comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. audiuit. Et tuncģlonem quidem accepto abeo filioeius obside. domumredire ꝑmisit.
Ceadragum uerocȩteris abodritis dimisis. secum retinut. Nisisq ad populum adbedͥrtorũ
legatis. si eum sibi uulgus regnare uell&. perquirere iussit. Ipse aut aquis grani ubi
hiemare constituerat. profectus est. Cumq legati quos ab odrito miserat reuersi nun¬
tiassent. uariam gentis illius pregnosuo recipiẽndo sententiam. meliores tamen acpres¬
tantiores quosq deillius receptione concordare acceptis. ab eo quos imperauit obsidibus in
regnũ suum eumfecit restitui. Dum hȩc aguntur. hildu inus abbas monas terii sci dionisii
martyris. romammittens. adnuente prȩcibus eius eugenio scẽ sedis apostolicȩ tunc pręsul
ossabeatissimi martẏris sebastiani accepit. etea apud suessonam ciuitatem inbasilica scĩ medar¬

Expanded text:
tur, audivit: et Tunglonem quidem accepto ab eo filio eius obside domum redire permisit, tur, audivit: et Tunglonem quidem accepto ab eo filio eius obside domum redire permisit, Ceadragum vero caeteris Abodritis dimissis secum retinuit missisque ad populum Abodritorum legatis, si eum sibi vulgus regnare vellet, perquirere iussit. Ipse autem Aquasgrani, ubi hiemare constituerat, profectus est. Cumque legati, quos ad Abodritos miserat, reversi nuntiassent, variam gentis illius super rege suo recipiendo sententiam, meliores tamen ac praestantiores quosque de illius receptione concordare, acceptis ab eo, quos imperavit, obsidibus in regnum suum eum fecit restitui. Dum haec aguntur, Hildoinus abbas monasterii sancti Dionisii martyris Romam mittens adnuente precibus eius Eugenio sanctae sedis apostolicae tunc praesule ossa beatissimi martyris Christi Sebastiani accepit et ea apud Suessonam civitatem in basilica sancti Medar
Abbreviated transcription (Latin):
atq inde accepto responso. adsua regressisunt. Ibi ad eius notitiam perlatum est defuga
ac perfidia aironis. quomodo fraudulenter ausonã ingressus. etapopulo illo quemdolo de¬
ceperat. receptus. ueltorotã ciuitatem destruxit. Castella eiusdẽ regionis quȩfirmio¬
ra uidebantur comminuit missosq ad abdiraman regẽ saracenorũ fratresuo auxilium
quod petebat. iussu eiusdem regis contranos accepit. Sedimperator lic&e huius rei nunoi¬
um grauiter ferr&. nihil tamen in consulte gerendũ iudicans. consiliariorũ suorum ad¬
uentum statuit opperiri: Transactaq autumnali uenatione. cirta halendas octobris ꝑ
moenum fluuium usq ad franconus uurd secunda aqua nauigauit. Inde ad ingilum hauim
medio octobrio ueniens. generalem ibi uttondictum erat populisui comientũ habuit. In que
eccea dragũ abodritorum ducem. necnon et tunc glonem quia pudeum perfidiȩ accusaban¬

Expanded text:
atque inde accepto reatque inde accepto reac perfidia Aizonis, quomodo fraudulenter Ausonam ingressus, et a populo illo quem dolo deceperat receptus, Rotam civitatem destruxit, castella eiusdem regionis quae firmiora videbantur communivit, missoque ad Abdiraman regem Sarracenorum fratre suo, auxilium quod petebat, iussu eiusdem regis contra nostros accepit. Sed imperator licet huius rei nuntium graviter ferret, nihil tamen inconsulte gerendum iudicans, consiliariorum suorum adventum statuit opMoenum fluvium usque ad Franconofurd secunda aqua navigavit. Inde ad Ingilunhaim medio Octobrio veniens generalem ibi, ut condictum erat, populi sui conventum habuit. In quo et Ceadragum Abodritorum ducem necnon et Tunglonem, qui apud eum perfidiae accusaban
Abbreviated transcription (Latin):
adduxit baptitatus est. Aultisq muneribus adimperatorẽ donatus. perfrisiam quaue¬
nerat uia reuersus est. In qua ꝓuincia unus comitatus quiriustri uocaitur eidem datus
est. utineum secum rebussuis sinecessitas exiger& recipere potuiss&. Baldricus uero et
geroldus comites acpannonici limitis prefecti. in eodem conuentu affuerunt. etadhuc do
moto bulgarorũ aduersumnos. nihilse sentire posse testatisunt. Uenit cumbaldrico
prȩsbiter quidam deuenetia georgius nomine. quise organũ facere posse asserebat
Quemimperator aquis grani cum tanculso sacellario misit. ecutei om̃a adid instrumentũ
efficiendũ necessaria prȩberentur. imperauit. Condictoq acꝓnuntiato ad medium octo¬
briũ generali conuentu. cȩteris omnibus more sollemni absolutis. ipsetranshrenũ adullã
quȩ sal ⁊ uocatur. cum suo comitatu ꝓfectus est. Ibi adeum legati neapolitanorũ uenerunt

Expanded text:
adduxit, baptizatus est; multisque muneribus ab imperatore donatus per Frisiam, qua veadduxit, baptizatus est; multisque muneribus ab imperatore donatus per Frisiam, qua venerat via, reversus est. In qua provincia unus comitatus, qui Hriustri vocatur, eidem datus est, ut in eum se cum rebus suis, si necessitas exigeret, recipere potuisset. Baldricus vero et Geroldus comites ac Pannonici limitis praefecti in eodem conventu adfuerunt et adhuc de motu Bulgarorum adversum nos nihil se sentire posse testati snnt. Venit cum Baldrico presbyter quidam de Venetia nomine Georgius, qui se organum facere posse adserebat; quem imperator Aquasgrani cum Thancolfo sacellario misit et, ut ei omnia ad id instrumentum efficiendum necessaria praeberentur, imperavit. Condictoque ac pronuntiato ad medium Octobrium generali conventu, caeteris omnibus more sollempni absolutis ipse trans Rhenum ad villam, quae Salz vocatur, cum suo comitatu profectus est. Ibi ad eum legati Neapolitanorum venerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit. et absoluit. Interquas prȩcipuae ceteris quȩ pereminens erat legatio scẽ sedis apos¬
tolicȩ romanȩ uidelic& ȩccłe qua fungebatur leo. Centum cellensis ep̃s ectheofilactus¬
nomendator. et departibus trans marinis dominicus abba demonte oliueti. Legatiquoq
filiorum godefridi regis danorum. pacis acfoederis causa directi. Et desc lauorũ regio¬
nibus quidam abodritorũ primores. ceadragũ ducem suum accusantes. Accusabatur
et tunglo unus desaraborũ primoribus. quod etipsodicto audiens non eã quorũ utriq. de¬
nuntiatum est. quod simedio octobrio adimperatoris generalẽ conuentum uenire distulis¬
s& condignas perfidiȩ suȩ poenas esse daturum. Uenerunt etexbrittonũ primoribus
quos illius limitis custodes adducere uoluerunt. Eodem tempore herioldus cumuxore
et magna danorũ multitudine ueniens magontiacũ. apud scm̃ albanum cumhis quossecum

Expanded text:
audivit et absolvit. Inter quas praecipua caeterisque praeminens erat legatio sanctae sedis aposaudivit et absolvit. Inter quas praecipua caeterisque praeminens erat legatio sanctae sedis apostolicae, Romanae videlicet aecclesiae, qua fungebantur Leo Centumcellensis episcnomenclator, et de partibus transmarinis Dominicus abbas de monte Oliveti, legati quoque filiorum Godofridi regis Danorum, pacis ac foederis causa directi et de Sclavorum regionibus quidam Abodritorum primores Ceadragum ducem suum accusantes. Accusabatur et Tunglo, unus de Soraborum primoribus, quod et ipse dicto audiens non esset. Quorum utrique denuntiatum est, quod si medio Octobrio ad imperatoris generalem conventum venire distulisset, condignas perfidiae suae poenas esse daturum. Venerunt et ex Brittonum primoribus, quos illius limitis custodes adducere voluerunt. Eodem tempore Herioldus cum uxore et magna Danorum multitudine veniens Mogontiaci apud sanctum Albanum cum his, quos secum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ adbaldricũ et geroldũ comites: et auarici limites custodes in carantanorũ ꝓuinciã misit.
Quicũ reuersus nihil certus superhis quȩfama uulgauerat reportassoe. imperator he¬
gatũ ad seuocatũ sine litteris remeare fecit. Interea pippinus rex filius imperatoris
utiussuserat cumsi is obtimatibus ethispanici limitis custodibus. circa kalendas fe
bruarias aquis grani. namibi tunc imperator hiemauerat uenit. Cum quibus decu¬
endis contra saracenos occidentalium partium fimbus e&̃ tractatũ atq dispositum.
pippinus inaquitaniam regressus. aestatẽ inde putatũ sibi locũ transegit. Impera¬
toruero mediomense maio aquis egressus. circahalendas iumi ad ingilũ heim uenit.
habitoq ibi conuentu non modico. multas etexdiuersis terrarũ partibus missas legationes

Expanded text:
tem ad Baldricum et Geroldum comites et Avarici limitis custodes in Carantanorum provinciam misit. tem ad Baldricum et Geroldum comites et Avarici limitis custodes in Carantanorum provinciam misit. Qui cum reversus nihil certi super his, quae fama vulgaverat, reportasset, imperator legatum ad se evocatum sine litteris remeare fecit. Interea Pippinus rex, filius imperatoris, ut iussus erat, cum suis optibruarias Aquasgrani--nam ibi tunc imperator hiemaverat--venit, cum quibus cum de tuendis contra Sarracenos occidentalium partium finibus esset tractatum atque dispositum, Pippinus in Aquitaniam regressus, aestatem in deputato sibi loco transegit. Imperator vero medio mense Maio Aquis egressus, circa Kalendas Iunii ad Ingilungeim venit, habitoque ibi conventu non modico, multas et ex diversis terrarum partibus missas legationes
Abbreviated transcription (Latin):
enniũ compleuerit. Coepit aut̃ ieiunare anno in carnationis dominicȩ dccc xxiii.
sicut inipsius anni descriptione superius ad notatumest. et hocanno idest dccc XU.
circa nouembris mensis iniciũ peracto ieiunio. aescam sumere ac more caeterorum
mortalium manducando uipere coepit.¬
IN NO ab incarnationednĩ dccc xxui. cum regi bulgarorũ legatisui quidegerint
renuntiassent. iterũ eum quemprimo miserat adimperatorem cũ litteris remisit.
rogans ut sine in terpositione orarum uel terminorũ definitiofier&. Uelsi hoc nom place¬
r&e suosquisq terminos sine pacis foedere tueretur. Cui imperator quia fama erat
bulgarorui regẽ a suo quodã optimate. aut regno pulsũ autinterfectũ. respondere distu¬
lit Illoq ex pectare iusso ꝓpt̃ fame certitudinẽ comperiendã. bertricũ palatio comi¬

Expanded text:
ennium compleverit. Coepit autem ieiunare anno incarnationis dominicae DCCCXXIII., ennium compleverit. Coepit autem ieiunare anno incarnationis dominicae DCCCXXIII., sicut in ipsius anni descriptione superius adnotatum est; et hoc anno, id est DCCCXXV., circa Novembris mensis initium peracto ieiunio escam sumere ac more caeterorum mortalium manducando vivere coepit. 826. DCCCXXVI. Cum regi Bulgarorum legati sui, quid egerint, renuntiassent, iterum eum, quem primo miserat, ad imperatorem cum litteris remisit, rogans, ut sine morarum interpositione terminorum definitio fieret vel, si hoc non placeret, suos quisque terminos sine pacis foedere tueretur. Cui imperator, quia fama erat Bulgarorum regem a suo quodam optimate aut regno pulsum aut interfectum, respondere distulit; illoque expectare iusso propter famae certitudinem comperiendam Bertricum palatii comi
Abbreviated transcription (Latin):
to habuit. In quo conuentu interceteras legationes quȩ dediuersis partibus uenerunt.
etiam etfiliorũ godefridi denordmannia legatos audiuit. ac pacem quam idemsibi dari
petebant cumeis in marta eorum mense occobrio confirmari iussit. Completisq omnibus
negotiis quȩ ad illius conuentus rationem pertinere uidebatur. nouiomagũ cumfilio
maiore secessit. minoremuero filium suum hlu douuicũ inbaioariam direx̃. Ipse aut
autum nali uenatione completa. cirta hiemis initium aquis grani reuersus est.
Interritorio tulense iuxta commertiacũ uillam. puella quedã non annorum circiter
duodecim post saeram communionem quam in pascha de sacerdotis manu sumendo perce¬
perat. primo pane deinde om̃ibus cibis etpotibus abstinendo intantũ ieiunasse ꝑhibe¬
tur. ut nulla penitus corporalis alimenta ꝑcipiens. sine om̃i uictu desiderio plenũ tri¬

Expanded text:
to habuit. In quo conventu inter ceteras legationes, quae de diversis partibus venerunt, to habuit. In quo conventu inter ceteras legationes, quae de diversis partibus venerunt, etiam et filiorum Godefridi de Nordmannia legatos audivit ac pacem, quam idem sibi dari petebant, cum eis in marca eorum mense Octobrio confirmari iussit. Completisque omnibus negotiis, quae ad illius conventus rationem pertinere videbantur, Noviomagum cum filio maiore secessit, minorem vero filium suum Hludowicum in Baioariam direxit. Ipse autem autumnali venatione completa circa hiemis initium Aquasgrani reversus est. In territorio Tullense iuxta Commerciacum villam puella quaedam nomine N. annorum circiter duodecim post sacram communionem, quam in pascha de sacerdotis manu sumendo perceperat, primo pane, deinde aliis omnibus cibis et potibus abstinendo in tantum ieiunasse perhibetur, ut nulla penitus corporis alinienta percipiens sine omni victus desiderio plenum tri
Abbreviated transcription (Latin):
ris animã prouocauerat. Iandem saniore usus consilio adfidem imperatoris utipse
dicebat uenire nondubitauit. Cui cumimperator etignoscer&. et munerib donatum.
una cȩteris gentissuȩ primoribus domũ remeare ꝑmitter&. Promissam fidẽ ut prius
consueuerat᷑. gentilitia perfidia commutauit. Ac̃ incinossuos incendiis edireptionibus
inquantum potuit infestare noncessans. donec ab hominibus landberti comitis indomo
ꝓpria circumuentus. atq interfectus est. Imperator uero audita bulgarorũ legatione
pereosdem quiadeum missifuerant legatos. regieorũ missis litteris ꝓut uidebatur res¬
pondit: Dimissoq conuentu. in uosegum adrumerici montẽ uenandi grã profectus.
filium suũ hlothariũ ex italia regressũ. ibiq ad se uementẽ suscepit. ac peracta uena¬
tione. aquis grani rediens. generalem populisui conuentũ more sollemni mense augus¬

Expanded text:
ris animum provocaverat, tandem saniore usus consilio ad fidem imperatoris, ut ipse ris animum provocaverat, tandem saniore usus consilio ad fidem imperatoris, ut ipse dicebat, venire non dubitavit. Cui cum imperator et ignosceret et muneribus donatum una cum caeteris gentis suae primoribus domum remeare permitteret, promissam fidem, ut prius consueverat, gentilicia perfidia commutavit ac vicinos suos incendiis et direptionibus, in quantum potuit, infestare non cessans, donec ab hominibus Lantberti comitis in domo propria circumventus atque interfectus est. Imperator vero audita Bulgarorum legatione per eosdem, qui ad eum missi fuerant, legatos regi eorum missis litteris, prout videbatur, respondit. Dimissoque conventu in Vosegum ad Rumerici montem venandi gratia profectus filium suum Hlotharium ex Italia regressum ibique ad se venientem suscepit; ac peracta venatione Aquasgrani rediens generalem populi sui conventum more sollempni mense Augus
Abbreviated transcription (Latin):
magnificȩ sunt consolati. Hoc anno paucis antesolstitiũ ȩstiuale diebis. interritorio
augusto dunense aere intẽpestate subita mutatione comierso. ingens fragmentũ exgla¬
tiȩ simul cũeo grandini decidisse narratur. Cuius longitudo qͥuindeci: latitudo septẽ
crassitudo duos pedes habuisse dicitur¬
N NO ab incarnatione dñi dcCC XXU. sacro paschali festo. sollẽpnit̃ aquis grani celebrato.
uentũ. quod debrittania regressus eose tempore ibidẽ. habere uelleoptimatibus indicaue¬
rat. Quocumperacto uenatione fuiss& reuersus. bulgaricã legationẽ audiuit. Erat
enĩ determinis acfinibus int̾bulgaros ac francos constituendis. Affuerunt in eddẽ peneom̃s
brittaniȩ primores. Interquos etuui homarcus quiperfidiasua totam brittaniã conturba¬
uerat. etobstinatione stultissima. ad memoratã expeditionẽ illam faciendam imperato¬

Expanded text:
magnifice sunt consolati. Hoc anno paucis ante solstitium aestivale diebus in territorio magnifice sunt consolati. Hoc anno paucis ante solstitium aestivale diebus in territorio Augustodunense aere in tempestatem subita mutatione converso ingens fragmentum ex glacie simul cum grandine decidisse narratur, cuius longitudo quindecim, latitudo septem, crassitudo duos pedes habuisse dicitur. 825. DCCCXXV. Sacro paschali festo sollempniter Aquisgrani celebrato, ventum, quod de Brittania regressus eo se tempore ibidem habere velle optimatibus indicaverat. Quo cum peracta venatione fuisset reversus, Bulgaricam legationem audivit; erat enim de terminis ac finibus inter Bulgaros ac Francos constituendis. Adfuerunt in eodem conventu pene omnes Brittaniae primores, inter quos et Wihomarcus, qui perfidia sua et totam Brittaniam conturbaverat et obstinatione stultissima ad memoratam expeditionem illo faciendam imperato
Abbreviated transcription (Latin):
comites cumcopiis uuasconũ ad pampilonam missi. cumperacto iamsibi in uicto negotio
reuerterentur. in ipso pyrinei iugo perdia montanorũ in insidias deducti accircum¬
uenti captisunt. Et copia quassecum habuere poenȩ usq adint̾ nitionẽ delegȩ: Et ęblis
quidẽ cordubã missus. asinarius uero miscda eorũ quieũ coeperant quasi qui consangui¬
neus eorũ ea&̃ dumũ redire permissus est. Hlotharius uero iuxta patris mandatum
romam ꝓfectus ab eugenio pontificȩ honorificȩ suscipitur. Cui cũ iniuncta sibi patefa¬
cer&. statũ populi romani iã dudũ quorũdã prȩsulũ ꝑuersitate deprauatũ. memorati
pontificis beni uola defensione ita correx̃. utom̃s quirerũ suarũ direptione grauit̃ fue¬
rant desolati. dereceptione bonorum suurũ quȩ ꝑ illius aduentũ dõdonante ꝓuenerat.

Expanded text:
comites cum copiis Wasconum ad Pampilonam missi, cum peracto iam sibi iniuncto negotio comites cum copiis Wasconum ad Pampilonam missi, cum peracto iam sibi iniuncto negotio reverterentur, in ipso Pirinei iugo perfidia montanorum in insidias deducti ac circumventi capti sunt, et copiae, quas secum habuere, pene usque ad internicionem deletae; et Aeblus quidem Cordubam missus, Asinarius vero misericordia eorum, qui eum ceperant, quasi qui consanguineus eorum esset, domum redire permissus est. Hlotharius vero iuxta patris mandatum Romam profectus ab Eugenio pontifice honorifice suscipitur. Cui cum iniuncta sibi patefaceret, statum populi Romani iam dudum quorundam praesulum perversitate depravatum, memorati pontificis benivola adsensione ita correxit, ut omnes, qui rerum suarum direptione graviter fuerant desolati, de receptione bonorum suorum, quae per illius adventum Deo donante provenerat,
Abbreviated transcription (Latin):
quod legati regis bulgarorũ essent inbaioaria. Quibus obuiam mittens ipsos quidẽ
usq ad tempus congruũ ibidẽ fecit operiri: Cȩterũ legatos ab odritorũ qui uulgo
predenecenti uocantur. et contermini bulgaris clauem danubio adiacentẽ incolunt
qui& ipse aduenta renuntiabuntur ilico uenire permisit. Quicũ debulgarorum
iniqua infestatione quȩrerentur. et contra eos auxiliũ sibi ferri deposcerent. domũ
ire.atq iterũ ad tempus bulgarorũ legatis constitutũ redire iussi sunt. Suppone
apud spoletiũ sicut dictũ eratꝰ defuncto. eundem ducatũ adhalhardus palatii quiiunio
uocabatur accepit. Quicum uix quinq menses eodem honore potirecur. correptus
febrȩ decessit. Cui cum moringus brixiȩ comes successor ess& electus. nuntio honoris
sibi deputati decubuit. et paucis interpotis diebus. uitam fimuit. Aeblus etasinariis

Expanded text:
quod legati regis Bulgarorum essent in Baioaria; quibus obviam mittens, ipsos quidem quod legati regis Bulgarorum essent in Baioaria; quibus obviam mittens, ipsos quidem usque ad tempus congruum ibidem fecit operiri. Caeterum legatos Abodritorum qui vulgo Praedenecenti vocantur, et contermini Bulgaris Daciam Danubio adiacentem incolunt, qui et ipsi adventare nuntiabantur, ilico venire permisit. Qui cum de Bulgarorum iniqua infestatione quererentur, et contra eos auxilium sibi ferri deposcerent, domum ire, atque iterum ad tempus Bulgarorum legatis constitutum redire iussi sunt. Suppone apud Spoletium, sicut dictum erat, defuncto, eundem ducatum Adalhardus comes palatii, qui iunior vocabatur, accepit, qui cum vix quinque menses eodem honore potiretur, correptus febre decessit. Cui cum Moringus Brixiae comes successor esset electus, nuntio honoris sibi deputati accepto decubuit, et paucis interpositis diebus vitam finivit. Aeblus et Asinarius
Abbreviated transcription (Latin):
todecimo halendas decembris reuersus est. Namȩtilluc legatos mithaelis imperatoris
quiadeum mittebantur sibi occurrere iussit. Cum quibius et fortunatus patriarehi
ueneticorum regressus. ad eius uenit pͣsentiam. Sed legati imperatoris litteras et
munera deferentes. pacis confirmandȩ causas emissos esse dicentes: ꝓfortunato nihil
locuti sunt. In terretera tamen adlegationẽ suã pertinentia. quȩdam deimaginum
ueneratione ꝓtulerunt. Propterquȩ se romam ire. atq apostolicȩ sedis presulẽ consu¬
lere debere dixerunt. Quoscũ legatione eorũ audita acresponso reddito absoluere
romã ut se uelle dicebant ducere iussit. Fortunatũ etiam decausa fugę ipsius per¬
cunctatus. ad examinandũ eum romano pontifici direx̃. Ipse aquis grani ubi hie ma¬
re statuerat ꝓfectusest. Quicũ ueniss& etibi natalẽdnĩ cȩlebrass&. allatum est ei

Expanded text:
XV. Kal. Decembr. reversus est. Nam et illuc legatos Michahelis imperatoris, XV. Kal. Decembr. reversus est. Nam et illuc legatos Michahelis imperatoris, qui ad eum mittebantur, sibi occurrere iussit, cum quibus et Fortunatus patriarcha Veneticorum regressus ad eius venit praesentiam. Sed legati imperatoris litteras et munera deferentes, pacis confirmandae causa se missos esse dicentes pro Fortunato nihil locuti sunt; inter caetera tamen ad legationem suam pertinentia quaedam de imaginum veneratione protulerunt, propter quae se Romam ire atque apostolicae sedis praesulem consulere debere dixerunt. Quos cum legatione eorum audita ac responso reddito absolveret, Romam, ut se velle dicebant, ducere iussit; Fortunatum etiam de causa fugae ipsius percontatus ad examinandum eum Romano pontifici direxit. Ipse Aquasgrani, ubi hiemare statuerat, profectus est. Quo cum venisset et ibi natalem Domini celebrasset, allatum
Abbreviated transcription (Latin):
utuice sua functus eaq rerũ necessitas flagitare uidebatur. cum nouo pontifice populo¬
q romano statuer& atq firmar&. Et illequidẽ adhaec exequenda. postmedium au¬
gustũ initaliam profectus est. Imperator uero iter quod inbrittaniã parauerat t ꝓp¬
ter famem quȩ adhuc preualida erat. usq adinitiũ autũm ad gredi distulit. Tum demũ
adunatis undiq omnibus copiis. redonas ciuitatem terminis brittanię contiguã uenit.
etinde diuiso intrespartes exercitu. duabusq partibus filiis suis pippino ethiludo uuico tra¬
ditis. tertiaq secũ retenta. brittaniã ingressus totã ferro etigni uastauit. Consũptisqin huac
expeditione qua draginta ueleo amplius diebus acceptis quosperfido brittonũ populo
imperauerat obsidibus. rodtomagũ ciuitatẽ ubi coniugẽ sẽ operire iusserat. ad quin¬

Expanded text:
ut vice sua functus ea, quae rerum necessitas flagitare videbatur, cum novo pontifice populout vice sua functus ea, quae rerum necessitas flagitare videbatur, cum novo pontifice populoque Romano statueret atque firmaret. Et ille quidem ad haec exsequenda post medium Augustum in Italiam profectus est, imperator vero iter, quod in Brittaniam facere paraverat, propter famem, quae adhuc praevalida erat, usque ad initium autumni adgredi distulit. Tum demum adunatis undique omnibus copiis Redonas civitatem terminis Brittaniae contiguam venit et inde diviso in tres partes exercitu duabusque partibus filiis suis Pippino et Hludowico traditis tertiaque secum retenta Brittaniam ingressus totam ferro et igni devastavit. Consumptisque in hac expeditione XL vel eo amplius diebus, acceptis, quos perfido Brittonum populo imperaverat, obsidibus Ratumagum civitatem, ubi coniugem se operiri iusserat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Hiemps aspera ualdeq prolixa factaest. quȩ nonsolum cȩtera animalia. uerum
etiam homines quosdam in manitate frigoris extinxit. Luna defecit tertio non as
martii. hora noctis secunda. Suppo dux spolitinus decessisse nuntiatur. Interea lega¬
ti pomani pontificis romam regressi. eundem ualida infirmitate detentum. ac mortu
am proximum inuenerunt: Qui etiam paucis post aduentum illorum exactis die¬
bus: uita dicessit. Incuius locum cumduo percontentionem populi fuissent electi. eu¬
genius tamen archi pres biter tituli scẽ sabinȩ uincente nobilium parte. subrogatus
atq ordinatus est. Cuius rei nuncium cumquirimus. subdiaconus unus ex his quipriori
legatione fungebantur adimperatorem detuliss&. conuentu cirtiter oetauo kalendas¬
uilii pronunciato. atq. compendio habito. ipse adbrittanicam expeditionem perse
faciendam animo intento. hlothariũ filiũ imperii socium romam mittere decreuit.

Expanded text:
Hiemps aspera valdeque prolixa facta est, quae non solum caetera animalia, verum Hiemps aspera valdeque prolixa facta est, quae non solum caetera animalia, verum etiam homines quosdam inmanitate frigoris extinxit. Luna defecit III. Non. Mart. hora noctis secunda. Suppo dux Spolitinus decessisse nuntiatur. Interea legati Romani pontificis Romam regressi eundem valida infirmitate detentum ac morti iam proximum invenerunt; qui etiam paucis post adventum illorum exactis diebus vita decessit. In cuius locum cum duo per contentionem populi fuissent electi, Eugenius kamen archipresbyter tituli sanctae Sabinae vincente nobilium parte subrogatus atque ordinatus est. Cuius rei nuntium cum Quirinus subdiaconus, unus ex his, qui priori legatione fungebantur, ad imperatorem detulisset, conventu circiter VIII. Kal. Iul. pronuntiato atque Compendio habito ipse ad Brittanicam expeditionem per se faciendam animo intento Hlotharium filium imperii socium Romam mittere decrevit,
Abbreviated transcription (Latin):
irradiauit. Et in multis regionibus fruges grandinis uastatione deletȩ atq inqui¬
busdam locissimul cum ipsa grandine uerilapides atq ingentis ponderis decidere
uisi. Domus quoq decęlo tacte. hominesq acetera animalia passim fluminun
ictu prȩter solitum. crebro examinata dicuntur. Secuta est ingens pestilentia
atq hominum mortalitas: quȩ pertotam franciam in maniter usquequaq grassata
est. et innumeram hominum multitudinem diuerse sexus ętatis grauissime seui-¬
endo consumpsit.¬
Mło ab incarnationednĩ dccc xxiiii. rexbulgarorum nonuelut pacis faciende
gratia. legatos adimperatorem misit. Quos ille cumaudiss& ac litteras quȩ
allatȩ fuerant legiss&. rei nouitate noninmerita permotus. ad explorandam
diligentius insolite. et numquam prius infrantiam uenientis causam. machemum
quendam dehaioaria cumipsis legatis ad memoratum regem bulgarorum direxit.

Expanded text:
inradiavit. Et in multis regionibus fruges grandinis vastatione deletae atque in quiinradiavit. Et in multis regionibus fruges grandinis vastatione deletae atque in quibusdam locis simul cum ipsa grandine veri lapides atque ingentis ponderis decidere visi; domus quoque de caelo tactae hominesque ac caetera animalia passim fulminum ictu praeter solitum crebro exanimata dicuntur. Secuta est ingens pestilentia atque hominum mortalitas, quae per totam Franciam inmaniter usquequaque grassata est et innumeram hominum multitudinem diversi sexus et aetatis gravissime seviendo consumpsit. 824. DCCCXXIIII. Rex Bulgarorum N. velut pacis faciendae gratia legatos ad imperatorem cum litteris misit. Quos ille cum audisset ac litteras, quae adlatae fuerant, legisset, rei novitate non inmerito permotus ad explorandam diligentius insolitae et numquam prius in Franciam venientis legationis causam Machelmum quendam de Baioaria cum ipsis legatis ad memoratum regem Bulgarorum direxit.
Abbreviated transcription (Latin):
rantur. in quibus precipua fuerunt ina quinso palatio terremotus. et interritorio tullen¬
se iuxta uillam commertiam. cumpuella quȩdam annorum duodecim abomni cibo
perdecem menses abstinens. etinsaxonia inpago quiuocatur firisati uigintitres
ullȩ ign celesti congremate. etfulgura sereno atq. interdiu decęlo cadentia
Etinterritorio cometense italicȩ ciuitatis inuico grabadona inecclesia scĩ iohannis
baptistȩ imago scẽmariȩ puerum ihm̃ gremio continens. acmagorum munera offe¬
rentium in absida eiusdem ecclesiȩ depicta. etobnimiam uetustatem obscurata. et
pene abolita. tanta claritate perduorum spatia effulsit. utomnem splendorem nou
picture sue uenustatis pulchritudine cernentibus pęnitus uincere uideretur
Mlagorum tamen imagines. propter munera quȩ offerebant minime claritas illa

Expanded text:
rantur, in quibus praecipua fuerunt in Aquense palatio terrae motus et in territorio Tullenrantur, in quibus praecipua fuerunt in Aquense palatio terrae motus et in territorio Tullense iuxta villam Commerciacum puella quaedam annorum fere XII ab omni cibo per decem menses abstinens. Et in Saxonia in pago, qui vocatur Firihsazi, viginti tres villae igne caelesti concrematae, et fulgora sereno atque interdiu de caelo cadentia. Et in territorio Cumetensi Italiae civitatis in vico Grabadona in ecclesia sancti Iohannis baptistae imago sanctae Mariae puerum Iesum gremio continentis ac magorum munera offerentium in absida eiusdem ecclesiae depicta et ob nimiam vetustatem obscurata et pene abolita tanta claritate per duorum dierum spatia effulsit, ut omnem splendorem novae picturae suae vetustatis pulchritudine cernentibus penitus vincere videretur. Magorum tamen imagines praeter munera, quae offerebant, minime claritas illa
Abbreviated transcription (Latin):
causas culpabilis apparer&. tamen propter merita parentum suorum. non solum in¬
punitus uerum maneribus donatus ad regnum redire permissus est : Nenerat ethari¬
oldus denord mannia auxilium petens contra filios godefridi. qui eum patria pellere ni¬
rabantr. Sbcuius causam diligentius explorandam ad eosdem godefridi filios theoda¬
rius etruot mundus comites missi fuerunt. qui& causam filiorum go defridi. et statum
totius regni nord mannorum diligenter explorantes: aduentum har̾ioldi prȩcesse runt
etum peratori omnia quȩin illis partibus comperire potuerunt : patefecerunt. Cum
quibus eteboremorus archi episcopus qui consilio imperatoris et auctoritate. romani pon¬
tificis predicandigratia adterminos danorum accesserat. estate preterita multos exe
ras aafidem uenientes baptirauerat regressus est. Hoc anno prodigiai quȩ cxtiaisse uar¬

Expanded text:
causis culpabilis appareret, tamen propter merita parentum suorum non solum incausis culpabilis appareret, tamen propter merita parentum suorum non solum inpunitus, verum muneribus donatus ad regnum redire permissus est. Venerat et Harioldus de Nordmannia, auxilium petens contra filios Godofridi, qui eum patria pellere minabantur, ob cuius causam diligentius explorandam ad eosdem filios Godofridi Theotharius et Hruodmundus comites missi fuerunt, qui et causam filiorum Godofridi et statum totius regni Nordmannorum diligenter explorantes, adventum Harioldi praecesserunt, et imperatori omnia quae in illis regionibus comperire potuquibus et Ebo Remorum archiepiscopus, qui consilio imperatoris et auctoritate Romani pontificis praedicandi gratia ad terminos Danorum accesserat et aestate praeterita multos ex eis ad fidem venientes baptizaverat, regressus est. Hoc anno prodigia quaedam extitisse nar
Abbreviated transcription (Latin):
magno episcoporum numero iure iurando purificauit. etinterfectores praedictorum
hominum quia defamilia scĩ petri erant. summopere defendens: mortuos uerbi maiesta¬
tis reos condẽpnabat. Iure coecos pronuntiauit. atq. obhoc eum prȩdictis quiadeum mis¬
si fuerant legatis. iohannem siluȩ candidum episcopum. etsergium bibliothecarium:
quirinum quoq subdiaconum ac leonem magistrum militum ad imperatorem misit.
Quicum tamperillos quampersuos legatos de sacramento pontificis etex cusatione
redrum comperiss&. nihil sibi ultra in hoc negotio faciendum. ratum memoratum
iohannem episcopum etsotios eius ad pontificem dato conueniente responso remist
Cedragus abodritorum princeps pollicitationibus ad hibens fidem. cum quibus am
primoribus populisui compendium uenit: Delatiq pertotominis aduentus sui ra¬
tionem coram imperatore non improbabiliter redidit. Quilic& inquibus dam

Expanded text:
magno episcoporum numero iureiurando purificavit; et interfectores praedictorum magno episcoporum numero iureiurando purificavit; et interfectores praedictorum hominum, quia de familia sancti Petri erant, summopere defendens, mortuos velut maiestatis reos condemnavit, iure caesos pronuntiavit, atque ob hoc cum praedictis, qui ad eum missi fuerant, legatis Iohannem Silvae-candidae episcopum et Sergium bibliothecarium, Quirinum quoque subdiaconum ac Leonem magistrum militum ad imperatorem misit. Qui cum tam per illos quam per suos legatos de sacramento pontificis et excusatione reorum comperisset, nihil sibi ultra in hoc negotio faciendum ratus, memoratum Iohannem episcopum et socios eius ad pontificem, dato conveniente responso, remisit. Ceadragus Abodritorum princeps pollicitationibus suis adhibens fidem, cum quibusdam primoribus populi sui Compendium venit, dilatique per tot annos adventus sui rationem coram imperatore non inprobabiliter reddidit. Qui licet in quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigandum. adelongus abbas monasteriiscĩ uedasti et hunfridus comes curiensis
Siel antequam illi fuissent᷑ profecti. uenerunt legati paschalis pontificis. iohannes epis¬
copus siluȩ candide. et benedictus archidiaconus scẽ sedis apostolicȩ rogantes impera¬
torem. utillam infamiam apontifice auferr&. qua ille in memoratorum hominum
necem consensisse credebatur. Quibus cumille iuxta quodratio postulabat respondis¬
sa. eosq dimisiss&. predictos legatossuos adinuestigandam rei ueritatem sicitt prius
disposuit romam ire prȩcepit. Ipse uero feliquum tempus in pago uurmacense : ac de¬
inde in arduenna transiens. peracta autumnali uenatione asialendas nouembris sicit
condixerat compendium uenit. Legati romam uenientes: reigeste certitudine m
assequi nompotuerunt. quia paschalis pontifex etse ab huius facti communione cum

Expanded text:
 investigandum missi sunt Adalungus, abbas monasterii sancti Vedasti, et Hunfridus, comes Curiensis.  investigandum missi sunt Adalungus, abbas monasterii sancti Vedasti, et Hunfridus, comes Curiensis. Sed antequam illi fuissent profecti, venerunt legati Paschalis pontificis, Iohannes episcopus Silvae-candidae et Benedictus archidiaconus sanctae sedis apostolicae, rogantes imperatorem, ut illam infamiam a pontifice auferret, qua ille in memoratorum hominum necem consensisse credebatur. Quibus cum ille iuxta quod ratio postulabat respondisset, eosque dimisisset, praedictos legatos suos ad investigandam rei veritatem, sicut prius disposuit, Romam ire praecepit, ipse vero reliquum aestatis tempus in pago Wormacense ac deinde in Arduenna transigens, peracta autumnali venatione, ad Kal. Novembris sicut condixerat Compendium venit. Legati Romam venientes, rei gestae certitudinem adsequi non potuerunt, quia Paschalis pontifex et se ab huius facti communione cum
Abbreviated transcription (Latin):
eumq ad pontificatus gradum censuit promoueri: Ineodem conuentu tempus
et locus alterius conuentus habendi condictus est. nouembris uidelic& mensis
eccompendium palatium. Peractoq placito etdimissis primoribus. cum imperator
iam inde digredi statuiss&. adlatum est ei deinteritu liudeuuiti quod relictis
sorabis cumdalmatiam ad liudemhuslum. auunculum bornȩ ducis peruenis s&. e
ali quantum temporis cumeo moratus fuissa. dolo ipsius esse interfectus
Nuntiatum est etiam theodorum scẽ romanȩ ecclesiȩ primicerium etleonem nomen¬
clatorem generum eius in patriarchio lateranense primo excȩcatos: acdeinde fuis¬
se decollatos. Et hoc eis obhoc contigisse. quod se inomnibus fideliter erga partes
hlotharii iuuenis imperatoris agerent. Erant etquidicerent uel iussu uel consil¬
o paschalis pontificis remfuisse perpetratam. Ad quod explorandum acdiligenter

Expanded text:
eumque ad pontificatus gradum censuit promoveri. In eodem conventu tempus eumque ad pontificatus gradum censuit promoveri. In eodem conventu tempus et locus alterius conventus habendi condictus est, November videlicet mensis et Compendium palatium; peractoque placito et dimissis primoribus, cum imperator iam inde digredi statuisset, adlatum est ei de interitu Liudewiti, quod relictis Sorabis, cum Dalmatiam ad Liudemuhslum avunculum Bornae ducis pervenisset, et aliquantum temporis cum eo moratus fuisset, dolo ipsius esset interfectus. Nunciatum est etiam, Theodorum sanctae Romanae ecclesiae primicerium et Leonem nomenclatorem, generum eius, in patriarchio Lateranense primo excaecatos, ac deinde fuisse decollatos, et hoc eis ob hoc contigisse, quod se in omnibus fideliter erga partes Hlotharii iuvenis imperatoris agerent; erant et qui dicerent, vel iussu vel consilio Paschalis pontificis rem fuisse perpetratam. Ad quod explorandum ac diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
iterum quosdam ex primoribus gentissuae adimperatorem misit. Perque illorun
uerba promisit se ad proximum hiemis tempus adillius prȩsentiam esse uenturum
Hlo tharius uero cumsecundum patris iussionem initaliam iustitias facer&. etiam
se ad reuertendum deitalia preparar&. rogante paschale papa romam uenit. et
honorifice ab illo susceptus. in scõ paschalidie apud scmpetrum et regnicoronam et
imperatoris atque augusti nomen accepit. Inde papiam regressus. menseiuno ad
imperatorem uenit. Quicum imperatori deiustitiis initalia asẽ partimfactis par¬
tim inchoatis feciss& inditium. missus est initaliam ad alhardus comes palatii. ius¬
sumq utmauringum brixiae comitem secum ad sumer&. etinchoatas iustitias per¬
ficere curar& Drogonem fratrem eius subcanonica uita degentem metensi
ecclesiae clero eiusdem urbis consentiente atq eligente. rectorem constituit

Expanded text:
iterum quosdam ex primoribus gentis suae ad imperatorem misit, perque illorum iterum quosdam ex primoribus gentis suae ad imperatorem misit, perque illorum verba promisit, se ad proximum hiemis tempus ad illius praesentiam esse venturum. Hlotharius vero cum secundum patris iussionem in Italia iustitias faceret et iam se ad revertendum de Italia praepararet, rogante Paschale papa Romam venit, et honorifice ab illo susceptus, in sancto paschali die apud sanctum Petrum et regni coronam et Imperatoris atque Augusti nomen accepit; inde Papiam regressus, mense Iunio ad imperatorem venit. Qui cum imperatori de iustitiis in Italia a se partim factis partim inchoatis fecisset indicium, missus est in Italiam Adalhardus comes palatii, iussumque est, ut Mauringum Brixiae comitem secum adsumeret, et inchoatas iustitias perficere curaret. Drogonem, fratrem eius, sub canonica vita degentem, Mettensi ecclesiae, clero eiusdem urbis consentiente atque eligente, rectorem constituit,
Abbreviated transcription (Latin):
natuerat. ad eum totius regni summa pertinebat. Quicum commisso cumori¬
entalibus abodritis proelio interiss&. Populus uuiltorum filium eius melegastũ
quimaior natu erat. regem sibi constituit. Sedcum his secundum ritum gentis
commissum sibi regnum patrum digne administrar&. Illo abiecto iuniori fratri
regium honorem deferunt. Quam obcausam. ambo ad prȩsentiam imperatoris
uenerunt. Quoscum audiss& etgentis uoluntatem proniorem iunioris fratris ho¬
norem agnouiss&. statuit ut is delatam sibi apopulo suo potestatem haber&. ambos
tamen muneribus donatos. et sacramento firmatos. in patriam remisit. Accusatus
est in eodem placito apud imperatorem ceadragus abodritorum princeps. quod se
erga partem fracorum parum fideliter ager&. et aił imperatoris prȩsentiam iamdiu
uenire dissimulass&. Propter quod adeum legati directisunt. Cumquibus ille

Expanded text:
natu erat, ad eum totius regni summa pertinebat. Qui cum, commisso cum orinatu erat, ad eum totius regni summa pertinebat. Qui cum, commisso cum orientalibus Abodritis proelio, interisset, populus Wiltzorum filium eius Milegastum, quia maior natu erat, regem sibi constituit; sed cum is secundum ritum gentis commissum sibi regnum parum digne administraret, illo abiecto, iuniori fratri regium honorem deferunt; quam ob causam ambo ad praesentiam imperatoris venerunt. Quos cum audisset, et gentis voluntatem proniorem in iunioris fratris honorem agnovisset, statuit, ut is delatam sibi a populo suo potestatem populo potestatem, A. L.  haberet, ambos tamen muneribus donatos et sacramento firmatos in patriam remisit. Accusatus est in eodem placito apud imperatorem Ceadragus, Abodritorum princeps, quod se erga partem Francorum parum fideliter ageret, et ad imperatoris praesentiam iam diu venire dissimulasset, propter quod ad eum legati directi sunt, cum quibus ille
Abbreviated transcription (Latin):
bus adsedirectas audiuit. Fuerunt in eodem conuentu edegationes denord mannia
tamde parte harioldis quamdefiluis godefridi. Quibus omnibus auditis acdimis¬
sis. ipse in eodem loco constructis adhoc opere nouo ȩdifici is sicut
positum habuerat hiemauit.¬
AXO ab incarnationed ñĩ dccc xxiii. mense maio conuentus in eodem loco habitus.
in quo non uniuersi frantiae primores. sed de orientali frantia atq saxonia
baioaria a lamannia atq alamanniae contermina burgundia. etregionibus hre¬
no adiacentibus adesse iussisunt. Inquo interceteras barbarorum legationes quȩ
uel iussȩ uel sua sponte uenerunt. duofratres uidelic& uuil zorum contgͣo uersi¬
am intersẽ deregno habentes. ad pręsentiam imperatoris uenerunt. Quorum
nomina sunt milegatus ecceleadragus. Erant idem filii liudi regis uulxorum.
Quilic& cumfratribus suis regnum diuisum tener&. tamen propterquod maior

Expanded text:
bus ad se directas audivit. Fuerunt in eodem conventu et legationes de Nordmannia, bus ad se directas audivit. Fuerunt in eodem conventu et legationes de Nordmannia, tam de parte Harioldi quam filiorum Godofridi; quibus omnibus auditis ac dimissis, ipse in eodem loco, constructis ad hoc opere novo aedificiis, sicut dispositum habuerat, hiemavit. DCCCXXIII. Mense Maio conventus in eodem loco habitus, in quo non universi Franciae primores, sed de orientali Francia atque Saxonia, Baioaria, Alamannia atque Alamanniae contermina Burgundia et regionibus Rheno adiacentibus adesse iussi sunt. In quo inter caeteras barbarorum legationes, quae vel iussae vel sua sponte venerunt, duo fratres, reges videlicet Wiltzorum, controversiam inter se de regno habentes, ad praesentiam imperatoris venerunt, quorum nomina sunt Milegastus et Cealadragus. Erant idem filii Liubi regis Wiltzorum, qui licet cum fratribus suis regnum divisum teneret, tamen, propterea quod maior
Abbreviated transcription (Latin):
pinquumsuum fratrem uidelic& adhalardi abbatis. et gerungum ostirariorum mags¬
trum una direxit. quorum consilio et inrefamiliari et innegotus ad regni commoda
pertinentibus uteretur. Pippinum autem in aquitaniam ire precepit: quem tamen
prius filiam theodberti comitis matricensis in coniugium fecit accipere. Et post
nuptias caelebratas. ad occiduas partes proficisci. Ipseuero peracta autumnali uena¬
tione. trans hrenum adhiemandum in loco qui francono furd appellatur profectus est
Ibique generali conuentu congregato. necessaria quaeq etad utilitatem orienta¬
lium partium regnisui pertinentia. more sollempni cum optimatibus quos ad hoc
euocare iusserat: tractare curauit. In quo conuentu: orientalium omnium sclauo¬
rum. id est abodritorum. saraborum. uuiltorum. be hemorum. maruariorum.
predene centorum. et in pannonia residentium ab arorum legationes : cum maneri¬

Expanded text:
pinquum suum, fratrem videlicet Adalhardi abbatis, et Gerungum ostiariorum magispinquum suum, fratrem videlicet Adalhardi abbatis, et Gerungum ostiariorum magistrum una direxit, quorum consilio et in re familiari et in negotiis ad regni commoda pertinentibus uteretur. Pippinum autem in Aquitaniam ire praecepit, quem tamen prius filiam Theotberti comitis Matricensis in coniugium fecit accipere, et post nuptias celebratas ad occiduas partes proficisci. Ipse vero, peracta autumnali venatione, trans Rhenum ad hiemandum in loco qui Franconofurd appellatur, profectus est, ibique generali conventu congregato, necessaria quaeque ad utilitatem orientalium partium regni sui pertinentia more solemni cum optimatibus quos ad hoc evocare iusserat, tractare curavit. In quo conventu omnium orientalium Sclavorum, id est Abodritorum, Soraborum, Wiltzorum, Beheimorum, Marvanorum, Praedenecentorum , et in Pannonia residentium Avarum legationes cum muneri
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem eius insuam redegit ditionem. Missis tamen ad exercitum imperatoris lega¬
tissuis. ad eius prȩsentiam sẽ uelle uenire promisit. Saxones interea iussu impera¬
toris castellum quoddam trans alpiam in loco cui delbende nomen aedificauit. De¬
pulsis exeo sclauis qui illum prius occupauerant. prȩsidiumq saxonum in eo positum
contra incursiones illorum comites martȩ hispanicae transicorim fluuium in hispani¬
a profecti. uastatis agris etincensis compluribus uillis. eccapta non modica prȩda
regressisunt. Simili modo post ȩquinoctium autumnale a comitibus marcȩ brittani¬
cȩ in possessionem cuiusdam brittonis quitum rebellis extiterat. Nomine uui homar¬
chus expeditio facta : etommnia ferro et igni uastata sunt. Peracto conuentu quod
attiniaci habebatur. domnus imperator uenandigratiam arduennam petut.
hlotharium uero filium suum initaliam misit. Cumquo uualaum monachum pro¬

Expanded text:
civitatem eius in suam redegit dicionem. Missis tamen ad exercitum imperatoris legacivitatem eius in suam redegit dicionem. Missis tamen ad exercitum imperatoris legatis suis, ad eius praesentiam se velle venire promisit. Saxones interea iussu imperatoris castellum quoddam trans Albiam in loco cui Delbende nomen aedificant, depulsis ex eo Sclavis, qui illum prius occupaverant, praesidiumque Saxonum in eo positum contra incursiones illorum. Comites marcae Hispanicae trans Sicorim fluvium in Hispania profecti, vastatis agris et incensis conpluribus villis, et capta non modica praeda, regressi sunt. Simili modo post aequinoctium autumnale a comitibus marcae Brittanicae in possessionem cuiusdam Brittonis qui tum rebellis extiterat, nomine Wihomarcus, expeditio facta, et omnia ferro et igni vastata sunt. Peracto conventu quod Attiniaci habebatur, domnus imperator venandi gratia Arduennam petiit; Hlotharium vero filium suum in Italiam misit, cum quo Walahum monachum, pro
Abbreviated transcription (Latin):
mes constitutus est. Domnus imperator consilio cum episcopis ecoptimatibus suis
habito. fratribus suis quos inuitos tondere iussit reconciliatus est. Ettam de hoc
facto quam etdehis quȩ ergabernardum filium fratrissui pipini. nec nonechis quȩ
circa adalhardum abbatem et fratrem eius uualachum gestasunt. publicam confes¬
sionem fecit. et penitentiam egit. Quod tamen in eo conuentu quemeodem anno
mense augusto attiniaci habuit in presentia totius populisui peregit. Inquo quie¬
quid similium rerum uelase uel apatresuo factarum inuenire potuit. summa de¬
uotione emendare curauit. Exercitus deitalia propter liudeuuiticum bellum
conficiendum in pannoniam missusest: Adcuius aduentum liudeuuitus sisscia ciui¬
tate relicta adsarabos que natio magnam dalmatiaȩ partem obtinere dicitur fugien¬
dose contulit. etunum exducibus eorum aquoreceptus est. perdolum interfecto.

Expanded text:
mes, substitutus est. Domnus imperator, consilio cum episcopis et optimatibus suis mes, substitutus est. Domnus imperator, consilio cum episcopis et optimatibus suis habito, fratribus suis, quos invitos tondere iussit, reconciliatus est, et tam de hoc facto, quam et de his quae erga Bernhardum, filium fratris sui Pippini, necnon et his quae circa Adalhardum abbatem et fratrem eius Walahum gesta sunt, publicam confessionem fecit et poenitentiam egit, quod tamen in eo conventu quem eodem anno mense Augusto Attiniaci habuit, in praesentia totius populi sui peregit; in quo quicquid similium rerum vel a se vel a patre suo factum invenire potuit, summa devotione emendare curavit. Exercitus de Italia propter Liudewiticum bellum conficiendum in Pannoniam missus est, ad cuius adventum Liudewitus, Siscia . civitate relicta, ad Sorabos, quae natio magnam Dalmatiae partem obtinere dicitur, fugiendo se contulit, et uno ex ducibus eorum a quo receptus est per dolum interfecto,