comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
obedientissime paruit: in qͦ posuit
etiã qͦd hic reticere nõ possumꝰ. quã¬
uis ad ea que hoc opus urgent festi¬
nare cõpellar. A quodam uideo dyx̃
sibi fuisse ꝑsuasũ. ut anulũ capilla¬
tio uinculo insereret: quo sub omi
ueste ad nuda corporis cingeretur:
qͥ anulus habebrit sub gẽma lapidẽ
in renibꝰ inuentũ bouis. Hoc alliga¬
ta qͣsi remedio: ad sc̃i martẏris li¬
mina ueniebat. Sed ꝓfecta a car-¬
tagine cũ in confinio fluminis bri¬
grade in sua possesfione mansisset.
surgens ut iter ꝑageret ante pedes
suos illũ racentẽ anulũ uidit: et
capillatiã zonã qua fuerat alligatꝰ
mirata tẽptauit. Quã cũ omnino
suis nodis firmissimis sic̃ erat con¬
ꝑisset astrictã. crepusse atq exi¬
iuisse anulũ suspicata ẽ. Qui eni
ipse cũ integerrimꝰ fuisset inue¬
tus .future salutis quodã mou
pignꝰ de tanto miraculo se acceps
uens. simul cũ eodẽ anulo ꝓiei

Expanded text:
oboedientissime paruit. In quo. posuit oboedientissime paruit. In quo. posuit etiam, quod hic reticere non possum, quamuis ad ea, quae hoc opus urgent, festinare conpellar. A quodam ludaeo dixit sibi fuisse persuasum, ut anulum capillacio uinculo insereret, quo sub omni ueste ad nuda corporis cingeretur; qui anulus haberet sub gemma lapidem in renibus inuentum bouis. Hoc adligata quasi remedio ad sancti martyris limina ueniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret ante pedes suos illum iacentem anulum uidit et capillaciam zonam, qua fuerat adligatus, mirata tentauit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, conperisset adstrictam, crepuisse adque exsiluisse anulum suspicata est; qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inuentus, futurae salutis quodam modo pignus de tlvens, simul cum eodem annulo projecit
Abbreviated transcription (Latin):
ire.Nondũ est aũt bienniũ ex quo
apud yponẽ regiũ cepit ẽẽ ista me¬
moria:ͥ ⁊ multis qͦd nobis certissimũ
est nõ datis libellis de his que mira¬
bilit̾ facta sũt: illi ipsi qui dati sũt
ad seytuaginta ferme numerũ ꝑue
nerant qͣndo ista conscripsi. Calame
uͦ ubi ⁊ ipsa memoria pͥus eẽ cepit.
⁊ erebriꝰ dant᷑. in cõparabili multitu¬
dine suꝑant. Uzali etiã que colonia
utice uicina ẽ. multa p̾clara ꝑ eundẽ
martỹrẽ facta cognouimꝰ : cuiꝰ ibi
memoria longe pͥus quã apud nos
ab ep̃o euodio constituta ẽ: sed libel¬
loꝵ dandoꝵ ibi consuetudo nõ est.
uel potiꝰ nõ fuit: nã fortasse nunc
ẽẽ iã cepit. Cũ enĩ nuꝑ illic essemꝰ:
petroniã matrẽfamilias que ibi mi¬
rabilit̾ ex magno atq duiturno in
quo medicoꝵ adiutoria cũcta defece¬
rant languore sanata est. hortati
sumꝰ uolente supradicti loci ep̃o ut
libellũ daret qͥ recitaret᷑ in ppło. et

Expanded text:
rire. Nondum est autem biennium, ex quo rire. Nondum est autem biennium, ex quo aput Hipponem Regium coepit esse ista memoria, et multis, quod nobis certissimum est, non datis libellis de his, quae mirabiliter facta sunt, illi ipsi qui dati sunt ad septuagnerant, quando ista conscripsi. Calamae vero ubi et ipsa memoria prius esse coepit, et crebrius dantur, incomparabili multitudine superant. Uzali etiam, quae colonia Uticae vicina est, multa praeclara per eumdem martyrem facta cognovimus, cujus ibi memoria longe prius quam apud nos ab episcopo Evodio constituta est. Sed libellorum dandorum ibi consuetudo non est, vel potius non fuit; nam fortasse nunc esse jam coepit. Cum enim nuper illic essemus, Petronia materfamilias, quae ibi mirabiliter ex magno atque diuturno, in quo medicorant, languore sanata est, hortati sumus, uolente supradicto loci episcopo, ut libellum daret, qui recitaretur in populo, et
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ quã multis cũ lacrimis ibi
fudit. uiuentẽ leuauit. Quid faciã :
Urget huiꝰ oꝑis implenda ꝓmissio.
ut nõ hic possim omĩa cõmemo¬
rare que scioͥ ⁊ ꝓculdubio pleriq
nr̃oꝵ cũ hec legent. dolebũt me
pretͣmisisse tã multa. que utiq
mecũ sciũt. quos iã nuc ut ignos¬
cant rogo⁊ cogitent quã ꝓlixi
laboris sit facere. qͦd me hic nõ fa-¬
cere. suscepti oꝑis necessitas cogit.
Si enĩ miracula sangtatũ ut alia
taceã ea tantũmodo uelim scribere.
que ꝑ hunc martyrẽ id ẽ głosissi¬
mũ stephanũ facta sũt in colonia
calamensi ⁊ in nra. plurimi confi¬
ciendi sũt libri:ͥ nec tam̃ omnia
colligi poterũt: sed tantũ de quibꝰ
libelli dati sũt. qͥ recitarent᷑ in ppłis.
Idnamq fieri uoluimꝰ. cum uideremꝰ
antiqͥs similia diuinaꝵ signa uirtu¬
tũ etiã nrĩs temporibꝰ frequentari:
⁊ ea nõ debere multoꝵ noticie deꝑ-¬

Expanded text:
tionem, quam multis cum lacrimis ibi tionem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem leuauit. Quid faciam? Urget huius operis inplenda promissio, ut non hic possim omnia commemorare quae scio; et procul dubio plerique nostrorum, cum haec legent, dolebunt me praetermisisse tam multa, quae utique mecum sciunt. Quos iam nunc, ut ignoscant, rogo, et cogitent quam prolixi laboris sit facere. quod me hic non facere suscepti operis necessitas cogit. Si enim miracula sanitatum, ut alia taceam, ea tantummodo uelim scribere, quae per hunc martyrem, id est gloriosissimum Stephanum, facta sunt in colonia Calamensi et in nostra, plurimi conficiendi sunt libri, nec tamen omnia colligi poterunt, sed tantum de quibus libelli dati sunt, qui recitarentur in populis. Id namque fieri uoluimus, cum uideremus antiquis similia diuinarum signa uii-tutum etiam nostris temporibus frequentari et ea non debere multorum notitiae depe
Abbreviated transcription (Latin):
martẏris orabat ꝓ egrotante et
ꝑielitante filia: eoq secũ uestem
eius attulerat. cũ ecce pueri de
domo cucurrer̃. qͥ ei mortuã nun¬
ciarent. Sed cũ orante illo ab a¬
micis eiꝰ exciꝑent᷑. ꝓhibuer̃ eos illi
dicere. ne ꝑ publicũ plangeret.
u cũ domũ redisset iam suoꝵ heixi¬
latibꝰ ꝑsonantẽ. ⁊ uestẽ filie quã
ferebat suꝑ eã ꝓiecisset. reddita ẽ
uite. Rursus ibidẽ apud nos hi¬
renei cuiusdã collectarii filiꝰ. egri-
tudine extinctꝰ est. Cũq corpꝰ iace¬
ret ex anime. atq a lugentibꝰ et
lam̃tantibꝰ ex sequie prrarent᷑: ami¬
coꝵ eiꝰ qͥdam int̾ alioꝵ consolan¬
tiũ uerba suggessit. ut eiusdẽ
martẏris oleo corpꝰ ꝑungeret᷑. F ac¬
tũ est:⁊ reuixit. Itẽq apud nos
uir tribuniciꝰ eleusinꝰ suꝑ memo¬
riã martyrũ que in suburbano
eiꝰ est. egritudine exammatum
posuit infantulũ filiũ. ⁊ post ora-¬

Expanded text:
martyris orabat pro aegrotante et martyris orabat pro aegrotante et periclitante filia eoque secum uestem eius adtulerat, cum ecce pueri de domo cucurrerunt, qui ei mortuam nuntiarent. Sed cum orante illo ab amicis eius exciperentur, prohibuerunt eos illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset iam suorum eiulatibus personantem et uestem filiae, quam ferebat, super eam proiecisset, reddita est uitae. Rursus ibidem aput nos Irenaei cuiusdam cotudine exstinctus est. Cumque corpus jaceret exanime, atque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum eius quidam inter aliorum consolantium uerba suggessit, ut eiusdem martyris oleo corpus perungueretur. Factum est, et reuixit. Itemque aput nos uir tribunicius Eleusinus super memoriam martyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post ora
Abbreviated transcription (Latin):
er̃. Nam nõ multopost etiã ip̃se
defũctus ẽ. Sanati sũt illie ꝑ
eundẽ martyrẽ etiã podagrici.
duo ciues. peregrinꝰ unꝰ: sed cue
omnimodo: ꝑegrinꝰ aut̃t ꝑ reue¬
lationẽ quid adhiberet quand
doleret audiuit. Et cũ hoc fece¬
rit. dolor continuo conqͥesett.
Adurur nom̃ ẽ fundi ubi ẽ ecłi
⁊ in eadem memoria ẽ martyis
stephani. Puerũ quendã par¬
uulũ cũ in area luderet. exor¬
bitantes boues qui uehiculũ sll¬
hebant rota obtriuer̃: ⁊ coll¬
festim palpitauit expirall
Hunc mater arreptũ ad eandẽ
memoriã posunit ⁊ nõ soluml
reuixit: uerũ etiã illesus apparuit.
Scĩmonialis quedã in uicma pos¬
sessione que caspaliana dicit᷑. cũ
egritudine laboraret ac desparet᷑.
ads eandẽ memoriã tunica eiꝰ alla¬
t ẽ. que ante quã reuocaret᷑. illa
defũcta est. Hac tam̃ tunica oꝑu¬
er̃ eadauer eiꝰ parentes. ⁊ recepto
spũ salua facta ẽ. Apud yponẽ bas¬
sus qͥdã sẏrus ad memoriã erusdẽ

Expanded text:
 nam non multo post etiam ipse defunctus est. Sanati sunt illic per eundem martyrem etiam podagri duo ciues, peregrinus unus: sed ciues omni modo; peregrinus autem per reuelationem, quid adhiberet quando doleret, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit. Sanctimonialis quaedam in uicina possessione, quae Caspaliana dicitur, cum aegritudine laboraret ac desperaretur, ad eandem memoriam tunica eius adlata est; quae antequam reuocaretur, illa defuncta est. Hac tamen tunica operuerunt cadauer eius parentes, et recepto spiritu salua facta est. Aput Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
xisset. aures obturauer.: ad lapi¬
des cucurrer̃. In psalmo erat du¬
tũ. Sic̃ aspides surde.⁊ obturantes
aures. Prorsus exhibuer̃ qͦd de
illis p̃dictũ erat. Cepit lapidari
odo attendite illũ seuientẽ: reci¬
lite uerba dura. Dura ceruice⁊
nõ eircũcisi corde ⁊ auribꝰ. Quasi
inimicus erat: tanqͣm si fieri pol¬
set. om̃s occidere cupiebrit. Hoc
dicat qui cor nõ uidet. Latebat
iħu accipe spm meũ. Quia adiu¬
uisti. uicit quẽ suscipis. Accipe
ne statuas illis hoc delictũ. Uhiẽ
dirra ceruicee Hoc ẽ totũ qͦd ela¬
mabas: hoc ẽ totũ qͦd seuiebas:
Foris clamabas: ⁊ intus orabas.

Expanded text:
xisset, aures obturaverunt, ad lapixisset, aures obturaverunt, ad lapides cucurrerunt. In Psalmo erat dictum, Sicut aspidis surdae, et obturantis aures . Prorsus exhibuerunt quod de illis praedictum erat. Coepit lapidari. Modo attendite illum saevientem, recolite verba dura: Dura cervice, et non circumcisi corde et auribus . Quasi inimicus erat: tanquam, si fieri posset, omnes occidere cupiebat. Hoc dicat, qui cor non videt. Latebat Jesu, accipe spiritum meum. Quia adjuvisti, vicit quem suscipis. Accipe ne statuas illis hoc peccatum. Ubi est, Dura cervice? Hoc est totum quod clamabas? hoc est totum quod saeviebas? Foris clamabas, et intus orabas.
Abbreviated transcription (Latin):
N unqͥd nõ modo gentes libe rat ds̃ :
Credũt om̃s gentes in xp̃m :ͥi fiuĩt
de filiis draboli. filii dei. Tam̃ illi
parentes nr̃i de quibꝰ nati sumꝰ. qͥ
ẏdola coluer̃: cũ ẏdolis ꝑierũt. Au
Sonꝰ erat in auribꝰ. uisio in m̃tibus.
Spectastis magnũ agonẽ scĩ stepba-¬
n. qͥ in agone lapidabat᷑. Quis : Qui
iam dudũ legẽ docebat. Quã legẽ
docebat: Quã illi in tabulis lapi¬
deis acceper̃. Merito lapidei facti.
amicũ xp̃i lapidauer̃. Dura cerui¬
ce. Postea quã docuit. obiurgare
cepit.E nõ circũcisi corde ⁊ auribꝰ.
Quẽ ꝓpħarũ nõ occider̃ patres urĩ:
Seuire uidet᷑ lingua. Ferox cor lene
clamabat:⁊ amabat. Seuiebrt:
⁊ saluos uolebat. Quis nõ crederet
iratũ: qͥs nõ crederet odioꝵ facibꝰ
qͦd uidit. Ecce uideo inqͥt celum
aꝑtũ: ⁊ filiũ hominis stantẽ ad e¬
terã maiesł tatis. Illi hoc audito
quasi blasphemia esset qͦd ille a¬

Expanded text:
Numquid non modo Gentes liberat Deus? Numquid non modo Gentes liberat Deus? Credunt omnes gentes in Christum, et fiunt de filiis diaboli filii Dei. Tamen illi parentes nostri, de quibus nati sumus, qui idola coluerunt, cum idolis perierunt. 5. Sonus erat in auribus, visio in mentibus. Spectastis magnum agonem sancti Stephani, qui in agone lapidabatur. Quis? Qui jamdudum legem docebat. Quam legem docebat? Quam illi in tabulis lapideis acceperunt. Merito lapidei facti, amicum Christi lapidaverunt. Dura cervice posteaquam docuit, objurgare coepit, et non circumcisi corde et auribus. Quem prophetarum non occiderunt patres vestri? Saevire videtur: lingua ferox, cor lene. Clamabat, et amabat. Saeviebat, et salvos fieri volebat. Quis non crederet iratum, quis non crederet odiorum facibus quod vidit: Ecce video, inquit, coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram majestatis. Illi hoc audito, quasi blasphemia esset, quod ille di
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ tectũ p̃dicauit : Quia domum
liiteã carnẽ calcauit. Qui enĩ mor¬
tẽ nõ timet:. carnẽ calcat. Hic priꝰ
exposuit illis ab inicio legẽ dei ab
abrahã usq ad moysen. usq ad da-¬
tã legem. usq ad introitũ in terrã
ꝓmissionis: ut cõmendaret qͥa nõ
erat uerũ testimoniũ. unde illi ca-¬
luminiã cõmouebãt. Seinde de mo¬
ẏse dedit eis magnã similitudinẽ
ad xp̃m. Reꝓbatus est ab eis moy¬
ses: ⁊ ipse eos liberauit. Reꝓbatꝰ
liberauit. Nõ reddidit malũ ꝓ ma¬
lo. Immo reddidit bonũ ꝓ malo.
illos ẽ postea liberaturus. Sed modo¬
qͥ morit᷑. mortuus ẽ. Iudei qͦs uide¬
tis. habebũt tẽpus liberationis sue
ꝑ ipsũ quẽ reꝓbauer̃: sed nesciunt.
Modo qui blasphemant pereunt.
Tuẽ alii erũt. nõ isti Quando ista
dicimꝰ: nõ aliis sed sibi ꝓmittimus
salutẽ. Gens liberabit᷑. non  isti.
Intendite. ⁊ accipite similitudinẽ.

Expanded text:
super tectum praedicavit? Quia domum super tectum praedicavit? Quia domum luteam carnem calcavit. Qui enim mortem non timet, carnem calcat. Hic prius exposuit illis ab initio legem Dei, ab Abraham usque ad Moysen, usque ad datam legem, usque ad introitum in terram promissionis; ut commendaret quia non erat verum testimonium, unde illi calumniam commovebant. Deinde de Moyse dedit eis magnam similitudinem ad Christum. Reprobatus ab eis Moyses, et ipse eos liberavit: reprobatus liberavit. Non reddidit malum pro malo: imo reddidit bonum pro maloillos est postea liberaturus. qui moritur, mortuus est. Judaei quos vides, habebunt tempus liberationis suae, per ipsum quem reprobaverunt; sed nesciunt. Modo qui blasphemant, pereunt: tunc alii erunt, non isti. Quando ista dicimus, non aliis, sed sibi promittimus salutem. Gens liberabitur, non isti. Intendite et accipite similitudinem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetant nescientes. Nõ agunt:
sed agit᷑ de illis. Icesserũt gͦ isti
falsi testes. similes falsis testibꝰ: sed
eũ in conciliũ: ut haberent ma¬
ius iudiciũ. Amicus aũt. xp̃i cũ
dixisset causã suam: p̃dicauit ue¬
ritatẽ dñi fui. Moriturus erat. Qua-¬
re impiispia lingua taceret: Qua¬
re nõ ꝓ ueritate moreret᷑: Hoc
uno impar dñõ suo certi eausa
mysterii: quantũ ꝑtinet ad simi¬
litudinẽ passionis. Nã ille ds̃ est
excellentia maiestatis. Dñs qͣndo
ad passionẽ ductꝰ est: interrogatꝰ
tacei re maluit. Iste nõ tacuit.
Quare ille tacere maluit: Luya p̃¬
dictũ de illo erat: sic̃ ouis ad im¬
molandũ ductus ẽ: ⁊ sic̃ agnꝰ corã
tondente se sine uoce. sic nõ aꝑuit
os suũ. Iste aut̃ quare tacere noluit ÷
Quia ab ipso dnõ dictũ erat. Que
dico uob̃ in tenebris. dicite in lu¬
mine. que in aure auditis: p̃di¬
cate suꝑ tecta. Q uomͦͣ sc̃s stephanꝰ

Expanded text:
prophetant nescientes. Non agunt, prophetant nescientes. Non agunt, sed agitur de illis. Processerunt ergo isti falsi testes similes falsis testibus, sed eum in concilium, ut haberent majus judicium. Amicus autem Christi, cum dixisset causam suam, praedicavit veritatem Domini sui. Moriturus erat: quare impiis pia lingua taceret? Quare non pro veritate moreretur? Hoc uno impar Domino suo, certi causa mysterii, quantum pertinet ad similitudinem passionis. Nam ille Deus est excellentia majestatis. Dominus quando ad passionem ductus est, interrogatus tacere maluit: iste non tacuit. Quare ille tacere maluit? Quia praedictum de illo erat: Sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum . Iste autem quare tacere noluit? Quia ab ipso Domino dictum erat: Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quae in aure auditis, praedicate super tecta . Quomodo sanctus Stephanus
Abbreviated transcription (Latin):
testes: Audier̃ dixisse dnm: sol¬
te templũ hoc.⁊ post triduũ n¬
suscitabo illud. Euangelista aĩt l¬
hoc aũt dicebat de tẽplo corporis sui.
fdisi testes ꝓ eo qͦd: dictũ ẽ sol¬
uite. dixer̃ soluo. Modicũ in silla¬
bis muitauer̃: sed tanto falsi tes¬
tes peiores fuer̃: quanto ꝓpinqͣre
ueritati ꝑ calumniã uoluer. Et
huic quid obiectũ: Nos audiuimꝰ
eũ dixisse. qͥa iħs nazarenꝰ destru¬
et templũ hoc. et mutabit con-¬
suetudinẽ legis. Falsũ testimoniũ
dicebãt: et uera ꝓphetabãt.Quo¬
mͦ caypbas ille magister illoꝵ pͥn¬
ceps sacerdotũ. dans consiliũ iu¬
deis ut occideret᷑ xp̃s: hoc dixit.
Expedit unũ mori:. quã ut tota
gens ꝑeat. Ait aũt eugłista. Hoc
nõ a semet ipso dixit: sed cũ eẽt
pontifex anni illiꝰ. ꝓpħauit quia
oportebat . xp̃m mori ꝓ gente. Qͥd
ẽ hoc fr̃s : Magna uis ẽ ueritatis.
Oder̃ ueritatẽ homines: ⁊ ueritatẽ

Expanded text:
testes? Audierunt dixisse: Soltestes? Audierunt dixisse: Solvite templum hoc, et post triduum resuscitabo illud. Evangelista autporis sui . Falsi testes, pro eo quod dictum est Solvite, dixerunt Solvo. Modicum in syllabis mutaverunt: sed tanto falsi testes pejores fuerunt, quanto propinquare veritati per calumniam voluerunt. Et huic quid objectum? Nos audivimus eum dixisse quia Jesus Nazarenus destruet templum hoc, et mutabit consuetudinem Legis . Falsum testimonium dicebant, et vera prophetabant. Quomodo Caiphas ille, magister illorum, princeps sacerdotum, dans consilium Judaeis, ut occideretur Christus, hoc dixit: Expedit unum mori, quam ut tota gens pereat. Ait autem evangelista: Hoc non a semetipso dixit, sed cum esset pontifex anni illius, prophetavit quia oportebat Christum mori pro gente . Quid hoc est, fratres? Magna vis est veritatis. Oderunt veritatem homines, et veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
stepbanꝰ quomͦ fuerit
diaconꝰ ordinatꝰ cũ aliis sex erã pi
septimꝰ.:⁊ quomͦ ꝑuenerit ad su¬
nã coronã. cũ ipsa lectio legeret᷑
audistis. Hoc primũ pͥmi martym
meritũ comm̃dandũ est caritati
urẽ : quia cũ alioꝵ martẏrũ ui
gesta inueniamꝰ. que in sollẽ urtrs
eoꝵ recitare possimꝰ: huiꝰ passio n
canonico libro ẽ. Actꝰ apłoꝵ libe
ẽ de canone scripturaꝵ Ipse libua
incipit legi a dnĩco pasche: sic̃ se
consuetudo habet eccłe. In hoc gͦ
diaconiE prior martẏr de diaco¬
nis: quã de apłis. Prior uictima li
agnis:. quã de arietibꝰ. Quantã e
cũ dnõ suo ⁊ saluatore suo habe
similitudinẽ passionis. E alsi tesi
aduersus istũ:. quomͦ aduersus il
Et de ipsa re:Nostis enĩ ⁊ recoliti
falsi testes contra dñm xp̃m qus¬
dixerũt. Nos audiuimꝰ eũ dies
Soluo templũ hoc : post tridiuĩ
edifico alterũ nouũ. Non aũt ho
dñs dixerat: sed uicina esse uoll
falsitas ueritati. Quomͦ sũt fall

Expanded text:
Stephanus quomodo fuerit diaconus ordinatus cum aliis sex etiam ipse septimus, et quomodo pervenerit ad supernam coronam, cum ipsa lectio legeretur, audistis. Hoc primum primi Martyris meritum commendatum est Charitati vestrae: quia cum aliorum martyrum vix Gesta inveniamus, quae in solemnitatibus eorum recitare possimus, hujus passio in canonico libro est. Actus Apostolorum liber est de Canone Scripturarum. Ipse liber incipit legi a Dominico Paschae, sicut se consuetudo habet Ecclesiae. In hoc ergo diaconi. Et prior martyr de diaconis, quam de Apostolis,: prior victima de agnis, quam de arietibus. 2. Stecum Domino suo et Salvatore suo habuit similitudinem passionis! Falsi testes adversus istum, quomodo adversus illum: et de ipsa re. Nostis enim et recolitis, falsi testes contra Dominum dixerunt: Nos audivimus eum dicere, Solvo templum hoc, et post triduum aedifico alterum novum . Non autem hoc Dominus dixerat: sed vicina voluit esse falsitas veritati. Quomodo sunt falsi
Abbreviated transcription (Latin):
tuc̃ illoꝵ dolebrt peccata. quã sua
uulnera: plus illoꝵ impietatẽ quã
suã mortẽ. Et recte plus. In illoꝵ
quippe impietate erãt multa
huiꝰ aũt mortẽ uita ꝑpetua Im¬
tem᷑ gͦ in aliqͦ dilectissimi fr̃s ta¬
inimicos. Sed qͦd peiꝰ ẽ. aliqͦtiens
nõ solũ immicos nõ diligimꝰ.
imimicũ meũ. quẽ cotidie uelut
hostẽ patior crudelissimũ. O qͥeñs
ille es. attendis qͥd tibi fecerit hon
⁊ nõ consideras quid tu feceris dei
Cũ enĩ multo grauiora tu in deu
peccata cõmiseris. quare nõ die¬
tis homini parũ. ut tibi ds̃ dis¬
net᷑ dimittere multũ . Recole o
tibi in engłioueritas ipsa ꝓmis¬
rit: ⁊ quã tibi quodã mͦ cauti¬
nẽ fecerit: uel quale tecũ pacti
mierit. Si enĩ inqͥt dimiseritis
hominibꝰ peccata eoꝵ: dimitel
⁊ uob̾ pater ur̃ celestis peccata u¬

Expanded text:
tunc illorum dolebat peccata quam sua tunc illorum dolebat peccata quam sua uulnera, plus illorum impietatem quam suam mortem. et recte plus. in illorum quippe impietate erant multa, huius autem mortem uita perpetua. imitemur ergo in aliquo, dilectissimi fratres, tainimicos. sed quod peius est, aliquotiens non solum non diligimus inimicum meum, quem cotidie patior uelut hostem crudelissimum. o quicumque ille es, adtendis, quid tibi fecerit homo, et non consideras, quid tu feceris deo. cum enim tu multo grauiora in deo peccata commiseris, quare non dimittas homini paruum, ut tibi deus dignetur dimittere totum. Recole, quid tibi in euangelio ueritas ipsa promiserit et quam tibi quodam modo cautionem fecerit uel quale tecum pactum inierit: si enim, inquit, dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et uobis pater uester caelestis delicta
Abbreviated transcription (Latin):
cui fidẽ terrena impietas derogaret.
Unde licet iuxta psalmũ qͥ lectus est
p̃ciosa sit in conspectu dnĩ mors scõꝵ
eiꝰ ÷ fiqͥd tam̃ distare int̾ martẏres
ordinatꝰ sit. apłos ipsos beata ac tri¬
umphali morte p̃cessit. Ac sic qui
erat inferior ordine. primꝰ factꝰ est
prssione.U qͥ erat discipłs gradu.
magister cepit esse martyrio. com¬
plens illud qͦd beatus ꝓpħa in psal¬
mo qui lectꝰ est dixit. Quid retribuã
dnõ ꝓ omĩbꝰ que retribuit mͥ: Re¬
tribuere enĩ uoluit primꝰ stephanꝰ
martyr dnõ: qͦd cũ omĩ humano
tori. Post hec subiecit scriptura scã.
⁊ ait. Positis aũt genibꝰ clamauit
dicens. Onẽ. ne statuas illis hoc pec¬
catũ. Uidete dilectissimi affectũ
berti uiri: uidete magnã ⁊ admi
obliuisci poterat etiã ħmõs suos:
ille dnõ cõmendabrit inimicos. Quid
enĩ dicebat cũ lapidaret᷑ : Dnẽ. ne
statuas illis hoc peceatũ. Plus itaq

Expanded text:
cui fidem terrena impietas derogaret, cui fidem terrena impietas derogaret, unde, licet iuxta psalmum, qui lectus est, pretiosa sit in conspectu domini mors sanctorum eius, si quid tamen distare inter martyres ordinatus sit , Apostolos ipsos beata ac triumphali morte praecessit: ac sic qui erat inferior ordine, primus factus est passione; et qui erat discipulus gradu, magister coepit esse martyrio, complens illud quod beatus propheta in Psalmo qui lectus est dixit, Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi ? Retribuere enim primus voluit Stephanus martyr domino, quod cum omni humano tori. Post haec subiecit scriptura sacra et ait: positis genibus clamauit dicens: domine, ne statuas illis hoc in peccatum. uidete, dilectissimi fratres, affectum beati uiri, uidete magnam et moblivisci poterat etiam carissimos suos, ille Domino commendabat inimicos. Quid enim dicebat, cum lapidaretur? Domine, ne statuas illis hoc in peccatum. plus enim
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ hodie lecta est dilectissimi fr̃s.
cũ plurimũ habeat in ip̃sa specie
admirationis. nõ minꝰ tam̃ continet
in misterio dignitatis. Ecce inqͥt bertꝰ
stephanꝰ dicit : uideo celos aꝑtos: et
filiũ hominis stantem a dextris dei.
Considerate attentiꝰ dilectissim fr̃s.
cũ beatꝰ martẏr dñm nr̃m iħm¬
xp̃m ad dexterã dei patris stare ui¬
disset: eur se filiũ hominis uidere
testatꝰ ẽ.⁊ nõ potius filiũ dei : cũ utiq
si se dei potius quã hominis filiũ ui¬
dere dixisseͬ. Sed certa ratio postu¬
labat ut hoc ita ⁊ ostenderet᷑ in celo:
⁊ p̃dicaret᷑ in mundo. Omniũ enĩ
iudeoꝵ scandalũ in hoc eratꝰ. cur.
filiꝰ hominis. esse etiã : dei filiꝰ diceret᷑.
Ideo gͦ pulchre scriptura diuina filĩ¬
hominis ad dexterã dei patris stare
memorauit:. ut ad confutandã iudeoꝵ
incredulitatẽ ille martyri ostenderet᷑
in celo. qͥ a ꝑfidis negabat᷑ in mundoͥ
⁊ ill testimoniũ celestis ueritas daret:

Expanded text:
nobis hodie lecta est, dilectissimi fratres, cum plurimum habeat in ipsa specie admirationis, non minus tamen continet in mysterio dignitatis. Ecce, inquit beatus Stephanus, video coelos apertos, et Filium hominis stantem a dextris Dei . Considerate attentius, dilectissimi fratres, cum beatus Martyr Dominum m ad dexteram dei patris stare uidisset, cur se filium hominis uidere testatus est et non potius filium dei, et cum utique uideretur, si se dei potius quam hominis filium uidere dixisset? sed certa ratio postulabat, ut hoc ita et ostenderetur in caelo et praedicaretur in mundo. omne enim Iudaeorum scandalum in hoc erat, cur filius hominis, esse etiam dei filius diceretur. ideo ergo pulchre diuina scriptura filium hominis ad dexteram dei patris stare memorauit, ut ad confundendam Iudaeorum incredulitatem ille martyri ostenderetur in caelo, qui a perfidis negabatur in mundo, et illi testimonium caelestis ueritas daret,
Abbreviated transcription (Latin):
debita nrã. Quid sequit᷑ : Sic̃ et
nos dimiitimꝰ debitoribꝰ nr̃is Ibi
illa inimica stat cont᷑ te. Sep̃it
uiã orationis tue. Murũ erigit:
⁊ nõ qua transeas. Bene totũ dixisti.
Nat̃ nr̃. Cucurrit. Dummitte nob̾ de¬
bita nr̃ã ͦ qͥd postea : Sic̃ ⁊ nos
dimittimꝰ debitoribꝰ nrĩs. En ipsa
aduersaria contͣdicit. Nec ante
uelũ: sed intꝰ. In ipso secretario cor¬
dis tui. ibi tibi clamat. contͣdicit.
Qualis inimica fr̃s. que contradicit.
Sic̃ ⁊ nos dimiitimꝰ. Non ꝑmittit ut
seuias contͣ inmicũ tirũ In istã se¬

Expanded text:
debita nostra. Quid sequitur? Sicut et debita nostra. Quid sequitur? Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Ibi illa inimica stat contra te. Sepit viam orationis tuae: murum erigit, et non est qua transeas. Bene totum dixisti: Pater noster. Cucurrit: Dimitte nobis debita nostra. Et quid postea? Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. En ipsa adversaria contradicit; nec ante velum, sed intus: in ipso secretario cordis tui, ibi tibi clamat, contradicit. Qualis inimica, fratres, quae contradicit? Sicut et nos dimittimus. Non permittitur ut saevias contra inimicum tuum: in istam s
Abbreviated transcription (Latin):
cus: qͦd qͣndoq factura erat febris.
Si te occiderit: febri tue similis erit.
Tibi gͦ occidendo te erit nocituruis:
Nõ Immo tibi si bene mortuus fue¬
ris eũq dilexeris. ad celeste p̾miũ
aliqͥd additurus. Nescis qͣntũ p̃sti¬
terint isti lapidatores scõ stephanos
Nunqͥd sciebat illi ꝓ bonitate redden¬
dã esse coronã: illis ꝓ malicia red¬
dendã eẽ penã: Siabolus qͣnta p̃s¬
tint: Om̃s martgres ipse nob̾ fec̃.
Sed nunqͥd hinc iturus ẽ ẽsed de
beneficns suns. qͦd uolebat illi impu¬
tabit᷑ : qͦd ipse cupiebat. nõ qͦd de
illo ds̃ faciebat. E rgo iimicus
tuus quicũq fuerit usq ad mor¬
tẽ: nichil tibi nocebit. Ira iide¬
pectoris tui. Angustũ theatrũ.
Sed ds̃ spectat. Ibi doma iniimicã
tuã. Uis uidere quã sit ista uera
tua iimica ; Modo ostendo. Ora¬
turus es deũ: Uentura ẽ hora ut
dicas. Pat̾ nr̃ qͥ es in celis. Uentu¬
rus es ad illũ uersũ. Dimitte nob̾

Expanded text:
cus, quod quandoque factura erat febris: cus, quod quandoque factura erat febris: si te occiderit, febri tuae similis erit. Tibi ergo occidendo te, erit nociturus? Non: imo tibi, si bene mortuus fueris, eumque dilexeris, ad coeleste praemium aliquid additurus. Nescis quantum praestiterint isti lapidatores sancto Stephano? Numquid sciebant, illi pro bonitate reddendam esse coronam, illis pro malitia reddendam esse poenam? Diabolus quanta praestitit? Omnes martyres ipse nobis fecit. Sed numquid hinc iturus est? Sed de beneficiis suis, quod nolebat, illi imputabitur quod ipse cupiebat, non quod de illo Deus faciebat. Ergo inimicus tuus quicumque fuerit usque ad mortem, nihil tibi nocebit. CApectoris tui. Angustum theatrum; sed Deus spectat: ibi doma inimicam tuam. Vis videre quam sit ista vera tua inimica? Modo ostendo. Oraturus es Deum: ventura est hora ut dicas, Pater noster, qui es in coelis. Venturus es ad illum versum, Dimitte nobis
Abbreviated transcription (Latin):
micos urõs. Frenate irã: que u
stimulat ad uindictã. Ira enĩ sor¬
pio ẽ. Si te suis intͣnis flãmis ex
te de inimico tuo uindicaueris¬
ipsa ẽ inmica tua:. que occidł
animã tuã. O homo bone. Nole
enĩ dicere homo male. Meluis hoc
dico qͦs te ẽẽ uolo: quã qͦd es. Homo
bone. qͥd tibi facturꝰ est inimicus
tuus: Quid ẽ facturus. ut multũ
possit: ut ds̃ illũ ad totũ ꝑmittat
qͦd cupit: Sanguinẽ tuũ cupit
fundere. Difficile ẽ quidẽ. Et ipsi
rari inimici sũt: qͥ usq ad mortẽ
seuiant. Solent et ipsi Inimci qͣn¬
to uiderint eos qͦs ꝑsequunt᷑ affli-¬
gi. conuertere iram in miscdiã.
Difficile inuenis inmicũ: qͥ seuzat
usq ad mortẽ. Sed fac. usq ad mor¬
tẽ. Talem pone tibi inmicũ: qͥ se¬
uiat usq ad mortẽ auid facturus.
ẽ: Quod iudei stephano. Sibi penã.
illi coronã. Occisuriis est tẽ inimicꝰ
tuus. qͣsi nõ moriturũ:. qͣsi semꝑ
uncturũ. Hoc tibi facturus ẽ inimi¬

Expanded text:
in sermone: ‘Frenate iram que uos stimulat ad uindictam. Ira enim scorpio est si te internis flammis excre de inimico tuo ad ipsipsa est inimica tua que occidit animam tuam’. enim dicere homo male; melius hoc dico quod te esse volo, quam quod es: homo bone, quid tibi facturus est inimicus tuus? quid est facturus, ut multum possit; ut Deus illum ad totum permittat, quod cupit? Sanguinem tuum cupit fundere. Difficile est quidem, et ipsi rari inimici sunt, qui usque ad mortem saeviant. Solent et ipsi inimici, quando viderint eos quos persequuntur affligi, convertere iram in misericordiam. Difficile invenis inimicum qui saeviat usque ad mortem. Sed fac, usque ad mortem. Talem pone tibi inimicum qui saeviat usque ad mortem. Quid facturus est? Quod Judaei Stephano: sib poenam, illi coronam. Occisurus est te inimicus tuus quasi non moriturum, quasi semper victurum? Hoc tibi facturus est inimi
Abbreviated transcription (Latin):
gilẽ hereditatẽ illiꝰ ꝑuenires. Quod
gͦ alius sustinet ꝓpt̾ substantiã t̾re¬
nã: sustine tu ꝓpt̾ uitã eternã. Con¬
uincim᷑ enĩ certissima ratione: qͥa
ꝓpt̃ deũ possumꝰ qͥdẽ. sed nolumꝰ in¬
dere ei aliqͥd asꝑũ. nõ dicã uicem
reddere ausi sumꝰ. Quare hoc: Le
adhuc maiora quã ꝑtulimꝰ patram᷑.
Quod a nob̾ extorquet hominis timor.
aut forte inferior. uel leuẽ nob̾ con¬
tumeliã fecerit. quasi fere bestie sine
ulla patientia. ac sine aliqͣ dei con¬
tẽplatione consurgimꝰ. Et aut in p̾¬
senti nrãm inuriã uiindicamꝰ: aut
certe ad maiorẽ uicẽ reddendã nr̃m
animũ preparamꝰ. Quid ẽ hoc qͦd
tulit. pacient᷑ accepimꝰ⁊ qͣndo infe-
rior. nimio furore accendim᷑. Quia
patientiã p̃paremꝰ: et in omĩbꝰ ma
lis hominibꝰ medicoꝵ uices agere
studeamꝰ:⁊ nõ ipsos homines.sed ip
dant. pro malis. ut cito ad em̃dati¬

Expanded text:
gilem haereditatem ipsius pervenires? Quodgilem haereditatem ipsius pervenires? Quodergo alius sustinet propter substantiam terrenam, tu sustine propter uitam aeternam. conuincimur enim certissima ratione, quia propter deum possimus quidem, sed nolumus indere aliquid asperum, non dicam uicem reddere ausi sumus. quare hoc? ne adhuc maiora quam pertulimus patiamur. quod a nobis extorquet hominis timor, aequalis aut forte inferior uel leuem contumeliam fecerit, quasi fera bestia sine ulla patientia ac sine aliqua dei contemplatione consurgimus et aut in praesenti iniuriam nostram uindicamus aut certe ad maiorem uicem reddendam nostrum animum praeparamus. quid est hoc, quod, tulirior, nimio furore succendimur? Quod patientiam praeparemus et in omnibus et malis hominibus medicorum uices agare studeamus et non ipsos homines, sed ipdant, pro malis, ut cito ad emendati
Abbreviated transcription (Latin):
bet aliqͥd aduersũ te. relinque mu-
nus tuũ ante altare. ⁊ uade pͥus
reconciliari frĩ tuo.& tuẽ ueniens.
offeres munꝰ tuũ. At nos pugnas
habentes intrinsecus ⁊ dolos in cor¬
de uersantes.:⁊ quasi qͥ bonã consci-¬
entiã habeamꝰ. presumimꝰ accedere
ad altare: nõ timentes qͦd scriptũ ẽ.
Qui manducat ⁊ bibit indigne: in
diciũ sibi manducat ⁊ bibit. Sed
dic̃ aliqͥs. Grandis labor ẽ inimicos
diligere: ꝓ ꝑsecutoribꝰ supplicare.
Nec nos negamꝰ frs̃. Nõ parius qͥdẽ
labor est in hoc scło: sed grande erit
p̃miũ in futuro. ꝑ amorẽ enĩ homi¬
nis inimici. efficieris amicus dei Im¬
mo nõ solũ amicus. sed etiã filiꝰ. sic̃
facite his qͥ oder̃ uos: ut sitis filii pa¬
tris ur̃ĩ qui in celis est. Si te aliqͥs
uellet adoptiuũ filiũ facere. quomͦ¬
ei seruires: quas indignitates etiam
seruoꝵ eiꝰ. que seruicia durissima.
⁊ aliquotiens etiã turpissima susti¬
neres conuicia. ut ad cadiicã ⁊ fra¬

Expanded text:
nque ibi munus tuum ante altare et uade prius reconciliari fratri tuo et tunc ueniens offeres munus tuum. at nos pugnas habentes intrinsecus et dolos in corde uersantes, quasi qui bonam conscientiam habeamus, praesumimus accedere ad altare non timentes illud, quod scriptum est: qdicium sibi manducat et bibit . Sed dicit 205 aliquis: grandis labor est inimicos diligere, pro persecutoribus supplicare. Nec nos negamus, fratres, non parvus quidem labor est in hoc saeculo, sed grande erit praemium in futuro; per amorem enim unius hominis inimici efficieris amicus Dei, imo non solum amicus, sed etiam filius, sicut facite his qui vos oderunt; ut sitis filii Patris vestri, qui in coelis est . Si te aliquis vellet adoptivum filium facere, quomodo servires, quas indignitates etiam servorum ejus, quae servitia durissima, et aliquoties etiam turpissima sustineres convicia, ut ad caducam et fra
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectio p̃dicat᷑ occisi sũt : Siue
enĩ ds̃ ipse ꝑ se ipsũ miro mͦ quo
res tẽporales oꝑat᷑ eternꝰ. siue ꝑ suos
ministros ista faciat. ⁊ eadẽ ipsa
que ꝑ ministros facit. siue quedã
faciat etiã ꝑ martyrũ sp̃s. sic̃ ꝑ ho¬
mines adhuc in corpore constitutos:
liue omĩa ista ꝑ angłos. quibꝰ inui¬
sibilit᷑. incorporaltt᷑. inmutabilit᷑ im¬
ꝑat oꝑet᷑: ut que ꝑ martyres fieri di¬
cunt᷑. eis orantibꝰ tantũ ⁊ impetran¬
tibꝰ nõ etiã oꝑantibꝰ fiant: siue alia
istis. siue alia illis modis qͥ nullo mͦ
comp̃hendi a mortalibꝰ possũt: ei
tam̃ attestant᷑ hec fidei in qua car¬
nis in eternũ resurrectio p̾dicat᷑.¬

Expanded text:
 occisi sunt? Siue enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, quae per ministros facit, siue quaedam faciat etiam per martyrum spiritus, sicut per homines adhuc in corpore constitutos, siue omnia ista per angelos, quibus inuisibiliter, incorporaliter, inmutabiliter imperat, operetur, ut, quae per martyres fieri dicuntur, eis orantibus tantum et inpetrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeternum resurrectio praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Et omĩs sp̃s qͥ soluit iħm. ex dõ
nõ est. ⁊ hic ẽ antixp̃s. Richil gͦ cũ
husꝰmodi hominibꝰ cõmune sit cui¬
quã xp̃iano:. nulla cũ talibꝰ habeat᷑
societas. nullũq consortiũ. Nsit uni¬
serante detecti sũt: et in quibꝰ sacri¬
legiis uiuerent eoꝵdẽ confessione
pate factũ ẽ. Neniinẽ fallant discre-¬
tionibꝰ ciboꝵ : sordibꝰ uestiũ. uultu¬
ũq palloribꝰ. Non sut casta ieiunza.
que nõ de ratione uenzunt conti-¬
nentie. sed de arte fallatie. Hactenꝰ
nocuerint incauitis: hactenꝰ nocii¬
erint imꝑitis: post hec nullꝰ excu¬
sabilis erit lapsus: nec iã simplex
habendus ẽ sed ualde nequã atq
ꝑuersus: qͥ deinceps reꝑtus fuerit
nefando obstrictꝰ errore. Eccłasticũ
nõ inhibemꝰ sed etiã incitamꝰ st¬

Expanded text:
et omnis spiritus qui solvit Jesum, ex Deo non est; et hic est Antichristus . Nihil ergo cum hujusmodi hominibus commune sit cuiquam Christiano, nulla cum talibus habeatur societas, nullumque consortium. Prosit uniserante, detecti sunt, et in quibus sacrilegiis viverent, eorumdem confessione patefactum est. Neminem fallant discretionibus ciborum, sordibus vestium, vultuumque palloribus. Non sunt casta jejunia, quae non de ratione veniunt continentiae, sed de arte fallaciae. Hactenus nocuerint incautis, hactenus illuserint imperitis: post haec nullius excusabilis erit lapsus: nec jam simplex habendus est, sed valde nequam atque perversus, qui deinceps repertus fuerit nefando obstrictus errore. Ecclesiasticum non inhibemus, sed etiam incitamus
Abbreviated transcription (Latin):
te sublata nullus metus terreat
impios. nulla spes incitet scõs:
negent a. xp̃o uiuos ⁊ mortuos
iudicandos ut quos tantoꝵ
sacram̃toꝵ uirtute pͥnarint. doceant
in sole ⁊ luna colere xp̃m. ⁊ sub no¬
mine sp̃s scĩ ipsũ taliũ impietatũ
magistrũ adorare manicheũ. Ad cõ¬

Expanded text:
 sublata, nullus metus terreat impios, nulla spes incitet sanctos, negent a Christo vivos et mortuos judicandos: ut quos tantorum sacramentorum virtute privaverint, doceant in sole et luna colere Christum, et sub nomine Spiritus sancti ipsum talium impietatum magistrum adorare Manichaeum. C
Abbreviated transcription (Latin):
in suspectũ tibi puerũ seuire mo¬
liris. Non capit xp̃m regia tua.
nec mundi dñs potestatis tue scep¬
tri est contentꝰ angustiis. Quẽ in
iudea regnare nõ uis. ubiq regnat:
⁊ feliciꝰ ipse regnares. si eiꝰ imꝑio
subdereris. Cur sincero officio nõ
facis. qͦd subdola falsitate ꝓmittis:
Perge cũ magis. ⁊ uerũ regẽ sim¬
plicit᷑ adorando uenerare. Sed tu
iudaice sequatior cecitatis. nõ imi¬
taris gentiũ fidem: corq ꝑuersũ
ad crudeles conuertis insidias: nec
illũ occisurus quẽ metuis. nec illis
p̃cedentis obseqͥo. gauisi sũt gaudio
magno ualde. sic̃ eugłista narrauit.
U̾ intrantes domũ. inuener̾ puerũ
cũ maria matre eiꝰ:i ꝓcidentes ad

Expanded text:
in suspectum tibi puerum saevire moin suspectum tibi puerum saevire moliris. Non capit Christum regio tua, nec mundi Dominus potestatis tuae sceptri est contentus angustiis. Quem in Judaea regnare non vis, ubique regnat; et felicius ipse regnares, si ejus imperio ipse subdereris. Cur sincero officio non facis quod subdola falsitate promittis? Perge cum magis, et verum regem suppliciter adorando venerare. Sed tu, Judaicae sequacior caecitatis, non imitaris gentium fidem, corque perversum ad crudeles convertis insidias, nec illum occisurus quem metuis, nec illis praecedentis obsequio, gavisi sunt gaudio magno valde, sicut evangelista narravit; et intrantes domum, invenerunt puerum cu
Abbreviated transcription (Latin):
cursũ secũt᷑. existimantes se signi¬
ficatũ sibi puerũ iherusolimis in
cuitate regia reꝑturos. Sed cũ
eos hec opinio fefellisset: ꝑ uideoꝵ
scribas atq doctores qͦd sacra de
ortu xp̃i p̃nuntiauerat scriptura
Adicer⁊ ut gemino testimonio
bonfrmati. ardentiori fide expete¬
rent: quẽ ⁊ stelle claritas. ⁊ ꝓphe¬
tie manifestabat auctoritas. Plato
aũt diumo oraculo ꝑ responsa pon¬
tificũ: ⁊ declarata sp̃s uoce que
dicit. et tu bethleem t̃ra iuida ñ
es minima int̃ pͥncipes nida: ex
te enĩ exiet dux qͥ regat ppłm
meũ isrł: quã facile ⁊ quã conse¬
quens fuit. ut hebreoꝵ ꝓceres cre-¬
derent qͦd docebant. Sed apparet
illos carmalit cũ herode sapuisse:
⁊ regnũ xpi cõmune cũ huiꝰ mun¬
di potestatibꝰ estimasse . : ut ⁊ isti
tẽporalẽ sperarent diicẽ. et terre¬
nũ metueret ille consortẽ. Suꝑfluo
herodes timore turbaris: ⁊ frustra

Expanded text:
cursum sequuntur, existimantes se signicursum sequuntur, existimantes se significatum puerum Jerosolymis in civitate regia reperturos. Sed cum eos haec opinio fefellisset, per Judaeorum scribas atque doctores, quod sacra de ortu Christi praenuntiaverat Scriptura, didicerunt; ut gemino testimonio confirmati, ardentiori fide expeterent quem et stellae claritas et prophetiae manifestabat auctoritas. Prolato autem divino oraculo per responsa pontificum, et declarata spiritus voce, quae dicit: Et tu, Bethleem, terra Juda, non es minima inter principes Juda: ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel : quam facile et quam consequens fuit ut Hebraeorum proceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet illos carnaliter cum Herode sapuisse, et regnum Christi commune cum hujus mundi potestatibus aestimasse: ut et isti temporalem sperarent ducem, et terrenum metueret ille consortem. Superfluo, Herodes, timore turbaris, et frustra
Abbreviated transcription (Latin):
gione consistens. que spectandoꝵ
sẏderũ arte pollebat: signũ ul¬
ti pueri qͥ suꝑ omnẽ isrł esse
regnaturus acciꝑet. Noua eail
daritas apud magos stelle illustri¬
ous apparuit: ⁊ intuentiũ animos
ita admiratione sui splendoris im¬
pleuit: it nequaquã sibi crede¬
rent negligendũ. qͦd tanto nun-¬
tabat᷑ inditio. Preerat aũt siẽ
huc bethleem tota didicisset:iã
alam credituris gentibꝰ inferebat.
fr qͦd nondũ poterat humano elo¬
quio disseri: celo faciebat euange¬
ut cognoscibilis gentibꝰ fieret na¬
tiuitas saluatoris: ad intelligen¬
dũ tam̃ miraculũ signi potuer̃
magi etiã de antiqͥs balaam p̃-¬
nuntiationibꝰ cõmoneri: scientes
olim ẽẽ predictũ. ⁊ celebri memo¬
ria diffamatũ. Oriet᷑ stella ex ia¬
cob. ⁊ exsurget homo ex isrł. et
dominabit᷑ gentiũ. Tres itaq uiri
sulgore insoliti syderis diuinitus
mcitati. preuiũ micantis luminis

Expanded text:
egione consistens, quae spectandorum egione consistens, quae spectandorum siderum arte pollebat, signum nati pueri qui supra omnem Israel esset regnaturus, acciperet. Nova etenim claritas apud magos stellae illustrioris apparuit, et intuentium animos ita admiratione sui splendoris implevit, ut nequaquam sibi crederent negligendum, quod tanto nuntiabatur indicio. Praeerat autem, sicut huc Bethleem tota didicisset, jam illam credituris gentibus inferebat: et quod nondum poterat humano eloquio disseri, coelo faciebat evangeut agnoscibilis gentibus fieret nativitas Salvatoris, ad intelligendum tamen miraculum signi potuerunt magi etiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri, scientes olim esse praedictum et celebri memoria diffamatum: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel, et dominabitur gentium . Tres itaque viri, fulgore insoliti sideris divinitus incitati, praevium micantis luminis
Abbreviated transcription (Latin):
que ad salutẽ nrãm gesta sit̃t ẽ¬
brare:÷ uocante nos ad hane deu¬
tionẽ ipsa recurrentiũ tẽpoꝵ e
que nobis post diẽ in quo coeterꝰ
patri filiꝰ dei natꝰ ex uirgie est
breu interuallo epẏphanie inu¬
lit festũ ex apparitione dnĩ cone¬
cratũ. In quo fidei nr̃e magnum
p̃sidiũ ꝓuidentia diuina contitut
ut dũ sollẽpni ueneratione recolt̃
adorata in exordiis suis saluatoris
infantia. ꝑ ipsa originalia docum¬
ta ꝓbaret᷑ ueri in ipso hominis u¬
ta natura. Hoc ẽ enĩ quod iustiti¬
cat impios : hoc ẽ quod ex peccat¬
ribus fac̃ scõs. si in uno dño nrõ¬
iħu xp̃o ⁊ uera deitas. ⁊ uera cri¬
dat᷑ humanitas. Peitas qua ante
omĩa scł̃a in forma dei equalis et
patriꝰ. humanitas qua nouissims
diebꝰ in forma serui unitꝰ est ho¬
mini. Ad roborandã gͦ hanc fidẽ
que contra om̃s p̃muniebatt᷑ er¬
rores. ex magna factũ est diuis
pietate consilii: ut gens
in longuqua orientalis plage p¬

Expanded text:
quae ad salutem nostram gesta sunt celebrare: vocante nos ad hanc devotionem ipsa recurrentium temporum lege, quae nobis post diem in quo coaeternus Patri Filius Dei natus ex Virgine est, brevi intervallo Epiphaniae intulit festum, ex apparitione Domini consecratum. In quo fidei nostrae magnum praesidium providentia divina constituit, ut dum solemni veneratione recolitur adorata in exordiis suis Salvatoris infantia, per ipsa originalia documenta probaretur veri in ipso hominis orta natura. 123 Hoc enim est quod justificat impios, hoc est quod ex peccatoribus facit sanctos, si in uno eoDeitas, et vera credatur humanitas: Deitas, qua ante omnia saecula in forma Dei aequalis est Patri; humanitas, qua novissimis diebus in forma servi unitus est homini. Ad roborandam ergo hanc fidem, quae contra omnes praemuniebatur errores, ex magna gestum est divini pietate consilii, ut gens in longinqua Orientalis plagae r
Abbreviated transcription (Latin):
in fide ⁊ ueritate. ꝓsit omĩbꝰ hodi¬
erna festiuitas: ⁊ ex testimonio ma¬
infestate saluatoris infantie. confes¬
sio catholica muniat᷑: ⁊ nature
nr̃e carnẽ in xp̃o negantiũ anate¬
matizet᷑ impietas. De qua nos beatꝰ
ioħ̃es apłs nõ dubio sermone p̃mo¬
nuit dicens. Bmĩs sp̃s qͥ confitet᷑¬

Expanded text:
et veritate, prosit omnibus hodierna festivitas, et ex testimonio manifestatae Salvatoris infantiae confessio catholica muniatur, et naturae nostrae carnem in Christo negantium anathematizetur impietas; de qua nos beatus Joannes apostolus non dubio sermone praemonuit, dicens: Omnis spiritus qui confitet
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiã ueteri testam̃to sacrilege
impietatis sue dementiã confuta¬
ri.ꝵ tam̃ in furiosis indaciis ꝑsis¬
tentes. eccłam dei deceptionibꝰ sus
ꝑturbare nõ desinunt. hoc mi¬
seris quos illaqueare potuerunt
suadentes. ut negent a dño iħti
xp̃o humanã naturã uere. esse
susceptã:ͥ negent eũ uere ꝓ mun¬
di salute crucifixũ: negent de
eiꝰ latere lancea uulnerato san¬
guinẽ redẽptionis ⁊ aquã fluxisse
baptismatis : negent eũ sepultũ.
ac die tercia suscitatũ: negent
eũ in conspectu discipłoꝵ ad con¬
sedendũ in dextera patris sui

Expanded text:
sed etiam veteri Testamento sacrilegam sed etiam veteri Testamento sacrilegam impietatis suae dementiam confutari. Et tamen in furiosis mendaciis persistentes, Ecclesiam Dei deceptionibus suis perturbare non desinunt: hoc miseris quos illaqueare potuerint persuadentes, ut negent a Domino Jesu Christo humanam naturam vere esse susceptam; negent eum vere pro mundi salute crucifixum; negent de ejus latere lancea vulnerato sanguinem redemptionis et aquam fluxisse baptismatis; negent eum sepultum, ac die tertia suscitatum; negent eum in conspectu discipulorum ad considendum in dexte
Abbreviated transcription (Latin):
erit suꝑfusa uiolat᷑. nec radioꝵ solis
nitorẽ quẽ corporeã creaturã esse¬
nõ dubiũ ẽ. loca ulla sordentia uel
cenosa contaminant: qͥd illiꝰ sem¬
pit̾ne ⁊ incorporee lucis essentiã
potuit qualibet sui qualitate pol¬
luere. que se ei quã ad imaginẽ
suã condidit sociando creature pu¬
rificationẽ p̃stitit. maculã nõ re¬
cepit.⁊ sic sanauit uulnera in¬
firmitatis. ut nulla pateret᷑ dãp¬
na uirtutis: Quod diuine pieta¬
tis magnũ ⁊ in effabile sacram̃¬
tũ. qͥa om̃bꝰ sanctarũ scriptura
isti de quibꝰ loquimͣ aduersarii
ueritatis lege̾ ꝑ moẏsen datam.
⁊ inspirata diuinitꝰ ꝓpħarũ oracula
paginas quedã auferendo et quedã
inserendo uiolarunt: confingentes
falsitatis. qͥbꝰ erroris sui comm̃ta
munirent: ⁊ decipiendoꝵ m̃tibꝰ
mortiferũ uirus infunderent. Uide¬
bant enĩ sibi uniuersa obsistere.
omia reclamare: ⁊ nõ solũ nouo

Expanded text:
erfusa fuerit, violatur, nec radiorum solis erfusa fuerit, violatur, nec radiorum solis nitorem, quem corpoream esse creaturam non dubium est, loca ulla sordentia vel coenosa contaminant: quid illius sempiternae et incorporeae lucis essentiam potuit qualibet sui qualitate polluere? quae se ei, quam ad imaginem suam condidit, sociando creaturae purificationem 126 praestitit, maculam non recepit; et sic sanavit vulnera infirmitatis, ut nulla pateretur damna virtutis. Quod divinae pietatis magnum et ineffabile sacramentum, quia omnibus sanctisti, de quibus loquimur, adversarii veritatis, legem per Mosen datam et inspirata divinitus prophetarum oracula paginas, quaedam auferendo et quaedam inserendo violaverunt: confingentes falsitatis, quibus erroris sui commenta munirent, et decipiendorum mentibus mortiferum virus infunderent. Videbant enim sibi universa obsistere, omnia reclamare, et non solum novo,