comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do. int̃ gemmas et sęricum. int̾ eunu¬
chorum et puellarum eat̾uas. et adu¬
lationem ac ministeria familię ꝑstre¬
pentis: et exquisitis epulas quas am¬
plȩ domus prȩbe̾at abundantia: appe¬
tisse eam ieiuniorum laborem: asꝑita¬
tem uestium: uictus continentiã. Lege¬
rat enim dñi uerba dicentis. Qui mol¬
lib uestiuntur: in domib regũ sunt.
Stupebat ad conuersationẽ heliȩ: et
ioħis baptiste: quorũ ut̃q zona pelli¬
cia asstrinxeit. et mortificauit lumbos
suos: Alter uenisse narratur in sp̃u. et
uir tute heliȩ: prȩcursor dñi in utero
ꝓphetans parentis : et ante diem uidicii
uoce laudatus. Annȩ filiȩ fanuelis mira.¬
batur ardorem : quȩ orationib atq
ieiuniis usq ad ultimam senectutem
intemplo dño seruiebat. Quattuor
uirginum filiarũ philippi desidera¬
bat chorum : et unã se illarum eẽ. cu¬
piebat: quȩ pudicitiȩ uirginali. pro-¬

Expanded text:
do inter gemmas et sericum, inter eunudo inter gemmas et sericum, inter eunuchorum et puellarum cateruas et adulationem ac ministeria familiae perstrepentis et exquisitas epulas, quas amplae domus praebebat abundantia, appetisse eam ieiuniorum laborem, asperitatem uestium, uictus continentiam. legerat enim domini uerba dicentis: qui mollibus uestiuntur, in domibus regum sunt. stupebat ad conuersationem Heliae et Iohannis Baptistae, quorum uterque zona pellicia adstrinxit et mortificauit lumbos suos, alter uenisse narratur in spiritu et uirtute Heliae praecursor domini, in utero prophetans parentis et ante diem iudicii iudicis uoce laudatus. Annae, filiae Fanuelis, mirabatur ardorem, quae orationibus atque ieiuniis usque ad ultimam senectutem in templo domino seruiebat. quattuor uirginum filiarum Philippi desiderabat chorum et unam se illarum esse cupiebat, quae pudicitia uirginali pro
Abbreviated transcription (Latin):
sunt nomina: et illustre anici sangui¬
nis genus: in quo aut nullus aut rarus
erit qui non meruerit consulatum.
Aut ꝓferendus olybrius uirginis nr̃ȩ
pater : quẽ immatura morte subtractũ
roma congemuit. Uereor plura dice-¬
re: ne scȩ̃ matris uulnus ex asperem:
et uirtutũ eius recordatio fiat doloris
instauratio. lius filius: uir a mabilis:
clemens dñs: eiuis affabilis: consul
quidem inpuericia : sed morũ bonita-¬
te senator Iulustrior felix morte sua.
qui non uidit patriã corruentem: im¬
mo felicior sobole. qui demetriadis ꝓ¬¬
auie nobilitatẽ. insigniorem reddidit:
demedriadis filiȩ ꝑpetua castitate. Ue-¬
rum quid ago oblitus ꝓpositi: Dum
ammiror iuuenẽ: laudaui aliquid
bonorũ scłarium : cum in eo mͥ uirgo
magis nr̃a laudanda sit. quod hȩc uni-¬
uersa contempserit: qđ non se nobilẽ.
ñ diuitiis p̃potentem. sed hominem
cogitaret. Incredibilis animi fortitu¬

Expanded text:
sunt nomina et inlustre Anicii sanguisunt nomina et inlustre Anicii sanguinis genus, in quo aut nullus aut rarus est, qui non meruerit consulatum, aut proferendus Olybrius, uirginis nostrae pater, quem inmatura morte subtractum Roma congemuit. uereor plura dicere, ne sanctae matris uulnus exasperem et uirtutum eius recordatio fiat doloris instauratio. pius filius, uir amabilis, clemens dominus, ciuis affabilis, consul quidem in pueritia, sed morum bonitate senator inlustrior. felix morte sua, qui non uidit patriam corruentem, immo felicior sobole, qui Demetriadis proauiae nobilitatem insigniorem reddidit Demetriadis filiae perpetua castitate. Uerum quid ago ? oblitus propositi, dum admiror iuuenem, laudaui aliquid bonorum saecularium, cum in eo mihi uirgo magis nostra laudanda sit, quod haec uniuersa contempserit, quod non se nobilem, non diuitiis praepotentem, sed hominem cogitarit. incredibilis animi fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
adextris eius inuestitu deaurato. cir-¬
cũdata uarietate. Qua ueste polimita
et multarũ uirtutũ diuersitate contex-¬
ta. indutus fuit & ioseph: et regũ quon¬
dam utaebantur filiȩ. Unde et ipsa spon-¬
sa lȩtatur ac dicit: introduait me rex
in cubiculũ suum: sodaliumq respon¬
dit chorus. Omĩs gła filiȩ regis intrin¬
secus. sed et nr̃a oratio dabit aliquid
emolumenti. Equorũ cursus fauore
ꝑnitior fit. Pugilũ fortitudo: clamo¬
rib incitatur. Paratas ad pręliũ acies.
strictosq inuerones: sermo imꝑatoris
accͥedit. Igitur et in oꝑe p̃senti. auia
quidẽ mat̾q plantauerunt : sed & nos
rigabimꝰ. et dñs incrementũ dabit. Re¬
thorum disciplina ẽ. auis et attauis et
om̃i retro nobilitate ornare quẽ lau-¬
des: ut ramorũ sterelitatẽ radix fęcun¬
da compenset: et qđ infructu ñ teneas.
mireris intrunco. Scilicet nunc michi
ꝓborum et olybriorum clara repetenda

Expanded text:
a dextiis eius in uestitu deaurato cira dextiis eius in uestitu deaurato circumdata uarietate. qua ueste polymita et multarum uirtutum diuersitate contexta indutus fuit et Ioseph et regum quondam utebantur filiae. unde et ipsa sponsa laetatur ac dicit: introduxit me rex in cubiculum suum sodaliumque respondit chorus: omnis gloria filiae regis intrinsecus. sed et nostra oratio dabit aliquid emolumenti. equorum cursus fauore pernicior fit, pugilum fortitudo clamoribus incitatur, paratas ad proelium acies strictosque mucrones sermo imperatoris accendit: igitur et in opere praesenti auia quidem materque plantauerint, sed et nos rigabimus et dominus incrementum dabit. Rhetorum disciplina est abauis et atauis et omni retro nobilitate ornare, quem laudes, ut ramorum sterilitatem radix fecunda conpenset et, quod in fructu non teneas, mireris in trunco. scilicet nunc mihi Proborum et Olybriorum clara repetenda
Abbreviated transcription (Latin):
obtrectatio facessat inuidia: nullũ in
ambitione sit crim̃. Ignoti ad ignotã
seribrius: dũ taxat iuacta faciem cor-¬
poralem. Alio quin interior homo¬
pulchre sibi cognitus ẽ. illa notitia : qͣ
apłs paulus colo senses multosq cre¬
dentiũ nouerat. quos ante ñuiderat.
Quantũ sit apud me meritũ immo
miraculũ uirginis nr̃ȩ. hinc potest
aestimari: qđ occupatꝰ in explanatio-¬
ne templi hietechielis qđ opus in om¬
nib seripturis scĩs uł difficillimum ẽ.
et in ea parte delubri in quo sc̃ascõrum
et timiamatis altare describitur: ma¬
lui parũꝑ hoc uti deuerticulo: ut de
altari transirem ad altare. et hostiam
uiuam. placentẽ dõ. ac fine ulla macula
ȩternȩ pudicitiȩ consecrarem: Scio
qđ ad imp̃cationẽ pontificis flãme¬
um uirginale. scm̃ oꝑuit caput: et
illud aplicȩ uocis insigne celebratum
sit. uolo aũt uos om̃s uirginẽ castam
exchib̾e xp̃o: quando asstitit regina

Expanded text:
 obtrectatio: facessat invidia. Nullum in  obtrectatio: facessat invidia. Nullum in ambitione sit crimen. Ignoti ad ignotam scribimus, dumtaxat juxta faciem corporalem. Aliopulchre sibi cognitus est illa notitia, qua et apostolus Paulus Colosenses multosque credentium nouerat, quos ante non uiderat. quantum sit apud me meritum, immo miraculum uirginis nostrae, hinc potest aestimari, quod occupatus in explanatione templi Hiezechielis — quod opus in omnibus scripturis sanctis uel difficillimum est — et in ea parte delubri, in qua sancta sanctorum et thymiamatis altare describitur, malui parumper hoc uti deuerticulo, ut de altari transirem ad altare et hostiam uiuam, placentem deo ac sine ulla macula aeternae pudicitiae consecrarem. scio, quod ad inprecationem pontificis flammeum uirginale sanctum operuerit caput et illud apostolicae uocis insigne celebratum sit: uolo autem uos omnes uirginem castam exhibere Christo, quando adstitit regina
Abbreviated transcription (Latin):
Nter om̃s materias quas ab adoles¬
centia usq ad hanc aetatẽ uł mea
uł notariorũ seripsi manu: nichil
p̃senti oꝑe difficilius. Scripturus
eñi ad demetriadem uirginem xp̃i.
quȩ et nobilitate et diuitiis prima
est inorbe romano: sicuncta uirtutib
eiꝰ congrua dixcero: adulari putabor
Si quedã subtraxero. ne in credibilia
uideantur : damnũ laudib eius mea
faciet uerecundia. Quid gͥ faciam:
Quod implere non possum. negare ñ
audeo: tanta ẽ. auiȩ eius et matris in¬
signiũ feminarũ iniubendo auctoritas:
inpetendo fides: in eactorquendo ꝑse-¬
uerantia. Neq enĩ ut nouũ & p̃cipuũ
quiddã a me flagitant: cuiꝰ ingenium
in eiusce modi materis sȩpe detritũ ẽ.
sed ne uocis meȩ ꝓuili parte desit te-¬
stimoniũ in eius uirtutib exeplican¬
dis: cuiꝰ ut incliti oratoris utar senten¬
tia spes magis laudanda. quã res est.
Quã quã puellares annos fidei ardore
suꝑarit: et inde cȩꝑit unde alias desisse

Expanded text:
nter omnes materias, quas ab adolescentia usque ad hanc aetatem, vel mea, vel notariorum scripsi 976 manu, nihil praesenti opere difficilius. Scripturus enim ad Demetriadem virginem Christi, quae et nobilitate et divitiis, prima est in orbe Romano, si cuncta virtutibus ejus congrua dixero, adulari putabor: si quaedam subtraxero, ne incredibilia ideantur, damnum laudibus ejus mea faciet verecundia. Quid igitur faciam? Quod implere non possum, negare non audeo: tanta est aviae ejus et matris, insignium feminarum, in jubendo auctoritas, in petendo fides, in extorquendo perseverantia. Neque enim ut novum et praecipuum quiddam a me flagitant, cujus ingenium in hujuscemodi materiis saepe detritum est: sed ne vocis meae, pro virili parte, desit testimonium in ejus virtutibus explicandis, cujus ut inclyti oratoris utar sententia, Spes magis laudanda est, quam res. Quanquam puellares annos fidei ardore superarit; et inde coeperit, unde alias desisse,
Abbreviated transcription (Latin):
quis es qui alienũ seruũ uidices: Suo
dño stat aut cadit. Et qui stat: uideat
ne cadat. Et inuicẽ onera ur̃a portate.
Alit sorores lem̾ȩ hominũ liuor: alit̃
xp̃s iudicat. Non eadem sententia est
tribunalis eius: et angłi susurronum.
Multȩ hominib uiȩ uidentur iustȩ:
et postea repꝑiuntur prauȩ. Et intesta-¬
ceis uasculis thesaurus sepȩ reconditur.
Petrũ ter negantem: a marȩ in locũ suũ
restituere lacrimȩ. Cui plus dimitti¬
tur: plus amat. De toto grege siletur:
et obunius morbidȩ pecudis salutem.
angłi lȩtantur incęlo. Quod sicui ui¬
detur indignum: ad nõ audiat. Ami¬
ce: siego bonus. quare oculus tuus ne¬
quã est :¬

Expanded text:
quis es, qui alienum seruum iudices? suo quis es, qui alienum seruum iudices? suo domino stat aut cadit, et: qui stat, uideat ne cadat, et: inuicem onera uestra portate. aliter, sorores carissimae, hominum liuor, aliter Christus iudicat. non eadem sententia est tribunalis eius et anguli susurronum. multae hominibus uiae uidentur iustae et postea repperientur prauae, et in testaceis uasculis thesaurus saepe reconditur. Petrum ter negantem amarae in locum suum restituere lacrimae. cui plus dimittitur, plus amat. de toto grege siletur et ob unius morbidi pecudis salutem angeli laetantur in caelo. quod si cui uidetur indignum, a domino audiat: amice, si ego bonus, quare oculus tuus nequam est
Abbreviated transcription (Latin):
a erte exiguitas: indicium solitu¬
dinis est. Et idcirco longum ser¬
monem breui spacio coartaui: quia et
uob̃cum uolebam ꝓlixius loqui. & an-¬
gustia scedulȩ cogebat tacere. Nunc gͥ
ingenio ẽ. uicta pauꝑies. Minutȩ qui¬
dem literȩ : sed confabulatio longa ẽ.
Et tam̃ in hoc necessitatis articulo ani¬
maduertite caritatem: cum me nec
penuria scriptionis ualuit prohibe.
co enim lesus: dico lacrimans. & irascens.
ne unũ quidẽ apicẽ totiens uob tribu¬
enti officiũ pręstitistis. Scio quia nulla
cõmunio luci et tenebris: nulla cum
ancillis dĩ. & peccatorib sociatio. At cam̃
et meretriaxe dñi pedes laulit : et de do-¬
minorum micis canes edunt: et ipse
saluator ñ uenit uocare iustos. sed pec¬
catores. Non enim egent sani medico:
et magis uult pęnitentiã peccatoris qũa
mortem. Et errantẽ ouiculã suis hume¬
ris refert: et ꝓdigum filiũ reuertentem
excepit lȩtus pater. Quin potius apłs
ait. Nolite iudicare ante tempꝰ. Tuenĩ

Expanded text:
artae exiguitas indicium solitudinis est; et idcirco longum sermonem breui spatio coartaui, quia et uobiscum uolebam prolixius loqui et angustia scedulae cogebat tacere. nunc igitur ingenio est uicta pauperies. minutae quidem litterae, sed confabulatio longa est. et tamen in hoc necessitatis articulo animaduertite caritatem, cum me nec penuria scriptionis ualuit prohibereco enim laesus, dico lacrimans et irascens: ne unum quidem apicem totiens uobis tribuenti officium praestitistis. scio quia nulla communio luci et tenebris est, nulla cum ancillis dei et peccatoribus sociatio; attamen et meretrix domino pedes lacrimis lauit et de dominorum micis canes edunt et ipse saluator nou uenit iustos uocare, sed peccatores. non enim egent sani medico et manult paenitentiam peccatoris quam mortem et errantem ouiculam suis umeris refert et prodigum filium reuertentem excepit laetus pater. quin potius apostolus ait: nolite iudicare ante tempus. tu enim
Abbreviated transcription (Latin):
insidias. damna rei familiaris. Quã diu
uiuit licet adult̃ sit. licet sodomita. lic&e
flagitus om̃ib cooꝑtꝰ. et ab uxore ꝓpt̃ hȩc
scelera derelictus : maritꝰ. ẽ. reputatꝰ. cui

Expanded text:
ntum , damna rei familiaris. Quandiu vivit vir, licet adulter sit, licet sodomita, licet flagitiis omnibus coopertus, et ab uxore propter haec scelera derelictus, maritus est reputatus cui
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã iudȩus. ut udȩos lucrifacerem. ec
cȩtera quȩ ibi dicuntur cõpassione miscđiȩ
ñ simulatione fallatiȩ. Lit enĩ tanquã ȩger
qui ministrat egroto. non cũ se febres hab̃e
mentitur. sed cũ animo condolentis cogi-¬
tat quẽ admodũ sibi seuiri uelet supse egro¬
taret. Nautiq uidȩus erat. xp̃ianus autẽ
factus : non iudȩorũ sacram̃ta reliquerat.
quȩ conuenient̃ ille popłs & legitimo tem¬

Expanded text:
tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrifacerem\', et tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrifacerem\', et cetera, quae ibi dicuntur conpassionenon simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique Iudaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenient
Abbreviated transcription (Latin):
quod ꝓpt̾ metum iudȩorũ & petuꝰ & paulꝰ
equalit̃ fuxeri nt legis se prȩcepta seruare.
Qua igͥ fronte. qua audacia paułꝰ in alt̾o¬
reprehendat quod ipse cõmisit: Ego immo
alii ante me exposuerunt causam quã pu¬
tauer̃ ñ officiosum m̃daciũ defen̾tes sic̃ tu
scribis. s docentes honestam dispensationẽ
ut & apłorum prudentiã demonstrarent et
blasphemantis porphirii imprudentiã coer¬
cerent. qui paulũ & petrum puerili dicit
int̾se pugnasse certamine.Immo ȩxagisse¬
erarsise paulũ mnuidiã uirtutũ petri et
eam scripsisse iactant̃ uel quȩ non fecerit
uel si fecit ꝓcacit̾ fecerit᷑. Id malio rep̃hen¬
dens quod ipse cõmiserit int̃p̃tati sunt illi
ut potuer̃. Tu quomodo istũ locũ edisseres
utiq meliora dicturus qui ueterũ senten¬¬
tiam reprobasti. seripfisti ad me in epła
tua : Neq eñĩ a me docendus es quo modo
intelligatur qđ idem dicit. factus sũ uidȩis

Expanded text:
quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Paulus quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Paulus aequaliter finxerint legis se praecepta seruare. qua igreprehendat, quod ipse commi- sit ? ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis, sed docentes honestam dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum inuidia uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit id in alio reprehendens, quod ipse commiserit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam reprobasti. Scribis ad me in epistula tua: neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: \'factus sum Iudaeis
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ad sumptis uiris posteriori die pu-¬
rificatus cum illis. intͦuit in templum ad¬
nuntians explecionẽ dierũ purificationis
donec offerretur ꝓ unoquoq eorum oblatio.
Opaule in hoc te rursꝰ int̾rogo cur caput
raseris. cur nudi pedalia exercueris de cȩ¬
rimoniis iudeorũ. curobtuleris sacficia: et
scđm legem hostiȩ ꝓte fuer̃ immolatȩ. uti¬
q respondebis. ne scandaliz arent᷑ qui ex iu¬
deis credidunt. Simulasti gͦ uidȩum. ut u¬
dȩos lucrifaceres: & hanc ipsam simulatio¬
nem iacobꝰ & ceteri te docuer̃ prb̃i. s tam̃
euadere non potiusti. Orta eni sedicione
cũ occidendꝰ eẽs. raptꝰ es atͥbuno & ab eomissꝰ
cesaream sub custodia militum diligentine
te iudȩi quasi simulatorem ac destructorẽ
legis occid̾ent. atq inde romam ꝑueniens
in ospicio quod tͥ conduxeras. xp̃m & iu¬
deis et gentibꝰ prȩdicasti. & sententia tua
neronis gladio confirmata ẽ. Didicimus

Expanded text:
Paulus, assumptis viris, posteriori die puPaulus, assumptis viris, posteriori die purificatus cum illis intrauit in templum adnuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. o Paule, et in hoc te rursum interrogo, cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris de caeremoniis Iudaeorum, cur obtuleris sacrificia et secundum legem hostiae pro te fuerint immolatae. utique respondebis: \'Ne scandalizarentur, qui ex Iudaeis crediderant\'. simulasti ergo Iudaeum, ut Iudaeos lucrifaceres, et hanc ipsam simulationem Iacobus te et ceteri docuere presbyteri. sed tamen euadere non potuisti: orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno et ab eo missus Caesaream sub custodia militum diligenti, ne te Iudaei quasi simulatorem ac destructorem legis occiderent, atque inde Romam perueniens in hospitio, quod tibi conduxeras, Christum et Iudaeis et gentibus praedicasti et sententia tua Neronis gladio confirmata est. Didicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
se dõuouerint iuxta p̃ceptũ moysi facere
consuerunt. Uerũ hȩc ad cõparationem
eiꝰ rei quȩ sequitur parua sunt. Refert
lucas sacrȩ scriptor historiȩ. cũ uenissemꝰ
hierosolẏmã libent̃ susceperunt nos fr̃s.
& sequenti die iacobus & om̃s seniores qui
cũ eo erant euangłio illius cõꝓbato dixcer̃
ei. Uides frat̃ quot milia sint in iudȩa qui
crediderunt in xp̃o: et hii om̃s ȩmulatores¬
sunt legis. Audier̃ aũt de te qđ discessionem
doceas a moyse eorũ qui ꝑ gentes sunt u-¬
deorũ: dicens ñ deb̾e eos circũcidẽ filios suos
neq scđm consuetudinẽ ingredi. Quid ergo¬
ẽ. utiq oportet conuenire multitudinẽ au-¬
dier̃ enĩ te suꝑuenisse. Hoc gͦ fac quod tibi
dicimꝰ: sunt nob̾ uiri quatuor uotum haben¬
tes suꝑ se. his assumptis scĩfica te cum ipsis.
& impende in eos ut radant capita & hi sciat̃s
om̃s quia quȩ dete audier̃ falsa sunt. seo
ambulas & ipse custodiens legem. Tunc

Expanded text:
se deo uouerint, iuxta praeceptum Moysi facere consuerunt ? Uerum haec ad conparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor historiae: cum uenissemus Hierosolymam, libenter susceperunt nos fratres; et sequenti die Iacobus et omnes seniores, qui cum eo erant, euangelio illius conprobato dixerunt ei: uides, frater, quot milia sunt in Iudcredidere in Christo, et ii omnes aemulatores legis. Audierunt autem de te, quod dissensionem doceas a Moyse eorum, qui per gentes sunt Judaeorum, dicens: Non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetudineest? utique oportet convenire multitudinem: audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac, quod tibi dicimus: sunt nobis viri quatuor votum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum ipsis, et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas et ipse custodiens legem. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
qui factꝰ xp̃ianꝰ natum sibi filiũ circumci¬
dat. qui obseruet sabbatum. qui abstineat
a cibis quos ds̃ creauit ad utendum cũ gr̃a-¬
rum actione. qui quarta decima die mensis
pͥmi agnũ mactet ad uesꝑam. & cum hoc fe¬
ceris immo ñ feceris Stio enĩ te xp̃ianũ & rem
saclegam ñ eẽ. facturũ uelis nolis tuã sen¬
tentiam reꝓbab̾. et tunc scies oꝑe. dissicilius

Expanded text:
qui factus Christianus natum sibi filium circumciqui factus Christianus natum sibi filium circumcidat, qui obseruet sabbata, qui abstineat a cibis, quos deus creauit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarta decima die mensis primi agnum mactet ad uesperam, et, cum hoc feceris, immo non feceris — scio enim te Christianum et rem sacrilegam non esse facturum tentiam reprobabis; et tunc scies opere difficilius
Abbreviated transcription (Latin):
stificamini agrã excidistis. Et infra. Si sp̃u
ducimini: iam ñ estis ex lege. Ee quo appa¬
rec qui sub lege ẽ. ñ dispensatiue ut nr̃i uo-¬
galia dõ docente discamꝰ. Ego inquit dedi
eis p̃cepta ñbona. & iustificationes in quib
non uiuant in eis: Hȩc diciinus ñ quod legẽ
iuxta manicheũ & marcionẽ destruamus.
quã et sc̃m & spiritalẽ iuxta apłm nouimꝰ.
s quia pꝰqͣm fides uenit & temporũ plenitu.¬
do misit ds̃ filiũ suum natum ex muliere
factum sub lege: ut eos qui sub lege erant re¬
dimeret. ut adoptionẽ filiorum reciꝑemꝰ: & ne¬
quaqͣm sub pedagogo sed sub adulto. et dño
herede uiuamus. Sequitur in epłã tua. Non
ideo petrum em̃dauit quod pat̾nas tͣdicio¬
nes obseruaret: quod si facere uellet nec m̃¬
daciter nec in congrue faceret. It̃m dico qđ¬
ep̃s es ȩccłiarum xp̃i magist᷑. ut ꝓbes uerum
eẽ. quod asseris. suscipe aliquem iudȩorum

Expanded text:
stificamini; a gratia excidistis, et infra: si spiritu stificamini; a gratia excidistis, et infra: si spiritu ducimini, iam non estis sub lege. ex quo apparet, qui sub lege est non dispensatiue, ut nostri uogalia, deo docente discamus: ego, inquit, dedi eis praecepta non bona et iustificationes, in quibus non uiuant in eis. haec dicimus, non quo legem iuxta Manicheum et Marcionem destruamus, quam et sanctam et spiritalem iuxta apostolum nouimus, sed quia, postquam fides uenit et temporum plenitudo, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus et nequaquam sub paedagogo, sed sub adulto et domino et herede uiuamus. Sequitur in epistula tua: non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret, quod si facere uellet, nec mendaciter nec incongrue faceret. iterum dico: episcopus es, ecclesiarum Christi magister; ut probes uerum esse, quod adseris, suscipe aliquem Iudaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ gr̃a. Quia lex ꝑ moysen data ẽ: grã autẽ¬
& ueritas ꝑ ihm cep̃m facta ẽ. Pro legis grã
quȩ p̃terut: grãm euangłii accepimus
ꝑmanentem: et pro umbris & imaginib
ueteris instrumenti ueritas ꝑ iħm xp̃m
cinatur. Ecce dies ueniunt dicit dñs. et
consũmabo domu ifrł. & domuͥ uida testa-¬
mentũ nouũ. ñ scđm testam̃tũ qđ disposui¬
patrib eorũ indie qua app̃hendi manum
eorũ ut educerẽ eos de terra egypti. Obser¬
ua quid dicat quod ñ popło gentiliũ eũ
qui ante. ñ fecerat testam̃tũ. sed popło iudę¬
orũ cui legẽ dederat ꝑ moysen testamentũ
nouũ euangłii repromittat: ut nequaquã
uiuant inuetustate litterȩ. sed innouitate
sp̃s. Paulus aũt suꝑcuiꝰ nunc nomine quȩ¬
stio uentilatur. crebras huiꝰce modi ponit
sententias: equib breuitatis studio pauca
subnectã: Ecce ego paulus dico uob̃ qm̃ si
circũcidamini xp̃s uob nichil ꝓdest. Et
iterum. Euacuati estis axp̃o qui ex lege iu¬

Expanded text:
 gratia, quia lex per Moysen data est, gratia et ueritas per Iesum Christum facta est. pro legis gratia. quae praeteriit, gratiam euangelii accepimus permanentem et pro umbris et imaginibus ueteris instrumenti ueritas per Iesum Ccinatur: Ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo domui Israhel et domui Iuda testamentum nouum non secundum testampatribus eorum in die, quando adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. obserua, quid dicat, quod non populo gentilium, cum quo ante non fecerat testamentum, sed populo Iudaeorum, cui legem dederat per Moysen, testamentum nouum euangelii repromittat, ut nequaquam uiuant in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus. Paulus autem, super cuius nunc nomine quaestio uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: ecce ego Paulus dico uobis, quoniam, si circumcidamini, Christus uobis nihil prodest, et iterum: euacuati estis a Christo, qui in lege iu
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli deuolutũ. Finis enĩ legis xp̃s ad iusti¬
tiam om̃i credenti: udȩo scilicet atq gen¬
tili. Neq enĩ om̃i credenti erit finis ad
iustitiã si uidȩus excipitur. In euangłio
legimꝰ. lex & ꝓpħȩ usq ad ioħem baptistã.
Et in alio loco. Propt̾ea magis quȩxebant¬

Expanded text:
diaboli deuolutum. finis enim legis Christus est ad iustidiaboli deuolutum. finis enim legis Christus est ad iustitiam omni credenti, Iudaeo scilicet atque gentili; neque enim omni credenti erit finis ad iustitiam, si Iudaeus excipitur. et in euangelio legimus: Lex et prophetae usque ad Iohannem Baptistam, et in alio loco: Propterea ergo magis qu
Abbreviated transcription (Latin):
ne scͥpturarum diuersas maiorũ sententi¬
as ponere & heresim sceleratissimam. Rur¬
sum in ȩccłiam introducere. Sinautẽ hȩc no¬
bis incumbit necessitas. ut iudȩos cum le-¬
gitimis suis suscipiamꝰ: & licebit eos obser¬
uare in eccłus xp̃i quod ȩxercuer̃ in sinago¬
gis sathanȩ: Dicam quod sentio. ñ illi xp̃iani
fient sed nos uidȩos facient. Quis enĩ hoc xp̃i¬
anorũ pacient̃ audiat quod in tua epistola
continetur: Iudeus erat paulus. xp̃ianꝰ autẽ
factus non iudȩorũ saciam̃ta reliquerat: q̃
conuenient̃ ille popłs & legitimo tempore
quo oportebat acceperat. Ideoq suscepit ca
non ẽẽ. ꝑniciosa his qui eam uellent sicut
aparentibꝰ ꝑ legem acceperant custodire.¬
sgo econtrario loquar: & reclamante
mundo libera uoce ꝓnuntiem. cerimoni¬
as iudȩorum & ꝑniciosas eẽ. & mortiferas
xp̃ianis: & quicumq eas obseruauerint
siue ex iudȩis. siue ex gentib eũ inbaratrũ¬

Expanded text:
ne scripturarum diuersas maiorum sententine scripturarum diuersas maiorum sententias ponere et heresim sceleratissimam rursum in ecclesiam introducere. sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis obseruare in ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae — dicam, quod sentio —, non illi Christiani fient, sed nos Iudaeos facient. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistula continetur: Iudaeus erat Paulus, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime tempore, quo oportebat, acceperat. ideoque suscepit eanon esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire» Ego e contrario loquar, et reclamante mundo, libera voce pronuntiem, cerimonias Judaeorum et perniciosas esse, et mortiferas Christianis; et quicumque eas observaverit, sive ex Jud
Abbreviated transcription (Latin):
rant quȩ obtulit paulus. si filios cireũci¬
dant. si sabbatũ seruent. ue paulus in ti¬¬
motheo et om̃s obseruauere iudȩi. Si hoc uerũ
ẽ. incerinthi & hebe̾onis heresim dilabimur qͥ
credentes in xp̃o ꝓpt̾ hoc solum aparentibꝰ anat¬
hematirati sunt quod legis cerimonias xp̃i eu
uangłio miscuerunt. & sic noua confessi sunt
ut uetera ñ ammitterent. quid dicam de hebi¬
onitis qui xp̃ianos eẽ. se simulant: usq hodi
e ꝑ totas orientis sinagogas int̾ uidȩos here¬
sis ẽ. quȩ dr̃ mineorũ: & aphariseis nunc usq
damnatur. quos uulgo nazareos nuncupans
qui credunt in xp̃m filiũ dĩ natum de ma¬
ria uirgine: & eum dicunt eẽ. qui sub pon¬
tiopilato passus ẽ. & resurrex̃ inquẽ & nos
nr̃o uulnusculo medendum putas quod
acu foratum imo punctũ dicitur. huiꝰ sen¬
tentiȩ medearis uulneri. quod lancea & ut
ita dicam phalarice mole ꝑcussum est.
Neq enĩ eiusdem ẽ. criminis in explanatio¬

Expanded text:
aulus, si filios circumcidant, si sabbatum seruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei. si hoc uerum est, in Cerinthi et Hebionis heresim delabimur, qui credentes in Christo propter hoc solum a parentibus anathematizati sunt, quod legis caerimonias. Christi euangelio miscuerunt et sic noua confessi sunt, ut uetera non amitterent. quid dicam de Hebionitis, qui Christianos esse se simulant t usque hodie per totas orientis synagogas inter Iudaeos heresis est, quae dicitur Minaeorum et a pharisaeis huc usque damnatur, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, qui credunt in Christum, filium dei natum de Maria uirgine, et eum dicunt esse, qui sub Pontio Pilato et passus est et resurrexit, in quem et nos nostro uulnusculo medendum putas, quod acu foratum, immo punctum dicitur, huius sententiae medearis uulneri, quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatio
Abbreviated transcription (Latin):
solito conuolutus. Ingerant᷑ dura p̃se¬
pia. uagitꝰ paruuili. oetaua diȩ circum¬
cisio. tempus purgationis: ut ꝓbetur
immundꝰ. Non erub escimus : ñ silemꝰ.
Quanto sunt humiliora quȩ ꝓ me pas¬
sus ẽ: tanto illi plus debeo. Et cũ omĩa
replicaueris: nichil cruce contumeli¬
osius ꝓferes. quã ꝓfitem᷑. et credimꝰ
et inqua de hostib triumphamus.
Sed ut hȩc quȩ scripta sunt ñ negamꝰ.
ita ea quȩ ñ sunt seripta renuimus.
Natũ dm̃ eẽ. de uirgine credimꝰ: quia
legimꝰ. Mariã nupsisse post partum.
ñeredimꝰ : quia ñ legimꝰ. Nec hoc ideo
dicimꝰ. qđ nuptias condemnemꝰ: ipsa

Expanded text:
solito consolito conpia, vagitus parvuli, octavi diei circumcisio, tempus purgationis, ut probetur immundus, non erubescimus, non silemus. Quanto sunt humiliora quae pro me passus est, tanto illi plus debeo. Et cum omnia replicaveris, nihil cruce contumeliosius proferes, quam profitemur, et credimus, et in qua de hostibus triumphamus. Sed ut haec quae scripta sunt, non negamus, ita ea quae non sunt scripta, renuimus: natum Deum esse de Virgine credimus, quia legimus. Mariam nupsisse post partum, non credimus, quia non legimus. Nec hoc ideo dicimus, quo nuptias condemnemus, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
iustinũ martirẽ. multosq apostolicos
et eloquentes uiros. qui aduersus he
sentientes. plena sapientiȩ uolum ina
conscripserunt: Quȩ silegisses ali¬
quando: plus saꝑes. Sed melius puto
nune impetũ facio: in quo tu uirgi¬
nitatẽ & nuptias cõparando assertus
ex̃. uolusti. Risimꝰ inte ꝓuerbiũ. ea¬
melũ uidimꝰ saltitantẽ. Dicis. Nũquid
meliores sunt uirgines. ab rahã. i saao.
& iacob qui habuere coniugia : sũ¬
quid ñ quotidie dĩ manib paruuli
finguntur inuentrib ut merito eru¬
bescere debeamꝰ. mariã nupsisse post
partũ: Qđ si hoe illis turpe uidet᷑:
suꝑ ẽ. ut ñ credant etiã dm̃ ꝑ genitalia
uiginis natũ Turpius ẽ. enĩ iuata eos
dm̃ ꝑ uirginis pudenda genitũ: qua
uirginẽ uiro suo nupsisse post partũ.
lunge silib et alias naturȩ contumelias
nouẽ m̃sib uterũ in solescentẽ. fastidia.
partũ. sanguinẽ. pannos. Ipse ł deseri¬
batur infans. tegmine mẽbranarum

Expanded text:
ustinum Martyrem, multosque alios apostolicos et eloquentes viros, qui adversus Ebi haec eadem sentientes, plena sapientiae volumina conscripserunt? Quae si legisses aliquando, plus saperes. Sed melius puto nunc impetum facio, in quo tu virginitatem et nuptias comparando, disertus esse voluisti. Risimus in te proverbium, Camelum vidimus saltitantem. Dicis: « Numquid meliores sunt virgines Abraham, Isaac, et Jacob, qui habuere conjugia? Numquid non quotidie Dei manibus, parvuli finguntur in ventribus, ut merito erubescere debeamus, Mariam nupsisse post partum? Quod si hoc illis turpe videtur, superest ut non credant, etiam Deum per genitalia virginis natum. Turpius est enim juxta eos, Deum per virginis pudenda genitum, quam virginem suo viro nupsisse post partum. » Junge si libet et alias naturae contumelias, novem mensibus uterum insolescentem, fastidia, partum, sanguinem, pannos. Ipse tibi describatur infans, tegmine membranorum
Abbreviated transcription (Latin):
larios inuehi sacerdotes. Tu qui diues
es quid irasceris: Clausũ cupio sus
ignib ardẽ uulcanũ. Nũquid hospes
eius es aut uicinus qđ adelubris idoli
niteris incendiũ sub mouere : Nlacet
michi de laruis. de noctua. de bubone.
de niliacis ridere portentis. Quicquid
dictũ fuerit inte dictũ putas. In quo cũq
uitiũ stili mei mucro contorquetur.
te clamitas designari conserta manu
inius uocas. et satiricũ scriptorem in
psa stulte arguis. An idõ tibi bellus
uideris quia fausto uocaris nomine.
quasi ñ et lucus ideo dicatur qđ mini¬
me luceat: et parce ab eo qđ nequaquã
parcat. et eumenides furiȩ. et uulgo aethi¬
opes uocantur argi. Quõd si in descrip¬
tione fȩderũ semꝑ irasceris : iam tibi
ꝑsio cantabo. Formosũ te optent gene¬
rum rex et regina puellȩ te rapiant.
Quicquid cal caueris tu :rosa fiat. Pabo
tam̃ consiliũ. quib ab sconditis possis
pulchrior apparere. Nasus ñ uideatur

Expanded text:
arios inuehi sacerdotes: tu, qui diues arios inuehi sacerdotes: tu, qui diues es, quid irasceris? claudum cupio suis ignibus ardere Vulcanum: numquid hospes eius es aut uicinus, quod a delubris idoli niteris incendium submouere? placet mihi de laruis, de noctua, de bubone, de Niliacis ridere portentis: quicquid dictum fneritv in te dictum putas. in quodcumque uitium stili mei mucro contorquetur, te clamitas designari, conserta manu in ius uocas et satiricum scriptorem in prosa stulte arguis. an ideo tibi bellus uideris, quia fausto uocaris nomine? quasi non et lucus ideo dicatur, quod minime luceat, et Parcae ab eo, quod nequaquam parcant, et Eumenides Furiae et uulgo Aethiopes uocentur argentei. quodsi in descriptione foedorum semper irasceris, iam te cum Persio cantabo formosum: te optent generum rex et regina, puellae te rapiant: quicquid calcaueris tu, rosa fiat. Dabo tamen consilium, quibus absconditis possis pulchrior apparere: nasus non uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
siccis oculis uidet. Amos de samaria
pellitur. Cur quȩso: Nempe ideo
pellitur quia chyrurgici spiritales¬
sectantes uitia peccatorũ ad peniten¬
tiam cohortantur. Paulus apłs. ini¬
micus inquit factus sũ uerũ dicens.
Et quia saluatoris dura uidebantur
elo quia: plurimi discipłorũ retrorsũ
abierunt. Unde ñ mirũ ẽ si et nos ip¬
si uitis detrahentes offendimꝰ pluri¬
mos. Disposui nasum secare fecentẽ:
timeat qui strumosus ẽ. Uolo cornicu¬
lȩ detrahere garrienti Ranchidulam
se intelligat cornix. Nũquid unus in
urbe romana qui habeat truncas
in honesto uulnere nares : Nunquid¬
onasus segestanus caua uerba et inmo-¬
dum uesicarũ tumentia buccis trcitina-¬
tur inflatis: Dico quosdã scelere per¬
uirio falsitate ad dignitatẽ nescio quã
ꝑuenisse. Quid ad te qui te intelligis
innocentem: Rideo adtiocatum. qui
patrono egeat quadrante dignam
eloquentiam. nare subsanno. Quio
ad te qui disertus es: Uolo innũma.¬

Expanded text:
siccis oculis videt. Amos de Samaria siccis oculis videt. Amos de Samaria pellitur . Cur quaeso? Nempe ideo pellitur, quia chsecantes vitia peccatorum ad paenitentiam cohortabantur. Paulus apostolus: Inimicus, in-quit, vobis factus sum vera dicens. Et quia salvatoris dura videbantur eloquia, plurimi discipulorum retrorsum abierunt. Unde non mirum est, si et nos vitiis detrahentes offendimus plurimos. Disposui nasum secare fetentem: timeat, qui strumosus est. Volo cornicue detrahere garrienti: rancidulam se intellegat cornix. numquid unus in orbe Romano est, qui habeat truncas inhonesto uulnere naresPnumquidsolasOnasus Segestanus caua uerba et in uesicarum modum tumentia buccis trutinatur inflatis? dico quosdam scelere, periurio, falsitate ad dignitatem nescio quam peruenisse: quid ad te, qui te intellegis innocentem? rideo aduocatum, qui patrono egeat; quadrante dignam eloquentiam nare subsanno: quid ad te, qui disertus es? uolo in numm
Abbreviated transcription (Latin):
tremis finib maris erat. In om̃ĩb lo-¬
eis uersabatur: cũ thoma in india. cũ
petro romȩ. cũ paulo in hilirico. cum
tito in ereta. cũ andrea in achaia. eum
singulis apłis et apłicis uiris. in singu
turȩ illius t̃minꝰ ponitur : sed eorum
merita describuntur apud quos uel cẽ . uł. ñ eẽ.
hẽ nieR ad marceuã DTONas0
edici quos uoeant chyrurgicos
Erudeles putantur et miseri sunt.
Annon ẽ. miseria alienis dolere uul¬
nerib et mortuas carnes inclem̃ti
secare ferro: non horrere curantẽ
qđ horret ipse qui patitur. et inimi¬
cum putari. Ita se natura habet uc
amara sit ueritas. Blanda uitia existi¬
mantur. Isaias in eocemplũ captiui¬
tatis futurȩ nudus ñ erubescit ince¬
dere. Hieremias de media hierłm
ad eu fraten fluuiũ mesopotamiae
mittitur: ut int̃ inimicas gentes ubi
stercore primũ humano. deinbubiu
lo & pane. De om̃i semente consꝑsum
edere iubetur: et uaois interitum

Expanded text:
tremis maris finibus erat; in omnibus lotremis maris finibus erat; in omnibus locis versabatur: cum Thoma in India, cum Petro Romae, cum Paulo in Illyrico, cum Tito in Creta, cum Andrea in Achaia, cum singulis Apostolis et Apostolicis viris, in singulturae illius terminus ponitur; sed eorum merita describuntur, apud quos esse, vel non esse e. XL. AD MARCELLAM DE ONASO. Medici, quos uocant chirurgicos, crudeles putantur et miseri sunt. an non est miseria alienis dolere uulneribus et mortuas carnes clementi secare ferro? non horrere curantem, quod horret ipse, qui patitur, et inimicum putari? ita se natura habet, ut amara sit ueritas, blanda uitia aestimentur. Esaias in exemplum captiuitatis futurae nudus non erubescit incedere; Hieremias de media Hierusalem ad Eufraten, fluuiura Mesopotamiae, mittitur, ut inter inimicas gentes, ubistercore primum lo, panem de omni semente conspersum edere jubetur : et uxoris interitum
Abbreviated transcription (Latin):
et illũ ẽẽ quiloquitur nonne cȩlum
et t̾ram ego repleo dicit dñs. et dequo
alius ꝓpħa testatur. Celũ mͥ chronus
ẽ: terra aũt scabellũ pedũ meoꝵ. Et
rursũ ali . Qui tenet palmo cȩlũ & ter¬
ram pugillo: de quo dauid canit. Iuo
ibo aspũ tuo. et a facie tua quo fugiã:
Siascendero incelũ tu ibi es. si descen¬
dero ad infernum. ades. et habitauero
in eaxtremis maris: et enĩ ibi manꝰ tua
deducet me. et continebit me dexte¬
ra tua. Pro fecto ñ ambiges etiã ante re-¬
surrectionẽ sic in dñico corpore habi¬
tasse dm̃ uerbũ ut et inpatre esset. et
penitraret interior. et contineret exte¬
rior. Stultũ ẽ gͦ illius potentiã unius
corpusculi paruitate finiri: que non
quippe natura et dĩ sermo in partes
secari ñ potest: nec locis diuidi. Sed cũ
ubiq sit: totus ubiq ẽ. Erat gͥ uno
eodemq tp̃r et cũ apłis quad raginta
dieb. et cũ angłis. et in patre. et in ex-¬

Expanded text:
et illum esse, qui loquitur: nonne caelum et illum esse, qui loquitur: nonne caelum et terram ego repleo, dicit dominus, et de quo alius propheta testatur: caelum mihi thronus est, terra autem scabellum pedum meorum, et rursum alibi: qui tenet  Quo ibo a spiritu tuo; et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero ad infernum, ades: Et si habitavero in extremis maris; etenim ibi manus tua deducet me, et continebit me dextera tua » , profecto non ambiges, etiam ante resurrectionem sic in Dominico corpore habitasse Deum verbum, ut et in Patre esset, et penetraret interior, et contineret exterior. Stultum est igitur illius potentiam unius corpusculi parvitate finire al. finiquippe natura, et Dei sermo in partes secari non potest, nec locis dividi: sed cum ubique sit, totus ubique est. Erat igitur uno eodemque tempore et cum Apostolis quadraginta diebus, et cum Angelis, et in Patre, et in ex
Abbreviated transcription (Latin):
me tangere. Et ẽ sensus. Non mereris
meis herere uestigiis: nec adorare.
quasi dm̃. nec eius tenerȩ pedes quem
ñ estimas resurrexisse. Tibrenĩ necdũ
ascendi ad patrem meũ. Ceterȩ uero
mulieres quȩ pedes tangunt. dñm
confitentur: et merentur eius herere
uestigus quẽ ad patrẽ ascendisse confi¬
dunt. Qua quã etiã sieadem mulier in
diuersis euangeliis et tenuisse pedes
et non tenuisse refertur: facilis solutio
sit. cũ potuerit primũ corrigi quasi
incredula et postea ñ repelli quasi ea
quȩ errorem confessione mutauerat
qđ de latronib intelligi potest cũ alius
euangelista utrũq blasphemasse. alius
narret alterũ ẽẽ confessum..U.¬
xtrema scedula continebat utrum
post refurrectionẽ quad raginta dieb
cũ discipłis dñs conuersatus sit & nun¬
qua alibi fuerit: an latent̃ ad cȩlum as¬
cenderit. atq descenderit. et nichilo¬¬
minus apłis sui p̃sentiã ñ negarit sidm̃
dĩ filiũ consideres de quo sermo est

Expanded text:
me tangere, et est sensus: \'non mereris meis haerere uestigiis nec adorare quasi dominum et eius tenere pedes, quem non aestimas surrexisse. tibi enim necdum ascendi ad patrem meum.\' ceterae uero mulieres, quae pedes tangunt, dominum confitentur et merentur eius haerere uestigiis, quem ad patrem ascendisse confidunt. quamquam, etiamsi eadem mulier in diuersis euangeliis et tenuisse pedes et non tenuisse referatur, facilis solutio sit, cum potuerit primum corripi quasi incredula et postea non repelli quasi ea, quae errorem confessione mutauerat, quod et de latronibus intellegi potest, cum alius euangelista utrumque blasph\'emasse, alius narret alterum esse confessum. Extrema schedula continebat, utrum post resurrectionem quadraginta diebus cum discipulis dominus conuersatus sit et numquam alibi fuerit an latenter ad caelum ascenderit atque descenderit et nihilominus apostolis sui praesentiam non negarit. si deum dei filium consideres, de quo sermo est,
Abbreviated transcription (Latin):
odiis ꝑtinacib uelle contendere. quẽ
uenisse iam constet. Uellem tibi aliqͥd
et dediapsalmate seribe qđ apud he¬
breos scribitur. sela. et de ephot. et
de eo qđ in cuiꝰdã psalmi titulo habet᷑
ris excederem. et tibi auiditatẽ ma-¬
gis dilatȩ deberent facere questiones.
Tritũ quippe ẽ ꝓuerbiũ ultraneas
putere merces. Unde & nos de indu¬
stria dicendi reticemꝰ ut auidius ue¬
lis audire quȩ tacita sunt. HICRONI

Expanded text:
contendere, quem venisse jam constet. 5. Vellem tibi aliquid et de Diapsalmate scribere, quod apud Hebraeos scribitur SELA: et de Ephod, et de eo quod in cujusdam Psalmi titulo habeturris excederem, et tibi aviditatem magis dilatae deberent facere quaestiones. Tritum quippe est proverbium: Ultroneas putere merces. Unde et nos de industria dicenda reticemus, ut avidius velis audire quae tacita sunt. EPI
Abbreviated transcription (Latin):
pe apud hebrȩos unũ de decem no-
minib ẽ. Et illo in psalmo ubi legimꝰ
apud hebrȩos legitur alle VIA CIR
qos etaumeR. Amen uero aquila
liter possumꝰ dicere ductũ aduerbium
ex nomine fidei. AMYN septuaginta
¶ENoito id. ẽ. fiat. unde & in fine li¬
brorũ. inquinq siquidem uolumina
psalteriũ apud hereos diuisũ ẽ. fiat. fi¬
at transtulerunt. quod in hebrȩo legit᷑
amen. amen. quo scilicet ea uere dieta.
quȩ supra sunt confirmentur. Unde
et paulus asserit ñ posse aliquẽ respon-¬
dere amen. id.ẽ. confirmare quȩ prȩ¬
dicta sunt nisi intellexerit p̃dicationẽ.
MaRaNat ha magis syrũ ẽ. quã hebre¬
um. tam & si ea confinio utrarũq lin¬
guarũ aliquid et hebrȩũ sonet. & inter
in illo cõpleto deinceps inferatur. Dñs¬

Expanded text:
pe apud hebraeos unum de decem Dei pe apud hebraeos unum de decem Dei nominibus est. Et in illo Psalmo ubi legimusapud Hebraeos legitur, ALLELUIA CHI TOB ZAMMER. 4. AMEN vero Aquila liter, possumus dicere, ductum adverbium ex nomine fidei Amen Septuaginta γένοιτο, id est, fiat. Unde et in fine librorum in quinque siquidem volumina, Psalterium apud Hebraeos divisum est fiat, fiat transtuleru\'amen amen\', quo scilicet ea uere dicta, quae supra dicta sunt, confirmentur. unde et Paulus adserit non posse aliquem respondere amen, id est confirmare, quae praedicta sunt, nisi intellexerit praedicationem. maran atha magis Syrum est quam Hebraeum, tametsi ex confinio utrarumque linguarum aliquid et Hebraeum sonet, et inter illo conpleto deinceps inferatur:
Abbreviated transcription (Latin):
UUERcum pariter essemꝰ. non
ꝑ epłam ut ante consueueras
sed p̃sens ipsa quesisti. quid ea uerba
quȩ ea hebrȩo in latinũ ñ habemus
exprȩssa apud suos fonarent: cũ sine
int̾p̃tatione sint posita ut . ẽ illud.
Aueruia amen maranatha eẜhor
et cetera quȩ inscripturis resꝑsa memo¬
rasti. Ad quod nos quia diccandi angu¬
stia coartamur: breuit̃ respondemus.
siue .Lxx. int̾̃pretes. siue apłos id curas¬
se: ut qm̃ prima eccłia ex uidȩis fuerat
congregata. nichil ad credentiũ scan¬
dalum innouarent. sed ita ut a paruo
imbiberant traderent. Post ea uero quã
in uniuersas terras uel gentes euangelii
dilatatus ẽ. sermo ñ potuisse semel sus-¬
cepta mutari. licet & illud in libris suis
quos SNTNINoe uocant origenes as¬
serat. ꝓpt̃ uernaculũ linguȩ uniꝰ cuiꝰq
idioma. ñ posse ita apud alios sonare :
ut apud suos dicta sunt. et multo esse
p̃tatione tenuare. Igitur alELUia
exprimitur laudate dnm . IA. quip¬

Expanded text:
uper, cum pariter essemus, non per epistulam, ut ante consueueras, sed praesens ipsa quaesisti, quid ea uerba. quae ex Hebraeo in Latinum non habemus expressa, apud suos sonarent; curque sine interpretatione sint posita, ut est illud, Alleluia, Amen, Maran atha, Ephod, et caetera, quae in Scripturis resrasti. Ad quod nos, quia dictandi angustia coartamur, breuiter respondemus siue septuaginta interpretes siue apostolos id curasse, ut, quoniam prima ecclesia ex ludaeis fuerat congregata, nihil ob credentium scandalum innouarent, sed ita, ut a paruimbiberant, traderent. Postea vero quam in universas gentes, Evangelii dilatatus est sermo, non potuisse semel suscepta mutari. Licet et illud in libris suis, quos ἐξηγητικοὺς vocant, Origenes asserat, propter vernaculum linguae uniuscujusque idioma, non posse ita apud alios sonare, ut apud suos dicta sunt; et multo meliu interpretatione tenuare. 3. Igitur ALLELUIA exprimitur, Laudate Dominum, JA quip
Abbreviated transcription (Latin):
id.ẽ. suꝑ humerale legitur: in hebreo
scriptũ ẽ. ephod. Quod quare alibi in¬
terp̃tare uoluerint. et alibi int̃p̃tatum
reliquerint: non ẽ mei iudicu. cũ hoc
ipsũ inplurib fecerint Ut ꝙ̃ aluͥ alit̃
atq alit̃ expresserint: Nouissimȩ trans
lationis ueritate lassati: ipsa hebrea uer¬
ba posuerint. Aquila aũt id quod illi

Expanded text:
id est \'superhumerale\'. legitur, in Hebraeo scriptum est ephod. quod quare alibi interpretari uoluerint et alibi ininterpretatum reliquerint, non est mei iudicii, cum hoc ipsum in pluribus fecerint, ut, quae alibi aliter atque aliter expresserant, nouislationis varietate lassati, ipsa Hebraea verba posuerint. Aquila autem id quod illi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ scilicet tunicã. et quod hebreo ser¬
ne uocatur mail: subͣiorem tunicam.
ice dr̃ ephod: cũ suꝑius palliũ signific&.
qͦđ tota sacerdotalis ꝓtegatur ambitio
queras forsitan si ephod sacerdotale sit
pallium : quare inquib dã locis addat᷑
bar. Audiens bar risũ tenerȩ ñ possum.
nifestũ sit: ꝓ bath ut bar scribatur. er¬
tius exxprimatur. Deniq ubi nos legimꝰ.
et facies femorale lineũ. ut oꝑiantur¬
carnis turpitudines alumbis usq ad
crura eorũ: in hebreo ꝓlineo bath poni¬
tur. Qua specie. uir quoq ille qui da-¬
niheli monstratur indutus ẽ. Et extu

Expanded text:
 scilicet ἔνδυμα, quod Hebraeo sermone vocatur MAIL, subteriorem tunicam; dicitur EPHOD, superius pallium significet, quo tota sacerdotalis protegatur ambitio. 5. Quaeras forsitan, si Ephod sacerdotale sit pallium, quare in quibusdam locis addatur bar? Audiens bar, risum tenere non possum. nifestum sit: ut pro bad, bar, scriberetur, ertius exet fac eis femorale lineum, utoperianturcarnis turpitudines a lumbis usque ad crura eorum, in Hebraeo pro lineo \'bad\' ponitur. qua specie uir quoque ille, qui Dauihelo monstratur, indutus est: et extu
Abbreviated transcription (Latin):
lis. equis. bobus. pardis. ursis. leonib.
sed et inminutis quoq: animalib for¬
mica. culice. muscis. uermiculis. et istiꝰ
modi genere. quorũ magis corpora
scimꝰ qũa nomina. eandemq in cunc¬
tis ueneram᷑ sollertiam : ita mens xp̃o
dedita ȩque in maiorib et in minorib
intenta ẽ. sciens etiã ꝓ otioso uerbo red

Expanded text:
lis, equis, bubus, pardis, ursis, leonibus, lis, equis, bubus, pardis, ursis, leonibus, sed et in minutis quoque animalibus, formica, culice, muscis, vermiculis et istius modi genere, quorum magis corpora scimus quam nomina, eandemque in cunctis veneramur sollertiam, ita mens Christo dedita aeque et in maioribus et in minoribus intenta est sciens etiam pro otioso verbo red