comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
res ccunstancie ccͣ agibilia hoĩm. si
igitur posteriorib pp̃ experienciam a¬
gibilim ꝑticu larun occurrat aͥd
meluis incoĩens ẽ nou remouere le¬
ges priãs ⁊ autiqͣs pp̃ meliores leges
nouit̾ inuentas. ¶ uidentur itaz hee
rõnes ꝓbare qd̾ quecien scuq occur¬
rerit aͥd melius sunt leges pacrie ĩ¬
mutande s hoc simplicit̾ asserere est
ualde periculosum ciuitaci ⁊ regno.
uã assuescere inducere nouas leges
magn ã efficaciam hñt ex consuetu¬
dine. de disficili ei quis facit contra
aliquid qd̃ ẽ ꝑ diuturna tempora ob¬
suacum. assuescere aucẽ nõ obedare
legib est assuescere nõ obedire regib
⁊ pͥnipib ⁊ per cousequens ẽ tollere
pͥnopacum ⁊ reguũ. qnͣtum autẽ ma
nocere consuescere nõ obedare pͥcipi¬
b quͣ nõ olrone medicis. nam me¬
dici incendunt bomim corporis uolũt
eĩ corpora induocre ad sauitatẽ. s ue¬
ri legis latores ⁊ ueri reges pͥncipalit̾

Expanded text:
res circumstantiae circa agibilia hominum. Si res circumstantiae circa agibilia hominum. Si igitur posterioribus propter experientiam agibilium particularium occurrit aliquid melius, inconveniens est non removere leges paternas et antiquas propter meliores leges noviter inventas. Videntur itaque hae rationes probare quod quotiescunque occurrit aliquid melius, sunt leges paternae immutandae. Sed hoc simpliciter afferre est valde periculosum civitati et regno. Nam assuescere inducere novas leges magnam efficaciam habent ex consuetudines: de difficili enim quis facit contra aliquid, quod est per diuturna tempora observatum. Assuescere autem non obedire legibus, est assuescere non obedire regibus et principibus, et per consequens est tollere principatum et regnum. Quantum autem malnocere, consuescere non obedire principibus, quam non obedire medicis. Nam medici intendunt bonum corporis: volunt enim corpora inducere ad sanitatem. Sed veri legislatores et veri reges principaliter
Abbreviated transcription (Latin):
baricas sicut trat lex olun apud gre¬
cos qdi portantes fr̾um ⁊ alia metal¬
la emebant uxores adiuitem ot̃o
ut puta legem illam quͣ ut iecitat
ns̃. ph̾s. quedaui gelis stacuit uidel
qd̃ si aliquis ciuis eẽt octisus ⁊ as
consangumeus morcui inuaderet
aliquẽ aiuem ⁊ ille prestutib aliqͥb
fu geret ab eo reputa bacur sugiens
reus homicidui Dicẽbat eĩ legis lacor
qd̾ nõ fugeret inisi senciret se culpa¬
bilẽ s hoc facuũ finit statuere qr si¬
ue a̾s sit culpabilis siue nõ si ti¬
plicitace condentiũ leges nã aliqũ
nabile ergo eẽt si posteriores sapien¬
tiores uõ possent nuitare legpes pr̃ias
ꝑ simpliciores conditas ergn in tali
cãn mutande eẽnt prioꝵ lexes. ¶Qrͣ¬
ta uia sũtur ex indet̾iacione ꝑtici¬
satium actimm. uam agbilia ꝑticu¬
lara nidet̾i̾ata sunt ⁊ ꝑfrẽ comp̾hen¬
di nõ possunt quare qnͣtuncũq cõ¬
ditores lepuin fuerint sapientes po¬
tuerunt eos latere alique ꝑ ticula¬

Expanded text:
baricas: sicut erat lex olim apud Graecos, quod portantes ferrum, et alia metalla, emebant uxores adinvicem: omnutputa legem illam quam ut recitat Philos. quaedam gens statuit videlicet quod si aliquis civis esset occisus, et aliquis consanguineus mortui invaderet aliquem civem, et ille praesentibus aliquibus fugeret ab eo reputabatur fugiens reus homicidii: dicebat enim legislator quod non fugeret, nisi sentiret se culpabilem: sed hoc fuit stultum statuere, quia sive aliquis sit culpabilis sive non, si tiplicitate condentium leges. nam si aliquando ionale esset, si posteriores sapientiores non possent immutare leges paternas per simpliciores conditas: ergo in tali casu mutandae essent priorum leges. Quarta via sumitur ex indeteriminatione particularium actuum. Nam agibilia particularis indeteminata sunt, et perfecte comprehendi non possunt: quare quantuncunque conditores legum fuerint sapientes, potuerunt eos latere aliquae particula
Abbreviated transcription (Latin):
qr alliqũ ꝯͣ ccͣ talia decipi qr credun¬
tur mreliores que sunt perores ⁊
credinitur magis sufficientes que
sunt rumus. Dato taien qde̾ in
ali quo susficientioies eent leges
noint̾ ad iuuente sunt tã leges ã¬
tique ⁊ patrie obsuande qr qnͣto
ex una ꝑte quis ꝓficit daudo susfi¬
cientiorẽ legem tanto ex alia ꝑte uo-¬
cet tollendo consuetudinẽ. ⁊ dntur¬
intarẽ temporis ꝑ qmͣ lex h̃t̃ effica¬
ciam magnam. ¶Nõ est ergo siłe
de artib. ⁊ de legib qr artes ⁊ sciẽ
potam esficatiam hñt ex rõne s le¬
ges non sic imo magnã efficratrã

Expanded text:
 circa talia decipi, quia creduntur meliores quae sunt peiores, et creduntur magis sufficientes quae sunt minus. Dato tamen quod in aliquo sufficientiores essent leges noviter adiuventae, sunt tamen leges antiquae, et paterne observandae, quia quanto ex una parte quis perficit, dando sufficientiorem legem, tanto ex alia parte nocet, tollendo consuetudinem et diuturnitatem temporis, per quam lex habet efficaciam magnam. Non est ergo simile de artibus et de legibus: quia artes et scientiae totam efficaciam habent ex ratione, sed lege
Abbreviated transcription (Latin):
ypocomiũ utrum sit ꝯpedieus ci le¬
uitatib ĩnouare pattras leges ⁊ inges.¬
duccre nouas consuetudines ordura¬
ucrat cĩ ypodouius ut supͣ tetigimꝰ
qd̃ inietuens aliqmͣ legem cunta¬
ti ꝓficuam honorẽ a caperet in cunta¬
nons cupidi inducebantur multi ut
inuementes consnetudines nouas
dicentes cas eẽ uriles ⁊ ꝓficuas cun¬
taci solucrent leges prĩas ⁊ anciqͣs.
m̾ito ergo dubitatur au põ ypodonii
eẽt bona. ⁊ an cepediat sepe sepuis mi¬
mutare leges. Dato etiam qd̃ occur¬
rant leges alique que uideantur eẽ
magis ꝓficue ⁊ meliores. ¶ adducit

Expanded text:
podamum, utrum sit expediens civitatibus innovare patrias leges, et inducere consuetudines. Ordinaverat enim Hippodamus ut supra tetigimus quod inveniens aliquam legem civitati proficuam, honorem acciperet in civitanoris cupidi, inducebantur multi ut invenientes consuetudines novas, dicentes eas esse utiles et proficuas civitati, solverent leges patrias et antiquas. Merito ergo dubitatur, an positio Hippodami esset bona, et an expediat saepe saenius immutare leges: dato rtiam quod occurrant leges aliquae quae viderent esse magis proficuae et meliores. Adducut
Abbreviated transcription (Latin):
ua illa ad que desu̾it constitutio ci¬
inter illa sit pocuis. ¶Narrat qui
sit cuntas sex bona ad que cuutas
mul cohĩcent. consurgit eĩ ex ħ q̃dã
iocunditas ⁊ delestacio. nã ulłius
sine socio iocunda ẽ possõ. zi quis d̃
magna multitudine aui ⁊ argẽ
ti polleret ⁊ om̃ib uiftualib hũn¬
daret. ⁊ taien nõ uineret in socie¬
etate ut alii suam magnificena¬
au ꝑciperent. ⁊ ut eis sua boua coĩ¬
care poss nõ multũ reputaret il¬
la. frã ẽ ergo ciuitas ut hõies sił
n uno liro uiuentes iecunde ⁊ de¬
leftabiliter couu̾santur. ¶ Sio̾ est

Expanded text:
a illa ad quae deserunt constitutio cillorum sit potius. Narrat quidsit civitas, sex bona ad quae civitas mul cohabitent. Consurgit enim ex hoc quaedam iocunditas et delectatio: nam nullius sine socio iocunda est possessio. Si quis enim magna multitudine argenti et auri polleret, et omnibus victualibus abundaret,m et si non viveret in societate, ut alii suam magnificentiam perciperent, et ut eis sua bona communicare posset, non multum reputaret illa. Facta est ergo civitas, ut homines simul in uno loco viventes, iocunde et delectabiliter conversentur. S
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ ipm̃ tanqmͣ oĩb expelłenciorẽ
daet eẽ optuuum. ⁊ qiͣ semmideum.
inde ẽ igitur qd̾ regxinuim diritur ẽẽ
multitudo in qua sunc multi nobiles
⁊ ingeum nõ quorunq modo se hñ¬

Expanded text:
regem ipsum tanquam omnibus excellentiorem decet esse optimum, et quasi semideum. Inde est igitur quod regnum dicitur esse multitudo, in qua sunt multi nobiles et ingenui: non quocunque modo se hab
Abbreviated transcription (Latin):
in bonis operib u̾tuosis qmͣ si hĩm¬
daret in duiriis uel in nobilitate
gen̾is ur in aliis exc̾iorib bouis.
credunt ergo multi eẽ ciues ⁊ ẽẽ de
regno si in regno hãnt domos inł¬
tas possones inaguas. s magis sũt
de irguohũndantes in operib u̾tuo¬
sis ⁊ obsu̾antes leges rectas ⁊ sta¬
tuta regni qmͣ hñces nobilitatem

Expanded text:
in bonis operibus virtuosis, quam si abundat et in divitiis, vel in nobilitate generis, vel aliis exterioribus bonis: Credunt ergo multi esse cives, et esse de regno, si in regno habeat domos multas possessiones magnas: sed magis sunt de regno abundantes in operibus virtuosis, et observantes leges rectas, et statuta regni, quam habentes nobilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ꝑoss si hoĩes solitarie morarẽt᷑.
¶ tt̾io frã finit ciuitas compugna¬
tiomis grã ⁊ pp̃ nõ iuiustũ pati nã
qr homo unus sõntariamn uitain
ducens nõ t̃ sufficiens resistere ini¬
pugntib ⁊ uitare inuirias ⁊ iniui¬
sticias sibi frãs consticuta fuit ci¬
intas ut homo qui solitarius se
nõ põt cueri ab hostib exñs ꝑs
mltitudims tute ⁊ abs fõrmidine
uincret. ¶ Qrͣto fuit cuitas ordia¬
ta pp̃ cõmutationes ⁊ contͣctus. Di

Expanded text:
non posset, si homines solitarii morarentur. Tertio facta fuit civitas compugnationis gratia, et propter non iniustum pati. Nam quia homo unus solitariam vitam ducens, non est sufficiens resistere impugnantibus, et vitare iniurias et iniustias sibi factas; constituta fuit civitas, ut homo qui solicitarius se non potest tueri ab hostibus existens pars multitudinis, tute et absque formidine viveret. Quarto fuit civitas ordinata propter commutatio
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Est eĩ cuntas ꝑs regni. ⁊ in regͦ
ẽ maior multitudo. ⁊ sunt płes no¬
biles ⁊ ingenui qmͣ in cuntate u¬
na. potest euxo sic diffuri regnimi
qd̃ ẽ multicudo magna in qua sũt
mult nobiles. ⁊ ingenui uiuentes

Expanded text:
. Est enim civitas pars regni; et in regno est maior multitudo, et sunt plures nobiles et ingenui, quam in civitate una. Potest ergo sic diffiniri regnum, quod est multitudo magna. in qua sunt multi nobiles et ingenui, viventes
Abbreviated transcription (Latin):
ad qd̾ ciuitas ordinatur ẽ coĩta¬
tio cõnubioꝵ. nã hoĩes sunul cõ¬
iuentes adiuuicẽ amitici ã contͣ¬
inde consurgece iniunt cõmibia
gis possunt puiri delinquentes ⁊
malefici si hoĩes si mul comuuãt
ĩ cuntate quͣ si morarentur disꝑ¬
sii ⁊ uitaui solitariam ducerent.¬
¶ Inde ẽ igit᷑ qd̾ tunore pene młti
desinunt ma ᷝ ͤ fa cere ⁊ a ssuescunt
ad oꝑationes lunas qd̃ faciendo diꝰ¬
ponuntur ut fiant boni ⁊ u̾tuosi.¬
¶ Qũi igit᷑ u̾tutes ⁊ oꝑa u̾tuosa sũt
maxĩa bonoꝵ licet pp̃ aĩa p̾difta
bona sit aliquo modo ciuitas cõ¬
stituta. potissime taiẽ constituta
re si a maiori fiue ⁊ a maion louo
qd̾ intenditur in re acapienda
ẽ euis noticia. lrne dictum ẽ ꝙ
dicitur .iii. poł. qd̾ unitas loci cõ¬
innincacio cõmubioꝵ compugna¬
tiomis grã cõuintatio reꝵ ⁊ cet̾a
talia sunt ea sine quib nõ ht eẽ

Expanded text:
ordinatur, est communicatio connubiorum. Nam homines simul conviventes ad invicem amicitiam contrinde consurgere, iungunt connubia e. Nam magis possunt puniri delinquentes et melefici, si homines simul convivant in civitate, quam si morarentur dispersim. et vitam solitariam ducerent. Inde est igitur quod timore poenae multi desinunt malefacere, et assuescunt ad operationes bonas: quod faciendo, disponuntur, et fiunt boni, et virtuosi. Quoniam igitur virtutes et opera virtuosa sunt maxima bonorum, licet pbona sit aliquo modo civitas constituta, potissime tamen constituta re si a maiori fine, et a maiori bono quod intenditur in re accipienda est eius notitia, bene dictum est quod dicitur 3. Polit. quod unitas loci, communicatio connubiorum, compugnationis gratia, commutatio rerum, et cetera talia sunt ea, sine quibus non h
Abbreviated transcription (Latin):
ad ciuitatẽ consticuendam tamẽ¬
nõ efficicur nec ꝑ ficicur cruitas in¬
si ex opere ⁊ industria hõĩm. que a
ex fine ⁊ bono ad qd̃ or diuantur.
ut potissime sius scuus quid
sit doinus. ⁊ qual debeat eẽ domus

Expanded text:
stituendam: non tamen efficitur, nec perficitur civitas, nisi ex opere, et industria hominum. Quae autem et bono, ad quod ordinantur. ut potissime scimus quid sit domus, et qualis debeat esse domus,
Abbreviated transcription (Latin):
saudamur uec uituꝑamur ex po¬
cenciis naͣsib. sic nõ laudaunir
nec uiruꝑamur ex stasibauã sicut siłi¬
ulłs laudatur tanqmͣ bonus hõ
exeo qd̾ bene duge̾t ur bene crescit
zic nõ landatur ex eo qd anute ui¬
ꝑ accñs. ut si quis ex suꝑflua come¬
stione uł ex mimia potatione in¬
uideret uł delulitatẽ stomachi ue
bene digeret increparetur ille nõ
qr clare uidere ⁊ bene dugere ꝑ se lo¬
quendo uõ ẽ in põtate hoĩs s in¬
creparetur ex mĩmo potu ulꝰ ex su¬
ꝑfluo cibo uã erant in põdate sua
ut posset uti potu ⁊ cibo mod̾ate Sõ
insensib nõ ẽ pouenda u̾tus mo¬
ral qr sicut potenne naͣles nõ obe¬
diunt m̃ni qr ẜ regłam rõnis ulłs¬
⁊ minus dag̾it. Sicnec sensus obe¬
uidere clarius uel inuius clare qͣ¬

Expanded text:
ur, nec vituperamur ex potentiis naturalibus: sic non laudamur, nec vituperamur ex sensibus. Nam sicut nullus laudatur tanquam bonus homo, ex eo quod bene digerit, vel bene crescit: sic non laudatur ex eo quod acute viper accidens, ut si quis ex superflua comestione, vel ex nimia potatione invideret, vel debilitatem stomachi, ne bene digereret: increparetur ille, non quia clarem videre, et bene digerere per se loquendo non est in potestate hominis: sed increparetur ex nimio potu, vel ex superfluo cibo, nam erat in potestate sua, ut posset uti potu, et cibo moderate. Secundo in sensibus non est ponenda virtus moralis, quia sicut potentiae naturales non obediunt et minus digerit: sic nec sensus obevidere clarius, vel minus clare: qu
Abbreviated transcription (Latin):
eos in dauiciis irec in ciuili poͣ nec ĩ
mus ꝓbancur debent uti tanqmͣ or¬
ganis ad felicitatẽ. suam aucẽ fe-¬
litatẽ poncre debent in a ctu prudc̃aie
put talis actus imꝑatus a caritate.
uã tuncrees hñt felicitatẽ sua sta¬
cui debitã. ⁊ coudagͣm qñ instin gãte

Expanded text:
ere in divitiis, nec in cvili potentia, nec in nius probatur debent uti tanquam organis ad felicitatem. Suam autem felicitatem ponere debent in actu prudentiae, prout talis actus est imperatus a charitate: nam tunc reges habent felicitatem suo statui debitam, et condignam, quando instiga
Abbreviated transcription (Latin):
tiua. angm̃tatina geu̾atina. ⁊ ta¬
lia que ⁊̃ ipĩs arbonb competunt.
sus gustus. tastus ⁊ talia in quib
distinguntur. Nam quidã appetitꝰ¬
ẽ in hoĩe in quo nõ ꝯũcat cũ b̾tis
ut appeticus seq̃ns lntlłestũ quidã
ueco m quo̾ ooĩcat cũ eis ut appetit᷑
stquens st̃simͣ. appecicus a̾ slq̃us
sensũ pocest noĩan sensua litas se¬
quens utlłestum noĩetur uolunncaᷤ¬

Expanded text:
tiva, augmentativa, generativa, et talia quae etiam ipsis arboribus competunt. sus, gustus, auditus, et talia, in quibus distinguuntur: nam quidam appetitin homine, in quo non communicat cum brutis, ut est appetitus sequens intellectum: quidam vero in quo communicat cum eis, ut appetitus sequens sensum. Appetitus autem sequens sensum potest nominari sensualitas: sequens intellectum nominatur voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ciam ⁊ presn̾are regnum a maleficis¬
⁊ a trausgressorib iusti. ¶ Nomĩ ẽ¬
maxine saluaus iegnum eẽ regem
louũ ⁊ u̾tuosum. nam ut dicicur.uͦ.
dia cuntacis ⁊ repmi quͣi in duce epnt
indeum ut sicut alias dignitate
⁊ poͣ cxellit sic eos bouitate suparet
hor ã marine salualut regnũ ⁊ po¬
liticiam si ux sit lonus ⁊ utuosus¬
⁊ cõi. ¶ Decium ẽ irgem nõ ignora¬
re qualis sit illa politicia ẜ qm̃ pͥno
⁊ aorrumpere. talia aute maxme sci¬
ri poterunt per expaientiam ¶Nom
cum quid diu erꝑtus c̃ irgmi negon&
& lem arbitu pot̾i̾t qui lonui sta¬
tum iegmm corrumpit. ⁊ saluat. ¶De

Expanded text:
raeservare regnum a maleficis, et transgressoribus iusti. Nonum maxime salvans regnum, est ese regem bonum et virtuosum. Nam ut dicitur 5. Pdia civitatis et regni, quam in duce exercitus. mideum, ut sicut alios dignitate et potentia excellit, sic eos bonitate superet. hoc enim maxime salvabit regnum et politiam, si rex sit bonus et virtuosuset communi. Decimum, est regem non ignorare qualis sit illa politia secundum quamet corrumpere. Talia autem maxime sciri poterunt per experientiam: nam cum quis diu expertus est regni negocia, de levi arbitrari poteritque bonum statum regni cor
Abbreviated transcription (Latin):
rabiginẽ contrahit. Sic ⁊ tales bel¬
lantes fuint obedientes pͥncipi.
uaccantes uero nesciunt debi te se
hx̃ẽ quare talib ut deluce se hãnt
semper in cutiendi sunt timnores bel¬
lici ⁊ corruptiones extrinsere. ¶Qur¬
sus si quis suꝑ aliquos de nouo pͥu¬
apan cepit qr contra talem pͥncipa¬
tam facauis insiregitur ne ciues
in surgant in pͥncipem. ⁊ ut magis
unaniunt̾ obeduant illi incutienda
sunt eis tiores de extͥaseas ꝑicłis
ĩminentib. s si regnũ du in sta¬
tu ꝑstiterit. ⁊ dñs ille sit nalis ita
qdͥ qrͣ nõ sit memoria hoĩm ex quo
nam ucilicatẽ hr̃e uioctur. ¶ Qrͣcũ
autẽ qd̾ politeciam saluare uidet᷑
ẽ cauere seditiones ⁊ con tẽptõnes
nobuliũ ⁊ hoc ponendo tis leges.
qi legib nõ de fatili contradicit᷑
sunt ei in regno tales leges insti¬
tueude ut ꝑ eas sedari possint cõ¬
tentiones uobiluun. nam barom¬
b dissencientib fiunt dissentiones
in regno. ⁊ ꝑ consequens fit p̾paraĩ

Expanded text:
rubiginem contrahit. sic et tales bellantes fiunt obedientes principi: vacantes vero nesciunt debite se habere: quare talibus ut debite se habeant semper incutiendi sunt timores bellici, et correptiones extrinsecae. Rurusus, si quis super aliquos de novo principari coepit, quia contra talem principatum facilius insurgitur; ne cives insurgant in principem, et ut magis unanimiter obediant, incutiendi sunt illis timores de extrinsecis periculis imminentibus: sed si regnum diu in statu perstiterit, et dominus ille sit naturalis, ita quod quasi non sit in memoria hominum ex quo nam utilitatem habere videtur. Quartum autem quod politiam salvare videtur, est cavere seditiones et contentiones nobilium; et hoc ponendo eis leges, quia legibus non de facili contradicitur. Sunt enim in regno tales leges instituendae, ut per eas sedari possint contentiones nobilium. Nam baronibus dissentientibus fiunt seditiones in regno, et per consequ
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliquid myens accidat ccͣ ama¬
tum. tinior autẽ consiliatiuos facit
Ut dicicur .iͦ. rech. ibi eĩ ẽ magna
salus ulu sunt mnulta consilia qͣre
si rer bomim regni diligat salua li
regnũ qr timeus ne in regno adu¬
sa contingant ad hibelut multa cõ¬
silia qualiter possit bona regni ꝓ
o ẽ rex aut pͥnceps si uult su̾are
iusticiam. ⁊ uult pinure cransgres¬
sores insti hr̃e multos exploratores

Expanded text:
ne aliquod inconveniens accidat circa amatum. timor autem consiliativos facit, ut dicitur 2. Rhet. ibi enim est magna salus, ubi et multa consilia. quare si rex bonum regni diligat, salvabitur regnum; quia timens ne in regno adversa contingant, adhibebit multa consilia qualiter possit bona regni prDebet enim rex aut princeps si vult servare iustitiam et vult punire transgressores iust
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓoliticiam saluant.⁊ que opor¬
set faccre regem adħar ut se in suo
pͥricipatii presu̾et ¶ pͥium ẽ nõ ꝑ¬
mittere i suo regno transgressio¬
nes medrtas. uai uiulte modice
trausgressiones ut ait ph̾s oqͣntur
maguo sumpcuui ꝑue eĩ crausgres¬
sianes si mulce sint dispouunt ad
tñsgͥssieues magnas uã qui iniui¬
nia negligit panlotun deflint iu me¬
iora pͥncipuis ergo est obstande. ⁊ ĩ¬
hibende sunc obliquitates ĩ modus.¬

Expanded text:
t quae oportet facere regem ad hoc ut se in suo principatu praeservet. Primo est, non permittere in suo regno transgressiones modicas. nam multae modicae transgressiones ut ait Philos. aequantur magno sumptui: parvae enim transgressiones si multae sint, disponunt ad transgressiones magnas. Nam qui minima negligit, palulatim defluit in maiora. principiis ergo est obstandum, hibendae sunt obliquitates, etiam mod
Abbreviated transcription (Latin):
iu pol: Bene uti auib nõ solum pre¬
su̾at poniticiam restain s ⁊̃ pͥncipatꝰ
oe ħ durabilior redditur. dato qd̾ ĩ
p̃o sit aliquid obliquitatis amix¬
tum. ¶Ttraũ ẽ ineutere turorẽ hus
sunt sb̃iecti pͥncipi. ⁊ plus ci oledũt
si ex ext̾iorib corruptiouem tuneãt
guerra es ext̾ior tallit seditiones in¬
triuseras. ⁊ reddit cues magis u
sfiora bella intra seipõs lellare ce¬
perunt. ¶ est autẽ hoc cautela uclł
solum duob pͥncipatib ut pͥncipa¬
tui constituto ex hõib assuetis ad
bella ⁊ pͥncipatui in quo quis uo¬
uiter regnare cepit hõies eĩ bellato¬
res ⁊ assueti ad prelia quib nõ fuit
cure de u̾tutib aliis uisi de forti tu

Expanded text:
in Poli. bene uti civibus non solum praeservat politiam rectam, sed etiam principatus ex hoc durabilior redditur, dato quod in ipso sit aliquid obliquitatis ad mixtum. Tertium est, incutere timorem iis sunt subiecti principi et plus ei obediunt, si ex timoribus corruptionem timeant. Guerra enim exterius tollit seditiones intrinsecas, et reddit cives magis undefecerunt exteriora bella, intra seipsos bellare coeperunt. Est autem haec cautela utilis solum duobus principatibus: ut principatui constituto ex hominibus assuetis ad bella, et principatui in quo quis noviter principari coepit. Homines enim bellatores et assueti ad proelia, quibus non fuit curae de virtutibus aliis nisi de fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
aut inagr̃atũ. nichil eĩ adeo regͥnũ
consu̾at. ⁊ politiciam saluat situt p̃¬
ficere hõies lonos ⁊ u̾tuosos ⁊ cõfi̾e
eis dũia ⁊ pͥncipatus quare maxiẽ
saluatm̃ polititre ẽ regiam maiesta¬
tẽ considerare diligenter quos p̃fecit
meliquib magrãtib ⁊ si bene se ha¬
buerint augere eoꝵ dñĩa si male
minuere uel adeo male se hrẽ possẽt
nandi. ¶ Sextum ẽ ulli ualde ma¬
guum dm̃ũ confr̾e. uam magua
dũĩa ex minia bonitace fortune ut
płummmn corrumpunt mentes ho
minum ut fiant trausgressores ui¬
st. Est quoẽ hec cantela maxiine
ucilis ad hoĩes de quib rex c̾tam ⁊
duicurnam experientiam nõ accepit.
Icõ potissime obsuand̾ ẽ ne repente
consticuatur aliquis in maximo pͥn¬
cipatu. ¶ Septimum saluans regnũ
⁊ policiciam ẽ regem sine pͥuci pautẽ
hr̃e dilectionẽ ⁊ amorẽ ad bonum ie

Expanded text:
num conservat et politiam salvat, sicut praeficere homines bonos et virtuosos, et conferre eis dominia et principatus. Quare maxime salvativum politiae est, regiam maiestatem considerare diligenter quos praeficit in aliquibus magistratibus: et si bene habuerint, augere eorum dominia: si male, minuere: vel adeo male se habere possentia condemnandi. Sextum est, nulli valde magnum dominium conferre. Nam magna dominia ex nimia bonitate et fortitudine ut plurimum corrufiant transgressores iustitiae. Est autem haec cautela maxime utilis ad homines, de quibus rex certam et diuturnam experientiam non accepit. Ideo potissime observandum est, ne repente constituatur aliquis in maximo principatu. Septimum salvans regnum et politiam, est regem sive principantem habere dilectionem et amorem ad bonum re
Abbreviated transcription (Latin):
ior lis ⁊ dissentio exormi. Scdo decet tas
eẽ pudicas. ⁊ honestas. nã nõ suffi¬
cit coniuges oc̃ castas ⁊ rauere sibi
ab operib illicicis. s o cas eẽ pudi¬
cas. ⁊ honestas ut siln caueant a
filius non succedat in hereditatẽ. s
requirit᷑ ut pater sit c̾cus de suaple.
cum ergo signa inhonesta. ⁊ impu¬
dica quͣidam suspitionẽ ad generẽt
de incontiuencia couuigis ut pat̾
sit c̾rus de sua ꝓle cxpedit conui ges
pudicas oẽ t̾r̾io oportet eẽ tas absti¬
uentes ut caueant sibi a suꝑfluita¬
te cibi nã cibi suꝑfliutas ad iu conci¬
nentiaui inclinat. qͣrto decit eas eẽ
sobrias ut caueant sibi a suꝑ flui¬
tate potus. nam tam ĩ moderancia
cibi qmͣ potus uenerea ꝓuocat. Uũ
⁊ antiquitus apud romanas mlie¬
res ut recitat ualerius maximus .iiͦ.
liꝰ. cͦa. denistitutis anciquis. quodã¬
modo nefas erat bilere uinũ. Unde
ait qd̾ u̾niusus olim romanis frĩs
ignotus fuit ne in aliquo dedetus

Expanded text:
ia, vel dissensio oriri. Secundo decet eas esse pudicas et honestas. Nam non sufficit coniuges esse castas, et cavere sibi ad operibus illicitis: sed oportet eas esse pudicas et honestas, ut sibi caveant a filius nonn succedat in haereditatem, sed requiritur ut patet sit certus de sua prole. Cum ergo signa inhonesta, et impudica quandam suspitionem adgenerent de incontinentia coniugis; ut pater sit certus de sua prole, expedit coniuges pudicas esse. Tertio oportet eas esse abstinentes, ut caveant sibi a superfluitate cibi. Nam cibi superfluitas ad incontinentiam inclinat. Quarto decet eas esse sobrias, ut caveant sibi a superfluitates potus. Nam tam immoderantia cibi quam potus venerea provocat. Unde et antiquitatus apud Romanas mulieres ut recitat Velerius Maximus libro II. capitulo de Institutis antiquis quodammodo nefas erat bibere vinum. Unde ait, Vini usus olim Romanis foeminis ignotus fuit, ne in aliquod dedecus
Abbreviated transcription (Latin):
ergy uirã eẽ cõem regłam adom̃e
regiunen. nã quicumq uult aliꝙ̃
cantelas ad cacͥa que uidi ip̃m
magis deficere. nã sicut ẽ in locuti¬
ouib sit sus modo ẽ in ip̃is opeitb
uidemus eĩ si li quos hr̃ẽ linguas dis¬
sertas ali quos uero balbucientes
cẽ ⁊ qui balbuciut uõ eodẽ modo
balbrciunt. s aliqui dafficiluis ꝓ¬
fautt uinim u̾bunt aliqui uero di¬
sficisins aluid. qui ergo balbucienteᷤ
urllz un loquela dirgere oz eos instͥ¬
ere ut specialẽ pugnã. ⁊ specia lem
conatum a criperent oc ea u̾ba que
dec̾ius ꝓsr̾e possent. uude ⁊ ali quos
phos legemus sic fecisse qui cuin cẽnt
impedase lingue accipientes conatũ¬

Expanded text:
ergo unam esse communem regulam ad omne regimen. Nam quicunque vult aliquid cautelas ad ea, circa quae videt ipsum magis deficere. Nam sicut est in locutionibus, sic suo modo est in ipsis operibus. Videmus enim aliquos habere linguas desertas, aliquos vero balbutientes esse: et qui balbutiunt, non eodem modo balbutiunt: sed aliqui difficilius proferunt unum verbum, aliqui vero difficilius aliud. Qui ergo balbutientes vellet in loquela dirigere, oporteret eos instruere, ut specialem pugnam et specialem conatum acciperent circa ea verba quae deterius proferre possent. Unde et laiquos Philosophos legimus sic fecisse, qui cum essent impeditae lignae, accipientes
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ icͣ oꝑa se hrĩt ht̃. cum aĩ quis st uł̾
alium uid ocͣ aliq̃ desiocre si se uł a¬
linui ułt reste rogere specialẽ conatũ
assimere d cͣ ca in quibi et̃ contin¬
git facilior caus qͣre cum mulieres
ut in p̾edenti capło droebatur coĩt̾
sint ii demꝑate gartule ⁊ instabales
regende sunt ta li rescimine utui¬
ducantur ad intemꝑanciam ad ta¬
citurintacẽ. ⁊ ad stabilitatẽ. ꝑces ã
temꝑancie ut dicebatur in pͥmo lͦ.
sunt .iiiiͦ. uideli. castitas. plidicicia.
sine houestas. abstiuencia. ⁊ sobrie¬
tas. tunc engo mł̾ieres sũt remꝑate
qnͣdo sunt caste honeste a bsturentes
⁊ so bris Pecet eĩ coniuges eẽ castas
nõ solum pp̃ sicẽ sũandã suis ui¬

Expanded text:
ca opera se habet. cum enim quis se vel alium videt circa aliqua deficere, si se vel alium vult recte regere, specialem conatum assumere debet circa ea in quibus esse contingit facilior casus. Quare cum mulieres ut in praecedenti capitulo dicebatur communiter sint intemperatae, garrulae, et instabiles; regendae sunt tali regimine, ut inducantur ad temperantiam, et ad taciturnitatem, et ad stabilitatem. Partes autem temperantiae ut dicebatur in primo libro sunt quatuor. videlicet, castitias pudicitia sive honestas, abstinentia, et sobrietas. Tunc ergo mulieres sunt temperatae, quando sunt castae, honestae, abstinentes, et sobriae. Decet enim coniuges esse castas non solum propter fidem servandam suis
Abbreviated transcription (Latin):
qui uere matronas aliqͣs lom testi¬
mouii ꝑ diuturna tempora prudẽ
sit debite temꝑata restat oũdere
quõ regenda sit ut sit debice taci¬
turna. Nam ut sculuit᷑ pͥio pol.
ornamentũ muliecis ẽ silentumm.
Si cĩ mulieres debite se hañt. ⁊ cõ¬
grut silentam su̾et ex har magis
ornate apparent. ⁊ ad maiorẽ amo¬
irtn uiros in ducunt ¶Pecet ergo e
stabłes qr qnͣto uxor ẽ magis cõ¬
stans ⁊ firina tanto maior rrudeli¬
tas adgeueratur uno ut ei debitã
fidem sũet. tali eigo iegumine argẽ¬
de sunt comuges ut polieant pre¬
distis six bonitatib uidel ut sint
caste honeste abstinentes sobrie
nii uł ꝑ caucrlas alias adhilrudo.
quare decet õs ti ues sit suas cõui¬
ges regere. ⁊ tanto magis ħ deret
reges ⁊ pͥucipes qnͣto ex eoꝵ indebi¬
to regimiue põt ccͣ regnum maiꝰ

Expanded text:
 inquirere matronas aliquas boni testimonii per diuturna tempora prudentsit debite temperata: restat ostendere, quomodo regenda sit, ut debite sit taciturna. Nam, ut scribitur I. Polit. ornamentum mulieris est taciturnitas. Si enim mulieres debite se habent, et congrue silentium servent, ex hoc magis ornatae apparent, et ad maiorem amorem viros industabiles: quia quanto uxor est magis constans, et firma, tanto maior credulitas adgeneratur viro, ut ei debitam fidem servet. Tali ergo regimine regendae sunt coniuges, ut polleant praedictis sex bonitatibus. videlicet, ut sint castae, honestae, abstinentes, sobriae, nii, vel per cautelas alias adhibendo. Quare decet omnes cives sic suas coniuges regere: et tanto magis hoc decet reges, et principes, quanto ex eorum indebito
Abbreviated transcription (Latin):
cãn deficere. meluis t̃ igicur regii
regi rege qmͣ lexe ut ꝑ regem regi cor¬
rigi possint legales defectus. ¶Itaq uͭ
appareat quid ccͣ hauc mat̾iam sit
et̃ medium inter legem uaturalem
⁊ positiuam. nam ulłs recte pͥncipat᷑
risi agat ut recta rõ dictat. nã rõ d
cẽ regula humanoꝵ operum. quare
si noinẽ regis a regendo sumptum ẽ
⁊ decet regem regere alios ⁊ eẽ reglamn

Expanded text:
casu deficere: melius est igitur regnum regi rege, quam lege, ut per legem corrigi possint legales defectus. Itaque ut appareat quid circa hanc materiam sic esse medium inter legem naturalem et positivam; nam nullus recte principatur, nisi agat ur recta ratio dictat: nam ratio debet esse regula humanorum operum. Quare si nomen regis a regendo sumptum est, et decet regem regere alios, et esse regulam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcẽ. indicia mensurata ẜ talẽ re¬
gulam dianitur ex equalitace ꝓ¬
cedere. si uero exgentib condõomib
deliquenus legalis regła plice
cia s si dcã regła płiretur ad ꝑtẽ
oppositam fiet uidiciũ ex rigore.
sine ex sei̾ntate. ⁊ qr ħ̾ om̃ia iuste
⁊ rõnalilit̾ si̾ possunt clemenaa ⁊
stĩntas simul cum iusticia possãt
existen¬
manam ⁊ naͣlẽ oportuit dare legẽ

Expanded text:
mensurata secundum talem regulam dicuntur ex aequalitate procedere. Si vero exigentibus conditionibus delinquentis legalis regula plicetia. Sed si dicta regula plicetur ad partem oppositam, fiet iudicium ex rigore sine severitate. Et quia haec omnia iuste et rationabiliter fieri possunt, clementia et severitas simul cum iustitia possunt existemanam et na
Abbreviated transcription (Latin):
sboritace consticuit. Itaq sicut rex mĩ¬
qmͣ recte regit uisi ĩmitatur legi nali
⁊ agat ut resta rõ dictat. sic lex posi¬
tuia minquͣ recte ligat iisi ĩmutat᷑
anstĩ regis aut alti̾us pͥncipantis. nã
ustum posiciuũ ⁊ legta le ut supͣ dice
disft̾ quare lex posiciua ẽ infra pͥuai¬
cẽ regi opcimo ree aut optuma lege
si ioquamur de lege naturali. p heͣt
pͥncipaliorẽ eẽ n regendo qmͣ sit ipẽ
rex eo qd̾ ulłus sit restus rex uisi in
qnͣtum ĩnititur illi legi. pp̃ qd̃ bene
cho regimine pͥncipan uõ d bestia
s deus ⁊ intellestus. nain tunc pͥuei¬
patur beltia. cum quis uõ mtcur re¬
gere alios rõue sz passione ⁊ concu¬
pisrencia. in quib cuĩcamus cum
bestiis. tunc uero pͥncipatur deus ⁊ ĩ¬
tlłestus qũ quis in rependo alios ñ
deinat a rõne resta ⁊ a legenali qmͣ
c̃ rep optimo rege ⁊ maxime in cãib
concludebat rõ in opposicum frã ꝙ
meluis cẽt repi rege qmͣ lerte co ꝙ

Expanded text:
oritate constituit. Itaque sicut rex nunquam recte regit, nisi innitatur lege naturali, et agat ut recta ratio dictat: sic lex positiva nunquam recte ligat, nisi innitatur auctoritati legis aut alterius principantis. Nam iustum positivum et legale ut supra dicebdiffert: quare positiva, lex est infra princitem regi optimo rege, aut optima lege. Si loquamur de lege naturali, patet hanc principaliorem esse in regendo, quam sit ipse rex: eo quod nullus sit rectus rex nisi in qcto regimine principari non debet bestia, sed Deus et intellectus. Nam tunc principatur bestia, cum quis non innititur regere alios ratione sed passione et concupiscentia, in quibus communicamus cum bestiis. Tunc vero principatur Deus, quando quis in regendo alios non deviat a ratione recta, et a lege naturali, quam  optima lege, et maxime in canbus concludebat ratio in oppositum facta, quod melius est regi rege, quam lege eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
clem en ter apitur cum de lirquente
Aliqũ uero tales cͥrͥitustancie aggͥ¬
uant ⁊ tunc ẽ rigadins in cedendus.
rigor igitur ⁊ clemencia li cet uideã¬
cur eẽ preter iusticiam legalẽ ⁊ po¬
sicuuam nõ tamẽ sunt p̾t̾ iustici¬
am simplicit̾ si rõnalulit̾ fiant exi¬
gencib pticulanb cͥrustantiis.¬
¶ Inde ẽ ergo qd̃ in iidicando aliqͣ
dicuntur eẽ de equali tate aliqua
denigore aliqua uero ex clemencia.
nam qmͣdin regła legis mauz re¬

Expanded text:
clementer agitur cum delinquente. Aliquando tales circumstantiae aggravant: et tunc est rigidius incedendum. Rigor igitur et clementia licet videantur esse praeter iustitiam legalem et positivam; non tamen sunt praeter iustitiam simpliciter, si rationabiliter siant exigentibus particularibus cirunstantiis. Inde est ergo quod in iudicando, aliqua dicuntur esse de aequalitate, aliqua de rigore, aliqua vero et clementia. Quam diu regula regis ma
Abbreviated transcription (Latin):
ad rõnem urͣ dicere ratlłectũ solum.
Idõ dicitur .iii. poł. qd̾ qui uib pͥncipa
⁊ bestia. ¶hiis ergo rõnib uidetur
oñdi meluis et̃ reguum ⁊ ciuitarẽ
regi lepe qmͣ regx. s qd̃ hoc nõ sit

Expanded text:
videtur dicere intellectum solum: ideo dicitur 3. Polit. quod qui iubet principari et bestia. His ergo rationibus videtur ostendi, melius esse regnum et civitatem regi lege,
Abbreviated transcription (Latin):
lares cͥrunstancias. ⁊ pp̃ eoꝵ muta¬
bilicates ut uult pħs. uͦ. eth̾. nõ
possinit inensurari regła infieribl̾
ut puta fr̾ea s oportet qd̾ mensurẽ¬
tur regła plumbea que sit applica¬
bilis humanis actib. oporcet igat᷑¬

Expanded text:
lares circustantias, et propter eorum mutabilitates, ut vult Philosophus 5 Ethic. non possunt mensurari regula inflexibili, ut puta ferrea: sed oportet quod mel furentur regular plumbea, quae sit applicabilis humanis actibus. Oprtet igit
Abbreviated transcription (Latin):
lis ẽ ppłs. Cum ig᷑ pͥuceps lonus
preditatur sb̃diti sustpiũt inatĩ¬
am bñfatiendi ¶Sic eriã sait̃as
pulcritudo. ⁊ fortitudo competũt
pͥncpi nõ qd̃ in eis sit ꝓpͥe felarta̾
s qr possunt eẽ organa ad felia¬
tatẽ. talia ergo daligenda sunt uͤ
sunt organa ad fẽlicitatẽ. ⁊ ut
facunt ad qmͣdã claritatẽ felici¬
tatis. pp̃ qd̾ dr hiis quõ diligenda¬

Expanded text:
ceps, bonus praedicatur, subditi suscipiunt materiam benefaciendi. Sic etiam, sanitas, pulchritudo, et fortitudo competunt principi, non quod in eis sit proprie felicitas, sed quia possunt esse organa ad felicitatem. Talia ergo diligenda sunt, ut sunt organa ad felicitatem, et ut faciunt ad quandam claritatem felicitatis. P
Abbreviated transcription (Latin):
atioui acris mutatiom ciboꝵ de
facili uariatione recipit. s amissa
sanitate amitit᷑ robur coiͥs qr las¬
sautur m̃bͣ. debilitantur n̾ui pp̃
qd̾ tollitur ꝓportio illa n̾uoꝵ ⁊ ossi
sauitate m̃bͣ fiunt macilenta uõ
remauet in eis talor debutus. ami¬
trunt cousoumtatẽ illam in qua
rescruatur decor ⁊ pulcritudosũ decz

Expanded text:
 ciborum, de facili variationem recipit. Sed amissa sanitate, amittitur robur corporis, quia laxantur membra, debilitantur nervi. propter quod tollitur proportio illa nervorum, et ossiusanitate, membra fiunt macilenta, non remanet in eis color debitus: amittunt conformitatem illam, in qua reservatur decor, et pulchritud
Abbreviated transcription (Latin):
creduncur eẽ maioia qmͣ sit. eis
autẽ adeptis apparet uõ eẽ tanta qnͣ¬
ta credebantur ¶y̾cuces autẽ. ⁊ bone ĩ¬
tellectualia mod̾ conu̾sum tenent nã
adeptis eis inueniuntur maiora qmͣ
credentur Gõs ignoiatces duloed̾ici sa¬
piencie aliqũ reprehendeunt uacrates
si bene eam coguost̾ett uõ solum uõ
rent. houa eigo corlia qr nõ hĩtare¬
putantur in aiora qmͣ sint iulti ca¬
rentes cõilib bouis a deo asfestant e¬
a ⁊ credunt ip̃a eẽ taute excellencie
ut si hr̃eat illa reputarent se eẽ feli¬
ut sint sain felicitatẽ pomint in sa¬
uitate ⁊ mendaci in diuiriis curpes¬
uero in pulcritud̾ie debiles in rolore
 qd̾ nõ sit felicitas uet iun uoluienͨ
iu saintace uec in pulcricudie tͥplia
uia uenan possumus pmio qr talia lͣ

Expanded text:
creduntur esse maiora, quam sint: eis autem adeptis, apparent non esse tanta, quanta credebantur. Virtutes autem, et bona intellectualia modum conversum tenent: nam eis adeptis, inveniuntur maiora, quam crederentur. Ideo ignorantes dulcedinem sapientiae, aliquando reprehsi bene eam cognoscerent, non solum non rent. nona ergo corporalia, quia non habita reputantur maiora quam sint, multi carentes corporalibus bonis, adeo affectant ea, et credunt ipsa esse tantae excellentiae, ut si haberent illa, reputarent se esse feliut sint sani, felicitatem ponunt in sanitate, et mendici in divitiis, turpes in pulchritudine, debiles in robore. Sed quod non sit felicitas in robore, nec in sanitate, nec in pulchritudine, triplici via venari poss
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ contẽplatui a Ut ditatur quis felix
pols ͤ qũ ẽ felix ut hõ hñdo in se pru¬
denciã que ẽ rectarõ agilu luum ¶Di¬
catur autẽ selix contẽplatiue iã ẽ¬
lib uocabant telicem polis ͤ s ꝑfr̃m¬

Expanded text:
 contemplativam: ut dicatur quis felix politice; quando est felix ut homo, habendo in se prudentiam, quae est recta ratio agibilium: dicatur felix contemplative, libus, vocabant felicem politice:
Abbreviated transcription (Latin):
a u̾itace catholita nõ discordant.
MHiis gͥ ꝑastis dicanius qd̾ decet regi¬
ain maiestatẽ hos modas uinendi
cognostere ⁊ uitam uoluptuosam
fugere ⁊ ne sit hoĩe peior. nam tales

Expanded text:
dant. His peractis, dicamus, quod decet regiam maiestatem hos modos vivendi cognoscere, et vitam voluptuosam fugere, ne sit homine peior: nam tales
Abbreviated transcription (Latin):
dilectõm tanco magis decet hr̃e regeᷤ
⁊ pͥncipes qnͣto apud crilumal sũmi
indicis reddituri sunt de płili rõuẽ¬
.C. U. qd̃ maxĩe expedit regie maitͭ

Expanded text:
devotionem tanto magis decet habere reges et principes, quanto apud tribunal summi Iudicis reddituri sunt de pluribus rationem. Quod maxime expedit regiae mai
Abbreviated transcription (Latin):
denciam. ⁊ uiuat uita pols ¶i antẽ
ẽ bestia ⁊ haĩe peior tunc nõ regit᷑
rõne ⁊ prudencia s regitur passione
⁊ uaiit uita uo luptirosa s si sit di¬
niuus ⁊hoĩe melior tunc speculat᷑
ꝑ sapĩam ⁊ uiuit uita cantẽplatiã
Ctanta c̃ ergoo dr̃a int̾ prudentẽ in¬
no

Expanded text:
dentiam, et vivat vita politica. Si autem est bestia, et homine peior, tunc non regitur ratione, et prudentia, sed regitur passione, et vivit vita voluptuosa. Sed si sit divinus, et homine melior, tunc speculatur per sapientiam, et vivit vita contemplativa. Tanta est ergo differentia inter prudentem in
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑatis. Sapientes igͫ ⁊ uiri specula¬
tun sunt maxĩe honorandi qr sũt
supͣ hoĩem collocaci Sic ergo de
modis uinenda. ⁊ de felicitaciliz
reꝑtis in ip̃is pħi distinxerunt ñ
tamen ad plenũ. ⁊ ꝑ om̃ mod̾ potu¬
erunt attingere ueritate ¶amlz
ostendetur. De uita tamẽ politica
qmͣ theologi uocant uitam aftiuã
⁊ de uita coutemplatiua nõ usq̃qͣ
uera senserunt crediderunt eĩ qd̃ qt
puris naͣlib abs alio auxilio gr̃e pos¬
set quis oĩa porata uitare ⁊ ꝑfrẽ ui¬

Expanded text:
separatis. Sapientes igitur, et viri speculativi, sunt maxime honorandi, quia sunt supra hominem collocati. Sic ergo de modis vivendi, et de felicitatibus repertis in ipsis, Philosophi distinxerunt non tamen ad plenum, et per omnem modum potuerunt attingere veritatem. Nam ostendetur: de vita tamen politica, quam theologi vocant vitam activam, et de vita contemplativa non usque quaque vera senserunt: crediderunt enim, quod ex puris naturalibus absque alio auxilio gratiae posset quis omnia peccata evitare, et
Abbreviated transcription (Latin):
mus augelos quib eĩ infi̾or. ẽ eĩ¬
ig᷑ pot̾i̾t considerari hõ. pͥmo ut coĩ¬
cat cũ buicis. grdo̾ ut ẽ aliqͥd in se.
t̾cio ut pticipat cum angelis siue cum
ratioues sumpte sunt a pħ̾is p̾dc̃e ts

Expanded text:
mus angelos quibus est inferior. Tri poterit considerari homo: Primo ut communicat cum brutis: Secundo ut est aliquid in se: Tertio ut participat cum angelis, sive cumrationes sumptae sunt a Philos
Abbreviated transcription (Latin):
infeste p qd̾ rrres ⁊ pͥncipes si debẽt
iecte dũar nõ sufficit oos fuge̾ õs
gradus maloꝵ. ut qd̃ uõ suit neq
malles nz inconturentes uec intẽꝑa¬
ti nec bestiales s o eos eẽ iui sĩnnogͣ¬

Expanded text:
et, quod Rreges, et principes si debent recte dominari, non sufficit eos fugere omnes gradus malorum, et quod non sint nec molles, nec incontinentes, nec intemperati, nec bestiales, sed oportet eos esse in summo gr
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ suut temꝑati eẽ dicuntur qui
nõ solum modicum passianati ꝑ¬
seuerant qd̃ faciunt ꝑseuerantes
uł contͣ for ces passioues se tenent
qd̃ faciunt contiuentes. s sunt ita
castigasti in appetitu ⁊ hñt tam mo¬
deratas passiones qd̃ qiͣ pugnan
nõ sentuuit ⁊ delestabilt ẽ eis leue¬
facere ¶sicut ergo ꝑscũ antes oppo

Expanded text:
nim temperati esse dicuntur, qui non solum modicum passionati perseverant, quod faciunt perseverantes: vel contra fortes passiones se tenent, quod faciunt continentes: sed sunt ita castigari innappetitu, et habent tam moderatas passiones, quod quasi pugnam non sentiunt, et delectabile est eis benefacere. Sicut ergo perseverante
Abbreviated transcription (Latin):
mali sunt molles qui modaca passio¬
⁊ modica cemptacione nõ cadunt.
¶oquenda cigo de ꝑseuancia ut phs¬
positio opposita molliciei. gͥ in pͥmo
gradn dicuntur eẽ ꝑseucrances iñ
ẜo uero sunt continentes. continere eĩ
t̃ plus quͣ ꝑseuerare. nã siquis ⁊̃ ñ
temꝑatus uel in adaicũ temptacus ñ

Expanded text:
mali sunt molles, qui modica passionon modica tentatione cadunt. Loquendo ergo de Perseverantia, ut Phpositio opposita molliciei. ergo in primo gradu dicuntur esse perseverantes. In secundo vero sunt continentes. Continere enim est plus, quam pereseverare. Nam si quis etiam non tentatus, vel modicum tentatus n
Abbreviated transcription (Latin):
ech̃. qd̃ u̾cures morales restisirãt
siuẽ. prudencia uero facit recte o
pari ca que sunt ad fiuẽ. loquendo
ralis rectisicat t̾miint̃ prudencia uo̾
rectificat uiam. s tum nõ sit ꝑfrã
uia nisi ordauetur in bonuĩ t̾annũ¬

Expanded text:
t finem, Prudentia vero facit operari recte ea quae sunt ad finem. Loquendo ralis rectificat terminum: Prudentia vero rectificat viam. Sed cum non sit perfecta via nisi ordinetur in bonum fin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ furtum. aliqũ uero ꝑ manfestã
opp̾ssiouẽ alios depredantur ut tx¬
cerrtant oꝑa largitatis. hii erpo l
ꝓponant ssbi bonũ finẽ nõ taint̃
recte sendunt in fiuẽ illum. nõ er¬
go peccant in t̾i̾nio. uec nnicertõte
s pacraut in ura. ⁊ iu mado adipis¬
cendi finẽ in tenicum pp̃ qde talos ⁊
si a li quo modo sirat li b̾ales nõ tũ
ꝑfecte liberales dici debent qd̾ ad ꝑ¬
fcãm u̾tutẽ spestat nõ solum ꝓpon̾e¬
illum. Indigemus gͥ u̾cutib mora¬
lib qi ꝑ eas nab̾ ꝓponimus bonũ
finem. In dagemus pͥdentia ⁊̃ qi per

Expanded text:
r furtum, aliquando per manifestam oppressionem alios depraedantur, ut exrceant opera largitatis. Hi ergo licet proponat sibi bonum finem, non tamen recte tendunt in finem illum. Non ergo peccant in termino, nec in intentione: sed peccant in via, et in modo adipiscendi finem intentum. Propter quod tales, et si aliquo modo sunt liberales, non tamen perfecte liberales dicidebent: quia ad perfectam virtutem spectat non solum proponefinem. Indigemus ergo virtutibus moralibus, quia per eas nobis proponimus bonum finem. Indigemus e
Abbreviated transcription (Latin):
ña tume mone ẽ illud qd̾ de facli cedͭ.
lunt la borare. ⁊ sunt uinus delica¬
ti. nã ut in .uͭiͦ. ech̾. stribit᷑. delicia q̃¬
dã molliries ẽ. tales ergo nicħ diffi¬
cile sustiutre uolentes statun cũ pas¬
si onantur uł cum tẽptantur cadũt.
¶In alio gradu dicuntur eẽ in continẽ¬
tes. hii aucẽ dufferant a pͥmis. nain
molles ulłam pligm nec aliquid di¬
sfirile sustuere possunt. incoucuẽ¬
tes uero puiguã sustarent. s in susti¬
contuiere gͦ ẽ agg̃di pugnã ⁊ ĩ pugͣ
nõ posse se cenere s deficere ¶m t̾cio gͣ¬
dit ⁊ ꝑ temptationes deicitur s delesta¬
bile ẽ ei male facere sincontinentes
ergo ⁊ molles nõ delectantur ĩ ma¬
lefacere. Ĩm̃o aluid eligunt. ⁊ aliud
agunt. entes tĩ extra passiones cã
incontiuentes qmͣ molles eligunt
benefacere. ⁊ ꝓponut sibi optunas le¬
ges. passiouati uero cadunt. ⁊ ulł ami
ire i dextmͣ pp̃ dissolucionẽ corͥs. ⁊ ñ

Expanded text:
a, molle est illud, quod de facile cedit. lunt laborare, et sunt nimis delicati. Nam, ut in 7. Ethicor. scribitur, delicia quaedam mollicies est. Tales ergo nihil difficile sustinere volentes, statim cum passionantur, vel cum tentatur, cadunt. In alio gradu dicuntur esse incontinentes. Hi autem disserunt a primis. Nam molles nullam pugnam, nec aliquid difficile sustinere possunt. Incontinentes vero pugnam sustinent, sed in susticontinere ergo est aggredi pugnam, et in pugna non posse se tenere, sed deficere. In tertio gradit, et per tentationes deiicitur, sed delectabile est ei malefacere. Incontinentes ergo et molles non delectantur in malefacere: immo aliud eligunt, et aliud agunt existentes enim extra passiones tam incontinentes, quam molles, eligunt benefacere, et proponunt optimas leges. passionati vero cadunt, et nullam ire in dextram, propter dissolutionem corporis, et non
Abbreviated transcription (Latin):
deretero ꝑturiret ¶gic ⁊̃ ut ait. qͣ ꝙͣ
dam iusulam mans ut itͣ pontũ
existebant tunc temporis q̃dã gẽtes
oĩo bestiales comedenoes carnies tͥͫ¬
das deuorances carnes humanas.
⁊ qd̃ peius ẽ prãbant sibi filios ĩ cõ¬
uimũ. Cum eĩ quis alias coniniare
uulehat si filius suis dominõ erat
s uiciuo suo mnutuabat filuim ⁊¬

Expanded text:
dededam Insulam maris ut circa Pontum existebant tunc temporis quaedam gentes omnino bestiales, comedentes carnes crudas, devorantes carnes humanas, et quod peius est praestabant sibi filios inconviviis. cum enim qui alios convivare volebat, si filius suus domi non erat, a vicino suo m
Abbreviated transcription (Latin):
rõins nõ uadunt in dextrã s cadũt
⁊ tru dunt ini sunstram ã lit̾ tam̃ cadt̃
molles aliter in contiuentes. qr in ol¬
les modica pugna nunt. incona¬
uentes uero maiari pugna succum¬
bunt surcemꝑati cigo peiores sũt
qũ iconciuen ces. ⁊ molles qr sũt
a dõ hĩtuati in malo qd̾ delestabłe
ẽ eis urala facere ¶in qrto autẽ gͥ¬
du sunt bestiales. hii ancẽ peiares
sunt qmͣ iutemꝑati sũi ei bestiales
cẽ dicunt᷑ qui ultͣ mod̾ hoĩm ma¬
lefaciunt. sunt aͥ bestiales oꝑauteᷤ
es que ip̃a na᷑ horret ¶sicut sunt
quidã barbari comedentes rarnes¬
crudas humanas bibences huinq¬
nũ sangͥnt̃. talia eĩ uõ nist a bestia¬
litace ꝓneĩre possunt ¶arrat a̾ phͣs.¬
eĩ qd̾̃ cum q̃dã pregnans eẽt ⁊ nõ
potais parere ex hoc tantũ doloiẽ
concepit. ⁊ sic in bestialitatẽ couu̾sa
ẽ. ut om̃s pͥgnances rescindẽt. qr gͦ
ipã parerr uõ pot̾at uolebat ut mlta

Expanded text:
rationis, non vadunt in dextram, sed cadunt et tendunt in sinistram. Aliter tamen cadunt molles, aliter incontinentes. Quia molles modica pugna ruunt: incontinentes vero maiori pugna succumbunt. Intemperati ergo peiores sunt, quam incontinentes, et molles: quia sunt adeo habituati in malo, quod delectabile est eis mala facere. In quarto gradu autem sunt bestiales. Hi autem peiores sunt, quam intemperati. Illi enim bestiales esse dicuntur, qui ultra modum hominum malefaciunt. Sunt autem bestiales operantes ea, quae ipsa natura horret: sicut sunt quidam barbari comedentes carnes humanas, bibentes humanum sanguinem. Talia enim non nisi a bestialitate provenire possunt. Narrat aenim quod cum quaedam praegnans esset, et non potuisset parere, ex hoc tantum dolorem concepit, et sic in bestialitatem conversa est, ut omnes praegnantes resideret. quia ergo ipsa parere non poterat, volebat ut nulla