comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rim: adeo ꝓsꝑa nauigatio pie affuit uolun.¬
tati. Tu mͦ ꝓꝑter quẽ tot maria transnaui¬
gauimus. tantũ t̾re transcurrimꝰ: comple¬
ctendum ꝑfruendumq te remotis omĩb
trade. Ego uͦ inqm. etram tu cũ in egypto
morareris. totus tecũ semꝑ animo & cogita¬
tione uersabar: meq de te dies ac noctes
cogitantem totũ tiia caritas possidebat: ne¬
dum mͦ me tibi estimes puncto temporis
defuturum. quo minus amore tuo pendens
te intuear: te audiam. tecũ loquar: nullũ
penitus in secretũ nrm̃ quod nobis hec re¬
motior cellula p̾stat admisso. Nam hui nx̃i
ut arbitror galli pͣsentiam ñ moleste feres
quia hic aduentsu tuo ut uides ꝑinde. atoꝵ
ego triumphat gaudio. Recte plane inqͥuit
postumianus in societate nr̃a gallus iste rep¬
nebitur: quia &e si m̃ parũ cognitus ẽ. ꝓ eo tñ
quod tibi ẽ carissimũs. ñ potest mͥ ñ eẽ carꝰ.
maxime cũ de martini sit disciplina. Deq

Expanded text:
ni: adeo prospera nauigatio piae adfuit uolunni: adeo prospera nauigatio piae adfuit uoluntati. tu modo, propter quem tot maria transnauigauimus, tantum terrae transcucurrimus, conplectendum fruendumque te remotis omnibus trade. Ego uero, inquam, etiam cum tu in Aegypto morareris, totus tecum semper animo et cogitatione uersabar, meque de te dies ac noctes cogitantem totum tua caritas possidebat, nedum modo me tibi aestimes puncto temporis defuturum, quominus ab ore tuo pendens te intuear, te audiam, tecum loquar, nullo penitus in secretum nostrum, quod nobis haec remotior cellula praestat, admisso. nam huius nostri, ut arbitror, Galli praesentiam non moleste feres, qui hoc aduentu tuo, ut uides, perinde adque ego triumphat gaudio. Recte plane, inquit Postumianus, in societate nostra Gallus iste retinebitur : qui etsi mihi parum cognitus est, pro eo tamen, quod tibi est carissimus, non potest mihi non esse carus, maxime cum ex Martini sit disciplina. neque
Abbreviated transcription (Latin):
Um inunum
locum ego et
gallus nr̃ con¬
uenissemus.
martini memo¬
riam ex illius
enim discipłis
merita carissimus: interuenit nobis po¬
stumianus meus. nr̃i causa ab oriente. quo
se ante triennium patriam relinquens
contulerat regressus. Complexi hominem
amantissimũ: exosculatiq genua ce pedes
eius. cum uno atq altero spacio obstupe:¬
facti inuicem flentes gaudio deambulas¬
semus: iectis in terram ciliciis conseclimꝰ
Tum prior postumianus me intuens: cũ
libuit ut ad mare usq ꝓcederem. Nauem
illic onerariam offendi: que cũ mercibus
narbonam petens soluere parabat. Cadem
nocte mͥ in somnis astare uisus es: & iniecta
me manu trahere. ut nauem illa conscende¬
rem. Mox tenebras rumpente diluculo. eũ
e loco in quo quieueram sur rexissem: som¬
nium meũ ipse mecũ reputans. tanto tui
desiderio subito correptus sum. ut nicħ cun¬
ctatus nauem conscenderem: tͥcesimoq die
massiliam appulsus. inde huc decimo ꝑuene¬

Expanded text:
um in unum locum ego et Gallus conuenissemus, Martini memoriam — ex illius enim discipulis merita carissimus, interuenit nobis Postumianus meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. conplexi hominem amantissimum exosculatique genua et pedes eius, cum uno adque altero spatio quasi obstupefacti, inuicem flentes prae gaudio, deambulassemus, expansis in terram ciliciis consedimus. tum prior Postumianus me intuens ait: libuit ad mare usque procedere. nauem ibi onerariam inueni, quae cum mercibus Narbonam petens soluere parabat. eadem nocte mihi in somnis adstare uisus es et iniecta me manu trahere, ut nauem illam conscenderem. mox tenebras rumpente diluculo, cum eo loco, in quo quieueram, surrexissem, somnium meum ipse mecum reputans tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus nauem conscenderem. tricensimo die Massiliam adpulsus, inde huc decimo perue
Abbreviated transcription (Latin):
tes ire: Cum autẽ egrederemur de naui.
modũ in mare relicta est. Pater uͦ nr̃ por¬
tans nos duos flens ꝑgebat. ꝑueniens aũt¬
ad quendam fluuium transmeauit cum
ut me reciꝑet. lupus ueniens rapuit il
leo. rapuit. et me et duxit in siluam. Pasto
sum in possessione. in qua ce ipse scis: et non
fratre dicente: exiliens cepit flere ce dicere.¬
bant. qm̃ de ore lupi te eriumus. Et am¬
plexi osculabantur se inuicem. Audiens uͦ¬
hec mater eorum. & considerans que expo

Expanded text:
sfretantes egrederemur de naui, modo in mari relicta est; pater uero portans nos duos flens pergebat et perueniens ad quendam fluuium transiuit cum ut me acciperet lupus rapuit ill rapuit me et portauit in siluam; sed snor exiliens cepit flere et dicerebant quod “de lupo eruimus te”». Et amplexi osculabantur se inuicem. Audiens hec mater eorum considerans quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ autẽ in die insignis sollemnitatis beati ui¬
ri: ut illa nobis missas dicentib. in loco quẽ
suꝑius nominauimus fidelit̾ exoraret. Cũꝙ
nos rite sacrosc̃a sollemnia celebrantes. con¬
testationem de sc̃i martini uirtutib narra-¬
remus: subito illa uociferare cepit. & flere:
indicans se torqueri. At ubi expedita con¬
testatione omnis ppłs sc̃s in laudem dñi ꝓ
clamauit: statim dissoluti sunt nerui qui
ligati erant: ce stetit suꝑ pedes suos. cuncto
ppło spectante: ce sic ꝓpiciante dño usq ad
altare sc̃m̃ ad cõmunicandum. ꝓpriis gres¬
sib nullo sustentante ꝑuenit: que usꝙ ho

Expanded text:
est autem in die insignis solemnitatis beati viest autem in die insignis solemnitatis beati viri, ut illa, nobis missas dicentibus, in loco quem superius nominavimus fideliter exoraret. Cumque nos rite sacrosancta solemnia celebrantes, contestationem de sancti domini virtutibus narraremus, subito illa vociferare coepit et flere, indicans se torqueri. At ubi, expeditam contestationem, omnis populus Sanctus in laudem Domini proclamavit, statim dissoluti sunt nervi, qui ligati erant, et stetit super pedes suos, cuncto populo spectante, et sic, propitiante Domino, usque ad altare sanctum ad communicandum propriis gressibus, null
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ quem ꝑdiderat. flagitabat. Die autẽ
illa dum ppło gra dñici corporis traderet᷑:
ei beatus antistes reddere. lum̃ dignatur.
ac elucente sole luminũ suoꝵ refulserunt
stelle. Quis unqͣm rogo talis medicus pot̾i̾t
inueniri: qui in unum infirmũ duas con¬
tulerit medicinas: Ecce in uno ceco duȩ
uirtutes sunt ostense: cui corporales oculos
ad contemplanda terrena pͥus aꝑuit. Hur
cordis ocłos ne ea concupiscat. illuminauit:
& adsuũ dignatus ẽ dicare seruitiũ: quem
ut ita dicam renasci denuo fecit in mundo.
ed nec hoc reticebo: qͥd in sua .xu.
festiuitate oꝑatus sit hic patronus. Pa¬
latina quedã puella paralisis humore ꝑcus.¬
sa: usum gressuũ male redacta ꝑdiderat:
ita ut contractis inpoplitib nerus. calca¬
neos ad crura conuingeret. Quam pater
turonos deferens. ante pedes beati marti¬
ni deuotus exposuit: ibiq trib mensib ia¬
cens. stipem a p̃tereuntib postulabat. factũ

Expanded text:
visum, quem perdiderat, flagitabat. Die autem visum, quem perdiderat, flagitabat. Die autem illa, dum populo gratia dominici corporis traderetur, et ei beatus antestis reddere lumen dignatur, ac elucente sole luminum suorum refulserunt stellae. Quis umquam, rogo, talis medicus poterit inveniri, qui in unam infirmitatem duas contulerit medicinas? Ecce in unum caecum duae virtutes ostensae, cui corporales oculos ad contemplanda terrena prius aperuit, nunc cordis oculos, ne ea concupiscat, inluminavit; et ad suum dignatus est dicare servitium, quem, ut ita dicam, renasci denuo fecit in mundo. 14. Sed nec hoc reticebo, quid in suam festivitatem operatus sit hic patronus. Palatina quaedam puella paralisi umore percussa, usum gressuum male redacta perdiderat, ita ut, contractis in poplitibus nervis, calcaneos ad crura coniungeret. Quam pater Turonus deferens, ante pedes beati Martini devotus exposuit, ibique tribus mensibus iacens, stipem a praetereuntibus postulabat. Factum
Abbreviated transcription (Latin):
gat. At ille potestas inquit dĩ est: quȩ nos u¬
bet iuxta mĩtum pati. Nam ego ñ exeo aliter:
nisi ad basilicam beati antistitis eam. Confido
enĩ qd̃ si tumulũ eius attigero. saluus ero.
ne autẽ accepta potione de puluere sepulchri.
tate de pago trans ligerim cecus:beati
martini suffragia deuotus expetiit. Qui
duob assidue mensib ad eius tempłu deser-¬
uiens: ieiuniis & orationib ꝑdurabat. factũ
est autẽ in una die resurrectionis dñicȩ. dũ
eẽt ad pedes domni. & cũ reliquo ppło mis¬
sarum sollemnia spectaret: subito aꝑtis o¬
culis cuncta clare cernere cȩpit: ita ut ad
scm̃ altare cõmunicandi gr̃ã nemine du-¬
cente ueniret. Que autẽ fuerit causa ceci¬
tatis edicam. Primo die pasche iussus ẽ a
dño suo ut agrũ circuiret: inuentũq aditũ
unde pecora introibant. dũ eum elaudere
conatur excecatus ẽ. Tunc ut diximꝰ acd
beatũ sepulchrũ ueniens: flens & eiulans.

Expanded text:
gat'. At ille: 'Potestas', inquit, 'Dei est, quae nos iugat'. At ille: 'Potestas', inquit, 'Dei est, quae nos iubeat iuxta meritum pati; nam egnisi ad basilicam beati Antistitis eam; confido enim quod si tumulum ejus attigero, salvus ero. ne autem accepta potione de pulvere sepulcri, state, de pago trans Ligerim, caecus, beati Martini suffragia devotus expetiit. Qui duobus assidue mensibus ad ejus templum deserviens, in jejuniis orationibusque perdurabat. Factum est autem in una 1046 die resurrectionis dominicae dum esset ad pedes Domni, et cum reliquo populo missarum solemnia spectaret, subito apertis oculis cuncta clare cernere coepit, ita ut ad sanctum altare communicandi grcente, veniret. Quae autem fuerit causa caecitatis, edicam. Primo die paschae iussus est a domino suo, ut agrum circuiret, inventumque aditum, unde pecora introiebant, dum cum claudere conatur, excaecatus est. Tunc, ut diximus, ad beatum sepulchrum veniens, flens et heiulans,
Abbreviated transcription (Latin):
oniunx animii tribuni nomine mum¬
mola nocte cont̾rita a pauore usum
unius pedis ꝑdiderat: & ita in imbecillita¬
dem corruerat: ut alioꝵ manibr sustentare¬
tur euecta sicubi disponeret ꝑcessura. Que
ad beati martini pedes deposita: nocte tota
cereum manu ꝓ uoto detinuit: nobis in ba¬
silica uigilantib. Mane autẽ facto moto
matutinis signo. suꝑ pedem debilem consti-¬
tit: ita ut om̃ĩ debilitate sanata. ad metatũ
suũ ꝓpriis gressib nullo sustentante lib̾a reme-
cum beatus germanus parisiace ur-¬
bis pontifex. ad festiuitatem antistitis głosi
accederet: ragnimodus tunc diaconus. nẽ
ep̃c in seruitio eius accessit: grauit̃ a dissin¬
teria laborans. Ex beatus germanus pͥus ad
uillam ȩccł̃iȩ suȩ quȩ in hoc t̾ritorio sita est
uenit. Igitur cũ ante noctem uigiliarũ sol¬
lemnitatis eius turonis aduenire cepisset:
diaconem in uilla residere iubet. dicens. ne
forte fatigeris eundo: ce aliqͥd det̾ius tͥ contin-¬

Expanded text:
onjux Animi tribuni, nomine Mummola, nocte conterrita a 1045 pavore, usum unius pedis perdiderat; et ita in debilitatem corruerat, ut aliorum manibus sustentaretur erecta, sicubi disponeret progressura. Quae ad beati cereum manu pro voto detenuit, nobis in basilicam vigilantibus. Mane autem facto, moto matutinis signo, super pedem debilem constetit, ita ut, omni debilitate sedata, ad metatum suum propriis gressibus, nullo sustentante, libera reme cum beatus Germanus Parisiacae urbis pontifex ad festivitatem antistitis gloriosi accederet, Ragnimodus tunc diaconus, nunc episcopus, in servitium eius accessit, graviter a disinteria laborans. Sed beatus Germanus prius ad villam eclesiae suae, quae in hoc terreturio sita est, venit. Igitur cum ante noctem vigiliarum solemnitatis eius Turonus advenire coepisset, diaconem in villa resedere iubet, dicens: 'Ne forte fatigeris eundo, et aliquid deterius tibi contin
Abbreviated transcription (Latin):
affricam transfretabis: referes audita cartagi¬
mi. Licet ĩa pͥdem ut ipse dixisti uirũ nouerit.
tam̃ nunc p̃cipue de eo plura eognoscat: ne
solũ ibi cyprianũ martẏrem suũ. qmͣius scõ
illius sanguine consecrata miret᷑. Iam si ad
leuã achaiȩ sinũ. paululũ diuexus intraue¬
ris: sciat corithus. sciant athene ñ sapien¬
tiorem in achademia platonem: nec socraten
in carcere fortiorem. felicem qͥdem greciam. q̃
meruit audire. apłm p̃dicantem: s nequaqͣm
a xp̃o gallias derelictas. quibr donauerit
habere martinũ. Cum uͦ ad egyptum usq ꝑ¬
ueneris: quãqm illa suoꝵ sc̃oꝵ numero & uir¬

Expanded text:
Africam transfretabis, referes audita CarthagiAfricam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum sanctorum numero si
Abbreviated transcription (Latin):
e martino autẽ expectare ñ debes: ut
ulla sit meta referencdi. Latius ille dif¬
funditur: qmͣ ut ullo ualeat sermone conclu¬
di. Ista interim de illo uiro portabis orienti. s
dum recurris. diuersasq regiones. loca. portꝰ.
insulas. urbesq p̃terlegis: martini nom̃ ce głam
sparge ꝑ ppłõs. In primis mem̃to ñ p̃terire cãpa.¬
niam: & si maxime cursus indeuio sit. ñ tam̃
tͥ tanti sint uel magnarũ morarũ ulla dis.¬
pendia: quin illic adeas illustrem uirũ. ac
toto laudatum orbe paulinum. Illi quesote
primũ sermonis nr̃i. quẽ uel hesterno confe.¬
cimus uł hodie diximus. uolumen euolue.
Illi om̃ia referes: illi cũcta recitabis: ut mox
ꝑ illũ sacras uiri laudes roma cognoscat:
sicut primũ illũ nrm libellum ñ ꝑ italiã tan¬
tum. s ꝑ totum etiã diffudit illiricũ. Ille mar¬
tini ñ inuidus głarum. sc̃arũq in xp̃o uirtu¬
tum piissimus estimator: ñ abnuet p̃sulem
nrm̃ cũ suo felice componere. Inde si forte ad

Expanded text:
e Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini non inuidus gloriarum sanctarumque in Christo uirtutum piissimus aestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad
Abbreviated transcription (Latin):
batur. aut iam aduersus hostilem exercitũ
collocato cõminus pede. districto ense pu-¬
gnabat: ullam feminã stare aut pugnare ui¬
disti: Tum demũ miles confusus erubuit.
grãs agens errori suo se ñ fuisse ꝑmissum:
nec asꝑa increpatione uerboꝵ. s uera ce ratio¬
nabili scd̾m ꝑsonam militis comparatione
correctum. Martinus autẽ conu̾sus ad noᷤ.
sicut eum frequens fr̃m turba uallauerat:
mulier inquit uiroꝵ castra ñ ad eat: acies
militum separata consistat: ꝓcul femina in
suo degens tabernaculo sit remota. Contẽp¬
tibilem enim reddit exercitum: si uirorum
cohortib turba feminea nusceatur. Miles in
acie. miles pugnet. in campo: mulier se.
intra muroꝵ munimenta contineat. Ha¬
bet. & illa głam suã. si pudiciciam uiro ab¬
sente seruauerit: cuius hȩc prima uirtus
& consummata uictoria est. non uideri.
llud uͦ sulpici meminisse te:¬

Expanded text:
batur aut iam aduersus hostilem exercitum batur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te
Abbreviated transcription (Latin):
mita uicturus erexerat. Int̾ea astutus mi¬
micus uariis cogitationib brutum pectus
agitabat: ut coniugem suam qu̾ã martinꝰ
in monasterio puellarum ẽe p̃ceperat. uo¬
luntate mutata secum potius uellet habita¬
haberet animi confitetur. Ille uͦ uehement̃¬
cepit abniiere: feminã uiro rursus iam mo¬
nacho ñ marito incongrua ratione misceri.
Postremo cum miles instaret. affirmans hoc
ꝓposito nichil ẽe nociturum. se solo comugis
uti uelle solatio: porro ne rursus se in sua
reuoluerent ñ ẽẽ metuendum: se ẽe militẽ
xp̃i. illam quoq in eadem eiuscde militiȩ sa¬
cramenta uirasse: pateretur ep̃c sc̃s &e sexum
Tum martinus. Herba uobis ipsa dicturꝰ¬
sum. Dic mͥ inquit si unqm in bello fuisti:
si in aciem constitisti. At ille respondens.
frequent̃ inquit in acie steti: a bello fre¬
quenter int̾fui. Ad hȩc martinus. Dic mͥ gͦ.
slunqͥd in illa acie quȩ armata in p̃lio para¬

Expanded text:
mita uicturus erexerat. interea astutus inimita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitahaberet animi confitetur. Ille vero vehementer abnuere: feminam viro rursus, jam monacho non marito, incongrua ratione misceri. Postremo cum miles instaret, affirmans nihil hoc proposito esse nociturum: se solo conjugis uti velle solatio: porro ne rursus se in sua vitia revolverent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem ejusdem militiae sacramenta jurasse: pateretur episcopus, sanctos Tum Martinus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium para
Abbreviated transcription (Latin):
gerit par silla niugii q̃ pecore depasta: siñ pent̃
tatẽ. Illa uͦ ꝙͣ porci pecora ĩmunda foder̃t. fornica¬
tiõis imaginẽ fedã p̃tendit. Cȩterũ illa portio q̃
nulła sensit iniuriã głam uͥginitatiꝰ ostendit. ħb
fecunda luxuriat: sem i ea fructꝰ ex ub̾at:⁊ ult᷑ om¬
nẽ spẽm distincta floribꝰ. qĩ gẽmis micantibꝰ ornata.
radiat beata spẽs ⁊ d̾o digna. Hicħ enĩ ẽ uirgini-¬
tati cõparanłu. Ita silli qͥ uigia fornicatiõi cõpa¬
rant uehem̃ter errant: Silli qͥ ꝯiugia uirgini¬
tati equanda estimant. miseri pęnitus et
stulti sunt. Uerũ hȩc a sapientib tenenda
discretio est: ut conugium ꝑtineat ad ueni¬
am: uirginitas spectet ad głam: fornicatio
deputetur ad pęnam. nisi satisfactione pͣget᷑.
iles quidam cingulum in .xii.¬
eccłia monachũ ꝓfessus abiecerat:
cellulam sibi eminus in remoto quasi here¬

Expanded text:
gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non pengerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non pentatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur. Miles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi ere
Abbreviated transcription (Latin):
uir beatus pia mente miseratus: imꝑat cani¬
bus ut desisterent sequi: & sinerent abire.
fugientem. Qui continuo ad primũ sermo
nis imꝑium constiterunt. Crederes uinctos:
immo potius affixos in suis herere uestigiis.
Ita lepusculus ꝑsecutorib alligatis: incolu.¬
mis euasit. Oꝑep̃cium autẽ est: familiaria
etiã illius uerba spũaliter sale condita me.¬
tonsam forte conspexerat. Euangłi¬
cum inquit mandatũ ista compleuit. Du¬
as habuit tunicas: unam earum largita-
est ñ habenti. Ita gͦ & uos facere debetis.
Item cũ subuleum algentem ac pene nu¬
dum in pellicia ueste uidisset: en inquit
adam eiectus de paradyso. in ueste pellitia
sues pascit. S nos illo uetere deposito qui
adhuc in isto manet: nouũ adam potiꝰ
induamus. Boues ex parte prata depa-¬
uerant: porei etiã nonnulla suffoderant.
pars cetera quȩ manebat illesa. diuersis
florib quasi picta uernabat. Speciem mos

Expanded text:
vir beatus pia mente miseratus imperat canivir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius verba spiritali sale condita metonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est item cum subulcum algentem ac paene nudum in pellicia ueste uidisset, en, inquit, Adam eiectus de paradiso in ueste pellicea sues pascit: sed nos illo uetere deposito, qui adhuc in isto manet, nouum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
funeste de pecude: & innoxium animal agi¬
tare desiste. Paruit neqmͣ sp̃c. & recessit: nec.
defuit senfus in bucula. Cũq se inrelligeret
liberatam: ante pedes scĩ recepta quiete
ꝓsternitur. Dem iubente martino gregẽ.
suũ petit: seq agmini ceterarũ oue placidi¬
or immiscuit. Hoc illud tempus fuit: quo
inter medias fłamas positus ñ sensit incen¬
dium. Quod mͥ ñ arbitror ẽẽ referendum:
quia hoc plenius iste sulpitius. licet in libro
suo p̃teritum. in epła tam̃ postea quã ad
Quam tu postumiane ut credo legisti: aut
si incognita est tibi. cũ libuerit in ꝓmptu
ex illo armario habes: nos ab illo omissa
tempore dum dioceses circiuiret:
uenantium agnen incurrimus. Canes le¬
porem sequebant᷑. Iamq multo spacio uicta
bestiola. cũ undiq campis late patentib nul¬
lum eẽt effugium: mortẽ imminentẽ ĩaĩaꝙ
capienda crebris flexib differebat. Cuiꝰ ꝑicł̃m

Expanded text:
funeste, de pecude, et innoxium animal agifuneste, de pecude, et innoxium animal agitare desiste. Paruit nequam spiritus, et recessit. Nec detuit sensus in bucula, quin se intelligeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, deinde jubente Martino gregem suum petiit, seque agmini caeterarum ove placidior immiscuit. Hoc illud fuit tempus quo inter medias flammas positus non sensit incendium: quod mihi non arbitror esse referendum; quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistola tamen postea, quam ad quam tu, Postumiane, aut, credo, legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa empore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum
Abbreviated transcription (Latin):
uirgines irruerunt. Allambunt singła lo¬
ca. ubi aut sederat uir beatus aut steterat:
stram̃tum etiam in quo quieuerat partiun¬
tur. Una earũ post dies paucos partẽ strami¬
nis. quã sibi ꝑ benedictione collegerat: ener¬
gumino quem sp̃e erroris agitabat de cer¬
uice suspendit. Nec mora dicto citius eiecto
demone: ꝑsona purga ta est. uiiii.
er idem fere tempus: martino a treue.¬
ris reuertenti. fit obuiam uacca qũã
demon agitabat. Quȩ relicto grege suo in
homines ferebatur: & iam multos noxia pe.¬
tulantia confoderat. Uerũ ubi nob̾ cepit. ẽẽ
contigua: hi qui eam eminus sequebantur.
p̾dicere magna uoce ceꝑunt. ut caueremꝰ.
S postqm ad nos toruis furibunda lumini¬
bus ꝓpius accessit: martinus eleuata oburã
manu pecudem consistere iubet. Que mox
ad uerbũ illius stare cȩꝑit immobilis: eum
int̾e̾a uidet martiniis dorso illius demoñe
suꝑsedentem. Quem increpans discede inqͥt

Expanded text:
virgines irruerunt: allambunt singula lovirgines irruerunt: allambunt singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat: stramentum etiam in quo quieverat, partiuntur. Una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de cervice suspendit; nec mora, dicto citius, ejecto daemone, persona purgata est. IX. Per idem fere tempus Martino a Treveris revertenti fit obviam vacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo, in homines ferebatur; et jam multos noxie petulca confoderat. Verum ubi nobis coepit esse contigua, hi qui eam eminus sequebantur, praedicere magna voce coeperunt, ut caveremus. Sed postquam ad nos torvis furibunda luminibus propius accessit, Martinus elevata obviam manu pecudem consistere jubet: quae mox ad verbum illius stare coepit immobilis. Cum interea videt Martinus dorso illius daemonem supersedentem, quem increpans, Discede, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sum me utreq legiones iurata bella sus¬
ceꝑuit. Unde queso taceatis: ne etiã hoc qd̾
uos loquimini ad meã referatur inuidiam.
Tota uobis istoꝵ mentio relinquatur: ad
martinũ potius reu̾tamur. Tu galle. ut. ag̃.¬
gressus es: ceptũ opus explica Tum ille. Iam
quidem uobis inquit tanta narraui: ut. sa¬
tisfacere studiis urĩs meus sermo debuerit.
Ex quia uoluntati ur̃e ñ obsecundare mͥ non
licet: qnͣtum adhuc dies suꝑest loquar. Nam
certe dum stramen illud qd̃ in lectos nr̃os
paratur aspicio: subuenit in memoriã etiam
de stramine in quo martinus iacuerat. factã
ẽẽ uirtutem. Res ita gesta est. . uiii.¬
laudiomacus uicus ẽ: in confinio bi¬
turicũ atq turonoꝵ. Eccłia ibi ẽ celebe
religione scõꝵ: nec minus głosa sacrarũ uir.¬
ginum multitudine. Preteriens gͦ martinꝰ.
insecretario eccłiȩ habuit. mansionem. Post
discessum illius: cuncte insecretarium illud

Expanded text:
adversum me utraeque legiones jurata bella susadversum me utraeque legiones jurata bella susceperint. Unde quaeso taceatis, ne etiam hoc quod vos loquimini, ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum mentio relinquatur: ad Martinum potius revertamur. Tu, Galle, ut aggressus es, coeptum opus explica. Tum ille: Jam quidem vobis, inquit, tanta narravi, ut satisfacere studiis vestris meus sermo debuerit: sed quia voluntati vestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest, loquar: nam certe dum stramen illud quod in lectos nostros paratur, aspicio, subvenit in memoriam etiam de stramine in quo Martinus jacuerat, factam esse virtutem. Res ita gesta est: Claudiomagus vicus est in confinio Biturigum atque Turonorum. Ecclesia ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosa sacrarum virginum multitudine. Praeteriens ergo Martinus, in secretario ecclesiae habuit mansionem. Post discessum illius cunctae in secretarium illud
Abbreviated transcription (Latin):
clare inquit. postumianus. nrõs istos ut
martini ñ egrediantur exempłii tua con¬
stringit oratio: s ꝓfiteoe tibi quia hȩc sur¬
dis auribr audientur. Nam si martini se¬
queremur uias. nunqm causas de osculo
diceremus: & uniuersis seue opinionis ob¬
ꝓbriis careremus. Uerum sicut tu soles
dicere cũ edacitatis argueris. galli sumus:
ita nos in hac parte nunqmͣ uel martini
exemplo. uel tuis disputationib corrigen¬
dos fatemur. Herũptamen hȩc nobis iam¬
dudum agentib: quid tu tam obstinate.
sulpici taces: Ego inqm ñ solum taceo: s
olim de. istis tacere disposui. Nam qͥa quan¬
dam uiduam uagam. nitidulam. sũptuosã
obuirgauerim lasciuiis uictitantẽ: itidẽq
uirginem adolescenti ciuda mͥ caro inde¬
centius adherentẽ. cum qͥdem ipsam freqͦn¬
ter audissem. alios etiã qui talia agerent.
increpantem: tanta mͥ om̃ium feminarum.
cunctoꝵq monachoꝵ odia concitaui: ut

Expanded text:
clare, inquit Postumianus, nostros istos, ut clare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum, tua constringit oratio: sed profiteor tibi, quia haec surdis auribus audientur: nam si Martini sequeremur vias, numquam causas de osculo diceremus, et universis scaevae opinionis opprobriis careremus. Verum sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus; ita nos in hac parte numquam vel Martini exemplo vel tuis disputationibus corrigendi fatemur. Verumtamen haec nobis jamdudum agentibus, quid tu tam, obstinate Sulpici, taces? Ego, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui: nam quia quamdam viduam vagam, nitidulam, sumptuosam objurgaverim, lascivius victitantem; itidemque virginem adolescenti cuidam mihi charo indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem, alios etiam qui talia agerent, increpantem; tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia concitavi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
male usuros ẽẽ aliquos arbitraris: illi uͦ fe¬
lices erunt. si a disciplina exempli istiꝰuri
ñ recedant. Hideant enĩ quia a martino
semel tantũ in uita ipso scõ iam septuagena¬
rio. ñ uidua libera. ñ uirgo lasciuiens: sed
sub uiro uiuens. ipso uiro pariter suppli¬
cante: regina seruiuit. & ministrauit. Hȩc
edenti astitit. ñ cum epulante discubuit:
nec ausa est participare conuiuio: s defere¬
bat obsequium. Disce gͥ disciplinã. Serui¬
at tibi matrona ñ imꝑet: seruiat ñ recum¬
bat: sicut martha illa ministrauit dño.
nec tam̃ est ascita conuiuio: immo p̾lata ẽ
ministranti maria. quȩ u̾bum potius audi¬
ebat. S in martino ista regina utr ũq com¬
pleuit: & ministrauit ut martha. & audiuit
ut maria. Quod si quis hoe uti uoluerit
exemplo: ꝑ omĩa teneat exempłu. Talis cau¬
sa sit. talisq ꝑsona: tale obsequiũ. tale con-¬
uuium: ce in omni uita semel tantũ. Pre¬

Expanded text:
male usuros esse aliquos arbitraris, illi vero female usuros esse aliquos arbitraris, illi vero felices erunt, si a disciplina exempli istius non recedant. Videant enim, quia Martino semel tantum in vita, jam septuagenario, non vidua libera, non virgo lasciviens, sed sub viro vivens, ipso viro pariter supplicante, regina servivit et ministravit. Haec edenti astitit, non cum epulante discubuit: nec ausa est participare convivium, sed deferebat obsequium. Disce igitur disciplinam: serviat tibi matrona, non imperet; et serviat, non recumbat: sicut Martha illa ministravit Domino, nec tamen est adscita convivio; immo praelata est ministranti quae verbum potius audiebat. Sed in Martino ista regina utrumque complevit: et ministravit ut Martha, et audivit ut Maria. Quod si quis hoc uti voluerit exemplo, per omnia teneat exemplum: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale convivium, et in omni vita semel tantum. VIII. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
xisse: illa expetiit audire sapientem: ista
ñ tantum audisse contenta. s & meruit.
seruire sapienti. Ad hȩc postumianus.
Iam dudum inquit: galle audiens te lo¬
quentem: uehem̃ter admiror reginȩ fidẽ.
S ubi illũd est. qd̃ nulla unqm femina
ferebatur ꝓpius astitisse martino: Ecce ista
regina non solũ astitit. s etiã ministrauit.
Et uereor ne isto aliqͣntulum se tueant᷑
exemplo: qui libenter feminis inserent᷑.
Tum gallus. Quid tu inquit. Non uides
quod solent docere grammatici. locum.
tempus. ꝑsonam: Propone enĩ tibi ante
ocłos captum in palatio: imꝑatoris p̾cib
ambiri: reginȩ fide cogi: temporis necessi¬
date constringi: ut clausos carcere libe¬
raret: exiliis datos restitueret: bona
adẽpta rediberet. Hȩc quanti putas con¬
stare ep̃o debuisse: ut ꝓhis om̃ib ñ aliqͣn
tulum de rigore ꝓpositi relaxaret. Ue¬
rumptam̃ quia occasione huius exempli

Expanded text:
xisse: illa expetiit audire sapientem, ista xisse: illa expetiit audire sapientem, ista non tantum audisse contenta meruit seruire sapienti. Ad haec Postumianus, iam dudum, inquit, Galle, audiens te loquentem uehementer admiror reginae fidem: sed ubi illud est, quod nulla umquam femina ferebatur propius adstitisse Martino? ecce ista regina non solum adstitit, sed etiam ministrauit. et uereor ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, quid tu, inquit, non uides, quod solent docere grammatici, locum, tempus et personam? propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exiliis datos restitueret, bona adempta rehiberet: haec quanti putas constare etulum de rigore propositi relaxaret? Verumtamen quia occasione hujus exempli
Abbreviated transcription (Latin):
bat: diuelli a martin pedib solo strata ñ
poterat. Postremo a uiro suo poposcit. dem
martinũ uterq compellunt: ut ei remotis
om̃ib ministris sola p̃beret conuiuium.
Nec. potuit uir beatus obstinatius relu¬
ctari. Componitur castis reginȩ manibus
apparatus. Sellulam ipsa consternit. men¬
sam admnouet: aquam manib subminisit̃:
cibum quem illa coxerat. apponit. Ipsa illo
sedente eminus. scdm famulantiũ discipli¬
nam solo fixa consistit immobilis: ꝑ omĩa
ministrantis modestiam. ce humilitatem
exhibens seruientis. Miscuit ipsa bibituro:
& ipsa porrexit. finita cenula. fragm̃ta paniᷤ
absumpti micasq collegit: satis fidelit̃ illas
reliquias imꝑialib epulis anteponens. Be¬
ata mulier tante pietatis affectu: illi mi̾to
comparanda. quȩ uenit a finib t̾re audire.
salomonem. Si quidem simplicem sequam᷑
historiam: si fides reginarũ est conferenda.
qd̃ mͥ liceat separata misterii maiestate di-¬

Expanded text:
bat: diuelli a Martini pedibus solo strata non bat: diuelli a Martini pedibus solo strata non poterat. postremo a uiro suo poscit, dicens Martinum uterque conpellant, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola conuiuium. nec potuit uir beatus. obstinatius reluctari. conponitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admouet, aquam manibus subministrat, cibum, quem ipsa coxerat, adponit. ipsa illo edente eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit inmobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens seruientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit. finita cenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. beata mulier, tantae pietatis adfectu illi merito conparanda, quae uenit a finibus terrae audire Salomonem, siquidem simplicem sequamur historiam. sed fides reginarum est conferenda, quod mihi liceat separata mysterii maiestate di
Abbreviated transcription (Latin):
in palatio temporib gesta conectam. Ne.¬
quaqm enim p̃termittendum uidet᷑: cir¬
ca martini admirationem. reginȩ fidelis
imꝑator rempublicam gub̾nabat.
uir omni uite m̾ito p̃dicandus: si ei uel
diadema ñ legitime tumultuante milite
impositum repudiare. uł armis ciuilibus
abstinere licuisset. S magnũ imꝑium ñ
sine ꝑiculo rennui: nec sine armis potuit
teneri. Hic martinũ sepius euocatum. re¬
ceptumq intra palatium: uenerabiliter
honorabat. Totus illi cũ eo sermo de p̃sen¬
tib. de futuris. de fidelium gła. de ȩt̃nita¬
de scõꝵ: cum interun diebr ac noctib de.
ore martini regina penclebat: euangłico
illo non inferior exemplo. pedes sc̃i fletu ri¬
gabat. crine tergebat. Martinus quẽ nul¬
la unqm femina contigisset: istius assidui¬
tatem immo potius seruitutẽ ñ poterat
euadere. Non illa opes regni. ñ imꝑii di¬
gnitatem. ñ diadema. ñ purpurã cogita¬

Expanded text:
in palatio temporibus gesta conectam: nein palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem reginae fidelis imperator rempublicam gubernabat, uir omni uita merito praedicandus, si ei uel diadema non legitime tumultuante milite inpositum repudiare uel armis ciuilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine periculo renui nec sine armis potuit retineri. hic Martinum saepius euocatum receptumque intra palatium uenerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus , de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate sanctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat: euangelico illo non inferior exemplo pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem nulla umquam femina contigisset, istius adsiduitatem, immo potius seruitutem non poterat euadere. non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogita
Abbreviated transcription (Latin):
sas sponte reserandas: imꝑatoris sp̃m suꝑbũ
molliendum. Igitur istiusmodi p̃sentis angłi
confirmatus alloquio &e fretus auxilio: pa¬
latium petit. Patent limina: nullus obsistit:
postremo usq ad regem nullo ꝓhibente ꝓue.¬
nit. Qui cũ uenientem eminus uideret:
infrendens cur fuisset admissus. nequaqmͣ
assurgere ẽ dignatus astanti. donec regiam
sellam ignis oꝑiret: ipsũq regem ea parte cor¬
poris qua sedebat. afflaret incendium. Ita so¬
lio suo suꝑbus excutitur: & martino inuitus
assurgit. Multumq complexus. quẽ sperne¬
re ante decreuerat: uirtutẽ sensisse se diui¬
nam emendatior fatebat᷑. Dec expectatis
martini p̃cib: prius omĩa prestitit qm ro¬
garetur. Colloquio illũ atq conuiuio freqͣn¬
ter asciuit: postremo abeunti multa mune¬
ra obtulit: que uir beatus ut semꝑ pauꝑ¬
tatis suȩ custos cuncta reiecit. Et quia pa.¬
latium semel ingressi sumus: licet diu̾sis

Expanded text:
sas sponte reserandas, imperatoris spiritum superbum sas sponte reserandas, imperatoris spiritum superbum molliendum. igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus adloquio et fretus auxilio palatium petit. patent limina, nullus obsistit: postremo usque ad regem nemine prohibente peruenit. qui cum uenientem eminus uideret, frendens cur fuisset admissus, nequaquam adsurgere est dignatus adstanti, donec regiam sellam ignis operiret ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, adflaret incendium. ita e solio suo superbus excutitur et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diuersis
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscere: quia minima illius. alioꝵ maxi¬
mis maiora ẽẽ nulli dubium ẽ. Ita faciam
gallus inquit. Uerum id quod dicturus sũ
ipse. ñ uidi. prius enĩ gesta res est. quã me
illi uiro iungerem: s factum celebre ẽ:fide¬
liumq fr̾m qui int̾fuerant. sermone uulga¬
quo primũ ep̃c factus est: fuit ei neces¬
sitas adire comitatum. Ualentinianus tẽ
batur. Is cũ martinũ ea petere cognouisset
quȩ p̾stare. nolebat: iussit eum palacii fori¬
b arceri. Etenim ad animũ illius immitem
ac suꝑbum uxor accesserat arriana: que to¬
tum illũ a sco uiro ne ei debitam reu̾entiã
p̾staret auerterat. Itaq martinus. ubi semel
atq iterũ suꝑbum principem adire temp¬
tauit: recurrit ad nota p̾sidia. Cilitio obuol¬
uitur: cinere consꝑgitur: cibo potuq absti
timo uͦ die astitit ei angłs: iubet eũ ad pala¬
tium ire securũ: regias fores quãlibet elau¬

Expanded text:
agnoscere, quia minima illius aliorum maxiagnoscere, quia minima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgaquo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire comitatum. Valentinianus tum ur. hic cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, cinere conspergitur, cibo potuque abstintimo die adsistit ei angelus: iubet eum ad palatium ire securum, regias fores quamlibet clau
Abbreviated transcription (Latin):
cunc̾ti cateruatim ad genua beati uiri rue.¬
re ceꝑunt: fideliter postulantes ut eos facẽt
xp̃ianos. Nec cunctatus in medio ut erat cãpo.
imposita uniuersis manu cathecuminos
fecit: eũ qͥdem ad nos conu̾sus diceret. non
irrationabiliter in campo cathecuminos fie¬
ri: ubi solerent martyres consecrari. Uicisti
inquit postumianus galle uicisti: ñ utiq
me. qui martini sum potius assertor. & qͥ hȩc
omĩa de illo uiro. & sciui semꝑ & credidi: s he¬
remitas om̃s anachoritasq uicisti. Nemo enĩ
illoꝵ sicut martinus hic ũr. immo nr̃. morti¬
b imꝑauit: mitoꝙ hunc iste sulpitius apłis
comparat & ꝓpħis: quẽ ꝑ omĩa illis ẽẽ consimi¬
lem. fidei uirtus ac uirtutũ oꝑa testant᷑. S
ꝑge queso qmqm nichil magnificentius au¬
dire possumus. ꝑge tam̃ galle: qd̃ etiam nc̃ de
martino suꝑest sermonis euoluere. Nã etiã
minima illius & cotidiana animus festinat.

Expanded text:
cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruecuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat
Abbreviated transcription (Latin):
campos om̃s late patentes confluentiũ mul¬
titudo contexerat. Sensit hic martinus ope.¬
rancdum: & annunciante. sibi spũ totus infre.¬
muit: nec mortale sonans u̾bum dĩ gentilib
p̾dicabat: sepiusq ingemiscens cur tanta
dñm saluatorem tur ba nesciret. Int̾ea sicut.
nos incredibilis circũ dederat multitudo:
mulier quedam cuius filius pauloante de¬
fecerat. corpus exanime beato uiro ꝓtensis
manib cȩpit offerre dicens. Scimus qͥa ami¬
eus dĩ es: restitue. mͥ filium meũ: qͥa unicus
mͥ est. Iunxit se cętã multitudo: & matris
p̃cib acclamabat. Tum martinus uidens
ꝓ expectantium salute. ut postea nobis ipse
dicebat consequi se posse uirtutẽ: defuncti
corpus ꝓpriis manib accepit. Et cũ expectan¬
tib cunctis genua flexisset: ubi consũmata
oratione surrexit: uiuificatũ paruulũ ma¬
dri restituit. Tum uͦ multitudo omĩs in cełu
clamore sublato. xp̃m deũ fateri: postremũ

Expanded text:
campos omnes late patentes confluentium mulcampos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. Sensit hic Martinus operandum, et annuntiante sibi spiritu totus infremuit; nec mortpraedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus gesta innotuere mundo. neq potuẽ¬
re celari: s innumerabilia ẽẽ dicuntur.
Quȩ dum iactantiam uitat occultauit᷑.
nire: quippe qui humanã substantiã suꝑ¬
gressus. uirtutis suȩ conscientia. mundi glam
calcans celo teste frueretur. Quod uerũ ẽẽ:
uel ex his quȩ comꝑta nob̾ sunt nec latere po¬
tuerunt. possumus estimare: siquidem ante.
ep̃atum duos mortuos uite restituerit. quod
liber tuus plenus est locutus: in ep̃atu uͦ
quod p̾termisisse te miror. unũ tantummͦ
suscitarit. Cuius rei ego testis sum. si tam̃ nicħ
de minus icloneo teste dubitatis. Idipsũ autẽ
uobis qualiter gestum sit: explicabo. fuerat.
causa nescio ꝓ qua carnotum oppidũ peteba¬
mus. Int̾e̾a dum uicũ quendã habitantiũ
multitudine frequentissimũ p̃teriremus:
obuiam nobis immanis turba ꝓcessit. que
erat tota gentilium. Nam nemo in illo uico
nouerat xp̃ianum. Nerum ad fam̾a tanti uiri:

Expanded text:
prius gesta innotuere mundo neque potueprius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit nire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante eliber tuus plenius est locutus; in episcopatu vero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitaverit. Cujus rei ego testis sum, si tamen nihil de minus idoneo teste dubitatis. Idipsum autem vobis qualiter gestum sit, explicabo. Fuerat causa nescio quae, qua Carnotum oppidum petebamus. Interea, dum vicum quemdam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obviam nobis immanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo vico noverat Christianum, verum ad famam tanti viri
Abbreviated transcription (Latin):
se uel sola conscientia dedisse penarũ: satis¬
qr intellexisse. qũa eosdem ipsos uiuos ab¬
sorbere terra potuisset: uel ipsi potius amiᷤ¬
sis sensib. immobilem saxoꝵ naturã riges¬
cere debuissent:. sicut affixa locis quib ste¬
terant iumenta uidissent. Orare se atq
obsecrare. ut indulgeret sceleri ueniam:
& copiam p̃staret abeundi. Senserat enim
priusqm accurrerent uir beatus illos tene.¬
ri. nobisq id ante iam dixerat. Ueniã tam̃
clementer indulsit: eosdẽq abire ꝑmisit.
animalib restitutis.
llud aut̃e animaduerti sepe sulpici marti¬
num tibi dicere solitum. nequaquã sibi in
ep̃atu eam uirtutum grãm subpetisse: qͣm
prius se habuisse meminisset. Quod si uerũ
est. immo quia uerũ est: conicere possumꝰ.
quanta fuerint illa quȩ monachus oꝑatꝰ
est. & quȩ teste nullo solus exercuit: cum
tanta ilłu in ep̃atu signa fecisse. sub ocłis
om̃ium uiderimus. Multa qͥdem illius

Expanded text:
se uel sola conscientia dedisse poenarum satisse uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius