Sed est in eadem illusione valde necessaria discretio, quia valde subtiliter pensari debet ex qua re accidat menti dormientis. Aliquando enim ex crapula, aliquando ex naturae superfluitate vel infirmitate, aliqne contingit. Et quidem cum ex nattimenda, quia hanc animus nesciens pertulisse magis dolendus est quam fecisse. Cum vero appetitus gulae ultra modum in sumendis alimentis rapitur, atque idcirco humor
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt. ñ agnouerunt. Coram eis
mutauit os suũ: &e abiit. Erant enim
guine instituit sacrificiũ. scđm ordi¬
nem melchisedech. Mꝯutauit os suũ
in sacerdotio: mutauit in preceptis:
dans aliud testam̃tum. euacuata oꝑa¬
tione carnali. Collapsus ẽ in manib
coꝵ. qͣndo eum cõprehendert̃. & cru¬
cifixerunt: & ꝓcidebat ad ostium por¬
te: id est humiliabat se ad initiũ fidei
nr̃ẽ. O stium porte. iniciũ fidei ẽ. Afi¬
de incipit ȩccłia. & ꝑuenit usq ad spẽ.
Qd̃ saliuȩ quasi furiosi decurrebant ꝑ

Expanded text:
um, non agnoverunt, coram quibus mutavit os suum et abiit. Erant enim guine suo instituit sacrificium, secundum ordinem Melchisedech. Mutavit ergo os suum in sacerdodans aliud Testamentum, evacuata operatione carnali. Collapsus est in manibus eorum , quando eum comprehenderunt, et crucifixerunt. Et procidebat ad ostium portae , id est humiliabat se ad initium fidei nostrae. Ostium portae, initium fidei est. A fide incipit Ecclesia, et pervenit usque ad speciem. Quod salivae quasi furiosi decurrebant super
Abbreviated transcription (Latin):
structo caldeoꝵ imꝑio ppłm di libe¬
bolo. electos suos qui erant disꝑsiab
eius tyrannide in ȩccłiam congrega¬
uit: quȩ in p̾senti iustificata ex fide.
uisionẽ ꝑpetue pacis festinat. Iherłm
quippe: uisio pacis int̾pretat᷑. Tẽpłu
qͦq incensũ restaurari facit: cũ illos qui
insidiis diaboli fidem ꝑdiderant. ad
salutẽ reducens. habitatione sua dig¬
nos efficit. Scͥpturas etiam scas ꝑ umi¬
u̾sum mundum mittit: quib fide
sui nominis. & spem salutis. cunctis
qui ad regnum suum ꝑtinent. idest
electis predicat

Expanded text:
structo Chaldaeorum imperio populum Dei libeboli, electos suos qui erant dispersi ab ejus tyrannide in Ecclesiam congregavit, quae in praesenti justificata ex fide, visionem perpetuae pacis festinat. Hierusalem quippe visio pacis dicitur. Templum quoque incensum restaurari fecit, cum illos qui insidiis diaboli fidem perdiderant ad salutem reducens, habitatione sua dignos efficit. Scripturas etiam sanctas per universum mundum mittit, quibus fidem sui nominis, et spem salutis, cunctis, qui ad regnum suum pertinent, id est electis praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
& manũ suam conu̾tit ad os suũ: & il¬
luminati sunt oculi eiꝰ. Ionathas colu̾be
donum. hic eos significat: qui accepta
cebras. Non enim potest contra allo¬
philos sp̃itales id est demones uiriliter
pugnare: qui mundi dulcedinẽ nescit
declinare. Illuminati sunt oculi eius ñ
ad uidendũ. quia ante uidebat: s ad
discernendum. qͥa uetitũ tetigerat. Uñ¬
confundebat᷑. Quo facto monet᷑ omĩs qͥ
deo uult militare: om̃s uoluptatũ illece¬
bras contẽpnere. Mel enim distillant
tur ionathas gustasse: & sorte dep̾hensuᷤ
uix precib ppłi liberatus ẽ. Unde patet
eum qui mundi uoluptate suꝑat᷑. sc̃oꝵ
suffragiis & frat̾nis orationib indigẽre.¬

Expanded text:
 manum suam ad os suum, et illuminati sunt oculi ejus . Jonathas, columbae donum, hic eos significat, qui accepta cebras. Non enim potest contra Allophylos spirituales, id est daemones viriliter pugnare, qui mundi dulcedinem nequit declinare. Illuminati sunt oculi ejus, non ad videndum, qui ante videbat, sed ad discernendum, qui vetitum tetigerat. Tunconfusum. Quo facto, monetur omnis qui Deo vult militare, omnes voluptatum illecebras debere contemnere. Mel enim distillant tur Jonathas gustasse, et sorte deprehensus, vix precibus populi liberatus est. Unde patet eum, qui mundi voluptate superatur, sanctorum suffragiis et fraternis orationibus indigere
Abbreviated transcription (Latin):
sti sunt apud dm: s factores. Pot̾
enĩ unusquisq ur̃m intͣ se rega
le sacerdotiũ habere. & sacerdota¬
les ornatꝰ: siquẽ abluerit & mun¬
dũ fecerit legis obseruatio. & si
grã baptismi & unctio crismatis
illibata ꝑmanserit: si indutus
tur. ut sit castus m̃te & corpore: si
etiã suꝑ humerali oꝑum iustifice¬
tur: sistola fortitudinis a dextris
& a finistris muniat᷑: si plenitudiẽ
scientiȩ qd̾ planẽta significat eu¬
muletur: potest inquã ita ornatꝰ
intͣ di templũ quod ipse est. uerum
habere sacerdotiũ. Qui aũ nec saoris
uestib induti. nec honestis morib
oruati. ad altare di accedere presũp̃¬
seruit. sicut filii aaron. nadab. & abiui.
igne alieno quẽ offerebant ante do¬
miuũ consumpti sunt: tea isti ñ diui¬
na ordinatione. s sua p̃sumptione
sacerdotiũ sͥ usurpantes. cũ his qui
ad regales nuptias sine ueste nupti¬
ali intrauerunt. ȩt̾nis ignib cruci¬

Expanded text:
sti sunt apud Deum, sed factores . » Potest sti sunt apud Deum, sed factores . » Potest enim unusquisque vestrum intra se regale habere sacerdotium et sacerdotales ornatus, si quem abluerit et mundum fecerit legis observatio, et si gratia baptismi et unctio chrismatis illibata permanserit, et si indutus tur, ut sit castus mente et corpore; si etiam superhumerali operum justificetur, si stola fortitudinis a dextris et a sinistris muniatur, si plenitudine scientiae, quam planeta significat, cumuletur, potest, inquam, ita ornatus, intra Dei templum, quod ipse est, verum habere sacerdotium. Qui autem nec sacris vestibus induti, nec honestis moribus ornati, ad altare Dei accedere praesumpserint, sicut filii Aaron, Nadab et Abihu, igne alieno, quem offerebant ante Dominum, consumpti sunt : ita isti non divina ordinatione, sed sua praesumptione sacerdotium sibi usurpantes, cum his, qui ad regales nuptias sine veste nuptiali intraverunt, aeternis ignibus sunt cruci
Abbreviated transcription (Latin):
nis uł lineis usq ad genua ꝓten¬
sis & ibi bñ ꝯstͥcͥtis. ꝑ qͦd significat᷑. qͥa de¬
bent rectos gressus facere pedib
sius: genua debilia idest in negli¬
gentiis dissoluta roborare: & sic
ad predicandi eugłiũ festinare.
sp̃c scĩ hoc sacram̃to grãm conse¬
uͦ specialit̾ caput ungitur: ut in¬
telligat se eẽ illiꝰuicariũ de quo dicit᷑
in psalmo. Unxit te d̾s d̾s tuus
oleo leticiȩ. p̃ consortib tiuis. Acci¬
piunt hac unctione claues reg¬
in celoꝵ: ut quecunq ligauerint
suꝑ terrã. fint ligata & in celo. &
quecunq soluerint suꝑ terrã sint
soluta & in celo: & quoꝵ peccata
decinuerint sint detenta: e qͦꝵ
peccata dimiserint. sint dimissa.
His ita deornatu sacerdotali &
pontificali breuit̾ prelibatis: am¬
monendi estis. ut sicut sacram̃¬
toꝵ ꝓfunda audistis: sic ea studea¬
tis &e corde intelligere. & oꝑe adim¬
plere. Non enĩ auditores legis in¬

Expanded text:
nis vel lineis, usque ad genua protennis vel lineis, usque ad genua protensis, et ibi bene constrictis, per quas significatur, quia debent rectos gressus facere pedibus suis, et genua debilia, id est negligentiis resoluta, roborare, et sic ad praedicandum Evangelium festinare. sancti Spiritus hoc sacramento gratiam consevero specialiter caput ungitur, ut intelligat se esse illius vicarium, de quo dicitur in psalmo: « Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . » Accipiunt hac unctione claves regni coelorum ut quaecunque ligaverint super terram, sint ligata et in coelis, et quaecunque solverint super terram, sint soluta et in coelo , et quorum peccata detinuerint, sint detenta; et quorum peccata dimiserint, sint dimissa . His ita de ornatu sacerdotali et pontificali breviter praelibatis, admonendi estis, ut sicut sacramenta profunda audistis, sic ea studeatis et corde intelligere et opere implere. « Non enim auditores legis ju
Abbreviated transcription (Latin):
cienłi ẽst supͣdictis. qͥa leuite suo
modo utuntur supͣmemoratis in¬
dum̃tis: iddem significantib qd̾
significant in prb̃ris. Utunt᷑ le¬
uitȩ & dalmatica. quȩ ꝓpter sui
latitudinẽ curã ꝓximoꝵ signifi¬
cat. qd̃ significabat in prb̃ris ca¬
sula: quia utrorũq istoꝵ ministͤ¬
rũ. in adimplenda dilectione e ade
debet eẽ custodia. Utunt᷑ ep̃i & car¬
dinales prb̃ri sandaliis: quȩ calci
gat terram: supra uͦ constant ex
corio quibda locis ꝑtusato. quia
eugłium ñ debet terrenis cõmodiᷤᷤ
di. Unde & d̾ns discipłis ita dice¬
bat. Uobis datum est uosse myste¬
riũ regni di: cet̾is aũ in paraboł:
ut uidentes ñ uideant: & audien¬
tes ñ intelligant. Hanc sandalio¬
rũ significationẽ ꝓpħa intellige¬
bat: quando dicebat. Qm speciosi
pedes annunciantiũ pacẽ: euͣm¬
głizantiũ bona. Antequã induant᷑
sandaliis. uestiunt᷑ caligis byssi¬

Expanded text:
ciendum est supradictis, quia levitae et suo ciendum est supradictis, quia levitae et suo modo utuntur supramemoratis indumentis, idem significantibus, quod significant in presbyteris. Utuntur levitae dalmatica, quae propter sui latitudinem curam proximorum significat, quod significabat in presbyteris casula, quia utrorumque istorum ministrorum, ad implendam dilectionem, eadem debet esse custodia. Utuntur episcopi et cardinales presbyteri sandaliis, quae calceagat terram. Supra vero constat ex corio, quibusdam loris pertuso, quia Evangelium non debet terrenis commodis idi. Unde et Dominus discipulis ita dicebat: « Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis, ut videntes non videant, et audientes non intelligant » Hanc sandaliorum significationem propheta intelligebat, quando dicebat: « Quam speciosi pedes annuntiantium pacem, evangelizantium bona! » Antequam induantur sandaliis, vestiuntur caligis byssi
Abbreviated transcription (Latin):
cit apłs. Et ad huc excellentiorem
uiam docebo uos: emulamini ca¬
ritatẽ. Et qͣm inutiles sint absq ea¬
ceterȩ uirtutes. subsequent̾ appro¬
bat: cũ precipuas uirtutes. scientiã
scilicet linguaꝵ. distributionem
rerũ ꝓpriaꝵ. ipsum etiã martyriũ
sine ea nicħ ualere confirmat. Et
ideo prudentiȩ ponitur loco: qͥa ple¬
nitudo legis est dilectio. Et quia m̃¬
tib bene compositis & diuino cultui
mancipatis. frequent᷑ subrepit acci¬
dia: oportet ut ad eam frequent̾ decer¬
gend̾a diligens adhibeatur uigilã¬
tia: qua ab ocłis cordis emergens talis
sepe mundetur pituita. Unde in si¬
nistra manu ponit᷑ queda mappu¬
la: q̃ sepe fluentẽ ocłoꝵ pitiutã ter¬
gat: & ocłorum lippitudinẽ remo¬
ueat. Hec quippe ornam̃ta ut die¬
tũ est. ñ sunt ipse uirtutes. s uircu¬
tũ insignia. quib tanꝗͣ scripturis
ammonent᷑ utentes. quid debeant
appetere. quid debeant uitare: & ad
quẽ finem sua facta dirigere. Adi¬

Expanded text:
dhuc excellentiorem viam docebo vos: Aemulamini charitatem . » Et quam inutiles absque ea sint caeterae virtutes subsequenter approbatur, cum praecipuas virtutes scientiam scilicet linguarum, distributionem rerum propriarum, ipsum quoque martyrium sine ea nihil esse valere confirmat. Et ideo prudentiae ponitur loco, quia plenitudo legis est dilectio , et quia mentibus bene compositis, et divino cultui mancipatis, frequenter subrepit acedia, oportet ut ad eam frequenter detergendam, diligens adhibeatur vigilantia, qua ab oculis cordis emergens talis saepe mundetur pituita. Unde in sinistra manu ponitur quaedam mappula, quae saepe fluentem oculorum pituitam tergat, et oculorum lippitudinem removeat. Haec quippe ornamenta, ut dictum est, non sunt ipsae virtutes, sed virtutum insignia, quibus tanquam scripturis admonentur utentes, quid debeant appetere, quid vitare, et ad quem finem sua facta dirigere. Adji
Abbreviated transcription (Latin):
ornauerit. & postea induerit iude¬
amꝰ. Sic enim legitur in leuitico.
Et fecit moyses sicut precepit ei do¬
minꝰ d̾s: & conuocauit synagogã
ad ianuã tabernacłi testimonii:
& applicauit moyses aaron frẽm su¬
ũ & filios euis. & lauit eos aqua: &
uestiuit eũ tiinica. & precinxit eum

Expanded text:
ornaverit, et postea induerit, videornaverit, et postea induerit, videamus. Sic enim legitur in Levitico: « Et fecit Moyses, sicut praecepit ei Dominus: et convocavit synagogam ad januam tabernaculi testimonii, adplicauitMoyses Aaron et filios eius et lauit eos aqua et uestiuit cum tunica et cinxit eum
Abbreviated transcription (Latin):
ueterũ ornam̃ta pontificũ: uel quo
ordine eis utebantur: uł cum ordi¬
narent᷑. uł cum chimiama oblatͣi.
sc̃ã scõꝵ ingrederent᷑. Deinde nr̃a
cũ illoꝵ indum̃tis conferentes: qͥd
simile. quid dissimile int̾ se habeant.
qͦmͦ eciã in reb significatis conue¬
niant atcendannus. Duo enĩ che¬
rubin ꝓpiciatoriũ aspiciunt: qͥa sacͣ¬
m̃ta utͥusq testam̃ti ad diuinȩ ꝓpici¬
ationis finem intendunt: q̃ in sacer¬
dotio uet̾i sub multiplici ẽ sacrifici¬
oꝵ uelamine adumbrata: in nouo
tis itaq utroꝵq sacerdotũ & sub¬
limitas sacerdotii cõmendat᷑. & sa¬
cerdotũ casta dignitas figuratur:
quatinꝰ ꝑ exteriorẽ habitum discãt.
quales intͣ se eẽ debeant: qui uices
illiꝰ ueri sũmiq pontificis gerunt.
in qͦ fuit om̃is plenitudo uirtutũ:
quã ꝓfitentur ext̾iora ornam̃ta
membroꝵ. S iam ad id qd̾ ꝓposui¬
mꝰ ueniamꝰ: & primũ qualit̾ moy¬
ses aaron & filios eius dno iubente

Expanded text:
veterum ornamenta pontificum, vel quo ordine illis utebantur, vel cum ordinarentur, vel cum thymiama oblaturi, Sancta sanctorum ingrederentur. Deinde nostra cum illorum indumentis conferentes, quid simile, quid dissimile inter se habeant, et quomodo etiam in rebus significatis conveniant attendamus. Duo enim Cherubim propitiatorium aspiciunt , quia sacramenta utriusque Testamenti ad divinae propitiationis fidem intendunt, quae in sacerdotio veteri sub multiplici est sacrificiorum velamine adumbrata: in Novo ntis itaque utrorumque sacerdotum et sublimitas sacerdotii commendatur, et sacerdotum casta dignitas significatur, quatenus per exteriorem habitum discant quales intra se debeant esse, qui vices illius veri summique pontificis gerunt, in quo fuit omnis plenitudo virtutum, quam profitentur exteriora ornamenta membrorum. Sed jam ad id, quod proposuimus, veniamus: et primum qualiter Moyses, 266 Aaron et filios ejus, Domino jubente,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ uosoe discite a me. qͥa mitis sũ
& humił corde: ugũ enĩ meũ suaue
est & onus meũ leue. Hec a collo
ꝑ anteriora descendens. dextrũ latꝰ
ornat & sinistrũ: ut doceat sacerdo¬
tem ꝑ arma iusticiȩ a dextris & a si¬
nistris. id est in ꝓsꝑis & in adu̾sis
debere eẽ munitum. qd̾ ad fortitudi¬
nẽ ꝑtinet: sine qua ceterȩ uirtutes
facile expugnantur: & minime co¬
ronantur. Unde dicit apłs. Patien¬
tia uob̾ necessaria est: ut reportetis
poderis quibdam nexib colligat᷑:
quia uirtutes uircutib adiuuant᷑:
ne aliquo temptationis impulsu
moueant᷑. His om̃ib indum̃tis suꝑ¬
ponit᷑ casula. q̃ alio nomine planeta
uocat᷑: quȩ qͥa cominunis uestis est.
caritatẽ significat: q̃ uniũsis uir¬
tutib supponitur: quia cecerȩ uͥtutes

Expanded text:
super vos, et discite à me, quia mitis sum super vos, et discite à me, quia mitis sum et humilis corde: jugum enim meum suave, et onus meum leve . » Haec a collo per anteriora descendens, dextrum latus ornat et sinistrum, ut doceat sacerdotem per arma justitiae 268 a dextris et a sinistris, id est in prosperis et adversis, debere esse munitum: quod ad fortitudinem pertinet, sine qua caeterae virtutes facile expugnantur, et minime coronantur. Unde dicit Apostolus: « Patientia vobis necessaria est, ut reportetis poderis quibusdam nexibus colligatur, quia virtutes virtutibus adjuvantur, ne aliquo tentationis impulsu moveantur. His omnibus indumentis superponitur casula, quae alio nomine planeta vocatur: quae, quia communis est vestis, charitatem significat, quae universis virtutibus superponitur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
pret̾ solos pontifices. nulli autẽ
lamina aurea: qͥa sicut dicit bea
tus ieronimꝰ in supra memorata
epła. qd̾ olim in lamina monstra¬
batur: nunc in signo crucis osten¬
ditur. Auro enim legis: sanguis
eugłii p̃ciosior est. Utunt᷑ aũ tum¬
ca linea. quȩ poderis đr uel talars.
q̃ omium significat castigationẽ
fuccingit. q̃ dissolutã & remissã
ꝓhibec eẽ castitatẽ. Utuntur & sti¬
ꝑ humerali. ꝑ quod exigunt᷑ oꝑa
uisticiȩ a sacerdote: quia ñ suffi¬
cit temꝑantia & a malo abstinen¬
tia. qd̾ suꝑiorib duob indum̃ti
sticiȩ subsequant᷑. Unde &e in psal
mo canitur: desme a malo. &
fac bonũ. Unde ipsũ humerale:
poderi astringitur. Utuntur &
stola quȩ alio nomine orariũ uoca¬
tur: qua uetus sacerdotiũ ñ ute¬
bat᷑. Hoc tanqͣm iugũ bobꝰ arantib
aut triturantib collo iuxta hume¬
ros suꝑponitur: ut illud eugłicum
ab eis impleat᷑. Tollite ugũ meũ

Expanded text:
praeter solos pontifices: nulli autem praeter solos pontifices: nulli autem lamina aurea, quia, sicut dicit B. Hieronymus in supra memorata epistola, « quod olim in lamina monstrabatur, nunc in signo crucis ostenditur. Auro enim legis sanguis Evangelii pretiosior est. » Utuntur autem tunica linea, quae poderis dicitur, vel talaris, quae omnium figurat castigationem uccingit, quae dissolutam et remissam prohibet esse castitatem. Utuntur et superhumerali, per quod exiguntur opera justitiae a sacerdote, quia non sufficit temperantia, et a malo abstinentia, quae superioribus duobus indumentis stmo dicitur: « Desine a malo et fac bonum . » Unde ipsum humerali poderi astringitur affligitur. Utuntur et stola, quae alio nomine orarium vocatur, qua vetus sacerdotium non utebatur. Hoc tanquam jugum bobus arantibus vel triturantibus collo juxta humeros superponitur, ut illud Evangelicum ab eis impleatur: « Tollite jugum meum
Abbreviated transcription (Latin):
tis do iudici reseruare. De cet̾is
beralitate: possunt & alii iudicare.
Pudicitiã sola nouit conscientia:
in morem brutoꝵ animaliũ in l¬
bidinẽ ferunt᷑. Unde & apostolꝰ
De uirginib aũ preceptũ dñi non
habeo. Et in eugłio cum dns de
euniichis uoluntariis & ñ uolun¬
tariis ageret: ad didit infine. qui
potest caꝑe capiat. Tanꝗͣ diceret᷑.
Feminalib ego ñ uestio: nec impo¬
no alicui necessitatẽ. Qui uult
sacerdos eẽ. ipse se uestiat: ipse
castitate se muniat. Igitur ipsi
assumamꝰ feminalia: ipsi nr̃a ue
appareat turpitudo. ne moriam.
merale. neq rõnale. neq lamina
aurea: s tantũ poderis & nutra &e
rona. qua stringitur timica bysfi¬
na. Fungunt᷑ tam̃ sacerdotio: s ñ
illa sublimitate in qua fungunt᷑.
qͥ om̃ib octo indum̃tis decorant᷑
Noui qͦq testam̃ti sacerdotes ñ oĩb
illis utuntur indum̃tis.: quia nec
duab utunt᷑ tunicis. nec rõnali

Expanded text:
is et seminum deo iudici reseruare. de ceteris is et seminum deo iudici reseruare. de ceteris beralitate possunt et alii judicare: pudicitiam sola novit conscientia, in morem brutorum animalium in libidinem feruntur. Unde Apostolus: « De virginibus autem « praeceptum Domini non habeo . » Et in Evangelio cum Dominus de eunuchis voluntariis et non voluntariis ageret, addidit in fine: « Qui potest « capere, capiat . » Tanquam diceretur. Feminalibus ego vos non vestio, nec impono alicui necessitatem. Qui vult sacerdos esse ipse se vestiat, ipse se castitate muniat. Igitur ipsi assumamus feminalia, ipsi nostra vappareat turpitudo, ne moriamurmerale, neque rationale, neque lamina aurea, sed tantum poderis, et mitra, et zona, qua stringatur tunica byssina. Funguntur tamen sacerdotio, sed non illa sublimitate, qua funguntur, qui omnibus octo indumentis decorantur. Novi quoque Testamenti sacerdotes non omnibus illis utuntur indumentis, quia nec duabus utuntur tunicis, nec rationali,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnq sensuũ quo p̾minere pontifex
debet. intelligitur. In capite enim
usus habetur omniũ corꝑaliũ sen¬
suũ: qui cũ bene regitur. taput iuri
id ẽ xͦ decent᷑ ornat᷑. Et qͥa caput xͥ ds
est. lamina aurea suꝑponitur: cui
insculptũ est nom̃ di. qd̾ greci uo¬
cant ineffabile: ut ꝑ hoc intelligat᷑
dm̃ sicut omniũ conditorẽ. ita esse
rectorẽ. & ad honorẽ & głam eius ẽẽ
referendu. quicqͥd a d̾ni sacerdotib
bene fuerit dispensatũ. Hȩc indu
m̃ta octo debere eẽ moyses in exodo
constituit: s in leiuitico de eisdem
indum̃tis tractans. de octauo. idest
feminalib tacuit. Unde ieronimꝰ
in epła ad fabiolam scribit. ubi re¬
fercur. qͦmͦ moyses aaron frẽm suũ
uestim̃tis pontificalib induerit.
de solis feminalib nicħ dr᷑. hac¬
ut arbitror causa quia ad genita¬
lia nr̃a & uerecunda lex ñ mictit
manũ: quia ipsi secretiora nr̃a &
confusione digna tegere & uela

Expanded text:
quinque sensuum, quo praeeminere pontifex quinque sensuum, quo praeeminere pontifex debet, intelligitur. In capite enim usus habetur omnium corporalium sensuum quod cum bene regitur, caput viriistus, decenter ornatur. Et quia caput Christi Deus est , lamina aurea superponitur cui insculptum est nomen Dei, quod Hebraei vocant Ineffabile: ut per hoc intelligatur, Deum sicut omnium conditorem, ita esse rectorem, et ad honorem et gloriam ejus esse referendum quidquid a Domini sacerdotibus bene fuerit dispensatum.menta octo esse debere Moyses in Exodo constituit. Sed in Levitico de eisdem indumentifeminalibus, tacuit. Unde Hieronymus in epistola ad Fabiolam, scribit: « Ubi refertur quomodo Moyses Aaron fratrem suum vestimentis pontificalibus induerit, de solis feminalibus nihil dicitur, hac, arbitror, causa: quia ad genitalia nostra et verenda lex non misit manum, quia ipsi secretiora monstra confessione digna tegere
Abbreviated transcription (Latin):
cepit iħc facere & docere. Deinde
ñ pͥus manifestatio qͣm rationale:
Hiuc ordini concordat ꝓpħa: cũ dicit
Seminate uob̾ ad iusticiam:̃ & metite
fructũ uitȩ: & illuminate uob̃ lum̃
scientiȩ. In hoc pectoris ornam̃to
duodecĩ lapides inserqi erant. duo¬
derum patriarchaꝵ noĩa in sesculp¬
ta habentes: qͥa scõꝵ patrũ exẽpla
pontifex debet semꝑ habere in memo¬
ria. & scd̾m ea mod̾ari facta sua. In
duodenario aũ numero lapidu. pot̾
lapides ꝑ quatuor ordines erant di¬
stributi: & derni & terni in singulis
rationalis angulis positi. Qd̃ apłicȩ
doctrinȩ bene congruit: quȩ fidem
tͥnitatis ꝑ quatuor eugłia in omni
parte mundi predicauit. Hic ornatꝰ
soluis erat pontificis: sicut & nc̃ est
apud eos quib eo uti concessum ẽ. ꝓpt̾
oistantiã maloꝵ & minoꝵ sacerdo¬
tũ. Ita ornato pontifice supponitur
capiti eius mitra. q̃ alio nomine cy¬
daris uel tyara uocatur: qua regnũ

Expanded text:
coepit Jesus facere et docere . » Deinde coepit Jesus facere et docere . » Deinde non prius manifestatio, quam rationale: Huic ordini concordat propheta cum dicit: « Seminate vobis ad justitiam, et metite fructum vitae, et illuminate vobis lumen scientiae . » In hoc pectoris ornamento duodecim lapides inserti erant, duodecim patriarcharum nomina insculpta habentes: quia sanctorum Patrum exempla pontifex semper debet habere in memoria, et secundum ea moderari facta sua. In duodenario autem numero lapidum poteslapides per quatuor ordines sunt distributi, et terni in singulis angulis rationalis positi. Quod apostolicae doctrinae bene congruit, quae fidem Trinitatis per quatuor Evangelia in omni parte mundi praedicavit. Hic ornatus solius erat pontificis, sicut et nunc est apud eos, quibus eo uti concessum est, propter distantiam majorum et minorum sacerdotum. Ita ornato pontifice, superponitur capiti ejus mitra, quae alio nomine cidaris vel tiara vocatur, qua regnum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis: postqͣm celestia iam cepit
meditari. postqͣm iusticiȩ oꝑib
ornatus est. postqͣm utroq eingu¬
lo ut in om̃ib fortiter ꝑseuerant᷑
staret. confirmatus ẽ: imponitur
rationale pectori pontificis. quod
grece logion dr̃:ꝑ quod sapientia q̃
in ratione confistit indicatur. Impo¬
nit̾ rationi mn anifestatio & ueritas.
Manifestatio ido. quia ñ sufficit
pontifici habere sapĩam. nͥ possit
&e spe. Ueritas uͦ. quia ñ debet pon¬
tifex de suo corde ꝓpħare: s eatan¬
tum q̃ ueritas ht̃ manifestare. St̃
aũ ad inuicẽ concathenata rationa¬
le & suꝑhumerale: qͥa coherere sͥ
inuicẽ debent ratio & oꝑa: ut quod
m̃tis ratione concipimus: oꝑe in¬
pleamꝰ. Et notandꝰ ordo rerum:. qͥa
nec pͥus rationale qͣm humerale:
qͥa ñ prius sapientia qmͣ oꝑa: sed
pͥus oꝑa. deinde sapientia Undeha¬
betur in psalmo. Amandatis tuis
intellexi. Et de d̾no iħu dicitur: quȩ

Expanded text:
mentis, postquam coelestia jam coepit mentis, postquam coelestia jam coepit meditari, postquam justitiae operibus ornatus est, postquam utroque cingulo, ut in omnibus fortiter et perseveranter staret, confirmatus est, imponitur rationale pectori pontificis, quod Graece logion dicitur, per quod sapientia, quae in ratione consistit, indicatur. Imponitur rationali manifestatio et veritas. Manifestatio ideo, quia non sufficit pontifici habere sapientiam, nisi t pontifex de suo corde prophetare, sed ea tantum quae veritas habet, manifestare. Sunt autem ad invicem concatenata rationale et humerale: quia cohaerere sibi invicem debent ratio et opera, ut quod mentis ratione concepimus, opere impleamus. Et notandus est ordo rerum: quia non prius rationale, quam humerale; quia non prius sapientia quam opera, sed prius opera, deinde sapientia. Unde habetur in psalmo: « A mandatis tuis intellexi . » Et de Domino Jesu dicitur: « Quae
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Qͦ numero in lege supͣdictus
iubeleus id est remissionis annus
exprimit᷑. uerã prefigurans liber¬
tatẽ. quã qui ad eptus fuit. nullã
timebit ulterius seruitutẽ. huic
bonoꝵ oꝑum significationi cõnemit.
qd̾ in humerali duob preciosis la¬
pidib insculpta erant nomina du¬
odecim patriarchaꝵ. sex in uno. & sex
in altero: qͦꝵ alter suppositus erat
dextro humero. alter finistro. Nicħ
hoꝵ uacat a mysterio. Senarius
moriã scõꝵ. quã semꝑ in exempłu
bonoꝵ oꝑum habere debemus.
in lapidib scribuntur: qͥa qd̾
in lapide sculpitur: uix aut nũ¬
qͣm inde aboletur. Neq illud ua¬
cat a myft̾io. qd̾ pontifex cingit᷑
scd̾m facturam suꝑhumeralis:
tũ. ñ est tantũ preciosis geminis
redimitũ. nichil refert: cũ xpĩa¬
na religio ueritati seruiens. com¬
pendiosis sculpturis idem intel¬
ligi faciat. qd̾ uetus obseruantia
sumptuosis. Postqͣm pontificis
uerenda uelata sunt sius indu¬

Expanded text:
facit. Quo numero in lege supradictus facit. Quo numero in lege supradictus jubilaeus, id est remissionis annus, exprimitur, veram praefigurans libertatem, quam qui adeptus fuerit, nullam timebit ulterius servitutem. Huic bonorum operum significationi concinit, quod in humerali duobus pretiosis lapidibus 267 insculpta erant nomina duodecim patriarcharum, sex in uno, et sex in altero: quorum alter superpositus erat dextro humero, alter sinistro. Nihil horum vacat a mysterio. Senarius memoriam sanctorum quam semper in exemplum bonorum operum habere debemus ain lapidibus scribuntur, quia quod in lapide sculpitur vix aut nunquam inde aboletur. Nec illud vacat a mysterio, quod pontifex cingitur secundum facturam superhumeralis, tum, nec est tam pretiosis gemmis redimitum, nihil refert, cum Christiana religio veritati serviens, compendiosis figuris idem intelligi faciat, quod vetus observantia sumptuosis. Postquam pontificis verenda velata sunt suis indu
Abbreviated transcription (Latin):
uariata colorib. quib & rona pon¬
tificalis. de qua dr in ordinatione
pontificis: & circumcinxit eũ de
moyse loquens. scđm facturã hu¬
meralis. Humeri quippe fortes st̃
ad agenda oꝑa. & portanda onera:
qͥ ex circumductione humeralis sui
ligaturis constringunt᷑: qͥa ponti¬
ficem & innocentia & oꝑib iusti¬
ciȩ oportet eẽ constrictũ: ut in eo ni¬
chil inueniat᷑ dissolutũ. nicħ re¬
missũ. Qd̾ uͦ significant uarii colo¬
res in zona. iddem significant in
suꝑhumerali: qͥa quicqͥd de t̾reniᷤ
oꝑamur siue in largitione. siue
in restrictione tp̃raliuĩ: totũ sumi¬
mꝰ ex contemꝑantia qͣtuor elem̃toꝵ.
Unde est qd̾ quat̾narius decies ductꝰ
surgit inquadragenariũ: quia qua¬
tuor elem̃toꝵ abundantia legitune
dispensata. qd̾ siguificat denarius:
ad uerũ ꝑducit iubeleum. qͦd ꝑ exhi¬
bitionẽ acquirit᷑ bonoꝵ oꝑum. Qua¬
dragenarius enĩ numerus partib
suis denominatis: qͥnquagenariũ

Expanded text:
variata coloribus, quibus et zona pontificalis, et de qua dicitur in ordinatione pontificis: « Et circumcinxit eum de Moyse loquens secundum facturam humeralis. » Humeri quippe fortes sunt ad agenda opera, et portanda onera, quae ex circumductione humeralis, suis ligaturis constringuntur, quia pontificem et innocentia et operibus justitiae oportet esse constrictum, ut in eo nihil inveniatur dissolutum, nihil remissum. Quod vero significant varii colores in zona idem significant in superhumerali: quia quidquid de terrenis operamur, sive in largitione, sive in restrictione temporalium, totum sumimus ex contemperantia quatuor elementorum. Unde est, quod quaternarius decies ductus surgat in quadragenarium, quia elementorum quatuor abundantia legitime dispensata, quod significat denarius, ad verum perducit jubilaeum, qui exhibitione acquiritur bonorum operum. Quadragenarius enim numerus partibus suis denominatis quinquagenarium
Abbreviated transcription (Latin):
bebit. sacerdotii merito ñ carebit. Qi¬
usurpabit: & nuto cum supͣmemora¬
tis presumptorib interibit. Multa.
de sacerdotii dignitate. multa de sa
tudine. uitantes ꝓlixitatẽ sermonis
p̾t̾iuimus hoc intendentes. quia ad
edificationẽ moꝵ. & ad itilitatem

Expanded text:
buerit, sacerdotii merito non carebit. Qbuerit, sacerdotii merito non carebit. Qusurpaverit, merito cum supra memoratis praesumptoribus interibit. Multa de sacerdotii dignitate, multa de indtudine, vitantes prolixitatem sermonis, praeterivimus: hoc intendentes, quia ad aedificationem morum, et ad ut
Abbreviated transcription (Latin):
scã. ñ preparatꝰ. non indutꝰ sacerdo¬
talib indum̃tis ñ ꝓpiciato sͥ prius do.
moreret᷑. Et m̾ito canꝗͣ qui ñ fecerit
ea quȩ oportet fieri: anteqͣm accedat᷑
ad altare dĩ. Ad om̃s enim nos ꝑtinet.
nos om̃s instruit lex dr̾ ut sciamus
q̃mͣ debeamꝰ accedere ad altare di. &
offerre: scilicet ut deponamꝰ uestim̃¬
ta sordida: id est carnis mmundiciam.
prauitatẽ moꝵ. inquinam̃ta libidi¬
nũ. Unde &e in eodem leuitico cum
enumerasset dns uestes. quib indu¬
endꝰ erat aaron & filii euis: ad iunxit.
uesties his om̃ib aaron frẽm tuũ &e
filios eiꝰ cũ eõ &e cunctoꝵ ꝯsecbis manꝰ:
sanctificabisq illos: ut sacerdotio fim¬
gant᷑ mͥ. Sequitur. Et utent᷑ eis aa¬
ron e fili eius. qͣndo ingredientur¬
quant ad altare. ut munistrent in scũ¬
ario: ne iniqͥtatis rei moriant᷑. Ex his
omnib colligit᷑. quanta sit dignitas
sacerdotalis ministerii: & qͣnta debeat¬
ẽẽ sanctitas ministroꝵ: quã qui ha¬

Expanded text:
eparatus, non indutus sacerdotalibus indumentis, non propitiato sibi prius Deo, morietur, et merito, tanquam qui non fecerit ea quae oportet fieri, antequam accedatur ad altare Dei. Ad omnes enim nos pertinet, nos omnes instruit lex Dei ut sciamus quomodo debeamus accedere ad altare Dei, et offerre, scilicet ut deponamus vestimenta sordida, id est, carnis immunditiam, pravitatem morum, inquinamenta libidinum. Unde et in Exodo, cum enumerasset Dominus vestes, quibus induendus erat Aaron et filii ejus, adjunxit: « Vesties his omnibus fratrem tuum, et filios ejus cum eo, et cunctorum consecrabis manus, sanctificabisque illos ut sacerdotio fungantur mihi . » Sequitur: « Et utentur eis Aaron et filii ejus, quando ingredienturunt ad altare, ut ministrent in sanctuario, ne iniquitatis rei moriantur . » Ex his omnibus colligitur quanta sit dignitas sacerdotalis ministerii, et quanta esse debeat sanctitas ministrorum: quam qui ha
Abbreviated transcription (Latin):
lib semꝑ utunt᷑ noui sacerdotii pos¬
tifices: quib ẽ inuincta seruandȩ
castitatis cotidiana necessitas. sic̃
ẽ cotidie offerendi concessa pote¬
stas: cũ pontifices umbrȩ seruien¬
tes. expleta iice sua feminalia sua
soluerent: tempore uicis suȩ tantũ
ea indierent. Reliqua duo. poderis
& zona. uet̾ib ce̾ nouis sacerdotib
st̾ indum̃ta cõmunia: qͣmuis ⁊ ona
nr̃oꝵ sacerdotũ non sit quatuor
intexta colorib aut ꝓpter penuriã
materiaꝵ. aut ꝓpt̾ absentiam ar¬
tificũ: undecimq tam̃ sit & hec &
illa unũ gerunt temꝑantiȩ typũ.
Sequit᷑ quartũ indumentũ. tunica
int̾ior uł iacinctina. qͥ & in ueteri
& in nouo testam̃to soli utuntur
pontifices. Duab enim tunicis me¬
rito induitur pontifex: qͥa debet
de thesauro suo ꝓferre noua & uet̾a:
id est legem intelligere scd̾m litte¬
ram. quẽ ammođu ante aduentũ

Expanded text:
libus non utuntur novi sacerdotii ponlibus non utuntur novi sacerdotii pontifices, quibus est injuncta servandae castitatis quotidiana necessitas, sicut est quotidie offerendi concessa potestas: cum pontifices umbrae servientes, expleta vice sua, feminalia sua solverent, tempore vicis suae tamen ea induerent. Reliqua duo, poderis et zona, veteribus et novis sacerdotibus fiunt indumenta communia, quamvis zona nostrorum sacerdotum non sit quatuor intexta coloribus, aut propter penuriam materiarum, aut propter absentiam artificum, undecunque tamen sit, et haec et illa unum gerunt temperantiae typum. Sequitur quartum indumentum, tunica interior, vel hyacinthina, qua et in Veteri et in Novo Testamento soli utuntur pontifices. Duabus enim tunicis merito induitur pontifex, quia debet de thesauro suo proferre nova et vetera, id est, legem intelligere secundum litteram, quemadmodum ante adventum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣtuor colorib. quib erat zona illa
uariata. bysso. purpura. iacincto.
& cocco: quib colorib qͣtuor elem̃ta
signantur: quoꝵ complexione na
qͥa de terra oritur terrã: ꝑ purpurã
quia sangͥne cocleaꝵ marinaꝵ tin¬
guit᷑. aquã: ꝑ iacinctum qͥa colorẽ
sereni aeris mutat᷑. aerem: ꝑ coccũ
qͥ colore flammeo rutilat. ignẽ sig
exuberantia in renib maxime suꝑ¬
fluos humores: praui humores il¬
licitos motꝰ guãnt: qui nͥ freno par¬
simoniȩ reprimantur: castitatis
dignitas in eis facili impulsu ꝑicli¬
tatur. Ubi aũ maior est pugna: ma¬
ior est adhibenda custodia Inde est
qd̾ int̾ indum̃ta pontificalia. ad¬
huc circa renes applicant᷑ linea fe¬
minalia: ñ tam ad uelandu tur
pitudinẽ carnis. quȩ iam solitis est
oꝑta uestim̃tis.: qͣm ꝓpter signum
dicit. Honesta nr̃a nulliꝰ egent.
Q ͤ aũ inhonesta sunt: his abuudã¬
tiorẽ honorẽ cirriundamꝰ. femina¬

Expanded text:
quatuor coloribus, quibus zona illa quatuor coloribus, quibus zona illa variata erat, bysso, purpura, hyacinet cocco: quibus coloribus quatuor elementa signantur, quorum complexione natquia de terra oritur, terram; per purpuram, quia sanguine cochlearum marinarum tingitur, aquam; per hyacinthum, quia colorem sereni aeris imitatur, aerem; per coccum, qui colore flammeo rutilat, significarexuberantia in renibus maxime superfluos humores, pravi humores illicitos motus generunt, qui nisi freno parcimoniae reprimantur, castitatis dignitas in eis facili impulsu periclitatur. Ubi autem major est pugna, major est adhibenda custodia. Inde est quod inter indumenta pontificalia adhuc circa renes applicantur linea feminalia, non tam ad velandam carnis turpitudinem, quae jam solitis operta est vestimentis, quam propter signum dicit: « Honesta nostra nullius egent. Quae autem inhonesta sunt, his abundantiorem honorem circumdamus . » Femina
Abbreviated transcription (Latin):
B ẏssꝰ enĩ genꝰ est lini candidissimi:
& ad summũ candorem multa uexati¬
one & ablutione ꝑductum. Signifi¬
cat aũ ꝑfectam carnis mundiciam
scd̃m illud qd̾ in apocalypsi legitur.
Byssinũ. sunt iustificationes scõrũ.
Hanc mundiciã caro sac̾dotis ex se
ñ habet. sicut nec linum ex se est
candidi: s ficut dictum ẽ. multis
castigationib & ablutionib reddit᷑
candidu: ut apcum fiat indum̃tis
pontificũ. Forma est sacerdotalis
industriã. quod ñ potuit habere
ꝑ naturã. Hȩc uestis grece poderis
idest talaris appellatur: qͥa acollo
usq ad talos extenditur: & ita est
arta. & m̃bris corporis contemꝑata:
ut sua forma testificet᷑ sacerdotẽ ni¬
chil habere dissolutum. nicħ remis¬
sum: s ad omẽ opus bonũ eẽ expe¬
ditũ. Hec eadem uestis circa renes
zona fortuis adstringit᷑: ut castitaᷤ
sacerdotis nullo incentiuoꝵ estu
dissoluat᷑. Qd̾ bene significatur in

Expanded text:
Byssus enim est genus lini candidissimi, Byssus enim est genus lini candidissimi, et ad summum candorem multa vexatione et ablutione perductum. Significat autem perfectam carnis munditiam, secundum illud quod in Apocalypsi legitur: « Byssus sunt justificationes sanctorum . » Hanc munditiam caro sacerdotis ex se non habet, sicut nec linum ex se est candidum: sed, sicut dictum est, multis castigationibus et ablutionibus redditur candidum, ut aptum fiat indumentis pontificum. Forma est sacerdotalis industriam quod non potuerunt habere per naturam. Haec vestis Graece ποδήρης, id est talaris, appellatur, quia a collo usque ad talos extenditur: et ita est arcta, et membris corporis contemperata, ut sua forma testificetur sacerdotem nihil habere dissolutum, nihil remissum, sed ad omne opus bonum esse expeditum. Haec eadem vestis circa renes zona fortius astringitur, ut castitas sacerdotis nullo incentivorum aestu dissolvatur. Quod bene significatur in