comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hac eccłie dilatatione ⁊̃ suꝑbi hocẽ di¬
uites t̾re adducti sunt & mandu¬
cauerunt: et qͣmius ñ satãti: tam̃
adorant. Hunc qͥppe ordinẽ ꝓpħia
ꝑsalmi hoc loco tenuit: que uide¬
Smꝰ impleri. Adiuingit autẽ. In con-¬
Sspectu eiꝰ ꝓcedent om̃s qͥ descend̃t
in t̾rã : id ẽ om̃s bona amando t̾re¬
na. ñ in celũ ascendt̃. Non enĩ faci¬
unt : qͦd ait apłs. Si resurrexistĩ
cũ xͦ. quȩ sursũ sunt querite:. ubi
exp̃e ẽ in dextera dei sedens. Que
sursũ sunt sapite: ñ que suꝑ t̾ram.
Sed potiꝰ qͣnto sͥ bonis terrenis seli¬
ciores uident᷑: tantomagis in terram
descendunt: hoc ẽ in terrã depͥmun-¬
tur. & ideo in ꝯspectu eiꝰ ꝓcedent. hoc
ẽ uͥ ipse uidet. ñ uͥ homines uidetł:
qͥ eos excelsos sublimesq arbitrant᷑
utiq ñ s̾. sicut suꝑboꝵs pͥuato suo bo¬
no letantiũ. & a ꝯmuni omĩũ bono
qd cl̃s ẽ inani elatione resilientium.
hoc utiq deuitemꝰ: ꝙ ꝯmuni potiꝰ uͦ

Expanded text:
dilatatione etiam superbi. hoc est diuites terrae adducti sunt. ut manducarent, et quamuis non saturati tamen adorant. hunc quippe ordinem prophetia psalmi hoc loco tenuit, quem uidemus impleri. adiungit autem: In conspectu eius procident omnes, qui descendunt in terram, id est omnes bona amando terrena non in caelum ascendunt. non enim faciunt, quod ait apostolus: Si resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt, quaerite. ubi Christus est in dextera dei sedens; quae sursum sunt, sapite, non quae super terram, sed potius, quanto sibi bonis terrenis feliciores uidentur, tanto magis in terram descendunt, hoc est in terrena deprimuntur. et ideo in conspectu eius procident, hoc est ubi ipse uidet, non ubi homines uident, qui eos excelsos sublimesque arbitrantur. utique, non sibi sicut superborum priuato suo bono laetantium et a communi omnium bono, quod deus est, inani elatione resilientium. hoc utique deuitemus et communi potius uero
Abbreviated transcription (Latin):
ciebant: huc usq intentionẽ suã ꝑ¬
ducentes. ut uiderent᷑ ab hominib ÷
ñ ut glorificaret᷑ pater qͥ in celis ẽ.
Quȩ intentio ꝑhennis ẽ głȩ: qua no-¬
uit anima deo se debere qd iustifica¬
ta ẽ ad facienda oꝑa bona. & ideo
in illo ñ in se laudari amat. Unde
alibi homo dei cantat. In dño lauda¬
bitur anima mea: ut qui głatur iy¬

Expanded text:
ciebant hucusque intentionem suam pciebant hucusque intentionem suam perducentes, ut uiderentur ab hominibus, non ut glorificaretur pater, qui in caelis est, quae intentio perennis est gloriae, qua nouit anima deo se debere, quod iustificata est ad facienda opera bona, et ideo in illo, non in se laudari amat. unde alibi homo dei cantat: In domino laudabitur anima mea, ut, qui glori
Abbreviated transcription (Latin):
Iudiciũ enĩ sine miscd̃ia: illi qͥ ñ
fecit miscđiam. Ipse autẽ sunt lam¬
pades accense: oꝑa scilicet bona. de qͥb̃
oñs dicit. Luceant oꝑa urã coram
hominib: ut uideant bona facta
urã. & glorificent patrẽ urm̃ qͥ in
celis ẽ. Huc usq ꝑtendit intentio
uirginũ sapientium: ut ideo uelił
uideri ab hominib bona oꝑa sua.
ñ qͦ ab eis laudent᷑ ipse. sed ut glori¬
ficetur d̃s a qͦ illis ẽ qd bene oꝑant᷑
ac ꝑhoc interiore bono gaudent. qͦd
ẽ coram deo. uͥ elemosina in occulto:
ut pat̾ qͥ uidet in occulto reddat. &
ideo ñ deficiunt lampades: qͥa intȩ¬
riore oleo uegetant᷑. id ẽ intentione
bonȩ ꝯscientiȩ. qua coram deo fit¬
in eiꝰ głam. qͥeqͥd coram hominibus
in bonis oꝑib lucet. At uͦ stultarũ
uirginũ hoc oleũ ñ secũ portantiũ
deficiunt lampades: id ẽ ñ ꝑseueran¬
ter bona oꝑa lucent. cũ laus fuerit
humana subtracta ꝓpter qͣm illa sa¬

Expanded text:
iudicium enim sine misericordia illi, qui non iudicium enim sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. ipsae autem sunt lampades accensae opera scilicet bona, de quibus dominus dicit: Luceant opera uestra coram hominibus, ut uideant bona facta uestra et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. hucusque pertendit intentio uirginum sapientium, ut ideo uelint uideri ab hominibus bona opera sua, non quo ab eis laudentur ipsae, sed ut glorificetur deus, a quo illis est, quod bene operantur; ac per hoc interiore bono gaudent, quod est coram deo, ubi elemosyna in occulto, ut pater, qui uidet in occulto, reddat. et ideo non deficiunt lampades, quia interiore oleo uegetantur, id est intentione bonae conscientiae, qua coram deo fitin eius gloriam, quicquid coram hominibus in bonis operibus lucet. at uero stultarum uirginum hoc oleum non secum portantium deficiunt lampades, id est non perseueranter bona opera lucent, cum laus fuerit humana subtracta, propter quam illa fa
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ ꝯscientie nr̃e. Hoc ẽ
enĩ oleũ ferre secũ: ñ a uenden¬
tib emere. hoc ẽ adulantib. Adu¬
latores namq laudẽ suã tanqͣ
oleũ uenditant stultis. De hoc o¬
leo cdicitur in psalmo. E mendauit
me iustus in miscd̾ia & arguit
me. oleũ autẽ peccatoris: ñ imꝑin¬
guauit capud meũ. Clegit a iusto
misccłiter rep̃hendi. & quoda mͦ
colaphitari: quã ut ei caput in su¬
perbiã crescat. peccatoris adulatio¬
ne laudari. Irridentiũ quippe res¬
ponsio mͥ uidetur: cũ eis a sapien¬
tib uirginib dicitur. Ite potiꝰ ad
uendentes: & emite uobis. Si cut
in quod̾a libro sapientie scͥptũ ẽ: uͥ
contẽptorib dicit. & ego urẽ ꝑditi¬
oni suꝑ ridebo. Illa autẽ responsio
qͣ petentib oleũ dictũ ẽ. ne forte ñ
sufficiat nobis: ñ desꝑant̾ s humi¬
lit̾ dictũ ẽ. Quis enĩ sic p̃sumat de
conscientia sua. ut certus sit eam sͥ
in uidicio dei posse sufficere: nisi
misericordes. misericordit̾ uidicet e

Expanded text:
testimonium conscientiae nostrae. hoc est enim oleum ferre secum, non a uendentibus emere, hoc est adulantibus; adulatores namque laudem suam tamquam i oleum uenditant stultis. de hoc oleo dicitur in psalmo: Emendabit me iustus in misericordia et arguet me, oleum autem peccatoris non inpinguabit caput meum.\', elegit a iusto misericorditer reprehendi et quodam modo colaphizari, quam, ut ei caput in superbiam crescat, peccatoris adulatione laudari.\' Inridentium quippe responsio mihi uidetur, cum eis a sapientibus uirginibus dicitur: Ite potius ad uendentes et emite uobis, sicut in quodam libro sapientiae scriptum est, ubi contemptoribus dicit: Et ego uestrae perditioni superridebo. illa autem responsio, qua petentibus oleum dictum est: Ne forte non sufficiat nobis, non desperanter sed humiliter dictum est; quis enim sic praesumat de conscientia sua, ut certus sit eam sibi in iudicio dei posse sufficere, nisi misericordes misericorditer iudicet?
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ. ⁊m lumine. tuo uidebimꝰ lum̃:
precende miscd̃iam tuã scientib de.
de iusticiã tuã his qͥ recto sunt corde.
huic gͥ iusticie dei ꝯtraria suꝑbi¬
a ẽ: qua fiditur tanqͣm de oꝑib
propͥis. ⁊ deoq ibi sequit᷑. Non ue¬
niat mͥ pes suꝑbis. Hec iusticia¬
dei qua eiꝰ fideles iusti sunt: inte¬
rim uiuentes ex fide. donec ꝑfecta
iusticia ꝑlucant᷑ ad speciem. sicut
salute ꝑfecta. etiã ad ipsiꝰ corꝑis im¬
mortalitatem gratia testamenti nou:
unde alio loco dicit apłs. ꝑro xͦ lega
ari deo: ac deinde subiungit. eũ
qͥ ñ nouerat peccatũ. peccatum pro
nobis fecit. id ẽ sacͥficium pro peccats.
nam & ipsa in lege peccata appel¬
labant᷑. quȩ pro p̾eecatis offereban¬
tur: ut nos simꝰ iusticia di in ipso. id ẽ
in eiꝰ corpore qͦd ẽ eccłia cui caput ẽ. nossimꝰ
iusticia d̾i: quã ignorantes illi ⁊ suã uolen-¬

Expanded text:
 lumine tuo videbimus lumen. Praetende misericordiam tuam scientibus te, et justitiam tuam iis qui recto sunt corde. Huic igitur justitiae Dei contraria superbia est, qua fiditur tanquam de operibus propriis, ideoque ibi sequitur: Non ueniat mihi pes superbiae. Haec iustitia, qua eius fideles iusti sunt interim uiuentes ex fide, donec perfecta iustitia perducantur ad speciem sicut salute perfecta etiam ad ipsius corporis inmortalitatem, gratia testamenti noui. unde alio loco dicit apostolus: Pro Chrari deo; ac deinde subiungit: Eum, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis fecit — id est sacrificium pro peccatis; nam et ipsa in lege peccata appellabantur, quae pro peccatis offerebantur —, ut nos simus iustitia dei in ipso, id est in eius corpore, quod est ecclesia, cui caput est, nos simus iustitia dei, quam ignorantes illi et suam uolen
Abbreviated transcription (Latin):
deo. qͥ eã a propͥa immunditia
qua inordinate bona inferiora
dilexit. uelut a quacła sꝑitali for¬
nicatione mundauit: nec huma¬
nis laudib extollat᷑: ne si in uir¬
ginib stultis aliena laude letan¬
dib: Hoc enĩ de questionib tuisd

Expanded text:
deo, qui eam a propria inmunditia, deo, qui eam a propria inmunditia, qua inordinate bona inferiora dilexit, uelut a quadam spiritali fornicatione mundauit; nec humanis laudibus extollatur, ne sit in uirginibus stultis aliena laude laetantibus — hoc enim de quaestionibus tuis
Abbreviated transcription (Latin):
set. anñciabunt iusticiã eiꝰ: seqͥt᷑ ⁊ adiungit.¬
s Populo qͥ nascet᷑. quẽ fecit dñs. Quis est enĩ
ppłs quẽ ñ fecit dominus. secundum id qͦd
homines sunt. qui etiã pecora creauit: a
quo est om̃is uita. om̃is ꝙ facta ereata nat᷑a :
Sed ita intelligendũ est quem fecit clomi-¬
nus. ut non solum quod homines. sunt.
uerũ etiã qͦd iusti sunt. ab illo facti in¬
delligantur: scd̾m illud qͦd iã ñ semel
ꝯmemoraui ab apło dictum. ipsiꝰ su
tabilitas ammonetur: qͦ nouerit
nͥ participatione in cõmutabilis bo¬
ni. iustam saluam sapientem be¬
atam se eẽ ñ posse: nec sͥ cã bonũ
eẽ posse ꝓpͥa uoluntate. sed malum.
Propͥa quippe uoluntate᷑ uertitur
& bono incommutabili eaq au̾si¬
one uitiatur: nec sanari ꝑ semet
ipsam potest. sed gratuita miscd̃ia
sui creatoris: qͥ in hac uita eã ex
fide uiuentẽ in spe ostituit salutis
et̾ne. Ynde non altũ sapiat. sed ti¬
meat: eoq timore casto inhereat

Expanded text:
unt iustitiam eius, sequitur et adiungit: Populo, qui nascetur, quem fecit dominus. quis est enim populus, quem non fecit dominus secundum id, quod homines sunt, qui etiam pecora creauit, a quo est omnis uita omnisque facta et creata natura? sed ita intellegendum est quem fecit dominus\', ut non solum quod homines sunt, uerum etiam quod iusti sunt, ab illo facti intellegantur secundum illud, quod iam non semel commemoraui ab apostolo dictum: Ipsius sutabilitas admonetur, quo nouerit nisi participatione incommutabilis boni iustam, saluam, sapientem, beatam se esse non posse nec sibi eam bonum esse posse propria uoluntate sed malum. propria quippe uoluntate auertitur a bono incommutabili eaque auersione uitiatur; nec sanari per se ipsam potest sed gratuita misericordia sui creatoris, quae in hac uita eam ex fide uiuentem in spe constituit salutis aeternae. unde non altum sapiat, sed timeat eoque timore casto inhaereat
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ omĩũ dep̃ceris. omĩa que cogni¬
tione digna sunt. aut certe plurima
ipso magis inspirante. qͣm hominũ a¬
liquo cõmonente perdisces. Quãqͣm
eo ipso qͦ forinsecus bene ammonentẽ.
iudicio ñ errante approbamꝰ : qͥd aliud
qͣm internũ lum̃ magistrũ nos habere
testamur e

Expanded text:
bonorum omnium depreceris, omnia quae cognibonorum omnium depreceris, omnia quae cognitione dogna sunt, aut certe plurima, ipso magis inspirante, quam hominum aliquo commonente perdisces. Quanquam eo ipso quo forinsecus bene admonentem judicio non errante approbamus, quid aliud quam internum lumen, magistrum nos habere testamur? E
Abbreviated transcription (Latin):
diligit deũ. hic cognitus ẽ ab illo. Nec
sic dicere uoluit cognouit illũ: s dicen¬
do cognitus ẽ ab illo⁊ exp̾̃ssius uoluit cõ¬
mendare. etiã hoc ab illo nobis ẽẽ. ut eũ di¬
ligamꝰ. Karitas enĩ dei diffundit᷑ in cor¬
dib nris: non ꝑ nos ipsos. s ꝑ sp̃m sc̃m qͥ¬
Datus ẽ nobis. Necesse ẽ autẽ ut parũ di¬
ligat cłm: qͥ non ab illo.s a se ipso bonũ
se arbitrat᷑ effectũ. Unde autẽ sieri pot̾:
ui: a quo factus ẽ bonꝰ. Ac ꝑ hoc qͥ se a se¬
met ipso factũ bonũ arbitratur: conse¬
quens ẽ ut in se ipso. ñ in dño glorietur.
Omĩs autẽ intentio grẽ noui testam̃ti.
rũ actione nichil aliud agit᷑: nͥ ut qͥ
głatur. in dño głetur. Habes librũ
& si prolixũ: tam̃ quantũ existimo ñ
suꝑfluũ. S ama etiã eccłiasticas le-¬
gere litteras÷ & non multa iuenies.
que requiras ex me: s legendo & ru¬
minando. si etiã pure dñm largitor ẽ

Expanded text:
diligit deum, hic cognitus est ab illo. nec diligit deum, hic cognitus est ab illo. nec sic dicere uoluit: Cognouit illum, sed dicendo \'cognitus est ab illo\' expressius uoluit commendare etiam hoc ab illo nobis esse, ut eum diligamus. caritas enim dei diffunditur in cordibus nostris non per nos ipsos sed per sdatus est nobis . Necesse est autem ut parum diligat Deum, qui non ab illo, sed a seipso bonum se arbitratur effectum: unde autem fieri potest ri, a quo factus est bonus: ac per hoc qui se a semetipso factum bonum arbitratur, consequens est ut in seipso, non in Domino glorietur. Omnis autem intentio gratiae Novi Testamenti, rum actione nihil aliud agitur, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur. Habes librum, etsi prolixum, tamen, quantum existimo, non superfluum. Sed ama etiam ecclesiasticas legere litteras, et non multa invenies, quae requiras ex me; sed legendo et ruminando, si etiam pure Dominum largitorem
Abbreviated transcription (Latin):
mo eẽ possit continens nͥ ds det. & hoc ip¬
sum sapientiȩ deputantes. scire cuiꝰ hoc
donũ sit a Ille autẽ largitori omĩũ bonoꝵ
grãs ñ agentes. euanuerunt in cogitatiom¬
bus suis. & obscuratũ ẽ insipiens cor eoꝵ
Dicentes eẽ se sapientes stultȩ facte sunt.
De quib sane nullomͦ nunc desꝑandũ
est. antequã d ormiam᷑: s suta dormierĩt
cum factus fuerit clamor ille. qͦd ad ẽẽ
iam nuntiabit᷑ sponsus & eiugilantes
hoc est resurgentes remanserun foris.
non qͥa uirgines non sunt. s qͥa nescien¬
tes unde habeant qͦd sunt. stulte uirgi¬
nes sunt: meritoq foris erunt: qͥa inter¬
nȩ affectũ grẽ non secũ ferunt. Quan¬
do gͦ tales repperers. non tͥ ꝑsuadeant
inanitatẽ uasoꝵ suoꝵ: s tu eis potius
plenitudinẽ. Ũnde ait apłs. Qͥsquis
se putat aliquid scire: nonclum scit
quẽadmodũ oporteat scire. Et mox os-¬
tendens qͥd dixerit: quisqͥs autẽ inqͥt

Expanded text:
mo esse possit continens, nisi deus det, et hoc, ipmo esse possit continens, nisi deus det, et hoc, ipsum sapientiae deputantes scire, cuius hoc donum sit; illae autem largitori omnium bonorum gratias non! agentes euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor earum; dicentes se esse sapientes stultae factae sunt. de quibus sane nullo modo nunc desperandum est, antequam dormiamus, sed si ita dormierint, cum factus fuerit clamor ille, quo adesse iam nuntiabitur sponsus, et euigilantes, hoc est resurgentes remanserint foris, non quia uirgines non sunt, sed quia nescientes, unde habeant, quod sunt, stultae uirgines sunt meritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: Quisquis autem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
suã constituere uolentes. Neq enĩ fru¬
stra dñs cũ & illas cõmemoraret. quȩ
secũ intrauert̃ ad nuptias. & illas con¬
tra qͣs clausit. & quib respondit nes¬
cio uos. utrasq uirgines dixit. propt̃
continentiã. quinq & quinq propter
concupiscentiã carnis edomitã. quinario
p̃ditam sensu: or natas utrasq lampadibꝰ
ꝓpter bonoꝵ operũ. boneq ꝯu̾sationis in
conspectu hominũ luculentissimã lau¬
dem: utrasq obuiã sponso euntes. propt̃
pientes oleũ acceꝑunt in uasis suis. stul¬
tȩ autẽ hoc ñ ferant secũ: in tam multis
pares. hoc solo eas dispares monstrat: hoc
solo diũsa eis. & contraria nomina imponit.
Qͥd enuntam ꝯiunctũ quã uirgines & uir¬
gines quinq & qͥnq lampadib ornate ob¬
uiã sponso euntes & istę & illȩ & qͥd tã
contrariũ qͣm sapientes & stultȩ. uidelic
qͦd iste oleũ in uasis. hoc ẽ intelligentiã grẽ
dei portant in cordib suis: scientes qͦd ne-¬

Expanded text:
ere uolentes. neque enim frustra dominus, cum et illas commemoraret, quae secum intrauerunt ad nuptias, et illas, contra quas clausit et quibus respondit: Nescio uos, utrasque uirgines dixit propter continentiam et\', quinque propter concupiscentiam carnis edomitam, quinario praeditam sensu, ornatas utrasque lampadibus propter bonorum operum bonaeque conuersationis in conspectu hominum luculentissimam laudem, utrasque obuiam sponso euntes propter pientes oleum acceperint in uasis suis, stultae autem hoc non ferant secum; in tam multis pares hoc solo eas dispares monstrat, hoc solo diuersa eis et contraria nomina inponit. Quid enim tam coniunctum quam uirgines et uirgines, quinque et quinque, lampadibus ornatae, obuiam sponso euntes, et istae et illae? et quid tam contrarium quam sapientes et stultae? uidelicet quod istae oleum in uasis, hoc est intellegentiam gratiae dei portant in cordibus suis scientes, quod\' ne
Abbreviated transcription (Latin):
tantes deũ laudauert̃ hoc ẽ p̃clica¬
uert̃. q̃rentes eũ. hoc ẽ ñ sua que¬
rentes. sed in eũ caritate flaqͣntes:
hoꝵ p̃dicatione ꝯmotꝰ ẽ mundꝰ. ut
cõmemorent᷑ & ꝯuertant᷑ ad dñm u¬
niu̾si fines t̾re. & adorent in ꝯspectu¬

Expanded text:
tantes dominum laudauerunt. hoc est praedicatantes dominum laudauerunt. hoc est praedicauerunt quaerentes eum, hoc est non sua quaerentes sed in eum caritate flagrantes. eorum praedicatione commotus est mundus. ut commemorentur et conuertantur ad dominum uniu
Abbreviated transcription (Latin):
genu flectat᷑. celestiũ. t̾restriũ. & in¬
sernoꝵ: fama celsitudinis eiꝰ. et
gła nominis eiꝰ. in eccłia usqueqͣq
diffusa ꝑmoti. et ipsi ueniunt ad
m̃sam. manducant. & ad orant :ñ
tam̃ saturant᷑: qͥa ñ esuriunt &e siti¬
unt iusticiã. Tales enĩ sat᷑abunt᷑. qͣni¬
qͣm ꝑfecta satitaᷤ in illa uita eterna erit:
cũ ex ista pegͥnatione uenerimꝰ ex fi¬
de ad speciẽ: ab specło ad faciẽ: ab e¬
nignate ad ꝑspicuã tũtatẽ. Nontam̃
inꝯuenient̃ saturatꝰ dicit᷑ pauꝑtate¬
.xͥ. qͥ ꝑ iusticia eiꝰ hoc ẽ ꝓ participati¬
one uerbi ȩt̃ni. qͣm inchoauit inde¬
rim fide. omĩa tẽꝑalia ñ solũ tẽꝑan¬
ter ꝯtẽpnit bona. uerũ etiã patient
sustinet mala. Tales fuert̃ piscatores.
& publicaniqi abiecta huiꝰ mundi
elegit ut ofuinderet fortia. De his
dictum est: edent pauꝑes & satu¬
rabunt᷑. S qͥa istã saturitatem ñ apud
se ipsos tenuerunt: qͦdamm enĩ ruc¬

Expanded text:
genu caelestium, terrestrium et infernorum, fama celsitudinis eius et gloria nominis eius in ecclesia usquequaque diffusa permoti et ipsi ueniunt ad mensam, manducant et adorant, non tamen saturantur, quia non esuriunt et sitiunt iustitiam; tales enim saturabuntur. quamquam perfecta saturitas in illa uita aeterna erit, cum ex ista peregrinatione uenerimus ex fide ad speciem, ab speculo ad faciem, ab aenigmate ad perspicuam ueritatem. non tamen inconuenient pro iustitia eius, hoc est pro participatione uerbi aeterni, quam inchoauit interim fide, omnia temporalia non solum temperanter contemnit bona, uerum etiam patienter sustinet mala. Tales fuerunt piscatores et publicani, quia abiecta huius mundi elegit, ut confunderet fortia. de his dictum est: Edent pauperes et saturabuntur. sed quia istam saturitatem non apud se ipsos tenuerunt, quodam modo enim ruc
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ipsoꝵ ẽ regnũ celoꝵ. Ipsi enĩ sunt
mites. lugentes. esurientes. & sicientes
iusticiã: misericordes. mundo corde. pa¬
cifici: & qͥ ꝑsecutionẽ patiunt᷑ ꝓpt̃ iusti¬
ciam. Quib p̃dicationib singillatim
beatitudinem adiunxit. Contra gͦ diui¬
des terre: hoc loco suꝑbi intelligendi.
sunt. Neq enĩ frustra ita distincti sc̃i
ut de pauꝑib supra diceret᷑. edent pau¬
peres & saturabunt᷑. Hic uͦ manduca¬
uert̃: & ad orauert̃ om̃s diuites terre.
Et ipsi quippe ad ducti sunt ad m̃¬
sam xͣ. & accipiunt de corꝑe & san¬
gͥne eiꝰ: s adorant cantũ ñ etiã sa¬
turant᷑: qm̃ ñ imitant᷑. Manducani¬
tes enĩ pauꝑem. dedignant᷑ eẽ pau¬

Expanded text:
m ipsorum est regnum caelorum; ipsi enim sunt mites, lugentes, esurientes et sitientes iustitiam, miseri cordes, mundo corde, pacifici etqui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quibus praedicationibus singillatim beatitudinem adiunxit. contra ergo diuites terrae hoc loco superbi intellegendi sunt. neque enim frustra ita distincti sunt, ut de pauperibus supra diceretur: Edent pauperes et saturabuntur, hic uero: Manducauerunt et adorauerunt omnes diuites terrae. et ipsi quippe adducti sunt ad mensam Christi et accipiunt de corpore et sanguine eius, sed adorant tantum, non etiam saturantur, quoniam non imitantur. manducantes enim pau
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥ ꝑfruunt᷑. qͣndo infidelitate atq
iniuisticia tenebrescunt. etiã in illo
supplicio se usuras clement̃ existimetł.
Qͥa enĩ uolentes inuste utuntur bo¬
nis: iuste nolentes cruciabunt᷑ malis.
Unde possunt etiã tenebrȩ exteriores:
intelligi pene corporales. Porpꝰ quipe
in peccatis oblectatur. interioreᷤ tene¬
brȩ. Corporis autẽ mala quib ȩter¬
nis in sinem torquebit᷑. exteriores te¬
nebre: qͣs solas timent. qͥ seruili ad¬
huc timore detinent᷑. Nam si eis li¬
ceret in illis exteris que sunt in
pecc̃is impune semꝑ uolui ⁊ inuolu: ꝓfecto
ñꝗͣ uellent accedere ad deũ. & illa¬
minari & inherere illi ꝑ caritatem
uͥ ẽ timor castꝰ ꝑmanẽs in scłm seculi.

Expanded text:
iniqui perfruuntur, quando infidelitate atque iniqui perfruuntur, quando infidelitate atque injustitia tenebrescunt, etiam in illo supplicio se usuros dementer existiment. Quia enim volentes injuste utuntur bonis, juste nolentes cruciabuntur malis; unde possunt etiam tenebrae exteriores intelligi poenae coin peccatis oblectatur. Exteriores vebrae; corporis autem mala, quibus aeternis in finem torquebitur, exteriores tenebrae, quas solas timent qui servili adhuc timore detinentur. Nam si eis liceret in illis exteris quae sunt in peccatis impune semper volvi et involvi, profecto nunquam vellent accedere ad Deum, et illuminari et inhaerere illi per charitatem, ubi est timor castus permanens in saeculum saeculi;
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ab illa caritate auersi. & in
suũ fastũ obstinationemq progres¬
cernet. ite in ignẽ et̾nũ. qͥ ꝑatus ẽ
diabolo & angłis eiꝰ: his malignis
spĩb ꝯuingendos simulq dampnã¬
dos docet ituros in tenebras exte¬
riores:. id ẽ in sõcietatẽ penalem dia¬
boli & angłoꝵ eiꝰ. Huic penȩ con¬
trariũ ẽ. quod bono seruo dicitur.
intra in gaudiũ dnĩ tui: ut qͣnto
st̃ iste tenebrȩ exteriores: tanto sit
lum̃ illud interiꝰ. Non hec ꝑ locoꝵ
nͥ corꝑm moles. Non ẽ hoc spẽ uite:
ñ ẽ hoc anima rationalis: multo
minꝰ ds omniũ benignissimꝰ ꝯditor.
& iustissimꝰ ordinator. Uoluntatib
& affectib ista uł ꝓpinquare uel
longe fieri. uł intrare uł exire di¬
cuntur. S qͥa malo oꝑe id ẽ tene¬
broso delectant᷑ facientes: secutura
ẽ autẽ pena q̃ torqueat: id̾o dñs uͥ
dicit tenebras exteriores. ad dit ẽti
ne talib oblectationib qualib hic

Expanded text:
enim ab illa caritate auersi et in enim ab illa caritate auersi et in suum fastum obstinationemque progrescernet: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, his malignis spiritibus coniungendos simulque damnandos dicet ituros in tenebras exteriores, id est in societatem poenalem diaboli et angelorum eius. huic poenae contrarium est, quod bono seruo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ut, quanto sunt istae tenebrae exteriores, tanto sit lumen illud interius. non haec per locorum nisi corporum moles. non est hoc spiritus uitae, non est hoc anima rationalis, multo minus deus, omnium benignissimus conditor et iustissimus ordinator. uoluntatibus et affectibus ista uel propinquare ulonge fieri, vel intrare, vel exire dicuntur. Sed quia malo opere, id est tenebroso, delectantur facientes, secutura est autem poena quae torqueat; ideo Dominus ubi dicit: Tenebras exteriores, addit etiane talibus oblectationibus, qualibus hic
Abbreviated transcription (Latin):
osa. melior ẽ corꝑe. qd̵ sũmũ bonũ ẽ incor¬
porib: id ẽ hac luce. q̃ sentitur ocłis
carnis: qͥa & ipsa corpꝰ est. Omĩ autẽ
corpore quelibet incorporea natura
p̃stantior. ñ mole. qͥa ñ nͥ corporum est
moles : sed ui quad̾a. qua suꝑ gredit᷑
omẽm fantasiam. qͣm uolutat ani¬
mꝰ haustã de sensib corporis. Sed qͦm
admodũ in ipsis corporib ea q̃ inferi¬
ora sunt sicut terra & aqͣ & ipse a¬
er. meliora fiunt participatione me¬
lioris: id ẽ cũ luce illuminant᷑. ⁊ feruore
uegetant᷑:. sic in corpore creat᷑e rationaleᷤᷤ ⁊pliꝰ
creatoris fiunt participatione meliores: cũ
ei coberent purissima ⁊ scĩssima caritate.
Q oĩm si caruerint tenebrescent: ⁊ obdu¬
rescent qͦdãm. Pinde infideleᷤ hoĩes tene¬
illuminatione lux fiunt: in qͣ ꝓficiendo
si ex fide ad spẽm ꝑuenerint. ut id qͦd cre-
enĩ dic̃ apłs. fuistis aliqñ tenebre: ñc autẽ

Expanded text:
osa melior est corpore, quod summum est in corosa melior est corpore, quod summum est in corporibus, id est hac luce, quae sentitur oculis carnis, quia et ipsa corpus est, omni autem corpore quaelibet incorporea natura praestantior non mole, quia nonnisi corporum est moles, sed ui quadam, qua supergreditur omnem phantasiam, quam uolutat animus haustam de sensibus corporis. sed quem ad modum 10 ipsis corporibus ea, quae inferiora sunt, sicut terra et aqua et ipse aer, meliora fiunt participatione melioris, id est cum luce inluminantur et feruore uegetantur, sic incorporeae creaturae rationales ipsius creatoris fiunt participatione meliores, cum ei cohaerent purissima et sanctissima caritate; quam omni modo si caruerint, tenebrescent et obdurescent quodam modo. Proinde infideles homines teneinluminatione lux fiunt. in qua proficiendo si ex fide ad speciem peruenerint, ut id, quod creenim dicit apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
dñe captiuitatem nr̃ãm. sic̃ torrens
in austro: captiuitatẽ scilicet qua
sub diabolo tanqͣm sub aqͥlone te¬
nebant᷑: uͥ habundante iniqͥtate frigu
nĩ & eũgłiũ dicit. Qm̃ abundabit
iniqͥtas: refrigescet caritas multo¬
rũ. At uͦ flante austro glacies resol¬
uitur. & torrentes fluunt: id ẽ pec¬
catis remissis. ppłi ad xp̃m caritate
ꝯcurrunt. Hinc & alibi scͥptũ ẽ. Sic̃
glacies in sereno: ita soluunt᷑ pecca¬
ta tua. Proinde rationalis ereatura¬
siue in angelico spiritu. siue in ani¬
ma humana. ita facta ẽ. ut sͥ ipsa
bonũ qͦ beata siat eẽ ñ possit. s mu¬
Tabilitas eiꝰ si ꝯuertatur ad incõmu¬
Tabile bonũ fiat beata: unde si au̾tat᷑
misera ẽ. Auersio eiꝰ uitiũ eiꝰ: & con¬
uersio eiꝰ. uirtus eiꝰ est. Natura gͦ ñ
ẽ mala: qͥa creatura sp̃c uite est.
Rationalis etiã pͥuata bono. cuiꝰ par¬
ticipatione beatificatur. id ẽ etiã uici¬

Expanded text:
domine, captiuitatem nostram sicut torrens domine, captiuitatem nostram sicut torrens in austro, captiuitatem scilicet, qua sub diabolo tamquam sub aquilone tenebantur, ubi abundante iniquitate friguenim et euangelium dicit: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet caritas multorum. at uero flante austro glacies resoluitur et torrentes fluunt, id est peccatis remissis populi ad Christum caritate concurrunt. hinc et alibi scriptum est: Sicut glacies in sereno ita soluuntur peccata tua. Proinde rationalis creaturasiue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed mutabilitas eius, si conuertatur ad incommutabile bonum, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eius est. natura ergo non est mala, quia creatura spiritus uitae rationalis etiam priuata bono, cuius participatione beatificatur, id est etiam uiti
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. in tenebris ẽ usq ad hiic. Iste sc̃ te¬
nebrȩ: in quaᷤ diabolus & angł̃i eiꝰ mul¬
tũ suꝑbiendo ꝓgressi sunt. Laritase¬
nĩ ñ emulatur: ñ inflatur. Id̃o ñ emu¬
latur: qͥa ñ inflatur. Ubi enĩ p̃cedit
inflatio: ꝯtinuo sequit᷑ emulatio: qm
gͥ & angłi eiꝰ a luce atq feruore ca¬
ritatis adusi. & nimis in suꝑbiam
inuidiãq progressi. uelut glacialidu¬
ritia torpuerunt: & ideo ꝑ figuram
tanqͣm in aqͥlonem ponuntur. Un¬
de cũ generi humano diabolꝰ incu¬
baret: uentura grã saluatoris dicit᷑
in cantico canticoꝵ. Exurge aqͥlo & ue¬
ni auster: & ꝑfla ortũ meũ: s. fiuenl arõ¬
mata. Exurge qͥ irriusti: qͥ subditis in¬
cumbis: qui possessos premis: exurge.
ut a tuo pondere releuai erigantur:
quoꝵ animas p̃mendo curuasti.
& ueni auster inquit. sp̃m inuocais
grẽ. flantem de meridie: uelut a par¬
te feruida ꝙluminosa: ut fluant a¬
am dicit᷑: in quoda psalmo. Conu̾te

Expanded text:
tenebrae in quas diabolus et angeli ejus multum superbiendo progressi sunt; charitas enim non aemulatur, non inflatur; ideo non aemulatur, quia non inflatur. Ubi enim praecedit inflatio, continuo sequitur aemulatio, 22 igitur et angeli eius a luce atque feruore caritatis auersi et nimis in superbiam inuidiamque progressi uelut glaciali duritia torpuerunt. et ideo per figuram tamquam in aquilone ponuntur. unde, cum generi humano diabolus incubaret, uentura gratia saluatoris dicitur in cantico canticorum: Exsurge, aquilo, et ueni, auster, et perfla hortum meum et fluent aromata. exsurge, qui inruisti. qui subditis incumbis, qui possessos premis; exsurge, ut a tuo pondere releuati erigantur, quorum animas premendo curuasti; et ueni, auster, inquit spiritum inuocans gratiae flantem de meridie uelut a parte feruida et luminosa, ut fluant aam dicitur in quodam psalmo: Oonuerte,
Abbreviated transcription (Latin):
ne discedas a me. Si enĩ exaudi¬
uit. ꝓfecto fecit. Non itaq disces¬
sit. Non gͦ dereliqͥt hoc mͦ. qui alio
mͦ dereliquit: ut saperemus quomͦ
magis ñ ab eo derelinqͥ uelle debe¬
mus. Apud te laus mea. Qͥd gͦ
nocent. qͥ tamqͣm uicto insultatł:
qͦd me in temꝑalib dereliqueris e
In eccłia magna confitebor tibi. Non
qͣnta ista sinagoga ẽ. q̃ irridet mor¬
tem derelicti: s in eccłia magna.
diffusa ꝑ om̃s gentes: q̃ credit in
resurrectionẽ non derelicti. Hȩc ẽ
unica illa. qͣm petit de manu ca-¬
nis exui:. de qua etiã paulo ante di¬
xit. En medio eccłiȩ laudabo te. &
nẽ quod ait ꝯfitebor tͥ: in eis utiq¬

Expanded text:
Ne discedas a me. si enim exaudiNe discedas a me. si enim exaudiuit, profecto fecit, non itaque discessit. non ergo dereliquit hoc modo, qui alio modo dereliquit, ut saperemus, quo modo magis non ab eo derelinqui uelle debemus. Apud te laus mea. quid ergo nocent, qui tamquam uicto insultant, quod me in temporalibus dereliqueris? in ecclesia magna confitebor tibi, non quanta ista synagoga est, quae inridet mortem derelicti, sed in ecclesia magna diffusa per omnes gentes, quae credit in resurrectionem non derelicti. haec est unica illa, quam petit de manu canis erui, de qua etiam paulo ante dixit: In medio ecclesiae cantabo te, et nunc quod ait: Confitebor tibi, in eis utiq
Abbreviated transcription (Latin):
Ue causã: qͣm subiungit. Qõ ñ spre¬
Suit inqͥt: neq despexit precẽ pauꝑis.
Pauper̃ẽ. humilẽ dicit. Hinc ẽ: noli
altũ sapuit s timuit. Potest hoc et
capiti coaptari: qͥa ipse saluator cor¬
poris ꝓpt̾ nos pauꝑ factus ẽ cũ diues
eẽt: ut eiꝰ pauꝑtate ditarem. Ex for¬
ma enĩ seriu pauꝑ factus ẽ: ex qͣ &
precẽ fudit. In ea quippe humiliauit
semetipsũ: factꝰ obediens usq ad mor¬
tem. Uide gͦ qͥd dicat: q̃m ñ spre¬
Suit neq despexit p̃cem pauꝑis: neq
Sauertit faciem suam a me. Ubi est
illud quare me dereliqͥsti. si nec
faciem auertit ab eo: nͥ qͥa & dere¬
linquens clerelinqͥt. qͣndo in bonis
dẽporalib ñ exaudit. non ad insi¬
pientiam nobis: s ut sapiamꝰ qͥd
auferat & quid offerat nobis: Non
inquit spreuit neq despexit dep̃¬
cationẽ pauꝑis: neq auertit faci¬
Sem suã a me: & cũ clamarẽ ad eũ
exaudiuit me. Fecit gͦ qͦd paulo
ante rogatus ẽ: uͥ ei dẽp̃cans dixit.

Expanded text:
spreuit, inquit, neque despexit precem pauperis. pauperem humilem dicit; hinc est: Noli altum sapuit, sed timuit. potest hoc et capiti coaptari, quia ipse saluator corporis propter nos pauper factus est, cum diues esset, ut eius paupertate ditaremur. ex forma enim serui pauper factus est, ex qua et precem fudit; in ea quippe humiliauit semet ipsum factus oboediens usque ad mortem. uide ergo, quid dicat: Quoniam non spreuit neque despexit precem pauperis neque auertit faciem suam a me. ubi est illud: Quare me dereliquisti, si nec faciem auertit ab eo, nisi quia et derelinquens non derelinquit, quando in bonis temporalibus non exaudit non ad insipientiam nobis, sed ut sapiamus, quid auferat et quid offerat nobis? non, inquit, spreuit neque despexit precem pauperis neque auertit faciem suam a me et, cum clamarem ad e u m, exaudiuit me. fecit ergo, quod paulo ante rogatus \'est, ubi ei deprecans dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs. Spe enĩ salui facti sumus.
Similit̾ ut istã quȩ hominib ium̃tis
cõmunis ẽ gratis nos acciꝑe. ñ ex oꝑib
ne forte qͥs extollat᷑. qͥa oꝑa bona ex
ipsius iustificatione oꝑam᷑. ipsi enĩ
psalmo dicitur. Dnĩ ẽ salus: & suꝑ
popłm tuũ benedictio tua. Sicut gͦ
qͦd legit᷑. dnĩ ẽ. salus. ñ ea salus intel¬
ligitur. qua dñs saluus ẽ. sed qua
hi salui sunt qͦs ipse saluos facit. sic
cũ legit᷑ dei iusticia. in eo qͦd scͥptũ ẽ.
ignorantes dei iusticiã. & suã uolen¬
tes ꝯstituere. ñ ẽ illa intelligenda qua

Expanded text:
dicit apostolus: Spe enim salui facti sumus, similiter ut istam, quae hominibus iumentisque communis est, gratis nos accipere non ex operibus, ne forte quis extollatur, quia opera bona ex ipsius iustificatione operamur. ipsius psalmo dicitur: Domini est salus et super populum tuum benedictio tua. Sicnt ergo, quod legitur: Domini est salus, non ea salus intellegitur. qua dominus saluus est. sed qua hi salui sunt. quos ipse saluos facit, sic, cum legitur dei iustitia in eo, quod scriptum est: Ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere
Abbreviated transcription (Latin):
uie eiꝰ. Qͥs enĩ ꝯgnouit sensum dnĩ:
o hoc ẽ prosundũ. fltitudo qͥlpe ꝯmu¬
ne nom̃ ẽ excelso & ꝓfundo: sed cũ in
excelso dicitur: sublimitatis eminen¬
tia ꝯmendat᷑. Cũ autẽ in ꝓfundo: dif¬
ficultas inuestigationis & ꝯgnitionis.
Unde & illud deo dicit᷑. Q m magni-¬
ficata sunt oꝑa tua dñe: nimis pro¬
sundȩ facte sunt cogitationes tue. Q
iterum. Iudicia tua abyssus multa.¬

Expanded text:
uiae eius! quis enim cognouit sensum domini? et hoc est profundum. alti- . tudo quippe commune nomen est excelso et profundo, sed cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur, cum autem in profundo, difficultas inuestigationis et cognitionis. unde et illud deo dicitur: quam magnificata sunt opera tua, domine; nimis profundae factae sunt cogitationes tuae. et iterum: iudicia tua uelut multa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstituere: iusticie dei ñ st̃ subiecti. Nac
suꝑbia deiciuntur. ut humilis insera¬
tur oleaster: & illi ibunt in tenebras
ex teriores. de quib inter alia reqͥsisti.
uenientib ab oriente. & occidente mul¬
tis: qͥ recumbent cũ abrabã & ysaae &
lacob in regno celoꝵ. Sunt enĩ min
exteris tenebris: unde correctio despe¬
randa ñ ẽ. Quã si ꝯtẽpserint: ibunt ip
tenebras exceriores. uͥ correctionis locꝰ
ñ erit: qͣm d̾s lux ẽ. & tenebre in eo
ñ st̃ ullȩ. S lux cordis: ñ istoꝵ qͥmi
carne st̃ ocłoꝵ: nec omĩno talis qualis
huiꝰ uisibilis lucis phantasia cogitat:
qͣmqͣm & ibi ẽ uidere. s longe aliter.:
longe dissimilit̾. Qualis enĩ lux est
ipsa earitas: Qͥs uerbis explicat ÷
Qͥs eaꝵ rerũ quȩ sensibꝰ corꝑiꝰ adiacent. ullo
Demonstrat exemplo: An forte lux.

Expanded text:
constituere iustitiae dei non sunt subiecti; hac constituere iustitiae dei non sunt subiecti; hac superbia deiciuntur, ut humilis inseratur oleaster. et illi ibunt in tenebras exteriores, de quibus inter alia requisisti, uenientibus ab oriente et occidente multis, qui recumbant cum Abraham, Isaac et Iacob in regno caelorum. sunt enim modo in exteris tenebris, unde correctio desperanda non est; quam si contempserint, ibunt in tenebras exteriores, ubi correctionis locus non erit, quoniam deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae sed lux cordis, non istorum, qui in carne sunt, oculorum, nec omnino talis, qualis huius uisibilis lucis phantasia cogitatur; quamquam et ibi est uidere, sed longe aliter, longe dissimiliter. qualis enim lux est ipsa caritas, quis uerbis explicat? quis earum rerum, quae sensibus corporis adiacent, ullo demonstrat exemplo? an forte lux
Abbreviated transcription (Latin):
ñ caret amor. qͦ anima iheret deo.
q̃ dicit in alio psalmo. Perdidisti om¬
nẽ qͥ fornicat᷑ abs te. Mͥ autẽ: ad herere
deo bonũ ẽ. Nã & coniunx q̃ adulteriũ
animũ gerit: etiã si timoe uiri ñ ꝑꝑe¬
tret adulteriũ: tam̃ qͦd deẽ opi. mest
uoluntati. Casta uͦ alit̾ timet. Nã &
ipsa timet uirũ: sed caste. Deniq ti¬
met illa ne uir infestus adueniat: issta
ne offensꝰ abscẽdat. Non amanti enum
p̃sentia uiri molesta ẽ: amanti autẽ
absentia. Timore itaq casto ꝑmanen¬
te in scłm scł. timeat dm̃ om̃e semep
isrł: timeant quẽ diligt̃: ñ alta saꝑi¬
endo: s humilib ꝯsentiendo. Cũ cimo¬
re e tremore suã iysor salutẽ opent̃.
Deus est enĩ qui operatur in eis. ꝙ uel¬
le & oꝑari ꝓ bona uoluntate. Hec est
iusticia dei: hoc ẽ qͦd d̾s donat homini.
cũ iustificat impiũ. Hanc dei iusticiã.
ignorantes suꝑbi iudei. & suã uolentes

Expanded text:
non caret amor quo anima inhaeret Deo, non caret amor quo anima inhaeret Deo, quae dicit in alio psalmo: Perdidisti omnem qui fornicatur abs te; mihi autem adhaerere deo bonum est. nam et coniunx, quae adulterinum animum gerit, etiamsi timore uiri non perpetret adulterium, tamen, quod deest operi. inest\' uoluntati; casta uero aliter timet, nam et ipsa timet uirum sed caste. denique timet illa, ne uir infestus adueniat, ista. ne offensus abscedat; non amanti enim praesentia uiri molesta est, amanti autem absentia. timore itaque casto, permanenti in saeculum saeculi timeat deum omne semen Israhel; timeant. quem diligunt, non alta sapiendo sed humilibus consentiendo; cum timore et tremore suam ipsorum salutem operentur; deus est enim, qui operatur in eis et uelle et operari pro bona uoluntate. Haec eiustitia dei, hoc est quod deus donat homini, cum iustificat impium; hanc dei iustitiam ignorantes superbi Iudaei et suam uolentes
Abbreviated transcription (Latin):
uocati. Altũ enĩ saꝑe: dictũ ẽ suꝑbire. Qd̾ alio
loco ẽ cont̾rio satis ostendit: isbi ait. Non
alta sapientes: s humilib ꝯsentientes.
Ex hoc qͦdait humilib ꝯsentientes:
utiq aꝑuit. nichil aliud se dixisse alta
sapientes. qͣm suꝑbientes. Timor gͥ ñ ẽ
in caritate: qͥa ꝑfecta caritas foras mit¬
tit timorẽ. s illũ serulẽ. illũ qͦ cũ se
qͥsq ab oꝑe malo abstinet. pena terret᷑:
ñ iusticia delectat᷑. Hunc soras caritas
mittit: qͣm ñ delectat iniqͥtas. etiã si ꝓ¬
ponat᷑ impunitas: ñ illũ qͦ tunet ani¬
ma. ne amittat ipsam grãm. qͣ in illa
factũ ẽ ut eã ñ peccare delectet: qͦtimet
ne d̾s eã deserat: etiã si nullis doloꝵ
cruciatib puniat. Hic timor castꝰ est:
ñ eũ eicit caritas s asciscit. De illo
qͥppe scͥptũ ẽ. Timor dñi castus. ꝑ ma¬
ret. W bene istũ castũ dixit. Hoc enĩ

Expanded text:
uocati. altum enim sapere dictum est superbire, quod alio uocati. altum enim sapere dictum est superbire, quod alio loco e contrario satis ostendit, ubi ait: Non alta sapientes sed humilibus consentientes. ex hoc, quod ait \'humilibus consentientes\', utique aperuit nihil aliud se dixisse \'alta sapientes\' quam superbientes. Timor ergo non est in caritate, quia perfecta caritas foras mittit timorem sed illum seruilem, illum, quo, cum se quisque ab opere malo abstinet, poena terretur, non iustitia delectatur; hunc foras caritas mittit, quam non delectat iniquitas, etiamsi proponatur impunitas, non illum, quo timet anima, ne amittat ipsam gratiam, qua in illa factum est, ut eam non peccare delectet, quo timet, ne deus eam deserat, etiamsi nullis dolorum cruciatibus puniat. hic timor castus est; non eum eicit caritas, sed adsciscit. de illo quippe scriptum est: Timor domini castus, permaret. Et bene istum castum dixit; hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib bonis: q̃ p̃ꝑauit cl̃s ut in illis
ambulemꝰ. In hoc itaq intellectu. giẽ
mẽ timor de qͦ dicit᷑. noli altũ sapere
s time. Timor. autẽ iste aliꝰ ẽ: ñ ẽ ille
seruilis. qͣm caritas foras mittit. Illo
enĩ timet᷑ ne incidatur in tormentũ.
supplicii: isto autẽ. ne amittat᷑ grã be¬
nesicii. Qua propt̾ qͣmuis fidelibꝰ ad
nouũ testam̃tũ ꝑtinentib dicat apł̃s.
qͦd paulo ante omemoraui. ñ enĩ acce¬
pistis sp̃m seruitutis iterũ in timore.¬
s accepistis sp̃m ad optionis filioꝵ. in
qͦ clamamꝰ abba pat̾: id ẽ ut fides in nob̃
sit q̃ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. ñ tam timendo
anima iusta. nͥ participatione melioris
qͥ iustificat impiũ. qd enĩ habet qͦd ñ
accepit: ñ debet sͥ tͥbuendo qͦd dei ẽ ita
głari. tanqͣm ñ acceꝑit. Ob hoc ei dictũ
est: noli altũ saꝑe s time. Etimor iste
p̃cipit᷑ his etiã. qͥ ex fide iuiuentes here¬
des sunt noui testam̃ti: atq in lib̾tatẽ

Expanded text:
 ut in illis ambulemus. in hoc itaque intellectu gratiae inest timor, de quo dicitur: Noli altum sapere, sed time. timor autem iste alius est; non est ille seruilis, quem caritas foras mittit. illo enim timetur, ne incidatur in tormentum supplicii, isto autem, ne amittatur gratia beneficii. Quapropter quamuis fidelibus ad nouum testamentum pertinentibus dicat apostolus, quod paulo ante commemoraui: Non enim accepistis spsed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, pater\', id est ut fides in nobis sit, quae per dilectionem operatur, non tam timendo anima iusta nisi participatione melioris, qui iustificat impium — quid enim habet, quod non accepit? - , non debet sibi tribuendo, quod dei est, ita gloriari, tamquam non acceperit. ob hoc ei dictum est: Noli altum sapere, sed time. et timor iste praecipitur etiam his, qui ex fide uiuentes heredes sunt noui testamenti atque in libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
deo inherebat. id̾o scd̃m eande carnẽ
dictũ e̾e̾ existimandũ ẽ. in te iactatꝰ
sum ex utero: tanqͣm diceret. eã sortit
sũ animã ex utero q̃ tͥ eohereret. S qͥs
audeat in hanc se temere p̃cipitare
sententiã: cũ ratio de aduentu uł ex
G̾ortu animȩ. in tanto naturȩ ꝓfundo
sic lateat: ut satiꝰ sit semꝑ eã querere
quã diu in hac uita suntꝰ. qͣm aliqͣndo
inuenisse p̃sumere: Ex illa uͦ in se ipsũ
tnͣsfiguratione nrã. quẽ admodũ pos¬
sent hec accipi dictũ ẽ: si qͥd autẽ ꝯue¬
nientiꝰ dici potuit uł potuerit. nulliꝰ
p̃iudicamꝰ ingenio: doctrinȩ nulliꝰ¬
sinuidemꝰ. Iã illud qͦd seqͥtur. ne disce¬
das a me. qm tͥbulatio ꝓxima ẽ: uide¬

Expanded text:
deo inhaerebat, ideo secundum eandem carnem deo inhaerebat, ideo secundum eandem carnem dictum esse existimandum est: In te iactatus sum ex utero, tamquam diceret: Eam sortitus sum animam ex utero, quae tibi cohaereret. sed quis audeat in hanc se temere praecipitare sententiam, cum ratio de aduentu uel exortu animae in tanto naturae profundo sic lateat, ut satius sit eam semper quaerere, quam diu in hac uita sumus, quam aliquando inuenisse praesumere? ex illa uero in se ipsum transfiguratione nostra quem ad modum possent haec accipi, dictum est. si quid autem conuenientius dici potuit uel potuerit, nullius praeiudicamus ingenio, doctrinae nullius inuidemus. Iam illud, quod sequitur: Ne discedas a me, q
Abbreviated transcription (Latin):
alia intelligenda ẽ: nisi qua futmm
erat. ut cs eũ exaltaret a mortuis.
Totũ qͥppe hoc scd̾m id qͦd homo fa¬
ctus ẽ dicit᷑. An forte qͥa ubera fe¬
minarũ ab ipso ꝯceptu in ub̾tatẽ
promoueri ꝑhibentur. sic intelligi
uoluit ab uberib. tanqͣm diceret᷑
ex qͦ carnẽ sũpsi: cui carni sꝑanda
fuerat ĩmortalitas. ut ñ ante spes
ei eẽt. cũ in forma dei eẽt. in qua
nichil in meliꝰ murandũ eẽt. s ab
uberib matͥs id ẽ ab ipsa susceptiõe¬
carnis q̃ ꝯcipiebat᷑ in sye. euiꝰ spei
res futura erat. cũ ad immortalitatẽ
de morte transiret: S qͦd dictũ ẽ in te
iactatꝰ sum ex utero. qͦmͦ coaptari ca¬
piti possit ignoro: qͣsi in utero cũ eẽt
nalis ex qͦ caro ꝓcessit ex utero dm
sꝑare ceꝑit. nͥ forte credendũ ẽ. iã na¬
to animã rationalẽ accessisse. q̃ intͣ
uiscera matͥs adhuc ei defuiss: & q̃m̃
eacłe anima q̃ carni iã natȩ addita ẽ.

Expanded text:
alia intellegenda est, nisi qua futurum alia intellegenda est, nisi qua futurum erat, ut deus eum exaltaret a mortuis; totum quippe hoc secundum id, quod homo factus est, dicitur. an forte, quia ubera feminarum ab ipso conceptu in ubertatem promoueri perhibentur, sic intellegi uoluit ab uberibus\', tamquam diceret: Ex quo carnem sumpsi, cui carni fuerat speranda inmortalitas, ut non ante spes ei esset, cum in forma dei esset, in qua nihil in melius mutandum esset, sed ab uberibus matris, id ecarnis, quae concipiebatur in spe, cujus spei res futura erat, cum ad immortalitatem de morte transiret? 32. Sed quod dictum est, In te jactatus sum ex utero, quomodo coaptari capiti possit, ignoro: quasi in utero cum esset, nalis, ex quo caro processit ex utero, Deum sperare coeperit. Nisi forte credendum est, jam nato animam rationalem accessisse, quae intra viscera matnatae addita est,
Abbreviated transcription (Latin):
qui hos qͦd dictũ ẽ de uentre matͥs
mee ds meus es tu. id̾o ad ipsũ ca¬
pud nr̃m ꝑtinere sentirent. qͣm pat̾
in tantũ est cd̃s eiꝰ. in qͣntũ homo ẽ
in forma serui. ñ in qͣntũ illi eqͣ¬
lis ẽ in forma dei. Id̾o de uentre
mat̾s meȩ cłs meus es tu: ac si dice¬
ret. ex eo qͦd homo factus sũ. łs me.¬
us es tu. S qͥd ẽ tu extraxisti me de
uentre. si ad ipsũ iħm de uirgine
proereatũ resert᷑. qͣsi alios ñ d̾s excͣ¬
hat: in cuiꝰ ꝓuidentia ẽ omĩs ordo na¬
scendi: An inde significare uoluit
uirginis partũ. seruata uirginitatis
integritate mirabili. cũ ait t̾u extͣ¬
xisti me de uentre: ut qͦd illic mi¬
rabilit̾ factũ ẽ cũ łs fecisse dicitur.
ẽ & illud̾. spes mea ab uberib maꝰ¬
tͥs mee: Qmͦ & hoc ad ipsũ caput
eccłie referri pocest. qͣsi spes eiꝰ q̃in
Deo ẽ a matͥs uberib ei ceꝑit: ñ et
ante in ipso utero: Non enĩ spes

Expanded text:
qui hoc, quod dictum est: De uentre matris qui hoc, quod dictum est: De uentre matris meae deus meus es tu, ideo ad ipsum caput nostrum pertinere sentirent, quoniam pater in tantum est deus eius, in quantum homo est in forma serui, non in quantum illi aequalis est in forma dei, ideo: De uentre matris meae deus meus es tu, ac si diceret: Ex eo, quod homo factus sum. deus meus es tu. sed quid est: Tu extraxisti me de uentre, si ad ipsum legum de uirgine procreatum refertur? quasi alios non deus extrahat, in cuius prouidentia est omnis ordo nascendi; an inde significare uoluit uirginis partum seruata uirginitatis integritate mirabili, cum ait: Tu extraxisti me de uentre, ut quod illic mirabiliter factum est, cum deus fecisse dicitur, rgo est et illud: Spes mea ab uberibus matris meae? quo modo et hoc ad ipsum caput ecclesiae referri potest, quasi spes eius, quae in deo est, a matris uberibus ei coeperit, non et ante in ipso utero? neque enim spes
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. qͥa ubera suxi. Hȩc enĩ uetustas ẽ
de qͣ tu me extraxisti. & illa carnalis
natiuitatis bona ft̾. a quib tu spes mea
es Inde enĩ ad de ꝯuesus sũ: & ex ut᷑o:
io est ex bis q̃ in utero inchoaui. In ce ia¬
ctatus sũ: ad te scilicet t̃nsiens : tocũ
me tͥ omittens. Id̃oq de uentre/ matris
meȩ. id ẽ de bonis carnis qͣmꝰ sumꝑsi in
uentre matͥs meȩ d̾s meus es tu. uc de his
tu sis bonũ meu: ea locutioe dictũ ẽ. ac si
Diceret᷑. u̾bi grã. de t̾ra celum habito. hoc
ẽ. hinc illo emigͣui: & ista nr̃ã in illũ cñs¬
siguratio ẽ. qͥ ꝑ grãm testam̃ti noui mu¬
tamꝰ uitã: tͣnseuntis de uetere ad nouã.
Nã ille hanc rem sacram̃to sue passioĩs.
resurrectioĩsq signisicans. carnẽ muta¬
uit. de mortalitate ad immortalitatem:
uitã uͦ ñ mutauit de uetustate in noui¬
tatẽ: qͥa ñqͣm fuit in impietate. unde
transiret ad pietatẽ: quãqͣm ñ desuert᷑

Expanded text:
sum, quia ubera suxi. haec enim uetustas est, sum, quia ubera suxi. haec enim uetustas est, de qua tu me extraxisti, et illa carnalis natiuitatis bona sunt, a quibus tu spes mea es; inde enim ad te conuersus sum. et ex utero, id est ex his, quae in utero inchoaui, in te iactatus sum ad te scilicet transiens, totum me tibi committens. ideoque de uentre matris meae, id est de bonis carnis, quam sumpsi in uentre matris meae, deus meus es tu, ut de his tu sis bonum meum, ea locutione dictum est, ac si diceretur uerbi gratia: De terra caelum habito, hoc est hinc illo emigraui; et ista nostra in illum transfiguratio est, qui per gratiam testamenti noui mutamus uitam transeuntes de uetere ad nouam. nam ille hanc rem sacramento suae passionis resurrectionisque significans carnem mutauit de mortalitate ad inmortalitatem, uitam uero non mutauit de uetustate in nouitatem, qui numquam fuit in impietate, unde transiret ad pietatem. Quamquam non defuerunt,