comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gubernatione regenda. cum duuino cultu affectuq
pussimo ⁊dilectione qua decet: et cum omni integra
soliditate insule sithiu monast̾io in sui iuris obtine¬
ant iugore arbitrioq uel rebus in ibidem aspicienti¬
bus ut neq ego neq ullus ep̃oꝵ successorũ meorum
neq priuilegiõ aut muneris causa ꝓ eius adiutorio
seruorũ dei uel ipsorũ libertate integra reseruancla re¬
quirere non presumat. Et sicut antiquorũ uel ĩ no-¬
uo tempore monasteria ꝓpria priuilegia sunt conse¬
cuta ita et hec a successorib custodiatur. ut quicquid
in ipsa basilica uel eius monast̾io ibidem offect᷑ ipse
abba uel monachi ibidem seruientes absq ullius cõ¬
trarietate uel repetitione ep̃oꝵ liberi cum dei adiutorio
hoc possideant. Et iuxta qd̃ decretum est quicquid pre¬
dicti basilici monachi sub libertate euuangelica regula¬
riter uiuentes regio munere seu aquib libet xp̃ianis ĩ

Expanded text:
gubernatione regenda, cum divino cultu affectuque gubernatione regenda, cum divino cultu affectuque piissimo et dilectione qua decet, et cum omni integra soliditate insulae Sithiu monasterio in sui juris obtineant vigore arbitrioque, vel rebus inibidem aspicientibus; ut neque ego neque ullus episcoporum successorum meorum, neque privilegio aut muneris causa, pro ejusdem adjutorio, servorum Dei vel ipsorum libertate integra reservanda, requirere non praesumat. Et, sicut antiquorum, vel in novo tempore, monasteria propria privilegia sunt consecuta, ita et hoc a successoribus custodiatur; ut quidquid in ipsa basilica vel ejus monasterio ibidem offertur, ipse abbas vel monachi ibidem servientes, absque ullius contrarietate vel repetitione episcoporum, liberi, cum Dei adjutorio, hoc possideant; et, juxta quod decretum est, quidquid praedicti basilici monachi sub libertate evangelica regulariter viventes, regio munere, seu a quibuslibet Christianis, in
Abbreviated transcription (Latin):
tus int̾tessores meos apud clementissimũ et omnipo¬
tentẽ dñm. ut suis precib prebere michi dignentur
amminiculũ humilit̾ deposco. ⁊ talit̾ ab ipsa congrega¬
tione supplico: ubi et ubi locus euenerit in quo dñs
de hac luce me migrare iusserit consocia catitate uixͣ
qd̾ in aurib ur̃is patefecimꝰ qd̃ uoluntas nr̃a taliter
decreuit. ut cũ ipsis peregrinis in ipsa basilica quam
ꝓ eorum adiumento construximus: ibidem me requi¬
escere scd̃m ip̃oꝵ monachorũ uoluntatẽ ⁊ dei aduito¬
rio licentiam habere debeam ⁊ ip̃i fr̃s de quib libet locis
in p̾fata insula corpus meum adducere. ⁊ ibidem recon¬
dere debeant. ꝑ quod decerno ⁊ uixta consensum fr̃m cle¬
ricorũ taruannensis eccl̃ie uel illustrib iuris ꝑsonis
interdico. ut ipsa basilica sub umbraculo pat̾rocinii
abb̃is Bertini qui nunc temporis in antedicto mo¬
nast̾io p̾ẽe uidetur: seu asuccessorib sius sub eorum

Expanded text:
tus, intercessores meos apud clementissimum et omnipotus, intercessores meos apud clementissimum et omnipotentem Dominum, ut suis precibus praebere mihi dignentur amminiculum, humiliter deposco, et taliter ab ipsa congregatione supplico, ubi et ubi locus evenerit, in quo Dominus de hac luce me migrare jusserit, consocia charitate, juxta quod in auribus vestris patefecimus, quod voluntas nostra taliter decrevit, ut cum ipsis peregrinis, in ipsa basilica, quam pro eorum adjumento construximus, ibidem me requiescere, secundum ipsorum monachorum voluntatem, et Dei adjutorio, licentiam habere debeam; et ipsi fratres, de quibuslibet locis, in praefata insula corpus meum adducere et ibidem recondere debeant. Per quod decerno, et, juxta consensum fratrum clericorum Tarnanensis ecclesiae, vel illustribus viris personis interdico, ut ipsa basilica sub umbraculo patrocinii abbatis Bertini, qui nunc temporis in ante dicto monasterio praeesse videtur, seu a successoribus suis, sub eodem
Abbreviated transcription (Latin):
uel nr̃m quiescenda edificauimꝰ in honorẽ sc̃e marie ge¬
nitricis domini nr̃i ih̾u xp̃i: ut in suprascriptã basilica
uuta ipsoꝵ fr̃m plenissimam caritatem in eiꝰ lccello cor¬
pusculũ meũ post obitum meum ibidem depositũ uel
conditũ. deberet inter ipsorũ corpuscula monachorũ qui
religioso habitu ad omnipotentis dei uerbum conuenerunt
de dissimilibus gentib. de spalitate mundi in unius gremi¬
o sc̃e eccł̃ie ꝓ amore xp̃i consolidati sunt: ut ab ugo mundi
colla mentes excutiant. omnia deserere terrene cure ponde¬
ra deponere: atq ad celeste desiderium latius animi si¬
num laxent: uitam remotam ꝓ suꝑna retributione
petierunt ut in ea scĩs precib dediti ⁊ uetustatem cor¬
dis a societate seculariũ strepitus disiungere: ⁊ ĩ igne
amoris dñi conflant: ut ad celeste gaudium cõtẽplan¬
dum se innouent. Proinde ego qua fiducia pronoca¬

Expanded text:
vel nostrum quiescenda, aedificavimus in honorem sanctae Mariae gevel nostrum quiescenda, aedificavimus in honorem sanctae Mariae genitricis Domini nostri Jesu Christi; ut in suprascripta basilica, juxta ipsorum fratrum plenissimam charitatem, in ejus sacello corpusculum meum, post obitum meum; ibidem depositus vel conditus, deberet inter ipsorum corpuscula monachorum, qui, religioso habitu, ad omnipotentis Dei verbum, convenerunt de dissimilibus gentibus, de squalitate mundi, in unius gremio sanctae Ecclesiae, pro amore Christi consolidati sunt; ut ab jugo mundi colla mentes excutiant, omnia deserere, terrenae curae pondera deponere, atque ad coeleste desiderium latius animi sinum laxent, vitam remotam pro superna retributione petierunt, ut in ea sanctis precibus dediti, et vetustatem cordis a societate saecularium strepitus disjungere, et in igne amoris Domini conflant, ut ad coeleste gaudium contemplandum se innovent. Proinde ego qua fiducia provoca
Abbreviated transcription (Latin):
nĩs scĩs ac uenerabilib in xp̃o mͥ adherentib fra¬
trib tam abbatib quam et pb̃ris uel diaconib
uel omni clero taruennensis eccłie. seu niris illustrib
optimatib sublimib ꝑsonis uel reliquis quã plurib.
Audomarus xp̃i gr̃a taruenensis eccł̃ie ep̃s. Licet nos
antique regule constituta salubri obseruatione cus¬
todire conueniat. tñ diuina largitate inspirante uri¬
li ꝓuisione. ꝑtractare constituimus: ut quod sacris de¬
liberationib non derogat intrepida obseruatione con-¬
seruetur. Quia placuit nobis iuxta fraternalem consẽ¬
sum et usceralis pietatis affectus ita cor nr̃m intrinsecꝰ
molliuit. ut basilica in insula sithiu ubi in antea mona¬
sterium in dei nomine edificatum ẽẽ uidetur: ubi regula¬
riter uiuentes aderant monachi sub libertate constituti.
ibidem pariter cum ip̃is monachis ꝓ eorum consolaniõe
uel aduitorio basilicam communi oꝑe ad corpora eorũ

Expanded text:
nis sanctis ac venerabilibus in Christo mihi adhaerentibus fratribus, tam abbatibus quam et presbiteris vel diaconibus, vel omni clero Taruanninsae Ecclesiae, seu viris illustribus, optimatis, sublimis personis, vel reliquis quampluribus: Audomantiquae regulae constituta salubri observatione custodire conveniat, tamen, divina largitate inspirante, utili provisione pertractante, constituimus ut, quod sacris deliberationibus non derogat, intrepida observatione conservetur. Quia placuit nobis, juxta fraternalem consensum et visceralis pietatis affectus, ita cor nostrum intrinsecus mollivit, ut basilica in insula Sithiu, ubi in antea monasterium in Dei nomine aedificatum esse videtur, ubi regulariter viventes aderant monachi sub libertate constituti, ibidem pariter cum ipsis monachis, pro eorum consolatione vel adjutorio, basilicam, communi opere, ad corpora eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ans. omniq studio celestib in hians: iam iãq monachꝰ
fieri desiderans sc̃i bertini hortatu et consilio fretus. in
luxouio habitum religionis suscipere irreuocabili spon

Expanded text:
ans, omnique studio coelestibus inhians, jamque monachus ans, omnique studio coelestibus inhians, jamque monachus fieri desiderans, S. Bertini hortatu et consilio fretus, in Luxovio habitum religionis suscipere irrevocabili spond
Abbreviated transcription (Latin):
ente gratia hac uice plenum optimo inuenit uino:
cuius mirabilis odor predictam compleuerat domum
Tunc sc̃s xp̃i confessor bertinus ĩmensas omnipotenti
domino gr̃as agens. waltberti ait puero. De hoc uino¬
aliquid tecum portando. ad tuũ uelox recurre dominũ
Tunc ille in eadem nocte inmenso repletus gaudio ad
suum reuersus est dũm. totũq ei qd̃ fc̃m fuerat narrã¬
do miraculum: salutiferum sibi potũ de predicto ꝓpina¬
uerat uino. Postquã uero de eodem benedicto biberat
potu in eadem hora duuna medente manu sanus ef¬
fectus est: immensasq omnipotenti dõ salutis sue auc¬
tori gr̃as referens. cordisq compunctione repletus:
magnã hereditatis sue partem uillam scilicz archas
et multa alia sicut antiquitas asserit p̾dia beato berti¬
no tradidit. et usib fr̃m in sichiu xp̃o famulantiũ per¬
petuo delegauit. Sicq paulatim reb secularib renunti¬

Expanded text:
ente gratia, hac vice plenum optimo invenit vino, ente gratia, hac vice plenum optimo invenit vino, cuius mirabilis odor predictam conpleverat domum. Tunc sanctus Christi confessor Bertinus, inmensas omnipotenti Domino gratias agens, Walaliquid tecum portando ad tuum velox recurre dominum. » Tunc ille in eadem nocte immenso repletus gaudio ad suum reversus est dominum, totumque ei quod factum fuerat narrando miraculum, salutiferum sibi potum de praedicto propinaverat vino. Postquam vero de eodem benedicto biberat potu, in eadem hora, divina medente manu sanus effectus est, immensasque omnipotenti Deo salutis suae auctori gratias referens, cordisque compunctione repletus, magnam haereditatis suae partem, villam scilicet Arkas et multa alia sicut antiquitas asserit, praedia B. Bertino tradidit, et usibus fratrum in Sithiu Christo famulantium perpetuo delegavit. Sicque paulatim rebus saecularibus renunti
Abbreviated transcription (Latin):
uenerabilis senex casu fidelis amici commotus. suo ĩcunc
tanter ussit discipulo ex enoforo quod in sacrario positũ
fuerat uinum ꝓpinare: ut ad egrotantem celerrime mit¬
teretur amicum. At iuuenis leniter sc̃o respondit abbati
Est ut reor beatissime pater spacium mensis integri aut
eo amplius. quo nec ĩ eo de quo dicis uasculo una fia¬
la fuerit iuni. Hinc sc̃s xp̃i confessor fide ꝑfecta et cari-¬
tate plenus. suo dixit discipulo. Uade fili ĩ dei nomine
ad illud de quo dicis uasculum. dominus eñi ñr cui oĩa
possibilia sunt qui adest adiutor in oportunitatib: ꝓpe
est enim dominus omnib inuocantib eum. nr̃o egro¬
tanti amico tredo salutiferum dabit potum. Tunc iu¬
uenis sc̃i uiri precepta secutus. in predictum intrando
sacrarium: illud uas de quo paulo ante sc̃o dixit abba¬
ti quod nec una in eo fuiss iuni fiala. diuina largi¬

Expanded text:
venerabilis senex, casu fidelis amici commotus, suo incunctvenerabilis senex, casu fidelis amici commotus, suo incunctanter predicto iussit discipulo, ex enoforo, quod in sacrario positum fuerat, vinum propinaret, ut ad egrotantem celerrime transmitteretur amicum. Tunc iuvenis leniter sancto respondit abbati: 'Est, ut reor, beatissime pater, spatium mensis integrum aut eo amplius, quo nec in eo de quo dicis vasculo una folia fuit vini'. Hinc agius Christi confessor fide perfecta et caritate plenus suo dixit discipulo: 'Vade, fili, in Dei nomine ad illud de quo dicis vasculum; Dominus enim noster, cui omnia possibilia sunt, qui adest adiutor in oportunitatibus, – prope est enim Dominus omnibus invocantibus eum, – nostro egrotanti amico, credo, salutiferum dabit potum'. Hinc iuvenis, sancti viri precepta secutus, in predictum intrando sacrarium, illud vas, de quo paulo ante sancto dixit abbati, quod nec una in eo vini fuisset folia, divina largi
Abbreviated transcription (Latin):
Walthertus modo in confinio mortis et uite positus
nos in dei postulat nomine. ut ꝓ eo scd̃m solitam ur̃e
caritatis pietatem misericordem deprecemini dñm:
mortifero periculo quod sibi nuꝑ accidit solamen reci
spatio de suo in quo uelociter equitabat equo deiectus.
suꝑ petrosam incautus corruit terram. multisq ĩ eius
corpore membris collisis femoreq eius beatissime pater
penitus confracto mortẽ sibi subitã adesse putat: nisi
illũ ut credit ꝑ ur̃as sacras orationes pietas liberet di¬
uina. Scit enim quod hoc sibi periculum ꝑ suam con¬
tigit negligentiam. quia sine ur̃e benedictionis tutami
ne ꝑhostis callidi astutiam aliqua se necessitate retra¬
hente de hoc hodie loco perrexit. Idcirto nos ĩ dei nomine
de predicta negligentia ueniam petendo precatur. ut potũ
ur̃o sacro ore benedictum sacrisq ur̃is manib signatum:
ad eum antequã moriatur transmittere dignemini. Tũc

Expanded text:
Walbertus modo in confinio mortis et vitae positus Walbertus modo in confinio mortis et vitae positus vos in Dei postulat nomine, ut pro eo secundum solitam vestrae charitatis pietatem misericordem deprecemini Dominumortifero periculo quod sibi nuper accidit, solamen recispatio de suo in quo velociter equitabat equo deiectus, super petrosam incautus corruit terram. Multisque in huius corpore membris conlisis femoreque huius, beatissime pater, penitus confracto, mortem sibi subitam adesse putat, nisi illum, ut credit, per vestras sacras orationes pietas liberet divina. Scit enim, quod hoc sibi periculum per suam contigit neglegentiam, quia sine vestrae benedictionis tutamine per hostis callidi astutiam, aliqua necessitate se retrahente, de hoc hodie loco perrexit. Idcirco vos in Dei nomine de predicta neglegentia veniam petendo precatur, ut potum ex vestro sacro ore benedictum sacrisque vestris manibus signatum ad eum, antequam moriatur, transmittere dignemini'. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
rat domũ. Tunc suus discipulus nomine dodo. beato
nuntiauit bertino dicendo. Ualde uenerabilis pat̾ ad¬
miror. qd̾ ur̃ fidelis in xp̃o amicus waltbertus ĩ proxi¬
mo nobis hodie iter faciens sine nr̃e benedictionis pe¬
titione ad suam insolenter perrexerit domum. Tunc
sc̃s xp̃i confessor bertinus ꝓphetico sp̃u plenus. predc̃o
ait discipulo. Antequã fili ad suam waltbertus ꝑue¬
mat domum quam nunc ꝓperando se credit cito esse
uenturum. ualde penitebit quod hodie sine nr̃e beneclic¬
tionis munere de hec ꝑrexͥit loco. Quod scd̃m beati uiri
prescientis uerbum. effectus probauerat rei. Eodẽ enim
dit post solis occasum. nuntius a waltberto uelociter
scd̃m domini sui preceptum equitando. ad beatum ue-¬
uit bertinum. S tatimq postquam ad sc̃i iuiri presen-¬
tiam ueriit. eius prouolutus uestigiis: tremula ad
eum ait uoce. Domine uester benuiolus in xp̃o amicꝰ

Expanded text:
rat domum. Tunc suus discipulus nomine Dodo beato rat domum. Tunc suus discipulus nomine Dodo beato nuntiavit Bertino dicendo: « Valde venerabilis Pater, admiror quod vester fidelis in Christo amicus Walbertus in proximo nobis hodie iter faciens sine vestrae benedictionis petitione ad suam insolenter perrexit domum. » Tunc sanctus Christi confessor Bertinus prophetico spiritu plenus praedicto ait discipulo: « Antequam, fili, ad suam Walbertus perveniat domum, ad quam nunc properando se credit cito esse venturum, valde poenitebit, quod hodie sine nostrae benedictionis munere de hoc perrexit loco. » Quod secundum beati viri praescientis verbum effectus probavit rei. Eodem enim die post solis occasum nuntius a Walberto velociter secundum domini sui praeceptum equitando ad beatum venit Bertinum, statimque postquam ad sancti viri praesentiam venit, ejus provolutus vestigiis, tremula ad eum ait voce: « Domine, vester benevolus in Christo amicus
Abbreviated transcription (Latin):
uit igitur quidam uir nobilis honorificus
etiam comes scd̃m uanam huius seculi dig¬
nitatem nomine waltbertꝰ. uxor uero eius regentru¬
dis fuit nuncupata. Huic uero waltberto et coniugi
sue pater confessionum beatus fuit bertinus nec non
et compater fuit scd̃m scl̃i laudabilem ritum inter xp̃ia¬
nos ad coniungenda fraterne caritatis federa conserua¬
tum. Beatus igitur bertinus. utrisq u̾bum sepe p̾dica¬
bat diuinũ. Qua ꝓpter pus uir predictus waltbertꝰ¬
ad beatum bertinum sepe uenire solebat. ut abeato iu
ro diuina precepta audiret:⁊ut a sacro euis ore post
communicationẽ corporis et sanguinis xp̃i more be-¬
necliceretur solito. Quadam igitur die ad basilicam
sc̃e dei genitricis semꝑq uirginis marie ubi etiam b̃s
bertinus sc̃m audomarum sepeliuit. supradictus walt¬
bertus ueniens ibidemq orationem complens: aliqͣ
eum necessitate subito retrahente ad beatum neglexit
uenire bertinum. s ad suam ꝓpuam in caute renieaue¬

Expanded text:
uit igitur quidam vir nobilis, honorificus etiam comes secundum vanam huius saeculi dinitatem, nomine Waldbertus; uxor vero eius Regendruth fuit nuncupata. Huic vero Waldberto et coniugi suae pater confessionum beatus fuit Bertinus necnon et compater fuit secundum laudabilem ritum, inter christianos ad coniungenda fraternae caritatis foedera consecratum. Beatus igitur Bertinus utrisque verbum sepe predicabat divinum. Quapropter enim pius vir predictus Waldbertus ad Bertinum saepe venire ro divina praecepta audiret, et ut a sacro ejus ore post communicationem corporis et sanguinis Christi more benediceretur solito. Quadam igitur die ad basilicam sanctae Dei genitricis semperque Virginis Mariae, ubi etiam B. Bertinus S. Audomarum sepelivit, supradictus Walbertus veniens, ibidemque orationem complens, aliqua eum necessitate subito retrahente ad beatum neglexit venire Bertinum, sed ad suam propriam incaute remeave
Abbreviated transcription (Latin):
utraq habens pro penitentia constricta. in hoc cenobio an¬
no uerbi incarnati millesimo centesimo iugesimo quin¬
tegra s neruis contracta ad sepulcrum beati uiri anno
gr̃e millesimo centesimo iugesimo sexto st̃ ei crura eresta¬
uidam abbas lobiensis De abbate lobiensi
uidam abbas lobiensis¬

Expanded text:
utraque habens pro poenitentia constricta, in hoc coenobio anno Verbi incarnati millesimo centesimo vigesimo quintegra, sed nervis contracta. Ad sepulcrum beati viri anno gratiae millesimo centesimo, vigesimo sexto sunt ei crura erecta. CAP. XXVII. De abbate Lobiensi. Quidam abbas Lobiensis
Abbreviated transcription (Latin):
nostris sui temporis omniũ bonorũ
studiorum non solum appetentissi¬
mus nerum etiam status sui loci tã
columnis solidissimis quam lumi-

Expanded text:
nostris sui temporis omnium bonorum studiorum non solum appetentissimis, verum etiam status sui loci tam columnis solidissimis quam lumi
Abbreviated transcription (Latin):
r mese quõ inter.uii. seraper est media. iunta
est paratudse quasi iuxtamedia collocata. Septima aut̃ dr̃ pete qu asi pieate
id est inferior. Inter quã neten & paramesen est sexta quȩ uocatur parauete
quasi uxta peten locata. Parame seuero quõ tercia: anete eodem quoque
nocabulo trite idest tercia puncupatur ut sit ilescriptio haec¬
IS OCTAUAm samius lichaori adiunxit. atq. inter parateien quę
& iam trite dr̃. ecparauecen peruum medium oaptauit. ut ipse tertui. cet
auete. Et paramese quidera uocata est sꝓꝰ: quȩ post mediam oliacab
Trites uero pom̃ ꝑdidit postea quan int ea att parapeten ters anece
locatus est peruus qui digne trites pom̃ exciperet pesit occo cordũ secundi
lichaonis additionem hoc.
NSUΡCRΙΟRTUS IOITUR duabus discositionib epticordi. etocto

Expanded text:
r mese, quoniam inter septem semper est media. Quinta est paramese, quasi juxta mediam collocata. Septima autem dicitur nete, quasi neate, id est inferior. Inter quam neten et paramesen est sexta, quae vocatur paranete, quasi juxta neten locata. Paramese vero quoniam tertia est a nete, eodem quoque vocabulo trite, id est tertia nuncupatur, ut sit descriptio haecis octavam Samius Lichaon adjunxit, atque inter paramesen, quae etiam trite dicitur, et paraneten nervum medium coaptavit, ut ipse tertius esset a nete. Et paramese quidem vocata est solum, quae post mediam collocabatur. Trites vero nomen perdidit, posteaquam inter eam atque paraneten tertius a nete locatus est nervus, qui digne trites nomen exciperet, ut sit octochordum secundum Lichaonis additionem, hoc igitur duabus dispositionibus heptachordi
Abbreviated transcription (Latin):
nachumq effecturum si eius pia iuuaretur intercessi¬
one spopondit. Quem mox saluti restitutum ac omni¬
potenti famulum ⁊ sc̃o Bertino optulit monachum
Qualiter hic locus meritis sanctorum uincentii au¬
domari et sertuu ereptus est ab incendii discrimi¬
ne.

Expanded text:
nachumque effecturum si ejus pia juvaretur intercessione, spopondit. Quem mox saluti restitutum ac Omnipotenti famulum et S. Bertino obtulit monachum  . CAP. XIV. Qualiter hic locus meritis sanctorum Vincentii, Audomari et Bertini ereptus est ab incendii discrimine.
Abbreviated transcription (Latin):
parcuula ribus super parcientes comparationes efficinꝰ. Ponantur etum
tres initates uł tres binarii. uł .iiiͦ. ternari. uł quot libec ęquitermini. et
sitprimus pruno equus in sequentĩ scilicet: ordine constitutus. Secundus uero
primo acsetundo. Tercius primo. duobus secundis atertio. Ita enim niucro
om gresso sit cluplex multiplicitatis prima proportio ut descriptio monet
am unitas in secundo ordine constituta. equa est primȩ
unitati in supergũ loco dispositȩ. Item binarius ȩquũ

Expanded text:
rationes efficimus. Ponantur enim tres unitates, vel tres binarii, vel tres ternarii, vel quotlibet aequi termini, et sit primus primo aequus in sequenti scilicet ordine constitutus. Secundus vero primo ac secundo, tertius primo, duobus secundis ac tertio, ita enim numero progresso, fit duplex multiplicitatis prima proportio, ut haec subjecta descriptio monet. Nam unitas in secundo ordine constituta, aequa est primae unitati in superiore loco dispositae. Item binarius aequus
Abbreviated transcription (Latin):
mimicos meos suꝑ me. Dommne deus meus clamau
ad te. et sanasti me. D ñe eduxisti ab inferno animã
meam. Sicq paulatim crescendo. ꝑuenit ad carita¬
tem que ꝑfecta foras mitcit timorem. Igitur post hoc
in sc̃a conuersatione plures uixit annos. potitus gͣ¬
tuita misericordia domini xp̃i: qui est benedictus in
secula.

Expanded text:
inimicos meos super me. Domine Deus meus, clamavi inimicos meos super me. Domine Deus meus, clamavi ad te, et sanasti me. Domine, eduxisti ab inferno animam meam . Sicque paulatim crescendo pervenit ad charitatem, quae perfecta foras mittit timorem . Igitur post hoc in sancta conversatione plures duxit annos, positus gratuita misericordia Domini Christi, qui est benedictus in saecula.
Abbreviated transcription (Latin):
proruit. Quem fr̃es citissime accurrentes aterra leua¬
uerunt. eumq aciem oculorum clarissĩe ꝓtendentem
uidentes. protinus rogitauere qualiter sibi a domino
foret salus data uisionis: Dicebat autem eis. qd̵ cum
pura mentis intentione dñm exoraret. duas faculas ex
sepulcro sc̃i bertini uidit iactatas oculis suis clarissi¬
mum lumen infundentes. sicq lumẽ ocłoꝵ fore repara¬
tum. Tunc omnib claruit. quod ꝑ merita beati Berti¬
ni pristine redditus sit sanitati. Statimq sine mora
eum in priorem reuocauere locum ꝓpensius ei multam¬
maiorem honoris quã ĩ primisinitiis uite mo-¬
nastice uenerationem adhibentes. Ille uero nec in priori
derectione delapsus. nec presentis honoris cumulo in se e-¬
leuatus: rectissimo pede fidei ꝑlemitam bone operatioĩs
ex hinic agebat itinera xp̃i. ac ei frequenter concine¬
bat. Exaltabo te domine qm̃ suscepisti me. nec dilatasti

Expanded text:
proruit. Quem fratres citissime accurrentes a terra levaproruit. Quem fratres citissime accurrentes a terra levaverunt, eumque aciem oculorum clarissime protendentem videntes protinus rogitavere qualiter sibi a Domino foret salus data visionis. Dicebat autem eis quod, cum pura mentis intentione Dominum exoraret, duas faculas ex sepulcro S. Bertini vidit jactatas oculis suis clarissimum lumen infundentes, sicque lumen oculorum fore reparatum. Tunc omnibus claruit quod per merita B. Bertini pristinae redditus sit sanitati: statimque sine mora eum in priorem revocavere locum, propensius majorem honorem quam in primis initiis vitae monasticae venerationem adhibentes. Ille vero nec in priore dejectione delapsus, nec praesentis honoris cumulo in se elevatus, rectissimae pede fidei per semitam bonae operationis ex hinc agebat itinera Christi, ac ei frequenter concinebat: Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me, nec dilatasti
Abbreviated transcription (Latin):
ducatum sibi ad monasterium beati Bertini preberi
rogauit. Quod cum fcm fuisset: coram eccł̃ie ianuis
ꝓstratus. cotidie dñm de preteritis negligentiis pla¬
care studuit. insistens ieiniis et orationibz lacrimis¬
q assiduis. psalmodiansq dicebat. Ego autem sum
uermis et non homo. obprobriũ hominũ et abiectio
plebis.Tu autem domine susceptor meus es gloria mea
exaltabis caput meum. At pater monasterii eus uidẽs
humilitatem. a dño cor eius intellexit usitatũ. et ad por¬
tam eum collocauit. piebendo uictũ cotidianũ. Ille autẽ
sicut iam dictum est inpenitentia ꝑseuerans. animũ
ut artum habuit extentum. quatenus sepissime humi
lacrimis rigans mereretur audire. dimissum est pecca¬
tum tuum. Quadam ergo die cũ sinaxis hore t̾cie a
fratrib cantaretur: memoratus frater iuxta altare
qd̃ in media eccł̃ia situm est ubi uenerantur reliquie
dominice natiuitatis stetit. casuq subitaneo in t̾ram

Expanded text:
ducatum sibi ad monasterium B. Bertini praeberi ducatum sibi ad monasterium B. Bertini praeberi rogavit. Quod cum factum fuisset, coram ecclesiae januis prostratus quotidie Dominum de praeteritis negligentiis placare studuit insistens jejuniis et orationibus lacrymisque assiduis, psalmodiansque dicebat: Ego autem sum vermis et non homo, opprobrium hominum et abjectio plebis : tu autem, Domine, susceptor meus es, gloria mea, exaltabis caput meum . At Pater monasterii ejus videns humilitatem, a Domino cor ejus intellexit visitatum, et ad portam eum collocavit praebendo victum quotidianum. Ille autem, sicut jam dictum est, in poenitentia perseverans, animum ut arcum habuit extentum, quatenus saepissime humum lacrymis rigans mereretur audire: Dimissum est peccatum tuum. Quadam ergo die cum synaxis horae tertiae a fratribus cantaretur, memoratus frater juxta altare quod in media ecclesia situm est, ubi venerantur reliquiae Dominicae nativitatis, stetit, casuque subitaneo in terram
Abbreviated transcription (Latin):
setum habitandi assensum preberet nequam scilicet eiꝰ
operib consentiendo. At cum nullum repperiret. om̃s q
eum. ꝓpt̾ amissionem ꝓpositi sui exosum haberent: ce¬
pit demũ frequentare furta. cenosisq nimiũ inqͥnari
stupris. et alia nefanda exercere facinora. Cum talia
ergo solib insequeretur cotidianis omnipotentis cle¬
mentia domini que ingratos quosque ꝑflagella uo¬
cat ad regnum. fecit eum ex nimio capitis dolore. lu¬
men amittere corporale. Uix autem post tam diram
carns afflictionem optinuit apropinquis suis. ut
quocumq illis iuderetur modo solaciũ ei ꝓpinqui¬
tatis aliquod impenderent. Susceptus ergo est ab illiͦ.
sed iugiter uerborum contumeliis uerberatus. Prop¬
ter salutem enim suam misericors dominus lumen
illi abstulit oculorũ. et solatia non sinit ad esse ꝓpĩ¬
quoꝵ. Quadam igitur die cum ualde contumelia
frequenti mestus foret diuino compulsus instinctu.

Expanded text:
secum habitandi assensum praeberet, nequam scilicet ejus secum habitandi assensum praeberet, nequam scilicet ejus operibus consentiendo. At cum nullum reperiret, omnesque eum propter remissionem propositi sui exosum haberent; coepit demum frequentare furta, coenosisque nimium inquinari stupris, et alia nefanda exercere facinora. Cum talia ergo solibus insequeretur quotidianis, omnipotentis clementia Domini quae ingratos quosque per flagella vocat ad regnum, fecit eum ex nimio capitis dolore lumen amittere corporale. Vix autem post tam diram carnis afflictionem, obtinuit a propinquis suis ut, quocunque illis videretur modo, solatium ei propinquitatis aliquod impenderent. Susceptus ergo est ab illis, sed jugiter verborum contumeliis verberatus. Propter salutem enim suam misericors Dominus lumen ei abstulit oculorum, et solatia non sivit adesse propinquorum. Quadam igitur die cum valde contumelia frequenti moestus foret, divino compulsus instinctu,
Abbreviated transcription (Latin):
ultis igitur secularium hominũ turbis ad
sepe dictum monasterium ob amoiem dei con¬
fluentib. ⁊ monachice religionis desiderio ardentibus:
inter ceteros benianim nuncupatus generis scd̃m secu-¬
lum nobilitate pollens. plurimum exhereditate ꝓpua
monasterio conferens aditum petiit conu̾sionis: lau¬
dabiliq ut facie tenus uidebatur simplicitate totũ
se contulit monasterio. Susceptus itaq hic. atq int̾
fr̃es collocatus est ceteros. S non post multum tem¬
poris sagitta ꝑcussus diaboli. cepit sua mala opera
defendere: ac nimio instinctu inimici illudi. mortife¬
risq ꝑsuasionib consensum prebere. Cumq a fratri¬
bus spiritalib sepissime corriperetur. non modo non
emendatus est: uerum exosos eos habuit. quos ob
suam ꝑuersitatem plurimũ contristari conspexit. Diu
itaq in hac ꝑuersitate toleratus. tandem de monaste¬
rio est egressus. Igitur monasterium relinquens. ce¬
pit lustrare domos ꝓpinquorum. et querere qui illi

Expanded text:
ultis igitur saecularium hominum turbis ad saepe dictum monasterium ob amorem Dei confluentibus, et monasticae religionis desiderio ardentibus, inter caeteros Benjamin nuncupatus, generis secundum saeculum nobilitate pollens, plurimum ex haereditate propria monasterio conferens, aditum petiit conversionis, laudabilique, ut facie tenus videbatur, simplicitate totum se contulit monasterio. Susceptus itaque hic atque inter fratres collocatus est caeteros. Sed non post multum temporis sagitta percussus diabolica, coepit sua mala opera defendere, ac nimio instinctu inimici illudi, mortiferisque persuasionibus consensum praebere. Cumque a fratribus spiritalibus saepissime corriperetur, non modo non emendatus est, verum exosos eos habuit, quos ob suam perversitatem plurimum contristari conspexit. Diu itaque in hac perversitate toleratus, tandem de monasterio est egressus. Igitur monasterium relinquens coepit lustrare domos propinquorum, et quaerere qui illi
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe leoniꝰ postea in regimen huiꝰ sithiensis cenobii
postulatus ⁊ assumptus in ꝑrochia sc̃i Sertini int̾ritorio
furnensi quamdam ecclesiolam anno gr̃e millesimo cen¬
tesimo tricesimo quinto sine assensu capituli eiusdem sci
construxit. quam ita uentus uehemens meritis sc̃i iam
dicti concussit / ac de t̾ra euolare fecit: ut nec iunctura lig¬
norum alteri remaneret

Expanded text:
nomine Leonius, postea in regimen hujus Sithiensis coenobii postulatus et assumptus, in parochia S. Bertini in territorio Furnensi quamdam ecclesiam anno gratiae millesimo centesimo trigesimo quinto sine assensu capituli ejusdem sancti construxit: quam ita ventus vehemens meritis sancti jam dicti concussit, ac de terra evolare fecit, ut nec junctura lignorum alteri remaneret
Abbreviated transcription (Latin):
mnib igitur cõmodis eiusdem loci sui fratrib ꝑ¬
quisitis. cimiteriũ parare non potuit uti ĩ palu¬
de: suꝑ qua re sui in omnib adiuitoris dilecti dei antisti¬
tis audomari consilium et opem non distulit quere¬
re. Qui preclarus pontifex solita caritatis ad fuit
exhibitione. eiusq consilio cõmunitato et labore fol¬
sa ambiens cimiteriũ eidem cenobio consetrauit in
predicti collis uertice: constructa in eius medio basi¬
lica inueneratione sc̃e dei genitricis marie. Quam
cõmurii ꝑfectam opere sc̃o Bertino eiusq cenobitis
concessit integre. Anno sexcentesimo sexagesimo ĩcar¬
nationis dominice. donationẽ suam confirmans: fr̃a
ꝑ priuilegii descriptionẽ traditione. inqua se eius-¬
dem beati pris cunctoꝵq fr̃m sub eius patrocino do
seruientiũ orationib cõmendauit: peciitq ut ĩ eodẽ
cimnterio es tocus carnis uiam ingresso corpus ex¬
anime humarent. Cuiꝰ priuilegii exemplar hic ĩscri¬

Expanded text:
mnibus igitur commodis ejusdem loci sui fratribus perquisitis, coemeterium parare non potuit, uti in palude. Super qua re sui in omnibus adjutoris dilecti Dei antistitis Audomari consilium et opem non distulit quaerere. Qui praeclarus pontifex solita charitatis adfuit exhibitione, ejusque consilio communicato et labore, fossa ambiens coemeterium, eidem coenobio consecravit in praedicti collis vertice, constructa in ejus medio basilica in veneratione sanctae Dei genitricis Mariae. Quam communi perfectam opere S. Bertino ejusque coenobitis concessit integre anno sexcentesimo sexagesimo Incarnationis Dominicae, donationem suam confirmans facta per privilegii descriptionem traditione, in qua se ejusdem beati Patris cunctorumque fratrum sub ejus patrocinio Deo servientium orationibus commendavit, petiitque ut in eodem coemeterio, eo totius carnis viam ingresso, corpus exanime humarent. Cujus privilegii exemplar hic inscri
Abbreviated transcription (Latin):
rit comedere in refectorio. ĩdepositione b̃i Bertini: iratus ĩ
burgo comedit. Qui cum domũ rediret cũ canonicis wa¬
tinensib in naui: sc̃m dei Bertinũ cepit maledicere ⁊ excõ-¬
municare: et omnia que ad eum ꝑtinent. Quẽ gladius
dei uindictam ab eo fere medium secuit. cũ ĩ amne nesciꝰ
a quo pietipitatus fuiss sũmersus: nisi canonici extͣchis¬
sent eũ. Qd̃ quia blasfemo ore ⁊ corde maligno iterauit.
iterato factum est. Itẽ de alio sacerdote sc̃m d̃i blasphemante.
odem anno iohes p̾sbit̾ de rubroch cũ talis ludens ad
aleas nescio seu ad scacos. dum ꝑdidit: sc̃m dei bñt berti¬
num maledicere cepit et omiia q̃ ad eum ꝑtinebant.
et eũ improꝑium eius quã plurima blasfemie uerba pro¬
tulisset: ac si uentus ualidus ueniret sonitsi audiuit ⁊
alapam magnam inmaxilla recipiens. suꝑ scacarium
uel alearium cecidit. et ꝑ triduum mansit incibatus.
non audiens neq uidens.

Expanded text:
rit comedere in refectorio in depositione B. Bertini, iratus in burgo comedit. Qui cum domum rediret, cum canonicis Watiniensibus in navi sanctum Dei Bertinum coepit maledicere, et excommunicare et omnia quae ad eum pertinent. Quem gladius Dei, vindictam sumens ab eo, fere medium secuit, cum in amne nescius a quo praecipitatus fuisset submersus, nisi canonici extraxissent eum. Quod quia blasphemo ore et corde maligno iteravit, iterato factum est. Item de alio sacerdote sanctum Dei blasphemante. Eodem anno, Joannes presbyter de Rubroch cum talis ludens ad aleas nescio seu ad scacos, dum perdidit, sanctum Dei Bertinum maledicere coepit et omnia quae ad eum pertinebant; et cum improperium ejus quamplurima blasphemiae verba protulisset, ac si ventus validus veniret, sonitum audivit, alapam magnam in maxilla recipiens super scacarium vel alearum tabulam recidit, et per triduum mansit incibatus, neque audiens, neque videns.
Abbreviated transcription (Latin):
eodem celebritatis sue die spicas auulsas sanguine af¬
fluenter ibuit. sicq humanis usib inutiles reddidit.

Expanded text:
eodem celebritatis suae die spicas avulsas sanguine affluenter imbuit, sicque humanis usibus inutiles reddidit.
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus quod illo ꝓpinquassent. nec uultum illuc di¬
uertere uel quamuis tunc uesperasceret illa nocte in¬
fra sex miliaria restare audebant sed directim tendebãt
ad usq arcem quonlam opinatissimam menapum
domino iłlũi xp̃o sicut suos misericorditer liberando. ua
alienos ase dignis calamitatum cruciatib ꝑcuriendo
diuinitusq terrendo longe perditione tenus ꝙ propul¬
sando. Relatione enim eorum fideliũ qui prelio initer¬
fuerunt didicimus quod ꝑuenientes ad locum quo
tendebant. in uno prelii congressu duodetim nobiliũ
pugnatorum de illis profligati sunt. deo illis dignan¬
ter innumerum occisionum ⁊ sacrilegiorũ meritam¬

Expanded text:
dicamus quod illo propinquassent, nec vultum illuc didicamus quod illo propinquassent, nec vultum illuc divertere vel quamvis tunc vesperasceret, illa nocte infra sex milliaria restare audebant, sed directim tendebant adusque arcem quondam opinatissimam Menapum, Domino illos Christo sicut suos misericorditer liberando, ita alienos a se dignis calamitatum cruciatibus percutiendo, divinitusque terrendo, longe perditione tenusque propulsando. Relatione enim eorum fidelium qui praelio interfuerunt didicimus quod pervenientes ad locum quo tendebant, in uno praelii congressu duodecim nobilium pugnatorum de illis profligati sunt, Deo illis dignanter in numerum occisionum et sacrilegiorum meritam
Abbreviated transcription (Latin):
q diebus miserabiliter tabescens: elemosinis bonorum
hominũ uixit. latratibꝙ quib ualuit miracula d̾i
illic effecta testificatus fuit. Prefatus uero iuuenis da¬
ta uni ex cetis manu. sicq unus post unum sibi herẽ¬
tes protracti sunt ad ceteros. Qui etiam interim horrore
mortis trepidi. clangore frequenti increpitare citabãt.
stridentib tubis sonita magis significante immo cõ¬
pellente fugam. quam hortante ad pugnam. Quod
castellum sen intabernaculis uel in pascius constitr¬
ti noto plangore fuge pauefacti magisꝙ diuina rur¬
tute conterriti. nec dominos net socios nec notos repe¬
tentes. precipiti fuga ubi  tuiq uisum fuerit quo
otius aut fugere aut abscondere potuissent tendebãt.
Drincipes autem prefati cum eis quos secum habere
poterant se adunantes. et eregione munitionis ꝓpor¬
tam introitus su exire uelociter anhelantes. nedum

Expanded text:
que diebus miserabiliter tabescens eleemosynis bonorum que diebus miserabiliter tabescens eleemosynis bonorum hominum vixit, latratibusque quibus valuit miracula Dei illic effecta testificatus fuit. Praefatus vero juvenis data uni ex caecis manu, sicque unus post unum sibi haerentes, protracti sunt ad caeteros: qui etiam interim horrore mortis trepidi clangore frequenti increpare citabant, stridentibusque tubis sonitu magis significante, imo compellente fugam quam hortante ad pugnam. Quod castellum seu in tabernaculis vel in pascuis constituti, noto plangore fugae pavefacti, magisque divina virtute conterriti, nec dominos, nec socios, nec notos repetentes, praecipiti fuga ubicunque visum fuerit quo ocius aut fugere, aut abscondere potuissent tendebant. Principes autem praefati cum eis quos secum habere poterant se adunantes, et et regione munitionis per portam introitus sui exire velociter anhelantes, nedum
Abbreviated transcription (Latin):
sino splendore candentia recipientes mirati sunt piceo
colore nigrantia. Sicq rapido cursu ꝑ medias precipites
uacillando proruperunt ecclesias. non uino ebrii s indig¬
natione dei. et offensis sc̃orum consternati. Tardum q
eis uidebatur monasterii portas attingere. ita ut potiꝰ
letarentur tunc de exitu. quam paulo ante suꝑdiui de¬
siderato introitu. Egressi uero ⁊ aliquantisꝑ pene elapso
sp̃u resumpto. residuorun recordati sunt debilium. Nec
tamen ullus illorum ausus est pro eis reuerti. s uocã¬
tes ad se quenlam strenuum uiuenem quondam cap¬
tiuatum de colonia sc̃i uulmari qui ab initio huic fc̃õ
intererat. preceperunt ei ut quantotius temptaret redi-¬
re ac si uiui fuissent eos adduceret. Qui reuersus iniunc¬
ta ꝑficere. repperit ut ante errando huc illucq eos pal¬
pitantes. ac contractum ut prius iacentem fere exanimẽ.
qui et inibi quia egredi nequiuit remansit. Plurimis¬

Expanded text:
sino splendore candentia recipientes, mirati sunt piceo sino splendore candentia recipientes, mirati sunt piceo colore nigrantia; sicque rapido cursu per medias praecipites vacillando proruperunt ecclesias, non vino ebrii, sed indignatione Dei et offensis sanctorum consternati: tardumque eis videbatur monasterii portas attingere, ita ut potius laetarentur tunc de exitu, quam paulo ante super diu desiderato introitu. Egressi vero et aliquantisper pene elapso spiritu resumpto, residuorum recordati sunt debilium. Nec tamen ullus eorum ausus est pro eis reverti, sed vocantes ad se quemdam strenuum juvenem quondam captivatum de colonia S. Wlmari, qui ab initio huic facto intererat, praeceperunt ei ut quantocius tentaret redire, ac si vivi fuissent eos adduceret. Qui reversus injuncta perficere, reperit ut ante errando huc illucque eos palpitantes, ac contractum ut prius jacentem fere exanimem, qui et inibi, quia egredi nequivit, remansit, plurimis
Abbreviated transcription (Latin):
beati petri apłi precibq exaudibilis xp̃i confessoris B̾¬
tini. inquorum quasi in eorum contumeliam ecclesiis
hec fuerunt ⁊ facta et dicta. ad aures pietatis dei suꝑ
his indigne ferentis fuisse supplicit̾ ꝓlata. Accutum
et enim iam fatus uiolator salutiferi signi ut credi¬
mus ad impeditionem tam crudelis edicti ꝑcussus ꝓ¬
tinus est plaga insanabili. Nam os ei subito cõtrac¬
tum est cum aure adusq occipitiũ. oculiq subuersio¬
ne retorti. et spumans ac tremens uolutabatur ꝑter¬
ram. Qd̾ cernentes pauloante arroganter seuuentes:
ceperunt angustiari. pallere tremere. ꝑcussosq cõma¬
nipulares dilectos prius tunc uelut ab hominabiles
execrari solum sibi asilum ꝑfugii reputantes. si uiam
prius uentam repetere concederetur. Tali itaq dei iun¬
dicta alii icti alii territi pre propere arripuerunt ꝓpͥa
uexilla parietib ecclesiarum innixa. que inibi missa bis¬

Expanded text:
B. Petri apostoli precibusque exaudibilis Christi confessoris BerB. Petri apostoli precibusque exaudibilis Christi confessoris Bertini, in quorum quasi in eorum contumeliam ecclesiis haec fuerunt facta et dicta, ad aures pietatis Dei super his indigne ferentis fuisse suppliciter prolata. Actutum etenim jam fatus violator salutiferi signi, ut credimus, ad impeditionem tam crudelis edicti, percussus protinus est plaga insanabili. Nam os ei subito contractum est cum aure adusque occipitium, oculique subversione retorti, et spumans et tremens volutabatur per terram. Quod cernentes paulo ante arroganter saevientes coeperunt angustiari, pallere, tremere, percussosque commanipulares dilectos prius tunc velut abominabiles exsecrati, solum sibi asylum perfugii reputantes, si viam prius ventam repetere concederetur. Tali itaque Dei vindicta alii icti, alii territi, praepropere arripuerunt propria vexilla parietibus ecclesiarum innixa, quae inibi missa bys
Abbreviated transcription (Latin):
tatis spacio iniram accensi. procacib conuiciis ag¬
gressi sunt eos increpare durius dicentes calumpni¬
õsa multum res fuit ⁊ indigna quam agitis. Nõ
lnins deuindicta occisorum nr̃orum indignamin.
nec de nobis certantib partimq pro nobis deficien¬
tib succensem̃i nͨ. suꝑ castelli captione que nichil
tardaret solum si libuisset illos impetere studetis in¬
super quoq nec de precla in habita aduertitis. qͣm si
hi tantũ habuerunt spacium noctis omnia sua aut
infodient aut inputeis seu abditis quibq locis ab-
furibunde exarserunt continuo desessionum locis
exllientes suisq diis uota soluentes. scilicet si mu¬
intionem illo uesperi capere potuissent nemini mas-¬
culini sexus usq in mane parcere. Cuiꝰ fastuose iac-¬
tantie suꝑbissima uerba horrendeq temeritatis mi¬
natia ꝓlata nulli fas est fieri ambiguũ interuentu

Expanded text:
tatis spatio in iram accensi, procacibus conviciis agtatis spatio in iram accensi, procacibus conviciis aggressi sunt eos increpare durius dicentes: Calumniosa multum res fuit et indigna quam agitis. Non enim de vindicta occisorum nostrorum indignamini, nec de nobis certantibus partimque pro nobis deficientibus succensemini, nec super castelli captione, quae nihil tardaret, solum si libuisset, illos impetere studetis: insuper quoque nec de praeda inhabita advertitis, quoniam si hi tantum habuerunt spatium noctis, omnia sua aut infodient, aut in puteis, seu abditis quibusque locis abscfuribunte exarserunt, continuo de sessionum locis exsilientes, suisque diis vota solventes, scilicet si munitionem illo vesperi capere potuissent, nemini masculi sexus usque in mane parcere. Cujus fastuosae jactantiae superbissima verba horrendaeque temeritatis minacia prolata, nulli fas est fieri ambiguum interventu
Abbreviated transcription (Latin):
is uirib licet dubius. sed dei tamen auxilio minime
ambiguus inserta arcui sagitta implorans dei adiu¬
torium tensa corda traxit fortiter. ac diuini impul¬
sionis datione infixit fronti iamdicti tyranni uiri¬
liter. Hoc autem mortuo cessauerunt alii ab inpug¬
nationis tumultu mittentes protinus qui euentũ
rei seniorib eorũ nuntiarent morando in atrio iã
dicti monasterii: curialib tamen in eccłia beatis¬
simi petri inconsilio residentib. Quod factum cũ
a referentib illis conquereretur eosq hoc aliquan¬
tisꝑ non tamen magnopere grauaret. lentuisq ac
securius quid illo uesperi agendum esset deliberarẽt
intali interstitio cucurrit aliquis ex eis. et deposuit
crucem retro altare beati Bertini stãtem. reuersus¬
q ad socios in reuerens coram eis cepit eam defa¬
bricari stilo ferreo qui sol uocatur unde solet extu¬
ti ignis asilice. Nuntii autem prefati tante mosi¬

Expanded text:
is viribus licet dubius, sed Dei tamen auxilio minime is viribus licet dubius, sed Dei tamen auxilio minime ambiguus, inserta arcui sagitta implorans Dei auxilium tensa chorda traxit fortiter, ac divinae impulsionis datione infixit fronti jam dicti tyranni viriliter. Hoc autem mortuo, cessaverunt alii ab impugnationis tumultu, mittentes protinus qui eventum rei senioribus eorum nuntiarent, morando in atrio jam dicti monasterii, curialibus tamen in ecclesia beatissimi Petri in concilio residentibus: quod factum cum a referentibus illis conquereretur, eosque hoc aliquantisper, non tamen magnopere gravaret, lentiusque ac securius quid illo vesperi agendum esset deliberarent, in tali interstitio cucurrit aliquis ex eis, et deposuit crucem retro altare B. Bertini stantem; reversusque ad socios, irreverens coram eis coepit eam defabricari stylo ferreo, qui sol vocatur, unde solet excuti ignis silice. Nuntii autem praefati tantae morosi
Abbreviated transcription (Latin):
quiclam partis contrariorum ceteris omn¬
nib ut uidebatur asperior et robustior. ac in acie-
pugnandi argumentosis factionib astutior. qui
nec ad punctum cessauit fortit̾ pugnare. alios q
quasi sine mora menia capturos instigare. Ex nr̃a
quoq parte quãquã pro trebra hostium iniectione
tenatius instarent defensioni quam obiectioni. ar¬
tib tamen uiribq quib poterant et habile fuit
strenue atq agiliter resistebant. Omnes intentissi¬
me omnimodis certantes si quo mͦ infestissimum
illum quiuissent impedire inimicum. s non fuit
ulli eorum tributum. pro eo qd̃ uoluit illos deus in¬
telligere et inconfinio uite mortisq constitutis sig¬
nificare. ex qua parte iminentis leuamen perituli
deliberaret eis clementer transmitt̾e. At ideo decreuit
ut pretulimus monastici habitus iuuenem arcum
aruipere quanquam in licitum uel in habile sit hu¬
ic ordini arma tractare. Intendensq idem illum di¬
ligenti consideratione iactante prosiliendum. de ꝓpri¬

Expanded text:
quidam partis contrariorum caeteris omnibus, ut videbatur, asperior et robustior, ac in arte pugnandi argumentosis factionibus astutior, qui nec ad punctum cessavit fortiter pugnare, aliosque quasi sine mora moenia capturos instigare. Ex nostra quoque parte, quanquam pro crebra hostium ingestione tenacius instarent defensioni quam objectioni, artibus tamen viribusque quibus poterant et habile fuit, strenue atque agiliter resistebant, omnes intentissime omnimodis certantes, si quo modo infestissimum illum quivissent impedire inimicum. Sed non fuit ulli eorum tributum, pro eo quod voluit illos Deus intelligere, et in confinio vitae mortisque constitutis significare, ex qua parte imminentis levamen periculi deliberaret eis clementer transmittere. Ac ideo decrevit, ut praetulimus, monastici habitus juvenem arcum arripere, quanquam illicitum vel inhabile sit huic ordini arma tractare; intendensque illum diligenti consideratione jactante prosiliendum, de propri