comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i que est ex deo iusticiã in fide:
ad agnoscendũ eũ os uirtutẽ resur¬
rectionis eiꝰ os cõmutation ẽ passio¬
nis eiꝰ conformatꝰ morti ipsius si
quomͦ occurrã in resurrectionẽ
mortuoꝵ. Tantũ gͦ longe est. ut
ꝓpt̾ illa uerba zachariã os elrra¬
beth credamus. sine ullo pecca¬
to ꝑfectã habuisse iusticiã. ut
nec ip̃m apłm eiuscłe regłe sũ¬
mitate arbitrem᷑ fuisse ꝑfectũ :¬
ñ solũ in illa legis iusticia. quã
simiłe̾ istis habinit. quã int̾ dam¬
na o stercora deputat. in cõpara¬
tione emmentissimȩ iusticiȩ qͣ
in fide xp̃i ẽ:uerũetiã in ip̃o qͦq
euangelio. ubi & tanti apłatus
meruit pͥncipatũ. Q d dicere ñ
auderẽ: nisi ñ credere nefas du¬
cerẽ. Ibi enĩ sequit᷑ & adiungit.
ñ qͥa iã acceperĩ aut iã ꝑfectus sĩ.
sequor autẽ si comp̃hend̃a in quo¬

Expanded text:
ide, ad cognoscendum eum et uirtutem resurrectionis eius at communicationem passionis eius, conformatus morti ipsius, si quo modo occurram in resurrectionem mortuorum. tantum ergo longe est, ut propter illa uerba Zachariam et Elisabeth credamus sine ullo peccato perfectam habuisse iustitiam, ut nec ipsum apostolum eiusdem regumitate arbitremur fuisse perfectum non solum in illa legis iustitia, quam similem istis habuit, quam inter damna et stercora deputat in conparatione eminentissimae iustitiae, quae in fide Christi est uerum etiam in ipso quoque euangeliomeruit principatum: quod dicere non auderem, nisi ei non credere nefas ducerem. Ubi etiam sequitur, et adjungit: Non quia jam acceperim, aut jam perfectus sim; sequor autem, si comp
Abbreviated transcription (Latin):
umi mueris ẽẽ uł qͦd scit. uł qͦd de¬
lectat᷑. ac sic ab elationis uanitate
sanet᷑: os sciat quã uͦ ñ de terra ista
s sp̃nalit̾ dictũ sit. dñs dabit be¬
nignitatẽ. os terra nr̃a dabit fru¬
ctũ suũ. Tanto autẽ magis delectat

Expanded text:
uini muneris esse uel quod scit uel quod deuini muneris esse uel quod scit uel quod delectatur, ac sic ab elationis uanitate sanetur et sciat quam ucre non de terra ista, sed spiritaliter dictum sit: dominus dabit suauitatem et terra nostra dabit fructum suum. tanto autem m
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia est. Ad hanc conuncend̾a
atq auferendã. talis medicina cȩ¬
litꝰ uenit. Ad elatũ hominẽ ꝑ suꝑ¬
biã deus humilis descendit ꝑ mi¬
scdiam: gratiã clarã manifestãq
cõmendans ip̃i homini. qui tantã
p̃participib suis caritatẽ susce¬
pit. Neq enĩ ce ipse ita dei uerbo
comunctus. ut ip̃sa comunctione
unus filius dei ce idem ip̃e uniuˢ
filius hõmis fieret: p̃cedentib suȩ
uoluntatis meritis fecit.Unũ qͥp¬
pe illũ eẽ oportebat. Essent autẽ
ce duo os tres os plures. si hoc fieri
posset ñ ꝑ dei ꝓpriũ donũ. s ꝑ hõi¬
nis liberũ arbitriũ. Hoc gͦ p̃cipue
cõmendatur: hoc in sapientiȩ atq
scientiȩ thesauris in xxp̃o abscon¬
ditis qͣntũ existimare audeo p̃cipue
docet᷑ &s discit᷑. Ideo qͥsq nr̃m bonũ
opus susciꝑe agere implere ñc soit
ñc nescit᷑: ñc delectat᷑. nc̃ ñ delecta¬
t᷑: ut nouerit ñ suȩ facultatis s di¬

Expanded text:
superbia est. ad hanc conuincendam superbia est. ad hanc conuincendam atque auferendam talis medicina caelitus uenit: ad elatum hominem per superbiam deus humilis descendit per misericordiam gratiam claram manifestamque commendans prae participibus suis charitate suscepit. Neque enim et ipse ita Verbo Dei conjunctus, ut ipsa conjunctione unus filius Dei et idem ipse unus filius hominis fieret, praecedentibus suae voluntatis meritis fecit. Unum quippe illum esse oportebat: essent autem et duo, et tres, et plures, si hoc fieri posset, non per Dei proprium donum, sed per hominis liberum arbitrium. Hoc ergo praecipue commendatur, hoc in sapientiae atque scientiae thesauris in Christo absconditis, quantum existimare audeo, praecipue docetur et discitur. Ideo quisque nostrum bonum opus suscipere, agere, implere, nunc scit, nunc nescit, nunc delectatur, nunc non delectatur, ut nouerit non suae facultatis, sed di
Abbreviated transcription (Latin):
dentiꝰ. Ignorantia gͥ o infirmitas
uicia st̃ que impediunt uoluntatẽ:
ne moueat᷑ ad faciendũ opus bonũ:
uł ab opere malo abstinendũ. Ut
autẽ innotescat qͦd latebat. &e sua¬
ue fiat qͦd ñ delectabat. gr̃a dei est.
que hominũ adiuuat uoluntates:
qua ut ñ adiuuent᷑ in ipsis itide
causa ẽ ñ in deo: siue d̾anandi p̃de-
dñe qͥa ñ est in homine uia eius.
nec uiri ẽ ut ambulet os dirigat
gressus suos: continuo subiindeit
corripe me dñe: uerũtñ in iudicio.
ce ñ in furore tuo. Tanqͣm diceret.
Scio ad correptionẽ meã ꝑtinere
qͦd minus abs te adiuuor ut ꝑfe¬
cte dirigant᷑ gressus meiꝰ. Uerũ
tn hoc ip̃m noli sic mecũ agere.
tanquã in furore quo iniquos d̾a¬
nare statuistiis tanqͣm in iudicio
quo doces tuos ñ suphireWnde
alibi dicit᷑. & iudicia tua adiuuabt̃
me.Nullius ꝓinde culpe huma
ne referas in deũ causã & itioꝵ
namq omniũ humanoꝵ causa:

Expanded text:
dentius. ignorantia igitur et infirmitas dentius. ignorantia igitur et infirmitas uitia sunt, quae inpediunt uoluntatem, ne moueatur ad faciendum opus bonum uel ab opere malo abstinendum. ut autem innotescat quod latebat et suaue fiat quod non delectabat, gratiae dei est, qua hominum adiuuat uoluntates; qua ut non adiuuentur, in ipsis itidem causa est, non in deo, siue damnandi praededomine, quia non est in homine uia eius nec uiri est ut ambulet et dirigat gressus suos, continuo subiunxit: corripe me, domine, uerum tamen in iudicio et non in furore tuo, tamquam diceret: \'scio ad correptionem meam pertinere, quod minus abs te adiuuor, ut perfecte dirigantur gressus mei; uerum tamen hoc ipsum noli sic mecum agere, tamquam in furore, quo iniquos damnare statuisti, sed tamquam in iudicio, quo doces tuos non superbire\'. unde alibi dicitur: et iudicia tua adiuuabunt me. Nullius proinde culpae humanae in deum referas causam. uitiorum namque omnium humanorum causa
Abbreviated transcription (Latin):
facere. qͦd illi duniti ꝓ conseqͦnda
uita ȩterna consilium requiren¬
ticũ se respondisset iã om̃ia legiᷤ
implenisse mandata. p̃cepit dñs.
si uellet ẽẽ ꝑfectus. uenderet oĩa
que habebat & daret pauꝑib thẽ¬
aurũq tͣnferret in cęlũ: nemo
tñ eors audet dicere se ẽẽ sine pec¬
cato. Qͦd sic̃ credimus ñ fallaci a¬
nimo dicunt. Si autẽ mentiunt᷑:
eo ip̃o incipiunt uł augere uł
habere peccatũ. Ia gͦ qͦd loco tertio
posui uideamꝰ cũ uoluntatẽ hu¬
manã gr̃a adiuuante diuina.sine
peccato in hac uita possit homo
ẽẽ.cur ñ sit. Possẽ facillime ac ue¬
racissime respondere: qͥa homineᷤᷤ
nolunt. S si ex me querit᷑ quare
gentioris inqͥsitionis breuit̾ dicã.
Nolunt homines facere qͦd iustũ
est: siue qͥa latet an iistũ sit. siue
qͥa ñ delectat. Tanto enĩ quiq ue¬
hementiꝰ uolumus qͣnto certius qͣm
bonũ sit nouimꝰ eoq delectam᷑ ar¬

Expanded text:
facere, quod illi diuiti pro consequenda facere, quod illi diuiti pro consequenda uita aeterna consilium requirenti, cum se respondisset iam omnia legis inpleuisse mandata, praecepit dominus, si uellet esse perfectus, uenderet omnia quae habebat et daret pauperibus thesaurumque transferret in caelum, nemo tamen eorum audet dicere se esse sine peccato. quod, sicut credimus, non fallaci animo dicunt; si autem mentiunter, eo ipso incipiunt uel augere uel habere peccatum. Iam ergo quod loco tertio posui uideamus. cum uoluntatem humanam gratia adiuuante diuina sine peccato in hac uita possit homo esse, cur non sit, possem facillime ac ueracissime respondere: \'quia homines nolunt\'. sed si ex me quaeritur, quare gentioris inquisitionis breviter dicam. Nolunt homines facere quod justum est, sive quia latet an justum sit, sive quia non delectat. Tanto enim quidque vehementius volumus, quanto certius quam bonum sit nouimus eoque delectamur ar
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsqͣm quẽqͣm uł putare uł dicere
positũ sub onere uitȩ huiꝰ ab om̃i
om̃ino mundũ ẽẽ peccato. sint licet
homines tanta excellentes iusticia.
ut ad eos de colũna nibis lo qua¬
tur deus qqͣlis moyses os aaron m
sacerdotes eiꝰ cs samuhel in bis qui
inuocant nomen eiusꝰ. cuiꝰ magnȩ
laudes pietatis os innocentiȩ in scͥp¬
tura ueridica p̃dicant᷑. ab ineunte
pueriria. ec quo eũ mater soluens¬
uotũ in templo dei constituit: & ser
in om̃s affectiones eoꝵs. In filios qͥp¬
pe dãnationis uindicat iratꝰ: in fili¬
os autẽ gr̃e uindicat ꝓpitius. dũ qͣm
diligit corripit: flagellat omnẽ fili¬
um quẽ recipit. Nulla autẽ um¬
dicta. nulla correptio. nullũ dei fla
gellũ debet᷑ nisi peccato. exccepto il
debita nr̃a. sic̃ & nos dimittimꝰ debi¬
torib nr̃is. Unde oe ip̃i qui contͣ
hec disputant. cũ sint casta uita
moribq laudabiles. nec dubitent

Expanded text:
quisquam quemquam uel putare uel dicere quisquam quemquam uel putare uel dicere positum sub onere uitae huius ab omni omnino mundum esse peccato ? Sint licet homines tanta excellentes iustitia, ut ad eos de columna nubis loquatur deus, qualis Moyses et Aaron in sacerdotibus eius et Samuhel in his qui inuocant nomen eius, cuius magnae laudes pietatis et innocentiae scriptura ueridica praedicantur ab ineunte pueritia, ex quo eum mater uotum soluens in templo dei constituit et seruin omnes affectiones eorum. in filios quippe damnationis uindicat iratus, in filios autem gratiae uindicat propitius, dum quem diligit corripit et flagellat omnem filium quem recipit. nulla autem uindicta, nulla cogellum debetur nisi peccato, excepto illdebita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. unde et ipsi qui contra haec disputant, cum sint casta uita moribusque laudabiles nec dubitent
Abbreviated transcription (Latin):
diceret adhuc in illo fuisse cõplendũ.
Hoc gͦ nos totũ dicimus t̃e fuisse ad¬
huc ꝑficiendũ qͣndo iã de dei ꝓmissi¬
one p̃fidens. totũ ita dicebat tanquã
fuisset effectũ. Ad ipsius quippe cur¬
sus consũmationẽ ꝑtinebat. etiã qͦd
peccata dimittebat debitorib suis:
atq ita sibi ut dimitteret᷑ orabatꝰ qͣ
dei pollicitatione certissimus erat.
in illo fine quẽ adhuc futurũ iã fi¬
dendo dicebat impletũ. nullũ se ha¬
biturũ ẽe peccatũ. N̾a ut alia omit¬
tã miror si cũ uerba illa dicebat. ꝑ
que istis uisus est nullũ habuisse
peccatũ. iã fuerat ab illo ablatus ille
stimulus carms. de quo a se auferen
do dñm ter rogauerat᷑. responsum¬
q acceꝑat. sufficit tͥ gr̃a mea. uirtꝰ¬
enĩ in infirmitate ꝑficit᷑. Huic tan¬
to uiro ꝑficiendo necessariũ fuit.
ut ab illo angłs sathane auferret᷑:
a quo ꝓpt̾ea colafrrabat᷑. ne magni¬
tudine uisionũ exctollerẽt᷑. o audet

Expanded text:
sse conplendum. hoc ergo totum nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quandoiam de dei promissione praefidens totum ita dicebat, tamquam fuisset effectum. ad ipsius quippe cursus consummationem pertinebat etiam quod peccata dimittebat debitoribus suis atque ita sibi ut dimitterentur orabat; qua domini pollicitatione certissimus erat in illo fine, quem adhuc futurum iam fidendo dicebat inpletum, nullum se habiturum esse peccatum. nam, ut alia omittam, miror si, cum uerba illa dicebat, per quae istis uisus est nullum habuisse peccatum, iam fuerat ab illo ablatus ille stimulus carnis, de quo a se auferendo dominum ter rogauerat responsumque acceperat: sufficit tibi gratia mea; uirtus in infirmitate perficitur. huic tanto uiro perficiendo necessarium fuit, ut ab illo angelus satanac non auferretur, a quo propterea colaphizabatur, ne magnitudine reuelationum extolleretur, et audet
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ genuert̃. Filn uͦ anteqͣm nasce¬
rent᷑: renasci quomͦ potuert̃: Nec
mireris qͦd dixi manente concupis-¬
centialit̾ lege peccati: reatũ eius sol¬
ui ꝑ grãm sacram̃ti.Sic̃ enĩ facta
&e dicta os cogitata miqͣ qͣntum ad
ipsos motus anmi ce corporis ꝑtinet.
tis & ñdũ ercistentib reatꝰ eoꝵ ma¬
net. nͥ peccatoꝵ remissione soluat᷑:
sic contra in hac ñ iam p̃terita s ad¬
huc manente lege concupiscentie.
reatꝰ eiꝰ soluit᷑. os ñ erit cũ fit in bap¬
tismo plena remissio peccators. De¬
mq si contimo consequat᷑ ab hac
uita eiigratio. ñ erit om̃mno qͦd ob¬
nocciũ hominẽ teneat. solutis om̃i

Expanded text:
liter genuerunt; filii vero antequam nasceliter genuerunt; filii vero antequam nascerentur, renasci quomodo potuerunt? 46. Nec mireris, quod dixi, manente concupiscentialiter lege peccati reatum ejus solvi per gratiam Sacramenti. Sicut enim facta et dicta et cogitata iniqua, quantum ad ipsos motus animi et corporis pertinet, tis et non tum existentibus reatus eorum manet, nisi peccatorum remissione solvatur: sic contra in hac non jam praeterita, sed adhuc manente lege concupiscentiae, reatus ejus solvitur, et non erit, cum fit in Baptismo plena remissio peccatorum. Denique si continuo consequatur ab hac vita emigratio, non erit omnino quod obnoxium
Abbreviated transcription (Latin):
uis coeruptibili bñ utunt᷑ qͥ mem¬
bra eiꝰ ad oꝑa bona conu̾tunt: in qͣ
carne ñ sunt. qͥa ñ scd̾m eã sapiunt
neq uniunt. sic̃ deniq etiã morte
que primi peccati pȩna ẽ bene u
cati qͦd iã remissũ in uetustate car¬
nis manet. bñ utunt᷑ coniugati fide¬
les. qͥ ex eo qͦd st̃ in xp̃i nouitate dña¬
ri sibi libidinẽ minime patiunt᷑. ẽx
eo autẽ qͦd adhuc trahunt ade uetu¬
statẽ. regenerandos immortalit̾ fili¬
os mortalit̾ generant: cũ ea ꝓpagne
peccati qua illi qui renati st̃ obnorii
ñ tenent᷑: & qua illi qͥ nascunt᷑ renaᷤᷤ¬
cendo soluunt᷑. Q uãdni gͦ manet lex
concupiscentialit̾ in membris manen¬
te ipsa reatus enus soluit᷑: s ei solui¬
t᷑ qͥ sacramentũ regenerationis acce¬
pit: renouariq iam cȩpit. Ex illo
autẽ manente concupiscentiȩ uetu¬
state qͦd nascit᷑ renasci indiget ut
sanet᷑. qa parentes fideles &s nati car-¬
nalit̾ ce renati sp̃ualit̾. filios carna-¬

Expanded text:
corruptibili bene utuntur, qui membra ejus ad opera bona convertunt, in qua carne non sunt, quia non secundum eam sapiunt neque vivunt; sicut denique etiam morte, quae primi peccati poena est, bene cati, quod jam remissum in vetustate carnis manet, bene utuntur conjugati fideles, qui ex eo quod sunt in Christi novitate, dominari sibi libidinem minime patiuntur; ex eo autem quod adhuc trahunt Adae vetustatem, regenerandos immortaliter filios mortaliter generant cum ea propagine peccati, qua illi qui renati sunt obnoxii non tenentur, et qua illi qui nascuntur renascendo solvuntur. Quamdiu ergo manet lex concupiscentialiter in membris, manente ipsa reatus ejus solvitur; sed ei solvitur, qui Sacramentum regenerationis accepit renovarique jam coepit. Ex illa autem manente concupiscentiae vetustate quod nascitur, renasci indiget ut sanetur. Quia parentes fideles et nati carnaliter et renati spiritualiter, filios carna
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate efficere ñ potest. ut
se nolente ñ moueant᷑ mẽbra: ce
se nolente moueant᷑.Que ꝓꝓter
hoc in quouis casto merito appel¬
lant᷑ pudenda qͦd adu̾sus dñam
mentẽ quasi sue sint potestatis
sic̃ libitũ ẽ excitant᷑: idq solũ in
ris in his habent frena uirtutis:
ut ad immundas &e ad illicitas cor-¬
ruptiones ea ꝑuenire ñ sinant.
Hec gͥ carnis inobedientia que in
ipso motu ẽ. etiã si habere ñ ꝑmit¬
tat᷑ effectũ ñ erat in illis primis
hominib. qͣndo nudi erant &e ñ con¬
fundebant᷑. Nondũ qͥppe amima
rationalis dña carms. mobedienᷤ¬

Expanded text:
infirmitate efficere non potest, ut infirmitate efficere non potest, ut se nolente non moueantur membra et se uolente moueantur. quae propter hoc in quouis casto merito appellantur pudenda, quod aduersus dominam mentem, quasi suae sint potestatis, sicut libitum est, excitantur idqris in his habent frena virtutis, ut ad immundas et illicitas corruptiones ea pervenire non sinant. Haec igitur carnis inobedientia, quae in ipso motu est, etiamsi habere non permittatur effectum, non erat in illis primis hominibus, quando nudi erant, et non confundebantur. Nondum quippe anima rationalis domina carnis inobedien
Abbreviated transcription (Latin):
sima seriitꝰ. qͣntũ eẽt soliꝰ obedien¬
tie bonũ quã solũ de famulo excege
diret. ab eo ligno st̃ ꝓhibiti. quo si
uterent᷑ ñ ꝓhibiti nichil om̃ino¬
mali paterent᷑ : ut qͦd illo p̾t ꝓ¬
hibitionẽ utentes passi st̃. satis
intelligeret᷑. qͦd eis hoc ñ intule¬
rit arbor cibo nodcio ꝑnitiosa. s
tantũ obedientia molata. Hãc gͦ
priusqͣm uiolassent placebant
deo: & placebat eis d̃s. Et quãms
corpus ammale gestarent. nichil
mobediens in illo adu̾sum se mo¬
ueri sentiebant. faciebat qͥppe hoc
ordo iusticiȩ. ut qͥa eors anma fa¬
mulũ corpus a dño acceperat: sic̃
ipsa eid̾e dño suo ita illi corpꝰ eiᷤ
obediret: atq exchiberet uite il¬
li congruũ sine ulla resistentia
famulatũ. hinc & nudi erant. &
ñ confundebant᷑. Animã qͥ ppe
rationalẽ naturali uerecundia ne
pudet. qͦd in carne in euiꝰ seruitu¬
tẽ ius potestatis accepit. nescio qͣ

Expanded text:
sima seruitus, quantum esset solius oboediensima seruitus, quantum esset solius oboedientiae bonum, quam solam de famulo exegerdiret, ab eo ligno sunt prohibiti, quo si uterentur non prohibiti, nihil mali omnino paterentur, ut quod illo post prohibitionem utentes passi sunt satis ostenderetur quod eis hoc non intulerit arbor cibo noxio perniciosa, sed tantum oboedientia uiolata. Hanc ergo priusquam uiolassent, placebant deo et placebat eis deus et, quamuis corpus animale gestarent, nihil inoboediens in illo aduersum se moueri sentiebant. faciebat quippe hoc ordo iustitiae, ut, quia eorum anima famulum corpus a domino acceperat, sicut ipsa eidem domino suo ita illi corpus eius oboediret atque exhiberet uitae illi congruum sine ulla resistentia famulatum. hinc et nudi erant et non confundebantur. animam quippe rationalem naturali uerecundia nunc pudet, quod in carne, in cuius seruitutem ius potestatis accepit, nescio qua
Abbreviated transcription (Latin):
mano de suo corpore bñficiũ. os my¬
stica significatione demonstransqͥd
ꝑ sapientiã cuiꝰ figurã gestabat con-¬
ferret᷑ amme rationaliꝰ. ut alimen¬
to eiꝰ unnficata neqͣ qͣm in labem
mortẽ q neqͥtiȩ uerteret᷑. Sᷤ Meri¬
to enĩ de illa dicit᷑. lignũ uitȩ ẽ am¬
plectentib eã. Sĩc hec arbor in cor-¬
porali: sic illa in sp̃uali paradiso.
Ista ext̾ioris. illa int̾iors hominis
sensib p̃bens ingorẽ. sine ulla i de¬
terius tẽporis cõmutatione uitałe.
Seruiebant gͥ deo uehement̾ sibi
cõmendata pietate obedientiȩ. qͣ
una colit᷑ ds: que ꝑ se ipsã qͣnta sit.
quãq sola sufficiat ad tuenda rati¬
onałe sub creatore creaturã ñ po¬
tinit excellentiꝰ intimari. quã ut
a ligno ꝓhiberent᷑ ñ malo. Absit
enĩ ut bonoꝵs creatorqͥ ferit om̃ia
o ecce bona ualde: mali aliqͥd in
illiꝰ eriã corporalis paradysi ferti¬
litate plantaret. S ut ostendere¬

Expanded text:
mano de suo corpore beneficium, et mymano de suo corpore beneficium, et mystica significatione demonstrans quid per sapientiam, cujus figuram gestabat, conferretur animae rationali, ut alimento ejus vivificata nequaquam in labem mortemque nequitiae verteretur? Merito enim de illa dicitur, Lignum vitae est amplectentibus eam . Sicut haec arbor in corporali, sic illa in spirituali paradiso: ista exterioris, illa interioris hominis sensibus praebens vigorem, sine ulla in deterius temporis commutatione vitalem. Serviebant igitur Deo, vehementer sibi commendata pietate obedientiae, qua una colitur Deus. Quae per se ipsa quanta sit, quamque sola sufficiat ad tuendam rationalem sub Creatore creaturam, non potuit excellentius intimari, quam ut a ligno prohiberentur non malo. Absit enim ut bonorum Creator qui fecit omnia, et ecce bona valde , mali aliquid in illius etiam corporalis paradisi fertilitate plantaret. Sed ut ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
ta secuta ẽ. Sic enĩ cõminatus fue-¬
rat dñs qͦd ea die qua uetitũ cibũ
ederent. morte morerent᷑. P romde
qͥa utendi ad escam om̃i ligno qͦd
in paradiso erat. acceꝑant potesta¬
tẽ. in quo etiã lignũ intȩ planta¬
uerat d̃s: ab illo autẽ solo eos ꝓhi¬
buerat qͦd appellat᷑ scientiȩ boni
& mali: quo nomine significarẽt᷑
ex ꝑientiȩ conseqͣntia & qͥd boni cu¬
stodita ce qͥd mali eẽnt tͣnsgressa
ꝓhibitione sensuri: recte ꝓfecto in¬
telligunt᷑ ante malignã diaboli ꝑ¬
suasionẽ abstimiisse cibo uetito:
atq usi fuisse concessis. ac ꝑ hoc ꝙ
ceteris. & p̃cipue ligno inte. Qd e¬
nĩ absurdius quã ut credant᷑ ex a¬
liis arborib alimenta sũpsisse. ñ
autẽ etiã ex illo. qͦd ce similit̾ ꝑmis¬
sũ fuerat. &e utilitate p̃cipua ꝑ eta¬
tũ labem mutari quãins animalia
corpora. atq in mortẽ ueterascere
ñ sinebat. tribuens hoc corpon hu¬

Expanded text:
ta consecuta est. sic enim comminatus fueta consecuta est. sic enim comminatus fuerat dominus, quod ea die, qua uetitum cibum ederent, morte morerentur. proinde quia utendi ad escam omni ligno, quod in paradiso erat, acceperant potestatem, in quo etiam lignum uitae plantauerat deus, ab illo autem solo eos prohibuerat, quod appellauit scientiae boni et mali, quo nomine significaretur experientiae consequentia, et quid boni custodita et quid mali essent transgressa prohibitione sensuri, recte profecto intelleguntur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse cibo uetito atque usi fuisse concessis ac per hoc et ceteris et praecipue ligno uitae. quid enim absurdius, quam ut credantur ex aliis arboribus alimenta sumpsisse, non autem etiam ex illo, quod et similiter permissum fuerat et utilitate ptum labem mutari, quamvis animalia corpora, atque in mortem veterascere non sinebat, tribuens hoc corpori hu
Abbreviated transcription (Latin):
eũ antea peccatorẽ. unde mistã
nouitatẽ conu̾̃teret᷑. ñ ẽẽ dubitan¬
dũ. Etem̃ scđo illo loro aliud qͤre¬
bat᷑: aliud in hoc quarto ꝓpositũ
est. Na in illo utrũ aliqͥs in hac
uita. ad ꝑfectã que ꝓrsus sine
ullo peccato est uitã ꝑueniret
ꝑ gr̃am dei. studio uoluntatis hoc
sticiã ꝑfectissimã ꝑueniret. s
nullo om̃mo unquã peccato eẽt
obstrictus. hoc querit᷑. Ideo si u¬
la uera st̃ que tã multa de par-¬
uulis dixximus: nec est in filiisᷤ
hominũ qͥsqͣm nec fuit nec erit.
excepto uno mediatore dĩ qͦ nob̾
ꝓpitiatio posita ẽ ce iustificatio.¬
ꝑ quã finitis immiertiis peccatoꝵ
reconciliam᷑ deo. Non itaq abre ẽ
quantum p̃senti cause sufficere
uideo. ab ip̃o exordio generis hu¬
mami pauca repetere:. quibꝰ adũ¬
sus queda que mouere possunt
legentes animꝰ informet᷑. Postea¬
adam os ex illo eua uacor eius accep¬
noluerunt iusta eos pȩna ac debi¬

Expanded text:
em, unde in istam nouitatem uitae conuerteretur, non esse dubitandum. etenim secundo illo loco aliud quaerebatur, aliud in hoc quarto propositum est. nam in illo, utrum aliquis in hac uita ad perfectam. quae prorsus sine ullo peccato est, uitam perueniret per gratiam dei studio uoluntatis, hoc stitiam perfectissimam perueniret, sed nullo omnino umquam peccato esset obstrictus, hoc quaeritur. ideo si illa uera sunt, quae tam multa deparuulis diximus, nec est iste in filiis hominum quisquam nec fuit nec erit excepto uno mediatore, in quo nobis propitiatio et iustificatioquam finitis inimicitiis peccatorum reconciliamur Deo. Non itaque ab re est, quantum praesenti causae sufficere videtur, ab ipso exordio generis humani pauca repetere, quibus adversus quaedam, quae movere possunt, legentis animus informetur. PosteaAdam et ex illo Eua uxor eius, accepnoluerunt, iusta eos poena ac debi
Abbreviated transcription (Latin):
głaris qͣsi ñ acceꝑis ip̃a etiã ratio qͦ
de his reb talib quales sumꝰ iuem¬
ripotest. quẽlibet nr̃m qͤrentẽ ue-¬
hem̃t̾ angustat. ne sic defendamꝰ gra¬
tiã. ut liberũ arbitũ auferre uideam᷑:
rursꝰ ne liberũ arbitũ sic asseramꝰ. ut
iudicem᷑. Naq illud apli qͦd cõme¬
moraui sic defendere qinid̃a uolu¬
erunt. ut dicerent ido qͥcqͥd etiã
bonȩ uoluntatis haber ho. d̾o tri-¬
buendũ ẽẽ. qͥa ce hoc i in illo ẽe ñ
posset. si homo ip̃e ñ eẽt. Cñ uͦ ut
sit aliqͥd atq ut homo sit ñ habet
nͥ a deo: cur ñ arictori deo tribuat᷑
etiã qͥcqͥd in illo est bonȩ uolunta¬
modo etiã illud dici potest. mala qͦ¬
q uoluntatẽ deo auctori tribuendã:
qͥa nec ipsa eẽ posset in hommne: nͥ
homo eẽt in quo eẽt. Ut aũ ħo sit
deuᷤ auctor ẽ: ita eiꝰ malȩ uoluntatiᷤᷤ¬

Expanded text:
psa etiam ratio, quae de his rebus a talibus quales sumus iniri potest, quemlibet nostrum quaerentem uehementer angustat, ne sic defendamus gratiam, ut liberum arbitrium auferre uideamur, rursus, ne liberum sic asseramus arbiudicemur. Namque illud apostoli quod commemoraui sic defendere quidam uoluerunt, ut dicerent \'ideo quicquid etiam bonae uoluntatis habet homo, deo tribuendum esse, quia et hoc in illo posset, si homo ipse non esset: cum vero ut sit aliquid atque ut homo sit, non habeat nisi a Deo, cur non auctori Deo tribuatur etiam quidquid in illo est bonae voluntamodo etiam illud dici potest, malam quoque voluntatem Deo auctori tribuendam: quia nec ipsa esse posset in homine, nisi homo esset in quo esset; ut autem homo sit, Deus auctor est: ita et ejus malae voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
ligit. qͦdlibet in his uerbis intelligat.
ut ob hoc existimet etiã maritum
neq iã baptirari oportere. & ad pec¬
cators remissionẽ ꝑuenisse. os in reg¬
nũ cȩloꝵ ẽẽ intraturũ. qͥa scĩficatꝰ
dictus est in uacore. Quis quis ue¬
ro adhuc mouetur. quare bapti¬
zent᷑ qͥ iã de baptizatis nascuntur:
hoc breint̾ accipiat. Si c̃ generatio
carnis peccati ꝑ umũ ada ad condẽ¬
nationẽ trahit om̃s. qui eo modo
generant᷑. sic generatio sp̃s gr̃e ꝑ¬
unũ ih̃m xp̃m ad iustificationẽ in¬
tȩ et̾nȩ ducit om̃s. qui eo modo p̃¬
destinati regenerant᷑. Sacramentũ
autẽ baptismi: ꝓfecto sacramentũ
regenerationis ẽ. Q uo cirra sic̃ ho-¬
mo qui ñ uixerit mori ñ potest:
& qui mortuus ñ fuerit resurge¬
re ñ potest: ita qui natꝰ ñ fuerit
renasci ñ potest. Ex quo conficit᷑:
neminẽ in suo parente renasci po¬
tuisse ñ natũ. Oportet aut̃ ut si na¬

Expanded text:
ligit, quodlibet in his verbis intelligat, ligit, quodlibet in his verbis intelligat, ut ob hoc existimet etiam maritum neque jam baptizari oportere, et ad peccatorum remissionem jam pervenisse, et in regnum caelorum esse intraturum. quia sanctificatus dictus est in uxore. Quisquis uero adhuc monetur, quare baptizentur qui iam de baptizatis nascuntur, hoc breuiter accipiat. sicut generatio carnis peccati per unum Adam ad condemnationem trahit omnes qui eo modo generantur, sic regeneratio spiresum Christum ad iustificationem uitae aeternae ducit omnes qui eo modo praedestinati regenerantur. sacramentum autem baptismi profecto sacramentum regenerationis est. quocirca sicut homo, qui non uixerit, mori non potest et qui mortuus non fuerit resurgere non potest, ita qui natus non fuerit renasci non potest. ex quo conficitur neminem in suo parente renasci potuisse non natum. oportet autem ut, si na
Abbreviated transcription (Latin):
tñ ce sanctiꝰ quã eibi quib alimur.
q̃m sacramentũ ẽ uerũ: oe ipsos
idem apłs dixit. ꝑ uerbũ dĩ os ora-¬
cionẽ qua oramus. utiq nr̃a corpꝰ¬
uerit ñ in uentrẽ uadat. & in seces¬
sũ emittat᷑ ꝑ corrruptionẽ. qͥa oĩa
terrena soluunt᷑. unde ce ad aliã
escã quȩ ñ corrũpi tur dñs nos
ex hortat᷑. ita scĩficatio caterumi¬
i si ñ fuerit baptiratꝰ. ñ ei ualet
ad intrandũ in regnũ cȩlors. aut ad
peccatoꝵ remissionẽ: ac ꝑ hoc ce il¬
la sc̃ificatio cinꝰcũq modi sit. quã
in filiis fideliũ ẽẽ dixxit apl̃s. ad istã
de baptismo os de peccati onigine
uł remissione questionẽ. om̃ino ñ ꝑ
tinet. N̾a &e conuges infideles in
connigib fidelib scĩficari dicit. eo
loco ip̃so ita dicens. Sc̃ificatur enĩ
uir infidelis in uicore: &e sc̃ificatur
mulier infidelis in fr̃e. Alioqͥn filii
ur̃i immundi eeñt. nc autẽ sc̃ĩ st̃.
Non opinor qͥsqͣm tã infidelit̾ intel¬

Expanded text:
tamen et sanctius quam cibi quibus alimur, quoniam sacramentum est. uerum et ipsos idem apostolus dixit per uerbum dei et orationem, qua oramus utique nostra corpusuerit non in uentrem uadat et in secessum emittatur per corruptionem, qua omnia terrena soluuntur, unde et ad aliam escam, quae non corrumpitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si non fuerit baptizatus, non ei ualet ad intrandum regnum caelorum aut ad peccatorum remissionem. ac per hoc et illa sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam in filiis fidelium esse dixit apostolus, ad istam de baptismo et de peccati origine uel remissione quaestionem omninoertinet. Nam et conjuges infideles in conjugibus fidelibus sanctificari dicit eo ipso loco ita loquens: Sanctificatur enim vir infidelis in uxore, et sanctificatur mulier infidelis in fratre. Alioquin filii vestri immundi essent, nunc autem sancti sunt . Non, opinor, quisquam tam infideliter intel
Abbreviated transcription (Latin):
mo nr̃ corrũpitur: s int̾ior renoua¬
t᷑ de die in diẽ: quãuis ia eẽt ꝑfectꝰ
mator̾. o siñdũ erat ipsius itineriᷤ
ꝑfectione ꝑuentor. Denq tales
nult secũ in isto cursu comites ra-¬
pere: quib contimo subnngit ce
dicit . O.uotiͦt gͦ ꝑfecti hoc sapiamꝰ:
ce siqͥd alit̾ sapitis. hoc quoq d̃s uo¬
bis reuelabit. Uerũtñ in quo ꝑuemi¬
mꝰ. in eo ambulemꝰ. Ambulatio ista.
ñ corporis pedib s mentis affectibꝰ
& iitȩ morib gerit᷑: ut possint
ẽẽ ꝑfecti iusticiȩ possessores: qͥ re¬
cto itinere de die in diẽ in sua re¬
nouatione ꝓficientes. iam ꝑfecti fa-¬
cti st̃ enisde̾ iusticiȩ matores. Sic ita¬
q om̃s quicũq in hac uita. diuina¬
rũ scripturarũ testimoniis in bona
uoluntate atq actib iusticiȩ p̃di¬
cati st̃. & quicũq tales uł p̾t eos fue¬
rt. quãuis ñ in eisiłe testimoniis

Expanded text:
noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem : quamvis jam esset perfectus viator, etsi nondum erat ipsius itineris perfectione perventor. Denique tales vult secum in isto cursu comites rapere, quibus continuo subjungit et dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; et si quid aliter sapitis, hoc quoque deus uobis reuelabit; uerum tamen in quod peruenimus, in eo ambulemus. ambulatio ista non corporis pedibus, sed mentis affectibus et uitae moribus geritur, ut possint esse perfecti iustitiae possessores, qui recto itinere fidei de die in diemsua renouatione proficientes iam perfecti facti sunt eiusdem iustitiae uiatores. Sic itaque omnes, quicumque in hac uita diuinarum scripturarum testimoniis in bona uoluntate atque actibus iustitiae praedicati sunt et quicumque tales uel post eos fuerunt quamuis non eis
Abbreviated transcription (Latin):
mułã suã. cũ sensu quoda confu¬
sionis ce molestiȩ sue: quẽ sensũ
certe ipsa ꝑ mobedientiã suã ñ in¬
tulit deo. Neq enĩ deo pudendũ
ẽ aut molestũ si nos ei ñ obedimꝰ :
cuiꝰ in nos sũmam potestatẽ nul
lom̾ minuere ualemus: s nobis
pudendũ ẽ. qͦd imꝑio nr̃o caro ñ
seruit. Qͦd ob hoc fit ꝑ infirmita¬
tẽ quã peccando meruimꝰ: uocat᷑
q peccatũ habitans in mẽbris no¬
stris. Sic est autẽ hoc peccatũ ut
sit pena peccati. Demq p̾tea quã
ẽ illa facta tͣnsgressio: os mobediens
a lege sui dm̃ au̾sa ẽ. habere cȩꝓit
contra eã seruus eiꝰ hoc est corpuͤ
eiꝰ legem mobedientie: & puduit
illos hõmes nuditatis suȩ. aĩad¬
uerso in se motu quẽ ante ñ sen¬
serant. que aĩaduersio aꝑtio ocło
int̾ illas arbores oberrabant. Sic
ce de agar scriptũ ẽ: aꝑti st̃ ocłi eiꝰ
ce indit puteũ. T̾ẽ illi hõĩes pu¬
lege peccati nascit᷑ caro peccati exe¬

Expanded text:
am suam cum sensu. quodamconfusionisetmolestiaesuae, quem sensum certe ipsa per inoboedientiam suam non intulit deo. neque enim deo pudendum est aut molestum, si nos ei non oboedimus, cuius in nos summam potestatem nullo modo minuere ualemus, sed nobis pudendum est, quod imperio nostro caro non seruit, quia hoc fit per infirmitatem, quam rque peccatum habitans in membris nostris . Sic est autem hoc peccatum, ut sit poena peccati. Denique posteaquam est illa facta transgressio, et anima inobediens a lege sui Domini aversa est, habere coepit contra eam seruus eius, hoc est corpus eius, legem inoboedientiae et puduit illos homines nuditatis suae animaduerso in se motu, quem ante non senserant, quae animaduersio apertio dicta inter illas arbores oberrabant. sic et de Agar scriptum est: aperti sunt oculi eius et uidit puteum. tunc illi homines pulege peccati nascitur caro peccati ex
Abbreviated transcription (Latin):
riore cordis intentione iob intel¬
ligens. responsiom suȩ ad didit.
Auris auditu intelligebã te priꝰ:
os nẽ ecce ocłs m̃s uidet te. Ideo
estimaui me ip̃m terrã & cmerẽ.
Quare sibi in hoc tam magno in¬
tellectu displicint:  Neq enĩ opꝰ dĩ
quo erat homo. recte illi poterat
displicere: cũ etiã ip̃i deo dicat᷑. oꝑa
cundũ illa iusticiã. qua se nouerat
iustũ. se intuꝑaint atq distabuit᷑:
estimauitq se terrã ce cmerẽ. men¬

Expanded text:
riore cordis intentione Job intelriore cordis intentione Job intelligens responsioni suae addidit, Auris auditu audiebam te prius, et nunc ecce oculus meus videt te: ideo aestimavi me ipsum terram et cinerem . Quare sibi ita in hoc tam magno intellectu displicuit? Neque enim opus Dei, quo erat homo, recte illi poterat displicere; cum etiam ipsi Deo dicatur, Opecundum illam justitiam qua se noverat justum, se vituperavit atque distabuit, aestimavitque se terram e
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥd muitꝰ cõmisi. ad illa uocẽ in¬
deri ꝑtinere qua dictũ est:ñ enĩ
stimoniũ. cũ etiã in scriptura hoc
est dei sp̃c dixerit. in om̃ib que
contigerunt ei ñ eũ peccasse labi¬
is suis ante dñm: p̾tea t̃n cũ ei loqͤ¬
ret᷑ increpans locutus ẽ. sic̃ ip̃e iob
testis ẽ dicens. qͣd adhuc ego iudicor.
monitꝰ & increpationes dm̃i audien.
Nemo autẽ iuste increpat᷑: n in qͦẽ
aliqͥd qͦd increpatione sit dignũ.
Et ipsa increpatio qualis ẽque ex
rat illi diuma opera po testans suȩ:
sub hac sententia increpans ut
eũ dicere appareat. Nũqͥd potes hec
tanta quȩ possũ:Quo aut̾ ꝑtinet.
nͥ ut intelligat iob etiã hoc ei diuini¬
sionẽ ẽe uenturũ: ᷤ Intelligat gͦ
quã debet equo ammo tolerare
cũ ꝓpter nos homo factus ẽẽt om¬
nino nullũ fuit: &e in quo deo tan¬
ta potentia ẽ. nequaqͣm tñ passio-¬
nis obedientiã recusauit. Qͦd pu¬

Expanded text:
si quid invitus commisi; ad illam vocem visi quid invitus commisi; ad illam vocem videri pertinere, qua dictum est, Non enim stimonium, cum etiam Scriptura, hoc est, Dei Spiritus dixerit, in omnibus quae contigerunt ei, non eum peccasse labiis suis ante Dominum ; postea tamen cum ei loqueretur, increpans locutus est, sicut ipse Job testis est dicens, Quid adhuc ego judicor monitus, et increpationes Domini audiens ? nemo autem iuste increpatur, nisi in quo est aliquid, quod increpatione sit dignum. Et ipsa increpatio qualis est, quaerat illi diuina opera potestatis suae sub hac sententia increpans, ut cum dicere appareat: \'numquid potes haec tanta quae possum?\' quo autem pertinet, nisi ut intellegat Iobetiam hoc ei diuinisionem esse venturum: intelligat ergo quam debet aequo animo tolerare cum propter nos homo factus esset, omnino nullum fuit, et in quo Deo tanta potentia est, nequaquam tamen passionis obedientiam recusavit? Quod pu
Abbreviated transcription (Latin):
poris os plenũ iracundia:addidit
etiã. c sic̃ flos cũ florint os decidit
discessit. sic̃ umbra ñ manet. Cum
autẽ subningit. ñne os huiꝰ euram¬
uniꝰ diei fuerit uta eiꝰ: hoc utiq
dicit. curã hõmis breuis uitȩ feci¬
sti uenire in iudiciũ tuũ. Qntũ¬
libet enĩbreuis fuerit inta eiꝰ ettã¬
si uniꝰ diei eẽtꝰ: mundus a sordib ẽẽ
ñ posset: o id̾o iustissime in iudi¬
cium tuũ ueniet. Ilud uͦ qͦd ait.¬
dimimerasti om̃s necessitudines
meas. & nchil te latint de pecca
tis meis. signasti peccata mea in
follicło. os adnotasti siqͥd mutꝰ cõ¬
misi: ñ ne satis apparuit etiã illa
peccata iuste imputari. quȩ ñ de¬
lectationis illecebra cõmittunt᷑.
s causa deintandȩ molestiȩ ali¬
cuiꝰ aut doloris aut mortis.: ᷤᷤ Nla
os hec dicunt᷑ quad̃a necessitate
cõmitti cũ om̃ia suꝑanda sint
amore & delectatione iusticiȩ.
Dotest etiã qͦd dixit os ad notasti

Expanded text:
poris, et plenus iracundia; addidit poris, et plenus iracundia; addidit etiam, Et sicut flos cum floruit et decidit, discessit sicut umbra, non manet. Cum autem subjungit, Nonne et huunius dici fuerit uita eius, hoc utique dicit: \'curam hominis breuis uitae fecisti uenire in iudicium tuum. quantumlibet enim breuis fuerit uita eius, etiamsi unius diei esset, mundus a sordibus esse non posset et ideo iustissime in iudicium tuum uenict\'.illudueroquodait:dinumerasti omnes necessitudines meas et nihil te latuit de pecctis meis: signasti peccata mea in folliculo, et annotasti si quid invitus commisi; nonne satis apparuit etiam illa peccata juste imputari, quae non delectationis illecebra committuntur, sed causa devitandae molestiae alicujus, aut doloris, aut mortis? Nam et haec dicuntur quadam necessitate committi, cum omnia superanda sint amore et delectatione justitiae. Potest etiam quod dixit, Et annotasti
Abbreviated transcription (Latin):
cũ seruo tuo: qm̃ ñ iustificabit᷑ in
conspectu tuo om̃is uiuens. Ido etiã
dicit iob. Qͥs enĩ iudicio eiꝰ adu̾sabi¬
t᷑. ᷤ Oͦd si fuero iustus: os meũ mm¬
pie loquet᷑. Hoc est enĩ si me iustũ
dixero. contͣ iudiciũ eiꝰ ubi ꝑfecta
illa iusticiȩ regła me conuineit
inustũ. ꝓfecto impie loquet᷑ os me¬
ũ qͥa contͣ dei ueritatẽ loquet᷑. fr̃a¬
gilitatẽ quoq ipsã uł potius dãna¬
tionẽ carnalis generationis. osten
dens ex originalis tnͣsgressione pec-¬
cati. cũ de peccatis sins ageret. ue¬
lud eoꝵ causas reddens. dixit hoĩ¬
nẽ natũ ex muliere parui ẽẽ tem¬
poris. os plenũ iracundia. Qua ira¬
cundia᷑. nͥ qua st̃ om̃s sic̃ dicit a¬
płs naturalit̾ hoc ẽ originalit̾ irȩ
filii. q̃m filii st̃ concupiscentiȩ car
nis ce scl̃i ad ipsã irã ꝑtinere etiã
mortẽ hõmis consequent̾ osten¬
dens: ᷤᷤ Cũ enĩ dixisset paru ẽe tẽ¬

Expanded text:
cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. ideo etiam dicit Iob: quis enim iudicio eius aduersabitur? quodsi fuero iustus, os meum impie loquetur; hoc est enim: \'si me iustum dixero contra iudicium eius, ubi perfecta illa iustitiae regula me conuincit iniustum, profecto impie loquetur os meum, quia contra dei ucritatem loquetur\'. Fragilitatem quoque ipsam uel potius damnationem cadens ex originalis transgressione peccati, cum de peccatis suis ageret, velut eorum causas reddens, dixit hominem natum ex muliere parvi esse temporis, et plenum iracundia: qua iracundia, nisi qua sunt omnes, sicut dicit Apostolus, naturaliter, hoc est, originaliter irae filii ? quoniam filii sunt concnis et saeculi. Ad ipsam iram pertinere etiam mortem hominis consequenter ostendens. Cum enim dixisset, parvi est tem
Abbreviated transcription (Latin):
dines meas:oe nichil te latuit de
peccatis meis. Signasti peccata
mea in folliculo: & ad notasti siqͥd
inuitꝰ cõmisi. Ecce ce iob confitet᷑
peccata sua: oe in ueritate se dicit
scire. qͥa ñ ẽ iustus quisqͣm ante do¬
minũ. Et id̾o iste hoc in ueritate
seit: qͥa si nos dixerimus ñ habere
peccatũ. ip̃a ueritas in nobis ñ ẽ. Pro¬
in de scd̃m modũ conu̾sationis hu¬
ciȩ testimoniũ: ipse aut̃ se metienᷤᷤ
ex regła illa iusticiȩ. qua sic̃ potest
concupiscit apud deũ. in ueritate
scit qͥa ita est & adiungit. Quẽad¬
modũ enĩ iustus erit ante deũ: ᷤ
Si enĩ uelit contendere cũ eo. ñ po¬
terit obedire ei: id ẽ si iudicanduᷤ
ostendere uoluerit ñ in se mueni¬
riposse qͦd dãnet. ñ poterit obedi¬
re ei. Amittit enĩ etiã illa obedien¬
tiã. qua obedire posset p̾cipienti
confitenda esse peccataWnde qͦs¬
dã increpat dicens. Qd uultis me¬
cũ iudicio contendere:  Qͦd ille p̃¬
cauens ne inqͥt intres in iudienim

Expanded text:
uit de peccatis meis; signasti peccata mea in folliculo et adnotasti si quid inuitus commisi. ecce et Iob confitetur peccata sua et in ueritate se dicit scire, quia non est iustus quisquam ante dominum. et ideo iste hoc in ueritate scit, quia, si nos dixerimus non habere peccatum, ipsa ueritas in nobis non est. proinde secundum modum conuersationis hutiae testimonium; ipse autem se metiens ex regula illa iustitiae, quam sicut potest conspicit apud deum, in ueritate scit, quia ita est, et adiungit: quemadmodum enim iustus erit ante dominum? si enim uelit contendere cum eo, non poterit oboedire ei, idest:\'si iudicandus ostendere uoluerit non in se inueniri posse quod damnet, non poterit oboedire ei\'; amittit enim etiam illam oboedientiam, qua oboedire posset praecipienti confitenda esse peccata. unde quosdam increpat dicens: quid uultis mecum iudicio contendere? quod ille praccauens: ne, inquit, intres in iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
ctus &e doctor: qͦd ñdũ erant illi qͥ¬
b dicebat. lac potũ uobis dedi ñ es¬
cam. ñ dũ enĩ poteratis. s nec ad huc
qͥdem potestis. eis quippe &e illud ait
sapientiã loquimur inter ꝑfectos.
utiq ꝑfectos auditores uolens intel¬
ligi. potest gͦ fieri sic̃ dixi ut iã sit
aliqͥs sapientiȩ ꝑfectus auditor en-¬
ius ñdñ sit ꝑfectus & doctor̾ potest
ꝑfectus ẽẽ nsticiȩ cognitor ñdũ ꝑ¬
fectus effector. potest ꝑfectus ẽe nt
diligat imnicos. qui nondu est ꝑ fe¬
ctus ut sufferat: o qͥ ꝑfectꝰ ẽ in eo
qͦd om̃s homines diligat. quippe
qͥ etiã ad immicoꝵ dilectionẽ ꝑ¬
uenerit. querit᷑ utrũ iã sit in ip̃a

Expanded text:
ctus auditor-quod nondum erant illi, quibus dicebat: lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis; eis quippe et illud ait: sapientiam loquimur inter perfectos, utique perfectos audit ores uolens intellegi —, potest ergo fieri, sicut dixi, ut iam sit aliquis sapientiae perfectus auditor, cuius nondum siperfectus esse justitiae cognitor, nondum perfectus effector: potest perfectus esse ut diligat inimicos, qui nondum est perfectus ut sufferat. Et qui perfectus est in eo quod omnes homines diligit, quippe qui etiam ad inimicorum dilectionem perveneri
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m scripturarũ testimoniis quibꝰ
de illorũ laudib credimꝰ. hoc etiã
credimꝰ ñ iustificari in conspectu dĩ
omnẽ unientẽ: ido rogari ne intret
in iudiciũ cũ seruns suis: ce ñ tan-¬
tũ uniu̾saliter fidelib om̃ib. uerũ
etiã singłis ẽẽ oracionẽ dñicã ne¬
cessariã qͣm tradidit discipłis sin ͨ.
ꝑet inqͥunt. si sciret fieri ñ posse
qͦd p̃cepit. Non nc̃ querit᷑ utrũ fi¬
eri possit. si istã ꝑfectionẽ ad hoc
ꝑcipiunt. ut sine ullo sit quisqͣm
peccato. cũ hanc agit intã. I̾a enĩ
supͣ respondimꝰ posse fieriͥ s utrũ
aliqͥs faciat hoc nc querimꝰ. Nemi¬
nẽ autẽ ẽẽ qui tantũ uelit qͣntũ
res ercigit ante p̃cognitũ est. sic̃
seripturarũ que supra cõmemora
ui testimonia tanta declarant. et
t̃n cũ dicit᷑ cuiꝰq ꝑfectio. qua in re
dicat᷑ uidendũ ẽ. Nã ex apło paulo
testimoniũ anteposui. ubi fatet᷑ in ac-¬
ceptione iusticie quã desiderat ñ dũ

Expanded text:
m Scripturarum testimoniis, quibus de illorum laudibus credimus, hoc etiam credimus, non justificari in conspectu Dei omnem viventem; ideo rogari, ne intret in judicium cum servis suis; et non tantum universaliter fidelibus omnibus, verum etiam singulis esse orationem dominicam necessariam, quam tradidit discipulis suis.unt, si sciret fieri non posse quod praecipit. Non nunc quaeritur utrum fieri possit, si istam perfectionem ad hoc accipiunt, ut sine ullo sit quisque peccato, cum hanc agit vitam; jam enim supra respondimus, posse fieri: sed utrum aliquis faciat, hoc nunc quaerimus. Neminem autem esse qui tantum velit, quantum res exigit, ante praecognitum est, sicut Scriprant. Et tamen cum dicitur cujusque perfectio, qua in re dicatur videndum est. Nam ex Apostolo testimonium paulo ante posui, ubi se fatetur in acceptione justitiae quam desiderat, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ sibi ꝓ qualibꝰcũq peccatis. do¬
minica oracionẽ opus ẽe arbitre
t᷑. Na de xacharia os elirabeth. qui
nobis sepe in huiꝰ questionis dispu¬
tationib obiciunt᷑. qͥd dicemus: nͥ
qͦd euident̾ scriptura testat᷑. eii¬
nenti iusticia fuisse xachariã in pͥn¬
cipib sacerdotũ. ad offerenda ue¬
teris testam̃ti sacrificia ꝑtinentiũ ᷤᷤ
begimus autẽ in epła quȩ ad he¬
breos inscribit᷑. qͦd testimoniũ in li

Expanded text:
 suis qualibuscumque peccatis dominica oratione opus esse arbitretur. 19. Nam de Zacharia et Elisabeth, qui nobis saepe in hujus quaestionis disputationibus obiciuntur, quid dicamus, nisi quod euidenter scriptura testatur eminenti iustitia fuisse Zachariam in principibus sacerdotum ad offerenda ueteris testamenti sacrificia pertinentium ? legimus autem in epistola, quae ad Hebreos scribitur, quod testimon
Abbreviated transcription (Latin):
ne de illa scilicet arbore cibũ su¬
merent. ñ nisi illis solis ds iussit:
qͥa sic̃ sciebat qͥd iusticie facturi ñ
erant: ita etiã sciebat qͥd iusticiȩ
de illis erat ip̃e facturus. Eo modo
gͦ iubet om̃ib hominib ut ñ faci¬
ant ullũ peccatũ: quãuis sit p̾sci-¬
us neminẽ hoc impleturũ. ut qui¬
cũq impie ac dãnabilit̾ eiꝰ p̃cepta
contẽpserint: ip̃e faciat in eors dã
natione qͦd iustũ ẽ : qͥcũq aut̃ in
eis p̾ceptis obedient̾ ce pie ꝓficien¬
tes nec tñ om̃ia que p̃cepit im¬
plentes. sic̃ sibi dimitti uolunt. sic
aliis peccata dimiserint: ip̃e faciat
in eoꝵs mundatione qͦd bonũ est.
Quomͦ enĩ dimittenti dimittit᷑ per
dĩ miscdiam. si peccatũ ñ ẽ ᷤ Aut

Expanded text:
ne de illa scilicet arbore cibum sune de illa scilicet arbore cibum sumerent, non nisi illis solis deus iussit, ia, sicut sciebat quid iustitiae facturi non erant, ita etiam sciebat quid iustitiae de illis erat ipse facturus. eo modo ergo iubet omnibus hominibus ut non faciant ullum peccatum, quamuis sit praescius neminem hoc inpleturum, ut, quicumque impie ac damnabiliter eius praecepta contempserint, ipse faciat eorione quod justum est: quicumque autem in ejus praeceptis obedienter et pie proficientes, nec tamen omnia quae praecepit implentes, sicut sibi dimitti volunt, sic aliis peccata dimiserint, ipse faciat in eorum mundatione quod bonum est. Quomodo enim dimittenti dimittitur per Dei misericordiam, si peccatum non est? aut
Abbreviated transcription (Latin):
ido qͥsq ꝓrsus sine peccato ẽẽ in¬
telligit᷑. qͥa in alia re dicit᷑ ẽẽ ꝑfe¬
ctus: quãqͣm in hoc possit ita dici.
ut ñ qͥa iã ñ est quo ꝓficiat. s qͥa
ex marcima parte ꝓferit. hoc no-¬
mine digns habeat᷑. sic̃ in doctri¬
na legis dici potest quisqͣm ꝑfe¬
ctus. etiã sieũ aliqͥd adhuc latet:
sic̃ ꝑ fectos dicebat apls. quib
tñ ait: & siqͥd alit̾ sapitis. id quo¬
q uobis ds̃ reuelabit &erũrñ
in quo ꝑuenimꝰ. in eo ambulemꝰ.
Neq negandũ est hoc deũ iubere.
ita nos in facienda iusticia ẽẽ debe¬
re ꝑfectos. ut nullũ habeamus om̃i¬
no peccatũ. N̾a nec peccatũ erit si
qͥd erit: siñ diuiitꝰ iubet᷑ ut ñ sit.
lũ hoĩnem ẽẽ facturũ:  Hoc modo
etiã dici potest. cur primis illis ho¬
minib iusserit qͥ duo soli erant:
qͦd sciebat eos ñ ẽẽ fact᷑os. Neq enĩ
dicendũ ẽ ido iussisse. ut nr̃m aliqͥs ia
faceret. si illi ñ facerent. Hoc enĩ

Expanded text:
ideo quisque prorsus sine peccato esse intelligitur, quia in aliqua re dicitur esse perfectus. Quanquam et in hoc possit ita dici, ut non quia jam non est quo proficiat, sed quia ex maxima parte profecit, hoc nomine dignus habeatur: sicut in doctrina Legis dici potest quisquam perfectus, etiamsi eum aliquid adhuc latet; sicut perfectos dicebat Apostolus, quibus tamen ait, Et si quid aliter sapitis, id quoque uobis deus reuclabit; uerum tamen in quod peruenimus, in eo ambulemus. Xeque negandum est hoc deum iubere ita nos in facienda iustitia esse debere perfectos, ut nullum habeamus omnino peccatum. nam neque peccatum erit, si quid erit, d non diuinitus iubetur ut non sit. lum hominum esse facturum? hoc modo etiam dici potest, cur primis illis hominibus iusserit, qui duo soli erant, quod sciebat eos non esse facturos. neque enim dicendum est ideo iussisse, ut nostrum aliquis id faceret, si illi non facerent; hoc enim,
Abbreviated transcription (Latin):
sii parte locum occupet et bremare bremo¬
rem. minorꝙ sit in parte qm̃ in toto. per
omnes siquidem corporis particulas tota
simul ad eẽ nec minor in minorib nec
inmaiorib maior sed alici intentilis
et omnib tota et in angulis toteri est.
sicut enĩ ibiꝙ deus est totus in toto mũdo
et in omini creatura sua. sic anima robi ꝙ
in toto corpore suo tanquaminsuo quon¬
dam mundo. intentius tam ic̾ebro ⁊ ue

Expanded text:
sui parte majorem locum occupet, et breviore breviosui parte majorem locum occupet, et breviore breviorem, minorque sit in parte quam in toto. Per omnes siquidem particulas corporis tota simul adest, nec minor in minoribus, nec in majoribus major. Sed alicubi intensius omnibus tota et in singulis tota est. Sicut enim Deus ubique est totus in toto mundo, et in omni creatura sua: sic anima ubique tota in toto corpore suo, tanquam in quodam mundo suo, intensius tamen in corde e