comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rigit fides diłmi. ut partẽ ser¬
monis qmͣ de diũ passione ꝓmi¬
simꝰ eodem uob̃ auxiliante: red¬
damus: in quo nos orationib urĩs noi
ambigimꝰ adiuuari. Ad cõmune enĩ ꝑti¬
net lucrũ. si potueritis me habere: deuo¬
tum: qͥa ur̃e impendit᷑ edificationi: qͥcqͥd
nr̃e tribuit᷑ facultati. Post illud gͦ impiũ
iudȩ detestanduq cõmercium. quo ab
eo iudeis ꝑsequentib mundi redẽptor ẽ
traditꝰ. post illas sacrilegas illusiones. int̃
quas usq ad locũ pene ei mansuetudo
ꝑducta ẽ. crucifixi st̃ cũ eo statutis u¬
trmq patibulis latrones duo: quorũ
unus ad id usq tẽporis parsimilisq con¬
sorti. insidiator uiarũ. ce saluti hominũ
semꝑ infestus. usq ad cruc̃e. reus. fit. xp̃i
repente confessor: ce int̾ illos acerrimos
corꝑis animiq eruciatꝰ. qͦs simul &e instai¬
da ce difficultas mortis augebat. mira
conuersione mutatꝰ. mem̃to inqͥt mei
dñe cũ ueneris in regnũ tuũ. Quȩ istã

Expanded text:
tissimi, ut partem sermonis quam de Domini Passione promisimus, eodem nobis auxiliante reddamus: 202 in quo nos orationibus vestris non ambigimus adjuvari. Ad commune enim pertinet lucrum, si potueritis me habere devotum: quia vestrae impenditur aedificationi quidquid nostrae tribuitur facultati. Post illud ergo impium Judae detestandumque commercium, quo ab eo, Judaeis persequentibus, mundi Redemptor est traditus, post illas sacrilegas illusiones, inter quas usque ad locum poenae ejus mansuetudo perducta est, crucifixi cum eo sunt, statutis utrinque patibulis, latrones duo: quorum unus ad id usque temporis par similisque consorti, insidiator viarum et saluti hominum semper infestus, usque ad crucem reus, fit Christi repente confessor; et inter illos acerrimos corporis animique cruciatus, quos simul et instantia et difficultas mortis augebat, mira conversione mutatus, Memento, inquit, mei, Domine, dum veneris in regnum tuum . Quae istam
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmitiarum nr̃arũ. & inchoationẽ uocati¬
onis gentiũ. rationabili gaudio celebre:¬
mus.: grãs agentes misericordi dõ. qͥ dignoᷤᷤ
nos fecit sicut ait apłs. in partẽ sortis scõ¬
rum in lumine: qui eripuit nos de pote¬
state tenebrarũ: & transtulit in regnum

Expanded text:
primitiarum nostrarum et inchoationem vocatiprimitiarum nostrarum et inchoationem vocationis gentium, rationabili gaudio celebremus: gratias agentes misericordi Deo, qui dignos nos fecit, sicut ait Apostolus, in partem sortis sanctorum in lumine; qui eripuit nos de potestate tenebrarum, et tran
Abbreviated transcription (Latin):
tem doli. ꝑ simulationẽ disponebat officii
Unde qͥa spes istius erat soluta comm̃t:
in maiorem furorem iracundia regis ar¬
descit. Nam recolens tempꝰ qd̵ indicaue.¬
rant magi. in om̃s bethleem pueros rabi¬
em crudelitatis effundit: & cede gen̾ali.
uniuersȩ ciuitatis illiꝰ in ȩt̾̃nam głam
transiturã trucidat infantiã: estimas
fore. ut nullo illic paruulo ñ occiso. oe¬
cideret᷑ & xp̃c. At ille qui sanguinẽ siũ
ꝓ mundi redẽptione fundendũ. in ali¬
am differret etatẽ: egypto se parentũ
ministerio subuectus intulerat: repetes
scilicet hebree gentis antiqua cunabu¬
la. ce pͥncipatum ueri ioseph maioris
ꝓuidentiȩ potestate disponens: ut illa
diriorem om̃i inedia famem. qua ȩgyp¬
tioꝵ m̃tes ueritatis inopia laborabah:
ueniens de cȩlo panis uitȩ &e cib rationi
auferret. Nec sine illa regione pararet᷑
singł̃aris hostiȩ sacram̃tum: in qua pͥmũ

Expanded text:
tem doli per simulationem disponebat officii. tem doli per simulationem disponebat officii. Unde quia spes istius erat soluta commenti, in majorem furorem iracundia regis ardescit. Nam recolens tempus quod indicaverant magi, in omnes Bethleem pueros rabiem crudelitatis effundit, et caede generali universae civitatis illius in aeternam gloriam transituram trucidat infantiam; aestimans fore ut, nullo illic parvulo non occiso, occideretur et Christus. At ille, qui sanguinem suum pro mundi redemptione fundendum in aliam differret aetatem, Aegypto se parentum ministerio subvectus intulerat, repetens scilicet Hebraeae gentis antiqua cunabula, et principatum veri Joseph majoris providentiae potestate disponens, ut illam diriorem omni inedia famem qua Aegyptiorum mentes veritatis inopia laborabant, veniens de coelo panis vitae et cibus rationis auferret; nec sine illa regione pararetur singularis hostiae sacramentum, in 121 qua primum
Abbreviated transcription (Latin):
nobilitas: Nonne circũcisio tua p̃puci¬
um facta ẽ: fece. maior seruis minori:
&e alienigenis insortẽ tuȩ hereditatis
intrantib. eiꝰ testam̃ti qd̃ in sola litt̾a
denes recitatione famularis. Intret
in patriarcharũ familiã gentiũ pleni¬
tudo: &e benedictionẽ in semine abrahȩ
qua se. filii carnis abdicant. filii ꝓmissio¬
nis accipiant. Ad orent in trib magis
om̃s popłi uniuersitatis auctorẽ: & ñ in
iudȩa tantũ ds̃. s in toto orbe sit not᷑: ut
electi generis dignitatẽ. sic̃ infidelitas in
suis posteris conuincit ẽẽ degenerem: ita
aũt dño magi. & omĩ deuotione cõpleta
scđ̾m ammonitionẽ sompnii. ñ eodem quo
uenerant itinere reuertunt᷑. Oportebat
enĩ. ut iam in xp̃m credentes. ñ ꝑ antiqus
conu̾sationis semitas ambularent: s no¬
uam ingressi uiã relictis errorib absti¬
nerent: tum ut. etiã herodis uacuaren¬
tur insidiȩ: qui in puerũ iħ̃m impieta¬

Expanded text:
nobilitas? Nonne circumcisio tua praeputinobilitas? Nonne circumcisio tua praeputium facta est ? Ecce major servis minori , et alienigenis in sortem haereditatis tuae intrantibus, ejus testamenti, quod in sola littera tenes, recitatione famularis. Intret, intret in patriarcharum familiam gentium plenitudo, et benedictionem in semine Abrahae, qua se filii carnis 120 abdicant, filii promissionis accipiant. Adorent in tribus magis omnes populi universitatis auctorem; et non in Judaea tantum Deus, sed in toto orbe sit notus, utelecti generis dignitatem sicut infidelitas in suis posteris convincit esse degenerem, ita autem Domino, magi, et omni devotione completa, secundum admonitionem somnii non eodem quo venerant itinere revertuntur. Oportebat enim ut jam in Christum credentes non per antiquae conversationis semitas ambularent, sed novam ingressi viam a relictis erroribus abstinerent. Tum ut etiam Herodis vacuarentur insidiae, qui in puerum Jesum impieta
Abbreviated transcription (Latin):
spectanda ñ inscii. magnitudinẽ. signifi¬
cationis intelligunt: agente hoc sine du¬
bio in eoꝵ cordib inspiratione diuina.
ut eos tantȩ uisionis misteriũ ñ laterce:
ce qd̾ ocłis ostendebat᷑ insolitũ: animis
ñ eẽt obscurũ. Deniq officiũ suũ cũ reli¬
gione disponunt: & his se instruunt
donis. ut ad oraturi unũ. tria se simul
credidisse demonstrent: auro honoran¬
gni p̃cipuam ciuuitatẽ: &e in urbe regia
ostendi sibi postulant: quẽ ad regnandũ
didicerant ꝓcreatũ. Conturbat᷑ hero¬
des: timet saluti suȩ: metuit potestati.
Requirit a sacerdotib ce doctorib legis.
qͥd de ortu xp̃i scͥptura p̃dixerit: in noti¬
ciam uenit. qd̾ fuerat ꝓpħatum Ueritaᷤ
illuminat magos: infidelitas obcecat.
magistros. Carnalis isrł ñ intelligit qd̾
legit: ñ uidet qd̾ ostendit. Utit᷑ paginis
quarũ ñ credit eloquiis. Ubi ẽ iuidee
głatio tua: uͥ de abraham patre ducta

Expanded text:
spectanda non inscii, magnitudinem signifispectanda non inscii, magnitudinem significationis intelligunt: agente hoc sine dubio in eorum cordibus inspiratione divina, ut eos tantae visionis mysterium non lateret, et quod oculis ostendebatur insolitum, animis non esset obscurum. Denique officium suum cum religione disponunt, et his se instruunt donis, ut adoraturi unum tria se simul credidisse demonstrent: auro honorangni praecipuam civitatem, et in urbe regia ostendi sibi postulant quem ad regnandum didicerant procreatum. Conturbatur Herodes, timet saluti suae, metuit potestati, requirit a sacerdotibus et doctoribus legis quid de ortu Christi Scriptura praedixerit, in notitiam venit quod fuerat prophetatum; veritas illuminat magos, infidelitas obcaecat magistros; carnalis Israel non intelligit quod legit, non videt quod ostendit; utitur paginis quarum non credit eloquiis. Ubi est, Judaee, gloriatio tua ? Ubi de Abraham patre ducta
Abbreviated transcription (Latin):
gum successione cessante. & pontificũ po¬
destate destructa. alienigena optinuerat.
pͥncipatũ: ut ueri regis ortꝰ. illrꝰ ꝓpheciȩ
ꝓbaret᷑ uoce quȩ dixerat. Non deficiet.
pͥnceps ex iuda. neq dux de femorib erꝰ
donec ueniat. eui repositũ ẽ: e ipse ẽ ex¬
pecꝰtatio gentiũ. De quib quondã beatis¬
simo patriarchȩ abrahȩ. innumerabilis
fuerat ꝓmissa successio. ñ carnis semine.
s fidi fecunditate generanda: ce idõ stel¬
larum multitudini cõparata: ut ab om̃i¬
um gentiũ patre. ñ t̾rena s cȩlestis ꝓgeni¬
es sꝑaret᷑. Ad ereandã gͦ ꝓmissam posti̾tatẽ.
heredes in syderib designati. ortu noui
syderis excitant᷑: ut in quo cęli fuerat ad
hibitũ testimoniũ: cęli famularet᷑ obseqͥum.
Commouet magos remotioris orientis habi¬
tatores. stellis cȩti̾s stella fulgentior: ce de
mirandi luminis claritate. uiri ad hȩc

Expanded text:
gum successione cessante, et pontificum pogum successione cessante, et pontificum potestate destructa, alienigena obtinuerat principatum: ut veri Regis ortus illius prophetiae probaretur voce, quae dixerat: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est, et ipse erit exspectatio gentium . De quibus quondam beatissimo patriarchae Abrahae innumerabilis fuerat promissa successio, non carnis semine, sed fidei fecunditate generanda; et ideo stellarum multitudini comparata, ut ab omnium gentium patre, non terrena, sed coelestis progenies speraretur. Ad creandam ergo 119 promissam posteritatem, haeredes in sideribus designati, ortu novi sideris excitantur, ut in quo coeli adhibitum fuerat testimonium, coeli famularetur obsequium. Commovet magos remotioris Orientis habitatores stellis caeteris stella fulgentior, et de mirandi luminis claritate viri ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i nicħ desit officii. loqui de eadẽ qd̾ dñs
donarit audebo: ut in cõmuni gaudio
tanto religiosior sit om̃iũ pietas: qntoma¬
gis om̃ib fuerit intellecta solłepnitas. Pro¬
uidentia n̾ãq miscłiȩ dĩ. dispositũ habeis
pereunti mundo in nouissimis tẽporib sub¬
uenire. saluationẽ om̃ium gentiũ p̃finiuit.
in xp̃o: ut qͥa & cunctas nationes a ueri
dĩ cultu imprꝰ dudu error auerterat. &¬
ipse peculiaris dĩ popłs isrł ab institutis
legalib pene totꝰ exciderat: conclusis oib
sub peccato. om̃iũ misereret᷑. Deficiente enĩ
ubiq iusticia. & toto mundo inuana et
maligna plapso: nͥ iudiciũ suũ potestas
diuina differret: uniuersitas hominũ
sententiã dapnationis exciꝑet. S ce in in¬
dulgentiã ira translata ẽ. Et ut clarior fi¬
eret exerendȩ gr̃ẽ magnitudo: t̃c̃ placu¬
it abolendis peccatis hominũ sacram̃tũ
remissionis afferri: qnͣdo nemo poterat.
iudeos ius regium tenente: uͥ legitima re¬

Expanded text:
ri desit officii, loqui de eadem quod Dominus donaverit audebo: ut in communi gaudio tanto religiosior sit omnium pietas, quanto magis omnibus fuerit intellecta solemnitas. Providentia namque misericordiae Dei dispositum habens pereunti mundo in novissimis temporibus subvenire, salvationem omnium gentium praefinivit in Christo; ut quia et cunctas nationes a veri Dei cultu impius dudum error averterat, et ipse peculiaris Dei populus Israel ab institutis legalibus pene totus exciderat, conclusis omnibus sub peccato , omnium misereretur. Deficiente enim ubique justitia, et toto mundo in vana et maligna prolapso, nisi judicium suum divina potestas differret, universitas hominum sententiam damnationis exciperet. Sed in indulgentiam ira translata est, et ut clarior fieret exerendae gratiae magnitudo, tunc placuit abolendis peccatis hominum sacramentum remissionis afferri, quando nemo poterat dJudaeos jus regium tenente, ubi legitima re
Abbreviated transcription (Latin):
num. xp̃i cõmune cũ hui mundi potest¬
tib estimasse: ut ce isti temporale̾ sꝑarent
ducem: & t̾renum metueret ille consorte
Suꝑfluo herodes timore turbaris: et
frustra in suspectũ tͥ puerũ seuire moli¬
ris. Non capit. xp̃m regia tua: nec mundi
dñs potestatis tuȩ sceptri ẽ contentꝰ angꝰ¬
diis: quẽ in iudea regnare ñ uis. ubiq
regnat: & feliciꝰ ipse regnares. si eiꝰ impio
subdereris. Cur sincero officio ñ facis:
qd̾ subdola falsitate ꝓmittis: ꝑge cũ ma¬
gis: &e uerũ regẽ supplicit᷑ adorando ue¬
nerare. S tu iudaice sequacior cecitatis.
ñ imitaris gentiũ fidem: corq ꝑuersum
ad crudeles conuertis insidias: nec ilłu
occisure quẽ metuis: nec illis nociture
em magi stellȩ p̃cedentis obsequio. gau
dio gauisi st̃ magno ualde: sic̃ eugłista
enarrauit. Et intrantes domũ inuene¬
runt puerũ cũ maria matre eiꝰ: &e ꝓci

Expanded text:
num Christi commune cum hujus mundi potestnum Christi commune cum hujus mundi potestatibus aestimasse: ut et isti temporalem sperarent ducem, et terrenum metueret ille consortem. Superfluo, Herodes, timore turbaris, et frustra in suspectum tibi puerum saevire moliris. Non capit Christum regio tua, nec mundi Dominus potestatis tuae sceptri est contentus angustiis. Quem in Judaea regnare non vis, ubique regnat; et felicius ipse regnares, si ejus imperio ipse subdereris. Cur sincero officio non facis quod subdola falsitate promittis? Perge cum magis, et verum regem suppliciter adorando venerare. Sed tu, Judaicae sequacior caecitatis, non imitaris gentium fidem, corque perversum ad crudeles convertis insidias, nec illum occisurus quem metuis, nec illis nociturusem magi stellae praecedentis obsequio, gavisi sunt gaudio magno valde, sicut evangelista narravit; et intrantes domum, invenerunt pueru
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ p̃dictum. & celebri memoria diffama¬
tum: orietur stella ex iacob. ce exurget
homo ex isrł: & dñabit᷑ gentiũ. Tres itaq
uiri fulgore insoliti syderis diuinitꝰ in¬
citati. p̃uium micantis luminis cursũ
sequunt᷑: existimantes se significatũ sͥ¬
puerũ. iherosolimis in ciuitate regia
reꝑturos. S cũ eos hȩc opinio fefelliss:
ꝑ udeoꝵ scribas atq doctores. qͦd saera
de ortu xp̃i p̾nunciauerat seͥptura di¬
dicerunt: ut gemino testimonio confir¬
mati. ardentiori fide expeterent: quẽ
& stellȩ claritas. & ꝓpħiȩ manifestabat au¬
ctoritas. Plato aũt diumo oraculo ꝑ
responsa pontificũ. &e declarata ee sp̃e uo¬
ce qua dicit. & tu bethleem t̾ra iudȩ. ñ
es minima int̾ pͥncipes uida. ex te enĩ
exiet dux qͥ regat popłm meũ isrł: qͣm
facile. ce qm̃ consequens fuit. ut hebreoꝵ
ꝓceres crederent qd̃ docebant. S appamr
illos carnalit̾ cũ herode sapuisse: & reg¬

Expanded text:
esse praedictum et celebri memoria diffamaesse praedictum et celebri memoria diffamatum: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel, et dominabitur gentium . Tres itaque viri, fulgore insoliti sideris divinitus incitati, praevium micantis luminis cursum sequuntur, existimantes se significatum puerum Jerosolymis in civitate regia reperturos. Sed cum eos haec opinio fefellisset, per Judaeorum scribas atque doctores, quod sacra de ortu Christi praenuntiaverat Scriptura, didicerunt; ut gemino testimonio confirmati, ardentiori fide expeterent quem et stellae claritas et prophetiae manifestabat auctoritas. Prolato autem divino oraculo per responsa pontificum, et declarata spiritus voce, quae dicit: Et tu, Bethleem, terra Juda, non es minima inter principes Juda: ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel : quam facile et quam consequens fuit ut Hebraeorum proceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet illos carnaliter cum Herode sapuisse, et reg
Abbreviated transcription (Latin):
unitus ẽ homini. Ad roborandã gͦ hanc
fidem quȩ contra om̃s p̃muniebat᷑ erro¬
res. ex magna factũ ẽ diuini pietate con¬
silii: ut gens in longinqua orientalis pla¬
ge regione consistens. quȩ spectandoꝵ side¬
rum arte pollebat: signũ nati pueri qui
suꝑ omnẽ isrł eẽt regnaturus acciꝑet. No¬
ua etenĩ claritas apud magos stellȩ illu¬
strioris apparuit: ce intuentiũ animos
ita ammiratione sui splendoris impleuit:
ut nequaqm sibi crederent negligendũ.
qd̃ tanto nunciabat᷑ indicio. Preerat aũt
sicut res docuit huic miraculo gr̃a dĩ
&e cũ xp̃i natiuitatẽ nec ipsa adhuc beth¬
leem tota didiciss: iam ilła credituris
gentib inferebat. Et qd ñdum poterat
humano eloquio disseri: cęlo faciebat
lis gentib fieret natiuitas saluatoris:
ad intelligendũ tam̃ miracułu signi. po¬
tuerunt magi etiã de antiqͥs balaam p̃¬
nunciationib cõmoneri: seientes olim

Expanded text:
unitus est homini. Ad roborandam ergo hanc unitus est homini. Ad roborandam ergo hanc fidem, quae contra omnes praemuniebatur errores, ex magna gestum est divini pietate consilii, ut gens in longinqua Orientalis plagae regione consistens, quae spectandorum siderum arte pollebat, signum nati pueri qui supra omnem Israel esset regnaturus, acciperet. Nova etenim claritas apud magos stellae illustrioris apparuit, et intuentium animos ita admiratione sui splendoris implevit, ut nequaquam sibi crederent negligendum, quod tanto nuntiabatur indicio. Praeerat autem, sicut res docuit, huic miraculo gratia Dei; et cum Christi nativitatem nec ipsa adhuc Bethleem tota didicisset, jam illam credituris gentibus inferebat: et quod nondum poterat humano eloquio disseri, coelo faciebat lis gentibus fieret nativitas Salvatoris, ad intelligendum tamen miraculum signi potuerunt magi etiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri, scientes olim
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sapit ñ quȩ suꝑ t̾ram: celestis qͦdãmͦ
instar ẽ luminis. Et dn ipse sc̃ę uitȩ: nitorẽ.
seruat: multis uiã ad dñm quasi stella de¬
qd̾ recta fide & bonis oꝑib ꝑuenit᷑. sic̃ lucis
filii splendeatis: ꝑxp̃m dñm nr̃m. De eo
mi sedĩȩ oꝑa ꝓtestant᷑ toto corde. gaudere:
& honorifice ea quȩ ad salutẽ nrãm gesta
st̃ celebrare: uocante nos ad hanc deuo¬
dionem ipsa recurrentiũ tẽpoꝵ lege. quȩ
nob̾ post diem in qͦ coȩt̃nus patͥ filiꝰ dĩ natꝰ
ex uirgine ẽ. breui int̾uallo epiphaniȩ
intulit festũ: ex apparitione dnĩ consecra¬
tum. In quo fidi nr̃e magnũ p̾sidium ꝓ¬
uidentia diuina constituit: ut dũ solłep¬
ni ueneratione recolit᷑. adorata in exordiis
suis saluatoris infantia: ꝑ ipsa originalia do¬
cum̃ta. ꝓbaret᷑ ueri in ipso hominis orta
eredat᷑ humanitas. Deitas qua ante oĩa
scła informa dĩ equalis ẽ patri: humani¬
tas qua nouissimis dieb in forma serui

Expanded text:
ram, coelestis quodammodo instar est luminis; et dum ipse sanctae vitae nitorem servat, multis viam ad Dominum quasi stella dequod recta fide et bonis operibus pervenitur, sicut lucis filii splendeatis: per Dominum noricordiae opera protestantur, toto corde gaudere et honorifice ea quae ad salutem nostram gesta sunt celebrare: vocante nos ad hanc devotionem ipsa recurrentium temporum lege, quae nobis post diem in quo coaeternus Patri Filius Dei natus ex Virgine est, brevi intervallo Epiphaniae intulit festum, ex apparitione Domini consecratum. In quo fidei nostrae magnum praesidium providentia divina constituit, ut dum solemni veneratione recolitur adorata in exordiis suis Salvatoris infantia, per ipsa originalia documenta probaretur veri in ipso hominis orta credatur humanitas: Deitas, qua ante omnia saecula in forma Dei aequalis est Patri; humanitas, qua novissimis diebus in forma servi
Abbreviated transcription (Latin):
umq pallorib. Non st̃ casta ieiunia. quȩ
ñ de ratione ueniunt. continentiȩ: s de
arte fallaciȩ. Hactenus nocuerint incau¬
tis: hactenus illuserint imꝑitis: post hex
nulliꝰ excusabilis erit. lapsus. Non iam
simplex habendus ẽ. s ualde. neqm̃ atq
ꝑuersus: qui deinceps reꝑtus fuerit. ne¬
fando obstrictus errore. Eccłiasticũ sane
& diuinitꝰ institutũ. ñ sołu ñ inhibenꝰ
s etiã incitamꝰ affectũ: ut &̃ ꝓtalibꝰ nob̾cũ

Expanded text:
umque palloribus. Non sunt casta jejunia, quae umque palloribus. Non sunt casta jejunia, quae non de ratione veniunt continentiae, sed de arte fallaciae. Hactenus nocuerint incautis, hactenus illuserint imperitis: post haec nullius excusabilis erit lapsus: nec jam simplex habendus est, sed valde nequam atque perversus, qui deinceps repertus fuerit nefando obstrictus errore. Ecclesiasticum sane atque divinitus institutum non solum non inhibemus, sed etiam incitamus affectum, ut eti
Abbreviated transcription (Latin):
nullus metus terreat impios. nulla spes
incitet scõs: negent a xp̃o uiuos & mortu¬
os iudicandos: ut qͦs tantoꝵ sacram̃toꝵ
uirtute priuarint. doceant insole et
luna colere. xp̃m: &e sub nomine spc sc̃i.
ipsũ talium impietatũ magistrũ adora¬
re manicheũ. Ad confirmanda gͥ diłmi
corda nr̃a in fide & ueritate. ꝓsit omnib
hodierna festiuitas: et ex testimonio
manifestatȩ saluatoris infantiȩ. confes¬
sio catholica muniat᷑: &e nature nr̃e car¬
nem in xp̃o negantiũ anathematiret᷑
dubio sermone p̃monuit dicens. Omĩs
sp̃c̃ qui confitetur. xp̃m iħm in carne
uenisse: ex do̾ ẽ. Et omĩs sp̃c qͥ soluit ib̾m¬
xp̃iano: nulla cũ talib habeat᷑ societas.
nulłuq consortiũ. Esit uniuersȩ. ȩccłis
qd̾ multi ipsoꝵ dño miserante. detecti s
& in qͥb sacrilegiis uiuerent. eoꝵ dẽ confi¬
sione patefactũ ẽ. Neminem fallant dis¬
cretionib ciboꝵ: sordib uestium: uultu¬

Expanded text:
nullus metus terreat impios, nulla spes incitet sanctos, negent a Christo vivos et mortuos judicandos: ut quos tantorum sacramentorum virtute privaverint, doceant in sole et luna colere Christum, et sub nomine Spiritus sancti ipsum talium impietatum magistrum adorare Manichaeum. CAP. V. Ad confirmanda igicorda vestra in fide et veritate, prosit omnibus hodierna festivitas, et ex testimonio manifestatae Salvatoris infantiae confessio catholica muniatur, et naturae nostrae carnem in Christo negantium anathematizetur dubio sermone praemonuit, dicens: Omnis spiritus qui confitetur Christum Jesum in carne venisse, ex Deo est; 127 et omnis spChristiano, nulla cum talibus habeatur societas, nullumque consortium. Prosit universae Ecclesiae, quod multi ipsorum, Domino miserante, detecti sunt, et in quibus sacrilegiis viverent, eorumdem confessione patefactum est. Neminem fallant discretionibus ciborum, sordibus vestium, vultu
Abbreviated transcription (Latin):
instituit. Unde enĩ hi uiri cũ ꝓficisceren¬
tur patria. qui ñdum uiderant iħ̾m. nͨ
aliquo contuitu ei qd tã ordinate. uene¬
rarent᷑ aduerterant. hanc deferendoꝵ
munerũ seruauere rationẽ: nͥ qd̃ p̃t̃ ill̃a
stellȩ speciem. quȩ corporeũ incitauit
obtutum. fulgentior ueritatis radius
eoꝵ corda ꝑdocuit: ut priusqm labores
itineris inchoarent. eũ sibi significari in¬
telligerent. eui in auro regius honor. in thu¬
re diuina ueneratio. in myrra mortalita¬
tis confessio deberet᷑. Et hȩc qͥdem qntum
ad illuminationẽ fidĩ ꝑtinebat. potuert̃
illis credita & intellecta sufficere: ut corpo¬
rali intuitu ñ inquirerent. qd̃ plenissimo
uisu mentis inspexerant. S diligentia sa¬
gacis officii.usq ad uidendũ puerũ ꝑse¬
uerans. futuri tẽporis popłis. & nr̃i scłi ho¬
minib seruebat: ut sic̃ omib nob̃ ꝓfuit.
qd̾ post resurrectionẽ dm̃i uestigia uulne

Expanded text:
instituit! Unde enim hi viri, cum proficiscerentur de patria, qui nondum viderant Jesum, nec aliquid contuitu ejus, quod tam ordinate venerarentur, adverterant, hanc deferendorum munerum servavere rationem? nisi quia praeter illam stellae speciem, quae corporeum incitavit obtutum, fulgentior veritatis radius eorum corda perdocuit; ut priusquam labores itineris inchoarent, eum sibi significari intelligerent, cui in auro regius honor, in thure divina veneratio, in myrrha mortalitatis confessio deberetur. Et haec quidem, quantum ad illuminationem fidei pertinebat, potuerunt illis credita et intellecta sufficere, ut corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant. Sed diligentia sagacis officii usque ad videndum puerum perseverans, futuri temporis populis et nostri saeculi hominibus serviebat: ut sicut omnibus nobis profuit, quod post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ multis lacrimis. & legitima satisfactio¬
ne lapsoꝵ: qͥa du in hoc corpore uiuit᷑.
nulliꝰ desꝑanda reparatio. & om̃ium ẽ
soptanda corre ctio: auxiliante dño qͥ
erigit elisos. soluit cõpeditos. illu minat
cecos: cui ẽ honor & gła in scła scłoꝵ aõ¬

Expanded text:
Dei multis lacrymis et legitima satisfactione lapsorum: quia dum hoc in corpore vivitur, nullius desperanda reparatio, sed omnium est optanda correctio; auxiliante Domino, qui erigit elisos, solvit compeditos, illuminat caecos : cui est honor et gloria in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
ysaias: gentiũ popłs qͥ sedebat in tenebͥs.
uidit luc̃ẽ magnã. Et qͥ habitabant in
regione umbre mortis: lux orta ẽ eis. De
quib idem dicit ad dñm. Gentes quȩ te
ñ nouerunt inuocabunt te: & popłi qͥ
te nesciebant ad te confugient. Hunc diẽ
abraham uidit &e gauisus ẽ: cũ benedicen¬
dos fidi suȩ filios in semine suo qd̃ ẽ. xp̃c
sime sciens. qm̃ qd̾ ꝓmisit potens ẽ. &e face̾:
Om̃s gentes quascũq fecisti uenient & ad¬
orabunt coram te dñe: & glificabt̃ nomen
tuũ. Et illud. Notũ fecit dñs salutare. suũ:
ante conspectũ gentiũ reuelauit iustici¬
am suã. Ed̾ utiq ex inde fieri nouimꝰ: ex
quo tres magos de longinquitate suȩ
regionis excitatos. ad cognoscendũ & ado¬
randũ regẽ cęli e t̾rȩ stella ꝑduxit: et¬

Expanded text:
tenebris, vidit lucem magnam, et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis . De quibus idem dicit ad Dominum: Gentes quae te non noverunt, invocabunt te; et populi qui te nescierunt, ad te confugient . Hunc diem Abraham vidit, et gavisus est , cum benedicendos fidei suae filios in semine suo, quod est Chrsime sciens quoniam quod promisit potens est et facere . Omnes gentes, quascumque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum ; et illud: Notum fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam . Quod utique exinde fieri novimus, ex quo tres magos, de longinquitate suae regionis excitos, ad cognoscendum et adorandum Regem coeli et terrae stella perduxit.
Abbreviated transcription (Latin):
onib nunciatũ: isti de quib loquim᷑
aduersarii ueritatis. legem ꝑ moysen da¬
tam. ce inspirata diuinitꝰ ꝓpħarũ oracula
respuerunt: ipsasq eũgłicas ce apłicas
paginas. qued̃a auferendo. & quedã in¬
serendo uiolauer̃t: confingentes sibi sub
sui cõmenta munirent: & decipiendoꝵ
mentib mortiferũ uirus infunderent.
Uidebant enĩ sibi uniuersa obsistere. omĩa
reclamare: & ñ sołu nouo. s etiã ueteri te¬
stam̃to. sacrilegȩ impietatis suȩ dementiã
confutari. Et tam̃ infuriosis mendaciis
ꝑsistentes. eccłiam dĩ deceptionib suis ꝑ¬
turbare ñ desinunt: hoc miseris qͦs illa¬
queare potuert suadentes. ut negent a
dño iħu xp̃o humanã naturã uere esse
susceptã: negent eũ uere ꝓmundi salu¬
de crucifixum: negent de ex latere lancea
uulnerato. sanguinẽ redẽptionis. & aqͣm
flurisse baptismatis: negent eũ sepultũ
ac die tercio suscitatũ: negent eũ in con¬

Expanded text:
 isti, de quibus loquimur,  isti, de quibus loquimur, adversarii veritatis, legem per Mosen datam et inspirata divinitus prophetarum oracula respuerunt, ipsasque evangelicas et apostolicas paginas, quaedam auferendo et quaedam inserendo violaverunt: confingentes sibi sub sui commenta munirent, et decipiendorum mentibus mortiferum virus infunderent. Videbant enim sibi universa obsistere, omnia reclamare, et non solum novo, sed etiam veteri Testamento sacrilegam impietatis suae dementiam confutari. Et tamen in furiosis mendaciis persistentes, Ecclesiam Dei deceptionibus suis perturbare non desinunt: hoc miseris quos illaqueare potuerint persuadentes, ut negent a Domino Jesu Christo humanam naturam vere esse susceptam; negent eum vere pro mundi salute crucifixum; negent de ejus latere lancea vulnerato sanguinem redemptionis et aquam fluxisse baptismatis; negent eum sepultum, ac die tertia suscitatum; negent eum in con
Abbreviated transcription (Latin):
am imaginẽ demonstrarit. Indignũ enĩ
uideri uolunt. ut credatur ds̃ dĩ filius
femineis se inseruisse uiscerib: & maie¬
statem suã huic contumeliȩ subdidisse.
ut naturȩ carnis immixtꝰ. in uero huma¬
nȩ substantiȩ corpore nasceret᷑: cũ totum
hoc opꝰ ñ inuiria sit ipsrꝰ s potentia: nec
credenda pollutio. s głosa dignatio. Si em̃
lux ista uisibilis. nullis immundiciis qͥb̃
suꝑfusa fuerit uiolat᷑: nec radioꝵ solis n¬
torem. quẽ corpoream creaturã ẽẽ ñ dubi¬
um ẽ. loca ulla sordentia uł cenosa conta¬
minant: qͥd illio sempit̃nȩ & incorporeȩ
lucis essentiam. potuit. qualibet sui qua¬
litate polluere: quȩ se ei qmͣ ad imagmẽ
suã condidit sociando creaturȩ. purifi¬
cationem p̃stitit. macuła ñ recepit: &e sic
sanauit uulnera infirmitatis. ut nulla
pateret᷑ d̾ãpna uirtutis. Qd̾ diuinȩ pie¬
tatis magnũ &e in effabile sacrañtum.

Expanded text:
am imaginem demonstrarit. Indignum enim am imaginem demonstrarit. Indignum enim videri volunt, ut credatur Deus Dei Filius femineis se inseruisse visceribus, et majestatem suam huic contumeliae subdidisse, ut naturae carnis immixtus, in vero humanae substantiae corpore nasceretur: cum totum hoc opus non injuria sit ipsius, sed potentia; nec credenda pollutio, sed gloriosa dignatio. Si enim lux ista visibilis nullis immunditiis, quibus superfusa fuerit, violatur, nec radiorum solis nitorem, quem corpoream esse creaturam non dubium est, loca ulla sordentia vel coenosa contaminant: quid illius sempiternae et incorporeae lucis essentiam potuit qualibet sui qualitate polluere? quae se ei, quam ad imaginem suam condidit, sociando creaturae purificationem 126 praestitit, maculam non recepit; et sic sanavit vulnera infirmitatis, ut nulla pateretur damna virtutis. Quod divinae pietatis magnum et ineffabile sacramentum,
Abbreviated transcription (Latin):
ce adorauert puerũ. qnͣtitate paruulũ:
alienȩ opis indigum: fandi impotem: &
in nullo abhumanȩ infantiȩ generalita¬
de dissimilem. Quia sicut fidelia erant te¬
stimonia. quȩ in eo maiestatem inuisibi¬
lis diuinitatis assererent: ita ꝓbatissi¬
mũ ẽẽ decebat. uerbũ carnẽ factũ. et
sempit̾nam ilła essentiam filii d̃ĩ. hominiᷤᷤ
uerã suscepisse naturã: ne uł ineffabiliũ
oꝑum secutura miracula. uł excipienda¬
rum supplicia passionũ. sacram̃tum fidĩ
ex rerũ diuersitate turbarent: cũ iusti¬
ficari om̃ino ñ possent. nͥ qui dñm iħm.
resistit impietas: qui sibi ad int̾ficiendas
deceptoꝵ animas. ne fandi dogniatis fe¬
rale cõmentum. de sacrilegis &e fabulosis
mendaciis texuerunt: ce ꝑhas insanarũ
opinionũ ruinas eo usq p̃cipites ꝓruert̃.
ut sibi falsi corꝑis fingerent. xp̃m. qͥ nich̾
in se solidum. nicħ uerũ oculis hominũ
actib q p̃buerit: s simulate. carnis uacu¬

Expanded text:
et adoraverunt puerum, quantitate parvulum, alienae opis indigum, fandi impotem, et in nullo ab humanae infantiae generalitate dissimilem. Quia sicut fidelia erant testimonia, quae in eo majestatem invisibilis Deitatis assererent, ita probatissimum esse debebat Verbum carnem factum, et sempiternam illam essentiam Filii Dei, hominis veram suscepisse naturam: ne vel ineffabilium operum secutura miracula, vel suscipiendarum supplicia passionum, sacramentum fidei ex rerum diversitate turbarent; cum justificari omnino non possent, nisi qui Dominum resistit impietas: qui sibi ad interficiendas deceptorum animas nefandi dogmatis ferale commentum de sacrilegis et fabulosis mendaciis texuerunt, et per has insanarum opinionum ruinas eo usque praecipites proruerunt, ut sibi falsi corporis fingerent Christum, qui nihil in se solidum, nihil verum oculis hominum actionibusque praebuerit; sed simulatae carnis vacu
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ ur̃e. qd religiosum studiũ dignant̃
impenditis. ut pax eccłiastiea renouet᷑.
quȩ quoꝵdã dissensionib uidet᷑ ẽẽ tur¬
bata. Debetur enĩ hoc ur̃e. specialit̃ głȩ
ut ablatis omib seandalis quȩ contra
catholic̃ã fidem inimicꝰ excitauerat. u¬
na eadẽq sit ꝑ totũ mundũ confessio
ueritatis: quȩ faciliꝰ certiꝰq reparabit᷑
si prauoꝵ sensuũ nulla semina. nullaue¬
stigia relinquant᷑. Qd̾ tam̃ mearum
partium ẽ p̃terire ñ debeo: ut scilica
qͥd de incarnatione: filii dĩ aꝯstantino¬
politano ep̃o teneat᷑ agnoscam: psert̃¬
ũ in ordinatione ipsi dura p̃cesseruit:
aliaꝙ ad nos debuerit scͥpta dirigere:
que illu̾ a contagione huiꝰ qui nuꝑemer.¬
t erroris. alienum euident̃ ostenderes.
Optans itaq securam cũ eo habere concor¬
diam. grãmꝙ illi fr̃nȩ caritatis impende¬
ro scribere ei interim distuli: ñ dilectio¬
nom negans: s manifestationẽ. catholicȩ

Expanded text:
trae, quod religiosum studium dignanter impenditis ut pax ecclesiastica renovetur, quae quorumdam dissensionibus videtur esse turbata. Debetur enim hoc vestrae specialiter gloriae, ut ablatis omnibus scandalis quae contra catholicam fidem inimicus excitaverat, una eademque sit per totum mundum confessio veritatis, quae facilius certiusque reparabitur, si pravorum sensuum nulla semina, nulla vestigia relinquantur. Quod tamen mearum partium est, praeterire non debeo, ut scilicet quid de incarnatione Filii Dei a Constantinopolitano episcopo teneatur agnoscam; praesertim cum ordinatitaliaque ad nos debuerit scripta dirigere quae illum a contagione hujus qui nuper emersit erroris alienum evidenter ostenderent. Optans itaque securam cum eo habere concordiam, gratiamque illi fraternae charitatis impendere, scribere ei interim distuli non dilectionem negans, sed manifestationem catholicae
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib notũ sit. qͥd de potestate cõꝑtum.
Cecis uisũ. surdis auditũ. claudis gressũ.
mutis donauit eloquiũ: febres abegit. do¬
lores resoluit. demonia eiecit. mortuos
uiuificauit: mari & uentis ut quiesce̾nt
imꝑauit. Magnũ prsus regẽ. ista demon¬
strant: qui ñ humana excellat potentia:
s uirtute diuina. Hanc gͦ iudei obicians
potestatẽ: cõmutent actionẽ. suã: & hoc
ꝓferant ore: qd̾ tenent corde. Quare de
derrenis całupniant᷑: qͥ celestia ꝑsecunt᷑.
Qmͣuis gͦ pilatus onerosum sibi inuidiosis
sentiret. qd̾ eũ uidȩi de neglectu amieres
cesaris impetebant: aliqͣndiu tam̃ furorea
uersis contumeliis affici aut ꝑmisit aus
iussit: ut satiata iniquitas de innocenm
iniuriis. ulterius ñ seuiret. S ꝑtinax m¬
licia ꝓpriis crescebat. augm̃tis: ce in que ai¬
tinuerat ius illusionis: exigebat & morti.
Unde. cũ & sũmi sac̾dotes e pͥncipes mdoꝵ
omĩsq multitudo crebris uocib acclama¬

Expanded text:
it, quid de potestate compertum. Caecis visum, surdis auditum, claudis gressum, mutis donavit eloquium, febres abegit, dolores resolvit, daemonia ejecit, mortuos vivificavit, mari et ventis, ut quiescerent, imperavit . Magnum prorsus regem ista demonstrant, qui non humana excellit potentia, sed virtute divina. Hanc ergo Judaei objiciant potestatem, commutent actionem suam, et hoc proferant ore, 235 quod tenent corde. Quare de terrenis calumniantur, qui coelestia persequuntur? Quamvis ergo Pilatus onerosum sibi invidiosumque sentiret, quod eum Judaei de neglectu amicitiae Caesaris impetebant, aliquamdiu tamen furorem diversis contumeliis affici aut permisit, aut jussit, ut satiata iniquitas de innocentis injuriis ulterius non saeviret. Sed pertinax malitia propriis crescebat augmentis, et in quem obtinuerat jus illusionis, exigebat et mortis. Unde cum et summi sacerdotes, et principes Judaeorum, omnisque multitudo crebris vocibus acclama
Abbreviated transcription (Latin):
impietas laboraret. ut occasionẽ
aliquã ꝑpetrandi in dñm iħ̾m
sceleris inueniret. & mendacia quȩ falsi
destes iniustis sac̾dotib famulando ꝓtu¬
lerant. nicħ qd̾ morte dignũ ess afferrent:
hoc quasi insuꝑabile: repperert̃. ut dñm
mundi affectati regni inuidia ꝑurgereñ:
cũq pilatus iħm quẽ. frustra uidebat ar¬
gui uellet absolur: ealũpniose. & minacit᷑.
conclamarent. si hunc dimittis. ñ es amicꝰ
cesaris. om̃is enĩ qui se regem facit contra¬
dicit cesaril stultã insimulationẽ impru¬
denter pilate. timuisti. S formidabile.
fuerit nom̃ regium᷑ ut ꝓ imꝑio cȩsaris.
opprimi debuerit nouȩ molitio potestatiˢ:
si dñandi consiliũ tyrannicus tͥ ꝓdidit
apparatꝰ: si ꝑuisio armoꝵ si congregatio
diuitiarũ. si p̾sidia detecta st̃ militum.
Qd eum grauari sinis de affectata poten¬
tia: cuiꝰ specialis fuit de. humilitate do¬
ctrina: Romanis legib ñ contradixit:
censum subiit. didragina soluit: uectiga¬

Expanded text:
impietas laboraret, ut causam aliquam perpetrandi in Dominum Jesum sceleris inveniret, et mendacia, quae falsi testes injustis sacerdotibus famulando protulerant, nihil quod morte dignum esset afferrent; hoc quasi insuperabile repererunt, ut Dominum mundi, affectati regni invidia perurgerent. Cumque Pilatus Jesum, quem frustra videbat argui, vellet absolvi, calumniose et minaciter conclamarunt: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris: omnis enim qui se regem facit, contradicit Caesari . Stultam insimulationem imprudenter, Pilate, timuisti. Sed formidabile fuerit nomen regium, ut pro imperio Caesaris opprimi debuerit novae molitio potestatis, si dominandi consilium tyrannicus tibi prodidit apparatus, si provisio armorum, si congregatio divitiarum, si praesidia detecta sunt militum. Quid eum gravari sinis de affectata potentia, cujus specialis fuit de humilitate doctrina? Romanis legibus non contradixit, censum subiit, didragma solvit, vectiga
Abbreviated transcription (Latin):
do naturã. etiã ibi exactor ẽẽ ausus ẽ de¬
biti: ubi nulłu potuit uestigiũ inueniri
peccati. Fuacuatũ est gͥ generale illud uen¬
ditionis nr̃e ae letale eyrographũ: &e pac¬
tum captiuitatis in ius transiit redẽpto¬

Expanded text:
do naturam, etiam ibi exactor ausus est esse dedo naturam, etiam ibi exactor ausus est esse debiti, ubi nullum potuit vestigium invenire peccati. Evacuatum est igitur generale illud venditionis nostrae et lethale chirographum, et pactum captivitatis in jus transiit Redempto
Abbreviated transcription (Latin):
do popłi. & mulierũ plangentiũ &e lam̃¬
tantium eũ. Solet enĩ sexus infirmice
etiã ꝓhis qui morte. st̃ digni. in lacriaᷤᷤ
cõmoueri: & dãpnatoꝵ exitus. ꝓ naturȩ
cõmunis consideratione misereri. S istũ
sibi planctũ dñs iħe dedignat᷑ impendr
qͥa ñ decebat luctus triumpħu. nec lam̃¬
ta uictoriã. Deniq conuersus ad eas filis
di: Ubi formido morituri. Non terret
passuri animũ hora supplicii:. &e docens
nulłã ꝓse flendi ẽẽ ratione. indicit pȩni¬
tentiam: denunciando iundictã. Non est
uiscera ur̃a peꝑerunt. Lugendu plane.
uob̾ ẽ. non de saluatore credentiũ: s de
impietate ꝑeuntium. Ego eruẽe uolens
patior: &e mortẽ in me qũa sũ ꝑempturꝰ
morientẽ: quẽ in maiestate pat̾s uidebitsͤ
retorsit mort̾ẽ in mortis auctorẽ: &e om̃s
pͥneipatus aduersasq uirtutes ꝑ obiecti¬
onem passibilis carnis elisit: admittens in
se antiqͥ hostis audaciã qͥ in obnoxiã sͥ seuien¬

Expanded text:
opuli, et mulierum plangentium et lamentantium eum . Solet enim sexus infirmior, etiam pro iis qui morte sunt digni, in lacrymas commoveri, et damnatorum exitus, pro naturae communis consideratione misereri. Sed istum sibi planctum Dominus Jesus dedignatur impendi, quia non decebat luctus triumphum, nec lamenta victoriam. Denique conversus ad eas, Filiadi? Ubi formido morituri? Non terret passuri animum hora supplicii, et docens nullam pro se flendi esse rationem, indicit poenitentiam, denuntiando vindictam. Non est, viscera vestra pepererunt. Lugendum plane vobis est, 236 non de Salvatore credentium, sed de impietate pereuntium. Ego crucem volens patior, et mortem in me, quam sum perempturus, morientem, quem in majestate Patris videbitisretorsit mortem in mortis auctorem, et omnes principatus, adversasque virtutes, per objectionem passibilis carnis elisit, admittens in se antiqui hostis audaciam, qui in obnoxiam sibi saevien
Abbreviated transcription (Latin):
numenta. qm ur̃a corda sentire: saltim
qd̾ in templo acꝰtum ẽ scient̾ aduertite.
Uelum cup obiectu int̾cludebant᷑ sc̃a
scoꝵ. a sũmo usq ad ima diruptũ ẽ: &
sacrũ illud misticũq secretũ. qd̾ solus
summꝰ pontifex iussus fuerat intrare:
reseratum ẽ ut nicħ iam ess discretioniᷤ:
ubi nicħ resederat scĩtatis. Repudiatos
itaq uos debuistis agnoscere: & om̃e ius
sacerdotii ꝑdidisse: qͥa uerũ erat qđ uob̃
ueritas dixerat. si crederetis moysi. crede¬
retis & mͥ. Merito gͦ uos testam̃tũ utrũq
condẽpnat. & gr̃ã uacuos ae lege. priuatos:
qui idõ resistitis nouis: qͥa ñ credidistiᷤ an¬
tiquis. Nos aũt diłmi. qui ab ignorantiȩ
tenebris liberati. fidei lum̃ accepimꝰ. & in
noui testam̃ti hereditatẽ. ꝑ electionẽ ad¬
optionis intrauimꝰ: in festiuitate. qͣm ifrł

Expanded text:
numenta, quam corda vestra sentire; saltem numenta, quam corda vestra sentire; saltem quod in templo actum est, scienter advertite. 237 Velum, cujus objectu intercludebantur sa a summo usque ad ima diruptum est, et sacrum illud mysticumque secretum quo solus summus pontifex jussus fuerat intrare, reseratum est, ut nihil jam esset discretionis, ubi nihil resederat sanctitatis. Repudiatos itaque vos debuistis agnoscere, et omne jus sacerdotii perdidisse, quia verum erat quod Veritas vobis dixerat: Si crederetis Mosi, crederetis et mihi . Merito ergo vos Testamentum utrumque condemnat, et gratia vacuatos, et lege privatos, qui ideo resistitis novis, quia non credidistis antiquis. Nos autem, dilectissimi, qui ab ignorantiae tenebris liberati, fidei lumen accepimus, et in novi Testamenti haereditatem per electionem adoptionis intravimus, in festivitate,
Abbreviated transcription (Latin):
pena m̃broꝵ. inimicarũ fuit int̾fectio po¬
testatũ: sic suã xp̃o consũmante uictoriã:
ut in ip̃so ce cũ ipso om̃s qui in eũ crede
nem mundi exequeret᷑. in quad̃a arce
supplicii: latronẽq conu̾sum. ad parady¬
si uocaret habitacułui: uos pͥncipes iudȩoꝵ
legisq doctores. nec conscientiȩ impieta¬
de cõpuncti. nec. effectu sceleris mitigati.
fixuris elauoꝵ addebatis tela linguarũ
dicentes. Alios saluos fecit: seipsũ ñ pot̾
saluũ facere: Si rex ifrł ẽ.: descendat de.
cruce. & credimꝰ ei. S his uocib urĩs stul h̃.¬
tis atq blasphemis. reddunt omĩa elem̃ta
responsũ: &e unã simul in uos sententiam
ferunt. Cȩłi tra. sol syderaq indignos uoᷤ
suo ministerio ꝓtestantes: t̾ribili motu
insolitoq defectu. tenebras mundo ur̃ȩ
cecitatis ostendunt. Qd̾ si ad arguendoᷤ
uos nec cȩlestia nec inferna sufficiunt: &
crucẽ: xp̃i magis potuer̃t petrȩ atq mo¬

Expanded text:
fectio potestatum: sic suam Christo consummante victoriam, ut in ipso et cum ipso omnes, qui in eum credernem mundi exsequeretur in quadam arce supplicii, latronemque conversum ad paradisi vocaret habitaculum; vos, principes Judaeorum, legisque doctores, nec conscientiae impietate compuncti, nec effectu sceleris mitigati, fixuris clavorum addebatis tela linguarum, dicentes: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Si rex Israel est, descendat nunc de cruce, et credimus ei . Sed his vocibus vestris stultis atque blasphemis reddunt omnia elementa responsum, et unam simul in vos sententiam ferunt coelum, terra, sol, sidera, quae indignos vos suo ministerio protestantur terribili motu, insolitoque defectu tenebras mundo vestrae caecitatis ostentant Ibidem. Quod si ad arguendum vos nec coelestia, nec inferna sufficiunt, et crucem Christi magis potuerunt petrae atque mo
Abbreviated transcription (Latin):
tis. qmͣ auaricia: de euiꝰ radice om̃ium
maloꝵ germ̃ emergit: Quȩ nͥ in suis fo¬
mitib enecet᷑: necesse ẽ ut in agro cordis
illi in quo huiꝰ mali planta conualuit.
spinȩ poti tribuliq uicioꝵ. qmͣ ullum
dilmi huic tam pestifero malo: & caritatẽ.
sine qua nulla uirtꝰ potest enitere. sectem᷑:
ut ꝑhanc qua ad nos xp̃c descendit dile¬
ctionis uiã. etiã nos ad ipsũ possimꝰ ascen¬
dere: cui ẽ cũ dõ patre ⁊ spũ scõ honor et

Expanded text:
tis, quam avaritia, de cujus radice omnium malorum germen emergit? Quae nisi in suis fomitibus enecetur, necesse est ut in agro cordis illius, in quo hujus mali planta convaluit, spinae potius tribulique vitiorum, quam ullum rgo, dilectissimi, huic tam pestifero malo, et charitatem, sine qua nulla virtus potest nitere , sectemur: ut per hanc, qua ad nos Christus descendit, dilectionis viam, etiam nos ad ipsum possimus ascendere, cui est cum Deo Patre et Spiritu sancto honor et
Abbreviated transcription (Latin):
commoda blandiant᷑: ñ amplectenda
nequiter: s transeunda st̃ fortit᷑. Ad hanc
enĩ nos deuotionẽ. beatissimꝰ apłs petrus
incitat: & scd̃m ilła dilectionẽ. qmͣ pascen¬
dis xp̃i ouib trina dñici amoris ꝓfessio¬
ne concepit. obsecrans dicit. Km̃i obsecros
uos tanqm aduenas & ꝑegrinos. absti-¬
nere uos a carnalib desideriis: q̃ militaĩ¬
adu̾sus animã. Cui aũt nͥ diabolo carna¬
les militant uoluptates: qui animas ad
suꝑna tendentes. corruptibiliũ bonorũ
delectationib obligare:. & ab illis sedib
de quib ipse excidit. gaudet abducere:
Contra cui insidias. sapient̃ debet fidelis
qͥsq uigilare: ut inimicũ suũ de eo qͦd
miscdiȩ: ce largitas caritatis: ꝑ qm omne.
peccatũ aut declinat᷑ aut uincit᷑. S huiꝰ¬

Expanded text:
commoda blandiantur, non amplectenda commoda blandiantur, non amplectenda nequiter, sed transeunda sunt fortiter. Ad hanc enim nos devotionem beatissimus apostolus Petrus incitat; et secundum illam dilectionem quam pascendis Christi ovibus trina Dominici amoris professione concepit , obsecrans dicit: Charissimi, obsecro vos tamquam advenas et peregrinos, abstinere vos 296 a carnalibus desideriis, quae militaadversus animam . Cui autem nisi diabolo carnales militant voluptates, qui animas ad superna tendentes corruptibilium bonorum delectationibus obligare et ab illis sedibus de quibus ipse excidit gaudet abducere? Contra cujus insidias sapienter debet fidelis quisque vigilare, ut inimicum suum de eo quod misericordiae et largitas charitatis, per quam omne peccatum aut declinatur aut vincitur. S
Abbreviated transcription (Latin):
eũ euntẽ. in cełui. Quib uerbis om̃s ȩccł̃iȩ
cenderat carne: uenturus usibilis crede.¬
ret᷑: nec poss ambigi omĩa illi ẽẽ. subiecta:
cui ab ip̃so corporeȩ natiuitatis exordio.
famulatꝰ seruiss angłicus. Sicut enĩ con
rexisse a mortuis. suꝑnoꝵ nuncioꝵ pͥma
testimonia docuer̃t: sic ad iudicanłu mũ¬
dum in ipsa carne uenturũ. angłoꝵ offi¬
cia p̃dicarunt: ut intelligeremꝰ qnͣtȩ
potestates sint affuturȩ: cũ iudicaturo:
gna apud dñm gr̃arum actione. letan¬
des. liberos cordis ocłos. ad ilła altitudi¬
nem in qua xp̃c ẽ erigamꝰ. Sursũ uoca¬
tos animos desideria t̾rena ñ depͥmant:
ad et̾na preelectos ꝑitura ñ occupent: ui¬
am ueritatis ingressos. fallaces illecebrȩ
ñ retardent. Et ita a fidelib hȩc tẽporalia
decurrant᷑: ut ꝑegrinari se in hac mun-¬
di ualle cognoscant. In qua etiã si quȩdã

Expanded text:
eum euntem in coelum . Quibus verbis omnes Ecclesiae eum euntem in coelum . Quibus verbis omnes Ecclesiae ua ascenderat carne venturus visibilis crederetur; nec posset ambigi omnia illi esse subjecta, cui ab ipso corporeae nativitatis exordio famulatus servisset angelicus. Sicut enim concrexisse a mortuis, supernorum nuntiorum prima testimonia docuerunt, sic ad judicandum mundum in ipsa carne venturum, angelorum officia praedicarunt: ut intelligeremus quantae potestates sint adfuturae cum judicaturo, gna apud Deum gratiarum actione laetantes, liberos cordis oculos ad illam altitudinem in qua Christus est erigamus. Sursum vocatos animos desideria terrena non deprimant; ad aeterna praeelectos peritura non occupent; viam veritatis ingressos fallaces illecebrae non retardent; et ita a fidelibus haec temporalia decurrantur, ut peregrinari se in hac mundi valle cognoscant, in qua etiamsi quaedam