comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dib eleu&. Ad quȩ respondens daniel: ait co¬
rã rege. Munera tua sint tibi: & dona domus
tue alteri da. Seripturã autẽ legã tͥ rex: et
dignitatẽ & munera contemnentẽ : qͥ absq p̃cio
ꝓferens ueritatẽ iã illo temprẽ p̾ceptũ euan¬
glicũ sequebatur: gratis accepistis gratis date.
Alioquin & tristia nuntiantẽ indecens erat liben¬
ter dona suscipe. Quos uolebat interficiebat.
& quos uolebat peutiebat. Quos uolebat exal¬
tabat : qͦs uolebat humiliabat. Nabuchodono¬

Expanded text:
 eris. Ad quae respondens Daniel, ait coram rege: Munera tua sint tibi, et dona domus tuae alteri da: Scripturam autem legam tibi, rex, et dignitatem et munera contemnentem, qui absque pretio proferens veritatem jam illo tempore praeceptum Evangelicum sequebatur: Gratis accepistis, gratis date. Alioqui, et tristia nuntiantem, indecens erat libenter dona suscipere. Quos volebat, interficiebat, et quos volebat, percutiebat: quos volebat, exaltabat, et quos volebat
Abbreviated transcription (Latin):
iosepbus auiã balthasaris. origenes matre̾ scri¬
bunt. Unde & nouit p̾terita : quȩ rex ignora¬
bat. Uigil& gͦ porfirius : qͥ eam balthasaris
sommauit uxorẽ. & uludit plus scire quam
maritũ. Est uir in regno tuo: qͥ spm̃ dõrum
scorũ hab& in se. Preter simmachũ qͥ chaldaicã
ueritatẽ sequutus ẽ: ceteri spm̃ dĩ interp̾tati

Expanded text:
Josephus aviam Balthasaris, Origenes matrem scribunt: unde et novit praeterita, quae rex ignorabat. Evigilet ergo Porphyrius, qui eam Balthasaris somniatur uxorem, et illudit plus scire, quam maritum. Est vir in regno tuo, qui spiritum deorum sanctorum habet in se. Praeter Symmachum, qui Chaldaicam veritat
Abbreviated transcription (Latin):
rusalẽ : ut biberent in eis rex & obtimates¬
modi fabulã. Usq ad septuagesimũ annum
qͦ ieremias captiuitatẽ popłi uideorũ dixerat
eẽ. soluendã. de qͦ & racharias in pͥncipio uo¬
luminis sui loquit̃. irritã putans dĩ pollici¬
tationẽ balthasar. falsũq ꝓmissũ.: uersus in
gaudiũ. fecit grande conuiuiũ insultans qͦ¬
damͦ spei uideoũ & uasis tẽpli dĩ. Sed statĩ
ultio consecuta ẽ. Qđ autẽ batthasaris patre̾
nabu chodonosor uocat. ñ facit errorẽ scientib
sce̾ seripture consuetudinẽ : q̃ patres om̃s ꝓaui
& maiores uocant᷑. & hoc considerandũ qa sobrĩ

Expanded text:
rusalem, ut biberent in eis rex, rusalem, ut biberent in eis rex, modi fabulam: usque ad septuagesimum annum, quo Jeremias captivitatem populi Judaeorum dixerat esse solvendam, 652 de quo et Zacharias in principio voluminis sui loquitur, irritam putans Dei pollicitationem Balthasar, falsumque promissum, versus in gaudium, fecerit grande convivium, insultans quodammodo spei Judaeorum, et vasis templi Dei, sed statim ultio consecuta est. Quod autem Balthasaris patrem Nabuchodonosor vocat, non facit errorem scientibus sanctae Scripturae consuetudinem: qua patres, omnes proavi et majores vocantur. Et hoc conside
Abbreviated transcription (Latin):
gis uide : & eduxerit eũ de domo carceris. Re¬
fert idẽ iosephus : qđ pꝰ mortẽ euhilmarodac
in regnũ patris successerit filus eius neglisar.
Post quẽ rursũ filius eius laborsordoch. Qͦ mor¬
tuo balthasar filius eius regnũ tenuerit : quẽ
nunc scriptura cõmemorat. Quo int̾fecto ada-¬
rio rege medorũ qͥ ciri regis fauunculus fuit.
& ciro ꝑsa que duo regna isaias ascensorẽ bi¬
ge cameli & asini uocat : destructũ ẽẽ. imꝑiũ
chaldeorũ. Qđ qͥdẽ exenophon in oyri maioris
seribit infantia: & pompeus trogus & multi
alii qͥ barbaras scripsere hystorias. Hunc da
nomine. Unusquisq autẽ pͥncipũ uocatoꝵ: iux-¬
ta suã bibebat etatẽ. Siue ut cȩteri in terp̃tes
transtulerunt : bibebat ipse rex uinũ corã
cunctis pͥncipib quos uocarat. Precepit gͦ
iã temulentus : ut afferrentur uasa au-¬
rea atq argentea quę asportauerat nabueo¬
donosor pater euts de tẽplo qđ fuit in ie¬

Expanded text:
gis Judae, et eduxerit eum de domo carceris . Refert idem Josephus, quod post mortem Evilmarodach, in regnum patris successerit filius ejus Neglisar: post quem rursum filius ejus Labosordach: quo mortuo Balthasar filius ejus regnum tenuerit, quem nunc Scriptura commemorat: quo interfecto a Dario rege Medorum, qui Cyri regis Persarum avunculus fuit, et Cyro Persa quae duo regna Isaias ascensorem bigae, cameli, et asini vocat destructum esse imperium Chaldaeorum. Quod quidem et Xenophon in Cyri majoris scribit infantia: et Pompeius Trogus, et multi alii qui barbaras scripsere historias. Hunc Darnomine. Unusquisque autem principum vocatorum juxta suam bibebat aetatem: Sive ut caeteri interpretes transtulerunt: Bibebat ipse rex vinum coram cunctis principibus quos vocaverat. Praecepit ergo jam temulentus, ut afferrentur vasa aurea atque argentea, quae asportaverat Nabuchodonosor pater ejus de templo quod fuit in Je
Abbreviated transcription (Latin):
& in regno meo restitutꝰ sũ: & magnificentia
amplior adaita ẽ michi. Ergo tuxta eos qͥ
hystorie contradicunt. om̃s anglice fortitu¬
aines reqͥsiture funt diabolũ. & in tantam
crese& potentiã qͥ quonidã aduersus dm̃ su-¬
ꝑbierat: ut maior futurus sit quã fuit

Expanded text:
in regnum meum restitutus sum: et magnificentia amplior addita est mihi. Ergo juxta eos qui historiae contradicunt, omnes angelicae fortitudines requisiturae sunt diabolum; et in tantam crescet potentiam, ut qui quondam adversus Deum superbierat, major futurus sit, quam fuit
Abbreviated transcription (Latin):
obtimatib suis mille: & unusqͥsq
scđm suã bibebat ętatẽ. Sciendum
ẽ. ñ hunc eẽ. filiũ nabuchodonosor
ut uulgo legentes arbitrantur: s uixta bero¬
sũ qͥ chaldeã feripsit hystoriã & iosephũ qui
berosum seqͥtur pꝰ nabuchodonosor qͥ regnauit

Expanded text:
s mille: et unusquisque secundum suam bibebat aetatem. Sciendum est non hunc esse filium Nabuchodonosor, ut vulgo legentes arbitrantur; sed juxta Berosum, qui Chaldaeam scripsit historiam, et Josephum, qui Berosum sequitur, post Nabuchodonosor qui regnavit
Abbreviated transcription (Latin):
generationẽ & generationẽ. Et sĩ hoc qđ in
scripturis dicit᷑ in generationẽ & generatio¬
nẽ. simpliciter accipimꝰ. ꝓ eo qđ e in omĩa
futura tẽpora: nulla questio ẽ. Sin autẽ
ut sepe diximꝰ generatio & generatio. du¬
as generationes significat legis & euanglii.
querendũ qͦmͦ nabuchodonosor dĩ sacram̃ta
cognouerit. nisi forte hoc dicamꝰ qđ pꝰ quã¬

Expanded text:
 hoc quod in Scripturis dicitur, in generatione et generatione, simpliciter accipimus pro eo quod est, in omnia futura tempora, nulla quaestio est. Sin autem ut saepe diximus generatio et generatio, duas generationes significat, Legis et Evangelii, quaerendum est quomodo Nabuchodonosor Dei sacramenta cognoverit. Nisi forte hoc dicamus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc loquitur qͣsi homo scłi. Nlon enĩ qđ uult
hoc factt. s qđ bonũ ẽ. hoc uult al. Nlabu¬
chodonosor autẽ sic loquutꝰ ẽ: ut dũ poten¬
ciã dĩ p̃dicat. iusticiã eiꝰ uideat᷑ arguere:
qđ immerito penas sustinerit. & optima

Expanded text:
 loquitur quasi homo saeculi. Non enim quod uult hoc facit, sed quod bonum est hoc uult deus. Nabuchodonosor au tem sic locutus est ut, dum potentiam dei praedicat, iustitiam eius uideatur arguere quod immerito penas sustinuerit. Ta
Abbreviated transcription (Latin):
transiit ate. Arrogans gloriatio statĩ punitꝰ
a dño: & ideo ñ differt̾ sententia. ne uideat᷑
miscda in pauꝑes minime ꝓfuisse: s statim
fuerat reseruatũ. Donec scias qđ dñetur ex¬
celsus in regno hominũ. Magna miserie con¬
solatio: qͣndo in torm̃tis positꝰ seit ꝓsꝑa secu¬
tura. Quãꝗͣ nabuchodonosor tanti furoris
sit & am̃tie: ut maloꝵ tẽprẽ bonoꝵ que
ei ds ꝓmiserat ñ fuerit recordatꝰ. Ego nabu¬
chodonosor ocłos meos ad celũ leuaui: & sen¬
sus m̃s redditꝰ ẽ. michi. Nisi ocłos leuass&¬

Expanded text:
statim punitur a Domino. Et ideo non differtur sententia, ne videatur misericordia in pauperes minime profuisse. Sed statim fuerat reservatum. Donec scias quod dominetur Excelsus in regno hominum. Magna miseriae consolatio, quando in tormentis positus, scit prospera secutura: quamquam Nabuchodonosor tanti furoris sit et amentiae, ut malorum tempore, bonorum quae ei Deus promiserat, non fuerit recordatus. Ego Nabuchodonosor oculos meos ad coelum levari: et sensus meus redditus est mihi. Nisi oc
Abbreviated transcription (Latin):
tus damel prescius futurorũ de sententia dĩ
dubitat: rẽ temerariã faciunt. qͥ audacter
peccatoribꝰ indulgentiã pollicentur. Et tam̃
sciendũ qđ si nabuchodonosor bona oꝑa faci¬
enti uenia ꝓmittitur: multo magis aliis ꝓ¬

Expanded text:
tus Daniel praescius futurorum de sententia Dei dubitet, rem temerariam faciunt, qui audacter peccatoribus indulgentiam pollicentur. Et tamen sciendum quod si Nabuchodonosor bona opera facienti venia repromittitur; multo magis aliis p
Abbreviated transcription (Latin):
quã nos illecebrã siue cq̃ aa ala. hoc ẽ. errorẽ
id ẽ. peccata appellat. Bixerunt gͦ uiri illi.
Non inueniemꝰ huic danieli aliquã occasionem:
nisi forte in lege dĩ sui. Felix conuersatio: in
qua inimici nullã repperiunt occasionẽ. nisi
in legitimis dĩ. Tunc principes & satrape sub¬
ripuerunt regi: & sic loquuti sunt. Pulchre
dixit subriperunt regi. Non enĩ hoc locuti
sunt qđ agere cogitabant: si ꝑ honorẽ regis
inimico moliuntur insidias. Nunc itaq rex
confirina sententiam & scribe decretũ: ut ñ
immutet᷑ qđ statutũ ẽ. a medis atq ꝑsis. Espi¬

Expanded text:
quam nos illecebram sive σφάλμα, hoc est, errorem quam nos illecebram sive σφάλμα, hoc est, errorem id est, peccata appellat. Dixerunt ergo viri illi: Non inveniemus Al. invenimus Danieli aliquam occasionem, nisi forte in lege Dei sui. Felix conversatio in qua inimici nullam reperiunt occasionem, nisi forte in legitimis Dei. Tunc principes, et satrapae surripuerunt regi, et sic locuti sunt ei. Pulchre dixit, surripuerunt: Non enim hoc locuti sunt, quod agere cogitabant, sed per honorem regis, inimico moliuntur insidias. Nunc itaque, rex, confirma sententiam et scribe decretum, ut non immutetur, 659 quod statutum est a Medis atque Persis.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dixerunt. & duo uiri qͦs consliut cũ eo &
satrape centũ uiginti. Quia igitur duobꝰ p̾n¬
cipib int̾ quos tercius erat. hunc pͥmũ face
re cogitauit: inuidie & insidiarũ occasio nata¬
ẽ. Querebant occasionẽ ut inuenirent danie¬
li : ex latere regis. Ꝙin hoc loco. hebrei tale
nescio quid fuspicantur. Latus regis regma ẽ.
uł concubine. eius cetereq uxores que ex late¬
re dormiunt. Querebant occasionẽ in reb huiꝰ¬
cemodi : si in fermone tactu nutu. int̾nuncio pos¬
Hoc illi dixerint: qͥ ꝓpt̾ occasionẽ unius uerbi
longas solent fabulas texere. Nos int̃pretem̃
simplicit᷑ qđ nullã causam aduersus eũ rep¬
pererint. in qͣ regi noxius fuerit. eo qđ fide¬
lis ẽẽt. & omĩs culpe suspicio ñ inuemirent᷑
in eo.  suspicione theodotio & aqͥla aarsa a¬
biaia int̃pretati sunt quę caldeice dicitur
essaitha. Cũq abhebreo quererẽ quid signisi¬
car& : respondit ium uerbi sonare ae ae ap.

Expanded text:
qui dixerunt: et duos viros quos constituit cum eo, et satrapae centum viginti. Quia igitur inter duos principes, inter quos erat tertius, hunc primum facere rex cogitabat, invidiae et insidiarum nata occasio est. Quaerebant occasionem ut invenirent Danieli ex latere regis. Et in hoc loco Hebraei tale nescio quid suspicantur: latus regis, regina est, vel concubinae ejus caeteraeque uxores, quae ex latere dormiunt. Quaerebant ergo occasionem in rebus hujuscemodi, si in sermone, tactu, nutu, internuntio posHoc illi dixerint, qui propter occasionem unius verbi longas solent fabulas texere. Nos interpretemur simpliciter, quod nullam occasionem adversus eum reperirint, in qua regi noxius fuerit, eo quod fidelis esset, et omnis culpae suspicio non inveniretur in eo. Pro suspicione Theodotio et Aquila ἀμβλάκημα interpretati sunt, quae Chaldaice dicitur ESSAITHA. Cumque ab Hebraeo quaererem quid significaret, respondit vim verbi sonare δέλεαρ,
Abbreviated transcription (Latin):
descendit. uigili. theodocio ipsũ chaldaicũ
uerbũ posuit. hir: qđ ꝑ tres litteras. amn. ioth.
res. scribit᷑. Significat autẽ angłos. qđ semꝑ
ingilent. & ad dĩ imꝑiũ sint parati. Unde &
nos crebris ꝑ noctationib imitam᷑ angłoꝵ officia.
& de dũo dicitur. Non dormitabit neq obdormi&.
qͥ custodit isrł. Deniq & inconsequentib legimꝰ.
n sententia uigilũ. hoc ẽ. angłoꝵ decretũ ẽ.

Expanded text:
etc. Pro vigili Theodotio ipsum Chaldaicum verbum posuit HIR, quod per tres litteras AIN, IOD et RES scribitur: significat autem angelos quod semper vigilent; et ad Dei imperium sint parati. Unde et nos crebris pernoctationibus imitamur angelorum officia. Et de Domino dicitur: Non dormitabit, neque dormiet qui custodit Israel . Denique in consequentibus legimus, In sententia vigilum, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
ptores hẏstorie calumniant᷑. qđ neqͣquã dñatio
nabuchodonosor orbẽ possederit. Neq̃quã enĩ gre¬
cis & barbaris cunctisq septẽtrionis & occiden¬
tis nationib imꝑauit: s tantũ ꝓuincias orien¬
tis tenuit : id ẽ. asiã. ñ europã & libiã. Ex qͦ in¬
telligi uolunt ad diabolũ cuncta referenda.¬

Expanded text:
ptores historiae calumniantur, quod nequaquam dominatio Nabuchodonosor regis orbem terrarum possederit. Neque enim Graecis et Barbaris, cunctisque Septentrionis et Occidentis nationibus imperavit, sed tantum Orientis provincias tenuit, id est Asiam; non Europam et Libyam. Ex quo intelligi volunt cuncta ad diabolum referenda
Abbreviated transcription (Latin):
ete int̾fectus ẽ. balthasar rex chaldeus : &da¬
rius medus successit in regnũ. annos natus
sexaginta duos. Iosephus seribit in decimo iuda¬
icȩ antiqͥtatis libro : obsessa babilone amedis et
ꝑsis dario uidelic& et ciro. in tantã uenisse
balthasar regẽ babilonis obliuionẽ sui: ut
celeberrimũ mir& coniuuiũ. & in uasis dem¬
pli biber&: et obsessus uacar& epulis. Unde
potest stare ystoria qd eadẽ nocte sit captꝰ
atq iugulatus dũ om̃s aut uisionis int̾pͣtati¬
onisq pauore terrentur : aut occupati sunt
festiuitate & ebrietate conuiuii. Qđ autẽ
uincente ciro rege ꝑsarũ & dario rege me-¬
doꝵ solus darius successisse in regnũ scribit᷑:
Ordo etats & ꝓpinqͥtatis. & regni ẽ. Darius e¬
nim sexaginta duorũ annorũ erat. & maiuis
regnũ medorũ quã ꝑsarũ legimꝰ: & auuncłs
qͥ pͥor erat iure nature. successor regni debu¬
it numerari. Unde & iusione que contra babi¬
lonẽ in isaia legitur : post multa quȩ longũ

Expanded text:
Balthasar rex Chaldaeus, et Darius Medus successit in regnum, annos natus sexaginta duos. Josephus scribit in decimo Judaicae antiquitatis libro, obsessa Babylone a Medis et Persis, Dario videlicet et Cyro in tantam venisse Balthasar regem Babylonis oblivionem sui, ut celeberrimum iniret convivium, et in vasis templi biberet, et obsessus vacaret epulis. Unde potest stare historia, quod eadem nocte sit captus atque jugulatus: dum omnes aut visionis interpretationisque pavore terrentur, aut occupati sunt festivitate, et ebrietate convivii. Quod autem vincente Cyro rege Persarum, et Dario rege Medorum solus Darius successisse in regno scribitur, ordo aetatis, et propinquitatis, et regni est. Darius enim sexaginta duorum annorum erat: majus regnum Medorum quam Persarum legimus: et avunculus qui prior erat jure naturae, successor regni debuit numerari. Unde et in visione quae contra Babylonem in Isaia legitur, post multa quae longum
Abbreviated transcription (Latin):
turbabant eũ. Respondensq rex : ait. Baltha¬
sar: somniũ & int̾pretatio eiꝰ ñ conturbent te.¬
Tacitꝰ intellȩx̃ damel somniũ eẽ. contͣ regẽ: & a¬
morẽ cordis uultꝰ pallore signabat. dolebatq
retur insultare atq letari contra hostiũ rege̾.
Deniq detestans id qd̃ intelligebat. loqͥt᷑ ad eũ.
Dnẽ mi: somniũ hoc his qͥ te oderunt. & intp̃ta¬
tio eiꝰ hostib tuis sit. Uidens gͦ nabuchodono¬
sor eũ metuere ne sinistrũ quid atq contͣriũ
contra rege̾ dicere uideret᷑. cohortat᷑ ut simpli¬
citer & uere loqͣtur qđ intelligit. nec qͥcquã

Expanded text:
at. Respondens rex ait: Balthasar, somnium, et interpretationes ejus non conturbent teTacitus intellexit Daniel somnium esse contra regem: et timorem cordis vultus pallore signabat: dolebatque ne videretur insultare atque laetari contra hostem regem: denique detestatus id quod intelligebat, loquitur ad eum. Domine mi, somnium hoc his qui te oderunt, et interpretatio ejus hostibus tuis sit. Videns ergo Nabuchodonosor eum metuere: ne sinistrum quid atque contrarium contra regem dicere videretur: cohortatur eum ut simpliciter et vere loquatur quod int
Abbreviated transcription (Latin):
ue subuertetur. Qđ tam̃ ad p̃ces & erechiȩ
& inniue dĩ sententia cõmutata ẽ.: ñ uanita¬
te iudicii. s eorũ conuersione qͥ meruere in¬
dulgentiã. Alioqͥn & in ieremia loqͥtur ds̃ se
mala minari suꝑ gentẽ: & si bona fecerit mi¬
nas clementia cõmutare. Rursũ bona genti
se asserit polliceri: & si mala fecerte. dicͥe. se
suã mutare sententiã: ñ in homines s in oꝑa
quȩ mutata sunt. Neq emĩ ds̃ hominib: s
uitiis trascitur. Quȩ cũ in homine ñ fueruit.
neqͣꝗͣ punit qđ mutatũ ẽ. Dicamꝰ & alit̃. Fecit
qͥdẽ nabuchodonosor iuxta danielis consiliũ
miscdas in pauꝑm: & iccirco usq ad m̃se du¬
odecimũ in eũ ẽ. dilata sententia. Sea ¶ postea
amibulans in aula babilonis. głiatur & diẽ. Non¬
ne hes ẽ. babilon magna quã ego edificaui
in aomũ regni in robore fortitudinis meȩ. & in

Expanded text:
ces Ezechiae, et Ninive, Dei sententia commutata est: non vanitate judicii, sed eorum conversione, qui meruere indulgentiam. Alioquin et in Jeremia loquitur Deus se mala minari super gentem ; et si bona fecerit, minas clementia commutare. Rursum bona agenti se asserit polliceri; et si mala fecerit, dicit se suam mutare sententiam: non in homines, sed in opera quae mutata sunt. Neque enim Deus hom cum in homine non fuerint, nequaquam punit quod mutatum est. Dicamus et aliter: Fecit quidem Nabuchodonosor juxta Danielis consilium misericordias in pauperes; et idcirco usque ad mensem duodecimum in eum est dilata sententia: sed quia postea ambulans in aula Babylonis, gloriatur et dicit: Nonne haec est Babylon magna, quam ego aedificavi in domum regni; in robore
Abbreviated transcription (Latin):
nos uniuerse terre. Non solũ de nabuchodono¬
libani : qͥ ñ uirtutũ magnitudine. s sua eleuant᷑
suꝑbia. & ideo excidunt᷑ & corruunt. Unde bo¬
nũ ẽ. illud sectari : qđ dñs doc& in euangłio.
Discite ame: qͥa mitis sũ & humilis corde. Qđ̃ au¬
te̾ ait uixta theodocionẽ ⁊̃ole ỹ eĩ oc̃. id est

Expanded text:
s nimia, etc. Non solum de NabuchodonoLibani : qui non virtutum magnitudine, sed sua elevantur superbia: et ideo exciduntur, et corruunt. 647 Unde bonum est illud sectari quod Dominus docet in Evangelio: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Quod autem ait juxta Theodo
Abbreviated transcription (Latin):
interp̾tatus ẽ. Nec mirũ si err& nabuchodono¬
sor : & qͥcqͥd suꝑ se cernit ñ dm̃ s dõs arbitret᷑.
in te. Balthasar pͥnceps arioloꝵ: suie in cantatoꝵ
ut alii interp̃tati sunt. Non mirũ si pͥnceps om¬
niũ aliolorũ constitutꝰ sit. qͥ ad p̾ceptũ regis
sapientiã didicerat chaldeorũ : & decuplũ om̃iũ
sapientior fuerat inuentus. Queramꝰ abhis qui
in bac uisione ñ recipiunt ystoriã : qͥs iste sit
nabuchodonosor qͥ somniũ uiderit. & qͥs damel
qͥ somniũ eius edisserat. & uentura p̃dicat. &
qͦmͦ hic ipse daniel qͥ utiq uxta eos scã intel¬
ligenda ẽ. fortitudo. anabuchodonosor pͥnceps
arioloꝵ eius constituitur & collega appellatur.
Uidebã. & ecce arbor in medio terre: & altitudo

Expanded text:
interpretatus est. Nec mirum si erret Nabuchodonosor; et quidquid super se cernit, non Deum, sed deos arbitretur. in te. Balthasar princeps hariolorum sive incantatorum, ut alii interpretati sunt. Non mirum si princeps hariolorum omnium constitutus sit, qui ad praeceptum regis sapientiam didicerat Chaldaeorum; et decuplum omnium sapientior fuerat inventus. Quaeramus ab his qui in hac visione non recipiunt historiam, quis iste sit Nabuchodonosor qui somnium viderit; et quis Daniel qui somnium ejus edisserat, et ventura praedicat; et quomodo hic ipse Daniel, qui utique juxta eos, sancta intelligenda est fortitudo, a Nabuchodonosor princeps hariolorum ejus constituitur et collega appellatur? Videbam, et ecce arbor in medio terrae, et altitudo
Abbreviated transcription (Latin):
uidit iugilẽ & scm̃ descendere de celo &dice¬
re. succidite arborẽ & dissipate illã. attamen
germ̃ radicũ eius in terra dimitate. & iunciat᷑
ferro. & aere. in herbis foris. & rore celi con¬
sꝑgatur. & cũ feris sit pabulũ eiꝰ. donec septẽ
tẽpora comutant᷑ suꝑ eũ. & sup̃ similit̾ scriptũ
ẽ. Querunt gͦ a nobis qͥ hẏstorie contradicurs
quomͦ in uincło ferreo & ere fuerit nabuchodo¬
donosor. aut qͥs eũ uinxerit. & pedib alliga¬
uerit eũ ꝓspicuũ sit. om̃s furiosos ne se p̾ci¬
pitent & alios inuadant ferro cathenisq li¬
gari. Hec ẽ. int̾p̾tatio sententię altissum : q

Expanded text:
igilem, et sanctum descendere de coelo, et dicere: Succidite arborem, et dissipate illam, attamen germen radicum ejus in terra dimittite, et vinciatur ferro et aere in herbis foris, et rore coeli conspergatur, et cum feris sit pabulum ejus, donec septem tempora commutentur suest. Quaerunt ergo a nobis qui historiae contradicunt: quomodo in vinculo ferreo et aereo fuerit Nabuchodonosor: aut quis eum vinxerit et compedibus alligaverit: cum perspicuum sit omnes furiosos, ne se praecipitent et alios ferro invadant, catenis ligari. Haec est interpretatio sententiae Altissimi, q
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in ealdea: s magna pars eorũ int̾fecta
penitusq doleta ẽ. Non ẽ. qui extendat uł¬
tra tentoriũ meũ. Non ẽ. qui me instaure. et
murorũ meoꝵ iaciat fundam̃ta: qͥ ad solũ usq
ꝓstrati sunt. Quia stulte egerunt pastores et
dnm̃ non quesierunt: ꝓpterea ñ intellexerunt
& omĩs grex eorũ disꝑsus ẽ. ꝑtransiationẽ
pastoꝵ atq ouium: pͥncipũ culpa & disꝑsio
popłi deseribitur. Qina enim pͥncipes stulte
egerunt nec quesierunt anm̃. quẽ toto debu¬
erant corde ꝑqͥrere: iccirco & mala uenientia
non uiderunt siue ñ intellexerunt dnm̃. & om̃is
multitudo ierłm huc illucq disꝑsa ẽ. Uox audi¬
tionis ecce uenit & comotio magna de terra
aqͥlonis : ut ponat ciuitates iuida insolitudinẽ.
& habitacłmn draconũ siue cubile strutionum.
& ut simmachus interpͣtatus ẽ. sirenarũ. & qͦ

Expanded text:
sunt in Chaldaeam, sed magna pars eorum interfecta sunt in Chaldaeam, sed magna pars eorum interfecta penitusque deleta est. \'non est, qui extendat ultra tentorium meum. non est, qui me instauret et murorum meorum iaciat fundamenta, qui ad solum usque prostrati sunt\'. Quia stulte egerunt pastores et dominum non quaesierunt, propterea non intellexerunt et omnis grex eorum dispersus est. Per translationem pastorum atque ouium principum culpa et dispersio populi describitur. quia enim principes stulte egerunt nec quaesierunt dominum, quem toto debuerant corde perquirere, idcirco et mala uenientia non uiderunt siue non intellexerunt dominum et omnis multitudo Hierusalem huc illucque dispersa est. Uox auditionis ecce uenit et commotio magna de terra aquilonis, ut ponat ciuitates Iuda in solitudinem et habitaculum draconum - siue cubile struthionum et, ut Symmachus interpretatus est sirenarum
Abbreviated transcription (Latin):
go uulmis meũ qđ̃ app̃hendit me: siue irã susti
tũ ẽ: om̃s funeli mei difrupti sunt. siue om̃s
pelles meę conscisse sunt. Filii mec exierunt
ame. siue oues mee: & non sunt. Non ẽ. qui ex¬
tendat ultra tentoriũ meũ. suie non ẽ. locus
ułtra tabernaclo meo: & qͥ erigat pelles meas.
Subuersionẽ urbis suȩ tã facilem plangit ierłm.
ut neq̃quã muros & omiã mema funditus eruta
sed tabernacłi atq tentorii ablationẽ putes.
Tabernaculũ inquit hoc ẽ. habitatio mea repente
sublata ẽ : om̃s funicłi mei difrupti sunt. Seruat
tabernacłi metaphorã. Siue oms pelles meȩ
conscisse sunt. Filii mei exierunt ame siue & pec¬
cora mea: qđ a loece additũ non stat iusta hysto¬
riã. In longa enĩ obsidione quomͦ oues & pecco¬
ra auferri poterant de ierłm. que etiã si fu¬
issent fames consumpserat : & non inquit
subsistunt siue ñ sunt. Neq enim translati

Expanded text:
go uulnus meum, quod apprehendit me, siue iram dominigo uulnus meum, quod apprehendit me, siue iram dominitum est, Omnes funiculi me dirrupti sunt - siue omnes pelles meae conscissae sunt —, filii mei exierunt a me - siue oues meae - et non sunt; non est, qui extendat ultra tentorium meum - siue non est locus ultra tabernaculo meo - et qui erigat pelles meas. Subuersionem urbis suae tam facilem plangit Hierusalem, ut nequaquam muros et omnia moenia funditus eruta, sed tabernaculi atque tentorii ablationem putes. \'tabernaculum\', inquit, hoc est habitatio mea, repente sublata est. omnes funiculi mei dirrupti sunt - seruat tabernaculi μεταφοράν - siue omnes pelles meae conscissae sunt. filii mei exierunt a me siue pecora mei\', quod a LXX additum non stat iuxta historiam; in longa enim obsidione quomodo oues et pecora auferri poterant de Hierusalem, quae, etiamsi fuissent, fames consumserat? <et non\', inquit, \'subsistunt siue non sunt\'; neque enim translati
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quȩ lic& prepares hec suꝑbis am̃ dicta co-¬
gnosce. Ecce ego in hac uice in isto tẽpr̃e ꝓreiã
siue instar funde iaciã longe habitatores ter
tabo & cadere faciã. ꝑ quo uerbo hebraico id ẽ.
RecoaN. aquila & simmachus interp̃tati sunt
cq̃ enoinica. Et ẽ. sensus. Instar funde cũ om̃i
impetu abiciã : & sic eos obsideri faciã. sicq
tribulabo & coangustabo ut om̃s in urbe rep¬
periantur. & effugere nequeant malũ. Uae
mͥ suꝑ contricione mea: pessima plaga mea.Lxex.
Uȩ suꝑ contricione tua: pessima plaga tua. In¬
xta hebraicũ ipsa ierłm loqͥtur quod uehemen¬
ter afflicta sit: & plagã sustineat in sanabilẽ.
Iuxta locxͥ. uͦ ꝓpħa loqͥtur ad ierłm: & plangit
eã suꝑ contricione & plaga sui. Ego autẽ dixi.
Plane hec infirmitas mea ẽ. siue uulnus meũ:
& portabo illã siue apphenait me. Ipsa loqͥtur
ierłm. Quicqͥd patior: mea culpa patior. Intelli¬

Expanded text:
est; quae licet praepares, haec super his domini dicta coest; quae licet praepares, haec super his domini dicta cognosce: ecce ego in hac uice, in isto tempore, proiciam siue instar fundae iaciam longe habitatores terrtabo et cadere faciam, pro quo uerbo Hebraico, id est \'cole\', Aquila et Symmachus interpretati sunt σφενδονίσω et est sensus: \'instar fundae cum omni impetu abiciam et sic eos obsideri faciam sicque tribulabo et coangustabo, ut omnes in urbe repperiantur et effugere nequeant malum\'. Uae mihi super contritione mea, pessima plaga mea! LXX: uae super contritione tua, pessima plaga tua! Iuxta Hebraicum ipsa Hierusalem loquitur, quod uehementer afflicta sit et plagam sustineat insanabilem; iuxta LXX uero propheta loquitur ad Hierusalem et plangit eam super contritione et plaga sui. Ego autem diri: plane haec infirmitas mea est — siue uulnus meum — et portabo illam siue apprehendit me. Ipsa loquitur Hierusalem: quicquid patior, mea culpa patior; intelle
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa ipse ẽ. qͥ fec̃ om̃a atq plasmauit: tã in
anima quã in corpore. E isrł: uirga heredita¬
tis eius ẽ. Om̃is qͥ directus in deo ẽ. uł sensu
baoth. Congrega de terra conflsionẽ tuã. quȩ
habitas in obsidione: quia heo dic̃ dñs. Ecce ego
longe ꝓiciã habitatores terre in hac uice: & tri¬
bulabo eos ita ut non mueniantur.Lxex. Congre¬
gauit deforis substantiã suã : que habitut in mu
nitione. Quia hec dicit añs. Ecce ego supplanta¬
bo habitatores terre huiꝰ: & tribulabo eos ut
inueniantur. Precipitur ierłm ut quicquid ha¬
be foris substantie in urbẽ munttissimã congre¬
get : & longe obsidioni par&e alimenta. Se enĩ
nequaquã ut prius de futuro & longo tepore
comminari: s iã de uicina captiuitate. que iã
iãq uentura sit. Congrega inqͥt & deforis de
terra hoc ẽ. de agris substantiã tuã : sine con-¬
fusione. Quicqͥd eium habes: confusione dignũ

Expanded text:
omnia, ipse est, qui fecit omnia atque plasmauit tam in omnia, ipse est, qui fecit omnia atque plasmauit tam in animo quam in corpore, et Israhel uirga hereditatis eius est. omnis, qui directus in deo est uel sensu baoth\'. Congrega de terra confusionem tuam, quae habitas in obsidione, quia haec dicit dominus: ecce ego longe proiciam habitatores terrae in hac uice et tribulabo eos, ut inueniantur. LXX: congregaunitione: quia haec dicit Dominus: Ecce ego supplantabo habitatores terrae hujus, et tribulabo eos ut non inveniantur. » Praecipitur Hierusalem, ut quidquid habet foris substantiae, in urbem munitissimam congreget, et longe nequaquam ut prius de futuro et longo tempore comminari, sed iam de uicina captiuitate, quae iam iamque uentura sit. \'congrega\', inquit, <et de foris et de terra, hoc est ei agris, substantiam tuam in confusionem. quidquid enim habes, confusione dignum
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Si autẽ stultꝰ ẽ. omĩs homo ascientia: stultũ
ẽ. omẽ falsũ qdđ fecit. & non ẽ. sp̃is in eis. Notan¬
dĩ: qđ & in isto capło uentus & sp̃s uno nomine
apd̃ hebreos appellatur rhuã. Spm̃ autẽ seĩfica
tionis uocat: qͥ in hereticorũ mentib non potest
inueniri. Uana sunt : & opus risu dignum. Quis
enim non rideat cũ hereticorũ simulachra ꝓspe¬
xerit: Aut enĩ rustica sunt quȩ dicunt᷑. & lignũ
ẽ. & pulchro sermone composita & repperitur ar¬
gentũ : Aut certe de ꝓprio simulata sensu & fru¬
stra auri iaginẽ pollicentur. in tẽprẽ isttati¬
onis sue ꝑibunt. Ad tempus ual& heresis: ut
electi qͥq manifesti fiant & ꝓbati fint. Cũ au¬
tẽ iusitatio dĩ uenerit. & ocłs eius stulta res¬
pexerit : oiĩa conticescunt. Non ẽ. his simil pars
iacob: corũ qͥ supplantauere iudeos & quotidie
destruunt hereticos. Pars autẽ scorum ds ẽ.
de qͦ ꝓpħa dic̃. pars mea dñs. Qui enĩ formaũ

Expanded text:
it. Si autem stultus est omnis homo a scientia, stultum est omne falsumque quod fecit, et non est spiritus in eis. Notandum quod et in isto capitulo ventus et spiritus uno nomine apud Haebreos appellatur . Spiritum autem sanctitionis uocat, qui in hereticorum mentibus non potest inueniri. uana sunt et opus risu dignum. quis enim non rideat, cum hereticorum simulacra perspexerit? aut enim rustica sunt, quae dicuntur, et lignum est; ant pulchro sermone con-. posita, et repperitur argentum; aut certe de proprio simulata sensu, et frustra auri imaginem pollicentur. in tempore uisitationis suae peribunt. ad tempus ualet heresis, ut electi quique manifesti fiant et probati sint: cum autem uisitatio dei uenerit et oculus eius stulta respexerit, omnia conticescunt. non est his similis pars Iacob, eorum. qui supplantauere Iudaeos et cotidie destruunt hereticos. pars autem sanctorum deus est, de quo propheta dicit: pars mea dominus. qui enim formauit
Abbreviated transcription (Latin):
ubente dño ingredit᷑. & iubente egredit᷑: sedit¬
q cũ sedentib : qr stantẽ illũ numerus captitio¬
rũ audire non poterat. Egressusq in cãpi latitu¬
dinẽ. uid& stantẽ głiã dñi. quã pͥus uiderat
ambulantẽ & eleuantẽ se. & int̾dũ stantẽ: qͥa
uxta fluuiũ scłi huiꝰ chobar qͥ int̃pͣtat᷑ grauissi¬
mus. głia cernebatur qđ significat omẽm mun-¬
di huius głiam p̾ter fluere. & gradũ stabilẽ non
habere. Glia autẽ dñi stans & ꝑseuerans cũ stan¬
te ꝓpħa uidet᷑ in campo: quȩ in medio captiuoꝵ
nec stare poterat nec uideri. Et cecidi in faciem

Expanded text:
ubente Domino ingreditur, et jubente egreditur, seditque cum sedentibus, quia stantem illum numerus captivorum audere non poterat. Egressusque in campi latitudinem, videt stantem gloriam Domini, quam prius viderat ambulantem et elevantem se et interdum stantem; quia juxta fluvium saeculi hujus Chobar, qui interpretatur gravissimus, gloria cernebatur, quod significat omnem mundi hujus gloriam praeterfluere, et gradum stabilem non habere. Gloria autem Domini stans et perseverans cum stante propheta videtur in campo, quae in medio captivorum nec star
Abbreviated transcription (Latin):
patitur. ut supra dixi obsidionis indiciũ ẽ. Que
clausa ierłm atq circũdata abexercitu chaldeoꝵ
nullum habitantiũ foras exire ꝑmitt&. Hec
ẽ. olla de qua ieremias loqͥtur: & ipse hic ꝓpħa
in consequentib : in qua carnes popli consumũ¬
tur. Qd̃ autẽ lingua ꝓpħe palato uł gutturi
coałeseit. & mutus effectus auetoritatẽ ñ hab&
increpantis: eausa ꝑspicua ẽ. Quia domus inqͥt
exasperans ẽ. Et ẽ. sensus. Tante funt amari¬
tudinqͥs & tante aduersus dm̃ contentionis.
ut obuirgantẽ non mereant᷑ audire. E& quo ꝑ¬
spieuũ ẽ. ubi multitudo fuerit peccatorũ indi¬
gnos eẽ. peccantes qui a dñõ corrigantur. Cũ
antẽ loquutus fuero tibi aꝑiã os tuũ : & dices
ad eos. Hec dicit dñs ds̃. Qui audit audiat:¬

Expanded text:
patitur, ut supra dixi, obsidionis indicium est, quod patitur, ut supra dixi, obsidionis indicium est, quod clausa Jerusalem atque circumdata ab exercitu Chaldaeorum, nullum habitantium foras exire permittet. Haec est olla, de qua Jeremias loquitur, et ipse hic propheta in consequentibus, in qua carnes populi consumuntur. Quod autem lingua prophetae palato vel gutturi cohaeret, et mutus effectus auctoritatem non habet increpantis, causa perspicua est, « quia domus, » inquit, exasperans est. Et est sensus: Tantae sunt amaritudinis, et tantae adversus Deum contentionis, ut objurgantem non mereantur audire. Ex quo perspicuum est, ubi multitudo fuerit peccatorum, indignos esse peccantes, qui a Domino corrigantur. Cum autem locutus fuero tibi, aperiam os tuum, et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Qui audit
Abbreviated transcription (Latin):
pedes meos & locutꝰ ẽ. & dix̃ ad me. Ingredere:
& includere in medio domus tuę. Stante̾ głiam
añi ferre ñ sustinens. cecidit in faciẽ suã: ut ab
ingrediente in eũ sp̃ũ leuaretur. Qui sp̃s statuit
eũ suꝑ pedes suos. & loquitꝰ ẽ. dicens. Intra. &
meludere in medio domus tuę. Et ẽ. sensus.
Quia corroboratus es aspectu dnĩce maiestatis.
nullũ timeas. nec aliquẽ ꝑtremiscas. Sed reuer¬
tere in domũ tuã. uł ad necessitates corporis ut
quidã putant: uł in signũ futurȩ obsidionis. Et
quomͦ isaias discaltiatus & nudus. t̾riũ annoꝵ
captiuitatẽ & nuditatẽ popli nuntiauit : ita &
tu clausus domo oꝑe ipso ꝓpħa uicinã obsidionẽ
dieris de medio eorũ : & linguã tuã adherere
faciã palato tuo. uł gutturi tuo: & eris mutꝰ
nec ut uir obuirgans. quia domus exasperans
est. Qd̃ in domo clauditur. qđ iuinculis alligat᷑.
qđ non egreditur ad eos inter quos habitat. s
int̾ multitudinẽ captiuorũ solitudinẽ carceris

Expanded text:
 mihi, et dixit ad me: Ingredere et includere in medio domus tuae. » Stantem gloriam Domini non sustinens, cecidit in faciem suam, ut ab ingrediente in eum spiritu levaretur; qui spiritus statuit eum super pedes suos, et locutus est ei dicens: Intra et includere in medio domus tuae; et est sensus, quia corroboratus es aspectu Dominicae majestatis, nullum timeas, nec aliquem pertremiscas, sed revertere in domum tuam, vel ad necessitates corporis, ut quidam putant, vel in signum futurae obsidionis. Et quomodo Isaias discalciatus et nudus trium annorum captivitatem et nuditatem populi nuntiavit, ita et tu clausus domo, opere ipso propheta vicinam obsidionem dieris de medio eorum. Et linguam tuam adhaerere faciam palato vel gutturi tuo, et eris mutus, nec ut vir objurgans, quia domus exasperans est. » Quod in domo clauditur, quod vinculis alligatur, quod non egreditur ad eos inter quos habitat, sed inter multitudinem captivorum solitudinem carceris
Abbreviated transcription (Latin):
uertat᷑ auia sua impia & uiuat: sic iusto non
ꝓsunt antiq iusticię. si nouis facinorib oppri¬
matur. Qđ autẽ intulit ipse moriet᷑ quia ñ ad-¬
mintiasti ei : subaudit᷑ potuisse eũ uiuere. si spe¬
eulator magisterq docuiss&. Et facta ẽ. ibi suꝑ¬

Expanded text:
vertatur a via sua impia, et vivat, sic justo non vertatur a via sua impia, et vivat, sic justo non prosunt antiquae justitiae, si novis facinoribus opprimatur. Quod autem intulit: « Ipse morietur, quia non annuntiasti ei, » subauditur potuisse eum vivere, si speculator magisterque docuisset. « Sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ audiuit & ꝑseuerauit in neqͥtia. sic duo iusti
sunt. Unus qͥ ñ audiit & ꝑiit: alter qͥ audiuit
& conuersus ad penitentiã saluauit animã suã.
Notandũq qđ possit iustus cadere: & si habuerit
magistrũ ad meliora conuerti. Et bona igitur
oꝑa indigent assiduo p̾ceptore. ne lassus opti¬
mo cursu retrahat pedẽ. Et impius quidẽ uł
iniquus si conuersus non fuerit. in impietate &
in iniqͥtate sua moriet᷑. Iustus autẽ si fecerit im¬
pietatẽ atq peccatũ non statĩ morit᷑. s ponitur
offendiculũ in conspectu eius. siue torm̃tũ & ut
theodotio drx̾ infirmitas. ut torqueat᷑ & planã
uiã ñ inueniat: & intelligat se languidũ. De qͥb
& dormiunt multi. Prodest enĩ iusto intelligere
delictũ suũ conscientieq torm̃tũ : & dicere cũ
psaimista. Conuersus sũ in erũna. dũ mͥ infigit̾¬
spina. E qͦmͦ impio ñ sunt obuie iniqͥtates si a¬

Expanded text:
qui audivit et perseveravit in nequitia, sic duo justi qui audivit et perseveravit in nequitia, sic duo justi sunt, unus qui non audivit, et periit, alter qui audivit, et conversus ad poenitentiam, salvavit animam suam. Notandumque quod possit justus cadere, etsi habuerit magistrum ad meliora converti. Et bona igitur opera indigent assiduo praeceptore, ne lassus optimo cursu, retrahat pedem. Et impius quidem vel iniquus, si conversus non fuerit, in impietate et in iniquitate sua morietur. Justus autem, si fecerit impietatem atque peccatum, non statim moritur, sed ponitur offendiculum in conspectu ejus sive tormentum. Et, ut Theodotio dixit, « infirmitas, » ut torqueatur, et planam viam non inveniat, et intelligat se languidum. De quibu apud vos, et dormiunt multi . » Prodest enim justo intelligere delictum suum, conscientiaeque tormentum, et dicere cum Psalmista: « Conversus sum in aerumna mea, dum mihi infigittes, si a
Abbreviated transcription (Latin):
uitiis. s qͥ in peccato ꝑmanent. Magnũq discri¬
men ẽ. dĩ tacere sermones ob triplice̾ causa. Uł
U nde & isaias. Ue inqͥt mͥ misero : qr tacui. Quodq
seqr̃. Iu autẽ ammã tuã liberasti : illud aplicum
sonat. Si cuius opus arserit : damnũ patiet᷑. Ipse
autẽ saluus erit. sic tam̃ quasi ꝑ ignẽ. Ut ꝓbet
utrũ speculator externus sit mortis eius qͥ ꝑiit.
an reus: opꝰ enĩ magistri salus discipuli ẽ. Sed¬
& si conuersus iustus a iusticia sua fecerit imnqͥta¬
tẽ: ponã offendiculũ corã eo. Ipse morietur: qͥa
ñ adnuntiasti ei. In peccato suo moriet᷑ : & non
erunt in memoriã iusticie eiꝰ quas fecit: sangui¬
nẽ uero eius de manu tua reqͥrã. Si autẽ tu
ad nuntiaueris iusto ut ñ pecc& iustus. & ile ñ
peccauerit : iiuens uiu& qr adnuntiasti ei : & tu
animã tuã liberasti. Sic̃ impios uł imquos du¬
os legimꝰ. unũ qͥ ñ audiuit & periit. alterum

Expanded text:
vitiis, sed qui in peccato permanent; magnumque discrivitiis, sed qui in peccato permanent; magnumque discrimen est Dei tacere sermones ob triplicem causam, vel Unde et Isaias: « Vae, inquit, mihi misero, quia tacui . » Quodque sequitur: « Tu autem animam tuam liberasti, » illud apostolicum sonat: « Si cujus opus arserit, damnum patietur, ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem , » ut probet utrum speculator externus a causa sit mortis ejus qui periit an reus. Opus enim magistri salus discipuli eset si conuersus iustus a iustitia fecerit iniquitatem, ponam offendiculum coram eo, ipse morietur, quia non adnuntiasti ei. in peccato suo morietur, et non erunt in memoria iustitiae eius, quas fecit: sanguinem uero ejusto, ut non peccet justus, et ille non peccaverit, vivens vivet, quia annuntiasti ei, et tu animam tuam liberasti. » Sicut impios vel iniquos duos legimus, unum qui non audivit et periit, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
dies: factũ ẽ. uerbũ dñĩ ad me dicens. Fili hominis.
speculatorẽ dedi te domi isrł: & audies de ore meo
uerbũ. & adnuntiabis eis ex me. Qui speculator
habere  mn conscientia quȩ in aliis correpturꝰ ẽ.¬
S Si dicente me ad impiũ morte morieris Non adnũ¬
tiaueris ei neq loquutꝰ fueris ut auertat᷑ a uia
sua impia & uiuat: ipse impiꝰ in iniqͥtate sua mo¬
riet᷑: sanguinẽ autẽ eiꝰ de manu tua requirã. Si
autẽ adnuntiaueris impio. & ille non fuerit conuer
sus ab inqͥtate & auia sua impia. ipse qͥdẽ in iniqͥta¬
te sua moriet᷑. tu autẽ animã tuã liberabis. Duo
sunt impii siue iniqͥ ut loeoc. transtulerunt. U̾nus
qͥ nichil audit aspeculatore & in sua impietate
morit᷑. cuiꝰ sanguis de speculatoris querit᷑ manib
alt̾ cui speculator anunttat. & ille audire con¬
temmens. suo uitio morit᷑. ita dũ taxat ut specu¬
lator
a culpa alienus sit. Ex qͦ intelligimus ideo dnm
impio cõminari & dicere morte morieris ut auer¬

Expanded text:
ad me, dicens: Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel, et audies de ore meo verbum, et annuntiabis eis ex me. Qui speculator habere eorum in conscientia, quae in aliis correpturus est si dicente me ad impium: morte morieris, non adnuntiaueris ei, neque locutus fueris, ut auertatur a uia sua impia et uiuat, ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem autem eius de manu tua requiram. si autem tu adnuntiaueris iab iniquitate, et a via sua impia: ipse quidem in iniquitate sua morietur, tu autem animam tuam liberasti. Duo sunt impii, sive iniqui, ut LXX transtulerunt. Unus qui nihil audit a speculatore, et in sua impietate moritur; cujus sanguis de speculatoris quaeritur manibus. Alter, cui speculator annuntiat, et ille audire contemnens, suo vitio moritur: ita dumtaxat, ut speculator a culpa alienus sit. Ex quo intelligimus ideo Dominum impio comminari, et dicere: Morte morieris, ut aver
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ sapientie sit & tacere & loqui ꝓ tẽpore:
& dare conseruis in tẽpore suo cibaria. Unde &¬
isaias ad popłm ñ credentẽ. Iacui. nũquid seꝑ
tacebo dicit dñs: Qui igit᷑ ob multitudine̾ pec¬
catorũ diu clausũ os tenuit: qr uidit aliqͦs pos¬
se conuerti. de qͥb dictũ ẽ. Qui audit audiat:

Expanded text:
ejusdem sit sapientiae et tacere et loqui pro tempore, et dare conservis in tempore suo, cibaria. Unde Isaias ad populum non credentem: « Tacui, numquid semper tacebo, dicit Dominus? » Qui igitur ob multitudinem peccatorum diu clausum os tenuit, quia vidit aliquos posse converti.
Abbreviated transcription (Latin):
enim legimus. Et ueni ad transiigrationẽ acer¬
uum nouarũ frugũ: ad eos qͥ habitabant uꝑxta
fluuiũ chobar. Recteq ei qͥ dixerat sedi. iuberur
ut surgat : & qͥ ingressus fuerat ad transmigra¬
tionẽ. audit egredere. Non inconfragosas ualles.
non in preruptas rupes. s in capi latitudinẽ que
possit caꝑe głam dm̃. Unde & chorinthiis dr̃. dr̃. Dila¬
tamini. Quando ingreditur ad captiuos de qͥb di¬
ctũ ẽ. qđ insaniant & ꝑsequantur eũ: forti ma¬
nu indig&. ut possit resistere : & furorẽ ꝑsequen¬
tiũ sustinere. Quando autẽ egreditur in campũ
fit qͥdẽ suꝑ eũ manus dñi qͥ absq illiꝰ adiutorio
exire ñ poterat. s non additur fortis: ad uidendã
enĩ głiã dñi non ad pugnandũ egreditur. Et hoc
animaduertendũ: qđ in medio captiuoꝵ sedentiũ

Expanded text:
enim legimus, « Et veni ad transmigrationem, ad acervum novarum frugum, ad eos qui habitabant juxta fluvium Chobar, » recteque ei cui dixerat « sedi, » jubetur ut surgat. Et qui ingressus fuerat ad transmigrationem, audit « egredere, » non in confragosas valles, non in praeruptas rupes, sed in campi latitudinem, quae possit capere gloriam Domini. Unde et Corinthiis dicitur: Dilatamini , quando ingreditur ad captivos. De quibus dictum est, quod insaniant et persequantur eum, forti manu indiget ut possit resistere, et furorem persequentium sustinere. Quando autem egreditur in campum, fit quidem super eum manus Domini, quia absque illius adjutorio exire non poterat, sed non additur « fortis. » Ad videndam enim gloriam Dei, non ad pugnandum egreditur. Et hoc animadvertendum, quod in medio captivorum sedentium
Abbreviated transcription (Latin):
scelera & iustã dĩ ꝓpeccatoꝵ iniqͥtate sententiã.
Peo qd̃ nos diximus merens. & in hebreo scriptũ ẽ.
m̃asmim. theodotio transtulit admirans. ut stu¬
porẽ ꝓpħe inqͥtates eoꝵ cernentis expͥmera&e. Aqͥle
uero seda editio quã hebrei hata ale eisian. nomi¬
nant transtulit. Ne caazon. id ẽ. qͥescens. & scorfũ
positꝰ. ut fuisse qͥde̾ se in medio captiuoꝵ. s abeis se

Expanded text:
scelera, et justam Dei pro peccatorum iniquitate sententiam. scelera, et justam Dei pro peccatorum iniquitate sententiam. Pro eo quod nos diximus, maerens, et in Hebraeo scriptum est MASMIM  , Theodotio transtulit, admirans, ut stuporem Prophetae iniquitates eorum cernentis exprimeret. Aquilae vero secunda editio, quam Hebraei κατὰ ἀκρίβειαν nominant, transtulit: ἠρεμάζων, id est, quiescens, et seorsum positus, ut fuisse quidem in medio 33 captivorum, sed ab ei
Abbreviated transcription (Latin):
me fortis. & intraui ad captiuitatẽ sublimis. &
circuiui habitantes suꝑ fluuiũ chobar qͥ erant
ibi: & sedi ibi septẽ dieb conuersans in medio eoꝵ.
Peo qd̃ nos uertimꝰ aceruũ nouarũ frugũ: aqͥla si¬
machus & theodotio ipsa uerba posuere hebraica.
ui: meliꝰ eẽ. credentes aliqͥd dicere. ꝗͣ id ponere qđ
lectori faceret questionẽ. Nos autẽ abhebreis di¬
dicimꝰ thel. abib. significare quando nora frum̃¬
ti uł hordea congregant᷑. & pꝰ famem & penuriã
anteꝗͣ terant᷑ in area spe ciborũ aliquã reꝑmit¬
tunt. Ita & asrł paruus & tenuis. qͥ habitabat in
ripis chobar fluminis. quando reuiuiscens ortusq
de terra. sementẽ iudaici popłi ꝓmittebat. Manꝰ
autẽ dnĩ fit suꝑ ꝓpħam confortans eũ: ut possit
nom̃ speculatoris acciꝑe. & docere quod didiẽ.
Septẽq pͥus dieb uersat᷑ int̾ eos uidens cuncta
quȩ gererent: ut postea scir& quȩ corriper&:
Mer& autẽ siue conuersat᷑ in medio eoꝵ : uidenf

Expanded text:
ortis, et intravi ad captivitatem sublimis. Et circuivi habitantes super fluvium Chobar, qui erant ibi: Et sedi ibi septem diebus conversans in medio eorum. Pro eo quod nos vertimus, acervum novarum frugum, Aquila, Symmachus, et Theodotio ipsa verba posuere Hebraica Tvi; melius esse credentes aliquid dicere, quam imponere quod lectori faceret quaestionem. Nos autem ab Hebraeis didicimus, Thel abib significare, quando nova frumenta, vel hordea congregantur, et post famem et penuriam, antequam terantur in area, spem ciborum aliquam repromittunt. Ita et Israel parvus et tenuis, qui habitabat in ripis Chobar fluminis, quasi reviviscens, ortusque de terra, sementem Judaici populi promittebat. Manus autem Domini fit super prophetam, confortans eum, ut possit nomen speculatoris accipere, et docere quod didicit. Septemque prius diebus versatur inter eos, videns cuncta quae gererent, ut postea sciret quae corriperet. Moeret autem, sive conversatur in medio eorum, videns
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s eleuauit & suscepit me. & abii sublimis in im¬
petꝰ sp̃s mei. Post quã eleuatꝰ a spũ ẽ. & assumptꝰ
ab eo. tunc in indignatione & amaritudine sp̃s
sui abut quo ferebat᷑.: intelligens indignationem
dĩ. et qͥd significar& uisio mte ꝑtractans. Siue
sublimis ipso sp̃s sui impetu ferebat᷑: cupiens ire
nis intelligamꝰ : de qͦ in multis locis dr̃: & in isa¬
ia. De nocte consurgit sp̃s meus ad te ds̃. Trans¬
fert᷑q ꝓpħ̃a non ut qͥdã estimant in sp̃ũ. s in ipso
corꝑe. Qđ & de abbacuc tuxta theodotionẽ legi¬
mus. Manus enĩ dñi erat mecũ confortans me.
Et ueni ad transmigrationẽ aceruũ nouarũ frugũ.
ad eos qͥ habitabant iuxta flumen chobar: & sedi

Expanded text:
s elevavit me, et suscepit me, et abii sublimis in impetu spiritus mei. Postquam elevatus a spiritu est, et assumptus ab eo, tunc in indignatione et in amaritudine spiritus sui abiit quo ferebatur, intelligens indignationem Dei, et quid significaret visio, mente pertractans. 32 Sive sublimis ipso spiritus sui impetu ferebatur, cupiens ire nis intelligamus, de quo in multis locis dicitur, ut in Isaia: De nocte consurgit spiritus meus ad te, Deus . Transferturque propheta non ut quidam aestimant in spiritu, sed in ipso corpore, quod et de Abacuc juxta Theodotionem legimus . Manus enim Domini erat mecum confortans me. Et veni ad transmigrationem ad acervum novarum frugum, ad eos qui ha