comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoquomodo autẽ se istuc habeat
siue omino omittendũ. siue nc̃ diffe¬
rendum. & alias considerandũ sit:
p̾sens tam̃ questio ñ impedit᷑. qͦ minꝰ
appareat integerrima & ustissima
& inconcussa atq inc̃õmutabili ma¬
iestate & substantia creatoris. sup¬
plicia peccatoꝵ suors animas luere.
quȩ peccata ut iã diu disserimꝰ. ñ nisi
ꝓpͥe uoluntati eaꝵ tͥbuenda st̃. nec ulla
ulterior peccatoꝵ causa querenda. Ig
norantia uͦ &e difficultas sinaturaliᷤᷤ
ẽ. in de incipit anima ꝓficere: & ad
cognitionẽ &e requiem donec in ea ꝑ¬
ficiatur uita beata ꝓmoueri. Quẽ
ꝓfectũ in studiis optimis atq pietate.
quoꝵ facultas ei ñ negata ẽ. si ꝓpria
uołuntate neglexerit. iuste in gra¬
iuorẽ quȩ iam penalis ẽ ignorantiã¬
difficultatẽq p̾cipitatur: decentissi¬
mo &e conuenientissimo rerũ mode¬
ramine. in inferiorib ordinata. Non
enim qͦd naturalit̾ nescit & naturalit̾

Expanded text:
uoquo modo autem se istud habeat, uoquo modo autem se istud habeat, sive omnino omittendum, sive nunc differendum et alias considerandum sit, praesens tamen quaestio non impeditur, quominus appareat integerrima et justissima et inconcussa atque incommutabili majestate et substantia Creatoris, supplicia peccatorum suorum animas luere: quae peccata, ut jam diu disseruimus, nonnisi propriae voluntati earum tribuenda sunt, nec ulla ulterior peccatorum causa quaerenda. 64. Ignorantia vero et difficultas si naturalis est, inde incipit anima proficere, et ad cognitionem et requiem, donec in ea perficiatur vita beata, promoveri. Quem profectum in studiis optimis atque pietate, quorum facultas ei non negata est, si propria voluntate neglexerit, juste in graviorem, quae jam poenalis est, ignorantiadifficultatemque praecipitatur, decentissimo et convenientissimo rerum moderamine in inferioribus ordinata. Non enim quod naturaliter nescit et naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
memoria siue coniectura inchoate
uitȩ. si de ipso do qui unus labor a
nimȩ finis ẽ. alit̾ quã dignũ ẽ opi¬
natus. in scopulos erroris irriierem.
Nec iste sermo ad id ualuerit ut qͥsꝗͣ
nos ꝓhibere arbitret᷑. ut querant qͥ
poterunt scdm scripturas diuinitꝰ
inspiratas.utrũ anima de anima
ꝓpagetur. an suo cuiq animanti
singulȩ in ipso fiantan ad regendum
ammandumq corpus diumo nu¬
tu aliunde mittantur. uł ꝓpͥa uolun¬
tate seinsinuent: si uł alicuiꝰ expedi¬
endȩ necessariȩ questionis ratio fla¬
gitat. ista considerare atq discitere:
uł areb magis necessariis ociũ ad hȩc
querenda & disserenda conceditur.
Uerum ad id potius ista dixerim. ne
quis in retali uł temere succenseat ei.
qui sue opinioni humaniore fortas¬
se dubitatione ñ cedit: aut etiã siqͥd
hinc certi quisquã &e liquidi compre¬
henderit. idõ putet aliũ spẽ ꝑdidisse
futuroꝵ. quia preterita exorsa non
recolit:¬

Expanded text:
memoria sive conjectura inchoatae memoria sive conjectura inchoatae vitae, si de ipso Deo, qui unus laborum animae finis est, aliter quam dignum est opinatus, in scopulos erroris irruerem. 62. Nec iste sermo ad id valuerit, ut quisquam nos prohibere arbitretur ut quaerant qui potuerint secundum Scripturas divinitus inspiratas, utrum anima de anima propagetur, an suo cuique animanti singulae in ipso fiant, an ad regendum animandumque corpus divino nutu alicunde mittantur, vel propria voluntate se insinuent; si vel alicujus expediendae necessariae quaestionis ratio flagitat ista considerare atque discutere, vel a rebus magis necessariis otium ad haec quaerenda et disserenda conceditur. Verum ad id potius ista dixerim, ne quis in re tali vel temere succenseat ei qui suae opinioni humaniore fortasse dubitatione non cedit: aut etiam si quid hinc certi quisquam et liquidi comprehenderit, ideo putet alium spem perdidisse futurorum, quia praeterita exorsa non recolit
Abbreviated transcription (Latin):
habet credidero aut sensero: uehem̃t̾
cauendus ẽ error. nemͥ aut necessaria
ñ preparẽ: aurad eum ipsum finem
ꝓpositi mei.dum aliud pro alio mͥ ui¬
detur ꝑuenire ñ possim. Quã obrem si¬
cut ad comparandam uestem nichil
mͥ obeẽt. sipret̾itȩ hiemis oblitꝰ eẽm:
obeẽt autẽ si futurum frigus imminẽ¬
re ñ crederem: ita nichil oberit animȩ
meȩ. si oblita est quid forte ptulerit: si
mͦ diligenter aduertat &e teneat. quo
se deinceps parare moneatur.Et sicut
uerbi gr̃a. romam nauiganti nichil
noceret. si excidisset animo a quo lito¬
re nauem soluerit. dum tam̃ ab eo lo¬
co uͥ eẽt ñ ignoraret. quo ꝓram diri¬
geret᷑: nichil autẽ ꝑdesset meminisse
litoris. unde iter exorsus sit.si de ro¬
mano portu falsum aliqͥd existimais.
in saxa incidisset: ita neq si ñ tenue¬
ro initium temporiᷤᷤ uitȩ meȩ. quic¬
quã mͥ oberit. scienti quo fine requi¬
escam: nec ꝑdesset aliquid illa suie

Expanded text:
habet credidero aut sensero, vehementer habet credidero aut sensero, vehementer cavendus est error; ne mihi aut necessaria non praeparem, aut ad eum ipsum finem propositi mei, dum aliud pro alio mihi videtur, pervenire non possim. Quamobrem, sicut ad comparandam vestem nihil mihi obesset, si praeteritae hiemis oblitus essem, obesset autem si futurum frigus imminere non crederem: ita nihil oberit animae meae, si oblita est quid forte pertulerit, si modo diligenter advertat et teneat quo se deinceps parare moneatur. Et sicut, verbi gratia, Romam naviganti nihil noceret si excidisset animo, a quo littore navem solverit, dum tamen ab eo loco ubi esset non ignoraret quo proram dirigeret; nihil autem prodesset meminisse littoris unde iter exorsus sit, si de Romano portu falsum aliquid existimans, in saxa incidisset: ita neque si non tenuero initium temporis vitae meae, quidquam mihi oberit scienti quo fine requiescam; nec prodesset aliquid illa sive
Abbreviated transcription (Latin):
renda ẽ. quandoqͥdẽ in diuimis libris
ea que p̾terita narrant᷑. uł p̾figuratio¬
nem futuroꝵ. uł pollicitationẽ uł te¬
stifficationẽ prese gerunt Et reuera in
his etiam quȩ ad hanc uitã ꝑtinent:
ꝓsꝑis adu̾sisue reb quid quisq fuerit.
ñ satis curat. In id uͦ qͦd futurũ spera¬
tur: sese omis curarum estus agglo¬
merat. Nescio quo quippe intimo na¬
turaliq sensu. ea quȩ nobis accidert̃.
qm̃ transacta sunt. sichabent᷑ ad mom̃¬
tum felicitatis & miseriȩ. qͣsi nunqͣ
accidissent. Quid gͦ mͥ obest si ẽẽ quan¬
do ceꝑim nescio. cũ ẽẽ me nouerim:
nec futurum eẽ desꝑem: Non enĩ
in pret̾ita me attendo. ut tanquam
errorẽ ꝑnitiosissimũ uerear. si alit̾ de
his sensero quã fuerunt: s in id quod
futurus fũ cursũ dirigo. duce mise¬
ricordia conditoris mei. De hoc gͥqͦd
futurus sũ. & de illo apud quẽ fu¬
turus sum. si aliter quã ueritas sese

Expanded text:
renda est: quandoquidem etiam in divinis Libris renda est: quandoquidem etiam in divinis Libris ea quae praeterita narrantur, vel praefigurationem futurorum, vel pollicitationem, vel testificationem prae se gerunt. Et revera in iis etiam, quae ad hanc vitam pertinent, prosperis adversisque rebus, quid quisque fuerit non satis curat: in id vero quod futurum speratur, sese omnis curarum aestus agglomerat. Nescio quo quippe intimo naturalique sensu, ea quae nobis acciderunt, quoniam transacta sunt, sic habentur ad momentum felicitatis et miseriae, quasi nunquam accidissent. Quid igitur mihi obest, si esse quando coeperim nescio, cum esse me noverim, nec futurum esse desperem? Non enim in praeterita me attendo, ut tanquam errorem perniciosissimum verear, si aliter de iis sensero quam fuerunt: sed in id quod futurus sum, cursum dirigo duce misericordia Conditoris mei. De hoc igitur quod futurus sum, et de illo apud quem futurus sum, si aliter quam veritas sese
Abbreviated transcription (Latin):
uł cui quã hominũ uł certe nobis sa¬
tis expeditũ. & facile aggrediendum
uideri potest. Nunc gͦ ut qͦd institiumꝰ
quantũ adiuuam᷑. &e quantũ sinmur
ꝑagamus: quecũq nob quantũ ad cre-¬
aturam ꝑtinet. uł narrant᷑ pret̾ita. uł
p̾nuntiant᷑ futura. quȩ ad cõmendan¬
dam ualeant integram religionẽ. exci-¬
tando nos ad sincerissimã dilectionẽ
di & ꝓximi. sine dubitatione creden¬
da sunt. Adu̾sus incredulos aũ hacte¬
nus defendenda ut uł mole auctoritatis
infidelitas eoꝵs obterat᷑:. uł eis ostendat᷑
quantũ potest. pͥmo quam ñ sit stultũ
talia credere: deinde quã sit stultũ talia
ñ credere. uerumptam̃ falsam doctei¬
nam ñ tam de pret̾itis & futuris quã
de p̾sentib & maxime de ĩcõmutabi¬
lib oportet refellere: & quantũ dat᷑. ꝑspi¬
eua ratione conuincere.
ane in serie temporaliũ inqͥsitioni
p̾teritoꝵ. futuroꝵ expectatio p̾fe¬

Expanded text:
vel cuiquam hominum, vel certe nobis savel cuiquam hominum, vel certe nobis satis expeditum et facile aggrediendum videri potest. Nunc ergo ut quod instituimus, quantum adjuvamur, et quantum sinimur peragamus: quaecumqaturam pertinet, vel narrantur praeterita, vel praenuntiantur futura, quae ad commendandam valeant integram religionem, excitando nos ad sincerissimam dilectionem Dei et proximi, sine dubitatione credenda sunt: adversus incredulos autem hactenus defendenda, ut vel mole auctoritatis infidelitas eorum obteratur, vel eis ostendatur, quantum potest, primo quam non sit stultum talia credere, deinde quam sit stultum talia non credere. Verumtamen falsam doctrinam non tam de praeteritis et futuris, quam de praesentibus et maxime de incommutabilibus oportet refellere, et quantum datur, perspicua ratione convincere. 61. Sane in serie temporalium inquisitioni praeteritorum futurorum exspectatio praefe
Abbreviated transcription (Latin):
tabilem speciem preter creaturam di.
aut aliquã mutabilẽ speciem in sub¬
stantia di credere aut affirmare conuĩ¬
citur: eamq substantiã di uł plus uel
minus quã trinitatẽ eẽ contendit᷑ cui
trinitati pie sobrieq intelligendȩ. oĩs
excubat uigilantia xp̃iana:. et omnis
eius ꝓuectus intenditur. De cuiꝰ tͥnitatiᷤ
unitate & equalitate. & singularũ in ea
ꝑsonaꝵ quadam ꝓpͥetate: ñ hic locus ẽ
disserendi. Nam cõmemorare queda
de dño dõ auctore. & formatore. & or¬
dinatore rerũ omniũ. quȩ ad saluber¬
rimam fidem ꝑtineant :̃de quib lac¬
tens atq a t̾renis in cȩlestia sese attollere
incipiens utilit̾ amminiculet᷑ intentio:
& factu facillimum. & a plerisq iam
factitatum ẽ. ꝑtractare autẽ totã istam
atq ita u̾sare questionẽ ut ꝑspicue
rationi quantũ in hac uita datur.
omĩs humana intelligentia subiuge¬
tur: ñ mͦ eloquio. s ne cogitatione. qͥdẽ

Expanded text:
tabilem speciem praeter creaturam Dei, tabilem speciem praeter creaturam Dei, aut aliquam mutabilem speciem in substantia Dei credere aut affirmare convincitur, eamque substantiam Dei vel plus vel minus quam Trinitatem esse contendit: cui Trinitati pie sobrieque intelligendae omnis excubat vigilantia christiana, et omnis ejus provectus intenditur. De cujus Trinitatis unitate et aequalitate, et singularum in ea personarum quadam proprietate, non hic locus est disserendi. Nam commemorare quaedam de Domino Deo auctore et formatore et ordinatore rerum omnium, quae ad saluberrimam fidem pertineant, et quibus lactens atque a terrenis in coelestia sese attollere incipiens, utiliter adminiculetur intentio, et factu facillimum et a plerisque jam factitatum est: pertractare autem istam totam, atque ita versare quaestionem, ut perspicuae rationi, quantum in hac vita datur, omnis humana intelligentia subjugetur, non modo eloquio, sed ne cogitatione quidem
Abbreviated transcription (Latin):
itineri sufficit ad et̾na tendentiũ. p̾terita
& futura credamꝰ. Quȩ fidei disciplina: ut au¬
ctoritate p̾polleat. diuina miscłia gub̾nat᷑.
Presentia uero qͣntũ ad creaturã ꝑtinet.in cor¬
poris & animi mutabilitate &e iobililitate
qͣsi transeuntia sentiunt᷑: in quib qͥcqͥd ñ ex¬
ꝑimur cognitione qualicũq tenere ñ possu¬
mꝰ Quecñꝙ gͦ nobis dequib cũꝙ creaturis.
uł p̾terita uel futura diuina auctoritate
credenda narrantur: quamuis partim
priusquam ea sentire potuerimus pre¬
terierint. partim nondum in nostros sen¬
sus peruenerint:. tamen quia plurimũ
ualent ad roborandam spem nostram.
et exhortandam dilectionem: dura no¬
bis commendant per ordinatissimã
gat liberationem nostram deus.
sine ulla dubitatione credenda
sunt:
ed quisquis error ꝑsonam sibi diui¬
ne auctoritatis assumit: ea maxime
ratione refellitur. si aut aliquã uł mu¬

Expanded text:
itineri sufficit ad aeterna tendentium, praeterita itineri sufficit ad aeterna tendentium, praeterita et futura credamus. Quae fidei disciplina, ut auctoritate praepolleat, divina misericordia gubernatur. Praesentia vero, quantum ad creaturam pertinet, in corporis et animi mobilitate et mutabilitate, quasi transeuntia sentiuntur. In quibus quidquid non experimur, cognitione qualicumque tenere non possumus. Quaecumque ergo nobis de quibuscumque creaturis vel praeterita vel futura divina auctoritate credenda narrantur, quamvis partim priusquam ea sentire potuerimus praeterierint, partim nondum in nostros sensus pervenerint; tamen quia plurimum valent ad roborandam spem nostram, et exhortandam dilectionem, dum nobis commendant per ordinatissimam gat liberationem nostram Deus, sine ulla dubitatione credenda sunt. Sed quisquis error personam sibi divinae auctoritatis assumit, ea maxime ratione refellitur, si aut aliquam vel mu
Abbreviated transcription (Latin):
ctatorib ꝓ merito sue obscuritatis &e ꝓple¬
ritatis euoluta atq illustrata ẽ: aut si ram
factum ẽ. ñdum in manꝰ nr̃as huiꝰcemodi lit¬
tere ꝑuenert̾. tantũ ad sit fides. nicħ de sub¬
stantia creatoris falsum indignũq sentien¬
di. Ad illum enĩ tendimꝰ itinere pietatis Si
gͦ aluid de illo senserimꝰ quã ẽ: intentio nr̃a
ñ in beatitatẽ s in uanitatẽ nos ire cõpel¬
let. De ereatura uͦ siqͥd aliter quã sese habet
senserimꝰ. dum mͦ id ñ ꝑ cognito ꝑceptoꝙ
teneamus: nullũ ꝑiculum ẽ. Non enĩ ad
ereaturã iubemur tendere. ut efficra mur
beati. s ad ipsũ cieatorẽ. de qͦ si aliud quam
oportet ac sese res habet. nob is ꝑsuadetur:
ꝑnitiosissimo errore decipimur. Ad hoc enĩ
ꝑgendo quod aut ñ ẽ aut si ẽ ñ facit beatos:
ed ad ꝯtempland̾a ueritatis ȩt̾nitatẽ. ut
ea ꝑfrui. eiq in herere ualeamꝰ. in firmita¬
ti nix̃ uia de temporalib ꝓcurata ẽ:ut qͣntũ

Expanded text:
curitatis et perplexitatis evoluta atque illustrata est; aut si jam factum est, nondum in manus nostras hujuscemodi litterae pervenerunt. Tantum adsit fides nihil de substantia Creatoris falsum indignumque sentiendi. Ad illum enim tendimus itinere pietatis. Si ergo aliud de illo senserimus quam est, intentio nostra non in beatitatem, sed in vanitatem nos ire compellet. De creatura vero si quid aliter quam sese habet senserimus, dummodo non id pro cognito perceptoque teneamus, nullum periculum est. Non enim ad creaturam jubemur tendere ut efficiamur beati, sed ad ipsum Creatorem: de quo si aliud quam oportet ac sese res habet, nobis persuadetur, perniciosissimo errore decipimur. Ad hoc enim pergendo, quod aut non est, aut, si est, non facit beatos, em, ut ea perfrui eique inhaerere valeamus, infirmitati nostrae via de temporalibus procurata est, ut quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ualere p̾staret:. negligentib aũ & peccata sua
de infirmitate defendere uolentib ñ ipsam
ignorantiã. difficultatẽq ꝓ crimine obice¬
ret.S quia in eis potius ꝑmanẽ quã studio
querendi atꝙ discendi. & humilitate ꝯfitendi.
atq orandi. ad ueritatẽ ac facilitatẽ ꝑuenire no¬
luerunt iusto supplicio uindicaret: xluiii.¬
utrũ de ꝓpagine ueniant. an in singulis
quib q nascentib nouȩ fiant. an in corpora
nascentiũ iam alicubi existentes. uł mittã¬
tur dunnitꝰ. uł sua sponte labant᷑. nullam
temere affirmare oportebit. Aut enĩ ñdũ
ista questio a diuinoꝵ libroꝵ catholicis tra

Expanded text:
valere praestaret; negligentibus autem et peccata sua valere praestaret; negligentibus autem et peccata sua de infirmitate defendere volentibus, non ipsam ignorantiam difficultatemque pro crimine objiceret; sed quia in eis potius permanere, quam studio quaerendi atque discendi, et humilitate confitendi atque orandi, ad veritatem ac facilitatem pervenire voluerunt, justo supplicio vindicaret. Cutrum de propagine veniant, an in singulis quibusque nascentibus novae fiant, an in corpora nascentium jam alicubi existentes vel mittantur divinitus, vel sua sponte labantur, nullam temere affirmare oportebit. Aut enim nondum ista quaestio a divinorum Librorum catholicis tra
Abbreviated transcription (Latin):
durisse gloriatur. Qinsquis autẽ hoc istius
uitȩ captꝰ amore neglexerit: nullo pacto iuste
flagiciũ desertionis suȩ regis imꝑio deputa¬
bitꝰs erit potius sub omniũ dño. in etꝰ par¬
tib oedmatus. cuiꝰ turpe stipendiũ ut castͣ
sua deseieret ad amauit.
i autẽ alibi animȩ constitute ñ mittunt᷑
a dño do. s sua sponte ad inhabitanda
corpora uennint: facile est iam hoc uidere.
qͥ cqͥd ignorantiȩ difficultatisq secutũ fue¬
rit earum ꝓpͥam uoluntatẽ. nullomͦ creato¬
rem hinc eẽ culpandu: qͣndoqͥdem etiã si
eas ipse misisset. quib etiam in ipsa igno¬
rantia &e difficultate liberam uoluntatem
petendi & quȩrendi & conandi ñ abstulit.
daturus petentib. demonstraturꝰ querentibꝰ.
pulsantib aꝑturus. omĩno extra culpam
eẽt. Hanc enĩ ignorantiã &e difficultatẽ. studio¬
sis & benuolis eiuncendam. ad coronam gle

Expanded text:
erduxisse gloriatur. Quisquis autem hoc istius erduxisse gloriatur. Quisquis autem hoc istius vitae captus amore neglexerit, nullo pacto juste flagitium desertionis suae regis imperio deputabit: sed erit potius sub omnium Domino in ejus partibus ordinatus, cujus turpe stipendium ut castra sua desereret, adamavit. m alibi animae constitutae non mittuntur a Domino Deo, sed sua sponte ad inhabitanda corpora veniunt; facile est jam hoc videre, quidquid ignorantiae difficultatisque secutum fuerit earum propriam voluntatem, nullo modo Creatorem hinc esse culpandum: quandoquidem etiamsi eas ipse misisset, quibus etiam in ipsa ignorantia et difficultate liberam voluntatem petendi et quaerendi et conandi non abstulit, daturus petentibus, demonstraturus quaerentibus, pulsantibus aperturus, omnino extra culpam esset. Hanc enim ignorantiam et difficultatem studiosis et benevolis evincendam, ad coronam gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
ad se aĩs hanc ignorantiã & difficultatẽ facit:
quȩ neq his neq creatori. tanquã culpanda
tͥbuat᷑. Dedit enĩ ille &e facultatẽ bene oꝑandi
in laboriosis officiis. & uiã fidei in obluuio¬
nis cȩcitate. iudiciũ illud uł maxime. qͦd
anima om̃is & querendũ ẽẽ concedit. quod
inutilit̾ nescit.: & ꝑseuerant̾ in officiosis la¬
borib enitendũ. ad euncendam recte facien¬
di difficultatẽ: & opema creatore imploran¬
dam. ut conantẽ adiuuet: qͥ uł ex trinsecuˢᷤ
lege uł in intimis cordis allocutione conandu
cẽ p̾cepit:̃&e p̾parat eiuitatis beatissimȩ głam.
tumphantib de illo qͥ pͥmum hominẽ ad is¬
tam miseriã ꝑduxit. uictũ pessima suasio¬
ne: quã miseriã isti suscipiunt. ad eũ uin¬
cendum optima fide. Non enim parue głȩ
milicia est. diabolum uincere: eodem suscep¬
to supplicio. quo se ille hominẽ uictum ꝑ¬

Expanded text:
ad se animis hanc ignorantiam et difficultatem facit; ad se animis hanc ignorantiam et difficultatem facit; quae neque his, neque Creatori tanquam culpanda tribuatur. Dedit enim ille et facultatem bene operandi in laboriosis officiis, et viam fidei in oblivionis caecitate; judicium illud vel maxime, quod anima omnis et quaerendum esse concedit quod inutiliter nescit, et perseveranter in officiosis laboribus enitendum ad evincendam recte faciendi difficultatem, et opem a Creatore implorandam, ut conantem adjuvet; qui vel extrinsecus lege, vel in intimis cordis allocutione conandum esse praecepit, et praeparat civitatis beatissimae gloriam triumphantibus de illo qui primum hominem ad istam miseriam perduxit victum pessima suasione; quam miseriam isti suscipiunt ad eum vincendum optima fide. Non enim parvae gloriae militia est diabolum vincere eodem suscepto supplicio, quo se ille hominem victum p
Abbreviated transcription (Latin):
i uͦ in di aliquo secreto iam existentes
animȩ. mittunt᷑ ad inspiranda & regen¬
da corpora singłoꝵ quoꝵq nascentiũ. ad
hoc utiq mittunt᷑ officium. ut corpꝰ qͦd de
pena peccati hoc ẽ mortalitate pͥmi hõis na¬
citur. bene administrando id est castigan¬
do ꝑ uirtutesoe ordinatissime atq legitime
seruituti subiciendo. etiã ipsi comparent or¬
dine ac tempore oportuno cȩlestis incorrup¬
tionis locũ. Quȩ cum introeunt in hane
uitã. subeuntq castiganda membra mor¬
talia: subeant etiã necesse ẽ & obliuionẽ ui¬
tȩ pͥoris ce p̾sentis laborẽ. unde illa ignoran¬
tia ce difficultas consequet᷑ qͦd in pͥmo hoĩe
suppliciũ mortalitatis fuit. ad animi expen¬
dendam miseriã: in istis autẽ ianua ministe¬
rii. ad reparandã corporis incorruptionem.
Nam hoc quoq modo non dicunt᷑ ista pecc̃a.
nͥ qͥa caro de ꝓpagine ueniens pecc̃oris. uenientibꝰ

Expanded text:
Si vero in Dei aliquo secreto jam existentes Si vero in Dei aliquo secreto jam existentes animae mittuntur ad inspiranda et regenda corpora singulorum quorumque nascentium, ad hoc utique mittuntur officium, ut corpus quod de poena peccati, hoc est mortalitate primi hominis, nascitur, bene administrando, id est castigando per virtutes, et ordinatissimae atque legitimae servituti subjiciendo, etiam ipsi comparent ordine atque tempore opportuno coelestis incorruptionis locum. Quae cum introeunt in hanc vitam, subeuntque gestanda membra mortalia, subeant etiam necesse est et oblivionem vitae prioris, et praesentis laborem: unde illa ignorantia et difficultas consequitur, quod in primo homine supplicium mortalitatis fuit, ad animi expendendam miseriam; in istis autem janua ministerii ad reparandam corporis incorruptionem. Nam hoc quoque modo non dicuntur ista peccata, nisi quia caro de propagine veniens peccatoris, venientibus
Abbreviated transcription (Latin):
diocria bona st̃. ñ solũ qͦd anima ẽ. qua na¬
tura iam corpꝰ ome p̾cedit᷑. s etiã qͦd faculta¬
tem habet. ut aduiuante creatore seipsam
excolat. & pio studio possit om̃s adquirere
&e capere uirtutes: ꝑ quas & a difficultate
cruciante. & ab ignorantia cȩcante liberet᷑
Qd̃ si ita ẽ ñ erit nascentib animis ignoran¬
tia &e difficultas suppliciũ peccati. s ꝑficien¬
di ammonitio. & ꝑfectionis exordiũ. Non enĩ
ante om̃e meritũ boni oꝑis parum ẽ accepis¬
senaturale iudiciũ: quo sapientiã p̾ponat
errori. & qͥ etem difficultati. ut ad hec ñ nas¬
cendo s studendo ꝑueniat. Quod si agere
uoluerit. peccati ira iure tenebit᷑. tanquã
quȩ ñ bene usa sit ea facultate quã accepit
Qmꝗͣ enĩ in ignorantia & difficultate nta
sittñ tam̃ ad ꝑmanendu in eo qͦd nata ẽ ali
mantib eũ a qͦ st̃ p̾stat ut beate sint : xly

Expanded text:
diocria bona sunt, non solum quod anima est, qua nadiocria bona sunt, non solum quod anima est, qua natura jam omne corpus praecedit; sed etiam quod facultatem habet, ut adjuvante Creatore seipsam excolat, et pio studio possit omnes acquirere et capere virtutes, per quas et a difficultate cruciante, et ab ignorantia caecante liberetur. Quod si ita est, non erit nascentibus animis ignorantia et difficultas supplicium peccati, sed proficiendi admonitio, et perfectionis exordium. Non enim ante omne meritum boni operis parum est accepisse naturale judicium, quo sapientiam praeponat errori, et quietem difficultati, ut ad haec non nascendo, sed studendo perveniat. Quod si agere noluerit, peccati rea jure tenebitur, tanquam quae non bene usa sit ea facultate quam accepit. Quanquam enim in ignorantia et difficultate nata sit, non tamen ad permanendum in eo quod nata mantibus eum a quo sunt praestat ut beatae sint. 57.
Abbreviated transcription (Latin):
omnium hominum trahuntur naᷤ¬
centium: quis potest dicere non se pec¬
casse. cum primus ille peccauit:xel¬
i autem singillatim fiunt in uno qͦ¬
q nascentium: non est peruersũ. im¬
mo conuenientissimum & ordinatis¬
simum apparet. ut malum meritum pͥ-¬
oris. natura sequentis sit: & bonum me¬
ritum se quentis. natura prioris sit.
Quid enim indignum. si etiã sic uoluit
creator ostendere. usq adeo excellere crea¬
turis corporeis ammȩ dignitatem: ut ab
eo gradu posfit ẽẽ ortus alteriꝰ ad quẽ al¬
terius ẽ ꝑductus oecasus: Nam cũ ad igno¬
rantiã difficultatẽq ꝑuenerit illa pecca¬
trix: ido pena recte dicitur. qͥa melior ante
hanc penam fuit. Si gͦ altera talis eẽ cepit.
ñ solum ante peccatũ. s ante omnẽ uita
suam. qualis alia post uitã culpabilem
facta est: ñ paruũ bonũ ht̃. unde condito¬
ri suo gras agat:qͥa ipse oetus eiꝰ & inchoa-¬
tio. qͦuis ꝑfecto corpore ẽ melior. Non enĩ me¬

Expanded text:
omnium hominum animae trahuntur nascentium, quis potest dicere non se peccasse, cum primus ille peccavit? Si autem singillatim fiunt in unoquoque nascentium, non est perversum, imo convenientissimum et ordinatissimum apparet, ut malum meritum prioris, natura sequentis sit; et bonum meritum sequentis, natura prioris sit. Quid enim indignum, si etiam sic voluit Creator ostendere, usque adeo excellere creaturis corporeis animae dignitatem, ut ab eo gradu possit esse ortus alterius, ad quem alterius perductus est occasus? Nam cum ad ignorantiam difficultatemque pervenerit illa peccatrix, ideo poena recte dicitur, quia melior ante hanc poenam fuit. Si ergo altera talis esse coepit, non solum ante peccatum, sed ante omnem vitam suam, qualis alia post vitam culpabilem facta est, non parvum bonum habet, unde Conditori suo gratias agat; quia ipse ortus ejus et inchoatio quovis perfecto corpore est melior. Non enim me
Abbreviated transcription (Latin):
dis accõmodata ẽ. Dum enim hec
amittere timent: tenent in his uten¬
dis quendam modũ aptũ uincło ci¬
uitatis: qualis ex huiꝰcemodi homi¬
nib constitui potest. Non aut̾e ul¬
ciscit᷑ peccatũ. cũ amant᷑ ista: s cum
aliis ꝑ imꝓbitatẽ auferunt᷑. Quã ob¬
rem uide. utrum iam ꝑuentũ sit ad
id. qͦd infinitũ putabas. Institueramꝰ
enĩ querere: quatenꝰ habeat ius ulcis¬
cendi ea lex. qua ppłi t̾rem ciuitatesq
gubernant᷑. Ad̾. U ideo ꝑuentum.
Augꝰ Uides gͦ etiã illud qͦd pena ñ eẽt.

Expanded text:
dis accommodata est. Dum enim haec dis accommodata est. Dum enim haec amittere timent, tenent in his utendis quemdam modum aptum vinculo civitatis, qualis ex hujuscemodi hominibus constitui potest. Non autem ulciscitur peccatum cum amantur ista, sed cum aliis per improbitatem auferuntur. Quamobrem vide utrum jam perventum sit ad id quod infinitum putabas. Institueramus enim quaerere, quatenus habeat jus ulciscendi ea lex qua populi terreni civitatesque gubernantur. E. Video perventum. 33. A. Vides ergo etiam illud, quod poena non e
Abbreviated transcription (Latin):
legi ȩterne adherentiũ. S eam nurc
libertatẽ cõmemoro. qua se liberos
putant. qui dominos homines ñ
habent: & quã desiderant hi. qui a
domins hominib manumitti uo¬
lunt. Deinde parentes. fr̃s. comunx.
liberi ꝓpinqui. affines. familiares: oe
quicunq nobis aliqua necessitudi¬
ne adiuncti sunt. Ipsa deniq ciuitaᷤᷤ
quȩ parentis loco haberi solet:hono¬
res etiam & laus. & ea quȩ dicitur gła
popularis. Ad extremũ pecunia. quo
uno nomine continent᷑ omĩa. quoꝵ
aut donandoꝵ habere potestatẽ ui¬
demur. Hoꝵ omniũ quẽadmodu
illa lex sua cuiq distribuat. diffici¬
le & longum ẽ explicare: &e plane ad
id quod ꝓposumiꝰ ñ necessarium. Sa¬
tis ẽ enim uidere ñ ultra porrigi huiꝰ
legis potestatẽ in uindicando. quam
ut hec uł aliquid hoꝵ adimat atq
auferat ei quẽ punit. metu cohercet.
Ergo &e ad id quod uult torquet ac re¬
torquet miseroꝵ animos: quib regen¬

Expanded text:
legi aeternae adhaerentium: sed eam nunc legi aeternae adhaerentium: sed eam nunc libertatem commemoro, qua se liberos putant qui dominos homines non habent, et quam desiderant ii qui a dominis hominibus manumitti volunt. Deinde parentes, fratres, conjux, liberi, propinqui, affines, familiares, et quicumque nobis aliqua necessitudne adjuncti sunt. Ipsa denique civitas, quae parentis loco haberi solet; honores etiam et laudes, et ea quae dicitur gloria popularis. Ad extremum pecunia, quo uno nomine continentur omnia quorum aut donandorum habere potestatem videmur. Horum omnium quemadmodum lex illa sua cuique distribuat, difficile et longum est explicare, et plane ad id quod proposuimus non necessarium. Satis est enim videre non ultra porrigi hujus legis potestatem in vindicando, quam ut haec vel aliquid horum adimat atque auferat ei quem punit. Metu coercet ergo, et ad id quod vult, torquet ac retorquet miserorum animos, quibus regen
Abbreviated transcription (Latin):
imponit᷑. Au Recte uidicas. dum mͦ
illud inconcussum teneas. qͦd aꝑtissi¬
me iam ratio demonstrauit. eos qui
temporali lege seruiunt. ñ eẽ posse
ab eterna liberos: unde omĩa quȩ
iusta sunt. iusteq uariant᷑ exprimi
diximus: eos uͦ qui legi ȩternȩ ꝑ bo¬
nam uoluntatẽ herent. temporaliᷤᷤ
legis ñ indigere satis ut apparet in
bet gͥ eterna lex auertere amorẽ a tẽ¬
poralib & eum mundatũ ad et̾na
uid deinde censes temporałe u¬
bere: nͥ ut hec quȩ ad tempꝰ nr̃a di¬
ci possunt. quando eis homines cu¬
piditate inherent. eo iure possideant:
quo pax &e societas humana serue¬
tur. quanta in his reb seruari potest:
fa sunt autẽ pͥmo hoc corpꝰ. & eius
que uocant᷑ bona: ut integra ualitu¬
do. acum̾ sensuum. uires. pulchritudo
& siqua sunt cȩtera partim necessa¬
ria bonis artib. & ido pluris pen¬
sanda. partĩ uiliora. D einde libertaᷤ.
quȩ qͥdem nulla uera ẽ nͥ beatoꝵ &

Expanded text:
imponitur. A. Recte judicas, dummodo imponitur. A. Recte judicas, dummodo illud inconcussum teneas, quod apertissime jam ratio demonstravit, eos qui temporali legi serviunt, non esse posse ab aeterna liberos; unde omnia quae justa sunt, justeque variantur, exprimi diximus: eos vero qui legi aeternae per bonam voluntatem haerent, temporalis legis non indigere, satis, ut apparet, inJubet igitur aeterna lex avertere amorem a temporalibus, et eum mundatum convertere Quid deinde censes temporalem jubere, nisi ut haec quae ad tempus nostra dici possunt, quando eis homines cupiditate inhaerent, eo jure possideant, quo pax et societas humana servetur, quanta in his rebus servari potest? Ea sunt autem: primo, hoc corpus, et ejus quae vocantur bona, ut integra valetudo, acumen sensuum, vires, pulchritudo, et si qua sunt caetera, partim necessaria bonis artibus, et ideo pluris pensanda, partim viliora. Deinde libertas, quae quidem nulla vera est, nisi beatorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
qua talib hominib miseria meri¬
to rependit᷑: ad Nullomͦ arbitror.
Au Nichilne amant alud: ad Im¬
mo plurima: ea scilicet. in quib adi¬
piscendis uł retinendis. mala uo¬
luntas illa ꝑsistit. au Opinor te di¬
cere. diuitias. honores. uoluptates
& pulchritudinẽ corporis: ceterãq
omĩa. que possunt & uolentes non
adipisci: & amittere inuiti. ad Ista
ipsa sunt. Au Num hȩc eterna esse
censes: cum temporis uolubilitati ui¬
deas obnoxia: ad̾. Quis hoc uel de¬
mentissimꝰ senserit: Auc ũ gͥ manife¬
stũ sit alios eẽ hoĩes amatores rerũ et̾naꝵ.
alios tẽporaliũ: cũq duas leges ẽẽ conue¬
mit. unã et̾nam. aliam temporale: siqͥd
equitatis sapis. qͦs istorũ iudicas ȩt̾nȩ
legi. qͦs tp̃rali ẽẽ subdendos: ad. Puto in
ꝓmpti eẽ: qͦd queris. slã beatos illos ob
amorẽ ipsoꝵ et̾noꝵ sub eterna lege age¬
re existimo: miseris uero lex temporaliᷤ

Expanded text:
qua talibus hominibus miseria meriqua talibus hominibus miseria merito rependitur? E. Nullo modo, arbitror. A. Nihilne amant aliud? E. Imo plurima; ea scilicet in quibus adipiscendis vel retinendis mala voluntas illa persistit. A. Opinor te dicere divitias, honores, voluptates, et pulchritudinem corporis, caeteraque omnia quae possunt et volentes non adipisci, et amittere inviti. E. Ista ipsa sunt. A. Num haec aeterna esse censes, cum temporis volubilitati videas obnoxia? E. Quis hoc vel dementissimus senserit? A. Cum igitur manifestum sit alios esse homines amatores rerum aeternarum, alios temporalium, cumque duas leges esse convenerit, unam aeternam, aliam temporalem; si quid aequitatis sapis, quos istorum judicas aeternae legi, quos temporali esse subdendos? E. Puto in promptu esse quod quaeris: nam beatos illos ob amorem ipsorum aeternorum sub aeterna lege agere existimo; miseris vero temporalis
Abbreviated transcription (Latin):
lint: s qͦd in ea uoluntate st̃. quã etrã
his inuitis. miseria sequat᷑ necesse est.
Qua re ñ repugnat suꝑiori rationi. qͦd
uolunt om̃s beati eẽ. nec possunt. Nõ
enĩ om̃s uolunt recte uiuere: cui unz
uoluntati uita beata debet᷑. nisi qͥd
habes adu̾sus hec dicere. Ad. Ego uͦ
ꝓpositam illam questionẽ. de duab
legib referant᷑. au fiat.
ed dic mͥ pͥus. utrum qͥ recte uiue¬
re diligit. eoq ita delectat᷑. ut ñ so¬
lum ei rectum sit. s etiam dulce atq
iocundum. amet hanc legẽ. habe¬
atq carissimã: qua uidet tͥbutam
eẽ bonȩ uoluntati. beatã uitã: ma¬
lȩ. miseram. ad Amat omĩno:. acue¬
hement̾. Nam istam ipsam sequẽs:
ita uiuit. Aũ Quid cum hanc a¬
mat. mutabile aliqͥd amat. ac tẽ¬
porale: an stabile ac sempit̾nũ: ad̾
Et̾num sane: atq in cõmutabile. Au.
Quid illi qui in mala uoluntate
ꝑseuerantes. nichilommꝰ beati ẽẽ cu¬
piunt: possunt ne amare istã legẽ.

Expanded text:
velint, sed quod in ea voluntate sunt, quam etiam eis invitis miseria sequatur necesse est. Quare non repugnat superiori rationi, quod volunt omnes beati esse, nec possunt; non enim volunt omnes recte vivere, cui uni voluntati vita beata debetur: nisi quid habes adversus haec dicere. E. Ego vero propositam illam quaestionem de duabus legibus referantur. A. Fiat: sed dic mihi prius, utrum qui recte vivere diligit, eoque ita delectatur, ut non solum ei rectum sit, sed etiam dulce atque jucundum, amet hanc legem, habeatque charissimam, qua videt tributam esse bonae voluntati beatam vitam, malae miseram? E. Amat omnino ac vehementer: nam istam ipsam sequens ita vivit. A. Quid? cum hanc amat, mutabile aliquid amat ac temporale, an stabile ac sempiternum? E. Aeternum sane atque incommutabile. A. Quid illi qui in mala voluntate perseverantes, nihilominus beati esse cupiunt? possuntne amare istam legem,
Abbreviated transcription (Latin):
re nititur suꝑiorẽ tam euigilatam
firmãq rationẽ. Quomͦ enim uolu̾¬
tate quisq miserã uitã patit᷑. cũ omi¬
no nemo uelit. misere uiuere: aut qͦ¬
modo uoluntate beatã uitã conseqͥ¬
tur homo. cũ tam multi miseri sint.
& beati eẽ om̃s uelint: An eo eue¬
nit. qͦd aliud ẽ uelle bene aut male:
aliud mereri aliquid ꝑ bonam uł
malam uoluntatẽ: slam illi qͥ bea¬
ti sunt. qͦs etiã bonos ẽẽ oportet. ñ
ꝓpte̾a st̾ beati. qͥa beate uiere uolue¬
runt. nã hoc uolunt etiã mali: s qͥa
recte. qͦd mali nolunt. Quãobrem ni¬
chil mirũ ẽ. qͦd miseri homines ñ adi¬
piscunt᷑ qͦd uolunt: id ẽ beatã uitam.
Illud eium cui uita comes ẽ. & sine
qͣ ea nemo dignꝰ ẽ. nemoq eã asseqͥt᷑.
recte scilicet uiuere: ñ itidem uolunt.
Hoc enĩ ȩt̾na lex illa ad cuiꝰ conside¬
rationẽ redire iã tempꝰ ẽ. incõmutabi¬
l stabilitate firmauit᷑: ut in uolun¬

Expanded text:
re nititur superiorem tam evigilatam re nititur superiorem tam evigilatam firmamque rationem. Quomodo enim voluntate quisque miseram vitam patitur, cum omnino nemo velit misere vivere? Aut quomodo voluntate beatam vitam conseqtur homo, cum tam multi miseri sint, et beati omnes esse velint? An eo evenit, quod aliud est velle bene aut male, aliud mereri aliquid per bonam vel malam voluntatem? Nam illi qui beati sunt, quos etiam bonos esse oportet, non propterea sunt beati, quia beate vivere voluerunt; nam hoc volunt etiam mali: sed quia recte, quod mali nolunt. Quamobrem nihil mirum est quod miseri homines non adipiscuntur quod volunt, id est, beatam vitam. Illud enim cui comes est, et sine quo ea nemo dignus est, nemoque assequitur, recte scilicet vivere, non itidem volunt. Hoc enim aetrationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uolun
Abbreviated transcription (Latin):
uere. si id se uelle pre fugacib bonis
uelit: assequat᷑ tantã rem tanta faci¬
litate: ut nichil aliud ei. quã ipsum
uelle sit habere. qͦd uoluit. Ad̾ uere
tͥ dico. uix me contineo quin excla¬
mem leticia. repente mͥ oborto tam
magno & tam infacili constituto bo¬
no. Au Atqui hoc ipsum gaudium
qͦd huiꝰ boni adeptione gignit᷑. cum
tranquille & quiete atq constanter
erigit animũ. beata uita dicitur: nͥ
tu putas aluid eẽ beate uiuere. quã
ueris bonis certisq gaudere. Ad̃ Ita
sentio:
ecte: s censes ne quẽquã hominũ ñ
omĩb modis uelle atq optare beatã
uitam: Ad̃ Quis dubitat om̃em ho¬
minẽ uelle: Au Cur gͥ eam ñ adipis¬
cunt᷑ om̃s: Dixeramꝰ enim atq con¬
uenerat int̾ nos. uoluntate illa me-¬
reri homines. uoluntate etiã mise¬
ram: & sic mereri ut accipiant. Nunc
uͦ existit nescio quã repugnantia.
& nͥ diligenter dispiciamus. ꝑturba¬

Expanded text:
vere, si id se velle prae fugacibus bonis vere, si id se velle prae fugacibus bonis velit, assequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum velle sit habere quod voluit. E. Vere tibi dico, vix me contineo quin exclamem laetitia, repente mihi oborto tam magno, et tam in facili constituto bono. A. Atqui hoc ipsum gaudium, quod hujus boni adeptione gignitur, cum tranquille et quiete atque constanter erigit animum, beata vita dicitur: nisi tu putas aliud esse beate vivere, quam veris bonis certisque gaudere. E. Ita sentio. ecte: sed censesne quemquam hominum non omnibus modis velle atque optare vitam beatam? E. Quis dubitat omnem hominem velle? A. Cur igitur eam non adipiscuntur omnes? Dixeramus enim atque convenerat inter nos, voluntate illam mereri homines, voluntate etiam miseram, et sic mereri ut accipiant: nunc vero existit nescio quae repugnantia, et nisi diligenter dispiciamus, perturba
Abbreviated transcription (Latin):
diligere & tam magni estimare
quã dictum ẽ etiam ipsa bona uolũ¬
tas ẽ: Ad̾ Cerum dicis. Au At si ħe
beatum recte iudicamꝰ: ñne recte
miserum qui contrariȩ uoluntatis
ẽ: ad̃ Rectissime. Au Quid gͦ causȩ
ẽ. cur dubitandum putemus: etiam¬
si nunquã antea sapientes fuimuis. uo¬
luntate nos tam̃ laudabiłẽ & beatã
uitã. uoluntate turpem ac miserã mere-¬
ri ac degere: ad fateor huc certis et
Uideetiam aliud. Nam credo te me¬
moria tenere: quã dixerimus eẽ bo¬
nam uoluntatẽ. O pinor enm ea di¬
cta ẽ: qua recte atq honeste uiuere
appetimꝰ. ad̾ Ita memini. Au Hane gͥ
uoluntatẽ si bona itidem uoluntate
diligamꝰ atq amplectam᷑: rebꝙ om̃ibꝰ
quas retinere ñ quia uolumꝰ possumꝰ¬
anteponamꝰ: consequent̾ ille uirtu¬
tes ut ratio docuit. animũ nr̃m in¬
colent: quas habere. id ipsum ẽ recte
honesteq uiu̾e. Ex quo conficitur.
ut quisquis recte honesteq uult ui¬

Expanded text:
diligere, et tam magni aestimare diligere, et tam magni aestimare quam dictum est, etiam ipsa bona voluntas est? E. Verum dicis. A. At si hunc beatum recte judicamus, nonne recte miserum, qui contrariae voluntatis est? E. Rectissime. A. Quid ergo causae est cur dubitandum putemus, etiamsi nunquam antea sapientes fuimus, voluntate nos tamen laudabilem et beatam vitam, voluntate turpem ac miseram mereri ac degere? E. Fateor huc certis et  29. A. Vide etiam aliud: nam credo te memoria tenere quam dixerimus esse bonam voluntatem: opinor enim, ea dicta est qua recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. A. Hanc igitur voluntatem, si bona itidem voluntate diligamus atque amplectamur, rebusque omnibus quas retinere non quia volumus possumanteponamus; consequenter illae virtutes, ut ratio docuit, animum nostrum incolent, quas habere idipsum est recte honesteque vivere. Ex quo conficitur ut quisquis recte honesteque vult vi
Abbreviated transcription (Latin):
uid gͥ impedit: cur huiꝰ uitam
ñ concedamꝰ eẽ laudabilem: ad su¬
chil ꝓrsus: immo hortant᷑. uł etiã
cogunt omĩa. auQuid uitã miserã:
potes ne ullo modo ñ iuudicare fugi¬
endam: ad̾ Et magnoꝑe qͥdem ui¬
dico: nichilq aliud agendum existi¬
mo. au At laudabile fugiendam
ꝓfecto ñ putas. ad̃ Quin etiã appe¬
tendam sedulo existimo. au Non
gͦ misera ẽ. quȩ laudabilis uita ẽ. Ad̾.
Hoc utiq sequit᷑. Au Nichil iam qͣn¬
tum opinor difficile tͥ ut assentiaris
relinquit᷑ eam scilicet que misera ñ
ẽ. beatam eẽ uitã. Ad̾ Manifestissimũ
ẽ. Au P lacet gͥ beatũ ẽẽ hominẽ dile¬
ctorem bonȩ uoluntatis suȩ: &e pre il¬
la contempnentẽ. quodcũq aliud bo¬
num dicitur: cuiꝰ amissio potest acci¬
dere etiam cum uoluntas tenendi
manet. Ad̃ Quidni placeat: quo su¬
ꝑiora quȩ concessimꝰ necessario tra¬
hunt᷑: Au b̾ ene intelligis:. s dic que¬
so. nonne bonam suam uoluntatẽ

Expanded text:
ur impedit cur hujus vitam non concedamus esse laudabilem? E. Nihil prorsus; imo hortantur vel etiam cogunt omnia. A. Quid? vitam miseram potesne ullo modo non judicare fugiendam? E. Et magnopere quidem judico, nihilque aliud agendum existimo. A. At laudabilem non fugiendam profecto putas. E. Quin etiam appetendam sedulo existimo. A. Non ergo misera est quae laudabilis vita est. E. Hoc utique sequitur. A. Nihil jam, quantumicet quae misera non est, beatam esse vitam. E. Manifestissimum est. A. Placet igitur beatum esse hominem dilectorem bonae voluntatis suae, et prae illa contemnentem quodcumque aliud bonum dicitur, cujus amissio potest accidere etiam cum voluntas tenendi manet. E. Quidni placeat, quo superiora quae concessimus, necessario trahunt? A. Bene intelligis: sed dic, quaeso, nonne bonam voluntatem suam
Abbreviated transcription (Latin):
iam dicas mͥ. utrum etiã sapientiã.
sicut numeri rationẽ atq ueritatẽ.
omĩb ratiocinantib cõmunẽ se pre¬
bere arbitreriᷤ. An qm̃ tot sunt m̃tes
hominũ quot homines st̃. unde nec
ego detua mente aliquid cerno. nec
tu de mea: tot etiam putes eẽ sapienti-¬
as. quot potuerunt ẽẽ sapientes:
Ad̾ Si summũ bonũ om̃ib unum ẽ:
oportet etiam ueritatẽ. in qua cerni¬
munẽ. Au Dubitas autẽ summũ
bonum quicqͥd illud ẽ om̃ib homini¬
bus unum eẽ: ad̾ Dubito saneͦ qd di¬
u̾sos diu̾sis reb gaudere uideo. tanq̃
summis bonis

Expanded text:
jam dicas mihi, utrum etiam sapientiam, jam dicas mihi, utrum etiam sapientiam, sicut numeri rationem atque veritatem omnibus ratiocinantibus communem se praebere arbitreris; an quoniam tot sunt mentes hominum quot homines sunt, unde nec ego de tua mente aliquid cerno, nec tu de mea, tot etiam putes esse sapientias, quot potuerint esse sapientes. E. Si summum bonum omnibus unum est, oportet etiam veritatem in qua cernimunem. A. Dubitas autem summum bonum, quidquid illud est, omnibus hominibus unum esse? E. Dubito sane, quia diversos diversis rebus gaudere video tanquam summis bonis
Abbreviated transcription (Latin):
beatus quisq fit: qͦd om̃s sine controu̾¬
sia uolumus. Ut gͦ constat nos bea¬
tos eẽ uelle:ita nos constat eẽ uelle sa¬
pientes: quia nemo sine sapientia bea¬
tus ẽ. Nemo enĩ beatus ẽ nisi sũmo
bono: qͦd in ea ueritate quã sapientiã
uocamꝰ cernitur &e tenet᷑. Sicut gͦ an¬
tequã beati simus. mentib tam̃ nrĩs
imp̾ssa ẽ notio beatitatis: ꝑ hanc enĩ
scimus. fident̾q & sine ulla dubita¬
tione dicimus beatos nos eẽ uelle:
ita etiam pͥusquã sapientes simus.
Isapientie notionẽ in mente habe¬
mus imp̾sam: ꝑ quã unusquisq
nr̃m si int̾rogetur. uelit ne eẽ sapienᷤ.
sine ulla caligine dubitationis se uel
le respondet. Qua re si iam constat int̾
nos quȩ sit sapientia. quã fortasse
uerbis explicare ñ poteras: nam si eã
nullom animo cerneres. nullomͦ sci¬
res & uelle eẽ se sapientẽ. & uelle debe-¬
re. qͦd te negaturũ eẽ ñ arbitror: uolo

Expanded text:
beatus quisque fit; quod omnes sine controvebeatus quisque fit; quod omnes sine controversia volumus. Ut ergo constat nos beatos esse velle, ita nos constat velle esse sapientes; quia nemo sine sapientia beatus est. Nemo enim beatus est, nisi summo bono, quod in ea veritate, quam sapientiam vocamus, cernitur et tenetur. Sicut ergo antequam beati simus, mentibus tamen nostris impressa est notio beatitatis; per hanc enim scimus, fidenterque, et sine ulla dubitatione dicimus beatos nos esse velle: ita etiam priusquam sapientes simus, sapientiae notionem in mente habemus impressam, per quam unusquisque nostrum si interrogetur velitne esse sapiens, sine ulla caligine dubitationisle respondet. 27. Quare si jam constat inter nos quae sit sapientia, quam fortasse verbis explicare non poteras nam si eam nullo modo animo cerneres, nullo modo scires et velle te esse sapientem et velle debere, quod te negaturum esse non arbitror, volo
Abbreviated transcription (Latin):
um aliam putas eẽ sapientiã. nisi
ueritatem̾an qua cernit᷑ &e tenetur
summũ bonũ: Nam illi om̃s quos
cõmemorasti diu̾sa sectantes. bonũ ap-¬
petunt & malum fugiunt: s ꝓpterea
diu̾sa sectantur: qͦd aliud alii iudetur
bonum. Quisqͥs gͦ appetit qͦd appeten¬
dum ñ erat: tamet si id ñ appeteret. nͥ
ei uideret᷑ bonũ: errat tam̃. Errare aũ
neq ille potest qui nichil appetit: neq
ille qui hoc appetit qͦd debet appetere.
In quantũ gͥ om̃s homines appetunt
uitam beatã: ñ errant. In quantũ aũ
quisq ñ eam tenet uitȩ uiam. quȩ du¬
cit ad beatitudinẽ: cum se fateatur &e
ꝓfiteatur nolle nͥ ad beatitudinẽ per¬
uenire: in tantũ errat. Error ẽ enĩcũ
sequit᷑ aliqͥd. qͦd ñ ad id ducit. qͦ uolu¬
nus ꝑuenire. Et quantomagis in uia
uitȩ quis errat: tantominus sapit.
Tanto enim magis longe ẽ a ueritate:
in qua cernit᷑. &e tenet᷑ summũ bonum.
Summo autẽ bono assecuto & adept̾o.

Expanded text:
um aliam putas esse sapientiam nisi veritatem, in qua cernitur et tenetur summum bonum? Nam illi omnes quos commemorasti diversa sectantes, bonum appetunt, et malum fugiunt; sed propterea diversa sectantur, quod aliud alii videtur bonum. Quisquis ergo appetit quod appetendum non erat, tametsi id non appeteret nisi ei videretur bonum, errat tamen. Errare autem neque ille potest qui nihil appetit, neque ille qui hoc appetit quod debet appetere. In quantum igitur omnes homines appetunt vitam beatam, non errant. In quantum autem quisque non eam tenet vitae viam quae ducit ad beatitudinem, cum se fateatur et profiteatur nolle nisi ad beatitudinem pervenire, in tantum errat. Error est enim cum sequimur aliquid quod non ad id ducit quo volumus pervenire. Et quanto magis in via vitae quis errat, tanto minus sapit. Tanto enim magis longe est a veritate, in qua cernitur et tenetur summum bonum. Summo autem bono assecuto et adepto,
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ. Ad̃ Iam concedo eam dm
dedisse. S nonne tͥ uidetur quesote.
si ad recte faciendum data ẽ. qͦd ñ de¬
buerit ad peccandum posse conuerti:
sicut ipsa iusticia. que data ẽ homi¬
ni ad bene uuendum: Nunqͥd enĩ
potest quispiam ꝑ uisticiam suam
male uiuere: Sic nemo posset ꝑuo
luntatẽ peccare: si uoluntas data ẽ ad
recte faciendum

Expanded text:
le. 4. E. Jam concedo eam Deum dedisse. Sed nonne tibi videtur, quaeso te, si ad recte faciendum data est, quod non debuerit ad peccandum posse converti? sic ut ipsa justitia quae data est homini ad bene vivendum: numquid enim potest quispiam per justitiam suam male vivere? Sic nemo posset per voluntatem peccare, si voluntas data esset ad recte faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ eet. & ñ posset nͥ cum uellet recte
facere:debiit habere liberã uolunta¬
tẽ: sine qua recte facere ñ posset. Non
enim qͥa ꝑ illam etiam peccat᷑: ad hoc
eã dm dedisse credendũ ẽ. Satis gͦ cau¬
sȩ ẽ cur dari debuerit: qm̃ sine illa ho¬
mo recte ñ potest uiuere. Ad hoc autẽ
datam uł hinc intelligi potest: qͥa siqͥs
ea usus fuerit ad peocandum᷑. diuinitꝰ
in eum uindicatur. Quod iniuste fi¬
eret: siñ solum ut recte uiueretur. s
etiã ut peccaret᷑. libera eẽt uoluntaᷤ
data. Quomͦ enim iuste uindicaret᷑
in eum: qui ad hanc rem usus eẽt uo¬
luntate. ad quã rem data ẽ: Nunc uͦ
d̾s cũ peccantẽ punit. qͥd aliud tͥ uide¬
libera uoluntate. ad quã tͥ eam dedi:
hoc ẽ ad recte faciendum: Deinde il¬
lud bonum qͦ cõmendat᷑ ipsa iusticia.
indampnandis peccatis. recteq factis
honorandis. quomͦ eet̃: si homo care¬
ret libero uoluntatis arbito: Nor
enĩ aut peccatũ eẽt aut recte factũ. qͦd

Expanded text:
bonum esset, et non posset, nisi cum vellet, recte facere, debuit habere liberam voluntatem, sine qua recte facere non posset. Non enim, quia per illam etiam peccatur, ad hoc eam Deum dedisse credendum est. Satis ergo causae est, cur dari debuerit, quoniam sine illa homo recte non posset vivere. Ad hoc autem datam vel hinc intelligi potest, quia, si quis ea usus fuerit ad peccandum, divinitus in eum vindicatur, quod non juste fieret, sietiam ut peccaretur, libera esset voluntas data. Quomodo enim juste vindicaretur in eum, qui ad hanc rem usus esset voluntate, ad quam rem data est? Nunc vero Deus cum peccantem punit, quid videlibera voluntate, ad quam tibi eam dedi, hoc est, ad recte faciendum? Deinde illud bonum, quo commendatur ipsa justitia in damnandis peccatis, recteque factis honorandis, quomodo esset, si homo careret libero voluntatis arbitrio? Non enim aut peccatum esset, aut recte factum, quod