comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
it .lax. & aquilaᷤ. leccos transtulerunt: sima¬
chus patros ꝓuerbo nomen gentis intelligens.
Quod nos iuxta editionẽ hebreorum que ichata
alccieian. legitur in tirannos uertimꝰ : maxie
quia precedit de regio semine. Unde & arbitran¬
tur hebrei danielẽ & annaniã. & misael & a¬
rariã fuisse eunuchos: impleta illa ꝓpħia quę
ad ezechiã ꝑ isaiã ꝓpħã dicitur. Et de semine
tuo tollent & facient eunuchos in domo regis.
quin de genere sint dauid. nisi forte huic sensiu
illud contrarium sit quod sequitur. pueros siue
tuuenes in quib nulla eẽt. macula. Ut docer&
eos litteras & linguã chaldeorũ. Philo arbitrat᷑
linguã hebreorũ ipsam eẽ. chaldeã : qͥa abrahã
de chaldeis fuerit. Quod si recipiamꝰ: queren¬
dũ ẽ. quomiͦ nunc hebrei pueri linguã quã no¬
uerant doceri iubeant̾: nͥ forte uycta quorun¬
dã opinionẽ duas abrahã linguas & hebreoꝵ
& chaldeorũ scisse dicamus. Et imposuit eis

Expanded text:
it, LXX et Aquila, electos transtulerunt, Symmachus Parthos, pro verbo, nomen gentis intelligens, quod nos juxta editionem Hebraeorum quae κατ' ἀκρίβειαν legitur, in tyrannos vertimus: maxime quia praecedit, de regio semine. Unde et arbitrantur Hebraei, Danielem, et Ananiam, et Misael, et Azariam fuisse eunuchos, impleta illa prophetia quae ad Ezechiam per Isaiam prophetam dicitur: Et de semine tuo tollent, et facient eunuchos in domo regis Blli dubium quin de genere fuerint David. Nisi forte huic sensui illud contrarium sit quod sequitur: Pueros, sive juvenes, in quibus nulla esset macula, ut doceret eos litteras et linguam Chaldaeorum. Philo arbitratur linguam Hebraeorum ipsam esse Chaldaicam, quia Abraham de Chaldaeis fuerit. Quod si recipimus, quaerendum est, quomodo nunc Hebraei pueri linguam quam noverant, doceri jubeantur: nisi forte juxta quorumdam opinionem duas Abraham linguas, et Hebraeorum et Chaldaeorum scisse dicamus. Et imposuit eis
Abbreviated transcription (Latin):
gnorum magnitudine paulo & barnabe uolue¬
rint hostias immolare. Error gͦ gentiliũ qͥ om̃e
qđ supra se ẽ. deos putant. scripture non deb&
imputari : que simplicit̾ refert uniuersa que
gesta sunt. Sed & hoc possumus dicere: quod
causas adorandi & immolatarũ hostiarum
& uicensi atq sacrifitii ipse rex posuerit di¬

Expanded text:
gnorum magnitudinem Paulo et Barnabae voluerint hostias immolare. Error ergo gentilium, qui omne quod supra se est, deos putant, Scripturae non debet imputari , quae simpliciter refert universa quae gesta sunt. Sed et hoc possumus dicere, quod causas adorandi et immolandarum hostiarum, et incensi atque sacrificii ipse rex exposuerit, di
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare cȩpisti in stratu tuo: quid eẽt. futurũ
pꝰ hec. ꝓ eo qđ̃ ẽ. pꝰ hec : soli laxͣ. dies nouissi¬
mos transtulerunt. Quod si ita legitur: soui¬
citiꝰ
redarguamus eos qͥ mundũ ñ putant eẽ. peri¬
turũ. Nunquã enim dies appellarentur nouis¬
co ei ds futurorũ misteria reuelarit : quia ipse
rex uoluerit scire futura. Et ut ipse nabucho¬
donosor diuine inspirationis mereretur gram̃:
non solũ quid in somnio uiderit. s ante somniũ
quid tacitꝰ cogitarit exponit. Et qui reuelat my¬
steria : ostendit tibi quȩ uentura sunt. Illud
quod in euangłio legimus. qͥ solẽ suũ oriri fa¬
cit suꝑ bonos & malos. etiã suꝑ nabuchodono-¬

Expanded text:
gitare coepisti in stratu tuo quid esset futurum post haec. Pro eo quod est, post haec, soli LXX dies novissimos transtulerunt. Quod si ita legitur, sollicitius redarguamus eos qui mundum non putant esse periturum. Numquam enim dies appellarentur novisco ei Deus futurorum mysteria revelarit, quia ipse rex voluerit scire ventura, et ut Nabuchodonosor divinae inspirationis miretur gratiam, non solum quid in somnio viderit, sed ante somnium quid tacitus cogitarit, exponit. Et qui revelat mysteria, ostendit tibi quae ventura sunt. Illud quod in Evangelio legimus: Qui solem suum oriri facit super malos et bonos , etiam super Nabuchodono
Abbreviated transcription (Latin):
Aa distinctionẽ eorum qͥ uersantur in terra &
demonieiᷤᷤ artib atq prestigiis terrena delu¬
duns:
daniel dõ celi benedicit. Dii enim qͥ non fece¬
runt cȩlũ & terrã peribunt. Ipse mutat dem¬
pora & etates. tranffert regna atq constituit.
Non gͦ miremur siquando cernimꝰ & regib re¬
ges & regnis regna succede: que dei guber¬
uantur & mutantur & finiunt᷑ arbitrio. cau¬
sasq finguiorũ nouit ille qͥ conditor omĩum
est. & sepe malos reges patitur suscitari:
ut mali malos puniant. Simulq sub ostendit¬
& generali disputatione p̃parat auditorẽ: sõ¬
niũ qđ uidit ẽẽ. demutatione & successione
regnorũ. Dat sapientiã sapientib : & scientiã
intelligentib disciplinã. Iureta illua quod
scriptũ ẽ. Audi& sapiens: & appon& sapien

Expanded text:
Ad distinctionem eorum qui versantur in terra, et daemoniacis artibus atque praestigiis terrena deludunt, Daniel Deo coeli benedixit. Dii enim qui non fecerunt coelum et terram, peribunt. Et ipse mutat tempora et aetates, et transfert regna atque constituit. Non ergo miremur, si quando cernimus, et regibus reges, et regnis regna succedere, quae Dei gubernantur et mutantur, et finiuntur arbitrio. Causasque singulorum novit ille qui conditor omnium est, et saepe malos reges patirur suscitari, ut mali malos puniant: simulque subostendit, et generali disputatione praeparat auditorem, somnium 630 quo vidit esse de mutatione et successione regnorum. Dat sapientiam sapientibus, et scientiam intelligentibus disciplinam. Juxta illud quod scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
tuorũ. neqͥd putaremꝰ eẽ. corporeũ : s capitis.
Sapientis enim ocli in capite eius: in pͥncipali
uidelic& cordis iuxta illud qđ in euangłio le¬
gimus. Beati mundo corde : qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃
Et. quid cogitatis in cordib uris : Alii uͦ ex huiꝰ

Expanded text:
tuorum: ne quid putaremus esse corporeum, sed capitis: tuorum: ne quid putaremus esse corporeum, sed capitis: Sapientis enim oculi in capite ejus : in principali videlicet cordis, juxta illud quod in Evangelio legimus: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Et: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Alii vero ex hujus
Abbreviated transcription (Latin):
eytac. int̾pretatus ẽ : & qͦs greci solent yri-¬
atohon oye. appellare qͥ exta inspiciant & ex
his futura predicant. Misteriũ autẽ uocans
ordinẽ somnii reuelati : ostendit qͥcquid occul¬
tũ ẽ. & abhominib ignoratur possẽ misterium
nuncupari. Tollit qͦq regi prauã suspicionem:
ne humana estim& inueniri posse sollercia. qđ
dĩ soluis noticie reseruatur. Sed ẽ. ds in celo :¬
culte retrahens eum amultorũ dorum cultu :
ad unius dei noticiã dirigit. Qui indicauit
tibi rex nabuchodonosor : quȩ uentura suns
aut ex eo numerandi sunt temprẽ. qͦ danie¬
li somniũ reuelatũ ẽ. usq ad consunnrationẽ
mundi : aut certe hoc sentiendũ ẽ. qđ unuer¬
sa interp̾tatio sonmii tendat ad finẽ in quo
imago statue que cernit᷑ conterenda ẽ. Som¬
niũ tuũ & uisiones capitis tui in cubili tuo
huiuscemodi sunt. Non dixit uisiones ocłorum

Expanded text:
θύτας interpretatus est, quos Graeci solent ἡθύτας interpretatus est, quos Graeci solent ἡπατοσκόπους appellare: qui exta inspiciunt, ut ex his futura praedicant. Mysterium autem vocans ordinem somnii revelati, ostendit quidquid occultum est, et ab hominibus ignoratur, posse mysterium nuncupari. Tollit quoque regi pravam suspicionem, ne humana aestimet inveniri posse solertia quod Dei solius notitiae reservatur. Sed est Deus in coelo culte retrahens eum a multorum deorum cultu, ad unius Dei notitiam dirigit. 632 Qui indicavit tibi, rex Nabuchodonosor, quae ventura sint aut ex eo numerandi sunt tempore, quo Danieli somnium revelatum est, usque ad consummationem mundi. Aut certe hoc sentiendum, quod universa interpretatio somnii tendat ad finem, in quo imago statuaque quae cernitur, conterenda est. Somnium tuum et visiones capitis tui in cubili tuo, hujuscemodi sunt. Non dixit, visiones oculorum
Abbreviated transcription (Latin):
eos ꝑire ꝓpt̃ qͦs fuerat ipse ꝑiturꝰ. Inueni hominẽ de fili¬
is tͥnsiigrationis uide qͥ solutionẽ regi annũti&. Dĩ gnim
ad suã refert diligẽtiã & inuenisse se
dicit cũ daniel se ultro obtulerit. ut intro¬
duceretur ad regẽ. In quo mos ostenditur nun¬
tiorũ: qui cũ bona nuncient sua uideri uo¬
lunt. Qui autẽ solutionẽ somnii reꝓmitat.
utiq ante narraturus ẽ.somniũ. & nota qđ
de filiis uide sit daniel: non sacerdos sicut
in fine belis fabula contine. Et dixit rex.
Putasne uere potes indicare mͥ soniniũ quod
nẽ questionis ut pͥmũ somniũ quod sema¬
gi ignorare responderant: & postea in terp̃tati¬
onẽ querat somnii : ut cũ somniũ audierit
& que uiderat recognouerit. tẽ credat &
int̾pretationi quę uariã recipit comecturã.
Misteriũ qđ rex interrogat: sapientes. magi.
& arioli. & aruspices. ñ queunt indicare re¬
gi. ł aruspicib quod nos uertimꝰ : in hebrai¬
cogatarenos haba. Quoa solus sunmachus

Expanded text:
iturus. Inveni hominem de filiis transmigrationis Judae, qui solutionem regi annuntiet. Dei gratiam ad suam refert diligentiam, et invenisse se dicit, cum Daniel ultro se obtulerit, ut introduceretur ad regem; in quo ἦθος ostenditur nuntiorum, qui cum bona nuntiant, sua videri volunt. Qui autem solutionem somnii repromittit, utique ante narraturus est somnium. Et nota quod de filiis Juda sit Daniel, non sacerdos, sicut in fine Belis fabula continet. Putasne vere potes indicare mihi somnium quod nem quaestionis, ut primum somnium quod se magi ignorare responderant, et postea interpretationem quaerat somnii: ut cum somnium audierit, et quae viderat recognoverit, tunc credat, et interpretationi, quae variam recipit conjecturam. Mysterium quod rex interrogat, sapientes, magi, et harioli, et haruspices non queunt indicare regi. Pro haruspicibus, quod nos vertimus, in Hebraeo GAZARENOS habet, quod solus Symmachus
Abbreviated transcription (Latin):
edicio sophistas & philosophos transtulit: ñ
iuxta hanc philosophiã & sophisticã discipli¬
nã quã grecorũ erudicio pollicet᷑. s doctri¬
nã gentisꝰ barbare qua usq hodie chaldei
philosophantur. Fuit autẽ damel usq ad
anniũ pͥmũ ciri regis. Dicemus in consequen¬
hic fuisse describitur : postea t̾cio anno eius¬
dẽ eyri regis & pͥmo darii fuisse memorat᷑.
Nanno seõo regni nabuchodonosor uidit
annos pueri ingressi sunt inconspectu eius
ut ipse p̾ceperat. qͦmodo nc̃ scđo anno re¬
gmi sui somniũ uidisse narratur: Qđ ita
soluunt hebrei : scđ̾m hic annũ dici regni
euis. om̃ĩum gentiũ barbararũ ñ uidee tan¬
moabitarũ. & reliquarũ nationũ qͣs dño con¬
cedente superarat. Unde  iosephus in decimo
antiqͥtatũ libro scribit. Post annũ scđ̾m egiptie
uastitatis: rex nabuchodonosor uidit mirabile
futurorũ : ut int̾pretante scõ quod uiderat.

Expanded text:
editio sophistas et philosophos transtulit: non editio sophistas et philosophos transtulit: non juxta hanc philosophiam et sophisticam disciplinam, quam Graecorum eruditio pollicetur; sed juxta doctrinam gentis barbarae, qua usque hodie Chaldaei philosophantur. Fuit autem Daniel usque ad annum primum Cyri regis. Dicemus in consequenhic fuisse describitur, postea tertio anno ejusdem Cyri regis, et primo Darii fuisse memoretur. In anno secundo regni Nabuchodonosor, vidit annos pueri ingressi sunt in conspectu ejus, ut ipse praeceperat, quomodo nunc secundo anno regni sui somnium vidisse narratur? Quod ita solvunt Hebraei, secundum hic annum dici regni ejus, omnium 627 gentium barbararum, non Judaeae tanMoabitarum, et reliquarum nationum, quas, Domino concedente, superarat. Unde et Josephus in decimo Antiquitatum scribit libro: Post annum secundum Aegyptiae vastitatis, rex Nabuchodonosor vidit mirabile futurorum, ut interpretante sancto quod viderat,
Abbreviated transcription (Latin):
sionũ & somniorũ. Nota qđ ds̃ dederit pueris
scĩs scientiã & disciplinã felariũ litterarũ in
omĩ libro & sapientiã ꝓ qͦ siminachus intͥ̃pre¬
tatus ẽ. artẽ graminaticã : ut ciuieta que
legebant intelligerent. & spũ dei de chalde¬
oꝵ scientia iudicarent. Daniel autẽ extra treᷤ
pueros hoc habebat insigne: qđ uisiones et
tura monstrantur. sagaci mente cernebat :
ut qđ alii uidebant in fantasmate hic ocłis
cordis aspicer&e. Completis itaq dieb post qͦs
dixerat rex ut introducerentur: introdux̃
eos p̾positus eunuchorũ in conspectu nabu¬
chodonosor. Completos dies triennii tempꝰ
intellige: qm̃ rex constituerat ut enutriti tri¬
bus annis. postea starent in conspectu regis.
& omẽ uerbũ sapientię & intellectꝰ qđ scisci¬
tatus ẽ. abeis rex inuenit in eis decuplum¬
suꝑ cunctos ariolos & magos qͥ erant mum
uerso regno eius. Pariolis & magis uulgata

Expanded text:
sionum et somniorum. Nota quod Deus dederit sanctis sionum et somniorum. Nota quod Deus dederit sanctis pueris scientiam et domni libro et sapientia. Pro quo Symmachus interpretatus est, artem grammaticam, ut cuncta quae legebant, intelligerent, et spiritu Dei de Chaldaeorum scientia judicarent. Daniel autem hoc extra tres pueros habebat insigne, quod visiones et tura monstrantur, sagaci mente cernebat: ut quod alii videbant in phantasmate, hic oculis cordis aspiceret. Completis itaque diebus, post quos dixerat rex ut introducerentur, introduxit eos praepositus eunuchorum in conspectu Nabuchodonosor. Completos dies, triennii tempus intellige, quod rex constituerat, ut enutriti tribus annis, postea starent in conspectu regis. Et omne verbum sapientiae et intellectus quod sciscitatus esuper cunctos hariolos et magos qui erant in universo regno ejus. Pro hariolis et magis, vulgata
Abbreviated transcription (Latin):
entiã egiptiorũ didicerat. Dedit autẽ ds̃ da¬
nieli grãm & miscdiã in conspectu pͥncipis eu¬
uitatẽ. ꝓpter uirtutũ suarũ magnitudinẽ sta-¬
tĩ mercedẽ recipit. Posuerat enim in corde suo
ne pollueret᷑ de mensa regis : & epulis regiis p̾¬
posuerat uiles cibos. Idcirco gram̃ & miscd̾iã
in conspectu pͥncipis eunuchorũ accipit: dño
largiente. Ex quo intelligitur ꝓ necessitate
rerũ si quando scĩ diliguntur ab infidelibus
sorũ. Tempta nos obsecro seruos tuos diebus
decẽ: & dentur nobis legumina aduescendũ
& aqua adbibendũ. In credibilis fidei magni¬
tudo: non solũ sibi corpulentiã polliceri esu
uilioris cibi. s & tempus constituere. Non ẽ.
gͦ temeritatis sed fidei: ob quã regias dapes
contempserãt. Pueris autẽ his dedit ds̃ sci¬
entiã & disciplinã in om̃i libro: & sapientiã.
Danieli autẽ dedit intelligentiã omium ui¬

Expanded text:
entiam Aegyptiorum didicerat. Dedit autem Deus Daentiam Aegyptiorum didicerat. Dedit autem Deus Danieli gratiam et misericordiam in conspectu principis eumagnitudinem statim mercedem recepit. Proposuerat enim in corde suo, ut non pollueretur de mensa regis, et epulis regiis praeposuerat viles cibos: idcirco gratiam et misericordiam in conspectu principis eunuchorum accepit, Domino largiente. Ex quo intelligimus pro necessitate rerum, si quando diliguntur sancti ab infidelibus, sorum. Tenta nos, obsecro, servos tuos diebus decem, et dentur nobis legumina ad vescendum, et aqua ad bibendum. Incredibilis 626 fidei magnitudo non solum sibi corpulentiam polliceri esu vilioris cibi, sed et tempus statuere. Non est ergo temeritatis, sed fidei, ob quam regias dapes contempserunt. Pueris autem his dedit Deus scientiam et disciplinam in omni libro et sapientia, Danieli autem intelligentiam omnium vi
Abbreviated transcription (Latin):
xoc. sc̃is immutat nomina. s & pharao iosepħ
in egipto appellauit sontho phaneg: nolentes
eos inters ͣͥ captiuitatis uocabula habere iudee.
ticũ dni in terra aliena : Porro dñs in bonam
partẽ nomina mutat antiqua. & ex reb impo¬
nit uirtutũ uocabula : ut abrã appellar& abra¬
ham. & sarai saram. In euangłos quondã simon
petri nomen accepit: & filii rebedei appellati
sunt filii thonitrui. Quod non ut pleriq pu¬
tant boanerges : s emendatius legit᷑ banerehẽ.
ꝓposuit autẽ daniel in corde suo: ne pollueret᷑
dere ne polluatur: utiq si sapientiã atq doctri¬
escer& discere quod ñ licebat. Discunt autẽ:
ñ ut sequantur. s ut iudicent atq conuincans:
qͦmodo si qͥspiã aduersum mathematicos uelit
scribere imꝑitus mathesis risti patebit. & ad¬
uersum philosophos disputans. si ignorarae do¬
ginata philosophorũ. Discunt gͦ eamente do¬
crinam chaldeorũ qua & moyses omẽm sapi¬

Expanded text:
ctis immutat nomina, sed et Pharao Joseph in Aegypto appellavit , Somtonphanech, nolentes eos in terra captivitatis vocabula habere Judaeorticum Domini in terra aliena ? Porro Dominus in bonam partem nomina mutat antiqua, et ex rebus imponit virtutum vocabula: ut Abram appellaret Abraam, et Sarai, Sara . In Evangelio quoque quondam Simon Petri nomen accepit , et filii Zebedaei appellati sunt, filii tonitrui: quod non ut plerique putant boanerges, sed emendatius legitur benereem. Proposuit autem Daniel in corde suo ne pollueretur ipsam sapientiam atque doctriiesceret dicere quod non licebat. Discunt autem non ut sequantur, sed ut judicent atque convincant. Quomodo si quispiam adversus mathematicos velit scribere imperitus μαθήματος, risui pateat, et adversum philosophos disputans, si ignoret dogmata philosophorum. Discunt ergo ea mente doctrinam Chaldaeorum, qua et Moyses omnem sapi
Abbreviated transcription (Latin):
tauit ea in terrã sennaar in domũ dĩ sui:
& uasa intulit in domũ thesauri dĩ sui. Ter¬
ra sennaar locꝰ ẽ. babilonis: in qͦ fuit campus
durã & turris quã usq ad celũ hi qͥ abori¬
ente mouerant pedes suos edificare conati
sunt. Unde & aconfusione linguarũ locus
nomen accepit babilon: quę in linguã nrã
tͣnffert᷑ confusio. Simulq amimaduertendũ
scđm anagogen. quod rex babilonis non potu¬
erit uniuersa dei uasa transferre: & idolo
qđ sibi finxerat collocare : s partẽ uasoꝵ
templi dei que intelligenda sunt dogniata
ueritatis. Si enim cunctos philosopborũ reuol¬
uas libros: necesse ẽ. ut in his repperias aliꝗͣ
partẽ uasoꝵ dĩ. ut apud platoriẽ fabrica¬
torẽ mundi deũ. ut apua zenonẽ stoicorum
pͥncipẽ inferos. & immortales animas & unũ
bonũ honestatẽ. Sed qͥa iungunt mendatium
ueritati : & nature bonũ multis ꝑdunt malis.

Expanded text:
tavit ea in terram Sennaar, in domum Dei sui, tavit ea in terram Sennaar, in domum Dei sui, et vasa intulit in domum thesauri Dei sui . Terra Sennaar locus est Babylonis in quo fuit campus Dura, et turris quam usque ad coelum hi qui ab Oriente moverant pedes suos, aedificare conati sunt. Unde et a confusione linguarum locus nomen accepit Babylon, quae in linguam nostram tranfertur confusio. Simul et animadvertendum secundum anagogen, quod rex Babylonis non potuerit universa Dei vasa transferre, et in idolio quod sibi finxerat collocare, sed partem vasorum 624 domus Dei, quae intelligenda sunt dogmata veritatis. Si enim cunctos philosophorum revolvas libros, necesse est ut in eis reperias aliquam partem vasorum Dei. Ut apud Platonem, fabricatorem mundi Deum, ut apud Zenonem Stoicorum principem, inferos et immortales animas, et unum bonum, honestatem; sed quia jungunt mendacium veritati, et naturae bonum multis perdunt malis,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ieremias. sub qͦ etiã holda mulier ꝓpħauit:
ipse ẽ. qui alio nomine appellat᷑ heliachim.
regnauit suꝑ tribũ uida & ierłm. annis unde¬
cim. Cui successit in regnũ filius eiꝰ ioachim.
cognom̃to iechonias. Qui tercio mense regni
sui die decima captus a ducib nabuchodono¬
sor ductus inbabilonẽ : & in loco eiꝰ constitutꝰ
ẽ. sedechias filius iosie patruuis eius. Cuius
anno undecimo ierłm capta atq subuersa ẽ.
Nemo gͥ put& eundẽ in damelis pͥncipio eẽ. aoa¬
qͥ in ierechielis exordio ioachin scribitur. Iste
enim extremã sillabã chim hab&: ille chin.
Et obhanc causam in euangłio scđ̾m matheum
una uidetur deesse generatio: quia secunda
iosie. & tercia incipit a ioachim filio ioachĩ.
Qđ ignorans porphirius. calumuiã instruit
eccłie : suã ostendens imꝑitiã dũ euangłiste
ditus scribitur ioachim : monstrat ñ aduer¬
sariorũ fortitudinis fuisse uictoriã: s dñi uo¬
luntatis. & partẽ uasorũ domꝰ dĩ. Et aspor¬

Expanded text:
Olda mulier prophetavit, ipse est qui alio nomine appellatur Heliachim, et regnavit super tribum Juda et Jerusalem annis undecim: cui successit in regnum filius ejus Joachim, cognomento Jechonias; qui tertio mense regni sui, die decimo, captus est a ducibus Nabuchodonosor, ductusque est in Babylonem, et in loco ejus constitutus est Sedecias filiecimo Jerusalem capta atque subversa est. Nemo igitur putet eumdem in Danielis principio esse Joaqui in Ezechielis exordio Joachin scribitur. Iste enim extremam syllabam Chin habet, ille Cim. Et ob hanc causam in Evangelio secundum Matthaeum una videtur deesse generatio, quia secunda Josiae, et tertia incipit a Joachin filio Joacim. Quod ignorans Porphyrius, calumniam struit Ecclesiae, suam ostendens imperitiam, dum evangelistae ditus scribitur Joacim, monstrat non adversariorum fortitudinis fuisse victoriam, sed Domini voluntatis. Et partem vasorum domus Dei, et aspor
Abbreviated transcription (Latin):
causam sui ꝑiculi nesciebat. Cũ gͦ rẽ indicass&
arioch daneli : daniel ingressus rogauit regẽ
ut tẽpus dar& sibi ad solutionẽ indicandã
regi. Et ingressus ẽ. domũ suã ananieq misa
eli & atarie sociis suis indicauit negotiũ. ut¬
tempus postulat ñ quo tractatione & sagaci¬
tate mentis ocoulta ꝑquirer&. s quo occultoꝵ
añm p̃caretur. Et ideo ananiã & misaelẽ et
acariã iungit ad preces. ne solus de suo me¬
rito uideatur presumere : ut qͦrũ erat cõ¬
mune diserimen : communis eet. oratio. Tẽ
danieli ꝓuisionẽ nocte misteriũ reuelatũ ẽ.
Somniũ regis suo discio sommo: imo & som¬
niũ & interp̾tationẽ eius. dĩ reuelatione co¬
gnoscit. Quod demones ignorabant: sapien¬
tia seli seire non poterat. Unde & apłi myste¬
riũ quod cunctis retro generationibꝰ fuerat
ignoratũ: dño reuelante cognoscunt. Et da¬
mel benedixit dõ celi : & loquitus ait. Sit

Expanded text:
causam periculi sui nesciebat. Cum ergo rem indicasset causam periculi sui nesciebat. Cum ergo rem indicasset Arioch Danieli, Daniel ingressus rogavit regem, ut tempus daret sibi ad solutionem indicandam regi. Et ingressus est ad domum suam, Anaeli, et Azariae sociis suis indicavit negotiutempus postulat: non quo tractatione et sagacilate mentis occulta perquireret; sed quo occultorum Dominum precaretur. Et ideo Ananiam, et Misaelem, et Azariam jungit ad preces, ne solus de suo merito videatur praesumere: ut quorum erat commune discrimen, communis esset et oratio. Tunc Danieli per visionem nocte mysterium revelatum est. Somnium regis suo discit somnio: immo et somnium, et interpretationem ejus, Dei revelatione cognoscit, quod daemones ignorabant, sapientia saeculi scire non poterat. Unde et apostoli mysterium, quod cunctis retro generationibus fuerat ignoratum, Domino revelante, cognoscunt. Et Daniel benedixit Deo coeli, et locutus, ait, et
Abbreviated transcription (Latin):
babilonis. & egressa sentencia : sapientes
el & tres pueri ñ sint ingressi ad rege̾ cum
aliis sapientib. & plata sententia tubeant᷑
ꝑire cũ cȩteris. Quod ita edisserunt: ut eo tẽ¬
pore qͦ rex p̃mia & dona & honorẽ maximũ
ꝓmittebat ire noluerint: ne impudenter di¬
uitias & dignitatẽ ealdaicã uiderentur ap¬
petere. Aut certe ipsi chaldei inuidentes
głe corũ & scientie soli ingressi sint: quasi
soli p̃mia ꝓcepturi. & postea in ꝑicło uolue¬
rint habere consortes: quos in sp̃e głe refu¬
tauerunt. Et int̾rogauit eũ daniel qͥ a rege
acceperat potestatẽ: quã ob causã tã erude¬
lis sententra a facie regis eẽt. egressa. Scientes
chaldei quod decuplũ suꝑ cunctos ariolos &
magos qͥ erant in uniuersa chaldea damel &
tres pueri saperent & intelligerent celaue¬
rant eos interrogationẽ regis: ne p̃ferrent᷑
sibi niiterpretatione somnii. & obhanc causã
interrogat daniel de crudelitate sententiȩ. qͥa

Expanded text:
 egressa sententia sapientes el et tres pueri non sint ingressi ad regem cum aliis sapientibus, et prolata sententia jubeantur perire cum caeteris. Quod ita edisserunt, ut eo tempore quo rex praemia et dona, et honorem maximum promittebat, ire noluerint, ne impudenter divitias et dignitatem Chaldaicam viderentur appetere. Aut certe ipsi Chaldaei invidentes gloriae eorum et scientiae, soli ingressi sunt, quasi soli praemia percepturi, et postea in periculo voluerint habere consortes quos in spe gloriae refutaverant. Et interrogavit eum qui a rege acceperat 629 potestatem, quam ob causam tam crudelis sententia a facie regis esset egressa. Scientes Chaldaei, quod decuplum super cunctos hariolos et magos qui erant in universa Chaldaea, Daniel et tres pueri saperent et intelligerent, celaverunt eos interrogationem regis, ne praeferrentur sibi in interpretatione somnii. Et ob hanc causam interrogavit Daniel de crudelitate sententiae, qui
Abbreviated transcription (Latin):
& eorũ quos ponit iosephus. p̾cipueq nr̃i
pꝰ alexandrũ usq ad cesarẽ augustũ siriȩ
& egipti. id ẽ. seleuei. & antiocbi. & ptolome
litterarũ seculariũ recordari. & aliqͣ ex his
dicere quȩ olim omisimus : non nr̃e e̾. uolun¬
tatis s ut ita dicã grauissime necessitatis.
ut ꝓbemus ea quȩ ascis ꝓpħis ante secula
multa p̃dicta sunt. tam grecoꝵ quã latinoꝵ
& aliarũ gentiũ litteris contineri.

Expanded text:
et eorum quos ponit Josephus, praecipueque nostri et eorum quos ponit Josephus, praecipueque nostri post Alexandrum usque ad Caesarem Augustum, Syriae et Aegypti, id est, Seleuci, et Antiochi, litterarum secularium recordari et aliqua ex hiis disserere, que olim obmisimus, non nostre est voluntatis, sed, ut ita dicam, gravissime necessitatis, ut probemus ea, que a sanctis prophetis ante secula multa predicta sunt, tam Grecorum quam Latinorum et aliorum gentilium litteris contineri.
Abbreviated transcription (Latin):
tam grecoꝵ quã latinorũ sirorũq & egiptioꝵ
hanc sub asteriscis & obelis editionẽ legañ:
ignoscant inuidi labori meo qͥ uolui habere
nr̃os qđ greci in aqͥle & theodotionis ac sima-¬
chi editionib lectitant. Et si illi in tantis di-¬
uitiis doctrinarũ non contemnunt studiaho-¬
tas recipienda ẽ. Uerũ iã tempꝰ ẽ. ut ipsius
ꝓpħe uerba texamꝰ : ñ uyxta consuetudinem
nram ꝓponentes om̃a. & omĩa disserentes ut in
duodecim ꝓpħis fecimꝰ: s breuit̃ & ꝑ int̾ualla
ea tantũ quȩ obscura sunt explanantes : ne
librorũ innumerabiliũ magnitudo lectori fasti¬
dium faciat. Ad intelligendas autẽ extremas
partes danielis : multiplex grecorũ ystoria
necessaria ẽ. Suttorii iudelic&. callicinii.
diodori. herodoti. polibii. possidonii. claudii.
theonis. & andronici cognom̃to alipii. quos
& porphirus secutũ eẽ. se dicit: iosephi qͦq

Expanded text:
tam Graecorum quam Latinorum, Syrorumque et Aegyptiorum tam Graecorum quam Latinorum, Syrorumque et Aegyptiorum hanc sub asteriscis et obelis editionem legant, ignoscant invidi labori meo, qui volui habere nostros, quod Graeci in Aquilae et Theodotionis ac Symmachi editionibus lectitant. Et si illi in tantis divitiis doctrinarum non contemnunt studia hotas recipienda est. Verum jam tempus est, ut ipsius prophetae verba texamus, non juxta consuetudinem nostram proponentes omnia, et omnia disserentes, ut in duodecim prophetis fecimus; sed breviter et per intervalla ea tantum, quae obscura sunt explanantes, ne librorum innumerabilium magnitudo lectori fastidium faciat. Ad intelligendas autem extremas partes Danielis, multiplex Graecorum historia necessaria est: Sutorii videlicet Callinici, Diodori, Hieronymi, Polybii, Posidonii, Claudii, Theonis, et Andronici cognomento Alipii, quos et Porphyrius esse secutum se dicit: Josephi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Homo quidã erat sacerdos nomine damel
filius abdai conuiua regis babilonis: cum
d anielem & tres pueros de tribu iuda fuis¬
se scã scriptura testałtur. Unde & nos an-¬
te annos plurimos cum uerteremus dam¬
elem has uisiones obelo p̾notauimꝰ : signifi¬
cantes eas in hebraico non haberi. Et miror
ego decurtauerim librum. cũ & origenes
& eusebius. & apollinaris aliiq eccłiastici
uiri & doctores grecie has ut dixi uisiones
ñ haberi apud hebreos fateantur. nec se
debere respondere porphirio ꝓhis quȩ nul¬
lam scripture sce̾ auccoritatẽ p̾beant. Illud
quoq lectorem admoneo danielẽ non uixta
lace interpretes. s iuxta theodotionẽ eccle¬
qͥ altero genere uideus ẽ. Sed & origenes
de theodotionis oꝑe in editione uulgata aste¬
riscos posuit. docens defuisse quȩ addita st̃:
& rursũ quosdã uersus obelis p̾notauit. suꝑ¬
flua queq designans. Cũq om̃s xepĩ eccliȩ

Expanded text:
Homo quidam erat sacerdos, nomine Daniel, Homo quidam erat sacerdos, nomine Daniel, filius Abda, conviva regis Babylonis: cum Danielem et tres pueros de tribu Juda fuisse, sancta Scriptura testetur. Unde et nos ante annos plurimos cum verteremus Danielem, has visiones obelo praenotavimus, significantes eas in Hebraico non haberi. Et miror ego decurtaverim librum: cum et Origenes et Eusebius et Apollinarius aliique ecclesiastici viri et doctores Graeciae has, ut dixi, visiones non haberi apud Hebraeos fateantur, nec se debere respondere Porphyrio, pro his, quae nullam Scripturae sanctae auctoritatem praebeant. Illud quoque lectorem admoneo, Danielem non juxta LXX interpretes, sed juxta Theodotionem Eccleam, qui 621-622 altero genere Judaeus est. Sed et Origenes de Theodotionis opere in editione Vulgata asteriscos posuit, docens defuisse quae addita sunt, et rursus quosdam versus obelis praenotavit, superflua quaeque designans. Cumque omnes Christi Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
meo ore respondeat: qͥ loqͥtur ad ꝓpħam.
Aꝑi os tuũ: & implebo illud. Si enim appre¬
hensi fuerimus ante uidices & ante tri¬
bunalia monet ne cogitemꝰ quid responde¬
re debeamus: quantomagis contra aduer¬
sarios blasphemantes sua potest bella bel¬
lare. & in seruis suis uincere. Unde & psal-¬
mi plurimi illud hebraicũ qđ in titulis
runt infinẽ : magis ꝓuictoria continent.
ficat. Sed et hoc nosse debemus intercetera:
porphiriũ in danielis nobis libros obicere.
iccirco illũ apparere confictũ. nec haberi
apud hebreos sed greci sermonis eẽ. com¬
mentũ : qͥa in susanne fabula contineat᷑
dicente daniele ad presbiteros. anoroy exi
re quã hebreo. Cui & eusebis & apollina¬
ris pari sententia responderunt. susanne
belisq ac draconis fabulas non contineri
in hebraico: sed partẽ eẽ. ꝓpħie abbacue
filii iħu de tribu leui. sic̃ uixta locoe. in¬
terp̃tes intitulo. eiusdẽ belis fabulę ponit᷑.

Expanded text:
meo ore respondeat, qui loquitur ad prophetam: meo ore respondeat, qui loquitur ad prophetam: Aperi os tuum, et implebo illud . Si enim cum apprehensi fuerimus ante judices et tribunalia, monet ne cogitemus quid respondere debeamus : quanto magis contra adversarios blasphemantes, sua potest bella bellare, et in servis suis vincere? Unde et psalmi plurimi illud Hebraicum, quod in titulis runt, in finem, magis pro victoria continent. ficat. Sed et hoc nosse debemus inter caetera, Porphyrium de Danielis libro nobis objicere, idcirco illum apparere confictum, nec haberi apud Hebraeos, sed Graeci sermonis esse commentum, quia in Susannae fabula contineatur, dicente Daniele ad presbyteros, ἀπὸ τοῦ σχίre, quam Hebraeo. Cui et Eusebius et Apollinarius pari sententia responderunt: Susannae Belisque ac Draconis fabulas non contineri in Hebraico, sed partem esse prophetiae Abacuc filii Jesu de tribu Levi: sicut juxta LXX interpretes in titulo ejusdem Belis fabulae ponitur:
Abbreviated transcription (Latin):
porphirius uniuersa completa. & trans¬
acta negare ñ poterat: superatus hysto¬
rie ueritate in hanc ꝓrumpit calumnniam.
ut ea que in consummatione mundi de
antixp̃o futura dicuntur. ꝓpt̾ gestorum
in qͥbus dã similitudinẽ sub antiocho e¬
piphane impleta ẽẽ. contendat. Cuius im-¬
pugnatio : testimoniũ ueritatis ẽ. Tanta
enim dictoꝵ fides fuit. ut ꝓpħa incredu¬
lis hominib ñ uideatur futura dixisse :
s narrasse preterita. Ꝙ tam̃ sicubi se oc¬
casio in explanatione eiusdem uoluminis
dederit: calumniȩ illius strictim respon-¬
dere conabor. & philosophiȩ artibus im¬
mo malicie scłari ꝑ quã subuertere ni-¬
tit᷑ ueritatẽ & qͥbusdã p̾stigiis clarũ
ocłorũ lum̃ auferre : explanatione simplici
contraire. Itaq obsecro uos paminachi. ꝙi¬
scĩtatis exemplar. iunctos fide & sangui¬
ne. ut conatus meos orationib adiuuetis.
ut dñs atq saluator ꝓ causa sua suo sensu.

Expanded text:
Porphyrius universa completa, et transPorphyrius universa completa, et transacta negare non poterat, superatus historiae veritate, in hanc prorupit calumniam, ut ea quae in consummatione mundi de Antichristo futura dicuntur, propter gestorum in quibusdam similitudinem sub Antiocho Epiphane impleta contendat. Cujus impugnatio testimonium veritatis est. Tanta enim dictorum fides fuit, ut propheta incredulis hominibus non videatur futura dixisse; sed narrasse praeterita. Et tamen sicubi se occasio in explanatione ejusdem voluminis dederit, calumniae illius strictim respondere conabor, et philosophiae artibus, immo malitiae saeculari, per quam subvertere nititur veritatem, et quibusdam praestigiis clarum oculorum lumen auferre, explanatione simplici contraire. Itaque obsecro vos, Pammachi φsanctitatis exemplar, junctos fide et sanguine, ut conatus meos vestris orationibus adjuvetis: ut Dominus atque Salvator pro causa sua, suo sensu,
Abbreviated transcription (Latin):
decimũ librũ seribit porphi¬
rius. nolens eũ abipso euiꝰ
inscriptus ẽ. nomine eẽ. cõ¬
positũ: s aquodã qͥ tẽpori¬
bus antiochi qͥ appellatus
est ep̃iphanes fuerit in iudea. & non tam
danielẽ uentura dixisse quã illũ narras¬
se p̃terita. Deniq qͥcquia usq ad anthiochũ
dixerit uerã historiã continere: siquia au¬
tẽ ultra opinatꝰ sit. qr futura nescierit. ẽẽ.
naris qͦq uno grandi libro. hoc ẽ. uicesimo
secto: & ante hos ex parte methodius. Uerũ
quia nobis ꝓpositũ ẽ. non aduersarii ca¬
lumniis respondere quȩ longo sermone indi-¬
gent. sed ea que aꝓpħa dicta sunt. nr̃is dis¬
serere id ẽ. xp̃ianis: illud in p̃fatione cõ¬
moneo. nullũ ꝓpħarũ tã aꝑte dixisse de
xp̃o. Non enim solũ eũ scribit eẽ. uentu¬
rũ qđ ẽ. cõmune cũ cęteris : s quo teni¬
pore uenturus sit doc&. ⁊ reges ꝑ ordmẽ
digerit. & annos enumerat: & manifestis¬
sima signa p̾nuntiat. Quę quia uidit

Expanded text:
it Porphyrius, nolens eum ab ipso, cujus inscriptus est nomine, esse compositum: sed a quodam qui temporibus Antiochi qui appellatus est Epiphanes, fuerit in Judaea, et non tam Danielem ventura dixisse, quam illum narrasse praeterita. Denique quidquid usque ad Antiochum dixerit, veram historiam continere: si quid autem ultra opinatus sit, quia futura nescierit, esse mnarius quoque uno grandi libro, hoc est, vicesimo sexto, et ante hos ex parte Methodius. Verum quia nobis propositum est, non adversarii calumniis respondere, quae longo sermone indigent: sed ea quae a propheta dicta sunt nostris disserere, id est, Christianis, illud in praefatione commoneo, nullum prophetarum tam aperte dixisse de Non enim solum scribit eum esse venturum, quod est commune cum caeteris: sed etiam quo tempore venturus sit docet; et reges per ordinem digerit, et annos enumerat, ac manifestissima signa praenuntiat. Quae quia vidit
Abbreviated transcription (Latin):
pontifice ioiade fecisse legimus. Quod si dis¬
plic& hoc : dicendũ ẽ. nabucbodonosor signoꝵ
magnitudine & stupore confusũ qͥd facerae
sum. Tune rex danielẽ in sublime extulit: et
munera magna & multa dedit ei. Ꝙ constituit¬

Expanded text:
Pontifice Joiada fecisse legimus. Quod si displicet hoc, dicendum est Nabuchodonosor signorum magnitudine et stupore confusum, quid faceret sum. Tunc munera magna, et multa dedit ei. Si
Abbreviated transcription (Latin):
dei : iste habitante in se spũ scrutatur etiã
ꝓfunda dĩ. & in ꝓfundo anime suę fodit
attissimos puteos: & omem̃ terrã egerit. que
ꝓfundas aquas oꝑire consueuit. Seruatq
mandatũ dicens. Bibe aquas de tus uasis.
& de puteorũ tuorũ fonte. Quodq sequitur
nouit in tenebris constituta. & lux cũ eo ẽ:
tenebre significant ignorantiã. lux scientiã
atq doctrinã. Itaq dm̃ ut ꝑuersa ñ celant:
ita recta ambiunt atq circundant. Siue¬
ita in terp̃tandum ẽ. quod tenebrosa mistica
queq & ꝓfiuida significent. iuxta illud qđ
legimus in ꝓuerbiis. In tellige quoq parabola:
& tenebrosum sermonẽ. Hoc ipsum significat
quod in psalmis legnnus. Tenebrosa aqua in
terrena deserens instar auiũ tenuissimũ aerẽ
& etherea queq desiderat. iste nubes efficitur
ad quã ueritas dĩ ꝑuenit & que suꝑ scõs
tudine: hab& multas aquas in cordes tenebro¬
sas & inuolutas caligine. Quã solus moyses

Expanded text:
 iste, habitante in se Spiritu, scrutatur etiam profunda Dei, et in profunda animae suae fodit altissimos puteos, et omnem terram egerit, quae profundas aquas operire consuevit: servatque mandatum Dei, dicens: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fonte . Quodque sequitur: Novit in tenebris constituta, et lux cum eo est: tenebrae significant ignorantiam, et lux scientiam atque doctrinam. Itaque Deum ut perversa non caelant, ita recta ambiunt, atque circumdant. Sive interpretandum est, quod tenebrosa mystica quaeque et profunda significet, juxta illud quod legimus in Proverbiis: Intelligit quoque parabolam, et tenebrosum sermonem, hoc ipsum significat quod in Psalmis legimus: Tenebrosa aqua in terrena deserens, instar avium tenuissimum aerem et aetherea quaeque desiderat, iste nubes efficitur, ad quam veritas Dei pervenit, et quae super sanctos cientiae, habet multas aquas in corde suo tenebrosas et involutas caligine, quam solus Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
& audiamus illũ & illũ mira eloquentia p̃dicaci¬
onis suȩ uerba uoluentẽ: plaufusq comouent &
uociferantur & iactant manus. & quȩ oꝑib ne¬
glexerant. postquã aduenisse cognouerint. neces¬
se ẽ enĩ uenire qđ ꝓpħa dĩ sermone ꝓnuntiat.
tunc incipient appbare & nosse qđ euneta quȩ
audierant ñ fuerint hominis uerba. s hominis¬

Expanded text:
 audiamus illum et illum, mira eloquentia praedicati audiamus illum et illum, mira eloquentia praedicationis suae verba volventem: plaususque commovent, et vociferantur, et jactant manus, et quae operibus neglexerant, postquam advenisse cognoverint necesse est enim evenire quod propheta Dei sermone pronuntiat, tunc incipient approbare, et nosse, quod cuncta quae audierant, non fuerint hominis verba, sed Domini
Abbreviated transcription (Latin):
rat. de ierłm. & quando loquutus ẽ. ꝓpħa ad eos
qͥ erant in terra uidea. & ȩterne possessionis spẽ
sibi pollicebantur: & uib& ꝓpħe ut dicat popło
qͥ i babilone uersatur & habitat cũ eo: & argu
audire desiderant ñ ad anime salutẽ s ad auri¬
um uoluptatẽ : isti iuxta muros sedebant. & in
ostiis domoꝵ nequaꝗͣ in sensu ꝓpħe intrare cupi¬
entes. s mutuo se hortant᷑ & dicunt. Uenite & au¬
diamꝰ : quis sit sermo egrediens adnõ. & sic ueni¬
unt quasi popls qͥ ingrediatar eccłiã dĩ: & se¬
dent corã popłs meus qͥ meu̾ eẽ. so dicit: & no¬
tunt facere quod audierint. Istiusmodi mͥ uident᷑¬
eorũ similes. qͥ theatralib ludunt carminib. &
uł tragedos audiunt uł comedos. & ibi cũ uolu¬
ptate palpant᷑: ita cũ egrest̃ fuerint a te. re¬
plicent ea & decautent. & dulci sono se decipiant.
& audient inquit uerba tua & ñ facient ea. Tales
sunt usq bodie multi in ecełia : qui aiunt. Uenite¬

Expanded text:
de Jerusalem, et quando locutus est Propheta ad eos, qui erant in terra Judaea et aeternae possessionis spem sibi pollicebantur, et jubet Prophetae ut dicat populo, qui in Babylone versatur et habitat cum eo, et arguaaudire desiderant non ad animae salutem, sed ad aurium voluptatem. Isti juxta muros sedebant, et in ostiis domorum nequaquam in sensum Prophetae intrare cupientes, sed mutuo se hortantur et dicunt: « Venite et audiamus qui sit sermo egrediens a Domino; » et sic veniunt, quasi populus qui ingrediatur Ecclesiam Dei. « Et sedent coram te populus meus, » qui meus esse se dicit, et nolunt facereeorum similes, qui theatralibus luduntur carminibus: et vel tragoedos audiunt, vel comoedos, et ibi cum voluptate palpantur: ita ut cum egressi fuerint a te, replicent ea, et decantent, et dulci sono se decipiant. Et audient, inquit, verba tua et non facient ea. Tales sunt usque hodie multi in Ecclesiis, qui aiunt: Venite
Abbreviated transcription (Latin):
terrã hereditate retiere: Nec hoc estis fine con¬
tenti: s. statis in gladiis uris quotidie parati ad
occidendũ: & imitantes esau qͥ stetit & uyeit in
gladio suo. facitis ab hominationes meredibiles.
uidelic& libidinũ turpitudines. & inusquisq uxo¬
re ꝓximi sui polluit: ut in eo sit sceleratior. qđ
amici & ꝓreimi polluit tpeorẽ. Et cũ hec inquit
faciatis arbitramini uos terrã hereditate tentu
sermone ꝓme sententiã. Iuro ꝑmem&e ipsã qđ qͥ ha¬
bitant in rumosis & parietinis gladio cadent: &¬
qui in agris siue in cãpo abestiis deuorabuntur.
& qͥ m muratis siue in p̃sidiis ae speluncis dĩ irã
uitare non possinit: s. fame mortantur & pestilen

Expanded text:
terram haereditate retinere? » Nec hoc estis scelerum fine contenti, sed « statis in gladiis » vestris, quotidie parati ad occidendum, et imitantes Esau, qui stetit et vixit in gladio suo, « facitis abominationes » incredibiles, videlicet libidinum turpitudines. « Et unusquisque uxorem proximi sui polluit, » ut in eo sit sceleratior quod amici et proximi polluerit uxorem. Et cum haec, inquit, faciatis, arbitramini vos terram haereditare tentursermone prome sententiam: Juro per memetipsum, quod qui habitant in ruinosis et parietinis, gladio cadant. Et qui in agris sunt, sive in campo, a bestiis devorentur, et qui in muratis sive in praesidiis ac speluncis, Dei iram vitare non possint, sed fame mo
Abbreviated transcription (Latin):
de igne. & ignis consumat eõs: id ẽ. si etiã de ur¬
be euaserint. foris hostili gladio consumentur.
& qͥ remanserint. ipso miseriarũ p̃ssi pondere. me
eẽ. dñĩn recognoscent : cũ posuero siue obfirma¬
uero faciẽ meã suꝑ eos. & dedero illos in eternam
solitudinẽ. Non eni peccatores sic̃ cetere gentes.
s p̃uaricatores extiterunt. Aliud ẽ. enĩ negligere
qđ ignores : aliud contemnere qđ colueris. Possumꝰ
uineã & ierłm uixta intelligentiã spũalẽ : intel¬
ligere credentiũ multitudinẽ. Que si negligens

Expanded text:
de igne, et ignis consumat eos, id est, etiamsi de urde igne, et ignis consumat eos, id est, etiamsi de urbe evaserint, foris hostili gladio consumentur; et qui remanserint, ipso miseriarum pressi pondere, me esse Dominum recognoscent: cum posuero sive obfirmavero faciem meam super eos, et dedero illos in aeternam solitudinem. Non enim peccatores sicut caeterae gentes, 142 sed praevaricatores exstiterunt. Aliud est enim negligere quod ignores: aliud contemnere quod colueris. Possumus vineam et Jerusalem juxta intelligentiam spiritualem, intelligere credentium multitudinem. Quae si negl
Abbreviated transcription (Latin):
nẽq domus tribuunt suppellectilẽ: uitis autẽ
si semel uuas afferre cessauerit. in tantũ inutilis
ẽ. ut ne paxillus ex ea qͥdẽ possit fieri. de quo
aliqͥd pendeat. Cumq malleolos excideris. utrãq
partẽ eorũ pͥmũ ignis arripit : de in flamma
consumit. Iantũq nichi ꝓdest cũ redacta fuerio
in fauillã ut etiã cũ integra sit absq frugib
nullã p̾beant utilitatẽ. Ambiguitas autẽ uerbi
hebraiei. sene. qđ trib litteris scribit᷑. sin. & nuñ.
&̃ iotħ. si legatur. sene. duo significat. Si. sane. annos.
U nd̃e factũ ẽ. ut ꝓ duab summitatib eius. qđ nos
annuã purgationẽ eiꝰ. cũ aqͥla dixerit duo nouis¬
sima eus simmachus & theodotio duas sumini¬
tates eius. Et ẽ.ordo. Sicut uitis infructuosa in¬
cendio tradit᷑ innullã utilitatẽ: sic & ierłm immo
habitatores eiꝰ. tradent᷑ ardorib ut egrediantur

Expanded text:
nemque domus tribuunt supellectilem. Vitis autem nemque domus tribuunt supellectilem. Vitis autem si semel uvas afferre cessaverit, intantum inutilis est, ut ne paxillus quidem ex ea possit fieri, de quo aliquid pendeat. Cumque malleolos excideris, utramque partem eorum primum ignis arripit, deinde flamma consumit: tantumque nihil prodest cum redacta fuerit in favillam, ut etiam cum integra sit, absque frugibus nullam praebeat utilitatem. Ambiguitas autem verbi Hebraici SENE   quod tribus litteris scribitur, SIN et NUN et JOD ; si legatur SENE, duo significat; si SANE, annos. Unde factum est, ut pro duabus summitatibus ejus, quod nos annuam purgationem ejus: cum Aquila dixerit, duo novissima ejus; Symmachus et Theodotio, duas summitates ejus. Et est ordo: Sicut vitis infructuosa incendio traditur in nullam utilitatem: sic et Jerusalem, immo habitatores ejus tradentur ardoribus, ut egrediantur
Abbreviated transcription (Latin):
ui uineã frugiferã omẽm uerã : quomͦ comuiersa
es in amaritudinẽ uitis aliene: Et isaia: planta
ui inquit uineã sorech: qđ eleetã & pulchrã sonat.
Et in psalmis legimꝰ. Uineã ex egipto tͣnstulisti eie¬
cisti gentes & plantasti eã : dux itineris fuisti
in conspectu eius. & manifestius discimꝰ serip¬
tura dicente. uinea autẽ dm̃ sabaoh. domus
isrł ẽ. Hec uinea quã diu affert fruetus in om¬
nib lignis saltuũ. nichil ea p̾ciosius e̾: sin autẽ
uuas habere desierit. in nullo utilis erit: insi
ut cũ radice & ꝓpaginib suis tͣdat᷑ incendio.
Cetera ligna siluarũ. ut de pomis arborib taceã
quoꝵ & scriptura modo nullã facit mñtionẽ cum
poma ñ habeant. succisa plurimũ p̾bent utilitatẽ.
& in omem agriculturã. & in usũ armoꝵ ꝓficun:
dũ attenuunt᷑ in seuta. radunt᷑ in hastilia. clu¬
dunt foribꝰ. continent armariis. risco. loculis: om¬

Expanded text:
vi vineam frugiferam, omnem veram: quomodo conversa vi vineam frugiferam, omnem veram: quomodo conversa es invi, inquit, vineam Sorrech , » quod electam et pulchram sonat. Et in psalmo legimus: « Vineam de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes, et plantasti eam: Dux itineris fuisti in conspectu ejus . Et manifestius discimus, Scriptura dicente: Vinea autem Domini sabaoth domus est Israel . Haec vinea quamdiu affert fructus, in omnibus lignis saltuum nihil ea pretiosius est; sin autem uvas habere desierit, in nullo utilis erit: nisi ut cum radice, et propaginibus suis tradatur incendio. Caetera ligna silvarum ut de pomiferis arboribus taceam, quarum et Scriptura modo nullam facit mentionem cum poma non habeant, succisa plurimam praebent utilitatem, et in omnem agriculturam, et in usum armorum proficiunt: dum attenuantur in scuta, raduntur in hastilia, cludunt foribus, continent armariis, risco, loculis; om
Abbreviated transcription (Latin):
dedero terrã inuiã & desolatã eo qđ p̾uaricatores
annuã purgationẽ eius consum& ignis. & dimit¬
tit in finẽ. Rursum ubi diximꝰ cum postiero fa¬
ciẽ meã in eos: illi uerterunt cũ obfirmauero:
p̃̾uaricationẽ qͦq delictũ int̾pretati sunt. Uarus
autẽ similitudinb quas greci parabolas uocant:
p̃nuntiat᷑ subuersio urbis ierłm. Et quomͦ supra
in sartagine in qua carnes popłi frigebant᷑. & in la¬
tere in qͦ mununta & aggeres arietũ. ac uinearũ
machine pingebant᷑. eiusdẽ urbis obsessio famesq
descripta ẽ. ut postea in hoc eodẽ lecturi sumꝰ. In ie¬
remia quoq scriptũ ẽ. ollã quę a facie aqͥlonis
accendit᷑ signficare urbẽ ierłm. saltqͦ nageb. et
theman. & darom suecisꝰ hoc ipsũ p̃nuntiat: sic in
p̾senti loco eadẽ ierlm uinee & uiti frugifere cõ¬
paratur. De qͣ i alio loco scriptũ ẽ. Ego te planta¬

Expanded text:
dedero terram inviam et desolatam, eo quod praevaricatores dedero terram inviam et desolatam, eo quod praevaricatores Annuam purgationem ejus consumit ignis, et dimittit in finem. Rursum ubi nos diximus: Cum posuero faciem meam in eos, illi verterunt, cum obfirmavero. Praevaricationem quoque delictum interpretati sunt. Variis autem similitudinibus, quas Graeci parabolas vocant, praenuntiatur subversio urbis Jerusalem. Et quomodo supra in sartagine, in qua carnes populi frigebantur, et in latere in quo munimenta, et aggeres arietum ac vinearum machinae pingebantur, ejusdem urbis obsessio famesque descripta est, et postea in hoc eodem lecturi sumus: in Jeremia quoque scriptum est , Ollam quae a facie Aquilonis accenditur, significare urbem Jerusalem; saltusque Nageb, et Theman, et Darom, succisus, hoc ipsum praenuntiat: sic in praesenti loco eadem Jerusalem vineae et viti fructiferae comparatur. De qua in alio loco scriptum est: Ego te planta