comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tristi nuntio tota ciuitas turbat᷑. nec minus laici q uamele¬
rici contristant᷑ ꝙ amarior nox eis suꝑuenire uidef. ao es¬
piscopum currit᷑. lugubre factum refertur. Pp̃e suꝑ om̃s
urbis ꝙ ip̃ius eccłie incenclio ante pancos annos seruai¬
uerat. nunc latenter et miserabilit᷑ ꝑcuitus fuerat. ꝓtimuis
R ge ueralis conuentus canonitoꝵ et ciuium coniocatier
quio opus sit facto cliscutit᷑  pre omnib magister anfel¬
m tun temporis totius inbis iucerna consultt. Ie ut eli¬
uine legĩ ꝑitissimus continuo iosue relicat hostoriam
quon̾ scilicet fc̃m̃ in iherico nullo sciente facdtum cdñs
nusni sorte ꝑquiti primo ꝑ trib deinde ꝑ familias as da¬
mos: ad ultimum singillatimꝑuiros Instat
huius tam subtilis ꝑquisitionis consulti. magister anselmꝰ
ut tanti facino ris auctor iuditio aque ꝑquiritur: ac de
singulis urbis parrochiis unus infans innocens in ua¬

Expanded text:
tristi nuntio tota civitas turbatur, nec minus laici quam cletristi nuntio tota civitas turbatur, nec minus laici quam clerici contristantur; et amarior nox eis supervenire videtur. Ad episcopum curritur, lugubre factum refertur. Episcopus supeurbis, et ipsius ecclesiae incendio ante paucos annos servaverat, nunc latenter et miserabiliter perditus fuerat. Protinus ergo generalis conventus canonicorum et civium convocatur. Quid opus sit facto discutitur, et prae omnibus magister Anselmus, tunc temporis totius urbis lucerna, consulitur. Ille ut divinullo sciente factum, Dominus jussit fore perquiri, primo per tribus, deinde per familias ac dmos, ad ultimum singillatim per viros . Instar hujus tam subtilis perquisitionis consulitur magister Anselmus, ut tanti facinoris auctor judicio aquae perquiratur, ac de singulis urbis parochiis unus infans innocens in va
Abbreviated transcription (Latin):
uelocit̾ conscentlit. Ꝙ arte callida ꝑforatum ostium ingre-¬
ditur. omnia p̃fata uasa comitisse aurea: ꝙ argentea fura¬
tur. Cernens autem saccum suum in quo ea posuerat.
necdum fore plenum. nolensq illum ex aliqua parte re¬
manere uacuum: mittit manum ad eccłie thesaurum. Tex¬
tus p̾ciosos auro et gemmis oꝑtos confringit. &libros qui¬
dem relinquit. aurum uͦ cum gemimus sacco reconlit. Post¬
moclum cruces aure as ꝙ philacteria confringens unit ceta
etiam unam columbam auream confregit. & que probaret
q capillis scẽ masie ut ferebat᷑ introrsus reconclit s ura li¬
tum erat famosa et honorabilis. unde et in maiorib destis su¬
pereiuis altate solebait appendi. Tanto gͥ taliq thesauro sas¬
cum tepletum deferens descenlit: ip̃mꝙ saccum non iido¬
mosiia sed extra urbem in loco ante ꝓuso ꝙ p̾parato abs¬
conclit. Nocte tenedrosa pluiuialiq uento recedente.euani
estracti hostũ ꝙ direpti thesauri signa patiussent. subito cid̃

Expanded text:
elociter conscendit, et arte callida perforatum ostium ingreditur, omnia praefata vasa comitissae aurea et argentea furatur. Cernens autem saccum suum in quo ea posuerat, necdum fore plenum, nolensque illum ex aliqua parte remanere vacuum, mittit manum ad ecclesiae thesaurum. Textus pretiosos auro et gemmis opertos confringit, et libros quidem reliquit; aurum vero cum gemmis sacco recondit. Postmodum cruces aureas et phylacteria confringens, inter caetera et etiam unam columbam auream confregit, quae pro lacte et capillis sanctae Mariae, ut ferebatur, introrsus reconditis multum erat famosa et honorabilis, unde et in majoribus festis super ejus altare solebat appendi. Tanto igitur talique thesauro saccum repletum deferens descendit, ipsumque saccum non in domo sua, sed extra urbem in loco ante proviso et praeparato abscondit. Nocte tenebrosa pluvialique vento recedente, cum effracti ostii et direpti thesauri signa patuissent, subito tam
Abbreviated transcription (Latin):
posset egrecli. Illam noctem ratus anselmus oportunam fore.
explende nequitie diu meditate. cunctis scił intra domos
clausis nec aliquem sonitum nisi solius uenti audire
ualentib: assũptis celerit̾ scalis q machinis iam longe
prius preparatis turrim in qua thesaurus repositꝰ erat

Expanded text:
posset egredi. Illam noctem ratus Anselmus opportunam fore posset egredi. Illam noctem ratus Anselmus opportunam fore explendae nequitiae diu meditatae, cunctis scilicet intra domos clausis, nec aliquem sonitum nisi solius venti audire valentibus, assumptis celeriter scalis et machinis, jam longe prius praeparatis, turrem in qua thesaurus positus erat
Abbreviated transcription (Latin):
mabant acquisisse. ad maiora securius patranda ꝓuocat᷑.
plurimis ꝙ terris ac uineis ditat᷑. Domnus tñ guido qui
laudunensis eccłie thesaurarius simul & archidiaconus
erat. suspicione quadam contra eum pulsatus. inimo fur¬
toꝵ eius certus. remouit eum ab officio suo: idest a custo¬
dia thesauri. Quamobrem anselmꝰ numia cõmotus ira. &
pene unisaniens: locum ꝙ tempus se de eo uindicandi q̃¬
rebat. Accidit interea: ut sibilia comitissa uxor ingelran¬
tea in thesauro sc̃e marie reponeret ꝓpter loci firmitatem
securius seruanda. Inde gͦ anselmus occasione sumpta.
cogitauit eadem uasa furari. quatinus scił comitissa p̾¬
fatum guidonem sub cuius custodia thesaurus seruaba¬
tur de tali furto infamaret uasaq sua ab eo repeteret.
Nocte gͥ qͣdam circa epiphaniam dñi tanta uis grandinis
Ꝙ pliuue atq uentoꝵ inhorruit: ut de domosua iux aliqͥs

Expanded text:
mabant, acquisisse, ad majora securius patranda provocatur, mabant, acquisisse, ad majora securius patranda provocatur, plurimisque terris ac vineis ditatur. Domnus tamen Guido, qui Laudunensis ecclesiae thesaurarius simul et archidiaconus erat, suspicione quadam contra eum pulsatus, imo furtorum ejus certus, removit eum ab officio suo, id est a custodia thesauri. Quamobrem Anselmus nimia commotus ira, et pene insaniens, locum et tempus se de eo vindicandi quaerebat. 558 Accidit interea ut Sibila comitissa, uxor Ingelrantea in thesauro Sanctae Mariae reponeret, propter loci firmitatem securius servanda. Inde ergo Anselmus occasione sumpta, cogitavit eadem vasa furari, quatenus scilicet comitissa praefatum Guidonem, sub cujus custodia thesaurus servabatur, de tali furto infamaret, vasaque sua ab eo repeteret. Nocte igitur quadam circa Epiphaniam Domini tanta vis grandinis et pluviae atque ventorum inhorruit ut de domo sua vix aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ altare ponende fuerant oꝑte. non exiguam partem fur¬
tim discerpens. aurifici cuidam uendencli causa tradidit.
prius ab eo accepta fidei sponsione. qd̾ nulli se huiꝰ rei fuis¬
se auctorem ꝓpalaret. Sed cum idem aurifex aurum illud
siue lapides suessionis uend̾e̾t: nutu dei canonici laudu¬
nenses suꝑuenientes. auri sculpturas recognouerunt. Q
statim que runonia facta p̾fatum aurificem a uidice
comp̾hendi fecerunt. Ille comp̾hensus atq ꝑterrit᷑: ab ansel mo
sibi ea tradita fuisse confessus est. Unde lauclunum recluctꝰ
ꝙ contra anselmũ. hec negantem duelli certamine congressꝰ
ꝓtinus superatus et uictus est: forsitan ut multi putar̃t
ꝓfidei iuolate reatu qua ꝓmiserat eidem anselmo qd̃ eum ñ
detegeret. ꝓ hac gͦ uictoria anselmus niis elatus quia sibi
conscius erat & se furtum fecisse. ꝙ tñ adu̾sarium suꝑasse.
multamq laudem ab hominib qui se innocentemesse cla¬

Expanded text:
super altare ponendae fuerant opertae, non exiguam partem fursuper altare ponendae fuerant opertae, non exiguam partem furtim discerpens aurifici cuidam vendendi causa tradidit, prius ab eo accepta fidei sponsione quod nulli se hujus rei fuisse auctorem propalaret. Sed cum idem aurifex aurum illud sive lapides Suessionis venderet, nutu Dei canonici Laudunenses supervenientes auri sculpturas recognoverunt, et statim querimonia facta praefatum aurificem a judice comprehendi fecerunt. Ille comprehensus, atque perterritus, ab Anselmo sibi ea tradita fuisse confessus est. Unde Laudunum reductus, et contra Anselmum haec negantem, duelli certamine congressus, protinus superatus et victus est, forsitan ut multi putarunt, pro fidei violatae reatu, qua promiserat eidem Anselmo quod eum non detegeret. Pro hac ergo victoria Anselmus nimis elatus, quia sibi conscius erat, et se furtum fecisse, et tamen adversarium superasse, multamque laudem ab hominibus, qui se innocentem esse cla
Abbreviated transcription (Latin):
deat corporaliter du uiu̾e potest. Ip̃a quoq sancta masia
mater eius hic presens est cum deo: & mandat tibi qd̃ latro
suus capietur. pretipitq tibi ut non eum abire ꝑmiitas:
sed iusticiam de eo facias. Confestim ep̃c eiugilauit: ꝙ qͥd
sibi hi uisio innueret. multociens secum ammirando ta¬
citus reuoluebat. Erat tunc temporis in urbe laudimen¬
si quidam anselmus cognomento bressus: qui se simulan¬
do religiosum. non parum ab omnib laudabat᷑. ꝙ honora¬
batur. sed ut exfine patuit. longe alius erat in corde quam
homines uiderent in facie. Huic gͦ ꝓ religione sua thesau¬
rus eccłie seruandus traditus est cum aliis custodibus:
qm̃ antiqua consuetudo est eiusdem ecclie ut septem cu¬
stodib ip̃e thesaurus cõmittat᷑. quoꝵ quatuor elici tres
uero sint laici uidens itaq anselmus multũ sibi ab om̃i¬
b credi: ex auro ꝙ lapidib p̾ciosis quib cruces festis diebꝰ

Expanded text:
deat corporaliter, diu vivere potest. Ipsa quoque sancta Maria deat corporaliter, diu vivere potest. Ipsa quoque sancta Maria mater ejus hic praesens est cum Deo, et mandat tibi quod latro suus capiatur, praecipitque tibi ut non eum abire permittas, sed justitiam de eo facias. Confestim episcopus evigilavit, et quid sibi hujusmodi visio innueret, multoties secum admirando tacitus revolvebat. Erat tunc temporis in urbe Laudunensi quidam Anselmus, cognomento Beessus, qui se simulando religiosum non parum ab omnibus laudabatur et honorabatur, sed, ut ex fine patuit, longe aliud erat in corde quam homines viderent in facie. Huic ergo pro religione sua thesaurus ecclesiae servandus traditus est, cum aliis custodibus, quoniam antiqua consuetudo est ejusdem ecclesiae ut septem custodibus ipse thesaurus committatur, quorum quatuor clerici, tres vero sunt laici. Videns itaque Anselmus multum sibi ab omnibus credi ex auro et lapidibus pretiosis, quibus cruces festis diebus
Abbreviated transcription (Latin):
quam exercuit suꝑ quendam furem qui manum ad eius
consecrationem suam uicdit in somnis qd̵ staret suꝑ
pulpitum in maiori eccłia sc̃e maRie cum quibuidam cleri-¬
cis suis uersaꝙ facie ad ianuas aspiciebat in metdio eccle¬
sie quasi ex quodam t̾re hiatu lumen splendidissimum.
ꝓced̾e. totamq eccł̃iam quia nox erat mirabilit̾ irracliare.
Post lumen etiam subsequebat᷑ ex eodem terre hiatu uelut
credibiliter recreabant᷑. Cum uero ep̃c secum positos horta¬
retur ad eumdem tetre hiatum acced̾e & quid esset inspic̾e
sed nullus eoꝵ suꝑ hoc ei uellet obtemperare: ip̃e solus si¬
bi uidebat᷑ de pulpito descende̾. atq illuc tend̾e. Sed cum
iam prope esset: sicut moisi quondam ad rubum inspici¬
endum ꝓperanti dixerat d̾s. ne aꝓpinq̃s huc. locus enim in
quo stas terra sc̃a est: ita et ep̃c de interiorib aucdiebat uocẽ

Expanded text:
quam exercuit super quemdam furem, qui manum ad ejus quam exercuit super quemdam furem, qui manum ad ejus consecrationem suam vidit in somnis quod staret super pulpitum in majori ecclesia Sanctae Mariae cum quibusdam clericis suis, versaque facie ad januas aspiciebat in medio ecclesiae, quasi ex quodam terrae hiatu lumen splendidissimum procedere, totamque ecclesiam, quia nox erat, mirabiliter irradiare. Post lumen etiam subsequebatur ex eodem terrae hiatu, velut credibiliter et mirabiliter recreabantur. Cum vero episcopus secum positos hortaretur, ad eumdem terrae hiatum accedere, et quid esset inspicere, sed nullus eorum super hoc ei vellet obtemperare, ipse solus sibi videbatur de pulpito descendere, atque illuc tendere. Sed cum jam prope esset, sicut Moysi quondam ad rubum inspiciendum properanti dixerat Deus: « Ne appropinques huc, locus enim in quo stas terra sancta est . » Ita et episcopus de interioribus audiebat vocem
Abbreviated transcription (Latin):
ta sp̃m redlidit. ꝙ de labore ad requiem tnͣsinigrauit. forsi¬
tan ne malicia mutaret intellectum illius. aut ne fictio¬
ulterius deciperet animum eius cui tantam miãm p̾cibus
dirent. discerent post ueram confessionem in auxilio sce
masie spem suam confidenter pon̾e. ꝙ de miscd̃ia eius nũ¬
quam desꝑare. Hoc miraculum temꝑe domni helinancli.
ep̃i gestum laucluni. non unus aut duo uel tres uiderunt:
sed tota pene laudunensis ciuitas conspexit. Helmando
ep̃o successit ingelrannus: ingelranno Gualdricus. qui
crudeliter fuit interfectus. Gaualdrico hugo: hugonibar¬
tholomeus. in cuiꝰ dieb miracula que superius descripta
sunt sc̃a maria ꝑ franciam ꝙ angliam operata est. Quia
uͦrelatum est miraculum qd tempore domni helinancli
sancta masia miscd̃iter fecit in muliere que suppliciter
eam inuocauit: nunc etiam referatur miraculis iundicta

Expanded text:
ta spiritum reddidit, et de labore ad requiem transmigravit, forsita spiritum reddidit, et de labore ad requiem transmigravit, forsitan « Ne malitia mutaret intellectum illius, aut ne fictio deciperet animum ejus . » Cui tantam misericordiam dirent, dicerent post veram confessionem in auxilio sanctae Mariae spem suam confidenter ponere; et de misericordia ejus nunquam desperare. Hoc miraculum tempore domni Helinandi episcopi gestum Lauduni non unus, aut duo, vel tres viderunt, sed tota pene Laudunensis civitas conspexit. Helinando episcopo successit Ingelrannus, Ingelranno Gualdricus, qui creduliter fuit interfectus, Gualdrico Hugo, Hugoni Bartholomaeus, in cujus diebus miracula, quae superius descripta sunt, sancta Maria per Franciam et Angliam operata est. Quia vero relatum est miraculum quod tempore domni Helinandi sancta Maria misericorditer fecit in muliere, quae suppliciter eam invocavit, nunc etiam referatur mirabilis vindicta,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit mͥparcite. Nonne uidetis qd̃ piissima sc̃a dei genitrix
cui corpus meum hocdie cõmendaui miscd̾iter me adiuuat:
Hiis auditis illi miscd̾ia commnoti illam afflige̾ desistunt:
ip̃e quoq uicedominꝰ eam statim commonuit ut de igne
egrederet᷑. E gressan om̃s circundant. ꝙ tam corpore qmͣ capilli
ac ueste ꝓrsus illesam aminirant᷑. sicq cum gaudio sc̃e ma¬
Rie repetunt eccłiam. eamꝙ deo et pie matri eius grãs referen¬
tem usq ad mauis altare decducunt. Quod ibi lacrime pre
numia exultatione ab uniu̾sis effuse fuerint. quotꝙ laudeᷤ
pie dñi matri decantate: nullus facile ualet referre. Post
hec uicedominꝰ mulierem ad domum suam clucit. ciboq ac
potu copiose reficit: orans ut sibi indulgeat qd̵ in eam cru¬
deliter seuierat. Inde mulier ciuiuacum ad ꝓͥam domum re-¬
uersa: post triduum sicut credimus diuina miscd̃ia uoca¬

Expanded text:
inquit, mihi parcite: Nonne videtis quod piissima sancta Dei Genitrix, inquit, mihi parcite: Nonne videtis quod piissima sancta Dei Genitrix, cui corpus meum hodie commendavi, misericorditer me adjuvat. His auditis illi misericordia commoti illam affligere desistunt: ipse quoque vicedominus eam statim commonuit, ut de igne egrederetur. Egressam omnes circumdant, et tam corpore quam capillis ac veste prorsus illaesam admirantur, sicqt piae Matri ejus gratias referentes usque ad majus altare deducunt. Quot ibi lacrymae prae nimia 557 exsultatione ab universis effusae fuerint, quotque laudes piae Dominae matri decantatae nullus facile valet referre. Post haec vicedominus mulierem ad domum suam ducit, ciboque ac potu copiose refecit, orans ut sibi indulgeat, quod in eam crudeliter saevierat. Inde mulier Civiacum ad propriam domum reversa, post triduum, sicut credimus, divina misericordia voca
Abbreviated transcription (Latin):
sitisq lignis ꝙ stipula. tota domꝰ int̾us repletur. Post hec clau¬
so hostio ignis supponit᷑: nec mora flammaꝵ globi ad suꝑiora ꝓ¬
ducunt᷑. Interea flamina crudeliter omnia deuastante. tota fa¬
brica in fauillam redigit᷑. illa tñ inter prunas sana o ĩmo¬
bilis stare uidet᷑. Furentes autem inimici ad sepes undiq ꝙ cir¬
cumquaq currentes. ꝙ quicquidad manus habere poterant
deferentes satis priore maiorem lignoꝵ ꝙ stipule cumulũ
suꝑ eam congerunt. Ruisum copiosior flamina succenclit᷑.
consumptisq celerit̾ lignis ꝙstipula. nichilominꝰ illa sana
et incolumis conspicit᷑ quodq miraculum magis augmen¬
tabat. ignis qui contra eam nullam uim habuit. iuncula
quib colligata fuerat consumpsit. Cumq et tercio furentes
iterum flaminas conarent᷑ appon̾e. lapidesq contra eam uehe¬
menter iacerent: tunc illa miserabilit̾ exclamans. parcite q̃so

Expanded text:
sitisque lignis et stipula, tota domus interius repletur. Post haec clausitisque lignis et stipula, tota domus interius repletur. Post haec clauso ostio ignis supponitur, nec mora flammarum globi ad superiora producuntur. Interea flamma crudeliter omnia devastante, tota fabrica in favillam redigitur, illa tamen inter prunas sana et immobilis stare videtur. Furentes autem inimici ad sepes undique et circumquaque currentes, et quidquid ad manus habere poterant deferentes, satis priore majorem lignorum et stipulae cumulum super eam congerunt. Rursum copiosior flamma succenditur, consumptisque celeriter lignis et stipula, nihilominus illa sana et incolumis conspicitur. Quodque miraculum magis augmentabat, ignis, qui contra eam nullam vim habuit, vincula, quibus colligata fuerat, consumpsit. Cumque et tertio furentes iterum flammas conarentur apponere, lapidesque contra eam vehementer jacerent, tunc illa miserabiliter exclamans: Parcite, quaeso,
Abbreviated transcription (Latin):
plere statim qd̃ iudicatum fu̾at maturauit. Cumq misera
duceret᷑ ad supplicium: impetrat ut ad bẽ deigenitritis eccle¬
siam. iuxta domum ep̃alem mora sibi conced̾etur orancli. Quo
ꝑueniens: in conspectu cleri. ꝙ popłi. humilit̾ puraq confes¬
sione. totus patrate iniquitatis seriem ꝑorauit. pluresq
ad compassionem lacrimaꝵq effusionem inflexit. Inde paui¬
mento ꝓstrata: cum multo fletu corpus ꝙ animam suam sc̃ẽ
masie cõmendauit: postq surgens. faciemq ꝙ totum corpus
signo crucis muniens egredit᷑ et ad locum supplicu ducit᷑.
Ioi om̃ib uestimentis p̾ter lineam qua sola corporis nucli¬
tas tegebat᷑ exuit᷑. domum in qua cremari debebat introclu¬
cit᷑. Tunc ꝑsuras nexib inuolutis. strictisq post tergum ma¬
nib. ad stipitem qͥ in medio positus erat. ꝙ cui tota domus il¬
lius. fabrica unitebat᷑. duris fortit̾ uinculis nectit᷑: circumpo¬

Expanded text:
plere statim quod judicatum fuerat, maturavit. Cumque misera plere statim quod judicatum fuerat, maturavit. Cumque misera duceretur ad supplicium, impetrat ut ad Beatae Dei Genitricis ecclesiam, juxta domum episcopalem, mora sibi concederetur orandi. Quo perveniens in conspectu cleri et populi, humiliter puraque confessione totius patratae iniquitatis seriem peroravit, pluresque ad compassionem lacrymarumque effusionem inflexit. Inde pavimento prostrata, cum multo fletu corpus et animam suam sanctae Mariae commendavit; postque surgens, faciemque et totum corpus signo crucis muniens egreditur et ad locum supplicii ducitur. Ibi omnibus vestimentis praeter lineam, qua sola corporis nuditas tegebatur, exuitur; domum, in qua cremari debebatur, introducitur. Tunc per suras nexibus involutis, strictisque maad stipitem, qui in medio positus erat, et cui tota domus illius fabrica innitebatur, duris fortiter vinculis nectitur, circumpo
Abbreviated transcription (Latin):
et filia diris innexos iunculis laudunum ad supplicia tra¬
hebat. Cumq crudeli uexatione traherent᷑. Tunc illa. In nocen¬
tes inquit iniuste opprini̾e. tantaq sceleris nescios penis
ac suppliciis nolite uexare. Ego huius cruninis conscia:
ego uiri interfectrix et sola rea. In me omnium pondera tor¬
mentoꝵ: in me totus ultio sanguinis conu̾tatur. isti uelt
inculpabiles relaxent᷑. Quo ille auclito climissis illis noxiam
ꝙ ore ꝓprio confessam sub arta custoclia mancipatam. ep̃o pre¬
sentauit. Cumq clero et ppło p̾sente diu̾si diu̾sas ꝓmerent
sententias. unus int̾ cłicos extitit qui uocabat᷑ magister
quintinus. bene quidem litt̾is eruditꝰ sed ñ bene de lege cli¬
uina medullitus instructꝰ nͦ int̾ius mnũctone scĩ sp̃c irroratus
hic gͦ data sententia igne concremandam acdiudicauit. Quo
ille iudicio auclito instigantib etiam defuncti amicis. im¬

Expanded text:
et filia diris innexos vinculis Laudunum ad supplicia traet filia diris innexos vinculis Laudunum ad supplicia trahebat. Cumque crudeli vexatione traherentur, tunc illa: Innocentes, inquit, injuste opprimere, tantique sceleris nescios poenis ac suppliciis nolite vexare. Ego hujus criminis conscia, ego viri interfectrix, et sola rea. In me omnium pondera tormentorum, in me totius ultio sanguinis convertatur; isti velut inculpabiles relaxentur. Quo ille audito, dimissis illis, noxiam, et ore proprio confessam, sub arcta custodia mancipatam episcopo praesentavit. Cumque, clero et populo praesente, diversi diversas promerent sententias, unus inter clericos exstitit qui vocabatur magister Quintinus, bene quidem litteris eruditus, sed non bene de lege divina medullitus instructus, nec interius in unctione sancti Spiritus irroratus. Hic ergo data sententia igne cremandam adjudicavit. Quo ille judicio audito, instigantibus etiam defuncti amicis, im
Abbreviated transcription (Latin):
ad uocem clamoris om̃s parit̾ irruunt: prpositoq prandio.
ad fun̾s exequias du̾tunt᷑. Fama protinꝰ totam cõplet regio-¬
nem: albuinum paulo ante sanũ in lecto suo mortuũ esse
inuentũ. Erat eo temꝑe lauduni quidam uicedominꝰ. ilb̾tus no-¬
mine uir sapiens & ꝓfundi ingenii. s plꝰ usto crudelis. Hic
ubi hi famam audiuit: mirari pͥmo. deiĩ suspicione qͣdam
animo cepit ꝑmoueri. Et illo quidem clie sustinuit: mane
autem fc̃o subsequentis cliei. festinus ante qmͣ defunctus
ad tumulum deferret᷑. cum sus ad locum uenit.ꝙ quasi
nescius ex industria quomͦ contigisset. diligent̾ inuesti-¬
gare cepit. Cumq nullius relatione animo suo satis fieret
ultra inquisitionis impatiens ad feretrum accessit. di¬
ruptisq iuolent̾ quib corpus contextum fuerat pannis nec
mora suffocationis certa indicia repperit. Statim ut freme¬
bundus leo in ultionem sceleris seuiens uirum cum uxore

Expanded text:
ad vocem clamoris omnes pariter irruunt, postpositoque prandio ad vocem clamoris omnes pariter irruunt, postpositoque prandio ad funeris exsequias convertuntur. Fama protinus totam complet regionem Albuinum, paulo ante sanum, in lecto suo mortuum esse inventum. Erat eo tempore Lauduni quidam vicedominus, Ilbertus nomine, vir sapiens, et profundi ingenii, sed plus justo crudelis. Hic ubi hujusmodi famam audivit, mirari primo, deinde suspicione quadam coepit animo permoveri. Et illo quidem die sustinuit, mane autem facto subsequentis diei, festinus antequam defunctus ad tumulum deferretur, cum suis ad locum venit, et quasi nescius ex industria quomodo contigisset, diligenter investigare coepit. Cumque nullius relatione animo suo satisfieret, ultra inquisitionis impatiens, ad feretrum accessit, diruptisque violenter, quibus corpus contectum fuerat, pannis, nec mora suffocationis certa indicia reperit. Statim ut fremebundus leo in ultionem sceleris saeviens, virum cum uxore
Abbreviated transcription (Latin):
innocens ꝙ seua leena. Intrauerant etiam latenter illa tñ
ꝓcurante ꝓmptuarii secreta duo p̾dicti pauperes. Tandem
mulier conuenientem destinati scelis nacta horam: blancdiᷤᷤ
primum int̾mixtis colloquiis. demum p̾cipit. ut ad int̾io¬
ra ꝓmptuarii descendens uinum deferret. Ille nichil mali sus¬
picatus simpliciter qͣi matri obtemꝑans. accepto uase festinꝰ
ad interiora descendit. Cumq uinum inuase susciꝑet: illi su¬
belito de abclitis exurgentes. guttur innocentiᷤ inuad̃t ⁊ otinuo.
suffocant susceptumq domina iubente int̾ manus ad lectũ
deferunt coopertumq ꝓpriis uestimentis quasi dormientẽ
componunt. Interea uit domum regredit᷑: filia familiaꝙ
ad horam prancdii reuertunt᷑. Preparatis omnib mat̾ri fi¬
lie p̾cipit: ut uirum suũ excitet. Que festina ad lectum ia-¬
centis accedens. ꝙ extinctum inueniens exclamat. Commoti

Expanded text:
innocens et saeva leaena. Intraverunt etiam latenter, illa tamen innocens et saeva leaena. Intraverunt etiam latenter, illa tamen procurante, promptuarii secreta duo praedicti pauperes. Tandem mulier convenientem destinati sceleris nacta horam, blandis primum intermistis colloquiis, demum praecipit ut ad interiora promptuarii descendens vinum deferret. Ille nihil mali suspicatus, simpliciter quasi matri obtemperans, accepto vase festinus ad interiora descendit. Cumque vinum in vase susciperet, illi subito de abditis exsurgentes, guttur innocentis invadunt, et continuo suffocant, susceptumque, domina jubente, inter manus ad lectum deferunt, coopertumque propriis vestimentis quasi dormientem componunt. Interea vir domum regreditur, filia, familiaque ad horam prandii revertuntur. Praeparatis omnibus, mater filiae praecepit ut virum suum excitet. Quae festina ad lectum jacentis accedens, et exstinctum inveniens exclamat. Commoti
Abbreviated transcription (Latin):
iam rea extinguere. so solum sue infamie secluctione di-¬
abolica remeclium sperans. Et ecce iam hiemali ingruente
algore. uindemiale & autumnale tempꝰ transierat: quo
scił multi de cliuersis partib ad colligendas sub mercede uin¬
demias illa solent in loca confluere. Ex hiis itaq luos sibi¬
pauꝑes eligens. data ꝓ optione mercede. fidem ab eis infi-¬
delis exegit. ut commissum silentio tegerent: atq ad cõ-¬
nittenlum crudele ꝙ nefanclissimũs scelus. sicut men-¬
te uoluebat dexteras prepararent. Designauit gͥ locum:
det̾minauit diem et horam quo uidel̃ de abditis latent᷑
exurgentes. innocentis subito guttur inuad̾ent. ac suf-¬
focarent. Sed iam funestus ille imnminebat dies: cum
mane hora cliei pͥma. uir eius sicut coticlie consueuerat in
suam ꝓcurationem exiuit. familia huc illucq disꝑsa est:
filia qͦ foras egredit᷑. Remanserunt soli adam et eua: agnus

Expanded text:
jam rea exstinguere, id solum suae infamiae seductione dijam rea exstinguere, id solum suae infamiae seductione diabolica remedium sperans. Et ecce jam hiemali ingruente algore, vindemiale et autumnale tempus transierat; quo scilicet multi de diversis partibus ad colligendas sub mercede vindemias illa solent in loca confluere. Ex his itaque duos pauperes sibi eligens, data pro optione mercede, fidem ex eis infidelis exegit, ut commissum silentio tegerent, atque ad committendum crudele et nefandissimum scelus, sicut mente volvebat, dexteras praepararent. Designavit igitur locum, determinavit diem et horam, quo videlicet de abditis latenter exsurgentes, innocentis subito guttur invaderent et suffocarent. Sed jam funestus ille imminebat dies, cum mane hora diei prima, vir ejus, sicut quotidie consueverat, in suam procurationem exivit, familia huc illucque dispersa est, filia quoque foras egreditur. Remanserunt 556 soli Adam et Eva, agnus
Abbreviated transcription (Latin):
N uilla siquidem que ciiuacus uocat᷑ ꝓpe laudunum uir qͥ¬
dam Willelmus nomine manebat eiusdem ꝓcurator uille
cum uxore sua sciburge qui unicam filiam suã nomine gru-¬
burgem cuidam uiro nomine albuino in matrimonium soci¬
auerunt. eosq unice diligentes secum in domo cõmuni habi¬
tare fecerunt. Cum non multo post turpis infamie rumor
per a multoꝵ ora uolitare. atq in dies augnentari cepit:
uuie nemillum relicto ꝓprie uxoris thoro soceri adulteri¬
na fraude iiolare cubile. matreq cum filia abuti illicite.
Qd̾ ubi ad matrone illuis aures aliquoꝵ relatione ꝑuenit:
mnestimabilis indoloris intrinsecus attacta. ꝙ falsi criminiᷤ
impositione turbata ꝓfunda cepit animositate reuoluere qͣ
arte criminis huius neuũ a se ualuisset deterg̾e. Cumq mi¬
ris machinationib sui pre dolore impatiens peneq extra se
posita. interius estuaret: diabolita tandem inspiratione. in¬
fecta. atq infectione armata. deliberauit animo innocentẽ

Expanded text:
n villa siquidem, quae Civiacus vocatur, prope Laudunum, vir quidam, Guilermus nomine, manebat, ejusdem procurator villae, cum uxore sua Soiburgae, qui unicam filiam suam, nomine Guiburgem cuidam viro, nomine Albuino, in matrimonium sociaverunt, eosque unice diligentes secum in domo communi habitare fecerunt. Cum non multo post turpis infamiae rumor per multorum ora volitare, atque in dies augmentari coepit, juvenem illum relicto propriae uxoris thoro, soceri adulterina fraude violare cubile matreque cum filia abuti illicite. Quod ubi ad matronae illius aures aliquorum relatione pervenit, inaestimabilis vi doloris intrinsecus attacta, et falsi criminis impositione turbata, profunda coepit animositate revolvere, qua arte criminis hujus naevum a se valuisset detergere. Cumque miris machinationibus sui prae dolore impatiens, peneque extra se posita interius aestuaret, diabolica tandem inspiratione infecta atque infectione armata, deliberavit animo, innocentem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenientib ad castellum milites obuiam ꝓcesser̃t: minium¬
q mirantes quomͦ tnͣsissent. benignissime eos susceper̃t. dicen¬
tes qd̃ reuera missd̃ia lm̃ fuisset cum eis. In crastino cum
redeuntes ꝑ eundem aditum transire uoluissent: nullatenꝰ
donec iter cum magno labore expeclimentum fuit transire
potuerunt. sic pie matri clñi grãs retulerunt: que in ho¬
ra magne necessitatis magnam eis miscd̃iam fecerat.

Expanded text:
Pervenientibus ad castellum milites obviam processerunt, nimiumPervenientibus ad castellum milites obviam processerunt, nimiumque mirantes quomodo transissent, benignissime eos susceperunt, dicentes quod revera misericordia Domini fuisset cum eis. In crastino cum redeuntes per eumdem aditum transire voluissent, nullatenus donec iter cum magno labore expeditum fuit transire potuerunt, sicque piae Matri Domini gratias retulerunt, quae in hora magnae necessitatis magnam eis misericordiam fecerat.
Abbreviated transcription (Latin):
sterilis cum uiro suo ditissimo frẽs nr̃os suscepit hospitio:
et ꝓstrata coram dñe nr̃e feretro dari sibi ꝓlem orauit. Nec fru¬
strata est fide sua. Post circulum siquidem anni filium genuit.
et freq̃nter postmodum uenit laudunum. agens dñe nr̃e
de guarda. transitꝰ difficillimꝰ et siluaꝵ decisione: a cõꝓuin¬
cialib obsitꝰ erat: ꝓ dissensione et lite. que tunc temporis
erat inter regem angloꝵ. et conuitem andegauensem. Egressi
gͦ tarde de urbe cinomannica. uenerunt ad illum difficilem
transitum: dicentib cunctis obiuantib quod nullatenus¬
transirerea possent nes ero castellum qdi tende bant pue¬
aire. Int̾eadies in noctem uertit᷑: pluiue quoq nimie¬
tas exorta. iam pene de salute cogit eos desꝑare. Clamaue-¬
runt gͦ ad clñm cum tͥbularent᷑: ꝙ de necessitatib eoꝵ eclũx
cos. Subito enim deo miserante tanta transierunt facilita¬
te: ut nullum omnino in transeundo impelunentũ haberent.

Expanded text:
sterilis, cum viro suo ditissimo, fratres nostros suscepit hospitio, et prostrata coram Dominae nostrae feretro, dari sibi prolem oravit. Nec frustrata est fide sua. Post circulum siquidem anni filium genuit; et frequenter postmodum venit Laudunum, agens Dominae node Guarda, transitus difficillimus et silvarum decisione a comprovincialibus obsitus erat, pro dissensione et lite quae tunc temporis erat, inter regem anglorum et comitem Andegavensem. Egressi ergo tarde de urbe Cenomanica, venerunt ad illum difficilem transitum, dicentibus cunctis obviantibus quod nullatenutransire possent nec ad castellum quo tendebant pervenire. Interea dies in noctem vertitur, pluviae quoque nimietas exorta, jam pene de salute cogit eos desperare. « Clamaverunt ergo ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eduxit eos . » Subito enim, Deo miserante, tanta transierunt facilitate ut nullum omnino in transeundo impedimentum haberent.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. dicentes cum apło. nr̃a autem conu̾satio in celis est ubi
xp̃c est ad dexteram dei sedens. celestibq seraphim mente con¬
uincti. solo xp̃i iugit̾ ardent amore. cui etiam corpora sua
exchibent hostiam uiuentem. scãm deo placentem. candorẽ
uirtutum quo intrinsecus nitent. etiam in exteriori ueste
p̾ferentes. huius tam sublimis & głose institutoĩs prefa¬
tum domnum bartholomeum ep̃m fuisse consortem et
participem ex sequentib facile poterit agnosci. Quomͦ
malis et succedens. gelasius dictus fuisset et in franciã
uenire uolens. apud cluniacum uitam t̾minasset: cardi¬
nales qui cum eo uenerant. ꝙ romam ꝓelectione facien¬
da reclire se non posse ui debant. necessitnte ꝯpulsi. ꝓtinus
elegerunt ad sedis aplice presulatum.
e ꝓxima ciuitate

Expanded text:
m Apostolo: « Nostra autem conversatio in coelis est, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens : » coelestibusque Seraphim mente conjuncti, solo Christi jugiter ardent amore, cui corpora etiam sua exhibent hostiam viventem, sanctam, Deo placentem , candorem virtutum, quo intrinsecus nitent, etiam in exteriori veste praeferentes. Hujus tam sublimis et gloriosae institutionis, praefatum Bartholomaeum episcopum fuisse consortem et participem, ex sequentibus facile poterit agnosci. CAP. Inalis ei succedens Gelasius dictus fuisset, et in Franciam venire volens apud Cluniacum vitam terminasset, cardinales, qui cum eo venerant, et Romam pro electione facienda redire se non posse videbant, necessitate compulsi, protinus elegerunt ad sedis apostolicae praesulatum e proxima civitate
Abbreviated transcription (Latin):
les illecebras funditꝰ abiciunt. ꝙ quasi de aqua in nuptiis
a dño in uinum conuersi que retro sunt obluuscunt᷑. qꝙ ad
ea que ante sunt extendunt᷑. sicq licet in t̾ris corporaliter

Expanded text:
les illecebras funditus abjiciunt, et quasi de aqua in nuptiis les illecebras funditus abjiciunt, et quasi de aqua in nuptiis a Domino in vinum conversi , quae retro sunt obliviscuntur, et ad ea quae ante sunt extenduntur ; sicq
Abbreviated transcription (Latin):
diligens lector attentius inspicere uelit: reuera facillime
poterit conicere. post desolationis luctum. maiorem glam
et exaltationem in eccł̃ia laudunensi. quam prius fuerat
successisse. Quisq namq digne poterit referre. quantus pꝰt¬
molum in ep̃atu laudunensi ꝙ de ip̃o ꝑ totum pene ter¬
rarum orbem fulgor religionis ⁊ noui luminis refulserit.
ost paucos si quidem annos: ille noui luminis noueq con¬
uersionis. nec solum interioris sed etiam exterioris can¬
doris nouus inuentor & inceptor dñs scił: diuina precedente¬
ꝓpagines suas uino fortitudinis sue qd̾ letificat corhominis
iam ubertim inebriauit plures principes ꝙ uidices terre. iu¬
uenes et uirgines senes cum iuniorib ita ut fortiter inebria¬
ti. nichil aluid querant nisi laudare nomen dñi. & cantare ei
canticum nouum: qm̃ ueterem hominem cum actib suis exu¬
entes. & nouum qui scd̃m deum creatus est incluentes. carna¬

Expanded text:
diligens lector attentius inspicere velit, revera facillime diligens lector attentius inspicere velit, revera facillime poterit conjicere, post desolationis luctum, majorem gloriam et exaltationem in Ecclesia Laudunensi, quam prius fuerat, successisse. Quis namque digne poterit referre quantus postmodum in episcopatu Laudunensi, et de ipso per totum pene terrarum orbem fulgor religionis et novi luminis refulserit? post paucos siquidem annos, ille novi luminis novaeque conversionis, non solum interioris, sed etiam exterioris candoris novus inventor et incoeptor, domnus scilicetpropagines suas , vino fortitudinis suae, quod laetificat cor hominis , jam ubertim inebriavit plures principes et judices terrae, juvenes et virgines, senes cum junioribus. , ita ut fortiter inebriati nihil aliud quaerant, nisi laudare nomen Domini, et cantare ei canticum novum, quoniam veterem hominem cum artibus suis exuentes, et novum, qui secundum Deum creatus est, induentes , carna
Abbreviated transcription (Latin):
cersiuit secum. Radulfum remoꝵ archiẽp̃m. Willelmum ca-¬
thalaunensem ep̃m. lisiarcdum suessionensem. Godefriclum
ambiauensem. Hub̾tum siluanectensem. Tanta uͦ plebis
multitudo confluxit ad ip̃am dedicationem. ut ducenta mi-¬
lia diu̾si sexus et etatis clicant᷑ int̾fuisse. Magna si quidem
leticia cunctoꝵ cordib inerat: quod post tantam eiusdem eccł̃ie
immo tocius laudunensis urbis desolationem in tambreui
spacio. idest infra duos semisannos de tanta tamq ꝓfunda
tenebraꝵ & calamitatis uoragine. tantum claritatis per dei
genitricis miscd̃iam uidebant resplenduisse fulgorem. ut
ip̃iquoꝙ eccł̃ie nr̃e uideret᷑ non immerito posse coaptari. il¬
la ꝓphe aggei sententia: qua restaurando post babilonie ca¬
ptiuitatem in iherosolimis templo quondam ꝓphetauit clicenᷤ.
Magna erit gła domus huiꝰ scd̾e: plus quam prioris. Si enĩ

Expanded text:
cersivit secum Radulphum Remorum archiepiscopum, Guillelmum Cacersivit secum Radulphum Remorum archiepiscopum, Guillelmum Catalaunensem episcopum, Lisiardum Suessionensem, Godefridum Ambianensem, Hubertum Silvanectensem. Tanta vero plebis multitudo confluxit ad ipsam dedicationem, ut ducenta millia diversi sexus et aetatis dicantur interfuisse; magna siquidem laetitia cunctorum cordibus inerat, quod post tantam ejusdem Ecclesiae, imo totius Laudunensis urbis desolationem, in tam brevi spatio, id est infra duos semi-annos, de tanta tamque profunda tenebrarum et calamitatis voragine, tantum claritatis per Dei Genitricis misericordiam videbant resplenduisse fulgorem, ut ipsi quoque Ecclesiae nostrae videretur non immerito posse coaptari illa prophetae Aggaei sententia, quam de restaurando post Babyloniae captivitatem in Hierosolymis templo quondam prophetavit, dicens: « Magna erit gloria domus hujus secundae, plusquam prioris . » Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
opus ꝓsperatum est: ut sequenti anno completa. eclificatioĩs
restauratione dedicaret᷑. Anno siquidem ab incarnatione cdñi mil¬
lesimo centesimo duodecimo. feria quinta paschalis ebdomade
p̾fata eccłia combusta fuerat: quo die etiam domnus gaudricꝰ¬
ep̃c laudunensis crudeliter interfectus est. in domo sua cum
quibdam ex hominib sius. successit ei in ep̃atu domnus hu¬
go. Qui cum uix octo mensib suꝑiuxisset eo el defuncto
electus est ad pontificatum ut supͣscriptum est domnus bar¬
tholomeus. Hic ep̃c consecratus. a deo templum dñe nr̃e stu¬
duit accelerare. ut post cluos semis annos incensionis eius
rursum fieret sollempnis delicatio ipsius. anno scilic ab incar
et canonicis. ut eodem die consecraret᷑ quo celebris eius de¬
dicatio annis singulis obseruari consueuerat: idest . uiͦii. idꝰ
septembris. tercio uideł die ante natiuitatẽ sc̃e marie. Ad
quam dedicationem prefatus domnus bartholomeus. ep̃c ac¬

Expanded text:
opus prosperatum est ut sequenti anno completa aedificationis restauratione dedicaretur. Anno siquidem ab Incarnatione Domini millesimo centesimo duodecimo, feria quinta paschalis hebdomadae, praefata ecclesia combusta fuerat, quo die etiam domnus Gualdricpus Laudunensis crudeliter interfectus est in domo sua, cum quibusdam ex hominibus suis, successitque ei in episcopatu domnus Hugo; qui, cum vix octo mensibus supervixisset, eo defuncto electus est ad pontificatum, ut suprascriptum est, domnus Bartholomaeus. Hic episcopus consecratus adeo templum Dominae nostrae studuit accelerare, ut post duos semi-annos incensionis ejus, rursum fieret solemnis dedicatio ipsius, anno scilicet ab incaret canonicis, ut eodem die consecraretur quo celebris ejus dedicatio annis singulis observari consueverat, id est octavo Idus Septembris, tertio videlicet die ante Nativitatem Beatae Mariae. Ad quam dedicationem praefatus domnus Bartholomaeus episcopus ac
Abbreviated transcription (Latin):
regum ꝙ principum longo tempore possederunt.
N dieb uͦ p̾fati domni bartholomei ep̃i antiqua religio nõ
parum in eodem monasterio refriguerat: exteriores quoq
possessiones paulatim diminute erant. sed et non nulla
sinistre fame de eisdem uirginib dicebant᷑. Unde multum
contristatꝰ idem pontifex. uidebat enim eas frequenter a
se cõmonitas emendationem quidem uerbo ꝓmitt̾e s facto
non implere: consilio ꝙ auctoritate dñi pape innocentii dñiq
Rainalli Remoꝵ archiep̃i. ludouici quoq regis francoꝵ ad quẽ
eadem eccl̃ia ꝓprie ꝑtinere dicebat᷑ om̃s pariter illas sancti

Expanded text:
regum et principum longo tempore possederunt. regum et principum longo tempore possederunt. In diebus vero praefati domni Bartholomaei episcopi, antiqua religio non parum in eodem monasterio refriguerat, exteriores quoque possessiones paulatim diminutae erant; sed et nonnulla sinistrae famae de eisdem virginibus dicebantur. Unde multum contristatus idem pontifex, videbat enim eas frequenter a se commonitas emendationem quidem verbo promittere, sed facto non implere: consilio et auctoritate domini papae Innocentii, dominique Rainaldi Remorum archiepiscopi, Ludovici quoque regis Francorum, ad quem eadem Ecclesia proprie pertinere dic
Abbreviated transcription (Latin):
cis quatinus scilicet ꝑ uirtutem eiusdem crucis. om̃is incursio
cliabolice fraudis ab ip̃o introitu repelleret᷑. sextam in honore
sc̃i apri mr̃is. septimam in honore sc̃e masue magdalene. Ha¬
rum gͦ septem eccł̃iaꝵ. adhuc restant quinq: due uͦ idest
sc̃e crucis sc̃iq apri mr̃is pre nimia uetustate defecerunt.
Tante uͦ dignitatis erat eadem abbatia: ut quando cum rex
francoꝵ in dieb sollempnib laucluni coronanclus esset. in
ip̃a precipue coronam auream portaret. Nullum etiam qua¬
drupes animal intra murum seu portam abbatie intrare
am ueniebant. om̃s equos eoꝵ extra portam oportebat cli¬
mitti. ꝙ ip̃i peclites ad eccłiam ꝓcedebant. Beate salleberge
morienti. successit abbatissa filia eius sancta nidelicet an¬
struclis: ꝙ ita per trecentos fere. ꝙ eo amplius annos sci¬
moniales ibi fuerunt. plurimasꝙ possessiones de donariis

Expanded text:
cis, quatenus scilicet per virtutem ejusdem crucis, omnis incursio cis, quatenus scilicet per virtutem ejusdem crucis, omnis incursio diabolicae fraudis ab ipso introitu repelleretur; sextam in honore sancti Afri martyris; septimam in honore sanctae Mariae Magdalenae. Harum ergo septem ecclesiarum adhuc restant quinque: duae vero, id est Sanctae Crucis, Sanctique Afri martyris prae nimia vetustate defecerunt. Tantae vero dignitatis erat eadem abbatia, ut quandocunque rex Francorum in diebus solemnibus Lauduni coronandus esset, in ipsa praecipue coronam auream portaret. Nullum etiam quadrupes animal intra murum seu portam abbatiae intrare am veniebant, omnes equos eorum extra portam oportebat dimitti, et ipsi pedites ad ecclesiam procedebant. Beatae Sallabergae morienti successit abbatissa filia ejus, sancta videlicet Austrudis; et ita per trecentos fere et eo amplius annos sanctimoniales ibi fuerunt, plurimasque possessiones de donariis
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec monasteria: etiam sc̃i iohannis baptiste corrige
studuit p̾fatus ep̃c abbatiam que cunctis aliis supra
memoratis laudunensis diocesis cenobus fert᷑ antiquior &
ditior atq nobilior fuisse. Hanc si quidem beata sallaberga
sicut in eius uita legit᷑ construxit: ꝙ sc̃imoniales ibi po¬
nens. eaꝵ ip̃a prima fuit abbatissa. Tanto uͦ auctoritate
studuit eam sublimare sicut refert antiquitas: ut quem¬
admoclum in apocalipsi ioh̃is legitur. scribe septem eccłiis q̃
sunt in asia. ita etiam hanc abbatiam cupiens esse uelut al¬
teramasiam: septem eccł̾ias in ea edificau̾it. Haꝵ pͥmam q̃
principalior ẽẽ noscebat᷑ in honore sc̃e dei genitricis concli¬
tam. appellari uoluit sc̃e masie ꝓfunde. ad clifferentiam
forsitan maioris eccłie sc̃e maRie ꝓfunde in qua episcopalis
sedes consistit: scd̃am sc̃i mikaelis ꝙ omnium angeloꝵ. der
or ad introitum abbatie construxit quintam in honore sc̃e cru¬

Expanded text:
ost haec etiam Sancti Joannis Baptistae corrigere studuit praefatus episcopus abbatiam, quae cunctis aliis supra memoratis Laudunensis dioecesis coenobiis fertur antiquior, et ditior, atque nobilior fuisse. Hanc siquidem beata Sallaberga, sicut in ejus Vita legitur, construxit, et sanctimoniales ibi ponens, earum ipsa prima fuit abbatissa. Tanta vero auctoritate studuit eam sublimare, sicut refert antiquitas, ut quemadmodum in Apocalypsi Joannis legitur: « Scribe septem Ecclesiis, quae sunt in Asia ; » ita etiam hanc abbatiam cupiens esse velut alteram Asiam, septem ecclesias in ea aedificaverit. Harum primam, quae principalior esse noscebatur, in honorem sanctae Genitricis conditam, appellari voluit Sanctae Mariae Profundae, ad differentiam forsitan majoris ecclesiae Sanctae Mariae, in qua episcopalis sedes consistit; secundam Sancti Michaelis, et Omnium Angelorum; teor ad introitum abbatiae construxit quintam in honore S. Cru
Abbreviated transcription (Latin):
ibi fuimus non est curata. Sed cum iam nobis discedentib
cum magno fletu clamaret. heu piissima dña sc̃a masia. ergo¬
ne sic discedes. ꝙ me non curatam relinques: ꝓtinus uidenti¬
b cunctis sanata. ꝓiectis scabellulis exiliens stetit. et ad fe¬
retrum grãs agens cucurrit.

Expanded text:
ibi fuimus non est curata, sed cum jam nobis discedentibus ibi fuimus non est curata, sed cum jam nobis discedentibus cum magno fletu clamaret, Heu! piissima Domina sancta Maria, ergone sic discedes, et me non curatam relinques? protinus videntibus cunctis sanata, retrum, gratias agens. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec uenimus ad castrum qd̃ dicit᷑ bannistaplũ: ubi
man̾bat quidam pͥnceps nomine iohellus de totenes: cuiꝰ
uxor erat germana guermundi de pinkem. Hic gͥͦ partim ꝓ
nr̃a uidebatur esse comꝓuincialis. magis autem ꝓmiraculis
que ꝑ cdlnãm nr̃am facta didicerat. gratantissime nos susci¬
piens ꝑ triduum secum retinuit. ciphumq argenteum. O
calicem preciosum. necũ et cortinas. aliaq ornamenta que ad¬
huc in laudunensi seruant᷑ eccl̃ia. sed et equm qui ea defer¬
ret dedit. multaq alia . xu. libras laudunensis monete ualen¬
tia suꝑaddidit. Cuius deuotionis quasi cita remuneratrix
uolens esse dña nr̃a: euidens miracłm ostendit. Puella quoq ib
cduodennis in eius domo manebat a do̾ toto corpore incurua¬
ta ut nusquam ire ualeret. nisi qd̾ solumm cum scabellulis
rependo. ꝑ terram se trahebat ꝓut poterat. Hec gͦ ad feretrũ
adcducta. peccata sua confessa aqua reliquiaꝵ lota: quaidiu

Expanded text:
ost haec venimus ad castrum, quod dicitur Bannistaplum, ubi manebat quidam princeps, nomine Joellus de Totenes, cujus uxor erat germana Guermundi de Pinkeni  Pequigny . Hicnostra videbatur esse comprovincialis, magis autem pro miraculis quae per Dominam nostram facta didicerat, gratantissime nos suscipiens, per triduum secum retinuit, scyphumque argenteum, et calicem pretiosum, nec non et cortinas, aliaque ornamenta, quae adhuc in Laudunensi servantur ecclesia, sed et equum, qui ea deferret, dedit, multaque alia; quindecim libras Laudunensis monetae valentia superaddidit. Cujus devotionis quasi cita remuneratrix volens esse Domina nostra, evidens ibi miraculum ostendit. Puella namque duodenis in ejus domo manebat, adeo toto corpore incurvata ut nusquam ire valeret, nisi quod solummodo cum scabellulis rependo per terram se trahebat prout poterat. Haec ergo ad feretrum adducta, peccata confessa, aqua reliquiarum lota, quandiu
Abbreviated transcription (Latin):
niq bartholomei ꝑtinet: quod wido uir nobilissimus q̃
idem ep̃c canonicum ꝙ decanum maioris eccłie sc̃e masie fe¬
cerat. cum adhuc etate iuuenili floreret ꝓ religione tñ ꝙ de¬
uotione sua. qm̃ ꝙ castitatis amator et eccl̃iastici officii as¬
siduus frequentator fama preconante esse ferebat᷑. ad episco¬
patum cathalaunensis urbis eligit᷑. ꝙ a domno sansone re¬
moꝵ archiep̃o consecratur. Qui ad sedem suam ueniens: quen¬
dam laudunensis ecclie uiuenem clicum nomine haimonem

Expanded text:
omnus Guido, vir nobilissimus, quem idem episcopus canonicum et decanum majoris ecclesiae Sanctae Mariae fecerat, cum adhuc aetate juvenili floreret, pro religione tamen, et devotione sua, quoniam et castitatis amator, et ecclesiastici officii assiduus frequentator, fama praeconante, esse ferebatur, ad episcopatum Catalaunensis urbis eligitur, et a domno Sansone Remorum archiepiscopo consecratur. Qui ad sedem suam veniens, quemdam Laudunensis Ecclesiae juvenem clericum, nomine Haimonem,