comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi legimꝰ. s in om̃ibꝰ senfibilibꝰ
& insensibilibꝰ in om̃ibꝰ quȩ sunt uł
uiuunt dictũ ẽ ut eeñt & fuerunt Sol
& luna magni comꝑabilis splendoris lu¬
minaria int̾ reliquas creaturas seruilẽ
obtinent locum. solus homo ad imagi¬
nem dĩ factus ħ singulari pͥuilegio hono¬
ratur Et de anglĩs guroem quod ad
hanc similitudinem facti fint. nichil
legimus om̃ sic̃ eoꝵ creationẽ eo quoa
intellectuales naturȩ sint. scͥptura in¬
tellectui nr̃o religuit. ita eoꝵ dignita¬
tem uel excellentiam p̃termittit Cre¬
dendũ tam̃ ẽ. illam ioraginem in illis tanto
exp̃ssius signatam. Quanto illa natura pu
qua uͦ om̃ia. ad imaginem ęt̾̃nitatis ñ ꝑti¬
nent. qm̃ uanitati subiecta. in quieto cir¬
cuitu rerũ uicissitiroines obumbrant
neq stabilitatem suȩ essentie ꝑ hos discur¬
sus & motus conguirunt & om̃ino desi¬
nent eẽ. id quomͦ sunt. nullo pacto pꝰ¬
qua dissoluta fuerint ad corꝑa sua uł

Expanded text:
odi legimus; sed in omnibus sensibilibus et insensibilibus, et in omnibus quae sunt et vivunt, dictum est ut essent, et fuerunt. Sol et luna, magni et incomparabilis splendoris luminaria, inter reliquas creaturas servilem obtinent locum. Solus homo ad imaginem Dei factus, hoc singulari privilegio honoratur. Et de angelis quidem, quod ad hanc similitudinem facti sint, nihil legimus. Quoniam sicut eorum creationem, eo quod intellectuales naturae sint, Scriptura intellectui nostro reliquit, ita eorum dignitatem vel excellentiam praetermittit. Credendum tamen est illam imaginem in illis tanto expressius signatam, quanto illa natura purqua vero omnia ad imaginem aeternitatis non pertinent, quoniam vanitati subjecta, inquieto circuitu rerum vicissitudines obumbrant; neque stabilitatem suae essentiae per hos discursus et motus conquirunt, et omnino desinent esse id quod modo sunt, nullo pacto, postquam dissoluta fuerint, ad corpora sua vel
Abbreviated transcription (Latin):
sentiret. nicħ inquiriret Ubi
uͦ rei rõ ad plenum colligitur. & ad li¬
quidũ ꝑspicue: a fine usq ad finẽ¬
sensus attingit. fit unus dies illius
causȩ assecutio in cuiꝰ discussione
multi meditationũ conatꝰ. quasi
hore merediane expẽse funt Ita
pͥma & scõa & ttia dies ẽ singlaꝵ
rerũ quȩ in usũ intĩoris uł extĩceis

Expanded text:
sentiret, nihil inquireret ubi sentiret, nihil inquireret ubi vero ratio rei ad plenum colligitur, et ad liquidum ac perscipue a fine usque ad finem attingit, fit unus dies, et illius causae assecutio, in cujus discutione multi meditationum conatus quasi horae meridianae expensae sunt. In prima et secunda et tertia dies est, singularum rerum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
minari oportuit: Ut de utraq con¬
solatione creatori obnoxius cui cau¬
sȩ rerũ patuerant. de dispositioniꝰ
ȩtnȩ non dubitaret effectii Spũa¬
lia & intellectualia & corporalia in¬
itiũ habuisse dubiũ ñ ẽ quantũ
ato homiñ ꝑtinet intellectũ. & ip̃a il¬
stitutio pͥmitiua. sͥ lux non erat. s cre¬
aturȩ cognitio: intelligendi lux fuit
euȩ nescienti tenebrosa abyssus erat¬
aduersatur auctoritati. si rationalẽ
creaturam pͥus factam pꝰ ea credimꝰ
illuminatã. & aluud fuerit ei illumi¬
natio. aliud creatio. In reliquis uͦ e
adem considãtio ẽ in die. & nocte
in mane & uesꝑe. Mane & uesꝑe
ita ponitur in muttis locis. ac si di¬
catur pͥus & p̾terius Et sic uesꝑe
& mane dies unus. cũ pͥorũ & pꝰteri¬
orũ plena fulget cognitio Mane
ẽ. in quifitioñ opinio. uł comectu¬
ra mundũ ꝑueniens ad iũtatem
in ipsa inquifitione ex parte senti¬
ens quod ĩuestigat. Si enĩ nichil

Expanded text:
minari oportuit, ut de utraque conminari oportuit, ut de utraque consolatione Creatori obnoxius, cui causae rerum patuerant de dispositionis aeternae non dubitaret effectu. Spiritualia et intellectualia et corporalia initium habuisse dubium non est, quantum ad hominis pertinet intellectum: et ipsa institutio primitiva sibi lux non erat, sed creaturae cognitio intelligenti lux fuit, quae nescienti tenebrosa abyssus eratadversatur auctoritati, si rationalem creatuturam prius factam, postea credimus illuminatam, et aliud et fuerit illuminatio, aliud creatio. In reliquis vero eadem consideratio est, in die et nocte, in mane et vespere. Mane et vespere ita ponitur multis in locis, ac si dicatur, prius et posterius. Et fit vespere et mane dies unus, cum priorum et posteriorum plena fulget cognitio. Mane est inquisitionis opinio vel conjectura nondum perveniens ad veritatem, in ipsa inquisitione ex parte sentiens quod investigat. Si enim nihil
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ ostendi. nͥ forte ꝑ anticipationẽ ef¬
fectus ante causam positus ẽ & pͥus
lucem eua solem cuiꝰ lux ẽ eadem scͥp¬
tura cõmemorat. Quod si lix illa ꝑ
se fuit. & diem discreuit a nocte. mini¬
ma fuit illa tenebrarũ & lucis discre¬
tio. qr ipsa lux minima erat. & oĩno
confusioni cont̾mina. Hoc idõ dico
qr unã lucem mat̾ialem ad discretonẽ
diei. & noctis fufficientem. fuisse rerũ
usus & usitatus naturȩ. cursus ĩ simi¬
at & ut ad spãlem reu̾tamur senfũ
Lux pina rationis & mentis uidetur¬
fuisse & uoluntatis diuinȩ cognitio
in rebꝰ uisibilibꝰ apparuit. intellex̃
homo mente de murroi constititti¬
one diuinũ consiliũ qͦo corporali lu¬
mine. deirde sibi conspex̃. subiectũ
Nec ẽ incongruũ si pͥus illuminat᷑
sp̃s deinde corpus. inmo sic̃ omnẽ
actionẽ nram̃ p̾cedit & p̾usdet ratio.
ita multo efficatiꝰ in ordine rerum.
ĩteriorem añ extĩorem hominẽ illu¬

Expanded text:
m ostendi, nisi forte per anticipationem efm ostendi, nisi forte per anticipationem effectus ante causam positus est, et prius lucem quam solem cujus lux est eadem Scriptura commemorat. Quod si lux illa per se fuit, et diem discrevit a nocte, minima fuit illa tenebrarum et lucis discretio, quia ipsa lux minima erat et omnino confusioni contermina. Hoc ideo dico, quia unam lucem materialem ad discretionem diei et noctis sufficientem fuisse rerum usus usitatusque naturae cursus insinuat, et, ut ad spiritalem revertamur sensum, lux prima rationis et mentis fuisse, et voluntatis divinae cognitio in rebus visibilibus apparuit, et intellexit homo mente de mundi constitutione divinum consilium: quod corporali lumine deinde sibi conspexit subjectum. Hoc est incongruum, si prius illuminatur spiritus, deinde corpus: imo sicut omnem actionem naturalem praecedit et praevidet ratio, ita multo efficacius in ordine rerum interiorem ante exteriorem hominem illu
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus. immo honoramꝰ funda¬
ñitum cũ suꝑ illito templũ dño ex
fubtili & inusibili matia spiali la¬
bore constriumus Sane absq ulla
dubitatione credimꝰ. in pͥncipio cre¬
ata simul cęlum & t̾ram in quibꝰ
sicut supͣ diximus. om̃iũ quȩ pꝰea
facta sunt uł frunt. elem̃tał exsti¬
tit causa. Quod autẽ dr̃ lirx pꝰ ca
facta. cum sol nontoũ eẽt. si tñ ho¬
rarũ h factũ putatur interuallo.
iam ad lit̾tam lux illa potĩt intelligi
nisi forte ule elem̃talis ignis ꝑ se in sus
puro eẽt fulgẽt. s quomꝰ comixtis ĩ
matiã elem̃tis rursus eoꝵ seꝑatio fur
iux humana rõ cap̃ cũ eoꝵ mom̃tana
seꝑatio illiꝰ sit cõplexionis destructo
Nodie sine illis duobꝰ magnis lumina¬
ribꝰ nicħ nͥ tenebrosũ in resꝰ cnporilibꝰ
possit intelligi. & absentia sodis ipia ẽ nox
& rursum p̃sentia dies. Pronide si lux illa
corporalis pͥma fuit. remoto sole & luna
in rebꝰ iusibilibꝰ Similem lucem uellem¬

Expanded text:
intellectus, imo honoramus fundamentum, cum super illud, templum Domino ex subtili et invisibili materia, spiritali labore construimus. Sane absque ulla dubitatione credimus, in principio creata simul coelum et terram, in quibus, sicut supra diximus, omnium, quae postea facta sunt, vel fiunt, elementalis exstitit causa. Quod autem dicitur lux postea facta, cum sol nondum esset, si tamen horarum hoc factum putatur intervallis, jam ad litteram lux illa vix potest intelligi, nisi forte ille elementalis ignis per se in suo puro fulgeret. Sed quomodo immistis in materia elementis, rursus eorum separatio fiat, vix humana ratio capit, cum eorum momentanea separatio, illius sit complexionis destructio. idicit, cum hodie sine illis duobus magnis luminaribus nihil nisi tenebrosum in rebus corporalibus possit intelligi, et absentia solis ipsa est nox, et rursum praesentia dies. Proinde si lux illa prima corporalis fuit, remoto sole et luna, in rebus visibilibus similem lucem mihi velle
Abbreviated transcription (Latin):
mores multa referimus. & intioris hoĩs
affectiones enumerantes. in illa diutiꝰ
parte quȩ p̃stat moram. ne quagũa ab¬
olemus. historiam q̃ scͥpturȩ fundam̃tũ
ẽ. nec ium facimus litẽ. ꝓpͥetatem eiꝰ it
sensum aliũ retorquentes. Ex eodẽ pai

Expanded text:
mores multa referimus, et interioris hominis mores multa referimus, et interioris hominis affectiones enumerantes, in illa diutius parte quae praestat moramur, nequaquam abolemus historiam, quae Scripturae fundamentum est; nec vim facimus litterae, proprietatem ejus in sensum alium retorquentes.
Abbreviated transcription (Latin):
humectent. ne nimia siccitate uitalis
ille motus accrescat. Deinde quasi in
firmam̃to oculi duo magna lumina¬
ria micant. int̾iori qurdem igne sẽꝑ
accensa In nariũ fistulis. int̾itus & exi¬
tus aeris manifeste comspicabił ẽ:. Dis¬
cursus aquarũ ꝑ uenarũ meatus quasi
ꝑ alueos suos ꝑhenni lapsu cͥcũfertur.
& stomacho & uesica sentinam & totiꝰ
colluuioñ pelagus uroes Cor igneũ
nͥ pulmon̾ uentilabro refrigeretur
officina. eorũq officiis & nuttur & pur¬
gatur.⁊ augetur & minuit᷑. ꝓ ut natu¬
fubã Uiret homo in pueritra sicut
herba. floret ĩ adolescentia sic̃ arbor
& in senectute fructificat Reptat
ĩ ętatȩ decrepita Pascit᷑ cũ docetur
Ut pecus ut ium̃tũ seruit. cũ obedit. uo¬
lat cũ ad siuĩ pͥncipiũ redit Ita mundũ
maiorẽ ĩ minore repꝑies. & nicħ ẽ ĩ illa
mole ĩ m̃sa gͦo huio exiguo. ẽgrue con
aptetur. Quod autẽ ñ ad matiam s ad

Expanded text:
humectent, ne nimia siccitate vitalis humectent, ne nimia siccitate vitalis ille motus arescat. Deinde quasi in firmamento oculi duo magna luminaria micant, interiori quidem igne semper accensa. In narium fistulis introitus et exitus aeris manifeste conspicabilis est. Discursus aquarum per venarum meatus quasi per alveos suos perenni lapsu circumferuntur, et in stomacho et in vesica sentinam et totius colluvionis pelagus vides. Cor igneum, nisi pulmonis ventilabro refrigeretur,officina, eorumque officiis et nutritur, et purgatur, et augetur, et minuitur, prout natuntia. Viret homo in pueritia sicut herba, floret in adolescentia sicut arbor, et in senectute fructificat. Reptat in aetate decrepita, pascitur, cum docetur, ut pecus; ut jumentum servit cum obedit; volat cum ad suum principium redit. Ita mundum majorem in minore reperies, et nihil est in illa mole immensa quod huic exiguo congrue non aptetur. Quod autem non ad materiam, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
subtiliore confusione non p̾mitur.
s distunictis singłis. ordinatisq acces¬
sionibꝰ om̃ia sͥ subseriuunt ut oĩno
stupenda sit illa rerum discordia in
tantã pacem redacta. ut absq ulla
dissensione. ignis & aqua in eoddẽ uase
⁊ tanta mole subtilitas aeris ñ exclitoa¬
tur. Immo uͦ cõplectuntur se pacifice
ut in ħͥ quoq mireris artificem. & ĩ
armonia uniuisoꝵ & cõpage om̃iũ
bonũ pacis quã fit ydicabile & cõm̃¬
dabile uideamꝰ. & cũ in t̾ se c̃trarie
discordesq nature c̃ueniant. qͣntũ
& qu̾a ĩ dissotiabile feous ẽẽ opor¬
tet: inrationabilibꝰ creaturis. quaꝵ
una ẽ origo. una funtio. una ꝑ¬
uentio. Consitõa in capite humano. iN
subt̾a cerebri. quasdam cellulas sub qͥdã
euasi cȩli camera testa suꝑiori consiitu¬
tas. & quasclam pelliculas quas mimin¬
gas uocant cerebrũ ĩ uoluentes ut qͦsi
nubes aquis uaporalibꝰ calorem supiorẽ

Expanded text:
subtiliorum confusione non premitur, subtiliorum confusione non premitur, sed distinctis singulis ordinatisque accessionibus omnia sibi serviunt, ut omnino stupenda sit illa rerum discordia in tantam pacem redacta, ut absque ulla dissensione ignis et aqua in eodem vase diluatur, et tanta mole subtilitas aeris non excludatur. Imo vero complectuntur se pacifice, ut in hoc quoque mireris artificem, et in harmonia universorum et compage omnium, bonum pacis quam sit praedicabile, et commendabile videamus, et cum inter se contrariae discordesque naturae conveniant, quantum et quam indissociabile foedus esse oportet in rationabilibus creaturis, quarum una est origo, una functio, una pventio. Considera in capite humano, in substantia cerebri quasdam cellulas sub quadam quasi camera coeli, testa superiori constitutas, et quasdam pelliculas, quas miningas vocant, cerebrum involventes, ut quasi nubes aquis vaporalibus calorem superiorem
Abbreviated transcription (Latin):
& asf̃initas muitiplex Intueri possumꝰ ins
homine uelud quendã altm̃ iurrdũ
totũ in exiguo. ẽ celo terrãq cõmixt̾u.
habentem sub se iusibilem creaturã supͣ
se inuisibilẽ. & in unius m̃tis angustra
uniu̾sitatis semina cõplectentẽ. Mens
in eo quasi quoddã diumnitatis insigne
subditos aptat & dispensat affectus
Hab& de celesti natura sapientiã &
intellectũ. consiliũ & scientiã. con¬
stantiam & pietatem. & castũ timorẽ.
Qͦ doctore in eo a quo ẽ. humiliter
mores cõponit. aptat sc̃imoniã. ordinat
caritatem. Sed̃m illam naturã paulomi¬
nor qua anglĩ ꝑꝑ carnem passibilẽ ñ igno¬
rat qr ex hac comunctioñ suȩ diũsitate
aliquando lib̾abitur. & rursũ magnificen¬
tius colligabitur. ñ iam ultra dissolutioĩ
mis corꝑis partibꝰ om̃ia huiꝰ muitoi mag¬
ni menbra repyies. Graiua ħ¬
t̾ra & aqua igne & aere. quȩ leuia st̃
cͥcunfusa mouentur. & ponderosa ma¬
tĩa segregata ab inuicem traductioẽ

Expanded text:
et affinitas multiplex. Intueri possumus in homine velut quemdam alterum mundum, totum in exiguo, e coelo terraque commistum, habentem sub se visibilem creaturam, supra se invisibilem, in unius mentis angustia, universitatis semina complectentem. Mens in eo quasi quoddam divinitatis insigne, subditos aptat et dispensat affectus. Habet de coelesti natura sapientiam et intellectum, consilium et scientiam, constantiam et pietatem, et castum timorem: quo ductore in eo a quo est, humiliter mores componit, aptat sanctimoniam, ordinat charitatem. Secundum illam naturam, paulo minor quam angeli propter carnem passibilem, non ignorat, quia ex conjunctionis suae diversitate aliquando liberabitur, et rursum magnificentius colligabitur, nec jam ultra dissolutioni mis corporis partibus omnia hujus magni mundi membra reperies. Gravia ra et aqua, igne et aere quae levia sunt, circumfusa moventur, et ponderosa materia segregata ab invicem traductione
Abbreviated transcription (Latin):
ignem redigit in cineres qui resistit: nẽ
Qͥ tolerat suꝑat Infirmitas sentit. ratio
non consentit. nec sensus peccatũ ẽ. s con¬
sensus. hic laborat discretio. bic uigilat
ratio. hic ẽ limiis. hic lirtum fecis. hȩc
ꝓcellarũ regio. in qua reptilia comĩsant᷑
S sicut diximus circumfusio spñ scõ.
qͥ subiectus ẽ ei. euantũcũq circũflu¬
ant tempestates exercitio ꝓficit. moni
purgatur temptatioẽ ꝓbatur ꝓbatiõe
altõ uͦ quid possit ꝑ dĩ. ut nemo in se głiet᷑
qr neq uolentis neq currentis s miseren¬
numeratis & distinctis quȩ ex t̾ra
& quȩ ex aquis gignuntur. seguitur
quasi auriga om̃iũ inferiorũ homo. & du¬
cens p̃se petora. & um̃ta quasi bestiales
motus. sͥ subiectos indicans. dñs mĩtoi
constituitur. in seipso quasi alt̾ius mundi¬
machinam expͥmens. habens om̃tũ elem̃toꝵ
substantiam & scdm̃ aliguid om̃iũ crea¬

Expanded text:
ignem redigit in cineres: qui resistit vincit, ignem redigit in cineres: qui resistit vincit, qui tolerat superat. Infirmitas sentit, ratio non consentit: nec sensus peccatum est, sed consensus. Hic laborat discretio, hic vigilat ratio, hic est limus, hic est lutum faecis, haec procellarum regio, in qua reptilia conversantur. Sed, sicut diximus, circumfuso Spiritu sancto, qui subjectus est ei, quantaecunque circumfluant tempestates, exercitio proficit, motu purgatur, tentatione probatur, probatione altero vero quid possit per Deum, ut nemo in se glorietur quia neque volentis, neque currentis, sed miserenEnumeratis et distinctis quae ex terra et quae ex aquis gignuntur, sequitur quasi auriga omnium inferiorum homo, et ducens prae se pecora et jumenta, quasi bestiales motus sibi subjectos indicans, dominus mundi constituitur: in seipso quasi alterius machinam exprimens, habens omnium clementorum substantiam, et secundum aliquid omnium crea
Abbreviated transcription (Latin):
pirat. gaitoet contemplatio: & pͥmitias pacis
anglice iam delibat. Mordetur temptati¬
onibꝰ quasi a serpentibꝰ hõ in medio uꝑarũ
expositus & concupiscentiarũ lanoeis. latꝰ
nitõu transsĩgitur clamat oppssus. infelix
ego quis me de libãbit de corꝑe mortis
huius. Nicħ huiꝰ modi contemplatio
sentit. s rara omnino illa mens ẽ. si ali¬
qua ẽ quȩ in hͥ mundo ita mente ex ce¬
dat. ut ao illusiones carnis & pruritus
titillationũ non aliquando siue oblita.
siue opp̃ssa rispiuat Etiam spũales dic̃
apls. posse p̃occupari in delicto Tu ĩgͥt¬
oui sp̃italis es. constẽa te ipsũ ne & tu
tempteris Intus in medullarũ crassi¬
tudine. in uapore cordis iuge incendũ
& flãma estuat ꝑseuerans. nullis aqͥs
extinguitur. & quocũq fugeris sequit᷑
Repit humana infirmitas. & ad longũ
cursum non sufficit. ouoa & si fugeriᷤ
non euades Una patientia totũ hue

Expanded text:
pirat, gaudet contemplatio, et primitias pacis pirat, gaudet contemplatio, et primitias pacis angelicae jam delibat. Mordetur tentationibus, quasi serpentibus, homo in medio viperarum expositus, et concupiscentiarum lanceis latus nudum transfigitur, clamat oppressus: Infelix ego! quis me liberabit de corpore mortis huius? Nihil hujusmodi contemplatio sentit; sed rara omnino illa mens est, si aliqua est quae in hoc mundo ita mente excedat, ut ad illusiones carnis, et pruritus titillationum, non aliquando sive abolita, sive oppressa respiciat. Etiam spirituales dicit Apostolus posse praeoccupari in delicto . Tu quisquis spiritualis es, considera teipsum, ne et tu tenteris . Intus in medullarum crassitudine in vapore cordis juge incendium et flamma aestuat perseverans, nullis aquis exstinguitur, et quocunque fugeris, sequitur. Repit humana infirmitas, et ad longum cursum non sufficit: quod et si fugerit, non evadit. Una patientia totum hunc
Abbreviated transcription (Latin):
immo ad ciuitatem dĩ. de qua glõsa die¬
ta sunt. medullatis affectibꝰ suspirant
Neq uͦ illiꝰ ciuitatis rex a domo sua sim¬
plitia huiꝰ munoi exclitoit reptilia. Qͥ
etiam raab ouasi reptile uenenatum:
purgauit & fecit umocuũ. & tẏrum
& płm̃ ethiopum. & alienigenas. quasi mul¬
ta reptilia congregauit. & posuit illic &
ipse natus in ea euam fundauit altissimꝰ.
filios adoptionis cohere des constitut os.
secum lȩtari & cohabitare in ead̃e ciui¬
tate uoluit. At uͦ uiri contemplatiui
tuntur & tendunt in ardua. & ꝑ ar¬
tas uias. ñ parcentes corꝑi. ubi sit di¬
lectus inuestigant. festinant ꝑ uepres
& tͥbulos carnibꝰ cruentatis. tnͣsiliũt
sepes. & irruunt in reclinatoriũ aure¬
um. uͥ rex in accubitu suo nardi odo¬
re delectiatur. Suscipiunt᷑ ad oscu¬
lum. fugunt ubera potiora uino.
trahuntur odore. pꝰ unguenta e̾̃runt
Gemit in fluctibꝰ fuis in mersa actio. & sus¬

Expanded text:
imo ad civitatem Dei, de qua gloriosa sunimo ad civitatem Dei, de qua gloriosa sunt dicta , medullatis affectibus suspirant. Neque vero illius civitatis rex a domo sua simplicia hujus mundi excludit reptilia, qui etiam Rahab quasi reptile venenatum purgavit et fecit innocuum, et Tyrum et populum Aethiopum et alienigenas, quasi multa reptilia, congregavit et posuit illic: et ipse natus est in ea quam fundavit Altissimus, et filios adoptionis cohaeredes constitutos secum laetari et cohabitare voluit in eadem civitate. At vero viri contemplativi, tuntur et tendunt in ardua, et per arctas vias non parcentes corpori, ubi sit dilectus, investigant, festinant per vepres et tribulos carnibus cruentatis, transiliunt sepes, et irruunt in reclinatorium aureum, ubi Rex in accubitu suo nardi odore delectatur . Suscipiuntur ad osculum, sugunt ubera potiora vino, trahuntur odore, post unguenta concurrunt. Gemit in fluctibus suis immensa actio et sus
Abbreviated transcription (Latin):
tio sp̃uum Seminat in agro suo m̃te
homuinis semen iusticiȩ. & ouȩ dam
quidem ad horrea uitȩ actiue que¬
dam ad cellaria et̾nitatis implenda
p̃destinat. ita tam̃ ut & actiuȩ fruc¬
tus imputͥbi les. pꝰ necessarios p̃sentis
uitȩ usus. cȩlestibꝰ inferat apotecis
Nascitur ex eodem cespite. frum̃tũ &
ordeum. & in eodem t̾rȩ gremio au¬
rum foditur & argentũ Alia aliis ex¬
cellentiora. Singlã in genẽ suo itilia
& necessaria. Ex humano gñe guasi
ex aquarũ natura. & reptilia ꝓcedunt &
rena: aliis uͦ his neglectis in celestibꝰ conuer¬
santur. Repit & lento gressu incedit que
p̾mit coniugii seruitis. potestatis fastigi¬
um. ministii sollicitudo. Ex occasione of¬
ficii sepe officio reddunt ultra qu̾a debeant
s. licet ligna fenum & stipulam congerãt.
ad fuiroam̃ti tam̃ stabilitate non recedũt
Utiuitur ħ mundo ouasi non utant᷑ plan¬
tant edificant. s tñ his animo ñ herent

Expanded text:
tio spirituum . Seminat in agro suo mente tio spirituum . Seminat in agro suo mente hominis semen justitiae, et quaedam quidem ad horrea vitae activae, quaedam ad cellaria aeternitatis implenda praedestinat, ita tamen ut activae fructus imputribiles, post necessarios vitae praesentis usus, coelestibus inferat apothecis. Nascitur ex eodem cespite frumentum et hordeum, et in eodem terrae gremio aurum foditur et argentum. Alia aliis excellentiora, singula in genere suo utilia et necessaria. Ex humano genere, quasi ex aquarum natura, et reptilia procedunt et rrena; alii vero his neglectis in coelestibus conversantur. Repit et lento gressu incedit quem premit conjugii servitus potestatis, fastigium, ministerii sollicitudo. Ex occasione officii saepe officio reddunt ultra quam debeant. Sed licet ligna, fenum, et stipulam congerant , a fundamenti tamen stabilitate non recedunt. Utuntur hoc mundo quasi non utantur , plantant, aedificant, sed tamen iis animo non haerent,
Abbreviated transcription (Latin):
euȩ non licet homini logui Iob̃s apłs
ad et̃nitatem uerbi & coessentialitatem
& unitatem patͥs & filii ascerroit & at¬
tingit Y̾ saias. daniel multa de fi¬
ne mundi & de uidicio dĩ loquunt᷑.
in quibꝰ quasi ꝑ quosoam scalȩ gradꝰ
ascendit. & descendit quilibet stu¬
cens. qr his om̃ibꝰ defluentibꝰ ficiit soͥptũ
ẽ. celũ & t̾ra transibiuit. uerba autem
mea non tranfient¬
cuius inspiratio fubiecte sibi creatu¬
rȩ uuificaret & fecundaret originem.
non incombens ei quasi ad tutelam. se dm̃
manicheũ contra nescio qu̾a gentẽ tene¬
brarum .s concliroens fub se. qr nicħ
ꝑse nisi toem sp̃s foueat. aut bene uiuit
aut sane intelligit. Aquarũ nomine
generationes hominũ intellige. qr sic̃
de fonte in ruũi de riuo in fluuium
labuntur. ita homines de conceptu ĩ
partum. de infantili ȩtatȩ ĩ seniũ.
inqͥeto uolumine pperant & decur¬
runt. Unus atq roem sp̃s ꝓ ut uult
scientiȩ. alii grã sanitatũ. alii discre¬

Expanded text:
s ad aeternitatem Verbi, et coessentialitatem et unitatem Patris et Filii ascendit et attingit. Isaias et Daniel multa de fine mundi et de judicio Dei eloquuntur, in quibus quasi per quosdam scalae gradus ascendit et descendit quilibet stucens, quippe his omnibus diffluentibus, sicut scriptum est: Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transicujus inspiratio subjectae sibi creaturae vivificaret et fecundaret originem, non incumbens ei quasi ad tutelam secundum Manichaeum contra nescio quam gentem tenebrarum, sed concludens sub se, quia nihil per se, nisi idem spiritus foveat, aut bene vivit, aut sane intelligit. Aquarum nomine generationes hominum intellige, quae sicut de fonte in rivum, de rivo in fluvium labuntur, ita homines de conceptu in partum, et de infantili aetate in senium inquieto volumine properant et decurrunt, unus atque idem Spiritus, prout vult,scientiae, alii gratia sanitatum, alii discre
Abbreviated transcription (Latin):
uelante sp̃ũ sensit. & causam & usũ uniu̾soꝵs
uesꝑe & mane plenitudo scientiȩ Nec noĩa
nłinc causas nec terum effectus agnos¬
ceret. nisi eum diuina sapientia docẽt.
corporalit̾ creauerat. & distitix̃ & tra

Expanded text:
sam et usum universorum vespere et mane plenitudo scientiae. Nec nomina, nec causas, nec rerum effectus agnosceret, nisi eum divina sapientia doceret, corporaliter creaverat, et dist
Abbreviated transcription (Latin):
ostendens pͥmum. quia non ipse a
partu scẽ uirginis ut heretici uolu¬
ee principiũ habuit. S iuxta mys¬
lerium sui nominis ad saluacionẽ
pedentiũ d̃s eternus exticit. Dem¬
de isinuans quod ita ciedentes
saluat ꝓpicius. ut etiam iniustos
dampnet & incredulos. Ita enem
damantes ad se de afflictione egyp¬
ta primo saluauit humiles. ut
sđo murmurantes contra se in he¬
remo prosterneret suꝑbos. Quod
ideo inculcat. ut etiam memineri-¬
nus illum sic ꝑ aquas baptismi
quod rubrũ mare signabat salua¬
re credentes: ut etiam post baptis¬
ma humilem in nobis requirat
intam. atq a uicioꝵ sorde secretã.
qualem merito heremi secreta conuer¬
satio designabat. Quam profecto ui¬
tam. si quis uel a fide deuiando.
uel male agendo uiolauerit. quasi a¬
uersus corde in egyptũ non ad ꝓmis¬
sam regni patriam ꝑuenire. S intͣ
impios merebitur interire. Aliter.
scdo eos qui non crediderunt per¬
didit: quia iustꝰ uidex non nullos

Expanded text:
ostendens primum quia non ipse a partu sanctae Virginis, ut haeretici affirmant, principium habuit, sed juxta mysterium sui nominis ad salvationem credentium Deus aeternus exstitit; deinde insinuans quod ita credentes salvat propitius, ut etiam justus damnet incredulos. Ita enim clamantes ad se de afflictione Aegyptia primo salvavit humiles, ut secundo murmurantes contra se in eremo prosterneret superbos. Quod ideo inculcat, ut etiam nunc meminerimus illum sic per aquas baptismi, quod Rubrum mare signabat, salvare credentes, ut etiam post baptisma humilem in nobis requirat vitam, atque a vitiorum sorde secretam, qualem merito eremi secreta conversio designabat. Quam profecto vitam, si quis vel a fide deviando vel male agendo violaverit, quasi reversus corde in Aegyptum, non ad promissam regni patriam pervenire, sed inter impios merebitur interire. Aliter: Secundo eos qui non crediderunt perdidit, quia justus judex nonnullos
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ in electos ultra non cadit. ita in
repbos non redit iustitia. qiua sic̃ nullã
sentit eorũ corruptio medelã. ita nullã
admnittit scorũ głã corruptelam ⁊ allit
origenes qͥ dogna platonicũ in eccłam
introducens in libris ꝑiarchon de qͣdã
reuolutione demonũ in corꝑa. & quasi
ꝑ crasse huiꝰ corporeȩ op̃ssionis conuersa¬
tionem urdignã purgatione facta rur¬
sũ pꝰ multa sclã ꝑ huiusmodi reuolutioes
expiatũ in statũ antigiũ sathanam asse¬
rit reuersurũ. Addit etiam nescio qu̾a
passtuam diuinitatẽ. ꝓ eoꝵ redemptioẽ
itm̃ in are inuisibilit̾ pati. & dũ labo¬
Mendax ẽ. si impius cũ diabolo & angłis
eiꝰ. ñ uadit in ignem ęt̾num Inustꝰ si
iniusto & iusto idem rectoit stipendiũ e
S ħ uerborũ monstra & rõnum portenta
non xana sunt doginata Suꝑ sedit
litterȩ origenes non intellex ysaiam qͥ
monẽ tẏri euedam mistice loquebat᷑

Expanded text:
t sicut peccatum in electos ultra non cadit, ita in t sicut peccatum in electos ultra non cadit, ita in reprobos non redit justitia; quia sicut nullam sensit corruptio reorum medelam, ita nullam admittit sanctorum gloria corruptelam. Fallitur Origenes, qui dogma Platonicum in Ecclesiam introducens in libris Peri archon de quadam revolutione daemonum in corpora, quasi per crassae hujus corporeae oppressionis conversationem indignam purgatione facta, rursum post multa saecula, per hujusmodi revolutiones expiatum, in statum antiquum Satanam asserit reversurum. Addit etiam nescio quam passivam divinitatem pro reorum redemptione iterum in aere invisibiliter pati; et dum laboMendax est, si impius cum diabolo et angelis ejus non vadit in ignem aeternum; injustus, si injusto et justo idem reddit stipendium. Sed haec verborum monstra et rationum portenta, non christiana sunt dogmata. Supersedit litterae Origenes, nec intellexit Isaiam, qui in honore Tyri quaedam mystice loquebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit .s uel quasi ds̃ om̃ino uel saltĩ
tus ẽ. tenebrȩ in seipso. & iustissimo iudi¬
cio qui uoluit eẽ sũmus factus ẽ ĩ fimꝰ
oui supra lucem nocti adductus. Qui supra
regem carceri mancipatus. de liberto seruus.
de angło diabolus. de conspicuo obsairus.¬
&̾ de nobili & gloso contemptibilis & hoeren¬
dus Uere diuisa ẽ lux a tenebris. & ĩeodẽ
consortio bonũ & malũ eẽ non possunt Non
ẽ cõmunicatio xp̃i ad belial. non ẽ partici¬
patio iusticiȩ cm iniquitate. Augustũ ẽ
stratũ inguit ẏsaias. ita ut alter decidat. &
palliũ breue utrũq oꝑrire non pot̾ S & cha¬
os ingens int bonos & malos firmatũ ẽ¬
anglos. & irretractabilit̾ sanctitũ ẽ. ut
om̃ino non possit ultra uel bonus angls
in diabolũ. uł sathanas transire in bonu̾
anglm̃. orua utriq rata & immobilis pro¬
mulgata ẽ sententia. ut qui cecidunt
ultra stare non possint. qui uͦ stant. ꝑiclm̃

Expanded text:
voluit, vel quasi Deus omnino, vel saltem voluit, vel quasi Deus omnino, vel saltem tus est tenebrae in seipso, et justissimo judicio qui voluit esse summus factus est infimus; qui supra lucem, nocti addictus, qui supra regem, carceri mancipatus, de libero servus, de angelo diabolus, de conspicuo obscurus, de nobili et glorioso contemptibilis et horrendus: vere divisa est lux a tenebris, et in eodem consortio bonum et malum esse non possunt. Non est communicatio Christi et Belial, non est participatio justitiae cum iniquitate . Angustum est stratum, inquit Isaias, ita ut alter decidat, et pallium breve utrumque operire non potest . Sed et chaos magnum inter bonos et malos aet irrefragabiliter sancitum est ut omnino non possit ultra bonus angelus in diabolum, vel Satanas transire in angelum bonum, quia utrinque rata et immobilis promulgata est sententia, ut qui ceciderunt, ultra stare non possint; qui vero stant, peric
Abbreviated transcription (Latin):
obala uoluntas ẽ. quasi infernus ꝑpetua
cecitas .i. a uisione diuina p̾scisa faculta ᷤ
Sc̃i uͦ angłi adherentes dõ semꝑ uultu eiꝰ
assistunt. & faciem eius sine ullo uelami¬
ne õtemplantur Bibunt de ipso fon¬
te uitȩ. & pane suo suꝑ substantiali in
quo confirmati funt uescuntur. ad sati¬
etatem comedunt. regnant smne fastu. ser¬
uiunt sine iugo. gaitroent sine metu ob¬
temꝑant. s non seruilit̾ om̃ĩs confũma¬
tionis utdent finem. s non finalit̾. Con¬
templantur altiticoinẽ dtuitrarũ sapĩȩ
& scientiȩ dĩ. quiescunt in pace ilia ꝗ̃
Et si aliqua ẽ suꝑior. & secretior pax ꝗͦ
solus inhabitat dĩ. id ipsum beatitudi¬
nis ẽ. euod habent in suo bono. sufficien¬
tiam. nunc coequari suꝑiori suo p̾sumũt
Hoc eni illiꝰ maligni pectatũ ẽ. Quod non
Suffecit ei excellentiȩ suȩ illa admirabi¬
lis magnititoo s similis ẽẽ altissimo

Expanded text:
Mala voluntas est quasi perpetua Mala voluntas est quasi perpetua caecitas, id est a visione divina praecisa facultas. Sancti vero angeli adhaerentes Deo semper vultui ejus assistunt, et faciem ejus sine ullo velamine contemplantur. Bibunt de ipso fonte vitae, et panem suum supersubstantialem, in quo confirmati sunt, ad satietatem comedunt; regnant sine fastu, serviunt sine jugo, gaudent sine metu, obtemperant, sed non serviliter; omnis consummationis vident finem, sed non finaliter. Contemplantur altitudinem divitiarum sapientiae et scientiae Dei; quiescunt in pace illa, quet si est aliqua superior et secretior pax quam solus inhabitat Deus, id ipsum beatitudinis est, quod habent in suo bono sufficientiam, nec coaequari suo superiori praesumunt. Hoc enim illius maligni peccatum est quod non suffecit ei excellentiae suae illa admirabilis magnitudo, sed similis esse Altissimo
Abbreviated transcription (Latin):
glã beata ęt̾nitas & in agnitiõe dĩ omnẽ
euꝑans sensũ pacis suꝑne felicitas
USTITIA & iudicium dĩ¬
in pͥmo statim patuere negotio. & sine
torũ. & seiunctis illico c̃tub̾niis seꝑata¬
& diuisa sunt sc̃ã & impia agmina ex¬
pulsis deiectisq trregressibilit̾ in inferi¬
ores mundi partes. siue infernũ. quicũq¬
uł ubicũq ille ẽ. his qui sine dõ aff̃ec¬
fauerunt A dĩ quidẽ usione beatifica
siue spe miscoĩȩ in ęt̾nũ auulsi. immor¬
tales guroẽ: s tñ passibiles impassibi¬
litati scõrũ angloꝵ. suꝑstitũ inuident¬
& licet eos infestare non possunt. em̃
illi solroata natura intẽptabiles sunt¬
in liuore malignitatis & implacabili odio
ꝑseuerant. & h ipsum inuidiȩ torm̃tũ
continueq rubigo malitiȩ. iugis ira. infĩ¬
nita malitia. spes uenie int̾clusa. quasi
flãmȩ ultͥces. cot eiꝰ felleũ. undiq allam¬
bunt. & ẽ quasi quroam gehennȩ for¬
nax. semꝑ nocendi auiditate accensa.

Expanded text:
ernitas, et in agnitione Dei omnem exsuperans sensum pacis supernae felicitas. Justitia et judicium in primo statim patuere negotio, et sine itorum, et sejunctis illico contuberniis separata sunt sancta et impia agmina, expulsis dejectisque irregressibiliter in inferiores mundi partes, sive in infernum quicunque ille est, his qui sine Deo esse affectaverant. A Dei quippe visione beatifica sine spe misericordiae in aeternum avulsi, immortales quidem, sed tamen passibiles impassibilitati sanctorum angelorum superstitum invident, et licet eos infectare non possint, quoniam illi solidata natura intentabiles suntin livore malignitatis, in implacabili odio perseverant: et hoc ipsum invidiae tormentum, continuaeque rubigo malitiae, jugis ira, infinita tristitia, spes venis interclusa, quasi flammae ultrices cor eorum felleum undique allambunt, et est quasi quaedam gehennae fornax semper nocendi aviditate accensa.
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ habet alter ex altero. oiua unicuiq sin-¬
gularit̾. & pͥe om̃ipotñtia diuina spetialis ẽ
Ut ita dicam natiuitas & origo Terra aũ
cuiꝰ hõ habitator ẽ. inanis dicta ẽ & uacua:
eiua licet innocentia sit conditus ħo car¬
Soltous. & om̃inoetiam añ peccatũ minꝰ
erat purum & ꝑspicax humanꝰ euã anglicꝰ
intellectus. Noirdũ erat formatũ corpꝰ hu¬
militatis nr̃ȩ configuratũ corꝑi claritatiᷤ
diuinitatis Nec erat in eo statu huma¬
na conditio. euem absq dubietate re¬
surrectio pollicetur. Uacua adhuc illiꝰ
plenitudine beatitudinis quã acceptura
erat quantũ sibi ad plenam compositio¬
nẽ. deeẽt ad lucem accedens didicit
eua circũfusa meliꝰ siũ imꝑtectũ con-¬
sidans ad eum qui pot̾ implere. & cõponẽ
insufficientiam humanã conuersã. con-¬
formationẽ & reformationẽ fuã nichil
hesitans p̾stolatur Uacua erat terra

Expanded text:
tamen habet alter ex altero, quia unicuique sintamen habet alter ex altero, quia unicuique singulariter et proprie omnipotentia divina specialis est, ut ita dicam, nativitas et origo. Terra autem, cujus habitator homo est, inanis dicta est et vacua, quia, licet in innocentia sit conditus homo, carsolidus, et omnino etiam ante peccatum minus erat purus et perspicax humanus quam angelicus intellectus. Nondum erat reformatum corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis divinae , nec erat in eo statu humana conditio, quem absque dubietate resurrectio pollicetur. Vacua adhuc illius plenitudine beatitudinis quam acceptura erat, quantum sibi ad plenam compositionem deesset ad lucem accedens didicit, qua circumfusa, melius suum imperfectum considerans, ad eum qui potest implere et componere insufficientiam humanam conversa conformationem et reformationem suam nihil haesitans praestolatur; vacua erat terra,
Abbreviated transcription (Latin):
biq colonũ & lairdatore implens celũ & t̾rã
diuinitas. & suꝑiora quidẽ agmina dõ
coniuncta uiciniꝰ. Quasi intellectualia ł
sp̃ualia. ampliꝰ naturȩ creatͥci participan¬
tia. herent stabilitati suȩ affixa. Homo uͦ
& trestris & glestis. & caro & sp̃s. e oelo
terraqi cõmixtus. aliqñ ap̃ se sobrius ma¬
utrãq naturã. mͦ inf̾ra ẽ mͦ rapitur supra.
De anglis sane guorũ gradꝰ & offĩcia & dig¬
nitates in multis locis patrũ distinguit
auctoritas. nicħ moyses ẽ locutus. s cũ
alibi in h ip̃o libro geneseos eorũ ꝑsonas ⁊
officia ĩtroducat non ẽ dubiũ eui eoꝵ cre¬
ationẽ ĩ noĩe intelligat Idõq olũ ñ ẽ dic¬
tũ iane & uacuũ. & cũ pars repbri cecidis¬
s.. quia ñ inquoru̾dam lapsu tota angłica
collectio ẽ. infecta nec peccatũ quoꝵdã nͥ incon-¬
Nec om̃ino natura illa desceitoit ex tra-¬
duce. & licet om̃iũ sit una natura nichil

Expanded text:
obique coobique codivinitas. Et superiora quidem agmina Deo vicinius conjuncta, quasi intellectualia vel spiritualia, amplius naturae creatrici participantia, haerent stabilitati suae affixa. Homo vero et terrestris et coelestis, et caro et spiritus, e coelo terraque commistus aliquando apud se sobrius mautramque naturam modo infra est, modo rapitur supra. De angelis sane quorum gradus et officia et dignitates in multis locis Patrum distinguit auctoritas, nihil Moyses est locutus. Sed cum alibi in hoc ipso libro Geneseos eorum personas et officia introducat, non est dubium quin eorum creationem in nomine coeli intelligat. Ideoque coelum non est dictum inane et vacuum, etiam cum pars reproba cecidisset, quia non in quorumdam lapsu tota angelica collectio est infecta, nec peccatum quorumdam nisi in connec omnino illa natura descendit ex traduce; et licet omnium sit una natura, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit homicida cum homo ñ fuerit
Unde illa scͥptura quȩ dic̃ qui iiuit ĩ et̾¬
num creauit omia fimul uniusam cre¬
aturã & anglicam & humanã & reliqͥs
singlãs uiar̃ asserere simul uerbo dĩ
fuisse exortas. licet difficillima sit illa
distinctio. & tñ ẽ diftinctio eua ĩtellec¬
tualis corꝑalẽ p̾cessit Priꝰ in rebꝰ imies¬
tigatur ratio essentię. deinde ordo na¬
turȩ. ad ultimũ usus & necessitas cau¬
sȩ Cũq eadem sit causa & unire &
ultimũ. Hoc scdm̃ nr̃i intellectus angusti¬
as urrerũ considãtione &x crassitudine
corꝑea patimur hebetes & lippi ad pure
lucis fulgorem Uerũ sapientia dĩ at¬
tingens. a fine usq ad finem subtillissima
celeritate & p̾destinata & creata coessentia
intuetur & que ipse simul nos ꝑ partes
colligims. & ꝑ aliquas moras collecta uni¬
mus Creauit itaq d̃s clũ & t̾ram rati¬
onalis naturȩ donutilia. ut haberet utͦ¬

Expanded text:
fuerit homicida, cum homo non esset. fuerit homicida, cum homo non esset. Unde illa Scriptura: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul , universam creaturam et angelicam et humanam, et reliquas singulas videtur asserere simul verbo Dei fuisse exortas, licet difficillima sit illa distinctio, et tamen est distinctio qua intellectualis corporalem praecessit. Prius in rebus investigatur ratio essentiae, deinde ordo naturae, ad ultimum usus et necessitas causae. Cumque eadem sit causa, et unire ultimum. Hoc secundum nostri intellectus angustias in rerum consideratione ex crassitudine corporea patimur hebetes et lippi ad purae lucis fulgorem. Verum sapientia Dei attingens a fine usque ad finem , subtilissima celeritate, et praedestinata et creata coessentia intuetur; et quae ipse simul, nos per partes colligimus, et per aliquas moras collectas unimus. Creavit itaque Deus coelum et terram, rationalis creaturae domicilia, ut haberet utr
Abbreviated transcription (Latin):
ulla necessitas pꝰtulet quia si gͥd
ad numerĩ eorũ forte de. est. Hoc fup¬
pletur ex homine. cuiꝰ multiplicatio gͦd
periit. uel quod defuit restituit & c̃sũ¬
mat Tantũq aiunt suisse spatiũ int̾
opꝰ & opus quantũ sex dierũ continent
int̾ualla .i. quantũ dies & nox una more
metitur. & sic facta singula qͥbufdam
p̾ceaentibꝰ quibusdam subsequentibꝰ sic̃
infigitur paries & tectum ꝗ̃ sĩc & m̃s
& opus artificis graduũ aptat ĩ domũ.
ita dm̃ fabrice suȩ molẽ & spẽm oraditũ
ẽẽ. & quasi texisse pedetentim sentiunt
mundũ. Uerũ illiꝰ spatii int̾ca pedmnẽ
eua ante tempoꝵ uicissitudine ĩuisibi¬
lt̾ dĩ sapia pͥma oꝑa disponebat difti¬
nire temerariũ ẽ. maxime cũ canonicȩ
scͥpturȩ de ħ nichil certi tradiderunt
Casus tam̃ diaboli qr ab initio fuisse le¬
gitur si ante creationem ꝗli & t̾rȩ fuit.
Non intelligo uel cui iniudĩt. uł cuius

Expanded text:
ulla necessitas postulet, quia si quid ulla necessitas postulet, quia si quid ad numerum eorum forte deest hoc suppletur ex homine, cujus multiplicatio quod petiit vel quod defuit, restituit, et consumat. Tantumque aiunt fuisse spatium inter opus et opus, quantum sex dierum continent intervalla, id est quantum dies et nox una mora metitur, et sic facta singula quibusdam praecedentibus, quibusdam subsequentibus, sicinfigitur paries et tectum, quae sicut mens, et opus artificis, gradatim aptat in domum, ita Deum fabricae suae molem et species orditum esse, et quasi texuisse pedetentim sentiunt mundum. Verum illius spatii intercapedinem qua ante temporum vicissitudinem invisibiliter Dei sapientia prima opera disponebat diffinire temerarium est, maxime cum canonicae Scripturae de hoc nihil certi tradiderint. Casus tamen diaboli, quia ab initio fuisse legitur, si ante creationem coeli et terrae fuit, non intelligo vel cui inviderit, vel cujus
Abbreviated transcription (Latin):
seruierint dõ. & absq tẽporũ uicibꝰ
atq m̃suris. dõ uolente substiterunt
Sunt qui tra intelligunt ñ solũ cre-¬
atorem. s etiam ipsã celi & t̾rȩ crea¬
turã añ temꝑa extitisse. quia a solũ¬
creatorẽ discretione diei ac noctis ab
ortu & occasu maioꝵ syderũ. & minor
scdm̃ pͥncipia. & fines & reditus coneꝰ¬
rentiũ uicissitudinũ. det̾minatis spa¬
tiis cȩt̾arũ horarũ numo̾ definita ẽ.
dies & nox. & dierũ certis collectioĩ¬
bus distinctũ sit tempꝰ. Et illa
guroẽ oꝑa sex dierũ ĩstituta ex
nichilo nullã habñtia. uel ex se uł
aliunde mat̾iam .s tmͣ uoluntate
artificis plata dicunt. cuiꝰ uerbo
dictata ẽ om̃iũ quȩ sut & causa &
rõ. & origo. Sp̃uales quoq naturȩ
.i. anglice ea plenitudine sentiũt᷑
ordinẽ institutũ. ut nullũ ad re¬
parandã. uł augendã successionẽ.
sem̃ ĩ iniuicẽ transfundi ĩ gn̾e illo

Expanded text:
servierunt Deo, et absque temporum vicibus servierunt Deo, et absque temporum vicibus atqSunt qui ita intelligant: non solum Creatorem, sed ipsam etiam coeli et terrae creaturam ante tempora exstitisse, quia ad discretionem diei ac noctis, ab ortu et occasu majorum siderum et minorum secundum principia et fines et reditus concurrentium vicissitudinum, determinatis spatiis certarum horarum numero definita est dies et nox, et dierum certis collectionibus distinctum sit tempus; et illa quidem opera sex dierum instituta ex nihilo nullam habentia vel ex se, vel aliunde materiam, sed tantum voluntate artificis prolata dicunt, cujus verbo dictata est omnium quae sunt, et causa, et ratio et origo. Spiritualis quoque naturae, id est angelicae, ea plenitudine sentiunt ordinem institutum, ut nullum ad reparandam vel augendam successionem semen invicem transfundi, in genere illo
Abbreviated transcription (Latin):
In libro eius numerata funt & conscͥpta
cuncta quȩ aginus. & quic quia ibi
scribit transgressio delet confessio¬
I mmo de libro uite nicħ deletur. quia
liber ille ęt̾nitatis ẽ. illiꝰ ingũa nichil
corrigitur aut mutatur A pensa sunt
talenta conoꝵ m̃surata distͥbutio gr̃aꝵ.
ut nicħ homo negligat nicħ subtra¬
hat. nichil p̾sumat. Et quidẽ ante
hunc uisibilem mundũ .i. ante cęli
& terrȩ̨ creationem anglice claritatiꝰ.
obsegiuũ creatori non defuit. & p̾ces¬
sit illa sp̃alis natura corꝑalẽ origiẽ
Uitoe ambrosns in exameron. Angũ
dnãtiones. & potestates. & si¬
factus ẽ. Q̾ basiliꝰ. P ost illa inuisi¬
bilia & intellectibilia initiũ generati¬
onis eorũ q̃ cermunt᷑ sensuq cõphend¬
iuitur scͥptura enarrat Ieronimus
tẽꝑis nec dũ cõpłegt᷑ anni. & quan¬
tas pͥus et̾n̾itates. quanta temꝑa qͣnͣ¬
tas scłoꝵ origines fuisse arbitrandũ
ẽ. in quib angli. throni & dñationeᷤᷤ

Expanded text:
In libro ejus numerata sunt et conscripta cuncta quae agimus, et quidquid ibi scribit transgressio, delet confessio. Imo de libro vitae nihil deletur, quia liber ille aeternitatis est, illius in qua nihil corrigitur aut mutatur. Appensa sunt talenta donorum, mensurata distributio gratiarum, ut nihil homo negligat, nihil subtrahat, nihil praesumat. Et quidem ante hunc visibilem mundum, id est ante coeli et terrae creationem, angelicae claritatis obsequium Creatori non defuit, et praecessit illa spiritalis natura corporalem origine. Unde Ambrosius in Hexameron: « Angeli, dominationes, et potestates, factus est. » Et Basilius: « Post illa invisibilia et intellectibilia, initium generationis eorum quae cernuntur sensuque comprehenduntur Scriptura enarrat. » Hieronymus temporis necdum complentur anni, et quantas prius aetates, quanta tempora, quantas saeculorum origines fuisse arbitrandum est, in quibus angeli, throni, et dominationes
Abbreviated transcription (Latin):
nascuntur diligent̾ attendẽ quomͦ ipsa uitaᷤ
Quasi sol inluminat animã. ipsa uͦ anima
quasi luna irradiat noctem .i. corꝑales sensus.¬
& actiones quasi stellas multiplicans qͦ tene
Necesse ẽ etiam ut int̾ reptilia. & uolatilia
ea discretione utat᷑ ut quia aliquos excel¬
lentioris uitȩ conspicit. ñ contẽpuat ĩ fir¬
mos ouia ĩ om̃ibꝰ ẽ anima uiua. & quȩ in¬
honestiora sunt. his honorẽ habundantio

Expanded text:
nascuntur, diligenter attendere. Quomodo ipsa veritas nascuntur, diligenter attendere. Quomodo ipsa veritas quasi sol illuminet animam; ipsa vero anima quasi luna irradiat noctem, id est corporales sensus, actiones quasi stellas multiplicans, quae caNecesse est etiam ut inter reptilia et volatilia ea discretione utatur, ut, quia aliquos excellentioris vitae conspicit, non contemnat infirmos, quia in omnibus est anima viva, et quae inhonesti
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dĩ ex testimonio scͥpturarũ m̃tis il¬
luminatio. Ouinta ĩter appetitus sp̃s &
carnis. rationis discretio Sexta intellectu
& actione. quasi quodã sexu maris & fẽ¬
minȩ. imaginis & similitudinis diuinȩ
expssio. ex qua copula: sp̃ĩtali fetu replet᷑
ȩcdã Iam uͦ restat in septuna sola uacatio
de quo sabõ ad sabatismũ octaue tran¬
sibit. eiusquis renouatꝰ spũ m̃tis suȩ
potiora ꝓbauĩt. & de teuebris huiꝰ mundi
emerserit in om̃ibꝰ int̾ lucẽ & tenebras
diuidens. & fructificans quasi bona arbor
Scdm̃ grãm quȩ data ẽ sibi. Oportet
quippe hominẽ intellige̾ ĩ pͥmis qr ds̃ ẽ
Postea qua sit dĩ ad quod ex creaturȩ c̃si¬
dãtione paulatim añcedit. Deinde luce
uitatis accensa. int̾ carnalia & sp̃ualia
euasi ĩter sp̃s suꝑiores & inferiores
firmam̃to rõnis fixo. expulsa teptationũ
D & ipsas spiales intelligentias quȩ ex scͥpturiꝰ

Expanded text:
verbum Dei ex testimonio Scripturarum mentis ilverbum Dei ex testimonio Scripturarum mentis illuminatio; quinta, inter appetitus carnis et spiritus rationis discretio; sexta, in intellectu et actione, quasi quodam sexu maris et feminae, imaginis et similitudinis divinae expressio, ex qua copula spiritalis fetu repletur Ecclesia. Jam vero restat in septima sola vacatio, de quo Sabbato ad sabbatismum octavae transibit quisquis renovatus spiritu mentis suae potiora probaverit, et de tenebris hujus mundi emerserit, in omnibus inter lucem et tenebras dividens, et fructificans quasi arbor bona secundum gratiam quae data est sibi. Oportet quippe hominem intelligere in primis, quia Deus est; postea quid sit Deus, ad quod ex creaturae consideratione paulatim accedit; deinde luce veritatis accensa, inter carnalia et spiritualia, quasi inter aquas superiores et inferiores, firmamento rationis fixo, expulsa tentationum Sed et ipsas spirituales intelligentias quae ex Scripturis