comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc otiũ uoco hoc postulo hoc hortor hoc obsecro agite otiũ et uaca¬
te aimbo eñi optima ymo equidem unie sunt sicut et que seq̃uũ¬
tur agnõstetis quiã ego sum dũs et uidebitis quiadox sam
deus. dulas uia felix ternimꝰ. uatate et uidete otiũ agere et ag¬
nostere et noi modo perbreuissimũ labortm et longeuã requiẽ
qr ip̃m peroptabile erat Sed qd ĩmenisũ ꝯr̃e est per temporale
gaudĩ ad eterna conscendere. sit hoc culimie scandite unde ascẽ¬
dendialtius est uia et in huiꝰ ocii arce consistite. hic nullo stre¬
pitu auribus nullo puluere rerũ transeuntiũ obstanto oculis
Sinẽs hostis dolos tendiculasq prospitite Quãuis ut dixi em
illi grãs qui nos one ueritatem docuit iam eousq profectũ uel
suapte natura uel consuetudine in naturã uersa bñ institute
mentes atq aures ultro respuere didicerũt Quidꝙ aperte uero¬

Expanded text:
hoc vos otium voco, hoc postulo, hoc hortor, hoc obsecro: agite otium et vacahoc vos otium voco, hoc postulo, hoc hortor, hoc obsecro: agite otium et vacate. Ambo enim optima, imo equidem unum sunt sicut et que secuntur: «agnoscetis quia ego sum Dominus» et «videbitis quia ego sum Deus». Dulcis via, felix terminus; vacare et videre, otium agere et agnoscere, et non modo per brevissimum laborem ad longevam requiem, quod ipsum peroptabile erat, sed, quod immense gratie est, per temporale gaudium ad eterna conscendere. In hoc culmen scandite, unde ascendendi altius est via, et in huius otii arce consistite: hic nullo strepitu auribus, nullo pulvere rerum transeuntium obstante oculis, omnes hostis dolos tendiculasque prospicite. Quamvis enim, ut dixi, illi gratias qui nos omnem veritatem docuit, iam eousque profectum sit, ut vel suapte natura, vel consuetudine in naturam versa, bene institute mentes atque aures ultro respuere didicerunt quicquid aperte
Abbreviated transcription (Latin):
mimiaya translatio habet uacate. uetustior habebat hostiũ agi¬
te, cui iherens augustinꝰ ait unũ certe querimiꝰ quo nchil est
simplitius ergo simplicitate cordis queramꝰ illũ agite inquit
et agnoscetis quia ego sum dominus non otiũ defidie sed ociũi
cogitationis ut a locis ac temporibus uacet O profundĩr et
salubre confiliũ fres quod ad liquidũ intelligeretur adiecit hec
em̃ fantasinata tumoris et uolubilitatis constantem uintatem
uidere non suuĩt loca offerũt. quod amemꝰ tempora subripũt
quod amamꝰ et resinquũt in aĩo turbas fantafinatũ quibꝰ in aliũd
atq alud cupiditas incitatur ita fit in quietus et criminosus animꝰ¬
et frustra tenere in quibus tenetur exoptans. uocatur ergo ad
otiũ id est ut ista non diligat que diligi sine labore non possũt
het iste uir et pretate magnus et lr̃is Ego autem frltres ad

Expanded text:
nimiana translatio habet: «Vacate», vetustior habebat: «Otium aginimiana translatio habet: «Vacate», vetustior habebat: «Otium agite», cui inherens Augustinus ait: «Unum certe querimus, quo nichil est simplicius; ergo simplicitate cordis queramus illud. Agite otium, inquit, et agnoscetis quia ego Dominus: non otium desidie, sed otium cogitationis, ut a locis ac temporibus vacet». O profundum et salubre consilium, fratres, quod ut ad liquidum intelligeretur adiecit: «Hec enim fantasmata tumoris et volubilitatis constantem unitatem videre non sinunt: loca offerunt quod amemus, tempora subripiunt quod amamus et relinquunt in animis turbas fantasmatum quibus in aliud atque aliud cupiditas incitatur: ita fit inquietus et criminosus animus, frustra tenere a quibus tenetur exoptans. Vocatur ergo ad otium ut ista non diligat, que diligi sine labore non possunt». Hec ille vir et pietate magnus et literis. Ego autem, fratres, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ꝙ nobis pc̃toꝵ. et occupationẽ̃ nr̃arũ inteemissione ꝑmittit
uobis uero iam portus tuta tenentibꝰ cirtũspectio proiisioq
facilior multo est. Abscidistis equidem mũdi nodos negotiorũ
laqueos unicula rerũ mdi et liberi multis e tempestatibus
en atastis. ubi qurestere liceat et uacare. itaq ad illud eximi¬
um salutis studiũ tui uni neglectis om̃ibus aliis intenditis
necessario otio habundantes. hoc tamen magno. licet paucis
cognito dei Dono utimini parce sobrie sollicite ne qua uobis
ex otio ut fit tumultuosior occupatio renascatur. Otio teneri
est opus non resoluto merti atq eueruante aĩos sed strẽno
et quod maxime ur̃m est religioso et pio. Hoc ergo frẽs agite
hoc ad salutem tramite pergite nullꝰ rectior nullꝰ tutior atq
ideo totiens hoc a uobis hodie postulo ut uacetis ubi eñ ihero¬

Expanded text:
quam quod nobis peccatorum et occupationum nostrarum intermissione permittitur. quam quod nobis peccatorum et occupationum nostrarum intermissione permittitur. Vobis vero iam portus tuta tenentibus circumspectio provisioque facilior multo est. Abscidistis quidem mundi nodos, negotiorum laqueos, vincula rerum; nudi et liberi multis e tempestatibus enatastis, ubi quiescere liceat et vacare. Itaque ad illud eximium salutis studium cui uni, neglectis omnibus aliis, intendistis, necessario otio abundantes, hoc tam magno licet paucis cognito Dei dono utimini parce, sobrie, solicite, nequa vobis ex otio, ut fit, tumultuosior occupatio renascatur: otio etenim est opus non resoluto et inerti atque enervante animos, sed strenuo et, quod maxime vestrum est, religioso et pio. Hoc ergo, fratres, agite, hoc ad salutem tramite pergite: nullus rectior, nullus est tutior atque ideo totiens hoc a vobis hodie postulo, ut vacetis. Ubi enim iero
Abbreviated transcription (Latin):
q duci nr̃o loquitur ille multa intus in aĩa que quisq ur̃m
tacitus non sine graui exercitio fus fert ualde aũtẽ proiiden¬
di cauendiq sũt hostes quos intra muros ue ita dixecim ita fa¬
milaribus nesidiis inq in intinus aĩe pemitralibus. experitura
hũc tamen interdum et linguas et uocem et quas oro dicat ali¬
quis nempe linguas impiorũ hominũ. uocem uulgi. Si quidem
e tot linguis una totius ppłi uox est laudat uoluptatem uirtute
despicit xp̃i uiam uel ambiguã uel in accessibilem saltem dic ͭ
raros ueritas testes habet inter hec uiuimꝰ et hant temporũ ꝑ¬
ticulam collecti sumꝰ hiis moribus non utendũ dico sẽd resiiste¬
dum. Quid uobis miseris quibus adhuc intus seculi fluctus
anceps nauigatio agitur. laboriosum longeq iter difficile dixe¬
rim nam et estu rapinr rerũ temporaliũ nec plus ocui obtigit

Expanded text:
que duci nostro. Loquitur ille multa intus in anima, que quisque nostrum que duci nostro. Loquitur ille multa intus in anima, que quisque nostrum tacitus non sine gravi exercitio suo fert. Valde autem providendi cavendique sunt hostes, quos intra muros, ut ita dixerim, familiaribus insidiis inque intimis anime penetralibus experimur. Habent tamen interdum et linguas et vocem: et quas, oro? dicat aliquis. Nempe linguas impiorum hominum, vocem vulgi, siquidem e tot linguis una totius populi vox est. Laudat voluptatem, virtutem despicit, Cristi viam vel ambiguam vel inaccessibilem saltem dicit. Raros veritas testes habet. Inter hec vivimus; in hanc temporum particulam coniecti sumus: his moribus non utendum dico, sed resistendum. Quod nobis miseris, quibus adhuc inter seculi fluctus anceps navigatio agitur, laboriosum longeque difficile dixerim; nam et estu rapimur rerum temporalium, nec plus otii contigit
Abbreviated transcription (Latin):
leuiora preciperet rursum. Et quis consiliũ dei nouit cũ sepe
homnies lateãt hũana consilia quis sit an sit an idcieco pre¬
cipiat ut excitet aut ide minetur ut terreat ut implenti
menior in iuditio sit precepti futurꝰ ĩmenor neglecti
Contra hanc impĩa atq falsiloquã suggestionẽ fratres
mei clamemꝰ singuli clameurꝰ ad domnũ et exaudiet nos
et introrbit in aures eus iustus clamor discat quisqz maxĩe
qz suspiriis nulla melodia deo suauior est uult iste amari uult de se
sperari uult cũ gemitibus orari dicat quisq domine libera ammã
meam a labiis iniquis et a lingia dolosa spũs quidem carnẽ et ossa
non habet liugũã uocẽq nor habet quibus in strumẽtis loquitur
O utinͬa deforent et instrumẽta periculisq nr̃is illuis exarma¬
tione succuesum esset quod fortasseideo non fit. ut aduersus
hunc hostem nr̃a nilitia quo laboriosior eo clarior sit acceptior¬

Expanded text:
leviora preciperet. Rursum: Et quis consilium Dei novit, cum sepe leviora preciperet. Rursum: Et quis consilium Dei novit, cum sepe homines lateant humana consilia? Quis scit an idcirco precipiat, ut excitet; ideo minetur, ut terreat, ut impleti memor in iudicio, sic precepti futurus immemor neglecti? Contra hanc impiam atque falsiloquam suggestionem, fratres mei, clamemus singuli, clamemus omnes ad Dominum et exaudiet nos et intonabit in aures eius iustus clamor; dicat quisque quam mue suspiriis: nulla melodia suavior Deo est. Vult ille amari, vult de se sperari, vult cum gemitibus orari. Dicat autem quisque: «Domine libera animam meam a labiis iniquis et a lingua dolosa». Spiritus quidem carnem et ossa non habet, linguam vocemque non habet: quibus igitur instrumentis loquitur? O utinam deforent instrumenta periculisque nostris illius exarmatione succursum esset! Quod fortasse ideo non fit, ut adversus hunc hostem nostra militia quo laboriosior eo clarior sit acceptior
Abbreviated transcription (Latin):
fidei malleis concussa fidelibꝰ cautionẽ suis auctoribꝰ interitũ
sempiteruũ peperit Iamq adeo promulgata est ueritas ut nul¬
lum fere uirus mortiferi dogmatis la tere aut sallere catholicũ
gustũ queat oĩa passim in oculis atq in mambus fũt frustra
iam phis foribus obuersatur cuculator hereticus feristra muisi¬
bilis hostis accingitur ꝑatescũt doli artesq om̃es translucẽt
pastor hũc horridus hũc ferat miles durus fossor in sompnis
mercator nauta uagus demnq hũc fidelis spernet amnnula
Et si em̃ ex plicite fidei articulos defessioneq non nouerit
assuete tamen aures pie ueris dogiatibꝰ et opplete diuino¬
rũ atq celestiũ fragore tonitruorũ contra omñe sacrilegum
et simplicitate confessiomis et fidei firmitate uallantur sẽs
Esto sit deus xp̃s quis illi obediet quis implebit imperia ta
dura. si saluari hommes uellet aut plus uirur daret aut

Expanded text:
fidei malleis contusa fidelibus cautionem, suis auctoribus interitum fidei malleis contusa fidelibus cautionem, suis auctoribus interitum sempiternum peperit. Iamque adeo pervulgata est veritas, ut nullum fere virus mortiferi dogmatis latere aut fallere catholicum gustum queat; omnia passim in oculis atque in manibus sunt; frustra iam piis foribus obversatur circulator hereticus; frustra invisibilis hostis accingitur; patescunt doli omnes artesque translucent: pastor hunc horridus, hunc ferratus miles, durus fossor, insomnis mercator, nauta vagus, denique hunc fidelis spernet anicula, et si enim expliciter fidei articulos defensionesque non noverit, assuete tamen pie aures veris dogmatibus et opplete divinorum atque celestium fragore tonitruorum contra omne sacrilegium et simplicitate confessionis et fidei firmitate vallantur. Sed Esto, sit Deus Cristus; quis illi obediet? quis implebit imperia tam dura? si salvari hominem vellet, aut plus virium daret, aut
Abbreviated transcription (Latin):
triq consubstantiali et corterno in deũ atq in unitate persone
meffabiliter assumptꝰ duas in se naturas nuira rerũ prorsus
impariũ aggregatione cõiũgeret. Quo inꝙͣ homo poterat altius
ascendere ꝙͣ ut homo deus esset. Ex diuerso quo nõ magis depri¬
mi ichmariq diuinitas poterat ꝙͣ ue porsecutiones iniurias
terrores et mala nostra preter peccãtũ õma passurũ mortale
corpusq indueret tũ quo usq usq ad contumelias uͣltiois ad
uerbera ad passionẽ ac mortem mortem autẽ crucis pro salute
assũpta homis huiliata descenderet. Queq tam magna tãq
supra intellcm erãt ut ea capere inrgema dura et superba non
possent. Quippe qui non ingenio sed fide capiũtur fecerũt si¬
bi hereses miumeras et i pͥmis diais quarũ altera xp̃m
deum tautu et non hominẽ altera hominẽ et non deũ decepta
contendut. Ceterũ utriusq durities ut reliquarũ oni uere

Expanded text:
trique consubstantiali et coeterno in Deum atque in unitatem persone trique consubstantiali et coeterno in Deum atque in unitatem persone ineffabiliter assumptus, duas in se naturas mira rerum prorsus imparium aggregatione coniungeret? Quo, inquam, homo poterat altius ascendere, quam ut homo Deus esset? Ex adverso quonam magis deprimi declinarique divinitas poterat, quam ut persecutiones, iniurias, terroresque et mala nostra preter peccatum omnia passurum mortale corpus indueret, cum quo usque ad ultimas contumelias, ad verbera, ad passionem ac mortem, «mortem autem crucis», pro salute assumpti hominis humiliata descenderet? Que quia tam magna tamque supra intellectum erant, ut ea capere ingenia dura et superba non possent, quippe que non ingenio sed fide capiuntur, fecerunt sibi hereses innumeras et in primis duas, quarum altera Cristum Deum tantum et non hominem, altera hominem et non Deum decepta contendit. Ceterum utriusque durities, ut reliquarum omnium, vere
Abbreviated transcription (Latin):
tibi sententie huiꝰ mudia data est Qͣto meluis hac
qd non tantu pło negans sed et seneca confitens igno¬
rabat Quodq prorsus ignotũ erat homini insi cui forte
deitas reuelasset ĩmota lege diuim con filii as eterno at¬
tollenda erat humanitas inclinanda diuinitas utrũq
pariter factum et salubris celebrata coniũctio est sine
qua egra semper et languous hũanitas iacuisset neutͫͫ¬
absq alters potuit fieri aut per aliũ fieri ꝙͣ per eũ qui in¬
clinat celos suos et descendit qui respicit terram et facit
eam trenrere Per illum itaq nec per aliũ factu est O mennarra.¬
bile sacramentum Nam quo altius hũanitas attolli poterat. ꝙͣ
ut homo ex aĩa rationali et hũana carne subsistens. hõ morta¬
lis casibus subiectus talibꝰ necessitatibꝰ nr̃is obnoxius Et ut
paucis absoluã uerus ac perfeltus homo et a uerbo filio dei pa-¬

Expanded text:
tibi sententie huius invidia data est. Quanto melius hac tibi sententie huius invidia data est. Quanto melius hac quod non tantum Plato negans sed et Seneca confitens ignorabat, quodque prorsus ignotum erat homini, nisi cui forte divinitas revelasset, immota lege divini consilii ab eterno attollenda erat humanitas, inclinanda divinitas; utrunque pariter factum et salubris celebrata coniunctio est, sine qua egra semper et languens humanitas iacuisset. Neutrum sine altero potuit fieri, aut per alium fieri, quam per Eum qui «inclinat celos suos et descendit», qui respicit terram et facit eam tremere, per illum itaque nec per alium factum est. O inenarrabile sacramentum! Nam quo altius humanitas attolli poterat, quam ut homo ex anima rationali et humana carne subsistens, homo mortalis casibus, periculis, necessitatibus nostris obnoxius et, ut paucis absolvam, verus ac perfectus homo, et a Verbo filio Dei Pa
Abbreviated transcription (Latin):
utrobiq tandu tantũd pñs et tartũdem discans. Et si eni
celum terra nobilius non negetur. iõem tamen utruisq cre¬
ator ac rector deus qui fecit celum et terrã maria et oncĩã q̃
doctissimi homines qui multa curio suis quoq ꝙͣ oportuit
libris mandantes ac memorie unũ quod et maxiũ erat
et sũme salutiferũ atq apprime nc̃m siluistis in quibus¬
dam sane codicibꝰ ur̃is predicari deum et euos uerbũ et
multa que supra sũmũ fidei uerticem et coeternã pat̾s
filii personam euãgelicis apicibus cõueniãt augustino tes¬
et sine ip̃o factum est nichil. ꝙ autẽ et qualiter uerbũ illud
caro factũ sit qualiter terre mõtũ habitauit in nobis hoc
doctus plato nescunt ut ait iherominꝰ hoc demosteñ eloꝙ̃s
ignorauit Quorũ primꝰ dixisse fertur nullus deus
n scetur hominbꝰ atqui uel fl̃m hoc plato dixisti uel falso

Expanded text:
utrobique tantundem presens et tantundem distans, et si enim utrobique tantundem presens et tantundem distans, et si enim celum terra nobilius non negetur, idem tamen utriusque creator ac rector Deus, «qui fecit celum et terram, maria et omnia que doctissimi homines, qui multa curiosius quoque quam oportuit libris ac memorie mandantes unum quod et maximum erat et summe salutiferum atque apprime necessarium siluistis. In quibusdam sane codicibus vestris predicari Deum et eius Verbum et multa, que circa summum fidei verticem et coeternam Patri Filii personam evangelicis apicibus conveniant Augustino teset sine ipso factum est nichil», at qualiter «Verbum» illud «caro factum sit», qualiter terre iunctum «habitarit in nobis» «hoc doctus Plato nescivit», ut ait Ieronimus, «hoc Demosthenes eloquens ignoravit»; quorum primus dixisse fertur «nullus Deus miscetur hominibus». Atqui vel falsum hoc, Plato, dixisti, vel falso
Abbreviated transcription (Latin):
ginis fessa subsident multa de nuibibus et imbribus de fluĩbꝰ
et uentis. de glacie de mue. de tempestate de grandine multa
de aninalũ natitris de potenciis herbaĩi de qualitatibus rerũ mł¬
ta demqz de tumore pelagi de tremore terrarũ de motu celi at stel¬
larũ disputata acriter ac temptata tractata subtiliter reliquistꝭ
at quibꝰ modis celum terre iũgeretur atq unt̾et᷑ Unũ hoc exse
ominbꝰ nõ uidistis. magnũ et forsan prorsus omnũt impo
contraq nature leges uideantur tam magia tãꝙ distantia
ĩgere aut qui magis quiddam multo distantuls est quod
moueri oportet et inclmari ut terra saluetur. Inter cellũ nã¬
q et terrã distantia ingens fateor sed finita est inter deum
et hominẽ infinita homo quidem terra est unde nomẽ accepͭ
de terra ortus in terra uiuens in terram reuersurus deus
autẽ non celum sed celi conditor tãtũ celo ꝙͣtul terra altior

Expanded text:
ginis fessa subsident. Multa de nubibus, de imbribus, de fulminibus, ginis fessa subsident. Multa de nubibus, de imbribus, de fulminibus, de ventis, de glacie, de nive, de tempestate, de grandine, multa de animalium naturis, de potentiis herbarum, de qualitatibus rerum, multa denique de tumore pelagi, de tremore terrarum, de motu celi ac stellarum disputata acriter et tractata subtiliter reliquistis, at quibus modis terre celum iungeretur atque uniretur unum hoc ex omnibus non vidistis. Magnum forsan et prorsus impossibile contraque nature leges videatur tam magna tamque distantia iungere; atqui maius quiddam multoque distantius est quod moveri oportet et inclinari ut terra salvetur. Inter celum nempe et terram distantia ingens, fateor, sed finita est, inter Deum vero et hominem infinita. Homo quidem terra est, unde nomen accepit, de terra ortus, in terra vivens, in terram reversurus; Deus autem non celum, sed celi conditor, tantum celo quantum terra altior
Abbreviated transcription (Latin):
metempsicofis sed magis quoddam uere salutis archanũ latet¬
n Audi uarro studiosissime hominũ abditarũq rerũ que si¬
tor ardentissime non hit tuorũ turba et fallatie deorũ sed
unius dei ueritas pietasq describitur Adestote cicero atq
demostenes non forensis sed celestis causa agieur. Quid hic
ingeniũ quid facundia uera possit experiemini Et uos
homere ac uirgili adestote aĩs nõ hit greci reges aut romain
imperatores aut duces neq flũs ille super regnator olimpi
mpiter R ed regnatur celi uerus dicdtur xp̃us. Cogitate inter
celũ et terras ꝙͣta distantia est. et ubi di feustra. iam tad
quibus id artibus fiet hic uestrĩ acumen hic uestram intelli¬
gentia requiro nũꝙͣ reor talia cogitastis cogitate modo et in¬
cendite excitate aĩos ingemia subleuate puto autẽ cũ ualde sur¬
rexerint mor ad destinatũ peruemire nequeuntia et labore inda¬

Expanded text:
metempsicosis, sed maius quoddam vere salutis archanum latetmetempsicosis, sed maius quoddam vere salutis archanum latet. Audi, Varro, studiosissime hominum abditarumque rerum inquisitor ardentissime: non hic tuorum turba et fallacie deorum, sed unius Dei veritas pietasque describitur. Adeste Cicero atque Demosthenes: non forensis, sed celestis causa agitur, quid hic ingenium, quid facundia vestra possit experimini; et vos, Homere et Virgili, adestote animis: non hic greci reges aut romani imperatores vel duces neque falsus ille «superi regnator Olimpi» Iupiter, sed regnator celi verus canitur Cristus. Cogitate inter celum et terras quanta distantia est et, ubi diu frustra, iantandem m iungi: quibus id artibus fiet? Hic vestrum acumen, hic intelligentiam requiro; nunquam reor talia cogitastis. Cogitate modo et intendite, excitate animos, ingenia sublevate; puto autem cum valde surrexerint mox ad destinatum pervenire nequeuntia et labore inda
Abbreviated transcription (Latin):
intellcũ suo fidem scit socrates Sed hoc certe rem esse meffabi¬
lem et incomprehensibilem ac nr̃is ingeniis maccessam horror
stuporq ferat aminã nr̃am simul illius huiletatem et illius al¬
titudine contemplantis illud quõd ne contemplari quidem ad
plenũ possumꝰ ex quo factũ est quid añꝙͣ fieret cogitasset
sit consultũ lippi et inualidi adhuc tante lucis atiem forre
non possimꝰ et in ip̃m lumẽ quõd amanius fingere oculos no
audemꝰ tali tamen felices impotentia quibus plus gratie col¬
latũ est non dico ꝙͣ mereamur aut mereri ualeaurꝰ quorũ oe
meritũ in primo parente quasi uiror arboris in radice aruit nõ
dico ꝙͣ pro quo dignas grates saltem uerbo persoluere sed plus¬
ra de extrems misserus facta felicior ꝙͣ toto capere possis inꝯe¬
mo Intendite queso huc ingemia lrãta audite ꝑlato aris¬
totiles pictagoras non hic ridiculus ille circuitꝰ aĩarũ et uana

Expanded text:
intellectui suo fidens ait Socrates, sed hoc certe: rem esse ineffabiintellectui suo fidens ait Socrates, sed hoc certe: rem esse ineffabilem et incomprehensibilem ac nostris ingeniis inaccessam. Horror stuporque ferit animum nostram simul et humilitatem et illius altitudinem contemplantis – illud quod ne contemplari quidem ad plenum possumus ex quo factum est, quis antequam fieret cogitasset?sit consultum. Lippi et invalidi adhuc tante lucis aciem ferre non possumus et in ipsum lumen quod amamus figere oculos non audemus, tali tamen felices impotentia, quibus plus gratie collatum est, non dico quam mereamur aut mereri valeamus, quorum omne meritum in primo parente quasi viror arboris in radice aruit, non dico quam pro quo dignas grates saltem verbo persolvere, sed plusra, de extremis miseriis facta felicior quam toto capere possis ingenio. Intendite, queso, huc ingenia literata, audite Plato, Aristotiles, Pithagoras: non hic ridiculus ille circuitus animarum et vana
Abbreviated transcription (Latin):
qua michi quoq nonnũꝙͣ fuit impetus loqui aliquid. et ua¬
gantem calamiũ in hos fr̃es inttere nisi quia et mmiuis
magria et minis nota res uisa est ꝙ etiã multase offerũt
ut unde ordirer aut quid potissimũ dicerem intertus ñꝙͣ ex¬
eo satis explicare posse rem tantã arbitrarer et superuatuũ
homine ml debilius ml pauperis et aduenticie opis egentius ꝙͣuis
indigentiã nubecillitatem et misseriam hanc. unde simꝰ et quid simꝰ
et ue futuri simꝰ quibus ue tranitibus unde quo peregrinus insi
nos fallimꝰ et sine libris et sine cui ꝰꝙͣ admonicione scunꝰ experti
neq dum non meminimꝰ horũ possumꝰ obliuisti Contra uero di¬
uine nature om̃ipotentissiña maiestatem non tam sumꝰ ꝙͣ
opinamur et contemplamur muisibilia dei perea que facta
sũt intellr̃a conspitientes actomiti et ueluti solis luce mortales
unicente oculos. hoc unũ scimꝰ non ꝙ nchil scimꝰ ut parũ

Expanded text:
qua michi quoque nonnunquam fuit impetus loqui aliquid et vaqua michi quoque nonnunquam fuit impetus loqui aliquid et vagantem calamum in hos fines immittere, nisi quia et nimis magna et nimis nota res visa est, quod et tam multa se offerent, ut, unde ordirer aut quid potissimum dicerem incertus, nunquam satis explicari posse rem tantam arbitrarer et supervacuum homine, nil debilius, nil pauperius et adventitie opis egentius; quamvis indigentiam, imbecillitatem et miseriam hanc, unde simus et quid simus quid ve futuri simus, quibus ve tramitibus, unde, quo pergimus, nisi nos fallimus, sine libris, sine cuiusquam admonitione scimus experti neque dum nostri meminimus horum possumus oblivisci. Contra vero divine nature omnipotentissimam maiestatem non tam scimus quam opinamur et contemplamur, «invisibilia Dei per ea que facta sunt intellecta conspicientes»; attoniti et veluti solis luce mortales vincente oculos hoc unum scimus, non quod nichil scimus, ut parum
Abbreviated transcription (Latin):
ior est morbi uis ꝙ egrotantis et sautie humane nature ui¬
gor nisi eam qui condidit adiuuaret. Cuiꝰ uel gratie magni¬
tudinẽ uel consilii altitudinẽ super filios hominũ quis ue dicã
hũanis uerbis explicet/ sed nec humana mente concipiat nẽ-¬
pe ad diuinũ munꝰ metiendũ diuino auxilio est opus et grãm¬
dei agnoscere gr̃a dei est nõ est hominis perse ip̃m celeste mis¬
teriu scrutari quia tum et se ceci et claudi licet in tenebras sessi
fiteor En fragilitas nr̃a airte oculos nostros semper. Nichil
agunꝰ qd non hũane nos conditionis admoneat atq mise-¬
rie de qua tamen plures integros ediderũt libros tractatus
alii exiuos de qua plimꝰ scdũs uii ᵒ naturalis historie breui¬
ter actigit sed stilo excellenti ac florida ubeltãte sententiarũ
de qua et augustinꝰ latius agit in libro de cuitate dei un¬
de cicero ante omes librũ sue consolationis impleuerat de

Expanded text:
ior est morbi vis quam egrotantis et saucie humane nature viior est morbi vis quam egrotantis et saucie humane nature vigor, nisi eam qui condidit adiuvaret. Cuius vel gratie magnitudinem, vel consilii altitudinem super filios hominum quis ne dicam humanis verbis explicet, sed humana mente concipiat? Nempe ad divinum munus metiendum divino auxilio est opus et Dei gratiam agnoscere Dei gratia est. Non est hominis per seipsum celeste misterium scrutari; quia tamen et ceci et claudi, licet in tenebris fessi,fiteor. En fragilitas nostra ante oculos nostros semper; nichil agimus quod non nos humane conditionis admoneat atque miserie, de qua quidam integros ediderunt libros, tractatus alii eximios, de qua Plinius Secundus VII Naturalis historie breviter attigit, sed stilo excellenti ac florida ubertate sententiarum, de qua Augustinus latius agit libro Civitatis Dei, unde Cicero ante omnes librum sue Consolationis adimpleverat, de
Abbreviated transcription (Latin):
nec locũ clauorũ nec uulnera requirentes multos scmius pro
xp̃o intrepide mortuos et paratos mori et nõ solũ un̾iꝰ hostia
rie uocibus sed õmũ tirãnorũ minis atq tormentis inobili pa¬
cientia uictam impiorũ rabiem carnifitũ duritiẽ fugata in
tellectu pudorem iudicibus et repente de tortoribus martiribꝰ
euasisse. Non ꝙ nos peccatores apłis aut aplicis uiris aut õ¬
nins etatem ur̃am illi con ferain. Sz ꝙ insi fallor ad uos diui
ne munꝰ gratie peruenisse uideo, codem ip̃o largiente qui dat
om̃ibus affluenter nec impperat quiqz operarios hore undecine
non prioribus tantũ equat sed mexhibitione diuine mercedis
ab eis incipiens de nouissums primos facit ꝙͣuis eñ dei filiꝰ
ut iudex puniat miseretur ut pator plus multo paterne cle¬
mentie retinens ꝙͣ iudiciarii rigoris quod si nõ ita esset iam¬
dudũ nichil reliqui superesset in quo punirem᷑ tanto eñ̃ ma¬

Expanded text:
nec locum clavorum nec vulnera requirentes: multos scimus pro nec locum clavorum nec vulnera requirentes: multos scimus pro Cristo intrepide mortuos et paratos mori et non solum unius ancille hostiarie vocibus, sed omnium tyrannorum minis atque tormentis immobiles; patientia victam impiorum rabiem, carnificum duritiam fatigatam, iniectum pudorem iudicibus et repente de tortoribus martires evasisse. Non quod nos peccatores apostolis aut apostolicis viris aut omnino etatem nostram illi conferam, sed quod, nisi fallor, ad nos quoque divine munus gratie pervenisse video, eodem ipso largiente «qui dat omnibus affluenter nec improperat», quique operarios hore undecime non prioribus tantum equat, sed in exhibitione divine mercedis ab eis incipiens de «novissimis primos» facit. Certe completur in ut iudex puniat miseretur ut pater, plus multo paterne dementie retinens quam iudiciarii rigoris; quod si non ita esset, iandudum nichil reliqui superesset in quo puniremur, tanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
hendit mendatũq detexit ceterũ forsan ns ciliter
probatũ uideri potuit aĩs ad credendũ tardioribus sugoere¬
re etia tur denone nõ ides falsũ omno uaticiiũ uideri qd
parũper crratũ esset in tempore hoc est igitur quod
Bicebam in quo uobi scũ felieius agi ue michiuideor assor¬
turus xp̃m in carne nõ uidimꝰ com̃o quo apłis est uisus¬
quis cumopibus nrabiliũ suorũ inii ocillos elbuĩdimꝰ a
fidue uĩdea mrus. Sed uideamꝰ utiq radicatam atq firmata
fidem quam illi sepe tremulam uiderũt Bidinis longe lateq doulgãtu
xprist cultum et ꝙͣꝙͣ segnicie secordiaq nr̃a xpristo nichil no¬
bis multa decreuerint. multo tamen latius ꝙͣ tũt resonaͬ xp̃i
laus mramur imperia regesq persecutores olim xpristiane
religionis nũc in xpristi noie et in crucis oppbrio gloriãtes rus¬
ticos cernmꝰ iam de fide tutiores ꝙͣ tũc esset apłus thomas

Expanded text:
hendit mendaciumque detexit. Ceterum nimis forsitan exiliter hendit mendaciumque detexit. Ceterum nimis forsitan exiliter probatum videri potuit animis ad credendum tardioribus, suggerente tunc etiam demone non ideo falsum omnino vaticinium videri, quod parumper erratum esset in tempore. Hoc est igitur quod dicebam, in quo felicius nobiscum agi vere michi videor asserturus. Cristum in carne non vidimus eo modo quo apostolis est eum in operibus mirabilium suorum, nisi oculos claudimus, assidue videamus. Sed videmus utique radicatam atque firmatam fidem, quam illi sepe tremulam viderunt; videmus longe lateque vulgatum Cristi cultum et quanquam segnitie secordiaque nostra Cristo nichil, nobis multa decreverint, multo tamen adhuc latius quam tunc resonat Cristi laus. Miramur imperia regesque, persecutores olim cristiane religionis, nunc in Cristi nomine et in crucis obbrobrio gloriantes. Rusticos cernimus iam de fide certiores, quam tunc esset apostolus Thomas,
Abbreviated transcription (Latin):
siquiferum auitaris dei in ciuꝰ libris hec agit sepe consilns
suus eerutũ hostiũ terriusse eorũq conatꝰ impios a menibꝰ
repulisse ecclesie pace uel reddita uel seruata/ Quod cũ ĩpe
alibi tum precipue in hac hostili calũpnia nõtũ fecit ubi de¬
moniatũ cõmentũ quo interiiabilis pristi fides ad tam exi¬
qui temporis metam rode redigi uidebatur infregit iub pu¬
toctione temporũ fln doceus quod ille predixerat et fuacta¬
te qua librũ scu maxime locũ illũ scriberet preterisse iam p̃sioũ
xpiane durationi terminũ. Et si rite recolo quĩq ꝑreterea
et triguita amiorũ spatiũ effluxisse eoq potisiimũ tem¬
ip̃m xp̃i nomen apud caput affrice carthagine fuisse sub¬
uersa atq ita dũ maxime riuna speraretur tũ et solidatũ
sido fundamẽtũ et cũlme ecclesie spoliis hostilibils exorne¬
tũ et litte quidẽ pie argute fideliter more suo sarrilegũi dep̃¬

Expanded text:
signiferum Civitatis Dei, in cuius libris hec agit, sepe consiliis signiferum Civitatis Dei, in cuius libris hec agit, sepe consiliis suis exercitum hostium terruisse eorumque conatus impios a menibus reppulisse, Ecclesie pace vel reddita vel servata. Quod cum sepe alibi, tum precipue in hac hostili calumnia notum fecit, ubi demoniacum commentum quo interminabilis Cristi fides ad tam exigui temporis metam redigi videbatur infregit, supputatione temporum falsum docens quod ille predixerat et sua etate, qua librum seu maxime locum illum scriberet, preterisse iam prefixum cristiane durationis terminum, et si rite recolo quinque preterea et triginta annorum spatium effluxisse eoque potissimum temropter ipsum Cristi nomen apud caput Africe Carthaginem fuisse subversa, atque ita dum maxime ruina speraretur tum et solidatum fidei fundamentum et culmen Ecclesie spoliis hostilibus exornatum. Et ille quidem pie, argute, fideliter more suo sacrilegium depre
Abbreviated transcription (Latin):
que suusse faniã alterca toistudio effecisse quod ĩa supra dixi
deus ubi efficacissima michi uidetur augustini pertũtatio
Si eũi inquit petrus malefienis fecit ut xp̃m sic diligeret mũ¬
dus quĩd fecit iimnocens xp̃us ut eum sic diligeret petrus. nec
minꝰ efficax c̃nexa responsio est respondeant inquit ergo si
propter xterna uitam xp̃m diligeret mũdus qua gr̃a factũ
ist ut propter eterña uitam ab illo accipiendã et usq ad tem¬
poralom mortem pro illo patiendã xp̃m diligeret petrus. Me
uero non tam reliqua tacctũ sequi iuat ꝙ super hue exclama¬
re Oracionabilis aĩa o diuina uis ingeni Cui neq lux ad de¬
regendas hostiũ fraudes neq robur ad firmãdãis aiuicorũ mẽ¬
tes desit cuiꝰ et interrogatio et responsio talis est qualis et
fidei pugileni et ueritatis ãdlethã decet Itaꝙ satis ieor illũ

Expanded text:
quesivisse famam alteri, tantoque studio effecisse quod iam supra diximquesivisse famam alteri, tantoque studio effecisse quod iam supra diximDeus, ubi efficacissima michi videtur Augustini percuntatio: «Si» enim, inquit «Petrus maleficus fecit ut Cristum sic diligeret mundus, quid fecit innocens Cristus ut eum sic diligeret Petrus?». Nec minus efficax annexa responsio est: «Respondeant» inquit «igiturpropter eternam vitam Cristum diligeret mundus, qua gratia factum est, ut propter eternam vitam ab illo accipiendam et usque ad temporariam mortem pro illo patiendam Cristum diligeret Petrus». Me vero non tam reliqua tacitum sequi iuvat, quam super ipsis exclamare: O nobilis anima, o divina vis ingenii, cui neque lux ad detegendas hostium fraudes, neque robur ad firmandas amicorum mentes desit, cuius et interrogatio et responsio talis est, qualis et fidei pugilem et veritatis athletam decet! Itaque satis reor illum
Abbreviated transcription (Latin):
de futuro uatumari niris cepit ambagibꝰ Sed neq tũc equid
in xp̃m loqui ausus petrũ apłm maleficiis atq artibus magi¬
cis xpiãne fidei fundamentũ statuisse ait non tamen insi
trecentis et sexagnnta duraturũ ãins atq illis exactis e uesti¬
gio ruiturã. Quo mendatio quid̃ sibi uoluent non uideo insi¬
uel mentiendi more non deserere. uel in quod magis inclinor
miseras aĩas in dubiũ addutere et ab exorte lucis rãdiis aduer¬
sas in preteritarũ tenebrarũ reuocare caligine. Ita uero miga
tor et falsus ille spiritus et quitũq esset xp̃m nõ amore sp̃õ¬
taneo sed coacta reuerentia excusans petrũ uirũ innocentissimũ
ac simplicem pistatorem mãgis reũ facit et infer ꝙ auillo car¬
quente flm̃ pateat dictis cũ magitis artibꝰ laboribus at pericu¬
lis multis atq ad ultimũ ignonñosa et truci etiam morte sua

Expanded text:
de futuro vaticinari miris cepit ambagibus, sed neque tunc equidem de futuro vaticinari miris cepit ambagibus, sed neque tunc equidem in Cristum loqui ausus, Petrum apostolum maleficiis atque artibus magicis cristiane fidei fundamentum statuisse ait, non tamen nisi trecentis et sexaginta duraturum annis atque illis exactis e vestigio ruiturum. Quo mendacio quid sibi voluerit non video, nisi mentiendi morem non deserere, vel, in quod magis inclinor, miserorum animas in dubium adducere et, ab exorte lucis radiis aversas, in preteritarum tenebrarum revocare caliginem atque itor et falsus ille spiritus, quicunque esset, Cristum non amore spontaneo sed coacta reverentia excusans, Petrum virum innocentissimum ac simplicem piscatorem magie reum facit et infert, quod nullo coarguente falsum pateat dictis, eum magicis artibus, laboribus ac periculis multis atque ad ultimum ignominiosa et crudeli etiam morte sua
Abbreviated transcription (Latin):
delibꝰ est passus dicat aliquis fatebor sed et infideliũ fidem ti¬
tubasse et ip̃a etiã apłoꝵ corda saluatoris morte turbata cõpe¬
emiꝰ et thome duritiũ profuturũ posteris legimiꝰ que si adhuc
uiuo ł rediuiuo iam xp̃o fidelibꝰ contingere potuerũt. Quid
mirentur xp̃o ad celũ unde uenerat iam regresso et ab oculis ho¬
minũ ãmoto illas tam multas blasphennias quibus a nr̃is pre¬
cipue ab augustino studiose graiiterq responsũ est ita ut acu¬
ti uir ingenn porphiruis prestringente oculos pur a ueritatis
luce cõuictus sit ꝙ de eo dicas. ꝙ nõ hoĩs scd dei cuiꝯpiã ut
auĩt uere autẽ demonis ore confictũ fertur. Cum uideret eñ
xpi nomen dolorem atq tormentũ suł̃ in orbe terrarũ ante
expectatu celi et ueram fidem martirũ suppliciis assidue robo¬
rari. non ausus que in oculis ommiũ erãt presentia negare

Expanded text:
delibus est passus, dicat aliquis. Fatebor: sed et fidelium fidem tidelibus est passus, dicat aliquis. Fatebor: sed et fidelium fidem titubasse et ipsa apostolorum corda Salvatoris morte turbata comperimus et Thome duritiem profuturam posteris legimus. Que si adhuc vivo vel redivivo iam Cristo fidelibus contingere potuerunt, quid miremur Cristo ad celum unde venerat iam regresso et ab oculis hominum amoto illas tam multas blasphemias, quibus a nostris, precipue ab Augustino, studiose graviterque responsum est, ita ut acuti vir ingenii Porphirius, perstringente oculos pura veritatis luce, convictus sit? Quid de eo dicam, quod non hominis sed Dei cuiuspiam, ut aiunt, vere autem demonis ore confictum fertur? Cum videret enim Cristi nomen, dolorem atque tormentum suum in orbe terrarum ante expectatum coli et veram fidem martirum supplitiis assidue roborari, non ausus que in oculis omnium erant presentia negare,
Abbreviated transcription (Latin):
ram creauit et homo natus est in ea es ip̃e fundauit eam altis¬
simꝰ uidere ad supplicĩ dicci qui solem lunãq et stellas suis in¬
terrã unis ageret spectare in patibulo pendentẽ et languidũ uix
ferente caput qui tu maxime celũ ac terras et maria suo regeret
aec sustentaret imperio usq adeo ut terras tremor quateret et celũ
tenebrosus pallor nuolueret ad mitũ sui creatoris ore turbato, ea¬
q omĩa pro nr̃a salute credere magna hec et deuotis muidiosa ais
Sed est aliquid quod nobis licet extremis mortaliũ contigissẽ fe¬
litius uideatur. Quis ergo nõ miretur se familiaritate cõtempiu
aut quis iniquo ferat aĩo idem sibi acridere quod xp̃o : ille equid
suit quia inter eos nactus atq uersatus erat quos saluare poterat
et uolebat. ab eisdem fabri filuis et comestor carmũ et demoniũ
ait Nemo ꝓpħa sine honore nisi in patria sua. uerũ hec ab infi¬

Expanded text:
et terram, «et homo natus est in ea et ipse fundavit eam Altiset terram, «et homo natus est in ea et ipse fundavit eam Altissimus»; videre ad supplitium duci qui solem lunamque et stellas suis interim viis ageret, spectare in patibulo pendentem, languidum, vix ferentem caput, qui tum maxime celum ac terras ac maria suo regeret ac sustentaret imperio, usqueadeo ut et terras tremor quateret et celum tenebrosus pallor involveret, ad nutum sui Creatoris orbe turbato, eaque omnia pro nostra salute fieri credere: magna hec et devotis invidiosa animis. Sed est aliquid quod nobis, licet extremis mortalium, contigisse felicius videatur. Quis igitur nunc miretur se familiaritate contemni, aut quis iniquo ferat animo idem sibi accidere quod Cristo? Ille equidem tus fuit, quia inter eos natus atque versatus erat quos salvare poterat et volebat. Ab eisdem fabri filius et comestor carnium et demoniumait: «Nemo propheta sine honore nisi in patria». Verum hec ab infi
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte non imparem demõstrabo. ualde felices quidem fa-¬
teoraiam quis neget felices oculos quibus in carne xp̃us appa¬
ruit. Quã predulce eñ spectaculũ uidere nr̃a carne nostra¬
q aĩa uestitũ deũ Audire uerba incessum aspitere notare actꝰ
inter hoĩs cõnersantis. Quẽ stupent angeli que adorãt cuiꝰ
pascuntur intuitu cuiꝰ imperio gloriantur. Grande prorfut
et mirificũ spectaculũ possem dicere. Ecce hic homo est quẽ
audio quẽ tangio quẽ uides homo inꝙͣ mortalis uerus inꝙͣ homo
et cui preter peccatũ ortus q ĩniũditia de nr̃a hũanitate nichil desit
Et rursus ecce ĩdem deus nõ terras inhabitans et terrenas pa¬
tiens erũpnas paupertãte famnẽ frigus et estum dolores aumu
et corporis tandem passurus et crucem. Seo in illa morte moriẽ¬
do uicturus. Etce ut carrreis pedibus terrã premit qui celũ ac ter-

Expanded text:
ex parte non imparem demonstrabo. Valde quidem faex parte non imparem demonstrabo. Valde quidem fateor – nam quis neget? – felices oculos quibus in carne Cristus apparuit. Quam predulce enim spectaculum videre nostra carne nostraque anima vestitum Deum, audire verba, incessum aspicere, notare actus inter homines versantis, quem stupent angeli, quem adorant, cuius pascuntur intuitu, cuius imperio gloriantur! Grande prorsus ac mirificum spectaculum posse dicere: Ecce hic homo est, quem audio, quem tango, quem video; homo, inquam, mortalis, verus, inquam, homo et cui preter peccatum ortusque immunditiam de nostra humanitate nichil desit; et rursus: Ecce idem Deus nunc terras inhabitans et terrenas patiens erumnas, paupertatem, famem, frigus, estum, dolores animi et corporis, tandem passurus et crucem sed in illa mortem moriendo victurus; ecce ut carneis pedibus terram premit qui celum creavit
Abbreviated transcription (Latin):
agens sub quo xp̃m nõtu supͣdiximꝰ ait huiꝰ in aduetu
iam nĩt et caspia regna/ responsis horrent diuũ et intotida
tellus Et genũ turbãt tepida hostia mili Que quidem religio¬
sus et pus lector ꝙͣuis de cesare dc̃a ad celestẽ potius trahet mi¬
peratorem ciuꝰ aduẽtũ toto orbe signa p̃cesserant Que audiens
poeta neq altius aspiras ad imperatoris romani quo il altius
nouerat reflexit Aduẽtũ cuiꝰ si uera lux oculis affluxisset. haud
dinĩa sine ullis externs testibus clara sũt et ita se oculis fide¬
lui diuine lucis rãdii in fundũt. ut nemo tã cecus sit qui nou
iustitie solem xpin mente prospitiat et ꝙͣuis ab ipa uerita¬
te uerissime dictũ sit beati oculi qui uident que uos uidetis
Ego tamen hãc ip̃a in terralius claritãte qua post xp̃i redi¬
tũ ad celos et mĩc usq ad finẽ scl̃i deuote aĩe non carneis

Expanded text:
agens, sub quo Cristum natum supra diximus, ait: Huius in adventum agens, sub quo Cristum natum supra diximus, ait: Huius in adventum iam nunc et Caspia regna responsis horrent divum et Meotida tellus et septem gemini turbant trepida hostia Nili. Que quidem religiosus et pius lector, quamvis de Cesare dicta, ad celestem potius trahet imperatorem, cuius in adventum toto orbe signa precesserant, que audiens poeta neque altius aspirans ad imperatoris romani, quo nil maius noverat, reflexit adventum, cuius si vera lux oculis affulsisset haudduomnia sine ullis externis testibus clara sunt et ita se oculis fidelium divine lucis radii infundunt, ut nemo tam cecus sit qui non «iustitie solem» Cristum mente perspiciat; et quamvis ab ipsa veritate verissimum dictum sit «Beati oculi qui vident que vos videtis», ego tamen hanc ipsam interni luminis claritatem, qua post Cristi reditum ad celos et nunc et usque in finem seculi devote anime non carneis
Abbreviated transcription (Latin):
hec si quis acriter ani interdat non munꝰ euangelistaꝙͣ
ꝓpheta. hoc est nõ uaticinia magis ꝙͣ historie uideantus Qd
corũ euidentissima claritas facit ut quasi de preterito dici pu¬
tes qui mox quoq prophetitꝰ qd de pluribꝰ probem sat a gre¬
gorio probatũ unũ uerbũ sibillinũ dauitico consonũ ãnotabo
quidem ⁊ mille alia de xp̃o ante carnalẽ euis origine dicta erãt
et aitra ip̃m tempus originis repetita sũt quibus uero et eterno
dei filio temporalis fides hominũ quereretur quod nõ modo per
ꝓpħãs et elcos suos sed per aliengerias siue sanctos qualis est
ios siue etiã infideles actũ est quid diceremꝰ ignorãtes. huc
etẽm et illa trahi p̃nt que uirgilius in bucolicis de alio loquens
ait Iam redit et uirgo redeũt saturma regna iam noua pro¬
gemes celo dinuctitur alto. Et in cueyde de augusti imꝑerio

Expanded text:
Hec siquis acriter animum intendat, non minus evangelica quam Hec siquis acriter animum intendat, non minus evangelica quam prophetica, hoc est non vaticinia magis quam historie videantur, quod eorum evidentissima claritas facit ut quasi de preterito dici putes, qui mos quoque propheticus est. Quod ne pluribus probem satis a Gregorio probatum unum verbum sibillinum davitico consonum annotabo. quidem ac mille alia de Cristo diu ante carnalem eius originem dicta erant et circa ipsum tempus originis repetita sunt, quibus vero et eterno Dei filio temporalis fides hominum quereretur; quod non modo per prophetas et electos suos, sed per alienigenas, sive sanctos qualis est Iob, sive etiam infideles actum est, quid dicerent ignorantes. Huc enim et illa trahi possunt que Virgilius in Bucolicis de alio loquens ait: Iam redit et Virgo, redeunt saturnia regna, iam nova progenies celo demittitur alto. Et in Eneyde de Augusti imperio
Abbreviated transcription (Latin):
tacebit ne quis agnoscat qd uerbũ unde uenit ut inferit loqͣt᷑
et corona spinea coronetur. dd cibũ aũtẽ fel et ad sitim acetũ
dederũt inhospitalitatꝭ hanc monstrabũt mensam. Ip̃a eñ
insipiens tuũ deũ nou intellexisti ludentes mortaliũ mercti¬
bus sẽd spinis coronasti et horridũ miscuisti. templi uero uelũ
scinditur et medio die nox erit tenebrosa miis tribus horis⁊
et morte morietur tribus diebus sompno suscepto et tũt ab in
feris egressus ad luce ueniet pͥmus resurrettioĩs pͥncipio re¬
nocatus ostenso hec uaticima sibilina cuiꝰ uis sibille sint
antiqua esse compertũ est sie fuerint erithree longe anti¬
quissima esse quis dubitet quippe cũ eã qui seruis loquũtur
Romulo regnãte circa urbis condite etate. Alii autẽ multo ante
troiam belli uaticincctam fuisse temporibus trãdant qua eta¬
te ip̃am emẽa sibillam floruisse nulla uidetur esse dubitatio

Expanded text:
tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel et ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens tuum Deum non intellexisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno sferis egressus ad lucem veniet primus resurrectionis principio revocatus ostenso». Hec vaticinia sibillina: cuiusvis Sibille sint, antiqua esse compertum est. Sin fuerint Erithree, longe antiquissima esse quis dubitet? quippe cum eam qui serius locant Romulo regnante circa urbis condite etatem, alii autem multo ante troiani belli vaticinatam fuisse temporibus tradant, qua etate ipsam Cumeam Sibillam floruisse nulla videtur esse dubitatio.
Abbreviated transcription (Latin):
et regnabit et consũmabũtur hec dĩa. fietq regeneratio ultimo
bonõs iudicabit et malos
quibusdã religionibus claris que in ecclia hiis diebus nouissimis
sũt exorte Nichi ad presens que ad ip̃ius xp̃i perfonã actinẽt acti¬
hisse suffecerit que oĩa eo ordine quo predca erãt impleta conspi¬
cimꝰ preter ultimũ s. iuditiũ qd de recerti de tempore dubii ex¬
pectamꝰ. Et hec quidem uatinra quia nõ adeo uulgata uide¬
barctur curiosuis inserui que erithree proculdubio sibille sunt
ut que ex illius libro ad contextũ elecui que sequũtur ut sibille
cur numeret curiosissimꝰ atq doctissimꝰ latinoꝵ que a lactan¬
tio sparsim pofita nestitutionũ euis libro pͭͦ ab augustino autẽ
inquit infideliũ postea uenie dabũt autẽ deo alapas mambꝰ
incestis et impurato ore expuent uenenatos sputos. dabit
uero ad uerbera simplex sanctũq dorsũ et colaphos accip̃ies

Expanded text:
et regnabit et consummabuntur hec omnia fietque regeneratio; ultimo et regnabit et consummabuntur hec omnia fietque regeneratio; ultimo bonos iudicabit et malos»quibusdam quoque religionibus claris, que in ecclesia his diebus novissimis sunt exorte. Michi ad presens que ad ipsius Cristi personam attinent attigisse suffecerit, que omnia eo ordine quo predicta erant impleta conspicimus; preter ultimum scilicet iudicium quod de re certi, de tempore dubii, expectamus. Et hec quidem vaticinia quia non adeo vulgata videbantur curiosius inserui, que Erithree proculdubio Sibille sunt, ut que ex illius libro ad contextum elicui. Multa sunt alia numeret, studiosissimus atque doctissimus latinorum; que et Lactantio sparsim posita Institutionum eius libro primo, ab Augustino autem inquit, infidelium postea veniet; dabunt autem alapas Deo manibus incestis et impurato ore expuent venenatos sputos. Dabit vero ad verbera simplex sanctumque dorsum