comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ qui grȩco. OIΚΟΥMERΝ. nuncupat᷑
id ẽ. inhabitata. Scio animã inhabitatam.
scio desertã. Sienĩ ñ habet dm̃ patrẽ si ñ
habet filiũ dicentẽ. ego & pat̾ m̃s ueniemꝰ
ad eũ. et mansionẽ apud eũ faciemꝰ. Si
ñ habet sp̃m scm anima: deserta ẽ. Habni-¬
tata.aũt ẽ. quando plena ẽ. dõ: quando
anima hominis patrẽ et filiũ & sp̃m
fessionis tres sp̃s postulat dicens. Sp̃u
pͥncipali confirma me. sp̃m rectũ in-¬
noua in uiscerib meis. sp̃m sc̃m tuum
ne auferas ame. Qui sunt isti tres sp̃s:
Principalis sp̃s pat̃ ẽ. rectus sp̃s xp̃s est:¬
Sp̃s sci sp̃s sc̃s ẽ. Hȩc in apꝓbationẽ eius
rei dixcimꝰ qđ inhabita id. ẽ orbis t̃rarũ
in sapientia dĩ fabricata sit. Sapientia
quippe auxiliabit᷑ iusto suꝑ decẽ pote¬
statẽ habentes in ciuitate. Sapientiam
aũt & diseiplinã qui abicit infelixe est
inscribit᷑ salomonis. Idcirco quanto pos¬

Expanded text:
rum, qui Graece οἰκουμένη nuncupatur, rum, qui Graece οἰκουμένη nuncupatur, id est, inhabitata. Scio animam inhabitatam, scio desertam. Si enim non habet Deum Patrem: si non habet Filium dicentem: ego et Pater veniemus  eam et mansionem apud eum faciemus ; si non habet spiritum sanctum, anima deserta est. Habitata autem est, quando plena est Deo, quando anima hominis Patrem et Filium et Spirfessionis, tres spiritus postulat dicens: « Spiritu principali confirma me, spiritum rectum innova in viscoribus meis, spiritum sanctum ne auferas a me . » Qui sunt isti tres spiritus? Principalis spiritus Pater est; rectus spiritsanctus. Haec in approbationem ejus rei diximus, quod habitata, id est, orbis terrarum in sapientia Dei fabricata sit. « Sapientia quippe auxiliabitur justo, super decem potestatem habentes in civitate. Sapientiam autem et disciplinam qui abjicit infelix est, inscribitur Salomonis . Idcirco quanto pos
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes dĩ assumens ꝓpħa fortitu¬
dinẽ. sapientiã. atq prudentiã unicu¬
iq earũ ꝓpria oꝑa distribuit. fortitu¬
dini t̾rã. sapientiȩ orbẽ t̾rarũ. pruden¬
tiȩ cȩlũ. Audi quippe scripturȩ ordinẽ.
Dñs qui fec̃ t̾ram infortitudine sua et
ereã orbẽ in sapientia sua. et in sua pru¬
dentia extendit cęlũ. Et nos gͥ in nr̃a t̃ra.
Dictũ ẽ. quippe ad adam.Terra es. Neces¬
sariã habemꝰ fortitudinẽ dĩ quia absq
ea impossibile nob̃ẽ. id exequi qđ car-¬
ni repugnat. Cũ aũt mortificata fuerint
membra supͣ t̾rã. tunc parent sp̃s uo-
luntati. siquidẽ iuxta apłm sp̃li gesta
carnis mortificant᷑. Dñs gͦ qui fec̃ t̃ram
infortitudine sua. Siaũt et hanc t̾rã ue¬
mas &e consides id qđ in iob seriptũ ẽ. iux¬
ta em̃datissima tam̃ exemplaria quomͦ¬
statuerit eã suꝑ nichilũ. inuenies forti¬
tudinẽ dĩ in medietate mundi terrę li¬
bram sustinere. Ueniã gͦ et ad orbẽ terra¬

Expanded text:
irtutes assumens propheta fortitudinem, sapientiam, atque prudentiam, unicuique earum propria opera distribuit: fortitudini terram, sapientiae orbem terrarum, prudentiae coelum. Audi quippe Scripturae ordinem: Dominus qui fecit terram in fortitudine sua, et erexit orbem in sapientia sua et in sua prudentia extendit coelum. Et nos igitur in nostra terra dictum est quippe ad Adam: Terra es ; necessariam habemus fortitudinem Dei, quia absque ea impossibile nobis est exsequi quod carni repugnet. Cum autem mortificata fuerint membra super terram, tunc parent spiritus voluntati. Siquidem juxta apostolum, spiritu gesta carnis mortificantur . Dominus ergo qui fecit terram in fortitudine sua. Si autem et ad hanc terram venias, et consideres id quod in Job scriptum est , juxta emendatissima tamen exemplaria, quomstatuerit eam super nihilum, invenies fortitudinem Dei in medietate mundi terrae libram sustinere. Veniam ergo ad orbem terra
Abbreviated transcription (Latin):
et theu̾dotion: ecce ad sum mitte me
cauit ea quȩ non sunt quasi sint. et qui
dixit. ego sũ qui sum. et alibi. qui ẽ misit
me. quo dcũq uocauerit statim facit sub¬
sistere. qm̃ omĩa quȩ absq eosunt. ñ sunt.
Unde ꝓpħa purgatus auitiis. ausus ẽ dice¬
re. ecce ego sũ. Licet in latinis codicib ꝓpt̃
int̃p̃tũ uarietatẽ sum ñ sit appositũ: qui¬
dam obseruandũ putant ad quos ꝓphe-¬
tansmittentis aut missi sermo dicatur.
rentiam ut quicũq mutantur. et ꝓphȩ
sint parit̃ et apłi. Ad quos uero mittentis
sermo ñ ponit᷑: tantũ ꝓpħȩ sint . Quod
ego suꝑfluũ puto Et quia semel ad trac¬
tatũ istius uocabuli uenimꝰ. sciendũ syle¬
am collegam pauli lingua hebrea apłm
dici. qui cũ eo ñ nullas epłas scribit. et
uitiose siluani legitur ꝓ sylea cũ silua

Expanded text:
et Theodotion: Ecce adsum, mitte me. et Theodotion: Ecce adsum, mitte me. cauit ea, quae non sunt, quasi sint, et qui dixit: ego sum, qui sum, et alibi: qui est, misit me, quoscumque uocauerit, statim facit subsistere, quoniam omnia, quae absque eo sunt, non sunt. unde propheta purgatus a uitiis ausus est dicere: ecce ego sum, licet in Latinis codicibus propter interpretum uarietatem \'sum\' non sit adpositum. quidam obseruandum putant, ad quos prophetas \'mittentis\' aut \'missi\' sermo dicatur, nt, ut, quicnmque mittantur, et prophetae sint pariter et apostoli, ad quos uero mittentis sermo non ponitur, tantum prophetae sint; quod ego superfluum puto. et quia semel ad tractatum istius uocabuli uenimus, sciendum \'Silam\', collegam Pauli, lingua Hebraea \'apostolum\' dici, qui cum eo nonnullas epistulas scribit; et uitiose \'Siluanus\' legitur pro \'Sila
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quidẽ qđ uniꝰ loquentis ꝑsona ꝓpo-¬
nitur diuinitatis. et unitas. in eo uero qđ
Legimꝰ in canticis canticorũ uocem sponsi diçen
ad sponsam. Surge ueni ꝓocima mea. spon¬
sa mea. colũba mea quia ecce hiemps tran¬
sut. pluuia abiit sibi. Quando enĩ anima
incogitatione tranquillitatẽ consentit. qn¬
do supra petram fundata ẽ et fideseralca
radice fixa ẽ. uniuersi temptationũ fluctꝰ
sibi ꝑtranseunt. et ei ñ ꝑtranseunt qui
temptatur. Notandũ aũt qm̃ ad id qđ¬
dñs dixcerat quẽ mittã et quis ibit nob̾.
propħa ex parte responderit : Ecce ego.
mitte me: et de sequenti tacuerit. intelli¬
gens nullũ hominũ dignũ eẽ. qui dõ ꝑ-¬
geret. et omẽ iter suũ eius faceret ẽẽ. qui
mitteret. Qũa humilitatẽ dñs aduerteas.
quod se secundis putaret indignũ. imꝑa-¬
uit sequentia dicens. Uade. Septuaginta :
et dixcit. Ecce ego sum: mitte me. Aquila

Expanded text:
in eo quidem, quod unius loquentis persona propin eo quidem, quod unius loquentis persona proponitur, diuinitatis est unitas; in eo uero, qulegimus in Canticis Canticorum uocem sponsi dicentis ad sponsaosa mea, columba mea. quoniam ecce hiemps pertransiuit, pluuia cogitationum tranquillitate consedit, quando supra petram fundata est et fides eius alta radice fixa est, uniuersi temptationum fluctus sibi pertranseunt et ei non peatranseunt, qui temptatur. notandum autem, qinus dixerat, quem mittam, et quis ibit nobis, Propheta ex parte responderit: Ecce ego, mitte me, et de sequenti tacuerit, intelligens nullum hominem dignum esse, qui Deo pergeret, et omne iter suum ejus faceret esse, qui mitteret. Quam humilitatem Dominus advertens quod se secundis putaret indignum, imperavit sequentia, dicens: Vade. 21. Septuaginta: Et dixit: Ecce ego sum, mitte me. Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas. Et cũ iniquitas fuerit effuga-¬
ta. ꝓpicietur dñs : quia apud ipsum est
audiemꝰ uocẽ dñi dicentis Quẽ mittam :
Et respondemꝰ. Ecce ego: mute me. Sep¬
tuaginta. Et audiui uocẽ dñi dicentis.
Qũe mittã et quis ibit ad popłm istum:
Aquila . theu̾dotion. et symmachus. Et
audiui uocẽ dñi dicentis. Quẽ mittam.
et quis ibit nob: De comparatione isaiȩ
et moysi : quo mͦ alius ministeriũ recusa¬
rit. alius ultro se offerens dura ꝑpessus
sit inalio loco disputauimꝰ. Sed ne uide-¬
remur aliquid p̃terisse eorũ qͥs iudȩi
uniuersam scientiã ponunt. nunc breuit̃
illud attingimꝰ quare inhebreo sit posi¬
tum. et quis ibit nob̾. Sic̃ enĩ in genesidr̃
faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ & similitudi¬
nẽ nr̃am. ita et hic puto dictũ quisibit
nob̃. Nob̾ aũt quib aliis existimandum
ẽ. nisi patri et filio. et sp̃ui scõ quib uadit.
Quicũq eorũ obsequitur uoluntati: et

Expanded text:
iniquitas et, cum iniquitas fuerit effugainiquitas et, cum iniquitas fuerit effugata, propitietur dominus, quia apud ipsum est audibimus uocem domini dicentis: quem mittam? et respondebimus: ecce ego, mitte me. 20. Septuaginta: et audiui uocem domini dicentis: quem mittam et quis ibit ad populum istum? Aquila, Theodotion et Symmachus: et audiui uocem domini dicentis: quem mittam et quis ibit nobis? de conparatione Esaiae et Moysi, quomodo alius ministerium recusarit, alius ultro se offerens dura perpessus sit, in alio loco disputauimus. sed ne uideremur aliquid praeterisse eorum, quas Iudaei uniuersam scientiam ponunt, nunc breuiter illud adtingimus, quare in Hebraeo sit positum: et quis ibit nobis? sicut enim in Genesi dicitur: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ita et hic puto dictum: quis ibit nobis? «nobis\' autem quibus aliis aestimandum est, nisi patri et filio et spiritui sancto, quibus uadit, quicumque eorum obsequitur uoluntati? et
Abbreviated transcription (Latin):
diuini sermonis ueritas & rigor: in car-¬
bunculo lucens doctrina et manifesta¬
monstratur. Eloquia enĩ dñi elo quia
plum. Et alibi. Mandatũ dñi lucidũ illu¬
minans oculos. Quod autẽ ait in manu
habebat carbonem: manũ intelligamus
oꝑationẽ. Ut ibi. In manu linguȩ mors et
uita: Et in psalmo. Cadent in manu gladii.
Aut certe uere manꝰ apparuit ut ꝑsimili¬
tudinẽ humanȩ formȩ dũ manꝰ cernitur
porrigentis: ꝓpħa ñ timeat. iuxta quod
et ipsũ dm̃ et angłos in humanas uidimꝰ
mutasse formas. ut metus uidentib de-¬
meretur. Septuaginta : et dixcit. Ecce
tetigit hoc labia tua. et aufert iniquita¬
tes tuas: et peccata tua purgat. Aquila.
Ecce tetigit hoc labia tua. et recedet ini¬
quitas tua et peccatũ tuũ ꝓpitiabitur.
Cȩteri int̃prȩtes in aquilȩ uerba consen-¬
tiunt Primũ necesse ẽ. ut labra nr̃a tan-¬
gantur: deinde cũ tacta fuerint fugetur

Expanded text:
diuini sermonis ueritas et rigor, in cardiuini sermonis ueritas et rigor, in carbunculo lucens doctrina et manifestamonstratur; eloquia enim domini eloquiaplum et alibi: mandatum domini lucidum, inluminans oculos. quod autem ait: in manu habebat carbonem, manum intellegamus operationem, ut ibi: in manu linguae mors et uita et in psalmo: cadent in manu gladii. aut certe uere manus apparuit, ut per similitudinem humanae formae, dum manus cernitur porrigentis, propheta non timeat; iuxta quod et ipsum deum et angelos in humanas uidimus mutasse formas, ut metus uidentibus demeretur. 19. Septuaginta: et dixit: ecce tetigit hoc labia tua et auferet iniquitates tuas et peccata tua circumpurgabit; Aquila: ecce tetigit hoc labia tua et recedet iniquitas tua et peccatum tuum propitiabitur; ceteri interpretes in Aquilae uerba consentiunt. primum necesse est, ut labia nostra tangantur; deinde, cum tacta fuerint, fugetur
Abbreviated transcription (Latin):
lissuppellectile̾ fuerint. diuersas gratias
debemꝰ acciꝑe. Quib multifarie et mul-¬
tismodis olim ds̃ patrib nr̃is locutꝰ ẽ.
in ꝓpħis. Quia in hebreo ꝓ carbone cal-¬
culus legitur. Cȩteris quoq suꝑ hoc
consonantib uidetur mͥ sermo diuinus
calculi appellatione signari. Sicut enĩ
calculꝰ genus ẽ. lapidis durissimi & ro¬
tundi. et om̃i puritate lenissimi: ita ser-¬
mo dĩ qui neq hereticorũ neq om̃ium
aduersarioꝵ potest contradictionibus
cede. calculus dicit᷑. De hoc calculo sep-¬
phora suũ filiũ circũ cidit: et iħs popłm
purgat auitus. Et in apocalẏpsi dñs pol¬
licetur uincentib ut accipiant calculũ
et scribatur suꝑ eũ nom̃ nouũ. Uidetur
aũt michi et septuaginta in eo qđ antea
transtulerunt. idẽ sensisse quod cȩteri¬
ant paynae. quippe quẽ nos carbuncu¬
lum int̃p̃tamur. genus lapidis fulgidi
dib inuenimꝰ. Siue igit᷑ calculũ siue
carbũculũ lapidẽ accipimꝰ: In calculo

Expanded text:
supellectile fuerint, diversas gratias debemus accipere, quibus multifarie, et multis modis olim Deus patribus nostris locutus est in Prophetis. Quia in Hebraeo pro carbone, calculus legitur, caeteris quoque super hoc consonantibus, videtur mihi sermo divinus calculi appellatione signari. 61 Sicut enim calculus genus est lapidis durissimi et rotundi, et omni puritate laevissimi, ita sermo Dei, qui neque haereticorum, neque omnium adversariorum potest contradictionibus cedere, calculus dicitur. De hoc calculo Sephora filium circumcidit: et Jesus populum purgat a vitiis: et in Apocalypsi Dominus pollicetur vincentibus, ut accipiant calculum et scribatur super eum nomen novum. Videntur autem mihi et Septuaginta in eo quod ἄνθρακα transtulerunt, idem sensisse quod caeteri. Ἄνθραξ quippe, quem nos carbunculum interpretamur, genus est lapidis fulgidi dibus inuenimus. siue igitur calculum siue carbunculum lapidem accipimus, in calculo
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ in carnatꝰ ẽ. in carne passus natura
passibili ñditatis. Hȩc enĩ quȩ patide.¬
buerat caro hominis transgressis ho-
minib pati dignatꝰ ẽ ds̃ ꝑ carnẽ passi¬
bilẽ. ut & diuinitatis eiꝰ in enarrandam

Expanded text:
Deus incarnatus est, in carne passus natura Deus incarnatus est, in carne passus natura passibili, non deitatis. Haec enim quae pati debuerat caro hominis transgressoris, pro hominibus pati dignatus est Deus per carnem passibilem: ut et divinitatis ejus inenarranda
Abbreviated transcription (Latin):
tes in carne putauer̃ eiꝰ diuinitatẽ calẽ
eẽ. qualẽ & carnẽ. passibilẽ. mutabilẽ.
conuertibilẽ. cõp̃hensibilẽ. & quasi for¬
midantẽ. & quasi nescientẽ omĩa. & ꝓfi¬
cientẽ ȩtate & sapientia. & nichil faci¬
entẽ ex se. & subiectũ & orantẽ ad patrẽ
et grãs agentẽ. & edentẽ. & patientẽ. & la¬
crimantẽ. & gem̃tẽ. & quiescentẽ. Et post¬
remo quȩ sunt creaturȩ ꝓpria : hȩc car¬
ni create saluatoris adscribenda sunt
utiq ñdiuinitati. Quia dñs dr̃ inscrip¬
tura & homo quia gͦ ꝓpt̃ nos & homo
dr̃ ñ debemꝰ quȩ sunt carnis dõ asscri¬
bere. et quȩ sunt dĩ carnis estimare ꝓ¬
pria. Siquid gͥ minꝰ aut in ȩquale. aut
impotens dr̃ in scriptura. aut subiec¬
tum. aut humile carnis eiꝰ ẽ. assũptę
quia uere natꝰ ẽ. de carni Et quia cũ
homib triginta & plus annos conuer¬
satus ẽ. et uere habebat pati. idõ & uer
homo ꝓpt̃ hanc carnẽ accipit᷑: et uerꝰ

Expanded text:
 divinitatem talem esse qualem et carnem, passibilem, et mutabilem, convertibilem, comprehensibilem, et quasi formidantem, et quasi nescientem omnia, et proficientem aetate et sapientia, et nihil facientem ex se, et subjectum, et orantem ad Patrem, et gratias agentem, et edentem, et patientem, et lacrymantem, et gementem, et quiescentem. Et postremo quae sunt creaturae propria, haec carni creatae Salvatoris ascribenda sunt utique, non divinitati, quia dicitur in Scriptura Deus et homo. Quia ergo propter nos et homo dicitur, non debemus quae sunt carnis Deo ascribere, et quae sunt Dei, carnis aestimare propria. Si quid igitur minus, aut inaequale, aut impotens dicitur in Scriptura, aut subjectum, aut humile, carnis ejus est assumptae. Quia vero natus est de carne, et quia cum hominibus triginta et plus annos conversatus est, et vere habebat pati: et ideo et verus homo propter carnem accipitur, et verus
Abbreviated transcription (Latin):
adorant. Nã si tẽporalis ẽ nec uerꝰ potest
eẽ & si ñ uerꝰ neq potens omĩa. Et quid
iã huic tali dõ credendũ ẽ. qui erat ali-¬
quando quando ñ erat. & ede nichilo na-¬
tus ẽ. dicente scriptura. Si audieris me
debet uerꝰ credi. Siaũt sempitnꝰ: qͥppe
hic sempit̃nꝰ ds̃ erat qui lo quebatur
in om̃ib scĩs. & legẽ dedit moysi inmon-¬
te syna. & omĩa potens. & omĩa sciens.
et adȩ inparadyso uisus ẽ. & inp̃desti-¬
natione carnali futura. enuntians ei.
& cũ iacob luctatꝰ ẽ. et quẽ ad modũ hu¬
mana fragilitas caꝑe poterat. condes-¬
cendens infirmitatib om̃iũ diu̾sorũ
genere approbabat. Aliis ingła timoris
om̃iũ causa. aliis inhumilitate eminen-¬
tis eiꝰ bonitatis agnoscendȩ. Sigͦ sempi¬
t̃nus filiꝰ de patre ẽ genitꝰ. quippe et
omĩa sciens. omĩa potens. & omĩa sal-¬
uans. omĩa continens. omĩa iudicans.
creans. cũ patre semꝑ & cũ sp̃u scõ. Ac¬

Expanded text:
lis est, nec verus potest esse: et si non verus, nec potens omnia. Et quid jam huic tali Deo credendum est, qui erat aliquando, quando non erat, et ex nihilo natus est, dicente Scriptura: Si audieris me,debet verus credi. Si autem sempiternus: quippe hic sempiternus Deus erat, qui loquebatur in omnibus sanctis, et legem dedit Moysi in monte Sina, et omnia potens, et omnia sciens, et Adae in paradiso visus est, et in praedestinatione carnali futura enuntians ei, et cum Jacob luctatus est: et quemadmodum humana fragilitas capere poterat, condescendens infirmitatibus omnium, diversorum genera approbat, aliis in gloria, timoris omnium causa, aliis in humilitate, eminentis ejus bonitatis agnoscendae. Si ergo sempiternus Filius de Patre est genitus, quippe et omnia sciens, omnia potens, et omnia salvans, omnia continens, judicans, creans cum Patre semper et Spiritu sancto, ac
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ reuelare: Uides aequalitatẽ filii
ad patrẽ. Cũ gͦ patrẽ nouit filiꝰ inenar¬
randũ & incõp̃hensũ diẽ nescit & horã
quã ipse fecit. Absit a sensib nr̃is hoc.
Iterũ ipse saluator dic̃. Da illis pat̾ ut
honorificent filiũ sic̃ honorificant
patrẽ. &qualis gͥ dõ ẽ. filius dĩtate di¬
cente apło. Qui cũ in forma dĩ eẽt. non

Expanded text:
Filius revelare . Vides aequalitatem Filii Filius revelare . Vides aequalitatem Filii ad Patrem? Cum ergo Patrem novit Filius, inenarrandum, et incomprehensum diem nescit et horam quam ipse fecit? Absit a sensibus nostris hoc. Iterum ipse Salvator dicit: Da illis, Pater, ut honorificent Filium sicut honorificant Patrem . Aequalis igitur Deo est Filius deitate, dicente Apo
Abbreviated transcription (Latin):
naturalit̾ patiebat᷑. sed caro ipse osten¬
dit iudȩis dicens. Soluite hoc templũ
& intrib dieb ego suscitabo eũ. Et cui
hoc dubiũ ẽ qđ ds̃ hoc dicebat id est
filius dĩ ȩternus uerbũ ueniens patrẽ
et sapientia dĩ & uircꝰ dĩ aet̾na & sem¬
pit̾na & imago dĩ inuisibilis ab inuisi¬
bili natꝰ ñ factꝰ. Facta aũt ẽ caro & plas¬
mata in qua ds̃ erat. qua & indutꝰ erat
ꝓpt̃ & inuisibilitatẽ impossibilitatem.
iussionis nr̃e. neq enĩ intrinsecus erat
solũ sed eoctrinsecus & intrinsecus. et
in cęlis & in t̾ra. & omĩa continens. im¬
plens sic̃ nichil. Nachil gͦ imperfectũ
infilio dĩ nichilitiȩquale. nichil impo¬
tens. nichil tẽporale. nichil incognitũ.
Omĩa uera. omĩa possibilia. omĩa in-¬
gentia. omĩa ȩqualia patri. dicente sal¬
uatore. Nemo nouit filiũ nisi pat̾: et
nemo nouit patrẽ nisi filiꝰ. & cui uult

Expanded text:
naturaliter patiebatur, sed caro, ipse ostennaturaliter patiebatur, sed caro, ipse ostendit Judaeis, dicens: Solvite hoc templum, et in tribus diebus ego suscitabo illud . Et cui hoc dubium est, quod Deus hoc dicebat, id est, Filius Dei aeternus, Verbum vivens Patris, et sapientia Dei, et virtus Dei aeterna et sempiterna, et imago Dei invisibilis, ab invisibili natus, non factus? Facta autem est caro et plasmata, in qua Deus erat, quam et indutus erat propter invisibilitatem et impossibilitatem visionis nostrae. Neque enim intrinsecus erat solum, sed extrinsecus et intrinsecus, et in coelis et in terra, et omnia continens implensque omnia. Nihil ergo imperfectum in Filio Dei, nihil inaequale, nihil impotens, nihil temporale, nihil incognitum: omnia vera, omnia possibilia, omnia ingentia, omnia aequalia Patri, dicente Salvatore: Nemo novit Filium nisi Pater: et nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit
Abbreviated transcription (Latin):
Et qđ uerꝰ ds̃ ẽ filiꝰ dĩ. diẽ scriptura. Erat
lum̃ uerũ qđ illuminat omnẽ hominẽ
uenientẽ inhunc mundũ. Et iterum
pio erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃.
et ds̃erat uerbũ. Et qđ omĩpotens est
filiꝰ. om̃iũ creator:. Ait ipse euangłista
beatꝰ. Omĩa ꝑ ipsũ facta st̃. Sigͦ omĩa
ꝑ ipsũ facta sunt. uisibilia. & inuisibi¬
lia. quomͦ dic̃ ante passionẽ saluator
qđ dedie & hora nemo nouit. neq an¬
geli cȩloꝵ. neq filiꝰ hominis nisi pater:
ne negligentiores efficiant᷑ homines.
Nã echumilitatis suȩ causa hoc dix̃
ꝓpt̃ carnẽ passionis. quia quasi homo
tacuit. Res quidẽ gerendas in seculo¬
eis annuntians atq innumeras. diem
aut̃ & horã ñ eis aꝑiens. Qđ gͦ ꝓucili
debemꝰ ultro ei ẽẽ ingrati. & ñ solũ non
intelligentes insuꝑ etiã iudaico more
et hominẽ estimantes eiꝰdẽ ȩtatis et
ignorantiȩ. & impotentiȩ participem
iudicantes quã iudȩi. quod ñ deuitans

Expanded text:
Et quod verus est Filius Dei, dicit Scriptura: Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Et iterum pio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et quod omnipotens est Filius omnium creator, ait ipse Evangelista beatus: Omnia per ipsum facta sunt. Si ergo omnia per ipsum facta sunt, visibilia et invisibilia: quomodo dicit ante passionem Salvator, quod de die et hora nemo novit, neque angeli coelorum, neque filius hominis nisi Pater? ne negligentiores efficiantur homines. Nam et humilitatis suae causa hoc dixit propter carnem passibilem, quia quasi homo s omnium tacuit: res quidem gerendas in saeculo annuntians atque enumerans, diem autem et horam non eis aperiens. Quod debemus ultro ei esse ingrati: et non solum non intelligentes, insuper etiam Judaico more, et hominem aestimantes, ejusdem aetatis et ignorantiae et impotentiae participem judicantes quomodo Judaei. Quod non divinitas
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ infilio dĩ aliquid plus minꝰ ue aut
in loco aut intẽpore. aut inpotentia aut
inscientia. aut in ȩqualitate. aut insub¬¬
iectione. cũ dr̃ hoc ut dĩtate eiꝰ eo non
carni asserihant᷑. Sienã plus minꝰ aut
aliquid inuenit᷑ excepto hoc qđ genu¬
it pat̾ filiũ. & excepto hoc qđ filius ñ
ex sem& ipso natꝰ ẽ. sed de patre natus ẽ.
ꝓprie ñ intẽpore. sed semꝑ. ñ aliunde.
forte scđm uerbũ eoꝵ. aut inuidens. aut

Expanded text:
ergo in Filio Dei aliquid plus minusve aut in loco aut in tempore, aut in potentia, aut in scientia aut in aequalitate, aut in subjectione cum dicitur hoc, ut deitati ejus non carni ascribatur! Si enim plus minusve aliquid invenitur, excepto hoc quod genuit Pater Filium, et excepto hoc, quod Filius non a semetipso natus est, sed de Patre natus est proprie, non in tempore, sed semper, non aliunde, forte secundum verbum eorum, aut invidens, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Angłos et potestates ceterasq uirtutes sen¬
tit interior homo qui ad imaginẽ ec si¬
militudinẽ dĩ conditꝰ ẽ. Ex quo conclu¬
dit᷑ dm̃. Et hȩc quodã mͦ uniꝰ eẽ substan¬
tiȩ. Unũ addidit uerbũ quodã modo¬
ut tanti sacrilegii crim̃ effugeret. & qui
patris eẽ. substantia. ne diuinitatẽ in par-¬
tes secare uideat᷑. naturã om̃ipotentisdĩ
angłis hominibq largit᷑. Cũ hȩc se ita
habeant quȩ insania ẽ. paucis de filio
p̃ferebant. Cetera ita ut scripta st̃ ꝓtulis¬
se in mediũ. & impia uoce laudasse. cũ
utiq & illa & ista de impietatis sorte ꝓ¬
cesserint. aduersũ omĩa scrib̾e. nec huiꝰ
ẽ. tẽporis. & om̃s qui aduersũ arriũ et
eunomiũ manicheũq & diuersas scrip¬
ser̃ hereses. hisq impietatib respondisse
libros. & calciatis pedib ad t̾rã reꝑͥmis-¬
sionis ꝑgere. nec ubi a serpentib morde¬
at᷑. & arcuato uulnere scorpius uerbetur:

Expanded text:
angeli et potestates ceteraeque uirtutes, sentit interior homo, qui ad imaginem et similitudinem dei conditus est. ex quo concluditur deum et haec quodam modo unius esse substantiae. unum addit uerbum \'quodam modout tanti sacrilegii crimen effugeret, et, qui patris esse substantia, ne diuinitatem in partes secare uideatur, naturam omnipotentis dei angelis hominibusque largitur. Cum haec se ita habeant, quae insania est paucis de filio praeferebant, cetera ita, ut scripta sunt, protulisse in medium et inpia uoce laudasse, cum utique et illa et ista de uno inpietatis fonte processerint? aduersum omnia scribere nec huius est temporis et omnes, qui aduersus Arrium et Eunomium Manicheumque et diuersas scripserunt hereses, his quoque inpietatibus respondisse libros et calciatis pedibus ad terram repromissionis pergere, necubi a serpentibus mordeatur et arcuato uulnere scorpionis uerberetur,
Abbreviated transcription (Latin):
et bonitatis eiꝰ diuitias id. ẽ. ꝑ passionẽ
remissa peccatorũ credentes in eũ con¬
sequamur. Quale. ẽ. gͥ malũ hoc ut au-¬
ñ solũ ñ intelligere. insuꝑ etiã ꝑ iculosis
blasphemiis & ad irritũ eã adducere.
atq ultro ei aduersari. dicente scrip¬
tura. Scitote enĩ grãm dñi nr̃i iħu xp̃ĩ¬

Expanded text:
divitias, id est, per passionem, remissionem peccatorum credentes in eum consequamur. II. Quale est igitur malum hoc, ut aunon solum non intelligere, insuper etiam periculosis blasphemiis, et ad irritum eam adducere, atque ultro ei adversari, dicente Scriptura: Scitote enim gratiam Domini nostri
Abbreviated transcription (Latin):
ut quid repromissũ ẽ patrib: cõple¬
retur in filus . Et qđ om̃ib maus ẽ.
ex quib xp̃s de maria generatus uir¬
gine: ut sciremꝰ quis iste sit xp̃s: causas
doloris sui uno sermone cõp̃hendit.
Qui ẽ. suꝑ omĩa ds̃ benedictus in scła
am̃. ut iste tantus ac talis ab eis non
reciꝑetur de quorũ stirpe generatus ẽ:
et nichilominus laudat iudicis uerita¬
tem: ne sententia dĩ in ꝓpinquos et
fr̃s suos displicere uideatur: Et uel au¬
stera eẽ. uel nimia. In quib gͥ tanta fu¬
erunt bona: docet cur tanta nunc ma-¬
la sint:¬
Iu id uelit intelligi quod idem apłs

Expanded text:
ut, quicquid repromissum est patribus, conpleut, quicquid repromissum est patribus, conpleretur in filiis. et — quod omnibus maius est — ex quibus Christus, de Maria generatus uirgine. et ut sciremus, quis iste sit Christus, causas doloris sui uno sermone conprehendit: qui est super omnia deus benedictus in saecula, amen, ut iste tantus ac talis ab eis non recipi perciperetur, de quorum stirpe generatus est. et nihilominus laudat iudicii ueritatem, ne sententia dei in fratres et propinquos displicere uideatur et uel austera esse uel nimia. in quibus igitur tanta fuerint bona, dolet, cur nunc tanta mala sintQuid uelit intellegi, quod idem a
Abbreviated transcription (Latin):
carne: ut alii saluentur in sp̃u. suum
sanguinẽ fundere: ut multorũ animȩ
conseruentur. Quod aũt anathema
int̾dũ occisionẽ sonet: multis ueteris
instrumenti testimoniis ꝓbari potest.
Et ne leuẽ putemꝰ ẽẽ. tristitiã et modicã
causam doloris. iungit et dicit ꝓfr̃ĩb
meis et ꝓpinquis iuxta carnẽ: quando
optio quȩ significantius grece dicitur
YIOSE CIΛ de quib quondã dñs loquȩ¬
batur. filius primogenitus m̃s isrł: et
filios genui. et exaltaui. Nunc dicit fi¬
lii alieni mentiti sunt michi et quoꝵ
gła: ut de cunctis gentib eligeretur in
peculiarem popłm dĩ et quorũ testa-¬
menta: unũ in littera alterum in sp̃u:
ut qui prius in carne seruierant. ce¬
rimoniis legis abolitȩ. postea serui-¬
rent in sp̃u mandatis euangelii sem¬
pit̾ni et legislatio ad utrũq respon-
dit: & noui et ueteris testam̃ti et cul¬
tus. id. ẽ. uera religio: et ꝓmissiones

Expanded text:
carne, ut alii saluentur in spiritu, suum carne, ut alii saluentur in spiritu, suum sanguinem fundere, ut multorum animae conseruentur. quod autem anathema interdum occisionem sonet, multis ueteris instrumenti testimoniis probari potest. et ne leuem putemus esse tristitiam et modicam causam doloris, iungit et dicit: pro fratribus meis et propinquis iuxta carnem. quando optio, quae significantius Graece dicitur vlofteoia, de quibus quondam dominus loquebatur: filius primogenitus meus Israhel et: filios genui et exaltaui, nunc dicit: filii alieni mentiti sunt mihi. et quorum gloria, utde cunctis gentibus eligerentur in peculiarem populum dei. et quorum testamenta, unum in littera, alterum in spiritu, ut, qui prius in carne seruierant caerimoniis legis abolitae, postea seruirent in spiritu mandatis euangelii sempiterni. et legislatio ad utrumque respondet: et noui et ueteris testamenti. et cultus, id est uera religio. et repromissiones,
Abbreviated transcription (Latin):
sideremꝰ moysi uocẽ rogantis dm̃ pro
popło uidȩorũ atq dicentis. sidimit¬
tis eis peccatũ suũ: dimute fin aũt ñ
uis. dele me de libro tuo quẽ scripfisti
Perspiciemꝰ eundem et moysi et pauli
erga creditũ sibi gregem effectũ. Pastor
em̃ bonus ponit animam suã ꝓ ouibus sus
Mercennarius aũt cũ uiderit lupum
sum ẽ dicere. Optabam anathema
ẽẽ. a xxp̃o: et dele me de libro tuo quẽ
scripsisti. Qui enĩ delentur de libro
uiuentiũ. et cũ iustis non scribuntur.
anathema fiunt a dño. Simulq cer¬
ne apłm quantȩ caritatis inxp̃o sit.
ut ꝓ illo cupiat mori. et solus perire.
dum modo om̃e in illũ credat homi¬
num genus. Perire aũt ñ inꝑpetuum:
sed in p̾rȩsentiarũ. Qui enĩ ꝑdiderit
animã suã ꝓxep̃o: saluã eam facit. Un¬
de et de qua dragesimo et tertio psalmo
camur tota die: reputati sumꝰ ut oues
occisionis. Uult ergo apłs perire it

Expanded text:
sideremus Moysi uocem rogantis deum pro sideremus Moysi uocem rogantis deum pro populo Iudaeorum atque dicentis: si dimittis eis peccatum suum, dimitte; sin autem non uis, dele me de libro tuo, quem scripsisti, perspiciemus eundem et Moysi et Pauli erga creditum sibi gregem affectum. pastor enim bonus ponit animam suam pro ouibus, mercennarius autem, cum uiderit lupum sum est dicere: optabam anathema esse a Christo et: dele me de libro, quem scripsisti. qui enim delentur de libro uiuentium et cum iustis non scribuntur, anathema fiunt a domino. simulque cerne apostolum, quantae caritatis in Christo sit, ut pro illo cupiat mori et solus perire, dum modo omne in illum credat hominum genus, perire autem non in perpetuum, sed inpraesentiarum. qui enim perdiderit animam suam pro Christo, saluam eam facit. unde et de quadragesimo tertio psalmo ortificamur tota die, reputati sumus ut oues occisionis. uult ergo apostolus perire in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquis iuxta carnẽ & rła. Si enim
tantȩ ẽ indm̃ caritatis ut nec metu mor.¬
tis. nec spe uitȩ. nec ꝑsecutione. nec fa¬
me. nec nuditate. nec ꝑiculo. nec gla¬
dio possit separari a caritate eius. et
si angłi quoq et potestates. et uel prę¬
sentia. uel futura. et om̃s cęlorũ forti¬
cudines. et excelsa parit̾ ac ꝓfunda et
uniuersa simul creatura ei ingruat.
quod nequaquã potest fieri tamen
non separetur a caritate dĩ quã habae
mo inaudita prudentia ut ꝓ caritate
xp̃i nolit hab̃e xp̃m: Et ne ei forsitan
non credamꝰ: iurat et confirmat in xp̃o.
et conscientiȩ suȩ testem inuocat sp̃m
scm̃. se habe tristitiam. et non leuem
et fortuitam sed magnam. et incredi¬
bilem. et habere dolorem in corde ñ
qui ad horam pugnat et transeat. sed
qui iugit̃ incorde ꝑmaneat. Quo ten¬
dit ista tristitia: ad quid ꝓficit incessa¬
bilis dolor. Optat anathema eẽ. axp̃o:
et perire ut alu salui fiant. Sed si con¬

Expanded text:
propinquis iuxta carnem et reliqua. si enim tantae est in dominum caritatis, ut nec metu mortis nec spe uitae nec persecutione nec fame nec nuditate nec periculo nec gladio possit separari a caritate eius, et, si angeli quoque et potestates et uel praesentia uel futura et omnes caelorum fortitudines et excelsa pariter ac profunda et uniuersa simul creatura ei ingruat — quod nequaquam potest fieri —, tamen non separetur a caritate dei, quam habetmo inaudita prudentia, ut pro caritate Christi nolit habere Christum? et ne ei forsitan non credamus, iurat et connrmat in Christo et conscientiae suae testem inuocat spiritum sanctum, se habere tristitiam non leuem et fortuitam sed magnam et incredibilem et habere dolorem in corde, non qui ad horam pungat et transeat, sed qui iugiter in corde permaneat. quo tendit ista tristitia ? ad quid proficit incessabilis dolor? optat anathema esse a Christo et perire, ut alii salui fiant. sed si con
Abbreviated transcription (Latin):
atq principiũ totius corporis eorumq¬
quȩ qui credunt. et om̃is intelligentiȩ
spiritalis ea capite corpꝰ eccłiȩ ꝑsuas
compages atq iuncturas uitalem doc¬
trinȩ cȩlestis accipit sucũ: ue omnia
paulatim mẽbra uegetentur. et per
occultos meatus fundatur defecatus

Expanded text:
ac principium totius corporis, eorumac principium totius corporis, eorumque qui credunt, et omnis intelligentiae spiritualis. Ex quo capite corpus Ecclesiae per suas compages atque juncturas, vitalem doctrinae coelestis accipit succum, ut omnia paulatim membra vegetentur, et per occultos venarum meatus, fundatur defecatus
Abbreviated transcription (Latin):
sus uos brauiũ accipiat. Quib et
aliis multis uerbis usq hodie utun¬
tr cilices. ne hoc miremur in apło
si utatur eius linguȩ consuetudine.
in qua natus ẽ. et nutritus. cũ uirgili¬
us alter omerus apud nos patriȩ suȩ
sequens consuetudinem. sceleratum
frigus appellet. Nemo ergo uos suꝑec¬
atq deuineat uolens in humilitatẽ
litterȩ sequi. et angłorũ religionem
atq culturã: ut ñ seruiatis spiritali
intelligentiȩ sed excemplarib futuro¬
rum. quȩ nec ipse uidit qui uos su¬
perare desiderat siue uidit. utrumq
enĩ habetur in greco. p̃sertim cũ tu¬
mens ambulet et incedat inflatus
mentisq suꝑ biam gestu corporis
p̃ferat. Hoc enĩ significat eaisatey¬
c̃n. Frustra aut inflatur et tumet
sensu carnis sue. carnalit cuncta in¬
telligens: et traditionũ uidaicarum
deliram̃ta ꝑ quirens. et non tenens ca-¬
put om̃iũ scripturarũ illũ de quo di¬
ctum ẽ. Caput uiri xp̃s ẽ. Caput aũt

Expanded text:
sum uos brauium accipiat\'. quibus et aliis multis uerbis usque hodie utuntur Cilices. nec hoc miremur in apostolo, si utatur eius linguae consuetudine, in qua natus est et nutritus, cum Uergilius, alter Homerus apud nos, patriae suae sequens consuetfrigus appellet . Nemo ergo vos superet ac devincat, 880 volens humilitatem litterae sequi, et Angelorum religionem atque culturam; ut non serviatis spirituali intelligentiae, sed exemplaribus futurorum, quae nec ipse vidit, qui vos superare desiderat, sive videt utrumque enim habetur in Graeco praesertim cum tumens ambulet, et incedat inflatus, mentisque superbiam, gestu corporis praeferat, hoc enim significat ἐμβατεύων. Frustra autem inflatur et tumet sensu carnis suae, carnaliter cuncta intelligens, et traditionum Judaicarum deliramenta perquirens, et non tenens caput omnium Scripturarum, illud de quo scriptum est: Caput viri Christus est . Caput autem
Abbreviated transcription (Latin):
tib frugũ strangulant ubertatem.
sensus eiꝰ euoluere. Et tricia simplici¬
tate elo quii suo ordine reddere atq
uincturȩ ut fimplici stamine uerbo¬
rum fila decurrant. puroq sub tegi¬
mine apłici sermonis textura suberes¬
cat. Nemo uos suꝑ et. nemo aduersum
certamine positus iniquitate agono¬
thetae uel insidus magistrorũ s ꝑauiũ
et palmã sibi debitã ꝑdidit. Multaq
sunt uerba quib uixta morem urbis
et ꝓuinciȩ suȩ familiarius apłs utitur
Ex quib exempli gratia pauea ponen-¬¬
da sunt. Michi aũt parũ ẽ udicari

Expanded text:
tibus frugum strangulant ubertatem? tibus frugum strangulant ubertatem? sensum eius euoluere et tricas inplicati eloquii suo ordini reddere atque iuncturae, ut simplici stamine uerborum fila decurrant puroque subtegmine apostolici sermonis textura subcrescat. nemo uos superet: \'nemo aduersum certamine positus iniquitate agonothetae uel insidiis magistrorum βραβεῖον et palmam sibi debitam perdit. multaque sunt uerba, quibus iuxta morem urbis et prouinciae suae familiarius apostolus utitur. e quibus exempli gratia pauca ponenda sunt: mihi autem parum est iudicari
Abbreviated transcription (Latin):
one angłorũ quȩ ñ uidit ambulans
frustra inflatus sensu carnis suȩ. et ñ
tenens caput ea quo totũ corpus per
nexus et coniunctiones subministra¬
tum et conuinetũ crescit in augm̃tũ
dĩ. et Reliͣ. Illud qđ crebro diximus
et si imꝑitus sermone non tam̃ scientia:
nequaquã paulũ de humilitate sed
de conscientiȩ ueritate dixisse etiam
nunc approbamꝰ. Pro fundos enĩ et
reconditos sensus lingua ñ explieat.
Et cũ ipse sentiat qđ loquatur in ali¬
enas aures. puro ñpotest transferre
sermone: quẽ cũ in uernacula lingua
habebat. Disertissimũ quippe ut he¬
breus ex hebreis et eruditus ad pedes
gamali heliꝰ uiri in lege doctissimi id
ipsũ int̃p̃tari cupiens inuoluitur.
Siaũt ingreca lingua hoc ei accidit
qũã nutritus in tharso cyliciȩ apar¬
ua ȩtate imbiberat: quid de latinis di¬
cendũ ẽ. qui uerbũ de uerbo expri¬
mere conantes obscuriores faciunt
eiꝰ sententia s. et ueluti herbis crescen¬

Expanded text:
angelorum, quae non uidit ambul a ns frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput, e x quo totum corpus per ne xus et coniunctiones subministratum et constructum crescit in augmentum dei et reliqua. — Illud, quod crebro diximus: etsi inperitus sermone, non tamen scientia, nequaquam Paulum de humilitate, sed de conscientiae, ueritate dixisse etiam nunc adprobamus. profundos enim et reconditos sensus lingua non explicat et, cum ipse sentiat, quod loquatur, in alienas aures puro non potest transferre sermone. quem cum in uernacula lingua habeat disertissimum — quippe ut Hebraeus ex Hebraeis et eruditus ad pedes Gamalielis, uiri in lege doctissimi — se ipsum interpretari cupiens inuoluitur. sin autem in Graeca lingua hoc ei accidit, quam nutritus in Tarso Ciliciae a parua aetate inbiberat, quid de Latinis dicendum est, qui uerbum de uerbo exprimere conantes obscuriores faciunt eius sententias, ueluti herbis crescen
Abbreviated transcription (Latin):
ualida quȩstio quomodo apłs qui
supra dixerat. quis nos separabit
a caritate xp̃i. tribulatio. an angustia.
an ꝑsecutio. an fames. an nuditas. an
ꝑiculũ. angladius : Et rursũ. Confi

Expanded text:
ualida quaestio, quomodo apostolus, qui supra dixerat: quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio an angustia an persecutio an fames an nuditas an periculu
Abbreviated transcription (Latin):
mẽbra sociarit. Sed concedamꝰ ex suꝑ¬
fluo ut pamphili sit. pamphẏli sed nec-
dũ martỹris. Ante enĩ scripsit quam
mar t̃riũ ꝑpetraret. Et quo modo
inquiens martyrio dignus fuit: scili¬
cet ut martrrio deleret errorem: ut
unam culpam sanguinis sui effusione
purgaret. quanti in toto orbe marty¬
res antequã cederent᷑ uariis subiacere
peccatis. Defendamꝰ gͦ peccata. quia
qui post ea martẏres prius peccatores
fuerunt. Hȩc frs amantissimi ad epi¬
stolam ur̃am claro sermone dictaui.
uincens ꝓpositũ ut contra eũ scribe.¬
rem. cuius ingeniũ ante laudauerã.
malens existimatione ꝑiclitare quã
fide. Hoc mͥ prȩstiter̃ amici mei. ut
si tacuero reus. si respondero inimicꝰ
udicer. Dura utraq conditio: sed de
duab eligam qđ leuuis ẽ. Si multas re¬
dintegrari potest. blasphemia ueniã
ñ meret᷑. Quid aũc̃ laboris intransfe¬
rendis libris e py apleuti susti-¬

Expanded text:
membra sociarit. Sed concedamus, ex supermembra sociarit. Sed concedamus, ex superfluo, ut Pamdum martyris — ante enim scripsit, sit martyrium perpetraret —: \'et quomodo,\' inquies; \'martyrio dignus fuit?\' scilicet ut martyrio deleret errorem; ut unam culpam sanguinis sui effusione purgaret. quanti in toto orbe martyres, antequam caederentur, uariis subiacuere peccatis! defendamus ergo peccata, quia, qui postea martyres, prius peccatores fuerunt? Haec, fratres amantissimi, ad epistulam uestram celeri sermone dictaui uincens propositum, ut contra eum scriberem, cuius ingenium ante laudaueram, malens existimatione periclitari quam j fide. hoc mihi praestiterunt amici mei, ut, si tacuero, reus, si respon-j dero, inimicus iudicer. dura utraque condicio, sed de duobus eligam, j quod leuius est: simultas redintegrari potest, blasphemia ueniam non meretur. quid autem laboris in transferendis libris JUQl dQXwv1 susti
Abbreviated transcription (Latin):
credam qđ doctus uir primos inge-¬
nu sui fructus quęstionib & infami¬
ae didicarit. Et in ipsũ nom̃ apollo¬
getici ostendit accusationẽ. Non enĩ
defenditur nisi qđ incrimine est.
Non ꝓferã cui contra dicere uelstul¬
ti sit. uł imprudentis. Sextus libroꝵ
eusebii suꝑ origenis defensionẽ prin-¬
cipiũ usq ad mille ferme uersus li-¬
ber iste qui pamphyli dr̃ continet.
& in reliquis seriptor eiusdẽ oꝑis ꝓfert
testimonia quib nititur apꝓbare
origenẽ fuisse catholicũ. Eusebiuis et
pamphilus tantã int̾ se habuere con-¬
cordiam. ut uniꝰ animȩ homainis pu-¬
acceꝑit. Quo modo igit᷑ int̃ se dissenti
re potuer̃. ut eubius in toto oꝑe suo
origenẽ arriani dogmatis ꝓbet. & pã-¬
phylus nẏcenȩ sẏnodi quȩ fuit post¬
ea. defensorẽ. Ex quo ostendit᷑ uł didimi
uł cuiꝰ libet alterius eẽ. opusculũ. qui
sexeto libri capite detruncato. cetera

Expanded text:
credam, quod doctus uir primos ingencredam, quod doctus uir primos ingenii sui fructus quaestionibus et infamiae dedicarit. et ipsum nomen Apologetici ostendit accusationem; non enim defenditur, nisi quod in crimine est. unum proferam, cui contradicere uel stulti sit uel inpudentis. sex librorum Eusebii super Origenis defensione principium usque ad mille ferme uersus liber iste, qui Pamphili dicitur, continet et in reliquis scriptor eiusdem operis profert testimonia, quibus nititur adprobare Origenem fuisse catholicum. Eusebius et Pamphilus tantam inter se habuere concordiam, ut unius animae homines puacceperit. quomodo igitur inter se dissere potuerunt, ut Eusebius in toto opere suo Origenem Ariani probet dogmatis, et Pamphilus Nicaenae synodi, quae fuit postea, defensorem? Ex quo ostenditur, vel Didymi, vel cujuslibet alterius esse opusculum, qui sexti libri 533 capite detruncato, caetera
Abbreviated transcription (Latin):
scribit ad fabianum romanȩ urbis ep̃m
pęnitentiã agit cur talia scripserit. et
causas temeritatis in ambrosiũ refert
qđ secreto edita inpublicũ ꝓtulerit. Et
quȩ displicent. Porro qđ pamphilum
ꝓferunt laudatorẽ eius. grãs ago. meo
nomine qđ dignũ me putauer̃ quem
cũ martyre calũniarent᷑. Si enĩ ab in¬
micis origenis libros eiꝰ dicitis eẽ uiola¬
tos ut infamaretur. quare mͥ non liceat
dicere ab amicis eius & sectoribus
ñ positũ eẽ. sub nomine pamphili uo-¬
lumen. quod illũ testimonio marty-¬
ris ab infania uindicaret. Eece uos
em̃datis in origenis libris quod ille
ñ seripsit. et miramini si edat aliquis
librũ quẽ ille ñ edidit. Uos in edito
oꝑe potestis coargui. Ilie qui nichil
aliud edidit facilius patec calũniȩ.
Date qđ libet. aliud opus pamphili
nusquã reꝑietis. hoc unũ ẽ. Unde gͥ
sciam qđ pamphyli sit uidelicet stilꝰ.
& salua docere me poterit: Nunquã

Expanded text:
scribit ad Fabianum, Romanae urbis episcopum, scribit ad Fabianum, Romanae urbis episcopum, paenitentiam agit, cur talia scripserit, et causas temeritatis in Ambrosium refert, quod secreto edita in publicum protulerit: et quae displicent! Porro, quod Pamphilum proferunt laudatorem eius, gratias illis ago meo nomine, quod dignum me putauerunt, quem cum martyre calumniarentur. si enim ab inimicis Origenis libros eius dicitis esse uiolatos, ut infamaretur, quare mihi non liceat dicere ab amicis eius et sectatoribus conpositum esse sub nomine Pamphili uolumen, quod illum testimonio martyris ab infamia uindicaret? ecce uos emendatis in Origenis libris, quod ille non scripsit, et miramini, si edat aliquis librum, quem ille non edidit? uos in edito opere potestis coargui; ille, qui nihil aliud edidit, facilius patet calumniae. date quodlibet aliud opus Pamphili, nusquam repperietis; hoc unum est. unde igitur sciam, quod Pamphili sit? uidelicet stilus et saliua docere me poterit. numquam
Abbreviated transcription (Latin):
te implere uolunt scripturã dicentẽ.
Amate inimicos ur̃os: & bene facite his
qui ꝑsequunt᷑ uos. Amo carnẽ castam.
uirginẽ. ieinantem. Amo carnis non
oꝑa sed substantiã. Amo carnẽ quae
iudicandã se eẽ. nouit: Amo illam quȩ
maliuolis hominib libros eiꝰ eẽ uiola¬
tos. quã imꝑitũ sit hinc ꝓbari potest.
Quis prudentior. doctor. eloquentior.
eusebio & didimo assertorib origenis
inueniri potest : quoꝵ alt̾ sex uolumini¬
bus ticaro ao siac. ita eũ ut sensisse con-¬
firmat : Alt̃ sic eiꝰ errores nitit᷑ excusare
ut tam̃ illiꝰ se fateat᷑. non scriptũ negans.
sed sensũ seribentis edisserens. Illud est
siqua ab hereticis addita sunt. didimus
quasi benedicta defendit. Solus scili¬
cet origenis ĩnuentꝰ ẽ. cuiꝰ scripta in toto
orbe parit̾ falsarentur: & quasi ad mecri-¬
datis litteras om̃is ueritas uno die de
uoluminib illius raderetur. Si unus
rumpi potuer : Ipse origenes eͣpła quã

Expanded text:
te inplere uolunt scripturam dicentem: amate inimicos uestros et benefacite his, qui persequuntur uos. amo carnem castam, uirginem, ieiunantem; amo carnis non opera, sed substantiam; amo carnem, quae iudicandam esse se nouit; amo illam, quaeicis et maliuolis hominibus libros eius esse uiolatos, quam ineptum sit, hinc probari potest. quis prudentior, doctior, eloquentior Eusebio et m Didymo, adsertoribus Origenis, inueniri potest? quorum alter sex uoluminibus tfjg ajzoloyiag ita eum ut se sensisse confirmat, alter sic eius errores nititur excusare, ut tamen illius esse fateatur, non scriptum negans, sed sensum scripti edisserens. aliud est, si, quae ab hereticis addita sunt, Didymus quasi bene dicta defendit. solus scilicet inuentus est Origenes, cuius scripta in toto orbe pariter falsarentur et quasi ad Mithridatis litteras omnis ueritas uno die de uoluminibus illius raderetur. si unus rumpi potuerunt? ipse Origenes in epistula, quam
Abbreviated transcription (Latin):
qui xp̃m indumꝰ et facti sumꝰ iuxta
apłm genus regiũ et sacerdotale: non
debemus suꝑ mortuos contristari. Et
dixeit: inquit moyses ad aaron et elea¬
zaraet ithamar filios eiꝰ qui relicti erant
Caput ur̃m ñ denudabitis. et uestim̃ta
ur̃a ñ scindetis ne moriamini et super
omnẽ synagogam ueniat ira. Nolite

Expanded text:
qui Christum induimus et facti sumus iuxta qui Christum induimus et facti sumus iuxta apostolum genus regium et sacerdotale, non debemus super mortuos contristari. et dixit, inquit, Moyses ad Aaron et Eleazar et Ithamar filios eius, qui relicti erant: caput uestrum non denudabitis et uestimenta uestra non scindetis, ne moriamini et super omnem synagogam ueniat ira. nolite
Abbreviated transcription (Latin):
lemnis ñ longas aegẏptiis imperat
lacrimas: sed funeris monstrat ornatũ.
iuxta qũe modũ aaron quoq et moysen
fletos eẽ. manifestũ ẽ. Nequeo satis¬
scripturȩ laudare mysteria: et diui¬
nũ sensũ in uerbis licet simplicibus
ad mirari Quid sibi uelit. quod mo¬
yses plangitur. et iħsnaue uir sc̃s se¬
pultus refertur : et tam̃ flecus eẽ. non
scribitur. Neq illud qđ moysi id est
in lege ueteri om̃s sub peccati adam
mors ab adam usq ad moẏsen etiam
suꝑ eos qui ñ peceauer̃. In iħu uero id
ẽ in euangłio ꝑ quẽ paradysus ẽ aꝑtus
mortẽ gaudia ꝓsequuntur: flent usq
hodie udȩi et nudatis pedib in cine¬
re uolutati sacco incubant. Ac neqͥd
desit suꝑstitioni. ex ritu uanissimo
pharisȩorũ primũ cybum lentis acci-¬
punt. uidelicet ostendentes quali edu¬
lio primogenita ꝑ diderint. Sed meri-¬
to quia in resurrectione dñi ñ creden-¬
tes antixp̃i parantur aduentui. Nos uͦ

Expanded text:
lemnis non longas Aegyptiis imperat lemnis non longas Aegyptiis imperat lacrimas, sed funeris monstrat ornatum. iuxta quem modum Aaron quoque et Moysen fletos esse manifestum est. nequeo scripturae satis laudare mysteria et diuinum sensum in uerbis licet simplicibus admirari, quid sibi uelit, quod Moyses plangitur et Iesus Naue, uir sanctus, sepultus refertur et tamen fletus esse non scribitur; nempe illud, quod in Moysi, id est in lege ueteri, omnes sub peccati Adam mors ab Adam usque ad Moysen etiam super eos, qui non peccauerunt; in Iesu uero, id est in euangelio, per quem paradisus est apertus, mortem gaudia prosequuntur. flent usque hodie Iudaei et nudatis pedibus in cinere uolutati sacco incubant ac, ne quid desit superstitioni, ex ritu uanissimo pharisaeorum primum cibum lentis accipiunt uidelicet ostendentes, quali edulio primogenita perdiderint. sed merito, quia in resurrectione domini non credentes antichristi parantur aduentui. nos uero,