comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tissuuos et firmissimos populos toriux gallie sest
potrr posse sporant Ea ros est heluemiit ꝑ Indiciũ
enũtiata. Noribus suis orgecorigem ex uiũtulis tam̃
dicere coegerunt. dampuatũ pruã sequi oportebat
ut igui crouaret᷑. diu ꝯstieuta cã edictionis orgecorix
ad iudiciũ orm sui familiã ad hom̃i iuulia x. undiq
roegit/ Et ouĩs clientes obrrratos suos. quoꝵ magius
nuineꝵ hr̃bat uodꝰ conduxit. Nei eos ue calii diceret
eripuit. Cum ciuitas ob uam rem intitata ariis Iuy
suii̾ egequi conaretur multitudiue̾q hoĩ ex aqri
ing̃ratus rogerent orgecorixꝰ mortuns est lieq ab est
suspicio ut heluenii arbitratur. quin ixe sibi mortem
p̃stmerit / post eius morte inchilhodnus heluoni id qd̾
ꝯstituerant facẽ conãtur nt e ẜmibux suis exeant
ubiiam se ad xã rem patox ẽẽ arbitrati sunt sepida
sua oia moͬ d̾uodecien. uicox ad quadringentoꝵ aliqͣ

Expanded text:
tissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese tissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
et pro gla belli at fortituduns augustos se fues
hre arbitrabant᷑ qui in longitudine nulle passuũ
cepł in lacitudiuẽ c hexx. patebant ꝙ hiis Rebus
ad ducti et auctoritate orgecorigis ꝑmoti cõstituort
teres. cum proxĩa cintatibus patem et untatern
cõfirmare/ ad ras res ꝯficiendas bie̾nid sibi satꝭ
esse duxerunt In terciũ ãnũ ẜ profectionẽ lege
ꝯfirmant/ ad cas ꝯficiendas cogecorix delegĩtur
Is sibi legationẽ ad ciuitatesz suscexit In eo Ituiere
ꝑsuadet castico catamanta lectix falio sequauo ca
Reguũ in ciuitate sua occuxarat. quod añ habuerat
tũ in tiuitate obtinebat/. ac maxĩe plebi acceptꝰ erat
po roxtirea ꝙ ip̃e sue ciuitatis Inixiũ optenturus
esses nõ ẽe dubiũ. quin tocius gallie plurũn heluroi
possent sesuis copiis. suoq excirctu illia regua cõsi¬
liaturum ꝯfiruiat. hac orõe adducti. inter se fidem
cet insiurand̾ dant. Et Regno occupatos ꝑ tres poteuꝰ¬

Expanded text:
titudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, curegnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; tum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat,propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres poten
Abbreviated transcription (Latin):
inferiorem ꝑtem fliĩs Rem. spoctãt in septẽtrionẽ
et oriẽtrm solem. Aquitana a garũna fliuẽ ad
pireueos montex. et eam ꝑtem occeaui que ẽ ad
hispaniã ꝑtinet. spectat inter occasum solis et sepsẽ¬
triomis. Apid heluecios longe nobilissius fuit et
ditissunus Orgetorix.Is. ã miessala et p. aĩ piste
ꝯsulibus regii caixiditate induceus cõurrationem
nobilitatis fent/ et cinitati ꝑsuasit. ut de finibus
suis cum onubus copiis exirent / ꝑfacile re̾ cum
u̾eute eiubus p̃starent totiux gallie iuiperio potrri
Id hoc faciluici eis ꝓsuasit. quod undiq loci natã
heluemi cõtiue̾tur. Aua ex ꝑte fliuẽ Rouo latissuuo
at altissuuo. qui agrum helueticũ a q̾maĩs dundit
Iltera ex ꝑte mõte nita altissiõ qui ẽ intor fequanos
et heluenos. torcia lacu louanuo et fliuẽ rodano qui
nũtiam nram ab holuetiis diuidit. hñ rebus frebat

Expanded text:
inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fieba
Abbreviated transcription (Latin):
allia est oĩs diuisa in ꝑtes tris. Quaꝵ
unã incolunt Belge aliam aquitatii. terciã
qui ip̃orum liigua celte nr̃a galli appellãt᷑᷑
hn dĩs iiigna. institutis legibus mier fe
differunt Gallos ab aquitanis qaruna
flium̃e̾ a uelgis matrona et sequaua dundit hoꝵ
eñ fortissimi sunt belge proxterea ꝙ a cultu atz¬
abhũanitate pnincre. longissime absunt mĩmeq ad
eos mertatores fepe cõmeant, at ea que ad effẽmã¬
gerunt. Qua de causa. heluetii quoq reli quos gallos
uirtute p̾cedunt ꝙ fere cotidiaiis p̃luis cũ gͥmaĩg
cõtendunt. cum aut suis fuubus eos prohibet᷑. aut
nx̃ĩ in uorum fibus bellum gerunt. Eorum una
pars̃ quau gallos oltiuere dictum est iuitiũ taxit
a fli̾e rodano cõtmetur gerũna f̾line Ottran
fiubus belgarum attigit eciam a sequauget
helueniis flumẽ Rouũ uirgit ad septẽtuonex ⁊ elgr
ab extremus gallie fiibus orm̃tur. xtiuẽt ad

Expanded text:
allia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminannenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad
Abbreviated transcription (Latin):
iuinto. iber ꝓ prouinciam. ꝑ uimi sey tassent ꝓ quod
heduos. quod ambarros. quod allobreges uex̃t¬
assent memoria depouere posse quod sua uetto/¬
ria tam insolenter gloriaretun. quodq tam diu
suesse enum deos ĩmortales, quo gͣnius hõmex
et rõmuta tiout rerum doleant/ quos ꝓ scelere
eoꝵ ulcisti ueluit ⁊hiis secundiores interdũ res
et dinturinorẽ Impintatem Interdum concedere¬

Expanded text:
ito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diusuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem conced
Abbreviated transcription (Latin):
pestibentia Innasit cutas est ñuitata Inxrum
ex instssuno ats optimo trudele intoslerandũq
factum est / Bed pͥmo magis ambitio q̃ auaritia
aioẽ honĩi excercebat / quod tamen uiciũ ꝓp̾nsi
uictuti erat / Nlam glorium. houorom. Imxeriũ.
bonuss et ignanus eque sili exoptant Sed illa

Expanded text:
pestilentia, invasit; civitas immutata, imperium ex iustitissimo, atque optumo, crudele, intoletan dumque factum. Sed primo magis ambitio, quam avaritia, animos hominum excrcebat: quod tamen vitium propius virtutem erat. Nam gloriam, honorem, imperium, bonus, ignavus aeque sibi exoptant, sed ill
Abbreviated transcription (Latin):
defecerant. ex quibus exc̾citum magnasq
copias coegerat. Atq his pancis diebus anͣ¬
lerti. eturgnices le roniiq senatu suo ĩẽ fcõ.
ꝓ auctores belli esse nolebant portas clause¬
rant. seq cum biridonice cõiunxerũt.aa¬
gnaq p̃tea multitudo undiq ex gallia ꝓdi¬
torũ hõi latromuĩq cõuenerant. Quos
spes bellandi piedandi seudiũq bellandi ab
agri cultura quotidianoq labore reuocabat.
Sibinus idonco om̃ibus rebus loto castris
sese tenetat. Cum biridomy contra eũ duũ
miliũ spacio consedisset: quotidie productis
copiis pugnandi ptãtem facet: utiam nõ
peretur. tantãq opinionem timoris p̃buit:
ut iam ad ballum castroꝵ hostes accedere
anderent. Id ea de causa faciebat. ꝙ cũ tãta
multitudine hostiũ p̃sertim eo al. sente .
sũmam ĩperii teneret insi equo loco autoior.¬
tuntate aliqua data. legato dinicandũ non
existimauit. At confirmata opimone timo¬

Expanded text:
defecerant, ex quibus exercitum magnasque defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non peretur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timo
Abbreviated transcription (Latin):
perpance ex oĩ muͣs noctis int̾uentu ad tram
ꝑuenerint. cũ ab hora fere quarta usq ad so-¬
lis occasum pugnaretur. Quo p̃lio bellũ
uenetoꝵ totiuisq ore maritime cõfectũ est.
Nam cum oĩs iuuentus om̃is eciam gramoris
etatis in quibus aliquid consilii aũt diginta¬
tis fuit eo cõuenerant tum nauiũ. quõd ubiq
fuerat in bnũ locum coegerant. quibus amis¬
six. reliqui neq quo se reciperent no quẽ
ad modũ oppida deffenderent habebant. Itiq se
suaꝵ omĩa cesari dediderunt. in quos cogia¬
niu cesar bidicandũ statuit: quo diliesen¬
cuis in reliquũ tempus abarbaris ius lega¬
torum conseruaretur. Itaq oĩ senatu nẽca¬
to. reliquos sub corona bendidit: Dum h.
in benetis gerũtur: quĩtus titurius cũ his
copiis quãs a cesare acceperat in sines enello¬
rum peruenit. His preerat biridomx ac sũ¬
mam impii tenehat carũ oĩum ciuitatũ q̃

Expanded text:
perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae
Abbreviated transcription (Latin):
consisteret. His ereptis or̃s usus nanium
uno tempore eriperetur. Reliquũ erat t̾ta¬
men positum in ẜtute. qua nr̃i milites facile
suyerabant. Atq eo magis ꝙ in conspectu
cesaris atq omĩs exc̃citus res gerebatur.
ut nullũ paulo fortius sactum lat̾e posset.
Om̃s enĩ colles ac loca suꝑiora unde erat ꝓ¬
pinquus despectus in mare ab exc̃citu tent᷑¬
bantur. Disiectis ut diximus antennis
cum singule bine ac trine naues c̾cũsceterãt.
milites sũma bi transcendere in hostium
nanes contendebant. Quod postꝙͣ barlari
aãdũterunt. expugnatis complur ibus
nanihus cum ei rẽi nullũ reꝑiret᷑: auxiliũ
fuga salutem petere contenderut. Atiam
conu̾sis in eam partem nauib. quo bẽtus
ferebat: tanta subito malicia ac tranquilli¬
tas extitit. ut se ex loco cõmouere nõ pos¬
sent. Quequidem res ad negociũ confi¬¬
ciendum maxime fuit oportuna. Nam si¬
gulas urĩ consectati expugnauerunt: ut

Expanded text:
consisteret, his ereptis omnis usus navium consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ab hostibus bisa est: circit ducente yr. naues
eorum paratissime atqz oĩ genere armorũ
ornatissime ꝓfecte ey portũ nr̃ĩs adu̾se cõsti¬
terunt. nec satis bruto Iui classi preeras
uł tribums militũ cẽturiombusq quibus
singule naues erant actribute. constabat quid
agerent. aut qua ratione pugne insisterent.
Lostro enĩ nocere non posse cognouerant.
lurribus autem excitatis tamen has altitu¬
do puppiũ ex barbaris nauibus superalat. ut
neq ex inferiore loco satis cõmode tela adici
possent. et missa ab gallis. grauius accde̾nt.
Una erat magno usui res preparata a nostriᵈ
falces p̃accutẽ inserte affixeq longuris: nõ
al simili forma muraliũ fascium. His cum
funes qui antennas ad malos destinebant
comp̃hensi adductiq erant. nauigio remis
incitato p̃rumpebantur. Quibus abscisis.
antenne necessario concidebant. ut cũ oĩs
gallicis nauibus spes in uelis armamentisq

Expanded text:
ab hostibus visa est, circiter CCXX naves ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque
Abbreviated transcription (Latin):
ta onera nauiũ regi belis non satis cõmode pos¬
se arbitratantur. Cum his nauibus nostre
clisse eiusmodi congressus euit: ut bna celi̾ta¬
te et pulsu remoꝵ p̃staret. Reliqua pro loci
natura pro ui tempestatũ illis eent iptiora
atq accomodatiora. neq enĩ his nr̃e rostro
notere poterant. Tanta in his erat firmitudo
neq ꝓpt̾ iltitudinem facile telũ ad iciebatur.
et eadem de causa munis cõmode scopulis cõ¬
tinebantur. Accedebat ut cum seuire uentus
cepisset. se uento dedissent et tempestatem
ferrent facilius. et in badis consisterẽt tutiꝰ.
et ab escu relicte: nichil saxa et cantes timerẽt.
Quaꝵ rerum oĩum nr̃is nauib casus erat ex¬
timescendus. Compluribus expugnatis op¬
pidis: cesar ubi intellexit fruserã tantũ labo¬
rem sumi: neq hosciũ fugam captis oppidis
reprimi: neq hiz nocere p̃osse: statuit expec¬
tandũ classem. Que ubi cõuent. ac pͥrimũ

Expanded text:
ta onera navium regi velis non satis commode posta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum
Abbreviated transcription (Latin):
nauiũ appulso cuiꝰ rei sũmã facultãtem ha¬
bebant sua deportabant onña. seq in pxiia
oppida rccipiebant. Ibiq rursusihisdem opor¬
tiu tatibus loci destendelant. Nec eo faciliꝰ
magnã partem estatis faciehant. ꝙ nr̃e naueᷤ
tempestatib detinebantur. Sũma erat listo
et aperto mari magins estibus: raris ac ꝓpe
nullis portibu dificultas nauiguidi. Nam
Prore admodũ erecte. atq item puppes ad ma¬
qͥnitudinem fluctuũ tempestitũq accomodi¬
te. Naues tote facte ex robore qd. iuãius uim
et cõtumeliam perferendam. Iranstra expedali¬
bus in altitudmnem trabibus confira clauis
ferreis digiti pollicis crassitudine. Ancore pro
sumbus ferres cathems reuĩcte. pelles ꝓbelis
aluteq tenuit᷑ confecte. Ne suue propter lim¬
ĩopiam. atq eius usus inscienciam siue eo qd
est magis uerisimile ꝓ tantas tempestates oc¬
ceani. tantosq impetus uentoꝵ sustinere ic tã¬

Expanded text:
navium adpulso, cuius rei summam facultatem hanavium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tan
Abbreviated transcription (Latin):
auxilia in gallia mictantur. ac tante nationes
cõiũgantur. Quĩtum tituriũ sabmũ legatũ
cũ lechionib tribus in bnellos. curiosolites/
lexobiosq mictit. qui eam manũ destinẽdam
curet. Deciũ brutũ adolescentem elassi galli¬
cisq nauibus quas ex pectomibus et santonis
reliquisq pacatrs regiombus cõuemre uixerat
p̃feat. Et cum p̾mũ posset: in uenetos ꝓficisti
Iubet. Ipẽ eo pedestribus copiis cõtendit. Erant
ensmodi fere sicus oppidoꝵ. ut posita ĩ ext̾mis
lingulis promũtorusq noꝙ pedibus aditum
haberent. Cn ex alto se estus incitasset quod
bis semper accidit horarum duodecim spaciꝰ neq
nanibus ꝙ rursus minuente estu naues in ba-¬
dis afflictarentur. ita utraq re oppidorũ oppu¬
gnatio impediebatur. Ac si qñ magnitudine
operis forte superati extruso mari aggere
ac molib. atq his oppidi menibus adequatis
sius fortunis desperare ceperant: magno nũo

Expanded text:
auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcitabant. Iniurie retentoꝵ equitũ romanoꝵ
Rebellio facta post deditionem. defectio aiti
obsidibus. tot ciitatũ cõiuratio. In primis
ne hac parte neglecta: relique nationes sibi¬
idem licere arbitrarentur. Itaq cũ intellig̾e̾t
om̃s sere gallos. nomis rebus scudere et ad bel¬
lum mobilit᷑ celerit᷑q excitari. Oms. iut̃ hoĩes
natura libertate seudere. et conditionẽ serui tutis
odisse: pͥusꝙͣ plures eiuitates conspirarent: par-¬
tiendum sibi ac latius dese̾bendũ exccitũ puiauͭ.
Itaq titum labienũ legatũ in treueros qui pro¬
ximi flumini cheno sunt cum equitatu mictit
Nuic mandat remos reliquosq belgas adeat.
atq officio contineat. Sermanosͣ qui auxilio
ab belgis accersiti dicelantur si ꝑam uini naui¬
bus flumen transire conentur. prohibeat.
Publium crassum eum cohortibus legionariis
durdecim et magno nuẽro equitatus ĩ aqui¬
taniam proficsci iubet. ne ex his natiombus

Expanded text:
d id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, d id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibidem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus
Abbreviated transcription (Latin):
maiore spe: ꝙ multũ natura loci confidebant.
Pedestria eẽ itmera conscissa estuariis. naui.¬
gationem impeditam ꝓpter inscientiã locoꝵ.
paucitatemqz portuũ scielant. Neq nostros
se morari posse. confidebant. At iam ut oiã
contra opimonemm acciderent. tñ se plurimũ
nauibus posse. Romanos neq llam facul¬
tatem habere nauiũ. ne eorũ locoꝵ ubi
bellum gesturi essent bada portus insulas /¬
nouisse. ac longe aliam eẽ nauigationem
in concluso mari atq in bascissimo atq aꝑ¬
tissimo occeano prospicielant. Nis initis cõ¬
siliis. oppida mumiũit. frumenta ex agris in
oppida comportant. naues in beneciã nbi cesa¬
rem p̾mũ eẽ bellũ gesturũ constalat ꝙ̃ plu¬
uimas possunt: cogunt. Socios sibi ad id bellũ
diabrmtes menaprios asciscunt. Auxilia exbri¬
tama/. que contra eas regiones posita est: accer¬
siunt. Erant he difficultates belli gerendi qͣ

Expanded text:
maiore spe quod multum natura loci confidebant. maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuse morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi qua
Abbreviated transcription (Latin):
acceperantꝰ permanere: ꝙͣ romanoꝵ seruitu¬
tem ꝑferre mallent. Omĩ ora maritima ce¬
leriter ad suam sentenciã ꝑducta: cõmunem
legationem ad publiũ crassum mittũt. Ei le¬
lit suos reciꝑe: obsides sibi remictat. Quibus
de rebus cesar a crasso t̾tior factus. ꝓ ipc̃ abe¬
rat longius naues int̾m longas edificari in
flumĩe ligere quod influit in occeanũ ex pro¬
iĩcia remiges inscitui nautas gubnatores q
comparari iubet. His rebus celerit admĩstra¬
tis: ipẽ cum p̾mũ per anni tempus potuit ad
exc̾citum contendit. Ueneti reliqueq ciita¬
tes cognito cesaris aduentu. certiores facti
simul ꝙ quantũ in se facinus admisissent. in¬
celligebant: legatos quod nomen ad os̃ natio¬
nes sanctũ ĩmolatũq semp er fuisset retẽtos
Ial. se et in uincula cõiectos pro magnitudiẽ
Ipiculi bellum parare et maxmmie ea .ĩ id usũ
nauiũ pertinent. prouidere instituũt. Hoc

Expanded text:
acceperint permanere quam Romanorum servituacceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fiumenti erat p̃fectos tribunosq militum
complures in finitimas ciuitates frumenti
causa dimisit. Quo in muo est titus trasidiꝰ
missus in eusebios. MMarcus trebius g.illus
silio in uenetos. Huius est cuntatis longe am¬
plissima auctoritas omĩs hore maritime regi¬
om̃i earꝵ. E et naues hñt ueneti plurmmias.
et magno impetu maris atq aperto paritis
portibus int̾iectis, quos tenent ipi om̃s fere q¬
in eo mari uti consuerũti habent uectigales
Ab his fuit miciũ retimendi sillii atq uellan
ꝙ per eos suos se obsides. quos crasso dedissens
recuperaturos existimabant. Horũ auctorita¬
te funtum adducti: ut sunt galloꝵ subita
et repentina consilia: eadem de causa trebiũ
trassidiũq retmnent. Et celeriter missis le¬
gatis per suos p̾ncipes mt̾ se cõiurant. inchil
nisi coi consilio acturos. eundemqz oĩs fortu¬
ne exitum esse laturos. Reliquas ciuitates
solliatant: ut in ea lib̾tate quam a maiorib

Expanded text:
frumenti erat, praefectos tribunosque militum frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, cedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus
Abbreviated transcription (Latin):
consistere ratiũtur. Sic om̃bus hostuim
copiis susis armisq exutis: se in castra mu¬
intionesq suas recipunt. Quo prelio facto.
ꝓ sepius fortunam temptare galla nolebit
atq alio se in hiberna consilio bemisse memi¬
nerat. aliis occurrisse rebus biderat: magiẽ
tero die omibus eius uici edificiis icensis
in proiuĩciam reũti contendit. at nullo hoste
ꝓhibente antiter demorante incolumem legio¬
nem in mantuates inde in allobroges ꝑduxit,
ibiq hiemauit. His rebus gestis: cũ omĩbus
de cansis cesar paccatam galliam existimaret.
superatis belgis. expulsis germanis bictis in
alpibus sedums: atq ita mita hieme i illi¬
ricum ꝓfectus esset. ꝙ eas quoq nationes adi¬
re. et regiones cognoscere uolebat subitum
bellũ in gallia cohortum est. Euis belli hec
fuit causa. Publius crassus adolescens cum
legione septima proximis mare oçceanum
mandibus hiemarat. I sꝙ in his locis ĩopia

Expanded text:
consistere patiuntur. Sic omnibus hostium consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime tero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia
Abbreviated transcription (Latin):
uico p̃lio compluribus confectum bulm̾bus
diximo et item gaius bolucenus tr militũ
bir et consilii magni et ẜtutis. ad galbam
accurrerũt: aiq unam eẽ sꝑem salutis docent.
Si cruptione facta: extremũ auxiliũ expirẽ¬
tur. Itaq conuocatis centurionibus. celi̾t᷑
milites certiores facit. Paulisper ĩtinict̾ent
p̃lium. ac tuĩmͦ tela muissa exciperent. seq
ex labore refic̾ent. Post dato signo. ex castris
erumperent. atq oñem spem salutis in uir¬
tute ponerent. Quod iussi sunt: facunt.
Ac subito omibus portis eruptione facta: ne
cognoscendi quid fieret: nos su colligendi
hoscibus facultatem relinquũt. Ita cõmutata
fortuna. cos qui in spem potiũdoꝵ castrorum
benerant bndiq ciecũuentos int̾siciũt. Et ex
hom mlibus amplius xxx. quem numerum
barbaroꝵ ad castra bemisse constabat plus ler¬
cia parte int̾fecta: reliquos ꝓt̾ritos in fugam
coniciĩt. At ne in lucis quidem superioribus

Expanded text:
vico proelio compluribus confectum vulneribus vico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus
Abbreviated transcription (Latin):
quas consuuuissent collocandis atqz iĩstrãdis
tempus daretur hostes ex om̃bus partibus
signo dato decurrere. lapides telaq in uallum
coniecere. Nostri p̾mo integris uiribus for¬
tie̾ pugnare. neq ullum frustra telũ ex loco¬
suꝑiore miclere. Ut queq pars castrorum
mudata defsensoribus p̃mi bidebatur. co oc¬
currere et auyiliũ ferre. Sed hoc superari
ꝙ dinturnitate pugne hostes defessi: p̃lio ex¬
cedebant. Alni integris biribz succedebant.
Quarum rerum a nr̃is ꝓpt paucitatem fieri
inchil poterat. ac non modo defesso expugna
excedendi. sed ne sautio quidem eius loci ubi
constiterat relinquendi. ac sui recipiendi sa¬
cultas dabatur. Cum iam amplius horis
sex continent̾ pugnaretur: ac nõ solũ bires
tes instarent. languidioribusq nrĩs .ballũ
scindere et fossas complere cepissent: resq
esset iam ad extremũ perducta casum. publiꝰ
sextius baculus primi pili centurio quem ner¬

Expanded text:
quas constituissent conlocandis atque administrandis quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum fsuperiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires ius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Ner
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ꝓsuasum habelant. His nũciis acceptis :¬
gilla cum neq opus hibernoꝵ munitiones¬
qz plene essent ꝑfecte. neqz de frumento re¬
li iuoq cõmeatu satis eẽt promisũ ꝙ deditioẽ
facta. obsidibusq acceptis: nchil de bello du¬
bitandũ existimauerat consilio celeriter re¬
uocato: Sentencias ex puirere cepit. Quo
in consilio cum tantũ repentini periculi p̃t̾
opimonem accidisset. ac iam oiã fere supio¬
ra loca multitudine armatoꝵ completa cõ¬
spic̾entur: neq subsidio ueniri neq cõmeatꝰ
supportari int̾clusis itineribus possent: ꝓpe
iam desperata salute nõnulle huiuscemodi
sentencie dicelantur: Ut impedimiẽtis relictis
eruptione facta hisdem itmeribus quibus eo
peruenissent ad salutem contend̾e̾nt. Auori
tñ parti placuit. hoc reseruato ad extremũ
consilio int̾m rei euentũ expiri: et casera
deffendere. Sreui spucio mnt̾iecto: bix ut reb

Expanded text:
sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
tibus attribuit. eum locum uallo fossaq mu¬
niuit. Cũ dies hibernoꝵ complures transis¬
sent: frumentũq eo comportari iussisset.
subito per exploratores certior factus est ex ca
pirte bici quam gallis concesserat om̃s noctu
discessissea mõtesq impenderent a maxima
multitudine sedimoꝵ et beragrorum teneri.
Id aliquot de causis acciderat. ut subito galli
belli. renouandi legionisq oppͥmende cõsiliũ
caperent. Primũ ꝙ legionem neq tam ple¬
nissimã detractis cohortibus duabus et com¬
pluribus sigillatim qui cõmeatus petendi cã
ex montibus in ballem decurrerent: et tela cõ¬
iscerent. ne pͥmũ quidem posse impetũ suum
susemeri existimabant. Accedelat ꝙ suos ab se
liberos abstractos obsidũ noĩe dolebant. et ro¬
manos non solum itinerũ causa sed etiam
ꝓpetue possessiomis culmiã alpiũ occupare co¬
nari. et ea loca finitime prouĩcie adiungere

Expanded text:
tibus attribuit. Eum locum vallo fossaque mutibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa mex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere
Abbreviated transcription (Latin):
Um In italiam prosicisceretur
cesar. seruiũ gallam cum legi¬
one xiĩ. et parte equitatus in
misit. qui a fimbus allobrogũ et lacu lemãno
et flumiẽ rhodano ad sũmas part̾es pertinent.
Causa mictendi fuit: ꝙ iter alpes quo magno cũ
periculo magnisq cum portoriis m̾catores ire
consuerant patefieri uolelat. Huic permisit
si opus eẽ arbitraretur uti in his locis legionẽ
causa hiemandi collocaret. Galla secundis
aliquot p̃liis factis. cascellisq compluribus
corum eypugnatis: missis ad eum undiq le¬
gatis. obsidibusq Aitis et pace facta: cõstituit
cohortes suat᷑ in nantuatibus collocare. et ipẽ
cũ reliquis eius legionibus cohortibus ĩbito
ueragroꝵ qui appellatur octodorus hiemare.
qui bicus positus in baille non magna. adiecta
planicie: altissimis montibus bndiq cõtinet᷑
Cum hĩc in duas partes flunniẽ duuderetur.
alteram partem euis bici gallis ad hiemadũ
concessit. alt̾am batuam ab his relictã cohor¬

Expanded text:
um in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus in misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohor
Abbreviated transcription (Latin):
solem. Aquitania a garũna flumie ad pirene¬
os montes. et eam partem occeam que est ad
hnspaniam pertinrt. spectat int̾ occasum solis et
septentriones ¶Apud helu acioe longe nobilissi¬
mus fuit et ditissim orgenthorix. Is in.

Expanded text:
solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaesolem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M.
Abbreviated transcription (Latin):
AN COLUNT. BELGE
iam aquitani. Terciam÷ qui ip̃oꝵ lingna
celte nr̃a galli appellantur. Ni om̃s. lingna
Inscitutis. Iegibus int̾ se differunt: Sallos
ab aquitams garumna flumen. a belgis ma¬
trona et sequana dundit. ¶ Norum omnium
fortissimi sunt belge. propt̾ea ꝙ a cultu atq
hũanitate prouinde longissime absunt. m̃i¬
mineq ad eos mercatores sepe cõmeant. Atqri
ea que ad effeminandos aĩos pertmnent: ĩpor¬
tant ¶proximiq sunt germanis. qui trans
rhenum Incolunt. quiblis cum continenter
bellam gerunt. Qua de causa helu ͤ c quoq
reliquos gallos uirtute p̃cedunt. ꝙ fere quoti¬
diams preliis cum germanis contendunt. Cũ
aut suis fimbus eos prohibent: aut ip̃i in eoꝵ
finibus bellum gerunt. Eoꝵ una pars quam¬
ne ehodans. continaturq garũna flumine.
Deceanum. fines belgarum actingit. Eciam a
sequanis et helueci flumen rhenuĩ ugit ad sep¬
orũtur pertinẽt ad inferiorem partrm flumĩs
rhem. Spectant ad septr̃trionem et orientem

Expanded text:
ncolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eone Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceanum in finibus Belgarum attingit; etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum vergit a seporiuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem
Abbreviated transcription (Latin):
quepiam cohors ex orbe excesserat atq impe¬
tũ fecerat: hostes uelocissime refugiebant.
Int̾im eam partem nudari necesse erat. et al
lat̾e aperto tela recipi. Rursus cũ in eum
locum Inde erant egressi reu̾ti ceperant.
et al his qui cesserant et ab his qui ꝓximi
stererant qrcũuenielantur. Smantem
locũ tenere uellent: nec Etuti locus relinq̃¬
katur. nec ab tanta multitudine tela con¬
iecta conferti uitare poterant. Tamen tot
in cõmodis conflictati multis uulneribus
acceptis. resistebant. et magna parte dici
consũpta cũ a p̾ma luce ad horam octauã
pugnaretur: inchil quod ipĩs esset ĩdignũ
cõmittebant. Tum tito laluentino qui supe¬
riore anno p̾mũ pilũ duxerat biro forti et
magne auctoritatis utrũq femur tragu¬
la traicitur. Quĩtus lucanius eiusdem or¬
dinis fortissime pugnans dum c̾cũuento
filio subuenit. int̾ficitur. Luciq cocta le

Expanded text:
vato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impevato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta le
Abbreviated transcription (Latin):
accidit. quod fieri necesse erat ut bulgo mi¬
lites ab signis discederent. queq quisq eorũ
carissima hr̃et. ab impedimentis pet̾e atq ar¬¬
cipere ꝓperaret: clamore et stetu oĩa cõplent.
At barbaris consiliũ non defuit. nam duces
corum tota acie pronũciare iusserũt. ne
quis ab loco discedet. Illorum esse predam
atq illis resernari. qͦcunq romani reliquis¬
sent. Proinde omĩa in uictoria posita existi¬
marent. Erant et utute et mĩs pugnandi
pares. nr̃i. tametsi ab duce et a fortuna de¬
serebantur. tñ om̃em spem salutis in Etute
ponchant. Et quociens queq cohors procur-¬
rerat: al ea parte magnus nuis hostiũ cade¬
bat. Qna re aĩadu̾sa: ambiorir pnũciari
iubet: ut ꝓcul tela conitiant. neu propius
accedant. Et quam in ꝑtem romani ĩpetũ
fecerint: cedant. Leuitate armoꝵ et quo¬
tidiana ex̾citatione inchil his noc̾o posse.
yursus se ad signa recipientes ĩsequantur

Expanded text:
accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo miaccidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui nchil ante proindisset trepidare, et con¬
cursare cohortelqz dispon̾e. Nec tamen ipã
timide atq ut eum oiã deficere uid̾e̾ntur: Id
plerũq his accidere consueuit qui in ip̃o ne¬
gocio consiliũ caꝑe cogũtur. At cocta qui
cogitasset hec in ĩtinere posse accide̾: atq ol
eam cam profectionis auctor non fuisset. nlla
in recoĩ salun deerat. Et in appellandis cohor¬
tandisq militib imperatoris et pͥugna mili¬
tis officia p̃stabat. Cum propt̾ longitudinẽ
agm̃is minꝰ facere. oiã per se obire/ et quid
quai loco faciendũ esset prenidere possẽt. ius¬
serunt pronũtiari ut impedimẽta relĩqu̾ent.
atq in orbem consistent. Quod consiliũ
etsi in eusmodi casu rephendendũ non este
tñ incõmode accidit. Nam et nrĩs militib
spem minuit. et hostes ad pugnandũ ala¬
criores effecit. quod non sine sũmo timore
et desperatione id factũ uidebatur. Preterea

Expanded text:
qui nihil ante providisset, trepidare et conqui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea