comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum fuerit proħatũ. Ne occideris eos
inquit neqͣndo obliuiscantur lege̾ tuã:
disperge eos in uirtute tua. Non st̃ gͦ
occisi in eo qͥs ñ sunt quȩ apd̾ eos legebã¬
tur. & audiebantur obliti. Si enĩ scrip¬
turas sc̃as qͣmius eas ñ intelligunt. pe¬
nitus obliuiscerent᷑ : in ipso iuidaico ri¬
tu occiderentur: quia cum legis et
prophaꝵ nichil nossent iuder. ꝓdesse
non possent. Ergo occisi ñ sunt s disꝑ¬
si: ut qͣmiuis in fide unde salui fiereis
ñ haberent. tam̃ unde nos adiuuarem᷑
memoria retinerent: in libris suffra¬
gatores : in cordib nrĩ hostes: in codicibꝰ
testimonia nulla precederent: quem
non mouere deberet. ut crederet repen¬
t illuxisse diuinã humano generi ela¬
ritatem: qͣndo uideret relictis diis fal¬
sis. & eoꝵ. confractis usqueqͦq simula¬
chris. templis subuersis. siue in usus a¬
lios commnutatis. atq ab humana ueter¬
nosissima ꝯsuetudine tot uanis ritib

Expanded text:
dum fuerit prophetatum: Ne occideris eos, dum fuerit prophetatum: Ne occideris eos, inquit, ne quando obliviscantur legem tuam; disperge eos in virtute tua . Non sunt ergo occisi, in eo quod non sunt quae apud eos legebantur et audiebantur obliti. Si enim Scripturas sanctas, quamvis eas non intelligant, penitus obliviscerentur, in ipso Judaico ritu occiderentur; quia cum Legis et Prophetarum nihil nossent Judaei, prodesse non possent. Ergo occisi non sunt, sed dispersi: ut quamvis in fide, unde salvi fierent, non haberent; tamen unde nos adjuvaremur, memoria retinerent, in Libris suffragatores, in cordibus nostri hostes, in codicibus testimonia nulla praecederent, quem non movere deberet ut crederet, repente illuxisse divinam humano generi claritatem, quando videmus relictis diis falsis, et eorum confractis usquequaque simulacris, templis subversis, sive in usus alios commutatis, atque ab humana veternosissima consuetudine tot vanis ritibus
Abbreviated transcription (Latin):
penãdebitã reddi. Ille quippe quẽ cru-¬
cifixerunt. & cui fel & acctũ dedert̃.¬
q̃muis in ligno pendens. ꝓpt̾ eos qͦs fuerat
in lucem de cenebris eclucturus. dixe¬
rit patri. ignosce illis qͥa nesciunt qͥd
saciunt: tam̃ ꝓꝑter ceteros qͦs occultiori¬
bus causis fuerat deserturus. ꝑ pro¬
phetã tanto ante predixit. Dederunt
in escam meam fel: & in siti mea potaue¬
runt me aceto. fiat mensa eoꝵ coram
ipsis in muscipulam: & in retͥbutionẽ
&e scandalum. Obscurent᷑ ocłi eoꝵ ne ui¬
deant: & dorsum eoꝵ semꝑ incurua.
Cum causȩ itaq nr̃e preclarissimis testi¬
moniis circũquaq ambulant ocłis obs¬
curatis: ut ꝑ eos hȩc ꝓbentur: uͥ e ipsi
reprobentur. Hdeo factũ ẽ. ne sic delerent᷑.
ut eadem festa omĩno nulla eeñt : s
dispersa ẽ suꝑ cerras. ut portans in nos
mius infideles. nobis utiq prodessx. Et
hoc ipsum qͦd dico. accipite que madino¬

Expanded text:
poenam debitam reddi. Ille quippe quem crupoenam debitam reddi. Ille quippe quem crucifixerunt, et cui fel et acetum dederunmvis in ligno pendens, propter eos quos fuerat in lucem de tenebris educturus, dixerit Patri, Ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt ; tamen propter caeteros, quos occultioribus causis fuerat deserturus, per prophetam tanto ante praedixit, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto: fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam, et in retributionem et in scandalum; obscurentur oculi eorum, ne videant, et dorsum illorum semper incurva . Cum causae itaque nostrae praeclarissimis testimoniis circumquaque ambulant oculis obscuratis, ut per eos haec probentur, ubi et ipsi reprobantur. Ideo factum est, ne sic delerentur, ut eadem secta omnino nulla esset; sed dispersa est super terras, ut portans in nos mius infideles, nobis ubique prodesset. Et hoc ipsum quod dico, accipite quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
uideri: omĩa cũ p̃nunciarẽtur. nichil
hoꝵ potãt cunc uideri. Cũ gͦ sieri pre¬
dicta ceꝑunt: ex illis quȩ facta sunt.
currerunt. Ad qͣm seriem ꝑtinent de
die iudicii. de resurrectione mortuoꝵ.
Cur gͦ res primas & nouissimas quas
non uidemus non credamꝰ: cũ cestes
utraꝵq res medias qͣs uidemꝰ habea-¬
mus: atq in ꝓpħicis libris. & primas
& medias. & nouissimas. uel audiamꝰ
p̃nuntiatas anteqͣm fierent. uł lega¬
mus : nͥ forte arbitrant᷑ hoĩes infideles
a xpĩanis illa eẽ ꝯscripta: ut ista q̃iã
credebant maiꝰ haberent pondus au-¬
ctoritatis. si anreqͣm uenirent puta¬
preñtiata de xp̃o in quẽ credimꝰ. et
eccłia qͣm tenemꝰ: ab initio laboriose
sidei. usq ad sempit̾nam beatitudinẽ
regni. S cũ legunt: non mirent᷑ qͦd
ista illi quoꝵ codices sunt. ꝓpt̾ inmicta¬
arum tenebras ñ intelligunt. Nã eos
non intellecturos: ab eisdem ꝓpħis an¬
te p̾̃dictũ est. Qd̃ ut cetera oportebat

Expanded text:
 cum praenuntiarentur, nihil horum poterat tunc videri. Cum ergo fieri praedicta coeperunt, ex illis quae facta sunt ucurrerunt: ad quam seriem pertinent de die judicii, de resurrectione mortuorumCur ergo res primas et novissimas quas non videmus non credamus, cum testes utrarumque res medias quas videmus habeamus, atque in propheticis libris et primas et medias et novissimas vel audiamus praenuntiatas antequam fierent, vel legamus? Nisi forte arbitrantur homines infideles a Christianis illa esse conscripta, ut ista quae jam credebant majus haberent pondus auctoritatis, si antequam venirent, putapraenuntiata de Christo in quem credimus, et Ecclesia quam cernimus ab initio laborioso fidei usque ad sempiternam beatitudinem regni. Sed cum legunt, non mirentur quod ista illi quorum codices sunt, propter inimicitiarum tenebras non intelligunt. Nam eos non intellecturos ab eisdem Prophetis ante praedictum est: quod ut caetera oportebat
Abbreviated transcription (Latin):
tuiss&. nͥ deus hominẽ suscepissae: eti¬
am si nulla ꝑ ꝓpħas futura talia pre¬
dixiss : Cũ uͦ tam magnũ pietatis sa¬
cram̃tũ. habuerit ante credentes ua¬
tes suos atq p̃cones. quoꝵ diuinis
uocib est p̃mntiatũ: & si uenerit qͣm¬
ad modũ ẽ preñtiatũ. qͥs ita sit demẽs.
qͦm sic uenisse p̃dicauerunt. quẽad¬
modũ eũ uenturũ ꝓpħa antea p̃oixerat:
qͥraee de ipsis apłis uera futura cacu¬

Expanded text:
tuisset, nisi Deus hominem suscepisset, etituisset, nisi Deus hominem suscepisset, etiamsi nulla per Prophetas futura talia praedixisset? Cum vero tam magnum pietatis sacramentum habuerit antecedentes vates suos atque praecones, quorum divinis vocibus est praenuntiatum, et sic venerit quemadmodum est praenuntiatum, quis ita sit demens, quem sic venisse praedicaverunt, quemadmodum eum venturum Prophetae ante praedixerunt, qui nec de ipsis Ap
Abbreviated transcription (Latin):
tiantes eiꝰ resurrectionẽ. ascensionem. qͣm
se uidisse dixerunt: ꝙ impleti spu scõ.
hoc eũgłiũ lingͥs oĩb qͣs ñ didicerant
sonuerunt. Qͦs qͥ audierunt partim cre¬
diderunt. partim ñ credentes p̃dicantib
ferocit̃ ristiterunt. Ita fidelib usq ad
mortẽ ꝓ ueritate ñ mala rependenlo.
s ꝑpetiendo certantib. nͨ oecidendo sed
moriendo uincentib: sic in istã religio¬
nem mutatus ẽ mundꝰ: sic ad hoc eũqłiũ
corda conuersa mortaliũ: mariũ & femi¬
& indoctoꝵ sapientiũ & insipientium.
potentiũ & infirmoꝵ. nobiliũ & igno¬
bilium: excelsoꝵ & humiliũ. Et ꝑ om̃s
gentes eccłia diffusa sic ereuit: ut &̃
contra ipsam catholicã sidem nulla sec¬
ta ꝑuersa. nullũ genꝰ exoriatur errors.
qͦͥs non ita repperiatur cpĩanȩ uerita¬
tis aduersari: ut non affectet atq am¬
sineretur pullulare ꝑ terrã: nͥ exer¬
ceret sanam & ipsa contradictio disci¬
plinam. Qndo tantũ crucifirꝰ ille po¬

Expanded text:
ionem, ascensionem, quam se vidisse dixerunt, et impleti Spiritu sancto, hoc Evangelium linguis omnibus, quas non didicerant, sonuerunt. Quos qui audierunt, partim crediderunt, partim non credentes praedicantibus ferociter restiterunt. Ita fidelibus usque ad mortem pro veritate, non mala rependendo, sed perpetiendo certantibus, nec occidendo, sed moriendo vincentibus; sic in istam religionem mutatus est mundus, sic ad hoc Evangelium corda conversa mortalium, marium et femiet indoctorum, sapientium et insipientium, potentium et infirmorum, nobilium et ignobilium, excelsorum et humilium, et per omnes gentes Ecclesia diffusa sic crevit, ut etiam contra ipsam catholicam fidem nulla secta perversa, nullum genus exoriatur erroris, quod ita reperiatur christianae veritati adversari, ut non affectet atque amsineretur pullulare per terram, nisi exerceret sanam et ipsa contradictio disciplinam. Quando tantum crucifixus ille po
Abbreviated transcription (Latin):
loquelȩ neq sermones. quoꝵ ñ audiã¬
tur uoces eoꝵ. In omẽm terrã exiuit
sonꝰ coꝵ: & in fines orbis terrȩ uerba e¬
orum. Qo certe in orbe uidemꝰ imple¬
tum: & si in carne nondũ uidimꝰ xp̃m.
rabili ꝑtinacia durꝰ ac ferteus. nolit hab̾e
sacͥs lutteris ficdẽ. q̃ tociꝰ orb p̃dixeit̃ fid̾e . Ỹ os¬
aut ẽ ⁊ nĩ qͥ hanc fidem habetis. uł qͥ ne
nouã habẽ cepistis: nutriat᷑ & crescat
in uobis. Sic̃ enĩ uenerunt cẽporalia
tanta p̃dicta: uenient & sempit̾ na ꝓ¬
missa. Nec uos decipiant uł uani pa¬
gani. uł falsi iudei. uł fallaces hereti¬
ei. nec non in ipsa catholica malixͥani:
tanto nocentiores qͣnto interiores ini¬
mici: qͥa &e hinc ne ꝑcurbarent᷑ in fir¬
mi. ꝓpħia diuina ñ tacut: ũ loquens
in cantico canticoꝵ spons ad sponsam.
omĩa genera piscium. sicut scm̃ loqͥt᷑
eũgłium. trahitur ad litus id est ad
scłi finem: secernat se a piscib malis
corde ñ corpore. mores malas mutando.

Expanded text:
n audiantur voces eorum; in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Quod certe in orbe videmus impletum, etsi in carne nondum vidimus Chrisrabili pertinacia durus ac ferreus, nolit habere sacris Litteris fidem, quae totius orbis praedixerunt fidem? arissimi, qui hanc fidem habetis, vel qui nunc novam habere coepistis, nutriatur et crescat in vobis. Sicut enim venerunt temporalia tanto ante praedicta, venient et sempiterna promissa. Nec vos decipiant vel vani Pagani, vel falsi Judaei, vel fallaces haeretici, nec non in ipsa Catholica mali Christiani, tanto nocentiores, quanto interiores inimici. Quia et hinc ne perturbarentur infirmi, prophetia divina non tacuit, ubi loquens in Cantico canticorum sponsus ad sponsam, omnia genera piscium, sicut sanctum loquitur Evangelium, trahitur ad littus, id est, ad saeculi finem, secernat se a piscibus malis, corde, non corpore; mores malos mutando,
Abbreviated transcription (Latin):
rabunt eũ unqͥsq de loco suo oms insulȩ
gentiũ. Qͦs ait ille. ad te oms̃ gentes
uenient: hoc ait iste. adorabunt eũ u¬
nusqͥsq de loco suo. Ergo uenient ad eũ
ñ rececdentes de loco suo: qͥa credentes
in eũ. inuenient eũ in corde suo. Non
uidistis qͦs predictũ et impletũ ẽ de as

Expanded text:
rabunt eum unusquisque de loco suo omnes insulae rabunt eum unusquisque de loco suo omnes insulae gentium . Quod ait ille, Ad te omnes gentes venient; hoc ait iste, Adorabunt eum unusquisque de loco suo. Ergo venient ad eum non recedentes de loco suo, quia credentes in eum invenient eum in corde suo. Non vidistis quod praedictum et impletum est d
Abbreviated transcription (Latin):
ui &e somnũ cepi. & exurrexi. q̃m do¬
minꝰ suscipiet me: uerũ hoc ñ uidistis:
s uidens eiꝰ eccłiam de qua si militer
dictũ & impletũ ẽ. Dñs d̾s meus ad te
gentes uenient ab extremo terrȩ: &
dicent. uere mendacia coluerunt pat̾s
nrĩ simulacrã. & ñ ẽ in illis utilitas.
Hoc certe si uelitis seu nolitis aspicite.
& si adhuc aliqͣm putatis eẽ uł fuisse
in simulacris utilitatẽ: certe tamin
nuineros gentiũ ppłos. relictis uł ab¬
iectis uł confractis huimodi uanitati¬
bus. audistis dicere. uere mendacia
coluerunt patͦs nr̃i simulacra: & ñ est
in illis utilitas. Si faciet homo deos:
& ecce ipsi non sunt dii. Ne putitis
autẽ ad unũ aliquẽ dei locũ gentes
predictas fuisse uenturas. q̃mdictũ
ẽ. ad te gentes uenient ab excremo t̾rȩ:
nire gentiũ ppłos. s credendo. Nã res
eadem: ab alio ꝓpħa sic proñtiata ẽ. Pre¬
ualebit inquit dñs aduerdꝰ eos ÷ & ext̾¬
minabit om̃s deos gentiũ terrȩ: & ado¬

Expanded text:
, et somnum cepi; et exsurrexi, quoniam Dominus suscipiet me . Verum hoc non vidistis, sed videtis ejus Ecclesiam, de qua similiter dictum et impletum est, Domine Deus meus, ad te gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas. Hoc certe sive velitis seu nolitis, aspicitis: ut si adhuc aliquam putatis esse vel fuisse in simulacris utilitatem; certe tamen innumeros gentium populos relictis vel abjectis vel confractis hujusmodi vanitatbus audistis dicere, Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas: si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt dii . Nec putetis autem ad unum aliquem Dei locum gentes praedictas fuisse venturas, quoniam dictum est, Ad te gentes venient ab extremo terrae. nire gentium populos, sed credendo. Nam res eadem ab alio propheta sic praenuntiata est: Praevalebit, inquit, Dominus adversus eos, et exterminabit omnes deos gentium terrae; et ado
Abbreviated transcription (Latin):
s pͥnceps tenebrarũ cũ sociis suis illa
om̃ia passus ẽ. Miseri ñ timetis ne di¬
cat᷑ uob̾ in iudicio: ego eos lib̃aui. ꝓ qͥ¬
bus passus sũ. ite ille uos libet. cui me¬
no errore. s tam̃ dicitis: xp̃m cotidie nas¬
ci: cotidie pati: cotidie mori. Numqͥd for¬
te in huis qui credunt: ꝙ ꝓ noĩe ipsiꝰ tri¬
bulationes. mortẽq patiunt᷑: Non inqͥ¬
unt: s in cucurbitis & inporris. & por-¬
tulaca: ꝙ cet̾is huiꝰmodi reb. Magna
ridicula. magna cecitas. Suꝑius passi-¬
onib demonũ. hic passionib holerũ:
homines lib̾antur a peccatis. Item cũ
eis dicimꝰ. qͥd factura erat dõ gens tene¬

Expanded text:
 princeps tenebrarum cum suis sociis illa omnia passus est. Miseri! non timetis ne dicatur vobis in judicio, Ego eos liberavi, pro quibus passus sum; ite, ille vos liberet, cui meno errore, sed tamen dicitis, Christum quotidie nasci, quotidie pati, quotidie mori. Numquid forte in iis. qui credunt et pro nomine ipsius tribulationes mortemque patiuntur? non, inquiunt, sed in cucurbitis et poris et in portulaca et ceteris huiusmodi rebus. magna ridicula, magna. caecitas : superius passionibus daemonum, hic passionibus holerum homines liberantur a peccatis. Item cum eis dicimus: quid factura erat deo gens tene
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad xp̃m. de qͦ dicit᷑. & cuidicit᷑.
adducentur regi uirgines post eam.
proxime eiꝰ adducent᷑ tibi: & ne quasi
captiuȩ in aliquẽ uelut carcerem
uiderentur adduci. adducentur
inquit in leticia &e exultatione. ad¬
ducentur in tẽplum regis: si ñ parit
filios ex quib habeat tanquã patres.
qͦs constituat sͥ ubiq rectores cuidi¬
citur. pro patrib cuis nati sunt tͥ
filii. consticueᷤᷤ eos principes suꝑ om¬
nem t̾ram. quoꝵ. se orationib mat̃

Expanded text:
tur ad Christum, de quo dicitur, et cui dicitur, tur ad Christum, de quo dicitur, et cui dicitur, Adducentur regi virgines post eam, proximae ejus adducentur tibi. Et ne quasi captivae in aliquem velut carcerem viderentur adduci, Adducentur, inquit, in laetitia et exsultatione, adducentur in templum regis. Si non parit filios, ex quibus habeat tanquam patres, quos constituat sibi ubique rectores, cui dicitur, Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram: quorum se orationibus mat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uidetis iam etiã regia ꝓle fecundã:
si ñ uidet impletũ qͦs audiuit eẽ pro¬
missũ. cui dictũ ẽ. audi filia & uide:
si ñ reliqͥt ritus pristinos mundi. sui
tetur. cui dictũ ẽ. concupiuit rex spe¬
ciem tuã. qͥa ipse ẽ dñs ds tuus: si non
uidet ciuitates gentiũ xͦ preces fiin¬
Dere. & munã offerre. de qͦ illi dic¬
tũ ẽ. adorabunt eũ filie tyri in mu¬
nerib: si ñ etiã suꝑbia deponit᷑ diui¬
tũ. & ab eccłia dep̾cant᷑ auxsliũ. cui
uictũ ẽ. uultũ tuũ dep̃cabunt᷑ om̃s di¬
uites plebis: si non agnoscit filiã re¬
ore homine renouãt de die in diem.
de qua dictũ ẽ. omĩs gła eiꝰ filie re¬
gis intrinsecus. qͣmuis & ocłos ex¬
traneoꝵ fulgentes fama p̃dicatoꝵ
suoꝵ. in diuersitate litiguaꝵ uelut
in fimbriis aureis. & uestis uarie¬
tate ꝑstringat: si non postea qͣm dif¬
famatur in qͦcunq loco odore eiꝰ bono.
etiã consecrandȩ uirgines adducun¬

Expanded text:
non videtis, jam etiam regia prole fecundam. Si non videt impletum quod audivit esse promissum, cui dictum est, Audi, filia, et vide. Si non reliquit ritus pristinos mundi, cui um Dominum confitetur, cui dictum est, Concupivit rex speciem tuam, quia ipse est Dominus Deus tuus. Si non videt civitates gentium Christo preces fundere, et munera offerre, de quo illi dictum est, Adorabunt eum filiae Tyri in muneribus. Si non etiam superbia deponitur divitum, et ab Ecclesia deprecantur auxilium, cui dictum est, Vultum tuum deprecabuntur omnes divites plebis. Si non agnoscit filiam reore homine renovatur de die in diem , de qua dictum est, Omnis gloria ejus filiae regis intrinsecus: quamvis et oculos extraneorum fulgentes fama praedicatorum suorum in diversitate linguarum velut in fimbriis aureis et vestis varietate perstringat. Si non posteaquam diffamatur in quocumque loco odore bono ejus, etiam consecrandae virgines adducun
Abbreviated transcription (Latin):
egrediebant᷑ foras & loquebant᷑ simul
in unũ: aduersum me susurrabant
om̃s inimici mei. aduer sum me cogita¬
bant mala mͥ ÷ uerbum iniquum dis¬
posuerunt aduersus meꝰ uͥut ostende¬
ret nichil eos ualuisse occidendo re¬
surrecturũ: subiecit atq ait. Num¬
quid qui dormit. non adiciet ut resur¬
gat: & paulo post cũ de ipso suo
traditore ꝑ eandem ꝓpħiã p̃dixiss.
uit. qͥ edebat panes meos ampliauit

Expanded text:
ntur simul in unum; adversum me insusurrabant omnes inimici mei, adversum me cogitabant mala mihi; verbum iniquum disposuerunt adversum me. Ubi, ut ostenderet nihil eos valuisse occidendo resurrecturum, subjecit atque ait: Numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat? Et paulo post cum de ipso suo traditore per eamdem prophetiam praedixisset, ui edebat panes meos, a
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ resurrectionẽ. ascensionẽ xͥ. omĩa
diuina dicta esꝰ & facta p̃sentes p̾sen¬
tia didicerunt. Hec uos ñ uidistis:
ꝓꝑtẽa credere recusatis. Ergo hȩc aspi¬
cite: in hȩx intendite. hȩc quȩ cernitiꝰ
cogitate: quȩ uobis non p̃terita nar¬
rantur. nec futura p̃nuntiant᷑: s pre-¬
sentia demonstrant᷑. An uobis inane
uł leue uidetur. & nullũ uł paruũ
putatis ẽẽ miracłm diuinũ: qͦd in no¬
mine uniꝰ crucifixi uniuersũ genus
currit humanum: Non uidistis qͦd pre¬
dictũ & impletũ ẽ de humana xͥ nati¬
uitate. ecce uirgo in utero accipiet &

Expanded text:
sionem, resurrectionem, ascensionem Christi, omnia sionem, resurrectionem, ascensionem Christi, omnia divina dicta ejus et facta praesentes praesentia didicerunt. Haec vos non vidistis, propterea credere recusatis. Ergo haec aspicite, in haec intendite, haec quae cernitis cogitate, quae vobis non praeterita narrantur, nec futura praenuntiantur, sed praesentia demonstrantur. An vobis inane vel leve videtur, et nullum vel parvum putatis esse miraculum divinum, quod in nomine unius crucifixi universum genus currit humanum? Non vidistis quod praedictum et impletum est de humana Christi nativitate, Ecce virgo in utero accipiet
Abbreviated transcription (Latin):
onem. nominis eiꝰ siue intermissione
meminerunt. & tam magnȩ in ea
multitudines congregantur. eiq lau-¬
dem grẽ si ne fine linguis propriis
consitent᷑. cui dicitur. ꝓꝑtẽa ppłi con¬
non ista ita demonstrant᷑ eẽ ꝑspicua.
ut non inueniant ocłi inimicoꝵ in
qͣm partẽ auertant᷑. uͥ ñ ead̾e ꝑspicu¬
itate fepiant᷑. ut ex ea fateri mani-¬
festa cogant᷑: nũto fortasse dicitis: qͦd
nulla uob̾ ostendant᷑ indicia. quib
uisis. credatis etiã illa que ñ uidetis.
Si uͦ hec uidetis. que & longe ante
predicta sunt. & tanta manisestatiõe
complentur: si se ipsa uĩtas & p̃ceden¬
tib uobis & consequentib declarat
effectib: o reliquiȩ infidelitatis. ut
credatis que ñ uidetis. his erubescite
quȩ uidetis. Me artendite uobis dic̃
eccłia: me attendite qͣm uidetis. ẽtiã¬
si uidere nolitis. Q enĩ tẽporib illis
in iudea t̾ra fideles fuerunt: ex uir¬
gine natiuitatem inirabilem. ac pas¬

Expanded text:
 nominis ejus sine intermissione meminerunt, tam magnae in ea multitudines congregantur, eique laudem gratiae sine fine linguis propriis confitentur, cui dicitur, Propterea populi connon ista ita demonstrantur esse perspicua, ut non inveniant oculi inimicorum in quam partem avertantur, ubi non eadem perspicuitate feriantur, ut ex ea fateri manifeste cogantur: merito fortasse dicitis quod nulla vobis ostendantur indicia, quibus visis credatis etiam illa quae non videtis. Si vero haec quae videtis, et longe ante praedicta sunt, et tanta manifestatione complentur; si se ipsa veritas et praecedentibus vobis et consequentibus declarat effectibus, o reliquiae infidelitatis, ut credatis quae non videtis, iis erubescite quae videtis! 7. Me attendite, vobis dicit Ecclesia; me attendite, quam videtis, etiamsi videre nolitis. Qui enim temporibus illis in Judaea terra fideles fuerunt, ex vigine nativitatem mirabilem, ac pas
Abbreviated transcription (Latin):
tẏri in munerib: uultũ tuũ dep̃ca¬
bunt᷑ om̃s diuites plebis. Omiꝰ gła eiꝰ
filiȩ regis intrinsecus. in fibriis au¬
reis: cir cũamicta uarietate. Adducẽ¬
tur tegi uirgines post eam: ꝓxime
eiꝰ adducent᷑ tibi. Ad ducentur in leti¬
cia & exultatione: adducent᷑ in tem

Expanded text:
Tyri in muneribus, vultum tuum deprecabuntur omnes divites plebis. Omnis gloria ejus filiae regis intrinsecus, in fimbriis aureis circumamicta varietate. Adducentur regi virgines post eam, proximae ejus adducentur tibi: adducentur in laetitia et exsultatione, ad
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ emmanuel: qͦd ẽ interp̃tatũ nob̾cũ ds̃.
Non ergo dubitabitis uirginem pari¬
entẽ: si uelitis credere dm̃ nascen¬
dem: mundi regimen ñ relinquen¬
tem: & ad homines in carne uenien¬
tem: mat̾ fecunditatẽ ferentẽ: integͥ¬
tatẽ non auferentem. Sic hominem
nasci oportebat: si semꝑ erat d̾s. ex qͦ
nascendo fieret nobis deus. Niue deo
rursus ꝓpħa dicit. Thronus tuus deus
in scłm scłi: uirga directionis uirga
regni tui. Dilexisti iusticiã & odisti in¬
iquitatẽ: ꝓpterea unxit te ds ds tuus
oleo exultationis. pre participibꝰ tuis.
Ista unctio spĩtalis ẽ. ꝗͣ d̾s unxit d̃m.
pat̃ scilio filiumꝰ ũn appellatũ a cͤsmate
id est ab unctione nouimꝰ xp̃m. E go
sum eccłia de qua illi in eodem psal¬
mo uicitur: & tanqͣm factũ qͦd futurũ
fuerat p̃nuntiatur: astitit regina
a dextris tius in uestitu deaurato.
circũdata uarietate: Id ẽ in sacͤm̃to

Expanded text:
ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus . ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus . Non ergo dubitabitis virginem parientem, si velitis credere Deum nascentem; mundi regimen non relinquentem, et ad homines in carne venientem; matri fecunditatem afferentem, integritatem non auferentem. Sic hominem nasci oportebat, etsi semper erat Deus, ex quo nascendo fieret nobis Deus. Hinc de eo rursus propheta dicit: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi; virga directionis, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem; propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis. Ista unctio spiritualis est, qua Deus unxit Deum, Pater scilicet Filium: unde appellatum a chrismate, id est, ab unctione novimus Christum. Ego sum Ecclesia de qua illi in eodem psalmo dicitur, et tanquam factum quod futurum fuerat praenuntiatur: Astitit regina a dextris tuis, in vestitu deaurato, circumamicta varietate, id est, in sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
fructificantẽ atq crescentẽ: qualẽ me
conspicitis aliqͣndo ñ fui. Sed in semine
tuo benedicent᷑ omĩs gentes qͣndo d eus
uor: sem̃ abrahie xp̃m succedentiũ ge¬
nerationũ or clo cestatur. Qt̾ ut breui¬
ter colligam: abrahã genuit ysaac:
ysaac genuit iacob. Iacob duodecĩ filioᷤ.
ex quib ortus ẽ ppłs isrł. Ia cob quippe.
ipse appellatꝰ ẽ isrł. In his ouodecĩ filiis
genuit iudam ⁊ unde nom̃ ẽ iudeoꝵ.
ex quib nata ẽ uirgo maria quȩ pepe¬
yit xp̃m. Et ecce in xpͣo. Io est in semi¬
ne abrahȩ benedici om̃s gentes uidetiᷤ
& stupetis: & ad huc in eum credere ti¬
metis: in quẽ ñ credere. potiꝰ timere de¬
buistis. An credere clubitastis. uel re-¬
cusastis uirginis partũ: cũ magis ere¬
dere debeatis. sic de cuisse nasci hominẽ
deum: Et hoc nanq accipite ꝑ propħã
fuisse p̃dictũ. Ecce uirgo accipiet in u¬
tero & pariet filiũł & uocabunt nomen

Expanded text:
fructificantem atque crescentem, qualem me fructificantem atque crescentem, qualem me conspicitis aliquando non fui. Sed, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Quando Deus dor. Semen Abrahae Christum succedentium generationum ordo testatur. Quod ut breviter colligam, Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Jacob, Jacob genuit duodecim filios, ex quibus ortus est populus Israel. Jacob quippe ipse appellatus est Israel. In his duodecim filiis genuit Judam, unde nomen est Judaeorum, ex quibus nata est virgo Maria, quae peperit Christum. Et ecce in Christo, id est in semine Abrahae, benedici omnes gentes videtis et stupetis; et adhuc in eum credere timetis, in quem non credere potius timere debuistis! An credere dubitatis vel recusatis virginis partum, cum magis credere debeatis, sic decuisse nasci hominem Deum? Et hoc namque accipite per prophetam fuisse praedictum: Ecce virgo accipiet in utero, et pariet filium, et vocabunt nomen
Abbreviated transcription (Latin):
dentur. rebus adhibenda diuinis:
Que si ñ adhibeatur: ñ amicitia
quorũlibet hominũ. s ipsa sumia
religio iuolatur: ut summa mise¬
ria ꝯsequatur. S amici hoĩs inqͥes
erga me beniuolentiã qͣnqͣm uidẽ
ñ possũ: multis tñ indiciis indagare
possum. Uos autẽ quȩ uultis ut
non uisa credamꝰ: nullis indiciis
potestis ostendere. Iter̃ ñ parũ ẽ
qd̃ fateris. quoꝵ d̾a indictoꝵ per¬
spicuitate: res aliqͣs etiã quȩ non
uidentur credi oportere. & iã sic
denda: sacetq illud abiectũ atq
conuictũ qͦd dicitur: & quȩ non
uidemus non debere nos credere. Mul¬
tum autẽ falluntur: qͥ putant nos
sine ullis de xpo indiciis credere in
xp̃m. Nam quȩ sunt indicia clariora.
qͣm ea que nunc uidemꝰ predicta et
impleta: Proinde qͥ putatis nulla eẽ
indicia. cur de xp̃o credere debeatis
tendite quȩ uidetis. Ipsa uos eccła ore
maternȩ dilectionis alloquit᷑. E go qͣm
miramini per uniuersum mundum

Expanded text:
dentur, rebus adhibenda divinis; dentur, rebus adhibenda divinis; quae si non adhibeatur, non amicitia quorumlibet hominum, sed ipsa summa religio violatur, ut summa miseria consequatur? 5. Sed amici hominis, inquies, erga me benevolentiam quanquam videre non possum, multis tamen indiciis indagare possum: vos autem quae vultis ut non visa credamus, nullis indiciis potestis ostendere. Interim non parum est, quod fateris quorumdam indiciorum perspicuitate res aliquas, etiam quae non videntur, credi oportere: etiam sic denda; jacetque illud abjectum atque convictum, quod dicitur, ea quae non videmus, non debere nos credere. Multum autem falluntur qui putant nos sine ullis de Christo indiciis credere in Christum. Nam quae sunt indicia clariora, quam ea quae nunc videamus praedicta et impleta? Proinde qui putatis nulla esse indicia cur de Christo credere debeatis tendite quae videtis. Ipsa vos Ecclesia ore maternae dilectionis alloquitur: Ego, quam miramini per universum mundum
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. si qͦd ñ uidemꝰ ñ credamꝰ. ut õĩo
funditus eu̾tantur. si nullas creda¬
mus hominũ uoluntates: qͣs iitiq¬
ñ uidere possumꝰ. Sinitto dicere quã
multa isti qͥ nos rep̃hendlunt. qͥa ere¬
dimus quȩ ñ uidemꝰ. credant famȩ
& historiȩ. uł de locis uͥ ipsi ñ fue¬
runt: nec dicant ñ credimꝰ. qͥa ñ
uidimus q̃m si hoc dicant. cogun¬
tur fateri incertos sͥ eẽ parentes
suos: qͥa & hinc aliis narrantibus
nec tam̃ qͥa pͥreteritũ ẽ id ostend̾ẽ
ualentib erediderunt: nullũ re¬
tinentes illiꝰ temporis sensũ. et
tam̃ aliis inde loquentib adhiben¬
tes sine ulla dubitatione consensũ:
qͥs nͥ fiat incurratur necesse ẽ ad¬
uersus parentes infidelis impie¬
tas: dũ quasi uitatur in his quȩ
uidere ñ possumus credendi teme¬
iuidere ñ possumꝰ. ipsa humana so¬
cietas ꝯcorcdia pereiuite ñ stabit᷑: qͣn¬
tomagis ẽ fides. qͣmius quȩ nonui-¬

Expanded text:
bantur, si quod non videmus, non credamus, ut omnino bantur, si quod non videmus, non credamus, ut omnino funditus evertantur, si nullas credamus hominum voluntates, quas utique videre non possumus. Omitto dicere quam multa isti, qui nos reprehendunt, quia credimus quae non videmus, credant famae et historiae, vel de locis ubi ipsi non fuerunt; nec dicant, Non credimus, quia non vidimus. Quoniam si hoc dicant, coguntur fateri incertos sibi esse parentes suos: quia et hinc aliis narrantibus, nec tamen quia jam praeteritum est id ostendere valentibus, crediderunt, nullum retinentes illius temporis sensum, et tamen aliis inde loquentibus adhibentes sine ulla dubitatione consensum; quod nisi fiat, incurratur necesse est adversus parentes infidelis impietas, dum quasi vitatur in his quae videre non possumus credendi temevidere non possumus, ipsa humana societas, concordia pereunte, non stabit: quanto magis est fides, quamvis quae non vi
Abbreviated transcription (Latin):
Nlec filios habẽ desiderabt̃: qͥs uicis¬
sim sͥ reddituros ẽẽ ñ credunt. Qui
si nascant᷑ & crescant ÷ multomi¬
nus ipsi parentes suos amabt̃:
quoꝵ. erga se amorem in eoꝵ cor¬
dib qͥa ẽ iniusibilis ñ uidebunt.
Si ea que ñ uident᷑. ñ laudabili fi¬
de. s culpabili temeritate credũ¬
tur : qͥd iam de cetĩs necessitudi nib̾
dicam. frm̃ soroꝵ generoꝵ atq so¬
ceroꝵ. & qualibet ꝯsangͥnitate et
affinitare uinctoꝵ: si caritas incer¬
ta uoluntasq suspecta ẽ & filiis
parentũ. & parentib filioꝵ. dũ beni¬
uolentia ñ redditur debita: Qͥa nee
deberi putatur: qͣndo in alio q̃ non
uidetur eẽ ñ creditur. Porro si ñ in¬
geniosa s odiosa ẽ ipsa cautela. ubi
nos amari ñ credimꝰ. qͦd amorem a¬
mantiũ ũ uidemꝰ. uicemiq ñ repen¬
uimꝰ. quib ea nos debere mutuã non
putamꝰ ÷ usq adeo res humane ꝑtur¬

Expanded text:
Nec filios habere desiderabunt, quos vicisNec filios habere desiderabunt, quos vicissim sibi reddituros esse non credunt. Qui si nascantur et crescant, multo minus ipsi parentes suos amabunt, quorum erga se amorem in eorum cordibus, quia est invisibilis, non videbunt; si ea quae non videntur, non laudabili fide, sed culpabili temeritate creduntur. Quid jam de caeteris necessitudinibus dicam, fratrum, sororum, generorum atque socerorum, et qualibet consanguinitate et affinitate junctorum, si charitas incerta, voluntasque suspecta est, et filiis parentum, et parentibus filiorum, dum benevolentia non redditur debita; quia nec deberi putatur, quando in alio quae non videtur, esse non creditur? Porro si non ingeniosa, sed odiosa est ista cautela, ubi nos amari non credimus, quod amorem amantium non videmus, vicemque non rependimus, quibus eam nos debere mutuam non putamus: usque adeo res humanae pertur
Abbreviated transcription (Latin):
etiã tunc eoꝵ erga nos beniuolentiã
credimꝰ. potiꝰ qͣm uidemꝰ. Nisi qͥa tanta
fides ẽ. ut ñ ꝯgruent̾ qͥb d̾a ocłis eiꝰ nos
uidicemꝰ uidere qͦd credimꝰ: cũ ꝓptẽa
credere debeamꝰ: qͥa uidere ñ possumꝰ.
Si auserat᷑ hec sicles de reb humanis:
qͥs ñ attendat qͣnta eoꝵ ꝑtubatio. &
qͣm horrenda confusio subsequatur ⁊
Qͥs enĩ mutua caritate diliget᷑ ab aliqͦ.
cũ sit inusibilis ipsa dilectio: si qͦd ñ
uideo. credere ñ debeo ⁊ Tota itaꝙ ꝑi¬
bit amicitia: qͥa ñ nͥ mutuo amore con¬
stat. Qͥo enĩ eiꝰ potĩt ab aliqͦ recipe: si
nichil eiꝰ creditũ fuerit exhiberi:
Porro amicitia pereunte. neq co¬
nubloꝵ neq cognationũ & affini¬
tatũ uincłã in animo seruabunt᷑:
qͥa & in his utiq amica consensio
ẽ. Non gͦ conuigem coniunx uicis¬
sim dilige̾ potit: qͣndo se diligi qͥa
ipsã dilectionẽ ñ pot̾ uidẽ ñ credit.

Expanded text:
etiam tunc eorum erga nos benevolentiam etiam tunc eorum erga nos benevolentiam credimus potius, quam videmus: nisi quia tanta fides est, ut non incongruenter quibusdam oculis ejus nos judicemus videre quod credimus; cum propterea credere debeamus, quia videre non possumus. 4. Si auferatur haec fides de rebus humanis, quis non attendat quanta earum perturbatio, et quam horrenda confusio subsequatur? Quis enim mutua charitate diligetur ab aliquo, cum sit invisibilis ipsa dilectio, si quod non video, credere non debeo? Tota itaque peribit amicitia, quia non nisi mutuo amore constat. Quid enim ejus poterit ab aliquo recipere, si nihil ejus creditum fuerit exhiberi? Porro amicitia pereunte, neque connubiorum neque cognationum et affinitatum vincula in animo servabuntur; quia et in his utique amica consensio est. Non ergo conjugem conjux vicissim diligere poterit, quando se diligi, quia ipsam dilectionem non potest videre, non credit.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoditatẽ simulat: qͥa caritatẽ non
habet. S dicis. ideo te creclere amico
cuius uidere eor non potes: quia in tu¬
is temptationib eũ ꝓbasti: & cuimodi
ammũ erga te haberet. in tuis ꝑielis
uͥ te ñ dese̾ruit cognouisti. Numqͥd gͦ
ut amicoꝵ ꝓbetur erga nos caritas:
uidet᷑ tͥ nrã optanda calamitas: Nec
qͥs qͣm erit ex amicis certissimis felix. nͥ
fuerit aduersis rebus infelix: ut uide¬
licet explorato alteriꝰ amore ñ fruatur.
nͥ suo dolore uł timore crucietur: Et
qͦmͦ in habendis ueris amicis. optarica
lamitas & timeri felicitas potest: qͣm
probare nͥ infelicitas ñ potest: & tam̃
uerũ ẽ haberi posse amicũ etiã in rebus
prosꝑis: probari autẽ certiꝰ in rebus ad¬
tuis: nec te cõmitte res. nͥ crederes.
Acper hoc cum te committis ut probes:
credis antequã probes. Cexte enĩ si reb
ñ iuis credere: ñ debemꝰ qͣndoqͥdem &
nondũ certiꝰ probatis amicoꝵ cordib.

Expanded text:
commoditatem, simulat, quia charitatem non commoditatem, simulat, quia charitatem non habet. 3. Sed dicis, ideo te credere amico, cujus videre cor non potes, quia in tuis tentationibus eum probasti, et cujusmodi animum erga te haberet in tuis periculis, ubi te non deseruit, cognovisti. Numquid ergo, ut amicorum probetur erga nos charitas, videtur tibi nostra optanda calamitas? Nec quisquam erit ex amicis certissimis felix, nisi fuerit adversis rebus infelix: ut videlicet explorato alterius amore non fruatur, nisi suo dolore vel timore crucietur. Et quomodo in habendis veris amicis optari ea, non potius timeri, felicitas potest, quam probare nisi infelicitas non potest? Et tamen verum est haberi posse amicum etiam in rebus prosperis, probari autem certius in rebus adtuis nec te committeres, nisi crederes: ac per hoc cum te committis ut probes, credis antequam probes. Certe enim si rebus non visis credere non debemus, quandoquidem et nondum certius probatis amicorum cordibu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate id qͦd uideri & audiri non
potest crediturus: Non enĩ uoluntas
illa color est aut figura ut ocłis inge¬
ratur: uel sonꝰ aut cantilena ut aurib
illabatur : aut uoluntas tua ẽ. ut tui
cordis affectiont sentiatur. Restat itaq
ut nec tͥ sono audita. nec apd̾ te intus
conspecta credatur: ne tua uita leser¬
ta sine ulla amicttia relinquat᷑. uł
impensa tͥ dilectio uicissim abs de ñ
rependatur. Ubi ẽ gͦ qd̃ dicebas. te cre¬
dere ñ debẽ nͥ qͦd uideres: aut extͥnse¬
cus corpore. aut intrinsecus corde:
Ecce ex corde tuo: credis cordi ñ tuo.
& qͦ nec carnis nec mentis dirigis aciẽ:
accommodas fidem. Amici faciem cer¬
nis corpore tuo: fidem tuã cernis a¬
nimo tuo. Amici uͦ ñ abs de amatur
sides: si in te mutuo nulla sit fides:
qua credas qͦs in illo ñ uides. Quãius
homo possit te fallere. fingendo beniuo¬
lentiam. tegendo maliciã: aut si nocẽ
ñ cogitat. tam̃ expectando a te aliqͣm

Expanded text:
voluntate id quod videri et audiri non voluntate id quod videri et audiri non potest crediturus. Non enim voluntas illa color est aut figura, ut oculis ingeratur; vel sonus aut cantilena, ut auribus illabatur; aut vero tua est, ut tui cordis affectione sentiatur. Restat itaque ut nec visa, nec audita, nec apud te intus conspecta credatur, ne tua vita deserta sine ulla amicitia relinquatur, vel impensa tibi dilectio vicissim abs te non rependatur. Ubi est ergo quod dicebas, te credere non debere, nisi quod videres aut extrinsecus corpore, aut intrinsecus corde? Ecce ex corde tuo, credis cordi non tuo; et quo nec carnis nec mentis dirigis aciem, accommodas fidem. Amici faciem cernis corpore tuo, fidem tuam cernis animo tuo: amici vero non abs te amatur fides, si non in te mutuo illa sit fides, qua credas quod in illo non vides. Quamvis homo possit et fallere fingendo benevolentiam, tegendo malitiam: aut si nocere non cogitat, tamen exspectando a te aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
corporis nouerimꝰ: nec intus in animo
nr̃o sunt. ut ea cogitando uideamus.
Sic ista dicunt quasi qͥs qͣm credere
iubexetur: si iam sͥ p̃sentatũ poss ui¬
dere qͦd creditur. Ideo utiq debemus
credere nonnulla etiã temporalia q̃
ñ uidemꝰ: ut eterna etiã mereamur
uidere q̃ credimꝰ. S quisqͥs es qͥ ñ uiꝰ
credere nͥ qͦs uides: ecce p̃sentia cor¬
pora cor poreis ocłis uides : p̃sentes uo¬
luntates & cogitationes tuas qͥa in
animo tuo sunt. ipso anima uides.
Dic mͥ obscecro te. amici tui erga te uo¬
luntatẽ quib ocłis uides ⁊ Nulla
enĩ uoluntas: corporeis ocłis uideripo¬
test. An uͦ etiam hoc uides animo tuo:
qd̾ in animo agitur alieno: Qd̃ si ñ ui¬
ues: qͦm amicali beniuolentiȩ uicem re¬
pendis: si qͦd ñ potes uidẽ ñ credis ⁊
An forte dicturus es. alteriꝰ uoluntarẽ
ꝑ eiꝰ oꝑa te uidere: Ergo facta uisurꝰ
& uerba es auditurus: de amici autẽ

Expanded text:
corporis noverimus; nec intus in animo corporis noverimus; nec intus in animo nostro sunt, ut ea cogitando videamus. Sic ista dicunt, quasi quisquam credere juberetur, si jam sibi praesentatum posset videre quod creditur. Ideo utique debemus credere nonnulla etiam temporalia, quae non videmus, ut aeterna etiam mereamur videre, quae credimus. Sed quisquis es, qui non vis credere nisi quod vides, ecce praesentia corpora corporeis oculis vides, praesentes voluntates et cogitationes tuas, quia in animo tuo sunt, ipso animo vides: mihi, obsecro te; amici tui erga te voluntatem quibus oculis vides? nulla enim voluntas corporeis oculis videri potest. An vero etiam hoc vides animo tuo, quod in animo agitur alieno? Quod si non vides, quomodo amicali benevolentiae vicem rependis, si quod non potes videre, non credis? An forte dicturus es, alterius voluntatem per ejus opera te videre? Ergo facta visurus, et verba es auditurus, de amici autem
Abbreviated transcription (Latin):
illa que non uidentur credenda ẽẽ
monstramꝰ. Ac pͥmũ isti qͦs ocłis car¬
neis sic stulticia fec̃ obnoxios. ut qͦs ꝑ
eos ñ cernt̃ ñ sͥ existiment eẽ credendũ:
admonendi sunt. qͣm multa ñ solum
credant. uerũ etiã sciant: q̃ talib ocłis
uideri ñ possunt. Quȩ cũ sint innu¬
merabilia: in ipso aĩo nr̃o euꝰ inuisibi¬
lis ẽ natura. ut alia taceã fides ipsa
qͣ credimꝰ. suie cogitatio qͣ nos uł cre¬
Uere aliqͥd uł ñ credere nouimꝰ. cum
prorsꝰ aliena sit ab istoꝵ conspectibus
ocłoꝵ: qͥ d tam nudũ. tam clarum.
qͥd tam certũ ẽ. interiorib uisib ani-¬
porcis ocłis ñ uidemꝰ: cũ uł credere¬
nos uł ñ credere. uͥ corporeos ocłos ad¬
hibere ñ possumꝰ. sine dubitatione ui¬
deamur: S inquiunt. ista quȩ in
animo sunt cũ possumꝰ ipso animo
cernere: ñ opꝰ habemꝰ ꝑ ocłos corporis
nosse. Quȩ autẽ dicitis uos ut creda¬
mus: nec foris ostenditis. ut ea ꝑ ocłos

Expanded text:
illa quae non videntur credenda esse monstramus. Ac primum isti, quos oculis carneis sic stultitia fecit obnoxios, ut quod per eos non cernunt, non sibi existiment esse credendum, admonendi sunt quam multa non solum credant, verum etiam sciant, quae talibus oculis videri non possunt. Quae cum sint innumerabilia in ipso animo nostro, cujus invisibilis est natura, ut alia taceam, fides ipsa qua credimus, sive cogitatio qua nos vel credere aliquid, vel non credere novimus, cum prorsus aliena sit ab istorum conspectibus oculorum, quid tam nudum, tam clarum, quid tam certum est interioribus visibus aniporeis oculis nnos, vel non credere, ubi corporeos oculos adhibere non possumus, sine ulla dubitatione videamus? 2. Sed, inquiunt, ista quae in animo sunt, cum possimus ipso animo cernere, non opus habemus per oculos corporis nosse: quae autem dicitis vos ut credamus, nec foris ostenditis, ut ea per oculos
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ aut̃ dic̃. ysaias aut̃ clamat pro
harena maris. reliqͥȩ saluȩ fient: osten¬
dit quẽadmodũ sit ds̃ lapis angularis:
utrũq parietẽ in se coniungens. Testimo¬
niũ enĩ in osee ꝓph̾a dictum ẽ ꝓ gentib.
uocabo non inplebem meã plebem meã.
& ñ dilectã dilectam: & ysaiȩ testimoniũ
ipsȩ deputent᷑ in sem̃ abraham. quȩ cre¬
didert̃ in xp̃m:. itaconcordes ambos ppłqs
facit. scd̾m & dñi testimoniũ dicentis ĩ
eũgłio de gentibꝰ habeo alias oues quȩ ñ

Expanded text:
d autem dicit, Isaias autem clamat pro arena maris, reliquiae salvae fient, ostendit quemadmodum sit Deus lapis angularis, utrumque parietem in se conjungens . Testimonium enim Osee prophetae dictum est pro Gentibus, Vocabo non plebem meam, plebem meam, et non dilectaipsae deputentur in semen Abrahae, quae crediderunt in Christum, ita concordes ambos populos facit secundum Domini testimonium dicentis in Evangelio de gentibus: Habeo alias oves quae non
Abbreviated transcription (Latin):
lit inqͥrentẽ. ut intelligat se depõ¬
nere debere pͥus hominẽ luti: ut
ista ꝑ sp̃m inuestigare mereat᷑. Itaq inqͥt.
Ohõ. tu quis es qui respondeas deo: Nũ¬
qͥd dicit figm̃tũ ei qui se finxit: quare
sic me fecisti: Anñ ht̃ potestatẽ figulus
luti. ex eadẽ consꝑsione uas fac̾e. aliud qͥdẽ
in honore: aliud in ꝯtumelia: Qiͣndiu
fignentũ es inqͥt. & ad massam luti ꝑti¬
nes. ñdũ ꝑductus ad sp̃ualia. ut sis sp̃u¬
alis om̃ia iudicans ⁊ a nemine iudiceriͤ.
cohibeas te oporta ab huiꝰmodi inquisitiõe:
& ñ respondeas dõ. Cuiꝰ ꝯsiliũ quis scire
cupiens: oportet ut pͥꝰ in eius amicitiã
portantibꝰ imaginẽ celestis hoĩs. Iam enĩ
inqͥt ñ uos dicam seruos s anncos: omĩa
enĩ quȩ audiui a patre meo nota feci
uob̾. Qmͣdiu itaq uas fictile es. oteren¬
dũ ẽ hoc ipsum inte pͥꝰ uͥga illa ferrea
de qͦ dictũ ẽ. reges eos in uͥga ferrea. &

Expanded text:
lit inquirentem, ut intelligat se depolit inquirentem, ut intelligat se deponere debere prius hominem luti, ut itum investigare mereatur. Itaque, inquit, O homo tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti, ex eadem conspersione vas facere, aliud quidem in honorem, aliud in contumeliam? Quamdiu figmentum es, inquit, et ad massam luti pertines, nondum perductus ad spiritualia, ut sis spiritualis omnia judicans, et a nemine judiceris, cohibeas te oportet ab hujusmodi inquisitione, et non respondeas Deo. Cujus consilium quis scire cupiens, oportet ut prius in ejus amicitiam portantibus imaginem coelestis hominis; Jam enim inquit, non vos dicam servos, sed amicos: omnia enim quae audivi a Patre meo, nota feci vobis . Quamdiu itaque vas fictile es, conterendum est hoc ipsum in te prius virga illa ferrea, de qua dictum est, Reges eos in virga ferrea, et
Abbreviated transcription (Latin):
didit illos ds in repbum sensum: ut
faciant quȩ ñ oueniunt. Quaꝓpt̾ ita
conclusit apłs. Pigo cuiꝰ uult miseret᷑.
& quẽ uult obdurat. Cuiꝰ enĩ miseret.
facit eũ bene oꝑari: & quẽ obdurat. re¬
linquit eũ ut male oꝑet᷑. S & illa mi¬
scłia p̃cedenti m̃ito fidei tribiit᷑: &¬
ista obduratio p̃cedenti impietati: ut
pliciũ. cũ tñ hommi ñ auferat᷑ lib̾ũ
uoluntatis arbitum: siue ad creden
dũ dõ. ut osequat᷑ nos miscdi̾a. siue
ad impiecatẽ. ut ꝯsequat᷑ suppliciũ.
Qua ꝯclusione illata: infert questionẽ
tanqͣ. a contradicente. Ait enĩ. Dicis
itaq mͥ. Qd adhuc querit᷑: Nam
uoluntati eiꝰ quis resistit: Cui sane
mꝰ. spualib uiris &̃ non scd̾m t̾renũ
in credulos: nec ex oꝑib illos eligens.
nec istos ex oꝑib dampnãs. s illoꝵ
fidi p̃stan. ut bene oꝑent᷑: & istoꝵ
impietatẽ deserendo obdurans. ut
xi spũalib patet: a carnali autẽ
prudentia longe remotꝰ ẽ: sic refel¬

Expanded text:
sensum, ut faciant quae non conveniunt . Quapropter ita concludit Apostolus, Ergo cui vult miseretur, et quem vult obdurat. Cujus enim miseretur, facit eum bene operari; et quem obdurat, relinquit eum ut male operetur. Sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur, et ista obduratio praecedenti impietati: ut plicium; cum tamen homini non auferatur liberum voluntatdum Deo, ut consequatur nos misericordia, sive ad impietatem, ut consequatur supplicium; qua conclusione illata, infert quaestionem tanquam a contradicente, ait enim: Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur?nam uoluntati eius quis resistit? cui sane mus spiritalibus uiris etiam non secundum terrenum incredulos nec illos ex operibus eligens nec istos ex operibus damnans sed et illorum fidei praestans, ut bene operentur, et istorum impietatem deserendo obdurans, ut xi, spiritualibus patet, a carnali autem prudentia longe remotus est, sic refel
Abbreviated transcription (Latin):
qͣqmͣ ibi sit &̾ uoluntas nr̃a: quȩ sola m¬
chil poss.. Uñ sequit᷑ &̃ de pharaonis
supplicio testimoniũ: cũ ait scͥptuia de
pharaone. qͥa ad hoc te excitaui. ut osten¬
dam inte potentiã meã: & ut annuntiet᷑
nom̃ meũ inumũsa tr̾a. dic̃ enĩ legimꝰ
in exodo. obduratum ẽ cor pharaonis. ut
tam eudentib signis ñ moueret᷑. Qd̾ gͦ
tc̃ phartio ñ obtemꝑabat p̃ceptis dĩ: iam
de supplicio ueniebat. Nonaũ quisqͣm po¬
test dicere obdurationẽ illam cordis im¬
merito accidisse pharaoni: s iudicio dĩ
recribuentis incredulitati eiꝰ debitam
penam. Nongͦ hoc illi imputat᷑ qd̾ tc̃ ñ
re ñ potãt: s quia dignũ se p̾buit. cui¬
cor obduraret᷑ pͥore infidelitate. Sicut
enĩ in his qͦs elegit d̾s ñ oꝑa s fides in¬

Expanded text:
quam ibi sit etiam voluntas nostra, quae sola nihil posset. Unde sequitur etiam de Pharaonis supplicio testimonium, cum ait Scriptura de Pharaone, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Sicut enim legimus in Exodo, obduratum est cor Pharaonis , ut tam evidentibus signis non moveretur. Quod ergo tunc Pharao non obtemperabat praeceptis Dei, jam de supplicio veniebat. Non autem quisquam potest dicere obdurationem illam cordis immerito accidisse Pharaoni, sed judicio Dei retribuentis incredulitati ejus debitam poenam. Non ergo hoc illi imputatur, quod tunc non re non poterat; sed quia dignum se pcor obduraretur priori infidelitate; sicut enim in his quos elegit Deus, non opera sed fides in
Abbreviated transcription (Latin):
D̾ aut̃ ait. attulit inmulta pacien¬
tia uasa irȩ quȩ ꝑfecta st̃ in ꝑditio¬
nẽ: hinc satis significauit obduratio¬
nẽ cordis quȩ in pharaone facta est. ex
m̃itis uenisse occulte suꝑioris impie¬
tatis. Qmͣ tñ patient᷑ sustinuit ds . doñ
ad illud tempꝰ ꝑducẽt᷑: ꝗtio oportune in
eũ uĩdictȩ ꝑcederent ad correptionẽ eoꝵ.
quos ab errore instituerat liberare. & ad
cultũ suũ pietatẽq reuocando ꝑduc̾e:
p̃cib eoꝵ & gemitibꝰ opẽ prebens. lu.¬

Expanded text:
d autem ait, Attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, hinc satis significavit obdurationem cordis quae in Pharaone facta est, ex meritis venisse occultae superioris impietatis: quam tamen patienter sustinuit Deus, donec ad illud tempus perduceretur, quo opportune in eum vindicta procederet, ad correctionem eorum quos ab errore instituerat liberare, et ad cultum suum pietate vocando perducere, precibus eorum et gemitibus opem praebens. L
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ ꝑ spm scm qui datus ẽ nob̾. Nongͦ
quisq głari deb ex oꝑib tanqͣm suis.
Equȩ ꝑ donũ dĩ habet: cũ ipsa dilectio
in eo bonũ oꝑet᷑. Qd gͦ eligit ds̃: Si enĩ
tio bonũ oꝑat᷑: quomͦ eligit cui donet:
Si enĩ nullo merito: non ẽ electio. ꝑ qua¬
les enĩ om̃s sunt ante m̃itũ: nec pot̾
in reb oĩo equalib electio noĩari. S¬
& cũ accipiendi uoluntate ꝑmaneat.
sa caritate bonũ possit oꝑari. Nongͦ
elegit ds̃ oꝑa cuiusqmͣ in p̃scientia q̃
ipse daturꝰ ẽ: s fidem elegit in p̃scien
tia ut quẽ sibi crediturũ eẽ p̃sciuit
ip̃m eleg̃it. cui spm scm̃ daret: ut bo¬

Expanded text:
qui datus est nobis . Non ergo quisquam gloriari debet ex operibus tanquam suis, quae per donum Dei habet, cum ipsa dilectio in eo bonum operetur. Quid ergo elegit Deus? Si enim tio bonum operatur, quomodo elegit cui donet? Si enim nullo merito, non est electio; aequales enim omnes sunt ante meritum, nec potest in rebus omnino aequalibus electio nominari. Set in accipiendi uoluntate permaneat, sa caritate bonum possit operari. non ergo eligit opera cuiusquam in praescientia, quae ipse donaturus est, sed fitia; et quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegit cui Spiritum sanctum daret, ut bo