comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bent at certe sicut ualent fidẽ porro ip̃a
quã uidet quisq ĩ corde suo ẽẽ si credit.
uel nõ ẽẽ si nõ credit. alit̾ nouimꝰ nõ si¬
cut corpora que iuidemꝰ oculis corꝑis et
ꝑ iporũ iagines quas memoriã tene¬
Inqͥ etiã absentia cogitamꝯ nͨ sicut ea
que nõ uidimꝰ et ee hiis q̃ uidumꝰ cogi¬
tatione utcũq formamꝯ. et memorie
cõmendamꝰ quo recurrimnꝰ cũ uolueri¬
mꝰ ict illit ea uel potiꝰ qualescũq ima¬
gines earũ quas ibi fiximꝰ siłit̾ recor¬
datione cernamꝰ. necͤ sicut hoiẽm ui¬
conitimꝰ et ex mot̾ib corꝑalil hoĩem
etiã cogitando. nõ sic iudet᷑ fides ĩ corde
q̃ quo ẽ ab eo cuiꝰ ẽ. sed eã tenet cer¬
ꝓpterea credere iubeam : quia id qd̾cre¬
Dere iubem᷑ uidere nõ possimiꝰ. ipam̃
que nõ uidentur uidet᷑ fides. et ip̃a tñ
tpaliter fit ĩ cordib hom̃. et si ex fide

Expanded text:
bent, at certe sicut valent. 3. Fidem porro ipsam bent, at certe sicut valent. 3. Fidem porro ipsam quam videt quisque in corde suo esse, si credit, vel non esse, si non credit, aliter novimus: non sicut corpora quae videmus oculis corporeis, et per ipsorum imagines quas memoria tenemus, etiam absentia cogitamus; nec sicut ea quae non vidimus, et ex iis quae vidimus cogitatione utccommendamus, quo recurramus cum voluerimus, ut illic ea, vel potius qualescumque imagines eorum quas ibi fiximus, similiter recordatione cernamus; nec sicut hominem viconjicimus, et ex motibus corporalibus hominem etiam cogitando; non sic videtur fides in corde in quo est, ab eo cujus est, sed eam tenet cerideo credere jubeamur, quia id quod credere jubemur videre nquae non videntur, videtur fides; et ipsa tamen temporaliter fit in cordibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
tei gestĩ ẽ. et ad scientiã ꝑtinet
que cogfitione hystorica cõtinet᷑
Noĩem aut̃ ioh̾em ĩ phantasia co¬
gitam9. que de hũcine nature no¬
ticia ĩpressa ẽ nro mẽorie. et hoc
eodẽ modo cogitãt sine qui ista nõ
credũt siue qui credũt Ttrisq em̃
notũ ẽ quid sit hõ. cuiꝰ exteriorẽ
ꝑtẽ idest corpus ꝑ corꝑis lumẽ di¬
dicerũt. ĩteriorẽ uera idest aiãm
ĩ seip̃is. quia et ip̃i hoĩes suct et
ꝑ huãã cõu̾sationẽ cogintũ tenẽt.
ut possint cogitare qd̾ d̾i fuit hõ
cui nomẽ erat ich̾es. quia et noĩa
sciũt loquẽdo et audiẽdo Qd̾ aũt
ibi ẽ missus a deo. fide tenẽt qui te¬
rẽt Et qui fide nõ tenẽt. ã dubi¬
tatione ãbigũt ã ĩfidelitate deri¬
dẽt Q triq tñ si nõ sũt ex nũo ni¬
mis ̃ sipientiũ qui dicũt ĩ corde
suo nõ ẽ deꝯ hes audiẽtes uerba
ictrũq cogitãt. Et quid sit deꝰ et
quid sit mitti a deo. et si nõ sicut res se ha¬

Expanded text:
er gestum est, et ad scientiam pertinet, quae cognitione historica continetur. Hominem autem Joannem in phantasia cogitamus, quae de humanae naturae notitia impressa est nostrae memoriae. Et hoc eodem modo cogitant, sive qui ista non credunt, sive qui credunt. Utrisque enim notum est quid sit homo, cujus exteriorem partem, id est, corpus ero, id est, animam in se ipsis, quia et ipsi homines sunt, et per humanam conversationem cognitam tenent: ut possint cogitare quod dicitur, Fuit homo cui nomen erat Joannes: quia et nomina sciunt loquendo et audiendo. Quod autem ibi est, missus a Deo; fide tenent qui tenent: et qui fide non tenent, aut dubitatione ambigunt, aut infidelitate derident. Utrique tamen, si non sunt ex numero nimis insipientium, qui dicunt in corde suo, Non est Deus , haec audientes verba, utrumque cogitant, et quid sit Deus, et quid sit mitti a Deo; et si non sicut res se ha
Abbreviated transcription (Latin):
ex uolũtate carnio neq ex uolũtate
iuri sed ex deo nati sũt. fides ista coĩs
ẽ Nõ sicut aliqua corꝑis forma cõĩs
ẽ ad uidendũ om̃i ocułis quib p̃sto ẽ.
ex ip̃a quippe una. omi cernentiũ quo¬
dãmõ informatur aspectꝰ. s sicut dici
pt̃ oĩbus hoĩb eẽ facies huãna coĩs¬

Expanded text:
ex voluntate carnis, neque ex voluntate ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt, fides ista communis est: non sicut aliqua corporis forma communis est ad videndum omnium oculis quibus praesto est; ex ipsa quippe una omnium cernentium quodam modo informatur aspectus: sed sicut dici potest omnibus hominibus esse facies humana co
Abbreviated transcription (Latin):
uero de qua ĩ hoc libro aliqñto diutiq di¬
sputare certa dispositiomis nr̃e rõe cõ¬
pellimur. quã qui habẽt fideles uocãtia.
et qui nõ hñt ĩfideles sicut hii qui uemi¬
entẽ ĩ ꝓpria dei filiũ nõ receperũt ꝙͣ¬
uis ex auditu ĩ nobis facta sit nõ tñ
ad eũ sensũ corꝑis ꝑtinet qui appella/¬
tur auditus. qm̃ nõ ẽ sonus. nec ado-¬
culos huis carnis qm̃ nõ ẽ color a cor¬
nec foris ẽ a nobis s ĩ ĩtimis nobis
nec eã quisꝙͣ hom̃i uidet ĩ alio s unꝯ¬
quisq ĩ semẽtip̃o Denq p̃t̃ et simu¬
latione confingiet putari ẽẽ ĩ quo nõ
nidet. ĩ altero ant credit eã eẽ nõ i¬
det. et tanto firmiꝯ credit quãto fruc¬
tus eius magis nouĩt. quos oꝑari so-¬
let fides ꝑ dilçiõnẽ Om̃obrẽ oĩbus
de quibuo enuãgelista subĩgit et dicit.
quotquot a ut receperũt eũ dedit eis
ꝑtãtẽ filios dei fieri hiis qui credũt
t noie eius. qui nõ ex sangĩb neq

Expanded text:
vero de qua in hoc libro aliquanto diutius disputare certa dispositionis nostrae ratione compellimur, quam qui habent, fideles vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut cornec foris est a nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per dilectionem . Quamobrem omnibus de quibus Evangelista subjungit et dicit, Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, iis qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus, neque
Abbreviated transcription (Latin):
bus notus ẽ At hõc uerbũ quatuor sil¬
labarũ quod ẽ crediderũt. sono suo qm̃
corpus ẽ ꝑ aurẽ carnis illabitur. quod
aũt significat nullo corꝑis sensu s animi
ratione cognosatur. Nisi em̃ quio sit cre¬
diderũt ꝑ am̃ nossemꝰ. nõ ĩtelligereniꝰ
quid nõ fecerĩt illi de quib dictũ ẽ. et
sui eũ nõ receperũt Sonus ergo u̾bi
forinsecꝰ ĩstrepit airib corꝑis et attinga
sensũ qui uocatur auditꝰ Epẽs quoq
hoĩs et ĩ nobis ipis nõbis nota ẽ. et
formsecꝰ ĩ aliis adest corꝑis sensib ocu-¬
lis̃ cũ idetur auribus cũ auditur tat¬
tui cũ tenetur et tangitur Habet etiã
ĩ memoria nã imagnẽ suã. ĩcorꝑalẽ
quidẽ sed corꝑi similẽ mudi denĩq ip̃i¬
us mmuribilis pulcritudo forisecꝰ p̃sto
ẽ. et aspectibus nr̃is. et ei fensiũ qui
d̾i tactus si quid eius attingimiꝰ Habet
etiã ip̃e ĩtus ĩ memoria nr̃a imiaginẽ
suã ad quã recurrimꝰ cũ eũ uel septi

Expanded text:
bus notus est. At hoc verbum quatuor syllabarum quod est, Crediderunt, sono suo, quoniam corpus est, per aurem carnis illabitur: quod autem significat, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognoscitur. Nisi enim quid sit, Crediderunt, per animum nossemus, non intelligeremus quid non fecerint illi de quibus dictum est, Et sui eum non receperunt. Sonus ergo verbi forinsecus instrepit auribus corporis, et attingit sensum qui vocatur auditus. Species quoque hominis et in nobis ipsis nobis nota est, et forinsecus in aliis adest corporis sensibus; oculis, cum videtur; auribus, cum auditur; tactui, cum tenetur et tangitur: habet etiam in memoria nostra imaginem suam, incorporalem quidem, sed corpori similem. Mundi denique ipsius mirabilis pulchritudo forinsecus praesto est, et aspectibus nostris, et ei sensui qui dicitur tactus, si quid ejus attingimus: habet etiam ipse intus in memoria nostra imaginem suam, ad quam recurrimus, cum eum vel septi
Abbreviated transcription (Latin):
ro factũ ẽ. et habitauit ĩ nobis
Et iudimꝰ gloriã eius głam qͣsi
uingeniti a pre plenũ gr̃e et ue¬
ritatis Hoc totũ qd̾ ex euuãgelio
posui ĩ p̃cedentibus sũis ꝑtibus
habet qd̾ ĩmutabile ac̃ sempit̾
In cõsequẽtib uero ꝑux¬
ta cĩ tꝑalibus meorant᷑ eter¬
na. ac ꝑ hoc aliqua ibi ad sciãm ꝑti¬
nẽt ali qua ad sapiãm. sicut ĩ libro

Expanded text:
ctum est, et habitavit in nobis. Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Hoc totum quod ex Evangelio posui, in praecedentibus suis partibus habet quod immutabile ac sempiternum in consequentibus vero permixta cum temporalibus commemorantur aeterna. Ac per hoc aliqua ibi ad scientiam pertinent, aliqua ad sapientiam, sicut in libro
Abbreviated transcription (Latin):
delcãtionẽ suã. et ideo falsũ nõ eẽ qd̾
om̃s lte uuere uelint quia om̃s ita uo¬
lũt ut quẽq delcãt ¶ Nĩ hoc ppło si peo¬
nũtiatũ eẽt ĩ theatro. om̃s id ĩ suis no

Expanded text:
delectationem suam, et ideo falsum non esse quod delectationem suam, et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Nam et hoc populo si pronuntiatum esset in theatro, omnes id in suis
Abbreviated transcription (Latin):
qd solũ ẽ btẽ uiuere ᷤ Nõ igitur om̃s
beate uiuere uolũt. p̃mo pauci hoc uo¬
lũt.si nõ ẽ btẽ uiuere insi scdm u̾tutẽ
amme uiuere quod multi nolũt Ita ne
falsũ erit unde nec ip̃e cũ achademi¬
tis oĩã dubia sint achademicꝰ cicero
dubitauit Qui cũ uellet ĩ hortensu
dialogo aliquã rẽ certã de qua nulłꝯ
abigeret sue disputationis exordiũ.
ut hoc falsũ ẽẽ dicamꝰ Quid igiturs
An dicendũ ẽ etiã si nichil sit aliud bt̃ẽ
Nmiis quidẽ hoc uidetur absurdũ Ta¬
le ẽ enĩ ac si dicamꝰ Et qui nõ uult
beate uiuere. btẽ uult uiuere Istã re¬
pugnantĩa quia audiat quis ferat .
Et tñ ad hanc cõtrudit necessitas. si et
om̃s btẽ uelle uiuere uerũ ẽ. et nõ om̃s
gustiis possit eruere. ut qm̃ diximꝯ ibi
quosq posuisse btam̃ uitã qd̾ eos inauĩe
delectanit. ut uoluptas epicurũ. u̾tus
Rnonẽ. sic aliũ aliquid aliud. nichildi¬
t̾amꝰ ẽẽ btẽ uiuere nsi uiuere scd̾m

Expanded text:
quod solum est beate vivere? Non igitur omnes beate vivere volunt, imo pauci hoc volunt, si non est beate vivere, nisi secundum virtutem animi vivere, quod multi nolunt. Itane falsum erit, unde nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo ab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium, ut hoc falsum esse dicamus. Quid igitur? an dicendum est etiamsi nihil sit aliud beate Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult beate vivere, beate vult vivere. Istam repugnantiam quis audiat, quis ferat? Et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes gustiis possit eruere, ut quoniam diximus ibi quosque posuisse beatam vitam quod eos maxime delectavit, ut voluptas Epicurum, virtus Zenonem; sic alium aliquid aliud, nihil dicamus esse beate vivere, nisi vivere secundum
Abbreviated transcription (Latin):
re.et eius ea sciã que rerũ ẽ tꝑaliũ et
mictabiliũ. ĩ cuiꝰ ĩtentionẽ cũ assumi¬
tur aliquid etiã de rebus ad exteriorẽ
hoiem ꝑtinẽtibus ad hoc assimendũ ẽ
ut aliquid inde doceatur quod rõnalẽ
adiuuet sciãm ac ꝑ hoc rerũ quas co¬
munes cũ aiañtibus ĩrationabilib ha¬
bemꝰ rõnalis usus ad ĩteriorẽ hoiem

Expanded text:
ia, ea quae rerum est temporalium et mutabilium: in cujus intentionem cum assumitur aliquid, etiam de rebus ad exteriorem hominem pertinentibus, ad hoc assumendum est ut aliquid inde doceatur quod rationalem adjuvet scientiam: ac per hoc rerum quas communes cum animantibus irrationalibus habe
Abbreviated transcription (Latin):
lcũali mẽte cernendũ ẽ Eua ĩ ie
ꝙͣtomagis quisq ꝓfecerit. tãto fiẽt
fine dubitatione sapiẽtior S ꝓpt̾
id qd̾ ait lux lucet ĩ tenebris etͦ te¬
nebre eã nõ cãphenderũt. fide uti¬
qr opus erat. qua crederet᷑ qd̾ nõ
uidetur. T enebras quippe ĩtelligi
uoluit aũsa ab huoi lu̾ce eãq mi¬
nus idonea cõtueri corda mortali¬
ñ ꝓoter qd̾ adiũgit et dicit fuit
homo missus a deo cui nomẽ exat
iohes Hic uenit ĩ testimomiũ ut
tostimoniũ ꝑhiberet de liũe nt ũ¬

Expanded text:
rnendum est. Qua in re quanto magis quisque profecerit, tanto fiet sine dubitatione sapientior. Sed propter id quod ait, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt; fide utique opus erat, qua crederetur quod non videretur. Tenebras quippe intelligi voluit, aversa ab hujusmodi luce eamque minus idonea contueri corda mortalium: propter quod adjungit et dicit, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, u
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis duodeciõ satis egimiꝰ de¬
scernera rationalis mẽtis offi¬
ciũ ĩ tꝑalibus rebus ubi nõ sola
cogintio rerũ uerũ et actio
nr̃ũ uersatur ab excellẽtiore
eiusdẽ mẽtis officio qd̾ cõtẽ¬
plandis eterms reb ĩpẽdit᷑
ac sola cognitione finitur. Cõ¬
modius aũt fieri puto ut de
scͥpturis sc̃is aliquid ĩtersem̃.
quo facilius possit iccrũq di¬

Expanded text:
s duodecimo satis egimus discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. Commodius autem fieri puto, ut de Scripturis sanctis aliquid interseram, quo facilius possit utrumque di
Abbreviated transcription (Latin):
uero ita insit huic corꝑi sicut quali¬
tas eius. ut illud subiectũ sit hec ĩ
cõmemorauanꝰ. iuxta q̃ opinãt᷑ etĩã
illi qui mentẽ ipãm negat ẽẽ corpꝰ
sed cõpaginẽ aut tꝑationẽ corꝑis
Hoc em̃ ĩterest qd̾ illi mentẽ ipãm
dicũt ẽẽ sb̾am ĩ quo subiecto sit ĩtelli¬
gentia. isti aut̃ ipãm mentẽ ĩ sb̾iecto
ẽẽ dicũt corꝑe. scilic cuꝰ ꝯpositio nel
tpatio ẽ Nñ cõsequẽter etiã ĩtelligẽ
tiã quid aliud ꝙͣ ĩ eodẽ subiecto corꝑe
existimãt . Gdui om̃s nõ aduertũt
sciri aliqua res dũ eiꝰ ignarat᷑ sbã¬
Ouaꝓpter cũ se mẽs nouit sb̾am su-¬
ã nouit. et cũ de se corta ẽ. de sb̾a
sua c̾ta ẽ Certa ẽ aũt de se sicut cõ-¬
ĩcũt ea que supra dicta sũt. nec õmo¬
ĩcerta ẽ utrũ aer ã ignis sit an ali¬
qd̾ corpꝰ uel aliquid corꝑis Nõ ẽ igit᷑

Expanded text:
vero ita insit huic corpori, sicut qualivero ita insit huic corpori, sicut qualitas ejus: ut illud subjectum sit, haec icommemoravimus. Juxta opinantur etiam illi qui mentem ipsam negant esse corpus, sed compaginem aut temperationem corporis. Hoc enim interest, quod illi mentem ipsam dicunt esse substantiam, in quo subjecto sit intelligentia: isti autem ipsam mentem in subjecto esse dicunt, corpore scilicet cujus compositio vel temperatio est. Unde consequentertiam quid aliud quam in eodem subjecto corpore existimant? 16. Qui omnes non advertunt, sciri aliqua res, dum ejus ignoratur spter, cum se mens novit, substantiam suam novit; et cum de se certa est, de substantia sua certa est. Certa est autem de se, sicut convincunt ea quae supra dicta sunt. Nec omnino certa est, utrum aer, an ignis sit, an aliquod corpus, vel aliquid corporis. Non est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor elemẽta quĩti nescio cuiꝰcor/¬
ꝑis. an ip̃ius carnis nr̃e cõpago uel
tꝑamentũ hec efficere ualeat. du¬
bitauerũt hoĩes. et alius hoc aliꝯiꝰ
affirmare conatus ẽ Diuere se tñet
meminisse. et ĩtelligere et uelle et
cogitare. et scire et iudicare quis du-¬
bitet. qñquidẽ etiã si dubitat ut ui-¬
uit. si dubitat uñ dubitet meminit.
si dubitat dubitare se ĩtelligit. si du¬
bitat certus ẽẽ nult. si dubitat cogi-¬
tat. si dubitat scit se nescire. si dubi-¬
tat iudicat nõ se tenere cõsentire o/¬
portere ẽ Euisquis igit᷑ aliũde dubitat.
de hiis oĩbus dubitare nõ debet. que
si nõ eent de ulla re dubitare nõ pos/
set Hec oiã qui uel corpus uel cõposi¬
tionẽ sen tꝑationẽ corꝑis eẽ mentẽ
putãt. ĩ subiecto ẽẽ uõlũt uideri. nt¬
Ib̾a sit aer nel ignis sine aliud aliqd̃
corpus qd̾ mentẽ putat. ĩtelligẽtia

Expanded text:
quatuor elementa quinti nescio cujus corpquatuor elementa quinti nescio cujus corporis, an ipsius carnis nostrae compago vel temperamentum haec efficere valeat, dubitaverunt homines: et alius hoc, alius aliud affirmare conatus est. Vivere se tamen et meminisse, et intelligere, et velle, et cogitare, et scire, et judicare quis dubitet? Quandoquidem etiam si dubitat, vivit: si dubitat unde dubitet, meminit; si dubitat, dubitare se intelligit; si dubitat, certus esse vult; si dubitat, cogitat, si dubitat, scit se nescire; si dubitat, judicat non se temere consentire oportere. Quisquis igitur aliunde dubitat, de his omnibus dubitare non debet: quae si non essent, de ulla re dubitare non posset. 15. Haec omnia, qui vel corpus vel compositionem seu temperationem corporis esse mentem putantsubstantia sit aer, vel ignis, sive aliquod aliud corpus, quod mentem putant; intelligentia
Abbreviated transcription (Latin):
quẽꝙ Itẽ ipam uolũtatẽ referũt
ad aliqͥuid. qd̾ ea uolũtute uolunt
Meminisse etiã se scu̾̃t. simulq sciũt
quod nemo meminisset nsi eẽt ac
multarũ rerũ noticia atq scĩa cõti¬
netur uolũtas eiũt adest ꝑ quã frua¬
mur eis uel utam᷑ fruim᷑ enĩ cogni¬
tis. ĩ quibus uolũtas ip̃is ꝓpter se
ip̃a delectata cãquiescit Etimur
em̃ eis. que ad aliud referimꝰ quo fru¬
endũ ẽ Nec ẽ alia uĩta hom̃ uiciosa
atq culpabilis ꝙͣ male utẽs et male
fruẽs De qua re nõ ẽ mĩc disserẽ/¬
di locus G ed qm̃ de natura mentis
agitur remoneaꝰ a cõsideratiõe mr̃a
om̃s noticias que capiũtur extrinse¬
cus ꝑ sensus corꝑis. et ea que posui¬
mnꝰ om̃s mẽtis de seipĩs nosse cer-¬
tasq ẽẽ ⁊̃t diligentiꝰ actendamꝯ D̾trũ
enĩ aeris sit us uiuẽdi. reminiscen/¬
di ĩtelligẽdi. uolendi. cogitandi. sniẽ¬
di iudicandi. anignis. an cerebri an
saugĩuis. an athomorũ an p̃t̾ usitata

Expanded text:
que ipsam voluntatem referunt ad aliquid, quod ea voluntate volunt. Meminisse etiam se sciunt; simulque sciunt quod nemo meminisset, nisi esset ac multarum rerum notitia atque scientia continentur: voluntas autem adest, per quam fruamur eis vel utamur. Fruimur enim cognitis, in quibus voluntas ipsis propter se ipsa delectata conquiescit: utimur vero eis quae ad aliud referimus quo fruendum est. Nec est alia vita hominum vitiosa atque culpabilis, quam male utens et male fruens. De qua re non est nunc disserendi locus. 14. Sed quoniam de natura mentis agitur, removeamus a consideratione nostra omnes notitias quae capiuntur extrinsecus per sensus corporis; et ea quae posuimus, omnes mentes de se ipsis nosse certasque esse, diligentius attendamus. Utrum enim aeris sit vis vivendi, reminiscendi, intelligendi, volendi, cogitandi, sciendi, judicandi; an ignis, an cerebri, an sanguinis, an atomorum, an praeter usitata
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina usus. p̃mũ horũ cõsiderat᷑ ĩ
illis trib quid possit quisq mẽoria ĩ¬
telligentia uolũtate Ecdm eoꝵ cõside¬
rat᷑ quid habeat quisq ĩ mẽoria. et ĩtel¬
ligẽtia quo studiosa uolũtate ꝑuenerit
Iã uero usus trius ĩ nolũtatẽ ẽ ꝑtrac¬
tante illa q̃ meoria et ĩtelligẽtia cõti¬
nẽtur. siue ad aliquid ea referat/. siue
eorũ fine delcãta cõquiescut Dti ẽ em̃
assume aliquid ĩ facultate uolũtatis:
frui ẽ autẽ uti cũ gandio nõ adhuc spei
sed iã rei Pinde omis qui fruiturutit᷑
assumit em̃ aliquid ĩ facultatẽ uolũtatis
cũ fine delcãtionis. nõ aut̃ oĩs q̃ utitur
fritur. sed id qd̾ ĩ facultate uolũtatis

Expanded text:
sideratur in illis tribus, quid possit quisque memoria, intelligentia, et voluntate. Secundum eorum consideratur, quid habeat quisque in memoria, et intelligentia, quo studiosa voluntate pervenerit. Jam vero usus tertius in voluntate est, pertractante illa quae in memoria et intelligentia continentur, sive ad aliquid ea referat, sive eorum fine delectata conquiescat. Uti enim, est assumere aliquid in facultatem voluntatis: frui est autem, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei. Proinde omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis, cum fine delectationis: non autem omnis qui utitur, fruitur
Abbreviated transcription (Latin):
eñ tribus ĩspici solent etiã ĩgema ꝑ¬
quippe tenatiꝰ et faciliꝰ puer memi¬
int. qnͣtoq acriꝰ ĩtelligit et studet ar-¬
dentius. tanto ẽ laudabilioris r̃genii.
Cũ uero de cuiꝯq doct̾na q̃ritur nõ qnͣ¬
ta firmitate ac facilitate meminerit.
uel qñto acumĩe ĩtelligat. uel quid me¬
minerit et quid ĩtelligat q̃ritur. et qr
nõ tm̃ ꝙͣ̃ doctꝰ sit cõsiderat᷑ laudabi¬
lis am̃iꝰ sed etiã ꝙͣ bonꝰ. nõ tm̃ quid
meminerit et quid ĩtelligat. uerũ etiã
quid uelit attenditur. nõ qnͣta flagrãtia
uelit s quid uelit p̾us. deinde ꝙͣtũ uelit
tũc eñ laudandꝰ ẽ aĩmꝰ uehemẽter¬

Expanded text:
enim tribus inspici solent etiam ingenia penim tribus inspici solent etiam ingenia pquippe tenacius et facilius puer meminit, quantoque acutius intelligit, et studet ardentius, tanto est laudabilioris ingenii. Cum vero de cujusque doctrina quaeritur, non quanta firmitate ac facilitate meminerit, vel quanto acumine intelligat; sed quid meminerit, et quid intelligat quaeritur. Et quia non tantum quam doctus sit, consideratur laudabilis animus, sed etiam quam bonus: non tantum quid meminerit et quid intelligat, verum etiam quid velit attenditur; non quanta flagrantia velit, sed quid velit prius, deinde quantum velit. Tunc enim laudandus est anim
Abbreviated transcription (Latin):
lĩ es̃ nõ se ẽẽ aliquid eorũ de quibus
ĩ certa ẽ. idq solũ ẽẽ se corta sit. ꝙ so¬
lũ ẽẽ se rerta ẽ Gic enĩ cogitat ignẽ.
ut aerẽ et quicquid corꝑis cogitat᷑ ne¬
q ullomõ fieri posset ut ita cogitaret
id qd̾ ip̃a ẽ ꝙ̃admodũ cogitat id qd̾ ip̃a
nõ ẽ ꝑ phansiã quippe imaginariã
cogitat hec oĩa. siue ignẽ. siue aerẽ siue
illud uel illua corpus ꝑtẽ ue ullã siue
cãpaginẽ tẽꝑationẽqͣ corꝑis nec utiq
ista oĩa. sed aliquid horũ ẽẽ di̾. Si quid
aũt horũ eẽt. alit̾ id ꝙ̃ cetera cogitaret.
scipã pñtius. sicut cogitat uiuere se et¬
memmisse se. et ĩtelligere et uelle se
Nouit em̃ hec ĩse. nec imagiat᷑ qͣsi
extra se illa sensu tetigerit sicut corꝑa¬
lia queq tãgñtur. ex quorũ cogitatĩo¬
nibus si nichil sibi affingat ut tale ali¬
quid ẽẽ se putet. quicꝙͣ ei de se r̾manet
moriã. ĩ telligentiã. uolũtatẽ In hiis

Expanded text:
iquid eorum de quibus incerta est, idque solum esse se certa sit, quod solum esse se certa est. Sic enim cogitat ignem aut aerem, et quidquid aliud corporis cogitat. Neque ullo modo fieri posset ut ita cogitaret id quod ipsa est, quemadmodum cogitat, id quod ipsa non est. Per phantasiam quippe imaginariam cogitat haec omnia, sive ignem, sive aerem, sive illud vel illud corpus, partemve illam, seu compaginem temperationemque corporis; nec utique ista omnia, sed aliquid horum esse dicitur. Si quid autem horum esset, aliter id quam caetera cogitaret, se ipsa praesentius: sicut cogitat vimeminisse et intelligere et velle. Novit enim haec in se, nec imaginatur quasi extra se sensu illa tetigerit, sicut corporalia quaeque tanguntur. Ex quorum cogitationibus si nihil sibi adiungat, ut tale aliquid esse se putet, quicquid ei de se remanet moriam, intelligentiam, voluntatem. In his
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ergo uerbi grã mens aerẽ se pu¬
tat. aerẽ ĩtelligere putat. se fñ
ĩtelligere scit. aerẽ autẽ se ẽẽ nõ sct
sed putat. secernat qd̾ putat. cernat
quod scit. hoc ei remaneat uñ illi qui-¬
dẽ dubitauerũt qui aliud atq aliud
corpus ẽẽ mentẽ putauerũt. Neq
enĩ oĩs mens aerẽ se ẽẽ existimat᷑.
sed abia ignẽ. alia cerebrũ. alieq aliud
corpus. et aliud alie sicut supra cõme¬
moraui. om̃s tñ se ĩtelligere nouerũt
et ẽẽ et uiuere Sed ĩtelligere ad id
qd̾ ĩtelligũt referũt. eẽ aũt et uiue᷑
ad seipãs et nulli ẽ dubiũ nec ꝙ̃ꝙ
ĩtelligere qui nõ uiuat nec ꝙ̃ꝙ uiue¬
re qui nõ sit Ergo cõsequẽter et ẽẽ¬

Expanded text:
um ergo, verbi gratia, mens aerem se putat, aerem intelligere putat, se tamen intelligere scit: aerem autem se esse non scit, sed putat. Secernat quod se putat, cernat quod scit: hoc ei remaneat, unde ne illi quidem dubitaverunt, qui aliud atque aliud corpus esse mentem putaverunt. Neque enim omnis mens aerem se esse existimat, sed aliae ignem, aliae cerebrum, aliaeque aliud corpus, et aliud aliae, sicut supra commemoravi: omnes tamen se intelligere noverunt, et esse et vivere; sed intelligere ad id quod intelligunt referunt, esse autem et vivere ad se ipsas. Et nulli est dubium, nec quemquam intelligere qui non vivat, nec quemquam vivere qui non sit. Ergo consequenter et e
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ĩ hac it̾a dicit nõ aliud ꝙ ea que
retro sũt obliuisci. et ĩ ea q̃ ante sũt
extendi scdm ĩtentionẽ Tutissima
T em̃ querẽtis ĩtentio. donec app̃hen¬
datur allud quo tendimꝰ. et quo exten¬
dimur Ced ea rcã ĩtentio ẽ q̃ ꝓfici/¬
scctur a fide Certa eñ fides utrãq ĩ¬
choat cognitionẽ. cognitio uero certa
nõ ꝑficietur insi post hanc uitã qua¬
uidebimꝰ facie ad faciẽ Hoc ergo sa¬
piamꝰ. ict nouerimꝰ tutiorẽ ẽẽ affectũ
uera q̃rendi. ꝙͣ ĩcognita pro cognitis
ri.et sic ĩueniamꝰ tãꝙ quesituri Cũ
em̃ cõsũmauerit hõ tũt ĩcipit Decre¬
dendis nulła ĩfidelitate dubitemꝰ. de
ĩtellige ndis nulla temeritate affirmemꝰ
In illis auctoritas tenenda ẽ. ĩ hiis ue-¬
ritas exquirenda Quod ergo ad istam
questionẽ attinet. credamꝰ prem̃ et filiũ

Expanded text:
e retro sunt oblivisci, et in ea quae ante sunt extendi secundum intentionem. Tutissima est enim quaerentis intentio, donec apprehendatur illud quo tendimus et quo extendimur. Sed ea recta intentio est, quae proficiscitur a fide. Certa enim fides utcumque inchoat cognitionem: cognitio vero certa non perficietur, nisi post hanc vitam, cuvidebimus facie ad faciem . Hoc ergo sapiamus, ut noverimus tutiorem esse affectum vera quaerendi, quam incognita pro cognitis ri: et sic inveniamus, tanquam quaesituri. Cum enim consummaverit homo, tunc incipit . De credendis nulla infidelitate dubitemus, de intelligendis nulla temeritate affirmemus: in illis auctoritas tenenda est, in his veritas exquirenda. Quod ergo ad istam quaestionem attinet, credamus Patrem et Filium
Abbreviated transcription (Latin):
et amatus Rt nero amor et qd̃ amatur
etiã sic duo sũt ¶Dõ em̃ quisquis se a/¬
mat amor ẽ nisi cũ amatur ip̃e amor.
Aliud ẽ aũt amare se. et aliud amare
amorẽ suũ Nõ emĩ amatur amor insi
iã aliquid amãs. quia ubi nichil amat̃
nullus ẽ amor Quo ergo sũt cũ se
quisq amat. amor et quod amatur
Tũc eiñ amãs et qd̾ amatꝭ unũ estꝭ
Nñ iudetur nõ ẽẽ cõsequẽs. ut u̾bi¬
cũq amor fuerit. iã tria ĩtellugantur
Aitfereramꝰ enĩ ab hac cõsideratiõe
cetera q̃ multa sut quibus hõ cõstat.

Expanded text:
et amatus. At vero amor, et quod amatur, et amatus. At vero amor, et quod amatur, etiam sic duo sunt. Non enim cum quisque se amat amor est, nisi cum amatur ipse amor. Aliud est autem amare se, aliud est amare amorem suum. Non enim amatur amor, nisi jam aliquid amans: quia ubi nihil amatur, nullus est amor. Duo ergo sunt, cum se quisque amat; amor, et quod amatur. Tunc enim amans et quod amatur unum est. Unde videtur non esse consequens ut ubicumque amor fuerit, jam tria intelligantur. Auferamus enim ab hac consideratione caetera quae multa sunt, quibus homo cons
Abbreviated transcription (Latin):
certissime fidei et ualidissime aucto¬
ritati sc̾pture dicentis. deꝯ caritas ẽ
Nõ tñ debemꝰ demare sacrilego er¬
rore ut aliquid de t̾nitate dicamꝰ qd̾
nõ treatori sed creature potius cõue¬
mat aut ĩani cogitatione fingatur
m̃sse nobis iudemur. Nũdũ de suꝑ¬
nis loquimur. nũdũ de deo pr̃e et filio
lius fortassis ĩtuetur nr̃o mẽtis ĩfir¬
mitas .ii. Ecce ego qui hoc quero cũ
aliquid amo.tria sũt. ego. et qd̾ amo.
Et ip̃e amor stõ emĩ amo amorẽ insi
amantẽ amẽ Nã g̃nõ ẽ amor. ubi
nichil a matur Tria ergo sũt. amãs.
et qd̾ amatur. et amor Eruod si nõ
amẽ nisi meip̃m. nõne duo erũt. qd̾
amo. et amor. Amans em̃ et qd̾ ama¬
tur hoc idem ẽ. qñ se ipẽ amat. sicut a¬
mare et amari. aodẽ mõ id ipm̃ ẽ. cũ se
quisq amat Eadẽ quippe res bis dicit᷑.
cũ di amat se et amatur et amat᷑ a se¬
Tut̃ nõ ẽ aliud atq aliud amare et a¬
mari. sicut nõ ẽ alius atq alius amãs

Expanded text:
rtissimae fidei, et validissimae auctoritati Scripturae dicentis, Deus charitas est : non tamen debemus deviare sacrilego errore, ut aliquid de Trinitate dicamus quod non Creatori, sed creaturae potius conveniat, aut inani cogitatione fingatur.nisse nobis videmur. Nondum de supernis loquimur, nondum de Deo Patre et Filio lius fortassis intuetur mentis nostrae infirmitas. Ecce ego qui hoc quaero, cum aliquid amo tria sunt: ego et quod amo, et ipse amor. Non enim amo amorem, nisi amantem amem: nam non est amor, ubi net quod amatur, et amor. Quid, si non amen nisi me ipsum? nonne duo erunt; quod amo, et amor? Amans enim et quod amatur, hoc idem est, quando se ipse amat: sicut amare et amari, eodem modo idipsum est, cum se quisque amat. Eadem quippe res bis dicitur, cum dicitur, Amat se, et amatur a se. Tunc enim non est aliud atque aliud, amare et amari; sicut non est alius atque alius, amans
Abbreviated transcription (Latin):
tes. et qñtũ tribuitur qd ĩtelligimiꝰ ex¬
plicare tanta cura et sollicitudine pie-¬
t̾atis cupiẽtes. ut etiã si aliquid aliud
pro alio dicimiꝰ nichil tñ dicamꝰ ĩdi¬
gnũ. ut si quid uerbi gr̃a de prẽ dicimꝰ
ip̃i trimtati. et si quid de filio qd̾ filio
iprie nõ cõgrnat. saltã cõgruat pr̃ĩ.
Aut spiũ scõ aut trinitati. itẽ si quid
aut ab uno deo ĩ ea t̾nitate. ueluti
nt̃ tuꝑimꝰ uidere. ittrũ illa extellen¬
tissima caritas ꝓpe sps̃ scõ sit Quod¬

Expanded text:
tes, et quantum tribuit quod intelligimus explicare tanta cura et sollicitudine pietatis cupientes, ut etiam si aliquid aliud pro alio dicimus, nihil tamen indignum dicamus. Ut si quid, verbi gratia, de Patre dicimus, ipsi Trinitati: et si quid de Filio, quod Filio proprie non congruat, saltem congruat Patri, aut Spiritui sancto, aut Trinitati: item si quid aut ab uno Deo ipsa Trinitate. Veluti nunc cupimus videre utrum illa excellentissima charitas proprie Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
nõ quã libet sed illã
trinitatẽ que deus ẽ
uerusq ac sũmus et
sũmus deꝰ Expec/¬
ta ergo quisquis hec
audis. Adhuc emĩ q̃¬
rimꝰ. et talia q̃rentẽ
nemo iuste᷑ rep̃hendit. si tñ ĩ fide fir/¬
missimꝰ q̃rat qd̾ aut nosse aut eloqͥ
difficillimũ ẽ Affirmantẽ uero cito
iusteq rop̃hendit. quisquis meliꝰ uel
iudet nel docet. Querite ĩquit deũ.
et uiuet aĩa nr̃a Et ne quisꝙ se tã¬
ꝙͣ app̃hendisse temere gaudeat. q̃rite
diligit deũ. hic cõgnitus ẽ ab eo Edec
sic quidẽ dixit cognouit illũ q̃ piculo¬
sa p̃sup̃tio ẽ  sed cognitus ẽ ab illo Gic
maxiẽq illo loco. frẽs ĩquit ego me
ipm nõ arbitror apphendisse. unũ aut̃
que retro oblitus ĩea q̃ ante sũt extẽ¬
tus scdm̃ ĩtentionẽ sequor ad palm̾ã

Expanded text:
non quamlibet, sed illam Trinitatem quae Deus est, verusque ac summus et solus Deus. Exspeta ergo, quisquis haec audis: adhuc enim quaerimus, et talia quaerentem nemo juste reprehendit; si tamen in fide firmissimus quaerat, quod aut nosse aut eloqui difficillimum est. Affirmantem vero cito justeque reprehendit, quisquis melius vel videt vel docet. Quaerite, inquit, Deum, et vivet anima vestra . Et ne quisquam se tanquam apprehendisse temere gaudeat: Quaerite, iligit Deum, hic cognitus est ab illo . Nec sic quidem dixit, Cognovit illum; quae periculosa praesumptio est: sed, cognitus est ab illo. Sic : maximeque illo loco, Fratres, inquit, ego me ipsum non arbitror apprehendisse: unum autem, quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intenti
Abbreviated transcription (Latin):
et ĩsepabilis oꝑatio ẽ pr̃s et filii s tũ
ita oꝑari filio de illo ẽ de quo ip̃e T idest
dea ꝓrẽ et ita uidet filius prem̃. ut quo
dũ uudet hoc ip̃o fit filius Nõ em̃ aliud
illi eͣde da pe idest nasci de pr̃e. ꝙ inde¬
re prem̃. aut aliud uidere oꝑantẽ ꝙ ꝑiter
d sdoq em̃ alia siłrter sicut pictor alias
tabulas ꝓmigit quẽ admodũ alias ab alio
pictas uidet. nec eadẽ siłiter sicut corpꝰ
basor litenis ex primiit quas aĩmꝰ cogi¬
tanit. sed quecũq ĩquit pp̃ facit. hec ea-¬

Expanded text:
et inseparabilis est operatio Patris et Filii, sed tamen et inseparabilis est operatio Patris et Filii, sed tamen ita operari Filio de illo est, de quo ipse est, id est de Patre; et ita videt Filius Patrem, ut quo eum videt hoc ipso sit Filius. Non enim aliud illi est esse de Patre, id est nasci de Patre, quam videre Patrem; aut aliud videre operantem, quam  enim alia similiter, sicut pictor alias tabulas pingit, quemadmodum alias ab alio pictas videt; nec eadem dissimiliter, sicut corpus easdem litteras exprimit, quas animus cogitavit: sed quaecumque, inquit, Pater facit, haec ea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ sed om̃e iudiciũ dedit filio Et paulo
post̾ cosequẽter ait Et ꝑtãtẽ dedit ei iudi¬
ciũ facere quia filius hoĩs ẽ Quedã por¬
ro ita. ut nec minor nec equalis tũt oñ¬
datur sed tm̃ ꝙ de prẽ sit ĩtimetur. ut ẽ
illud Sicut ht̃ pĩ uitã ĩ semetip̃o sic de¬
dit filio uctũ hrẽ ĩ somerp̃o Et illud sle¬
qr em̃ p̃t filius a se facere quicꝙ insi qͥd̾
uiderit᷑ prem̃ facientẽ Qrd̾ si ꝓpterea dic¬
tũ acceꝑinꝰ quia ĩ forma acce̾pta ex crea/¬
tura mĩnor ẽ filius. cõsequẽs erit ut p̾or
p̃ siꝑ aquas ãbulanerit. ut aliciu alte¬
rius teci nati de sputo et luto oculosa¬
pmiorte ⁊ t tetem q̃ filius ĩ carne apparẽs
ptor hoĩes fecit. ut possit ea facere qui
dixit no posse filiũ a se facere quicꝙ̃
uns qdͥ uiderit prẽm facientẽ Eaus aũt
nes delirus het ita sentiat. Restat, er-¬
go ut hec ideo dcã fint quia ĩcõritabi¬
lis eͣ uita filii sicut prĩs. et tñ de prẽ ẽ

Expanded text:
lio. Nam paulo post consequenter ait, Et potestatem dedit ei et judicium facere, quoniam Filius hominis est. Quaedam porro ita, ut nec minor nec aequalis tunc ostendatur, sed tantum quod de Patre sit intimetur, ut est illud, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso; et illud, Neque enim potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Quod si propterea dictum acceperimus, quia in forma accepta ex creatura minor est Filius, consequens erit ut prior Pater super aquas ambulaverit, aut alicujus alterius caeci nati de sputo et luto oculos aperuerit, et caetera quae Filius in carne apparens inter homines fecit , ut posset ea facere qui dixit non posse Filium a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quis autem vel delirus ita sentiat? Restat ergo ut haec ideo dicta sint, quia incommutabilis est vita Filii sicut Patris, et tamen de Patre est;
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ͣratur ip̃e diligatur. qui et illã ispinauit
mebo morderi a ꝑuersis Gratãter eñ susto¬
pit ocubã celũbiũ pulcherrima et modestis¬
pma caritas.dentẽ aũt caninũ uel enstit
cantissima hĩulitas. uel retũdit solidissimai
ueritas mairisq optabo a quolibet ĩ prehen¬
di ꝙͣ̃ sine ab eruante. siue ab adulaante lau¬
datꝭ seultus enĩ rep̃hensor formdandus
eamatori ueritatis Et em̃ aut ñmicus
rep̃hrensurus ẽ aut amicus En ergo m̃m/¬
tub ⁊ suitut feuendiis ẽ N mitus aũt si er¬
rat docendiis. si docet audiendus Laudator
uero et errãs cõfirmat errorẽ. et adulãs
ilsicit ĩ errorẽ Emẽdabit ergo me iustus

Expanded text:
quaeratur, ipse diligatur, qui et illam inspiravitquaeratur, ipse diligatur, qui et illam inspiravitmebo morderi a perversis. Gratanter enim suscipit oculum columbinum pulcherrima et modestissima charitas; dentem autem caninum vel evitat cautissima humilitas, vel retundit solidissima veritas: magisque optabo a quolibet reprehendi, quam sive ab errante, sive ab adulante laudari. Nullus enim reprehensor formidandus est amatori veritatis. Etenim aut inimicus reprehensurus est, aut amicus. Si ergo inimicus insultat, ferendus est: amicus autem si errat, docendus; si docet, audiendus. Laudator vero et errans confirmat errorem, et adulans illicit in errorem. Emendabit ergo me justus
Abbreviated transcription (Latin):
Ann om̃s hoiẽs deũ querũt
et ad ĩtelligentiã trmitatis
pro captu ĩfirmitatis hũane
anñ ĩtendic̃t. ex ꝑti difficul¬
tates laboriosas. siue ĩ ip̃a
acie mẽtis conãtes ĩtueri ĩ¬
accessibilẽ lucẽ sine ĩ ip̃a mł¬
tiplici et mult̾imoda locutione littemũ saccarũ.
ubi michi nõ uidetur nnsi atteri aĩa ut xpĩ
gr̃a glorificata dulcescat cũ ad aliquid certũ
discussa oĩ ãbiguitate ꝑuenerit. facillime de¬
bent ignoscere eriaintibus ĩ tanti ꝑuestigatio¬
ne secreti Wed duo sĩt que ĩ erure hom̃ dif¬
sicisime tollerãtur p̃suptio priusꝙ ueritas
pateat. et cũ iã patuerit p̃fiq̃te de fensio fail¬
fitatis A quibus duob ueritꝰ nimis ñ uncis
niẽtiomi ueritatis et tractationi dmorũ scõrũ¬
q librorũ si me ut p̃cor et spero deꝰ defendit
Et iinierit scito bone uolũtatis sue et gracia
dei siue ꝑ sꝙ̃tum̃ eius. sine ꝑ creatinã. que
utraq nobisꝰ ad hoc ꝓponitit̾ ĩtuenda ut ip̃e

Expanded text:
um homines Deum quaerunt, et ad intelligentiam Trinitatis pro captu infirmitatis humanae animum intendunt; experti difficultates laboriosas, sive in ipsa acie mentis conantis intueri inaccessibilem lucem, sive in ipsa multiplici et multimoda locutione Litterarum sacrarum, ubi mihi non videtur nisi atteri animam, ut Christi gratia glorificata dulcescat: cum ad aliquid certum discussa omni ambiguitate pervenerint, facillime debent ignoscere errantibus in tanti pervestigatione secreti. Sed duo sunt quae in errore hominum difficillime tolerantur; praesumptio, priusquam veritas pateat; et, cum jam patuerit, praesumptae defensio falsitatis. A quibus duobus vitiis nimis inimicis inventioni veritatis, et tractationi divinorum sanctorumque Librorum, si me, ut precor et spero, Deus defenderit atque munierit scuto bonae voluntatis suae et gratia Dei, sive per Scripturam ejus, sive per creaturam. Quae utraque nobis ad hoc proponitur intuenda, ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃ accipi sicut iã ĩ libro suꝑiori tractaui¬
inꝰ et ex forma dei ĩ qua sit equalis ẽ pẽi
nt tm̃ de pr̃e sit In dei quippe forma sicut
nõ ẽ aliud filius aliud uita  eius. sed
ip̃ã uita filius ẽ ita nõ ẽ aliud filius aliud
doctrina eius s ip̃a doctrina filius ẽ Ac ꝑ
etiã cũ d̾ dedit filio doctrinã bñ ĩtelligitꝰ
trenuit filiũ qui ẽ doctrina ut qd̾ dictũ ẽ
mea doctrina nõ ẽ mea sed eius qui me
misit. sic ĩtelligatur ac si dictũ sit ego
nõ sũ a meip̃o sed ab illo qui me misit. iii¬

Expanded text:
potest accipi, sicut iam superiore libro tractauipotest accipi, sicut iam superiore libro tractauimus, et ex forma dei, in qua sic aequalis est patri, ut tamen de patre sit. in dei quippe forma sicut non est aliud filius, aliud uita eius, sed ipsa uita filius eius est, ita non est aliud filius, aliud doctrina eius, sed ipsa doctrina filius eius estetiam cum dicitor: dedit filio doctrinam, bene intellegitur: genuit filium, qui est doctrina, ut quod dictum est: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit, sic intellegatur, ac si dictum sit: "ego non 25 sum a me ipso, sed ab illo qui me misit.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatio prĩs et filii. seda prẽ ẽ filius Ideo nõ
pt̃ filius a se facere quicꝙͣ nisi qd uiderit pa¬
tiẽ facientẽ Ex hac ergo regula qua ita
loquũtur scp̃turs ut nõ aliũ alio iinorẽ
Qd tm̃ uelint ostendere quis de quo sit . nõ¬
nulli eũ sensũ cõceperũt tãꝙ̃ ĩmior filius
diceretur Quidã aut̃ nr̃i ĩ doctiores et ĩ
hiis mĩme eruditi dũ hec scdm formã ser¬
ui conãtur acciꝑe. et eos rcũs ĩtellectus
nõ sequitur ꝑturbãtur Quod ne accidat
tenenda ẽ et hec regula qua nõ minor fi
lius. sed qd̾ de prẽ sit ĩtimatur Euib
uerbis nõ ĩequalitas. s natiuitas eius qñ¬
dicere ceꝑam ita posita ut abiguũ sit quo¬
nã referenda sĩt. utrũ ad illud ꝙ ꝓpter
assup̃tã creaturã minor ẽ filius. an ad il
ãbiguũ ẽ ut explicari discermq nõ possit
go ntralibet regula sine ꝑiculo posse ĩtelli-¬
gi sicut ẽ qd̾ ait mea doctrina nõ ẽ mea.
sed eius qui me misit Nã ex forma serui

Expanded text:
Filio, sed a Patre est Filio. Ideo non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ex hac ergo regula, qua ita loquuntur Scripturae, ut non alium alio minorem, sed tantum velint ostendere quis de quo sit, nonnulli eum sensum conceperunt, tanquam minor Filius diceretur. Quidam autem nostri indoctiores, et in his minime eruditi, dum haec secundum formam servi conantur accipere, et eos rectus intellectus non sequitur, perturbantur. Quod ne accidat, tenenda est haec regula, qua non minor est Filius, sed quod de Patre sit intimatur: quibus verbis non inaequalitasuris ita posita, ut ambiguum sit, quonam referenda sint, utrum ad illud, quod propter assumtam creaturam minor est filius, an ad illambiguum est, ut explicari discernique non possit, ex qualibet regula sit sine periculo posse intellegi, sicut est quod ait: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit. nam et ex forma serui
Abbreviated transcription (Latin):
gas fõ sed etiã seipo minor ĩuentus ẽ. noͣ
seip̃s qui fuit sed seip̃o qui ẽ quia forma
semu accepta formã dei nõ amisit. ficict
qmuarũ que ĩ suꝑiore libro cõmemoraui¬
quiis ita posita it ãbignũ sit ad quã
potius regulã referãtur utrũ ad eã qua¬
ĩtelligimus minorẽ filiũ ĩ assũp̃ta creatu¬
ra. an ad eã qua ĩtelligimꝰ nõ quidẽ mino¬
rẽ ẽẽ filiũsẽd̾ equalẽ prĩ. nec tñ ab illo
filius habeat aliũ de quo sit. et cui filius
sit. pr̃ aut nõ filiũ de quo sit habeat. sed
tm̃ cui p̃r̃ sit Oĩs enĩ filius de prẽ ẽ qdͣ
ẽ. et pr̃i filius ẽ Rullus aũt pr̃ de filio ẽ¬

Expanded text:
antum, sed etiam se ipso minor inventus est, non se ipso qui fuit, sed se ipso qui est; quia forma servi accepta, formam Dei non amisit, sicut Scripturarum, quae in superiore libro commemoravita posita, ut ambiguum sit ad quam potius regulam referantur; utrum ad eam qtelligimus minorem Filium in assumpta creatura, an ad eam qua intelligimus, non quidem minorem esse Filium, sed aequalem Patri, tamen ab illo Filius habeat alium de quo sit, et cui Filius sit; Pater autem non Filium de quo sit habeat, sed tantum cui Pater sit. Omnis enim filius de patre est quod est, et patri filius est: nullus autem pater de filio e
Abbreviated transcription (Latin):
uintatẽ equalitatẽq sb̾e. siciti ẽ ego et pr̃
unũ sumꝰ. et cũ ĩ forma dei eẽt nõ iupmã
arbitratꝰ ẽ ẽẽ equalis deo. et quetũq falia
sũt. quedã uero ita ut minorẽ oñdat filiũ
ꝓpter formã serui idest ꝓpter assũptã crea¬
turã mictabilis hũane q sb̾e. sicuti ẽ qd̾

Expanded text:
tiae, sicuti est, Ego et Pater unum sumus ; et, Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo ; et quaecumque talia sunt. Quaedam vero ita, ut minorem ostendant Filium propter formam servi, id est, propter assumptam creaturam mutabilis humanaeque
Abbreviated transcription (Latin):
dicãt ꝙ mior sit. sed qd̾ de pẽe sit. ita nõ
hint efficitur ut minor sit spũs sc̃s quia
dictũ ẽ de illo. nõ eĩ loquetur a semetip̃o.
sed quecũq audiet loquetur Scdm hoc eñ
dictũ ẽ ꝙ de pr̃e ꝓcedit.

Expanded text:
dicant quod minor sit, sed quod de Patre sit; ita non dicant quod minor sit, sed quod de Patre sit; ita non hinc efficitur ut minor sit Spiritus sanctus, quia dictum est de illo, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur: secundum hoc enim dictum est quod de Patre procedit.
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ mea sũt. ꝓpterea dixi quia de meo
accipiet et ãnũciabit uobis. credere¬
tur fortasse ita natus de xp̃o sp̃s scũs
dixerat mea doctrina nõ ẽ mea.sed eiꝰ
qui me misit . de spũ aũt̃ scõ nõ ei lo¬
quet᷑ a semetip̃o. sed quetũq audiet
loq̃tur. et quia de meo accipiet et ãnũcia/¬
bit uobis Ged quia reddit causã cur dixe¬
rit de meo accipiet. ait emĩ oũ quecũq ht̃
p̃r mea sut̃. ꝓptera dixi quia dẽ mẽd acci¬
piet. restat ut ĩtelligatur etiã spũs scũs
de prĩs hr̃e sicut et filius Quõ nisi scd̾m¬
quẽ ego mittã uobis a pre spm̃ ueritatis
qui a prẽ procedit ille testimoniũ ꝑhibebit
de me. ꝓcedendo itaq a pr̃e dicitur nõ lo¬
qui a semetip̃o Et ficut nõ eo fit ut minor
sit filius quia dixit nõ pt̃ filius a se fa¬
tere quicꝙͣͣ nisi qd̾ uiderit prẽm facientẽ nõ
eñ hor e forma serui dixit sedex forma
dei sicut iã oñdimꝰ. hec aũt̃ uerba nõ in¬

Expanded text:
r, mea sunt; propterea dixi: de meo accipiet et annuntiabit uobis, crederetur fortasse ita natus de Christo spiritusdixerat: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit; de spiritu autem sancto: non enim loquetur a semet ipso, sed quaecumque audierit loquetur, et: quia de meo accipiet et annuntiabit uobis. sed quia reddit causam, cur dixerit: de meo Pater, mea sunt; propterea dixi, Quia de meo accipiet: resta ut intelligatur etiam Spiritus sanctus de Patris habere, sicut et Filius. Quomodo, nisi squem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me ? Procedendo itaque a Patre, dicitur non loqui a semetipso: et sicut non ex eo fit ut minor sit Filius quia dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem non enim hoc ex foei, sicut jam ostendimus: haec autem verba non in
Abbreviated transcription (Latin):
ne meo displicet utrũ alios ĩ talibus rebus
questiombus q u̾satos ĩ telligat. cũ me nõ itel¬
suest ortiluisi qitu ẽ. ponat librũ meũ uel etĩ
artedie et dilucide ꝙ illi quos ñellsitelo¬
qui pate ¶eq em̃ oiã que ab õus cõscribũ

Expanded text:
alios in talibus rebus quaestionibusque versatos intelligat, cum me non intelligit: et si ita est, ponat librum meum, vel etiam, expedite ac dilucide quam illi quos intelligit, eloqui potui. Neque enim omnia quae ab omnibus c
Abbreviated transcription (Latin):
nõ fecit ip̃e filius. nõ oĩa ꝑ filiũ facta st
At oĩã ꝑ filiũ facta sũt Ap̃e igitur scus
nõ ẽ ut cũ pr̃e faceret oĩa que facta sũt
Emꝙͣ nec ab ip̃o uerbo tacuerit apłus
et aꝑtissime omo dpoecit. qui cũ ĩ forma
dei eẽt nõ upinã arbitratus ẽ ẽẽ equalis
deo. hic ꝓprie deũ patr̃e appellatꝰ sicut ali
sc̃o collc̃a sũt tostimonia quibus añ nos
qui hec disputauerũt habũdantiꝰ usi
fũt. quia et ip̃e deus et nõ creatum. Sd
si nõ creatura nõ tm̃ deus nã hoĩes dic¬
ti fũt dii. sed etiã uerus deꝰ Ergo pri
et filio prorsus equalis. et ĩ trmitatis
unitate et cõsubstãtialis et coeterinis
Maxiẽ uero illo loco satis claret ꝙ spũs
nõ creature sed creatori. nõ eo modo quo
iubennur ꝑ carctatẽ secuire ĩuitẽ ꝙ ẽ
grece.dulEuin sed eo mõ quo tm̃ deo

Expanded text:
pse Filius, non omnia per Filium facta sunt: at omnia per Filium facta sunt; ipse igitur factus non est, ut cum Patre faceret omnia quae facta sunt. Quanquam nec ab ipso verbo tacuerit Apostolus, et apertissime omnino dixerit: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, hic deum proprie patrem appellans, sicut alibsancto collecta sunt testimonia, quibus ante nos qui haec disputauerunt abundantius usi sunt, quia et ipse deus, et non creatura. quod si non creatura, non tantum deus — nam et homines dicti sunt dii — sed etiam uerus deus. ergo patri et filio prorsus aequalis et in trinitatis unitate consubstantialis et coaeternus. maxime uero illo loco satis claret, quod sp creaturae, sed creatori, non eo modo, quo iubemur per caritatem seruire inuicem, quod est graece dovXeveiv, sed eo modo, quo tantum deo
Abbreviated transcription (Latin):
Hnĩa nõ biderũt iudeisqui tñ carnẽ uide¬
uũt et crucifixerũt Tideri aũt dĩtas
hũano insu nallo m̃o pt̃ Sed eo uisũ ui¬
detur quo iã quaiã qui uident nõ hoĩes
sed ultia hoĩes sut Recẽ ergo ip̃e deus
trutas ĩtelluitur beatus et solus po¬
tens. ostendẽs aduentũ dm̃ nr̃i iħudei

Expanded text:
uiderunt Iudaei, qui tamen carnem uiderunt et crucifixerunt. uideri autem diuinitas humano uisu nullo modo potest, sed eo uisu uidetur, quo iam qui uident, non homines, sed ultra homines sunt. recte ergo ipse deus trinitas intellegitur beatus et solus potens, ostendens aduentum domini nostri