comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus utinam alioquiu quo uelo¬
cius eo ꝓpus ruine GIngeniũ expe¬
ditum est E Si bomis artibus appli¬
tabile preciosa amira supplex/ si minꝯ
onerasa ꝑirulosa laboriosa ¶ Ingemũ
preaccutum est R. Ingenui non accumẽ
s equalitas atq constançia urã laudẽ
ac ꝑꝑetuã merent᷑ quorãdam accumen
tenuri cuspide frangit᷑ p̃moq in liuẽ de¬
ficit ualidissima eciam si ad ultia exte¬
nientire infirma sunt sit robur omme
tenuitas atteat G Acutissimũ ingeni¬
u est R. Naichil sapie odiosiꝰ acu¬
mine inmo nichil uere pha̾nti moles¬
tius ꝙͣ sophistam ideo nuusdam palladi
finxere ueteres araneam Cu ꝯ sub tile opꝰ
ac tennes tele sunt s fragiles nullo q
usui utiles ut mucroires ergo sic ingemi
acies/ sit non penetẽt modo sed sabsistet
¶Promptum ac uersabile michi ni¬
gemũ est R Hoc marco catom cen¬
sorio tributum est ꝙ lrĩs simul atq ar¬
mis bellis q omribus et urbans ac rusti¬
cis artibus neq foret ydonens quod ex

Expanded text:
virtutes utinam! Alioquin quo velocius, eo propius ruine. Ingenium expeditum est. Si et bonis artibus applicabile pretiosa animi suppellex; si minus, onerosa, periculosa, laboriosa! Ingenium peracutum est. Ingenii non acumen, sed equabilitas atque constantia veram laudem atque perpetuam merentur. Quorundam acumen tenui cuspide frangitur primoque molimine deficiet: validissima etiam, si ad ultimum extenuentur, infirma sunt. Sic robur omne tenuitas atterit. Acutissimum ingenium est michi. Nichil sapientie odiosius acumine nimio, nichil vero philosophanti molestius quam sophista: ideo invisam Palladi finxere veteres araneam, cuius subtile opus ac tenues tele sunt, sed fragiles nullique usui. Ut mucronis ergo, sic ingenii acies sit: non penetret modo, sed subsistat. Promptum ac versabile ingenium est. Hoc Marco Catoni censorio tributum est, quod litteris simul atque armis, bellicisque omnibus et urbanis ac rusticis artibus eque foret idoneus, quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
sa in manus misella illa iuuencula
unam triuii inꝑtem ubi ꝑiculi pluri¬
mũ loco flectit eum cui insederat
asellum Ille maduersum intit᷑ quod
securu iter erat et in tautatam
puellam in sua dampna tendentẽ
caucrus arguit Quibus sic luc¬
tantibus latrones quos euasisse
iudebantur nnt̾uenũt a quibus in
captiuitatis miserias iurgo ni suam
Perintie i studiose retrahitur hanc
absimilis intir diuinam proiudencĩa
et hũãnam stulticiam de itmere iute
istius est questio illa futuri p̃stia eo
uos agit ubi dulcia et secura stͥ oĩa
hec obittitur ceca quideni et mi¬
seris suis fauens int̾ moras sepe
Dignus es uicisse nam duobꝰ de
una muliere certantibus qui mu¬
lierem habet is ꝑdidit qui uicit
is est inictus qui unicit̾ hit est bic¬
tor ac liber/
De uxoris amissione. E D

Expanded text:
sa in manus misella illa virguncula, sa in manus misella illa virguncula, unam trivii in partem, ubi periculi plurimum, loro flectit eum, cui insederaat asellum, ille in adversum nititur, qua securum iter erat, et incautam puellam, in sua damna tendentem, tacitus arguit. Quibus ita luctantibus, latrones quos evasisse videbantur interveniunt, a quibus in captivitatis miserias virgo, in suam perniciem studiosa, retrahitur. Haud absimilis, inter divinam providentiam et humanam stultitiam, de itinere vite huius est questio: illa, futuri prescia, eo vos agit, ubi dulcia et secura sunt omnia, hec obnititur, ceca quidem, et miseriis suis favens. Inter moras sepe,Dignus es vicisse. Nam duobus de una muliere certantibus, qui mulierem habet, is perdidit; qui vicit, is est victus; qui vincitur, is est victor ac liber. 18 DE UXORIS AMISSIONE
Abbreviated transcription (Latin):
⁊es nmor est autem spes ⁊ ei ꝙͣ pos¬
sessio rei siue ut a liter dicam lemor¬
est spei iactura qmͣ rei D lmisi spon¬
sam mudicio R Non amisisci s
tuam. non esse didicisti O Amusi
sponsam R Qui amittit, quigẽ
multiplici egritudine liberatur/ at q̃
sponsam preẜuat ntrimq bonum
s secundimi melius Quit ni aũt
sit melius nullũ ꝑati uuluus ꝙ̃
inflicto uulueri ⁊ emediũ inuenisse
S uos ammorũ mpulsu ut satiricꝰ
ait et magna secaq cupidine ducti
ꝯiuigiũ optatis ꝙ ad epti ꝑꝑetius tediis
et in mortalibus agitetis quernuonus
et tum pcc̃i peniteat clim non fciĩ
esse nou p̃t̃ tum qz mefficax peni¬
bencia et manis est DS ponsam
et spem prolis amisi E Noli la¬
menta qnuscere illa em̃ pars est
altera precipui mortaliũ uoti sic eĩ
ait Conugiũ optatis partum q ux¬
oris At non semper placitura sed
profutura dare suꝑiori tenes apud
Apuleĩ medatẽsem ut latronũ lap¬

Expanded text:
res. Minor est autem sperate, quam posres. Minor est autem sperate, quam possesse rei sive, ut aliter idem dicam, levior spei iactura quam rei. Amisi sponsam in iudicio. Non amisisti, sed tuam non esse didicisti. Amisi sponsam. Qui amittit coniugem, multiplici egritudine liberatur, at qui sponsam, preservatur: utrunque bonum, sed secundum melius. Quid ni autem sit melius nullum pati vulnus, quam inflicto vulneri remedium invenisse? Sed vos animorum impulsu — ut Satyricus ait — et magna cecaque cupidine ducti, coniugium optatis, quod adepti perpetuis tediis et immortalibus agitetis querimoniis, et tum facti peniteat, cum non factum esse non potest, cunque inefficax penitentia et inanis est. Sponsam et spem prolis amisi. Noli lamenta miscere: illa enim pars est altera precipitis mortalium voti; sic enim ait, coniugium optatis, partumque uxoris. At non semper placitura, sed profutura dant superi. Tenes apud Apuleium Madaurensem, ut latronum lap
Abbreviated transcription (Latin):
Ponsam michi sm̃a iudicialit
eupuit R̃ Ad̾ aliis fraus aluis
sponsam anusi R Quidam dolis
ferro alii / quidam quod fedissiniũ ges
bonorũ dña uoluũt᷑. quodq est uniꝰ
fit alterius mex ad alios tñsiturum
quod si in rebus utilibus ferendũ indãp¬
nosis ac grauibus plaudendum est
Quid mirum aũt uolui humana hõ
ip̃e noluitur quia non stat s ut scriptũ
est quasi flos egreditur. et conteritur
et fugit uelud umbra et nũꝙͣ ineodẽ
statu ꝑmanet tu sponsani quererit
amisisse qui fugiendo et inhora decres¬
cendo assidue te amittis Os pon¬
sam iniudicio anusi R Incampo
alii tutius est uire congredi ꝙͣ bello
legibus dec̾tare quam gladuis legisti
apud uirgiliũ inter illos laiuime com¬
petitores quanta lis et quis belli fĩs
uictorem sponsam se quitur uictũ mois
tibi sponsa perdita salua est iut̃ D
Index me p̾uauit sponsa Q Adulte
aut raptor forsitan te p̾uasset le¬
mus est sponsam amusisse quã qui¬
gem in ulla eñ spes ꝑditur in hac

Expanded text:
ponsam michi sententia iudicialis eripuit. Ast aliis fraus, aliis sponsam amisi. Quidam dolis, ferro alii, quidam, quod fedissimum genusbonorum, dominia volvuntur, quodque est unius fit alterius, mox ad alios transiturum. Quod, si in rebus utilibus ferendum, in damnosis ac gravibus plaudendum est. Quid miri autem volvi humana? Homo ipse volvitur et non stat, sed ut scriptum est, “quasi flos egreditur, et conteritur, et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet.” Tu sponsam quereris amisisse, qui fugiendo et in horas decrescendo, assidue te amittis? Sponsam in iudicio amisi. In campo alii! Tutius est iure congredi quam bello, legibus decertare quam gladiis. Legisti apud Virgilium, inter illos Lavinie competitores, quanta lis et quis belli finis? Victorem sponsa sequitur, victum mors. Tibi sponsa perdita, salva est vita. Iudex me privavit sponsa. Adulter aut raptor forsitan te privasset. Levius est sponsam amisisse quam coniugem: in illa enim spes perditur, in hac
Abbreviated transcription (Latin):
alliserunt aut corꝑibus opp̃sserunt. Quid
ꝙ non ultiũ belli semen equi sunt tolle
equos ꝑegrinos terrs incursus ꝑtemq ꝑ¬
maximam bellice cladis abstulras ut quid
de ueticis in natura quodq de iilio cesare
nn hystoria est quesitum expediens e ne fuu̾t
aut flare uentos aut cesarem nasci et de
equis similit̾ queri possit tam multa st̃
utriq cont̾ria nec in merito thesalia q̃
pͥmoequos repperit domuit q pͥma aurcũ
argentũq ñnum cupit. p̾ma pelagus
rate temptauit martis senuuariũ uisa
est quod non semel tot post seculis multa
claro q sangume patuit ¶ Qm̃ͣ me pu¬
tas inuet poeta noster ubi nobis equi spm̃
mores q describit E Nec te terreat hebreoꝵ
uates ubi art ab increp acione tua dens

Expanded text:
alliserunt aut corporibus oppresserunt. Quid alliserunt aut corporibus oppresserunt. Quid quod non ultimum belli semen equi sunt? Tolle equos, peregrinos terris incursus partemque permaximam bellice cladis abstuleris. Ut quod de ventis in natura quodque de Iulio Cesare in historia est quesitum, expediensne fuerit aut flare ventos aut Cesarem nasci, et de equis similiter queri possit, tam multa sunt utrimque contraria. Nec immerito Thessalia que prima equos repperit domuitque, prima aureum argenteumque nummum cudit, prima pelagus rate tentavit, Martis seminarium visa est, quod non semel tot post secula multo claroque sanguine patuit. Quam me putas iuvet poeta noster, ubi nobilis equi spiritum moresque descripsit? Nec te terret Hebreorum vates ubi ait: “Ab increpatione tua, de
Abbreviated transcription (Latin):
bis terq cotidie uisitabat illi susprrans
atq anxius assedebat illum lemtri manu
tractano blando murmure solabatur Qmd
multa nillũ mediciue genus in temptatũ
nil languenti a uucs debitun p̾termissũ
fuit fabulam fortassis posteritas uocat
uera des et magno in populo nota est sic
uir fortis equi curam gessit ut ꝓp̾am sit
extingum luxit ut filiũ ¶ Delcãt equi¬
tare R Est Dutile quidem interdimi cele¬
ditati adm̃ĩculũ et fatigacioni remediu
et notabilitatis in signe nec inficior glo¬
uiosimi uulgo attestante insigni equa be¬
hi et cunctis excellere nec uertite solo s
humeris et toto pene corꝑe supra esse
Contra uero laboriosissinus et sepe
dño prescifer nn micis equus optes iter
pedibus age̾ tam nilla est respirand
uel mĩmũ facultas equestre ꝑiculũ pe¬
destr luto sen pulue ꝑ mutatin uelis
proide multos media de morte ⁊ apuerunt
equi multos in mortem impulerit aut

Expanded text:
bis terque quotidie visitabat, illi suspirans bis terque quotidie visitabat, illi suspirans atque anxius assidebat, illum leniter manu tractans blando murmure solabatur. Quid multa? Nullum medicine genus intemptatum, nichil languenti amico debitum pretermissum fuit. Fabulam fortasse posteritas vocet; vera res et magno in populo nota est: sic vir fortis curam equi gessit ut propriam, sic extinctum luxit ut filium. Delectat equitare. Est id quidem utile interdum et celeritati adminiculum et fatigationi remedium et nobilitatis insigne, nec inficior gloriosum vulgo extantem insigni equo vehi et cunctis excellere, nec vertice solo sed humeris et toto pene corpore supra esse. Contra vero laboriosissimus et sepe domino suo pestifer immitis equus: optes iter pedibus agere, tam nulla est respirandi vel minimum facultas, equestre periculum pedestri luto seu pulvere permutatum velis. Proinde multos media de morte rapuerunt equi, multos in mortem impulerunt aut
Abbreviated transcription (Latin):
anulachr̃ auxeũ fieri fecit et mortuo se
et condenda. uix credibilia loquinur uera
tñ horim similiũq consciꝰ uates hereorũ
aminas apud inferos quoq equorũ studr õ
deditas fficit nec minor ideo s maior est ua¬
nitas que tam magnos de se animos trahe
potens est ne quis prestam tm̃ non moder¬
nam amenciam suspicetur/ rcdeat ad memo¬
Nam nec longe sen loco sen tempore requi¬
rendus ad huc em̃ uiuit nec dum senuit et
anterra ytalica nobiscun degit / is quei no¬
minare non est ncc̃e fortime utiq uir n¬
gentis nec ꝑui ingenii consilii q alioquĩ
magni animi ne insulsi ubi quod serio a¬
gendum inadit qui tũ egrotanti equo ꝙ̃
ambulat aureun puluinai at seritũ cu¬
bile substrauit cuma ip̃e interimi podagͣ
unctus atq in mobilis medicoꝵ legibus
regeretur/ inchelominꝰ tũ aut ẜuorũ uecto
manibus aut equo uix alteri mictus et
suos medicos secum ducens egrura suuiu

Expanded text:
mulacrum aureum fieri fecit et mortuo sepmulacrum aureum fieri fecit et mortuo sepet condenda: vix credibilia loquimur, vera tamen. Horum similiumque conscius, vates heroum animas apud inferos quoque equorum studio deditas facit; nec minor ideo sed maior est vanitas, que tam magnos ad se animos trahere potens est. Neve quis priscam tantum, non modernam amentiam suspicetur, redeat ad memoriam — nec longe seu loco seu tempore requirendus, adhuc enim vivit necdum senuit et in terra Italica nobiscum degit — is quem nominare non est necesse, fortune utique vir ingentis nec parvi ingenii consiliique vir, alioquin magni animi nec insulsi ubi quid serio agendum incidit, qui tamen egrotanti equo quem amabat aureum pulvinar ac sericum cubile substravit. Cumque ipse interim podagra vinctus atque immobilis medicorum legibus regeretur, nichilominus tamen aut servorum vectus manibus aut equo altero vix iniectus et suos medicos secum ducens equum egrum suum
Abbreviated transcription (Latin):
trahens quis ꝯtumaciã quis morsus
aut calces explicet quis hĩnitus et as¬
censoris impacienciam ac sessoris E¬
quidem quot equorũ mores tot equi¬
tum constat esse ꝑicula ¶ Equorũ
studio detieor E Mirares fes ingentes
uiros usq ad ludibriũ captos hoc studio
memĩssem Quie alexandruu mace¬
donem non audiuit amoto equo tumħ
erexisse urbem q equi de nomĩt appella¬
tam s nichil in illo mirabile muenti
impetus et animi feruor fecit mirabi¬
lior in angusto ꝙuis minor meptia nez
em̃ urbeni equo ille suo instituit s sepul¬
crum idq ip̃m illi grauitati atq ingemo
impar fuit . Nani dir Iulii monstiuos ꝯ
sompes an ab ip̃o an ab alio añ edem
uems marmorea sit consecratus effigie
dubitari põt minor multo uel etate uel
ueris opibus ac cesa reo nomĩt pene equa¬
lis anthomis uenis ut sileam quem bit¬
tum quem ue anuctum equo quen in mo¬
dice amabat exhibuit certe et uiuenti si¬

Expanded text:
trahens. Quis contumaciam, quis morsus trahens. Quis contumaciam, quis morsus aut calces explicet, quis hinnitus et ascensoris impatientiam ac sessoris? Equidem quot equorum mores, totidem equitum constat esse pericula. Equorum studio detineor. Mirarer nisi ingentes viros usque ad ludibrium captos hoc studio meminissem. Quis Alexandrum Macedonem non audivit amato equo tumulum erexisse urbemque de equi nomine appellatam? Sed nichil in illo mirabile vivente impetus et animi fervor fecit; mirabilior in Augusto, quamvis minor, ineptia: neque enim urbem equo ille suo instituit sed sepulchrum idque ipsum illi gravitati atque ingenio impar fuit. Nam divi Iulii monstruosus sonipes an ab ipso an ab alio ante edem Veneris marmorea sit consecratus effigie dubitari potest. Minor multo vel etate vel gloria, verum opibus ac Cesareo nomine pene equalis Antoninus Verus — ut sileam quem victum quemve amictum equo quem immodice amabat exhibuit — certe et viventi si
Abbreviated transcription (Latin):
est peuie mau turbido quam fremento
equo ⁊ api mnillũ auł in solentius domĩo
suo est nec mepte. Iani equorum domitori
qui illis uiribus eaq pericitate pro uili
frenari ferro calciari percussa clanis un¬
gula ferio urgeri ferratũ ferre uectorem
turpem caͤcerem ac graue ẜnitiũ pati pos¬
sit Inde ntem quasi indomitus qon tĩ
pro libero sese gerat s ut domim si hostis
agit omĩa si currendũ est stimulos non
audit si subsistendum frena mordens ra¬
pit si fremendun torpet si latendum fre¬
mrit ¶ Ob se quiosum illud ut perhibent fi
dignum ut enormi precio comꝑetur auxia
rantur cum obsequiis tedia nemo sapiens
emat nemo diligens poscat anmial et
ocri impacienis et labotis illo tunruduni
haci deiectum nũc impetuosum aĩal nũt
ignanum aĩal nũt audax ñc trepidũ
mĩt uolatile mĩc caducum huit culicũ
metuens atq umbrarũ huic dñm sũũ
sꝑnens diuerẜq illum unis indiscamen

Expanded text:
est peius mari turbido quam frementi est peius mari turbido quam frementi equo rapi: nullum animal insolentius domino suo est — nec inepte iam equorum domitoribqui illis viribus eaque pernicitate pro vili frenari, ferro calciari, pertusa clavis ungula ferro urgeri, ferratum ferre vectorem, turpem carcerem ac grave servitium pati possit, inde autem quasi indomitus non tantum pro libero sese gerat, sed ut domini sui hostis agit omnia: si currendum est, stimulos non audit, si subsistendum, frena mordicus rapit, si fremendum, torpet, si latendum, fremit. Obsequiosum illud, ut perhibent, fidignum quod enormi pretio comparetur, anxia si conferantur cum obsequiis tedia, nemo sapiens emat, nemo diligens pascat: animal et otii impatiens et laboris, illo tumidum, hoc deiectum; nunc impetuosum animal, nunc ignavum, nunc audax, nunc trepidum, nunc volatile, nunc caducum; hinc culicum metuens atque umbrarum, hinc dominum suum spernens diversisque illum viis in discrimen
Abbreviated transcription (Latin):
ceps ruet/ multum malie auribus mnuchi
s multo plus oculis illis quasi fenestris
bipatentibus in animam mors irrumpit
Iul potenciue in memoriã descendit ꝙͣ ꝙͦ
uisu subiti facile. iudita p̃teruelant cõ¬
spectarum ⁊ crun ymagines. haberet eciani
ninitis nec se tñ insi uolentibus in ger̃t
insi ꝑ rarc atq cicius abiture Quo ꝑgis
uextur qui te ⁊ apit impetus ut horam gan¬
deas unide semper doleas ut uideas semel
quod uidisse millesies penitect Iugulari
ferro hõmi aut feraiũ dentibus Ungubus¬
q discrepi aut tale aliquid ꝙ ut uigilem
turbet et sopitũ terreat Nescio quid hꝰ¬
est dulce seu quid non potius amariun
at triste sentites nec uullum maius in uo¬
cotidie uos ad morceni miseris delnumen¬
tis illectos et uerlut stigio sopore dimerso
dulcedo amara et delectacio mamena pcr
rocissmio et inquietissimo animã¬
te in sompraq et meypleta uoragiue E
Equo libens crcũuecto R Non multo

Expanded text:
ceps ruet. Multum mali auribus invehitur, ceps ruet. Multum mali auribus invehitur, sed multo plus oculis: illis quasi fenestris bipatentibus in animam mors irrumpit; nichil potentius in memoriam descendit quam quod visu subit. Facile audita pretervolant, conspectarum imagines rerum herent etiam invitis nec se tamen nisi volentibus ingerunt nisi perraro atque ocius abiture. Quo pergis igitur, quis te rapit impetus, ut ad horam gaudeas unde semper doleas, ut videas semel quod vidisse milies peniteat, iugulari ferro hominem aut ferarum dentibus unguibusque discerpi aut tale aliquid quod et vigilem turbet et sopitum terreat? Nescio quid hic dulce, seu quid non potius amarum ac triste sentitis nec ullum in voquotidie vos ad mortem miseris delinimentis illectos et velut stygio sopore dimersos dulcedo amara et delectatio inamena prerocissimo et inquietissimo animante insomnique et inexpleta voragine. Equo libens circumvector. Non multo
Abbreviated transcription (Latin):
potuere et ꝑire alibi mimmeri. Neue at¬
tingam nouas ac simul ueteres ruiuas
quibus sepe multi mortem simul ac tu¬
mulũ inuenere sub tyberio ꝑñcipe sse¬
lebri spectaculo ulid apud fidenaus
urben amphitheatri lapsu oppressa uigniti
honũ milia memũsti hic spectaculoꝵ fuic¬
tus hn sunt exitus  Spectaculis tamẽ¬
ex uoluptate detincor R. Aut fictis amoribꝰ
aut ueris odiis p̃mũ equideui non est uiri
⁊ in uero nec honnẽ spectare quis ferriu
Uigulentus acceperit. quis feruido uuluere
plus cruoris effuderit quis niius ꝯspec¬
ta morte pallam̾it Quid crudelitatis¬
ne add scolam uiuat nou egetis p̃cepto¬
⁊ibus / niuiis dociles malorum estis plua
ꝓmptis ingenus artifices sceleri ac
nig̃ra errorum ꝑlebs̃ accesserit multos
quos natura mites fecerat seuiciam
spettatula decuere Iens honũ in uicia
ꝓna non urgenda utiq si frenanda est
si sibi liquit᷑. egrestabit si impellitur pre¬

Expanded text:
potuere et periere alibi innumeri: neve atpotuere et periere alibi innumeri: neve attingam novas simul ac veteres ruinas, quibus sepe multi mortem simul ac tumulum inveniere, sub Tiberio principe celebri spectaculo apud Fidenam urbem amphitheatri lapsu oppressa viginti hominum milia meministi. Hic spectaculorum fructus, hi sunt exitus! Spectaculis cum voluptate detineor. Aut fictis amoribus aut veris odiis. Primum equidem non est viri, secundum vero nec hominis spectare, quis ferrum iugulo letus exceperit, quis fervido vulnere plus cruoris effuderit, quis minus conspecta morte palluerit. Quid crudelitatis ad scholam ire iuvat? Non egetis preceptoribus: nimis dociles malorum estis, plura  si tam promptis ingeniis artifices scelerum ac magistra errorum plebs accesserint? Multos quos natura mites fecerat sevitiam spectacula docuere. Mens hominis in vitium prona non urgenda utique sed frenanda est: si sibi linquitur egre stabit, si impellitur pre
Abbreviated transcription (Latin):
nide doniũ inpudice plures ambigue re¬
diere/ castior antem nulla Iani uero que
corꝑum clades nequit ꝓrsus desit infor¬
tumii que ne non singulorum mõdo
s populorimi strages iudicio sunt et risus
subito uersus ingenutum elata a fuuera
ex theatus et plaudenciũ choris nuxte lu¬
genciũ cohortes Aadisti tu curio is qui ci¬
uili bello pro cescras partibus meffrica
occubuit ut staurum que n opibus equat
non poterat ingenio suꝑaret non marmno¬
Reum ut ille s lignenm thxatrum duplex
tũ ac pensile medictatus pepulũ uictõe¬
uictorem gentiũ ludis uictum et ꝑiculis
plandentem suis nura arte suspendit up
ridentes interius stupentes q ip̃i ext̾iꝰ spcc¬
tatoribus risui fierent at stupori et mi¬
⁊anur imꝑn spe abiecta uiuꝯ licet magni
oxulis animũ flectere potuisse qui oculoꝵ
leni breuiq uoluptate ꝓposita tot milia
ciuimu uolubili spectaculo circũuoluit
At nemo ibi ꝑut dicet aliquis s ꝑire

Expanded text:
inde domum impudice, plures ambigue reinde domum impudice, plures ambigue rediere, castior autem nulla. Iam vero que corporum clades, nequid prorsus desit infortunii, queve non singulorum modo, sed populorum strages! Indicio sunt et risus subito versus in gemitum elataque funera e theatris et plaudentium choris mixte lugentium cohortes. Audisti ut Curio, is qui civili bello pro Cesaris partibus in Africa occubuit, ut Scaurum, quem opibus equare non poterat, ingenio superaret, non marmoreum, ut ille, sed ligneum theatrum, duplex tamen ac pensile, meditatus, populum victorem gentium ludis victum et periculis plaudentem suis mira arte suspendit, ut ridentes interius stupentesque ipsi exterius spectatoribus risu fierent ac stupori. Et miramur imperii spe obiecta unius licet magni exulis animum flectere potuisse, qui oculorum levi brevique voluptate proposita tot milia civium volubili spectaculo circumvolvit? At nemo ibi periit, dicet aliquis; sed perire
Abbreviated transcription (Latin):
egeste rupes abdite auersi annes et infis¬
tulas coacti inclusum aut exclusum mol¬
libus ratum equor snspensa iga monciũ
temptatiq marmũ recessus Dema stra¬
tum late signatum q nepotibus iter insa¬
uilacius malui sit publicis dampnis ac¬
cedit calaniitas p̾natermu qui spectandi
cupidine compediti et cotidiam interun q̃stꝰ
in memores neqz diem labi senciunt neq
armatam tergo q instante respiciũt egesta¬
tem ut uicissmi et p̃nata in publicam
tatulis sꝑaretis iam iude ab exordio p̃ ꝯ
regum ur̃orum romulus nomen fuit qui
in hus rigidan tetricamq illam sabma¬
⁊um pudiciciam circũuenit et si utrã
mrĩomi honor texit in iuriam At ꝙ młtis
hot postinõdum non ad ꝯiugiũ s ad stuprĩ
uagam q licenciam fuit uia ad sũmam
em̃ hoc teneas uelim pudicitiam specta¬
silcani uiros quibus is scelerun furor est
nt pene iam adulterio głorient᷑ et mul¬
tarum sibi faua perrit pudorq multe

Expanded text:
egeste rupes abdite, aversi amnes et in fisegeste rupes abdite, aversi amnes et in fistulas coacti, inclusum aut exclusum molibus iratum equor, suspensa iuga montium tentatique marium recessus, denique stratum late signatumque nepotibus iter insamulatius malum sit publicis damnis, accedit calamitas privatorum qui, spectandi cupidine compediti et quotidiani interim questus immemores neque diem labi sentiunt neque armatam tergoque instantem respiciunt egestatem. Sic vicissim et privata in publicam taculis speraretis iam inde ab exordio primus regum vestrorum Romulus omen fuit, qui in his rigidam tetricamque illam Sabinarum pudicitiam circumvenit, etsi utcumque matrimonii honor texit iniuriam; at quam multis hoc postmodum non ad coniugium, sed ad stuprum vagamque licentiam fuit via? Ad summam enim hoc teneas velim: pudicitiam spectaus et — ut sileam viros, quibus is scelerum furor est ut pene iam adulterio glorientur — multarum ibi fama periit pudorque: multe
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑnatuas auro rutulante frondentibs
ciuꝰ pũceps in same nonnandus est
Staurus is qui edilis intheatri scenam
ꝯpus dierum pancorum et ꝙ paucis lignis
ac funibus attolli poterat suffecturum
oculis populi talibus gaudentis cet ͭͣ
intulit fecit ꝙ opus ut scriptum tenes
maxiiũ oñu que unꝙͣ fuere hum aria
manu facta non temꝑanea mora uiu
eciã et̾nanitatis destmatione quo pro¬
mneruit ut uerismile dice̾tur ꝓscripcõne
pͥmuni graui cures Sdem post edilitate
leuissima mores bonos in exiliũ pepellisse
ut qui multi ꝑditi temporis mani
plebicule multarũ q mutiliũ impensarum
Rei ꝓublice auctor et exemplũ fuit s o mi¬
rumi dictu mox furorem hunt uicere sequẽ¬
cũ furores quibus effectum est ut mira¬
culo operum at unͬo fateri oporteat p̃t̾
Romam nithil murandum fuisse nitoto or¬
be terrarũ Nam et hoc ididem scuptũ ui¬
des peuetrata teria intima perfosse silices

Expanded text:
superbas auro rutilante frondentibus. superbas auro rutilante frondentibus. Cuius princeps insanie nominandus est Scaurus, is qui edilis in theatri scenam, opus dierum paucorum et quod paucis lignis ac funibus attolli poterat suffecturum oculis populi talibus gaudentis, trecentarum intulit fecitque opus, ut scriptum tenes, maximum omnium que umquam fuere humana manufacta, non temporaria mora, verum etiam eternitatis destinatione: quo promeruit ut verissime diceretur proscriptione primum gravi cives, idem post edilitate levissima mores bonos in exilium pepulisse, ut qui multi perditi temporis inani plebecule multarumque et inutilium impensarum reipublice auctor et exemplum fuit. Sed, o mirum dictu!, mox furorem hunc vicere sequentium furores, quibus effectum est ut miraculo operum ac numero fateri oporteat preter Romam nichil mirandum fuisse in toto orbe terrarum. Nam et hoc itidem scriptum vides: penetrata terre intima, perfosse silices,
Abbreviated transcription (Latin):
dine sen superbia quis delinquat Gan¬
phitheatri spectatulis delector R Dampno¬
sa undiq et publice p̾uatuu q nocens delec¬
taçio ꝙ si facile coges s in aminũ redeat
ex historne rei hui ꝯ miciũ ꝓgressusq qnͣ¬
topublici census impendio qnͣta ꝙͣq insa¬
que ꝓxima ducum cura quantũ demũ po¬
puli scudio ac labore constiterit equidem
diuimerare difficile est et tam unlgata
suꝑfluũ mille simul gladiatorum paria
non ludo taĩ satis multa s plio elephantoꝵ
figridum q et leonum ac pardorun greges
onagrorum quoq equorum q ferociũ ata
ammaliũ diu̾sissimi gn̾is e toto orbe tnͣs¬
missos oñ terrarũ silius oñũ ꝙ gentiũ
uenatibus romano famulantibꝰ theatro
Adde illam edificandi luxuriam exem¬
ꝑlo carentem/ non matacione cariturã
⁊diuectas tera pelago q marmoreas ca¬
lumpnas in ludorum usum et artificimi
summis ingeniis expolitas et uirtutib ꝯ

Expanded text:
dine seu superbia quis delinquat. Amdine seu superbia quis delinquat. Amphitheatri spectaculis oblector. Damnosa undique et publice privatimque nocens delectatio! Quod facile colliges, si in animum redeat ex historiis rei huius initium progressusque quanto publici census impendio, quanta quamque insanie proxima ducum cura, quanto demum populi studio ac labore constiterit. Equidem et tot vana dinumerare difficile est et tam vulgata superfluum: mille simul gladiatorum paria — non ludo tantum satis multa, sed prelio — elephantorum tigridumque et leonum ac pardorum greges, onagrorum quoque equorumque ferocium atque animalium diversissimi generis e toto orbe transmissos, omnium terrarum silvis omniumque gentium venatibus Romano famulantibus theatro. Adde illam edificandi luxuriem exemplo carentem, non imitatione carituram, convectas terra pelagoque marmoreas columnas in ludorum usum et artificum summis ingeniis expolitas et verticibus
Abbreviated transcription (Latin):
Les romanorum sit spertaculis capiebantur
illi eciam qui humano gn̾i spectatulũ fcĩ
erant Rem muabilem dicam s coguitaui
uulgatam q sit ciuuictolũ animos theatł
furor ille peruaserat ut non modo ꝯiges
cesaris ant filias s uirgiies quoq uestales
in publicũ atq in turbas educeret quaꝵ
pndicicia nchil ex actius/ nichil fama te¬
neruis nichil ꝯuersacione secrecius usq adeo
ut in eis om̃is motus om̃is cultus oĩs
ẜmo lascuuor nota at dignis at suplicio
haberetur et tñ hiis ip̃is intheatro locnui
ideo est erroris quo magni orant s ma¬
lor pocius atq circũspectior E libenter
scruicos ludos specto R Rem que nec
honeste geritut/ nec honeste ceruit᷑ nec fa¬
cile dictu est en lusor infrumor an sptator
et aus cena sit turpior au horthest̾a insi
ꝙ ni illam sepe quidem panꝑtas inhanc
Uero semper banitas trahit i oñui sane dilic¬
to plurimũ inter est utrũ in opia an libi¬

Expanded text:
res Romanorum: sic spectaculis capiebantur res Romanorum: sic spectaculis capiebantur illi etiam qui humano generi spectaculum facti erant. Rem mirabilem dicam, sed cognitam vulgatamque: sic cunctorum animos theatralis furor ille pervaserat, ut non modo coniuges Cesarum aut filias sed virgines quoque Vestales in publicum atque in turbas educeret, quarum pudicitia nichil exactius, nichil fama tenerius, nichil conversatione secretius, usque adeo ut in eis omnis motus, omnis cultus, omnis sermo lascivior nota dignus ac supplicio haberetur; et tamen iis ipsis in theatro locum aest ideo error is quo magni errant, sed maior potius atque conspectior. Libenter scenicos ludos specto. Rem que nec honeste geritur nec honeste cernitur! nec facile dictu est an lusor infamior an spectator et an scena sit turpior an orchestra, nisi quod in illam sepe quidem paupertas, in hanc vero semper vanitas trahit. In omni sane delicto plurimum interest utrum inopia an libi
Abbreviated transcription (Latin):
forsan ac theatro qui duo loca
simum quo quisquis malus iorit redibit
pessimus nam bonis iter illud ignotum est
qui si casu aliquo ignari adeant conta¬
gio non carebunt/ ¶ Enco delector atq
arena R At qui delectationes abre uauũ
sen libidinosũ aliquid semper habuere/ hoc
Utrumq super addicam q seniciam et in hĩa¬
intatem habet bouis aniuris reni indiguẽ
lec cxcusat ꝙ hiis ip̃is lomani oliu flos hõnũ
delectati sunt recto namiq iuditio brbs illa
alioquin habundantissmia bonorũ omi atq
illustaũ exemplorũ nichil õiuo ⁊ ep̃usibilius ha¬
buit reliquis que de formiue sibiq iuuceni ꝙͣ¬
huit discordiacum tiuiliũ huit ludorũ studñi
in modicũ quasi non non sufficiret libelloꝵ
ciuor domi mi licie q michi cruenta ꝑay
ẽẽt cruente q eciam uoluptatis insi cuco
fortassis honestius quis theatrũ dixerit
tui ꝑiter in hyarites ideas non tm̃ ppłiũ
s senatum atq ip̃os mũdi dños miꝑato¬

Expanded text:
forsan et theatro, que duo loca simum, quo quisquis malus ierit, redibit pessimus. Nam bonis iter illud ignotum est, qui si casu aliquo ignari adeant, contagio non carebunt. Circo delector atque harena. Atqui delectationes alie vanum seu libidinosum aliquid habuere, hec utrumque superadditamque sevitiam et inhumanitatem habet, bonis animis rem indignam. Neque excusat quod iis ipsis Romani olim, flos hominum, delectati sunt: recto namque iudicio urbs illa, alioquin abundantissima bonorum omnium atque illustrium exemplorum, nichil omnino reprehensibilius habuit reliquisque deformius sibique hinc discordiarum civilium, hinc ludorum studium immodicum — quasi non sufficeret bellorum cruor domi militieque, nisi cruenta pax esset cruenteque etiam voluptates —, nisi circo fortassis honestius quis theatrum dixerit, cui pariter inhiantes videas non modo populum sed senatum atque ipsos mundi dominos imperato
Abbreviated transcription (Latin):
Senatores respice qui uiri ques fi-¬
lios habuere sabius max inius/ ac
scipio affricanus et pompeuis mag¬
nus / non en iiꝑii aut opum sed
etatis et glorie sequor ordinem Quẽ
aũt uespasianus ultinũ aũt aure¬
lus anthonius unitũ aut senerus
p̾niũ quos in gñe alio hortencius
ac cicero Quam postremo filiaui
augustus cesar aut quem filium
g̾i anicus magna de luce magnas
tenebras uidebis et intelliges hic
prolis infortumũ nescio quidẽ unde
s in maxiã uada quãq filia
suo iure familiarius standere et cuiz
suas uomitas domi esse uel ignotas
uicime uel neglectas nec frm̃ nepo¬
tumqz deerunt exempla illa posui
quorũ ꝓpior eo grauior uideri pudor
solet oñi una est regula alterius
ille quisq sit maculas inuito alteri
nec affligi posse nec h abere
De infamia. ED¬
Ea pͥmor infamia R Tnuui

Expanded text:
Si natorum, respice qui viri, quos fiSi natorum, respice qui viri, quos filios habuere: Fabius Maximus ac Scipio Africanus et Pompeius Magnus non enim imperii atque opum sed etatis et glorie sequor ordinem; quem aut Vespasianus ultimum, aut Aurelius Antoninus unicum, aut Severus primum; quos in genere alio Hortensius ac Cicero; quam postremo filiam Augustus Cesar, aut quem filium Germanicus. Magna de luce magnas tenebras videbis et intelliges hoc prolis infortunium, nescio quidem unde, sed in maximam quanque familiam suo iure familiarius scandere, et cuique suas vomicas domi esse, vel ignotas vicinie vel neglectas, nec fratrum nepotumque deerant exempla. Illa posui, quorum quo propior eo gravior videri pudor solet; omnium una est regula: alterius, quisquis ille sit, maculas, invito alteri nec affigi posse nec herere. 25 DE INFAMIA Mea premor infamia. Timui
Abbreviated transcription (Latin):
Illa pungat hec mulcrat  Mo¬
lum infamiia non tanti nequeo¬
R Cangi puĩ sunt, au miserum
Pro iude dun reliquie sꝑ ei sũt sũ¬
mo studio tue fanie atq inde sus-¬
cepte ꝑturbaciom tue consule si
spes onuis abierit illis obiuissis
sollicitudinem atꝙ angores depo¬
nendo censio nam nicassũ inti
et tasticie ma aucupari par demẽcia
est Osserulibus probris necor ꝑ
Meritum paciencie penan liuis cuui
diluere notami posẜ scelerũ pulsis aut¬
toribus d At meorum que tam fa¬
tile pelli uequennt uror ꝓbris R Ee¬
rum queso/ nam ꝑentum castigaͦ
filiis nuillo iure permissa est Inde
tibi ergo nnchil tib infamie quĩ po¬
cius recto iudicio quasi quidã fulgor
extenebris nasci pt̃ namcũ uirtu-¬
tis ꝓp̾um difficultas sit multo diffi¬
ciluis est obsturis ꝙͣ claris ducibus
iter ⁊ciĩ tenusse Sm uxoris quid hꝰ
uero te agere oportet et quod pro
remedio rennuisse ꝑ aulo supͣ monu

Expanded text:
illa pungat, hec mulceat. Meoilla pungat, hec mulceat. Meorum infamia non tangi nequeo. Tangi pium, sterni miserum. Proinde, dum relique spei sunt, summo studio tuorum fame atque inde suscepte perturbationi tue consule. Si spes omnis abierit, illis omissis, sollicitudinem atque angores deponendos censeo. Nam et incassum niti, et tristitie materiam aucupari, par dementia est. Servilibus probris notor. Meritam patientie penam luis, cum diluere notam possis scelerum pulsis auctoribus. At meorum qui tam facile pelli nequeunt uror probris. Quorum, queso? Iam parentum castigatio filiis nullo iure permissa est, inde tibi igitur nichil infamie; quin potius recto iudicio, quasi quidam fulgor ex tenebris nasci potest. Nam cum virtutis proprium difficultas sit, multo difficilius est obscuris, quam claris ducibus rectum iter tenuisse. Sin uxoris, quid hic vero te agere oporteat, et quorum pro remedio meminisse, paulo supra monui.
Abbreviated transcription (Latin):
de herde esto aũt tualentus inuocõa
iusi magis non tangeris ꝙͣ tuo nõ
ut promi hereditas sic et fame est et
si esset repudiari poss honerosani et
in famem hereditatem adire nemo
celo nulla est nulli agnacionũ aut
cognaciõm gradus nn hac de seu
optaueris ad te illud non ab illo pe¬
tendum erit tiuis opus est meritis
qñ quidem alienis nec/ fedari potes
nec ornari quid Tabellionẽ aspicis
quid testantem quid amantissimo
clarissnuo q sau tuo fidis seu quid
horres hostiatumi nec uerum decus
ide nec dedecus non legatur fama
s queritur O Morum grauor in¬
fanua R yuinio quidem tua te
p̾ͥnuit op inio humane amꝑtie ⁊ a¬
dix ingens pone illan falso faste
leuabie O Morum t̾mĩbus infa¬
mor R Nego id quideni fieri pos¬
se s ut fatear prestat tñ aliems
te flagiciis infanem ẽẽ ꝙͣ̃ alios
tuis Multo est enĩ grauius pcci
pondus ꝙͣ infanue ubi pcc̃m illic
nuseria uera est Contͣ aut̃ flam̃
infanuaui uere miserie mogil

Expanded text:
do hercle; esto autem tua letus innocentia, nisi magis alieno tangeris quam tuo. Non patrimonii hereditas sic et fame est, et, si esset, repudiari posset. Onerosam et infamem hereditatem adire nemo cessio nulla est; nulli agnationum aut cognationum gradus; hac in re, optaveris, a te illud non ab alio petendum erit, tuis opus est meritis. Est quando quidem alienis nec fedari potes nec ornari. Quid tabellionem aspicis, quid testantem? Quid amantissimo clarissimoque seni tuo fidis? Seu quid horres obscurum, nec verum decus inde nec dedecus? Non legatur fama sed queritur. Meorum gravor infamia. Immo quidem tua te premit opinio, humane miserie radix ingens. Pone illam, falso fasce levaberis. Meorum criminibus infamor. Nego id quidem fieri posse, sed, ut fatear, prestat tamen alienis te flagitiis infamem esse, quam alios tuis. Multo est enim gravius peccati pondus quam infamie: ubi peccatum, illic miseria vera est. Contra autem falsa infamia, vere miserie nichil
Abbreviated transcription (Latin):
oñu pessimi facti sunt D Asꝑmiꝰ
uillitus est michi R Ubi ueritas
dixit. ꝙ terra homĩ spinis et tribu¬
los germinaret subiutelligendim
fuit et rusticos tribulis cuncte asꝑi¬
ores  Uillicus est michi nequis¬
siniꝰ R Quit uillici nequiciaui tol¬
erare condisce aut famnẽ ꝑꝑeti mu-¬
tare eñi uillicinu non ꝓdit ad unũ
ferme modinu oms facti sunt nisi
quod semper peior est ultimꝰ O uil¬
litus fur est michi R Dixistitã¬
demi quod dicturum p̃stolabar ita
eñi furtis adicti sinit. ut eis aliqñ
sit cultius admodicum ꝙ furant᷑
et hoc ip̃mi t. nnen est ferendinu n ͨ
queri debet unus quod om̃ibus est
cõe profecto autem et si poeta rus¬
ticos ultimos a iusticia derelictos
facut ẜ uerbis dixi apud uos tame
hoĩẽm p̾mũ huiuano semĩe gemi¬
tui et agricolam fuisse constat
et paritidam ut fuisse semper pes¬
simi bideantur dumq id retolis nõ
mireris fures  Uillici culpa rus

Expanded text:
omnium pessimi facti sunt. Asperrimus omnium pessimi facti sunt. Asperrimus villicus est michi. Ubi veritas dixit quod terra homini spinas et tribulos germinaret, subintelligendum fuit et rusticos tribulis cunctis asperiores. Villicus est michi nequissimus. Aut villici nequitiam tolerare condisce, aut famem perpeti; mutare enim villicum non proderit: ad unum modum ferme omnes facti sunt, nisi quod semper peior est ultimus. Villicus fur est michi. Dixisti tandem quod dicturum prestolabar; ita enim furtis addicti sunt, ut eis aliquanto sit dulcius, id modicum quod furantur, et hoc ipsum tandem est ferendum, nec queri unus debet, quod omnibus est commune. Profecto autem etsi Poeta rusticos ultimos a iustitia derelictos faciat, ut bis dixi, apud vos tamen hominem primum humano semine genitum, et agricolam fuisse constat et parricidam, ut fuisse semper pessimi videantur, dumque id recolis non mireris fures. Villici culpa rus
Abbreviated transcription (Latin):
pacior E Insolentem tm̃
et ueñ furem bene tecum agitur
Duillicus malus est michi e Ma¬
lum fer equaninuo uillicus non
pessmmꝰ bonus est D Uillicid durĩo
egre fero E Mollem delicatu q
ferres egrius durines rusticoꝵ epy¬
thetũ est. duris cum bobus cũ squa
et uomiere. cũ ligonibus et rastris
dura dema tũ tellure luctantur
quid n eciam ip̃i duri sint si ml
aliud est ꝙͣ durus honus est uillica¬
D Rusticum importunũ ferre ne¬
queo R at qui nel feras illicũ
uel ip̃e iillicus sis oportet. uel incul¬
tum rus elige dura sunt omiaD
Rusticus intractabilis indigestus
est michi Rr̃ Ail horum impꝰme¬
ditũ esse debuerat. mox ut t̾ram
hũisti labores barios presagie sterer¬
litatem et uillici fastidia debiusti
dixi dinu rure gloriareris exculto
rusticos ultimos hõmi t̾ris abenntẽ
iusticiam deliquisse si um ꝙͣ genus
hum anũ reniuisteret eosdem illos pu¬
to ultimos ⁊eꝑturuni Itaq quos se¬
queb antur p̃cesserunt malorum q

Expanded text:
patior. Insolentem tantum et non furem? Bene tecum agitur. Villicus malus est michi. Malum fer equanimis: villicus, nisi pessimus, bonus est. Villicum durum egre fero. Mollem delicatumque ferres egrius: durities rusticorum epitheton est, duris cum bobus, cum stiva et vomere, cum ligonibus et rastris, dura denique cum tellure lucrantur, quid ni ipsi etiam duri sint? Si nil aliud est quam durus, bonus est villicus. Rusticum importunum ferre nequeo. Atqui vel feras villicum, vel ipse villicus sis oportet, vel incultum rus; elige: dura sunt omnia. Rusticus intractabilis, indigestus est michi. Nil horum impremeditatum tibi esse debuerat: mox, ut terram habuisti, labores varios presagire, sterilitatem et villici fastidia debuisti. Dixi, dum rure gloriareris, excultos rusticos, ultimos hominum, terris abeuntem iustitiam reliquisse; si unquam genus humanum revivisceret, eosdem illos puto ultimos reperturam: ita quos sequebantur precesserunt, maiorumque
Abbreviated transcription (Latin):
occurrat preter regem illum egyptũs no¬
bilitatus est neq id sibi tam nũs dedit ꝙͣͣ
famosa tñslacie haud dubie mirum opus
tot ingemoruui insi uiiꝰ post nn genii nu¬
⁊ aculum manis esset calle alo uato inti¬
o ut ex libris glaiu queras non hñdis
noscendi neq bibliotece s memorie ꝯmitte¬
di cerebro q non armario nittudendi sũt
alioquin nel librario publiço nel armario
ip̃o gloriosior nemo erit ¶ multos egre¬
gios libros seruo RMulto incu uinculis
tenes, qui si forsan erumperent et loqui
possent ad iudiciũ te p̾nati carceris eueca¬
rent nunt flent taciti multa quidem no¬
minatin illud quod per se nus unus. mers
affluit auarus qui multi egeant studiosi¬
De scͥptorum lama. G.

Expanded text:
occurrat preter regem illum Egyptium nooccurrat preter regem illum Egyptium nobilitatus est neque id sibi tam numerus dedit, quam famosa translatio; haud dubie mirum opus tot ingeniorum, nisi unius post ingenii miraculum maius esset. Calle alio niti oportet, ut ex libris gloriam queras; non habendi sed noscendi, neque bibliothece sed memorie committendi cerebroque, non armario, concludendi sunt; alioquin vel librario publico vel armario ipso gloriosior nemo erit. Egregios multos libros servo. Multos in vinculis tenes, qui si forsan erumperent et loqui possent ad iudicium te privati carceris evocarent; nunc flent taciti multa quidem, nominatim illud quod persepe unus iners affluit avarus, quibus multi egeant studiosiDE SCRIPTORUM FAMA
Abbreviated transcription (Latin):
doctos faceret aut bouos doctissimi om̃i
atq optim esse possent qui ditissinii cuiꝰ
sepe ꝯͣrium uidemus ¶ Admĩcula addis¬
cendum libros habro R. Dide autem
ne impẽdimenta sint pocups ut non iuill
ad uincendiun multitudo bellatorum sic
librerum multitudo multis ad discendũ
nocinit et excopuͥfit in opia orta est
qui si ultro assiunt non abiciendi equi¬
denr s sequestrandi erunt utendumq me¬
lioribus et cauendum quidem ne qui fo:¬
san intemꝑe ꝓfitura essent tempestim
obsint ¶ Multi et uarii anchi suit l¬
bri. E Ftallit sepe urarun mnultiplici¬
tas uiatorem ut qui in uno talle certs
ibat hesit in buuo multo q maior est truui
error aut quadrimi sit sepe qui librum unũ
efficaciter legisset multilitꝰ multos aꝑuit
doctis pauta sufficiũt iima utrisq sũt
importuma s forcioribus h inneris subuectã
agilius E librorum nobilium magnum
Mi̾m ꝯtraxi R librorum nemo qui m̃c

Expanded text:
doctos faceret aut bonos, doctissimi omnium doctos faceret aut bonos, doctissimi omnium atque optimi sepe esse possent qui ditissimi, cuius sepe contrarium videmus. Adminicula ad discendum libros habeo. Vide autem ne impedimenta sint potius: ut nonnullis ad vincendum multitudo bellatorum, sic librorum multitudo multis ad discendum nocuit et ex copia, ut fit, inopia orta est; qui si ultro adsint non abiciendi equidem, sed sequestrandi erunt utendumque melioribus et cavendum ne qui forsan in tempore profuturi essent intempestivi obsint. Multi et varii michi sunt libri. Fallit sepe viarum multiplicitas viatorem et qui uno calle certus ibat, hesit in bivio multoque maior est trivii error aut quadrivii; sic sepe qui librum unum efficaciter elegisset, inutiliter multos aperuit doctis pauca sufficiunt; nimia utrisque sunt importuna, sed fortioribus humeris subvectantur agilius. Librorum nobilium magnum numerum contraxi. Librorum numero nemo qui nunc
Abbreviated transcription (Latin):
miuxerit ut libris. non insi ab artifiabꝰ
hiis que antiquariis et ꝑfecte artem sc̃iẽ¬
tibus scribe̾ntur G librorui bona copia
est R Quid si capax anim ꝯ non est me¬
m̃isti sabmũ illum apud senetam ẜanorũ
suorum suiencia gloriante quid nter te ata
illum interesti insi quod aliquanto tu
scultior uterq quidem alieno ueru ille
ẜuorũ et certe suorum/ at tu librorum nl
at te ꝑtiuenciũ ingenio gloriaris/ sunt
qui qiuidꝙ. in libris scriptum domi hũt
noste se sibi uideant̾ cumq ulla de re
mencio nisit q liber iquiũt in armario
mee est hoc tm̃ id q sufficere opmantes
mallem ingemo et eloquencta et doct̾na
multo q maxime inuocencia ac uirtute
s hec uenalia non hñturr ut libri et si ha¬
berentur nescio an emptores totidem. reꝑtu¬
ri quot libri illi em̃ mures uesciunt hec aĩ¬
mos qui qm̃ oculis non uidentur ab boĩbo
negligunt᷑ At profecto si librorum copia

Expanded text:
iniunxerit, ut libri scilicet non nisi ab artificibus iniunxerit, ut libri scilicet non nisi ab artificibus iisque antiquariis et perfecte artem scientibus scriberentur. Librorum bona copia est. Quid si capax animus non est? Meministi Sabinum illum apud Senecam servorum suorum scientia gloriantem: quid inter te atque illum interest, nisi quod aliquanto tu stultior? Uterque equidem alieno, verum ille servorum et certe suorum, at tu librorum nil ad te pertinentium ingenio gloriaris. Sunt qui quicquid in libris scriptum domi habent nosse sibi videantur cumque ulla de re mentio incidit, “hic liber” inquiunt “in armario meo est”: hoc tantum idque sufficere opinantes, mallem ingenio et eloquentia et doctrina multoque maxime innocentia et virtute! Sed hec venalia non habentur ut libri et si haberentur nescio an emptores totidem reperturi quot libri. Illi enim muros vestiunt, hec animos, qui, quoniam oculis non videntur ab hominibus, negliguntur. At profecto si librorum copia
Abbreviated transcription (Latin):
tam ntob nominabat s origo illum rusti/¬
cum forsan ex cusat et si enĩ usa ad cesa¬
num nomen ascendisset tũ naturam nõ
exueret uerum est enĩ illud flacti fortima
non mutat genus s quid nobilibus brĩs
dicam qui non modo ꝑre lrãs paciunt᷑
s exoptant uotis O quidem hic cei pul¬
chrime contemptus atq hoc odiũ breui uos
inꝓfundun ignorancie demerserit accedẽt
ne aꝓposito deerren et scriptores nulla fre¬
nati lege millo ꝓbati ex amine nullo ut¬
dicio electi non fabris. non agricolis
non textoribus nõ milli fere arciũ licenͣ
tanta est cum sit in aliis leue ꝑiculum
in hac graue sine deluto tamen ad scribẽ¬
dum ruut omnes et cuncta uastantibus
certant sunt ꝑ recia nec non hic scriptoꝵ
magie humane more lucra captanciũ ꝙͣ
scudiorum publicis q rebus p̃sidentium
tulpa est quibus umꝙ̃ nilla rei hui ꝯ cura
fuit oblitis ꝙͦ enselio palesture ꝯstantiuꝰ

Expanded text:
cam nominabat. Sed origo illum rusticam nominabat. Sed origo illum rustica forsan excuset; etsi enim usque ad Cesarem nomen ascendisset, naturam tamen non exuerat. Verum est enim illud Flacci: Fortuna non mutat genus. Sed quid de nobilibus vestris dicam, qui non modo perire literas patiuntur, sed exoptant votis? Equidem huius rei pulcherrime contemptus atque odium brevi vos in profundum ignorantie demerserint. Accedunt, ne a proposito deerrem, et scriptores nulla frenati lege, nullo probati examine, nullo iudicio electi; non fabris, non agricolis, non textoribus, non ulli fere artium tanta licentia est, cum sit in aliis leve periculum, in hac grave. Sine delectu tamen ad scribendum ruunt omnes et cuncta vastantibus certa sunt pretia. Nec vero hec scriptorum magis humano more lucra captantium quam studiosorum publicisque rebus presidentium culpa est, quibus nulla unquam rei huius cura fuit, oblitis quid Eusebio Palestine Constantinus