comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
storib quoꝵ diligentiã decipere uoluis¬
sent suasisse. ut in amicitiã conuenirent.
ea tam̃ conditione. ut si canes in quibus
erat causa iurgioꝵ iure illis traderentur.
annuisse pastores. & in spem securitatis
dedisse canes. quos ouiũ suarũ uigilan¬
tissimos custodes habebant: tunc lupi
adempta omi formidine. om̃e qđ in
gregib illis erat ñ ꝓ satietate tantũ. sed
etiam ꝓ libidine lacerauert̃. Pmilippũ qͦ:
principeᷤᷤ ppłi postulauere qͦ faciliꝰ possit
opprimere spoliatam custodib urbem.¬
De historia.

Expanded text:
storibus, quorum diligentiam decipere voluisstoribus, quorum diligentiam decipere voluissent, suasisse ut in amicitiam convenirent, ea tamen condicione, ut si canes, in quibus erat causa iurgiorum, iure illis traderentur: adnuisse pastores et in spem securitatis dedisse canes, quos ovium suarum vigilantissimos custodes habebant. Tunc lupi, adempta omni formidine, omne quod in gregibus illis erat, non pro satietate tantum, verum etiam pro libidine laceraverunt. Philippum quoque principes populi postulare, quo facilius possit opprimere spoliatam custodibus urbemDe historia
Abbreviated transcription (Latin):
tia ut leo. dimidiũ uitȩ tempꝰ lucidissi¬
mũ ut caprea eo qd acutissime uideat.
tunc fit senectus casib subiacens inflexis
ut draco. sic & ippocentauri fabulam esse
confictam idest hominẽ equo mixtũ ad
exprimendã humanȩ uitȩ uelocitatem
quia equũ constat esse uelocissimũ. Ad
mores ut apud oratiũ. mus loquit᷑ muri.
& mustela uulpeculȩ. ut ꝑ narrationẽ
fictã ad id qđ agitur uerax significatio
referatur. unde & hysopi tales st̃ fabulȩ
ad moꝵ finẽ relatȩ. uel sicut in libro
iudicũ. ligna sibi regẽ requirunt. &
loquuntur ad oliuã. & ad ficũ. & aduitẽ
ut ad rem quȩ intenditur. ficta quidem
narratione. s ueraci significatione ueni¬
atur. Sic & demostenes orator fabula usꝰ
est. aduersus philippũ. qui cũ ab atheni¬
ensib postularet᷑. ut sibi decẽ oratores
darentur. ut discederet. fuixit ille fabulã hinc
qͣ desuaderet dicens. lupos aliqnͣdo pa¬

Expanded text:
tia ut leo, dimidium uite tempus lucidissitia ut leo, dimidium uite tempus lucidissimum ut caprea eo quod acutissime uideat, tunc fit senectus casibus subiacens inflexis ut draco, sic et Ippocentauri fabulam esse confictam, id est hominem equo mixtum, ad exprimendam humane uite uelocitatem quia equum constat esse uelocissimum, ad mores ut apud Horacium mus loquitur muri et mustela uulpecule, ut post narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur. Vnde et Esopi tales sunt fabule ad morum finem relate, uel sicut in libro Iudicum ligna sibi regem requirunt et loquuntur ad oliuam et ad ficum et ad uitemut ad rem, que intnarratione, sed veraci significatione veniatur. Sic et Demosthenes orator fabulam usus est adversus Philippum, qui cum ab Atheniensibus postularet ut sibi decem oratores darentur, et discederet, finxit ille hanc fabulam qua dissuaderet, dicens lupos aliquando pa
Abbreviated transcription (Latin):
nosceretur. Has primꝰ inuenisse tra¬
ditur alchimon chrotoniensis. appel¬
lanturq hẏsopice quia is apud frigas
in hac re polluit. Sunt autẽ fabule aut
hysopicȩ aut libisticȩ. Hysopicȩ sunt cũ
animalia muta int̾ se sermocinasse fin¬
guntur. uł quȩ animã ñ habent ut ur¬
bes. arbores. montes. petrȩ. flumina.
Libisticȩ autẽ dum hominũ cum bestiis
aut bestiarũ cum hominib fingitur
uocis esse commerciũ. Fabulas poete qͣsdã
delectandi causa finxerunt. quasdam ad
naturã rerũ. ñ nullas ad mores hominũ
int̾pretati sunt. Delectandi causa fictas.
ut eas quas uulgo dicunt uł qͣles plautus
& terentiꝰ composuert̾. Ad naturã rerũ
fabulas fingunt. ut uulcanus claudus.
quia nunquã ꝑ naturã rectus est ignis:
ut illa triformis bestia. prima leo. postre¬
ma draco. media ipsa cimera id est caprea.
etates hominũ ꝑ eam uolentes distinguere.
quarũ ferox est & horrens prima adolescen¬

Expanded text:
nosceretur. Has primus inuenisse tranosceretur. Has primus inuenisse traditur Alcimon Crotoniensis appellanturque Esopice quia is apud Frigias in hac re poluit. Sunt autem fabule aut Esopice aut Lybistice. Esopice sunt cum animalia muta inter se sermocinasse finguntur uel que animam non habent ut urbes, arbores, montes, petre, flumina; Lybistice autem dum hominum cum bestiis aut bestiarum cum hominibus fingitur uocis esse commercium. Fabulas poete quasdam delectandi causa finxerunt, quasdam ad naturas rerum, nonnullas ad mores hominum interpretati sunt. Delectandi causa fictas ut eas quas uulgo dicunt uel quales Plautus et Terentius composuerunt, ad naturam rerum fabulas fingunt ut Vulcanus claudus, quia per naturam nunquam rectus est ignis, ut illa triformis bestia: Prima leo, postrema draco, media ipsa Chimera, id est caprea, etates hominum per eam uolentes distinguere, quarum ferox est et horrens prima adolescen
Abbreviated transcription (Latin):
quasi p̾cisos uersus integris subiectos.
negotiis. deĩde sequitur p̾cisus uersus.
ut est. prisca gens mortaliu᷑. sic & dem¬
ceps alterni quib aliqua pars de est.
& ipsi p̾cedentib similes sed minores:
Centones apud grãmaticos uocari solent
qui de carminib homeri siue uirgilii
ad ꝓpria oꝑa more centenario ex multis
hine inde compositis in unũ sarciunt
corpus. ad facultatẽ cuiꝰq materiȩ.
Deniq ꝓba uxor adelficentonẽ ex uirgi¬
lio de fabrica mundi & eugłiis plenis¬
sime expressit. materia composita scđm
uersus. & uersib scđm materiã concin¬
natis. Sic qͦ & quidam pomponiꝰ ex eo¬
dem poeta inter cętera stili sui otia tẏti¬
rem in xp̃i honorẽ composuit. similit̾
& de eneidos .xxU. De fãbuli¬
abulas a fando poetȩ nominauert̃.
quia ñ sunt res factȩ s tantũ modo
Toquendo fictȩ. quȩ ideo sunt inductȩ
colloquio. imago quȩdã uitȩ hominũ

Expanded text:
quasi praecisos versus integris subiectos, quasi praecisos versus integris subiectos, negotiis, deinde sequitur praecisus: Ut prisca gens mortalium; sic et deinceps alterni, quibus aliqua pars deest, et ipsi praecedentibus similes, sed minores. Centones apud Grammaticos vocari solent, qui de carminibus Homeri seu Vergilii ad propria opera more centonario ex multis hinc inde conpositis in unum sarciunt corpus, ad facultatem cuiusque materiae. Denique Proba, uxor Adelphi, centonem ex Vergilio de Fabrica mundi et Evangeliis plenissime expressit, materia conposita secundum versus, et versibus secundum materiam concinnatis. Sic quoque et quidam Pomponius ex eodem poeta inter cetera stili sui otia Tityrum in Christi honorem conposuit: similiter et de Aeneidos. De fabulabulasquia non sunt res facte sed tantummodo loquendo ficte, que ideo sunt inducte ucolloquio imago quedam uite hominum
Abbreviated transcription (Latin):
uersu ieremias cõposuit suꝑ urbẽ ierłm
& ppłm quando captiuus ductꝰ est. Post
hunc apud grecos symonides poeta liricꝰ
Adhibebantur autẽ funerib atq lamentiꝰ.
similit᷑ & nunc. Epitaphiũ grece latine
suꝑ tumulũ. Est enĩ titulus mortuoꝵ qui¬
in dormitione eoꝵ fit qui iam defuncti st̃.
Scribitur enĩ ibi uita & mores & ȩtas eoꝵ.¬
Poesis dicitur greco nomine opꝰ multoꝵ
libroꝵ. Poema. uniꝰ. Idilicon. paucor
uersuũ. Disticon. duoꝵ. Monosticon.uniꝰ¬
Epigrãma est titulꝰ qđ in latinũ suꝑscri¬
ptio int̾pretatur. Epi enĩ suꝑ. gramma
littera uł suꝑscriptio dicit᷑. Epodon. in
poemate. clausula est breuis. Dictũ autẽ
epodon. qđ adcinnatur ad speciẽ elegiaci.
ubi p̾misso uno longiore alter breuior
componit᷑ atq ita in singłisquibq maio¬
rib. sequentes minores qͣsi clausulȩ reci¬
nunt. Clausulas autẽ lirici appellant.

Expanded text:
us Hieremias versu composuit, super urbem et us Hieremias versu composuit, super urbem et populum, quando captivus ductus est. Post hunc apud Grecos Symonides poeta lyricus. Adhibebantur autem funeribus atque lamentis, similiter et nunc epitaphium grece, latine super tumulum; est enim titulus mortuoin dormitione eorum fit, qui iam defuncti sunt. Scribitur enim ibi vita, mores et aetas eoPoesis dicitur greco nomine opus multorum librorum; poema unius. Idilion paucorum versuum; disticho duorum; monosticon uniEpigramma est titulus, quod in Latinum superscriptio interpretatur; ἐπί enim super, γράμμα littera vel scriptio dicitur. Epodon in poemate clausula brevis est. Dictum autem epodon, quod adcinatur ad speciem elegiaci, ubi praemisso uno longiore, alter brevior conponitur, atque in singulis quibusque maioribus sequentes minores quasi clausulae recinunt. Clausulas autem lyrici appellant
Abbreviated transcription (Latin):
chorũq agrestem de more dianȩ exerce¬
rent. turbe pastoꝵ ne religio prȩteriret
eundem in conditis cantib celebrarunt
Appellatur autẽ bucolicũ de maiori par¬
te. quãuis opilionũ. caprari oꝵq sermo¬
nes in his & cantica inserunt᷑. Hymnos
primũ dauid ꝓpħa in laudẽ dĩ cõposuisse
ac cecinisse manifestũ est. Deinde apud
gentiles prima mẽmia timothoe fecit
in apollinem. & musas quȩ fuit tẽporib
ennii longe post dauid. Hymni autẽ ex
greco in latinũ laudes interpretantur
Epitalamia sunt carmina nubentiũ. quȩ
decantantur ab scolasticis in honorẽ spon¬
si & sponsȩ. Hȩc primũ salomon edidit
in laudem ȩccłiȩ & xp̃i. ex quo gentiles
sibi epitalamiũ uendicauert᷑. & istiꝰ gene¬
ris carmen assumptũ est. qđ genꝰ primũ
a gentilib in scenis celebrabatur. postea
talamiũ eo qd in thalamis decantetur
Trenos qd̃ latine lamentũ uocamꝰ primꝰ

Expanded text:
chorumque agrestem Dianae de more exercechorumque agrestem Dianae de more exercerent, turba pastorum, ne religio praeteriret, eumdem inconditis cantibus celebrarunt. Appellatur autem Bucolicum a bubus, de majore parte, quamvis opilionum caprariorumque sermones in iis et cantica inserantur. 17. Hymnos primum David propheta in laudem Dei composuisse 69 ac cecinisse manifestum est. Deinde apud gentiles prima Mnemia Timothoe fecit in Apollinem et Musas, quae fuit temporibus Ennii longe post David. Hymni autem ex Graeco in Latinum laudes interpEpithalamia sunt carmina nubentium, quae decantantur ab scholasticis in honorem sponsi et sponsae. Haec primum Salomon edidit in laudem Ecclesiae et Christi. Ex quo gentiles sibi epithalamium vindicarunt, et istius generis carmen adsumptum est. Quod genus primum a gentilibus in scenis celebrabatur, postea thalamium eo, quod in thalamis decantetur. Threnos, q
Abbreviated transcription (Latin):
Pithium autẽ uocatũ uolunt eo qđ hoc
genere metri oracula apollinis st̃ edita
Nam cum in parnaso pͥithonẽ serpente᷑
in uindictam matris sagittis insequeret᷑.
accolȩ delfici hoc illũ metro hortati sunt
dictus eo qđ modulatio eiꝰdem carminis
conueniat miseris. terentius hos elogos
dicere solet. qđ clausula talis tristib ut
tradunt aptior esset modis. Hic autẽ om̃i
no uix constat a quo sit inuentꝰ. nisi qͥa
apud nos ennius eũ prior usus est. Nam
apud grecos sic adhuc lex grãmaticoꝵ
pendet ut sub iudice res religata sit. Nã
quidam eoꝵ colophoniũ quendã. quidã¬
esse archiloicũ auctorẽ atq inuentorem
uolunt. Bucolicũ idest pastorale carm̃
pleriq sẏracusis primũ compositum a
pastorib opinantur. ñ nulli a lacedemone.
Namq transeunte in traciam xerxe rege
ꝑsarũ cum spartanȩ uirgines sub hostili
metu neq egredi urbẽ auderent. neq pompã¬

Expanded text:
Pythium autem vocatum volunt eo, quod hoc Pythium autem vocatum volunt eo, quod hoc genere metri oracula Apollinis sint edita. Nam cum in Parnaso Pythonem serpentem in vindictam matris sagittis insequeretur, accolae Delphici hoc illum metro hortati sunt, dictus eo, quod modulatio eiusdem carminis conveniat miseris. Terentianus hos elegos dicere solet, quod clausula talis tristibus, ut tradunt, aptior esset modis. Hic autem vix omnino constat a quo sit inventus, nisi quia apud nos Ennius eum prior usus est. Nam apud Graecos sic adhuc lis Grammaticorum pendet, ut sub iudice res relegata sit. Nam quidam eorum Colophonium quendam, quidam Archilochum auctorem atque inventorem volunt. Bucolicum, id est pastorale carmen, plerique Syracusis primum conpositum a pastoribus opinantur, nonnulli Lacedaemone. Namque transeunte in Thraciam Xerxe rege Persarum, cum Spartanae virgines sub hostili metu neq
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate cȩt̾a metra p̾cedit. Unũ ex
omnib tam maximis oꝑib aptũ. quã
paruis suauitatis. & dulcedinis ȩque capax.
quib uirtutib nomen solũ optinuit. ut
heroicũ uocaretur. ad memorandas scilicet
simplicissimũ habetur. constatq duob
pedib dactilo & spondeo. ac sepe pene
uł ex hoc uł ex illo. nisi qd̃ temperatissi¬
mus fit utriꝰq mixtura quã si instruat᷑
a singulis. Omnib qͦ metris prior est.
Hunc primũ moyses in cantico deuterono¬
mii. longe ante ferciden & homerum
cecinisse ꝓbatur. unde apparet antiquiꝰ
fuisse apud ebreos studiũ carminũ quã
apud gentiles. Si quidẽ & iob moysi tem¬
porib ad equatꝰ ex ametro uersu dactili¬
co spondeoq decurrit. Hunc ap̃ grecos
ȩthesiꝰ milesius fertur primꝰ cõposuisse.
uel ut alii putant. fercides syrus. qd̾ me¬
trum ante homerũ pithium dictum est.
post homerũ uͦ heroicũ nominatum.

Expanded text:
auctoritate cetera metra praecedit; unus ex auctoritate cetera metra praecedit; unus ex omnibus tam maximis operibus aptus quam parvis, suavitatis et dulcedinis aeque capax. Quibus virtutibus nomen solus obtinuit, ut heroicum vocaretur ad memorandas scilicet simplicissimus habetur constatque duobus pedibus, dactylo et spondeo, ac saepe pene vel ex hoc vel ex illo; nisi quod temperantissimus fit utriusque mixtura quam si instruatur a singulis. Omnibus quoque metris prior est. Hunc primum Moyses in cantico Deuteronomii longe ante Pherecyden et Homerum cecinisse probatur. Unde apparet antiquiorem fuisse apud Hebraeos studium carminum quam apud gentiles, siquidem et Iob Moysi temporibus adaequatus hexametro versu, dactylo spondeoque, decurrit. Hunc apud Graecos Achatesius Milesius fertur primus conposuisse, vel, ut alii putant, Pherecydes Syrus. Quod metrum ante Homerum Pythium dictum est, post Homerum heroicum nominatum.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam senarios uersus nos ex numero pedũ
uocamꝰ. hos greci quia geminos ferunt
trimetros dicunt. Exametros autẽ latinos.
primũ fecisse enniꝰ traditur. quia ẽos ante.¬
torib metra appellata dicunt᷑. ut anacre¬
onticum. saphicum. archiloicũ. Nam
anacreuntia metra. anacreon cõposuit.¬
Saphica. sapho mulier edidit. archiloicũ
archilocius quidã scripsit. calophonium
colofoniꝰ quidã exercuit. Sotadeorũ qͦ¬
reptor est sotades genere cretensis. Sỹ¬
monidia qͦ metra. symonides qͥdã poeta
liricus cõposuit. Afrequentatoribus ut
asclepiadia. ñ enĩ ea asclepiꝰ inuenit. sed
ꝓinde ita uocata. qd̃ ea idem elegantissime
& frequentissime usus sit. Arebus quȩ
scribunt᷑ ut heroicũ. elegiacũ. bucolicũ.
Heroicũ enĩ carmen dictũ. qđ eo uiroꝵ
fortiũ res & facta narrant᷑. Nam heroes
appellantur uiri quasi aerei & cęlo digni
ꝓpter sapientiã & fortitudinẽ. qd metrũ

Expanded text:
Nam senarios versus nos ex numero pedum Nam senarios versus nos ex numero pedum vocamus. Hos Graeci, quia geminos feriunt, trimetros dicunt. Hexametros autem Latinos primum fecisse Ennius traditur; eostoribus metra appellata dicuntur, ut Anacreonticum, Sapphicum, Archilochium. Nam Anacreontica metra Anacreon coSaphica Sapho mulier edidit, Archilochia Archilochus quidam 67 scripsit, Colophonia Colophonius quidam exercuit; Sotadeorum qrepertor est Sotades genere Cretensis. Simonidia quoque metra Simonides poeta lyricus conposuit. A frequentatoribus, ut Asclepiadia. Non enim ea Asclepius invenit, sed proinde ita vocata quod ea idem elegantissime et frequentissime usus sit. A rebus quae scribuntur, ut heroicum, elegiacum, bucolicum. Heroicum enim fortium res et facta narrentur. Nam heroes appellantur viri quasi aerei, et coelo digni propter sapientiam et fortitudinem. Quod metrum
Abbreviated transcription (Latin):
certis pedum mensuris atq spatiis
terminantur. neq ultra dimensionẽ tẽpoꝵ
constituta ꝓcedunt. Mensura enĩ grece
metrũ dicitur. Uersus dicti ab eo qđ pedib
in ordine suo dispositis certo fine moderan¬
tur. ꝑ articulos qui cęsa & menbra nomi¬
nantur. qui ne longiꝰ ꝓuoluerentur quã
iudiciũ posset sustinere. modũ statuit
ratio. unde reuerteretur. & ab eo ipso uer¬
sum uocatũ eo qd reuertit᷑. Huic adheret
rithinꝰ qui ñ est certo fine moderatus. s
tam̃ rationabilit᷑ ordinatis pedib currit.
tenerem. Carmen uocatur quicqͥd pedib
continetur. cui datũ nomen existimant
seu qd carptim ꝓnuntiaretur. unde hodie
lanam quã purgantes discerpunt carmi¬
nare dicimꝰ siue qd̃ qui illa canerent ca
rere existimabant᷑ mente. Metra uel a
uocata. ut dactilica. iambica. throchaica.
A throcheo enĩ throchaicũ nascit᷑. a dactilo
dactilicũ. sic & alia a suis pedib. Anumero
ut exametrũ. pentametrũ. trimetrum.

Expanded text:
certis pedum mensuris, atque spatiis terminantur, neque ultra dimensionem temporum constitutam procedunt. Mensura enim Graece μέτρον dicitur. 2. 66 Versus dicti abeo quod, pedibus in ordine suo dispositis, certo fine moderantur per articulos, qui caesa et membra nominaiudicium posset sustinere, modum statuit ratio unde reverteretur; et ab eo ipsum versum vocatum, quod revertitur. Huic adhaeret rythmus, qui non est certo fine moderatus, sed tamen rationabiliter ordinatis pedibus currit; tenerem. Carmen vocatur quidquid pedibus continetur: cui datum nomen existimant seu quod carptim pronuntietur, unde hodie lanam, quam purgantes discerpunt, 'carminare' dicimus: seu quod qui illa canerent carere mentem existimabantur. Metra vel a vocata, ut dactylica, iambica, trochaica. A trochaeo enim trochaicum metrum nascitur, a dactylo dactylicum; sic et alia a suis pedibus. A numero, ut hexametrum, pentametrum, trimetrum.
Abbreviated transcription (Latin):
s culpa remouet᷑. Hȩc partes habet tres.
imprudentiã. casũ. necessitatẽ. Dep̃catio
est cũ & peccasse & consultu peccasse reus
confitetur. & tam̃ ut ignoscatur postulat.
qđ genꝰ praro potest accidere. Item ex
uoluntas. leges contrariȩ. ambiguitas.
collectio. siue ratiocinatio. & diffinitio
ba ipsa uidentur cũ sententia scͥpͥtoris
dissidere: Legis contrariȩ status est. qnͣdo
int̾ se duȩ leges aut plures discrepare
noscunt᷑. Ambiguitas est. cũ id qđ scri¬
ptũ est duas aut plures res significare
uidet᷑. Collectio uł ratiocinatio est. qnͣdo¬
est inuenitur. Diffinitio legalis est.cũ uis
qͣsi in difinitiua constitutione in qͣ posita
sit quęritur. Status gͦ tam rationales
quã legales a quib dam certiꝰ decẽ & octo
connumerati st̃. cȩterũ scd̾m rhetoricos
tullii decẽ & nouem reperiuntur. ꝓpterea
quia translationẽ inter rationales prin¬

Expanded text:
sed culpa removetur. Haec partes habet tres: sed culpa removetur. Haec partes habet tres: inprudentiam, casum, necessitatem. Deprecatio est, cum et peccasse et consultu peccasse reus confitetur, et tamen ut ignoscatur postulat. Quod genus perraro potest accidere. Item ex uoluntas – leges contrariae – ambiguitas – collectio siue ratiocinatio – definitio ba ipsa uidentur cum sententia scriptoris dissidere. Legis contrariae status est, quando inter se duae leges aut plures discrepare noscuntur. Ambiguitas est, cum id quod scriptum est duas aut plures res significare uidetur. Collectio est, quae ratiocinatio nuncupest, invenitur. Definitio legalis est, cum vis quasi in definitiva constitutione, in quo posita sit, quaeritur. Status ergo tam rationales quam legales a quibusdam certius decem et octo connumerati sunt. Ceterum secundum Rhetoricos Tullii decem et novem reperiuntur propterea, quia translationem inter rationales prin
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo pendet qd ñ aut is agere uidetur quẽ
oportet. aut ñ apud qͦs quo tẽpore. qua
lege. quo crimine. qua pena oporteat. Tranᷤ¬
latiua constitutio qđ actio translationis
& cõmutationis indigere uidet᷑ Iudicialis
est in qua ȩqui & recti natura. & premii
aut penȩ ratio quęritur. Negotialis est
in qua quid iuris ex ciuili more & ȩquita¬
te sit. considerat᷑. Assumptiua est quȩ ipsa
ex se nichil dat firmi ad recusationem.
defendit. sed ut ignoscatur postulat qđ
nos ad penitentes ꝓbauimus ꝑtinere
Remotio criminis est.cum id crimen qđ
infertur ab se & a sua culpa.iii. & potesta¬
te in aliũ reus demouere conat᷑. Relatio
criminis est. cũ ido iurefactũ dicitur qđ
aliquis ante iniuria lacessitꝰ sit. Compa¬
ratio est. cũ aliud aliqd alteriꝰ factum
honestũ aut utile contendit᷑ qđ ut fieret
illud qđ arguitur dicit᷑ esse commissũ.
Purgatio est. cũ factũ quidem conceditur

Expanded text:
ex eo pendet, quod non aut is agere videtur, quem ex eo pendet, quod non aut is agere videtur, quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere videtur. Iudicialis est, in qua aequi et recti natura et praemia aut poenae ratio quaeritur. Negotialis est, in qua quid iuris ex civili more et aequitate sit consideratur. Adsumptiva est, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, defendit, sed ut ignoscatur postulat. Quod nos ad poenitentes probavimus pertinere. Remotio criminis est cum id crimen, quod infertur ab se et ab sua culpa, vi et potestate in alium reus demovere conatur. Relatio criminis est, cum ideo iure factum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessitus sit. Conparatio est, cum aliud aliquod alterius factum honestum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse conmissum. Purgatio est, cum factum quidem conceditur,
Abbreviated transcription (Latin):
ea res dicitur in qua causa consistit
idest constitutio. Greci autẽ statum a
contentione stasin dicunt. Latini autẽ
ñ solum a pugna ꝑ quã expugnent ꝓ-¬
positionem aduersarii. sed qđ in eo
pars utraq consistat. Fit autẽ ex inten¬
tione. & depulsione. Status autẽ causarũ
duo sunt. rationalis. & legalis. De ratio¬
nali oriuntur comectura. finis. qͣlitas.
translatio. De fine. iudicialis & negotia¬
lis. De iudiciali. absoluta. & assumptiua
De assumptiua. concessio. remotio crimi¬
nis. relatio criminis. compensatio. De
concessione. purgatio. & deprȩcatio.
Comecturalis est status cũ factũ qđ ab alio
obicitur. ab alio ꝑnegatur. Definitiuus
status est cum id qđ obicitur ñ hoc esse con¬
tenditur. sed quid illud sit adhibitis diffi¬
nitionib approbat᷑. Qualitas est dũ qualis
res sit queritur. & quia de ui & genere ne¬
gotii controuersia agitur. constitutio ge¬
neralis appellatur. Translatio ẽ. cũ causa

Expanded text:
ea res, in qua causa consistit, id est constitutio. Graeci autem statum a contentione στάσιν dicunt. Latini autem non solum a pugna, per quam expugnent propositionem adversarii, sed quod in eo pars utraque consistat. Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et legalis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et negotialis. De iudiciali absoluta et adsumptiva. De adsumptiva concessio, remotio criminis, relatio criminis, conpensatio. De concessione purgatio et deprecatio. Coniecturalis status est cum factum, quod alio obicitur, ab alio pernegatur. Definitivus status est, cum id, quod obicitur, non hoc esse contenditur, sed quid illud sit adhibitis definitionibus adprobatur. Qualitas est, dum qualis res sit quaeritur: et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. Translatio est cum causa
Abbreviated transcription (Latin):
arrum a cardi¬
ne rotarũ dictum. unde & currus dicti
qdđ rotas habere uidentur. Rota autẽ di¬
cta qd ruat. & rotundũ a rota uocatum.
Reda genus uehiculi quatuor rotarũ. has
antiqͦui retas dicebant. ꝓpter qd̾ haberent
rotas. Carpentũ pompaticũ uehiculi
genus est. qͣsi carrũ pompaticũ. Plaustrũ
uehiculum duarũ rotarũ quib onera
deferuntur. & dictũ plaustrũ qd̾ uoluit᷑.
qͣsi diceret pilastrũ. Carracutiũ uehi¬
culum altissimarũ rotarũ quasi carrũ
acutũ. Capsus carruca undiq contexta
quasi capsa. Pilentũ uł pretoriũ conte¬
cta quatuor rotarũ uehicula. quib ma¬
tronȩ olim utebantur. uirgiliꝰ Pilentis
caballi. pascendi. deducenda prȩtoria.
Frant autẽ antea pilentia ueneti coloris.
ñ ut nunc sunt rosati. quib nisi castȩ
matronȩ uti ñ poterant. sicut nec uittis.
Basterna uehiculũ

Expanded text:
arrum a cardine rotarum dictum; unde et currus dicti, quod rotas habere videntur. Rota autem dicta quod ruat; et rotundum a rota vocatum. Reda genus vehiculi quattuor rotarum. Has antiqui retas dicebant, propter quod haberent rotas. Carpentum pompaticum vehiculi genus est, quasi carrum pompaticum. Plaustrum vehiculum duarum rotarum quo onera deferuntur: et dictum plaustrum, quia volvitur, quasi diceret pilastrum. Caracutium vehiculum altissimarum rotarum, quasi carrum acutum. Capsus carruca undique contecta, quasi capsa. Pilentum vel petorritum contecta quattuor rotarum vehicula, quibus matronae olim utebantur. VergiliusAen. 8, 666: Pilentis caballi pascendi, ducenda petorrita. Erant autem antea pilenta veneti coloris, non, ut nunc sunt, russati; quibus nisi castae matronae uti non poterant, sicut nec vittis. Basterna vehiculum
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ canem. quia damnosus est. unũ enĩ
significat. UInI. De Calculoꝵ motu.
alculi partim ordine mouentur. partĩ
uage. ideo alios ordinarios. alios uagos ap¬
pellant. at uero qui moueri omnino non
posst̃ in citos dicunt. unde & egentes ho¬
mines inciti uocant᷑. quib spes ultra pro¬
cedendi nulla restat. ix. De Int̾dictione aleȩ
bhac arte fraus. & mendaciũ. & ꝑiariũ
nunquã abest. postremo & odiũ. & damna
rerũ. unde & aliqnͣdo ꝓpter hȩc scelera
interdicta legib fuit. De Pila.

Expanded text:
autem canem quia damnosus est; unum enim autem canem quia damnosus est; unum enim significat. § 67 De calculorum motu. Calculi partim ordine moventur, partim vage: ideo alios ordinarios, alios vagos appellant; at vero qui moveri omnino non possunt, incitos dicunt. Unde et egentes homines inciti vocantur, quibus spes ultra procedendi nulla restat. § 68 De interdictione aleae. Ab hac arte fraus et mendacium atque periurium numquam abest, postremo et odium et damna rerum; unde et aliquando propter haec scelera interdicta legibus fuit. § 69 De pila.
Abbreviated transcription (Latin):
Pirgus dictus qd ꝑ eam tesserȩ ꝑgant. siue
qd turris speciem habeat. nam greci turrẽ
alculi uocati qđ lenes sint & rotundi un¬
de & calculus dicit᷑ lapis breuis. qui sine
molestia sui breuitate calcatur. Itẽ calculi
qd ꝑ uias ordinales eant. quasi ꝑ calles.iiii.
uocant. eo qdđ exiliendo discurrunt. oli autẽ
tesserȩ iacula appellabantur ab iaciendo.
litudine fingere. nam trib tesseris ludere
ꝑhibent ꝓpter tria scłi tempora. preterita.
p̾sentia. & futura. quia ñ stant s decurrunt.
s &ipsaᷤ uiaᷤᷤ senariis locis distinctas ꝓpter
ȩtates hominũ. ternariis lineis ꝓpter tem¬
pora argumentant᷑. inde & tabulã ternis
descriptam dicunt lineis. U. De uocabu
latio singuloꝵ mutata est. & unionẽ cane.
trinionem suppũ. quat̾nionem planum
uocabant. UII. De Iactu tesserarum
actus tesserarũ ita aperitis aleatorib cõ¬
ponitur. ut afferat qđ uoluerit. ut puta
senionẽ qui eis in iactu boni affert. uitant

Expanded text:
Pyrgus dictus, quod per eum tesserae pergant, sive quod turris speciem habeat. Nam Graeci turrimCalculi vocati, quod leves sint et rotundi. Unde et calculus dicitur lapis brevis qui sine molestia sui brevitate calcatur. Item calculi, quod per vias ordinales, quasi per calculas vocant, eo quod exsiliendo discurrunt. Olim autem tesserae jacula appellabantur a jaciendo. similitudine fingere. Nam tribus tesseris ludere perhibent propter tria saeculi tempora; praeterita, praesentia et futura, quia non stant, sed decurrunt. Sed et ipsas vias senariis locis distinctas propter aetates hominum ternariis lineis propter tempora argumentantur. Inde et tabulam ternis descriptam dicunt lineis. CAPUT LXV. Delatio singulorum mutata est, et unionem canem, trinionem suppum, quaternionem planum vocabant. § 66 De iactu tesserarum. Iactus tesserarum ita a peritis aleatoribus conponitur ut adferat quod voluerit, utputa senionem, qui eis in iactu bonum adfert. Vitant
Abbreviated transcription (Latin):
nummꝰ dedit. & a sui frequentatione
uocabulũ indidit. Unus a greco nomen
trahit: Greci enĩ unũ enna dicunt. sic duo
& tres. quos illi dia & tria appellant. Qua¬
tuor uͦ a figura quadrata nom̃ sumpse¬
placitũ uoluntatis uocabulũ acceperuñ.
ab eo qui numeris nomina indidit. Sex
autẽ & septẽ a greco ueniunt: In multis
enĩ nominib quȩ in greco aspirationẽ
habent. nos ꝓ aspiratione .s. ponimꝰ. Inde
herpilloherba: serpillũ. Octo uͦ ꝑ trans la¬
Illi deca. nos decẽ. Dicti autẽ decẽ a greca
ethimologia eo qđ ligent & coniungent
infra iacentes numeros. Nam desmos. con¬
iungere. uł ligare apud eos dicit᷑. Porro
uiginti dicti qd sint decẽbis geniti .u. ꝓ. b.
littera posita. Triginta qͥ aternario dena¬
rio gignantur sic usq ad nonaginta. Centũ
uͦ uocati a cantu qđ est circulũ. Ducenti a
duo centũ. sic & reliqua usq ad mille
Mille uͦ a multitudine unde & militia qͣsi
multitia. Inde & milta. quasi milatia¬

Expanded text:
nomen dedit, et a sui frequentatione vocabulum ei indidit. Unus, a Graeco nomen trahit: Graeci enim unum, ἕνα dicunt. Sic duo et tres, quos illi δύο et τρία appellant. Quatuor vero, a figura quadrata nomen sumpsplacitum voluntatis vocabulum acceperunt ab eo, qui numeris nomina indidit. Sex autem et septem a Graeco veniunt. In multis enim nominibus quae in Graeco aspirationem habent, nos pro aspiratione S ponimus. Inde herpillo herba serpillum. Octo vero per translailli δέκα, nos decem. 4. Dicti autem decem a Graeca etymologia, eo quod ligent et conjungant infra jacentes numeros. Nam δεσμεύειν, conjungere, vel ligare apud eos dicitur. Porro viginti dicti, quod sint decem bis geniti, v, pro b littera posita. Triginta, quod a ternario denario gignantur, sic usque ad nonaginta. 5. Centum vero vocatia cantho, quod est circulus, ducenti a duo, et centum, sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et militia, quasi multitia; inde et milia, qua
Abbreviated transcription (Latin):
mnia uasa coquendi causa parata.
cocula dicuntur. plautus. ȩneis co¬
culis michi ex cocta est omnis miscdia.¬
Oula dicta eo quod ebulliat in ea aqua igne
subiecto. ut altiꝰ uapor emitatur. unde
& hulla dicitur quȩ in aqua uenti intus
spũ sustentatur. Patella quasi patula¬
olla. est enĩ oris patentiorib. Cacabus
& cucuma a sono feruoris cognominant᷑
hec in grecis & latinis cõmunia nomina
habent. s utrũ latini agrecis an greci a
latinis hȩc uocabula mutuassent᷑ incertũ¬
est. Lebetȩ eneȩ sunt a greco sermone
uocatȩ. sunt enĩ ollȩ minores in usum
coquendi paratȩ. Sartago ab strepitu so¬
ni uocata. qnͣdo ardet in ea oleũ. Tripedes
appellatȩ qd trib pedib constent. has
greci tripodas uocant. Mola a sui rotun¬
ditate uocata. ut mala pomoꝵ sic & greci¬
malon. Cribrũ. qđ ibi currat frumentũ
quasi currifrum: Rotabulum dictũ a
pruendo stereora. siue ignes panis coquendi
ã YIII. De uasis repositoriis

Expanded text:
mnia vasa coquendi causa parata cocula dicuntur. Plautus: Aeneis coculis miOlla dicta, pro eo quod ebulliat in ea aqua, igne subjecto, 503 ut altius vapor emittatur. Unde et bulla dicitur, quae in aqua venti intus spiritu sustentatur. Patella, quasi patula. Est enim olla oris patentioribus. 3. Cacabus, et Cucuma a sono fervoris cognominantur. Haec in Graecis et Latinis communia nomina habent, sed utrum Latini a Graecis, an Graeci a Latinis haec est. Lebetae aeneae sunt Graeco sermone vocatae; sunt enim ollae minores in usum coquendi paratae. Sartago ab strepitu sonus vocata quando ardet in ea oleum. Tripedes appellatae quod tribus pedibus constent: has Graeci tripodas vacant. Mola a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum: sic et Graeci. Cribrum, quod ibi currat frumentum, quasi currifrum. Rutabulum dictum a proruendo stercora, sive ignem panis coquendi gratia. § 9 De vasis repositoriis
Abbreviated transcription (Latin):
habens ammixtũ raritatis quã cȩtera
AIpE IN. ab eo qđ ferat terrã uł ab eo qđ
feratur. hic autẽ partim ad terrenã. partĩ
ad cȩlestẽ materiam ꝑtinet. Nam ille sub¬
tilis ubi uentosi & ꝓcellosi motus ñ posst̃
existere ad cȩlestem ꝑtinet parte̾. iste uero
turbulentior qui exhalationib humi¬
dis corporescit. terrȩ deputatur. quiq ex
se multas species reddit Nam commotus
uentos facit. uehementiꝰ concitatꝰ ignes
& tonitrua. contractus. nubila. conspis¬
satus pluuiã. congelantib nubib muẽ.¬
ac turbulentiꝰ congelantib aensiorib
nubib grandinẽ. distentꝰ serenũ efficit.
nam aerem densã nubem esse. nubem
rarefactam & solutã: aerem.
ubes dictȩ ab obnubendo idest ope¬
riendo cȩlũ. unde & nuptȩ. qd̾ uultus
suos uelent. unde & neptunꝰ qđ nubat
idest mare & terrã tegat. nubes autẽ acris
densitas facit. uenti enĩ aerem conglobañ.
nubemq faciunt. unde est illud. ato in¬

Expanded text:
habens admixtum raritatis quam cetera αἴρειν, ab eo quod ferat terram, vel ab eo quod feratur. Hic autem partim ad terrenam, partim ad caelestem materiam pertinet; nam ille subtilis, ubi ventosi ac procellosi motus non possunt existere, ad caelestem pertinet partem; iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporescit, terrae deputatur; quique ex se multas species reddit. Nam commotus ventos facit; vehementius concitatus ignes et tonitrua; contractus nubila; conspissatus pluviam; congelantibus nubilis nivem; turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem; distentus serenum efficit. Nam aerem densum nubem esse, nubem rarefactam et solutam aerem. Nubes dictae ab obnubendo, id est operiendo, caelum; unde et nuptae, quod vultus suos velent; unde et Neptunus, quod nubat, id est mare et terram tegat. Nubes autem aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant nubemque faciunt; unde est illudVi
Abbreviated transcription (Latin):
se diuersis int̾uallis distant a t̾ra ꝓpt̃ca
dispari claritate maiꝰ minꝰue nr̃is oculis
apparent: nam multe maiores st̃ his quas
uidemꝰ conspicuas. s longiꝰ positȩ paruȩ
uident᷑ a nobis. XLiii. De circulari

Expanded text:
se diversis intervallis distant a terra, propterea dispari claritate magis minusve nostris oculis apparent. Nam multae maiores sunt his quas videmus conspicuas, sed longius positae parvae ur a nobis. § 66 De circulari
Abbreviated transcription (Latin):
teli ex materia quã maxime iactũ quȩ ia¬
ctu quidẽ ñ longe ꝓpter grauitatẽ euolat.
s quo ꝑuenit ui nimia confringit. qđ si
ab artifice mittatur. rursũ redit ad eum
qui misit. huiꝰ meminit uirgiliꝰ dicens.
teuconico ritu soliti torquere catheias.
unde & eos hispani & galli teutonas uo¬
cant: Falarica ẽ telum ingens torno factũ¬
ferrũ habens cubitale. & rotunditatẽ de
plumbo in modũ sperȩ. in ipsa rotundi¬
tate dicit᷑ etiã & ignẽ habere affixum.
hoc autẽ telo pugnatur de turrib quas¬
lis ante falas delfinoꝵq columnas.
Afalis gͥ dicta est falarica. sicut a muro
muralis. sane falaricã lucanꝰ dicit neruiᷤ
iaculoꝵ atq teloꝵ. a torquendo uł emit
singulare pilum dicit᷑. Telum uocatur
abusiue dicatur. & gladius. ut est illud.
at ñ est hoc telũ mea qd̃ ui dextera uersat
Proprie autẽ a longitudine dictũ. unde &
mustelam dicimꝰ qđ longior sit quã mus.

Expanded text:
teli ex materia quam maxime lenta, quae jateli ex materia quam maxime lenta, quae jacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringit; quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum qui misit. Huic meminit Vergilius dicens Aen. 7, 741: Teutonico ritu soliti torquere cateias. Unde et eos Hispani et Galli tautanos vocant. Falarica ehabens ferrum cubitale et rotunditatem de plumbo in modum spere; in ipsa summitate dicitur etiam ignem habere affixum; hoc telo pugnatur de turriblis ante falas delphinorumque columnas. A falis igitur dicta est falarica, sicut a muro muralis. Sane falaricam Lucanus dicit nervis iaculorum atque telorum a torquendo, vel emisingulare pilum dicitur. Telum vocatur abusive dicatur et gladius, ut est illud: At non hoc telum mea quod vi dextera versat. Proprie autem telum a longitudine dicitur. Unde et mustela dicitur, quod longior sit quam mus. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
num dicta. cuiꝰ diriuatiuũ est telaria.
Insubuli. qđ infra & supra st̃. uł qͥa insu¬
bulantur. Radii dicti. qui a radendo fiunt
Pectines. qđ pexa fila reddant & imprimant.
Colũ qđ sit in longitudine & rotunditate
qͣsi columna. fusũ. qđ ꝑ ipsũ sundatur
qd̾ netũ est. Alibrũ qđ in eo librant᷑ fila.
idest soluant᷑. Calathũ leue gestamen ex
ligno uł canna. aut ex iunco factũ. in quo
uł pensa ponunt᷑. uł legunt᷑ flores. Cala
enĩ grece lignũ est. a quo diriuatũ calathũ
nam latine quasillũ dicit᷑. cicero in philip
Pensum mulierũ a pendendo dictũ. unde
ex pilis animaliũ st̃. uł quia lanificium
filis tenuib constat in modũ piloꝵ idest
quasi filoꝵ. Mataxa qͣsi metaxa a circũitu
scilicet filoꝵ. nam meta circũitꝰ uł quod
transferat᷑. Glomellũ corrupte a globo
dictum ꝑ diminutionẽ quasi globellum.
Panuli qd ex his panni texantur. ipsi enĩ
discurrunt ꝑtelam. Stamen dictum qd̃

Expanded text:
num dicta, cuius dirivativum est telaria. Insubuli, quia infra et supra sunt, vel quia insubulantur. Radii dicti quia radendo fiunt. Pectines, quod pexa fila reddant et inpremant. Colum, quod sit in longitudine et rotunditate quasi columna. Fusum, quod per ipsum fundatur quod netum est. Alibrum, quod in eo liberantur fila, id est solvantur. Calathum leve gestamen ex lino vel canna aut ex iunco factum, in qua vel pensa ponuntur vel leguntur flores; κᾶλα enim Graece lignum est, a quo dirivatum est calathum. Nam Latine quasillum dicitur. Cicero in Philipp4. Pensum mulierum, a pendendo dictum, unde ex pilis animalium sunt, vel quia lanificium filis tenuibus cquasi filorum. Mataxa quasi metaxa, a circuitu scilicet filorum; nam meta circuitus; vel quod transferatur. Gubellum corrupte a globo dictum per diminutionem, quasi globellum. Panuliae, quod ex eis panni texantur; ipsae enim discurrunt per telam. Stamen dictum quia
Abbreviated transcription (Latin):
Caritas grece. latine dilectio int̾pretatur.
qđ duos in se liget. nã dilectio a duob
incipit. qđ est amor dĩ & ꝓximi. de qua
maior autẽ hec ẽ his om̃ib. quia qͥ dili¬
git. & credit. & sperat. qui autẽ ñ diligit.
quãuis multa bona faciat. frustra laborat
Omis autẽ dilectio carnalis ñ dilectio sed
magis amor dici solet. dilectionis autẽ
nom̃ tantũ in meliorib reb accipi solet
III.De heresi & scismate.

Expanded text:
Caritas Graece, Latine dilectio interpretatur, Caritas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a duobus incipit, quod est amor Dei et proximi; de qua Maior est autem haec omnibus, quia qui diligit et credit et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet. § 3 De haeresi et schismate.
Abbreviated transcription (Latin):
utando philosophi nomi¬
nauerunt. idest hoc puto esse bonũ
hoc puto esse uerũ. Religio appellata qd̾
ꝑ eam uni dõ religamꝰ animas nr̃as ad
cultũ diuinũ uinculo seruiendi. quod¬
uerbũ cõpositũ est a relegendo idest
eligendo. ut ita latinũ uideat᷑ religio.
quȩ in religionis cultu ad colendum dm̃
in hominib ꝑquiruntur. idest fides.
spes. caritas. In fide qͥd credendũ. in spe
quid sꝑandum. in caritate qͥd sit amandũ
Fides est qua ueracit᷑ credimꝰ id qđ nequaqͣ.
uidere possumꝰ.nã credere iã ñ possumꝰ
qđ uidemꝰ. Proprie autẽ nom̃ fidei inde
est dictũ si omnino fiat qđ dictũ est aut
ꝓmissũ. & inde fides uocata. ab eo qd̾ fit
illud qd̾ int̾ utrosq placitũ est. qͣsi inter
dm̃ & hominẽ. hinc & fedus. Spes uoca¬
ta qđ sit pes ꝓgrediendi qͣsi. est pes. unde
econtrario desꝑatio. de est enĩ ibi pes. nullaq
ꝓgrediendi ibi facultas ẽ. quia dũ quisq
peccatũ amat. futuram głam ñ sperat.

Expanded text:
utando philosophi nominaverunt, id est, hoc puto esse bonum, hoc puto esse verum. 2. Religio appellata, quod per eam uni Deo religamus animas nostras 348 ad cultum divinuverbum conpositum est a relegendo, id est eligendo, ut ita Latinum videatur religio quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominibus perquiruntur, id est fides, spes, caritas. In fide, quid credendum; in spe, quid sperandum; in caritate, quid sit amandum. Fides est qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem; hinc et foedus. Spes vocata quod sit pes progrediendi, quasi 'est pes.' Unde et e contrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat.
Abbreviated transcription (Latin):
glutinantur gemmis. ita ut deprehendi
ñ possint. Fingunt enĩ eas ex diuerso gene¬
re. nigro. candido. mineoq colore. nam &
ꝓ lapide p̾ciosissimo smaragdo quidã uttrũ
arte inficiunt. & fallit oculos subdole quȩ¬
dam falsa uiriditas quoadusq ñ est qui
ꝓbet simulatũ & arguat. sic & alia atq abia
alio modo. neq est sine fraude. ulla mortali¬
um uita. Om̃s autẽ ñ translucidas gẽmas
cȩcas appellari. eo qđ densitate sua obscu¬
rentur.
.xU. De UitRO.

Expanded text:
glutinantur gemmis ita ut deprehendi glutinantur gemmis ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim eas ex diverso genere: nigro, candido mineoque colore. Nam et pro lapide pretiosissimo smaragdo quidam vitrum arte inficiunt, et fallit oculos subdole quadam falsa viriditas, quoadusque non est qui probet simulatum et arguat; sic et alia alio atque alio modo. Neque est sine fraude ulla vita mortalium. Omnes autem non translucidas gemmas caecas appellari, eo quod densitate sua obscurentur. § 16 De vitro.
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qđ animoꝵ impetus uł iracundas
domare. & refrenare dicat᷑. si credimus.
gignitur in mari rubro. Calcitis aerei¬
coloris est. Calcofanꝰ nigra est s lapidi
illisa exis tinnitũ redait. Balanites
duo genera st̃. sub uirides & corinthei
exis similitudinẽ media secante flãmea
uena. Sideritis a contemplatione ferri
nichil dissonat. in maleficiis quoguo mͦ¬
si unferatur discordias excitar. Iaeus
dactilus ex insula creta est ferrei colo¬
ris causa nominis erꝰ. quia pollicẽ huma¬
num expriit. Ethiopicus ferrei colo¬
ris est. qui dũ teritur nigrũ sucũ emit¬
tit. Timilatius in eufratis alueo legit᷑
proconnessio marmoris similis medio
colore glauco ueluti oculi pupilla inter¬
nitescens. Arabica ex patria dicta. aspe¬
ctu eburnea est. Efestitis speculi naturã
habet in reddendis imaginib quã quam
rutilat. ex perimentũ eis si feruenti aque
statim addita refrigescit. aut soli opposita

Expanded text:
ab eo quod animorum impetus vel iracundias ab eo quod animorum impetus vel iracundias domare et refrenare dicatur, si credimus. Gignitur in mari Rubro. coloris est. Chalcophonos nigra est, sed lapidi inlisa aeris tinnitum reddit. Balanites: duo genera sunt, subvirides et Corinthiae aeris similitudine, mediam secante flammea vena. Sideritis a contemplatione ferri nihil dissonat. In maleficiis quoquo modo inferatur discordias excitat. Idaeus dactylus ex insula Creta est, ferrei coloris. Causa nominis eius quia pollicem humanum exprimit. Aethiopicus ferrei coloris est, qui dum teritur, nigrum sucum emittit. Zmilanthis in Euphrate alveo legitur Proconnesio marmori similis, medio colore glauco, veluti oculi pupilla internitens. Arabica ex patria dicta aspectu eburnea est. Hephaestitis speculi naturam habet in reddendis imaginibus, quamquam rutilet. Experimentum eius, si ferventi aqua statim addita refrigerat, aut si soli adposita
Abbreviated transcription (Latin):
ni.ł consorim fratrueles autẽ mat᷑tere
filii st̃. Subrini consobrinoꝵ filii: Thius
Auunculꝰ ẽ matris fr̃. cuiꝰ nom̃ formã di¬
minutiui habere uidet᷑. qd̃ ab auo uenire
monstrat᷑. Amita autẽ soror patris qͣsi alia
mat᷑. Mattera ẽ soror matris qͣsi altera mat̾.
Socer ẽ qui filiã dedit. Gener ẽ qͥ filiã duxit:
gener autẽ dictꝰ. qđ asciscat᷑ ad augendum

Expanded text:
ni 15. Fratrueles autem materterae ni 15. Fratrueles autem materterae filii sunt. Subrini consubrinorum filii. Thius  matris frater, cuius nomen formam diminutivi habere videtur, quia ab avo venire monstratur. Amita est soror patris quasi alia mater. Matertera est soror matris, quasi mater altera. Socer est, qui filiam dedit. Gener est, qui filiam duxit. Gener autem dictus, quod adsciscatur ad augendum
Abbreviated transcription (Latin):
trice. manantes. Uterim uocati qđ sint
ex diu̾sis patrib & uno utero editi. Nam
uterꝰ tantũ mulieris ẽ. Quatuor autẽ mo¬
& iacob. andreas & petrus. iacobꝰ & ioħes.
cognatione fr̃s uocant᷑. qͥ st̃ de una fami¬
lia id est patria. qͣs latini pat̾nitateᷤ int̃pre¬
tant᷑. cũ ex una radice multa generis tͣba
diffundit᷑. Et in genesi dixit abrahã ad
in duo iura scindunt᷑: spiritale & cõmune
ut. ecce quã bonũ. & quã iocundũ habi¬
tare fr̃s inunũ. In cõmune cũ & om̃s
homines ex uno patre nati pari int̾ nos¬
uos estis. Germanitas ita intelligit᷑. ut
germanꝰ eadẽ genitrice manans. Soror
autẽ ut fr̃. Nam soror est ex eodẽ semine
dicta. qđ sola cũ fr̾ib in sorte agnationiᷤᷤ
habeant᷑. Fratrũ filii patrueles dicti. eo
qđ patres eoꝵ germani fr̃s int̾ se fuert̾
Consobrini uͦ uocati. qͥa aut ex sorore & fr̃e.
aut ex duab sororib st̃ nati. qͣsi consobri¬

Expanded text:
trice manantes. Uterini vocati, quod sint trice manantes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus, et uno utero editi. Nam uterus tantum mulieris est. Quattuor autem moet Jacob, Andreas et Petrus, Jacobus et Joannes. cognatione fratres vocantur, qui sunt de una familia, id est, patria, quas Latini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa generis turba diffunditur. Et in Genesi dixit Abraham ad in duo scinduntur; spiritale et commune. ut: Ecce quam bonum, et quam jucundum habitare fratres in unum . Commune, cum omnes homines ex uno patre nati pari intvos estis.' Germana ita intellegitur ut germanus, eadem genetrice manans. Soror autem, ut fdicta, quod sola cum fratribus in sorte agnationis habeatur. 13. Fratres patrueles dicti, eo quod patres eorum germani fratres inter se fuerunt. 14. Consubrini vero vocati, qui, aut ex sorore, et fratre, aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consorori
Abbreviated transcription (Latin):
ro filiũ aut filiã habentẽ duxit: & dictus
uitricꝰ qͣsi nouitricus qd̾a matre suꝑducit᷑
nouus. Priuignꝰ est. qui ex alio patre
natus est. & priuignus dici putatur.
qͣsi priuigenus quasi priꝰ genitus. uñ &
uulgo ante natꝰ. Uocabula a gente hȩc
uident᷑ declinata: Genitor genitrix
Agnati agnatȩ. Cognati cognatȩ
Progenitores progen trices.
Germani germanȩ.¬
Auctor mei
Patrui mei
Patrui mei

Expanded text:
um aut filiam habentem duxit. Et dictus vitricus quasi novitricus, quod a matre superducatur novus. Privignus est qui ex alio patre natus est; et privignus dici putatur quasi privigenus, quia prius genitus. Unde et vulgo antenatus. Vocabula a gente haec videntur declinata: genitor, genetrix, agnati, agnatae, cognati, cognatae, progenitores, progenetrices, germani, german. Auctor mei Patris mei pater mihi