comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit aliunde: acquiri. ꝑ quã ardens uob̾
lingua parumꝑ refrigeret᷑. Et in
luxuriis enutritis corda ur̃a. Illi in
lururus enutriunt corda sua. qui ux¬
ta illum ecclesiasti sermonem. nͣ
prohibent cor quin omĩ uoluntate
fruatur. & oblect& se in his que para¬
uerint. & hanc ducunt partem suam si
utantur ipsi laborib nullam de paupe¬
rum nutrimento uł oblectam̃to curã
habentes. Ii die occisionis addixistis.
occidistis iustum. non restitit uobis.
ustum apellat dñm saluatorem. de quo
& beatus prothomartir stephanus eis¬
dem uideis loquitur. Quem propheta-¬
rum non sunt ꝑsecuti patres uestri.
& occiderunt eos qui annuntiabant
de aduentu iusti cuiꝰ uos nunc prodi¬
tores & homicidȩ fuistis. Appar& ergo
quia beatus iacob illos diuites alloqͥ¬
tur ex eo loco quo ait.agite ncͣ diuites
plorate ululantes qui in necem dñi
coniurauerant. & necdũ fidem nomi¬
nis eiꝰ qua saluarentur acceperant. de

Expanded text:
sit aliunde acquiri, per quam vobis ardens sit aliunde acquiri, per quam vobis ardens lingua refrigeretur. Et in luxuriis enutristis corda vestra. Illi in luxuriis enutriunt corda sua, qui, juxta illum Ecclesiastis sermonem, non prohibent cor, quin omni voluptate fruatur, et oblectet se in his quae paraverint. Et hanc ducunt partem suam, si utantur ipsi laboribus suis, nullam de pauperum nutrimento vel oblectamento curam habentes . In die occisionis adduxistis et occidistis justum, nec restitit vobis. Justum appellat Dominum Salvatorem, de quo et beatus protomartyr Stephanus eisdem Judaeis loquitur: Quem prophetarum non sunt persecuti patres vestri, et occiderunt eos qui annuntiabant de adventu Justi? cujus vos nunc proditores et homicidae fuistis . Apparet ergo quod beatus Jacobus illos divites alloquitur ex eo loco, quo ait: Agite nunc, divites, plorate ululantes, qui in necem Domini conjuraverant, et necdum fidem nominis ejus qua salvarentur acceperant. De
Abbreviated transcription (Latin):
debitam laboris sui mercedem reddere
nolunt. Quod inpietatis uitium beatꝰ
iob multum se cauere insinuat cũ air.
Si aduersum me terra mea clamat. &
cum ipsa sulci eius deflent. si fructus
eius comedi. absq pecunia & animam
agricolarum eiꝰ affliri. pro frumento
oriatur michi tribulus. & pro ordeo sp̃ina.
Er clamor ipsoꝵ maures dnͣi sabaoth ascen¬
dit. Dominum sabaoth idest dnm̃ er-
ercituum appellat ad terrorem eoꝵ qui
ƿauperes ƿutant nullum habere tutore.
Huic autem loco congruit illud psal¬
miste. Tibi derelictus est pauper pupil¬
lo tu eris adiutor. Et quod in libro beati
iob scriptum est. neq enĩ frustra audi&
dsͣ & omĩpotens singuloꝵ causas intue¬
bitur. E pulati estis suꝑ terram. Ue¬
glectis gaudus celestib ad quȩ ꝑ afflic¬
tiones & ieiunia uenire poteratis epu¬
las tantum diligitis carnales. quas tan¬
ta in futuro fames sitisq sequetur. ut
ne una quidem aque gutta tunc pos¬

Expanded text:
debitam laboris sui mercedem reddere debitam laboris sui mercedem reddere nolunt. Quod impietatis vitium beatus Job multum se cavere insinuat, cum ait: Si adversum me terra mea clamat, et cum ipsa sulci ejus deflent, si fructus ejus comedi absque pecunia, et animam agricolarum ejus afflixi, pro frumento oriatur mihi tribulus, et pro hordeo spina . Et clamor ipsorum in aures Domini Sabaoth introivit. Dominum Sabaoth, id est, Dominum exercituum appellat, ad terrorem eorum qui pauperes putant nullum habere tutorem. Huic autem loco congruit illud Psalmistae: Tibi enim derelictus est pauper, pupillo tu eris adjutor . Et quod in libro beati Job scriptum est: Neque enim frustra audiet Deus, et omnipotens singulorum causas intuebitur . Epulati estis super terram. Neglectis gaudiis coelestibus ad quae per afflictiones et jejunia venire poteratis, epulas tantum diligitis carnales, quas tanta in futuro fames sitisque sequetur, ut ne una quidem aquae gutta tunc pos
Abbreviated transcription (Latin):
manducat. dũ animan luxoriosã
& extrinsecus seuiens flamina cruci-¬
at. & nͣ minus interius pungens sue
tenatie dolor accusat. Quod ĩ hac
quoq uita sepius contingit. ut ñ¬
nulli diuitias quib male utebant᷑
anuitant. ꝑditisq facultatib iam
sero incipiant quod eas sine fructu
habuerint dolere. & tunc se gemãt
indigentib sua non dedisse. cum
ipsi ingruente indigentia cogant᷑
mendicare.Thesauriantes irã
innouissimis dieb Quando ne¬
glecta pauperum nuditate uł esu¬
rie. thesauros pecunie uob̾ conde¬
re gaudebatis iam uob̃ ipsi non
pͣuidentes interni iudicis iram
cumulastis. Que & si necdum ap¬
paruit. in nouissimis dieb iam cer.¬
tissima restat. idest ubi temporaliũ
dierum finis affuerit. Ecce mer¬
ces operarioꝵ qͥ messuerũt regiones
ur̃as. qui fraudatus est a uobis clamat.
solum pauperes passim uenientes
suscipere ac reficere spernunt. sed
ipsis quoq mertennariis uł famulis suis

Expanded text:
manducat, dum animam luxuriosam manducat, dum animam luxuriosam et extrinsecus saeviens flamma cruciat, et non minus interius pungens suae tenaciae dolor accusat. Quod in hac quoque vita saepius contingit, ut nonnulli divitias quibus male utebantur, amittant, perditisque facultatibus jam sero incipiant, quod eas sine fructu habuerint dolore, et tunc se gemant indigentibus sua non dedisse, cum ipsi ingruente indigentia cogantur mendicare. Thesaurizastis vobis iram in novissimis diebus. Quia, neglecta pauperum nuditate vel esurie, thesauros pecuniae vobis condere gaudebatis, jam vobis ipsis non praevidentes interni judicis iram cumulastis. Quae etsi necdum apparuit, in novissimis diebus jam certissima restat, id est, ubi temporalium dierum finis adfuerit. Ecce merces operariorum qui messuerunt regiones vestras, quae fraudata est a vobis, clamat. solum pauperes passim venientes suscipere ac reficere spernunt, sed ipsis quoque mercenariis, vel famulis suis
Abbreviated transcription (Latin):
diuites. plorate ululantes in miseriis
que aduenient uobis. Nunc dũ tẽpus
acceptabile. dũ dies est salutis. futuras
inquit penarum miserias flendo. &
elemosinas faciendo uitate:. Aurũ
& argentum urũm eruginauit. & eru¬
go eoꝵ in testimonium uobis erit. &¬
manducabit carnis urãs sicut ignis.
N on solum ĩpios & inmisericordes diui¬
tes. uisibilis gehennȩ ignis in toem̃tis
ercruti&. s etiam ipsa diuitiarum pu¬
trefactarum & in anium oxmoria quib
facillime possunt suas redimere ne¬
quicias non minus & ante iudicium
animas eoꝵ & post resurrectionem
etiã carnes erur&e. dũ sibima ipsis
grauit᷑ irasci incipiunt quare sua
scelera elemosinis redimere noluerit.
Deniq diurti illi purpurato erugo
pecuniarum in testimonium neqͥtiȩ
ꝙ in augm̃tũ uersa erat penarum.
quando ꝑ increpationem abrahe au¬
diuit. Fili recoroare quia recepisti bo¬
na in uita tua. & latarus similiter
mala. Possunt etiam nomine carni¬
quas erugo petuniarum sicut ignis

Expanded text:
divites, plorate ululantes in miseriis quae advenient vobis. Nunc dum tempus est acceptabile, dum dies salutis , futuras inquit poenarum misericordias flendo et eleemosynas faciendo vitate. Aurum et argentum vestrum aeruginavit, et aerugo eorum in testimonium vobis, et manducabit carnes vestras sicut ignis. Non solum impios et immisericordes divites visibilis gehennae ignis in tormentis excruciat, sed et ipsa divitiarum putrefactarum et inanium memoria, quibus facillime possent suas redimere nequitias, non minus et ante judicium animas eorum, et post resurrectionem etiam carnes exuret, dum sibimetipsis graviter irasci incipiunt, quia sua scelera eleemosynis abluere noluerunt. Denique dimitti illi purpurato aerugo pecuniarum in testimonium nequitiae, et in augmentum versa erat poenarum, quando per increpationem Abrahae audivit: Fili, recordare quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala . Possunt etiam nomine carniquas aerugo pecuniarum sicut ignis
Abbreviated transcription (Latin):
ea que recte pͣdicarent. non recte actio¬
nis sorde fedarent: ac ꝑ hoc uitam euuã¬
gelice ꝑfectionis. sinistra opinione
fuscarent. s offendimus inquit. cum
ut tanto cautius se in ꝑfecti quique in
agendo uł loquendo circumspicerent:
quanto certissime cognosscerent. quia
duce incedunt huius uite uiam absq
offensione peccati alicuius transigere
ullatenus possent. nata quod alibi scrip

Expanded text:
ea quae recte praedicarent non rectae actioea quae recte praedicarent non rectae actionis sorde foedarent, ac per hoc viam evangelicae perfectionis sinistra opinione fuscarent; sed offendimus, inquit, cum ut tanto cautius se imperfecti quique in agendo vel loquendo circumspicerent, quanto certius cognoscerent quia duce incedunt, hujus vitae viam absque offensione peccati alicujus transire nullatenus possint, juxta quod alibi
Abbreviated transcription (Latin):
me quod minus habuerat adim¬
pleuit. atq ad pͣdicandi officium
iam ꝑfectus rediit. Alii maiore
meptia descendentes de iudea an-¬
tiochiam. docebant credentes ergen¬
tib quia nisi circumciderentur
scõm legem moysi salui esse ñ pos¬
sent. N ec paruum castis pͣdicatorib
questionis laborem contulerunt.
Hos ergo & huiusmodi doctores bea¬
tus iacobus ab officio uerbi remou&.
ne impedimentũ his qui illud rite
implere potuerant facerent. Scien¬
tes inquit quia mais iudicium
sumitis. Sicut enim his qui bene
ministrauerit gradum sibi bonuͣ
adquirit: ita qui officium docendi
sibi indoctus usurpare temptaue
riros. In multis enĩ offendimus.
om̃s. N on dicit offenoitis cum
illos arguer& quos & scientia. & oꝑa¬
tione. minus ꝑfectos uidebar. talesq
a cathedra magisterii deponer&.timẽs
ne uł errorem pͣdicando. paruulos lede¬
rent. atq ab auditu doctorum poccu¬
pando eoꝵ aures auerterent. Uel certe

Expanded text:
me quod minus habuerat adimme quod minus habuerat adimplevit, atque ad praedicandi officium jam perfectus rediit. Alii majore imperitia discedentes de Judaea Antiochiam, docebant credentes ex gentibus quia, nisi circumciderentur secundum legem Moysi, salvi esse non possent, nec parvum castis praedicatoribus quaestionis laborem contulerunt. Hos ergo et hujusmodi doctores beatus Jacobus ab officio verbi removet, ne impedimentum his qui illud rite implere poterant facerent. Scientes quoniam majus judicium sumitis? Sicut enim is qui bene ministraverit gradum bonum sibi acquirit, ita qui officium docendi sibi indoctus usurpare tentaveririret. In multis enim offendimus omnes. Non dixit offenditis, cum illos argueret quos et scientia et operatione minus perfectos videbat, talesque a cathedra magisterii deponeret, timens ne vel per errorem praedicando parvulos laederent, atque ab auditu doctorum praeoccupando eorum aures averterent; vel certe
Abbreviated transcription (Latin):
& ad redemptoris sui mereantur ꝑ¬
tinere consortium. Et illos ergo hor¬
tatur suscipere nuncios iħu. hoc ẽ¬
p̃dicatores uerbi euuangelii gratant᷑
audire: & cũ hos acontribulib suis
repulsos. uel certe ad mortem que-¬
sitos esse cognouerunt. ut sepe fac¬
tum actus eoꝵ edocent. Ipsi e contra
accepto abeis consilio salutis sue: ad
dñm ib̃um eos in pace remutant.
Quod honorabilem quondã uniũse
plebi iudeoꝵ. & nunc magis honoran
stepbani effectum. beati pauli apłi
magistrum gamalielem in ieroso-¬
limis fecisse pͣfatus actus apł̃oꝵ lib̾
entiore consilio eoꝵ molimina eua-¬
cuauit. ereptosq de insidiis eoꝵ apłos.
ad euuangelizandum iħm temisit
se studii credentib tempore apłoꝵ
ut uerbum lacius ꝓpagarent actus
eoꝵ edocent. ita ut apollo uir inscrip.¬
turis doctissimus. sciens tantum
babtisma iohannis fiducialiter xꝑm
p̃dicareͭ: qui tamen quia sapiens
erat. mor ut doctor affuit. facilli¬

Expanded text:
et ad Redemptoris sui mereantur pet ad Redemptoris sui mereantur pertingere consortium. Et illos ergo hortatur suscipere nuntios Jesu, hoc praedicatores verbi Evangelii gratanter audire. Et cum hos a contribulibus suis repulsos, vel certe ad mortem quaesitos esse cognoverint, ut saepe factum Actus eorum edocent, ipsi contra, accepto ab eis consilio salutis suae, ad Dominum Jesum eos in pace remittant. Quod honorabilem quondam universae plebi Judaeorum, et nunc magis honorands Stephani effectum, beati Pauli apostoli magistrum Gamalielem in Jerosolymis fecisse praefatus Actuum apostolorum liber entiore consilio eorum molimina evacuavit, ereptosque de insidiis eorum apostolos ad evangelizandum Jesum remisit se studii credentibus tempore apostolorum, ut verbum latius propagarent, Actus eorum edocent, ita ut Apollo vir in Scripturis doctissimus, sciens tantum baptisma Joannis, fiducialiter Christum praedicaret. Qui tamen quia sapiens erat, mox ut doctor adfuit, facilli
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si illis oꝑum tempus non adsit. De
qualib dictum est. Raprus est ne
malitia mutar& intellectum illius
aut fictio deciperetanimam illius.
Similit᷑ autem & raab meretrir. non¬
ne ex oꝑib iustificata est suscipiẽs
nuncios. & alia uia eitiens.Ne
se causarentur oꝑa tanti patris
abrahe imitari non ualere: p̃sertĩ
cum nullus eos coger& dõ filios
offerre perimendos. s. hoc potiꝰ
ipse ꝑscripturas ds̃ fieri ꝓhibebar.
um hospitalitatis etiã cum pericu¬
pie catalogo annumerari. ipsius
dñi ac saluatoris nostri Generatio¬
nib que a patriarcharum fonte
descendunt inseri. ab excidio pa-¬
triȩ pereuntis. cuiꝰ ꝑfidiam dese¬
ruit erui. His igitͣ conuerse adme¬
liora. mulieris eremplis suad &
auditores suos patrie pereuntis.
interitũ cauere: & a cuius scelerib
credendo recesserant ab hac etiã
fructuosis oꝑib se meminisse secer¬
nere. quatenus scõꝵ cetib copulari.

Expanded text:
 si illis operandi tempus non adsit. De  si illis operandi tempus non adsit. De qualibus dictum est: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum illius, aut fictio deciperet animam ejus . Similiter et Raab meretrix nonne ex operibus justificata est, suscipiens nuntios et alia via ejiciens? Ne se causarentur opera tanti patris Abrahae imitari non valere, praesertim cum nullus eos modo cogeret Deo filios offerre perimendos, sed hoc potius ipse per Scripturas Deus fieri prohibeat, um hospitalitatis, etiam cum pericupiae catalogo annumerari, ipsius Domini ac Salvatoris nostri generationibus quae a patriarcharum fonte descendunt inseri, ab excidio patriae pereuntis, cujus perfidiam deseruit, erui. His igitur conversae ad meliora mulieris exemplis suadet auditores suos patriae pereuntis introitum cavere, et a cujus sceleribus credendo recesserant, ab hac etiam fructuosis operibus se meminisse secernere, quatenus sanctorum coetibus copulari,
Abbreviated transcription (Latin):
ciam. Et ut nos quoq fidem illius
qua iustificatus est sciremus temp¬
tauit eum ds̃ iubens offerre filium.
& ex oꝑib fides consummata est:
Idest quam ess& incorde huius ꝑ-¬
fecta. oꝑum exsecutione probatũ
est. Hoc quoque tempore si quinu¬
ꝑ ad fidem ueniens babtismũ acce-¬
perit. & pponens se toto corde dĩ
seruire p̃cepus. mox de hac luce
migrauerit. iustificatus utiq ꝑfi
dem sine oꝑib nugrauit. quia tẽ¬
pus oꝑandi unde fidem probar&
ipso in quem credidit dõ oisponen¬
te nͣ habuit. At qui ꝑceptis fidei
sacramentis longo
suꝑuiuunt tempore. nec bonis
insistere curant oꝑib hisq incul.¬
candum est quod beatus iacob
proposito eremplo fidei simul &
opum abrahȩ. mor subdidit dicẽs.
Uidetis qmͣ ex oꝑib iustificatur ho¬
mo. & ñ ex fide tantum: Quod ait
ex oꝑib significat ex oꝑib fidei. quia
ꝑfecta oꝑa sine fide nullus habere
potest. fidem uero sine oꝑib multi.¬

Expanded text:
tiam. Et ut nos quoque fidem illius tiam. Et ut nos quoque fidem illius qua justificatus est sciremus, tentavit eum Deus jubens offerre filium, et ex operibus fides consummata est, id est, quia esset in corde ejus perfecta operum exsecutione probatum est. Hoc quoque tempore si quis nuper ad fidem veniens baptismum acceperit, et proponens se toto corde Dei servire praeceptis, mox de hac luce migraverit, justificatus utique per fidem sine operibus migravit, quia tempus operandi unde fidem probaret, ipso in quem credidit Deo disponente non habuit. At qui perceptis fidei sacramentis longo supervivunt tempore, nec bonis insistere curant operibus, his inculcandum est quod beatus Jacobus proposito exemplo fidei simul et operum Abrahae, mox subdidit dicens: Videtis quoniam ex operibus justificetur homo, et non ex fide tantum? Quod ait ex operibus, significat ex operibus fidei. Quia perfecta opera sine fide nullus habere potest, fidem vero sine operibus multi,
Abbreviated transcription (Latin):
nifeste edocuit quia om̃s testimonio
fidei probati sunt. Unde & specialit᷑
de abraam intulit quia fide offer¬
r& isaac arbitrans inquit quia & a-
mortius suscitare potẽs ẽoͣs coniunxit
ergo opus fidei. qui ideo filium mox
offerre uoluir. quia dĩn hunc conti¬
nuo resuscitaturum esse credebat.
Ideo autem hunc post mortem a dõ
resuscitandum esse credebat quia
uerum credebat esse quod auoierar
quia in isaac uocabit᷑ tibi semen.
Quam coniũctionem utriusq uir¬
tutis. beatus quoq iacob subsequent᷑
exponit dicens. Pides qm fides co¬
oꝑat᷑ur oꝑib illius & ex operib fides
seruata est. & suppleta est scriptura
dicens. E redidit abrabam dõ. &
reputatũ est illi ad iusticiam. ꝙ amicꝰ
dei apellatus est: De hoc testimonio
paulus ad romanos firmissime disseru-¬
it. manifeste docens. quia tanta est
uirtus fidei. ur statim perceptis eius
misteriis iustum de impio facere pos
nouerat illius. reputata est ad iusti¬

Expanded text:
nifeste edocuit quia omnes testimonio nifeste edocuit quia omnes testimonio fidei probati sunt. Unde et specialiter de Abraham intulit quia fide offerret Isaac, arbitrans inquit quia et mortuos suscitare potens est Deus . Conjunxit ergo opus fidei, qui ideo filium mox offerre voluit, quia Deum hunc continuo resuscitaturum esse credebat. Ideo autem hunc post mortem a Deo resuscitandum esse credebat, quia verum esse credebat quod audierat, quia in Isaac vocabitur tibi semen. Quam conjunctionem utriusque virtutis beatus quoque Jacobus subsequenter exponit dicens: Vides quoniam fides cooperabatur operibus illius, et ex operibus fides servata est, et suppleta est Scriptura dicens: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. De hoc testimonio Paulus ad Romanos firmissime disseruit, manifeste docens quia tanta est virtus fidei, ut statim perceptis ejus mysteriis justum de impio facere possnoverat illius, reputata es ad justi
Abbreviated transcription (Latin):
tens ẽ d̾s. Siquidem mimo eodẽq
facto beati abraam. iacob opum
eiꝰ magnificentiam. paul. fidei con-¬
stantiam laudauir. nec tamen dis¬
parem diuersamq a iacobo protu¬
lit paulus sententiam. Sciebanr
namq ambo. qd abraham & fide
& oꝑib erat ꝑfectus. & ideo quisq
illoꝵ illam magis in eo uirtutem
pͣdicauit qua suos auditores am-¬
plius indigere ꝑsperit. Quia enĩ
iacob illis scribebat qui fidem si¬
ne oꝑib otiosam tenebant: opor¬
tune illut protulit exemplum in quo
illa p̃cipua fides abrahe. que & prius
scriptura teste laudata ẽ appareret.
quia non otiosa eiꝰ in corde torpuss&
s ad obediendum diuinis inperiis iã
prompta flagrass&. Quia uero paulus
illos instuuebat qui sine graͣ fidei
de suis se extollebant oꝑib ostendit
quia sine fide impossibile est place.¬
re dõ. atq ad redarguandam corri-¬
gendamq eoꝵ temeritatem collectis
omium patriarcharum eremplis ma-¬

Expanded text:
tens est Deus . Si quidem in uno eodemque tens est Deus . Si quidem in uno eodemque facto beati Abraham Jacobus operum ejus magnificentiam, Paulus fidei constantiam laudavit. Nec tamen disparem diversamque Jacobo protulit Paulus sententiam. Sciebant namque ambo quia Abraham et fide et operibus erat perfectus, et ideo quisque eorum illam magis in eo virtutem praedicavit, qua suos auditores amplius indigere perspexit. Quia enim Jacobus illis scribebat qui fidem sine operibus otiosam tenebant, opportune illud protulit exemplum in quo illa praecipua fides Abrahae, quae et prius Scriptura teste laudata est, appareret, quae non otiosa ejus in corde torpuisset, sed ad obediendum divinis imperiis jam probata flagrasset. Quia vero Paulus illos instituebat qui sine gratia fidei de suis se extollebant operibus, ostendit quia sine fide impossibile est placere Deo , atque ad redarguendam corrigendamque eorum temeritatem, collectis omnium patriarcharum exemplis, ma
Abbreviated transcription (Latin):
monuit esse discendum: prouocans
uidelic& eos qui de uideis crediderãt.
ut quasi bone soboles. primi & mari¬
mi sui parentis actus sequerentur.
Et qm eos ne intemptationib defi¬
cerent. & ut fidem suam ꝑ oꝑa proba-¬
rent ammonebat. elegans de patri-¬
archa posuit eremplum ꝑ quod eos inurqͣ.
uitute posset instituere. Que enim tẽp¬
tatio maior. ecceptis his que ad ꝓprii cor¬
poris plagas ꝑtinent accidere potest.
quam si qui filium unicum dilectissi¬
mũq suum sener cogatur occidere. ͦ¬
Quomodo autem tumicam uel escas
suas ꝓ diuino amore pauperib dare
differrae qui filium quem sener acce-¬
perat heredem adiussionem dnͣi sta-¬
tim morti dare non distulit᷑: Itaq
congruit huic beati iacobi sententie
quod paulus ait. Fide obtulit abra
uigenitum offerebat qui suscepe-
rat repromissionem. ad quẽ dictũ
ẽ quod in isaac uocabit᷑ tibi semen
arbitransq & amortus suscitare po-¬

Expanded text:
monuit esse discendum, provocans monuit esse discendum, provocans videlicet eos qui de Judaeis crediderunt, ut quasi bonae soboles primi et maximi sui parentis actus sequerentur. Et quoniam eos ne in tentationibus deficerent, et ut fidem suam per opera probarent, admonebat, eleganter de patriarcha posuit exemplum, per quod eos in utraque virtute posset instituere. Quae enim tentatio major, exceptis his quae ad proprii corporis plagas pertinent, accidere potest, quam si quis filium unicum dilectissimumque suum senex cogatur occidere? Quomodo autem tunicas vel escas suas pro divino amore pauperibus dare differret, qui filium quem senex acceperat haeredem ad jussionem Domini statim morti dare non distulit? Itaque congruit huic beati Jacobi sententiae quod Paulus ait: Fide obtulit Abrahur, et unigenitum offerebat quem susceperat per repromissionem, ad quem dictum est, quia in Isaac vocabitur tibi semen, arbitrans quia et mortuos suscitare po
Abbreviated transcription (Latin):
eundem sensum apostoli pauli. quo¬
modo sit intelligendus erponit. Ideo¬
uacuam esse fidem si ñ bene operetur
qm abrahe eremplo. etiam paulus apłs
mitata sunt. satis ostendit apłm paulũ
non ita ꝑabraham docere iustificari
hominem. ꝑfidem sine oꝑib: ut siquis
crediderit. non ad eum ꝑtineat bene oꝑa¬
ri. s ad hoc potius. ut nemo arbitretur
meritis priorum bonoꝵ oꝑum se ꝑuenis¬
se ad donum iustificationis. que ẽ ĩ fide.
Inhoc se gentib in rꝑm credentib iu¬
dei pferre cupiebant. quod dicebant
se meritis bonorũ oꝑum que inlege
sunt ꝑuenisse ad euuangelicam grãm
Ideoq scandalizabant᷑ multi qui ereis
crediderunt quod incicumcisis genti¬
bus xꝑi gr̃a traderetur. Unde apls paul
nisi iuste oꝑari: Cũ ergo dicat iacob
abraam pater noster. nonne exoꝑib
iustificatus est offerens isaac filium
suum suꝑ altare: E leganter eremplũ
bone oꝑationis. ab ipso patnarcha.

Expanded text:
eumdem sensum Pauli apostoli quoeumdem sensum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. Ideovacuam esse fidem si non bene operetur, quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus mitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari, sed ad hoc potius, ut nemo arbitretur meritis priorum bonorum operum se pervenisse ad donum justificationis quae est in fide. In hoc se gentibus in Christum credentibus, Judaei praeferre cupiebant, quia dicebant se meritis bonorum operum, quae in lege sunt, pervenisse ad evangelicam gratiam. Ideoque scandalizabantur multi qui ex eis crediderunt, quod incircumcisis gentibus Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus nisi juste operari? Cum ergo dicit Jacobus: Abraham pater noster nonne operibus justificatus est, offerens Isaac filium suum super altare? Eleganter exemplum bonae operationis ab ipso patriarcha
Abbreviated transcription (Latin):
dmͣ. hoc & demones potuerunt. Cre¬
dere uero in dm̃ soli nouerunt qui diligũt
monis. Qui ergo non uult credere xpm.
adhuc nec demones imitatur. Iam credir
intimore pene. non iamore corone: Nam
& illi puniri timebant. Deniq beatus pe¬
trus cum dñm confitens dicer&. tu es xꝑc
filius dĩ uiui. eadem pene uerba. que &
demones proferre uidetͣ er ore. s illoꝵ
confessio quia cum odio prolata est. xꝑii
merito damnata est. illius quia merter¬
na dilectione processit. eterna beatitudi-¬
ne remunerata est. Uis autem scire
o homo manis qm fides sine oꝑib ocio¬
sa est: Abraam pater noster nonne
ex oꝑib iustificatus est: Qm̃ paulus
apłs pͣdicans iustificari hominem ꝑfi
dem sine oꝑib nͣ bene intellectus est
ab eis qui sic dictum acceperunt. ut
putarent cum semel in xꝑ̃m credidis¬
sent etiam si male oparentur & faci-¬
norose: flagicioseq uiuerent. saluos
esse posse ꝑ fidem. locus iste huius epłe

Expanded text:
Deum, hoc et daemones potuerunt. CreDeum, hoc et daemones potuerunt. Credere vero in Deum, soli novere qui diligunt monis. Qui ergo non vult credere Christum, adhuc nec daemones imitatur. Et si jam cin timore poenae, non in amore coronae. Nam et illi puniri timebant. Denique beatus Petrus cum Dominum confitens diceret: Tu es Christus Filius Dei vivi , eadem pene verba quae et daemones proferre videtur ex ore, sed illorum confessio quia cum odio prolata est, a Christo merito damnata est, illius quia ex interna dilectione processit, aeterna beatitudine remunerata est. Vis ao homo inanis: quoniam fides sine operibus ociosa est. Abraam pater noster: nonne ex operibus justificatus est: offerenspraedicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse per fidem: locus iste hujus epistolae
Abbreviated transcription (Latin):
putes quia magnum aliquid facis. cre¬
dendo. unum esse dm̃. hoc enĩ & demo-¬
nes faciunt. Non solum dm̃ patrem
s & filium dĩ credunt. Unde dicit lucas.
Exibant autem demonia a multis. cla¬
mantia & dicentia. quia tu es filius dĩ.
Et increpans non sinebat ea loqui. quia
sciebant ipsum esse. rꝑm. N ec solum
credunt. uerum etiam contremiscunt.
Unde ad illum legio que hominem
non credunt uł creditum non timẽt.
profecto sunr demonib tardiores.
ac proteruiores estimandi. s nec dm̃
credere & contremiscere magnumẽ.
si non & ineum credatur. hoc est si nͣ
eius in corde amor teneatur. Aliud
est enim credere illi. aliud credere
illum. aliud credere millum. Crede¬
re illi est. credere uera esse que loqͥt᷑
Credere illum. credere qd ipse sit dͣs.
Credere in illum. diligere illum.
Credere uera esse que dixit. multi &
mali possunt. Credunt enim esse uera.
& nolunt facere sua. quia ad oꝑandũ
pigri sunt. Credere autem ipsum esse

Expanded text:
putes quia magnum aliquid facis creputes quia magnum aliquid facis credendo unum esse Deum. Hoc enim et daemones faciunt, nec solum Deum patrem, sed et filium credunt. Unde dicit Lucas: Exibant autem daemonia a multis clamantia et dicentia, quia tu es Filius Dei. Et increpans non sinebat ea loqui, quia sciebant ipsum esse Christum . Nec solum credunt, verum etiam contremiscunt. Unde ad illum legio quae hominem non credunt, vel creditum non timent, profecto sunt daemonibus tardiores ac proterviores aestimandi. Sed nec Deum credere et contremiscere magnum est, si non et in eum credatur, hoc est si non ejus in corde amor teneatur. Aliud est enim credere illi, aliud credere illum, aliud credere in illum. Credere illi, est credere vera esse quae loquitur. Credere illum, credere quod ipse sit Deus. Credere in illum, est diligere illum. Credere vera esse quae loquitur, multi et mali possunt. Credunt enim esse vera, et nolunt ea facere, quia ad operandum pigri sunt. Credere autem ipsum esse
Abbreviated transcription (Latin):
&. fides si non habeat oꝑa. mortua est
in semetipsa. Manifestum ẽ quod
sicut uerba sola pietatis. nudum uel
esurentem non recreant. si non &
cib pͣbeatur ac uestis. ita fides uer-¬
botenus seruara. non saluat. Mor¬
tua est enim insemetipsa. si non
oꝑib karitatis quib reuiuiscat ani-¬
metur. Neq huic sententie contra-¬
rium est quod dñs ait. Qui credide¬
rit & babtiratus fuerit saluus erit.
Subintelligendum namq ibi est.
quod tantummodo uere credat.
qui ererc&e oꝑando quod credit.
quia fides & karitas ab inuicem
separari nequeunt. paulo attestante
qui ait. & fides que ꝑdilectionem oꝑa-¬
tur. Apte iohannes apostolus talem
de karitate sententiam. qualem
de fide iacobus ꝓfert dicens. Qui ha-¬
buerit substantiam mundi. & ui-¬
derit fratrem suum necesse habe¬
re. & clauserit iuscera sua ab eo.
quomodo karitas di maner meo.Tu
credis qmͣ unus est oͣs. bene facis. Et de-¬
mones credunt & contremiscunt. Ne

Expanded text:
et fides si non habeat opera, mortua est et fides si non habeat opera, mortua est in semetipsa, etc. Manifestum est quod sicut verba sola pietatis nudum vel esurientem non recreant, si non et cibus praebeatur, ac vestis, ita fides verbo tenus servata non salvat. Mortua est enim in semetipsa sine operibus charitatis, quibus reviviscat et animetur. Neque huic sententiae contrarium est quod Dominus ait: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit . Subintelligendum namque ibi est quod tantummodo vere credat, qui exercet operando quod credit. Et quia fides et charitas ab invicem separari nequeunt, Paulo attestante, qui ait: Est fides quae per dilectionem operatur , apte Joannes apostolus talem de charitate sententiam, qualem de fide Jacobus profert dicens: Qui habuerit substantiam mundi, et viderit fratrem suum necesse habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo ? Tu credis quoniam unus est Deus, bene facis, et daemones credunt et contremiscunt. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
ponit᷑ misclĩa iudicium. In quo inuen¬
tũ fuerit opus miscdie. & si habuerit¬
aliquid forte inuidicio quo puniatur.
tanquam unda miscdĩe peccati ignis
extinguitur. Quid ꝓderit fratres
mei. si fidẽ quis dicat se habere. oꝑa aũ
sententia pͣcedente terruerat. consolet᷑
cum ammon&. quomodo etiã peccata
cotidiana sine quib hic ñ uiuit᷑ cotroi¬
anis temediis eipient᷑. ne homo qui cũ
in uno offendetit fit omĩum reus. in
multis offendendo quia ĩmultis offen¬
dinius om̃s magnũ aggerem reatus.
sui. ininutatim collectũ. ad tribunal
tanti uidicis ꝑuehat. & eam quã ñ fecis
miscdiam non inueniat. s potius dimit¬
tendo atq dando. mereatur sibi dimitti.
debita reddiq promissa. Si autem fra-
ter aut soror nudi sunt. & indigeant uic¬
tu cotidiano dicat autem de uobis aliquiᷤ
illis. ite in pace caleficammi. & saturami¬
ni. non dederitis autem eis que neces-
saria sunt corpori. quid proderit: Ita

Expanded text:
ponitur misericordia judicio. In quo invenponitur misericordia judicio. In quo inventum fuerit opus misericordiae, et si habuerit forte in judicio quo puniatur, tanquam unda misericordiae, peccati ignis exstinguitur. Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera auscientia praecedente terruerat consoletur, cum admonet quomodo etiam peccata quotidiana, sine quibus hic non vivitur, quotidianis remediis expientur. Ne homo, qui, cum in uno offenderit, fit et omnium reus, in multis offendendo, quia in multis offendimus omnes , magnum aggerem reatus sui minuatim collectum ad tribunal tanti Judicis pervehat, et eam quam non fecit misericordiam non inveniat, sed potius dimittendo atque dando, mereatur sibi dimitti debita, reddique promissa. Si auter aut soror nudi sunt et indigent victu cotidiano dicat autem aliquis de vobis illis ite in pace calefacimini et saturamini non dederitisaria sunt corpori, quid proderit? Sic
Abbreviated transcription (Latin):
cem benigni misencordes donantes in-¬
uicem. sicut & ds in xꝑodonauit nob̃.
Iudiciũ enĩ sine miscdĩa. illi qui non fa¬
cit miscdĩam. S ine miscłia utoi¬
cabirͣ ille. qui cum facete possae non
fecit. miscdĩam antequam iuidicarerͣ.
quod cũ de omĩb inmisericordibus
recte sentiatur. constar omĩmodis qr
quo maiorem quisq a dño misccłiam
consecutus eo inustus indigenti ꝓci¬
mo miscłiam negaut. eoq uistiꝰ
impietatis sue petias luit. Unde pro¬
uide dñs ammoni. Nolite udica¬
te. ur ñ iudicemini. nolite condem¬
nare. & ñ condemnabimini. Diut¬
tite. & dimutet᷑ uobis date &dabit
admodum danmatus in iudicio dei
dolebit qui non fecit miscdĩam. ita qui
fecit remuneratus erultabit atq gaude¬
bit. Alit̾ suꝑ eraltat miscdia iudicium
ñ dictum est uincit miscdĩa iudicium.
tat. quia plures ꝑ misericordiam colligun¬
uir. s qui misccłiam prestiterunt. Beati
enim miscdẽs qmͣ ipsoꝵ miserebit᷑ oͣs.

Expanded text:
ntes invicem, sicut et Deus in Christo donavit nobis. Judicium enim sine misericordia fiet illi qui non fecit misericordiam. Sine misericordia judicabitur ille qui, cum facere posset, non fecit misericordiam antequam judicaretur. Quod cum de omnibus immisericordibus recte sentiatur, constat omnimodis quia quo majorem quisque a Domino misericordiam consecutus est, eo injustius indigenti proximo miseriimpietatis suae poenas luet. Unde provide Dominus admonet: Nolite judicare, ut non judicemini; nolite condemnare, et non condemnabimini. Dimittite, et dimittetur vobis. Date, et dabitur admodum damnatus in judicio Dei dolebit, qui non fecit misericordiam, ita qui fecit remuneratus exsultabit et gaudebit. Aliter: Superexaltat misericordia judicium. non dictum est: \'uincit misericordia iudicium\' — tat\', quia plures per misericordiam colliguntur, sed qui misericordiam praestiterunt. beati enim misericordes, quia ipsorum miserebitur
Abbreviated transcription (Latin):
beatus iacob ostendit. quia hi quib
scripsit. scientiam bona faciendi ha¬
bebant. simul & fidem rectam didice¬
rant ita ut etiam aliis se magistros
fieri posse pͣsumerent. nec tam̃ oꝑum
ꝑfectionem. neq mentis humilitatẽ
neq continentiam adhuc sermonis
erant adepti. Unde illos modo intͣ
alia increpationis. & hortacionis u̾ba
nͣ minimum terr&. in eo quod scien¬
tem bona facere & ñ facientem que
nouit. maius dicit habere peccatũ.
quã illum qui ignorant᷑ deli̾quit.
tam & si nec ille prorsus a reatu¬
liber esse possit qui nesciens errauit.
cũ ipsa boni ignorantia ñ paruum
sit malum. Hinc & enĩ domin ait.
Seruus qui cognouit uoluntatem
uoluntatem eiꝰ: uapulabit multis.

Expanded text:
beatus Jacobus ostendit quod hi quibus beatus Jacobus ostendit quod hi quibus scripsit scientiam boni faciendi habebant, simul et fidem rectam didicerant, ita ut et aliis se magistros fieri posse praesumerent, nec tamen operum perfectionem, neque mentis humilitatem, neque continentiam adhuc sermonis erant adepti. Unde illos modo inter alia increpationis et exhortationis verba non minimum terret in eo, quod scientem bona facere, et non facientem quae novit, majus dicitur habere peccatum, quam illum qui ignoranter delinquit. Tametsi nec ille prorsus a reatuliber esse possit qui nesciens erravit, cum ipsa boni ignorantia non parvum sit malum. Hinc etenim Dominus ait: Servus qui cognovit voluntatem volunt
Abbreviated transcription (Latin):
uita uestra: Uapor e̾ ad modicum
parens. deinceps exterminabitur.
Non ait que est uita nr̃a . s que ẽ
deficienr. N on autem putandũ
est hanc eandem esse sententiã.
que apuril se impii inlibro sapien¬
tie duaisse ꝑibentur. Q uia erm
chilo nati sumus. & post hec erim
tanquam non fuerimus. qmͣ fumus
afflatus est in narib nostris. & sermo
scintille ad commouendum coe nrm.
Quia extinctum cinis erit corpus. & sp̃s
diffundetͣ tanquam mollis aer. Hec eniͣ
illi ratiocinabant᷑ qui nullam uitam.
nisi istam esse credebant. dicentes cum
epicuro. Post mortem nichil est. & moes
ipsa naichit nichil est. Illud autem bea-¬
tus iacobus intulit. ut doceat quia ui-¬
ta prauoꝵ breuis est in pͣsenti. quam
tam̃ in futuro. mors sequetur eterna.
urta illud beati iob. Ducunt in bo¬
nis dies suos. & in puncto ad inferna
descendunt. Scienti igit᷑ bonum
facere & non facienti. peccatum est
illi. Per totum epłe huius tertũ

Expanded text:
vita vestra? Vapor est ad modicum vita vestra? Vapor est ad modicum apparens, et deinceps exterminabitur. Non ait quae est vita nostra, sed quae, deficient . Non autem putandum est hanc eamdem sententiam esse quam apud se impii in libro Sapientiae dixisse perhibentur: Quia ex nihilo nati sumus, et post haec erimus tanquam non fuerimus . Quoniam fumus afflatus est in naribus nostris, et sermo scintillae ad commovendum cor nostrum. Qua exstincta cinis erit corpus, et spiritus diffundetur tanquam mollis aer. Haec enim illis ratiocinabatur, qui nullam vitam, nisi istam esse credebant, dicentes cum Epicuro: « Post mortem nihil est, et mors ipsa nihil est. » Illud autem beatus Jacobus intulit, ut doceat quia vita pravorum brevis est in praesenti, quam tamen in futuro mors sequitur aeterna, juxta illud beati Job: Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt . Scienti ergo bonum facere et non facienti, peccatum est illi. Per totum hujus Epistolae textum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuo mendicetis. lugeatis. tormͣta
soluatis. N olite detraere alterutrum
fratres mei Et hoc uitium detractio¬
nis. ad uenenum linguȩ mortiferum
respicit. de quo ait. litigatis & belligeratis.
Qui detrait fratri. aut qui iudicar fratrẽ
suum detrait legi & iudicat legem. De.¬
trait legi qui iudicar fratri. quasi ipsa
non recte fecerit. quando detractionem
uetur. dicens ꝓ prophetam. Detraentem
aduersus prorimum suum occulte.
hunc ꝑsequebar. Et in leuitico. non
eris criminator. & susurro in popłis.
Potest & ita intelligi. Qui detra̾it fratri
legis iussa facienti. detrait legi. & iudi¬
cat legem. quare talia iussa dederit.
Uerbi gr̃ã. Lex precepit dicens. ne me¬
morsis iniurie ciuium tuoꝵ. Qui gͦ
detrait fratri. & qui iudicat fratrẽ
pore uicturos arbitrantur & ubi
annum faciunt. sue esse potestatis
autumant. & in his omĩb suꝑni
iudicis eramen ad mentem reuo¬
care contemnunt. Que enim ẽ¬

Expanded text:
perpetuo mendicetis, lugeatis, tormenta perpetuo mendicetis, lugeatis, tormenta solvatis. Nolite detrahere alterutrum, fratres mei. Et hoc vitium detractionis ad venenum linguae mortiferum respicit, de quo ait: Litigatis et belligeratis. Qui detrahit fratri, aut qui judicat fratrem suum, detrahit legi, et judicat legem. Detrahit legi qui detrahit fratri, quasi ipsa non recte fecerit quae detractionem vetuit, dicens per Prophetam: Detrahentem adversus proximum suum occulte, hunc persequebar . Et in Levitico: Non eris criminator, nec susurro in populis . Potest et ita intelligi: Qui detrahit fratri legis jussa facienti, detrahit legi, et judicat legem quae talia jussa dedit. Verbi gratia, lex praecepit dicens: Ne memor eris injuriae civium tuorum. Qui ergo detrahit fratri, et qui judicat fratrem pore victuros arbitrantur, et ubi annum faciant, suae esse potestatis autumant, et in his omnibus superni Judicis examen ad mentem revocare contemnunt. Quae enim
Abbreviated transcription (Latin):
reficiam uos: continuo quia non
hoc pedib s actib ess& implendũ
demonstrauir cum subdidit. Tolli¬
te iugum meum super uos. & disci¬
te a me quia mitis sum & humilis
corde. E mundate manus pecca¬
tores. & purificate corda duplices
sanimo.
Hoc est ueraciter nos dño appropinquare
oꝑis uidelic& munditiam. & cordis sim¬
dnͣm appropinqͣre: sue nob̃ dona pieta¬
tis simplicit᷑ querentib dare. Sc̃s enim
sp̃s disciplinȩ effugi& fictum. & aufer&
se a cogitationib que sunt sine intel¬
lectu. MUiseri estote & lugete & plora¬
te. Risus uester in luctum conuertat᷑.
& gaudium in merorem. Humiliami¬
ni in conspectu dĩ. & eraltabit uos.
olite inquit amare locupletari. & gau¬
dere in hoc sclo.s memores scelerum
que fecistis. hoc potius procurate. ur
ꝑ breues uite huius miserias pauꝑtatẽ¬
q ac lamentationem transitoriã ad gau-¬
dia celestis regni sempiterna ꝑtingatis.
quam ur pro leticia temporali opibq
quas ꝑ miquum laborem acquisistis.

Expanded text:
 XI, continuo quia non hoc pedibus, sed actibus esset implendum demonstravit, cum subdidit: Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum, et humilis corde . Emundate manus peccatores, et purificate corda duplices animo. Hoc est veraciter Domino nos appropinquare, operis videlicet munditiam, et cordis simDominum appropinquare nobis, suae nobis dona pietatis simpliciter quaerentibus dare. Sanctus enim Spiritus disciplinae effugiet fictum, et auferet se a cognitionibus quae sunt sine intellectu . Miseri estote, et lugete, et plorate. Risus vester in luctum convertatur, et gaudium in moerorem. Humiliamini in conspectu Domini, et exaltabit vos. Nolite, inquit, amare locupletari, et gaudere in hoc saeculo, sed memores scelerum quae fecistis, hoc potius procurate, ut per breves vitae hujus miserias paupertatemque ac lamentationem transitoriam ad gaudia coelestis regni sempiterna pertingatis, ut non pro laetitia temporalium opum quas per iniquum laborem acquisistis,
Abbreviated transcription (Latin):
amori deseruiunt: Qui nomineten
fideles. rebus terrenis celestia post¬
ponunt. Quod etiã sequente uersi¬
culo instantius inculcar subdens.
Quicumq ergo uoluerit amicus esse
scłi huius: mimicus dĩ constituenur.
Ergo mimici dĩ omͣs amatores mundi.
om̃s inquisitores nugarum. om̃s qui
ꝑtinent ad eos de quib dicitur. qͣm
ecce mimici tui dñe peribunt. Intreͣt
ecclesias. non intrent eccł̃ias. inimi¬
ci di sunt: ad tempus possunt flore¬
re sicut fenũ. s ubi ardor iudicii ap¬
paruerit peribunr. & decor uultus
eoꝵ decid&. Aur putatis quia ina-¬
nit᷑ scriptura dicar. Ella uidelic&
scriptura. que a maloꝵ sotierate fi¬
deles coercens. ita ꝑ moysen loquit᷑.
N on inibis cum eis fedus. nec cũ diis
eoꝵ. Non habitent in terra tua. ne for¬
te peccare te facianr in me si seruieris
diis eoꝵ. quod tibi certe erit in scanda¬
lum. Et rursum. Non facies oꝑa eoꝵ
s destrues eos. & confringes eos. Ad in¬

Expanded text:
amori deserviunt, qui, nomine tenus amori deserviunt, qui, nomine tenus fideles, rebus terrenis coelestia proponunt. Quod et sequenti versiculo instantius inculcat subdens: Quicunque ergo voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituitur. Ergo inimici sunt Dei omnes amatores mundi, omnes inquisitores nugarum, omnes qui pertinent ad eos de quibus dicitur: Quoniam ecce inimici tui, Domine, peribunt . Intrent ecclesias, non intrent ecclesias, inimici Dei sunt. Ad tempus possunt florere sicut fenum, sed ubi ardor judicii apparuerit, peribunt, et decor vultus eorum decidet. An putatis quia inaniter Scriptura dicat? Illa, videlicet, Scriptura quae a malorum societate fideles coercens, ita per Moysen loquitur: Non inibis foedus cum eis, nec cum diis eorum. Non habitent in terra tua, ne forte peccare te faciant in me, si servieris diis eorum, quod tibi certe erit in scandalum . Et rursum: Non facies opera eorum, sed destrues eos atque confringes sta
Abbreviated transcription (Latin):
titis & non accipitis eo qoͦ male pe¬
insumatis. P redirerat eos non
postulare: & nc̃ dicit eos male pe¬
tere: Quiꝰ qui male petir. iam¬
in con¬
spectu interni tes
rat. male petit & ille qui amisso
amore supernorũ. infima tantum
quenit bona ꝑcipere. & hec nͣ ad sus¬
tentationem humanȩ fragilitatis.
s ad redundantiam libere uolupta¬
tis. Hoc eͣ enĩ qo ait. ut inconcupis¬
centiis uestris insumatis. Adulten
nescitis quia amicicia huius mundi
mimica est dõ: Adulteros recte
nuncupat. quos derelicto amore sa¬
pientie celestis ad amplerum potiꝰ
amiticiȩ mundalis esse defleros ĩcre¬
pat. quos conditore contẽpto. mãmo¬
ne magis seruire cernebat. Dixerat qͥdẽ
supra de aꝑtis dĩ inimicis. Nonne di
aperte blasphemant qui fidem eiꝰ ꝑ¬
sequunt᷑ in scĩs. & eos iniquo iudicio
condempnant. ostendit etiã eos esse
dĩ inimicos qui sub fide & confessio¬
ne nominis eius. mundi illecebris: &

Expanded text:
titis et non accipitis, eo quod male petitis et non accipitis, eo quod male peinsumatis . » Praedixerat eos non postulare, et tunc dicit eos male petere, quia qui male petit jamin conspectu interni testrat. Male petit et ille qui, amisso amore supernorum, infima tantum quaerit bona percipere, et haec non ad sustentationem humanae fragilitatis, sed ad redundantiam liberae voluptatis. Hoc est enim quod ait: Ut in concupiscentiis vestris insumatis. Adulteri, nescitis quia amicitia hujus mundi inimica est Dei? Adulteros recte nuncupat, quos de amore sapientiae coelestis ad amplexum potius amicitiae mundialis esse deflexos increpat, quos, Conditore contempto, mammonae magis servire cernebat. Dixerat quidem supra de apertis Dei inimicis: Nonne divui eum aperte blasphemant, qui fidem ejus persequuntur in sanctis, et eos iniquo judicio condemnant, ostendit et eos esse Dei inimicos, qui, sub fide et confessione nominis Christi, mundi illecebris et
Abbreviated transcription (Latin):
& hic latius idẽ exponendo. subum¬
gir dicens. E x concupiscentiis
ur̃is que militant in menbris uris
Concupiscentie autem militant in
menbris. cũ ad ea que mens impro¬
ba praue suggerit:manus uł lingue
uł ceteroꝵ menbroꝵ consensus intẽpe¬
ranter obedit. De quo & mprimis
huiꝰ epłe partib ait. Unusquisq uͦ
temptat᷑ a concupiscentia sua abstrac¬
tus & illectus ⁊ cetͣ P ossunt aute᷑
concupiscentie etiã terrestrium
bonoꝵ in hoc loco dicte intelligi reg¬
ni uidelic&s appetitus diuitiarum.
honoꝵ ⁊ dignitatum. P roptͣ hec
enĩ & huiusmodi innumeraliter
frequent᷑ intͣ malos & bella cõmit¬
tuntur. Lingatis & belligeratis &
nͣ habetis propt᷑ qͦd ñ postulastis.
Litigatis inquit & belligeratis pro
salutaria queq conferr&. Si enim
illũ pia intentione postularetis. &
terrena uobis necessaria ad usum
temporalem & ad fruendum per-¬
petuo superna bona tribuercẽ. Pe¬

Expanded text:
et hic latius idem exponendo subjunet hic latius idem exponendo subjungit dicens: Et concupiscentiis vestris quae militant in membris vestris, etc. Concupiscentiae autem militant in membris, cum ad ea quae mens improba prave suggerit, manus, vel lingua, vel caeterorum membrorum consensus intemperanter obedit. De quo et in primis hujus Epistolae partibus ait: Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua, abstractus, et illectus, etc. Possunt autem concupiscentiae et terrestrium bonorum in hoc loco dictae intelligi, regni videlicet appetitus, divitiarum, honorum, dignitatum. Propter haec enim et hujusmodi innumera, lites frequenter inter malos et bella committuntur. Litigatis et belligeratis, et non habetis propter quod non postulatis. Litigatis, inquit, et belligeratis pro salutaria quaeque conferret. Si enim illum pia intentione postularetis, et terrena vobis necessaria ad usum temporalem, et ad fruendum perpetuo superna bona tribueret. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
& met&e. Et qui seminat in carne
de carne met&e corruptionem. qui
autem seminat in spu. de sp̃u me.¬
t& uitam eternam. Et ideo recte
dicit᷑. quia fructus iusticie in pace
seminatur. facientib pacem: fructꝰ
enĩ iusticie uita eterna est. que
oꝑib iustis retribuitur. quia qui
inquirunt pacem sequnt᷑ eã. Ipsa
pace cui student. quasi oytima
semente terrã sui cordis asꝑgunt.
quod per cotidianum bone oꝑationis¬
ĩ crementum ad fructum ualeat ꝑueni
re uite celestis. De quo alibi scripiũ ẽ.
Qui seminant in lacrimis. in gaudio
metent. & cetera usq ad finem psalmi.
Seminant autem & metent etiã reꝓbi:
quia pro meritis in iudicio recipient.
non tamen fructum s corruptionem
metere dicuntur. quia ñ bonis fruen¬
tur ȩternis. Fructus quippe. a fruen¬
do dicitur .S. pro corruptione in qua
uirerant. penas luenr sempiternas.
Un de bella & lites inter uos: nonne
hinc. Idest a relo & contentione
que supra uetuerat haberi: Unde

Expanded text:
t qui seminat in carne, de carne metet corruptionem. Qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam . Et ideo recte dicitur quia fructus justitiae in pace seminatur facientibus pacem. Fructus enim justitiae vita aeterna est, quae operibus justis retribuitur, quia qui inquirunt pacem, sequuntur eam, ipsa pace cui student quasi optima semente terram sui cordis aspergunt, quo per quotidianum bonae operationis crementum ad fructum valeant vitae pervenire coelestis. De quo alibi scriptum est: Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent , et caetera usque ad finem psalmi. Seminant autem et metent etiam reprobi, quia pro meritis in judicio recipient. Non tamen fructum, sed corruptionem metere dignoscuntur, quia bonis non fruuntur aeternis  Fructus quippe a fruendo dicitur, sed pro corruptione in qua vixerant poenas luent sempiternas. CAPUT IV. Unde bella et lites in vobis? Nonne hinc? Id est, a zelo et contentione, quae supra vetuerat haberi. Unde