comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& predicans xp̃m: ait sc̃ptura. Adhuc
qui ex circumcisione fideles simul cũ
petro uenerant: qͥa & in nationes donũ
sp̃e sc̃ĩ effusum est. Audiebant enim
illos loq̃ntes lingus: & magnificantes dm.
De qͦ facto suo qd̾ incircumcisos baptira¬
u̾at. quia pͥusqm̃ baptitarent᷑. ut nođu
q̃stionis huiꝰ auferret. in eos uen̾at sp̃c
sr̃ib qui erant iherosolimis. & hac audi¬
ta re mouerent᷑: ait post cet̾a. Cum aũ¬
cepissem loqͥ ad illos: cecidit sp̃c sc̃s in il¬
los. sic̃ & in nos in micio. Memoratꝰꝙ sũ
uerbi dn sicut dicebat: quia ioħes quid̾e¬
in sp̃u scõ. Sig equale donũ dedit illis
non dare illis sp̃m sc̃m: Et multa alia
st̃ testimonia scͥpturaꝵ. quȩ concordit̾
dat᷑ eis qui ꝑ eum diligunt dm: s ni¬
mis longum est cuncta collig̾e. Et qͥd
eis satis est. quib hȩc quȩ diximꝰ satis
ñ sunt: Sane ammonendi sunt. qͣndoqͥ¬
dem donũ d̃ixam uident dictum spm̃

Expanded text:
et praedicans Christum, ait Scriptura: Adhuc et praedicans Christum, ait Scriptura: Adhuc qui ex circumcisione fideles simul cum Petro uenerant, quia et in nationes donum spiritus sancti effusum est. audiebant enim illos loquentes linguis et magnificantes deum. de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis huius auferret, in eos uenerat spirfratribus, qui erant Hierosolymis et hac re audita monebantur, ait post cetera: cum coepissem autem loqui ad illos, cecidit spiritus sanctus in illos, sicut et in nos initio. memoratusque sum uerbi domini, sicut dicebat: quia Iohannes quidigitur aequale donum dedit illis,non dare illis Spiritum sanctum? Et multa alia sunt testimonia Scripturarum, quae concorditer datur eis qui per eum diligunt Deum. Sed nimis longum est cuncta colligere. Et quid eis satis est, quibus haec quae diximus satis non sunt? 36. Sane admonendi sunt, quandoquidem Donum Dei jam vident dictum Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ipse captiuauit qui diabolũ uicit:
& ne illa quȩ futura erant scĩ captts
m̃bra in eternũ suppliciũ secũ tra¬
heret. eum iusticie pͥus. deinde
potentiȩ uincłis alligauit. Ipse quippe
diabolꝰ est appellata captiuitas: quã cap¬
tiuauit ipse qui ascendit in altũ. & dedit
dona hominib uł accepit in hominib.
Petrus autẽ apłs sicut in eo libro canoni
co legitur. uͥscripti sunt actus apłoꝵ.
loquens de xp̃o. cõmotis corde iudeis
& dicentib qͥd gͦ faciemꝰ fr̃s. monstrate
nob̾: dixit ad eos. Agite penitentiã. &
baptizetur unꝰ quisq ur̃m in noĩe iħu
xp̃i in remissionẽ peccatoꝵ: & accipietiᷤ
uonũ sp̃c scĩ. Itemq in eodem libro legi¬
tur. symonẽ magum apłis dare uoluis
Cui petrus idem. pecunia inqͥt tua tecũ
sit in ꝑditionẽ: quia donũ di existima¬
sti te ꝑ pecuniã possidere. Et alio eiusde
libri loco. cum petrus cornelio & eis qͥ
cũ illo fuerant loqueret᷑. annuncians

Expanded text:
uauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus. Peco legitur, ubi scripti sunt Actus Apostolorum, loquens de Christo, commotis corde Judaeis et dicentibus: Quid ergo faciemus, fratres? monstrate nobis; dixit ad eos: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu  in remissionem peccatorum; et accipietis donum Spiritus sancti . Itemque in eodem libro legitur, Simonem Magum Apostolis dare voluissSpiritus sanctus. Cui Petrus idem: Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem, quia donum Dei aestimasti te per pecunias possidere . Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et eis qui cum eo fuerant loqueretur, annuntians
Abbreviated transcription (Latin):
ut omĩmodo existimet similẽ. sed
potiꝰ in qualicũq ista similitudine
magnã quoq dissimilitudinẽ cer¬
nat: quantũ satis ẽẽ uidebat᷑ am
monui. Sane dm patrẽ & d̾m filium.
id est dm genitorẽ qui omĩa quȩ sub¬
stantialit̾ habet in coet̾no sͥ u̾bo suo
dixit quod̾a modo: &e ipsum uerb̾u erꝰ
dm̃. qui nec plus nec minꝰ aliqͥd habet.
etiã ipse substantialit̾. qͣm qd̾ est in
illo qui u̾bum ñ mendacit̾ s ueracit̾
genuit qũeadmodu potui. ñ ut illud iã
facie ad faciem. s ꝑ hanc similitudi¬
nẽ in enignate quantulũcunq co¬
niciendo uideretur. in memoria &
intelligentia m̃tis nr̃e significare cu¬
raui: memoriȩ tribuens om̃e qd̵ scimꝰ.
inuenerimꝰ hoc maxime intelligere
dicim᷑: & hoc quid̾e in memoria rursꝰ
relinquimꝰ. S illa abstrusioe ꝓfundi-¬
taᷤ nr̃e memoriȩ est. ubi hoc etiam
pͥmũ cũ cogitaremꝰ inuenimꝰ: qͥa & gigni¬

Expanded text:
ut omni modo existimet similem, sed ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicunque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat, quantum satisnt. Sane Deum Patrem, et Deum Filium, id est Deum genitorem, qui omnia quae substantialiter habet in coaeterno sibi Verbo suo dixit quodammodo: et ipsum Verbum ejus Deum, qui nec plus nec minus aliquid habet etiam ipse substantialiter, quam quod est in illo qui verbum non mendaciter sed veraciter genuit; quemadmodum potui, non ut illud jam facie ad faciem, sed per hanc similitudinem in aenigmate quantulumcumque conjiciendo videretur in memoria et intelligentia mentis nostrae, significare curavi: memoriae tribuens omne quod scimus, invenerimus, hoc maxime intelligere dicimur, et hoc quidem in memoria rursus relinquimus. Sed illa est abstrusior profunditas nostrae memoriae, ubi hoc etiam primum cum cogitaremus invenimus, et gigni
Abbreviated transcription (Latin):
am quã fecit d̾s quantũ ualuimꝰ am¬
monuimꝰ eos qui rationẽ de talib re¬
b poscunt. ut inuisibilia eiꝰ ꝑ ea quȩ
facta sunt sicut possent intellecta
conspicerent: & maxime ꝑ rationa¬
lem uł intellectualem creaturã quȩ
facta ẽ ad ymaginẽ di. ꝑ quã uelut¬
ꝑ specłm. quantũ possent si possent
cernerent trinitatẽ dm. in nr̃a me¬
moria. intelligentia. uoluntate.
Quȩ tͥa in sua m̃te naturalit̾ diuinitꝰ
instituta quisqͥs uiuacit̾ ꝑsꝑicit: &
qͣm magnũ sit in ea unde potest etiã
sempit̾na immutabilisq natura re¬
coli. conspici. amplecti. concupisci. re¬
miniscit᷑ ꝑ memoriã. intuet᷑ ꝑ intel¬
ligentiã. amplectitur ꝑ dilectionẽ:
ꝓfecto reꝑit illius sũmȩ tͥuitatis yma¬
ginẽ. Ad quã suminã trinitatẽ re¬
miniscenda. uidenda. diligendam.
ut eam recordet᷑. eam cont̾ẽpletur.
ea delectetur: totũ debet referre qd̃
uiuit. Uerũ ne hanc ymaginẽ ab ea¬
dem tͥnitate factam. & suo uitio in

Expanded text:
iam quam fecit Deus, quantum valuimus admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, sicut possent intellecta conspicerent, et maxime per rationalem vel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem Dei, per quod, velut speculum, quantum possent, si possent, cernerent Trinitatem Deum in nostra memoria, intelligentia, voluntate. Quae tria in sua mente naturaliter divinitus instquam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, amplecti, concupisci, reminiscitur per memoriam, intuetur per intelligentiam, amplectitur per dilectionem, profecto reperit illius summae Trinitatis imaginem. Ad quam summam Trinitatem reminiscendam, videndam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod vivit. Verum ne hanc imaginem, ab eadem Trinitate factam, et suo vitio in
Abbreviated transcription (Latin):
biis loqͣr ppło huic. p̃misit tam̃ in lege scͥp¬
tũ est: & ipse dns. in lege inqͥt eoꝵ scͥptũ
est. quia oderunt me gratis: cũ hoc lega¬
mꝰ in psalmo. Aliqͣndo aũ ꝓpͥe uocatur
lex quȩ data est ꝑ moysen. scd̾m qd̃ dictũ
est lex & ꝓpħȩ usq ad ioħem: & in his¬
duob p̾ceptis tota lex pendet & ꝓphetȩ.
cati sunt. Et tam̃ alio loco ipse saluator:
oportebat inqͥt impleri omĩa que scͥpta
sunt uilege & ꝓpħis & psalmis de me.
intelligi uoluit. Dicitur gͦ lex uniu̾sa¬
lit eum ꝓpħis & psalmis: dicitur & ꝓpͥe
que ꝑ moysen data est. Item dicuntur
cõmunit̾ ꝓpħȩ simul cũ psalmis: dicũ¬
tur & ꝓpͥe pret̾ psalmos. Et multis aliis
exemplis doceri potest. multa rerũ
uocabula & unuersalit̾ poni. & ꝓprie
quibdã reb adhiberi: nisi in re aꝑta
uitanda sit longitudo sermnonis. Hoc
icdo dixi: ne quisquã ꝓpt̾ea nos inconuemi¬

Expanded text:
biis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scripbiis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur in Psalmo . Aliquando autem proprie vocatur Lex, quae data est per Moysen, secundum quod dictum est, Lex et Prophetae usque ad Joduobus praeceptis tota lex pendet et prophetae; cati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum prophetis et psalmis, dicitur proprie quae per Mosen data est. item dicuntur communiter prophetae simul cum psalmis, dicuntur et proprie praeter psalmos. et multis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter poni et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconueni
Abbreviated transcription (Latin):
nitate ñ dicitur uerb̃u di nisi filius: nec
donũ di nisi sp̃c sc̃s: nec de quo genitũ ẽ
u̾bũ. & de quo ꝓcedit pͥncipalit̾ sp̃c sc̃s.¬
hoc quoq illi pat̾ dedit. ñ iam existenti
& ñdu habenti: s quicqͥd unigenito ũ¬
bo dedit. gignendo dedit. Sic gͦ eũ ge¬
nuit. ut etiam de illo donũ cõmune
intuenda. inseparabił trmitatis ista
distinctio. Hinc enĩ factum ẽ. ut ꝓpͥe
dđi uerbũ. etiã di sap̃ia diceret᷑: cũ sit
hoꝵ triũ caritas mncupanda ẽ. qͥd aptius
qͣm ut hoc sit sp̃c sc̃s: ut scilicet in illa sim¬
plici summnaq nat᷑a. ñ sit aliud substan¬
tia & aliud caritas. s substantia ipsa sit
caritas. & caritas ipsa sit substantia. siue
in patre. siue in filio siue in spũ scõ. & tam̃
noĩe. aliqͣndo simul omĩa uet̾is instrum̃¬
ti sc̃aꝵ scͥpturaꝵ significant᷑ eloquia:
Nam ex ꝓpħa ysaia testimoniũ ponens
apłs uͥ ait in aliis linguis & in aliis la¬

Expanded text:
nitate non dicitur Verbum Dei nisi Filius, nec Donum Dei nisi Spiritus sanctus, nec de quo genitum est Verbum, et de quo procedit principaliter Spiritushoc quoque illi pater dedit non iam existenti et nondum habenti, sed quisquid unigenito uerbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etintuenda inseparabilis Trinitatis ista distinctio. Hinc enim factum est ut proprie Dei Verbum etiam Dei sapientia diceretur, cum sit rum trium caritas nuncupanda est, quid aptius, quam ut hoc sit spiritus sanctus? ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in spiritu sancto; etnomine aliqnti sanctarum scripturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens Apostolus, ubi ait, In aliis linguis et in aliis la
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs. in cõmune om̃ib m̃bris xp̃i multa
dona quȩ sunt quibq ꝓpͥa. diuidiuit᷑.
Don enĩ singłi quiq habent omĩa: sed
hi illa. & alii illa: qͣmuis ipsum donum
a qͦ cuiq ꝓpͥa diuidunt᷑. om̃s habeant:
id est sp̃m scm̃. Nam & alibi cum multa
bona cõmemorass: omĩa inqͥt hȩc oꝑat᷑.
unꝰ atq idem spiritꝰ diuidens ꝓpͥa unicuiq

Expanded text:
s, in commune omnibus membris Christi multa dona, quae sunt quibusque propria, dividuntur. Non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa, alii alia: quamvis ipsum donum a quo cuique propria dividuntur omnes habeant, id est, Spiritum sanctum. Nam et alibi cum multa dona commemorasset, Omnia, inquit, haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique
Abbreviated transcription (Latin):
ad interiorẽ homin̾e iam ꝑtineat: noi¬
dłu tam̃ ymago di uł appellanda sit
uł putanda. Et hoc agitur in terciode¬
cuno: ꝑ cõmendationẽ fidei xp̃ianȩ.
N ꝙͣrto decimo aũ de sap̃ia hominis uera.
id est dłi munere in eus ipsius d̾i par¬
ticipatione donata. quȩ abscientia dis¬
tinc̃ta ẽ. disputatur: & eo ꝑuenit dis¬
putatio. ut trinitas appareat in yma¬
gine di. qd̾ est homo scd̃m mentẽ. quȩ
renouatur in agnitione di scłm yma¬
ginẽ eiꝰ qui creauit hominẽ ad ymagi

Expanded text:
ad interiorem hominem iam pertineat, nonad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit uel putanda. et hoc agitur in tertio decimo per commendationem fidei christianae. in quarto decimo autem de sapientia hominis uera, id est dticipatione donata, quae ab scientia distincta est, disputatur: et eo pervenit disputatio, ut Trinitas, appareat in imagine Dei, quod est homo secundum mentem, quae renovatur in agnitione Dei secundum imagin
Abbreviated transcription (Latin):
agnosci. Atq ita ext̾ioris hoĩs trinitas
pͥmo in his quȩ cernunt᷑ extrinsecus. ex
corpore scilicet qd uidet᷑. & forma quȩ
inde in acie cernentis imprimit᷑: & u¬
trũq copulans intentio uoluntatis
appariut. S hec tria ñ int̾ se ȩqualia:
nec uniꝰ ẽẽ substantiȩ claruert̃. Dein¬
de in ipso animo ab his quȩ extrinsetꝰ
sunt sensa uelut introducta. inuenta
ẽ alt̾a tͥnitas. uͥ apparerent eadem tͥa.
uniꝰ ẽẽ substantiȩ: ymaginatio corpo¬
ris quȩ in memoria ẽ. & inde informa¬
tio cũ ad eam conuertit᷑ acies cogitantĩ:
& utrũq ꝯungens intentio uolunta¬
tis. S ideo ista tͥnitas ad exteriorẽ hoĩem
reꝑta ẽ ꝑtinere: quia de corporib illa¬
ta est quȩ sentiunt᷑ extrinsecꝰ. I N du¬
odecimo discernenda uisa est sapientia
ab scientia: & inea quȩ ꝓpͥe scientia nũ¬
cuꝑat᷑. quia inferior est. pͥus quedam
sii gñis trinitas inquirenda: quȩ licet

Expanded text:
agnosci: atque ita exterioris hominis trinitas agnosci: atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae: imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde formatio, cum ad eam conuertitur acies cogitantis, et utrumque coniungens intentio uoluntatis. sed ideo et ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus inlata est, quae sentiuntur extrinsecus. in duodecimo discernenda uisa est sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet
Abbreviated transcription (Latin):
etiã incõmutabił qd̾ est ds. quantũ
fieri potest intelligeret᷑ ammonui: &
di quod ẽ homo scc̾m mentẽ. ꝑuenit disputa¬
tio: & meo queda t̾uitas inuenit᷑. id ẽ mens
& noticia qua se nouit. & amor quo se no¬
ticiãq suam diligit: & hȩc tͥa equalia
int̾ se. & uniꝰ oftendunt᷑ ẽẽntiȩ. In deci¬
mo hoc idem diligentiꝰ subtiliusq trae¬
tatũ est: atq ad id ꝑductum ut inuenire¬
tur inm̃te euidentior tͥnitas eiꝰ. in me¬
moria scilicet & intelligentia & uolun¬
nunꝙͣ ẽẽ ita potuerit ut ñ sui memi¬
niss ñ se intelligeret. & diligeret. qͣm¬
uis ñ semꝑ se cogitaret. cũ aũ cogitaret.
ñ se a corporalib reb eadem cogitatione¬
N discerneret: dilata ẽ de tͥnitate cuiꝰ
hec ymago ẽ. disputatio: ut in psis eti¬
am corporalib insis inueniret᷑ tͥnitas.
tio. INundecimo gͦ electus ẽ sensꝰ ocłoꝵ:
in qͦ id qd̾ inuentũ est. etiã in cęt̾is qͣtu¬
or sensib corporis & ñ dictum. posset

Expanded text:
antum fieri potest intelligeretur admonui; eDei, quod est homo, secundum mentem pervenit disputatio, et in ea quaedam trinitas invenitur, id est, mens et notitia qua se novit, et amor quo se notitiamque suam diligit: et haec tria aequalia inter se et unius ostenduntur esse essentiae. In decimo, hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est, at adque id perductum, ut inveniretur in mente evidentior trinitas ejus, in memoria scilicet, et intelligentia, et volunnunquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intelligeret et diligeret, quamvis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret, dilata est de trinitate, cujus haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, tio. In undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum etiam in caeteris quatuor sensibus corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ dicitur: quȩ utiq ad ꝓprietatẽ in dõ
nulla ẽ. Quã obrem cũ tanta sit nunc
in isto enigmate dissimilitudo di & u̾bi
di. in qua tam̃ nonnulla similitudo cõ¬
perta est: illud quoq fatendu est. quod
bimꝰ sicuti ẽ. qd̾ utiq qui dixit. hanc
ꝓculdubio quȩ minc est dissimilitudinẽ
attendit: nec enĩ tẽ nat̾e illsꝰ erimꝰ ȩqͣles.
Semꝑ enĩ nat᷑a minor est faciente quȩ fac¬
ta est. Et tunc quid̾e u̾bum nr̃m ñ erit
falsum: quia neq m̃tiem̃ neq fallem᷑.
Fortassis etiam ñ erunt uolubiles nr̃e¬
cogitationes ab aliis in alias euntes atcp
redeuntes: s omnẽ scientiã nr̃am uno
simul conspectu uidebimꝰ. Tam̃ cũ & hoc
fu̾it. si & hoc fu̾it. formata erit creatura qͣ
formabił fuit: ut nicħ iam desit eiꝰ for¬
mȩ ad quã ꝑuenire deberet. S tam̃
coȩq̃nda ñ erit illi simplicitati. ubi ñ
formabile aliqͥd formatũ uł reforma¬

Expanded text:
Dei dicitur, quae utique ad proprietatem in Deo Dei dicitur, quae utique ad proprietatem in Deo nulla est. 26. Quamobrem cum tanta sit nunc in isto aenigmate dissimilitudo Dei et Verbi Dei, in qua tamen nonnulla similitudo comperta est; illud quoque fatendum est, quod eum sicuti est quod utique qui dixit, hanc procul dubio quae nunc est dissimilitudinem attendit, nec tunc natura illi erimus aequales. Semper enim natura minor est faciente, quae facta est. Et tunc quidem verbum nostrum non erit falsum, quia neque mentiemur, neque fallemur: fortassis etiam volubiles ncogitationes ab aliis in alia euntes atque redeuntes, sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus: tamen cum et hoc fuerit, si et hoc fuerit, formata erit creatura quae formabilis fuit, ut nihil jam desit ejus formae, ad quam pervenire deberet: sed tamen coaequanda non erit illi simplicitati, ubi non formabile aliquid formatum vel reforma
Abbreviated transcription (Latin):
s sit forma simplex. & simplicit̾ ȩquał
ei de qͦ est. & cui mirabilit̾ coȩt̾na est:¬
Quapropt̾ ita dicit᷑ illud di uerbũ. ut
di cogitatio ñ dicatur: ne aliqͥd eẽ qͣsi
uolubile credatur in dõ. qd̾ ñc accipiat
nc̃ recipiat formã ut u̾bum sit. eamq
possit amitere: atq informit̾ quod̾a m̃
uolutari. Bene quippe nou̾at uerba.
& uĩ cogitationis inspexerat locutor
egregius: qͥ dixit in carmine. Secumq
uolutat euentꝰ belli uarios: idest cogitat.
Non gͦ ille di filius cogitatio di. s uerbũ
dĩ đr. Cogitatio quippe nr̃a ꝑueniens
ad id qd̾scimꝰ. atq inde formata: u̾bũ
nr̃m uerũ est. Et ideo u̾bum di sine
cogitatione debet intelligi: ut forma
ipsa simplex intelligat᷑. ñ aliqͥd habens
formabile. qd̃ eẽ etiam possit informe.
Dicunt᷑ quidẽ in scͥpturis scĩs cogitatiões
di: s eo locutionis mͦ. quo ibi & obluuo

Expanded text:
sed sit forma simplex et simpliciter aequalis sed sit forma simplex et simpliciter aequalis ei de quo est, et cui mirabiliter coaeterna estQuapropter ita dicitur illud Dei Verbum, ut Dei cogitatio non dicatur, ne aliquid esse quasi volubile credatur in Deo, quod nunc accipiat, nunc recipiat formam, ut verbum sit, eamque possit amittere, atque informiter quodam modo volutari. Bene quippe noverat verba, et vim cogitationis inspexerat locutor egregius, qui dixit in carmine, Secumque volutat Eventus belli varios: id est, cogitat. Non ergo ille Dei Filius cogitatio Dei, sed Verbum Dei dicitur. Cogitatio quippe nostra perveniens ad id quod scimus, atque inde formata, verbum nostrum verum est. Et ideo Verbum Dei sine cogitatione Dei debet intelligi, ut forma ipsa simplex intelligatur, non habens aliquid formabile quod esse etiam possit informe. Dicuntur quidem etiam in Scripturis sanctis cogitationes Dei; sed eo locutionis modo, quo ibi et oblivio
Abbreviated transcription (Latin):
hoc formabile nonduq formatũ. nsi
quidd̾a m̾itis nr̃e. qd̾ hac atq hac uoli¬
bili quad̾a motione lactamꝰ: cũ anobs
nc̃ hoc nc̃ illud sicut inuentũ fu̾it uł ocͥ¬
rerit cogitatur: Et t̾c fit uerũ uerbum.
qͣndo illud qd̾ nos diximꝰ uolubili mo¬
tione iactari. ad id qd̾ scimꝰ ꝑuenerit
atq in de format᷑. eius om̃i moda simil¬
tudinẽ capiens: ut qͦmͦ res queq scitr.
sic etiã cogitet᷑. id est sine uoce sine co
gitatione uocis. quȩ ꝓfecto aliciuus
lingue ẽ: sic in corde dicat᷑. Ac ꝑ hoc
etiã si concedamꝰ ne de contͦuersia uo¬
cabuli laborare uideam᷑. iam uocan¬
dũ ẽẽ uerbũ quidda illud m̃tis nr̃ȩ qs
de nr̃a scientia formari pot̃. etiã pͥubꝰ¬
qͣm formatũ sit. qͥa iam ut rta dical
formabile est: qͥs ñ uideat qͣnta hic sit dis¬
similitudo ab illo di uerbo qd̾ in forma
di sic ẽ. ut ñ ante fuerit formabile. postq
formatũ. nec aliqͣndo possit eẽ informe:

Expanded text:
atum, nisi quiddam mentis nostrae, quod hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit vel occurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum verbum, quando illud quod nos dixi volubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam similitudinem capiens; ut quomodo res quaeque scitur, sic etiam cogitetur, id est, sine voce, sine vocis cogitatione, quae profecto alicujus linguae est, sic in corde dicatur. Ac per hoc etiam si concedamus, ne de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocandum esse verbum quiddam illud mentis nostrae quod de nostra scientia formari potest, etiam priusquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimilitudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non antea fuerit formabile priusquam formatum, nec aliquando esse possit informe,
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. s hominis st̃. uł in hoĩe funt. Detracto
etiã corpore. si sola anima cogitet᷑: aliqͥd
eiꝰ est mens. tanꝗͣ caput eiꝰ. uel ocłs. uel
facies. S ñ hec ut corpora cogitanda ft̃.
Nonqͥ anima. s qd̃ excellit in anima.
mens uocat᷑. Nunquio aũ possumꝰ dicẽ
tͥnitatẽ. sic eẽ ind̾o: ut aliquid di sit.
nec ipsa sit ds: Quapropt̾ singłs qͥsq
homo qui ñ scdm omĩa quȩ ad naturã
ꝑtinent eus. s scd̾m solam mentem
ymago di dicitur. una ꝑsona est: & ẏma¬
ad naturã di ꝑtinet: qd̾ ad illam ñ ꝑ¬
tineat trmitatẽ. Et tres ꝑsonȩ sunt
unqꝰ essentie: ñ sicut singulus quisq¬
homo una ꝑsona. Itemq in hoc mag¬
na distantia est: qd̾ siue mentẽ dicamꝰ¬

Expanded text:
sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid ejus est mens, tanquam caput ejus, vel oculus, vel facies: sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima mens vocatur. Numquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Quapropter singulus quisque homo, qui non secundum omnia quae ad naturam pertinent ejus, sed secundum solam mentem imago Dei dicitur, una persona est, et imaad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat Trinitatem: et tres personae sunt unius essentihomo una persona. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicam
Abbreviated transcription (Latin):
se diligit: Qͥs hoc dixerit: Aut quis ẽ
qui ñ uideat: uͭ nulla scientia ẽ. nullo mͦ
eẽ sapĩam: Aut uͦ putandu est. sapĩam
quȩ d̾s est. scire alia. & nescire seipsanr᷑ uł
diligere alia. nec diligere seipsam: Quȩ
si dici siue credi stultũ & impiũ est: ecce
gͦ trinitas. sapĩa scilicet & noticia sui. &
dilectio sui. Sic enim & in homine inueni¬
mꝰ trinitatẽ: id est mentẽ & noticiã qua
se nouit. & dilectionẽ qua se diligit. S
hec tͥa ita sunt in homine: ut ñ ipsa sint
homo. Homo est enĩ sicut ueteres defi¬
niert̃: anamal rationale & mortale. Illa
cͦ excellunt in homine: ñ ipsa funt hõ.
Et una ꝑsona id est singłs quisꝙ homo:
habet illa tͥa inm̃te uel mentẽ. Qd̾ si etiã
sic definiamꝰ hominẽ. ut dicamꝰ. homo
ẽ substantia rationał constans ex ani¬
ma & corpore: ñ est dubiũ hominẽ habe¬
re animã quȩ ñ est corpꝰ: habere corpus
quod ñ est anima: ac ꝑ hoc illa tͥa ñ homo

Expanded text:
is est qui non videat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici sive credi stultum et impium est; ecce ergo Trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui, et dilectio sui. Sic enim et in homine invenimus trinitatem, id est, mentem, et notitiam qua se novit, et dilectionem qhaec tria sunt in homine, ut non ipsa sint homo. Homo est enim, sicut veteres diffinierunt, animal rationale, mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo; et una persona, id est singulus hhabet illa tria in mente. Quod si etiam sic definiamus hominem, ut dicamus, Homo est substantia rationalis constans ex anima et corpore; non est dubium hominem habere animam quae non est corpus, habere corpus quod non est anima. Ac per hoc illa tria non homo
Abbreviated transcription (Latin):
hic cũ dixisset ascendit in altũ capti¬
uauit captiuitatẽ. dedit donahõib:
qd̃ aũ ascendit ait quid est. nisi quia
& descendit in inferiores partes terrȩ:
Qui descendit ipse est & qui ascendit
suꝑ om̃s cęlos: ut impleret omnia.
Et ipse dedit quosdã quide ꝓphetas:
quosda aũ pastores & doctores. Ecce
quare dicta sunt dona: quia sicut
alibi dicit. nunqͥd om̃s apłi nũqͥd
om̃s ꝓpħȩ ͤ. Et cetera. Hic aũ adiun¬
xit: ad consuminationẽ scõꝵ. in opꝰ
minist̾ii. in edificationẽ corporis xͥ.
Hȩc est domꝰ quȩ sicut psalmꝰ canit¬

Expanded text:
hic cum dixisset: Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus; quod autem ascendit Ait, quid est, nisi quia et descendit in inferiores partes terrae? qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes caelos, ut adimpleret omnia. et ipse dedit quosdam quidem apostoloquosdam autem pastores et doctores. ecce quare dicta sunt dona; quia, sicut alibi dicit: numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae? et cetera. hic autem adiunxit: ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. haec est domus, quae, sicut psalm
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ eẽ possumꝰ etiã si nesciamꝰ neq sapia¬
mꝰ. ea quȩ aliunde didicimꝰ. Propt̾ hoe
sic̃ nr̃a scientia illi scientiȩ d̾i: sic &
nr̃m u̾bum qd̾ nascit᷑ de nr̃a scientia.
dissimile ẽ illi u̾bo dĩ qd̾ natũ est depi¬
tͥs essentia. Tale est aũ acsi dicerẽ. de
patͥs scientia. de patͥs sap̃ia: uł quodẽ
expressius. de patre scientia. de patre
m̃ delumine. sap̃ia de sapĩa. essentia
de eẽntia ẽ. hoc omĩno qd̾ pater. ñ tañ
pat̾: quia iste filius. ille pat̾. Ac ꝑ id
nouit omĩa quȩ nouit pat̾: s ei uosse
de patre est. sic̃ eẽ. Nosse enĩ & ẽẽ ibi
unũ est: & ideo patͥs sic̃ esse ñ est a filio
ita nec nosse. Proinde tanqͣm seipsum
dicens pat̾: genuit u̾bum ȩquale sibi¬
ꝑ omĩa. Non enĩ seipsum integre ꝑfeds
dixiss si aliqͥd minꝰ aut amplꝰ eẽt inei¬

Expanded text:
m esse possumus, etiamsi nesciamus, neque sapiamus ea quae aliunde didicimus. Propter hoc, sicut nostra scientia illi scientiae Dei, sic et nostrum verbum quod nascitur de nostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem de Patris scientia, de Patris sapientia; vel, quod est expressius, de Patre scientia, de Patre men de lumine, sapientia de sapientia, essentia de essentia; est hoc omnino quod Pater, non tamen Pater; quia iste Filius, ille Pater. Ac per hoc novit omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in
Abbreviated transcription (Latin):
& quia accepit in hominib. Dedit
hominib tanꝗͣ caput m̃bris suis:
accepit in hominib idem ipse utiq
in m̃bris sius: propt̾ que m̃bra sua
clamauit de celo. saule saule qͥd me
ꝑsequeris: & de quib m̃bris suis ait. qͣndo
uni ex minimis meis fecistis. mͥ fecistis.
terra. Porro aũ dona obhoc ambo dixer̃t.¬

Expanded text:
et quia accepit in hominibus. Dedit hominibus, tanquam caput membris suis: accepit in hominibus idem ipse, utique in membris suis; propter quae membra sua clamavit de coelo: Saule, Saule, quid me persequeris? et de quibus membris suis ait: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. epit in terra. Porro autem dona ob hoc ambo dixer
Abbreviated transcription (Latin):
in honore positus ñ intellexit: cõpara¬
tus ẽ ium̃tis insensatis. & similis factꝰ
ẽ eis. Qua gͥ tam longe tͣnsiret a sũmis
ad infima: nisi ꝑ mediũ sui: Cum enĩ
neglecta caritate sapientiȩ. quȩ semꝑ
eodem mͦ manet. concupiscit᷑ scientia:
ex mutabiliũ tp̃raliũ exꝑim̾̃to inflat.
ñ edificat. Ita pregrauatꝰ animꝰ quasi
pondere suo a beatitudine expellit᷑:
& ꝑ illud suȩ medietatis exꝑimentũ.
pena sua discit qͥd mt̾sit inter bonum
desertũ malumq cõmissum. Nec redire
potest esfusis ac ꝑditis uirib: insi gr̃a
conditoris sui. ad penitentiã uocantis &
peccata donantis. Qs eñ infelicẽ anima
liberabit a corpore mortis huiꝰ : nisi gr̃a

Expanded text:
in honore positus non intellexit; comparain honore positus non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est eis . Qua igitur tam longe transiret a summis ad infima, nisi per medium sui? Cum enim neglecta charitate sapientiae, quae semper eodem modo manet, concupiscitur scientia ex mutabilium temporaliumque experimento, infiat, non aedificat : ita praegravatus animus quasi pondere suo a beatitudine expellitur, et per illud suae medietatis experimentum poena sua discit, quid intersit inter bonum desertum malumque commissum, nec redire potest effusis ac perditis viribus, nisi gratia Conditoris sui ad poenitentiam vocantis et peccata donantis. Quis enim infelicem animam liberabit a corpore mortis hujus, nisi gra
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ aliquid nisi tale uideat᷑: priua¬
q̃ auara fetatur errorib. & priuañ¬
ꝓdiga manit᷑ uirib. Nec adtam turpẽ &
miserabilem fornicationẽ semel ab exor
nisib repit: sic lubricꝰ deficiendi motꝰ
negligentes minutat̃i occupat: & inc¬
piens a ꝑuerso appetitu similitudinis
dei. ꝑuenit ad similitudinẽ pecorum.
Inde ẽ qd nudati stola pͥma: pellicias
tunicas mortalitate meruert̃. Honor
eñ hominis uerꝰ est ymago & similitu¬
do di: quȩ ñ custoditur. nͥ ab ipso a quo
imprimit᷑. Tantomag̃ itaq inheret᷑
dõ qͣnto minꝰ diligit᷑ ꝓprium. Cupidi¬
tate uͦ exꝑiendȩ potestatis suȩ: quod̾a
nutu suo ad seipsum tanqͣm ad mediũ
ꝓruit. Ita cũ uult eẽ ficut ille sub nullo.
& ab ipsa sui medietate penalit̾ ad ima
ꝓpellitur: id est ad ea quib pecora letant᷑.
Atq ita cũ sit honor eius similitudo di.
dedecꝰ aut̃ eius similitudo pecoris: homo

Expanded text:
vinum aliquid nisi tale, videatur, privavinum aliquid nisi tale, videatur, privatim avara fetatur erroribus, et privaodiga inanitur viribus. Nec ad tam turpem et miserabilem fornicationem simul ab exordnisibus repit; sic lubricus deficiendi motus negligentes minutatim occupat, et incipiens a perverso appetitu similitudinis Dei, pervenit ad similitudinem pecorum. Inde est quod nudati stola prima, pelliceas tunicas mortalitate meruerunt. . Honor enim hominis verus est imago et similitudo Dei, quae non custoditur nisi ad ipsum a quo imprimitur. Tanto magis itaque inhaeretur Deo, quanto minus diligitur proprium. Cupiditate vero experiendae potestatis suae, quodam nutu suo ad se ipsum tanquam ad medium proruit. Ita cum vult esse sicut ille sub nullo, et ab ipsa sui medietate poenaliter ad ima propellitur, id est, ad ea quibus pecora laetantur: atque ita cum sit honor ejus similitudo Dei, dedecus autem ejus similitudo pecoris, homo
Abbreviated transcription (Latin):
excelsior: aut cenoso gurgite carnalis
pienda. quȩ ñ priuatĩ s cõmuniter ab
om̃ib qͥ talia diligunt. sine ulla angꝰ¬
tia uł inuidia casto possident᷑ ample¬
xii. uł sͥ uł aliis consulit: & si fallatur
in aliqͦ ꝑ ignorantiã temporaliũ. quia
& hoc temporalit̾ gerit. & modu agendi
ñ teneat quẽ debebat: humana tẽpta¬
tio ẽ. Et magnũ est hanc uitã sic dege¬
re quã uelut uiã redeuntes carpimꝰ:
ut cẽptatio nos ñ apprehendat. nͥ hu¬
mana. Hoc enĩ peccatum extra corpꝰ est.
nec fornicatiomi deputatur: & ꝓpterea
facillime ignoscitur. Cum uͦ ꝓpter adi¬
piscenda ea quȩ ꝑ corpꝰ sentiuntur. ꝓpt̾
exꝑiendi uel excellendi uł contrectan¬
dicupiditatẽ. ut in his finẽ boni sui
ponat aliquid. quicqͥd agat turpit̾
agit. & forncatur in ꝓprium corpus
peccans. & corporeaꝵ rerũ fallacia sy¬
mulachra introrsꝰ rapiens. & uana
meditatione cõponens. ut ei nec di¬

Expanded text:
excelsior, aut coenoso gurgite carnalis excelsior, aut coenoso gurgite carnalis pienda, quae non privatim, sed communiter ab omnibus qui talia diligunt, sine ulla angustia vel invidia casto possidentur amplexu, vel sibi vel aliis consulit; et si fallatur in aliquo per ignorantiam temporalium, quia et hoc temporaliter gerit, et modum agendi non teneat quem debebat, humana tentatio est. Et magnum est hanc vitam sic degere, quam velut viam redeuntes carpimus, ut tentatio nos non apprehendat nisi humana . Hoc enim peccatum extra corpus est, nec fornicationi deputatur, et propterea facillime ignoscitur. Cum vero propter adipiscenda ea quae per corpus sentiuntur, propter experiendi vel excellendi vel contrectandi cupiditatem, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit, quidquid agit, turpiter agit; et fornicatur in corpus proprium peccans , et corporearum rerum fallacia simulacra introrsus rapiens et vana meditatione componens, ut ei nec di
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia qd̾ initiũ peccati dicit᷑. cũ in uni¬
u̾sitate creaturȩ dm̃ rectorem secuta. le¬
gib eius optime gub̾nari potuiss ⁊ plꝰ
aliqͥd uniu̾so appetens. atq id sua lege
gub̾nare molita. qͥa nicħ est ampliꝰ uni¬
uersitate in curã partilem truditur: &
sic amplius aliqͥd concupiscendo minii¬
it᷑. Vnde & auaricia dicit᷑ radix omniũ
maloꝵ. Totumq illud uͥ aliquid ꝓpriũ
contͣ leges quib uniu̾sitas amministͣ¬
tur agere nititur. ꝑ corpꝰ propriũ gerit:
qd̾ partiliter possidet. Atq ita formis
& motib corporalib delectata. quia intꝰ
eas secum ñ habet. cũ eom ymaginib
qͣs memoriȩ fixit inuoluit᷑. & fantastica
fornicatione turpit̾ inquinat᷑: omnia
officia sua ad eos fines referens. quib
curiose corporalia ac tp̃ralia ꝑ corporis
sensꝰ querit: aut tumido fastu aliis ani¬
mis corporeis sensib deditis ẽẽ affectat

Expanded text:
superbia, quod initium peccati dicitur , cum in unisuperbia, quod initium peccati dicitur , cum in universitate creaturae Deum rectorem secuta, legibus ejus optime gubernari potuisset, plus aliquid universo appetens, atque id sua lege gubernare molita, quia nihil est amplius universitate, in curam partilem truditur, et sic aliquid amplius concupiscendo minuitur; unde et avaritia dicitur radix omnium malorum : totumque illud ubi aliquid proprium contra leges, quibus universitas administratur, agere nititur, per corpus proprium gerit, quod partiliter possidet; atque ita formis et motibus corporalibus delectata, quia intus ea secum non habet, cum eorum imaginibus, quas memoriae fixit, involvitur, et phantastica fornicatione turpiter inquinatur, omnia officia sua ad eos fines referens, quibus curiose corporalia ac temporalia per corporis sensus quaerit, aut tumido fastu aliis animis corporeis sensibus deditis esse affectat
Abbreviated transcription (Latin):
homo interior possit agnosci. Qͥ etiã ipse
si ꝑ illam rationẽ eui temporaliũ rerum
ãministratio delegata ẽ. immod̾ato ꝓgͦs.¬
su nimis in exteri ora ꝓlabitur. consenti¬
ente sͥ capite suo. id est ñ eam cohibente
atq refrenante illa que inspecła consilii
p̃sidet quasi uirili portione: inueterat᷑
int̾ inimicos suos. uirtutis inuidos. de¬
mones cũ suo pͥncipe diabolo. Eternoꝵq
illa uisio ab ipso etiam capite cũ coniuge
uetitũ manducante subtrait᷑: ut lumen
ocłoꝵ eius ñ sit cum illo. Ac sic ab illa illu¬
stratione ueritatis ambo nudati. atq
aꝑtis ocłis conscientiȩ. adiudendu qͣm
ihonesti atq indecori remanserint:¬
tamꝗͣ folia dulciũ fructuũ. s sine ip¬
sis fructib. ita sine fructu boni operis
bona u̾ba contexunt: ut male uuenteᷤ
quasi bona loquendo contegant turpi
diligens anima: a cõmuni uniu̾so ad pͥ¬
uatã partẽ ꝓlabitur. Et apostatica illa

Expanded text:
homo interior possit agnosci. qui etiam si homo interior possit agnosci. qui etiam si per illam rationem, cui temporalium rerum administratio delegata est, iam moderato progressu nimis in exteriora prolabitur consentiente sibi capite suo, id est non eam cohibente atque refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi uirili portione, inueteratur inter inimicos suos, uirtutis inuidos daemones cum suo principe diabolo, aeternorumque illa uisio ab ipso capite cum coniuge uetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum eius non sit cum illo; ac sic ab illa inlustratione ueritatis ambo nudati atque apertis oculis conscientiae ad uidendum, quam inhonesti atqtanquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis fructibus, ita sine fructu boni operis bona verba contexunt, ut male viventes quasi bene loquendo contegant turpitdiligens anima, a communi universo ad privatam partem prolabitur: et apostatica illa
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥa ibi renouant᷑ ad ymaginẽ di ubi nulb
sexus est: ibi factus ẽ homo ad ymaginẽ di.
uͥ sexus nullꝰ est. hoc est in sp̃um̃tis suȩ. Cur
gͦ uir propt̾ea ñ debet caput uelare. qͥa yma¬
go est & gła uͥi mulier aũ debet qͥa gła uiri
ẽ. quasi mulier ñ renouet᷑ sp̃u m̃tis suȩ. qui
renouat᷑ in agnitione di scdm ymaginem
eiꝰ qui creauit eũ: S qͥa sexu corporis distat¬
a uiro: rite potuit in eius corporali uela.¬
m̃to figurari pars illa rationis quȩ adt̃e¬
poralia gub̾nanda deflectit᷑. ut ñ mane¬
at ymago di. nisi ex qua parte mens ho.¬
minis et̾ruis rationib conspiciendis uel
consulendis adherescit: quã ñ solum mas¬
culos. s etiam feminas habere manifes.
m̃tis distributio figuratur. Ascendentib
itaꝙ introrsus quibda gradib consi.¬
derationis. per animȩ partes unde incipit
aliqͥd occurrere quod ñ sit nobis cõmune
cum bestiis. inde incipit ratio. ubi iam

Expanded text:
Sed quia ibi renovantur ad imaginem Dei, ubi sexus nullus est, ibi factus est homo ad imaginem Dei, ubi sexus nullus est, hoc est in spiritu mentis suae. cur ergo uir propterea non debet caput uelare, quia imago est et gloria dei, mulier autem debet, quia gloria uiri est, quasi mulier non renouetur spiritu mentis suae, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius qui creauit eum? sed qa viro, rite potuit in ejus corporali velamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubernanda deflectitur; ut non maneat imago Dei, nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit, quam non solum masculos, sed etiam feminas habere manifestumentis distributio figuratur. Ascendentibus itaque introrsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi iam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc conici potest: quia si uere illa recor¬
darent᷑ quȩ hic in aliis antea positi
corporib ud̾ant. multis ac pene õib
id conting̾et: qñquide ut de iuuis
mortuos. ita de mortuis uiuos. tan¬
qͣm de uigilantib dormientes. & de
dormientib uigilantes sine cessatioẽ
fieri suspicantur. Si gͦ hec est sapien¬
tiȩ & scientiȩ recta distinctio. ut ad sa¬
pientiã ꝑtineat ęternaꝵ rerũ cogni¬
tio intellectualis. ad scientiã uͦ tẽpo¬
raliũ rerũ cognitio rationalis: quid
cui p̃ponendu siue postponendu sit.
ñ est difficile iudicare. Si aũ alia est
adhibenda discretio. qua dinoscant᷑
hȩc duo. quȩ ꝓculdubio distare apłs
sꝑm: tam̃ etiã istoꝵ duoꝵ que nos
posiumꝰ euidentissima differentia ẽ:
qd̾ alia sit intellectualis cognitio ȩt̾naꝵ¬
rerũ. alia rationalis temporaliĩ:
& huic illã preponendã esse ambigit
nemo. Relinq̃ntib itaq nob ea que

Expanded text:
hoc conjici potest, quia si vere illa recorhoc conjici potest, quia si vere illa recordarentur quae hic in aliis antea positi corporibus viderant, multis ac pene omnibus id contingeret: quandoquidem ut de vivis mortuos, ita de mortuis vivos, tanquam de vigilantibus dormientes, et de dormientibus vigilantes, sine cessatione fieri suspicantur. 25. Si ergo haec est sapientiae et scientiae recta distinctio, ut ad sapientiam pertineat aeternarum rerum cognitio intellectualis; ad scientiam vero, temporalium rerum cognitio rationalis: quid cui praeponendum sive postponendum sit, non est difficile judicare. Si autem alia est adhibenda discretio, qua dignoscantur haec duo, quae procul dubio distare Apostolus Spiritum; tamen etiam istorum duorum quae nos posuimus evidentissima differentia est, quod alia sit intellectualis cognitio aeternarerum, alia rationalis temporalium, et huic illam praeponendam esse ambigit nemo. Relinquentibus itaque nobis ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
bene interrogatꝰ quisq respondeat.
qͦd ad quãq ꝑtinet disciplinã: etiam¬
si eiꝰ ignarus est: Cur hoc facere de re¬
b sensibilib nullꝰ potest: nisi quas
isto uidit in corpore constitutꝰ. aut
eis qͥ nouerant indicantib credidit.
seu luteris cuiusq seu uerb: Non eñ
acquiescendũ est eis qui samiũ pyta¬
gorã ferunt recordatũ fuisse talia no¬
nulla: quȩ fuerat exꝑtus. cũ hic alio
iam fuisset in corpore. Et alios ñnulloᷤ
narrant alii: euismoch aliquid in suis
m̃tib passos. Quas falsas fuisse me¬
morias quales plerunq exꝑimur
in somnis. qͣndo nob̾ uidemur remi¬
nisci. quasi egerimꝰ aut uiderimꝰ. qd̾
nec egimꝰ om̃ino nec uidimꝰ: & eo modo
affectas ẽẽ illoꝵ m̃tes etiã ugilantiũ
instinctu spĩuim malignoꝵ atq
fallaciũ. quib est curȩ de reuoluti¬
onib animaꝵ falsã opimonẽ ad de¬
cipiendos hoĩes firmare uł serere. ex

Expanded text:
bene interrogatus quisque respondeat bene interrogatus quisque respondeat quod ad quamque pertinet disciplinam, etiamsi ejus ignarus est? Cur hoc facere de rebus sensibilibus nullus potest, nisi quas isto vidit in corpore constitutus, aut eis quae noverant indicantibus credidit, seu litteris cujusque, seu verbis? Non enim acquiescendum est eis qui Samium Pythagoram ferunt recordatum fuisse talia nonnulla quae fuerat expertus, cum hic alio jam fuisset in corpore: et alios nonnullos narrant alii, ejusmodi aliquid in suis mentibus passos: quas falsas fuisse memorias, quales plerumque experimur in somnis, quando nobis videmur reminisci quasi egerimus aut viderimus, quod nec egimus omnino nec vidimus; et eo modo affectas esse illorum mentes etiam vigilantium, instinctu spirituum malignorum atque fallacium, quibus curae est de revolutionibus animarum falsam opinionem ad decipiendos homines firmare vel serere, ex
Abbreviated transcription (Latin):
reminiscunt᷑ potius cognita. qͣm cog¬
noscunt᷑ noua. Retulit eñi. puerũ
atq arcificiose interrogatꝰ. uidebat qs
uidendu erat: dicebatq quod uiderat.
S si recordatio hec eẽt rerum antea cog¬
nitaꝵ. ñ utiq om̃s uel pene om̃s cũ illo
modo interrogarent᷑ hoc possent: non
enĩ om̃s in priore uita geometre fuert̃:
cũ tam rari sint in genere humano. ut
iuix possit aliqͥs inueniri. S potuis
credendu est m̃tis intellectualis ita con¬
ditam ẽẽ naturã. ut reb intelligibi¬
lib naturali ordine disponente con¬
ditore subiecta. sic ista uideat in quad̾ã
sui gñis luce incorporea: quẽ ammodũ
ocłs carnis uidet quȩ in bac corporea lu¬
ce circũadiacent. cuius lucis capax.
eiq congruens est creatus. Non emm
& ipse ds̃ sine magistro alba &e ngra dis¬
cernit: qͥa ista iam nouerat. ante qͣm i
hac carne crearent᷑. Deniq cur de solis
reb intelligibilib id fieri potest. ut

Expanded text:
reminiscuntur potius cognita, quam cogreminiscuntur potius cognita, quam cognoscuntur nova. Retulit enim, puerum atque artificiose interrogatus, videbat quod videndum erat, dicebatque quod viderat. Sed si recordatio haec esset rerum antea cognitarum, non utique omnes vel pene omnes, cum illo modo interrogarentur, hoc possent. Non enim omnes in priore vita geometrae fuerunt, cum tam rari sint in genere humano, ut vix possit aliquis inveniri: sed potius credendum est mentis intellectualis ita conditam esse naturam, ut rebus intelligibilibus naturali ordine, disponente Conditore, subjuncta sic ista videat in quadam luce sui generis incorporea, quemadmodum oculus carnis videt quae in hac corporea luce circumadjacent, cujus lucis capax eique congruens est creatus. Non enim et ipse ideo sine magistro alba et nigra discernit, quia ista jam noverat antequam in hac carne crearetur. Denique cur de solis rebus intelligibilibus id fieri potest, ut
Abbreviated transcription (Latin):
moria figeret᷑. Neq enim sic̃ manet
uerbi grã quadrati corporis incorporalis
& imnutabilis ratio: sic in ea manet
hominis cogitatio. si tam̃ ad eam sine
fantasia spatii localis potuit ꝑueni¬
re. Aut si alicuiꝰ artificiosi & miisici
soni ꝑ moras temporis tͣnseuntis nu¬
merositas comprehendat᷑ sine tẽpore.
stans in quod̾a secreto altoq silentio.
tam du saltem cogitari potest. qͣm¬
du potest ille cantꝰ audiri: tam̃ qd̃
inde rapuerit. & si transiens mentis
aspectus & quasi glutiens in uentre.
ita in memoria reposuerit. poterit
recordando quoda modo ruminare.
& in disciplinã quod sic didicerit tra¬
icere. Qd̃ si fuerit om̃ĩmoda obliuio¬
ne deletum. rursꝰ doctrina duce ad
id uenietur qd̾ penitꝰ exciderat: & sic
inue niet᷑ ut erat. Unde
plato ille phylosophus nobilis ꝑsua¬
dere conatus est. uxisse hic animas
hominũ. & anteꝗͣ ista corpora gere¬
rent: & hinc ẽẽ quod ea quȩ discunt᷑

Expanded text:
moria figeretur. Neque enim sicut manet, moria figeretur. Neque enim sicut manet, verbi gratia, quadrati corporis incorporalis et incommutabilis ratio, sic in ea manet hominis cogitatio; si tamen ad eam sine phantasia spatii localis potuit pervenire. Aut si alicujus artificiosi et musici soni per moras temporis transeuntis numerositas comprehendatur, sine tempore stans in quodam secreto altoque silentio, tamdiu saltem cogitari potest quamdiu potest ille cantus audiri: tamen quod inde rapuerit etsi transiens mentis aspectus, et quasi glutiens in ventrem ita in memoria reposuerit, poterit recordando quodam modo ruminare, et in disciplinam quod sic didicerit trajicere. Quod si fuerit omnimoda oblivione deletum, rursus doctrina duce ad id venietur quod penitus exciderat, et sic invenietur ut erat. Plato ille philosophus nobilis persuadere conatus est vixisse hic animas hominum, et antequam ista corpora gererent: et hinc esse quod ea quae discuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
bilia corporis sensib Non autẽ solum
rerũ sensibiliũ in locis positaꝵ sine spa¬
ciis localib manent intelligibiles
incorporalesq rationes: uerũetiã mo¬
tionũ in tp̃rib transeuntiũ. sine tp̃ra¬
li tnͣsitu stant etiã ipse. utiq intelligibi¬
les insensibiles. ad quas m̃tis acie ꝑue¬
nire paucoꝵ ẽ. Et cũ peruenit᷑ quantũ
fieri potest. ñ meis manet
ipse ꝑuentor. s ueluti acie reu̾berata¬
ipse repellitur: & fit rei ñ transitoriȩ
tͣnsitoria cogitatio. Quȩ tam̃ cogitatio
tͣnsiens. ꝑ disciplinas quib eruditur
animꝰ memoriȩ cõmendatur: ut sit qͦ
redire possit. quȩ cogit᷑ inde transire:
qͣmuis si ad nemoriã cogitatio ñ rediret.
atq qͦd cõmendauerat ibi inueniret.
uelut rudis ad hoc sicut ducta fuerat
duceret᷑ : idq inueniret uͥ primũ inue¬
nerat. in illa scilicet incorporea uerita¬
te. unde rursꝰ quasi descriptũ in me-¬

Expanded text:
bilia corporis sensibus. Non autem solum bilia corporis sensibus. Non autem solum rerum sensibilium in locis positarum sine spatiis localibus manent intelligibiles incorporalesque rationes; verum etiam motionum in temporibus transeuntium sine temporali transitu stant etiam ipsae utique intelligibiles, non sensibiles. Ad quas mentis acie pervenire paucorum est; et cum pervenitur, quantum fieri potest, non in eis manet ipse perventor, sed veluti acie ipsa reverberata repellitur, et fit rei non transitoriae transitoria cogitatio. Quae tamen cogitatio transiens per disciplinas quibus eruditur animus, memoriae commendatur, ut sit quo redire possit, quae cogitur inde transire: quamvis si ad memoriam cogitatio non rediret, atque quod commendaverat ibi inveniret, velut rudis ad hoc sicut ducta fuerat duceretur, idque inveniret ubi primum invenerat, in illa scilicet incorporea veritate, unde rursus quasi descriptum in me