comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do deuirgine. ut testimonium ꝑhibeat
ueritati. sed quia non om̃ium est. fides.
ad iunxit atque ait. Om̃is qui est exueritate.
audit meam uocẽ. Audit utique interiori¬
bus auribus id est obaudit meac uoci qđ
tantundem ualer&. quasi dicer& credit
mihi Cumitaque xp̃s testimonium per¬
hib& ueritati. perfecto testimonium per¬
hib& sibi Eius quippe uox est egosum
ueritas hic cõmendat gram perqua uoca¬
ti sumus Ait itaque. Om̃is quiest exueri¬
tate. audit meã uocẽ. Non ideo est exue¬
ritate quia eius audit uocẽ. sedideo audit
quia xueritate est. id est quia hoc illi donũ
&ueritate conlatum est. Quod quidẽ.
aliud quam donante xp̃o credere inxp̃m:
Sequitur. Dicit ei pilatus. Quid est
ueritas. Nec expectauit audire quid
responder& ei iħs. quia forte dignus non
fuit audire. Sed cum haec dixiss&. iterũ
exut adiudaeos & dixit eis. Ego nullam

Expanded text:
do de Virgine, ut testimonium perhibeat do de Virgine, ut testimonium perhibeat veritati. Sed quia non omnium est fides, adjunxit atque ait: « Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. » Audit utique interioribus auribus, id est, obedit meae voci, quod tantumdem valeret, quasi diceret: Credit mihi. Cum itaque Christus testimonium perhibet veritati, profecto testimonium perhibet sibi: ejus quippe vox est: « Ego sum veritas . » Hic commendat gratiam, per quam vocati sumus. Ait itaque: « Omnis qui est ex veritate audit vocem meam. » Non ideo est ex veritate, quia ejus audit vocem, sed ideo audit quia ex veritate est, id est, quia hoc illi donum ex veritate collatum est. Quod quid est aliud quam, donante Christo, credere in Christum? Sequitur: « Dicit ei Pilatus: Quid est veritas? » Nec exspectavit audire quid responderet ei Jesus, quia forte dignus non fuit audire, sed: « Cum haec dixisset, iterum exiit ad Judaeos, et dixit eis: Nullam
Abbreviated transcription (Latin):
& regni eius non erit finis. Spiritale reg¬
num quo incaelis demonstrare uolens
non carnale. quod sepe impii habent
in hoc mundo. Deregno quippe suo dic̃
paulo ante. Demundo nonestis. sedego
uos demundo elegi. Dixit itaque pilatus.
Ergo rex estu: Respondit iħs. Tudicis.
quia rexsum ego Nonquia se regem ti¬
muit confiteri : sed tudicis ait sic respon
dit ut uerum dicer& & sermo eiꝰ calũpni¬
ae non pater&. Dictum est tu dicis car
in hoc natussum &adhoc ueni inmundũ
ut testimonium perhibeam ueritati:
Non est producenda huius pronominis
syllaba quod ait in hoc natussum tãquã
dixerit in hac re natussum uel obhoc
ueni inmundum. In greconamque euuan¬
gelio. nihil est huius locutionis ambigu¬
um. Vnde manifestum est eum tẽporalẽ
natiuitatem suam hic commemorasse.
quia in carnatus uenit in mundum
Non ille sine initio qua ds̃erat. perquẽ
pater condidit mundum utique nascen¬

Expanded text:
et regni ejus non erit finis : » spiritale reget regni ejus non erit finis : » spiritale regnum, quo in coelis regnat, demonstrare volens, non carnale, quod saepe impii habent in hoc mundo. De regno quippe suo dicit paulo ante: « De mundo non estis, sed ego vos de mundo elegi . » « Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Respondit Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. » Non quia se regem timuit confiteri, sed: « Tu dicis » ait, ut et verum diceret, et sermo ejus calumniae non pateret. Dictum est: « Tu dicis, in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum ut testimonium perhibeam veritati. » Non est producenda hujus pronominis syllaba, quod ait: In hoc natus sum, tanquam dixerit: In hac re natus sum, sed cveni in mundum. » In Graeco namque Evangelio nihil est hujus locutionis ambiguum. Unde manifestum est eum temporalem nativitatem suam hic commemorasse, qua incarnatus venit in mundum: non illam sine initio, qua Deus erat, per quam Pater condidit mundum: utique nascen
Abbreviated transcription (Latin):
r&. an audiss& ab illis. illo respondente
ostendere uoluit hoc sibi apud illum fuis.¬
se aiudacis uel ut crimen abiectum.
pate faciens nobis cogitationes hominum
quas ipse nouerat qñm uanȩsunt: Quod
uero ait regnum meum non est dehoc
mundo. idest in hoc mundo : audite
om̃s reges terrȩ. nonuenit xp̃s regnum
tollere sed dare. non minuere. sed augere
Regem sc non contradixit. sed carnaliter
in hoc mundo regnare non dixit. Quod
est enim eius regnum nisi credentes incũ :
Quostrad& regnum dõ patri infine
scłi. idest adducit ad dm̃ patrem. ut sine
fine regnent cumillo: Sed ut hoc probar&
utregnum eius de hoc mundo non esso
adiecit. siex hoc mundo ess&. regnũ meũ
ministri mei utique decertarent ut non
traderer iudaeis Non ait nuncautem reg¬
num icum non est hic. sed nonest hinc:
dĩ intrauos est Nam regnum eius. scã eccła
est. unde & ad mariam uirginem angłs
ait. Et regnabit indomo iacob inaeternũ.

Expanded text:
ret, an audisset ab aliis; illo respondente, ret, an audisset ab aliis; illo respondente, ostendere voluit, hoc sibi apud illum fuisse a Judaeis velut crimen objectum: patefaciens nobis cogitationes hominum quas ipse noverat quoniam vanae sunt. » Quod vero ait: Regnum meum non est de hoc mundo, id est, in hoc mundo. Audite omnes reges terrae; non venit Christus regnum tollere, sed dare; non minuere, sed augere; regem se non contradixit, sed carnaliter in hoc mundo se regnare non dixit. Quod est ejus regnum, nisi credentes in eum, quos tradet regnum Deo Patri in fine saeculi , id est, adducet ad Deum Patrem, ut sine fine regnent ut regnum ejus de hoc mundo non esset, adjecit: « Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent ut non traderer Judaeis. » Non ait: Nunc autem regnum meum non est hic, sed non est hinc. Dei intra vos est . » Nam regnum Dei sancta Ecclesia est: unde et ad sanctam Mariam angelus ait: « Et regnabit in domo Jacob in aeternum,
Abbreviated transcription (Latin):
tum. tamquã dicer& siregem te Negas.
quid fecisti ut tradercris mihi : Quasi
mirum non ess&. si puniendus iudici
traderetur. quise dicer& regem esse.
Si aũt hoc nondicer& quaerendũ ab illo
eẽ. quid aliud forte feciss&. unde tradi
Regnum meum. non est dehoc mundo.
Si ex hoc mundo esset regnum meum.
ministri mei utique decertarent. ut non
traderer iudaeis . Nunc autẽ. regnum
meum non est hinc. hoc quodbonus ma¬
gister scire nos uoluit. sed prius nobis
demonstranda fuerat uana hominum
deregno eius opinio siue gentium. siuc
iudaeorum. a quibus idpilatus audigrat.
quasi propterea fuiss& morte plectaidus.
quod in licitum affectauerit regnum.
uel qnm solent regnaturi inuidere reg¬
nantes. Poterat aut dñs quod aut regnũ
meum non est de hoc mundo. adprimam
interrogationem presidis respondere ubi
dixit tues rex iudacorum: sed eũ uicissim
interrogans utrum hoc asem& ipso dice¬

Expanded text:
tum, tanquam diceret: Si regem te negas, tum, tanquam diceret: Si regem te negas, quid fecisti ut tradereris mihi? Quasi mirum non esset, si puniendus judici traderetur, quid se diceret regem esse: si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud forte fecisset, unde tradi Regnum meum non est de hoc mundo. Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis. Nunc autem meum regnum non est hinc. Hoc est quod bonus magister scire nos voluit; sed prius nobis demonstranda fuerat vana hominum de regno ejus opinio, sive Gentium, sive Judaeorum, a quibus id Pilatus audierat: quasi propterea fuisset morte plectendus, quod illicitum affectaverit regnum; vel quoniam solent regnaturis invidere regnantes. Poterat autem Dominus, quod ait: Regnum meum non est de mundo hoc, ad primam interrogationem praesidis respondere, ubi dixit: Tu es rex Judaeorum? Sed eum vicissim interrogat, utrum hoc 627 a semetipso dice
Abbreviated transcription (Latin):
nonmortem crucis. sed illã mortẽ qua
iudaei eum gentibus tradebant occiden¬
dum. minore tamen scelere quia uidaci
quise isto modo ab eius interfectione
uel ut alienos facere uoluerunt. non
ut eorum in nocentia. sed ut inclementia
monstrarctur : Sequitur . In troiuit
iterum in pretorium pilatus & uocauit
iħm. & dixit ei Tues rex iudacorum.:
In his uerbis ostendit pilatus iudaeos
obiecisse ei crimen. utdicer& se regẽ
esse iudaeorum: Respondit ihs Atem&¬
ipso hoc dicis. an alii tibi dixerunt deme :
Sciebat utique dñs. & quod ipse inter¬
rogabat. & quod ille responsurus fuit.
om̃a sciebat sed propter nos. ut scriberet᷑
Numquid ego iuda eussum: Cens tua
& pontifices tradiderunt tẽ mihi: Quid
fecisti. : Abstulit ase suspitionẽ quaposuit
putari a scm& ipso dixisse quod iħm regẽ
dixerat eẽ. iudieorum. id se aiudaeis
accepisse demonstrans dicendo quidfecisti.
Satis ostendit illudei procrimine obies¬

Expanded text:
non aliam mortem crucis, sed illam mortem qua non aliam mortem crucis, sed illam mortem qua Judaei eum gentibus tradebant ad occidendum, minore tamen scelere quam Judaei, qui se isto modo ab ejus interfectione velut alienos facere voluerunt, non ut eorum innomonstraretur. » VERS. 33.-- Introivit iterum in praetorium Pilatus, et vocavit Jesum, et dixit ei: Tu es rex Judaeorum? In his verbis ostendit Pilatus hoc Judaeos objecisse ei criminis, ut diceret se regem esse Judaeorum. Respondit Jesus: A temetipso hoc dicis, an alii tibi dixerunt de me? « Sciebat utique Dominus, et quod ipse interrogabat, et quod ille responsurus fuit omnia sciebat, sed propter nos, ut scriberetur numquid ego Iudaeus sum? gens tua et pontifices tradiderunt te mihi: quifecisti? Abstulit a se suspicionem qua posset putari a semetipso dixisse quod Jesum regem dixerat esse Judaeorum; id se a Judaeis accepisse demonstrans. Dicendo: Quid fecisti? satis ostendit illud ei pro crimine objec
Abbreviated transcription (Latin):
offerebant e Annon forte interfici¬
ebant dum clamabant crucifige cruci¬
fige: Quid est quod dixerunt nobis
non lic& interficere quẽ quã dumlex
mandat homicidis. adulteros. & taliũ
reos scelerum occidere uel lapidare.
Nisi forte hoc id eo dixissent propter
scĩtatem diei festi. ut non liceret cis
Scđm legem indie festo occidere homi¬
nem. obcuius dici festi uenerationem.
& iam pretorium iudicis intrare nolue¬
runt. Quomodo o iudaci. ofalsi isra¬
helite non occidistis eum quẽ ad pre¬
hendistis. quẽ duxistis. quẽ presidi tra¬
didistis. quemcrucifigi poposcistis
clamabat Filii hominum dentescorũ
arma & sagittȩ . & lingua eorum: gladi¬
us acutus: Ecce quibus armis. quibus sa¬
gittis: qu a machera istum interfecistis.
Denique sequitur euuangelista. ut sermo
iħu impleretur quemdixit. significans
qua morte. eẽt. moriturus. Itaque in¬
tellegendum est dñm hoc significare.

Expanded text:
offerebant? An non forte interficiofferebant? An non forte interficiebant, dum clamabant: Crucifige, crucifige! » Quid est quod dixerunt: « Nobis non licet interficere quemquam, » dum lex mandat homicidas, adulteros, et talium reos scelerum occidere vel lapidare, nisi forte hoc ideo dixissent propter sanctitatem diei festi, ut non liceret eis secundum legem in die festo occidere hominem, ob cujus diei festi venerationem etiam praetorium judicis intrare noluerunt? Quomodo, o Judaei, o falsi Israelitae, non occidistis eum quem apprehendistis, quem duxistis, quem praesidi tradidistis, quem crucifigi poposcistis? propheta clamabat: « Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . » Ecce quibus armis, quibus sagittis, qua machaera justum interfecistis. Deinde sequitur evangelista: « Ut sermo Jesu impleretur quem dixit, significans qua esset morte moriturus. » Itaque intelligendum est Dominum hoc significare
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes: ubiuis paremus tibi i anduca¬
re pascha. Sequitur: Exut ergo pilatꝰ
ad eosforas. & dixit. Quã accusationẽ
daffertis aduersus hominem hunc: Res
ponderunt & dixerunt ei Si non ess&
hicmale factor. non tibi tradidissemꝰ eũ
Hunc male habebant morem iuda ei.
utquẽ morter dignum diiudicarent.
uinctum eum presidi traderent. Inter¬
rogentur atque respondeant ab inmun¬
dis spiritibus liberati. languidi sanati.
leprosi mundati. surdi audientes.
muti loquentes. ceci uidentes. mortui
resurgentes. utrum sit male factor iħs
Sedita dicebant. dequib ꝑ proph&am
ipse predixerat. retribuebant mihi mala
probonis: Dixit ergo eis pilatus : Acci¬
pite cumuos. & scđm legem urãm iudi¬
cate cum: uos melius nostis quid detalib¬
urã lex iudic&. scđm quod iustũ sciatis
iudicate Dixerunt ergo iudaei: Nobis
non lic& interficere quem quam: Quid
est quod boquitur in sanam crudelitas.
An non interficiebant quẽ int̾ficiendũ

Expanded text:
dicentes: Ubi vis paremus tibi comededicentes: Ubi vis paremus tibi comedere Pascha? » Sequitur: « Exivit ergo Pilatus ad eos foras, et dixit: Quam accusationem affertis adversus hunc hominem? Responderunt, et dixerunt ei: Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. Hunc enim habebant morem Judaei, ut quem morte dignum dijudicarent, vinctum eum praesidi traderent. « Interrogentur atque respondeant ab immundis spiritibus liberati, languidi sanati, leprosi mundati, surdi audientes, muti loquentes, caeci videntes, mortui resurgentes, utrum sit malefactor Jesus. Sed ista dicebant, de quibus per Prophetam ipse praedixerat: Retribuebant mihi mala pro bonis . » Dixit ergo eis Pilatus: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum. vestra lex judicet: secundum quod justum sciatis, judicate. « Dixerunt ergo Judaei: Nobis non licet interficere quemquam. » Quid est quod loquitur insana crudelitas? an non interficiebant quem interficiendum
Abbreviated transcription (Latin):
domus quapilatus tenebat: Su psa erat
domus cayphȩ. curaut̃ non introierun
in pretorium.: Ex ponens causã ut non
contaminarentur inquid. sed mandu¬
carent pascha. Dies enim agi coeperat
azymorum. quibus diebus contami¬
natio erat illis. in alienum habitaculũ
intrare. O impia & stulta cecitas. habi¬
taculo uidelic& alienose uiolare puta¬
runt. & non propria scelere inquinari
se uidebant: Alienigene iudices domũ
condempnari timebant. & fratris in no¬
centis sanguine nontimebant: Sciendũ
est quid sit inter pascha. & dies az imorũ.
Pascha dicebatur propriae diesilla in
qua agnus aduesperã quarta decima
luna occidebatur. septem dies sequentes
dies azimorum dicebantur. Dies azimo¬
rum fuerunt in quibus nihil fermentatũ
indomibus illorum debuit inueniri. sed
tamen dies paschalis inuenitur. inter
dies azymorum nominari. ut in alio
cuuangelio legitur. Prima autem die
azymorum. accesserunt discipuli ad iħm

Expanded text:
domus quam Pilatus tenebat. Si ipsa domus domus quam Pilatus tenebat. Si ipsa domus erat Caiphae, cur autem non introierunt in praetorium? Exponens causam: « Ut non contaminarentur, inquit, sed ut manducarent Pascha. » Dies enim agi coeperat Azymorum, quibus diebus contaminatio illis erat in alienum habitaculum intrare. O impia et stulta caecitas, habitaculo videlicet alieno se violari putaverunt, et non proprio scelere inquinari se videbant! Alienigenae judicis domo contaminari timebant, et fratris innocentis sanguine non timebant. Sciendum est quid sit inter Pascha et dies Azymorum. Pascha dicebatur proprie dies illa in qua agnus ad vesperam quartadecima luna occidebatur; septem dies sequentes, dies Azymorum dicebantur. Dies Azymorum fuerunt in quibus nihil fermentatum in domibus illorum debuit inveniri: sed tamen dies paschalis invenitur inter dies Azymorum nominari, ut in alio Evangelio legitur: « Prima autem die Azymorum accesserunt discipuli ad Jesum,
Abbreviated transcription (Latin):
rediens xp̃s commendaturus erat. ꝑ suã
discer& fragilitatẽ aliis misereri. & fr̃m
culpas ignorare dum suum recordaret᷑
peccatum. & aliorum compati possit
fragilitati quisui casus ignarus non eẽt
Peracta itaque trina hac negatione
petri. reuersus est cuuange lista adordi¬
nem narrationis suȩ. ubi eam
reliquerat. Adducunt ergo iħm ad
cayphan in pretorium Ad cayphan
quippe adanne collegam. & socero eiꝰ
dixerat missum. Sedsi ad cayphan. cur
in pretorium.: Quod nihil aliud uult
intellegi. quam ubi preses pilatus
habitabat. aut dampnationis caus a
xp̃i cayphas perrexit in pretorium ad
cayphan. aut pilatus indomo cayphe
pretorium habebat. & tanta fuit am¬
plitudo ut utrosque capere potuiss&.
est sollicitudo sacerdotum. in malo tota
nocte uigilauerunt. ut homicidium
facerent. E rat aut̃ mane . & ipsi idest
qui ducebant ihm non introierunt
inpretorium. hoc est in eam partem

Expanded text:
rediens Christus commendaturus erat, per suam rediens Christus commendaturus erat, per suam disceret fragilitatem alii misereri, et fratrum culpas ignoscere, dum suum recordaretur peccatum: et aliorum compati possit fragilitati, qui sui casus ignarus non esset. Peracta itaque trina hac negatione Petri, reversus est evangelista ad ordinem narrationis suae, ubi eam reliquerat: « Adducunt ergo Jesum ad Caipham in praetorium. » Ad Caipham quippe ab Anna collega et socero ejus dixerat missum. Sed si ad Caipham, cur in praetorium? quod nihil aliud vult intelligi, quam ubi praeses Pilatus habitabat, aut damnationis Christi causa Caiphas perrexit in praetorium ad Pilatum, aut Pilatus in domo Caiphae praetorium habebat. Et tanta fuit amplitudo, ut utrosque capere potuisset,est sollicitudo sacerdotum in malo, tota nocte vigilaverunt ut homicidium facerent. « Erat autem mane. » Et ipsi, id est qui ducebant Jesum, « non introierunt in praetorium, » hoc est in eam partem
Abbreviated transcription (Latin):
annȩ doctrina cius negatione contigerat.
Erat aut̃ inquid sẏmon p&rus. stans
& calefaciensse. Hoc recapitulat quod
ante iam dixerat. deinde quȩ secute sunt
iungit dixerunt ergo ei: Num quid
& tu ex discipulis eiuses . Negauit ille
& dixit Non sum. Iam se mel negauerat
ad ancille uocẽ. ecce iterum eodẽ timore
per territus negauit. Deinde tertia quoq
negatio perficeretur et uerbum dĩ pre¬
dicentis implerctur. Dicit unus ex seruis
pontificis cognatus eius cuius abscidit
petrus auriculam. Nonne egote uidi
in horco cum illo. Iterum sicut ante
negauit p&rus. & statim gallus canta¬
uit Ecce medici est. completa pre¬
dictio E groti conuicta presumptio
Non enim factum est quo diste dixerat
negabis. Sed haec trina negatio timo¬
ris trina confessione amore deluitur
Necdum fuit amor quiforas mit ter&
timorem: Sed adhuc magna dĩ dispen¬
satione gestum eẽ. credere debemus.
quatinus ille cui oues suas ad patrem

Expanded text:
Annae de trina ejus negatione contigerat. Annae de trina ejus negatione contigerat. Erat autem, inquit, Simon Petrus stans et calefaciens se. Hoc recapitulat quod ante etiam dixerat. Deinde quae secuta sunt, jungit: Dixerunt ergo ei: Nunquid et tu ex discipulis ejus es? Negavit ille et dixit: Non sum. Jam semel negaverat ad ancillae vocem: ecce iterum eodem timore perterritus negavit. Deinde, ut tertia quoque negatio perficeretur, et Verbum Domini praedicentis impleretur, Dicit unus ex servis pontificis, cognatus ejus, cujus abscidit Petrus auriculam: Nonne ego te vidi in horto cum illo? Iterum sicut antea negavit Petrus, et statim gallus cantavit. Ecce medici est completa praedictio, aegroti convicta praesumptio. Non enim factum est, quod iste dixerat:negabis. » Sed haec trina negatio timoris, trina confessione amoris diluitur. Necdum fuit amor in eo, qui foras mitteret timorem: sed adhuc timor sesatione gestum esse credere debemus, quatenus ille, cui oves suas ad Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
eum quipercussit aut cadesti igne
consumi aut terra dehiscente sorberi.
aut correptum dȩmonio uolutari.
Quid enim horum perpotentiam
non potuiss& perquem factus est
mundus. nisi pacientiam nos docere
Forte aliquis hic dicit. quare alteram
max illam percutienti nondar& scđm
preceptum suum: Nonsolum itaque
alteram dedit maxillam percutienti.
sed etiam totum corpussuum ad crucifi¬
gendum tradidit. Et magis uult p̾cepta
sua dñs in cordis tranquillitate seruare.
phan principes fuerunt sacerdotum:
& peruices annuas sacerdotium minis¬
trabant. & erat tunc annus cayphae
cum passus est xp̃s. Et credendum est
scđm uoluntatẽ caxphȩ factum esse
ut prius duceretur ad annam. utminoris
culpȩ uideretur . & sic alterius quoque
c̃sacerdotis sui dampnaretur sententia.
Sed cum dixiss& euuange lista quod cũ
ligatum miserit annas ad caẏphan. reuer¬
sus ad locum narrationis ubi reliquerat¬
ad petrum. ut explicar& quod in domo

Expanded text:
eum qui percussit aut coelesti igne eum qui percussit aut coelesti igne consumi, aut terra deaut correptum daemonio volutari? Quid enim horum per potentiam jubere non potuisset, per quem factus est mundus, nisi patientiam nos docere Forte aliquis 625 hic dicit, quare alteram maxillam percutienti non daret secundum praeceptum suum ? Non solum itaque alteram dedit maxillam percutienti, sed etiam totum corpus suum ad crucifigendum tradidit, et magis vult praecepta sua Dominus in cordis tranquillitate servare, phas principes fuerunt sacerdotum, et per vices annuas sacerdotium ministrabant; et erat tunc annus Caiphae, cum passus est Christus. Et credendum est secundum voluntatem Caiphae factum esse ut prius duceretur ad Annam, ut minoris culpae videretur, si alterius quoque consacerdotis sui damnaretur sententia. « Sed cum dixisset evangelista quod eum ligatum misit Annas ad Caipham, reversus est ad locum narrationis, ubi reliquerat Petrum, ut explicaret, quod in domo
Abbreviated transcription (Latin):
quid locutus sim ipsis Ecce hi sciunt.
quae dixerim ego. Quasi dixiss&. quid
me interrogas aquo ueritatẽ audire
non desideras. sedquẽ dampnare cupis
Interroga magis eos dequorũ dictis
non habeas inuidiam. Ita temperauit
dñs responsionem suam. ut nec uerita¬
tem tacere nec defendere uideretur:
Haec aut̃ cum dixiss&. unus adsistens
ministrorum dedit alapam ihũ dicens
Sic respondes pontifici. Hic implet᷑
quod proph&atum est deeo. Dedi
maxillam meam percutientibus.
Percussit eum quasi reum responsionis.
sed ille iniustȩ percussus mansucte respon¬
dit. Si male locutussum. testimonium
per hibe demalo: Omisitaque qui contra
ueritatem loquitur. male loquitur.
Si aut̃ ueritatem non dixi da testimo¬
nium contrame : in quo mendacium
dixissem. Si aũt bene id est uere. quidme
cedis: Quid in ista responsione uerius
mansuetius. iustius. si cogitemus quis
acceperit alapam. nonne uellemus

Expanded text:
quid locutus sum ipsis. Ecce hi sciunt quid locutus sum ipsis. Ecce hi sciunt quae dixerim ego. » Quasi dixisset: Quid me interrogas, a quo veritatem audire non desideras, sed quem damnare cupis? Interroga magis eos, de quorum dictis non habeas invidiam. Ita temperavit Dominus suam responsionem, ut nec veritatem tacere, nec se defendere videretur. « Haec autem cum dixisset, unus assistens ministrorum dedit alapam Jesu, dicens: Sic respondes pontifici? » Hic impletur quod prophetatum est de eo: « Dedi maxillas meas percutientibus . » Percussit eum quasi reum responsionis, sed ille injuste percussus mansuete respondit: « Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo. » Omnis itaque qui contra veritatem loquitur, male loquitur: si ego autem veritatem non dixi, da testimonium contra me in quo mendacium dixissem. « Si autem bene, » id est vere, « quid me caedis? » Quid in ista responsione verius, mansuetius, justius? Si cogitemus quis acceperit alapam, nonne vellemus
Abbreviated transcription (Latin):
ego semper docui insynagoga & intẽplo
quo om̃s iud aei conueniunt & in occulto
locutussum nihil. Quid est quod palã
se dicit loqui. & occulto nihilloqui.
Dum inalio loco apłis dixit. cumper
parabolas turbis loquitur. uobis datũ est
nosse mysterium regnidĩ. ceteris autẽ
inparabolis. Intellegendum est ita cum
dixisse palam locutussum mundo. acsi
pala. aut quodammodo non erat pala:.
Pala quippe erat. quia multi audiebant.
Etrursus non erat pala. quia non intel¬
legebant: Et quod seorsum discipulis
Loquebatur. non in occulto utique
loquebatur. Quisnamque in occulto
loquitur. qui coram tot hominibus loqͥ¬
presertim si hoc loquitur paucis quod
per eos uell& in notescere: Et multi
ergo & hoc ipsum quod abeo dici uide¬
batur. ut ab eis qui bus dictum fuerat
taceretur. sedita potius ut usque¬
quaque predicarctur. Quid me in¬
terrogas: Interroga cos qui audier̃:

Expanded text:
ego semper docui in synagoga et in templo, ego semper docui in synagoga et in templo, quo omnes Judaei convenerant, et in occulto locutus sum nihil. » Quid est quod palam se dicet loqui, in occulto nihil loqui, dum alias apostolis dixit, cum per parabolas turbis loqueretur: « Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis ? » Intelligendum est ita eum dixisse: « Palam locutus sum mundo, » ac si palam, et quodam modo non erat palam. Palam quippe erat quia multi audiebant, et rursus non erat palam, quia non intelligebant. Et quod seorsum discipulis loquebatur, non in occulto utique loquebatur. Quis namque in occulto loquitur, qui coram tot hominibus loquum Deut. XVII; » praesertim si hoc loquitur paucis quod per eos vellet innotescere multis, ergo et hoc ipsum, quod ab eo dictum videbatur ut ab his quibus dictum fuerat taceretur, sed ita potius ut usquequaque praedicatur. « Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt
Abbreviated transcription (Latin):
trus in hoc loco dixit sc̃ xp̃m negare.
sed discipulum xp̃i tamen ipse xp̃s ante
serui & ministri ad prunas quia frigus
erat. & cale faciebatit se. Frigus erat
infidelitatis in cordibus illorum: intan¬
tum & iam ille princeps apłorum in co
frigore torpescit. quia necdum calore
scĩ sp̃s inflammatus fuit. in quo nonso¬
lum ipse iterum post acceptũ scĩ sp̃s
donum nontimuit xp̃m coram impera¬
tore & popło romano confiteri. sed etiã
pueri inberbes & puellȩ scĩ sp̃s calore
inflammati. xp̃m publice usque ad mor¬
tem confitebantur. & pro eomori non
metuebant quẽ clauiger caeli confiteri
adunius ancillȩ uocem formidauit
Pontifex ergo interrogauit ih̃m dedisci¬
pulissuis. & de doctrina eius: Non cog¬
n oscende ueritatis amore interroga¬
uit. sed ut causam inuenir& quietiam
accusare potuiss&. & tradi romano
prȩsidi addampnandum: Respondit
iħs. Ego palam locutus sum mundo.

Expanded text:
trus in hoc loco dixit se Christum negare, trus in hoc loco dixit se Christum negare, sed discipulum Christi; tamen ipse Christus ante servi et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. » Frigus erat infidelitatis in cordibus illorum intantum etiam ut ille princeps apostolorum in eo frigore torpescat, quia necdum calore sancti Spiritus inflammatus fuit; in quo non solum ipse iterum post acceptum sancti Spiritus donum non timuit Christum coram imperatore et populo Romano confiteri, sed etiam pueri imberbes et puellae, sancti Spiritus calore inflammati, Christum publice usque ad mortem confitebantur, et pro eo mori non metuebant, quem claviger coeli confiteri ad unius ancillae vocem formidavit. « Pontifex ergo interrogavit Jesum de discipulis suis et de doctrina ejus. » Non cognoscendae veritatis amore interrogavit, sed ut causam inveniret qua etiam accusari posset, et tradi Romano praesidi ad damnandum. « Respondit ei Jesus: Ego palam locutus sum mundo,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ inquid ille erat notus pontifici. & in¬
troiuit cumihũ in atrium pontificis.
P&rus aũt stabat adhostium foras. Foras
aut̃ stabat quia negaturus erat dñm.
fuit ausus. Ex iuit ergo discipulus alius
quierat notus pontifici. & dixit ostiariȩ
& introduxit petrum. Dixit ergo petro
ancilla ostiaria. Numquid & tu ex di¬
scipulis es hominis istius.: Dicit ille
Nonsum. hic agnoscitur quãuerum sit
quod ipsa ueritas paulo ait. Quia sine
me nihil potestis facere Ecce colum¬
na firmissima ad unius aure mpulsũ
tota contremuit. Ubi est illa ꝓmit¬
tentis audacia & dese plurimum pre¬
sumentis.: Ubi sunt uerba illa quando
ait. quare non possum sequite modo:
Animam meam prote ponam. hoc
non est sequi magistrum se negare
discipulum. eẽ. sic nepro dño anima
ponitur. ut hoc nefiat uox ancillę
formidetur. Sane hocloco consideran¬
dum est. quam periculosum sit xp̃iano
xp̃ianum se. ẽẽ. negare Non enim pe¬

Expanded text:
autem ille, inquit, erat notus pontifici, et inautem ille, inquit, erat notus pontifici, et introiit cum Jesu in atrium pPetrus autem stabat ad ostium foras. » Foras autem stabat, qui negaturus erat Dominum, fuit ausus. « Exivit ergo discipulus alius qui erat notus pontifici, et dixit ostiariae, et introduxit Petruancilla ostiaria: Nunquid et tu ex discipulis es hominis istius? Dicit ille: Non sum. Hic agnoscitur quam verum sit quod ipsa Veritas paulo ante dixit: Quia sine me nihil potestis facere. « Ecce columna firmissima ad unius aurae impulsum tota contremuit. Ubi est illa promittentis audacia, et de se plurimum praesumentis? Ubi sunt verba illa, quando ait: Quare noanimam meam pro te ponam ? » Hoc non est sequi magistrum, se negare discipulum esse. Sic ne pro Domino anima ponitur, ut hoc ne fiat, vox ancillae formidetur? Sane hoc loco considerandum est quam periculosum sit Christiano Christianum se esse negare. Non enim Pe
Abbreviated transcription (Latin):
guinis sccleris cos facer& consortes.
Moyses dõ iubente preceperat. ut pon¬
tifices patribus succederent. ut generatio¬
nis insacerdotibus series conseruaretur.
Refert iosephus istum cayphan unius
tantum anni. abherodẽ precio redimis¬
se sacerdotium. Non est ergo mirũ. si ini¬
quus pontifex inique iudicauerit Sepe
quiper auaritiam a sacerdotium accedit.
per iniustitiam uersatur in eo. ut sceleratũ
in itium funesto fine consumitur Seque
nontimore ad firmandum est quia tace¬
tur. Sol& autẽ se idem iohannes ista
significare. & addere quemdiligebat
iħs. Fortassis ergo & hic ipse est qui uix¬
ta crucem ihũ stabat. cui ille matris
cõmendauit custodiam. Dicit & mathe¬
us dep&ro. Petrus sequebatur cum alon
eum negaturus. utuider& finem. uel
amore magistri uel humana curiositate
scire cupiens quid pontifex iudicar&
deihũ. utrum eum neci addicer&.
anflagellis cesum dimitter& Discipulus

Expanded text:
guinis et sceleris eos faceret consortes. guinis et sceleris eos faceret consortes. Moyses Deo jubente praeceperat ut pontifices patribus succederent, ut generationis in sacerdotibus series conservaretur. Refert Josephus istum Caipham unius tantum anni ab Herode pretio redemisse sacerdotium. Non ergo mirum, si iniquus pontifex inique judicaverit. Saepe qui per avaritiam ad sacerdotium accedit, per injustitiam versatur in eo, et sceleratum initium funesto fine consumitur. VERS.non temere affirmandum est, quia tacetur. Solet autem se idem Joannes ita significare, et addere: quem diligebat Jesus. Fortassis ergo et hic ipse est, » qui juxta crucem Jesu stabat, cui ille matris commendavit custodiam. Dicit et Matthaeus de Petro: Petrus sequebatur eum a loneum negaturus, ut videret finem, vel amore magistri, vel humana curiositate scire cupiens, quid pontifex judicaret de Jesu, utrum eum neci addiceret, an flagellis caesum dimitteret. Discipulus
Abbreviated transcription (Latin):
datum calicem passionis. profecto illud est
quod ait apłs. S ids̃ pronobis. quiscontra
nos: Quifilio proprio non pepercit.
sed pronobis om̃ib: tradidit illum. uerum
auctor calicis huius est & iam ipse quibibit.
ergo & tribunus & ministri iudeorum
comprehenderunt ihm. & ligauerunt eũ
Compre henderunt adquem accesserunt.
qm̃ dies ille. illi uero tenebrę per manse¬
runt. nec audierunt accedite ad cum
& in luminamini. Tunc aut̃ quando
eum illi illo modo comprehenderunt
tunc abeo longius recesserunt. Etligaue¬
runt cum. a quo solui potius uelle debue¬
runt. Postea quampersecutores traden¬
te iuda comprehensum dñm ligauerunt
nobis omnibus tradidit eum : ad duxer̃
cum ad annam primum: Nec enim ioħes
istam tac& causam. quare hoc feciss&
quierat pontifex anni illius. E rat aũt¬
cayphas qui consilium dedit udacis.
quia ex pedit unum hominem mori
propopulo: Ductusest adannam primũ
& post ea ad caẏphan. ut cognatio san¬

Expanded text:
datum calicem passionis, profecto illud est datum calicem passionis, profecto illud est quod ait Apostolus: Si Deus pro nobis, quis contra nos? qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Verum auctor calicis hujus est, etiam ipse qui bibit.ergo, et tribunus, et ministri Judaeorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt eum. Comprehenderunt, ad quem non accesserunt quoniam dies ille, illi vero tenebrae permanserunt; nec audierunt: Accedite ad eum, et illuminamini . Nunc autem quando eum illo modo comprehenderunt, tunc ab eo longius recesserunt: et ligaverunt eum, a quo solvi potius velle debuerunt. » « Posteaquam persecutores tradente Juda comprehensum Dominum ligaverunt,nobis omnibus tradidit eum , Adduxerunt eum ad Annam primum. Nec enim Joannes istam tacet causam, quare hoc ita factqui erat pontifex anni illius. » Caiphas, qui consilium dedit Judaeis, quia expedit unum hominem mori pro populo. Ductus est ad Annam primum, et postea ad Caipham, ut cognatio san
Abbreviated transcription (Latin):
ergo auris prodño amputata & ad ño
sanata significat. nisi auditũ amputata
uetustate renouatũ. ut sit in nouitate sp̃s.
& non inuetustate littere:: Quod cui
prestitũ fuerit axp̃o. quisdubit& regna¬
turum tunc. eẽ. cum xp̃o Seruus dictꝰ
est. propter seruitutem legalem. Sanatus
aut̃ dicitur. propter cuuangelicã liber¬
tatem. Factum tamen petri dñs inpro¬
bauit. & progredi ultra prohibuit dics
Mit te gladium inuaginam. C alicem
quem dedit mihi pater nonbibam illum :
Non bibam illum. interrogatiue uel in¬
crepatiue legendum est quasi dixiss&:
nonbibam illum calicem quẽ pater mihi
dedit bibere: Quare resistere uis uolun¬
tati omnipotentis patris. immo & salu¬
tis tuȩ calici. In suo quippe facto ille
discipulus magistrum defendere uoluit.
nescius adhuc dispensationẽ paterne uo
luntatis quid ex hoc fieri uenturum
uoluiss&. Q uod autẽ a patre sibi dicit

Expanded text:
ergo auris pro Domino amputata et a Domino ergo auris pro Domino amputata et a Domino sanata significat, nisi auditum amputata vetustate renovatum, ut sit in novitate spiritus, et non in vetustate litterae? Quod cui praestitum a Christo fuerit, quis dubitet regnaturum tunc esse cum Christo? Servus dictus est propter servitutem legalem; sanatus autem dicitur propter evangelicam libertatem. « Factum tamen Petri Dominus improbavit, et progredi ultra prohibuit dicens: Mitte gladium in vaginam. Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum? » Non bibam illum, interrogative vel increpative legendum est, quasi dixisset: Non bibam illum calicem quem Pater mihi dedit bibere? Quare resistere vis voluntati omnipotentis Patris, imo et salutis tuae calici? In suo quippe facto ille discipulus magistrum defendere voluit, nescius adhuc dispensationem paternae voluntatis  Ms., pietatis, quid ex hoc fieri venturum voluisset. « Quod autem a Patre sibi dicit
Abbreviated transcription (Latin):
adnos Oftendit quęrentibus potestatẽ.
quia habuit inpotestate animã suam
ponere. quã posuit hora passionis: osten
mysterium. Iterum ergo eos interrogauit:
Quem quęritis. Siqueritis. quare non
ad prehenditis. nisi quia inura non est
dixerunt. Ihm nazarenũ. Respondit ihs̃
Dixi uobis. quia egosum. Sime quęritis.
sinite hos abire. Inimicos uid& & hoc
faciunt quod iub&. sinite hos abire quos
non uult pcrire. Numquid aut̃ non cranꝰ
postea morituri. Curergo situnc mori¬
rentur perder& cos. nisi quia nondum
in eum sic credebant. Quomodo credunt.
quicum que non pereunt.: Symon ergo
p&rus habens gladium eduxit eum
& percussit pontificis seruum & abscidit
cius auriculam dextram: Erat autem
nomen seruo malchus. Solus hic euuange¬
lista &iam nomen serui huius ex pressit.
sicut lucas solus quo eius auriculã dñs
tetigerit & sanauerit cum: Malchus
aũt. interpretatur regnaturus : Quid

Expanded text:
ad nos. Ostendit quaerentibus potestatem, ad nos. Ostendit quaerentibus potestatem, quia habuit in potestate animam suam ponere, quam posuit hora passionis; ostendmysterium. Iterum ergo eos interrogavit: Quem quaeritis? Si quaeritis, quare non apprehenditis, nisi quia in vestra non est dixerunt: Jesum Nazarenum. Respondit Jesus: Dixi vobis quia ego sum. Si ergo me quaeritis, sinite hos abire. » Inimicos videte, et hoc faciunt quod jubet: sinite hos abire quos non vult perire. Nunquid autem non erant postea morituri? Cur ergo si tunc morerentur, perderet eos, nisi quia nondum in eum sic credebant, quomodo credunt quicunque non pereunt? « Simon ergo Petrus, habens gladium, eduxit eum, et percussit pontificis servum, et abscidit ejus auriculam dexteram. Erat autem nomen servo Malchus. » Solus hic evangelista etiam nomen servi hujus expressit, sicut Lucas solus, quod ejus auriculam Dominus tetigerit, et sanaverit eum. Malchus autem interpretatur regnaturus. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
tate sua uenit inmundum. uoluntate sua
posuit animam suam promundo. Stabat
aut̃ & uidas. quitradebat eum cum ipsis.
Vt ergo dixit eis egosum : abierunt retror¬
sum. & ceciderunt in terram. uibi tunc
militum cohors & ministri principum
acpharisacorum ubi terror & munimen
armorum. Nempe una uox dicentis
ego sum. tamquam orb̵ odiis ferocẽ armis¬
que terribilẽ. sine ullo telo percus sit.
reppulit. & strauit . Ds enim latebat incar¬
ne. & sempiter nus diesista membris occul¬
tabatur humanis ut lanternis & facibus
quereretur occidendus a tenebris E gosũ
dicit. & impios deiecit: Quidiudicatu¬
rus faci& qui iudicandis hoc fecit.
Quid regnaturus poterit quimoritu¬
rus hoc potuit. : Et nunc ubique per
ant & interra cadant. Quare quiuene¬
runt ad conprehendendũ non tenueruNT
a quo audierunt egosum. Quia ante¬
non potuerunt quã uoluiss& ille quiait
dere & occidere. illequerebat nos redi¬
mere & uiui ficare. ꝓpter quod uenit

Expanded text:
tate sua venit in mundum, voluntate sua tate sua venit in mundum, voluntate sua posuit animam suam pro mundo. Stabat autem et Judas, qui tradebat eum, cum ipsis. Ut ergo dixit eis: Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunmilitum cohors, et ministri principum ac Pharisaeorum? ubi terror et munimen armorum? Nempe una vox dicentis: « Ego sum, » tantam turbam odii ferocem, armisque terribilem, sive ullo telo perepulit, stravit. Deus enim latebat in carne; et sempiternus dies ita membris occultabatur humanis, ut laternis et facibus quaereretur occidendus a tenebris. Ego sum, dicit; et impios dejicit. Quid judicaturus faciet, qui judicandus hoc fecit? Quid regnaturus poterit, qui moriturus hoc potuit? Et nunc ubique per ant, et in terram cadant. Quare qui venerunt ad comprehendendum non tenuerunt, a quo audierunt: « Ego sum? » non tenuerunt quem, si noluisset ille qui aitdere et occidere, ille quaerebat eos redimere et vivificare, propter quod venit
Abbreviated transcription (Latin):
aprȩside. itaque intellegatur accepta
tam quã ad tenendum reum. seruato
ordine legitime potestatis. ut nullus¬
uel defendere iħm auder& Ita quippe
ei abscondebatur potestas. & obtende¬
batur infirmitas. ut haec in imicis ne¬
cessaria uideretur. aduersus eũ inquẽ
nihil ualuiss&. nisi quod ipse uoluiss&.
bene utens bonis malis & faciens bona
adiungit. sciens om̃ia quȩ uentura erant
super eum. Sciebat & uoluit ut cõprehen¬
deretur . quia ad hoc uenit inmundum
ut hoc fier& quod uoluit. & tunc imple¬
retur quando processit & dixit. Quẽ
quęritis . Processit paratus ad passio¬
nem .&. interrogans quẽ quȩrerent
non quasi ignarus corum uoluntatis sed
ut scirent ipsum esse quẽ quererent: Res¬
ponderunt. Ihm̃ nazarenum . Iħs nazare¬
nus dicebatur. quia nazar&h nutritus ẽ
ut impleretur proph& ia qñm nazarcus
uocabitur Dicit cis iterum Ego sum.
N on abscondit se sed ostendit. quia uolun¬

Expanded text:
A praeside itaque intelligatur accepta, A praeside itaque intelligatur accepta, tanquam ad tenendum reum, servato ordine legitimae potestatis, ut nullusum defendere auderet. Ita quippe ejus abscondebatur potestas, et obtendebatur infirmitas, ut haec inimicis necessaria viderentur adversus eum, in quem nihil valuisset nisi quod ipse voluisset; bene utens bonus malis, et faciens bona adjungit, « sciens omnia quae ventura erant super eum. Sciebat et voluit ut comprehenderetur; quia ad hoc venit in mundum, ut hoc fieret quod voluit, et tunc impleretur quando voluit. Processit et dixit eis, quem quaeritis? Processit, paratus ad passionem, et interrogans quem quaererent; non quasi ignarus eorum voluntatis, sed ut scirent ipsum esse quem quaererent. Responderunt: Jesum Nazarenum. Jesus Nazarenus dicebatur, quia in Nazareth nutritus est, ut impleretur prophetia: Quoniam Nazareus vocabitur. Dicit eis: Ego sum. Non abscondit se, sed ostendit; quia qui volun
Abbreviated transcription (Latin):
cum cius in illa finita oratio decuius
uerbis ait. haec cum dixiss& ihs. sed alia
quaedam sunt in terposita quȩ abisto
pretermissa apud alios euuangelistas
leguntur . sicut hinc inueniuntur mul¬
taque illi similiter in sua narratione
tacuerunt: Adhoc uero ual& quod dic¬
tum est. haec cum dixiss& ihs̃: ut non eũ
ante opmemur uenire inhortũ. quam
illa uerba finir&. & illam oratione quae
legitur. Et iudas qui tradebat eũ. scie¬
bat locum Ordo uerborum est sciebat
locum quitradebat eum. quod frequen¬
ter iħs inquit conuenerat illuc cũ disci¬
pulissuis Ibi ergo lupus ouina pella
contentus. & inter oues alto patri fami¬
lias consilio toleratus. didicit ubi ad tẽpꝰ
&iguum disperger& gregem insidiis
ap̃petendo pastorem: Iudas ergo inquid
cum accepiss& cohortem & apontificib
& pharisçis ministris. uenit illuc
cum lanternis & facibus & armis. Co¬
hors noniudaeorum. sed multum fuit

Expanded text:
cum ejus illa finita esset oratio, de cujus cum ejus illa finita esset oratio, de cujus verbis ait: « Haec cum dixisset Jesus; » sed alia quaedam sunt interposita, quae ab isto praetermissa apud alios evangelistas leguntur, sicut hic inveniuntur multa quae illi similiter in sua narratione tacuerunt. Ad hoc vero valet quod dictum est: « Haec cum dixisset Jesus, » ut non eum ante opinemur venire in hortum, quam illa verba finiret et illam orationem, quae leguntur. « Et Judas, qui tradebat eum, sciebat locum. » Ordo verborum est: Sciebat locum, qui tradebat eum, quod frequenter Jesus, inquit, convenerat illuc cum discipulis suis. Ibi ergo lupus ovina pelle contectus, et inter oves alto patrisfamilias consilio toleratus, didicit ut ad tempus exiguum dispergeret gregem, insidiis appetendo pastorem. « Judas ergo, inquit, cum accepisset cohortem, et a principibus et Pharisaeis ministros, venit illuc cum laternis et facibus et armis. Cohors non Judaeorum, sed militum fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
EDRON genitiuus pluralis est¬
in greco. quod potest latinę ce¬
dro rum dici Tunc ad propin¬
quauit tempus dequa in psalmis legitur.
detorrente inuia bib&: id est inuia
huius uitae de torrente passionis bib&.
propterea ex altauit caput. Quod apłs
ita ex posuit. xp̃s factus est oboediens
patri usque admortem. mortẽ autem
crucis propter quod & ds̃ exaltauit illũ
Ubi erat hortus. inquẽ introiuit ipse &
discipłi eius. Bene inhorto miserias nr̃as
conprehensus est : ut nos in hortũ beati¬
tudinissuȩ inducer&. Igitur in horto
delitiarum. id est inpara dyso primus
pater humani generis peccauit. & inde
eiectus est in hanc uallẽ lacrimarum.
hendi uoluit. ut peccatum quod inhorto
para dysi. quodhortus deliciarũ inter¬
pretatur primus homo commisit delere¬
tur. Sciebat aut̃ & iudas qui tradebat
eum locum. quia frequenter iħs conue¬
nerat illuc cum discipulis suis: hoc quod
narrat in gressum dnm cum discipulis
suis in hortum. non continuo factum est

Expanded text:
edron. Genitivus pluralis in Graeco, quod potest Latine Cedrorum dici. Tunc appropinquavit tempus, de quo in Psalmo legitur: De torrente in via bibit. In via hujus vitae de torrente passionis bibit: propterea exaltavit caput : quod Apostolus ita exposuit: Christus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quoUbi erat hortus, in quem introivit ipse et discipuli ejus. » Bene in horto miseriae nostrae comprehensus est, ut nos in hortum beatitudinis suae induceret. Igitur in horto deliciarum, id est in paradiso primus pater humani generis peccavit, et inde ejectus est in hanc vallem lacrymarum. hendi voluit, ut peccatum quod in horto paradisi, qui hortus deliciarum interpretatur, primus homo commisit, deleretur. « Sciebat autem et Judas, qui tradebat eum, locum; quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. » Hoc quod narrat ingressum Dominum cum discipulis suis in hortum, non continuo factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
minuetis exeo Et iterũ alia scriptura
dicit. uidebunt inquẽ pupugerunt :
Duo testimonia descripturis reddidit
singulis rebus quaefacta narrauit.
um os non cõminuctis exeo. Quod pre¬
ceptum est eis. quicelebrare pascha
iussi sunt ouis immolatione. inueteri
lege. quȩ dominicae passionis umbra
precesserat: ande pascha nr̃m immo¬
latus est xp̃c. Dequa & esaias ꝓpheta
predixerat. sicut ouis ad immolandum
ductus est. Item sub iunxerat dicens.
sed unus militum lancea latus eius ape¬
ruit Adpertinet alterum testimoni¬
um. hoc. uidebunt inquem cõpunxe¬
runt. ubi promissus est xp̃s in ea qua
crucifixus est carne uenturus
Post haeo alo rogauit pilatum ioseph
ab arimathia. eo quod ess& discipłs
ihũ. occultus aut̃ propter metum iu

Expanded text:
minuetis ex eo . Et iterum alia Scriptura minuetis ex eo . Et iterum alia Scriptura dicit: Videbunt in quem pupugerunt . » Duo testimonia de Scripturis reddidit singum, Os non comminuetis ex eo: quod praeceptum est eis qui celebrare Pascha jussi sunt ovis immolatione in veteri Lege, quae Dominicae passionis umbra praecesserat. latus est, de quo et Isaias propheta praedixit: « Sicut ovis ad immolandum ductus est . » Item subjunxerat, dicens: « Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, » ad hoc pertinet alterum testimonium, hoc est: « Videbunt in quem compunxerunt. » Ubi promissus est Christus in ea, qua crucifixus est, carne venturus. « Post haec autem rogavit Pilatum Joseph ab Arimathaea, eo quod esset discipulus Jesu, occultus autem propter metum
Abbreviated transcription (Latin):
fregerunt eius crura: sed unus militum
lancea latus eius aperuit. & continuo
exiuit sanguis & aqua: Uigilatͣt uerbo
cuuangelista ususest. non ut diceret
latus eius percussit. aut uulnerauit. aut
quid aliud. sed aperuit: ut illic quodã¬
modo uitae ostium panderetur. unde
sacramenta eccłae manauerunt : sine
quibus aduitam quȩ uera uita est non
intratur. Ille sanguis in remissione
fususest peccatorum. aqua illa salutare
temperat poculum: haec & lauacrum
prestat & potum: hoc prenuntiabat
quod noȩ in latere arce ostium facere
iusus est. qua intrarent animalia. quȩ no
uerant diluuio peritura: quibus prȩfi¬
gurabatur eccła. Propter hoc prima
mulier factaest deuiri latere dormien¬
tis: & appella taest uita materque
uiuorum: Magnum quippe significa
entis. Et hic secundus adam inclinato
capite incruce dormiuit: ut inde for¬
maretur ei coniux. quae delatere
dormientis defluxit. Omors unde
mortui reuiuescunt. Facta sunt enĩ
haec ut scriptura impleretur: os non cõ¬

Expanded text:
 Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. » Vigilanter verbis evangelista usus est, non ut diceret, latus ejus percussit, aut vulneravit, aut quid aliud, sed aperuit, ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam, quae vera vita est, non intratur. Ille sanguis in remissionem fusus est peccatorum, aqua illa salutare temperat poculum, hoc lavacrum praestat et potum. Hoc praenuntiabat, quod Noe in latere arcae ostium facere jussus est, quo intrarent animalia, quae non erant diluvio peritura, quibus praefigurabatur Ecclesia. Propter hoc prima mulier facta est de viri latere dormientis, et appellata virago, mater quoque virorum. Magnum quippe significanentis. Et hic secundus Adam inclinato capite in cruce dormivit, ut inde formaretur ei conjux, quae de latere dormientis defluxit. O mors, unde mortui reviviscunt! « Facta sunt enim haec, ut Scriptura impleretur: Os non com