comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xeris: neqͣndo obliuiscant᷑ legis tuȩ.
Q d utiq fieret: si ritus ae saera gentium
colere cõpulsi. pęnitꝰ qualecũq nom̃ suȩ
religionis minime retinerent. Qd̃ in
eoꝵ figura etiã de cain scͥptum ẽ: qͦd
constituit in eo dñs signũ. ne qͥs occide
ret eũ. Deniq cũ dixiss ne. oceidĩs eoᷤ
neqͣndo obliuiscant᷑ legis tuȩ: uelut
quereret᷑ qͥd de illis eẽt faciendũ. ut
in aliquos usus testimonii ueritatis
ñ occidant᷑. id est ñ consumant᷑. neq
obliuiscant᷑ legis dĩ: continuo subiunx.
Disꝑge illos in uirtute tua. Si enĩ uno
in loco eeñt terrarũ. ñ adiuuarent te¬
stimonio p̃dicationem ȩuangłii: quȩ
fructificat toto orbe trarũ. Idõ disꝑge
illos in uirtute tua: ut ep ipsio cuius
fuerunt negatores ꝑsecutores int̃̾fe¬
ctores. ubiq sint testes. ꝑ ipsã legẽ quã
ñ obliuiscunt᷑: in qua ẽ ille ꝓpħatus

Expanded text:
xeris, ne quando obliuiscantur legis tuae, xeris, ne quando obliuiscantur legis tuae, quod utique fieret. si ritus et sacra gentium colere compulsi penitus qualecumque nomen suae religionis minime retinerent. quod in eorum figura etiam de Cain scriptum est, quod constituit eo dominus signum, ne quis occiNe occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, uelut quaereretur, quid de illis esset faciendum, ut in aliquos usus testimonii ueritatis non occidantur. id est non consumantur neque obliuiscantur legis dei, continuo subiunxit: Disperge illos in uirtute tua. si enim uno in loco essent terrarum, non adiuuarent testimonio praedicationem euangelii, quae fructificat toto orbe terrarum. ideo: Disperge illos in uirtute tua, ut eius ipsius, cuius fuerunt negatores, persecutores, interfectores, ubique sint testes per ipsam legem, quam non obliuiscuntur, in qua est ille prophetatus,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sẽĩ: & idõ rectissime &e filiꝰ eas potest
dicere uoluntates suas. Qd uͦ in palmo
qͥnquagesimo octauo de iudeis intelligi¬
tur dicere. ne occideris eos. neq̃ndo obli¬
uiscant᷑ legis tuȩ: conuenient̃ mͥuidet᷑
intelligi ita ẽẽ p̃nuntiatum. eandem
gentem etiã debellatã atq subuersam.
in ppłi uictoris suꝑsticiones ñ fuisse. ces¬
suram. s in uetere lege mansurã: ut a¬
pud ẽẽt eã testimoniũ scͥpturarũ toto or¬
be t̾rarum. unde ȩccłia fuerat euocan¬
da. Nullo enĩ eiudentiore docum̃to
ostendit᷑ gentib. qd̾ salub̾rime adu̾ti¬
tur: ñ inopinatũ ce repentinũ aliqͥd in¬
stitutum spũ p̃sumptionis humanȩ.
ut xꝑi nom̃ in spe salutis ȩt̃nȩ tanta
auctoritate p̃polleat: s olim fuisse ꝓpħa¬
tum atq conscͥptum. Nam ipsa ꝓpħia qͥd
aliud nisi a nrĩs putaret᷑ ẽẽ conficta: si
ñ de inimicoꝵ codicib ꝓbaret᷑. Idõ ne
occideris eos. ne ipsiꝰ gentis nom̃ extin¬

Expanded text:
sancti et ideo rectissime et filius eas potest dicere uoluntates suas. Quod uero in psalmo quinquagesimo octauo de Iudaeis intellegitur dicente: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, conuenienter mihi uidetur intellegi ita esse praenuntiatum: eandem gentem etiam debellatam atque subuersam in populi uictoris superstitiones non fuisse cessuram, sed in ueteri lege mansuram, ut apud eam esset testimonium scripturarum toto orbe terrarum, unde ecclesia fuerat euocanda. nullo enim euidentiore documento ostenditur gentibus, quod saluberrime aduertitur, non inopinatum et repentinum aliquid institutum spiritu praesumptionis humanae, ut Christi nomen in spe salutis aeternae tanta auctoritate praepolleat. sed olim fuisse prophetatum atque conscriptum. nam ipsa prophetia quid aliud nisi a nostris putaretur esse conficta, si non de inimicorum codicibus probaretur? ideo: Ne occideris eos, ne ipsius gentis nomen extin
Abbreviated transcription (Latin):
tentiȩ uidetur aptius conuenire. Qͥ a
enĩ dixerat &e de absconditis tuis ad¬
impletus ẽ uent̾ eoꝵ. quib uerbis oc¬
culta dĩ iudicia significata st̃: occul¬
da qͥppe st̃ miseris. etiã qͥ gaudent in
malis: quos tradidit d̾s̃ in concupiscen¬
tias cordis eoꝵ uelut quereret᷑ unde
possint cognosci. qͥ in abscondito ira cdi
adimpleti st̃. & responderet᷑ qd̾ in eũ¬
głio dictũ est. exfructib eoꝵ cognosee¬
tis eos: continuo subiectũ ẽ. saturati
riuit iniusticiã: concepit dolorẽ. & pe¬
ꝑit iniquitatẽ. Et alibi. Deanconeupis¬
centia cũ conceꝑit. parit peccatũ. Mab

Expanded text:
tentiae uidetur aptius conuenire. quia tentiae uidetur aptius conuenire. quia enim dixerat: Et de absconditis tuis adimpletus est uenter eorum, quibus uerbis occulta dei iudicia significata sunt — occulta quippe sunt miseris, etiam qui gaudent in malis, quos tradidit deus in concupiscentias cordis eorum —, uelut quae. reretur, unde possint cognosci, qui in abscondito ira dei adimpleti sunt, et responderetur, quod in euangelio dictum est: Ei fructibus eorum cognoscetis eos, continuo sub. iunctum est: Saturati riuit iniustitiam, concepit dolorem et peperit iniquitatem et alibi: Dein concupiscentia cum conceperit, parit pe
Abbreviated transcription (Latin):
s cũ moriunt᷑: qui tam̃ cũ uiuunt. ꝑ cõ¬
munionẽ sacram̃toꝵ unitatisq cathol¬
cȩ. uident᷑ eccłiȩ copulati. Isti gͦ diuisi
st̃ a paucis. qͥ ex illis credider̃t de t̾ra:
quã sicut agrũ suũ excolit pat̾ agͥcola.
Diuisi aũt in uita sua: id ẽ hic in manife¬
sto. sicut uidemꝰ Sequit᷑ aũt. Et de ab¬
sconditis tuis adimpletꝰ ẽ uent̃ eoꝵ. idẽ
pret̾ hoc qd in manifesto diuisi st̃. etiã
de absconditis tuis quȩ in occulto red¬
dis conscientiȩ maloꝵ. adimpletꝰ ẽ uent̃
eoꝵ. Uentrẽ posuit: ꝓ int̾̃noꝵ latentiũq
secretis. Ed̾ uͦ sequit᷑. saturati st̃ porci¬
na: iam qͥd mͥ ex hoc uidet᷑ aꝑui. S q̃d̾
alii codices habent. & ueriꝰ habere ꝑ¬
hibentur: qͥa diligentiora exemplaria
ꝑ accentus notã. eande̾ uerbi greci am¬
biguitatẽ. greco scribendi more dissol¬
uunt. obscuriꝰ ẽ qͥdem. s electiori sen¬

Expanded text:
sed cum moriuntur, qui tamen cum uiuunt, per comsed cum moriuntur, qui tamen cum uiuunt, per communionem sacramentorum unitatisque catholicae uidentur ecclesiae copulati. isti ergo diuisi sunt a paucis, qui ex illis crediderunt, de terra, quam sicut agrum suum excolit pater agricola, diuisi autem in uita sua, id est hic in manifesto, sicut uidemus. sequitur autem: Et de absconditis tuis adimpletus est uenter eorum, id est praeter hoc, quod in manifesto diuisi sunt, etiam de absconditis tuis, quae in occulto reddis conscientiae malorum, adimpletus est uenter eorum; uentrem posuit pro internorum latentiumque secretis. Quod uero sequitur: Saturati sunt porcina, iam, quid mihi ei hoc uideretur, aperui. sed quod alii codices habent et uerius habere perhibentur, quia diligentiora exemplaria per accentus notam eandem uerbi Graeci ambiguitatem Graeco scribendi more dissoluunt, obscurius est quidem, sed electiori sen
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtũ habet sensũ: ꝑdens de t̾ra quam
eis dedisti. disꝑtire eos in gentib: qd̵ &e
factũ est eis. cũ graui bello expugnati
atq subuersi st̃. Illud aũt alterũ quomͦ
accipiendũ sit. non mͥ occurrit: nͥ qͥa
in cõparatione ꝑditȩ multitudinis¬
eoꝵ. reliquiȩ saluȩ factȩ st̃ utiq in pati¬
cis: a quib eos disꝑtiendos hoc ẽ diui¬
dendos atq separandos. scͥptura p̾mii¬
tiauit dicens:. dñe a paucis id ẽ areli¬
quiis quas ex illa gente saluas fecisti.
de t̾ra disꝑtire eos: ut terrã intelliga¬
mus eccłiam. hereditatẽq fideliũ atq
scõꝵ. quȩ dicit᷑ & t̾ra uiuentiũ: & que
illo etiã loco recte intelligi potest. beati
mites. qm̃ ipsi hereclitate possidebuns
trã. Cum aũt dictũ ess a paucis de t̾ra
diuide eos. additũ ẽ in uita eoꝵ: ut in
manifesto futurũ intelligeret᷑. dũ hic¬
uiuunt. Separant᷑ enĩ multi ab eccłia.

Expanded text:
apertum habet sensum, perdens de terra, quam apertum habet sensum, perdens de terra, quam eis dedisti, dispertire eos in gentibus, quod et factum est eis, cum graui bello expugnati atque subuersi sunt. illud autem alterum quo modo accipiendum sit, non mihi occurrit, nisi quia in comparatione eorum, reliquiae salvae factae sunt, utique in paucis a quibus cos dispertiendos, hoc est dividendos atque separandos Scriptura praenuntiavit, dicens, Domine, a paucis, id est, a reliquiis quas ex illa gente salvas fecisti, de terra dispertire eos: ut terram intelligamus Ecclesiam haereditatemque fidelium atque sanctorum, quae dicitur et terra uiuentium et quae illo etiam loco recte intellegi potest: Beati mites, quoniam ipsi hereditate possidebunt terram. cum autem dictum esset: A paucis de terra diuide eos, additum est in uita eorum\', ut in manifesto futurum intellegeretur, dum hicuiuunt. separantur enim multi ab ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
sum: & icdo ñ ad omĩa: qͥa ut cito fini¬
rem. festinatio ꝑlatoris urgebat. Si¬
mul etiã miserã sicut iusseras & illiꝰ
epłe exempłu. quã tuȩ caritati apud
kartaginẽ de corpoꝵ resurrectione
reseripseram: uͥ de usu m̃broꝵ exorta
erat questio. Nune gͦ ae hoc misi. & alte¬
rum alteriꝰ: qͥa nec ipsã in manꝰ tuas ꝑ¬
uenisse conieci: eo qd iterũ int̾rogasti
qued̃ã. quȩ iã me in ea respondisse le¬
go &e agnosco. S ista ꝑ quẽ dixerĩ nescio.
Scripta qͥppe caritatis tuȩ quib eã red¬
didi. sicut etiã ipsa indicat. missa st̃ mͥ
ab ippone a nrĩs: cũ eẽm apud scm̃ frẽm
ce coepischopũ nr̃m bonefaciũ. Nam eoꝵ
ꝑlatorem ñ uidi: & continuo rescripta
ñ distuli. Quia gͦ tẽ sicut scripsi ñ potu¬
eram inspicere eodices grecos: ꝓꝑt̃ q̃d̃ã
p̾salmi sextidecimi. inspexi postea quos
se posiusti. a paucis de t̾ra. Et illd̃ qͥdem

Expanded text:
sum et ideo non ad omnia, quia, ut cito flnisum et ideo non ad omnia, quia, ut cito flnirem, festinatio perlatoris urgebat. simul etiam miseram, sicut iusseras, et illius epistulae exemplum, quae tuae caritati apud Carthaginem de corporum resurrectione rescripseram, ubi de usu membrorum exorta erat quaestio. nunc ergo et hoc misi et alterum alterius; quia nec ipsam in manus tuas peruenisse conieci eo, quod iterum interrogasti quaedam, quae iam me in . ea respondisse lego et agnosco. sed istam per quem direxerim, nescio. scripta quippe caritatis tuae, quibus eam reddidi, sicut etiam ipsa indicat, missa sunt mihi ab Hippone a nostris, cum essem apud sanctum fratrem et coepiscopum nostrum Bonifatium, — nam eorum perlatorem non uidi — et continuo rescripta non distuli. Quia ergo tunc, sicut scripsi, non potueram inspicere codices Graecos propter quaedam psalmi sexti decimi, inspexi postea, quosse posuisti: A paucis de terra. et illud quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eo nauigauer̾t. cito nos dñs exhila¬
rauit nuntiantib littĩs scĩtatis tuȩ:
grãs agens ei qͥ recreat afflictos &e hu¬
miles consolat᷑. sinceritati cordis tui oc¬
casione filii & condiaconi nr̃i rufini.
quȩ ꝓxima occurrit. nẽ rescͥpta ꝑsol¬
uo. de litore ipponiensi nãq ꝓfectꝰ ẽ:
inspirauit: mͥq insinuare dignatꝰ ẽ.
Ipse &e hoc adiuuet. ipse ꝓsꝑet: qͥ ĩa cu¬
ram nrãm ex magna parte leniuit:
qͥ ꝑuectus & cõmendatus ẽ carissimꝰ
homo. ñ solũ bonis oꝑib. s etiã scĩs
orationib tuis. Litte̾ sane tuȩ uene¬
rationis. ubi multa quesisti. &e q̃renda
ammonuisti. &e querendo dociusti.
ad me ꝑuener̃t: s quas ipse continuo
comꝑi. ñ sunt redditȩ ueneratiõi tuȩ.
In quib qͥdem quatenꝰ ad int̾rogata
responderim. recolere ñ eualui: nec ea¬
rum exemplũ cũ requisissem. tibi hoc
possem recognoscere inueni. Ad noi¬
nulla tam̃ me respondisse certꝰ oĩno

Expanded text:
cum eo nauigauerunt cito nos dominus exhilarauit nuntiantibus litteris sanctitatis tuae, gratias agens ei, qui recreat afflictos et humiles consolatur, et sinceritati cordis tui occasione filii et condiaconi nostri Rufini, quae proxima occurrit, nunc rescripta persoluo; de litore Hipponiensi namque profectus est. inspirauit mihique insinuare dignatus es. ipse et hoc adiuuet, ipse prosperet, qui iam curam nostram ex magna parte leniuit, quia peruectus et commendatus est cai-issimus homo non solum bonis operibus sed etiam sanctis orationibus tuis.rationis tuae, ubi multa quaesisti et quaerenda admonuisti et quaerendo docuisti, ad me peruenerunt. sed quas ipse continuo comperi, non sunt redditae uenerationi tuae. in quibus quidem quatenus ad interrogata responderim, recolere non eualui nec earum exemplum cum requisissem, ubi hoc possem recognoscere, inueni. ad nonnulla me tamen respondisse certus omnino
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑfluarũ ue obseruationũ. ce de suꝑsti¬
tione gentilitatis. maximeq ab eis qͥ
phylosophi nuncupati st̃. & aiudaismo
cauendã ẽẽ cernebat: ubi erant umbrȩ
futuroꝵ remouendȩ: qm̃ lum̃ earum
iam xp̃c aduenerat. Cũ gͦ cõmemorass
&e cõmendass. qnͣtum certam̃ ꝓ eis ha¬
beret. & ꝓhis qͥ laodiciȩ fuerant. &e qͥ¬
cũq ñ uiderant faciẽ ei in carne. ut
cordib consolarent᷑ copulati in cari¬
tate. & in diuitiis om̃ib plenitudinis
intellectus. ad cognoscendũ misteriũ
dĩ qd̃ est xp̃c. in quo st̃ om̃s thesauri
sapientie & scientiȩ absconditi: hoc di¬
co inquit. ut nemo uos circũueniat
in ueri simili sermone. Quia ueritatiᷤᷤ
amore ducebant᷑: ueri similitudinem
illis timuit. ne deciꝑent᷑. Et id̾õ comm̃¬
dauit in xp̃o qd̃ dulcissimũ habebart.
thesaurũ scilicet sapientiȩ ce scientiȩ:
cuiꝰ nomine &e ꝓmissione induci potanͭ

Expanded text:
superfluarumue obseruationum et de superstisuperfluarumue obseruationum et de superstitione gentilitatis maximeque ab eis, qui philosophi nuncupati sunt, et a Iudaismo cauendam esse cernebat, ubi erant umbrae futurorum remouendae, quoniam lumen earum iam Christus aduenerat. cum ergo commemorasset et commendasset, quantum certamen pro eis haberet et pro his, qui Laodiciae fuerant et quicumque non uiderant faciem eius in carne, ut cordibus consolarentur copulati in caritate et in omnibus diuitiis plenitudinis intelectus ad cognoscendum mysterium dei, quodest Christus. in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, hoc dico, inquit, ut nemo uos circumueniat in uerisimili sermone. quia ueritatis amore ducebantur, ueri similitudinem illis timuit, ne deciperentur. et ideo commendauit in Christo, quod dulcissimum habebant, thesaurum scilicet sapientiae et scientiae, cuius nomine et promissione induci poterant
Abbreviated transcription (Latin):
atur. Qd̾ enĩ scͥptum ẽ. ne. tetigeritis
ne gustaueritis ne attaminaueritis.
tanquã p̃ceptum putat᷑ apłi: nescio qͥd
tangere gustare attaminare ꝓhiben¬
tis. Contra ẽ aũt: si tam̃ in tanta ista obscu¬
ritate ñ fallor. Pirrisionẽ qͥppe uerba po¬
suit eoꝵ a quib eos nolebat decipi atꝙ
seduci: qͥ discernentes cibos scđm cultu¬
ram angłoꝵ. atq ita de hoc mundo de¬
cernentes dicunt. ne tetigeritis ne gu¬
staueritis ne attaminaueritis. cũ suñ
omĩa munda mundis: & omĩs creatura
dĩ bona sit: qd̾ alio loco euident̃ ipse cõ¬
m̃dat. Totam gͦ ipsiꝰ sententiȩ circũstas¬
tiam uideamꝰ. Ita enĩ apli intentione ꝑ-¬
specta: sensũ eiꝰ quantũ ualemꝰ fortasse
tenebimꝰ. Quib eñ ista seribit. metuebat
eos seduci umbris rerũ dulci nomine
scientiȩ: &e auerti a luce ueritatis. quȩ ẽ
mine sapĩȩ: e uł scientiȩ curã. uanarũ

Expanded text:
atur. quod enim scriptum est: Ne tetigeritis, atur. quod enim scriptum est: Ne tetigeritis, ne gustaueritis, ne adtaminaueritis, tamquam praeceptum putatur apostoli nescio quid tangere, gustare, adtaminare prohibentis. contra est autem, si tamen in tanta ista obscuritate non fallor. per inrisionem quippe uerba posuit eorum, a quibus eos nolebat decipi atque seduci, qui discernentes cibos secundum culturam angelorum atque ita de hoc mundo decernentes dicunt: Ne tetigeris, ne gustaueris, ne adtaminaueris, cum sint omnia munda mundis et omnis createnter ipse commendat. Totam ergo ipsius sententiae circumstantiam uideamus; ita enim apostoli intentione perspecta sensum eius, quantum ualemus, fortasse tenebimus. quibus enim ista scribit, metuebat eos seduci umbris rerum, dulci nomine scientiae, et auerti a luce ueritatis, quae estmine sapientiae uel scientiae curam uanarum
Abbreviated transcription (Latin):
nent. ad ilła p̃destinationẽ: e scd̃m ꝓposi¬
tum acsine penitentia uocationẽ: Cur
aũt ad eã alii ꝑtineant. alii ñ ꝑtineant.
occulta causa ẽẽ potest: inusta ñ pot̃.
ꝯunqͥd enĩ iniquitas apud dm: Absit.
Nam ce hoc ad ilła ꝑtinet altitudinẽ iudi
Idõ qͥppe illa iudicia uocat: ne qͥsquã talia
fieri putet siue iniqͥtate. ⁊ i siue temeri¬
tate facientis: siue casu ce fortiutu laben¬
tib ullis partib tã dispositoꝵ sub tanta¬
senses qd̾ scͥptum ẽ. nemo uos seducat
uolens in humilitate. & cetã que secunt᷑
quousq obscura tͥ ẽẽ dixisti. nec ego ad¬
huc sine caligine intelligo: atq utinam
p̃sens de me ista quesisses. In eo qͥppe sen¬
su quẽ mͥ in his uerbis habere uideor ad¬
hibenda ẽ qued̃ã ꝓnuntiatio in uultu
ce mͦ uocis. qͥ exprimi litt̾is ñ potest:
ut ex aliqua parte aꝑiat᷑. Qd̃ ido̾ fit ob¬
scuris: qͥa ñ recte sicut existimo ꝓnunti¬

Expanded text:
nent ad illam praedestinationem et secundum proposinent ad illam praedestinationem et secundum propositum ac sine paenitentia uocationem? cur autem ad eam alii pertineant, alii non pertineant, occulta causa esse potest, iniusta non potest. numquid enim iniquitas apud deum? absit. nam et hoc ad illam pertinet altitudinem iudicolus; ideo quippe illa iudicia uocat, ne quisquam talia fieri putet siue iniquitate siue temeritate facientis siue casu et fortuito labentibus ullis partibus tam dispositossenses quod scriptum est, Nemo vos seducat uolens in humilitate et cetera, quae sequuntur, quousque tibi obscura esse dixisti, nec ego adhuc sine caligine intellego. atque utinam praesens de me ista quaesisses! in eo quippe sensu, quem mihi in his uerbis habere uideor, adhibenda est quaedam pronuntiatio in uultu et modo uocis, qui exprimi litteris non potest, ut ex aliqua parte aperiatur, quod ideo fit obscurius, quia non recte, sicut existimo, pronunti
Abbreviated transcription (Latin):
aũt uocauit: illos & iustificauit. Qͦs aũ
iustificauit: illos aegłificauit. Si d̾s ꝓ
nob̾: quis contra nos: Non st̃ in ista uo¬
catione: qͥ in fide quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑.
etiam si aliqnͣtum ambulant ñ ꝑseueran
usq in finẽ. Et utiq potuer̃t rapi ne
malicia mutaret intellectũ eoꝵ: si ad
ilła p̾destinationẽ & uocationẽ. ꝙ̃ sed̃m¬
ꝓpositũ &e sine penitentia ẽ ꝑtinerent.
Ac ne qͥsquã presumptor ita de occuilti iu¬
dicet alienis ut dicat. ido ñ rapti st̃ de
hac uita ante quã eeñt fidi desertores.
qͥa in eadẽ uita ñ fidelit̾ ambulaban.
&e hoc in eoꝵ cordib nouerat dñs ꝗͣuis
hominib alit̾ appareret. qͥd dicturus
ẽ de infantulis paruulis. qͥ pleriq ac¬
cepto in illa ȩtate xꝑianȩ gr̃e sacram̃to.
cũ sine dubio ꝑtinerent ad uitã eternã
regnũq cęloꝵ. si continuo ex hac uita
emigrarent. sinunt᷑ crescere. & ñ null
etiã apostate fiunt: Unde nisi qͥa ñ ꝑti¬

Expanded text:
autem uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. si deus pro nobis, quis contra nos? Non sunt in ista uocatione, qui in fide, quae per dilectionem operatur, etiamsi aliquantum ambulant, non perseuerant usque in finem. et utique potuerunt rapi, ne malitia mutaret intellectum eorum, si ad illam praedestinationem et uocationem, quaepositum et sine paenitentia est, pertinerent. ac ne quisquam praesumptor ita de occultis iudicet alienis, ut dicat: \'Ideo non rapti sunt ex hac uita, antequam essent fidei desertores, quia in eadem uita non fideliter ambulabant et hoc in eorum cordibus nouerat dominus, quamuis hominibus aliter appareret,\' quid dicturus est de infantulis paruulis, qui plerique accepto in illa aetate Christianae gratiae sacramento, cum sine dubio pertinerent ad uitam aeternam regnumque caelorum, si continuo ex hac uita migrarent, sinuntur crescere et nonnulli etiam apostatae fiunt? unde, nisi quia non perti
Abbreviated transcription (Latin):
bonȩ uoluntatis tuȩ coronasti nos. et
in uoluntate tua deduxisti me. & uolũ¬
tarie genuit nos uerbo ueritatis: & plu¬
uiam uoluntariã segregans ds heredi¬
tati tuȩ. &e diuidens ꝓpriũ unicuiq ꝓ
ut uuilt: & alia innumerabilia. Pinde
mirificauit om̃s uoluntates suas in il
lis. In quib nͥ in scĩs: qͥ in t̾ra st̃ er. Si
enim tra sicut supra ostendimꝰ potest
accipi in bono. ce ubi ñ additũ est er:
qͣntomagis ubi dicit᷑ t̾ra ei. Miras gͦ
fecit om̃s uoluntates suas in illis: miraᷤ
omĩno fecit: qͥa eos ex desꝑatione mira¬
bilit̾ lib̾auit. Ex hac ammiratione: excla¬
mat apłs. O altitudo diuitiarũ sap̃iȩ &
scientiȩ dĩ. Supra qͥppe dixerat. Con¬
clusit enĩ ds omĩa in infidelitate:. ut
om̃ium misereat᷑. Nã hoc etiã hic seqͥt᷑.
Multiplicatȩ st̃ infirmitates eoꝵ: ptꝰea¬

Expanded text:
bonae uoluntatis coronasti nos et: bonae uoluntatis coronasti nos et: In uoluntate tua deduxisti et: Voluntarie genuit nos uerbo ueritatis et: Pluuiam uoluntariam segregans, deus, hereditati tuae et: Diuidens propria unicuique, prout uult, et alia innumerabilia. proinde: Mirificauit omnes uoluntates sulis, in quibus nisi in sanctis qui in terra sunt ejus? Si enim terra, sicut supra ostendimus, potest accipi in bono, et ubi non additum est, ejus; quanto magis ubi dicitur, terra ejus! Miras ergo fecit omnes voluntates suas in illis: miras omnino fecit, quia eos ex desperatione mirabiliter liberavit. 7. Ex hac admiratione exclamat Apostolus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! supra quippe dixerat, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur . Nam hoc etiam hic sequitur: Multiplicat
Abbreviated transcription (Latin):
tiam secutꝰ est: & latino more dixit. sa¬
turati st̃ filiis. Qd uͦ sequit᷑. &e relique¬
runt reliquias paruulis suis: existimo
paruulos accipiendos manifestos car¬
nis filios: unde etiã sedm istã non de
porcina s de filiis expositionẽ. mance
illa sententia qua dixer̾t̾: sanguis huiͦ
suꝑ nos. & suꝑ filios nrõs. Ita enĩ reli¬
querunt oꝑum suoꝵ reliquias: par-¬
uulis suis. In qͥntodecimo aũt Palmo
qd̃ scriptũ est. mirificauit uł mirifieet õs
uoluntates suas int̾ illos. nichil ꝓhibet in¬
telligi. immo &e conuenientiꝰ uidet᷑. ñ int̃
illos s in illis: sic enĩ & greci codices ha¬
bent. Sepe aũt qd̾ habet illa lingua in
illis. nr̃i int̾pretantur int̾ illos. ubi ui¬
detur sententiȩ conuenire. Accipiamꝰ gͦ
habent: ce intelligamꝰ uoluntates erꝰ.
munera gr̃ꝙ. quȩ gratis data ẽ: id ẽ qͥa¬
uoluit: non qͥa debebat᷑. Unde ẽ. seuto

Expanded text:
tiam secutus est et Latino more dixit: Satiam secutus est et Latino more dixit: Saturati sunt filiis. quod uero sequitur: Et reliquerunt reliquias paruulis suis, existimo paruulos accipiendos manifestos carnis filios. unde etiam secundum istam non de porcina sed de filiis expositionem manet illa sententia. qua dixerunt: Sanguis huius super nos et super filios nostros; ita enim reliquerunt operum suorum reliquias paruulis suis. In quinto decimo autem psalmo quod scriptum est: Mirificauit uel: Mirificet omnes uoluntates suas inter illos, nihil prohibet intellegi, immo et conuenientius uiillos, sed, in illis. Sic enim graeci codices habent: saepe autem quod habet illa lingua, in illis. nostri interpretantur, inter illos, ubi videtur sententiae convenire. Accipiamus erhabent: et intelligamus, voluntates ejus, munera gratiae, quae gratis data est, id euoluit, non quia debebatur. unde est: Scuto
Abbreviated transcription (Latin):
de absconditis dĩ iudiciis. int̾nis cogi¬
tationũ suarũ. tanquã in uentre adim¬
pleti st̃. Bona oꝑa: boni filii st̃. Unde ad
sponsam ȩccłiam dicit᷑. Dentes tui sieut
grex detonsarũ ascendens de lauacro:
quȩ om̃s geminos creant. ae sterilis ñ
est in illis. In quo gemino fetu. geminũ
opus dilectionis agnoscit᷑: dĩ scilicet
&e ꝓximi: in quib duob p̾ceptis. tota
lex pendet & ꝓpħe. Iste aũt sensus. quo
ita exponit᷑ qd̾ scriptũ est. saturati st̃
filiis. ñ mͥ occurrerat cũ ante rescribe¬
rem: s recensui breuissimã quanda eiꝰ¬
dem p̾almi expositionẽ. quã ĩa olim
dictauerã: & hoc satis breuit̃ a me po¬
sitũ reppi. Inspexi etiã codices grecos.
utrũ datiuus casus eẽt qd dictũ est
filiis: an genitiuus. quo illa lingua utit᷑
ꝓ ablatiuo: & inueni genitiuũ. Qd̃ si
ad uerbũ int̾pretaret᷑: scͥptum eẽt. sa¬
turati st̃ filioꝵ. S recte int̾pres senten¬

Expanded text:
i iudiciis internis cogitationum suarum tamquam in uentrem adimpleti sunt; bona opera boni filii sunt, unde ad sponsam ecclesiam dicitur: Dentes tui sicut grex detonsarum ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant et sterilis non est in illis. in quo gemino fetu geminum opus dilectionis agnoscitur, domini dei scilicet et proximi, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. Iste autem sensus, quo ita exponitur, quod scriptum est: Saturati sunt filiis, non mihi occurrerat, cum ante rescriberem; sed recensui breuissimam quandam eiusdem psalmi expositionem, quam iam olim dictaueram, et hoc satis breuiter a me positum repperi. inspexi etiam codices Graecos, utrum datiuus casus esset, quod dictum est \'filiis\', an genetiuus, quo illa lingua utitur pro ablatiuo, et inueni genetiuum. quod si ad uerbum interpretaretur, scriptum esset: Saturati sunt filiorum; sed recte interpres senten
Abbreviated transcription (Latin):
oratione concludit. Ad quẽ intellectũ.
etiã uerbi greci origo nos adiuuat. Nã
eam quã dicunt ẽũcħen. raro ita scͥptaͣ
ponit. ut intelligat᷑ oratio: s plerũq
tractamꝰ: semꝑ orationẽ uocat. Unde hane
uerbi originẽ sicut suꝑiꝰ dixi. ñ nulli mi¬
nus erudite intuentes. ꝓseuchen ñ orati¬
onem s adorationẽ dicere uoluert̃: quȩ¬
uocat᷑ eũchẽ: adoratio putata ẽ ꝓ̃seuche.
Porro si usitatiꝰ ut dixi in scripturis uotũ
appellat᷑ eũchẽ. excepto nomine genera¬
lis orationis: ea ꝓpͥe intelligenda ẽ ora¬
uent᷑ aũt omĩa quȩ offerunt᷑ dõ. maxi¬
me sc̃ĩ altaris oblatio: quo sacram̃to p̾¬
dicatur nr̃m illud maximũ uotũ: qͦ
nos uouemꝰ in xp̃o ẽẽ mansuros. utiq
in cõpage corꝑis xꝑi. Cuis rei sacram̃tũ
est: qd̾ unꝰ panis unũ corpꝰ multi sumꝰ.
Idõ in hui scĩficatione &e distributionis

Expanded text:
oratione concludit. ad quem intellectum oratione concludit. ad quem intellectum etiam uerbi Graeci origo nos adiuuat; nam eam quam dicunt εὐκήν raro ita scriptura ponit, ut intellegatur oratio; sed plerumque tractamus, semper orationem uocat. unde hanc uerbi originem, sicut superius dixi, nonnulli minus erudite intuentes irpoaeoxav non orationem sed adorationem dicere uoluerunt, quuocatur eua, adoratio putata est TtpoaeoxVj. porro si usitatius, ut dixi, in scripturis uotum appellatur εὐκή, excepto nomine generali orationis ea proprie intellegenda est orauentur autem omnia, quae offeruntur deo, maxime sancti altaris oblatio, quo sacramento praedicatur nostrum illud maximum uotum, quo nos uouimus in Christo esse mansuros, utique in compage corporis Christi. cuius rei sacramentum est, quod unus panis, unum corpus multi sumus. ideo in hui
Abbreviated transcription (Latin):
habent int̾̃pellat ꝓ nobis. s postulat ꝓ
nobis. In greco enĩ quo uerbo hic posite
st̃ int̾pellationes. quas ipse posiusti po¬
stulationes: ipsũ &e illic uerbũ ẽ ubi sep
uult qd̃ ista ita posuit apłs. ut ñ sit eoꝵ
negligenda distinctio: Excepto itaq
nomine generali. & salua loquendicor¬
suetudine. sedm quã siue dicas p̃eati¬
onem siue orationẽ. siut int̃pellationẽ
siue postulationẽ: una eadẽq res intel¬
inquirenda ẽ: s ad eã liquido ꝑueni¬
re difficile ẽ. Multa qͥppe hinc dicipos¬
sunt: quȩ imꝓbanda ñ sint. S eligo in
his uerbis hoc intelligere. qͣd omĩs uel
pene omĩs frequentat eccłia: ut p̃cati¬
ones accipiamꝰ dictas. quas facimus
in celebratione sacram̃toꝵ. ante quã
illud qd̾ ẽ in dñi mensa incipiat bene¬
dici: orationes cũ benedicit᷑ ae scĩficat᷑.
& ad distribuendũ cõminuitur: quam
totã petitionẽ. fere omĩs ȩccłia dñica

Expanded text:
habent interpellat pro nobis\' sed \'postulat pro habent interpellat pro nobis\' sed \'postulat pro nobis\'; in Graeco enim, quo uerbo hic positae sunt interpellationes, quas ipse posuisti postulationes, ipsum et illic uerbum est, ubi scuult, quod ista ita posuit apostolus, ut non sit eorum neglegenda distinctio? excepto itaque nomine generali et salua loquendi consuetudine, secundum quam, siue dicas precationem siue orationem siue interpellationem uel postulationem, una eademque res intelinquirenda est, sed ad eam liquido peruenire difficile est; multa quippe hinc dici possunt, quae inprobanda non sint. Sed eligo in his uerbis hoc intellegere, quod omnis uel paene omnis frequentat ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, antequam illud, quod est in domini mensa, incipiat benedici, orationes. cum benedicitur et sanctificatur et ad distribuendum comminuitur, quam totam petitionem fere omnis ecclesia dominica
Abbreviated transcription (Latin):
similia. ꝓint̾pellationib aũt qd̾ nr̃i ba¬
bent. scdm codices eredo urõs postula¬
tiones posuisti. Hȩc int̾im duo. id ẽ qd̾
alii postulationes alii int̾pellationes in¬
t̃pretati st̃: unũ uerbũ tranferre uolu¬
fecto aduertis & nostr: aliud ẽẽ int̃pel¬
lare: aliud postulare. Non enĩ solemꝰ
dicere postulant int̾pellaturi: s int̾pel¬
lant postulaturi. Uerumptam̃ uerbũ ex
uicinitate usurpatũ. cui ꝓpinqͥtas ipsa
impetrat intellectũ: ñ est censoria nota¬
tione culpandũ. Nam & de ipso dño nr̃o
iħu xp̃o dictũ est: qd̾ int̾pellet ꝓ nob̾.
Nunqͥd nã int̾pellat: & ñ etiã postulat:
Immo uͦ qͥa postulat: ꝓ eo positũ est mn¬
t̃pellat. fuident̃ qͥppe alibi de illo dicit᷑.
&e si qͥs peccauerit. aduocatũ habemꝰ ad
patrẽ ih̾m xp̃m iustũ: ipse ẽ exoratio ꝓ
peccatis nr̃is: quãquã fortassis codices
apud uos. etiã in eo loco de dño iħu ñ

Expanded text:
similia. Pro interpellationibus autem, quod nostri hasimilia. Pro interpellationibus autem, quod nostri habent, secundum codices, credo, uestros postulationes posuisti. haec interim duo, id est quod alii postulationes, alii interpellationes interpretati sunt, unum uerbum transferre uolufecto aduertis et nosti aliud esse interpellare, aliud postulare. non enim solemus dicere \'postulant interpellaturi\' sed \'interpellant postulaturi\'; uerum tamen ex uicinitate uerbum usurpatum, cui propinquitas ipsa impetrat intellectum, non est uelut censoria notatione culpandum. nam et de ipso domino Iesu Christo dictum est, quod interpellet pro nobis. numquidnam interpellat et non etiam postulat? immo uero, quia postulat, pro eo positum est \'interpellat\'. euidenter quippe alibi de illo dicitur: Et si quis peccauerit, aduocatum habemus ad patrem Iesum Christum iustum; ipse est exoratio pro peccatis nostris. quamquam fortassis codices apud uos etiam in eo loco de domino Iesu non
Abbreviated transcription (Latin):
ano usu iã omino p̾ualuit. Qͥ aũ distin¬
ctius latine locuti st̃. p̾cationib utebart᷑
in optandis bonis: dep̾cationib uͦ in de¬
uitandis malis. Precari enĩ dicebant eẽ.
p̃cando bona optare᷑ imp̾cari mala. qͦd¬
uulgo iam dicit᷑ maledicere: dep̃cari aũ
mala p̾cando depellere. S usitatũ ĩa
loquendi modũ potiꝰ sequam᷑: ce siue p̃¬
cationes siue dep̃cationes inuenerimus.
quas greci deesis uocant: ñ putemꝰ ẽẽ
emendandu. Orationes uͦ quas grecus
habet ꝓseuchas. distinguere a precib
uł p̃cationib. omĩno difficile ẽ. Qd̃ uͦ qͥ¬
dam codices ñ habent orationes s ado¬
rationes. qͥa ñ dictũ est ingreco ẽuchaᷤᷤ
tum. sseuchas enĩ orationes dici a gre¬
cis notissimũ ẽ: & utiq aliud ẽ orare᷑ ali¬
ud adorare. Deniq ñ isto uerbo s alio le¬
gitur in greco. dñm d̾m tuũ adorabis.
&e ad orabo ad tempłu scm tuũ: &e si qua

Expanded text:
ano usu iam omnino praeualuit. qui autem distinano usu iam omnino praeualuit. qui autem distinctius Latine locuti sunt, precationibus utebantur in optandis bonis, deprecationibus uero in deuitandis malis. precari enim dicebant esse precando bona optare, inprecari mala, quulgo iam dicitur maledicere. deprecari autem mala precando depellere. sed usitatum iam loquendi modum potius sequamur et, siue precationes siue \'deprecationes\' inuenerimus, quas Graeci δεήσεις uocant, non putemus esse emendandum. orationes uero, quas Graecus habet προσευχὰς, distinguere a precibus uel precationibus omnino difficile est. quod uero quidam codices non habent \'orationes\' sed \'adorationes\', quia non dictum est in Graeco εὐχὰς tum; προσευχάς enim orationes dici a Graecis notissimum est. et utique aliud est orare, aliud adorare. denique non isto uerbo sed alio legitur in Graeco: Dominum deum tuum adorabis et: Adorabo ad templum sanctum tuum et si qua
Abbreviated transcription (Latin):
aũt pastores &e doctores. Illa plane difficil¬
lime discernunt᷑: ubi ad timotheũ scri¬
bens ait. Obsecro itaq primũ om̃iũ fieri
obsecrationes orationes: int̾pellationes
grãrũ actiones. Scdm grecũ enĩ eloquiũ:
discernenda st̃. Nam nr̃i int̃pretes uix
reppiunt᷑: qͥ ea diligent̃ & seient̃ transfer¬
re curaueruit. Ecce. enĩ sicut. ea ipse po¬
siusti. obsecro fieri obsecrationes. ñ eodẽ
posuit deesis. finde alii codices in quib
&e nr̃i sunt: ñ habent obsecrationes. s de¬
p̾cationes. Tria porro quȩ sequunt᷑. orati¬
riq latini codices sic habent. Unde si ueli¬
mus sedm latinȩ linguȩ ꝓpͥetates ista dis¬
cernere more loquendi: nrãm uł qualẽ¬
cũq scientiã fortasse tenebimꝰ s mirũ si
sententiã greci sermonis uł consuetudi¬
nis obtinebimꝰ. Precationẽ & dep̾cationẽ
multi nr̃i hoc idẽ putant: & hoc cotidi¬

Expanded text:
T APOSTOLVS. Illa plane difficilT APOSTOLVS. Illa plane difficillime discernuntur, ubi ad Timotheum scribens ait: obsecro itaque primum omnium fieri obsecrationes, orationes, interpellationes, gratiarum actiones. secundum Graecum enim eloquium discernenda sunt; nam nostri interpretes uix reperiuntur, qui ea diligenter et scienter transferre curauerint. ecce enim sicut ea ipse posuisti: Obsecro fieri obsecrationes, non eodemposuit seTQoei?. proinde alii codices, in quibus et nostri sunt, non habent \'obsecrationes\' sed \'deprecationes. tria POITO quae sequuntur: Oratirique Latini codices sic habent Unde si uelimus secundum Latinae linguae proprietates ista discernere more loquendi, nostram uel qualemque scientiam fortasse tenebimus; sed mirum si sententiam Graeci sermonis uel consuetudinis obtinebimus. precationem et deprecationem multi nostri hoc idem putant et hoc cotidi
Abbreviated transcription (Latin):
ipso: ut ñ a seipsis hoc factũ intellige̾nt.
s ab ipso: id ẽ miscdĩa eiꝰ ae grã De ꝓpħis¬
qd̃ ait apłs. quosdã qͥdem dedit ds in ȩc¬
cłia apłos. quosdã aũt ꝓph̃as: hoc intel¬
ligo qd̾ ipse scripsisti: ꝓpħas eos dictos
isto loco ex quib agabꝰ erat: ñ illos qui
glistas uͦ inuenimꝰ. quos apłos fuisse ñ
legimus: sicẽ fuer̾t marcus ce lucas. Pasto¬
res aũt ce doctores quos maxime ut
discerner̾ẽ uoluisti: eosdẽ puto eẽ sic̃
& tͥ uisũ est: ut ñ alios pastores. alios do¬
ctores intelligamꝰ. s ido cũ p̾dixiss pa¬
stores subiunxisse doctores: ut intellige¬
rent pastores. ad officiũ suũ ꝑtinere do¬
ctrinã. Idõ eni non ait quosdã aũt pa¬
stores. quosła uͦ doctores: cũ suꝑiora ipso
locutionis genere distingueret dicendo.
dam uͦ euangłistas: s hoc tanquã unũ ali¬
qͥd. duob nominib amplexus ẽ. quosclam

Expanded text:
ipso\', ut non a se ipsis hoc factum intellegerent ipso\', ut non a se ipsis hoc factum intellegerent sed ab ipso, id est misericordia eius et gratia. De pd ait apostolus: Quosdam quidem dedit deus in ecclesia apostolos, quosdam autem prophetas, hoc intellego, quod ipse scripsisti, prophetas eos dictos isto loco, ex quibus Agabus erat, non illos, qui gelistas uero inuenimus quos apostolos fuisse non legimus, sicut fuerunt Marcus et Lucas; pastores autem et doctores, quos maxime ut discerneremus uoluisti, eosdem puto esse, sicut et tibi uisum est, ut non alios pastores, alios doctores intellegamus, sed ideo, cum praedixisset pastores, subiunxisse doctores, ut intellegerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. ideo enim non ait: "quosdam autem pastores, quosdam uero doctores", sed, cum superiora ipso locutionis genere distingueret dicendo: dam uero euangelistas, sed hos tamquam unum aliquid de duobus nomin
Abbreviated transcription (Latin):
bientiũ. nimiũ se extollentiũ in deli¬
ctis suis. ꝑ yꝑbolen qͥppe significauit
suꝑbiam. tantũ se extollentẽ & tanta
elatione incedentẽ: quasi capilli uer¬
ticem ꝑambulando calcaret. Itẽ in
eodẽ p̾almo qd̾ sc̃ptum ẽ. lingua canũ
tuoꝵ ex inimicis ab ipso: ñ semꝑ in malo
accipiendi st̃ canes: alioquin ñ rep̾hen¬
derentur apud ꝓpham canes muti. nesei¬
entes latrare: & amantes dormitare. ꝑ¬
fecto enĩ laudabiles canes eeñt: si &e la¬
trare scirent. &e uigilare amarent. Et
certe illi trecenti. numero ꝑ erueis lit¬
teram sacratissimo ñ eligerent᷑ ad uic¬
toriam faciendã. qui tanquã canes
lamberent aquã: nisi aliqͥd magnum
significarent. Uigilant enĩ & latrant
laudib cũ ꝓphetia exereret᷑: lingua ca¬
num ẽ cõmemorata ñ dentes. Tuoꝵ aũt
canũ dixit. ex inimicis: id ẽ ut qͥ erant.
inimiei tui. fierent canes tui: &e latrareis
ꝓte qͥ seuiebant in te. Addidit aũt ab

Expanded text:
um se extollentium in delictis suis\'. per hyperbolen quippe significauit superbiam tantum se extollentem et tanta elatione incedentem, quasi capilli uerticem perambulando calcarent. item in eodem psalmo quod scriptum est: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, non semper in malo accipiendi sunt canes. alioquin non reprehenderentur apud prophetam canes nescientes latrare et amantes do.rmitare; profecto enim laudabiles canes essent, si et latrare scirent et uigilare amarent. et certe illi trecenti in numero per crucis litteram sacratissimo non eligerentur ad uictoriam faciendam, qui tamquam canes lamberent aquam, nisi aliquid magnum significarent. uigilant enim et latrant laudibus, cum prophetia exereretur, lingua canum est commemorata, non dentes. tuorum autem canum, dixit, ex inimicis, id est ut, qui erant inimici tui, fierent canes tui et latrarent pro te, qui saeuiebant in te. addidit autem ab
Abbreviated transcription (Latin):
nec illud te moueat: qd̾ de iudeis idẽ apłs
dicit. Scd̾m ȩuãgłium qͥdem inimici ꝓpt
uos: scd̾m electionẽ aũt dilecti ꝑꝑt̃ patres.
Altitudo qͥppe illa diuitiarũ sapientiȩ
& scientiȩ dĩ. & illa inscrutabilia iudicia
ei ce inuestigabiles uiȩ eiꝰ hanc fidelib
cordib magna ingert̃ ammirationẽ. q̃
de illiꝰ sapientia ꝑtendente a fine usq
ad finẽ fortit. & omĩa suauit̃ disponente
ñ dubitant. qͥd sit qd̾ ei placet. ut nascait᷑
crescant ac multiplicent̾. hi quos & si ma
los ñ fecit ipse: tam̃ malos futuros ẽẽ p̾sciuit.
Nimis enĩ consiliũ ei in abdito ẽ: quo etiã
malis bene utit᷑ ad ꝓuectũ bonoꝵ etiam
in hoc mirificans om̃ĩpotentiã bonitatis
suȩ: qͥa sicut illoꝵ nequitiȩ ẽ. male uti
bonis oꝑib erꝰ sic illiꝰ sapientie ẽ. bene
uti malis oꝑib eoꝵ. Hanc gͥ altitudinẽ
sacram̃ti: sic cõmendat apłs. Nolo uos
ignorare fr̃s. sacram̃tum hoc. ut ñ sitis

Expanded text:
Iudaeis idem apostolus dicit: Secundum euangelium quidem inimici propter uos, secundum electionem autem dilecti propter patres. altitudo quippe illa diuitiarum sapientiae et scientiae dei et illa inscrutabilia iudicia eius et inuestigabiles uiae eius hanc fidelibus cordibus magnam ingerunt admirationem, qui de illius sapientia pertendente a fine usque in finem fortiter et omnia suauiter disponente non dubitant, quid sit, quod ei placet, ut nascantur, crescant ac multiplicentur hi, quos etsi malos ipse non fecit, tamen malos futuros esse praesciuit. nimis enim consilium eius in abdito est, quo etiam malis bene utitur ad: prouectum bonorum etiam in hoc mirificans omnipotentiam bonitatis suae, quia, sicut illorum nequitiae est male uti bonis operibus eius, sic illius sapientiae est bene uti malis operibus eorum. Hanc igitur altitudinem sacramenti sic commendat apostolus: Nolo uos ignorare, fratres, sacra-mentum h
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis. sic̃ ad romanos apłs dicit. Si
enĩ xp̃c eũ infirmi ẽẽmꝰ ad hũe iuxta
dempꝰ ꝓ impiis mortuus ẽ. Hos dixit in¬
firmos: quos impios. Deuide paulopost
eandẽ sententiã repetens. cõm̃dat inqͥt¬
infirmos supra: eos hic peccatores appella¬
uit. Itẽ in consequentib. hoc idẽ aliis u̾biᷤ
uersans. si enĩ cũ inimici inqͥt ẽẽmꝰ recon¬
ciliati sumꝰ dõ: ꝑ mortẽ filii eiꝰ. Ae ꝑhoc in
eo qd̾ dictũ est. multiplicatȩ st̃ infirmita

Expanded text:
icut ad Romanos apostolus dicit: Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, iuxta tempus pro impiis mortuus est; hos dixit infirmos, quos impios. deinde paulo post eandem sententiam repetens: Commendat, inquinfirmos supra, eos hic peccatores appellauit. item in conse. quentibus hoc idem aliis uerbis uersans: Si enim, cum inimici essemus, inquit, reconciliati sumus deo per mortem filii eius. ac per hoc in eo, quod dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ uidet. Qm̃ corã pio uiuens impie
ee si ñ obligat. consentientẽ. eruciat sen¬
tientẽ. Dam sepe &e diu imꝑioꝵ corporib.
a scłarib potestatib &e quoꝵlibet uex¬
ationib parcit᷑: pioꝵ aũt cordib a ma

Expanded text:
quod uidet, quoniam coram pio uiuens impie, quod uidet, quoniam coram pio uiuens impie, etsi non obligat consentientem, cruciat sentientem? nam saepe et diu impiorum corporibus a saecularibus potestatibus et quorumlibet uexationibus parcitur. p
Abbreviated transcription (Latin):
scõ ae desiderabili. & in xp̃iho¬
nore suauissimo fr̃ĩ sebastia¬
no: angustinꝰ in dño sał. Quãuis ab ani¬
mo nr̃o nullomͦ te separatũ ẽes̃ ꝑmittat
dulce uinculũ caritatis: &e indesinent̾
tuos scõs mores atq colloqͥa recolamꝰ:
tam̃ benefecisti ce gra̾s agimꝰ. qd̾ nob̾ etiã
corporalis salutis tuȩ nuncios apiees
qutendo. nos plurimũ exbilarast. Sen¬
s aũ in epła tua: qd̵ tedium te detinue.¬
nt a peccatorib relinquentib legẽ dĩ.
no enĩ spũ uiuis quo dictũ ẽ. uidi insen¬
stos &e tabescebã. ꝑia ẽ ista tristicia: & si
diei potest beata miseria: uiciis alienis
tribulari ñ implicari: merere ñ herere:
dolore contrahĩ ñ amore attrahi. Hȩc ẽ
osecutio. quã patiunt᷑ om̃s qͥ uolunt in
xp̃o pie uiuere: scd̾m apłicã mordaẽẽ
uerãꝙ sententiã. Qdͥ enĩ sic ꝑsequit᷑ uitã
bonoꝵ quã uita iniquoꝵ: ñ cũ cogit i¬
mitari qd̾ displicet. s cũ cogit dolere

Expanded text:
O ET DESIDERABILI ET IN CHRISTI HONORE SUAVISSIMO FRATRI SEBASTIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quamuis ab animo nostro nullo modo te separatum esse permittat dulce uinculum caritatis et indesinenter tuos sanctos mores atque conloquia recolamus, tamen bene fecisti et gratias agimus, quod nobis etiam corporalis salutis tuae nuntios apices mittendo nos plurimum exhilarasti. sensi autem in epistula tua, quod taedium te detinuerit a peccatoribus relinquentibus legem dei; illo enim spiritu uiuis, quo dictum est: Vidi insensatos et tabescebam. pia est ista tristitia et, si dici potest, beata miseria uitiis alienis tribulari non implicari, maerere non haerere, dolore contrahi non amore adtrahi, haec est persecutio, quam patiuntur omnes, qui uolunt in Christo pie uiuere secundum apostolicam mordacem ueracemque sententiam. quid enim sic persequitur uitam bonorum, quam uita iniquorum. non cum cogit imitari. quod displicet, sed cum cogit dolere.
Abbreviated transcription (Latin):
tuã. om̃sꝙ tͥ in dño coniunctos: atq ut
hanc tanquã meã epłam deputes peto.
Et si enĩ aliã ꝓpriã mittere potuissẽ. tam̃
malui huic subseribere: ut unanimita¬
dem nrãm una etiã pagina testaretur.

Expanded text:
tuam omnesque tibi in domino coniunctos atque, ut tuam omnesque tibi in domino coniunctos atque, ut hanc tamquam meam epistulam deputes, peto; etsi enim aliam propriam mittere potuissem. tamen malui huic subscribere, ut unanimitatem nostram una etiam pagina testaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
raui dixisse apłm: qd̾ om̃s qui uolunt
in xp̃o pie uiuere. ꝑsecutionẽ patiunt᷑
ce tanto amariꝰ. quanto interiꝰ donec di¬
luuiũ transeat:. ubi archa continet cor¬
uum ce colũbam. S in here fr̃ illi a quo
audisti: qͥ ꝑseuerauerit usq infinẽ. hic
saluus erit. Conuingere dño. ut crescat.
in nouissimis uita tua. Scio enĩ ñ deeẽ
recreationẽ cordis. de frĩb bonis. Huic
adiunge ꝓmissiones dĩ fideles magnas.
certas sempit̾nas:. ipsiꝰq tolerantiȩ in ꝑ¬
durbabiłe ineffabile̾q mercedẽ: re uide
quã uerũ dño cantes. scdm multitudi¬
nem doloꝵ meoꝵ in corde meo. consolati¬
ones tuȩ iocundauert anim̃a meã. Mitte.
fri firmo litteras nras. Sc̃itatẽ tuã ce fa¬
miliã di. quȩ tuo ministerio gubernat᷑.
frs̃ &e sorores quȩ apud nos st̃ nobiscũ in
dñõ resalutant. Et aliama n nu. Incolu¬
mes ꝓ nob̾ oretis: dilectissimi ce scĩ fr̃s. Ego
alipiꝰ impensissime saluto sinceritatem

Expanded text:
m. quia omnes. qui uolunt pie in Christo uiuere, persecutionem patiuntur et tanto amarius quanto interius, donec diluuium transeat, ubi -area continet coruum et columbam. Sed inhaere, frater, illi, a quo audisti: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit; coniungere domino. ut crescat in nouissimis tua uita. scio enim non deesse recreationem cordis de fratribus bonis. huc adiunge promissiones dei fideles, magnas, certas. sempiternas ipsiusque tolerantiae inperturbabilem ineffabilemque mercedem et uide, quam uerum domino cantes: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt animam meam. mitte fratri Firmo litteras nostras. sanctitatem tuam et familiam dei, quae tuo ministerio gubernatur, fratres et sorores. quae apud nos sunt, nobiscum in domino resalutant. Et alia manu: i Incolumes pro nobis oretis, dilectissimi et sancti fratres. Ego Alypius inpensissime saluto sinceritatem
Abbreviated transcription (Latin):
cipio supͣdicti oꝑis: qd ipse adiuuet &
in pene ultimis ꝓph̃s partib in quibꝰ
gog &e magog bella narrant᷑: e in extre
mis. in quib sacratissimi ce in explicabi¬
lis templi edificatio. uarietas m̃suraq
pitis comm̃dari. tantꝰ ac talis ẽ. & sic
eruditus in lege dnĩ: ut absq nr̃o ro¬
gatu instruere uos possit: & nrãm suꝑ
cunctis questionib seripturarũ ꝓ mo¬
dulo cõmunis ingenii explicare senten¬
tiam. Incolumes uos & ꝓlixa etate flo¬

Expanded text:
cipio supra dicti operis, quod ipse adiuuet et cipio supra dicti operis, quod ipse adiuuet et in paene ultimis prophetae partibus, in quibus Gog et Magog bella narrantur, et in emis, in quibus sacratissimi et inexplicabilis templi aedificatio, uarietas mensuraqupitis commendari, tantus ac talis est et sic eruditus in lege domini, ut absque nostro rogatu instruere uos possit et nostram super cunctis quaestionibus scripturarum pro modulo communis ingenii explicare sententiam. incolumes uos et prolixa aetate flo
Abbreviated transcription (Latin):
me urbis rome uastatione confusus
est. ut iuxta uulgare ꝓuerbiũ ꝓpͥum
qͦq ignorarẽ uocabulũ: diuq tacui sci¬
ens tempꝰ ẽẽ lacrimarũ. Hoc aũt anno
cũ tres explicassem libros: subitꝰ impe¬
tus barbaroꝵ de qͥb tuus dic̃ uirgiliꝰ
lateq uagantes Parchei. ce sc̃a scͥptura
De ismahel. contͣ faciẽ om̃ium fr̃m suoꝵ
habitabit. sic egypti limitẽ. palestinȩ
pheonicis syriȩ ꝑcucurrit. ad instar
torrentis cuncta secũ trahens: ut uix
int̾ arma leges. qntomagis studia scͥp¬
turarũ: quȩ ce libroꝵ multitudine. &
silentio ac librarioꝵ sedulitate. qͦdq
uł ꝓpriũ est. securitate & ocio dictan¬
dium indigent. Duos itaq libros mi¬
si scẽ filiȩ meȩ fabiolȩ: quoꝵ exempla
si uolueris ab ipsa poteris mutuari: ꝓ
angrstia qͥppe tẽporis. alios describere.
ñ potui. Quos cũ legeris & uestibula
uideris: facilis eoniectura erit. qualsˢ
d̾i qui nos adiuuit in difficillimo pͥn¬

Expanded text:
me urbis Romae uastatione confusus me urbis Romae uastatione confusus est, ut iuxta uulgare prouerbium proprium quoque ignorarem uocabulum, diuque tacui sciens tempus esse lacri- marum. hoc autem anno, cum tres explicassem libros, subitus lmpetus barbarorum, de quibus tuus dicit Uergilius: lateque uagantes Barcaei et sancta scriptura de Ismahel: contra faciem omnium fratrum suorum habitabit, sic Aegypti limitem, Palaestinae, Phoenices, Syriae percucurrit ad instar torrentis cuncta secum trahens, ut uix inter arma leges, quanto magis studia scripturarum, quae et librorum multitudine et silentio ac librariorum sedulitate, quodque uel proprium est, securitate et otio dictantium indigent! duos itaque libros misi sanctae filiae meae Fabiolae, quorum exempla, si uolueris, ab ipsa poteris mutuari; pro angustia quippe temporis alios describere non potui. quos cum legeris et uestibula uideris, facilis coniectura erit, qualis  misericordia, qui nos adiuuit in difficillimo prin