comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ghysili & arno ualans comes sigi¬
ontinsis cũ paginsib: suis & c&tri
exercit̾ manus plura contrara¬
dulfũ ad postã castriꝓtinꝰ pug¬
nandũ prexer̃. Radulfus cum
aliqͥb clucib exercit̾ sygoberti
filuciã haber& qđ suꝑ ipsũ non
ualuissent uirib in ruere decas¬
trũ ꝑportã ꝓrũpens suꝑ exer¬
citũ sy goberti cũ suis in ruens
tanta stragis ara dulfo cũ suis
de exercitu sygo berti fi&ur ut
mirũ fuiss&. Magan cinsis
hoc ꝓelio ñ fuer̃ fideles. Fert᷑
ibiq plurima milia hominũ fuis¬
se gladio trucidati. Radulfus
patrata uictoria in castrũ ingre¬
ditur. Sygob̾t̃ cũ suis ficlelib
graue amaritudine ad reptus
suꝑ equum sedens lacrimas ocu¬
lis ꝓrũpens plangebat quos per¬
diderat. & bobo dux & arnoua¬
laus comes & c&rri nobiliũ for¬
tissimi pugnatores seu & plura
manus exercit̾ sygoberti regis
qui cũ ipsos in congressione cer¬
taminis sunt ad gressi conspici¬

Expanded text:
gyseli et Aenovales comex Sogigyseli et Aenovales comex Sogiontinsis cum paginsebus suis et citeri exercitus manus plura contra Radulfum ad portam castri protenus pugnandum perrexerunt. Radulfus cum aliquibus ducebus exercitus Sigyberti fiduciam haberit, quod super ipsum nun voluissent. viribus inruere, de castrum per porta prorumpens, super exercitum Sigyberti cum suis inruens, tanta stragis a Radulfo cum suis de exercito Sigyberti fiaetur, ut mirum fuissit. Macancinsis hoc prilio non fuerunt fedelis. Fertur, ibique plurima milia homenum fuisse gladio trucidati. Radulfus, patrata victuria, in castrum ingredetur. Sigybertus cum suis fedelebus grave amaretudines merorem adreptus, super aequum sedens, lacremas oculis prorumpens, plangebat quos perdederat. Nam et Bobo dux et Innowales comex, citiri novilium fortissemi pugnatoris seo et plura manus exercitus Sigiberti regi, qui cum ipsus in congressione certamenes sunt adgressi, conspici
Abbreviated transcription (Latin):
dextras inuicẽ dantes ut nullus
radulfe uitã conceder& sed hȩx
ꝓmissio ñ sortit᷑ effectũ. Srgobtꝰ
deinde buchoniã cũ exercitu tran¬
siens toringiã ꝓperans radulfus
hȩc cernens lignis monitũ in quo¬
dã montẽ suꝑ unestrude fluuio
in toringia construens exercitũ
undiq quantũ plus potuit col¬
ligens cũ uxorẽ & liberis in hunc
castrũ ad se chefensandũ stabili¬
uit. Ibiq. sẏgobertꝰ cũ exercitu
regni sui ueniens castrũ undiq
circũdat exercitꝰ. Radulfus
uͦ intrinsecus ad prȩliũ fortit̃
p̃paratꝰ secdebat. Sed hoc ꝓeliũ
sine consilio initũ est. Hȩc adu¬
lescentia sygoberti regis. patra¬
uit cũ alii eodẽ dir uellent ꝓce¬
dere aelbellũ et alii incrastino
necunitũ habentes consiliũ gri¬
mo alđd & ad alghiselus duces hȩc
ceruentes sygoberti periculũ
telantes eũ undiq sine inter¬
missione custodiunt. Bobo dux
aruernos cũ paste exereit̾ ad al¬

Expanded text:
dextras in invicem dantes, ut nullus dextras in invicem dantes, ut nullus Radulfo vitam concederet; sed haec promissio non sortitur effectum. Sigybertus deinde Buchoniam cum exercito transiens, Toringiam properans: Radulfus haec cernens, castrum lignis monitum in quodam montem super Unestrude fluvio in Toringia construens, exercitum undique, quantum plus potuit, collegens, cum uxorem et liberis in hunc castrum ad se definsandum stabilibit. Ibique Sigybertus cum exercitum regni sui veniens, castrum undique circumdat exercitus; Radulfus vero intrinsecus ad prilio forteter praeparatus sedebat. Sed hoc prilio sine consilio initum est. Haec adoliscencia Sigyberti regis patravit, cum aliae eodem diae vellint procedere ad bellum et aliae in crasteno, nec unitum habentes consilio. Grimoaldus et Adalgyselus ducis haec cernentes, Sigyberti pericolum zelantes, eum undique sine intermissione custudiunt. Bobo dux Arvernus cum parte exercitus Adal
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ dipsis ꝓiustituȩ cultũ & bo¬
nratẽ eidẽ dilectꝰ fuiss&. Gri¬
mo ald filius eiꝰ cũ r&̃ strenuus
adinstar patris diligeret᷑ aplurimis.
rio quidã filius
urones domestici quibaiolus
srgoberto ab adulescentia fuerat
contra grimo aldo. suꝑbiã tumes
& zelũ ducens eũq dispicere co¬
naret᷑. Grimo alđ cũ uniberto
pontifier se inamicitiã constrin¬
gens corperaet cogitare quo ordi¬
ne ot co depalatio eiceret᷑ & gra¬
dum patris grimoaldus ad su¬
nar& radulfus duxtoringiȩ
uehement̃ contra sigobertũ re¬
bellandũ disposuiss& iussu srgo¬
berti om̃s leudis austrasioꝵ inex¬
ercitũ gradiendũ banniti sunt.
Srgobertꝰ renũ cũ exereitu transi¬
ens gences undiq deuniuersis
regnisui pagos ultra renũ cũ ipso
adunati st̃. Primo inloco farã
unitũ habebat consiliũ exercit̾
sygobti truciclans rupit ipsumq
int̾fecit omnẽ populũ hui farę
quigladiũ euasit captiuita te
cheputant om̃s primati & exercitꝰ

Expanded text:
ipsis pro iusticiae cultum et bonetatem eiusdem delictus fuissit. Grimoaldus, filius eius, cum essit strinuos, ad instar patris diligeretur 86. a plurimis, Otto quidam, filius Urones domestici, qui baiolos Sigyberto ab adoliscenciam fuerat, contra Grimoaldo superbiam tomens et zelum ducens, eumque dispecere conaretur: Grimoaldus cum Chuniberto pontefice se in amiciciam constringens, ceperat cogitare, quo ordine Otto de palacio aegiceretur, et gradum patris Grimoaldus adsunarit, Radulfus dux Toringiae vehementer contra Sigybertum revellandum disposuissit, iusso Sigyberti omnes leudis Austrasiorum in exercitum gradiendum banniti sunt. Sigybertus Renum cum exercito transiens, gentes undique de universis regni sui pagus ultra Renum cum ipsum adunati sunt. Primo in loco Faramunitum habebat consilium, exercitus Sigyberti trucedans rupit ipsoque interfecit. Omnem populum uius Fare, qui gladium aevasit, captivetate depotant. Omnes primati et exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
masilia morabatur : Scilic& qđ
& ipse conscius huius causȩ fusse
Discussi igittir a rege. innullo m¬
uenti funt crimine. Rex tam̃
iussit eos fub custodia dirigere
Inqua post multa supplicia eprphi¬
nius ep̃s obiit. gundo uualdusuers
in insula maris secessit. ex spectas
euentũ rei. Gunt chrãnus uero
dux cũ duce gunt chrãni regis re
gundo uualdi diuisit. & secũ iN
aruerno detulit. in mensũ ut ferꝰ

Expanded text:
Massiliae morabatur, scilicet quod Massiliae morabatur, scilicet quod et ipse conscius hujus causae fuisset. Discussi igitur a rege, in nullo inventi sunt crimine. Rex tamen jussit eos sub custodia degere, in qua post multa supplicia, Epiphanius episcopus obiit. Gundovaldus vero in insulam maris secessit, exspectans 299 eventum rei. Guntchramnus vero dux cum duce Guntchramni regis res Gundovaldi divisit, et secum in Arvernum detulit i
Abbreviated transcription (Latin):
Erat autẽ tunc mũmolus inciuitate
Auennica. sicut supra iã diximus.
Cunt chrãnus uero dux app̃hensũ
theodorũ ep̃m. incustodia prohac
causa detrusit. reputans cur homi¬
nẽ extraneũ intromisiss& ingalliis
uoluiss&q. francoꝵ regnũ imperi¬
alibus ꝑ hȩc subdere dicionibus
Atille epistolã ut aiunt manumaioꝵ
childebti regis subscriptã ꝓtulit
dicens. Nichil ꝑme feci. nisi quȩ
mihi ad ominis nr̃is & seniorib impe¬
ratasunt. Custo diebat᷑ igitur
sacerdos incellula. nec ꝑmntebat
ecclesiȩ ꝓpinquare. Quadã uero
nocte dũ adtentius orar& addñm
refulsit cellula nimio splendore.
ita ut comes quierat custos eius.
ingenti pauore tesreretur.
Ui susq ẽ. suꝑ eũ lucis in mensus glo¬
bus. ꝑ duarũ horarũ spacium
Mane autẽ facto. naprabat haec
comes ille ceteris qui eũ eo erant
Post hȩc autẽ ductus ẽ. ad gunt¬
chrã nũ regẽ cũ eprphanio ep̃o
qui tunc longo bardos fugiens

Expanded text:
Erat autem tunc Mummolus in civitate Erat autem tunc Mummolus in civitate Avennica, sicut supra jam diximus . Guntchramnus vero dux apprehensum Theodorum episcopum in custodiam pro hac causa detrusit, reputans cur hominem extraneum intromisisset in Gallias, voluissetque Francorum regnum imperialibus per haec subdere ditionibus. At ille epistolam, ut aiunt, manu majorum Childeberti regis subscriptam, protulit, dicens: Nihil per me feci, nisi quae mihi a dominis nostris et senioribus imperata sunt. Custodiebatur igitur sacerdos in cellula, nec permittebatur ecclesiae propinquare. Quadam vero nocte, dum attentius oraret ad Dominum, refulsit cellula nimio splendore, ita ut comes qui erat custos ejus, ingenti pavore terreretur; visusque est super eum lucis immensae globus per duarum horarum spatium. Mane autem facto, narrabat haec comes ille caeteris qui cum eo erant. Posthaec autem ductus est ad Guntchramnum regem cum Epiphanio episcopo, qui tunc Langobardos fugiens,
Abbreviated transcription (Latin):
criniũ flagellis ꝑ terga dimissis.
lit teris eruditus childeb fegi a matre
rep̃sentatur : dicente ea. Ecce
inquit nepotẽ tuũ. chlotharii regis
filiũ. Et quia inuisus habet᷑ patri.
suscipe eũ. quia caro tua .ẽ. Quẽ
ille eo qđ ei filii ñ essent accipiens.
retinebat secũ: Nuntiantur hȩc
regi chlothario. misitq fratri nun
tios dicens: Dimitte puerũ. ut ue¬
mat adme. Nec moratus ille. iuuenẽ
frĩ direxit. Quo uiso chlotharius
iussit tondi comã capitis eiꝰ dicens:
hunc ego non generaui. Igtur post
ehlotharii regis obitũ. acharibert
rege susa ptus ẽ. Quẽ si gdomas
sun ciustate qus dune colonia dicit᷑
Iue quoq at colboco dilapsus. dimis
us tes sꝰ apillis ad narsitẽ abut.
qu aec itali& praerat. Ibi accep
fuxore filios ꝓcreauit. & ad con¬
stantino polim accessit Inde ut
fer̃ post multa tẽpora a quodã in¬
uitatus ut uenir& ingalłiis. masilia
ad pulsus. a theodoro ep̃o sasceptꝰ
est Ab eodẽ &iã acceptis equiti

Expanded text:
crinium flagellis per terga demissis, litteris eruditus, Childeberto regi a matre repraesentatur, dicente ea: Ecce, inquit, nepotem tuum, Chlothacharii regis filium. Et quia invisus habetur patri, suscipe eum, quia caro tua est. Quem ille, eo quod ei filii non essent, accipiens, retinebat secum. Nuntiantur haec regi Chlottios, dicens: Dimitte puerum ut veniat ad me. Nec mofratri direxit. Quo viso, Chlotharius iussit tundi comam capitis eius, dicens: 'Hunc ego non generavi'. Igitur post Chlothari regis obitum a Charibertho rege susceptus est. Quem Sigyberthus sem civitatem, quae nunc Colonia dicitur. Ille quoque ab eo loco delapsus, dimisiterum capillis, ad Narsitem abiit, qui tunc Aetaliae praeerat. Ibi accepta uxore, filios procreavit et ad Constantinopolim accessit. Inde, ut ferunt, post multa tevitatus ut veniret in Gallias, Massiliam appulsus, a Theodoro episcopo susceptus est. Et ab eodem etiam acceptis equitib
Abbreviated transcription (Latin):
facer&. dicentib sibi. Illi ꝑuerse¬
egerunt. tu uero sapient᷑ agae
Mitte fratrinuntios. & si in iuiriã
tuã emendare uoluerit. nihil
mali geris. Siuero noluerit.
tractabis deinceps quid sequaris.
Et sic ratione accepta. ꝓhibito exer¬
citu. legationẽ fratri dirigit
Sedille cuncta em̃dans. fris quȩsiuit
integre caritatem
Etungo ehilperia regi. post multa
funera filiorũ filius uscitur
Ehxhoc iub& rex om̃s custodia s relaxa¬
ri. uinctos ab solui. cõpositionosꝗ.
neglegentũ fisco debitas p̃cepit on¬
nino exigi. Sed magnũ de inceps
dolorẽ. hic intulit infans
oua iterũ contra theo dorũ ep̃m
bella consurgunt. Nã gundo¬
uualdus qui se filiũ chlotharii regis
esse dicebat. de constantinopoli ueni¬
ens masiliã est aduectus: De cuius

Expanded text:
faceret, dicentibus sibi: 'Illi faceret, dicentibus sibi: 'Illi egerunt, tu vero sapienter age. Mitte fratri nuntios, et si injuriam tuam emendare voluerit, nihil mali quaeras: si vero noluerit, tractabis deinceps quid sequaris. Et sic ratione accepta, prohibito exercitu legationem fratri dirigit. Sed ille cuncta emendans, fratris quaesivit integre charitatemehinc Chilperico regi post multa funera filiorum filius nascitur. Ex hoc iubet rex omnes custodias relaxaris, vinctos absolvi conpositionesque neglegentum fisco debitas praecipit omnino non exigi. Sed magnum deinceps dolum hic intulit infans. Nova iterum contra Theodorum episcopum bella consurgunt. Nam Gundovaldus, qui se filium Chlothari regis esse dicebat, de Constantinopoli veniens, Massilia est advectus. De cuius
Abbreviated transcription (Latin):
nectinsi uero territorio. hominis
cuiusdã domus cũ ille mane surge¬
r&. sanguine respersa ab intus
apparuit. Magna tam̃ lues eo
anno in populo fuit. ualitudines
uariae milinȩ cũ pusulis & uesicis.¬
quȩ multũ populũ affecer̃ morti
Multi tamen adhibentes studiũ. eua¬
serunt: Audiuimꝰ enĩ eo anno
innarbonensim urbẽ inguinarium
morbũ grauit̃ deseuire. ita ut
nullũ ess& spatiũ. cũ homo correp¬
tus fuiss& ab ea.
PUD PONTẽ uero urbiensim
ciuitatis parisiacȩ. chilpericus
rex custodes posuerat. ut insi¬
diatores de regno fratrissui nocẽ¬
rent aliquid arcerent᷑. Quod
asclipius ex duce prȩcognito. noc¬
te inruens int̾fecit om̃s. pagũq
ponti ꝓximo grauit̃ depopulatꝰ
est. Cũq hȩc regi chilperico
nuntiata fussent. misit nuntios
comitib ducibq. uł reliquis agen¬
tibus. ut collecto exercitu in reg¬
no germani sui inruerent
S ed ꝓ hibitus ẽ. consilio bonorũ ne

Expanded text:
nectensi vero territorio hominis nectensi vero territorio hominis cujusdam domus, cum ille mane surgeret, sanguine respersa ab intus apparuit. Magna autem eo anno lues in populo fuit. Valetudines vero variae, melinae, cum pustulis et vesicis, multum populum affecerunt morte. Multi tamen adhibentes studium evaserunt. Andivimus autem eo anno in Narbonensem urbem inguinarium morbum graviter desaevisse, ita ut nullum esset spatium vitae, cum homo correptus fuisset ab eo. pud pontem vero Urbiensim civitatis Parisiacae Chilpericus rex custodes posuerat, ut insidiatores de regno fratris sui, ne nocerent aliquid, arcerentur. Quod Asclipius ex duce praecognito, nocte inruens, interfecit omnes pagumque ponte proximum graviter depopulatus est. Cumque haec regi Chilperico nuntiatum fuisset, misit nuntios comitibus ducibusque vel reliquos agentibus, ut, collecto exercitu, in regno germani sui inruerent. Sed prohibitus est consilio bonorum, ne
Abbreviated transcription (Latin):
regis. quierat chilperici & gurł¬
ianuario pluuiȩ coruscationes atq
tonitrua grauia fuer̃. Flores in
arborib ostensȩ sunt. stella quam
cometẽ superius nominaui appa¬
ruit. Ita ut incircuitu eiꝰ magna
ramen aliqđ posita. ita inter tene¬
bras relucebat. scintillans asperges
comas. Prodibat autẽ ex ea radis
mirae magnitudinis. qui taquã fumꝰ
magnus incendii apparebat alonge
Uisa est autẽ ad partẽ occidentis. in
hora noctis prima. Indie autẽ scm̃
paschȩ apud suessonas ciuitatẽ celi
Ardere uisũ est : ita ut duo appa¬
rerent incendia. & unũ erat maus
aliud uero minus: Post duarũ uer
horasũ spatia. coniuncta sunt
simul. factãq farũ magnã euanue¬
runt. In parisiacũ uero terminũ
uerus sanguis ex nube defluxit.
& suꝑ uestimenta multoꝵ homini
cecidit. & ita maculauit. ut ipsi pn¬
pria indum̃ta horrentes abnuero
Trib enĩ locis. in termino ciuitatis il¬
lius hoc ꝓdigiũ apparuit. Insilua¬

Expanded text:
regis, qui erat Chilperici et Guregis, qui erat Chilperici et GuJanuario, pluviae, coruscationes, atque tonitrua gravia fuerant: flores in arboribus ostensi sunt: stella, quam cometem superius nominavi, apparuit, ut in circuitu ejus magna ramen aliquod posita, ita inter tenebras relucebat scintillans, spargensque comas. Prodibat autem ex ea radius mirae magnitudinis, qui tanquam fumus magnus incendii apparebat a longe. Visa est ad partem occidentis in hora noctis prima. In die autem sancto Paschae apud Suessionis civitatem coelum ardere visum est, ita ut duo apparerent incendia; et unum erat majus, aliud vero minus. Post duarum vero horarum spatium conjuncta sunt simul, factaque in pharum magnum evanuerunt. In Parisiaco vero termino verus sanguis ex nube defluxit, et super vestimenta multorum hominum cecidit, et ita tabe maculavit, ut ipsi propria indumenta horrentes abnuerent. Tribus enim locis in termino civitatis illius hoc prodigium apparuit. In Silva
Abbreviated transcription (Latin):
duce fugato petrogoricũ ꝑ uadit
Exactoq sacramento. aginnũ ꝑgit
Haec audiens uxor ragno uualdi. quod
tatẽ regis chilperici redigerertur
basilicã scĩ martyris caplasu erpe¬
dat S ed extraicta exinde & spolia¬
ta a facultate acsolatio famulorũ.
datis fide issorib tholos ae dirigit᷑
Ibiq itesũ inbasilica sc̃ĩ saturnini
ingressa residebat. Desiderius
uero cunctas ciuitates quȩ in parte
illa ad regẽ gunt chranũ aspicie¬
bant abstulit. & dicionib regis
chilperici subegit. Perulfus uero
dux cũ biturigos musitare qđ turo¬
nicũ terminũ egrederent᷑ audiss&.
exercitũ cõmou&. & se in ipsos fines
statuit. Grauit̾ tunc pagi isio do¬
rensis ac berrauensis urbis turonicȩ
deuastati sunt. sed & postea crudelit̃
qui in hac obsidione ad esse ñ poteranł
sunt dãpnati. Bladistis uero dux
in uuasconiã abut. maximãq. par¬
tem exercitus sui amisit. IIII.
NNO IGITuR septimo childebti

Expanded text:
duce fugato, Petrogoricum pervadit, duce fugato, Petrogoricum pervadit, exactaque sacramenta, Aginnum pergit. Haec audiens uxor Ragnovaldi, quod scates in potestate regis Chilperici redegerentur, basilicam sancti marthiris Caprasi expetiit. Sed extracta exinde et spoliata a facultate ac solatio famolorum, datis fideiussoribus, Tholosae diregitur, ibique iterum in basilica sancti Saingressa residebat Desiderius vero cunctas civitates, quae in parte illa ad regem Guntchramnum aspiciebant, abstulit, et ditionibus regis Chilperici subegit. Berulfus vero dux, cum Bituriges mussitare, quod Turonicum terminum ingrederentur, audisset, exercitum commovet, et se in ipsos fines statuit. Graviter tunc pagi Isiodorensis ac Berravensis urbis Turonicae devastati sunt. Sed et postea crudeliter qui in hac obsidione adesse non poterant, sunt damnati. Bladastes vero dux in Vasconiam abiit, maximamque partem exercitus sui amisit. XIII.nno septimo regni Childeberti
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s cũ primis childebti ꝓceribus
inlegationẽ ad chilpericũ regẽ uenit
Ibiq collo cutione facta ut aliato
gunt chrani regis regno. hise un¬
gere debeant in pace. ait chilpericꝰ
rex. Filii mihi peccatis increscen¬
tibus non remanser̃. nec mihi nunc
alius suꝑ ẽ. heres. pisi fratres mei
quȩ laborare potuero. hic heres
exsistat. Tantũ dũ adhuc uixero
liceat mihi hȩc sine serupulo aut
disceptatione cuncta tenere
Atilli gratias agentes. pactionib
subscriptis. eaquȩ locuti fuerant
firmauer̃ & ad childebertũ cum
magnis munerib sunt regressi
Quibus discedentib chilpericus rex
Teudo uualdũ epm̃ cũ primis regni
suidirexit. Quidata susceptaq
depace sacram̃ta. pactionibq fir¬
matis. munerati segressi sunt
GΙTUR chilpericusrex cernens has
discordias inter fratrẽ acnepotẽ suũ
pullulare. defideriũ ducẽ euoca s
ubor q̃ ut aliquidneqͥtiae inferat fri
At ille cõmoto exercitu. ragnouualdo

Expanded text:
episcopus cum primis Childeberthi proceribus episcopus cum primis Childeberthi proceribus in legationem ad Chilpericum regem venit; ibique conlocutione facta, ut, ablato Gunthchramni regis regno, hi se coniungere debeant in pace, ait Chilpericus rex: 'Filii mihi, peccatis increscentibus, non remanserunt, nec mihi nunc alius superest heres nisi fratris mei quae laborare potuero, hic haeres existat. Tantum dum advixero, liceat mihi sine scrupulo aut disceptatione cuncta tenere. At illi gratias agentes, pactionibus subscriptis, ea quae locuti fuerant firmaverunt, et ad Childebertum cum magnis muneribus sunt regressi. Quibus discedentibus, Chilpericus rex Leudovaldum episcopum cum primis regni sui dirixit. Qui, data susceptaque de pace sacramenta pactionibusque firmatis, mune ati regressi suntgitur Chilpericus rex cernens has discordias inter fratrem ac nepotem suum pullulare, Desiderium ducem evocat, jubetque ut aliquid nequitiae inferat fAt ille, commotos exercitu, Ragnovaldo
Abbreviated transcription (Latin):
sed plurimi euaserunt. Res autẽ
quas undȩ litori inuexerant. in colȩ
rapuer̃. Ex quib qđ melius fuit
recipientes. ad chilpericũ regem
retulerunt Multa tamen exhis
aga thenses secũ retinuerunt
unc ego nouientũ uillã ad occursũ
regis abierã. ibiq nobis rex missuri¬
um magnũ qđ ex auro gẽmisq fa¬
bricauerat in quinquaginta librarũ
pondere ostendit dicens : Ego
hȩc inquit ad exornandã atq nobi¬
litandã francorũ gentẽ feci. sed
& plurima adhuc siuita cones fue¬
rit faciã. Aureos &iã singularũ
librarũ pondere quos imperator
misit ostendit: habentes in una
parte iconã imperatoris pictam.
& scriptũ incirculo tiberu constan¬
tini ꝑ petui augusti. ab alia uero
parte habentes quad rigã & ascen¬
sorem. continentesq scriptũ gloria
romanorũ. Multa enĩ & alia
ornam̃ta. quȩ alegatis sunt ex hibita¬
ostendit.
ENIQ: cũ apud eandẽ uillã com¬
moraretur eadius remensis

Expanded text:
sed plurimi evaserunt. Res autem sed plurimi evaserunt. Res autem quas undae littori invexerant, incolae rapuerunt, ex quibus quod melius fuit recipientes, ad Chilpericum regem retulerunt. Multa tamen ex his Agathenses secum retinuerunt. Tunc ego Novigentum villam ad occursum regis abieram; ibique nobis rex missorium magnum, quod ex auro gemmisque fabricaverat in quinquaginta librarum pondere, ostendit, dicens: Ego haec ad exornandam atque nobilitandam 273 Francorum gentem feci. Sed et plurima adhuc, si vita comes fuerit, faciam. Aureos etiam singularum librarum pondere, quos imperator misit, osteparte iconicam imperatoris pictam et scriptum in circulo: TIBERII CONSTANTINI PERPETUI AUGUSTI; ab alia vero parte habentes quadrigam et ascensorem contenentesque scriptum: GLORIA ROMANORUM. Multa enim et alia ornamenta, quae a legatis sunt exhibitaostendit. Denique cum apud eandem villam commoraretur, Egidius Remensis
Abbreviated transcription (Latin):
SEXTO RESNI SUI.
childebertus rex re¬
iectã pacẽ gunt chr̃ã¬
ni regis. cũ chilpe¬
rico coniunctusẽ.
Non post mul¬
tũ tempus
ogo moritur. Incuius locũ uuan¬
delenus subrogatur. Mummolus
regno gunt chrãni fuga dilabitur.
& se inframurorũ auennicorum
munitione concludit. Apudlug¬
dunũ synodus ep̃oꝵ coniungitur.
diuessarũ causarũ altercationes
incidens. Neglegentioresq iudi¬
cio dãpnans. Srnodus ad regem
reuertitur. multa de fuga mũ moi
ducis nonnulla de discordis tractas
Nterea legati chilpericiregis.
qui ante trienniũ ad tiberiũ impe¬
ratorẽ abierant regressi sunt . non
sine graui dãpno atq labore
Namcũ masiliensim portũ propter
regũ discordias adire ausi ñ essent.
agathe urbẽ quȩ ingothorũ regnũ
sita . ẽ. aduenerunt. Sed prius qua
litus attingerent. nauis actauens
impulsa terris. infrusta minuitur
Legati uero cũ pueris se in periculo
cernentes. arreptis tabulis uixripȩ
relati sunt : multis pueroꝵ amissis.

Expanded text:
sexto regni sui Childeberthus rex, reiectam pacem Gunthchramni regis, cum Chilperico coniunctus est. Non post multum tempus Gogo moritur, in cujus locum Wandelinus subrogatur. Mummolus a regno Guntchramni fuga dilabitur, et se infra murorum Avennicorum munitionem concludit. Apud Lugdunum synodus episcoporum conjungitur, diversarum causarum altercationes incidens, negligentioresque judicio damnans. Synodus ad regem revertitur, multa de fuga Mummoli ducis, nonnulla de discordiis tractans. II. Interea legati Chilperici regis, qui ante triennium ad Tiberium imperatorem abierant, regressi sunt non sine gravi damno atque labore. 272 Nam cum Massiliensem portum propter regum discordias adire ausi non essent, Agathae urbem, quae in Gotthorum regno sita est, advenerunt. Sed priusquam littus attingerent, navis acta vento, impulsa terris in frusta minuitur. Legati vero cum pueris se in periculo cernentes, arreptis tabulis vix ripae relati sunt, multis puerorum amissis;
Abbreviated transcription (Latin):
tertio regni suianno. Consurgen¬
tes autẽ childebtus & chlotharius
contra theo debertũ. regnũ eius au¬
ferre uoluert̃. Sed ille munerib
placatis. aleudib suis defensatus ẽ.
& in regnũ stabilitꝰ. Mittens post
ea deoteriã exinde accersiuit.
eãq sibi in matrimonio sotiauit.

Expanded text:
tertio regni sui anno. Consurgentertio regni sui anno. Consurgentes autem Childeberthus et Chlothacharius contra Theudobertum, regnum eius auferre voluerunt, sed ille muneribus placatis a leodibus suis defensatus est et in regnum stabilitus. Mittens postea Arvernum, Deoteriam exinde arcessivit eamque sibi in matrimonio sociavit.
Abbreviated transcription (Latin):
gladio. mittens occulte ad theo¬
debertũ ut & ille gruualdũ filiũ
eiꝰ necar&. quẽ tunc serũ habebat.
Sed quia eũ desacro fonte exceperat
ꝑdere noluit. Litteras uero quas
ei pat̾ transmiserat. ipsi ad legendũ
dedit dicens. Fuge hinc. quia patris
mei p̾̃ceptũ accepi. ut te int̃fitiam.
Siuero ille defunct̾ fuerit. & me
regnare audieris. tunc securus
adme reuerteris. Quod audiens.
grãs egit. & ualedicens discessit.
relatensi enĩ tunc urbẽ gothi
ꝑuaserant. dequa theodebertus
obsides retinebat. ad eam grualđ
confugit. Sed parũ se ibidẽ cernens
esse munitũ. latiũ petiit. ibiq. &
latuit. Dũ hȩc agerent᷑ nunciat᷑
theodeb̾to patrẽ suũ grauter ĩ¬
firmari. & adquẽ nisi ue lociud
apatruis suis excluderet᷑. & ultra
alue non redir& t ille hȩc audi¬
ens cuncta post posita illuc dirigit
de oteriã cũ filia sua aruerno re¬
lictã. Cũq abiss&. theo dericus
non post multos dies obut. uicesimo

Expanded text:
gladio, mittens occulte ad Theugladio, mittens occulte ad Theudebertum, ut et ille Givaldum, filium ejus, neci daret, quem tunc secum habebat: sed quia eum de sacro fonte exceperat, perdere noluit. Litteras vero quas ei pater transmiserat, ipsi ad 128 legendum dedit, dicens: Fuge hinc, quia patris mei praeceptum accepi ut te interficiam: si vero ille defunctus fuerit, et me regnare audieris, tunc securus ad me reverteris. Quod audiens, gratias agens, et valedicens, abscessit. Arelatensem enim tunc urbem Gotthi pervaserant, de qua Theudebertus obsides retinebat: ad eam Givaldus confugit. Sed parum se ibidem cernens esse munitum, Latium petiit, ibique et latuit. Dum haec agerentur, nuntiatur Theodoberto, patrem suum graviter egrotare, et ad quem nisi velocius a patruis suis excluderetur et ultra illuc non rediret. At ille haec audiens, cuncta postposita, illuc dirigit, Deoteria cum filia sua Arverno relictam. Cumque abissit, Theudoricus non post multos dies obiit vicinsimo
Abbreviated transcription (Latin):
qui sierat ꝑuasissent. theodericꝰ
theodeb̃tũ. chlotharius uero gun¬
thariũ seniorẽ filiũ suũ. ad haec
requirenda trans mittunt. Sed
guntharius usq turonis accedens¬
nescio qua faciente causa regres¬
sus est. Iheo debtus uero usq ad
bituriens ẽ ciuitatẽ abiens deas
castrũ optinuit. atq. ĩ predam di¬
ripuit. Deinde aliũ castrũ nomine
caprariã. legatos mittit dicens.
Misi se illi subdant. omẽ locum illud
ĩ cendio concremandũ. eosq. qui ibi
resident captiuandos. Erat autem
ibidẽ tunc matrona deoteria nomne.
utilis ualde atq sapiens. Cuius uir
apud bẏturas urbẽ decesserat.
Quȩ mittens nuntios ad regẽ dicens
ullus tibi domine piissime rex re
in oculis tuis facito. Iheo debert̃
autẽ ad castrũ ueniens. cũ pace
ĩ gressus est. subditũq. sibi cernes
populũ. nihil ibi mali gessit. Dro¬
teria uero ad occur sũ eiꝰ uenit.
Atille speciosã eã cernens. amore
parentẽ suũ sygiuualdũ occidit

Expanded text:
quisierat, pervasissent, Theudericus Theudebertum, Chlothacharius vero Guntharium seniorem filium suum ad haec requirenda transmittunt. Sed Guntharius usqunescio qua faciente causa, regressus est; Theudebertus vero usque ad Biterrensem civitatem abiens, Deas castrum obtinuit, atque hinc praedam diripuit. Deinde ad aliud castrum, nomine Caprariam, legatos mittit, dicens, nisi se illi subdant, omnem locum illum incendio concremandum, eosque qui ibidem resident captivandos. XXII. Erat autem ibidem tunc matrona Deoteria nomen utilis valde atque sapiens, cuius vir aput Biterris urbem concesserat. Quae misit nuntius ad regem, dicensNullus tibi, domine piissime, resisttum in oculis tuis facito. Theudebertus autem ad castrum veniens, cum pace ingressus est; subditumque sibi cernens populum, nihil inibi male gessit. Deuteria vero ad occursum ejus venit; at ille, speciosam eam cernens, amore parentem suum Sigivaldum occidit
Abbreviated transcription (Latin):
interimendũ dicentes. Iussa reginȩ
suscepimus. ut nos aegenos assimilare¬
aliquid stipendii quȩ reremus. abhis
gladiis transfodere uoluimus
Quod si a sultu segniore gladius de¬
fixiss&. ipsũ uenenũ quo ferrũ erat
infectũ. animã uelociter penetrar&
Haec his dicentib. diuersis supplicuis
ad fecti. truncatis manib auribq
& naribus. uarus sunt mortibus in¬
tesempti

Expanded text:
interimendum, dicentes: Jussa reginae interimendum, dicentes: Jussa reginae suscepimus, ut nos egenos assimularealiquid stipendii quaereremus, ab his te gladiis transfodere voluimus. Quod si assultu segniore 399 gladius defixus esset, ipsum venenum, quo ferrum erat infectum, animam velociter penetraret. Haec his dicentibus, diversis suppliciis affecti, truncatis manibus auribusque et naribus, variis sunt mortibus interempti
Abbreviated transcription (Latin):
morũ adcreuit. ꝓmisesuntq se
Indie illa cũ hȩc quȩ p̃cipio facitis
mane priusquã opus incipiatur
hinc potũ sumite. &erit uobis mag¬
na constantia adhȩc ꝑagenda.
His ita instructis dimisit eos
Quib ꝑgentib. atq adurbẽ suesso¬
nis accedentib a rauchingo dice
capti discussiq omĩa reserant. &¬
sic incarcere ligati sunt. Post
dies uero paucos. fredegundis cer
iam qđ fuissent impleta quȩ fue¬
rant imperata. misit puerũ iN¬
quisere quid aut rumos popui
ferr&. aut si aliquẽ in uenirei
indicantẽ quidicer& childeħtum
iam interẽptũ fuisse. Egresa
igitur puer abea. suessionis urbeꝰ
uenit. Audiens deniq hos iN
carcere retineri. ad ostiũ apꝓpin¬
quat. Sed cũ loqui satellitibus
cȩpiss&. & ipse captus custo diae
mancipatur. Iunc om̃s simulad
childeb̃tũ regẽ directi sunt. dis¬
cussiq ueritatẽ aperint. indican¬
tes se afredegunde missos ad eũ

Expanded text:
imorum adcrevit, promiseruntque se imorum adcrevit, promiseruntque se 'In die illa, cum haec quae praecipio facetis, mane, priusquam opus incipiatur, hunc potum sumite. Erit vobis magna constantia ad haec peragenda'. His ita instructis, demisit eos. Quibus pergentibus adque ad urbem Sessionas accedentibus , a Rauchingo duci capti discussique omnia reserant, et sic in carcere legati sunt. Post dies vero paucos Fredegundis, certa iam, quod fuissent impleta quae fuerant imperata, misit puerum inquerere , quid aut rumor populi ferret, aut si aliquem inveniret indicantem, qui diceret Childeberthum iam interemptum fuisse. Egressus igitur puer ab ea, Sessionas urbem venit. Audiens denique hos in carcerequat; sed cum loqui satellitibus coepisset, et ipse captus custodiae mancipatur. Tunc omnes simul ad Childebertum regem directi sunt, discussique veritatem aperiunt, indicantes se a Fredegunde missos ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
dia postulantes. latera eiꝰ utraq per¬
fodite. ut tandẽ brunichildis quae ab
illo arrogantiã sumit eo cadente cor
ruat. mihiq subdatur. Quod si tanta
est custodia circa puerũ ut accedere
nequeatis. uł ipsã interimite in imicã.
Merces quoq operis uestri hȩc erit
ut si mortui in hoc opere fueritis.
parentib uestris bona tribuã. ipsosq
munerib ditans. primos in regno
meo constituã. Interim uos timorẽ
omnẽ omittite. nec sit trepidatio
mostis in pectore Noueritis enim
qđ cunctos homines hȩc causa contin&
armate uiriliter animos. & considerate
sepius fortes uiros inbello corruere
Unde nunc parentes eoꝵ nobiles effecti
opib immensis cunctis suꝑ eminent:
cunctisq praȩcellunt. Cumq haec
mulier loqueretur. clerici tremere
cȩperunt. difficile putantes hȩc iussa
posse cõplere: Atilla dubios cerness.
medificatos potione direxit. quo
ire p̃cepit. Statimq robus an¬

Expanded text:
m postulantes, latera eius utraque perm postulantes, latera eius utraque perfodite, ut tandem Brunichildis , quae ab illo adrogantiam ruat, mihique subdatur. Quod si tanta est custodia circa puerum, ut accedere nequeatis, vel ipsam interimite inimicam. 398 Merces quoque operis vestri haec erit, ut si mortui in hoc opere fueritis, parentibus vestris bona tribuam, ipsosque muneribus ditans, primos in regno meo constituam. Interim vos timorem omnem omittite, nec sit trepidatio mortis in pectore. Noveritis enim, quod cunctos homines haec causa continet. Armate virilitate animos, et considerate saepius fortes viros in bello corruere. Unde nunc parentes eorum nobiles effecti, opibus immensis cunctis supereminent, cunctosque praecellunt. Cumque haec mulier loqueretur, clerici tremere coeperunt, difficile putantes haec jussa posse complere. At illa dubios cernens, medificatos potione direxit quo ire praecepit; statimque robur an
Abbreviated transcription (Latin):
eius uelocit̾ interimite. & cum rege
gunt chrãno pacẽ inite. qđ premus
multis coemite. Et si uobis minus ẽ.
fortassis pecunia. nos clã mittemus.
tantũ ut quȩ petimus impleatis.
Cuautẽ de inimicis nr̃is ulti fuerimꝰ
tunc amelio ep̃o ac leubae matronae
bona tribuite. ꝑ quos missis nr̃ĩs ad
uos accedendi aditus reseratur
Leuba enĩ. est socrus bladastis ducis
⁊ lice t haec ad gunt chrãnũ
regẽ ꝑlata. & nepoti suo childebto
innocentiiã data fuissent. tameN
fredegundis duos cultros ferreos fieri
p̃cepit. quos &iã caraxari ꝓfundius.
& ueneno infici iussit. ut scilic& si
mortalis aditus uitales ñ dissoluer&
fibras. uel ipsa ueneni infectio uitam
poss& uelocius extorquere. Quoscul¬
tros duobus clericicis cũ hȩc mandata
tradidit dicens : Accipre hos gladios
& quintotius ꝑgite adchildeb̾tũ regẽ.
assimilantes uosesse mendicos. Cũq
pedib eius fueritis strati quasi stipen¬

Expanded text:
eius, velociter interemite et cum rege eius, velociter interemite et cum rege Gunthchramno pacem inite, quod praemiis multis coemite. Et si vobis minus est fortassis paecunia , nos clam mittimus , tantum ut quae petimus impleatis. Cum autem de inimicis nostris ulti fuerimus, tunc Amelio episcopo ac Leubae matronae bona tribuite, per quos missis nostris ad vos accedendi aditus reseratur'. Leuba enim est socrus Bladastis ducis. Et licet haec ad Gunthchramnum regem perlata et nepote suo Childebertho in notitiam data fuissent, tamen Fredegundis duos cultros ferreos fieri praecepit , quos etiam caraxari profundius et venino infici iussit , ut scilicet, si mortalis adsultus vitalis non dissolverit fibras, vel ipsa venini infectio vitam possit velocius extorquere. Quos cultros duobus clericis cum haec mandata tradedit , dicens: 'Accipite hos gladius et quantocius pergite ad Childeberthum regem, adsimilantes vos esse mendicos . Cumque pedibus eius fueritis strati, quasi stipe
Abbreviated transcription (Latin):
scandalũ germinabit. erimusq
discordia impediente disiuncti. qui
debemus amore tuendo esse pacifici
Acceptoq & de aliis causis responso.
legatus discessit
GITUR ut sepe diximus ingundis
a uiro cũ imperatoris exercitu
derelicta . dũ ad ipsũ principẽ cum
filio paruulo duceretur. de functa
est & sepulta. Leuui childis uero.
hermini childũ filiũ suũ quẽ ante¬
dicta mulier habuit. morti traddit
Quib de causis cõmotus gunt chrãnꝰ rex
exercitũ in hispanias destinat. scilic&¬
ut priusseptimaniã quȩ adhuc infra
galliarũ terminũ habereter eiꝰ domi¬
nationi subderent. & sic in antea profi¬
ciscerentur. Dũ autẽ hic exerciuis
moueret᷑. indiculũ cum nescio quibus
hominib rusticis ẽ. reꝑtũ. quem &
gunt chrãno regi legendũ miserunt
hoc modo . quasi leuuichildus ad frede¬
gundẽ scriber&. ut quocũq ingenio
exercitũ illuc ire ꝓhiber& dicens.
Inimicos nr̃os id ẽ childebtũ & matrẽ

Expanded text:
scandalum germinabit, crimusque scandalum germinabit, crimusque discordia impediente disjuncti, qui debemus amorem tuendo esse pacifici. Acceptoque et de aliis causis responso, legatus discessitgitur, ut superius diximus, Ingundis a viro cum imperatoris exercitu derelicta, dum ad ipsum 397 principem cum filio parvulo duceretur, in Africa est et sepulta. Leuvichildus vero Herminichildum filium suum, quem antedicta mulier habuit, morti tradedit. Quibus de causis commotus Gunthchramnus rex, exercitum in Hispaniis distinat , scilicut prius Septimaniam, quae adhuc infra Galliarum terminum habetur, ejus dominationi subderent, et sic inantea proficiscerentur. Dum autem hic exercitus moveretur, indecolum cum nescio quibus hominibus rusticis est repertum. Quem et Gunthchramno rege legendum miserunt, hoc modo, quasi Leuvichildus ad Fredegundem scriberet , ut quocumque ingenio exercitum illuc ire prohiberet , dicens: 'Inimicos nostros, id est Childeberthum et matrem
Abbreviated transcription (Latin):
de regno childeberti congruum
non fuit. Felix legatus saluta¬
tione prȩmissa. ostensis litteris
ait. Pat᷑ruus tuus orex diligen¬
tes interrogat. quis tẽ ab hac pr¬
missione retraxit. ut sacerdotes
regni uestri ad conciliũ qđ simul
decreueratis uenire differrent:
An forsitan mali homines aliquan
interuos discordiae radicẽ faciunt
pullulare: Iunc ego rege tacente
respondi Non mirũ si zi zania
seratur in populos. nã inter hos qui
radicẽ oblig& ꝓtinus non potest
repperiri: Nulli enĩ lat&. quod
childebertus rex aliũ patrẽ nisi
patruũ ñ hab&. neq ille aliũ filiũ
nisi hunc habere disponit. iuxta id
qđ eũ anno p̃senti audiuimꝰ loqui
Absit ergo ut inter eos radix discor¬
diae germin&. cũ se pariter &
tueri debeant & amare. Iunc
uocato sec retius felice legato chil¬
debertus rex. rogauit dicens
Dep̃cor dñm & patrẽ meũ. ut theo¬
doro ep̃o nihil iniuriae inferat.
Quod si fecerit. confestim internos

Expanded text:
de regno Childeberti congruum de regno Childeberti congruum non fuit; Felix legatus, salutatione praemissa, ostensis litteris, ait: Patruus tuus, o rex, diligenter interrogat, quis te ab hac promissione retraxit, ut sacerdotes regni vestri ad Concilium quod simul decreveratis, venire different. An forsitan mali homines aliquam inter vos discordiae radicem faciant pullulare? Tunc ego, rege tacente, respondi: Nil mirum, si zizania seratur inter populos; nam inter hos quo radicem obliget, protinus non potest reperire. Nullum enim latet, quod Childebertus rex alium patrem nisi patruum non habet. Neque ille alium filium nisi hunc habere disponit, juxta id quod eum anno praesenti audivimus loqui. Absit ergo ut inter eos radix discordiae germinet, cum se pariter et tueri debeant, et amare. Tunc vocato secretius Felice legato, Childebertus rex rogavit, dicens: Deprecor dominum et patrem meum, ut Theodoro episcopo nihil injuriae inferat: quod si fecerit, confestim inter nos
Abbreviated transcription (Latin):
ecce mulier quã sp̃s erroris agitabat.
clamare sacerdoti cȩpit ac dicere:
Osceleste & inueterate dierũ. quiꝓ
inimico nr̃o theodoro orationẽ fundis
addñm. Ecce nos cotidie quęrimꝰ
qualit᷑ ab his galliis extrudatur. qui
Nos cotidianis incendiis conflat¬
& tu pro eo rogare non desinis:
Satius enĩ tibierat res acclesiȩ tiş
diligenter inquirere. ne pauper¬
bus aliquid deperir&. quã ꝓ hoc
tam intente de poscere. Et aiehs
Ue nobis. qui eũ non possumus ex¬
pugnare. Et lic& doemonus
credi non debeat. tamen qualis
ess& sacerdos de quo hȩc dȩmon
condolens declamabat apparuit.
Sed ad coepta redeamus. x
GITUR legatos ad nepotẽ suum
childebertũ rex dirigit. qui mi¬
rabatur tunc ad castrũ conflent
Qui obhoc nomen accepit. proe
qđ mosella rhenusq amnes pari
confluentes in eodẽ loco iungantis
& quia placitũ fuerat ut trecas
cãpaniae urbẽ de utroq. regno
coniungerent. sacerdotibusq

Expanded text:
ecce! mulier, quam spiritus erroris agitabat, ecce! mulier, quam spiritus erroris agitabat, clamare sacerdoti coepit ac dicere: 'O sceleste et inveterate dierum, qui pro inimico nostro Theodore orationem fundis ad Dominum, ecce! nos cotidie querimus, qualiter ab his Galliis extrudatur, qui nos cotidianis incendiis conflat, et tu pro eo rogare non desinis! Satius enim tibi erat, res aeclesiae tuae diligenter inquirere, ne pauperibus aliquid deperiret, quam pro hoc tam intente deposcere'. Et agebat: 'Vae nobis, qui eum non possumus expugnare'. Et licet daemoniis credi non debeat, tamen qualis esset scondolens declamabat, apparuit. Sed ad coepta redeamus. XIII. Igitur legatos ad nepotem suum Childebertum rex dirigit, qui morabatur tunc ad castrum Confluentis, quod ob hoc nomen accepit, pro eo quod Mosella Rhenusque 385 omnes pariter confluentes in eodem loco jungantur. Et quia placitum fuerat, ut Trecas Campaniae urbem de utroque regno conjungerent, sacerdotibusque
Abbreviated transcription (Latin):
Theodorus uero ep̃s agunt chrãno rege
detentus ẽ: sed nihil ei rex nocuit¬
Erat enĩ uir egregiȩ scĩtitis & nora¬
tione asiduus. de quomibi magnapie
treaerensis ep̃s haec reulit Ante
los annos cũ adp̃sentiã childeberti
regis ita sub ardua custodia ducere¬
tur. ut quando ad urbẽ aliquã ue¬
niss& neq ep̃m neq quẽ quam de
ciuib uidere ꝑ mitteretur. adueni¬
ens treueris nuntiatũ est ep̃o hunc
iam in naui positũ dam abduci.
Surrexitq sacerdos tristis. ac ueloci¬
ter ꝓsecutus repperit eũ adlitus.
Causatusq cũ custodib. curtanta ess&
impietas ut non lices & fratri fratrẽ
aspicere. uisoq tandẽ osculatꝰ eũ
indulgens aliquid uestim̃ti discessit¬
U eniens itaq adbasilicã scĩ maximini.
ꝓsternitur sepulchro. illud apostoli
ia cobi retinens. orate ꝓ inuicẽ ut
saluemini. Fiusaq diu oratione cũ
lacrimis ut fratri dignaretur dr̃is
ad iuuare. egressus .ẽ. foras. Et

Expanded text:
Theodorus vero episcopus a Guntchramno rege Theodorus vero episcopus a Guntchramno rege detentus eEst enim vir egregiae sanctitatis et in oratione assiduus, de quo mihi Magnericus Treverensis episcopus haec retulit: Ante hos annos cum ad praesentia Childeberthi regis ita sub ardua custodia duceretur, ut, quandoque ad urbem aliquam venisset, neque episcopum neque quemquam de civibus videre permitteretur, adveniens Treverus, nuntiatum est episcopo, hunc iam in navi positum clam abduci. Surrexitque sacerdus tristis, ac velociter prosecutus, repperit eum ad litus; causatusque cum custodibus, cur tanta esset impietas, ut non liceret fratri fratrem aspicere, visoque tandem, osculatus eum, indulgens aliquid vestimenti, discessit. Veniens itaque ad basilicam sancti Maximini, prosternitur sepulchro, illud apostoli Iacobi retinens: Orate pro invicem, ut salvimini. Fusaque diu oratione cum lacrimis, ut fratre dignaretur Dominus adiuvare, egressus est foris. Et
Abbreviated transcription (Latin):
theodorũ ep̃m iterũ ꝑsequi condre¬
tus. & masilia iã inchildeberti regis¬
n dominationẽ reuocata fuiss&. addis¬
cutiendas causas ratharius illuc quasi
dux a parte regis childeberti dirigit᷑¬
Sed postposita actione quae ei arege
in iuncta fuerat. ep̃m uallat. fide¬
iussores requirit. & ad p̃sentiã regis
gunt chrãni direxit. ut scilic& ad
hagnꝰ srnodũ quod matiscone futurũ erat
quasi ab epĩs dãpnandus ad ess&.
Nec de fuit ultio diuina. quȩ seruos
suos ab ore canũ rapidorũ defensare
consueuit. Nam egrediente ep̃o
a ciuitate. statim res aecclesiȩ diripit.
& alia quidem sibi uindicat. alia sub
sigillorũ munitione concludit
Cumq hoc feciss&. ꝓtinus famulos
saeuissimus inuadit morbus. exhaus¬
tosq febre ꝑemit. Fi ilius eius ab hoc
in cõmodo defecit. quẽ suburbario¬
massiliae ipsius cũ graui gemitu sepe¬
liuit. Fuitq talis domui eiꝰ plaga.
ut cũ ab urbe illa ẽ. digressus. uix ad
patriã suam regredi putaretur

Expanded text:
m iterum persequi conaretur, et Massilia jam in Childeberti regis dominationem revocata fuisset, ad discutiendas causas Ratharius illuc quasi dux a parte regis Childeberti dirigitSed postposita actione, quae ei a rege iniuncta fuerant, episcopum vallat, fideiussores requirit et ad praesentiam regis Gunthchramni direxit, ut scilicet ad synodum, quod Matiscone futurum erat, quasi ab episcopis damnandus adesset. Nec defuit ultio divina, quae servos suos ab ore canum rabidorum defensare consuevit. Nam egrediente episcopo a civitate, statim res aeclesiae direpit et alia quidem sibi vindicat, alia sub sigillorum munitione concludit. Cumque hoc fecisset, protenus famulus eius saevissimus invadit morbus exhaustusque febre peremit; filius eius ab hcc incommodo defecit, quem suburbaMassiliae ipsius 384 cum gravi gemitu sepelivit; fuitque talis domui ejus plaga, ut cum ab urbe illa est digressus, vix ad patriam suam regredi putaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
duas diues. Inde uero carlomannꝰ sereuertendo franciã ites arripiens.
dõnusq harolus benignissimꝰ rex iuit ad equolesimã ciuitatẽ. & indelu
supsit plures francos cũ om̃i utensilio & p̃param̃ta eoꝵ & ibat suꝑ flu¬
uiũ dordoniã & ȩdificaũ ibi castrũ qͥdicit᷑ fronciacꝰ. Et indemus sos
suos mittens post hunoldũ & uxorẽ eiꝰ ad luponȩ̃ uuasconẽ. Dũ & ibi
morã feciss& unã cũ francis. adductꝰ est supͥdict̃ hunoldus una cũ suauxore
& castro p̃parato & hunoldo recepto reuersus ẽ. in franciã & celebraũ natalẽ

Expanded text:
Duosdives. Inde Carlomannus se revertendo Franciam iter arripiens, Duosdives. Inde Carlomannus se revertendo Franciam iter arripiens, domnus Carolus benignissimus rex ivit ad Aequolesinam civitatem, et inde sumpsit plures Francos cum omni utensilia et praeparamenta eorum , et ibat super flumen Dornoniam, et aedificavit ibi castrum qui dicitur Fronciacus; et inde missos suos mittens post Hunaldum et uxorem eius ad Luponem Wasconem, dum et ibi moram fecisset una cum Francis, adductus est supradictus Hunaldus una cum uxore sua. Et castro praeparato et Hunaldo recepto, reversus est in Fran
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriȩ ad sanctones reuersus. ẽ. ibiq morã faciens aliquod dies. egrotare
cepit. ĩ partib turonoꝵ reuertendo ꝑrexit. orationẽ ad scm̃ martinũ fecit
ad scm dronisiũ usq ꝑuenit. ibiq diẽ obiens finiuit .xIIi. hł octobris.
Domñ uero h arolus & carlomann. eleuati sunt ĩ regnũ. Et dõnus harolus
uiii. tõ octob̾ in noui oma ciuitate. carlomannꝰ in suessionis ciuitate simili
& celebraũ p̃dictꝰ glorios dõnus haro ł rex natalẽ dñi in uilla qͦ dicitur
aquis & pascha in rodoma ciuitate. & ĩ mutaũ se numerꝰ annodnĩ. in dec.l
õnus harolus gloriosus rex it̃ ꝑ agens partib aqͥtaniȩ. eo qͦđ hunoldus
uoluit rebellare tota uuasconia &iã & aqͥ taniã & cũ paucis francis
auxiliante dnõ dissipata iniqua consilia sup dicti hunoldi. & in ipso uones
iungens se supͣdictꝰ magnꝰ rex cũ germano suo carlomanpo ĩ loco qͥ dictꝗ

Expanded text:
victoriae ad Sanctones reversus est. Ibique moram faciens aliquod dies, aegrotare victoriae ad Sanctones reversus est. Ibique moram faciens aliquod dies, aegrotare coepit, partibus Turonorum revertendo perrexit, orationem ad sanctum Martinum fecit, ad sanctum Dionysium usque pervenit, ibique diem obiens finivit 8. Kalend. Octob. Domnus vero Carolus et Carlomannus elevati sunt in regnum, et domnus Carolus Suessionis civitate similiter; et celebravit praedictus gloriosus domnus Carolus rex natalem Domini in villa quae dicitur Aquis, et pascha in Rodomo civitate. Et inmutavit se numerus annorum in DCCLXIX. Domnus Carolus gloriosus rex iter peragens partibus Aquitaniae, eo quod Hunaldus voluit rebellare totam Wasconiam etiam et Aquitaniam, et cum paucis Francis auxiliante Domino dissipata iniqua consilia supradicti Hunaldi; et in ipso itinere iungens se supradictus magnus rex cum germano suo Carlomanno in loco qui dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
uuldanũ & sanꝰ reuersus ẽ ĩ patriã & celebrauit pascha ĩ uiennaciuitate
Et ĩ eodẽ anno ĩ mense augusto iterũ ꝑrex̃ partib aquitaniȩ. bituricam
usq uenit. ibi synodũ fecit cũ omĩb francis solito more ĩ cãpo. & inde it̃
ꝑagens usq̃ ad garondã ꝑuenit. multas roccas & spe luncas conquisiuit
castrũ scoraliã torinnã petrotiã & reuersus ẽ. bituricã ibiq nunti¬
atũ est deobitu pauli pape. & ibi celȩbrauit natalẽ dni. Annođ .dcc.lxu
usq ꝑuenit. & ibi capta matre uuai farii & sororẽ eius & nept᷑am eius.¬
Usq ad garonnã in deꝑrexit. ĩ loco qͥ dicit̾ montis. ibi herouuicus ueniend
cũ illa alia sorore uuai farii ducis. & inde sanꝰ reuersus paschatelebraũ
i castro qͥ dicit̾ sels. Iterũ it̃ assumens cũ dõna bertradane regina ad
sanctones ciuitatẽ ꝑuenit. Ibiq dõnã bertradanã reginã cũ familia
dimisit & partib petrogori coꝑrex̃. & int̾empto uuaifariocũ triũpho

Expanded text:
uldanum; et sanus reversus est in patriam, et celebravit pascha in Vienna civitate. Et in eodem anno in mense Augusto iterum perrexit partibus Aquitaniae, Bituricam usque venit, ibi synodum fecit cum omnibus Francis solito more in campo, et inde iter peragens, usque ad Garonnam pervenit, multas roccas et speluncas conquaesivit, castrum Scoraliam Torinnam, Petrociam, et reversus est Bituricam, ibique nuntiatum est usque pervenit, et ibi cepit matrem Waifarii et sororem ejus et neptas ejususque ad Garonnam; inde perrexit in loco qui dicitur Montis . Ibi Herowicus veniens cum illa alia sorore Waipharii ducis, et inde sanus reversus, pascha celebravit in castra qui dicitur Sels. Iterum iter adsumens cum domna Bertradane regina ad Sanctones civitatem pervenit, ibique domna Bertradane regina cum familia dimisit, et partibus Petrogorigo perrexit: et interempto Waiphario, cum triumpho