comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que dicta sunt de mundi exordio et id curo
premissa sunt: ut de uisibilibꝰ ad inusibilia con¬
scendamꝰ questionẽ ꝓponimꝰ ł qn c̾ati sũt angłi:
et quales facti sũt dũ condent᷑ pͥmũ. hac deiñ
qͣles effecti s̃ dũ diuid̾entur ad uersione. et ꝯu̾¬
sione. et quomͦ dispositi sũt dũ iudicarent᷑ dam¬
pnatione et głificatione. et de num̾o et de ordi.¬
illa et que ꝯtinẽtur in illis. P ropterea nos opor¬
tet de multitudine ter̾ latentiũ scđm nr̃am
possibilitatem doctrinã formare. et nõ ꝓmit.¬
tere quod ꝯsequi nõ possumꝰ.
lum̃ est lucens exlumqne: nõ lum̃ illumgnans.
N am illa sapientia q̃ sap̃ sapientia ista cͥata nõ ẽ.
nec c̾atirra ẽ. nec aliund ẽẽ habet: sic̃ aliunde saꝑe
nõ ht̃. Ista aut̃ que de semetipsa saꝑe nõ hãbet.
neq esse h̃t a semetipsa. et ipsa creata ẽ et
et t̾ram. Et uidentur quȩdã cͣcria ex assertionibꝰ
istis. Nam si pͥmo omniũ c̾ata ẽ sapientia om̃ia pꝰ

Expanded text:
cta sunt de mundi exordio, et idcirco praemissa sunt ut de visibilibus ad invisibilia conscendamus, quaestionem proponitis, quando creati sunt angeli et quales facti sunt dum conderentur primum; deinde quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione, et quomodo dispositi sunt dum judicarentur damnatione et glorificatione. Et de numero et de ordiilla et quae continentur in illis. Propterea nos oportet de multitudine rerum latentium secundum nostram possibilitatem, doctrinam formare; et non promittere quod consequi non possumus. lumen lucens ex lumine, non lumen illuminans. Nam illa sapientia quae sapit, sapientia ista creata non est, nec creatura est, nec aliunde esse habet sicut aliunde sapere non habet. Ista autem quae de semetipsa sapere non habet neque esse habet a semetipsa et ipsa creata est, eet terram . Et videntur quaedam contraria oriri assertionibus istis. Nam si primo omnium creata est sapientia, omnia post
Abbreviated transcription (Latin):
simpliceᷤᷤ. et uita ĩmortaleᷤᷤ. uniꝰ subtilitatis uł pu¬
ritatiᷤᷤ. siũ uigoriᷤᷤ eiusdẽ ł quo lib alio nomine sig.¬
mficandi sit q̃lib eẽntia bona. siũ alia melior aut
det̾ior forma iure appellat᷑ c̾ate sint. Sic enĩ corporũ
natura se demõstrat. Et sũt q̃dã corpora solida mag̃
et firma et illa puriora apparẽt. et ext̾sit mag̃. et
muda et clara. et qͣsi meliorẽ et digniorẽ sub̃ã uel
ẽẽntiã uł formã habentia. et alia leuia et co aptata
et ꝓmpta et integͣ et in corrupta mag̃. et alia fragi.¬
lia et corruptioni ꝓxima et ĩfirma et feculẽta et uilia.
et pond̾osa et ĩcõgrua. Et ẽ pulcͣ tñ ĩ uniu̾sitatis cõ¬
page et ordine istadiu̾sitaᷤᷤ. in qͣ minꝰ bonũ malũ nõ est:
et differẽs bonũ maiꝰ bonũ ẽ. Ad hũc gͦ modũ rõnabile ẽ¬

Expanded text:
btilitatis vel puritatis sive vigoris ejusdem vel quolibet alio nomine significandum sit quaelibet essentia bona, sive alia melior aut decentior forma jure appellatur, creatae sunt. Sic enim corporum natura se demonstrat; et sunt quaedam corpora solida magis et firma, et alia puriora apparent et extersa magis et munda et clara et quasi meliorem et digniorem substantiam vel essentiam vel formam habentia; et alia levia et coaptata et prompta et integra et incorrupta magis; et alia fragilia et corruptioni proxima et infirma et feculenta et vilia et ponderosa et incongrua. Et est pulchra tamen in universitatis compage et ordine ista diversitas, in qua minus bonum malum non est, et differens bonum majus bonum est. Ad hunc ergo modum ra
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ et & aliqͥd añ oĩa facta est ip̃a q̃ forma ẽ omniũ.
et c̾ata. Deĩn aut̃ oportet ostendẽ qͣleᷤ facti s̃ angłi t̾e
in ipso pͥmordio: et prima subsistẽgia et micio ꝯditionis
suȩ. in eo q̃d pͥm̃ ẽẽ ceꝑũt. et qͣle illud fuit q̃d pͥm̃ fuit
in eis ꝯditũ esse.

Expanded text:
t ipsa, quae forma est omnium et causa. Deinde autem oportet ostendere quales facti sunt angeli tunc in ipso primordio et prima subsistentia et initio conditionis suae; in eo quod primum esse coeperunt, et quale illud fuit, quod primum fuit in eis conditum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
disc̾tionẽ ꝑsonale. et terciũ: formã sapientie et intel¬
ligentiȩ rõnalẽ: quartũ uͦ: siue ad bonũ siue ad
malũ lib̾am indinande uoluntatis et electiõis ꝓpͥe
cͥca ista ꝯsistũt. si om̃ibꝰ eqͣlia erant q̃ eqͣlit̾ omnib
in erant. E qͣlit̾ enĩ om̃ib in erant quȩ communia

Expanded text:
sapientiae et intelligentiae rationalem; quartum vero sive ad bonum sive ad malum liberam inclinandae voluntatis et electionis proprcirca ista consistunt, utrum omnibus aequalia erant quae aequaliter omnibus inerant. Aequaliter enim
Abbreviated transcription (Latin):
ad sub̃a sp̃ualẽ ꝑfecta: nõ ut massa aud ꝯfusa mat̾ia.
aud rudis moles. aud aceruus. aud ꝯg̾gatio cumula¬
ta. aud ex his aliqͥd q̃d illã nõ ꝯting̃. sed ꝑsonalit̾ dis.¬
tincta et exp̃ssa et ꝯsignata num̾o sp̃uał et ĩtelligibiliᷤ
discretiõis. ut multitudo rõnal. et intelligibileᷤᷤ
sp̃s subsistenteᷤᷤ habenteᷤᷤ ingenitã r̾onẽ et formã¬
cõc̾atȩ. et qͣlitatẽ sp̃ualẽ intelligẽtiȩ capaciᷤᷤ scđ̾m
modũ et m̃sitrã ꝯditioniᷤ ꝓfectus sublimioriᷤᷤ. et
illustrationiᷤᷤ suꝑ uent̾e in ipsos. Lib̃m ꝙͦ arbitriũ¬
in ipso mox exordio insitũ innatũq parit̾ possi¬
denteᷤᷤ. quo pot̾ãt sin uolentia ad utrumlib ꝓpͥa
uolu̾tate deflecti in alt̾o delictq̃ sĩn oppositionȩ.¬

Expanded text:
am spiritualem perfecta; non ut massa aut confusa materia ut rudis moles, aut acervus, aut congregatio cumulata, aut ex his aliquid quod illam non contingit, sed personaliter distincta et expressa et consignata numero spiritualis et intelligibilis discretionis et multitudo rationalis et intelligibiles spiritus subsistenteconcreatae et qualitatem spiritualem intelligentiae capacis secundum modum et mensuram conditionis profectus sublimioris et illustrationis superventurae in ipsos. Liberum quoque arbitrium mox exordio insitum innatum pariter possidentes quo poterant sine violentia ad utrumlibet propria voluntate deflecti; in altero adjuti sine coactione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ aliqͥd formatã. Sic̃ enĩ usibiliũ et corꝑaliũ om̃iũ
mat̾ia in exordio illo ꝯditioniᷤᷤ pͥmariȩ et formã ⁊fu¬
sionis habui. et nõ habuit formã dispositioniᷤᷤ donee
postea formaret᷑. et ad ordinẽ ꝯcedet ac dispositionẽ: ita
sp̃uał et angłica nat᷑a in sua ꝯditiõe ꝑ sapiẽtiã et dis-¬
cretionẽ. A habitũ nat᷑e formati fuit : et tam̃ illã ꝗͣ¬

Expanded text:
 aliquid formatam. Sicut enim visibilium et corporalium omnium materia in exordio illo conditionis primariae et formam confusionis habuit et non habuit formam dispositionis donec postea formaretur et ordinem concederet ac dispositionem; ita spiritualis et angelica natura in sui conditione per sapientiam et discretionem secundum habitum nat
Abbreviated transcription (Latin):
sibilia ꝯdita sũt. Et mͦ pͥmo om̃iũ ẽ creata sapiẽtia. Qͥ
aut̃ dicũt celũ et t̾rã angło ᷤᷤ c̾atoᷤᷤ et substitisse añ om̃a
q̃ mutabilia facta sũt. et cõputãt s piẽtia et annos
et secła qͥbꝰ an mũdi ꝯstitucionẽ dõ seruier̃: asser̃ qͣm
cũ mũdo tempꝰ cep̃. et nõ fuit tempꝰ añ mũdũ qm̃¬

Expanded text:
dita sunt, ex hoc modo primo omnium creata est sapientia. Qui autem dicunt ante coelum et terram angelos creatos, et substitisse ante omnia quae mutabilia facta sunt, et computant spatia et annos et saecula quibus ante mundi constitutionem Deo servierunt, asserunt quod cum mundo tempus coepit, et non fuit temp
Abbreviated transcription (Latin):
cͥaturȩ conditio corporeȩ. ad ipsam refertut
cͥaturã rationalem: et scđ̃m ipsam ꝑfecta ẽ.
sic̃ ipsius conditio ad solum cͥatorẽ reffertur.
nalis c̾atura ad similitudinẽ dĩ facta legitur
ualẽ ad similitudinẽ dĩ facta sit. licet om̃is
cͥatura in rõne drigna et inprouidentia et̾na
ipsius. causam ex similitudinẽ habuerit. ex
qua et scam quã perfecta sit in subsistentia sua.
Sed magna diffr̃a est et distantia magna simili¬
tudinẽ in deo habere. et ip̃m dm̃ habere simil¬
tudinẽ. Quamuis enĩ in dõ nichil ẽẽ possit
quasi minꝰ ac diu̾sẽ aut aliud adõ. longe tam̃
aliud ẽ: factũ ẽẽ aliqͥd ad similitudinẽ ipsius

Expanded text:
ae conditio ad ipsam refertur creaturam rationalem, et secundum ipsam perfecta est, sicut ipsius conditio ad solum creatorem refertur; nalis creatura ad similitudinem Dei facta legitur; nalem ad similitudinem Dei facta sit, licet omnis creatura in ratione divina et in providentia aeterna ipsius causam et similitudinem habuerit ex qua et secundum quam perfecta sit in sua subsistentia. Sed magna differentia est et distantia magna similitudinem in Deo habere, et ipsum Deum similitudinem habere. Quamvis enim in Deo nihil esse possit quasi minus aut diversum aut aliud a Deo, longe tamen aliud est factum esse aliquid ad similitudinem ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
singła hoc tot̃ s in toto erãt singła qm tot̃ ad tot̾
et ad singła singła et tam̃ dõ in parte nichil mi¬
nꝰ erat ꝗͣ in toto. qr pars et tot̃ unũ erat. sed rõ¬
ne et ꝓuidẽtia una discreta s̃ q̃ futura
erãt in parte et toto. et minꝰ futura erãt in partę
qͣm in toto. Id̾ et ipsa in rõne minꝰ habuer̃ ꝗͣ ex¬

Expanded text:
singula hoc totum, sed in toto erant singula, quoniam totum ad totum et singula ad singula. Et tamen Deo in parte nihil minus erat quam in toto, quia pars et totum unum erat; sed ratione et providentia una discreta sunt quae futura erant in parte et toto, et minus futura erant in parte quam in toto. Ideo et ipsa in ratione minus habueruut,
Abbreviated transcription (Latin):
tarum narratio: que in pͥma significatione litt̃e cõtinet᷑ Alle¬
goria ẽ cum ꝑ id qd factum dr̃: aliqͥd aliud fac̾tum. siue
inp̃tito. siue inp̃senti. siue in futiuo sig̃cat᷑: Tropologia est

Expanded text:
rratio, quae in prima significatione litterae continetur. Allegoria est, cum per id quod factum dicitur, aliud factum sive in praeterito, sive in praesenti, sive in futuro significatur. Tropologia est
Abbreviated transcription (Latin):
borib iplantis et germinib  cunctis.ħ in bes¬
Tis ⁊ cunctis uiuentib c̾nimꝰ. qr amodico un¬
u̾sa mcipiunt: ac de iñ paulatim ꝑ in c̾m̃ta
or dine ad ꝑfectionẽ euadunt. Iuo circa ne¬
qua q̃ ꝓuitio humanȩ naturȩ depritandũ ẽ fi
in pͥncipio suo aꝑfecto ĩ choata ꝑ subseq̃ntẽ ꝓ¬
pagationẽ amodico ad maiora ⁊ meliora ꝓfta.¬
at: ⁊ de corpore qͥdẽ humano fortasns difficile
nõ erit. neq ĩ cõueniens udebit᷑ ħ in estima¬
tionẽ recipe.uer̃ de sensu ⁊ cognitione u̾ita
s̃s fortasse minus ꝓbabile estimabit᷑. qd .s. hii qͥ siñ pec¬
eato nascent᷑. sensu untelligentia m̃tis in ꝑfee ti
nascent᷑ ꝓpt̾ea qd̾ om̃is ignorantia in rationali ẽat᷑a
nõ ñ expena peccati esse ideat᷑. S si qͥħ dicunt.
no satis ciligent̃ cõsidãt: qi nõ om̃is qͥ aliqͥd nescit
ant aliqͥd minꝰ ꝑfecte scit. statim ignorãtiã ha

Expanded text:
 in bestiis et cunctis viventibus cernimus. Quia a modico universa incipiunt; ac deinde paulatim per incrementa ordine ad perfectionem evadunt. Quocirca nequaquam pro vitio humanae naturae deputandum est si in principio suo a perfecto inchoata, per subsequentem propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore quidem humano fortassis difficile non erit, neque inconveniens videtur hoc in existimationem recipere. Verum de sensu et cogniti ii qui sine peccato nascerentur sensu et intelligentia mentis imperfecti nascerentur, propterea quod omnis ignorantia in rationali creatura non nisi ex poena peccati esse videatur. Sed qui hoc dicunt, non satis diligenter considerant quod non omnis qui aliquid nescit aut aliquid m
Abbreviated transcription (Latin):
a cognitione u̾tatis p̃pediri. Et nos qͥd̾ scđm
lia nob̾ uidebant᷑ elegimꝰ. ita tam̃ ut in nul¬
la partȩ dubia ꝓcertis asserere p̃sumamꝰ. Fro
pͥmꝰ ħo cõditus p̃senti ħ est abreuiation suf¬

Expanded text:
a cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem seca cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem seclia nobis videbantur eligimus, ita tamen ut in nulla parte dubia pro certis asserere praesumamus. Pro primus homo conditus
Abbreviated transcription (Latin):
mi ⁊ nõ aliem fuissent. Nat᷑ale siqͥdẽ humanȩ
nat᷑ȩ est inpͥma etatȩ scđ̾m solos sensuũ affectꝰ
mou̾i atq ĩ cede. Cũ uͦ ad annos disc̾tionis ꝑ¬
uen̾it si relicta u̾itatȩ eir̃orẽ seqͥt᷑ : ipsȩ ei er¬
ror tunc nõ maritꝰ s adult̾ appellat᷑. Id̾ aut̃
pͥꝰ scd̃m solũ motũ sensuũ incedens oꝑat᷑. nec ma¬
lũ ei adculpã nec bonũ ad m̃itũ reputat᷑. Nõ gͥ
in fantib ⁊̃ in peccato natis uitiũ est sine cog¬
ntionȩ nasci. s ħ eis uitiũ est cũ tali .s. uitio nas.¬
ci. uñ pꝰ modũ cũ ad annos disc̾tionis ꝑuen̾it᷑
cõtingat eos si gr̃am adiuuantẽ nõ habuerit:
a cognitione u̾itatis illa dũ. taxat quȩ ad salu¬
tẽ ꝑtinet p̃pediri. Qd̃ si uer̾ est. neq uitiũ fuiss
ilł qͥ finȩ peccato nasc̾ent᷑ sm̃ cognitione ⁊̃ nas¬
ci. qr nichil in se nascendo hab̾ent: uñ pꝰea
c̃ ad tp̃s cognoscendi ꝑuenissent potuissent

Expanded text:
mi, et non alieni fuissent. Naturale siquidem humanae naturae est, in prima aetate secundum solos sensuum affectus moveri atque incedere. Cum vero ad annos discretionis pervenerit, si relicta veritate errorem sequitur; ejus error tunc non maritus, sed adulter appellatur. Quod autem prius secundum solum motum sensuum incedens operatur, nec malum ei ad culpam, nec bonum ad meritum reputatur. Non igitur infantibus etiam in peccato natis vitium est sine cognitione nasci, sed hoc eis vitium est cum tali scilicet vitio nasci unde postmodum cum ad annos discretionis pervenerint contingat eos si gratiam adjuvantem non habuerint a cognitione veritatis illa praesertim quae ad salutem pertinet praepedirillis qui sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se nascendo haberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent, potuissent
Abbreviated transcription (Latin):
tia nõ dr̃ nsi tune solũ ẽ id qd̾ ignorar nõ debu¬
iss nescit᷑. Tał itaq ignorancia ñ nͥ expena pec¬
cati in esse cognoscitur. c̃ m̃s a lumine u̾itatis
excecata ne ea que scire debet cognose̾e uale¬
at ꝓpͥo uitio obscurat᷑. Illã uͦ quȩ inascentib

Expanded text:
r nisi tunc solum cum id quod ignorari non debuisset, nescitur. Talis itaque ignorantia non nisi ex poena peccati inesse cognoscitur, cum mens a lumine veritatis excaecata ne ea quae scire deberet, cognoscere valeat, proprio vitio obscuratur. Illam vero quae in nascentibus
Abbreviated transcription (Latin):
mortis int̃positione tranffeiret᷑: ħ mag̾ rati¬
om cõsentaneũ ⁊ fidȩ dignũ indet᷑. qd̾ sic̃ in
hac uita mortali aliis ꝑ mortẽ decedentib
alii ꝑnatiuitatẽ incturi succedũt. ita qͦq
uitã ȩt̾nã translatis hi ⁊ qͥ exeis nati fuissent
deceilentib fuccedunt. ⁊ ipsi qͦ tp̃ra sua im-¬
pleturi. ⁊ obedientiã seruat᷑i. donec tandẽ mu-¬
m̃̾us ad uitã p̃destinatorũ impleret᷑. ⁊ tẽpꝰ huic
inferior uite in gn̾e humano de putatũ cõ¬
sũmaret᷑.¬

Expanded text:
s interpositione transferretur, hoc magis rationi consentaneum et fide dignum videtur, quod sicut in hac vita mortali aliis per mortem decedentibus alii per nativitatem victuri succedunt, ita quoque vitam aeternam translatis, hi qui ex eis nati fuissent, decedentibus succederent; et ipsi quoque tempora sua impleturi et obedientiam servaturi donec tandem numerus ad vitam praedestinatorum impleretur, et tempus huic inferiori vitae genere humano deputatum consummaret
Abbreviated transcription (Latin):
ret. sm̃ peciato qdẽ qm̃ ex nat᷑a ab o. ĩa utio liba.
s nõ similit̾ pat̾nȩ iusticiȩ heredes. qm̃ ipsa nat᷑a
nõ dũ foret ad incorruptionis p̃miũ qd̾ nͥ post ꝑ¬
actã obedientiã dandũ nõ erat transformata
Post quã aut̃ auita t̾rena ad celestẽ ⁊ spĩralẽ statũ
transformata fuiss ampliꝰ g̾nare nõ debuerat. fic̃
modo ꝑ mobedientiã mortalitati suoiectꝰ. dicar¬
nis tam̃ ꝓpagatione nõ cessat. ꝑpt̾ea igit᷑ nõ
utrĩq nõ apparet. Sunt tam̃ qͥ ẽdut̃ u̾acit᷑
asserendũ. qd̾ pͥmꝰ hõ si nõ peccass nullos nͥ bo¬
nos filios genuiss: ⁊ nemo omĩũ qͥ exeiꝰ carne
nasc̾et᷑ dampnaret᷑. Tam̃ illud m̃ito q̃rit᷑. s
sola pͥmi hominis obedientia ꝓbata ominibꝰ pos

Expanded text:
m ex natura ab omni vitio libera, sed non similiter paternae justitiae haeredes; quoniam ipsa natura nondum foret ad incorruptionis praemium quod nisi post peractam obedientiam dandum non erat transformata. Postquam autem a vita aeterna ad coelestem et spiritualem statum transformatus fuisset, amplius generare non debuerat; sicut modo per inobedientiam mortalitati subjectus a carnis tamen propagatione non cessat. Propterea igitur non utrinque non apparet. Sunt tamen qui credunt veraciter asserendum quod primus homo si non peccasset nullos nisi bonos filios genuisset, et nemo omnium qui ex ejus carne nasceretur damnaretur. Tamen illud merito quaeritur utrum sola primi ho
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ obedientiȩ iusticiã hab̾ent. Nõ aut̃ potuit
nat᷑a nascentib darȩ qd̃ in gn̾antib nõ dũ ad¬
huc possidebat. quẽ ad modũ ⁊hii qͥ nc̃ in pecca¬
to g̃n̾ant᷑ nõ aliud nascendo trahunt ꝗͣ uitiũ qđ
anat᷑a aqͣ seminant᷑ accipiũt Sic itaq pͥmꝰ hoõ
tp̃r obedientie sue casto cõiugu aõ ꝓpagationẽ pos¬

Expanded text:
utem potuit natura nascentibus dare quod in generantibus nondum adhuc possidebat, quemadmodum et ii qui nunc in peccato generantur, non aliud nascendo trahunt quam vitium quod a natura a qua seminantur accipiunt. Sic itaque primus homo tempore obedientiae suae casto conjug
Abbreviated transcription (Latin):
na mobedientia fuit: s ñ similit̃ ꝑfecta obe-¬
dientia fuiss. si inipsa obedientia hõ usq in fi-¬
nẽ nõ ꝑstitiss ꝓpt̃ea sic̃ in obedientia uno
tp̃r cõsũmata nat᷑ã ad corruptionẽ mutauit.
ita ⁊ obedientia nat᷑ã ad ĩ corruptionẽ nõ mu¬
tass donec tẽpore suo usq infinẽ seruata ꝑ¬

Expanded text:
fecta obedientia fuisset, si in ipsa obedientia, homo usque in finem non perstitisset. Propterea sicut inobedientia uno tempore consummata naturam ad corruptionem mutavit, ita obedientia naturam ad incorruptionem non mutasset, donec tempore suo usque in finem servata f
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m hanc institutionẽ incessis ꝑfecte iusti¬
ciã temuniss: ⁊ sic̃ alienꝰ fuisset aculpa ita qi
lib̾ & in munis ꝑmansiss apena. Ut aut̃ huiꝰ
institutionis modũ utrũq ꝑfectiꝰ agnosea¬
mus utriꝰq utȩ rationẽ ⁊ formã ⁊ ea quȩ ad¬

Expanded text:
secundum hanc institutionem incessisset, perfectam justisecundum hanc institutionem incessisset, perfectam justitiam tenuisset; et sicut alienus fuisset a culpa, ita etiam liber et immunis permansisset a poena. Ut autem hujus institutionis modum utrinque perfectius agnoscimus
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ inferiori: ut utraq uita iocunditatẽ
suã hab̾et. alia ad fom̃tũ. alia ad gaudiũ.
alia ad necessitatẽ. alia adfelicitatẽ.: alia
ad usũ tẽporis. alia ad fruc tũ et̾nitatis. hoꝵ
itaq bonorũ que ad utrãq uitam ꝑtinebat̃.
sp̃u qui ipsi carn in hominȩ p̃sidebat cu-¬
porale bonũ. ad usum inferioris uite ꝑa
in bono qd̾ sibi ad usum eiꝰdẽ carnis erat
subditũ: sibi aut̃ in bono illo qd̾ nõ solum
carm s ipsi quoq qͥ in carnȩ fuꝑior fuit extitit cdig¬
nitate p̃latũ. Qua ꝓpt̾ ad inferiꝰ qͥd̾ boñ cõser¬
uandũ ꝓuidentia ꝑtinuit. Ad suꝑiꝰ aut̃ bon̾
obtinendũ obethentia nec̃cã fuit. ꝙ indentia
exratione. obedientia exp̃ceptione. ꝓuiden¬
tia in p̃cepto naturȩ. obedientia ĩ p̃cepto dis¬
ciplinȩ. Sic itaq pͣimꝰ homo institutus est ut¬
uitȩ inferioris bonũ ꝑ ꝓuidentiã custodiret:
ute suꝑioris bonũ ꝑobedientiã q̃reret.Si gͦ

Expanded text:
alterum superiori, ut utraque vita jucunditatem suam haberet. Alia ad fomentum, alia ad gaudium; alia ad necessitatem, alia ad felicitatem; alia ad usum temporis, alia ad fructum aeternitatis. Horum itaque bonorum quae ad utramque vitam pertinebant spiritui qui ipsi carni in homine praesidebat cuporale bonum ad usum inferioris vitae pein bono quod sibi ad usum ejusdem carnis erat subditum: sibi autem in bono illo quod non solum carni, sed ipsi quoque qui in carne superior fuit exstitit dignitate praelatum. Quapropter ad inferius quidem bonum conservandum providentia pertinuit; ad superius autem bonum obtinendum obedientia necessaria fuit. Providentia ex ratione, obedientia ex praeceptione; providentia in praecepto naturae, obedientia in praecepto disciplinae. Sic itaqvitae inferioris bonum per providentiam custodiret; vitae superioris bonum per obedientiam quaereret. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
aut si singłi qͥq: pꝰ eũ tp̃ribꝰ suis. quẽ ad modũ
ipse pͥmꝰ ꝓbatꝰ est. siuȩ eiꝰdẽ siue altiꝰ cuiꝰ libet
mãdati obseruantia ꝓbon.l. fuissent. Et po-¬
test fortassis nõ absurde c̃c qd ilẽ mandatũ
qd̾ pͥmo parenti datũ ist . posteri quoq illiꝰ
obseruare debuerĩ. ut singłi ꝓpͥa obedientia
tionȩ głificarent᷑. Ermn ã tam̃ obedientiã ob-¬
seruatã. causã fore gr̃ adiutricis in om̃s seq̃n

Expanded text:
uemadmodum ipse primus probatus est sive ejusdem sive alterius cujuslibet mandati observantia probandi fuissent. Et potest fortassis non absurde credi quod idem mandatum quod primo parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli propria obedientia tione glorificarentur. Primam tamen obedientiam observatam causam fore gratiae adjutricis in omnes seque
Abbreviated transcription (Latin):
sm̃ turpitudine ⁊ cõcupiscentia futurã nulla-¬
tenꝰ dubitare debemꝰ. Qͣ gͦ smñ peccato gn̾arẽ¬
t᷑. cõseq̃ns omnino est qd ⁊̃ siñ peccato nas¬
c̾ent᷑. Iuẽ admodũ hii qͥmͦ gn̾ant᷑ cũ cõcupiscentia
qͣsi ex ipso radicis suȩ uitio corruptionẽ tͣhentes
nascuntur cũ culpa.
NUd ⁊̃ dignũ in qͥsitione uidet᷑ si pat̾nȩ obedi¬
entiȩ meritũ ꝑ ĩ corruptã originẽ ad posteros õs
transirȩ debuerat: ꝗ̃ admodũ nẽ inobedientiȩ illiꝰ
culpa ꝑeandẽ originẽ uitiatã muniusos se effun¬
dendo dilatat. Ed si uer̃ est. ita tc̃ in nascentibꝰ
foret exm̾nto parentũ originał iusticia. sic̾ nunc
inuenit᷑ ĩ eiꝰd̃ ex solo pai̾nȩ trang̾ssionis reatu

Expanded text:
 turpitudine et concupiscentia futuram nullatenus dubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, consequens omnino est quod etiam sine peccato nascerentur, quemadmodum ii qui modo generantur cum concupiscentia, quasi ex ipso radicis suae vitio corruptionem trahentes, nascuntur cum culpa.etiam dignum inquisitione videtur an paternae obedientiae meritum per incorruptam originem ad posteros omnes transire debuerat, quemadmodum nunc inobedientiae illius culpa, per eamdem originem vitiatam in universos se effundendo dilatat. Quod si verum est ita tunc in nascentibus foret ex merito parentum originalis justitia, sicut nunc invenitur in eisdem ex solo paternae trans
Abbreviated transcription (Latin):
tũ p̃stant. Sũnt itẽ alia quȩ ad eẽ ⁊ abeẽ smñ
lesione posst̃: ⁊ adutrũ libet se habent. qr sa¬
lutẽ nõ impediũt qͣsi noxia nec uelt necessa¬
ria oꝑant᷑. qͣł est cognitio rer̃ extͥnsecar̃. ⁊ alia
quedã eiꝰmodi. Ad necessaria emĩ ⁊ salubria ꝑ¬
tmet p̃ceptio: ad noxia ꝓhibitio. ad media cõ-¬
cessio.

Expanded text:
tum praestant. Sunt item alia quae adesse et abesse sine laesione possunt, et haec ad utrumlibet se habent, quia salutem non impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est cognitio rerum extrinsecarum et alia quaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeceptio; ad noxia prohibitio; ad media concessio.
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑta ẽ uia p̃ceptũ discipline. Duo ista p̃cepta
deta st̃ homini. p̃ceptũ nat᷑e ⁊r̃ ceptũ discipli¬
ne. Preceptũ naturȩ fuit qd intus aspiatum e
ꝑnat᷑a. preceptũ uͦ discipline qd̾ foris appo¬
sitũ est ad disciplinã. Intus ꝑsensũ.foris. ꝑubũ.¬

Expanded text:
e. Duo ista praecepta data sunt homini: praeceptum naturae et praeceptum disciplinae. Praeceptum naturae fuit quod intus aspiratum est per naturam; praeceptum vero disciplinae quod foris appositum est ad disciplinam: intus per sensum, foris
Abbreviated transcription (Latin):
nature tria st̃. p̃ceptio. ꝓhibitio. cõcessio.
receptũ aut̃ naturȩ nos nicħ aliud intelligi¬
mus ꝗͣ ipsã disc̾tionẽ nat᷑alẽ q̃ in tͥnsecꝰ aspi¬
rata est. ut ꝑ eã hõo erudiretur de his quȩ
sibi uł appetenda ł fugienda fuerãt. Quan
em̃ qd̾ dã p̃ceptũ dare erat disc̾tionẽ & m¬
telligentiã agendi. cordi hominis aspira¬
rȩ. Qͥd gͦ cognitio fatiendorũ fuit nͥ quedã
Tõcede uͦ in sinuare adutrũ libet sẽ habentia.

Expanded text:
o. Praeceptum autem naturae nos nihil aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam Concedere vero insinuare ad utrumlibet se habentia.
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ nõ amitens diuinitatẽ:⁊ ꝓpositꝰ est
lib̾ scͥptꝰ intꝰ ⁊foris. foris ĩ humanitate intus
ĩ diunitate: ut foris leg̾et᷑ ꝑ imitationẽ int
ꝑcõtẽplationẽ. foris ad sanitatẽ intꝰ ad felicita¬
tẽ. foris ad meritũ. intus ad gaudiũ. Intꝰ ĩ pͥnci¬
pio erat u̾bũ. foris u̾bũ caro fac tũm est cih.¬

Expanded text:
rnem non amittens divinitatem, et positus est liber scriptus intus et foris; in humanitate foris, intus in divinitate, ut foris legeretur per imitationem, intus per contemplationem; foris ad sanitatem, intus ad felicitatem; foris ad meritum, intus ad gaudium. Intus: In principio erat Verbum ; foris, Verbum caro factum est
Abbreviated transcription (Latin):
dã ũ noxia qͥb si utat᷑ ledit᷑. Alia aut̃ media
st᷑ qͥb uti ⁊ nõ uti sine lesione pot̾. Nã qr inta
ifta ĩ ferior suꝑioris uitȩ imago est cõgrũ erat
ut in ilł que ad hac̃ uitã facta st̃ eorũ que ad
suꝑiorẽ intã spec tant docum̃tũ homimi p̃pon̾et᷑.
Sut᷑ aut̃ que ꝑista foris demõstrari ⁊ debuert̃. quȩ

Expanded text:
. Alia autem media sunt, quibus uti et non uti sine laesione potest. Nam quia vita ista inferior superioris vitae imago est, congruum erat ut in illis quae ad hanc vitam facta sunt, eorum quae ad superiorem vitam spectant documentum homini proponeretur. Sunt autem quae per ista foris demonstrare debuerunt, quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
suo gn̾e ꝑfectũ. Unũ carni alt̾m sp̃ui. ut
ĩ uno sensꝰ carnis ad iocunditatẽ fou̾et᷑. ĩ altõ sensꝰ
m̃tis ad felicitatẽ repleret᷑. carm uisibilia. sp̃ui in¬
uisibilia. carm ad solatiũͥ sp̃ui adgaudiũ. exhis
bonis unũ dedit aliud ꝓmifit. Unũ ut gratis
possidet᷑. alt̾m ut ꝑm̃itũ quereret᷑. Qd̃ uisibile
erat bon̾ gratis dedit. Id̃ aut̃ ĩ iusibile m̃ito
querendum ꝓposuit. ut ex dono gratuito ꝓba¬
ret᷑. ⁊ excellentia ꝓmissionis et fides ꝓmitten¬
tis. Si eñi talȩ ⁊tant̃ est qd̃ gratis dedit quale
iqͣnt̾ eẽ putandũ ẽ illud ꝓquo seruitiũ quȩ¬
ritur. Rursũ si tanta bonitas illi inerat ut
nichil m̃itis tã multa daret: quȩ malitia illi
ĩ eẽ pot̾at ut serientes nõ remimeraret᷑ Red ħ spec¬
tabat qd̃ insibilia omĩa gͣtis data st̃ homini
⁊ cõtinuo c̾atꝰ. dñs rer̾ cõstitutꝰ est. Postea uero

Expanded text:
erfectum; unum carni, alterum spiritui, ut in uno sensus carnis ad jucunditatem foveretur, in altero sensus mentis ad felicitatem repleretur. Carni visibilia, spiritui invisibilia; carni ad solatium, spiritui ad gaudium. Ex his bonis unum dedit, alterum promisit. Unum ut gratis possideretur, alterum per meritum quaereretur. Quod visibile erat bonum gratis dedit; quod autem invisibile erat merito quaerendum proposuit, ut ex dono gratuito probaretur et excellentia promissionis et fides tis. Si enim tale et tantum est quod gratis dedit, quale et quantum esse putandum est illud pro quo servitium quaerit? Rursum si bonitas tanta illi inerat ut nihil meritis tam multa daret, quomodo malitia ei inesse poterit ut servientes non remuneraret? Ad hoc spectabat quod visibilia omnia gratis data sunt homini; et continuo creatus, dominus rerum constitutus est. Post ea vero
Abbreviated transcription (Latin):
uꝗ eꝰ sensus totus intꝰ erat. ⁊c̾at᷑a alia facta est cꝰ sens a̾tꝰ
foriserat. Sensus intꝰ erat.⁊¬
foriserat. Sensus i̾ntꝰ erat. ⁊ sensus brutorũ am̾aliũ foris erat.
Angłorũ sensus intus erat: cõtẽplabãt᷑ quȩ ĩ¬
tus erãt ⁊ ꝑ ea quȩ foris erat̃. Bruta am̾̃alia
quorũ sensus foris erat. cõtingẽbat insibila
que foris erant. s nõ ꝑea similit̃ ĩ uisibilia
quȩ ĩtꝰ erãt. qm̃ qͥ minsibilia uident in ipsis
insibilia uident:. qm̃ insibilia ĩ in insibilib cog¬
noscunt᷑. s ñ eq̃ qͥ uisibilia uident ĩ usibilia¬

Expanded text:
et creatura altera facta est cujus sensus totus foris erat. Sensus angelorum intus erat, et sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. Bruta animalia quorum sensus foris erat contingebant visibilia quae foris erant, sed non per ea similiter invisibilia quae intus erant, quoniam qui invisibilia vident, in ipsis visibilia vident; quoniam visibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui visibilia vident i
Abbreviated transcription (Latin):
eg̃det᷑ ⁊ cõtẽplaretur. Intꝰ sapientiã foris
oꝑa sapientiȩ. ut utrĩq cõtẽplaret᷑. ⁊ utrĩq
refic̾etur. Uidet ⁊gaudet.amaret ⁊ lauda.¬
ret. Sapientia pascua intus erat. opꝰ sapiẽtiȩ
pascua foris erat: ⁊ admissus est sensus hominis
ut adutrũq iret ⁊ mutroq refectionẽ ĩ ueni¬
ret. Iret ꝑcognitionẽ. refic̾et᷑ ꝑdilectionẽ. Sa-¬
pientia lib̾ erat scͥptꝰ intus. Opꝰ sapientiȩ lib¬
erat scͥptus foris. Uoluit aut̃ postea ad huc¬

Expanded text:
sapientiam, foris opera sapientiae, ut utrumque contemplaretur, et utrinque reficeretur; videret et gauderet, amaret et laudaret. Sapientia, pascua intus erat; opus sapientiae, pascua foris erat. Et admissus est sensus hominis ut ad utrumque iret, et in utroque refectionem inveniret. Iret per cognitionem, reficeretur per dilectionem. Sapientia liber erat scriptus intus, opus sapientiae liber
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ꝰ hoo ut int̾im nunc ad tẽpꝰ istis ĩ dig̾et: qͣ¬
tinꝰ ꝑista incligentiã suã in ilł agnoicet.
sufficiens nõ fuit. Magna quippe dignĩtas
humane cõditionis. qd̾ tał facta ẽ. ut nul¬
lũ ei boñ p̃t̾ sũmũ sufficeret. Et rursũ mag¬
na lib̾tas qd ĩtãt̃ arbitͥo suo dimissa ẽ ut
ad ipsũ bonũ sũmũ cogi nõ possit. quatinꝰ
sola uoluntatȩ ad illud iret. qd sola dilec¬
tione posside deb̾et. Ut gͦ int̾ioris uitȩ bo¬
nũ q̃rerȩ adisc̾et. ext̾ior uita eiꝰ tał facta
est ad tẽpꝰ ꝑse stare nõ suffitiens alio p̃t̾ se

Expanded text:
 homo ut interim nunc ad tempus istis indigeret, quatenus per ista indigentiam suam in illis agnosceret, sufficiens non fuit. Magna quippe dignitas humanae conditionis, quod talis facta est, ut nullum ei bonum praeter summum sufficeret. Et rursum magna libertas, quod interim arbitrio suo dimissa est ut ad ipsum bonum summum cogi non possit, quatenus sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vitae bonum quaerere addisceret; exterior vita ejus talis e
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑. ħ est am̃tȩ: nec suũ est qd̾ mouet᷑. s illiꝰ
aquo mouet᷑ siuĩ adm̾itũ si beñ. siũ ad culpã
si male. Ita motus m̃ts dñat᷑ motui corporis
lege nat᷑e subiecto: ⁊ qñ ababutit᷑ illo. uitiũ est
imꝑantis debitũ obedientis. Nec culpat̾ qͥ du¬
citur qr necessitatȩ accitur. s culpat᷑ qui
dducit: qr. ĩ sub̃am lib̾tate abutitur. Porro

Expanded text:
est a mente; nec ipsius est quod movetur, sed illius a quo movetur, sive ad meritum, si bene, sive ad culpam, si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis legi naturae subjecto, et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur, quia necessitate ducitur, sed culpatur qui ducit, quia in subjectum libertate abutitur. Po
Abbreviated transcription (Latin):
poris. Mens itaq sic̃ dixi ꝑ se mou̾i ht̃. s scd̃m
se mou̾i ñ debet. immo scđm uoluntatẽ c̾atoriᷤ
sui que forma illiꝰ est ⁊ exẽplar ⁊ ꝓposita regła

Expanded text:
poris. Mens itaque sicut dixi per se moveri habet; sed secundum poris. Mens itaque sicut dixi per se moveri habet; sed secundum se moveri non debet, imo secundum voluntatem creatoris sui quae for
Abbreviated transcription (Latin):
garȩ. Creauit dõ anmã pͥmi hominis d̾ ichilo. ⁊ in spi¬
rauit eã corpori de t̾ra ꝑmat̾iã sũpto.⁊ formato. Dans
eñi sensũ ⁊ disc̾tionẽ bom.⁊ mali:. ut corpꝰ ipsum
sibi sotiatũ ꝑ sensũ uiuificaret. ꝑrationẽ reg̾et :
et ĩ ipso hominę sensus ẽẽt subiectꝰ ratioĩ: ratio c̾a¬
tori. ut scđm rationẽ corpꝰ mou̾et᷑ ꝑsensũ. rõ aut̾
libero arbitrio moueretur scđm dm̃.
uixo tres st̃ motꝰ in homine : motꝰ m̃tis. motꝰ
corporis. motꝰ sensualitatis. Motꝰ m̃tis inuolũ¬
tatȩ est. motꝰ corporis in oꝑe. Motus sensualitatis
mediꝰ in dilectione: in mota m̃tis solo. lib̃ũ ar¬
bitiũ est. In motu corporis ⁊ sensualitatis illa
sũt que sequnt᷑ lib̃m arbitriũ. Sic em̃ pͥma
fuit dispositio nat᷑e. Nam motꝰ m̃tis uolun-¬
tariꝰ est appetitꝰ. In uoluntario lib̃m : in apetitu

Expanded text:
gare. Creavit Deus animam primi hominis de nihilo, et inspgare. Creavit Deus animam primi hominis de nihilo, et inspravit eam corpori de terra per materiam sumpto et formato, dans ei sensum et discretionem boni et mali; ut corpus ipsum sibi sociatum per sensum vivificaret, per rationem regeret, et in ipso homine sensus esset subjectus rationi; ratio creatori, ut secundum rationem corpus moveretur per sensum; ratio autem libo tres sunt motus in homine, motus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus, in voluntario liberum, in appetitu
Abbreviated transcription (Latin):
da st̃ ꝓponimꝰ. In his gͦ fides catholica ħ potiꝰ ele.¬
git et u̾itati mag̾ consentaneũ iudicauit. ut
cõdamꝰ amam primi hominis qn̾ facta ẽ. nõ
dep̃iacenti aliqͣ mat̾ia facta. s de nichilo c̃a.¬
tam: neq factã apͥncipio qñ angłi facti st̃ s
postea c̃ corpꝰ ipsũ  in fundenda fuerat forma-¬
tũ est ab ipso c̾atore. sim ł ⁊ factã ⁊ corpori
sociatã. Utrũ uͦ in corpore ł extra corpus
c̾ata sit. qͣnto diffitiliꝰ est scire. tanto minꝰ
est peridosũ ignorare.Neq uero mnħ inge-¬
mũ hominis ad ꝓbandum estimet᷑. si his quȩ
diffitilia st̃ ꝑtinacit̾ insistit. s potiꝰ si ea que sci-¬
enda st̃ prudent̃ dise̾nit. E quał enĩ stulticiȩ¬
est p̃sum̾e in his quȩ nõ possunt sciri. & defic̾e
in his quȩ nõ debent ignorari. ꝓpt̃ea quantũ
sane fidei satis est queramꝰ agnosc̾e.⁊ ea que
curbsitas sola scrutari suadet desistamꝰ inuesti-¬

Expanded text:
ic ait: « Fides catholica hoc potius eligit, et veritati magis consentaneum judicavit, ut credamus animam primi hominis quando facta est, non de praejacenti aliqua materia factam, sed de nihilo creatam, neque factam a principio quando angeli facti sunt, sed postea cum corpus ipsum cui infundenda fuerat formatum est ab ipso creatore simul et factam et corpori sociatam. Utrum vero in corpore an extra corpus creata sit, quanto difficilius est scire, tanto minus est periculosum ignorare. Neque vero in hoc ingenium hominis approbandum existimetur, si in iis quae diffiernit. Aequalis enim est stultitiae praesumere in iis quae non possunt sciri, et deficere in iis quae non debent ignorari. Propterea quantum sanae fidei satis est, quaeramus agnoscere, et ea quae curiositas sola scrutari suadet, desistamus investi
Abbreviated transcription (Latin):
t inuenta est tribꝰ his trmnitas
in effabił que in creatore quidem unum
sunt. s ꝑ creature spẽm diuisim se ad cogniti¬
onem effundũt. fuscepit enim formã potestati
rer̃ ĩmensitas. sapientie uͦ pulcrtudo bonita
utilitas. Et uidebantur ħ foris ⁊ concurrebãt

Expanded text:
t inventa est in tribus in Trinitas ineffabilis quae in Creatore quidem unum sunt, sed per creaturae speciem divisium se ad cognitionem effundunt. Suscepit enim formam potestatis rerum immensitas; sapientiae pulchritudo, bonitatis utilitas. Et vide
Abbreviated transcription (Latin):
ut assererẽt q̃d scd̃m cõmunionẽ nature erant.
ominandꝰ erat ĩtrinitate pat̾ ⁊ filiꝰ. et supͣta
sũt uocabula ipsa ab usu humano cui prima
similit̃ dicendũ erat. Et cauit prudentia diui¬
na eloquii sacͥ. ut plena similitudo c̾det᷑ ĩt dispa¬
ria. si ĩ ditate pat̾ pͥor aut filiꝰ posterior dic̾et᷑
Sic enĩ se in hominibꝰ natura ẽẽ ht̃. ut pat̃ esse
nõ possit. qui nõ fuerit᷑ filio neq filiꝰ qui patre
posterior nõ sit. Ideo patͥ potentia assignata est
⁊ sapĩa filio: nõ quia mag̾ erat. s quia minꝰ eẽ
credi pot̾at. Dix̾at enĩ scriptura sc̃a. quia deus

Expanded text:
ereret quod secundum communionem naturae erant. Nominandus erat in Trinitate Pater et Filius; et sumpta sunt vocabula ipsa ab usu humano, cui primosimiliter dicendum erat. Et cavit prudentia eloquii sacri ne plena similitudo crederetur inter disparia, si in deitate Pater prior aut Filius posterior diceretur. Sic enim se in hominibus natura habet ut Pater esse non possit, qui non Filio fuerit prior; neque Filius qui Patre posterior non sit; ideo Patri potentia assignata est, et sapientia Filio; non quia magis erat, sed quia minus esse credi poterat. Dixerat enim Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
nulla eẽt.Sm̃is enĩ scientia ẽ alicꝰ scientia ⁊ de
aliqͦ ẽ. Si gͦ ex creaturiᷤᷤ pendet prescientia
creatoris: causalit̾ prius esse uidebtt᷑ qd̾ crea¬
tum est ipso qͥ creauit illud.

Expanded text:
et. Omnis enim scientia alicujus est scientia, et de aliquo est. Si ergo ex creaturis pendet praescientia Creatoris causaliter, prius esse videbitur quod creatum est, ipso qui creavit illud.
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ facienda fuerãt ab ipso.Om̃is qͥppe scientia ⁊
prescientia ⁊ ꝓuidentia ⁊ dispositio ł predestina¬
tio ad aliqͥd eẽ uident᷑ ⁊ alicuiꝰ eẽ uident᷑. Sm̃is
quippe scientia sic̃ alicꝰ est. qr in aliquo est: ita
lo est ⁊ ipsa nulla ẽ. Smĩs gͦ scientia de aliquo est
qr si nichil ẽet de qͦ scientia esset: scientia nulla
eẽt. Non gͦ in dõ ęt̾na sciencia ł p̃sciencia esset
nͥ futurũ e̾e̾t aliqͥd de qͦ e̾e̾t. Si gͦ creatũ nichil
ł creandũ fuisset: nichil in cieatore scitũ ł p̃sci¬
tum fuisset. Ac ꝑ hoc sciẽtia nulla ł p̾scientia
fuisset.: Si aũt scientia nulla in creatore fiuss
qͥ utiq sine scientia ẽẽ nõ potuiss cui idẽ ẽ ẽe
qd scire. Ut gͦ scientia ł p̃scientia in ereatore ẽẽ

Expanded text:
 facienda fuerant ab ipso. Omnis enim scientia, et praescientia, et providentia, et dispositio vel praedestinatio ad aliquid esse videtur, et alicujus esse videtur. Omnis quippe scientia sicut alicujus est quia in aliquo est; ita lo est; et ipsa nulla est. Omnis ergo scientia de aliquo est; quia si nihil esset de quo scientia esset, scientia nulla esset. Non ergo in Deo aeterna scientia vel praescientia esset nisi futurum esset aliquid de quo esset. Si ergo creatum nihil vel creandum fuisset, nihil in Creatore scitum vel praescitum fuisset. Ac per hoc scientia nulla vel praescientia fuisset. Si autem scientia nulla in Creatore fuissetqui utique sine scientia esse non potuisset, cui idem est esse quod scire. Ut ergo scientia
Abbreviated transcription (Latin):
Deus trinitas gͦ trina hac uirtute oĩa opera
sua consũmauit: ut ꝑfecta sequerent᷑ et emu¬
larentur auctorẽ suum cucta que fecerat.
Quicquid eni in tempore apparuit aute tẽpo¬
ra in et̾nitate dispositũ fuit:⁊ ipsa dispõtio
creatoris qua factũ ẽ ut fieret quicquid factũ
est ⁊ ipsa facta nõ est:
ꝓuidentia sub̾toꝵ. Et totũ hoc una erat sapĩa.⁊

Expanded text:
Deus ergo Trinitas trina hac virtute omnia opera Deus ergo Trinitas trina hac virtute omnia opera sua consummavit, ut perfectum perfecta sequerentur, et aemularentur auctorem suum cuncta quae fecerat. Quidquid enim in tempore apparuit, ante tempora in aeternitate dispositum fuit; et ipsa dispositio Creatoris, qua factum est ut fieret quidquid factum est, et ipsa facta non est. providentia subjectorum. Et totum hoc una erat sapientia, et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̾itoꝵ ⁊ senectutis defectũ ⁊ occurrit script᷑a
⁊ dix̃ patrẽ potentẽ ne credes impotentem.
aut minꝰ potentẽ nec solũ potẽtẽ s etiã oĩpotentẽ
Non gͦ quia solꝰ ħ ẽ pat̃ solꝰ hoc ẽẽ dicebatur: s qͥa
minꝰ hoc ẽẽ solꝰ pat̾ putabatur. Rursum cũ di¬
ceret scriptura filiũ dm̃. ne putaret hõ qui
humana nou̾at. diuina nõ nou̾at. minora¬
tionẽ quãdã sensꝰ⁊ intelligentie ẽẽ ĩ filio qͣsi
adhuc infra ꝑfectionẽ etat᷑is consĩmate ad¬
us. ⁊ uidebat᷑ hoc quasi nom̃ inflationis et
tumoris. ⁊ cõsternabatur cõscientia humana ad
am̃ ꝓ rigore. ⁊ crudelitate. ⁊ subsecuta ẽ scrip¬
tura.⁊ temꝑauit dictũ suũ sp̃m̃ benignum
nominãs ne crudelis putaretur qui mitis erat
⁊ distincta sũt. ꝑsonalit̃. que sub̾alit̃ cõmunia
erãt: ut humana mẽs diumnoꝵ ueritatem nõ
sc̃m humana estimare disceret cũ contͣ con¬
suetudinẽ humanã quedã de dõ dici audiret.

Expanded text:
t senectutis defectum; et occurrit Scriptura et dixit Patrem potentem ne crederes impotentem aut minus potentem; nec solum potentem, sed etiam omnipotentem. Non ergo quia solus hoc est Pater, solus hoc esse dicebatur; sed quia minus hoc esse solus Pater putabatur. Rursum cum diceret Scriptura Filium Deum, ne putaret homo qui humana noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, adus; et videbatur hoc quasi nomen inflationis et tumoris; et consternebatur conscientia humana ad Deum pro rigore et crudelitate; et subsecuta est Scriptura, et temperavit dictum suum Spiritum benignum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat; et distincta sunt personaliter quae substantialiter communia erant, ut humana mens divinorum veritatem non secundum humana aestimare disceret, cum contra consuetudinem humanam quaedam de Deo dici audiret.
Abbreviated transcription (Latin):
quippe disposint quod uoluntate fac tu¬
rus fuit : ⁊ uolũtas et̾na fuit. ⁊ opꝰ uoluntatiᷤᷤ
etnũ nõ fuit. Semꝑ enĩ uoluit ut facẽt ⁊ nolu
luit ut aliqñ fac̾et. Sic uolũtas et̾na fuit
de oꝑe tẽporali: qm̃ ⁊ ipsũ tempꝰ in eterna
uolintate fuit. qñ fieret quod fuit. Duo itaq
bonitate uoluit. sapĩa disposuit. potestate
fecit. Et uidetur quasi quedã ẽẽ distinctio.⁊
successio temporali: ⁊ demonstrat se condi¬
tioni. prima bonitas. quia ꝑ eam uoluit
& nͥ disposuisset nõ fecisset. Et occuirit magna ra¬
tio: quia semꝑ ĩ hominibꝰ p̃cedit uolutas consiliũ.
⁊ consiliũ opꝰ subsequit᷑. S quid facimꝰꝰ Nũqͥd
audebimꝰ tn duc̾e tẽpora ĩ et̾nitatem:Nam si

Expanded text:
uod voluntate facturus fuit; et voluntas aeterna fuit, et opus voluntatis aeternum non fuit. Semper enim voluit ut faceret, et non voluiquod semper voluit ut aliquando faceret. Sic voluntas aeterna fuit de opere temporali; quoniam et ipsum tempus in aeterna voluntate fuit, quando fieret quod futurum fuit. Duo itaque bonitate voluit, sapientia disposuit, potestate fecit. Et videtur quasi quaedam esse distinctio et successio temporalis; et demonstrat se considerationi prima bonitas, quia per eam voluit si non disposuisset, non fecisset. Et occurrit magna ratio, quia semper in hominibus praecedit voluntas consilium, et consilium opus subsequitur. Sed quid facimus? Nunquid audeb
Abbreviated transcription (Latin):
mutat᷑ sp̃s ⁊ tͣnsit de ħ in illud ⁊ uariat᷑. ⁊ utissitudinẽ
suscip̃. gaudii. doloris. ⁊ plenitudinis. ⁊ uoluntatis. ⁊
crescit scientia. ⁊ obliuio ĩ eũ cadte ⁊uariat cogitatioes
⁊ succendent̾ ĩtellig̾. Et ẽ qͣsi forme mutatio ista ineo
mutatio scientię ⁊ effe̾s ⁊ seqͥt᷑ istã tẽpał mutatio ⁊ sub¬
iacet tẽpori ꝓpt̾ ista q̃ uariant᷑ ĩ eo. Nec ambiguũ ħ

Expanded text:
us. Et transit de hoc in illud; et variatur et vicissitudinem suscipit gaudii, doloris et poenitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae et affectus. Et sequitur istam temporalis mutatio; et subjacet tempori propter ista quae variantur in eo. Nec ambiguum ho
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mutanᷤ cor ⁊ affectũ uarianᷤᷤ cũ ceꝑit agnoc̾e errorem
suũ. qx ħ digna dõ nõ sũt. nec ꝓbat ratio ut ita sentiamꝰ
de illo qui sapienᷤᷤ ẽ ⁊ bonꝰ. ⁊ ꝑfectꝰ. Et nõ inuenit᷑ mutabi¬
litas in eo ulla cũ oĩa gn̾a mutabilitatiᷤᷤ fuerĩt in ꝯsidatiõe
ad ducta siue q̃ in corporib inueniunt᷑. siue quȩ spuũ
natura continge.¬
Et q̃ forma mutant᷑ aut augm̃tũ suscipiũt: aut
diminutionẽ. aut alt̾ationẽ. E quȩ alt̾ationẽ qͥd̃ susci¬
piũt nõ ilł acced̾e qͥcꝗͣ uiar q non erat aut qd erat recede
locoħ q̃m parte ᷤᷤ loc tͣnsmutãt in eodẽ ꝯsistente toto. ẜt

Expanded text:
et mutans cor et affectum varians cum coeperit agnoscere errorem suum. Quia haec digna Deo non sunt, nec probat ratio ut ita sentiamus de illo qui sapiens est et bonus et perfectus; et non invenitur mutabilitas in eo ulla, cum omnia genera mutabilitatis fuerint in consideratione adducta; sive quae in corporibus inveniuntur, sive quae spirituum naturam contingEt quae forma mutantur: aut augmentum suscipiunt, aut diminutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt nloco hoc quoniam partes locum transmutant in eodem consistente toto; et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. utr̃ qͥa alt̾m tant̃. Et bonũ ẽ essentialit̾ unũ ẽẽ
⁊ in mutabilit̾ unũ ẽẽ.⁊ utrũq eẽ meliꝰ ẽ.ds autẽ
sumũ bonũ ẽ. et nõ pot̾ deesse sũmo bono bonũ. qͥ
meliꝰ ẽ. Et suadet rõ optimo dare q̃ meliꝰ ẽ bonũ. Et id¬
curo fatetur dm̃ suũ. ⁊ auctorẽ suum ⁊ pͥncipiũ suum

Expanded text:
ialiter unum esse; et immutabiliter unum esse; et utrumque esse melius est. Deus autem summum bonum est, et non potest deesse summo bono bonum quod melius est. Et suadet ratio optimo dare, quod melius est bonum. Et idcirco fatetur Deum suum et auctorem suum, et principium suum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ea q̃ erant extͣ se factura scd̾m se. Una pietaᷤ una
deuotio: una cultura. dñm unũ ⁊ dm̃ unũ. Sic
dix rõ ⁊ cõꝓbauit in se. nescisma m̃tiũ fieret in
pła pͥncipia.⁊ nõ eẽt certa salus. Et meliꝰ eẽ et
unũ. ⁊ finem unũ in ꝗͣ hab̾e possẽt ꝯu̾sionẽ q̃ ab¬

Expanded text:
per ea quae erant extra se facta secundum se. Una pietas, una devotio, una cultura, Dominum unum et Deum unum. Sic dixit ratio et comprobavit in se, ne schisma mentium fieret in plura principia: et non esset certa salus. Et melius esse et unum et finem unum in quem habere posse
Abbreviated transcription (Latin):
loc̃ mutant. mutat᷑ forma in toto. qͥa dispositio parciũ
mutat᷑. q̃ ẽ forma tociꝰ. Et ita mutatio formȩ in toto
fieri nõ pot̾. sm̃ mutatiõe loci in partibꝰ s nõ
dr̃ mutatio loci nͥ c̃ tot̃ loc̃ mutat ꝯsistentibꝰ partibꝰ
in toto. Sic mutatio temporiᷤᷤ sequit᷑ mutationẽ loci
⁊ forme. nõ est unꝗͣ siñ ipsis in corꝑre. qm̃ scđm has

Expanded text:
 mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine mutatione loci in partibus. Sed non dicitur mutatio loci nisi cum totum locum mutat consistentibus partibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur mutationem loci et formae; et non est unquam sine ipsis in corpore. Quoniam s
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens sit. totꝰ alibi nõ inuenit᷑. Itaq corpꝰ locale est.
natur. Sp̃s aut̃ in creatus. qm om̃i loco p̾sens ẽ. nec tam̃
ptionẽ corporalẽ locũ ostare ꝓbauer̃. Sed hoꝵ ut supͣ
diximꝰ ꝯsid̾atio nimi ᷤᷤa cõmuni estimatiõe ⁊ possibili¬
tate recessit. Mag̃ at̾ ea ponenda in usũ loquendi.
q̃ se spontȩ accominodant:⁊ nichil alat̾e ingerant
alienum aueritatȩ.

Expanded text:
sens sit totus, alibi non invenitur. Itaque corpus locale est, natur Spiritus autem increatus, quoniam omni loco praesens est, nec tamen cum constare probaverunt. Sed horum, ut supra diximus, consideratio nimis a communi existimatione et possibilitate recessit. Magis autem ea ponenda in usum loquendi quae se sponte accommodant; et nihil a latere ingerant alienum a veritate.
Abbreviated transcription (Latin):
omĩ re siue nat᷑a siue e̾ẽntia ẽ: sine sui diffuuitione.
et in om̃i loco sine cͥcũsc̾ptioẽ. ⁊ in om̃i tp̃r sine mu¬
tabilitate. Nam id qd̃ qͥdam insipiẽte ᷤᷤ immo solam
carnẽ sapienteᷤᷤ. ⁊ q̃ carniᷤᷤ s̃ solũ ꝯsid̾ãteᷤᷤ estimãt qͣsi
corpotaliũ sordiũ ⁊ pollutionũ ĩ qͥnationeᷤᷤ dm̃ ꝯting̾e

Expanded text:
entia est sine sui definitione; et in omni loco sine circumscriptione; et in omni tempore sine mutabilitate. Nam id quod quidam insipientes, imo solam carnem sapientes et quae carnis sunt solum considerantes existimant quasi corporalium sordium et pollutionum i