comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qñ gui. aliqñ facile suꝑabili difficultate fieri existimo.
Sepissime nãq asserere solemꝰ impossibile nob̾eẽ. qd̾ si ne
difficultate ꝑfic̾e ñ ualemꝰ. Si enĩ diligent̃ un qͥsq motꝰ
uoluntatis suȩ osidet: intellig& se nunꝗ̃ recditudinẽ uo

Expanded text:
quando gravi, aliquando facile superabili difficultate fieri existimo. quando gravi, aliquando facile superabili difficultate fieri existimo. Saepissime namque asserere solemus impossibile nobis esse, quod sine difficultate perficere non valemus. Si enim diligenter unusquisque motus voluntatis suae consideret, intelliget se n
Abbreviated transcription (Latin):
regno di ad qd̾ facta erat in ꝑpetuũ exularet. nͥ aliqͥs
illã qd̾ ipsa sola ꝑ se fac̾e̾ ñ poterat reconciliare. Aqͦ
Quȩ cũ ad reconciliationẽ accedit. flagellatio merito
remanet quã añ reconciliationẽ suscepit. Quȩ aũ ĩ
inferno torm̃ta passura erat in illis qͦs xp̃c redimit
remittunt᷑. & regno dĩ qd̾ pꝰ ꝯuersationẽ paradysi t̃re¬
ni suo temꝑe acceptura erat donat᷑. si tam̃ in fide qu̾̃a
ꝓmittunt in baptisio usq in finẽ ꝑseuerent. Qd̃ aut̃¬
qͥdam exꝑim̃to existimant ꝓbari nicħ uale lib̾m arbi¬
triũ ꝙ multi inm̃so conatu nitunt᷑ ut bene uiuant. &¬
quadam ut aunt impossibilitate obstante nicħ ꝓficuut
aut pꝰ ꝓfectũ irreparabilit̾ deficiunt. ñ destruit qd̾ rõabiłr
monstratũ ẽ. lib̾m scił arbitũ cũ gr̃ã uale. Ut aũ nitentes
ñ ꝓficiant aut pꝰꝓfectũ deficiant: ñ impossibilitate s ali¬

Expanded text:
regno Dei, ad quod facta erat, in perpetuum exsularet, nisi aliquis regno Dei, ad quod facta erat, in perpetuum exsularet, nisi aliquis illam, quod ipsa sola per se facere non poterat, reconciliaret. A quo quae cum ad reconciliationem accedit, flagellatio merito remanet, quam ante reconciliationem suscepit. Quae autem in in inferno tormenta passura erat, in illis quos Christus redemit, remittuntur; et regno Dei, quod post conversationem paradisi terreni suo tempore acceptura erat, donatur: si tamen in fide, quam promittant in baptismo, usque in finem perseverent. CAquidam experimento existimant probari nihil valere liberum arbitrium, quia multi immenso conatu nituntur ut bene vivant, et quadam, ut aiunt, impossibilitate obstante, nihil proficiunt, aut post profectum irreparabiliter deficiunt: non destruit quod rationabiliter monstratum est, liberum scilicet arbitrium cum gratia valere. Ut autem nitentes non proficiant, aut post profectum deficiant; non impossibilitate, sed ali
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs suo tẽpr̃e accepturꝰ erat si ñ peccass. & qͥb caruurꝰ
erat pꝰculpã si ñ reconciliaret᷑. pꝑ ꝑfectã satsfactionẽ
sic̃ pͥus statutũ fuerat sine oĩ immutatioẽ tradunt᷑.
Qppe si añ reconciliationẽ exheredatꝰ eẽt illis honorib
quẽ admodũ exheredandꝰ erat pꝰculpã irreparabilit̃
si ñ reociliaret᷑. ñ hab̾& locũ subueniendi ulla reꝯci¬
liatio. S qm̃ ñ potuit exheredari honore quẽ ñdum
habebat. nec hab̾e debebat hanc exheredationẽ p̃ue¬
nire pot̃ reconciliatio & auertere. si tñ seruus ille
dũ iacet in egritudine uapulatioĩs donec ipsa t̃nse
at. corde & ore dño suo fidelitatẽ & correctionẽ uo¬
uet & soluit. Ita ẽ int̾ dm̃ & hominẽ. Qͥppe qñ hu¬
mana natura pͥmũ peccauit hac pena flagellata ẽ
fantes nasci generaret. ac pꝰ. hanc uitã in inferno a

Expanded text:
quos suo tempore accepturus erat si non peccasset, quos suo tempore accepturus erat si non peccasset, erat post culpam, si non reconciliatur, propter perfectam satisfactionem, sicut prius statutum fuerat, sine omni immutatione traduntur. Quippe si ante reconciliationem exhaeredatus esset illis honoribus, quemadmodum exhaeredandus erat post culpam irrecuperabiliter, si non reconciliaretur; non haberet locum subveniendi ulla reconciliatio. Sed quoniam non potuit exhaeredari honore, quem nondum habebat, nec habere debebat, hanc exhaeredationem praevenire potest reconciliatio, et eam avertere. Si tamen servus ille, dum jacet in aegritudine vaionem vovet et solvit: ita est inter Deum et hominem. Quippe quando humana natura primum peccavit, hac poena flagellata estfantes nasci, generaret; ac post hanc vitam in inferno, a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑfide̾ s ꝑ exꝑim̃tũ ognoscerent. Ppagatio &̃ ħoiũ
de qua nos nati sumꝰ deficeret. qm̃ om̃s ad incorrup¬
batis distulit acceptionẽ repmissioĩs. ut & nos ꝓpaga¬
rem̃. & maneret fides ꝑ quã cũ illis rȩꝓmissionẽ me¬
rerem̃. & simul cũ illis ꝯsumarem᷑ Alia qͦ rõ ẽ cur
baptizati atq martyres ñ statĩ fiunt incorruptibileᷤᷤ
Nẽpe si qͥs seruũ suũ quẽ ꝓposuerat magnis aliqñ
ditare honorib grauit̃ uerberaret ꝓculpa pro qua
nullomꝰ ꝑ se queat satisfacere. pꝰ hanc uerb̾ationem
constituto temprẽ detrusurꝰ eũ in horrendũ carce¬
rem. ubi grauissimis torqueat᷑ supplicus. & sit aliquis
potens apud dnm qui ꝓ illo satisfaciens eũ reocili&: utiq
plage quas reus añ satisfactionẽ dũ erat inculpa merito
suscep̃ ñ delent᷑. s torm̃ta maiora in quȩ ñdũ intrusus
fuerat reꝯciliatioẽ p̃ueniente auertunt᷑. Honores qͦ

Expanded text:
 per experimentum cognoscerent: propagatio etiam hominum, de qua nos nati sumus, deficeret; quoniam omnes ad incorruponio fidei probatis distulit acceptionem repromissionis; ut et nos propagaremur, et maneret fides, per quam cum illis repromissionem promereremur; et simul cum illis consummaremur. Alia quoque ratio est cur baptizati, atque martyres, non statim fiunt incorruptibiles. Nempe si quis servum suum, quem proposuerat magnis aliquando ditare honoribus, graviter verberet pro culpa, pro qua nullo modo per se queat satisfacere, post hanc verberationem constituto tempore detrusurus eum in horrendum carcerem, ubi gravissimis torqueatur suppliciis; et sit aliquis potens apud dominum, qui pro illo satisfaciens eum reconciliet: utique plagae, quas reus ante satisfactionem, dum erat in culpa, merito suscepit, non delentur; sed majora tormenta, in quae nondum intrusus fuerat, reconciliatione praeveniente avertuntur; honores quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ duplex ẽ. Nã sic uisꝰ plures ħt aptituidines scil
ad uidendũ lucẽ. & ꝑ lucẽ ad uidendũ figuras. ad ui¬
dendũ colores. ita instrum̃tũ uolendi duas ħt aptitu¬
dines. qͣs uoco affectiones. Quarũ una ẽ ad uolendũ
cõmoditatẽ. altera aduolendũ rectitudinẽ. Nẽpe nil
uult uoluntas quȩ ẽ instrum̃tũ nͥ aut cõmoditatẽ

Expanded text:
isus plures habet aptitudines; scilicet, ad vivendum lucem, et per lucem ad videndum figuras, ad videndum colores; ita instrumentum volendi duas habet aptitudines, quas voco affectiones: quarum una est ad volendum commoditatem; altera ad volendum rectitudinem. Nempe nihil vult volunta
Abbreviated transcription (Latin):
uult cũ labore discere. ut sciat recte .i. iuste uiuere.
Uoluntas ũ quȩ ẽ usꝰ sepedicti instrum̃ti. non ẽ nͥ cũ
cogitat aliqͥs qd uult ut dictũ ẽ. huiꝰ uoluntatis mul¬
tipler ẽ diuisio. de q̃ ñ m s forsitan alias dicenꝰ. Uelle
uisu. & qͥ ñ utit̾ s ħt aptitudinẽ uidendi. ita asserit᷑ uel¬
le & qͥ utit᷑ instrum̃to uolendi cogitando qd̾ uult.⁊ qͥ¬

Expanded text:
vult cum labore discere, ut sciat recte, id est juste, vivere. Voluntas vero, quae est usus saepedicti instrumenti, non est nisi cum cogitat aliquis quod vult, ut dictum est. Hujus voluntatis multiplex est divisio: de qua non modo, sed forsitan alias dicemus. Velle ur, sed qui habet aptitudinem videndi: ita asseritur velle, et qui utitur instrumento volendi cogitando quod vult;
Abbreviated transcription (Latin):
senso singła ad suos usꝰ apta qͥb q̃si instrum̃tis utim̃. ut st̃
manꝰ aptȩ ad capiendũ. pedes ad ãbulandũ. lingua ad loqͥndũ.
uisꝰ ad uidendũ. ita & aĩa ħ̃t in se quasda uires qͥb utitͣ
uelud instrum̃tis ad usꝰ ꝯgruos. Est nãq rõ in aĩa qͣ sic̃
suo instrum̃to utit̾ ad ronandũ. & uoluntas q̃ utit᷑ ad uo¬
lendũ. Non enĩ ẽ rõ uł uolut̾as tota aĩa .s ẽ unaqueq ali

Expanded text:
t manus aptae ad capiendum, pedes ad ambulandum, lingua ad loquendum, visus ad videndum: ita et anima habet in se quasdam vires, quibus utitur velut instrumentis ad usus congruos. Est namque ratio in anima, qua sicut suo instrumento utitur ad ratiocinandum: et voluntas, qua utitur ad volendum. Non enim est ratio vel voluntas tota anima;
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝑseueret in nob̾ pena peccati deleto peccato: alia
questio ẽ. De qua licet nc̃ tractare ñ ꝓposiumꝰ: bre¬
uit̾ tam̃ dico. qr si in incorruptionẽ statĩ in baptis¬
mo uł in martyrio mutarent᷑ fideles: ꝑiret me¬
ritum. ut homines nͥ illi qͥ pͥmi sine exemplo cre¬
aent: nullo merito saluarent᷑. Nempe deficer&
fides & spes. sine quib nullꝰ ħo ħns intellectum
regnũ dĩ mereri potest. fides nãq & spes sunt
eaꝵ rerũ quȩ ñ uident᷑. Cũ enĩ uid̾e̾nt homines
eos qui ad xp̃m conuerterent᷑ statim transire
ad incorruptibilitatẽ. nullꝰ eẽt qui saltem uel¬
le poss se subtrahere a tanta beatitudine qua
uderet. Ut gͦ głosius ꝑ fidi atq spei meritũ beatitudi¬
nẽ quã desid̾amꝰ adipiscam̃: manemꝰ quã diu in hac¬

Expanded text:
ta perseveret in nobis poena peccati, deleto peccato, alia quaestio est. De qua licet nunc tractare non proposuerimus, breviter tamen dico quia si in incorruptionem statim in baptismo vel in martyrio mutarentur fideles, periret meritum, et homines, nisi illi qui primi sine exemplo crederent, nullo merito salvarentur. Nempe deficerent fides et spes, sine quibus nullus homo habens intellectum regnum Dei mereri potest: fides namque et spes sunt earum rerum quae non videntur. Cum enim viderent homines eos qui ad Christum converterentur, statim transire ad incorruptibilitatem: nullus esset qui saltem velle posset se subtrahere a tanta beatitudine, quam videret. Ut ergo gloriosius per fidei atque spei meritum beatitudinem, quam desideramus, adispiscam
Abbreviated transcription (Latin):
dare deficiat. nͥ lib̃m arbitrium uolendo aliud recti¬
tudinem quã accepit deserat. Nunquã enĩ separatur
hec rectitudo a uoluntate. nͥ quando aliud uult qd̾
huic rectitudini ñ concordat. Sicut cũ quis accipit
rectitudinẽ uolendi sobrietatẽ. & reicit eã uolendo
immoderatã bibendi uoluptatẽ. Quod cũ fac̃ sua uo¬
luntate & ido sua culpa ꝑdit gr̃am quã accepit. Ad¬
uiuat etiã gr̃a lib̾̃m arbitriũ qñ ut deserat rectitu¬
dinẽ acceptã impugnatur. mitigando aut penitꝰ re¬
mouendo iũ tẽptationis impugnantis. aut augendo
affectũ eiusdẽ rectitudinis. Deniq cũ om̃ia subiaceait
dispositioĩ dĩ: qͥcqͥd contingit homini qd̾ adiuuet lib̾m
arbitrium ad accipiendũ aut ad seruandũ hanc de qͣ
loquor rectitudinẽ totũ grẽ imputandũ ẽ. Dixi om̃eor
iusticiã ẽẽ rectitudinẽ uoluntatis. ꝑꝑ se seruatã. Uñ

Expanded text:
dare deficiat, nisi liberum arbitrium volendo aliud, rectidare deficiat, nisi liberum arbitrium volendo aliud, rectitudinem quam accepit, deserat. Nunquam enim separatur haec rectitudo a voluntate, nisi quando aliud vult, quod huic rectitudini non concordat; sicut, cum quis accipit rectitudinem volendi sobrietatem, et rejicit eam volendo immoderatam bibendi voluptatem. Quod cum facit sua voluntate, et ideo sua culpa perdit gratiam quam accepit. Adjuvat etiam gratia liberum arbitrium, quando ut deserat rectitudinem acceptam impugnatur, mitigando aut penitus removendo vim tentationis impugnantis, aut augendo affectum ejusdem rectitudinis. Denique, cum omnia subjaceant dispositioni Dei, quidquid contingit homini, quod adjuvet liberum arbitrium ad accipiendum aut ad servandum hanc, de qua loquor, rectitudinem, totum gratiae imputandum est. Dixi omnem justitiam esse rectitudinem voluntatis propter se servatam.
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ nulla necessitate ut illã deserat expugnet᷑. s diffi¬
cultate impugnet᷑. nec eidem difficultati inuita s uoleis
cedat: in tractatu delib̾tate arbitrii puto me ostendisse.
ualeam enumerare. multifariam enĩ hoc fac̃. tam̃ ñ
erit inutile aliqͥd iñ dicere. Nemo certe seruat reclitu¬
dinẽ hanc acceptã. nͥ uolendo. Uelle aũ illã aliqͥs neqͥt.
nͥ habendo. Hab̾e uͦ illã nullatenꝰ ualet nͥ ꝑ gr̃am. Sic̃
gͦ illã nullus accipit nͥ grã p̃ueniente. ita nulbꝰ eam
seruat nͥ eadem gr̃a subsequente. Nempe quauis illa
seruet᷑ ꝑ lib̾m arbitrium. ñ tam̃ ẽ tm̃ imputandũ lib̾o
arbitrio quantum gr̃ę cum hec rectitudo seruat᷑. qm̃
illã lib̾m arbitrium ñ nͥ ꝑ gr̃ãm p̃uenientem & sub¬
sequentẽ ħt & seruat. Sic aũ gr̃a subsequit᷑ donum
suum. ut nunquã siue magnũ siue paruũ sit. illud

Expanded text:
dinem, nulla necessitate ut illam deserat, expugnetur, sed diffidinem, nulla necessitate ut illam deserat, expugnetur, sed difficultate impugnetur, nec eidem difficultati invita, sed volens cedat: in tractatu de libertate arbitrii puto me ostendisse .vis non omnes valeam enumerare, multifariam enim hoc facit; tamen non erit inutile aliquid inde dicere. Nemo certe servat rectitudinem hanc acceptam, nisi volendo; velle autem illam aliquis nequit, nisi habendo: habere vero illam nullatenus valet, nisi per gratiam. Sicut ergo illam nullus accipit, nisi gratia praeveniente; ita nullus eam servat, nisi eadem gratia subsequente. Nempe, quamvis illa servetur per liberum arbitrium, non tamen est tantum imputandum libero arbitrio, quantum gratiae, cum haec rectitudo servatur; quoniam illam liberum arbitrium nonnisi per gratiam praevenientem et subsequentem habet et servat. Sic autem gratia subsequitur donum suum, ut nunquam sive parvum sive magnum sit, illud
Abbreviated transcription (Latin):
cordare.ita ut gr̃a sola possit hominẽ saluare nicħ
eiꝰ lib̾o arbitrio agente sicut sit in infantib & in
intelligentib ipsa semꝑ adiuuet lib̃m arbitrium na¬
turale. qd̾ sine illa nicħ ualet ad salutem. dando uo¬
luntati rectitudinẽ quã seruet ꝑ lib̃m arbitrium.
Et quãuis ñ om̃ib det: qm̃ cui uult miseret᷑. & que
uult indurat. nulli tam̃ dat ꝓ aliquo p̾cedenti merito.
qm̃ quis prior dedit d̾o. & retribuetur ei. Si aũ uolun
agm̃tũ acceptȩ iusticiȩ. aut etiã potestatem ꝓ bona uolun¬
tate: aut p̃mium aliquod: hȩc om̃ĩa fructus sunt pͥmȩ
uolentis ẽ quod uult. neq currentis ẽ quod currit. sed
miserentis ẽ dĩ. Om̃ib enĩ excepto solo dõ đr. Quid habes.
qd̾ ñ accepisti. ᷤᷤ Quod si accepisti. quid głaris qsi ñ acceꝑis :ᷤᷤ¬
Quom̃ quide lib̾tas uoluntatis tenentis acceptã rectitu¬

Expanded text:
concordare; ita ut gratia sola possit hominem salvare, nihil concordare; ita ut gratia sola possit hominem salvare, nihil ejus libero arbitrio agente sicut fit in infantibus, et in inintelligentibus ipsa semper adjuvet liberum arbitrium naturale, quod sine illa nihil valet ad salutem, dando voluntati rectitudinem quam servet per liberum arbitrium. Et quamvis non omnibus det, quoniam cui vult miseretur et quem vult indurat ; nulli tamen dat pro aliquo praecedenti merito, quoniam quis prior Deo dedit, et retribuetur ei? Si autem voluaugmentum acceptae justitiae, aut etiam potestatem pro bona voluntate, aut praemium aliquod: haec omnia fructus sunt primaevolentis est, quod vult, neque currentis est, quod currit; sed miserentis est Dei . Omnibus enim, excepto solo Deo, dicitur: Quid habes quod non accepisti? Si autem accepistiQuomodo quidem libertas voluntatis tenentis acceptam rectitu
Abbreviated transcription (Latin):
ħt. quando uult maiorẽ quã habeat.s dico eã nulła
posse uelle rectitudinem. si ñ ħt rectitudinẽ q̃ illam
uelit. Conside̾mꝰ nc̃ utr̃ aliqͥs hanc rectitudinẽ non
ħns eã aliqͦm a se hab̾e possit. ħtiq a se illã habere
nequit. nͥ aut uolendo. aut ñ uolendo. Uolendo qͥ¬
dem nullus ualet eam ꝑse adipisci. quia nequit illam
uelle nͥ illam habeat. Qd̃ aũ aliquis ñ ħns rectitudinẽ
uoluntatis illam ualeat ꝑse ñ uolendo assequi. mens
nullius accipit ⁊ lullo gͥ mͦ pot̃ eam creatura hab̾e a se
S neq creatura ualet eam hab̾e ab alia creat᷑a. Sicut
nanq creatura nequit creaturã saluare: ita ñ pot̃ illi
dare ꝑ quod debeat saluari. Sequit᷑ itaq qr nulla cre¬
atura rectitudinẽ ħt quã dixi uoluntatis. nͥ ꝑdi gr̃aor.
tlanc aũ rectitudinẽ ꝑ lib̾m arburium saluari posse
sicut supͣ dixi monstraumꝰ. Dõ gͥ largiente inuenimꝰ
gr̃am eiꝰ ad saluandum hominẽ cũ lib̾o arbitrioØ

Expanded text:
ult majorem quam habeat; sed dico nullam eam posse velle rectitudinem, si non habet rectitudinem qua illam velit. Consideremus nunc utrum aliquis hanc rectitudinem non habens, eam aliquo modo a se habere possit. Utique a se illam habere nequit, nisi aut volendo aut non volendo. Volendo quidem nullus valet eam per se adipisci; quia nequit eam velle, nisi illam habeat. Quod autem aliquis non habens rectitudinem voluntatis, illam valeat per se non volendo assequi, mens nullius accipit. Nullo igitur modo potest eam creatura habere a se. Sed neque creatura valet eam habere ab alia creatura. Sicut namque creatura nequit creaturam salvare; ita non potest illi dare per quod debeat salvari. Sequitur itaque quia nulla creatura rectitudinem habet, quam dixi voluntatis, nisi per gratiam. Hanc autem rectitudinem per liberum arbitrium servari posse, sicut supra dixi, monstravimus. Deo igitur largiente, invenimus gratiam ejus, ad salvandum hominem, cum libero arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
& cẽ iustũ. qm̃ om̃is ħns iusticiã iustꝰ ẽ. Non tam̃ sen¬
iusti sine om̃i iniusticia. Illi enĩ pͥe & absolute dicunt᷑
iusti & recti corde. Est enĩ aliqͥs scd̾m aliqͥd ustus. &
iniusticia. Nam qm̃ beatitudo quȩ iustis ꝓmittit᷑ e
rit similitudo angłoꝵ di: sic̃ in angłis bonis ñ ẽ in¬
iusticia ulla. ita nullꝰ illis sociabitur cũ aliqua in¬
iusticia. Qmͦ aũ fiat ħo sine om̃i iniusticia. ñ ẽ huiꝰ
nr̃i ꝓpositi ostende. Scimꝰ tam̃ hoc ꝑ sc̃a studia xꝑi
sunt aꝑte ꝯgnoscit᷑. qr cũ aliqͥd dicit sacra script̾a ꝓ gr̃a: ñ
amouet om̃ino lib̾m arbitrium. neq cũ loquit᷑ ꝓ lib̾o ar¬
bitrio excludit gr̃am. qͣsi sola grã aut solum lib̾m arbitͥ
ũ sufficiat ad saluandum hominẽ sicut uidet᷑ illis qͥ hanc
faciunt questionem. Ita quippe intelligenda sunt dicta
diuina. ut hoc excepto qd̾ dixi de infantib. nec sola gr̃a
nec solum lib̾m arbitrium salutem hominis oꝑet᷑. Qppe

Expanded text:
ustitiam justus est. Non tamen senjusti sine omni injustitia. Illi enim proprie et absolute dicuntur justi et recti corde. Est enim aliquis secundum aliquid justus, et injustitia. Nam, quoniam beatitudo quae justis promittitur, erit similitudo angelorum Dei: sicut in angelis bonis nulla est injustitia, ita nullus illis sociabatur cum aliqua injustii sunt, aperte cognoscitur quia cum aliquid dicit sacra Scriptura pro gratia, non amovet omnino liberum arbitrium; neque cum loquitur pro libero arbitrio, excludit gratiam: quasi sola gratia, aut liberum arbitrium solum sufficiat ad salvandum hominem, sicut videtur illis qui hanc faciunt quaestionem. Ita quippe intelligenda sunt dicta divina; ut, hoc excepto quod dixi de infantibus, nec sola gratia, nec solum liberum arbitrium salutem hominis operetur. Quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ex gr̃a. & auditus ẽ gr̃a. & intellectꝰ ex auditu gr̃a.
& rectitudo uolendi grã ẽ. Uerũ missio. p̃dicatio.
auditus. intellectꝰ nicħ sunt nͥ uelit uoluntas qd̾
mens intelligit. Qđ uoluntas facere nequit. nͥ ac¬
cepta rectitudine. Recte nãq uult: cũ uult qd̾ de¬
bet. Ita qd̾ mens ex auditu uerbi concipit ẽ sem̃ p̃di¬
cantis. & rectitudo ẽ increm̃tũ qd̾ dat ds̃. sine qͦ neq
qͥ plantat neq qͥrigat ẽ aliqͥd. s qͥ increm̃tũ dat ds.
Sicut gͦ ds in pͥncipio ꝑ miracłm fec̃ frum̃tũ. & alia
de t̾ra nascentia ad alim̃tũ hominũ sine cultore & se¬
seminib uñ accipimꝰ qͥcqͥd salubrit̾ in agͥcultura di
ad alim̃tũ aĩaꝵ seminamꝰ. sic̃ ñ nͥ de pͥmis t̾rȩ semi¬

Expanded text:
ex gratia, et auditus est gratia, et intellectus ex auditu gratia, et rectitudo volendi gratia est. Verum missio, praedicatio, auditus, intellectus nihil sunt, nisi voluntas velit quod mens intelligit: quod voluntas facere nequit, nisi accepta rectitudine: recte namque vult, cum vult quod debet. Ita quod mens ex auditu verbi concipit, est semen praedicantis ; et rectitudo est incrementum quod Deus dat, sine quo neque qui plantat, neque qui rigat, est aliquid; sed qui incrementum dat, Deus . Sicut ergo Deus in principio per miraculum fecit frumentum, et alia de terra nascentia ad alimentum hominum sine cultore et seseminibus: unde accipimus quidquid salubriter in agricultura Dei ad alimentum animarum seminamus; sicut n
Abbreviated transcription (Latin):
serentis ẽ dĩ. & qui eandem gr̃am ñ accipit aut ac¬
ceptam reicit: eius ẽ ñ di quod in sua duricia & in¬
iquitate ꝑmanet. Idem intellectus habendus ẽ ĩ
excludatur arbitrium. Simiłr quando ita loqunt᷑
diuina dicta ut lib̾o arbitrio soli uideant᷑ salutem
hominis attribuere. nullo intellectu gr̃a separan¬
da ẽ. Sicut gͦ quãuis naturalis usus ñ ꝓcreet plẽ
sine patre nec nͥ ꝑmatrem. ñ tam̃ remouet illius
intellectus aut patrem aut matre ageneratione
plis. ita grã & lib̾m arbitrium ñ discordant s con¬
ueniunt᷑ ad iustificandum & saluandum hominẽ.

Expanded text:
serentis est Dei: et qui eamdem gratiam non accipit aut acserentis est Dei: et qui eamdem gratiam non accipit aut acceptam rejicit, ejus est, non Dei, quod in sua duritia et iniquitate permanet. Idem intellectus habendus est inilicet liberum non excludatur arbitrium. Similiter quando ita loquuntur divina dicta, ut libero arbitrio soli videantur salutem hominis attribuere, nullo intellectu gratia separanda est. Sicut ergo, quamvis naturalis usus non procreet prolem sine patre, nec nisi per matrem, non tamen removet ullus intellectus aut patrem, aut matrem a generatione prolis; ita gratia et liberum arbitrium non discordant, sed conveniunt ad justifi
Abbreviated transcription (Latin):
s gr̃ȩ. Nam cũ ait neq uolentis neq currentis ẽ. sub¬
audiendũ ẽ qd̾ uult & qd̾ currit. Uelud cũ aliqͥs nudo
cui nicħ debet. & qͥ nullũ a se pot̾ indum̃tũ hab̾e dat
uestem. ñ tam̃ quauis ipse habeat potestatẽ utendi &
ñ utendi accepta ueste. si ea utit᷑ imputandũ ẽ induto
qr indutꝰ ẽ: s danti uestẽ. Quapꝑ ita dici pot̃. Nonẽ in¬
duti qd̾ ẽ indutꝰ. s miserentis id ẽ uestẽ dantis. Multo
uͦ magis hoc diceret᷑ si ille qui dedit uestem dediss &̃
potestatem seruandi eam & utendi. sicut ds homini
cum dat rectitudinem sepe fatam. dat etiã potestatẽ
seruandi & utendi. qr dedit prius lib̾m arbitrium. ad
seruandũ illam & utendũ. Si uͦ nudo cui nicħ debere¬
t᷑ ñ daretur uestis. aut si ipse acceptã ꝓiceret. nulli
nisi ipsi imputaret᷑ eiꝰ nuditas. Ita cum ds̃ alicui
cepto & nato in peccato cui nich nͥ penã debet dat
uelle & currere. ñ ⁊ uolentis neq currentis. s mi¬

Expanded text:
Nam cum ait: Neque volentis, neque currentis est, subaudiendum est, quod vult et quod currit: velut cum aliquis nudo, cui nihil debet, et qui nullum a se potest indumentum habere, dat vestem; non tamen, quamvis ipse habeat potestatem utendi et non utendi accepta veste, si ea utitur, imputandum est induto quia indutus est, sed danti vestem. Quapropter ita dici potest: Non est induti quod est indutus, sed miserentis; id est vestem dantis. Multo vero magis hoc diceretur, si ille qui dedit vestem, dedisset etiam potestatem servandi eam et utendi: sicut Deus homini, cum dat rectitudinem saepefatam, dat etiam potestatem servandi et utendi; quia dedit prius liberum arbitrium ad servandum illam et utendum. Si vero nudo cui nihil deberetur, non daretur vestis; aut si ipse acceptam projiceret, nulli nisi ipsi imputaretur ejus nuditas. Ita, cum Deus alicui concepto et nato in peccato, cui nihil nisi poenam debet, dat velle et currere; non est volentis, neque currentis, sed mi
Abbreviated transcription (Latin):
ista dicimꝰ instrum̃tũ & aptitudines eiꝰ. & usum eiꝰ. Qs
aptitudines in uoluntate possumꝰ nominare affectiones.
Affectum quippe ẽ instrum̃tũ uolendi suis aptitudinib
uolendũ illud. uł affectuose uelle. Uoluntasataꝙͣ dici uid̾r
equiuoce triplicit̾. Aliud ẽ enĩ instrum̃tũ uolendi. aliud
affectio instrum̃ti. aliud usꝰ eisdẽ instrum̃ti. Instrum̃tũ
uolendi ẽ: uis illa aĩȩ qua utim̾ ad uolendũ. sicutiẽ rõ in

Expanded text:
ista dicimus instrumentum, et aptitudines ejus, et usum ejus: quas aptitudines in voluntate possumus nominare affectiones. Affectum quippe est instrumentum volendi aptitudinibusvolendum illud, vel affectuose velle. Voluntas itaque dici videtur aequivoce tripliciter. Aliud enim est instrumentum volendi, aliud affectio instrumenti, aliud usus ejusdem instrumenti. Instrumentum volendi est vis illa animae, qua utimur ad volendum: si
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ baptismũ remanent. ñ st̃ ꝑ se peccata: Sola nãq
inusticia ẽ ꝑ se peccatũ. & illa quȩ sequunt᷑ inius¬
ticiam ꝑꝑ causa suã udicant᷑ peccata. donec ipsa
remitrat᷑ łlam si peccata eent in baptismo delȩ¬
rent᷑. in quo om̃ia peccata sanguine xꝑi lauant᷑
Item si ꝓprie peccata dicerentur: eẽnt in brutis aĩalib
pectata. ad quoꝵ similitudinẽ illa pꝑ peccatũ nr̃a
sustinet natura. Est & aliud qd̾ ualde timendum ẽ
qd̾ in pͥmo peccato humanȩ naturȩ cognosci potest
cadit. ut de uoluntariis peccatis tantũ nc̃ loquar
nullomͦ pot̃ resurgere nͥ gr̃a releuet᷑. s merito suo
de peccato in peccatũ usq in abyssũ peccatoꝵ sine
in odiũ. & sit ei in mortẽ. Uñ dic̃ dñs apłis. Si

Expanded text:
 Sola namque injustitia est per se peccatum; et illa quae sequuntur injustitiam, propter causam suam judicantur peccata, donec ipsa remittatur. Nam si peccata essent, in baptismo delerentur, in quo omnia peccata Christi sanguine lavantur. Item: si proprie peccata dicerentur, essent in brutis animalibus peccata, ad quorum similitudinem illa propter peccata nostra sustinet natura. Est et aliud quod valde timendum est, quod in primo peccato humanae naturae cognosci potest.cadit ut de voluntariis peccatis tantum nunc loquar, nullo modo potest resurgere, nisi gratia relevetur; sed merito suo de peccato in peccatum, usque in abyssum peccatorum sine in odium, et sit ei in mortem. Unde dicit Dominus apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
sine om̃i indigentia.siue angłica intelligat᷑ beati¬
tudo. siue illa quã habebat adam in paradyso. Qũauis
enim maior sit beatitudo angłoꝵ ꝗ̃ illa quȩ erat hõis ĩ
paradyso: ñ tñ id̾o negari pot̃ ada beatitudinẽ habuisse
Sic̃ nãq calor magniꝰ ẽ sine om̃i frigore. ⁊ tñ pot̃ alius
ca beatitudo. Nempe aliqͥd minꝰ alio habe ñ semꝑ ẽ
indig̾e. s aliq̃ re cũ eã hab̾i oporteat carere. qd̾ ñ erat
in ad̾a ẽ indig̾e̾. Ubi uͦ ẽ indigentia. ibi ẽ miseria. N
aũ fec̃ ds sine p̃cedente culpa rõalẽ naturã miserã. ꝗͣ
ad intelligendũ ⁊ amandũ se creauit. Fec̃ gͥ ds hominẽ
beatũ sine om̃i indigentia. Simul gͦ accepit rõał nat᷑a

Expanded text:
entia: sive angelica intelligatur beatitudo, sive illa quam habebat Adam in paradiso. Quamvis enim major sit beatitudo angelorum quam illa quae erat hominis in paradiso, non tamen ideo negari potest Adam beatitudinem habuisse. Sicut namque calor magnus est sine omni frigore, et tamen ca beatitudo. Nempe aliquid minus alio habere, non semper est indigere; sed aliqua re, cum eam haberi oporteat, carere quod non erat in Adam est indigere. Ubi vero est indigentia, ibi est miseria: non autem fecit Deus, sine praecedente culpa, rationalem naturam miseram, quam ad intelligendum et amandum se creavit: fecit igitur Deus hominem beatum sine o
Abbreviated transcription (Latin):
inde nascitur. qr diuina scriptura ita loqͥt᷑
aliqñ ut nicħ uideat᷑ lib̃m arbitrium ꝓ¬
desse ad salutẽ. s sola gr̃a. aliqñ uͦ ita uelud tota nr̃a
salus in lib̾a nr̃a consistat uoluntate. De gr̃a siqͥdem
miseret᷑. & quẽ uult indurat. Et. Neq uolentis neq
currentis .s miserentis ẽ di. Multa qͦ. alia legunt᷑
quȩ soli gr̃ȩ sine lib̾o arbitrio bona nr̃a oꝑa & salutẽ
nr̃am uident᷑ attribuere. Plures &iã asserunt exꝑim̃¬
to se ꝓbare quod homo nequaquã ullo lib̾o fulciatur
arbitrio. qm̃ multos absq numero inm̃so m̃tis &
corporis conatu niti sentiunt. qui quadam difficul¬
tate immo impossibilitate aggrauati nicħ ꝓficiunt.
aut pꝰ magnũ ꝓfectum. repente irreparabilit̃ defi¬
ciunt. lib̃m aut̃ arbitrium monstrat eade scrip¬
tura nos hab̾e hoc mͦ. Dic̃ d̾s ꝑ ysaiam. Si uolueritiᷤ
& audieritis me: bona terrȩ comedetis. Et dđ. Quis
ẽ homo qͥ uult uitã. diligit dies uide bonos:.Phibe

Expanded text:
inde nascitur, quia divina Scriptura ita loquitur aliquando ut nihil videatur liberum arbitrium prodesse ad salutem, sed sola gratia; aliquando vero ita, velut tota nostra salus in libera nostra consistat voluntate. De gratia siquidmiseretur, et quem vult indurat ; et: Neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Multa quoque alia leguntur, quae soli gratiae sine libero arbitrio bona nostra opera et salutem nostram videntur attribuere. Plures etiam asserunt experimento se probare quod homo nequaquam ullo libero fulciatur arbitrio; quoniam multos absque numero, immenso mentis et corporis conatu niti sentiunt: qui quadam difficultate, imo impossibilitate aggravati nihi proficiunt, aut post magnum profectum repente irreparabiliter deficiunt. Liberum autem arbitrium monstrat eadem Scriptura nos habere hoc modo. Dicit Deus per Isaiam: Si volueritis, et audieritis me, bona terrae comedetis . Et David: Quis est homo, qui vult vitam; diligit dies videre bonos? Prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
cur hominẽ inuitat ad recte uolendum. & qͣre
arguit ñ obedientẽ. cũ ipsam rectitudinẽ nemo
possit nͥ gr̃ã dante uł hab̾e uł acciꝑe. Sciendũ qr
sic̃ t̾ra innumerabiles herbas & arbores sine quib
endam maxime st̃ necessariȩ ñ sine magno labo¬
re atq cultore nec absq seminib ĩta corda hu¬
mana sine doctͥna. sine studio sponte quasi ger¬
minant cogitationes & uoluntates nicħ utiles sa¬
luti. aut &̃ noxias. illas uͦ sine quib ad salutẽ aĩe
ñ ꝓficimꝰ. neqͣꝗͣ sine sui germinis semine & labori¬
osa cultara ꝯcipiunt aut germinant. Uñ illos
ħoies quib talis cultura impendit᷑. agͥculturã dĩ
mo ñ uerbũ s sensus qͥ ꝑcipit̾ ꝑ uerbũ Uoxnãq si¬

Expanded text:
cur hominem invitat ad recte volendum, et quare arguit non obedientem, cum ipsam rectitudinem nemo possit, nisi gratia dante, habere vel accipere? Sciendum quia, sicut terra innumerabiles herbas et arbores, sine quibus  ad vitam nutriendam maxime sunt necessariae,, non sine magno labore atque cultore, nec absque seminibus: ita corda humana sine doctrina sive studio sponte quasi germinant cogitationes et voluntates nihil utiles saluti, aut etiam noxias; illas vero, sine quibus ad salutem animae non proficimus, nequaquam sine generis sui semine et laboriosa cultura concipiunt et germinant. Unde illos homines, quibus talis cultura impenditur, agriculturam Dei mo non verbum, s
Abbreviated transcription (Latin):
dñs plebem suã & hereditatẽ suam ñ derelinquet. qͦ¬
adusq iusticia conuertat᷑ in iudiciũ. ut doceret: nos
quid eẽt iusticia int̾rogando ait. Et qͥ uixta illã : Ad
quod ipse sibi respondens. om̃s inquit qui recto sunt
corde. hoc ẽ qui recta sunt uoluntate. Quauis enim
corde credamꝰ & intelligamꝰ sic̃ corde uolumꝰ. ñ tn
nidicat sp̃s sc̃s illũ rectum hab̾e cor qͥ recte credit ł

Expanded text:
nus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet, qunus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet, quoadusque justitia convertatur in judicium, ut doceret nos quid esset justitia, interrogando ait: Et qui juxta illam? Ad quod ipse sibi respondens ait: Omnes qui recto sunt corde, hoc est, qui recta sunt voluntate. Quamvis enim corde credamus et intelligamus, sicut corde volumus, non tamen judicat Spiritus sanctus illum rectum habere cor qui recte cred
Abbreviated transcription (Latin):
qũa de illa sine qua nullus saluat᷑ ħo . Om̃is enĩ
creatura gr̃a existit qr gratis facta ẽ. & multa
bõa dat ds ꝑ gr̃am in hac uita. sine quib ħo sal¬
uari pot̃. In infantib qͥde qͥ baptizati moriunt᷑
añ qua suo possint uti libero arbitrio ñ appar&
concordia quã querimꝰ. qm̃ in illis gr̃a sola o¬
ꝑat salutẽ sine illoꝵ lib̾o arbitrio. Nlam hoc qͦ
gr̃a ẽ. qr dat᷑ aliis uoluntas ut illis sua fide
subueniant. In habentib gͥ intelligibilẽ ȩtatẽ
monstrandũ ẽ qđ inuestigamꝰ. qͥa de illis solis
uersat᷑ hec questio. Quicunq autẽ ex his saluant᷑.
ꝑ usticiã saluari dubium ñ ẽ. Iustis enĩ ꝓmittit᷑ uita
eterna. qr iusti in ꝑpenium uiuent. & ap̃ud dnm est
merces eoꝵ. Quod aũ iusticia sit rectitudo uoluntatis
sacra sepe monstrat auctoritas. Qua de re sufficit u¬
nũ exempłu ꝓponere: Cũ enĩ dixisset dđ ñ relinqua¬

Expanded text:
quam de illa sine qua nullus salvatur homo. Omnis enim quam de illa sine qua nullus salvatur homo. Omnis enim creatura gratia existit, quia gratis facta est; et multa bona dat Deus per gratiam in hac vita, sine quibus homo salvari potest. In infantibus quidem, qui baptizati moriuntur antequam suo possint uti libero arbitrio, non apparet concordia quam quaerimus; quoniam in illis gratia sola operatur salutem, sine illorum libero arbitrio. Nam hoc quoque gratia est quia datur aliis voluntas uthabentibus itaque intelligibilem aetatem monstrandum est quod investigamus; quia de his solum versatur haec quaestio. Quicunque autem ex his salvantur, per justitiam salvari dubium non est. Justis enim promittitur vita aeterna; quia justi in perpetuum vivent, et apud Dominum est merces eorum . Quod autem justitia sit rectitudo voluntatis, sacra saepe monstrat auctoritas. Qua de re sufficit unum exemplum proponere: cum enim dixisset David : Non
Abbreviated transcription (Latin):
rabilia sunt quȩ uident᷑ lib̃m arbitrium ad bñ
oꝑandum excitare. & quia monita ꝯtẽpñ exꝓbare.
Qđ auctoritas diuina nequa quã faceret. si uolunta¬
tis lib̾tatem nullam in homine cognosceret. S nec
ullomͦ eẽt cur ds̃ bonis uł malis p meritis singłoꝵ
iuste retͥbueret. si ꝑ lib̃m arbitrium nullus bonum¬
inuenimꝰ quȩ soli gr̃ȩ fauere uidentur. & quedã
que solum lib̃m arbitrium statuere sine gr̃a pu¬
tantur: fuerunt qͥdam suꝑbi qui totã uirtutũ
efficatiã in sola arbitrũ lib̾tate consistere sunt ar
bitrati. & sunt nr̃o tẽꝑe multi qͥ lib̾m arbit̾ũ aliqͥd¬
eẽ penitꝰ desperant. In hac itaq questione hec erit
nr̃a intentio. ut lib̾m arbitriũ simul eẽ cũ gr̃a &
cũ ea oꝑari inmultis monstremꝰ sic̃ ilło cũ p̃sci¬
entia atq p̃destinatioe ꝯcordare reperimꝰ. Sci¬
endũ ẽ qr sic̃ ñ de alio lib̾o arbitͥo fit hec ut supͣ
dixi questio. nͥ de illo sine quo nemo salutẽ meret᷑.

Expanded text:
rabilia sunt, quae videntur liberum arbitrium ad bene operandum excitare; et quia monita contemnit, exprobrare: quod auctoritas divina nequaquam faceret, si voluntatis libertatem nullam in homine cognosceret. Sed nec ullo modo esset, cur Deus bonis vel malis pro meritis singulorum juste retribueret, si per libinuenimus, quae soli gratiae fauere uidentur, et quaedam, quae solum liberum arbitrium statuere sine gratia putantur, fuerunt quidam superbi, qui totam uirtutum efficaciam in sola arbitrii libertate conbitrati: et sunt nostro tempore multi, qui liberum arbitrium esse aliquid penitus desperant. In hac itaque quaestione haec erit nostra intentio, ut liberum arbitrium simul esse cum gratia, et cum ea operari in multis monstremus: sicut illud cum praescientia atque praedestinatione concordare reperimus. Cendum est quia sicut non de alio libero arbitrio fit haec, ut supra dixi, quaestio nisi de illo sine quo salutem nemo meretur,
Abbreviated transcription (Latin):
exub̾ante reqͥeuit. sic̃ de seipso filiꝰ dic̃. Sp̃c dñi suꝑ me. Si gͦ sp̃e
sc̃s. factura subiectȩ eẽt ꝯditionis ut dñt. tam possibile ꝗͣ indigñ
uõ erat. ut c̾at᷑a ulla aiãm uł corpꝰ implerer. in qͦ iã filiꝰ dĩ. ioẽ d̃s̃ in

Expanded text:
exuberante requievit, sicut de seipso Filius dicit: Spiritus Domini supeexuberante requievit, sicut de seipso Filius dicit: Spiritus Domini supepossibile quam indignum deo erat, ut creatura illa animam uel corpus impleret, in quo iam filius dei, id est deus iner
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq suba aĩȩ ut pote corꝑał mat̾ia. alii rõnabili c̃aturȩ penit᷑
nescit infundi. Crassituoini enĩ ext̾ioris hõis ꝯꝑata aĩa. incor¬
ꝑea dici pot᷑. ad auctorẽ uͦ relata cui ꝯp̃hensibił ẽ mat̾ia sua.¬
& palpabił factura fua. a qͦ intͣ corpꝰ includi & colligari. atq igui
ꝑpetuo mancipari pot̃. sic̃ legimꝰ ut eat in ignẽ ȩternĩ qͥ parat᷑
ẽ diabolo & angłis eiꝰ. huic indubitant᷑ auctori. ꝑfectoris iure
corꝑea ẽ. S forsitan dicis. Manifestũ ẽ qd̾ se &̃ demonũ inportu-¬
na uiolentia in hoĩes qͦs temptandos acceꝑit. freqñt̾ infundat.
Nau ita ẽ. Nam corporis latebras intͣre posst̃. aĩe uͦ int̾iora
broꝵ loca suo turbat incursu. q̃ int̾dũ uino niio uł febricio fatigant᷑
& in sp̃u sc̃o ẽ. rõnabilibꝰ c̾aturis infusa. & circũ fusa ꝑmiscet. sic̃
peculiarit᷑ in illo dũici hõis corꝑe ex maria matre suscepto gr̃a

Expanded text:
ia animae utpote corporalis materia alii rationali creaturae penitus nescit infundi. Crassitudini enim exterioris hominis comparata anima incorporea dici potest, ad auctorem vero relata, cui comprehensibi palpabilis: a quo intra corpus includi et colligari, atque igni perpetuo mancipari potest sicut legimus, ut eant in ignem aeternum; qui paratus est diabolo et angelis ejus. Huic indubitanter auctori, perfectoris in re corporea est. Sed forsitan dicis: Manifestum est quod se etiam daemonum importuna violentia, in homines quos tentandos acceperat frequenter infundat. Non ita est: nam corporis latebras intrare possunt, animae vero interiora brorum loca suo turbat incursu, quae interdum uino nimio uel febrium fatigantur et in Spiritu sancto est rationabilibus creaturis infusa et circumfusa permiscet, sicut peculiariter in illo dominici hominis corpore, ex Maria matre suscepto, gratia
Abbreviated transcription (Latin):
hic panis : mystiũ fidi. idẽ occultũ qd̾ sola cernit̾ fide : qͥd
ꝓdest sine fide sumi. qd̾ sine fide ñ cernit̾ : Ocułũ ꝑdidisti. qͥd
ceco ꝓsunt iarcha diuitiȩ  Qd ꝓdest diuitias humanȩ redep¬
tionis in te reconde quas ñ uides oculo fidi ꝑdito . Uñ scriptũ ẽ
Qui manducat : bibit corpꝰ ⁊ sanguinẽ dñi indigne uidiciũ sibi
manducat: bibit. Nam ille manducat indigne. qͥ manducat
sine fide quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Est gͦ hic panis uite et̾ne nͥ
his quide qͥ tantũ ore sumunt.s his qͥ & m̃te. n qͥ p̃mit den¬
enim ascendi .a.p.m. Ac si diceret uis me manibꝰ tang̾e
tangere corꝑałr  Noli sic fidẽ tuã uolo
fide
me tange. crede ad patrẽ mȩ ascendisse
esse equalem patri. Et calicẽ sa¬
lutis
calice. Et qd̾ dictum ẽ uitȩ et̾nȩ &
salutis ꝑpe¬

Expanded text:
hic panis est mysterium fidei, id est occultum, quod sola cernitur fide, quid hic panis est mysterium fidei, id est occultum, quod sola cernitur fide, quid prodest sine fide sumi quod sine fide non cernitur? Oculum perdidisti, quid caeco prosunt in arca divitiae? Quid prodest divitias humanae redemptionis in te recondere, quas non vides oculo fidei perdito? Unde scriptum est: Qui manducat et bibit corpus et sanguinem Domini indigne, judicium sibi manducat et bibit . Nam ille manducat indigne qui manducat sine fide quae per dilectionem operatur. Est ergo hic panis vitae aeternae, non iis quidem qui tantum ore sumunt, sed iis qui etiam menetangere, non sic, fidem tuam volo. Fide me tange, crede ad Patrem me ascendisse, id esse aequalem Patri. Et calicem salutis calice. Et quod dictum est vitae aeternae, et salutis p
Abbreviated transcription (Latin):
cłata gͦ sumpta ẽ hec hostia .Id̾o ⁊ ipsa immaculata. Ex ħ loco
ammonem̃. qd̃ panis appositꝰ altari debet ẽẽ candidissimꝰ. ⁊ ĩ
qͦ nullꝰ possit inspici neuus. ut ħ appareat in fug̾a qd̾ p̾dicat᷑
de substantia. ut pura ⁊ immaculata uideat᷑ ext̾ꝰ sig̾a ciuꝰ¬
substantia dr it̾ꝰ pura ⁊ immaculata. P anẽ scm̃ uitȩ et̾nȩ
Cũ panẽ audis ne putes eẽ qͥ fuerat ante benedictionẽ. Lle deci¬
piaris de mutata substantia. pꝑ eande spẽm. Prierat panis
mͦ ñ e̾ panis s sola caro. S panẽ dixit qͣsi diceret cibũ. sic̃ scͥp¬
tũ ẽ Ego sum panis uiuus. Et panẽ angłor manducauit ho
Quomꝰ panis uitȩ et̾nȩ qͥ sumit᷑ a multis ad d̾apnationẽ: Hur
panis uirtꝰ. fides ÷ quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Est enĩ⁊ panis mist̾tũ
fidi. sic̃ de calice dictumẽ. Sumptꝰ gͥ sine fide ñ ꝓsic̃: Nã si

Expanded text:
culata ergo sumpta est haec hostia, ideo et ipsa immaculata. Et hoc loco culata ergo sumpta est haec hostia, ideo et ipsa immaculata. Et hoc loco admonemur quod panis appositus altari debet esse candidissimus, et in quo nulla possit inspici macula, ut hoc appareat in figura quod praedicatur de substantia, ut pura et immaculata videatur exteriur interius pura et immaculata. Panem vitae aeternae. Cum panem audis, ne putes esse qui fuerat ante benedictionem, ne decipiaris mutata substantia. Prius erat panis, modo non est panis, sed sola caro. Sed panem dixit, quasi diceret cibum, sicut scriptum est: Ego sum panis vivuamnationem? Hujus panis virtus, fides est, quae per dilectionem operatur . Est enim et panis mysterium fidei, sicut de calice dictum est. Sumptus ergo sine fide, non proficit. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
typum gerebant huius hostiȩ scȩ. Iilȩ imꝑfectȩ erant & id̾o
minus scę. ista ꝑfecta.⁊ id̾o plene sc̃a: Illȩ dimittebant pecca¬
tum unius płi. ista tollit peccata totius mundi. In illis erat
tm̃ remissio. in hac aut̃ ẽ p̾tium plenum & ꝑfecta redeptio.
Ille impetbant ueniã debiti sine solutione. hec reddit debitũ
nꝰ imꝑfecte. Hostiã immaculatã. Idẽ sine om̃i macula cul¬
pe. ut pote ꝯcepta ⁊ nata sine peccato. ⁊ deinde sine culpa uixit
in mundo. ido ĩmacłata. Nata ꝗ ÷ de humana carne. s sine odi¬
ctore c̾atꝰ ÷: ꝗͣuis de massa peccatrice. exordiũ ñ possumꝰ cul¬
pura ab om̃i peccato uirgine credit᷑ ꝯceptꝰ ⁊ natꝰ. Id̾o .i. Ex qͦ.ii.
angłica salutatioẽ audiũ gr̃a plena: c̾dit᷑ purificata fide. &̃
reliquũ uitȩ custode sco̾ spũ uixisse sine oĩ culpa. Ab immna¬

Expanded text:
us hostiae sacratae. Illae imperfectae erant, et ideo us hostiae sacratae. Illae imperfectae erant, et ideo minus sanctae; ista perfecta, et ideo plene sancta. Illae dimittebant peccatum unius; ista tollit peccata totius mundi. In illis tantum erat remissio; in hac autem est pretium plenum et perfecta redemptio. Illae impetrabant veniam debiti sine solutione, haec reddit debitum, ae, sed minus et imperfecte. Hostiam immaculatam. Id est sine omni macula culpae; utpote concepta et nata sine peccato, et deinde sine culpa vixit in mundo, ideo immaculata. Nata quidem est de humana carne, sed sine condictore creatus est quamvis de massa peccatrice non possumus culpuraangelica salutatione audivit: Gratia plena , creditur purificata fide etiam reliquum vitae, custode Spiritu sancto, vixisse sine omni culpa. Ab imma
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uͦ qd̾ malterius possessionẽ ÷ iã translatũ. qd̾ de possibili¬
gius &ͥ sunt dona adõ nob̾ parata. Dona sunt que utiliter
dari possunt Dona sunt nr̃a. s in celo collocata in xp̃o. Data
uͦ quando fiunt nob̾de c̾atura panis & um. Data. quando
sumimꝰ in altari. quando resicim̃ inde sensualit̾. Data in
celo. data in t̾ra. Dona apud dm̃ in xp̃o.data suꝑ altare in
sacram̃to. Dona in celo nuda & aꝑta. data in altari tecta
sensibilibꝰ & occulta. tam̃ hic & ibi & ead̾e & uera. Hostiã
purã. Amiquȩ uet̾is legis hostiȩ de irrõabilibꝰ aĩalibꝰ car¬
nales erant᷑ squaloribꝰ spurticie carnalis nidoribꝰq plenȩ
& dentui coniritioẽ in feces & stercora redactȩ.hec aut̃
manet. Terit̾:: illesa.frangit̾: integra e̾. hȩc hostia caro
purificans. Pura qr diuina. purior luce corporea. Hostiã
scam. hostię ueteres erant quide sc̃ę. s nͣ ꝑ se sc̃ȩ.s qr¬

Expanded text:
uod in alterius possessionem est jam translatum, quod de possibili Christi sunt dona a Deo nobis parata. Dona sunt, quae utiliter dari possunt. Dona sunt vera, sed in coelo collocata in Christo. Data vero, quando fiunt nobis de creatura panis et vini; data quando sumimus in altari, quando reficimur inde sensualiter. Dona, in coelo; data, in terra. Dona, apud Deum in Christo; data, super altare in sacramento. Dona, in coelo nuda et aperta; data, in altari, tecta sensibilibus et occultata: tamen hic et ibi, ea vera. Hostiam puram. Antea veteris legis hostiae de irrationalibus animalibus carnales erant, squaloribus spurcitiae carnalibus, nidoribusque plenae, et dentium contritione in faeces et stercora redactae. Haec autem manet. Teritur, et est illaesa. Frangitur, et integra est. Haec hostia caro purificans; pura, quia divina, purior luce corporea. Hostiam sanctam. Hostiae veteres erant quidem sanctae, sed non per se
Abbreviated transcription (Latin):
biłr opet̾ in cȩlo. hic oblata. ibi accepta. ñ mutatiõe loci uł tẽ¬
ꝑis accessu. ut ceptꝰ ab ħ loco tͣnslatioĩs motꝰ ad aliũ p̾e̾a ꝑfici¬
at̾ locũ. S sub eod̾ loco qͥ panis erat sit uerbi earo. N trans¬
fert᷑ loco. ut de pane fiat caro. tranffert᷑ tam̃ ab altari
loci mutatioẽ. ut ꝯiungat᷑ do de pane facta caro. Transfertͥ
int̾ ad dm inuisibilit̾. nec mouet̾ exteriꝰ ab altari uisibilit̾
oblata in altari deuotiõe hominũ. accepta ĩ celo ꝓpitiatiõe

Expanded text:
operetur in coelo. Hic oblata, ibi accepta, non mutatione loci, vel temporis accessu, ut coeptus ab hoc loco translationis motus ad alium postea perficiatur locum. Sed, sub eodem loco, qui panis erat fit Verbi caro. Non transfertur loco, ut de pane fiat caro; transfertur tamen ab altari loci mutatione, ut conjungatur Deo de pane facta caro. Transfertur intus ad Deum invisibiliter, nec movetur exterius ab altari visibiliter, oblata in altari devotione
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius uultũ patͥs ꝓpitiũ⁊ serenũ fieri suꝑ hostiã filii roga¬
bamꝰ. ñ ꝗd̾ filio suo pat̾ possit ẽẽ seuerꝰ. s ut sub occasione fi¬
& deuotio nr̃a ꝑ filiũ ueniat ad patrẽ. & uirtute tanti sacͥficis
uota nr̃a ꝑferant᷑ ante ꝯspectum dĩ. qͣsi filiꝰ ad patr̃ẽ ñ ascen¬
dat. si deuotio nr̃a illuc ñ ꝑueniat. Tali rõe rogamꝰ ut sic̃ &̾¬

Expanded text:
ius vultum Patris propitium ac serenum fieri super hostiam Filii rogabamus, non quod Filio suo Pater possit esse severus, sed sub occasione Fiet devotio nostra, per Filium veniat ad Patrem, et virtute tanti sacrificii vota nostra proferantur ante conspectum Dei, quasi Filius ad Patrem non ascendat, si devotio nostra illuc non perveniat. Tali ratione rogamus, ut sic
Abbreviated transcription (Latin):
ũ sidĩ. Etinet ad fidem catholicam credẽ. pꝰ benedictionẽ ẽẽ
uerũ sanguinẽ ut infidelis sit qui hoc ñ credidĩt. Itẽ dicit̾
mistium qd̾ sensibilibꝰ tegit᷑ occultum. sicut ueritas sangͥnis
in sapore uini latet & sp̃e. Calix gͦ altaris ÷ mistium sidi. ꝙ
sub sigura & sapore uini occultꝰ credit̾ uerꝰ sanguis. Est mis¬
terium fidi. ꝙ qd eredit᷑ sensibilibꝰ quibꝰda obtegit᷑. Nam uer̾
sanguis credit̾ qd̾ iunũ uisu sentit᷑: gustu. Est ficdi misfiuo
ꝙ qd̾ fides credit intꝰ ẽ occultum. Int̾ ẽ uerꝰ sanguis uera fide
exteri : falsum unũ uera spẽs. Mentit̾ uinũ & ñ ẽ ñ ap¬
paret sanguis: ÷ Sensꝰ decipit̾ qualitate. certa tenet᷑ fideᷤ
rei ueritate. Idoq sanguis dr̃ fidi misti̾um q sangͥnẽ fideᷤ¬

Expanded text:
um fidei pertinet ad fidem catholicam credere post benedictionem esse verum sanguinem, ut infidelis sit qui hoc non crediderit. Item dicitur mysterium quod sensibilibus tegitur occultum, sicut veritas sanguinis in sapore vini latet et specie. Calix ergo altaris est mysterium fidei, quia sub figura et sapore vini occultus creditur verus sanguis. Est mysterium fidei, quia quod creditur sensibilibus quibusdam obtegitur. Nam verus sanguis creditur quod vinum visu sentitur et gustu. Est fidei mysterium, quia quod fides credit intus est occultum. Intus est verus sanguis vera fide, exterius est falsum vinum vera specie. Sentitur vinum et non est. Non apparet sanguis, et est. Sensus decipitur qualitate, certa tenetur fides rei veritate. Ideoque sanguis dicitur fidei mysterium, quia sanguine