comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iubeat uobis auxiliũ ministrare. et fugien
ore scĩ p&ri iubentis accepi. tibiq ut opta.¬
bas insinuare studui. ut seruare om̃ia in ma¬
culata prȩcipias. quia ecclesiastica non opor¬
tet neglegent̃. sed diligent̃ expleri negotia:
Haec ergo prȩcepta nemocredat absq sui
periculo neglegere uel dissimulare: quia
iudicio dĩ. ignis a &erni torm̃ta sustinebit.
qui aecclesiasti ca decr&a neglexerit. Qui
uero teaudierit. ut iusserit minister xp̃ulũ.
gloriã accipi&. Qui autẽ te non audierit
immo loquentẽ dñmꝑ te: ipse sibi dãnationẽ

Expanded text:
jubeat nobis auxilium ministrare, et fugientjubeat nobis auxilium ministrare, et fugientore sancti Petri jubentis accepi, tibique ut optabas insinuare studui, ut servare omnia immaculata praecipias, quia ecclesiastica non oportet negligenter, sed diligenter expleri negotia. Haec ergo praecepta nemo credat absque suo periculo negligere, vel dissimulare, quia judicio Dei ignis aeterni tormenta sustinebit qui ecclesiastica decreta neglexerit. Qui vero te audierit, ut jusChristi; qui autem non audierit te, imo loquentem Dominum per te, ipse sibi damnationem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ occupaꝰ irrationabiliter uel temporũ per¬
mut& uices: sed primo quae sit iustitia eius
quae uoluntas reqͥramus. ut bonis operiba
di gratia repleamur dseñĩhis qui recte sen¬
suos emend& dehis requirere quac non potest
inuenire: stulta & inefficax erit hunscemo¬
di inquisitio. Tempus enĩbreue est. & iudici
um gestorũ causa agitur. non quaestionum.
Iacoq ante omnia hoc quaeram̃ quid nosaut
qualiter agere oporteat. ut a dernã uitã con¬
sequi mereamur. Nã si exiguũ hoc uitae tẽ
pusꝑinanes occupem̃ & inutiles quaestiones:
m anessine dubio et uacui ab operib bonis
pergem̃ ad dm̃ ubi iudiciũ operũ nr̃orũ fi&.
Una quȩq & enĩres. suũ tempus hab& & lo¬
cum. Operũ hic locus. hoc tẽpus est aerito¬
ter p̃paranda sunt corda nr̃a ac corpora & scãe
mandatorũ eius suorũq ep̃orũ atq prȩdicato¬
rũ oboedientiae militatura. ut suae gratiȩ

Expanded text:
cum occupet irrationabiliter, vel temporum percum occupet irrationabiliter, vel temporum permutet vices, sed primo quae sit justitia ejus, quae voluntas requiramus, ut bonis operibus ac Dei gratia repleamur. Deus enim his qui recte sensuos emendet, de his requirere quae non potest invenire, stulta et inefficax erit homini inquisitio. Tempus enim breve est, et judicium Dei gestorum causa agitur non questionum. Ideoque ante hoc omnia quaeramus, quod nos aut qualiter agere oporteat, ut aeternam vitam consequi mereamur. Nam si exiguum hoc tempus vitae per inanes occupemus et inutiles quaestiones, inanes sine dubio et vacui ab operibus bonis pergemus ad Dominum, ubi judicium operum nostrorum fiet, unaquaeque enim res suum tempus habet et locum. Operum hic locus, hoc tempus est meritoter praeparanda sunt corda nostra ac corpora, et sanctae mandatorum ejus suorumque episcoporum ac praedictorum obedientiae militatura, ut suae gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
& isaac & iacob Propter quod de p̃corte fra¬
ter carissime. ut doceas attentius hunc p̃di¬
cationis ordinẽ. & absolutionũ dies. Ut sal¬
uentur animachominũ quae occulta dĩ uir¬
tute quẽ debeant diligere prius quã doceant᷑
agnoscant. Operũ uero ratio. arbitriouni¬
us cuiusq permittitur. & hoc ipsorũ est ꝓpͥum
Desideriũ uero habere erga doctorẽ ueritatis.
hoc apatre caelesti donatũ est. Sed salus in eo
est ut uoluntatẽ eiuscinus amorẽ & desideri.¬
um dõ largiente conceperis facias. nedicat᷑
ille sermo cius ad nos quẽ idẽ dixit. Quidan¬
tem dicitis me dñe dñe. & non facttis quae di¬
mittensq semina diuina ut de nobis non pre.¬
dictus sermo. sed ille dicat᷑ quẽ alibi dñs dix̃
noster. Ideo inquit om̃is scriba doctus in reg¬
no caelorũ. similis est homini patri familias.
qui profert de thesauro suo noua & u&era
Nullus ergo inquit inpediat ordinẽ. aut lo¬

Expanded text:
et Isaac, et Jacob . » Propter quod deprecor te, fraet Isaac, et Jacob . » Propter quod deprecor te, frater charissime, ut doceas attentius hunc praedicationis ordinem et absolutionis dies, ut salventur animae hominum quae occulta Dei virtute quem debeant diligere priusquam doceatur, agnoscant. Operum vero ratio potestati et arbitrio uniuscujusque permittitur, et hoc ipsorum est proprium; desiderium vero habere erga doctorem veritatis, hoc a Patre coelesti donatum est. Sed salus in eo est ut voluntatem ejus cujus amorem et desiderium, Deo largiente, conceperis, facias, ne dicatur ille sermo ejus ad nos, quem idem dixit: « Quid autem me dicitis, Domine, Domine, et non facitis quae dimetensque semina divina, ut de nobis non praedictus sermo, sed ille dicatur quem alibi Dominus noster dixit. Ideo inquit, Omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera . » Nullus ergo, inquit, impediat ordinem, aut lo
Abbreviated transcription (Latin):
illius scĩficabunt animas suas. Qui timent
dnm̃ custodiunt mandata illuis. & patientiã
habebunt usq ad inspectionẽ illius. Dicentes
Si poenitentiam non egerimus. in cidemus
in manus dĩ. & non inmanus hominũ: Se.¬
cundũ enĩ magnitudinẽ illius. sic & miseri¬
cordia ipsius cũ ipsa est. Uenite inquit fi¬
lii audite me : timorẽ dñi docebouos: Cur¬
rite dũ lum̃ uitae hab&is. ne tenebrae mortis
uos conp̃hendant. Om̃is qui uult uitã. &
eupit uidere dies bonos: ꝓhibeat linguã suã
amalo. & labia eius ne loquant᷑ dolũ. Diũ¬
tat amalo. & faciatbonũ. inquirat pacẽ &¬
aures eius inp̃ces corũ: Uultus autẽ dñi suꝑ
facientes mala. ut ꝑdat de terra memoriam
eorum. Propterea nolite fieri sicut cquus
& mulus. in quib non est intellectus: sedlae.¬
tamini in dño & exultate iusti. & gloriamini
omnes recti corde. Quia multi ueniunt ab
oriente & occidente dicente dño. ac aseptẽn¬
trione. atq meridie. & recũbent cũ abrahã

Expanded text:
as. Qui timent Dominum, custodiunt mandata illius, et patientiam habebunt usque ad inspectionem illius, dicentes, Si poenitentiam non egerimus, incidemus in Dei manus, et non in manus hominum. Secundum enim magnitudinem illius, sic et misericordia ipsius cum ipso. III. lii, audite me, timorem Domini docebo vos . » « Currite dum lumen vitae habetis, ne tenebrae mortis vos comprehendant . » « Omnis qui vult vitamet cupit videre dies bonos, prohibeat linguam ejus a malo, et labia sua ne loquantur dolum, divertat a malo, et faciat bonum, inquirat pacem aures ejus ad preces eorum. Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum . » Propterea nolite fieri sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus. Sed laetamini in Domino et exsultate, justi, et gloriamini, omnes recti corde . « Quia multi venient ab oriente et occidente Domino dicente et a septentrione atque meridie, et recumbent cum Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq mea fundauit terrã. & dextera mea men¬
sa est caelos. Ego uocabo eos et stabunt simul.
Me insulȩ expectabunt. & brachiũ meũ susti¬
nebunt. Salus autẽ mea in sẽpit̾nũ erit. et
iustitia mea non defici&. Audite me quisci¬
tis iustũ populuᷤ. lex mea in corde eorũ. Noli

Expanded text:
quoque mea fundavit terram, et dextera mea menquoque mea fundavit terram, et dextera mea mensa est coelos. Ego vocabo eos, et stabunt simul , me insulae exspectabunt, et brachium meum sustinebunt. Salus autem mea in sempiternum erit, et justitia mea non deficiet . » « Audite me, qui scitis justum, populus l
Abbreviated transcription (Latin):
isti sunt sem̃ cun benedix̃ dñs. Caudens gau¬
debo in dño. & exultabit anima mea in dõ
meo. quia induit me uestim̃to salutis. & in¬
dumento iustitiae circũ dedit me. Quasispor¬
sũ decoratũ corona. & quasi sponsã ornatã mu¬
nilibus suis. Sicut enĩ terra ꝓfert germen
suũ. & sicut hortus semen suũ germinat: sic
dñs ds̃ germinat iustitiã. & laudẽ corã uniũ¬
sis gentibus. Fos autẽ asolo dño uidicandos¬
aut remouendos. & non abaliis eẽ dicebat.
quia sui sunt & non alterius. Et quis est qui
alterius iudic& seruũ: Nã si ista non patiun¬
tur homines. nec ds̃ deorũ & dñs dominantiũ
haec ullatenus patit᷑. Unde & ꝓph&as sibi
testes eẽ dicebat. ꝑ quos dñs loquit᷑ dicens.
Ecce ex coxi te sed non quasi argentũ. elegi
te in camino pauꝑtatis. Propter me faciam
ut non blasphemer. & głam meã alteri non
dabo Audi me ia cob: & isrł que ego uoco
Ego ipse ego primus & ego nouissimus. Mañ

Expanded text:
udens gaudebo in Domino: et exultabit anima mea in Deo meo. Quia induit me vestimentum salutis: et indumento iustitie circumdedit me. Quasi sponsum decoratum corona: et quasi sponsam ornatam munilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum; et sicut hortus semen suum germinat: sic Dominus Deus germinabit iustitiam et laudem coram universis gentibus. Propter Syoaut removendos, et non ab aliis esse dicebat: quia sui sunt, non alterius. Et quialterius judicet servum? Nam et si ista non patiuntur homines, nec Deus deorum et Dominus dominantium haec ullatenus patitur, unde et prophetas sibi testes esse dicebat, per quos Dominus loquitur, dicens: « Ecce excoxi te, sed non quasi argentum elegi te in camino paupertatis, propter me faciam, ut non blasphemer, et gloriam meam alteri non dabo. Audi me, Jacob, et Israel quem ego voco. Ego ipse, ego primus, et ego novissimus, manus
Abbreviated transcription (Latin):
caelũ suꝑ hoc. & horruit amplius uehement̃
dicit dñs. Ointolerabilẽ malignitatẽ. olin¬
in altitudinẽ cornu extollentẽ. Et iterum
Inpone homo tuae linguae ostiũ & serã. Ces¬
sa comu in altitudinẽ extollens. & loquens
Quousq insultas patienti xp̃o & fratribus:¬
Sic autẽ peccantes infratres. et ꝑcutientes
corũ infirmã conscientiã : in xp̃m grauiter
peccatis. & rei iudicio effecti. infames efficie¬
mini. & iuste repellemini. Et iterũ perꝓ
ph&ã loquit᷑ dicens. Uos autẽ sacerdotes
ani uocabimini. ministri dĩnr̃i. Dre &ur
uobis. Fortitudinẽ gentiũ comed&is: & in
głam eorũ suꝑbietis: Pro confusione ur̃a
duplici &rubore laudabunt partẽ corum:
Propt̃ hoc interra sua duplicia possidebunt.
laetitia sẽpit̾na erit eis: Quia ego dñs dili¬
gens iudiciũ. et odiohabens rapinã in holo¬
chaustũ. Et dabo opus eorũ inueritate. &¬

Expanded text:
coelum super hoc, et horruit amplius vehementer, dicit Dominus. O intolerabilem malignitatem, o linin altitudinem cornu extollentem! » Et iterum: « Impone, homo, tuae linguae ostium et seram, cessa cornu in altitudinem extollens, et loquens Quousque insultas patienti Chrispeccantes in fratribus, et percutientes eorum infirmam conscientiam in Christum graviter peccatis, et rei judicio effecti, infames efficiemini, et juste repellemini. Et iterum per Prophetam loquitur, dicens: « Vos autem, sacerdotes ni vocabimini ministri Dei nostri dicetur vobis fortitudinem gentium comedetis et in gloria earum superbietis pro confusione vestra duplici et rubore laudabunt partem eorum propter hoc in terra sua duplicia possidebunt laetitia sempiterna erit eis quia ego Dominus diligens iudicium odio habens rapinam in holocaust
Abbreviated transcription (Latin):
scandalizauerit unũ depusillis istis qui in me
credunt. expedit ei ut suspendatur mola asi¬
naria in collo cius. & demergat᷑ in ꝓfundum
maris. Uac mundo abscandalis. Necesse
est enĩ ut ueniant scandala: Uerũ tamen :¬
uaehomini illi perquẽ scandalũ uenit. Siau
tẽ manus tua uel pes tuus scandalizat te: absci¬

Expanded text:
scandalizaverit unum de pusillis istis qui in me scandalizaverit unum de pusillis istis qui in me credunt, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo eius et mergatur in profundum maris. uae autem huic mundo ab scandalis. necesse est enim uenire scandala, uerumtamen uae homini illi per quem scandalum uenit. quod si manus tua uel pes tuus scandalizat te, absci
Abbreviated transcription (Latin):
um scĩ israhel blasphemauerunt. Ideo iratus
est furor dñi inpopulo suo : & extendit manũ
suã suꝑ cũ & percussit eũ. & conturbati sunt
montes. Et facta sunt morticina eorũ quasi
stercus in medio platearũ: In omnibus hisnon
est auersus furor eius. sed adhuc manus eius
extenta : Nullũ enĩ prb̃m in alicuius epĩpar
rochia aliquid agere debere absq eius ꝑmissu
absq mora oboedientes instituente dño eẽ de¬
bere docebat. Nullũ enĩ aliena concupiscere
cõmissis contentos eẽ docebat. Neminẽ etiã
alicui aliquid facere. nisi qđ sibi uell& fieri
omnes seruare debere euangeli tabat. cuius
claues epõs eẽ dicebat. Ipsi enĩ habent potes¬
tatẽ claudere caelũ. & aperire portas eius. quia
claues caeli factisunt. Amouere autẽ cos
neminẽ debere docebat. quia oculi dñi sunt.¬
& qui eos tangit. tangit pupillã oculi eius
Et quantȩ poenȩ dignussit qui cosscandali¬
tat. ipsũ dñm docusse dicebat. ubiait. Qui

Expanded text:
atus est furor Domini in populo suo, et extendit manum suam super eum, et percussit eum, et conturbati sunt montes, et facta sunt morticina eorum, quasi stercus in medio platearum. In omnibus his, non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta . » Nullum enim presbyterum, in alicujus episcopi parochia, aliquid agere debere, absque ejus permissu absque mora obedientes, instituente Domino, esse debere. docebat. Nullum enim aliena concusuis sibique commissis contentum esse docebat. Neminem etiam alicui aliquid facere, nisi quod sibi fieri velit omnes servare debere evangelizabat, cujus claves episcopos esse dicebat. Ipsi enim habent potestatem claudere coelum et aperire portas ejus, quia claves coeli facti sunt. Amovere autem eos neminem debere docebat, quia oculi Domini sunt, et qui eos tangit, tangit pupillam oculi ejus. Et quanta poena dignus sit qui eos scandalizat, ipsum Dominum docuisse dicebat, ubi ait: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
at. Nec uerearis ne forte multũ de meo
exitu contristandus sit: cũ mȩ id propiada¬
te suftinere non ambigat. Crit autẽ eri
grande solatiũ : si didicerit quod post nie
non imperitus aliquis aut indoctus. atqng¬
norans diuimi uerbi ministeriũ ecclesiasti¬
et ordinis disciplinã uel doctrinae regulã
nesciens. susceperit cathedr̃a meã Scit
enĩ quia si indoctus istius officiũ doctoris
accipiat: sine dubio discipuli & auditores
ignorantiae tenebris inuoluti in interitũ
demergent᷑. Unde & ego mi dñe iacobe
cũ haec ab eo praecepta susceperim: neces¬
se habui implere quod iusserat. indicans
tibi & de ipsissimul. & de illis breuiter cõ¬
prehendens quae persingulas quasq ur¬
bes digrediens. aut in p̃dicationis sermone
protulerit. aut ingestorũ uirtute perfecerit
Quãuis tibi dehisplurima iam & plenius
ante descripta ipso iubente transmiserim:
sub eo titulo quẽ ipse praecepit affigi. id

Expanded text:
at. Nec verearis ne forte multum de meo at. Nec verearis ne forte multum de meo exitu contristandus sit cum id me pro pietate sustinere non ambigat. Erit autem ei grande solatium, si 5 didicerit quod post me non imperitus aliquis, aut indoctus, aut ignorans divini verbi mysterium, ecclesiastici ordinis disciplinam, vel doctrinae regulam nesciens, susceperit cathedram meam. Scit enim quia, si indoctus istius officium doctoris accignorantiae tenebris obvoluti, in interitum demergentur. Unde et ego, mi domine Jacobe, cum haec ab eo praecepta susceperim, necesse habui implere quod jusserat, indicans tibi et de his ipsis, simul et de illis breviter comprehendens, quae per singulas quasque urbes digrediens, aut in praedicationis sermones protulerit, aut in gestorum virtute perfecerit; quamvis tibi de his plurima jam et plenius ante descripta, ipso jubente, transmiserim, sub eo ipso titulo quem ipse praecepit affigi, id
Abbreviated transcription (Latin):
denter inimici sunt. Hic enĩ peramici¬
tiarũ speciem quae inimica sunt gerit :¬
& eccłam dispergit ac uastat. Et cum
haec dixiss& in medio coram omnibus:
manus mihi imposuit. & in cathedra sua
in genti uerecundia fatigatũ. sedere me
compulit. Cumq sedissẽ : hacc ad me
rursũ locutus est. De precor teclemens
coram omnibus qui prȩsentes sunt: ut postea¬
quã sicut naturale debitũ est uitae prȩsen¬
tis finẽ fecero: Iacobo fratri dñi descripta
brcuiter. uel quae ad initiũ fidei tuae ex¬
pectant: uel etiam quos ante fidẽ animos
gesseris: sed & qualiter mihi abinitio usque
ad finẽ comes itineris & actuũ fueris: quae¬
quae persingulas ciuitates me disputante
sollicttus auditor exceperis: quique in pre¬
dicationibus meis uel uerboꝵ fuerit ordouel¬
actuum: sed & qui mefinis in hac urberep¬
pererit : sicut dixi omnia quã potes breuit̃
com̃prehensa ad ipsũ te destinare non pige¬

Expanded text:
denter inimici sunt. Hic enim per amicidenter inimici sunt. Hic enim per amicitiarum speciem, quae inimici sunt gerit, et Ecclesiam dispergit ac vastat. Et cum haec dixisset, in medio coram omnibus manus mihi imposuit, et in cathedra sua, ingenti verecundia fatigatum, sedere me compulit. Cumque sedissem, haec ad me rursum locutus est: Deprecor te, o Clemens, coram omnibus qui praesentes sunt, ut posteaquam sicut naturae debitum est vitae praesentis finem fecero, Jacobo fratri Domini, descripta breviter, vel quae ad initium fidei tuae spectant, vel etiam quos ante fidem animos gesseris, sed et qualiter mihi ab initio usque ad finem comes itineris et actuum fueris, quaeque per singulas civitates me disputante sollicitus auditor exceperis, quique in praedicationibus meis vel verborum fuerit ordoactuum, sed et qui me finis in hac urbe repererit sicut dixi omnia qui potes breviter comprehensa ad ipsum te destinare non pige
Abbreviated transcription (Latin):
etiã illi oboedire omnespariter consensu
& unanimitate possitis Propter quod
& uos salutẽ consequi. & ille possit obtẽ¬
perantib sibi uobis promptius inpositi
honoris pondus euehere Quaedã &rã
ex uobis ipsis intellegere debeatis: si
qua sunt quae ipse propter insidias homi
festius proloqui. Uerbi gratia. si inimi¬
cus est alicui pro actibus suis. uos nolite ex¬
pectare ut ipse uobis dicat. cũ illo nolite
amici eẽ : Sed prudenter obseruare debe
obsecundare. & auertere uos ab eo cũ ipsy
sentitis auersũ: Sed nec loqui his quib
ipse non loquitur. ut unus quisq qui in
culpa est dũ cupit omniũ urm̃ amicitias
ferre: festin& citius reconciliart ei qui om¬
nibus prȩest. & perhoc redeat ad salutem.
cũ ob oedire coeperit monitis prȩsidentis
cũ corpore uobiscũ eẽ uideat᷑: mente &
animo contra uos est. Et multo est neqͥ¬
or hostis hic: quã illi qui forissunt. & eui¬

Expanded text:
etiam illi obedire omnes pari et consensu etiam illi obedire omnes pari et consensu et unanimitate possitis. Propter quod et vos salutem consequi, et ille possit, obtemperantibus sibi vobis, promptius impositi oneris pondus evehere. Quaedam etiam ex vobis ipsis intelligere debetis, si qua identius et manifestius proloqui. Verbi gratia, inimicus est alicui pro actibus suis? vos nolite exspectare ut ipse vobis dicat: Cum illo nolite amici esse, sed prudenter observare debetobsecundare, et averti se ab eo cui ipsum sentitis adversum, sed nec loqui his quibus ipse non loquitur, ut unusquisque qui in culpa est dum ferre, festinet citius ei reconciliari qui omnibus praeest, et per hoc redeat ad salutem, cum obedire coeperit monitis praesidentis. cum corpore vobiscum esse videatur, et mente et anima contra vos est, et multo est neqor hostis hic quam illi qui foris sunt, et evi
Abbreviated transcription (Latin):
dixiss & & hissimilia quã plurima: rursũ
uobis ad ueritatẽ docendã in omnibus oboe¬
dite scientes quod siquis hunc contristaue¬
rit: xpm̃ qui ei docendi credid̃ cathedr̃a
non recipit. tamquã & qui xp̃m non susce¬
perit. nec dm̃patrẽ suscepisse iudicabit᷑
Et ideo nec ipse suscipi&ur in regno cae¬
lorũ. Propter quod satis agite ad omnẽ
collectã & congregationẽ semper conue¬
nire : ut non uelut neglegentes & desides
aiudice xp̃o condẽpnemini. Conueni¬
tes uero semꝑ ad clementẽ: date omnes
operã pro ipso sentire. & sũ mostudio fauo¬
rem urm̃ erga ipsũ dependere. scientes
quia propter singulos uos. ipsi magissoli
infestat inimicus. & in ipso maiora suscr¬
tat bella. O port& ergo uossũmostudio
niti. ut omni erga illũ uinculo amoris
innexi plenissimo erga eũ inhȩreatis af¬
fectu. Sed & uos quoq ipsi unani mes in
omni concordia perdurate : Quo facilius

Expanded text:
dixisset et his similia quamplurima, rursum dixisset et his similia quamplurima, rursum vobis ad veritatem docendam in omnibus obedite. Scientes quod si quis hunc contristaverit, Christum, qui ei docendi credidit cathedram, non recipit, et qui Christum non susceperit, nec Deum patrem suscepisse judicabitur . Et ideo nec ipse suscipietur in regno coelorum. Propter quod satis agite, ad omnem collectam congregationem semper convenite, ut non velut negligentes et desides a judice Christo condemnemini. Convenientes vero semper ad Clementem, date omnes operam pro ipso sentire, et summo studio favorem vestrum erga ipsum ostendere; 463 scientes quia propter singulos vestrum, ipsi magis soli infestat inimicus, et in ipsum majora suscitat bella. Oportet ergo vos summo studio niti ut, omni erga illum vinculo amoris innexi, plenissimo erga eum inhaereatis affectu. Sed et vos quoque ipsi unanimes in omni concordia perdurate, quo facilius
Abbreviated transcription (Latin):
le uero & suũ & singulorũ: Propter qđ
oclemens tamquã qui omnib prȩeẽ te
noueris. singulos prout potueris uiua. & sin¬
gulos releua: qui & singulorũ onus. ac sollici¬
tudinẽ portas. Unde & ego nunc hanc ti¬
bi iniungens dispensationẽ. & scio quia ac¬
cipio gratiã magis quã presto. Sed esto con¬
fidens & fortiter ferens. certus quia laboris tui
meritũ recipies cũ ad portũ quidis in colu¬
men hanc prouexcris nauem. Ubi merce¬
des & prę̧mia pro omniũ salute suscipies. si
hic pro omniũ in colomitate uigilaueris
Itaq si temulti efratribus propter rigorem
iustitiae odio habuerint. ex hoc quidẽ non
lederis. sed ex huius cemodi odiis amor tib
conciliabit᷑ dĩ Et ideo satage magis. & re¬
fuge nelauderis abiniquis. & ne apessime
agentibus diligaris. sed potius ꝓpt̃ iustitiae
dispensationẽ. & equissimã regulã discipli¬
nac a xp̃o collaudari merearis. Haec cũ

Expanded text:
le vero et suum et singulorum. Propter quod, le vero et suum et singulorum. Propter quod, o Clemens, tanquam qui omnibus praeesse te noveris, singulos prout potueris juva, et singulos releva, qui et singulorum onus et sollicitudinem portas. Unde et ego nunc hanc tibi injungens dispensationem, scio quia accipio gratiam magis quam praesto. Sed esto confidens et fortiter ferens; certus quia laboris tui meritum recipies, cum ad portum quietis incolumem hanc provexeris navem. Ibi mercedes et praemia pro omnium salute suscipies, si hic pro omnium incolumitate vigilaveris. Itaque si te multi e fratribujustitiae odio habuerint, ex hoc quidem non laederis, sed ex hujusmodi odiis amor tibi conciliabitur Dei. Et ideo satage magis et refuge ne lauderis ab iniquis, et ne a pessime agentibus diligaris, sed potius, propter justitiae dispensationem et aequissimam regulam disciplinae, a Christo collaudari merearis. Haec cum
Abbreviated transcription (Latin):
fundũ mundi istius. & uita e humanȩ pe¬
lagus nauigantes. in quo esuriendũ sit
& sitiendũ. nuditatẽ quoq ferendã. mor¬
bos &iã corporis & egritudines tolerandas.
in suꝑ & hominũ insidias. ac dolos sepaela¬
borandũ. quippe qui dispergendosse non¬
nũ quã nouerint. sed aliquando etiã con¬
gregandos: Uomitus quoq & sugillatio¬
nesferendas cũ ex confusione peccatorũ
& reiectione criminũ. uelut male con¬
gregati inuiscerib fellis iactura facien¬
da est. & abicienda prorsus ecorde omnis
intrinsecus quae lat& a maritudo pecca¬
ti.si qua forte ex desideriis iniquisuelut
ex cẏbis noxiis congregata est. Quam
utiq cũ euomuerit quis & abiecerit: in¬
gentis egritudinis liberabit᷑ morbo. si ta¬
men post uomitũ quae ad sanitatẽ perti¬
nent sumat Uerũ tamen scitote cime¬
ti qđ supra om̃s uos labor& ep̃s: quia unus¬
quisq urm̃ suũ propriũ fert laborẽ. il¬

Expanded text:
fundum mundi istius et vitae humanae pefundum mundi istius et vitae humanae pelagus navigantes, in quo esuriendum sit et sitiendum; 462 nuditatem quoque ferendam, morbos etiam corporis et aegritudines tolerandas. Insuper et hominum insidiis ac dolo saepe laborandum, quippe qui dispergendos se nonnunquam noverint, sed aliquando etiam congregandos; vomitus quoque et sugillationes ferendas, cum ex confusione peccatorum et rejectione criminum, velut male congregati in visceribus fellis, jactura facienda est, et abjicienda prorsus e corde omnis intrinsecus quae latet amaritudo peccati, si qua forte ex desideriis iniquis, velut ex cibis noxiis, congregata est. Quam utique cum evomuerit quis et abjecerit, ingentis aegritudinis liberabitur morbo; si tamen post vomitum, quae ad sanitatem pertinent sumat. Verumtamen scitote cuncti quod supra omnes vos laboret episcopus; quia unusquisque vestrum suum proprium fert laborem, il
Abbreviated transcription (Latin):
lentio epibatȩ id est laici. in suisunus quis¬
q resideant locis: ne forte per inqui& udi¬
nẽ & inconditos. in utilesque discursus si
passim uagari coeperint. uel ab officio
suo nautas impediant. uel in alterũ latus
per inqui &udinẽ corũ nauis pressa demer¬
gatur. Nauto logi demercedibus cõmo¬
neant : & nihil omnino quod ad diligen¬
tiam. uel ad disciplinã ꝑtin& diaconi ne¬
glegant. Presbiteri uelut nautȩ aptent
singula ad instructionẽ nauis diligenter
& instruant quae in suo tẽpore requiren¬
da sunt. Cp̃s tam quã pror&a uigilanter
& sollicite gubernatoris uerba custodiat
xp̃i: Saluator dñs gub̾nator eccłae suae
diligat᷑ ab omnibus. & ipsius solius prȩcep¬
tis aciussis credat. & oboediat omnis a ec¬
clesia: Dõ quoq indesinenter supplice¬
tur a cunctis de prosperitate uentorũ. ut¬
nauigantes omnẽ tribulationẽ & omne
periculũ superent. tam quã in mare pro¬

Expanded text:
lentio, epibatae id est laici in suis unusquislentio, epibatae id est laici in suis unusquisque resideant locis, ne forte per inquietudinem et inconditos inutilesque discursus, si passim vagari coeperint, vel ab officio suo nautas impediant, vel in alterum latus per inquietudinem eorum navis pressa demergatur. Naustologi de mercedibus commoneant, et nihil omnino quod ad diligentiam vel ad disciplinam pertinet, diaconi negligant. Presbyteri, velut nautae aptent singula ad instructionem navis diligenter, et instruant quae in suo tempore requirenda sunt. Episcopus tanquam proreta vigilanter et sollicite gubernatoris verba custodiat Christi. Salvator Dominus, gubernator Ecclesiae suae, diligatur ab omnibus, et ipsius solius praeceptis ac jussis credat et obediat omnis Ecclesia. Deo quoque indesinenter supplicetur a cunctis de prosperitate ventorum. Navigantes omnem tribulationem et omne periculum superent, tanquam mare pro
Abbreviated transcription (Latin):
qui uel d&orrentib uel de uallibus spirant.
pseudo ꝓph&arũ & seductorũ. seu prauę
doctrinȩ uerba ducantur. Pro muncto¬
ria uero & loca confragosa: hi qui in po¬
teftatibus sȩculi sunt iudices. & pericula
minantur ac mortes. Bithalassa uerolo¬
ea quae duplicib undȩ fallacis aestib uer¬
berantur. dubris mente & de reꝓmissio¬
nũ ueritate nutantib conferant᷑. atq his
qui in rationabili fidẽ nrãm ratione dis¬
cutiunt: Ypocritȩ uero & dolosi pyratis
similes habeantur Iam uero rapidus
uertex. & tartarea carybdis & saxis illysa
naufragia ac mortiferȩ submersiones.
quid aliua aestimanda sunt quã peccata.
Restat igit᷑ ut haec nauis cursu prospero
tuta possit portũ desideratȩ urbis intrare.
gantes mereant᷑ audiri. Audiri autem
adõita demũ merebit᷑ quis: si orationes
ipse bonis morib & bonis operibus adiu.¬
uentur. Sed ante omnia cũ qui&e & si¬

Expanded text:
qui vel de torrentibus, vel de convallibus spirant, qui vel de torrentibus, vel de convallibus spirant, pseudoprophetarum et seductorum, seu pravae doctrinae verba ducantur; promontoria vero et loca confragosa, hi qui in potestatibus saeculi sunt judices, et pericula minantur et mortes. Dithalassa vero loca, quae duplicibus undae fallacis aestibus verberantur, dubiis mente et de repromissionum veritate nutantibus conferantur, atque his qui irrationabili fidem nostram ratione discutiunt. Hypocritae autem et dolosi, piratis similes habeantur. Jam vero rapidus vortex, et tartarea charybdis, et saxis illisa naufragia, ac mortiferae submersiones, quid aliquid aliud aestimanda sunt, quam peccata? Restat igitur ut haec navis cursu prospero tuta possit portum desideratae urbis intrare, ut mereantur audiri. Audiri autem a Deo ita demum merebitur quis, si orationes ipsae bonis moribus et bonis operibus adjuventur. Sed ante omnia cum quiete et si
Abbreviated transcription (Latin):
tus. in rep̃hensibilis. Alaturus. in paui¬
dus. sicut ipsi probabitis fore clem̃tẽ hunc
post me. Multũ ẽ autẽ. si ego nunc de
singulis quae unus quisq habere debeat
prosequar Uerũtamen illud est quod
prȩ c&eris ab omnib uobis cupio in cõmu¬
ne seruari: Ut concordiã teneatisper
quod solũ potestis portũ qui &is intrare.
& ciuitatẽ regissũmi quae pax nomina¬
tur habitare Similis namque est om
undosũ pelagus diuersis elocis & regioni¬
bus uiros portat ad unã potentis regni ur¬
bem properare cupientes. Sit ergo na
ep̃simpleat. prbri nautarũ. Dia conidis¬
pensatorũ locũ teneant. hi qui catheci¬
zant nauto logis conferunt᷑. epibatis
autẽ totius fraternitatis multitudo sit¬
similis: Ipsũ quoq mare hicmunđ ha¬
beatur. Uentorũ uero uari&ates & tur¬
binũ : diuersis tẽptationibus conferant᷑
Persecutiones tribulationes. & pericula:
fluctibus exequentur. Terrem uero sp̃s

Expanded text:
tus, irreprehensibilis, maturus, impavitus, irreprehensibilis, maturus, impavidus, sicut ipsi probabitis fore Clementem hunc post me. Multum est autem si ego nunc de singulis, quae unusquisque habere debeat, persequar, verumtamen illud est, quod prae caeteris ab omnibus vobis cupio in commune servari, ut concordiam teneatis: per quod solum potet civitatem summi Regis, quae pax nominatur. Similis namque est staundosum pelagus diversis e locis et regionibus viros portat, ad unam 461 potentis regni urbem properare cupientes. Sit ergo navepiscopus impleat, presbyteri nautarum, diaconi dispensatorum locum teneant; hi qui catechizant, naustologis conferantur; epibatis autem totius fraternitatis multitudo similis sit; ipsum quoque mare hic mundus habeatur; ventorum vero varietates et turbinum, diversis tentationibus conferantur; persecutiones tribulationes et pericula, fluctibus exaequentur. Terreni vero spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
neant in cultu uitiorũ: Sine dubio spi¬
nis erunt ac sentibus occupati. & quid
aluid msi adignẽ talis haec terra p̃pa¬
rabitur: De his ergo ut diximus dia¬
conis cura sit. Sed eos qui secundũ car¬
nẽ egrotant sollicite perquirant. & ple¬
bi si forte plebs ignorat indicent dehis
ut & ipsi uisitent eos. & quae necessaria
sunt prebeant eis cũ conscientia eius
qui preest. Quod tamen etiã si clam
fecerint: non peccabunt. Sed & depe¬
regrinis similiter epõsuggerant refo¬
uendis & c& era hissimilia quae adcul¬
tum ecctae & disciplinã eius pertinent :¬
Diaconis curae sit᷑ qui cathecizant. idẽ.
qui uerbo instituunt incipientes: pri¬
mo oportet ut ipsi instructisint. De
anima enĩ agitur hominũ. & oport&
cũ qui doc& & instruit animas rudes
et̃ talem. ut proingenio discentiũ sem&¬
ipsum possit aptare. & uerbi ordinẽ ꝓ au¬
dientis capacitate dirigere. Deb& ergo
ipse precipue ad pͥme esse cruditus & doc¬

Expanded text:
neant in cultu vitiorum, sine dubio spineant in cultu vitiorum, sine dubio spinis erunt ac sentibus occupati. Et quid aliud nisi ad ignem, talis haec terra praeparatur? De his ergo, ut diximus, diaconis cura sit. Sed eos, qui secundum carnem aegrotant, sollicite perquirant, et plebi, si forte plebs ignorat, indicent de his ut et ipsi visitent eos, et quae necessaria sunt praebeant eis cum conscientia ejus qui praeest. Quod tamen si etiam clam fecerint, non peccabunt. Sed et de peregrinis similiter episcopo suggerant refovendis, et caetera his similia quae ad cultum Ecclesiae et disciplinam ejus pertinent diaconis curae sint. Qui cathechizant, id est, qui verbo instruunt incipientes, primo oportet quod ipsi instructi sint, de anima enim agitur hominum, et oportet eum qui docet et instruit animas rudes esse talem ut pro ingenio discentium, semetipsum possit aptare, et verbi ordinem pro audientis capacitate dirigere. Debet ergo ipse praecipue apprime esse eruditus, et doc
Abbreviated transcription (Latin):
CLESTAETA QUA
oculi sint ep̃i. ober¬
rantes & circũ lustran¬
tes cũ uerecundia
actus totius a eccłae.
& perscrutantes dili¬
gentius siquiẽ uideant uicinũ fierip̃¬
cipitio & proximũ eẽ peccato. ut refe¬
rant haec ad epm̃ & cõmoneri ab eopos¬
sit is qui inprecipitiũ lapsurus est utire¬
uoc& ur. & non corruat inpeccatum.
N eglegentiores quoq & eos qui rarius
ad audiendũ uerbũ dĩ accedunt. nec
sollicite ad ep̃i tractatũ conueniunt.
ipsi cõmoneant & hortentur. Si enĩ
assidui sint adaudiendũ: non solum
uitae aeternae ex salubri cõmonitione
caprunt lucra. uerũ & quȩcũq ille st̃
tristitiae uel merores quae exp̃sentis
uitae necessitatibus & cladib temporũ
ueniunt. quaecũq sermonib suis in cor¬
de uelut iacula defixa circũferunt. abi¬
ciuntur omnia prȩdicatione ueritatis.
& uitae aeternȩ doctrina & eruditione
purgata. Alio quinsi multo tempore
auditũ subtrahant a uerbo dĩ. & rema¬

Expanded text:
clesiae tanquam oculi sint episcopi, oberrantes et circumlustrantes 460 cum verecundia actus totius Ecclesiae, et perscrutantes diligentius si quem videant vicinum fieri praecipitio et proximum esse peccato, ut referant haec ad episcopum, et commoneri ab eo possit is qui in praecipitium lapsurus est, uti revocetur, et non corruat in peccatum. Negligentiores quoque, et eos qui rarius ad audiendum verbum Dei accedunt, nec sollicite ad episcopi tractatum conveniunt, ipsi commoneant et hortentur. Si enim assidui sint ad audiendum, non solum vitae aeternae ex salubri commocapiunt lucra, verum et quaecunque illae sunt tristitiae, vel moerores quae ex praesentis vitae necessitatibus, et cladibus temporum veniunt, quaecunque sermonibus suis in corde, velut jacula defixa circumferunt, abjiciuntur omnia praedicatione veritatis, et vitae aeternae doctrina et eruditione purgata. Alioquin, si multo tempore auditum subtrahant a verbo Dei, et rema
Abbreviated transcription (Latin):
suras. stateras. pro locis quibusq aequis¬
sima custodite. deposita fideliter restitui¬
te. Quae omnia &siquasunt hissimilia.
ita demũ sollicite & diligenter implebitis:
si futurũ dĩ iudiciũ sine intermissione
in ur̃o corde uoluatis. Quis enĩ peccare
poterit. si semperante oculossuos dĩ udi¬
ciumponat. quod infine mundi certũ est
agitandũ. Ut tan dẽ qui bene in hac uita
De quibus ita futurũ dubitare omnino
non possumus. Si quidẽ haec omnia.
ita eẽ uentura uerus nobis proph&a predi¬
xerit. Unde & uos qui estisueri prophe¬
tae discipuli. abicite a cordibus ur̃is ante
omnia discordias. & animorũ dissensio
te seruate Quod siforte alicuius cor
uel liuor. uel infidelitas. uel aliquod ma¬
lum ex his quae superius memorauimus
latenter irrepserit : non erubescat qui
animae suae curã gerit confiterihaec.
huic qui prȩest: ut abipso per uerbũ dr̃
& consiliũ salubrȩ cur&ur. quopossit

Expanded text:
suras, stateras, pro locis quibusque aequissuras, stateras, pro locis quibusque aequissima custodite; deposita fideliter restituite. Quae omnia, et si qua sunt similia his, ita demum sollicite et diligenter implebitis, si futurum Dei judicium sine intermissione in vestro corde volvatis. Quis enim peccare poterit, si semper ante oculos suos Dei judicium ponat? Quod in fine mundi certum est agitandum, ut tandem qui bene in hac vita de quibus ita futurum dubitare omnino non possumus. Siquidem haec omnia ita esse ventura verus nobis propheta praedixit: unde et vos, qui estis veri Prophetae discipuli, abjicite a cordibus vestris ante omnia discordias et animorum dissension mente servate. Quod si forte alicujus cor, vel livor, vel infidelitas, vel aliquod malum ex his quae superius memoravimus, latenter irrepserit; non erubescat, qui animae suae curam gerit, confiteri haec huic qui praeest, ut ab ipso per verbum Dei et consilium salubre curetur, quo possit
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi autẽpax & bonitas: ibi & salus.
Propter qđ cõmunes facite cẏbosurõs
cũ his qui secundũ dm̃ fratres sunt: quia
perhaec temporalia officia pacis. & cari¬
tatis fructibus. gaudia aderna merebi.¬
mini. Multo autẽ sollicitius esurientes
reficite. & sitientibus potũ date : nudis
uestimentũ. Aegros uisitate : & eos qͥ
in carcere sunt. prout possibile est iuua¬
te : Peregrinos satis prompte in domi¬
bus ur̃is suscipite : & ne omnia nunc sin¬
gillatim dicã. omne bonũ. ipsa perse si
in uobis fuerit caritas: facere uos docebit
Sicut & econtrario eos qui asalute alieni
sunt: omne malũ facere odiũ doc&. Si
qui exfratribus negotia habent interse :
apud cognitores sacculi non iudicentur.
sed apud prbros eccłae quiequid illud est
dirimatur. & omni modo oboediant statu¬
tis eorũ. Suꝑ omnia autẽ auaritiã fugite.
quae homines occasione praesentis lucri
ab a&ernis separat bonis. Pondera. men¬

Expanded text:
Ubi autem pax et bonitas, ibi et salus. Ubi autem pax et bonitas, ibi et salus. Propter quod communes facite cibos vestros cum his qui secundum Deum fratres sunt, quia per haec temporalia officia, pacis et charitatis fructibus gaudia aeterna merebimini. Multo autem sollicitius esurientes reficite, et sitientibus potum date, nudis vestimentum; aegros visitate, et eos qui in carcere sunt, prout possibile est, juvate; peregrinos satis prompte in domibus vestris suscipite. Et ne omnia nunc singulatim dicam, omne bonum ipsa per se si in vobis fuerit charitas vos facere docebit, sicut et e contrario eos qui a salute alieni sunt, omne malum facere odium docet. Si qui ex fratribus negotia habent inter se, apud cognitores saeculi non judicentur, sed apud presbyteros Ecclesiae, quidquid illud est dirimatur; et omni modo obediant statutis eorum. Super omnia autem avaritiam fugite, quae homines occasione praesentis lucri ab aeternis separat bonis. Pondera, men
Abbreviated transcription (Latin):
fraternus. & caritas totius boni fastigiũ
ten&. Et ideo diligite om̃s fr̃s ur̃os. & cũ
religione ac misericordia respicite ad om¬
nes Orfanis ex hib&e uosm& ipsospa¬
rentes. uiduis uirorũ curã impendite.
cũ om̃i castitate quae necessaria sunt
prebentes:. Iuniores tamen uiduas nup¬
tus copulate. His qui ignorant artificia.
ex quirite honestas aliquas occasiones.
quibus uictũ necessariũ quaerant
Artificibus uero operã prȩuidete. debi¬
libus misericordiã facite. Scio autẽ hȩc
omnia facturos uos: si caritatẽ prȩc&e¬
ris & ante omnia in ur̃o corde figatis.
Cuius caritatis. & recipiendȩ. & haben¬
dȩ maximũ erit fomentũ. si frequenter
inter uosm & ipsos cõmunẽ cybũ urm̃men¬
sãq faciatis. & in quantũ unus quisq p̃¬
ual& crebrius panes ac salessuos cum su¬
is fratribus sumat. Perhaec enĩ precipue
caritas cõparatur. & causa totius boni
in huius cemodi cõmunione consistit

Expanded text:
fraternus et charitas totius boni fastigium fraternus et charitas totius boni fastigium tenet. Et ideo diligite omnes fratres vestros, et cum religione ac misericordia respicite ad omnes. Orphanis exhibete vosmetipsos parentes. Viduis virorum curam impendite, cum omni castitate, quae necessaria sunt praebentes. Juniores tamen viduas nuptiis copulate. His qui ignorant artificia, exquirite honestas aliquas occasiones quibus victum necessarium quaerant; artificibus vero operam providete, debilibus misericordiam facite. Scio autem haec omnia facturos vos, si charitatem prae caeteris et ante omnia in vestro corde figatis. Cujus charitatis, et recipiendae, et habendae, maximum erit fomentum, si frequenter inter vosmetipsos communem cibum vestrum mensamque faciatis, et in quantum unusquisque praevalet, crebrius panes ac sales suos cum 459 fratribus suis sumat. Per haec enim praecipue charitas comparatur, et causa totius boni in hujusmodi communione consistit.
Abbreviated transcription (Latin):
sipudi ca fuerit inuenta absponso suo:
ingentibus ab eo donis & mimeribusho¬
norabitur. & uos uelut ministri sponse
& amici sponsi ingentigaudio. & lacti¬
tia perfruemini. Si uero sponsa hace
reperta fuerit cõmaculata peccatis. ipsa
quidẽ tamquã inoigna non trad&ur re¬
palibus thoris. uos autẽ poenã dabitis. si
forte per uram neglegentiam uel desidi¬
am obrepserit contagiosaeua peccati.
Idcirco igitur ante omnia sobri&atis & pu¬
dicitiae sollicitudinẽ gerite. Ualde em̃
apud dm̃ graue crimen ducitur fornica¬
tio: cuius species sunt quidẽ plures sicut
uobis & ipse clemens diligenter expon&
Uerum tamen prima species adulterii
est. uirũ propria uxore solũmodo non eẽ
contentum. & mulierẽ non proprio tantũ
seruare se uiro. Si ergo caftus fuerit quis
potest & humanus & misericors fieri. per
qđ & ipse aeternã adõ misericordiã conse¬
quatur Sane sicut adulterii uenenũ
cunctis malis perniciosius est: ita amor

Expanded text:
si pudica inventa fuerit a sponso suo, si pudica inventa fuerit a sponso suo, ingentibus ab eo donis et muneribus honorabitur; et vos, velut ministri sponsae, et amici sponsi, ingenti gaudio et laetitia perfruemini. Si vero sponsa haec reperta fuerit commaculata peccatis, ipsa quidem, tanquam indigna, extrudetur a regalibus toris. Vos autem poenas dabitis, si forte per vestram negligentiam vel desidiam obrepserit contagio saeva peccati. Idcirco ante omnia sobrietatis et pudicitiae sollicitudinem gerite. Valde enim apud Deum grave crimen ducitur fornicatio, cujus species sunt quidem plures, sicut vobis et ipse Clemens diligenter exponet. Verumtamen prima species adulterii est, virum propria uxore solummodo non esse contentum, et mulierem non proprio tantum servare se viro. Si ergo castus fuerit quis, potest et humanus et misericors fieri, per quod et ipse aeternam a Deo misericordiam consequatur. Sane sicut adulterii venenum cunctis malis perniciosius est, ita amor
Abbreviated transcription (Latin):
intermissione doceas uerbũ dĩ : per quod
salutẽ consequi possint. Illi uero cũ tanta
reuerentia tua uerba suscipiant : tam quã
ut dixi quae oport& ligabis. & quae ex¬
pedit solues. & ad te quidẽ qui prȩes. ista
sint monita & hissimilia. ADPRES¬
BITEROS UEROSINTISTA
NTEOMNIA UT PUDICIAM
studentes. ad olescentes nuptus
inprouectorib quidẽ curam habere huiꝰ¬
modi neglegant. quia in multis etiã cũ
senuerit corpus concupiscentia uig&
Neforte ergofornicationis labes occasione
accepta. tam quã uenenũ pessimũ serpat
in uobis : Cauere & ante uenire necessari¬
um est. ne qđ inuobis adulterii occultũ
calescat incendium. Et quid inomni¬
bus peccatis adulterio grauius : Secim¬
dũ nãq inpoenis obtin& locũ. Quõ
quidẽ primũ illi habent. qui aberrant
adõ. etiam si sobrie uixerint Propter
sponsã xp̃i adpudicitiã. Sponsã autem
dico. omnẽ eccłae congregationẽ. Quȩ

Expanded text:
intermissione doceas verbum Dei, per quod intermissione doceas verbum Dei, per quod salutem consequi possint. Illi vero cum tanta reverentia tua verba suscipiant, ut ut dixi, quae oportet ligabis, et quae expedit solves. Et ad te quidem qui praees, ista sint monita, et his similia. Ad presbyteros vero sint ista: Ante omnia, 458 ut pudicitiae studentes, adolescentes nuptiisioribus quidem curam habere hujuscemodi negligant, quia in multis, etiam cum senuerit corpus, concupiscentia viget. Ne forte ergo fornicationis labes, occasione accepta, tanquam venenum pessimum serpat in vobis, cavere et antevenire necessarium est, ne quod in vobis adulterii occultum coalescat incendium. Et quid in omnibus peccatis adulterio gravius? Secundum namque in poenis obtinet locum, quoniam quidem primum illi habent qui aberrant a Deo, etiam si sobrie vixerint. Proptersponsam Christi ad pudicitiam. Sponsam autem dico omnem Ecclesiae congregationem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
crimen est neglectis uerbi studus sollici¬
tudines suscipere saeculares: ita unicu¬
iq laicorũ peccatũ est. nisi inuicẽ sib
diam in his quae ad cõmunis uitae usũ
ꝑtinent. operã fideliter dederint. Te
uero seeurũ facere. & his quib debesua¬
cantẽ. omnes cõmuniter elaborent:
Quod si forte a sem& ipsis hoc laici non in¬
tellegunt.per diaconos edocendi sunt:
ut tibi solus eccłae sollicitudines derelin¬
quant. quo ipsã ut dignũ est dispensare
sufficias. & ueritatis uerbo habundanti¬
us. & studiosius deseruire. Si enĩ mun¬
dialibus curis fueris occupatus : & te ipsũ
decipies. & eos qui te audiunt. Non em̃
poteris quae adsalutẽ ꝑtinent pleniussin¬
gulis quibusq distinguere. Et ex cofitut
& tu tamquã qui non docueris quae ad
salutẽ hominũ ꝑtinent deponaris. & disci¬
puli ꝑignorantiã pereant Id circo tuqui¬
dẽ ad hoc solũ uacato ut oportune & si ne

Expanded text:
crimen est, neglectis verbi Dei studiis, sollicicrimen est, neglectis verbi Dei studiis, sollicitudines suscipere saeculares: ita et unicuique laicorum peccatum est, nisi invicem sibi etiam in his quae ad communis vitae usum pertinent, operam fideliter dederint. Te vero securum facere et his quibus debes vacantem, omnes communiter elaborent. Quod si forte a semetipsis hoc laici non intelligunt, per diaconos edocendi sunt, ut tibi solius Ecclesiae sollicitudines derelinquant; quo ipsam, ut dignum est, dispensare sufficias, et veritatis verbo abundantius et studiosius deservire. Si enim mundialibus curis fueris occupatus, et teipsum decipies, et eos qui te audiunt. Non enim poteris quae ad salutem pertinent plenius singulis quibusque distinguere. Et ex eo fiet ut et tu tanquam qui non docueris quae ad salutem hominum pertinent, puniaris, et discipuli per ignorantiam pereant. Idcirco tu quidem ad hoc solum vacato, ut opportune et sine
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiasticas dispositiones ame probabi¬
liter didicisti: ut salus eorũ qui ꝑ noscon¬
fugerunt ad dm̃. nequa quã uacill&
Ucrũtamen & breuiter te de ipsius dis¬
pensationis ordine corã omnibus cõmo¬
nere necessariũ duxi: Te quidẽ oport&
in reprehensibiliter uiuere. & sum mostu¬
dioniti. ut omnesuitae huius occupati¬
ones abicias. ne fide iussor existas. ne ad¬
uocatus litiũ fias. neue in ulla aliqua
occupatione prorsus inueniaris mundi¬
alis negoti occasione perplexus. Neq
enĩ iud̾ieẽ aut cognitorẽ sacculariũ ne.¬
gotionim hodic te ordinare uult xp̃s.¬
ut in ep̃focatus presentib hominũ curis.
non possis uerbo dĩ uacare. & secundũ
ueritatis regulã secernere bonos amalis
Ista nãq opera quae tibiminus congru¬
ere superius exposuimus : exhibeant si¬
bi inuicẽ discentes. id est laici. & tene.¬
mo occup& ab his ftudiis perquȩ salusom¬
nibus datur: Sicut enĩ tibi impi&atis

Expanded text:
ecclesiasticas dispositiones a me probabiecclesiasticas dispositiones a me probabiliter didicisti, ut salus eorum qui per nos confugerunt ad Deum, nequaquam vacillet. Verumtamen et breviter te de ipsius dispensationis ordine coram omnibus commonere necessarium duco. Te quidem oportet irreprehensibiliter vivere et summo studio niti ut omnes vitae hujus occupationes abjicias, ne fide jussor existas, ne advocatus litium fias, neve in ulla aliqua occupatione prorsus inveniaris mundialis negocii occasione perplexus. Neque enim iudicem aut cognitorem secularium negociorum hodie te ordinare vult Christus, ne, prefocatus presentibus hominum curis, non possis verbo Dei vacare et secundum veritatis regulam secernere bonos a malisIsta namque opera, quae tibi minus congruere superius exposuimus, exhibeant sibi invicem discentes, id est laici; et te nemo occupet ab his studiis per quae salus omnibus datur. Sicut enim tibi impietatis