comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bet ministenu. Iustĩa uõ
et beneficencia tã ĩmõtalis
ꝙ uiens et anima q̃ bonis
opib similitudinẽ dei asse¬
quitur. Sit nob deus non
ĩ templis s ĩ corde nr̃o cõse¬
cratus. destructibilia sunt
oiã que manu fuit. Mun¬
demus hoc templũ qd ñ fu¬
mo non puluere s malis
cogitationib sordrdat᷑. qd̾
non ceris ardentib S ela¬
ritate ac luce sapiẽ illumi¬
natur. In quo si sꝑ credide
semꝑ habeamus et nũquã
uereamur iratum.

Expanded text:
bet ministerium, iustitia uero bet ministerium, iustitia uero et beneficentia tam inmortales quam mens et anima, quae bonis operibus similitudinem dei adsequitur. sit nobis deus non in templis, sed in corde nostro consecratus: destructilia sunt omnia quae manu fiunt. mundemus hoc templum, quod non fumo, non puluere, sed malis cogitationibus sordidatur, quod non ceris ardentibus, sed dei claritate ac luce sapientiae in- luminatur. in quo si semper deumsemper habeamus et numquam uereamur ratum.
Abbreviated transcription (Latin):
cencia. solaq uistĩas cuiꝰ le¬
gitima et digna merces ẽ
ĩmortalis qua statuit a
pncipio d̾s scĩs et ĩcõrupt̃
mentib que se aniciis et
oĩ labe t̾rena ĩtegras inui¬
pes esse nõ pñt qui fraudi¬
b rapinis circũscriptioib
consciãm sua polluerunt
cõmissis in eluibiles sibi ma¬
culas inuinxeuĩt. Proinde
uniu̾sos oportet qui sapiẽte ᷤᷤ
qui hoĩes merito dici uolũt
fragilia contempne̾. t̾rena
calcare. huuĩlia dispicẽ̾/ ut pos¬
sint cum d̾o bt̃issima necessi¬
tudine copulari.Auferatur
ĩpietas discordie dissenti c̾es
turbulente ac pestifere sopi¬
antur. quib humane socie¬
tatis et publici federis con
uinctio irrumpr̃ dirimitur
dissipatur. Quantũ possimꝰ
boni ac benifici eẽ meditem᷑
Si quid nob̾ opum. Si quid
supretit copiaꝵ nõ uolupta¬
ti unius s multoꝵ saluti ĩ¬
ꝑtiatur. Uoluptas enĩ ta
mortalis ẽ ꝙ̃ corpꝰ cui exhi¬

Expanded text:
centia, sola iustitia: cuius lecentia, sola iustitia: cuius legitima et digna merces est inmortalitas, quam statuit a principio deus sanctis et incorruptis mentibus quae se a uitiis et ab omni labe terrena integras inuipes esse non possunt qui fraudibus rapinis circumscriptionibus conscientiam suam polluerunt ariisque commissis ineluibiles sibi maculas inusserunt. proinde uniuersos oportet qui sapientes, qui homines merito dici uolunt, fragilia contemnere, terrena calcare, humilia despicere, ut possint cum deo beatissima necessitudine copulari. auferatur inpietas, discordiae dissensionesque turbulentae atque pestiferae sopiantur, quibus humanae societatis et publici foederis diuina coniunctio inrumpitur dirimitur dissipatur: quantum possumus, boni ac benefici esse meditemur; si quid nobis opum, si quid suppetit copiarum, non uoluptati unius. sed multorum saluti inpertiatur. uoluptas enim tam mortalis est quam corpus cui exhi
Abbreviated transcription (Latin):
Ille substentat. In huis do¬
mo hĩtamus huiꝰ familia
sumus et si minus obseqñ¬
tes ꝙ̃ decebat. minusq of¬
fensa domini et parentis
ĩmortalia merita poscebãt.
tñ plurimum ꝓficit ad ue¬
niam consequendam si cul¬
tum eius notionẽq tene¬
amus si abiectis humilib
t̾renisq tam reb ꝙ̃ bonis
celestia et diuina sempit̾¬
na meditemur. Quod ut
rum. Quid emĩ deo aut po¬
tentia mauis Aut rõne per¬
fectius aut claritate luculẽ¬
tius. qui qm̃ nos ad sapĩa
genuit. ad iusticia ꝓcreanͭ
nõ est fas hominẽ relicto do
sensus ac uite datore t̾renis
fragilibq famulariaut q̃¬
rendis temporalib bonis
in herentez abumocentia
et pietate discetẽ. Non fa:¬
cuint btm̃ uitiose ac mor¬
tifere uoluptates nõ opu¬
lentia. libidimi incitatrix.
nõ manis anibitio nõ ca¬
duci honores quib illaq̃at᷑
animus hũanus et corpori
mancipatus et̾na morte
dampnat. Sed solu inno¬

Expanded text:
ille sustentat, in huius doille sustentat, in huius domo habitamus, huius familia sumus et si minus obsequens quam decebat, minusque officiosa quam domini et parentis inmortalia merita poscebant, tamen plurimum proficit ad ueniam consequendam, si cultum eius notionemque teneamus, si abiectis humilibus terrenisque tam rebus quam bonis caelestia et diuina et sempiterna meditemur. quod ut rum. quid enim deo aut potentia maius est aut ratione perfectius aut claritate luculentius? qui quoniam nos ad sapientiam genuit, ad iustitiam procreauit, non est fas hominem relicto deo sensus ac uitae datore terrenis fragilibusque famulari aut quaerendis temporalibus bonis inhaerentem ab innocentia et pietate desciscere. non faciunt beatum uitiosae ac mortiferae uoluptates, non opulentia libidinum inritatrix, non inanis ambitio, non caduci honores quibus inlaqueatus animus humanus et corpori mancipatus aeterna morte damnatur, sed sola inno
Abbreviated transcription (Latin):
mõ demones et ministri
tante potãtis sed et celum
et t̾ra ⁊ rerum nã omnis
contremescit. Si enim uł¬
lus alteri seruit nͥ coactus.
omne igitur ĩpiũ ꝑ metũ
constat̾. metus aute per
iram.nam si nõ moueat᷑
quis adusus parere nolẽ¬
tes. nec cogi potĩt ad ob¬
sequium. Consulat nus
quisq affectus suos iam
intelliget neminẽ posse
sine irã et castigatione ĩ¬
perio sbuigari. Ubi ergo
ira nõ fu̾it. Imꝓui quoq
non erit. Deus autez hab
dei erudiat quod ẽ maximũ.
nefas. Debenius hunc oẽs
et amare ꝙ pat̾ ẽ. et ueteri
ꝙ dominus et honorificãc
ꝙ beneficus et metuere ꝙ
uenerabilis. Quis salua pi¬
etate non diligat anime
sue parentes aut impune
contempnat eum. ꝗ reruz
dominator hẽat momneᷤ.
uera et et̾nam potãtem. Si
patrem consideres ortũ no¬
bis ad lucem qua fruimur
sb̾ministrat. Per illum ui¬
iuinus. ꝑ illum in hospitiũ
mundi huius introiuimus
Si deum cogites. Ille nos
unumerabilib copiis alit

Expanded text:
modo daemones et ministri tantae potestatis, sed etiam caelum et terra et rerum natura omnis contremescit ? si enim nullus alteri seruit nisi coactus, omne igitur imperium metu constat, metus autem per iram. nam si non moueatur quis aduersus parere nolentem, nec cogi poterit ad obsequium. consulat unus quisque adfectus suos, iam mtelleget neminem posse sine ira et castigatione imperio subiugari. ubi ergo ira non fuerit, imperium quoque non erit. deus autem habetdei erudiat, quod est maximum nefas. debemus hunc omnes et amare, quod pater est, et uereri, quod dominus, et honorificare, quod beneficus, et metuere. quod uenerabilis. quis salua pietate non diligat animae suae parentem? aut quis inpune contemnat eum qui rerum dominator habeat in omnes ueram et aeternam potestatem ? si patrem consideres, ortum nobis ad lucem qua fruimur subministrat, per illum uiuimus, per illum in hospitium mundi huius intrauimus. si dominum cogites, ille nos innumerabilibus copiis alit,
Abbreviated transcription (Latin):
qut contemonaere. Timor
igitur dei solus ẽ qui custo¬
tem ꝑ quã uita iỹa sb̃stinet᷑
munitur gub̾natur ĩs ãt
timor aufert᷑ si fuĩt homini
psuasu ꝙ ire sit exꝑs deus
quẽ moueri et indignari
redeundu ẽ. ut dociu
a deo fcm̃ ẽẽ mundu doce¬
amus quare sit effciis. Si
consideret aliquis uiu̾sa

Expanded text:
aut contemnere ? timor aut contemnere ? timor igitur dei solus est qui custotem, per quem uita ipsa sustinetur munitur gubernatur. is autem timor aufertur, si fuerit homini persuasum quod irae sit expers deus, quem moueri et indignari,redeundum est, ut quia docuimus a deo factum esse mundum, doceamus quare sit effectus. Si co
Abbreviated transcription (Latin):
disseruit. ea scilicet ꝑsuasic̃e
qua semꝑ beneficum incor¬
ruptum credentes. Nec iras¬
ci eu cuiquã. nec ullo cul¬
tu indigere arbitrant᷑. ado̾
religio ẽẽ non põt ubi metͦ
nullus est. Nunc aũt qm̃
rũdimus impie quoꝵdam
detestabiliq imprudentie ł
potius amentie redeamus
ad ꝓpoĩtum. diximus reli¬
gione sublata nec sapiẽtia
teneri posse nec uisticiãduz
differimus a bellius in hoĩe
solo repiatur. Iusticiã q̃ nisi
cupiditates nras deus qui
non p̃t cohercuĩt scelerate ĩ
pieq uiuemus. Spectari gͦ
actus nr̃os adeo nõ mõ quo
ad utilitatem cõmunis ui¬
te actinet. sed et̃ ad u̾itatẽ
qr religione iusticiaq detcͣ¬
ta. uel ad stulticiã pecudũ
amissa rõne deuoliuimur
uel ad bestiaꝵ ĩmanitate.
ẏmo uero amplius si qde
bestie sui gnĩs animalibus
partant. Quid erit homĩe
truculentiꝰ. Quid ĩmitius:
si dempto metu suꝑiore iu
legum aut fallerẽ potuent

Expanded text:
isseruit, ea scilicet persuasione isseruit, ea scilicet persuasione qua semper beneficum incorruptumque credentes nec irasci eum cuiquam nec ullo cultu indigere arbitrantur. adeo religio esse non potest ubi metus nullus est. Nunc, quoniam respondimus inpiae quorundam detestabilique prudentiae uel potius amentiae, redeamus ad propositum. diximus religione sublata nec sapientiam teneri posse nec iustitiam, sadifferimus a beluis in homine solo reperiatur, iustitiam, quia nisi cupiditates nostras deus qui falli non potest coercuerit, scetari ergo actus nostros a deo non modo ad utilitatem communis uitae attinet, sed etiam ad ueritatem, quia religione iustitiaque detractis uel ad stultitiam pecudum amissa ratione deuoluimur uel ad bestiarum inmanitatem, immo uero amplius, siquidem bestiae sui generis animalibus parcunt. quid erit homine truculentius, quid inmitius, si dempto metu superiore uim legum aut fallere potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
apud egyptios hrĩ eum .s.¬
qui ob uirtutẽ mulrarim
minatus. Et erat nõ modo.
Platone uerũ Pithagora
septemq illis sapientib lõ
longe antiquior apud xe¬
nophonte. Socrates dispu¬
tans ait formã dei nõ oꝑte̾
conquiri. et Plato in legu
libris quid omĩno sit deus
nõ eẽ querendu qr nec ĩue¬
uiri possit nec enarrari.
Pithagoras quoq unũ deuz
confitetur dicens in corpo¬
ralem ẽẽ mentẽ ꝑ omnẽ re¬
rum naturã diffusam. et in¬
tenta utalem sensum ꝯctis
animantib tribuat. Antis¬
thenes autẽ in phisico unũ
eẽ naͣlem deum dixit ꝙͣuis
gences et urbes suos hẽant
populares E eadẽ fere aristo¬
teles cum suis pypatheticis
et zenon cum sins stoicis
Longum c̃ enim singulorũ
sententias exequi. qui licet
diuersis nõĩb sint abusi: ad
unã tm̃ potatem que mun¬
dum regeret concurrerunt
colunt sere fateant᷑. de cultu
cũ et honorib eius nemo
iniquã requisiuit. nemo ed¬

Expanded text:
apud Aegyptios haberi, eum sapud Aegyptios haberi, eum squi ob uirtutem multarumque minatus est, et erat non modo Platone, uerum etiam Pythagora septemque illis sapientibus longe antiquior. apud Xenophontem Socrates disputans ait formam dei non oportere conquiri, et Plato in Legum libris, quid omnino sit deus. non esse quaerendum, quia nec inueniri possit nec enarrari. Pythagoras quoque unum deum conStetur dicens incorporalem esse mentem quae per omnem rerum naturam diffusa et intenta uitalem sensum cunctis animantibus tribuat. Antisthenes autem in Physico unum esse naturalem deum dixit, quamuis gentes et urbes suos habeant populares deos. eadem fere Aristoteles cum suis Peripate io ticis et Zeno cum suis Stoicis. longum est enim singulorum sententias exsequi: qui licet diuersis nominibus sint abusi. ad unam tamen potestatem quae mundum regeret concurrerunt.colunt saepe fateantur, de cultu tamen et honoribus eius nemo umquam requisiuit, nemo d
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipue Euhemerus aut nr̃
Enmus qui eorũ omnium
natales. coniugia. ꝓgenieᷤᷤ
Imperia. res gestaᷤ obitus
simulachra demonstrant
Et secutus eos tulius iiiͦ de
natura deoru. libro dissol¬
uit publicas religiones s
tñ nam qua ignorabant
nec ip̃e nec alius quispiã
potuit induce̾ a deo et iỹx
testatus ẽ falsum quidẽ ap¬
parere. Ueritatẽ tuã tñ la¬
tere. Utinã inquit tã faci¬
le uera inuenire possem
ꝗ̃ falsa conuince̾. qd̾ quid
nõ dissimulant ut acha¬
demicus. sed uere atq ex a¬
numi snĩa ꝓclamant. Quia
ueritas humanis sensib
id assecutus ẽ. ut falsa de¬
tegeret. Quicquid enĩ fic¬
tum et ꝯmenticiũ qr nlła
rõne subnixũ ẽ facile dis¬
soluitur. Unus ẽ princeps
et origo deus sicut plato
in thimeo et sensit et docu¬
it. cuius maiestatẽ tantã
declarat ut nec mente com¬
prehendi nec lingua exp̾mi
possit. Item testatus hermeᷤᷤ
quẽ cicero ait et nuõ deoꝵ

Expanded text:
praecipue Euhemerus ac noster praecipue Euhemerus ac noster Ennius, qui eorum omnium natales coniugia progenies imperia res gestas obitus sepulera demonstrant, et secutus eos Tullius tertio De natura deorum libro dissoluit publicas religiones, sed tamen ueram, quam ignorabat, nec ipse nec alius quisquam potuit inducere. adeo et ipse testatus est falsum quidem apparere, ueritatem tamen latere. utinam inquit tam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere! quod quidem non dissimulanter ut Academicus, sed uere atque ex animi sententia proclamauit, quia ueritas humanis sensibusid adsecutus est, ut falsa detegeret. quidquid est enim fictum et commenticium, quia nulla ratione subnixum est, facile dissoluitur. unus est igitur princeps et origo rerum deus, sicut Plato in Timaeo et sensit et docuit: cuius maiestatem tantam declarat, ut nec mente conprehendi nec lingua exprimi possit. idem testatur Hermes, quem Cicero ait in numero deorum
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nec animi plures ui
corpore a deo in unitate na¬
tura uniu̾sa consentit. ꝙ
si mundũ sp̃s intus alit
totamq infusa ꝑartus me̾
agitat mollẽ et magnose
corpore miscet. apparet te¬
stimonio poete unum esse
quidem corpus om̃e nisi
ab una mente uncoli regi¬
q nõ p̃t. Omnẽ igr̃ diui¬
nam ptãtem necc̃e ẽ ĩ uno
esse. cuius nutu et imꝑio
regantur omĩa. Et iõ tan¬
tus ẽ. ut ab homĩe possit
aut uerbis enarrari aut
sensib extimari. Unde igͣ
ad homines opinio młtoꝵ
et iidem primĩ hi cẽs qui¬
coluntur ut dii hoiẽs fue¬
rint et iidem pͥmi et max¬
uni reges. Sed eos aut pt̾
neri diuinis honorib af¬
fectos eẽ post mortẽ aut ob
benificentia et inuenta ꝗ¬
bus humanã uitã excolu¬
erunt immortale memo¬
riam consecutos quis ig¬
norat.nec tantu mares
sed et feminas. Quod cũ
uetussimi grecie scriptoreᷤ.
quos illi theologos nũcupãt
Tum etiam romani grecos
secuti et mutati docent qͦꝵ

Expanded text:
sicut nec animae plures in uno sicut nec animae plures in uno corpore: adeo in unitate natura universa consentit. Quod si mundum Spiritus intus alit totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet, apparet testimonio poetae, unum esse quidem corpus omne nisi ab una mente incoli regique non potest. Omnem igitur divinam potestatem necesse est in uno esse, cujus nutu et imperio regantur omnia; et ideo tantus est, ut ab homine non possit, aut verbis enarrari, aut sensibus aestimari. Unde igitur ad homines opinio multoret iidem primi, ac coluntur ut dii, homines fuerunt et idem primi ac maximi reges, sed eos aut oneri diuinis honoribus adfectos esse post mortem aut ob beneficia et inuenta quibus humanam uitam excoluerant inmortalem memoriam consecutos quis ignorat? nec tantum mares, sed et feminas. quod cum uetustissimi Graeciae scriptores, quos illi theologos nuncupant, tum etiam Romani Graecos secuti et imitati docent : quorum
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ rõnẽ h̃t qua et regit᷑
et constat. ergo a deo fcũs
ẽ. Q si ẽ conditor rectorq
mundi deus. recte igitur
ac uere religio constituta
c̃. Auctori ẽium rerum pa¬
Irentiq comuni honos uene¬
ratioq debetur
uoniaz constitit de ꝓ¬
uidentia: Sequit᷑ ut
Satis ut opinor docuimus¬
stitutionib deos multos
ec̃ nõ posse. ꝙ diuina uis
atq potas distribuat᷑ in
lis non ẽ nec minui nec
diuidi põt. Deus igitur
unus c̃ in quo uis et pot̾as
consumata nec minui põt
nec augeri. Si aũt multi
st̃. dum hñt singuli potes¬
tatis aliquid ac numinis
sũma ip̃a decrescit. Nec po¬
terunt singuli hr̃e totum
quod ẽ cõmune cu plu̾ib.
Unicuiq tantũ deerit qnͣ¬
tu ceteri possidebunt. Nõ
possunt igit᷑ in hoc mundo
multi ẽẽ rectores. nec ĩ una
domo multi domini. Nec
in naui una domo mĩti gu¬
bnatores. nec in armẽto
aut grege duces multi.
Nec in uno regimine młti
reges. Sed ne in celo quid
multi soles eẽ potuerunt.

Expanded text:
m habet qua et regitur et constat, ergo a deo factus est. quod si est conditor rectorque mundi deus, recte igitur ac uere religio constituta est: auctori enim rerum parentique communi honos ueneratioque debetur. Quoniam constitit de prouidentia, sequitur ut satis, ut opinor, osInstitutionibus deos multos esse non posse, quod diuina uis ac potestas si distrahatur ilis non est, nec minui, nec dividi potest. Deus igitur unus est, in quo vis et potestas consummata, nec minui potest, nec augeri. Si autem sunt multi, dum habent singuli potestatis aliquid ac numinis, summa ipsa decrescit: nec poterunt singuli habere totum, quod est commune cum pluribus: unicuique tantum deerit, quantum caeteri possidebunt. Non possunt igitur in hoc mundo multi esse rectores: nec in una domo multi domini, nec in navi una multi gubernatores, nec in armento aut grege duces multi, nec in uno examine multi reges. Sed nec in coelo quidem multi soles esse potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ foro geratur quid incuria estͤ id qͦq
Id quoq dicamꝰ int̾posita i mo
pariete quid fiat. nemo idi
potest scire iusi qui audierit.
nõ statim u̾bis. s re ip̃a p̾sen¬
ti refutabit᷑. At quin hoc rtẽ
faciunt philosophi qui dispu¬
tant incelo quid agat᷑. Sed
eo inpune rofacere arbitrant.
qui nullus existit qui errores
eoꝵ coarguat. Qd si existima¬
rent descensurͫꝰ aliquẽ quieos
delirare. Aut mtiri diceret nũꝙͣ
quicquã de his reb quas scire
no possunt disputarent. Nec
tam̃ ideo felicior putanda est
eorũ in putentia et audatia.
quia nõ redargiunit᷑. redãgu¬
it eñ deus cui ueritas notaẽ.
licet ꝯniuere urdeat᷑. eamq ⁊¬

Expanded text:
in foro geratur, quid in curia. longum est in foro geratur, quid in curia. longum est id quoque. dicamus interposito uno pariete quid fiat: nemo id potest scire nisi qui audierit aa statim non uerbis, sed re ipsa praesenti refutabitur. atquin hoc idem faciunt philosophi, qui disputant in caelo quid agatur, sed eo se inpune id facere arbitrantur, quia nullus exsistit qui errores eorum coarguat. quodsi existimarent descensurum aliquem qui eos delirare ac mentiri doceret, numquam quicquam de iis rebus quas scire non possunt disputarent. nec tamen ideo felicior putanda est eorum inpudentia et audacia, quia non redarguuntur: redarguit enim deus, cui soli ueritas nota est, licet coniuere uideatur, eamq
Abbreviated transcription (Latin):
tate urbis illiusq nobis re¬
bus omĩb p̃ter nom̃ ignota
ẽ. uensimule ẽ in planoscitã
lapideis menib e dificiis sub
delubris describamꝰ si placet¬
et mores habitũq ciuium.
S cũ hec dixerimꝰ alius ꝯtra¬
ria disputabit. et cũ hic quo¬
q porauerit exurget tertius.
et aliiis deinceps et opinãtũt
multo disparia quã nos opi¬
natisumus. Quid gͦ exoĩb
erit uerius forte nichil ato
onũiadicta sunt. que ĩrerũ¬
ał naturam¬
nomͣ cadunt. ut necesse sit⁊
quis uerũ dixerit. potest fiei
ut om̃s ex parte aliqua erraue¬
runt exparte attigerint ue¬
ritatẽ. Stulti gͦ sumꝰ si hoc di¬
sputatione queramꝰ. potest⁊
enĩ suꝑuenire aliquis qui opi¬
niones nr̃as de ridet᷑. nosq ꝓ
ĩ sanis habeat qui uelimus
id quod nesciamꝰ quale sit opi¬
nar: Uer̃ nõ opus ẽ longe i¬
posita ꝯquirere unde nemo
fortasse ueniat qui nos redã¬
guat age opinem̃ quid nune

Expanded text:
tate urbis illius quae nobis retate urbis illius quae nobis rebus omnibus praeter nomen ignota est. ueri simile est in plano sitam, lapideis moenibus, aedificiis subldelubris. describamus si placet mores habitumque ciuium. sed cum haec dixerimus, alius contraria disputabit et cum hic quoque perorauerit, surget tertius et alii deinceps et opinabuntur multo disparia quam nos opinati sumus. quid ergo ex omnibus erit uerius? fortasse nihil. \'at omnia dicta sunt quae in rerum naturam cadunt, ut necesse sit quis uerum dixerit. potest fieri ut omnes ex parte aliqua errauerint, ex parte adtigerint ueritatem. stulti ergo simus, si hoc disputatione quaeramus: potest enim superuenire aliquis qui opiniones nostras derideat nosque pro insanis habeat, qui uelimus id quod nesciamus quale sit opinari. uerum non opus est longe posita conquirere, unde nemo fortasse ueniat qui nos redarguat. age opinemur quid nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ris uelle cõphendere. tale est
ꝓfecto. quale ẽ si disserere ueli¬
mus. qualẽ ẽẽ arbitrem̃. cuiuꝰ¬
piã remotissime gentis urbe
quã nũquã uidimꝰ. cuiꝰq ni¬
chil aliro qͣm nom̃ airoiuimꝰ
si inea scientiã uindicemꝰ que¬
nõ potest sciri. nõne instam̃
uiteam̃ qui affirmare ro au¬
demꝰ inquoreuincipossumꝰ.
Quanto magis qui natura¬
lia. quesciri ab homine nõ
possunt. scire se putant. Fun¬
osi dem̃tesq sunt iudicandi.
Recte gͦ socrates et eũ secuti
achademici scientiã substu¬
lerunt. que nõ disputantis ẽ.
s diuinantis. Suꝑẽ ut diui¬
natio ĩ philosophia sola sit.
:nã unde abest scientia rototũ
possidet opinatio. id enĩ opi¬
natur quisq qd̾ nescit. Illi i¬
aũt qui reb naturalibꝰ dispu¬
tant opinanturaita seͤ ut di¬
sputant. Nesciunt gͥ uenitã¬
tem. qm̃i scientia certi ẽ opi¬
natio incerti. Redeamꝰ ad
suꝑius illito exemplũ age¬
et opinem̃ destatu et quali¬

Expanded text:
ris uelle conprehendere tale est profecto, quale si disserere uelimus, qualem esse arbitremur cuiuspiam remotissimae gentis urbem, quam numquam uidimus cuiusque nihi re scientiam uindicemunon potest sciri, nonne insanire uideamur qui adfirmare id audeamus in quo reuinci possimus? quanto magis qui naturalia, quae sciri ab homine non possunt, scire se putant, furiosi dementesque sunt iudicandi! recte ergo Socrates et eum secuti Academici scientiam sustulerunt, quae non disputantis est, sed diuinantis. superest ut opinatio in philosophia sola sit: nam unde abest scientia, id totum possidet opinatio. id enim opinatur quisque quod nescit. illi autem qui de rebus naturalibus disputant, opinantur ita esse ut disputant. nesciunt igitur ueritatem, quoniam scientia certi est, opinatio incerti. redeamus ad superius illud exemplum. age, opinemur de statu et quali
Abbreviated transcription (Latin):
uolumꝰ cogitandaet ꝓponenda
sunt nob̃. ño tm̃ terentiana illa
molendũ esse usq in pͣstio ua

Expanded text:
uolumus, cogitanda et proponenda sunt nobis non tantum Terentiana illa: molendum esse usque in pistrino, ua
Abbreviated transcription (Latin):
deliquescere ᷤ ac piret. Quã ce¬
lerit̾ aĩa secedit: Inmouo dis¬
soluto corpore aĩa uanesceret
uelut humor fracto uase dif¬
fusus. ALã si t̾renũ et fragile cor
pus. post secessũ anime no sta¬
tin diffluit inf̾ram quatabe¬
scit ex qua illi origo ẽ. Ergo a
eris et iniuiuenib iugetũ senibꝰ
diminuif apparet ẽẽ mortalẽ.
Primũ noidẽ est aĩa et mens.
Aliud ẽ enĩ quo uiuimꝰ aliud
quo cogitamꝰ. Nam iiii
mens no aĩa soplt᷑ et ĩfuriosis:
mens extinguit anima mañ.
et ideo nõ examimes. ẜ dem̃tes

Expanded text:
deliquesceret ac periret, quam cedeliquesceret ac periret, quam celeriter anima secedit; immo vero dissoluto corpore anima vanesceret, velut humor fracto vase diffusus. Nam si terrenum et fragile cpus post secessum animae non statim diffluit in terramque tabescit, ei qua illi origo est, ergo aeris et in iuuenibus uiget et in senibus deminuitur, apparet esse mortalem. primum non idem est anima et mens: aliut est enim quo uiuimus, aliut quo cogitamus. nam dormientium mens, non anima sopitur, et in furiosis mens extinguitur, anima manet, et ideo non exanimes, sed dementes
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uis aliqua utrũq discreue¬
rit. que discretio mors uocat᷑.
utrũq ĩnatura suã redit ꝙͦ ex
t̾ra fuit int̾ram resoluit᷑. ꝙͣ ex
e Peniq rdem lucretius obli¬
tus quid asẜeret. et ꝙͦ toqiia:
defenteret hos uersus posuit
ris oris Id rursus celi fulgẽtia
templa receptant. Ꝙ eiꝰ non
erat dicere qui ꝑire aĩas cir
corporib diẜebat. S uictus ẽ
uentate et imprudentiratõ
uera siͣrepsit. Pref̾ea ro xp̃m
quo colligit dissolui anima.
hoc ẽ simul eũ corpore interire.
qui simul nascant᷑ et falsũ est
et ‸ cotrariu ꝯu̾ti põt. Nõenim
simul intent s aĩa discedente
ĩtegrũ ꝑ dies multos manet
et plenĩq medicatũ diuitissĩe
durat. Nam suit simul nascũ¬
tur sinuil ĩf̾irent. nõ discederet
repente aĩa corpꝰq deẜeret. sed
uno tẽporis pũcto utrũq pant
dissiparef᷑. et tã celent᷑ etiã eor¬
pus ad huc sp̃u in eo manẽte

Expanded text:
cum uis aliqua utrumque discreuecum uis aliqua utrumque discreuerit, quae discretio mors uocatur, utrumque in naturam suam recedit: quod ex terra fuit, id in terram resoluitur, quod ex est. Denique idem Lucretius oblitus quid assereret, et quod dogma defenderet, hos versus posuit:ris oris, Id rursus coeli fulgentia templa receptant. Quod ejus non erat dicere, qui perire animas cum corporibus disserebat: sed victus est veritate, et imprudenti ratio vera surrepsit. Praeterea id ipsum, quod colligit, dissolvi animam, hoc est, simul cum corpore interire, quoniam simul nascantur, et falsum est, et in contrarium converti potest. Non enim simul interit: sed anima discedente, integrum per dies multos manet, et plerumque medicatum diutissime durat. Nam si ut simul nascuntur, simul interirent, non discederet repente anima, corpusque desereret: sed uno temporis puncto utrumque pariter dissiparetur, et tam celeriter etiam corpus, adhuc spiritu in eo manente,
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt refellamꝰ quei
lilcreciuis t̾cio libro executusẽ.
qm̃ cũ corpore inquit anima
nascit̾ cũ corpore int̾eat neces¬
se est. At nõ ẽ par utriuisq ratõ
solrou̾em̃ et cõphensibile corpꝰ
ẽ. et oculis et manui. ãnimauͦ
tenuis et tactũ uisum q fu¬
giens. corpus et̾rafictũ atq
solidatũ est. Anima uõ nichil
inse cõcreti nichil ponteris ter¬
renibabet ut plato diserebat.
nec eñi tantã posset haberesol¬
lertiã. tantã ium. tantã clan¬
tatẽ nͥ originẽ traheret a ᷤ celo.
Corpus gͥ qm̃ fictũ expõdero¬
so et corruptibili elem̃to ⁊ tã¬
gibile ẽ et iuisibile. corñpit᷑
atq occrdit. nec uim repelle¬
re põt. qr sub aspectũ et subi
tactũ uenit. Anima aũt quia
tenuitate sua om̃ein tactu
fugit. nullo ictir dissolui põtt
¶Ergo quãuis ĩt̾sese cõiuncta
et sociata nascant᷑ alterũ ꝙͦ
quasi uasculũ fit alterius ꝙͦ
ẽ cͣelesti subtilitate deductũ.

Expanded text:
disserunt refellamus: quae Lucretius tertio libro executus est. quoniam cum corpore inquit anima nascitur, cum corpore intereat necesse est. at non est par utriusque ratio. solidum enim et conprehensibile corpus est et oculis et manu, anima uero tenuis et tactum uisumque fugiens. corpus e terra fictum atque solidatum est, anima nihil in se concreti, nihil ponderis terreni habet, ut Plato disserebat. nec enim tantam posset habere sollertiam, tantam uim, tantam celeritatem, nisi originem traheret e caelo. corpus igitur quoniam fictum ex ponderoso et corruptibili elemento et tangibile est et uisibile, corrumpitur atque occidit nec uim repellere potest, quia sub aspectum et sub tactum uenit, anima autem quia tenuitate sua omnem tactum fugit, nullo ictu dissolui potest. ergo quamuis inter se coniuncta et sociata nascantur et alterumquasi uasculum sit alterius, quod est a caelesti suptilitate deductum,
Abbreviated transcription (Latin):
Ene habet¬
et iactast
fundamẽ¬
ta.ut ait
eximius
orator ue¬
rum nos fundam̃ta solũ ieci¬
mus. que firma et ydoneaes¬
sent opi ꝑferendo. S magnis
robustisq molib edificium
totũ pene usq adsũma ꝑdu¬
xiiiꝰ. Restat id qd̾ est multo
facilius uł tegere uł oruare.
Sine quo tam̃ pͥora oꝑa et ĩ¬
utilia sunt et ingrata.lam
quid ꝓdest aut afalsis religi¬
omb liberari aut ĩtelle̾gere
uerã. Quid aut iiatuinitate ⁊

Expanded text:
ene habet: jacta sunt fundamenta, ut ait eximius Orator. Verum nos non fundamenta solum jecimus, quae firma et idonea essent operi perforendo; sed magnis robustisque molibus aedificium totum pene usque ad summa perduximus. Restat, id quod est multo facilius, vel tegere, vel ornare; sine quo tamen priora opera et inutilia sunt, et ingrata. Nam quid prodest, aut falsis religionibus liberari, aut intelligere veram? quid aut vanitate
Abbreviated transcription (Latin):
mittebat equidẽ ums ꝯcede¬
re uelłe cũ uiuos quos habeiͦt
ĩ potestate uice pecudũ iub̾et
occidiᷤ s hec ut dixiculpañ
illius fuit qui licteras fortaᷤ¬
se nõ didicerat.s tua. quicũ
ẽẽs eruditus iguorasti tam̃
quid ẽet pietas: et illud ip̃m
ꝙͦ uefarie ꝙͦ detestabilit̾ fecit.
pietatis ẽẽ officiũ eredroisti.
uidelicet obhoc unũ pius uo¬
cat᷑. ꝙͦ patrẽ dilexit . quio ꝙͦ bo¬
nus eneas haud asꝑuanda p̃¬
cantis trucidauit./ Adiuratuᷤᷤ
eñpeuntem patrẽ. et spez sur¬
gentis iuli: nequaquã peper¬
c̾it funriis accensus etira: qͥs¬
quã negͥ hunc putet aliqͥd
iẜiitutis habuisse. qui et ⁊¬
furore tãquãstipula exarseiͣt

Expanded text:
mittebat: equidem et uiuis concedere uellem, cum uiuos quos habebat in potestate uice pecudum iuberet occidi? sed haec, ut dixi, culpa non illius fuit, qui litteras fortasse non didicerat, sed tua: qui cum esses eruditus, ignorasti tamen quid esset pietas, et illut ipsum quod nefarie, quod detestabiliter fecit, pietatis esse officium credidisti; uidelicet ob hoc unum pius uocatur, quod patrem dilexit. quid quod bonus Aeneas haut aspernanda precantis trucidauit? adiuratus enim per eundem patrem et spes surgentis Iuli, nequaquam pepercit furiis accensus et ira. quisquamne igitur hunc putet aliquid in se uirtutis habuisse, qui et furore tamquam stipula exarserit
Abbreviated transcription (Latin):
reirouz ẽ gͥ homini qui egeat au¬
xilio. Cumeũi p̃srdii causa hoĩeᷤ
societatẽ cũ hominib mnerint ⁊¬
et sapͣmt fedus illuroꝰ pͥncipio
siuortus int̾ homines statuaut
uiolare aut c o ẜuare sũmũ nefas
putandũest.lamquise apstã¬
do auxiliu remouet. etiã abaca¬
piento remoueat necesse e.ꝗa
nullius oꝑa indigere se putat.
qui alter suã negat. Huic uõ
quise dissociat ac se c̾nit a corpo
re noritu hoĩs s ferarũ more ui¬
uendũ est. Qd̾si fieri nõ põt. reti
societatis humane quia homo
tentio aũt societatis ẽ cõitas.
rest auxiliu p̾strare. ut possi¬
mus accipe/ Siuo ut illi alii⁊
disputant humanitatis ip̃ius.
tã factaẽhominũ ꝯgregatio.
homo certe hominẽ debet agno¬
tis eẽ faciendii. qui assueti hoĩbꝰ
solitudinẽ fere nõ possunt:

Expanded text:
rendum est igitur homini qui egeat aurendum est igitur homini qui egeat auxilio. cum enim praesidii causa homines societatem cum hominibus inierint et sanxerint., foedus illut a principio sui ortus inter homines tutum aut uiolare aut non conseruare summum nefas putandum est. nam qui se a praestando auxilio remouet, etiam ab accipiendo remoueat necesse est, quia nullius opera indigere se putat qui alteri suam denegat. huic uero, quire, non ritu hominis, sed ferarum more vivendum est. Quod si fieri non potest, retsocietatis humanae, quia homo tentio autem societatis est communitas, id est auxilium praestare, ut possimus accipere. Sin vero ut illi alii disputant humanitatis ipsius causa facta est hominum congregatio, homo certe hominem debet agnotis esse faciendum, qui assueti hominibus solitudinem ferre non possunt?
Abbreviated transcription (Latin):
gregatos ꝙͥ na xominii solitudi¬
nis fugiens et cõiunctionis ac
societatis appetens ẽẽ.i lõ mag᷑
int̾ eos disceptatio ẽ. siquidẽ cau¬
se dispares siuit. res eadẽ est. Po¬
tuit gͥẽẽ utrũq. quia nõ repug¬
nat. S tam̃ utrũq nullo molo
uerũ est. quia no ꝑom̃em t̾ram
natisunt homines.e fratãqͣm
ex draconis alicuiꝰ dentib prose¬
minatiut poete ferint. S iniꝰ
homo a deo factus abeoq uiiio ⁊¬
t̾raomũs humano gnͣe cõpleta est.
Earatione qua rursus post dilu¬
uiuiiii. qd̾ certe negare nõ possũt
Nullagͥ in principiofactaẽ huiꝰ¬
modi congregatio. nec nũquaz
fuisse homunes in t̾ra qui p̃t̾ infã¬
tiã noloquerent᷑ intelleget cui
ratio nõ deest. Fingamꝰ tam̃ illa
uera ẽe que ociosi et inepti senes
fabulant᷑ ut eos suis potissimũ
sensib et suis rationib refella¬
mus. si hac de causa sunt honũes
cõgregati ut mutuis auxiliis ĩ¬
becillitatẽ suã tuerenf᷑. Succur¬

Expanded text:
gregatos, quod natura hominum solitudinis fugiens, et communionis ac societatis appetens esset. Non magna inter eos disceptatio est. Siquidem causae dispares sunt, res eadem est. Potuit igitur utrumque, quia non repugnat, sed tamen utrumque nullo modo uerum est, quia non per omnem terram nati sunt homines e terra tamquam ex draconis alicuius dentibus proseminati, ut poetae ferunt, sed unus homo a deo fictus ab eoque uno terra omnis humano genere conpleta est, eadem scilicet ratione qua rursus post diluuium; quod certe negare non possunt. nulla igitur in principio facta est eiusmodi congregatio nec umquam fuisse homines in terra qui praeter infantiam non loquerentur, intelleget cui ratio non deest. fingamus tamen illa uera esse quae otiosi et inepti senes fabulantur, ut eos suis potissimum sensibus et suis rationibus refellamus. si hac de causa sunt homines congregati, ut mutuis auxiliis inbecillitatem suam tuerentur, succur
Abbreviated transcription (Latin):
nes. cculei cruces.et quicqd
ex cogitare iratis ac furentibꝰ
licet: s cũ puniunt dep̃hensos
ĩsaculegio. ip̃i de deoꝵ suoꝵ po¬
testate diffidunt:curenĩ no¬
ip̃is potissimũ relinquant ul¬
ciscendi sui locũ si eos posse ali¬
quio arbitrant. quin etia pͥutãt
illoꝵ numine accroisse ut p̃do¬
nes reri sacram̃ cõprebensi te

Expanded text:
nes, equulei, cruces, et quidquid nes, equulei, cruces, et quidquid excogitare iratis et furentibus licet. Sed cum puniunt deprehensos in sacrilegio, ipsi de deorum suorum potestate diffidunt. Cur enim illis potissimum non relinquant ulciscendi sui locum, si eos posse aliquid arbitrantur? Quin etiam putant illorum numine accidisse, ut praedones rerum sacrarum deprehensi te
Abbreviated transcription (Latin):
grecia potius deos tales con¬
tẽpsit. spoliauit illusit. si qui¬
dẽ sacrilegia sua iocularibus
etiã dictis ꝓsequebat᷑. Nam
cũ roui olimpio aureũ amicu¬
lũ detraxisset. la neũ iussit it¬
poni dicens estate graue ẽẽ au¬
rũ. hieme frigidũ. Laneũ uͦutͥ¬
q tẽpori aptũ itẽ aureã barbã
detrahens. esculapio ĩꝯgruẽs
et iiiicu esse ait cũ apollor
patereius in berbis adhuceẽt
ac lenisͣ pͥorẽ filiũ qͣm patrem
barbatũ uideri item pateras
et ex uuias et parua quedam
sigilla: quesimulacroꝵ protẽ¬
tis manib tenebanf᷑ detrahe¬
bat. et accipese illa nõ auferre
dicebat. ꝑ quã em̃stultũ esse
et in gratũ nolle accipe abhis
ultro porrigentib aquib uoã
sibi homines p̃carent᷑. Hec ille
fecit impune. qui irex et uictor
fuit / quĩetiã secutaẽ eũ solita
sacrilegia uindicare nõ poteͣ¬
rant oportuit deos ip̃os sui ⁊¬
uindices ẽẽ. ac si humilis
huic presto sunt flagella ig¬

Expanded text:
Graecia potitus deos tales contempsit spoliauit inlusit, siquidem sacrilegia sua iocularibus etiam dictis prosequebatur. nam cum Ioui Olympio aureum amiculum detraxisset, laneum iussit inponi dicens aestate graue esse aureum, hieme frigidum, laneum uero utrique tempori aptum. idem auream barbain detrahens Aesculapio incongruens et inicum esse ait, cum Apollo pater eius inberbis adhuc esset ac leuis, priorem filium quam patrem barbatum uideri. item pateras et exuuias et parua qusigilla, quae simulacrorum protentis manibus tenebantur, detrahebat: et accipere se illa, non auferre dicebat; perquam enim stultum esse et ingratum, nolle accipere ab his ultro porrigentibus, a quibus bona sibi homines precarentur. Haec ille fecit impune, quia rex et victor fuit. Quin etiam secuta est eum solita sacrilegia vindicare non poterant, oportuit deos ipsos sui vindices esse. At si humilis huic praesto sunt flagella, ig
Abbreviated transcription (Latin):
reddere. Qd̃ fieri nõtm no potest.
quia ius et ratio eiꝰ inmotuẽ. ẜ
nõoportet quidẽ. quiasicut aqͣ
semꝑ iaceus. et quieta ĩ salubris.
et magis turbidaẽ. sic amus in¬
motus et t̾orpẽs uuitilis ẽetiã
sibiinec uitã ip̃am tueri poterit.
quia nec faciet quiqquã nec co¬
gitabit. cũ cogitatio ip̃a nichil
aliud sit ꝙͣ m̃tis agittatio. De¬
niq qui hanc immobilitate
animi asserint pͥuare animũ
uita uolunt. quia uita actuosa
pro untutib habent. ẜeo̾ru
modũ nõtenent. Uirtus ẽ con¬
stantia. nõ ut inferentib ĩ iu¬
iuriã resistamꝰ. his eñi cetendu

Expanded text:
reddere. quod fieri non tantum non potest, quia uis et ratio eius in motu est, sed ne oportet quidem, quia sicut aqua semper iacens et quieta insalubris et magis turbida est, sic animus inmotus ac torpens inutilis est etiam sibi, nec uitam ipsam tueri poterit, quia nec faciet quicquam nec cogitabit, cum cogitatio ipsa nihil aliut sit quam mentis agitatio. denique qui hanc immobilitatem animi adsernnt, priuare animum uita uolunt, quia uita actuosa pro virtutibus habent: sed earum modum non tenent. Virtus est constantia: non ut inferentibus injuriam resistamus, his enim cedendu
Abbreviated transcription (Latin):
rogͥ quid hic potuit ars ma¬
gica moliri: ciuꝰ ꝑitia niehil
aliud qͣm adcucũscribendos
oculos ualet. Ide secessurus
orandi gr̃a sicut solebat ĩm̃o¬
tem. p̃cepit discipulis ut na¬
uiculam sumerent seq pre¬
cederent atq illi urgente iã
uesperͬa ꝓfecti contrario uento
laborare ceperunt. Cũq iam
mediũ fretũ tenerent. tũ pedi¬
b mare ingressus cõsecutus ẽ
eos tãqua in solido gradiens
ño ut poete orionẽ mentiunt᷑
i pelago ĩcedentẽ qui demersa
corporis parte humero suꝑ¬
eminet undas: et rursua
cũ obdormisset ĩnaui. acuẽ¬
tus usq ad extremũ picłm
seiure cepisset: excitatus e
sonino silere uentũ protinꝰ
iussit et fluctus qui maximi
ferebant᷑ ꝯquiescere: statĩq
subu̾bo eiꝰ tranquillitas ĩse¬
cuta ẽ.Alentiunt fortasse
lictere sc̃e.docentes iantã ĩ¬

Expanded text:
r quid hic potuerit ars magica moliri, cuius peritia nihil aliut quam ad circumscribendos oculos ualet. idem secessurus orandi gratia, sicut solebat, in montem praecepit discipulis, ut nauiculam sumerent seque praecederent. atque illi urguente iam uespera profecti contrario uento laborare coeperunt. cumque iam medium fretum tenerent, tum pedibus mare ingressus consecutus est eos tamquam in solido gradiens, non ut poetae Orionem mentiuntur in pelago incedentem, qui demersa corporis parte umero supereminet undas. et rursus cum obdormisset in naui ac uentus usque ad extremum periculum saeuire coepisset, excitatus e somno silere uentum protinus iussit et fluctus qui maximi ferebantur conquiescere: statimque sub uerbo eius tranquillitas insecuta est. mentiuntur fortasse litterae sanctae docentes tantam
Abbreviated transcription (Latin):
entia uiri domus illustrib deb
patere s humilib et abiectis.⁊
Nam illustres illi ac potentes
nulla repossunt indigere: quoᷤ
opulentia sua et muuit et hono¬
rat. Nichil aũt a iusto uiro fa¬
ciendũ est. nͥ quod sit beneficiu.
Beneficiũ aũt si refert᷑. interit at¬
q finit᷑. N lec eni possumꝰ idhabẽ

Expanded text:
entis viri domus illustribus debet entis viri domus illustribus debet patere, sed humilibus et abjectis. Nam illustres illi ac potentes nulla re possunt indigere; quos opulentia sua et munit, et honorat. Nihil autem a viro justo faciendum est, nisi quod sit beneficium. Beneficium autem si refertur, interit, atque finitur; nec enim possumus id habere
Abbreviated transcription (Latin):
S ad multorũsalutẽ. nõ ad
p̃sentẽ suũ fructũ. s adĩiusti¬
tiã que sola nõ intent. Tenen¬
dũest gͥ om̃imodo ut ab officõ
miẜicordie spes recipiendi ab
adeo expectanda ẽ solo. Nam
si abhomine expectes iã nõhu¬
mauitas erit illa. s beneficiife¬
neratio. noͣ pot uiden bene me¬
riusse. qui ꝗd fecit. ño altens
sibrp̾stat. Et tam̃ res eo redit.
ut qd̾ alteri quisq p̾steͥterit ni¬
chil abeo cõmodisꝑans ueresi¬
bi p̃stet. quia merce dẽ capiat ⁊¬
a deo. Ite deus precĩpit. ut siq̃n
cenã parauerimꝰ eos in cõuictũ
adhibeamꝰ qui reuocare nõ pos¬
sint. et uicẽ redͧere. ut omnis accꝰ
uite ñre nõ careat miẜicordie
inuiere. Nec tam̃ quisqͣ inter¬
dictũ sibiputet. aut comunio¬
tet cũ ꝓximis uiuere. dũ modo
tia et ad cõmodũ rapiuut.Re¬
cte inquit cicero atheophasto ẽ
laudata hospitalitas. Est enĩ
uit. quo tam ydoneis ẽẽ diceret.
largiendĩ. Nonenĩ iusti et sapi¬

Expanded text:
rum salutem, non ad praesentem suum fructum, sed ad justitiam, quae sola non interit. Tenendum est igitur omni modo, ut ab officio misericordiae spes recipiendi absa Deo est expectanda solo: nam si ab homine expectes, jam non humanitas erit illa, sed beneficii foeneratio; nec potest videri bene meruisse qui quod facit non alteri, sed sibi praestat. et tamen res eodem redit, ut quod alteri quisque praestiterit nihil ab eo commodi sperans, uere sibi praestet, quia mercedem capiet a deo. item deus praecipit ut si quando cenam parauerimus, eos in conuictum adhibeamus qui reuocare non possint et uicem reddere, ut omnis actus uitae nostrae non careat misericordiae munere. nec tamen quisquam interdictum sibi putet aut communiotet cum proximis uiuere, dummodo stia et ad commodum rapiunt. recte inquit Cicero a Theophrasto est laudata hospitalitas. est enim, vit, quo tum, cum idoneis esse diceret largiendum. Non enim justi et sapi
Abbreviated transcription (Latin):
hominibꝰ qui prodẽe nullo
mͦ possunt. At ille ĩ recipien¬
dis il lustrib. nichil expecta¬
uit alurd nͥ utilitatẽ. et non
dissimulauit homo ĩgeniosꝰ
quid ex eo cõmodisparet. ait at¬
eñi. Quid faciat potentem
apud exteros futurũ ꝑgr̃am
pͥncipũ. quos sibi hospitii eti
suis uerbis refelleref᷑ i tẽ quippe
ait. Quicũq maxime adsuũ
cõmodũ referat quecũq agit

Expanded text:
hominibus iis, qui prodesse nullo modo possunt. At ille in recipiendis illustribus nihil spectavit aliud, nisi utilitatem; nec dissimulavit homo ingeniosus, quid ex eo commodi speraret. Ait enim, qui id faciat, potentem apud exteros futurum per gratiam principum, quos sibi hospitii et asuis verbis refelleretur. Idem quippe ait, ut quisque maxime ad suum commodum referat, quaecumque agit
Abbreviated transcription (Latin):
la et publica oĩum reẜrectio in
qua excitabunt᷑ in iusti ad cru¬
ciatus sempit̾nos. Hiͥsunt qͥ
manufacta coluerunt. qui ⁊¬
dñm mundi a pparentẽ uł ne¬
scierunt uł ab negaueruit os
et dñs illoꝵ eũ ministris suis
cõp̃̾hentet᷑ ad penãq danͣabit᷑.
cũ quo parit om̃is turba impi¬
orũ ꝓsius facinorib ĩ cõspectu
angłoꝵ atq iustoꝵ ꝑpetuo igni
cremabit inet̾nũ. Hec ẽ doctri
mur hec nr̃a sap̃ĩa. quã isti uel
dere hanc publice atq asserere
solemꝰ. deo iubente ut quieti ac
silentes archanũ eiꝰ inabdito et¬
q intra m̃am cõscientiã tenea¬
nius. nec adu̾sus istos uen pro¬
phanios qui nõ discendi s argu¬
endiatq illu dendi gr̃a in clem̃¬
ter deũ ac religionẽ impugnat.
ptiuaci cõtentione certe ^ absco¬
fidelissime oportet maxliner
a nob̾ qui no fitei gerimꝰ. Ueiũ
illi hanc taciturnitatẽ nr̃am.
ueluti malam cõscientiã crimi¬

Expanded text:
la et publica omnium resurrectio, in la et publica omnium resurrectio, in qua excitabuntur iniusti ad cruciatus sempiternos. hi sunt qui manu facta coluerunt, qui dominum mundi ac parentem uel nescierunt uel abnegauerunt. sed et dominus illorum cum ministris suis conprehendetur ad poenamque damnabitur, cum quo pariter omnis turba impiorum pro suis facinoribus in conspectu angelorum atque iustorum perpetuo igni cremabitur in aeternum. haec est doctriimur, haec nostra sapientia, quam isti qui ia nos defendere hanc publice atque adserere non solemus, deo iubente ut quieti ac silentes arcanum eius in abdito atque intra nostram conscientiam teneamus nec aduersus istos ueri profanos, qui non discendi, sed arguendi atque inludendi gratia inclemter deum ac religionem eius inpugnant, pertinaci contentione certemus. abscofidelissime oportet, maxime a nobis, qui nomen fidei gerimus. Verum illi hanc taciturnitatem nostram, veluti malam conscientiam, crimi
Abbreviated transcription (Latin):
rient. et replebunt᷑ montes ca¬
dauerib et campiopient ossi¬
b. Popłs aũt dei trib ilł diebꝰ
sub cõcauis t̾re occultabit᷑ donec
ira dei adueisus gentes ͤ extre¬
mũ iudiciũ t̾miriet᷑. Cunc exi¬
bunt iustidel abris suis. et in¬
uenient omĩa cadaueribi atq
ossib tecta. s et genus omne
impiorũ radicitus interibiti nec
erit in hoc mundo ulla iam na¬
tio amplius p̾ter solã gentem
dei. tũ ꝑannos septẽ ꝓpetes in¬
tacte erunt silue nec excidetur
de montib lignũ s arma gen¬
tiũ cõburentur. et iamñoent
bellũ. s pax auͣt quies sempiter¬
na. Cu uͣo cõpleti fuerint nulle
anni renouabif mundus a t̾o.
et celũ cõplicabit᷑. et t̾ramuta¬
bit᷑. et transformabit deus ho¬
mines insiulitudinẽ angło¬
rum. et ennt candi sicut nix.
et uersabunt᷑ semꝑ ĩcõspectu
om̃ipotentis. et dñosuo sacri¬
ficabunt et seruient inetͦnu.
Rotẽ tempore fiet secunda il¬

Expanded text:
rient: et replebuntur montes carient: et replebuntur montes cadaueribus et campi operientur ossibus. populus autem dei tribus illis diebus sub concauis terrae occultabitur, donec ira dei aduersus gentes et extremum indicium terminetur. tunc exibunt iusti de latebus suis et inuenient omnia cadaueribus atque ossibus tecta. sed et genus omne impiorum radicitus interibit nec erit in hoc mundo ulla iam natio amplius praeter solam gentem dei. tum per annos septem perpetes intactae erunt siluae nec excidetur de montibus lignum, sed arma gentium comburentur, et iam non erit bellum, sed pax ac requies sempiterna. cum uero conpleti fuerint mille anni, renouabitur mundus a deo et caelum conplicabitur et terra mutabitur. et transformabit deus homines in similitudinem angelorum et erunt candidi sicut nix et uersabuntur semper in conspectu omnipotentis et domino suo sacrificabunt et seruient in aeternum. eodem tempore fiet secunda il
Abbreviated transcription (Latin):
Iximus paulo ante ĩpͥn¬
cipio regni scifore ut ad̾o
pnceps demonũ iuinciatur.⁊
Sed itemeĩ nulle anni regui
hocͤ septẽnilia ceꝑint t̾mina¬
ri soluef denuo et custodia enu̾¬
sus exibit. atq om̃s gentes/
que tunc erunt subditione iu¬
stoꝵ cõcitabit. ut inferãt bel¬
lum sc̃e ciuitati et colligef᷑.
ex om̃i orbe f̾rẽ ĩ nũabił popłs
nationũ et obsidebit et eircũ¬
dabit ciuitatẽ. tunc ueniet⁊
nouissima ira dei suꝑgentes
et debellabit eos usq adunum.
ac pͥmũ cõcutiet t̾ram quam
ualrdissime et a motu eiꝰ scuidẽ¬
tur montes syrie et subsident
colles in abruptũ. et muri oiũ
ciuitatũ corrlient. et statuet
deus solẽ truduo ne occroat ⁊
in flãmabit esi. et descentet
estus nimiꝰ et adustio magna
supra ꝑ duellaͬs et impios po¬
płos et imbres sulphuris et
grandines lapidũ et gutte ⁊¬
ignis et liquescẽt sp̃s eoꝵ ĩca¬
lore et corpora cõterent̃ ĩgrã¬
dine. et ip̃i se inuicẽ gladio fe¬

Expanded text:
iximus paulo ante in principio regni sancti fore ut a deo princeps daemonum uinciatur. sed idem, cum mille anni regni hoc est septem milia coeperint terminari, soluetur denuo et custodia emissus exibit atque omnes gentes quae tunc erunt sub dicione iustorum concitabit, ut inferant bellum sanctae ciuitati. et colligetur ex omni orbe terrae innumerabilis populus nationum et obsidebit et circumdabit ciuitatem. tum ueniet nouissima ira dei super gentes, et debellabit eas usque ad unum. ac primum concutiet terram quam ualidissime et a motu eius scindentur montes Syriae et subsident ualles in abruptum et muri omnium ciuitatum concident. et statuet deus solem triduo ne occidat et inflammabit eum, et descendet aestus nimius et adustio magna super perduelles et impios populos et imbres sulphuris et grandines lapidum et guttae ignis, et liquescent spiritus eorum in calore et corpora conterentur in grandine et ipsi se inuicem gladio fe
Abbreviated transcription (Latin):
subsequeret. abiciemꝰ ne uir¬
tutẽ: quia flagitiosa et turpiᷤ
ab in sipientib iudicef᷑. Que
qm muudicio premi ac uexa¬
ri potest. ut sunͣt ipsa ꝓpriũ ac
ꝓpetuũ bonũ nullo extentsec
adium̃to idigere debet quin
suis ꝑse uirtutib nitatur. et i¬
constet Itaq nec ullũ ei ablao¬
mine bonũspandũest. nec ul¬
lum malũ recus airdũ.

Expanded text:
ur? abiciemusne uirtutem, quia flagitiosa et turpis ab insipientibus iudicetur? quae quoniam inuidia premi ac uexari potest, ut sit ipsa proprium ac perpetuum bonum, nullo extrinsecus adiumento indigere debet, quin suis . per se uiribus nitatur et constet. itaque nec ullum ei ab homine bonum sperandum est nec ullum malum recusandum.
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia cũ saporis mercib fu¬
pientia. s ut scilicet greci quia sa¬
cras ueritatis licteras nõ attige¬
rant: quẽ aomodũ deprauata esset
sapientia nes cierunt: Et rceo cũ
uacare sapientia humanã uita
putarent phiam cõmenti sunt.
idest. latentẽ atq ignotã sibiueri¬
tatẽ disserento eruere uolueruit:
ꝙͦ studiu ꝑ ignorantiã ueri sapiẽ¬

Expanded text:
sapientia cum saporis mercibus fusapientia cum saporis mercibus fupientia. sed uidelicet Graeci quia sacras ueritatis litteras non attigerant, quemadmodum deprauata esset sapientia nescierunt; et ideo cum uacare sapientia humanam uitam putarent, philosophiam commenti sunt id est latentem atque ignotam sibi ueritatem disserendo eruere uoluerunt: quod studium per ignorantiam ueri sapie