comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
repleuerunt eam positã in aquis multis
sius diuitiis: Sidonii. cartaginienses.
greci & alii qui de diuersis gentib co¬
fluebant adeam: maxime eꝰgiptii. sicut
in sub sequentib habet᷑. Semen nili mes¬
sis Ruminis fruges eiꝰ Iste uersiculus con¬
structione eget: istaq ÷ concatenatio¬
ł rugeseiꝰ id  tiri. semen nili flumitus. &
mẽssis eiꝰ semen nili fluminis Terra
cananeorũ in quorũ medio tiorũ ciuitas
posita est: infertilis est Terra aut̃ egipti.¬
orũ qua nilus fluuius irrigat fertilissi¬
ma est: & abundans admodũ frugibus
Idesq transiebant mare negotiatotestȩ¬
torum. & emebant abegiptiis frum̃tũ
faba. ordeũ. linũ. & cȩtera quȩ illa t̾ra
ꝓfert. tantes econtra aurũ angentũ ꝑal¬
bte & huimodi precia. & hoc quod
ducit qđ egiptii seminabant illi sume¬
bant & messis egiptiorũ. fructus ce esca
illorum erat: & facta est negonatio
gentiũ. om̃s gentes quȩ incicumitu

Expanded text:
repleverunt eam positam in aquis multis repleverunt eam positam in aquis multis suis divitiis? Sidonii, Carthaginenses, Graeci et alii qui de diversis gentibus confluebant ad eam: maxime Aegyptii, sicut in subsequentibus habetur. « Semen Nili, messis fluminis fruges ejus. » Iste versiculus constructione eget, istaque est concatenatio: Fruges ejus, id est, Tyri, semen Nili fluminis, et messis ejus semen Nili fluminis. Terra Chananaeorum in quorum medio Tyrorum civitas posita est, infertilis est. Terra autem Aegyptiorum quam Nilus fluvius irrigat, fertilissima est, et abundans admodum frugibus. Ideoque transibant mare negotiatores Tyrorum, et emebant ab Aegyptiis frumentum, fabam, hordeum, linum, et caetera quae illa terra profert: dantes e contra aurum, argentum, pallia, et hujusmodi pretia. Et hoc est quod dicit, quod Aegyptii seminabant illi sumebant, et messis Aegyptiorum fructus et esca illorum erat. « Et facta est negotiatio gentium, » omnes gentes quae in circuitu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possunt ululare. s homines qui it
illis consistunt. Ingreco aꝑtius dicit᷑
U lulate naues cartaginis. qui consueue¬
ratis uenire ad tyꝰrũ negotiationis
causa Cartago colonia fuit tyriis: qr
abipsis constructa e de ipsi eamin
unde uenire consueuerat uobis aurũ ułutã
uegotiatio de t̾ra cethim reuelatũ esteis
Cechim ꝓ grecia posuit. sicut leginꝰ in libro
mach abeorũ de alexandio magno: quia
egressus est de t̾ia cechim id: degrecia¬
ẜ t̃ quid reuelatũ est cartaginiensibus:
A grecis uastatam. eẽ. tẏrum De gretia
nanq ueniebant negotiatores adtyrũ:
sicut & de diuersis gentib & ciuitatib
Dumq illi reuerterentur in patriam
qui estis negotiatio sidonis. qr abipsis
edificata ÷ illorũ ciuitas. ipsiq sidonu
sepe ueniebant causa negotiandi adty¬
ru. Hor ꝓpħhȩ ⁊ ad habitatores tynsio
c&e hos quod sequitur: transfretantes mare
Qui fuerunt isti trans fretantes mare. &

Expanded text:
non possunt ululare: sed homines qui in non possunt ululare: sed homines qui in illis consistunt. In Graeco apertius dicitur: Ululate, naves Carthaginis, qui consueveratis venire ad Tyrum negotiationis causa. Carthago colonia fuit Tyriis, quia ab ipsis constructa est, et ipsi eam inunde venire consueverat vobis aurum, vel vestra negotiatio. « De terra Cethim revelatum est » eis. Cethim pro Graecia posuit, sicut legimus in libro Machabaeorum de Alexandro Magno, quia egressus est de terra Cethim, id est, de Graecia. Et quid revelatum est Carthaginensibus a Graecis? Vatatam esse Tyrum. De Graecia namque veniebant negotiatores ad Tyrum, sicut et de diversis gentibus et civitatibus. Dumque illi reverterentur in patriam,qui estis negotiatio Sidonis, quia ab ipsis aedificata est illorum civitas, ipsique Sidonii saepe veniebant causa negotiandi ad Tyrum. Vox prophetae est ad habitatores Tyri, sicut et hoc quod sequitur: « transfretantes mare. » Qui fuerunt isti transfretantes mare, et
Abbreviated transcription (Latin):
der magnꝰ cũ ꝑgeret ad capiendã egiptũ
diuisit partem exercitꝰ sui ibi contia tyrũ.
ut coȩquarent illã t̾rȩ. ce ñ potuerunt
Iile aut subugata egipto. ueniens cũ popło
ȩthiopũ & diuersarũ gentiũ: iuit in siluã
& succidit arbores. addux̃q ad mare. & umn¬
pleuit illud tam ex lapidib quã arhorib &
humo. ut siccis pedib posset uenire ad ciuita¬
tem. qđ x fecit Om̃sq cȩpit qui inciuitate
erant: & ipsam subuertit Honloquit᷑ aut̃
de ista destructione ꝓpħa: sed de illa quã
nabuchodonosor ad impleuit. Quare aut̃
hoc ei euenit: hȩc ÷ causa. Cũ ierłm capta
ẽȩt a chaldeis temporib sedechiȩ. & popł
eiꝰ in captiuitatẽ ductus. templũq diritũ:
insultauit tyrus uastationi eiꝰ Idõq quia
gauisa est de tribulatione illius fecit ei
dns similit᷑ mittens suꝑ eã nabuc hodo¬
nosor. & prȩdix̃ ei ꝑ ꝓpħam mala: quȩ
futura illi erant. Ululate nauesmaris.
Metaphorice loquitur ꝓpħa: quia naues

Expanded text:
der Magnus cum pergeret ad capiendam Aegyptum, et divisit partem exercitus sui ibi contra Tyrum, ut coaequarent illam terrae, et non potuerunt. Ille autem, subjugata Aegypto, veniens cum populo Aethiopum et diversarum gentium, ivit in sylvam et succidit arbores, adduxitque ad mare, et implevit illud tam ex lapidibus quam arboribus et humo: ut siccis pedibus posset venire ad civitatem, quod et fecit. Omnesque cepit qui in civitate erant, et ipsam subvertit. Non loquitur autem de ista destructione propheta, sed de illa quam Nabuchodonosor adimplevit. Quare autem hoc ei evenit? Haec est causa. Cum Hierusalem capta esset a Chaldaeis temporibus Sedeciae, et populus ejus in captivitatem ductus, templumque dirutum, insultavit Tyrus vastationi ejus. Ideoque quia gavisa est de tribulatione illius, fecit ei Dominus similiter, mittens super eam Nabuchodonosor. Et praedixit ei per prophetam mala, quae futura illi erant. « Ululate, naves maris. » Metaphorice loquitur propheta: quia naves
Abbreviated transcription (Latin):
ctam sumat de hostib suis Dicit enim
beatꝰ ieronimꝰ. quia quocunq se uerte¬
rint. iudicium dĩ non effugient. Et
quomodo aꝑiuntur illi fenestrȩ: Quia
ubiq uidet. & ubiq piesens ad est:
more nrõ loquitur. Ds enĩ omp̃s quan¬
dopeccatores ñ puuit : udet᷑. ec̃. ab¬
sens. Quando ꝑcutit illos. tunc uidet᷑
illis appximare & concutientur fun-¬
damenta t̾rȩ luxta historiã hȩc omĩa
implebuntur. q t̃rȩ motus magnus
erit. Allegorice aut̃ ꝑfundamenta
t̾rȩ. principes istuis scłi intelliguntur
qui t̾rene uiuunt. Similit̃ ꝑterram.
homines t̃renis reb inhȩrentes. Agia¬
tione agitabit᷑ t̾ra: id ÷ cõmotionẽ mo¬
uebitur. uł ipsa t̾ra uł habitatores eꝰ.
In momento enĩ. om̃ia transibunt ab ea
s Et grauabit eã iniquitas sua. Terra non
potest iniquitatẽ agere: Iniquitate gͦ
t̾renorũ hominũ grauabitur t̾ia: ut
non resurgat id ÷ ut nonsit iã ampliꝰ¬

Expanded text:
ctam sumat de hostibus suis. Dicit enim ctam sumat de hostibus suis. Dicit enim beatus Hieronymus: Quia quocunque se verterint, judicium Dei non effugient. Et quomodo aperiuntur illi fenestrae? Quia ubique videt, et ubique praesens adest: in ore nostro loquitur. Deus enim omnipotens quando peccatores non punit, videtur esse absens. Quando percutit illos, tunc videtur illis approximare. « Et concutientur fundamenta terrae. » Juxta historiam haec omnia implebuntur, quia terrae motus magnus erit. Allegorice autem per fundamenta terrae, principes istius saeculi intelliguntur qui terrene vivunt. Similiter per terram, homines terrenis rebus inhaerentes. « Agitatione agitabitur terra » id est, commotione movebitur, vel ipsa terra vel habitatores ejus. In momento enim omnia transibunt ab ea. « Et gravabit eam iniquitas sua. » Terra non potest iniquitatem agere. Iniquitate ergo terrenorum hominum gravabitur terra, « ut non resurgat, » id est, ut non sit jam ampliu
Abbreviated transcription (Latin):
nalit̃ uiuis. & t̾ienis reb totis conatib
inseruis: formido ueniet suꝑte hec
uerba possurit ñ incongrue tam ad tem¬
pora apłorũ ł marcyrum: quam etiã
ad tẽpora antixp̃i referri. Temporibus
enim quando ꝑsecutio eminus contra
xp̃ianos exorta est: erant multixpĩam
imꝑfectiad huc infide. qui metu torm̃¬
torum dicebant intra semet ipsos. Quia
gͦ ista ꝑsecutio sic nos urget. negabo. xp̃m
tantũ uerbis: &e postea agã poenitentiã
Alit̃ enim euadere non possum. Sed hoc dicens:
p̃timore cadebat infoueã negationis. Et
dũ poenitentiã uellet agere: instigante
diabolo perimebatur a ꝑsecutoribus
Et tunc de fouea ruebat in laqueũ ȩt̃nȩ
damnationis. Sic erit: & temporibus
antixp̃i. Quia cataractȩ de excelsis aꝑtȩ
sunt: id ÷ decęlis Cataractȩ grece: la¬
tine dicuntur fenestiȩ Et quar aꝑtȩ
sunt illȩ fenestix: It ds̃ omp̃s uindi¬

Expanded text:
naliter vivis, et terrenis rebus totis conatibus naliter vivis, et terrenis rebus totis conatibus inservis: formido veniet super te. Haec verba possunt non incongrue tam ad tempora apostolorum vel martyrum, quam etiam ad tempora Antichristi referri. Temporibus enim quando persecutio eminus contra Christianos exorta est, erant multi Christiani imperfecti adhuc in fide, qui metu tormentorum dicebant intra semetipsos: Quia ergo ista persecutio sic nos urget, negabo Christum tantum verbis: et postea agam poenitentiam. Aliter enim evadere non possum. Sed hoc dicens prae timore cadebat in foveam negationis. Et dum poenitentiam vellet agere, instigante diabolo perimebatur a persecutoribus. Et tunc de fovea ruebat in laqueum aeternae damnationis. Sic erit et temporibus Antichristi. « Quia cataractae de excelsis apertae sunt, » id est, de coelis. Cataractae Graece, Latine dicuntur fenestrae. Et quare apertae sunt illae fenestrae? Ut Deus omnipotens vindi
Abbreviated transcription (Latin):
b exequi. Audiuimus etiam głam iusti.
uł specialit̾ głamdiũ: qui est uia & ueritas.
uł generalit głam omium iustorũ. & di¬
xi. Secretũ meũmͥ: secretũ meũ michi
Nemͥ. Uox ꝓpħȩ. Acsi diceret aliis uerbis
Scio quidem suo: quod non possum dicere
Et qr ñ possũ dicere: uemͥ. Cũ uidisset
ꝓpħa &e intellexisset sp̃u incõprehensi¬
bilia tormenta reꝓborum & głam in¬
effabilem iustorũ: ce non potuisset ea
prȩ magnitudine sui neq ore ꝑferre
neq scribere: quȩ sicut apłs dicit tan¬
ta erunt. qualia oculus non uidit nec
auris audiuit. nec in cor hominis ascen¬
derunt: dixit prȩ dolore He michi:
qr ñ sum dignus ꝓferre quȩ uidi ł iꝑ¬
uaricantes preuaricati sunt sub audis
impii: leges dĩ Preuaricati ÷ transgre¬
di Transgredi aut̃ est: ultra ire. Uor p¬
phȩ de reꝓbis. Formido est tinor.
Fouea fossa laqueus: runa. Dicit gͦ p¬
pha O qui habitator es trȩ id ÷ qui car¬

Expanded text:
bus exsequi. Audivimus etiam gloriam justi, bus exsequi. Audivimus etiam gloriam justi, vel specialiter gloriam Domini, qui est via et veritas, vel generaliter gloriam omnium justorum. Et dix» Vox prophetae. Ac si diceret aliis verbis: Scio quidem, scio: quod non possum dicere. Et quia non possum dicere, vae mihi. Cum vidisset propheta et intellexisset spiritu incomprehensibilia tormenta reproborum et gloriam ineffabilem justorum, et non potuisset ea prae magnitudine sui neque ore proferre, neque scribere quae sicut Apostolus dicit, tanta erunt, qualia oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, dixit prae dolore: Vae mihi, quia non sum dignus proferre quae vidi. « Praevaricantes praevaricati sunt, » subaudis impii legem Dei. Praevaricari est transgredi. Transgredi autem est ultra ire. Vox prophetae de reprobis. Formido est timor. Fovea: fossa, laqueus, ruina. Dicit ergo propheta: O qui habitator es terrae, id est, qui car
Abbreviated transcription (Latin):
remanserint: laudabunt dñm cũ glori.¬
ficatꝰ fuerit. & hinnient de mari id est
de hoc mundo subaudis liberati. HoN
quod illi hinnient sicut equi. sed sicut illi
exultantes hinniunt: ita & ii qui reman.¬
serint. uocem lȩticiȩ emittent : Ppt̃ hoc
glorificate dñm in doctrinaurã Et min
sulis maris: nom̃ diuĩ subaudis p̃dicate.
A finib t̾rȩ: laudes audiuimꝰ Nox electoꝵ
indie iudicii. Qui sunt fines t̾rȩ: Patri
t̾ra finib & t̾minis suis consistit. & sine illis sta:¬
re ñ ualet: ita mundus iste doctrina & meri.¬
tis illorũ consistit. In ebreo enĩ ab alis t̾re
laudes audiumꝰ. ut beatꝰ ieronimꝰ dicto: ba¬¬
betur. Alȩ t̾rȩ scĩ intelligendi sunt: qui
de t̾renis ad cȩlestia. de caducis ad mansu-
ra ce ꝑpetua euolant. Dicent enĩ electi
des tuas & magnitudinẽ tuã qui nobis
semꝑhec prȩdixerunt: inuitantes nos ad
hȩc &e monentes tuã uoluntatẽ totis uin-¬

Expanded text:
remanserint, « laudabunt Dominum cum gloriremanserint, « laudabunt Dominum cum glorificatus fuerit, et hinnient de mari, » id est de hoc mundo, subaudis liberati. Non quod illi hinnient sicut equi, sed sicut illi exsultantes hinniunt, ita et hi qui remanserint, vocem laetitiae emittent. « Propter hoc glorificate Dominum in doctrina vestra. « Et in insulis maris nomen Domini, » subaudis praedicate. « A finibus terrae laudes audivimus. » Vox electorum in die judicii. Qui sunt fines terrae? Patriterra finibus et terminis suis consistit, et sine illis stare non valet: ita mundus iste doctrina et meritis illorum consistit. In Hebraeo enim ab alis terrae laudes audivimus ut beatus Hieronymus dicit habetur. Alae terrae sancti intelligendi sunt, qui de terrenis ad coelestia, de caducis ad mansura et perpetua evolant. Dicent enim electi des tuas et magnitudinem tuam, qui nobis semper haec praedixerunt, invitantes nos ad haec et monentes tuam voluntatem totis viri
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm: quȩ ÷ umbilicus t̾rȩ. Multi autu.¬
mantes dicunt. qđ dñs suꝑ monte̾ oliueti
sedebit. ex quo ascendit ad cȩlos Non des-¬
cendet ꝙͣ in t̾ram: sed in spacio istius aeris
sedebit inntibe contia montẽ oliueti. con¬
stipatꝰ agminib ce uirtutib cȩlorũ IN
nube ascendit. & in nube iterũuemet sic̃
dictũ ÷ abangłis. sic ueniet quẽ ad modii
uidistis eũ euntẽ incęlũ Et ipse dñs ꝑ se¬
met ipsũ dicit: & tunc uidebunt filiũ
hominis: uenientẽ in nubib. & qui ante
uenit humilis: tunc ueniet cũ potestate
magna uindicare se de hostib suis. Quomͦ
si paucȩ oliuȩ remanserint: & racemi po-¬
st collectionem. Hȩc ad sub sequentia ꝑti¬
nent. & loquitur ꝓpħa de electis dicens
Quia sicut pauci racemi remanent finita
uindemia: sic pauci remanebunt ȩlecti
indie iudicii. Hon in suo numiem pauci:
sed ad cõparationẽ rephorũ: hi uero qui

Expanded text:
Hierusalem, quae est umbilicus terrae. Multi autuHierusalem, quae est umbilicus terrae. Multi autumantes dicunt, quod Dominus super montem Oliveti sedebit, ex quo ascendit ad coelos. Dcendet ergo in terram, sed in spatio istius aeris sedebit in nube contra montem Oliveti, constipatus agminibus et virtutibus coelorum. In nube ascendit, et in nube iterum veniet, sicut dictum est ab angelis: « Sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum . » Et ipse Dominus per semetipsum dicit: « Et tunc videbunt Filium hominis venientem in nubibus . » Et qui ante venit humilis, tunc veniet cum potestate magna vindicare se de hostibus suis. « Quomodo si paucae olivae remanserint, et racemi post collectionem. » Haec ad subsequentia pertinent, et loquitur propheta de electis dicens: Quia sicut pauci racemi remanent finita vindemia, sic pauci remanebunt electi in die judicii. Non in suo numero pauci, sed ad comparationem reproborum. Hi vero qui
Abbreviated transcription (Latin):
qu̾are dicit uanitatis qr quicquid tran¬
sit & mutabile÷ uanitas est luxta qđ
sapientia dicit Uanitas uanitatũ. &
omĩa uanitas. Clamor erit suꝑ uino
in plateis ¶ A atria grecũ nomen est :
& dr̃ a latitudine. Quid gͦ ꝑ plateam
isto in loco intelligendum est. nisi illi
qui platitudinẽ istius scłi uagantur:
Inde & ipsa ueritas dicit. Lata e spatiosa
uia est. quȩ ducit ad ꝑditionẽ Uinũ in
hoc loco significat rorem: quia illi qui
ebrii suntꝰ. errant & insaniunt Heni-¬
ente gͦ die extremi iudicii: clamorerit
in illis. qui t̃renis curis & desideri is de-¬
seruiunt. suꝑ suũ ertorẽ: quia dum¬
Relicta ÷ inurbe solitudo. Quod iã diximus
de una ciuitate suꝑius: hoc etiã dicendũ ÷
hȩc erunt in medio t̾rȩ. Quid erit in medio
trȩ : Idõ erit solitudo inurbe: hoc ÷ in hoc
mundo. quia hȩc erunt oꝑe ad impleta in
medio t̾rȩ quȩ actenꝰ dicta sunt. uidelicet
qr dñs mutabit t̾ram. In medio t̾iȩ dicit in

Expanded text:
 quidquid transit et mutabile est vanitas est, juxta quod Sapientia dicit: « Vanitas vanitatum, et omnia vanitas . » « Clamor erit super vino in plateis. » Platos Graecum nomen est, et dicitur a latitudine. Quid ergo per plateam isto in loco intelligendum est, nisi illi qui per latitudinem istius saeculi vagantur? Unde et ipsa Veritas dicit: « Lata et spatiosa via est, quae ducit ad perditionem . » Vinum in hoc loco significat errorem, quia illi qui ebrii sunt, errant et insaniunt. Veniente ergo die extremi judicii, clamor erit in illis qui terrenis curis et desideriis deserviunt super suum errorem, quia dum« Relicta est in urbe solitudo. » Quod jam diximus de una civitate superius, hoc etiam dicendum est haec erunt in medio terrae. » Quid erit in medio terrae? « Ideo erit solitudo in urbe, » hoc est in hoc mundo, quia haec erunt opere adimpleta in medio terrae quod hactenus dicta sunt, videlicet quia Dominus mutabit terram. In medio terrae dicit in
Abbreviated transcription (Latin):
nistros uidelicet ancixp̃i. & factionũ fraudi-¬
umq eiꝰ fautores & cooꝑatores qui infir-¬
mis ac t̾renis mentib impio dominantur
imꝑio. quos dubium non est.ẽẽ ꝑtturos.
uixta qđ in hominib qui contra eccłam
exarserunt factũ. ẽẽ. dinoscitur. Et notan¬
dũ qđ non ait aꝑte suꝑ om̃s regest̃re. sicut
nec suꝑ om̃em militiam celi: secd absolute
uisitabit inquid dñs suꝑ miliciã celi. & suꝑ
reges tre: qr non de generali omĩũ sed de spe-¬
ciali quorundam hominũ angłorumq ma¬-¬
lorumq deiectione: dicta intelligantur.
Et erubescet luna & confundecur sol: &e hoc
intẽpore uisitationis complebitur id ÷ in
die iudicii Prubescet luna. id: tabescet.
Nunquid ita erubescet luna & confundet᷑
sol ut cactant de cȩlo: Non. Sed qualit̃ hoc
faciec dñs: manifestat cũ dicit Statim aut̃
post tribulationẽ dierũ illorũ sol obscura

Expanded text:
nistros videlicet Antichristi, et factionum fraudnistros videlicet Antichristi, et factionum fraudumque ejus fautores et cooperatores, qui infirmis ac terrenis mentibus impio dominantur imperio: quos dubium non est esse perituros. Juxta quod in hominibus qui contra Ecclesiam exarserunt factum esse dignoscitur. Et notandum, quod non ait aperte: Super omnes reges terrae. Sicut nec super omnem militiam coeli; sed absolute: Visitabit inquit Dominus super militiam coeli, et super reges terrae: quia non de generali omnium sed de speciali quorumdam hominum angelorumque malorumque dejectione dicta intelliguntur. « Et erubescet luna, et confundetur sol. » Et hoc in tempore visitationis complebitur, id est, in die judicii. Erubescet luna, id est, tabescet. Nunquid ita erubescet luna, et confundetur sol ut cadant de coelo? Non. Sed qualiter hoc faciet, Dominus manifestat cum dicit: « Statim autem post tribulationem dierum illorum sol obscura
Abbreviated transcription (Latin):
acdeinde adicere. &erit indie illa idest
in die iudicii iisitabit dñs suꝑ illũ & su¬
dinem illius qui ill ĩ imitati sunt: ce clau¬
det illos incarcerẽ ȩt̾ni supplicii. Quod
aut̃ dictũ est suꝑius uisttabit dñs suꝑ
miliciam cęli in excelso: ita est intelligen.¬
dũ ħ isitabit dñs suꝑ miliciam cęli iN
excelso. mittendo angłm de celis qui ho.¬
minẽ peccati. filiũ ꝑditionis qui eleuatur
atꝰ gregorius: ꝑ michaelẽ archangłm
fore arbitrat᷑ ł intelligit Hisitabitur gͦ
suꝑ miliciã celi. cũ ꝑimetur antixpistus.
qr & illo interempto uirtus sp̃uum ma¬¬
lignorũ qui eũ in ostensis signis menda¬¬
cũ iuuerant: infirmata cessabitur. Po-¬
test & ipse ñ sine ratione int̾ miliciam
celi deputari : ꝓ eo quod se non solũ suꝑ om̃s
angłos. uerum etiã suꝑ omẽm diuinȩ ma¬¬
iestatis celsitudinẽ exaltare pͣsumet Hisita¬
bitur & suꝑ reges trȩ qui sunt suꝑ t̾ram. mi¬

Expanded text:
ac deinde adjicere: « Et erit in die illa, » id est ac deinde adjicere: « Et erit in die illa, » id est in die judicii « visitabit Dominus super illum, et sudinem illius qui illum imitati sunt: « et claudet illos in carcerem » aeterni supplicii. Quod autem dictum est superius: Visitabit Dominus super militiam coeli in excelso, ita est intelligendum: Visitabit Dominus super militiam coeli in excelso, mittendo angelum de coelis, qui hominem peccati, filium perditionis qui elevatur atus Gregorius per Michaelem archangelum fore arbritratur vel intelligit. Visitabitur ergo super militiam coeli, cum perimetur Antichristus: quia et illo interempto virtus spirituum malignorum, qui eum in ostensis signis mendacii juverant, infirmata cassabitur. Potest et ipse non sine ratione inter militiam coeli deputari, pro eo quod se non solum super omnes angelos, verum etiam super omnem divinae majestatis celsitudinem exaltare praesumet. Visitabitur et super reges terrae qui sunt super terram, mi
Abbreviated transcription (Latin):
tius huiꝰ scłi temporib assignatur. quȩ alt̾na
dierũ ac noctiũ uicissitudine multiplican.¬
tur: quã futuri cessantib horarũ discursi.¬
h exit dñs sc̃s inlucẽ sempit̾nã. & impu
mittentur intenebras exteriores.Ideoq
recte scienctũ: quia qui nunc infernalium
tenebrarũ carcere tenentur. post multos
huiꝰ scłi labentis dies uisitabuntur: in
illa utiq hora in qua om̃s qui in monum̃.¬
tis sunt audient uocẽ filii dĩ. & ꝓcedent
qui bona fecerunt in resur rectionẽ uitȩ
Qui uͦ mala egerunt in resur rectionem
uidicii. Hud usq sensus: & dicta egregii
doctoris bedȩ Potest & scđm quod quidã
dicunt ordo ẽẽ. prȩposterꝰ. ut postquã
dixit ꝓpħa paulosuꝑius non adiciet ut
resurgat. de illis loquens qui temporib
antixpi fidẽ scȩ trinitatis negantes
mortui fuerant ante quam ille aduõ int̾fici¬
atur: debuit subiungere & post multos
dies int̾fectionis antxpi uisitabuntur:

Expanded text:
hujus saeculi temporibus assignatur, quae alterna dierum ac noctium vicissitudine multiplicantur, quam futuri cessantibus horarum discursibus, erit Dominus sanctis in lucem sempiternam, et impii mittentur in tenebras exteriores . Ideoque recte sciendum, quia qui nunc infernalium tenebrarum carcere tenentur, post multos hujus saeculi labentis dies visitabuntur: in illa utique hora, in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem Filii Dei. « Et procedent qui bona fecerunt in resurrectionem vitae, qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii . » Hucusque sensus et dicta egregii doctoris Bedae. Potest et secundum quod quidam dicunt ordo esse praeposterus, ut postquam dixit propheta paulo superius, non adjiciet ut resurgat, de illis loquens, qui temporibus Antichristi fidem sanctae Trinitatis negantes mortui fuerint antequam ille a Domino interficiatur: debuit subjungere: Et post multos dies interfectionis Antichristi visitabuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
apłos in linguis igneis. & ceperunt loqͥ
magnalia dĩ Audientes hoc iudei qui
dñm morti tradiderant: erubuerunt
de peccatis suis. quod dnm̃ ac dm̃ suũ
damnassent. & poenitentia ducti dixe-¬
runt ad apłos. Quid faciemꝰ uiri fratres:
Et petrus ad illos. Poenitentiam inquit
agite. & bapticetur in nomine dñi iħi
unusquisq urm̃. Impletumq est illud
quod hic dicitur. Cum uideritis filios
urõs apłos ineos effectos scĩficantes nom̃
meũ: erubescetis de scelerib urĩs. & con¬
fundemini suꝑ uris errorib. Et scĩficabt̃¬

Expanded text:
os in linguis igneis, et coeperunt loqui magnalia Dei . » Audientes hoc Judaei qui Dominum morti tradiderant, erubuerunt de peccatis suis, quod Dominum ac Deum suum damnassent, et poenitentia ducti dixerunt ad apostolos: « Quid faciemus, viri fratres? » Et Petrus ad illos: « Poenitentiam, inquit, agite, et baptizetur in nomine Domini Jesu unusquisque vestrum. » Impletumque est illud quod hic dicitur: « Cum videritis filios vestros apostolos meos effectos sanctificantes nomen meum, erubescetis de sceleribus vestris, et confundemini super vestris erroribus. » « Et sanctificab
Abbreviated transcription (Latin):
noctis: ecce curbatio & non sub sistet ex
enttꝰ illius. Hȩo ÷ pars illorũ qui uasta¬
uerunt nos: & pars diripientiũ nos ꝓ
gto se illis. Quȩ suit etgo pars assi riorũ
qui uastauerunt om̃em isrł: & qui bona illoꝵ
sibi diripuerunt: ut inpuluerẽ redigerent᷑
atq fauillam. consumpti abigne sp̃uali. He¬

Expanded text:
noctis: « ecce turbatio » snoctis: « ecce turbatio » sercitus illius. « Haec est pars illorum qui vastaverunt nos, et pars diripientium nos. » git se illis. Quae fuit ergo pars Assyriorum qui vastaverunt omnem Israel, et qui bona illorum sibi diripuerunt? Ut in pulverem redigerentur atque favillam, consumpti ab igne spirituali.
Abbreviated transcription (Latin):
Sennacherib & exertt illius quẽ de diuersis
gentib congregauerat ꝑquẽ uoluit delere
popłm dñi minatur sermo ꝓpheticus
Hȩ. id÷ ȩt̃nam damnationẽ & ȩt̾nũ suppli¬
cium: Cum tanta enĩ multitudine uenie¬
bat. ut sonus exercituũ cõparari possit so¬
nitui maris qđ alonge resonat: aut etiam
sontcui aquarũ multarũ Sonabunt popłi
subaudis uenientes cũ sennacherib: sicut
sonitꝰ aquarũ inundantiũ Et increpabit
eũ id÷ sennacherib dnm̃ tantorum
exercituũ. & fugiet ꝓcul: de ierłm in
hoc mundo. sicut puluis montiũ a facie
uenti Honne increpauit eũ dñs quando
om̃em exercitũ illius int̾fecio. prȩt̾ decẽ
uiros. Nonne sicut puluis est raptꝰ de
ierłm. quando cũ paucissimis uiris fa¬
eit inniniuen: Nonne de hoc mundo tĩ
⁊ raptꝰ. quando insperate int̾fectus est a
filiis suis: Sequitur Intempore uesꝑi
subaudis noctis id÷ in extrema parte

Expanded text:
Sennacherib et exercitui illius quem diversis Sennacherib et exercitui illius quem diversis gentibus congregaverat, per quem voluit delere populum Domini: minatur sermo propheticus Vae, id est aeternam damnationem et aeternum supplicium. Cum tanta enim multitudine veniebat, ut sonus exercituum comparari posset sonitui maris quod a longe resonat, aut etiam sonitui aquarum multarum. « Sonabunt populi, » subaudis, venientes cum Sennacherib, « sicut sonitus aquarum inundantium. Et increpabit eum, » id est Sennacherib, dominum tantorum exercituum, « et fugiet procul » de Jerusalem in  vel de hoc mundo, « sicut pulvis montium a facie venti. » Nonne increpavit eum Dominus, quando omnem exercitum illius interfecit, praeter decem viros? Nonne sicut pulvis est raptus de Jerusalem, quando cum paucissimis viris fugit in Niniven? Nonne de hoc mundo non est raptus, quando insperate interfectus est a filiis suis. Sequitur: « In tempore vesperi, » subaudis noctis, id est extrema parte
Abbreviated transcription (Latin):
plan taueris uineam tuã optimam
sorech. degenerabit. & in die maturitatis
cum quȩsieris fructus plantationis tuȩ
id ÷ uuas optimi generis. erit ibi labrusca
Etmane inquit id÷ in ȩxordio messis. semen
tuũ florebit. Hoc duplicit̃ potest intelligi
Inflore quidem uidebit᷑ tͥ species salutis. ẽẽ.
in eo. sed antequã ꝑueniat ad maturitatẽ
consumet᷑ aherugine Uł mane id÷ ante
tempus florebit sementuũ. idõq ad matu¬
ritatẽ non ueniet. qđ non uidemꝰ ex illis
seminib quȩ cito oriuntur. Unde & sequit᷑
Ablata est messis in die hȩreditatis. hoc ÷ cũ
debuisset inhorreũ condi ablata est: uł ab
hostib ł eo modo quo supra diximꝰ. Et do¬
lebit grauiter: hoc ÷ suꝑ ablatis messibus
Uȩ mułtitudimi popłorum multorũ: subaudis
uenientiũ cũ sennacherib contra popłm
meũ ut multitudo maris sonantis. & tumul¬
tus turbarũ. sicut sonitꝰ aquarũ multariĩ

Expanded text:
plantaveris vineam tuam optimam plantaveris vineam tuam optimam Soreth, degenerabit, et in die maturitatis cum quaesieris fructus plantationis tuae, id est uvas optimi generis, et erit ibi labrusca. « Et mane, » inquit, id est, in exordio messis « semen tuum florebit. » Hoc dupliciter potest intelligi. In flore quidem videbitur tibi species salutis esse in eo, sed antequam perveniat ad maturitatem, consumetur ab aerugine. Vel mane, id est ante tempus florebit semen tuum, ideoque ad maturitatem non veniet, quod videmus ex istis seminibus quae cito oriuntur. Unde et sequitur: « Ablata est messis in die haereditatis, » hoc est, cum debuisset in horreum condi, ablata est vel ab hostibus, vel eo modo quo supra diximus. « Et dolebit graviter, » hoc est, super ablatis messibus. « De multitudine populorum multorum, » subaudis venientium cum Sennacherib contra populum meum, « ut multitudo maris sonantis, et tumultus turbarum, sicut sonitus aquarum multarum. »
Abbreviated transcription (Latin):
dereliquisti dm̃ saluatorem tuũ qui te
liberauit de egipto. & qui tibi gentes fe¬¬
rocissimas suã fortitudine subiugauit.
Propterea plantabis plantationẽ fidelem:
& germen alienũ seminabis htbeatus
ieronimꝰ dicit. hoc expressius &ecũ yronia
⁊ legendũ Et est sensus. Quia gͦ tu oblita
es dĩ saluatoris tui. & fortis ad iutoris tui
nones recordata o plebs isrł decẽ tribuũ.
num ꝓpterea plantationem fidelem &
ñ potius alienũ semen seminare debes.
quod hostis assirius comedat: Non plan¬
tabis ꝓpt̾ hoc plantationẽ fidelem: Plan.¬
tatio fidelis est: quando quilibet plan-¬
tat & excolit uineam. & ipse fructum
eiꝰ colligit. Plantatio uero infidelis est
& germen alienũ: quando qđ seminatur
non colligitur ab illo qui seminauit. s
hostes diripiunt illud: Indie plantatio¬
nis tuȩ labrusca: & mane semĩ tuũ flo¬
rebit. Aosi diceret. Quia oblita es dĩ sal-¬
uato ris tui: hoscapies fructus. Cum

Expanded text:
dereliquisti Deum Salvatorem tuum qui te dereliquisti Deum Salvatorem tuum qui te liberavit de Aegypto, et qui tibi gentes ferocissimas sua fortitudine subjugavit. « Propterea plantabis plantationem infidelem, et germen alienum seminabis, » ut beatus Hieronymus dicit, hoc expressius, et cum ironia est legendum. Et est sensus: Quia ergo tu oblita es Dei Salvatoris tui, et fortis adjutoris tui non es recordata, o plebs Israel decem tribuum: num propterea plantationem fidelem, et non potius alienum semen seminare debes, quod hostis Assyrius comedat. Non plantabis propter hoc plantationem fidelem. Plantatio fidelis est, quando quilibet plantat et excolit vineam, et ipse fructum ejus colligit. Plantatio vero infidelis est et germen alienum, quando quod seminatur non colligitur ab illo qui seminavit, sed hostes diripiunt illud. « In die plantationis tuae labrusca et mane semen tuum florebit. » Ac si diceret: Quia oblita es Dei Salvatoris tui, hos capies fructus: Cum
Abbreviated transcription (Latin):
suarũ. Hon respiciet lucos & delubra subaudis
homo: qui relictus fuerit de decem tribubus.
Luci sunt loca nemorosa & opaca. in quib ꝓpt̾
amoenitatẽ collocabant idola sua. & om̃em
delectationem & uoluptatẽ: ante idolorum
aras exercebant. Quare aut̃ delubra dicant᷑.
suꝑius dictũ est. In die illa subaudis ueni¬
entib assiriis & uastantib non solũ damas-¬
cũ sed etiam t̾ram decem tribuũ derelictȩ
abhabitatorib suis: sicut aratra& segetes
quȩ derelicte sunt a facie filiorũ israhel.
Hoc non contia cdamascũ loquitur: sed contͣ
decem trib quȩ uocabantur israhelitȩ.
Et dicit quia sicut uenientib olim filiis is-¬
rł. amorrei relictis aratris fugerunt:
ita quoq ipse decem trib uenientib assi-¬
riis fugient. a quarũ facie quondam
fugerant alienȩ gentes Et eris deserta õ
plebs decem tribuũ: quia oblita es dĩ sal¬¬
uatoris tui. Ista inquit patieris oisrł: ꝙr

Expanded text:
suarum. « Non respiciet lucos et delubra, » subaudis suarum. « Non respiciet lucos et delubra, » subaudis homo, qui relictus fuerit de decem tribubus. Luci sunt loca nemorosa et opaca, in quibus propter amoenitatem collocabant idola sua, et omnem delectationem et voluptatem ante idolorum aras exercebant. Quare autem delubra dicantur, superius dictum est. « In die illa, » subaudis venientibus Assyriis et vastantibus non solum Damascum, sab habitatoribus suis: « sicut aratra et segetes, quae derelictae sunt a facie filiorum Israel. » Hoc non contra Damascum loquitur, sed contra decem tribus quae vocabantur Israelitae. Et dicit, quia sicut venientibus olim filiis Israel Amorrhaei relictis aratris fugerunt: ita quoque ipsae decem tribus venientibus Assyriis fugient, a quarum facie quondam fugerant alienae gentes. « Et eris deserta, » o plebs decem tribuum, « quia oblita es Dei Salvatoris tui. » Ista, inquit patieris, o Israel, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pauci remanserunt qui tantũ modo t̾rã
excolerent. & maxima parsincirenet
trans lata est : quȩ ÷ regio ultra egiptu
Indie illa subaudis cũ defecerit aduitoriũ
damasci a decemtribub. inclinabitur
homo ad factorem suũ. & cȩtera: Hoc de
reliquiis decem tribuum dr̃. quȩ postqͣm
maxima pars popłi captiuata ⁊ in assiri.¬
os ꝓpt̾ idola quȩ colebant. unũ in dan
alterũ in bethel. e echiȩ regis lite ris
commonite: conuersȩ suntꝰ ad eultũ dĩ.
& ad templũ dñi quod erat in ierosolimis
uenerunt. sicut liber paralipomenon
narrat: relinquertes idola quȩ fecerant
mnanꝰ eorum. & quȩ oꝑati sunt digiti eoꝵ
Et hoc ÷ quod dicit. cum deleta fuerit
damascus abassiriis. & siri inquib fi¬¬
duciam suã decem trib positam habe¬
bant: tunc homo qui relictus fuerit
exipsis decem tribub inclinabitur. &
conuertetur ad factorem suũ dm̃ omni.¬
potentem: & amplius non ad orabit oꝑa manuũ

Expanded text:
pauci remanserunt qui tantummodo terram pauci remanserunt qui tantummodo terram excolerent, et maxima pars in Cyrenem translata est, quae est regio ultra Aegyptum. « In die illa, » subaudis cum defecerit adjutorium Damasci a decem tribubus, « inclinabitur homo ad factorem suum, » et caetera. Hoc de reliquiis decem tribuum dicitur, quae postquam maxima pars populi captivata est in Assyrios propter idola quae colebant, unum in Dan alterum in Bethel, Ezechiae regis litteris commonitae: conversae sunt ad cultum Dei, et ad templum Domini quod erat in Hierosolymis venerunt: sicut liber Paralipomenon narrat: relinquentes idola quae fecerant manus eorum, et quae operati sunt digiti eorum. Et hoc est quod dicit cum deleta fuerit Damascus ab Assyriis, et Syri in quibus fiduciam suam decem tribus positam habebant: tunc homo qui relictus fuerit ex ipsis decem tribubus inclinabitur, et convertetur ad factorem suum Deum omnipotentem, et amplius non adorabit opera manuum
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas: attenuabit᷑ gła iacob. siria uideli-
cet & damascus. in quib gloriabat᷑ & ha-¬
bebat fiduciam. Et pinguẽdo eius marcescet.
hoc ÷ fortitudo fiduciȩ̃ quã habebat iN
siris deficiet. Quidam codices habent pin¬
gues carnes eiꝰ: sed melius est ut doctores
tradunt pinguedo legendũ. ꝑ quã intelligi¬
tur refugiũ ac fortitudo: quam decẽ trib
habebant insiris. Et erit sicut congregans
inmesse qđ restiterit. & brachium̃ eius
spicas leget: & cȩtera quȩ secuntur usq
in cacuminib fructus eius. Tresquidem
dat comparationes: sed unꝰ ÷ in illis sensꝰ
Sicut inquit rarissimȩ remanent spicȩ post
terga metentiũ. & sicut paucissimi rema¬
nent racemi qui a remanendo dicuntur
post uindemiatores. & sicut paucȩ rema-¬
nent oliuȩ post excussionẽ oleȩ: ita paucis¬
simi remanehunt in damasco & in tota
siria. uenientib assiriis primũ: acdein¬
de chaldeis. Ham sub captiuitate assiria

Expanded text:
civitas: « attenuabitur gloria Jacob, » Syria videlicet civitas: « attenuabitur gloria Jacob, » Syria videlicet et Damascus, in quibus gloriabatur et habebat fiduciam. « Et pinguedo ejus marcescet, » hoc est, fortitudo fiduciae quam habebat in Syriis deficiet. Quidam codices habent, pingues carnes ejus: sed melius est ut doctores tradunt pinguedo legendum, per quam intelligitur refugium ac fortitudo, quam decem tribus habebant in Syriis. « Et erit sicut congregans in messe quod restiterit, et brachium ejus spicas leget, » et caetera quae sequuntur usque « in cacuminibus fructus ejus. » Tres quidem dat comparationes, sed unus est in illis sensus. Sicut, inquit, rarissimae remanent spicae post terga metentium, et sicut paucissimi remanent racemi qui a remanendo dicuntur post vindemiatores, et sicut paucae remanent olivae post excussionem oleae: ita paucissimi remanebunt in Damasco et in tota Syria, venientibus Assyriis primum, ac deinde Chaldaeis. Nam sub captivitate Assyria
Abbreviated transcription (Latin):
sensus. Tanta erit ibi solitudo. ut nec
insidiator timidus sit: sed sine timore
pascentur ibi. Aroer regio est ꝓuintiȩ
siriȩ: habens plurimas ciuitates. Int̾¬
pretatur aut aroer mirica quȩ ÷ arbor
infructtiosa. & nascitur in desertis lo¬¬
cis atq salsuginosis. Aesi diceret Sicut
mirica quȩ  arbor infructuosa nascit᷑
insolitudine. ita in solitudine & sine
fructu erunt uniuersi siri Et cessabit
ad utoriũ subaudis damasci ab ephrau
& regnũ a damasco subaudis cessabit.
qr ult̾ra non regnabit ut prius. Et erunt re
est qualem głam habebit isrł dũ in capti¬
uitatem dũcetur. quia mn dõ s in homi ne
posuit spem suã. talem habebunt & siri
qui eis ꝓmictebant auxilium: ut sepa¬
rarent illos a timore dei. quod & fecerunt
Ambo enĩ incaptiuitatẽ ducti sunt: & illi cr isti
ẜt erit in die illa subaudis cũ siria uastata fu¬
erit abassiriis. & damascus desierit esse

Expanded text:
sensus: Tanta erit ibi solitudo, ut nec sensus: Tanta erit ibi solitudo, ut nec insidiator timendus sit, sed sine timore pascentur ibi. Aroer regio est provinciae Syriae, habens plurimas civitates. Interpretatur autem Aroer myrica est, quae est arbor infructuosa, et nascitur in desertis locis atque salsuginosis. Ac si diceret: Sicut myrica, quae est arbor infructuosa, nascitur in solitudine: ita in solitudine et sine fructu universi Syri. « Et cessabit adjutorium, » subaudis Damasci « ab Ephraim, et regnum a Damasco, » subaudis, cessabit: quia ultra non regnabit ut prius. « Et erunt rest, qualem gloriam habebit Israel, dum in captivitatem ducetur, quia non in Deo sed in homine posuit spem suam: talem habebunt et Syri qui eis promittebant auxilium, ut separarent illos a timore Dei, quod et fecerunt. Ambo enim in captivitatem ducti sunt et illi et isti. « Et erit in die illa » subaudis cum Syria vastata fuerit ab Assyriis, et Damascus desierit esse
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitate destructionemq sui Edamas¬
cũ gͦ ciuitatẽ regiã. debemꝰ intelligere
om̃em ꝓuinciam siriȩ quȩ similit̾ uasta¬
ta est. Int̾pretatur aut̃ damasctis sangui.¬
nem effundens: siue sanguis cilicii. Euan¬
tũ adlitteram ꝑtinet sanguinẽ fundens
recte potest appellari: qr ibi sanguis
abel fusus est a chain. Quantũ uẽro ad
istos ꝑtinet. sanguinẽ fundens siue
sanguis cilicii int̾pretatur: qr homi¬
cide erant multumq sanguinem fun¬
dentes. poenitentiam deb̾uerant agere
qđ signat᷑ ꝑciliciũ. Sed qm̃ hoc noN
fecerunt: in captiuitatẽ & dep̃clationẽ
inigrauerunt. Poce damascus desinet
ẽẽ. ciuitas subaudis potentissima: & erit
sicut aceruus lapidũ in rumna Sed po¬
stquam euersa fuerit abassiriis. dereli¬
ae subaudis ab hominib ciuitates aroer
gregib erunt subaudis in pascua. & reqͥ.¬
ẽscẽnt ibi in ipsis scilicet pascuis greges
ouiũ: & nonerit qui exterreat. Et est

Expanded text:
captivitatem destructionemque sui. Per Damascaptivitatem destructionemque sui. Per Damascum ergo civitatem regiam, debemus intelligere omnem provinciam Syriur autem Damascus sanguinem fundens, sive sanguis cilicii. Quantum ad litteram pertinet, sanguinem fundens recte potest appellari, quia ibi sanguis Abel fusus est a Cain . Quantum vero ad istos pertinet, sanguinem fundens sive sanguis cilicii interpretatur: quia homicidae erant multumque sanguinem fundentes, poenitentiam debuerant agere: quod signatur per cilicium. Sed quoniam hoc non fecerunt, in captivitatem et depraedationem migraverunt. « Ecce Damascus desinet esse civitas, » subaudis potentissima, « et erit sicut acervus lapidum in ruina. » Sed postquam eversa fuerit ab Assyriis. « Derelictae, » subaudis ab hominibus, « civitates Aroer gregibus erunt, » subaudis in pascua, « et requiescent ibi, » in ipsis scilicet pascuis greges ovium: « et non erit qui exterreat. » Et est
Abbreviated transcription (Latin):
paucissimi remanent racemi post uinde¬
miatores: ita ex multitudine moab pau¬¬
ci remanebunt uenientib hostibus
Quod uero dicit intrib annis auferet᷑
gła moab: duplicit̾ potest intelligi
Di̾ximus suꝑius. quia ꝓphetia ista contͣ
philisteos & moabitas. mortuo achar
exquo ꝓpħa ista dixit cepit dirigi.
& potest intelligi quod tcio annõ post
mortem achar ab assiriis moabitȩ sint
uastati. Ꝙ ÷ sensus. Sicut mercennarius
expectat solis occubitum. & dieb ac nocꝰ¬
tib finẽ oꝑis sui prestolatur ut statutã
mercedem accipiat: sic post tres annos
moab abassiri is delebitur. Potest &e de¬
babilonica captiuitate intelligi. quod
post captã ierłm t̾cio anno a chaldeis
uastanda sit: uł quod intra tres annos
nulla ei danda sit requies OHIS DA-
ciȩ. quam conlidit eliezer se. ruus
abrahȩ. Cuius rȩx rasin quia decẽ ttib semꝑ
prebebat auxiliũ ad debellandũ iudã: ic

Expanded text:
paucissimi remanent racemi post vindepaucissimi remanent racemi post vindemiatores, ita ex multitudine Moab pauci remanebunt venientibus hostibus. Quod vero dicit « in tribus annis auferetur gloria Moab, » dupliciter potest intelligi. Diximus superius, quia prophetia ista contra Philistaeos et Moabitas, mortuo Achaz, ex quo propheta ista dixit coepit dirigi. Et potest intelligi quod tertio anno post mortem Achaz ab Assyriis Moabitae sint vastati. Et est sensus: Sicut mercenarius exspectat solis occubitum, et diebus ac noctibus finem operis sui praestolatur, ut statutam mercedem accipiat: sic post tres annos Moab ab Assyriis delebitur. Potest et de Babylonica captivitate intelligi, quod post captam Hierusalem tertio anno a Chaldaeis vastanda sit: vel quod intra tres annos nulla ei clausa sit requies. CAPUT XVvinciae, quam condidit Eliezer servus Abrahae. Cujus rex Rasin, quia decem tribubus semper praebebat auxilium ad debellandum Judam, idc
Abbreviated transcription (Latin):
erit cum apparuerit qđ laborauit moab
suꝑ excelsis suis. id ÷ in montib & tectis.
ingrediet᷑ ad scã sua id ÷ ad idola quȩ puta-¬
bat. ẽẽ. scã ut obsecret: & non ualebit subau¬
dis in eis inuenire auxiliũ. Maxima enĩ
miseria est: nec in his quos semꝑ uenerata
est habere subsidium. Aduenientib siqui.¬
dem assiriis atq chaldeis. ascendit moab
adidola sua quȩ antea uenerabatur. & qͦꝵ
ꝓtectione sꝑabat se defendere abhostib.
sed non ꝑfuĩt ei: quia insensibilia erant
Tunc enim apparuit: quia uanitatem
colebat. Hoc uerbũ quod locutus : dñs
ad moab id ÷ contra moab: extunc. sub¬¬
audis ex quo creatus ÷ moab. & dñsait
Moabitȩ & ammanitȩ non intrabunt in
ȩccłam meã Uł extunc. id÷ exantiquo
tẽpore ex quo in prȩsentia sua ista desti-¬
nauit. & nunc locutus ÷ dñs dicens
Intrib annis quasi anni mercennari i
& cȩtera Sensus huiusmodi est. Sicut

Expanded text:
erit, cum apparuerit quod laboravit Moab erit, cum apparuerit quod laboravit Moab super excelsis suis, » id in montibus et tectis, « ingredietur ad sancta sua, » id est ad idola, quae putabat esse sancta, « ut obsecret, et non valebit » subaudis in eis invenire auxilium. Maxima enim miseria est, nec in his quos semper venerata est, habere subsidium. Advenientibus siquidem Assyriis atque Chaldaeis, ascendit Moab ad idola sua quae antea venerabatur, et quorum protectione sperabat se defendere ab hostibus: sed non profuit ei, quia insensibilia erant. Tunc enim apparuit quia vanitatem colebat. « Hoc verbum quod locutus est Dominus ad Moab, » id est contra Moab, « ex tunc » subaudis, ex quo creatus est Moab. Et Dominus ait: Moabitae et Ammonitae non intrabunt in Ecclesiam meam. Vel ex tunc, id est, ex antiquo tempore ex quo in praesentia sua ista destinavit, et nunc locutus est Dominus, dicens: « In tribus annis quasi anni mercenarii, » et caetera. Sensus hujusmodi est: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
te ł flere te faciam. sicut ego te defleo: ꝗm̃
intelliguntur chaldei & assirii predato¬
res. qui uindemiã & messem & omĩa bona
illoꝵ sibi diripuerunt. Et auferet᷑ lȩticia
& exultatio de carmelo. & inuineis noti
exultabit neq iocundabit sub audis moab
sicut prior uindemiator. Carmelus mons
⁊ fertilissimꝰ int̾ fenicẽ & palestinã immi¬
nens ptholomaidi. in quo helias orauit:
& ponitur sȩpe in scriptura sacra ꝓ omĩ
fertilitate:. Auferetur inquit omĩs lȩticia
de carinelo. id ÷ omĩs fertilitas suꝑquam
letabantur moabitȩ: auferet᷑ abeis. Hinum
intorculati non calcabit subaudismoabita.
uocẽ calcantiũ abstuli id÷ celeuma: quod
cantare consueuerant tempore uindemiȩ.
contritionẽ moab. Suꝑ hoc inquit id÷
ꝓpt̃ destructione moab sicut cichara so¬
nat. sic sonabit sensus & intellectus meus
admo ab plangendo. & uisceramea suie

Expanded text:
te, vel flere te faciam sicut ego te defleo, « qute, vel flere te faciam sicut ego te defleo, « quintelliguntur Chaldaei et Assyrii praedatores, qui vindemiam et messem et omnia bona illorum sibi diripuerunt. « Et auferetur laetitia et exsultatio de Carmelo, et in vineis non exsultabit neque jucundabit, » subaudis Moab, sicut prior vindemiator. Carmelus mons est fertilissimus inter Phoenicen et Palaestinam imminens Ptolemaidi, in quo Helias oravit . Et ponitur saepe in Scriptura sacra pro omni fertilitate. Auferetur, inquit, omnis laetitia de Carmelo, id est, omnis fertilitas super quam laetabantur Moabitae, auferetur ab eis. « Vinum in torculari non calcabit, » subaudis Moabita; « vocem calcantium abstuli, » id est celeuma, quod cantare consueverant tempore vindemiae. contritionem Moab. Super hoc, inquit, id est, propter destructionem Moab, « sicut cythara sonat, » sic sonabit sensus et intellectus meus ad Moab plangendo, « et viscera mea » sive
Abbreviated transcription (Latin):
tib dominabantur: exciderunt flagella eiꝰ
idest habitatores sabamã occiderunt usq
adiazer ciuitatẽ ꝑuenerunt ipsi domitu
gentiũ. errauerunt indeserto: lustrantes
uniuersã t̾ram moabitarũ Quia dixerat
suꝑus sabama uineã. ẽẽ: seruauit meta.¬
phoram: subiungens flagella. Similit̃ etiã
seruauit metaforam dicens. ꝓpagines eius
relictȩ sunt : transier̃ mare. Quis audiuit
unquã huic simile. ut ꝓpagines uinearũ
transirent mare: ꝓpagines intellige fugi¬¬
tiuos filios eius. qui tranfierunt mare: dum
ducerentur in babilonẽ derelicti adõ Suꝑ
hoc plorabo infletu iarer uineã sabama
Uox ꝓpħȩ plangentis magnitudinẽ uastitatis
urbium. nobilium quondã moabitarũ
Suꝑ hoc inqͥt id ÷ suꝑ uastitatẽ urbiũ moab
plorabo. & infletũ iater plorabo etiam
uineam sabama. In ebriabote lacrima
mea õ esebon & eleale: id ÷ ualde plorabo

Expanded text:
tibus dominabantur, « exciderunt flagella » ejus, tibus dominabantur, « exciderunt flagella » ejus, id est habitatores Sabama occiderunt, « usque ad Jazer » civitatem « pervenerunt » ipsi domini gentium « erraverunt in deserto: » lustrantes universam terram Moabitarum. Quia dixerat superius Sabama vineam esse, servavit metaphoram, subjungens flagella. Similiter etiam servavit metaphoram, dicens: « progagines ejus relictae sunt, transierunt mare. » Quis audivit unquam huic simile, ut propagines vinearum transirent mare? Propagines intellige fugitivos filios ejus, qui transierunt mare, dum ducerentur in Babylonem derelicti a Deo. « Super hoc plorabo in fletu Jazer vineam Sabama. » Vox prophetae plangentis magnitudinem vastitatis urbium nobilium quondam Moabitarum. Super hoc, inquit, id est, super vastitatem urbium Moab, plorabo, et in fletu Jazer, plorabo etiam vineam Sabama. « Inebriabo te lacryma mea, » o « Esebon et Eleale, » id est, valde plorabo