comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onem .i. circuicisionẽ. Canes appellat iudeos
& malos oꝑarios. eosq appellat concisionem. id÷¬
citcũcisionẽ. Quia consuetudo eiꝰ ẽ. iudeos ap¬
pellare ⁊ circũsionẽ. ⁊ gentiles preputiũ. Ideo
gͦ appellat eos canes. qr sic̃ canis pͥmũ latrat ac
deinde mordet. ita illi loquendo latrabant et
seducendo aꝑe mordebant. Al ali oꝑarii erant:
qr male suadebant eis oꝑari dicentes. Non
potestis saluari ꝑ baptismũ nisi circumcidami¬
n.sic̃ lex p̃cipit: ql scriptũ est. masculus ciuꝰ

Expanded text:
os, et malos operarios eosdem appellat circumcisionem, quia consuetudo ejus est Judaeos appellare circumcisionem, et gentiles praeputium. Ideo ergo appellat eos canes, quia sicut canis latrat ac deinde mordet, ita illi loquendo oblatrabant, et seducendo aspere mordebant. Mali operarii erant, quia male suadebant eis operari, dicentes: Non potestis salvari per baptismum, nisi circumcidamini, sicut lex praecipit , quia scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
apłin quiad uos ame mittit᷑. uł quẽ uos elegistis
de ur̃is in apłm mittendo illũ ad me &e. mi¬
nistrum necessitatis meȩ ⁊ desidii mei. qr mͥ iam
posito in carcere ministrat quȩ uecessaria sunt.
& insuꝑ p̃dicationi insistit. Apłm aut̃ illum
uocat. qr ab illo missus est. Om̃is enĩ qͥ mittitua.

Expanded text:
 qui ad vos a me mittitur, vel quem vos de vestris elegistis in apostolum mittendo illum ad me. Et ministrum necessitatis meae, et desiderii qui mihi jam posito in carcere ministrat quae necessaria sunt, et insuper praedicationi insistit. Apostolum autem illum vocat, quia ab illo missus est. Omnis enim qui mittitur
Abbreviated transcription (Latin):
letificare sua p̃sentia. Beatus apłs dolebat. de in¬
firmitate &pafroditi. sed si ille ab luce migrasset. ⁊¬
suꝑ tristiciam infirmitatis haberet tristiciam
mortis eius:uł qr ipse uinculis strictus tenebat᷑
si contigisset epafroditũ mori qͥ ei necessaria ꝓcu¬
rabat suꝑ tristiciam uinculoꝵ. haberet tristiciã

Expanded text:
tis ejus haberem. Beatus Apostolus dolebat de infirmitate Epaphroditi. Sed si ille ab hac luce migrasset, super tristitiam infirmitatis haberet tristitiam mortis ejus. Vel quia ipse in vinculis astrictus tenebatur, si contigisset Epaphroditum mori, qui ei necessaria procurabat, super tristitiam vinculorum haberet tri
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ subiecisti: quȩ etiã filio dei homini domina¬
ri uoluisti: Et est sensus Ne glorieris ultra:
qm̃ nos iam surreximꝰ. qͥ tuã amaritudinem
q̃ndoq sentiuumꝰ: Et qͥd tͥ ꝓfuit : mors maligna:
qd̵ głabaris: Ecce qͥ ꝑ te transier̃: regnabunt
in ȩt̾na uita: felices cũ xp̃o. qͥ te suꝑauit. U bi
est mors stimulus tuuis: Sic uident᷑ hec u̾ba

Expanded text:
 subjecisti, qua etiam Filio Dei homini facto dominari voluisti; et est sensus: Ne glorieris ultra, quoniam nos jam resurreximus, qui tuam amaritudinem quandoque sensimus. Et quid tibi profuit, o mors maligna, quod gloriabaris? Ecce qui per te transierunt regnabunt in aeterna vita felices cum Christo qui te superavit. Ubi est, mors, stimulus tuus? Sic videntur haec verba
Abbreviated transcription (Latin):
pta Sedm hunc sensũ dr̃ xp̃s finis eẽ legis:
ñ consũptio s cõpletio ⁊ consũmatio legis ⁊ ꝓpħar̃.
ad iusticiã om̃i homini credenti: Completio legis &

Expanded text:
s finis esse legis, non consumptio, sed completio et consummatio legis et Prophetarum, ad justitiam omni credenti. Completio legis et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanserit in inqͥtate sua: combustioni ęt̾ni supli¬
cii subiacebit. Hec enim combustio ñ erit. nisihis
in quacunq die conu̾sus fuerit peccator uita uiuet
ce ñ moriet᷑. Postꝗ̃ sufficient̃ increpauit eos. ter¬
ruit. ac ꝑcussit: blandiendo iter̃ alloquit̃ eos ne
desꝑatos reddet: sed tam̃ ineq in om̃ib ad ulatur.
loquimur. Quia ñ babuit unde eos ad presens
laudaret: laudat eos de spe futura ꝙ̃ habebat ib
illis. quasi dic̾et. Non dicimꝰ hoc. ueluti putantes
uos spinis plenos: sed tim̃tes ne tales efficiamini.
Melius est enim uos u̾bis t̾reri: quã ut rebus dole¬
atis. Optima quęq oꝑa de uob̾ confidimꝰ ur̃ȩq
saluti ꝓficua. quãuis ita loquam᷑. Nam qd̾ suꝑius
diximꝰ de reproba t̾ra & combustioni ꝓxima: non
de uob̃ hoc diximꝰ. qr meliora de uob credimꝰ. Redux̃

Expanded text:
manserit in iniquitate sua, combustioni aeterni supplicii subjacebit. Haec enim combustio non erit nisi his in quacunque die conversus fuerit peccator, vita vivet, et non morietur. Postquam sufficienter increpavit eos, terruit ac percussit, blandiendo iterum alloquitur eos, ne desperatos redderet; sed tamen neque in omnibus adulatur, nuti, tametsi ita loquimur. Quia non habuit unde eos ad praesens laudaret, laudat eos de spe futurorum quam habebat de illis, quasi diceret: Non dicimus hoc veluti putantes vos spinis plenos, sed timentes ne tales efficiamini. Melius est enim vos verbis terreri, quam de rebus doleatis. Optima quaeque opera de vobis confidimus, vestraeque saluti proficua: quamvis ita loquamur. Nam quod superius diximus de reproba terra et combustionibus proxima, non de vobis hoc diximus, quia meliora d
Abbreviated transcription (Latin):
rens suis cultorib a quib excolit᷑. uł sibimet ipsi
accipit benedictionẽ uitȩ ȩt̃nȩ. uł habundantia
uirtutũ ut ferat fructus trigesimos. sexagesimos.
parit̃q centesimos. Nichil enim oportuniꝰ fide
ꝑfecta in filiũ dei: cum uita optima. Proferens gͦ
apłs hoc exemplum de anima storenti in uirtutib
deiq benedictione digna : mox subiunx̃ aliud para¬
digina de illa quȩ suam negligit. salutẽ. dum fre¬
quent̃ imbrẽ cȩlestis doctrinȩ posset suscipere.
Proferens autem spinas ac tribulos: reproba est
& in alecto ꝓxima. Pen spinas &e tribulos: punctiões
peccatoꝵ possumꝰ intellig̾e. qͥb pungitur anima.
De qͥb: adȩ dñs dixit. Terra tua spinas ac tribulos
germinabit tͥ: i. caro tua punctiones peccatoꝵ
de aculeos uicioꝵ ꝓferet tibi. Siue ꝑ spinas &e
cribulos. curas suꝑfluas sollicitudinesq huius scłi
debemꝰ accipe: de quib dñs dicit in eugłio. Curȩ¬

Expanded text:
edicatoribus, a quibus excolitur, sive sibimetipsi accipit benedictionem vitae aeternae, vel abundantiam virtutum, et refert fructus tricesimos, sexagesimos, pariterque, centesimos. Nihil enim opportunius fide perfecta fidelium Dei cum vita optima. Proferens ergo Apostolus hoc exemplum de anima florente in virtutibus, Deique benedictione digna, mox subjunxdigma de illa quae suam negligit salutem, dum frequenter imbrem coelestis doctrinae posset suscipere. Proferens autem spinas et tribulos, reproba est et maledictioni proxima. Per spinas et tribulos punctiones peccatorum possumus intelligere, quibus pungitur anima: de quibus Dominus Adae dixit: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi, id est, caro tua punctiones peccatorum, et aculeos vitiorum proferet tibi. Sive spinas et tribulos, curas superfluas, sollicitudinesque istius saeculi debemus accipere: de quibus Dominus dicit in Evangelio: Cur
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ ita ut infructuosũ reddat᷑. A nima igitur
ꝓferens ꝓunctiones peccatoꝵ. curisq scł̃i & sollici¬
cudinib diuitiar̃ occupata : reproba est. hoc est
laude indigna &e maledictioni ꝓxima. Notan.¬
dumq qr ñ dixit maledicta est: sed maledictio¬
ni ꝓxima. Quamdiu enun reseruat᷑ ad penicen¬
tiam.: q̃si ñ est maledicta. Sin uͦ pęnitentiã nolue¬
ritag̾e. maledicta erit. Unde sequit᷑. Cuius coꝵ¬
summatio .i. finis illiꝰ animȩ in p̃uo oꝑe & ꝑseue¬
rantia in malo usq ad exitũ uitȩ: in combustionẽ

Expanded text:
sum reddatur . Anima igitur proferens punctiones peccatorum, curisque saeculi et sollicitudinibus divitiarum occupata, reproba est, hoc est, laude indigna et maledictioni proxima. Notandumque quia non dixit, maledicta est, sed maledictioni proxima. Quandiu enim reservatur ad poenitentiam quasi non est maledicta: sin vero poenitentiam noluerit agere, jam maledicta erit. Unde et sequitur, cujus consummatio, id est finis illius animae in pravo opere et perseverantia in malo usque ad exitum vitae, in combustionem,
Abbreviated transcription (Latin):
non cadit.Ideo non obliuiscitur oꝑum & laborũ
fidelium suorum. Et inhoc est uistus: qr remu¬
nerat electos suos ꝓse laborantes. Si enim obliuis¬
ceretur oꝑum illoꝵ nec eos remimeraret. ut cunq
iniustus putaret᷑. Quod omnino nefas est dicere.
Unde dicit apłs. Non inquit inuistus est deus
ut abliuiscatur oꝑis laborisq ur̃i . &. dilectionis
quam ostendistis ꝓ amore nominis eius ininuicẽ.
&e in om̃s qͥ ministrastis scĩs et adhuc scđm ur̃m
posse ministratis. De illis scis dicit. qͥ uenieutes
ad fidem xp̃i. expoliati sunt ab aliis uideis. Quos
laudat in hac epła sua: dicens. Rapinã bonorum
ur̃oꝵ cum gaudio suscepistis. Et de quib isaras
fuerant expoliati ꝓut poterant ministrabant. Quale
uͦ qͣncumue desideriũ haberet de saluce eoꝵ: seq̃n
nem quam retro habuistis ad expletionem spei usq
ad finem uitȩ ȩcernȩ. siue diei iudicii. ut noN

Expanded text:
non cadit, ideo non obliviscitur operum et laborum fidelium suorum. Et in hoc est justus, quia remunerat electos suos pro se laborantes; si enim oblivisceretur operum illorum, nec eos remuneraret, utcunque injustus putaretur: quod omnino nefas est dicere: unde Apostolus: Non inquit injustus est Deus, ut obliviscatur operis laborisque vestri, diquam ostendistis pro amore nominis ejus in invicem et in omnes, qui ministrastis sanctis, et adhuc secundum vestrum posse ministratis. De illis sanctis dicit, qui venientes ad fidem Christi, exspoliati sunt ab aliis Judaeis, quos laudat in hac Epistola, dicens: Rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis : et de quibus Isaias fuerant exspoliati, prout poterant ministrabant. Quare vero quantumve desiderium haberet de salute eorum, sequinem, subaudis quam retro habuistis, ad expletionem spei usque in finem vitae vestrae, sive diei judicii, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
quorundã malã conuersationẽ: et duriciã morũ.
Nunc autẽ multũ sollicitiorẽ. sub ꝓbauimus illũ ẽẽ.
ꝓuobis: quia audiuit uos. ẽe. correctos et em̃datos isto
in loco ẽ. distinguendũ: et pꝰea ad alia transeundũ. Con¬
fidentia sub̃ michi ẽ. multa inuos. siue ꝓtito qui ẽ.
socius m̃s inp̃dicatione & inuos adiutor: docendo
lerunt correctionẽ ur̃am. et conuersationẽ scãm.
Inillos id ẽ. intitũ. lucã. & appollo: ostendite cari¬
tatẽ ur̃am infacie aeccłiarũ: i. inp̾sentia fidelium

Expanded text:
lam conversationem et duritiam morum: nunc autem multo sollicitiorem, subaudis probavimus illum esse pro vobis, quia audivit vos esse correctos et emendatos. Isto in loco est distinguendum et postea ad alia transeundum. Confidentia, subaudis mihi est, multa in vos. Sive pro Tito, qui est socius meus in praedicatione, et in vos adjutor docendo s vestri, mihi retulerunt correctionem vestram et conversationem sanctam. In illos, id est in Titum, Lucam et Apollo, ostendite charitatem vestram in faciem ecclesiarum, id est in praesentia fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
di nos multa misimus: s illi quos ad nos dirȩxit
furati sunt ea cũ debuissent illa augere Alrrer.
Corã do̾ ut diximꝰ bona ꝓiudet. qui do placere de¬
siderat: & corã hominib qui sine querela incedit.
ne sit nimis iustus: s ap̃ om̃s inom̃ uita sua et con¬
uersatione sua inrep̃hensibilis habeatur: MISSimꝰ
cũ illis. cũ ⁊o scilicet. et lucio frẽm nr̃m sub¬

Expanded text:
di: Nos multa misimus, sed illi quos ad nos dixerit, di: Nos multa misimus, sed illi quos ad nos dixerit, furati sunt ea, cum debuissent illa augere. Aliter. Coram Deo, ut diximus, bona providet, qui Deo placere desiderat: et coram hominibus, qui sine querela incidit ne sit nimis justus, sed apud omnes in omni vita sua et conversatione irreprehensibilis habeatur. Misimus cum illis, cum Tito scilicet et Lucio, fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
us. socĩq eoꝵ: et multa miracula ꝑuirtutẽ dimĩ
ꝑficit: sed in hoc non bene agit. quia non ht̃
curã sc̃oꝵ paupum qui s̃ hierosolimmis: sic̃ alĩ apłi
habent. et sicut illi p̃ceptum ẽ. & barnabae ab a¬
płis: quando ad gentes missi sunt. Uñ idẽ apłs a
lias dicit. Constituerunt inquiens apłi. ut nos ego
et barnabas ingentes oꝑam daremus p̃dicandi:
tantũ ut pauꝑum memores essemus. Prouidemꝰ bo¬
na ñ solum corã do: s etiã corã hominib Apłs pau¬
lus aliiq bona corã deo ꝓuidebant: qͥa in omnib
quae agebant dõ p̾lacere quaerebant: ꝓuidebant
& corã corintu̾s: quia tales tr̃s adeos dirigebant.
ad recipiendas donationes quae mittendae erant
scis hierosolimã: qui sua ꝑxp̾o similit̾ reliquerant:
Nec erant cupidi diuitiarũ aut amatores t̾renarũ
rerũ: ne forte occasionẽ inuenirent chorintii dicen¬

Expanded text:
us, sociique eorum et millia miracula per virtutem Domini us, sociique eorum et millia miracula per virtutem Domini perficiunt, sed in hoc non bene agunt, quia non habent curam sanctorum pauperum qui sunt Hierosolymis, sicut alii apostoli habent, et sicut Paulo praeceptum est et Barnabae ab apostolis, quando ad gentes missi sunt. Unde idem apostolus alias dicit: Constituerunt, inquiens, apostoli, ut nos, ego et Barnabas in gentes operam daremus praedicandi tantum ut pauperum memores essemus. Providentes bona non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Apostolus Paulus aliique bona eorum coram Deo providebant, quia in omnibus quae agebant, Deo placere quaerebant. Providebant et coram Corinthiis, quia tales fratres ad eos dirigebant ad recipiendas donationes, quae mittendae erant sanctis Hierosolymam qui sua pro Christo similiter reliquerant, nec erant cupidi divitiarum, aut amatores terrenarum rerum, ne forte occasionem invenirent Corinthii dicen
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt: Illa uͦ totum uictũ suum misit: nchil s
retinens: Cor namq & non substantiã pensat
deus. nec ꝑpendit quantũ in eꝰ munere: s exqͣnto
amore ꝓferatur: Qm̃ exhortationẽ quidẽ suscepit sub a
me: ꝗͣ uob̾ ministrauit: MISIAUS cum illo.i. ẽ. cum
tito fũẽ cuius laus in euangelio. ẽ. ꝑ om̃s ecclias. Lu¬
cas : et q̃ui lucius tacito nomine hic intellegitur:
qui iã euangeliũ conscriptũ habebat inirifice: quod
legebatur ꝑom̃s ȩccłias: et insuꝑactus apłorum ꝓ
quo labore abom̃ib fidelib laudẽ habebat: Non so¬
lum autẽ laudatur ꝑ om̃s aeccłias: sed et ordinatꝰ
est comes ac socius nr̃ae ꝑegrinationis: Deuiran¬
res trcaueires Noc nequis uos intuperet. et rep̃hen¬
dat in hac plenitudine sub̾ doctrinae et miraculo¬
rũ ꝯ anob̾ ministratur: uidelicet nequis possit di¬
cere. bene quidẽ p̃dicat paulus. barnabas. timothe¬

Expanded text:
uerunt, illa vero totum suum victum misit, nihil sibi uerunt, illa vero totum suum victum misit, nihil sibi retinens: Cor namque, et non substantiam pensat Deus, nec perpendit quantum in ejus munere, sed ex quanto amore proferatur. Quoniam exhortationem quidem suscepit, aisimus cum illo, id est cum Tito, fratrem cujus laus est in Evangelio per omnes ecclesias. Lucas qui et Lucius tacito hic nomine intelligitur, qui jam Evangelium conscriptum habebat mirifice, quod legebatur per omnes ecclesias, et insuper Actus apostolorum, quo labore ab omnibus fidelibus laudem habebat. Non solum autem laudabatur per omnes ecclesias, sed et ordinatus est comes ac socius nostrae peregrinationis. Devitantes et caventes hoc ne quis vos vituperet et reprehendat in hac plenitudine, subaudis doctrinae et miraculorum, quae ministratur a nobis, videlicet ne quis posset dicere: Bene quidem praedicat Paulus, Barnabas, Timothe
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi nobis eterna: Qui multũ sub̾ collegit non ha¬
bundauit: Et qui modicũ collegit: ñ minorauit: Hoc
scdm litt̾am dictum ẽ : demanna Nã cum p̃cepiss
dñs ꝑsingula capita plenum gomor colligi. quac eꝰ. ñ¬
sura.iͦi. sestarios continens: Quidã collegerunt plꝰ.
quidã minus s cũ p̃parassent sibi cibos in morta¬
rio cũ pistello: Et ille qui plus collegerat et qui mi¬
nus: unã m̃suram pꝰmodũ repperert̃: plenũ scili¬
cet gomor Sp̃italiter autẽ hoc uult ostendere:
quia si sunt duo homines. unꝰ diues alt̾ pauꝑ: licet
rũq donum paruũ pauꝑis magis ẽ. acceptũ dõ. ꝗͣ
diuitis magnũ: qͥr pauꝑ exuicti suo tribuit: diues
exhis quib suꝑ habundat. Q cũ ꝓbauit dñs in e¬
uangelio. quando uidens multa miti ingazophila¬
drans .i. quarta pars denarii: dixit Uidua auc
plus omnib illis misit: quia illi multa sibi reserua¬

Expanded text:
et ipsi vobis aeterna. Qui multum, subaudis collegit, non aet ipsi vobis aeterna. Qui multum, subaudis collegit, non abundavit: et qui modicum, collegit, non minoravit. Hoc secundum litteram dictum est de manna. Nam cum praecepisset Dominus per singula capita plenum gomor coligi, quae est mensura tres sextarios continens, quidam collegerunt plus, quidam minus. Sed cum praeparassent sibi cibos in mortario cum pistillo, et ille qui plus collegerat, et qui minus, unam mensuram postmodum reperierunt, plenum scilicet gomor. Spiritaliter autem hic vult ostendere, quia si sunt duo homines, unus dives, et alter pauper, licet rumque donum parvum pauperis magis est acceptum Deo, quam divitis magnum, quia pauper de victu suo tribuit, dives ex his quibus superabundat. Quod comprobavit Dominus in Evangelio quando videns multa in gazophyladrans, id est quarta pars denarii, dixit : Vidua haec plus quam omnes misit, quia illi multa sibi retin
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ fub̾ ideo talia p̃cipio. ut aliis sit remissio i de.
habundantia et refrigeriũ sed exequalitate sub̾
hoc debet fieri. Uerbi grã. Qui ht̃ .e. sold .I. se¬
uel exequalitate: ut aliquid mittat illis: & ali¬
quid retineat ad suos suoꝵq usus. hilarẽ enim
dicit: que sic suã tẽperet largitatẽ: ut de illa
&e pauꝑũ refec̾tio gaudeat: & domestica suffi¬
cientia non laboret: Notandũ ut hic distinctio
sit. ubi dicit sed exequalitate. In p̃senti tempo¬
re idẽ. in hac uita: ur̃a habundantia illoꝵ in¬
opiã supleat: ut ce illoꝵ habundantia q̃ spitał¬
ẽ. in ienuus & orationib. ur̃ȩ inopie sit supple¬
m̃tũ. idẽ. ut qd minus habetis in sp̃ĩtalibus reb
in ipsis habeatis. Et qͣ isti not hñt in tempora¬
lib: uos eis ministretis. ut fiat equalitas inter
uos & illos: dantes uos illis qd non habent: & ip¬
si uobis quod non habetis. Uos illis tẽporalia.

Expanded text:
enim, subaudis ideo talia praecipio, ut aliis sit remissio, id est, enim, subaudis ideo talia praecipio, ut aliis sit remissio, id est, abundantia et refrigerium, sed ex aequalitate, subaudis hoc debetis facere, verbi gratia: Qui habet centum sVel ex aequalitate, ut aliquid mittat illis, et aliquid retineat ad suos suorumque usus. Hilarem siquidem  quae sic suam temperet largitatem ut de illa et pauperum refectio gaudeat, et domestica sufficientia non laboret. Notandum ut hic distinctio sit, ubi dicit, sed ex aequalitate: In praesenti tempore, id est in hac vita, vestra abundantia illorum inopiam supis et orationibus, vestrae inopiae sit supplementum, id est, ut quod minus habetis in rebus spiritalibus, in ipsis habeatis et quod illi non habent in temporalibus, vos eis ministretis, ut fiat aequalitas inter vos et illos, dantes vos illis quod non habent, et ipsi vobis quod non habetis, vos illi temporalia,
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ possidens omĩa cũ patre: ꝓpt̃ uos & om̃s cre¬
dentes. egenus factus est & pauꝑ: in tantũ: ut ñ
haberet. Q hñt uulpes. Ut illiꝰ mopia: uos diuites
essetis in celo Et factus ẽ homo. ut nos facerae
dõs. uxta qd ꝑpsalmistã dicit. Egodixi dii estis:
Et consilium in hoc do. sub̃ utͥeiꝰ pauꝑtatem unicemim:
Hoc em̃ tiobis utile est sub facere quod dico: qui non so¬
lum facere. s etuelle coepistis ab anno priore . ab anno
preterito. Erant aliqui apud illos. qui uoluntatem
quidẽ habuerunt aliquid mittere fr̃ibus in ierosoli¬
mam: sed nichil uide fecerunt. Erant & alii qui
aliquid inde fecerunt: sed ad effectum nõ ꝑduxe¬
runt: quos om̃s modo hortatur dicens. Hoc uobis
utile ẽ. facere. qui uelle cepistis. & qui exparte fe¬
cistis. Nunc uero et faeto ꝑficite: idẽ. oꝑe adun¬
plete. Si enĩ uoluntas pronta et parata est ad dan¬
licae uelit. hoc quidẽ. apud homines ẽ: ceterum
apud dm̃ ipsa uoluntas bota remuneratur. Non

Expanded text:
tatem, possidens omnia cum Patre, propter vos, et omnes credentes, egenus factus est, et pauper, intantum ut non haberet, quod habent vulpes, ut illius inopia vos divites essetis, in coelo: et factus est homo, ut nos faceret deos, juxta quod per Psalmistam dicit: Ego dixi: Dii estis . Et consilium in hoc do, subaudis ut ejus paupertatem imitemini. Hoc enim vobis utile est, subaudis facere quod dico, qui non solum facere, sed et velle coepistis ab anno priore, sive ab anno praeterito. Erant aliqui apud illos qui voluntatem quidem habuerunt aliquid mittere fratribus Hierosolymam, sed nihil inde fecerunt. Erant et alii qui aliquid inde fecerunt, sed ad effectum non perduxerunt. Quos omnes hortatur modo dicens: Hoc vobis utile est facere qui velle coepistis, et qui ex parte fecistis. Nunc vero et facto perficite, id est, opere adimplete. Si enim voluntas prompta et parata ad danlicet velit. Hoc quidem apud homines est, caeterum apud Deum ipsa voluntas bona remuneratur. Non
Abbreviated transcription (Latin):
achia .i. pars achiae: illi uidelicet qui extra choriu¬
tum metropolĩ ciuitatẽ babitant. Ut non dicamꝰ
uos in hac substos icua: defeneus dict¬

Expanded text:
ab anno praeterito, illi videlicet, qui extra Corinthum metropolim civitatem habitant. Ut non dicamus vos in hac substantia. Defectus dict
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ possibilitatis sue dederunt. Cũ multa exorta¬
tione obsecrantes nos. sub̃ ut acciꝑemꝰ ab eis gra¬
ciam. idẽ. donationẽ. quã illi gratis dabant: et
cõmunicationẽ ministerii: quod fit inscõs quift̃
hierosolimis. Et nõ sicut sperauimus: sed semet¬
ipsos deder̃: idẽ. nõfecerunt sicut timuimus. quã¬
do primũ nos posuerunt in carcerẽ. Sꝑare enĩ¬
hic posiuit ꝓͣstnliere. sicut & inuirgio habetur. hunc
ego si potui tantũ sperare dolorẽ. ꝓeo: q ẽ. timere.
Priniũ dederunt se dño ueniendo ad fidem & cor¬
rigendo errores suos: deinde nobis: subdendo se
nr̃o magisterio. Ita sub̾. dederunt se ex toto dño. &
nobis subditi fuerunt: ut rogaremꝰ titũ quando
illũ ad uos misimꝰ. ut ꝑficeret in uobis grãm istã
largitatis & elemosine. ut sponte mittatis fr̃ibus
qui st̃ in hierosolimis bona temporalia: sicut isti
gratis & sponte mitunt. Non quasi imperans
gentiã ad ꝓbare possĩ bonĩ ingeniũ ur̃ȩ caritatis.

Expanded text:
t. Cum multa exhortatione obsecrantes nos, subaudis ut acciperemus ab eis gratiam, id est donationem quam illi gratis dabant, et communicationem ministerii quod fit in sanctos, qui sunt Hierosolymis. Et non sicut speravimus, sed semetipsos dederunt, id est, non fecerunt sicut timuimus, quando primum nos posuerunt in carcerem: sperare enihic posuit pro timore sicut et in Virgilio habetur: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem, pro eo quod est timere: primum dederunt se Domino, veniendo ad fidem, et corrigendo errores suos, deinde nobis, subdendo se nostro magisterio, ita, subaudi dederunt se ex toto Domino, et nobis subditi fuerunt: ut rogaremus Titum, quando illum ad vos misimus, ut perficeret in vobis gratiam istam, largitatis et eleemosynae, ut sponte mittatis fratribus qui sunt Hierosolymis bona temporalia, sicut isti gratis et sponte mittunt. Non quasi imperans lgentiam approbare possim bonum ingenium vestrae charitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ expectationẽ futuroꝵ bonoꝵ: quiasic̃ ille
resurrexit amortius et ascendit ad cȩlos. ita et¬
nos sꝑamꝰ resurrectionẽ nob̾ ꝓfuturã ꝑipsum:
et ad głani eternȩ beatitudinis ascensuros:
Timotheo dilecto filio in sp̃u. indoctrina. in fide.
non carne: gr̃a qua gratis dimittuntur peccata:
Cum irem in macedoniã ꝓunciã grecoꝵ: ⁊ de-¬
nunciares quibusdã id÷ iudeis iudaizantibus.
giis interminatis .i. generatiomibꝰ que t̃minũ
non hñt: quȩ fabule et genealogie questiones
p̃stant. magis quã edificationẽ dei. que ẽ. eͥfide.
asq scripturas. habent quas dã traditiones ñ.
scriptas. s memorie cõmendatas: ex traditione
patrũ. Quas apłs fabulas. id÷ finctiones ⁊ cogi¬
tationes appellat: quȩ nullã utilitatẽ hñt inse:
uisi contentiones generant et questiones. Ex qͥbꝰ:
pauca de plurimꝰ dicamꝰ. Traditio illoꝵ ẽ. in exor¬
dio duas mulieres ẽẽ factas. euã ⁊ alterã. ex qua

Expanded text:
sicut ille resurrexit a mortuis et ascendit ad coelos, ita nos speramus resurrectionem vobis profuturam per ipsum, et ad gloriam aeternae beatitudinis ascensuros. Timotheo dilecto filio in spiritu, in doctrina, in fide, non carne. Gratia, qua gratis dimittuntur peccata, cum irem in Macedoniam, provinciam Graecorum, ut denuntiares quisbusdam, id est Judaeis judaizantibus, giis interminatis, id est generationibus quae terminum non habent: quae fabulae et genealogiae, quaestiones praestans magis quam aedificationem Dei, quae est in fide. aliasque scripturas, habent quasdam traditiones, non scriptas, sed memoriae commendatas ex traditione patrum, quas Apostolus fabulas, id est fictiones et cogitationes appellat, quae nullam utilitatem habent in se, nisi contentiones generant et quaestiones. Ex quibus pauca de pluribus dicamus: Traditio illorum est in exordio duas mulieres esse factas, Evam, et alteram, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tum. fidei gentium e Numquid non ẽ.¬
reuelatum patriarchis et propħis utiq illis enĩ
Scm̃. qui filii dei erant ꝑ adoptionem. sicut ꝙ
paulus. non illis qui filũ amatores mundi
huius erant. AlTTER. Aliis generationib
filiis hominũ .i. patriarchis & propħis acq
aliis hominib Nonẽ ad liquidum ita mani¬
festatum misteriũ fidei gentium. sicuti apłis
et ꝓphis noui testamenti. ut fuit agabus quo¬
yuim predicatione ad fidem uenerunt. quod
potest probari ex hoc quod dñs aitapłis. Mul
dreges et propħe uoluerunt uidere quȩ uos
uidetis & non uiderunt. Alaioris enim sapi¬
entie fuerunt apłi quam patriarche. quia
terant credere gentes uenturas ẽẽ. in societatẽ
suam. sed dicebant illis qui ꝓselici fiebant. ui¬
tam ȩcernam quidẽ ꝑcipietis. sed non tantȩ
dignntatis eritis ingloria. quante nos. Quid gͦ
manifestatũ ẽ apliseẽ. gentes coheredes ui-¬
dȩis in patria cȩlesti. et ingła ȩterna. & c̃ corpo

Expanded text:
um mihi revelatum est. Nunquid non revelatum est patriarchis et prophetis? utique. Illis enim itum sanctum, qui filii Dei erant per adoptionem, sicut et Paulus, non illis qui filii et amatores hujus mundi erant. Aliter: Aliis generationibus filiis hominum, id est patriarchis et prophetis atque aliis hominibus, non est ad liquidum ita manifestatum mysterium fidei gentium, sicut apostolis et prophetis Novi Testamenti, ut fuit Agabus: quorum praedicatione ad fidem venerunt. Quod potest probari ex hoc quod Dominus ait apostolis: Multi reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt . Majoris enim sapientiae fuerunt apostoli quam patriarchae: quia aei nullo modo poterant credere gentes venturas esse in societatem suam, sed dicebant illis qui proselyti fiebant: Vitam aeternam quidem percipietis, sed non tantae dignitatis eritis in gloria quantae nos. Quid ergo manifestatum est apostolis? esse gentes cohaeredes Judaeis in prima coelesti, in
Abbreviated transcription (Latin):
epłis pene difficillior habetur. quia obtinet
in se magna et occulta misteria. breui sermo¬
ne conprehensa ẽ. De quo sacramento siue
misterio dicat. quod eiᷤ ꝑ reuelatiouem dei ma¬
nifestatum ẽ paulo in sequentib panditur
hoc ẽ. quod gentes in societatem udȩorum
essent uenture. sine aliqua differentia ĩ gr̃a.
Uñ et sequitur. Quod sub̃ sacramñtum siue mys¬

Expanded text:
nibus Epistolis pene difficilior habetur, quia obtinet in se magna et occulta mysteria, brevique sermone comprehensa. De quo sacramento sive mysterio dicat, quod ei per revelationem Dei manifestatum est Paulo in sequentibus panditur, hoc est quod gentes in societatem Judaeorum essent venturae sine aliqua differentia. Unde et sequitur: Quod, subaudis sacram
Abbreviated transcription (Latin):
lamque erat inter iudȩos et gentiles ꝓpter
circũcisionem & sacrificia legalia. Tunc in
semet ipso euacuauit quando passionem
sustinendo quȩ erant inmisteriis impleuit
inueritate. & post modũ non precepit eiꝰ ob-
seruare. et ueniens ininundum ꝑincarnatio¬
nis mẏsterium. euangelizauit ꝑ angelos ꝑ¬

Expanded text:
lam quae erat inter Judaeos et gentiles propter lam quae erat inter Judaeos et gentiles propter circumcisionem et sacrificia legalia, tunc in semetipso evacuavit, quando passionem sustinendo, quae erant in mysteriis, implevit in veritate, et post non praecepit offerri vel observari. Et veniens in mundum per incarnationis my
Abbreviated transcription (Latin):
illos duos populos qm̃ iudei deputabant gen¬
tiles quasi inmundos. Sed illum parietẽ
siue inuiciciã ł legem mandatorũ destrux̃
ipse in passione sua quando ꝓ omnib ẽ im¬
molatus. sic uocans gentiles ad fidem & re¬
dimens: uł uti uidȩos. et in suꝑ indecretis euã¬
gelii euacuauit legem in mysteriis. quia ñ p̃¬
cepit neq iudeo neq gentili offerre sacͥfi¬
cia et circumcidi postꝗͣ ipse passus ẽ qui
prefigurabatur in illis sacͥficiis. Inunum
nouum hominẽ .i. in se ipso faciens pacem
li. et conuersatus ẽ. inmundo sine pecca
to.ꝙ nemo nec postea nec antea fecit & re¬
concilie̾t deo patri ambos populos ꝑcrucẽ
hoc ẽ. ꝑ passionem crucis inuno corpore
.i. in una eccłia. inuna fide. inuna societate.
ł inuno corpore : ut omnes exiudȩis et genti¬
lib credentes unum corpus eius sint lnter¬
ficiens destruens. ł euacuans inimiciciã in
semecipso. Quam inimiciciã destruxit. il¬

Expanded text:
 duos populos: quoniam Judaei deputabant gen duos populos: quoniam Judaei deputabant gentiles quasi immundos. Sed illum parietem sive inimicitiam vel legem mandatorum destruxit ipse in passione sua, quando pro omnibus immolatus est, sic vocans gentiles ad fidem et redimens veluti Judaeos, et insuper in decretis Evangelii evacuavit legem in mysteriis: quia non praecepit neque Judaeo neque gentili offerre sacrificium et circumcidi, postquam ipse passus est, qui praefigurabatur in illis sacrificiis, in unum novum hominem, id est in seipso faciens pacem.li, et conversatus est in mundo sine peccato, quod nemo nec antea nec postea fecit, ut reconciliaret Deo Patri ambos populos per crucem, hoc est per passionem crucis suae, in uno corpore, id est in una Ecclesia, in una fide, in una soccietate: vel in uno corpore, ut omnes ex Judaeis et gentibus credentes, unum corpus ejus sint, interficiens et destruens vel evacuans, inimicitiam in semetipso. Quam inimicitiam dextruxit? Il
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. pax .i. reconsiliatio nr̃a qui nos reconsilia¬
uit deo patri ꝑ sanguinem passionis suȩ. &
qui utraq .s. genera hominũ iudȩorum. Scił.
& unum corpus inunitate ȩccłiȩ. & fidei. sic̃
ipse promisit ineuangelio: et fiet inquiens
unum ouile et unus pastor Et soluens .i. des¬
truens et euacuans incarne sua .i. in passio¬
ne sua mediũ parietem maceriȩ hoc ẽ. ini¬
micicias .S. que erant int̾ duos populos. le¬
gem mandatorũ decretis euacuans .i. in pre¬
ceptis et statutis euangelii euacuans legem.
ut duos .s. populos condat siue edificet ĩ¬
semet ipso .i. inunitate fidei sue: tnediũ pa¬
rietem appellat in hoc loco precepta legalia.
tiuitatum neomeniarũ & sacͥficiorum que
diuidebant duos populos iudȩos et gentiles.
uł uti paries diuidit ac separat duos homi¬
nes. siue duas res et ꝙ dixit parietem hoc
exposuit cum dixit iminicicias et legẽ man¬
datorum. quia ꝓpter legem & obseruantiã
cius erant immicicie et contentiones inter¬

Expanded text:
conciliavit Deo per sanguinem passionis suae. Et quia utraque subaudis genera hominum, Judaeorum scilicet et unum corpus in unitate Ecclesiae et fidei, sicut ipse promisit in Evangelio: Et fiet, inquiens, unum ovile et unus pastor , et solvens, id est destruens et evacuans, in carne sua, id est in passione sua, medium parietem maceriae, hoc est inimicitias, subaudis quae erant inter duos populos. Legem mandatorum in decretis evacuans, id est, in praeceptis et statutis Evangelii evacuans legem, ut duos, subaudis populos, condat, sive perficisemetipso, id est in unitate fidei suae. Medium parietem appellat in hoc loco legalia praecepta,tivitatem neomeniarum et sacrificiorum, quae dividebant duos populos, Judaeos et gentiles, veluti paries dividit ac separat duos homines, sive duas res. Et quod dixit parietem, hoc exposuit, cum dixit inimicitias et legem mandatorum, quod propter legem et observantiam ejus erant inimicitiae et contentiones inter
Abbreviated transcription (Latin):
offerebatis sacrificia. et hospites testam̃torum
.S. eratis: hospes dr̃ q̃si ostiipes. eoꝙ quando sus¬
cipiebatur indoinũ ponebat dñs domus. et qͥ
suscipiebatur pedem suꝑ ostium. et datis dex¬
tris iurabat ꝙ pacificus esset ingressus. Genti¬
les ergo transeuntes adiudaismũ ꝗͣuis circum¬
non ideo reputabantur ut ciues. sed ꝓseliti
appellabantur et aduene. & quasi hospites
habebantur. Ideo dicit apłs. quia hospites
.i. aduene & proseliti erant testam̃torum
dei. non habentes spẽ promissionis uite
la promissio facta e̾ẽt deeistam̃ illi non hãbe¬
bent spẽ ꝙ possent ꝑuenire in societatem iu¬
deorum. quia non habebant legem et ꝓph̃as.

Expanded text:
offerebatis, et hospites testamentorum, subaudis eratis. Hospes dicitur quasi ostii pes, eo quod quando suscipiebantur in domum, ponebat dominus domus, et qui suscipiebatur, pedem supra ostium: et datis dextris, jurabat quod pacificus esset ejus ingressus: gentiles ergo transeuntes ad judaismum, quamvis circumnon ideo reputabantur ut cives, sed proselyti appellabantur et advenae, et quasi hospites habebantur: ideoque dicit Apostolus quia hospites et advenae et proselyti erant testamentorum Dei, non habentes spem promissionis vitae la promissio facta esset de eis, tamen illi non habebant spem quod possent pervenire ad societatem Judaeorum, quia non habebant legem et prophetas,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ xp̃m estis fundati. Ego paulus unctus sum
xp̃i iħu prouobis gentib Uinctus sum dicit
catenis et ad strictus profide xp̃i et prouobis
gentib quib predico uerbum salutis: uł uinc¬
tus amore xp̃i. prouobis gentib teneor in car¬
cere. Et est sensus. Si uoluissem ꝑmanere in
iudaismo. & apredicatione nominis xp̃i qui¬
escere. possem ẽẽ diues & magister sinagorarũ¬

Expanded text:
m estis fundati, ego Paulus vinctus sum Christi Jesu pro vobis gentibus. Vinctus sum dicit catenis et astrictus pro fide Christi et pro vobis gentibus, quibus praedico verbum salutis: vel, vinctus amore Christi, pro vobis gentibus teneor in carcere; et est sensus: Si voluissem permanere in judaismo, et a praedicatione nominis Christi quiescere, possem esse di
Abbreviated transcription (Latin):
michi inuobis .i. inurãm utilitatem. Si tam̃
isto in loco potius ẽ ad firmatiua coniunctio
ꝗͣ dubitatia & nichil ẽ aliud nisi diceret. cer¬
te audistis officium predicationis meȩ ꝙ da¬
tum ẽ michi ꝑ graciam dei. adurãm utilitatẽ¬

Expanded text:
is, id est in vestram utilitatem. Si tamen isto in loco potius est affirmativa conjunctio quam dubitativa, et nihil aliud est nisi dicere: Certe audistis officium praedicationis meae, quod datum est mihi per gratiam Dei ad vestram utilitate
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ẽ. xp̃c et fundam̃tum et sũmus lapis:
ꝑ hoc ꝙ ab illo incipitur fides. & in ipso et
ab illo ꝑficitur atq conpletur ipsa fides idõq¬
sunt omnes electi in ipso fundati. Ipso enim
dixit proeo quod ẽ impso. Angularis et iã
dr̃. quia sicut lapis angularis duos parietes
iungit: Ita xp̃c duos populos inunitate fidei
suȩ. conuingendo continet. In quo. xp̃o om̃is
ȩdificatio ȩccłiȩ constructa et ȩdificata: cres¬

Expanded text:
 Christus et fundamentum et summus lapis? Per hoc quod ab illo incipitur fides, et in ipso, et ab illo perficitur atque completur ipsa fides ideoque omnes electi in ipso sunt fundati. Ipse enim dixit, pro eo quod est in ipso. Angularis etiam dicitur, quia sicut angularis lapis duos parietes jungit, ita Christus duos populos in unitate fidei suae conjungendo continet. In quo Christo omnis aedificatio Ecclesiae constructa et aedificata cres
Abbreviated transcription (Latin):
di patris. ꝙ in semine abrahȩ benedicerentur
omnes gentes. Michi om̃ium scõrum mui¬
mo data ẽ. gra ħ euangelizare siue predi¬
care ingentib in uestigabiles diuitias xp̃i &
illuminare omnes. Quare dt̃ mͦ michi mi¬
nimo om̃ium scõrum apłorum data ẽ gr̃a. c̃
alibi dicat plus omnib illis laborauĩ. utrũq
uerum ẽ & unum referendum ẽ. ad laborem

Expanded text:
Dei Patris, quod in semine Abrahae benedicentur omnes gentes. Mihi omnium sanctorum minimo data est gratia haec evangelizare, sive praedicare in gentibus investigabiles divitias Christi, et illuminare omnes. Quare dicit modo: Mihi minimo omnium apostolorum data est gratia, cum alibi dicat: Plus omnibus laboravi? Utrumque verum est: et unum referendum est ad laborem
Abbreviated transcription (Latin):
ambo populi accessum ad patrem inuno spũ
homo ec deus ẽ. et ꝑ illum nr̃as preces ad de-¬
um patrem dirigimus. & ꝑ illum introduci¬
mur in conspectum illius sicut ipse dixit.
Nemo ueuit ad patrem nisi ꝑ me. Ergo iã
non estis hospites & aduene. siue ꝓseliti ł alie¬
ni aconsorcio iudȩorum uos gentiles. sicut quon¬
dã fuistis eomͦ quo suꝑius paululum diximꝰ.
sed estis ciues scõrum patriarcharũ ꝓpħarum
aliorumq iustorum et domestici dei. Ciues
dicuntur abumiꝰ ciuitate et a cõmunione. Do¬
mestici qui in una domo conuersantur. Ergo
ci dei. quia adunam ciuitatem cęlestẽ hie¬
biliti. sicut ipse dixit. Suꝑ hanc petram.i.
suꝑ me edificabo ȩccłiam meam. quȩ con¬
stat ex angelis et hominib iustis. Omnis

Expanded text:
ambo populi accessum ad Patrem in uno spirhomo et Deus est . Et per illum nostras preces ad Deum Patrem dirigimus, et per illum introducimur in conspectu illius, sicut ille dixit: Nemo venit ad Patrem nisi per me . Fratres, jam non estis hospites et advenae, vel proselyti, vel alieni a consortio Judaeorum, vos gentiles, sicut quondam fuistis, eo modo quo superius paululum diximus, sed estis cives sanctorum, patriarcharum, prophetarum aliorumque justorum, et domestici Dei. Cives dicuntur ab una civitate et communione, domestici a domo, quia in una domo conversantur. Ergo ci Dei: quia ad unam civitatem coelestem Hiebiliti, sicut ipse dixit: Supra hanc petram, id est super me aedificabo Ecclesiam meam , quae constat ex angelis et hominibus justis. Omn
Abbreviated transcription (Latin):
guis p̃figurabat illũ sanguinẽ: qͥ de latere xp̃i
in cruce manauit. Hoo sanguine xp̃s et nos
asꝑsit &e testamentũ suũ confirmauit: sicut
ipse adix̃. Hic est sanguis noui testam̃ti in

Expanded text:
guis praefigurabat illum sanguinem qui de latere Christi guis praefigurabat illum sanguinem qui de latere Christi in cruce manavit. Hoc sanguine Christus et nos aspersit, et testamentum suum confirmavit, sicut ipse dixit: Hic est sa
Abbreviated transcription (Latin):
Eum qͥ non nouerat peccatũ: ds pat̾ ꝓ nobis
peccatũ fec it ħ÷ hostiam ꝓ peccato. Quod enim
uetꝰ testam̃tũ sanguine resꝑsum est ad confir¬
mationẽ similit̾ ⁊ popłs.tipice significabat
sanguine passionis xp̃i nouũ testam̃tũ confir¬
mandũ. & popłm credentẽ mundandum.
A qua autẽ cũ qua popłs asꝑgebatur aqua
est baptismatis qua fideles ꝑfunduntur.
Lana coccinea: caritatẽ xp̃i ͤ qr ꝓ nob passus est.
& de qua alibi dr̃. Sic ds dilexit mundũ: ut
uingenitũ suũ daret ꝓ mundo. I sopus herba
humił est & in petrosis nascens. ꝑ quã humilitas
designat᷑ xp̃i. & fortitudo. qua int̾iora nr̃a pur¬
gant᷑. Nam huiꝰ herbȩ genere: pulinonũ uicia
purgari solent. Pocest & ꝑ ysopũ penitentia
accipi: quȩ fortit̾ ꝑacta int̾iora uia mentis
purgat. Hic sanguis testanenti. qd̾ mandauit
ad uos deus. Quasi dice̾t. Hȩc est confirmatio
huiꝰ testam̃ti: qd mandauit ad uos ds. Iste san¬

Expanded text:
catum, Deus Pater pro nobis peccatum fecit, hoc est hostiam pro peccato. Quod enim Vetus Testamentum sanguine respersum est ad confirmationem, similiter et populus, typice significabat sanguine passionis Christi Novum Testamentum confirmandum, et populum credentem mundandum: aqua autem qua populus aspergebatur, aqua est baptismatis qua fideles perfunduntur. Lana coccinea charitatem Christi qui pro nobis passus est, et de qua alibi dicitur: Sic Deus dilexit mundum, ut Unigenitum suum daret pro mundo. Hyssopus herba humilis est, et in petra nascens, per quam humilitas designatur Christi et fortitudo, qua interiora nostra purgantur: nam hujus herbpurgari solent. Potest et per hysopum poenitentia accipi, quae fortiter peracta interiora vitia mentis purgat. Hic sanguis testamenti quod mandavit ad vos Deus; ac si diceret: Haec est confirmatio hujus testamenti quod mandavit ad vos Deus. Iste san
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionẽ suã ⁊ pacẽ quã nob reliqͥt ꝑgens ad
passionẽ suã. Pacem inqͥt relinquo uob̃. Istũ
quidẽ hȩreditatis titulũ quasi arram in p̃senti
habemꝰ. sed ꝑfectius nob̃ cõmplebit᷑. cum erit ds̃
om̃ia in om̃ib cum tradiderit xp̃s regnũ deo
e patri. cum fucrimꝰ ꝑducti ad gaudia patrię
celestis in qua futuri sunt electi sic̃ angłi deo uiden
quã xp̃s in morte sua confirmauit. Unde. hoc ÷¬
ł de dicatũ¬
quide m testamentum sine sanguine confir¬
tum est .i. confirmatũ ⁊ consecratum.
Lecto enĩ
omni mandato legis a moyse uniu̾so popło: accipi¬
ens sanguinem uituloꝵ asit hyreoꝵ cum aqua¬
ce lana coccinea ⁊ ysopo. ipsum quoq librum &
crucis. Iste est uitulus quẽ pius pater mactauit

Expanded text:
cognitionem suam et pacem, quam nobis reliquit pergens ad passionem: Pacem inquit relinquo vobis. Istum quidem haereditatis titulum quasi arrham in praesenti habemus, sed perfectius nobis supplebitur cum erit Deus omnia in omnibus, cum tradiderit Christus regnum Deo et Patri, cum fuerimus perducti ad gaudia patriae coelestis, in qua futuri sunt electi sicut angeli Dei in cquam Christus in morte sua confirmavit. Unde nec dedicatuquidem testamentum sine sanguine dedicatum est, id est confirmatum et consecratum. Lecto enim omni mandato legis a Moyse universo populo, accipiens sanguinem vitulorum et hircorum cum aquaet lana coccinea et hyssopo, ipsum quoque librum et crucis. Iste est vitulus quem pius pater mactavit
Abbreviated transcription (Latin):
totorib sed morientib firmant᷑ testa m̃ta fortitudi¬
nemq accipiunt. Quandiu enim uiuit testator:
potest immutare sententiã suã.⁊ alios atq alios
tor it morte sua int̾ueniente in redemptione
illarũ p̃uaricationũ quȩ non poterant auferre
&e deleri in pͥori testam̃to. deletȩ autẽ sunt ꝑ
eius passionẽ. it Repromissiones ȩternȩ hȩre¬
ditatis accipiant illi qui uocati sunt ęt̾na uocati¬
one. Nanͣ loquit᷑ hic de generali uocatione deq̃
dñs ait. multi nocati sed pauci electi. Sed de illa
de qua idem egregius predicator ait loquens de
electis. Quos p̃sciuit. hos ⁊ p̃destinauit. & quos
p̃ destinauit hos ⁊ uocauit. &e quos uocauit illos
⁊ iustificauit. &e qͦs ustificauit illos & magnifi

Expanded text:
toribus, sed morientibus firmantur testamenta, fortituditoribus, sed morientibus firmantur testamenta, fortitudinemque accipiunt. Quandiu enim vivit testator, potest immutare sententiam suam, et alios atque alios tor est, ut morte sua interveniente in redemptionem illarum praevaricationum, quae non poterant auferri et deleri in priori testaer passionem, ut repromissionem aeternae haereditatis accipiant illi qui vocati sunt aeterna vocatione: nam non loquitur hic de generali vocatione, de qua Dominus ait: Multi vocati, sed pauci electi; sed de illa de qua idem egregius praedicator ait, loquens de electis: Quos praescivit, hos et praedestinavit; et quos praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et justific
Abbreviated transcription (Latin):
firmum esse testam̃tum: dum ui uit ille qui
testatis est. Ieges humanas hic uidet᷑ apłs tan¬
gere. qͦ solent testamentũ qd̾ alter alteri facit
de hereditate sua infirmũ facẽ. qͦ usq testator
ipsiꝰ testam̃ti morte int̾ueniente discesserit. Mor¬
tuo uͦ illo testatore qͥ testam̃tũ faecit: omnino iam
firmũ manet. In hunc modũ testam̃tũ uicȩ
pocerat. nͥ ipse morte sua illud roborasset. Tantũ
enim erat peccatũ nr̃m. ut alit̾ non pocuisse mꝰ
redimi ⁊ saluari: nisi uingenitꝰ dei filiꝰ ꝓ nobis
moreret᷑. Et qr ad illud qd̃ ipse ꝓmiserat conse
quendũ indigni eramꝰ: ipse nob̾ morte sua dig¬
mediator factus est. ut ꝑ suã mortẽ indebitam.
illã quȩ nob̾ debebat᷑ auferret. Et qr fortassis
poterant minꝰ ꝑfecti dubitare de ꝓmissionibus
dñi. maxime ex eo qd mortuus est quasi infir mꝰ.
beatꝰ apłs ex ponit exempla ex cõmuni consuetudi¬
ne legũ humanar̃. ostendens qr ñ uiuentib testa¬

Expanded text:
Firmum est testamentum Dum vivit. Ille. Qui testatus est. Leges humanas hic videtur Apostolus tangere quae solent testamentum, quod alter alteri facit de haereditate sua firmum facere, quousque testator ipsius testamenti morte interveniente discesserit; mortuo vero illo testatore qui testamentum fecit, omnino jam firmum manet. In hunc modum testamentum vitae poterit, nisi ipse morte sua illud roborasset. Tantum enim erat peccatum nostrum, ut aliter non potuissemus redimi et salvari, nisi unigenitus Dei Filius pro nobis moreretur; etindigni eramus, ipse nobis morte sua mediator factus est, ut per mortem suam indebitam illam quae nobis debebatur auferret. Et quia fortassis poterant multi minus perfecti dubitare de promissionibus Domini, maxime ex eo quod mortuus est quasi infirmus, beatus Apostolus ponit exempla ex communi consuetudine legum humanarum, ostendens quia non viventibus testa
Abbreviated transcription (Latin):
fundant: Si enim ille qui apłs ⁊ pontifex erat
dedignatꝰ auxiliũ subiectorũ expetere in orati¬
onibus: qͣnco magis isti qͥ pleni sunt rapacitate.
suꝑbia. om̃iq nefario actu. ñ debent dedignari:
sit cũ om̃ib uobis: amen: deus pacis intelligit᷑
scã trinitas: cuiꝰ miscđia reconciliatũ ÷ genus

Expanded text:
fundant. Si enim ille qui et apostolus et pontifundant. Si enim ille qui et apostolus et pontidedignatus auxilium subjectorum expetere in orationibus, quanto magis isti qui pleni sunt rapacitate, superbia, omnique nefario actu non debent dedignari? sit cum omnibus vobis. Amen. Deus pacis intelligitur sancta Trinitas, cujus misericordia reconciliatum est genus
Abbreviated transcription (Latin):
liberer ab infidelibus qui sunt in iudea. &
obsequii mei .i. ministerii mei uł obedientiȩ meȩ
Ille quęrit refrigerari qui calore solis uritur:
uł qͥ pugnando ⁊ luctando calefit atq lassat᷑:
Et beatꝰ apłs fortit̾ pugnabat cont̾ philo sophos.
cont̾ iudeos. cont̾ hereticos: ideoq desidabat ad
tẽpus tam corpore ꝗͣ sp̃u requiescere: Unde ipse
dicit quodam loco: Si ad bestias pugnaui ẽphesi
Bestias ibi appellat philosophos: et hereticos: Ideo
aut̃ exorabat ut romani suis orationib ei sub-¬
uenirent: qr timebat cõp̃hendi dũ ueniret hie¬
rosolimã ab infidelib iudeis. ⁊ retrudi in car¬
cerem uł occidi: ⁊ non posse neq scĩs defferre
munera ⁊ oblationẽ suam: neq postmodum
uenire romam sicut in desidio habebat: Hinc
ꝑcutit᷑ pontificũ suꝑbia ⁊ p̃latorũ atq pͥncipũ.
⁊ potentũ huius scłi: qui dedignant᷑ exorare
subiectos suos. quatinꝰ ꝓeis preces orationesꝙ

Expanded text:
liberer ab infidelibus, qui sunt in Judaea, et obsequii mei, id est ministerii vel obedientiae meae, Ille quaerit refrigerari, qui calore solis uritur, vel qui pugnando et luctando calefit atque lassatur. Et beatus Apostolus fortiter pugnabat contra philosophos, contra Judaeos, contra haereticos, ideoque desiderabat ad tempus tam corpore quam spiritu requiescere. Unde ipse dicit quodam loco: Si ad bestias pugnavi Ephesi . Bestias appellat philosophos et haereticos. Ideo autem exorabat, ut Romani suis orationibus ei subvenirent quia timebat comprehendi, dum veniret Hierosolymam, ab infidelibus Judaeis, et retrudi in carcerem, vel occidi, et non posset neque sanctis deferre munera et oblationem suam, neque postmodum venire Romam, sicut in desiderio habebat. Hinc decutitur pontificum superbia et praelatorum atque principum et potentium hujus saeculi, qui dedignantur exorare subjectos suos, quatenus pro eis preces orationesque