comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uosunt si ñ ẽ beate uuere. n
scõm uirtutẽ animi uiuere quod
musti nolunt. Itane falsum eritꝰ
unde nec ipse cicero dubitauit.
esse nolumus: Absit ut hoc falsu
esse dicamus. Quid igitur⁊ An dicẽ¬
dume etiam si nichil sit aliud
mis quidem hoc uidetur absur¬
dum. T̃ale ẽ enim ac si dicamꝰ. Q
non uult beate uiuere: beate.
uult uiuere. Istam repugnantiã
quis audiat: Quis ferat: Et dam̃
ad hanc contrudit necessitas: q &
omnes heate uelle uuiere uierũ ẽ:
& noñ onmnes sic uolunt uiuere:
quo modo solum uiuitur beate.¬
An isud nos abhis angustuis pot̾it
eruere. si dicamus nichil eẽ bea.¬
te uiuere. nisi uiuere sedm̃ delecta¬
tionem suam: & ideo falsum ñ eẽ
quod omnes beate iuuere uelint.
quia omnes ita uolunt ut quẽꝙ
delectatꝰ: S id quidem falum est.
Uelle enim quod non deceat ẽ eẽ
miserrimũ.: nec tam miserum est
non adipisci quod uelit̃ quã ad¬
ipisei uelle. quod ñ oportet. Qͥs

Expanded text:
hoc volunt, si non est beate vivere, nisi hoc volunt, si non est beate vivere, nisi secundum virtutem animi vivere, quod multi nolunt. Itane falsum erit, unde nec ipse Cicero dubitavit? e omnes esse volumus. Absit ut hoc falsum esse dicamus. Quid igitur? an dicendum est etiamsi nihil sit aliud re? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult beate vivere, beate vult vivere. Istam repugnantiam quis audiat, quis ferat? Et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes sic volunt vivere, quomodo solum An illud ab his angustiis poterit nos eruere, si dicamus nihil esse beate vivere, nisi vivere secundum delectationem suam; et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Sed id quidem falsum est. Velle enim quod non deceat, est esse miserrimum. Nec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
ne tuonoscetote Non est ipsa ooe¬
u cio qosdtu es ss ꝑ coguitionẽ
pare cu num quod t̃ues rdae
& sciant quȩ sit uera beatitudo.
cum capessende retinendeq bea¬¬
una sit omniũ umndetanta existat
de ipsa beatitudine rursus diũ¬
litas uoluntatum: non quod eã
aliquis nolit : s quod non omneᷤ
cam norint. Si enim omnes eã
nossent non ab alis putaret᷑
eẽ in uirtute animi: ab aliis in
uoluptate corporis: ab aliis atꝙ
aliis alibi atq alibi. Quomodõ
igitur omnes amant: quod nõ
omnes sciunt: Quis potesta¬
mare quod nescit: sicut supra diᷤ¬
putaui: Cur gͦ beatitudo amat᷑
sciunt ubi sit. & inde contentio ẽ:
An forte falsum ẽ. quod pro uero
posuimus beate uiuere omnes
homines uelle: Si enim beate ui¬
tatem uiuere: quomodo beate
uuienre uult. qui hoc non uultꝰ
sionne ueriꝰ dieimus homoiste ñ
uut beate uiuere. quia ñ uutt se¬
cundum uirtutem uiiere: quodso¬
lum e beate niuere: Non igił oms¬
boate uiuere uolunt. immo paue

Expanded text:
 Cognoscere te non est ipsa cognitio quae tu es, sed per cognitionem habere bonum quod tu es, id eet sciant quae sit vera beatitudo. t cum capessendae retinendaeque beauna sit omnium, unde tanta existat de ipsa beatitudine rursus diversitas voluntatum; non quod eam aliquis nolit, sed quod non omnes eam norint. Si enim eam omnes noscerent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi, ab aliis in voluptate corporis, ab aliis atque aliis alibi atque alibi. Quomodo ergo omnes amant quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit, sicut supra disputavi? Cur ergo beatitudo amatursciunt ubi sit, et inde contentio est? An forte falsum est quod pro vero posuimus, beate vivere omnes homines velle? Si enim beate vitutem vivere; quomodo beate vivere vult, qui hoc non vult? Nonne verius dixerimus: Homo iste non vult beate vivere, quia non vult secundum virtutem vivere, quod solum est beate vivere? Non igiate vivere volunt, imo pauci
Abbreviated transcription (Latin):
luiitate miserationis defectus
nros accepisse. Ad quod dic po¬
test xp̃m uoluntate non ne¬
cessitate sue nature hos defectuᷤᷤ¬
autem patiendi & moriench in
carne. Uerum hãc necessitatẽ ñ
habuit ex necessitate suȩ condi¬
tionis. quia a peccato immunis:
sed ex sola uoluntate accepit de
nr̃a infirmitate: ponens taber¬
naculum suum in sole: scilicet
sub temporali mutabilitate. &

Expanded text:
luntate miserationis defectus luntate miserationis defectus nostros accepisse. Ad quod dici potest Christum voluntate, non necessitate suae naturae, hos defectuautem patiendi et moriendi in carne. Verum hanc necessitatem non habuit ex necessitate suae conditionis, quia a peccato immunis, sed ex sola voluntate accipit, de nostra infirmitate ponens tabernaculum suum in sole, scilicet, sub temporali mutabilitate et
Abbreviated transcription (Latin):
Unde corpus nr̃m non tantum
motale. s etiam mortuũ dicit᷑:
quia non tantum aptitudinẽ
moriendi. sed etiam necessita¬
tem habet. Ideo queritur: utr̃
necessitas talis in xp̃i carne
fuerit. De aptitudine enimmo¬
riend quod in eo fuerit am¬
biguum non est: quȩi & ante
peccatum in homine fuit: qͣn¬
do aliquis in eo ñ fuit defectꝰ.
slec igitur mortalitas illa tunc
ineo fuit defectus: quia nature
eiꝰerat. Unde etiam quidamta¬
lem mortalitatem. in nobis ñ
esse defectum. non imꝓbe tra¬
dunt: sed necessitatem moriendi
uel patiendi: quȩ etiam morta¬
litas dicitur uel passibilitas.
Dicitur enim homo nunc passi¬
bilis uel mortalis: non modo
ꝓpter aptitudinem: sed etiam
propter necessitatem. Sed nũ¬
quid hic defectus fuit in xp̃i
carne: Anima quoq eus cum
passibilis extiterit ante mortẽ.
numquid necessitatem patien¬
di habuitꝰ. Si enim necessitas pa¬
tiendi habuit uel moriendi fu¬
it inxp̃o: non uidetur sola uo¬

Expanded text:
Unde corpus nostrum non tantum Unde corpus nostrum non tantum mortale, sed etiam mortuum dicitur, quia non tantum aptitudinem moriendi, sed etiam necessitatem habet. Ideo quaeritur utrum necessitas talis in Christi carne fuerit. De aptitudine enim moriendi, quod in eo fuerit, ambiguum non est, quae etiam ante peccatum in homine fuit, quando aliquis in eo non fuit defectus; nec ergo mortalitas illa tunc in eo fuit defectus, quia natura ei erat. Unde etiam quidam talem mortalitatem in nobis non esse defectum non improbe tradunt, sed necessitatem moriendi vel patiendi, quae etiam mortalitas dicitur vel passibilitas. Dicitur enim homo nunc passibilis vel mortalis, non modo propter aptitudinem, sed etiam propter necessitatem. Sed numquid hic defectus fuit in Christi carne? Anima quoque ejus cum passibilis extiterit ante mortem, numquid necessitatem patiendi habuit? Si enim necessitas patiendi vel moriendi fuit in Christo, non videtur sola vo
Abbreviated transcription (Latin):
An in xp̃o fui̾t necessitas pa¬
tiendi et moriendi que ẽ defectꝰ generał.
ic oritur questio: ex predictis
ducens originem. Dictum est
talem naturam in qua esset causa
timoris uel tristiciȩ. Itaq necessitaᷤᷤ
timendiñ fuit in eo. sicit ẽ in nob.
nee natura doloris fuit meosiẽ ẽmn
causa eiꝰ extitisse ñ suam mortem:
u snt̃rogo qͥd sit tristẽ esse usꝙ ad
mortem. Non enim eiusdem signi¬
ficationis est tristem esse proptes
propter mortem tristicia ẽ: ulic¬
mors causa tristiciẽ Ubiuero tris¬
ticia usq ad mortem est:. mors non
tristiciȩ causa est sed finis. Adeo au¬
tem non ꝓpter mortem susceptã
est tristicia. ut sit destituta ꝑ mor¬
tem. Non ergo sibi tristis ẽ. sed illiꝰ
qui in scandalo ꝑ infirmitatem car¬
nis erant futuri: quos monet orare
ne inducantur in temptationem:
qui ante polliciti erant se non sean
emm supra quod xp̃c in se nrõs de¬
fectus suscepit: preter pecem. Est au¬
tem hominis generalis quidem de¬

Expanded text:
AN IN CHRISTO FUERIT NECESSITAS PATIENDI ET MORIENDI, QUAE EST DEFECTUS GENERALIS. 1. Hic oritur quaestio ex praedictis ducens originem; dictum esttalem naturam in qua esset causa timoris vel tristitiae. Ita necessitas timendi non fuit in eo, sicut est in nobis. Nec natura doloris fuit in eo, sicut causam ejus extitisse non suam mortem,  interrogo, quid sit tristem esse usque ad mortem. Non enim ejusdem significationis est, tristem esse propter propter mortem tristitia emors causa tristitiae est; ubi vero tristitia usque ad mortem est, mors non tristitiae est causa, sed finis. A Deo autem non propter mortem suscepta est tristitia, ut sit destituta per mortem. Non ergo sibi tristis est, sed illis qui in scandalo per infirmitatem carnis erant futuri, quos monet orare, ne inducantur in tentationem, qui ante polliciti erant se non scanpra quod Christus in se nostros defectus suscepit, praeter peccatum. Est autem hominis quidam generalis de
Abbreviated transcription (Latin):
dum non assumpsit culpam̃ cuiꝰ
assumpsit penam. Sed penam
assumpsit destatu scd̾o: & alioᷤ
defectus. De tercio uero: grẽ ple-¬
nitudinem. De quarto ñ posse
peccare: & dei ꝑfectam contẽpla¬
tonẽ: habuit enim simul bona
uiȩ quedam. & bona patriȩ: sicut
& quedam mala uiȩ.

Expanded text:
dum non assumpsit ipsam culpam cujus dum non assumpsit ipsam culpam cujus assumpsit poenam. Sed poenam assumpsit de statu secundo, et alios defectus. De tertio vero gratiae plenitudinem. De quarto non posse peccare, et Dei perfectam contemplationem. Habuit enim simul bona vitae quaedam, et bona patriae, sicut et quaedam mala vitae.
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ statutum ẽ semel moꝵi. ita
& xp̃c tadem necessitate & iuire
naturȩ semel oblatꝰ ẽ. & ñ sepe
nec ideo dicit iurȩ nature. quod
ex natura suȩ conditionis hunc
defectum traxerit: qui etiam non
ꝓuenit nobis ex natura. scđm qd̃
prius est instituta: sed ex ea pecca¬
to uitiata. Et sdeo dicitur hic de¬
fectus naturalis: quia quas ꝓ
natura inoleuit. in omnib dif¬
fusus. De statibꝰ hominis et quid
de singulis. xꝑc acceꝑit.
t est hic notandum. xp̃m de
omni statu hominis aliqͥd
accepisse: qui omnes uenit sal¬
uare. Sunt enim quatuor sta¬
tus hominis: primus ante pec¬
catum: scd̾s post peccatum &
ante grãm: tercius sub gratia:¬
quartus in gła. De pͥmo statu:
accepit immunitatẽ peccati. Un¬
de augustinus illud ioħis euan¬
geliste exponens. qui desursũ
uenit suꝑ omnes ẽ. dicit xpinue¬
nisse desursum .i. de altitudine
humanȩ nature ante peccatum:
quia de illa altitudine assũpsit
uerbum di humanam naturam.

Expanded text:
turae statutum est semel mori, ita et Christus eadem necessitate et jure naturae semel oblatus est, et non saepe. Nec ideo dicit jure naturae, quod ex natura suae conditionis hunc defectum traxerit, qui etiam non provenit nobis ex natura secundum quod prius est instituta, sed ex ea peccato vitiata; et ideo dicitur hic defectus naturalis, quia quasi pro natura inolevit in omnibus diffusus. 2. De statibus hominis, et quid de singulis Christus accepit. Et est hic notandum Christum de omni statu hominis aliquid accepisse, qui omnes venit salvare. Sunt enim quatuor status hominis: primus ante peccatum; secundus post peccatum, et ante gratiam; tertius sub gratiaquartus in gloria. De primo statu accepit immunitatem peccati. Unde August. illud c. 3 Joannis evangelistae exponens: Qui desursum venit, super omnes est, dicit Christum venisse desursum, id est, de altitudine humanae naturae ante peccatum, quia de illa altitudine sumpsit Verbum Dei humanam naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
alteri dolorem uulneris ñ reliqͥt:¬
Pungende carnis metu tristis est.
cuius attactu caropost tedẽ sana
gestorumq uirtitib. demonstraꝵi
non ẽ ambiguum. in natura cor¬
poris eius infirmitatem corporeȩ
naturȩ non fuisse: et passionem il¬
lam licet corpori illata sit. non ta¬
men naturam dolend corpori m¬
tulisse: quia licet forma corporis nr̃i
esset in domino: non tamen ui.¬
tiose infirmitatis nr̃e forma erat
incorpore: quod exconceptu sp̃s
scĩ uirgo ꝓgenuit. Audisti lector
uerba hylarii: quib dolorem ex
ꝑcipere ut cumq poteris: & ĩtel¬
ligentiam arguere non attempta¬
bis. Ii tilligitur enim ea ratione

Expanded text:
alteri dolorem vulneris non reliqalteri dolorem vulneris non reliqPungendae carnis metu tristis est, cujus in attactu caro post caedem sanagestorumque virtutibus demonstrari non est ambiguum in natura corporis ejus infirmitatem corporeae naturae non fuisse, et passionem illam, licet corpori illata sit, non tamen naturam dolendi corpori intulisse; quia, licet forma corporis nostri esset in Domino, non tamen vitiosae infirmitatis nostrae forma erat in corpore quod ex conceptu Spiritus sancti virgo progenuit. Audisti, lector, verba Hilarii, quibus dolorem excipere utcumque poteris, et intelligentiam arguere non attentabis. Intelligitur enim ea ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ram non habens ad dolendum.
Ioem in eodem. Uideamus anille
passionis ordo infirmitatẽ in do¬
mino doloris ꝑmittat intelligi.
Dilatis enim causis ex quib me¬
tum domino heresis ascribit: res
ipsas geste ut sunt conferamus.
Nec enim fieri potest. itt timor
eius significetur inuerbis: cuius
fiducia contineatur in factis. U¬
muisse igitur heretice passionem
uidetur. Sed ob ignorantiȩ huiꝰ
errorem: petrus & sathanas ce
scandalum ẽ. Annetimuit: qui
armatis obuius ꝓdiit: Et incor-¬
pore eius infirmitas fuit: ad cuiꝰ
occursum consternata ꝑsequen¬
tium agmina supinatis corꝑib
conciderunt: Quam igitur infir¬
mitatem dominatam huius cor¬
poris credis: cuius tantam ha-¬
buit natura uirtutem. S forte
dolorem uulnerũ tumuit. Quẽ
rogo otu dominicȩ infirmitatiᷤ
assertor penetrantis carnem cla¬
ui habuit terrorem: qui excisam
aurem solo restituit attac̾tu. P¬
ducens hec aurem manus: cla¬
uum dolet: Et sentit uulnus qui

Expanded text:
ram non habens ad dolendum. ram non habens ad dolendum. Idem in eodem: Videamus an ille passionis ordo infirmitatem in Domino doloris permittat intelligi; dilatis enim causis ex quibus metum Domino haeresis ascribit, res ipsas ut gestae sunt conferamus. Nec enim fieri potest ut timor ejus significetur in verbis, cujus fiducia continuatur in factis. Timuisse ergo haeretico passionem videtur. Sed ob ignorantiae hujus errorem, Petrus, et Satanas et scandalum est. An ne timuit mori, qui armatis obvius prodiit, et in corpore ejus infirmitas fuit, ad cujus occursum consternata persequentium agmina supinatis corporibus conciderunt? Quam ergo infirmitatem dominatam hujus corporis credis, cujus tantam habuit natura virtutem? Sed forte dolorem vulnerum timuit. Quem, rogo, o tu dominicae infirmitatis assertor, penetrantis carnem clavi habuit terrorem, qui excisam aurem solo restituit attactu? Producens haec autem manus, clavum dolet, et sentit vulnus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sed naturam suam in hec passio
illata non retinet. dumin natu¬
ra non est uel aquam forari. uł
pungugnem uel aera uulnera¬
ri: quamius nature teli sit &
uuinerare & compungere & fo¬
rare. Passus quidem xp̃c dum
ceditur. dum suspenditur. dum
morit᷑ s incorpꝰ irruens passionee
ñ fuit passio ñ tam̃ nat᷑am passi¬
onis exercuit. dum & penal my¬
sterio pena deseuit: & iurtus cor¬
poris sine sensu penȩ. uim pene
in se deseuientis excepit. Habuit
sane illud domini corpus do¬
loris nr̃i naturam: si corpꝰ no¬
strum idnature habet. ut cal¬
cet undas & fluctus desuꝑeat.
nec clause domus obstaculis ar¬
ceatur. At uero si d̾ni corporis
solum ista natura sit. ut ferat᷑
in humidis & sistat in liquidis.
& structa transcurrat: quid per
naturam humani corporis car¬
nem ex spu sc̃õ conceptã iudi¬
camus: Caro illa de celis ẽ. & ho¬
mo ile de do ẽ. habens ad patien¬
dum corpus. & passus est sed natu¬

Expanded text:
sed naturam suam in haec passio sed naturam suam in haec passio illata non retinet, dum in natura non est, vel aquam forari, vel pungi ignem, vel aera vulnerari, quamvis natura teli sit et vulnerare, et compungere, et forare. Passus quidem Christus est dum caeditur, dum suspenditur, dum moritur; sed in corpus irruens passio, nec non fuit passio, non tamen naturam passionis exercuit, dum et poenali ministerio poena desaeviit, et virtus corporis sine sensu poenae vim poenae in se desaevientis excepit. Habuit sane illud dominicum corpus doloris nostri naturam, si corpus nostrum id naturae habet, ut calcet undas et fluctus desuper eat, nec clausae domus obstaculis arceatur. Atvero si dominici corporis solum ista natura sit, ut feratur in humidis, et sistat in liquidis, et structa transcurrat, quid per naturam humani corporis carnem ex Spiritu sancto conceptam judicamus? Caro illa de coelis est, et homo ille de Deo est, habens ad patiendum corpus; et passus est, sed natu
Abbreviated transcription (Latin):
erumtamen magis mouentac
difficiliorem afferunt questio¬
nem uerba hylarii. quib uidetur
tradere ictus & uulnera & huius¬
modi sic in xp̃m incidisse: ut passi¬
onis dolorem ñ incuterent. Sicut
telum tractum ꝑ aquam uel ignẽ
uel aera ea facit. quȩ & cum trahi¬
tur ꝑ corpora animata: quia per¬
forat. & compungit. non tamendo¬
lorem ingerit. quia non sunt illereᷤᷤ
qr sicut corpus nr̃m ñ habet talem
naturam. ut ualeat calcare undaᷤ.
ita corpus xp̃i dicit non habuisse
naturam nr̃i doloris: quia non ha¬
buit naturam ad dolendum. Ait
te. Unigenitus cłs hominem uerũ
scdm similitũdinem nr̃i hominis
non deficiens a se d̾o sumpsit: inqͦ
quamuis aut ictus incideret. aut̃
uulnus incidescenderet. aut
nod concurrerent. aut suspẽsi¬
o eleuaret: afferrent quid̾ hec
impetum passionis. non tamẽ
telum aliquod aquam ꝑforanᷤ
uł ignẽ compungens uel aera
uulnerans. omnes quidem has
passiones naturx suȩ infert. ut
foret ut compungat ut uulneret:

Expanded text:
erumtamen magis movent ac difficiliorem afferunt quaestionem verba Hilarii, quibus videtur tradere ictus, et vulnera et hujusmodi, sic in Christum incidisse, ut passionis dolorem non incuterent: sicut telum tractum per aquam, vel ignem, vel aera, ea facit quae et cum trahitur per corpora animata, quia perforat et compungit; non tamen dolorem ingerit, quia non sunt illae resquia sicut corpus nostrum non habet talem naturam, ut valeat calcare undas, ita corpus Christi dicit non habuisse naturam nostri doloris, quia non habuit naturam ad dolendum. Ait .: Unigenitus Deus hominem verum secundum similitudinem nostri hominis, non deficiens a se Deo, assumpsit. In quo quamvis aut ictus incideret, aut vulnus descenderet, aut nodi concurrerent, aut suspensio elevaret, afferrent quidem haec impetum passionis, non tamen telum aliquod aquam perforans, vel ignem compungens, vel aera vulnerans, omnes quidem has passiones naturae suae infert ut perforet, ut compungat, ut vulneret;
Abbreviated transcription (Latin):
cludere uidetur. S si excussa senso
& impietatis hebitudine p̃missis
diligenter intendas: atq ipsius
scripturȩ curumstantiã inspicias:
dic̾torum rationem atq uirtutẽ
dixisse. dolorem passionis in xp̃m
xp̃i excepisse um pene sine sensu
loris in se non habuit: quod uidet᷑
notasse ubi ait. non habens nad¬
ram ad dolendum: & ideo non ui¬
dicanda ẽ caro illius scđm naturã
nrĩs corporis: nec in eo etiam domi¬
nium habuit passio. Ita etiam ñ¬

Expanded text:
cludere videtur. Sed si, excussa sensus et impietatis habitudine, praemissis diligenter intendas, atque ipsius Scripturae circumstantiam inspicias, dictorum rationem atque virtutem dixisse dolorem passionis in Christum  Christi sibi excepisse vim poenae sine sensu meritum in se non habuit. Quod videtur notasse ubi ait: Non habens naturam ad dolendum. Et ideo non judicanda est caro illius secundum naturam nostri corporis; nec in eo etiam dominium habuit passio; ita etiam n
Abbreviated transcription (Latin):
am ad sacramenta noue legis ac¬
cedamus: quȩ sunt baptismus: cõ¬
firmatio: panis bñdictioĩs id est e¬
ucaristia: penitentia: unctio extͣ¬
ma᷑ ordo: conuigium: quoꝵ alia
remedium contra peccatũ p̃bent.
& gr̃ãm adiutricem conferunt
ut baptis mus: alia in remedi¬
um tantum sunt ut coniuigi¬
um: alia gr̃a & uirtute nos ful¬
ciunt. ut eucharistia & ordo. Si
hec sacramenta instituta. mox
post hominis lapsum. cum in
his sit iusticia & salus: dicimu:
non ante aduentum xp̃i qui
grãm attulit. grȩ sacramenta
fuissedanda: quȩ ex ipsius mor¬
te & passione uirtutem sortita
sunt. Xp̃c autem uenire noluit.
antequam homo de lege natu¬
rali & scripta conuinceretur. qd̃
neutra uiuare posset. Tuit¬

Expanded text:
am ad sacramenta novae legis accedamus; quae sunt Baptismus, Confirmatio, panis benedictio, id est, Eucharistia, Poenitentia, Unctio extrema, Ordo, Conjugium. Quorum alia remedium contra peccatum praebent, et gratiam adjutricem conferunt, ut Baptismus; alia in remedium tantum sunt, ut Conjugium; alia gratia et virtute nos fulciunt, ut Eucharistia et Ordo 2. haec sacramenta instituta mox post hominis lapsum, cum in his sit justitia et salus, dicimus non ante adventum Christi, qui gratiam attulit, gratiae sacramenta fuisse danda; quae ex ipsius morte et passione virtutem sortita sunt. Christus autem venire noluit, antequam homo de lege naturali et scripta convinceretur, quod neutra juvari posset.
Abbreviated transcription (Latin):
on autem solꝰ br¬
xp̃c uidicabit s & sancti
cũm̃ eo iudicabunt nationes:
est putandum quod duodecĩ
ubienim sedebit paulus. qui
plus omnibus laborauit: s ñ
ibi sedebunt nisi duodeer. Per
duodecim igitur sedes ꝑfectio
tribunalis. id est uniuersitas
iudicantium intelligit᷑. scilicet
omnes ꝑfecti: & qui relictis oĩb
sequuti sunt xp̃m. E duodecĩ¬
tribus. uniu̾sitas iudicanderum.
tate & potestate Unde gladii
ancipites in manib eoꝵ ͥide E
sententia de bonis & malis in
potestate eoꝵ. Siuero querit᷑.
toritas in uidicando: puto non
ante posse sciri quam uideatur:
lusi diuia reuelatione quisqͥs
didicerit
Deordinib eoꝵ qui
iudicandi erunt.

Expanded text:
on autem solus Christus judicabit, sed et sancti cum eo judicabunt nationes. est putandum quod duodecim t Christus. Ubi enim sedebit Paulus, qui plus omnibus laboravit, si non ibi sedebunt nisi duodecim? Per duodecim ergo sedes perfectio tribunalis, id est, universitas judicantium intelligitur, scilicet, omnes perfecti, qui relictis omnibus secuti sunt Christum. Per duodeciribus, universitas judicandorum. et potestate judicii: unde gladii ancipites in manibus eorum , hoc est, sententia de bonis et de malis in potestate eorum. Sed quae ibi toritas in judicando, puto non ante posse sciri quam videatur, nisi divina revelatione quis didicerit. 3. De ordinibus eorum qui judicandi erunt.
Abbreviated transcription (Latin):
habeat uxorem: & unaqueq
habeat iurum suũ ¶ Sunt
&̃ alie cause honesteut inimicoꝵ
reconciliatio. & pacis redintegͣ
do contrahitur. ut uiri mulie¬
risq pulchritudo: qͦ aiõs amore
in flammatos sepe impellit ini
ẽ causa coniugii. & alia mul¬
ta: quȩ cuiq diligentiam adhi¬
benti facile ẽ discernere.¶Nec
ẽ assentiendum illis. qui dic̃t
ñ eẽ coniuigium: quod ꝓpter
has causas minus honestas cõ¬
trahitur. Constat enim ex pre¬
missis conuigium fieri ex cõmu
cuiꝰ rei documtũ p̾̃stat iacob. qͥ
rachel decorã facie & uenꝰto as
deut̾onomio etiã legit᷑. Siuidis
in medio captiuoꝵ pulchram
uxorẽ hr̃e introduces eã ĩ dom̃t: ic̃.

Expanded text:
abeat uxorem suam, et unaquaeque habeat virum suum. Sunt et aliae causae honestae, ut inimicorum reconciliatio, et pacis redintegraando contrahitur, ut viri mulierisque pulchritudo, quae animos amore inflammatos saepe impellit inirer est conjugii causa, et alia multa quae cuique diligentiam adhibenti facile est discernere. Nec est assentiendum illis qui dicunt non esse conjugium quod propter has causas minus honestas contrahitur. Constat enim ex praemissis conjugium fieri ex communCujus rei documentum praestat Jacob, qui Rachel decoram facie et venusto aspDeuteronomio etiam legitur: Si videris in medio captivorum mulierem uxorem habere, introduc
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia carnis. que accidit
ex peccato: sine qua concipi uo¬
luit: qui sine peccato futurus
erat. Et licet ñ intercessisset con¬
uigalis concubitus: coniuiges
tamen uere fuerunt. mente ñ
carne. sicut & parentes: quãuis
ambrosius dicat. ꝑfec̾tum fie¬
ri conuigium ꝑ carnalẽ copu
coniuigium ꝑfici commixtione
corporali: ñ quantũ ad uerita¬
tem uel sc̃itatem conuigii. sed
quantum ad significationem
quia ꝑfectiꝰ unionẽ xp̃i & ec
clesie tc̃ figurat

Expanded text:
cupiscentia carnis, quae accidit cupiscentia carnis, quae accidit ex peccato; sine qua concipi voluit, qui sine peccato futurus erat. Et licet non intercesserit conjugalis concubitus, conjuges tamen vere fuerunt mente, non carne, sicut et parentes; quamvis Ambrosius dicat perfectum fieri conjugium per carnalem copulconjugium perfici commixtione corporali non quantum ad veritatem vel sanctitatem conjugii, sed quantum ad significationem, quia perfectius unionem Christi et Ecclesiae tunc figurat
Abbreviated transcription (Latin):
nter quos ut ait augustinꝰ giũ.
ꝑfectum fuit conugũi. ꝑ fectũ
quidem ñ in significatione: s
in sanctitate. Sanctiora enim st̃
conuigia: pari uoto continenti¬
um. Unde augustinus. Quodd̾o
pari consensu uoueratis ambo
ꝑseueranter reddere debuistis:
a quo ꝓposito si lapsus ẽ ille.
tu saltem ꝑseuera: ñ quia pari¬
ter temꝑabatis a commixtiõe
carnali. ideo maritus tuus esse
destiterat: immo uero tanto sãc¬
ciꝰ conuiges manebatis: qͣnto
sanc̃tiora concorditer placita
seruabatis. ꝑ fectum igit fua
mariȩ & ioseph conuigiũ in sc̃i¬
tate: ꝑfectum etiam fuit scd̾m
triplex bonum coniuigii: fidẽ
scilicet ꝓlem & sacramentum.
Omne enim nuptiaꝵ bonum
ut att augustinus. impletũ ẽ¬
in illis parentib xp̃i: fides. ꝓlẽ
sacramentũ. Prolem cognosci¬
mus ipsum dnm: fidem quia
nullum adulteriũ: Cacramen¬
tum. quia nullum diuortium.
Solus ibi nuptialis concubitꝰ
ñ fuit: quia in carne peccati
fieri ñ poterat sine pudenda cõ¬

Expanded text:
nter quos, ut ait August., 27, q. 2, perfectum fuit conjugium; perfectum quidem non in significatione, sed in sanctitate. Sanctiora sunt enim conjugia pari voto continentium. Unde Aug.: Quod Deo pari voto et consensu voveratis, ambo perseveranter reddere debuistis; a quo proposito si lapsus est ille, tu saltem persevera. Non quia pariter temperabatis a commixtione carnali, ideo maritus tuus esse destiterat; imo vero tanto sanctius conjuges manebatis, quanto sanctiora concorditer placita servabatis. Perfectum ergo fuit Mariae et Joseph conjugium in sanctitate. Perfectum etiam fuit secundum triplex bonum conjugii, fidem, scilicet, prolem, et sacramentum. Omno etiam nuptiarum bonum, ut ait Augustinus, iin illis parentibus Christi: fides, proles, sacramentum Prolem cognoscimus ipsum Dominum; fidem, quia nullum adulterium; sacramentum, quia nullum divortium: solus ibi nuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non poterat sine pudenda con
Abbreviated transcription (Latin):
mee de propinquitate uiri sui. ĩ
cunctis cognationiᷤ gradib con¬
uenit obseruare. Qui uero alior¬
consanguineis uxoris. Itẽ ysido
propͥo uiro conseruanda ẽ etiam
in uxoris parentela de lege nup¬
tiarum custodienda ẽ: q cõstat
eos duos fuisse in carne una. Ide¬
oq communis illis ẽ: utraq pa¬
lum in utroq sexu ꝑmittimus
ex propinquitate sui sanguiniᷤ
uel uxoris. usq in septimũ gene¬
rationis gradum uxorem ducẽ.
uel incesti macula copulari: qͥa
sicut ñ licet ciuquam xp̃iano
de sua consanguinitate. sic nec
de consanguinitate uxoris cõ¬
iugem ducere: propter carnis
unitatem. Item gregorius. De¬
q ad septimã generationem
obseruare. Niam & hereditas re¬
rum ꝑ legales instrumentoꝵ
diffinitiones sancita: usq ad
septimum gradũ heredũ ꝓten¬
dit successionem. Non enim eis
succederent: uisi de propagine
cognationis deberetur. Hĩs auc¬
toritatibus insinuat᷑ & quȩ sit
affinitas: & usq ad quẽ gradũ

Expanded text:
meae de propinquitate viri sui in cunctis cognationis gradibus convenit observare. Qui vero aliorconsanguineis uxoris. Item Isidorproprio viro conservanda est, etiam in uxoris parentela de lege nuptiarum custodienda est, quia constat eos duos fuisse in carne una. Ideoque communis est illis utraque palum in utroque sexu permittimus ex propinquitate sui sanguinis vel uxoris, usque in septimum generationis gradum, uxorem ducere, vel incesti macula copulari: quia sicut non licet cuiquam christiano de sua consanguinitate, sic nec de consanguinitate uxoris conjugem ducere, propter carnis unitatem. Item Gregor., ie ad septimam generationem observare, nam et haereditas rerum per legales instrumentorum diffinitiones sancit usque ad septimum gradum haeredum protendunt successionem. Non enim eis succederent, nisi de propagine cognationis deberetur. » His auctoritatibus insinuatur, et quae sit affinitas, et usque ad quem gradum
Abbreviated transcription (Latin):
elebratur autem hoc sacra¬
mentum tantum in aqua
non in alio liquore. ut xꝑc ait
& cetera. Ideo uniformiter id
fieri in aqua precipitur: ut ĩtel¬
ligatur. quod sicut aqua sordes
corporis ac uestes abluit. ita bap¬
tismus maculas anime. sordesq
uitiorum emundando abst̃git:
uel ideo ut nullum inopia excu¬
saret: quod posset fieri.si in uino
uel oleofieret. ⁊ ut cõmunis mate¬
ria baptirandi inueniretur apd̃
omnes. quod aqua signauit. q̃
de latere xp̃i manauit: sicut
sanguis alterus sacramenti fi¬
gurã fuit. Non igitur in alio li¬
quore potest consecrari baptis
one quociens fieri debeat.

Expanded text:
elebratur autem hoc sacramentum tantum in aqua, non in alio liquore, ut ait Christus: c. Ideoque uniformiter id fieri in aqua praecipitur, ut intelligatur quod sicut aqua sordes corporis ac vestis abluit, ita Baptismus maculas animae, sordesque vitiorum emundando abstergit. Vel ideo, ut nullum inopia excusaret, quod posset fieri, si in vino vel oleo fieret, et ut communis materia baptizandi inveniretur apud omnes; quod aqua signavit quae de latere Christi manavit, sicut sanguis alterius sacramenti signum fuit. Non ergo in alio liquore potest consecrari Baptismone, quoties fieri debeat.
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiam queri. si congruen¬
ter dici possit filius homi.¬
nis. uł ile homo descendisse dece¬
lo. uel ubiq esse. sicut dicitur filiꝰ
dei uel deus de celo uenisse. & ubi¬
q eẽ. Ad quod dicimus Si ad uni¬
tatem ꝑsone referatur dicti in¬
telligentia. sane dici potest: siuͦ
ad distinctionem naturarum.
nullatenus concedendum ẽ. Un
ascendit in celum nͥ qͥ descendit
de celo:⁊ cetera. Si ergo attendas
distinctiones substantiaꝵ. filiꝰ
dei descendit. & filius hominis
crucifixus ẽ: si uero unitatem per¬
sone. & filius hominis descendit.
& filius dei est crucifixus.  pterꝰ
hanc untratem ꝑsonȩ: non solum
filium hominis descendisse de
celo. sed etiam dixit eẽ in celo cũ
loqueretur in terra. Propter hãc
eandem dicitur ds głe crucifixus s:
qui tñ ex forma serui tantum
recte quidem non ex uirtute di¬
uinitatis: sed ex infirmitate carniᷤˢᷤ
Quid ergo propter quid. & quid
scđm quid dicatur: prudens & di¬
ligens. & pius lector intelligat. Hoc

Expanded text:
olet etiam quaeri si congruenter dici possit filius hominis vel ille homo descendisse de coelo, vel ubique esse, sicut dicitur Filius Dei vel Deus de coelo venisse, et ubique esse. Ad quod dicimus, si ad unitatem personae referatur dicti intelligentia, sane dici potest; si vero ad distinctionem naturarum, nullatenus concedendum est. Unascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, etc. Si ergo attendas distinctionem substantiarum, Filius Dei descendit, et filius hominis crucifixus est; si vero unitatem personae, et filius hominis descendit, et Filius Dei est crucifixus. Propter hanc unitatem personae non solum filium hominis descendisse de coelo, sed etiam dixit esse in coelo, cum loqueretur in terra: propter hanc eamdem dicitur Deus gloriae crucifixus, qui tamen ex forma servi tantum rucifixus. Recte quidem, non ex virtute dvinitatis, sed ex infirmitate carnis. Quid ergo propter quid, et quid secundum quid dicatur, prudens et diligens et pius lector intelligat. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
Ded adhuc aliter nituntur
dei filius. Sed illud est. quod ut
sit predestinatus est: ergo si pre¬
destinatus est scłm quod homo
ut sit filius di: & scd̾m quod ho¬
mo. est filius di. Ad quod dici¬
potest: xp̃m esse id quod ut sit
predestinatus ẽ. Est enim prede¬
stinatus ut sit filius di: & ipse
uere est filius d̃i: sed scd̃m hoĩẽ
p̃destinatꝰ ẽ ut sit filuis dĩ quia
est filius d: nisi forte scdm uni¬
tatis ꝑsone sit exp̃ssiuum: ut sit
sensus: ipse qui ẽ homo. est dei
filius. Ut autem ipse ens homo
sit cłi filius ꝑ gr̃am habet: sed si
causa notetur falsum ẽ: non e¬
nim quo homo ẽ. eo dei filius ẽ.

Expanded text:
Sed adhuc aliter nituntur Dei Fsit praedestinatus est. Ergo, quia praedestinatus est, secundum quod homo ut sit Filius Dei, etiam secundum quod hmo est Filius Dei. Ad quod potest Christum esse id quod ut sit praedestinatus est. Est enim praedestinatus ut sit Filius Dei, et ipse vere est Filius Dei; sed secundum hominem praedestinatus est ut sit Filius Dei, quia est Filius Dei, nisi forte secundum unitatis personae sit expressivum, ut sit sensus: Ipse qui est homo, est Dei Filius; ut autem ipse ens homo sit Dei Filius, per gratiam habet: sed si causa notetur, falsum est, non enim quod homo est, eo Dei Filius est.
Abbreviated transcription (Latin):
patris mori xp̃c uoluit. ñ habenᷤ
mortis causam de peccato: sed de
obedientia & iusticia mortẽ gus¬
tauit: ꝑ quam nos redemita ser¬
uitute diaboli. Incideramus enĩ
in pͥncipem huius seculi: qui se¬
duxit adam & seruum fecit: cep̃¬
ꝙ: nos quasi uernaculos possidẽ:
s uenit redemptor. & uictus est
deceptor. Et quid fecit redẽptor
captiuatori nr̃o: Tetendit emus¬
cipulam crucem suam: posuit
ibi quasi escam sanguinem suũ.
Ille autem sanguinem fudte ñ
debitoris: ꝑ quod recessit a debito¬
ribus. Ille quippe ad hoc sangui¬
nem suum fudit: ut peccata nr̃a
deleret. Unde ergo diabolus nos
tenebat: deletum ẽ sanguine re¬
demptoris. Non enim tenebat

Expanded text:
Patris mori Christus voluit, non habens Patris mori Christus voluit, non habens mortis causam de peccato., sed de obedientia et justitia mortem gustavit, per quam nos redemit a servitute diaboli. Incideramus enim in principem hujus seculi, qui seduxit Adam, et servum fecit, coepitque nos quasi vernaculos possidere; sed venit Redemptor, et victus est deceptor. Et quid fecit Redemptor captivatori nostro? Tetendit ei muscipulam crucem suam; posuit ibi quasi escam, sanguinem suum. Ille autem sanguinem suum fudit, non debitoris, per quod recessit a debitoribus. Ille quippe ad hoc sanguinem suum fudit, ut peccata nostra deleret. Unde ergo diabolus nos tenebat deletum est sanguine Redemptoris. Non enim tenebat
Abbreviated transcription (Latin):
luenda supplicia detinebat. xp̃c
extinxit: ut in hac uita temptando¬
nobis non preualeat. Licet enim noꝰ
temptet post xp̃i mortem. quibus
modis ante temptabat: non ta¬
men uincere potest. sicut ante uin¬
cebat. Nam petrus qui ante xp̃i
mortem. uoce anculle territus ne
presides ductus non cessit. Quare:
Quia fortior. idest xp̃c ueniens in
ubi diabolus habitabat. alligauit
fortem: idest a seductione compes¬
cuit fidelium: ut temptationem
quȩ ei ad huc ꝑmittitur ñ sequat᷑
sumus a peccato & ꝑ hocadiabolo.
uisibiles potestates: ubi uincunt᷑
inuisibiles cupiditates. fuso enĩ
sanguine sine culpa. omniũ cul¬
paꝵ cyrographa deleta sunt: qͥb
debitores q̃ui in eum credunt adi¬
abolo ante tenebant᷑. Unde qui
ꝓmultis effundetur. ꝑ ulum ergo
redempti sumus: in quo pͥncep̃s
mundi nichil inuenit. Unde
nr̃e redemptionis insinuan ait.
Nichil inuenit diabolus in xp̃o
ut moreretur: sed pro uoluntate

Expanded text:
luenda supplicia detinebat, Christus luenda supplicia detinebat, Christus extinxit, ut in hac vita nos tentando non praevaleat. Licet enim nos tentet, post Christi mortem, quibus modis ante tentabat, non tamen vincere potest, sicut ante vincebat. Nam Petrus, qui ante Christi mortem voce ancillae territus negpraesides ductus non cessit. Quare? quia fortior, id est, Christus, veniens in ubi diabolus habitabat, alligavit fortem, id est, a seductione compescuit fidelium, ut tentationem quae ei adhuc permittitur, non sequatur sumus a peccato, visibiles potestates, ubi vincuntur invisibiles cupisanguine sine culpa, omnium culparum chirographa deleta sunt, quibus debitores qui in eum credunt, a diabolo ante tenebantur. Unde: Qui pro multis effundetur. Per illum ergo redempti sumus, in quo princeps mundi nihil invenit. Unde nostrae redemptionis insinuans, ait: Nihil invenit diabolus in Christo ut moreretur; sed pro voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
soluti sumus: Qͥa ꝑ eius mortem
& commendabilis caritas di erga
nos: in hoc quod filium suum tra¬
didit in mortem ꝓ nobis pecca¬
torib. Erhibita aũ tante erga
nos dilectionis arra & nos mo¬
nemur accendimurq ad diligen¬
dum dm. qui ꝓ nobis tantũ fecit:
& ꝑ hoc iustificamur: idest soluti
a peccatis iusti efficimur. Mors
eam caritas excitatur in cordib
nris. Dicimur quoq & aliter per
mortem xp̃i iustificari: quia ꝑ fi¬
dem mortis eius apeccatis mun¬
in sanguine ipsuis. idest ꝑ fidem
passionis: ut olim aspicientes in
serpentem eneum in ligno erectũ.
amorsibus serpentum sanabant᷑.
Si ergo recte fidei intuitu in illũ
respicimus. qui pro nob̾ pependit
in ligno᷑: a uinculis diaboli solui¬
mur. idest a peccatis. & ita adia¬
bolo liberamur: ut nec post hanc
uitam in nobis inueniat quod
puniat. Morte quippe sua uno
uissimo sacrificio. quicquid cul¬
parum erat. un nos diabolus ad

Expanded text:
soluti sumus? Quia per ejus mortem,soluti sumus? Quia per ejus mortem,et commendabilis charitas Dei erga nos in hoc quod Filium suum tradidit in mortem pro nobis peccatoribus. Exhibita autem tantae erga nos dilectionis arrha, et nos movemur accendimurque ad diligendum Deum, qui pro nobis tanta fecit; et per hoc justificamur, id est, soluti a peccatis justi efficimur. Mors eam charitas excitatur in cordibus nostris. Dicimur quoque et aliter per mortem Christi justificari, quia per fidem mortis ejus a peccatis munin sanguine ipsius, id est, per fidem passionis; ut olim aspicientes in serpentem aeneum in ligno erectum, a morsibus serpentum sanabantur, Num. 2. Si ergo recte fidei intuitu in illum respicimus, qui pro nobis pependit in ligno, a vinculis diaboli solvimur, id est, a peccatis: et ita a diabolo liberamur, ut nec post hanc vitam in nobis inveniat quod puniat. Morte quippe sua, uno verissimo sacrificio, quidquid culparum erat unde nos diabolus ad
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendum. quasi non alio mͦ
saluare nos potuerit. quam ꝑ mor¬
tem suam: sed quod ꝑ aliam hos¬
tiam non potuit nobis aꝑiri regni
aditus. & fieri salus nisi ꝑ mortem
unigeniti: cuius tanta fuit ut
dic̾tum ẽ humilitas & patientia:
ut eius merito pateret credentib
ineum aditus regni. Magna er¬
go in morte iungeniti prestita sũt
nob̾: ut liceat nobis redire in patã
sicut olim in morte summi pontif¬
cis. his qui ad ciuitatem refugii cõ¬
fugerant secure ad ꝓpria remeare.
fece aliquatenus oftensum ẽ: qua¬
liter ꝑ xp̃i mortem aditus regni
sit nobis paratus.¬
a diabolo:⁊ a peccato redemit ꝑ mortẽ.
unc igitur queramus: quomo¬
do ꝑ mortem ipsius. adiabolo
& apeccato & a pena redempti
sumus.Adiabolo gͥ & a peccato
ꝑ xp̃i mortem liberati sumus: qͥa
iustificati. idest a peccatis soluti:
adiabolo sumus liberati: qui noᷤᷤ
uinculis peccatorum tenebat. S
quomodo a peccatis. ꝑ eius mortẽ

Expanded text:
intelligendum, quasi non alio modo intelligendum, quasi non alio modo salvare non potuerit quam per mortem suam; sed quia per aliam hostiam non potuit nobis aperiri regni aditus, et fieri salus, nisi per mortem Unigeniti, cujus tanta fuit, ut dictum est, humilitas et patientia, ut ejus merito pateret credentibus in eum aditus regni. Magna ergo in morte Unigeniti praestita sunt nobis, ut liceat nobis redire in patriam, sicut olim in morte summi pontificis, his qui ad civitatem refugii confugerant, secure ad propria remeare. Ecce aliquatenus ostensum est qualiter per Christi mortem aditus regni sit nobis paratusA PECCATO NOS REDEMIT PER MORTEM. 1. Nunc ergo quaeramus quomodo per mortem ipsius a diabolo, et a peccato, et poena redempti sumus. A diabolo ergo et a peccato per Christi mortem liberati sumus, quiajustificati, id est, a peccato soluti, a diabolo sumus liberati, qui nos vinculis peccatorum tenebat. Sed quomodo a peccatis per ejus mortem
Abbreviated transcription (Latin):
pleri. nisi leo de tribu iuida: qui
aꝑuit librum & soluit signacula.
implendo in seomnem iusticiam.
idest consummatissimam humi
litatem: qua maior ẽẽ non potest.
Nam alii omanes. debitores e
rant: & uix unicuiq lua uirtus
sufficiebat. & humilitas. Nullus
ergo eorum hostiam poterat of
ꝑfecta fuit hostia. qui multo am¬
plius ẽ humiliatus. amaritudinẽ
mortis gustando: quam ille adam
suꝑbiit. ꝑ esum ligni uetiti noxia
delectatione ꝑfruendo.Si igitur
illius suꝑbia omniũ extitit rui¬
na ipsum de paradyso mittens
foras aliisq accludenᷤ ianuam:
multomagis xp̃i humilitas qͣ
mortem gustauit ingressum regni
cȩlestis omnib suis impleto d̃i.
decreto aꝑire ualuit. atq decre¬
ti delere cyrographum. Ut enim
ait ambrosius. tantum fuit pecc̃m
nostrum: ut saluari ñ possemus.
nͥ unigenitus di filius ꝓ nobis
moreretur debitorib mortis: sed
sic dignos nos fecie testamenti &
ꝓmisse hereditatis. Quod ñ tta est¬

Expanded text:
pleri, nisi leo de tribu Juda, qui pleri, nisi leo de tribu Juda, qui aperuit librum, et solvit signacula ejus, implendo in se omnem justitiam, id est, colitatem, qua major esse non potest. Nam alii homines debitores, rant, et vix unicuique sua virtus sufficiebat et humilitas; nullus ergo eorum hostiam poterat offs et perfecta fuit hostia qui multo amplius est humiliatus, amaritudinem mortis gustando, quam ille Adam superbiit per esum ligni vetiti noxia delectatione perfruendo. Si ergo illius superbia omnium extitit ruina, ipsum de paradiso mittens foras, aliisque occludens januam; multo magis Christi humilitas, qua mortem gustavit, ingressum regni coelestis omnibus suis, impleto Dei decreto, aperire valuit, atque decreti delere chirographum. Ut enim ait Amb.: Tantum fuit peccatum nostrum, ut salvari non possemus, nisi unigenitus Dei Filius pro nobis moreretur debitoribus mortis; sed sic dignos nos fecit testamenti, et promissae haereditatis. Quod non ita
Abbreviated transcription (Latin):
si ei uirtutes ad merendum
illa sufficiebant: Prote ñ pro se.
Quomodo prome: Ut ipsiꝰ
causa: forma uircutis & humili¬
tatis: causa gloriȩ & lib̾tatis. forma
deo usq ad mortem obediendi:
& cauia tue liberationis ac beati¬
tudinis. Meruit enim nob̾ per
mortis ac passionis tolerantiam
quod ꝑ precedentia non meruera:
scilicet aditum paradysi. & redẽp¬
tionem a peccato. apena a dia¬
bolo: & ꝑ mortem eius hec nos
adepti sumus: scilicet redemptio¬
nem & filiorum glorie adoptionẽ.
Ipseenim moriendo: factus ẽ hos¬
tia nostreliberationis. Sed quo¬
peccato rẽdemit: & aditum gle
aꝑuit: Decreuerat ds in mist̾io
ut ait ambrosius. propter pͥmũ
peccatum non intromitti homi¬
nem in paradysum. idest ad dei
contemplationem ñ admittiꝰ nͥ
in uno homine tanta existeret
humilitas. quȩ omnib sufficere
posset: sicut in primo homine tã¬
ta fuit suꝑbia. que oĩb sius nocu¬
it. Non est autem inuentus inter
homines aliquis quo id posset ĩ¬

Expanded text:
si ei virtutes ad merendum illae sufficiebant? Pro te, non pro se. Quomodo pro me? Ut ipsius causa. Forma virtutis et humilitatis; causa gloriae et libertatis; forma Deo usque ad mortem obediendi; et causa tuae liberationis ac beatitudinis. Meruit enim nobis per mortis ac passionis tolerantiam quod per praecedentia non meruerat, scilicet, aditum paradisi, et redemptionem a peccato, a poena, a diabolo: et per mortem ejus haec nos adepti sumus, scilicet, redemptionem, et filiorum gloriae adoptionem. Ipse enim moriendo factus est hostia nostrae liberationis. Sed quoa peccato redemit, et aditum gloriae aperuit? Decreverat Deus in mysterio, ut ait Amb., propter primum peccatum non intromitti hominem in paradisum, id est, ad Dei contemplationem non admitti, nisi in uno homine tanta existeret humilitas, quae omnibus suis proficere posset; sicut in primo homine tanta fuit superbia, quae omnibus suis nocuit. Non est autem inventus inter homines aliquis quo id posset im
Abbreviated transcription (Latin):
tentia. que ꝓ grauiorib crimi¬
liqua culpa mortalis inuenerit.
quȩ non incrimine mortali. uel
in blasphemia fidei. sed in ser¬
monis uel in moꝵ uitio consis¬
tatꝰ. hec culpa semꝑ reparari po¬
test: nec interdicitur aliquan¬
do de huius mõdi penitentiã
agere sed non ita de grauiorib
criminib e In graii uod iorib
enim criminib: semel tantum
penitentiȩ conceditur locus. Cõ
semꝑ penitentiam recipiunt&
semꝑ redimuntur. Communia
dicit uenialia peccata. & forte
mortalia quedam aliis minus
grauia: quȩ sicut sepe commit¬
tuntur. ita frequenter ꝑ peni¬
tentiam redimuntur: sed degra¬
uioribus criminib semel tantỹ
agitur penitentia scilicet sollẽ¬
nis. Nam & de illis si iterentur
iteratur penitentia. sed non sol¬
lempnis. Quod tamen in quib¬
dam ȩccłiis non seruatur. Auc¬
toritatib probat quod non

Expanded text:
tentia, quae pro gravioribus injuntentia, quae pro gravioribus injunliqua culpa mortalis invenerit, quae non in crimine mortali, vel in blasphemia fidei, sed in sermonis, vel in morum vitio constat, semper culpa haec reparari potest, nec interdicitur aliquando de hujusmodi poenitentiam agere; sed non ita de gravioribus criminibus. In gravioribus enim criminibus semel tantum poenitentiae conceditur locus. Commsemper poenitentiam recipiunt, semperque redimuntur. Communia dicit peccata venialia, et forte mortalia quaedam aliis minus gravia, quae sicut saepe committuntur, ita frequenter per poenitentiam redimuntur. Sed de gravioribus criminibus semel tantum agitur poenitentia, scilicet, solemnis. Nam et de illis, si iterentur, iteratur poenitentia, sed non solemnis, quod tamen in quibusdam Ecclesiis non servatur. 4. Auctoritatibus probat quod non
Abbreviated transcription (Latin):
& sicut unum baptisma. ita &
ralem sed scd̃m specialem morem
eccłe. de sollempni penitentia dic¬
tum intelligitur: quȩ apud quos¬
dam semel celebrata non iterat᷑.
Item ilud aliud ambrosi. Peni
celebrata.⁊ fructũ pͥoris aufert &
usũ sequentis amittit desollẽpm intel¬
ligitur. Sollempnis uero peni¬
tentia ut ambrosius in eodẽ ait.
est quȩ fit extra eccłam in mani¬
festo in cinere & cilicio: que ꝓ
grauiorib horrendisq ac ma¬
nifestis delictis tantum impo¬
nitur: & illa non ẽ iteranda ꝓ
reuerentia sacramenti. & ne ui¬
lescat & contemptibilis fiat
hominib. Unde augustinus.
Quamuis caute & salubriter
ꝓuisum sit: ut locus illius hu¬
millime penitentie semel in ec¬
cła concedatur: ne medicina ui¬
lis minus utilis eẽt egrotis: que
tantomagis salubris ẽ. quã¬
tominus contemptibilis fuerit.
Quis tamen audeat deo dicere:
quare huic homini qui post pe
nitentiam primam rursus se la¬
huc iterum parcis: Origenes¬
quoq de hac sollempni peni¬

Expanded text:
 sicut unum baptisma, ita esralem, sed secundum sEcclesiae de solemni poenitentia dictum intelligitur, quae apud quosdam semel celebrata non iteratur. Item illud aliud Ambrosii, de Pcelebrata, et fructum prioris aufert, et usum sequentis amittit, de solemni intelligitur. Solemnis ergo poenitentia, ut Ambros. in eodem ait, est quae fit extra ecclesiam in manifesto, in cinere et cilicio; quae pro gravioribus horrendisque ac manifestis delictis tantum imponitur. Et illa non est iteranda pro reverentia sacramenti, ut non vilescat et contemptibilis fiat hominibus. Unde Aug.Quamvis caute salubriterque provisum sit, ut locus illius humillimae poenitentiae semel in Ecclesia concedatur, ne medicina vilis minus utilis esset aegrotis, quae tanto magis salubris est, quanto minus contemptibilis fuerit; quis tamen audeat Deo dicere: Quare huic homini qui post primam poenitentiam rursus se lahuc iterum parcis? quoque de hac solemni poeni
Abbreviated transcription (Latin):
debet incerta⁊ ha itudo
uel pulchritudo: querit c̾ta
& sẽpiterna dampnatio. fcce ñ
diffinit: antunc habeant defor¬
mitates quas hic habuerunt.
repboꝵ corpora. Quod non consu¬
ment᷑ corpora que tunc ardebunt.
iuero querit᷑ de corporibus
maloꝵ. quomͦ igne ardeãt
exemplis astruit. & sempit̾nis ig¬
nibus ea ardere: & ñ consumi illa
combustione: sicut animꝰ cuius
pati potest: & mori ñ potest. Hoc
enim erit tc̃ etiã in corporibus
dampnatoꝵ: qd̾ nc̃ ẽẽ scimus in
animas omniũ̃.
Si demones cor¬
ri etiã porali igne cremant᷑.

Expanded text:
debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Ecce non definit, an tunc habeant deformitates quas hic habuerunt reproborum corpora. 5. Quod non consumentur corpora quae tunc ardebunt. Si vero quaeritur de corporibus malorum, quomodo in igne ardeant exemplis astruit, et sempiternis ignibus ea ardere, et non consumi illa combustione, sicut anima cujus pati potest, mori autem non potest. Hoc enim erit tunc in corporibus damnatorum, quod tunc esse scimus in animis omnium. 6. Si daemones corporali igne cremant