comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuentũ ẽ mͥ mandatũ qͦd erat
in uitã. Qd enĩ tã ꝑtinens ad uitã:
quã nõ cõcupisces:. Hoc ẽẽ in mor¬
tẽ. Peccatũ enĩ occasione accepta
ꝑ mandatũ fefellit me: ⁊ ꝑ illud
occidit. Cõcupiscentiã terruit: nõ
timorẽ pene: nõ amorẽ iusticie. Itaq
inqͥt lex quidẽ scã. ⁊ mandatũ scm̃
⁊ iustũ ⁊ bonũ. Quod gͦ bonũ ẽ mͥ
factũ est mors: Absit. Nõ enĩ lex
mors: sed peccatũ mors. &ͦd gͦ ex
occasione mandati:. Sed peccatũ ut
appareat peccatũ. Latebat enĩ. qͣndo
mortuũ dicebat᷑. Per bonũ mͥ oꝑatũ
ẽ mortẽ: ut addita p̃uaricatione
fiat supͣ modũ peccator aut peccatũ
ꝑ mandatũ:. qͥa p̃uaricatio peccato
nõ adderet᷑ si nõ eẽt mandatum.
enĩ lex nõ ẽ:. nec p̃uaricatio.⁊ uid
gͦ: Quid dubitamꝰ ad hoc datã ẽẽ
legẽ : ut inueniret se homo:
Quando enĩ ds̃ nõ ꝓhibebat a ma¬
lo: latebat se homo: uires suas lan¬
guidas nõ inuenit: nisi qͣndo le¬

Expanded text:
inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam : » quid enim tam pertinens ad vitam, quam non concupisces? « hoc esse in mortem. » Peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Concupiscentiam terruit, non imorem poenae; non amorem justitiinquit, lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Non enim lex mors, sed peccatum mors. Quid ergo ex occasione mandati? Sed peccatum ut appareat peccatum - latebat enim quando mortuum dicebatur: per bonum mihi operatum est mortem; ut, addita praevaricatione, fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum; quia praevaricatio peccato non adderetur, si non esset mandatum. enim lex non est, nec praevaricatio . Quid ergo? Quid dubitamus ad hoc datam esse Legem, ut inveniret se homo? Quando enim Deus non prohibebat a malo, latebat se homo: vires suas languidas non invenit, nisi quando le
Abbreviated transcription (Latin):
pauli epła. qͥ sermoni af¬
fuistis audistis. Illã lecti¬
onẽ sequit᷑ que hodie re¬
eitata ẽ. Adhuc ille uersat᷑ diffici¬
ls i ꝑiculosus locus: quẽ uob̃ in
adiutorio dñĩ dĩ nr̃ĩ quantũ me
religioso apud eũ adiuuatis affec¬
tu ꝓ uiribꝰ qͣs iubere clignat᷑ ex¬
pouere ⁊ enodare suscepimꝰ. Paci¬
entiã mͥ p̾beat caritas urã : ut
si habeo ꝓpt̾ obscuritatẽ rerũ dif¬
ficilẽ disputationẽ: habeã saltim
facilẽ uocẽ. Si enĩ sit utrũq dif¬
ficile. multũ laborat᷑. ⁊ utinã nõ
sine causa laboret᷑. Ut aũt ꝓsit
labor nr̃: sit patiens auditꝰ ur̃.
Quia legẽ nõ culpat apłs. hester¬
na die audientibꝰ qͣntũ existimo
satisfecimꝰ. Ibi qͥppe ait. Quid gͦ di¬
cemꝰ:. Lex peccatũ ẽ . Absit. Sed
peccatũ nõ cognou nisi ꝑ legẽ.
Nã cõcupiscentiã nesciebã: nisi¬

Expanded text:
Pauli Epistola, qui sermoni adfuistis, audistis: illam lectio sequitur quae hodie recitata est. Adhuc versatur ille difficilis et periculosus locus, quem vobis in adjutorio Domini nostri, quantum me religioso apud eum adjuvatis affectu, pro viribus quas dare dignatur, exponere et enodare suscepimus. Patientiam mihi praebeat Charitas vestra, ut si habeo propter obscuritatem rerum difficilem disputationem, saltem habeam facilem vocem. Si enim utrumque sit difficile, multum laboratur: et utinam non sine causa laboretur. Ut autem prosit labor noster, sit patiens auditus vester. Quia Legem non culpat Apostolus, hesterno die audientibus, quantum existimo, satisfecimus. Ibi quippe ait: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est. Absit. Sed peccatum non cognovi, nisi per legem. Nam concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
Si ignoras : quomͦ scis:. Wodo
dicis ignoro: mͦ cdicis scio. Ego
quomͦ te intelligã nescio. An
hoc ẽ qͦd intelligo᷑. Ubi enĩ ait
Id oꝑor ignoro. dixit ignoro
No approbo: nõ accepto: nõ
in placet: nõ cõsentio. nõ lau¬
ds. Nõ enĩ ⁊ xp̃s eos ignorabit.
quibꝰ dicturus ẽ nõ noui uos.
Proisus etiã hoc intelligo. Quod
enĩ operor ignoro. qͥa qͦd nõ
facio ignoro. Rõ enĩ ego oꝑor
illud: sed. id qͦd in me habitat
peccatũ. Ideo ignoro. qͥa nõ
ego facio. Sic̃ dictũ ẽ de dño:.
eũ qͥ nõ nouerat peccatũ. Qd
nõ nouerat qͦd arguebrit:
non nouerat qͦd puniebat.
Si gͦ nõ nouerat qͦd puniebat.
iniuste puniebat. Quia uͦ ius¬
te puniebat. nouerat qͦd pu¬
niebat. ⁊ tam̃ peccatũ nõ
nouerat: qͥa peceatũ nõ fece¬
rat. Quod enĩ oꝑor ignoro.
Nõ enĩ qͦd uolo ago sed qͦd odi
illud facio. Si aũt qͦd nolo hoc
facio: cõsentio legi qm̃ bona

Expanded text:
Si ignoras, quomodo scis? Modo Si ignoras, quomodo scis? Modo dicis, Ignoro; modo dicis, Scio: ego quomodo intelligam, nescio. An hoc est quod intelligo? Ubi enim ait, Quod operor, ignoro; dixit ignoro, non approbo, non accepto, non mihi placet, non consentio, non laudo. Non enim et Christus eos ignorabit, quibus dicturus est, Non novi vos . Prorsus etiam hoc intelligo, Quod enim operor, ignoro: quia quod non facio, ignoro. Non enim ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Ideo ignoro: quia non ego facio, sicut dictum est de Domino, Eum qui non noverat peccatum . Quid non noverat quod arguebat? non noverat quod puniebat? Si ergo non noverat quod puniebat, injuste puniebat. Quia vero juste puniebat, noverat quod puniebat. Et tamen peccatum non noverat, quia peccatum non fecerat. Quod enim operor, ignoro: non enim quod volo ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc facio; consent
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ qͦd uolo ago. Qͥd enĩ lex diche
Nõ cõcupisces. Et ego nolo coruis¬
piscere ⁊ tam̃ cõcupisco. qual
cõcupscentie mee assensũ nor
p̃beam. quãuis post eã nõ ã
Resisto eni: auerto mentẽ. neꝰ
arma: reneo membra:⁊ piꝰ
sit in me qͦd nolo. Quod nõ uult¬
⁊ lex. nolo cũ lege. Quod ñ uult
nolo. Ergo cõsentio legi. Sed qͥa
ego sũ in carne. ego sũ in m̃te:
e magis ego sũ in m̃te quã
in carne. Quia enĩ ego sũ in
in regente. Mens enĩ regit.
caro regit᷑. & magis sũ ego in
eo qͦd rego: quã in eo in quo
regor. Cuia gͦ magis ego in
cato uenundatꝰ: iã accepta grã
saluatoris ut m̃te cõdelecter
legi dei. nõ ego oꝑor illud. sed
qd habitat in me peccatũ.
Scio enĩ qͥa nõ habitat in me.
Iterũ gͦ in me. Audi qͦd sequit᷑.
hoc ẽ in carne mea bonũ. Uel¬
le enĩ adiacet mͥ. Scio. Qd scis:
Quia nõ habitat in me. hoc ẽ
in carne mea bonũ. Iam du-¬
dũ dixeras: qͦd oꝑor ignoro.

Expanded text:
Non quod volo ago. Quid enim lex dicit? Non concupisces. Et ego nolo concupiscere, et tamen concupisco; quamvis concupiscentiae meae assensum non praebeam, quamvis post eam non eam. Resisto enim, averto mentem, nego arma, teneo membra; et tamen fit in me quod nolo. Quod non vult lex, nolo cum lege; quod non vult, nolo: ergo consentio legi. CAego sum in carne, ego sum in mente; sed magis ego sum in mente, quam in carne. Quia enim ego sum in in regente: mens enim regit, caro regitur: et magis sum ego in eo quo rego, quam in eo in quo regor. Quia ergo magis ego in cato venumdatus, jam accepta gratia Salvatoris, ut mente condelecter legi Dei, non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Scio enim quia non habitat in me. Iterum ergo in me: audi quod sequitur, hoc est in carne mea bonum. Velle enim mihi adjacet. Scio. Quid scis? Quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Jamdudum dixeras, Quod operor, ignoro.
Abbreviated transcription (Latin):
in celo ne extollat᷑. accepit s̃¬
mulũ angłm sathane a quo co¬
laphi zet᷑e Absit hoc de scĩs an¬
gelis suspicari. Homines sumꝰ:
apłos scõs homines agnoscamꝰ
uasa electa. sed adhuc fragilia.
Adhuc in carne ꝑegrinantes: nõ¬
dũ in celesti patria triũphan
ter ut ab illo iste stimulus au¬
ferret᷑. nec exauditꝰ ẽ ad uolun¬
tatẽ qͥa ex auditꝰ ẽ ad sanitate.
forte nõ indecenter ip̃se loqut̃
ubi dieit ⁊ scimꝰ enĩ qͥa lex spĩ ls
ẽ: ego aũt carnalis sũ. Ergo cas¬

Expanded text:
in coelo, ne extollatur, accipit stin coelo, ne extollatur, accipit stimulum angelum satanae, a quo colaphizetur? Absit hoc de sanctis Angelis suspicari. Homines sumus, Apostolos sanctos homines agnoscamus; vasa electa, sed adhuc fragilia; adhuc in hac carne peregrinantes, nondum in coelesti patria triumphantr rogavit, ut ab illo iste stimulus auferretur; nec auditus est ad voluntatem, quia exauditus est ad sanitatem ; forte non indecenter ipse loquitur, ubi dicit, Scimus autem quia Lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. 7. Sa
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑: ut noueris qͥa ⁊ ipse curabat᷑
si magnipendis ipsiꝰ honorẽ: audi
qͥd ei medicus apposuerit ad tu¬
morẽ. Andi.nõ me Ipsũ audi.
Audi confitentẽ: ut sentias docen¬
tẽ. Audi .U ne magnitudine re¬
uelationũ meaꝵ extollar. Ecce
iã possũ dicere apło paulo. Ne
extollaris scẽ apłe. tu ne extolla¬
ris adhuc cauendũ ẽ tu ne ex-¬
tollaris adhuc timendũ ẽ. tu ne
extollaris adhuc huic infirmi¬
tati medicina querenda ẽ. Quid¬
mͥ inqͥt dicis tu ⁊ tus Audi qͥd
sim:⁊ noli altũ saꝑe. sed time.
Audi quomͦ breuis agnꝰ ingrediat᷑.
ubi aries sic ꝑiclitat᷑. Ne mas¬
nitudine inqͥt reuelationũ neq
extollar: datꝰ ẽ mͥ stimulus cqr¬
nis mee. angłs sathane qͥ mec¬
laphizet. Qualẽ tumorẽ timur.¬
qͥ tã mordacissimũ epithima a¬
cepit. Iã gͦ mͦ dic qͥa tanta in
illo erat iusticia. qͣnta ẽ ⁊ in
angłis scĩs. An forte ⁊ angłs ses

Expanded text:
batur: ut noveris quia et ipse adhuc curabatur; batur: ut noveris quia et ipse adhuc curabatur; si magnipendis ipsius honorem, audi quid medicus ei apposuerit ad tumorem: audi non me, ipsum audi. Audi confitentem, ut sentias docentem. Audi: Et ne magnitudine revelationum mearum extollar. Ecce jam possum dicere apostolo Paulo: Ne extollaris, sancte Apostole? Tu ne extollaris, adhuc cavendum est? Tu ne extollaris, adhuc timendum est? Tu ne extollaris, adhuc huic infirmitati medicina quaerenda emihi, inquit, dicis tu? Et tu audi quid sim; et noli altum sapere, sed time. Audi quomodo brevis agnus ingrediatur, ubi aries sic periclitatur. Ne magnitudine, inquit, revelationum mearum extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet. Qualem tumorem timuit, qui mordacissimum epithema accepit? Jam ergo modo dic quia tanta in illo erat justitia, quanta est in Angelis sanctis. An forte et angelus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
rebat. Dic nobis scẽ apłe aliũ
aliquẽ manifestiorẽ locũ nõ
ubi queris immortalitatẽ: sed
ubi cõfiteris mortalitatẽ. Et
hic iã susurrat᷑. iam cõtradi¬
cit᷑. Uideor mͥ audire quorun¬
dã cogitationes. ꝓ hic dicit᷑
mͥ. Uerũ ẽ. Nom qͥd dicturus
es. Confitet᷑ infirmitatẽ. sed
carnis nõ mentis. Confitet᷑ in¬
firmitatẽ: sed corporis nõ an¬
mi. In animo ẽ aũt ꝑfecta ius¬
ticia: nõ in corpore. Nã qͥs
ignorat. utiq apłm corpore fuisse¬
fragilẽ ⁊ corpore fuisse mortalẽ:
Sic̃ dic̃. Habemꝰ thesaurũ istũ in
uasis fictilibꝰ. Quid tibi gͦ cũ uase
fictili᷑. De thesauro aliquid loque¬
re: si aliqͥd minꝰ habuit. si erat
qͦd thesauro iusticie possit addi.
Inueniamꝰ: ipsũ audiamꝰ: ne in¬
agnoscitis apłm habentẽ mag¬
nitudinẽ reuelationũ:⁊ timen¬
tẽ elationis p̃cipiciũ. Ut gͦ no¬
ueris qͥa ⁊ ipse apłs qͥ uolebat
alios saluos facere adhuc cura¬

Expanded text:
. Dic nobis, sancte Apostole, alium aliquem manifestiorem locum, non ubi quaeris immortalitatem, sed ubi confiteris infirmitatem. Et hic jam susurratur, jam contradicitur. Videor mihi audire quorumdam cogitationes, et hic dicitur mihi: Verum est, novi quid dicturus es: confitetur infirmitatem, sed carnis, non mentis; confitetur infirmitatem, sed corporis, non animi: in animo autem est perfecta justitia, non in corpore. Nam quis ignorat utique Apofragilem, corpore fuisse mortalem, sicut dicit: Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus ? Quid tibi ergo cum vase fictili? De thesauro aliquid loquere. Si aliquid minus habuit, si erat quod ei ad aurum justitiae posset addi, inveniamus. Ipsum audiamus, ne inagnoscitis Apostolum habentem magnitudinem revelationum, et timentem elationis praecipitium. Ut ergo noveris quia et ipse Apostolus, qui volebat alios salvos facere, adhuc cura
Abbreviated transcription (Latin):
nec sero ẽ impletũ. qͦd semꝑ ẽ credi¬
tũ. Sapientia uͦ ⁊ benignitas dei hrc
salutiferi oꝑis mora capatiores nos
sue uocationis effecit: ut qͦd mul
tie erat excessura mensurã. tanto
constantiorẽ in nob̾ gigneret fidẽ:
quanto p̃dicatio eiꝰ ⁊ antiqͥor p̃ces¬
sisset et crebrior. Non itaq nouo
consilio ds̃ rebꝰ humanis nec sera
miseratione consuluit: sed a cons-¬
titutione mundi unã eandẽq
om̃ibꝰ causã salutis instituit. Grã
non cepta. Et hoc: magne. pietati
sacrmentũ quo totus. iam muno
impletus est. tam potens etiã in
suis significationibꝰ fuit: ut nõ ii¬
nus. adepti sint qui illud credide
ꝓmissũ:. quã qui suscepere donaituĩ.
Unde cũ manifesta pietate dilecti¬
simi tante in nos diuitie bonitatis¬

Expanded text:
nec sero est impletum, quod semper est credinec sero est impletum, quod semper est creditum. Sapientia vero et benignitas Dei hac salutiferi operis mora, capaciores nos suae vocationis effecit; ut quod multtelligentiae erat excessura mensuram, tanto constantiorem in nobis gigneret fidem, quanto praedicatio ejus et antiquior praecessisset et crebrior. Non itaque novo consilio Deus rebus humanis, nec sera miseratione consuluit; sed a constitutione mundi unam eamdemque omnibus causam salutis instituit. Gratinon coepta; et hoc magnae pietatis sacramentum, quo totus jam mundus impletus est, tam potens etiam in suis significationibus fuit, ut non minus adepti sint qui illud credidere promissum, quam qui suscepere donatum. CAP. V. Unde cum manifesta pietate, dilectissimi, tantae in nos divitiae divi
Abbreviated transcription (Latin):
rat natura nrã reparari. Sed ad¬
iciendri erat ueritas redẽptionis
mortalibꝰ institiitis. et corrruptã
ab inicio originẽ nouis renasci
oportebat exordiis. Offerenda erat
ꝓ reconciliandis hostia: que ⁊ nri
generis socia:⁊ nr̃e contaminati¬
onis esset aliena⁊ ut hoc ꝓpositũ
dei quo peccatũ mundi in iħ̃u
xpĩ placuit natiuitate ac passi-¬
one delere: ad omniũ genera¬
tionũ scła ꝑtineret: nec turba-¬
rent nos sed potiꝰ confirmarent
mysteria ꝓ tempoꝵ racione uari¬
ata. cũ fides qua uiuimꝰ nulla fu¬
erit etate diuersa. Cessent gͥ illoꝵ
querele: qͥ impio murmure diui¬
nis dispensationibꝰ obloquentes.
de dnĩce natiuitatis tarditate cau¬
sant᷑: tanquã p̃teritis tẽporibꝰ nõ
sit impensũ. quod in ultima eta¬
te sit gestũ. Uerbi incarnatio hoc
contulit facienda qͦd facta: ⁊ sacra¬
m̃tũ salutis humane in nulla um¬
quã antiqͥtate cessauit. Q uod p̃dica¬

Expanded text:
rat natura nostra reparari; sed adrat natura nostra reparari; sed adjicienda erat 76 veritas redemptionis moralibus institutis, et corruptam ab initio originem novis renasci oportebat exordiis. Offerenda erat pro reconciliandis hostia, quae et nostri generis socia, et nostrae contaminationis esset aliena: ut hoc propositum Dei, quo peccatum mundi in Jesu Christi placuit nativitate ac passione deleri, ad omnium generationum saecula pertineret; nec turbarent nos, sed potius conmysteria, quae temporum ratione variata, cum fides qua vivimus nulla fuerit aetate diversa. Cessent igitur illorum querelae, qui impio murmure divinis dispensationibus obloquentes, de Dominicae Nativitatis tarditate causantur, tamquam praeteritis temporibus non sit impensum, quod in ultima mundi aetate sit gestum. Verbi enim incarnatio hoc contulit faciendum, quod factum; et sacramentum salutis humanae nulla umquam antiquitate cessavit. Quod praedica
Abbreviated transcription (Latin):
condidit.⁊ que reparanda susce¬
pit. Nam illa que deceptor inue-
xit.⁊ homo deceptꝰ admisit: nul¬
lũ habuer̃ in saluatore uestigiũ:
nec qͥa cõmunionẽ humanaꝵ su¬
biit infirmitatũ: idõ nrõꝵ fuit
particeps delictoꝵ. Assũpsit for¬
mã serui. sine sorde. peccatrꝰ hu¬
mana ꝓuehens: diuina nõ mi¬
nuens. Exinanitio enim illa qua
clinatio fuit miserationis: nõ de¬
beatitudinẽ ab originalibꝰ uincu¬
lis ⁊ a mundanis reuocem᷑ erro¬
ribꝰ : ipse ad nos descendit. ad quẽ
nos nõ poteramꝰ ascendere. Quia
⁊ si multis inerat amor ueri: in¬
certaꝵ tam̃ opinionũ uarietas.
fallentiũ demonũ decipiebatur
astitia. et falsi nominis scientia
in diuersas compugnantesq sen-¬
tentias humana ignorantia tra-¬
hebat᷑. Ad auferendũ aũt hoc lu¬
dibriũ quo captiue m̃tes suꝑbi-¬
enti diabolo seruiebant. nõ suffi¬
ciebat doctrina legalis: nec ꝑ so¬
las cohortaciones ꝓpheticas pote¬

Expanded text:
condidit, et quae reparanda suscecondidit, et quae reparanda suscepit: nam illa quae deceptor intulit, et homo deceptus admisit, nullum habuerunt in Salvatore vestigium: nec quia communionem humanarum subiit infirmitatum, ideo nostrorum fuit particeps delictorum. Assumpsit formam servi sine sorde peccati; humana augens, divina non minuens: quia exinanitio illa, quaclinatio fuit miserationis, non debeatitudinem, ab originalibus vinculis et a mundanis revocaremur erroribus, ipse ad nos descendit, ad quem nos non poteramus ascendere, quia etsi multis inerat amor veri, incertarum tamen opinionum varietas fallentium daemonum decipiebatur astutia, et falsi nominis scientia in diversas compugnantesque sententias humana ignorantia trahebatur. Ad auferendum autem hoc ludibrium, quo captivae mentes superbienti diabolo serviebant, non sufficiebat doctrina legalis, nec per solas cohortationes propheticas pote
Abbreviated transcription (Latin):
unũ sumꝰ. In forma enĩ seruiq
nr̃e reparationis causa in scb̃o¬
fine suscepit. minor ẽ patre .
forma aũt dei in qua erat an¬
te scła. equalis ẽ patri In bus¬
litate humana factus ex mil¬
ere: factꝰ sub lege: in maiestas
diuina manens dei uerbũ pe
qͦd facta sũt omĩã. ꝓinde qui
in forma dei fecit hominẽ.: l
forma serui factus ẽ homio.
ged utrũq ds̃ de potentia suscipi¬
entis: utrũq homo de humilita-¬
te suscepti. Tenet enĩ sine defectu
ꝓprietatẽ suam utraq natura.
⁊sicut formã serui. forma dei nõ
adimit:. ita formã dei. serui forma
nõ minuit. Sacramentũ itaq uni¬
te cũ infirmitate uirtutis. ꝓpter
eandem hominis naturã. mino¬
rẽ patre dici filiũ sinit: deitas
estꝰ. eadem substantia: par potestas:
⁊ nõ tres dii.sed unus ds̃: qͥa uera
et inseparabilis ẽ unitas. ubi nul¬
la potest esse diuersitas. In inte-¬
gra gͥ ueri hominis ꝑfectaq na-¬
tura. uerus natus ẽ ds̃: totus in

Expanded text:
unum sumus . In forma enim servi, quam nostrae reparationis causa in fine saeculorum suscepit, minor est Patre; in forma autem Dei, in qua erat ante saecula, aequalis est Patri. In humilitate humana factus est ex muliere, factus sub lege ; in majestate divina manens Dei Verbum, per quod facta sunt 75 omnia . Proinde qui in forma Dei fecit hominem, in forma servi factus est homo; sed utrumque Deus de potentia suscipientis, utrumque homo de humilitate suscepti. Tenet enim sine defectu proprietatem suam utraque natura: et sicut formam servi forma Dei non admit, ita formam Dei servi forma non minuit . Sacramentum itaque unitae cum infirmitate virtutis, propter eamdem hominis naturam, minorem Patre dici Filium sinit: Deitas est, eadem substantia, par potestas, et non tres dii, sed unus est Deus; quia vera et inseparabilis est unitas, ubi nulla potest esse diversitas. In integra igitur veri hominis perfectaque natura verus natus est D
Abbreviated transcription (Latin):
ruit: nõ segni neq carnali letica
diẽ dnĩce natiuitatis celebrare de¬
bemiꝰ. Quõ digne ⁊ intelligent᷑ sit
a singulis. si meminerit qͥsq cuiia
corporis membrũ sit ⁊ cui capiti
aptatũ: ne sacre edificationi dico
compago nõ hereat. Con siderati
dilectissimi ⁊ scd̃m illuminationẽ
sp̃s scĩ prudent᷑ aduertite. qͥs nos
ipsius renascendo. Ideo ⁊ membil
hoc beatꝰ apłs dic̃. Glorificate ip
tate deũ in corpore urõ. Qui for¬
mam nobis sue mansuetudini
⁊ humilitatis insinuans. ea nol
uirtute imbuit qua redemit. pl
d nõ pollicentẽ. Uenite ad me oul
qui laboratis ⁊ onerati estis: ⁊ ego
reficiam uos. Tollite iugũ meũ suꝑ

Expanded text:
ni, neque carnali laetitia diem Dominicae Nativitatis celebrare debemus. Quod digne ac diligenter fiet a singulis, si meminerit quisque cujus corporis membrum sit, et cui capiti coaptatum; ne sacrae aedificationi discors compago non haereat. Considerate, dilectissimi, et secundum illuminationem Spiritus sancti prudenter advertite, quis nos corpus ipsius renascendo. Ideo et membra hoc B. Apostolus dicit, Glorificate, et portate Deum in corpore vestro . Qui formam nobis suae mansuetudinis et humilitatis insinuans, ea nos virtute imbuit qua redemit, ipso Domino pollicente: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos
Abbreviated transcription (Latin):
emmanuhel. qͦd interpretat᷑ nob̾¬
cũ ds̃. Hic enĩ mirabilis sacre uir¬
ginis partus: uere humanã. ue¬
re diuinã una edidit prole natu¬
ramͥ qͥa nõ ita ꝓprietates suas
tenuit utraq substantia. ut ꝑ-¬
sonaꝵ in eis possit esse discretio.
Nec sic creatura in sotietatẽ sui
creatoris assũpta ẽ. ut ille habm¬
tor ⁊ illa esset habitaculũ. sed
ut nature alteri altera mise¬
retur.ł quãuis alia sit que si¬
cipit᷑  alia uero que sũscipit
in tantã tam̃ unitatẽ conuene
utriꝰq diuersitas. ut unus iden
sit filius qͥ se ⁊ scdm qͦd uerus:
homo. pritre dicit minorẽ. ⁊ scd
qͦd uerus est ds̃. pritri ꝓfitet᷑ em

Expanded text:
 interpretatum: nobiscum Deus. Hic enim mirabilis sacrae Virginis partus vere humanam vereque divinam una edidit prole naturam, quia non ita proprietates suas tenuit utraque substantia, ut personarum in eis possit esse discretio. Nec sic creatura in societatem sui Creatoris assumpta est, ut ille habitator, et illa esset habitaculum; sed ita, ut naturae alteri altera misceretur. Et quamvis altera sit, quae suscipitur, altera vero quae suscipit, in tantam tamen virtutem convenit utriusque diversitas, ut unus idemque sit Filius, qui se et secundum quod verus est homo, Patre dicit minorem, et secundum quod verus Deus est, Patri
Abbreviated transcription (Latin):
oda quidẽ sũt uobis dilec¬
tissimi ⁊ frequenter au¬
dita. que ad sacramentũ
ꝑtinent sollẽnitatis hodierne: sed
sic̃ illesis ocłif uoluptatẽ affert
lux ista uisibilis: ita cordibꝰ sanis
eternũ dat gaudiũ natiuitas sal¬
uatoris. que a nobis nunquã ẽ¬
reticenda. Non enĩ ad illud tan-¬
tũmodo sacramentũ quo filiꝰ dei
consempiternꝰ ẽ patri. sed etiã
ad hunc ortũ quo uerbũ caro
factũ ẽ: credimꝰ ꝑtinere qͦd dic-¬
tũ est. Generationẽ eiꝰ quis e¬
narrabit: Ds̃ itaq dei filiꝰ. par
atq eadẽ de patre ⁊ cũ patre
natura: uniuersitatis creator
uersa excedens: in ordine tem¬
poꝵ que ipsius dispositione de-¬
currũt.hunc sibi diem quo in
salutẽ mundi ex berita maria
nasceret᷑ elegit:. integro ꝑ omĩa
pudore generantis. Cuiꝰ uirgini¬
tas sic nõ est uiolata partu. ut
nõ fuerat temerata conceptu.
ut impleret᷑ sic̃ ait eugłista. qͦd
dictũ est a dnõ ꝑ ysaiã ꝓpħam.¬

Expanded text:
ota quidem sunt vobis, dilectissimi, et frequenter audita, quae ad sacramentum pertinent solemnitatis hodiernae; sed sicut illaesis oculis voluptatem affert lux ista visibilis, ita cordibus sanis aeternum dat gaudium nativitas Salvatoris, quae a nobis numquam eicanda. Non enim ad illud tantummodo sacramentum, quo Filius Dei consempiternus est Patri, sed etiam ad hunc ortum, quo Verbum caro factum est , credimus pertinere, quod dictum est: Generationem ejus quis enarrabit ? Deus itaque Dei Filius par atque eadem de Patre et cum Patre natura, universitatis Creator totus excedens, in ordine temporum, quae ipsius dispositione decurrunt, hunc sibi diem, quo in salutem mundi ex beata Virgine Maria nasceretur, elegit, integro per comnia pudore generantis. Cujus 74 virginitas siut non est violata partu, sic non fuerat temerata conceptu. Ut impleretur, sicut ait evangelista, quod dictum est a Domino per Isaiam p
Abbreviated transcription (Latin):
riis ita auguria obseruant: ut fo¬
cũ de domo sua. uel aliud qͦdeũq
beneficiũ cuicũq petenti nõ tribu¬
ant. Diabolicas etiã strenas ⁊ ab aliis
ascipiunt: ⁊ ipsi aliis tradũt. Aliqͥ
etiã rustici m̃sas in ista nocte que
p̃teriit plenas multis rebꝰ que ad
manducandũ sut̃ necessarie cõpo¬
nentes. tota nocte sic cõpositas uo¬
lut esse: credentes qͦd hoc illis ha¬
lende ianuarie p̃stare possint. ut ꝑ
totũ annũ conuiuia illoꝵ in tali

Expanded text:
riis auguria observant, ut foriis auguria observant, ut focum de domo sua, vel aliud quodcumque beneficium, cuicumque petenti non tribuant. Diabolicas etiam strenas, et ab aliis accipiunt, et ipsi aliis tradunt. Aliqui etiam rustici, mensulas in ista nocte quae praeteriit, plenas multis rebus, quae ad manducandum sunt necessariae, componentes, tota nocte sic compositas esse volunt, credentes quod hoc illis calendae januariae praestare possint, ut per totum annum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ tã se habitũ beluinũ habere
quã sensũ. Nã quamuis diuerli
similitudinẽ animaliũ ex prima
in se uelint: certũ ẽ tam̃ in bis ui¬
tunicis muliebribꝰ uestiunt᷑. ⁊ ul¬
pissimi de mutatione. puellar
figuris uirile robur effẽminase
patas facies preferũt:⁊ uideri fe¬
rine uolut. Ꝙ merito uirilẽ for¬
nandinẽ nõ habent: qͥ in mulierũ
habitũ transier̃. Iusto enĩ iudicio
dei euenisse credendũ ẽ. ut milita¬
rẽ uirtutẽ amitterent: qͥ feminaꝵ
se spetie deformassent.Et qͥa ds̃
consuetudo de hac ciuitate ad in
deo donante nõ facitis: sed ubicũq
fieri uideritis arguite. castigate. cor¬
ripite. ⁊ ur̃o salubri consilio de isto
miserabili sacrilegio stultos homines
remouete: ⁊ ut ad integrũ diui¬
n e miscdie consecratis. etiã illas
alias obseruationes uelut diaboli
uenena respiiite. qͥs qͦd perus ẽ plu¬
res in xpĩano ppło obseruare non
erubescũt. Sũt qͥ lalendis ianua¬

Expanded text:
e habitum belluinum habere, quam sensum. Nam quamvis diversorum similitudinem animalium exprimere in se velint; certum est tamen, in his matunicis muliebribus vestiuntur, et turpissima demum demutatione puellaribus figuris virile robur effeminant, atas facies praeferunt, et videri feminae volunt. Et merito virilem jam fortitudinem non habent, qui in mulieris habitum tDei evenisse credendum est, ut militarem virtutem amitterent, qui feminarum se specie deformassent. 3. Superstconsuetudo de hac civitate in intDeo donante, non facitis: sed ubicumque alibi fieri videritis, arguite, castigate, corripite, et vestro salubri consilio de isto miserabili sacrilegio stultos homines removete. Et ut ad integrum vos divinae misericordiae consecretis, etiam illas alias observationes, velut diaboli venena respuite, quas, quod pejus est, plures in populo christiano observare non erubescunt. Sunt enim qui calendis janua
Abbreviated transcription (Latin):
istaꝵ quas ianuarias uo¬
cant. a quodã iano ho¬
mine ꝑdito ac sacrilego
nom̃ accepit. Ianus aũt iste. dux
qͥdã ⁊ pͥnceps hominũ paganoꝵ
fuit: quẽ imꝑiti homines ⁊ rustici
dũ quasi regẽ metuunt. colere ue¬
lut deũ ceper̃. Detuler̃ enĩ ei illi¬
citũ honorẽ. dũ in eo expaueseñt
regiã potestatẽ. Homines qͥppe
stulti ⁊ ignorantes deũ. illos tũc
maxime deos existimabãt. qͦs int̾
homines sublimiores ẽẽ cernebant.
Ac sic factũ est. ut umꝰ dei cultus
ad multa deoꝵ uel potiꝰ demonioꝵ
nomina transferret᷑. Diẽ gͦ italen¬
darũ hodiernaꝵ. de nomine iant

Expanded text:
i, quas Januarias vocant, a quodam Jano homine perdito ac sacrilego nomen accepit. Janus autem iste dux quidam et princeps hominum Paganorum fuit: quem imperiti homines et rustici dum quasi regem metuunt, colere velut Deum coeperunt; detulerunt enim ei illicitum honorem, dum in eo expavescunt regiam potestatem. Homines quippe stulti et ignorantes Deum, illos tunc maxime deos existimabant, quos inter homines sublimiores esse cernebant. Ac sic factum est ut unius veri Dei cultus ad multa deorum vel potius daemoniorum nomina transferretur. Diem ergo calendarum hodiernarum de nomine Jani,
Abbreviated transcription (Latin):
credere aliqͦs sane ẽẽ m̃tisꝰ qui
ceruulũ facientes. in feraꝵ se u¬
lint habitũ cõmutare:. Alii uel¬
tiunt᷑ pellibꝰ pecudũ:  ali asfumi
capita bestiaꝵ. gaudentes ⁊ exil¬
tantes si talit᷑ in ferina specie et

Expanded text:
eniri aliquos sanae mentis qui cervulum facientes, in ferarum se velint habitum commutare? Alii vestiuntur pellibus pecudum; alii assumunt capita bestiarum, gaudentes et exsultantes, si taliter se in ferinas species t
Abbreviated transcription (Latin):
facies figurarett. unã ante ipsuĩ dꝰ
post ipsũ. Unã que p̃teritũ ane
uidet᷑ respicere : aliã que futurꝰ
Ac sic homines insipientes duas a
facies deputando. dũ deũ facere
piunt: monstru eẽ fecer̃. Uolierꝰ
in deo suo ẽẽ precipuũ paganimi¬
mines: qͦd ẽ etiã in pecudibꝰ pu

Expanded text:
urarunt; unam ante ipsum, alteram post ipsum; unam quae praeteritum annum videretur aspicere, alteram quae futurum: ac sic homines insipientes duas ei facies deputando, dum eum deum facere cupiunt, monstrum esse fecerunt. Voluerunt in deo suo esse praecipuum Pagani homines, quod est etiam in pecudibu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ modicũ ferm̃tũ totã massã cor¬
rũpit.etiã ista ⁊ alia his similia
que longũ est dicere. que ab imꝑitis
aut parua aut nulla peccata cre¬
dunt᷑. a urĩs ordinate familiis remo¬
ueri:⁊ hoc p̃cipite ut sic kalendas
istas colant. qͦmodo alioꝵ mensiũ
colere solent. Qui enĩ de paganoꝵ¬
aliqͥd consuetridine in istis diebꝰ ob¬
seruare uoluerint: timendũ ẽ eis
Et ideo scĩ antiqͥ patres nri conside¬
rantes maximã partẽ hominũ diebꝰ
istis gule uel luxurie desernire:⁊
ebrietatibꝰ ⁊ sacrilegis saltationibꝰ
inhiare: statuer̃ in uniuerso mun¬
do ut ꝑ om̃s eccłas publicũ indiceret᷑
ieiuniũ: ut agnoscerent miseri ho¬
mines tantũ se malũ facere: ut ꝓ
illoꝵ peccatis necesse eẽt omĩbꝰ eccłiis
uera ⁊ ꝑfecta caritate stulticiã ii¬
seroꝵ hominũ lugeamꝰ  ut uel sic
intelligant malũ suũ: dũ ꝓ se pub¬

Expanded text:
cum fermentum totam massam corrumpit , etiam ista, et alia his similia, quae longum est dicere, quae ab imperitis aut parva, aut nulla peccata creduntur; a vestris ordinate familiis removeri: et hoc praecipite, ut sic calendas istas colant, quomodo aliorum mensium colere solent. Qui enim aliquid de Paganorum consuetudine in istis diebus observare voluerint, timendum esEt ideo sancti antiqui patres nostri considerantes maximam partem hominum diebus istis gulae vel luxuriae deservire, et ebrietatibus et sacrilegis saltationibus insanire, statuerunt in universum mundum, ut per omnes Ecclesias publicum indiceretur jejunium. Ut agnoscerent miseri homines in tantum se male facere, ut pro illorum peccatis necesse esset omnibus Ecclesiis vera et perfecta charitate stultitiam miserorum hominum lugeamus, ut vel sic intelligant malum suum, dum pro se vid
Abbreviated transcription (Latin):
Qui conuerti fecerit peccatorẽ ab er¬
rore uͦiͬe. saluabit animã eiꝰ a morte:
⁊ cooꝑit multitudinẽ peccatoꝵ.
Cui etiã in istis halendis stultis ho-
ticipẽ se eẽ nõ dubitet. Nã qͥ de sa¬
lute anime sue felicit᷑ cogitat. ma-¬
gis de eis dolere debet uel flere:
quã cũ illis uel de illis infelici risu
suũ animũ relaxareꝰ. Uos uͦ fr̃s qͥ¬
deo ꝓpicio eotidie clamare consue¬
ad te leuaui ocłos meos qͥ habitas in
celis: nõ oportet ut ocłi urĩ qͥ asidue
in eccła uigilantes ad deũ scĩficant᷑.
uidendo luxuriã stultoꝵ hominũ
polluant᷑. Magis dedignari debetis
atq despicere oꝑa diaboli: ut in nob̃
integra ꝑmaneat caritas xp̃i. Cla¬
mate gͦ cũ ꝓpħ̃a dicentes. auerte
ocłos meos ne uideant uanitatẽ:

Expanded text:
ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum . Qui etiam in istis calendis stultis homiticipem se esse non dubitet. Nam qui de salute animae suae feliciter cogitat, magis de illis dolere debet vel flere, quam cum illis vel de illis ad infelicem risum suum animum relaxare. are consueAd te levavi oculos meos, qui habitas in coelis : non oportet ut oculi vestri, qui assidue in ecclesia vigilantes ad Deum sanctificantur, videndo luxuriam stultorum hominum, polluantur. Magis dedignari debetis atque despicere opera diaboli; ut in vobis integra permaneat charitas Christi. Clamate ergo cum propheta, dicentes, Averte oculos m
Abbreviated transcription (Latin):
tionem qͥppe tante iusticie tem¬
pestas ignisq cõmitantur: qͥa
tempestas examinat qͦs ignis
exiirit. Illum gͦ diem fr̃s carissimi.
illum ante oculos ponite:⁊ qͥcqͥd
modo graue creditur. in eiꝰ com¬
paratione leuigatur. De illo et¬
enim die ꝑ prophetam dicitur.

Expanded text:
tionem quippe tantae justitiae, temtionem quippe tantae justitiae, tempestas ignisque comitantur. Quia tempestas examinat quos ignis exurat. Illum ergo diem, fratres charissimi, illum ante oculos ponite, et quidquid modo grave creditur, in ejus comparatione levigetur. De illo enim die per pro
Abbreviated transcription (Latin):
Uiustertins¬
fr̃s agnouistis: quod subito tur-¬
bine annosa arbusta eruta.
destructe domus. atq eccłie a
fundamentis euerse sũt. Qurm¬
ti ad uesperum sani atq in co-¬
lumes acturos se in crastinũ
aliquid putabant: et tamen
nocte eadem repentina mor
ti tenuissimum sp̃m mouit.
Unius ꝓcellam nubis excita¬
uit: et terrã subruit. casura
tot edificioꝵ. fundam̃ta con-¬
cufsit. Quid gͦ iudex iste factu¬
rus est cum per semet ipsũ ue¬
nerit. et in ultionem peccatoꝵ.
ira eius exarserit: si portari nõ
potest cum nos ꝑ tenuissimã nu-¬
bem ferit: In ire euis p̃sentia
que caro subsistit: si uentũ mo¬
uit et terrã subruit: concitauit
aera ⁊ tot edificia strauite Hanc
districtionẽ. uenturi iudicis pau¬
lus considerans: ait. H orrendum
est incidere in manꝰ dei uiuen¬
tis. Hanc psalmista exprimit:
dicens. Deus manifeste ueniet:
ds̃ noster ⁊ nõ silebit. Ignis in
conspectu eiꝰ ardebit: et in circu¬
itu eiꝰ tempestas ualida. Distric

Expanded text:
ius tertiustres, agnovistis quod subito turbine annosa arbusta eruta, destructae domus, atque Ecclesiae a fundamentis eversae sunt. Quanti ad vesperum sani atque incolumes acturos se in crastinum aliquid putabant, et tamen nocte eadem repentina mortti tenuissimi spiritum movit, unius procellam nubis excitavit, et terram subruit, casura tot aedificiorum fundamenta concussit. Quid ergo judex iste facturus est, cum per semetipsum venerit, et in ultionem peccatorum ira ejus exarserit, si portari non potest cum nos per tenuissimam nubem ferit? In irae ejus praesentia quae caro subsistet, si ventum movit, et terram subruit, concitavit aera, et tot aedificia stravit? Hanc districtionem venturi judicis Paulus considerans, ait: Horrendum est incidere in manus Dei viventis . Hanc Psalmista exprimit, dicens: Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit. Ignis in conspectu ejus ardebit, et in circuitu ejus tempe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mandatũ fefellit me: ꝑ illud
occidit. Gladio quẽ portabas te mi¬
micus occidit. Armis tuis te uicit:
armis tuis te int̾fecit. Recipe man¬
datũ. scito ẽẽ arma. nõ quibꝰ te
occidait sed qͥbus a te occidat᷑ ini¬
micus. Sed noli p̃sumere de uiribꝰ
tuis. Uide paruũ dauid contͣ go-¬
liã: uide paruũ cont᷑ ingentẽ:
sed in nomine dnĩ p̃sumentẽ. Tu
uenis ad me inqͥt cũ clipeo ⁊ lan¬
cer. ego aũt in nomine dnĩ om̃i¬
potentis. Sic sic:. alit̾ nõ. omnino
alit̃ nõ ꝓsternit᷑ inimicus. Qui
p̃sumit de uiribꝰ suis. ante quã
pugnet ipse se ꝓsternit. Uidete¬

Expanded text:
per mandatum fefellit me, et per illud per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Gladio quem portabas, te inimicus occidit; armis tuis te vicit, armis tuis te interemit. Recipe mandatum: scito esse arma, non quibus occidat te, sed quibus a te occidatur inimicus. Sed noli praesumere de viribus tuis. Vide parvum David contra Goliath, vide parvum contra ingentem; sed in nomine Domini praesumentem. Tu venis ad me, inquit, cum clypeo et lancea; ego in nomine Domini omnipotentis . Sic, sic; aliter non: omnino aliter non prosternitur inimicus. Qui praesumit de viribus suis, antequam pugnet ipse prosternitu
Abbreviated transcription (Latin):
laudas cũ suauitate id ẽ cũ sani¬
tite manduces. die illi. Ego dpxi
lnẽ miserere mei. sana animã
neã qͥa peccau tibi. Ergo inqͥt
muentũ ẽ michi mandatũ qͦd
rat i uitã: hoc eẽ in mortem.
Erat enĩ sibi antea ignotꝰ peccator.
factꝰ ẽ manifestus p̃uaricator. Ecce
inuentũ ẽ illi in mortẽ: qͦd erat
peccatũ ꝑ mandatũ fefellit me:
⁊ ꝑ illud occidit. Sic factũ ẽ pͥmo
in paradiso. Fefellit inqͥt meꝰ oc¬
casione accepta ꝑ mandatũ. Uides
serpentẽ mulieri illi susurrantẽ :
Quesiuit ab ea qͥd dixerat dg̃. Res¬
pondit illa. Dixit nob̾ ds̃. Ex omĩ
ligno qͦd ẽ in paradiso edetisꝰ de
ligno aũt scientie boni ⁊ mali nõ
edetis. S̾i ederitis: morte morie¬
mini. Hoc ẽ dei mandatũ. Contͣ
serpens. nõ inqͥt morte moriemi¬
ni. Sciebrit enĩ ds̃ qͥa qua die ede¬
ritis aꝑient᷑ ocłi urĩ: ⁊ eritis tãquã
dii. Occasione gͦ accepta. peccatũ

Expanded text:
laudas, cum suavitate, id est, cum sanilaudas, cum suavitate, id est, cum sanitate manduces, dic illi: Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccavi tibi . Ergo, inquit, inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Erat enim sibi antea ignotus peccator, factus est manifestus praevaricator. Ecce inventum est illi in mortem, quod erat peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Sic factum est primo in paradiso: Fefellit, inquit, me occasione accepta per mandatum. Vide serpentem mulieri illi susurrantem. Quaesivit ab ea quid dixerit Deus: respondit illa, Dixit nobis Deus: Ex omni ligno quod est in paradiso, edetis; de ligno autem scientiae boni et mali non edetis. Ex eo si ederitis, morte moriemini. Hoc est Dei mandatum. Contra serpens: Non, inquit, morte moriemini. Sciebat enim Deus quia qua die ederitis, aperientur oculi vestri, et eritis tanquam dii . Occasione ergo accepta peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
dnẽ. ⁊ in suauitate tua doce me
iustificationes tuas. In tua suaui¬
tate doce me. doces me. Tunc
diseo ut faciã.si in tua suauita¬
te doceas me. Ceterũ quã diu
blandit᷑ iniqͥtas ⁊⁊ dulcis ẽ iniqͥ¬
tas:. amara ẽ ueritas. In tua sua¬
igtate doce me: ut suauis mͥ¬
sit ueritas. Dulcedo contemnat᷑
iniqͥtatisꝰ. multo ẽ melior ⁊ sua¬
uior ueritas. Sed sanis suauis ẽ
panis. Quid meluis ⁊ p̃clariꝰ pane
celesti: Sed si nõ obstupefecerit
dentes iniqͥtas. Scriptura enĩ dic̃.
dic̃ uua acerba dentibꝰ noxia est.
⁊ fumꝰ ocłis:. sic inqͥtas utentibꝰ
ea. Qͥd ꝓdest qͥa panẽ laudatis:¬
tis. qͦd laudatis nõ manducatis.
sũ gͦ audis uerbũ: cũ audis uerbũ
iusticie ⁊ ueritatis.⁊ laudas mul¬
to laudabiliꝰ ẽ si facias. Fac gͦ qͦd
laudas. An dicturus es. uolo ⁊ nõ
ualeo: Quare nõ uales:. Quia sa¬
ntas nõ ẽ. Unde sanitatẽ ꝑdidis¬
Nͥ nisi qͥa peccando ereatorẽ of¬
fendisti:. Ergo ut eiꝰ panẽ quẽ

Expanded text:
n tua suavitate doce me justitias tuas . In tua suavitate doce me, et doces me. Tunc disco ut faciam, si in tua suavitate doceas me. Caeterum quamdiu blanditur iniquitas et dulcis est iniquitas, amara est veritas. In tua suavitate doce me: ut suavis sit veritas, dulcedine tua contemnatur iniquitas. Multo melior est et suavior veritas, sed sanis suavis est panis. Quid melius et praeclarius pane coelesti? Sed si non obstupefacit dentes iniquitas. Scriptura enim dicit: Sicut uva acerba dentibus noxia est, et fumus oculis; sic iniquitas utentibus ea . Quid prodest quia panem laudatitis? Quod laudatis non manducatis. Cum ergo audis verbum, cum audis verbum justitiae et veritatis, et laudas; multo laudabilius est, si facias. Fac ergo quod laudas. An dicturus es: Volo, sed non valeo? Quare non vales? Quia sanitas non est. Unde sanitatem perdidisti, nisi quia peccando Creatorem offendisti? Ergo ut ejus panem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ. Uidete qͥd adiungat. Itaq lex
⁊ bonũ. Nũquid uberiꝰ laudari
potest: Paulo ante uerbo illo quo
dixit absit. defenderat a crimi¬
ne. nõ laudauerat. Aliud ẽ a cri-¬
mine obiecto defendere: alud de¬
bito p̃̾conio p̃dicare. Crim̃ obiec¬
tũ fuit. Quid gͦ dicemꝰ : Lex pecca¬
tũ ẽ : Defensio: absit᷑. Uno uer¬
bo defendit᷑ ueritas: qͥa magna
ẽ apłi defendentis auctoritas.
Quid diu defendat : Sufficit absit.
An uultis inqͥt exꝑim̃tũ eiꝰ acci

Expanded text:
 videte quid adjungat: Itaque lex et bonum. Numquid uberius laudari potest? Paulo ante verbo illo quod dixit, Absit, defenderat a crimine, non laudaverat. Aliud est a crimine objecto defendere, aliud debito praeconio praedicare. Crimen objectum fuit, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Defensio, Absit. Uno verbo defenditur veritas; quia magna est Apostoli defendentis auctoritas. Quid diu defendat? Sufficit. Absit. An vultis, inquit, experimentum acci
Abbreviated transcription (Latin):
piscentiã: nõ ire post eã : restrm¬
xit se. conatꝰ ẽ. uictꝰ ẽ. Qui furt
ante nesciꝰ maloꝵ suoꝵ. factꝰ aot̃¬
cator: sed etiã p̃uaricator. Peceati
enĩ ⁊ ante erat: sed ante quã le¬
gẽ audiret. peccatorẽ se eẽ nela.¬

Expanded text:
piscentiam, non ire post eam, strinpiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus est, victus est. Qui fuit antea nescius malorum suorum, factus estcator, sed etiam praevaricator. Peccator enim et antea erat, sed antequam legem audiret, peccatorem se esse nesci
Abbreviated transcription (Latin):
crim̃ inuenit: Sed in foro. nõ i
celo. In lege mundi. nõ in lege cri¬
toris mundi. Luxuriosus aũt. in¬
mundus atq lacuius felix dicitiu:
abundare uoluptatibꝰ. frui deliqs
Iam uͦ si se etiã uino ingurgite
si bibat m̃suras sine m̃sura: parũ
ẽ. qͥa nõ inuenit crim̃. etiã uribi
tis accipit nom̃. Canto neqͥor. qͣnto
sub poculo inuictior. Cñ laudant᷑
ista.⁊ dicit᷑ felix ẽ. magnꝰ ẽ uene
ẽ illi  ⁊ nõ solũ hoc nõ putat᷑ eẽ
peccatũ. sed etiã putat᷑ dei donũ
uel certe suaue. blandũ. ⁊ lieitũ
bonũ. ꝓcȩdit lex dei ⁊ dicit. Nõ
cõcupisces. Ile homo qͥ putabat mag¬
nũ bonũ esse. magnãq felicitatẽ
existimabat er que possit cõcu¬
piscentie sue nõ negare : seqͥ qua
trahit: audit nõ cõcupisces. et
cognoseit ẽẽ peccatũ. Dix̃ ds̃. homo
audiuit: deo credidit: peccatũ snũ
uidit: qͦd bonũ putabat malũ
ẽẽ cognouit. Uoluit frenare cõcu¬

Expanded text:
crimen invenit? Sed in foro, non in crimen invenit? Sed in foro, non in coelo; in lege mundi, non in lege Creatoris mundi. Luxuriosus autem, immundus atque lascivus felix dicitur abundare voluptatibus, frui deliciis. Jamvero si se etiam vino ingurgitet, si bibat mensuras sine mensura; parum est quia non invenit crimen, etiam viri fortis accipit nomen: tanto nequior, quanto sub poculo invictior. Cum laudantur ista, et dicitur, Felix est, magnus est, bene est illi; et non solum hoc non putatur esse peccatum, sed etiam putatur vel Dei donum, vel certe suave, blandum et licitum bonum: procedit lex Dei, et dicit, Non concupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupisces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit; quod bonum putabat, malum esse cognovit: voluit frenare concu
Abbreviated transcription (Latin):
cõcupiscere. Malũ culpat lex:. a tuo
malo te ꝓhibet lex. Ergo fac qͦd iu¬
bet lex. noli facere qͦd uetat lex:
ret nõ cõcupisces: Ibã enĩ post cõ¬
cupiscentiã meã: ⁊ qua trahebait
currebã. eiꝰq illecebras blandris ⁊
ex carnali suauitate iocundas. mag¬
nã felicitatẽ arbitrabar. Laudat᷑
enĩ peccator ait lex in desideriis
anime sue. ⁊ qͥ iniqͣ gerit benedicit᷑.
Inuenis hominẽ cõcupiscentias suas
carnales sectantẽ. totũq se illis ser¬
iũi donantẽ aucuꝑari undiq uo¬
luptates: fornicari ⁊ in ebriari. Nõ
dixi ampliꝰ. Fornicari inquã.⁊ ine¬
briari. Hec dixi que licite cõmit¬
tunt᷑: sed nõ dei legibꝰ. Qs enĩ aliqͣn¬
do ad iudicẽ ductus ẽ. qͥa meretricis
lupanar intrauit: Quis aliqͣndo
in publicis tribunalibꝰ accusatꝰ ẽ.
qͥa ꝑ suas lyristrias lasciuus immũ¬
diisq diffluxit: Euis aliqͣndo ha¬
bens uxorẽ. qͥa ancillã suã uiciauit.

Expanded text:
concupiscere malum culpat Lex, a tuo concupiscere malum culpat Lex, a tuo malo te prohibet Lex. Ergo fac quod jubet Lex, noli facere quod vetat Lex, ret, Non concupisces. Ibam enim post concupiscentiam meam, et qua trahebat currebam, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem arbitrabar. Laudatur enim peccator, ait Lex, in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur . Invenis hominem concupiscentias suas carnales sectantem, totumque se illis servum donantem, aucupari undique voluptates, fornicari, inebriari; non dico amplius; fornicari, inquam, inebriari. Haec dixi quae licite committuntur, sed non Dei legibus. Quis enim aliquando ad judicem ductus est, quia meretricis lupanar intravit? Quis aliquando in publicis tribunalibus accusatus est, quia per suas lyristrias lascivus immundusque defluxit? Quis aliquando habens uxorem, quia ancillam suam vitiavit,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi lex diceret nõ cõcupisces. Iã
mͦ te int̃rogo manichee : mͦ te
in t̾rogo: responde mͥ. Mala ẽ que
dicit: nõ cõcupisces : Hoc nec luxu¬
riosus mͥ nequã aliqͥs respondet.
Etenĩ ipsi homines flagitiosi qͣndo
rep̃hendunt᷑ erubescũt. ⁊ qͣndo sũt
int̾ castos lasciuire nõ audent. Si gͦ
pisces: impime uis cõcupiscere. Ac¬
cusas legẽ: qͥa ꝑcitit libidinẽ. Fr̃s
mei si nõ audiremꝰ apłm dicentẽ
lex peccatũ ẽ. absit : sed tantũmͦ
uerba legis cõmemorantẽ ubi dic¬
tũ ẽ nõ cõcupisces: etiã legẽ illo ñ
laudante. nos eã laudare deberemꝰ.
Illã landare. nos accusare. Ecce
lex. ecce desuꝑ tuba diuina clamat
homini:: nõ cõcupisces: nõ cõcupis¬
ces. Rep̃hende si potes: fac si rep̃hen¬
dere nõ potes. Audisti nõ cõcupis¬
ces: rep̃hendere nõ potes: qͥa bonũ
ẽ qͦd dixit. nõ cõcupisces. Nalũ ẽ
cõcupiscere. Malũ culpat lex: a tuo
malo te ꝓhibet lex. Ergo malũ ẽ¬

Expanded text:
oncupisces. Jam modo interrogo te, Manichaee, modo te interrogo, responde mihi. Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivire non audent. Si ergo pisces; impune vis concupiscere; accusas Legem, quia percutit libidinem. Fratres mei, si non audiremus Apostolum dicentem, Lex peccatum est? Absit; sed tantummodo verba Legis commemorantem, ubi dictum est, Non concupisces: etiam Legem illo non laudante, nos tamen laudare deberemus: illam laudare, nos accusare. Ecce Lex, ecce desuper tuba divina clamat homini, Non concupisces. Non concupisces, reprehende si potes; fac, si reprehendere non potes. Audisti, Non concupisces, reprehendere non audes. Quia bonum est quod dixit, Nopat Lex, a tuo malo te prohibet Lex. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ut appareat peccatũ. ꝑ bonũ mͥ¬
oꝑatũ ẽ mortẽ. Mors nõ ẽ lex:
sed peccatũ ẽ mors. Iã dudũ aũt
dixerat. sine lege p̾eccatũ mortuũ
tuũ dixit absconditũ: latet. nõ
apparet. Modo uidete quã uere
ita dictũ sit. Peccatũ in qͥt. ut ap¬
pareat peccatũ. Nõ dixit ut sit:
qͥa erat ⁊ qͣndo nõ apparebat

Expanded text:
ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. » Mors non est lex, sed peccatum est mors. Jamdudum autem dixerat , « sine lege peccatum mortuum tuum dixit, absconditum, est; latet, non apparet. Modo videte, quam vere ita dictum sit: « Peccatum, » inquit, « ut appareat peccatum. » Non dixit, ut sit, quia erat, et quando non apparebat
Abbreviated transcription (Latin):
tis in qua detinebam᷑. ita ut ses¬
uiamꝰ in nouitate sp̃s ⁊ nõ ill
uetustate litere: qͣn ubiq udes
legẽ accusare atq culpare d¬
dit hoc ⁊ ipse: uidit. sensit se
nõ intelligi. ⁊ cont᷑ obscurs¬
tẽ uerboꝵ suoꝵ cogitationil
hominũ cõmoueri. Sensit qͥd pos¬
It dicere: sensit qͥd possit contͣ¬
dicere.ł pͥor hoc uoluit dicere:
ut tu nõ inuenires qͦd diceres.

Expanded text:
qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae, quasi utique videtur Legem accusare atque culpare. Vidit hoc et ipse, vidit, sensit se non intelligi, et contra obscuritatem verborum suorum cogitationes hominum commoveri: sensit quid possis dicere, sensit quid possis contradicere; et prior hoc voluit dicere, ut tu non invenias quod diceres.