comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem p̃dicatorẽ reuertit᷑: qͥa aut
erit qͥsq p̃destinatꝰ ad uitã: ⁊ ce¬
leste uerbũ sequetur qͦd audit.
aut si nullus audire uoluerit. ip¬
se p̃dicator sine fruc̾tu ũ erit. qͥa
bitur. Ecce aut̃ qͥ peram ⁊ sacͤulũ
portare prohibuit. sumptꝰ ⁊ ali-¬
menta ex eadẽ p̃dicatione concedit.
Nam seqͥtur. In eadẽ aut domo ma¬
nere. edentes ⁊ bibentes que apud
illos sũt. Dignꝰ ẽ enĩ oꝑariꝰ merce¬
de sua. Si pax nr̃a recipit᷑: dignũ
ẽ ut in eadẽ domo maneamꝰ: eden¬
tes ⁊ bibentes que apud illos sũt:
ut ab eis t̾rena stipendia consequa¬
mur. qͥbꝰ p̃mia patrie celestis offe¬
rimꝰ. Unde etiã paulus hec ipsa
ꝓ minimo suscipiens dicit. Si nos
uob̾ sp̃alia seminauimꝰ: magnũ ẽ
si ur̃a carnalia metamꝰ. Et notan¬
dum qͦd subdit᷑. Dignꝰ ẽ oꝑa̾nis mer¬
cede sua. Quia iã de mercede sũt
oꝑis ipsa alim̃ta sustentionis.: lit¬
hic merces de labore p̃dicationis

Expanded text:
dem praedicatorem revertitur, quia aut erit quisque praedestinatus ad vitam, et coeleste verbum sequitur, quod audit; aut si nullus audire voluerit, ipse praedicator sine fructu non erit, quiapensatur. Ecce autem qui peram et sacculum portari prohibuit, sumptus et alimenta ex eadem praedicatione concedit. Nam sequitur: In eadem autem domo manete, edentes et bibentes quae apud illos sunt. Dignus est enim operarius mercede sua. Si pax nostra recipitur, dignum est ut in eadem domo maneamus edentes et bibentes quae apud illos sunt, ut ab eis terrena stipendia consequamur, quibus praemia patriae coelestis offerimus. Unde etiam Paulus haec ipsa pro minimo suscipiens, dicit: Si nos vobis spiritalia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Et notandum quod subditur: Dignus est operarius mercede sua, quia jam de mercede sunt operis ipsa alimenta sustentationis, uthic merces de labore praedicationis
Abbreviated transcription (Latin):
reprobã foris uacant. Ecce iã pe¬
ne nulla ẽ scłi actio. quã ñ sacer¬
dotes administrent. Dum gͦ in scõ
habitu constituti. exteriora sunt
que exhibent: qͣsi scũarii lapideꝰ
foris iacent. Quia enĩ greca uoce
platea a latitudine uocat᷑: scũa¬
rii lapides in plateis sũtꝰ. cũ reli¬
giosi qͥq lata mundi itinera sectan¬
tur. Nec solũ in plateis sed in capi¬
te platearũ disꝑsi sũt. qͥa ⁊ ꝑde
sideriũ huiꝰ mundi oꝑa peragunt
et tam̃ de religioso habitu culm̃
honoris querunt. In capite gͦ pla¬
tearũ disꝑsi sũt. quia ⁊ iacent ꝑ
ministeriũ oꝑis. ⁊ honorari uo¬
lunt de imagine scĩtatis. Quanto
aut̃ mundus gladio feriat᷑ aspi¬
citis. qͥbꝰ cotidie yercussionibꝰ in¬
tereat popls uidetis. Cmꝰ hoc ni¬
si nr̃o precipue peccato agitur
Ecce depopulate urbes: euersa
castra. eccłe ac monasteria destru¬
cꝰta. insolitudinẽ agri redacta sũt

Expanded text:
reprobam foris vacant. Ecce jam pereprobam foris vacant. Ecce jam pene nulla est saeculi actio, quam non sacerdotes administrent. Dum ergo in sancto habitu constituti, exteriora sunt quae exhibent, quasi sanctuarii lapides foris jacent. Quia enim graeca voce platea a latitudine vocatur, sanctuarii lapides in plateis jacent, cum religiosi quique lata mundi itinera sectantur. Nec solum in plateis, sed et in capite platearum dispersi sunt, quia et per desiderium hujus mundi opera peragunt, et tamen de religioso habitu culmen honoris quaerunt. In capite ergo platearum dispersi sunt, quia et jacent per ministerium operis, et honorari volunt de imagine sanctitatis. 16. Quanto autem mundus gladio feriatur aspicitis, quibus quotidie percussionibus intereat populus videtis. Cujus hoc nisi nostro praecipue peccato agitur? Ecce depopulatae urbes, eversa castra, Ecclesiae ac monasteria destructa, in solitudinem agri redacta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ distat apopło. qͣndo nullo uite
sue merito uulgi transcendit a¬
ctionem. Ploremꝰ iheremie lacri-¬
mis. Consideret mortẽ nram. et
deplorans dicat. Quomͦ obscura¬
tũ ẽ aurũ: et mutatꝰ ẽ color õp¬
timꝰ. Bisꝑsi sũt lapides scũarii in
capite omniũ platearũ. Aurum
qͥppe obscuratũ ẽ. qͥa sacerdotum
uita quondã ꝑ glam uirtutũ clara.
nunc ꝑ actiones infimas ostendit᷑
reꝓba. Color optimꝰ ẽ mutatꝰ. qͥa
ille scĩtatis habitꝰ ꝑ t̾rena ⁊ abie¬
cta oꝑa ad ignominiã despectioniᷤᷤ
uenit . l.apides uͦ saũarii intrinse
cus habebant᷑ : nec sumebantur
in sumii sacerdotis corpore. nisi
cũ scãscõꝵ ingrediens. in secreto sui
conditoris apparebat. Nos gͦ sumus
to dei. Quos nunquã necesse est
foris conspiciꝰ. minquã in extrane¬
is actibꝰ uideri. Sed disꝑsi sunt
lapides scũarii in capite omuinim
platearũ. qͥa hi qͥ ꝑ uitã ⁊ oratio¬
nẽ intꝰ sẽꝑ ẽẽ debuerant. ꝑ uitam

Expanded text:
non distat a populo, quando nullo merito suae vulgi transcendit actionem. 15. Imploremus Jeremiae lacrymas; consideret mortem nostram, et deplorans dicat: Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus, dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum? Aurum quippe obscuratum est, quia sacerdotum vita quondam per gloriam virtutum clara, nunc per actiones infimas ostenditur reproba. Color optimus est mutatus, quia ille sanctitatis habitus per terrena et abjecta opera ad ignominiam despectionis venitcus habebantur, nec sumebantur in summi sacerdotis corpore, nisi cum sancta sanctorum ingrediens in secreto sui Conditoris apparebat. Nos ergo, frato Dei, quos nunquam necesse est foris conspici, id est nunquam in extraneis actibus videri. Sed dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum, quia hi qui per vitam et orationem intus sempe
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt. atq ipsi ad regnũ
celeste ꝑtingunt. ⁊ ecce nos
ꝑ negłgentiã nr̃am deorsum
tendimꝰ. Ingrediunt᷑ electi sa-¬
cerdotũ manibꝰ expiati celes¬
tem patriã: ⁊ sacerdotes ip¬
plicia festinant. Cin gͦ rei.
cui similes dixerim sacerdo¬
tes malos nisi aque baptisma¬
tis : que peccata baptizatoꝵ
diluens. illos ad regnũ celeste
mittit: et ipsa in cloacas des-¬
cendit Timeamꝰ hec frẽs Rmĩ:
conueniat actioni nr̃e iysum
ministeriũ nr̃m. De peccatoꝵ.
nr̃oꝵ. cotidie relaxtione cogi¬
temꝰ : ne nr̃a uita peccato ob¬

Expanded text:
cipiunt, atque ipsi ad regnum coelorum pertingunt, et ecce nos per negligentiam nostram deorsum tendimus. Ingrediuntur electi, sacerdotum manibus expiati, coelestem patriam; et sacerdotes ipplicia festinant. Cui ergo rei, cui similes dixerim sacerdotes malos, nisi aquae baptismatis, quae peccata baptizatorum diluens, illos ad regnum coeleste mittit, et ipsa in cloacas descendit? Timeamus haec, fratres. Conveniat actionem nostram ipsum ministerium nostrum. De peccatorum nostrorum cotidie relaxatione cogitemus; ne nostra vita peccato ob
Abbreviated transcription (Latin):
U id uero ꝑ peram nisi
onera scłi. et qͥd hoc lo¬
co ꝑ calciam̃ta nisi mor¬
tuoꝵ oꝑũ exempla signant᷑. Tui gͦ
officiũ p̃dicationis suscipit: dignũ
ñ ẽ ut onus scłariũ negotioꝵ. por¬
tet. Ne dũ hoc eiꝰcolla deprimit:
ad p̃dicanda celestia non assurgat.
Nec debet stuloꝵ. opũ exempla
conspicere. ne sua oꝑa qͣsi ex mor¬
tus pellibꝰ credat muniri. Sunt
etenĩ multi: qͥ prauitatẽ suã ex a¬
lienis prauitatibꝰ tuentur. Quia
enĩ alios talia fecisse considerant:
se hec facere licenter putant. Hi
qͥd aliud faciunt. nisi pedes suos
ex mortuoꝵ animaliũ munire pel¬
libꝰ conant᷑ : Omnis uͦ qͥ salutat in
uia. exoccasione salutat itineris:
ñ es studio optande eiꝰdem salutis.

Expanded text:
uid vero per peram, nisi onera saeculi; et quid hoc loco per calceamenta, nisi mortuorum operum exempla signantur? Qui ergo officium praedicationis suscipit, dignum non est ut onus saecularium negotiorum portet, ne dum hoc ejus colla deprimit, ad praedicanda coelestia non assurgat. Nec debet stultorum operum exempla conspicere, ne sua opera quasi ex mortuis pellibus credat munire. Sunt etenim multi qui pravitatem suam ex alienis pravitatibus tuentur. Quia enim alios talia fecisse considerant, se haec facere licenter putant. Hi quid aliud faciunt, nisi pedes suos ex mortuorum animalium munire pellibus conantur? Omnis vero qui salutat in via, ex occasione salutat itineris, non ex studio optandae ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
Non ego aut̃. sed gr̃a dei mecũ.
Nam se in agricultura uersari
satis ostendit ubi ait. Ego planta¬
ui. apollo rigauit. Hic aũt apłs
de saulo paulus. hoc ẽ de suꝑbo
minimꝰ. saulus enĩ a saule denomi-¬
paulũ enĩ modicũ ẽ: unde nom̃
suũ quodã mͦ interp̃tatꝰ ait. ego
sum ipse dicit: ipse scribit. Nos le¬
gimꝰ. credimꝰ. p̃dicamꝰ. Ipse gͦ dicit
in epła sua. que ẽ ad galathas.

Expanded text:
Non ego sum, sed gratia Dei mecum . Non ego sum, sed gratia Dei mecum . Nam se in agricultura versari satis ostendit, ubi ait: Ego plantavi, Apollo rigavit . Hic autem Apostolus de Saulo Paulus, hoc est de superbo minimus: Saulus enim a Saüle depaulum autem modicum est: unde nomen suum quodam modo interpretatus, ait, Ego sum dicit. Ipse scribit, nos legimus, credimus, praedicamus. Ipse ergo dicit in Epistola sua quae est ad
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ait. Messis multa. oꝑarii aut
pauci. Rogate dñm messis. ut mit¬
tat oꝑarios in messem suã. Tune ad¬
iecit duodecĩ discipłis suis qͦs i apłos
nominauit. alios septuaginta duos:
et misit omnes sicut ex u̾bis eiꝰ
apparet ad paratam messem. Qe
gͦ erat illa messis: Noneñ illa
in his gentibꝰ erat: ubi nichil fue¬
rat seminatũ. Restat gͦ ut intel¬
ligamꝰ istam messem fuisse in
ppło iud eoꝵ. Ad illã messẽ uenit
dñs messis: ad illam messẽ misit
messores. Ad gentes aut̃ ñ messoreᷤ
sed seminatores. Intelligamꝰ gͦ mes¬
sem factam in ppło iudeoꝵ: semen¬
tem in ppłis gentium. Ex illa enĩ
messe aplĩ ip̃i electi sunt. Ubi iam
cum nuuterent᷑ maturũ erat: qͥa
ibi ꝓpħe seminauerũt: Delectat
inspicere agͥculturã dei. et oblecta¬
ri donis eiꝰ: et oꝑari in agro eius:
In hac enim agricultura oꝑabatur
qui dicebat. plus omnib ilłis labo-¬
raui: s uires ei dabant᷑ ad oꝑan-¬
dum. a dño messis Ideo subiecit.

Expanded text:
idem multa, operarii autem pauci. Rogate Dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Tunc adjecit duodecim discipulis suis, quos et Apostolos nominavit, alios septuaginta duos, et misit illos omnes, sicut ex verbis ejus apparet, ad paratam messem. Quae ergo erat illa messis? Non enim illa messis in his Gentibus erat, ubi nihil fuerat seminatum. Restat ergo, ut intelligamus istam messem fuisse in populo Judaeorum. Ad illam messem venit Dominus messis, ad illam messem misit messores: ad Gentes autem non messores, sed seminatores. Intelligamus ergo messem factam in populo Judaeorum, sementem in populis Gentium. Ex illa enim messe Apostoli electi sunt, ubi jum cum meteretur, maturum erat; quia ibi Prophetae seminaverunt. Delectat inspicere agriculturam Dei, et oblectari donis ejus, et operariis in agro ejus. In hac enim agricultura operabatur qui dicebat: Plus omnibus illis laboravi. Sed vires ei dabantur ad operandum a Domino messis: ideo subjecit,
Abbreviated transcription (Latin):
minerue transfiguratũ uul¬
tib offerebat. Adu̾sus quẽ
semꝑ interri tꝰ: signo se cru¬
cis. ⁊ orationis auxilio ꝓte¬
gebat. Audiebatur etiam¬
pͣlerũq conuicia. qͥb illũ
turba demonũ ꝓteruis uo¬
cibꝰ increpabat. sed omma
falsa ⁊ uana cognoscens. ñ
mouebat᷑ obiectis. Testaban¬
tur etiã aliqͥ ex frĩb. audiᷤ¬
se se demonẽ ꝓteruis mar¬
tinũ uocibꝰ increpantem.
cur intra monasteriũ aliqͦs
ex frĩbꝰ qͥ olim baptismum
diu̾sis errorib ꝑ didissent.
conu̾sos postea recepisset.
exponentẽ crimina singu¬
loꝵ. martinũ diabolo re¬
pugnantẽ respondisse con
stanter. antiqua delicta me
cente diabolo ñ ꝑtinere
ad ueniã criminosos. ⁊ se¬
mel lapsis nullã a dño p̃sta
tmꝰ. Si tu ipse o miserabiliꝰ
ab hominũ insecꝰtatione
desisteres. ⁊ te factoꝵ. tuoꝵ
uel hoc tp̃re cũ dies iudicii
in ꝓximo ẽ peniteret: ego

Expanded text:
Mineruae transfiguratum uulMineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melcente diabolo, non pertinere ad veniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino clemtinus: Si tu ipse, o miserabilis, ab hominum insectatione desisteres, et te factorum tuorum vel hoc tempore cum dies judicii in proxim
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ:. quisnã hoc casu fuis-¬
de monachis: sed unũ rusti¬
cũ mercede conductũ. ut
uehicło ligna de ferret isse
ad siluã nunciant. Iubet
gͥ aliqͦs ire ei obuiã. Itaq
haud longe a monasterio iã
pene exanimis inuenitur.
Extremũ tam̃ sp̃m trahenᷤ:
indicat frĩb casũ mortis ⁊
uulneris. Iunctis scilicet
bubus. dũ dissoluta artiꝰ lo¬
ra constringit: bouẽ sibi
excusso capite int̾ inguina
cornu iniecisse. Nec multo
post uitã reddidit. Aideriꝰ
quo iudicio dmĩ diabolo dda¬
ta fuerit hec potẽstas. In
martino illud mirabile erat:
qͦd ñ solũ hoc qͦd supͣ retuli¬
mus. sed multo istiꝰmodi si
quotiens accidissent. longe
ante p̾indebat: et sibi nun¬
ciata frĩb indicabat. Frequẽ¬
ter aut̃ diabolus dũ mille
nocendi artibꝰ sem̃ uirum
conabat᷑ illudere. usibilẽ
se ei formis diuersissimis
ingerebat. Nã interdũ in
iouis ꝑsonã. plerũq mereu¬
rii. ꝑsepe etiã se ueneris ac

Expanded text:
lorum, quisnam hoc casu adfectulorum, quisnam hoc casu adfectude monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac
Abbreviated transcription (Latin):
fugã u̾sus ẽ. Demn post an-¬
num fere resumptis uiribꝰ
captũ intra aqͥleie muros
maximũ interfecit:
sonstat aut̃ etiã angłos
ab eo plerũq uisos. ita
ut conserto inuicẽ apud eũ
sermone loqueretur:
iabolũ uero tã consyi-¬
cabilẽ ⁊ subiecꝰtũ ocłis
habebat. ut siue se in ꝓpͥa
substantia contineret. siue
in diu̾sas figuras sp̃ alesq
neqͥcias transtulisset: quali¬
bet ab eo sub imagine ui¬
deret᷑. Quod cũ diabolus
sciret se effugere ñ posse :
conuiciis eũ frequent ur¬
gebat. qͥa fallere ñ posset
insidiis. Quodã aũt tp̃re
cornu bouis eruentũ in ma¬
nu tenens. cũ ingenti fre¬
mitu cellulã irrupit. Cru¬
entãq ostentans dexterã.
et admisso scelere recenti
gaudens. ubi ẽ inqͥt mar-¬
tine uirtꝰ tua ᷤ. Inũ de tu¬
is mͦ int̾feci. Tunc ille con¬
uocatis fr̃ĩb. refert qͥd dia¬
bolus indicassed. Sollicitoᷤᷤ
ẽẽ p̃cipit y cellulas singu-¬

Expanded text:
fugam uersus est: deinde post anfugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singu
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Ipse aũt sellula iuxta
regẽ posita consederat. Ad
mediũ fere conuiuiĩ ut
moris ẽ. paterã regi minis¬
ter obtulit. Ille scõ ad mo¬
dũ ep̃o potius dari iubet.
expectans atq ambiens.
ut ab illiꝰ dextera poculũ
sumeret. Sed martinꝰ ubi
ebibit. paterã preb̾ro suo
bibere. Nec integrũ sibi fo¬
re. si aut̃ regẽ ipsũ. aut eõ¬
qͥ regi erant ꝓrimi p̃sbit̾o
p̃tulisset. Ed factũ imꝑator
om̃sq qͥ tunc ad erant ita
admirati sũt: ut hoc ipsũ
eis in qͦ contẽpti fuerant
placeret. Celeberrimũq
ꝑ omne palatiũ fuit. fecis¬
se martinũ in regis pran¬
dio. qͦd in infimoꝵ. uidicũ
cisset. Eidemq maximo
longe ante p̃dixit futu¬
rũ. ut si ad italiã ꝑg̾et
qͦ ire cupiebat. bellum
ualentiniano imꝑatori
inferens: sciret se pͥmo
qͥdẽ impetu futurũ eẽ ui¬
ctorẽ. sed paruo post tẽ¬
pore ẽẽ ꝑiturũ. Q uod
qͥdem ita uidimꝰ. Nam yͥmo
aduentu eiꝰ. ualentinianꝰ in

Expanded text:
erat. Ipse autem sellula iuxta erat. Ipse autem sellula iuxta regem posita consederat. Ad medium fere convivium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. Ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, exspectans atque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. Sed Martinus, ubi ebibit, pateram presbytero suo r biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eoqui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum cisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas ꝑmanebat. Nã
et si ꝓ aliqͥb supplicandũ
regi fuit: imꝑauit potiuᷤ
quã rogauit. Et a conui¬
uio eiꝰ frequenter rogatꝰ¬
abstinuit: dicens se men
alterũ uita expulisset᷑. Pos¬
tremo cũ maximꝰ se ñ spon¬
te sumpsisse imꝑiũ affirma¬
ret. sed inpositã sibi a mili¬
tib diuino nutu regni ne¬
cessitatẽ armis defendisse:
et ñ alienã ab eo dei uolun¬
tatẽ uideri. penes quẽ tã
incredibili euentu uictoria
fuisset: nullũq ex adu̾sari¬
is nͥ in acie occubiusse᷑. tan¬
dẽ uictꝰ uel ratione uel p̃-¬
cibꝰ ad conuiuiũ uenit mi¬
rũ in modũ gaudente re¬
ge qͦd impetrasset. Conui-¬
ue aut̃ ad erant ueluti ad
diem festũ euocati. sum¬
mi atq illustres uiri. pre¬
fectꝰ idẽq consul euodius:
uir quo nichil unquã illo
iustiꝰ fuit. Comites duo suͣ¬
ma potestate p̃ditĩ: fr̃ re¬
gis. ⁊ patriuis. Mediꝰ inter
ħos martim p̃sbit̾ accubu¬

Expanded text:
dignitas permanebat. Nam dignitas permanebat. Nam etsi pro aliquibus supplicandum regi fuit, imperavit potius, quam rogavit, et ad convivium eius frequenter rogatabstinuit, dicens se mensalterum vita expulisset. Postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium affirmaret, sed impositam sibi a militibus divino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei voluntatem videri, penes quem tam incredibili eventu victoria fuisset, nullumque ex adversariis nisi in acie occubuisse: tandem victus vel ratione vel precibus ad convivium venit, mirum in modum gaudente rege, quod hoc impetrasset. Convivae autem aderant, veluti ad diem festum advocati, summi atque illustres viri, praefectus idemque consul Evodius, vir quo nichil unquam illo iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus, et medius inter hos Martini presbyter accubu
Abbreviated transcription (Latin):
ctꝰ. cũ exanimis iã iaceret
in cellula. ⁊ immodicis fe¬
brib cruciaret᷑. nocte ei
angłs uisus ẽ eluere uul¬
nera.⁊ salubri unguine
contusi corporis menbra
contingere. Atq ita poste¬
ro die restiturꝰ ẽ sanitati.
ut nichil unquã ꝑtulisse
incõmodi putaretur. Sed¬
qͥa longũ ẽ ire ꝑ singła. suᷤ¬
ficiant hec uel pauca de
plurimis. Satisq sit nos
et in excellentib ñ subtra¬
here ueritatẽ. ⁊ in multis
intare fastidiũ.
tq ut minora tantis in¬
etas tẽporũ qͥb iã depraua¬
ta omnia atq corrupta sũt.
pene precipuũ sit adulati¬
oni regie sacerdotalẽ ñ ces¬
sise constantiã. cũ ad impe¬
ratorẽ maximũ ferocis in¬
genii uirũ. ⁊ belloꝵ etuili¬
um uictoria elatũ. plures
nissent: ⁊ feda circa prin¬
cipẽ omniũ adulatio nota
ret᷑  seq degeneri incon¬
statia regie clientele sacer¬
dotalis dignitas subdidis¬
set: in solo martino apłica

Expanded text:
ctus, cum exanimis jaceret ctus, cum exanimis jaceret in cellula, et immodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri unguine centusi corporis membra contingere: atque ita postero die restitutos est sanitati, ut nihil umquam pertulisse inco longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inaetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures nissent et foeda circa principem omnium aretur seque degeneri inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica
Abbreviated transcription (Latin):
et fidelis ingenii. cũ filia
eiꝰ grauissime quartanis fe¬
brib ureret᷑. epłam mar¬
tini que casu ad eum
delata fuerat. pectori
puelle in ipso accessu ardo¬
ris inseruit: statĩq fuga¬
ta ẽ febris. Que res apud ar¬
boriũ in tat̃ ualuit: ut sta¬
tim puellã deo uoueret. et
perpetue uirginitati dedi¬
caret. Profectusq ad mar¬
tinũ. puellã ei presens ob¬
uirtutũ eiꝰ testimoniũ que
ꝑ absentẽ licet curata eẽt
obtulit:. neq ab alio eam
quã a martino. habitu uir¬
ginitatis imposito passus
est consecrari. Paulinus
uͦ uir magni postmodum
futurꝰ exemyli. cũ oculum
graiiter dolere cepisset.⁊
iam pupillã eiꝰ crassior nubeᷤ
suꝑducta texisset. ocłm ei
martinus penicło contigit.
pͥstinãq ei sanitatẽ sublato
omni dolore restituit :¬
pse aut̃ cũ casu qͦdã eẽt. de
cenacło deuolutꝰ.⁊ ꝑ confra¬
gosos scale gradus decidẽs.
multis uulnerib eẽt affe¬

Expanded text:
et fidelis ingenii, cum filia et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae gradus decidens, multis vulneribus esset affe
Abbreviated transcription (Latin):
ad se exhiberi tubet. Imꝑat
ut anuerus eẽt hic minciꝰ
fateret᷑. Tunc confessus est
sedecĩ demonia fuisse que
rumorẽ hunc ꝑ ppłm disse¬
minassent: ut hoc saltim
metu ex illo martinꝰ opꝑi do
fi garet᷑. barbaros ni¬
chil minꝰ quã irruptio¬
nẽ cogitare. Ita cũ hec
immundus spc media in
eccła fateret᷑. metu ⁊ tur-¬
batione p̾senti cruitas libe¬
rata est. Apud parisnis
uͦ dũ portã entitatis illius
magnis secũ turbis eunti¬
bꝰ introiret. leꝓsũ misera¬
bili facie horrentib cun¬
cꝰtis osculatꝰ ẽ atq benedix̃
statĩq ab omni malo emun¬
datꝰ est. Postero die ad ec¬
celesiã ueniens nitenti eu¬
te. grãs ꝓ sauitate quã re¬
ceꝑat agebat. Sed nec hoc
p̃tereundũ ẽ. qͦd fimbrie
uestim̃to eiꝰ cilicioq detra¬
cte crebras suꝑ infirman¬
tib egere uirtutes. Nam¬
cũ aut digitis illigate. aut
collo indite sũt: ꝑsepe ab
p̃fectorius. scĩ admodũ

Expanded text:
ad se exhiberi iubet: imperat ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confessus est decem daemonas secum fuisse, qui rumorem hunc per minassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aefectorius, sancti admodum
Abbreviated transcription (Latin):
sus patris familias ciiꝰdam
domũ. in limine ipso restitit.
dicens orribile in atrio do¬
mꝰ demoniũ se uidere. Cun
cũ ut discederet ĩparet:
quendã e familia qui in in¬
teriore parte ediũ moraba¬
tur arripuit. Se uire den¬
tibꝰ miser cepit. ⁊ ob uos
quosq lamiare. Cõ mota
domꝰ familia tͣbata.
ppłs infugã u̾sus. Martinꝰ se
furenti obiecit: ac pͥmum
stare ei imꝑat. Sed cũ den¬
tibꝰ fremeret. hiantiq ore
morsum minaret᷑: digitos
ei martinꝰ in os intulit. Si
habes inqͥt aliqͥnł potestatiꝰ.
hos denora. Tũ uͦ acsi can¬
dens ferrũ faucibꝰ accepisset.
longe reductis dentib di-¬
gitos beati uiri uitabat at¬
tingere. Et cũ fugere de
obsesso corpore penis ⁊ cru¬
ciatib cogeret᷑ͥ nec tamen
exire ei ꝑ os liceret: feda
relinquens uestigia. fuxu
uentris egestꝰ ẽ. Interea
cũ de metu atq impetu bar¬
baroꝵ. subita eiuitatẽ fa¬
ma turbasset. demoniacũ

Expanded text:
sus patris familias cuiusdam sus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset, daemoniacum
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit: Eodeniq tẽpo¬
re tetradii cuiꝰdã ꝓconsula¬
ris iuiri seruus demonio cor¬
reptꝰ. dolendo exitu cruci¬
abat᷑. Rogatꝰ gͦ martinꝰ ut
ei manũ inponeret: dedu¬
ci eũ ad se iubet. Sed nequã
sp̃c nullo ꝓferri modo ex
cella in qua erat potuit.
ita in aduenienteᷤᷤ
rabidis dentibꝰ seuiebat.
Tum tetradiꝰ ad genua beati
uiri aduoluit᷑. orans ut ad
domũ inqua demoniacꝰ ha¬
bebat᷑ ipse descenderet. Eũ
uͦ martinꝰ negare se ꝓfani
et gentilis domũ adire po̾¬
se. Nam tetradiꝰ eodẽ tẽpore
adhuc gentilitatis errore
inplieitus tenebat᷑. Syon¬
det gͦ se si de puero demon
fuisset exactꝰ. xp̃ianũ fore.
Ita martinꝰ imposita manu
puero. inmundũ ab eo sp̃m
eiecit. Quo uiso. tetradius
dñm iħm credidit.Istatĩq
cathecuminꝰ facꝰtꝰ. nec mul¬
topost baptizatꝰ ẽ.semꝑq
martinũ salutis sue aucto¬
rẽ miro coluit affectu.
er idẽ tẽpus in eodem

Expanded text:
surrexit. Eodem temposurrexit. Eodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
Et forte martinꝰ iam eccłã
fuerat ingressus. Ibi inspe
genua eiꝰ amplectit᷑.: dicenꝰ.
Filia mea moritur misero
genere languoris: qͦd ẽ
ipsa morte crudeliꝰ. solo spũ
niuiit iã carne p̾mortua.
Rogo ut ad eã eas. atq be¬
nedicas. Confido enĩ qͦd ꝑ
te reddenda sit sanitati.
Qua ille uoce confusus ob¬
stupuit. ⁊ refugit. dicen
hoc sue ñ eẽ uirtiitis. se¬
nẽ errare rudicio. ñ eẽ se
dignũ ꝑ quẽ dñs signum
uirtutis ostenderet. Sed¬
cũ ꝑstaret uehem̃tiꝰ siens
pater. orans ut exanimem
uisitaret. postremo a circũ¬
stantibꝰ ep̃is ire conpulsus.
descendit ad domũ puelle:
ingente turba ꝓforibꝰ expe¬
facturꝰ. Ac pͥmũ. que erant
familiaria in istiꝰmodi rebꝰ
arma. solo ꝓstratꝰ orauit. Be¬
inde egrã intuens.: dari sibi
oleũ postulat. Ed cũ bene¬
dixisset. in os puelle uĩ scĩ
liquoris infudit. statĩq nox
reddita ẽ. Tunc paulatim
singula contactu eiꝰ cepert̃

Expanded text:
et forte Martinus iam ecclesiam et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi inspecgenua eius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expefacturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt m
Abbreviated transcription (Latin):
pallio nudã ceruicẽ ꝑcus¬
sori p̃buit. Nec cunctatus
ferire gentilis. sed cũ dextͥã
altiꝰ extulisset. resupinꝰ ru¬
it. Consternatq diuino me¬
tu. ueneniã p̃cabat᷑.
ec dissimile. huic fuit il¬
entẽ cultro qͥdã ferire uo¬
luisset: in ipso ictu ferrum
ei de manib excussum non
cõparuit. Plerũq aut̃ con¬
tradicentibꝰ sibi rusticis ne
eoꝵ fan a destrueret. ita
p̃dicatione scã gentilium
animos mitigabat: ut lu¬
ce eisueritatis ostensa. ipsi
sua tẽpla subu̾terent. Cura¬
tionũ uͦ tã potens in eo grã
erat. ut nullus fere ad eũ
egrotꝰ accesserit. qͥ ñ conti¬
nuo receꝑit sanitatẽ. Quod
uel ex consequenti lignebit
exemplo. Greueris puella
quedã dira paralisis egritu¬
dine tenebat᷑: ita ut iam
ꝑ multũ tẽpus nullo ad hu¬
manos usus corporis officio
fungeret᷑. Omni ex parte
p̃ mortua: uix tenui syũ pal¬
pitabat. Tristes ad solam
exanimis. ꝓ filia rogaturꝰ.

Expanded text:
pallio nudam ceruicem percuspallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit ilentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solaexanimis pro filia rogaturus.
Abbreviated transcription (Latin):
na manu ñ potuisset. uirtꝰ
illud diuina diriieret. Tũ
subito ei duo angłi hastati
atq scutati. instar militie
celestis se obtulert: dicen¬
tes missos se a dño ut rusti¬
cã multitudinẽ fugarent.
p̾sidiũq martino ferrent:
ne qͥs dũ tẽplũ dirueretur
obsisteret. Redire gͦ. ⁊ opꝰ
ceptũ deuotꝰ inpleret. Ita
regressus ad uicũ. insyectan¬
tibꝰ gentiliũ turbis ⁊ quies¬
centibꝰ dũ ꝓphanã edẽ usq
ad fundamenta dirueret:
aras om̃s atq simulaera re-¬
degit in puluerem. Quo u
so. rustici cũ se intelligerẽt
diuino nutu obstupe factos
narent. om̃s fere in iħm
dnm̃ credidert̾. clamanteᷤ
palam ⁊ confitentes dm̃
martini colendum. idola
negligenda que sibi ad eẽ
non possent:
uid eniã in pago eduoꝵ.
gestũ sit referã.Abidũ
tẽplum itidẽ eu̾teret: fure¬
ns gentiliũ rusticoꝵ in eũ
irruit multitudo. Cũq unꝰ
audacior ceteris strictor
eũ gladio peteret. reiecto

Expanded text:
na manus non potuisset, uirtus na manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupefactos anarent, omnes fere in Jesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse sse possent. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto
Abbreviated transcription (Latin):
sit. qͥ ñ aut eccłiis frequen¬
tissimis aut monasteriis sit
repletꝰ. Nã ubi fana destru¬
xerat: statĩ ibi aut eccl̃as
aut monasteria construebat :¬
ec minorẽ sub idẽ fere
tẽpus eodem in oꝑe uir¬
tutẽ edidit. Nam eũ in inco
qͦdam. fano antiqͥssimo ⁊ ce¬
leberrimo ignẽ immisisset:
in ꝓximã immo adħentem
domũ agente uento flama¬
rũ globi ferebant᷑. ¶d ubi
martinꝰ adu̾tit: rapido cur¬
su tectũ domꝰ scandit. obui¬
um se aduenientibꝰ siãmis
inferens. Tũ uͦ mirũ in mo¬
dũ cerneref contra uĩuen¬
ti ignẽ retorqueri. ut com¬
pugnantiũ inter se elem̃¬
toꝵ qͥdã cõflcꝰtꝰ iuderetur.
Ita uirtute martim ibi tan
isset euertere. restitit ei mul¬
titudo gentiliũ: ad eo ut ñ
absq iniuria sit repulsus.
Itaq secessit ad ꝓrima loca:
ibiq ꝑ triduũ cilicio tectus
et cinere. ieiunans semꝑ atq
orans p̃cabat᷑ ad dñmꝰ. ut
qͥa tẽplũ illud eu̾tere huma¬

Expanded text:
sit, qui non aut ecclesiis frequensit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere huma
Abbreviated transcription (Latin):
spẽ omnẽ fidẽq ꝑdiderant.
solã martini mortẽ expectã¬
tes. At ille confisus in dño
intrepidus opperiens. cũ iã
fragorẽ sui pinꝰ concidens
edidisset: iã cadenti. iã suꝑ
se ruenti. eleuata obiuam
manu signũ salutis opponit.
Tũ uͦ ut tuirbinis modo re¬
tro actã putares. diu̾sam in
partẽ riit. ad eo ut rusti¬
cos qͥ tuto in loco steterant
pene ꝓstrauerit. Tũ uͦ in
celũ clamore sublato. gen¬
tiles stuꝑe miraculo: mo¬
nachi flere p̃ gaudio. xp̃i
nom̃ cõmune ab omnibus
p̃dicari. Satisq constitit.
eo die salutẽ illi uenisse re¬
gioni. Nã nemo fere ex in¬
maii. illa multitudine gen¬
tiliũ fuit : qͥ ñ inpositione
manꝰ desiderata. dnm̃ iħm
relicꝰto inpietatis errore cre¬
diderit. Et uere ante mar¬
tinũ pauei admodũ. immo
pene nulli in illis regionibꝰ
xp̃i nom̃ receꝑant. Quod ad¬
eo uirtutib illiꝰ exẽploq con¬
ualuit: ut iã ibi nullus locꝰ

Expanded text:
spem omnem fidemque perdiderant, spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ illã succidi oportere: qͥa
eẽt demoni dedicata. Tum
unꝰ ex illis qͥ ad erant audacior
tuo quẽ dicis te colere aliquã
fiduciam: nosmet ipsi succi¬
dimꝰ hanc arborẽ: tu ruen¬
tem excip e. Et si tecũ est
ut dicis titus dñs: euadis.
Tũ ille intrepidus. confisus
in dnõ. facturũ se pollicet᷑.
Hic uͦ ad istimodi conditio¬
nẽ omnis illa gentiliũ tur¬
ba consensit  facilẽq arbo¬
ris sue habuere iacturam.
si inimicũ sacroꝵ suoꝵ casu
illiꝰ obruissent. Itaq cum
unã in partẽ pinꝰ illa eẽt
quã in partem succisa cor¬
rueret. eo loco uincꝰtꝰ statu¬
it᷑ ꝓarbitrio rusticoꝵ. quo
arborem ẽẽ casura nemo du¬
bitabat. Succidere gͥ ipsi
suã pinũ cũ ingenti gaudio
leticiaq ceperunt. Aderat
eminꝰ turba mirantiũ. Iamq
paulatĩ cepit mitare pinus:
et ruinã suã casura minari.
Pallebant eminꝰ monachi.
et ꝑiculo iã ꝓpiore cont̾riti.

Expanded text:
rem illam succidi oportere, quia rem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti
Abbreviated transcription (Latin):
mouere se sũmo conamine
niterent᷑. ultra accedere ñ
ualentes. ridiculã in u̾tiginẽ
rotabant᷑ : donec uicti corpo¬
ris onꝰ deponerent. attoniti
et semet inuicẽ aspectantes.
qͥdnã sibi accidisset taciti co¬
gitabant. Sed cũ beatꝰ uir
cõpisset exeqͥaꝵ eẽ illã fre¬
quentiã ñ sacroꝵ: eleuata
rursum manu dat eis abeun¬
di licentiã. ⁊ tollendi corporiᷤᷤ
potestatẽ. Ita eos ⁊ cũ uoluit
stare cõpulit: ⁊ eũ libint a¬
bire ꝑmisit. Item dũ in ui¬
co qͦdã tẽplũ antiqͥssimũ diru¬
issed. ⁊ arborẽ pinũ que pha¬
no erat ꝓrima eẽt aggressus
excidere. tũ uͦ antistes locril¬
liꝰ cet̾aq gentiliũ turba cepit
obsistere. Et cũ idẽ illi dum
tẽplũ eu̾titur imꝑante dño
qͥ euissent. succidi arborẽ nõ
patiebant᷑. Ille eos cepit sedu-¬
lo cõmonere:. nichil eẽ religi¬
onis instipite. Dm̃ potiꝰ eui ser¬
uiret ipse sequerent᷑. arbo¬

Expanded text:
mouere se summo conamine mouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arbo
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. iussiqͣ ex eo loco al¬
tare qͦd ibi fuerat submoil.
atq ita ppłm suꝑstitionis illiꝰ
absoluit errore.
ccidit aũt̃ in sequenti
tp̃re. dũ iter ageret. ut
gentilis cuiꝰdã corp us quod
ad sepulchrũ cũ suꝑstitioso
fun̾e deferebat᷑. obuũ habe¬
ret. Conspicatiͦi eminꝰ uenien¬
tiũ turbã qͥdnã id eẽt ignarꝰ:
paululũ stecit. Nam eũ fere
qͥngentoꝵ. passuũ int̾uallũ
eẽt. ut difficile fuerit dinos¬
cere qͥd uideret᷑: tam̃ qͥa ruᷤ¬
ticã manũ cerneret. ⁊ agen¬
te uento linteamina corpori
suꝑiecta uolitarent: ꝓphanoᷤ
sacrificioꝵ ritꝰ agi credidit.
Quia eẽt hec galloꝵ rusticis
consuetudo: simulacra demo¬
nuĩ eandido tecta uelamine.
misera ꝑ agros suos circũfer¬
re dem̃tia. Eleuato gͦ in ad¬
u̾so signo crucis: inꝑat turbe
ñ moueri loco. onusq depo¬
nere. Hic uͦ mirũ in modum
uideres miseros. pͥmũ uelut
saxa riguisse. Beinde cũ pͥmo¬

Expanded text:
posuit iussitque ex eo loco alposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum pro
Abbreviated transcription (Latin):
t ris. tẽpora passionis osten¬
di. Cepit grandi se scrupu¬
lo ꝓmouere. qͦd nichil certi¬
uel constans sibi maioꝵ. me¬
moria tradidisset. Cũ aliquan¬
diu gͦ a loco illo se abstinuis¬
setꝰ. nec derogans religioni
qͥa incertꝰ erat. nec auẽtori¬
tatẽ suã uulgo accõmodanꝰ
ne suꝑstitio inualesceret
qͦdã die paucis secũ adhibi¬
tis frĩb ad locũ ꝑgit. Dein
sup sepulchrũ ipsum astanꝰ
orauit ad dñmꝰ ut qͥs eẽt
uel cuiꝰ meriti ẽẽt sepultus
ostend̾et. Tũ conuersus ad
leuã:. uidit ꝓpe assistere um¬
brã sordidã. trucẽ. Imꝑat
nom̃ meritũq ut loqueret᷑.
Nom̃ edicitͣ de crimine cõ¬
fitet᷑. latronẽ se fuisse. ob
scelera ꝑcussũꝰ. uulgi erro¬
re celebratũ. Sibi nichil
cũ martẏrib ẽẽ cõmiine.
cũ illos gła. se pena retine¬
ret. Mirũ in modũ uocem
loquentis qͥ ad erant audie¬
bant: ꝑsonã tam̃ ñ uidebãt.
Tũ martinꝰ qͥd uidisset ex¬

Expanded text:
tyris, vel tempora passionis ostentyris, vel tempora passionis ostendi: grandi se scrupulo permoveri, quod nihil certi constans sibi majorum memoria tradidisset. Cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam vulgo accommodans, ne superstitio convalesceret; quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. Deinde super sepulcrum ipsum astans oravit ad Dominum, ut quis esset, vel cujus meriti sepultus, ostenderet. Tum conversus ad laevam vidit prope assistere umbram sordidam, trucem. Imperat, nomen meritumque ut loqueretur. Nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, vulgi errore celebratum; sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. Mirum in modum vocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset ex
Abbreviated transcription (Latin):
ni uacabant. Rarus cuiquã
extra cellulã suã erat egres¬
sus: nisi cũ ad locũ orationis
conueniebant. Cibũ una om̃s¬
ium accipiebant Ainum
nemo nouerat: nisi quem
infirmitas coegisset. Pleriq
cameloꝵ. setis uestiebantur.
Mollior ibi habitꝰ ꝓ crimi¬
ne erat. Ed eo magis sit mi¬
rum necesse ẽ. qͦd multi int̾
eos nobiles habebant᷑. qui
longe alit̾ educati. ad hanc
se humilitatẽ ⁊ patientiam
coegerant. Plures ex his poᷤᷤ¬
eẽt ciuitas aut eccła. que
ñ sibi de martini monaste¬
rio cuꝑet sac̾dotẽ habere.
ed ut reliquas uirtute
eiꝰ quas in episcopatu
egit aggrediar. erat haud
longe ab oppido ꝓximꝰ mona¬
sterii locꝰ. quẽ falsa hom̃ĩũ
opinio uelut consepultis ibi
martẏribꝰ consecrauerat. Nã
et altare ibi a suꝑioribꝰ ep̃is
constitutũ habebat᷑. Sed
martinꝰ ñ temere adhibens
incertis fidẽ. ab his qͥ maiore
natu erant p̃sbit̾is uel cleri¬
cis flagrtabat: nom̃ sibi mar¬

Expanded text:
ni vacabant. Rarus cuiquam ni vacabant. Rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conveniebant. Cibum una omi accipiebant: vinum nemo noverat, nisi quem infirmitas coegisset. Plerique camelorum setis vestiebantur; mollior ibi habitus pro crimine erat: quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant; pluresque ex his posesset civitas, aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? XI. Sed ut reliquas virtutes ejus, quas in episcopatu egit, aggrediar; erat haud longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, velut consepultis ibi martyribus, sacraverat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. Sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui majores natu erant, presbyteris vel clericis flagitabat, sibi nomen mar