comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dotes non habet. Deu
nere scilicet ligandos uł soluẽ¬
dos: ac deinde ligare uel solue.
Qui enim indignos ligat uel¬
soluit. propria potestate se pri¬
uat: idest dignum priuatione
se facit. Si sacerdos potest di¬
Qmittere uel retinere pec̃ca.
ed queritur utrum a pec¬
cato soluere ualeat sacerdos.
idest a culpa: ut culpe macłam
abstergat: uel debitum eternȩ
mortis soluere ualeat. Quidã
aibitrati sunt. cum peccator
predictum ẽ. scilicet mentis cõ¬
tagionẽ ac cecitate & debito fu¬
ture penȩ: alterum curari ꝑ d̾m:
alterum solui ꝑ sacerdotẽ. Pa¬
titur enim ꝑ peccatum quasdã
tenebras interiores & macula ᷤ:
a quib nisi liberetur: ꝓicietur
in tenebras exteriores.Cũ au¬
tem liberatur ab his: suscitat᷑
amorte peccati. Unde apostolꝰ
Surge qui dormis: & illumina¬
sacerdos animam resuscitat: ac
pulsis tenebris interioribus &
maculis. eam illuminat & mun¬
dat: qui animȩ faciem lauat.
Debitum uero et̾̃nȩ penȩ solue̾

Expanded text:
dotes non habet. 3. Dnere, scilicet, ligandos et solvendos, ac deinde ligare vel solvere. Qui enimsolvit, propria potestate se privat, id est, dignum privatione se facit. 4. Si sacerdos potest dimittere vel retinere peccata. Sed quaeritur utrum a peccato solvere valeat sacerdos, id est, a culpa, ut culpae maculam abstergat, vel debitum aeternae mortis solvere valeat. Quidam arbitrati sunt, cum peccator praedictum est, scilicet, mentis contagione ac caecitate, et debito futurae poenae, alterum curari per Deum, alterum solvi per sacerdotem. Patitur enim per peccatum quasdam tenebras interiores et maculas, a quibus nisi liberetur, projicietur in tenebras exteriores. Cum autem liberatur ab his, suscitatur a morte peccati. Unde Apostolus: Surge qui dormis, et illuminasacerdos, animam resuscitat, ac, pulsis tenebris interioribus et maculis, eam illuminat et mundat, qui animae faciem lavat; debitum vero aeternae poenae solvere
Abbreviated transcription (Latin):
qͣre dr̃gemina: ꝓpt̃ duodilesta:
idest dm̃ ⁊ ꝓximũ. Et̃ sienĩunasit caritaᷤ:
duo tamen diuersa ea diliguntur:
scilicet ds & homo. uel angłs. Pro
quo etiam & duo sunt mandata.:
quia cum eadem caritas utroq
commendetur.: diuersa tamen di¬
ligi precipiuntur. Unde augusti¬

Expanded text:
r gemina? Propter duo dilecta, id est, Deum et proximum. Etsi enim una sit charitas, duo tamen diversa ea diliguntur, scilicet Deus et homo vel angelus. Pro quo etiam duo sunt mandata, quia cum eadem charitas utroque commendetur, diversa tamen diligi praecipiuntur. Unde Aug
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet ut filii sitis: ut uitam ha¬
beatis.
.De modo diligendi dm̃.
ilectionis autem dei modus
insinuaturcum dicitur. ex
toto corde. idest ex toto intellectu.
extota anima. idest ex tota uo¬
luntate. ex tota mente. idest me¬
moria: ut omnes cogitationes
& omnem uitam & omnem in¬
tellectum in illum conferas. a qͦ
habes ea que confers. Hec dicens:
nullam partem uitȩ nr̃ȩ reliquit
queuacare debeat. Sed quicquid
uenerit in animũ illuc rapiatur.
quo dilectionis impetus currit:
& diligere dm ꝓpt̾ se modꝰ est
diligendi d̾m: & sunt isti duo mo¬
di diligendi dm̃ ut qͥbꝰdã placet.
De impletione illius mandati.

Expanded text:
scilicet, ut filii sitis, ut vitam hascilicet, ut filii sitis, ut vitam habeatis. 5. De modo diligendi Deum. Dilectionis autem Dei modus insinuatur cum dicitur ex toto corde, id est, ex toto intellectu; ex tota anima, id est, ex tota voluntate; ex tota mente, id est, memoria, ut omnes cogitationes, et omnem vitam, et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea quae confers illi. Haec dicens, nullam partem vitae nostrae reliquit quae vacare debeat; sed quidquid venerit in animum, illuc rapiatur quo dilectionis impetus currit. Et diligere Deum propter se, modus est diligendi Deum, et sunt isti duo modi diligendi Deum, ut quibusdam placet. 6. De impletione illius mandati.
Abbreviated transcription (Latin):
uel quia iusti sunt. uel ut iusti
sint amare debet:⁊ hoc ẽ in deo
uel propterdm: sicenĩ & se ipsũ
amare debet. scilicet in d̾o uł ꝓp¬
ter d̾m: idest quia iustus ẽ. uel
ut iustus ste. Qui enim aliter se
diligit. iniuste se diligit: quia ad
hoc sediligit. ut sit iniustus. ad
hoc ergo ut sit malus: non ergo
iam se diligit. Qui enim diligit
iniquitatem. odit animã suam.
Modus ergo diligendi precipi¬
endus ẽ homini. i dest quomodo
se diligat: ut prosit sibi. Quin
autem se diligat & prodesse sibi
uelit. dubitare dementis ẽ. Modꝰ
autem precipitur cum ait. sicut
teipsum. ut ꝓximum diligas. ad
quod te ipsum. Siergo te ñ ꝓpter
te diligere debes. sed propter ulũ
ubi dilectionis tuȩ rectissimus fi¬
nis est. non succenseat alius ali¬
quis homo. si & ipsum propter
deum diligis. Huius dilec̃tionis
modũ uerĩtas insinuat dicens.
Mandatum nouum do uobis
ut diligatis inuicem. sicut dilex
Iuos. idest ad quod dilexiuos:

Expanded text:
a justi sunt, vel ut justi a justi sunt, vel ut justi sint, amare debet: hoc est, in Deo vel propter Deum. Sic enim et seipsum amare debet, scilicet in Deo vel propter Deum, id est, quia justus est, vel ut justus sit. Qui enim aliter se diligit, injuste se diligit, quia ad hoc se diligit, ut sit injustus; ad hoc ergo ut sit malus, non ergo jam se diligit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam. Modus ergo diligendi praecipiendus est homini, id est, quomodo se diligat, ut prosit sibi. Quin autem se diligat, et prodesse sibi velit, dubitare dementis est. Modus autem praecipitur cum ait, sicut teipsum, ut proximum diligas ad quod teipsum. Si ergo te non propter te diligere debes, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius aliquis homo, si et ipsum propter Deum diligis. Hujus dilectionis modum Veritas innuit dicens: Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem sicut dilexi vos, id est, ad quod dilexi vos,
Abbreviated transcription (Latin):
.xiiiii. Una est caritas & duo p¬
cepta: unus sp̃c̃ & duo data: quia
alia caritas non diligit ꝓximũ:
nisuilla quȩ diligit deum. Qua
ergo caritate proximum diligi¬
mus. ipsa deum diligimus.
Sed quia alud est deus. a¬
liud est proximus: & si una ca¬
ritate diliguntur. ideo forte duo
precepta dicuntur: & alterũ ma¬
uis. & alterum minus. Uel ꝓp¬
tes duos motus qui in mente ge¬
runtur: dum ds diligitur. et
proximus. Mouetur enim mens
Ad diligendum đm. mouetur &
ad diligendum ꝓximum: & mł¬
tomagis erga am. quam erga
De modo diligendi.
onseqͦnt̃ modũ utͥusq dilec¬
tionis adutamus. Hec regu¬
propter se. & toto corde & ꝓximũ
diligas sicut teipsum: idest ad
quod & propter quod te ipsum
diligere debes. In bono enim &
propter deum: te ipsum dilig̾e
debes. In bonoergo diligendus
ẽ proxinus non in malo: & prop¬
ter d̾m. Proximum uero omnẽ
hominem oportet intelligi: quia
nemo est. cum quo sit oꝑandum
male. Qui ergo amat homines.

Expanded text:
ximi. Una est charitas, et duo praecepta; unus spiritus, et duo data; quia alia charitas non diligit proximum, nisi illa quae diligit Deum. Qua ergo charitate proximum diligimus, eadem Deum diligimus. Sed quia aliud est Deus, aliud proximus, etsi una charitate diliguntur, ideo forte duo praecepta dicuntur, et alterum majus, et alterum minus, vel propter duos motus qui in mente geruntur, dum Deus diligitur et proximus, movetur enim mens ad diligendum Deum, movetur et ad diligendum proximum; et multo magis erga Deum, quam erga 4. De modo diligendi. Consequenter modum utriusque dilectionis advertamus. Haec regupropter se ex toto corde, et proximum diligas sicut teipsum, id est, ad quod, et propter quod teipsum diligere debes. In bono enim et propter Deum teipsum diligere debes, in bono ergo diligendus est proximus, non in malo et propter Deum. Proximum vero, omnem hominem oportet intelligi, quia nemo est cum quo sit operandum male. Qui ergo amat homines
Abbreviated transcription (Latin):
ic condita est mens humana
ut numquã sui ñ memin̾it:
nũꝙͣ se ñ intelligat: ñꝙͣ se ñ diligat.
Sed qm̃ qui odit aliquem noce
illi studet: non immerito & menᷤ
hominis quando sibi nocet. se odiᷤ
se dicitur. Nesciens enim sibi uult
male. dum non putat sibiobesse
qͦd uult: sed tamen male sibi
uult. quando id uult quod sibi
Qui ergo diligere se nouit. dm di¬
ligit: qui uero ñ diligit dđm. etiã s
se diligit. quodei naturaliter in¬
ditum̃ est. tamen non incongrue¬
se odissedicitur. cum id agit qd̾
sibi aduersatur: & seipsum tan¬
quam suus inimicus insequit᷑.

Expanded text:
 condita est mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non intelligat, nunquam se non diligat. Sed quoniam qui odit aliquem, nocere illi studet; non immerito et mens hominis, quando sibi nocet, odisse se dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult: sed tamen male sibi vult, quando id vult quod obsitQui ergo se diligere novit, Deum diligit: qui vero non diligit Deum, etiam si se diligit, quod ei naturaliter inditum est, tamen non inconvenienter odisse se dicitur, cum id agit quod sibi adversatur, et se ipsum tanquam suus inimicus insequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
eterum non parum nos mo¬
uent uerba ambrosii. quib
lignificare uidetur xp̃m scd̃m
humanum affectum de potentia
patris dubitasse. sic dicens in t̾cio¬
libro de trinitate. De quo dubita:
de se an de patre: De eo utiq cui
dicit transfer. dubitat hominis
affectu: nam d̾s de patre non du¬
bitat. nec de morte formidat: pro¬

Expanded text:
eterum non parum nos movent verba Ambrosii, quibus significare videtur Christum secundum humanum affectum de Patris potentia dubitasse, sic dicens in lib. 2 de Fide: De quo dubitat, de se, an de Patre? De eo utique cui dicit transfer, dubitat hominis affectu. Nam Deus non de Patre dubitat, nec de morte formidat. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
it dñs fecit. Nũ int hoĩes ostitues
deuina Propħa non dubitat: &¬
filium dubitare tu credis. Ut
homo ergo dubitat: ut homo lo¬
quittus ẽ. His uerbis innui uide¬
tur: quod xp̃c non in quantũ d̾s
ẽ uel dͥi filius. sed in quantum
homo. dubitauerit affectu huma¬
no. Quod ea ratione dictum acci¬
pi potest: ñ qi ipse dubitauerit:
sed quia modum gessit dubitan¬
tis.⁊ hõib dubitare uidebat᷑.
Uerbahilarii longediu̾sa expri¬
m̃tia sententiam a premissa.

Expanded text:
it fecit. Num infra homines constitues Deum? Propheta non dubitat, et Filium dubitare tu credis? Ut homo ergo dubitat, ut homo locutus est. His verbis innui videtur quod Christus non in quantum Deus est vel Dei Filius, sed in quantum homo dubitaverit affectu humano. Quod ea ratione dictum accipi potest, non quia ipse dubitaverit, sed quia modum gessit dubitant hominibus dubitare videbatur. 5. Verba Hilarii longe diversam exprimentia sententiam a praemissa.
Abbreviated transcription (Latin):
ta eus merita usq ad tͥumphũ
martirii secuta st̃: ut & carita¬
tis qua excellebat luce obumbͦ¬
tio illa fugaretur. & si quid pur
leretur. Nec nos qui baptismi ue¬
ritatem & hereticoꝵ iniquitatẽ
cognoscimus. ideo cypriano meli¬
ores sumus: sicut nec petro. quia
gentes iudaizare non cogimus.
immergatur: propt̾ misteriũ tri¬
uitatis: tamen unus baptismus¬
reputatur.

Expanded text:
ta ejus merita usque ad triumphum ta ejus merita usque ad triumphum martyrii consecuta sunt, ut et charitatis qua excellebat luce obumbratio illa fugaretur; et ut si quid tolleretur. Nec nos quia baptismi veritatem in haereticorum iniquitate agnoscimus ideo Cypriano meliorgentes judaizare non cogimus. immergatur propter mysterium Trinitatis, tamen unum baptismreputatur.
Abbreviated transcription (Latin):
re hereticũ qui hec sc̃itatis sig¬
na ꝑcepit. omnino peccatũ ẽ.
catholicũ uero. immanissimũ
scelus ẽ. Ex his aꝑte colligitur.
quod qui etiam ab heretic̃is bap¬
tuati sunt. seruato caracterȩ xp̃i.
& in signum detestationis here
ticorum. Sunt autẽ nonnulli
doctorum. ut cyprianus & alii
quidam. qui dicere uidentur ab
hereticis non posse tradi baptiᷤ¬
mum: & eos eẽ rebaptirandos
cum ueniunt ad eccłam. qui ab
illis dicuntur baptirati. S hoc
de illis uerum ẽ: qui extra formã
ȩccłe baptitare presumunt. Cy¬
prianus tamen ibi a ueritate
deuiasse uidetur: qui att dehe¬
retico.Quomodo scĩficare aquã
potest. cum ipse immundus sit¬
dominus dicat in lege: quecũꝙ
tetigerit immundus immunda
erunt: Quis potest dare.qd ip¬
se non habet. Hoc uero ex igno¬
rantia eum dixisse: augustinuᷤ
innuit dicens. Martyrem glori¬
osum cyprianum. qui apud he¬
reticos uel scismaticos datum
baptismum nolebat cognoscere.
dum eos nimis detestaretur. tan¬

Expanded text:
re haereticum, qui haec sanctitatis signa percepit, omnino peccatum est; Catholicum vero, immanissimum scelus est. » Ex his aperte in elligitur, quod qui etiam ab haereticis baptizati sunt, servato caractere, id est in signum detestationis haereticorum. Sunt tamen nonnulli doctorum, ut Cyprianus et alii quidam, qui dicere videntur ab haereticis non posse tradi baptismum, et eos esse rebaptizandos cum veniunt ad Ecclesiam, qui ab illis dicuntur baptizati. Sed hoc de illis verum est, qui extra formam Ecclesiae baptizare praesumunt. Cyprianus tamen ibi a veritate deviasse videtur, qui ait de haeretico: Quomodo sanctificare aquam potest cum ipse immundus est, etest? cum Dominus dicat in lege: Quaecumque tetigerit immundus, immunda erunt; quis potest dare quod ipse non habet? Hoc vero ex ignorantia eum dixisse Aug. innuit dicens: Martyrem Cyprianum gloriosum, qui apud haereticos vel schismaticos datum Baptismum nolebat cogdum eos nimium detestaretur, tan
Abbreviated transcription (Latin):
eadem etate & statura corporis
omnes resurrecturi sint. Quidã
putauer̃t om̃s resurrecturos se
nec occurramus om̃s in uirũ ꝑ¬
fectum: in mensurã etatis ple¬
nitudinis xp̃i. Sed his uerbis
ñ eadem resurgentibꝰ assignat᷑
statura: sed etas. Omnes enim
in eadem etate resurgent. in qͣ
xp̃c mortuus ẽ & resurrexit. cꝰ¬
cumq etatis mortui fuerint. Ui¬
rum autem posuit ñ ut distin.¬
gueret sexũ: sed ut significaret
ꝑfectionem uiriũ quam tunc
habebunt: sed ñ omnes. eandẽ
staturam corporis obtinebt̃.
suram corporis uel staturȩ sed
etatis: quia unusquisq suã
recipiet mensurã corporis. quã
uł habuit iniuiuentute. etiamsi
senex obiit: uel fuerat habitu¬
rus. si ante est defunctus. Etas
annos. Triginta enim duoꝵ an¬
norum & tͥum mensiũ erat etas
xp̃i: inqua mortuus ẽ & resur¬
rexit. Non ẽ autem fas dicere qd̾
in resurrectione accidat corpori
magnitudo quam nec habuit
hic. nec erat habiturum diu ui¬
uendo: nec maiora corpora re¬

Expanded text:
ate et statura corporis omnes resurrecturi sunt. Quidam putaverunt, omnes resurrecturos secnec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi . Sed his verbis non eadem resurgentibus assignatur statura sed aetas. Omnes enim in eadem aetate resurgent, in qua Christus mortuus est et resurrexit, cujuscumque aetatis mortui fuerint. Virum autem posuit, non ut distingueret sexum, sed ut significaret perfectionem virium quam tunc habebunt; sed non omnes eamdem staturam corporis obtinebunt.suram corporis vel staturae, sed aetatis, quia unusquisque suam recipiet mensuram corporis, quam vel habuit in juventute, etiam si senex obiit, vel fuerat habiturus si ante est defunctus. Aetas annos. Triginta enim duorum annorum et trium mensium erat aetas Christi, in qua mortuus est, et resurrexit. Non est autem fas dicere quod in resurrectione accedat corpori magnitudo, quam nec habuit hic, nec erat habiturus diu vivendo; nec majora corpora re
Abbreviated transcription (Latin):
sententia. sic dicitur ds factus
homo. quia hominem accepit:
& sic dicitur esse homo. quia ho¬
minem habet: uel qͥa ẽ habẽs
quia assumptus est a deo: &
homo esse ds̃ quia habens ho¬
minem ds ẽ. Cum ergo cheitur
ds factus ẽ homo: uel habitus
predicatur uel ꝑsor sa sed hu¬
manata. Et qd ꝑsona huma¬
nata predicẽt᷑ cassiodorus ostẽn¬
dere uidetur dicens. factus
est ut ita dixerim as humanat᷑.
qui etiam in assumptione carniᷤ
deus esse non destitit. Quod ta¬
men uarie accipi potest: ut dhi¬
catur ds̃ factus humanatus:
uel xp̃c factus ds̃ humanatus.
Utrumq enim sane dic potest.
Cum ergõ dicitur factus est d̃s
homo: multiplex scđm istos fit
intelligentia: ut naturam hu¬
manam accepisse. uel humana¬
tum uerbum esse incepisse intel¬
ligatur. Nec tamen si incepit ẽẽ
humanatum uerbum: ideo seqͥ¬
tur quod inceꝑit esse uerbum:
nec si deus factus est humanatỹ
uerbum: sequitur quod factꝰ sit
uerbum: sicut de aliquodicitur.

Expanded text:
ntia sic dicitur factus homo, quia accepit hominem; et sic dicitur esse homo, quia hominem habet, vel quia est hominem quia assumptus est a Deo; et homo est Deus, quia habens hominem est Deus. Cum ergo dicitur Deus est homo, vel habitus praedicatur, vel persona; sed quod humanata et quod persona humanata praedicetur, Cassiodorus ostendere videtur dicens: « Facest, ut ita dixerim, humanatus Deus, qui etiam in assumptione carnis Deus esse non destitit. Quod tamen varie accipi potest, ut dicatur Deus factus humanatus, vel Christus factus Deus humanatus; utrumque enim sane dici potest. Cum ergo dicitur, factus est Deus homo, multiplex secundum istos fit intelligentia; ut naturam humanam accepisse, vel humanatum Verbum incoepisse intelligatur. Nec tamen si incoepit esse humanatum Verbum, ideo sequitur quod incoeperit esse Verbum; nec si Deus factus est humanatum Verbum, sequitur quod factus sit Verbum; sicut de aliquo dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
a se transire orat. ne in his scilicet
maneat: non enum rogat ne secũ
sit. sed ut a se transeat. Deinde ait.
non sicut ego uolo sed sicut tu uis
humanȩ in se sollicitudinis signifi¬
cans consortium: sed non discernẽs
sententiam sibi communis cum
patre uoluntatis. Pro hominib
ergo uult transire calicem ꝑ quem
& ideo ꝓ petro rogatur. ne deficiat
fides eius. Sciens igitur hec omĩa
post mortem suam desitura: usq
ad mortem tristis ẽ: & scit hunc̃
calicem non posse transire. nisi bi¬
transire calix iste nisi bibam illũ.
fiat uoluntas tua. sciens in se
consummata passione metumca¬
licis transiturum: qui nisi eum
bibisset transire non posset. nͨ fi¬
nis terroris nisi consummata pas¬
sione terrori succederet: quia post
mortem eius. ꝑ uirtutum głam
apłice infirmitatis scandalum pel¬
leretur. Intende lector his uerbis
pia diligentia. ne sint tibi uasa mor
et quid sibi et quid nobis.

Expanded text:
a se transire orat, ne in his scilicet a se transire orat, ne in his scilicet maneat. Non enim rogat ne secum sit, sed ut a se transeat. Deinde ait, Luc. 22: Non sicut ego volo, sed sicut tu vis, humanae in se sollicitudinis significans consortium, sed non discernens sententiam sibi communis cum Patre voluntatis. Pro hominibus ergo vult transire calicem, per quem et ideo pro Petro rogat, ne deficiat fides ejus. Sciens ergo haec omnia post mortem suam desitura, usque ad mortem tristis est; et scit hunc calicem non posse transire, nisi bii non potest transire calix iste nisi bibam illum, fiat voluntas tua; sciens in se consummata passione metum calicis transiturum, qui nisi cum bibisset transire non posset; nec finis terroris nisi consummata passione, terrori succederet: quia post mortem ejus per virtutum gloriam apostolicae infirmitatis scandalum pelleretur. Intende, lector, his verbis pia diligentia ne sint tibi vasa mortET QUID SIBI ET QUID NOBIS.
Abbreviated transcription (Latin):
hylaruis asserere uidetur xp̃m ñ
sibi sed suis orasse cum dixit: trans¬
eat a me & cetera: sicut nec sibi s
suis timuit: nec eum uoluisse ut
sibinoneẽt passio. sed ut a sius tͣns¬
iret calix passionis: ita inquiens.
Si passio honorificatura eum erat.
sicut uida exeunte ait. nunc ho¬
norificatus est filius hominis qͦ¬
modo tristem eum metus passio¬
us effecerat: nisi fortetam irrati¬
onabilis fuerit. ut pati timuerit¬
ea quȩ patientem se glificatura es¬
sẽt: Sed forte timuisse usq eo esti¬
mabatur: ut tranfferri a se calicẽ
ri deprecaretur a se. quod ꝑ dispẽ¬
sationis studium festinaret imple¬
re: Non enim conuenit ut pati
nolit quod patiuelit: & cum
pati eum uelle cognosceres. religio¬
siꝰ fuerat hoc confiteri. quam ad
so impie stulticie prorumꝑe: ut
eum assereres ne pateret orasse:
quem pati uelle cognosceres. Non.
ergo sibi tristis: neq sibiorat trãs¬
irẽ calicem sed discipulis. ne in eos
calix passionis incumbat: quem

Expanded text:
Hilarius asserere videtur, Christum non sibi, sed suis orasse, cum dixit: Transfer a me calicem hunc, sicut nec sibi, sed suis timuit; nec enim voluisse ut sibi non esset passio, sed ut a suis transiret calix passionis, ita inquiens: Si passio honorificatura eum erat, sicut, Juda exeunte, ait: Nunc honorificatus est filius hominis; quomodo tristem eum metus passionis effecerat, nisi forte tam irrationabilis fuerit, ut pati mortem timuerit, quae patientem se glorificatura esset? Sed forte timuisse usque eo existimabatur, ut transferri a se calicem ri deprecaretur a se quod per dispensationis studium festinaret implere? Non enim convenit ut pati nolit, qui pati velit; et cum pati eum velle cognosceres, religiosius fuerat hoc confiteri, quam ad id impiae stultitiae prorumpere, ut eum assereres ne pateretur orasse, quem pati velle cognosceres. Non ergo sibi tristis fuit, neque sibi orat transire calicem, sed discipulis; ne in eos calix passionis incumbat, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat: melior ẽ tamen sera qͣm
nulla. łenttentia enim. si in
extremo uite hẏatu aduenit:
sanat & liberat. Multũ sera
fuit latronis penitentia: sed
ñ fuit sera indulgentia. Sed l¬
cet latro ueniam meruisset in
fine deomni crimine: non ta¬
men dedit baptizatis peccan¬
di & ꝑseuerandi auc̃toritatem.
U his qͥhic penitintiã ĩ cõplent.

Expanded text:
valeat, melior est tamen sera quam valeat, melior est tamen sera quam nulla. Poenitentia enim etsi in extremo vitae hiatu advenit, sanat et liberat. Multum sera fuit latronis poenitentia; sed non fuit sera indulgentia. Sed licet latro veniam meruisset in fine de omni crimine, non tamen dedit baptizatis peccandi et perseverandi auctoritatem. 2. De his qui hic poenitentiam non complent.
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiȩ remẽdium. S ma¬
gnum ẽ: cui d̾s tunc inspirat
Sed si etiam sic conuersus uita
uiuat & non mortatur: non
ꝓmittimus quod euadat om¬
nem penam. ⁊lam prius pur¬
gandus ẽ igne purgationis:
qui in aliud seculum distulit
tem ignis & si eternus non sit:
enim omnem p̾enam: quam
umquam passus ẽ aliquis in
hac uita Numquam in carne
tanta inuenta ẽ pena: licet mi¬
rabilia martyres passi sint
tormenta & multi nequite&¬
cia Ex his satis ostenditur. qͣm
ꝑiculosum sit differre peniten¬
tiam usq in finem uitę: si tam̃
etiam tunc uera habeatur peni¬
tentia. hominem liberat. &
uitam mortuo impetrat: ñ sic
tamen ut nullam sentiat penã.
nisi forte tanta sit uehementia.
gemitus & contritionis quȩ suf¬
ficiat ad delicti punitionem.
Licet ergo difficile sit ut tẽ sit ue¬
ra penitentia. quando tam sera
uenit: quando cruciatus m̃bra
ligat. &̃ dolor sensum oppͥmit.
ut̃ uix homo aliquid cogitare

Expanded text:
poenitentiae remedium. Sed mapoenitentiae remedium. Sed magnum est cui Deus tunc inspirat. Sed si etiam sic conversus vita vivat, et non moriatur, non promittimus quod evadat omnem poenam. Nam prius purgandus est igne purgationis, qui in aliud seculum distulit tem ignis, etsi aeternus non sit, enim omnem poenam, quam unquam passus sit aliquis in hac vita. Nunquam in carne tanta inventa est poena, licet mirabilia martyres passi sint tormenta, et multi nequitecia. Ex his satis ostenditur quam periculosum sit differre poenitentiam usque in finem vitae. Si tamen etiam tunc vera habeatur poenitentia, hominem liberat, et vitam mortuo impetrat; non sic tamen ut nullam sentiat poenam, nisi forte tanta sit vehementia gemitus et contritionis, quae sufficiat ad delicti punitionem. Licet ergo sit difficile ut tunc sit vera poenitentia quae tam sera venit, quando cruciatus membra ligat et dolor sensum opprimit, ut vix homo aliquid cogitare
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem. non tantum timorẽ:
quia non in solo timore uiuit
homo. Quẽ ergo sero penitet. o¬
portet non solum timere iudicẽ.
sed diligere: quia sine caritate ne¬
tantũ timeat penam qui pẽni¬
tet: sed anxietur ꝓ gła. Que cõ¬
uersio si contigerit alicui &̃ infi¬
ne: desꝑandum non ẽ de eius
remissione. Sed qm̃ uix uel raro
est tam iusta conuersio. timen¬
dum ẽ de penitente sero max¬
ume cum filii quos illicite ch¬
lexit sint presentes: uxor &̃ mũ¬
dus ad se uocet: muttos solet
serotina penttentia decipere.
Sed quoniam ds semꝑ potens ẽ:
semꝑ etiam in moric iuuare ua¬
lec. quib placet. Cum igitur
opus sit non hominis sed dei
fructifera penitentia. inspira¬
re eam potest. quandoẽq uult
sua miscdia: & remunerare ex
misericordia. quos dampnare
potest ex iusticia. Sed quoniã
multa sunt quȩ impediunt.
& languentem retrahunt: pe¬
riculosissimum ẽ & interitui
uicinum. ad mortem ꝓtrahere

Expanded text:
charitatem; non tantum timorem, charitatem; non tantum timorem, quia non in solo timore vivit homo. Quem ergo sero poenitet, oportet non solum timere judicem, sed diligere; quia sine charitate netantum timeat poenam, qui poenitet, sed anxietur pro gloria. Quae conversio si contigerit alicui etiam in fine, desperandum non est de ejus remissione. Sed quoniam vix vel raro est tam justa conversio, timendum est de poenitente sero, maxime cum filii quos illicite dilexit, sint praesentes, uxor et mundus ad se vocet. Multos solet serotina poenitentia decipere. Sed quoniam Deus semper potens est, semper etiam in morte juvare valet, quibus placet. Cum ergo opus sit non homfructifera poenitentia; inspirare eam potest quandocumque vult sua misericordia, et remunerare ex misericordia quos damnare potest ex justitia. Sed quoniam multa sunt quae impediunt et languentem retrahunt, periculosissimum est et interitui vicinum, ad mortem protrahere
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiam: dum sanus es. Si
sic agis. dico tibi quia securꝰ es:
quia penitentiam egisti: eo
tempore quo peccare potiusti.
Si us agere penitentiam. qͣn¬
do iam peccare non potes: pec¬
cata te dimiserunt. non tu illa.
Item duȩ res sunt aut igno scit
tibi. aut non ignoscĩt. Quid
horum tibi sit futurum nescio.
Ergo tene certum: dimitte incer¬
tum. Sed quare hoc dicit augꝰ
cum penitentiam quȩ in fine a¬
gitur. in psalmo appelletur sa¬
crificium uesꝑtinum: quod erat
acceptabilius in lege: Et cum in
quacumq die inuocetur xp̃c as¬
sit : & quacumq hora ingemue¬
rit. & conuersus fuerit peccator.
uita uiuet: Sed illa dixitaugꝰ¬
tinus. propter illos qui peniten¬
tiam usq in finem uite ptraht̃:¬
& tunc non ex dei amore uident᷑
penitere: sed timore mortis. quasi
ex necessitate. Unde idem quasi
Nullus expectet: quando pec¬
care non potest. Arbitrii enim
libertatem querit. ut delere poᷤ¬
sit commissa: non necessitatẽ s

Expanded text:
poenitentiam dum sanus es. Si poenitentiam dum sanus es. Si sic agis, dico tibi quia securus es, quia poenitentiam egisti eo tempore quo peccare potuisti. Si vis agere poenitentiam quando jam peccare non potes, peccata te dimiserunt, non tu illa. Item: Duae res sunt: aut ignoscitur tibi, aut non ignoscitur; quid horum tibi sit futurum nescio. Ergo tene certum, et dimitte incertum. Sed quare hoc dixit Aug., cum poenitentia quae in fine agitur, in psalmo 140 appelletur sacrificium vespertinum, quod erat acceptabilius in lege; et cum in quacumque die invocetur Deus, adsit; et quacumque hora ingemuerit, et conversus fuerit peccator, vita vi., propter illos qui poenitentiam usque in finem vitae protrahunt; et tunc non ex Dei amore videntur poenitere, sed timore mortis, quasi ex necessitate. Unde idem, lib. Nullus expectet quando peccare non potest. Arbitrii enim libertatem quaerit Deus, ut deleri possint commissa; non necessitatem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tionib urĩs. id est his quȩ meiᷤ
benedictionib possidetis: quia
faciam ea uob̃ cedere. in ma¬
ledictionem ñ in benedic̃tionẽ:
quia & si benedicunt scĩs. non
hoc faciunt ex uero corde: & id̃o
ecrum benedictio. eis uertitur
in maledictionem. Uel male¬
dicam benedictionib uris. id
est quod auob̃ benedicit᷑ a me
erit. maledictum: quia benedi
hoc corpore constitutus ẽ: quia ñ¬
numquam quod diffidentia eta¬
tis differtur: consilio maturiore
ꝑficitur. Augustinus tamen de
penitentiã differentibus: ita scri
bit. Si quis positus in ultima
necessitate. uoluerit acciꝑe pe¬
nitentiam & accipit: & mox re¬
conciliatur et hinc uadit: fa¬
teor uob̾ non illi negamus qd̾
petit: sed non p̃sumimus quia
bene hĩc exit: si securus hinc exi¬
erit ego nescio: penitentiam
dare possumus: securitatem ue¬
ro non. Numquid dico damp¬
nabitur: sed nec dico liberabit᷑.
Nis ergo a dubio liberari.Age

Expanded text:
tionibus vestris, id est, his quae in eis tionibus vestris, id est, his quae in eis benedictionibus possidetis, quia faciam ea cedere vobis in maledictionem, non benedictionem. Quia etsi benedicunt sanctis, non hoc faciunt ex vero corde; et ideo eorum benedictio eis vertitur in maledictionem. Vel maledicam benedictionibus vestris, id est, quod a vobis benedicitur, a me erit maledictum; quia benedichoc corpore constitutus est: quia nonnunquam quod diffidentia aetatis diffperficitur. Beatus Augustinus tamen de poenitentia diffidentibus ita scribit: Si quis positus in ultima necessitate voluerit accipere Poenitentiam, et si accipit et mox reconciliatur, et hinc vadit, fateor vobis, non illi negamus quod petit; sed non praesumimus quia bene hinc exit. Si securus hinc exierit, ego nescio. Poenitentiam dare possumus, securitatem non. Numquid dico, damnabitur? Sed nec dico liberabitur. Vis ergo dubio liberari? age
Abbreviated transcription (Latin):
tutus fuerit: & sepe lapsis fa¬
cerdotib reddita sit dignitatiᷤ
potestas: non tamen ẽ necesse.
ut omnib concedatur quas¬
ex auctoritate. Inuenit᷑ auc¬
toritas quȩ concedit. & quasi
concedit. sed uetat: quȩ scͥpture
non repugnant. sed concordant.
Cum enim tot sint qui labũ¬
tur. ut pͥstinam dignitatem ex
auctoritate defendant. & quasi
usum peccandi sibi faciant re¬
cidenda ẽ spes ista. Si uero locꝰ
ẽ ubi ista non concurrant. resti
at eẽ sacerdos qui alios ligat &
soluit: discretus scilicet & iustꝰ.
Alioquin mortificat sepe aĩãs
quȩ ñ moriuntur: & uiuificat
quȩ non uiuunt: & ita incidit
in maledictionis iudicium.¬
¶ Iilud autem malachie scilicet
maledicam benedictionib urĩs
siue super hereticos tantum &
ex communicatos. siuie suꝑ om̃s
sacerdotes. qui uita & scientia
carentes benedicere presumunt.
dictum accipiatur: sic intelli¬
gi potest. Maledicam benedic¬

Expanded text:
tutus fuerit, et saepe lapsis satutus fuerit, et saepe lapsis sacerdotibus reddita sit dignitatis potestas, non tamen est necesse ut omnibus concedatur quasx auctoritate. Invenitur auctoritas quae concedit et quasi concedit, sed vetat; quae Scripturae non repugnant, sed concordant. Cum enim tot sunt qui labuntur, ut pristinam dignitatem ex auctoritate defendant, et quasi usum peccandi sibi faciant, recidenda est spes ista. Si vero locus est ubi ista non concurrant, restitat esse sacerdos qui alios ligat et solvit: discretus, scilicet, et justus; alioquin mortificat saepe animas quae non moriuntur, et vivificat quae non vivunt; et ita incidit in maledictionis judicium. Illud autem Malachiae, scilicet: Maledicam benedictionibus vestris; sive super haereticos tantum et excommunicatos, sive super omnes sacerdotes qui vita et scientia carentes benedicere praesumunt, dictum accipiatur, sic intelligi potest: Maledicam benedic
Abbreviated transcription (Latin):
Si quod ergo in eis peccatũ e¬
rateriminale erat. In hocgͥ
patentissimũ ẽ crim̃ sacerdot̃
& decestabile: qui ñ prius se ui¬
dicant: & alios alligant. Ca¬
ueat spirituał uidex quod sict
non commisit crimen nequitiȩ:
ita nec careat munere scientiȩ:
Oportet ut sciat cognoscere. qͥc¬
quid debet iudicare. Iudiciaria
enim potestas hoc postulat: ut
quod debet uidicare discerna.
Diligens igitur inuestigator.
sapienter interroget a peccato¬
re. quod forsitan ignoret: uel
uerecundia uelit occultare.:
Cognito uero crimine uarieta¬
tes eius non dubitet inuesti
gare: & locum & tempus & ce¬
tera. quȩ supradiximus. Quib
cognitis assit beniuolus. paratꝰ
erigere. & secum onus portare.:
habeat dulcedinem in affectiõe:
discretionem in uarietate: doce¬
at ꝑseuerantiam. Caueat ne
corruat: ne iuste ꝑdat iudicia¬
riam potestatem: & si enĩ pe¬
nitentia possit ei acquirere
graciam: non tamen mox res¬
tituit in potestatem primam.
Et si petrus post lapsum resti¬

Expanded text:
Si quod ergo in eis peccatum erat, criminale erat. In hoc ergo patentissimum est crimen sacerdotum esse detestabile, qui non prius se judicant antequam alios alligant. Caveat spiritualis judex, sicut non commisit crimen nequitiae, ita non careat munere scientiae. Oportet ut sciat cognoscere quidquid debeat judicare. Judiciaria enim potestas hoc postulat, ut quod debet judicare discernat. Diligens ergo investigator sapienter interroget a peccatore quod forsitan ignorat, vel verecundia velit occultare. Cognito vero crimine, varietates ejus non dubitet iet locum, et tempus, et caetera quae supra diximus; quibus cognitis, adsit benevolus paratus erigere et secum onus portare; habeat dulcedinem in affectione, discretionem in varietate, doceat perseverantiam, caveat ne corruat, ne juste perdat judiciariam potestatem. Etsi poenitentia possit ei acquirere gratiam, non tamen mox restituit in potestatem primam. Etsi Petrus post lapsum resti
Abbreviated transcription (Latin):
dus: quȩ in alio uidicare ẽ ꝓitꝰ.
Iudicans enim alium. qui ẽ ui¬
dicandus: condempnat seipsũ.
Cognoscat igitur se. & purget in
se. quod alios uidet sibi offerre:
caueat ut a se ꝓiecerit. quicquid
in aliquo dampnosum reꝑit. A¬
nimaduertat: quod qui sine pec¬
cato ẽ. pͥmus in illã lapidẽ mit
tat. Ideo enim liberauit peccat¬
cem: quia non erat qui iuste ꝓ¬
iceret lapidem. Quomodo lapi¬
daret: qui se lapidandum cog¬
nosceret:Nullus enim erat sine
peccato: in quo intelligit᷑ omnes
fuisse reos. Nam uenialia semꝑ
remittebantur per cerimonias.

Expanded text:
dus, quae in alio judicare est promptus. Judicans enim alium, qui est judicandus, condemnat seipsum. Cognoscat ergo se, et purget in se quod alios videt sibi offerre; caveat ut a se projecerit quicquid in alio damnosum reperit. Animadvertat quod qui sine peccato est, primus in illam lapidem mittat, Joan. 8. Ideo enim liberavit peccatricem, quia non erat qui juste projiceret lapidem. Quomodo lapidaret, qui se lapidandum cognosceret? Nullus enim erat sine peccato: in quo intelligitur, omnes crimine fuisse reos. Nam venialia semper remittebantur per ceremonias.
Abbreviated transcription (Latin):
fidem & spem non habuit:
dilectionem tamen habuit. in
quantum homo. tantam. qua
maior eẽ non ualet: qui ex caritate
eximia animam posuit pro a¬
micis & inimicis. Habuit enim
in corde caritatem. quam oꝑe no¬
bis exhibuit: utt exhibitionis for¬
ma nos ad diligendum institueret.
Hic aliquid dicendum ẽ decaritate:
& modo & ordine diligendi dm. &
Quid sit caritas.

Expanded text:
fidem et spem non habuerit, dilectionem tamen habuit in quantum homo, tantam quae major esse non valet, qui ex charitate eximia animam posuit pro amicis et inimicis. Habuit enim in corde charitatem quam opere nobis exhibuit, ut exhibitionis forma nos ad diligendum instrueret. Hic aliquid dicendum est de charitate, et modo, et ordine diligendi Deum et Quid sit charitas.
Abbreviated transcription (Latin):
licet in hoc nescius delinqueret.
Sed quia bonis oꝑib abun¬
dabat. postea correctus a deo:
abundauit altiori sensu teR
illos mergendo. Ecce habes
quia deliqͥt: qui semel mer¬
sit. Sed hoc ideo. quia aliter se
uel quia unam tantũ facien¬
dã mersionem asserebat. De
trina mersione augͦtinus ait.
mus. tercio capita nr̃a in sacro
fonte dimersimus: qui ordo ba
tercio mersi estis: qui accepistis
baptismum in nomine tͥnitati¬
tis baptismum in nomine
xp̃i. qui die tercia resurrexit
a mortiuis. qua enim tercio re¬
petita dimersio: typum domi¬
nice exprimit sepulture. Con¬
stat ergo baptirandos terciode¬
bere mergi: & tamen si semel
tantum immergantur. uerũ
baptisma accipiunt. Et qui
semel immergit tantum non
peccat: nisi consuetudo ecclesie
obsistat: uel hoc modo tantũ
debere fieri asserat
cisio. amisit ium suam.

Expanded text:
licet in hoc nescius delinqueret: licet in hoc nescius delinqueret: sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Deo abundavit altiori sensu, ter illos mergendo. Ecce habemus, quia deliquit qui semel mersit. Sed hoc ideo, quia aliter se ae, vel quia unam tantum faciendam mersionem asserebat. De trina mersione Aug. ait, de Comus, tertio capita nostra in sacro fonte dimersimus. Qui ordo baptertio mersi estis, quia accepistis baptismum in nomine Jesu Chtis Baptismum in nomine Christi, qui die tertia resurrexit a mortuis. Illa enim tertio repetita immersio, typum dominicae exprimit sepulturae. Constat ergo baptizandos tertio debere immergi; et tamen si semel tantum immergantur, verum Baptisma accipiunt. Et qui semel immergit tantum, non peccat nisi consuetudo Ecclesiae obsistat, vel hoc modo tantum debere fieri asserat. mcisio amisit vim suam.
Abbreviated transcription (Latin):
e immersione uero siquerit᷑
quomodo fieri debeat. p̃cise
respondemus: uel semel. uel
bapͥtismi. nil uerius responde¬
ri potest. quam quod ipsi sen¬
sistis: quia in una fide nichil
tudo. Quia enim intribus sub¬
sistentiis una substantia est. re¬
prehensibile esse nullatenus po¬
test. infantem in baptismo uel¬
ter uel semel mergere: quia in
tribus mersionib ꝑsonarum
trinitas: & in una potest diui¬
nitatis singularitas designari.
Nos uero qui tercio mergimus:
etiam triduane seputture sacra¬
mentum signamus.Scdm hoc:
licet ñ modo deR sed etiam se¬
mel tantum mergere. Ibi
tamen dumtaxat semel mer
gere licet ubi consuetudo eccłe
talis consistit. Siquis uero id
facere incipiat. ubi consuetudo
talis ñ ẽ. uel semel tantũ mer¬
gendum ẽẽ asserat: reprehensi¬
bilem se constituit. Unde aimo.
In suo sensu abundabat cipri¬
anus cum semel mergebat in
baptismo paruulos: qui quod
intelligebat studiose implebat.
bonis oꝑibus habundando:

Expanded text:
e immersione vero si quaeritur quomodo fieri debeat, praecise respondemus: Vel semel, vel Baptismi nil verius responderi potest quam quod vosipsi sensistis; quia in una fide nihil  diversa; quia enim in tribus subsistentiis una substantia est, reprehensibile esse nullatenus potest infantem in Baptismo ter vel semel immergere; quia et in tribus mersionibus personarum Trinitas, et in una potest divinitatis singularitas designari. Nos vero qui tertio immergimus, etiam triduanae sepulturae sacramentum signamus. Secundum hoc, licet non modo ter, sed semel etiam tantum immergere. Ibi tamen duntaxat immergere semel licet, ubi consuetudo Ecclesiae talis existit. Si quis vero id facere incipiat ubi consuetudo talis non est, vel semel tantum mergendum asserat, reprehensibilem se constituit. Unde Haymo: In suo sensu abundabat Cyprianus, cum semel mergebat in Baptismo parvulos, quia quod intelligebat, studiose implebat bonis operibus abundando,
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec de dispari cultu uiꝰ¬
dendum ẽ: Hec ẽ enim una
de causis quib ꝑsone illegitimẽ
funt. ad contrahendũ mat̾mo¬
nium. Non enim licet xp̃ianoͤ
cum gentili uel uidea inire cõ¬
iugium: quia etiam in ueteri
testamento ꝓhibitum ẽ. fideleᷤᷤ
uiros infideles ducere uxores:
filiis tuis: ne traducant eos pt᷑
deos suos. Iuxta hoc domini pre¬
ceptum. uideoꝵ coniuigia cum
femina nisi sue religionis uiro:
uel ne uir talem ducat uxorẽ.
Id enim ut dicis iubet dñs. docet
apłs: utrumq p̃cipit testamen

Expanded text:
ost haec, de dispari cultu videndum est; haec est enim una de causis quibus personae illegitimae fiunt ad contrahendum matrimonium. Non enim licet Christiano cum gentili vel Judaea inire conjugium; quia etiam in veteri Testamento prohibitum est fideles viros infideles ducere uxores, lienigenarum filiis tuis, ne traducant eos post deos suos. Juxta hoc Domini praeceptum Judaeorum conjugia cum femina, nisi suae religionis viro; vel ne vir talem ducat uxorem. Id enim, ut dicis, jubet Dominus, docet Apostolus, utrumque praecipit Testamen
Abbreviated transcription (Latin):
si bsidi  itum diues am¬
plior is. Si non parit̾ uiuatur:
non ei redditur scđm merita
Meruit enim pariter iuuari:qr
boni pariter extiterunt. Si uero

Expanded text:
subsidiis, quantum dives amplioribus. Si non pariter juvatur, non ei redditur secundum merita. Meruit enim pariter juvari, quia pariter boni extiterunt. Si vero
Abbreviated transcription (Latin):
questio deduob. uno di¬
uite altero pauꝑe. pariter s
mediocriter bonis.qui predic¬
tis suffragiis indigent: & meru¬
erunt pariter post mortem ui¬
uari: pro altero uero idest di
uite speciales & communes
fuint orationes. multeq elemo¬
sinarum largitiones: ꝓ pauꝑe¬

Expanded text:
quaestio de duobus, uno divite, altero paupere, pariter sed mediocriter bonis, qui praedictis suffragiis indigent, et meruerunt pariter post mortem juvari; pro altero vero, id est, pro divite, speciales et communes fiunt orationes, multaeque eleemosynarum largitiones; p
Abbreviated transcription (Latin):
ciora. Meruit ergo a conceptione
non modo głam impassibilitatiᷤᷤ
&̃ immortalitatis corporis: sed
etiam impassibilitatem animȩ.
ł quid: P obedientiam & uolũ¬
tatem ꝑfectam. quam ñ tunc
primum habuit: nec maiorem
cum pati cepit & mori: obediens
enim ꝑfecte & bonus extitit se¬
cundum hominem: ex quo fuit
homo Habuit igitur anima il¬
la aliquod bonum in se post
mortem quod ñ habuit ante.
fuit quam ante: Absit quod
melior fuerit: quia ñ sanctior.
non gratia cumulatior. Nec
etiam̃ beatior fuit in di contem¬
platione: in quo precipue beati¬
tudo consistre. Potest tam̃ dici
miseria immunis: ex quo nequit
inferri simpliciter quod beatior
fuerit.
De eo quod sc̃ptum ẽ do

Expanded text:
ciora. Meruit ergo a conceptione ciora. Meruit ergo a conceptione non modo gloriam impassibilitatis et immortalitatis corporis, sed etiam impassibilitatis animae. Per quid? Per obedientiam et voluntatem perfectam, quam non tunc primo habuit, nec majorem cum pati coepit et mori. Obediens enim, perfectus, et bonus extitit secundum hominem, ex quo fuit homo. Habuit ergo anima illa aliquod bonum in se post mortem, quod non habuit ante. fuit quam ante? Absit quod melior fuerit, quia nec sanctior, nec gratia cumulatior. Nec etiam beatior fuit in Dei contemplatione, in quo praecipue beatitudo consistit. Potest tamen dici miseria immunis. Ex quo nequit inferri simpliciter quod beatior fuerit. 3. De eo quod scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
meruit xp̃c. quando patri
obediens crucem subiit: sed etiã
ab ipsa conceptione ex quo ho¬
mo factus ẽ. ꝑ caritatem & usti¬
ciam & alias uirtutes. in quarũ
plenitudine fuit scdm hominẽ
conditus. sibitantum meruit. qͣn¬
tum post ꝑmartirii tolerantiã.
Tanta enim plenitudo spũaliũ
carismatum in eo fuit: quod in eiᷤ
proficere non potuit: & ideo me¬
lior ipsuis aia fieri ñ potuit. quã
ab inttio suȩ conditionis extitit:
quia proficere in meritis ñ ualuit.
Utenim gregorius ait: non habu¬
it omnino xp̃c uixta anime me¬
ritum quo potuisset ꝓficere. In
membris alttem que nos sumus:
cotidie ꝓficit. Non ergo plus me¬
ruit sibi. ꝑ crucis patibulum: qͣm
a ꝯceptiõe meruit ꝑ grãm uirtu¬
tum. Non igitur ꝓfecit scđm ani¬
me meritum. quantũ ad uirtutẽ
meriti ꝓfecit tamen quantũ
ad numerũ meritoꝵ. Plura e¬
nim haburt merita in passione
quam inconceptione: sed maioes
luitutis ñ extiterunt in merẽdo
plura: quam ante fuerant pau¬

Expanded text:
Christus quando Patri obediens crucem subiit, sed etiam ab ipsa conceptione ex quo homo factus est, per charitatem et justitiam et alias virtutes, in quarum plenitudine fuit secundum hominem conditus, sibi tantum meruit, quantum post per martyrii tolerantiam. Tanta enim plenitudo spiritualium charismatum in eo fuit, quod in eis proficere non potuit; et ideo melior ipsius anima fieri non potuit quam ab initio suae conditionis extitit, quia proficere in meritis non valuit. Unde Gregoriusit omnino Christus juxta animae meritum quo potuisset proficere; in membris autem quae nos sumus, quotidie proficit. Non ergo plus meruit sibi per crucis patibulum, quam a conceptione meruit per gratiam virtutum. Non ergo profecit secundum animae meritum, quantum ad virtutem meriti; profecit tamen, quantum ad numerum meritorum. Plura enim habuit merita in passione quam in conceptione; sed majoris virtutis non extiterunt in merendo plura, quam ante fuerant pau
Abbreviated transcription (Latin):
cabulis. Aliud enim significat
sapientia: alud iusticĩa. Quã¬
do enim sapientia dicit᷑: discipli¬
niste diuinaꝵ humanaꝵq re¬
rum instituere intelligitur. Qnͣ¬
do iusticia. distributor & uidex
meritoꝵ insinuatur. Ita & pru¬
oentia cum dicitur. doctor &
demonstrator. bonaꝵ & malaꝵ

Expanded text:
cabulis. Aliud enim significat sapientia, aliud justitia. Quando enim sapientia dicitur, disciplinis te divinarum humanarumque rerum instruere intelligitur; quando justitia, distributor vel judex meritorum insinuatur. Ita et prudentia cum dicitur, doctor et demonstrator bonarum vel malarum
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiẽ. alia miscdie: alia bonitatitͥbui.
uod autem quedam oꝑa
mnisericordie. quedã iuisti¬
cie. quedam bonitati attribu¬
antur. in scͥpturis facile ẽ re¬
ꝑire. & de miscđia quidem &
iusticia manifestum ẽ. De bo¬
nitate uero & misericordia: am¬
plius latet. Sed augustinꝰ do¬
cordiam ꝑtinere: quib aliqui
a miseria liberantur. Ad
bonitatem uero non solum illa.
sed facturam & gubernationẽ
naturalium:ita dicens. Ad mi¬
sericordiam ꝑtinet. quod a pec¬
catis mundat & de miseria li¬
berat: ad bonitatem uero quod
celũ & terram & oĩa ualde bona
creauit ut ẽẽnt. Idem. Celi non¬

Expanded text:
stitiae, alia misericordiae, alia bonitati attribui. Quod autem quaedam opera misericordiae, quaedam justitiae, quaedam bonitati attribuantur, in Scripturis facile est reperire. Et de misericordia quidem et justitia manifestum est; de bonitate vero et misericordia amplius latet. Sed August. docordiam pertinere, quibus aliqui a miseria liberantur. Ad bonitatem vero non solum illa, sed facturam et gubernationem naturalium, ita dicens: Ad misericordiam pertinet, quod a peccatis mundat, et de miseria liberat; ad bonitatem vero, quod coelum et terram, et omnia valde bona creavit ut essent. Idem,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dixit eis post resurrectionẽ:
precipiens eis deuocatione gen¬
tium: quos ante passionẽ binoᷤᷤ¬
& binos miserat ad predican
erat baptismus: quia baptira¬
bant simul & predicabant. De
forma in qua baptizauert̃ apħ:¬

Expanded text:
hoc dixit eis post resurrectionem, praecipiens eis de vocatione gentium, quos ante passionem binos miserat ad praedicanerat Baptismus, quia baptizabant simul et praedicabant. 7. De forma in qua baptizaverunt apos
Abbreviated transcription (Latin):
una ꝑsona mouere potest lectorẽ:
sicut & illud quod augustinus
Quia forma dei formam seruiac¬
cepit: utrumq d̾s utrumq homo:
sed utrumq d̾s propter accipien-¬
tem dm: & utrumq homo ꝓpt̾
acceptum hominem. Et illud
quod idem ait in libro de bono
ꝑseuerantiȩ. Qui fidelis est. in eo
ueram naturam humanam cre-¬
dit naturam suscipiente deo uer¬
bo: ita sublimatam. ut qui susce¬
pit & quod suscepit una esset
in trinitate ꝑsona: assumptiõe
ula ineffabiliter faciente ꝑso¬
ne unius in deo & homine ueri¬
tatem. S autem qui suscepit &
quod suscepit una est ꝑsona ex¬
gonatura humana cum uerbo
una est ꝑsona. Sed hecomnia.
extali sensũ heta fore traduito.
ut utrumq dicatur xp̃c esse. &¬

Expanded text:
una persona, movere potest lectorem, sicut et illud quod August. Quia forma Dei formam servi accepit, utrumque Deus, utrumque homo. Sed utrumque Deus propter accipientem Deum, et utrumque homo propter acceptum hominem. Et illud quod idem ait in lib. de Bono perseverantiae: Qui fidelis est, in eo veram naturam humanam credit suscipiente Deo Verbo ita sublimatam, ut qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et in homine veritatem. Si autem qui suscepit et quod suscepit una est persona, ergo natura humana cum Verbo est una persona. Sed haec omnia ex tali sensu dicta fore tradunt, ut utrumque dicatur esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona subsistit. Itactiam sus¬
ceptum cum suscipiente dicit᷑
una ꝑsona: quia susceptũ susci¬
pienti est sociatum in unitate
ꝑsone:. idest ita quod unitas ꝑ¬
sone ꝑmansit:non ita ut caro
& anima sint ds: quia ut ait ie¬
ronimus. uerbum ẽ ds. ñ caro
assumpta. Et ambrosius in h¬
bro tercio de spũ scõ ait. Aliud
est quod assumpsit: & aliud qđ
assumptum ẽ
Hic quandam
ponit auctoritatem quę multũ

Expanded text:
sona subsistit. Ita etiam susceptum cum suscipiente dicitur una persona, quia susceptum suscipienti est sociatum in unitate personae, id est, ita quod unitas personae permansit, non ita ut caro et anima sunt unus Deus; quia, ut ait Hieron., Verbum est Deus, non caro assumpta. Et Ambr., in lib. 3 de Spiritu sancto, ait: Aliud est quod assumpsit, et aliud quod assumptum est. 9. Hic quamdam ponit auctoritatem, quae multu