comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ necessitate ꝑuenit: ille qui et se et om̃s
suos ꝓdidit. et qui ipse pro cunctis ad
discrimẽ accedens. ireorem.⁊ lib̃os. ⁊ do¬
mum totam ꝑicłi sui ꝑfunctione ꝓtex̃.
ille qui inquilinos uł amicos suos ad
facinꝰ compulit. et qui inquilinis & colo¬
nis peꝑcit. fr̃s etiã plurimos qͥ extorres
et ꝓfugi recedebant. in sua tecta & hos¬
pitia recepit: ostendens et offerens dõ mul¬
tas saluatas et incolumes animas. quȩ ꝓ
una saucia dep̃centur. Cum gͦ int̾ ipsos
qͥ facrificauerint multa sit diuersitas:
quȩ in clementia eẽt. et quam acerba du-¬
ritia libellaticos cũ his qui sacrificauerit
iungere. quando is cuiꝰ libellus acceptus
est dicat. Ego prius legerã. et ep̃o tractã¬
te cognoueram: nõ facrificandũ ydolis.
nec fimulachra seruum dĩ adorare deb̾e.
Et id circo ne hoc facerẽ quod nõ licebat:
cum occasio libelli fuisset oblata. quẽ nec

Expanded text:
opus necessitate peruenit, ille qui et se et omnes opus necessitate peruenit, ille qui et se et omnes suos prodidit et qui ipse pro cunctis ad discrimen accedens uxorem et liberos et domum totam periculi sui pactione protexit, ille qui inquilinos uel amicos suos ad facinus conpulit et qui inquilinis et colonis pepercit, fratres etiam plurimos qui extorres et profugi recedebant in sua tecta et hospitia recepit, ostendens et offerens Domino multas uiuentes et incolumes animas quae pro una saucia deprecentur. Cum ergo inter ipsos qui sacrificauerint multa sit diuersitas, quae inclementia est et quam acerba duritia libellaticos cum his qui sacrificauerint iungere, quando is cui libellus acceptus est\' dicat: cego prius legeram et episcopo tractante cognoueram non sacrificandum idolis nec simulacra seruum Dei adorare debere, et idcirco ne hoc facerem quod non licebat, cum occasio libelli fuisset oblata, quem nec
Abbreviated transcription (Latin):
culo subuenitur. Postea quã tam̃ fubuen¬
tum est.⁊ pielitantib paxdata est. suffocari
ã nob̾ non possunt aut opprimi aut ui et
manu nr̃a in exitum mortis urgeri: ut q̃m
morientib pax dat᷑. necesse sit mori eos
qͥ acceꝑunt pacẽ: cum magis in hoc iudi¬
tium diuine pietatis et pat̾nȩ lenitatis
appareat. quod qui pignꝰ uite indata pace
ꝑcipiunt. hic quoq ad uitam ꝑcepta pace
teneantur. Et idcirco si accepta pace com¬
meat᷑ꝰ adõ datur. nemo hoc debet in facer-¬
dotib criminari: cum semel placuerit fr̃ib
in ꝑicło subuenire. Nec tu existimes frat̃
lemẽ sic̃ quib dam uidet᷑ libellaticos eũ
sacrificãtib ȩquari oportere: quando int̃
ipsos etiã qui sacrificauerint. et cõditio
frequent̃ et causa diuersa sit. Neq enim
ȩquandi sũt ille qui ad sacrifitium nefan¬
dum statim uoluntate ꝓsiliit: et qͥ luc¬
tatus et congressus diu ad hoc funestum

Expanded text:
culo subuenitur. postea quam tamen subuenculo subuenitur. postea quam tamen subuentum est et periclitantibus pax data est, offocari a nobis non possunt aut opprimi aut ui et manu nostra in exitum mortis urgeri, ut quoniam morientibus pax datur necesse sit mori eos qui acceperint pacem, cum magis in hoc indicium diuinae pietatis et paternae lenitatis appareat quod qui pignus uitae in data pace percipiunt hic quoque ad uitam percepta pace teneantur. et idcirco si accepta pace commeatus a Deo datur, nemo hoc debet in sacerdotibus criminari, cum semel placuerit fratribus in periculo subueniri. nec tu existimes, frater carissime, sicut quibusdam uidetur, libellaticos cum sacrificatis aequari oportere, quando inter ipsos etiam qui sacrificauerint et condicio frequenter et causa diuersa sit. neque enim aequandi sunt ille qui ad sacrificium nefandum statim uoluntate prosiliuit et qui reluctatus et congressus diu ad hoc funestum
Abbreviated transcription (Latin):
te. et penitẽcia dep̃cationis errorẽ pristinũ
confitẽte. et fr̃nitatẽ quam nuꝑ abstraxe¬
rat. cũ plena humilitate et fatis factione
ꝓuocante: audite sunt eius p̃ces. et in eccł̃i¬
am dñi non tam trophimus. quã maximꝰ
mistus est. Qͥ om̃s regressuri ad eccłiam nõ
eẽnt: nisi cũ trophimo comitante. T racta
est trophimus. Pro quo satis faciebat fr̃m
reditꝰ: et restituta multoꝵ. salus. Sic tamen
admissus est trophimus. ut laicus cominu¬
nicet: non scđm quod ad te malignoꝵ. litt̾e
ꝑtulert̃. quasi locum sacerdotis ufurpet.
S et quod passim communicare sacrifica¬
tis cornelius tibi nunciatꝰ est: hoc etiã de
apostatarũ fictis rumorib nascitur. Neq
enĩ posst̃ laudare nos. qͥ recedunt a nob̾. aut
expectare debemꝰ ut placeamꝰ illis. qui nob̃
displicentes contra eccłiam rebelles sollicitã
cornelio et de nob̃ quecũq iactant᷑. nec¬

Expanded text:
te et poenitentia deprecationis errorem pristinum te et poenitentia deprecationis errorem pristinum confitente, et fraternitatem, quam nuper abstraxerat, cum plena humilitate et satisfactione revocante, auditae sunt ejus preces; et in Ecclesiam Domini non tam Trophimus, quam maximusmissus est: qui omnes regressuri ad Ecclesiam non essent, nisi cum Trophimo comitante venissentest Trophimus, pro quo satisfaciebat fratrum reditus et restituta multorum salus. Sic tamen admissus est Trophimus, ut laicus communicet, non, secundum quod ad te malignorum litterae pertulerunt, quasi locum sacerdotis usurpet. XII. Sed et quod passim communicare sacrificatis Cornelium tibi nuntiatum est, hoc etiam de apostatarum fictis rumoribus nascitur. Neque enim possunt laudare nos qui recedunt a nobis: aut exspectare debemus ut placeamus illis, qui nobis displicentes, et contra Ecclesiam rebelles, sollicitanCornelio et de nobis quaecumque jactant
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Quod aũt quectã de illo inhonesta et
maligna iactant᷑. nolo mireris: cum scias
hoc ẽẽ. opꝰ semꝑ diaboli. ut seruos dĩ men¬
datio laceret᷑. & opinionib falsis głosum
nom̃ infamet: ut qui conscientiȩ suȩ luce
clarescunt. alienis rumorib sordidentur.
Explorasse aut̃ collegas nr̃os scias. ⁊ uerissi¬
me comꝑisse. nulla illũ libelli ut quidam
iactitant labe macistatum ẽẽ is neq eum
ep̃is qui facrificauert̃ communionẽ sacͥ legã
miscuisse: s eos demum quoꝵ. causa audi¬
ta et innocentia comꝓbata sit. coniunxis¬
se nob̾cum. Namet de trophimo de quo
tibi scribi defid̾asti. non ita res est. ut ad
de ꝑtulit rumor. et mendatium malignoꝵ.
Nam sic̃ et antecessores nr̃i sepe fecerunt:
colligendis fr̃ib nr̃is hearissimꝰ fr̃ nr̃ neces
sitate succubuit. Et qm̃ cum trophimo
pars maxima plebis abscesserat: redeunte¬
& nunc ad eccłiam trophimo. ⁊ fatisfacien¬

Expanded text:
cit. Quod autem quaedam de illo inhonesta et cit. Quod autem quaedam de illo inhonesta et magna iactantur, nolo mireris, cum scias hoc esse opus semper diaboli ut seruos Dei mendacio laceret et opinionibus falsis gloriosum nomen infamet, ut qui conscientiae suae luce clarescunt alienis rumoribus sordidentur. explorasse autem collegas nostros scias et uerissime conperisse nulla illum libelli, ut quidam iactitant, labe maculatum esse, sed neque cum episcopis qui sacrificauerint communicationem sacrilegam miscuisse, sed eos demum quorum causa audita et innocentia conprobata sit coniunxisse nobiscum. Nam et de Trofimo, de quo tibi scribi desiderasti, non ita res est ut ad te pertulit rumor et mendacium malignorum. nam, sicut et antecessores nostri saepe fecerunt, conligendis fratribus nostris carissimus fsitati succubuit. Et quoniam cum Trophimo, pars maxima plebis abscesserat, redeunte nunc ad Ecclesiam Trophimo, et satisfacien
Abbreviated transcription (Latin):
rome infacerdotali cathedra. eo tempore
cum tyrannus infestus sacerdotib fanda
atq infanda comminaret᷑. cum multo
patientius et tolerabiliꝰ audiret. leuari
aduersus se emulum pͥncipẽ. quã consti¬
tui rome dĩ facerdotem. Nõne hic fr̃ sũmo
nõne int̃ glosos confessores ⁊ mr̃es depu¬
tandꝰ. qui tantis temporib sedit expectãs
corporis sui carnifices. ⁊ tyratini ferocien¬
tis ultores: qͥ cornelium aduersus edicta
feratia refistentẽ. et minas et eruciatus.
et tormenta fidei uigore calcantẽ. uł gla-¬
dio inuad̾ent. uł erucifigerent. uel igne
torrerent. uł quolibet inaudito genere
penarũ. uiscera eius & m̃bra laniarent:
Etiam si maiestas dñi ꝓtegentis ⁊ bonitas.
sacerdotẽ quẽ fieri uoluit factum quoq
ꝓtexit. tam̃ corneliꝰ quantũ ad eiꝰ deuotio.¬
nem ꝑtinet. et cimorem passus est quicqͥd
pati potuit. & tyrannum armis et bello
postmodũ uictum. prior sacerdotio suo ui¬

Expanded text:
Romae in sacerdotali cathedra eo tempore Romae in sacerdotali cathedra eo tempore cum tyrannus infestus sacerdotibus Dei fanda adque infanda comminaretur, cum multo patientius et tolerabilius audiret leuari aduersus se aemulum principem quam constitui Romae Dei sacerdotem. nonne hic, frater Nonne inter gloriosos confessores et martyres deputandus, qui tantum temporis sedit exspectans corporis sui carnifices et tyranni ferocientis ultores, qui Cornelium adversus edicta feralia resistentem et minas et cruciatus et tormenta fidei vigore calcantem, dio inuaderent uel crucifigerent uel igne torrerent uel quolibet inaudito genere poenarum uiscera eius et membra laniarent? etiamsi maiestas Domini protegentis et bonitas sacerdotem quem fieri uoluit factum quoque protexit, tamen Cornelius, quantum ad eius deuotionem pertinet et timorem, passus est quidquid pati potuit et tyrannum armis et bello postmodum uictum prior sacerdotio suo ui
Abbreviated transcription (Latin):
dotum. et de antiquoꝵ ⁊ bonorũ uirorum
collegio. cũ nemo ante se factus eẽt: cum fa¬
biani locus. idest cum locus petri& gradus
cathedrȩ sacerdotalis itacaroe. Quo occupa
to de dĩ uoluntate atq omĩum nr̃m cõsen¬
sione firmato. quisq iam ep̃s fieri uoluerit.
foris fiat necẽe est: nec habeat excłie ordina¬
tionem. qͥa eccłie nõ tenet unitatem. Quisq
ille fuerit. multum de se licet iactans. et
sibi plurimum uindicans. ꝓphanus est
alienꝰ est. foris est. Et cum post pͥmũ scds
eẽ. non possit: quisq post unum qui solus
eẽ. debeat factus est. non iam scđ̾s ille. sed
nullus est. Tunc deinde post episcopatũ
non exambitum. nec extortum. sed de dei
qui facerdotes facit uoluntate susceptum:
quanta in ipso suscepta coepiscopatu fuo uir¬
tus. quantum robur animi. qualis firmi-¬
tas fidei. quodnos simplici corde. ⁊ ꝑspicere
penitꝰ et laudare debemus: sedisse intrepidũ

Expanded text:
dotum antiquorum et bonorum uirorum dotum antiquorum et bonorum uirorum collegio, cum nemo ante se factus esset, cum Fabiani locus id est cum locus Petri et gradus cathedrae sacerdotalis uacaret quo occupato et de Dei uoluntate adque omnium nostrum consensione firmato quisque iam episcopus fieri uoluerit foris fiat necesse est nec habeat ecclesiasticam ordinationem. qui ecclesiae non tenet unitatem. quisque ille fuerit multum de se licet iactans et sibi plurimum uindicans profanus est, alienus est, foris est. et cum post primum secundus esse non possit, quisque post unum qui solus esse debeat factus est iam non secundus ille sed nullus est. Tunc deinde post episcopatum non exambitum nec extortum, sed de Dei qui sacerdotes facit uoluntate susceptum, quanta in ipso suscepto episcopatu suo uirtus, quantum robur animi, qualis firmitas fidei, quod nos simplici corde et perspicere penitus et laudare debemus, sedisse intrepidum
Abbreviated transcription (Latin):
tica offitia ꝓmotꝰ. et indiuinis aniministrati¬
onib dñm sepe ꝓmeritus: ad facerdotii sub¬
lime fastigium. cunctis religionis gradib
ascendit: łum deinde episcopatũ ipsum
nec postulauit nec uoluit. nec ui ut ceten
qͦs arrogantiȩ et suꝑbiȩ suȩ tumor inflat
inuasit: s quietꝰ et modestus. or quales eẽ.
cõsuert̃ qui adhunc locũ diuinitꝰ eligunt᷑.
ꝓ pudore uirginalis conscientiȩ suȩ. & pro
humilitate ingenite sibi et custodite uere¬
cundiȩ. nõ ut quidã uimfecit ut ep̃s fie¬
ret. s ipse itim passus est ut episcopatum
coactus exciꝑet. Et factus est ep̃s aplun¬
mis collegis nr̃is. qui tunc inurbe roma
aderant: qui ad nos litt̾as honorificas ⁊ lau¬
dabiles. et testimonio suȩ p̃dicationis illus¬
tres. de eius ordinatione misert̃. factus est
aũt cornelius ep̃s. de dĩ et xp̃i etus inditio.
de dericoꝵ. pene om̃ium testimonio. de
plebis qui tunc affiit suffragro: ⁊ de facer¬

Expanded text:
tica officia promotus et in diuinis administrationibus Dominum saepe promeritus ad sacerdotii sublime fastigium cunctis religionis gradibus ascendit. tunc deinde episcopatum ipsum nec postulauit nec uoluit, nec ut ceteri quos adrogantiae et superbiae suae tumor inflat inuasit, sed quietus alias et modestus et quales esse consuerunt qui ad hunc locum diuinitus eliguntur, pro pudore uirginalis continentiae suae et pro humilitate ingenitae sibi et custoditae uerecundiae non ut quidam uim fecit ut episcopus fieret, sed ipse uim passus est ut episcopatum coactus exciperet. et factus est episcopus a plurimis collegis nostris qui tunc in urbe Roma aderant, qui ad nos litteras honorificas et laudabiles et testimonio suae praedicationis inlustres de eius ordinatione miserunt. factus est autem Cornelius episcopus de Dei et Christi eius iudicio, de clericorum paene omnium testimonio, de plebis quae tunc adfuit suffragio, de sacer
Abbreviated transcription (Latin):
latici causa. cũ hic neceffitate ille uolun¬
tate peccauerit: hic existimans sibi satis
ẽẽ. quod nõ sacrificauerit errore deceptꝰ
sit. ille matͥmoni i expugnator alien. uel
lupanar ingressus. ad cloacam ce cenosam
uoraginem uulgi. sẽĩficatũ corpꝰ et dei
templũ decestabili colluuione iuolaue¬
rit: sic̃ apłs dicit. Omẽ peccatũ qđcumq
fecerit homo: extra corpus est. Qui autem
mechat᷑. in corpꝰ suum peccat. Iuib tamẽ
⁊ ipsis penitẽcia concedit᷑. ⁊ lam̃tandi ac
satisfaciendi spes relinquit᷑. scđm ipsum
apłm dicentẽ. Timeo ne forte ueniens ad
uos. lugeam multos ex his qui ante pec¬
cauerunt: et nõ egert̃ penitẽciam de im¬
mundici is quas fecert̃. et fornicationibꝰ.
⁊ libidinibus. Nec sibi in hoc noui heretici
blandrantur. quod se dicant y dolatris nõ eom¬
municare: quando sint apud illos. et adulten.
et fraudatores. qui teneantur ydolatriȩ cri-¬

Expanded text:
latici causa, cum hic necessitate, ille volunlatici causa, cum hic necessitate, ille voluntate peccaverit, hic existimans sibi satis esse quod non sacrificaverit, errore deceptus sit, ille matrimonii expugnator alieni, vel lupanar ingressus ad cloacam et coenosam voraginem vulgi, sanctificatum corpus et Dei templum detestabili colluvione violaverit, sicut Apostolus dicit: Omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autemmoechatur, in corpus suum peccat. quibus tamen et ipsis paenitentia conceditur et lamentandi ac satisfaciendi spes relinquitur secundum ipsum apostolum dicentem: timeo ne forte ueniens ad uos lugeam multos ex his qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam de inmunditiis quas fecerunt et fornicationibus et libidinibus. Nec sibi in hoc noui haeretici blandiantur quod se dicant idololatris non communicare, quando sint apud illos et adulteri et fraudatores qui teneantur idololatriae cri
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ suȩ quanta iactatio: ut quis aut audeat.
aut facere posse se credat. quod nec apłis cõ¬
cessit dñs ut zitanta afrumẽto putet se pos¬
se discernere: aut quasi ipsi palam ferre.
et aream purgare. concessum sit paleas co¬
necur atritico separare: cũq apłs dicat.
in domo aũt magna nõ solum sunt uasa
aurea et argentea. s et lignea ⁊ fictilia: au¬
rea ⁊ argentea uafa uideatur eligere. lig-¬
nea uero et fictilia contempnere. abicere.
dampnare: qͣndo non nisi in die dñi uasa
lignea diuini ardoris ineendio cõcrement᷑.
⁊ sictilia ab eo cui data ẽ. ferrea uirga. frã¬
gantur. Aut si se cordis et renis scrutatorẽ
constituit et iudicẽ. ꝑ omĩa ȩqualit̃ iudi¬
cet: et cum sciat scriptum eẽ. eece fanus
factus es iam noli peccare. nequid tͥ dete¬
rius fiat: fraudatores et mechos a latere
atq acomitatu suo separet: quando mul¬
to& grauior et peior sit mechi quã libel¬

Expanded text:
tiae suae quanta jactatio, ut quis aut audeat tiae suae quanta jactatio, ut quis aut audeat aut facere se posse credat quod nec Apostolis concessit Dominus, ut zizania a frumento putet se posse discernere , aut quasi ipsi palam ferre et aream purgare concessum sit, paleas conetur a tritico separare, cumque Apostolus dicat; In domo autem magnanon solum vasa aurea sunt et argenta, sed et lignea et fictilia , aurea et argentea vasa videatur eligere, lignea vero et fictilia contemnere, abjicere, damnare, quando non nisi die Domini vasa lignea divini ardoris incendio concrementur, et fictilia ab eo cui data est ferrea virga frangantur . XXVI. Aut si se cordis et renis scrutatorem constituit et judicem, per omnia aequaliter judicet; et cum sciat scriptum esse, Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne quid tibi deterius fiat , fraudatores et moechos a latere atque a comitatu suo separet, quando multo et gravior et pejor sit moechi quam libel
Abbreviated transcription (Latin):
eos creare alios pseudo epõs audeat: quasi
possit aut totum orbem noui conatus
obstinatione ꝑagrare. aut ȩccłiastici cor¬
poris compaginem discordiȩ suȩ semina¬
tione rescindẽ: nesciens scismaticos semꝑ
int̃ initia fua feruere. increm̃ta uͦ hab̾e non
posse: nec augere quod illicite cȩꝑint. sed
statim cũ praua fua ȩmulatione deficere.
Episcopatum aũt tenere nõ possce ętiam
ammoneat. ut inuicẽ nosmetipsos susti¬
neamus. nec abunitate quã ds̃ constituit
recedamꝰ. et dicat. Sustinentes iniucem
in dilectione: satis agentes seruare unita¬
tem sp̃s in cõuinctione pacis. Qui gͦ nec
unitatẽ sp̃s. nec cõuinctionẽ pacis obser¬
itat. et se ab ȩccłie uincło. atq a sacerdotũ
collegio separat: episcopi nec potestatem
potest hab̃e nec honorem. qͥ episcopatus
nec unitatẽ uoluit tenere nec pacem. lum
deinde qiantꝰ arrogantiȩ tumor est. qͣnta
humilitatis et lenitatis obluuo. arrogan¬

Expanded text:
eos creare alios pseudoepiscopos audeat. Quasi eos creare alios pseudoepiscopos audeat. Quasi possit aut totum orbem novi conatus obstinatione peragrare aut Ecclesiastici corporis compaginem discordiae suae seminatione rescindere, nesciens schismaticos semper inter initia fervere, incrementa vero habere non posse nec augere quod illicite coeperint, sed statim cum prava sua aemulatione deficere, episcopatum autem tenere non posset, etiam admoneat ut invicem nosmetipsos sustineamus, ne ab unitate quam Deus constituit recedamus, et dicat: Sustinentes invicem in dilectione, satis agentes servare unitatem spiritus in conjunctione pacis . Qui ergo nec unitatem spiritus nec conjunctionem pacis observat, et se ab Ecclesiae vinculo atque a sacerdotum collegio separat, episcopi nec potestatem potest habere nec honorem qui episcopatus nec unitatem voluit tenere nec pacem. XXV. Tum deinde quantus arrogantiae tumor est, quanta humilitatis et lenitatis oblivio, arrogan
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianus nõ est. qui in xp̃i ȩccłta nõ ẽ. Iactet
se licet et phylosophiam uł eloquentiam
suã suꝑbis uocib p̃dicet: qui nec fr̃nam ka¬
ritatem. nec eccłiasticam unitatẽ tenuit. eti¬
am quod prius fuerat amisit. Nisisi ep̃s tͥ
uidetur. qui ep̃o in ȩccłia asedecim coep̃is
facto adult̃ atq extraneus ep̃s fieri a deserto¬
ribus ꝑambitum nitit᷑. et cum sit ã.xp̃o
una eccłia ꝑ totum mundũ in multa men¬
cõcordi numerositate diffus⁊ ille post dei
traditionẽ. post coneram et ubiq cõuĩc¬
tam catholicȩ eccłie unitatẽ humanã. co¬
netur ȩccłiam facere: et ꝑ plurimas ciui¬
tates nouos apłos suos mittat. ut quedam
recentia institutionis sue fundam̃ta cõs¬
tititat: cumq iam pridem ꝑ om̃s ꝓuin¬
tias.⁊ ꝑ urbes singłas ordinati sint episco
pi in etate antiqui. in fide integri. in pres¬
sura ꝓbati. in ꝑsecitione ꝓscripti: ille suꝑ

Expanded text:
Christianus non est qui in Christi Ecclesia non est. Jactet Christianus non est qui in Christi Ecclesia non est. Jactet se licet et philosophiam vel eloquentiam suam superbis vocibus praedicet, qui nec fraternam charitatem nec Ecclesiasticam unitatem tenuit, etiam quod prius fuerat amisit. Nisi si episcopus tibi videtur qui episcopo in Ecclesia a sedecim coepiscopis facto, adulter atque extraneus epribus per ambitum nititur, et cum sit a Christo una ecclesia per totum mundum in multa mem multorum concordi numerositate diffusus, ille post Dei traditionem, post conexam et ubique coniunctam catholicae ecclesiae unitatem humanam conetur ecclesiam facere et per plurimas ciuitates nouos apostolos suos mittat, ut quaedam recentia institutionis suae fundamenta constituat, cumque iam pridem per omnes prouincias et per urbes singulas ordipi in aetate antiqui, in fide integri, in pressura probati, in persecutione proscripti, ille super
Abbreviated transcription (Latin):
ititas et miscdia ⁊ pietas letatur in penitẽ¬
cia filioꝵ suoꝵ. nec iram penitẽtib. aut
plangentibꝰ. ⁊ lam̃tantib penã comminat᷑.
s ueniam magis & indulgentiam pollicet᷑.
Unde dñs in euangłio beatos dicit. plangẽtes.
qͥa qui plangit miscd̾iam ꝓuocat. qui ꝑ-¬
uicax est. et suꝑb iram sibi et penam iudi¬
tii uenientis exaggerat. Et idcirco fr̃ lem̾e
rum suoꝵ totocorde & manifesta lam̃ta¬
tionis suȩ ꝓfessione testantes: ꝓhibendos
omĩno censuimꝰ ab spe cominunicationis
⁊ pacis. si in infirmitate atq inꝑicło ceꝑĩt
dep̃cari: quia rogare illos non delicti pemi¬
tencia. sed mortis urgentis ammonitio compel¬
lit. nec dignus est in morte acciꝑe solatium.
de quo desid̾asti tibi scribi. quam heresim
introduxiss. scias nos primo in loco nec eu¬
riosos eẽ. deb̾e quid ille doceat. cum foris
doceat. Quisquis ille est. & qualiscumq est.

Expanded text:
nitas et misericordia et pietas, laetatur in paenitennitas et misericordia et pietas, laetatur in paenitentia filiorum suorum nec iram pplangentibus et lamentantibus poenam comminatur, sed veniam magis et indulgentiam pollicetur. Unde Dominus in Evangelio beatos dicit plangentes , quia qui plangit misericordiam provocat; qui pervicax et superbus est, iram sibi et poenam judicii venientis exaggerat. Et idcirco, frater chrum suorum toto corde et manifesta lamentationis suae professione testantes, prohibendos omnino censuimus a spe communicationis et pacis, si in infirmitate atque in periculo coeperint deprecari; quia rogare illos non delicti poenitentia sed mortis urgentis admonitio compellit, nec dignus est in morte accipere solatium qde quo desiderasti tibi scribi quam haeresim introduxisset, scias nos primo in loco nec curiosos esse debere quid ille doceat, cum foris doceat. Quisquis ille est et qualiscumque est,
Abbreviated transcription (Latin):
lis delicta eoꝵ. Mised̃iam aũt meam non
disꝑgam ab eis. Dñs quoq in ei tangłio
pietatẽ dĩ patͥs ostendens. ait. Quis est ex
uob̃ homo. quem si petierit filius eius pa-¬
nem. lapidẽ porrigat illiꝰ aut si piscem
postulauerit. serpentẽ illi porrigat: Si gͦ
uos cum sitis neqͣm. scitis bona data dare
filiis ur̃is: quantomagis pat̾ ur̃ cȩlestis.
dabit bona poscentib se. Comparat hic dñs
carnalem patrem: et dĩ patris ȩt̃nam lar-¬
gamq pietatem. Quod si iste in terris neqͣm
pat̃ offensus grauit̃ a filio peccatore & ma-¬
lo.si tam̃ eundẽ postmodum uidit reforma¬
tum. et depositis prioris uite delictis. ad so-¬
brios et bonos mores et ad innocentiȩ disci-¬
plinam penitẽciȩ dolore correctũ gaudet
et gratulatur: et susceptum quẽ ante pro¬
iecerat. cum uoto pat̾nȩ exultationis com¬
plectitur: qitantomagis unꝰ ille. et uerus
pat̃ bonus misericors et piꝰ. unmo ipfa bo¬

Expanded text:
lis delicta eorum. misericordiam autem meam non lis delicta eorum. misericordiam autem meam non dispargam ab eis. Dominus quoque in euangelio pietatem Dei patris ostendens ait: quis est ex uobis homo quem si petierit filius eius panem, lapidem porrigat illi, aut si piscem postulauerit, serpentem illi porrigat? si ergo uos, cum sitis nequam, scitis bona data dare filiis uestris, quanto magis pater uester caelestis dabit bona poscentibus eum? conparat hic Dominus carnalem patrem et Dei patris aeternam largamque pietatem. quod si iste in terris nequam pater offensus grauiter a filio peccatore et malo, si tamen eundem postmodum uiderit reformatum et depositis prioris uitae delictis ad sobrios et bonos mores et ad innocentiae disciplinam paenitentiae dolore correctum, gaudet et gratulatur et susceptum quem ante proiecerat cum uoto paternae exultationis amplectitur: quanto magis unus ille et uerus pater bonus misericors et pius, immo ipse bo
Abbreviated transcription (Latin):
nisi penitẽciam gesserit ab oꝑib fuis. Qͦs
utiq ad penitenciã dñs non hortaretur.
nisi quia penitentib indulgentiam polli¬
cetur. Et in eu̾głio. Dicomqͥt uob̃: sic erit
gaudium in cęlo suꝑ unum peccatorem
penitẽciam agentem. quã suꝑ nonagrnita
nouẽ tustos. qͥb non est opꝰ penitencia. Nã¬
cũ scriptum sit ds̃ mortẽ non fecit. nec le¬
tatur in ꝑditione uiuoꝵ. utiq qui nemi¬
nem uult ꝑire cupit peccatores penitẽciã
agere. et ꝑ penitenctã denuo ad uitã redi¬
ad me ex toto corde ur̃o. fimulq ⁊ ieui¬
nio. ⁊ fletu. & planctu. et discindite corda
et patiens. et multe miserationis: et qui
sentẽciam flectat aduersus maliciã irro¬
gatam. In psalmis ȩtiã legimꝰ censuram
parit̃ & clementram dĩ. comminantis
simul atq parcentis. punientis ut corri¬
gat: et cum correxerit reseruantis. Uisita¬
bo inqͥt in uirga facinora eoꝵ: et inflagel¬

Expanded text:
nisi paenitentiam gesserint ab operibus suis. quod nisi paenitentiam gesserint ab operibus suis. quod utique ad paenitentiam Dominus non hortaretur, nisi quia paenitentibus indulgentiam pollicetur. et in euangelio, dico, inquit, gaudium in coelo super unum peccatorem poenitentiam agentem, quam super nonaginta novem justos, quibus non fuit opus poenitentia . Nacum scriptum sit: Deus mortem non fecit nec laetatur in perditione . uiuorum, utique qui neminem uult perire cupit peccatores paenitentiam agere et per paenitentiam denuo ad uitam rediad me ex toto corde uestro simulque et ieiunio et fletu et planctu, et discindite corda et patiens et multae miserationis, et qui sententiam flectat aduersus malitiam inrogatam. in psalmis etiam legimus censuram pariter et clementiam Dei comminantis simul adque parcentis, punientis ut corrigat et cum correxerit reseruantis uisitabo, inquit, in uirga facinora eorum, et in flagel
Abbreviated transcription (Latin):
putent lapsis penitẽciam. aut penitẽtib
existiment ueniã denegandã: cum scͥptũ
sit. Mem̃to unde cecidis. ⁊ age penitẽcrã:
⁊ fac priora oꝑa. Quod utiq ei dicit᷑. quẽ
constat cecidisse: et quẽ dñs hortatur per
oꝑa rursus exurgere. qͥa scͥptum est. Ele¬
mosina a morte lib̃at. Et non abilla utiq
morte quam semel.xp̃i sanguis extinxit.
⁊ aqua nos falutaris baptismi et redemp¬
toris nr̃i grã lib̾auit. sed ab ea. quȩ per
delicta postmodum serpit. Alioitem loco
penitẽciȩ tempꝰ dat᷑: et penitencram non
agenti dñs comininatur. habeomqͥt ad¬
uersus te multa: quod uacorem iez abel
quȩ se dicit ꝓpheten sinis docere. et sedu¬
cere seruos meos. fornicari & manducare
de sacrifitio. Et dedi illi tempꝰ ut penitẽ¬
ciam ageret: et peniteri noliit ã fornica¬
tione. Ecce mitto eam in lectum. et qui cum ea
fornicati sunt in maximam tribulationẽ:

Expanded text:
putent lapsis paenitentiam aut paenitentibus putent lapsis paenitentiam aut paenitentibus existiment ueniam denegandam, cum scriptum sit: memento unde cecideris et age paenitentiam et fac priora opera. quod utique ei dicitur quem constet cecidisse et quem Dominus hortatur per opera rursus exurgere, quia scriptum est: eleemosyna a morte liberat, et non utique ab illa morte quam semel Christi sanguis extinxit et a qua aqua nos salutaris baptismi et redemptoris nostri gratia liberauit, sed ab ea quae per delicta postmodum serpit. alio item loco paenitentiae tempus datur et paenitentiam non agenti Dominus comminatur, habeo, inquit, aduersus te multa, quod uxorem tuam Iezabel quae se dicit propheten sinis docere et seducere seruos meos, fornicari et manducare de sacrificio, et dedi illi tempus ut paenitentiam ageret, et paeniteri non uult a fornicatione. ecce mitto eam in lectum et qui cum ea fornicati sunt in maximam tribulationem,
Abbreviated transcription (Latin):
sum in carcere nõ exire inde. donec soluat
nouissimũ quadrantẽ: aliud statim fide
⁊ iurtutis acciꝑe mercedem. Atiud pro
peccatis longo dolore cruciatum emundar
et purgan diu igne. aliud peccata omĩa
passione purgare: altud deniq pendere.
in diȩ iuditii ad sentẽtiam dni: aliud sta¬
tim adño coronari. Et quidẽ apud anteces¬
sores nr̃os. quidã de ep̃is istic in ꝓuinera
nr̃a dandam pacẽ mechis nõ putauerũt:
⁊ in totũ penitẽciȩ locum. contra adulte
collegio recessert̃. aut catholicȩ excłie
itnitatẽ. uł duritiȩ. uel censurȩ suȩ obs¬
tinatione ruꝑunt: ut quia apud alios
adulteris pax dabat᷑. qui nõ dabat de ec¬
clefia separaretur. Manente cõcordiȩ uin¬
culo. ⁊ ꝑseuerante catholicȩ ȩccłie indi¬
uiduo saeram̃to: actum suum disponit¬
& dirigit unusquisq ep̃s. rationẽ ꝓpo-¬
siti sui dño redditurus. Miror aũt quos¬
dam fic obstinatos esse. ut dandam non

Expanded text:
sum in carcerem non exire inde donec soluat sum in carcerem non exire inde donec soluat nouissimum quadrantem, aliud statim fidei et uirtutis accipere mercedem, aliud pro peccatis longo dolore cruciatum emundari et purgari diu igne, aliud peccata omnia passione purgasse, aliud denique pendere in die iudicii ad sententiam Domini, aliud statim a Domino coronari. Et quidem apud antecessores nostros quidam de episcopis istic in prouincia nostra dandam pacem moechis non putauerunt et in totum paenitentiae locum contra adulteruorum collegio recesserunt aut catholicae ecclesiae unitatem uel duritiae uel censurae suae obstinatione ruperunt, ut quia apud alios adulteris pax dabatur, qui non dabat de ecclesia separaretur. manente concordiae uinculo et perseuerante catholicae ecclesiae indiuiduo sacramento, actum suum disponit, et dirigit unusquisque episcopus rationem propositi sui Domino redditurus. Miror autem quosdam sic obstinatos esse ut dandam non
Abbreviated transcription (Latin):
mat: et semianimẽ fr̃em iacentẽ ficut in
ȩuangłio facerdos et leuites p̃terimus: an uͦ
fecit imitantes: uulneratum de aduersarii
faucib rapimꝰ. ut curatum dõ iudici re¬
seruemus: Nec putes fr̃ kem̃e hinc aut uir¬
tutem fr̃m minui. aut martyria deficere.
quod lapsis laxata sit penitẽcia. et quod
penitẽtib spes pacis oblata. Manet uere
fidenttum robur immobile: et apud dim̃¬
tes ac diligentes corde toto dm̃. stabilis et
fortis ꝑseuerat integritas. Nam et mechis
ã nob̃ penitẽciȩ tempꝰ concedit᷑. et paxda¬
tur: nõ tam̃ ideirco uirginitas in eccłia de¬
ficit. aut cõtinentiȩ ꝓpositũ głosum. ꝑ
aliena peccata languescit. Floret eccłta
tot utirginib coronata. et castitatis ac pu¬
dicitia tenorem glȩ fuȩ seruat: nec quia
adultero penitẽcia ⁊ uenia laxat᷑. cõtinẽ¬
tiȩ uigor. frangitur. Aliud est ad ueniam
stare: aliud ad glam ꝑuentre. Aliud mis¬

Expanded text:
mat, et semianimem fratrem iacentem, sicut in mat, et semianimem fratrem iacentem, sicut in euangelio sacerdos et leuites, praeterimus? an uer docuit et fecit imitantes uulneratum de aduersarii faucibus rapimus, hunc curatum Deo iudici reseruamus? Nec putes, frater carissime, hinc aut uirtutem fratrum minui aut martyria deficere quod lapsis laxata sit paenitentia et quod paenitentibus spes pacis oblata. manet uere fidentium robur inmobile et apud timentes ac diligentes corde toto Deum stabilis et fortis perseuerat integritas. nam et moechis a nobis paenitentiae tempus conceditur et pax datur. non tamen idcirco uirginitas in ecclesia deficit aut continentiae propositum gloriosum per aliena peccata languescit. floret ecclesia tot uirginibus coronata et castitas ac pudicitia tenorem gloriae suae seruat nec quia adultero paenitentia et uenia laxatur, continentiae uigor frangitur. aliud est ad ueniam stare, aliud ad gloriam peruenire, aliud mis
Abbreviated transcription (Latin):
bit aũt. potens est enĩ stabilire illũ. iołis¬
catorem ꝓ peccatis nr̃is ꝓbet dicens. Filio¬
li mei: ista scribo uob̃ ne delinquatis. Et¬
siquis deliquerit: aduocatum habemus
apud patrem iħm xp̃m iustum: et ipse
sanguine illiꝰ lib̾abimur abira ꝑ illum.
Cuius pietatem et clementiam cogitãtes.
non acerbi adeo nec duri. nec infouendis fr̃ib
in humani eẽ. debemus: sed dolere cum
dolentibus. et cum flentib ftere: et eos qͣn¬
tum possumus auxilio et solatio nr̃ȩ di¬
lectionis erigere: nec adeo immites et ꝑtina¬
ces ad eoꝵ. penitẽciam retundendã. nec
iterum soluti et faciles ad cominunicatio¬
nem demere laxandam. lacet ecce saucius
fr̃: ab aduersario inaciȩ uulneratus. Inde
diabolus conatur occidẽ quẽ uulnerauit.
hinc xp̃c hortat᷑ ne in totũ ꝑeat. quẽ rede¬
mit. Cui de duob adsistimus. in cuiꝰ parte
stabimꝰ: utrum ne diabolo fauemꝰ ut ꝑi-¬

Expanded text:
bit autem. Potens est enim Debit autem. Potens est enim Deecatorem pro peccatis nostris probet dicens: filioli mei, ista scribo uobis ne delinquatis: etsi qui deliquerit, aduocatum habemus apud patrem legum Christum iustum, et ipse sanguine illius eliberabimur per illum ab ira. Cuius pietatem et clementiam cogitantes, non acerbi adeo nee duri nec m fouendis fratribus inhumani esse debemus, sed dolere cum dolentibus et cum flentibus flere, et eos quantum possumus auxilio et solacio nostrae dilectionis erigere, nec adeo inmites et pertinaces ad eorum paenitentiam retundendam nec iterum soluti et faciles ad communicationem temere laxandam. iacet ecce saucius frater ab aduersario in acie uulneratus. inde diabolus conatur occidere quem uulnerauit, hinc Christus hortatur ne in totum pereat quem redemit. cui de duobus adsistimus, in cuius parte stamus? utrumne diabolo fauemus ut peri
Abbreviated transcription (Latin):
Si uero ante p̃lium infirmitas inserit: cõ
solatio pacis et communicationis absce-¬
dit. Neq enĩ p̃iudicamꝰ dño iudicaturo.
quominus si penitẽciam plenam ⁊ uistã
peccatoris inuenerit. tunc ratum faciat
quod a nob̾fuerit hic statutum:. si ueronos
aliqͥs penitẽcie simulatione deluserit. ds̃
qui non deridet᷑. & qui cor hominis intu¬
etur: de his quȩ nos minus ꝑspexcimus iudi¬
cet. et seruorum sententiam dñs em̃det:
dum tam̃ nos meminisse fr̃ debeamꝰ scrip¬
tum eẽ. fr̃ frẽm adiuians. exaltabit᷑. et
apłm quoq dixisse. in concemplatione ha¬
bentes unusquisq. ne et uostẽptemini.
alterutrũ honera sustinete: et sic adimple¬
bitis legẽ xp̃i: item quod suꝑbos redargu¬
ens et arrogantiã frangens in epła sua po¬
nat. et qui se putat stare uideat ne cadat:
et alio in locodicat. tu quis es qui iudicas
alienũ seruũ. dño suo stat aut cadit. sta¬

Expanded text:
si uero ante proelium infirmitas urserit, cum si uero ante proelium infirmitas urserit, cum solacio pacis et communicationis abscedit. Neque enim praeiudicamus Domino iudicaturo quo minus si paenitentiam plenam et iustam peccatoris inuenerit, tunc ratum faciat quod a nobis fuerit hic statutum. si uero nos aliquis paenitentiae simulatione deluserit, Deus qui non deridetur et qui cor hominis intuetur de his quae nos minus perspeximus iudicet et seruorum sententiam Dominus emendet, dum tamen nos meminisse, frater, debemus scriptum esse. frater fratrem adiuuans exaltabitApostolum quoque dixisse: In contemplatione habentes unusquisque, ne et vos tentemini, alterutrum onera sustinete, et sic adimplebitis legem Christi , item quod superbos redarguens et arrogantiam frangens, in epistola sua ponat; Et qui se putat stare, videat ne cadat ; et alio in loco dicat: Tu quis es qui judicas alienum servum? Domino suo stat aut cadit. Sta
Abbreviated transcription (Latin):
est: Opẽ nr̃am medelam nr̃am: uulne¬
ratis exibe debemus. Nec putemꝰ mor¬
tuos eẽ. s magis semianimes iacere: eos
quos ꝑsecutione funesta. sauciatos uide¬
mus. Qui si in totũ mortui ẽẽnt: nunꝗͣ.
de eisdem postinodũ & confessores ⁊ mres
sequente reualescat ad fidem: ad uirtutẽ
penitẽciȩ robur armat᷑. quod armari
nõ pot̾it siquis desꝑatione defitiat. fi ab
ȩccłia dure et crudelit̃ segregatꝰ. ad gen
tiles seuias. et scłaria desicdia conuertat:
uł ad hereticos &e scismatieos reiectus ab ex¬
clesia transeat. Ubi et si occisus ꝓpt̃ nom̃¬
dĩi postmodũ fuerit: extra eccłiam cõs¬
titutus. et ab unitate atq a haritate di¬
uisus. coronari inmorte nõ poterit. Et idõ
głoꝵ. libellatieos interim ad mittu saeri.¬
ficatis in exitu subueniri: qm̃ exomologe¬
sis apud inferos nõ est. nec ad penitentiam
quis a nob̃ compelli potest. si fruetus pe-¬
nitenciȩ subtrahatur. Si p̃lium priꝰ uene¬

Expanded text:
est. Opem nostram, medelam nostram vulneratis exhibere debemus. Nec putemus mortuos esse, sed magis semianimes jacere eos quos persecutione funesta sauciatos videmus: qui si in totum mortui essent, numquam de eisdem postmodum et confessores et martsequente revalescat ad fidem, et ad virtutem de poenitentia robur armatur, quod armari non poterit, si quis desperatione deficiat, si ab Ecclesia dure et crudeliter segregatus ad gtiles se uias et saecularia opera conuertat uel ad haereticos et schismaticos reiectus ab , ecclesia transeat, ubi etsi occisus propter nomen postmodum fuerit extra ecclesiam constitutus et ab unitate adque a caritate diuisus coronari in morte non poterit —: et ideo pulorum libellaticos interim admitti, sacrificatis in exitu subueniri, quia exomologesis apud inferos non est nec ad paenitentiam quis a nobis conpelli potest, si fructus paenitentiae subtrahatur. si proelium prius uene
Abbreviated transcription (Latin):
gentiam s et coronam lapsꝰ acciꝑet: postea
tam̃ sicut collegii concordia. et colligende
fr̃nitatis. ac medendi uulneris utilitas exi¬
gebat. necessitati tẽpoꝵ. succubuisse et saluti
multoꝵ ꝓuidendum putasse: et nunc abhis
ñ recede. qui semel in cõcilio nr̃o de commu¬
ni cõciliatione placuert̃: quãuis multa.
multoꝵ. uocib uentilentur: et mendacia
aduersus sacerdotesdĩ de draboli ore ꝓlata.
ad rumpendã catholice unitatis cõcordiã.
ubiq iactentur. S te oportet ut bonum
frẽm atq unanimẽ confacerdotem. nõ
quid maligni atq apostate dicant. facile
fusciꝑe: sed quid college tin modesti & gra¬
⁊ ad ꝑsonam cornelii college nr̃i: ut corne¬
ltum nob̾cum uerius noueris. nõ de malig¬
norum et detrahentium m̃datio. s de dei
iuditio qui eũ ep̃m fecit: coepõꝵ testimo¬

Expanded text:
gentiam, sed et coronam lapsus acciperet: postea gentiam, sed et coronam lapsus acciperet: postea tamen, sicut collegii concordia et colligendae fraternitatis ac medendi vulneris utilitas exigebat, necessitati temporum succubuisse, et saluti multorum providendum putasse; et nunc ab his non recedere, quae semel in concilio nostro de communi collatione placuerunt, quamvis multa multorum vocibus ventilentur, et mendacia adversus sacerdotes Dei de diaboli ore prolata, ad rumpendam catholicae unitatis concordiam ubique jactentur. Sed te oportet, ut bonum fratrem atque unanimem consacerdotem, non quid maligni atque apostatae dicant facile suscipere, sed quid collegae tui modesti et grar carissime, ad personam Corneli collegae nostri, ut Cornelium nobiscum uerius noueris, non de malignorum et detrahentium mendacio, sed de Dei iudicio qui episcopum eum fecit et coepisco
Abbreviated transcription (Latin):
gentilit̾ uiuerent: nec tam̃ rursum censu¬
ra ȩuangłica solueret᷑. ut ad cõminicatio¬
nẽ temere ꝓsilirent:s traheret᷑ diu peni-¬
tencia. oe togaretur dolent̃ pat̃na clem̃tia.
examinarent᷑ cause. et uoluntates ⁊ neces-¬
sitates singłoꝵ. scd̃m quod libello continetur
quẽ ad te ꝑuenisse confido. ubi singła placito¬
rum capita conscripta sunt. Ac si minus suf¬
sitiens ep̃oꝵ in affricanumerus uidebit᷑.
ȩtiam rome suꝑ hac re scripsimꝰ ad corneliũ
collegam nr̃m. Quiet ipse cum plurimis
coep̃is habito cõsilio: in eandẽ nob̾cũ sentẽ¬
ciam pari grauitate.& salubri modamine
cõsensit. dequo tibi necẽe nunc fuit scrib̾e:¬
ut scias me nichil leuit̃ egisse: sed scđm qđ
litt̾is meis fueram ante complexus omĩa ad
cõmune cõcilii nr̃i confiliũ distulisse: et
nemini quidẽ me de lapsis priꝰ cõmunicas¬
se. quando adhuc erat. unde ñ tantũ indul¬

Expanded text:
gentiliter uiuerent, nec, tamen rursus censugentiliter uiuerent, nec, tamen rursus censura euangelica solueretur, ut ad communicationem temere prosilirent, sed traheretur diu paenitentia et rogaretur dolenter paterna clementia et examinarentur causae et uolontates et necessitates singulorum, secundum quod libello continetur quem ad te peruenisse confido, ubi singula placitorum capita conscripta sunt. ac si minus sufficiens episcoporum in Africa numerus uidebatur, etiam Romam super hac re scripsimus ad Cornelium collegam nostrum, qui et ipse cum plurimis coepiscopis habito concilio in eandem nobiscum sententiam pari grauitate et salubri moderatione consensit. De quo tibi neceut scias me nihil leviter egisse; sed secundum quod litteris meis fueram ante complexus, omnia ad commune concilii nostri consilium distulisse, et nemini quidem e lapsis prius communicasse, quando adhuc erat unde non tantum indul
Abbreviated transcription (Latin):
bit̾is. diaconibꝰ. confessorib parit̾ ac stan¬
tibus laicis facta: lapsoꝵ tractare rationẽ.
Additum est ę̧tiã nouatiano tunc scribẽ¬
de. et quod scͥpserat sua uoce recitante: et
prb̃o moyse tunc ad huc cõfefsore. nunc
iam mr̃e subseribente: ut lapsis infirmis
⁊ in exitu constitutis. paxdaret᷑. Quȩ lit¬
terȩ ꝑtotũ mundũ misse: et innoticiam
eccłi is om̃ib. & uniu̾sis fr̃ib ꝑlate sunt.
Scd̾m quod tam̃ ante fuerat destinatũ
ꝑsecutione sopita. cũ data eẽt facultas in
unũ cõueniendi copiosus ep̃oꝵ numerꝰ.
qͦs integros. ⁊ incolumes. fides fua. et dñi
tutela ꝓtexit: inunũ cõuenimꝰ. ⁊ scͥpturis
dui ex utraq parte ꝓlatis. temꝑamentũ
salubri modamine librauimꝰ: ut nec n
totũ spes communicationis ⁊ pacis lapsis
denegaret᷑. ne plus desꝑauone deficerent.¬
⁊ eo quod sibi ȩccłia abdiceretur. secuti scłm

Expanded text:
byteris, diaconibus, confessoribus pariter ac stanbyteris, diaconibus, confessoribus pariter ac stantibus laicis facta, lapsorum tractare rationem. » Additum est, etiam Novatiano tunc scribente, et quod scripserat sua voce recitante, et presbytero Moyse tunc adhuc confessore, nunc jam martyre, subscribente ut lapsis infirmis et in exitu constitutis pax daretur. Quae litterae per totum mundum missae sunt, et in notitiam ecclesiis omnibus et uniuersis fratribus perlatae sunt. Secundum quod tamen ante fuerat destinatum, persecutione sopita. cum data esset facultas m unum conueniendi, copiosus episcoporum numerus, quos integros et incolumes fides sua et Domini tutela protexit, in unum conuenimus et scripturis diu ex utraque parte prolatis temperamentum salubri moderatione librauimus, ut nec in totum spes communicationis et pacis lapsis denegaretur, ne plus desperatione deficerent et eo quod sibi ecclesia cluderetur secuti saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
uere et firmit̃ penitet. et fidei calor p̃ua¬
let: qui differri non potest. potest corona¬
ri. De eo tam̃ quod statuendum ẽẽt circa
causam lapsoꝵ distuli: ut cum quies ⁊ trã¬
quillitas data ẽẽt  ep̃is in uirum cõueni¬
re indulgentia diuina ꝑmitteret: tunc.
communicato ⁊ librato de omĩum colla¬
tione consilio. statrieremus qitid fieri opor¬
teret. siquis uͦ ante consilium nr̃m. et ante
sententiam de om̃ium consilio statutam.
lapsis temere cõmunicare uoluisset. ipse
ã cõmunicatione abstineret᷑. Quod ȩtiã¬
agentẽ.⁊ ad confessores maximũ prb̃m. ⁊
ceteros incustodia constitucos nũc in eccłia
cũ cornelio uinctos pleniffime scripsi. Qđ
me scripsisse: de eoꝵ reseriptis pot̾is noscere.
ingenti negotio placeat. quod et tu ipse
tractasti: prius eẽ. excłie pacẽ fustinẽdam
deinde sic collatione cõfilioꝵ eum ep̃ĩs. pres¬

Expanded text:
vero et firmiter poenitet, et fidei calor praevavero et firmiter poenitet, et fidei calor praevalet, qui differri non potest, potest coronari. » De eo tamen quod statuendum esset circa causam lapsoquillitas data esset et episcopis in unum conuenire indulgentia diuina permitteret, tunc communicato et librato de omnium conlatione consilio statueremus quid fieri oporteret, si quis uero ante consilium nostrum et ante sententiam de omnium consilio statutam lapsis temere communicare uoluisset, ipse a communicatione abstineretur. Quod etiagentem et ad confessores Maximum presbyterum et ceteros in custodia constitutos, nunc in ecclesia cum Cornelio iunctos, plenissime scripsisse, de eorum rescripto poteris noscere: bis in tam ingenti negotio placeat quod et tu ipse tractasti, prius esse Ecclesiae pacem sustinendam, deinde sic collatione consiliorum cum episcopis, pres
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sine librata dui et ponderata ratione
ame factum est. Nam cum acies ad huc
int̾ manus ẽẽt. et p̃lium głosi certaminis
in ꝑsecutione ferueret: toto hortatu. et
pleno impetu militum uires fuert̃ exci¬
tande.⁊ maxime lapsoꝵ mentes cdassieo
quodã nr̃ȩ uocis animandȩ. ut penitẽcie
uiã. nõ solum p̃cib & lam̃tationib seque¬
rent᷑.s qm̃ repetendi certaminis. et repa-¬
randȩ salutis dabat᷑ occasio: ad confessio.¬
nis potius ardorem et martyrii głam:
nr̃is increpiti uocib ꝓuocarentur. de¬
niq cum de quibdam ad me prb̃i ⁊ dia¬
cones scripsissent. eos immod̾atos eẽ. et
ad communicationẽ accipiendam festi-¬
nant᷑ urgere: rescribens eis in epła mea
quȩ hinc extat. & hoc addidi. Qui si nimi¬
um ꝓꝑant habent in sua potestate qđ
postulant: tempore ipso sibi plusquã pos¬
tulant largiente. Acies adhuc geritur: et
agon quotidie celebratur. Si commissi

Expanded text:
non sine librata diu et ponderata ratione non sine librata diu et ponderata ratione a me factum est. IV. Nam cum acies adhuc inter manus esset, et praelium gloriosi certaminis in persecutione ferveret, toto hortatu et pleno impetu militum vires fuerant excitandae, et maxime lapsorum mentes classico quodam nostrae vocis animandae; ut poenitentiae viam non solum precibus et lamentationibus sequerentur, sed quoniam repetendi certaminis et reparandae salutis dabatur occasio, ad confessionis potius ardorem et martyrii gloriam nostris increpiti vocibus provocarentur. Denique cum de quibusdam ad me presbyteri et diacones scripsissent, eos immoderatos esse, et ad communicationem accipiendam festinanter urgere, rescribens eis in epistola mea quae exstat, et hoc addidi: « Qui si nimium properant, habent in sua potestate quod postulant, tempore ipso sibi plus quam postulant largiente. Acies adhuc geritur, et agon quotidie celebratur: si commissi
Abbreviated transcription (Latin):
estuantis animi sollicitudo suspensa.
in loco pono graues uiros &r semel suꝑ
petram robustam solida stabilitate fun¬
datos. nõ dico aura leui. s nec uento aut
turbine cõmoueri. ne animꝰ dubius et
incertus uariis opinionibꝰ. uelut qͥbꝰdã
uentoꝵ incursantium flatib frequent᷑
agitet᷑. & a proposito quoq quadã leui¬
tatis rep̃hensione mutetur. Quod ne apd̃
te. uł apud quẽꝗͣ nouatiani litt̾e faciãt:
ut desidasti fr̃.rationẽ rei tibi breuiter
exponam. Et quidẽ pͥmũ qm̃ de meo
quoq actu motus iuderis. mea apud te
et ꝑsona et causa purganda est: ne me aliqͥs
existimet a proposito meoleuit̃ recessisse:. et
cum euangelii primo ugorem &e int̃ initia
defendim postmodũ uidear animũ meũ.
a disciplina ⁊ censura pͥore flexisse: ut his
qui libellis conscientiã suam macłauerit̃.
uł nefanda sacrifitia commiserint. laxan-¬
ctam pacẽ putauerim. Quod utrumq:.

Expanded text:
aestuantis animi sollicitudo suspensa. aestuantis animi sollicitudo suspensa. in loco pono, graves viros, et semel super petram robustam solida stabilitate fundatos, non dico aura levi, sed nec vento aut turbine commoveri: ne animus dubius et incertus variis opinionibus, velut quibusdam ventorum incursantium flatibus, frequenter agitetur, et a proposito suo cum quadam levitatis reprehensione mutetur. Quod ne vel apud te, vel apud quemquam Novatiani litterae faciant, ut desiderasti, frater, rationem rei tibi breviter exponam. Et quidem primum, quoniam de meo quoque actu motus videris; mea apud te et persona et causa purganda est: ne me aliquis existimet a proposito meo leviter recessisse; et cum evangelicum primo vigorem et inter initia defenderim, postmodum videar animum meum a disciplina et censura priore flexisse: ut his, qui libellis conscientiam suam maculaverint, vel nefanda sacrificia commiserint, laxandam pacem putaverim. Quod utrumque