comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes. neq. altitudo: neq
prosundum . neq p̃sentia.
neq. futura. neq creatura
alia separarenos possit a cari
Videmus itaq ex hisquȩ dixim
nullam exceptam eẽ creaturã
sed istisquȩ supradix̃ omnem.
nos separabiit a carita texp̃i.
sub terposuit neq mors. neq
uita nec alia creatura separa¬
renos poterit a caritate dĩ
neseparatam dĩ et xp̃i in¬
tellegeres caritatem : Nibil
aut̃ ẽ quod caritas diuidat
nihil quod diuinitas sempi¬
terna non possit : Nihil
qđ lateat ueritatem fallat
iustitiã p̃tereat sapientiã¬
unde execrabiles cos quiista
mus : quos enĩ alios nisispeci¬
alit̃ arrunos prophȩta
condemnat: quidicunt qđ
dĩ filius nesciat temporaet
annos. ñ enĩ ẽ aliquid. quod
ignoret ds̃ : siautem ds̃ xp̃s
habes: in laborib: nnũ
hominũ ñ s̃. et cũ hominib:
ñ flagellabuntur: Ideo
obtinuit eos suꝑbiaeorũ.
co oꝑtis iniquitate etimpieta¬
te sua: prodibit quasi exadi¬

Expanded text:
virtutes, neque altitudo, neque virtutes, neque altitudo, neque profundum, neque praesentia, neque futura, neque creatura alia separare nos possit a chariVidemus itaque ex his quae diximus, nullam exceptam esse creaturam: sed istis, quas supra dixit, omnem, nos separabit a charitate Christi? subter posuit: Neque mors, neque vita, nec alia creatura separare nos poterit a charitate Dei, ne separatam Dei et Christi intelligeres charitatem. Nihil autem est quod charitas dividat, nihil quod divinitas sempiterna non possit, nihil quod lateat veritatem, fallat justitiam, praetereat sapientiaUnde exsecrabiles eos qui istamus. Quos enim alios, nisi specialiter Arianos Propheta condemnat, qui dicunt quod Dei Filius nesciat tempora et annos? Non enim est aliquid quod ignoret Deus: est autem Deushabes: In laboribus hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur; ideo obtinuit eos superbia eorum; cooperti sunt iniquitate et impietate sua: prodiit quasi ex adi
Abbreviated transcription (Latin):
carnemigitur ei om̃a subiecta
tradentur. scđm quã etamor¬
tuis suscitatus ẽ et scđm
animam humanã h tationa¬
bilem subiectionem dñ ĩ. iure
pleriq interp̃tantur : quia
scriptum ẽ: Non nedõ subiec¬
taeritanimamea animã
dix̃ non diuinitatẽ: Animã
ñ maies tatem.: Et ut scire¬
mus quia dñs ꝑ prophetã de
susceptionenaturȩ ẽ locutus
humane addidit: Vsque quo
adicietis suꝑ hominẽ. scđm
illud qđ ait in euangelio ⁊
Quid me queritis occidere
hominẽ et addidit : Uerũ¬
tam̃ p̃tiũ meũ uoluer̃ repelle¬
re cucurrer̃ insitim ore suo
benedicebant . et corde suo
maledicebant: Iud gienim
reportante iuda p̃tiũ reci¬
perenoluer̃: Currentes in
sitim amentiȩ. quia spiritalis
potus gram̃ recusar̃ ⁊ Hec ẽ
piȩ subiectionis interp̃tatio:
Et enimcũ dominicȩ passio¬
nis hoc munus sit utiq in quo
passus ẽ: in hocerit subiec¬
tus innobis: querimusq
causa utneq angeli. neque

Expanded text:
carnem igitur ei omnia subjecta carnem igitur ei omnia subjecta tradentur, secundum quam et a mortuis suscitatus est, et secundum animam humanam ac rationabilem subjectionem. 186. Divine plerique interpretantur quod scriptum est: Nonne Deo subjecta erit anima mea ? animam dixit, non divinitatem; animam, non majestatem. Et ut sciremus quod Dominus per Prophetam de susceptione naturae est locutus humanae, addidit: Usquequo adjicietis super hominem ? secundum illud quod ait in Evangelio: Quid me quaeritis interficere hominem ? Et addidit: Verumtamen pretium meum voluerunt repellere, cucurrerunt in siti, ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant . Judaei enim, reportante Juda pretium, recipere noluerunt , currentes in siti amentiae; quia spiritalis potus gratiam recusarunt. 187. Haec est pia subjectionis interpretatio. Etenim cum Dominicae passionis hoc munus sit, utique in quo passus est, in hoc erit subjectus in nobis. Quaerimus qua causa? Ut neque angeli, neque
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ subiecti. Cum om̃s ergo
crediderint et dĩ fecerint
infilio: Quomodo ergo in¬
firmitatis arguitur quire¬
demit in firmos. ac neforte
et illud adinfirmitatem fili
referas quodscriptum est
qr subiecit ei ds̃ omnia: Disce
quod om̃a sibi etiam ipse sub¬
iecerit : scriptũ ẽ enim
Nr̃a aũ conuer satio in cęlis ẽ.
Vnde et saluatorem ex pectam
dñmihũ quitrans figurauit
corpus humilitatis nr̃ȩ con¬
formȩ ut fiat corporigloriȩ
suȩ secundum operationẽ
quapos sit etim subiacere
sibiomnia: Didicistiergo qđ
omnu possit sibiipsesubi cere
secđm operationẽ utiq diuini¬
tatis Discenunc qm̃ secun¬
dum carnẽ omnia subiecta
accipiat. sic̃ scriptũ ẽ. quio pe¬
ratus ẽ in xp̃o suscitans cũ amor¬
tius. et constituens eum ad
dexterams uam incȩlestibus
Supͣ omnem principatũ et po¬
testatẽ. et uirtutem . et domi¬
nationẽ. et om̃ẽ nom̃ qđ no¬
minatur ñsolum in hoc scło
sed etiam in futuro. et om̃a
subiecit sub pedib eiꝰ secđm

Expanded text:
esse subjecti. Cum omnes ergo crediderint, et Dei fecerint in Filio. Quomodo ergo infirmitatis arguitur, qui redemit infirmos? 184. Ac ne forte et illud ad infirmitatem Filii referas, quod scriptum est quia subjecit ei Deus omnia; disce quod omnia sibi etiam ipse subjecerit; scriptum est enim: Nostra autem conversatio in coelis est; unde et Salvatorem exspectamm, qui transfigurabit corpus humilitatis nostrae, conforme ut fiat corpori gloriae suae secundum operationem, quo possit etiam subjicere sibi omnia . Didicisti ergo quod omnia possit sibi ipse subjicere, secundum operationem utique divinitatis. 185. Disce nunc quoniam secundum carnem omnia subjecta accipiat, sicut scriptum est: Qui operatus est in Christo, suscitans eum a mortuis, et constituens eum ad dexteram suam in coelestibus, supra omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dominationem, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro; et omnia subjecit sub pedibus ejus . Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quã in t̃rogas sent : Int̾ro¬
gatus ergo quando restitu¬
eretregnũ isrł . ñ senescire
dix̃ sed ait Nonẽ ur̃m sci¬
retempora etannos :q: pat̃
posuit insua potestate: At¬
tende quid dixerit ñ ẽ urm̃
scire Legeiterũ ñ ẽ urm̃ ⁊¬

Expanded text:
numquam interrogassent: interronumquam interrogassent: interrogatus ergo quando restitueret regnum Israel, non se nescire dixit, sed ait: Non est vestrum scire tempora et annos, quae Pater posuit in sua potestate . Attende quid dixerit: Non est vestrum scire. Lege iterum: Non est
Abbreviated transcription (Latin):
int̃uitia dies dñi dep̃herdat:
Non enim prodest scire sed
metuere qđ futurũ ẽ: scrip¬
tũ ẽ enim ⁊ nolialta sapere
sedtime. Nam sidiem de¬
signas set exp̃sscuniȩtati
hominũq̃. ꝓximaerat iudicio.
uideretur disciplinam p̃¬
scripsis seuiuendi superi¬
oris temporis: ͤ Aut ius tus eẽt
remissior. aut peccator
securior : Nãq adult̃nisico¬
tidianã pȩnã metuat ñ po¬
test adulterandicupiditate
desinere: nec latro obsesso¬
rem saltuũ secretadeserere
nisisciat sibimom̃tis omnib
immineresuppliciũ . ⁊ Plerũ¬
q. enim quibus incentiuũ ẽ
inpunitas timor tediũ ẽ
Ide o ergo dixiqr scireñ prode¬
rat. immo proderatignora¬
re : ut ignorantes timeremꝰ.
ut obseruantes emenda rem
sic̃ ipsedix̃ Es tote parati.
qr nescitis: quahora filius
hominisuenturus ẽ: Nãq
miles sibellũ in manib: eẽ
cognoscat p̃tendereñ nouit
dĩ futura scire credebant.
Nã nisi hoc credidissent

Expanded text:
inter vitia dies Domini deprehendat. inter vitia dies Domini deprehendat. Non enim prodest scire, sed metuere quod futurum est; scriptum est enim: Noli alta sapere, sed time . 216. Nam si diem designasset expresse, uni aetati hominum quae proxima erat judicio, videretur disciplinam praescripsisse vivendi; superioris temporis aut justus esset remissior, aut peccator securior. Namque adulter nisi quotidianam poenam metuat, non potest ab adulterandi cupiditate desinere: nec latro obsessorum saltuum secreta deserere, nisi sciat sibi momentis omnibus imminere supplicium. Plerumque enim quibus incentivum est impunitas, timor taedio est. 211. Ideo ergo dixi quia scire non proderat, immo proderat ignorare; ut ignorantes timeremus, ut observantes emendaremur, sicut ipse dixit: Estote parati, quia nescitis qua hora Filius hominis venturus est . Namque miles nisi bellum in manibus esse cognoscat, praetendere non novit Dei futura scire credebant; nam nisi hoc credidissent,
Abbreviated transcription (Latin):
in illahora qui fuerit intecto
periculorũ euentus. ut ȩtiã p̃¬
sidia periclitantibus demons¬
traret ÷ Anpoterat diem
dñs ignorare. qui ipsede sed ix̃
qr filius hominis dñs ẽ sabbati.
Locũ quoq etiã alibi designauit.
cũ sibi structurastempliosten¬
dentib discipulis diceret.
Videtis hȩc om̃a Am̃dico
uob ñ relinquet᷑ lapis suꝑ lapi¬
dem quiñ destruatur: Desig¬
noquoq interrogatus ab
apłis ostendit: uidetene sedu¬
camini: Multienĩuenient
in nomine meo dicentes qđ
locaet fames. et pestilentia.
t̃roresq decelo et signa magna
er̃ itaq et ꝑsonas exp̃s sit et sig¬
na : Quo aũ modo circũdaturos
ne. euangelicȩ utiq lectionis
at testatione reseratur: sciuit
tione des ignare momenta
proderat: ut dum certa futu¬
riuidicii mom̃tanescimus
semꝑ tã quã in excubus consti¬
tuti. et inquadam uirtutis
specula col locati. peccandi c̃¬
sue tudinẽ declinemus. nenos

Expanded text:
n illa hora qui fuerit in tecton illa hora qui fuerit in tectopericulorum eventus, ut etiam praesidia periclitantibus demonstraret. 205. An poterat Dominus diem ignorare, qui ipse de se dixit quia Filius hominis Dominus est sabbati ? 206. Locum quoque etiam alibi designavit, cum sibi structuras templi ostendentibus discipulis, diceret: Videtis haec omnia? Amen dico vobis, non relinquetur lapis super lapidem, qui non destruatur . 207. De signo quoque interrogatus ab Apostolis respondit: Videte ne seducamini. Multi enim venient in nomine meo, dicentes quia  loca singula, et fames, et pestilentia, terroresque de coelo, et signa magna erunt . Itaque et personas expressit et signa. 208. Quo autem modo, vel circumdaturos ne, Evangelicae utique lectionis attestatione reseratur. Scivit tione designare momenta proderat; ut dum certa futuri judicii momenta nescimus, semper tamquam in excubiis constituti, et in quadam virtutis specula collocati, peccandi consuetudinem declinemus; ne nos
Abbreviated transcription (Latin):
quã cetera: an qua sin imicũ atq
tũ ñ ẽ iniuria ut nr̃ousuloquar.
uilia et exiguanescire: Nã
cũ potentiȩ sit scire quȩ maxi¬
mas des pexisse magis uidet᷑
degeneris operis uilitatẽ
fastidio igitur absolutus ẽ
ñ potestate fraudatus.: qđ
simagnũ et sũmũ arbitrant᷑
scire iudicudiem : dicant quid
dõ patremaius aut melius sit:
Patremigitur dm̃nouit : ut ipse
ait ⁊ qr nemonouit patrẽnisi
filius. et ci uoluerit filius
reuelare : Patrẽ inquã nouit
et diẽ nescit.  Sicergo creditis
quia patrẽ reuelat: et diem
non potestreuelare : uerũ¬
ñ solũ sacrilegaista: s etiã in¬
epta dubitatio : Nunc conside¬
remꝰ quib: modis scientia colli¬
gatur: et ostendimus i psũ filiũ
demonstras sequia et diem
sciret: Qđ enĩ scimꝰ aut tẽpore.
aut loco. aut signis. aut ꝑ sonis
declaramus aut or dine: quo¬
modoigit᷑ nesciuit iudicudiem.
quiethorã iudicu. et locũ et

Expanded text:
quam caetera: an quasi minimum atque quam caetera: an quasi minimum atque tum, non est injuria, ut nostro usu loquar, vilia et exigua nescire; nam cum potentiae sit scire quae maxima sunt, despexisse magis videtur degeneris operis vilitatem. Fastidio igitur absolutus est, non potestate fraudatus. 201. Quod si magnum et summum arbitrantur scire judicii diem, dicant quid Deo Patre majus aut melius sit. Patrem igitur Deum novit, ut ipse ait: Nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Patrem, inquam, novit et diem nescit? Sic ergo creditis 588 quia Patrem revelat, et diem non potest revelare? non solum sacrilega ista, sed etiam inepta dubitatio. 203. Nunc consideremus quibus modis scientia colligatur, et ostendamus ipsum Filium demonstrasse quod et diem sciret. Quod enim scimus, aut tempore, aut loco, aut signis, aut personis declaramus, aut ordine. Quomodo igitur nescivit judicii diem, qui et horam judicii, et locum, et
Abbreviated transcription (Latin):
scła splendor gloriȩ et carac¬
ter substantiȩ eiꝰ : sȩcła enĩ
et p̃terita et p̃s entia et futura
s̃: quomodo ergo factas quȩ
futura s. nisi quo o peratoria.
uirtus et scientia conp̃hendĩt
numerũ om̃iũ scłorũ : sic̃
sint sic et fecitquȩ futuras
tã quẽc q̃ sint: quiañ c̃tingit
ut ñ sint sed nec essario s̃
futura quȩ eẽp̃cepit: Ergoqͥ
fec̃quȩ futura s̃ eo genereq̃ s̃
futura cognouit: si hoc descłis.
multo magis deuidicii cre¬
dendũ ẽ die eo qđ cognitionẽ
eiꝰ habeat dĩfilius. tã quã a se
iam factȩ quia scriptum ẽ
Dispositione tua ꝑ manebit
dies. mñ solũ ꝑmanet dix̃. sed
etiã ꝑmanebit: ut eidis positi¬
oneꝗ uenturas̃. gubernent᷑ :
Quȩ disposuit ergoñ nouit.
qui plantataurẽ ñ audiet : qui
finx̃ oculũ ñ c̃siderat : Videamꝰ
tam̃nequid forte magnũ sit qđ
creatorẽ suũ potuerit p̃terire:
Et tam̃ eligantutrũ quasimagnũ
aliqͥd et p̾stantius putent ẽẽ

Expanded text:
lendor est gloriae, et character substantiae ejus . Saecula enim et praeterita et praesentia et futura sunt. Quomodo ergo facta sunt quae futura sunt; nisi quia operatoria virtus et scientia comprehendit numerum omnium saeculorum? Sicut sunt : sic et fecit quae futura sunt, tamquam quae sint; quia non contingit ut non sint, sed necessario sunt futura, quae esse praecepit. Ergo qui fecit quae futura sunt, eo genere quo sunt futura cognovit. 199. Si hoc de saeculis, multo magis de judicii credeejus habeat Dei Filius tamquam a se jam factae; quia scriptum est: Dispositione tua permanebit dies . Nec solum permanet dixit, sed etiam permanebit; ut ejus dispositione quae ventura sunt, gubernentur. Quae disposuit ergo, non novit? Qui plantavit aurem, non audiet? qui finxit oculum, non considerat ? 200. Videamus tamen ne quid forte magnum sit, quod creatorem suum potuerit praeterire; et tamen eligant utrum quasi magnum aliquid et praestantius putent esse
Abbreviated transcription (Latin):
Mittã filiũ meũ dilectis simũ.
forsitan hunc uerebunt᷑.
buntur filiũ meũ : inuno
libro dic̃ fortas seuerebunt᷑.
sed quas inesciens dubitat :nã
hic sermodubitantis. ẽ anduob
aũaliis libris: uerebunt᷑ in qͥe
filiũ meũ. hoc ẽ confirmet re¬
uerentiã deferendã sed neq

Expanded text:
Mittam Filium meum dilectissimum, Mittam Filium meum dilectissimum, forsitan hunc verebuntur . buntur Filium meum . In uno libro dicit: Forsitan verebuntur, et quasi nesciens dubitat; nam hic sermo dubitantis est: in duobus autem aliis libris: Verebuntur, inquit, Filium meum; hoc est, confirmat reverentiam de
Abbreviated transcription (Latin):
aũ et mom̃tis frs ñ habetis in¬
quit opꝰ ut uob scribamꝰ: Itaq
dix̃ senesciremom̃ta : sed ñ
op̾ eẽ doceripopulũ qui semꝑ
spiritalib: monim̃tis eẽdebet
armatus. ut uirtus xp̃i in uno¬
quoq p̃tendat.⁊ Cũaũ dic̃
dñs de temporibus quȩ pat̃
posuit insua potestate : utiq
ñ potest ex sors eẽ scientiȩ
pat̃nȩ. cuius nequaquam
exors ẽpotes tatis. cũ potes¬
tas exsapientia et uir tute
pulis negauerit. quasi sciret
et nollet dicere : sed neq ange¬
los neq filiũ scire mẽmoraue¬
ritnin t̃rogabo uos et ego
quacausa ingenesids̃dicat.
Descendã itaq: ut uideã secđm
clamorẽ illoꝵ uenientemad
mesi consumabuntur : sin
auiit sciã qua causa etiam
scriptura dedñodicat. Et
descenditdñs uide reciuitatẽ
et turrem quamedificarent
deret ds̃. et hic si non prospi¬
ceretdñs. aut opera hominũ
ignoret aut merita: sed etiã
in euangelio habes. scđm
lucã : qr pat̃ dicit : qͥd faciã

Expanded text:
autem et momentis, fratres, non habetis, inquit, opus ut vobis scribamus . Itaque dixit se nescire momenta, sed non opus esse doceri populum 590 qui semper spiritalibus munimentis esse debet armatus; ut virtus Christi in unoquoque praetendat. Cum autem dicit Dominus: De temporibus quae Pater posuit in sua potestate, utique non potest exsors esse scientiae paternae, cujus nequaquam exsors est potestatis; cum potestas ex sapientia et virtute pulis negaverit, quasi sciret et nollet dicere: sed neque Angelos, neque Filium scire memoraverit ? Interrogabo vos et ego, qua causa in Genesi Deus dicat: Descendam itaque, ut videam secundum clamorem illorum venientem me, si consummabuntur: sin autem, ut sciam ? Qua causa etiam Scriptura de Domino dicat: Et descendit Dominus videre civitatem et turrim, quam aedificarent deret Deus, et hic si non prospiceret Dominus, aut opera hominum ignoraret aut merita? 215. Sed etiam in Evangelio habes secundum Lucam, quia Pater dicit: Quid faciam?
Abbreviated transcription (Latin):
s fortas sedicatis. ñita dixis sepatrẽ
s de patrefiliũ fefellis se: Iã ergo
ñ solũ infirmitatis filiũ: sed etiã
sacrileguet mendacii quo argu¬
itis: Uerũ tam̃ siñ creditis: sed
patre filio nec desecredatis: si
enĩ fallerenos uoluit. quia dix̃
dubitas sepatrẽ quasinesciret
quod e ẽt futurum. fallere ergo
etiã denosuoluit qr futuranes¬
cire sedix̃: Multoq tolerabili¬
us adpudorẽ . sugnorantiã ante
p̃tendit qđ desefecit quã sic̃ tra¬
rio ꝓmissis lusus uideat᷑ effectu
quod de patrep̃dicauit: s neq

Expanded text:
Sed fortasse dicatis, non ita dixisse Patrem, Sed fortasse dicatis, non ita dixisse Patrem, sed de Patre Filium fefellisse. Jam ergo 591 non solum infirmitatis Filium, sed etiam sacrilegii et mendacii arguitis. Verumtamen si non creditis de Patre Filio, nec de eo credatis; si enim fallere nos voluit, quia dixit dubitasse Patrem, quasi nesciret quod esset futurum: fallere ergo etiam de se nos voluit, quia futura nescire se dixit; multoque tolerabilius ad pudorem, si ignorantiam ante praetendit, quod de se facit, quam si contrario promissis lusus videatur effectu, quod de Patre praedicavit.
Abbreviated transcription (Latin):
enim quiignorat qđ futurũ ẽ.
fallit̾aũ. qui aliud p̃dix̃. et aliud
ẽ secutũ: Quidaũ euidentius
quã qđ scriptura habet. Aliud
patrẽdixis sede filio et aliud
accidis se eadẽ scripturatesta¬
tur : Illed ix̃ uerebunt᷑ filiũ meũ.
filius aũuapulauit. in lusus ẽ.
crucifixus ẽ. mortuus ẽ: Mul¬
toq illis seruis qui prius fue¬
rant destinati. grauiora secđm
carnẽ passus ẽ fefellitigit᷑
pat̃. anignoraũ ł subuenireñ
potuit .  seduerus nescit falle¬
re ⁊ scriptũẽ. enĩ ⁊ F id elis ds̃
qͥ nouitomã: aut qͥdñ potuit qr
.om̃ã potest : Tam̃si et ignoraũ
autñ potuit facilius eni atͥesci¬
tis ut dicatis patrẽignorasse quã
c̃fite aminifiliũ scisse : Videtis
qr ex hocipso unius substantiȩ ẽ
filius cũ patre. siquẽ ad modũ pat̃
ita et filius. ut scđmurãm in sipi¬
entiã loquar. aut ñom̃anouit.
aut ñ om̃a potest : ñ sũ enĩ auarusaut
p̃ceps circafilii laudes. ut plus

Expanded text:
at quod futurum est: fallitur autem, qui aliud praedixit, et aliud est secutum. Quid autem evidentius, quam quod Scriptura habet aliud Patrem dixisse de Filio, et aliud accidisse eadem Scriptura testatur? Ille dixit: Verebuntur Filium meum: Filius autem vapulavit, illusus est, crucifixus est, mortuus est ; multoque illis servis qui prius fuerant destinati, graviora secundum carnem passus est. Fefellit igitur Pater, an ignoravit, vel subvenire non potuit? Sed verus nescit fallere; scriptum est enim: Fidelis Deus qui novit omnia ? Aut quid non potuit, qui omnia potest? 217. Tamen si aut ignoravit, aut non potuit facilius enim acquiescitis, ut dicatis Patrem ignorasse, quam confiteamini Filium scisse, videtis quia ex hoc ipso unius substantiae est Filius cum Patre; si quemadmodum Pater, ita et Filius, ut secundum vestram insipientiam loquar, aut non omnia novit, aut non omnia potest. Non sum enim avarus aut praeceps circa Filii laudes, ut plus
Abbreviated transcription (Latin):
rum ceterarumq stellarum.
aut numerum nouit aut nomi¬
na. sic̃ illequinumerat multi¬
tudinẽ stellarum et omnib: his
nominauocans. quẽ utiq ñ
fallit operis suiuirtus: Quo¬
modo enimuultis hȩc fecis se
dĩfiliũ: Nũquid quasianulũ
quin sentit quod ex primit
si omã insapientia pat̃ fecit id:¬
omã ꝑfiliũ fec̃. qui ẽ uirtus dĩ
atq: sapientia ⁊ Sapientiȩ aũ id
conuenit: ut suorumoperum
etuirtutes norit et causas
Et ideo non potuit ereator om̃i¬
ũ ignorare quod fecit: nescire
quod ipsed onauit : Nouitergo
licet inepta sit propositio tam̃
ut descripturis satis faciã tibi
disceqr ñ solũ p̃terita fec̃ sed
etiãq̃ futuras. sic̃ scriptũ ẽ
quifecit q̃: aduentura s̃ ⁊ Et alibi¬

Expanded text:
rum, caeterarumque stellarum rum, caeterarumque stellarum aut numerum novit, aut nomina, sicut ille, Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus his nomina vocat : quem utique non fallit operis sui virtus. 197. Quomodo enim vultis haec fecisse Dei Filium? Numquid quasi annulum, qui non sentit quod exprimit? Sed omnia in sapientia Pater fecit  Filium fecit, qui est virtus Dei et sapientia : sapientiae autem id convenit, ut suorum operum et virtutes norit et causas. Et ideo non potuit creator omnium ignorare quod fecit, nescire quod ipse donavit: novit ergo Licet inepta sit propositio, tamen ut de Scripturis satisfaciam tibi, disce quia non solum praeterita fecit, sed etiam quae futura sunt, sicut scriptum est: Qui fecit quae adventura sunt . Et al
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ñ didicerint. quid censes dedĩ
filio. utrũ exinstitutione an
exnatura habet scientiã. siex
insaicutioneer goñẽ natus: sapi.¬
entia et proces su coepiteẽ ꝑ fec¬
tus. necerat semꝑ.. Qđ sinatu¬
ralẽ scientiã habet: utiq ꝑ¬
fectus in principio erat .
Perfectus expatre proces sit: &
ideo prȩscientia ñ eguit futuro¬
rum Nonergo nes ciuit diem
Neq enim sapientiȩ dĩẽ ex parte
scrre et exparte nescire : Nã
quomodo potest nescire partẽ
quifecit om̃a: cumminus sit
scirequam facere: Multa eñ
scimꝰ quȩ facere ñ possumꝰ: nec
eodem modo om̃s scimꝰ sed ex
parte cognoscimus: Nouit
enimuentorumim stellarũ¬
q: cursus. Alit̃ rusticus. alit̃
ciuitatis in cola. alit̃ guberna¬
tor : et siñ om̃s noruntom̃a
tam̃ nos sedicuntur: solus aũ
plenenouitãlle qui fecit om̃a
Nouit gubernator quota uigilia
procedat arcturus : qua¬
lesortus exploret orionis.
ñ tam̃ colligationes uirgilia¬

Expanded text:
quae non didicerint, quid censes de Dei quae non didicerint, quid censes de Dei Filio, utrum ex institutione, an ex natura habeat scientiam? Si ex institutione: ergo non est natus sapientia, et ex processu coepit esse perfectus, nec erat semper. Quod si naturalem scientiam habet, utique perfectus in principio erat, perfectus ex Patre processit; et ideo praescientia non eguit futurorum. 196. Non ergo nescivit diem; neque enim sapientiae Dei est ex parte scire, et ex parte nescire. Nam quomodo potest nescire partem, qui fecit omnia; cum minus sit scire, quam facere? Multa enim scimus, quae facere non possumus: nec eodem modo omnes scimus, sed ex parte cognoscimus. Novit enim ventorum vim, stellarumque cursus aliter rusticus, aliter civitatis incola, aliter gubernator. Etsi non omnes norunt omnia, tamen nosse dicuntur: solus autem plene novit ille, qui fecit omnia. Novit gubernator quota vigilia procedat Arcturus, 587 quales ortus exploret Orionis; non tamen colligationes Vergilia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tatione diriant: scriptũ ẽ
inquiunt ⁊ Dedieaũ illa et
horanemo scit: neque angeli
cȩlorũ nec filius nisi pat̃
habent codices greciquia
nec filius sit sed nonmirũ
si hoc falsar̃ quiscripturas
int̃ polauere diuinas: Qua
ratione autẽ uideatur ad¬
iectum proditur: dumad
int̃p̃tationẽ tanti sacrilegu
diriuatur: Ponetamenab
euangelistis scriptum. Me¬
diũutiq nom̃ ẽ fili. Namet
filius hominis dr̃ : ut secundũ
in prudentiã as sumptionis
nr̃ȩ diem futuri iudicii. nes¬
cis seuideatur: Quomodo
enimnes ciret diem dĩ filus.
cuminipsosint thesauri sapi
an exaccidenti habuerit
scientiã Om̃is enimscientia
aut exnatura aut ex disciplina
ẽ: Exnatura suppetit¬
ut equocurrerepiscinatare ⁊
hocenim faciunt antequã dis¬
cant. : Ex disciplinarursus
subpetit nata re homini: Nã
nisi didicerit. scire non poterit:
Gũergo multis animantib: sub¬
petat exnatura facere et scire

Expanded text:
pretatione derivant? 193. Scriptum est, pretatione derivant? 193. Scriptum est, inquiunt: De die autem illo et hora nemo scit, neque angeli coelorum, nec Filius, nisi solus habent codices Graeci quia nec Filius scit: sed non mirum si et hoc falsarunt, qui Scripturas interpolavere divinas. Qua ratione autem videatur adjectum, proditur, dum ad interpretationem tanti sacrilegii derivatur. 194. Pone tamen ab evangelistis scriptum. Medium utique nomen est Filii: nam et Filius hominis dicitur; ut secundum imprudentiam assumptionis nostrae diem futuri judicii nescisse videatur. Quomodo enim nesciret diem Dei Filius, cum in ipso sint thesauri sapiean ex accidenti habuerit scientiam; omnis enim scientia aut ex natura, aut ex disciplina est: ex natura suppetitut equo currere, pisci natare; haec enim faciunt antequam discant: ex disciplina rursus suppetit natare homini; nam nisi didicerit, scire non poterit. Cum ergo mutis animantibus suppetat ex natura facere et scire
Abbreviated transcription (Latin):
Cos utiq condemnat: qui ex
dispositione cordis. ȩstiman¬
daq̃ diuinas arbitrantur.
Nãds̃ nec dispositioniẽ sub¬
iectus nec ordini : quando
etiã ipsa quȩ sinusuhominũ
et successione generis hu¬
mani ñ sẽꝑ aliqua solemnis.
dispositionerationis. sed
plerũq secretis latentibus¬
q. decursa mysteriis euenire
cernamus: Cogitauer̃ in¬
quit et locutis innequitiam.
iniquitatem in excelsolocutis
posuer̃ incȩlũ ossuũ. Nidemꝰ
itaq qđ impu sacrilegu reos
damnet : quiex similitudine
humanȩnaturȩ dispositionẽ
sibiar rogent cȩlestis archa
ni⁊ etdixer̃: Quomodo sciuit
ds̃ et siẽ scientiã hominis in
altis simo: Non ne hȩc cotidie
ꝑstrepunt arriani. scientiã
omnem in xp̃o eẽ ñpos seꝰ
quia ipsein quiunt diei et hore¬
Non ne dic̃t quomodosciuit:
qui eũ ñ potuis sescire com¬
memorant nisiquȩ audierit
et uiderit. et eaquȩ spectant
ad diuinȩ unitatẽ naturȩ
ad infirmitatẽ sacrilegaint᷑̃¬

Expanded text:
os condemnat qui ex dispositione cordis aestimanda quae divina sunt, arbitrantur: nam Deus nec dispositioni est subjectus, nec ordini; quando etiam ipsa quae sunt in usu hominum, et successione generis humani, non semper aliqua solemnis dispositione rationis, sed plerumque secretis latentibusque decursa mysteriis, evenire cernamus. 191. Cogitaverunt, inquit, et locuti sunt nequitiam, iniquitatem in Excelsum locuti sunt, posuerunt in coelum os suum . Videmus itaque quod impii sacrilegii reos damnet, qui ex similitudine 586 humanae naturae, dispositionem sibi arrogent coelestis arcani. 192. Et dixerunt: Quomodo scivit Deus? et si est scientia omnis in Altissimo ? Nonne haec quotidie perstrepunt Ariani, scientiam omnem in Christo esse non posse? Quia ipse, inquiunt, diei et horaNonne dicunt: Quomodo scivit, qui eum non potuisse scire commemorant, nisi quae audierit, et viderit: et ea quae spectant ad divinae unitatem naturae ad infirmitatem sacrilega inter
Abbreviated transcription (Latin):
auit sem&ipsũ factus oboediens
usq: ad mortẽ : & hominẽ p̃misit
& usq: ad mortẽ dix̃ : ut intellege¬
remus oboedientiã mortis. non
diuinitatis fuisse sed in carnationis
inqua & officianrã suscepit & no¬
mina : Didicimus itaq: unã eẽ
potentiã trinitatis. quã nos in ipsa
atq post ipsã docuit passionẽ: fi¬
lius enĩ patit᷑ percorporis sacramen¬
tũ : a postolis sp̃s sc̃s infundit᷑ : Pat̃¬

Expanded text:
ediens usque ad mortem. Et hominem praemisit, et usque ad mortem dixit, ut intelligeremus obedientiam mortis non divinitatis fuisse, sed humanitatis, in qua officia nostra suscepit et nomina. Dicimus itaque unam esse potentiam Trinitatis, quam nos in ipsa atque post ipsam docuit passionem. Filius enim patitur per corporis sacramentum, apostolis Spiritus sanctus infunditur,
Abbreviated transcription (Latin):
honoras. dm̃ non honoras .
quid ergo conciliat cognitorem.
honorificentia aniniuria : po¬
ne me peccasse. quod non est
Num offenditur honore suo
xp̃s: peccamus om̃s: quis ergo
ueniam ꝓmerebitur : quide¬
fert honorificentiã. an qui
in rogat contumeliã: aut site
ratio non mouet: species sal¬
tem iu dicii ipsa cõmoueat: Ad¬
tolleoculos adiudicem tuos: in¬
tuere qui sedeat. cum quosed eat.
ubi sedeat: sed & xp̃s addexte

Expanded text:
honoras, Deum non honoras? honoras, Deum non honoras? Quid ergo conciliat cognitorem, honorificentia, an injuria? Pone me peccasse, quod non est; num offenditur honore suo Christus? Peccamus omnes: quis ergo veniam promerebitur, qui defert honorificentiam, an qui irrogat contumeliam? 102. Aut si te ratio non movet, species saltem judicii ipsa commoveat. Attolle oculos ad judicem tuos, intuere qui sedeat, cum quo sedeat, ubi sedeat. Sedet Christus ad dexte
Abbreviated transcription (Latin):
nedispliceat patri qđ fecit fi¬
lius : cumipsedicat quȩ cũque
placita sunt ei facio semper :
& alibi ⁊ Opera qua eego facio
ipsefacit: quomodo ergo pa¬
tripotuit displicere. quod ipse
fecit ꝑfiliũ : unus enĩ ds̃ sicut
scriptũ ẽ : qui iustificauit cir¬
cumcisionẽ exfide. & p̃putiũ
perfidem: Omnialege . omnia
diligenter aduerte : inuenies sic
demonstrasses ex p̃m ut ds̃ in ho¬
mine cerneretur : Nec malitio¬
se accipias depatre filiũ glori¬
antem : cũ audias patrẽ infilio
complacentẽ : sed simoralibus
flecti non queunt: ꝓuocemꝰ adiu¬
dicem adquem tandem ibimus:
Nempeadeum quiiudiciũ hab&:
Num quid ad patrẽ : sed pater
non iudicat quẽ quam : Omne
enĩ iudicið̃ dedit filio: dedit
utiq: generando non largien¬
do : Vide quamte noluerit suo
filio derogare : ut tibi ipsũ iudi
teiudicium: quisc ausam melio¬
rem habeat ego antu: Nẽpe
prudentis actoris ẽ prius con¬
ciliaresibi iucem : Hominem

Expanded text:
ne displiceat Patri, quod fecit Fine displiceat Patri, quod fecit Filius; cum ipse dicat. Quaecumque placita sunt ei, facio semper ; et alibi: Opera quae ego facio, ipse facit . Quomodo ergo Patri potuit displicere, quod ipse fecit per Filium? Unus enim Deus, sicut scriptum est, qui justificavit circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem . 99. Omnia lege, omnia diligenter adverte; invenies sic demonstrasse se Christum, ut Deus in homine cerneretur: nec malitiose accipias de Patre Filium gloriantem, cum audias Patrem in Filio complacentem . flecti non queunt, provocemus ad judicem. Ad quem tandem ibimus? Nempe ad eum qui judicium habet. Numquid ad Patrem? Sed Pater non judicat quemquam; omne enim judicium dedit Filio . Dedit utique generando, non largiendo. Vide quam te noluerit Filio suo derogare, ut tibi ipsum judicte judicium quis causam meliorem habeat; ego, an tu. Nempe prudentis actoris est prius conciliare sibi judicem. Hominem
Abbreviated transcription (Latin):
signant : quia in cruceẽ uides.
quia regnũdĩ donat non uides:
quiamortẽ gustauit legis. quia
latronẽ quoq: ad para disũinui¬
tauit non legis: mulieres flen¬
tes in tueris ad tumulũ non in¬
tueris angelos excubantes.
quid dixerit legis. quid gesse¬
rit non legis: dicis chananeȩ
mulieri dixis sed ñm non sũ
missus nisi ad oues quae perie¬
runt domus isrł. non dicis
quia id qđ ab earogatus ÷ fe¬
cit: unde intellegere tecon¬
uenit : quiamissus nonidsig¬
nificat qđ alienosit coactus
imperio. sed uoluntario func¬
tus sit arbitratualio. qui con¬
temptum ostendis patris: si
enĩ ut tu inter p̃taris paterno¬
rũ famulus p̃ceptorũ xp̃sue
nerat iniud ȩã ut solis ei: in co¬
lis mederetur. & chananeae
prius filiã ut legimus libera¬
uit : non utiq: alieni fuit ex se¬
cutor imperii. sed uoluntarii
liber arbitrii : Vbi autẽ liber¬
tas uoluntatis : ibinulla p̃uari¬
catiomissionis: Nec uereare:

Expanded text:
signant? Quia in cruce est, vides: signant? Quia in cruce est, vides: quia regnum Dei donat, non vides. Quia mortem gustavit, legis: quia latronem quoque ad paradisum invitavit , non legis. Mulieres flentes intueris ad tumulum, non intueris angelos excubantes . Quid dixerit legis, quid gesserit non legis. Dicis Chananaeae mulieri dixisse Dominum: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel : non dicis, quoniam id quod ab ea rogatus est, fecit. 97. Unde intelligere te convenit, quia missus non id significat, quod alieno sit coactus imperio, sed quod voluntario functus sit arbitratu: alioquin contemptum ostendis Patris. Si enim, ut tu interpretaris, paternorum famulus praeceptorum Christus venerat in Judaeam, ut solis ejus incolis mederetur, et Chananaeae prius filiam, ut legimus, liberavit; non utique alieni fuit exsecutor imperii, sed voluntarii liber arbitrii. Ubi autem libertas voluntatis, ibi nulla praevaricatio missionis. 98. Nec vereare
Abbreviated transcription (Latin):
non scđm diuinitatẽ. sed scđm
carnem : scriptum ẽ enim: ma¬
ledictus omnis qui pendit in lig¬
no: scđm carnemutiq: pepen¬
dit: & ideo maledictũ : qui a nra
maledicta suscepit: Ille fleuit:
netuhomodiufleres : Ille iniu¬
rias passus ẽ: nec uiniuriã tuã
doleres: Grande remediũ: so
ne ferrenequeamus : quis appe¬
titus non discat ignoscerequan
cifixus orabat: uides neillas
quastuputas xp̃ĩ in firmita testu¬
as eẽ uirtutes : curde remedus
nr̃is ei quaestionẽ mouemus: la¬
crima e ille nos lauant : fl&us
illinos abluunt : at dubitatio
illa nos firmat : netusi coeperis
dubitare desperes : Quanto ma¬
ior .ẽ. iniuria : tanto uberior de¬
betur gratia: sed in ipsis in iuri¬
is cognoscediuinitatẽ : Incruce
pendebat: & elementa ei omnia
seruiebant: solrefugit. dies
occidit : offusa & circũ fusaete¬
nebrae : Terra tremuit : nontre¬
muit qui pependit : quid aliud
haec quã auctoris reuerentiã

Expanded text:
non secundum divinitatem, sed secundum non secundum divinitatem, sed secundum carnem; scriptum est enim: Maledictus omnis qui pendet in ligno . Secundum carnem utique pependit; et ideo maledictum, qui nostra maledicta suscepit. Ille flevit, ne tu homo diu fleres: ille injurias passus est, ne tu injuriam tuam doleres. 95. Grande remedium, solne ferre nequeamus! Quis appetitus non discat ignoscere, quacifixus orabat? Videsne illas quas tu putas Christi infirmitates, tuas esse virtutes? Cur de remediis nostris ei quaestionem movemus? Lacrymae illae nos lavant, fletus illi nos abluunt, ac dubitatio illa nos firmat; ne tu si coeperis dubitare, desperes. Quanto major est injuria, tanto uberior debetur gratia. 96. Sed in ipsis injuriis cognosce divinitatem. In cruce pendebat, et elementa ei omnia serviebant. Sol refugit, dies occidit, offusae et circumfusae tenebrae, terra tremuit: non tremuit qui pependit . Quid aliud haec, quam Auctoris reverentiam
Abbreviated transcription (Latin):
fugauit intẽperantiã. lasciuiã
religauit : Hoc medicam̃tũ pe¬
trus uidit & retia sua instrum̃ta
uidelic&. questus & subsidia de¬
reliquit: renuntians carnis con¬
cupiscentiae tam quã corruptȩ
naui. in quã sentina quaedam
multarũ ingreditur passionũ :
Magnũ ergomedicamentũ qđ
non solũ cicatricẽ u&usti uulne¬
ris amputauit sed &iã causam
passionis incidit : Ofides thes¬
auris omnib: opulentior. ofides
uulnerũ nr̃orũ peccatorũ que
medicina prestantior: Consi¬
deremus qui a nobis ꝓdest bene
credere: mihi enim ꝓdest sci
as infirmitates meiq: corporis
subiit passiones : ꝓme peccatũ
hoc est ꝓomnihomine : ꝑ mema¬
ledictum factus ÷ ꝓmeatq: in me
diem iudicii ignorans: ꝓmenes¬
ciens diem authoram : Nam quo¬
modo poss& nescirediem quidies
fecit & tempora: quomodo pos¬
s& diem ignorare iudicii. qui&
horã iudicii futuri ex pressit &
causam : factus ergo maledictũ:

Expanded text:
fugavit intemperantiam, lasciviam fugavit intemperantiam, lasciviam relegavit. 92. Hoc medicamentum Petrus vidit, et retia sua, instrumenta videlicet quaestus et subsidia dereliquit, renuntians carnis concupiscentiae tamquam corruptae navi, in quam quasi sentina quaedam multarum ingreditur passionum. Magnum ergo medicamentum, quod non solum cicatricem vetusti vulneris amputavit, sed etiam causam passionis incidit. O fides thesauris omnibus opulentior! o vulnerum nostrorum, peccatorumque medicina praestantior! 93. Consideremus quia nobis prodest bene credere. Mihi enim prodest scas infirmitates, mei corporis subiit passiones : pro me peccatum, hoc est, pro omni homine, pro me maledictum factus est, pro me atque in me diem judicii ignorans, pro nobis nesciens diem aut horam. 94. Nam quomodo posset diem nescire, qui dies fecit et tempora? Quomodo posset diem ignorare judicii, qui et horam futuri judicii expressit et causam? Factus ergo maledictum
Abbreviated transcription (Latin):
incidit in latrones : non asperiori¬
b: legis medicamentis non ꝓdigo
rigorecurauit sed oleo curauit
& uino : Veniant ergo adhunc
om̃s quisa nari uolunt. accipiant
medi camentũ quod a patred&u¬
lit & p̃parauit in caelo ex illis con¬
fectũ immortalib: sucis : Hoc ex
terra non pullulat: Expers ÷ e
nim omnis natura hui: confectio¬
nis : Diuino enĩ consilio suscepit
hanc carnẽ : ut ostender& legem
carnis. legi eẽ subditãmentis:
suscepit carnẽ : ut quasi homo uin¬
cer& qui homines erudir&: quid
mihi ꝓdess& siquasi ds̃ ex erta po¬
testate diuinitatẽ suã tantũ mo¬
do in uiolabilẽ de monstrass& :
aut cursuscipere carnẽ. nisiut
tẽptari senaturae atq: infirmi¬
tatis meae conditione pater&ur:
temptari debuit. compatimibi
debuit : ut scirẽ quẽ ad modum
temptatus uincerẽ. compassus
euaderẽ : uicit ꝑ continentiã
uicit percontẽptũ diuitiarũ. ui¬
cit ꝑfidem calcauit ambitionẽ

Expanded text:
incidit in latrones, quem non asperioriincidit in latrones, quem non asperioribus Legis medicamentis, non prophetico rigore curaverat, oleo curavit et vino . 90. Veniant ergo ad hunc omnes qui sanari volunt; accipiant medicamentum, quod et a Patre detulit, et praeparavit in coelo, ex illis confectum immortalibus succis. Hoc ex terra non pullulat; expers enim est omnis natura hujus confectionis. Divino enim consilio suscepit hanc carnem, ut ostenderet legem carnis legi esse subditam mentis. Suscepit carnem, ut quasi homo vinceret, qui homines erudiret. 91. Quid mihi prodesset, si quasi Deus exerta potestate divinitatem suam tantummodo inviolabilem demonstrasset? Aut cur susciperet carnem, nisi ut tentari se naturae atque infirmitatis meae conditione pateretur? Tentari debuit, compati mihi debuit; ut scirem quemadmodum tentatus vincerem, compassus evaderem. Vicit per continentiam, vicit per contemptum divitiarum, vicit per fidem: calcavit ambitionem,
Abbreviated transcription (Latin):
& pat̃ nr̃. quidilex̃nos & dedit con¬
solationẽ aecernã &spembonã
ingratia : consoletur cordaurã
& confirmet : quantã unitatẽ
ostendit ut capsolationis unitas
non pluralitatis sin: sconticescat
ergo ꝑfidia : aut sipatione non
uincitur : moralihumanitate u¬
flectatur : Consideremus quã
moraliter egerit dñsi ut nos non
solum fidem. sed &iã moresdoce¬
r&  namq: in forma haminis
constitutus. subditus eratio seph
& mariȩt ꝗ Num quidergominor
& hominib: qui a subditũs erat.
aliud pictatis aliud potestatis .ẽ.
sed non p̃iudicat pi&as potestati:
Ix eo ergo legis subditum patri.
incorporescilic&. in quoerat sub¬
ditus patri: Agamus & nos mo¬
raliter: persuad eamus illis quod
sibiꝓsit: Obsecremus & plorem
ante dnm qui fecit nos : Non enim
uincere uolumus: sed sanare : Ñ
insidios eagimus. sed religiose
monemus : sepeflectit humani¬
tas : quos necuirtus potuerit su¬
perarenecratio : Deniq dñs illũ
hominẽ qui ex hieri cho descendens

Expanded text:
 Pater noster qui dilexit nos, et dedit consolationem aeternam, et spem bonam in gratia; consoletur corda vestra, et confirmet . Quantam unitatem ostendit, ut consolationis unitas, non pluralitas sit! Conticescat ergo perfidia, aut si ratione non vincitur, morali humanitate flectatur. 88. Consideremus quam moraliter egerit Dominus; ut nos non solum fidem, sed etiam mores doceret. Namque in forma hominis constitutus, subditus erat Joseph et Mariae . Numquid ergo minor et hominibus, quia subditus? Aliud pietatis, aliud potestatis est: sed non praejudicat pietas potestati. In quo ergo legis subditum Patri? In corpore scilicet, in quo erat subditus matri. CAPUT raliter, persuadeamus illis quod sibi prosit, obsecremus et ploremus ante Dominum qui fecit nos . Non enim 488 vincere volumus, sed sanare: non insidiose agimus, sed religiose monemus. Saepe flectit humanitas, quos nec virtus potuerit superare, nec ratio. Denique Dominus illum hominem qui ex Hiericho descendens,
Abbreviated transcription (Latin):
Alia ergo exdõdoctrina: alia
ex homine : Itaq: iudaei cũdoctri¬
nã ei: scđm hominẽ quaererent.
ut dicerent quomodo hiclitte¬
ras nouit cũ non didicerit. res¬
pondit ihs̃. & dix̃ : meadoctri¬
ditione litterarũ doceat. non
quasi homo sed potius ut ds̃ uide¬
tur docere. quid o ctrinã non
didicerit sed inuenerit: Ad
inuenit enĩ omnẽ uiã discipli¬
nae : ut supra dictũ est : Nam
utiq: defilio dĩ dictum ẽ : Hic est
ds̃ nr̃ : & non estimabit᷑ alius
ad eum : Hic adinuenit omnẽ

Expanded text:
. Alia ergo ex Deo doctrina, alia . Alia ergo ex Deo doctrina, alia ex homine. Itaque Judaei cum doctrinam ejus secundum hominem quaererent, et dicerent: Quomodo hic litteras novit, cum non didicerit ? respondit Jesus, et dixit: Mea doctriditione litterarum doceat, non quasi homo, sed potius ut Deus videtur docere, qui doctrinam non didicerit, sed invenerit. 80. Adinvenit enim omnem viam disciplinae, ut supra lectum est; nam utique de Filio Dei dictum est: Hic est Deus noster, et non aestimabitur alius ad eum qui adinvenit omnem
Abbreviated transcription (Latin):
in ostensi oneuirtutis: Serue¬
mus distinctionẽ diuinitatis. &
carnis: Vnus in utraq: loqui¬
tur difilius: quia in eodem u¬
traquenaturaẽ. & si idem lo¬
quitur. ñ uno sẽploquitur:
Modo intende in eo nuncglo¬
riam dĩ : nunc hominis passi¬
ones: quasids̃ loquitur ques
diuina qui a uerbum est: qua¬
si homo dic̃ quae s̃ humana quia
uinmea substantia loquebat᷑:
Hic ẽpanis uiuus. quidescendit
decaelo: Panis hic caro ÷ sicut
ipsedixit : Hic panis quẽ ego
dabo caromea est : Hic est qui
dũ : N ec ipsalit tera nos docet
scĩficatione : non diuinitatẽ
eguis sesed carnẽ : Deniqueip¬
coꝓipsis : ut agnoscas qđ & sc̃ĩfica¬
tur in carne ꝓnobis & diuinitate
sc̃ificat: Hic idem ÷ quẽ pater
misit : sed factũ exmuliere fac¬
tũ sublege ut apłsdix̃: hic est
dicit : Meadoctrina non est
mea : sed ei : qui memisit: siquis
uoluerit uoluntatẽ ei: facere
cognosc& dedoctrina utrũ ex
do est anego a meipso loquar¬

Expanded text:
in ostensione virtutis. Servein ostensione virtutis. Servemus distinctionem divinitatis et carnis. Unus in utraque loquitur Dei Flius; quia in eodem utraque natura est: et si idem loquitur, non uno semper loquitur modo. Intende in eo nunc gloriam Dei, nunc hominis passiones. Quasi Deus loquitur quae sunt divina, quia Verbum est: quasi homo dicit quae sunt humana, quia in mea substantia loquebatur. 78. Hic est panis vivus, qui descendit de coelo . Panis hic caro est, sicut ipse dixit: Hic panis quem ego dabo, caro mea est . Hic est qui  in hunc mundum. Nec ipsa littera nos docet sanctificatione divinitatem eguisse, sed carnem. Denique ippro ipsis ; ut agnoscas quod et sanctificatur in carne pro nobis, et divinitate sanctificat. 79. Hic idem est quem Pater misit, sed factum ex muliere, factum sub Lege, ut Apostolus dixit . Hic est,dicit: Mea doctrina non est mea. sed ejus qui me misit. Si quis voluerit. volumtatem ejus facere. cognoscet de doctrina hac. utrum ex Deo est. an ego a me
Abbreviated transcription (Latin):
rent illic eram & nunc dñs mi¬
sit me. & sp̃s eius utique qui
caelum fecit & terram: ipsedicit
sermonis non iniuria missionis
sit : ipseigitur missus a patre
nos cas nullã maiestatis esse
distantiã : etiã filius sp̃mmittit.
sicut ipsedixit : Cum uenerit
autẽ paraclitus quẽ ego mit tã
uobis a patremeo: sp̃muerita.¬
tis quia patremeo procedit:
hunc eundem paraclitum &
a patre esse mittendum. su¬
pra posuit dicens : para¬
clitus autem ille sp̃s sc̃s.
quemmit tet pater in no¬
mine meo : Vide unitatem.
quiaquem ds̃ patermittit mittit
& filius: & quẽ mittit pat̃ mit¬
tit & sp̃s. Autsinolunt filium
missum quiad exterã patris fili¬
um legimus ipsidepatre qđ defi¬
lio abnuunt fatebuntur. nisi
forte alterum sibipatrẽ. aut
alterum sibi filium inueniant
arriani : Sileant igitur in a¬
nes desermonibus quastiones
Quia regnum dĩ sicut scriptũ ÷
non in persuasione uerbiẽ sed

Expanded text:
rent, illic eram: et nunc Dominus mirent, illic eram: et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus . Utique qui coelum fecit et terram, ipse dicitsermonis, non injuria 485 missionis sit. Ipse igitur missus a Patre, noscas nullam majestatis esse distantiam, etiam Filius Spiritum mittit, sicut ipse dixit: Cum venerit autem Paraclitus, quem ego mittam vobis a Patre meo, Spiritus veritatis, qui a Patre meo procedit . Hunc eumdem Paraclitum et a Patre esse mittendum supra docuit dicens: Paraclitus autem ille Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo . Vide unitatem, quia quem Deus Pater mittit, mittit et Filius: et quem mittit Pater, mittit et Spiritus. Aut si nolunt Filium missum, quia dexteram Patris Filium legimus; ipsi de Patre quod de Filio abnuunt, fatebuntur: nisi forte aut alterum sibi Patrem, aut alterum sibi Filium inveniant Ariani. 77. Sileant igitur inanes de sermonibus quaestiones; quia regnum Dei, sicut scriptum est , non in persuasione verbi est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
patre unum est: quod enim
unum est: dissimile non ẽ: Int̃
maiorem autemmin oremque.
plum : quia nec pater minorem
hab & nec maiorem dĩfilius cũ
inpatre & filio nulla distantia
diuinitatissit. sed una maiestas:
Nec illud sane metuo: quod so¬
lent obtendere minorẽ et . qr
missus ẽ: sienĩ &minor non do¬
cetur. & honorificentiae do¬
cetur aequalitas. cumita om̃s
honorificent filium. sicut hono¬
rificant patrem: Constat eo
minorem non ẽẽ. quod missus
est : Nergo humani sermonis an¬
gusticos : sed uerborum carita¬
temintuere. operibus crede
quid ergo & spirituiminor filius.
quiamissus aspũ est habes
igitur scriptum: quod filius
apatre & sp̃ueius dicat esse
semis sum: egosum inquit primꝰ
ego inaeternum. & manus mea
fundauit terram dextera mea
solidauit caelum & infra:
ego locutus sum ego uocaui¬
ego adduxieum & pros perũ
iter eius feci: Accedite ad me
& audite haec: non in occulto
ab initio locutus sum: cum fie¬

Expanded text:
Patre unum est ? Quod enim Patre unum est ? Quod enim unum est, dissimile non est: inter majorem autem minoremque dplum, quia nec Pater minorem habet, nec majorem Dei Filius; cum in Patre et Filio nulla distantia divinitatis sit, sed una majestas. Nec illud sane metuo, quod solent obtendere minorem esse, quia missus est. Si enim et minor non docetur, et honorificentiae docetur aequalitas; cum ita omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem , constat eo minorem non esse, quod missus est. 75. Non ergo humani sermonis angustias, sed verborum claritatem intuere, operibus crede. quid ergo Spiritu minor Filius, quia missus ab Spiritu est? Habes igitur scriptum quod Filius a Patre et Spiritu ejus dicat esse se missum: Ego sum, inquit, primus, et ego in aeternum, et manus mea fundavit terram, dextera mea solidavit coelum ; et infra: Ego locutus sum, et ego vocavi; adduxi eum, et prosperum iter ejus feci. Accedite ad me, et audite haec: non in occulto ab initio locutus sum. Cum fie