comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
E MORIAM BEATI ARCHANCELIS¬
li machahelis toto orbe ueneran¬
dam. ipsius & opere condita
& conserrata nomine demonstrat
ecclesia. quae non m&allorum ful¬
gore. sed priuilegio ẽ. commendata
signorum: uili facta scemate. sed cae¬
lesti prędita uircute: ut pote quam
fragilitatis humanę memor archan¬
gelus ecęlo ueniens. ad promerendam
ibi mortalib suꝑnorum soci&ate. pro¬
pria sua manu condere dignatus est:
Uertice siquidem montis excelsi posita
de corpore eus dẽ saxi. speluncae in¬
star prȩcauata ostenditur ¶E st aut̃
locus in campanię finib ubi inter si¬
num acdiaticum & montẽ garganum
ciuitas sepontus posita est qui a moni
uiti prereptus. in cacumine suppremo.
beati archangeli quam prȩfatus sum
gestat ecclesiam: Hanc mortalibus
hoc modo cognitam libellus in eadẽ
ecdesia positus indicat Erat ineã¬
dem quitate praediues quidam no¬
mine garganus: qui & ex euentu suo
monti uocabulum indidit: Huius dũ
pecora quorum infinita multitud  pol¬

Expanded text:
emoriam beati Michaelis archangeli toto orbe venerandam, ipsius et opere condita, et consecrata nomine demonstrat ecclesia, quae non metallorum fulgore et privilegio commendata est signorum. Vilifacta schemate, sed coelesti praedita virtute, utpote quam fragilitatis humanae memor archangelus e coelo veniens, ad promerendam ibi mortalibus supernorum societatem, propria manu condere dignatus est. Vertice siquidem montis excelsi posita, de corpore ejusdem saxi speluncae instar praecavata ostenditur. Est autem locus in Apuliae finibus, ubi inter sinum Adriaticum et montem Garganum civitas Sepontus posita est. Qui mons c pedum erectus, in cacumine supremo beati arcgestat ecclesiam. Hanc mortalibus hoc modo cognitam libellus in eadem ecclesia positus indicat. 2. Erat in eadem civitate predives quidam nomine Garganus, qui et ex eventu suo monti vocabulum indidit. Huius dum peccora, quorum infinita multitudine pol
Abbreviated transcription (Latin):
tes eum dicebant Dñe si in tempore
hoc restitues regnum ifrł. Occasio
autẽ interroganti dñm quis orum
maior. e&̃. in regno caelorum. fortas.¬
sis ex superiorib acciderat: Nam &
supra euangelista r&ulit. acceñerur̾¬

Expanded text:
tes eum, dicebant: Domine, si in tempore tes eum, dicebant: Domine, si in tempore hoc restitues regnum Israel ? Occasio autem interrogandi Dominum, quis illorum major esset in regno coelorum, fortassis ex superioribus acciderat. Nam ut supra evangelista retulit, accesseru
Abbreviated transcription (Latin):
ad ihm̃ dicentes Quis putas maior
est in regno caelorum Et reliqua¬
dñi de ordine prioratus inter
se con tendisse uel interrogasse.
non liuori & inuidię deputare debemꝰ.
sed humanȩ fragilitati ac infirmitati
quippe quia rudes erant & nouelli.
Quia enim audierant eum suam re¬
surrectionem predicantem. & nondũ
sp̃s scĩ gratia in luminati. cacleste
regnumꝰ perfecte amare didicerant.
surgens amortuis. corporaliter regnũ
tenerent. & ipsi honorib sublima rent᷑
Unde passionis illius tempore. facta:
contentio inter eos. quis illorum maior
ess& in regno caelorum hac suspiti¬
one scducta fuerat mater filiorum ze¬
bedei. quando accessit ad ihm dicens
Dñe. dic ut sedeant hii duo filii mei.
unus ad dexteram tuam. & alius ad
sinistram in regno tuo hinc cleophas
& alius discipulus. quib cum dñs post
resurrectionem in specie peregrina ap¬
paruiss&: dicebant. Nos autẽ spera¬
bamus. qđ ipse ess& redẽpturus israhel
Et quidam discipulorum. in terrogan¬

Expanded text:
or est in regno coelorum, etc. ? QuDomini de ordine prioratus inter se contendisse vel interrogasse, non livori et invidiae deputare debemus, sed humanae fragilitati ac infirmitati; quippe qui rudes erant ac novelli, quia audierant eum suam resurrectionem praedicantem, et nondum Spiritus sancti gratia illuminati, coeleste regnum perfecte amare didicerant, surgens a mortuis, corporaliter regnum teneret, et ipsi honoribus sublimarentur. Unde passionis illius tempore facta est contentio inter eos quis eorum major esset in regno coelorum. Hac suspicione seducta fuerat mater filiorum Zebedaei quando accessit ad Dominum, dicens: Domine, dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram tuam, et alius ad sinistram tuam in regno tuo . Hinc Cleophas et alius discipulus quibus cum Dominus post resurrectionem in specie peregrini apparuisset, dicebant: Nos autem sperabamus quod ipse esset redempturus Israel . Et quidam discipulorum interrogan
Abbreviated transcription (Latin):
scandala de regno dĩ. & tradent ea
in caminum ignis ardentis. Quod fa¬
cilius intelligimus. si unum ad medium
deducamus. uidam scilic& dñi prodito¬
rem. de quo ipse tempore passionis suȩ
ait. Filius hominis uadit. sicut scrip¬
tum est de illo. Uae autem homini
illi. ꝑ quem trad&ur. Necesse & enim
erat. ut filius dĩ pro nobis passionem
sustiner&. sed uae iudae qui bonum
nrm suum facit malum. Et ne quis
sub occasione proximorũ uel amicorũ
auia dĩ recedendum putar&. omnẽ
magister ueritatis errorem. tollens
adiungit. Si autem manus tua uł
pes tuus scandalizat te. abscide eã

Expanded text:
scandala, et tradent ea in caminum ignis ardentis . Quod facilius intelligimus, si unum ad medium deducamus, Judam scilicet Domini proditorem, de quo ipse tempore passionis suae ait: Filius hominis vadit, sicut scriptum est de illo, vae autem homini illi per quem tradetur . Necesse enim erat ut Filius Dei pro nobis passionem sustineret, sed vae Judae qui nostrum bonum suum fecit malum. Et ne aliquis sub occasione proximorum vel amicorum a via Dei sibi recedendum putaret, omnem Magister veritatis errorem tollit, cum subjungit: Si autem manus tua vel pes tuus scandaliz
Abbreviated transcription (Latin):
tantes eum omnib illis esse pręlatum
I illa hora accesserunt adihm̃ di uiii¬
centes Quis putas maior. ẽ. in regno
caelorum Sed magister humilita¬
tis qui ait in euangelio. discite ame
quia mitis sum & humilis corde. & in¬
ueni&is requicm animab ur̃ĩs. ut os¬
tender& regnũ caelorum non ꝑ super

Expanded text:
s esse praelatum, in illa hora accesserunt ad Jesum, dicentes: « Quis, putas, major est in regno coelorum? » Sed magister humilitatis, qui ait in Evangelio: « Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris , » ut ostenderet regnum coe
Abbreviated transcription (Latin):
git. qui euangelium legit. ideo opus
non ẽ. illa num erare. qͦuae euangeliũ
narrat. & totus mundus clamat᷑
Nimirum illa sunt opera quȩ ineoꝵ
ualitudine tanta miracula salutis
ostendunt quanta illis antea nemo
donauit. Haec enim uiderunt. &¬
hoc eis ex probrans adungit & dicit
Nunc autem & uiderunt & oderunt
& me & patrem meum Quo sensu iN
tellegendimi sit hõc. paulo ante exposi¬
mus Sed ut. impleatur sermo qui in lege
eorum scriptus est. quia odio me habue¬
runt gratis. Eorum legẽ dicit. non ab
ipsis in uentam. sed ipsis datam. gratis u¬
delic& qui nullum ex odio concessum
quaerit. uel ad cõmodum tendit

Expanded text:
git qui Evangelium legit. Ideo opus git qui Evangelium legit. Ideo opus non est illa enumerare, quae Evangelium narrat, et totus mundus clamat: « Nimirum valetudinibus, tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit. Haec enim illi viderunt, et hoc eis exprobrans adjungit, et dixit: Nunc autem et viderunt, et oderunt et me, et Patrem meum. » Quo sensu hoc intelligendum sit, paulo ante exposuimus. Sed ut impleatur sermo, qui in lege eorum scriptus est: Quia odio habuerunt me gratis . « Eorum legem dicit non ab ipsis inventam, sed ipsis datam. Gratis videlicet odit, qui nullum ex odio concessum quaerit, vel ad commodum tendit
Abbreviated transcription (Latin):
demonstratur. Et quasi haec omĩa
in ania essent. ita contẽpserunt. & non
crediderunt in xp̃m. qui uenit inpleni¬
tudine temporis factus sub lege. ut cos
qui sub lege erant redimer&. Qui me
odit. & patrem meum odit
Sicut qui diligit filiũ diligit
& patrem. qui a una dilectio
est patris & filii. sicut una natura.
ita & qui filium odit. odit & patrem¬
trem meum odit. Utiq enĩ qui oditA
ueritatem. necesse .ẽ. oderit a quo &
ueritas nata est. Huc dicit. si opera
non fecissem in eis quae nemo alius
fecit. peccatum non haberent. Pecca¬
tum illud scilic& magnum de quo &
superius ait Si non uenissem & locu¬
tus fuissem eis. peccatum non haberent
hoc est peccatum qui eum loquentem
& operantem non crediderunt. Quod
dixit nemo alius fecit in eis. tamquã
si aliquid miracula scõrum fecissent
in populo iudei. sicut helias uel helise¬
us mortuos suscitarent. nemo tamen
tanta fecit miracula uel tanta salutis

Expanded text:
demonstratus; et quasi haec omnia demonstratus; et quasi haec omnia inania essent, ita contempserunt, et non crediderunt in Christum, quia venit in plenitudine temporis factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . Qui me odit, et Patrem meum odit. Sicut qui diligit Filium, diligit et Patrem, quia una dilectio est Patris et Filii, sicut una natura; ita et qui Filium odit, odit et Patremtrem meum odit. Utique enim, qui odit veritatem, necesse est oderit a quo et veritas nata est. Nunc dicit: Si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non haberent; peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait: Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent, hoc est, peccatum, quod in eum loquentem et operantem non crediderunt. » Quod dixit: Nemo alius fecit in eis, tanquam si aliqui miracula sanctorum non fecissent ante in populo Dei: aut sic ut Elias vel Elisaeus mortuos non suscitarent. Nemo tamen tanta fecit miracula, vel tanta salutis
Abbreviated transcription (Latin):
euidentissime indicat euangelium.
Iuda eis ergo locutus . ẽ. xp̃c. non aliis
gentibus In eis ergo uoluit intellegi
mundum. qui odit xp̃m & discipulos¬
NIIl. eius ¶ Quid est enim si non uenissem &
locutus fuissem eis. peccatum non ha¬
berent: Numquid sine peccato erant
udȩi antequam xp̃c ad eos incarne
ueniss& : Quis hoc uel stultissimins
dixeriẽ: Sed magnum quoddam
peccatum. Non omne peccatum: quasi
sic generali nomine uult intellegi hoc
esse peccatum. a quo tenerentur cimc¬
ta peccata. quod imus quisq si non ha
beat. dimittuntur ei cuncta peccata
Hoc .ẽ. autem quia non crediderunt
in xp̃m quia propterea uenit ut
credant ineum. Hoc peccatum si ñ
ueniss&. non utiq haberent. Aduen¬
tus quippe cius quantũ credentibus
salutaris. tantum non credentib exiti¬
abilis factus ẽ. Nunc autem excusa¬
tionem non habent de peccato suo
De quo peccato nisi quod non credi¬
derunt in xp̃m filium di. qui eis ante ꝓ¬
missus est. & multis in lege figurationib

Expanded text:
608 evidentissime indicat Evangelium; Judaeis ergo locutus est Christus, non aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulosit. Quid est ergo, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent? Numquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccatauntur ei cuncta peccata: hoc est autem quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est. Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. » De quo peccato, nisi quod non crediderunt in Christum Filium Dei, qui eis ante promissus est, et multis in lege figurationibus
Abbreviated transcription (Latin):
IERITO ITA QUE MAGISTER BONꝰ
dilectionẽ sic sępe commendat.
tã quam sola praecipienda sit.
sine qua non possunt proesse c& era
bona. & quae non potest haberi sine
c&eris honis. quib homo efficit᷑ bonus
Pro hac autẽ dilectione. pacienter
nere Necesse . ẽ. enim ut oderit quos
cernit. nolle amare qđ diligit. sed
non parum nos de seipso dñs consolat᷑
Qui cum dixiss&. haec mando uobis
ut diligatis inuicem. subiecit atq ait
Si mundus uos odit. scitote quia me
priorem uobis odio habuit. Non est
discipulus. suꝑ magistrum. Adhere¬
ant capiti membra. ut qđ patiebatur

Expanded text:
erito itaque Magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. Pro hac autem dilectione patienter nere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quodnon parum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset: Haec mando vobis ut diligatis invicem, adjecit atque ait: Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit. » Non est discipulus super magistrum, adhaereant capiti membra; ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
di nomine sepe cclesia designatur. sicut
.ẽ. illud Ds erat in xp̃o. mundum recon¬
cilians sibi. Itemiq illud̃ Non enim uenit
filius hominis ut uidic& inundum. sed ut
salu&ur mundus ꝑ ipsum. Totus munđ
eccła est. & totus mudus odit eccłam.
Mundus igitur odit muidum. inimicus
reconciliatum. dãpnatus saluatum. in qͥ¬
natus mundatum. Sed iste mundus
quem ds in xp̃o reconciliat sibi. & qui
omne donatur. de mundo electus est
D eniq cum dixiss& si de mundo cfs&is.
mundus qđ suum erat diliger&. continuo
subiecit. Quia uero demudo non estis.
sed ego elegi uos de mundo. ꝓpterea odit

Expanded text:
us nomine, saepe Ecclesia designatur, sicuti est illud: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Itemque illud: Non enim venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Totus mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem Deus in Christo reconciliat sibi, et quiomne donatur donatur, de mundo electus est. Denique cum dixisset, Si de mundo essetis, mundus quod suum erat, diligeret, continuo uero, inquit, de mundo non estis, sed ego elegi uos de mundo, propterea odit
Abbreviated transcription (Latin):
Sicq gloriosus augustus: in rumpens in
laudib ait. O crux ad mirabile signu
pondere criminum mortis dãpnauit sup
turba uirtutis effusus ẽ. in precio nrãe sa¬
lutis Ocrux splendidior astris. mudo
celebris. hominib multum amabilis. sanc¬
tior uniuersis: quae sola fuisti digna por¬
tare talentum mundi. Dulce lignum.
cateruam: in tuis hodic laudib congre¬
gatam: tuo uexillo signatam. Haec cum
dixiss&: preciosissimam partem ligni quã
secum detulerat. loco suo restituit Tunc¬
dõ renouantur antiqua miracula Die
esdem mortuus recepit propriã uitam:
paralytici quattuor adepti sint sanita¬
tem amissam: leprosi decem cutẽ recepe¬
runt mundam: quindecim quoq cęci
luci sunt restituti. Plurimi quoq ad ae¬
monib erepti: multiq auariis sunt in¬
firmitatib liberati Tunc imperator ora¬
tione ꝑacta. offerens multa donaria.
ecclesias dĩ reparari fecit ex regiis sũpab::

Expanded text:
sicque gloriosus Augustus erumpens in sicque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, admirabile signumpondere criminum mortis damnavit portturba virtutis, effusus est in pretio nostrae salutis! O crux splendidior astris, mundo celebris, hominibus multum amabilis, sanctior universis! quae sola digna fuisti portare talencatervam, in tuis hodie laudibus congregatam, et tuo vexillo signatam. Haec cum dixisset, pretiosissimam partem ligni, quam secum detulerat, loco suo restituit. Tunc renovante Domino antiqua miracula, die eodem mortuus unus recepit propriam vitam; paralytici quatuor adepti sunt sanitatem amissam; leprosi decem cutem receperunt mundam; quindecim quoque caeci luci sunt restituti; plurimi quoque a daemonibus erepti, multique a variis sunt infirmitatibus liberati. Tunc imperator, oratione peracta, offerens multa donaria, ecclesias reparare fecit suis sumptibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cultorib suis humilitatis ex empla reliqͥt¬
IIII redut  unc imperator gaudens in dño
de uisitatu angelico: depositis imperii ir¬
signib discaltiatus protinus. linea tantũ
zona praecietus: crucẽ dñi manib susci¬
piens. ꝑfusus facie lacrimis. ad caclum
oculos erigens. properabat ad portam
usq progrediens Mox illo humiliter
propinquante: duritia lapidum caeleste
persensit imperium. Statimq. porta sub¬
rigens: liberum intrantib patefecit ingres¬
sum Odorq suauissimus qui uolitante di¬
uinitus aura de ꝑsarum prouintia. per lon¬
ga terrarum spatia hierusolimis fuerat
in lapsus: momento eõdem quo de fano
chosdroe scã crux fuerat eracleo baiolante
egressa tunc rediit: omniumq pectora
gra canter infudit. Uincebat enĩ aro¬
mata omĩa therebintina thurauel bal¬
sama: atq myrram. Confestim igitur
popularis gaudu fauor in altum subla¬
tus. diumnam laudabat potentiam

Expanded text:
cultoribus suis humilitatis exempla reliqcultoribus suis humilitatis exempla reliqTunc imperator gaudens in Domino de visu angelico, depositisque imperii insignibus, discalceatus, protinus, lintea tantum zona praecinctus, crucem Domini manu suscipiens, perfusus facie lacrymis, ad coelum oculum erigens properabat, ad portam usque progrediens. Mox illo humiliter propinquante, duritia lapidum coeleste persensit imperium, statimque porta se subrigens liberum intrantibus patefecit ingressum. Odorque suavissimus qui, volitante divinitus aura de Persarum provincia, per longa terrarum spatia Hierosolymis fuerat illapsus momento eodem quo de fano Chosroe sancta crux fuerat Graccho bajulante egressa, tunc rediit, omniumque pectora gratanter infudit. Vincebat enim aromata omnia terebinthi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gaudii favor in alto sublatus Dei laudabat potentiam;
Abbreviated transcription (Latin):
rat reseruauit I Suscipiens igitur lignum¬
gloriosissimae crucis quod impius asporta
palmarum. cereis & lampadib uel diuer¬
so gloriae apparatu. cum hymnis & can¬
ticis obuiam alii ꝑgunt: atq alii subse¬
quuntur: Cumq imperator de monte
oliu&i descendiss&. per eam portam
quam dñs in trauerat quando ad passi
imperialib decoratus sedens uoluiss& intrare :
repente lapides portae descendentes clause¬
runt se muicem & factus. c̃ paries unus
Cumq mirarentur ad toniti & nimio me¬
rore constricti: respicientes in altum: uide¬
runt̃ signũ crucis in caelo flammeo fulgo¬
re resplendere. Angelii enim dñi acciꝰ¬
piens illud in manibus. st&it suꝑ portã
& ait. Quando rex caelorum & dñs to¬
tius mundi. passionis sacramenta per hoc
aditum cõpl&urus introuit. Nonse pur¬
puratum. Nec dia demate renitentẽ ex hi¬
buit̾. aut equi potentis uehiculum requi¬
siuit: sed humilis a selli terga mnsedens.

Expanded text:
rat, reservavit. Suscipiens igitur rat, reservavit. Suscipiens igitur gloriosissimum lignum crucis, quod impius asportavpalmarum, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis et canticis obviam alii pergunt, atque alii subsequuntur. Cumque imperator de monte Oliveti descendisset per eam portam quam Dominus intraverat quando ad passioimperialibus decoratus, sedens voluisset intrare, repente lapides portae descendentes, clauserunt se invicem, et factus est paries unus. Cumque mirarentur attoniti, nimio terrore constricti, respicientes in altum, viderunt signum sanctae crucis in coelo, flammeo fulgore resplendere. Angelus enim Domini aspiciens illud in manibus, stetit super portam et ait: Quando rex coelorum Dominus totius mundi passionis sacramenta per hoc aditum completurus introiit non se purpuratum, nec diademate nitentem exhibuit, aut equi potentis vehiculum requisivit, sed humilis aselli terga insidens,
Abbreviated transcription (Latin):
erat qui ei exitum belli aliquatenus nuri
Quippe qui manifeste dõ erat contrarius.
quomodo a creatura di esse potuiss& ama¬
tus.  Cumq treme factus salutationis
uerba proferr& eracleo. ille respondit
Siuis salutẽ habere. pro eo quod deligno
scãe crucis quamuis in dignus honorisice
iuxta modulum tuum tractasti. & si cre
confessus fueris. regnum tibi persarum
tantum cum patrimonio & uita accep¬
tis. ante pacis obsedib dabo. Sin autẽ
aliud egeris. mox meo gladio interibis
Cumq ille nequaquã ad quiescer&. era¬
cleus extracto gladio. caput illius ampu¬
tauit. Sẽpeliri eum quia rex fuerat ius¬
eum de sacro fonte suscepit Erat enim¬
iam decem annorum. De scriptiones &iã
regni ꝑsarum. sub eius nomine fecit.
Totumq argentũ turris illius in praedam
sui exercitus deputauit. aurum uero uel gẽ¬
mas inuasis uelutensilib ad restauratio¬
nem ecclesiarum quas tyrannus destruxe¬

Expanded text:
fuerat, qui ei excidium belli aliquatenus nuntifuerat, qui ei excidium belli aliquatenus nuntiquippe qui manifeste Deo erat contrarius, quomodo a creatura Dei esse potuisset amatus? Cumque tremefactus salutationis verba proferret Graccho, ille respondit: Si vis salutem habere, pro eo quod lignum sanctae crucis, quamvis indignus, honorifice juxta modulum tuum tractasti, si crederconfessus fueris, regnum tibi Persarum tantum cum patrimonio et vitam, acceptis a te pacis obsidibus, dabo; sin autem aliud egeris, mox meo gladio interibis. Cumque ille nequaquam acquiesceret, Gracchus extracto gladio caput illius amputavit. Tamen sepeliri eum jussit, quia rex fueraeum de sacro fonte suscepit; erat enim decem annorum. Descriptiones etiam regni Persarum sub ejus nomine fecit, totumque argentum turris illius in praedam sui exercitus deputavit, aurum vero vel gemmas in vasis vel utensilibus ad restaurationem ecclesiarum, quas tyrannus destruxe
Abbreviated transcription (Latin):
ger&ur. Cumq utriq populo haec
pactio placuiss&. inuicem ut dictum
est dimicantes diu multumq in pontis
medio sunt congressi Tandem pulsatus
dñs lacrimis xp̃ianorum. ꝑ uirtutem
scãe crucis cui se die eodem memoratus
princeps adtentius commendarat. fideli
suo eracleo xp̃s concessit de hoste tri¬
umpum Tantaq mentis mutatio chos¬
droe iuasit exercitum ut non solum
praedictam pactionẽ nequa quam
uoluissent transcendere. sed&iã uolim¬
tarii cum om̃i sua familia atq prole
eracleo se subderent. tampotestate quã
fide Quos ille benigne suscipiens. in hoc
illis dementiam prȩstitit. ut om̃s ad
baptismum conuolarent. Quod ita
se facturos eẽ. om̃s pariter spoponde¬
runt¶ Ipse autem xpianissimus princepi
cum suo tantum exercitu regna quac
chosdroe tenuerat circumquaq plustrans.
ad sedem ipsius uenit. cum paucis ad eum
ascendit. sedentemq cum in throno aureo
repperit. Nullus namq ex eius exercitu

Expanded text:
geretur. Cumque utrique populo haec geretur. Cumque utrique populo haec pactio placuisset, invicem ut dictum est dimicantes, adeoque in pontis medio sunt congressi. Tandem pulsatus Dominus lacrymis Christianorum, per virtutem sanctae crucis, cui se die eodem memoratus princeps attentius commendaverat, fideli suo Graccho Christus concessit de hoste triumphum; tantaeque mentis mutatio Chosroe invasit exercitum, ut non solum praedictam pactionem nequaquam vellent transcendere, sed etiam voluntarie, cum omni sua familia atque prole Graccho se subderent tam potestate quam fide. Quos ille benigniter suscipiens in hoc illis clementiam praestitit, ut omnes ad baptismum convolarent: quod ita se facturos esse omnes pariter spoponderunt. Ipse autem Christianissimus princeps cum suo tantum exercitu regna quae Chosroe tenuerat circumquaque perlustrans, ad sedem ipsius venit. Cum paucis ad eum ascendit, sedentemque eum in throno aureo reperit. Nullus namque ex ejus exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
fabrica mouere uidebatur: quasi quo¬
d ammodo rugitum tonitrui iuxta pos¬
ubilitatem artificis mentiebatur In hoc
itaq loco sedem sibi parauerat: atq.
iuxta eam quasi collegam dõ crucem domi¬
nicam posuerat: Filio suo regno tradito:
ipse infano huiuscemodi residebat: Illo
itaq tempore heracleus arcem tenebat
imperii: uir armis ftrenuus. lingua crudi¬
tus. corpore decorus: Et quamuis saecu¬
lari actũ deditus. totus tamen erat in¬
fide catholicus: & erga di cultores supplex
benuiolus. ac deuotus. Pergens igitur fi¬
lius choschoe contra eracleum. uxta da¬
nubium magnum fluuium cum suo con¬
sedit exercitu. Tandem inspirante cle¬
mentia saluatoris. utrisq principibus
placuit ut ipsi singuli in medio ponte
fluminis dimicaturi confligerent. & cui
sors uictoriam contuliss& ipse sine dãp
si aliquis ex eorum populo principi suo
uenire in auxilium praesumpsiss&. crurib
excisis & brachiis. ab eo in flumine mer¬

Expanded text:
fabrica movere videbatur, quasi quofabrica movere videbatur, quasi quodammodo rugitum tonitrui juxta possibilitatem artificis mentiebatur. In hoc itaque loco sedem sibi paraverat, atque juxta ea, quasi collega Deo, crucem Dominicam posuerat. Filio suo regno tradito, ipse in fanum hujuscemodi residebat. Illo itaque tempore Gracchus arcem tenebat imperii, vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide catholicus; et ergo Dei cultoribus supplex, benevolus ac devotus. Pergens igitur filius Chosroe contra Gracchum, juxta Danubium magnum fluvium consedit exercitus. Tandem inspirante clementia Salvatoris, utrisque principibus placuit ut ipsi singuli in medio ponte fluminis dimicaturi confligerent, et cui sors victoriam contulisset, ipse sine damnoessit ut si aliquis ex eorum populo principi suo venire in auxilium praesumpsisset, cruribus excisis et brachiis, in flumen mer
Abbreviated transcription (Latin):
sibiugauera dominio. coli se iuber&
ut dm: & uocari se regem regum. & domi¬
.I.num dominantium Nec hoc solum ei
suffecerat ad suae dãpnationis interitũ:
uerum &iam syriam & palestinam cum
subiugass& & aegyptum. regnaq qulae
infra extra limitaneo conglutinabant᷑
ꝑcirculum. suo crudelissimo subiger& do¬
minatui herosolimam adiit. ecclesias
xp̃i subuertit. totamq finitimã regionẽ
uastauit: incendit atq praedauit:
Ad sepulerum ergo dñi cum uoluisse ac¬
cedere. territus reduit: sed tamen ligni
salutaris partem quam religiosa regina
ibi intestimonium uirtutis reliquerat¬
.III. asportauit S ꝑecerat namq turrim ar¬
genteam. interquam lucentib gemmis
chronum ex truxerat aureum: ubi solis
qua hrigam & lumae uel stellarum ima¬
gmem collocauerat: atq per occultas
fistulas aquȩ meatus adduxerat. ut
quasi d̃ pluuiam desuꝑ uider&ur ii¬
fundȩ Et dum sub terraneo specu equis
meicuitu trahentib: encum acta turris

Expanded text:
subjugaret dominio, coli se juberet subjugaret dominio, coli se juberet ut Deum, ut vocaret se regem regum, et dominum dominantium. Nec hoc solum ei abundavit ad suae damnationis interitum, verum etiam Syriam et Palaestinam cum subjugasset et Aegyptum, regna quae extra et infra limitanea glomerabantur per circulum suo crudelissimo subjugaret dominatui. Hierosolymam advenit, ac ecclesias Christi subvertit, totamque finitimam regionem vastavit, incendit atque praedavit. Ad sepulcrum ergo Domini cum voluisset accedere, territus rediit; sed tamen ligni salutaris partem, quam religiosa regina ibi in testimonium virtutis reliquerat, asportavit. Fecerat namque sibi turrem argenteam, in qua interlucentibus gemmis thronum exstruxerat aureum, ubi solis quadrigam et lumen vel stellarum imagines collocaverat, atque per occultas fistulas aquae meatus adduxerat, et quasi deus pluviam desuper videretur infundi, et dum subterraneo specu equis in circuitu trahentibus, circumacta turris
Abbreviated transcription (Latin):
EMPORE ILLO POSTOUAM CONSTAN¬
tino augusto contra maxentium
tyrannum properanteͥ adbellum
signum erucis caclitus fuiss& osten¬
sum. & ipso feliciter obtinente triuphum.
ab haelena iam dicti principis matre. scã
crux fiusse inuenta. atq persanitatem
egroti & resuscitationem mortui suisse
cuidenti in dicio uirtutis declarata:
regina uoti compos effecta. ita salutare
lignum fecit secare per medium. ut &
crucem constantinopolim deferr& ad
filium. & crucem hierusolimis tęcis argenteis
consilio scilic& ut ubi fuerat membris do¬
minicis aptata supplicio: ibidem glorifi¬
II cata ueneraretur apopulo : eultorum
itaq temporum labente curriculo. cum
exigente mole peccaminũ. flagellari per¬
mitter& dñs populum xp̃ianum ꝑseuitiã
paganorum: chosdroe quidam profanus
& impius. regnum. ẽ. Ad eptus ꝑsarum:
Qui intantam prorumpere. ẽ. ausus pro¬
teruiam: ut ab incolis uicinarum gentiũ
quas imp&u uastans barbarico suo nefan

Expanded text:
Tempore illo postquam, Constantino Augusto contra Maxentium tyrannum properante ad bellum, signum sanctae crucis coelitus fuisset ostensum, et ipso feliciter obtinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre sancta crux fuisset inventa, atque per sanitatem aegroti et resuscitationem mortui fuisset evidenter indicio virtutis declarata, regina, voti compos effecta, ita salutare lignum fecit secare per medium, ut et crucem Constantinopoli deferret ad filium, et crucem Hierosolymis thecis argenteis  sapiente consilio, scilicet ut ubi fuerat membris Dominicis aptata supplicio, ibidem glorifica veneraretur a populo. Multorum itaque temporum labente curriculo, cum, exigente mole peccatorum hominum, flagellari permitteret Dominus populum Christianum per saevitiam paganorum, Chosroe quidam profanus et impius regnum est adeptus Persarum, qui in tantam prorumpere est ausus proterviam, ut ab incolis vicinarum gentium, quos impetu vastans barbarico suo nefando
Abbreviated transcription (Latin):
os qui iustos se putantes consortia de
clmabant. Se ipsum namq medicum
dicit. qui miro medicandi genere uul¬
neratus ẽ. ꝓpter iniquitates nr̃as. & li¬
uore eius sanati sumus Sanos autẽ
& iustos appellat eos. qui ignorantes
dĩ iustitiã. & suam uolentes constitu¬
ere. iustitiae dĩ non sunt subiecti
Qui ex lege pręsumentes. cuangelu
grãm non quęrunt. Porro male ha¬
bentes & peccatores uocat eos. qui
suaę fragilitatis conscientia deuicti¬
nec ꝑ legem iustificari posse. uidentes xp̃i
se grãe paenitudo subnittunt. Ubi si¬
mul ostenditur. qđ non in pristinis uitus
ꝑmanentes ut pharisaei & scribȩ mur¬
inurabant. sed pacnitentiam agentes.
publicani uenerint adihm̃. & ipse qͦq¬
coniui apeccatorũ ut occasionẽ habe¬
r& docendi & sp̃itales inuitatoribus
suis praebere cibos adire dignatus sit
Deniq cum frequenter ꝑgere ad con¬
uiuium describatur. nihil refertur
aliud. nisi quid ibi fecerit. quid docu¬

Expanded text:
os, qui justos se putantes, peccatorum cos, qui justos se putantes, peccatorum consortia declinabant. Seipsum namque medicum dicit, qui miro medicandi genere, vulneratus est propter iniquitates nostras, et livore ejus sanati sumus . Sanos autem et justos appellat eos, qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti, qui ex lege praesumentes, Evangelii gratiam non quaerunt. Porro male habentes et peccatores vocat eos, qui suae fragilitatis conscientia devictinec per legem justificari posse videntes, Christi se gratiae poenitendo submittunt. Ubi simul ostenditur quod non in pristinis vitiis permanentes, ut pharisaei et scribae murmurabant, sed poenitentiam agentes publicani venerint ad Jesum: et ipse qconvivia peccatorum, ut occasionem haberet docendi, et spiritales invitatoribus suis praeberet cibos, adire dignatus sit. Denique cum frequenter pergere ad convivium describatur, nihil refertur aliud nisi quid ibi fecerit, quid docu
Abbreviated transcription (Latin):
risaei murmurantes de iciunio gloriant᷑
Ubi primo legis & gratiȩ quanta sit
distantia declaratur. quia qui legem
sequutur. ieunȩ mentis famẽ patian¬
tur a& ernam. Qui uero uerbum m in¬
teriorib animȩ receperint. alimenti
caclestis & fontis ubertate recreati. esu¬
rire & sitire non possint ¶Demde re¬
tributionis futurae species prȩfiguratur.
quando aepulantib cum xp̃o electiss
i ꝑfidia suꝑborum ieiuna torquebitur
Quibus dicitur. Mer&rices & publia¬
ni. precedunt uos in regno dĩ. Quod
osi ꝑ nratbaeraeleediõnẽ fides gentium
quȩ prius mundi lucris inhiabant. sed
nunc corpus xp̃i sedula deuotigne ił¬
ficiunt exprimitur. Profecto super¬
cilium pharisaeorum. iudeorii inuidiã
qua de gentium salute torquentur
insinuatꝰ Et respondens iħc̃. dixit
ad illos. Non egent qui sani sunt
medico. sed qui male habent. Non
uocare iustos. sed peccatores in pęni¬
tentiam Sugillat scribas & pharisȩ¬

Expanded text:
risaei murmurantes de jejunio gloriantur. risaei murmurantes de jejunio gloriantur. Ubi primo legis et gratiae quanta sit distantia declaratur. Quia qui legem sequuntur, jejunae mentis famem patiantur aeternam. Qui vero verbum in interioribus animae receperunt alimentis coelestis, et fontis ubertate recreati, esurire et sitire non possint Deinde retributionis futurae species praefiguratur, quando epulantibus cum Christo electis perfidia superborum jejuna torquebitur. Quibus dicitur, Meretrices et publicani praecedent vos in regno Dei . Quod si per Matthaei electionem fides gentium quae prius mundi lucris inhiabant, sed nunc corpus Christi sedula devotione reficiunt, exprimitur, profecto supercilium pharisaeorum, Judaeorum invidiam, qua de gentium salute torquentur, insinuat. Et respondens Jesus, dixit ad illos: Non egent qui sani sunt medico, sed qui male habent. Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam. Suggillat scribas et pharisae
Abbreviated transcription (Latin):
UIII.Tanta enim cupiditate sequendi dnm
ductus. ẽ : ut in nuello prorsus huius
uitȩ respectum uel cogitationẽ sibim&
reseruauerit. Propter quod iusta mer¬
cede dum humana sedulus negotia
deserit. dominicorum fidelis dispen¬
sator meruit. eẽ. talentorum. Et
fecit ei conuiuium magnum leui in doͬ
sua. Qui domicilio xp̃m recipit iN¬
terno. maximis delectationib exube¬
rantium pascitur uoluptatum. Itaq
dñs libenter ingreditur. & in eius qui
crediderit recumbit affectu. & hoc ÷
bonorum operum spiritale conuiuiũ.
quo diues populus eg&. pauꝑ epulat
Et erat turba multa publicanorũ.
& aliorum qui cũ illo erant discũbentes
Uiderunt publicanum a peccatis ad
meliora conuersum locum inuenisse
penitentiȩ. & obid & iam ipsi nor
desperant salutem Et murmurabant
pharisaei & scribae eorum. dicentes ad
discipulos. Quare cum publi canis &
peccatorib manducatis & bibitis.
Conuiuantib cum dño publicanis. pha¬

Expanded text:
. Tanta enim cupiditate sequendi Dominum . Tanta enim cupiditate sequendi Dominum ductus est, ut in nullo prorsus hujus vitae respectum vel cogitationem sibimet reservaverit. Propter quod justa mercede dum humana sedulus negotia deserit, dominicorum fidelis dispensator meruit esse talentorum. Et fecit ei convivium magnum Levi, in domo sua. Qui domicilio Christum recipit interno, maximis delectationibus exsuperantium pascitur voluptatum. Itaque Dominus libenter ingreditur, et in ejus qui crediderit recumbit affectum, et hoc est bonorum operum spiritale convivium, quo dives populus eget, pauper epulatur. Et erat turba multa publicanorum et aliorum qui cum illis erant discumbentes. Viderant publicanum a peccatis ad meliora conversum, locum invenisse poenitentiae, et ob id etiam ipsi non desperant salutem. Et murmurabant pharisaei et scribae eorum dicentes ad discipulos ejus: Quare cum publicanis et peccatoribus manducatis et bibitis? Convivantibus cum Domino publicanis, pha
Abbreviated transcription (Latin):
neum. & ait illi: Sequerc me. Et reł. o¬
lucas marcusq propter uerecundiam
& honorem euange listae. noluerunt
nomen ponere uulgatimi. Ipse autem
matheus iuxta illud quod scriptum est.
iustus accusator sui . ẽ. in primordio sermo¬
nis. matheum se & pubplicanum nomi¬
nat. ut ostendat legentib nullum de¬
bere conuersum de salute diffidere. cũ
ipse de publicano in apostolũ. de tolene¬
ario in cuangelistam. sit repente mutatꝰ.
Et relictis omnib surgens secutus . ẽ. eum.
Intellegens matheus quid sit ueraciter
dñm sequi. relictis omĩbus sequitur
Sequi enim. iitari est. Ideoq ut pau¬
perem xp̃m non tam gressu. quam af¬
fectu consectari potuiss&. reliquit pro¬
pria qui rapere solebat aliena Perfec¬
tamq nobis abrenuntiationis saeculi
formã tribuens. Non solum lucra reli¬
quit uectigalium. sed & periculum con¬
tẽpsit. qđ euenire poterat a principib
sȩculi. quia uectigalium rationes imꝑ¬
fectas atq in cõpositas reliquerat¬

Expanded text:
nium, et ait illi, Sequere me, etc. ILucas Marcusque propter verecundiam et honorem evangelistae, noluerunt nomen ponere vulgatum. Ipse autem Matthaeus juxta illud quod scriptum est: Justus accusator sui est , in primordio sermonis Matthaeum se et publicanum nominat, ut ostendat legentibus nullum debere conversum de salute diffidere, cum ipse de publicano in Apostolum, de teloniario in Evangelistam sit repente mutatus. Et relictis omnibus, surgens secutus est eum. Intelligens Matthaeus quid sit veraciter Dominum sequi, relictis omnibus sequitur. Sequi enim, imitari est. Ideoque ut pauperem Christum non tam gressu quam affectu consectari potuisset, reliquit propria qui rapere solebat aliena, perfectamque nobis abrenuntiationis saeculi formam tribuens, non solum lucra reliquit vectigalium, sed et periculum contempsit quod evenire poterat a principibus saeculi, quia vectigalium rationes imperfectas, atque incompositas reliquerit
Abbreviated transcription (Latin):
Her& sibi sermo diumnus. & sequentia¬
Nuii pendent ex superioribus ¶Prudens lec¬
tor caue semꝑ superstitiosam intelle¬
gentiam. ut non tuo sensui ad tẽperes
scripturas. sed scripturis iungas sensum
tuum. & intellegas quid sequatur
Supra dixerat folite timere eos qui
occidunt corpus. animã autem nori
possunt occidere. Nunc loquitur con¬
sequenter. Nonne duo passeres asse
ueneunt. & ius ex illis non cad&
suꝑ terra sine patre ur̃o: Ꝙ. ẽ. sensus
Si parua anialia & uilia. absque
dõ auctore Non decidunt. & i omĩ¬
bus ÷ prouidentia. & quȩ in his peri¬
tura sunt sine dĩ uoluntate non pere¬
unt. Uos qui aeterni estis non debe¬
tis timere. quod absq dĩ uiuatis pro¬
uidentia. Iste sensus. & supra dictus
est Respicite uolatilia caeli. qm̃
non serunt neq m&unt. Neq coni¬
gregant in horrea. & pater ur̃ cae¬
lestis pascit illa Nonne uos plures

Expanded text:
Haeret sibi sermo Dominicus, et consequentiaHaeret sibi sermo Dominicus, et consequentia pendent ex superioribus. Prudens lector, cave semper superstitiosam intelligentiam, ut non tuo sensui attemperes Scripturas, sed Scripturis jungas sensum tuum, et intelligas quid sequatur. Supra dixerat: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. Nunc loquitur consequenter, Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro? Et est sensus: Si parva animalia et vilia absque Deo auctore non decidunt, et in omnibus est providentia, et quae in his peritura sunt, sine Dei voluntate non pereunt: vos qui aeterni estis, non debetis timere quod absque Dei vivatis providentia. Iste sensus et supra dictus est: Respicite volatnon seminant neque metunt neque colligunt in horrea, et pater uester caelestis alit illa. nonne uos pluris
Abbreviated transcription (Latin):
casio huius: idolum baal fuisse iuxta
hierusalem ad radices montis mõnia
in quib silo affluit Non semel
legimus hȩc uallis & parua cãpi
planities in rigua erat & nemorosa.
plenaq delitus. & lucus in ea idolo
consecratus In tantam autem po
& deserta templi. uicinia ibi hosti¬
as mimolar&. & rigorẽ religionis
delitiȩ uincerent. filiosq suos inceN
derent dȩmoni uel mitiarent. & ap¬
pellabatur locus ipse gehennon. id ÷
uolumen & para lypomenon & hie¬
remias scribunt plenissime. & com¬
minatus ds̃ selo cum ipsum ĩplecurũ
cadauerib mortuorum. ut nequa¬
quam uocetur toph& & ba al.
sed uoc&ur polyandrium: id ẽ. tu¬
mulus mortuorum. Futura ergo
supplitia poene perp&uae. quib pec¬
catores cruciandi sunt. huius loci uo¬
cabulo denotantur Dupplicẽ autẽ
esse gehenniam. nimu ignis & frigoris.
in iob plenissime legimus Nonne
duo passeres asse ueneunt. & unus ex
illis non cad& suꝑ terram sine patre

Expanded text:
casio. Idolum Baal fuisse juxta casio. Idolum Baal fuisse juxta Jerusalem ad radices montis Moria, in quibus Siloe fluit, non semel legimus . Haec vallis et parvi campi planities, irrigua erat et nemorosa, plenaque deliciis, et lucus in ea idolo consecratus. In tantam autem demt deserta templi vicinia ibi hostias immolaret, et rigorem religionis deliciae vincerent, filiosque suos daemoniis incenderent vel initiarent. Et appellabatur locus ille gehennom, id esvolumen , et Paralipomenon , et Jeremias scribunt plenissime. Et comminatur Deus se locum ipsum impleturum cadaveribus 63 mortuorum, ut nequaquam vocetur Tophet et Baal; sed vocetur Polyandrium, id est, tumulus mortuorum. Futura ergo supplicia et poenae perpetuae, quibus peccatores cruciandi sunt, hujus loci vocabulo denotantur. Duplicem autem esse gehennam, nimii ignis et frigoris, in Job plenissime legimus . Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre
Abbreviated transcription (Latin):
UOMODO ERGO IN PRAESENU
sȩculo multorum uitia nescum¬
tur. sed de futuro tempo
iatebras tenebrarum. & manifesta
faci& consilia cordium Et ẽ. sensus
Nolite timere ꝑsecutorum sauitiam.
& blasphemantium rabiem. quia ue¬
ni& dies iudicii. in quo & ur̃a uirtus.
& eorum nequitia demonstrabitur.
Quod dico uobis in tenebris dicite in
lumine. & quod i aure auditis. prȩ¬
dicate suꝑ terta. Quod audistis
imrsterio. aꝑtius praedicate
Quod didicistis absconse. publice
loquimini. Quod uos erudiui irpar¬
uulo. iudeae loco. in imiuersis urbib
& in toto mundo audacter dicite
cidere. Siqui corpus occidunt. ani¬
mam autem non possunt occidere
Ergo anima in uisibilis & incorponr¬
lis . ẽ. scđm crassiorem dico nr̃i corpo¬
ris substantiã. uel eo certe tẽpore pu¬
ni&ur. & supplicia senti&. quando
pristinum corpus reciperit. ut cum quo
ne in u& erib libris non muenitur
sed primum a saluatore ponitur
¶Queramus ergo quȩ sit sermonis oc Uiii.¬

Expanded text:
uomodo in praesenti saeculo multorum vitia nesciuntur? Sed de futuro temporlatebras tenebrarum, et manifesta faciet consilia cordium. Et est sensus: Nolite timere persecutorum saevitiam, et blasphemantium rabiem, quia veniet dies judicii, in quo et vestra virtus, et eorum nequitia demonstrabitur. Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. Quod audistis in mysterio, apertius praedicate; quod didicistis abscondite  Al. absconse, publice loquimini: quod vos erudivi in parvulo Judaeae loco, in universis urbibus, et in toto mundo audacter edicitecidere. Si qui corpus occidunt, animam non possunt occidere: ergo anima invisibilis et incorporalis est, secundum crassiorem dico nostri corporis substantiam. Vel eo certe tempore punietur, et supplicia sentiet, quando pristinum corpus receperit, ut cum quo nae, in veteribus libris non invenitur, sed primum a Salvatore ponitur. Quaeramus ergo quae sit sermonis hujus oc
Abbreviated transcription (Latin):
dei: Quidam coactae duos passeres.
animam interpretatur & corpus Quinq
quoq passeres scđm lucam. qui duob as¬
sibus ueneant ad sensus referunt. Sed
quomodo illa intellegentia toto euan¬
gelici sermonis corpori coaptet᷑. non par¬
uae difficultatis Ur̃i autem & capilli
capitis. om̃s numerati sunt. Nolite
ergo timere. multis passeribus plures
estis uos Manifestius superior nrae
expositionis sensus expressus ẽ. quod
timere nondebeant eos qui possunt
Qm sine dĩ scientia parua quoq ani¬
malia non decidunt. quanto magis ho¬
mo qui apłica fultus sit dignitate.
in effabilem signat affectũ. quod ni¬
hil nostrorum dm̃ lateat. ac &iam
parua & ociosa dicta. eius sententiã
non fugiant. Derident intellegenti¬
am ccclesiasticã in hoc loco. qui car¬
nis resurrectionem negant. Qua si nos
& capillos qui numerati sunt & a ton¬
sore decisi om̃s dicamus resurgere: cũ
saluator non dixerit. uri autem & ca¬
pilli capitis om̃s saluandi sunt. sed nu¬

Expanded text:
 Quidam coacte duo passeres animam interpretantur et corpus: quinque quoque passeres, secundum Lucam, qui duobus assibus veneunt, ad sensus referunt. Sed quomodo illa intelligentia toto Evangelici sermonis corpori coaptetur, non parvae difficultatis est. Vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt. Nolite ergo timere; multis passeribus meliores estis vos. Manifestius superior nostrae expositionis sensus expressus est: quod timere non 64 debeant eos qui possunt quoniam si sine Dei scientia parva quoque animalia non decidunt, quanto magis homo, qui apostolica fultus sit dignitate! dentiam, et ineffabilem signat affectum, quod nihil nostrum lateat Deum, et etiam parva et otiose dicta ejus scientiam non fugiant. Derident intelligentiam ecclesiasticam in hoc loco, qui carnis resurrectionem negant, quasi nos et capillos qui numerati sunt, et a tonsore decisi, omnes dicamus resurgere, cum Salvator non dixerit: Vestri autem et capilli capitis omnes salvandi sunt, sed nu
Abbreviated transcription (Latin):
legis periti nec ipsi in lege & ꝓph&is in¬
tellegere. nec ab aliis intellegi uolebar̃
Intrare . ẽ. enim non. ẽẽ. conceptum.
superficie littere. sed usq ad intelle¬
gentiȩ secr&ioris archana pen& rare
Aliter. Omis doctor qui auditores
quos uerbo aedificat exemplo scan¬
ꝑmitat. Cum haec ad illos dicer&.
coeperunt pharisaci & legis periti gre¬
uiter insistere. & os eius opprimere
de multis insidiantes ei. & quȩrentes
rent eum Quam uera ꝑfidie simula¬
tionis & impi&atis suae crimina au¬
dierint. ipsi testantur. qui tanto iN¬
tonante turbine. non ipsi respicere.
sed doctorẽ ueritatis insidiis molum¬

Expanded text:
legisperiti nec ipsi in lege et prophetis inlegisperiti nec ipsi in lege et prophetis intelligere, nec ab aliis intelligi volebant. Intrare est enim, non esse contentum superficie litterae, sed usque ad intelligentiae sacratioris arcana penetrare. Aliter: Omnis doctor qui auditores quos verbo aedificat exemplo scanpermittit. Cum haec ad illos diceret, coeperunt Pharisaei et legisperiti graviter insistere, et os ejus opprimere, de multis insidiantes ei, et quaerentes rent eum. Quam vera perfidiae, simulationis, et impietatis suae crimina audierint ipsi testantur, qui tanto intonante turbine non ipsi resipiscere, sed doctorem veritatis insidiis moliun
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. eorum qui non ex sangumib neq
ex uoluntate carnis. neq ex uoluntate
umi. sed ex dõ nati sut. & eorũ quib
dicitur. uos ex patre diabolo estis
Q alibi Serpentes generatio uipe¬
rarum. A sangume abel iusti. usq
ad sangumem tachariae: qui pe¬
rit inter altare & edem Quare a
sanguine abel qui primus martyrium
passus . ẽ. mirum non . ẽ. sed quare usq
ad sanguinẽ ⁊achariae querendum. ẽ.
cum & multi post eum usq ad natiui¬
tatem dñi nr̃i. & ipso mox nato in¬
nocente s in b&hleem pueri sunt ab
hac generatione per empti. nisi forte
quia abel pastor ouium. ⁊ acharias
sacerdos fuit. & hic incãpo. in atrio
templi ille necatus est. utriusq gradus
martyres scilic& & laici & altaris offitio
mancipati. sub eorũ uoluit intimare uo¬
cabulo. Uae uobis legis peritis. qui a
tulistis clauẽ scientiae. ipsi non intro¬
istis. & eos qui introibant prohibiustis
Clauis scientiȩ humilitas xp̃i est. quã

Expanded text:
hoc est eorum qui non ex sanguinibus, neque hoc est eorum qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt ; et eorum quibus dicitur: Vos ex patre diabolo estis . Et alibi: Serpentes, generatio viperarum . A sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, qui periit inter altare et aedem. Quare a sanguine Abel qui primus martyrium passus est, mirum non est, sed quare usque ad sanguinem Zachariae, quaerendum est, cum et multi post eum usque ad nativitatem Christi, et ipso mox nato, innocentes in Bethleem pueri sint ab hac generatione perempti, nisi forte quia Abel pastor ovium, Zacharias sacerdos fuit, et hic in campo, ille in atrio templi necatus est, utriusque gradus martyres, et laici scilicet et altaris officio mancipati, sub eorum voluit intimare vocabulo. Vae vobis legisperitis, quia tulistis clavem scientiae, ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis. Clavis scientiae humilitas Christi est, quam