comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
domo ierobaal: in diebꝰ belli matrẽ suꝑ filiis alliser̃:¬
Sie faciã uobis domus isrł a facie maliciarũ urarum:
Ideo comedistis frugẽ mendatii. & in cunetis quȩ p̃po¬
siustis spes uobis uana decepit: qͥa confisus es oephra¬
im inuiis idolatriȩ tuȩ De sunt enim iȩ tue.: &
in multitudine fortiũ tuorũ non in deo habens spẽ
sed in exercitus robore. Itaq consurget tumultꝰ in
popło tuo quod hebraice dicitur saon. id est sonitꝰ
& fremitꝰ ululantis exercitus: Quibꝰ clamantibus
om̃s munitiones tuę uastabuntur Et ea quę muni¬
ta arbitrabaris & tuta patebunt hostibꝰ: & sic uasta¬
buntur quomͦ uastatus ẽ. atq contritus salman pͥn-¬
ceps madianitarũ qͥ int̾fectus ẽ. a domo ieroba al
haut dubiũ quin gedeonẽ signific&: qui ex eo qđ̃
destruxit phanum baal lucũq succidit: & ille se uin¬
dicare non potuit. cognom̃tũ ierobaal sortitus ẽ. id

Expanded text:
domo Jerobaal in diebus belli, matrem super filios alliserdomo Jerobaal in diebus belli, matrem super filios allisersic faciam vobis, domus Israel, a facie malitiarum 120 vestrarum. Ideo comedistis frugem mendacii, et in cunctis quae proposuistis, spes vos vana decepit; quia confisus es, o Ephraim, in viis idololatriae tuae: hae sunt enim viae tuae, et in multitudine fortium tuorum, non in Deo habens spem, sed in exercitus robore. Itaque consurget tumultus in populo tuo, quod Hebraice dicitur, SAON  , id est, sonitus et fremitus ululantis exercitus, quibus clamantibus, omnes munitiones tuae vastabuntur, et ea quae munita arbitrabaris et tuta, patebunt hostibus, et sic vastabuntur, quomodo vastatus est atque contritus Salmana princeps Madianitarum, qui interfectus est a domo Jerobaal . Haud dubium quin Gedeonem significet, qui ex eo quod destruxit fanum Baal, lucumque succidit, et ille se vindicare non potuit, cognomentum Jerobaal sortitus est, id
Abbreviated transcription (Latin):
enim radix omĩum malorũ ẽ. auaricia: sic peccatorũ
scelerũq cunctorum radiax ẽ. impietas Quã qͥ araue¬
rit siue seminauerit: metet imqͥtates.. Qui gͥ araue¬
runt impietatẽ & messuerunt miqͥtates. comederurs
fructũ mendacii: om̃ia que falsa sunt deceptis popu¬
lis p̃dicantes: ut non querant panẽ uerũ qͥ de cęlo des¬
cendit: sed panẽ mendacii qͥ suffocat & int̾fiert deuo¬
rantes Quia confisus es in uiis tuis. inmultitudie
fortiũ tuorũ consurgit tumultꝰ in populo tuo. Et
om̃s munitiones tuę uastabuntur sic̃ uastatꝰ ẽ. salman.
a domo eiꝰ qͥ iudicauit baal: in die p̾lii matre suꝑ filiis
allisa: Sic fecit uobis bethel: a facie malicie neqͥciarũ
urãrum Lax. Quia sperastis in curribꝰ tuis in multi¬
tudine fortitudinis tue consurgit ꝑdicio in populo tuo:
Et omĩa murata tua abibunt sic̃ pͥncepes salmaa de

Expanded text:
enim radix omnium malorum est avaritia : sic peccatorum enim radix omnium malorum est avaritia : sic peccatorum scelerumque cunctorum radix est impietas, quam qui araverit, sive seminaverit, metet iniquitates. Qui igitur araverunt impietatem, et messuerunt iniquitates, comederunt fructum mendacii: omnia quae falsa sunt deceptis populis praedicantes, ut non quaerant panem verum, qui de coelo descendit: sed panem mendacii, qui suffocat et interficit devorantes. Quia confisus es in viis tuis: in multitudine fortium tuorum consurget tumultus in populo tuo, et omnes munitiin die praelii, matre super filios allisa, sic fecit vobis Bethel a facie malitiae nequitiarum vestrarum. LXX: Quia sperasti in curribus tuis, in multitudine fortitudinis tuae, consurget perditio in populo tuo, et omnia murata tua abibunt; sicut principes Salmana de
Abbreviated transcription (Latin):
li errore quo supra silentium ꝓoratione interp̾tantes.
Est autẽ sensus iste dictorũ. Suꝑ collum uitulȩ ephraĩ:
contempciose amantisq triturã. Ego transiui & ego
ascendi: ut arante iudã & confringente sulcos. iacob
terer& areã. & solis terrȩ ferr& calorẽ: Monuiq eos
ut seminarent iniusticia. & meterent in miscdia: et
egerunt impie contra dnm: relinquentes creatorẽ
& colentes idola & messuerunt iniqͥtatẽ de malose¬
mine malas fruges recipientes. de quibꝰ fecerunt ñ
solum panẽ subeinericiũ sed fraudulentũ atq men¬
dacẽ quia uana spe deciper& comedentẽ: Istiusmodi
sunt heretici qͥ arant sermone cõposito. & ꝓtegunt
uel tacent impietatẽ ne impietas eẽ. uideatur: sed
credatur pietas Unde qͥa dixerunt in corde suo non
ẽ. ds̃: corrupti sunt & ab hominabiles facti sunt. et
messuerunt. siue uindemiauerunt inqͥtates Quomͦ

Expanded text:
li errore quo supra, silentium pro aratione interpretantes. li errore quo supra, silentium pro aratione interpretantes. Est autem sensus iste dictorum: Super collum vitulae Ephraim contentiosae amantisque trituram ego transivi, et ego ascendi, ut, arante Juda, et confringente sulcos, Jacob tereret aream, et solis ferret calorem. Monuique eos ut seminarent in justitia, et meterent in misericordia, et egerunt impie contra Dominum, relinquentes Creatorem, et colentes idola, et messuerunt iniquitatem, de malo semine malas fruges recipientes, de quibus fecerunt non solum panem subcinericium, sed fraudulentum atque mendacem, qui vana spe deciperet comedentem. Istiusmodi sunt haeretici, qui arant sermone composito, et protegunt vel tacent impietatem: ne impietas esse videatur, sed credatur pietas. Unde quia dixerunt in corde suo, non est Deus , corrupti sunt et abominabiles facti sunt, et messuerunt, sive vindemiaverunt iniquitates. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
minent sibi lum̃ sciencie Siue innouent noualia:
& reqͥrant dnm̃ qͥ docere eos potest uerã iusticiã.
falsosq magistros destruant : a qͥbꝰ non discunt ui¬
sticiam sed iniqͥtatẽ: Arastis impietatẽ: imqͥtatem
messiustis. comedistis frugẽs mendatii: Quid reti¬
cetis impietates. & iniqͥtates eus uindemiastis:
Comedistis fructũ m̃dacẽ: Cogor contra uoluntatẽ meã
sepius de hebreȩ linguę ꝓpͥetatibꝰ aisputare. Neq
enim rethorũ more sententias repetimus. uerba con-¬
struimꝰ: & audientes uel legentes in laudes nras de¬
clamationibꝰ suscitamus. sed quȩ obscura funt maxi¬
me aliene lingue hominibus explanare nitimur:
Supra ubi nos int̾pretati sumus arauit uidas: in he
uau putantes: int̾pretati sunt. Et tacebo.: Nunc qͦq
in hebraico scriptũ ẽ. harastem. qđ nos uertimus ara-¬
stis: Pro quo. lxca. transtulerunt qͥd reticetis : Simi¬

Expanded text:
minent sibi lumen scientiae, sive innovent sibi novalia, minent sibi lumen scientiae, sive innovent sibi novalia, et requirant Dominum, qui docere eos potest veram justitiam, falsosque magistros destruant, a quibus non discunt justitiam, sed iniquitatem. Arastis impietatem, iniquitatem messuistis: comedistis frugem mendacii. LXX: Quid reticetis impietates, et iniquitates ejus vindemiastis: comedistis fructum mendacem. Cogor contra voluntatem meam saepius de Hebraeae linguae proprietatibus disputare: neque enim rhetorum more sententias repetimus, verba construimus, et audientes vel legentes in laudes nostras declamationibus suscitamus: sed quae obscura sunt, maxime alienae linguae hominibus explanare nitimur. Supra ubi nos interpretati sumus, arabit Judas, in Hebptuaginta VAU   putantes, interpretati sunt, et tacebo. Nunc quoque in Hebraeo scriptum est ARASTHEM,   quod nos vertimus, arastis: pro quo Septuaginta transtulerunt, quid reticetis: simi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nos diximꝰ metite in ore miscdĩe. septuaginta
transtulerunt: uindemiate in fruetũ uite: Magisq
semini conuenit messio: quã uindemia. Fruetꝰ au¬
tẽ uitȩ ipse ẽ. qͥ & lignũ uite. Et ꝓ eo qđ nos possu¬
imus innouate uobis noualẽ : illi uerter̃ inlumina¬
te uobis lumen scientie: ut ex oꝑibꝰ atq mandatis
legis noticiã habere mereamur. Iuxta illud quod
in quodã loco legimus: Desiderasti sapientiã: serua
mandata : & dñs dabit eã tibi Qͥ enĩ mandata in
oꝑa uerterit : seminat imusticiã : & metet fruetꝰ
uite. Unde & alibi legimus.. Mandatũ dñi lucidũ
inluminans ocłos Et ysaias ad dnm dicit: Lux p̃cep¬
ta tua: fuꝑ terrã. Et in alio loco: a mandatis tuis in¬
tellexi.. Ni qͦq qͥ abeccłia separati sunt. & falsum si¬
bi xepĩanorũ nom̃ adsumunt : p̃cipit᷑ ut agant pe¬
nitenciã. & utrũq recipiant testam̃tũ. In ueteri
iusticiã seminent : in nouo metant miscdiã: & inͥlu¬

Expanded text:
 metite in ore misericordiae, Septuaginta transtulerunt, vindemiate fructum vitae: magisque semini convenit messio, quam vindemia: fructus autem vitae ipse est, qui et lignum vitae. Et 118 pro eo quod nos posuimus, innovate vobis novale, illi verterunt, illuminate vobis lumen scientiae, ut ex operibus atque mandatis Legis notitiam habere mereamur, juxta illud quod in quodam libro legimus: Desiderasti sapientiam: serva mandata, et Dominus dabit eam tibi . Qui enim mandata in opera verterit, seminat in justitia, et metet ex ea fructus vitae. Unde et alibi legimus: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos . Et Isaias ad Dominum dicit: Lux praecepta tua super terram. Et in alio loco: A mandatis tuis intellexi . His quoque, qui ab Ecclesia separati sunt, et falsum sibi Christianorum nomen assumunt, praecipitur ut agant poenitentiam, et utrumque recipiant Testamentum: in Veteri justitiam seminent, in Novo metant misericordiam: et illu
Abbreviated transcription (Latin):
mino saluatore: qͣndo de egipto reductus ẽ. in t̾ram
isrł. Et cũ inuenire ñ qͥuerint. desinant rugare fron¬
tẽ. adducere suꝑciliũ: crispare nares. digitis cõerepa¬
re. Hunc locũ in .uiiͦ. uolumine iultamis augustꝰ
qd̃ aduersum nos id est xpi̾anos euomuit : calũma¬
tur & dic̃: Qđ de isrł scriptũ ẽ: matħ̾s euanglista
ad xpm̃ transtulit. ut simplicitati eorũ qͥ degentibꝰ
crediderant mͥluder&. Cui nos breuiter respondebi¬
mus : pͥmũ matħ̾m euangłtũ hebreis litteris edi¬
disse. Quod ñ poterant legere: nisi hi qͥ exhebreis
erant: qͦ non ꝓpterea fec̃. ut illuder& ethicis:
Sin autẽ hebreis mͥludere uoluit: aut stultꝰ aut
imꝑitus fuit. Stultus: si aꝑtũ fupx̃ m̃datium:
Imꝑitus: si ñ intellexit de qͦ hec dicerent᷑ Stulti¬
ciã ipsum uolum̃ excusat: qđ prudent̃ ordinateq
cõpositũ ẽ Imꝑitũ ñ possumus dicere: quẽ ex ali

Expanded text:
mino Salvatore, quando de Aegypto reductus est in terram mino Salvatore, quando de Aegypto reductus est in terram Israel. Et cum invenire non quiverint, desinant rugare frontem, adducere supercilium, crispare nares, digitis concrepare. Hunc locum in septimo volumine Julianus Augustus quod adversum nos, id est, Christianos evomuit, calumniatur, et dicit: quod de Israel scriptum est, Matthaeus evangelista ad Christum transtulit, ut simplicitati eorum, qui de gentibus crediderant, illuderet. Cui nos breviter respondebimus: Primum Matthaeum Evangelium Hebraeis litteris edidisse, quod non poterant legere nisi hi qui ex Hebraeis erant. Ergo non propterea fecit, ut illuderet ethnicis. Sin autem Hebraeis illudere voluit, aut stultus, aut imperitus fuit: stultus, si apertum finxit mendacium: imperitus, si non intellexit, de quo haec dicerentur. Stultitiam ipsum volumen excusat, quod prudenter ordinateque compositum est: imperitum n
Abbreviated transcription (Latin):
idolis seruierint Et transire bereticos instar dilu¬
culi. & regẽ eorũ diabolũ. uł heresiarehen intelligimꝰ
quos in infantia qͣndo crediderunt in ȩccłia & erant
illos: de tribulatione & tenebris egipti. Uocauit
autẽ: ꝑ apłos & doctores ȩccłiȩ Cũq a meis inqͥt
ducibꝰ sint uocati: recesser afacie eorũ & adora¬
uer̃ beelphegor hoc ẽ. suis uiciis & libidini serui¬
erunt Et postea ĩmolabant baalim: & simula¬
chris quȩ sibi confinxerant Singłi enĩ hereticoꝵ
habent deos suos: & qđ cũq simulaueruit qͣsi sculp¬
ex egipto uocaui filiũ meũ : locx. transtulerunt.
ex egipto uocaui filios eiꝰ: qđ i hebraico ñ habet᷑:
Nulliq dubiũ ẽ.matheũ de hoc loco sumpfisse testi¬
monium uyx̧ta hebraicã ueritatẽ. Ergo qͥ detrahurs
nr̃ȩ int̃p̃tationi. dent scripturã de qua euangeli-¬
sta hoc testimoniũ sumpserit & interp̃tatꝰ sit in do¬

Expanded text:
idolis servierint. Et transire haereticos instar diluidolis servierint. Et transire haereticos instar diluculi, et regem eorum diabolum, vel haeresiarcham intelligimus, quos in infantia quando crediderunt in Ecclesia, et erant et vocavit 123 illos de tribulatione et tenebris Aegypti. Vocavit autem per apostolos et doctores Ecclesiae. Cumque a meis, inquit, ducibverunt Beelphegor, hoc est suis vitiis et libidini servierunt, et postea immolabant Baalim et simulacris, quae sibi confinxerant. Singuli enim haereticorum habent deos suos, et quodcumque simulaverint, quasi sculptranstulerunt: Ex Aegypto vocavi filios ejus, quod in Hebraico non habetur: nullique dubium est, Matthaeum de hoc loco sumpsisse testimonium juxta Hebraicam veritatem. Ergo qui detrahunt nostrae translationi, dent Scripturam, de qua Evangelista hoc testimonium sumpserit, et interpretatus sit in Do
Abbreviated transcription (Latin):
larit̃ qͥdẽ dicit̾ sed pluraliter intelligit᷑. quomͦ & po¬
pulꝰ & ephraĩ & iudas. si qͥdẽ innumero singłari muitꝰ
ẽ. numerus qͥ hoc nuinero continet᷑: ueteris recordat᷑
hystorie qđ uocauerit qͥdẽ eos ꝑ moysen & aaron: qͥ
uocauer̃ eos ut egrederentur de egipto. Ipsi uͦ uocati
ab eis recesserint a facie eorũ uertentes eis t̃ga: & m̃¬
tis duriciã gestui corporis indicantes. Nec eis suffecit
uocantes conteninere insi immolarent bahal & sculp¬
tilibꝰ siue simulachris adolerent incensũ. Adorasse
eos baal pͥmũ sub ahab regẽ ifrł legimiꝰ: qͥ sidoni i
regis filiã iezabel dux̃ uocorẽ. & babiloniũ aphenicis
idolũ transtulit insamariã. Ergo distancia peccata
tẽporibꝰ uno sermone comungit: quomͦ pͥmũ uocati st̃
de egypto. & appellati. filiiꝰ. deinde in solitudine re¬
cesserint adeo: beelphegor magis colentes ꝗͣ deum.
Et postea in t̾ra scã : baalim & astaroth. & cȩteris

Expanded text:
populus et Ephraim et Judas: siquidem in numero singulari multus est numerus, qui hoc numero continetur, veteris recordatur historiae, quod vocaverit quidem eos per Moysen et Aaron, qui vocaverunt eos, ut egrederentur de Aegypto: ipsi vero vocati ab eis recesserunt a facie eorum, vertentes ei terga, et mentis duritiam gestu corporis indicantes. Nec eis suffecit vocantes contemnere, nisi immolarent Baal et sculptilibus suis, sive simulacris adolerent incensum. Adorasse eos Baal primum sub Achab rege Israel legimus, qui Sidonii regis filiam Jezabel duxit uxorem, et Babylonium ac Phoenicis idolum transtulit in Samariam. Ergo distantia peccata temporibus, uno sermone conjungit: quomodo primum vocati sint de Aegypto et appellati filii, deinde in solitudine recesserint a Deo, Beelphegor magis colentes, quam Deum, et postea in terra sancta Baalim et Astaroth, et caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
culis caritatis Qđq seqͥtur ero eis qͣsi exaltans iugũ.
ꝓ qͦ int̾pretatꝰ ẽ. simmachus. & putauer̃ qđ imponerem
iugũ suꝑ maxillã ȩorũ: dupplicit̾ accipit᷑ Aut abstu¬

Expanded text:
culis charitatis. Quodque sequitur: Ero eis quasi exaltans jugum, culis charitatis. Quodque sequitur: Ero eis quasi exaltans jugum, pro quo interpretatus est Symmachus: et putaverunt quod imponerem jugum super maxillam e
Abbreviated transcription (Latin):
homo gestare paruulũ filiũ suũ. in omi uia ꝑ quã am¬
bulasti donec uenires ad locũ istũ. & in alio loco expan¬
dit alas suas & assũpsit eds atq portaũ in humeris suis:
ego inqͥt qͥ pat̾ erã nutriciꝰ factꝰ sum: & paruulũ meũ
mulnis meis ipse portabã ne lederet᷑ in solitudine. &
ne uł estu uł tenebris. t̾reretur. in die nubes erã. in
nocte ignis coluimia: ut qͦs ꝓtexerã meo inlustrẽ &
sanarẽ lumine. Cũq peccassent & fecissent sibi uituli
caput: dedi locũ penitentię. Et ignorauer̃ qđd curarẽ
eos: & uulnꝰ idolatriȩ quadraginta annorũ spacio ob¬
ducerẽ. & pͥstine redderẽ sanitati. Curaui. autẽ eos ꝓp¬
ter fumculos & uicula caritatis: qͥbꝰ mͥ abrahã. ysaac
& ia cob astrinxerã. Pro adam enim. aqͥla & siminachus
& septuaginta & theodotio uniuersi homines transtu¬
ler̃: ut dicerent In funielis hominũ tͣhã eos: iuin¬

Expanded text:
homo gestare parvulum filium suum, in omni via, per quam amhomo gestare parvulum filium suum, in omni via, per quam ambulasti, donec venires ad locum istum . 125 Et in alio loco: Expandit alas suas et assumpsit eum, atque portavit in humeris suis . Ego, inquit, qui pater eram, nutritius factus sum, et parvulum meum in ulnis meis ipse portabam, ne laederetur in solitudine, et ne vel aestu vel tenebris terreretur, in die nubes eram, in nocte ignis columna : ut quos protexeram, meo illustrarem et sanarem lumine, cumque peccassent, et fecissent sibi vituli caput, dedi locum poenitentiae, et ignoraverunt quod curarem eos, et vulnus idololatriae quadraginta annorum spatio obducerem, et pristinae redderem sanitati. Curavi autem eos propter funiculos et vincula charitatis, quibus mihi Abraham, Isaac, et Jacob astrinxeram. Pro Adam enim Aquila et Symmachus et Septuaginta et Theodotio, homines transtulerunt: ut dicerent, in funiculis hominum traham eos, in vin
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint dm̃ saluatoris: ñ omĩa quȩ fecisse narrant̃
in typo eius fecisse credendi funt. Typꝰ enĩ partem
indicat. Quod si totũ p̃cedat in typo: iã ñ ẽ. typꝰ sed
hystorie ueritas appellanda ẽ. Hec breuit̃ ut in cõ¬
mentariis diximꝰ: nc̃ ad reliꝗͣ curramꝰ. Et egoqͣsi
nutriciꝰ ephraini: portabã eos in brachiis meis & nesci¬
erunt quod curarẽ eos. In funidis adã tͣhã eos: in
uinculis caritatis Et ero eis qͣsi exaltans iugũ suꝑ
maxillas eoꝵ & declinaui ad eũ ut uesceret᷑. Lade
Eoxtendi eos in uinculis caritatis mee: et ero eis qͣsi danᷤᷤ
sonat: Tẽptemꝰ gͥ iuxta hebreos hẏstoriã: iuxta locae.
anagogen texere.: Qin supͣ dixerat puer isrł & dilexi
eũ & ex egipto uocaui filiũ meũ. & pꝰea intulit qđ ꝑ
petͥuerit nefas. baalim ĩmolabant. & simulacͥs sacͥfica¬
bant : nc̃ narrat qͦ isrł amore dilexerit Scdm illud qđ
in deuteronomio legimꝰ portaũ te dñs ds tiuis ut sol&

Expanded text:
erunt Domini Salvatoris, non omnia quae fecisse narrantur, in typo ejus fecisse credendi sunt. Typus enim partem indicat: quod si totum praecedat in typo, jam non est typus, sed historiae veritas appellanda est. Haec breviter ut in Commentariis diximus: nunc ad reliqua recurramus. Et ego quasi nutritius Ephraim, portabam eos in brachiis meis, et nescieruntis charitatis. Et ero eis quasi exaltans jugum super maxillas eorum, et declinavi ad eum ut vesceretur. LXX: extendi eos in vinculis charitatis meae. Et ero illis, quasi dans sonant. Tentemus igitur juxta Hebraeos historiam; juxta LXX, ἀναγωγὴν texere. Qui supra dixerat: puer Israel et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum; et postea intulit quod perpetraverit nefas, Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant, nunc narrat quo Israel amore dilexerit, secundum illud quod in Deuteronomio legitur: Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet
Abbreviated transcription (Latin):
ne piectꝰ ẽ. rex isrł. qͥa paruulus isrł. & ego dilexi eũ.
& ex egypto uocaui filios eius. Sic̃ uocaui eos. ita abi¬
bus adolebant incensũ. Diũsis figuris: eundẽ expli-¬
cat sensũ. Qui supͣ dixerat. tͣnsire fec̃ samaria regẽ
suũ qͣsi spumã suꝑ faciẽ aque : eo qđ spume & bulle
in aqͣrũ sũmitatibꝰ natantes celerit̾ dissoluant᷑: nne
eandẽ rẽ sub alia ponit similitudine. Sic̃ enĩ ortꝰ au¬
rore & diluculũ & pͥncipiũ diei qd̃ appellat᷑ mane
int̾ noctis solisq uicinia tͣnsit celerit̾. ita ut fimat᷑
nox. & clarescat dies: sic rex isrł id est.x ͤ. tribuũ ue¬
locit̃ tͣnsi &. Exponitq beneficia: que in ipsũ contu¬
lerit ds. Dũ inqͥt ẽẽt. puer & paruulus & captꝰ i egip

Expanded text:
ectus est rex Israel, quia parvulus Israel, et ego dilexi eum, et ex Aegypto vocavi 122 filios suos. Sicut vocavi eos, ita abibus adolebant. Diversis figuris eumdem explicat sensum. Qui supra dixerat: Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae; eo quod spuma et bullae in aquarum summitatibus natantes celeriter dissolvantur: nunc eamdem rem sub alia ponit similitudine. Sicut enim ortus aurorae et diluculum et principium diei, quod appellatur mane, inter noctis solisque viciniam transit celeriter; ita ut finiatur nox et clarescat dies: sic rex Israel, id est, decem tribuum velociter transiet. Exponitque beneficia quae in ipsum contulerit Deus. Dum, i
Abbreviated transcription (Latin):
seqͥt᷑ sic fec̃ uobis bethel a facie malicie neqͥciarũ
ur̃arum ꝓpͥe hereticorũ pͥncipibꝰ coaptat᷑. qͥd eis fece¬
rit bethel. quã ipsi uocant bethel. hoc ẽ. domũ dĩ
urã quã uocatis domũ dei. Cȩterũ ex qͦ auobis te¬
netur appellanda ẽ. bethauen id est domus idoli. ꝓpt̾
multitudinẽ malieiarũ urãrum. Sic̃ mane disit ꝓtͣn:

Expanded text:
 Sicut fecit vobis, Bethel, a facie malitiae nequitiarum vestrarum, proprie haereticorum principibus coaptatur, quod eis fecerit Bethel quam ipsi vocant Bethel, hoc est, domum Dei, a vestra quam vocatis domum Dei: caeterum ex quo a vobis tenetur, appellanda est Bethaven, id est, domus idoli, propter multitudinem malitiarum vestrarum. Sicut mane tran
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim ñ ẽ. sina monᷤ¬
& ñ ẽ. syon: Non fuit sara & ñ fuit agar. qͥa hec
apłs paulus ad duo retulit testam̃ta : Sic igitur
hoc qđ fcriptũ ẽ. paruulus ifrł & dilexi eũ. & ex
egipto uocaui filiũ meũ. dicit᷑ qͥdẽ de popło ifrł qͥ¬
uocatur ex egipto qͥ diligitur. qͥ eo tẽpore pꝰ errorẽ
idolatriȩ qͣs infans & paruulꝰ ẽ. uocatꝰ sed ꝑfecte
refertur ad xpm̃.: Nam & ysaac in typo axpĩ fuit.
qđ future mortis ligna sibi ipse portauerit Et iacob
qͥa liã dolentẽ oculos & rachel pulchrã habuentuxorẽ:
in lia qͤ maior erat cecitatẽ intelligimꝰ sinagoge. In ra

Expanded text:
e enim non est Sina monn est Sion: non fuit Sara, et non fuit Agar; quia haec apostolus Paulus ad duo retulit Testamenta . Sic igitur hoc quod scriptum est: Parvulus Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum, dicitur quidem de popur ex Aegypto, qui diligitur, qui eo tempore post errorem idololatriae quasi infans et parvulus est vocatus: sed perfecte refertur ad Christum. Nam et Isaac in typo Christi fuit quod futurae mortis ligna sibi ipse portaverit : et Jacob quia Liam dolentem oculos, et Rachel pulchram habuerit uxorem . In Lia quae major e
Abbreviated transcription (Latin):
ueniant fruges iusticiȩ uobis Seruat ab agricolis
semel ceptã tran lationẽ: Dixerat ephraim uitulã
edoctã triturã. amare. ac diligere. & se ascendisse
suꝑ collũ eius. & arasse uidã. & confregisse sulcos siue
glebas iacob: Nunc p̾cipit ut seminent sibi ꝑpeni¬
tenciã : & seminent in iusticia id ẽ. in lege. metantq
in miscđia: id est in grã euangłii: Ibi enĩ oculũ ꝓocło.
dentẽ ꝓdente : hic legimus. Qui te ꝑcusserit in dex¬
terã maxillã : prebe ei & alterã. Cũq seminaueri¬
tis iniusticia. & messueritis in miscdia. innouate
uobis leta noualia Redditq causas cur seminent.
cur metant. cur umouent leta noualta. Tempꝰ in¬

Expanded text:
e vobis. Servat ab agricolis semel coeptam translationem. Dixerat Ephrain vitulam edoctam trituram areae amare ac diligere, et se ascendisse super collum ejus, et arasse Judam, et confregisse sulcos, sive glebas Jacob. Nunc praecipit ut seminent sibi per poenitentiam, et seminent in justitia, id est, in Lege, metantque in misericordia, id est, in gratia Evangelii. Ibi enim: Oculum pro oculo, dentem pro dente : hic legimus: Qui te percusserit in dexteram maxillam, praebe ei et alteram . Cumque seminaveritis in justitia, et messueritis in misericordia, innovate vobis laeta novalia. Redditque causas cur seminent, cur metant, cur innovent laeta novalia. Tempus, in
Abbreviated transcription (Latin):
prignare aduersũ eum uiri ecclesiastici. ut illos
destruant suꝑ filioͥs iniquitatis : qui si fuerint
conprehensi & suꝑati: ultra generare nõ poterint.
simulq dñs pollicet᷑. Quod corripiat atq eru¬
diat. ut cum sũꝑati fuerint magistri: congregent᷑
acluersus eos discipłi sui quos ante deceperant. ce
uideant correptionem ꝓpt̾ duas iiquitates quia
& ȩcclesiam fontem dñi reli querunt. & foderunt
sibi lacus contritos. speluncas hereticorũ qui non
possunt aquas idest doctrinam saluateris & sacra¬
mentum baptismi continere.
phraim uitula docta diligere trituram :
ce ego transiui suꝑ pulchritudinẽ colli es:
Et ascendam suꝑ ephraim: rabit uidas. confrin

Expanded text:
pugnare adversus eum viri Ecclesiastici, ut illos pugnare adversus eum viri Ecclesiastici, ut illos destruant super filios iniquitatis? qui si fuerint comprehensi et superati, ultra generare non poterunt. Simulque Dominus pollicetur, quod corripiat eos atque erudiat, ut cum superati fuerint magistri, congregentur adversus eos discipuli sui, quos ante deceperant, et videant correptionem propter duas iniquitates, quia et Ecclesiam fontem Domini reliquerunt, et foderunt sibi lacus contritos, speluncas scilicet haereticorum, qui non possunt aquas, id est, doctrinam Salvatoris et sacramentum baptismi continere. Ephraim vitula docta diligere trituram: et ego transivi super pulchritudinem colli ejus, et ascendam
Abbreviated transcription (Latin):
duas imqnitates appellare. dequibus & ihereiias loqͥt᷑
Duo cepessima fecit popłꝰ m̃s: me derelinquert᷑
fontẽ aquȩ uiuȩ. oe foderut sibi lacus contrictos qͥ
non possunt aquas continere. he duȩ ini quitates
contra dduo decalogi erupere precepta. in quibꝰ dicat᷑
Ego sum dñs cuus non erint tibi ctĩ alieni absq me:
peccauit isrł. quando montes ęccłe dereliquit. &¬
ad colles siue cliuos descendit. heretieos do ctiorem
se putans quam eccłia est & sublimius aliquid
repperisse: Ibi steterunt: hoc est merrore ꝑseueraue¬
runt. Quodq seqͥt᷑. Non conprehendit eos in eol¬
le prelium: quidam sic int̾ptati sunt: quia genuer̃
filios iniquitatis. & de ecclesia recedentes ceperunt
.ẽẽ. incollibꝰ: cum ꝑsequutio uenerit. non eos conpre¬
hendit prelium. diabolo suos inpugnare nolente.
alui ita: qnĩn ex diebꝰ collium peccauit ifrł. & ibi ste¬
tit & ultra ambulare nonpotuit. Nonne oportet
eum incollibꝰ aprȩlio comprehendi. Nonne debẽt

Expanded text:
duas iniquitates appellare, de quibus et Jeremias loquitur: Duo pessima fecit populus meus: dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi lacus contritos, qui non possunt aquas continere . Hae duae iniquitates contra duo Decalogi erupere praecepta, in quibus dicitur: Ego Dominus Deus tuus: non erunt tibi dii alii absque me peccavit Israel: quando montes Ecclesiae dereliquit, et ad colles, sive clivos descendit haereticos: doctiorem se putans quam Ecclesia est, et sublimius aliquid reperisse: ibi steterunt, hoc est, in errore perseveraverunt. Quodque sequitur: Non comprehendet eos in colle praelium, quidam sic interpretati sunt: quia genuerunt filios iniquitatis, et de Ecclesia recedentes, coeperunt esse in collibus, cum persecutio advenerit, non eos comprehendet praelium, diabolo suos impugnare 115 nolente. Alii ita: Quoniam ex diebus collium peccavit Israel, et ibi stetit et ultra ambulare non potuit: nonne oportet eum in collibus a praelio comprehendi? Nonne debent
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretat᷑ supplantator & quotidie supplantat uicia atq
peccata: & accipit pͥmitiua frĩs sui. & ẽ. heres pat̾nȩ pos¬
sessionis & dormit in bethel qđ int̾pretat᷑ domiis dei:
sulcos glebasq confring&. ut molli sinu iactata sem̃tẽ.
t̾ra suscipiat & faciat centũ modios ordei. siue ut habet᷑
in hebreo centuplũ. eq enĩ eredendũ ẽ. quod patriar¬
cha
isaac bordeo studuerit & non frum̃to. Usq hodie uir
ecclasticus iacob glebas hystorie & littere duricrã
confringit in partes & sp̃alit̾ diuidit: ut possint
fruges reddere sp̃ales. Qd̃ qͥdẽ & dnm̃ fecisse legimꝰ.
ut qͥnq legis panes qͦs integros popłos comedere
uescendos credentibꝰ dar&. Qd̃ autẽ dicit uixta
septuaginta roborabitur sibi iacob ostendit sibi
omem laborante laborare. ut fructꝰ capiaꝵ sẽpit̾nos
Seminate uobis in iusticia & metite in ore miscdie.

Expanded text:
interpretatur supplantator, et quotidie supplantat vitia atque interpretatur supplantator, et quotidie supplantat vitia atque peccata, et accipit primitiva fratris sui, et haeres paternae 117 possessionis est, et dormit in Bethel, quod interpretatur domus Dei, sulcos glebasque confringet, ut molli sinu jactatam sementem terra suscipiat, et faciat centum modios hordei, sive, ut habetur in Hebraeo, centuplum. Neque enim credendum est quod patriarcha Isaac hordeo studuerit, et non frumento. Usque hodie vir Ecclesiasticus Jacob glebas historiae et litterae duritiam confringit in partes, et spiritaliter dividit, ut possint fruges reddere spiritales. Quod quidem et Dominum fecisse legimus, ut quinque Legis panes, quos integros populus comedere olorum manus vescendos credentibus daret . Quod autem dicit juxta Septuaginta, roborabitur sibi Jacob, ostendit sibi omnem laborantem laborare, ut fructus capiat sempiternos. Seminate vobis in justitia, metite in ore misericordiae.
Abbreviated transcription (Latin):
Hic ẽẽ. sensus potest Ephraim qͥ contenciosus ẽ. & ñ uult
legis onera portare: imponã captiuitatẽ: Iudã autẽ
parumꝑ relinquã: & nchil loquar de eo Quicũq autẽ
tã de ephraim quã de uida mea p̾cepta seruauerit:
roborabitur sibi & uocabitur iacob Scdm anagogen
hoc dici potest. qđ ephraim qͥ eruditꝰ fuit lege dei ut
terer& areã scripturarũ & meditaret᷑ in ea die ac
nocte : cepit diligere contemptionẽ & iugũ legis abi¬
cere. & contendere contra eccłiasticos: in subuersionẽ
audientiũ. Unde dñs eleuatã ceruicẽ & sibi sublimia
ꝓmittentẽ: uł iugo p̾mit. uł ipse transiens calcaliit
pedibus sius. & ascend& suꝑ eum. ut sciat habere se do
UDas autẽ hoc ẽ. eccłiasticus : arabit in
cepto oꝑe ꝑseuerans Siue reticebo inquit iuda. Non enĩ
sani indigent medico: sed hi qͥ male se habent: Iacob uͦ qͥ

Expanded text:
hic esse sensus potest: Ephraim qui contentiosus est et non vult hic esse sensus potest: Ephraim qui contentiosus est et non vult Legis onera portare, imponam captivitatem. Judam autem parumper relinquam, et nihil loquar de eo: quicumque autem tam de Ephraim, quam de Juda mea praecepta servaverit, roborabitur sibi et vocabitur Jacob. Secundum ἀναγωγὴν hoc dici potest, quod Ephraim qui eruditus fuit in lege Dei, ut tereret aream Scripturarum, et meditaretur in ea die ac nocte, coepit diligere contentionem et jugum Legis abjicere, et contendere contra Ecclesiasticos in subversionem audientium. Unde Dominus elevatam cervicem et sibi sublimia promittentem, vel jugo premet, vel ipse transiens calcabit pedibus suis, et ascendet super eum, ut sciat se habere Dominum. Judas autem, hoc est, Ecclesiasticus arabit, in coepto opere perseverans. Sive: Retinebo, inquit, Judam. Non enim sani indigent medico, sed qui male habent . Jacob vero qui
Abbreviated transcription (Latin):
ce tumentes ceruicũ toros. uigo imposito edomui
Quiꝰ memorem legis uigum: ipse ascendit suꝑ eam
& me ita labore laborante. uidas hoc est duȩ tribus
ceperunt arua scindere uomere: & insuleos terram
declinare: Portante autẽ uigum ephraim &e arante
uida: confregit sibi sulcos iacob hic iacob ad distine¬
cionem israhelis ce uidȩ .xii. tribus intelligamus.
quod ceperĩt rastris glebas frangere. terram que
comminuere: ut emollita recipiat sementẽ. & fecunda
post modicum seges pullulet pro tritura uel area:
contentionẽ. Lxx. transtulerũt : & est sens: quia ephra
im non uult legis uigũ recipere: ego transibo deas¬
tentiosa uacca atq lascuuens laborare quod nõ uult:
Iudas autem arabit sponte fua : qͥa hab& templũ &
moratur in lege ut totȩ certatim .xiͭi. tribꝰ arua p̾pa¬
rent ad serendũ: Qđ̃q seqͥtur uixta eosdẽ. lxxe. suꝑ¬
ponã ephrami & reticebo uidã. roborabit᷑ sibi iacob:

Expanded text:
et tumentes cervicum toros jugo imposito edomui. et tumentes cervicum toros jugo imposito edomui. Quid memorem Legis jugum? ipse ascendi super eam, et me ita laborante, Judas, hoc est, duae tribus coeperunt arva scindere vomere, et in sulcos terram reclinare. Portante autem jugum Ephraim, et arante Juda, confregit sibi sulcos Jacob. Hic Jacob ad distinctionem Israel et Judae, duodecim tribus intelligamus: quod coeperint aratris  Al. rastris glebas frangere, terramque comminuere: ut emollita recipiat sementem, et fecunda post modicum seges pullulet. Pro tritura, vel area, contentionem Septuaginta transtulerunt, et est senim non vult jugum legis recipere, ego transivi stentiosa vacca atque lasciviens laborare, quod non vult. Judas autem arabit sponte sua: quia habet templum, et moratur in lege, ut tota certatim duodecim tribus arva praeparent ad serendum. Quodque sequitur juxta eosdem Septuponam Ephraim: et reticebo Judam, roborabitur sibi Jacob,
Abbreviated transcription (Latin):
reticebo roborabit᷑ sibi iacob locꝰ iste iimo omĩa
que hoc capitulum sequunt᷑: magis obscuritatibus
inuoluta sunt. Unde & nos qui explanare cona¬
m᷑. &e prudens simul lector attenedat: ut si non ue¬
ritatẽ quod difficillimum est saltim suspicione
ueri similium inuestigare ualeamꝰ hanc habet
consuetudinẽ sermo diuinus: ut ꝑ tropo logiam
& methaphoram historiȩ exprimat ueritatem:
Igitur ephrami similis est uaccę uel uttulȩ. que
auiuentute sua didicit aream terere. & ferreos orbẽ
suꝑ aceruos segetum segȩ trahere: ut paleȩ atritico
feparentur Et non solũ didicit. uerum nimia
consuetudine cepit amare quod dacta est Et ego
inquit transiui suꝑ pulchritudinẽ colli eius uerbũ
hebraicũ. habarthi. idest transiui. maxime quanolo
adõ dicit᷑: semꝑ plagas & aduersa significat. Deniq
& exterminator inegypto. transsisse memorat: quia
ergo ephraim uacca uel uitula diligit aream terere:
ego inquit transiui suꝑ pulchritudinẽ colli eius.

Expanded text:
reticebo Judam: roborabitur sibi Jacob. Locus iste, immo omnia quae hoc capitulum sequuntur, magnis obscuritatibus involuta sunt. Unde et nos qui explanare conamur, et prudens simul lector attendat, ut si non veritatem, quod difficillimum est, saltem suspicionem verisimilium investigare valeamus. Hanc habet consuetudinem sermo divinus, ut per tropologiam et metaphoram historiae exprimat veritatem. Igitur Ephraim similis est vaccae vel vitulae, quae a juventute sua didicit aream terere, et ferreos orbes super acervos segetum trahere, ut paleae a tritico separentur: et non solum didicit, verum nimia consuetudine coepit amare, quod docta est. Et ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus. Verbum Hebraicum ABARTHI  , id est, transivi, maxime quando a Deo dicitur, semper plagas et adversa significat. Denique et exterminator in Aegypto transisse memoratur. Quia ergo Ephraim vacca vel vitula 116 diligit aream terere, ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
siue ipsũ isrłem s oͣme homiiũ genus. Q succidi
inqͥt tres pastores in mense uno. Legi in cut̾dã
cõmentari is pastores dñi indignatione succisos.
in sacerdotibꝰ & falsis ꝓpħis & regib intelligi ui¬
deorũ qdđ pꝰ passionẽ xep̃i uno om̃a succisa sint
tẽprẽ de qͥb loqͥt᷑ ieremias. Sacerdotes non dixe¬
runt ubi ẽ. dñs. tenentes legẽ meã nescieruas me.
Et pastores unom̃se succisos eos uuit acorpi qͥ in¬
hereticos aut in unã aut in duas aut in tres si¬
mul peccare ꝑsonas. Dixerit ille qđ uoluit. Neq
enĩ alteruis sensui de trahendus ẽ. Nobis tres
pastores qͥ uno mensẽ succisi sunt moyses uidetur
& aaron & mariã. Qerũ marta in mense pͥmo qͥ
uocat᷑ nisan mortua ẽ. in deserto sin. & in eodẽ
loco ꝓpt̾ aquã contradictionis eodẽq mense mo¬
ses &aaron condennati sunt: ne terrã repmis¬
sionis intrarent. Atq ita factũ ẽ. ut de trib
pastorib alia pͥsenti morte succideretur. alii sen

Expanded text:
sive cum Israele omne hominum genus. Et succidi, inquit, tres pastores in uno mense. Legi in cujusdam Commentariis: Pastores Domini indignatione succisos, in sacerdotibus et falsis prophetis et regibus intelligi Judaeorum; quod post passionem Christi, uno omnia succisa sint tempore, de quibus loquitur Jeremias: Sacerdotes non dixerunt: Ubi est Dominus. Tenentes legem meam, nescierunt me. Et pastores  omnes enim haereticos, aut in unam, aut in duas, aut in tres simul peccare personas. Dixerit ille quod voluit, neque enim alterius sensui detrahendum est. Nobis tres pastores qui in uno mense succisi sunt, Moyses videtur, et Aaron, et Maria ; quorum Maria in mense primo, qui vocatur NISAN  , mortua est in deserto Sin, et in eodem loco propter aquam contradictionis, eodemque mense, Moyses et Aaron condemnati sunt, ne terram repromissionis intrarent. Atque ita factum est, ut e tribus pastoribus, alia praesenti morte succideretur, alii sen
Abbreviated transcription (Latin):
legimus. & pascã oues occisionis in t̾ra chanaã
sic possumꝰ inrtelligere qđ popłm iudeorũ qͥ de¬
stinatꝰ ẽ. morti in toto orbe disꝑsũ hoc ẽ. in t̾ra
chanaan atq gentiliũ pascat dñs: & nutriat
ad immolandũ. &assumpsi mͥ duas uirgas. Unã
uocaui decorẽ: & alterã uocaui funiculos. Et pa¬
ui gregẽ & succidi tres pastores in mense uno:
& contracta ẽ. anima mea in eis. Siqͥdẽ anina eoꝵ
uariauit in me: & dixi. Non pascam uos. Qđ mo¬
ritur moriat᷑: & qđ succiditur succidi̾tur: & re¬
liqͥ uorent unusquisq carnes ꝓximi sui. Lode.¬

Expanded text:
pascam oves occisionis in terra Chanaan, sic possumus intelligere; quod populum Judaeorum, qui destinatus est morti, in toto orbe dispersum hoc est, in terra Chanaan atque gentilium pascat Dominus, et nutriat ad immolandum. Et assumpsi mihi duas virgas: unam vocavi Decorem et alteram vocavi Funiculos et pavi gregem et succidi tres pastores in mense uno et contracta est anima mea in eis siquidem anima eorum variavit in me et dixi non pascam vos quod moritur moriatur et quod succiditur succidatur et reliqui vorent unusquisque carnem proximi sui e
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & qđ deficit deficiat: & reliqͥ deuorent inꝰ¬
qͥsq carnes ꝓpeni sui. Supͣ dixerat. ꝓpt̾ boc opau¬
adtendite qr libani porte aꝑte sunt. & quercus
basan abieces cedriq succise : & intulerat cõmi¬
nans. ñ parcã ultra suꝑ habitatores t̾re dic̃ dñs.
& hoc de uno iudaico popło dicere uidebat᷑: qđ
int̾fectis ꝓpłns etiã infiliũ dĩ nufissent mauꝰ.
tã temeraria conclaurassent sanguis eiꝰ suꝑ nos
& sup filios nros. Nunc ereator uniuersitatus
& dñs mysteria sui orbis exponit : & dic̃ duas
habuisse se uirgas. quarũ alterã uocauerit
decorẽ. alterã funiculos & in duab uirgis iun-¬
ecũ pauerit gregẽ. Tresq pastores in uno men¬
se succiderit : & contracta sit siue indigirata.
suꝑ eos: haut dubiũ quin pastores signific&. qͦs
suecidit in mense uno. Reddit causã quur pasto¬
ribꝰ indignatꝰ sit : intantũ ut eos in uno m̃se sue¬
ẽ. sensus. Non me pleno animo dilexert: nec pa¬

Expanded text:
evorent unusquisque carnes proximi sui. Supra dixerat: Propter hoc, o pauattendite, quia Libani portae apertae sunt, et quercus Basan, abietes cedrique succisae, et intulerat comminans: Non parcam ultra super habitatores terrae, dicit Dominus. Et hoc de uno Judaico populo dicere videbatur, quod interfectis prophetis, etiam in Filium Dei misissent manus, et voce temeraria conclamassent: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros ! Nunc Creator universitatis et Dominus mysteria sui orbis exponit, et dicit duas habuisse se virgas, quarum alteram decorem vocaverit, alteram funiculos, et in duabus virgis vinctum paverit gregem: tres quoque pastores in uno mense succiderit, et contracta sit, sive indignata, super eos; haud dubium quin pastores significet, quos succidit in mense uno. Redditque causam cur pastoribus indignatus sit intantum, ut eos in uno mense sucest sensus: Non me pleno animo dilexerunt: nec pa
Abbreviated transcription (Latin):
ctus dñs diuites facti sumꝰ: hanc habebant sen¬
tentiã..ꝓpt̾ peccata sua offendẽ udei: ideo eos
opp̃ssimꝰ & ex p̾cio eorũ diuites facti sumꝰ. Nec
mirũ inqͥt si hostes uictoꝵ occidebant peccora
& nͣ dolebant: & uendebant & in suo scelere gli¬
abant᷑ : cũ ipsi pastores eorũ atq doctores ñ peꝑ

Expanded text:
ctus Dominus, divites facti sumus, hanc habebant sententiam. Propter peccata sua offendere Judaei: ideo eos oppressimus, et ex pretio eorum divites facti sumus. Nec mirum, inquit, si hostes jure victorum occidebant pecora, et non dolebant, vendebant, et in suo scelere gloriabantur; cum ipsi pastores eorum, atque doctores
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ habitatores uideȩ dicit dñs. De hac enim
terra loqͥtur de qua ei sermo erat & ñ de orbe¬
terrarũ. sic̃ uidei male int̾pretantes a se uołt
in aliã partẽ dĩ dep̾uare sententiã. Post euer¬
sionẽ qͥppe tẽpli quȩ ꝓpt̾ea eis accidit qͥa ꝑxl.
penitentiã agere noluerunt: dimittã in qͥt unũ¬
quẽq contra ꝓximũ siũ. & mutua se ced̾ trun¬
cabant. Siue in ipsa obsidione tẽpli qͣndo ie¬
rłm romanꝰ cing& exercitꝰ. tanta int̾ ipsos uo¬
deos erunt bella atq discordie : ut in tres par-¬
tes popłs diuidat᷑. Legamꝰ iosephũ & septẽ iu¬
daice captiuitatis libros : & hanc ꝓpħiã eẽ. cõ-¬
pletã historie ueritate cernimus. & concidens
ait t̾rã haut dubiũ qͥn romani omem t̾rã &u
niuersas urbes destruxerunt iudeoꝵ. Et ñ eru¬
am eos de manib eoꝵ. qd et̃na sit apud roma¬
nos tua futura captiuitas. & pascã peccꝰ occi¬
sionis : ut semꝑ uidei nutriant᷑ ad mortẽ. &pt̾ea

Expanded text:
s terrae Judaeae, dicit Dominus. De hac enim terra loquitur, de qua ei sermo erat, et non de orbeterrarum, sicut Judaei male interpretantes a se volunt in aliam partem Dei depravare sententiam. Post eversionem quippe templi quae propterea eis accidit, quia perpoenitentiam agere noluerunt dimittam, inquit, unumquemque contra proximum suum, et mutua se caede truncabunt, sive in ipsa obsidione templi, quando Jerusalem Romanus cinget exercitus: tanta enim inter ipsos Judaeos erunt bella atque discordiae, ut in tres partes populus dividatur. Legamus Josephum et septem Judaicae captivitatis libros, et hanc prophetiam esse completam, historiae veritate cernemus. Et concident, ait, terram, haud dubium quin Romani omnem terram et universas urbes destruxerint Judaeorum. Et non eruam eos de manu eorum. nos tua futura captivitas. Et pascam pecus occisionis, ut semper Judaei nutriantur ad mortem; propterea
Abbreviated transcription (Latin):
De amicicia liber quẽ leliũ suꝑ scripsit: in qͦ ulud
quod apud nr̃os p̾cipitur. ut sit nobis anncꝰ qͣsi
uinũ tietus : & in suauitate bibamus illud: pene
etsdẽ uerbis positũ ẽ. Amicicia pares aut accipit.
aut facit. Ubi in equalitas ẽ. & alterius eminen-¬
tia. alterius subiectio: non tã amicicia quã adu¬
latio ẽ. Unde & alibi legimꝰ. Sit amicꝰ eadẽ anima.
& liricus ꝓ amico p̾eans: serues inquit dimidiũ am
mȩ mee. Nolite gͦ credere in amicis: tu his hom¬
qui de amicis sectantur luera. Si ins uera amicicia
delectari: esto amicꝰ dei sic̃ moises & loquebatur cũ¬
deo quasi amicꝰ ad amicũ. Esto amicꝰ ut apłi: ad
quos saluator ait. Iam non dicã uos seruos: qm̃
seruus nescit quia faciat dñs eius. Sed dicam
uos amicos qm̃ ꝑseuerastis mecũ in temptationibꝰ
meis. Delicata ẽ. amicicia: quȩ amicorũ felicitatẽ
& diuitias sequit̃᷑. Istiusmodi homines non uiden¬
tur mͥ amicos: sed se ipsos diligere. Consideremꝰ

Expanded text:
de amicitia liber, quem Laelium inscripsit: in quo illud quod apud nostros praecipitur: Ut sit nobis amicus, quasi vinum vetus, et in suavitate bibamus illud, pene eisdem verbis positum est. Amicitia pares aut accipit, aut facit: ubi inaequalitas est, et alterius eminentia, alterius subjectio, ibi non tam amicitia, quam adulatio est. Unde et alibi legimus: Sit amicus eadem anima. precans: Serves, inquit, animae dimidium meae . Nolite ergo credere in amicis, id est, his homqui de amicitiis sectantur lucra. Si vis vera amicitia delectari, esto amicus Dei, sicut Moyses qui loquebatur Deo, quasi amicus ad amicum . Esto amicus, ut Apostoli, ad quos Salvator ait: Jam non dicam vos servos: quoniam servus nescit quid velit dominus suus; sed dicam vos amicos, quoniam perseverastis mecum in omnibus tentationibus meis . Delicata est amicitia, quae amicorum felicitates et divitias sequitur. Istiusmodi homines non mihi videntur amicos, sed seipsos diligere. Consideremus
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ suũ. uł filiã contra matrẽ suã. & uurũ
aduersũ socrũ suã : & immici hominis dome¬
stici eius. His itaq dissertis. si tam̃ potuimus
sensũ attingere seripturarũ: sc̃s refrigeratã
intelligens ueritatẽ. & homines in consũmatio¬
ne mundi non cẽ. amatores di si amatores su.¬
IN
aliis credentibꝰ amicis. & aucibꝰ & uxoribus
filioq & filia. & nurũ aduersus patrẽ & matrẽ
& socrũ consurgentibꝰ & iimici hominis domesti¬
ci eius. ipse credit in dño. & omis contẽplacio ẽ.
in deo suo. & quãqtiã tribulationibus & pressũ¬
eũ dirigens sperat se exaudiendũ. quotiens eũ
inuocauerit. Ile leteris inimica mea suꝑ me. qͥa
cecidi: consurgã. Cum sedero in tenebris. dñs
lux mea ẽ. Irã dm̃ portabo qm̃ peceaui ei: do¬

Expanded text:
am contra matrem suam, et nurum adversus socrum suam, et inimici hominis domestici ejus . His itaque edissertis si tamen potuimus sensum attingere Scripturarum, sanctus refrigeratam intelligens charitatem, et homines in consummatione mundi non esse amatores Dei, sed amatores sui, aliis credentibus amicis et ducibus et uxoribus, filioque et filia et nuru adversus patrem et matrem et socrum consurgentibus, etinimicis hominis domesticis ejus, ipse credit in Domino, et omnis contemplatio ejus est in Deo suo: et quamquam tribulationibus et pressumper dirigens, sperat se exaudiendum, quoties eum in vocaverit. Ne laeteris, inimica mea, super me, quia cecidi: consurgam. Cum sedero in tenebris, Dominus lux mea est: iram Domini portabo, quoniam peccavi ei, do
Abbreviated transcription (Latin):
tũ platearũ. Dies ut edificentur macheriȩ. In
die illa longe fi& lex: & usq ad te uenie de
assur. & usq ad cuittates munitas. E a eiuita¬
tibus munitis usq ad flumen: & ad mare de
mari. & ad moutẽ de monte. Et erit terra in
desolatione ꝓpt̾ habitatores suos: & ꝓpt̾ fructũ

Expanded text:
In die illa et usque ad te veniet de Assur, et usque ad civitates munitas; et a civitatibus munitis usque ad flumen, et ad mare de mari, et ad montem de monte. Et erit terra in desolationem propter habitatores suos, et propter fructum
Abbreviated transcription (Latin):
diligere: qͥa dilectio ꝑfectorũ ẽ. Uiri ait diligite
uxores urãs: & nolite amari eẽ. ad illas: lic& ille
ad iracundiã ꝓuõcent. & talia faciant que mere¬
III ccai. tam̃ uos nolite eis in amaritudinẽ uicẽ
reddere. Sed & salomon in eccłiaste & hominẽ inqͥt
de mule unũ inueni: & mulierẽ in his omibꝰ ñ
inueni. Forsitan suo doctus exẽplo mulieribꝰ non
credendũ : ꝑ quas offenderat deũ. Sea & poeta

Expanded text:
diligere; quia dilectio perfectorum est: Viri, ait, diligite diligere; quia dilectio perfectorum est: Viri, ait, diligite uxores vestras et nolite amari esse ad eas ; licet illae ad iracundiam provocent, et talia faciant αίνεσθαι: tamen vos nolite eis in amaritudine vicem reddere. Sed et Salomon in Ecclesiaste: Et hominem, inquit, unum de mille inveni, et mulierem in his omnibus non inveni : forsitan suo doctus exemplo, mulieribus non credendum, per quas offenderat Deum . Sed et Poeta
Abbreviated transcription (Latin):
añs ꝓꝓpħam. Duces popli mei me nescierunt.
filii stulti sunt & non intelligentes. Sapientes
sunt ut faciant mala: bene autẽ facere nesci¬
unt. Duces quidẽ ait mei uocabuntur : & duces
popłi mei. Sed qr nescierunt me & oꝑe uocabulũ
destruxerunt: ꝓpterea fuii stulti sunt & non in¬
telligentes prudentiã. Obhoc tantũ habent ut
subiciant sibi simplicẽ gregẽ : ut ꝓperent pedibꝰ
suis. Bene autẽ facere: & regere popłm nesciert̃
Nec hoc dico qđ istiusmodi gradibꝰ in eccłia ñ debe¬
atis eẽ. subiecti: qͥ cũq enim maledixerit patri
tis in ȩcclia obediendũ: sed qđ aliud sit honora¬
re duces. aliud spẽ habere in ducibꝰ. Honoremus
epm̃: prbo honorẽ deferamus. Assurgamꝰ diacono:
mulieris uocat: & eis amaritis suis exhibere ho¬
norẽ iub&. Non enĩ ereatꝰ uir ꝓpter mulierẽ: sed
mulier ꝓpt̾ urũ. & uxor inquit ut timeat urũ.
U xorẽ timere ẽ : & cũ timorẽ diligere. Uiri tantum

Expanded text:
tam: Duces populi mei me nescierunt, filii stulti sunt, et non intelligentes: sapientes sunt, ut faciant mala: bene autem facere nescierunt . Duces quidem, ait, mei vocabantur, et duces populi mei; sed quia nescierunt me, et opere vocabulum destruxerunt, propterea filii stulti sunt et non intelligentes: prudentiam ob hoc tantum habent, ut subjiciant sibi simplicem gregem, et proterant pedibus suis; bene autem facere, et regere populum nescierunt. Nec hoc dico, quod istiusmodi gradibus in Ecclesia non debeatis esse subjecti: Quicumque enim maledixerit patri,tis in Ecclesia obediendum; sed quod aliud sit honorare duces, aliud spem habere in ducibus . Honoremus episcopum, presbytero deferamus, assurgamus diacono: m vocat, et eis a maritis suis exhiberi honorem jubet. Non enim creatus est vir propter mulierem, sed mulier propter virum . Et: Uxor, inquit, ut timeat virum . Uxoris timere est, et cum timore virum diligere: Viri tantum