comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atq horrentib tenebris ingra¬
uesceret. noceretq uiuentibus.
Itaq et celũsimul mira uarie¬
tate distinxit. et tenebras i p̃aᷤ
multis minutisq luminibus
tẽpauit. Quanto gͥ naso pru¬
tentius q̃m illi quisapientie
stutere se putant: qui sensit a
deo lumina illa ut horrorẽ tene¬
braꝵ depeslerent instituta. Is enĩ
p̾hendit. his trib uersib t̾mi¬
nauit. Tot numero taliq deus¬
simulacra figuras imposuit ce¬
lo ꝑque atras sparsa te nebras.
Clara pruinose iussit dare lũi¬
na nocti / ꝙͦ si fieri ñõ potest ut
stelle diisint. gͦ ne sol quidẽ ac
luna dii ẽẽ possunt . qm̃ lumini¬
b astroꝵ nõ ratione differt᷑ sed
ergo nec celũ quixẽ inquo illa ⁊¬

Expanded text:
atque horrentibus tenebris ingraatque horrentibus tenebris ingravesceret, noceretque viventibus. Itaque et coelum simul mira varietate distinxit, et tenebras ipsas multis minutisque luminibus temperavit. Quanto igitur Naso prudentius, quam illi, qui sapientiae studere se putant, qui sentit a Deo lumina illa, ut honorem tenebrarum depellerent, instituta! Is eum prehendit, his tribus versibus terminavit: Tot numero, taliqsimulacra figura inposuit caelo perque atras sparsa tenebras clara pruinosae iussit dare lumina nocti. quodsi fieri non potest ut stellae dii sint, ergo ne sol quidem ac luna dii esse possunt, quoniam luminibus astrorum non ratione differunt, sed ergo ne
Abbreviated transcription (Latin):
b ratio ad pagendos motꝰ suoᷤ
apta s dei ẽ illa ratio qui et fecit
et regit omĩa / nõ ip̃oꝵ syderum
que mouent᷑. Namsi solẽ sta¬
re uoluisset ꝓpetuus utiq dieᷤᷤ
ẽẽt. Itẽ si motus astra nõ habe¬
rent. quis dubitat sempit̾uã
noctẽ futurã fuisse. E ut diei
ac noctis uices ẽent: moueri
ea uoluit. et tã uarie moueri.
ut nõ mͦ lucis atq tenebrarũ
mutue uicissitudines fierent.
quib laboris et quietis alter¬
ua spatia ꝯstarent. s etiã frigo¬
ris et caloris ut diu̾soꝵ tẽpoꝵ.
uis ac potestas uł generãdis
uł maturandis frugibꝰ ꝯueni¬
ret. Quã solertiã diuine pote¬
statis in machinandis itine¬
rib astroꝵ quia philosophi⁊
nõ uitebant. animalia ẽẽ syde¬
ra putauerunt. taquã pedib
et sponte. nõ diuina ratione
ꝓrederent. Cur aũt illa exco¬
gitauerit deus qui nõ intel¬
legit. scilicet ne solis lumine
decenͣte: nimiũ ceca nox tetria

Expanded text:
bus ratio ad peragendos meatus suos bus ratio ad peragendos meatus suos apta, sed dei est illa ratio qui et fecit et regit omnia, non ipsorum siderum quae mouentur. nam si solem stare uo! uisset, perpetuus utique dies esset. item si motus astra non haberent, quis dubitat sempiternam noctem futuram fuisse? sed nt diei ac noctis uices essent, moueri ea uoluit et tam uarie moueri, ut non modo lucis atque tenebrarum mutuae uicissitudines fierent, quibna spatia constarent; sed etiam frigoris et caloris, ut diversorum temporum vis ac potestas, vel generandis, vel maturandis frugibus conveniret. Quam solertiam divinae potestatis in machinandis itineribus astrorum, quia philosophi non videbant, animalia esse sidera putaverunt; tamquam pedibus, et sponte, non divina ratione procederent. Cur autem illa excogitaverit Deus, quis non intelligit? Scilicet ne solis lumine decedente, nimium caeca nox tetris
Abbreviated transcription (Latin):
itos manifestũ est: ita nec uo¬
artifex. sic illa disposuit. sic ma¬
chinatus ẽ: ut ꝑspacia celi. di¬
uina et admirabili ratione de¬
curreͥnt a defficiendas succe¬
dentiũ sibi tempoꝵ uarietateᷤᷤ
Anarchimedes siculus. con¬
cauo ere similitudinẽ inun
di figurãq potuit machina¬
rianquo ita solem lunãq cõ¬
posuit ut mequales motus
et celestib similes ꝯu̾siombꝰ.
singulis quasi dieb efficerẽt.
ut ũo mͦ accessus solis ac rece̾¬
sus uł increm̃ta diminutio¬
nesq lune: uerũ etĩa stellaꝵ
uł merrantiũ uł uagarũ dis¬
pares cursus orbis ille dum
uertit᷑ ex hiberet. Uena gͦ il¬
lauera nõ potuit machunãi
et efficere. que potuit soller¬
tia hoĩs imitatione simula¬
re. Utrĩi ne gͥ stoicus si astro¬
rũ figuras in illo ere pictas ef¬
fectasq uidisset suo illa ꝯsilio
mouer diceret/ ac nõ potius ar¬
tificis iungenio: i cͥeͤm gͦ syceri¬

Expanded text:
itos manifestum est, ita nec uoitos manifestum est, ita nec uoartifex sic illa disposuit, sic machinatus est, ut per spatia caeli diuina et admirabili ratione decurrerent ad efficiendas succedentium sibi temporum uarieta-tes. an Archimedes Sicu- !ns concauo aere similitudinem mundi ac figuram potuit machinari, in quo ita solem lunamque composuit, ut inaequales motus et caelestibus similes conuersionibus singulis quasi diebus efficerent et non modo accessus solis ac recessus uel incrementa deminutionesque lunae, uerum etiam stellarum uel! inerrantium uel uagarum dispares cursus orbis ille dum uertitur exhiberet, deus ergo illa uera non potuit machinari et efficere quae potuit sollertia hominis imitatione simulare? utrumne igitur Stoicus si astrorum figuras in illo aere pictas efctasque uidisset, suo illa consilio moueri diceret ac non potius artificis ingenio? inest ergo sideri
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sa celestia deos iͦ ꝯtra
coẽẽ opinant᷑ quia certos et
rationabiles cursus habent:
errant. ex hoc eni apparet d̾os
ño esse. ꝙͦ exorbitateͤ ilł apre¬
stitutis itmerib nõ licet. Ce¬
terũ si dii ẽent. huc atq illuc
passim sine ulla necessitate fer
rent᷑ sicut animantes int̾ra.
quaꝵ quia libere sunt uolun¬
tates. huc atq illuc uagãt᷑
ut libint. et qͣuoeuq mens
duxent eoferunt᷑. Nõ est igͥ
astrorĩi motus uoluntanius
s necessarius. quia p̾stitutis
legib officiisq deẜuiunt.
S cũ disputaret de cursib
syderũ. quos ex ip̃a reru ac
temporũ ꝯgruentis ĩtelleͥ¬
gebat nõ ẽẽ fortuitos. existi¬
mauit uoluntarios ẽẽ tam¬
qͣm nõ possent tam disposi¬
te et tamordinate mouei:
nisi sensus illis in ẽet officii
suisciens. O quã difficilis ẽ
ignorantib ueritas. et quã
aliud restat. nͥ ut uoluntarii
sint. immo uõ ut nõ ẽẽ fortu¬

Expanded text:
uniuersa caelestia deos esse, inuniuersa caelestia deos esse, inco esse opinantur, quia certos et rationabiles cursus habent, errant. ex hoc enim apparet deos non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. ceterum si dii essent, huc atque illuc passim sine ulla necerentur, sicut animantes in terra, quarum quia liberae sunt voluntates, huc atque illuc vagantur, ut libuit, et quo quamque mens duxerit, eo fertur. Non est igitur astrorum motus noluntarms, sed necessarius, quia praestitutis legibus officiisque deseruiunt. sed cum disputaret de cursibus siderum, quos ex ipsa rerum ac temporum congruentia intellegebat non esse fortuitos, existimauit uoluntarios esse, tamquam non possent tam disposite, tam ordinate moueri, nisi sensus illis inesset officii sui sciens. o quam difficilis est ignorantibus ueritas et quam aliut restat nisi ut uoluntarii sint\'. immo uero ut non esse fortu
Abbreviated transcription (Latin):
hanc tantã intam uariis ⁊¬
cursib in om̃ief̾uitate ꝯue¬
nientiã tẽpoꝵ: nõ possũ in¬
tellegere. sine mente ratiõe
consilio. que eũ in syteribus
ẽẽ uideamꝰ: nõ possi ^ eͣ a  ipsa
nõ indeorũ numero reponͣe.
Itẽ paulo suꝑius. Restat in¬
quit ut motus astrorũ sit
uoluntarius. que iͣteat. ño
ĩ docte solũ uerii etĩa impie fa¬
ciãt si deos ẽẽ neget. Nos u̾o
ẽquidẽ ꝯstant negamꝰ ac u¬
uos ophilosophi nõ solũ in¬
ineptos deliros ꝓbamꝰ: ꝗ igno¬
rantĩa imꝑitoꝵ uanitate ui¬
cistis. illi eñi solem atq luuã
uos etĩa syrera deos putatis.
Tradite gͥ nobis stellaꝵ mi¬
steria: ut aras ac templa sin¬
gulis erigamꝰ. aut sciamꝰ quo
quãq ritu quo die colamus
quib nominib. quibq p̾ci¬
b aduocemꝰ: nisi forte nullo
discrimine tam ĩ nuunerabiles
tam mnuitos deos acerbͣatim
colere debemꝰ. Quid qd̃ argu¬
mentũ illird quo colligunt

Expanded text:
hanc tantam in tam uariis hanc tantam in tam uariis cursibus in omni aeternitate conuenientiam temporum non possum intellegere sine mente ratione consilio. quae cum i!i sideribus esse uideamus, non possumus ea ipsa non in deorum numero reponere. item paulo superius: restat inquit ut motus astrorum sit uoluntarius: quae qui uideat, non indocte solum, uerum etiam inpie faciat, si deos esse neget. nos uero et quidem constanter negamus ac uos, o philosophi, non solum inineptos deliros probamus, qui ignorantiam inperitorum uanitate uicistis. illi enim solem atque lunam, uos etiam sidera deos putatis. tradite igitur nobis stellarum mysteria, ut aras ac templa singulis erigamus, ut sciamus quo quamque ritu, quo die colamus, quibus nominibus, quibus precibus aduocemus: nisi forte nullo discrimine tam innumerabiles, tam minutos deos aceruatim colere debemus. quid quod argumentum iliud, quo colligunt
Abbreviated transcription (Latin):
rent sensu tanquã deos a dorãt
qui cũ dei oꝑa mirarent. id est
celũ cũ uariis luminib terrã
cũ campis et montib maria
cũ fluminib stagnis et fõtib
earũ rerĩi admiratione stupe¬
facti: et ip̃ius artificiis obliti.
quẽ uidere nõ poterant: oꝑa
eius ueneran et colere ceper̃t.
nec uinquã intellegere qͥuer᷑.
quanto maior quanttq mi¬
rabilior sit: qui illa fecit ex i¬
chilo. que eũuideant diuiniꝰ
legib obsequentia cõmodis
atq usib hominũ ꝓpetuan
necessitate familiari.tam̃ illa
deos existimant ẽẽ. ingrati ad¬
uersus beneficia diuina qui
deo et patri indulgentissimo.
sua sibi opera p̃tulerunt.S
quid mirũ. si aut barbari aut
imꝑiti homines errant. cũ
etiã philosophi stoice disci¬
pline: meadẽ sint opinione
ut omĩa celestia que mouẽt
indorũ nũo habenda ẽẽ cen¬
seant. siquidẽ lucilius stoi¬
cus apird eiceronẽ sic loquit.
Hanc gͥ instellis ꝯstantiam.

Expanded text:
rent sensu, tamquam deos adorant. rent sensu, tamquam deos adorant. qui cum dei opera mirarentur id est caelum cum uariis luminibus, terram cum campis et montibus, mare cum fluminibus et stagnis et fontibus, earum rerum admiratione opstupefacti et ipsius artificis obliti, quem uidere non poterant, opera eius uenerari et colere coeperunt nec umquam intellegere quiuerunt, quanto maior quantoque mirabilior sit qui illa fecit ex nihilo. quae cum uideant diuinis legibus obsequentia commodis atque usibus hominis perpetua necessitate famulari, tamen illa deos existimant esse, ingrati aduersus beneficia diuina, qui deo et patri indulgentissimo sua sibi opera praetulerunt. sed quid mirum si aut barhari aut inperiti homines errant, cum etiam philosophi Stoicae disciplinae in eadem sint opinione, ut omnia caelestia quae mouentur in deorum numero habenda esse censeant? siquidem Lucilius Stoicus aput Ciceronem sic loquitur: bane igitur in stellis constantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Tlanto gͥ rectius ẽ omis¬
sis insensibilib et uaĩs.
oculos eotendere ubisedes uͥ
habitatio ẽ dei ueri qui t̾ra
stabili firmitate suspendit .i
qui celũ distinxit astris fulgẽ¬
tib qui solẽ reb humanis cla¬
rissimũ ac singulare lum̃ ĩ ar¬
gum̃itũ sue unice maiestatis
accendit terris aũt maria cir¬
cũfudit flumina sempit̾no lap¬
su fluere p̃cepit. Iussit et extẽ¬
di campos. subsitere ualles frõ¬
de tegi siluas laprtosos surgere
mõtes. Que utiq om̃ia non
iuppiter fecit. qui ante an nos
fex rerũ mintdi melioris origo.
qui uocat᷑. deus. cuiꝰ principiũ
qm̃ nõ potest cõprehendi. neͬc
queri quidẽ debet./ Satis ẽ hõi
adplenã ꝑfectãq prucentiam
si deũ ẽe intelle̾gat. cuiꝰ intelle̾ge̾¬
tie uis et sũma hec ẽ: ut suspĩ¬
ciat et honorificet parente cõ¬
munẽ generis humani. ⁊ reꝵ
mirabiliũ fabricatorẽ. Unte
quidã hebetis optiusiq cordiᷤ
elem̃taꝰ que et facta sunt et ca¬

Expanded text:
uanto igitur rectius est, omissis insensibilibus et vanis, oculos eo tendere, ubi sedes, ubi habitatio est Dei veri; qui terram stabili firmitate suspendit; qui coelum distinxit astris fulgentibus; qui solem rebus humanis clarissimum, ac singulare lumen, in argumentum suae unicae majestatis accendit: terris autem maria circumfudit, flumina sempiterno lapsu fluere praecepit. Jussit et extendi campos, subsidere valles, Fronde tegi silvas, lapidosos surgere montes. Quae utique omnia non Jupiter fecit, qui ante annos mfex rerum, mundi melioris origo, qui vocatur Deus, cujus principium, quoniam non potest comprehendi, ne quaeri quidem debet. Satis est homini ad plenam perfectamque prudentiam, si Deum esse intelligat: cujus intelligentiae vis et summa haec est, ut suspiciat et honorificet communem parentem generis humani, et rerum mirabilium fabricatorem. unde quidam hebetis obtunsique cordis elementa, quae et facta sunt et ca
Abbreviated transcription (Latin):
quãius nom̃ eius ꝙͦ ei aprin¬
cipio patersũmus imposuit
nullus alius prͤter ip̃m sciar
habet tam̃ int̾ angelos aliuo
uocabulũ: et int̾ hominesi
alurd iñe quippe int̾ homĩes
nom̃ est. s nuncupatio pote¬
statis et regni. Sic enĩ iudei
reges suos appellabant.s ex¬
ponenda huiꝰ noĩs ratio ẽ ꝓpt̾
ignorantiũ errorẽ: qui eum
immutata lictera. chrestum¬
solent dicere. Erat iudeis añ
p̾ceptũ ut sacrũ cõficerent un¬
guentũ quo ꝑungi possent
hi qui uocabant᷑ ad sac̾dotiũ
uł ad regnũ et sicut nunc ro¬
manis indum̃tũ purpure in¬
signe ẽ regie dignitatis assũpte.
sic illis unctio sacri unguentit
nom̃ ac potestatẽ regiã cõfere¬
bat. Uerũ qm̃ greci ueteres ⁊¬
sic̃ indicat omericus uersus
hanc ratione nos eũ christũ
nuncupamꝰ. idest unctũ. qui
rex significat᷑: nõ ꝙͦ ille regnũ
haoc t̾renũ fuerit a deptus cuiꝰ
capiendi nõdũ tp̃s aduenit.⁊
ẜ̃ ꝙͦ celeste ac sempit̾nũ de quo

Expanded text:
quamvis nomen ejus, quod ei a principio pater summus imposuit, nullus alius praeter ipsum sciat, habet tamen et inter Angelos aliud vocabulum, et inter homines aliud. Jesus quippe inter homines nomen est, sed nuncupatio potestatis et regni; sic enim Judaei reges suos appellabant. Sed exponenda hujus nominis ratio est propter ignorantium errorem, qui eum immutata lisolent dicere. erat Iudaeis ante praeceptum ut sacrum conficerent unguentum, quo perungui possent ii qui uocabantur ad sacerdotium uel ad regnum, et sicut nunc Romanis indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis assumptae, sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regium conferebat. uerum quoniam Graeci ueteres sicut indicat Homeri uersus hanc rationem nos eum Christum nuncupamus, id est, unctum, qui rex significatur: non quod ille regnum hoc terrenum fuerit adeptus, cujus capiendi nondum tempus advenit; sed quod coeleste ac sempiternum, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
denderi solet. Iurdiuiego quẽ¬
dam homine sane dissertũ: qui
eũ immutata una lictera copri¬
anũ uocaret. quasi ꝙ eliͤgans ĩ¬
geniũ et melioribꝰ reb aptum
ad auiles fabulas cõtulisset. ꝙͦ¬
si accroit hoceicuiꝰ eloquentia
nõ in suauis ẽ. qurd tandẽ pute¬
mus eis accitere. quoꝵ ẜmo ieiu¬
nus ẽ et ĩgratus. qui neq uim
psuadendi: neq suttilitatẽ aigu¬
mñtandi. ueq ullã prorsus acer¬
bitatẽ adreuincendũ habere po¬
tuerunt.

Expanded text:
derideri solet. audiui ego quendam hominem sane disertum, qui eum inmutata una littera Coprianum uocaret, quasi quod elegans ingenium et melioribus rebus aptum ad aniles fabulas contulisset. quodsi accidit hoc ei cuius eloquentia non insuauis est, quid tandem putemus accidere eis quorum sermo ieiunus est et ingratus? qui neque uim persuadendi neque subtilitatem argumentandi neque ullam prorsus acerbitatem ad reuincendum habere potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cõdennent̾ adpenã. Hie for¬
tasse dixerit quispiã. si e mimõ¬
talis amina quomͦ patibił urdu¬
cit᷑ ac pene sentiens:. Si enimob
merita punet᷑. sentiet utiq do¬
lorẽ atu etiã ita mortẽ. Si mor¬
ti nõ est obnoxia. nec dolori
quitẽ. patibilisq gͥ nõ est. Hu¬
ic questioni siue argum̃to. asto¬
icis ita occunifi Quimas qui¬
dem hominũ ꝑmanere. nec in¬
t̾uentu mortis iunichilũ resol¬
ui.s eoꝵ qui usti fuerunt pu¬
ras et inpatibiles et beatas
ad sede celestem unde illis or̾i¬
gosit remeare uł in campoa⁊
quosdã fortunatos rapi.ubi ⁊
tib ĩ quinauerint. mediã quã

Expanded text:
 ad poenam. Hic fortasse dixerit quispiam: Si est immortalis anima, quomodo patibilis inducitur, ac poenam sentiens? Si enim ob merita punietur, sentiet utique dolorem, atque ita etiam mortem. Si morti non est obnoxia, nec dolori quidem, patibilis igitur non est. Huic quaestioni, sive argumento, a Stoicis ita occurritur: Animas quidem hominum permanere, nec interventu mortis in nihilum resolvi: sed eorum, qui justi fuerunt, puras, et impatibiles, et beatas ad sedem coelestem, unde illis origo sit, remeare; vel in campos quosdam fortunatos rapi, ubi ftibus inquinaverunt, mediam qua
Abbreviated transcription (Latin):
donauit ꝙͦ si ẜuoꝵ nequissimꝰ
habet᷑. qui dũm sũ fuga deẜit
isq u̾b̾ib et iuncuł et ergastu¬
lo et cruce et om̃i malo dignissi¬
mus iudicat᷑. Et si filiꝰ eodẽ m̃o
pelitus atq impius existima¬
tur quipatrẽ suũ derelinquid
ne illi obsequat᷑. obeãq causq
dignꝰ putat᷑ qui sit ex heres. ⁊ cuiꝰ
nom̃ inꝑpetuũ de familia delea¬
tur quanto magis qui deũ dese¬
rit. in quẽ duo uocabula dñiet
patris eq ueneranda ꝯueniũt.ᷤ
Nam ille qui ẜuũ p̃cio cõparat
quid ineũ beneficii confert. pref
alim̃taᷤ que illi utilitatis sue gr̃a
subminustratꝰ. et qui filiũ gen̾at.
uõ ẜet in potestate ut cõcipiatur.
ut nascat᷑. ut uiuat. Unde appa
dignus ẽ deẜtor eiꝰ. qui et dñs ue¬
rus et pater ẽ: nisi quẽ d̃s ip̃e cõ¬
stituit: qui spiritib iniustis et̃¬
nũ parauit ignẽ. ꝙͦ ip̃e ꝑ uates
suos impiis ac rebellib cõmina

Expanded text:
donauit. quodsi seruorum nequissimus donauit. quodsi seruorum nequissimus habetur qui dominum suum fuga deseruit isque uerberibus et uinculis et ergastulo et cruce et omni malo dignissimus iudicatur, et si filius eodem modo perditus atque inpius existimatur qui patrem suum dereliquit ne illi obsequatur, ob eamque causam dignus putatur qui sit exheres et cuius nomen in perpetuum de familia deleatur, quanto magis qui deum deserit, in quem duo uocabula domini et patris aeque ueneranda conueniunt? nam ille qui seruum pretio conparat, quid in eum beneficii confert praeter alimenta, quae illi utilitatis suae gratia subministrat? et qui filium generat, non habet in potestate ut concipiatur, ut nascatur, ut uiuat: unde appardignus est desertor eius qui et dominus uerus et pater est, nisi quae deus ipse constituit, qui spiritibus iniustis aeternum parauit ignem, quod ipse per uates suos inpiis ac rebellibus commina
Abbreviated transcription (Latin):
uideri ẽẽ qͣm uirtus cuiꝰ natura¬
lis bonitas et honestas docere
nos potest onuiano ẽẽ morta¬
lem. diuinũq illi adeo p̾miũ
cõstitutũ. S idcirco iurtutẽ
ip̃am deus subpsona stultitie
uoluit ẽẽ celatã. ut misterium
uentatis ac religionis sue ẽẽt
archanũ ut has religiones sa¬
pientiãq t̾renã extollentem
se altus sibiq uultũ placentẽ:
uanitatis errorisq dan̾aret. ut
proposita deniq difficultate.
angustissimꝰ trames. adimmor¬
tatis premiũ sublime ꝑducẽt.
Uocui ut opinor curppłs ñr ap̃d̾
stultos stultus habeat̾. Nã cru¬
ciari atq int̾ficiͫ qͣuia thura tri¬
b digitis cõprehensa. in focum
iacͤere tã meptũ urcet qͣm in pe¬
riculo uite. alt̾ius animã ma¬
gis ciuare qͣm suã. Mesciunt
eñi quãtũ sit nefas atorare ⁊¬
liud p̃ter quã d̃m qui ꝯdidit
celũ atq t̾ram. qui humanũ
genus fixit. inspirauit. luce

Expanded text:
uideri esse quam uirtus: cuius naturauideri esse quam uirtus: cuius naturalis bonitas et honestas docere nos potest animam non esse mortalem diuinumque illi a deo praemium constitutum. sed idcirco uirtutem ipsam deus sub persona stultitiae uoluit esse celatam, ut mysterium ueritatis ac religionis suae esset arcanum, ut has religiones sapientiamque terrenam extollentem se altius sibique multum placentem uanitatis errorisque damnaret, ut proposita denique difficultate angustissimus trames ad immortalitatis praemium sublime perduceret. Docui, ut opinor, cur populus noster aput stultos stultus habeatur. nam cruciari atque interfici malle quam tura tribus digitis conprehensa in focum iacere tam ineptum uidetur quam in periculo uitae alterius animam magis curare quam suam. nesciunt enim quantum sit nefas adorare aliud praeterquam deum, qui condidit caelum atque terram, qui humanum genus finxit inspirauit luce
Abbreviated transcription (Latin):
iungis. Q si aut ingrati uni¬
uersi aut inuidi multi. aut ɨ¬
inimici potentes suis uirtutẽ
prenuis spoliantͤ Oqͣm fragi¬
lem qͣm inane uirtut̾ẽ induxi¬
sti si spoliari p̃mio suo potest.⁊
que si bona sua diuina iudicat
ut aiebas qui possunt exx tã
ĩ grati tã inuidi tã potentes
qui iurtute spoliare ualeant
his bonis que fuerint uieam
collata diuinitus. ne illa se in¬
quit multis solaciis oblectat
inaximeq suo decore se ip̃a sustẽ¬
tat. Quib solaciis quodecore
cũ incrim̃ sepe ueniatᷤ et inpe¬
nã decor ille uertat᷑. Quid eñi
si ut fũrius dicebat. rapiatur
uexet᷑ ext̾minef egeat. aufe¬
rant̾ ei manꝰ. effodiant᷑ ocͣuli.
dãnef. uinciat uraf. miseris
etiã modis neçet᷑. ꝓclet ne suũ
p̾miũ uirtus: auͣt potiꝰ peribit
ip̃a minime:s et mercedem
suã deo iudice accipiet et ui¬
uet ac semꝑ uigebit. Que sit
tollas: nichil potest in uita ho¬
minũ tam inutile tã stultum

Expanded text:
iungis? sed si aut ingrati uniiungis? sed si aut ingrati uniuersi aut inuidi multi aut inimici potentes suis uirtutem praemiis spoliant, — o quam fragilem, quam inanem uirtutem induxisti, si spoliari praemio suo potest! quae si bona sua diuina iudicat, ut aiebas, qui possunt existere tam ingrati, tam inuidi, tam potentes, qui uirtutem spoliare ualeant iis bonis quae fuerint in eam conlata diuinitus? — ne illa se inquit multis solaciis oblectat maximeque suo decore se ipsa sustentat. quibus solaciis? quo decore? cum in crimen saepe ueniat et in poenam decor ille uertatur. quid enim, si, ut Furius dicebat, rapiatur uexetur exterminetur egeat, auferantur ei manus, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur, miseris etiam modis necetur. perdetne suum praemium uirtus aut potius peribit ipsa? minime, sed et mercedem suam deo iudice accipiet et uiuet ac semper uigebit. quae si tollas, nihil potest in uita hominum tam inutile. tam stultum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͦ si qui faciet. a iustitie regła
discedat necesse ẽ. si aũt suꝑest
hõi uita melior et longior ꝙͦ ⁊
sentẽ cũ bonis sius cõtẽnere
sapientis ẽ.cuiꝰ om̃is iactura
immortalitate pensat᷑. Apiro
ciceronẽ idẽ ille iustitie defen¬
sor lelius. Uult ĩquit pene uir¬
tus honorẽ: nec ẽ uirtutis ulla
alia merces. ẽ plane et qͥde
uirtute dignissima quam
tu leli nũquã poteras suspi¬
cari. Nichilem̃ diuinarum
noueras licterarũ. qͣm tam̃
illa inquit accipiat facile
exigit nõ acerbe. Erras ue¬
hement̾ si putas ab homine
preiniũ solui posse uirtuti ⁊
cũ ip̃e alio loco uerissime di¬
xeris. Hunc tu uiro quas di¬
uitias obicies ᷤ que imꝑia qͦ
regua. qui istiꝰputat huma¬
na. sua bona ḋiuina iudicat.
Quis gͦ te sapientẽ leli putet
cũ ip̃e tibi loquareᷤ cõtraria.
et paulo post uirtuti adimaᷤ
que de disti ¶ S uidelicet igno¬
rantia uen facit incertã labã¬
tẽq sentẽtiã dein de quid ad¬

Expanded text:
 qui faciet, a iustitiae regula discedat necesse est. si autem superest homini uita melior et longior, quodsentem cum bonis suis contemnere sapientis est, cuius omnis iactura inmortalitate pensatur. aput Ciceronem idem ille iustitiae defensor Laelius uult inquit paene uirtus honorem nec est uirtutis ulla alia merces. est plane et quidem uirtute dignissima, quam tu, Laeli, numquam poteras suspicari: nihil enim diuinarum noueras litterarum. quam tamen illa inquit accipit facile, exigit non acerbe. erras uehementer, si putas ab homine praemium solui posse uirtuti, cum ipse alio loco uerissime dixeris: huic tu uiro quas diuitias obicies? quae imperia? quae regna? qui ista putat humana, sua bona diuina iudicat. quis ergo te sapientem, Laeli, putet, cum ipse tibi loquare contraria et paulo post uirtuti adimas quae dedisti? sed uidelicet ignorantia ueri facit incertam labantemque sententiam. deinde quid ad
Abbreviated transcription (Latin):
poris informatio et ĩspiratio
anime. et partus incolimus.
et quecũq deinceps ad hoĩe
coẜuandũ ualent: Illius minꝰ
columes sumꝰ corpore. et ꝙui
ctũ nob̾ ex uariis reb submini¬
strat. sapientiã quoo honiini
tribuit quã freniis pat̾ dare
nullomͦ põt. Itaq et tesapiẽ¬
tibstulti et de stultis sapiẽ¬
tes sepe nascuit. Qd̾ quite
fato ac sydetib assignant.
S ñõ est nunc locus de fato
disserendi. hoc dicere satis est
ꝙ etia si ista efficientiã rerum.
cõtinent. Nichilomiꝰ a deo
fieri omũa quẽ astra ip̃a efficit
et ordinauit. Inepti gͦ qui hãc
potentiã deo detrahunt. et oꝑi
ane paucis et obscurius fortaᷤᷤ¬
se quã decuit ꝓrerũ ac tẽporis
necessitate poraui. quib con¬
tentus ẽẽ debetis. Plura ⁊ me¬
liora lecturus. si nob̾ indulgẽ¬
tia celitus uenerit. Tunc ergo
quã multi potero lict̾is tratẽ.
que adbeate uite statu ex pecfẽt.

Expanded text:
poris informatio et inspiratio poris informatio et inspiratio animae et partus incolumis et quaecumque deinceps ad hominem conseruandum ualent: illius munuscolumes sumus corpore et quod uictum nobis ei uariis rebus subministrat, sapientiam quoque homini tribuit, quam terrenus pater dare nullo modo potest. ideoque et de sapientibus stulti et de stultis sapientes saepe nascuntur: quod quidam fato ac sideribus adsignant. sed non est nunc locus de fato disserendi, hoc dicere satis est, quod etiamsi astra efficientiam rerum continent, nihilo minus a deo fieri omnia, qui astra ipsa et fecit et ordinauit. inepti ergo qui hanc potentiam deo detrahunt et operibus paucis et obscurius fortasse quam decuit pro rerum ac temporis necessitate peroraui, quibus contentus esse debebis plura et meliora lecturus, si nobis indulgentia caelitus uenerit. tunc ego tquam multa potero litteris tradere quae ad beatae uitae statum spectent,
Abbreviated transcription (Latin):
Lud quoq uenire inque¬
stionẽ potest. Ñtrũ ne aĩa
expatre anpotiꝰ ex matre an
uõ exutroq generet᷑. S ego
ro in eo iure ab incipiti uindico.
De animis anima nõ potest.
quia ex retenui et cõp̾hensi¬
bili nichil põt decedere: Itaq
serendarũ animarũ ratio
uni ac soli teo subiacet.De¬
iq celestisumꝰ om̃s semini
oriundi.oĩbꝰ ille rcem pater
ẽ ut ait lucretius. Nam de
mortalib nõ põt quicqua
nisi mortale generari. Pat̾
spirasse. auiniã de suo nullo
iͦ sentit nec si sentiat qͣndo
cõp̾hensũ. Ex quo apparet
ño a parentib dari animas.
s abuno eodẽq om̃ium deo
patre. qui lege̾ rationẽq na¬
scendi tenet solus. Si qui solꝰ
efficit. Namt̾reni parentis.
nichil est nisi humorẽ corpo¬
ris in quo materia nascendi
cũ sensu uoluptatis emittat.
uł recipiat. Citra hoc opus.
hono resistit. nec quicqua
filios optant. quia nõ ip̃i faci¬
unt cetera iã deisunt omnia
Scilicet cõceptus ip̃e et cor¬

Expanded text:
lud quoque uenire in quaestionem potest, utrumne anima ex patre an potius ex matre an uero ex utroque generetur. sed ego id meo iure ab ancipiti uindico. de animis anima non potest, quia ex re tenui et inconprehensibili nihil potest decedere. itaque serendarum animarum ratio uni ac soli deo subiacet: denique caelesti sumus omnes semine oriundi, omnibus ille idem pater est, ut ait Lucretius. nam de mortalibus non potest quicquam nisi mortale generari. nec pspirasse animam de sua nullo modo sentit, nec si sentiat, quandconprehensum. ex quo apparet non a parentibus dari animas, sed ab uno eodemque omnium deo patre, qui legem rationemque nascendi tenet solus, siquidem solus efficit. nam terreni parentis nihil est nisi ut umorem corporis in quo est materia nascendi, cum sensu uoluptatis emittat uel recipiat: citra hoc opus homo resistit nec amplius filios optant, quia non ipsi faciunt. cetera iam dei sunt omnia, scilicet conceptus ipse et cor
Abbreviated transcription (Latin):
sa inom̃slemsit̾na. que uocet ad
officiũ uibento uetanto a fraude
defreat. Quet᷑am neq probuan
fiustra iubet aut uetat. nec ĩ pro¬
bos iubendo aut uetando monet
Huic legi nec abrogan fas ẽ. neq
derrogare aliquid ex hac licet. ne¬
hac lege possumꝰ. neq ẽ querẽdus
explanator aut int̾pres extuse¬
liuis. nec erit alia lex rome alia⁊
athenis. alianune aliapost heͬe.
Q oͣm̃s gentes onũtp̃r una lex:
ut sempit̾na et imnuitabił ꝯti¬
nebit. Unꝰq erit coĩs quasi mag̃r
et impator oĩum deus ille legis
huiꝰ inuentor disceptator ⁊ fc̃or.
cuiqui no parebit. ip̃e se fugiet ac
nͣamhoĩs asꝑnatus hoc ip̃o luet
maximas penas. etiã sictna sup

Expanded text:
s, sempiterna, quae uocet ad officium iubendo, uetando a fraude deterreat, quae tamen neque probos frustra iubet aut uetat nec inprobos iubendo aut uetando mouet. huic legi nec obrogari fas est neque derogari aliquid ex hac licet nehac lege possumus, neque est quaerendus explanator aut inter- pres Sextus Aelius, nec erit alia lex Romae alia Athenis, alia nunc alia posthac, sed et omnes gentes et omni tempore una lex et sempiterna et inmutabilis continebit unusque eriet imperator omnium Deus, ille legis huius inventor disceptator sator, cui qui non parebit, ipse se fugiet et naturam hominis aspernatus, hoc ipso luet maximas penas, etiamsi cetera qu
Abbreviated transcription (Latin):
no est. et sine respectu rei famili¬
aris effũdit. Quio g prodigũ¬
ne diciemꝰ eũ qui miẜicordie ⁊
causa tribuat ĩ digentib uictũ:
At quin multũ refert utiũ ne
stortis p̃plibroinẽ largiat᷑. an
miẜis pp̃humanitatẽ. Utius
pecunia tuã ꝑductores aleato¬
res. lenonesq duipiant. anil¬
lã pietati ac deop̾stes. Utiu¬
ne illa uentu et gule iugeras¬
anut ĩthesauros iustitie reponaͥ
Ut gͦ uiciũ est effiuidere ĩ ma¬
lã partẽ. sic ĩ bonã uitus. Si
uirtus ẽ nõ parcere opib que
possunt repari. ut homnis ui¬
tã sustentes. que repari nõ põt.
Uicũigͥ parsimonia ẽ. quare
nichilaliud uixerim ꝙͣ insanõ.
qui hominẽ mite ac sociale aui¬
malorbãt suo noĩe. qui euͣlsis
affectib quib om̃ib constat
humanitas adimmobilẽstupo¬
rẽ mẽ tis ꝑducere uolunt. dũ
stutent animũꝑturbationibu
liberare. ut ip̃idicunt Franquillũq

Expanded text:
n est et sine respectu rei familiaris effundat. quid ergo? prodigumne dicemus eum qui misericordiae causa tribuat egentibus uictum ? atquin multum refert utrumne scortis propter libidinem largiare an miseris propter humanitatem, utrum pecuniam tuam res, lenonesque diripiant; an illam pietati ac Deo praestes: utrumne illam ventri ac gulae ingerasan in thesauro iustitiae reponas. ut ergo uitium est effundere m malam partem, sic in bonam uirtus. si uirtus est non parcere opibus quae possunt reparari, ut hominis uitam sustentes quae reparari non potest, uitium igitur parsimonia est. quare nihil aliut dixerim quam insanos qui hominem, mite ac sociale animal, orbant suo nomine, qui euulsis adfectibus quibus omnis constat humanitas, ad immobilem stuporem mentis perducere uolunt, dum student animum perturbationibus liberare et, ut ipsi dicunt, quietu
Abbreviated transcription (Latin):
ne suspieari quide ulla ratione
potuerunt. Itaq et uirtutes
quadã ꝓuiciis ẽt uicia quedã
pro uirtutib habuernt Na
stoici affectus om̃es. quoꝵ im¬
pulsuanimꝰ cõmouef ex hoĩe
tollunt cuprditatẽ letitiã me¬
tũ mestitiã. Quoꝵ duopͥores
ex bonis. sicut aut fituris aut
p̾sentib post̾iora ex mał. Eorẽ
mͦ hec quatuor morbos ut dixi
uocant. nõ tam natura insitos.
ꝙͣ praua opinione susceptos.ii
Et rocirco eos censent extupa¬
ri posse radicitus. si bonoꝵ ma¬
loꝵq opinio falsa tollaf̾. Siẽĩ
nichil censeat sapiens bonum.
nichil malũ nec cupiditate ar¬
descet. nec letitia gestiet. nec me¬
tu t̾rebit. nec egritiroine ꝯtra¬
hef᷑. ꝯ lox uidebimꝰ anefficiant
qd̾ uelint. aut quro efficiant.

Expanded text:
lla ratione potuerunt. Itaque et virtutes quasdam pro vitiis, et vitia quaedam pro virtutibus habuerunt. Nam Stoici affectus omnes, quorum impulsu animus commovetur, ex homine tollunt; cupiditatem, laetitiam, metum, moestitiam, quorum duo priora ex bonis sunt aut futuris, aut praesentibus, posteriora ex malis. Eodem modo haec quatuor, morbos ut dixi vocant, non tam natura insitos, quam prava opinione susceptos. Et idcirco eos censent extirpari posse radicitus, si bonorum malorumque opinio falsa tollatur. Si enim nihil censeat sapiens bonum, nihil malum; nec cupiditate ardescet, nec laetitia gestiet, nec metu terrebitur, nec aegritudine contrahetur. Mox videbimus, an efficiant, quod velint, aut quid efficiant
Abbreviated transcription (Latin):
tumatiaẽ. Seueritas etĩa nisi
se ĩtra cõgruentes nocentiu
penas coherceat. fit seua cuide¬
litas. Ite dñt eos qui mali ui¬
deantur nõ suasponte peeca¬
re. nec mala pot eligere. Sed
bonoꝵ spetie lapsos in cidere
discrim ignorant.:Hec quite
falsa nõ sunt. ẜ ad corpua cũcta
referunt᷑. Nam ꝑcũ ẽẽ aut cõ

Expanded text:
tumacia est. seueritas etiam nisi tumacia est. seueritas etiam nisi se intra congruentes nocentium poenas coerceat, fit saeua crudelitas. itaque dicunt eos qui mali uideantur non sua sponte peccare nec mala potius eligere, sed bonorum specie lapsos incidere discrimen ignorant. haec quidem falsa non sunt, sed ad corpus cuncta refer
Abbreviated transcription (Latin):
Iergo in hominẽ p̾clarum
quod diuinis testimoniis. et bo¬
noꝵ malorũq cõsensu optimũ
iudicat᷑. Aparet phios longe
abfuisse Humano. quineq p̾ce¬
perunt huiꝰmodi quicquã neq
fecerunt.S uutittẽ que ĩ hoĩe
ꝓpeniodu singularis ẽ. ꝓuicio
semꝑhabuerunt. Libet hic in¬
t̃ponere unũ de ꝓpfreͣcia locum.
ut illoꝵ pleniꝰ coarguamꝰ erro
nant᷑ illi quidẽ iurtutes a uicis
distinguere. qd est sane facillimũi.
Quis eñi nõ possit liberalem
a prodigo seꝑare. ut illi faciũt.
Aut parcũsordido. aut quie¬
tũ ab inerti. aut cautũ a timi¬
do. Qo̾ hec que sunt boua. fineᷤ
suos hñt. Quos si excesẜ̾int
ĩuicia lałunf᷑ itaut ꝯstan¬
tia. nͥ ꝓuentate suscepta sit m
pͥutentia: Itẽ fortitudo si nłła
necessitate cogente. aut non
ꝑ causa honesta certũ ꝑiculũ
subient ĩtemeritatẽ ꝯu̾titur
libertas quoq si alios ĩ sectet᷑
potiꝰꝙͣ insectantib resistat cõ¬

Expanded text:
ergo in homine praeclarum idque divinis testimoniis, et bonorum malorumque consensu optimum judicatur: apparet philosophos longe abfuisse ab humano bono qui neque praeceperunt eiusmodi quicquam neque fecerunt, sed uirtutem quae in homine propemodum singularis est pro uitio semper habuerunt. libet hic interponere unum de philosophia locum, ut illorum plenius coarguamus errornantur illi quidem uirtutes a uitiis distinguere: quod est sane facillimum. quis enim non possit liberalem a prodigo separare, ut illi faciunt, aut parcum a sordido aut quietum ab inerti aut cautum a timido, quod haec quae sunt bona fines suos habent ? quos si excesserint, in uitia labuntur, ita ut constantia nisi pro ueritate suscepta sit, fit inpudentia. item fortitudo si nulla necessitate cogente aut non pro causa honesta certum periculum subierit, in temeritatem conuertitur. libertas quoque si alios insectetur potius quam insectantibus resistat, con
Abbreviated transcription (Latin):
aliud enĩ amplius qd̾ dicẽt
nõ sxbat hunc ait ẽe omiu
d̾oꝵ parẽtẽ. quoꝵ causa celũ
cõditerit libisq ꝓspexent. ut
haberent habitaculũ sedemq
p̾stantissimã potestatẽ celi ac
terre ꝯditricẽ nõ poterat enum
dicere iouẽ ẽẽ pͥncipẽ rerũ qui
erat saturno genitus/ neq ip̃
sat̾urnũ qui celo natus fereba¬
tur. Celũ aũt tãquã d̾m pri¬
mũ ꝯstituere nõ autebat. qd̾
urdebat elem̃tũ ẽẽ inundi qd̾¬

Expanded text:
 diceret non habebat. hunc ait esse omnium deorum parentem, quorum causa caelum condiderit liberisque prospexerit, ut haberent habitaculum sedemquepraestantissimam potestatem, caeli ac terrae conditricem. non poterat enim dicere Iouem esse principem rerum, qui erat Saturno genitus, neque ipsum Saturnum, qui caelo natus ferebatur; caelum autem tamquam deum primum constituere non audebat, quod uidebat elementum esse mundi, q
Abbreviated transcription (Latin):
licteras tradroisse. Hũc egyp¬
tii tsoyin appellant. aquo apõ
eos pͥmꝰ amu sui mensis ueli idest
septẽber nom̃ accepit /idẽ oproũ
cõdrdit qd̾etiã nc̃ grece uoca¬
tur mercurii ciuitas. ⁊ feniate¬
colunt eũ religiose qui tã ⁊ si
homo fuit antiquissimꝰ tam̃
et ĩstructissimꝰ om̃i genere do¬
ctrine adeout ei multaꝵ reꝵ
et artiũ scientia trimegistoᷤ cõ¬
gnom̃ imponeret. Hic scͥpsit
libros et quidẽ multos adco¬
gnitionẽ diuinaꝵ rerũ perti¬
nẽtes ĩ quib maiestatẽ sũ¬
mi ac singlaris dei asseruit.
Istẽq noĩb appellat quibus
nos dñu et patrẽ. Ae nequis
ẽẽ dixit/ eo qd̾ noĩs ꝓprietate
nõ egeat Obip̾am. scilicet u¬
nitatẽ ip̃ius hec u̾bast̾. o Ae

Expanded text:
litteras tradidisse. hunc Aegyplitteras tradidisse. hunc Aegyptii Thoyth appellant, a quo apud eos primus anni sui mensis id est September nomen accepit. idem oppidum condidit, quod etiam nunc graece uocatur Mercurii ciuitas, et Pheneatcolunt eum religiose. qui tametsi homo fuit, antiquissimus tamen et instructissimus omni genere doctrinae adeo, ut ei multarum rerum et artium scientia Trismegisto cognomen inponeret. hic scripsit libros et quidem multos ad cognitionem diuinarum rerum pertinentes, in quibus maiestatem summi ac singularis dei asserit isdemque nominibus appellat quibus nos dominum et patrem. ac ne quis esse dixit, eo quod nominis proprietate non egeat, ob ipsam scilicet unitat
Abbreviated transcription (Latin):
Et quã multa alia de deo ñri
similia locutus ẽ que ninic difero
qd diis locis oportuiorast̃.
Iunc satis ẽ demõstrare sum¬
mo ĩ genio iuros attigisse ue¬
ritatẽ ac pene tenuisse. nͥ eos
retrorsũ infucata prauis opĩo¬
nib ꝯsuetuto rapuisset. Qua
et deos ẽẽ alios opinabantur
et ea que musũ hoĩs deus fẽc
tãquã sensu p̃dita ẽẽ ꝓ diia⁊
habenda et colenda credebãt.
Unc ad diuina testimoĩa
franseamꝰ. s priꝰ unũ ꝓferã
Qdẽ similediuino et obuinnã
uetustatẽ et qd̾ is quẽ noĩa¬
bo ex hoĩb ĩdeos relaxatus ẽ.
Ipird ciceronẽ. G. cocta ponti¬
fex disputans ꝯtrastoicos de
religionib et uarietate opinio¬
nũ que solent ẽẽ de diis ut mo¬
re achademicoꝵ oĩa facereͬ ĩcer¬
ta ꝗnq fuisse mercurios ait. et
emͣiatis ꝑ ordinẽ quatuor qu¬
tũ fuisse eñ a quo sit argus oc¬
cisiis. obeãq causã inegyptum
ꝓfugisse atq egyptiis leges ac

Expanded text:
» Et quam multa alia de Deo nostris » Et quam multa alia de Deo nostris similia locutus est: quae nunc differo, quod aliis locis opportuniora sunt. Nunc satis est demonstrare, summo ingenio viros attigisse veritatem, ac pene tenuisse; nisi eos retrorsum infatuata pravis opinionibus consuetudo rapuisset, qua et deos alios esse opinabantur, et ea, quae in usum hominis Deus fecit, tamquam sensu praedita essent, pro diis habenda, et colenda credebant. unc ad diuina testimonia transeamus. sed prius unum proferam, quod est simile diuino et ob nimiam uetustatem et quod is quem nominabo ex hominibus in deos relatus est.. apud Ciceronem U. Cotta pontifex disputans contra Stoicos de religionibus et uarietate opinionum quae solent esse de diis, ut more Academicorum omnia faceret incerta, quinque fuisse Mercurios ait et enumeratis per ordinem quattuor quintum fuisse eum a quo sit Argus occisus; ob eamque causam in Aegyptum profugisse atque Aegyptiis leges ac
Abbreviated transcription (Latin):
nuidũ argum̃tat᷑. cũ dis¬
putat de natura deoꝵ hoc mͦ.
Nichil ẽ p̾stantius deo. Ab
eog mundũ regi necesse est.
nulli g ẽ nature obediens ⁊¬
aut subiectus deus. Omnẽ
gͦ regi ip̃e naturã. quid aũt
sit deus inꝯsolatione definit
nec uõdeus ip̃e qui ĩtelligit᷑
a nob̾ alio mͦ ĩtelligi põt nisi
mens soluta quedã et lib̾a.
segregata ab om̃i cͦorreclone
mortali. omĩa sentiens et mo¬
uens. Anneus quoq seneca
qui ex romanis uł acerrimuᷤ
stoicus fuit quã sepesumis
deũ merita laude ꝓsequitur.
nã cũ de in matura morte diᷤ¬
sereret. nõ intelligis in quidꝰ
auctoritatẽ ac maiestatẽ iu¬
dicis tui. rectorẽ orbis t̾rarũ
celiq ⁊ deoꝵ oĩum deũ a quo
ista numina que singula ado
ret et hoc ordiref quo neq ma¬
ius quicquã nouit natura
nec meliꝰ ut omĩa subducib
suis irent quãuis ip̾e ꝑ totu
se corpus intenderat tñ mi¬
nistros regni sui deos genuit.

Expanded text:
mundum argumentatur, cum dismundum argumentatur, cum disputat de Natura deorum, hoc modo: « Nihil est praestantius Deo; ab eo igitur mundum regi necesse est. Nulli igitur est naturae obediens aut subjectus Deus; omnem ergo regit ipse naturam. » Quid autem sit Deus, in Consolatione definit: « Nec vero Deus ipse, qui intelligitur a nobis, alio modo intelligi potest, nisi mens soluta quaedam et libera, segregata ab omni concretione mortali, omnia sentiens ac movens. » Annaeus quoque Seneca, qui ex Romanis vel acerrimus Stoicus fuit, quam saepe summum Deum merita laude prosequitur! Nam cum de immatura morte dissereret: « Non intelligis, inquit, auctoritatem ac majestatem judicis tui, rectorem orbis terrarum, coelique et deorum omnium Deum, a quo ista numina, quae singula adorret, et hoc ordiretur, quo neque majus quidquam novit natura, nec melius; ut omnia sub ducibus suis irent, quamvis ipse per totum se corpus intenderat, tamen ministros regni sui deos genuit.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾mnuntupat. Itẽ çeno. nͣalẽ
diuinãq legẽ. Horũ om̃iũ
sentẽtia quãuis sit in certa.
eodẽ tam̃spectat. Ut ꝓuitẽti¬
amunã ẽẽ cõsentiant. siuei
enĩ natura. siue ethersiue rat̃o
siue mens siue fatalis necessi
tas siue diuina lex.siue qͥuid
aliuo dixeris. Idẽ est qd̃ ano¬
bis dr deus./ nec obstat appella¬
tionũ diu̾sitas cũ ip̃a signifi¬
catione adunũ omĩa reuoluã¬
tur. Anstotͤeles quãuis secũ
ip̃e dissideat ac repugnantiã
sibi et dicat et sentia. In sumũ
tam̃ unã m̃tẽ mundo p̾esse te¬
statur. Plato qui oĩum sapiẽ¬
tissimꝰ udicatur. monarchiã
plane apteq defendit. Nec ethe¬
ra aut rationẽ aut naturã. seo
ut ẽ deũ nominat. ab eo mun¬
dũ hunc ꝑfectũ atq mirabilẽ
ẽe fabricatũ. Quẽ Cicero secut᷑
atq imitatus in plurimis.i
frequent᷑ deũ ꝯfitetur ac supre¬
uũ uocat in his libris quos
te legib scripsit abeoq regi

Expanded text:
deum nuncupat, item Zenon naturalem deum nuncupat, item Zenon naturalem diuinamque legem. horum omnium sententia quamuis sit incerta, eodem tamen spectat, ut prouidentiam unam esse consentiant. siue enim natura siue aether siue ratio siue mens siutas, sive divina lex, sive quid aliud dixeris; idem est, quod a nobis dicitur Deus. Nec obstat appellationum diversitas, cum ipsa significatione ad unum omnia revolvantur. Aristoteles, quamvis secum ipse dissideat, ac repugnantia sibi et dicat et sentiat, in summum tamen unam mentem mundo praeesse testatur. Plato, qui omnium sapientissimus judicatur, monarchiam plane aperteque defendit; nec aethera, aut rationem, aut naturam, sed, ut est, Deum nominat; ab eo mundum hunc perfectum atque mirabilem esse fabricatum. Quem Cicero secutus atque imitatus in plurimis, Deum frequenter confitetur, ac supremum vocat in iis libris, quos de Legibus scripsit; ab eoque regi
Abbreviated transcription (Latin):
ritati studuisse credeͣnt᷑ Cha
les milesius quiunꝰ ex septẽ
sapientiũ nũo fuit. quiq pͥ¬
mus oĩum quesisse de causis
ñalib tradit᷑. Aquã ẽẽ dixit
exquanata sunt omĩa. Dĩn
aũt esse m̃tẽ qui ex aqua cũcta
formauerit. Ita materiã reru
posuit in humore. Principiũ
causãq nascendi ꝯstitit ĩdeo.
Pythagoras ita diffiniut ꝗd
esset deus. animꝰ qui ꝑ uiu̾sas
muirdiꝑtes omnẽq natura
cõmeans atq diffiisus. exquo
omia que uascunt᷑ animalia
uitãcapiunt. Anaxagorasi
deũ ẽẽ dicit ĩfmitã m̃tẽ que per
se ip̃am moueatur. Antistenes
multos quidẽ esse poplares tos
unu̾tam ñalẽ rtesũme totius
artificẽ. Cleantes et anaxline¬
ues ethera ẽẽ dicunt sĩmiũ d̾m.
Cui opimioni poeta nr assensit
Tum pater omĩpotens fecun¬
dius ymbrib ether Cõiugis
ĩgremiu lete descendit et oĩs
Magnus alit magno ꝑmixtuᷤᷤ
corpore fetus. Chrisippus na¬

Expanded text:
ritritles Milesius, qui unus e septem sapientium numero fuit, quique primus omnium quaesisse de causis naturalibus traditur, aquam esse dixit, ex qua nata sint omnia; Deum autem esse mentem, quae ex aqua cuncta formaverit. Ita materiam rerum posuit in humore; principium causamque nascendi constituit in Deo. Pythagoras ita definivit quid esset Deus: « Animus, qui per universas mundi partes, omnemque naturam commeans atque diffusus; ex quo omnia, quae nascuntur animalia, vitam capiunt. » Anaxagoras Deum esse dixit infinitam mentem, quae per seipsam moveatur, Antisthenes multos quidem esse populares deos, unum tamen naturalem, summae totius artificem. Cleanthes et Anaximenes aethera dicunt esse summum Deum; cui opinioni poeta noster assensit: Tum pater omdis ymbribus ether / coniugis in gremium lete descendit, <et> omnes / magnus alit magno permixtus corpore fetus”. <Chrisippus
Abbreviated transcription (Latin):
tẽq globũ lune tytanaq ⁊
astra Sp̃s intus alit totãq
ĩfusa partus a lens agitat
molẽ et magno se corpore iui¬
scet. Ac ne quis forte ignora¬
ret qui nã eẽt ille sp̃s. Qui
tantũ haberet potestatis de¬
clarauit alio loco dicens:
Deu̾uãq ire pom̃s terras¬
que tractus que maris celũ¬
que ꝓfudũ. Hinc pecutes
armĩta uiros genus om̃e fe¬
rarũ. Quẽque sibi tenuis ⁊¬
nascentẽ accersere uitas Qui¬
dius quoq ĩ pͥncipio precla¬
ri oꝑis sine ulla noĩs dissimu¬
latione adeo quẽ frabricatorẽ
inundi quẽ rerũ opificẽ uo¬
cat mnudũ fatetur ĩstruictũ
Qd̃ siul orpheus uł hinmi
que natura dacente senser
in ppetuũ defendissent. eãtẽ
quã nos sequim̾ doctrinam
cõprehensa ueritate teniuis¬
sent. Sed actenꝰ de poetis:
ad phylosophos ueniamus.
quoꝵ grauior ẽ auctoritas c̾¬
ciusq iudiciũ. Quia nõ rebꝰ
cõm̃taticiis s ĩuestigandeue¬

Expanded text:
temque globum lunae Titaniaque temque globum lunae Titaniaque astra spiritus intus alit totamque infusa per artus mens agitat molem et magno se corpore miscet. ac ne quis forte ignoraret, quisnam esset ille spiritus qui tantum haberet potestatis, declarauit alio loco dicens: deum namque ire per omnis terrasque tractusque maris caelumque profundum; hinc pecudes armenta uiros genus omne ferarum, quemque sibi tenuis nascentem accersere uitas. Ouidius quoque in principio praeclari operis sine ulla nominis dissimulatione a deo, quem fabricatorem mundi, quem rerum opificem uocat, mundum fatetur instructum. quodsi uel Orpheus uel hi nostri quae natura ducente senserunt in perpetuum defendissent, eandem quam nos sequimur doctrinam conprehensa ueritate tenuissent. Sed hactenus de poetis. ad philosophos ueniamus, quorum grauior est auctoritas certiusque iudicium, quia noti rebus commenticiis, sed inuestigandae ue
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ꝑduxit ad deũ illũ pͥmo¬
genitũ. cui assiguat ⁊ tͥbuit
principatũ. Homerus nichil
nob̾ dare potuit qd̃ ꝑtineat ad
ueritatẽ qui humana potius
ꝙͣ diuina ꝯscripsit. Potuit he¬
siodus qui deoꝵ gnͣationem
nichil dedit. nõ adeo ꝯditoret
sumens exordiũ s a chao qd̾
ẽ rirdis mordinateq mater̾e.
cõfusa ꝯgeries. cũ explanare
aute debuerit chaos ip̃mun¬
de quando quomͦ ee aut ꝯsta¬
re cepisset. Nimirĩi sĩc ab ali¬
quo artifice disposita ordi¬
nata effecta sunt omĩa sic iꝑ¬
sam inateriã facta ẽe ab aliqͦ
necesse ẽ. Quis gͥ hanc nisi
deus fecit cuiꝰ potestati subia¬
cent omũa.s refugit hoc ille
dũ horret incognitã ueritatẽ.
Nõ enĩ musarũ instinctusic̃
uiteri uolebat in helicone cã¬
men illud effudit. s medita¬
tus uenerat ac paratus. No
ritate. cuiꝰ de sũmo deo quem
m̃tẽ ac sp̃m nominauit hec
u̾basunt. Principio celũ ac
t̾ras cãposq liquenti᷑s Lucẽ¬

Expanded text:
d deum illum primogenitum, cui adsignat et tribuit principatum. Homerus nihil nobis dare potuit quod pertineat ad ueritatem: qui humana potius quam diuina conscripsit. potuit Hesiodus, qui deorum generationem nihil dedit non a deo conditore sumens exordium, sed a chao, quod est rudis inordinataeque materiae confusa congeries, cum explanare ante debuerit chaos ipsum unde quando quomodo esse aut constare coepisset. nimirum sicut ab aliquo artifice disposita ordinata effecta sunt omnia, sic ipsam materiam fictam esse ab aliquo necesse est. quis igitur hanc nisi deus fecit, cuius potestati subiacent omnia? sed refugit hoc ille, dum horret incognitam ueritatem. non enim Musarum instinctu sicut uideri uolebat in Helicone carmen illut effudit, sed meditatus uenerat ac paratus. nosritate, cuius de summo deo, quem mentem ac spiritum nominauit, haec uerba sunt: principio caelum ac terras camposque liquentis lucen