comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ ad dit & dicit. alioquin mercedẽ non
habebitis apud patrẽ ur̃m qͥ incęlis. ẽ: ni¬
chil aliud demonstrat. nisi id nos cauere
chritȩ faciunt insynagogis & in uicis. ut
glorificent᷑ abhominib Noli inqͥt sic uel¬
le innotescere. ut hẏpochritȩ. Manifestũ
ẽ. autẽ hypochritas ñ qđ oculis pͣtendunt
hominũ id etiã corde gestare. Sunt enĩ
Ion enĩ qͥ agit partes agamennonis in trage¬
dia. uerbi gr̃a. siue alicuiꝰ alterius ad hẏ¬
storiã uł fabulã quȩ agit᷑ ꝑtinentis uere
ipse. ẽ: sed simulat eũ. & hẏpochrita dicit᷑.
Sic in ȩccła uł in om̃i uita humana. qͥsquis
se uult uideri qđ ñ est. hypochrica est.
Simulat enĩ iustũ ñ exhibet: qͥa totũ fru¬
ctũ in laucle hominũ ponit. Quã possunt
etiã simulantes ꝑciꝑe: dũ fallunt eos qͥb
uident᷑ honi. ab eisq laudant᷑. Sed cales
ab inspectore dõ mercedẽ ñ accipiunt: nisi

Expanded text:
et cum addit, et dicit, Alioquin mercedem non et cum addit, et dicit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est, nihil aliud demonstrat nisi id nos cavere critae faciunt in synagogis et in vicis, ut glorificentur ab hominibus. Noli, inquit, sic velle innotescere, ut hypocritae. Manifestum est autem hypocritas non quod oculis praetendunt hominum, id etiam corde gestare. Sunt enim Non enim qui agit partes Agamemnonis in tragoedia, verbi gratia, sive alicujus alterius ad historiam vel fabulam quae agitur pertinentis, vere ipse est; sed simulat eum, et hypocrita dicitur. Sic in Ecclesia, vel in omni vita humana, quisquis se vult videri quod non est, hn exhibet; quia totum fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes percipere, dum fallunt eos quibus videntur boni, ab eisque laudantur. Sed tales ab inspectore cordis Deo mercedem non accipiunt, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
se placere hominib recte dicebat. quia
in eo ipso ut dõ placeret intuebat᷑. & pla-¬
cendũ esse hominib recte p̾cipiebat. ñ
ut hoc appeteret᷑ tanquã merces recte
factoriuĩ. sed qͥa dõ placere ñposset. qͥ ñ se
iis qͦs saluos fieri uellet p̾beret imitandũ.¬
mitari autẽ illũ qui sibi ñ placuerit: nul
lo pacto quisquã potest. Sicut gͦ ñ absur¬
de loqueretur qͥ diceret: in hac oꝑa qua na¬
uẽ quęro. ñ nauẽ quęro sed patriã. sic &¬
apłs conuenient̃ diceret. In hac oꝑa qua
hominib placeo ñ hominib sed dõ pla¬
ceo: quia ñ hoc appeto. sed ad id refero ut
me imitent᷑ quos saluos fieri uols. Dicut
dicit de oblatione. quȩ fit inscos. Non qͥa
Hoc enĩ inditio apparere poterat quantũ ꝓfe¬
cissent in dm̃: cũ id libent̾ facerent. qđ ñ¬
ꝓpt̃ guidiũ de munerib sed ꝓpt̃ cõmu¬
nionẽ caritatis ab eis quȩrebatur. Quanquã

Expanded text:
se placere hominibus recte dicebat, quia se placere hominibus recte dicebat, quia in eo ipso ut deo placeret intuebatur et placendum esse omnibus recte praecipiebat, non ut hoc appeteretur tamquam merces recte factorum, sed quia deo placere non posset qui non se his quos saluos fieri uellet pimitari autem illum qui sibi non placuerit, nullo facto pacto quisquam potest. Sicut ergo non absurde loqueretur qui diceret: In hac opera qua navem quaero, non navem quaero, sed patriam; sic Apostolus convenienter diceret: In hac opera qua hominibus placeo, non hominibus, sed Deo placeo, quia non hoc appeto, sed ad id refero ut me imitentur quos salvos fieri volo; sicut dicit de oblatione quae fit in sanctos, non quia hoc enim indicio apparere poterat quantum profecissent in Deum, cum id libenter facerent pter gaudium de muneribus, sed propter communionem charitatis ab eo quaerebatur. 4. Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
nib qͥ indono sunt. sic luceat lum̃ ur̃m
cerã hominib ut uideant bona facta ut̃a:
Sed ñ ibi finẽ constituit. Addidit enĩ. Et
glorificent patrẽ ur̃m. qͥ incęlis. ẽ. Hic
Autẽ qͥa hoc rep̾hendit si ibi sit finis recte
factorũ: id÷ si ꝓpt̾ea recte faciamꝰ. ut tan¬
tũ uideamꝰ abhominib: postea quã dixit
cauete facere iusticiã ur̃am cotã hominib
ut uideamini ab eis. nichil addidit. In
quo apparet ñ hoc eũ ꝓhibuisse ut recte
fiat corã hominib: sed ne ob id forte recte
fiat corĩ hominib ut uideam᷑ ab eis. id ÷
ut hoc intueam᷑ & ibi finẽ nr̃i ꝓpositi col
Placete omĩb ꝑomĩa: sicut ⁊ ego om̃ib
ꝑomiĩa placeo. Qđ qui ñ intelligunt con¬
trariũ putant: cũ ille se dixerte ñ pla¬
cere hominib. qͥa ñ ideo recte faciebat
ut placeret hominib sed ut dõ. ad cuiꝰ
amorẽ corda hominũ uolebat conuerte-¬
re eo ipso quo placebat hominib Itaq & ñ

Expanded text:
 in domo sunt. sic luceat lumen uestrum coram hominibus, ut uideant bona facta uestra? sed non ibi finem constituit. addidit etiam: et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. hic autem, quia hoc reprehendit, si ibi sit finis recte factorum, id est si propterea recte facimus, ut tantum uideamur ab hominibus, posteaquam dixit: cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, nihil addidit. in quo apparet non hoc eum prohibuisse, ut recte fiat coram hominibus, sed ne ideo recte fiat coram hominibus, ut uideamur ab eis, id est ut hoc intueamur et ibi finem nostri propositi collplacete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo. quod qui non intellegunt, contrarium putant, cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat, ut placeret hominibus, sed ut deo, ad cuius amorem corda hominum nolebat conuertere eo ipso, quod placebat hominibus. itaque et non
Abbreviated transcription (Latin):
multi el emosina faciunt bona uoluntate
etia si pecunia uł siquid aliud qđ inopi
largiendui e ñ habent. Multi autẽ foris
faciunt. & intꝰ ñ faciunt. qui uł anibitione
u alicu ꝰ teporalis rei gra uolunt misedẽs
uideri in quib sola sinistra oꝑari existi¬
manda ẽ Itẽ alii quasi mediu̾ int̾ utrosꝙ.
locu tenent ut & intentione quȩ indm̃ est
clemosina faciant & tam̃ inserat se hiuc
opcime u oluntati ñ nulia eciã laudis. uł
euiusue reifragilis & cẽporalis cupiditas
Secians nͥ multo uchem̃tius ꝓlibet solã si¬
nistrã in nobisoꝑari: quã ecia misceri eã
eã opib dexterȩ. Ut scilicet ñ modo sola
tẽporaliũ rerũ cupiditate caueamꝰ elemo.¬
sinã facere: sednec ita in hoc oꝑe attenda¬
mus dm̃. ut se se misceat uł acliungat exte¬
riorũ appetitio cõmodorũ. Agit᷑ enĩ de
corde mundo. qł nisi fuerit simplex. mim¬
dũ ñ erit. Simplex autẽ quom erit. si

Expanded text:
multi eleemosynam faciunt bona voluntate, multi eleemosynam faciunt bona voluntate, etiamsi pecuniam vel si quid est aliud quod inopi largiendum est non habent; multi autem foris faciunt, et intus non faciunt, qui vel ambitione vel alicujus temporalis rei gratia, volunt misericordes videri, in quibus sola sinistra operari existimanda est. Item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione quae in Deum est eleemosynam faciant, et tamen inserat se huic optimae voluntati nonnulla etiam laudis vel cujusque rei fragilis et temporalis cupiditastius prohibet solam sinistram in nobis operari, quando etiam misceri eam vetat operibus dextrae, ut scilicet non modo sola temporalium rerum cupiditate caveamus eleemosynam facere, sed nec ita in hoc opere attendamus Deum, ut sese misceat vel adjungat exteriorum appetitio commodorum. Agitur enim de corde mundando, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit: simplex autem quomodo erit, si
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo illi sic faciunt ut sciat sinistra eorũ
quid faciat dextera eoꝵ. Qđ gͦ in illis
culpatũ ẽ hoc tu facere uetaris In illis
autẽ hoc culpatũ ẽ qtđ ita faciunt. ut
laudes hominũ querant. Qua ꝓpt̃ ni¬
dn consequentius sinistra inidet᷑ siguifi¬
care. quã ipsã delestationẽ laudis Pex¬
tera autẽ. si gnificat intentionẽ implen
di p̃cepta diuina. Cũ itaq conscientiȩ
facientis clemosinã miscet se appetitio
laucdis humanȩ: fic sinistra conscia opis
dextrae. Hesciat gͣ sinistra tua qͥd faciat
dextera tua. id÷ ñ se misceat conscientiȩ
tue lauddis humanȩ appetitio. cũ inele¬
mosina facienda. duimũ p̾ceptũ contendis
bona conscientia quȩ humanis oculis de¬
monstrari ñ potest nec uerbis apiri. qn¬
doquidẽ multi mala mentiuntur Qua¬
ꝓpt si dextra intrinsecus agit in abscon¬
dirto: ad siistrã ꝑtinent exteriora om̃ia
que sunt uisibilia & teporalia. Sit g ele¬
mosina tua in ipsa conscientia tua ubi

Expanded text:
Ergo illi sic faciunt, ut sciat sinistra eorum quid faciat dextera eorum. Quod igitur in illis culpatum est, hoc tu facere vetaris. In illis autem hoc culpatum est, quod ita faciunt ut laudes hominum quaerant. Quapropter nihil consequentius sinistra videtur significare, quam ipsam delectationem laudis. Dextera autem significat intentionem idi praecepta divina. Cum itaque conscientiae facientis eleemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dextrae. Nesciat ergo sinistra tua quid faciat dextera tua, id est, non se misceat conscientiae tuae laudis humanae appetitio, cum eleemosyna facienda divinum praeceptum contendis bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest nec verbis aperiri? quandoquidem multi multa mentiuntur. Quapropter, si dextra intrinsecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriora omnia quae sunt visibilia et temporalia. Sit ergo eleemosyna tua in ipsa conscientia, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
calumniari. quia matheus aliqͥd dixit
qͦd lucas cũ idẽ narrarae dicere pręt̃nisit.
qsi negauerit ludas dixisse xpm̃. qͦd eũ
scripsit dixisse matheus: Hinc om̃ino nul-¬
la unquã quęstio fuit. neq hoc obici nͥ ab-
omĩno imprudentibꝰ & nichil haru rerũ.
considerare uolentibꝰ seu ualentibꝰ potest
Illud sane & requiri it̃ fideles & obici
ab infidelib sol&. s etiã ipsis uł parũ
eruditis uł nimis contentiosis nͥ ad mo¬
niti respuerint qͦd matheus dix̃. accessit
adeũ centurio rogans eũ & dicens. lucas
aut̃ qͦd miserit adcũ senicres iudeoꝵ hoc
ipsũ rogantes de puero eꝰ qͥa egrotabat
ut cũ sanara. &cũ apꝓpinquar&e. do¬
mui miserit alios. ꝑ quos dicer& ñ se. eẽ.
dignũ incuiꝰ domũ intrar&e iħc. nec se
ipsũ dignũ ut uenir & ad iħm. Quomͦ gͥ¬

Expanded text:
calumniari, quia Matthaeus aliquid dixit, calumniari, quia Matthaeus aliquid dixit, quod Lucas, cum idem narraret, di. cere praetermisit, quasi negauerit Lucas dixisse Christum, quod eum scripsit dixisse Matthaeus. hinc omnino nulla umquam quaestio fuit neque hoc obici nisi ab omnino inprudentibus et nihil harum rerum considerare uolentibus seu ualentibus potest. illud sane et requiri inter fideles et obici ab infidelibus solet. sed etiam ipsis uel parum eruditis uel nimis contentiosis, niti resipuerint, quod Matthaeus dixit, Accessit ad eum Centurio, rogans eum, et dicens; Lucas autem quod miserit ad eum seniores Judaeorum, hoc ipsum rogantes de puero ejus qui aegrotabat, ut eum sanaret; et cum appropinquaret domui, miserit alios per quos diceret, non esse se dignum in cujus domum intraret Jesus, nec se ipsum dignum ut veniret ad
Abbreviated transcription (Latin):
tes epõs certissima successione seruarent.
cũ hoc qualiũcunq hominũ scriptis. si¬
ue excra ȩccłam. siue in ipsa ȩceła tan¬
ta facilitate ꝓueniat S contraria
inquit int̃ se scripta eore reꝑiunt᷑. Da¬
ligni. malo studio legitis. stulti nore¬
intelligitis. cȩci ñ uidetis. Quid enĩ magnũ
erat ista diligent᷑ inspicere. & eorundẽ scrip¬
tor magnã & salubre inuenite congruen¬
tiã siuos contentio ñ ꝑuerter&. & si pietas
agiuuar&e: Quis enĩ unquã duos hystricoᷤ
legens dde unare scribentes. utrimq il u¬
truliba eoꝵꝰ aut fallere aut fall arbitra
tus ẽ si unꝰ eoꝵ dix̃ qͦd alius prȩtmisit.
aut si alt̾ aliqͥo breuiꝰ cõplexiis ẽ eandẽ
tantũ sententiã saluã integrãq custodi¬
ens. alt̾ aut̃ tanquã m̃hratim cuncta
digessit. ut ñ solũ qͥo factũ sit utrũ etiã
quẽ ad modũ factũ sit intimar&. sicut
faustus hinic euangłioꝵ ueritati uoluit

Expanded text:
tes episcopos certissima successione seruarent, tes episcopos certissima successione seruarent, cum hoc qualiumcumque hominum scriptis siue extra ecclesiam siue in ipsa ecclesia tanta facilitate proueniat? Sed contraria, inquit, inter se scripta eorum reperiuntur. maligni malo studio legitis. stulti nointellegitis, caeci non uidetis. quid enim magnum erat ista diligenter inspicere et eorundem scriptorum magnam et salubrem inuenire congruentiam. si uos contentio non peruerteret et si pietas adiuuaret? quis enim umquam duos historicos legens de una re scribentes utrumque uel utrumlibet eorum atus est, si unus eorum dixit quod alius praetermisit; aut si alter aliquid brevius complexus est, eamdem tamen sententiam salvam integramque custodiens, alter autem tanquam membratim cuncta digessit, ut non solum quid factum sit, verum etiam quemadmodum factum sit, intimaret? Sicut Faustus hinc Evangeliorum veritati voluit
Abbreviated transcription (Latin):
quib potuit insinuauit atq edidit.¬
& inde inalios atq alios continuata no¬
ticia latiꝰq firmata adposteros etiã uiq
adnrã tẽpora ꝑuenerunt. ita ut int̾ro¬
gati cuiꝰ quisq lib sit. ñ hesitemꝰ qͥd res¬
pondere debeam: S qͥd ꝑgã in longe
pͣterita  Ecce istas licteras quas habe¬
mꝰ inmanibꝰ. si post aliqͣntũ tẽpus ui¬
tȩ huiꝰ nr̃ȩ. uł illas quisquã fausti esse
uł has neg& meas. unde conuncit᷑ nͥ
quia illi qui nẽ ista nouert᷑. noticiã suã
adlonge etiã post futuros continuatis
posteroꝵ successionibꝰ traiciunt: Quȩ
cũ ita sint: quis tandẽ tanto furore
cȩcatur. nͥ demonims m̃daciloquoꝵ ma-¬
liciȩ atq fallaciȩ consentiendo subuers
sit. qͥdicat hoc mereri ñ potuisse apłorꝰ
eccłam. tã fidã. tã numerosã frm̃ con¬
cordiã. ut eor scripta fidelit̃ ad posteros
traicerent. cũ eme cathedras usq adp̃sen¬

Expanded text:
quibus potuit insinuauit atque edidit etquibus potuit insinuauit atque edidit et inde in alios atque alios continuata notitia latiusque firmata ad posteros etiam usque ad nostra tempora peruenerunt. ita ut interrogati, cuius quisque liber sit, non haesitemus, quid respondere debeamus ? sed quid pergam in longe praeterita? ecce istas litteras, quas habemus in manibus, si post aliquantum tempus uitae huius nostrae uel illas quisquam Fausti esse uel has neget meas, unde conuincitur, nisi quia illi, qui nunc ista nouerunt, notitiam suam ad longe etiam post futuros continuatis posterorum successionibus traiciunt? quae cum ita sint, quis tandem tanto furore caecatur, nisi daemoniorum mendaciloquorum malitiae atque fallaciae consentiendo subuersus sit, qui dicat hoc mereri non potuisse apostolorum ecclesiam. tam fidam, tam numerosam fratrum concordiam, ut eorum scripta fideliter ad posteros traicerent, cum eorum cathedras usque ad praesen
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo. quando cõparati eis qͦs uere hy¬
poratis. eẽ constarae impares iudicati
st̃. & qͥd abeo tempore quo cȩtera scripta
eiꝰ ñ in notuert̃ qͦd uere eiꝰ essent. Hos aut̃
libros qͥb illi qͥde transuerso ꝓferunt᷑ cõ¬
parati respuunt᷑. unde constat esse hẏ¬
pocratis. unde siquis hoc nega nec saltẽ
refellit᷑ s ridet᷑. nͥ qͥa sic eos ab ipso hẏpo¬
cratis tempore usq adhoc tempꝰ &e dein¬
ceps successionis series cõmendauit. ut
hinc dubitare dem̃tis sit: Platonis. ary¬
stotelis. ciceronis. uarronis. aliorũq
eiꝰmodi auctoꝵ libros unde nouert ho¬
mines qͦd ipsor sint. nͥ eadẽ tẽpoꝵ sibi¬
m& succedentiũ contestatione continua
Multi multa de licteris ȩccłasticis con¬
scripserunt. ñ quidẽ auctoritate cano¬
nica. s aliquo adiuuandi studio siue
discendi. & unde constat quid cuiꝰ sit. nͥ
quia iis tẽporibꝰ quibꝰ ea quisq scripsit

Expanded text:
uerborum, quando conparati eis, quos uere Hiuerborum, quando conparati eis, quos uere Hippocratis esse constaret, inpares iudicati sunt, et quod ab eo tempore quo et cetera scripta eius non innotuerunt, quod uere eius essent. hos autem libros, quibus illi. qui de trauerso proferuntur, conparati respuuntur, unde constat esse Hippocratis? unde si quis hoc neget, nec saltem refellitur, sed ridetur — nisi quia sic eos ab ipso Hippocratis tempore usque ad hoc tempus et deinceps successionis series commendauit, ut hinc dubitare dementis sit? Platonis, Aristotelis, Varronis, Ciceronis aliorumque eiusmodi auctorum libros unde nouerunt homines. quod ipsorum sint, nisi eadem temporum sibimet succedentium contestatione continua? multi multa de litteris ecclesiasticis conscripserunt, non quidem auctoritate canonica, sed aliquo adiuuandi studio siue discendi. unde constat, quid cuius sit, nisi quia his temporibus, quibus ea quisque scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
nfelices. iniici animȩ urȩ̃. quȩ unquã
lictere ullũ habebunt pondus auctori¬
tatis si euangłicȩ. si apłicȩ ñ habebunt.
Dequo libro certũ erit cuiꝰ sit. si licterȩ
qecłarata. utrũ apłoꝵ sint incertũ est.¬
& hoc erit certũ scripsisse apłos. qͦd hiuc
eccle contrariĩ heretici ꝓferunt aucto¬
rũ suoꝵ nominibꝰ appellati longe post
apłos existentiũ : Quasi uͦ & inlitteris
secularibꝰ ñ fuerunt certussimi aucto¬
res sub quor nominibꝰ postea multa
plata sunt. & ideo repudiata. qͥa uł iis
quȩ ipsoꝵ esse constar&e minime con¬
gruert̃ uł eo tẽpore qͦilli scripser int
nequaquã in notescere & ꝑipsos uł fami¬
liarissimos eorꝰ inposteroi᷑ ꝓdi cõmen¬
dariq meruert᷑. Nonne ut alios omit¬
tam. sub hypocratis medici nobilissimi
nomine. quiclã libri ꝓlati inauctori¬
tate a medicis ñ recepti st̃ Nec eos ad:¬
uiiuit nonnulla similitudo rerũ atq

Expanded text:
infelices inimici animae uestrae! quae umquam infelices inimici animae uestrae! quae umquam litterae ullum habebunt pondus auctoritatis, si euangelicae, si apostolicae non habebunt? de quo libro certum erit, cuius sit, si litterae, declarata, utrum apostolorum sint incertum est? et hoc erit certum scripsisse apostolos, quod huic ecclesiae contrarii haeretici proferunt auctorum suorum nominibus appellati longe post apostolos existentium ? quasi uero et in litteris saecularibus non fuerunt certissimi auctores, sub quorum nominibus postea multa prolata sunt et ideo repudiata, quia uel his, quae ipsorum esse constaret, minime congruerunt uel eo tempore. quo illi scripserint, nequaquam innotescere et per ipsos uel familiarissimos eorum in posteros prodi commendarique meruerunt. nonne, ut alios omittam, sub Hippocratis medici nobilissimi nomine quidam libri prolati in auctoritatem a medicis non recepti sunt ? nec eos adiuuit nonnulla similitudo rerum atque
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ nescio cuiꝰ quietȩ felicitatis magnũ ab¬
ditũq secretũ. abstulerint angłi pauꝑem
illũ erũnosũ a diuite suꝑbiente cont̾ẽp¬
tũ. Quid dicã de apło paulo: An forte &
ipse post mortẽ iustificatũ laudat abraa.
quod priusquã circuncideret᷑ credidit dõ.
& deputatũ. ẽ ad iusticiã: Qͦotanti pen¬
dit: ut nos ñ obaliud dicat filios eiꝰ esse
effectos. qui eiꝰ carne ꝓpagati ñ sumꝰ: nͥ
qͦd eiꝰ fidei uestigia sequam᷑. S qͥd uoħ faciã.
quos contra testimonia scripturarũ ita ob¬
surde fecit iniquitas. ut quic qͥd aduersũ
uos inde ꝓlatũ fuerit. ñ esse dictũ ab apło.
s a nescio quo falsario sub eiꝰ nomine scrip¬
tũ esse dicere audeatis: Usq adeo ã xp̃i¬
ano doccrina aꝑte aliena .e. quã p̃dicatis
doccrina demonioꝵ: ut eã subxp̃iauȩ
doctrinȩ nominȩ defende nulla ex parte
possitis. nͥ dicatis falsas. cẽ scripturas apłoꝵ.

Expanded text:
id est nescio cuius quietae felicitatis magnum abid est nescio cuius quietae felicitatis magnum abditumque secretum abstulerint angeli pauperem illum aerumnosum a diuite superbiente contemptum. quid dicam de apostolo Paulo? an forte et ipse post mortem iustificatum laudat Abraham, quod, priusquam circumcideretur, credidit deo, et deputatum est illi ad iustitiam ? quod tanti pendit, ut nos non ob aliud dicat filios eius esse effectos, qui eius carne propagati non sumus, nisi quod eius fidei uestigia sequamur. Sed quid uobis faciam, quos contra testimonia scripturarum ita obsurdefecit iniquitas, ut quicquid aduersum uos inde prolatum fuerit, non esse dictum ab apostolo, sed a nescio quo falsario sub eius nomine scriptum esse dicere audeatis ? usque adeo a christiana doctrina aperte aliena est quam praedicatis doctrina daemoniorum, ut eam sub christianae' doctrinae nomine defendere nulla ex parte possitis, nisi dicatis falsas esse scripturas apostolorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ne dũ tã execrabilis heresis ꝑuersita¬
tes nimis longe aueritate ab erran¬
tiũ. Frustra gͥ sane ꝑhanc obliquitatẽ
pollicet᷑ faustus aliquid post hanc ui¬
tã ciuiquã posse p̃stari. quod sibi prę¬
standũ inhac uita ñ cõparuerit. Bonũ
est uob̾ ut dũ hic uiuitis istũ relin¬
quatis errorẽ. & ueritatẽ catholicȩ fidĩ
cognoscatis atq teneatis. Alioquin lon-¬
ge aberit quod sibi pollicet᷑ iniustꝰ. eũ
fieri coeꝑit qͦd iniusto minatꝰ . ẽ. ds̃.
De uita aut̃ pacriarcharuĩ iã quantũ sa¬
tis arbitratus sũ homini maledico nop
pauca respondi. Quibꝰ ñ utiq in morte correc¬
tis uł post passionẽ suã iustificatis testimoni¬
ũ dñs ꝑhibebat. cũ iudeos ad monera ut si
abrahȩ filiĩ essent. facta abrahȩ facerent. &
qͥd idẽ abrahã eiꝰdẽ diẽ uidere concupiuerit.
gauisusq fuerit cũ uidiss&e. & qͦd ineiꝰ sinũ

Expanded text:
nedum tam execrabilis haeresis peruersitanedum tam execrabilis haeresis peruersitates nimis longe a ueritate aberrantium. frustra sibi sane per hanc obliquitatem pollicetur Faustus aliquid post hanc uitam cuiquam posse praestari, quod sibi praestandum in hac uita non conparauerit. bonum est uobis, ut, dum hic uiuitis, istum relinquatis errorem et ueritatem catholicae fidei cognoscatis atque teneatis. alioquin longe aberit, quod sibi pollicetur iniustus, cum fieri coeperit, . quod iniusto minatus est deus.' De uita autem patriarcharum iam, quantum satis arbitratus sum, homini maledico non pauca respondi: quibus non utique in morte correctis uel post passionem suam iustificatis testimonium dominus perhibebat, cum Iudaeos admoneret, ut si Abrahae filii essent, facta Abrahae facerent, et quod idem Abraham eiusdem diem uidere concupiuerit gauisusque fuerit, cum uidisset, et quod in eius sinum,
Abbreviated transcription (Latin):
obstat capituluĩ hoc: cũ siue est uerũ. xp̃i
hic miseratio cõm̃det᷑ & bonitas: siue fal¬
sũ scriptoribꝰ eiꝰ crim̃ inhereat. Nos utrõ
Certe illis patriarchis post aduentũ salua¬
toris pͣstitã purgationẽ & datã beatã re¬
quiẽ. concessisti. d r̃ aut̃ ur̃ & post aduen¬
tũ saluatoris adhuc iacet intenebris. ad¬
huc flagitiis om̃ibꝰ mergit᷑. adhuc inim¬
puris omibꝰ uolutat᷑. lta ñ solũ uita illor
hominũ melior erat dõ ur̃o: uerũ etiã
mors ipsa felicior. Inquibꝰ aut̃ sedibꝰ e¬
rant iusti qui exierant exhac uita priꝰ¬
quã xpc̃ incarne ueniss&. & utrũ etiã
ipsos ad aliqͥd meliꝰ passio xpĩ transtule¬
rit. qui in eũ uenturũ. passurũ. resur¬
recturũ. ñ tantũ crediderant. uerũ
indagandũ. ẽ. si quomͦ adliquidũ inda¬
gari potest. ñ hinc temeritates opinan-¬
tiũ consectande quorũlib& hominũ.

Expanded text:
obstat capitulum hoc, cum, siue est uerum, Christi obstat capitulum hoc, cum, siue est uerum, Christi hic miseratio commendetur et bonitas, siue falsum, scriptoribus eius crimen inhaereat; nos utrouicerte illis patriarchis post aduentum saluatoris praestitam purgationem et datam beatam requiem concessisti; deus autem uester et post aduentum saluatoris adhuc iacet in tenebris, adhuc flagitiis omnibus mergitur, adhuc in inpuris omnibus uolutatur . ita non solum uita illorum hominum melior erat deo uestro, uerum etiam mors ipsa felicior. in quibus autem sedibus erant iusti, qui exierant ex hac uita, priusquam Christus in carne uenisset, et utrum etiam ipsos ad aliquid melius passio Christi transtulerit, qui in eum uenturum, passurum, resurrecturum non tantum crediderant, uerum indagandum est, si quo modo ad liquidum indagari potest, non hinc temeritates opinantium consectandae quorumlibet hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ congruant. pͣsertimꝰ quia ut iã sepe ꝓ¬
batũ nob̾. ẽ. nec abipso hȩc sunt nec ab
ciꝰ apłis scripta. s multo post ȩors assũp.¬
tionẽ a nescio quibꝰ & ipsis int̾ se ñ con¬
cordantibꝰ seminideis. ꝑfamas opinionesq
apłos uiderent᷑. errores am̃dacia sua scd̾m
eos se scripsisse m̃titi sunt S uideris. De
hic incerim ut inquã captulo tecũ ñ
nimiũ ego contenderĩ. cũmichi illuo
satis adprȩsidũ sit qͥd aute posui. & qͦ
nec ipsis uob̾ negare lic&. ante diũ nr̃i ad¬
tareis intenebris iacuissẽ ꝓmeritis suis.¬
Unde siunquã lib̾ati ã xpõ adlum̃ reduc¬
tist̃. qͥd hoc adodiũ actina uite ipsorͣ
Odimꝰ enĩ nos & respuimꝰ ñ qͦd fuert̃. id÷
homines: s quales fuert̃. id ÷ malos. Nec
qͥd nẽ sunt id est purgatos: s qͦd fuert̃
id est impuros aliquando. Ae ꝑhoc nob̾
interim ut curq uos id esse uultis: nihil

Expanded text:
non congruant, praesertim quia, ut iam saepe pnon congruant, praesertim quia, ut iam saepe probatum a nobis est, nec ab ipso haec sunt nec ab eius apostolis scripta, sed multo post eorum adsumptionem a nescio quibus et ipsis inter se non concordantibus Semiiudaeis per famas opinionesqueapostolos uiderentur, errores ac mendacia sua secundum eos se scripsisse mentiti sunt. sed uidecapitulo tecum non nimium ego contenderim, cum mihi illud satis ad praesidium sit, quod ante posui et quod nec ipsis uobis negare licet, ante domini nostri adtareis in tenebris iacuisse prunde si unquam liberati a Christo ad lumen reducti sunt, quid hoc ad odium attinet vitae ipsorum? odimus enim nos et respuimus, non quod fuerunt, id est homines, sed quales fuerunt. id est malos, nec quod nunc sunt, id est purgatos, sed quod fuerunt, id est inpuros aliquando. ac per hoc nobis interim, utcumque uos id esse uultis, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
foras. & uenient aboriente & occidente
& austro & aquilone. & recũbent in reg-¬
no dĩ. Hoc uͦ ipsũ quidẽ quia multi ex¬
cludent᷑ ã regno dĩ. qui scilic& nometi
tantũ mͦ xp̃i portauerint. s ñ fecerint
oꝑa eiꝰ: nec matheus scribe prȩc̃misit s
de abrahã illic &e isaãc & iacob nullã
facit omino mentionẽ. Itẽ de centurio¬
ne & puero eiꝰ etiã lucas quidẽ scripsit.
s aeque ipse de abrahã illic. isaac & ia-¬
cob nichil omĩno testat᷑. Ut quia ubinã
dictũ sit certo constare ñ possit: nihil
ꝓhibeat eciã n credere qͥa sit dictũ. Nlec
immerito nos adhuiꝰ modi scripturas
tã inconsonantes & uarias. nunquã sa¬
ne sine iudicio ac r̾atione aures afferimꝰ.
s contẽplantes omĩa & aliis alia confe¬
rentes ꝑpendimꝰ. utrũ cors quidq a xp̃o
dici pot̾uierit. nec ne. Multa cui ã maio¬
ribꝰ urĩs eloquiis diũ nr̃i inserta uerba
sunt: quȩ nomine signata ipsiꝰ cũ eiꝰ fide

Expanded text:
enient ab oriente et occidente et austro et aquilone et recumbent in regno dei. hoc uero ipsum quidem, quia multi excludentur a regno dei, qui scilicet nomen tantummodo Christi portauerint, sed non fecerint opera eius, nec Matthaeus scribere praetermisit, sed de Abraham illic et Isaac et Iacob nullam facit omnino mentionem. item de centurione et puero eius etiam Lucas quidem scripsit; sed aeque ipse de Abraham illic et Isaac et Iacob nihil omnino testatur, ut, quia ubinam dictum sit certo constare non possit, nihil prohibeat etiam non credere, quia sit-'dictum. Nec inmerito nos ad huiusmodi scripturas, tam inconsonantes et uarias, numquam sane sine iudicio ac ratione aures adferimus; sed contemplantes omnia et cum aliis alia conferentes perpendimus, utrum eorum quidque a Christo dici potuerit necne. multa enim a maioribus uestris eloquiis domini nostri inserta uerba sunt, quae nomine signata ipsius cum eius fide
Abbreviated transcription (Latin):
rendã sequi uultis: eã sequamini quȩ
ab ipsius prȩsentiȩ xpĩ tẽporibꝰ. ꝑ dis¬
pensationes apłors & cȩteras abeor sedi¬
toto orbe traru custodita. cõm̃data. cla¬
rificata. ꝑuenit. lbi enĩ uidebitis eciã
ueteris testam̃ti & obscura reuela¬
ri: & p̃dicta cõpleri. Si aut̃ quasi ratio¬
ne mouemini: primũ cogitetis qui nã
sicis. quã minꝰ idonei ad cõp̃hendendã na¬
turã. ñ dicã dĩ: s animȩ urẽ. Cõprehen¬
denda sane quẽ admodũ uelle aut uoluis¬
se uos dicitis. certissima racione: ñ uanis¬
sima credulitate. Quod cũ minime po¬
tueritis. sine dubio enĩ quã dui tales estiᷤ
nullo mͦ poteritis: illuo saltẽ qͥd omni
humane menti est naturalit̃ insicũ
si modo id ꝑuersȩ opinionis prauitate
non turbetur: dei naturã atq substan¬
tiam incõmutabilẽ omnino. omnino
incorruptibilẽ. cogitate uel credite.
& manichei continuo non eritis. ut ali¬

Expanded text:
rendam sequi uultis. eam sequamini, quae rendam sequi uultis. eam sequamini, quae ab ipsius praesentiae Christi temporibus per dispensationes apostolorum et certas ab eortoto orbe terrarum custodita, commendata, clarificata peruenit. ibi enim uidebitis etiam ueteris testamenti et obscura reuelari et praedicta conpleri. si autem quasi ratione mouemini, primum cogitetis, quinam sitis, quam minus idonei ad conprehendendam naturam, non dicam dei. sed animae uestrae, conprehendendam sane, quemadmodum uelle aut uoluisse uos dicitis, certissima ratione, non uanissima credulitate: quod cum minime potueritis — sine dubio enim quamdiu tales estis, nullo modo poteritis — illud saltem, quod omni humanae menti est naturaliter insitum, si modo id peruersae opinionis prauitate non turbetur, dei naturam atque substantiam incommutabilem omnino, omnino incorruptibilem cogitate uel credite, et Manichaei continuo non eritis, ut ali
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ dixerit qͥd eũ dixise ñ audierit
s uoluisse atq sensisse plane cognouerit
aut utrũ ñ alicuiꝰ breuit̃ cõplecteret᷑ sen¬
tentiȩ ueritatẽ cuiꝰ rei antea quasi ex¬
p̃ssius articulos explicassae. & si qͥd ÷ aliud
qͥd fortasse possit certis regulis cõp̃hen.¬
di: quomͦ fiat ut uł induoꝵ singulis eꝰ¬
dem rei narrationibꝰ. uł duabꝰ uniꝰ ex
una eadẽq re. multa diuersa inueni¬
ant᷑ nulla tam̃ aduersa. & multa uaria.
nulla contraria. Sic soluunt᷑ omĩa de
quibꝰ sibi isti miseri collũ ligant. ut spm̃
sui erroris intus teneant. & nullũ ex¬
trinsecus salutis admittant. Qua ppt̃
duntaxat horũ eiꝰ capituloꝵ. qͥb hoc
oꝑe qͣntũ dñs ad iuuare dignatꝰ . ẽ. suf¬
ficient᷑ ut arbitror ꝓlixeq respondi:
breuit᷑ uos admoneo qui illo tã nefan¬
do & execrabili errore tenemini. ut
si auctoritatẽ scripturarũ om̃ibꝰ p̃fe¬

Expanded text:
alius dixerit, quod eum dixisse non audierit, alius dixerit, quod eum dixisse non audierit, sed uoluisse atque sensisse plane cognouerit; aut utrum non alicuius breuiter conplecteretur sententiae ueritatem, cuius rei antea quasi expressius articulos explicasset, et si quid est aliud, quod fortasse possit certis regulis conprehendi, quomodo fiat, ut uel in duorum singulis eiusdem rei narrationibus uel in duabus unius ex una eademque re multa diuersa inueniantur, nulla tamen aduersa, et multa uaria, nulla contraria. sic «oluuntur omnia, de quibus sibi isti miseri collum sui erroris intus teneant, et nullum extrinsecus salutis admittant. CAPUT IX.duntaxat horum ejus capitulorum quibus hoc opere, quantum dominus adiuuare dignatus est, sufficienter, ut arbitror, prolixeque respondi, breuiter uos admoneo, qui illo tam nefando et execrabili errore tenemini, ut si auctoritatem scripturarum omnibus praefe
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilit̃ discipłis suis dicere uidebat᷑.
quis me tetigit. & tetigit me aliqͥs: cũ
eũ turba cõprimera. Deniq hoc ei respon¬
derunt. Iurbȩ te cõprimunt & dicis qͥs
me tetigit: Quẽ admodũ gͦ illi p̃mebant
s illa tetigit : sic illi missi erant ad xp̃m.
s centurio magis accessit. lta matheus &.
morẽ ñ usq adeo inusitatȩ locutionis ser¬
uauit: & mysticȩ aliqͥd intimauit. Lucas
aut̃ adhoc ipsũ quẽ admodũ este ostendit.
ut hinc aduertere cogerem᷑. illud maths
que ãdmodũ dixerit. Uellẽ sane ut aliqͥs
istor uanoꝵ qͥ huiꝰ modi quȩstiunculas
quasi magnas calũniosȩ obiciunt euan¬
glio narrarae aliqͥd ide ipse bis numero.
nec falsũ nec fallacit᷑ s omĩno id uolens
intimare & exponere. & stilo excipent᷑
uerba eiꝰ eiq recitarent᷑. utrũ ñ ałqo
plus minꝰue dicerae. aut p̃postero ordine
ñ uerbor tantũ s etiã rerũ. Aut utiũ
ñ aliqͥo exsua sententia dicera tanquã

Expanded text:
cipulis suis dicere uidebatur: quis me tetigit? et: tetigit me aliquis, cum eum turba conprimeret. denique hoc ei responderunt: turbae te conprimunt, et dicis: quis me tetigit? quemadmodum ergo illi premebant, sed illa tetigit, sic illi missi erant ad Christum, sed centurio magis accessit. ita Matthaeus et morem non usque adeo inusitatae locutionis seruauit et mystice aliquid intimauit; Lucas autem hoc ipsum quemadmodum gestum esset. ostendit, ut hinc aduertere cogeremur, illud Matthaeus quemadmodum dixerit. uellem sane, ut aliquis istorum uanorum, qui huiusmodi quaestiunculas quasi magnas calumniose obiciunt euangelio, narraret aliquid idem ipse bis numero, non falsum nec fallaciter, sed omnino id uolens intimare et exponere, et stilo exciperentur uerba eius eique recitarentur, utrum non aliquid plus minusue diceret aut praepostero ordine non uerborum tantum, sed etiam rerum, aut utrum non aliquid ex sua sententia adiceret. tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ł unc incipictis dicere. Manducauimꝰ &
bibimꝰ corã te. & inplateis nr̃is & synago¬
gis dociusti. & dica uob̾. Nescio unde estis.
discedite ame om̃s oꝑariĩ iniquitatis. lbi
erit fletus & stridor gentiũ. cũ uideri¬
tis abrahã & isaac & iacob & om̃s ꝓpħas in

Expanded text:
tunc incipietis dicere: manducauimus et tunc incipietis dicere: manducauimus et bibimus coram te et in plateis nostris et synagogis docuisti. et dicet uobis: nescio unde estis; discedite a me omnes, operarii iniquitatis. ibi erit fletus et stridor dentium, cum uideritis Abraham et I
Abbreviated transcription (Latin):
ea re quȩ iã ñ .ẽ. Sententia quippe quã di¬
cimꝰ aliqd fuissȩ. ideo uera. ẽ: quia illud
de qͦ dicimꝰ iãñ . ẽ. Hanc sententiã as̃ falsã
facere ñ potes: qͥa ñ . ẽ. contrariꝰ ueritati.
Qa si quęras ubisit hȩc uera sententta: pͥus
inuenit᷑ in animo nr̃o. cũ id uerũ scimꝰ &
dicimꝰ. S si de animo nr̃o ablata fuerit. cũ
id qͦd scimꝰ obliti fuerimꝰ: manebit ipsa ue¬
ritate. Semꝑ enĩ uerũ erit. fuisse illud q
erat & ñ ẽ. & ibi uerũ erit iã fuisse qͦd erat:
ubi uerũ erat atequã fier&e. futurũ. eẽ.
qͦd ñ erat. Huic ueritati dĩ ñ potest aduer¬
sari. inqͦ: ipsa sũma &e incõmutabilis ue¬
ritas ꝯͦ illusttat᷑ ut sit qͥcqͥd inqͦrunq ani¬
dm̃ ñ ita dicimꝰ acsieũ eti mori posse credamꝰ
Ex di hoc ñ pocest. ideo ñ sit aicend om̃ps. Ille

Expanded text:
ea re, quae iam non est. sententia quippe, qua diea re, quae iam non est. sententia quippe, qua dicimus aliquid fuisse, ideo uera est, quia illud, de quo dicimus, iam non est. hanc sententiam deus falsam facere non potest, quia non est contrarius ueritati. quodsi quaeras, ubi sit haec uera sententia, prius inuenitur in animo nostro, cum id uerum scimus et dicimus. sed si et de animo nostro ablata fuerit, cum id, quod scimus, obliti fuerimus, manebit ipsa ueritate. semper enim uerum erit fuisse illud, quod erat et non est; et ibi uerum erit iam fuisse, quod erat, ubi uerum erat, antequam fieret futurum esse, quod non erat. huic ueritati deus non potest aduersari, in quo est ipsa summa et incommutabilis ueritas, quo inlustratur, ut sit, quicquid in quorumque aniDeum non ita dicimus, ac si eum etiam mori posse credamus; et quia hoc non potest, ideo non sit dicendus omnipotens. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
rũ erat qͦd dĩ fecit ñ illud. qͦd si futurũ eẽt
hoc ferissa. Nã ds̃ qͦa facturꝰ erat utiq scie¬
bat. & ideo simul sciebat illud futurũ ñ
fuisse: qͣdne fiera facturꝰ erat. c ꝓculdubio
Unde tã ñ possc̃ futura ñ fieri: qu ñ fuisse
sit aliqͥd falsũ qͥd ucrũ. ẽ. Qua ꝓpt̃. omĩa qͥ
uere futura st: sine dubio fient. Si aut̃ fac¬
ta ñ fuerint. futura ñ erant. Ita om̃ia quȩ
dic̃. si emp̃s ÷ ds̃. faciat ut quȩ facta st̃ fac¬
ta ñ fucrint: ñ uido hoc se dicere. Si omps
est: faciat ut ea quȩ uera st̃. co ipso qͦ uera
sc̃ falsa sint. Potest enĩ facere ut aliquid ñ
sit qͦderat. Iunc enĩ fac̾ ut ñ sit: qͣndo id eẽ
inuenerit de qͦfiat. Uelut cũ aliquẽ qͥcepit
esse nascendo: faciat ñ esse moriendo. Hoc en ĩ
factũ inuenit de qͦ fiera. Quis autẽ dicat
ut id qͦd iã ñ ẽ. faciat ñ. eẽͣ Quicqͥo enĩ p̃ti¬
lud fuisse: qͥa innrã sententia uerũ. ẽ. ñ in

Expanded text:
erat quod Deus fecit, non illud, quod si futurum esset, hoc fecisset. Nam Deus quod facturus erat, utique sciebat, et ideo simul sciebat illud futurum non fuisse, quod ne fieret facturus erat: et procul dubio Unde tam non possunt futura non fieri, quam non fuisse sit aliquid falsum, quo verum est. Quapropter omnia quae vere futura sunt, sine dubio fient; si autem facta non fuerint, futura non erant: ita omnia quae s est deus, faciat. ut quae facta sunt, facta non fuerint, non uidet hoc se dicere: si omnipotens est, faciat, ut ea, quae uera sunt, eo ipso, quo uera sunt, falsa sint. potest enim facere, ut aliquid non sit. quod erat; tunc enim facit. ut non sit, quando id esse inuenerit, de quo fiat; uelut cum aliquem, qui coepit esse nascendo, faciat non esse moriendo; hoc enim factum inuenit, de quo fieret. quis autem dicat, ut id, quod iam non est, faciat non esse? quicquid enim praeterilud fuisse, quia in nostra sententia uerum est, non in
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ eade euanglista testat᷑ auctoritas. &¬
si eni duo euanguiste ipsũ partũ oariȩ nas¬
rauert: nullꝰ tam̃ cuanglistarũ tacuit d
habuerit matrẽ iħc. An ideo piguit etiã
hoc p̃dicare simulatũ. qͥa generationes ali¬
as mathe .is. alias lucas exequit᷑. unde ui¬
dent ñ sibi conuenire: d da homiuẽ qͥ ñ
inteiligat. putabit etiã inmultis que ad
canuenire. dã uͦ qͥ intelligat: & ubiq con¬
eniunt. Añ gͥa mortẽ simulare honestũ
est. natiuitate aut̃ etiã simulare turpe
est: Cur gͦros hortat᷑ hoc confiteri. qͥ pos¬
sit nrã contentio ꝓfligari: Inde gͦ mͥ ui¬
det᷑ natiuitate. xp̃i nec saltẽ sicut mor
tẽ simulata. s ꝓrsus nullã p̃dicare uo¬
luisse: in consequenti sermone apparebit.
ta : da ñhabent ea spetiẽ decoris. quã m̃¬
bra quȩ inꝓmptu locata st̃. d uidete qͥd
dicat apłs. cũ exipsa m̃broꝵ corporis nrĩ
unitate at ⁊ cõpage caritate ꝑsuadet

Expanded text:
auctoritas. etsi enim duo euangelistae ipsum partum Mariae narrauerunt, nullus tamen euangelistarum tacuit, quod habuerit matrem Iesus. an ideo piguit etiam hoc praedicare -simulatum. quia generationes alias Matthaeus. alias Lucas exequitur, unde uidentur non sibi conuenire P sed da hominem. qui non intellegat, putabit etiam in multis, quae conuenire; da uero, qui intellegat, et ubique conueniunt. an quia mortem simulare honestum est, natiuitatem autem etiam simulare turpe est ? cur ergo nos hortatur hoc confiteri, quo possit nostra contentio profligari ? unde ergo mihi uidetur natiuitatem tem simulatam, sed prorsus nullam praedicare voluisse, in consequenti sermone apparebit, ta, quia non habent eam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt. Sed videte quid dicat Apostolus, cum ex ipsa membrorum corporis nostri unitate atque compage charitatem persuadet
Abbreviated transcription (Latin):
gua uos loqͥuerum. cũ xp̃m dicatis to
discipłi ueri ñ suts: nͥ m̃daces uos quoꝙ
fueritis. Non aut̃ ideo magia uideri po¬
test nata ex uirgine hon anis caro. qͥa
caro xpĩ sola ita nata ẽ: sicut nec illa
magia ÷ qͥa sola xpĩ caro die t̾cio resur¬
rexit nunquã ulters morituaa. ali¬
⁊oͥn. omĩa miracuta dĩ magiaꝗeit. da singula¬
rit̾ facta st̃ d uere facta st̃ ueoũq ostende¬
runt ñ oculos hominũ p̃segiis fallacibꝰ illi¬
sert. Que qͥdẽ contra naturã plerunq appel¬
lant᷑. ñ qͦd naturȩ aduersent᷑. s qͦd natuis
modũ qͥ nob. ẽ. usitatꝰ excedant. Repellat
nendo faustꝰ ꝑsuadere conatꝰ e ut etsi nos
maginariã ñ uerã naciuitate xpi ꝓsiceam᷑.¬
At ꝙig̃aint̾ nos omis contentio finat. Im
mo uͦ maneat nobꝰ aduexsus illos potiꝰ ꝓue
entio t̃ unat᷑ cũ hoc dixerimꝰ. cur hoc
ipsi ñ diẽ: Cur ipsi mortẽ ñ uerã

Expanded text:
gua vos loqui verum, cum Christum dicatis totgua vos loqui verum, cum Christum dicatis totdiscipuli veri non sitis, nisi mendaces vos quoque fueritis. Non autem ideo magia videri potest nata ex virgine hominis caro, quia caro Christi sola ita nata est: sicut nec illa magia est, quia sola Christi caro die tertio resurrexit, nunquam ulterius moritura. Alioquin omnia miracula dei magica erunt, quia singulariter facta sunt; sed uere facta sunt uerumque ostenderunt, non oculos hominum praestigiis fallacibus inluserunt: quae quidem contra naturam plerumque appellantur, non quod naturae aduersentur, sed quod naturae modum, qui nobis est usitatus, excedant... repellat nendo Faustus persuadere conatus est, ut etiam nos imaginariam, non ueram natiuitatem Catque ita inter nos omnis contentio finiatur; imo vero maneat nobis adversus illos potius pro tentio terminatur cum hoc dixerimus, cur hoc ipsi non dicunt? Cur ipsi mortem non veram
Abbreviated transcription (Latin):
set. & dñs xp̃c ita uenire uoluiss&. ut
ñ exuirgine assupta s tam̃ inuera car¬
ne apparens nos uera morte redimer&.
qͥs eũ ñ potuisse dicere audera: S illud
meliꝰ erat qͦd fecit. ut etiã de uirgine nas¬
ceret᷑. & utrũq sexũ ꝓqͦ lib̾ando moritu¬
rus erat. dignaret᷑ etiã cõm̃dare nascendo.
masculino suo corpote exfemina ꝓcreato.
contra uos ipdos maxime facto ipso loqͤns
uosq subuertens. qͥmaiculũ & feminã ñ
dĩ s diaboli opꝰ esse pͣdicatis. S illud. ẽ. qͥ
magiȩ simile dicimini asserere: qͦd passi.¬
onẽ mortẽꝙ eiꝰ specie tenꝰ factã & fallacit᷑
dicitis adumbratã. ut mori uideret᷑ qͥ ñ
moriebat᷑. Ex qͦ fit. ut eꝰ qͦq resurrectio¬
nẽ umbraticã. imaginaria. fallacẽq di¬
catis. Neq enĩ eiꝰ qͥ ñ uere mortuus . ẽ: ue¬
ra esse resurrectio potest. Itafit. ut &
cicatrices discipłis dubitantibꝰ falsas os¬
tenderit. nec thomas ueritate confir¬

Expanded text:
stus ita uenire uoluisset, ut non ex uirgine adsumpta, sed tamen in uera carne adparens nos uera morte redimeret, quis eum non potuisse dicere auderet? sed illud melius erat, quod fecit, ut etiam de uirgine nasceretur . et utrumque sexum, pro quo liberando mortuus erat, dignaretur etiam commendare nascendo, masculino suo corpore ex femina procreato contra uos ipsos maxime facto ipso loquens uosque subuertens, qui masculum et feminam non dei, sed diaboli opus esse praedicatis. sed illud est, quod magiae simile dicimini adserere, quod passionem mortemque eius specie tenus factam et fallaciter dicitis adumbratam, ut mori umoriebatur. Ex quo fit ut ejus quoque resurrectionem umbraticam, imaginariam, fallacemque dicatis: neque enim ejus qui non vere mortuus est, vera esse resurrectio potest. Ita fit ut et cicatrices discipulis dubitantibus falsas ostenderit; nec Thomas veritate confir
Abbreviated transcription (Latin):
sũ confitem. nec uere mortuũ: uos ꝓcerto
puerꝑiũ fuisse creditis. & utero muliebri
poitatũ. Aut si ñ ita.ẽ. fateamini & uos
qͥa. hoc etiã imaginare sit factũ. ut in¬
deret᷑ uatꝰ. & om̃is nob̾ erit ꝓfligata conten¬
tio. llã illud qͥde qͥd sepe affirmare soletis.
necessario eũ. eẽ. natũ. qͥa alias hominibꝰ ui¬
deri aut loqͥ ñ posse: ridiculũ. ẽ. cũ multo¬
minibꝰ & locuti.cẽ. monstrent᷑.: Aosꝰ¬

Expanded text:
sum confitemur nec uere mortuum; uos pro certo sum confitemur nec uere mortuum; uos pro certo puerperium fuisse creditis et utero muliebri portatum. aut si non ita est, fatemini et uos, quia hoc etiam imaginarie sit factum, ut uideretur natus, et omnis nobis erit profligata contentio. nam illud quidem, quod saepe adfirmare soletis necessario eum esse natum, quia alias hominibus uideri aut loqui non posset, ridiculum est, cum multominibus et locuti esse monstrentur. A
Abbreviated transcription (Latin):
demonstratũ.e. quã ñ intelligas. & qͥcqͥd ꝓ¬
tuleris : demonstrabit᷑. Nulla gͦ causa est:
quare illis liccĩs tanta auctoritate p̾di¬
tis ñ credamꝰ. & plane ista maxima causa
est: cur eos qͥ aliud annunciant anathe
tus ñ ẽ. Eadẽ inte uicissim argu¬
m̃tatio retorquet᷑: ut magia & illud fue¬
rit. qͦd utero portatꝰ aut qͦd editꝰ sit. si
seminatꝰ ñ fuit. Extra lege naturȩ. eẽ.
constat uirginẽ peꝑisse. multoq magis.
inuentã etiã pꝰ partũ uirginẽ. Quarẽ gͦ
& hoc p̃t̾ naturã ñ uis ut contigerit. p̾a¬
ti eũ potuisse uolentẽ. sine sorte natiui¬
tatis: Michi crede. qͣntũ adrẽ attin&:
utriq in hoc nature contraria ꝓfitem᷑.
Sed hoc int est: quod nos honeste. uos
turpit̃. Nos passionis eł rationẽ aliquã red¬
dimꝰ & ꝓbabilẽ. uos natiuit aeis aut nullã
prestatis. aut falsã. deniq nos specie tenꝰ pas¬

Expanded text:
demonstratum est, quam non intellegas, et quicquid pdemonstratum est, quam non intellegas, et quicquid protuleris, demonstrabitur. nulla ergo causa est, quare illis litteris tanta auctoritate praeditis non credamus; et plane ista maxima causa est, cur eos, qui aliud adnuntiant, anathetus non est. eadem in te uicissim argumentatio retorquetur, ut magia et illud fuerit, quod utero portatus aut quod editus sit, si seminatus non fuit. extra legem naturae esse constat uirginem peperisse multoque magis inuentam etiam post partum uirginem. quare ergo et hoc praeter naturam non uis, ut contigerit, pati eum potuisse uolentem sine sorte natiuitatis? mihi crede; quantum ad rem adtinet, utrique in hoc naturae contraria profitemur . sed hoc interest, quod nos honeste, uos turpiter; nos passionis eius rationem aliquam reddimus et probabilem; uos natiuitatis aut nullam praestatis aut falsam; denique nos specie tenus pas
Abbreviated transcription (Latin):
rib nichilq apud se peccantẽ. tantȩ conta¬
minationi ꝑmiscuit. et̾no glob supplicio
puniat᷑. Iste finis ÷ om̃iũ argum̃tationũ
fabularũq urãrũ. Quarũ u̾tinã sit finis.
s incorde & more ur̃õ: ut aliqͣndo tã exe¬
crandas blasphemias credere ac dicere de¬
sinatis. S ex ipsis inquit litt̾is ꝓbo quã
eis ñubiq credendũ sit. qm̃ contraria
sibi loquunt᷑. Cur ñ gͦ dicis potiꝰ nusꝗͣ
eis. eẽ. credendũ. tanquã in constantibꝰ
seseq impugnantibꝰ testibꝰ: S hoc inqͥt
deligo. qͦd consentancũ uideo ueritati.
Cui ueritati: Fabulȩ scilic& tuȩ habenti
incapite bellũ dĩ. in medio contamina¬
tionẽ dĩ. infine dãnationẽ dĩ. & nusquã
inqͥt credit᷑ littis sibim& aduersĩs atꝙ
contrariis. S idõ tͥ hoc uidet᷑: qͥa ñ intel¬
ligis. Nã & qͥcqͥo ꝓtulisti qͦd tale uideret᷑.

Expanded text:
ribus nihilque apud se peccantem tantae contaribus nihilque apud se peccantem tantae contaminationi permiscuit, aeterno globi subplicio puniatur. iste finis est omnium argumentationum fabularumque uestrarum: quarum utinam sit finis, sed in corde et in ore uestro, ut aliquando tam execrandas blasphemias credere ac dicere desinatis. sed ex ipsis, inquit, litteris probo, quam eis non ubique credendum sit, quoniam contraria sibi loquuntur. cur non ergo dicis potius nusquam eis esse credendum tamquam inconstantibus seseque inpugnantibus testibus? sed hoc, inquit, eligo. quod consen- . taneum uideo ueritati. cui ueritati? fabulae scilicet tuae habenti in capite bellum dei, in medio contaminationem dei, in fine damnationem dei, et nusquam, inquit, creditur litteris sibimet aduersis atque contrariis. sed ideo tibi hoc uidetur, quia non intellegis; nam et quicquid protulisti,. quod tale uideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunione atq unitate uiuentẽ. ac¬
cedentibꝰ etiã ꝑeũ talibꝰ signis qͣlia &e illi
oꝑabant᷑: ita eũ dño cõm̃dante meruit
auctoritatẽ. ut uerba illiꝰ sic audiant᷑
manicheus credi sibi debere abȩccła uũi.
loquenti contra scripturas tanta & ta
ordinata auctoritate firmatas. pqͣs ei
p̃cipue cõm̃datũ. ẽ. ut qͥsqͥs illi annunci¬
auerit prȩt̃ quã qͦo accepit. anathena
sit: S rationẽ in qͥt ꝓfero. qua demonstrẽ seri¬
pturis illis ñ esse credendũ. Certe ñ argum̃¬
taris. &tam̃ in ipsa qͦq argum̃tationẽ suꝑ¬
aris. Adhoc enĩ redigit᷑ omĩs argum̃tatio
tua: ut adextremũ credat anima ideo sẽ
in hoc mundo. eẽ. miserã. qͥa miseria sua dõ
suo subuenit. ne ille regno pͥuaret᷑. Ciusq
naturã atq substantiã usq adeo. eẽ. muta¬
bilẽ corruptibilẽ. uiolabilẽ. coinqͥnabilẽ:
ut pars eꝰ quȩdã nec mundari ualeat. &
abipso qͥeã sciens in nocentẽ de suis uisce¬

Expanded text:
 unitate uiuentem accedentibus etiam per eum talibus signis, qualia et illi operabantur, ita eum domino commendante meruit auctoritatem, ut uerba illius hodie sic audianturManichaeus credi sibi debere ab ecclesia Christi loquenti contra scripturas tanta et tam ordinata auctoritate firmatas, per quas ei praecipue commendatum est, ut quisquis illi adnuntiauerit praeterquam quod accepit, anathema sit. Sed rationem, inquit, profero, qua demonstrem scripturis illis non esse credendum. certe non argumentaris ? et tamen in ipsa quoque argumentatione superaris. ad hoc enim redigitur omnis argumentatio tua, ut ad extremum credat anima ideo se in hoc mundo esse miseram, quia miseria sua deo suo subuenit, ne ille regno priuaretur, eiusque naturam atque substantiam usque adeo esse mutabilem, corruptibilem, uiolabilem. coinquinabilem, ut pars eius quaedam nec mundari ualeat et ab ipso, qui eam sciens innocentem de suis uisce