comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rent neq se deinimicis uleisci pos¬
sent . eo qđ se in locis cõmunissent
firmissimis. neq regẽ capere dequo
ultio fuer& qui se in fraticinenses
munieraet muros. infirmatꝰ ut dixi¬
m̃ aerũ intẽperantiaxexercit̾.
ac fame ad trit̾ redire ad ꝓpriades¬
tinauit. Subdens &iã illud accep¬
ta sacram̃ta regis ditionib qđ pat̃
eiꝰ prius habuerat. deqͥb locis &
captiuos &alias abdirxere prȩdas.
& sic regredientes ita fame confi¬
ciebant᷑. ut prus & arma & uesti¬
m̃ta ael corm̃ dũ uictũ chemerent.
quã locũ genitalẽ conti gerent.
ltapta charius langobardorũ rex.
legationẽ ad gunthehrãnũ regẽ.
cũ hui eemoli uerbis direxit.
Vos pussime rex subiectiatq fi¬
deles uob gentiq urẽ sic̃ patrib
urĩs fuimꝰ. eẽ desideram̃. nec difce¬
dimꝰ as. icram̃to. qđ prȩcessores
nr̃i urĩs decessorib iurauerunt
Nunc autẽ desistite aꝑsecutione

Expanded text:
rent neque se de inimicis ulcisci posrent neque se de inimicis ulcisci possint, eo quod se in locis communissint firmissimis, neque regem capere, de quo ultio fieret, qui se infra Ticinensis munierat muros, infirmatus, ut diximus, aerum intemperantia exercitus ac fame adtritus, redire ad propria distinavit, subdens etiam illud, accepta sacramenta, regis ditionibus, quod pater eius prius habuerat, de quibus locis et captivos et alias abduxere praedas. Et sic regredientes, ita fame conficiebantur, ut prius et arma et vestimenta ad coemendum victum demerent, quam locum genetale contingerent. At Aptacharius Langobardorum rex legationem ad Gunthchramnum regem cum huiuscemodi verbis direxit: 'Nos, piissimi rex, subiecti atque fidelis vobis gentique vestrae, sicut patribus vestris fuimus, esse desideramus; nec discedimus a sacramento, quod praecessoris nostri vestris decessoribus iuraverunt. Nunc autem desistite a persecutione
Abbreviated transcription (Latin):
focos habuerant. ł tantoria fixe¬
rant. Cũq nullũ dehis cdep̾hen¬
dissent. ad castrac sua reges sis.
ibiq ad eos imperatoris ligatiue¬
ner̃. nuntiantes adesse exercitũ
in solatio eoꝵ. dicentesq qr post
triduũ cũ risdẽ uenimꝰ. & hocuo¬
bis erit signũ. Cũ uideritis uil¬
lȩ huũ quȩ inmonte sita ÷ domas
incendio c̃cremari. & fumũ in¬
cendii adcelos usq sustolli. no¬
ueritis nos cũ exercitu quẽ polli¬
cem̃ ad eẽ. Sedex pectantes uix¬
ta placitũ dies sex. nullũ ex his
uenisse c̃tẽplatisunt. Chedinꝰ
b &iã sac nrm̃ta exegit. Morb
& iã desenteriȩ grixut̃ exercitũ
afficirbat. eo qđ arres iẽgrui
in su&iq his hominib essent.
ex quo pleriq interier̃. Cõmoto
autẽ uento & data pluuia. cũ pau¬
lisꝑ refrigescere aer coepit. in ĩ¬
firmitate salubritatẽ contulit.
Quid plurx: ꝑ tres fere menses
italiã ꝑuagantes. cũ nihil ꝓfice¬

Expanded text:
focos habuerunt vel tenturia fixefocos habuerunt vel tenturia fixerant. Cumque nullum de his depraehendissent, ad castra sua regressi sunt; ibique ad eos imperatoris legati venerunt, nuntiantes, adesse exercitum in solatio eorum, dicentesque, quia: 'Post triduum cum eisdem venimus, et hoc vobis erit signum. Cum videritis vellae huius, quae in monte sita est, domus incendia concremare et fumum incendii ad caelos usque sustolli, noveritis, nos cum exercitu, quem pollicimus, adesse'. Sed expectantes iuxta placitum dies sex, nullum ex his venisse contemplati sunt. Chedinusibus etiam sacramenta exegit. Morbus etiam desenteriae graviter exercitum adficiebat, eo quod aeris incongrue insuetique his hominibus essent, ex quo plerique interierunt. Commoto autem vento et data pluvia cum paulisper refrigiscere aer coepit, in infirmitate salubritatem contulit. Quid plura? Per tres fere menses Italiam pervagantes, cum nihil profice
Abbreviated transcription (Latin):
issent in pͣla ut aliquid uct̾ ad qͥ¬
rerent. alango bardis inruentib
passĩ ꝑ loca ꝓsternebant᷑. Enrt autẽ
stagnũ qđ elã in ipso mediolanen¬
sis urbis t̾ritorio qđ cereũ uoci¬
tant. ex quo paruus quidẽ flu ui¬
us sed ꝓfundus egredit᷑. suꝑ huiꝰ
lacilitus langobardos residere
audierant: Alquẽ cũ acl ꝓpin¬
quassent. priusquã flum̃ qđ dix¬
imꝰ transirent. alitore illo unus
lango bar cloꝵ stans loriea ꝓteet̾¬
& galea contũ manu gestans. uo¬
eẽ delit c̃tra francorũ exercitũ
dicens. Hodie apparebit. cii di¬
uinitas obtenere uictoriam prest&
Unde intelligi dat̾. hoc signũ sibi
lango bardi p᷑ parauisse. Tunc pau¬
ei transeuntes ẽ trie lango bardũ
hunc decer tantes. prostrx uer̃ eũ.
& ecce omĩs exercitus langobar elo
infugã uersus. prȩterut. Hi quo¬
q. transeuntes flum̃. nullũ dehis
repperiunt. nisi tantũ recognos¬
centes apparatũ castroꝵ ubi uel

Expanded text:
issent in praeda, ut aliquid victus adquiissent in praeda, ut aliquid victus adquirerent, a Langobardis inruentibus passim per loca prosternebantur. Erat autem stagnum quoddam in ipso Mediolanensis urbis territurio, quod Ceresium vocitant, ex quo parvus quidem fluvius, sed profundus egreditur. Super huius laci litus Langobardos resedere audierant. Ad quem cum adpropinquassent, priusquam flumen, quod diximus, transirent, a litore illo unus Langobardorum stans, lorica protectus et galea, contum manu gestans, vocem dedit contra Francorum exercitum , dicens: 'Hodie apparebit, cui Divinitas obtenere victuriam praestit'. Unde intellegi datur, hoc signum sibi Langobardi praeparavisse. Tunc pauci transeuntes, contra Langobardum hunc decertantes, prostraverunt eum; et ecce! omnis exercitus Langobardorum in fugam versus praeteriit. Hi quoque transeuntes flumen, nullum de his repperiunt, nisi tantum recognuscentes apparatum castrorum, ubi vel
Abbreviated transcription (Latin):
rege relata. ẽ festĩ exer¬
citũ initaliam cõmoueri iub&.
acxx cduces ad lango bardorũ
gentẽ debellandã rlegit. Quoꝵ
nomina ñ putaui lectiomi exor¬
dine ne cessario inserenda. Au
doualdus uerodux cũ uitithrio¬
ne cõmodo cãpamȩ populo. eũ
ad met tinsim urbẽ quȩ ei initi¬
nere sitarrat iccessiss&. tantas
prȩdas tantaq homicidia acce¬
deͦs ꝑ p&rauit ut hostẽ ꝓpriȩ
regioni putaret᷑ inferre.
Sed& alii quoq ducessimilit̃ cũ falin¬
gis suis fecere. nautprius nde ae
ꝑropriã aut eopulũ contunt̃ ael
ficerent quã quidar uc terit ebo¬
munieigente pagurent. Al pro¬
pirquantes nuett adt̃minũ italiꝵ̧ au¬
doualdus cũ sexducib. dextrã p&ri¬
it. atq. idmedio lanensim urbem
adurrit. ibiq eminꝰ incã pestria
cstra posuer̃. Olo autẽ dux aclbi¬
lioͦnẽ huiꝰ urbis castrũ incãpissitũ
caninis in postune accedens. iacu¬
lo subpapilla saueiat̃. cecidit &
mostuus. ẽ. Hiautẽ cũ egressifu¬

Expanded text:
rege relata, confestim exercitum in Italiam commovere iubet ac viginti duces ad Langobardorum gentem debellandam dirigit. Quorum nomina non putavi lectioni ex ordine necedoualdus vero dux cum Vinthrione commoto Campaniae populo, cum ad Mettensem urbem, quae ei in itinere sita erat, accessisset, tantas praedas tantaque homicidia ac caedes perpetravit, ut hostem propriae regioni putaretur inferre. Sed et alii quoque duces similiter cum phalangis suis fecere, ita ut prius regionem propriam aut populum commanentem afficerent, quam quidt. Adpropinquantes autem ad terminum Italiae, Audovaldus cum sex ducibus dextram petiit atque ad Mediolanensim urbem advenit; ibique eminus in campestria castra posuerunt. Olo autem dux ad Bilitionem huius urbis castrum, in campis situm Caninis, inportunae accedens, iaculo sub papilla sauciatus, cecidit et mortuus est. Hi autem cum egressi fu
Abbreviated transcription (Latin):
iustꝰ in iuditus. & in cõmisso fidelis
Deniq chlodoueo cũ omĩ exercitu
circa muros urbis residente. ai
aredius. Si dignant̃ orex gloru
celsitudinis tuȩ paucos humilitat
meȩ sermones uelit accipere.
consiliũ lic& non egeatis. tamen
fide ĩ tegra ministrabo. id quod
transire de liberas. Cur inquid¬
hic retines exercitũ. cũ in loco
firmissimo tuus resideat inimicꝰ
Depopularis agros: prata de pascis
uineas dissecas. oliueta succt dis
omnesq. regionis frurtꝰ euertis
interĩ & illi nocere nil p̃uales
Mitte pocius legationẽ. & tributi
qđ tibi annis singulis dissoluat
impone. & ut regio salua sit. &
patriȩ iussit redire ad propria
unc missa legatione adgundobadũ

Expanded text:
iustus in iudiciis et in commisso fidelis. iustus in iudiciis et in commisso fidelis. Denique Chlodovecho cum omni exercitu circa muros urbis resedente, ait Aridius: 'Si dignanter, o rex, gloria celsitudinis tuae paucos humilitatis meae sermones vellet accipere, consilium licet non egeatis, tamen fide integra ministrabam; idemque transire deliberas. Quur', inquid, 'retines exercitum, cum loco firmissimo tuus resedeat inimicus? Depopularis agros, preda depascis, vineas dissecas, oliveta succidis omnesque regionis fructus evertis; interim et illi nocere nihil prevales. Mitte potius legationem et tributum, quod tibi annis singulis dissolvat, inpone, ut et regio salva sit, et tu patriae redire iubet ad propria. Tunc missa legatione ad Gundobadu
Abbreviated transcription (Latin):
dera. Habebat tam̃ secũ uirũ
in lustrẽ arediũ. strennuũ atq
sapientẽ. quẽ ad se accersitũ ait.
regionẽ totã euertant. Adhȩc
aredius ait. Oport& te lenire
feritatẽ hominis huius. nepereas.
Nunc ergo si placo in oculis tuis. egͦ
ate fugere. & ad eũ transire con¬
simulo. Cũq ad eũ accessero.
ego faciã ut neq te neq hanc no¬
ct̾at regionẽ. tantũ ut qͦđ tibi
ꝑmeũ consiliũ demandauerit .im¬
plesestudeas. donec causamtuã
dñs ꝓsperã facerȩ sua pietate
dignet᷑. Et ille ł aciam inquid
quȩ cũq mandaueris. Hȩc eo dicen¬
ie. uale dicens aredius diser scit.
& adchlodoueũ regẽ abiens ait
Ecce ego humilis tuus pussimere
ad tuã potentiã uenio. relinqua
illũ miserrimũ gundobadũ. Quas
sime pietas tua recipere ilignatus
integrũ inme famulũ atq fudelẽ
& tu. & posteritui habebitis.
Quẽ ille prõptissime recolligens.
secũ retinuit. Erat enĩ iocundis
in fabulis. strennuus in consilus.

Expanded text:
Habebat tamen secum virum inlustrem Aredium, strinuum atque sapientem, quem ad se arcessitum, ait: regionem totam evertant'. Ad haec Aredius ait: 'Oportit te lenire feritatem hominis huius, ne pereas. Nunc ergo, si placit in oculis tuis, ego a tefugire et ad eum transire consimulo, cumque ad eum accessero, ego faciam, ut neque te neque hanc noceant regionem, tantum ut quod tibi per meum consilium demandaverit implere studeas, donec causam tu am Dominus prosperam facere sua pietate dignetur. Et ille: Faciam', inquid, 'quaecumque mandaveris'. Haec eo dicente, vale dicens Aridius discessit, et ad Chlodovechum regem abiens, ait: 'Ecce! ego humilis tuus, piissime rex, ad tuam potentiam venio, relinquens illum miserrimum Gundobadum. Quod si me pietas tua recipere dignatur, integrum in me famolum atque fidelem et tu et posteri tui habebitis'. Quem ille prumptissime colligens, secum retenuit. Erat enim iocundus in fabulis, strenuus in consiliis,
Abbreviated transcription (Latin):
odorib: collocari. Rexergo
p̃rior. poposcit se apontifice̾
baptizari. Trocedit nouus con¬
stantinus adbaptis mũ. ab nega¬
tis diaboli põpis. Cui ingresso
Ore fecundo mitis depone colla
sicãber. Adora quod incendisti.
incende quod ad orasti. Erat
autẽ sc̃s remigius uir sapientissimꝰ.
rethoricꝰ & p̃clarus ĩ uirtutibus.¬

Expanded text:
odoribus collocari. Rex ergo odoribus collocari. Rex ergo prior poposcit, se a pontifeci baptizare. Venit novus Constantinus ad baptismum, abnegatis diabuli pompis. Cui ingresso ore fecundo: 'Mitis depone colla, Sicamber; adora quod incendisti, incende quod adorasti'. Erat autem sanctus Remegius vir sapientissimus, rethoricus, preclarus in virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
secretius. repit ei ĩ sinuare. ut
dm̃ uerũ factorẽ caeli acterrȩ
creder&. idola negleger&.
quȩ neq sibi nec aliis ꝓdesse posst̃.¬
At ille ait. Labent̃ te sanctissi me
pat̃ audirẽ. sed unum restat
qđ populus qͥ me sequit᷑. non patit᷑
relinqre deossuos. Sed uado &
loquor eis. iuxta uerbũ tũũ pater.
Conueniens autẽ cũ suis. priusquã
ille loquer&ur. p̃currente poten¬
tia dĩ omĩs populus parit̃ acclamaũ.
Mortales deos relinqͥmus pierex.
& dm̃ quẽ remigius p̃dicat ĩ mor¬
talẽ sequi parati sumꝰ. Nunciant᷑
haec antestiti. qͥ gaudio magno
repletꝰ iussit lauacrũ p̃parari
Uelis depictis adũ brant᷑ plateȩ.
y̧ccłȩ curtinis albentib ador¬
nantur. baptisteriũ cõponitus.
balsama diffundit᷑. micant fla¬
grantes odore cerei. totumq:
tr̃plũ bapt isterii diuino resper¬
gitur odore. Talẽ ergo grãm¬
ibi asstantib populis ds̃ tribuit.
ut estimarent se para dy si

Expanded text:
secretius coepit 83 ei insinuare, ut secretius coepit 83 ei insinuare, ut Deum verum, factorem coeli et terrae crederet, idola negligeret, quae neque sibi, neque aliis prodesse posst: Libenter te, sanctissime pater, audiam, sed restat unum, quod populus qui me sequitur, non patitur relinquere deos suos: sed vado et loquar eis juxta verbum tuum. Conveniens autem cum suis, priusquam ille loqueretur, praecurrente potentia Dei, omnis populus pariter acclamavit: Mortales deos abjicimus, pie rex, et Deum quem Remegius praedicat inmortalem sequi parati sumus'. Nuntiantur haec antestiti, qui gaudio magno repletus, iussit lavacrum praeparari. Velis depictis adumbrantur plateae, eclesiae curtinis albentibus adurnantur, baptistirium conponitur, balsama difunduntur, micant flagrantes odorem cerei, totumque templum baptistirii divino respergetur ab odore, talemque ibi gratiam adstantibus Deus tribuit, ut aestimarent se paradisi
Abbreviated transcription (Latin):
Lureliañ quoq hȩc uidens. ait adregẽ.
Domine mirex crede modo ĩ dm̃cȩli
quẽ reginatua p̃dicat. & uictoriã
hegina p̾dicat esse filium dĩ uiui.
qsubuenis tribulatione quidas
auriliũ inte sperantib: tuũ nune
adutoriũ de uotus postuls nuts
mibi uictoriã suꝑ hos hostes dederis
& exꝑtus fuero illã uirtutẽ quã
in nomine tuo baptizabor. Inuo¬
caui enĩ deos meos. & ut experiar
elongati sunt ab auxilio meo.
tantũ ut eruas ab aduersarus me
Cũq hec dicer&. a lamanni terga
uertentes. in fugã lapsisunt.
Cũq regẽ suũ uiderent int̃ ep̃tum.
chlodoue i seditionibus subduNT
dicentes. Neã plius que sumꝰ pereat
populus. iã tui sumus. Atille
ꝓhibito bello. cohortato populo.
cũ pace regressus. narrauit
reginȩ qualit̃ ꝑ ĩ uorationẽ nomi¬
nis xp̃i. uictoriã meruit optinere.
unc regina accersiri dam scm̃
remigiũ remensis urbis ep̃m iub&
dep̃cans ut regi uerbũ salutis in¬
sinuar&. Quẽ sacerdos accersitui

Expanded text:
urilianus haec videns, ait ad regem: 'Domine mi rex, crede tantomodo Deum caeli, quem regina tua predicat'. Ille regina mea, predicat esse filium Dei vivi, qui subvenis in tribulatione, qui das auxilium in te sperantibus, tuum adiutorium devotus postulo, ut, si michi victoriam super hos ostes dederis, et expertus fuero illam virtutem, quam in nomine tuo baptizabor. Invocavi enim deos meos, et, ut experior, elongati sunt ab auxilio meo; tantum, ut eruar ab adversariis meis. Cumque haec diceret, Alamanni terga vertentes, in fugam labi coeperunt. Cumque regem suum cernerent interemptum, Chlodovechi se ditionibus subdunt, dicentes: Ne amplius, quaesumus, pereat populus: jam tui sumus. At ille, prohibito bello, coarctatoque populo, cum pace regressus, narravit reginae, qualiter per invocationem nominis Christi victoriam meruit obtinere. XXXI. Tunc regina accersiri clam sanctum Remigium Rhemensis urbis episcopum jubet, deprecans ut regi verbum salutis insinuaret. Quem sacerdos accersitum,
Abbreviated transcription (Latin):
Q pxorare & p̾cib deberent insistere. furtis & sacrilegiis instintu diabolico ñ metuunt
inhiaptr Ex quib quidã quos adhuc ignoramus in gredientes hancbeatȩ dĩ genitricis
in aau basuica palliũ de suꝑ altari scȩ erucis nontimuer̃ auferrt Sed & alia quedã
nip ablata sunt inde. lintramina uidelic& ex lecto frederici custodis ecde. Sed oe de
iupella sc̃ paeri infira claustrã. ablatũ est uestimertũ sacerdota le eruseos e enomunica

Expanded text:
Dei exorare, et precibus deberent insistere, furtis et sacrilegiis instinctu diabolico non metuunt Dei exorare, et precibus deberent insistere, furtis et sacrilegiis instinctu diabolico non metuunt inhiare. Ex quibus quidam, quos adhuc ignoramus, ingredientes hanc beatae Dei Genitricis Mariae basilicam, pallium desuper altari sanctae crucis non timuerunt auferre; sed et alia quaedam nuper ablata sunt inde, linteamina videlicet ex lecto Frederici custodis ecclesiae; sed et de capella S. Petri infra claustrum ablatum est vestimentum sacerdotale in praesen
Abbreviated transcription (Latin):
quã nec murus nec humana manus defendit. dĩ potentia & scoꝵ merita ne illã ingrede¬
eos a ggressuse: & magnã partẽ dehis qui prȩdã ducebant occisis & partire insaxon a custu
suisa harime autẽ ex ullis qui remũ adierunt. uolentib ad sotios suos redire predã ex cussit
Maior uero & fortior pars de nortmanis inquadã uilla quȩ uocatur auallis se recdusit. ubi eos
Ali quierant cũ learlomanno si ne periculo sui adire ne quiuer. Vnde cirea uesperã pede¬
teptui retro reuersi. inuicinis uillis se collocauer̃: Nort manni uero mox ut luna eis
iluxit . ab ipsa uilla egressi. itinere quo ueneraNt redierunt
I del ricus ep̃s rodulfus archidiaconus: & omis remensis ecela ceras. omnib eccel& di filio
Quida ꝑuersi &e nefaru homines tẽplũ dĩ cum scelerata mente introeuntes. dũ dementiõ

Expanded text:
quam nec murus nec humana manus defendit, Dei potentia et sanctorum merita, ne illam ingredequam nec murus nec humana manus defendit, Dei potentia et sanctorum merita, ne illam ingredeeos aggressus est, et magnam partem de his qui praedam sunt; maxime autem ex illis qui Remum adierunt, volentibus ad socios suos redire, praedam excussit. Maior vero et fortior pars de Nortmannis in quadam villa quae vocatur Avallis se reclusit, ubi eos illi qui erant cum Karlomanno sine periculo sui adire nequiverunt. Unde circa vesperam pedetemptim retro reversi, in vicinis villis se collocaverunt. Nortmanni vero, mox ut luna eis illuxit, ab ipsa villa egressi, itinere quo venerant redieruntaconus et omnis Rhemensis Ecclesiae clerus omnibus Ecclesiae filiis. Quidam perversi et nefarii homines templum Dei cum scelerata mente introeuntes, dum clementiam
Abbreviated transcription (Latin):
psopt̃ usq circa laudunũ eastellũ uenerunt. & quȩ in grro ipsius castelli erant de p̃dati sunt
& incenderunt. disponentes remi uenire. Indeq per suessiones & nouiomagũ ꝑgentes.
ad p̃fatũ castellũ expugnandũ redire & regnũ sibi subicere: Quod ꝓcerto audiens hinema
ep̃s cuius homines de potestate remensis ep̃ii cum hearlomanno erant. uig noc tu cum
corpore sc̃i remigi & or namentis remensis eccł&e. sicut infirmitas corporis eiꝰ poscebars
sella gestatoria deportatus: & canonicis ac monachis atq sc̃i monialib hac illacq disꝑsis.
ultra matronã in quadã uilla quȩ sparnacus nominat᷑. uix fuga lapsus ꝑuenit
Scara autẽ de nort mannis plenitudinẽ illoꝵ prȩueniens. usq. ad por̾tã remi puenit. Qui ea
quȩ extra ciuitatẽ inuener̃ dep̃dati sunt. & uillulas quasdã incenderunt. Sedeiuicatẽ

Expanded text:
propter usque circa Laudunum castellum venerunt et quae in gyro ipsius castelli erant depraedati sunt propter usque circa Laudunum castellum venerunt et quae in gyro ipsius castelli erant depraedati sunt et incenderunt, disponentes Remi venire, indeque per Suessiones et Noviomagum pergentes, ad praefatum castellum expugnandum redire et regnum sibi subicere. Quod pro certo audiens Hincmarus episcopus, cuius homines de potestate Remensis episcopii cum Karlomanno erant, vix noctu cum corpore sancti Remigii et ornamentis Remensis ecelesiae, sicut infirmitas corporis eius poscebat, sella gestatoria deportatus, et caultra Matronam in quadam villa quae Sparnacus nominatur, vix fuga lapsus pervenit. Scara autem de Nortmannis plenitudinem illorum praeveniens, usque ad portam Remis pervenit, qui ea quae extra civitatem invenerunt depraedati sunt, et villulas quasdam incenderunt; sed civitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
per&. interuentione quorundã obtinuit. Sigefrido &iã & uurmoni ulorũq cõplicib olura
milia argenti & auri quȩ de thesauro scĩ stephani mettensis aliorũq scõꝵ locis arripuit eis aedi
& ad deuastandã regni sui atq consobrini sui partẽ sicut antea fecerant. residere permisit
Hugoni autẽ hlotharii iunioris filio. facultates ecclesi asticas mettensis ep̃i quas sacri canones
futuro ep̃o reseruari p̃cipiunt. ad consũ mendũ cõmisit. Engibergã uero hludo uuici italue
regis ux ort̃ quã imperator in alemanniã transduxerat. ꝑ leudo ardũ cuercelieise ẽpa
ps serarolus alim promiserat. Icarlomanno restituer&. V nde nilcerti obtinuit. sed absen
illus iuisto regno maximũ detrimentũ fecit. quia karlom annus non haburt unde nort¬
mannis poss& resistere. quibusdã regni primorib ab ipsius auxilio se retrahentib Qua¬

Expanded text:
iperet, interventione quorumdam obtinuit. Sigefrido etiam et Vurmoni illorumque complicibus plura iperet, interventione quorumdam obtinuit. Sigefrido etiam et Vurmoni illorumque complicibus plura milia argenti et auri, quae de thesauro sancti Stephani Mettensis aliorumque sanctorum locis arripuit, eis dedit, et ad devastandam regni sui atque consobrini sui partem, sicut antea fecerant, residere permisit. Hugoni autem, junioris Lotharii filio, facultates ecclesiasticas Mettensis episcopii, quas sacri canones futuro episcopo reservari praecipiunt, ad consumendum remisit. Engilbergam vero, Ludovici Italiae regis uxorem, quam imperator in Alamanniam transduxerat, per Leudoardum, Vercellensem episcopum, ipse Carolus olim promiserat, Carolomanno restitueret. Unde nil certi obtinuit, sed absentia illius in isto regno maximum detrimentum fecit, quia Carolomannus non habuit, unde Nortmannis posset resistere, quibusdam regni primorib
Abbreviated transcription (Latin):
addita. & pastim cũ castello mosomagensi incensa. & uualã mettensẽ ep̃m contra sacrã
auctoritatẽ & episcopale ministertũ armatũ & bellantẽ occisũ. & socios eius fugatos
hababant Ipsi autẽ parati erant illũ recipere. & se illi cõmendare. sicut & fecerun
Dũ autẽ in eodem ꝓcinctudeger& mense septẽbrio. nuntiatũ est illi certo nuntio. quia capta
ulenna uxorẽ bosonis & filiam eius richardus frat̃ ipsius bosonis ad comitatũ suũ augustudu¬
mensem ad ductã habebat. Sed & astingus &ł complices illius nort manni aligeri ẽgresi.
maritimas partes petierunt. Rarolus autẽ nomine imp̃r. contra nort mannos uenit
cũ multo exercitu. usq ad illoꝵ firmitatẽ. Quo ueniens. concidit cor eiꝰ. & placida mente
gota fridũ cum suis ut baptismaĩ susciper&. & frisiã aliosq honores quos roricus habuerat rec¬

Expanded text:
addicta, et partim cum castello Mosomagensi, incensa, et Wallam, Mettensem episcopum, contra sacram addicta, et partim cum castello Mosomagensi, incensa, et Wallam, Mettensem episcopum, contra sacram auctoritatem et episcopale ministerium armatum et bellantem, occisum et socios ejus fugatos habebant. Ipsi autem parati erant illum recipere, et se illi commendare, sicut et fecerunt. Dum autem in eodem procinctu degeret, mense Septembrio nunciatum est illi certo nuntio, quia capta Vienna, uxorem Bosonis et filiam ejus Richardus, frater ipsius Bosonis, ad comitatum suum Augustudunensem adductam habebat. Sed et Hastingus et complices illius Nortmanni, ex Ligeri egressi, maritimas partes petierunt. Carolus autem, nomine imperator, contra Nortmannos venit cum multo exercitu usque ad illorum firmitatem; quo veniens concidit cor ejus, et placitamento Gotafridum cum suis, ut baptisma susciperet, et Frisiam aliosque honores quos Roricus habuerat rec
Abbreviated transcription (Latin):
in adiutoriũ illoꝵ contra nortmannos disposuit. & ipse ultra sequanã acsi recepturus brt¬
tonũ principes & hellaturus contra nortinannos. usq turonis ꝑrexit. ubi infirmatus ẽ. corpo
& lectica deportatus usq ad monasteriũ scĩ dronisii mense augusto. ibi mortuus. ẽ. & sepulti
Primores autẽ regni expeditũ nuntiũ miserunt ad barlomannũ. mandantes ut relictis
qui uiennã obsiderent. & seditioni bosonis resisterent. ipse quantotius ad eos uenire festi¬
nar&. qm̃ hostilit̾ ipsi prȩparati erant in occursũ nortmannoꝵ. qui ciuitates coloniã &
treueris cũ monasteris sibi contiguis iam incensas haberent. & monasteriũ scĩ landbera
in leudica & proniae. & inde aquis &iã palatiũ. omniaq monasteria parrochiarũ. tun
grensis uidelic&. a trebatensis. cameracensis. & partẽ remensis parrochiae suae dicioni

Expanded text:
in adiutorium illorum contra Nortmannos disposuit. Et ipse ultra Sequanam, acsi recepturus Britin adiutorium illorum contra Nortmannos disposuit. Et ipse ultra Sequanam, acsi recepturus Brittonum principes et bellaturus contra Nortmannos, usque Turonis perrexit. Ubi infirmatus est corpore, et lectica deportatus usque ad monasterium Sancti Dyonisii, mense Augusto ibi mortuus est et sepultus. Primores autem regni expeditum nuntium miserunt ad Karlomannum, mandantes, ut, relictis qui Viennam obsiderent et seditioni Bosonis resisterent, ipse quantocius ad eos venire festinaret, quoniam hostiliter ipsi praeparati erant in occursum Nortmannorum, qui civitates Coloniam et Treveris cum monasteriis sibi contiguis iam incensas haberent, et monasterium Sancti Landberti in Leudica et Proniae et Indae, Aquis etiam palatium omniaque mogrensis videlicet, Attrebatensis, Cameracensis, et partem Remensis parochiae suae ditioni
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicitur stromus clausit. quod magis ad munimen paganoꝵ quã ad auxiliũ xp̃ianorũ
factũ fuit. qm̃ ipserex hludouuicus inuenire non potuitꝰ cui illud castellũ ad custodiendũ
cõmitter& poss&. Indeq reuersus. anno dñicȩ in carnationis e dccc lxxxii. apud
compendiũ natiuitatẽ dñi sed & sc̃m pascha celebrauit. Ubi nuntiatũ est. quia sobrinus sui
hludo uuicus hludo uiuci regis germaniȩ filius inutiliter sibi & eccłȩ ac regno uiuens. morti
sub cubuit. Venientes autẽ primores partis illius regni quȩ ipsi hludouuico in locariũ data
fuerat. quatenus quȩ pater eius auus illoꝵ habuerunt eis consentir&. uoluer̃ se illi commer¬
dare . sed consilio primoꝵ suorũ propter sacramenta quȩ inter eũ & harolũ facta fuerus
non eos in. cõmendationẽ suscepit. sed scarã hostilem cui prȩfecit theodericũ comitẽ. quas

Expanded text:
qui dicitur Stromus clausit; quod magis ad munimen paganorum quam ad auxilium christianorum qui dicitur Stromus clausit; quod magis ad munimen paganorum quam ad auxilium christianorum factum fuit, quoniam ipse rex Hludowicus invenire non potuit, cui illud castellum ad custodiendum committere posset. Indeque reversus, anno dominicae incarnationis 882. apud Compendium nativitatem Domini, sed et sanctum pascha celebravit. Ubi nunciatum est, quia sobrinus suus Hludowicus, Hludowici regis Germaniae filius, inutiliter sibi et ecclesiae ac regno vivens, morti subcubuit. Venientes autem primores partis illius regni quae ipsi Hludowico in locarium data fuerat, quatenus quae pater et avus illorum habuerunt eis consentiret, voluerunt se illi commendare. Sed consilio primorum suorum propter sacramenta quae inter eum et Karolum facta fuerunt non eos in commendationem suscepit, sed scaram hostilem, cui praefecit Theodericum comitem, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
obsesuru ꝓ miserat. mox ut quȩdã sacramenta utrimꝙ inter eos facerts. fue puanine
Abepsa ib siione recessit: & initaliã perrexit: Indeq romã ueniens. ab iohanne
papa se indie natiuitatis dñi in imperatorem consecrari obranug
bosonis seditione. hlucdouuicus frat᷑ eius reuersusẽ. inpartẽ regnisui contra
nort mamos qu astantes omia in suo itinere. corbere monasteriũ & ambianis ciuitatẽ ao
sca loca occupauer̃. de quib non modicã partẽ occisis. ceterisq fugatis. & ipse hludouuicus
una cũ suis retrorsũ nemine ꝑsequente fugã arripuit. diuino manifestante iudicio. quia
qđ a nort mannis fuerat actũ. non humana sed diuina uirtute patratũ extiterit. Iterũ
namq nortmannis regredientib in pastẽ regni sui. isdẽ hludouincus cũ quib potuit
ohuiã eis ꝑrexit. & castellũ materia lignea quorundã consiliarioꝵ suorũ hortatu in loco

Expanded text:
obsessurum promiserat, mox ut quaedam sacramenta utrimque inter eos facta fuerunt, obsessurum promiserat, mox ut quaedam sacramenta utrimque inter eos facta fuerunt, ab ipsa obsidione recessit et in Italiam perrexit. Indeque Romam venipapa se in die nativitatis Domini in imperatorem consecrari obtinuitBosonis seditionem, Ludovicus frater ejus reversus est in partem regni sui contra Nortmannos. Qui vastantes omnia in suo itinere, Corbeiae monasterium et Ambianis civitatem aliaque sancta loca occupaverunt, de quibus non modicam partem occisis ceterisque fugatis, et ipse Hludowicus una cum suis retrorsum, nemine persequente, fugam arripuit, divino manifestante iudicio, quia quod a Nortmannis fuerat actum non humana, sed divina virtute patratum extiterit. Iterum namque Nortmannis regredientibus in partem regni sui, isdem Hludowicus cum quibus potuit obviam eis perrexit et castellum materia lignea quorundam consiliariorum suorum hortatu in loco
Abbreviated transcription (Latin):
inuener̃. sororiũ illius teat baldũ bello aggressi sunt: & multis int̃fectis. illũ infugã
uerte runt. Indeq cũ hoste ex regnis suis una eñ prededa scara blusdouaret eegis
germaniȩ prȩdicti reges ordinatis. qui regnũ suũ contra nortmannos in ganto t esidentes
dustodirost o mburꝗundiã uersus bosonẽ ꝑ mensem iuliũ atrecas ciuitate prexerunt. hapoli¬
rege illuc ci eos titi suo uenturũ. In quo itinere electis decastromates euneo bosenis
homi nib ipsu castellũ ceperunt: & cũ comitatu bernardi cognomento planto pilosa
domorunr. os pergentes simul farolus hludouui cus & heaẜlomannus ad obsi dendã
uiennar inqua boso uxorẽ suã cũ filia & magnã partẽ de suis honunibi pceli iquens
fuennad muta nasq ueca a prapuit. Rarolus autẽ qui se una cũ sobrinis siuis uienã

Expanded text:
invenerunt, sororium illius Teutbaldum bello aggressi sunt, et multis interfectis, illum in fugam invenerunt, sororium illius Teutbaldum bello aggressi sunt, et multis interfectis, illum in fugam verterunt; indeque cum hoste ex regnis suis una cum praedicta scara Ludovici, regis Germaniae, praedicti reges, ordinatis qui regnum suum contra Nortmannos in Ganto residentes custodirent, in Burgundiam versus Bosonem rege illuc cum exercitu suo venturum. In quo itinere, eiectis de castro Matiscano Bosonis hominibus, ipsum castellum ceperunt et cum comitatu Bernardo cognomento Planto–pilosa dederunt; et pergentes simul Karolus, Hludowicus et Karlomannus ad obsidendam Viennam, in qua Boso uxorem suam cum filia et magnam partem de suis hominibus relinquens, fugam ad montana quaedam arripuit. Karolus autem, qui se una cum sobrinis suis Viennam
Abbreviated transcription (Latin):
paternũ uiter se diuiserunt. id ẽ ut hludouuicus qđ francia residuũ erat & ꝑaterno
regno. sed & niustriã cũ marchis suis haber&. & harlomannus burgundiã & aqui¬
taniam cũ marchussuis haber&: & quiq de ꝓcerib scđm conuenientiã in cuius diui¬
sione honores haberent illi se cõmendarent. Inde cõpendiũ redientes. ibi pascha
dni celebrauer̃: Et posthȩc ꝑ remũ &catalaanis eiuitates ad placitũ condictũ medi¬
ante iunio apud gundulfi uillã obuiã suis sobrinis uener̃. Ad qđ placitũ hludo uuicus
infirmitate detentus uenire non potuit. sed prose missos suos direxit. Rarolus autẽ
alongoþardia rediens. illuc uenit. In quo placito cõmuni consensu inuentũ estr ut
ipsi reges hludo uuici quondã filii ad attiniacũ redirent cũ scara hludo uuici germaniȩ
regis. & hugonẽ hlotharii iunioris filiũ impeterent. Quo uenientes. quia hugonẽ non

Expanded text:
paternum inter se diviserunt, id est ut Hludowicus quod dec Francia residuum erat ex paterno paternum inter se diviserunt, id est ut Hludowicus quod dec Francia residuum erat ex paterno regno, sed et Niustriam cum marchis suis haberet, et Karlomannus Burgundiam et Aquitaniam cum marchiis suis haberet, et quique de proceribus secundum convenientiam, in cuius divisione honores haberent, illi se commendarent. Inde Compendium redientes, ibi pascha Domini celebraverunt, et post haec per Remura et Catalaunis civitates ad placitum condictum mediante Iunio apud Gundulfi–villam obviam suis sobrinis venerunt. Ad quod placitum Hludowicus, infirmitate detentus, venire non potuit, sed pro se missos suos direxit. Karolus autem a Longobardia rediens, illuc venit. In quo placito communi consensu inventum est, ut ipsi reges Hludowici quondam regis, et Hugonem, Lotharii junioris filium, impeterent. Quo venientes, quia Hugonem non
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uxore sua ab aquis inistas partesiter arripuit. & usq ad duziacũ uenit. ubi
gor lenus & chuonrađ obuiã illi uener̃. quã plurimis iã de illoꝵ cõplicib abillorum
societate retractis. Indeq hludouuicus & uxor sua ad attiniacũ. indeq adercuriacũ.
& sic usq ad ribodi montẽ ꝑuenerunt : Et uidentes quia gorlenus & chuonrađ qđ ei
polliciti fuerant adtendere nequiuer̃. & ipse ac uxor sua quȩ sperauerunt obtinere
non possent. ꝑactis anucitiis cũ filiis hludouuici. & condicto placito futuro mense unu
adgundulfi uillã. reuersi sunt in ꝑatriã suã. Et inueniens hludouuicus in itinere
nort mannos. dño opem ferente magnã partẽ ex illis oecidit exercitus suus. sed in
saxonia magnũ dãpnũ de fidelib suis ꝑ nortmannos sustinuit. Fnili autẽ hludo uuiei
quondã regis. reuersi sunt ambianis ciuitatẽ. & sicut fideles illoꝵ inuener̃. regnum

Expanded text:
Duziacum venit; ubi Gozlenus et Chuonradus obviam illi venerunt, quam plurimis iam de illorum complicibus ab illorum societate retractis. Indeque Hludowicus et uxor sua ad Attiniacum indeque ad Ercuriacum et sic usque ad Ribodi – montem pervenerunt. Et videntes, quia Gozlenus et Chuonradus quod ei polliciti fuerant adtendere nequiverunt, et ipse ac uxor sua quae speraverunt obtinere non possent, pactis amicitiis cum filiis Hludowici, et condicto placito futuro mense Iunio ad Gundulfi–villam, reversi sunt in patriam suam. Et inveniens Hludowicus in itinere Nortmannos, Domino opem ferente magnam partem ex illis occidit exercitus suus, sed in Saxonia magnum dampnum de fidelibus suis per Nortmannos sustinuit. Filii autem Hludowici quondam regis reversi sunt Ambianis civitatem, et sicut fideles illorum invenerunt, regnum
Abbreviated transcription (Latin):
inaustuten sat cruriss ex uirginitate beatȩ dĩ genitricis maniae. &auctoritare sci
pum apłorũ prucipis omniumq scõrũ: ut sint excõ municati & separati a partici pa¬
tione corporis & singuinis xp̃i. & ingressus ecclesiae omniq xp̃ianoꝵ societate
donec inde emendationẽ & satis factionẽ ueniant. uel p̃dicta quae abstulerunt
huic ȩcclesiae reddart

Expanded text:
irtute sanctae crucis, ex virginitate beatae Dei genitricis Mariae et auctoritate sancti Petri apostolorum principis, omniumque sanctorum, ut sint excommunicati et separati a participatione corporis et sanguinis Christi et ingressu ecclesiae, omnique Christianorum societate, donec ad emendationem et satisfactionem veniant vel praedicta quae abstulerunt huic ecclesiae reddant
Abbreviated transcription (Latin):
und ouualdus uero pictauis ac¬
cedere uoluit. sed timuit: Audie¬
rat enĩ. iam contra se excitũ cõmoue¬
ri. Inciuitatib enĩ quȩ sigeberti
regis fuerant ex nomine regis chil¬
deberti sacram̃ta suscipiebatꝰ. iri
reliquis uero quȩ aut gunt chrãni
aut chilperici fuerantꝰ. Nomine
suo qđ fidẽ seruarent iurabant
Post hȩc ec alismã accessit susceptaq
sacram̃ta muneratisq prioribus.
petrogoricũ ad gredit᷑. Grauit̃
ep̃m̃ tunc iniuriatũ leliquit. ꝓ eo
quod susceptus ab eodẽ honorifice¬
non fuiss&.
XXIII

Expanded text:
undovaldus vero Pictavum accedere voluit, sed timuit. Audierat enim jam contra se exercitum commoveri. In civitatibus enim quae Sigiberti regis fuerant, ex nomine regis Childeberti sacramenta suscipiebat: in reliquis vero quae aut Guntchramni, aut Chilperici fuerant, nomine suo, quod fidem servarent, jurabant. Posthaec Egolismam accessit, susceptisque sacramentis, muneratisque prioribus, Petrogoricum aggreditur, graviter episcopum tunc injuriatum reliquit, pro eo quod susceptus ab eodem non fuisset. XXVII
Abbreviated transcription (Latin):
nere potuerat huiꝰ conuenientiȩ
adinstar ꝓse contra heracliũ ad
p̃liandũ direx̃. Cũq ut̃q cũe¬
quites hiluo congressione pror¬
ln in inuicẽ ꝓpinquarent hera¬
elius. ait ad patriciũ quẽ impera¬
orẽ ꝑsarũ conserue ȩstimabat
dix̃. Sic conurnerat ut singula¬
confligere. quare postergũtiũ
alii secunt᷑. Patricius illegi¬
rns caput conspicere qui post
gũ eiꝰ urenir&. heraclius equum
calcaneũ urhem̃ter urgens ex¬
trahens uxum aput patrien
ꝑsarũ truncauit construr impe¬
rator cũꝑsis deiuet̾ & confusus t̃¬
gauestens asius ꝓpriis trrannico
uestens a fedib remeant ꝓprus.
Heraclius rurcto nauali cũ exerci¬
tu ꝑsas ingredit᷑ totãq ꝑsicdã suꝑ̧di¬
tioni redigit captis exinde multis
thes auris &ui iaelti arnitis trib:
anñ circit̃ ꝑsicla uastata ei ediciore

Expanded text:
at, hujus convenientiae ad instar pro se contra Heraclium ad praeliandum direxit. Cumque uterque cum equis, hi duo congressione praelii in invicem propinquarent, Heraclius ait ad patricium, quem imperatorem Persarum Cosdroem aestimabat, dicens: Sic convenerat ut singulaconfligere, quare post tergum tuum alii sequuntur? Patricius ille gyrans caput, ut conspiceret qui post tergum ejus venirent, Heraclius equum calcaneo vehementer urgens, extrahens uxum caput patricii Persarum truncavit. Cosdroes imperator cum Persis devictus et confusus, terga vertens a suis propriis tyrannico vertentes ad sedes remeant proprias. Heraclius evectu navali cum exercitu Persas ingreditur, totamque Persidam suae ditioni redigit, captis exinde multis thesauris, et septem Aeltiarnitis: tribus annis circiter Persida vastata ejus ditio
Abbreviated transcription (Latin):
ere ut hiduo imperatores singula¬
te oestamine coniungerent suł¬
pensa ꝓcul ut̃q exercit̾ multitu¬
sine ciũ uictoria prȩstabat᷑ abał¬
tissimo impni hiñ quiuinerbat᷑ &
populũ in lȩsũ reciper&. Impe¬
rator ꝑ sarũ hiũ conuenientiȩ se
egressũ ad proeliũ singulareeer¬
tm̃ spondidit herar clius impera¬
tor arma sumens tela prorlu &
falangia suis postergũ p̃paratã re¬
lnquens singulare certam̃ ut ro¬

Expanded text:
 ut hii duo imperatores singulare certamine coniungerent, suspensa procul uterque exercitus multitudinem; et cuius victuria prestabatur ab Altissimo, imperium huius qui vincebatur et populum inlesum receperit. Emperatur Persarum huius convenentiae se egressurum ad prilio singulare certamen spondedit. Aeraclius imperatur arma sumens, telam priliae et falange a suis postergum preparatam relinquens, singolare certamen, ut no
Abbreviated transcription (Latin):
cũ clagob̾to facere ochosũ ut po¬
tius int̃ ficeret᷑. Sediustitiȩ a¬
mor &clĩ timor quẽ diligent̃ am¬
plexerat ipsũ liberauit amalis.
ipse ueroeo anno cũ sigobto filiũ
clagob̾ti acdaribtũ regẽ accessit.
HaRibestus aurelianis
ueniens. sigobtũ descõ laua¬
cro excepit argauͦ ac&eris neus¬
trasus consiho dagobti erat ad¬
insidias. eo anno legati dagobti
quos alheracliũ imperatorẽ di¬
antes pacẽ ꝑp&uã cũ heraclio
firmasse. Acta u̾ miraquẽ ab
qui trrannico ordine mauricio
imperetore int̾ fecerat imperi
elo amentie thes auros in mare ꝓ¬
ircerat dicensq neptuno mimer
clar&. Senatores cernentes qđ
uell& imperiũ ꝑstultitiã destru¬
ere factionẽ heralii. focatẽ ad¬
p̃hensũ senat̾ manib & pedibus
truncatis lapidẽ ad collũ ligatũ
in mare ꝓiciunt. Heraclius con¬
sensu senat̾ imperio sublimat᷑.
cũ infestinatione ꝑsarũ imperi¬
ũ tẽporib mauricu & focatis im¬
peratorẽ multȩ prouintiȩ fuis¬

Expanded text:
um Dagobertum facere odiosum, ut pocius interficeretur; sed iustitiae amor et Dei timor, quam diligenter amplexerat, ipsum liberavit a malis. Ipse vero eo anno cum Sigybertum, filium Dagoberti, ad Chairibertum regem accessit. 62. Chairibertus Aurilianis veniens, Sigybertum decro excepit. Aega vero a caeteris Neptrasiis consilio Dagoberti erat assiduus. Eo anno legati Dagoberti, quos ad Heraclium imperatorem diantes pacem perpetuam cum Heraclio firmasse. Acta vero miraculi quae ab qui tyrannico ordine Mauricium imperatorem interfecerat, imperimodo amentiae thesauros in mare projiceret, dicens quod Neptuno munera daret, senatores cernentes quod vellet imperium per stultitiam destruere, factione Heraclii Focatem apprehensum senatus manibus et pedibus truncatis lapide ad collum ligato in mare projiciunt. Heraclius consensu senatus in imperium sublimatur, cum infestatione Persarum imperium temporibus Mauricii et Focatis imperatorum multae provinciae fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ru deligens assiduȩ residere
disponens cũ omni ustitia quẽ
prius dilexerat fuiss& oblitus
cupiditatis instinctu suꝑ reb
ecclesiarũ & leudib sagaci desi¬
derio uellit omnib: undiq fpo¬
liis nouos implere thes auros.
dis uulfigundis & berchildis.
Nomina concubinarũ. eo qđ plu¬
rus fuissent in creuit huĩ chro¬
nicar in srri. Quod cũ uersum
plures fuiss& coreiꝰ sicut supͣ¬
recessis s& tam̃postraatq utinã
ille mereeche uera lucre fuiss&
enã elrmosinã pauperib supra
modũ largit̃ erogabat si huius
rei sagacitas cupiditatis instine¬
tu non prepedis & regnũ meru¬

Expanded text:
rii diligens, assidue residere rii diligens, assidue residere disposuit. Cum omnis justitiae quam prius dilexerat esset oblitus, cupiditatis instinctu super rebus Ecclesiarum et leudibus, sagaci desiderio, vellet omnibus undique spoliis novos implere thesauros. Ldis, Wlfegundis et Berchildis. Nomina concubinarum eo quod plures fuissent, increvit huic Chronicae inseri. Quod cum aversum plurimum fuisset correcessisset, tamen postea, atque utinam illi ad mercedem veram lucre fuisset, nam aelymosinam pauperibus super modum largiter aerogabat, si huius rei sagacitas cupiditates instincto non prepedisset, regnum
Abbreviated transcription (Latin):
regim̃ inauster regebat ut acun¬
ctis gentib inm̃so orcline lau¬
dem haber&. Timorẽ uero sic
forte sua concusserat. utilitas
ut iã deuotione arriper& sux̧ se
tradere dicioni ut iã gente qui
circa limite auaroꝵ & sclauoꝵ
consistent riprõpte exp&ereñ
It ille postergũ eoꝵ ir& felicit̃
& auaros & sclauos c&erasq grn¬
tiũ nationes usq. manũ publicã
sue ditioni subiciendũ fiduci¬
ulit̃ spondebat. Post discessũ
beati arnulfi adhuc consilio
pippini maioris domꝰ & chuni¬
berci pontificis urbis coloniȩ
utens & ab ipso fortit̃ ad monit̾
tantȩ prosperitatis & iustitiar
amore conplexus uniuersas
sibi subditas gentes usq ad pa¬
risius ut supͣ memimi ꝑuenit
regebat. Vt nullus defrancoꝵ
regib p̃erdentib suȩ laudis fu¬
iss& prȩcellentior: Anno uiiii.
circuir& quandã puellã nomeni
ragnitrulã stratusuo asciuit de
qua ro anno habuit filiũ nomen
Eõt patris suichlotha¬

Expanded text:
regimen in Auster regebat, ut a cunregimen in Auster regebat, ut a cunctis gentibus inmenso ordine laudem haberit. Timorem vero sic forte sua concusserat utelitas, ut iam devotione adreperint suae se tradere dicionem; ut etiam gente, que circa limite Avarorum et Sclavorum consistent, ei prumptae expetirint, ut ille post tergum eorum iret feliciter, et Avaros et Sclatium nationes usque manum publicam suae ditioni subjiciendum fiducialiter spondebat. Post discessum beati Arnulfi, adhuc consilio Pippini majoris domus et Chuniberti pontificis urbis Coloniae utens, et ab ipso fortiter admonitus, tantae prosperitatis et justitiae amore complexus universas sibi subditas gentes, usque dum ad Parisius, ut supra memini, pervenit, regebat, ut nullus de Francorum regibus praecedentibus sua laude fuisset praecellentior. AN. DCXXIX. circuiret, quamdam puellam, nomine Ragnetrudam stratui ascivit suo, de qua eo anno habuit filium, nomine sedem patris sui Chlotha
Abbreviated transcription (Latin):
sin populo iustitia iudicandipo¬
suerant. Huĩ benignitatis desi¬
derio plenus. nec sõ nũ caprebat
oculis neccibis satiebat᷑. Inten¬
tissime cogitans ut om̃s cũ iusti¬
tia recepta de conspectu suo
l&i remearent. Eodẽ die quo
latona ad cabillonẽ deliberare
ꝓperat. prius quã lueescer& bal¬
neo ingrediens. Brudulfum
auunculũ fratris ariberti int̃¬
ficere iussit. Qui ab amalga¬
rio & arneb̃to ducibus & uuilli¬
bado patricio int̾ fectus est.
Cũq cabillonno ubi iustitiȩ a mo¬
rẽ quacorperat ꝑficienda da¬
gobt̾ intentione dirigit. post
ꝑ agusti dunũ authisioderũ
sius urnit ibiq gomatruelam
reginã romiliaco uilla ubi ipsa
matrimoniũ acceperat relin¬
quens nantildis una expuellis
iccipiens regina sublimauit. Vsq
eodẽ tẽpore abinitio quo regnare
corperat consilio primit̾ beatis¬
simi arnul fi m&insis urbis pon¬
tifice & pippini maioris clomus
usus tante ꝓsperitatis regale

Expanded text:
sui populum justitiam judicandi posui populum justitiam judicandi posuerat. Hujus benignitatis desiderio plenus nec somnum capiebat oculis, nec cibis satiabatur, intentissime cogitans ut omnes cum justitia recepta de conspectu suo laeti remearent. Eodem die quo de Latona ad Cabillonum deliberat properare, priusquam lucesceret balneum ingrediens, Brodulfum avunculum fratris Chariberti inteficere iussit; qui ab Amalgario et Arneberto ducibus et Willibado patricio interfectus est. Tumque Cabillonno, ubi iusticiae amorem qua coeperat perficienda Dagobertus intentionem dirigit, post per Agustedunum Auteciodero sius venit, ibique Gomatrudem reginam Romiliaco villa, ubi ipsam in matrimonium acceperat, relinquens, Nantechildem, unam ex puellis ccipiens, reginam sublimavit. Usque eodem tempore ab initio quo regnare coeperat, consilio primitus beatissimi Arnulfi, Mtificis et Pippini maioris domus Usus, tantae prosperitatis regale
Abbreviated transcription (Latin):
rerlueb concissit qđ & ꝑpactionis
urculũ strinx̃ ut amplius aribt̃
nullo tipore aluersus lagobtũ
derigno patris rep&ere p̃sumer&.
Arbertꝰ sedẽ tholose eligens. reg¬
nat in parte pro uinciȩ equitaniȩ.
Post annũ .iͦI. quo regnare cepiss&
totam uuasconiã cum exercitu su¬
perans surtioni redut aliquantu¬
gundias ingreditur tanta timo¬
re pontificib ꝓcerib in regnum
burgundiȩ consistentib seu & ce¬
teris leutib aduent̾ clagoberti
concesserat ut acunctis r& miran¬
dũ pauperib iustitiã habentibus
gaudiũ urhem̃ter in rogauerat.
Cũq. lingonas ciuitatẽ ueniss&. tan¬
tã inuniuersis leudib suis tã sub¬
limis quã pauperib uidicabit ius¬
titiã ut crederet᷑ omnino fuisse
dõ placabile ubi nullũ int̾erdebat
p̃miũ nec ꝑsonarũ acceptio nise
sola domina bat᷑ iustitia quã dili¬
gebat altissimus. Deinhe ad¬
gressus diuiona immoq & lato¬
na residens. aliquantis dieb tan¬
ta intentione ad uniuersũ regni

Expanded text:
um concessit, quod et per pactionis vinculum strinxit, ut amplius Charibertus nullo tempore adversus Dagobertum de regno patris repetere praesumeret. Charibertus sedem Tholosae eligens, regnat in parte provinciae Aquitanicae. Post annos tres postquam regnare coepisset, totam Wasconiam cum exercitu superans, suae ditioni redigit, aliquantugundias ingreditur. Tanto timore pontifices et proceres in regno Burgundiae consistentes, seu et caeteros leudes adventus Dagoberti concusserat, ut a cunctis esset admirandum. Pauperibus justitiam habentibus gaudium vehementer irrogaverat. Cumque Lingonas civitatem venisset, tanta in universis leudibus suis, tam sublimibus quam pauperibus judicabat justitia, ut crederetur omnino fuisse Deo placibile: ubi nullum intercedebat praemium, nec personarum acceptio, nisi sola dominabatur justitia, quam diligebat Altissimus. Deinde aggressus Divionem, imoque et Latona residens aliquantis diebus, tanta intentione 635 ad universum regni
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq remus ueniss&. suessionis
ꝑ acerdens. om̃s pontifices & ltu¬
des deregno burgundiȩ inibi
rima pars regnũ dagobertoui¬
si sunt ex p&isse. Aribt̾ frater
suus nitebat᷑ si potuiss& regnũ
as sumere. sedeiꝰ uoluntas pro
simplicitate parũ sortit᷑ iffectũ
Pro dulfus uellens ne potẽ stabili¬
re in regnũ aduersus dagobtũ
muscipula receperat. sed huiꝰ rei
tã neptrico quã burgundiȩ
addagabertũ fuiss& p̃ occupatũ.
uua sconiȩ seu & montes prreneis
pagos & cuntates. qđ frrdresuo
chariberto aeltrans agendũ ad
instor priuato habitũ eũ uiuendũ

Expanded text:
Cumque Remis venisset, Suessionis Cumque Remis venisset, Suessionis peraccedens, omnes Pontifices et Leudi de regno Burgundie inibi srima pars regnum Dagoberti visi sunt expetisse. Aribertus frater eius nitebatur si posset regnum adsumere; sed eius voluntas pro simpliBrodulfus volens nepotem stabilire in regnum, adversus Dagobertum muscipulare coeperat, sed hujus reiharii tam Neptrico quam Burgundiae a Dagoberte fuisset occupatum, Wasconie seu et montes Pirineos, pagos et civitates, quod fratri suo Hairberto ad transagendum et ad instar privato habitu convivendum