comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
delligi. Non tñ originalit̾ in quiunt:
s inuita iam ꝓpͥa postea qmͣ nati sunt.
peccatum habere ceꝑunt. Qmobrem
uides: qnͣtum iam distet int̾ eos contͣ
quos in hoc oꝑe dui iam multũq dis¬
serui. Quoꝵ etiam imniuis librum legi
ea continentem: que ut potui refuta¬
ui. Int̾ istos gͦ ut dicere ceperam. qui
ominino paruulos ab omni peccato et
originali & ꝓpͥo. puros & liberoᷤ ẽẽ defen-¬
dunt. & istos qui eos iam natos ꝓpria
putant contͣrisse peccata. a quib eos
credunt ꝑ baptismum oportere pur¬
gari: qͣntum int̾sit uides. Pinde isti
posteriores intuendo scͥpturas & auc¬
toritatẽ totiꝰ eccłie. & formam ipsuis
sacͣmenti. bñ uiderunt ꝑbaptismum
inparuulis peccatorum fieri remissio¬
nem: s ut originare ẽẽt quicqͥd illd̃
mana que ab hominib ut considetur
in ꝓmptu est bñ uidert. quod facile
fuit etatem illam in sua iam uita ꝓ¬
pͥa nichil peccati potuisse contrahere:

Expanded text:
tellegi. non tamen originaliter, inquiunt, tellegi. non tamen originaliter, inquiunt, sed in uita iam propria, posteaquam nati sunt, peccatum habere coeperunt. Quamobrem uides quantum iam distet inter eos, contra quos in hoc opere diu iam multumque disserui, quorum etiam unius legi librum ea continentem, quae ut potui refutaui. inter istos ergo, ut dicere coeperam, qui omnino paruulos ab omni peccato, et originali et proprio, puros et liberos esse defendunt, et istos, qui eos iam natos propria putant contraxisse peccata, a quibus eos credunt per baptismum oportere purgari, quantum intersit uides. proinde isti posteriores intuendo scripturas et auctoritatem totius ecclesiae et formam ipsius sacramenti bene uiderunt per baptismum in paruulis peccatorum fieri remissionem, sed originale esse quicquid illud imana, quae ab omnibus ut consideretur in promptu est, bene uiderttnt-quod facile fuit—actatem illam in sua iam uita propria nihil peccati potuisse contrahere,
Abbreviated transcription (Latin):
Crecdere inter cet̾a remissionẽ pecc̃oꝵ.
que illi nulla tͥbueret᷑: Ego quidem
si contͣ hec eum sentire ex istimarem:
nec ad sacͣm̃ta cum paruulo intrare
ꝑ mitt̾em. Ipse autem in hoc qua frõ¬
te ad homines. qua mente ad dm̃
se ferret ignoro. Nec uolo aliquid gra¬
uiꝰ dicere. falsam gͥ uel fallacem tra¬
di paruislis baptismatis formam: in
qua sonaret atq agi uideret᷑. & tñ
nulla fieret remissio peccatorũ. Uide¬
runt aliquid eorum: nichil erecra¬
bilius ac detestabilus dici posse atte
sentiri. Proinde quod attinet ad
baptismum pariuilorum. ut eis sit
opus eẽ concedunt. sicut cuiꝰdam coꝵ
libello breuissimo continetur: qui
tñ ibi remissionẽ alicuius peccati al¬
ꝑtius ex pͥmere noluit. Sic̃ autem
mͥ ipse lit̾is intimasti: fatent᷑ iam ut
dicis. etiam in paruulis ꝑ baptismũ re¬
missionem fieri peccatorum. Nec mirũ
Non enim redemptio alio mͦ possit in¬

Expanded text:
credere inter cetera in remissionem peccatorum, credere inter cetera in remissionem peccatorum, quae illi nulla tribueretur? ego quidem, si contra haec eum sentire existimarem, nec ad sacramenta cum paruulo intrare permitterem, ipse autem in hoc qua fronte ad homines, qua mente ad deum sc ferret ignoro nec uolo aliquid grauius dicere. falsam igitur uel fallacem tradi paruulis baptismatis formam, in qua sonare atque agi uideretur et tamen nulla fieret remissio peccatorum, uiderunt aliqui eorum nihil execrabilius ac detestabilius posse diei atque sentiri. proinde quod adtinet ad baptismum paruulorum, ut eis sit opus esse concedunt, sicut cuiusdam eorum libello breuissimo continetur, qui tamen ibi remissionem alicuius peccati apertius exprimere noluit. sicut autem mihi ipse litteris intimasti, fatentur iam, ut dicis, etiam in paruulis per baptismum remissionem fieri peccatorum. nec mirum; non enim redemptio alio modo posset in
Abbreviated transcription (Latin):
sua merita. s ad dei gr̃am ꝑtiñe.
Deus ẽ enim apłs inquit qui oꝑat᷑
in nobis & uelle & oꝑari: ꝓ bona
uoluntate. Hoe modo gͦ fit omni¬
ũ ex carnali generatione ad xp̃m
uenientium: regeneratio sp̃uał.
Ipse hoc aꝑuit. ipse monstrauit.¬
cum ab eo quererent᷑ quomͦ possent
ista fieri. Nemini humanam argum̃¬
tationẽ in hac causa lib̾am fecit. Non
alienent᷑ paruuili a gr̃a remissionis pec¬
catorum. Non alit̾ tͣnsitur ad xp̃m. non
alit̾ potest deo reconsiliari. & ad deum
sacram̃ti loquar: uellem aliquis istoꝵ
qui contraria sapiunt: mͥ baptizandũ
paruulũ afferret. Quid in illo agit ex-¬
orcismus meus. si in familia diaboli ñ
tenet᷑ : Ipse certe mͥ fuerat responsurꝰ
ꝓ eodem paruulo quem gestaret: qͥa
ꝑse ille respondere ñ poss. Quomͦ gͦ
dicturus erat eum renuntiare diabo¬
lo. cuius in eo nichil ẽẽt: Quomͦ con¬
uerti ad dm̃. a quo ñ esset auersus:

Expanded text:
sua merita, sed ad dei gratiam pertinere. sua merita, sed ad dei gratiam pertinere. deus est enim, inin nobis et uelle et operari pro bona uoluntate. hoc modo ergo fit omnium ex carnali generatione ad Christum uenientium regeneratio spiritalis. ipse hoc aperuit, ipse monstrauit,cum ab eo quaereretur quomodo possent ista fieri, nemini humanam argumentationem in hac causa liberamfecit.non alienentur parunli a gratia remissionis peccatorum; non aliter transitur ad Christum, nemo aliter potest deo reconciliari et ad deum sacramenti loquar? uellem aliquis istorum, qui contraria sapiunt, mihi baptizandum paruulum afferret. quid in illo agit exorcismus meus, si in familia diaboli non tenetur? ipse certe mihi fuerat responsurus pro eodem paruulo, quem gestaret, quia pro se ille respondere non posset. quomodo ergo dicturus erat eum renuntiare diabolo, cuius in eo nihil esset? quomodo conuerti ad deum, a quo non esset auersus?
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit. qui credit in eũ ñ udicatur.
qui autem ñ credit iam udicatus ẽ
quia ñ credit in nomine unigeniti fi
lii dei. nͥ gͦ paruulos ponimus baꝑ¬
tizagos isi int̾ fideles. sic̃ unũse ubi¬
ꝙ eccłie clamat auctoritas: Ergo in¬
t̃ eos qui crediderunt. Hoc enim eis
acquiritur ꝑuirtutẽ sacͣm̃ti & offerẽ¬
tium responsionẽ: ac ꝑ hoc eos qui bap¬
tizati non sunt int̾ eos qui non cre¬
diderunt. Porro si illi qui baptizati
sunt non udicantur: isti qui a carẽt
baptismo iudicantur. Quod uͦ ad¬
lux uenit inmundum. nͥ de suo di¬
cit aduentu: Sine cuiis aduentꝰ
sacram̃to. quomͦ ẽẽ paruuli dicunt᷑
in luce: Aut quomͦn ñ & hoc in di¬
lectione tenebrarũ habent. qui quẽ¬
ad modum ipsi ñ credunt. sic nec
baptizandos suos paruulos arbiti¬
tur. quando eis mortem corporis
timent: In deo autem facta dicit
oꝑa enis qui uenit ad lucem: qr
intelligit uistificationẽ suam nõad

Expanded text:
et dicit: qui credit in cum, non iudicatur; et dicit: qui credit in cum, non iudicatur; qui autem non credit, iam iudicatus est, quia non credit in lii Dei. Ubi ergo parvulos ponimus baptizatos, nisi inter fideles, sicut universae ubique Ecclesiae clamat auctoritas? Ergo inter eos qui crediderunt; hoc enim eis acquiritur per virtutem Sacramenti et offerentium responsionem: ac per hoc eos qui baptizati non sunt, inter eos qui non crediderunt. Porro si illi qui baptisunt, non iudicantur.isti, quia carent baptismo, iudicantur. quod uero adlux uenit in mundum um, nisi desuo dicit aduentu? sine cuius aduentus sacramento quomodo paruuli esse dicuntur in luce? aut quomodo non et hoc in dilectione tenebrarum habent, qui quemadmodum ipsi non credunt, sic nec baptizandos suos paruulos arbitrantur, quando eis mortem corporis timent? in deo autem facta dicit opera eius, qui uenit ad lucem, quia intellegit iustificationcm suam non ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽẽt insimilitudine carnis peccati
pena sine culpa: unde incarne pec¬
cati & culpa solueretur & pena. Sic̃
gͦ tunc qui conspiciebat exaltatum
serpentem. & aueneno sanabatur
& amorte lib̾abatur: sic minc qui cõ¬
formatur similitucuni mortis eiꝰ. ꝑfi
dem baptismumq eus. & apectato ꝑ
istificationẽ. & amorte ꝑ resurrectio¬
nem lib̾atur. Hoc est enim quod ait.
ut om̃is qui credit in eum ñ ꝑ eat:
s habeat uitam et̾nam. Quid gͥ opꝰ
est. ut xp̃i morti ꝑbaptismum con¬
formetur paruulus. si morsu serpẽti
ñ est omnino uenenatꝰ Demde si
mundum ut filium suum unige¬
nitum daret. ut om̃is qui credit
in eũ ñ ꝑeat s habeat uitam et̾nã.
ꝑiturus g̾ pariuilus nec habiturꝰ
uitam et̾nam. si ꝑ sacram̃tũ bap¬
tismi non crederet in unigenitũ
dei filium. ilum int̾m sic uenit
ut non uidicet mundum s ut saluet᷑
mundus ꝑ ip̃m: p̃sertim quia seqͥt᷑

Expanded text:
ut esset in similitudine carnis peccati ut esset in similitudine carnis peccati poena sine culpa, unde in carne peccati et culpa solueretur et poena. sicut ergo tunc qui conspiciebat exaltatum serpentem, et a ueneno sanabatur et a morte liberabatur, sic nunc qui conformatur similitudini mortis Christi per fidem baptismumque eius, et a peccato per iustificationem et a morte per resurrectioneu t omnis, qui credit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid igitur opus est, ut Christi morti per baptismum conformetur paruulus, si morsu serpentis non est omnino uenenatus ? Deindemundum, ut filium suum unigenitum daret, ut omnis, qui credit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. periturus erat paruulus nec habiturus uitam aeternam, si per sacramentum baptismi non crederet in unigenitum dei filium, dum interim sic uenit, ut non iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum, praesertim quia sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
caput & corpꝰ. Magna hec miraꝙ dig¬
natio. Que qm̃ fieri ñ potest nͥ ꝑ re-
missionem peccatorum: sequit᷑ & dic̃.
Et sicut moyses exaltauit serpentem
indeserto. ita exaltari oportet filiũ
hominis: ut omis qui crediclerit in
eum ñ ꝑeat .y. habeat uitam et̾nam.
Quid tunc in deserto factum sit no¬
uimus. Serpentum morsib multi
moriebant᷑. T̃unc popłs pecc̃a sua
confitens: ꝑ moysen dep̃catꝰ est dñm.
ut hoc abeis uirus auferret. Ac sic
moyses ex p̃cẽpto dñi exaltauit in
deserto eneũ serꝑentem: ammonint¬
ꝙ popłm. ut illum eraltatum quis¬
quis a serpente morderetur attendet.
Hoc facientes continuo sanabant᷑.
Quid est exaitatus serpens nͥ mors
rp̃i. eo significandi modo. qͦ ꝑeffi¬
cientem id qd efficitur significatur
Aserpente quippe mors uenit: qui
peccatum quo mori mereretur hoĩ
ꝑsuasit. Oñs autem incarnẽ suam
non peccatũ transtislit. tanqmͣ uene¬
nũ serpentis. s tñ tͣnstulit mortem.

Expanded text:
caput et corpus. Magna haec et mira dignatio. quae quoniam fieri non potest nisi per remissionem peccatorum, sequitur et dicit: et sicut Moses exaltauit serpentem indeserto, ita exaltari oportet filium hominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid tunc in deserto factum sit nouimus: serpentum morsibus multi moriebantur. tunc populus peccata sua confitens per Moysen deprecatus est dominum, ut hoc ab eis uirus auferret. ac sic Moyses ex praecepto domini exaltauit in deserto aeneum serpentem ammonuitque populum, ut illum exaltatum quisquis a serpente morderetur adtenderet; hoc facientes continuo sanabantur. quid est exaltatus serpens nisi mors Christi eo significandi modo, quo per efficientem id quod efficitur significatur? a serpente quippe mors ucnit, qui peccatum, quo mori mereretur, homini persuasit. dominus autem in carnem suam non peccatum transtulit tamquam uenenum serpentis, sed tamen transtulit mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
ea que ꝓ misi testimoma mislta cõ¬
gessero. Iam supͣ posumus: non ueni
uocare uistos s peccatores. Item cum
ad zacheum ẽẽt ingressus. hodie in¬
quit salus domui huic facta est: qm̃
iste filius ẽ abrahe. Uenit enim fi¬
lius hominis querere & saluare: qd̃
perierat. Hoc & de oue ꝑclita & relic¬
tis nonaginta nouem quesita et
inuenta: hoc & de dragnia que ꝑie¬
rat ex decẽ. Unde oportebat ut dicit
ꝑ̃dicari in nomine eius penitentiam
& remissionẽ peccatorum in om̃s gõ:
incipientib ab iherłm. Marcus ⁊

Expanded text:
ea quae promisi testimonia multa conea quae promisi testimonia multa congessero. iam supra posuimus: non ueni uocare iustos, sed peccatores. item cum ad Zaccheum esset ingressus: hodie, inquit, salus domui huic facta est, quoniam et iste filius est Abrahae. uenit enim filius hominis quaerere et saluare quod perierat. hoc et de oue perdita et relictis nonaginta nouem quaesita et inuenta, hoc et de dragma quae perierat ex decem. unde oportebat, ut dicit, praedicari in no mine eius paenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes incipientibus ab Hier
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝑtinere non possint: qui uita. salu¬
te. lib̾atione. redemptione. illumina¬
tione ñ indigent. Et qdm̃ add hanc ꝑti¬
net baptissimus quo xp̃o consepeliũ¬
tur. ut incorporentur illi membra eui
hoc est fideles euis : ꝓfecto nec baptiꝰ¬
mus est necessarus eis. qui illo remi¬
sionis & reconciliationis benefitio q̃
fit ꝑ mediatorem. non opus habent.
Porro quia baptizandos ẽẽ concełt.
qui contra auctoritatem unuierse
tam uenire non possunt. concedãt
oportet eos egere illis beneficiis me¬
diatoris: ut abluti ꝑ sacͣmentũ carita¬
tẽq fidelium. ac sic in corporati xp̃i
corpori quod est eccłia. reconcilientur
deo. ut millo uuri. ut salui. ut lib̾ati.
ut redempti. ut illuminati fiant. Uñ
nisi amorte uiciis. reatu. sub iectione.
tenebris peccatorum: Que q̃m nulla
inea etate ꝑsuam uitam ꝓpriam com¬
miserunt: restat originale peccatum.
Hec ratiocinatio tunc erit fortior cũ

Expanded text:
est, pertinere non possint, qui uita, saluest, pertinere non possint, qui uita, salute, liberatione, redemptione, inluminatione non indigent. r et quoniam ad hanc pertinet baptismus, quo Christo consepeliuntur, ut incorporentur illi membra eius, hoc est fideles eius, profecto nec baptismus est necessarius eis, qui illo remissionis et reconciliationis beneficio, quae fit per mediatorem, non opus habent. porro quia paruulos baptizandos esse concedunt, qui contra auctoritatem uniuersaeapostolos traditam uenire non possunt, concedant oportet eos egere illis beneficiis mediatoris, ut abluti per sacramentum earitatemque fidelium ac sic incorporati Christi corpori, quod est ecclesia. reconcilientur deo, ut in illo uiui, ut salui, ut liberati, ut redempti, ut inluminati fiant. unde. nisi a morte, uitiis, reatu, subiectione, tenebris peccatorum? quae quoniam nulla in ea aetate per suam uitam propriam commiserunt, restat originale peccatum. Haec ratiocinatio tunc erit fortior, cum
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ fidelium fideles appellare cũc¬
tatur. quod acredendo utiq no¬
men est: quamuis hoc non ipsi
s alii ꝓ eis int̾ sacͣmenta responde¬
rint. Nimis longum est: si ad sin¬
se. ac forma serui accepta factum
obedientẽ usq ad mortẽ crucis nͥ ut
hac dispensatione miscłissime
gr̃e. om̃s quibus tanqmͣ membris
in suo corpore constitutis caput ẽ.
ad capescendum regnum celorum
iuuificaret. saluos faceret. libe¬
raret. redimeret. illuminaret. qͥ
pͥus eẽnt in peccatorum morte. lan¬
guorib seruitute. captiuitate. te¬
nebris. constituti sub potestate di¬
aboli pͥncipis peccatorum: ac sit fie¬
ret mediator dei & hominũ. ꝑ quẽ
post inimicitias impietatis nr̃e illiꝰ
gr̃e pace finitas reconciliamur deo
in et̾nam uitam: ab et̾na morte que
talib impendebat erepti. Noc enun
cum abundantuis apparuerit. conse¬
quens erit ut adistam xp̃i dispensa¬
tionem. que ꝑ eius humilitatẽ facta

Expanded text:
quam fidelium fideles appellare cuncquam fidelium fideles appellare cunctatur, quod a credendo utique nomen est, quamuis hoc non ipsi, sed alii pro eis inter sacramenta responderint. Nimis longum fiet, si ad sinse ac forma serui accepta factum oboedientem usque ad mortem crucis, nisi ut hac dispensatione misericordissimae gratiae omnes, quibus tamquam membris in suo corpore constitutis caput est ad capessendum regnum caelorum, uiuificaret, saluos faceret, liberaret, redimeret, inluminaret, qui prius fuissent in peccatorum morte, languoribus, seruitute, captiuitate, tenebris constituti, sub potestate diaboli principis peccatorum, ac sic fieret mediator dei et hominum, per quem post inimicitias impietatis nostrae illius gratiae pace finitas reconciliaremur deo in aeternam uitam ab aeterna morte quae talibus inpendebat erepti. hoc enim cum abundantius apparuerit, consequens erit, ut ad istam Christi dispensationem, quae per hanc eius humilitatem facta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt illuminat omnem int̾iorem ho¬
minẽ. quia homo interior cum ue¬
racĩt fit sapiens. ñ nisi ab illo illu¬
minatur quod est lumen uerum
aut si rationem ipsam qua huma¬
na anima rationalis appellatur. q̃
ratio adhuc uelut quieta & quasi
sopita. tam̃ insita & quodamm
inseminata paruulis latet illumi¬
nationem uoluit appellare tanqmͣ
int̾ioris oculi creationem. non resi¬
stendum est tunc eam fieri cum
anima creatur: & non absurcle hoc
intelligi cum homo uenit in mũdũ.
Uerũtũ etiam ipse qmͣius iam crea¬
tus oculus. necesse est intenebris
maneat. si ñ credat in eum qui dix̃.
ego lux inscłm ueni: ut om̃is qui
credit in me non maneat in tenebri
Quod ꝑsacͣmentum in pariuilis fi¬
eri non dubitat mat̾ eccłia. que
corde recto maternum eis p̃stat sinii.
ut sacris ministeriis imbuant᷑: quid
ñdum possunt corde ꝓprio credere
ad iustitiam. nec ore ꝓprio confiteri
ad salutem. Nec ideo tñ eos quis¬

Expanded text:
esset: \'inluminat omnem interiorem hoesset: \'inluminat omnem interiorem hominem\', quia homo interior, cum ueraciter fit sapiens, nonnisi ab illo inluminatur, quod est lumen uerum; aut, si rationem ipsam, qua humana anima rationalis appellatur, quae ratio adhuc uelut quieta et quasi sopita, tamen insita et quodam modo inseminata in paruulis latet, inluminationem uoluit appellare tamquam interioris oculi creationem, non resistendum est tunc eam fieri, cum anima creatur, et non absurde hoc intellegi, cum homo uenit in mundum. uerum tamen etiam ipse quamuis iam creatus oculus necesse est in tenebris maneat, si non credat in eum qui dixit: ego lux in saeculum ueni, ut omnis qui credit in me non maneat in tenebris. quod per sacramentum in paruulis fieri non dubitat mater ecclesia, quae cor et os maternum eis praestat, ut sacris mysteriis inbuantur, quia nondum possunt corde proprio credere ad iustitiam nec ore proprio confiteri ad salutem. nec ideo tamen eos quis
Abbreviated transcription (Latin):
lorum. qmͣuis ingreco ita sit positũ.
ut possit intelligi eciam lumen ip¬
sum ueniens in hunc mundum: tñ
si hominẽ uenientem in hunc mun¬
dum necesse est accipi. aut simpli¬
cĩt dictum arbitrorsicut multa inscͥp¬
turis reperuntur. quib etiam decͣc¬
tis nichil sententie minuatur. aut
si ꝓpt̃ aliqmͣ distinctionem ad ditũ
ẽẽ credendum est. foetasse hoc dic¬
tum est addiscernendam sp̃ualem
illuminationẽ ab ista corporali. que
siue ꝑ celi luminaria. sine quibusꝙ
ignib illuminat oculos carnis: ut
hominem int̾iorem dixerit ueniẽ¬
tem in hunc mundũ. quia ext̾ior
corporeus est. sicut hic mundus tam¬
qmͣ diceret. illuminat omnem ho¬
minẽ uenientem in corpꝰ. scłm ilsd̾
quod scͥptum est: sortitꝰ ẽ animant
bonam. & uenit incorpus incomqͥ¬
natum. Aut gͦ sic dictum est. si distĩc¬
tionis alicuius gr̃a dictum est. illu¬
minat omnem hominẽ uenientẽ
inhunc mundum. tanqmͣ dictũ

Expanded text:
lorum—, quamuis ingraeco ita sit positum, lorum—, quamuis ingraeco ita sit positum, ut possit intellegi etiam ipsum lumen ueniens in hunc mundum, tamen, si hominem uenientem in hunc mundum necesse est accipi, aut simpliciter dictum arbitror, sicut multa in scripturis repperiuntur, quibus etiam detractis nihil sententiae minuatur, aut, si propter aliquam distinctionem additum esse credendum est, fortasse hoc dictum est ad discernendam spiritalem inluminationem ab ista corporali, quae siue per caeli luminaria siue quibusque ignibus inluminat oculos carnis, ut hominem interiorem dixerit uenientem in hunc mundum, quia exterior corporeus est, sicut hic mundus, tamquam diceret: \'inluminat omnem hominem uenientem in corpus\' secundum illud quod scriptum est: sortitus sum animam bonam et ueni in corpus incoinquinatum. aut ergo sic dictum est, si distinctionis alicuius gratia dictum est, inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, tamquam dictum
Abbreviated transcription (Latin):
nullus hominũ illuminatur. nisi
illo lumine ueritatis quod deus ẽ.
ne quisqmͣ putaret ab eo se illumi¬
nari. a quo audit ut discat. non di¬
co si quemqmͣ magnum hominem
nec si angłm ei contingat habere
doctorem. Adhibetur enĩ sermo ue¬
ritatis: ex trinsecꝰ uocis mynisterio
corꝑalis. Uerũtñ neꝙ qui plantat
eit aliquid neq qui rigat: s qui ĩ¬
crementum dat deus. Audit qͥppe
homo dicentẽ uł hominem uł an¬
gelum. s ut sentiat & cognoscat ue¬
rum ẽẽ quod dicitur. illo lumine in¬
tus mens eius asꝑgitur. quod ineter¬
num manet quod etiam in tenebͥs
lucet: s sicut sol iste a cecis qmͣuis eoᷤ
suis radiis quodamm uestiat. sic ab
stultitie tenebris non comphenditur
Cur autem cum dixiss quod illu¬
minat omnẽ hominem. ad diderit
uenientem in hunc mundum. unde
hec opinio nata est quod in exortu cor¬
porali ab utero matris recentissimo.
illuminet mentes nascentiũ pariui¬

Expanded text:
nullus hominum illuminatur nisi nullus hominum illuminatur nisi illo lumine veritatis, quod Deus est: ne quisquam putaret ab eo se illuminari, a quo audit ut discat, non dico, si quemquam magnum hominem, sed nec si angelum ei contingat habere doctorem. Adhibetur enim sermo veritatis extrinsecus vocis ministerio corporalis, uerum tamen neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. audit quippe homo dicentem uel hominem uel angelum; sed ut sentiat et cognoscat uerum esse quod dicitur, illo lumine intus mens eius aspergitur, quod aeternum manet, quod etiam in tenebris lucet. sed sicut sol iste a caecis, quamuis eos suis radiis quodam modo uestiat, sic ab stultitiae tenebris non conprehenditur. Cur autem, cum dixisset: quod inluminat omnem hominem, addiderit: uenientem in hunc mundum – unde haec opinio nata est, quod in exortu corporali ab utero matris recentissimo inluminet mentes nascentium paruu
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mũ¬
dum. Et̃ si ita est: multum miran¬
dum est. quomͦ illuminati ab unico
filio. quod erat in pͥncipio uerbũ
deus apiso dm̃. non ad mutantur
ad regnum dei: nec sint heredes
dei. coheredes autem rp̃i: hoc enĩ ei
nisi ꝑ baptismum non p̃stari. etiã
qui hoc sentiunt confitentur. De¬
inde iam illuminati si ad conseq̃nclũ
regnum dei non dum sunt idonei
saltem ipsum baptismũ quo ad hoc
ĩdonei fuint leti susciꝑe debuerunt
eui tñ eos uidemus cum magnis fle¬
tib reluctari. eamq ignorantiam
in illa etate contẽnimus: ut sacͣmen¬
ta que illis ꝓ desse nouimus. in eis etiã
reluctantibus compleamus. Cur enin
& apłs dicit. nolite pueri ẽẽ mentibꝰ.
si iam lumine illo uero quod uerbũ
dei est. eorum mentes illuminate st̃:
Itaq illud quod in euangło positũ
est. erat lumen uerum quod illumi¬
nat omnem hominẽ uenientẽ in
hunc mundum. ideo dictum est. qr

Expanded text:
omnem hominem uenientem i n hunc munomnem hominem uenientem i n hunc mundum. quod si ita est, multum mirandum est, quomodo inluminati ab unico filio, quod erat in principio uerbum deus apud deum, non ammittantur ad regnum dei nec sint heredes dei, coheredes autem Christi. hoc enim eis nisi per baptismum non praestari etiam qui hoc sentiunt confitentur. deinde iam inluminati, si ad consequendum regnum dei nondum sunt idonei, saltem ipsum baptismum, quo ad hoc idonei fiunt, laeti suscipere debuerunt; cui tamen eos uidemus cum magnis fletibus reluctari eamque ignorantiam in illa aetate contemnimus, ut sacramenta, quae illis prodesse nouimus, in eis etiam reluctantibus compleamus. cur enim et apostolus dicit: nolite pueri esse mentibus, si iam lumine illo uero, quod uerbum dei est, eorum mentes inluminatae sunt? Itaque illud, quod in euangelio positum est: erat lumen uerum, quod inluminat hunc mundum, ideo dictum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
datus. ut diceretur. hic est sanguis m̃s
qui ꝓ multis effundetur in remissio¬
nem peccatorum. Negant enim illos
uberari: quos sub peccato eẽ nolunt
fateri. Nam unde liberantur. si nul¬
la seruitute peccati tenentur obstrictie
Ego inquit iux in scłm ueni: ut om̃is
qui crediderit in me non maneat in
tenebris. Hoc dicto quid ostendit nͥ
intenebris ẽẽ omnem qui non credit
in eum. & credendo efficere ne mane¬
at intenebris: Has tenebras quid
nͥ peccata intelligimus: S quodlibet
aluid intelligantur he tenebre: pro¬
fecto qui non credit in xp̃o. manebit¬
meis. Et utiq penales sunt: non qͣi
noct᷑ne ad qͥetem animantium ne¬
cessarie. Oinde pariuili si ꝑsacͣmen¬
tum quod ad hoc diuinitus insti¬
tutum est. in credentium numerũ
non transeant. ꝓ fecto mbis tenebriᷤᷤ
remanebunt. quamius eos ñ nul¬
li mox natos illuminari credant.
sic intelligentes quod scͥptum est.
erat lumen uerum quod illuminat

Expanded text:
datus, ut diceretur: hic est sanguis meus, datus, ut diceretur: hic est sanguis meus, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. negant enim illos liberari, qui sub peccato esse nolunt fateri. nam unde liberantur, si nulla seruitute peccati tenentur obstricti? Ego, inquit, lux in saeculum ueni, ut omnis, qui crediderit in me, non maneat in tenebris. hoc dicto quid ostendit nisi in tenebris esse omnem qui non credit in eum et credendo efficere, ne maneat in tenebris? has tenebras quid nisi peccata intellegimus? sed quodlibet aliud intellegantur hae tenebrae, profecto quinoncreditin Christum manebitincis, et utique poenales sunt, non quasi nocturnae ad quietem animantium necessariae. Proinde paruuli, si per sacramentum, quod ad hoc diuinitus institutum est, in credentium numerum non transeant, profecto in his tenebris remanebunt. Quamuis eos nonnulli mox natos? inluminari credant sic intellegentes quod scriptum est: erat lumen uerum, quod inluminat
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓ scł̃i uita. & si non manducauer
tis carnem filii hominis & sanguinẽ
biberitis. non habebitis uitam in uo¬
bis: Si gͦ ut tot & tanta diuina te¬
stimonia concinunt. nec salus nec
uita et̾na sine baptismo & corpore &
sanguine domini cuiquam sꝑanda
est: frustra sine his ꝓmittitur par¬
uulis. Prorro si a salute ac uita et̾na
hominem nisi peccata non separant:
ꝑhec sacram̃ta non nͥ peccata reatus
in paruulis soluitur. de quo reatu scͥp¬
tum est. neminem ẽẽ mundum. nec
si unius diei fuerit uita eius. Unde ẽ
& illud in psalmis. ego enim in iniqui¬
tatibus conceptus sum: & in peceatis
mat̾ mea me in utero aluit. Aut enĩ
ex ꝑsona generali ipsuis hominis dici¬
tur: aut siꝓpe dauid hoc de se dicit.
ñ utiꝙ de fornicatione s delegitimo cõ¬
nubio natus fuit. Non itaq aubi¬
temus etiam ꝓinfantib baptizandis
sanguinem fusum: qui pͥusqmͣ funde¬
retur sic insacram̃to datus est & cõm̃¬

Expanded text:
est pro saeculi uitact: si non manduest pro saeculi uitact: si non manduitis carnem Filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis vitam in vobis ? Si ergo ut tot et tanta divina testimonia concinunt, nec salus nec vita aeterna sine Baptismo et corpore et sanguine Domini cuiquam speranda est, frustra sine his promittitur parvulis. Porro si a salute ac vita aeterna hominem nisi peccata non separant, per haec Sacramenta nonnisi peccati reatus in parvulis solvitur: de quo reatu scriptum est, neminem esse mundum, nec si unius diei fueriet illud in Psalmis: ego enim in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis mater mea me in utero aluit; aut enim ex persona generali ipsius hominis dicitur aut, si proprie Dauid hoc de se dicit, non utique de fornicatione, sed de legitimo conubio natus fuit. non itaque dubitemus etiam pro infantibus baptizandis sanguinem fusum, qui priusquam funderetur, sic in sacramento datus est et commen
Abbreviated transcription (Latin):
letur debitum nr̃m. Nam quis
audeat dicere non eẽ xp̃m infan¬
tium saluatorem. nec redempto¬
rem: Inde autem saluos facit.
si nulla est ineis originalis egritu¬
do peccati: unde redemit. si ñ st̃
om̃ib ingeniis p̃ferenda. Oꝑtime
pinici xp̃iam baptismum ipsum
nichil aliud qmͣ salutem. & sacͣmẽ¬
tum corporis xp̃i nichil aluid qmͣ
uitam uocant. Unde. nͥ ex antiqua
ut existimo & apłica traditione. qͣ
eccłie xp̃i insitum tenent p̃ter bap¬
tismum & participationem mense do
minice. ñ solum ad regnum dei. s nec
ad salutem & uitam et̾nam posse quẽ¬
diximus. Nam quid alud tenent
qui baptismum nomine salutis aꝑ
ꝑellant. nͥ quod dictum est saluos
nos fecit ꝑlauacrum regenerationis
& quod petrus ait sit & uos simili
forma baptisma saluos facit: Qͥd aliud
etiam qui sacͣm̃tum mense dñice
uitam uocant. nisi quod dictum est
ego sum panis uiuus qui decelo descẽ¬
di. & panis quem ego dedero caro mea

Expanded text:
letur debitum nostrum. nam quis letur debitum nostrum. nam quis audeat dicere non esse Christum infantium saluatorem nec redemptorem? unde autem saluos facit, si nulla in eis est originalis aegritudo peccati? unde redimit, si non sunomnibus ingeniis praeferenda. Optime punici Christiani baptismum ipsum nihil aliud quam salutem et sacramentum corporis Christi, nihil aliud quam uitam uocant. unde, nisi ex antiqua, ut existimo, et apostolica traditione, qua ecclesiae Christi insitum tenent praeter baptismum et particiminicae, non solum ad regnum Dei, sed nec ad salutem et vitam aeternam posse pe. Nam quid aliud tenent qui bapellant, nisi quod dictum est: saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et quod Petrus ait: sic et uos simili forma baptisma saluos facit? quid aliud etiam qui sacramentum mensae dominicae uitam uocant, nisi quod dictum est: ego sum panis uiuus, quide caelo descendiet: panis, quem ego dedero, caro mea
Abbreviated transcription (Latin):
nondum natos ad discernenda
merita eorum. aliquid boni uł ma¬
li egisse ñ credimus. ita om̃s sub
peccato eẽ. quod ꝑ unum hominẽ
in trauit inmundum. & ꝑ omne
homines ꝑtransiit. aquo non libe¬
minime dubitemꝰ. Quiꝰ meclicinas
ad uentus non est opus sanis set
egrotantib: quia non uenit uoca¬
re uistos s peccatores. In cuus reg¬
num non intrabit. nisi qui renatuᷤ
fuerit ex aqua & sp̃u nͨ p̃ter regnũ
nam: qm qui ñ manducauerit car¬
nem. & qui in credulus est filio nõ
habet uitam. s ira dei manet suꝑ
eum. Ab hoc peccato. ab hac egritudi¬
ne. abhac ira dei. cuius naturalit̾
filii sunt. qui etiam si ꝑ etatem nõ
habent ꝓpͥum. trahunt tñ origi¬
nale peccatum. ñ liberat nͥ agnus
dei qui tollit peccata mundi. non
nisi mediciis. qui ñ uenit ꝓpt̃ sa¬
nos s p̃p̃ter egrotos. ñ nisi salua¬
tor de quo dictum est generi hu¬
mano. natus ẽ nobis hodie saluator.
ñ nͥ redemptor euius sanguine de¬

Expanded text:
nondum natos ad discernenda nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid: boni uel mali egisse non credimus, ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem intrauit in mundum et per omnes homines pertransiit, a quo non libeminime dubitemus. Cuius medicinalis aduentus non est opus sanis, sed aegrotantibus, quia non uenit uocare iustos, sed peccatores, in cuius regnum non intrabit nisi qui renatus fuerit ex aqua et spiritu nec praeter regnum m qui non manducauerit carnem eius et qui incredulus est filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. ab hoc peccato, ab hac aegritudine, ab hac ira dei, cuius naturaliter filii sunt, qui etiam si per aetatem non habent proprium, trahunt tamen originale peccatum, non liberat nisi agnus dei qui tollit peccata mundi, non nisi medicus qui non uenit propter sanos, sed propter aegrotos, non nisi saluator, de quo dictum est generi humano: natus est uobis hodie saluator, non nisi redemptor, cuius sanguine de
Abbreviated transcription (Latin):
hec ut ꝓ uocaretur audiebat. insec¬
tari lapidils non clesisteret: nec ĩ
ea causa uł dñis parceret. Tale gͦ
p̃destinari et creari arbitror. ut
qui possunt intelligant dei gr̃am
& sp̃m qui ubi uult spirat. ob hoc
nus in gehenne filiis p̃terire: ut
qui głatur. in domino głietur. Illi
autem qui ꝓ meritis uite suꝑioris.
acciꝑe quasquas animas duersa
t̾rena corpora affirmant. quib alie
magis alie minus grauentur. & ꝓ
eisdem meritis humana ingenia
uariant. ut cautiora sint quedam
& obtusiora alia. proq ipsius uite
suꝑiorib meritis diuinam quoꝙ
gr̃am liberandis hominib dispen¬
sari. quid de isto poterunt respon¬
dere: Quom ei tribuent ex teter¬
rima uita suꝑiore ut ex hoc fatuꝰ
nasceretur. & tam bene meritum.
ut ex hoc in xp̃i gr̃a multis acutis¬
simis p̃ferretur: Cedamus gͥ & cõ¬
sentiamꝰ auctoritati scẽ scripture.
que neseit falli nec fallere: & sic̃

Expanded text:
haec ut prouocaretur audiebat, insechaec ut prouocaretur audiebat, insectari lapidibus non desisteret nec in ea causa uel dominis parceret. tales ergo praedestinari et creari arbitror, ut qui possunt intellegant dei gratiam et spiritum, qui ubi unit spirat, ob hoc nus in gehennae filiis praeterire, ut qui gloriatur in domino glorietur. illi autem qui pro meritis uitae superioris accipere quasque animas diuersa terrena corpora adfirmant, quibus aliae magis, aliae minus grauentur, et pro eisdem meritis humana ingenia uariari, ut acutiora sint quaedam et alia obtunsiora, proque ipsius uitae superioris meritis diuinam quoque gratiam liberandis hominibus dispensari, quid de isto poterunt respondere? quomodo ei tribuent et teterrimam uitam superiorem, ut ex hoc fatuus nasceretur, et tam bene meritam, ut ex hoc in Christi gratia multis acutissimis praeferretur ? Cedamus igitur et consentiamus auctoritati sanctae scripturae, qu ae nescit falli nec fallere, et, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sisse animas hominum. quib ad
hec uenirent ꝓ dũsitate meritoꝵ.
diuerse hinc exꝑture uł bona uel
mala. S terminandi huiꝰ oꝑis cura.
non sinit in his duituis immorari.
unum tñ quod inter multa mira-¬
bile comperi non tacebo. Quis non
scdm isto ᷤ. qui ex meritis ꝓpriis uite
ante hoc corpus incelestib geste.
animas t̾renis corporib magis mi¬
niisue gͣuari oꝑinantur. affirm&
eos ante istam uitam sceleratius
immanuisq peccasse. qui mentis
lumen sic amittere meruerunt. ut
sensu uicino pecorib nascerentur.
ñ dico tarde̾ssimo ingenio. nam ħ
dealiis dici solet. s ita excordes. ut
etiam cirrati ad mouendum risũ.
exhibeant cordatis delitias fatita¬
tis: Quorum nom̃ ex greco diruia¬
tum: moriones uulgus appellat.
Talium tñ quidam fuit xp̃ianus:
ut cum ẽẽt omnium inuiriarum
suarum mira fatuitate patientis
erat sic ferre non posset. ut blasphe¬
mantes uidelicet cordatos aquibus

Expanded text:
sisse animas, hominum. quibus ad sisse animas, hominum. quibus ad haec uenirent pro diuersitate meritorum diuersa hic experturae uel bona uel mala. sed terminandi huius operis cura non sinit in his diutius inmorari. unum tamen, quod inter multa mirabile comperi. non tacebo. quis non secundum istos, qui ex meritis prioris uitae ante hoc corpus in caelestibus gestae animas terrenis corporibus magis minusue grauari opinantur, adfirmet eos ante istam uitam sceleratius inmaniusque peccasse, qui mentis lumen sic amittere meruerunt, ut sensu uicino pecoribus nascerentur, non dico tardissimi ingenio -nam hoc de aliis dici soletsed ita excordes, ut etiam cirrati ad mouendum risum exhibeant cordatis delicias fatuitatis, quorum nomen ex graeco deriuatum moriones uulgus appellat? talium tamen quidam fuit ita christianus, ut, cum esset omnium iniuriarum suarum mira fatuitate patientisserat, sic ferre non posset, ut blasphemantes uidelicet cordatos, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
& tñ eam sibi grãm p̃dicari non me¬
ruit. qua sola possit ascd̃e mortis ꝑ¬
nitie lib̾ari: ille autem ꝓmeritis de¬
t̾iorib sicut putant grauiori corpori
implicitus. & ob hoc cordis obtusi.
cum carnis illecebris ardentissima
cupidine uinceretur. & ꝑ nequissimã
uitam peccatis pͥstinis quib ad hoc
uenire meruerat. ad deret peiora
t̾rena. aut incruce tñ audiuit hodie
mecum eris in paradiso. aut alicui
cohesit apło cuius p̃dicatione mu¬
tatus. aut ꝑlauacrum regeneratio¬
nis saluus effectus est: ut ubi abũ¬
Dauit ꝑeccatum. suꝑ abundaret g̾ra
Quid hinc respondeant omnino nõ
uideo: qui uolentes humanis con¬
iecturis iustitiam dei defendere
& ignorantes altitudinem gre. fabu¬
las imꝓbabiles texuerunt. Multa
dici possunt de miris uocationibus
hominum siue quas legimus. siue
quas exꝑti sumꝰ. qͥb eorũ opinio sub¬
uertatur. qui credunt ante ista cor¬
pora sua quasdam ꝓpͥas uitas ges¬

Expanded text:
et tamen eam sibi gratiam praedicari non meet tamen eam sibi gratiam praedicari non meruit, qua sola posset a secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis deterioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus et per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abudauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respondeant omnino non uideo, qui nolentes humanis coniecturis iustitiam dei defendere et ignorantes altitudinem gratiae fabulas inprobabiles texuerunt. Multa enim dici possunt de miris uocationibus hominum, siue quas legimus siue quas experti sumus, quibus eorum opinio subuertatur, qui credunt ante ista corpora sua quasdam proprias uitas ges
Abbreviated transcription (Latin):
cabunt inquem non crediderunt.
aut quom credent ei quem non
audierunt. quom autem audient
sine p̾dicante. alius autem tardus
ingenio. libidinosus. deditus flagicisꝰ.¬
& facinorib cooꝑtis. ita gubernet᷑
ut audiat. credat baptiretur rapi¬
atur. aut si detentus hic fuerit. lau¬
dabiliter hic iuuat : Ubi duo isti
tam diuersa merita contrarerunt
Non dico ut iste credat ille non cre¬
dat. quod est ꝓprie uoluntatis: s ut
iste audiat quod credat. ille non au¬
diat. Noc enim non est in hominis
potestatẽ. Ubi inqmͣ hec tam diũsa
merita contraxerunt: Si incelo ege¬
runt aliqmͣ uitam. ut ꝓsuis actib
ꝓpellerentur uł laberentur in t̾ras.
congruisq sue ante acte uite corporess
receptaculis tenerentur. ille utiq me¬
lius ante hoc mortale corpus uixisse
creclendus est. qui eo non multũ me¬
ruit p̃grauari. ut et bonum haber&
ingenium. & concupiscentiis eiꝰ mitͥoribꝰ
urgeretur. quas posset facile suꝑare:

Expanded text:
cabunt, in quem non crediderunt? cabunt, in quem non crediderunt? ant quomodo credent, quem non audierunt? quomodo autem audient sine praedicante? — alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur aut, si detentus hic fuerit, laudabiliter uiuat? ubi duo isti tam diucrsa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae uoluntatis, sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat — hoc enim non est in hominis\' potestate — ubi, inquam, haec tam diuersa merita contraxerunt? si in caelo egerunt aliquam uitam, ut pro suis actibus propellerentur uel laberentur in terras congruisque suae ante actae uitae corporeis receptaculis tenerentur, ille utique melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus urgeretur, quas posset facile superare,
Abbreviated transcription (Latin):
explosum repudiatumq sentiendũ
est. quod anime prius incelesti habi¬
tatione peccantes. gradatim atey pari¬
latim ad suorum meritorum corꝑa
ueniant. ac ꝓ ante gesta uita magĩ
muisue corporeis pestibus affligan¬
tur: Eui opinioni qmͣuis sc̃a scrip¬
tura aꝑtissime contradicat. que cũ
gr̃am cõmendaret. ñdum natis in¬
quit neꝙ qui aliquid egerit bo¬
ni aut mali. ut scdm electionem
ꝓpositum dei maneret. ñ ex oꝑib
ẜ ex uocante dictum est quod ma¬
ior seruiet minori. nec ipsi tam̃qͥ
hoc sentiunt euadunt huius q̃sti¬
onis angustias. s meis coartati et
herentes. similit̾ o altitudo ex cla¬
mare coguntur. Unde enim fit.
ut homo ab mneunti pueritia mo¬
destior ingeniosior temꝑantior. ex
magna parte libidinum uictor.
qui oderit auaritiam. luxuriam
de testetur. atq uirtutes ad cet̾as
ꝓuectior aptiorꝙ consurgat. & tñ
eo loco sit. ubi ei p̃dicari gr̃a xp̃i¬
ana non possit. quomͦ enim in uo¬

Expanded text:
explosum repudiatumque sentiendum explosum repudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione peccantes gradatim atque paulatim ad suorum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commendaret, nondum natis, inquit, nec qui aliquid egerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt euadunt huius quaestionis angustias, sed in eis coartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare coguntur. unde enim fit, ut homo ab ineunte pueritia modestior, ingeniosior, temperantior, ex magna parte libidinum uictor, qui oderit auaritiam, luxuriam detestetur atque ad uirtutes ceteras proucctior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana nonpossit-quomodo enim inuo
Abbreviated transcription (Latin):
cur ñ taliteꝵ mouet. quod ex duobꝰ
originalit innocentib alius accipit
baptismum. quo in regnum dei pos¬
sit intrare. alius non accepit. ne ad
regnum dei possit accedere: Nempe
in utramq causam ad illam ex clama¬
tionem reditur: o altitudo diuitiarũ.
Ex ipsis deinde baptizatis pariulis
dicatur mͥ. cur aluis rapitur ne mali¬
tia mutet intellectum euis: & alius
uiuit impuis futurus. Nonne si ambo
raperentur. ambo in regnum celorũ
ingrederet᷑: Et tñ ñ ẽ imquitas apud
dm̃. Quid. illud quem ñ moueat. quẽ
non in tanta altitudine ex clamare
compellat. Quod alii paruuli sp̃u
immundo uerentur: alii nichil tale
patiuntur: alii etiam muteris matr̃
sicut iheremias sc̃ificantur: cum om̃s
si est originale peccatum. pariter rei
sint. si ñ est. pariter innocentes sint:
Unde ista tanta diuersitas. nisi quia
inscrutabilia sunt uuiditia euis & ĩ ue¬
stigabiles uie euis: An forte illud iã

Expanded text:
cur non taliter mouet, quod ex duobus cur non taliter mouet, quod ex duobus originaliter innocentibus alius accepit baptismum, quo in regnum dei possit intrare, alius non accepit, ne ad regnum dei possit accedere? nempe in utraque causa ad illam exclamationem reditur: o altitudo diuitiarum! ex ipsis deinde baptizatis paruulis dicatur mihi, cur alius rapitur, ne malitia mutet intellectum eius, et alius uiuit impius futurus? nonne, si ambo raperentur, ambo in regnum caelorum ingrederentur? et tamen non est iniquitas apud deum. quid? illud quem non moueat, quem non in tanta altitudine exclamare conpellat, quod alii paruuli spiritu inmundo uexantur, alii nihil tale patiuntur, alii etiam in uteris matrum, sicut Hieremias, sanctificantur, cum omnes, si est originale peccatum, pariter rei sint, si non est, pariter innocentes sint? unde ista tanta diuersitas, nisi quia inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius? An forte illud iam
Abbreviated transcription (Latin):
Ualde ergo paruum sensum habe¬
mus addiscutiendã iustitiam iu¬
ditiorum dei. ad discuciendam
gr̃am gratuitam nullis meritis p̃cedẽ¬
tibus: non in qmͣ que ñ tam mouet
cum p̃statur indignis. qmͣ cum eque
indignis aliis de negatur. Nam & hi
quib iudet᷑ in iustum. ut pariuili sie
gr̃a xp̃i de corpore exeuntes. non solum
regno dei quod & ipsi fatentur nisi
ꝑbaptismum renatos intrare non poᷤ¬
se. uerũetiam uita et̾na & salute pͥuen¬
tur. querentes quomͦ ustum sit ut
aluis aboriginali impietate soluat᷑.
alius non soluatur. cum eadem sit
utruisq conditio. ipsi respondeant
scdm suam sententiam. quomͦ iden¬
tidẽ iustum sit. ut huic p̾stetur bap¬
tismus quo intret in regnum dei. il¬
li ñ p̃stetur: cum sit utriusq par cau¬
sa. Si enim mouet. cur ex his duobus
cum ex equo ambo sint originialiteꝵ
peccatores. alius ab hoc uincło soluit
cui conceditur baptismus. alius non
soluitur cui talis gr̃a non concedit᷑

Expanded text:
ualde ergo paruum sensum habemus ad discutiendam iustitiam iudiciorum dei, ad discutiendam gratiam gratuitam, nullis meritis praecedentibus non iniquam, quae non tam mouet, cum praestatur indignis quam cum aeque indignis aliis denegatur. Nam et hi, quibus uidetur iniustum, ut paruuli sine gratia Christi de corpore exeuntes non solum regno dei, quo et ipsi fatentur nisi per baptismum renatos intrare non posse, uerum etiam uita aeterna et salute priuentur, quaerentes quomodo iustum sit, ut alius ab originali impietate soluatur, alius non soluatur, cum eadem sit utriusque conditio, ipsi respondeant secundum sententiam suam, quomodo identidem iustum sit, ut huic praestetur baptismus, quo intret in regnum dei, illi non praestetur, cum sit utriusque par causa. si enim mouet, cur ex his duobus, cum ex aequo ambo sint originaliter peccatores, alius ab hoc uinculo soluitur, cui conceditur baptismus, alius non soluitur, cui talis gratia non conceditur,
Abbreviated transcription (Latin):
tuis: qui traditus est ꝓpt̃ delicta m̃a.
& resurrexit ꝓpt̾ iustificationẽ nr̃a.
Et paulopost. Si enim xp̃c inqͥt
cum infirmi eẽmus ad huc uixta
tempus ꝓ impiis mortuus ẽ: et
alibi. Scimus inquit quia lex sp̃u¬
lis est: ego autem carnalis sum
uenundatus sub peccato. Quod
enim oꝑor ignoro. Non emi ego
quod uolo hoc ago: s quõd odi
illud fatio. Si autem quod nolo hoc
tatio. consentio legi qm̃ bona est.
Nunc autem iam non ego operor
illud: s quod id habitat in me petẽm.
Scio enim: quia ñ habitat in me hoc
est incarne mea bonum. Uelle enim
ad iacet mͥ: ꝑficere autem bonum ñ¬
inuenio. Non enim quod uolo fatio
bonum: s qued nolo malum hoc
ago. Si autem quod nolo ego hoc fa
cio. iam non ego operor illud: s qd̃
habitat inme peccatum. In uenio gͥ
legem mͥ uolenti facere bonum: qm̃
mͥ malum adiacet. Condelector em̃
legi ddei sccłm int̾iorem hominẽ: iu¬
deo autem aliam legem in membri
meis repugnantẽ legi mentis meẽ.

Expanded text:
tuis, qui traditus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustifieationem nostram. et paulo post: si enim Christus, inquit, cum infirmi essemus adhuc, iuxta tempus pro impiis mortuus est. et alibi: scimus, inquit, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, uenundatus sub peccato. quod enim operor, ignoro; non enim quod uolo, hoc ago, sed quod odi, illudfaeio. si autem quod nolo, hoc facio, consentio legi, quoniam bona. nunc autem iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. scio enim quia non habitat in me, hoc est inadiacet mihi, perficere autem bonum non. non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. si autecio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. inuenio ergo legem mihi uolenti facere bonum, quoniam mihi malum adiacet. condelector enim legidei seeundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnan
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eum: s manet suꝑ eum. Ab
hac quippe ira qua omnes sub pec¬
cato sunt. de qua dicit apłs. fuimus
enim & nos aliqnͣdo naturalit filii
ire sicut & cet̾i. nulla res lib̾at: nisi
lum non ueniat. occulta ẽẽ causa pͥ
iniusta non potest. Numqͥd enim
iniquitas apud dm̃: Absit. S pͥus
scãrum scͥpturarum anctoritatibuᷤ
colla subdenda sunt: ut ad intellec¬
tum ꝑfidem quisq ꝑ ueniat. Neq
enim frustra dictum est: iuditia tua
sicut multa abyssus. Cuius abyssi al¬
dicens. Conclusit enim deus om̃s
in incredulitate: ut omnib mise¬
reat᷑. Cuius ꝓfunditatis ueluti hor¬
rore ꝑculsus. o altitudo inquit di¬
uitiarum sapientie & scientie dei:
qmͣ in scrutabilia uiditia eius. & in¬
uestigabiles uie euis. Quis enim cog

Expanded text:
super eum\'. sed manet super eum. ab super eum\'. sed manet super eum. ab hac quippe ira, qua omnes sub peccato sunt, de qua dicit apostolus: fuimus enim et nos aliquando naturaliter filii irae sicut et ceteri, nulla res liberat nisi lum non ueniat, occulta esse causa potest, iniusta non potest. numquid enim iniquitas apud deum? absit. sed prius sanctarum scripturarum auctoritatibus colla subdenda sunt, ut ad intellectum per fidem quisque perueniat. neque enim frustra dictum est: iudicia tua sicut multa abyssus. cuius abyssi aldicens: conclusit enim deus omnes in incredulitate, ut omnibus misereatur. cuius profunditatis ueluti horrore percussus; o altitudo, inquit, diuitiarum sa pientiae et scientiae dei! quam inser utabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! qu