comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Digna uͭ tanti p̃conia uiri pius rex ãmiraba¬
tur: atq his que ꝑ eũ glose fiebant congra¬
tulabatur. Et factũ ẽ ut cũ honore eũ s̃ p̃sen¬
tari iuberet: & humiliter ei supplicaret. diceis.
O beatissime pater. nouimus te norma om̃i¬
um uirtutum florere: sicut bonoꝵ tuoꝵ
ꝑhibent. gestoꝵ exempla. Iecireo toto m̃tis
affectu rogamus te ut nob̾cum manere di¬
gneris: nrĩsq regalibe opib uti: &e nos salub̾¬
rimis tiuis monitis. euangłicisq doctrinis
a te mereamur ꝑfrui. Huius modi quoqꝵ
flagitationib idem głosus rex & optimates
eius: & ipsi etiam cuncti subaulici inquieta.¬
bant ꝑsingulos dies amicũ dĩ. Hir quoq
dñi liuinus animũ a celesti ñ reflexit fede.¬
re: s plus cogitans que sunt dĩ. qm̃ quȩ st̃
mundi: ueritus ẽ si eoꝵ uoluntati satisfeciss
quod animi eius intentio. qmͣuis occasione.
maligni insidiatoris titillante. posset. cõma¬

Expanded text:
Digna vero tanti praeconia viri pius rex admirabaDigna vero tanti praeconia viri pius rex admirabatur, atque his quae per eum gloriose fiebant congratulabatur. Et factum est ut cum honore eum sibi praesentari juberet et humiliter ei supplicaret dicens: O beatissime Pater, novimus te norma omnium virtutum florere, sicut bonorum tuorum perhibent gestorum exempla. Idcirco toto mentis affectu rogamus te, ut nobiscum manere digneris, nostrisque regalibus opibus uti, et nos saluberrimis tuis monitis, evangelicisque doctrinis a te mereamur perfrui. Hujusmodi quoque flagitationibus idem gloriosus rex et optimates ejus et ipsi etiam cuncti subaulici inquietabant per singulos dies amicum Dei. Vir quoque Domini Livinus animum a coelesti non reflexit foedere, sed plus cogitans quae sunt Dei quam quae sunt mundi, veritus est si eorum voluntati satisfecisset, quod animi ejus intentio quavis occasione maligni insidiatoris titillante posset comma
Abbreviated transcription (Latin):
multa annoꝵ tempora uixit incolumis. Dũ
gͦ talib insigniis. celestis militie egregius ty¬
ro magnificaretur in ppło: expauescens ne fa¬¬
uore elatus humano. a culmine ꝑfectionis
sue priuaretur. &e magnifice claritatis eiꝰ spe¬
culo. quedã seducentiũ fomenta laudũ cõmis¬
ceri ꝑtimẽsceret: continuo solitudiñe petenᷤ.
cum trib discipulis suis. foillano. helia. &
kiliano. quos suꝑius p̃libauimus. ꝑ arbusta
& frutecta latitabat: herbis siluestribꝰq po¬
mis aquarũq turbidarũ parca libatione
ga manu indigentib distribuit. Nã scͥp¬
tor ꝑitus erat. & huic oꝑi sedulo inuigilabat:
studens p̃cipue ut adquireret unde egen¬
des recrearet. Cuius uirtutis fauor. uelut a¬
romatum suauissimus odor late fuimiganᷤ.
p̃fati regis colomagni ꝑlustrauit palatium:
&e scoticarũ regiones celebri rumore clarifi.¬
cauit: &e gratanter ꝑfuderat pectora om̃iũ.

Expanded text:
multa annorum tempora vixit incolumis. Dum multa annorum tempora vixit incolumis. Dum vero talibus insigniis coelestis militiae egregius tiro magnificaretur in populo, expavescens ne favore elatus humano a culmine perfectionis suae privaretur, et magnificae claritatis ejus speculo quaedam seducentium fomenta laudum commisceri pertimesceret, continuo solitudinem petens cum tribus discipulis suis Foillano, Helia et Kiliano, quos superius praelibavimus, per arbusta et frutecta latitabat, herbis silvestribusque pomis aquarumque turbidarum parca libatione ga manu indigentibus distribuit. Nam scriptor peritus erat, et huic operi sedulo invigilabat, studens praecipue ut adquireret unde egentes recrearet: cujus virtutis favor velut arom tum suavissimus odor late fumigans praefati regis Colomagni perlustravit palatium et Scoticarum regiones celebri rumore clarificavit, et gratanter perfuderat pectora omnium.
Abbreviated transcription (Latin):
effari nequiuit: p̃cordialis eius affectus cla¬
rescentib mĩtis ꝑorauit. Et ĩã finis erat oratiõi
Tunc corpus defuncte recepto spũ conuales¬
cebat᷑: resedit. manusq sursum extendit. ꝙ
dõ grãs egit: &e dixit. quia cũ ꝑ ignota & asꝑa
uiarum loca & caliginosa. a nigris spiritib
ꝑducerer. & in atram foueam sulphure & ig¬
ne ebullientem immergerer. aduenit sc̃s mi¬
chael archangelus cũ patriarchis. abraham
ẏsaac & iacob. & sc̃o petro apło. cȩlesti clarita¬
de fulgorans: minaciq conspectui dixit illis
detris spiritib. Ne inferatis molestiam animȩ
iubet in corpus suũ reuerti. Illi confusi disparu¬
erunt. Cunc sc̃s michael archangłs. ce scĩ patri¬
arche. & sc̃s petrus apłs susceꝑunt animam
meã. & incorpus meũ reposuerunt. Hec et¬
plura his similia. simplici ꝑmuincians ore: attꝑ
suscepta benedictione beati patris. post hec ꝑ

Expanded text:
effari nequivit, praecordialis ejus affectus claeffari nequivit, praecordialis ejus affectus clarescentibus meritis peroravit. Et jam finis erat orationi: tunc corpus defunctae recepto spiritu convalescens resedit, manusque sursum extendit, et Deo gratias egit et dixit, quia cum per ignota et aspera viarum loca et caliginosa a nigris spiritibus perducerer, et in atram foveam sulphure et igne ebullientem immergerer; advenit sanctus Michael archangelus cum patriarchis Abraham, Isaac et Jacob, et sancto Petro apostolo coelesti claritate fulgorans, minacique conspectu dixit illis tetris spiritibus: Ne inferatis molestiam animae jubet in corpus suum reverti. Illi confusi disparuerunt. Tunc sanctus Michael archangelus et sancti Patriarchae et sanctus Petrus apostolus susceperunt animam meaplura his similia simplici pronuntians ore, atque suscepta benedictione beati Patris, post haec per
Abbreviated transcription (Latin):
dam̃ agnoscens: qm̃ obnubilatio extremi uisꝰ
impediuit eam. Unde meluctabili merentia
ñ solummꝰ ciuium familiaris concio. atqr
contectalis deuota contub̾nalitas contrista¬
bantur: uerũ & głosus p̃fatus dux. & eiꝰ pala¬
dinalis ueneranda sublimitas tanto dolori af¬
fectuali cordis contritione tenerrime cõpatie¬
bantur. Que iam cũ in ruinam mortis uergi
uideretur. & prorsus conclamata desꝑaretur:
interim accersitus aduenit sc̃s liuinus puer
ꝓperus. głosis uirtutib magnificandus: int̃
medios merentium cetus suꝑne illustrationis
lumine fretus. ad grabbatum ꝑꝑabat dilecte
nutricis iam mori incipientis. Et ubi humana
intellexerat sopiri solacia: pia sollicitudine
satagebat adhibere celestia. Stabat. autẽ ꝓpe
examimes artꝰ adolescens do dilectꝰ liumns cele.¬
stis medicine arte ꝑitus. ocłis ac manibe in
celum suspensus. lacrimis faciem ꝑfusus: et.
quod ꝑ creberrimos singultus egri doloris

Expanded text:
tamen agnoscens quoniam obnubilatio extremi visus tamen agnoscens quoniam obnubilatio extremi visus impedivit eam. Unde ineluctabili moerentia non solummodo civium familiaris concio, atque contectalis devota contubernalitas contristabantur, verum et gloriosus praefatus dux et ejus palatinalis veneranda sublimitas tanto dolori affectuali cordis contritione tenerrime compatiebantur. Quae jam cum in ruinam mortis vergi videretur et prorsus conclamata desperaretur, interim accersitus advenit sanctus Livinus puer properus, gloriosis virtutibus magnificandus, inter medios moerentium coetus supernae illustrationis lumine fretus ad grabatum properabat dilectae nutricis jam mori incipientis: et ubi humana intellexerat sopiri solatia, pia sollicitudine satagebat adhibere coelestia. Stabat autem prope exanimes artus adolescens Deo dilectus Livinus, coelestis medicinae arte peritus, oculis ac manibus in coelum suspensus, lacrymis faciem perfusus, et quod per creberrimos singultus aegri doloris
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ grã cooꝑante. nullis diuinoꝵ lectionibe stu¬
dioꝵ. nullisq bonoꝵ morib exemplon. aliqua
difficultas ꝑcipiendarũ rerum suã impediuit
capacitatem. De talib autẽ cõmemorat ille egre¬
gius p̃dicator cũ dicit. nulla ad discencłu mora
est: ubi sp̃c sc̃s doctor adest. Du in his dõ dileat
adolescens liuinus. diligentissime floreret stu¬
diis: contigit magistrũ suũ benignũ digne memo¬
riȩ uirũ hac uita solui. & suꝑna ꝑmereri. Cui
exitum discipulus uigiliis & orationib cõm̃¬
dabat dño cotidie. mira pietate deuotus.
nutrix uenerabilis pueri liuini: ex assidua
sua infirmitate ꝑ multos languescens cdies.
ad fatalem iam ꝓpiauerat. horam. Que pon¬
dere mortis aggrauari ceꝑat: & iam quasi ig¬
nota facies illius exhaustis genis nimiaq pal¬
litudine opprimebatur: ac subrigidis lumini¬
b imbecilliter circũastantes intuebat᷑. nullũ

Expanded text:
 stu studiorum, nullisque bonorum moribus exemplorum aliqua difficultas percipiendarum rerum suam impedivit capacitatem. De talibus autem commemorat ille egregius praedicator cum dicit: Nulla ad discendum mora est, ubi Spiritus sanctus doctor adest. Dum in his Deo dilectus adolescens Livinus diligentissime floreret studiis, contigit magistrum suum Benignum dignae memoriae virum hac vita solvi et superna promereri, cujus exitum discipulus vigiliis et orationibus commendabat Domino quotidie mira pietate devotus. nutrix venerabilis pueri Livini, ex assidua sua infirmitate per multos languescens dies ad fatalem jam propiaverat horam. Quae pondere mortis aggravari coeperat, et jam quasi ignota facies illius exhaustis genis, nimiaque pallitudine opprimebatur, ac subrigidis luminibus imbeciliter circumadstantes intuebatur, nullum
Abbreviated transcription (Latin):
bus federatus. spũ humilitatis ꝑlucidus. in¬
comparabiliter contemplatione future ui¬
te suspensus: suꝑna preeunte gr̃a. ce beni¬
gna eius subsequente uoluntate. totius
ꝑfectionis desudando appetebat columen
possidere. Eccłiastice uͦ norma discipline
uitã suã contemplabiliter moderancła. ordi¬
tum elegerat apud beatũ benignũ prb̃rm.
scoties generositatis alti sanguinis uirũ. s
altiori scãrum uirtutum clarificatione ꝑ¬
latum: a quo deniq spũali distric̃tione cũ
deuote mentis teneritudine appetens con¬
formari. & dauiticis p̾almoꝵ melodiis. et
seõrum euangłioꝵ mellifluis lectionib. artx
ceteris diunis exercitationib ꝑfectissime in¬
strui: utpote suꝑni respectus pransione refo-¬
Ctus. quasi inspacioso parachsiace amenita¬
dis campo pedem iam transsigens. ꝑ gracdus
ret ingłam. Cuius etiã subtilis intelligentiş
miriꝙ ingenit eficatiam qͥs expandat. Sp̃c¬

Expanded text:
bus decoratus, spiritu humilitatis perlucidus, inbus decoratus, spiritu humilitatis perlucidus, incomparabiliter contemplatione futurae vitae suspensus, superna praeveniente gratia, et benigna ejus subsequente voluntate, totius perfectionis desudando appetebat columen possidere. Ecclesiasticae vero normam disciplinae ad vitam suam contemplabiliter moderandam, orditum elegerat apud beatum Benignum presbyterum Scoticae generositatis alti sanguinis virum, sed altiori sanctarum virtutum clarificatione prolatum, a quo denique spirituali districtione cum devotae mentis teneritudine appetens conformari, et Davidicis psalmorum melodiis, et sanctorum Evangeliorum mellifluis lectionibus, atque caeteris divinis exercitationibus, perfectissime instrui, utpote superni respectus pransione refectus, quasi in specioso paradisiacae amoenitatis campo pedem jam transfigens, per gradus ret in gloriam. Cujus etiam subtilis intelligentiae, virique ingenii efficientiam quis expandat? Sp
Abbreviated transcription (Latin):
eis muniuit: & in sc̃a confessione confirmauit.
Qui fidentiori animo ꝑspicatores effect. suis
omnib renunciauerunt. beatiq pueri liui¬
ni adherere. ceꝑunt uestigiis: & reliquĩi uite
sue tempus in scã conuersatione secũ ꝑduxert.
Quoꝵ unus uocabatur helimas. alius sym¬
pbronius: qui in fide sc̃ȩ trinitatis exemplo
pii magistri exꝑiuntur apud nos dõ digni.
&e eximii confessores haberi: & coheredes
q diuinis p̃conandoꝵ insigniĩs magnaliũ.
hunc dilectum famulum suũ liuinũ mũ¬
do manifestari uoluit: & ꝑspicabili ratio¬
ne discretialis sue dispositionis. sic uenera¬
biliter electoꝵ suoꝵ quos ante mundi consti¬
tutionem. in sempit̾nam sibi p̃orclinauit
głam. quib p̃conib ueritatis suȩ lum̃ osten¬
deret: sacroscĩs contub̾nialium aggregari
elementius decreuit meritoꝵ uirtutib. S
egregie etiam indolis puer. diuinis muneri¬

Expanded text:
crucis munivit et in sancta confessione confirmavit. crucis munivit et in sancta confessione confirmavit. Qui fidentiori animo perspicaciores effecti suis omnibus renuntiaverunt, beatique pueri Livini adhaerere coeperunt vestigiis, et reliquum vitae suae tempus in sancta conversatione secum perduxerunt; quorum unus vocabatur Helimas, alius Symphronius, qui in fide sanctae Trinitatis exemplo pii magistri experiuntur apud nos Deo digni et eximii confessores haberi et cohaeredes  divinis praeconandorum insigniis magnalium, hunc dilectum famulum suum beatum Livinum mundo manifestari voluit, et perspicabili ratione discretialis suae dispositionis sic venerabiliter electorum suorum quos ante mundi constitutionem in sempiternam sibi praeordinavit gloriam, quibus praeconibus veritatis suae lumen ostenderet sacrosanctis contribunalium aggregari clementius decrevit, meritorum virtutibus. Sed egregiae etiam indolis puer divinis muneri
Abbreviated transcription (Latin):
supplicantium. exorabilis miserator. tuis
adesto famulis. & pio pectore nr̃is annue.
uotis: & effioreat tue benedictionis gr̃a suꝑ
hanc fabricam tui ꝓprii plasmatis. tã dirȩ
imbecillitatis grauedine obsqualentẽ: ut
clarificetur nom̃ tuũ in ea & tante tus ele¬
mentie fauor ruminetur in scła. Et mox
omib conclamantib am̃: uenerabilis pu¬
er scilicet liuinus suꝑne pietatis signifer.
ꝓcessit impauidus: ac imponens manus
suas suꝑ capita amboꝵ dixit. In nomins
patris &e filii &e sp̃c̃ sc̃ĩ. cuncta diabolici fan¬
tasmatis incursio a uobis eradicet᷑. et
mundemini in uas purissimũ sc̃ẽ fider:
& efficiamini regnũ sp̃c sc̃i. Tunc cunctis
intuentib. fumus teterrimus atro cruore
ꝑmixtus. ex ore & naribe eoꝵ ebulliut. in¬
derimq furuarũ nigerrima conglomera¬
tio muscarũ effumauit. o stridenti confu¬
soq sonitu aerem euolando disparuit. Quos
mundatos celestis meclicus signamine sc̃ tl

Expanded text:
supplicantium, exorabilis miserator tuis supplicantium, exorabilis miserator tuis adesto famulis, et pio pectore nostris annue votis, et effloreat tuae benedictionis gratia super hanc fabricam tui proprii plasmatis tam dirae imbecillitatis gravedine obsqualentem, ut clarificetur nomen tuum in ea; et tantae tuae clementiae favor ruminetur in saecula. Et mox omnibus conclamantibus Amen, venerabilis puer, scilicet Livinus, supernae pietatis signifer processit impavidus, ac imponens manus suas super capita amborum dixit: In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, cuncta diabolici phantasmatis incursio a vobis eradicetur, et mundemini in vas purissimum sanctae fidei, et efficiamini regnum Spiritus sancti. Tunc cunctis intuentibus fumus teterrimus atro cruore permistus ex ore et naribus eorum ebullivit, interimque furvarum nigerrima conglomeratio muscarum effumavit, et stridenti confusoque sonitu aerem evolando disparuit. Quos mundatos coelestis medicus signamine sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
bellaturus: talib głificari mirificis in mũ¬
do orsus ẽ insigniis. Sc̃o gͦ die pentecosten
cũ prefatus dux theagnius. cũ uenerando
puero obrinatumq suoꝵ circũfultus comi¬
tatu. ad monasteriũ eo edificatũ ad hono¬
rem beate marie uirginis dĩ genitricis.
diuinis refici laudib cupiens. ac muniri
sacram̃tis cederet: ecce incole loci illiꝰ attra¬
xere duos homines cathenis ferreis colli¬
gatos: quos miserabiliter dementauerat.
serpens antiquus. & humano consortio fru¬
strauerat. Quoꝵ etiã unus. uirũ ce duas mu¬
lieres intẽmit: alter quoq uxorem ipsius ce
duos filios. in sua dementatione in mortẽ
ꝑstrauit. Quos uenerabilis puer liuinus
mentiam flagitate: quatinus nris orationib
ꝓhuius negociĩ qualitate. głe suȩ respectiis
aꝑiat. Et expansis manib. pariterq sub¬
rectis in celum luminib: orauit dicens. Ds
pater eterne. immortale p̃sidium tͥ fidelit̃

Expanded text:
bellaturus, talibus glorificari mirificis in munbellaturus, talibus glorificari mirificis in mundo orsus est insigniis. Sancto igitur die Pentecostes cum praefatus dux Theagnius cum venerando puero optimatumque suorum circumfultus comitatu ad monasterium ab eo aedificatum ad honorem sanctae Mariae Virginis Dei Genitricis, divinis refici laudibus cupiens ac muniri sacramentis crederet, ecce incolae loci illius attraxere duos homines catenis ferreis colligatos, quos miserabiliter dementaverat serpens antiquus et humano consortio frustraverat; quorum etiam unus virum et duas mulieres interemit, alter quoque uxorem ipsius et duos filios in sua dementatione in mortem prostravit. Quos venerabilis puer Livinus mentiam flagitate, quatinus nostris orationibus pro hujus negotii qualitate gloriae suae respectus aperiat. Et expansis manibus pariterque subrectis in coelum luminibus oravit dicens: Deus Pater aeterne, immortale praesidium tibi fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
suam etatulam rationabilib sius continen¬
tũs excellens cliatim specietenus ymaginee
uirtutis: qmͣuis tantilli deficientib corporis
uirib. tam̃ maturis machinabatur moribus.
a suꝑnis se iam reposci ciuib. ipsis contub̾na¬
lis optatusq indesinenter gestiens fieri amicꝰ.
Qui felicitati ꝓmerende anhelans. tẽporalib
futuroꝵ contemplatione renunciabar: & qͥa
se fragilitate. carnis abeneagendi statu. deici
formidabat: spũali subministratione corrobo¬
ratus. stuicdio ꝑfectionis ascendendo magnifi¬
lescens. beatissimus scilicet liuinus alletha
xp̃i ꝑspicabilis. diuini feruoris pudicicia
galeatus. constantia fidi loricatus. ee undiq¬
⁊ celestis milicie fastigio conflagratus: cũ iam
nouem annoꝵ excederet etatem. ꝓpetuis nĩ¬
doꝵ p̃conandus uirtutib. summi regis si¬
gnifer bellicosus. contra seussimũ huiꝰ mũd
tyrannũ. & eius letiferos astus tͥumphaliter

Expanded text:
suam aetatulam rationabilibus suis continensuam aetatulam rationabilibus suis continentiis excellens diatim specie tenus imagineae virtutis, quamvis tantilli deficientibus corporis viribus, tamen maturis machinabatur moribus a supernis se jam reposci civibus, ipsis contubernalis optatusque indesinenter gestiens fieri amicus; qui felicitati promerendae anhelans, temporalibus futurorum contemplatione renuntiabat, et quia se fragilitate carnis a bene agendi statu dejici formidabat, spirituali subministratione corroboratus studio perfectionis ascendendo magnifilescens, beatissimus scilicet Livinus, athleta Christi perspicabilis; divini fervoris pudicitia galeatus, constantia fidei loricatus, et undique coelestis militiae fastigio conflagratus, cum jam novem annorum excederet aetatem, perpetuis meritorum praeconandus virtutibus, summi regis signifer bellicosus, contra saevissimum hujus mundi tyrannum et ejus lethiferos aestus triumphaliter
Abbreviated transcription (Latin):
indentes ei nom̃ liuinus. ex nomine germani
glose genitͥeis sue agalmiȩ hib̾nensis ecclie¬
archiep̃i: qui apud humbranos ꝑ nomine.
xp̃i palmã martyrii adeptus ẽ. Qui mox
ut de aqua leuauerunt puerũ. cum om̃ibꝰ
qui aderant manifesta uisione cernebant.
descendisse eolunniferum splendorẽ racdiis¬
radiis splendidi solis fulgidiorem. atq capi¬
ti benedicti pueri imminere: & dexterã auro
clarissimo rutilantiorem inde emicare. et
ter ipsum infantulum signari sc̃ẽ crucis signa¬
mine: & celitus taliter sonũ intonasse. Dilectus
a do & hominib: cuius memoria in benedictio¬
ne est. Hoc uersiculo finito: diuina uisio ad
etherea remeauit palatia. Talib miracłoꝵ
celestiumq misterioꝵ excellentiis. iocundat:
rex &e regina atq uenerande ꝑsone diumi
ministerii. summi uidelicet pontifices augu¬
stinus atq menalchius: cũ ceteris pari deuo¬
tionis intentione dñm xp̃m in excelsis collau-

Expanded text:
indentes ei nomen Livinus ex nomine germani indentes ei nomen Livinus ex nomine germani gloriosae genitricis suae Agalmiae Hibernensis Ecclesarchiepiscopi, qui apud Humbranos pro nomine Christi palmam martyrii adeptus est. Qui mox ut de aqua levaverunt puerum, cum omnibus qui aderant manifesta visione cernebant descendisse columniferum splendorem radiis splendidi solis fulgidiorem, atque capiti benedicti pueri imminere et dexteram auro clarissimo rutilantiorem inde emicare, et ter ipsum infantulum signare sanctae crucis signamine, et coelitus taliter sonum intonasse: Dilectus a Deo et hominibus, cujus memoria in benedictione est. Hoc versiculo finito, divina visio ad aetherea remeavit palatia. Talibus miraculorum coelestiumque mysteriorum excellentiis jocundati rex et regina, atque venerandae personae divini ministerii, summi videlicet pontifices Augustinus atque Menalchius, cum caeteris pari devotionis intentione Dominum Christum in excelsis collauda
Abbreviated transcription (Latin):
ab antiquoꝵ dictis patrũ se audisse fatereit᷑.¬
scĩtatis ꝑsona qui a beato gregorio romane
sedis apłico pontifice transmissus. angligeni¬
tarũ primus antistes. ce splendidissima sũ¬
me ueritatis lucerna sui causa negocii diui¬
na ut intelligatis ꝓuidentia subministnͣte.
ad p̃fatum regem colomagnũ conuenerat:
& ipse tante raritatis ammirabat᷑ gaudiũ.
Nam cuncti pͥmates regis. uniu̾saq celsitu¬
do regalis cũ ciuib patriȩ. in mirũ exultati¬
onis conuersi sunt gaudiũ: & p̾sago u̾ta¬
dis spũ mutiusq collocurionib congratu¬
labundi altrinsecus certa ꝓmintiantes:
hunc infantem deo dilectum. lum̃ ppłoꝵ atq
summũ totius regionis patronũ p̃dixerunt.
fore futurũ. Quẽ pius rex & deuotissima re-¬
gina. cũ uenerandis pontificib augustino
angloꝵ ep̃o & menalchio archip̃sule. de sa¬
cro fonte beate regenerationis susceperunt:

Expanded text:
ab antiquorum dictis Patrum se audisse faterentab antiquorum dictis Patrum se audisse faterentsanctitatis persona, qui a B. Gregorio Romanae sedis apostolico pontifice transmissus Angligenitarum primus antistes et splendidissima summae veritatis lucerna, sui causa negotii divina ut intelligatis providentia subministrante ad praefatum regem Colomagnum convenerat, et ipse tantae raritatis admirabatur gaudium. Nam cuncti primates regis universaque celsitudo regalis cum civibus patriae in mirum exsultationis conversi sunt gaudium, et praesago veritatis spiritu mutuisque collocutionibus congratulabundi altrinsecus certa pronuntiantes, hunc infantem Deo dilectum lumen populorum atque summum totius regionis patronum praedixerunt forte futurum. Quem pius rex et devotissima regina cum venerandis pontificibus Augustino Anglorum episcopo et Menalchio archipraesule de sacro fonte beatae regenerationis susceperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mitate egregium. eiꝙ tanti negocii res dili¬
respondit altrinsecus. Hec uisio diuinitus
manifestata ñ solum exultationis nr̃e ma¬
teria est. uerũetiam multarũ nationum
gentib gaudiũ erit: qm̃ puer cdo donante
nascetur uobis. iam in utero matris sc̃isicat᷑:
&e spũali lacte. refectus. summus pontifex
&e lucerna patrie: ac constantissimus ꝓpaga¬
tor legis diuine: ppłis di ẽ futurus in uiam
salutis eterne. Uenerandus namq cũ ad¬
erat dies. quo clarissima genitrix & nomine
digna agalmia. suꝑna uisitatione ꝑlustrata.
benedictum huic mundo ꝓtulit partũ: om̃s
regionis illius incolas tanta mire iocundita¬
tis gaudia altigerant. &e tam immensa sere.¬
nitas clarissimis solib usq ad exactum m̃sem
inclaruerat. ut cuncti admirarent᷑.: & tã ma¬
gnoꝵ gaudioꝵ tantarũq serenitatũ instan¬
diam nec in uetustissimis legisse codicib. nec

Expanded text:
mitate egregium, eique tanti negotii res dilimitate egregium, eique tanti negotii res diliinspiratus respondit altrinsecus: Haec visio divinitus manifestata non solum exsultationis nostrae materia est, verumetiam multarum nationum gentibus gaudium erit; quoniam puer Deo donante nascetur vobis, jam in utero matris sanctificatus et spiritali lacte refectus, summus pontifex, et lucerna patriae ac constantissimus propagator legis divinae populis Dei est futurus in viam salutis aeternae. Venerandus namque cum aderat dies quo clarissima genitrix et nomine digna Agalmia superna visitatione perlustrata benedictum huic mundo protulit partum, omnes regionis illius incolas tanta mirae jocunditatis gaudia attigerant, et tam immensa serenitas clarissimis solibus usque ad exactum mensem inclaruerat, ut cuncti admirarentur: et tam magnorum gaudiorum, tantarumque serenitatum instantiam nec in vetustissimis legisse codicibus, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ctei coloris celitus descendisse. inestimabili
claritate celestis gle fulgorans. de reqͥescere
suꝑ capitale stratus eoꝵ: ce sereno uultu in¬
tueri in eos. Que expandens alas suas ob¬
umbrauit eos: & mellifluo ore tres lactẽo¬
las stillauit guitulas. instar mundissimi la-¬
ctis. in beatis labiis do dilecte femine. & cȩlo
refusa. subuolauit ethera. Mox uaporabi¬
lis splendor ninia odorifere suauitatis fra¬
glantia. totũ illud regale ꝑlustrauit pala¬
tium: usq mane irreuerberatis radiis ꝑten.¬
sus. Infans uͦ quem beata mater tc̃ forte
gestabat in utero. iam uiuifico flatu irra¬
diatus. mobilib subsistere cepit membris: et
ut certe credatis suꝑne uisitationis congra¬
mus dux theagnius. & uenerabilis matro¬
na agalmia. huismodi oromatis rarita
ad se fecerunt dñm menalchiũ germanũ
iposius ducis. qui tc̃ archipontificatꝰ iura
regebat: uirũ ꝑbabilem. ce scĩmonie subli¬

Expanded text:
ctei coloris coelitus descendisse inaestimabili ctei coloris coelitus descendisse inaestimabili claritate coelestis gloriae fulgorans, et requiescere super capitale stratus eorum, et sereno vultu intueri in eos. Quae expandens alas suas obumbravit eos, et mellifluo ore tres lacteolas stillavit guttulas instar mundissimi lactis in beatis labiis Deo dilectae feminae, et coelo refusa subvolavit aethera. Mox vaporabilis splendor nimia odoriferae suavitatis fragrantia totum illud regale perlustravit palatium, usque mane reverberatis radiis protensus. Infans vero quem beata mater tunc forte gestabat in utero, jam vivifico flatu irradiatus, mobilibus subsistere coepit membris, et ut certe credatis, supernae visitationis congramus dux Theagnius et venerabilis matrona Agalmia hujusmodi aromatis  id esad se fecerunt dominum Menalchium, germanum ipsius ducis, qui tunc archipontificatus jura regebat, virum probabilem et sanctimoniae subli
Abbreviated transcription (Latin):
empore gͥ quo co¬
lomagnus inclitꝰ
rex scotoꝵ. in xp̃i¬
ane religionis
uir magnificus
polleret uͥtutib.
ce sceptra regni &
imꝑialis monarchie columen. suꝑna ꝓui¬
dentia auspicabiliter guber naret. erat q da
senator seotigena nomine deagnius. expecta¬
bili stemmate. natiue nobilitatis excellen-¬
tissimus. ipsius regis obtimatũ pͥnceps. ce
p̃cunctis aulicis suis pͥmatib archialiter
apicem gerens: uir strenuus regaliumq se¬
cretoꝵ simmista industrius. & sũmȩ pruden¬
die compositionib longe lateq loquaci ru¬
more ꝑlatus. Habuit etiam comugem agal¬
miam nomine. uenusta ꝑsapia. &e meritis
p̃cluem: filiam uidelicet ephigenii hib̾nen-¬
sium regis clarissimi. Qui dño inspirante
pari confederati spũ. diuinisq p̃cincti legibꝰ:
mire uirtutis fulsere insigniis. Et quos dñs
sua ꝑlustrauerat gr̃a: tali dignatus ẽ conso
positz repausarent. nec uigilantes nec inte¬
gerrime. obdormientes: uisa ẽ columba la¬

Expanded text:
empore igitur quo Colomagnus, inclytus rex Scotorum, in Christianae religionis vir magnificus, polleret virtutibus, et sceptra regni et imperialis monarchiae columen superna providentia auspicabiliter gubernaret, erat quidam senator Scotigena nomine Theagnius, exspectabili stemmate nativae nobilitatis excellentissimus, ipsius regis optimatum princeps, et prae cunctis aulicis suis primatibus archialiter apicem gerens, vir strenuus, regaliumque secretorum symmista industrius et summae prudentiae compositionibus longe lateque loquaci rumore perlatus. Habuit etiam conjugem Agalmiam nomine, venusta prosapia et meritis praecluem, filiam videlicet Ephigenii, Hibernensium regis clarissimi. Qui, Domino inspirante, pari confoederati spiritu, divinisque praecincti legibus, mirae virtutis fulsere insigniis; et quos Dominus sua perlustraverat gratia, tali dignatus est consolpositi repausarent, nec vigilantes, nec integerrime obdormientes, visa est columba la
Abbreviated transcription (Latin):
rauit incelis: adsunt & angłi eius p̃stolan¬
des me. Estote. fortes: & siquid defuerit uiri¬
bus suppleat ur̃a crudelitas. in passione
mea. Isti comites mei oues. xp̃i sunt: peto
illis pacem: neminem unqm̃ leserunt: in-¬
nocentes enim sunt. Et osculatus ẽ eos ce
et̃nam. Et suspiciens in celũ dixit. In manꝰ
duas comm̃do spm meũ: redemisti me dñs
d̾s ueritatis. Int̾e̾a supradicti fir̃s walbertꝰ
uidelicet & meinzo irruerunt in eũ: & mul¬
tis plagis irrogatis. ad ultimũ sue salutis
doctorem decapitauerunt: & uidentib cun¬
ctis. anima eius ab angłis suscepta meruit
scandere secreta cęli. cũ magna claritate ce¬
lestis głe. Passus est autẽ beatissimꝰ pon¬
tifex. & xp̃i martyr liuinus. pͥdie idus nouẽ

Expanded text:
ravit in coelis: adsunt et angeli ejus praestolanravit in coelis: adsunt et angeli ejus praestolantes me. Estote fortes, et si quid defuerit viribus, suppleat vestra crudelitas in passione mea. Isti comites mei oves Christi sunt; peto illis pacem, neminem unquam laeserunt, innocentes enim sunt. Et osculatus est eos etssimi, in vitam aeternam. Et suspiciens in coelum dixit: In manus tuas commendo spiritum meum; redemisti me, Domine, Deus veritatis. Interea supradicti fratres Walbertus videlicet et Meinzo irruerunt in eum, et multis plagis irrogatis ad ultimum suae salutis doctorem decapitaverunt, et videntibus cunctis anima ejus ab angelis suscepta meruit scandere secreta coeli cum magna claritate coelestis gloriae. Passus est autem beatissimus pontifex et Christi martyr L
Abbreviated transcription (Latin):
aut infirmitate. siue. in aliqua p̃ssura an-¬
gustiantur. & nominis mei recordati fuerint:
exaudi eos dñe. ut cognoscant uere quia fi¬
delis es in electis tuis. & sc̃s in om̃ib oꝑib tur ͤ
& si in peccatis inciderint. & ꝑme te inuoca¬
uerint. tua clementia absoluti laudent no-¬
men tuũ benedictum in scła: & maxime dñe
qui hunc diem assumptionis meȩ cũ deuo¬
ta tenuerint memoria. habeant totũ annũ
iugi p̃sentia gr̃ẽ tuȩ securũ: nec eis dñetur
infirmitas nec molestiarũ inquietas: s sit
eis tranquillitas pacis & sanitatis ce sobri¬
etatis. quȩ eos letos ꝑducat ad regnũ głe
tuȩ. Presta qui uiuis & regnas unacũ fi
emissa: mi dilecte. inquit. suꝑhis om̃ibe q̃
benigne exorasti scias te ꝓculdubio exau-
diuino auxilio roboratus. descendit ad ed:
& dixit illis. fr̃s mei km̃i asto hostia regis
ȩt̃ni uocantis me: p̃stolor głam quã m̃ p̃pa¬

Expanded text:
aut infirmitate, sive in aliqua pressura anaut infirmitate, sive in aliqua pressura angustiantur, et nominis mei recordati fuerint, exaudi eos, Domine, ut cognoscant vere quia fidelis es in electis tuis et sanctus in omnibus operibus tuis; et si in peccatis inciderint, et per me te invocaverint, tua clementia absoluti laudent nomen tuum in saecula; et maxime, Domine, qui hunc diem assumptionis meae cum devota retinuerint memoria, habeant totum annum jugi praesentia gratiae tuae securum, nec eis dominetur infirmitas, nec molestiarum inquietas; sed sit eis tranquillitas pacis et sanitatis et sobrietatis, quae eos laetos perducat ad regnum gloriae tuae, praesta qui vivis et regnasemissa: Mi dilecte, inquit, super his omnibus quae benigne exorasti, scias te procul dubio exaudidivino auxilio roboratus descendit ad eos, et dixit illis: Fratres mei charissimi, asto hostia regis aeterni vocantis me, praestolor gloriam quam mihi praepa
Abbreviated transcription (Latin):
occilere. s potius eũ timere. qui porest et
animã & corpus ꝑdere in gehennam. Et uẽ
quidem temporalem mortẽ ir rogabitis m:
s nasci celesti lumine incipiamꝰ. ut cũ xp̃o
in eternum uiuam. Et mͦ paulułu queso su¬
stinete: donec orem. Et dato spacio orandi.
expansis in celũ manib sublime a terra.
in aere libratus. suꝑna claritate ꝑfusus. Ma¬
uit dicens. D̃s qui me in utero matͥs mes
scĩficasti. &e splendore tue gr̃e ortũ meum
ꝑlustrast. & suꝑ mare mͥ dux fuist. exaudli
me dñc famulũ tuũ: ut hi qui miuste ple.¬
euntur me ꝓ tuo nomine ñ deleant le libas
uite: ẜ cũ sanguins meo satiati fuerint. &
inspirati grã miserationum tuam penitu¬
erint. recipias eos in numero electoꝵ tuoꝵ.
Presta dñe ut in loco quo p̃sentia reliqͥarum
mearũ fuerit. uel memoria mei nominis. sit
semꝑ incolumitas & abundantia pacis. et
om̃ium bonoꝵ plenitudo florescat: & qui in
mari uel in aquis. siue in t̾ra. siue in carcere

Expanded text:
potius eum timete qui potest et animam et corpus perdere in gehennam . Et tunc quidem temporalem mortem irrogabitis mihi, sed nasci coelesti lumini incipiam, ut cum Christo in aeternum vivam. Et modo paululum, quaeso, sustinete donec orem. Et data spatio orandi, expansis in coelum manibus sublime a terra in aere libratus superna claritate perfusus oravit dicens: Deus qui me in utero matris meae sanctificasti, et splendore tuae gratiae ortum meum perlustrasti, et super mare mihi dux fuisti, exaudi me, Domine, famulum tuum, ut hi qui injuste persequuntur me pro tuo nomine, non deleantur de libro vitae, sed cum sanguine meo satiati fuerint, et inspirati gratia miserationum tuarum poenituerint, recipias eos in numero electorum tuorum. Praesta, Domine, ut in loco quo praesentia reliquiarum mearum fuerit, vel memoria nominis mei, sit semper incolumitas et abundantia pacis, et omnium bonorum plenitudo florescat; et qui in mari, vel in aquis, sive in terra, sive in carcere
Abbreviated transcription (Latin):
tes autẽ hoc factum illustres uiri & femine.
qui ꝑ eius doctrinam illuminati fuerant:
uenerunt gementes & plorantes ad beatũ
corpus. Inter quos erat p̃dicta matrona ca¬
prabildis. que uenerabilem uirũ dĩ in hospi¬
tium habebat. & sius eũ opib deuotissime.
confouebat: secũ ferens in manib puerułu.
quem ipse sẽs martyr nuꝑrime de sacro fon¬
te leuauit. imponens ei briccius nom̃ adhuc
in albis: que ante om̃s alios erupit in lacri¬
mabilem uocem. dicens beatũ uirũ illumi-¬
natorem patrie innocentem ẽẽ. & iniuste tam
crudelem mortem sustinere. Tunc satelles sa¬
thane walbertus a diabolo infłamatus. insili-¬
ens in eam bipennula sua caput eiꝰ ꝑ medi¬
um scidit: que statim expirauit. Infantułu
autem ꝑ tres partes secuit: quas iuxta corpꝰ
beati martyris ꝓiecit. Certissimũ enĩ credi¬
tur eos habere glam martyrii: in sorte uene¬
randi pontificis &e martyris liuini. Discipłi
uͦ tulerunt corpus pii magistri. & partes

Expanded text:
tes autem hoc factum illustres viri et feminae qui per ejus doctrinam illuminati fuerant, venerunt gementes et plorantes ad beatum corpus. Inter quos erat praedicta matrona Chraphaildis quae venerabilem virum Dei in hospitium habebat, et suis eum opibus devotissime confovebat, secum ferens in manibus puerulum quem ipse sanctus martyr nuperrime de sacro fonte levavit, imponens ei nomen Brictius, adhuc in albis: quae ante omnes alios erupit in lacrymabilem vocem dicens: Beatum virum illuminatorem patriae innocentem esse et injuste tam crudelem mortem sustinere. Tunc satelles Satanae Walbertus, a diabolo inflammatus, insiliens in eam, bipennula sua caput ejus per medium secuit; quae statim expiravit. Infantulum autem per tres partes secuit, quas juxta corpus beati martyris projecit. Certissimum enim creditur eos habere gloriam martyrii in sorte venerandi pontificis et martyris Livini. Discipuli vero tulerunt corpus pii magistri et partes
Abbreviated transcription (Latin):
dientes: ignauia fidi argintur: longitudo
egritudinis denunciatur. Mira ultio. Nã
sup̃ma iam anni parte transacta. inobedi¬
entes egritudinis pena ita uehem̃ter exus¬
sit: ut uix mortem euaderent. Impleuer̃t¬
q mensuram penitentie: de suscepto ino¬
bedientie tempore.

Expanded text:
dientes, ignavia fidei arguitur, longitudo dientes, ignavia fidei arguitur, longitudo aegritudinis denuntiatur. Mira ultio! nam suprema jam anni parte transacta inobedientes aegritudinis poena ita vehementer excussit, ut vix mortem evaderent. Impleverunt mensuram poenitentiae de suscepto inobedientiae tempore.
Abbreviated transcription (Latin):
tudine. trabi potuisset. Hȩc nobis supradi¬
ctus gallus sepe narrauit.
puli sinu a quo ursum expulerat:
diuꝙ ibi oratione & ieiunio corpꝰ afflixerat:
cognouit ꝑ reuelationem fr̃s qui penes
luxouium erant. diu̾sis morboꝵ generibe
uexari: nec amplius remansisse. qmͣ qui e¬
grotis amministrabant. E gressus itaq de
specuii: ad luxouium uenit. Cumq om̃s pe¬
ne afflictos cerneret: imꝑat ut om̃s surgañ.
atq messem in area uirga cedant.Surre.¬
.rerunt gͦ quorum conscientiam obedien¬
diȩ ignis urebat: ad areamq uenientes.
uirga mensem cedere cum fidi gr̃a aggres¬
si sunt. Uidens gͦ pater fidẽ in filiis. ce obe¬
dientie grãm abundare: sinite inquit. o gra¬
tissimi fessa egritudine membra nc̃ usq a¬
labore refici. Mirantur de sospitate obedi¬
entes. nullo doloris uestigio in eis remanen¬
te: mensasq parare iubet. ut uberi gaudio
om̃s reficerentur. Increpantur deniq in obe¬

Expanded text:
tudine trahi potuisset. Haec nobis supra ditudine trahi potuisset. Haec nobis supra dictus Gallus sepe narravit. puli sinu', a quo ursum expulerat, diuque ibi oratione et ieiunio corpus adflixerat. Cognovit per revelationem, fratres qui poenes Luxovium erant diversis morborum generibus vexari nec amplius remansisse, quam qui egrotis administrabant. Egressus itaque de specu, ad Luxovium venit; cumque omnes adflictos cerneret, imperat, ut omnes surgant atque messem in area virga cedant. Surrexerunt ergo, quorum conscientiam oboedientiae ignis urebat, ad areamque venientes, virga messem cedere cum fidei gratia adgressi sunt. Videns ergo pater fidem in filiis et oboedientiae gratiam habundare: 'Sinite', inquit, 'fessa egritudine membra a labore refici. Mirantur de sospitate obedientes, nullo doloris vestigio in eis remanente, mensasque parare jubet, ut uberi gaudio omnes reficerentur. Increpantur deinde inobe
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ grẽ: ꝑnici cursu iter repetunt. Increpan¬
turq cur repta in amnem reliquissent: et
sic cibos parare iubet. Dempe spũ sco plenꝰ:
nouerat sibi a dño dapes passim paratas.
Alia quoq uice cũ in eadem solitudine
moraretur. ñ tam̃ eo in loco: iamq qͥnqua¬
ginta dies transierant. unusq tantũ e fr̾i¬
bus cum eo erat gallus nomine: cui ille
imꝑat. ut ad bruscam eat. piscesq capiat.
Ille abiit. ratemq duxit: ut ad lignonem
amnem ꝑgeret. Quo cũ ꝑueniret. & rete in
alueo iactauisset: aspicit tantã multitudi¬
nem aduenire. nec ꝓrsus reti teneri: s uelut
in parietem impingerent. retro reuerti. Labo¬
rauit. itaq ꝑtotam diem: neue unũ capere.¬
quiuit. Reuersus patri renunciat. de fru¬
strato labore. Ille inobedientem increpat: cur
non ad denunciatũ locum ꝓpasset. Aiq de-¬
nuo. Uade cito: ad denunciatũ locũ. ꝑue
cium copia rete ẽ impletum: ut uix p̃multi.

Expanded text:
nae gratiae, pernici cursu reppetunt, increpannae gratiae, pernici cursu reppetunt, increpanturque, quur repertam mannam reliquissent, et sic cibos parare iubentur. Nempe Spiritu sancto plenus noverat sibi a Domino passim dapes paratas. Aliaque vice cum in eadem solitudine moraretur, non tamen eo in loco, iamque quinquaginta dies transierant, unusque tantum e fratribus cum eo erat Gallus nomine; cui ille imperat, ut ad Bruscam eat piscesque capiat. Ille abiit ratumque duxit, ut ad Lignonem amnem pergeret. Quo cum pervenisset, retem in alveum iactavisset, aspicit tantam multitudinem advenire nec prorsus retem tenere, sed, velut in parietem inpingerent, retro revertere. Laboravit itaqquivit, reversusque Patri renuntiat de frustrato labore. Ille inobedientem increpat, cur non ad denuntiatum locum properasset. Aitque denuo: Vade cito, ad denuntiatum locum pergecium copia rete
Abbreviated transcription (Latin):
gentes gͦ simul. terciũ adolescͥentẽ nomine
somarium. qui adhuc suꝑ his iunctus ẽ
in comitatu sumunt: & ad destinatũ in
heremo locum ꝑuenerunt: unius panis
tantũ cibo contenti. Cumq iam duodeci¬
mus transisset dies. nec quicquid ad esum
remansisset. horaq refectionis appropinqͣ¬
ret: imꝑatur a patre. ut ꝑ p̃rupta ruris
eant. atq ad ima uallis ꝑueniant: & qͥcqͥd
ad cibum oportune repꝑiant. deferant ouan¬
des. Illi gͦ ꝑ concaua uallis mosellatenꝰ adue¬
nerunt: capturamq piscium olim apiscato¬
rib consertam & undis oppositam cernunt:
accedentes quinq magnos repperunt. pisces:
sumentesq tres quia uiuerent. parͥ p̃sentan¬
dos uehunt. At ille. Cur inquit ñ quinq de¬
tulistis: Respondent mortuos repꝑisse du¬
os: ꝑinde. reliquisse. Et ille. nequaqͣm ait ex
his comedetis: nisi quos dimisistis ueneriii.
At illi miraculo ꝑculsi de ꝓuidentia diui¬

Expanded text:
gentes ergo simul, tertium adolescentem nomine gentes ergo simul, tertium adolescentem nomine Somarium, qui adhuc superis junctus est, in comitatu sumunt, et ad destinatum in eremo locum pervenerunt, unius tantum panis cibo contenti. Cumque jam duodecimus transisset dies, nec quidquam de panis fragmento remansisset, horaque refectionis appropinquaret, imperantur a Patre ut per praerupta ruris eant, atque ad ima vallis perveniant, et quidquid ad cibum opportune reptes illi per concava vallis Musellam tenus advenerunt capturamque piscium olim a pastoribus consertam et undis oppositam cernunt. Accedentesque, quinque magnos reppererunt pisces, sumentesque tres, qui adviverent, patri presentandos vehunt. Atille: 'Cur', inquit, 'non quinque detulistis?' Respondent, mortuos repperisse duos, proinde reliquisse. Ille: 'Nequaquam', ait, 'ex his comedetis, nisi, quos dimisistis, venerint'. At illi miraculo perculsi de providentia divi
Abbreviated transcription (Latin):
nus cernens. undiq ad penitentie. medi¬
camenta plebes conciirrere. & unius ce¬
nobii septa tantã conu̾santium cohortem
absq difficultate ñ teneri: qmuis m̃tem
ni tante multitudinis incongruum: ali-¬
um exꝑimento locũ querit. quẽ aquarũ
irrigiutas ad ornabat. Aliudq monast̾ĩum
construit. cui nom̃ fontanas indidit: de-¬
dit gubernatores p̃positos. de quorũ reli-¬
gione nicħ dubitabatur. His gͦ in locis mo¬
nachoꝵ plebib constitutis. ipse uicissim
omnib int̾erat: regulamq quã tenerent.
spũ scõ repletus condidit. In qua qualis
& quante discipline uir sc̃s fuerit: prudeis
lector uel auditor agnoseit.
o itaq in tempore. quid̃a frat̃ nomine
autiernus pulsare cepit: ut ꝑegͥnan¬
di causa in hiberniam ꝑueniret. Cuibeatꝰ
columbanus ait. Pergentes in heremũ uo¬
luntatem dĩ ꝓbemus: utrũ desideratum
arripias iter: an incetu fr̃m ꝑmaneas. Per¬

Expanded text:
nus cernens, undique ad poenitentiae medinus cernens, undique ad poenitentiae medicamenta plebes concurrere, et unius coenobii septa tantam conversantium cohortem absque difficultate non tenere, quamvis mente ni tantae multitudinis incongruum, alium experimento locum quaerit; quem aquarum irriguitas adornabat; aliudque monasterium construit, cui Fontanas nomen indidit, deditque gubernatores praepositos, de quorum religione nihil dubitabatur. His ergo in locis monachorum plebibus constitutis ipse vicissim omnibus intererat; regulamque quam tenerent Spiritu sancto repletus condidit, in qua qualis et quantae disciplinae vir sanctus fuerit, prudens lector vel auditor agnoscit. 18. Eo itaque tempore quidam frater nomine Autiernus pulsare coepit ut peregrinandi in Hiberniam causa perveniret. Cui Columbanus ait: Pergentes in eremum, voluntatem Dei probemus, utrum desideratum iter arripias, an in coetu fratrum permaneas. Per
Abbreviated transcription (Latin):
striieret. Inuenitq castrũ firmissimo olĩ
fuisse munimine cultum. a supradicto lo-¬
co distans plus minus octo milib. qd luxo¬
uium pͥsca tempora nuncupabant: ibiq a-¬
quȩ calidȩ cultu eximio construc̃te habe¬
bantur. Ibi imaginum lapidearũ densi-¬
tas uicina saltus densabat: quas cultu
miserabili. rituq ꝓfano. uetusta paganoꝵ
dempora honorabant: quib q execrabiles
cerimonias litabant. Sole ibi fere ac bestie:
ursorum. bubalorũ . & lupoꝵ multitudo.¬
bunc locũ frequentabat. Ibi residens uir
egregius monastium construere cepit. Ad
cuius famã plebs undiq concurrere. et
cultui religionis dicare curabant: ita ut.
plurima monachorum multitudo adunata.
iux unius cenobii collegio consistere ualeret.
Ibi nobilium liberi undiq concurrere nite¬
bantur: ut spreta falleramenta scłi. & p̃sen¬
dium pompam facultatum contemnentes.
et̾na p̃mia caꝑent. Quod beatus columba¬

Expanded text:
struxisset, invenitque castrum firmissimo olim struxisset, invenitque castrum firmissimo olim fuisse munimine cultum, a supradicto loco distantem plus minus octo milibus, quem Luxovium prisca tempora nuncupabant. Ibi aquae calidae cultu eximio constructae habebantur; ibi imaginum lapidearum densitas vicina saltus densabant, quas cultu miserabili ritoque profano vetusta paganorum tempora honorabant, quibusque execrabiles cerimonias litabant; solae ibi ferae ac bestiae, ursorum, bubalorum, luporum multitudo frequentabat. Iegregius monasterium construere coepit, ad cujus famam plebs undique concurrere et se cultui religionis dicare curabant; ita ut plurima monachorum multitudo adunata vix unius coenobii collegio consistere valeret. Ibi nobilium liberi undique concurrere nitebantur, ut et spreta phaleramenta saeculi, et praesentium pompam facultatum contemnentes, aeterna praemia caperent. Quod B. Columba
Abbreviated transcription (Latin):
poplitib deferret. Cui columbanus. fili pau
lisꝑ saxi terga satage cauare: mem̃to ppło isrł
dnĩn de caute latices ꝓduxisse. At ille pat̾
obediens: rupem cauare. aggressus ẽ. Sc̃s
itaq uir statim genib ꝓuolutus. orationi¬
bus dñm dep̃catur: ut sue necessitati tͥbu¬
at oportuna. Tandem eius p̃cib parens. pie
contulit. Moxq latex ꝑductus. fons cepit
manare ꝑhennis: qui usq in hodier num¬
diem manat. Nec immĩto misericors dñs
suis scĩs tribuit postulata: qui obsuorũ
uoluntates. Gantum fide pollentes. ut
que eius miscd̃iam postulauerint. im-¬
petrare ñ dubitent: quia ipse ꝓmisit diceis.
Si habueritis fidem sicut granũ sinapis.
dicetis monti huic transi &e transiet: & nich̾
impossibile erit uobis. Et alibi. Omĩa que¬
cũq orantes petetis. credite quia accipi¬
etis: & uenient uobis.uiiii¬
cogitare. ut potioris loci stationẽ in eadẽ
heremo quereret: quo monast̾ium con-¬

Expanded text:
poplitibus deferret. Cui Columbanus, Fili, inqpoplitibus deferret. Cui Columbanus, Fili, inquit, paulisper saxi terga satage cavare; memento populo Israel Dominum de caute latices produxisse. At ille Patri obediens rupem cavare aggressus est. Sanctus itaque vir statim genibus provolutus orationibus Dominum deprecatur, ut suae necessitati tribuat opportuna. Tandem ejus parens precibus, pie s: moxque latex productus fons coepit manare perennis, qui usque in hodiernum manat. Nec immerito misericors Dominus suis sanctis tribuit postulata, qui ob praecevoluntates, tanta fide pollentes, ut quae ab ejus misericordia postulaverint, impetrare non dubitent; quia ipse promisit dicens: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic: 'Transi' et transiet, et nihil inpossibile erit vobis; et alibi: Omnia quecumque orantes petitis credite quia accipietis, et venient vobis.cogitare, ut potioris loci in eodem heremo quereret, quo monasterium con
Abbreviated transcription (Latin):
ceptus longioris spacii heremi secreto tu¬
taretur: quo solida mente. & absq curarũ
inquietudine soli orationi uacaret. & reli¬
gioni omni conatu intenderet: erat cibo
ita attenuatus. ut uix uiuere crederes.¬
Non enim aliunde penitus. quã agrestium
herbarũ exigua mensura. uel paruulorũ
pomoꝵ que heremus illa ferebat: quȩ etrã
aqua erat: ut qui semꝑ in alioꝵ curis occu¬
patus. hec eque agere nequiret. saltem ꝑ
int̾ualla tempoꝵ ꝓ parte. mentis uota pa¬
traret. Eratq eius in ministerio puerulus
quidam nomine domoalis: qui certas
oportunitates monasterii cũ euenissent.
solus patri renunciaret: ac fr̾ib obser¬
uanda referret. Positus gͦ in p̃fato si nu
eminentis saxi. qui aliunde pene aditum
denegabat. multis cũ iam dieb inbi ress.¬
disset: cepit supradiẽtus puerulus sub silen¬
ti uoce conqueri. cur in ꝑmptu aquã ñ habe¬
ret: s grandi laboris ꝑ montis ardua flexis

Expanded text:
ceptus, vel longiori spatio eremi secreta seceptus, vel longiori spatio eremi secreta sectabatur, ut solida mente et absque curarum inquietudine solus orationi vacaret, et religioni omni conatu intenderet, erat cibo ita attenuatus, ut vix vivere crederetur: nec aliunde penitus quam agrestium herbarum exigua mensura, vel parvulorum pomorum, quae eremus illa ferebat, quae etiam aqua erat, ut qui semper in aliorum curis occupatus, haec aeque agere nequiret, saltem per intervalla temporum pro parte mentis vota perageret. Eratque ejus in ministerio puerulus quidam nomine Domoalis, qui cum certae opportunitates monasterio evenissent, solus Patri renuntiaret, ac fratribus observanda referret. Positus ergo in praefato sinu eminentis saxi, qui aliunde penitus aditum denegabat, multisque jam diebus inibi resedisset, coepit supradictus puerulus sub silentii voce conqueri, cur in promptu aquam non haberet, sed cum grandi labore per montis ardua fessis