comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et detrattõnes que in cõplexu sermonis ad.niũ habẽt
au figniã. accide ad ignẽ ĩam calesces plus satit᷑ plꝰ
eĩm quã sans est Nã de altera que de traccõne płrĩb
ednciendum est. urim uulgo et comparatiius pro ab¬
sobitit in quom se quis intirimorẽ esse dicet duo ir̾
se comparatua cõntimꝰ. sic ex catilina cõprehendis.
se mterfia iussero credo erut uerendũ mihi mec nõ pociꝰ.
ourẽe boui seruis a me quã quisquã crudeliꝰ faccũ esst
dic̃at. Sñt et illa nõ similia soloecismo quidẽ sed tañ
mimeꝵ mucãcia. que et tropis assignari solent. ut de
uno pluralicer dicamꝰ. sed nos ĩmensũ spacii contecimꝰ
equoi et de płribz singulariter ait secus. aut parrus ace
roman marmis. specie diuersa sed genere eadã et hecse
nene tibi ad solẽ uergant uiueta cadẽtem. nec nohi tũ
mollis sub diuo carpere sonmos. neu dorso nemoris li beat

Expanded text:
Sed detractiones, quae in complexu sermonis aut vitium habent Sed detractiones, quae in complexu sermonis aut vitium habent aut figuram; accede ad ignem, iam calesces plus satis. plus enim quam satis est. nam de altera quae detractione pluribus dicendum est. utimur vulgo et comparativis pro absolutis, ut cum se quis infirmiorem esse dicet; duo inter se comparativa committimus: Si te, Catilina, comprehendi, si interfici iussero, credo, erit verendum mihi, ne non potius hoc omnes boni serius a me quam quisquam crudelius factum esse dicat. sunt et illa non similia soloecismo quidem, sed tamen numerum mutantia, quae et tropis adsignari solent, ut de uno pluraliter dicamus: sed nos immensum spatiis confecimus aequor; et de pluribus singulariter, haud secus ac patriis acer Romanus in armis. Specie diversa sed genere eadem et haec sunt, neve tibi ad solem vergant vineta cadentem.— Ne mihi tum molles sub divo carpere somnos, neu dorso nemoris libeat
Abbreviated transcription (Latin):
his amplis apud eũdem. nã quis te iuuenũ cõsiden¬
tissime. quo sermonis miciũ sic. et tã magis illa tre¬
mens. et tristib estera flãmis quã magis esfuso.
crudescũt sanguĩs pugne. quod est uersum ex illo quã
magis erũpna urget tã magis ad malefaciendũ inget
pleni talibus antrqui suit micio emichi tereoenii.
Quid igieui faciã᷑ in quit allusit tandẽ leno caculus
in epitala minotũ ĩimpta manet. dũ cara suis est. quom
prius dũ significet quod assequẽs usq eo ex greco uero
tranilata qualis salustii plurima. quale est uulgus
amar ficri uero orati. nã id maxime probat. nec cicerõis
nec longe muadit. hernre. uel ꝟgiln tyrenĩ naigat
equor. eciã uulgatũ. accis quoq sactius santius pectꝰ
ex eadem parte siguratũ priora dicto et adieccio est illa
que uideri potest iuꝑuacua sed nõ sine gratia est. Nã
ciũ illud fabriciũ que hunc et inconsis curiũ capillis

Expanded text:
his amplius apud eundem: nam quis te iuuenum confidenhis amplius apud eundem: nam quis te iuuenum confidentissime, quo sermonis initium fit. Sed tam magis illa tremens et tristibus effera flammis, quam magis effuso crudescunt sanguine pugnae. Quod est versum ex illo: quam magis aerumna urget, tam magis ad malefaciendum viget. pleni talibus antiqui sunt; initio Eunuchi Terentius quid igitur faciam? inquit. alius : ain tandem leno? catullus in Epithalamio, dum innupta manet, dum cara suis est, cum prius dum significet quoad, sequens usque eo. ex Graeco vero translata vel Sallustii plurima, quale est, vulgus amat fieri, vel Horatii, nam id maxime probat, nec ciceris, nec longae invidit avenae, vel Vergilii, tyrrhenum navigat aequor. Sed iam vulgatum actis quoque, saucius pectus. ex eadem parte figurarum priore dicto et adiectio est, quae videri potest supervacua, sed non sine gratia est: nam tium illud, fabriciumque , hunc et intonsis Curium capillis.
Abbreviated transcription (Latin):
pomnã genera. per que fit soloecisiꝰ. hec quoq ẽ quã¬
ut apud salustiũ. ncq ea rce falsum ne habuit et du¬
ait probaie ex quib fere preter nouitatẽ. breuiras eciã
peti solet. Unde eo usq procestum est. ut nõ peuuturum
pro nõ actino poemiẽciã ee iusios ad uidendũ mistos
dẽ anctor dixerit que ille quidẽ fecerit schemata anidẽ
uocari postuit uidendũ. quia recepta fu: nã receptis eciã
uulgo nutore tõtenti sumꝰ. utinã uelut reb agẽtibus
quod pollio in lameno dãpnat et cõtruneliã fecit. qͥdẽ
a cicerone rep̾hendi notũ est. astici enm̃ cõtumelia dice¬
bant alia cõmendacio uetustatis. qͦuis amator unice
ungilius fuit. uel quom se paiidũ contra inta iurgia
iactar. progeriẽ. sed eĩm troiano a sangniẽ duci audi¬
erat quoꝵ iumlia apud ueteres tragicos couneos que
sum plurima. Illud et in cõiueeudine reniãsit eñn uero

Expanded text:
per omnia genera per quae fit soloecismus. haec quoque est, quaper omnia genera per quae fit soloecismus. haec quoque est, quaut apud Sallustium neque ea res falsum me habuit et duci probare. ex quibus fere praeter novitatem brevitas etiam peti solet. unde eo usque processum est, ut non paeniturum pro non acturo paenitentiam et visuros ad videndum missos idem auctor dixerit. quae ille quidem fecerit schemata, an idem vocari possint, videndum, quia recepta sint. nam receptis etiam vulgo auctore contenti sumus: ut nunc evaluit rebus agentibus, quod Pollio in Labieno damnat, et contumeliam fecit, quod a Cicerone reprehendi notum est; ad fici enim contumelia dicebant. alia commendatio vetustatis, cuius amator unice Vergilius fuit: vel cum se pavidum contra mea iurgia iactat.— progeniem sed enim Troiano a sanguine duci audierat . Quorum similia apud veteres tragicos comicosque sunt plurima. illud et in consuetudine remansit enimvero.
Abbreviated transcription (Latin):
gems iomam. gens em̃ ex multis uel ex diuerso quoi
nõ usere parentes nec deus hũe int̃a dẽa nec dignata
cubili est. Ex illis enm qui nõ risere hũc que nõ di¬
gnata in satiua. et nostiũ istud ui iuuere triste as¬
pexi quom intinito uerbo sit usus pro appellacione.
nostrã cũm uirã uult incelligi. uim᷑ et uerbo parti¬
cpio magnũ dat ferre talemũ tãquã ferendũ. Et
pticipio pro uerbo uolo datũ. Inrerĩ ecã dubitari põt.
quoi uicio summle sit sthema ut in hoc utus est uiciũ
Iugere. aut eñ partes orõius mutat ex illo. Untus
est fuga nicioꝵ. auc casus ex illo. Uirtus ẽ uiciũ fu¬
gere. multa tariẽ hoc quoq utroq excitaciꝰ ingũt᷑/
iurerĩ sehemara scelus stiens pugne᷑. Est erm stiens
st̾itus pugnandi transterunt: et tempora timarchides ne¬
gat esse ei periculũ a seciui presens eĩm pro preterto
positum est. et status. hoc nachus uelie. et ne morer

Expanded text:
gens Romani  gens enim ex multis, vel ex diverso, qui gens Romani  gens enim ex multis, vel ex diverso, qui non risere parentes, nec deus hunc mensa dea nec dignata cubili est; Ex illis enim, qui non risere, hic quem non dignata.  satura est Sed nostrum istud vivere triste aspexi , cum infinito verbo sit usus pro appellatione; nostram enim vitam vult intelligi. utimur et verbo pro participio, magnum dat ferre talentum, tanquam ferendum, et participio pro verbo, volo datum. interim etiam dubitari potest, cui vitio simile sit schema: ut in hoc virus est vitium fugere: aut enim partes orationis mutat ex illo virtus est fuga vitiorum, aut casus ex illo virtutis est vilium fugere; multo tamen hoc utroque excitatius. iunguntur interim schemata: Sthenelus sciens pugnae; est enim scitus Sthenelus pugnandi. transferuntur et tempora: Timarchides negat esse ei periculum a securi, praesens enim pro praeterito positum est et status: hoc Ithacus velit; et, ne morer,
Abbreviated transcription (Latin):
auios ium ꝯfenem. nõi secrcte et exetra unlgarẽ nsũ
positr. Ideoq magis nobilos et nouitate᷑ excitanu
ita copia sariant. et sẽ nõ obnas fuisse dicenti. sed
coquifu̾as et ex omib lacebris extractas cõestasq
declarant. Snũ ergo et crica genus figure ĩ noĩb.
nã et oculis capti talpe et tumdi daiuine dicũt᷑ a
ungilio sed subest racio. quia sexus uterq altero sig̾¬
ficatur. nõ tã mares esse talpas dãmas q ꝙͣ fermas
certũ est. et in uerbis ut fabricatus est. gladiũ et im¬
mtuĩ penitus est. qd̾ mirũ minꝰ est quidẽ quod ĩ naͣ
uoborum est. Et que facimꝰ paciẽdi modo sepe dicere
ut arbitior iuspicor. et concra faciendi que patimi̾ ur
uapulo. Ideoq frequẽs peruuntaaio est. et plerũq unroq
modo efferũt᷑ luxunatus luxuriat. fluctuatꝰ fluctu¬
ar. assenior. assennio. est figura et in mu̾o uel cum
suigulari. plunalis subuĩgit᷑ gladio pugnacistria

Expanded text:
us ferient. nam secretae et extra vulgarem usum positae ideoque magis notabiles, ut novitate aurem excitant, ita copia satiant, et se non obvias fuisse dicenti sed conquisitas et ex omnibus latebris extractas congestasque declarant. fiunt ergo et circa genus figurae in nominibus; nam et oculis capti talpae et timidi dammae dicuntur a Vergilio; sed subest ratio, quia sexus uterque altero significatur, tamque mares esse talpas dammasque quam feminas certum est; et in verbis, ut fabricatus est gladium et inimicum poenitus es. quod mirum minus est, quia in natura verborum est et quae facimus patiendi modo saepe dicere, ut arbitror, suspicor, et contra faciendi quae patimur, ut vapulo; ideoque frequens permutatio est et pleraque utroque modo efferuntur: luxuriatur, luxuriat; fluctuatur, fluctuat; adsentior, adsentio. est figura et in numero, vel cum singulari pluralis subiungitur, gladio pugnacissima
Abbreviated transcription (Latin):
in questu institutũq eloquẽcie borus male uti: ciiã morũ
qmi diserti habrbam reliqueũt. Ea uero destitnta infiu¬
oubus nigeruns uelur prede fuit. Inde qͥdam cõtempto bene
dicendi labore ad formãdos añnos statuẽdas ꝙ uite leges
ueisati. sibi unquã uendicare sunt arsi. Facere eñm optĩã
ꝙͣ piouintere malutiũ ac ueteꝵ quidẽ sapit̃çie professer
multos et honesta precepisse et ue preceptiũt eciã uixissẽ
fanle concesserim. Nostus uio temporibus sub ho uoi
maxima in pleusq uicia latuere. Non em̃ utute ac
studiro. Ut habeien᷑ philosophi laborabant: sedulnous
et misticiã et dissencienit᷑ a ceterie habitũ pessimis morib
pretendebant Nunc autẽ que uelut ꝓpria pħie asseuui

Expanded text:
in quaestu institutumque eloquentiae bonis male uti, curam morum, in quaestu institutumque eloquentiae bonis male uti, curam morum, qui diserti habebantur, reliquerunt. ea vero destituta infirmioribus ingeniis velut praedae fuit. inde quidam, contempto bene dicendi labore, ad formandos animos statuendasque vitae leges versati sibi unquam vindicare sunt ausi. facere enim optima quam promittere maluerunt. ac veterum quidem sapientiae professorum multos et honesta praecepisse et, ut praeceperint, etiam vixisse, facile concesserim; nostris vero temporibus sub hoc nomine maxima in plerisque vitia latuerunt. non enim virtute ac studiis, ut haberentur philosophi, laborabant, sed vultum et tristitiam et dissentientem a ceteris habitum pessimis moribus praetendebant. haec a
Abbreviated transcription (Latin):
amini u̾tutes exigimꝰ Neq enĩ hoc cõcisserim Racionẽ
Recte honeste q uite ut quidã purauciũt ad philosophos
fundare legibus: emendare iudicus possit: nõ alius sit
profecto ꝙ̃ orator. Quare tam et si me satror usaꝵ qui¬
busdans que philosophoꝵ librs ꝯtiuent᷑ tamẽ ta Iure
uereq contẽdeuĩ esse opens nostri proprie q ad arte orato¬
riam pertinere: An fi frequẽtissime de iuistioia fortitu¬
dine temptiãcia: ceteris q similib disserendũ est. adco
explicanda. dubiabit᷑ ubitũqius ingenii et copia dic̃di
postulat᷑: ibi partes oracõnis esse pcipuas. Suerũt ꝙ
hec ut ciccio apertissime colligie quẽ admodũ m̃ĩta nat᷑a
sit quoq officio copulata: ut lidem sapittes aiq eloquẽtes
habtient᷑. Scidit deinde se studiũ. atq mercia factum est:
ut artes esse plires uiderent᷑. Nam ut pͥmũ liigna esse cepit

Expanded text:
animi virtutes exigimus. neque enim hoc concesserim, rationem animi virtutes exigimus. neque enim hoc concesserim, rationem rectae honestaeque vitae ut quidam putaverunt ad philosophos fundare legibus, emendare iudiciis possit, non alius sit profecto quam orator. quare , tametsi me fateor usurum quibusdam, quae philosophorum libris continentur, tamen ea iure vereque contenderim esse operis nostri proprieque ad artem oratoriam pertinere. an , si frequentissime de iustitia, fortitudine, temperantia ceterisque similibus disserendum est, adeo utione sunt explicanda, dubitabitur, ubicunque vis ingenii et copia dicendi postulatur, ibi partes oratoris esse praecipuas? fueruntque haec, ut Cicero apertissime colligit, quemadmodum iuncta natura sic officio quoque copulata, ut iidem sapientes atque eloquentes haberentur. scidit deinde se studium, atque inertia factum est, ut artes esse plures viderentur. nam ut primum lingua esse coepit
Abbreviated transcription (Latin):
nos caritatis pignore indicabamꝰ. Sed qd̾ erudiendo nato
tuo. quius puma etas maĩfestũ iter ad ingeni lunen
ostendit: nõ muales fore libri uidebant᷑. quos ab ipsĩs dis¬
cendi uelut in cunabulis per om̃es que modo aliqͥd orator
furmo conferant arcet ad sũmã eius openis perducere desti¬
nabamꝰ. Atq eo magis quod duo Iam sub none ieo
libri ferebant artis Rechorice neqz editi a meneq in hoc
comparati. Namq alterũ sermont perbiduũ habito pu¬
er quibus id prestabat᷑ exceperant. alterũ plurib sant
diebus quãtũ notando cõsequi potuerant. interceptum
botu nuenes: sid nimiũ amãtes mei temerano ediciomis
houore uulgauerant Quare in hus quoq libris emũt
eadem aliqua multa mutata plurima adiecta omia
uero composiciora et quãnos poterimꝰ elaborata: Oratorẽ
antẽ instiuumꝰ illũ perfectũ qui esse iusi bii bonꝰ nõ potest.
Ideo q non dicendi modo exuuã in eo sacultatẽ. sed omẽs

Expanded text:
abamus; sed quod erudiendo Getae tuo, cuius prima aetas manifestum iam ingenii lumen ostendit, non inutiles fore libri videbantur, quos ab ipsis dicendi velut incunabulis, per omnes, quae modo aliquid oratori futuro conferant, artis ad summam eius operis perducere destinabamus; atque eo magis, quod duo iam sub nomine meo libri ferebantur artis rhetoricae neque editi a me neque in hoc comparati. namque alterum sermonem per biduum habitum pueri, quibus id praestabatur, exceperant; alterum pluribus sane diebus, quantum notando consequi potucrant, interceptum boni iuvenes, sed nimium amantes mei, temerario editionis honore vulgaverant. quare in his quoque libris erunt eadem aliqua, multa mutata, plurima adiecta, omnia vero compositiora et, quantum nos poterimus, elaborata. oratorem autem instituimus illum perfectum, qui esse nisi vir bonus non potest; ideoque non dicendi modo eximiam in eo facultatem sed omnes
Abbreviated transcription (Latin):
possun Racione ampliari. Sed nõ nuĩꝙ ita desunt. ut bona
eciam ingemi studis qz cormpant sicut et hec ipsa sine doctors
perito studio pertinaa stribendi. legendi: dicendi. multa
et cõtuma excercitaciont per se iihil prosunt

Expanded text:
possunt ratione ampliari, sed nonnunquam ita desunt, ut bona possunt ratione ampliari, sed nonnunquam ita desunt, ut bona etiam ingenii studiique corrumpant; sicut et haec ipsa sine doctore perito, studio pertinaci, scribendi, legendi, dicendi multa et continua exercitatione per se nihil prosunt
Abbreviated transcription (Latin):
esse siis: que post iure studia quãtũ nostra infirinitas ua¬
lebit disseremus. Hus om̃ib admiscebit᷑. ut quisq locus
augere eloquecie possit. Nam plerũq nude ille artes in¬
mia subtilitatis affectatõne fiagunt acq conaduũ qͥtqͥd
est in orõne gencrosius et om̃es succũ ĩgeii bibut et ossã
denegtut. que ui esse et astungi neuue sins debru: sic
corpore openenda funt. Ideoq nou dibapainala illa ficut
plerq: sud qͥcqͥd utile ad insertuẽdũ orctori purabanius in
hos .xii. libios cõtulimꝰ bieuter oña demõstiando. Lam
si quãtũ de quaq Re dici potest ꝑsequam. fuis operie nõ ieꝑiet᷑
nsi adiuuãte natura. Quaꝓpter ei quoi deerit ig̃enum
nõ magis hec stripta suit quã de agroꝵ cultu sterilib terus.
sunt et alia ingenita quedã q̃ adiuuat . uox latue paciens
laboris ualetũdo cõstancia decor que si modica obergerunt

Expanded text:
esse finis, quae post fine studia, quantum nostra valebit infirmesse finis, quae post fine studia, quantum nostra valebit infirmitas, disseremus. his omnibus admiscebitur, ut quisque locus augere eloquentiae possit. nam plerumque nudae illae artes nimia subtilitatis adfectatione frangunt atque concidunt quidquid est in oratione generosius, et omnem sucum ingenii bibunt et ossa detegunt: quae ut esse et adstringi nervis suis debent, sic corpore operienda sunt. ideoque nos non particulam illam, sicut plerique, sed quidquid utile ad instituendum oratorem putabamus, in hos duodecim libros contulimus breviter omnia demonstraturi. nam si quantnisi adiuvante natura. quapropter ei, cui deerit ingenium, non magis haec scripta sint quam de agrorum cultu sterilibus terris. sunt et alia ingenita cuique adiumenta, vox, latus patiens laboris, valetudo, constantia, decor; quae si modica obtigerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sapiẽ tradiderũt. nam est certe aliquid cõsunmata eloquẽcia
incq ad eam peruenire natira humani ingeni prohibet.
Quod si nõ ꝯtingat alaus tanẽ ibũt qui ad sũmũ uitẽ¬
tui quã qͥ prisũpta desperacõne quo uelint euadendi protinꝰ
circa mia substiterint. quo magis impetiãda erit uerra.
si ne minora quidẽ illa uez operi quod institiumꝰ neccessaria
preteribo. Nam liber primꝰ ea que sunt aute officiũ rethores
commebit. Secũdo prima apud rechor̃s elementa: et que
de ip̃a rethorice substancia q̃rõt᷑ tractabimꝰ Quinque
deinde ĩuenciomi: nã huic et disposias subiñgit᷑. Quatuor
eloquutioni in quonis pareẽ memona ac p̾ronĩciatis ue¬
mũt dabunt᷑. Unus accedet in quo nobis orator ipie infor¬
mãdus eit:. ut qui mores eius: que in suscipiendis discẽdis
agcendis cansis rõ: quod eloquẽcie genus: quis agedi debtat

Expanded text:
sapientiae tradiderant. nam est certe aliquid consummata eloquentia, sapientiae tradiderant. nam est certe aliquid consummata eloquentia, neque ad earn pervenire natura humani ingenii prohibet. quod si non contingat, altius tamen ibunt, qui ad summa nitentur, quam qui, praesumpta desperatione quo velint evadendi, protinus circa ima substiterint. quo magis impetranda erit venia, si ne minora quidem illa, verum operi, quod instituimus, necessaria praeteribo. nam liber primus ea, quae sunt ante officium rhetoris, continebit. secundo prima apud rhetorem elementa et quae de ipsa rhetorices substantia quaeruntur tractabimus. quinque deinceps inventionielocutioni, in cuius partem memoria ac pronuntiatio veniunt, dabuntur. unus accedet, in quo nobis orator ipse informandus est, ubi, qui mores eius, quae in suscipiendis, discendis, agendis causis ratio, quod eloquentiae genus, quis agendi debeat
Abbreviated transcription (Latin):
modo uõ et un pessimuis loquii: Quis nõ eciã iustuorũ¬
aliqua de cargis na uediores querit: Nam uboꝵ propuetas ac
differenna om̃ib qui seuuiouẽ cure habeut debet esse comiñt.
ded ea et sciet optunt et eloquet᷑ orator. Qui si fuisset ali¬
quãdo perfectus non a philosophoꝵ scolis ututis precipta
piterent᷑. Nũt neccessi est ad eos aliquãdo auctores Rec̾rere
qui deserca ut dixi parte oratorie aitis meliorẽ psertim ocai¬
pauerũt et uelut nr̃um reposcere non ut nos illoꝵ utani
inuẽtis sed ue illos alienis uõs esse doccamꝰ Sitigr̃ orator
uir talis qualguere sapiens appellari possit: nec moribus
nuido perfectus: Namid mea qͥdem opinione qͣ qͣ sint qui
dissentiant satis nõ est: sed eciã stiencia et om̃i sacultate
dicendi qualis ad huc fortasse nemo fuerit. ded non ideo
minꝰ nobis ad sũma tendendũ est. quod fecerũt pleriq ueteꝵ
qui et si nõdũ quẽꝙͣ sapientẽ repertũ putabat pceptu tamẽ

Expanded text:
loquitur? quis non etiam rusticorualiqua de causis naturalibus quaerit? nam verborum proprietas ac differentia omnibus, qui sermonem curae habent, debet esse communis. sed ea et sciet optime et eloquetur orator; qui si fuisset aliquando perfectus, non a philosophorum scholis virtutis praecepta peterentur. nunc necesse est ad eos aliquando auctores recurrere, qui desertam, ut dixi, partem oratoriae artis, meliorem praesertim, occupaverunt, et velut nostrum reposcere; non ut nos illorum utamur inventis, sed ut illos alienis usos esse doceamus. sit igitur orator vir talis, qualis vere sapiens appellari possit; nec moribus modo perfectus nam id mea quidem opinione, quanquam sunt qui dissentiant, satis non est sed etiam scientia et omni facultate dicendi, qualis fortasse nemo adhuc fuerit; sed non ideo minus nobis ad summa tendendum est; quod fecerunt plerique veterum, qui, etsi nondum quemquam sapientem repertum putabant, praecepta tamen
Abbreviated transcription (Latin):
exorsi quasi ꝑfectis omi alio geuere docciie sũmã in elo¬
quẽcia manũ imponerẽt. sure ꝯtẽpuẽtes tãꝙͣ parna que
prins discimꝰ studia siue nõ ad suũ pertuliere officiũ opi¬
nati. quãdo diuise professionũ uices essent. siue qd̾ proxi¬
miũ uero nuillã ingrim sperance grãm circa Ree ecia nccias
procul tañ ab obstentacõnre positas ut operũ fastigia spec¬
tant᷑ iatent fudamẽta Ego quom existimẽ in hil arti
oratorie alienũ. sine quo fieri nõ posst oratorẽ satendũ est
nec ad ullius Rei sũmã insi p̾cedentib mititus ꝓuera.
ad mĩora illa. sed que si negligas nõ sit maroribus locus
demitere me nõ Recusabo nec alũ quã si mͥ tradat᷑ edu¬
candus orator studia eius formare ab infancia mapiam
Qd̾ opus marce uictor tibi dicamꝰ que cũ amicissimũ
nobie tum exinio luteraꝵ seudio flagrantez nõ ꝓpter hee

Expanded text:
exorsi, quasi perfectis omni alio genere doctrinae summam in eloexorsi, quasi perfectis omni alio genere doctrinae summam in eloquentia manum imponerent, sive contemnentes tanquam parva, quae prius discimus, studia, sive non ad suum pertinere officium opinati, quando divisae professionum vices essent, seu, quod proximum vero, nullam ingenii sperantes gratiam circa res etiamsi necessarias procul tamen ab ostentatione positas; ut operum fastigia spectantur, latent fundamenta. ego , cum existimem nihil arti oratoriae alienum, sine quo fieri non posse oratorem fatendum est, nec ad ullius rei summam nisi praecedentibus initiis perveniri, ad minora illa, sed quae si negligas, non sit maioribus locus, demittere me non recusabo; nec aliter, quam si mihi tradatur educandus orator, studia eius formare ab infantia incipiam. Quod opus, Marcelle Victori, tibi dicamus; quem, cum amicissimum nobis tum eximio litterarum amore flagrantem, non propter hae
Abbreviated transcription (Latin):
que per uigĩti annos euidieridie innẽib
fompendeiã: quom a me qͥdã familiautꝰ
postulatent ut aliqͥd de Ratõne dicendi
componerẽ diu sum eqͥdem Reluctatus
qd̾ auctores urunsq lingere caussimos
non igi mabam mlta que ad hoc opus portraien
diluientissiure stripta posterie Reliquisse Ded qua
ego ex cauia faciliorem michi ueniã inte dep̾cacõis
arbinabai sore: Hac accẽdebant illi magis. qued
nitei diueisas opimones prioꝵ. et quardã eciã miti
se ꝯtrarias diffiçilie esser elactio: Ut in si nõ ĩnriendi
noua. at certe indicandi de ueteribus iniũgere laborem non in¬
iuste uiderẽt᷑. Quãius antẽ nõ tam it uniceret prestandi
qd̾ exigebat᷑ fiducia: quã negãdi uereꝯdia lacius se tamen
aperiente matena plusꝙ̃ imponebat᷑ oncris sponte suscepi.
simł ut pleniore obsequio demerer amãtissimos met sunul
ne uulgare uiam ĩgressus alie̾ns demũ uestigne insisterem.
Nam cereri fere qmi artẽ orandi luteris tradiderũt. ita sũt

Expanded text:
annos erudiendis iuvenibus impenderam, cum a me quidam familiariter postularent, ut aliquid de ratione dicendi componerem, diu sum equidem reluctatus, quod auctores utriusque linguae clarissimos non ignorabam multa, quae ad hoc opus pertinerent, diligentissime scripta posteris reliquisse. sed qua ego ex causa faciliorem mihi veniam meae deprecationis arbitrabar fore, hac accendebantur illi magis, quod inter diversas opiniones priorum et quasdam etiam inter se contrarias difficilis esset electio; ut mihi si non inveniendi nova at certe iudicandi de veteribus iniungre lablorem non iniuste viderentur. quamvis autem non tam me vinceret praestaudi, quod exigebatur, fiducia quam negandi verecundia, latius se tamen aperiente materia plus quam imponebatur oneris sponte suscepi, simul ut pleniore obsequio demererer amantissimos mei, simul ne vulgarem viam ingressus alienis demum vestigiis insisterem. nam ceteri fere, qui artem orandi litteris tradiderunt, ita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
si breue mtra semet ip̃m rursus desiderat᷑ effugiẽde repe¬
ticionis gracia suuerẽt aluid quo idẽ incellecti posset.
Quod cũ est pueule. et quorusdã infelicis opere. tum
eciã uile parũ tubamẽtũ modo congregat. exx quo sme
diicrimiẽ occupet proximũ qd̾qz nobis aut copia cũ indi¬
cio paranda est. iui orãdi nõ arculatoriã uolubilitatẽ
spectantib. Idantẽ conseqͥm᷑ optima legendo acq audi¬
endo nõ eĩ solũ nonia ipã rerũ cognoscemꝰ hac cura.
sed quid quoq loco ita potissimũ omib eĩ fere rebus¬
uel precei panca que sunt parũ uerecũda in oraciõe
locus est. Nã striptores quidẽ iãboꝵ ueterisq̃ comoedie
eciã in illis sepe laudant᷑. sed nobis nostrũ opꝰ imer̃
sar est omña uerba exceptis deixi sunt de quibz alioi¬
bi optima et hũilib intinũ et uiugarib est opꝰ et
que tediora in parte iudent᷑ sordida ubi ree poscit pro¬

Expanded text:
si breve intra spatium rursus desideraretur, effugiendae repesi breve intra spatium rursus desideraretur, effugiendae repetitionis gratia sumerent aliud quod idem intelligi posset. quod cum est puerile et cuiusdam infelicis operae tum etiam utile parum; turbam tantum modo congregat, ex qua sine discrimine occupet proximum quodque. nobis autem copia cum iudicio paranda est vim orandi non circulatoriam volubilitatem spectantibus. id autem consequemur optima legendo atque audiendo; non enim solum nomina ipsa rerum cognoscemus hac cura, sed quod quoque loco sit aptissimum. omnibus enim fere verbis praeter pauca, quae sunt parum verecunda, in oratione locus est. nam scriptores quidem iamborum veterisque comoediae etiam in illis saepe laudantur, sed nobis nostrum opus intueri sat est. omnia verba, exceptis de quibus dixi, sunt alicubi optima; nam et humilibus interim et vulgaribus est opus, et quae nitidiore in parte videntur sordida, ubi res poscit, pro
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa iã perdidicerit a preceptore minirũ quo genere excet
quoq et eliendi et collocãdi raciõem ꝑceperit ĩstru¬
amus qua in orõne que dicere. facete. quã optime
quã facilue possit. Num ergo dubiũ est quin ei
uelur opes sunit quedã parãda e quib ubitũq de¬
fideratũ erit. possit e constãcia copia rerũ. ac uer¬
uorĩ. Sed res proprie sunt quomiiqz cause aut pancis
cõmũes. uerba in uniuerias parãda que li in reb sigulis
esset singula mĩoiẽ cuia postularent. Nã cũcta se se cũ
ipsis protinꝰ rebus ofterrent. sed quom suit alus alia
aut magis propria aur magis ornata aut plus esfra¬
encia aut meliꝰ sonãtia: debent esse nõ solũ nota omĩa
sed in prõptu. acq ut ita dicã in cõspectu ut quom seiu¬
dicio dicentis ostenderint facilis ex his oꝑtimoꝵ fit elec¬
cio et que idem signiticarẽt solios ediscere quo faciliuis
et occunrerer uinĩ ix plurib. Et quom esset usu aliqd̾

Expanded text:
omnes iam perdidicerit a praeceptore numeros, quo genere exerciquoque et eligendi et collocandi rationem perceperit, instruamus, qua ratione quod didicerit facere quam optime, quam facillime possit. num ergo dubium est, quin ei velut opes sint quaedam parandae, quibus uti, ubicunque desideratum erit, possit? eae constapriae sunt cuiusque causae aut paucis communes, verba in universas paranda; quae si in rebus singulis essent singula, minorem curam postularent, nam cuncta sese cum ipsis protinus rebus offerrent. sed cum sint aliis alia aut magis propria aut magis ornata aut plus efficientia aut melius sonantia, debent esse non solum nota omnia sed in promptu atque, ut ita dicam, in conspectu, ut, cum se iudicio dicentis ostenderint, facilis ex his optimorum sit electio. et quae idem significarent solitos scio ediscere, quo facilius et occurreret unum ex pluribus et, cum essent usi aliquo,
Abbreviated transcription (Latin):
nut resinrgit una ei u̾tutis forcior fama nec indi¬
ces a quo suit moti dissimulant et doctis creditu:
nee est oiõins uera laus. iusi quom funta est. ueterib
quidẽ eciã dissimulare eloꝙ̃tiã fuit moris. idq ul
automꝰ precipit quo plus dicẽtib fida iinusq sus¬
pecer aduocatoꝵ insidie forent Sed illa dissimulau
que cũ erat potuit nõdũ ñ tantũ dicẽdi lumẽ at᷑¬
cesserat. ut eciã pet obstãcia erũperet quare artis¬
quidẽ et consilia lateant et quitqͥd si deprehendit᷑ perit.

Expanded text:
nuit, resurgit verae virtutis fortior fama, nec iudinuit, resurgit verae virtutis fortior fama, nec iudices a quo sint moti, dissimulant, et doctis creditur, nec est orationis vera laus nisi cum finita est. veteribus quidem etiam dissimulare eloquentiam fuit moris, idque M. Antonius praecipit, quo plus dicentibus fidei minusque suspectae advocatorum insidiae forent. sed illa dissimulari, quae tum erat, potuit; nondum enim tantum dicendi lumen accesserat, ut etiam per obstantia erumperet. quare artesquidem et consilia lateant et quidquid, si deprehenditur, perit.
Abbreviated transcription (Latin):
hinꝰ loci que nõ tam dicẽdi arce ꝙͣ osfi¬
cũs agendi cõtineut acĩgam aine oĩa
nr quod pleriiq accidit ab uailitate eũ cause pre¬
sentis cupido laudis abducat. Nã ut gerẽtib bello
nõ semper excerctꝰ per plana et amera ducẽdꝰ est.
sed adeñdi plerũq asperi colles expugnãde cunta¬
tes quãlibet precisis imposite ĩupibus aut operũ
mole distiales. ita oracio gaudebit quidẽ accasionẽ
lencius decurrẽdi et equo congressa cãpo totas uires
populariter explicabit. At si iuris: anfractus aur
eruẽde ueriratis lacebras adire cogetui. nõ obequi¬
tabit nec illie uibrãtibus cõcitatis q seuiẽtus. ue¬
luc missilib utctur. sed operib. et cuniculis et insi¬
diis et ocults artibus rẽ geret. que omnia nõ dum
fiũrt laudant᷑. sed quom facta sunt. unde eciã crpi¬
distinus opinionis plus tructus uenit. Ilã cũ illa
dicendi uiciosa iactacio irer planiores suos reco¬

Expanded text:
ius loci, quae non tam dicendi arte quam officiis agentis continentur, attingam. ante omnia ne, quod plerisque accidit, ab utilitate eum causae praesentis cupido laudis abducat. nam ut gerentibus bella non semper exercitus per plana et amoena ducendus est, sed adeundi plerumque asperi colles, expugnandae civitates quamlibet praecisis impositae rupibus aut operum mole difficiles, ita oratio gaudebit quidem occasione laetius decurrendi et aequo congressa campo totas vires populariter explicabit; at si iuris anfractus aut eruendae veritatis latebras adire cogetur, non obequitabit nec illis vibrantibus concitatisque sententiis velut missilibus utetur, sed operibus et cuniculis et insidiis et occultis artibus rem geret. quae omnia non dum fiunt laudantur, sed cum facta sunt; unde etiam cupiddicendi vitiosa iactatio inter plausores suos deto
Abbreviated transcription (Latin):
suam populo ip̃e recitauit. Milo clodiũ iecte nt oc¬
aderie. ueniat in iudiciũ. oportrat ne infidiatorem
inteifici. uel perniciosum rei p. cuiẽ. eciã si nõ insi¬
dietur. cato marciam honeste ur tradiderit hortẽtio.
an cõnemat res talis bono uno de persbuis indicat᷑.
ses de rebus cõtendit᷑. declamacõnes uero qualts ĩstho¬
se ihetorũ ditent᷑ si modo sunt ad ueritatẽ accõmeda¬
te et orõnib suiles. nõ tantũ. dũ adolescit ꝑfectus.
extertent. sed eciã quom ẽ cõsumatus ac ia i forore
elauis alitir c̃m acq emitescit uelut pabulo lemiore
facũdia et assidua cõtencionũ asperitate farigata
reuouat᷑. Qnapropter historie nõmuĩꝙͣ ubertas in

Expanded text:
ecitaverit; Milo Clodium rectene occiderit, veniat in iudicium, an, oporteatne insidiatorem interfici vel perniciosum rei publicae civem, etiamsi non insidietur; Cato Marciam honestene tradiderit Hortensio, an, conveniatne res talis bono viro? de personis iudicatur, sed de rebus contenditur. declamationes vero, quales in scholis rhetorum dicuntur, si modo sunt ad veritatem accommodatae et orationibus similes, non tantum dum adolescit profectus exercent, sed etiam cum est consummatus ac iam in foro clarus. alitur enim atque enitescit velut pabulo laetiore facundia et adsidua contentionum asperitate fatigata renovatur. quapropter historiae nonnunquam ubertas in
Abbreviated transcription (Latin):
huit. quod secũdo loco posui. feretur turba disçipuloꝵ
et cõsuetudo classiũ certis dieb audiẽdaꝵ. nõ in hil eciã
ꝑsuatio pacrũ nuianciũ pociꝰ declamatões ꝙ estumã¬
ciũ. Sed quod dixi primo ut arbinor libro. nec ille se
bonus preceptor maiore mĩo. quã sustinere possit ont¬
rabit et mimiã loquacitatẽ recidere. ut omr̃a que sũ
in cõtronersia. nã ut quidã uolũt que in reꝵ nar̾a dicã.
et uel longiore pocirs dieꝵ spacio laxabit dicẽdi net¬
ta plus proderit quã plues mehoare. et quasi degus¬
tare. propter quod acadit. ut nec suo loco quuꝙͣ poãt᷑
nec illa que prima sũt seruẽt inã legẽ iuuenib flos¬
culos om̃iu parciũ in ea q̃ sune dicturi congeremibus.
Quo fit in tuuẽtes ne sequẽcia ꝑdãt. priora cõfũdãt.

Expanded text:
huic, quod secundo loco posui, fere turba discipulorum huic, quod secundo loco posui, fere turba discipulorum et consuetudo classium certis diebus audiendarum, nonnihil etiam persuasio patrum numerantium potius declamationes quam aestimantium. sed , quod dixi primo, ut arbitror, libro, nec ille se bonus praeceptor maiore numero quam sustinere possit onerabit et inanem loquacitatem recidet, ut omnia quae sunt in controversia, non, ut quidem volunt, quae in rerum natura, dicantur; et vel longiore potius dierum spatio laxabit dicendi neta plus proderit quam plures inchoatae et quasi degustatae. propter quod accidit, ut nec suo loco quidque ponatur, nec illa quae prima sunt servent suam legem, iuvenibus flosculos omnium partium in ea quae sunt dicturi congerentibus; quo fit, ut timentes, ne sequentia perdant, priora confundant.
Abbreviated transcription (Latin):
genter acceperit. quod nõ est tuini operis. si docere stiãt
et uelint. exceratacõem quoq modicã firerit cõsequmꝰ.
Or atorẽ sibi aliquẽ quod apudmaiores fieri solebat.
deligat quẽ sequat᷑ qut̃ muitet᷑ iudicus mitisu quã n¬
plurinus. et sit certanire quoi destinat᷑ sicquẽs spectator
tum canias easdẽ quas agi audierit stilo et ip̃e cõponat
uel eciã alias. uel alios ueras modo. et ntrũq tractet.
et qd̵ in gladiatorib ficri uidemꝰ. uel rhetorics exceretat᷑
uu fecisse briũ diximꝰ pro milone meliꝰ hoc quã restu¬
bere ueterib oiõnibus. ut tecit cestius. contia acerouis
acionẽ habitã pro eodẽ. quom alterã partẽ satis nosse
nõ posset. ex sola destentione. cicius autẽ idouc rerit in¬
uenis quẽ preceptor coegerit in declamãdo quã iuuil¬
lunũ esse ueritati. et per totas ire materias. quax nc̃
facillima. ut maxnne fauorabilia decerpũt. obstant

Expanded text:
genter acceperit quod non est infiniti operis, si docere sciant genter acceperit quod non est infiniti operis, si docere sciant et velint, exercitationem quoque modicam fuerit consecutus, oratorem sibi aliquem, quod apud maiores fieri solebat, deligat, quem sequatur, quem imitetur; iudiciis intersit quam plurimis et sit certaminis, cui destinatur, frequens spectator. tum causas vel easdem, quas agi audierit, stilo et ipse componat, vel etiam alias veras modo et utrinque tractet, et, quod in gladiatoribus fieri videmus, decretoriis exerceatur, ut fecisse Brutum diximus pro Milone. melius hoc quam rescribere veteribus orationibus, ut fecit Cestius contra Ciceronis actionem habitam pro eodem, cum alteram partem satis nosse non posset ex sola defensione. citius autem idoneus erit iuvenis, quem praeceptor coegerit in declamando quam simillimum esse veritati et per totas ire materias, quarum nunc facillima et maxime favorabilia decerpunt. obstant
Abbreviated transcription (Latin):
secessus excurrit. nã si nobis sola materia fuerit. Ex
litibus neccesse est deteratur sulgor. et duurestat arti¬
culus. et ip̃e ille muero ingeimi quottidiana pugna
recundatirr. Sed quẽadinodũ forentis certamĩbus
exctatos. et quasi militãtis reficit ac reparat. hec
uelut sagina dicendi. sic adulescentes nõ debent n¬
mimũ in falsa rerũ imagint decineri et manib si¬
nulatus usq adeo ut disticilius ab his digrestus su
assuefacere ne ab illa in qua proprie conineuerũt
umbia uera discrimina. uelut quẽdã solem reforundẽt
quod accidisse eciã portio latroni qui p̾mus clari no¬
minis proffessor fuit. traditur. i quom ei sũa in
stholis opĩone optinẽti conia in foro esses oranda:
impense petierit. ut subsellia in basilicã trãfferrẽt
ira illi caelum nouũ fuit. ut om̃is ei eloquencia
cõtueri tecto ac parietibus inderetur. Quare iuenis
qui raciont̃ inuenrẽdi eloquẽdiq a preceptorib dili¬

Expanded text:
secessus excurrit. nam si nobis sola materia fuerit ex litibus, necesse est deteratur fulgor et durescat articulus et ipse ille mucro ingenii cotidiana pugna retundatur. sed quemadmodum forensibus certaminibus exercitatos et quasi militantes reficit ac reparat haec velut sagina dicendi, sic adolescentes non debent nimium in falsa rerum imagine detineri et inanibus simulacris usque adeo, ut difficilis ab his digressus sit, assuescere, ne ab illa, in qua prope consenuerunt, umbra vera discrimina velut quendam solem reformident. quod accidisse etiam M. Porcio Latroni, qui primus clari nominis professor fuit, traditur, ut, cum ei summam in scholis opinionem obtinenti causa in foro esset oranda, impense petierit, uti subsellia in basilicam transferrentur. ita illi caelum novum fuit, ut omnis eius eloquentia contineri tecto ac parietibus videretur. quare iuvenis, qui rationem inveniendi eloquendique a praeceptoribus dili
Abbreviated transcription (Latin):
pessune dereb hũanis ꝑduncte ĩ sũmũ artes mererẽt᷑
eloquẽtia parit fructꝰ ac si quis studia utilita e sola
menieaur. perre illi ꝑfecte par est. Neqz erar diftrale.
neteribus. uel nouis exemplis palã facers. nõ aliũ¬
de maiores. opes. honores. auuercios. landẽ psenrẽ
futinã hõib cõtigisse si tamẽ dignui liccers ess ab
opere pulchermo. quonis tractatꝰ arq ip̃a passio
pleuissimã studus gratiã refert. Hac miorẽ exigere
mercedẽ more eoꝵ. qui a se nõ u̾tutes. sed uoluptatẽ
que fit ex iurtutib peti dicũt. Ipãm igit᷑ orãdi ma¬
iestatẽm: qua inhil dii ĩmortales meliꝰ hõmi dederũt
riatis carẽt toto aĩmo petamꝰ intam᷑q semper ad
optima. qd̾ faciẽtes aut euademꝰ in sũmũ aut certe
praecepta dicr̃di pro iurili paerte adiuuari posse per
nos iudebant᷑. quoꝵ coguicio studiosis uuẽib. s nõ

Expanded text:
pessime de rebus humanis perductae ad summum artes mererentur, pessime de rebus humanis perductae ad summum artes mererentur, eloquentia parit fructus ac, si quis haec studia utilitate sola metiatur, paene illi perfectae par est. neque erat difficile vel veteribus vel novis exemplis palam facere, non aliunde maiores opes, honores, amicitias, laudem praesentem, futuram hominibus contigisse, nisi indignum litteris esset, ab opere pulcherrimo, cuius tractatus atque ipsa possessio plenissimam studiis gratiam refert, hanc minorem exigere mercedequae fit ex virtutibus, peti dicunt. ipsam igitur orandi maiestatem, qua nihil dii immortales melius homini dederunt ritatis carent, toto animo petamus nitamurque semper ad optima, quod facientes aut evademus ad summum aut certe praecepta dicendi pro virili parte adiuvari posse per nos videbantur, quorum cognitio studiosis iuvenibus si non
Abbreviated transcription (Latin):
ti naniã m qͥ quid nõ es faccũ ne lieu qͥde
postir quoni oi nẽ quas magua siuit atq adiira¬
bilia campus aliquod quo priuĩ esticereuiur har¬
buarine Nõ u poetas ab homero et migilio ran¬
tum nastigium accepit eloquencia a demosthene
aias uerũ enã si quis sũma desperet. quod quor faciat.¬
quoi ingeniũ. ualitudo. facultas. praeceptor i
deerunt: tanrẽ est ut cicero ait pulchrum in secũ¬
dis tercusqz consistere. Ileq eñn si quis achillis
gloriam in uellics consequi non potest. aracis. aut
dioncedis landem aspernabitur neq qui homer
habinsient: ut nemo se meliorẽ fore. eoq optimus
fuissei arbitraret᷑ hi ip̃i que sunt optimi nõ fuissẽt
neq post lucreciũ ac Naciũ iurgiliꝰ. nec post crassũ
et hortensiũ cicrro. Sed nec illi post eos inceuĩt ueꝵ
an pollio et messalla. qui iã ciceront arcem tenente
eloquetit agere ceperũt. parũ in inta dig̾tatis ha¬
buerũt. parũ ad posteros glorie tradiderũt. Alioqͥn

Expanded text:
idquid non est factum, ne fieri quidem posse; tum omnia, quae magna sunt atque admirabilia, tempus aliquod quo primum efficerentur habuisse. nam et poesis ab Homero et Vergilio tantum fastigium accepit et eloquentia a Demosthene erat. verum etiam si quis summa desperet quod cur faciat,cui ingenium, valetudo, facultas, praeceptores non deerunt?, tamen est, ut Cicero ait, pulchrum ad secundis tertiisque consistere. neque enim, si quis Achillis gloriam ad bellicis consequi non potest, Aiacis aut Diomedis laudem aspernabitur, nec qui Homerihabuissent, ut nemo se meliorem fore eo qui optimus fuisset, arbitraretur, ii ipsi, qui sunt optimi, non fuissent, neque post Lucretium ac Macrum Vergilius nec post Crassum et Hortensium Cicero, sed nec illi, qui post eos fuerunt.An Pollio et Messala, qui iam Cicerone arcem tenente eloquentiae agere coeperunt, parum ad vita dignitatis habuerunt, parum ad posteros gloriae tradiderunt? alioqui
Abbreviated transcription (Latin):
ROXIMU. est de legibus cõtrarus dicere.
quia inter omẽe aiciĩ stp̾tores cõsistit in
antinonna duos esse scripti et uolutane
status. Neqz inmerito quia quom lex legi
obstet urrũq conira scriptũ dicitur. et questio est de
uolũtate in utraq id ambigitur. an unq illa lege
su utendũ. Dmib autẽ manitestũ est. m̃ꝙͣ esse lege
Legri contiaria urre ip̃o qui fi diueisũ inssisset alteraliõ
a brogaretiu. Sed eas casu collidi et euẽm. Collidumꝰ
aure aut pares mrer se aut si optio tyiãnade et uiri for¬
tis comparent urriq dara quid uelit petendi potestate.¬

Expanded text:
roximum est de legibus contrariis dicere, quia inter omnes artium scriptores constitit, in antinomia duos esse scripti et voluntatis status; neque immerito; quia, cum lex legi obstat, et utrinque contra scriptum dicitur et quaestio est de voluntate; in utraque id ambigitur, an utique illa lege sit utendum. omnibus autem manifestum est nunquam esse legem legi contrariam iure ipso, quia, si diversum ius esset, alterum altero abrogaretur, sed eas casu collidi et eventu. colliduntur autem aut pares inter se, ut si optio tyrannicidae et viri fortis comparentur, utrique data quod velit petendi potestate
Abbreviated transcription (Latin):
otui alias ipectacula alias cõniia trahũt aduce
rot genera indendi. et indanũ corporis curã traiam
peregrinacio. Iura calclorũ auxie solicitudines.
minlce eã libidinũ. et iũ et flagicns onũi genere
uoluptatũ aminuis. nõ ea quidẽ tempora idonea q̃
iuꝑsunt que si omrã studus impenderent᷑. ioĩ nobis
longa etas et abunde saris addiicendũ spacia ude¬
rentur. ut diutn̾a tatũ cõputãtibus tempora ut
nocres quarũ boua pars omni souuio longior est
adumarent nũc cõputamꝰ annos nõ quib studui¬
mꝰ. sed quibus uiximꝰ. nec uero si geometre et grã
qualiber longa fuerit in singulis arcb cõsupserũt
sequitur ut plines quasdã intas ad plura discẽda

Expanded text:
otium, alias spectacula, alias convivia trahunt. adiice otium, alias spectacula, alias convivia trahunt. adiice tot genera ludendi et insanam corporis curam, peregrinatio, rura, calculorinvitamenta libidinum et vinum et flagrantibus omni genere voluptatum animis ne ea quidem tempora idonea, quae supersunt. quae si omnia studiis impenderentur, iam nobis longa aetas et abunde satis ad discendum spatii viderentur vel diurna tantum computantibus tempora ut nihil noctes, quarum bona pars omni somno longior est, adiuvarent. nunc computamus annos, non quibus studuimus, sed quibus viximus. nec vero si geometrae et musiquamlibet longa fuerit, ad singulis artibus consumpserunt, sequitur ut plures quasdam vit
Abbreviated transcription (Latin):
partim eciã inscipiencia tradendi uel negligencia
proxima in nobis qui morari in eo quod nobis diice¬
re que nũdum samꝰ meluus putamꝰ. Nã ut de nr̃is
potistimũ studus dicã quid acturet tam multis ãnis
ꝙͣ in more est pluriuoꝵ ut de his a quib magna in hoc
pars etatis assuũmt̾ taceã. declamtare in schola et
taneũ laboris in rebus falsis cõsũmere. quom satis
sit modico tempore imaginẽ ueri diicumins et dicẽ¬
di leges comperisse. Quod nõ dico quasi sit unꝙͣ omit¬
tenda dicẽdi excercitatio. sed quia nõ sit euus specie cõ
soio nos ex periri potiumꝰ dum stholastia sumꝰ diicedi
racio talis: ut nõ multos ãnos poscat quelibet cnm̃m¬
plus ex his arcibus quaꝵ habiu mrẽcionẽ ĩ pancos
cognicio quottidie crecit. et tanrẽ quã młroꝵ ad eã
librorũ neccessaua lectio est quibz aut rerũ exempla
ab historus aut dicẽdi ab oratoribus petunẽ phylo
alias horas uanꝰ salurãdi labor alias datũ fabulis

Expanded text:
partim etiam inscientia tradendi vel negligentia. proxima ad nobis, qui morari ad eo quod novimus, quam discere quae nondum scimus, melius putamus. nam ut de nostris potissimum studiis dicam, quid attinet tam multis annis quam ad more est plurimorum ut de his, a quibus magna ad hoc pars aetatis absumitur, taceam declamitare ad schola et tantum laboris ad rebus falsis consumere, cum satis sit modico tempore imaginem veri discriminis et dicendi leges comperisse Quod non eo diro, quasi sit umquam omittenda dicendi exercitatio, sed quia non ad una sit eius specie consrdiscere et ad foro nos experiri potuimus, dum scholastici sumus. discendi ratio talis, ut non multos poscat annos. quaelibet enim ex iis artibus, quarum habui mentionem, ad paucos cognitio cotidie crescit, et tamen quam multorum ad eam librorum necessaria lectio est, quibus aut rerum exempla ab historicis aut dicendi ab oratoribus petuntur, philAlias horas vanus salutandi labor, alias datum tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
tem esse sapientissumuĩ tamt̃ mitur eo acero in libro de
auruspitum i esponsis et in cõcione couera catilinã quom
signũ ioius colũpne impositum populo ostendit et pro
ligauio . quom e cesaris meliorẽ cauiam qui hoc dindica¬
lerunt confiretur que cum priora canse sunt diuina tni¬
timoma nocant᷑ quom aliũde arcestunt᷑ argumẽta nõ¬
nũꝙͣ conũctie aut indicis quoq: aut adueriarm aut eius
qui ex duierso agitur diccũ aliquod aut factũ astumere ad
eorum que intẽdimꝰ fidem. propter quod fuerir qui exẽ¬
pla ec has auctoritates martificialiũ probacõnũ esse arbi¬
crarent᷑ quod ea nõ inuenerit orator. sed acaperet. płrimũ
autẽ refere. Nam testis ex questro et lus sumlia de ip̃a
re que in indicio est promĩtiant extra petita nisi ad aliquã¬

Expanded text:
t, non sine usu tamen. utitur eo Cicero in libro de aruspicum responsis et in contione contra Catilinam,cum signum Iovis columnae impositum populo ostendit, et pro Ligario, cum causam C. Caesaris meliorem, quia hoc dii iudicaverint, confitetur. quae cum propria causae sunt, divina testimonia vocantur; cum aliunde arcessuntur, argumenta. nonnunquam contingit iudicis quoque aut adversarii aut eius, qui ex diverso agit, dictum aliquid aut factum adsumere ad eorum, quae intendimus, fidem. propter quod fuerunt, qui exempla et has auctoritates inartificialium probationum esse arbitrarentur, quod ea non inveniret orator, sed acciperet. plurimum autem refert. nam testis et quaestio et his similia de ipsa re, quae in iudicio est, pronuntiant; extra petita, nisi ad aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
homũ sentẽtus nõ solũ diuina sedsapiẽtissime dee scͣ¬
tencia liberatũ. Ille quoq fabelle que eciã si origunt
nõ ab esopo acaperitr ⁊ nã uider̾ eaꝵ pumis auctor he¬

Expanded text:
hominum sententiis, non solum divina sed sapientissimae deae senhominum sententiis, non solum divina sed sapientissimae deae sententia liberatum. illae quoque fabellae, quae, etiamsi originem non ab Aesopo acceperunt