comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
confitendo culpã defendunt. & aꝑiendo te¬
gunt: qͣndo & confessio laudabilit̾ sonat ĩ
ore: & adhuc iniquitas occultat᷑ in corde: qͣu¬
nus magis ex humilitate quã ex ueritate. con¬
fessum putet qui audit: aptans eis illud
Malunt enĩ apud homines ꝑiclitari u̾itate
quã humilitate: cũ apud d̾m ꝑiclitent᷑ utͥnꝙ
Aut si adeo culpa manifestata sit. q̃d nulla
penitus tegi u̾sutia possit: nichilominus
tam̃ uocẽ ñ cor penitens assumt̃ qua notam
ñ culpam deleant. dum ignorantiã mani¬
feste transgressionis. decore recompensant
publicȩ confessionis. Głosa res humilitas
qua ipsa quoq suꝑbia palliare se appetit. ne
uilescat. S hec cito tͥgiu̾satio a p̾lato depre¬
henditur. siad hanc suꝑbam humilitatem
ñ leuit̾ flectit᷑: quo magis dissimulet culpã.
uł differat penam UIasa figuli ꝓbat fornar:
& tribulatio uere penitentis discernit. Qui
enim ueracit̾ penitet. laborẽ penitentie ñ

Expanded text:
confitendo culpam defendunt, et aperiendo teconfitendo culpam defendunt, et aperiendo tegunt; quando et confessio laudabiliter sonat in ore, et adhuc iniquitas occultatur in corde: quatenus magis ex humilitate quam ex veritate confiteri putet qui audit, aptans eis illud Malunt enim apud homines veritate periclitari, quam humilitate, cum apud Deum periclitentur utrinque. Aut si adeo culpa manifesta sit quod nulla penitus versutia tegi possit; nihilominus tamen vocem, non cor poenitentis assumunt, qua notam, non culpam deleant, dum ignorantiam manifestae transgressionis, decore recompensant publicae confessionis. 47. Gloriosa res humilitas, qua ipsa quoque superbia palliare se appetit, ne vilescat! Sed haec cito tergiversatio a praelato deprehenditur, si ad hanc superbam humilitatem non leviter flectitur, quo magis dissimulat culpam, vel differat poenam. Vasa figuli probat fornax, et tribulatio vere poenitentes discernit. Qui enim veraciter poenitet, laborem poenitentiae non
Abbreviated transcription (Latin):
Licet ũ gn̾a hec excusationis eatenꝰ ma¬
la iudicent᷑. quatinus ore ꝓpħico u̾ba mali¬
cie appellent᷑: multo tam̃ ꝑiculosior ẽ fallax
defensio. Nonnulli enĩ cũ de aꝑtiorib argu¬
untur: scientes si se defenderent. qͦd sibi non
crederet᷑. subtiliꝰ inueniunt argum̃tum de¬
fensionis: uerba respondentes dolose confes¬
sionis. Est quippe ut scͥptũ ẽ qui nequitͥ hu¬
miliat se: & int̾iora eius plena sunt dolo.
Uultus dimittit᷑. ꝓst̾nit᷑ corpus: aliquas sibi
lacrimas extorquent si possunt: uocẽ suspi¬
riis. u̾ba gemitib int̾rumpunt. Nec solum
qui eiꝰmodi ẽ. obiecta ñ excusat. s ipse quoq
culpam exagg̾at: ut dũ impossibile aliqͥd
aut in credibile culpȩ suȩ ore ipsius additu
audis: etiã illud qͦd ratũ putabas discredere
possis: & ex eo qͦd falsum eẽ ñ dubitas dum
confitet᷑. in dubiũ ueniat. qͦd quasi certũ te¬
nebatur. Dumq affirmant qͦd credi nolunt:

Expanded text:
onis eatenus mala judicentur, quatenus ore prophetico verba malitiae appellantur ; multo tamen periculosior est fallax defensio. Nonnulli enim cum de apertioribus arguuntur, scientes quod si se defenderent, sibi non crederetur, subtilius inveniunt argumentum defensionis, verba respondentes dolosae confessionis. Est quippe, ut scriptum est, qui nequiter humiliat se, et interiora ejus plena sunt dolo . Vultus demittitur, prosternitur corpus: aliquas sibi lacrymulas extorquent, si possunt; vocem 578 suspiriis, verba gemitibus interrumpunt. Nec solum qui ejusmodi est, objecta non excusat, sed ipse quoque culpam exaggerat: ut dum impossibile aliquid aut incredibile culpae suae ore ipsius additum audis, etiam illud, quod ratum putabas, discredere possis; et ex eo quod falsum esse non dubitas dum confitetur, in dubium veniat quod quasi certum tenebatur. Dumque affirmant quod credi nolunt,
Abbreviated transcription (Latin):
denter ꝓmittebat. Nouũ inquit ereauit dñs
suꝑ t̾ram: femina enrundabit uirũ. Quȩ est
her femina: Quis u iste uir: Aut si uit q̃m̾
a femina curundatus: Aut si a femina
curundari potest: quomͦ uir: Et ut aꝑtiꝰ

Expanded text:
denter promittentem: Novum, inquit, creavit Dominus super terram: femina circumdabit virum . Quae est haec femina? quis vero iste vir? Aut si vir, quomodo a femina circumdatus? aut si a femina circumdari potest, quomodo vir? Et ut apertius
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscens. & ipse continens fidelit̾ eustodi¬
uit. Illi data intelligentia ẽ in mystiis som¬
nioꝵ: isti datũ ẽ consciũ fieri atq participẽ
celestiũ sacram̃toꝵ. Ille frum̃ta seruauit
ñ sibi s om̃i ppło: iste panẽ uiuum e cȩlo ser¬
uandum accepit. tam sibi quã toti mun¬
do. Non ẽ dubium quin bonus a fidelis
homo fuerit iste ioseph: cui mat̾ desponsa¬
ta ẽ saluatoris. fidelis inquã seruus & pru¬
dens: quẽ constituit dñs suȩ matͥs solatiũ.
suç carnis nutͥcium: solum deniq in t̾ris ma¬
gni consilii coadiutorẽ. sibi fidissimũ. Huc
accedit. qͦd dicit᷑ fuisse de domo dauid. uere
enim de domo dauid. uerc de regia stirpe des¬
cendit uir iste ioseph: nobił genere: mente
nobilior. Plane filius dauid: ñ degenerans

Expanded text:
agnoscens, et ipse continens fideliter custodiagnoscens, et ipse continens fideliter custodivit. Illi data est intelligentia in mysteriis somniorum : isti datum est conscium fieri atque pestium sacramentorum . Ille frumenta servavit non sibi, sed omni populo : iste panem vivum e coelo servandum accepit tam sibi quam toti mundo. Non est dubium quin bonus et fidelis homo fuerit iste Joseph, cui Mater desponsata est Salvatoris. Fidelis, inquam, servus et prudens, quem constituit Dominus suae matris solatium, suae carnis nutritium, solum denique in terris magni consilii coadjutorem sibi fidelissimum. Huc accedit quod dicitur fuisse de domo David. Vere enim de domo David, vere de regia stirpe descendit vir iste Joseph, nobilis genere, mente nobilior. Plane filius David, non degenerans
Abbreviated transcription (Latin):
incipiens quasi annorũ triginta: ut puta¬
batur filius ioseph. Nec uir gͦ matris. nec
filii pat̾ extitit: quãius certa ut dictũ est.
ce necessaria dispensatione. utrũq ad temp
&e appellatus fit & putatus. Cõnice tamen
Xex hac appellatione. qua licet dispensatoria
meruit honorari a do. ut pat̾ łi &e dictus
& ereditus sit: conice &e ex ꝓpͥo uocabulo qd
augmentũ ñ dubitas intͥpretari: qui et
qualis homo fuerit iste ioseph. Simul &
memento magni illius qͦndam patͥarche
uenditi in egypto: & cito ipsius istum non
solum uocabulii fuisse sortitũ. s & castimo¬
niam adeptũ: innocentiã assecutũ & gram
Siqͥdem ille ioseph fratͥna ex inuidia uen¬
ditus & ductus in egyptũ. xp̃i uenditionẽ
pͥfigurauit: iste ios eph herodianã inuidiã
fugiens. xp̃m in egypto portauit. Ille dño
suo fidem seruans. dñȩ noluit cõmisceri:
iste dominã suã dm̃i sui matrem uuginem

Expanded text:
incipiens quasi annorum triginta, ut putaincipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Joseph . Nec vir ergo matris, nec filii pater exstitit, quamvis certa ut dictum est et necessaria dispensatione utrumque ad tempus et appellatus sit et putatus. 16. Conjice tamen ex hac appellatione, qua, licet dispensatoria, meruit honorari a Deo, ut pater Dei et dictus, et creditus sit: conjice et ex proprio vocabulo quod augmentum non dubitas interpretari quis et qualis homo fuerit iste Joseph. Simul et memento magni illius quondam patriarchae venditi in Aegypto : et scito ipsius istum non solum vocabulum fuisse sortitum, sed et castimoniam adeptum, innocentiam assecutum et gratiam. Siquidem ille Joseph, fraterna ex invidia venditus et ductus in Aegyptum, Christi venditionem praefiguravit: iste Joseph Herodianam invidiam fugiens, Christum in Aegyptum portavit . Ille domino suo fidem servans, dominae noluit commisceri : iste dominam suam, Domini sui matrem, virginem
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit occulte dimittere eam: breuit̾ respõ¬
deo etiã sic dubi tationẽ illam ioseph fuisse
necessariã: quȩ diuino meruerit certifi¬
cari oraculo. Sic quippe scͥptum ẽ. Hec
autẽ eo cogitante. qͦd scilicet occulte dimit¬
teret eam apparuit ei angłs in somnis di¬
cens. Ioseph fili dauid noli timere accipere
mariã comugem tuã. qͦd enim in ea natũ
ẽ de sp̃u sc̃o est. Itaq ꝓpter istas rationes
desponsata ẽ maria ioseph. uł potiꝰ sicut
ponit ȩuangłista. uiro eui nom̃ erat iosẽph.
Uirum nominat: non quia maritꝰ. s quod
homo uirtutis erat. Uel potiꝰ quia iuxta
alium euangłistam ñ uir simplicit̾. s uir
eiꝰ dictus ẽ merito appellat᷑ quod necessarie
putatur. D ebuit gͦ uir esꝰ appellari. quia
necesse fuit &e putari: sicut & pat̾ saluatoriᷤ
ñ qͥdem ẽẽ. s dici meruit ut ꝑutaret᷑ eẽ: di¬
cente hoc ipso ȩuangłista. Et ipse iħc erat

Expanded text:
voluerit occulte dimittere eam, breviter responvoluerit occulte dimittere eam, breviter respondeo, etiam sic dubitationem illam Joseph fuisse necessariam, quae divino meruit certificari oraculo. Sic quippe scriptum est: Haec autem eo cogitante, scilicet quod occulte dimitteret eam, apparuit ei angelus in somnis, dicens: Joseph fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est . Itaque propter istas rationes desponsata est Maria Joseph, vel potius, sicut ponit evangelista, viro, cui nomen erat Joseph. Virum nominat, non quia maritus, sed quod homo virtutis erat. Vel potius quia, juxta alium evangelistam, non vir simpliciter, sed vir ejus dictus est, merito appellatur quod necessarie putatur. Debuit ergo vir ejus appellari, quia necesse fuit et putari: sicut et pater Salvatoris non quidem esse, sed dici meruit, ut putaretur esse, dicente hoc ipso evangelista: Et ipse Jesus erat
Abbreviated transcription (Latin):
Ido itaq ioseph uoluit dimittere eã. S quare
occulte: & ñ palam: Ne uidelicet diuortii
causam inquieret᷑: erigeret᷑ rationẽ. Quid enĩ
uir iustus responderet ppło durx ceruicis:
ppło ñ credenti. & contradicenti: Si dicent qͥd
sentiebat. qͦd de eiꝰ puritate cõpbauerat: ñ ne
mor mereduli & crudeles iudei subsanna¬
rent illum. lapidarent illam: Quando nã¬
q ueritati cirderent tacenti in utero: quem
postea contempserunt clamantẽ in temploꝰ
Quid facerent necdu apparenti:. cui postmo¬
dum impias manus miecerunt etiã miracłiᷤ
choruscanti: Merito gͦ uir iustuᷤ. ne aut m̃¬
tiri. aut diffamare cogeret᷑ innoxiã: occulte
uoluit dimittere eam. Sin uͦ alit̾ quis fen¬
tiat & ioseph sicut hominẽ dubitasse contẽ¬
dat: s quia iustus erat noluisse qͥdem ha¬
bitare cum ea ꝓpt̾ suspitionẽ. nec tam̃ quia
puis erat traducere uoluisse suspectã. & ido

Expanded text:
Ideo itaque Joseph voluit dimittere eam. Sed quare Ideo itaque Joseph voluit dimittere eam. Sed quare occulte, et non palam? Ne videlicet divortii causam inquireretur, exigeretur rationem. Quid enim vir justus responderet populo durae cervicis, populo non credenti et contradicenti? Si diceret quod sentiebat, quod de illics puritate comprobaverat, nonne mox increduli et crudeles Judaei subsannarent illum, lapidarent illam? Quando namque Veritati crederent tacenti in utero, quam postea contempserunt clamantem in templo? Quid facerent necdum apparenti, qui postmodum impias manus injecerunt etiam miraculis coruscanti? Merito ergo vir justus, ne aut mentiri, aut diffamare cogeretur innoxiam, voluit occulte dimittere eam. 15. Sin vero aliter quis sentiat, et Joseph sicut hominem dubitasse contendat, sed quia justus erat, noluisse quidem habitare cum ea propter suspicionem, nec tamen quia pius erat traducere voluisse suspectam, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. exi a me dñe quia homo peccator sũ:
ꝓpter quod &e centurio a domo fua eũ ꝓhi¬
bebat cum diceret: dñe ñ sum dignus ut
intres sub tectũ meũ. Ita gͦ & ioseph indig¬
num & peccatorẽ se reputans. dicebat intra
sea tali &e tanta ñ debere sibi ultra familia¬
re p̾stari contub̾niũ: cuiꝰ supra se mirabiłe
expauescebat dignitatẽ. Uidebat &e horre¬
bat diuine p̾sentie certissimũ gestantẽ insi¬
gne: & quia mystĩum penetrare ñ poterat: uo¬
lebat dimittere eam̃. Expauit petrus poten¬
itie magnitudinẽ: expauit centurio p̾sentiȩ
maiestatẽ: exhorruit nimirũ & ioseph sicut
homo huiꝰ tanti miracłi nouitatẽ. mysterii
ꝓfunditatẽ. & ido uoluit occulte dimittere
eam. Muaris qͦd ioseph p̾gnantis sese consoe¬
tio uirginis uidicabat indignũ: cũ audias
& scãm elizabeth euis ñ posse ferre p̾sentiã
nͥ cum tremore qͥdem & reuerentia: Ait nãq
Unde hoc mͥ ut ueniat mat̾ dñi mei ad me:

Expanded text:
dicens: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum : propter quod et Centurio a domo sua eum prohibebat, cum diceret: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum . Ita ergo et Joseph indignum et peccatorem se reputans, dicebat intra se, a tali et a tanta non debere sibi ultra familiare praestari contubernium, cujus supra se mirabilem expavescebat dignitatem. Videbat et horrebat divinae praesentiae certissimum gestantem insigne: et quia mysterium penetrare non poterat, volebat dimittere eam. Expavit Petrus potentiae magnitudinem, expavit Centurio praesentiae majestatem. Exhorruit nimirum et Joseph, sicut homo, hujus tanti novitatem, mysterii profunditatem: et ideo occulte voluit dimittere eam. 742 Miraris quod Joseph praegnantis sese consortio Virginis judicabat indignum, cum audias et sanctam Elisabeth ejus non posse ferre praesentiam, nisi cum tremore quidem et reverentia? Ait namque: Unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei ad me?
Abbreviated transcription (Latin):
mariã. Si racundia. aut auaricia. aut
carnis illecebra. nauicuła concusserit m̃tiˢ.
respice ad mariam. Si criminũ ĩmanitate
turbatꝰ. conscientie feditate confusus. nidi-¬
cii horrore ꝑterritꝰ. baratro incipias absor¬
beri tristicie. desꝑationis abysso: cogita ma¬
riam. In ꝑicuł. in angustiis. in reb dubii ͤ.
mariam cogita: mariam inuoca: ñ recedat
ab ore. ñ recedat a corde: & ut impets eiꝰ oratiõis
suffragium. ne deseras conu̾sationis exem¬
plum. Ipsam sequens ñ deuias: ipsã roganᷤ
ñ desꝑas: ipsã cogitans ñ erraᷤ. Ipsa tenente
non corruis: ipsa ꝓtegente ñ metuis: ipsa du¬
ce ñ fatigaris: ipsa ꝓpnia ꝑuenis: & sic in te¬
met ipso exꝑiris qͦd merito dictum sit & nom̃
uirginis maria. S iam modice pausandum
ẽ : ne ce nos in transitu claritatẽ tanti luminiᷤᷤ
intueam᷑. Ut enĩ u̾bis apłicis utar. bonũ est
nos hic eẽ: & libet dulcit̾ contẽplari in silen¬

Expanded text:
Mariam. Si iracundia, aut avaritia, aut Mariam. Si iracundia, aut avaritia, aut carnis illecebra naviculam concusserit mentis, respice ad Mariam. Si criminum immanitate turbatus, conscientiae foeditate confusus, judicii horrore perterritus, barathro incipias absorberi tristitiae, desperationis abysso; cogita Mariam. In periculis, in angustiis, in rebus dubiis, Mariam cogita, Mariam invoca. Non recedat ab ore, non recedat a corde; et ut impetres ejus orationis suffragium, non deseras conversationis exemplum. Ipsam sequens non devias: ipsam rogans non desperas: ipsam cogitans non erras. Ipsa tenente non corruis; ipsa protegente non metuis; ipsa duce non fatigaris; ipsa propitia pervenis: et sic in temetipso experiris quam merito dictum sit, Et nomen Virginis Maria. Sed jam modice pausandum est, ne et nos in transitu claritatem tanti luminis intueamur. Ut enim verbis apostolicis utar, Bonum est nos hic esse : et libet dulciter contemplari in silen
Abbreviated transcription (Latin):
sic absq sui lesione uirgo parturit filiũ. Nec
syderi radius suam minuit claritatẽ. nec uir¬
gini filius suam integritatẽ. Ipsa ẽ gͦ nobiliᷤ
illa stella ex iacob orta. euiꝰ radius uniu̾sum
orbem illuminat: cuiꝰ splendor & p̃fulget in
suꝑnis. & inferos penetrat: t̾ras etiã ꝑlustranᷤ
& calefaciens magis mentes quã corpora: fo¬
uet uirtutes. excoquit uicia. Ipsa inquã ẽ
p̾clara & eximia stella. suꝑ hoc mare magnũ
&e spaciosum necessario subleuata: micans
meritis: illustrans exemplis. O quisquis te
intelligis in huiꝰ scłi ꝓfluuio. magis int̾ ꝓ cel¬
las & tempestates fluctuare. quã ꝑ t̾ram am¬
bulare: ne au̾tas ocłos a fulgore huiꝰ syderis:
si ñ uis obrui ꝑꝓcellis. Si insurgant uenti
temptationũ: si incurras scopulos tͥbulatio¬
num: respice stellam: uoca mariã. Si iacta¬
ris suꝑbie undis: si ambitionis. si detracti¬
onis. si emulationis: respice stellam: uoca

Expanded text:
sic absque sui laesione virgo parturit filium. Nec sic absque sui laesione virgo parturit filium. Nec sideri radius suam minuit claritatem, nec Virgini Filius suam integritatem. Ipsa est igitur nobilis illa stella ex Jacob orta, cujus radius universum orbem illuminat, cujus splendor et praefulget in supernis, et inferos penetrat: terras etiam perlustrans, et calefaciens magis mentes quam corpora, fovet virtutes, excoquit vitia. Ipsa, inquam, est praeclara et eximia stella, super hoc mare magnum et spatiosum necessario sublevata, micans meritis, illustrans exemplis. O quisquis te intelligis in hujus saeculi profluvio magis inter procellas et tempestates fluctuare, quam per terram ambulare; ne avertas oculos a fulgore hujus sideris, si non vis obrui procellis. Si insurgant venti tentationum, si incurras scopulos tribulationum, respice stellam, voca Mariam. Si jactaris superbiae undis, si ambitionis, si detractionis, si aemulationis; respice stellam, voca
Abbreviated transcription (Latin):
tanq̃ alti dł inc̾ta & occulta sapientiȩ suȩ mani¬
festauit: & dedit illi ñ ignarũ eẽ mysterii.
qͦd nemo pͥncipum huius scłi agnouit.
Cui deniq datũ ẽ qͦd multi reges &e ꝓpħȩ cũ
uellent uidere ñ uiderunt. & audire &e non
audierunt. ñ solum uidere &e audire. sed
etiã portare. deducere. amplecti. deosculan.
nutrire & custodire. Non tantũ autẽ ioseph.
s & maria descendisse eredenda ẽ de domoda¬
uid. Alioquin ñ fuisset desponsata uiro de
domo dauid: siñ eẽt &e ipsa de domo dauid.
Ambo gͥ erant de domo dauid: s in altera cõ¬
pleta ẽueritas quã iurauit dñs dauid. alt̾õ
tantũ conscio & teste adimpletȩ ꝓmissionis.⁊
In fine autẽ u̾sus: & nom̃ inquit uirginis ma¬
ria. Loquamur pauca & suꝑ hoc nomine:
quod int̾pretatũ stella maris dicit᷑. & matri
uirgini ualde conuenient̾ aptatur. Ipsa nãq
aptissime syderi comparat᷑: quia sicut sine
sui corruptione sydus suũ emittit radium:

Expanded text:
teri David incerta et occulta sapientiae suae manifestavit, et dedit illi non ignarum esse mysterii, quod nemo principum hujus saeculi agnovit: cui denique datum est quod multi reges et prophetae, cum vellent videre, non viderunt; audire, et non audierunt; non solum videre et audire, sed etiam portare, deducere, amplecti, deosculari, nutrire et custodire. Non tantum autem Joseph, sed et Maria descendisse credenda est de domo David. Alioquin non fuisset desponsata viro de domo David, si non esset et ipsa de domo David. Ambo igitur erant de domo David; sed in altera completa est veritas, quam juravit Dominus David, altero tamen conscio et teste adimpletae promissionis. 17. In fine autem versus, Et nomen, inquit, Virginis Maria. Loquamur pauca et super hoc nomine, quod interpretatum maris stella dicitur, et matri Virgini valde convenienter aptatur. Ipsa namque aptissime sideri comparatur; quia, sicut sine sui corruptione sidus suum emittit radium,
Abbreviated transcription (Latin):
quã natus: paruus quã magnus. Siue gͦ la¬
tens in utero. siue uagiens in p̾sepio. siue iam
grandiusculuᷤᷤ int̾rogans doctores in templo:
siue iam ꝓfectȩ etatis docens in ppło: eque pft¬
cdo plenus fuit sp̾i scõ. Nec fuit hora in qua¬
cunq etate sua. qua de plenitudine illa quã
in sui ꝯceptioẽ accepit inut᷑o. uił aliqͥd minueret᷑¬
ueat: qͦd de ipso legis in alio loco. Iħe autem
ꝓficiebat sapientia & etate ce gr̃a. apud dm
& homines. Nam quod de sapientia hic
qͦd apparebat intelligendu ẽ. Non quia ui¬
delicet nouũ aliquid ei accideret qͦd antea ñ
haberet: s qͦd accedere uideret᷑ quando uolebat
do nec quantũ uis ꝓficis: s te nesciente tuus

Expanded text:
quam natus; parvus, quam magnus. Sive ergo laquam natus; parvus, quam magnus. Sive ergo latens in utero, sive vagiens in praesepio, sive jam grandiusculus interrogans doctores in templo, sive jam perfectae aetatis docens in populo, aeque profecto plenus fuit Spiritu sancto. Nec fuit hora in quacunque aetate sua, qua de plenitudine illa quam in sui conceptione accepit in utero, vel aliquid minuerette moveat, quod de ipso legis in alio loco: 740 Jesum autem proficiebat sapientia, et aetate, et gratia apud Deum et homines . Nam quod de sapientia et quod apparebat, intelligendum est: non quia videlicet aliquid ei novum accederet, quod ante non haberet; sed quod accedere videretur, quando volebat do, nec quantum vis proficis: sed te nesciente tuus
Abbreviated transcription (Latin):
potentiã regi: sapientiã instrui: uirtutẽ su¬
stentari: đm deniq lactentẽ. s angłos reficien¬
tem: uagientẽ s miseros consolantẽ. Uideas
si attendas tristari leticiam: pauere fiduciã:
salutem pati: uitam mori: fortitudinẽ infir¬
mari. S quod ñ minus mirandu ẽ. ipsa ibi
cerintur tristicia letificans: ꝑauor confortan :
passio saluans: mors uiuificans: infirmitas
roborans. C ui iam illud quoꝙ ñ occurrat qͣd
quereba: Nunqͥdñ facile tͥ ẽ int̾ hec feminã
agnoscere uirũ curundantẽ: cũ marĩa uideaᷤ
uirũ approbatũ a do. ħm suo utero circũ ple¬
ctentẽ . Uirum autẽ dixerim fuisse iħm. ñ so¬
lum cũ iam diceret᷑ uir ꝓpha potens in oꝑe &
sermone: s etiam cũ tenera adhuc infantis¬
d̾i membra mat blandͥo uł foueret ingremio:
uł duraret in utero. Uir gͥ erat iħe. necdum
tia membroꝵ. Neq enim minꝰ habuit sapien

Expanded text:
potentiam regi, sapientiam instrui, virtutem supotentiam regi, sapientiam instrui, virtutem sustentari: Deum denique lactentem, sed angelos reficientem; vagientem, sed miseros consolantem. Videas, si attendas, tristari laetitiam, pavere fiduciam, salutem pati, vitam mori, fortitudinem infirmari. Sed, quod non minus mirandum est, ipsa ibi cernitur tristitia laetificans, pavor confortans, passio salvans, mors vivificans, infirmitas roborans. Cui jam illud quoque non occurrat, quod quaerebam? Nunquid non facile tibi est inter haec feminam agnoscere virum circumdantem, cum Mariam videas virum approbatum a Deo Jesum suo utero circumplectentem? Virum autem dixerim fuisse Jesum, non solum jam cum diceretur vir propheta, potens in opere et sermone , sed etiam cum tenera adhuc infantis membra Dei mater blando vel foveret in gremio, gestaret in utero. Vir igitur erat Jesus necdum tia membrorum. Neque enim minus habuit sapient
Abbreviated transcription (Latin):
qui seilicet infantiã. puericiã. ad olescentiã. atꝙ
iuuentutẽ transeuntes: ad gradi usq sene¬
ctuti ꝓximum ꝑuenerunt. Qui gͥ iam adeo
grandis ẽ. quom̃ a femina entundari potest:
Si dixisset femina circundabit infantẽ. uł
femina eurundabit paruulu: nec nouum
uideret᷑. nec mirũ. Nunc autẽ quia nil tale po¬
sint. s dixit uirũ: querimus quȩ sit hec no¬
uitas. qũa ds fecit in t̾ra. ut uirũ femina cir¬
cundaret: & uir intra feminei unius corpuscli
m̃bra sese cohiberet. Quid hoc ẽ miraculi: Nũ¬
quid potest homo ut ait nichodemus. in uen¬
trem matris suȩ iterato introne & renasci: S
uerto me ad conceptũ partũq uirginalem:
si forte int̾ plurima noua ac mira quȩ ibi ꝓ¬
fecto inspicit qui diligent̾ inquirit: etiam
Porro ibi agnoscitur longitudo birius: latitu¬
do angusta: altitudo subdita: ꝓfunditas pla
na Ibi agnoscitur. lux ñ lucens: u̾bum infanꝰ.
aqua sitiens: panis esuriens. Uideas si attenda ᷤ

Expanded text:
qui scilicet infantiam, pueritiam, adolescentiam atque juventutem transeuntes, ad gradum usque senectuti proximum pervenerunt. Qui ergo jam adeo grandis est, quomodo a femina circumdari potest? Si dixisset, Femina circumdabit infantem; vel, Femina circumdabit parvulum; nec novum videretur, nec mirum. Nunc autem quia nil tale posuit, sed dixit virum, quaerimus quae sit haec novitas, quam Deus fecit in terra, ut femina circumdaret virum, et vir intra feminei unius corpusculi membra sese cohiberet? quid est hoc miraculi? Nunquid potest homo, ut ait Nicodemus, in ventrem matris suae iterato introire, et renasci? 9. Sed verto me ad conceptum partumque virginalem, si forte inter plurima nova ac mira, quae ibi profecto inspicit qui diligenter inquirit, etiam Porro ibi agnoscitur longitudo brevis, latitudo angusta, altitudo subdita, profunditas plana  alias, plena. Ibi agnoscitur lux non lucens, verbum infans, aqua sitiens, panis esuriens. Videas, si attendas,
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat. Constat gͦ. quia semꝑ iħc uirilem a¬
nimũ habuit: e si semꝑ in corpore uir ñ
apparuit. Eur deniq dubito uirũ fuisse
i utero: quẽ mibi dm fuisse ñ ambigo:
Minus quippe ẽ ẽẽ uirũ: quã eẽ dđm. Sͦ in
de. si ñ etiam hanc iheremiȩ nouitatẽ ysa¬
ias lucidissime aꝑit: qui & nouos suꝑius
aaron flores exposuit. Ecce inquit uirgo
concipiet: & pariet filium. En habes femi¬
nam: seilicet uinginẽ. Uis &e de uiro audux
qui sit: Et uocabit᷑ ait nom̃ eiꝰ emmanuel.dd
ẽ nobiscũ ds. femina itaq circundans uirũ:¬
uirgo ẽ concipiens dm. Uides quã pulchie
&e concorditer scoꝵ mira facta & mystica di.¬
cta. sibi inuicẽ concinunt: Uides quã stu¬
pendum sit hoc unũ de uirgine & in uirgine
factum miraculu: quod tot miracła p̾uene¬
runt. tot oracła ꝓmiserunt: ¶nus nimirũ

Expanded text:
sciebat. Constat ergo quia semper Jesus virilem animum habuit, etsi semper in corpore vir non apparuit. Cur denique dubito virum fuisse in utero, quem inibi Deum fuisse non ambigo? Minus quippe est esse virum, quam esse Deum. 11. Sed vide si non etiam hanc Jeremiae novitatem Isaias lucidissime aperit, qui et novos superius Aaronicos flores exposuit. Ecce, inquit, virgo concipiet, et pariet filium. En habes, feminam, scilicet Virginem. Vis et de viro audire quis scit? Et vocabitur, ait, nomen ejus Emmanuel, id est, NobiscuVirgo est concipiens Deum. Vides quam pulchre et concorditer sanctorum mira facta et mystica dicta sibi invicem concinant. Vides quam stupendum sit hoc unum de Virgine et in Virgine factum miraculum, quod tot miracula praevenerunt, tot oracula promiserunt. Unus nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
cum eẽt iustus & nollet eam traducere: uo¬
luit oceulte dimittere eam. Bene cũ eẽt iustꝰ.
noluit eã tͣducere quia sicut nequaquã iustꝰ
eẽt. si cognitã iram consensisset: sic nichilomi¬
nus iustus ñ ect. si ꝓbatam innoxiã condẽp

Expanded text:
cum esset justus et nollet eam traducere, vocum esset justus et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam . Bene, cum esset justus, noluit eam traducere: quia sicut nequaquam justus esset, si cognitam ream consensisset; sic nihilominus justus non esset, si probatam innoxiam c
Abbreviated transcription (Latin):
ros spoliauit auarũ. Conueniens gͣ erat. ut
suauit̾ quoq omia. cȩlestia scilicet & terrena
.disponeret: quatinus &e illinc deiciens inqͥe¬
tum. reliquos in pace firmaret: &e huc debel¬
laturus muidum. nob̾ priꝰ suȩ humilitatis
&e mansuetudinis ualde necessariũ exempłu
relinqueret: sicq mirabili fieret moderamine
sapientiȩ: ut & suis suauis. & hostib fortis
appareret. Quid enim ꝓdesset diabołu a do
uinci: nob manentib suꝑbis: Necessario gͥ
desponsata ẽ maria ioseph: qñ ꝑ hoc & a ca¬
nib scm abscondit᷑: & a sponso uirginitas
comꝓbat᷑: & uiginis tam uerecundiȩ par¬
citur. quã famȩ ꝓuidet᷑. Quid sapientius:
Quid dignius diuina ꝓuidentia: Uno tali
consilio. secretiꝰ cȩlestib & ãmittit᷑ testis. et
excludit᷑ hostis: & integra seruat᷑ fama uir¬
ginis mat̾s. Alioquin. quando peꝑcisset iustꝰ
adultere Scriptũ ẽ autẽ. Ioseph autẽ uir eiꝰ

Expanded text:
ros spoliavit avarum. Conveniens ergo erat ut ros spoliavit avarum. Conveniens ergo erat ut suaviter quoque omnia, coelestia scilicet et terrena, disponeret: quatenus et illinc dejiciens inquietum, reliquos in pace firmaret, et hic debellaturus invidum, nobis prius suae humilitatis et mansuetudinis valde necessarium exemplum relinqueret: sicque mirabili fieret moderamine sapientiae, ut et suis suavis, et hostibus fortis appareret. Quid enim prodesset diabolum a Deo vinci, nobis manentibus superbis? Necessario igitur desponsata est Maria Joseph, quando per hoc et a canibus sanctum absconditur, et a sponso virginitas comprobatur, et Virginis tam verecundiae parcitur, quam famae providetur. Quid sapientius, quid dignius divina providentia? Uno tali consilio secretis coelestibus et admittitur testis, et excluditur hostis, et integra servatur fama Virginis matris. Alioquin quando pepercisset justus adulterae? scriptum est autem: Joseph autem vir ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
dentiam suam ostendere uoluit. ͭ quãquã
illud alit̾ qͦmͦ uellet ꝑficere potuisset: placu¬
it ei tam̃ eo potiꝰ & m & ordine hominẽ sibi
reconciliare. quo nouerat cecidisse: ut sicut
diabolus prius feminã seduxit. & postmo¬
dum uirũ ꝑ feminã uicit: ita priꝰ a femina
uirgine seduceret᷑ & post a iuiro xp̃o aꝑte de¬
bellaret᷑: quatinꝰ malicie fraudiũ ars pieta¬
tis illuderet. ac maligni fortitudinẽ xp̃iuir¬
tus contereret: diabolo ds & prudentior ap¬
pareret & fortior. Ita quippe decuit incarna¬
tam sapientiã. sp̃uałe uincere maliciam: quo¬
ñ solum attingeret a fine usq ad finẽ fortit᷑
s &e disponeret omĩa suauit̾. Attingit autẽ a
fine usꝙ ad finem: id est a celo usq ad infernũ.
Si ascendero inquit in celum tu illic es: si des¬
cendero in infernũ ad es. Utrobiq uͦ fortit̾: q̃n¬
do & de suꝑnis expulit suꝑbum: & apud infe¬

Expanded text:
dentiam ostendere voluit. Et quanquam dentiam ostendere voluit. Et quanquam illud aliter, quomodo vellet, perficere potuisset; placuit ei tamen eo potius et modo, et ordine hominem sibi reconciliare, quo noverat cecidisse: ut, sicut diabolus prius seduxit feminam, et postmodum virum per feminam vicit, ita prius a femina virgine seduceretur, et post a viro Christo aperte debellaretur: quatenus malitiae fraudi dum ars pietatis illuderet, ac maligni fortitudinem Christi virtus contereret, diabolo Deus et prudentior appareret et fortior. Ita quippe decuit incarnatam Sapientiam spiritualem vincere malitiam, quo non solum attingeret a fine usque ad finem fortiter, sed et disponeret omnia suaviter . Attingit autem a fine usque ad finem, id est a coelo usque ad infernum. Si ascendero, inquit, in coelum,tu illic es: si descendero in infernum, ades . Utrobique vero fortiter, quando et de supernis expulit superbum, et apud infe
Abbreviated transcription (Latin):
Dic queso quis eam uidens ñ desponsatam
&e grauidam: ñ potius diceret meretricem
dematre dñi. Tolerabiliꝰ uͦ atꝙ honestius
fuit putari ad tempꝰ. xp̃m de coniugio fuiᷤ¬
se natũ: quã de fornicatione. S ñ poterat in¬
quis d̾s aꝑtum aliquod ostendere signum:
quo uudelicet fieret. ut ens nec ortus infama¬
retur. nec mat̾ eriminaret᷑: Poterat utiq S
ũ poterat latere demones: quod scirent hõĩ¬
nes. Oportebat autẽ a pͥncipe mundi ali¬
quandui celati diuini consilii sacramentũ:
ñ quod ds si palam opus suũ facere uellet.
impediri posse ab illo metiieret: s qͥa ipse
qui ñ solum potent̾. s etiã sapient̾ quecũꝙ
uoluit fecit. sicut in om̃ib suis oꝑib qͣsdã
rerũ uł tempoꝵ congruentias. ꝓpt̾ ordinis
pulchritudmẽ seruare consueuit. ita in hoc
quoꝙ tam magnifico oꝑe suo. nĩȩ uideli¬
cet reparationis. ñ tantũ potentiã s & pru¬

Expanded text:
Dic, quaeso, quis 741 eam videns non desponsatam Dic, quaeso, quis 741 eam videns non desponsatam et gravidam, non potius diceret meretricem de Matre Domini. Tolerabilius vero atque honestius fuit putari ad tempus Christum de conjugio fuisse natum, quam de fornicatione. 13. Sed non poterat, inquis, Deus apertum aliquod ostendere signum, quo videlicet fieret ut ejus nec ortus infamaretur, nec mater criminaretur? Poterat utique; sed non poterat latere daemones, quod scirent homines. Oportebat autem a principe mundi aliquandiu celari divini consilii sacramentum: non quod Deus, si palam opus suum facere vellet, impediri posse ab illo metueret: sed quia ipse, qui non solum potenter, sed etiam sapienter quaecunque voluit fecit, sicut in omnibus operibus suis quasdam rerum vel temporum congruentias propter ordinis pulchritudinem servare consuevit, ita in hoc quoque tam magnifico opere suo, nostrae videlicet reparationis, non tantum potentiam suam, sed et pru
Abbreviated transcription (Latin):
sponsis sponsȩ traderent᷑ custodiende: q̃tinꝰ
earũ ipsi eo sibi pudicitiã curiosius serua¬
rent: quo sibi ipsi fideliores existerent. Sieut
gͥ thomas dubitando. palpando. constanti¬
simus factus ẽ dominice confessor resurrctio¬
nis. ita & ioseph mariã sibi desponsando. eĩ
bando. factus ẽ pudicitiȩ fidelissimus testis.
Pulchra utriusq rei conuenientia. Et dubi¬
tatio thomȩ & desponsatio mariȩ. poterait.
qͥdem simił erroris laqueũ nobis micere:
fidei uidelicet in illo. castitatis in illa ue
intatẽ in suspitionẽ addricere. S ualde pru
metuebat᷑ suspicio. firma sit certitudo. Nã
&e de filii resurrectione citiꝰ quid̃e ego qui
infirmus sum crediderim thome dubitanti
& palpanti: quã cephȩ audienti & credent:¬
& de matris continentia facilius sponso euisᷤ
eustodienti & exꝑienti: quã ipsi quoꝙ ur¬
gini. de sola sua conscientia se defendenti.

Expanded text:
sponsis sponsae traderentur custodiendae: quatenus sponsis sponsae traderentur custodiendae: quatenus earum ipsi eo sibi pudicitiam curiosius servarent, quo sibi ipsi fideliores existerent. Sicut ergo Thomas dubitando, palpando, constantissimus factus est Dominicae confessor resurrectionis, ita et Joseph Mariam sibi desponsando ejusqus comprobando, factus est pudicitiae fidelissimus testis. Pulchra utriusque rei convenientia: et dubitatio Thomae, et desponsatio Mariae. Poterant quidem similis erroris laqueum nobis injicere, fidei videlicet in illo, castitatis in illa, veritatem in suspicionem adducere: sed valde prudmetuebatur suspicio, firma sit certitudo. Nam et de Filii resurrectione citius quidem ego, qui infirmus sum, crediderim Thomae dubitanti et palpanti, quam Cephae audienti et credenti: et de Matris continentia facilius sponso ejus custodienti et experienti, quam ipsi quoque Virgini de sola sua conscientia se defendenti.
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃uiderunt &e p̾dixerunt. Quod moysi mon¬
stratum ẽ in rubo & igne. aaron in uirga ce
flore. gedeoni in uellere &e rore: hoc aꝑte salo¬
mon p̾udit in forti muliere. & eiꝰ p̾cio: aꝑtiꝰ
iheremias p̾cinuit de femina & uno: aꝑtissi¬
me ysaias declarauit de urgine &e do: gabri¬
do. Ipsa namq ẽ. de qua nunc euangłista.
missus ẽ ait angłs gabriel a do: ad uuginẽ
⁊desponsatã ioseph. Ad unginẽ inquit des¬
ponsatã. Quare desponsatã: Cum eẽt inq̃
uirgo electa: & ut ostensum ẽ uirgo concep¬
tura uirgo paritura: mirũ cur desponsata
fuerit ñ nuptura. Nunquid uł hoc casu fa¬
ctum quis dixerit: Non ẽ casu factũ quod
rationabił causa commendat: causa ualde
utił & necessaria: & diumi prorsus adiuẽ¬
tione consilii digna. Dicam qͦd mͥ. immo qͣd
ante me patrib uisum fuit. Illa utiq ratio
fuit. desponsationis marie: quȩ &e dubitati¬
onis thomȩ. Mos siqͥdem udeoꝵ erat. ut a
die desponsationiᷤ sue usq ad tempꝰ nuptiaꝵ

Expanded text:
iderunt, et praedixerunt. Quod Moysi monstratum est in rubo et igne, Aaroni in virga et flore, Gedeoni in vellere et rore; hoc aperte Salomon praedixit in forti muliere et ejus pretio; apertius Jeremias praecinuit de femina et viro, apertissime Isaias declaravit de Virgine et Deo, Gabrido. Ipsa namque est, de qua nunc Evangelista: Missus est, ait, angelus Gabriel a Deo ad Virginem, desponsatam Joseph. 12. Ad Virginem, inquit, desponsatam. Quare desponsatam? Cum esset, inquam, virgo electa, et, ut ostensum est, virgo conceptura, virgo paritura, mirum cur desponsata fuerit, non nuptura. Nunquid vel hoc casu factum quis dixerit? Non est casu factum, quod rationabilis causa commendat, causa valde utilis et necessaria, et divini prorsus adinventione consilii digna. Dicam quod mihi, imo quod ante me Patribus visum fuit. Illa utique fuit ratio desponsationis Mariae, quae et dubitationis Thomae. Mos siquidem Judaeorum erat, ut a die desponsationis suae, usque ad tempus nuptiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
uatam. a patͥl p̾signatã. a pphis ꝓmissã. Scru¬
tare scpturas: & ꝓba quȩ dico. Uisne ut &e ego
aliqua ex his testimonia hic inseram: Ut pau¬
uidetur quando ad serpentẽ ait: iimicitiaᷤ
ponam int̾ te. & mulierẽ: Et si adhuc dubi¬
tas an de maria hoc dixerit: audi qͦd sequit᷑.
Ipsa conteret caput tuũ. Cui hec seruata u¬
ctoria ẽ nͥ mariȩ : Ipsa ꝓculdubio caput con¬
triuit uenenatũ. que om̃imoda maligni sug¬
gestionẽ. tam de carnis illecebra quã de mentis
suꝑbia deduxit ad nichilum. Quã uͭ aliam
salomon requirebat dicens: mulierẽ fortem
quis inueniet: Nouerat quippe uir sapienᷤ
huiꝰ sexus infirmitatẽ: fragile corpus: lubri¬
cam mentẽ: quia tam̃ & dm legerat ꝓmisis¬
se. & ita uidebat congruere. ut qui uicerat ꝑ
feminã uinceret᷑ ꝑ ipsam: uehement̾ ammitas
aiebat. Mulierẽ fortim quis inueniet: Qd̃
ẽ dicere. Si ita de manu feminȩ pendet &

Expanded text:
vatam, a patribus praesignatam, a prophetis promissam. Scruvatam, a patribus praesignatam, a prophetis promissam. Scrutare 738 Scripturas, et proba quae dico. Visne ut et ego aliqua ex his testimonia hic inseram? Ut paue Deus videtur, quando ad serpentem ait: Inimicitias ponam inter te et mulierem? Et si adhuc dubitas quod de Maria non dixerit, audi quod sequitur: Ipsa conteret caput tuum . Cui haec servata victoria est, nisi Mariae? Ipsa procul dubio caput contrivit venenatum, quae omnimodam maligni suggestionem tam de carnis illecebra, quam de mentis superbia deduxit ad nihilum. 5. Quam vero aliam Salomon requirebat, cum dicebat: Mulierem fortem quis inveniet? Noverat quippe vir sapiens hujus sexus infirmitatem, fragile corpus, lubricam mentem. Quia tamen et Deum legerat promisisse, et ita videbat congruere ut qui vicerat per feminam, vinceretur per ipsam, vehementer admirans aiebat: Mulierem fortem quis inveniet? Quod est dicere: Si ita de manu feminae pendet et
Abbreviated transcription (Latin):
femina ꝓ femina: prudens pro fatua: hupuł
ꝑ suꝑbã: que ꝓ ligno mortis gustum tͥ porri¬
gat uitȩ. & ꝓ uenenoso cibo illo amaritudiniᷤ
dulcedmẽ pariat fructus et̾m. Muta gͥ u̾bum
inquȩ excusationiᷤᷤ. in uocẽ gr̃arum actiomi :
&e dic. Dñe. mulier quã dedisti mͥ. dedit michi
de ligno uitȩ & comedi: & dulce factum est
suꝑ mel ori meo: quia in ipso uiuificasti me:
Ecre enimad hoc missuꝰ ẽ angłs ad uirginem.
Oadmiranda & omi honore dignissimã uir¬
ginem. O feminã singularit̾ ueneranda. suꝑer
om̃s feminas admirabile: parentũ reparatoẽ:
posteroꝵ uiuificatcem Missus ẽ inquit an¬
gl̃s ad uirginẽ. Uirginẽ carne: uirginẽ mente:
uirginẽ ꝑfessione: uirginẽ deniq quałẽ descii¬
bit apłs: mente & corpore scãm. Nec fortuitu.
nec nouit̾ inuentã: s a scło electam. ab altissi¬
mo p̾cognitã. & sibi pparatam: ab angłis ser¬

Expanded text:
femina pro femina, prudens pro fatua, humilis femina pro femina, prudens pro fatua, humilis pro superba; quae pro ligno mortis gustum tibi porrigat vitae, et pro venenoso cibo illo amaritudinis dulcedinem pariat fructus aeterni. Muta ergo iniquae excusationis verbum in vocem gratiarum actionis, et dic: Domine, mulier, quam dedisti mihi, dedit mihi de ligno vitae, et comedi; et dulce factum est super mel ori meo, quia in ipso vivificasti me. Ecce enim ad hoc missus est angelus ad Virginem, O admirandam et omni honore dignissimam Virginem! o feminam singulariter venerandam, super omnes feminas admirabilem, parentum reparatricem, posterorum vivificatricem! 4. Missus est, inquit, angelus ad Virginem. Virginem carnem denique, qualem describit Apostolus, mente et corpore sanctam ; nec noviter, nec fortuitu inventam, sed a saeculo electam, ab Altissimo praecognitam et sibi praeparatam, ab angelis ser
Abbreviated transcription (Latin):
ni suꝑ filia. & tali filia: s illa amplius. de qͣ
malũ ortũ ẽ ꝑrius:. euiꝰ obꝓbriũ in om̃s ꝑtrã¬
sut mulieres. Instat nanq tempꝰ quo iam tol¬
latur obꝓbriũ: nec habeat uir quid causet᷑
adu̾sus feminã: qui utiq dum se imprudẽ¬
ter exeusare conaretur: trudelit̃ illam accusa¬
ie ñ eunctatꝰ ẽ. dicens. Mulier quã dedistimͥ.
dedit mͥ de ligno: & comedi. P ropterea curre era
ad maniam: curre mat̾ ad filiam. filia ꝓ matre
patri pro matre satisfaciat: quia ecce si uir
cecidit ꝑ feminã. iam ñ erigit᷑ nisi ꝑ feminam.
Quid dicebas o adam: Mulier quã d edisti
mͥ dedit m deligno: & comedi. Uerba mali¬
tie sunt hȩc: quib magis augeas culpã quã
delcas. Uerumptam̃ sapientia uincit maliciã:
cũ occasionẽ ueniȩ quã a te d̾s int̾rogando eli¬
cere temptauit. s ñ potuit in thesauro inde¬
ficientis suȩ pietatis inuenit. Reddit᷑ nempe

Expanded text:
ni super filia, et tali filia; sed illa amplius, de qua ni super filia, et tali filia; sed illa amplius, de qua malum ortum est prius, cujus opprobrium in omnes pertransiit mulieres. Instat namque tempus, quo jam tollatur opprobrium, nec habeat vir quid causetur adversus feminam: qui utique dum se imprudenter excusare conaretur, crudeliter illam accusare non cunctatus est, dicens, Mulier quam dedisti mihi, dedit mihi de ligno, et comedi . Propterea curre, Eva, ad Mariam; curre, mater, ad filiam; filia pro matre patri pro matre satisfaciat: quia ecce si vir cecidit per feminam, jam non erigitur nisi per feminam. Quid dicebas, o Adam? Mulier quam dedisti mihi, dedit mihi de ligno, et comedi. Verba maliae sunt haec, quibus magis augeas quam deleas culpam. Verumtamen Sapientia vicit malitiam, cum occasionem veniae, quam a te Deus interrogando elicere tentavit, sed non potuit, in thesauro indeficientis suae pietatis invenit. Redditur nempe
Abbreviated transcription (Latin):
ut & regis animũ in sui coneupiscentiã meli¬
naret: & celestẽ nunciũ ad se de suꝑnis educ̾et.¬
Et hoc ẽ quod nob̾ hic euangłista cõmendat:
cũ angłm ꝑhibet a do destinatũ ad uirginem.
A do inquit ad ungmẽ. Id est a celso ad humi¬
lem: a dño ad ancillam: a erratore ad creaturã
Quanta dignatio di: quanta uirginis excellẽ¬
tia. Currite matres: currite filie: currite om̃s
quȩ post euam &̃ ex eua &e parturimini cum
tristicia. & parturitis. Adite uirginis thalamũ:
ingredimini si potestis pudicũ sororis ur̃e cu¬
bicułũ. Ecce enĩ cłs mittit ad uirginẽ: ecce affa¬
tur angłs oariã: apponite aurẽ parieti: auscul¬
tate quid nunciet ei. si forte audiatis unde con¬
solemini. Letare pat̾ adam: s magis tu o eua
mat᷑ exulta: qui sicut omniũ parentes. ita õi¬
um fuisti s ꝑemptores: & qͦd infeliciꝰ ẽ. priꝰ ꝑem¬
ptores quã parentes. Ambo inquã consolami¬

Expanded text:
ut regis animum in tui concupiscentiam incliut regis animum in tui concupiscentiam inclinares, et coelestem nuntium ad te de supernis educenobis hic Evangelista commendat, cum angelum perhibet a Deo destinatum ad Virginem: A Deo, inquit, ad virginem: id est, a celso ad humilem, a Domino ad ancillam, a Creatore ad creaturam. Quanta dignatio Dei! quanta Virginis excellentia! Currite, matres; currite, filiae; currite, omnes quae post Evam, et ex Eva, et parturimini cum tristitia, et parturitis. Adite virginalem thalamum, ingredimini, si potestis, pudicum sororis vestrae cubiculum. Ecce enim Deus mittit ad Virginem, ecce affatur angelus Mariam. Apponite aurem parieti, auscultate quid nuntiet ei, si forte audiatis unde consolemini. 3. Laetare, pater Adam, sed magis tu, o Eva mater, exsulta, qui, sicut omnium parentes, ita omnium fuistis peremptores; et, quod infelicius est, prius peremptores, quam parentes. Ambo, inquam, consolami
Abbreviated transcription (Latin):
partus. ut ñ pareret nͥ d̾m. Proinde factor ho¬
minũ. ut homo fieret. naciturꝰ de homine ta¬
dere matrẽ: quałe & se lecere sciebat: & sibi no¬
uerat placituram. Uoluit itaq eẽ uirginẽ:
de qua immacłata immaculatꝰ ꝓcederet: om¬
nium maculas purgat᷑us. Noluit & humile:
de qua mitis & humił corde ꝓdiret: harum
in se uirtutũ necessariũ om̃ib salub̾rimũꝙ
exempłu ostensurus. Dedit gͦ uirgini partũ:
qui ei iam ante &e uirgmitatis inspirauerat
uotũ: & humilitatis p̾rogauerat meritum.
Alioquim quomꝰ angl̃s eam in sequentibuᷤᷤ
gr̃a plenam ꝓnuntiat: si quippiã uł parum
cmrpore accepit donĩ uirginitatis: ut eẽt et
mente : accepit humilitatis. His minirũ uir¬
go regia geminis ornata uirtutũ. geminoꝙ
mentis parit̾ & corporis decore p̾fulgida. spe¬
cie sua & pulchritudine sua. in celestib cog¬
nita. cli ciuiũ in se ꝓuocauit aspectus: ita

Expanded text:
partus, ut non pareret nisi Deum. Proinde factor hopartus, ut non pareret nisi Deum. Proinde factor hominum ut homo fieret, 737 nasciturus de homine, tadere matrem, qualem et se decere sciebat, et sibi noverat placituram. Voluit itaque esse virginem, de qua immaculata immaculatus procederet, omnium maculas purgaturus: voluit et humilem, de qua mitis et humilis corde prodiret, harum in se virtutum necessarium omnibus saluberrimumque exemplum ostensurus. Dedit ergo Virgini partum, qui ei jam ante et virginitatis inspiraverat votum, et humilitatis praerogaverat meritum. Alioquin quomodo angelus eam in sequentibus gratia plenam pronuntiat, si quidpiam vel parum corpore, accepit donum virginitatis: ut esset et mente, accepit et humilitatis. His nimirum Virgo regia gemmis ornata virtutum, geminoque mentis pariter et corporis decore pcie tua et pulchritudine tua in coelestibus cognita, coelestium civium in te provocasti aspectus, ita
Abbreviated transcription (Latin):
oium quide canticũ illud. qͦd
solis dabitur in regno di can¬
tare uirginib ipsam uirginũ
reginam cũ cet̾is. immo pri¬
mam int̾ ceteras eẽ caniturã:
nemo qui ambigat. Puto autẽ illam p̾ter.
ilud qͥd solis licet. cum om̃ib tam̃ uͥginib
ei ut dixi cõmune erit: dulciori qͦdam atꝙy
elegantiori carmine letificaturã eẽ eiuitatẽ
d̃i. Cuiꝰ utiq dulcisonos depmere uł expͥme¬
re modulos. ne ipsaꝵ quide uͥginum ulla
digna inueniet᷑: quia soli merito decantan¬
dun seruabit᷑. que sola de partu. & partu di¬
uio glatur. Głatur dixerim de partu ñ in
se. s in ipso quẽ peꝑit. D s̃ si quide. ds enĩ ẽ
quẽ pepit. matiẽ suam singłari in cdestibuᷤs
donaturꝰ ẽ gła: singulari in t̾ris p̾uenire eu¬
rauit & gr̃a: quẽ uidelicet ineffabilit̾ & inta¬
cta concipet. & pareret incorrupta. Porro d̾m
huiꝰm odi decebat natiuitas: qua ñ nisi de uir¬
gine nasceret᷑. Talis congruebat & uigini

Expanded text:
ovum quidem canticum illud, quod solis dabitur in regno Dei cantare virginibus, ipsam virginum Reginam cum caeteris, imo primam inter caeteras esse cantaturam, nemo est qui ambigat. Puto autem illam, praeter illud quod solis licet, cum omnibus tamen virginibus ei, ut dixi, commune erit, dulciori quodam atque elegantiori carmine laetificaturam esse civitatem Dei. Cujus utique dulcisonos depromere vel exprimere modulos ne ipsarum quidem virginum ulla digna invenietur; quia soli merito decantandum servabitur, quae sola de partu, et partu divino gloriatur. Gloriatur dixerim de partu, non in se, sed in ipso quem peperit. Deus siquidem Deus enim est quem peperit. Matrem suam singulari in coelestibus donaturus gloria, singulari in terris praevenire curavit et gratia, qua videlicet ineffabiliter et intacta conciperet, et pareret incorrupta. Porro Deo hujusmodi decebat nativitas, qua nonnisi de Virgine nasceretur: talis congruebat et Virgini
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis etiam frondib eundẽ significari: noue¬
ris & apud moy sen nec fructu uige nec flore.
s ipsa uirga demonstrari. Illa utiq uia:
qua feriente aqua uł diuidit᷑ transituris:
uł petra excutitur bibituris. Nulłu autem
inconueniens ẽ. diu̾sis reb diu̾sis excausis
xp̃m figurari: & in uirga qͥdem potentiam.¬

Expanded text:
ipsis etiam frondibus eumdem significari. Noveipsis etiam frondibus eumdem significari. Noveris et apud Moysen nec fructu virgae, nec flore, sed ipsa virga demonstrari; illa utique virga, qua feriente, aqua vel dividitur transituris , vel de petra excutitur bibituris . Nullum autem inconveniens est, diversis rebus diversis ex causis Christum figurari; et in virga quidem potentiam