comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noluntatis arbitrium. S quia ꝑ legẽ
dant᷑ & uet̾em & nouam. quamius
innoua uenerit gr̃a que ꝓmittebat᷑
inuet̾e. lex autem sine gr̃a. litt̾a est occi
in hominib caritas dei & ꝓximi. nisi
ex ipso deo: Nam siñ exdeo.s ex hõi¬
bus: uicerunt pelagiani. Si aũ ex deo:
lere ceꝑint & dicere. utquid hoc p̃cipi¬
tur. nisi quia ex nob̾ habemus ut inui¬
cem diligamus. sequitur continuo sdẽ
ioh̾es confundens eos & dicens: quia fli¬
cepto ammonitum est liberum arbit¬
um. ut q̃reret dei donum: Quod quidẽ sin
suo fructu prorsus ammoneret᷑: nͥ pri
acciꝑet & aliquid dilectionis. ut addisͥ
quereret. unde quod iuibebat᷑ impleret.
Cum dicitur diligamus inuicem lexẽ.
cum dicit᷑ quia cdilectio ex dõ ẽ. gr̃a est.
Sapientia quippe cłi. legem & miscd̃am¬
in se porͣtat. Unde scͥptum est in psalmo.
ret. Idem iohannes aꝑtissime hoc osten¬
dit & dicit. Nos diligimus: quia ipse
por dilex̃ nos. Gr̃a nos fecit dilectores :

Expanded text:
arbitrium: sed quia per legem dantur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia littera est occidin hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, lere coeperint et dicere, Utquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis habemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dicepto admonitum est liberum arbitrium ut quaereret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod jubebatur impleret, cum dicitur: « Diligamus invicem, » lex est: cum dicitur, « quia dilectio ex Deo est, » gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misingua portat . Unde scriptum est in Psalmo: ret. Idem Joannes apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligamus, quia ipse prior dilexit nos . Gratia nos facit legis dilectores,
Abbreviated transcription (Latin):
uanissumm homines & ꝑuersissum pela¬
giani legem dicunt eẽ gr̃am. qua iuua¬
mur ad ñ peccandum: Quid ẽ miseri
quod dicunt. qui sine ulla dubitatiõe
tanto apło contradicunt: Ille dicit
peccatum uires ad uersus hominẽ acce¬
pisse ꝑ legem. & eum ꝑ mandatum ꝙͣ¬

Expanded text:
vanissimi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, et eum per mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑbonum oꝑari mortem: dequa non
liberaretur nisi unuficaret sp̃c eumquẽ
litt̾a occiderat. sicut alio loco dicit. Litt̾a
occidit. sp̃c autem iuiificat. & isti indo¬
ciles contra legem dei ceci. & contra uo¬
cem dei surdi. occidentem litt̾am uiui¬
ficare dicunt: & iuuificanti sp̃m contra¬
dicunt. Ergo fr̃es mei ut ipsius potius
apłi uerbis uos moneam: debitores su¬
mus ñ carni. ut scdm carnem uiuamꝰ.
Sienim sccłm carnem uixeritis: mori¬
emini. Si autem sp̃u actionis carnis mor¬
betis in homine hoc est in uob̾ ipsis. s in

Expanded text:
 bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli verbis vos moneam, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spbetis in homine, hoc est in vobis ipsis, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
est. si q̃leris eum: & scłm hoc meritum da¬
ei gram meo quod dictum est. & inueniet᷑
t̃. Et omnino laborant qnͣtum possunt.
ostendere gr̃am dei secundum merita nr̃a
dari: hoc est gr̃am ñ eẽ gr̃am. Quib enĩ
sełm meritum redditur. ñ imputatur
quidem in apło paulo. s malum: quando
ꝑsequebatur eccłiam̃. Unde dicit. Nõ sũ

Expanded text:
est, si quaesieris eum; et secundum hoc meritum daest, si quaesieris eum; et secundum hoc meritum dari gratiam, in eo quod dictum est, invenietur tibi: et omnino laborant, quantum possunt, ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari; hoc est, gratiam non esse gratiam. Quibus enim secundum meritum redditur, non imputatur quidem in apostolo Paulo, sed malum, quando persequebatur Ecclesiam: unde dicit, Non sum
Abbreviated transcription (Latin):
uerti: Ettamen ait. nemo potest uenire
ad me: nͥ datum fu̾it ei apatre meo. Itẽ
quod scͥptum ẽ in libro scdo paralipome¬
ñon. dñs uobiscum. cum uos estis cumco.
& si quesieritis eum inuenittis. si autem
dereliqueritis eum derelinquet uos: ma¬
nifestat quidem uoluntatis arbitͥum.
nr̃a clari: ista testimonia sic accipiunt.
ut dicant meritum nr̃m meo ẽẽ quod
sumus cum deo. eius autem gr̃am sccłm
hoc meritum dari. ut sit & ipse nobis¬
cum: item meritum nr̃m in eo ẽẽ qd
querimus eum. & sccłm hoc meritum
dari eius gr̃am. ut inueniamus eũ.
Et in libro pͥmo quod dictum est. et
tu salomon fili mi. cognosce dm̃. et
serui ei incorde ꝑfecto. & anuna uolen¬
te. quia omnia corda scritatur deus.
&omnem cogitationẽ mentium noutt.
si quesieris eum inuenietur tͥ. & si
dimiseris eum. repellet te in ꝑpetuum:
declarat uoluntatis arbitͥum. S illi in
eo pomunt meritum hominis quod dẽm

Expanded text:
verti? Et tamen ait: Nemo potest venire verti? Et tamen ait: Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo . 11. Item quod scriptum est in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos estis cum eo, et si quaesieritis eum, invenietis; si autem reliqueritis eum, derelinquet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium.  merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum Deo; ejus autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscum. Item meritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus eum. Et in libro primo quod dictum est, Et tu, Salomon fili mi, cognosce Deum, et servi ei in corde perfecto et anima volente; quia omnia corda scrutatur Dominus, et omnem cogitationem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur tibi; et si dimiseris eum, repellet te in perpetuum ; declarat voluntatis arbitrium. Sed illi in eo ponunt meritum hominis, quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ta nr̃a dari. Quod quidem in oriente.
hoc ẽ in ꝓuintia palestina. inqua est
cuutas iherłm: cum ipse pelaguis ab
episcopis audiretur: affirmare ñ ausꝰ
est. Nam int̾ cet̾a que illi obiecta sunt.
s hoc ob iectum est: quod diceret gra¬
tiam di scłm merita nr̃a dari. Quod
sic alienum ẽ a catholica doctrina et
bͥ ñ anathematizass. ip̃e idẽ anathemati¬
tatꝰ exiss. S fallacit̾ eũ anathematizalse¬
post̾iores euis indicant libri: inquib omi¬
no nichil alud defendit qmͣ gr̃am dei
scłm merita nr̃a dari. Talia gͦ in scͥpturi
colligunt. quale ẽ hoc unum. quod pau¬
lo ante dixi. Conuertimim ad me. & ego
conuertar ad uos: ut scdm meritum
conũsionis nr̃e ad dm̃. detur gr̃a euiˢ
in qua & ipse ad nos conũtitur. Nec at¬
tendunt qui hoc sentuint. quia nisi
donum dei eẽt etiam ipsa ad dm̃ nr̃a
te nos. & deus tu conũtens uiuificabi
nos. & conuerte nos deus sanitatũ nr̃a¬

Expanded text:
ta nostra dari. Quod quidem in Oriente, ta nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica doctrina et de anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasposteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua ad nos et ipse convertitur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, quia nisi donum Dei esset etiam ipsa ad Deum nostrte nos ; et, Deus, tu convertens vivificabis nos; et, Converte nos, Deus sanitatum nostra
Abbreviated transcription (Latin):
late & orate: ne intretis intemptati¬
onẽ. Ergo unusquisq contͣ suam
concupiscentiã dimicans. oret ne in¬
tret in temptationẽ: Io est ne sit abil¬
la abstractiis &e illectus. Non autem in¬
trat in temptationem: si uoluntate bo¬
na uincat concupiscentiam malam. Nec
tam̃ sufficit arbitrium uoluntatis hu
oranti ne intret intemptionẽ. Quid
nͦ eiudentius. qmͣ dei gr̃a ostenditur.
ubi quod oratur accipitur: si enim
dixiss salnator nr̃. uigilate ne intretis
intemptationẽ: ammonuisse tantũ¬
mͦ uideretur hom̃is uoluntatem. Cũ
uͦ addidit. & orate: ostendit dm̃ ad ui¬
uare. ne intretur intemptationẽ. Dictũ
ẽ libero arbitrio. fili: noli difficere a
disciplina dñi. Et dominus dicit. Ego
ꝓte rogaui petre: ne defitiat fides tua.
rum uero ipsiuis gr̃e. id est ut etiam
ipse conuertatur ad nos. Ubi possunt
putare pelagiam suã obtin̾e sententi¬
am: quadicunt gr̃am cłi sccłm meri¬

Expanded text:
late, et orate, ne intretis in tentatilate, et orate, ne intretis in tentationem . Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis hum oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini : et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua .rum vero ipsius gratiae, id est, ut etiam ipse convertatur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum meri
Abbreviated transcription (Latin):
sapientie. scire cuius ẽẽt hoc donũ.
Ut autẽ ista ñ seruentur castitatis
scã mandata: unusquisq temptat᷑
a concupiscentia sua abstractꝰ & illec-¬
tus. Ubi si dixerit. uolo seruare. s uin¬
cor aconcupiscentia mea: respondet
scͥptura libero eus arbitͥo quod iam
suꝑuis dixi. Noli iunci a malo: s uin¬
ce in bono malum. Quod tam̃ ut fi¬
at adiuuatur agr̃a: que nͥ aduiuerit.
nich erit lex. nͥ uͥtus peccati. Auget᷑
doctor gentium. Aculens autẽ mor¬
tis est peccatum: uirtus uero peccati
lex. Ecce inde dicit homõ. Uolo legiᷤᷤ
seruare mandatum: s uirtute cõ¬
cupiscentie mẽe uincor. Et cum uo¬
luntas eus conuenit᷑ & dicitur. noli
uinci amalo. qͥd ei ꝓdest. nͥ gr̃a succͣ¬
Nam cum dixiss uirtus peccati lex:
continuo subiecit. Gras autem deo:
catum uincitur nich est aliud quam
cdei donum: misto certamine adiu¬
uantis uberum arbitum. Propter
quod dicit & celestis magister. Uigi¬

Expanded text:
sapientiae, scire cujus esset hoc donum . sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. AugeturDoctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurnam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo, catum vincitur, nihil aliud est quam donum Dei, in isto certamine adjuvantis liberum arbitrium. 9. Propterod dicit et coelestis Magister, Vigi
Abbreviated transcription (Latin):
mulier uiro. Ideo doctor gentium & pudi¬
adult̾ii est. & ꝑfectiorem continentiã per
qmͣ nullus concubitus queritur suo ser¬
mone cõmendans. & hoc & illud dei do
num ẽẽ monstrauit: scͥbens ad corithi¬
os. & ammonens conuiges. ne se inuicẽ
fraudent. Quos cum ammonuuss: ad ie¬
cit. Hellem autem om̃s homines eẽ sic̃
& me ip̃m: quia utiq ipse ab omni con¬
cubitu se continebat. Et continuo sub¬
uinxit. s unusqͥsꝙ ꝓpͥum donũ habet
adeo: aliuis sic. aluuis autem sic. Nunqͥd
tam multa que p̃cipiuntur in lege
dei. ne fornicationes & ad ult̾ia cõmitã¬
tur. indicant aliud qmͣ lib̾um arbitͥ¬
um: Neq enim p̃ciꝑentur. nͥ homo
haberet ꝓpͥam uoluntatẽ qua diuiniᷤ
p̃ceptis obediret. ettam̃ donum dei est¬
sine quo seruari castitatis p̃cepta. non
possunt. Uñ ait ille in librosapientie.
Cum scirem quia nemo pot ẽẽ con¬
tinens nͥ deus det: & hoc ip̃m erat

Expanded text:
mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudimulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudiadulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰsumus. que sint diuina testimonia
uideannis: ac pͥmum de ipsa ur̃a ꝓfes¬
sione aliquid dicam. Neꝙ enim congre¬
garet uos ista societas. inqua continẽt᷑
uiuitis: nisi uoluptatẽ conuigalem cõ¬
tempneritis. Hinc autem domino loq̃n¬
ti cuidixissent discipłi. si talis est cã
eis. Non om̃s capunt uerbum hoc: s
quib datum est. Nũquid ñ lib̾un arbi¬
t̾um timothei est exortatus apłs dicẽs.
contine teip̃mi. & in hac re potestatẽ uo
nem suam: Et tam̃ non om̃s capiunt ũ¬
bum hoc: s quib datum est. Quib enĩ
ñ est clatum: aut nolunt. aut ñ iiplent
quod uolunt. Qnib autem datum est: sic
uolunt ut impleant quod uolunt. Itaꝙ uͭ
hoc ũbum quod ñ ab omnib capitur. ab
aliquib capiatur: & dei donum ẽ. & lib̾ũ
arbitͥum. De ipsa quoꝙ pudicitia coniuga¬
li: nempe apłs ait. Quod ult fatiat: ñ
peccat si nubat. Et tam̃ etiam dei hoc do¬
num ẽ: dicente scͥptura. Adño iungit᷑

Expanded text:
ivina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causeis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem volnem suam. Et tamen, non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur
Abbreviated transcription (Latin):
quorum ͤ ipsa fides. Non em̃ omnium
est ficles. Demq sicut eis qui uolentes
in lege iustificari. a gr̃a exciderunt:.
uerissime dicit. si ex lege iustitia. gͦ xͦ
cõmendat & p̃cipit fides xp̃i putant eẽ
naturam. uerissime dicitur. Si ex natura
iustitia: gͦ xp̃c gratis mortiius ẽ. Iam
enim hic erat lex & ñ ustificabat. iam
hic erat natura & non iristificabat. sdeo
xp̃c ñ gratis mortuus ẽ: ut & lex ꝑ il¬
lum impleretur qui dixit. ñ ueni le¬
gem soluere s ad implere. & natura
ꝑadam ꝑdita. ꝑ illum repararetur
qui dixit uenisie se querere & saluare
quod ꝑierat: in quem uenturũ antiqͥ
etiam patres crediderant qui dilige¬
peccata p̃t̾ita dimittãt᷑. ñ ut futura ui¬
tent᷑: uł repugnantia suꝑentur. S si
hoc uerum eẽt: utiq in oratione domi

Expanded text:
quorum est ipsa fides. Non enim omnium quorum est ipsa fides. Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege justitia, ergo Ccommendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligepeccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, uti
Abbreviated transcription (Latin):
uobis ñ dominabit᷑. Non enim estis
sub lege s sub gr̃a. non quia lex ma¬
la est: s. quia sub illa sunt quos reoᷤ
facit iubendo. ñ aduiuando. Gr̃a qͥp¬
pe adiuuat ut sit legis quisqꝙ factor
sine qua gr̃a sub lege positus. tantũ¬
mͦ erit iegis auditor. Talibꝰ itaꝙ dicit
płicas uoces. quiita desipiat ummo ĩ¬
saniat. nesciens quid loquat᷑. ut aude¬
at dicere legem ẽẽ gr̃am. cum clamet
qui sciebat qͥd loqueretur. qui inlege
iustificamn. a gr̃a excidistis: si aũ
lex ñ ẽ gr̃a. quia ut ipsa lex fiat. nõ
potest lex ad uniare. s gr̃a. nunquid
natura erit gr̃a: Nam & hoc pelagia¬
ni sunt ausi dicere. gr̃am ẽẽ naturã:
in qua sic creati sumus ut habeamus
mentem rationalem. qua intelligere
ualeamus facti ad imagnem dei. ut
dominemur piscib maris & uoluctꝰ
celi. & omib peccorib que repunt
apłs ꝑfidem iħu xp̃i. Hanc enim na¬
tuam. etiam cum impiis & infidelibꝰ

Expanded text:
vobis non dominabitur; non enim estis vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit,postolicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt per fidem Jesu Christi. Hanc enim naturam etiam cum impiis et infidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
existimani eẽ. ut xp̃m luchrifatiam:
& inueniar millo ñ habens meam iusti¬
tiam que ex lege est. s eam que est ꝑfi
dem xp̃i. que est ex deo. Quid est ñ habẽs
meam iustitiam que ex lege est cum sua
ñ eẽt lex ipsa. s dei. nͥ quia suam dĩr
iustitiam. quãniᷤ ex lege eẽt. quia sua
uoluntatẽ legẽ se posse putabat imple¬
re sine aduitorio gre. que est ꝑfidem
est ex deo. Hanc ignorabant: de quibꝰ
ait. Ignorantes dei iustitiam: io ẽ que
est ex deo. Hanc enim dat ñ lut̃a occi¬
dens: s uuificans sp̃e. Et suam uo¬
lentes constituere. quam dixit ipse ex
lege iustitiam: cum dicẽt ñ hñs me¬
am iustitiam que ex lege ẽ. Iustitie
dei ñ sunt subiecti: hoc ẽ grẽ dei nõ
sunt subiecti sublege enim deierãt.
ñ sub gr̃a. & ideo eis dñabatur pecẽm:
a quo ñ fit homo liber lege. s gr̃a.
Propt̃ quod alibi dicit. Pecẽm enim

Expanded text:
existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo . Quid est autem, non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem hristi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans spiritus; et suam volentes constituere, quam dixit ipse ex lege justitiam, cum diceret, non habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim
Abbreviated transcription (Latin):
uiuetis. continuo subiecit. Quotquot
enim sp̃u dei aguntur: bi filii sunt
d̃i. Quando gͦ sp̃u actionis carnis mor¬
tificatis. ut uniatis. illum głiticate illũ
laudate. illi gr̃as agite. cuius sp̃u agum¬
ni ut ista ualeatis: ut uos filios dei ẽẽ
monstretis. Quotquot enim sp̃u dei a
gr̃e confidentes inuirtute sua. suo sp̃u
aguntur: ñ sunt filii dei. Taies sunt ile
dei iustitiam. & suam uolentes constitu¬
ere: iustitie dei ñ sunt subiecti. De iude¬
is hoc dicit. qui de se p̃sumentes. gr̃am
uolentes constituiere. que iustitia est ex
lege. ñ quia lex est ab ipsis constituta:
s inlege que ex deo est. suam ustitiam
constituebant. quando eam legem suis
uirib se implere posse credebant. igno¬
rantes dei iustitiam. ñ qua uistitia deus
uistus ẽ: s que uistitia est homini ex
deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dix¬
isse iustitiam que est ex lege. hanc añ
dei que hominis est ex deo: audite qͥd
detrim̃tum ẽẽ credidi. uerum & stercora

Expanded text:
tquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Deigratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quiddetrimenta esse credidi, verum et stercora
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑ hoc firmat carnem brachii sui. qui
potentiam fragilem atq inualidam. so
est humanã. sufficere sibi ad bene oꝑandũ
putat. nec ad uitorium sꝑat a dño. Prop̃t¬
hoc enim subiecit: & adño discedit cor eiꝰ.
Talis ẽ heresis pelagiana: ñ antiqͣ. s ante
ñ multum tempꝰ exorta. contra quam
heresim cum fuiss duitius disputatũ:
etiam ad concilia episcopalia nonissima
necessitate ꝑuentum ẽ. Unde uobis non
quidem omnia: s tam̃ aliqua legenda
direxi. Dos gͦ ad bene oꝑandũ spem ñ
habeamꝰ in bomiine. firmantes carnem
brachii nr̃i. nec adño discedat cor nr̃m:
s ei dicat. Ad iutoe meus esto ne derelin¬
qͣs me: neꝙ despitias me ds salutaris m̃s.
Promide kim. sicut suꝑiorib testimonuᷤ

Expanded text:
Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque invalidam, id est humanam, sibi sufficere ad bene operandum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propterea subjecit, et a Domino discedit cor ejus. Talis est haeresis Pelagiana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus . 7. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
piam & bonam conũsationẽ cui merce ᷤ¬
et̾na debet᷑. aduitorio & gr̃e lei locus
ñ reliquatur. & audeat miser homo.
qnͣdo bene uiuit & bene oꝑat᷑. uel potiꝰ
bene uiuere & bene oꝑari sibi uidetur.
uendi in seipso ponere: ut sequatur eũ
maledictum ieremie ꝓpħe dicentis. Ma¬
ledictus homo qui spem habet in hoĩe.
& firmat carnem brachii sui: & adño
discedit cor euis. Intelligite fr̃s: hoc ꝓpħi
cum testimonium. Quia enim ñ dixit
ꝓpheta. maledictꝰ homo qui spem habq
in seipso. posset alicui uideri ideo dictũ
eẽ. maledictus homo qui spem habet in
homine: ut nemo habeat spem in alt̾o
homine. s inse. Ut gͦ ostenderet sic se am¬
monuisse hominẽ. ut nec in seip̃o hab̾et
spem: ꝓpt̾ea cum dixiss maledictus homo
qui spem ht̃ in homine. mor addidit. &
firmat carnem brachii sui. Brachium ꝓ
potentia posuit oꝑandi. In nomine aũ
carnis intesligenda ẽ humana fragilitaͤ.

Expanded text:
piam et bonam conuersationem, cui merces apiam et bonam conuersationem, cui merces aeterna debetur, adiutorio et gratiae dei locus non relinquatur et audeat miser homo, quando bene uiuit et bene operatur, uel potius bene uiuere et bene operari sibi uidetur, uendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum Hieremiae prophetae dicentis: maledictus homo, qui spem habet in homine, et firmat carnem bracchii sui, et a domino discedit. cor eius. intecum testimonium. Quia enim non dixit propheta, Maledictus homo qui spem habet in se ipso; posset alicui videri ideo dictum esse, Maledictus homo qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. Ut ergo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec in se ipso haberet spem; propterea cum dixisset, Maledictus homo qui spem habet in homine, mox addidit, et firmat carnem brachii sui. Brachium pro potentia posuit operandi. In nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas.
Abbreviated transcription (Latin):
enim sine causa dictum est. effunde
iram tuam ingenteᷤᷤ q̃ te ñ nouerunt.
& ulud quod ait apłs. cum uen̾it in flam¬
mam ignis dare uindictam in eos qui ig
norant dm̃. Uerumptam̃ ut habeamus
& ipsam scientiam. ne dicat unusquiscy
nesciui. ñ audiui. ñ intellexi: uoluntas
conuenit᷑ humana uͥ dicitur. Nolite esse
sicut equus & mulus quibus ñ ẽ intellec¬
tus: qmͣuis peior appareat de quo dictũ ẽ.
uerbis ñ emendabitur seruus durus.si
enum & intellexerit: non obaudiet. Qñ
autem dicit homo. ñ possum facere qd̃
p̃cipitur. qm̃ concupiscentia mea uincor.
iam quidem de ignorantia ñ habet ex¬
cusationẽ. nec d̾m causatur incorde suo:
s malum suum cognoscit in se. ꝙ dolet.
ce in bono malum. Et utiꝙ cui dicit᷑
uoluntatis est. S metuendũ est. ne ista
oĩa diuina testimoĩa. ⁊ q̃cꝙ alia st̃ q̃ sine
dubitatõe st̃ plurima. ĩ defensione liberi
arbitrii. sic intelligant᷑: ut ad utam

Expanded text:
enim sine causa dictum est: effunde enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uinnorant Deum . Verumtamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: Nescivi, non audivi, non intellexi, voluntas convenitur humana, ubi dicitur: Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus : quamvis pejor appareat de quo dictum est: Verbis non emendabitur servus durus. Si enim intellexerit, non obaudiet . Quando autem dicit homo, Non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea vincor: jam quidem de ignorantia non habet excusationem, nec Deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet; ce in bono malum. et utique cui dicitur: opriae uoluntatis est. Sed metuendum est, ne ista omnia diuina testimonia et quaecumque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione arbiam
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ iuidicari. S cum hoc degentib & de
iudeiꝰ loqueret᷑. quia illi sine lege sunt.
isti autem legem acceꝑunt. quis aude
entiũ qmͣ scientiũ legẽ dei. quomͦ uerũ ẽ
quod in euangło dñs ait. seruus qͥ nescit
uoluntatem dñi sui & ñ facit dig¬
na. plagis uapulabit paticis. seruus
autem qui scit uoluntatem dñi sui.¬
& ñ facit digna. plagis uapulabit
multis: Ecce ubi ostendit grauius
peccare hominẽ scientem: qm̃ nesci¬
entem. Nec tam̃ ideo fugiendum est
ad ignorantie tenebras: ut meis qͥsq
requirat excusationẽ. Aluid est enim
nescisse: alud est. scire noluisse. Nolũ¬
tas quippe argiut᷑ ieo de quo dicitur:
noluit intellig̾e ut bene agẽt. S et
illa ignorantia que ñ est eorum qui
scire nolunt. s eorum qui tanqmͣ sim¬
plicit᷑ nesciunt. neminẽ sic excusat ut
sempit̾no igne ñ ardeat: si ꝓpterea nõ
credidit. quia ñ audiuit omnino qͥd
erederet. s fortasse ut mitiꝰ ardeat. Nõ

Expanded text:
quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeaentium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non
Abbreviated transcription (Latin):
Nempe ubi cdicitur. noli hoc & noli illd̾.
& ubi acd aliquid faciendum uł ñ faciẽ¬
dum indiuinis monitis opus uolunta¬
tis exĩgitur: satis liberum demonstrat᷑
arbitrium. Nemo gͦ deum causetur
incorde suo. s sibi imputet quisq cum
peccat: neq cum aliquul sccłm dm̃ oꝑa¬
tur. alienet hoc a ꝓpͥa uoluntate. Qnͣ¬
do enum uolens facit. tunc dicendum
ẽ opus bonum: tunc sꝑanda est mer
ces boni oꝑis ab eo de quo dictum ẽ.
qui reddet unicuiq scłm oꝑa sua. Q
gͦ nouerunt diuina mandata. aufert᷑¬
abeis extusatio qmͣ solent homines
habire de ignorantia: s nec ipsi sine
pena erunt. qui legem nescuint. Q
enim sine lege peccauerunt: sine lege
ꝑibunt. Qui autem in lege peccauert̃:
ꝑ legem iudicabuntur. Quod mͥ non
uidetur apłs ita qnisse tanqm᷑ peuis
aliquid significaũit ẽẽ passuros. qui
legem nescuint in peccatis suis: qm illoᷤᷤ
qui sciunt. Peuis enim uidetur ẽẽ ꝑire:

Expanded text:
Nempe ubi diNempe ubi diet ubi ad aliquid faciendum uel non faciendum in diuinis monitis opus uoluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. nemo ergo deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat, neque cum aliquid secundum deum operatur, alienet hoc a propria uoluntate. quando enim uolens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire
Abbreviated transcription (Latin):
uult pꝰme uenire ab neget semet¬
ip̃m. & pax int̾ra hom̃b bone uolũ¬
tatis. & quod dicit apłs paulus. quod
uult faciat ñ peccat sinubat. qui
autem statuit incorde suo ñ habẽs
necessitatem. porestatem autem habens
sue uoluntatis. & hoc statuit in corde suo
sernate nurginitatem suam. bene facit:
Item dicit. Si autem uolens hoc facio:
mercelẽ habeo. Et alio loco. Sobrii esto¬
te uisi: & nolite peccare. Et it̾um. Ut
quem ad modum ꝓmptus est ammus
noluntatis: ita sit & ꝑficiendi. Et ad ti¬
motheum dicit. Cum enim indeliciis
egerint: in xp̃o nubere uolunt. Et alibi.
iħ̾ii: ꝑsecutionẽ pacient᷑. Et ip̃i timothao.
Noli neglig̾ẽ gr̃am que inte ẽ. Et ad pħy¬
lemonẽ. Nebonum tuum uelut ex ne¬
cessitate eẽt: s ex uoluntate. Seruos etiã
ipsos monet ut dñis suis exammoserui¬
at. cũ bona uolũtate. Itẽ iacobꝰ. Nolite itaꝙ
errare fr̃s mei: & nolite inꝑsonaꝵo acceptio
lite dilig̾e mundum: & cet̾a huiꝰmodi.

Expanded text:
semetipsum ; et, Pax in terra hominibus bonae voluntatis : et quod dicit apostolus Paulus, Quod vult faciat, non peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo : et alio loco, Sobrii estote juste, et nolite peccare : et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi . Et ad Timotheum dicit, Cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere volunt : et alibi, Jesu, persecutionem patientur : et ipsi Timotheo, Noli negligere gratiam quae in te est . Et ad Philemonem: Ne bonum tuum velut ex necessitate esset, sed ex voluntate . Servos etiam ipsos monet, ut dominis suis ex animo serviant cum bona voluntate . Item Jacobus, Nolite itaque errare, fratres mei, et nolitelite diligere mundum : et caetera hujusmodi.
Abbreviated transcription (Latin):
rellitum ẽ ei bonum ꝓ malo: meo qd̾
sequitur. ad iuxit. s gr̃ã cłi sum quod
sum. Atꝙ ut ostenderet lib̾um arbitͥ¬
um: mox addidit. Et gr̃a euis in me ua¬
eua ñ fuit: s plus om̃ib illis laboraui.
hoc enim liberum arbitͥum hominis
exhortatur. & in aliis quib dicit: roga¬
dei suscipatis. Utquid eos rogat. si gͣ¬
tiam sic sisceꝑunt. ut ꝓpͥam ꝑderẽt
uoluntatem: Tam̃ ne ipsa uoluntaᷤ
sine gr̃a dei putet᷑ boni aliquid posse:
continuo cum dixiss & gr̃a eius inine
uacua ñ fuit. s plus omnib illis labo¬
raui. subiunx̃. atq ait. ñ ego autem.
s grã dei mecum: id ẽ ñ ego solus sed
gr̃a dei mecum. Ac ꝑhoc nec gr̃a dei so¬
la. nec ipse solus: s grã dei cum illo.
Ut autem decelo uocaret᷑. & tam mag¬
na & efficacissima uocatione conuer-¬
teretur. gr̃ã dei erat sola: quia merita
eius erant magna. s mala. Beniꝙ et
alibi dicit ad timotheũ. Collaboraui
enͣgłio sccłm uirtutem dei. saluos nos.

Expanded text:
lo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id quod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, RogaDei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boa ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxit atque ait, Non ego autem, sed gratia Dei mecum : id est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos
Abbreviated transcription (Latin):
uerte autem pedem tuum auia mala.
Uias enun que a dextͥs sunt nouit dñs:
ꝑuerse uͦ sunt que a sinistris sunt. Ipse aũ
rectͥos cursus tuos: itmera autem tua ĩ pace
ꝓdiicet. In his ũbis scẽ scͥpture considerate

Expanded text:
uerte autem pedem tuum a uia mala. uerte autem pedem tuum a uia mala. uias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae uero sun t, quae a sinistris sunt. ipse autem rectos faciet cursus tuos. itinera autem tua in pace producet. in his uerbis sanctae scripturae considerate
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quomͦ ammouuerit idem głosissi¬
mus martyr. etiam ꝓ uumicis nr̃is qui
ñdum inxp̃m crediderunt. nos ut credãt
orare debere: quod utiꝙ inaniter fieret.
nͥ eccłia crełet etiam malas atꝙ infideleᷤ
hominũ uoluntates. ꝑ dei gr̃am inbo¬
num posse conĩti. S hunc librum scĩ
cypͥani quia dixerunt etiam illic apud
uos eẽ ñ misimus. ieam quo epłam ad
secum ad nos attulerunt legimus cum
eis: ꝙ ostendimꝰ adũsus eos ẽẽ conscͥptam.
qui dicunt gram dei sccłm m̃ita nr̃a da
lica ꝑseuerent: que neq lib̾um arbit¬
um negat. siue in uitam malam siue
inbonam. neꝙ tantum ei tͥbuit. ut
sine dei gr̃a ualeat aliquid. siue ut ex
malo conũtat᷑ inbonũ. siue ut in boñ
ꝑseuerant̃ ꝓfitiat: siue ut ad bonum
sempit̾num ꝑueniat. uͥ iam ñ timeat
inquit fac pedibus tiuis. & uias tuas dirige.
ne declines indext̾am neq insimstram. A¬

Expanded text:
mus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad , datam; quam secum ad nos adtulerunt, legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra darilica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat,tos cursus, inquit. fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. a
Abbreviated transcription (Latin):
lica eccłia. in dñi miscd̾ia pelagiane he¬
resis uenena reppulerit. Quod enim scͥp¬
tum est ad papam innocentͥum romane
urbis eꝑm. de concilio ꝓuintie karthagi¬
nensis. & de concilio numidie. & aliqnͣto
diligentius aquinq ep̃is. & que ipse ad
tͥa ista rescͥpsit. item quod pape ⁊orimo
de affricano contilio scͥptum est. eiusꝙ
rescͥptum ad uniũsos totiuis orbis ep̃os
missum. & quod post̾iore concilio plenario
totius affrice. contͣ ipsum errorem bre¬
uit̾ constitiumꝰ. & supͣ memoratum librum
meum. quem mͦ ad uos scͥpsi: hec omnia
& inp̃sentia legimus cum ipsis. & ꝑ eos mi¬
simus nob̾. Legimꝰ eis etiam librum beatissi¬
mni martyris cypriani de oratione dñica. &
ostendimꝰ quẽadmodum docuerit omnia
que ad mores nr̃os ꝑtinent. quibus recte
uuumꝰ. a patre nr̃o qui incelis ẽ. ẽẽ poscen¬
da: ne delib̾o p̃sumentes arbitͥo. adiui¬
na gra decidamꝰ. UIbi etiam demonsfͤui¬

Expanded text:
lica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haelica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et de concilio Numidiae et aliquanto diligentius a quinque episcopis et quae ipse ad tria ista rescripsit. item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstraui
Abbreviated transcription (Latin):
originis. uerum etiam scđ̾m ꝓpͥe uolunta¬
tis m̃ita. uiditium reportabunt. Boni uͦ
etiam. ipsi quidem sccł̃m bone uoluntatiᷤᷤ
sue m̃ita. p̃mium conseq̃ntur s etiam ip¬
sam bonam uoluntatem ꝑ dei grãm cõ¬
secuti sunt. Ac sic impletur quod scͥptũ ẽ
ira ⁊ ĩ dignatio. tͥbulatõ ⁊ ãgꝰtia ĩ omnẽ aĩam
hominis oꝑantis malum. uidei pͥmum
& greci. Gła autem & honor & pax omni
oꝑanti bonum: uideo pͥmum & greco. De
qua difficilluna questione. hoc ẽ deuo¬
luntate & gr̃a. ñ opus habui etiam in
hac epła dutius disputare: qm̃ & aliam
iam eis dederam. tanqmͣ cicius redituri.
Et scͥpsi aduos etiam librum. quem si
ad uiuante dño diligent̾ legeritis et
uinacit̾ intellexeritis: nullas existimo
int̾ uos de hac re dissensiones ulterius
iam futuras. Portant autem secum &
alia. que uob̾ dirigenda ẽẽ credidimuᷤ.
quibus cognoscatis quemãmodũ catho¬

Expanded text:
originis uerum etiam secundum propriae uoluntaoriginis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam uoluntatem per dei gratiam consecuti sunt. ac sic impletur, quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catho
Abbreviated transcription (Latin):
bris honorando fr̃i ualen¬
aug̃. in domino salutẽ. Cresconium. fe¬
licem. & alium felicem dei seruos. qui ex
ur̃a congregatiõe ad nos uenert̃: nobis¬
cum egisse pascha nouerit caritas nr̃a.
Quos ideo teniumus aliqnͣto duitius: ut
instructiores ad uos redirent. ad ũsus
nouos ħeticos pelagianos. inquorum er¬
rorem cadit qui putat sccłm aliqua
merita humana dari gr̃am dei: que
sola hominẽ lib̾at ꝑ dñm nr̃m iħmꝰx¬
S rursris qui putant qnͣdo adiuditiũ
dñs uenerit. ñ uidicari hominẽ scdm
oꝑa sua. qui iam ꝑetatem uti potuit
lib̾o uoluntatis arbitͥo: nichominꝰ in
errore ẽ. Soli enim paruuli qui non
sd̾m solum originale peccatum damnabunt᷑:
quib ꝑlauachrum regenerationis ñ sub ue¬
nit gr̃a saluatoris. Cet̾i autem om̃s qui iam
utentes lib̾o arbitͥo sua ꝓpͥa pecc̃a origina¬
li pecc̃o in suꝑ addiderunt. si de potestate
tenebrarum ꝑ grãm dei ñ irruũtur. nec tnͣs¬
feruntur adregnum xp̃i: ñ solum sccdł̃m

Expanded text:
BRIS HONORANDO FRATRI VALENAUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, quae sola hominem liberat per dominum  rursus qui putat, quando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nond mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
de illa securi. mala oꝑa diligatis: quod ip̃a
gr̃a dei aũtat auobis. Galium quippe ũba
sibi ꝓponens apłs: ait. Quid gͦ dicemus:
ꝑmanebimꝰ in pecc̃o. ut gr̃a ab undet : Ate
his uerbis hominũ errantium. & dei gra-¬
tiam ñ intelligentium. respondit ut de¬
buit: dicens. Absit. Si enim mortui sumꝰ
pecc̃o. quomͦ inuenimus ineo. Nichil dici
potuit meluis & brenus. Quid enim nob̾
gra dei utiluis confert in hoc p̃senti scło
maligno. nͥ ut moriamur pecc̃o: Ac per
hoc ipsi gr̃e inuenietur ingratꝰ. qui ꝓpter
illam uuit uiuere inpecc̃o: ꝑ qmͣ mori᷑

Expanded text:
de illa securi mala opera diligatis: quod ipsa de illa securi mala opera diligatis: quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait quid ergo dicimus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: absit. si enim mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato ? ac per hoc ipsi gratiae inuenietur ingratus qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur
Abbreviated transcription (Latin):
declinemus ad dext̾am. seciitus adiiuixit.
Ipse autem rectos faciet cursus tuos: itin̾a
autem tua in pace ꝓdiicet. Sic gͦ intellige
quod tͥ p̃ceptum est. rectos cursus fac pedi
bus tuis. & iuas tuas dirige. ut noueris
cum hoc facis. a dño deo tibi p̾stari ut
hoc fatias. & non declinabis ad dext̾am.
qmͣuis ambules inuiis dextris. ñ confidẽs
inuirtute tua: & ipse erit uirtus tua. qui
rectos faciet cursus tuos. & itmera tua in
ꝙ dicit. uoluntas mea mͥ sufficit ad fatien¬
da oꝑa bona: declinat incdextram. s rursꝰ
illi qui putant bonam uitam eẽ deseren¬
dam. qnͣdo audiunt sic dei gr̃am p̃dicari.¬
ut ereclatur & intelligatur. uoluntatis ho¬
minum ipsam ex malis bonas facere ipsã
declinant. Ideo uob̾ dixi. ñ declinetis index¬
t̃am neq insinistram: hoc est nec sic defenda¬
tis ub̾um arbitͥum. ut eibona sine deigͣ¬
tia tͥbuatis. nec sic defendatis gr̃am. ut qͣsi

Expanded text:
declinemus ad dexteram? secutus adjunxit, declinemus ad dexteram? secutus adjunxit, Ipse autem rectos faciet cursus tuos; itinera autem tua in pace producet. Sic ergo intellige quod tibi praeceptum est, Rectos cubus tuis, et vias tuas dirige . » Ut noveris, cum hoc facis, a Domino Deo tibi praestari ut hoc facias, et non declinabis ad dexteram, quamvis ambules in viis dextris, non confidens in virtute tua, et ipse erit virtus tua, qui rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in que dicit: Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona, declinat in dexteram. Sed rursus illi qui putant bonam vitam esse deserendam, qut et credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa declinant. ideo uobis dixi: non declinetis in dextram neque in sinistram, hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi
Abbreviated transcription (Latin):
fecit uias dextras. sd est uias iustorum que
sunt utiq oꝑabona. que p̃parauit deus
sic̃ dic̃ apłs. ut in illis ambulemus: Hias
autem sinistras ꝑũsas. so est mas impiorũ
ñ utiq nouit: quia ñ eas ipse fecit homini.
ẜ homo sͥ. Propt̃ quod dic̃. Odio autem ego
ꝑũsas mas malorum: ipse sunt asimstris.
s respondetur nobis. Curgͦ dixit. ne de¬
clines indext̾am neq insinistram. cum po¬
cuis dicere debuisse iudeat᷑. tene dext̾am.
& ne declines in sinistram. si bone sunt iue
que adextͥs sunt: Cur putamꝰ. nͥ quia ita
uie bone sunt que adextͥs sunt. ut indexte¬
ram tam̃ declinare ñ sit bonum: Dedina¬
re quippe ille est in telligendus indext̾am: qͥ
bona ipsa oꝑa que aduias dextras ꝑtinẽt
sibi uult assignare. ñ deo. Et ideo cum chx¬
iss. uias enim que a dextris sunt nouit ds̃.
ꝑuerse autem sunt que a sinistris sunt:
tanqmͣ diceretur ei. qͦmͦ gͦ ñ uis. ut non¬

Expanded text:
fecit uias dextras, id est uias iustorum, quae fecit uias dextras, id est uias iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellbona ipsa opera quae ad vias dexteras pertinent, sibi vult assignare, non Deo. Et ideo cum dixisset, Vias enim quae a dextris sunt novit Dominus, perversae autem sunt quae a sinistris sunt; tanquam diceretur ei, Quomodo ergo non vis ut