comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
antea ꝓmiserat. & insuꝑ rauennã cũ pentapoli & omi exercitu conqͥsiuit
& scõ petro tradidit. Etdũ reuersus ess& pippinꝰ rex. cupiȩbat supͣ¬
dictus haistulfus nefandus rex mentiri quȩ antea pollicitꝰ fuerat.
obsides indulgere . saqram̃ta inrũpere. Quadã die uenationẽ fecit
& ꝑcussus dĩ iuditio uitã fimuit. Et quomodo & qualit̾ missus est
desiderius rex ĩ regnio. postea dicemus. Misit constantinꝰ imꝑator
regi pippino cũ aliis donis organũ. qͥ infrantiã usq ꝑuenit. Etrex
pippinꝰ tenuit placitũ suũ incõpendio cũ francis. ibiq. tassi lo dux¬
pmisit regipippino & supͣdictis filiis eiꝰ dõno carolo & car lomanno
deber&. sic confirmauit suꝑͣ dictus tassilo supͣ corpus scĩ dyomsii. rustici
& eleutherii. nec non & scĩ germani. seu sũ martim. ut omĩb diebus
uitȩ suȩ sic confirmar&. sicͦut sacram̃tis ꝓmiserat. Sic & eiꝰ homines

Expanded text:
antea promiserat, et insuper Ravennam cum Pentapolim et omni Exarcatu conquisivit et sancto Petro tradidit. Et dum reversus est Pippinus rex, cupiebat supradictus Haistulfus nefandus rex mentiri quae antea pollicitus fuerat, obsides dulgere , sacramenta inrumpere. Quodam die venationem fecit, et percussus est Dei iudicio, vitam finivit. Et quomodo et qualiter missus est Desiderius rex in regno, postea dicamus DCCLVII. Misit Constantinus imperator regi Pippino cum aliis donis organum, qui in Franciam usque pervenit. Et rex Pippinus tenuit placitum suum in Conpendio cum Francis, ibique Tassilo nponens, et fidelitatem promisit regi Pippino et supradictis filiis eius, domno Carolo et Carlomanno, deberet. Sic confirmavit supradictus Tassilo supra corpus sanctorum Dionisii, Rustici et Eleutherii, nec non et sancti Germani seu sancti Martini, ut omnibus diebus vitae eius sic conservaret, sicut sacramentis promiserat: sic et eius homines
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ aqͥ taniã & placitũ suũ habuit ĩ aurelianis ciuitate. & restaurauit
argentomũ castrũ qđ antea uuaifarius destruxit. Supͥ dictus rex
castrũ nominatũ reaedificauit. ibiq. francos misit aqͥtaniã continend
similit̃ & ĩbituricas francoꝵ scarã collocauit. & celebraũ natalẽ dũ
insalmontiacũ uillã & pascha ĩgentiliaco. annodnĩ . dcc . lxuii.¬
unc habuit donus rexpippiñ insupͣ dicta uilla synodũ magnũ int̾ romanos

Expanded text:
in Aquitaniam; et placitum suum habuit in Aurelianis civitate et restauravit Argentomo castro, quod antea Waifarius destruxit. Supradictus Pippinus rex castrum nominatum reaedificavit, ibi Francos misit Aquitaniam continendo, similiter et in Bituricas Francorum scaram conlocavit. Et celebravit natalem Domini in Salmontiagum villam et pascha incarnationis 767 rex in supra dicta villa synodum magnam habuit inter Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
qui erat dĩ filius. ipse ad redẽptionẽ
hominis filius haberet᷑ & uirginis.
ut qui carnẽ assũpserat inmundo.
ipse offerretur ꝓmundo. De ꝑ¬
sonis uero qđ ais. qđ non corporali¬
ter sed spiritalit̾ sentiendũ est
In his ergo trib ꝑsonis. unagloria.
una aeternitas. una potestas.
At ille cõmotus. ait. Sapientiori¬
bus tẽ hȩc pandã. qui mihi consen¬
tiant. Et ego. Nũ quã erit
sapiens sed stultus. quihȩc quȩ pro¬
ponis sequi uoluerit. Adhȩc ille
siluit. Non post multos uero dies.
adueniente saluio albigensi ep̃o.
hȩc ei p̃cepit recenseri. dep̃cans ut
sibi consentaneus fier&. Quodille
audiens ita respuit. ut si cartha
inqua hȩc scripta tenebant᷑ potuiss&
attingere. in frusta discesper&
& sic rex abhac intentione quieuit
Scripsit & alios libros idem rex qua
nulla pęnitus metricȩ conueniunt
rationi. Addidit autẽ & litteras
litteris nr̃is. idẽ .u. sicut greci

Expanded text:
qui erat Dei Filius, ipse ad redemptionem qui erat Dei Filius, ipse ad redemptionem hominis filius haberetur et virginis. ut qui carnem assumpserat in mundo, ipse offerretur pro mundo. De personis vero quod ais, non corporaliter, sed spiritaliter sentiendum est. In his ergo tribus personis una gloria, una aeternitas, una potestas. At ille commotus ait: Sapientioribus te haec pandam, qui mihi consentiant. Et ego: Nunquam erit sapiens, sed stultus, qui haec quae proponis sequi voluerit. Ad haec ille frendens, 258 siluit. Non post multos vero dies adveniente Salvio Albigensi episcopo, haec ei praecepit recenseri, deprecans ut sibi consentaneus fieret. Quod ille audiens, ita respuit, ut si chartam, in qua haec scripta tenebantur, potuisset attingere, in frusta discerperet. Et sic rex ab hac intentione quievit. Scripsit alios libros idem rex versnulli penitus metricae conveniunt rationi. Addidit autem et litteras litteris nostris, id est ω, sicut Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
ER Idẽ tempus chilpericus rex
scripsit indiculũ. ut scã trinitas
non in ꝑsonarũ distinctione. sed tan¬
tum ds̃ nominaret᷑ Asserens in¬
dignũ esse. ut ds̃ ꝑsona sicut homo
carneus nominet᷑. ad firmans&u
ipsũ esse patrẽ qui ẽ. filius. idemq
ipsũ esse sp̃m scm̃. qui pater & filius
Sic inquit ꝓphetis ac patriarchis
apparuit. sic eũ ipsa lex nuntia uil
Cũq hȩc mihi recitari iussiss&. ait
Sic inquit uolo. ut tu uł reliqui ecde¬
respondi. Hac credulitate relicta
pie rex. hoc te opost& sequi. quod
nobis post apłos alii doctores eccłae
reliquer̃. qđ hilarius eusebiusq
docuer̃. qđ & in baptismo es cop¬
fessus. Iunc iratus rex. ait
Manifestũ est mihi. in hac causa hila¬
riũ eusebiũq ualidos inimicos ha¬
beri. Cui ego respondi. Obser¬
uare te conuenit. neq dm̃ neq
scõs eiꝰ haberi offensos Nã scias
quia in ꝑsona alit̃ pater. alit̃ filius
aliter est sp̃s sc̃s : Non pater assũp

Expanded text:
er idem tempus Chilpericus rex scripsit indicolum, ut sancta Trinitas non in personarum distinctione, sed tantum Deus nominaretur, adserens indignum esse, ut Deus persona sicut homo carneus nominetur; adfirmans etiam, ipsum esse Patrem, qui est Filius, idemque ipsum esse Spiritum sanctum, qui Pater et FSic, inquit, prophetis ac patriarchis apparuit, sic eum ipsa Lex nuntiavit. Cumque haec mihi recitari jussisset, ait: Sic, inquit, volo ut tu et reliqui dorespondi: Hac credulitate relicta, pie rex, hoc te oportet sequi quod nobis, post apostolos, alii doctores Ecclesiae reliquerunt; quod Hilarius Eusebiusque docuerunt, quod et in baptismo es confessus. Tunc iratus rex ait: Manifestum est mihi in hac causa Hilarium Eusebiumque validos inimicos haberi. Cui ego respondi: Observare te convenit, neque Deum, neque sanctos ejus habere offensos. Nam scias, quia in persona aliter Pater, aliter Filius, aliter Spiritus sanctus. Non Pater assumps
Abbreviated transcription (Latin):
fostitudo obtinuit quantũ dem̃¬
tia austrasioꝵ clũ cernrbant cũ
clagobto ocliũ incurrisse &as¬
siduȩ expoliarent᷑.¬
oadino charo alđ rex lango¬
bardoꝵ legatos adhysaciũ
patriciũ secretius mittens
rogans utasonẽ ducẽ ꝓuinci
tuscanȩ quo potebat ingenio
int̾ ficer&. Hui beneficui uici¬
si tudine tributa quas langi¬
nis singulis unde unũ cente¬
nariũ auri charo alđ rex par¬
tib imperii deprȩsente cassa¬
r&. Hysacius patricius hȩc
aueliens tractabat qͥb inge¬
niis expotuiss& implereta¬
sone ingeniose mandans dũ in
uiã mans p̃timore imperatoris
ta sonẽ cũ suis in framuros ra¬
uennȩ urbis armatũ ñ audelit
recipere cũq taso credens ar¬
ma suorũ foris urbẽ relinqua
in rauena fuis s& ingressus
statim qui fuerant p̃parati
suꝑ tasonẽ inruunt & ipsũ &
suis totus qui cũ eo ueneraN
int̃ficiunt charo alđ rex uncente¬
nariũ auri sic̃ ꝓmiserat pastib hy¬

Expanded text:
fortitudo obtinuit, quantum demefortitudo obtinuit, quantum dementatio Austrasiorum, dum se cernebant cum Dagoberto odium incurrisse, et assidue exspoliarentanno Charoaldus rex Langobardorum legatos ad Hisacium patricium secretius mittens, rogat ut Tasonem, ducem provinciae Tuscanae, quo poterat ingenio interficeret. Hujus beneficii vicissitudine tributa, quae Langonis singulis, unde unum centenarium auri Charoaldus rex partibus imperii de praesenti cassaret. Hisacius patricius haec audiens, tractabat quibus ingeniis haec potuisset implere, Tasoni ingeniose mandans, dum in viam mandans, prae timore imperatoris, Tasonem cum suis infra muros Ravennae urbis armatum non audebat recipere. Cumque Taso credens, arma suorum foris urbem relinquens, in Ravennam fuisset ingressus, statim qui fuerant praeparati super Tasonem irruunt, et ipsum, et suos totos, qui cum eo veneraninterfecerunt. Charoaldus rex unum centenarium auri, sicut promiserat, partibus Hi
Abbreviated transcription (Latin):
ercitꝰ ingredit᷑ &iã & lango lurdi
solutione ela gobti idẽq hostilit̃
in sclauos ꝑrexer̃. Sclaui his
& aliis locis econtrario preparan¬
tes alanannoꝵ exercit̾ eũ chode¬
bert duce in parte quã ingres¬
sus÷ uictoriã obtinuit langobar¬
cdi idemq uic toriã obtinuerun
& plurimũ numerũ captiuoꝵ
desclauos alamanni & langobar¬
di secũ duxer̃ austrasi uͦ cũ ad
castrauo castinsem ubi plurima
mañ fortiũ uuini doꝵ inmuraue¬
rant circũ dantes triluo ꝓelian¬
tes plures idẽ deexercitu da¬
goberti gladio trueclant᷑ & ex¬
inde fugacit̃ om̃s tentoria &res
quã habuer̃ relinquentes ad ꝓpri¬
is sedib reuertunt᷑. Multis p̾
hex uicib uumieli intoringia &
reliquos uastandũ pagos infran¬
corũ regnũ inruunt & iã & de¬
ruanos clux gentes urbiũ quiex
genere sclauinoꝵ erant & adreg¬
nũ fran coꝵ iã olim aspexerant sed
istaq uictoria quã uumidi contra
francos meruer̃ ñ tantũ s clauinoꝵ

Expanded text:
ngreditur, etiam et Langobardi solatione Dagoberti idemque hostiliter in Sclavos perrexerunt. Sclavi his et aliis locis e contrario praeparantes, Alamannorum exercitus cum Chrodoberto duce in parte qua ingressus est victoriam obtinuit. Langobardi itidemque victoriam obtinuerunt; et plurimum numerum captivorum de Sclavis Alamanni et Langobardi secum duxerunt. Austrasii vero cum ad castrum Wogastisburc, ubi plurima manus fortium Winidorum immoraverant, circumdantes, triduo praeliantes, plures ibidem de exercitu Dagoberti gladio trucidantur, et exinde fugaciter omnes tentoria et res quas habuerunt relinquentes, ad proprias sedes revertuntur. Multis post haec vicibus Winidi in Thoringiam et reliquos vastando pagos in Francorum regnum irruunt. Etiam et Deruanus dux gentis Urbiorum, qui ex genere Sclavinorum erant, et ad regnum Francorum jam olim aspexerant, se Istamque victoriam quam Winidi contra Francos meruerunt, non tantum Sclavinorum
Abbreviated transcription (Latin):
rent seruitio. Samo respondens
iã saucius cdix̃. & terrõe quã habr¬
mꝰ dagobto ÷ & nos sui sumꝰ sitam̃
nobiscũ disposuerit amititias con¬
seruare. Si charius dicens ñ est
possibile ut xpĩ ani dĩ serui cum
canib amicitias conlocare pos¬
sent. Samo econtrario dixit.
dĩ canes. Dũ uos assiduȩ con
contra samonẽ &uuinidis mo¬

Expanded text:
rint servicium. Samo respondens, rint servicium. Samo respondens, iam saucius dixit: 'Et terra quam habemus Dagoberto est, et nos sui sumus, si tamen nobiscum disposuaerit amiciservare'. Sicharius dixit: 'Non est possibile, ut christiani et Dei servi cum canibus amicitias coniungere possint'. Samo e contrario dixit: ei canes, dum vos assidue contrrum contra Samonem et Winidos mo
Abbreviated transcription (Latin):
dulent̃ sub traxit.
di in regno samone negotian¬
tes francoꝵ cũ plurima multitu¬
dine int̾ fecissent & reb: exspo¬
liassent hȩx fuit initiũ scandali
int̾ cdagab̾tũ & samonẽ regẽ sela¬
uorũ dirigensq clagobtus sycha¬
riũ legatariũ ad samonẽ p&ens
ut negotiantes quos sui int̃ fece¬
rant aures in licite usurpaue¬
rant cũ iustitia facer& emen¬
dare. Samonolens sychario ui¬
dere nec ad se eũ uenire ꝑmit¬
ter& sycharius uestẽ indutus
adinstar selaui noꝵ cũ suis ad
conspectu ꝑuenit. Samonẽ
uniuersa qđ iuinctũ habuerat
eidẽ nunciauit. Secduit hab& gen¬
tilitas & suꝑbia prauoꝵ nihil asamo¬
ne quȩ sui aclmi serantes emendatũ
nisitantũ placita urllens institu¬
ere dehis &aliis intentionib quȩ in
t̃se partes hortȩ fuerant iustitia
redder& ininuicẽ. Sicharius sic̃
stult̃ legatꝰ uerba in ꝓperiiquas
in uincta ñ habuerat & minas ad¬
uersus samonẽ loquet᷑ eo qđ samo
& populi regnisin dagobto chebe¬

Expanded text:
dolenter subtracsit. di in regno Samone neguciantes Francorum cum plure multetudine interfecissent et rebus expoliassint, haec fuit inicium scandali inter Dagobertum et Samonem regem Sclavinorum. Dirigensque Dagobertus Sycharium legatarium ad Samonem, paetens, ut neguciantes, quos sui interfecerant aut res inlecete usorpaverant, cum iusticia faceret emendare. Samo nolens Sicharium vedere, nec ad se eum venire permitteret, Sicharius vestem indutus ad instar Sclavinorum, cum suis ad conspectum pervenit Samonem; universa quod iniunctum habuerat eidem nunciavit. Sed, ut habit gentiletas et superbia pravorum, nihil a Samone, que sui admiserant, est emendatum, nisi tantum placeta ere, ut de his et aliis intentionibus, quae inter has partes ortae fuerant, justitia redderetur in invicem. stultus legatus, verba inproperiae, quas iniunctas non habuerat, et menas adversus Samonem loquitur, eo quod Samo et populus regni sui Dagobertum dibe
Abbreviated transcription (Latin):
Nũ quid ñ erant hesauri referti auro.
argento. lapidib: ĩtiosis. monilib uł
reliquis imperialib o iamentis:
Ecce qđ pulchrius habem̃. ꝑdemus.
descriptiones iniquas. sufficiatq fisco
nr̃o. qđ suffecit patri regiq chlotha¬
rio. Haec effata regina. pugnis
uerberans pectus iussit libros exhi¬
beri. qui deciuitatib suis ꝑ marcum
uenerant. Proiectosq in ignẽ iterũ
ad regẽ conuersa. quid tu inquid mo¬
raris : Fac qđ uides anẽ fieri. ut¬
& si dulces natos ꝑdimus. uel poenã
ꝑ petuã euadamus. Tunc rex com¬
punctus corde. tradidit om̃s libros
de scriptionũ igni. Con flagratosq
misit qui futuras ꝓhiberent descrip¬
tiones. Posthȩc in fantulus unior
dũ nimio labore tabescit extinguit᷑
Quẽ cũ maximo merore deducentes
auilla brinnaco. parisius adbasilicã
sc̃i di omsui sepelire mandauerunt
nentes inferaro. suessonis abaslra
scĩ mecda di duxer̃. Pror cieesp

Expanded text:
nunquid non erant thesauri referti auro, nunquid non erant thesauri referti auro, argento, lapidibus pretiosis, monilibus, vel reliquis imperialibus ornamentis? Ecce quod pulchrius habebamus, perdimus. descriptiones iniquas; sufficiatque fisco nostro, quod suffecit patri regique Chlothachario. Haec effata regina, pugnis verberans pectus, jussit libros exhiberi, qui de civitatibus suis per Marcum venerant; projectisque in ignem, iterum ad regem conversa: Quid tu, inquit, moraris? Fac quod vides a me fieri, ut et si dulces natos perdimus, vel poenam perpetuam evadamus. Tunc rex compunctus corde, tradedit omnes libros discriptionum igne; conflagratusque, misit qui futuras prohiberent discriptionis. Post haec infantulus iunior, dum nimio labore tabescit, extinguetur. Quem cum maximo merore deducentes a villa Brinnaco Parisius, ad basilicam sancti Dionisie sepelire mandaverunt. nentes in feretro, Sessionas ad basilicam sancti Medardi d
Abbreviated transcription (Latin):
sis subiacuisse tormentis. caluni¬
antib regalib: missis. qđ in sedi¬
tione populi ad incendendos libros
satellites ad fuissent. a cerbiora
quoq deinceps infligentes tributa
GITUR inhis diebus.
chilpericus rex grauit̃ egrotauit:
Quo conualescente. filius eiꝰ iunior
necdũ ex aqua & spũ scõ renatus.
egrotare cȩpit : Quẽ in extremis
uidentes. baptismo abluerurit
Quo parũ ꝑ melius agente. frater
gundis mat̃ cernens. seso penitens.
ait ad regẽ. Diu nos male agen¬
tes. pietas diuina sustentat
Nam sepe nos febrib & aliis malis
corripuit. & em̃ datio ñ successit
Ecce iã ꝑdimꝰ filios. ecce iã eos
lacrimȩ pauperũ. lam̃ta uidu¬
arũ. suspiria orfanorũ interi¬
munt. Nec spes reman& cui
aliquid congregemus. Thesauri tam.
nescientes cui congregmus ea
Ecce thesauri remanent aiossessore
uacui. rapinis ac maledictinib plem.
Numquid ñ ixundabant prõptuar auino:
Nũquid non hor rea replebant᷑ frum̃to:

Expanded text:
sis subjacuisse tormentis, calumnisis subjacuisse tormentis, calumniantibus regalibus missis, quod in seditione populi ad incendendos libros satellitquoque deinceps infligentes tributagitur in his diebus Chilpericus rex graviter aegrotavit: quo convalescente, filius ejus junior, necdum ex aqua et Spiritu sancto renatus, aegrotare coepit. Quem in extremis videntes, baptismo abluerunt. Quo parumper melius agente, frater gundis mater cernens, sero poenitens, ait ad regem: Diu nos male agentes pietas divina sustentat; nam saepe nos febribus et aliis malis corripuit, et emendatio non successit. Ecce jam perdimus filios; ecce jam eos lacrymae pauperum, lamenta viduarum, suspira orphanorum intermunt; nec spes remanet cui aliquid congregemus. Thesaurizamus, nescientes cui congregemus ea. Ecce thesauri remanent a possessore vacui, rapinis ac maledictionibus pleni. Nunquid non exundabant 244 promptuaria vino? nunquid non horrea replebantur frumento?
Abbreviated transcription (Latin):
HileeRicus uero rex. descrip¬
tiones nouas & graues in om̃ĩ regu
suo fieri iussit. Quade causa mus¬
ti relinquentes ciuitates illas uel
petier̃. Satius ducentes alibi
peregrinari. quã tali pericubo
subiacere. Statutũ enĩ fuero
ut possessor de ꝓpria terra uni
Amphorã uini ꝑ aripennẽ reddr¬
r&. Sed & aliȩ functiones i¬
fligebant᷑ multȩ . tã de reliquis
terris quã de mancipus. qđ im¬
pleri ñ poterat. Lemo uicinusi
quoq populus cũ se cerner& tas
fasce grauari. congregatꝰ in hełds
martiis. marcũ referendarium
qͥ haec agere iussus fuerat. intes¬
ficere uoluit. Et feciss& utiq
nisi eũ ep̃s ferreolus ab intiminer¬
ti discrimine liberass&. Arrep¬
tis quoq. libris descriptionũ ir
cendio multitudo cuncta crema¬
Unde multũ molestus rex. dirigens
de latere suo ꝑ sonas in mensis dãp¬
nis populũ afflixit. supplicusq
conteruit. morte multauit
Ferunt &iã tunc abbates atq pres¬
biteros ad stipites extensos. diuer¬

Expanded text:
hilpericus vero rex descriptiones novas et graves in omne regno suo fieri jussit. Qua de causa multi relinquentes civitates illas Al.petierunt, satius ducentes alibi peregrinari, quam tali periculo subjacere. Statutum enim fuerat, ut possessor de propria terra unam amphoram vini per aripennem redderet. Sed et aliae functiones infligebantur multae, tam de reliquis terris, quam de mancipiis: quod impleri non poterat. Lemovicinus quoque populus cum se cerneret tali fasce gravari, congregatus in calendis Martiis, Marcum referendarium, qui haec agere jussus fuerat, interficere voluit: et fecisset utique, nisi eum episcopus Ferreolus ab imminenti discrimine liberasset. Arreptis quoque libris descriptionum, 239 incendio multitudo conjuncta concremaunde multum molestus rex, dirigens de latere suo personas, immensis damnis populum afflixit, suppliciisque conterruit, morte mulctavit. Ferunt etiam tunc abbates atque presbyteros ad stipites extensos diver
Abbreviated transcription (Latin):
gildus uero uocatis grecis. contra patrẽ
egreditur. relicta murbe coniugesua
Cumq leuuichildus ex aduerso uenir&.¬
pelictus a solatio cũ uider& nihil se
prȩualere posse. ecclesũ quȩ erat
ꝓ pinqua expetut dicens . Non ueniat
suꝑme pater m̃f. nefas ẽ. enĩ aut patrẽ
afilio. aut filiũ a patre interfici
Haec audiens leuiuieldus. misit adeu
fratrẽ. Qui dato sacramento rie
humiliaretur. ait. Tuppse accede
om̃ia indulgatibi. Atille poposete
uorar pati e suũ. Quo ingrediente
ꝓ strauit se ad pedes ilius. Ille uero
app̃rehensũ. osculatus . ẽ. eũ. Ellar¬
dis sermonib delinitũ. duxit ad castra
alurbẽ toles ablatis pueris eiꝰ misit
eũ mexilo cũ unotintũ puerulo
Gi tua post mostẽ filiorũ
chilperici. sex mense octobre iN
chotiã siluã plenus luctu. cũ coniuge
residebat. Iunc chlodouechũ filiũ suũ
brinnacũ faciente regina trans misit.
ut scilic& & ipse abhoc interitu depe

Expanded text:
gildus vero, vocatis Grecis, contra patrem gildus vero, vocatis Grecis, contra patrem egreditur, relicta in urbe coniuge sua. Cumque Leurelictus a solatio, cum videret nihil se praevalere posse, ecclesiam quae erat propinqua, expetiit, dicens: Non veniat super me pater meus; nefas est enim aut patrem a filio, aut filium a patre interfici. Haec audiens Leuvichildus, misit ad eum fratrem ejus, qui dato sacramento ne humiliaretur, ait: Tu ipse accede, omnia indulget tibi. At ille poposcit vocari patrem suum; quo ingrediente, prostravit se ad pedes illius. Ille vero apprehensum osculatus est eum, et blandis sermonibus delinitum duxit ad castra;ad urbem Toletum, ablatis pueris ejus, misit eum in exilio cum uno tantum puerolo. Igitur post mortem filiorum Chilpericus rex mense Octobrio in Cothiam silvam plenus luctu cum coniuge resedebat. Tunc Chlodovechum, filium suum, Brinnacum, faciente regina, transmisit, ut scilicet et ipse ab hoc interitu depe
Abbreviated transcription (Latin):
suũ a fide nrã reflexit. Leuui¬
childus autẽ dedit eis unã deciuita¬
tib. inqua residentes regnarent.
Ad quã cũ abissent. cȩpit ingundis
p̃dicare uiro suo. ut relicta heresis
fallacia. catholicȩ legis ueritatẽ
agnoscer&. Quod ille diu refutars
tandẽ cõmotus ad eiꝰ p̃dicationem.¬
nu dorutrsust̃. adlegẽ catholicã: Acdũ¬
÷ eris maretur. iohannis .e. uocitatus
Quodcũ leuuichildus audisse. cepit
causas quȩrere qualit̃ eũ ꝑ arr&. Ille
uero hȩc utellegens. ad partẽ si impe¬
ratoris iunge. ligans cũ p̃fecto eris
Amicitias. quiduac hispaniã impugnabat
Leuuichildus autẽ direxit ad eũ nuntios
dicens: Ueni ad me qua extant causȩ
quas conferamus simul. Et ille ait¬
Non ibo. quia infensus ẽ. mihi. ꝙ eo qd sim
catholicus. Atille datis p̃fecto impe¬
ratoris triginta milib solidorũ. ut se
ab eiussolatio reuocar&e. cõmoto ex¬
ercitũ contra cũ uenit. Hermiru¬

Expanded text:
suum a fide nostra reflexit. Leuvisuum a fide nostra reflexit. Leuvichildus autem dedit eis unam de civitatibus, in qua resedentes regnarent. Ad quam cum abissent, coepit Ingundis praedicare viro suo, ut, relicta heresis fallacia, catholicae legis veritatem agnuscerit. Quod ille diu refutans, tandem commotus ad eius praedicationem, conversus est ad legem catholicam ac, dum crismaretur, Iohannis est vocitatus. Quod cum Leuvichildus audisset, coepit causas querere, qualiter eum perderet. Ille vero haec intellegens, ad partem se imperatoris iungit, legans cum praefectum eius amicitias, qui tunc Hispaniam inpugnabat. Leuvichildus autem dirixit ad eum nuntius, dicens: 'Veni ad me, quia extant causae, quas conferamus simul'. Et ille: 'Non ibo, quia infensus es mihi, pro eo quod sim catholicus'. At ille, datis praefecto imperatoris triginta milibus solidorum, ut se ab eius solacio revocaret, commotu exercitu, contra eum venit. Hermini
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habebat pepulit apalpebris
Erant autẽ leuui childo regi ex ala
uxore duo filii. quoꝵx senior sig¬
berti
iumor chuperici regis filiã deffon¬
sauerat. Sed ingundis sigeberta
regis filia cũ magno apparatu in
hispanus directa. ab auia goi suintha
cũ gaudio magno suscipit᷑. Quã
nec passa ẽ. inreligione catholica
diii cõmorare. sed ut rebaptit aret᷑
in arriana herese. blandis caepit ser¬
monib inlicere. Sed illa uirilit̃
reluctans. cȩpit dicere. Sufficit
satis me ab originali peccato bap¬
tismo salutari semel ablutã fuisse.
& scãm trinitatẽ inuna equalitate
esse confessã. hȩc me credere ex
toto corde confiteor. nec unquã
abhac fide ibo retrorsũ. Hec illa
audiens. iracundiȩ furore succen¬
sa. app̃hensa ꝑ comã capitis puellã.
interrã conlidit. & diu calcib uer¬
beratã ac sanguine cruentatã iussit
spoliari. & piscinȩ inmergi. Sed
ut asserunt multi. nũ quã animũ

Expanded text:
non habebat, pepulit a palpebris. non habebat, pepulit a palpebris. Erant autem Leuvichildo regi ex alia uxore duo filii, quorum senior Sigiberti, junior Chilperici regis filiam desponsaverat. Sed Ingundis Sigiberti regis filia cum magno apparatu in Hispanias directa, ab avia Goisvintha cum gaudio magno suscipitur; quam nec passa est in relegione catholica diu commorare; sed ut rebaptizaretur in Arriana herese, blandis coepit sermonibus inlecere. Sed illa viriliter reluctans, coepit dicere: 'Susatis me ab originali peccato baptismo salutari semel ablutam fuisse, et sanctam Trinitatem in una aequalitate esse confessam. Haec me credere ex toto corde confiteor, nec unquam ab hac fide ibo retrorsum. Haec illa audiens, iracundiae furore succensa apprehensam per comam capitis puellam in terram conlidit, et diu calcibus verberatam ac sanguine cruentatam iussit spoliari et piscinae inmergi; sed, ut adserunt multi, numquam animum
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ ipsigladio trucident᷑. Vt
sicut ego amplius uiuere nonquȩo.
ita nec illi post meũ obitũ glorient᷑
sed sit unus dolor. nostris pariter
aceorũ amicis. Haec effata. in
felicẽ animã tradidit. Rexueris
ꝑacto ex more instinctu. oppressi
iniquȩ coniugis iuram̃to. impleuit
p̃ceptũ iniquitatis. Nã duos med
qui ei studiũ adhibuerant gladio
ferire p̃cepit. qđ non sine peccto
factũ fuisse multorũ concessit
prudentia
AENAEO ANNO in hispanis
xp̃ianis ꝑ secutio fuit. Multis
exilus dati. facultatib priuati.
fame decocti. carcere mancipat
uerberib affecti. ac diuersisst¬
plicus trucidati sunt. Caput
quoq. huiussceleris. gor suintha
fuit. quã post athanachildi regis
conubiũ rex leuui childus acceper
Sed quȩ dĩ seruis notã humilitats
inflixerat. ꝓsequente ultione diu¬
na. ipsa quoq est omnib populis
facta notabilis. Nã unũ oculũ
nubs alba contegens. lum̃ qđ mens

Expanded text:
statim ipsi gladio trucidentur, ut statim ipsi gladio trucidentur, ut sicut ego amplius vivere non queo, ita nec illi post meum obitum glorientur, sed sit unus dolor nostris pariter ac eorum filicem animam tradidit. Rex vero, peracto ex more iusticio, oppressus iniquae coniugis iuramento, implevit piaeceptum iniquitatis. Nam duos medicos, qui ei studium adhibuerant, gladio ferire piaecepits; quod non sine peccato facto fuisse, multorum censit prudentiaagna eo anno in Hispaniis Christianis persecutio fuit, multique exsiliis dati, facultatibus privati, fame decocti, carcere mancipati, verberibus affecti, ac diversis suppliciis trucidati sunt. Caput quoque hujus sceleris Goisvintha fuit, quam post Athanachildi regis connubium rex Leuvichildus acceperat; sed quae Dei servis notam humilitatis inflixerat, prosequente ultione divina, ipsa quoque est omnibus populis facta notabilis. Nam unum oculum nubes 248 alba contegens, lumen quod mens
Abbreviated transcription (Latin):
s̃m̃ exala: Quẽ inbasilica scõrũ
crispini & q ispiniani martyrũ sepe¬
lierur magnusq hic planctus ommi
popuo fuit: Nam uiri lugentes.
malieresq lugubrib: uestim̃tis indutȩ
ut sol& in coniugũ ex sequiis fieri.
ita hoc funus sunt ꝓsecutȩ. Multa
postea chilpericus rex. ecclesiis siue
basilicis. uł pauperib est largitus.
is dietus austrigildis
gunt chrãni principis regina. ab hoc
morbo consup̃ta ẽ. Sed priusquã nequã
spm̃ ex alar&. cernens qđ euadere ñ
posset. alta trahens suspiria uoluit
loeti sui habere participes. agens ut
in ex sequiis eiꝰ aliorũ funera plange¬
rentur . Fertur enĩ herodiano more.
regẽ petusse dicens: Adhuc spes ui¬
uendi fuerat. siñ inter iniquorũ medi¬
corũ manꝰ interissẽ. Nam potiones
ab illis acceptae. mihi ui abstuler̃ uitã
& fecer̃ me hanc lucẽ uelocit᷑ ꝑdere
Et ideo ne inulta morsiea p̃cereat.
quȩ so & cũ sacram̃ti interpositione
coniuro. ut cũ abhac luce discessero.

Expanded text:
m exhalavit: quem in basilica sanctorum Crispini atque Crispiniani martyrum sepelierunt. Magnus quoque hic planctus omni populo fuit; nam viri lugentes, mulieresque lugubribus vestimentis indutae, ut solet in conjugum exsequiis fieri, ita hoc funus sunt prosecutae. Multa postea Chilpericus rex ecclesiis, sive basilicis, vel pauperibus est largitus. XXXVI. His diebus Austrechildis, Guntchramni principis regina, ab hoc morbo consumpta est: sed priusquam nequam spiritum exhalaret, cernens quod evadere non posset, alta trahens suspiria, voluit leti sui habere participes, agens ut in exsequiis ejus aliorum funera plangerentur. Fertur enim Herodiano more regem petiisse, dicens: Adhuc spes vivendi fuerat, 245 si non inter iniquorum medicorum manus interissem; nam potiones ab illis acceptae, mihi vi abstulerunt vitam, et fecerunt me hanc lucem velociter perdere: et ideo, ne inulta mors mea praetereat, quaeso, et cum sacramenti interpositione conjuro, ut, cum ab hac luce discessero,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniã p&ens cunctaq sui regnum
brittaniȩ ꝑtinentes leudib fran¬
corũ in licite ꝑp&neueraent em̃¬
cdatũ spondidit & sẽꝑse & regnũ
quẽ regebat brittaniȩ subiectũ
ditione dagoberti & francoꝵ regib
adm̃sã ł ad prandiũ discũbere no¬
luit eo qđ e&̃ iudicaile religiosus
& timens dm̃ ualde. Cũq dago¬
bertꝰ residiss& ad prandiũ uidica¬
ile egrediens. depalacio ael man¬
sionẽ cdadone refrendario quẽ
cognouerat sex̃ religionis sectan¬
tẽ accessit ad prancliũ in deq in
crastino uidicaile rex dagobto
Condigne tam̃ ada gobto muneri¬
berti uuas cones om̃s feniores
t̃rȩ illius cũ ainando duce addabtũ

Expanded text:
veniam petens, cumta, que sui regnum veniam petens, cumta, que sui regnum Brittaniae pertenentes leudebus Francorum inlecete perpetraverant, emendandum spondedit et semper se et regnum quem regibat Brittaniae subiectum dicione Dagoberti et Francorum regibus ad mensam vel ad prandium discumbere noluit, eo quod esset Judacaile religiosus et timens Deum valde. Cumque Dagobertus resedisset ad prandium, Judacaile egrediens de palatio ad mansionem Dadonis referendarii, quem cognoverat sanctam religionem sectantem, accessit ad prandium, indeque in crastino Judacaile rex BritannoCondigne tamen a Dagoberto muneriberti Wascones omnes seniores terrae illius cum Hainando duce ad regem
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ uuascones superatos seu& ex
his multitudinẽ int̾ fectis om̃s do¬
mꝰ eoꝵ. in censis peculiis & reb expo¬
liant. tarctẽ uuascones oppressi
tis ducib p&entes. ꝓoittunt
segloriȩ & conspectu clagoberto
traditi cumcta ab eodẽ in iuneta im
pl&uros felicit exercit̾ absq. ul¬
lalȩsione ad patriã fuer repediti.
Sed arenberto duet naxime cũ se¬
mores & nobiliores exercit̃ sui
ꝑ neglegentiã auuasconib iual¬
le subola ñ fuiss& int̾fectꝰ. Ex¬
ercit̃ uͦ francoꝵ qͥ de burgunda
inuuasconia accesserat patrarta
uictoria redeur adꝓprias sedes
Dagobert adclipiaco residens mittit
nuntio sinbrit tania qđ brittonis
male ad miserant ue locit̃ em̃daru
& litioni suꝑ si radirent. alio quin
exercitus bargundiȩ qͥ inuuasconia
fuerat dep̃sent inbrit tanias de¬
bins:ent inruerent. Qđ audi¬
ins uidchaile rexbrit tonoꝵ cur¬
su u loci clippiaco cũ multis mu¬
nirib ad clagobertũ ꝑrex̃ ibiq

Expanded text:
tivorum vinci, Wascones superatos, seu ex tivorum vinci, Wascones superatos, seu ex his multitudine interfecta, omnesque domos eorum incensas, peculiis et rebus exspoliant. Tandem Wascones oppressi tis ducibus petentes, promittunt se gloriae et conspectui Dagoberti traditos, cuncta ab eodem injuncta iexercitus absque ulla lesionem ad patriam fuerunt repedati, si Arnebertum docem maxime cum seniores et nobiliores exercitus sui per negliencia a Wasconebus in valle Subola non fuissit interfectus. Exercitus vero Francorum, qui de Burgundia in Wasconia accesserat, patrata victuria, redit ad propries sedebus. Dagobertus ad Clippiaco resedens, mittit nuncius in Brittania, que Brittanes male admiserant veluciter emendarint et dicione suae se traderint; alioquin exercitus Burgundiae, qui in Vasconiam fuerat, de presenti Brittanias debuissint inruere. Quod audiens Iudacaile rex Brittanorum, corso veluci Clippiaco cum multis munerebus ad Dagobertum perrexit, ibique
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis occasionib in imicitias
tendens paulatĩ contrasighib tũ
iã tunc corperaet rebellare.
Sedut dictũ est sic agebat diligit
cerent da gobtꝰ deuniuersoree¬
no burgundiȩ exercitu ꝓmout¬
re iub& statuens eis caput ex¬
ercitꝰ nom̃ chado in refrendario
qͥ tẽporib theuderici regis quo¬
uandalmarꝰ. ualdericus. ermen¬
ricus. barontus. ariarđ. ex gene¬
re francoꝵ rãlenus. ex genere
romano. uinllibadus. patricius.
ex genere burgundionũ aighino
exgenere saxonoꝵ excepto comi¬
tib plurimis quiducẽ suꝑse ñ ha
bebant ininiasconia cũ exercitu
prexissent & totã uuascomȩ pa¬
triã abexerutu burgundiȩ fuisse¬
replaa uuasco xes drint̃ montiũ rii¬
prȩliare corpissent t roꝵ moserat
tergauertentes dũcesmrent se
eẽ superandos in paucis u&lium
montes ꝑenneos latebrã dantes
se locis tutissimis ꝑrupes eidem
montiũ conlocantes latiterent
exercit̾ postergũ eoꝵ cũ ducibus

Expanded text:
diversis occasionibus inimicitias diversis occasionibus inimicitias tendens, paulatim contra Sigibertum jam tunc coeperat rebellare. Sed, ut dictum est, sic agebat: Qui diligit cerent, Dagobertus de universo regno Burgundiae exercitum promovere jubet, statuens eis caput exercitus, nomine Chadoindum, referendarium, qui temporibus Theuderici quoWandalmarus, Waldericus, Ermenricus, Barontus, Hairhardus ex genere Francorum, Ramelenus ex genere Romano, Willebadus patricius ex genere Burgundionum, Agino ex genere Saxonum, excepto comitibus plbebant, in Wasconia cum exercitu perrexissent, et tota Wasconiae patria ab exerrepleta, Wascones de inter montium rupipraeliari coepissent, ut eorum mos est, terga vertentes, dum cernerent se esse superandos, in fauces vallium montiumque pinnas latebram dantes, se locis tutissimis per rupes ejusdem montis collocantes latitarent: exercitus post tergum eorum cum ducibus
Abbreviated transcription (Latin):
cdagob̾ti eidẽ filius nom̃ ehlo¬
dourus denantil de regina natꝰ
fuiss& consilio nrustrasioꝵ eoꝵ
ad monitione ꝑpactionis uinculũ
cũ syghibto filiosuo firmasse di¬
noscit᷑ & austrasiorũ om̃s primati
pontifices c&eriq leudis srgibti
manꝰ eoꝵ ponentes in suꝑ sacram̃¬
tis firmauer̃ ut neptrico & bur¬
gundia soledato ordine ad regnũ
chloloueo p̾dagobti discessum
aspicer&. aust̃ uero idẽq ordine
solilato eo qđ depopulo & chespacio
t̃rȩ e& coȩquans ad regnũ sygibti
idẽq in integritate deber& aspi¬
cer& & quicquid ad regnũ austra¬
sioꝵ iã olim ꝑtinerat hoc sygibert᷑
rex suȩ dicioni regendũ reciper&
&chlodouro regimini subicer&.
Sedhas pationes austrasii t̾rore
dagob̾ti coaeturellent nollent
firmasse uisi sunt qđ postea tẽpo¬
rib sigibti &chlodouri regib con¬
seruatũ fuisse constat.LXXU.
adul fus dux filius chamaro
qũ dagobt toringa ducẽ insti¬
tuit plures uicib cũ exercitu

Expanded text:
Dagoberti eidem filius, nomine Chlodoveus, de Nantechilde regina natus fuisset, consilio Neustrasiorum, eorumque admonitione, per pactionis vinculum cum Sigiberto filio suo firmasse dinoscitur. Et Austrasiorum omnes primates pontevecis citirique leudis Sigyberti manus eorum ponentes insuper, sacramontis firmaverunt, ut Neptreco et Burgundia soledato ordene ad regnum Chlodoviae post Dagoberti discessum aspecerit; Aoster vero idemque ordine soledato, eo quod et de populo et de spacium terre esset quoaequans, ad regnum Sigyberti idemque in integretate deberit aspecere; et quicquid ad regnum Aostrasiorum iam olem pertenerat, hoc Sigybertus rex suae dicione rigendum recipere et Chlodovei regimini subjiceretur. Sed has pactiones Austrasii terrore Dagoberti coacti vellent nollent firmasse visi sunt. Quod postea temporibus Sigiberti et Chlodovei regum conservatum fuisse constat. LXXVII. Radulfus dux illius Chamari, quem Dagobertus Thoringiae ducem instituit, pluribus vicibus cum exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
ut tã degener & stultus ita magno
regi respondeat : Verũ & ubi
desiderius de consilio epĩ cõperit
quȩ fuerant dicta. ira cõmotus
manus ineũ iniecit. Caesumq
cõmunit̃ hastis pugnis & calcibus.
ac fune reuinctũ exilio dãpna¬
uer̃. resq eius tã ꝓprias quam
eccłae integre auferentes.
Iuaddo autẽ qui erat maior domꝰ
reginȩ rigundis. se eidẽ copu¬
lauit. R eliqui uero qui cũ eo
abierant. ꝑ fugã dilapsi sunt.
xXIIII.

Expanded text:
ut tam degener et stultus ita magno ut tam degener et stultus ita magno regi respondeas? Verum ubi et Desiderius de consilio episcopi comperit quae fuerant dicta, ira commotus manus in eum injecit, caesumque communiter hastis, pugnis, et calcibus, ac fune revinctum, exsilio damnaverunt, res ejus, tam proprias quam ecclesiae, integre auferentes. Waddo autem, qui erat major domus reginae Rigunthis, se eisdem copulavit; reliqui vero qui cum eo abierant, per fugam dilapsi sunt. XXVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
xINde ⁊nolo sã digressus. erisi
nuntios ad magnulfũ ep̃m eiu
tatis. ut abeo susciperet᷑. Sedilli
non in memor prioris iniuriae quꝰ
ꝑ sigulfũ quondã quise in regno
eleuare uoluit ꝑtulerat. dicit
ergo parati. & si uoluerit deside¬
rius dux hanc calamitatẽ inducer
suꝑnos. simili ut sigulfus sorte
depereat. sitq omnib exemplũ.
nequis ex traneorũ francorũ regi
audeat uiolare. His ita resistei¬
tibus & bellũ prȩparantib adie¬
niente gundo uualdo cũ magno
exercitũ. cũ uidissen qđ sustine
ñ possint. susceper̃ eum. Post
der&. ait . Filiũ te chlothari
regis asseris : sed utrũ sit uerũ
annon ignoramꝰ : uelsi possis uin¬
dicare cȩpta. incredibile habetur
apud animos nr̃os. At illeait
Ego regis chlothariisũ filus &
partẽ regni dep̃senti sũ ꝑcep¬
turus & usq parisius uelociter
accedã. & ibi sedẽ regni statuã
nullus destirpe regũ francorũ re¬
cũ audiss&. eletata manu alapis
cicidit ep̃m dicens . Non pud&

Expanded text:
xinde Tholosam digressus, emisit nuntius ad Magnulfum episcopum civitatis, ut ab eo susciperetur. Sed ille, non inmemor prioris iniuriae, quam per Sigulfum quondam, qui se in regno elevare voluit, pertulerat, dicit ergo parati, et si voluerit Desiderius dux hanc calamitatem inducere super nos, simili ut Sigulfus sorte depereat; sitque omnibus exemplum, ne quis extraneorum, Francorum regnum audeat violare. His ita resistentibus et bellum parantibus, adveniente Gundovaldo cum magno exercitu, cum vidissent quod sustinere non possent, susceperunt eum. Posthderet, ait: Filium te Chlothacharii regis adseris, sed utrum sit verum an non, ignoramus. Vel si possis vindecare coepta, incredibile habetur apud animos nostros'. At ille ait: Ego regis Chlothacharii sum filius et partem regni de praesenti sum percepturus; et usque Parisius velociter accedam et ibi sedem regni statuam'nullus de stirpe regum Francorum reexandisset, elevata manu alapis cecidit episcopum, dicens: Non pudet
Abbreviated transcription (Latin):
utei ꝑsingulos annos tributa ĩposita
reddire debeat iub&. Atille &
dep̃senti soluit. & deinceps solui¬
turũ seesse ꝓmittit
XXXIII.

Expanded text:
er singulos annos tributa imposita reddere debeat, jubet. At ille et de praesenti solvit, et deinceps soluturum esse se promittit. XXXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Rt cedente alioquin anno sequen¬
te egregius bellator carł princeps
regionẽ burgundiȩ sagacit penetrauit
fines regni illius leudib suis ꝓbeatissi
uiris indistriis adresistendas gentes rebelles
& indelesstatuit. Pace patrata iugduno
galli asuis fidelib: tradidit. Furmata for¬
dera udiciaria reũsus.ẽ. uictor ficlucia¬
lit̃ agens. In illis quippe dieb eodo lux
mostuus ÷. Hȩc audiens p̃fat̾ princeps
arlus inito consilio ꝓcerũ suoꝵ chenuo lige¬
re fluuio transiit usq garonnã ł urbem
burgudigalensẽ ł castro blauia ueniensoc¬
cupauit illãq regionẽ corpitꝰ ac subiu

Expanded text:
rocedente alioquin anno sequente, egregius bellator Carlus princeps regionem Bfines regni illius leudibus suis probatissimis, viris industriis ad resistendas gentes rebelles et infideles statuit, pace patrata, Lugdono Gallia suis fidelibus tradidit. Firmata foedera iudiciaria, reversus est victor fiducialiter agens. 15. In illis quippe diebus Eodo dux mortuus est. Haec audiens praefatus princeps Carlus, inito consilio procerum suorum, denuo Ligere fluvio transiit, usque Geronnam vel urbem Burdigalensem vel castro Blavia veniens, occupavit illamque regionem coepit hac
Abbreviated transcription (Latin):
Illsq mutuo c̃ fligintib sarracinis deiuetat
ꝓstrati ceriuntes ngẽ eoꝵ int̾fritũ infurã
lapsit̃ga uerter̃. qͥ euaserant cupuntes naui
eurctione euadere ĩ stagnũ maris. nat niuis
sibim& mutuo conatu ĩ siliunt. naox franciũ
nauib: & uculis irmaturus suꝑeos ĩsiliunt
suffocantesq ĩ aqͥs intrrimunt. Suq. frad
triũ phantes dehostib p̃dã magnã & spolua
capiunt. capta multitudie cap̃tiuoꝵ.
cũ duce uictore. regionẽ goticã depopolu
urbes famosissimas nemausũ agatẽ adit̃¬
ris funditꝰ muros & moenia destruentis
ignr subposita ẽcremant suburbana ccali
illius regionis deuastant. De uicto adue¬
sariorũ agmine. xp̃o ĩ om̃ib: pͣsulȩ & capie

Expanded text:
ligentibus, Sarracini devicti atque prostrati, cernentes regem eorum interfectum, in fugam lapsi terga verterunt; qui evaserant cupientes navale evectione evadere, in stagnum maris natantes, namque sibimet mutuo conatu insiluunt. Mox Franci cum navibus et iaculis armaturiis super eos insiluunt, suffocantesque in aquis, interimunt. Sicque Franci triumphantes de hostibus, praeda magna et spolia capiunt; capta multitudine captivorum, cum duce victore regionem Goticam depopulant. Urbes famosissimas Nemausum, Agatem hac Biterris, funditus muros et moenia destruens, igne subposito, concremavit; suburbana et castra illius regiones vastavit. Devicto adversariorum ag
Abbreviated transcription (Latin):
comitib cõmoto exerertu partib purncis
dirigit auennionẽ urbẽ uenientes arlis
ꝓperans ꝑ accessit cunctãq. regionẽuse
litꝰ maris magnisuȩ domiuationi resti¬
tuit. fugato cduer mauronto inprre¬
trabilib tutissimis ruppib maritimi
munitionib: pͣfat̾ princeps carł cuncta
sibim&. ad quisita regna uictor regris¬
sus ÷ nullo contraeũ rebellante. Rruer¬
susq in regione francoꝵ egrotare cor¬
pit inuilla uermbrea suꝑisra fluuium.

Expanded text:
comitibus, commoto exercitu, partibus Provintie diriget. Avennionem urbem venientes, Carlus properans peraccessit cunctamque regionem usque litus maris magni sue dominationi restituit, fugato duce Mauronto inpenetrabilibus, tutissimis rupibus, maritimis munitionibus. Praefatus princeps Carlus, cuncta sibimet adquisita regna, victor regressus est, nullo contra eum rebellante. Reversusque in regione Francorum, egrotare coepit in villa Vermbria super Isra fluvium.
Abbreviated transcription (Latin):
eis accepit. sicq opitulante el nõ uictor
remeauit adppria. Denuo rebellante
gente ualidais mahelitarũ quosmodo
saracenos corrupto uocabulo ñ cupan
in rũpentesq rodanũ fliuuũ in sidianti¬
b infidelib homonib subdolo & fraude
saracini collecto hostile agmine ingre¬
diunt᷑. Illisq rebellantib ea regione
uistati. atẽtrauir egregius carlus dux ger¬
manũ suũ iurũ industris̃. cal debranco duer
cũ reliquis ducib &i omgib illis prtib
cũ apraratu hastili A rig& quiq p̃pperr¬

Expanded text:
eis accepit; sicque, oppitulante Domino, victor eis accepit; sicque, oppitulante Domino, victor remeavit ad propria. 20. Denuo rebellante gente valida Ismahelitarum, quos modo Sarracinos corrupto vocabulo nuncupant, inrumpentesque Rodanum fluvium, insidiantibus infideles hominibus sub dolo et fraude,Sarracini, collecto hostile agmine, ingrediuntur; illisque rebellantibus, ea regione vastata. Ad contra vir egregius Carlus dux germanum suum, virum industrium Childebrando ducem cum reliquis ducibus et comitibus illis partibus cum apparatu hostile diriget. Quique pr
Abbreviated transcription (Latin):
simã maritimã frigionũ nimis crudelit̃
rebellantẽ p̃ fat̾ princeps audact̃ nauali
euretionẽ ꝓꝑat certatĩ altomare ingres¬
sus nauiũ copia adimata anistrachia & austra
gundie fluuio castraponens bobonẽ gentibẽ
tria c̃ triuit atq ẽbusit igne. Cũ magna
ercitii partib: burgundi x dirigit iugdu¬
nũ galliȩ urbẽ maiores natu atq p̃fectꝰ
eiꝰ dẽ ꝓuintiȩ suaditione reipubliee sub¬
iugauit usq massiliensem urbẽ ł arla¬
tũ suis iudicib constituit cũ magnis
thes auris & muerib: in francoꝵ regnore¬
meauit in sedẽ principictꝰ sui. Itẽq
rebellantib saxones paganissimꝰ qͥ
ultrarenũ fluuiũ consistunt strenuus
uir carlus hostẽ cõmoto francoꝵ ubi lip¬
pia fluuius renũ amnẽ ingredit᷑. sagaci
intentione trans meauit. maxima expar¬
de regionẽ illa durissimã strauit. gentẽ¬
q. illã seuissimã exparte trubutarus
ẽt̃ p̃cepit. atq quã plures hospitib ab

Expanded text:
imam Frigionum nimis crudeliter rebellantem, praefatus princeps audacter navale evectione praeparat; certatim alto mare ingressus, navium copia adunata, Unistrachia Bordine fluvio castra ponens, Bobbonem gentilem tria contrivit atque conbussit igne; cum magna ercitu, partibus Burgundie dirigit, Lugdunum Gallie urbem; maiores natu atque praefectus eiusdem provintie sua dicione rei publice subiugavit, usque Marsiliensem urbem vel Arlatum suis iudicibus constituit, cum magnis thesauris et muneribus in Francorum regnum remeavit, in sedem principatus sui. 19. Itemque rebellantibus Saxonis paganissimos, qui ultra Renum fluvium consistunt, strenuus vir Carlus, hoste commoto Francorum, in loco ubi Lippia fluviuss Renum amnem ingreditur sagace intentione transmeavit, maxima ex parte regione illa dirissima cede vastavit, gentemque illam sevissimam ex parte tributaria esse praecepit atque quam plures hospitibus ab
Abbreviated transcription (Latin):
uindiq ipsũ o aclõ & subur bana p̃occurant.
iuntis spsã ciuuitatẽ obsicdent aciẽ instru¬
unt ꝓnec insecutꝰ irbelligerator carlus
dictã urbẽ ad gredit̾. murus circũdat.
castra ponit. obsidionẽ coaceruat. in mo¬
dũ hiericho cũstrepitu hostiũ & sonitu
tubarũ. cũ machinis & restiũ funib suꝑ¬
suꝑmuros &ediũ moenia inruunt urbẽ
munitissimã in gredentes succendunt hos¬
tesinimicos suoꝵ capiunt int̾ficientes tru¬
cidant atq ꝓsternut & insua ditione effica¬
cit̃ restituunt. Uictor igit᷑ atq bellator in¬
signis carł intrepiđ rodanũ fluuiũ cũ exer¬
citu suo transut. gothoꝵ fines pae rauit usq
nar bonensẽ galliã ꝑaccessit. ipsã urbẽ cebe¬
berrimã atq. me tropolimeoꝵ obsecdit. suꝑ adice
s̃lucuo munitionẽ ingirũ in modũ ariesũ in¬
strux̃. rogt̃ sarracinorũ nam̃ athimacũ sa¬
tellib suis ibidt̃ reclusit castraq metat᷑.ẽ. un¬

Expanded text:
undique ipsud oppidum et suburbana praeoccupant, munitissimam civitatem obsedunt, aciem instruunt, donec insecutus vir belligerator Carlus praedictam urbem adgreditur, muros circumdat, castra ponit, obsidionem coacervat. In modum Hiericho cum strepitu hostium et sonitum tubarum, cum machinis et restium funibus super muros et edium moenia inruunt, urbem munitissimam ingredientes succendunt, hostes inimicos suorum capiunt, interficientes trucidant atque prosternent et in sua dicione efficaciter restituunt. Victor igitur atque bellator insignes Carlus intrepidus Rodanum fluvium cum exercitu suo transiit, Gotorum fines penetravit, usque Narbonensem Galliam peraccessit, ipsam urbem celeberrimam atque metionem in girum in modum arietum instruxit, regem Sarracinorum nomine Athima cum satellitibus suis ibidem reclusit castraque metatus est un
Abbreviated transcription (Latin):
tate nrã sicut relique habent pre¬
stiterint. pecuniã tuã cum usuris
legitimis reddemus. Iunc ille
pietate cõmotꝰ. septẽ eimilia au¬
reorũ p̃stitit. Que ille accipiens.
ꝑ ciues suos erogauit. At illi nego¬
tia exercentes. diuites per hocꝰ
effecti sunt. & usq hodie magni¬
habent᷑. Cũq ante dictus eps.
debitã pecuniã obtuliss& regi.
respondit rex. Non habeo ne¬
cessariũ hoc recipere. illud mihi
sufficit si dispensatione tua pau¬
peres qͥ opprimebant᷑ in opia.
ꝑtuã suggestionẽ ł ꝑmeã largi¬
tatẽ sunt peleuati. Et nihil exi¬
gens. antedictos ciues diuites fecit.
e functo autẽ apud

Expanded text:
tate nostra, sicut reliquae habent, praetate nostra, sicut reliquae habent, praestiterint, pecuniam tuam cum usuris legitimis reddimus'. Tunc ille pietate commotus, septim ei milia aureorum pristitit, qua ille accipiens per cives suos erogavit. At illi negutia exercentes divites per hoc effecti sunt et usqhabentur. Cumque antedictus episcopus debitam pecuniam obtulisset regi, respondit rex: Non habeo necessarium hoc recipere; illud mihi sufficit, si dispensatione tua pauperes qui opprimebantur inopia, per tuam suggestionem, vel per meam largitatem sunt relevati. Et nihil exigens, antedictos cives divites fecit. XXXV. Defuncto autem apud