comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na climatũ parte antiquũ libie nomen resede.
inceps possederunt. eiectis chananeis. Filii autẽ
chiis. saba. & eiula. & sabatha. & regma. & sa¬
bathaca. Saba: a quo sabei. Euila: getuli in¬
remotioris parte affice. heremo coherentes.
Sabatha : a quo sabathem. qͥ nuno astabari no¬
minantur. Regma uͦ & sabathaca. paulatĩ
& dedã. Hic saba ꝑsin litterã scribitur. supra
uͦ. ꝑ sameth: a quo diximus appellatos sabeos.
psalmo reges arabũ & saba dona adducent. in
scđm ꝑ sameth. Dadan gens ẽ. ethiopie in oc¬
cidentali plaga. Porro chus genuit neroth.
ipse cepit eẽ. potesis in terra. & erat robustus

Expanded text:
na climatis pana climatis painceps possederunt, ejectis Chananaeis. Filii autem Chus, Saba et Hevila, Sabatha et Regma et Sabathacha . Saba, a quo Sabaei, parte remotioris Africae eremo cohaerentes. Sabatha, a quo Sabatheni, qui nunc Astabari nominantur. Regma vero et Sabathaca paulatim aet Dadan. Hic Saba per SIN litteram scribitur, supra vero per SAMECH  , a quo diximus aps: Reges Arabum et Saba munera offerunt, in s est. Dadan gens est Aethiopiae in occidentali plaga. » Porro Chus genuit Nemrod. Ipse coepit esse potens in terra, et erat robustus
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ẽ. Scio gog & magogtã de p̾senti loco quam
itaq sẽptẽ generationes quas de stirpe iaphet
uenire cõmemoraui : ad aqͥlonis partẽ habitant.
Filii gonier: ascana. theucriphath. & togorma. As¬
canath greci. regmos uoeant. Raphath paflagonas:
Togoria. frigas. filii autẽ laban: elisa. & tharsis¬
heluei qͥ uocantur eolides. unde ⁊ qͥnta lingua
de antiqͥtatib libros. & fistum i capitonis. & grecũ
flegonta. ceterosq erudissimos uiros: & uidebimꝰ
om̃s pene insulas. & tociꝰ orbis littora. terrasq
mari uicinas. grecis accolis occupatas. qͥ ut supͣ
diximus abamano & tauro montib omã mariti
loca usq ad oceanũ possedere britannicũ. Fã ii
autẽ cham: chus & mefraim. & futh. & chana¬
an. Chus: hodieq ab hebreis. ethiopia ñcupatur
mesratm: egiptus futh: libies. a quo & maurita¬
eũ regio: futhgensis. Aulti seriptores tã greci
quã latini huiꝰ rei testes sunt. Quare autẽ in u¬

Expanded text:
uemdam Gog et Magog, tam de praesenti loco quam itaque septem gentes, quas de Japhet stirpe venientes memoravi, ad Aquilonis partem habitant. Filii Gomer: Aschenez et Riphat et Togorma. Aschenez, Graeci Rheginos vocant; Riphat. Paphlagonas: Togorma, Phrygas. Filii Javan: Elisa et TharsisElisaei, qui vocantur Aeolides. Unde et quinta lingua de Antiquitatibus libros, et Sinii Capitonis, et Graecum Phlegonta, caeterosque eruditissimos viros, et videbimus omnes pene insulas et totius orbis littora terrasque mari vicinas, Graecis accolis occupatas, qui, ut supra diximus, ab Amano et Tauro montibus, omnia maritima loca usque ad Oceanum possedere Britannicum. Filii autem Cham, Chus, et Mesraim et Phuth et Chanaan. Chus usque hodie ab Hebraeis Aethiopia nuncupatur, Mesraim Aegyptus, Pluth Lybies, a quo et Mauritaet regio Phutensis. Multi autem scriptores tam Graeci quam Latini hujus rei testes sunt. Quare autem in u
Abbreviated transcription (Latin):
tint gͦ iã eẽ. quasi centenarius. si pꝰ illud factũ
fiuoꝵ suoꝵ ꝑrexit in eã t̾rã famis necessitate¬
cõpulsus isaac. Non gͦ ex hoe cogit ulla necessi¬
tas ꝓ recapitulationẽ putare narratã ꝓfecti¬
one isaac in gerara. Sea qr ibi diuturno tẽpre¬
fuisse isaac describitur. & puteos fodisse. & de
his contendisse. & ditatũ fuisse peccuna. mirũ
nͥ recapitulando ista cõmemorant᷑. que idõ fue¬
rant p̃tmissa. ut pͥmũ de filiis eiꝰ. usq ad ilũ
locũ de lenticula narratio ꝑuenir&. Ido ꝗd seri

Expanded text:
tuit ergo jam esse quasi centenarius, si post illud factum tuit ergo jam esse quasi centenarius, si post illud factum filiorum suorum perrexit in eam terram famis necessitate Isaac. Non ergo ex hoc cogit ulla necessitas, per recapitulationem putare narratam perfectionem Isaac in Gerara. Sed qfuisse Isaac scribitur, et puteos fodisse, et de his contendisse, et ditatum fuisse pecunia; mirum nisi recapitulando ista commemorantur, quae ideo fuerant praetermissa, ut primum de filiis ejus usque ad illum locum de lenticula narratio perveniret. LXXVI. I
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. Hoc qͣndo sit factũ. utrũ p̾ea ꝗͣ esau uen¬
didit pͥmogenita sua cibo lenticłe. pꝰ illã qͥppe
narrationẽ hoc narrare incipit: an ut fieri so¬
l& ꝑ recapitulationẽ narrator ad ea reu̾s sit.
cũ ꝓgressus de filiis eiꝰ ad eũ locũ ꝑueniss&
qͥ de ienticła cõmemoratꝰ ẽ. Alou& autẽ si ip¬
se sit abimelech. qͥ etiã sarã concupiuit. ipsius¬
paranimphus & pͥnceps militie. qͥ ibi cõmemo¬
rati sunt: etiã cõmemorant᷑ utrũ uł iuuere po¬
tuerint. Quando enĩ factus ẽ. amncꝰ abrahe ñdũ
natus erat isaac: s iã ꝓmissus. Ponamꝰ ante a¬
Deinde isaac suscepit filios c̃ eẽt annoꝵ. loeͣ. Ii
l autẽ iuuenes erant qͣndo uendidit esau pͥ¬
mogenita sua. Ponamꝰ etiã ipsos circa .x̃x. an¬
nos fuisse. funt anni etatis isaac usq ad il¬
lua factũ fitiorũ eiꝰ eirea octoginta: ad olescen¬
tẽ accipiamꝰ fuisie ab imelech qͣndo matrẽ ip¬
sius concupiuit. & abrahe amicꝰ factus ẽ. Po¬

Expanded text:
itur hoc quando sit factum: utrum postea quam Esau vendidit primogenita sua, post illam quippe narrationem hoc narrare incipit; an, ut fieri solet, per recapitulationem narrator ad ea reversus sit, cum progressus de filiis ejus ad eum locum pervenisset, qui de lenticula commemoratus est. Movet autem quia ipse invenitur Abimelech, qparanymphus et princeps militiae, qui ibi commemorati sunt, etiam hic commemorantur, utrum vel vivere potuerint. Quando enim factus est amicus Abrahae, nondum natus erat Isaac, sed jam promissus. Ponamus ante adeinde Isaac suscepit filios, cum esset annorum sexagi autem juvenes erant, quando Esau vendidit primogenita sua. Ponamus etiam ipsos circa viginti annos fuisse, fiunt anni aetatis Isaac usque ad illud factum filiorum ejus circiter octoginta. Adolescentem accipiamus fuisse Abimelech, quando matrem ipsius concupivit, et Abrahae amicus factus est. Po
Abbreviated transcription (Latin):
aꝗͣ uuã. saliente in uitũ ęt̾nã. Sed ꝓhis adhuc
altͥcantur illi qͥ t̾rena sapiunt. nec noua condi pa¬
tiuntur nec uet̾a purgari. euanglicis puteis con¬
tradicunt. apłis aduersant᷑. & qr contͣdieunt li
tigantes. dr̃ ad eos. qm̃ inaignos uos fecistis gre̾
di. ex hoc ia: ad gentes ibimꝰ Post hec fodit t̾ciĩ
puteũ isaac. & appellauit nom̃ loci illuis latitudo
dicens. nc̃ dilatauit nos dñs & fec̃ crescẽ suꝑ t̾rã.
srientia trinitatis. & in toto obe  latitudinẽ col

Expanded text:
aquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari, evangelicis puteis contradicunt, apostolis adversantur; et quoniam itigant, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis gratia Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus. 4. Post haec fodit tertium puteum Isaac, appellavitque nomen loci illius latidudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, et fecit crescere super scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Eccl
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas querit. & ñ que edendi libido sugeerit.
ne etiã si hec moderata discretio nimꝰ caute ꝓspe¬
xerit. in illierde concupiscentiȩ qͣn tioragine mer¬
quȩ acciderat in dieb abraam abuit isaae ad
abimelech regẽ palestinoꝵ in gerara. Apparu¬
itq ei dñs & ait. Ne descendas in egiptũ. sqͥesce
in terra ꝗͣ dixero tibi & ꝑegrinare in ea. eroq
tecũ. & benedicã tibi. Tibi enĩ & semini tuo da¬
bo unuiersas regiones has. cõplens iuram̃ tum
qd spopondi abrahã patri tuo. & muttiplicabo¬

Expanded text:
necessitas quaerit, et non quae edendi libido suggerit, ne si haec moderata discretio minus caute prospexerit, illicitae se concupiscentiae quis voragine meraac ad Abimelech regem Palaestinorum in Gerara. Apparuit ei Dominus, et ait: Ne descendas in Aegyptum, sed quiesce in terra, quam dixero tibi. Et peregrinare in ea, eroque tecum, et benedicam tibi: tibi enim et semini tuo dabo universas regiones has, complens juramentum quod spopondi Abraham patri tuo.
Abbreviated transcription (Latin):
gerara. pͥmo omĩum illos puteos fodere uitt. qͦs
Quos tam̃ t̾rena & sordida repleuerat intelligen
ipso dixert̾ rixati sunt cũ eo palestini .i. uidei .a
regno dĩ aliem. Sed descendit ab eis. ñ potest eẽ.
eũ his qͥ in puteis nolunt aquã habere. s. t̾rã.
Et dicit eis. Ecce relinquetur uobis domus ura
deserta. Fodit gͦ isaac nouumi puteũ. ĩmo pueri
isaac fodiunt. Pueri st̃ isaac. matbeus. marcꝰ. lu¬

Expanded text:
Gerara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos Gerara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos quos tamen terrena et sordida repleverat intelligentipso dixerunt, rixati sunt cum eo Palaestini, id est Judaei a regno, Dei alieni. Sed descendit ab eis: non potest esse cum his qui in puteis aquam nolunt habere, sed terram, et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus vestra aeserta . Fodit ergo Isaac, novum puteum, imo pueri Isaac fodiunt. Pueri sunt Isaac, Matthaeus, Marcus, Lu
Abbreviated transcription (Latin):
ex p̾cepto & benedictione dni ꝑrexit. ibiq rebeccã
gena isaac coniugẽ tunc eẽ. cognouit: quando eũ
cũ ea ludentẽ uidit. Quia sibi uelit insacram̃to
tũ uiri eius in scripturis scĩs diligenter intueat᷑.
& inuenit eum maiestatẽ suã qui in forma dĩ e¬
qualis ẽ. patri paulisꝑ abscondisse in forma ser
ui. ut eius capax eẽ. humana infirmitas poss&.
eoq mͦ coniugi congruũ se tunc aptar&. Quid
enim ab surdũ inimo qͥd ñ c̾uementer futuroꝵ
puuntiatiationi accõmodatũ. si ꝓpħa di carnale
aliqͥd lusit : ut ipsũ capen& affectus coniugis
eũ ipsum uerbũ dĩ earo factũ sit. ut habrtar&
in nobis: Post hec refert seriptura qđ naae pꝰ ꝗͣ
ẽ.opꝰ. & cepit fodere puteos qͦs foderant pueri
patris eiꝰ abraam. s inuidentes ei palestini obstru¬
xerunt eos implentes humo. Quis ẽ. iste isaac nͥ
saluator nr̃: Qui dũ descendiss& in istũ torrentẽ

Expanded text:
ex praecepto et benedictione Domini perrexit, ibique Rebeccam ex praecepto et benedictione Domini perrexit, ibique Rebeccam gena Isaac conjugem tunc esse cognovit, quando eum cum ea ludentem vidit. Quid autem sibi velit in sacramenttum viri ejus in Scripturis sanctis diligenter intueatur, et invenit eum majestatem suam, qua in forma Dei aequalis est Patri, paulisper abscondisse in forui, ut eius capax esse humana infirmitas posset eoque modo se coniugi congruenter aptaret. quid enim absurdum. immo quid non conuenienter futurorum praenuntiationi adcommodatum, si propheta dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet adfectus uxoris, cum ipsum uerbum dei caro factum sit, ut habitaret iest opus, et coepit fodere puteos quos foderant pueri patris ejus Abrahae. Sed invidentes ei Palaestini, obstruxerunt eos, implentes humo. Quis est iste Isaac, nisi Salvator noster? qui cum descendisset in istum torrentem
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓcedens maior fiebat qͦ adusq magnificꝰ fa¬
ctus ẽ. ualde scam t̾renã felicitatẽ dictũ seqͣn¬
tia ostendunt. Exxeqͥt᷑ enĩ narrator easaẽ eiꝰ di¬
uitias. qͥb magnꝰ factꝰ ei & hinc motus ẽ: abi¬
melech. timuit illũ ibi eẽ. ne potentia eiꝰ sibi
ẽẽt. infesta. Quãꝗͣ gͦ aliqͥd spũale ista signi
sut ei benedixit eũ añs. ut sana  r ͤ fid̾e in¬
telligamꝰ etiã ista dẽpralia dona ᷝ nec dari pos¬
se. noc sꝑari debere etiã eũ ab infirmiorib
appetunt᷑ ñ ab uno dõ ut qͥ inminimis fidelis
ẽi & in magnis fidesis sit: & qͥ in mãmona unqͦ
fidelis iuentus ẽ: etiã regnũ accipere mereatur.
sic̃ in euangłio dñs loqͥtur. Talia etiã de abrabã
dicta sunt. qđ ei munera dĩ ꝓuenerint. Unde ñ
parũ edificat sanã fidẽ pie intelligentib ista
narratio : etiã si de his reb allegoriea significatio
rã isaac ad abimelech rege̾ palestinorũ in gerara

Expanded text:
usque magnus factus est valde, secundum terrenam felicitatem dictum sequentia docent. Exsequitur enim narrator easdem ejus divitias, quibus magnus factus est; et hinc motus Abimelech, timuit illum ibi esse, ne potentia ejus sibi esset infesta. Quanquam ergo aliquid spirituale ista signifsum est, Benedixit eum Dominus, ut sana fide intelligamus etiam ista temporalia dona, nec dari posse, nec sperari debere, etiam cum ab infirmioribus appetuntur, nisi ab uno Deo: ut qui in minimis fidelis est, etiam in magnis fidelis sit; et qui in mammona iniquo fidelis inventus est, etiam verum accipere mers in euangelio loquitur. talia etiam de Abraham dicta sunt, quod ei munera dei prouenerint. unde non parum aednarratio, etiamsi de his rebus allegorica significatio ram, Isaac ad Abimelech regem Palaestinorum in Gerara
Abbreviated transcription (Latin):
tere seqͥm̃: qͣsi corticẽ reseruamꝰ. Dũq abhis cor¬
tex littere subt̃hit᷑. allegorie eandor intꝰ demon¬
strat᷑. Et dũ cortex relinqͥt᷑: ext̾ioris intelligentie
uirentia exẽpla monstrant᷑. Qs bene iacob in aquȩ
canalib posuit: qr & redẽptor nr̃ in libris eas sa¬
ere seientie qͥb nos intrinsecꝰ infundim̃: fix. Aspi¬
cientes arietes cũ ouib coeunt : qr rationales nr̃i
spc̃ intellectꝰ. dũ in earũ intentione defixi surqͥ¬
& singlis qͥb q accionib ꝑmiscent̾. uitales fetꝰ o¬
ꝑũ ꝓereent. qͣlia exẽpla p̾cedentiũ in uocib p̃ce
c̃sidant. & reseruato ñnũꝗͣ historie tegmine be¬

Expanded text:
e sequimur, quasi corticem reservamus. Dumque ab ipsis cortex litterae subtrahitur, allegorice candor interior demonstratur; et cum cortex relinquitur, exterioris intelligentiae virentia exempla monstrantur. Quas bene Jacob in aquae canalibus posuit, quia et Redemptor noster in libris eas sacrae scientiae, quibus nos intrinsecus infundimur, fixit. Has aspicientes arietes cum ovibus coeunt, quia rationales nostri spiritus intellectus, dum earum intentione defixi sunt, singulis quibus actionibus permiscentur tales fetus operum procreant, qualia exempla praecedentium iconsiderat, et reservato nonnunquam historiae tegmine, be
Abbreviated transcription (Latin):
cob & tepꝰ qͦ accendebant᷑ peccora: & pꝰ calorẽ diei¬
cũ ad potandũ auida ꝑgebant discolores uirgas
ponebat ni canalib. & amissis arietib & hir¬
cis. in ipsa potandi auiditate oues & cap̾s facie¬
bat ascendi. ut ex duppliei desiderio dũ & auide
bibunt. &ascendunt᷑ a marib tales fetꝰ conci¬
ꝑent. quales ũbras arietũ & hircoꝵ desuꝑ as¬
cendentiũ in a quarũ speculo contẽplabant᷑. Eoc
uirgis enĩ in canalib postas. uariꝰ erat etiam
imaginũ color. Nec mirũ hanc in conspectu fe¬
minarũ eẽ. naturã ut q̃les ꝑspexerint siue m̃te
conspexerint in extremo uoluptatis esta cũ oci¬
punt : talẽ sobolẽ ꝓcreent. eũ hoc ipsũ & in
eqͣrũ gregib apd hispanos dieat᷑ fieri. Et qͥnti

Expanded text:
cob et tempore, quo ascendebantur pecora, et post calorem diei ad potandum avida pergebant, discolores virgas ponebat in canalibus, et admissis arietibus et hircis, in ipsa potandi aviditate, oves et capras faciebat ascendi, ut ex duplici desiderio, dum avide bibunt, et ascenduntur a maribus, tales fetus conciperent, quales umbras arietum et hircorum desuper ascendentium in aquarum speculo contemplabantur. Ex virgis enim inimaginum color. Nec mirum hanc in conspectu feminarum esse naturam, ut quales perspexerint, sive mente conceperint, in extremo voluptatis aestu quae concipiunt, talem sobolem procreent; cum hoc ipsum etiam in equarum gregibus apud Hi
Abbreviated transcription (Latin):
fiuoꝵ laban. & ponebat uirgas qͣs discoriauerat
i eanaub ubi effiuidebat᷑ aqͣ. & ueniebant ad
potandũ cuncta peccora. ut cetpent eo tẽprẽ
c̃ uenirent ad potandũ & cũ ẽciperent peccora
ẽtra uirgas iacob. q̃s posuerat in canalib ad¬

Expanded text:
filiorum Laban: et ponebat virgas quas decorticaverat, in canalibus quibus effundebantur aquae, et veniebant ad potandum contra pecora, ut conciperent eo tempore, cum venirent ad potandum. Et concipiebant pecora contra virgas Jacob, virgas quas posuerat coram
Abbreviated transcription (Latin):
concesserat nũdũ ꝓpter hominẽ qͥ ẽ. de terra dñs
nr̃ nubilũ carnis nr̃e assumpserat. ꝑ qđ imbrẽ
ꝑatꝰ ẽ. in uirgine unde natꝰ ẽ. xp̃c. Ipse ẽ. emm
de uirginali utero. quasi de monte humanę na¬
ture & substancia earnis abscisus. Sed fons
scriptũ ẽ. Aꝑiat᷑ t̾ra & germin& saluatorẽ. Quã
terrã irrigauit sp̃c̃ sc̃s. qͥ fontis & aquę nomine

Expanded text:
um propter hominem, qui est terra, Dominus noster nubilum carnis nostrae assumpserat, per quod imbrem eratus est in virgine, unde natus est Christus. Ipse est enim de virginali utero, quasi de monte humanae naturae, et substantiae carnis abscissus. Sed fons scriptum est: Aperiatur terra, et germinet Salvatorem . Quam terram irrigavit Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt sibi ꝑiromata de folus fici qͥb puden¬
da tegerent. s dñs facit illis tumcas pelliceas.
sationis. ꝯͦ suã culpã in conditorẽ tͣnsfunderess.
tabuis in anima simul & carne multauit pena
moctalitatis. Narrat autẽ euanglica parabola
qr pius pat̾ reuertenti ad se ꝑpenitentiã fi¬
lio lixxiriosõ int̾ ala munera etiã stolã ꝓfer-
ri pͥmã. & eũ indu p̾cepit. Mistice insinuans
qr electi habitũ immortalitatis quẽ i ada ꝑdi-¬

Expanded text:
fecerant perizomata de foliis fici, quibus pudenda tegerent ; sed Deus facit illis tunicas pelliceas excusationis, qua suam culpam in Conditorem transfunderent; et tabilis, in anima simul et carne mutavit poena mortalitatis. Narrat autem evangelica parabola quia pius pater revertenti ad se per poenitentiam filio luxurioso, inter alia munera, etiam stolam primam proferri et eum indui praeceperit, mystice insinuans quia electi habitum immortalitatis, quem in Adam i
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiã talis pene suȩ significatio a nescientib fi¬
er&. que peccatorẽ facta c̃uincer&: et docerae seri¬
pta lectorẽ. Misteriũ autẽ huiꝰ arboris sub qua na-¬
thanael adhuc positꝰ añs uidit. beatus ambro¬
sius breuit qͥdẽ s patent̾ expofuit dicens. Bea¬
ti qͥ sub uite & olea equos suos alligant. laborẽ
cursũ suoꝵ paci & leticię conseerantes. Mle ficꝰ
humilis ad altitudinẽ. fragilis ad laborẽ. mollis
ad usum. sterilis ad fruetũ. & in alio loco. Qđ̃ gͥ
grauius ẽ. inqͥt: ea se adam int̾p̃tatione succin¬
xit eo loci. ubi se fructu castitatis magis suecin¬
gere debuiss&. In lũbis enĩ qͥb peingim̃. semina gniatiois
adam. fotiis imitilib ubi futurȩ generationis ñ
fructũ futurũ. s quędã peccata signar&.
Umq cognouissent se eẽ. nudos. consuerunt fo¬
lia fici & se contegunt. qr peccati asꝑitudine a

Expanded text:
ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fiut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta convinceret, et doceret scripta lectorem. Mysterium autem hujus arboris, sub qua et Nathanael adhuc positum Dominum vidit, beatus Ambrosius breviter quidem, sed patenter exposuit dicens: Beati qui sub vite et olea equos suos alligant, laborem cursuum suorum paci et laetitiae consecrantes, ne ficus undi, humilis ad altitudinem, fragilis ad laborem, mollis ad usum, sterilis ad fructum. Et in alio loco: Quod igitur gravius est, inquit, hac se Adam interpretatione succinxit, eo loco ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset. In lumbis enim, quibus praecinAdam foliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum futurum, sed quaedam peccata signaret. Cumque cognovissent se nudos esse, consuerunt folia fici, et se contegunt, quia qui saeculum a
Abbreviated transcription (Latin):
summat᷑ in ope. Primũ naq latens culpa agitur. pꝰ
reatus aꝑit᷑. De hine in consuetudinẽ ducitur. Ad ex¬
tremũ qͦq uł false spei seductionib uł obstinatione
misere desꝑationis enutrit᷑. ¶Ua cognoriisses
ꝑiromata. Anima rationabilis. bestialẽ motũ inmẽ¬
bris suȩ carnis erubuit. eiq ineussit honorẽ. ñ solũ
qr hoc ibi sentiebat. ubi nũꝗͣ antea tale. aliqͥa sense¬
rat : uerũ etiã qđ pudendꝰ motꝰ de p̾cepti tͥnsgres¬
sione ueniebat. Ibi enĩ sensit ꝗͣ pͥus gra uestiret᷑.
qͣndo in sua nudttate nichil indecens patiebatur.
Deniq illa conturbatione ad folia ficulnea eueur¬
rerunt: quȩ forte ꝑturbati pͥma inuenerunt.
Piromata .i. suecmnetoria consuerunt. & qr glianda
deseruerant: pudenda texerunt. Nec arbitroi ͤ eͦͤo¬
gitasse aliqͥd in illis folus qd talib congruere
contegi membra prurentia. s occulto
instinctu. Ad hoc illa conturbatione cõpulsi sunt.

Expanded text:
summatur in opere. Prius namque latens culpa agitur, posreatus aperitur; dehinc et in consuetudinem ducitur, ad extremum quoque vel falsae spei seductionibus vel obstinatione miserae desperationis, enutritur. CAP. XXIII.-- perizomata. Anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem: non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur; denique illa conturbatione ad folia ficulneae cucurrerunt, quae forte perturbati prima invenerunt, perizomata, id est, succinctoria consuerunt, et quia glorianda deseruerant, pudenda texerunt. Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis quod talibus congrueret contegi jam membra prurientia, sed occulto instinctu ad hoc illi per conturbationem compulsi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
auctor extiderit. qͥ mulierẽ fecit: eua culpã
ad dnm̃ referens. qͥ serpentẽ in paradiso posu¬
iss&. Ꝙ enim diaboli falientis ore audierant. eri
roris cumulũ dm̃ sibi similẽ in culpa facere¬
conati sunt. Unde nunc quoq humani generiᷤᷤ
rami ex hac adhuc radice amaritudinẽ trahuñ.
& cũ de uitio suo qͥsq arguit᷑ sub defensionis
uerba. quasi sub quedã arborũ folia abscondit.
& uelud ad quedã excusationis sue opaca secre¬
ta faciẽ sui conditoris fugit : dũ ñ uult co-¬

Expanded text:
auctor exstiterit, qui mulierem fecit; Eva culpam auctor exstiterit, qui mulierem fecit; Eva culpam ad Dominum referri, qui serpentem in paradiso posuisset. Qui enim ore diaboli fallentis audierant, Eritroris sui cumulum Deum sibi similem facere in culpa ata. Unde nunc quoque humani generis rami ex hac adhuc radice amaritudinem trahunt, et cum de vitio suo quisque arguitur, sub defensionum verba quasi sub quaedam se arborum folia abscondit, et velut ad quaedam excusationis suae opaca secreta faciem conditoris fugit, dum non vult co
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑetur creauit. Uere humilitatis testimonia st̃.
iniqͥtatẽ suã queq cognoscere : & cognirã uoce
defendere. & conuctũ defendendo multiplicare.
Ex illo gͥppe pͥmi hominis lapsu. hec augm̃ta ne¬
qͥciȩ ducimꝰ ex ipsa radicẽ traximꝰ culpe. Sic
poterat. ñ latendi effectus deseribitur. s affectꝰ
notat᷑. Qui cũ argueret᷑ adño. qđ de ligno ue¬
quippe reqͥsiti fuerant. ut peccatũ qđ tͣnsgredi¬
endo comiserant: confitendo delerent. Unde &
serpens ille ꝑsuasor. qͥ ñ erat reuocandꝰ ad ue¬
mã: ñ ẽ. de culpa reqͥsitus. Int̾rogatꝰ itaq est
homo ubi eet. ut ꝓpetratã culpã respiceret.:
confitendo cognoscere quã longe a conditoriᷤᷤ
sus abͤeet. Sed adhibere sibi utriq defensionis
solatia. quã confessionis maluerunt. Cumq
exeusare peccatũ uir uoluit ꝓ mulierẽ mulier
ꝑ serpentẽ: auxerunt culpã quã eueri conatist᷑.
obliq adam dm̃ tangens. qd ipse peccati eorum

Expanded text:
erae humilitatis testimonia sunt, et iniquitatem suam quemque cognoscere, et cognitam voce defendere, et convictum defendendo multiplicare. Ex illo quippe lapsu primi hominis haec augmenta nequitiae ducimus, ex quo ipsam radicem traximus culpae. Sic poterat, non latendi effectus describitur, sed affectus notatur, quod cum argueretur a Domino, quod de ligno vequippe requisiti fuerant, ut peccatum quod transgrediendo commiserant, confitendo delerent. Unde et serpens ille persuasor, qui non erat revocandus ad veniam, non est de culpa requisitus. Interrogatus itaque homo est ubi esset, ut perpetratam culpam respiceret, et confitendo cognosceret, quam longe a conditoris sui facie abesset. Sed adhibere sibimet utrique defensionis solatia, quam confessionis elegerunt, cumque excusare peccatum voluit per serpentem, auxerunt culpam, quam tueri conati sunt: oblique Adam Dominum tangens, quod ipse peccati eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tumcas pelliceas. ⁊ induit eos. & hoc significatio¬
nis gr̃ã factũ ẽ: s tam̃ factũ. Na huiusmodi in¬
dumento dñs iã eos mortales eẽ. factos insinuat.
Pelles qͥppe que ñ nisi mortuis peccudib subtrahũ¬
tur: mortis figurã continent. Ita qͥ contra p̾ce¬
ptũ illicita suꝑbia ds̃ eẽ. appetiit homo: usq

Expanded text:
tunicas pellicias, et induit eos. Et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum. Nam hujusmodi indumento Dominus eos mortales jam factos fuisse insinuat; pelles quippe, quae non nisi mortuis pecudibus subtrahuntur, mortis figuram continent. Ita cum contra praecept
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ pͥmis hominib dic̃. cur p̾cep̃ uobis ds ut non
comederetis de om̃i ligno paradisi : Sed qr diuino
munere redẽptꝰ homo iusticiã recipit. ꝗͣ dudũ con¬
ditꝰ amisit : robustior se contra blandim̾tũ calude
ꝓsuasionis exercet. qr exꝑim̃to didicit qͣntũ obȩdi
ens debeat eẽ. p̾cepto. & que de̾ culpa dux̃ ad pe¬
serpens ad mulierẽ. Nlequaquã morte moriemini. scit
enĩ ds̃ qđ in qͦcũq die comederitis ex eo : aꝑient᷑
ocłi ur̃i. & eritis ut dii. scientes bonũ & malũ. Quid
hic intelligit᷑. nͥ ꝑsua sũ eẽ. eis ut sub deo eẽ. nollent.
s potiꝰ insua potestate sine dõ ut legẽ eius ñ obserua¬
rent quasi inuidenti sibi ne se ipsi regerent. ñ indi¬
gentes ȩterno lumine. s utentes ꝓpͥo. ꝓuidentes qͦsi
ołis suis ad dmnoscendũ bonũ & malũ. qđ ille ꝓhi

Expanded text:
quod primis hominibus dixit: Cur praecepit vobis Deus, ut non comederetis de omni ligno paradisi? Sed quia divino munere redemptus homo justitiam recepit, quam dudum conditus amisit, robustior se jam contra blandimenta callidae persuasionis exercet, quia experimento didicit, quantum obediens esse debeat praecepto. Et quem tunc culpa duxit ad poeequaquam morte moriemini. Scit enim Deus, quod in quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri, et eritis ut dii, scientes bonum et malum. Quid hic intelligitur, nisi persuasum esse eis ut sub Deo esse nollent, sed in potestate potius sine Deo, ut legem ejus non observarent, quasi invidentis sibi ne se ipsi regerent, non indigentes illius aeterno lumine, sed utentes proprio, providentes quasi oculis suis ad dignoscendum bonum et ma
Abbreviated transcription (Latin):
qđ cupiditatẽ nocendi. facultatẽ autẽ ñ nͥ quę da¬
tur uł ad subuertenda ac ꝑuertenda uasa ire. ł
adhumilianda siue ꝓbanda uasa miscdĩe. Non¬
itaq serpens uerboꝵ sõnos intelligebat. qͥ ex eofi¬
ebant ad mulierẽ. neq enĩ conuersã credenda ẽ. ani¬
ma eiꝰ in naturã rationalẽ. qͣndo qđ nec ipsi homi¬
nes quoꝵ rationalis natura ẽ. cũ demon in eis lo-¬
queret᷑ ea passione cui exorcista reqͥrit᷑ sciunt qͥd
loqͣtur. qͣntominꝰ ille intelliger& uerboꝵ sonos. qͦs
ꝑ eũ & ex eo diabotus illo mͦ faciebat. qͥ hominẽ lo

Expanded text:
et cupiditatem nocendi, facultatem autem nonnisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericoitaque serpens uerborum sonos intellegebat, qui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quando quidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione, cni exorcista requiritur, sciunt quid loquantur: quanto minus ille intellegeret uerborum sonos, quos per eum ex eo diabolus illo
Abbreviated transcription (Latin):
uant creduntur etiã redituri ad hane uitã. & qđ̃
tandui dilatũ ẽ. morituri. non tam̃ in alia uita suss.
ubi ante resurrectionẽ carnis ante quã animale
corpꝰ spũale immutetur. nec morbo nec senectute
deficuiit: quando uistuis & ꝓbabilius pͥmis illis
hominib praretur. sine ullo suo uł peceato uiuen¬
tib ut in meliorẽ aliquẽ statũ filiis genitis cede¬
rent. unde scło finito cũ omĩ potestatate scõꝵ in
de humo cunctis ammantib terrę. & uniersis
uolatilib cęli addux̾ ea ad adam. Si quẽ motia&
qr ñ dixit. formatis de humo cunctis aimantibꝰ
modis eẽ. intelligendũ. aut tacuisse nunc unde for-
tũmͦ animantia t̾re. & uolatilia cęli etrã tacen¬
te scriptura intelligamꝰ unde formauerit : aut
t̾rã uniuersalit̃ sic appellatã simui cũ aqͥs. quem¬
admodũ appellata ẽ. in illo psalmo. ubi cęlestiũ lau¬

Expanded text:
vant creduntur etiam redituri ad hanc vitam, et, quod vant creduntur etiam redituri ad hanc vitam, et, quod tandiu dilatum est, morituri, nunc tantum in alia vita sunt ubi, ante resurrectionem carnis, antequam animale corpus in spiritale mutetur, nec morbo nec senectute deficiunt, quanto justius atque probabilius primis illis hominibus praestaretur sine ullo suo parentumve peccato viventibus, ut in meliorem aliquem statum filiis genitis cederent, unde saeculo finito cum omni posteritate sanctorum in de humo cunctis animantibus terrae, et universis volatilibus coeli, adduxit ea ad Adam. Si quem movet quia non dixit, formatis de humo cunctis animantibus modis esse intelligendum: aut tacuisse nunc unde formatummodo animantia terrae et volatilia coeli, etiam tacente Scriptura intelligamus, unde formaverit aut terram universaliter sic appellatam simul cum aquis, quemadmodum appellata est in illo psalmo, ubi coelestium lau
Abbreviated transcription (Latin):
fideliter iusteq uuuentib eiq obedient̾ scẽq ser¬
uientib. ut sine ullo inqͥete ardore libidinis. sine
ullo dolore pariendi fetus ex eoꝵ semine gigneret᷑.¬
Non ut morientib parentib filii succederent. s ut
illis qͥ genuissent in aliqͦ forme statu manentib. &
ex ligno uitȩ qd̃ ibi plantatũ erat corporalẽ iugo¬
rẽ sum̃tib. & illi qͥ gignerent᷑ ad eundẽ ꝑduce-¬
rent᷑ statũ. donec certo numero impleto. si iuste
om̃s obedient̾q uiuerent : tẽ fier& illa cõmutacio
ut sine ulla morte animalia corpora conuersa in
aliã qͣlitatẽ. eo qđ ad omẽm uutũ regenti se sp̾iu
deseruirent. & solo sp̃u uunficante. fine ullis ali¬
ntoꝵ corporaliũ sustentaculis uiuerent. sp̃ualia uo¬
carentur. Nam si enoch & helias in adã ñ mortui. mor¬
tisq ꝓpaginẽ in carne gestantes. qđ debitũ ut sol¬

Expanded text:
fideliter iusteque uiuentibus eique oboedienter sancteque serfideliter iusteque uiuentibus eique oboedienter sancteque seruientibus, ut sine ullo inquieto ardore libidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi fetus ex eonon ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis qui genuissent in aliquo formae statu manentibus, et ex ligno vitae quod ibi plantatum erat corporalem vigorem sumentibus, et illi qui gignerent ad eumdem perducerentur statum, donec certo numero impleto, si juste omnes obedientesque viverent, tunc fieret illa commutatio, ut sine ulla morte animalia corpora conversa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine ullis alimentorum corporalium sustentaculis viverent, spiritalia vocarentur. Nam si Enoch et Elias in Adam non mortui, mortisque propaginem in carne gestantes, quod debitum ut sol
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. credenda ẽ. uxta qđ & supra docuimꝰ ubi scri¬
ptũ ẽ. faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ & similitudi¬
ne̾ nram. Si autẽ quęrit aliquis ad quã re
fieri oportuit hoc adiutoriũ: audiat responsũ
babiliter occurrerit. ꝗͣ ꝓpt̾ filios. ꝓcreandos sic̃
aduitoriũ semini ẽ. in terra: ut uirguitũ ex u-¬
driq parte nascatur. Hoc enĩ & in pͥma rerũ cre-¬
atione dictũ erat. masculũ & feminã fecit eos.
& benedix̃ eis dicens. Crescite & multiplicamini
& replete terrã & dnãmin eiꝰ. Quȩ ratio con-¬
ditionis & coniunctionis maseli & feminȩ: & be¬
nedictio. ne pꝰ peccatũ hominis p enãq defecit.
Ipsa enĩ ẽ. sed̾m ꝗͣ nnc t̾ra hominib plena ẽ. do¬
minantib eiꝰ. Quãquã em̃ iã emissi de paradiss
conuenisse & genuisse cõmemorant᷑. tam̃ ñ uideo qd̃
ꝓlibere potuerit. uti ẽẽnt eis in paradiso honorabi¬
les nuptie. & thorus immaculatꝰ. Hoc deo prãnte

Expanded text:
supra docuimus, ubi scriptum est: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Si autem quaerit aliquis ad quam rem fieri oportuerit hoc adjutorium, audiat responsum obabiliter occurrit, quam propter filios procreandos, sicut adjutorium semini in terra est, ut virgultum ex utrarum parte nascatur. Hoc enim et in prima rerum creatione dictum erat: Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram et dominamini eius. quae ratio conditionis et coniunctionis masculi et feminae atque benedictio nec post peccatum hominis poenamque defecit. ipsa enim est, secundum quam nunc terra hominibus plena est dominantibus eius. Quamquam enim iam emissi de paradiso conuenisse et genuisse commemorantur, tamen non uideo, quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabiles nuptiae et torus inmaculatus hoc deo praestante
Abbreviated transcription (Latin):
uiuã. irrationabilẽq uiuentiũ. Si gͦ querit᷑ cur ds̃¬
laudis futurũ fuisse hominẽ. si ꝓpterea poss&
bene uiuere qr neio male uiuere suader&. & cũ in
natura posse & in potestate haberae uelle ñ conse¬
tire suadenti. adiuuante tam̃ illo qͥ suꝑbis resistit.
humilib autẽ dat gram. Nec arbitrandũ ẽ. qđ ee̾t.¬

Expanded text:
vivam irrationabilemque viventium? Si ergo quaeritur cur Dvivam irrationabilemque viventium? Si ergo quaeritur cur Dlaudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere. quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti adiuuante tamen illo. qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temt
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ erubescebant: & merito. Quid enim puderet
qͣndo nullã legẽ senserant in mẽbris suis repu¬
gnantẽ legi m̃tis suȩ : que illos pene peccati pꝰ
ꝓpetracionẽ p̃uaricationis secuta ẽ. usurpante
inobedientia ꝓhibitũ. & iusticia puniente com¬
missũ. Qđ ante ꝗͣ fier&: nudi erant ut dictũ eͥ.
nec confundebantur. Nullus erat motus in cor-¬
pore. cui uerecundia deberetur. nichil putabant
uelandũ. qr nichil senserant refrenandũ.
cunctis ammantib. Quantũ lib& em̃ puaricato¬
res angli de suꝑnis sedib sue ꝑuersitatis & su
ꝓbie merito deiecti sunt: natura tam̃ excellen¬
ciores st̃ omib animantib terre ꝓpt̾ rationis emi¬
nentiã. Quid gͦ mnirũ si suo instinetu diabolus iã im¬
plens serpentẽ. eiq suũ sp̃m miscens. eo more qͦ ua¬
tes demonioꝵ impleri solent. callidissimũ reddide¬
rat omiũ anmantiũ terrę : siue ut alia dicit e¬
ditio. Sapientissimũ omĩum bestiarũ. scđ̾m animã

Expanded text:
n erubescebant. « Et merito, quid enim puderet quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praevaricationis secuta est, usurpante inobedientia prohibitum, et justitia puniente commissum: quod antequam fieret, nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur. Nullus erat motus in corpore, cui verecundia deberetur; nihil putabant velandum, quia nihil senserant refrenandum. cunctis animantibus: quantumlibet enim praevaricatores angeli de supernis sedibus suae perversitatis et superbiae merito dejecti sunt, natura tamen excellentiores sunt omnibus animantibus terrae propter rationis eminentiam. Quid ergo mirum si suo instinctu diabolus jam implens serpentem, eique suum spiritum miscens, eo more quo vates daemoniorum impleri solent, callidissimum reddiderat omnium animantium terrae? sive ut alia dicit editio, sapientissimum omnium bestiarum, secundum animam
Abbreviated transcription (Latin):
Eoc hoc enim appar& ipsa ratione hominẽ meliorem
eẽ. quã peccora. qđ distinguere & nomiratim
ea discernere ñ nͥ ratio potest qͣ melior. ẽ.¬
Appellauit adã nominib suis cuncta animan¬
tiã. & uolatilia eeli. & bestias t̾re.significans
gentes quȩ salue fierent in ȩccłia. & ꝑ cepm
scriptũ ẽ: & uocabo seruos meos nomine alio.¬

Expanded text:
Ex hoc enim apparet ipsa ratione hominem meliorem esse quam pecora, quod distinguere et nominatim ea discernere, nonnisi ratio potest, quae Appellavit autem Adam nominibus suis cuncta animantia et volatilia coeli, et bestias terrae, significans gentes, quae salvae fierent in Ecclesia, et per escriptum est: Et vocabo servos meos nomine alio
Abbreviated transcription (Latin):
faciẽ terre. ñ continua specie tanꝗͣ maris uł
stagni. s sic̃ uidemꝰ ire aquas ꝑ alueos flumi¬
nũ fluxusq riuoꝵ. & eoꝵ excessu uicina ꝓfumn¬
dere. qͥs ñ accipiat. nͥ qͥ contentioso sp̃ũ laborait
ñ continuatĩ. s maculatĩ fiat. Presertĩ qe tunc
in nouitate t̾rarũ & si ñ omĩa. plura tam̃ plena
fuisse credibue ẽ. qua latuis possent erũpentia
fluenta disꝑgi atq distendi. Qua ꝓpt̃ de istius¬
fontis magnitudine. uł multitudine. qͥ sĩue unã
habuit aliunde eruptionẽ. siue ꝓpt̾ aliꝗͣ in t̾re
de t̾ra & irrigans omem faciẽ t̾re. siue etiã
de t̾ra .s. fons ꝓnumero plurali posuit singłarẽ.
ut sic intelligamꝰ fontes multos ꝑ uniuersã trã

Expanded text:
nua specie tamquam maris aut- stagni, sed sicut uidemus ire aquas per alueos fluminum flexusque riuorum et eorum excessu uicina perfundere, quis non accipiat, nisi qui contentioso spiritu laborat? non continuatim, sed maculatim fiat, praesertim quia tunc in nouitate terrarum etsi non omnia. plura tamen plana fuisse credibile est, qua latius possent erumpentia fluenta dispergi atqfontis magnitudine, vel multitudine, qui, sive unam habuit alicunde eruptionem, sive propter aliquam in terrae de terra, et irrigans omnem faciem terrae; sive etiam, de terra, pro numero plurali posuit singularem; ut sic intelligamus fontes multos per universam terram
Abbreviated transcription (Latin):
da ꝑ formã. Considerare tum̃ hec & in minimis possu¬
atur: necdũ in illa ftuctꝰ. nec fructꝰ sui semen ostẽ
pdeunt ꝑ tẽporis increm̃ta. Sed hanc creationẽ.
materię ante omem̃ diẽ huiꝰ seli fecit. cũ in pͥn

Expanded text:
da per formam. Considerare tamen haec et in minimis possuda per formam. Considerare tamen haec et in minimis possuatur, necdum in illa fructus, necdum sui semen ostendodeunt per temporis incrementa. Sed hanc utique creationem materiae, ante omnem diem
Abbreviated transcription (Latin):
alis creatura formata ẽ. Neq enĩ in uno quolib&
sex dierũ cęlũ factũ. uł siderib illustratũ & t̃¬
ra ẽ. separata ab aquis. aq arborib & herbis
consita : s more sibi solito scriptura diẽ ꝓ tẽpore
ñ unũ spũalit̃ diẽ. s totũ significat tẽpꝰ hoc qͦ in
aliter die dic̃ in illa die audient surdi uerba libri.
Cecerũ difficile intellectu ẽ. qͦmodo in uno die fec̾
rimꝰ : qđ in materia informi pariter. & omĩs crea¬
creata o̾: s simul ꝑspecies formata ñ ẽ. Et qđ si¬
mul extitit. ꝑ substantiã materiȩ: ñ stmul appa
ruit ꝑ speciẽ formę. Cũ enĩ simul factũ cęlii traq
describitur: simul spũalia atq corporalia. simul
qͥcꝗd de cȩlo oritur. simul factũ qͥcꝗd de terra ꝓ¬
iltũ: masculũ & feminã creaũ eos. Neodũ eram
eua facta describitur. et iã homo: masels & femi¬
in illo iã cõputat᷑ ꝑ substantiã. a qͦ fuerat ꝓducen¬

Expanded text:
formata est. Neque enim in uno quolibet sex dierum coelum factum est, vel sideribus illustratum, et terra est separata ab aquis, atque arboribus et herbis consita; sed more sibi solito Scriptura diem pro tempor, non unum specialiter diem, sed totum significat tempus hoc quo in atiae dicit: In illa die audient surdi verba libri . Caeterum difficile intellectu est quomodo in uno die fecerrimus quod in materia informi omnis pariter creacreata est, sed simul per species formata non est; et quod simul exstitit per subsruit per speciem formae. Cum enim simul factum coelum terraque describitur, simul spiritualia atque corporalia, simul quidquid de coelo oritur, simul factum quidquid de terra p masculum et feminam creavit eos. Necdum enim Eva facta describitur, et jam homo masculus et femiin illo jam computatur per substantiam, a quo fuerat producen
Abbreviated transcription (Latin):
lle in amina uiuente : hic in sp̃u uiutficante. &
sic̃ in illa die fit anima uiua: sic in isto selo uitã
desiderantes et̾nã. Et sic̃ in illa sexta die serpen¬
tiũ & ferarũ gn̾a t̾ra ꝓduxit: ita in hac sexta eta¬
te scli gentes uitã appetentes et̾̃nã eccłia genera¬
uit. Quẽ etiã sensũ uas petro ostenstĩ manifẽstauit.
& quẽ admodũ in illa die creat᷑ mascłs & femina:
sic in ista scłi ȩtate manifestatur xp̃c in ȩcełia.
Et sicuti p̃ponit᷑ in die illa homo peccorib. serpen¬
tib & cęli uolatilib. ĩta & xpẽ in hac etate gen
tib poplis & nationib ut ab eo regantur. uł car¬
nali concupiscentiȩ dediti sicut peccora uł trena
curiositate obscurati quasi serpentes. uł elati sũ¬
pbia quasi aues. E sic̃ in illo die pascitur homo.
& ammalia quę cũ illo sunt. herbis seminalib &
lignis fructiferis. & herbis uiridib: sic ista ȩtate
der pascitur scarũ scripturarũ alim̃tis. & lege di¬

Expanded text:
in anima vivente, hic in spiritu vivificante. Et sicut in illa die fit anima viva, sic in isto saeculo vitam desiderat aeternam; et sicut in illa sexta die serpentium et ferarum genera terra produxit, ita in hac sexta aetate saeculi gentes vitam appetentes aeternam Ecclesia generavit, quem etiam sensum vas Petro ostensum manifestavit. Et quemadmodum die sexta creatur masculus et femina, sic in ista saeculi aetate manifestatur Christus et Ecclesia. Et sicuti praeponitur homo in die illa pecoribus, serpentibus et coeli volatitibus, populis et nationibus, ut ab eo regantur vel carnali concupiscentiae dediti sicuti pecora, vel terrena curiositate obscurati quasi serpentes, vel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum illo sunt herbis seminalibus, et lignis fructiferis, et herbis virentibus, sic ista aetate ter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis, et lege di
Abbreviated transcription (Latin):
nus claud&. ꝑgamus gͦ breuit̾ ꝑ om̃s mundi
huiꝰ ȩtates. & replicantes ordinẽ tẽpoꝵ eoꝵ mi
stice euiᷤ differentias distinguamꝰ. Primo en im
scło factus ẽ. tanquã lux homo in paradiso. in qͣ
etate  in lucis nomine diuidit ds a filiis hori¬
nũ. quasi a tenebris fit gͦ huiꝰ uesꝑa diei dilu¬
& aquã. arca utiq illa quȩ natanit int̾ pluiuã
& maria. Huiꝰ uesꝑa sit confusio linguarũ. ler¬
cuĩ scłm factũ ẽ. qͣndo separauit popłm suĩ a
gentib ꝑ abrahã discernens eũ qͣsĩ aridã ab aqͥs
ut ꝓferra&e germ̃ herbarũ atq lignoꝵ: i. scõs. &¬

Expanded text:
nus claudit. Pergamus ergo breviter per has mundi aetates, et replicantes ordinem temporum eorum quae mystice differentias distinguamus. Primo enim saeculo factum est tanquam lux, homo in paradiso; in qua aetate filios Dei lucis nomine dividit Deus a filiis hominum, quasi a tenebris; fitque hujus diei vespera diluet aquam, arca utique illa quae natavit, inter pluvias et maria erat. Hac vespera fit confusio linguarum. Tertio saeculo factum est quod separavit populum suum a gentibus per Abraham discernens eum quasi aridam ab aquis ut proferret germen herbarum atque lignorum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
figurasq membroꝵ. s potius scd̾m id qd̃ in celum
erectũ ẽ. ad intuenda quȩ in corpore ipsius mun-¬
di suꝑna sunt. sic̾ amina rationalis in eo deb& eri
gi in sp̾ualib que natura maxime excellunt: ut
que sursum sunt sapiat. non quȩ suꝑ trã
ene autẽ additur. & p̾sit piscib maris & uo¬

Expanded text:
figurasque membrorum, sed potius secundum id quod in coelum figurasque membrorum, sed potius secundum id quod in coelum erectum est, ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicuti anima rationalis in ea debet erigi, quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae super terram. Bene autem additur. Et praesit piscibus maris
Abbreviated transcription (Latin):
dã xpc̃ natus ex uigine. creatꝰ incorruptibilit̾
& in cõmitabilit̾ ad imaginẽ dĩ. idẽ. immunis
omi̾s delicti. & plenꝰ omĩs grẽ ueritatis. ut ima¬
ginẽ nobis suã ac similitudinẽ exeplis suis re¬
creatus: qr nimirũ ita uerã de adã carnes substã¬
ciã sumpsit. ut nil de illo uicii sordentis t᷑her&.
Cuiꝰ exempla ꝓ captu nr̃o sequi. cuius adherere
donis. & obtẽꝑare mandatis. hoc ẽ. imaginẽ dĩ
quã in uet̾i homine ꝑdidimꝰ. recuꝑare in nouo.
Non gͦ scam corpꝰ. s scdm intellectũ m̃tis: ad ima
habeat quandã ꝓpͥetatẽ que hoc indicae. qđ ere¬
cta statura factus ẽ. ut hoc ipso admoneret᷑ non
sibi t̾rena eẽ. sectanda uelud peccora faciunt. quo¬
rũ uoluntas omĩs ex t̾ra ẽ. unde in aluu̾ cuncta
cherrime dixit. onaq cũ speetent auimalia ce¬
tera t̾rã.os hominis sublime dedit. cęlũ indere
iussit & erectos ad sidera tollere uultus. Congra¬

Expanded text:
uptibiliter atque incommutabiliter ad imaginem Dei, id est, immunis omnis delicti, et plenus omnis gratiae et veritatis, ut imaginem in nobis suam ac similitudinem exemplis suis recreatus, quia nimirum ita veram de Adam carnis substantiam sumpsit, ut nihil de illo vitii sordentis traheret: cujus exempla pro captu nostro sequi, cujus adhaerere donis, cujus obtemperare mandatis, hoc est, imaginem Dei quam in veteri homine perdidimus, recuperare in novo. ndum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde in aluum cuncta animalia caetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque videre, Jussit et erectos ad sidera tollere vultus. Congru
Abbreviated transcription (Latin):
Quoo uͦ seqr̃ mascim & feminã fecit eos sp̃ũ¬
ales in eccłia & obedientes ostendit. Quia sicut
uiro subdita ẽ. mulier. sic sp̃uali & ꝑfecto uło
obediens ẽ. is qͥ minꝰ ꝑfectus ẽ. sic̃ ait apħ. Roga¬
tipli camini. siue in linguis. siue in spũalib gra
niũ carnaliũ ꝑturbationũ. qͣsi insensibiliũ ani¬
mantiũ. Omẽm autẽ herbã seminalẽ. & om̃e li-¬
gnũ fructuosũ qđ hominib datũ ẽ. in escam :
fideles sunt de oblationib suis. scoꝵ necessita¬
tib cõmunicantes. Unde apłs ait. Nã si in spua¬

Expanded text:
quitur: Masculum et feminam fecit eos, spirituales in Ecclesia, et obedientes ostendit, quia sicut viro subdita est mulier, sic spirituali et perfecto viro obediens est is qui minus perfectus est, sicut Apostotiplicamini, sive in linguis, sive in spiritualibus nium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. Omnis autem herba seminalis, et omne lignum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt de oblationibus suis sanctorum necessitatibus communicantes. Unde Apostolus ait: Nam si in sp
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit ꝑturbationis obliuio ñ appar&. Nã & illua
qd̃ dixerunt se abipso ioseph int̾rogatos de patre &
fre suo. se aut̃ illa int̾roganti indicasse. mirũ si ul
ad sententiã potest ipsa ꝑuenire narratio. ut ea
const& eũ eẽ. ueracẽ. ꝗͣꝗͣ & si aliqͣ falsa in ea sunt.
falli potiꝰ ꝓ obliuionẽ potuit. ꝗͣ aud& m̃tiri apua
eũ. Presertĩ eui ñ sic̃ nescienti. s etiã ila quę noue¬
rat eũ scire ad flectendã eiꝰ misediã narrationi inse¬

Expanded text:
fecerit perturbationis obliuio non adparet. nam et illud fecerit perturbationis obliuio non adparet. nam et illud quod dixerunt se ab ipso Ioseph interrogatos de patre et fratre suo, se autem illa interroganti indicasse, mirum si uel ad sententiam potest ista peruenire narratio, ut eam constet esse ueracem. quamquam etsi aliqua falsa in ea sunt, falli potius per obliuionem potuit quam audere mentiri apud eum praesertim, cui non sicut nescienti, sed etiam illa quae nouerat eum scire ad flectendam eius misericordiam narrationi inse