comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑes & saturent᷑. atq in illis quidẽ dñm
laudent. porro in hiis uiuant corda eoꝵ Ali¬
oqͥn quomͦ mortui laudabunt te dñe: Ut gͦ
sit iocunda decoraq laudatio. in admiratio¬
ne etiã uiuant ex imitatione ut auidius su¬
mant delitias. ipsas quoq diuitias curiosiꝰ
contemplent᷑ Sic inmirũ inter spleudorẽ
& feruorẽ luceruȩ huiꝰ. uicariis quib̾dam
affectib discurrendũ ait nobis alter ex alte.¬
ro cõmendet᷑: & ex inutua collatione uterq
complacitior fiat. Siquidẽ huinilis fuit &¬
bat effectus ipse diuine gr̃e: quã ꝓfecto tã
multam. nifi multũ humili ñ dedisset. Ut
tam̃ pauca uirtutũ eiꝰ indicia ꝓinam paupe.¬
rem illum spũ beatus nouit hyͣlariꝰ. cũ impo¬
nere ei diaconatus officiũ temptans nec p̃ua¬
leus. qͦd indignũ sese uociferaret̃. exorcistam
eũ eẽ precepit. in quo quidã locus iniuriȩ ui¬

Expanded text:
pauperes, et saturentur; atqpauperes, et saturentur; atqporro in his vivant corda eorum. Alioquin quomodo mortui laudabunt te, Domine? Ut ergo sit jucunda decoraque laudatio in admiratione, etiam vivant ex imitatione; et, ut avidius sumant delicias, ipsas quoque divitias curiosius contemplentur. Sic nimirum inter splendorem et fervorem lucernae hujus vicariis quibusdam affectibus discurrendum, ut nobis alter ex altero commendetur, et ex mutua collatione uterque complacitior fiat. Siquidem humilis fuit e, quam profecto tam multam nisi multum humili non dedisset. 14. Ut tamen pauca virtutum ejus indicia promam, pauperem illum spiritu beatus novit Hilarius, cum imponere ei diaconatus officium tentans, nec praevalens, quod indignum sese vociferaretur, exorcistam eum esse praecepit: in quo quidam locus injuriae vi
Abbreviated transcription (Latin):
dente. ꝓstrauit. lepsum iuudauit osculo.
curauit oleo paraliticã. demones uicit. an¬
głos uidit. futura pͣiudit. Uerum hec qui¬
dem cȩteraq eiꝰmodi altissima quȩ fecit
magnalia. quid i mirifica quedã uasa drc¬
erim diuitis huiꝰ. auro grauia. geminis m¬
cantia. pariterq materia & oꝑe prenosa:
Noli in hiis saporẽ querere. s mirare spleu¬
dorem. Lucet in huiꝰmodi lucerna nr̃a. ut
in lumine eiꝰ uideas lumen. qͦd quidẽ pu¬
rum ꝓut in se est necdũ preuales intueri
Non emim est ille lux. s ut testimoniũ ꝑhi¬
beat de lumine. & appareat tͥ interim glo¬
sus ds̃ in sc̃o suo: dum ñ potes ad głamꝰ eiꝰ
sicut est in seipso. Ceterum ne putaueris
ornatas quidẽ. martim lampades. s uacu¬
as inueniri. ñ est fatua uirgo. habet in ua¬
sis oleum. habet unũ in phialis. habet int̾
paraxides istas ciboꝵ copiam. delitias utꝙ
sp̃itales. ut ñ modo uideant & mirent᷑. s edaił̃

Expanded text:
dente prostravit, leprosum mundavit osculo, dente prostravit, leprosum mundavit osculo, curavit oleo paralyticum, daemones vicit, angelos vidit, futura praevidit. 13. Verum haec quidem, caeteraque ejusmodi altissima quae fecit magnalia, quidni mirifica quaedam vasa dixerim divitis hujus, auro gravia, gemmis micantia, pariterque materia et opere pretiosa? Noli in his saporem quaerere, sed mirare splendorem. Luceat in hujusmodi lucerna nostra, ut in lumine ejus videamus lumen, quod quidem purum, prout in se est, necdum praevales intueri. Non enim est iste lux, sed ut testimonium perhibeat de lumine; et appareat tibi interim gloriosus Deus in sancto suo, dum non potes ad gloriam ejus, sicut est in se ipso. Caeterum ne putaveris ornatas quidem Martini lampades, sed vacuas inveniri: non est fatua virgo, habet in vasis oleum. Habet vinum in phialis, habet intra paropsides istas ciborum copiam, delicias utique spirituales: ut non modo videant et mirentur, sed edant
Abbreviated transcription (Latin):
est dĩ patͥs. sicut ipse testatur. Ecce mitto
angłm meum. & cȩtera. Et Martinus lucer¬
na erat ardeus & lucens eum saltin ñ pige¬
at imitari. s nintari in eo qͦd unitabile. ñ
autẽ quod mirabile exhibetur. Ad mensam
diuitis sedes hodie. diligenter considera qͣ
apponunt᷑ tibi. Discerne̾ inter cibos & uasa
ciboꝵ: illos enim iuberis tollere. s non illa.
Diues est iste martinus. diues in meritis. di¬
ues in miraculis. diues in uirtutib. diues in
ad imitationẽ. Aut certe quia sequit᷑ in
scͥptura illa. qm̃ talia oportet te p̃parare. di¬
ligenter considera quid apponit᷑ tͥ & in quo
Suscitauit martinus tres mortuos. quantos
minirũ saluatorẽ legerat suscitasse. Reddi¬
dit iusum cecis. surdis auditũ. mutis loque¬
lam. claudis gressum. aridis sospitatẽ. Fua¬
sit diuina uirtute ꝑicula ꝓpͥi corꝑis obice
flammas reppulit. uinnauẽ sacrilege ma¬
chinȩ molem. colunna parili cęlo descen¬

Expanded text:
est Dei Patris, sicut ipse testatur: Ecce mitto est Dei Patris, sicut ipse testatur: Ecce mitto angelum meum , etc. Et Martinus lucerna erat ardens et lucens: eum saltem non pigeat imitari; sed imitari in eo quod est imitabile, non autem quod mirabile exhibetur. Ad mensam divitis sedes hodie; diligenter considera quae tibi apponuntur. Discerne inter cibos, et vasa ciborum. Illos enim juberis tollere, sed non illa. Dives est iste Martinus; dives in meritis, dives in miraculis, dives in virtutibus, dives in ad imitationem. Aut certe quia sequitur in Scriptura illa, quoniam talia oportet te praeparare ; diligenter considera quid apponitur, et in quo. Suscitavit Martinus tres mortuos, quot nimirum Salvatorem legerat suscitasse. Reddidit visum caecis, surdis auditum, mutis loquelam, claudis gressum, aridis sospitatem. Evasit divina virtute pericula, proprii corporis obice flammas repulit, immanem sacrilegae machinae molem columna parili e coelo descen
Abbreviated transcription (Latin):
dubiũ sane quin i sacramento. ad sunt
reuelationes. s in spũ & uirtute. ut tem¬
pori gr̃e quod nunc est nichil in ulla gr̃a
deesse ꝓbetur. Demiq nec oculus uidit.
nec auris audiuit. nec in cor hominis a¬
scendit quȩ p̃parauit ds̃ diligentib se:¬
mireris qͦd carnales eis manifestationes
exhibuit. qui carnalem etꝰ prestolabant᷑
aduentũ. nobis eñ tanto efficatior gr̃a
& reuelatio digmor necessaria est. qͣnto
expectamus. Itaq ut supra diximꝰ oiar¬
tuius iste
xp̃c non fuit. s tamen xp̃m habuit. non
quomͦ angłi in pͣsentia maiestatis. ñ quomͦ
apłi in uisione humanitatis. ñ quomͦ olim
locutus est in iusione scĩs suis. s quomͦ¬
cum nunc etiam habet ȩccłia in fide & sa¬
cramentis. Non erat ille lux: sed lucerna
plant. ardens & lucens. De ioħe dictum est.
s si illum ꝓtulero. puto dicetis. Maximus
homiinũ est. plusqm̃ ꝓpħa est. etiam angls

Expanded text:
dubium sane quin in sacramento. Adsunt dubium sane quin in sacramento. Adsunt revelationes, sed in spiritu et virtute ut tempori gratiae, quod nunc est, nihil in ulla gratia deesse probetur. Denique nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit quae pmireris quod carnales eis manifestationes exhibuit, qui carnalem ejus praestolabantur adventum. Nobis enim tanto efficacior gratia et revelatio dignior necessaria est, quantexspectamus. 12. Itaque, ut supra diximus, Martinus iste us non fuit, sed tamen Christum habuit: non quomodo angeli in praesentia majestatis; non quomodo apostoli in visionem humanitatis; non quomodo olim locutus est in visionem sanctis suis: sed quomodo eum etiam nunc habet Ecclesia, in fide et sacramentis. Non erat ille lux , sed lucerna plane ardens et lucens , de Joanne dictum est. Sed si illum protulero, puto, dicitis: Maximus hominum est, plus quam propheta est, etiam angelus
Abbreviated transcription (Latin):
cam ascensionẽ. hodiernũ uero diem ex¬
inde usq ad seculi consummationẽ. por
ro ȩternum intellige post cominuns ont¬
um resurrectionẽ. Nulli hoꝵ deest xp̃c
nulli deest ũc. nulli deest unctio. milli
salus. patͥarchis & ꝓpħis in uisione exhi¬
bitus est. apłis in humanitate. martino
in fide. angłis iam specie. Quam sane spe¬
ciem & electis hominib ostensurum sest
ꝓmisit. non quidẽ hodie. s in ęternum.
Deniq iam transierat heri: iam nr̃m tstud
ne de carnib agni non nichil eẽ seruatũ.
sed quod residuũ est utiq iam datur igni.
qͦd uidelicet usq hodie eadẽ caro nobis. s
sp̃italiter utiq ñ carnaliter exhibeatur.
Neq enim est qͦd causemur nr̃o huic ue¬
gatam tempori. siue eam quȩ ad patres
ueteris testamenti facta est apparitionẽ.
siue eam quȩ apłis exhibita est. p̃sentiam
carnis eiꝰ. siquidẽ fideliter considerantib
ueutram ileeẽ liquebit. Adest enĩ nobis
etiã nunc carnis uera substantia. haut

Expanded text:
m Dominicam; hodiernum vero diem exinde usque ad saeculi consummationem; porro in aeternum intellige post communem omnium resurrectionem. Nulli horum deest Christus, nulli deest Jesus; nulli deest unctio, nulli salus. Patriarchis et prophetis in visione exhibitus est, apostolis in humanitate, Martino in fide, angelis jam in specie. Quam sane speciem et electis omnibus ostensurum sese promisit, no quidem hodie, sed in aeternum. Denique jam transierat heri, jam istud nostrum ne de carnibus Agni nonnihil esse servatum: sed quod residuum est, utique jam datur igni; quod videlicet usque hodie eadem caro nobis, sed spiritualiter utique, non carnaliter exhibeatur. 11. Neque enim est quod causemur nostro huic negatam tempori, sive eam quae ad patres veteris Testamenti facta est apparitionem sive eam quae apostolis exhibita est praesentiam carnis ejus. Siquidem fideliter considerantibus neutram deesse liquebit. Adest enim nobis etiam nunc carnis ipsius vera substantia, haud
Abbreviated transcription (Latin):
ratus. Quid hic humana astutia poterit ca¬
uillari ⁊ ħorte respondeat. qm̃ multipba¬
rie multisq modis appareus eis ds̃. susci¬
piebat᷑ hospitio. participabat coniuiuo:
ammabat alloquio. instruebat consilio:
ddonabat filiis. illustrabat uictoriis. diui¬
tutem & dĩ sapientiam xp̃m. quando pre¬
sumerẽ emulari: Oblatus est quia ipse
uoluit: qnͣdo &s quantũ uoluit passus
est. utpote uerus quidẽ homo. s uerus
inchilominꝰ ds̃ Immo uero ne ipsam apłi¬
tam obȩdientiã afferas uelim. quos niii¬
rum uixta ꝓpħicam ꝓmissionẽ oculis sius
uidisse constat pͣcepꝰtorem suũ. & aurib¬

Expanded text:
ratus. Quid hic humana astutia poterit caratus. Quid hic humana astutia poterit cavillari? Forte respondeat, quoniam multifarie, multisque modis apparens ei Deus, suscipiebatur hospitio, participabat convivio, animabat alloquio, instruebat consilio, donabat filiis, illustrabat victoriis, 1052 divitutem, et Dei sapientiam Christum, quando praesumerem aemulari? Oblatus est quia ipse voluit, quando et quantum voluit passus est, utpote verus quidem homo, sed verus nihilominus Deus. Imo vero ne ipsam apostolicam obedientiam afferas velim; quos nimirum juxta propheticam promissionem oculis suis vidisse constat praeceptorem suum, et aurib
Abbreviated transcription (Latin):
submurmurat sensus hominis. & cogitatio
pna semꝑ in mnalum. Quid tu mͥ inqu̾it ele¬
mentoꝵ ꝓponis obȩdientiam supernoꝵ:
Quasi uero aut sensus ullus in eis. aut ulla
iugeat aeliberatio ratignis. & ñ potiꝰ agi
ipsa qm̃ agere tuideant᷑. Quid uero uł ip¬
soꝵ angloꝵ obȩdientiã sic commendas:
s entiunt quidẽ angłi. s delectabilia sola.
oheclientes equide creatori. s tam felici
qm̃ facili uoluntate. Quid in obędiant:
s emꝑ em̃ uident faciem patͥs. quẽ uidere
ꝑfecta beatitudo. eterna gla. sumia uolup
sas. P roduc nobis dñe patriarchas & ꝓphe¬
tas. uiros obȩdientes p̃ceptis etꝰ. obȩdientes
ex uoluntate. obedientes contra ppͥam uo¬
luntatẽ. ꝑ actum est. E xhibet᷑ nobis ut
ceteros breuitatis causa p̃teream. exbibetur
inqm̃ nobis abrabam ad p̃ceptum dm̃ exi¬
eus de terra sua. eiciens ancillam & filiũ
eiꝰ. & karissimũ filiũ ẏsaac immolare pa¬

Expanded text:
submurmuret sensus hominis, et cogitatio submurmuret sensus hominis, et cogitatio prona semper ad malum. Quid tu mihi, inquit, elementorum proponis obedientiam supernorum? Quasi vero aut sensus ullus in eis, aut ulla vigeat deliberatio rationis, et non potius agi ipsa, quam agere videantur. Quid vero vel ipsorum angelorum obedientiam sic commendas? Sentiunt quidem angeli, sed delectabilia sola; obedientes equidem Creatori, sed tam felici quam facili voluntate. Quidni obediant? Semper enim vident faciem Patris, quem videre perfecta beatitudo, aeterna gloria, summa voluptas est. 8. Produc nobis, Domine, patriarchas et prophetas, viros obedientes praeceptis tuis, obedientes ex voluntate, obedientes contra propriam voluntatem. Factum est. Exhibetur nobis, ut caeteros brevitatis causa praeteream, exhibetur, inquam, nobis Abraham ad praeceptum Domini exiens de terra sua, ejiciens ancillam et filium ejus, etiam charissimum filium Isaac immolare pa
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscere creaturã. quo scilicet in eandem
etiã rex decorẽ illius utiq spĩtalem .S in qͦ
uisus ille inquies. uł. auditus meliare me
aurem & obaudire iubet: Ham qͦd desids¬
rium pariat maiifestum est. Sane gͦ con¬
sidera uinuersam banc celestiũ głam corpoꝵ
iicessanter legib obtemꝑare diuinis. nec
um qm sibi positas nn tam continius motib
metas excedere tempoꝵ aut locoꝵ terimnoᷤᷤ
m̃sgredi canstitutos. S & ipsos sp̃s tam
sublimes audi amininstratorios om̃s esse¬
Q ui ministeriũ initti dignantissimũ. uti
ne indignũ dicam: minme tam̃ puto reꝑ¬
ꝑies in scͥpturis aliquando quemqmͣ illoꝵ
uł contradixisse mutenti. uł erga ipsos
tam inferiores se ꝓpter quos in ministeri¬
um mittebant᷑. saltem tenuiter fuisse cõ¬
mnotum. Exempla sunt obȩdientiȩ si dili-¬
genter attendas. eo sane acceptabiliora quo
in materia digmori.S noui quid ad ista

Expanded text:
cupiscere creaturam, quo scilicet in eamdem cupiscere creaturam, quo scilicet in eamdem etiam rex decorem illius, utique spiritualem. Sed in quo visus ille, inquies, vel auditus inclinare me aurem, et obaudire monet? Nam quod desiderium pariat, manifestum est. 7. Sane ergo considera universam hanc coelestium gloriam corporum incessanter legibus obtemperare divinis, nec unquam sibi positas in tam continuis motibus metas excedere temporum, aut locorum terminos transgredi constitutos. Sed et ipsos spiritus tam sublimes audi omnes administratorios esse, et in ministerium mitti dignantissimum, ut ne indignum dicam: minime tamen, puto, reperies in Scripturis aliquando quemquam illorum vel contradixisse mittenti, vel erga ipsos tam inferiores se, propter quos in ministerium mittebantur, saltem tenuiter fuisse commotum. Exempla sunt obedientiae, si diligenter attendas, eo sane acceptabiliora, quo in materia digniori. Sed novi quid ad ista
Abbreviated transcription (Latin):
nescio quid cęlatur in eo. Celatur in quam
s tamen ñ negat᷑ fidei usq quaq. Uidere
eiũ nobis datur in terra ipsam exteriorẽ cȩ¬
li pulchritudinẽ ñ adire internã qͦ głam
secretoꝵ eiꝰ & si ñ comp̃heudere. conceditur
uł audire. Uidemꝰ patͥam. s a longe. salutamꝰ.
odoramur illas delitias. ñ gustamꝰ. E m̃uero
ñ sine causa unigenitus qui est in sinu pa¬
tͥs ipse nobis in regione hac umbrȩ mortis
quã inhabitamꝰ. cęlestiũ głam sp̃uum sane
ꝑ fidẽ enarrat. corpoꝵ uero ꝑ specĩẽ mani¬
festat. Audi inquit filia & uide. Pactũ est.
Q uorsum ista: Inclina ait aurẽ tuã. & obli¬
uiscere. ppłm tuũ & domũ patͥs tui. Uult nos
ponere contumaciã. discere obȩdientiã. app̃¬
hendere disciplinã. Uult nos etiã obluusci
posteriora. despicere inferiora. terrenos mo¬
suꝑna querere. anteriorib inhiare. Uult
ii illum tantũ decorẽ domꝰ suȩ ingenuã con¬

Expanded text:
nescio quid celatur in eo. Celatur, inquam, nescio quid celatur in eo. Celatur, inquam, sed tamen non negatur fidei usquequaque. Videre enim nobis datur in terra ipsam exteriorem coeli pulchritudinem, non adire; internam quoque gloriam secretorum ejus, etsi non comprehendero, onceditur vel audire. Videmus patriam, sed a longe salutamus; odoramur illas delicias, non gustamus. 6. Enimvero non sine causa Unigenitus, qui est in sinu Patris, ipse nobis in regione hac umbrae mortis, quam inhabitamus, coelestium gloriam spirituum sane per fidem enarrat, corporum vero per speciem manifestat. Audi, inquit, filia et vide. Et factum est. Quorsum ista? Inclina, ait, aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui . Vult nos ponere contumaciam, discere obedientiam, apprehendere disciplinam. Vult etiam nos oblivisci posteriora, despicere inferiora, terrenos mosuperna quaerere, anterioribus inhiare. Vult et illum tantum decorem domus suae ingenuam con
Abbreviated transcription (Latin):
undiq mixta non pulchris. ut aurũ in luto
gemina in sterquilimo. liliũ inter spinas. Tera
pulchra es pat̾a mea. & macula ñ est inte. tota
pulchra es. absq eo qͦd intͥnsecus latet. Qud
ipse scõꝵ: quȩ iam ingrediꝰ ineruerunt ni
locũ tabernaculi admirabilis usq ad domũ
di. Sicut enĩ sunt. corpora terrestria. & sunt
corꝑa cęlestia. longe uero alia est celestiũ głã
qm̃ terrestriũ. sic sunt & cęlestes sp̃s & ter¬
restres. nec minor sane. distantia niter eos
Angłi. archangłi. uiitutes. pncipatus. & potesta¬
tes. dnãtiones. throm. cherubi & scrapbim.
Bene nomina noui. forte hoc totũ est. Quid
enĩ ampliꝰ capiã terrigena. de cęlestib. carna¬
tam̃ & si ignoro quid lateat ni hiis tantis
appellationib. illud equidẽ certissime nom.
qͦd magnum & mirabile aliquid sub hac tan¬
ta uerboꝵ maiestate clausum sit & signatũ.
Non sine causa cęlum hoc dicit᷑. plane eximñ

Expanded text:
undique mista non pulchris, ut aurum in luto, undique mista non pulchris, ut aurum in luto, gemma in sterquilinio, lilium inter spinas. Tota pulchra es, patria mea, et macula non est in te: tota pulchra es, absque eo quod intrinsecus latet. Quid m ingredi meruerunt in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei. Sicut enim 1051 sunt corpora terrestria, sunt et corpora coelestia; longe vero alia est coelestium gloria, quam terrestrium: sic sunt coelestes spiritus et terrestres, nec minor sane distantia inter eos: Angeli, archangeli, virtutes, principatus, potestates, dominationes, throni, cherubin atque Seraphin. Bene nomina novi. Forte hoc totum est. Quid enim amplius capiam terrigena de coelestibus, carna Verumtamen etsi ignoro quid lateat in his tantis appellationibus, illud equidem certissime novi, quod magum et mirabile aliquid sub hac tanta verborum majestate clausum sit et signatum. Non sine causa coelum hoc dicitur: plane eximium
Abbreviated transcription (Latin):
confestim sub terra ñ posuit. hominẽ ficut
peccando meruerat. s in terra. Si quidẽ re¬
spirandũ est nobis. & nullatenꝰ desꝑandũ.
donec in terra interim adhuc constituti:
& suspicere cęlũ possumꝰ. & susciꝑe data op¬
tuma & dona ꝑfecta desursũ a patre luminũ.
a patre sp̃uum.a patre miscdiarũ. Nam &
ꝓpterea rectum fecit hominẽ etiam corpore
ipso. & os homini sublime dedit. cum ꝓna
ut spectent ammantia cȩtera terrã: ut attol¬
lens ad sẏdera uultus. illo suspiret. quo ui
tam beatã. & ꝑheunẽ conspicit mansionem.
Honne em̃ pie & fideliter intuentib nobis
uehementissimũ quoddã incentiuũ amoriᷤ
& ꝓuocatio flagrantissimi desiderii ẽ. usio
ipsa tam lucidissumȩ regionis: Non sunt
stellȩ cęli. similes glebis terre. Inter spleudo¬
rem solis & caliginẽ soli huiꝰ.ñ parua distan¬
tia est. Forte tam̃ hic quoq nonnulla s
in suo genere pulchra uident᷑. & hec ipsa

Expanded text:
confestim sub terra posuit hominem, sicut confestim sub terra posuit hominem, sicut peccando meruerat; sed in terra. Siquidem respirandum est nobis, et nullatenus desperandum, donec in terra adhuc interim constituti, et suspicere coelum possumus, et suscipere data optima et dona perfecta desursum a Patre luminum, a Patre spirituum, a Patre misericordiarum. Nam et propterea rectum fecit hominem, etiam corpore ipso, et os homini sublime dedit, cum prona utique spectent animantia caetera terram: ut attollens ad sidera vultus illo suspiret, ubi tam beatam et perennem conspicit mansionem. 5. Nonne enim pie et fideliter intuentibus nobis vehementissimum quoddam incentivum amoris, et provocatio flagrantissimi desiderii est visio ipsa tam lucidissimae regionis? Non sunt stellae coeli similes glebis terrae. Inter splendorem solis, et caliginem soli hujus, non parva distantia est. Forte tamen hic quoque nonulla, sed in suo genere pulchra videntur: et haec ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
gens. Itaq ibo in ad monte gr̃ę .&. colles
imserationũ. quarũ thesauros om̃s reposi-¬
tos audio penes xp̃m. Ibo ad eum qui plenꝰ
de pleuitudine illa. immo si forte accipiar
in plenitudiuẽ illam: ut cũ cȩteris aliquan¬
do menbris occurrã in mensurã ętatis ple¬
nitudinis xp̃i. Neno quippe ascendit in cȩ¬
lum. insi qui de celo descendit. Fidelissimꝰ
plane. & benignissimꝰ mediator. qui quidẽ
ñ discreuit. s fecit utraq unũ. mediũ pari¬
etẽ inaceriȩ soluens. donans nobis omĩa ide¬
licta. delens qͦd aduersum nos erat cyrogra¬
phũ decreti. quod erat contrariũ nobis. &
ipsum tulit. de medio. affigens illud cruci.
expolians pͥncipatus & potestates. traduxit
confidenter palam triumphans illos. paci¬
ficansq ꝑ sanguinẽ suũ quȩ sunt in cęlo
& quȩ suꝑ terram. Propter hanc nem¬
pe salutẽ quã in medio terre erat oꝑaturꝰ.

Expanded text:
gens. 4. Itaque ibo mihi ad montem gratiae, et colles gens. 4. Itaque ibo mihi ad montem gratiae, et colles miserationum, quarum thesauros omnes repositos audio penes Christum. Ibo ad eum qui est plde plenitudine illa, imo si forte accipiar in plenitudinem illam: ut cum caeteris aliquando membris occurram in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Nemo quippe ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo . Fidelissimus plane et benignissimus mediator, qui quidem non discrevit, sed fecit utraque unum, medium parietem maceriae solvens , donans nobis omnia delicta, delens quod adversum nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis, et ipsum tulit de medio, affigens illud cruci; exspolians principatus et potestates, traduxit confidenter, palam triumphans illos , pacificansque per sanguinem suum quae sunt in coelo, et quae super terram . Propter hanc nempe salutem, quam in medio terrae erat operaturus, non
Abbreviated transcription (Latin):
mã: s utiq qͦd corrumpit᷑. Corrumpitur
men iã leuare. eũ duo ista sufficiunt. ut me¬
reat᷑ audire. quia celũ es. & in cęlũ ibis. Pru¬
stra glẽtur de libertate arbitrii. quem mente
est. captiuus ducit᷑ in legẽ peccati quȩ in car¬
ne est. Nam & si forsitan uideret᷑ duplex
funculus posse alteri eque duplici p̃uale¬
re. ut uidelicet quẽ sibi terra gemino quo¬
da uire tamqm̃ pat̾a pariter & materia uen¬
dicat ob geminã inchilominꝰ quȩ p̃dicta est
substantiȩ scilicet & formȩ similitudinem.
celum quoq recipiat ut cęlestem. s iã iripli¬
catus inferior ille & deorsum trahens pecca¬
to equid̾e accedente. fumculus. nł illine ꝙͥ
occurrerit gr̃a ñ rumpet᷑. Sane ubi illa affu¬
erit: hauddubiũ quin soluat᷑ facile grauis
iste quo trahimur. inmo quẽ trabimꝰ fu¬
inculus iniquitatis. Hȩc em̃ iuter nos & dm̃n
ñ separans interueint. s reꝑans & coniun¬

Expanded text:
mam, sed utique quod corrumpitur ; corrumpitur mam, sed utique quod corrumpitur ; corrumpitur men jam levare eum duo ista sufficiunt, ut mereatur audire: Quia coelum es, et in coelum ibis. Frustra glorietur de libertate arbitrii, quae in mente est: captivus ducitur in legem peccati, quae in carne est. Nam etsi forsitan videretur duplex funiculus posse alteri aeque duplici praevalere, ut videlicet quem sibi terra gemino quodam jure tanquam patria pariter et materia vindicat, ob geminam nihilominus, quae praedicta est, substantiae scilicet et formae similitudinem, coelum quoque recipiat ut coelestem: sed jam triplicatus inferior ille et deorsum trahens peccato equidem accedente funiculus, nisi illinc quoque occurrerit gratia, non rumpetur. Sane ubi illa adfuerit, haud dubium quin solvatur facile gravis iste quo trahimur, imo quem trahimus, funiculus iniquitatis. Haec enim inter nos et Deum non separans intervenit, sed reparans et conjun
Abbreviated transcription (Latin):
tiã quereris duriorẽ: Terrȩ addictus es:
factus e terra: ut ipsa tͥ sit patͥa. quȩ mate¬
ria fint. S audire. inquies uelim: quia sp̃s
es. & ad sp̃m ibis. Siquidẽ etiã sp̃s sum qͦd
ad anuã ꝑtinet. nec portionẽ hanc mei du¬
bitauerim potiorem. Audiui sane. ab aplõ. qͥa¬
Nec mͦ sp̃s. s & spuum pater. Utquid ergo te¬
net. mennater cariis. quia caro ex parte.
sp̃uum ꝓͥater ñ recipit. eum ex parte sim sp̃s :
Scio scio: agit hoc ñ substantia ipsa qmͣ culpa.
Sicut ennn peccatores sp̃s inter celũ & terrã
uentosum hoc mediũ tenent. unde & potesta¬
tes huiꝰ aeris nominant᷑. sic peccata nr̃a inter
nos & dm̃i seꝑant. inter creatorẽ patremq
spuum. & spitalem utiq ereatirã. Traxit ani¬
mã corpus in regionẽ suam. & ecce p̾uialens
oppͥmit peregͥnam. Factum nempe ẽ talentũ
plumbi ñ aliunde. tam̃. insi quia sedet im¬
quitas suꝑ illud. Corpus em̃ aggrauat ai¬

Expanded text:
tiam quereris duriorem? Terrae addictus es, tiam quereris duriorem? Terrae addictus es, factus e terra, ut ipsa tibi sit patria, quae materia fuit. 3. Sed audire, inquies, velim: Quia spiritus es, et ad spiritum ibis. Siquidem etiam spiritus sum, quod ad animam pertinet; nec portionem hanc mei dubitaverim potiorem. Audivi sane ab Aposed et spirituum Pater. Utquid ergo tenet me mater carnis, quia caro ex parte; 1050 spirituum Pater non recipit, cum ex parte sim spiritus? Scio, scio, agit hoc non tam substantia ipsa, quam culpa. Sicut enim peccatores spiritus inter coelum et terram ventosum hoc medium tenent, unde et potestates hujus aeris nominantur ; sic peccata nostra inter nos et Deum separant, inter Creatorem Patremque spirituum, et spiritualem utique creaturam. Traxit animam corpus in regionem suam, et ecce praevalens opprimit peregrinam. Factum est nempe talentum plumbi, non aliunde tamen, nisi quia sedet iniquitas super illud. Corpus enim aggravat ani
Abbreviated transcription (Latin):
si merita penses. iudulgentiȩ plena. Si qui¬
de ñ iniꝰ uiste peccanti diceret᷑. terra eras.
s ex hoc sub terrã ibis. Iustus foret etiam
tunc uistus idñs & laudabilis minis. dignꝰ
plane qui laudaret᷑. s ñ ego idoneus qui
laudarẽ. Alioquin tunc quoq nichilominꝰ
uere dicere. si tamen dicere possem iustus
es dũe. & rectum udiciũ tuũ. At ñ infernꝰ
confitebit᷑ tibi. neq mors laudabit te.s
nos qui uiuumꝰ benedicimꝰ dñm. Peꝑcisti
gͥ creaturȩ tuȩ. peꝑcisti głȩ nominis tui.
ut descendentẽ de ierłm: minime tam̃ usq
in iericho patereris abduci Sennuiuus adhue
relictus in uia. semlaudare possuu. ubi totus
uirero ibo totus in laudẽ. & dicent om̃ia ossa
mea. dñe quis sunilis tͥ. Propter hoc nempe
cũ iratus fuisses. miscdĩȩ memtuisti. ñ damuan
homniẽ in loco ꝑditionis. s in loco afflictionis
humilians. Quid causaris homo. quid senten¬

Expanded text:
si merita penses, indulgentiae plena. Siquisi merita penses, indulgentiae plena. Siquidem non minus juste peccanti diceretur: Terra es, sed ex hoc sub terram ibis. Justus foret etiam tunc justus Dominus, et laudabilis nimis. Dignus plane qui laudaretur, sed non ego idoneus qui laudarem. Alioquin tunc quoque nihilominus vere dicerem, si tamen dicere possem: Justus es, Domine, et rectum judicium tuum . At non infernus confitebitur tibi, neque mors laudabit te; sed nos qui vivimus, benedicimus Domino. Pepercisti ergo creaturae tuae, pepercisti gloriae nominis tui, ut descendentem de Jerusalem, minime tamen usque in Jericho patereris abduci. Semivivus adhuc relictus in via semilaudare possum : ubi totus vixero, ibi totus erumpam in laudem, et dicent omnia ossa mea: Domine, quis similis tibi ? Propter hoc nempe cum iratus fuisses, misericordiae meministi, non damnans hominem in loco perditionis, sed in loco afflictionis humilians. Quid causaris, homo? quid senten
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ decebat implere om̃e iusticiã. Uos qͦ
reuerendi patres deteriorẽ uobis ñ facitis
ad loquendum uelociores. etiã inter ipsos
qui ur̃o magis eguerant documento. Nam
nos quia omnẽ nͦ possumꝰ implere iusticiã
uł nonnullam uobis exhibere curamꝰ. iustũ
ee ñ ignorantes. inferiorẽ suꝑiorib obȩ¬
dire. S unde loquemur: Qui de terra ẽ
de terra loquit᷑. ait uox illa clamantis.
De terra gͦ loquamur. quia de terra subsisti¬
mꝰ & in terra. Audite quiq terrigenȩ. &
filii hominũ: uobis dicimꝰ. & de uobis. In
terra ominur. in terra moramͦ. in terra io¬
rinuir: reuertentes in eam unde sumꝰ as¬
sumpti. Hic angustus nobis introitus. mo¬
ra breuis. sola mors certa. Cogit᷑. totꝰ adam
uidiciũ portare qd meruit. Dilatatus est
uehementer. multiplicatus est & repleuit
terrã. Attamen uelit nolit qnͣtumcũq re¬
caleuret: uniuersus adhuc fententia fert

Expanded text:
quem decebat implere omnem justitiam . Vos quoque, quem decebat implere omnem justitiam . Vos quoque, reverendi Patres, deteriorem vobis non facitis pad loquendum velociores, etiam inter ipsos qui vestro magis eguerant documento. Nam nos quidem, quia omnem non possumus implere justitiam, vel nonnullam vobis exhibere curamus, justum esse non ignorantes inferiorem superioribus obedire. 2. Sed unde loquemur? Qui de terra est, de terra loquitur, ait vox illa clamantis . De terra ergo loquamur, quia de terra subsistimus, et in terra. Audite, quique terrigenae et filii hominum: vobis dicimus, et de vobis. In terra orimur, in terra moramur, in terra morimur, revertentes in eam unde sumus assumpti. Hic nobis angustus introitus, mora brevis, sola mors certa. Cogitur totus Adam judicium portare quod meruit. Dilatatus est vehementer, multiplicatus est, et replevit terram. Attamen velit, nolit, quantumcunque recalcitret, universus adhuc fert sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis expetit tam nr iste
conuentus. qmͣ aduentus haꝑ
honorabiliũ ꝑsonaꝵ. quas de
longniquo gratulamur adẽe.
ane audirẽ eos ipse libentuis: s quando
eligunt. immo & ex igunt magis ut loqͣr.
mͥ si ñ licet audire eos. eis necesse est obaudi¬
re. Et quidẽ uiuus nobis est sermo. tam
multa mansuetudo eoꝵ. qua uidelicet me¬
ritis sanctiores. dignitate suꝑiores sapieu¬
tia locupletiores. non mͦ ad uisitandos. sed
etiã ad audieudos nos dignati sunt decli¬
nare. Sfficax eruditio. & ligua om̃i accep¬
tione doctrina. Siquidẽ ñ uerbo & liugua.
s oꝑe & ueritate nos admonent imitato¬
res suos ẽc. sicut ipsi funt xp̃i. & discere
qͦd ab ipso quoq didicerunt: mites ẽẽ &
humiles corde. Sic mraria elisabeth petiit.
conugatã uirgo. ancillam dña. precursoriᷤ
matrẽ. uidicis mater. dĩ genitrix. seruuli
gentricẽ Sic postinodum iħs etiã ipse io¬
hannẽ adiit. & adiit baptixandus. ut pote

Expanded text:
a nobis expetit tam vester iste conventus, quam adventus, harum honorabilium personarum, quas de longinquo gratulamur adesse. Sane audirem eos ipse libentius: sed quoniam eligunt, imo et exigunt magis ut loquar, mihi si non licet audire eos, eis necesse est obaudire. Et quidem vivus est nobis sermo tam multa mansuetudo eorum, qua videlicet meritis sanctiores, dignitate superiores, sapientia locupletiores, non modo ad visitandos, sed etiam ad audiendos nos dignati sunt declinare. Efficax eruditio, et omni digna acceptione doctrina. Siquidem non verbo et lingua, sed opere et veritate nos admonent imitatores suos esse, sicut ipsi sunt Christi; et discere quod ab ipso utique didicerunt, mites esse, et humiles corde. Sic Maria Elisabeth petiit , conjugatam virgo, ancillam domina; praecursoris matrem, judicis mater; Dei Genitrix, servuli genitricem. Sic postmodum Jesus etiam ipse Joannem adiit, et adiit baptizandus, utpote
Abbreviated transcription (Latin):
manus nr̃ȩ palpauerunt de uerbo uitȩ.
Quim relnquerent omĩa. quid n ad oĩa
sequerent᷑ tantȩ p̾sentiam maiestatis: Quid
ñ sequenti. Si quidẽ ut multi reges opta¬
uerunt uidere & ñ uiderunt. sic nichiloimi¬
nus. uenerunt iam dies. qnͣdo desideremꝰ
uidere diem uirum filii hominis. nec tam̃
mereamur. Oportune gͦ iam mrartinꝰ
ad meiliũ ueniat. ut de medio fiat occasio
peccatoꝵ. Hodie enim ille ꝑ omĩa similis
nohis plaue & sensibilis. & passibilis. s &
longe post illa patriarchalium & ꝓpħica¬
rum temꝑa uisionũ. & homo purus uichil
de natura diuinitatis habens. credens au¬
tem in eũ quem ñ udit. plenus fructu obȩ¬
dientiȩ & uirtutũ locuples. solum deseru¬
it. polum fubit terrȩ cõmendans qͦd ha¬
bebat e terra. sp̃m dirigens. ad patrẽ sp̃u¬
um: cui fideliter in adoptionis spũ deser¬
uiuit. Hon fuit cęleste corpus. s nec sp̃s
quidẽ celestis. rationale anunal etiam et
mortale. terrigena filius homiins. In terra

Expanded text:
manus nostrae tractaverunt de Verbo vitae . Quidni relinquerent omnia? quidni ad omnia sequerentur tantae praesentiam majestatis? Quid  utique, non sequenti. Siquidem ut multi reges optaverunt videre, et non viderunt; sic nihilominus venerunt jam dies, quando desideremus videre diem unum Filii hominis, nec tamen mereamur. 9. Opportune ergo jam Martinus ad medium veniat, ut de medio fiat occasio peccatorum. Hodie enim ille per omnia similis nobis, plane et sensibilis, et passibilis; sed et longe post illa patriarchalium et propheticarum tempora visionum, et homo purus, nihil de natura divinitatis habens, credens autem in eum quem non vidit; plenus fructu obedientiae, et virtutum locuples, solum deseruit, polum subiit, terrae commendans quod habebat e terra; spiritum dirigens ad Patrem spirituum, cui fideliter in adoptionis spiritu deservivit. Non fuit coeleste corpus, sed nec spiritus quidem coeletis: rationale animal, etiam et mortale, terrigena, filius hominis. In terra
Abbreviated transcription (Latin):
deras & exaltatũ sieut cedros libani. subuersus
impiꝰ ia non erit. Sed fortasse queras quẽadmodũ
suo ipsiꝰ gladio Golie possis abscidere caput:
id enĩ tanto tibi iocundiꝰ. qͣnto molestꝰ hosti.
Dico breuiter. qm̃ exptis loquor: & qui facile capi¬
ant & aduertant sine mora. qͦd in semctipsis
crebro sentiunt actitari. Quotiens ꝓuocante te¬
uauitate ad recordationẽ cõminationis diuinȩ
seu ꝓmissionis. qut cęteroꝵ que supͣ diximꝰ con¬
fundi ceꝑis & crubescere: deiectꝰ est quidẽ golias.

Expanded text:
deras et exaltatum sicut cedros Libani, subversus deras et exaltatum sicut cedros Libani, subversus impius, jam non eritsuo ipsius gladio Goliae possis abscindere caput: id enim tanto tibi jucundius, quanto molestius hosti. Dico breviter, quoniam expertis loquor, et qui facile capiant et advertant sine mora, quod in semetipsis crebro sentiunt actitari. Quoties te, provocante vanitate, ad recordationem comminationis divinae, seu promissionis, aut caeterorum, quae supra diximus, confundi coeperis et erubes
Abbreviated transcription (Latin):
pcussus in fronte solias deiciat. optꝰ confusio¬
ne. In quo sane conflictu. funda quoq necessa¬
na est. longanimitatis formã habens. quam
huic maxime certanam nulla ratione deesse
necesse est. Quotiens engo uanitatis cogitatio
mentẽ pulsat. si ex intimo cordis affectu diumaᷤ
expauescere cepis cõminationes. seu ꝓmissiones
eius desiderare. ñ sustinet golias ucnuslibet
si uenerit in mentẽ dilectio illa cam meffabilis.
quã tͥ ds maiestatis exhibuit: an ñ illico in¬
ardescens ad caritatẽ. ꝓrsus abhominari inci¬
pis & abicere uanitatẽ: Sic & exempla scõꝵ si
diligenti tibi consideratione ꝓponas. erit sine
dubio ad repͥmendam deiectionẽ cogitatio ista
ꝑucilis. lam uero si forte insurgente subito elati¬
one. nichil ex hiis que p̃diximꝰ apprehendere qͥ¬
uerit manꝰ tua toto feruore ad eã conuertere qͣ
sola restat orationẽ & continuo quẽ eleuatũ tu¬

Expanded text:
percussus in fronte Golias dejiciatur, opertus confusiopercussus in fronte Golias dejiciatur, opertus confusione. In quo sane conflictu funda quoque necessaria est, longanimitatis formam habens, quam huic maxime certamini nulla ratione deesse necesse est. 5. Quoties ergo vanitatis cogitatio mentem pulsat, si ex intimo cordis affectu divinas expavescere coeperis comminationes, seu promissiones ejus desiderare, non sustinet Golias utriuslibet si venerit in mentem dilectio illa tam ineffabilis, quam tibi Deus majestatis exhibuit; an non illico inardescens ad charitatem, prorsus abominari incipis et abjicere vanitatem? Sic et exempla sanctorum si diligenti tibi consideratione proponas, erit sine dubio ad reprimendam elationem cogitatio ista perutilis. Jam vero si forte insurgente subito elatione, nihil ex his quae diximus apprehendere quiverit manus tua; toto fervore ad eam convertere, quae sola restat, orationem: et continuo quem elevatum vi
Abbreviated transcription (Latin):
incongrie quinq lapidib istis qͥnq ꝑtitũ in tel
ligi uerbũ: cõminationis. ꝓmissionis. dilectionis.
imitationis. & orationis. Hoꝵ qͥppe uerboꝵ late
lus: malens qnq uerba loqͥ in sensu. quã decẽ
milia in lingua. Preterit enĩ figura huiꝰ mundi.
& iuxta aliud testimoniũ. & mundꝰ transit. &
concupiscentia eiꝰ. hec autẽ uerba tͣnseunte muin¬
do ñ mͦ manent. uerũ etiã leuigant᷑ magis: dũ
ptͣnseuntib plurimis multiplex est scientia.
Iam tiero collectos lapides contra suꝑbiȩ sp̃m
dimicaturꝰ dauid in uase memoriȩ suȩ reponat.
considerans qͣnta nobis comminet᷑ deus. qͣn¬
ta ꝓmittat. quantã nobis exhibeat caritatẽ.
instantiam. hos inqͣm lapides secũ tollat. qͥsqͥs
suꝑbie uiciũ debellare festinat: ut quotiens ue¬
nenatũ audet erigere caput. qͥlibet ex hiis la¬
pidib mantui cogitationis eiꝰ primꝰ occurrat.

Expanded text:
incongrue quinque lapidibus istis, quinquepartitum verbum incongrue quinque lapidibus istis, quinquepartitum verbum intelligi, comminationis, promissionis, dilectionis, imitationis et orationis. Horum quinque verborum late lus, malens quinque verba loqui in sensu, quam decem millia in lingua . Praeterit enim figura hujus mundi ; et juxta aliud testimonium: Et mundus transit, et concupiscentia ejus . Haec autem verba transeunte mundo non modo manent, verum etiam levigantur magis, dum pertranseuntibus pluribus multiplex est scientia. Jam vero collectos istos lapides contra superbiae spiritum dimicaturus David in vase memoriae suae reponat, considerans quanta nobis comminetur Deus, quanta promittat, quantam nobis exhibeat charitatem, instantiam. Hos, inquam, lapides secum tollat, quisquis superbiae vitium debellare festinat: ut quoties venenatum audet erigere caput, quilibet ex his lapidibus manui cogitationis ejus primus occurrat,
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Simile aliqͥd eciã nunt athilete nĩo rex saul
suadere tẽptat: ñ potes inqͥens resistere phyli¬
steo isti. nec pugnare aduersus eũ qm̃ puer es:
hic antẽ uir bellator ab adolescentia sua. Cie¬
rũptam̃ non adquiescit ille tale aliqͥd medita¬
ri s p̃stimens de utute eiꝰ cuiꝰ auxilio pͥora cer¬
tamina iã uicisset. accedit intrepid̾. Colligit
igit᷑ abiectis armis saulis qͥnq lapides de cor¬
rente: qs nimirũ cũ leuia queq tolleret. leriga¬
re torrens potuit. ñ eciã tollere secũ. Torrens qͥꝑ¬
pe quẽ utiã ꝑtͣnseat ania nr̃a. scł̃m presens
est: scͥpta teste. qm̃ generatio aduenit. & genera¬
tio preterit: tanquã cumens unda undã impel¬
iens. Quia ergo om̃is caro fenũ & om̃is gła eiꝰ tan¬
quã fios femi huiꝰmodi leuia facile secũ trahit
tortens inundans: uerbũ autẽ dñi nullis stucti¬
b cedens. manet in ȩt̾num. Arbitror ꝓiide ñ

Expanded text:
coepit . Simile aliquid etiam nunc athletae nostro rex Saul coepit . Simile aliquid etiam nunc athletae nostro rex Saul suadere tentat: Non potes, inquiens, resistere Philistaeo isti, nec pugnare adversus eum, quoniam puer es, hic autem vir bellator ab adolescentia sua. Verumtamen non acquiescit ille tale aliquid meditari; sed praesumens de virtute ejus, cujus auxilio priora certamina jam vicisset, accedit intrepidus. Colligit igitur, abjectis armis Saulis, quinque lapides de torrente, quos nimirum, cum levia quaeque tolleret, levigare torrens potuit, sed non etiam tollere secum. Torrens quippe quem utinam pertranseat anima nostra saeculum praesens est, Scriptura teste, quoniam generatio advenit et generatio praeterit ; tanquam tumens unda undam implens. Quia ergo omnis caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos agri, hujusmodi levia facile secum trahit torrens inundans: verbum autem Domini, nullis fluctibus cedens, manet in aeternum . 4. Arbitror proinde non
Abbreviated transcription (Latin):
neqͥssimũ suꝑbie uiciũ dimicaturus accedat:
tantũ hostẽ nisi in manu forti. Armet᷑ ipse con¬
tra goliã: & qͥa ursũ uicerit & leonẽ. Uideat sa¬
ne utrũ saulis ei possint arma ꝓdesse: utrum
seclari sapientia & philosophicis tͣditionib seu
eciã diuinaꝵ suꝑficie scripturaꝵ. quã nimirũ
occidentẽ literã uocat apłs. uideat inquã utrũ
armis hñis debellare suꝑbiam. utrũ hac uita
humilitatẽ apprehendere posfit. ut honerari sese
quã roborari sentiens. huiꝰmodi arma atq un¬
pedimenta ꝓaiciat. iactans om̃ino cogitatũ suũ
in dño: & de ꝓpͥa penit̾ desꝑans industria. sola
fide armat᷑. ñ reputet goliȩ ꝓceritatẽ. ne forte
magnitudinis eiꝰ mole premat᷑. s potiꝰ psallat
sp̃u psallat & mente. dñs inqͥens defensor est¬
toꝵ uuolentiã. mari: ꝓfundũ corporis pond̾
consideraret: in uerbo dñi iactans semetipsuo

Expanded text:
nequissimum superbiae vitium dimicaturus accedat? nequissimum superbiae vitium dimicaturus accedat? tantum hostem, nisi in manu forti. Armetur ipse contra Goliam, qui et ursum vicerit et leonem. 3. Videat sane, utrum Saulis ei arma possint prodesse, utrum saeculari sapientia et philosophicis traditionibus, 937 seu etiam divinarum superficie Scripturarum, quam nimirum occidentem litteram vocat Apostolus : videat, inquam, utrum his armis debellare superbiam, utrum hac via humilitatem apprehendere possit, ut onerari sese magis quam roborari sentiens, hujusmodi arma atque impedimenta projiciat, jactans omnino cogitatum suum in Domino; et de propria penitus desperans industria, sola fide armatus, non reputet Goliae proceritatem, ne forte magnitudinis ejus mole prematur, sed potius psallat spiritu, psallat et mente: Dominus, inquiens, defensor vittorum violentiam, nec maris profundum, corporisque pondus consideraret, in verbo Domini jactans semetipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ñ incongruȩ in suꝑbo homine. suꝑbie uici¬
ũ designari. Ipsũ namq est peccatũ maximũ
qͦd cłi popło magis insultat: & insurgit speciali¬
ter adnersus eos qua cȩcera iã uideant᷑ uicisse pec¬
iata. hinc est qͦd ꝓuocat ad singłare certam̃: tan¬
quã ceceris iã subactis. Nam & phylistei illo in
tempore tunebant om̃mo aduersus isrł mire
conflictũ: nisi qͦd de golia enorinis magnitudmis
uit. eor fiducia tota pendebat. Cnde enĩ enuismo¬
di animã suꝑbia tẽptet. quẽ sibi subiugauit in¬
nicdia seu tepiditas. ea quȩ deo solet uomitũ ꝓuo¬
care. aut pigritia quȩ facit ut boum stercorib
lapidet᷑: unde in quã ei suꝑbia. unde extollentia
oculoꝵ. cuui adeo cȩtera uicia dñant᷑. ut dundica¬
n se ab uniuersis tanqͥm male sibi consciꝰ arbitre¬
tur:. Quis deniq nisi manu fortis. qui cetera si
bi iã potenti untute uitia subiugauit. aduersꝰ

Expanded text:
enim non incongrue in superbo homine superbiae vitienim non incongrue in superbo homine superbiae vitium designari. Ipsum namque est peccatum maximum, quod Dei populo magis insultat, et insurgit specialiter adversus eos, qui caetera jam videantur vicisse peccata. Hinc est quod provocat, ad singulare certamen, tanquam caeteris jam subactis. Nam et Philistaei illo in tempore timebant omnino adversus Israel inire conflictum, nisi quod de Golia, enormis magnitudinis viro, eorum fiducia tota pendebat. Unde enim ejusmodi animam superbia tentet, quam sibi subjugavit invidia, seu tepiditas ea, quae solet Deo vomitum provocare ; aut pigritia, quae facit ut boum stercoribus lapidetur? Unde, inquam, ei superbia, unde extollentia oculorum, cui adeo caetera vitia dominantur, ut dijudicari se ab universis tanquam male sibi conscius arbitretur? Quis denique nisi manu fortis, qui caetera jam sibi potenti virtute vitia subjugavit, adversus
Abbreviated transcription (Latin):
lapide aduersus monstruose magnituidims
hominẽ loricatũ. clipeoq ꝓtectũ ac galea ce¬
terisq terribilẽ militarib armis. Siqua in no¬
bis erant uiscera pietatis. ñ potuimꝰ ñ tunere
sic meunti conflictũ: ñ congaudere uincenti.
Laudauimꝰ magnanimitatẽ pariuili: qͦd come¬
deret animã eius zelus domus dei: & opprobria
exꝓbrantiũ ei a se ñ duceret aliena: s tanquã
ad ꝓpͥam moueret᷑ iniuriã. & doleret suꝑ contri¬
cione ioseph. mirati sumꝰ tantã in ad olescente
siduciam: quanta ñ inueniret᷑ in uniuerso is¬
rahele. Collatã demq celitꝰ nictoriã & diuina
manifeste patratã uirtute tam leti suscepimꝰ.
suũ gustu. tanqͥm medulla tritici saciandos:
considerandũ nobis est qͥsna uideat᷑ iste golyas.
qͥ popło dei iã reꝓmissionis terrã ingresso. iãq
multis ex hostib triumphanti. solus exꝓbrare
presumit: elatꝰ & inflatꝰ sp̃u carnis sue. Credo

Expanded text:
nstruosae magnitudinis hominem loricatum, et clypeo protectum ac galea, caeterisque terribilem militaribus armis. Si qua in nobis erant viscera pietatis, non potuimus non timere sic ineunti conflictum, non congaudere vincenti. Laudavimus magnanimitatem parvuli, quod comederet animam ejus zelus domus Dei, et opprobria exprobrantium ei a se non duceret aliena; sed tanquam ad propriam moveretur injuriam, et doleret super contritione Joseph. Mirati sumus tantam in adolescente fiduciam, quanta non inveniretur in universo Israele. Collatam denique coelitus victoriam, et divina manifeste patratam virtute, tam laeti suscepimus, suum gustu, tanquam medulla tritici, satiandos: considerandum nobis est quisnam videatur iste Golias, qui populo Dei, jam repromissionis terram ingresso, jamque multis ex hostibus triumphanti, solus exprobrare praesumit, elatus et inflatus spiritu carnis suae. Credo
Abbreviated transcription (Latin):
multa fortitudine & magnitudine
corꝑis sui: uociferantẽ aduersus pbalanges
isił: & ꝓuocantẽ eas ad singulare certamen.
Audiuimꝰ etiã suscitatũ ã deo sp̃m pueri unio¬
ris: ut indigne ferret uirũ spuriũ & incircum¬

Expanded text:
multa fortitudine et magnitudine corporis sui, vociferantem adversus phalangas Israel, et provocantem eas ad singulare certamen: audivimus etiam a Deo suscitatum spiritum pueri junioris, ut indigne ferret virum spurium et incircum
Abbreviated transcription (Latin):
te resurgat. & stans suꝑ eũ mucrone ꝓpͥo caput
eiꝰ abscide: de ea ipsa que te appetit uanitate ꝑi¬
mens uanitatẽ. Elata si quidẽ cogitatione pul¬
satꝰ. si ex ea ipsa inaceriã & occasionẽ sumas hu¬
militatis. quo nimirũ huimilis deicens & ab¬
ieclꝰ. tanqͣm de suꝑbo homine sentias de teipso.
Goliam Golie gladio ꝑemisti

Expanded text:
stans super eum mucrone proprio caput ejus abscinde, de ea ipse quae te appetit vanitate perimens vanitatem. Elata siquidem cogitatione pulsatus, si ex ea ipsa materiam et occasionem sumas humilitatis, quo nimirum humilius deinceps et abjectius, tanquam de superbo homine, sentias de teipso; Goliam utique Goliae gladio peremisti
Abbreviated transcription (Latin):
semenutiumq ut sciatis quid eligere debe¬
ati. Et incipiens a sacramento altaris ꝑ
singula capitula quid hereticus p̃dicaret.
que ue eẽt fidei ueritas.diligentius expone¬
bat: Demuni interrogauit eos quid elige¬
rent. Et respondens omnis ppłs cępit ab¬
hominari & detestari hereticam prauitatẽ:
& cum gaudio susciꝑe uerbum fidei. et
catholicam ueritatem. Penitemini igitur
inquit. quicumq contaminati estis. & re¬
dite ad eccł̃ie unitatem. Et ut sciamus
quis penitentiam agat. & suscipiat uer¬
bum uite : leuate in celum dextras. in sig¬
num catholicȩ unntatis. Factum est gͦ. ut
leuantib omnib dextras in celum cum
exultatione. ipse sermoni finem impone¬
ret. Et nos quoq epistolam terminemꝰ.¬

Expanded text:
semen utrumque, ut sciatis quid eligere debesemen utrumque, ut sciatis quid eligere debeatis. » Et incipiens a Sacramento altaris per singula capitula, quid haereticus praedicaret, quaeve esset fidei veritas, diligentius exponebat. Demum interrogavit eos quid eligerent: et respondens omnis populus coepit abominari et detestari haereticam pravitatem, et cum gaudio suscipere verbum Dei, et catholicam veritatem. « Poenitemini, inquit, igitur quicunque contaminati estis, redite ad Ecclesiae unitatem. Et ut sciamus quis poenitentiam agat et suscipiat verbum vitae, levate in coelum dextras in signum catholicae unitatis. » Factum est ergo, ut levantibus omnibus dextras in coelum cum exsultatione, ipse sermoni finem imponeret. Et nos quoque epistolam terminem