comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suo modo et ordine bonaesset. et diuisit lucẽ a tenebris:
uocauitq lucẽ diẽ. et tenebras noctẽ. Et in ea luce in
qua uidit lucẽ qd eẽt bona: ⁊̃ cet̾a oꝑa sua que oꝑatus ẽ
uidit quod essent bona ᷑ ⁊ nichil sine illa uidit luce uł
bonũ ł malũ siue exhis q̃ ipse bona fecit. siue ex his q̃
nos fecissemꝰ mala: que oĩa ipse nõ male s bene uidit.
& ibi uidet uͥ nullũ malũ fuit. ħ ipsa luxe÷. qua ⁊ nos
uid̾e oportet omnẽ lucẽ si bona est. nec pot̾imꝰ iudica¬
re uere de luce si bona est: donec ista luce illuminati
fuerimꝰ que uere bona ẽ. Spũał enĩ diuidicat omia:
et ipsea nemine iudicatur. Et si spẽ dei uere in nobis
ueniãt ad nos. quia hab ebimꝰ lucẽ in nob̾: in qua nb
manfestũ est uł erit. de om̃i luce si bona est. ⁊ sic fi¬
ducialit̃ diuidemꝰ lucẽ a tenebris. ⁊ iudicabimꝰ ñ solũ

Expanded text:
suo modo et ordine bona esset. Et divisit lucem a tenebris, suo modo et ordine bona esset. Et divisit lucem a tenebris, vocavitque lucem diem, et tenebras noctem; et in ea luce in qua vidit lucem quod esset bona, etiam caetera opera sua quae operatus est vidit quod essent bona, et nihil sine illa luce vidit, vel bonum vel malum; sive ex iis quae ipse bona fecit, sive ex iis quae nos fecimus mala, quae omnia ipse non male sed bene vidit. Et ibi vidit ubi nullum malum vidit: haec ipsa lux est qua et nos videre oportet omnem lucem an bona est; nec poterimus judicare vero de luce an bona est, donec ista luce illuminati fuerimus, quae vere bona est: Spiritualis enim dijudicat omnia, et ipse a nemine judicatur . Et si Spiritus Dei vere in nobis  in luce veniant ad nos; quia habebimus lucem in nobis, in qua nobis manifestum erit de omni luce utrum bona est; et sic fiducialiter dividemus lucem a tenebris, et judicabimus non solum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ  An ꝑseipsã eã uidit quod ẽẽt bona: an ꝑ
aliã lucem uidit quod esset bona:S quomͦ
ꝑ ipsã uid̾e potuiss quod esset bona. si aliam lucẽ
non habuisset ꝑ quam et in quã ipsã lucẽ uidiss
quod esset bona: Nã si uidit quod esset bona lux
ista et uere uidit ⁊ in aliquo uidit: de cuiꝰ bo¬
nitate dubitare nõ potuit. Ergo alia fuit lux
in qua ista lux creata uidebatur. quod esset bo¬
na: quia illam imitabatur que semꝑ est bona¬
In illa enĩ luce cũ ipsa solũ sit bona uident᷑ et mala et
bona. & nõ solũ mala et bona ĩ ea uident᷑. s mala ⁊̃ eẽ
mala ⁊ bona e̾ẽ bona ĩ ea uident᷑. ꝓpt̾ea quod ipsa et u̾e
et sũme est bona. Quod enĩ ab ipsa discordare ui detur:
malũ esse uidet᷑. et qđ ei simile esse uidet᷑. bonũ esse uidet᷑
et utr̃q nõ nͥ ĩ ipsa et ꝑ ipsã uidet᷑. ꝑ lucẽ gͦ. ꝓbauit lucẽ.
quia in luce ĩ ꝯmutabili uidit qd̾ lux ista incominutabił

Expanded text:
idit quod esset bona, an per aliam lucem vidit quod esset bona? Sed quomodo per ipsam videre potuisset quod esset bona, si aliam lucem non habuisset per quam et in qua ipsam lucem vidisset quod esset bona? Nam, si vidit quod esset bona lux ista et vere vidit, in aliquo vidit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper est bonaIn illa enim luce cum ipsa solum sit bona, videntur et mala et bona; et non solum mala et bona in ea videntur, sed mala etiam esse mala, bona esse bona in ea videntur: propterea quod ipsa vere et summe est bona. Quod enim ab ipsa discordare videtur, malum esse videtur; et quod ei simile esse videtur, bonum esse videtur; et utrumque non nisi in ipsa et per ipsam videtur. Per lucem ergo probavit lucem: quia in luce incommutabili vidit quod lux ista commutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
uo sũt gn̾a aminantiũ
que ex una origine ꝓdeũt. s nõ unã masionẽ
sorciũtur. Pisces inoriginali sede ꝑmanẽt: uolati¬
lia sursũ tollunt᷑ ⁊ fuit qͣsi suꝑ id quo facta fũt. Sic
de una massa corruptibił nat᷑e. ⁊ sua mutabilitate
defluentis: uimiu̾sa gn̾is humani ꝓpago tͣhitur
s aliis deorsũ ĩ ea qͣ nati s̃ corruptione iuste relictiᷤᷤ.
alii sursũ dono gr̃e ad sortẽ celestis patͥe eleuant᷑:¬
uã multa sũt alia que de his diebꝰ
mẏstica dici potuer̃. S nos qͣsi extͣ mat̾ram
nr̃ã cursim ista ꝑstrmximꝰ : ut ad eandẽ materiã
t̾ctandã quasi ad ex p̃cedenti accessũ cõuenientiorẽ

Expanded text:
uo sunt genera animantium quae ex una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis sursum dono gratiae ad sortem coelestis patriae eleuam multa sunt alia quae de his diebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem
Abbreviated transcription (Latin):
ũitatis ꝯtemplandi irradiet. Et iã nõ ꝑspeculũ in
enigmate s ĩ se ip̃ã ut est u̾itatẽ agnoseat. et sapi¬
at. S illud nõ negligent᷑ transeundũ ẽ q dicitur. Ui¬
dit deus lucẽ quod esset bonũ. et diuisit lucẽ et te¬
nebraᷤᷤ. et uocauit lucẽ diẽ. et tenebras noctẽ. fec̃
enĩ et uidit. deinde diuisit et uocauit. Quare ui¬
dit: Noluit pͥꝰ diuid̾e quã iudisset. Priꝰ uidit sieẽt
bonũ. et tũc demũ diuisit lucẽ a tenebris: ⁊ uocaũ

Expanded text:
veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat. Sed et illud non negligenter transeundum est, quod dicitur: Vidit Deus lucem quod esset bonum, et divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, ac tenebras noctem . Fecit enim et vidit; deinde divisit et vocavit. Quare vidit? Noluit prius dividere quam vidisset, prius vidit an esset bonum; et tunc demum divisit lucem a tenebris; et voca
Abbreviated transcription (Latin):
um. et malũ bonũ: ponentes lucẽ tenebras. et ten¬
ebyas lucẽ. Post ħ aũ cũ oeꝑ it ĩt̃ lucẽ et tenebras
diuide. et lucẽ diẽ: tenebras quoq appellare noctẽ:
.i. cũ mala sua u̾acit̾ ꝑ iudiciũ rationis ĩꝓbare. et
que sũt bona et laudabilia luciᷤᷤ oꝑa elig̾e ceꝑit: restat
ut fiat ĩ eo firmamentũ hoc est ut ĩbono ꝓposito
nec ꝑ misc̾i sinat nec transponi : nec simił sit quod
diuidi debet. aut supͣ quod subt̃. aut subt̃ q supra
collocandũ est. Houissime sequit᷑ ĩ dispositionis ordine opꝰ
t̃cie diei : ut ꝯg̾gent᷑ aque que sub celo sũt ĩ locũ unum.
ne carniᷤ desidia fluxa sint. et ultra metã se necessitati
ex pandãt ut totꝰ homo ad statũ nat᷑e reuocetur: ⁊ scibm
ordinẽ rõnis dispositꝰ ad locũ unũ om̃e desidiũ colligat
quis sic ordinatꝰ est dignꝰ est lumine sol. ut mente
sur sũ erecta et desid̾io ĩ suꝑna defixo. lum̃ sũ me

Expanded text:
tenebras, et tenebras lucem . Post haec autem cum coeperit inter lucem et tenebras dividere, et lucem diem, tenebras quoque appellare noctem, id est cum mala sua veraciter per judicium rationis improbare, et quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere coeperit, restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ad statum naturae revocatus, et secundum ordinem rationis dispositus, in locum unum omne desiderium colligat,quis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo, lumen summae
Abbreviated transcription (Latin):
lux dies. et tenebre nox. Utr̃q quidẽ deus diuisit:
et utrũq nominauit. s utrũq nõ feẽ. Deus aũ auctor
tenebrar nõ est s lucis. qe pecẽm tenebre ẽ.⁊ peccm
nichil ẽ.: et sine ipso nichil factũ ẽ. Lux ab ipso fac¬
ta ẽ quia iusticia et ueritas lux est. et de luce audiui¬
inꝰ quia dix̃ deus fiat lux: et statĩ lux facta ẽ lux. Nuꝰ¬
quã dix̃ deuꝰ fiãt tenebre. s de luce dix̃ frat lux. et
duisit lucẽ a tenebris. et uocaũ lucẽ diẽ et tenebraᷤᷤ

Expanded text:
es et tenebrae nox. Utrumque quidem Deus divisit, et utrumque nominavit; sed et utrumque non fecit. Deus enim auctor tenebrarum non est sed lucis; quia peccatum est tenebrae et peccatum nihil est: Et sine ipso nihil factum est . Lux ab ipso facta est; quia justitia et veritas lux est, et de luce audivimus quod dixit Deus: Fiat lux, et statim lux facta est . Nusquam dixit Deus: Fiant tenebrae. Sed de luce dixit: Fiat lux, et divisit lucem a
Abbreviated transcription (Latin):
cordis humami creatur lux & illustrat᷑ ꝯfusio ut
ĩ ordine redigat᷑ ꝑ ost ħ cũ fuũit purificata ĩtiora
eiꝰ uenit lum̃ solis clarũ &e illustrat eã. Nõ enĩ digna
est ꝯtemplari lum̃ et̾nitatis. donec munda et purifi¬
cata fu̾it. habens quodã mͦ et ꝑ mat̾iã spetiẽ et ꝑ ui¬
sticiã dispõnẽ. Sic lex p̃cessit gr̃as. sermo spm̃. sic
p̃curssor ioħs xp̃m. lux lucem. lucerna solẽ. et ip̃e
xp̃c humanitatẽ suã pͥꝰ demonstrauit. ut post ma¬
nfestaret diuinitatẽ. et ubiq lux lucẽ p̃cedit. lux que
pecc̃ores ad illuminat ĩusticiã : illã lucẽ que iustificatoᷤᷤ ad
beatitudinẽ illustrat. Ergo facta ẽ lux pͥꝰꝙͣ soliᷤ claritas ma¬
inifestaret᷑. &. dieserat et tres dies erãt: qñ lux erat et sol
nõ erat. Quarta die illux̃ sol. et illa dies clara erat qͥa lu¬
ñ uerũ habuit. et tenebre nõ erãt ulle.Sic nulla aĩa mẽ¬
ret᷑ lumen solis acciꝑe⁊ sũme u̾itatis claritatẽ ꝯtempla¬

Expanded text:
lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit; habens quodammodo et per materiam speciem, et per justitiam dispositionem. Sic lex praecessit graChristum; lux lucem; lucerna solem; et ipse Christus humanitatem suam prius demonstravit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contempla
Abbreviated transcription (Latin):
noctẽ distĩguere. nec temporis sꝑatiũ ullatenꝰ sine motu
ꝑag̾e udluisset. Scd̾m hãc itaq ꝯsid̾ationẽ ꝯuenientiꝰ
puto: ut credamꝰ lucẽ illã ĩ pͥncipio factã ad illumi¬
nanda corpora sine dubio corporeã fuisse. quale for¬
tasse ẽẽ potuiss corpꝰ aliquod lucidũ cuiꝰ p̃sentia cũc¬
ta illustrarentur quemadinodũ nc̃ ĩ sole uidi potest:
ipsamq uice et loco solis factã ut ĩt̃im motu suo cir¬
cum ageret᷑: et diẽ noctẽq discerñet. Cũ qua qͥa dies
pͥma exorta est: ego credidĩ magis illã qñ facta ẽ ibidẽ
pͥmũ apparuisse uͥ sol cotidiano circũuec̾tꝰ oriẽs emer¬
git. ut eodẽ tͣmite circũcurrẽs ac pͥmo ad occasũ des¬
cendens uesꝑã faceret. Demn reuocatã ad ortũ aurorã
hoc est mane añ ortũ sequentis diei illustraret. Et ꝓp¬
ꝙͣ lux crearet᷑ plene tenebre fuer̃: m̃ox aũ luce apparẽ¬

Expanded text:
noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu peragere valuisset. Secundum hanc itaque considerationem, convenientius puto ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illustrarentur, quemadmodum nunc in sole videri potest, ipsamque vice et loco solis factam, ut interim motu suo circumagitaretur, et noctem diemque discerneret. Cum qua quia dies prima exorta est ego crediderim magis illam quando facta est, ibidem primum apparuisse ubi sol quotidiano cursu circumvectus oriens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad ortum auroram, hoc est mane ante ortum sequentis diei illustraret. Et propam antequam lux crearetur plenae tenebrae fuerunt, mox autem luce apparen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlucẽ: s ut oꝑa sua manifestaret ꝑ lucẽ quia ĩ do facta sunt.
⁊ ideo uidit deus cũcta que fecãt  erĩt ualde bona
Principiũ gͦ diuinoꝵ oꝑũ fuit c̾atio lucis: qñ ipsa
lux nõ mat̾ialit̾ de nichilo creata est s de p̃racenti illa
uniu̾sitatis mat̾ia formalit̃ facta ẽ ut lux ẽẽt:⁊ uim
⁊ ꝓpͥetatẽ lucendi hab̾et. Hoc pͥma die factũ est. s huiꝰ
oꝑis mat̾ia añ pͥmã diẽ creata est. Noxq cũ ipsa luce
si corporea cuiꝰ modi corpꝰ habuerit:⁊ utr̃ uno loco cir¬
cũ scripta. anuͥq diffusa utr̃ ĩ motu an ĩmobił quãtũ
ego arbitror rectissime respondet᷑: corpĩalibꝰ rebꝰ et ui¬
sibilibꝰ illuminandũ nõ nisi lucẽ corporeã congruere
potuisse. Omne aũ corpꝰ ꝗͣ lib et subtile et sp̃ũali nature
apprimãs: loco cirẽ scͥbi necesse ẽẽ. Rursũq nisi mo¬
bilis fuiss lux illa: necͣꝗͣ. alt̾na uicissitudine diẽ ac

Expanded text:
ut opera sua manifestaret per lucem, quia in Deo facta sunt. Et ideo vidit Deus cuncta quae fecerat et erant valde bona Principium ergo divinorum operum fuit creatio lucis, quando ipsa lux non materialiter de nihilo creata est; sed de praejacenti illa universitatis materia formaliter facta est ut lux esset, et vim ac proprietatem lucendi haberet. Hoc opus prima die factum est; sed hujus operis materia ante primam diem creata est. Moxque cum ipsa luce si corporea cujusmodi corpus habuit, et utrum uno loco circumscripta an ubique diffusa, utrum in motu an immobilis; quantum ego arbitror rectissime respondetur, corporalibus rebus et visibilibus illuminandis, non nisi lucem corpoream congruere potuisse. Omne autem corpus quantumlibet subtile et spirituali naturae approximans, loco circumscribi necesse est. Rursumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissitudine diem ac
Abbreviated transcription (Latin):
toritas cui fides adhibenda sit ꝓbat. Solũ ħ quod le¬
gimꝰ cred̾e sine dubitatione debemꝰ: qͥa factũ est
firmamentũ ut aiuidet aquas ab aquis. ħ est
ut partẽ aquar̾ intͣ ambitũ suũ concluderet.
partẽ uero extrinsecus segregaret᷑:
facta credit. Nã est in illo qui int̾iꝰ fabricatus ẽ mũ¬

Expanded text:
toritas cui fides adhibenda sit probat. Solum hoc quod letoritas cui fides adhibenda sit probat. Solum hoc quod legimus credere sine dubitatione debemus, quod factum est firmamentum ut divideret aquas ab aquis; hoc est ut partem aquarum intra ambitum suum concluderet, partemque extrinsecus segregaret. Cfacta credit. Nam est illo qui interius fabricatus est mun
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ firmametũ die scda. pͥꝰ quid̃ in illa uniu̾sitatiᷤᷤ
erutũ ⁊ factũ firmanentũ : ut ambitu suo mediũ qͦdã
mͦ int̾ueniẽs. magnã illã aquarũ ĩnensamq ꝯg̾̃iem
ħ ÷ aquas ambitu suo intrinsecus ꝯplecteretur.⁊ sub¬
tus se ꝯtineret : & aquas quas extͥnsecus ⁊ supͣ girũ
limitis sui relinqueret:.
nũ questione pulsare possent: si ħ humana in¬
uestigatio relinquenda potiꝰ quã discutienda nõ ui¬
deret. Nam utrũ ex puro igne factũ sit. siue ex ae¬
re. aut ⁊̃ ex aqua ł postremo ex duobꝰ aut tribꝰ hoꝵ
qͣntaue credenda sit spissitudo eiꝰ ⁊ utr̃ ipsũ calidum
ł frigidũ aut cuiꝰ alt̾iꝰ qualitatis existat merito
quereret᷑ : si iñ aliquid certũ sciri potuisset. Nunc
aut̃ inquisitionsbꝰ haꝵ rerũ. nõ mͥ multũ laboran¬
dũ uidetur. quas nec ratio ulla cõp̃ hendit. nec auc̾¬

Expanded text:
factum est firmamentum die sfactum est firmamentum die serutum et factum firmamentum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens magnam illam aquarum immensamque congeriem aquas; hoc est aquas quas ambitu suo intrinsecus complecteretur et subtus se contineret et aquas quas extrinsecus et supra gyrum limitis sui relinqueret. mum quaestione pulsare possent, si haec humana investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo ex duobus aut tribus horum quantave credenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitatis existat merito quaereretur: si inde aliquid certum sciri potuisset. Nunc autem in quaestionibus harum rerum non mihi multum laborandum videtur, quas nec ratio ulla comprehendit nec auc
Abbreviated transcription (Latin):
dicet᷑. qñ firmamẽtũ factũ ÷ ⁊ cireũ actionis perpetue proe¬
ptũ simul ⁊ legẽ accepit. Hoc ⁊̃ de t̾t̾ia. quarta. quita ł sex¬
ta die ꝓut rõ dictau̾it.: exqͥret qͥsqͥs eiꝰ partiᷤᷤ assertionẽ ele¬
gerit. Sicui aũ ista int̾p̃tatio nimis obscura uidet᷑. max¬
nie q̃d de motu firmamẽti nec dũ rata sit assertio: ad illã
alt̾am quã p̃posuimꝰ recurrat expositionẽ q̃ facilior est.
⁊ se ꝓnitiꝰ ad intelligendũ cõmodat rationi. Dicet gͥ
donec septima dies ueniret qñ demũ ab om̃i oꝑe reqͥeuit.
Et ħ qͥdem de oꝑatione pͥme diei dicta sunt:.
ẽẽt bonũ ⁊ ait fiat firmamẽtũ in medio aqͣrũ.
Noluit gͥ deus ad sequẽs opꝰ transire. aonec diuidieasset
pͥmũ. Cui gͦ uidisset pͥmũ de luce quod eẽt bonũ: tunc
ait firmamentũ fiat. Quantũ ad litt̾am ꝑtiu̾e uidet᷑

Expanded text:
dicetur, quando firmamentum factum est, et circumactionis perpetuae praedicetur, quando firmamentum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et legem accedit. Hoc eta die, prout ratio dictaverit exquiret, quisquis hujus partis assertionem elegerit. Si cui autem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam alteram quam proposuimus recurrat expositionem, quae facilior est et se promptius ad intelligendum commodat rationi. Dicet igidonec septima dies veniret, quando deinde ab omni opere requievit. Et haec quidem de operatione primae diei dicta sint. esset bonum; et ait: Fiat firmamentum in medio aquarum . Noluit igitur Deus ad sequens opus transire, donec dijudicasset primum. Cum ergo vidisset de luce quod esse bonum, tunc ait: Fiat firmamentum. Quantum ad litteram pertinere videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
olum ad huc illud de oꝑatione pͥme diei
inquirendũ restat. Si deus lucem in pͥmo erortu
eiꝰdem diei .i. pͥme c̾auit cũ nichil eaden die aliud
fecisse legatur. ꝙͣ. lucẽ: utr̃ne usq ad exortũ sequẽ¬
tis diei qñ firmamentũ fec̃ ab oꝑe cessasse credendiiꝰ
sit. cũ scriptura septima eũ die demũ reqineuissẽ
testetur. Cui questoni gemina responsione obuiamꝰ¬
Aut enĩ dicemꝰ dm̃ in illiᷤᷤ sex diebꝰ oꝑationẽ suã ita otuua
ꝑseũantia ꝓ duxisse. ut nullo tẽporis int̾uaillo ab oꝑando desi¬
oꝑatio : dice pot̾imꝰ quod pͥma die lucẽ in exitu ip̃iꝰ diei
fecit. Deinde ut cursu suo diẽ noc̾tẽq distingueret. pͥmũ
de oriente ad occasũ. ⁊ rursũ de occidente ad octũ direxit.
Nec solũmͦ opꝰ eiꝰ fuisse q̃d lux facta est: s q̃d arrecta ipsogu¬
b̾nante ⁊ dirigente cursũ expleuit. Eodem mͦ de scda die

Expanded text:
olum adhuc illud de operatione primae diei olum adhuc illud de operatione primae diei inquirendum restat: si Deus lucem in primo exortu ejusdem diei, id est primae creavit. Cum nihil eadem die aliud fecisse legatur quam lucem, utrumne usque ad ortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviaaut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseverantia produxisse, ut nullo temporis intervallo ab operando desioperatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod lux facta est, sed quod directa, ipso gubernante et dirigente, cursum explevit. Eodem modo de secunda die
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ꝓpterea qđ iã nulla eiꝰ uestigia repperiri possint: eo
quo soł claritas illur̃. Alii dicũt disꝑsam ꝑ ampla aeri
spatia ium lucendi ⁊ illuminandi amisisse. suꝑ esse tam̃
ad huc quasdã tenues reliquias que in ambitu firmamenti
intͥnsecꝰ huc illucq sparsim diligentiꝰ intuentibꝰ nocte de¬
monstrent᷑ : die uͦ maiori eas ne uideri ualeãt soliᷤᷤ darita¬
te abscondi. Sic quiq suas opiniones ꝓut possibile est
confingũt. S quis scit si ipsa eadem lua postea ĩ solis
sub̾am tͣnslata sit. & ampliata claritate formã meliorẽ
acceꝑit : quẽadmodũ in nuptiis iħc de aquis uinũ fec̃
ut reformatiõĩs statũ in meliꝰ ⁊ restauiatioĩs sac̾mentum
demonstraret. Nã qđ erat lux añ ꝙͣ sol factus est hoc
erat aqua pͥꝰ quã inumum mutata ẽ: ut nõ aliud fieret
quod potiꝰ exhibitũ ẽ. s de eo ipso qd̾ añ uiliꝰ habebatur
ta de rebꝰ dubiis nemo est qui possit aliquid diffinire

Expanded text:
erea quod jam nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo solis claritas illuxit. Alii dicunt dispersam per ampla aeris spatia vim lucendi et illuminandi amisisse; superesse tamen adhuc quasdam tenues reliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demonstrentur; die vero eas majori ne videri valeant solis claritate abscondi. Sic quique suas opiniones prout possibile est confingunt. Sed quis scit utrum ipsa eadem lux postea in solis substantiam translata sit, et ampliata claritate formam meliorem acceperit, quemadmodum in nuptiis Jesus de aquis vinum fecit, ut reformationis statum in melius et restaurationis sacramentum demonstraret? Nam erat lux antequam sol factus est; hoc erat aqua priusquam in vinum mutata est, ut non aliud fieret quod potius exhibitum est; sed de eo ipso quod ante vilius habebatur. Ita de rebus dubiis nemo est qui possit certum aliquid definire
Abbreviated transcription (Latin):
luminaria facta fuissent. In his tͥbꝰ pͥmis diebꝰ diposita
est innu̾sitatiᷤᷤ hꝰ machina.⁊ partibꝰ suniᷤ distributa. fir¬
mam̃to desuꝑ expanso. Dem̃ t̃ra reuelata atq ino
residente ⁊ suo pondẽ librata: collectiꝰq aquar̃ mo¬
libꝰ intra receptacła sua amne serenato .iiii. mũdi
elem̃ta siuis locis distincta ⁊ ordinata sunt :.

Expanded text:
ria facta fuissent. In his primis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta et ordinata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
euit .i. cessauit ab oꝑe. Pruna die facta est lua. scd̾a
die factũ ẽ firmanentũ. Tercia die ꝯg̃gate sũt aquȩ
Q uarta die facta sũt luminaria. Quinta die pisces et uo¬
lucres. Sexeta die bestie uim̃eta reptilia nouissime ea¬
dẽ tam̃ die homo. Hoc pͥmũ ĩ hoc loco lectorẽ admoñe
uolumꝰ. ut quociens in his oꝑibꝰ uidelicet sex dier̃ aliqͥd
minaria : nõ mͦ pͥmũ cũ facta dicunt᷑  ec dde ni¬
chilo c̾ata fuisse existimet. s potiꝰ de ipsa quȩ suꝑuiᷤ
creata erat de nichilo mat̾ia formata intelligat. Etiam
si aliqũ u̾bũ creatiõĩs positũ repꝑit: ut est ibi. Creauit
deus cede grandia ⁊ om̃ẽ aĩam uiuentẽ atq motabilẽ.
nc̃ ad aait̾iũ iua esse ceꝑunt. s ad formã quahoc qdͣ

Expanded text:
a est lux; secunda die, factum est firmamentum; tertia die, congregatae sunt aquae; quarta die, facta sunt luminaria; quinta die, pisces et volucres; sexta die, bestiae, jumenta, reptilia; novissime eadem tamen die homo. Hoc primum in hoc loco lectorem admonere volumus, ut quoties in his operibus, videlicet sex dierum aliquid minaria, non modo primum cum facta dicuntur, haec de nihilo creata fuisse existimet; sed potius de ipsa quae prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. Etiam si aliquando verbum creationis positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et omnem animam viventem atque motabilem ; non ad materiam qua esse coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
fieri nõ ht̃. sic̃ corporea nat᷑a. ꝑ ropt̾ea illa dũ creare¬
uͦ statĩ in ipsa qua subs.e̾t uita simplici ⁊ essentia
ĩ mortali indissolubiliq pͥmũ eẽ accepit. Utraq simł
facta est. Alt̃a uͦ .i. corporea ĩ eo ex qͦ ipsa est. Alt̾a uero
.i. ĩcorꝑea :. ĩ eo quod ipsa ẽ. Utraq formata et utraq
formã natura dispositionẽq ueniret. hec dic¬
ta suffic̾e uolumꝰ. Beũ sequiur ut despositionẽ

Expanded text:
fieri non habet, sicut corporea natura; et propterea illa dum creare haec vero statim in ipsa qua subsistit vita simplici et essentia immortali indissolubilique primum accepit. Utraque tamen simul facta est; altera, id est corporea in eo ex quo ipsa est; altera vero, id est incorporea in eo quod ipsa est. Utraque formata, et utraque formam natura dispositionemque veniret, haec dicta sufficere volumus. Deinde sequitur ut disp
Abbreviated transcription (Latin):
erat sp̃c dei. quia or̃a ĩ potestate dei erãt. ⁊ in om̃ib
nõ arbitrabat᷑ potestaᷤᷤ dĩ. Fortassi ᷤᷤ iã satis est qͣn¬
tũ ad ꝓpositũ breuitatis ꝑtinet. de his hactemus
disputasĩe. si hoc solũ adiecissemꝰ. qͣnto tempore
mundꝰ in hac confusione pͥꝰ ꝗͣ eẽ dispositio ĩchoaret᷑
ꝑstit̾it. Nã quod illa pͥma om̃iũ rerũ mat̾ia ĩ pͥncipio
tẽporis uł potiꝰ cũ ipso tẽporalit̾ exorta sit constat ex eo
informitate siue ꝯfusione ꝑmanserit: scͥpt᷑a manifeste
nõ ostendit. M ichi aũ uidetur quãtũ ego conic̾e ualeo.¬

Expanded text:
 in omnibus non arctabatur potestas Dei. Fortassis jam satis est quantum ad propositum brevitatis pertinet de his hactenus disputasse, si hoc solum adjecerimus quanto tempore mundus in hac confusione priusquam ejus dispositio inchoaretur perstiterit. Nam quod illa prima rerum omnium materia, in principio temporis, vel potius cum ipso tempore exorta sit, constat ex eo informitate sive confusione permanserit, Scriptura manifeste non ostendit. Mihi autem videtur quantum ego conjice
Abbreviated transcription (Latin):
ĩipsã priꝰ ꝑ essentiã simul c̾ata fuer̃. Ibi nãq t̾ra enae
ipsũꝰ tre elementũ. ⁊ celũ erat mobił illa &. leuis ꝯfusio
reliquoꝵ tͥũ quȩ ĩcͥcuitu medio iacentis t̾re suspensa
ferebatur: ihis duobꝰ oĩũ corꝑoꝵ siue celestiũ siue t̾re¬
striuĩ formandoꝵ mat̾ia ꝯtinebatur. Deuide sequitur

Expanded text:
tiam simul creata fuerunt. Ibi namque terra erat ipsum terrae elementum, et coelum mobile erat illa et levis confusio reliquorum trium quae in circuitu medio jacentis terrae suspensa ferebatur; et his duobus omnium corporum coelestium sive terrestrium formandorum materia continebatur. Deinde seq
Abbreviated transcription (Latin):
illa formandoꝵ corporũ mat̾ia. qñ pͥmũ creata ẽ. ⁊ qͣn¬
dã formã habuit ĩ qua subsistere cepit. ⁊ tñ ĩ formis
erat. quia nec dũ disposita ⁊ ordinata fuit : ita ꝓrsꝰ
quidẽ ꝑ sapientiã ⁊ disc̾cionẽ formata est. s quia illi
sũmo ⁊ uero bono ĩ qͦ b̾ificanda erat. nõdũ se ꝑ cõu̾sionẽ
amoris ĩp̃sserat. quodã mͦ adhuc ĩformis ꝑmanebat.
traq gͦ nat᷑a ⁊ corporea .s. ꝑ matĩã. ⁊ ĩcorporea ꝑ essen

Expanded text:
 corporum materia quando primum creata est, et quamdam formam habuit in qua subsistere coepit, et tamen informis erat, quia necdum disposita et ordinata fuit; ita prorsuquidem per sapientiam et discretionem formata est; sed, quia illi summo et vero bono in quo beatificanda erat nondum se per conversionem amoris impresserat, quodammodo adhuc informis permanebat. Utraque ergo natura et corp
Abbreviated transcription (Latin):
lucis pͥuationẽ. aque ꝑꝑ motũ ⁊ fluctuationem.
Iĩc si abyssus erat in terra ⁊ tenebre erant suꝑ faciẽ
abyssi. Ergo tenebre erãt suꝑ terrã. S qͥd erat suꝑ
t̾rani. Duo ĩ pͥncipio posita sũt cȩlũ ⁊ terra. Quid̾
horũ putas subtꝰ aut quid supͣ fuisse dicemꝰ Aut
t̾ra supͣ. ⁊ cęlũ subtꝰ. aut t̾ra subtꝰ. ⁊ cęlũ supra.s

Expanded text:
ationem; aquae propter motum et fluctuationem. Nam si abyssus in terra erat et tenebrae erant super faciem abyssi; ergo tenebrae erant super terram. Sed quid erat super terram? Duo in principio posita sunt coelum et terra. Quid horum putas subtus, aut quod supra fuisse dicemus? Aut terra supra et coelum subtus; aut terra subtus et coelu
Abbreviated transcription (Latin):
ceptacula parata erãt.ĩ quibꝰ etiã magna illa
abissus de qͣ oĩa fluenta aquaꝵ ꝓducenda siue eliuinã¬
da fuerãt. patulo adhuc hiatu uacuoq horrendũ
in p̃cepsimane p̃ferebat. Cui quid̾ de suꝑ tenebrose aleꝰ
casigiis qua tũc tota t̾rȩ suꝑficies obuoluta errat ue¬
busa tenaebatur: quas ut ego arbitror tenebras scp¬

Expanded text:
ceptacula parata erant. In quibus etiam magna illa ceptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc hiatu vacuoque horrendum in praeceps inane praeferebat. Cui quidem desuper tenebrosae illius caliginis qua tota tunc terrae superficies obvoluta erat nebula tendebatur
Abbreviated transcription (Latin):
manifeste siue ob̾cure reꝑi sẽcundũ rei geste u̾itatẽ
exp̃ssam pͥma illa oĩũ rer̃ moles qñ c̾ata est ibidẽ tũc
ad ẽẽ ꝓdiit ubi nẽ formata subsistit. Eratq terreũ
hoc elementũ medio eodẽq uno loco subsistens. cet̾is
in una ꝯfusione ꝑmuaxtis forma meliore p̃ditũ. s uieiꝰdẽ sođm
circũquaq in modũ cuiꝰ dã nebule obpansis ita inuolii¬
tũ ut apparere nõ posset quod fuit. Illa uͦ tͥa ĩ una siẽ
dicꝰtũ est adhuc ꝯfusione ꝑmioeta siue potiꝰ in una ꝑ¬
miaxtione ꝯfusa circũquaq suspensa eo usq ĩ altũ¬
porrigebant᷑ q̃uousq nũc sũmũ corporeȩ c̾ature ꝑ¬
tĩgit: totũq ħ spatiũ qđ a suꝑficie terre ĩ medio ia¬
centis loco usq ad extremũ supp̃mũ ambitꝰ celi huntẽ
patet. illa nebula ⁊ caligine replebat᷑. Et qui nẽ
sũt aluei trachones siue aquarũ : iã tũc ĩ ipso nas¬
centis mudi eccordio ĩ t̾re corpore fut᷑a aquis re¬

Expanded text:
manifeste sive obscure reperi secundum rei gestae veritatem expressa, prima illa rerum omnium moles quando creata est, ibidem tunc adesse prodiit, ubi nunc formata subsistit. Eratque terrenum hoc elementum medio eodemque imo loco subsidens caeteris in una confusione permistis forma meliore praeditum; sed iisdem circumquaque in modum cujusdam nebulae oppansis ita involutum ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una, sicut dictum est, adhuc confusione permista sive potius in una permistione confusa quousque nunc summum corporeae creaturae pertingit. Totumque hoc spatium quod a superficie terrae medio jacentis loco usque ad extremum supremumque ambitus coeli limitem patet, illa nebula et caligine replebatur. Et quod nunc sunt alvei sive trachones aquarum, jam tunc in ipso nascentis mundi exordio in terrae corpore futura aquis re
Abbreviated transcription (Latin):
cribere me aliquid et deuocio iubet et prohibet
eccu patio uerumptamen quia prepediente corꝑali
molestia fratrum ad presens non ualeo sectari con-¬
uentum. tantillum occii quod uel mrchi de sompno frandãs
in noctibus. intercipere sinor/ non sinaui aciosum libet ergo
temptare id potissimum agredi quod sepe animũ pulsauit.
loqui uidelicet aliquid in domince ammnciationis laudibus
uirginis matris super illa lectione euuangelica in qua luca
referente dominice annunciationis continetur ystoria ad quod
sane opus faciendum. et si nulla fratium quorum me ꝓfactibꝰ
duni tamen ex loc non impediar quo ad quoq ip̃orum nsrtessa¬
ua nimis paratus inueniar non arbitror eos debere grauari
si proprie satifatio leugcioni.

Expanded text:
cribere me aliquid et devotio jubet, et prohibet occupatio. Verumtamen quia praepediente corporali modestia, fratrum ad praesens non valeo sectari conventum; id tantillum otii, quod vel mihi de somno fraudans in noctibus intercipere sinor, non sinam otiosum. Libet ergo tentare id potissimum aggredi, quod saepe animum pulsavit; loqui videlicet aliquid in laudibus Virginis matris, super illa lectione evangelica, in qua, Luca referente, Dominicae Annuntiationis continetur historia. Ad quod sane opus faciendum etsi nulla fratrum quorum me profectidum tamen ex hoc non impediar, quo ad quaeque ipsorum necessaria minus paratus inveniar, non arbitror eos debere gravari, si propriae satisfacio devotioni.
Abbreviated transcription (Latin):
cribere me aliquid et deuocio iubet et prohibet
eccupatio uerumptamen quia prepediente corꝑali
molestia fratrum ad presens non ualeo sectari con-¬
uentum. tantillum occii quod uel mrchi de sompno frandãs
in noctibus. intercipere sinor/ non sinaui acciosum libet ergo
temptare id potissimum agredi quod sepe animũ pulsauit.
loqui uidelicet aliquid in domuuce amnciationis lauidibus
uirgiuis matris super illa lectione cuuangelica in qua luca
referente dominice annunciationis continetur ystoria ad quod
sane opus faciendum. et si nulla fratium quorum me ꝓfactibꝰ
desenure neccesse est uel neccessitas urgeat uel utilitas moueat.
dumi tamen ex hoc non impediar quo ad quoq ip̃orum natessa¬
na nimis paratus inueniar non arbitror eos debere grauari
si proprie satifatio leuocioni.

Expanded text:
cribere me aliquid et devotio jubet, et prohibet occupatio. Verumtamen quia praepediente corporali modestia, fratrum ad praesens non valeo sectari conventum; id tantillum otii, quod vel mihi de somno fraudans in noctibus intercipere sinor, non sinam otiosum. Libet ergo tentare id potissimum aggredi, quod saepe animum pulsavit; loqui videlicet aliquid in laudibus Virginis matris, super illa lectione evangelica, in qua, Luca referente, Dominicae Annuntiationis continetur historia. Ad quod sane opus faciendum etsi nulla fratrum quorum me profectibus deservire necesse est vel necessitas urgeat, vel utilitas moveat  alias moneat; dum tamen ex hoc non impediar, quo ad quaeque ipsorum necessaria minus paratus inveniar, non arbitror eos debere gravari, si propriae satisfacio devotioni.
Abbreviated transcription (Latin):
urar bonuni est nos hic cẽ et libet dulciter contemplari
in silencio quod laboriosa non sufficit explicare locutio. Iin¬
t̾im autem ex deuota sintillantis syderis contemplatione

Expanded text:
utar, Bonum est nos hic esse : et libet dulciter contemplari utar, Bonum est nos hic esse : et libet dulciter contemplari in silentio, quod laboriosa non sufficit explicare locutio. Interim autem ex devota scintillantis sideris contemplatione,
Abbreviated transcription (Latin):
si enuilafonis Respice stellam uora mariam si rracudia aut
auaricia aut carnis illecebra nauiculam concusse mentis
kespice ad mariam si criminũ ĩ manitate turbatꝰ conscĩe
feditate confusus iudicii horrore ꝑt̾ritus baratro incipias
absorberi tristicie despationis abisso crgita mariã ĩ ꝑiculis
ĩ angustiis ĩ rebus dubiis mariam cogita mariã ĩucra
non recedat ab ore non recedat a corde et ut impetres eius
oronis suffingium ne desas conu̾satonis exemplum ipsã
sequens non deuias ip̃am rigans non desperas ip̃am cigi¬
tans non erras ip̃a tenente non corruis ip̃a ꝓtegente ñ
metius ip̃a duce non fatigaris ip̃a ꝓpicia ꝑuenis et sic¬
etiam ĩ temetipo exꝑiris ꝙͣ m̾ito dictum sit Et nom̃ u̾gĩs
maria s iam modice pulsandum est ne et nos ĩ tnͣssitu
claritatem tanti luminis intueamur. ut eĩ u̾bis apłicis

Expanded text:
si aemulationis; respice stellam, voca Mariam. Si iracundia, aut si aemulationis; respice stellam, voca Mariam. Si iracundia, aut avaritia, aut carnis illecebra naviculam concusserit mentis, respice ad Mariam. Si criminum immanitate turbatus, conscientiae foeditate confusus, judicii horrore perterritus, barathro incipias absorberi tristitiae, desperationis abysso; cogita Mariam. In periculis, in angustiis, in rebus dubiis, Mariam cogita, Mariam invoca. Non recedat ab ore, non recedat a corde; et ut impetres ejus orationis suffragium, non deseras conversationis exemplum. Ipsam sequens non devias: ipsam rogans non desperas: ipsam cogitans non erras. Ipsa tenente non corruis; ipsa protegente non metuis; ipsa duce non fatigaris; ipsa propitia pervenis: et sic in temetipso experiris quam merito dictum sit, Et nomen Virginis Maria. Sed jam modice pausandum est, ne et nos in transitu claritatem tanti luminis intueamur. Ut enim verbis apostolicis
Abbreviated transcription (Latin):
ambo igitur erant de domo dauid. s ĩ alt̾a completa est
u̾itas. quam iurauit dominus dauid altõ tm̃ conscio et
quod int̾pretatum maris stella dr̃. et matri uirgini ualde cõ¬
uenienter aptarã. Ip̃a namq aptissime syderi comparatur.
quia sicut sine sui corruptione sydus suum emitit indium.
sic absqz sui lesione uirgo parturit filium. nec sden rads
suam ninuit claritatem. nec uirgini filius suam in¬
degritatem. Ipã gͦ est nobilis illa stella ex iacob orta cuĩ
et calefuciens magis mentes ꝙͣ corpora. fouet uirtutes. ex¬
quoquit uicia. Ip̃a inꝙͣ est p̾clana et eximia stella sr̃ hxc
fliuuo magis int̾ ꝓcellas et tempestates fluctuare ꝙ per
terras ambulare. ne au̾tas gculos a fulgure huĩ syders
si non uis subrui ꝓcellis. si insurgunt uenti temptamunũ.
si incurras scapulos tubulatõnum Respice stellam uoca ma¬
riam. si iactaus suꝑbie undis si ambicionis si defractõnis

Expanded text:
Ambo igitur erant de domo David; sed in altera completa est Ambo igitur erant de domo David; sed in altera completa est veritas, quam juravit Dominus David, altero tamen conscio et quod interpretatum maris stella dicitur, et matri Virgini valde convenienter aptatur. Ipsa namque aptissime sideri comparatur; quia, sicut sine sui corruptione sidus suum emittit radium, sic absque sui laesione virgo parturit filium. Nec sideri radius suam minuit claritatem, nec Virgini Filius suam integritatem. Ipsa est igitur nobilis illa stella ex Jacob orta, cujus et calefaciens magis mentes quam corpora, fovet virtutes, excoquit vitia. Ipsa, inquam, est praeclara et eximia stella, super hrofluvio magis inter procellas et tempestates fluctuare, quam per terram ambulare; ne avertas oculos a fulgore hujus sideris, si non vis obrui procellis. Si insurgant venti tentationum, si incurras scopulos tribulationum, respice stellam, voca Mariam. Si jactaris superbiae undis, si ambitionis, si detractionis,
Abbreviated transcription (Latin):
nutricium. solum deniq ĩ terris magni consilii coadiutorẽ
sibi fidissinũ huc accedit. qd̃ dr̃ fuisse de domo dd̾. uere eĩ de
domo dauid u̾e de regia stirpe descendit. uir iste ioseph nobilis
genere mente nobilior plane filius dauid. no degenerans a
patre suo dauid. ꝓrsus inꝙͣ filius dauid non tantũ carne sed
fide sed sanctitate sed deuocione quam tanꝙͣ alt̾um dd̾ dominꝰ
ĩuenit sed cor sunĩ cui tuto cõnittẽt secretissĩm ac sacratissĩm
sui cordis archanũ. cui tanꝙͣ alteri dauid incta et occulta sa¬
piencie sue manifestait et dedit illi non ignaram ẽẽ mstii.
quod nemo pͥncipum huius seculi agnouit. cui deniq da¬
tum est quoo multi reges et pphẽ eum uellent uide et non
uid̾unt et audire et non audierunt. non solum uid̾e ⁊ audi¬
re. s etiam portare deduce̾ amplecti deosculari nutrire et
custodire. non tr̃ autẽ ioseph sed et maria descendisse

Expanded text:
nutritium, solum denique in terris magni consilii coadjutorem nutritium, solum denique in terris magni consilii coadjutorem sibi fidelissimum. Huc accedit quod dicitur fuisse de domo David. Vere enim de domo David, vere de regia stirpe descendit vir iste Joseph, nobilis genere, mente nobilior. Plane filius David, non degenerans a patre suo David. Prorsus, inquam, filius David, non tantum carne, sed fide, sed sanctitate, sed devotione: quem tanquam alterum David Dominus invenit secundum cor suum, cui tuto committeret secretissisui cordis arcanum: cui tanquam 743 alteri David incerta et occulta sapientiae suae manifestavit, et dedit illi non ignarum esse mysterii, quod nemo principum hujus saeculi agnovit: cui denique datum est quod multi reges et prophetae, cum vellent videre, non viderunt; audire, et non audierunt; non solum videre et audire, sed etiam portare, deducere, amplecti, deosculari, nutrire et custodire. Non tantum autem Joseph, sed et Maria descendisse
Abbreviated transcription (Latin):
anni illius patriarche quonidam uenditi ĩ egypto et scito
ip̃ius istum non solum urabulum fuisse sortitũ s etiam
sastimoniam adeptum innocentiam assecutum et graciam
si quidem ille ioseph frat̾na ex inuidia uenditus et ductus ĩ
egyptum xͥ uenditõem prefigurauit. Iste ioseph herodianã
inuidiam fugiens. xp̃m ĩ egypto portauit. Ille domino suo
fidem ẜuans domine noluit cõmiscĩ. Iste dominani suam
diuit. illi data ẽ intelligentia mĩsti̾is sompniorum. Isti da¬
tum est construta fieri atq ꝑticipem celestium sacramentoꝵ
ille frumenta ẜuauit non sibi s omni populo. Iste panem
uiium e celo ẜnandum accepit tam sibi ꝙͣ toti mundo.
Non ẽ dubium quim bonus et fidelis homo fu̾it. Iste ioseph
cui mater desponsata ẽ saluatoris fidelis inꝙͣ enus ⁊ prudẽs
quem constituit dominus sue macs solatium sue caruis

Expanded text:
agni illius quondam patriarchae venditi in Aegypto : et scito agni illius quondam patriarchae venditi in Aegypto : et scito ipsius istum non solum vocabulum fuisse sortitum, sed et castimoniam adeptum, innocentiam assecutum et gratiam. Siquidem ille Joseph, fraterna ex invidia venditus et ductus in Aegyptum, Christi venditionem praefiguravit: iste Joseph Herodianam invidiam fugiens, Christum in Aegyptum portavit . Ille domino suo fidem servans, dominae noluit commisceri : iste dominam suam, eliter custodivit. Illi data est intelligentia in mysteriis somniorum : isti datum est conscium fieri atque participem coelestium sacramentorum . Ille frumenta servavit non sibi, sed omni populo : iste panem vivum e coelo servandum accepit tam sibi quam toti mundo. Non est dubium quin bonus et fidelis homo fuerit iste Joseph, cui Mater desponsata est Salvatoris. Fidelis, inquam, servus et prudens, quem constituit Dominus suae matris solatium, suae carnis
Abbreviated transcription (Latin):
mariam coniugem tuam. quod enĩ ĩ ea natũ est de sp̃u
sancto est. Itaq ꝓpt̾ istas rõnes desponsa est maria ioseph.
uel pocius sicut ponit enrͣi ͣ uiro cui nomen erat ioseph.
uirum nominat. non quia maritus s quia homo u̾tutis
euit. uel pocius quia iux̃ alium enuͣgelistam ñ uir simpłr
s uir eius dictus est m̾to appellatur quod noc̃e putatur.
debuit gͦ uir enis appellari. quia nc̃ce fuit et putari sicut⁊
dicente hoc ip̃o enu ͣ et ip̃e iustus erat incipiens qͣsi annoꝵ.
xox. ut pucabatur filius ioseph. nec uir gͦ matris i filii¬
pater extitit. ꝙͣuis ctu ut dcm̃ est. Et nccła dispensatione
utumiꝙ ad tempus ⁊ appellatus sic et putatus conite tñ
ex bac appellatõne qua l dispensatoria meruit honoran ĩ
nice et ex ꝓprio urabulo quod augͫͥ non ignoras i fpretari.
qui et qualis homo fu̾it iste Ioseph simul et memento ꝙ¬

Expanded text:
Mariam conjugem tuam. Quod enim in ea natum est, de Spiritu Mariam conjugem tuam. Quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est . Itaque propter istas rationes desponsata est Maria Joseph, vel potius, sicut ponit evangelista, viro, cui nomen erat Joseph. Virum nominat, non quia maritus, sed quod homo virtutis erat. Vel potius quia, juxta alium evangelistam, non vir simpliciter, sed vir ejus dictus est, merito appellatur quod necessarie putatur. Debuit ergo vir ejus appellari, quia necesse fuit et putari: sicut et tur esse, dicente hoc ipso evangelista: Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorum nta, ut putabatur, filius Joseph . Nec vir ispensatione utrumque ad tempus et appellatus sit et putatus. 16. Conjice tamen ex hac appellatione, qua, licet dispensatoria, meruit honorari njice et ex proprio vocabulo quod augmentum non dubitas interpretari quis et qualis homo fuerit iste Joseph. Simul et memento m
Abbreviated transcription (Latin):
reucia ait namq unde hoc m ꝙ ueniat mat̾ diũ mei ad me
Ideo itaq ioseph dinult̾e eam uolebat s quare occulte et non
palam. ne ud̾etur diuortui causa inquirẽtur exigeret racio.
et qͣue dicenti s dice̾t ꝙ sentielut. qd̃ de illius puritate com¬
ꝓbau̾at nonne mox increduli et crudeles iudei sb̾famarent
quid fac̾ent nec dum aꝑenti sui post modũ impias ma¬
nus iniec̾unt etiam miraculis corruscãti m̃ito gͦ mr
iustus ne aut mentiri aut diffamare cogetur innoxiam
scculte uoluit dimitt̾e eam. sin u̾o alit̾ quis sentiati ioseph
sicut hoĩem dubitasse concendat s quia iustus erat noluisse
hĩtare cum ea ꝓpt̾ suspicionem. nec tñ quia piꝰ erat traduce̾
noluisse suspectam. et ideo uoluit crculte dimittẽ eã breuit᷑
diuino meru̾it c̾rificari oracula. sic quippe scriptum est.
gelus ĩ sompnis dicens. Ioseph fili dauid noli tim̾e accipe

Expanded text:
rentia? Ait namque: Unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei ad me? rentia? Ait namque: Unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei ad me? Ideo itaque Joseph voluit dimittere eam. Sed quare occulte, et non palam? Ne videlicet divortii causam inquireretur, exigeretur rationem. et contradicenti? Si diceret quod sentiebat, quod de illics puritate comprobaverat, nonne mox increduli et crudeles Judaei subsannarent Quid facerent necdum apparenti, qui postmodum impias manus injecerunt etiam miraculis coruscanti? Merito ergo vir justus, ne aut mentiri, aut diffamare cogeretur innoxiam, voluit occulte dimittere eam. 15. Sin vero aliter quis sentiat, et Joseph sicut hominem dubitasse contendat, sed quia justus erat, noluisse quidem habitare cum ea propter suspicionem, nec tamen quia pius erat traducere voluisse suspectam, et ideo voluerit occulte dimittere eam, breviter iam, quae divino meruit certificari oraculo. Sic quippe scriptum est: dicens: Joseph fili David, noli timere accipere
Abbreviated transcription (Latin):
truducere uoluit dimittẽ eam. accipe et ĩ hoc non meam s
homo peccutor sum. ꝓpt̃ quod et centurio a domo sua eum
phibebat cum dice̾t. Domine non sum dignus ut intres
sub tectum meum. Ita gͦ ioseph indignum poc̃õrem se repu¬
tans dicebat intra se a tali et tanta non deb̾e sͥ ult̾ familiare
p̾stare contub̾nium crũ sup̃ se minibilem expauescebat dig¬
nitatem. uidebat et horrebat diuine pñtie c̾tissimũ gestantẽ
ĩ signe. et quia nust̾ium penetrare non pot̾at uolebat dimitt̾e
eam. Expanit petrus potencie magnitudĩem. Expauit centio
p̾sentie maiestatemi. exhorruit nnmirum et ioseph sic̃ questio
huĩ tanti miraculi nouitatem nisterii ꝓfunditatem. et iõ¬
uoluit dimitt̾e eam. Airaris qr ioseph p̾gnantis scle cõsorcio
nirginis iudicabat indignum. Cumi audias et sc̃am helysa¬
beth cius non posse ferre p̃ntiam nisi cũ tremore quidẽ et reue¬

Expanded text:
traducere, voluit occulte traducere, voluit occulte homo peccator sum : propter quod et Centurio a domo sua eum prohibebat, cum diceret: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum . Ita ergo et Joseph indignum et peccatorem se reputans, dicebat intra se, a tali et a tanta non debere sibi ultra familiare praestari contubernium, cujus supra se mirabilem expavescebat dignitatem. Videbat et horrebat divinae praesentiae certissimum gestantem insigne: et quia mysterium penetrare non poterat, volebat dimittere eam. Expavit Petrus potentiae magnitudinem, expavit Centurio praesentiae majestatem. Exhorruit nimirum et Joseph, sicut homo, hujus tanti novitatem, mysterii profunditatem: et ioluit dimittere eam. 742 Miraris quod Joseph praegnantis sese consortio Virginis judicabat indignum, cum audias et sanctam Elisabeth ejus non posse ferre praesentiam, nisi cum tremore quidem et reve
Abbreviated transcription (Latin):
n̾et quatinꝰ et illinc deiciens inquietum reliquos in
pace firmaret et huc debellaturus ĩ ui dum nobis pͥus
sue bumulitatis et mansuetudius ualde neccessariam
exemplun relinqueret sicq mirabili fieret moderamine
sapiencie ut et suis suaus. et hostibus fortis apperet. qiuid enĩ
ꝓdesset drabolum a deo expugnari nobis manentibꝰ suꝑbis.
igitur desponsata est maria ioseph quando ꝑ hoc
et a canibus sanctum absconditur et a sponso iurginitas
comprobatur. et uirgiis causa u̾ecundie ꝑatur quã fame
puidetur. quid sapientius quid diuina digniꝰ puidencia
uno tali secreto consilio secretis celestibus ⁊ a mitur testis
et excluditur hostis et integra ẜuatur fama uirgĩs mat̾s.
alioquim quando peꝑcisset iustus adulte̾. scriptum ẽ autẽ.
ream consensisset sic nichilomiñ nullus non eẽt si ꝓbatam
ninoxiam condempnasset. Cum gͦ eẽt iustus et nollet eã

Expanded text:
neret: quatenus et illinc dejiciens inquietum, reliquos in neret: quatenus et illinc dejiciens inquietum, reliquos in pace firmaret, et hic debellaturus invidum, nobis prius suae humilitatis et mansuetudinis valde necessarium exemplum relinqueret: sicque mirabili fieret moderamine sapientiae, ut et suis suavis, et hostibus fortis appareret. Quid enim prodesset diabolum a Deo vinci, nobis manentibus superbis? Necessario igitur desponsata est Maria Joseph, quando per hoc et a canibus sanctum absconditur, et a sponso virginitas comprobatur, et Virginis tam verecundiae parcitur, quam famae providetur. Quid sapientius, quid dignius divina providentia? Uno tali consilio secretis coelestibus et admittitur testis, et excluditur hostis, et integra servatur fama Virginis matris. Alioquin quando pepercisset justus adulterae? scriptum est autem: ream consensisset; sic nihilominus justus non esset, si probatam innoxiam condemnasset. Cum ergo justus esset et nollet eam