comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et liquido ꝑuidebis quantũ distet inter
scõ patri domnioni: samuhelem quoq &
malachim idest quattuor regũ libros.
Quȩ silegere uolueris: ꝓbabis quantae
difficultatis sit diuinã seripturã & maxi-¬
me ꝓpħas intelligere: & int̃p̃tũ uitio quȩ
apud suos purissimo cursu orationis la-¬
bunt᷑ apud nos seatere uitus. Porro elo-¬
quentiã quã ꝓ xp̃o in cicerone contẽpnis.
in paruulis ne requiras. Eccłiastica int̃pre¬
tatio etiã si habet elo quii uenustatẽ. dissi¬
mulare eã debet & fugere: ut ñ ociosis phi¬
lo sophoꝵ scolis. paucisq discipłis sed uni¬
uerso loquat᷑ hominũ generi

Expanded text:
et liquido peruidebis, quantum distet inter et liquido peruidebis, quantum distet inter m sancto patri Domnioni, Samuhelem quoque et Malachim, id est quattuor Regum libros.. quae si legere uolueris, probabis, quantae difficultatis sit diuinam scripturam et maxime prophetas intellegere, et interpretum uitio, quae apud suos purissimo cursu orationis labuntur, apud nos scatere uitiis. porro eloquentiam, quam pro Christo in Cicerone contemnis, in paruulis ne requiras. ecclesiastica interpretatio, etiam si habet eloquii uenustatem, dissimulare eam debet et fugere, ut non otiosis philosophorum scholis paucisque discipulis, sed uniuerso loquatur hominum generi
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse clem̃tẽ. Origenes. dionisius. pie¬
rius. eusebius cȩsariensis. didimꝰ. apol¬
linaris. latissime hanc epłam int̃prȩ-¬
catũ meũ est: Quȩ duritia: Uniuersa
quȩ scripsi huic sententię cõparata:
lenissima sunt. Reuolue om̃iũ quos
supra memoraui cõm̃tarios. et ecłia-¬
rum biblio thecis fruere: et magis
concito gradu ad optata ceptaq ꝑue¬
nies. Audio totius in te orbis studia
concitata: audio pontificis et popłi
uoluntatẽ pari mente congruere. Ali¬
nus ẽ. tenere sacerdotiũ quã mereri
libros sẽdecim ꝓpħarum: quos in lati¬
num de hebreo sermone uerti Silege¬
ris et delectarite hoc oꝑe comperero:
ꝓuocabis nos etiã cetera clausa armario
non tenere. Transtuli nuꝑ iob in lin-¬
guã nr̃am: cuiꝰ exemplar a scã marcel-¬
la consobrina tua poteris mutiari.
Lege eundẽ grecũ et latinũ. & ueterem
editionem nr̃ȩ tranolationi compara.

Expanded text:
fuisse clementem. Origenes, Dionysius, Piefuisse clementem. Origenes, Dionysius, Pierius, Eusebius Caesariensis, Didymus, Apollinaris latissime hanc epistulam interprecatum meum, quae duritia? uniuersa, quae scripsi, huic sententiae couparata lenissima sunt. reuolue omnium, quos supra memoraui, commentarios et ecclesiarum bibliothecis fruere, et magis concito gradu ad optata coeptaque peruenies. Audio totius in te urbis studia concitata, audio pontificis et populi uoluntatem pari mente congruere. minus est tenere sacerdotium quam mereri. libros sedecim prophetarum, quos in Latinum de Hebraeo sermone uerti, si legeris et delectari te hoc opere conperero, prouocabis nos etiam cetera clausa armario non tenere. transtuli nuper Iob in linguam nostram; cuius exemplar a sancta Marcella, consobrina tua, poteris mutuari. lege eundem Graecum et Latinum et ueterem editionem nostrae translationi conpara,
Abbreviated transcription (Latin):
emendare possim. Statim ut aliquid
scripsero: aut amatores mei. aut inui-¬
di diuerso quidẽ studio. sed paricer-¬
tamine. inuulgus nr̃a disseminant.
Et uel in laude uł inuituꝑatione nimii
sunt: non meritũ stili sed suũ stoma-¬
chum sequentes. Itaq qđ solũ facere
potui. aΠO AOT it inori. ipsius oꝑistibi
se ꝓ nob̃ cȩteris satis faciesꝰ aut situ qͦq
Nũ. in qua de uirginitart et nuptus
disputat: alit̃ disserere cõpelleris. Nec
hoc dico quo te ad scribendũ ꝓuocem:
cuiꝰ in sacris litteris studiũ prefero.
sed ut alios qui nos lacerant. hoe face¬
re cõpellas. Norunt litteras: uidentur
sibi scioli. Possunt me ñ rep̃hendere :
sed docere. Sialiquid seripserint:
magis oꝑis eorũ cõparatione mea in-¬
t̃p̃tatio negligetur. Lege quęso te : et
diligent̃ apłi uerba considera: et tunc
uidebis me ꝓpt̾ calũniã declinandã.
multo plus quã ille uoluit in maritos

Expanded text:
emendare possim. statim ut aliquid emendare possim. statim ut aliquid scripsero, aut amatores mei aut inuidi diuerso quidem studio, sed pari certamine in uulgus nostra disseminant et uel in laude uel in uituperatiorie nimii sunt non meritum stili, sed suum stomachum sequentes. itaque, quod solum facere potui, ajEoXopatmov ipsius operis tibi se pro nobis ceteris satisfacies aut, si tu quoque ijv, in qua de uirginitate et nuptiis disputat, aliter disserere conpelleris. Nec hoc dico, quo te ad scribendum prouocem, cuius in sacris litteris studium prae me fero, sed ut alios, qui nos lacerant, hoc facere conpellas. norunt litteras, uidentur sibi scioli: possunt me non reprehendere, sed docere. si aliquid scripserint, magis ex operis eorum conparatione mea interpretatio neglegetur. lege, quaeso te, et diligenter apostoli uerba considera, et tunc uidebis me propter calumniam declinandam multo plus, quam ille uoluit, in maritos
Abbreviated transcription (Latin):
p̃iani int̾dũ pudoris ẽ. etiã apud
amicos tacere: et humilitatem
luam magis filentio consolari: quã re-¬
tractando ueteres amicitias. ambitio¬
nis crim̃ incurrere. Quã diu taciusti.
tacui. Nec expostulare unquã suꝑ hac
re uolui: ne non amicũ quȩrere. sed po-¬
tentiorem uiderer eaepetere . Nunc aũt
ꝓuocatus officio litterarum: primas
semꝑ partes hab̃e temptabo: et non
tam rescribe quã scrib̾e. ut et uerecun-¬
de hucusq tacuisse et uerecundius
loqui cȩpisse cognoscar. De opusculis
meis contra iouinianũ qđ & prudent̃
et amant̾ feceris. exemplaria subtra hen-¬
do optime noui : sed nichil ꝓ fuit ista
diligentia: cũ aliquanti ex urbe ue-¬
nientes michi. eadem lectitarent quȩ
sero me excepisse referebant. In hac
quoq ꝓuincia iam libri fuerant di¬
uulgati: et ut ipse legisti nescie uox mis¬
sa reuerti. Nonsũ tantȩ felicitatis. qͣn.¬
tȩ pleriq huiꝰ temporis traccatores:
ue nugas meas quando uoluerim

Expanded text:
iani interdum pudoris est etiam apud amicos tacere et humilitatem suam magis silentio consolari quam retractando ueteres amicitias ambitionis crimen incurrere. quamdiu tacuisti, tacui nec expostulare umquam super hac re uolui, ne non amicum quaerere, sed potentiorem uiderer expetere. nunc autem prouocatus officio litterarum primas semper partes habere temptabo et non tam rescribere quam scribere, ut et uerecunde hucusque tacuisse et uerecundius loqui coepisse cognoscar. De opusculis meis contra Iouinianum quod et prudenter et amanter feceris exemplaria subtrahendo, optime noui. sed nihil profuit ista diligentia, cum aliquanti ex urbe uenientes mihi eadem lectitarint, quae se Romae excepisse referebant. in hac quoque prouincia iam libri fuerant diuulgati et, ut ipse legisti, nescit uox missa reuerti. non sum tantae felicitatis, quantae plerique huius temporis tractatores, ut nugas meas, quando uoluerim,
Abbreviated transcription (Latin):
ñuideat: etiã quã tu tolerabilit̾ feras:
Amicissimi quondã et familiarissimi
incredibiles nunc inimicitias. conso-¬
lante conscientia. et quẽ ad modum
uel quod iactitat. uel quod aquib dã
forsitan creditur in sinistris armis
deputes: quib non minꝰ quã dextris
contra diabolũ dimicatur. Uerũ tam̃
illũ maluerim aliquo mõdo mitiorem
quã te isto modo armatiorem. Hoc ma-¬
gnũ et triste miraculũ ẽ. ex amicitus
talib adhas inimicitias ꝑuenisse. Lȩ¬
tum erit et multo maus: ex inimici-¬
tis talib ad pristinam concordiam
reuertisse. Exeucri.

Expanded text:
non uideat, etiam tu quam tolerabiliter feras non uideat, etiam tu quam tolerabiliter feras amicissimi quondam et familiarissimi incredibiles nunc inimicitias consolante conscientia et quem ad modum, uel quod iactitat uel quod a quibusdam forsitan creditur, in sinistris armis deputes, quibus non minus quam dextris contra diabolum dimicatur? uerum tamen illum maluerim aliquo modo mitiorem quam te isto modo armatiorem. hoc magnum et triste miraculum est ex amicitiis talibus ad has inimicitias peruenisse. laetum erit et multo maius ei inimicitiis talibus ad pristinam concordiam reuertisse. LXXIV.
Abbreviated transcription (Latin):
liorũ meorũ cogitationũq commuto:¬
ñ homini cõmitto. sed illi in quo ma¬
net ut talis sit. Ds̃ enĩ caritas ẽ: et qui
manet in caritate. in dõ manet. Quẽ si
deseruerit: tantũ faciat necesse ẽ. dolo¬
rem. quantũ manens fecerat gaudiũ.
Uerũ tam̃ ex amico intimo factus ini¬
micus. quęrat sibi potius quod fingat
astutus : non inueniat qđ ꝓdat iratus.
Hoc aũt unꝰ quisq facile assequitur.⁊
non occultando quod fecerit. sed non
faciendo quod occultare uelit. Quod
miscđia dĩ bonis pusq concedit: ut
int̃ amicos quoslibet futuros. liberi
securiq uersentur. Aliena peccata fi¬
bi cõmissa ñ ꝓdant : quȩ ꝓdi timent
ipsi nulla cõmitant. Cũ enĩ falsum
quid amaledico fingitur. aut om̃i¬
no ñ creditur : aut certe integra salute
sola fama uexatur. Quod aũt malum
ꝑpetratur hostis ẽ. intimus : etiam si
nullius intimi lo quacitate aut lite
uulgetur. Qua ꝓpt̾ quis prudentiũ

Expanded text:
liorum meorum cogitationumque committo, noliorum meorum cogitationumque committo, non homini committo sed illi, in quo manet, ut talis sit; deus enim caritas est et, qui manet in caritate, in deo manet. quem si deseruerit, tantum faciat necesse est dolorem, quantum manens fecerat gaudium. uerum tamen ex amico intimo factus inimicus quaerat sibi potius, quod fingat astutus, non M inueniat, quod prodat iratus. hoc autem unusquisque facile adsequitur non occultando, quod fecerit, sed non faciendo, quod occultari uelit. quod misericordia dei bonis piisque concedit, ut inter inimicos quoslibet futuros liberi securique uersentur, aliena peccata sibi commissa non prodant, quae prodi timeant, ipsi nulla committant. cum enim falsum quid a maledico fingitur, aut omnino non creditur aut certe integra salute sola fama uexatur. quod autem malum perpetratur, hostis est intimus, etiam si nullius intimi loquacitate aut lite uulgetur. quapropter quis prudentium
Abbreviated transcription (Latin):
tenere uel scio. uel credo. uel puto. in qͦ
tu alit̃ sentis: quantũ dat dñs sine tua
iniuria conabor asserere. Quod autem
ꝑtinet ad offensionẽ tuã. cũ te indigna¬
tum sensero: nichil aliud quã ueniã de¬
p̃cabor. Nec om̃ino arbitrabor te succen-¬
sere potuisse: nisiait hoc dicerem quod
non debui. aut ñ sic dicerem ut debui:
quia nec miror minus nos scire inuicẽ.⁊
quã scimꝰ a coniunctissimis et familia¬
rissimis nr̃is. Inquorũ ego caritatẽ fateor
facile me totũ ꝓicio : p̃sertim fatigatum
scandalis scłi: et in ea sine ulla sollicitu¬
dine requiesco. Dm̃ quippe illic ẽẽ. sen¬
tio. inquẽ me securus ꝓicio: et in quo
securus requiesco: nec in hac mea securi¬
tate crastinum illud humanȩ fragilita¬
tis incertũ de quo suꝑuisigemui. omni¬
no formido. Cũ enĩ hominẽ xpĩana ca-¬
ritate flagrantẽ. adq michi fidelẽ ami-¬
cum factũ eẽ. sentio: quicquid ei consi¬

Expanded text:
tenere uel scio uel credo uel puto, in quo tenere uel scio uel credo uel puto, in quo tu aliter sentis, quantum dat dominus, sine tua iniuria conabor adserere. quod autem pertinet ad offensionem tuam, cum te indignatum sensero, nihil aliud quam ueniam deprecabor. Nec omnino arbitror te suscensere potuisse, nisi aut hoc dicerem, quod non debui, aut non sic dicerem, ut debui, quia nec miror minus nos scire inuicem, quam scimur a coniunctissimis et familiarissimis nostris. in quorum ego caritatem, fateor, facile me totum proicio praesertim fatigatum scandalis saeculi et in ea.sine ulla sollicitudine requiesco. deum quippe illic esse sentio, in quem me securus proicio et in quo securus requiesco. nec in hac mea securitate crastinum illud humanae fragilitatis incertum, de quo superius gemui, omnino formido. cum enim hominem Christiana caritate flagrantem eaque mihi fidelem amicum factum esse sentio, quicquid ei consi
Abbreviated transcription (Latin):
expostulares. Rogo te si fieri potest ut
int̃ nos queramꝰ et disseramꝰ aliquid quo
sine amaritudinis discordia corda nr̃a
pascantur. fiat. Siaũt ñ possũ dicere
quid michi em̃dandũ uideat᷑ inscrip¬
tis tuis. nec tu in meis. nisi cũ suspitione
inuidiȩ: aut lesione amicitiȩ: qui escamꝰ
ab his. et nr̃ȩ uitȩ salutiq parcamꝰ. Minꝰ
certe assequatur illa quȩ inflat: dum
non offendatur illa quȩ aedificat. Ego
me longe ẽẽ. sentio ab illa ꝑfectione
de qua scriptũ ẽ siquis in uerbo non
offendit. hic ꝑfectusẽ. uir. Sed plane
indĩ miscđia puto me posse facile abs
te petere ueniam: siquid offendi. Qđ
michi aꝑire debes: ut cũ te audiero lu¬
creris fr̃em tuũ. Neq enĩ quia hoc ꝓpt̃
longinquitatẽ terrarũ non potes face¬
re. int̾ me & te. ꝓpt̃ea debes sinere erra-¬
re me prorsus : quod ad ipsas res quas
nosse uolumꝰ attinet. Siquid ueri me

Expanded text:
expostulares. rogo te, si fieri potest, ut expostulares. rogo te, si fieri potest, ut inter nos quaeramus et disseramus aliquid, quo sine amaritudine discordiae corda nostra pascantur, fiat; si autem non possum dicere, quid mihi emendandum uideatur in scriptis tuis, nec tu in meis nisi cum suspicione inuidiae aut laesione amicitiae, quiescamus ab his et nostrae uitae salutique parcamus. minus certe adsequatur illa, quae inflat, dum non offendatur illa. quae aedificat. ego me longe esse sentio ab illa perfectione, de qua scriptum est: si quis in uerbo non offendit, hic perfectus est uir. sed plane in dei misericordia puto me posse facile abs te petere ueniam. si quid offendi, quod mihi aperire debes, ut, cum te audiero. lucreris fratrem tuum. neque enim, quia hoc propter longinquitatem terrarum non potes facere inter me et te, propterea debes sinere errare me. prorsus quod ad ipsas res, quas nosse uolumus, adtinet, si quid ueri me
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possũ. Forte ut moueor: ut doleo.
ut timeo: ꝓcidem ad pedes ur̃os: fle-
rem quantũ ualerem. rogarẽ quantũ
amarem. Nunc unũ quẽq ur̃m pro
se ipso: nunc utrũq ꝓ alterutro: et pro
aliis ac maxime infirmis. ꝓ quib xp̃s
mortuus ẽ. qui uos tanquã inteatro ui-¬
te huuis cũ magno sui ꝑiculo expec¬
tant ne de uob̾ ea conscribendo spar-¬
gatis : quȩ quandoq concordantes de-¬
lere ñ poteritis. qui nunc concordare
nolitis: aut quȩ concordes legere time¬
atis. ne iterũ litigetis. Uerũ dico caritati
tuȩ nichil me magis qũã hoc eacemplũ
tremuisse. cũ quȩdã ad me in epła tua
legerem tuȩ indignationis indicia. Non
tam illo de entello et de boue lasso ubi
michi hilarit̃ iocari qua ira cunde mi¬
rari uisus es. quã illud qđ serio te scrip.¬
sisse satis apparet. unde supra locutus
sum plus fortasse quã debui. sed ñ plus
quã timui : ubi ais. tene forte laesus iuste

Expanded text:
non possum! forte, ut moueor, ut doleo, non possum! forte, ut moueor, ut doleo, ut timeo, prociderem ad pedes urem quantum valerem, rogarem quantum amarem. Nunc unumquemque vestrum pro seipso, nunc utrumque pro alterutro, et pro aliis, ac maxime infirmis, pro quibus Christus mortuus est, qui vos tanquam in theatro vitae hujus cum magno sui periculo spectant, ne de vobis ea conscribendo spargatis, quae quandoque concordantes delere non poteritis, qui nunc concordare nolitis; aut quae concordes legere timeatis, ne iterum tuae nihil me magis quam hoc exemplum tremuisse, cum quaedam ad me in epistula tua legerem tuae indignationis indicia, non tam illa de Entello et de boue lasso, ubi mihi hilariter iocari quam iracunde minari uisus es, quam illud, quod serio te scripsisse satis apparet — unde supra locutus sum plus fortasse; quam debui, sed non plus, quam timui —, ubi aisti: ne forte laesus iuste
Abbreviated transcription (Latin):
ullo modo posset quod ego te docerem:
In his aũt uerbis ñ iam tuis tantum sed
etiã meis. ubi delector et reficior. et ipso
quauis pendente et ñ attingente utriꝰq
nr̃m desiđiũ: non parua exe parte con-¬
solor. Ubi rursus acerrimi doloris sti-¬
mulis fodior : dũ cogito int̃ uos quib
ds̃ hoc ipsũ quod ut̃q nr̃m obtat. lar¬
gum ꝓlixumq concesserat ut coniun-¬
ctissimi et familiarissimi mella serip¬
turarũ scãrũ parit̃ lamberetis. sic tantȩ
a maritudinis irrepsisse ꝑniciẽ quando¬
ñubi non cui. ñ homini formidandam.
cũ eo tẽpore quod abiectis iam sarcinis
scłarib iam expediti dñm sequebami¬
ni. et ea terra ulu atis simul inqua dñs
humanis pedib ambulans. pacẽ meã
inquit do uob. pacẽ meã relinquo uob̃:
uiris ȩtate maturis. et in eloquio dñi ha¬
bitantib uob accedẽ potuit. Uere tẽp¬
tatio ẽ. uita humana suꝑ terram. Heu
michi qui uos alicubi simul inuenire

Expanded text:
ullo mullo mIn his autem uerbis non iam tuis tantum, sed etiam meis ubi delector et reficior et ipso quamuis pendente et non adtingente utriusque nostrum desiderio non parua ex parte consolor, ibi rursus acerrimis doloris stimulis fodior, dum cogito inter uos, quibus deus hoc ipsum, quod uterque nostrum optauit, largum prolixumque concesserat, ut coniunctissimi et familiarissimi mella scripturarum sanctarum pariter lamberetis, tantae amaritudinis inrepsisse perniciem quando non, ubi non, cui non homini formidandam, cum eo tempore, quo abiectis iam sarcinis saecularibus iam expediti dominum sequebamini et in ea terra uiuebatis simul, in qua dominus humanis pedibus ambulans: pacem meam, inquit, d o uobis, pacem meam relinquo uobis, uiris aetate maturis et in eloquio domini habitantibus uobis accidere potuit. uere temptatio est uita humana super terram. ei mihi, qui uos alicubi simul inuenire
Abbreviated transcription (Latin):
postea fit futurus ignorat. Hȩc porro
ñ tantũ scientia qualis quisq sit. uerũ
etiã p̃sentia qualis futurus sit. si est in
scĩs et beatis angłis : quo modo fuerit
beatus diabolus aliquando cũ ad huc
angłs bonus ẽẽt: sciens futuram ini-¬
quitatẽ suam: et sempit̾nũ suppliciũ
om̃ino ñ uideo. De quare. sitam̃ eam
Uide quid faciant terrȩ ac maria quȩ
nos temporalit̃ dirimunt. Si hȩc epła
mea quã legis ego eem: iam mͥ diceres
quod quȩsiui. Nunc uero quando re-¬
scribes: Quando mittes: quando ꝑue¬
niet: Quando accipiam: Et tam̃ utinã
quandoq fiat : quod tam cito fieri ñ
posse quã uolumꝰ. quanta possumus
tolerantia sustinemus. Vnde eurro
ad illa uerba epłȩ tuȩ dulcissima. scĩq
de siderii tui plenissima : et eo facio ui-¬
cissim mea. Utinã mereremur cõple-¬
xus tuos. et collatione mutua uł doce¬
remꝰ aliqua uel disceremus : sitam̃ esse

Expanded text:
postea sit futurus, ignorat. 7. « Haec porro postea sit futurus, ignorat. 7. « Haec porro non tantum scientia qualis quisque sit, verum etiam praescientia qualis futurus sit, si est in sanctis et beatis Angelis, et quomodo fuerit beatus diabolus aliquando, cum adhuc bonus angelus esset, sciens futuram iniquitatem suam, et sempiternum supplicium, omnino non video. De qua re, si tamen eam Vide quid faciant terrae ac maria, quae nos corporaliter dirimunt. Si haec epistola mea, quam legis, ego essem, jam mihi diceres, quod quaesivi: nunc vero quando rescribes? quando mittes? quando perveniet? quando accipiam? et tamen utinam quandoque fiat, quod tam cito fieri non posse quam volumus, quanta possumus tolerantia sustinemus. Unde recurro ad illa verba epistolae tuae dulcissima, sanctique desiderii tui plenissima, et ea facio vicissim mea: Utique mereremur complexus tuos; et collatione mutua vel doceremus aliqua, vel disceremus: si tamen esse
Abbreviated transcription (Latin):
tantũq teneas aculeos in dignationis
tuȩ: ne reddas maledictũ ꝓ maledicto.
satis in tuis litteris eminet. Uerũtam̃
eas ipsas cũ legissem contabui dolore.
et obrigui timore. Quid de me illa
facerent quȩ inte ille scripsit. si in ma-
nus forte uenissent: Ue mundo ab
scandalis. Ecce fit. ecce prorsus imple¬
tur qđ ueritas ait. Qm̃ abundab it
iniquitas. refrigescit caritas multorũ.
Quesibi enĩ iam fida pectora tuto ore¬
refundantur. In cuiꝰ sensus tota se ꝓiciat
secura dilectio: Iuis deniq amicus
ñ formidetur quasi futurus inimicus.:
si potuit int̾ hieronimũ et rufinum
hoc qđ plangimꝰ eacoriri : Omisera &
miseranda conditio: o infida in uo-¬
luntatib amicorũ scientia p̃sentium :
ubi nulla ẽ. p̃sentia futuroꝵ. Sed quid
hoc alteri de altero gemendum putem:
quando nec ipse quidem sibi homo ẽ.
notus in posterum: Nouit enĩ utcũq
uixe forte nunc qualis sit: qualis aũt

Expanded text:
quantumque teneas aculeos indignationis quantumque teneas aculeos indignationis tuae, ne reddas maledictum pro maledicto satis in tuis litteris eminet. Verumtamen si eas ipsas cum legissem, contabui dolore, et obrigui timore; quid de me illa facerent, quae in te ille scripsit, si in manus meas forte venissent? Vae mundo ab scandalis . Ecce fit, ecce prorsus impletur quod veritas ait, Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet caritas multorum . Quae sibi enim jam fida pectora tuto refundantur? In cujus 733 sinum tota se projiciat secura dilectio? Quis denique amicus non formidetur, quasi futurus inimicus, si potuit inter Hieronymum et Ruffinum hoc quod plangimus, exoriri? O misera et miseranda conditio. O infida in voluntatibus amicorum scientia praesentium, ubi nulla est praescientia futurorum. Sed quid hoc alteri de altero gemendum putem, quando ne ipse quidem sibi homo est notus in posterum? Novit enim utcumque, vix forte, nunc qualis sit; qualis autem
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃as uenire potuer̃ apparent res:
ut nichil studioꝵ meoꝵ mallẽ sipossẽ
quã inherere lateri tuo. Quod ego qͥa
ñ possum: aliquẽ nr̃orũ in dño filioꝵ
erudiendũ nob̾ admittere cogito¬
si etiam de hac re tua rescripta me-¬
ruero. Nam neq in me tantũ scientiȩ
scripturarũ diuinarũ ẽ. aut eẽ. iam
poterit : quantũ in eẽ. tibi uideo. Et
siquid in hac re habeo facultatis.:
utcũq impendo popło dĩ. Uacare
autẽ studiis diligentius quã populi
audiunt instruendis: ꝓpt̾ eccłiasticas
occupationes omĩno ñ possũ. Nescio
quȩ scripta maledica suꝑ tuo nomi¬
ne ad africam ꝑuenerunt. Accepi¬
mus tam̃ qđ dignatus es mittere ill
respondens maledictis. Quo plecto:
fateor multũ dolui. int̃ tam caras fami¬
liaresq ꝑsonas cunctis pene ecđiis
notissimȩ amicitiȩ uinculo copula-¬
tas: tantũ malũ exetitisse discordiae.
Et cu quidẽ quantũ tibi modereris.

Expanded text:
nostras uenire potuerunt, apparent litterae, nostras uenire potuerunt, apparent litterae, ut nihil studiorum meorum mallem, si possem, quam inhaerere lateri tuo. quod ego quia non possum, aliquem nostrorum in domino filiorum erudiendum nobis ad te mittere cogitosi etiam de hac re tua rescripta meruero. nam neque in me tantum scientiae scripturarum diuinarum est aut esse iam poterit, quantum inesse tibi uideo, et si quid in hac re habeo facultatis, utcumque inpendo populo dei. uacare autem audiunt instruendi, propter Ecclesiasticas occupationes omnino non possum. 6. « Nescio quae scripta maledica super tuo nomine ad Africam pervenerunt. Accepimus tamen quod dignatus es mittere, illis respondens maledictis. Quo perlecto, fateor multum dolui, inter tam caras familiaresque personas, cunctis pene Ecclesiis notissimo amicitiae vinculo copulatas, tantum malum exstitisse discordiae. Et tu quidem quantum tibi modereris,
Abbreviated transcription (Latin):
Siquid ꝑ peram dixei fortius fige pedẽ.
Non mͥ eẽ debec molestũ pondus ȩtatis
tuȩ : dũ modo conteratur palea culpę
meȩ. Proinde illud qđ in extremo epłȩ
tuȩ posuisti. cũ magni desiđii suspirio
uel lego uel recolo. Utinã mereremur
ampleacus tuos. et collatione mutua ut
doceremꝰ aliqua uel disceremꝰ. Ego aũt
dico. Utinã saltim ꝓpinquis t̃rarum
locis habitaremꝰ : ut si non possunt mis¬
ceri nr̃a colloquia: literȩ possent eẽ.
crebriores. Nunc uero tanto locorum
in t̃uallo absumꝰ a sensib nr̃is. ut de
illis uerbis apłi ad galathas. iuuenem
me ad tuã scĩtatẽ scripsisse meminerĩ.
et ecce iam seneae non dũ reseripta me-¬
ruerim. faciliusq ad te exemplaria
epłȩ meȩ ꝑuenerint: nescio qua occa-¬
sione p̃ueniente quã ipsa epła me
curante. Homo enĩ qui eã tunc acceꝑat
nec ad te ꝑtulit: nec ad me reculit. Tan-¬
tȩ enĩ mͥ in liceris tuis quȩ in manus

Expanded text:
si quid perperam dixi, fortius fige pedem. si quid perperam dixi, fortius fige pedem. non mihi esse debet molestum pondus aetatis tuae, dum conteratur palea culpae meae. Proinde illud, quod in extremo epistulae tuae posuisti, cum magni desiderii suspirio uel lego uel recolo. utinam, inquis, mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus\'1 ego autem dico: Utinam saltem propinquis terrarum locis habitaremus, ut, si non possunt misceri nostra conloquia, litterae possent esse crebriores! nunc uero tanto locorum interuallo absumus a sensibus nostris, ut de illis uerbis apostoli ad Galatas iuuenem me ad tuam sanctitatem scripsisse meminerim et ecce iam senei nondum rescripta meruerim faciliusque ad te exemplaria epistulae meae peruenerint nescio qua occasione praeueniente quam ipsa epistula me curante; homo enim, qui eam tunc acceperat, nec ad te pertulerit nec ad me rettulerit. tantae mihi autem in litteris tuis, quae in manus
Abbreviated transcription (Latin):
ur itaq conor contra ier¬
tractũ fluminis. et non potius ue¬
tas michi: nec me uicissim ledendo ma-¬
lum ꝓ malo reddas. Ledes enim: simichi
ris in dictis meis. Nam si ea in me reprȩ.¬
hendis. quȩ rep̃hendenda ñ sunt: te po-
et scõ ꝓposito tuo: ut hoc facias. Potest
enĩ fieri ut tibi uideatur aliud quam
ueritas habet : dũ tam̃ aliud abste non
fiat qua caritas habet. Nam et ego ami¬
cissimã rep̃hensionẽ tuã sitranquilliꝰ¬
capitis dolet cũ curatur: nãdũ ei parci-¬
tur non sanatur. Hoc ẽ enĩ qđ acute
uidit qui dixcit utiliores eẽ. plerumq
inimicos iurgantes: quã amicos obiur-¬
gare metuentes. Illi enĩ dũ rixantur. di¬
cunt aliquando uera quȩ corrigamꝰ:
isti autẽ minorẽ quã oportet exhibent
iustitiȩ libtatẽ dũ amicitiȩ timent eo¬
asꝑare dulcedinẽ. Qua ꝓpt̃ & sibos ut
tibi uideris lassus senectute forte cor¬
poris ñ uigore animi : tam̃ in area dñi-¬
ca fructuoso labore desudans. Ecce sũ.

Expanded text:
ur itaque conor contra contractum fluminis, et non pius detas mihi, nec me 731 vicissim laedendo, malum pro malo reddas. Laedes autem me, si mihi ris in scriptis vel in dictis meis. Nam si ea in me reprehenderis, quae reprehendenda non sunt, te potiet sancto proposito tuo, ut hoc faciENIM FIERI, ut tibi videatur aliud, quam veritas habet, dum tamen aliud, abs te non fiat, quam caritas habet. Nam et ego amicissimam reprehensionem tuam gratissicapitis dolet, cum curatur, quam, dum ei parcitur, non sanatur. hoc est enim, quod acute uidit, qui dixit utiliores esse plerumque inimicos iurgantes quam amicos obiurgare metuentes. illi enim, dum rixantur, dicunt aliquando 20 uera, quae corrigamus; isti autem minorem, quam oportet, exhibent iustitiae libertatem, dum amicitiae timent exasperare dulcedinem. 1 quapropter etsi bos, ut tibi uideris, lassus senectute forte corporis, non uigore animi tamen, in area dominica fructuoso labore desudans, ecce sum:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ oꝑor nescio: et non qđ uolo hoc
ago. sed quod odi. Siaũt excterior fa¬
cit quod non uult. et oꝑatur quod
odit: ostendit bonũ eẽ. mandatum. &
non se oꝑari quod ẽ. malum: sed ha-¬
bitans insua carne peccatum. hoc ẽ.
uitia corporis. et defideria uoluptatis
quȩ ꝓpt̃ posteros et sobolem insita ẽ
humanis corporib et si fines fuerit
egressa uertitur in peccatum. Se unꝰ¬
quisq consideret. et accusator sui tra-¬
ctet incentiua uitiorum. quo modo &

Expanded text:
enim operor, nescio et non, quod uolo, hoc enim operor, nescio et non, quod uolo, hoc ago, sed, q u o d o d i. si autem exterior facit, quod non uult, et operatur, quod odit, ostendit bonum esse mandatum et non se operari, quod est malum, sed habitans in sua carne peccatum, hoc est incentiua corporis et desideria uoluptatis, quae propter posteros et sobolem insita est humanis corporibus et, si fines fuerit egressa, uertitur in peccatum. se unusquisque consideret et, accusator sui, tractet incentiua uitiorum, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricationẽ peccati incipiat michi
concupiscentia de qua lexe dicit. ñ
concupisces. Alii putant illud esse
mandatũ qđ in decalogo seriptũ ẽ.
ñ concupisces rem. ꝓdeimi tui. Nos
aũt ꝑ concupiscentiam om̃s ꝑturba¬
tiones animȩ significatas putamus
quib meremꝰ. et dolemꝰ. timemus.
et concupiscimꝰ. Et hoc apłs uas ele-¬
ctionis cuiꝰ corpꝰ templũ erat sps seĩ.
et qui dicebat. an exꝑim̃tum quęri¬
tis eius qui in me loquitur xp̃s. Et in
alio loco. xp̃s nos redemit. Ec iterũ.
Uiuo aũt non ego. uiuit uero in me
xp̃s. Non de se loquitur: sed de eo qui¬
uult post peccata agere pęnitentiã:
Et sub ꝑsona sua fragilitatem deseri¬
bit conditionis humanȩ quȩ duoꝵ
hominũ interioris et eacterioris pug¬
nantiũ int̾ se bella ꝑpetitur. Interior
homo consentit. et script᷑e naturali
legi qđ bona sit et seã. et iusta et spiri¬
talis: excterior. Ego inquit carnalis
sum. uenundatus sub peccato. Quod

Expanded text:
uaricatione mandati incipiat mihi econcupiscentia, de qua lex dicit : non concupisces. alii putant illud esse mandatum, quod in decalogo scriptum est: non concupi sces rem proximi tui. nos autem per concupiscentiam omnes perturbationes animae significatas putamus, quibus maeremus et dolemus, timemus et concupiscimus. et hoc apostolus, uas electionis, cuius corpus templum erat spiritus sancti et qui dicebat: an experimentum quaeritis eius, qui in me loquitur, Christi? et in alio loco Christus nos redemit et rursum: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus, non de se loquitur, sed de eo, qui post peccata uult agere paenitentiam, et sub persona sua fragilitatem describit condicionis humanae, quae duorum hominum, interioris et exterioris, pugnantium inter se bella perpetitur. mterior homo consentit et scriptae et naturali legi, quod bona sit et sancta et iusta et spiritalis; exterior: e g o, inquit, carnalis sum, uenundatus sub peccato. quod
Abbreviated transcription (Latin):
rufinũ posuisti. quosdã huic sententiae
calũniari qđ dm̃ dare animas adulteri¬
nis conceptib uideat᷑ in dignũ. Vnde co¬
nant᷑ astruere meritis gestȩ ante carnẽ
uitȩ animas quasi ad ergastula huiꝰ modi
iuste posse ꝑduci. Non me mouet multa
cogitantẽ quib hȩc possit calũnia refuta¬
ri. & qđ ipse respondisti ñ eẽ. uitiũ sem̃tis
intritico qđ furto dr̃ eẽ sublatũ: sed in eo
qui frum̃ta furatꝰ ẽ. Nec id circo terram
ñ debuisse gremio suo semina confouere:
quia sator ĩmunda ea ꝓiecerit manu. Ele¬
gantissima similitudo ẽ. quã & ante quã
legerem nullas mͥ obiectio ista de adulte¬
rinis fȩtib in hac questione faciebat an¬
gustias generalit̃ intuenti multa bona dm̃
facere etiã de nr̃is malis prauisq peccatis.
Animał aut̃ cuiꝰcũq creatio si habeat
prudentẽ piũq considatorem: in effabilẽ
laudẽ creatori excitat : Quanto magis ñ

Expanded text:
Rufinum posuisti, quosdam huic sententiae calumniari, quod deum dare animas adulterinis conceptibus uideatur indignum, unde conantur adstruere meritis gestae ante carnem uitae animas quasi ad ergastula huius modi iuste posse perduci, non me mouet multa cogitantem, quibus haec possit calumnia refutari. et quod ipse respondisti non esse uitium sementis in tritico, quod furto dicitur esse sublatum, sed in eo, qui frumenta furatus est, nec idcirco terram non debuisse gremio suo semina confouere, quia sator inmunda ea proiecerit manu, elegantissima similitudo est. quam et antequam legerem, nullas mihi obiectio ista de adulterinis fetibus in hac quaestione faciebat angustias generaliter intuenti multa bona deum facere etiam de nostris malis nostrisque peccatis. animalis autem cuiuscumque creatio, si habeat prudentem piumque consideratorem, ineffabilem laudem creatori excitat, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ pascha celebremꝰ. quia hȩc absq tem¬
plo fieri lege ꝓhibet᷑. figrtamꝰ septimo
m̃se tabnaculũ : et sollene ieiunium
bucina concrepemꝰ. Quod si hȩe om̃ia
spiritalib spiritalia cõparantes. scien¬
tesq cũ paulo qđ lex spiritalis ẽ. et
dauid uerba cantantes. reuela oculos
meos & considabo mirabilia de lege tua:
sic intelligamꝰ ut dñs quoq nr̃ intellex̃.
& int̃p̃tatꝰ est. sabbatũ aut aurũ repudie-¬
mus cũ ceteris suꝑstitionib udȩorum :¬
aut si aurũ placet. placeant & iudȩi. qͦs
cũ auro aut ꝓbare nob necesse ẽ. aut dã¬
nare. Conuiuia tͥ uitanda sunt scłariũ:
& maxime hoꝵ qui honorib tument.
Turpe ẽ ante fores. dnĩ sacerdotẽ cruci-¬
fiaei & pauꝑis & qui cibo quoq uesceba¬
tur alieno. lictores consulũ & milites ex

Expanded text:
cum pascha celebremus, quia haec absque temcum pascha celebremus, quia haec absque templo fieri lege prohibentur; figamus septimo mense tabernaculum et sollemne ieiunium bucina concrepemus. quodsi haec omnia spiritalibus spiritalia conparantes scientesque cum Paulo, quod lex spiritalis est, et Dauid uerba cantantes: reuela oculos meos et considerabo mirabilia de lege tua sic intellegamus, ut dominus quoque noster intellexit et interpretatus est sabbatum, aut aurum repudiemus cum ceteris superstitionibus Iudaeorum aut, si aurum placet, placeant et Iudaei, quos cum auro aut probare nobis necesse est aut damnare. Conuiuia tibi uitanda sunt saecularium etmaxime eorum, qui honoribus tument. turpe est ante fores sacerdotis domini crucifixi et pauperis et qui cibo quoque uescebatur alieno lictores consulum et milites ex
Abbreviated transcription (Latin):
aria gemmis. altare distinguitur: et mi¬
nistroꝵ xpĩ nulla electiorẽ. Neq uero
mͥ aliquis apponat diues inudȩa tẽplũ.
m̃sam. lucernas. turibula. patellas. scỹ¬
phos. mortabiola. & cetera ex auro fabre¬
cerdotes hostias immolabant: et sanguis
pecudũ erat remissio peccatoꝵ. Qũa quã
hȩc omĩa p̃cesser in figuram: scripta sunt
aũt ꝓpt̃ nos in quos fines scłorũ deuener̃:
Nunc uero cũ pauꝑtatẽ domꝰ suȩ pauꝑ
iniquũ mãmona: Iđ suscipimꝰ & a mamꝰ
qđ petrus se ñ hab̾e testatur : Alio quin
si tantũ litterã sequimͣ & in auro atq diui-¬
tus simplea nos delectat historia. cum
auro obseruemꝰ & cetera. Ducant ponti-¬
fices ap̃i uacores uirgines quãuis bonȩ
mentis sint. Iui cicatricẽ habuerit. &
deformis ẽ: priuetur a sacer dotio. Le¬
pra corporis: animȩ uitiis p̃feratur.
Crescamꝰ & multiplicem᷑. & repleamus
t̾ram: nec immolemꝰ agnũ. nec mẏsti¬

Expanded text:
aria, gemmis altare distinguitur, et miaria, gemmis altare distinguitur, et ministrorum Christi nulla electio est. Neque vero mihi aliquis opponat dives in Judaea templum, mensam, lucernas, thuribula, patellas scyphos, mortariola, et cetera ex auro fabrecerdotes hostias immolabant, et sanguis pecudum erat remissio peccatorum, quanquam haec omnia praecesserint in figura; scripta autem autem propter nos, in quos fines saeculorum decurrerunt —nunc vero, cum paupertatem domus suae pauper iniquum mammonam? Quid suspici-mus et amamus, quod Petrus se non habere testatur? Alioquin, si tantum litteram sequimur et in auro atque divitiis simplex nos delectat historia, cum auro observemus et cetera: ducant pontifices Christi uxores virgines; quamvis bonae mentis sit, qui cicatricem habuerit et deformis est, priuetur sacerdotio; lepra. corporis animae uitiis praeferatur; crescamus et multiplicemur et repleamus terram; nec immolemus agnum nec mysti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib parũ tribuunt. ut amplius accipi¬
ant: et sub prȩteatu elemosinȩ quęrant
diuitias. quȩ magis uenatio appellan¬
da ẽ. quã elemosina. Sic bestiȩ. sic aues. sic
capiuntur & pisces. Modica in hamo: po-
nitur ȩsca: ut matronarũ in eo sacculi
ꝓtrahant᷑. Scit ep̃s cui cõmissa ẽ eccłia:
quẽ dispensationi pauꝑum curȩq p̃fici¬
at. Melius ẽ non habe quod tribuas:¬
rogantiȩ ẽ : clementiorẽ te uelle uideri.
qũa pontifea xpĩ ẽ. Non omĩa possumꝰ
om̃s. Alius in eccłia oculus ẽ: alius lin¬
gua. alius manꝰ alius pes. auris uenter.
rusticus et simplea frat̃. idõ se scm putet:
sinichil nouerit. Nec ꝑitus et eloquens
lingua. ecistimet scĩtatẽ. Multoq meliꝰ
ẽ e duob imꝑfectis rusticitatẽ habe scãm :
quã eloquentiã peccatricẽ. Multi ȩdifi¬
cant parietes. & colũ nas ecłiȩ subtrahurt.
marmora nitent auro. splendent laque

Expanded text:
peribus parum tribuunt, ut amplius accipiperibus parum tribuunt, ut amplius accipiant, et sub praetextu elemosynae quaerunt diuitias: quae magis uenatio appellanda est quam elemosyna. sic bestiae, sic aues, sic capiuntur et pisces: modica in hamo esca ponitur, ut matronarum in eo sacculi protrahantur. scit episcopus, cui commissa est ecclesia, quem dispensationi pauperum curaeque praeficiat. melius est non haberogantiae est clementiorem te velle videri quam pontifex Christi est. Non omnia possumus omnes. Alius in Ecclesia oculus est, alius lingua, alius manus, alius pes, auris, venter rusticus tamen et simplex frater ideo se sanctum putet si nihil noverit, nec peritus et eloquens lingua aestimet sanctitatem: multoque melius est e duobus imperfectis rusticitatem habere sanctam quam eloquentiam peccatricem. Multi aedificant parietes, et columnas ecclesiae substruunt, marmora nitent, auro sp
Abbreviated transcription (Latin):
in oratione ꝓ quinto gallo quid de fauo¬
re uulgi. & de imꝑitis contionatorib lo-¬
quat᷑ attende ile his autem ludis
Loquor enĩ quȩ sũ ipse nuꝑ exꝑtꝰ. Unꝰ
quidẽ poeta nominat᷑ homo ꝑlitteratꝰ
cuiꝰ sunt illa conuiuia poetarũ ac philo-¬
sophoꝵ cũ facit euripidẽ & menendrũ.
int̃ se. & alio loco so eraten atq epicorum¬
disserentes quorũ aetates ñ annis sed scłis
scimꝰ eẽ. disiunctas: atq eis quantoᷤ plau¬
sus & clamoreᷤᷤ mouebant. multos discipu¬
los habent inteatro qui simul litteras
ñ didicerant. Uestes pullas eque uita
ut candidas. Ornat᷑ ut sordes pari modo
fugiendi sqͣuia alterũ delicias. alterum
głam redolet. Non absq amict lineo in¬
cedere. sed p̃tiũ uestiũ linearũ ñ habere :¬
laudibile ẽ. Alio quin ridiculũ & plenũ
dedecoris: referto marsupio qđ sudariũ
orariũq ñ habeas głari. Sunt qui pau¬

Expanded text:
in oratione pro Quinto Gallio, quid de favoin oratione pro Quinto Gallio, quid de favore vulgi, et de imperitis concionatoribus loquatur, attende, ne his fraudibus ludaris. Loquor enim, quae sum ipse nuper expertus. Unus quidam Poeta nominatus homo, perlitteratus, cujus sunt illa colloquia Poetarum ac Philosophorum, cum facit Euripidem et Menandrum inter se, 264 et alio loco Socratem atque Epicurumdisserentes, quorum aetates non annis, sed saeculis scimus fuisse disiunctas. atque his quantos plausus et clamores mouet! multos enim condiscipulos habet in theatro, qui simul litteras non didicerunt. Vestes pullas aeque uita ut candidas; ornatus et sordes pari modo fugiendae, quia alterum delicias, alterum gloriam redolet. non absque amictu lineo incedere, sed pretium uestium linearum non habere laudabile est; alioquin ridiculum et plenum dedecoris referto marsuppio, quod sudarium orariumque non habeas, gloriari. sunt, qui pau
Abbreviated transcription (Latin):
pͥor taceat. Potestis enĩ ꝑ singłos ꝓpħare:
ut om̃s discant: et om̃s consolentur. Et
filius sapiens. Qaudeat ep̃s iudicio suo:
te in eccłia: non clamor popłi sed gemitꝰ
suscitetur. Lacrimȩ auditoꝵ laudes tuȩ
sint. Sermo prb̃i: scripturarũ lectione
conditꝰ sit. Nolo te declamatorem eẽ. et
et sacram̃toꝵ dĩ eruditissimũ. Uerba
uoluere. & celeritate dicendi apud im¬
ꝑitũ uulgus ad mirationẽ sui facere:
in doctoꝵ hominũ ẽ. Attrita frons in¬
t̃p̃tat᷑ sepe qđ nescit: et cũ aliis suaserit.
sibi quoq usurpat scientiã. Prȩceptor
quondã m̃s gregorius narantenꝰ rogatꝰ
suꝑ hac re in eccłia in qua mͥ om̃i popło
acclamanti cogeris inuitꝰ scire qđ nescis.
Aut certe si solus tacueris: solus ab om¬
nib stultitiȩ condemnabis. Nichil tam
facile: quã uilẽ plebiculã & indoctam
contionẽ linguȩ uolubilitate decipere.
Quȩ quicquid ñ intelligit: plus mirat᷑
it ne esses primus orator tulline solusq̃

Expanded text:
or taceat. Potestis enim per singulos prophetare, ut omnes discant, et omnes consolentur: et filius sapiens » . Gaudeat Episcopus judicio suo, te in Ecclesia, non clamor populi, sed gemitus suscitetur. Lacrymae auditorum, laudes tuae sint. Sermo Presbyteri, Scripturarum lectione conditus sit. Nolo te declamatorem esse et et sacramentorum Dei tui eruditissimum. Verba volvere, et celeritate dicendi apud imperitum vulgus admirationem sui facere, indoctorum hominum est. Attrita frons interpretatur saepe quod nescit: et cum aliis persuaserit, sibi quoque usurpat scientiam. Praeceptor quondam meus Gregorius Nazianzenus, rogatus super hac re in Ecclesia: in qua mihi omni populo acclamante, cogeris invitus scire quod nescis. Aut certe si solus tacueris, solus ab omnibus stultitiae condemnaberis. Nihil tam facile, quam vilem plebeculam et indoctam concionem, linguae volubilitate decipere. quae quidquid non intelligit, plus miraturit, ne esses primus Orator: » tu illi, ne solus
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enĩ scitote intelligentes quia omnis
fornicator aut immundus. aut auarus.
aut fraudator qđ ẽ. idoloꝵ seruitus. ñ
habet hereditatẽ in regno xp̃i & dĩ. Et
quãquã generalit̃ aduexsũ dñm sapiat
omĩa mancipant᷑.: tam̃ & in alio loco spe-¬
tiatim nominatimq dec̃minat dicens
Mortificate mẽbra ura quȩ sunt super¬
terrã. deponentes fornicationẽ & immun-¬
ditiã. & concupiscentiã malã. & cupidita¬
tiȩ. Non ẽ tantũ in eo seruitus idoloꝵ Si
quis duob digitulis tura cõp̃hensa inbu¬
stum arȩ iaciat. aut haustũ patera poculo
fundat merum: neget auariciã eẽ. idola-¬
triã: qui potest .xxxxx. argenteis dñm uen-¬
ditũ appellare iustitiã neget sacrilegium¬
eẽ. qui in libi dine sedit: Qui membra xp̃i
& hostiã uiuã. placentẽ dõ. cũ publicanoꝵ
libidinũ uictimis nefaria colluuione
uiolauit: non fateatur fraudẽ idolatriã

Expanded text:
hoc enim scitote intelligentes, quia omnis hoc enim scitote intelligentes, quia omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, aut fraudator, quod est idolorum servitus, non habethereditatem in regno dei et Uhnstl. et quamquam generaiiter aauersus deum sapiat, idola mancipantur, tamen et in alio loco speciatim j nominatimque determinat dicens: mortificate membra uestra, quae in terra sunt, exponentes fornicationem, inmunditiam et concupiscentiam malam et cupiditai. non est tantum in eo seruitus idoli. si quis duobus digitulis tura conprehensa in bustum arae iaciat aut haustum patera fundat merum. Neget avaritiam esse idololatriam, qui potest triginta argenteis Dominum venditum appellare justitiam. Neget sacrilegium in libidine, sed is, qui membra Christi, et hostiam vivam placentem Deo, cum publicarum libidinum victimis, nefaria colluvione violavit. Non fateatur fraudem idololatria
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis quo fidesquatitur : euangelii
retundendus ẽ muro. Mat̃ mea & fr̃s
mei. hu sunt qui faciunt uoluntatem
patris mei qui incęlis ẽ. Si credunt in
xp̃m: faueant mͥ ꝓ eiꝰ nomine pugnatu¬
ro. Si ñ credunt: mortui sepeliant mor¬
tuos suos. Sed hoc ais in martyrio. Er
pugnaris: site oppugnari nescis. Adũ¬
sarius nr̃ tanquã leo rugiens: aliquem
deuorare quęrens circuit. & tu pacẽ pu¬
tas: Sedet in insidis cũ diuitib in occul¬
tis ut int̾ficiat innocentes: oculi eius in
pauꝑem respiciunt: insidiat᷑ in occultis
nẽ leo in cubili suoͬ insidiat᷑ ut rapiat
pauꝑem: et tu frondosȩ arboris tectus
umbraculo. molles somnos futura p̃da
carpis : Inde me ꝑsequit᷑ luxuria: inde
habitantẽ in me sp̃m scm fugẽ ut tẽplũ
eiꝰ uiolem. ꝑsequit᷑ in quã me hostis cui
nomina mille. nocendi artess Ego infelix
uictorẽ me putabo dũ capior: Nolote fr̃
kmẽ examinato ponde delictoꝵ: minora
ximꝰ: immo apłi disce sententiã qui ait.¬

Expanded text:
pietatis, quo fides quatitur, Evangelii retundendus est mucrone: Mater mea et fratres mei hi sunt qui faciunt voluntatem Patris mei qui in coelis est . Si credunt in Christo faveant mihi pro ejus nomine pugnaturo: si non credunt, mortui sepeliant mortuos suos. \'Sed hoc,\' ais, \'in martyrio\'. errpugnaris, si te oppugnari nescis. aduersarius noster tamquam leo rugiens aliquem deuorare quaerens circuit et tu pacem putas? sedetininsidiiscumdiuitibusinoccultis, ut interficiat innocentem; oculi eius in pauperem respiciunt; insidicut leo in spelunca sua; insidiatur ut rapiat pauperem: et tu frondosae arboris tectus umbraculo molles somnos,futura praeda, carpis? Inde me persequitur luxuria, inde habitantem in me spiritum sanctum fugem, ut templum eius violem, persequitur me, inquam, hostis, cui nomina mille, mille nocendi artes: et ego infelix victorem me putabo, dum capior? Nolo, frater carissime, examinato pondere delictorum minora ximus; immo apostoli disce sententia
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ adultera uxor dimittenda ẽ: & uir
mȩcus tenendus. Siquis meretrici
iungitur: unũ corpus facit. Ergo quȩ
scortatori impuroq sociatur: unũ cũ eo¬
corpus efficitur. Aliȩ sunt leges cȩsa-¬
aliud paulus nr̃ p̃cipit. Apud illos in¬
uiris pudicitie frena laxantur. & solo
stupro atq adulterio condemnato pas-
sim lupanaria et ancillulas libido ꝑ-¬
mitatur. quasi culpã dignitas faciat
ñ uoluntas. Apud nos qđ non licet
feminis. eque ñ licet uiris: et eadem
seruitus pari conditione censetur.
Dimisit gͦ ut auint uitiosũ. dimisit
illius et illius criminis noxiũ: dimisit
ñ ꝓdidit. Sin aũt arguit᷑. quare repu¬
diato marito ñ innupta ꝑmanserit.
facile culpã fatebor dum tam̃ referã
tem suã seruare ñ poterat. Uidebat
aliã legẽ in mẽbris suis repugnantem
legi mentis suȩ et se uictam atq cap-

Expanded text:
enim adultera uxor dimittenda est, et vir enim adultera uxor dimittenda est, et vir moechus tenendus. « Si quis meretrici jungitur, unum corpus facit » : ergo et quae scortatori impuroque sociatur, unum 459 corpus efficitur. Aliae sunt leges Caesaaliud Paulus noster praecipit. Apud illos viris impudicitae frena laxantur: et solo stupro atque adulterio condemnato, passim per lupanaria et ancillulas libido permittitur: quasi culpam dignitas faciat, non voluntas. Apud nos, quod non licet feminis, aeque non licet viris; et eadem servitus pari conditione censetur. Dimisit ergo, ut aiunt, vitiosum: dimisit illius et illius criminis noxium: dimisit non prodidit. Sin autem arguitur, quare repudiato marito, non innupta permanserit, facile culpam tem suam seruare non poterat. uidebat aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae et se uinctam atque cap
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Ego diuersorii bethleemitici & pre-¬
sepis dñici amator in quo uirgo puerꝑa
dm̃ fudit infantẽ: ancillã xp̃i ñ de nobi¬
litate ueteris hystoriȩ. sed de eccłiȩ hu¬
militate ꝓducam. Et quia statim in pͥn¬
cipio quasi scopulus quidã et ꝓcella
michi obtrectatorũ eius opponitur.
qđ scđ̾m sortita matrimoniũ prius
relinquerit. non laudabo conuersam
nisi ream obsoluero. Tanta prior mari¬
tus uitia habuisse narratur: ut nec scor¬
Tũ quidẽ et uile mancipiũ ea sustine-¬
re posset. Quȩ si uoluero dicere. ꝑdam
uirtutẽ feminȩ: quȩ maluit culpam
subire discidi quã quandã corporis
sui infamare partẽ et maculas eiꝰ dete
gere. Hoc solũ ꝓferã qđ uerecundȩ ma-¬
tronȩ. et xp̃ianȩ satisẽ. Prȩcepit dñs uxo¬
rem ñ debere dimitti excepta causa for-¬
nicationis: et si dimissa fuerit manere
innuptã. Quicquid uiris iubetur: hoc
consequent̃ redundat ad feminas: Neq

Expanded text:
ret. ego, diuersorii Bethlemitici et praeret. ego, diuersorii Bethlemitici et praesepis dominici amator, in quo uirgo puerpera deum fudit infantem, ancillam Christi non de nobilitate ueteris historiae, sed de ecclesiae humilitate producam. Et quia statim in principio quasi scopulus quidam et procella mihi obtrectatorum eius opponitur, quod secundum sortita matrimonium prius reliquerit, non laudabo conuersam, nisi ream absoluero. tanta prior maritus. uitia habuisse narratur, ut ne scortum quidem et uile mancipium ea sustinere posset. quae si uoluero dicere, perdam uirtutem feminae, quae maluit culpam subire discidii quam quandam corporis sui infamare partem gere. Hoc solum proferam, quod verecundae matronae et Christianae satis est. Praecepit Dominus uxorem non debere dimitti, excepta causa fornicationis: et si dimissa fuerit, manere innuptam . Quidquid viris jubetur, hoc consequenter redundat in feminas. Neque