comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etis semper uminet trans¬
gressor antiquus: et aspergine
feculenta maculare nititur gau¬
dia beatorum. Orationi circa ue̾¬
peram more solito uir domini
secretius incumbebat. cum su¬
bito malignus sp̃c unum de pue¬
ris arreptum concussione uali¬
da trahebat in pelagus suffo c̃a¬
dum. Ille timoris. noctis. et hos¬
tis horrore circumdatus. strido¬
re horribili quoadpoterat xp̃i
nomen frequentius inclamabat.
xp̃i flebiliter implorabat auxili¬
um: xp̃o se fideliter commenda¬
bat. Insultatorie peruasor i¬
quus clamanti respondit quis
esser hic xp̃c: cui se tam sedulo
cominendaret. Quo tacente ad
hanc uocem uir beatus infre¬
muit. et clamore ualido puero
sub intulit dicens. Responde
fili. xp̃c qui natus est de uirgi¬
ne. qui pro nobis passus est.⁊
resurrexit a mortius. Ad uoce
confessionis demon confusus
euanuit: et merito sc̃itatis pu¬
er ab umminenti naufragio li¬
beratur.

Expanded text:
etis semper imminet transgressor antiquus; et aspergine faeculenta maculare nititur gaudia beatorum. Orationi circa vesperam more solito vir Domini secretius incumbebat; cum subito malignus spiritus, unum de pueris arreptum, concussione validat, trahebat in pelagus suffocandum. Ille timore noctis et hostis horrore circumdatus, stridore terribili, quoad poterat, Christi nomen frequentius inclamabat, Christi flebiliter implorabat auxilium, Christo se fideliter commendabat. Insultatorie pervasor iniquus clamanti respondit: « Quis esset hic Christus, cui se tam sedulo commendaret? » Quo tacente, ad hanc vocem vir beatus infremuit, et clamore valido puero subintulit dicens: « Responde, fili: Christus qui natus est de Virgine, qui pro nobis passus est, et resurrexit a mortuis. » Ad vocem confessionis daemon confusus evanuit, et merito sanctitatis puer ab imminenti naufragio liberatur.
Abbreviated transcription (Latin):
posteritatẽ fraudetur. Gerci¬
us aptatur thalamus et se¬
cundum regis uoluntatem
uirgo nobilis inducitur et
fecunda. que maritum sobo-¬
le. regnatore subditos. regnũ
muneret successore. Interea ba¬
gobertus. non immemor pre¬
uaricationis amisse ad domi¬
num conuertitur ab erũpna
delicti: dum cordi eius infigi¬
tur terribilis sp̃ina uidicii.
Elemosinis peccata redunit.
obsecrationib celum. dona¬
riis altaria confrequentat.
Respicit dñs humilitatem ser¬
ui sui. et datur ei duuno mu¬
nere filius parentum glłatio.
reparatio generis.spei bone
titulus: gaudium subditorũ.
Deliberat ergo letus et anxius
pater. cui potissimum cõmit¬
tere paruulũ debeat. ad sus¬
cipienda regenerationis sc̃e
salutaria sacramenta:que
tanti muneris uelit esse cus¬
todem. quem tutorem spei sue
quem regie successionis minis¬
trum preparet et altorem.

Expanded text:
posteritate fraudetur. Tertiposteritate fraudetur. Tertius aptatur thalamus, et secundum regis voluntatem virgo nobilis inducitur et fecunda, quae maritum sobole, regnatore subditos, regnum muneret successore. Inter haec Dagobertus non immemor praevaricationis admissae, ad Dominum convertitur ab aerumna delicti, dum cordi ejus infigitur terribilis spina judicii. Eleemosynis peccata redimit, obsecrationibus coelum, donariis, altaria confrequentat. Respicit Dominus humilitatem servi sui, et datur ei divino munere filius, parentum gloriatio, reparatio generis, spei bonae titulus, gaudium subditorum. Deliberat ergo laetus et anxius pater, cui potissimum committere parvulum debeat, ad suscipienda regenerationis sanctae salutaria sacramenta, quem tanti muneris velit esse custodem, quem tutorem spei suae, quem regiae successionis ministrum praeparet et altorem.
Abbreviated transcription (Latin):
ni sui finib ministrum ueri¬
tatis excedere: confusionis sue
reputans inuenire solatium.
si uiri dei remoueat crudelis
undicta presentiam. Ille uo¬
cis diuine non mumẽmor. si
uos per secuti fuerint in una
ciuitate fugite in aliam: dat
ire locum. et ad interminatio¬
nem regis egreditur. remotio¬
ra penetrat loca: reclinatoriũ
pacis exilio queritans et la¬
bori. Nuiquam tamen ani¬
mus exulat a diuinis. s uer¬
bum prestat dominus euuã¬
geliranti uirtute multa: et
in die nubis et caliguus ser¬
uum solaciatur insontẽ. No¬
centi penas ingerit. et fructu
uentris priuat adulteram.
quia uixta uerbum sapientiᷤᷤ
spuria uitulamina non da¬
bunt radices altas: et semen
ab iniquo thoro exterminabit᷑.
Rex igitur de successione diffi¬
dens. repudium mandat ad ul¬
tere. et totus in alios transit
affectus: hoc specialiter affec¬
tans. ⁊ sedulis expetens uotis
ne careant sceptra regentibus.
nec regia dignitas liberorum

Expanded text:
ni sui finibus ministrum verini sui finibus ministrum veritatis excedere; confusionis suae reputans invenire solatium, si viri Dei removeat crudelis vindicta praesentiam. Ille vocis divinae non immemor: « Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam , » dat irae locum, et ad interminationem regis egreditur, remotiora penetrat loca, reclinatorium pacis exsilio quaeritans et labori. 40. Nunquam tamen animus exsulat a divinis; sed verbum praestat Dominus evangelizanti virtute multa, et in die nubis et caliginis servum solatur insontem. Nocenti poenas ingerit, et fructu ventris privat adulteram, quia juxta verbum Sapientis: « Spuria vitulamina non dabunt radices altas, et semen ab iniquo toro exterminabitur . » Rex igitur de successione diffidens, repudium mandat adulterae, et totus in alios transit affectus: hoc specialiter affectans et sedulis expetens votis, ne careant sceptra regentibus, nec regia dignitas liberorum
Abbreviated transcription (Latin):
nterea Dagobertus ingentibus
uictoriis et reb supra fidem ꝓ¬
speris. factus elatior. a uia iusti¬
cie cor deflectit in faciuus: et fla-¬
giciis inquinat regiam dignita¬
tem. Conuigii uolat sacramen¬
tum. et reiecta uxore legitima:
in assũpte pelicis demigrat am¬
plexus. Quod ubi ad sc̃i ponti¬
ficis processit auditum. merore
conficit᷑: innocentie statũ. ruinan
uirtutis. regie maiestatis inui¬
riam. notam feralis exempli m̃e¬
tis anxietate prosequitur. Et
quia iustus ut leo confidit. et
probata uirtus corripit insipi¬
entes ingreditur audacter ad re¬
gem. sicq: hominem corripit ut
gradui deferat: et sic uerbũ
reprehensionis exponit. ut
nec offense locum perquirat
aut gratie. Leonis feritas
non uerbere s blandiciis re-¬
gitur. regia dignitas non re¬
prehensione corrigitur. sed
prosilit in furorem. Ad moni¬
ta uiri dei regis animus cõ¬
tumescit in iram. diuinita¬
tis honore calcato. pietatis eli¬
minato respectu. iubet a reg¬

Expanded text:
nterea Dagobertus ingentibus victoriis, et rebus supra fidem prosperis factus elatior, a via justitiae cor deflectit in facinus, et flagitiis inquinat regiam dignitatem. Conjugii violat sacramentum, et rejecta uxore legitima, in assumptae pellicis demigrat amplexus. Quod ubi ad sancti pontificis processit auditum, moerore conficitur, innocentiae statum, ruinam virtutis, regiae majestatis injuriam, notam feralis exempli, mentis anxietate prosequitur. Et quia justus, ut leo confidit, et probata virtus corripit insipientes, ingreditur audacter ad regem, sicque hominem corripit, ut gradui deferat, et sic verbum reprehensionis exponit, ut nec offensae locum perquirat aut gratiae. Leonis feritas non verbere, sed blanditiis regitur; regia dignitas non reprehensione corrigitur, sed prosilit in furorem. Ad monita viri Dei, regis animus contumescit in iram; divinitatis honore calcato, pietatis eliminato respectu, jubet a reg
Abbreviated transcription (Latin):
nam consolationis. et reue¬
rentie rescripsit epistolam.
cohortans eum ad perseran¬
tie uirtutem. qui fidelium
omnium merita coronantur.
am enim fame diseurrente
preconio. uite sanctitas. pre¬
dicationis instancia. gratia
uirtutum. beato pape inno¬
tuerant: et quem deus per¬
fuderat gratia: sincerius
ab eo ⁊ ardentius amabat᷑.
D estinauit preter hoc ei san¬
ctorum pignora que postu¬
lauerat et synodalium de¬
cretorum uolumen egregi¬
um quod quinq partitum
thomis ipse descripserat: et
mandata regi Sigeberto p̾¬
ferenda transmisit. Unde
datur intelligi beatum Am̃a¬
fessor. fidei columpna et uni-¬
uersalis ecclesie pater tante
dignationis munerauit in¬
signib: cuius absentem pre¬
sentiam familiari recollige¬
bat intuitu: quem dignius
ea sui parte recolebat et dul¬
cius: qua fidelius. atq iocun¬
dius amicitie iam possidetur
Ut uero predicte locutionis as¬
sertio. deterso dubietatis nu¬
bilo confirmetur. prefatam epis¬

Expanded text:
nam consolationis et revenam consolationis et reverentiae rescripsit epistolam, cohortans eum ad perseverantiae virtutem, qua fidelium omnium merita coronantur. Jam enim famae discurrente praeconio, vitae sanctitas, praedicationis instantia, gratia virtutum beato papae innotuerant, et quem Deus perfuderat gratia, sincerius ab eo et ardentius amabatur. Destinavit praeter hoc ei sanctorum pignora, quae postulaverat, et synodalium decretorum volumen egregium, quod quinque partitum tomis ipse descripserat, et mandata regi Sigeberto perferenda transmisit. Unde datur intelligi B. Amanfessor, fidei columna, et universalis Ecclesiae Pater, tantae dignationis muneravit insignibus, cujus absentem praesentiam familiari recolligebat intuitu, quem dignius ea sui parte recolebat et dulcius, quia fidelius atque jucundius amicitiae ratio possidetur. Ut vero praedictae locutionis nostrae assertio, deterso dubietatis nubilo, confirmetur, praefatam epis
Abbreviated transcription (Latin):
ex interea Oagobertus
diem claudit extremũ.
regnantib pro eo filiis suis
Clodoueo in francia. et in au¬
stria Digeberto. quem beatꝰ
ceperat. Considerans idem
uir dñi suam nichil indus¬
triam proficere. nil conferre
sollicitudinem. beniuolenti¬
am nil mereri. nisi contradic¬
tionum stimulos. et cunicu¬
los odiorum. latere disposu¬
it. et exire de medio nationis
praue et peruerse. ne uel illis.
de rebellione delicti pondus
accresceret: uel eorum culpis
exigentib labor suus infruc¬
tuosior apparẽt. Sed quia sa¬
pientis est examinare consi¬
lia. et non cito ad noua faci¬
li uolubilitate prolabi. sicut
per salomonem dicitur. om¬
nia fac cum consilio et post
factum non penitebis. direc¬
ta ad urbem legatione. labo¬
ris suscepti molestias. et de¬
siderium cordis sui beato mar-¬
tino tunc romano pontifici
signatis direxit apicib. eius
uolens uti consilio. cuius sub-¬
erat potestati. Quos plenis
ueneratione oculis uir apłicus¬
pio perlegens intellectu. ple¬

Expanded text:
ex interea Dagobertus diem claudit extremum, regnantibus pro eo filiis suis Clodoveo in Francia, et in Austria Sigeberto, quem B. ceperat. Considerans idem vir Domini, suam nihil industriam proficere, nil conferre sollicitudinem, benevolentiam nil mereri, nisi contradictionum stimulos, et cuniculos odiorum, latere disposuit, et exire de medio nationis pravae et perversae, ne vel illis de rebellione delicti pondus accresceret, vel eorum culpis exigentibus, labor suus infructuosior appareret. Sed quia sapientis est examinare consilia, et non cito ad nova facili volubilitate prolabi, sicut per Salomonem dicitur: « Omnia fac cum consilio, et post factum non poenitebis , » directa ad Urbem legatione, laboris suscepti molestias, et desiderium cordis sui B. Martino, tunc Romano pontifici, signatis direxit apicibus, ejus volens uti consilio, cujus suberat potestati. Quos plenis veneratione oculis vir Apostolicuspio perlegens intellectu, ple
Abbreviated transcription (Latin):
et laudum preconio prosecunt᷑.
Reuelabitur hoc beneficio pris¬
tine confusionis angustia pia
compassio sc̃i pontificis hylara¬
tur. tollitur de medio ieumii
dura necessitas. conuuiũ pre¬
paratur: et ad monasterium
uir domini cum leticia reuoca¬
tur. Facta est ibi uiter sc̃os pa¬
tres humilis et pia contentio:
dum Gisleni merius munus.
hoc sanctus pontifex imputa¬
ret: et asscriberet idem sanc¬
to pontifi beati Gislem sim¬
plex et deuota sententia. Dit
altercatio sine rancore. dissen¬
tio sine molestia.sine transgreᷤᷤ¬
sione certatio. et uariatur utr̃iq
iudicium sine preuidicio ue¬
ritatis. quia ab animorum pa¬
ce semper est aliena dissentio:
nec ab udem sapientib uolun¬
tatis unitas uiolatur. Postquam
igitur diuini muneris est per-¬
acta refectio cum gaudio reuer¬
tuntur ad fluiium. et se inui¬
cem salutantes in osculo sancto.
famulante nauigio. per decur-¬
sum fluminis ab aspectu mu¬
tuo separantur. Subuectus gͥ

Expanded text:
et laudum praeconio prosequuntur. et laudum praeconio prosequuntur. Relevatur hoc beneficio pristinae confusionis angustia, pia compassio sancti pontificis hilaratur, tollitur de medio jejunii dura necessitas, convivium praeparatur, et ad monasterium vir Domini cum laetitia revocatur. Facta est ibi inter sanctos Patres humilis et pia contentio, dum Gisleni meritis munus hoc sanctus pontifex imputaret, et ascriberet idem sancto pontifici B. Gisleni simplex et devota sententia. Fit altercatio sine rancore, dissensio sine molestia, sine transgressione certatio, et variatur utrinque judicium sine praejudicio veritatis, quia ab animorum pace semper est aliena dissensio, nec ab idem sapientibus voluntatis unitas violatur. Postquam igitur divini muneris est peracta relectio, cum gaudio revertuntur ad fluvium, et se invicem salutantes in osculo sancto, famulante navigio, per decursum fluminis ab aspectu mutuo separantur. Subvectus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
nde digressus uir domini ad
monasteriũ beati Gisleni de
quo actum est. leta profectiõe
dirigitur: susceptusq gratã¬
ter a fratrib. salutis annonã
poscentibus. hylari dispositio¬
ne communicat. Hyatus se¬
pe graues patitur angusta
paupertas.⁊ que sibi non suf¬
ficit alteri sufficientiam pres¬
tare non potest.Non haben¬
tibus illis quod dignum m̃e¬
sa tanti hospitis iudicarent.
sanctus pontifex impransus
egreditur.non sine multipli¬
ci fratrum querimonia. cũ
penuriam sustineret diues
affectus. nec inueniret ma¬
nus quod animꝰ gestiebat
Ueducitur ergo ad nauem haine
fluuium transiturus. sicut ne¬
cessitas postulabat itineris. Iam¬
q sibi inuicem ualedicentibus
uiris scĩs. Amando atq Gisleno
subito piscis magnus quem lu¬
cium uocant de flumine prosi¬
luuit in terram: qui sui magni¬
tudine multos posset reficere
conuiuantes. Ad spectaculũ
noue rei omnes cum exultatio¬
ue conueniunt.⁊ actorem mu¬
neris d̃m. gratiarum actione

Expanded text:
nde digressus vir Domini, ad monasterium B. Gisleni, de quo actum est, laeta profectione dirigitur, susceptusque gratanter a fratribus, salutis annonam poscentibus, hilari dispositione communicat. Hiatus saepe graves patitur angusta paupertas, et quae sibi non sufficit, altari sufficientiam praestare non potest. Non habentibus illis, quod dignum mensa tanti hospitis judicarent, sanctus pontifex impransus egreditur, non sine multiplici fratrum querimonia, cum penuriam sustineret dives affectus; nec inveniret manus, quod animus gestiebat. Deducitur ergo ad navem Hainae fluvium transiturus, sicut necessitas postulabat itineris. Jamque sibi invicem, valedicentibus viris sanctis, Amando atque Gisleno, subito piscis magnus, quem lucium vocant, de flumine ultro prosilivit in terram, qui sui magnitudine multos posset reficere convivantes. Ad spectaculum novae rei omnes cum exsultatione conveniunt, et auctorem muneris Deum gratiarum actione,
Abbreviated transcription (Latin):
letantium mentes et statun
securitatis ab sorbuit. Deuol¬
uitur in pelagus quicqͥd ad
uittualia seruabatur: iactau¬
tur sarcine. uasa cum utensi¬
libus exponuntur. Uacuatur
nauis omnib. ut uudosa ca¬
cumina saltu leuiore superna¬
tet. et reb perditis sola saltẽ
possit uita seruari. Ubiq me¬
tus. ubiq mortis unago plu¬
rima: nec nisi suppreuia co¬
gitat miseriarum comes de¬
speratio. Supplieant gͥ ui¬
ro dei ut partes suas apud
miscdiam uidicis iuterpo¬
nat: et pro communi peri-¬
culo precum uictimas of¬
ferat redemptori. Consola-¬
tur atronitos uir beatus.⁊
toto corde conuerti ad dñm
euentum. de omnipotentis sꝑa¬
re clementia. Inde ad orationẽ
conuertitur familiare in õĩ
tribulatione refugium: et ꝓ
sua suorumq salute preces
summe porrigit maiestati. Ce¬
lum pulsat affectib. deuotio¬
ne transcendit excelsa: et ua¬
lido mentis incessu patrem
miscd̃iarum. et totius conso¬
lationis deum. ad remedia so

Expanded text:
laetantium mentes et statum laetantium mentes et statum securitatis absorbuit. Devolvitur in pelagus quidquid ad victualia servabatur, jactantur sarcinae, vasa cum utensilibus exponuntur, vacuatur navis omnibus, ut undosa cacumina saltu leviore supernatet, et rebus perditis sola saltem possit vita servari. Ubique metus, ubique mortis imago plurima, nec nisi suprema cogitat miseriarum comes desperatio. Supplicant igitur viro Dei, ut partes suas apud misericordiam judicis interponat: et pro communi periculo, precum victimas offerat Redemptori. Consolatur attonitos vir beatus, et toto corde converti monet eventum de Omnipotentis sperare clementia. Inde ad orationem convertitur, familiare in omni tribulatione refugium, et pro sua suorumque salute, preces summae porrigit majestati. Coelum pulsat affectibus, devotione transcendit excelsa: et valido mentis incessu, Patrem misericordiarum, et totius consolationis Deum, ad remedia so
Abbreviated transcription (Latin):
scensa de hinc naue tyr¬
ren legit equoris plagaᷤᷤ.
et sinuosos lũtorum pretercur¬
rit anfractus. Cumq secum in
naui residentib. ut moris ha¬
bebat tamquam piicerna ce¬
lestis diuni uerbi nectar infũ¬
deret. inprouiso piscis magnꝰ
occursu nauigantium se conspec¬
tib intulit: et uicuus incursi¬
bus naui cepit insistere. Quem
gnara ꝓiscandi turba diligen¬
tius orsi iutuens: uenationis
equoree circum uoluit et extu¬
lit armamentis. Leta gͥ diino
muneri gratias agit: et in com¬
mune de tam sollempni preda
refectionis subsidia preparau¬
tur. Epulantur et gaudent. et
ducunt in leticia diem festum:
iocundi successus grata stipen¬
dia celebrantes Incerta sui sẽ
per est mortalis infirmitas:
et sieut causas. sic rerum iu¬
nime conprehendit euentus.
Inter epulas et uerba leticie
subito facies maris inhorruit.
celum triste sole subducto mi¬
grauit in tenebras: et uehem̾¬
tius incumbens sp̃c procella¬
rum. uiolentia turbinis et
undarum crebris incursib

Expanded text:
scensa dehinc nave, Thyrreni legit aequoris plagas, et sinuosos littorum praetercurrit anfractus. Cumque secum in navi residentibus, ut moris habebat, tanquam pincerna coelestis, divini verbi nectar infunderet, improviso piscis magnus occursu navigantium se conspectibus intulit, et vicinis incursibus navi coepit insistere. Quem gnara piscandi turba diligentius intuens, venationis aequoreae circumvolvit et extulit armamentis. Laeta igitur divino muneri gratias agit: et in commune de tam solemni praeda, refectionis subsidia praeparantur. Epulantur et gaudent, et ducunt in laetitia diem festum, jucundi successus grata stipendia celebrantes. Incerta sui est semper mortalis infirmitas, et sicut causas, sic rerum minime comprehendit eventus. Inter epulas et verba laetitiae, subito facies maris inhorruit, coelum triste sole subducto migravit in tenebras: et vehementius incumbens spiritus procellarum, violentia turbinis, et undarum crebris incursibus,
Abbreviated transcription (Latin):
supplenentũ gͥ consortii uł labo¬
ris. probabiles et instructos ui¬
ros. Landoaldum archipb̃rm. et
amantium leuitam. segregatos
in opus ministerii sc̃i cum aliis
quorum noĩa non tenemus: auc¬
toritate apłica cum beato aman¬
do delegat in gallias. Ille uoti
compos. cum benedictione pa¬
tris ab urbe digrediens centũ¬
cellis subuentione nautica de¬
portatur: spe magna concipit.
et fulelis collegii plenitudine
gloriatur.

Expanded text:
supplementum igitur consortii vel labosupplementum igitur consortii vel laboris, probabiles et industrios viros, Landoaldum archipresbyterum, et Amantium levitam, segregatos in opus ministerii sancti, cum aliis quorum nomina non tenemus, 716 auctoritate apostolica cum B. Amando delegat in Gallias. Ille voti compos, cum benedictione Patris ab Urbe digrediens, Centumcellis subvectione nautica deportatur, spe magna concipit, et fidelis collegii plenitudine gloriatur.
Abbreviated transcription (Latin):
umquam de se uera p̾¬
sumit humilitas. et qͦ
altius in arcem uirtutis eue¬
hitur. eo artius sua in se excͤ¬
menta recolligit: et his existi¬
mat se minorem quorum du¬
citur estimatione sublimior.
tis auctoritas. et apłi petri fi¬
delis indictio: quo mandan¬
te predicationis onus. opusq
susceperat. Sed ue presump¬
tionis notam liuoris ei genui¬
nus infligeret. si absq uica
in gentib. iterato romam tẽ¬
dit iinere. et apud sum mũ
pontificem laboris et inten¬
tionis sue suminam cum sub¬
iectionis humilitate depmit.
Cordis affectum uerbo sc̃intil¬
lante prosequitur: et sc̃i desi¬
derii flamnam summi patͥs
ingerit sanctitati. Dominice
messis opulentiam docet oꝑa¬
riis indigere. et subuentione
paterna suam postulat indigen¬
tiam subleuari. Deo dignus an¬
tistes uiri dei miratur ⁊elum.
probat industriam. doctrinam
commendat. ꝓpositum uenera¬
ratur. laudat instantiam. labo¬
res extollit. compatitur peri-¬
culis. profectib delectatur. Ad

Expanded text:
unquam de se vera praesumit humilitas, et quo altius in arcem virtutis evehitur, eo arctius sua in se excrementa recolligit, et his existimat se minorem, quorum dicitur aestimatione sublimior. tis auctoritas, et apostoli Petri fidelis indictio, quo mandante, praedicationis onus opusque susceperat. Sed ne praesumptionis notam livoris ei genius infligeret, si absque vicain gentibus, iterato Romam tendit itinere: et apud summum pontificem, laboris et intentionis suae summam, cum subjectionis humilitate depromit, cordis affectum verbo scintillante prosequitur, et sancti desiderii flammam, summi Patris ingerit sanctitati. Dominicae messis opulentiam docet operariis indigere, et subventione paterna suam postulat indigentiam sublevari. Deo dignus antistes, viri Dei miratur zelum, probat industriam, doctrinam commendat, propositum veneratur, laudat instantiam, labores extollit, compatitur periculis, profectibus delectatur. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
fauore et gratia destinatur.
Uir sanctus impositum susci¬
piens reuerenter officium.
studet opus euuangeliste di¬
ligenter implere. studet om¬
nibus uerbo proficere parit̾
et exemplo: studet ad lucra spi¬
ritualia talentum sibi creditũ
fideliter erogare: studet anno¬
nam fidei fidem nescientib dis¬
pensare cum gratia. et ab idolo¬
rum cultib ad ueritatis uiam
reuocare satagit aberrantes. Et
quia redemptionis eterne gra¬
tiam predicat. captiuorum re¬
demptioni miseranter insistit:
ut in eis mundare pariter et
diabolice iugum seruitutis ab¬
soluat. et predicationi sc̃e pon¬
dus et gratiam conferat estima¬
tio pietatis. Siquos autem intͣ
puericie terminos redemptio¬
ni casus assignat: pur ificatos
unda baptismatis studiis appli¬
cat litterarum. ne confundat
indisciplinatio renascentes. uł
obruat ignorantia promouen¬
dos. Ex hiis postea non nulli
beati patris adiutente subsidio.
facti sunt ueritatis assertores

Expanded text:
favore et gratia destinatur. 21. favore et gratia destinatur. 21. Vir sanctus impositum suscipiens reverenter officium, studet opus evangelistae diligenter implere: studet omnibus verbo proficere, pariter et exemplo: studet ad lucra spiritualia talentum sibi creditum fideliter erogare: studet annonam fidei, fidem nescientibus dispensare cum gratia, et ab idolorum cultibus ad veritatis viam revocare satagit aberrantes. Et, quia redemptionis aeternae gratiam praedicat, captivorum redemptioni miseranter insistit, ut in eis mundanae pariter et diabolicae jugum servitutis absolvat, et praedicationi sanctae pondus et gratiam conferat aestimatio 715 pietatis. Si quos autem infra pueritiae terminos redemptioni casus assignat, purificatos unda baptismatis, studiis applicat litterarum, ne confundat indisciplinatio renascentes, vel obruat ignorantia promovendos. Ex his postea nonnulli, beati Patris adnitente subsidio, facti sunt veritatis assertores
Abbreviated transcription (Latin):
egnabat in galliis ea
tempestate Lotharius
uir strenuuᷤᷤ in rebus bellicis.
non minor uirtute quam gła:
tor insignis. Hic quartus a
clodonueo quem beati Renui¬
gii constat ministerio bapti¬
ratum: preferebat in potes¬
tate clemennam morũ titu¬
los in eminentia dignitatis.
in habundanti rerum prosꝑi¬
tate. gratiam mansuetudiniꝰ
exigebat. Colebat in reueren¬
tia pastores eccłie. donariis
frequentib et prediis orna¬
bat ecclesias: et regni gloriã
continius ꝓpagabat aginen¬
tis. Ad eum cum beati uiri
celebris emanasset opinio.
głosis uiris Audoeno et fli¬
gio non segniter adnitentib.
qui inter aulicos principes
adhuc in scłari habitu non
mediocriter eminebant: euo¬
catur ad regem et pontifica¬
li auctoritate premissa. uolũ¬
tate pͥncipis et magnatorum
ꝓbante consensu. in officium
predicationis ordinatur ep̃s.
sicut mos illius temporis exi¬
gebat. et ad disseminandas
propalandum xp̃i nomen in¬
credulis: ad ponenda fidei-
fundamenta. cum omnium

Expanded text:
egnabat in Galliis ea tempestate Lotharius, vir strenuus in rebus bellicis, non minor virtute quam gloritor insignis. Hic quartus a Clodoveo quem B. Remigii constat ministerio baptizatum praeferebat in potestate clementiam, morum titulos in eminentia dignitatis, in abundanti rerum prosperitate gratiam mansuetudinis exigebat. Colebat in reverentia pastores Ecclesiae, donariis frequentibus et praediis ornabat ecclesias: et regni gloriam continuis propagabat augmentis. Ad eum cum beati viri celebris emanasset opinio, gloriosis viris Audoeno et Eligio non segniter adnitentibus, qui inter aulicos principes adhuc in saeculari habitu non mediocriter eminebant, evocatur ad regem: et pontificali auctoritate praemissa, voluntate principis, et magnatorum probante consensu, in officium praedicationis ordinatur episcopus, sicut mos illius temporis exigebat, et ad disseminandas propalandum Christi nomen incredulis, ad ponenda fidei fundamenta, cum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Nec multopost cum fres
suos quos ob anima¬
rum salutẽ per diuersa re-¬
liquerat loca uir dñi circũ¬
spectione sedula uisitaret.
Wasconum fines ingressus ẽ.
quos ydolorum cultib et an-¬
guriis audierat et uariis ex¬
rorib orcupari. Cum igit᷑
in conuentu publico uerbũ
ueritatis et salutis ordinem
perfide multitudini predi¬
caret. extollens uocem suam
qui dam de turba leuis ac lu¬
bricus. de peruersi cordis a¬
bundantia cepit turpes ef¬
futire blasphemias: et in ser¬
uum dei fuleiq doctrinam¬
non sine cachinno plena con¬
uitiis uerba nimis absoua ia¬
culari. Qui statim correptꝰ
a demone. se ip̃m propriis
morsib cepit incessere. et la¬
nio factus corporis sui oris
hyatum quem in sc̃m ponti¬
ficem irreuerenter extulerat
in sui peruiciem cepit horri¬
bilius aperire. Confitebat᷑
nichilominus inter ipsa sui
tormenta: se ob inuiriam ser¬
ui dei talia sustinere. sicq ad
extrema deductus: procac̃e
spiritum penis urgentibus
exalauit

Expanded text:
Nec multo post, cum fratres suos, quos ob animarum salutem per diversa reliquerat loca, vir Domini circumspectione sedula visitaret, Vasconum fines ingressus est, quos idolorum cultibus, et auguriis audierat et variis erroribus occupari. Cum igitur in conventu publico, verbum veritatis, et salutis ordinem perfidae multitudini praedicaret, extollens vocem suam quidam de turba, levis ac lubricus, de perversi cordis abundantia, coepit turpes effutire blasphemias, et in servum Dei fideique doctrinamnon sine cachinno, plena convitiis verba nimis absona jaculari. Qui statim correptus a daemone, se ipsum propriis morsibus coepit incessere, et lanio factus corporis sui, oris hiatum, quem in sanctum pontificem irreverenter extulerat, in sui perniciem coepit horribilius aperire. Confitebatur nihilominus inter ipsa sui tormenta, se ob injuriam servi Dei talia sustinere, sicque ad extrema deductus, procacem spiritum poenis urgentibus exhalavit
Abbreviated transcription (Latin):
uno tantũ comite contentꝰ
egreditur. et aggredit᷑ uiam
quam spiritu sc̃o dictante con¬
ceperat: spiritalis emolumen¬
to gratie munerandus. Emen¬
soq itinere post alpium horri¬
dam et arduam uiam. post an¬
fractuosos et lubricos uertices
appennini. post naufragosos ⁊
difficiles fluminum commea¬
tus: apostolici culminis urbe.
iocunda peruentione letus in¬
greditur. Ibi ad beati Petri con¬
fessionem cum lacrimis et ora¬
tione reuerenter affusus obse¬
crationib sacris mente de uotꝰ
indulget: ad reliquum uite
tempus et ordinem postulat ꝓ¬
futura. pietati diuine totus in¬
nititur. et in iubilo cordis de
subuentione gratuita grauarũ
replicat actionem. Inde ad me¬
morias mariyrum et sc̃orum
titulos auiditate sedula circũ¬
fertur: ce eorum suffragiis oꝑi
suo fructum a patre luminum
flagitat assignar

Expanded text:
uno tantum comite contentus, uno tantum comite contentus, egreditur: et aggreditur viam, quam, Spiritu sancto dictante, conceperat, spiritalis emolumento gratiae munerandus. Emensoque itinere, post Alpium horridam et arduam viam, post anfractuosos et lubricos vertices Apennini, post naufragosos et difficiles fluminum commeatus, apostolici culminis Urbem jucunda perventione laetus ingreditur. 714 Ibi ad B. Petri confessionem, cum lacrymis et oratione reverenter affusus, obsecrationibus sacris mente devotus indulget, ad reliquum vitae tempus et ordinem postulat profutura, pietati divinae totus innititur, et in jubilo cordis de subventione gratuita gratiarum replicat actionem. Inde ad memorias martyrum sanctorum titulos aviditate sedula circumfertur, et eorum suffragiis operi suo fructum a Patre luminum flagitat assignar
Abbreviated transcription (Latin):
mansio. secreti dulcis
negociosa ocia laxantur u
publicum: conuersationis
occulte latebra sub aspectũ
solis educitur. Non hic tam̾
usum leuitate credimus ser¬
uum dei. uel absq familiari
precessisse mandato: qđ pa¬
gine cordis calamus scribe
uelociter scribentis impres¬
serat. Spiritualis quidem
omnia uidicat. et a nemine
uidicatur: et cum sc̃oꝵ sem¬
per imitanda sit uirtus: non
tamen semper est imitabiliᷤ
actus: et eorum pleraq oꝑa
non uiuendi formain s pri¬
uilegium diuini muneris
eloquuntur in quo st̃ ꝓpħe
admirationi tradita non ex¬
emplo. Mirari liccat super
hoc dei seruum non libeat
unitari. quia non in genera¬
le transit edictum priuata
concessio: nec in omnes diffũ¬
ditur gratia specialis. Sp̃c
enim sc̃s non ubiq sed ubi
uult spirat. et uocem uirtu¬
tis prerogat uoci sue: ut qui
uocetur interuis audiat qͥd
loquatur. et a mandatis in¬
telligat ueritatis semitas ue¬
ritatis eligens. Taliter
ut dignum eit credi. uir sc̃s

Expanded text:
mansio, secreti dulcis negotiosa otia laxantur in publicum: conversationis occultae latebra, sub aspectum solis educitur. Non hic tamen usum levitate credimus servum Dei, vel absque familiari processisse mandato, quod paginae cordis calamus scribae velociter scribentis impresserat. Spiritualis quidem omnia judicat, et ipse a nemine judicatur, et cum sanctorum semper imitanda sit virtus, non tamen semper imitabilis actus: et eorum pleraque opera non vivendi formam, sed privilegium divini muneris eloquuntur, in quo sunt admirationi tradita, non exemplo. Mirari liceat super hoc Dei servum, non libeat imitari, quia non in generale transit edictum privata concessio: nec in omnes diffunditur gratia specialis. Spiritus enim sanctus non ubique, sed ubi vult, spirat, et vocem virtutis praerogat voci suae, ut, qui docetur interius, audiat, quid loquatur: et a mandatis intelligat, semitas eligens veritatis. Taliter, ut dignum est credi, vir sanctus,
Abbreviated transcription (Latin):
inꝓfectũ. Conu̾sus gͥ ad cor
in feruorem pristinum reca¬
lescit. spei letioris armamen¬
ta recolligit. et felicis insigne
uictorie de promptuariõ di¬
uine pietatis expectat. Itaq
solo prostratus de priori qui¬
dem turbatione compungi¬
tur. de uisitatione gratias
agit. pro subuentione breuiꝰ
et efficax ad thronum gr̃e
diriuatur oratio. Auditur ĩ
excelso clamor eius. et de ce¬
lesti propitiatorio munus
exauditionis in auxilium
reportatur. Ilico surgit intͤ¬
pulus. et in hostem fidei sig¬
no crucis edito. potenti uer¬
borum uirtute imperat. ut
a finib insule malicia draco¬
nis eiigret: ne se deinceps
dampnis afferat incolarum
Uelut balcari percussa torm̾¬
to potentis imperii uirtute
uirtus serpentis eliditur sub¬
misso capite confusus absce¬
dit: nec edicto recalcitrat im¬
perantis. Uincitur in serpẽ¬
te diabolus. et induitur tam¬
quam diploide confusione
sua: pro ingesto timore reci¬

Expanded text:
in profectum. Conversus igitur ad cor, in profectum. Conversus igitur ad cor, in fervorem pristinum recalescit. Spei laetioris armamenta recolligit: et felicis insigne victoriae de promptuario divinae pietatis exspectat. Itaque solo prostratus, de priori quidem turbatione compungitur, de visitatione gratias agit: pro subventione brevis et efficax ad thronum gratiae derivatur oratio. Auditur in excelso clamor ejus: et de coelesti propitiatorio munus exauditionis in auxilium reportatur. Illico surgit intrepidus, et in hostem fidei signo crucis edito, potenti verborum virtute imperat ut 712 a finibus insulae malitia draconis emigret, nec se deinceps damnis afferat incolarum. Velut baleari percussa tormento, potentis imperii virtute virtus serpentis eliditur: submisso capite confusus abscedit; nec edicto recalcitrat imperantis. Vincitur in serpente diabolus, et induitur tanquam diploide confusione sua: pro ingesto timore reci
Abbreviated transcription (Latin):
leis humani generis affuit
inimicus. eandem formam
referens eandemq naturam
qua prothoplastis intulit
plagam mortis. et sponsionis
fraud ulente fractos illecebra
iugo misere captiuitatis ad¬
dixit. Subito namq serpẽs
inmanis corpore. forma terri¬
bilis. horrendus aspectu. sese
sacris iniecit aspectib: et men¬
tis sabbatum transtulit in
stuporem. Facile rudes animoᷤ
inprouisa concutiunt. et aĩ
statũ leuiter repentina sub¬
uertit accessio. Ad occursũ
monstri puer dñi timore cor¬
ripitur. sollicitatur angustia.
trepidatione confunditur.
Fugam meditatur anxius: s
draconis horret instantiam:
nec apud eum constat fugita¬
re sit an restare securius: Res¬
pectus dñi semper est in elec¬
tos illius. nec dereliquit scõs
suos in die malorum. et in tẽ¬
pore superborum sine adui¬
torio. Reparat subito duuna
miseratio fluctuantẽ. trepi¬
dum reficit. et estux antis
ãĩ motꝰ confidentie sub leuat

Expanded text:
leis, humani generis adfuit leis, humani generis adfuit inimicus: eamdem formam referens, eamdemque naturam, qua protoplastis intulit plagam mortis; et sponsionis fraudulentae fractos illecebra, jugo miserae captivitatis addixit. Subito namque serpens immanis corpore, forma terribilis, horrendus aspectu, sese sacris injecit obtutibus: et mentis Sabbatum transtulit in stuporem. Facile rudes animos improvisa concutiunt, et animi statum leviter repentina subvertit accessio. Ad occursum monstri puer Domini timore corripitur, sollicitatur angustia, trepidatione confunditur, fugam meditatur anxius, sed draconis horret instantiam; nec apud eum constat, fugitare sit, an restare securius. 10. Respectus Domini semper est in electos, nec derelinquit sanctos suos in die malorum, et in tempore superborum sine adjutorio. Reparat subito divina miseratio fluctuantem, trepidum reficit: et aestuantis animi motus confidentiae sublevat
Abbreviated transcription (Latin):
olet ꝓfectib alienis tabeᷤᷤ¬
cereꝰ mordax inuidia. et
iniquitatis est ꝓpriuni non se¬
reno uultu processus innocen¬
tie contemplari. Uidet peccator
et irascitur. fremit dentibus
et tabescit. et ad głam sanctita¬
tis turbida indignatione cõnfũ¬
ditur. Reparat antiq fraudis
insidias. et per familiare orga
organum radiantem noui lu¬
minis flammam uel extingue¬
re nititur uel turbare. Agebat
absq arbitris iter solitarium
puer sc̃s aliquando per insulã
presidentium citatus edicto.
nec detractabat obsequium. qͦ
gratiam mereretur. Ibat gͥ si¬
bi totus incumbens et celestia
mente contrectans. ante altare
aureum qd̃ est in conspectu di
pie deuotionis adolebat incen-¬
sum. Constituebat diem sol¬
lempnem in condensis usq ad
cornu. et de mensa propositio-¬
nis. epulabatur exultans. et
delectabatur in leticia. fit ple¬
rũꝙ iocunda quies origo discri¬
discriminis et exorta est de
messe gaudiorum planta tͥs¬
ticie. Tiuoris exagitatus acu¬

Expanded text:
olet profectibus alienis tabescere mordax invidia, et iniquitatis est proprium, non sereno vultu processus innocentiae contemplari. Videt peccator et irascitur, fremit dentibus et tabescit , et ad gloriam sanctitatis turbida indignatione confunditur. Reparat antiquae fraudis insidias, et per familiare sibi organum, radiantem novi luminis flammam, vel exstinguere nititur, vel turbatur. Agebat absque arbitris iter solitarium puer sanctus aliquando per insulam, praesidentium citatus edicto: nec detrectabat obsequium, quo gratiam mereretur. Ibat igitur sibi totus incumbens, et coelestia mente contrectans, ante altare aureum, quod est in conspectu Dei, piae devotionis adolebat incensum. Constituebat diem solemnem in condensis usque ad cornu altaris: de mensa propositionis epulabatur exsultans, et delectabatur in laetitia. Fit plerumque jucunda quies, origo discriminis; et exorta est de messe gaudiorum, planta tristitiae. Livoris exagitatus acu
Abbreviated transcription (Latin):
rone et agilo spe de dñi pietate
presumpta. cum lacrinus in ora¬
tione procumbunt. et affectu pe¬
netrante celestia solacium tristis
incommiodi de patris eterni clem̾¬
tia prestolantur. Surgentesꝙ: ab
oratione signo super lapidem
iuuifice crucis emisso reconsoli¬
datum marmor in integritatẽ
pristun tenoris aspiciunt: sed
ad signum uirtutis signiq me¬
moriam uirgula subtilis in me¬
dio loco scissure tanquam li¬
neare discrimen apparuit. fit
de diuino munere sollẽpns
gratulatio. consecrationis opꝰ
in gaudio consummatur: et
aguntur uberes gr̃e tam cele¬
bris miscdie prestitori. Audoe¬
nus gͥ uir illustris ne tam dig¬
num opus uel uetustas assu¬
mẽt uel occultaret obluuo.
predictum marmor litteris
iussit eminentib insigniri:
certo sensu continentib alta¬
re presens beati amandi fuis¬
se ministerio consecratum.
Locum preterea iherusalem p̾¬
cipiunt sci patres ab incolis
appellari. ꝓpter crebras reue¬

Expanded text:
rone et Agilo, spe de Domini pietate rone et Agilo, spe de Domini pietate praesumpta, cum lacrymis in orationem procumbunt: et affectu penetrante coelestia, solatium tristis incommodi, de Patris aeterni clementia praestolantur. Surgentesque ab oratione, signo super lapide vivificae crucis emisso, reconsolidatum marmor, in integritatem pristini tenoris aspiciunt; sed ad signum virtutis, signique memoriam, virgula subtilis in medio loco scissurae, tanquam lineare discrimen apparuit. Fit de divino munere solemnis gratulatio, consecrationis opus in gaudio consummatur, et aguntur uberes gratiae tam celebris misericordiae praestitori. Audoenus igitur vir illustris, ne tam dignum opus, vel vetustas absumeret, vel occultaret oblivio, praedictum marmor litteris jussit eminentibus insigniri, certo sensu continentibus, altare praesens B. Amandi fuisse ministerio consecratum. Locum praeterea, Jerusalem praecipiunt sancti Patres ab incolis appellari, propter crebras reve
Abbreviated transcription (Latin):
dinationis sue coronat inicia:
ab illustri uiro quem suprame¬
morauimus audoeno ad conse¬
crationem monasterii quem uis¬
su predicti regis construxerat
inuitatur: Uocatus beatus faro
meldensis ep̃c. et ad opus desti¬
natum cum beato agilo fideli
opera consummandum diligen-¬
tius elaborat. Cumq omnibus
rite peractis. ad altaris conse¬
crationem sc̃i pontificis acces¬
sissent: in equali positione lo¬
catum superpositum marmor
apparuit. Differunt ad horam
sc̃a mysteria. correctionem pa¬
rant in equalitatis inuente: ad
reformandum mense declinis
statum uigilanter intendunt.
Quam loco motam scĩ uiri dum
sustentarent manib. et incon¬
sideratius attrectarent deflux¬
it in terram subito marmor e¬
lapsum: et allisum uehementi¬
us. in duas partes subita diui¬
sione dissiliit. Turbati et cont̾¬
riti uenerabiles uiri non me¬
diocriter contristantur.⁊ casuꝰ
urgentis incommodum uerbis
querimonie prosequuntur. Tẽ
beatus Amandus cum beatis fã¬

Expanded text:
dinationis suae coronat initia, ab illustri viro, quem supra memoravimus, Audoeno, ad consecrationem monasterii, quod jussu praedicti regis instruxerat, invitatur. Vocatur B. Faro Meldensis episcopus, et ad opus destinatum cum B. Agilo fideli opera consummandum diligentius elaborat. Cumque omnibus rite peractis ad altaris consecrationem sancti pontifices accessissent, inaequali positione locatum superpositum marmor apparuit: differunt ad horam sancta mysteria, correctionem parant inaequalitatis inventae; et ad reformandum mensae declivis statum vigilanter intendunt. Quam loco motam sancti viri dum sustentarent manibus, et inconsideratius attrectarent, defluxit in terram subito marmor elapsum, et allisum vehementius in duas partes subita divisione dissiliit. Turbati et conterriti venerabiles viri, non mediocriter contristantur, et casus urgentis incommodum verbis caeremoniae prosequuntur. Tunc B. Amandus cum beatis Fa
Abbreviated transcription (Latin):
cornua producebat ⁊ ungulas
quib antiqui hostis calcaret
inmundiciam. maliciam uẽ¬
tilaret. Uigebat in eo celes¬
tis exercicium discipline:⁊
in castris mens deuota certa¬
tura regalib. ignem et gla¬
dium ad uictimam defere¬
bat. Erat sermo fidelis. fi¬
des affectuosa. affectio since¬
ra. sinceritas firma. firmitaᷤᷤ
constans. constantia perseue¬
rans: perseuerentia non aber¬
rans. Agebat sane quendã
senectutis ornare moribus.
castigati operis celibatum.
et in fragili corpore uirilis
animus. et consilia matura
conuenerant. Et qͥa semper
uanitatem reprimit estima¬
filiorum dei reformari puis
animus affectabat. Iamq
salutis partus quem a ti¬
more dñ mens sc̃a concepe¬
rat in lucem gestiebat erum¬
pere: et ad fugam scł̃i fidelis
presuspirabat affectus.
acro igitur animum

Expanded text:
cornua producebat, et ungulas: cornua producebat, et ungulas: quibus antiqui hostis calcaret immunditiam, malitiam ventilaret. Vigebat eo coelestis exercitium disciplinae, et in castris mens devota certatura regalibus, ignem et gladium ad victimam deferebat. 711 Erat sermo fidelis, fides affectuosa, affectio sincera, sinceritas firma, firmitas constans, constantia perseverans, perseverantia non aberrans. Agebat sane quemdam senectutis ornatae moribus castigati operis caelibatum; et in fragili corpore virilis animus et consilia matura convenerant. Et, quia semper vanitatem reprimit aestimafiliorum Dei reformari pius animus affectabat. Jamque salutis partus, quem a timore Domini mens sancta conceperat, in lucem gestiebat erumpere, et ad fugam saeculi fidelis praesuspirabat affectus. acro igitur animum
Abbreviated transcription (Latin):
loriosus igrur xp̃i
confessor amandus
fide claris et sangui¬
ne parentib ortus: na¬
talium dignitatem uite me¬
ritis illustrauit. Pater eius.
serenus: mater. amantia: nũ-¬
cupatione tam celebri: sobo¬
lis sc̃e nomen et głam felici de¬
nuntiauere presagio. Herba¬
tilicus loco nomen est: qui ti¬
tulo natiuitatis insignis si¬
cut ab occeano non plurimũ
distat sic aquitanice colluni¬
tat regioni. Agente itaq circa
susceptum filium paterne
circunispectionis industria.
preceptoris diligentie sacris
traditur luteris imbuendus.
ut etatis primeue rudimen¬
ta prima. liberalium studio¬
rum cultus insignis crige¬
ret: et doctrinam gratia con¬
diente ab uberib sapientie.
diuine legis sugeret intellec¬
tum. Iam in id tẽporis ruti¬
labant in puero future sanc¬
titatis insignia: et secuturi
fructus ubertatem lucidi flo¬
ris circumferebat aspectus.
Etenim manus dñi erat cum
illo: cuius operante potentia.
tanquam uitulus nouellus
proniouendus ad aratrum

Expanded text:
loriosus igitur Christi confessor Amandus, fide claris et sanguine parentibus ortus, natalium dignitatem vitae meritis illustravit. Pater ejus Serenus, mater Amantia, nuncupatione tam celebri sobolis sanctae nomine et gloriam felici denuntiavere praesagio. Herbatilicus loco nomen est: qui titulo nativitatis insignis, sicut ab Oceano non plurimum distat, sic Aquitanicae collimitat regioni. Agente itaque circa susceptum filium paternae circumspectionis industria, praeceptoris diligentiae sacris traditur litteris imbuendus, ut aetatis primaevae rudimenta prima liberalium studiorum cultus insignis erigeret, et doctrinam gratia condiente, ab uberibus sapientiae, divinae legis sugeret intellectum. Jam in id temporis rutilabant in puero futurae sanctitatis insignia: et secuturi fructus ubertatem lucidi floris circumferebat aspectus. Etenim manus Domini erat cum illo; cujus operante potentia tanquam vitulus novellus promovendus ad aratrum,
Abbreviated transcription (Latin):
tatione silentium. motus stabi¬
litate componit. fratrum studi¬
is delectatur. imitatione profi¬
cit. ignescit exemplis. adhorta¬
tionib informatur. Iusticie ui¬
am caritatis illustrat obsequiis:
et operis grãm salubris obedi-¬
entie decorat ornamento. Stupet
fratrum fidelis uiiuersitas in
etate tam fragili tante perfec¬
tionis ornatum. et tanquam
noui syderis miratur exortũ
ac de tanti cõmilitio bellatoris
apud eos in conspectu dñi. gra¬
tiarum resonat actio. et uox
laulis.

Expanded text:
tatione silentium, motus stabitatione silentium, motus stabilitate componit, fratrum studiis delectatur, imitatione proficit, ignescit exemplis, adhortationibus informatur. Justitiae viam charitatis illustrat obsequiis, et operis gratiam salubris obedientiae decorat ornamento. Stupet fratrum fidelis universitas, in aetate tam fragili tantae perfectionis ornatum, et tanquam novi sideris miratur exortum: ac de tanti commilitio bellatoris apud eos in conspectu Domini gratiarum resonat actio, et vox laudis.
Abbreviated transcription (Latin):
stimulante desiderio.
relictis parentib. et domo
paterna in ogyam insulam
que ab occẽani lutore quadra¬
guita ferme milibus distat:
scd̾a nauigatione deuehitur.
Ibi deo seruientium fratrum io¬
cunda deuotione susceptus. cõ¬
cepte ꝓpositionis archanum ce¬
lebri concludit effectu: et mun¬
di głam celestis philosophie cõ¬
terit argumento. Abdicat ge¬
neris claritatem. ut abiectus
uiuat in domo dei. carnis ille¬
cebras fugit. abicit p̾stigia ua¬
nitatis. renuntiat infulis dig¬
nitatum. ponit modum cupi-¬
ditatibus. curiositati metas af¬
figit: indicit uiciis bellum. fa¬
mulatum uirtuti prerogat. et
corde non ficto uiam ueritatis
insumit. Pauperem xꝑm pau¬
per factus insequitur. et regu¬
laris discipline cultum. tota se¬
dulitate nouus cenobita com¬
plectitur. Pascitur ieuiniis. ui¬
giliis recreatur. laborib hilares¬
cit ÷ oratione respirat. lectionũ
ferculis saginatur. Uincit oc¬
cupationibus tedia. fastidiũ
uarietate detergit. ornat medi¬

Expanded text:
stimulante desiderio, relictis parentibus et domo paterna, in Ogiam insulam, quae ab Oceani littore quadranginta ferme millibus distat, secunda navigatione devehitur. Ibi Deo servientium fratrum jucunda devotione susceptus; conceptae propositionis arcanum celebri concludit effectu: et mundi gloriam coelestis philosophiae conterit argumento. Abdicat generis claritatem, ut abjectus vivat in domo Dei, carnis fugit illecebras, abjicit praestigia vanitatis: renuntiat infulis dignitatum, ponit modum cupiditatibus, curiositati metas affligit: indicit vitiis bellum, famulatum virtuti praerogat, et corde non ficto viam veritatis insumit. Pauperem Christum pauper factus insequitur, et regularis disciplinae cultum tota sedulitate novus coenobita complectitur. Pascitur jejuniis, vigiliis recreatur: laboribus hilarescit, oratione respirat, lectionum ferculis saginatur. Vincit occupationibus taedia, fastidium varietate detergit, ornat medi