comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem. me ex nullius unquã ore tantũ scien-¬
die. tantũ ingenii: tam boni & tam puri ser-¬
monis audisse. ¶tĩaqm in martini uirtutibꝰ
quantula ẽ ista laudatio: nisi qd̃ mirũ ẽ bo¬
mini illiterato. ne hanc quidem grãm defu-¬
isse: S iam finem liber postulat. sermo clau¬
dendus est: ñ qd̾ omĩa que de martino fue.¬
rant dicenda defecerint: s quia nosut mer-¬
tes poete. extremo in oꝑe negligentes. uicti ma.¬
derie mole suecũbimus. Nam ce si facta illiꝰ
ꝑfiteor. nulla explicat ratio: ilła scilieet ꝑse¬
uerantiam. & temꝑamentũ in abstinentia &
ieniniĩs: potentiam in uigiliis & orationibus.
noctesq ab eo ꝑinde ac dies actas: nullũꝙ
uacuũ ab oꝑe di tempus. quo uł otio indul¬
serit uł negocio: s ne cibo aut somno qͥdem
nisi inqnͣtum nature necessitas cogebat.
Uere fatebor: ñ si ipse ut aiunt ab inferis
homerus emergeret. posset exponere. Adeo

Expanded text:
nem me ex nullius umquam ore tantum scientnem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. qmͣ mundi huius illecebras & scłi one¬
ra relinquenda: ut dñm ih̾m liberi expe¬
ditiq sequerem᷑: p̃stantissimũq nobis pre¬
sentium tempoꝵ illustris uiri paulini. euiꝰ
supra mentionẽ fecimus exemplũ ingerebat:
qui summis opib abiectis xp̃m secutus. solꝰ
pene his temporib euangłica p̃cepta cõples-¬
set: illũ nobis sequendũ. illũ clamabat imi¬
tandum: beatũq ẽẽ p̾sens scłm tante fidi
uirtutisq documento: cũ scd̃m sententiam
dñ. diues & possidens multa uendendo oĩa
&e cdancdo pauꝑib. qd̾ erat facto impossibile.
possibile fecisset exemplo.Iam uͦ in uerbis &
confabulatione eius. qnͣta grauitas. qnͣta di¬
gnitas erat: qmͣ alacer. qm efficax. qm̃ in ex¬
soluendis scͥpturarũ questionib ꝓmp̃tus
ce facilis. Et quia multos ad hanc partẽ in-¬
credulos scio. qͥppe quos uiderim meipso etiã
referente ñ credere: iħm testor spemq cõmu-¬

Expanded text:
fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onefuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus mentionem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque commu
Abbreviated transcription (Latin):
se fuisse. Hoc ita gestũ ut supra retulimus. ex
ipsius martini ore cognoui: nequis forte.
existimet fabulosum.
am cũ olim audita fide eius. uita atq
uirtutib. desiderio illius estuarem ⁊
gratam nobis ad eum uidendi ꝑegrinatio
uitã illius scribere: partim ab ipso inqnͣtũ
ille int̃rogari potuit sciscitati sumꝰ. partim
ab his qui int̾fuetant uel sciebant cognoui¬
mus. Quo quidem tempore credi ñ potest.
qua me humilitate: qua benignitate susce¬
perit: congratulatus plurimũ & gauisuꝰ
in dño. qd̾ tanti eẽt habitus a nobis. quem
peregrinatione suscepta expetissemꝰ. Mise.¬
rum me. pene ñ audeo confiteri: cũ me scõ
comuiuo suo dignatus ẽ adhibere. aquã
manib nr̃is ipse obtulit: ad uesꝑam autẽ
ipse nobis pedes abluit: nec reniti aut con¬
traire constantia fuit. Ita auctoritate illiꝰ
opp̾ssus sum: ut nefas putarem si ñ acquie¬
uissem. Sermo autẽ illius ñ alius apud nos

Expanded text:
se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ipsius Martini ore cognoui, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum uidendum suscepimusuitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos
Abbreviated transcription (Latin):
assumpti fulgoris illuderet: ueste regia etiã
indutus. diademate ex geminis auroq re¬
dimitus. calceis auro illitis. sereno ore. leta
facie. ut nichil minus qm diabolus putare¬
tur: oranti in cellula astitit. Cũq martinꝰ
pͥmo aspectu eius fuisset hebetatus. dliu
multũq ambo silentium tenuerunt. Tum
prior diabolus agnosce inquit martine:
quem cernis: xp̃c egosum. Descensurus ad
terras: prius me manifestare tͥ uolui. Ad
hec martinus cũ taceret nec quicqm respõ¬
si referret: iterare ausus ẽ diabolus ꝑfessio¬
nis audaciam. Martine: quid dubitas cre¬
dere cũ uideas: xp̃c ego sum. Tum ille reue¬
lante sibi spũ. ut intelligeret diabolũ ẽẽ ñ
Ego xp̃m nisi in eo babitu formaq qua pas¬
sus ẽ: nisi crucis stigmata ꝓferentẽ uenisse
ñ credam. Ad hanc ille uocem. statim ut fumꝰ
euanuit: & cellulam tanto fetore cõpleuit:
ut indubia indicia relinqueret diabolum

Expanded text:
adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, noego Christum nisi in eo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuiut indubia indicia relinqueret, diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
dubitet hanc etiã martini fuisse uirtutẽ:
ut fantasiam suã diabolus eũ erat marti¬
ni oculis ingerenda. dissimulare diutius
aut tegere ñ posset. Animadu̾sum ẽ tam̃
eodem fere tempore fuisse in hyspaniis iu¬
uenem: qui cũ sibi multis signis auctorita¬
tem parauisset: eo usq elatus ẽ. ut se belyã
ꝓfiteretur. Quod cũ pleriq temere credidiᷤ¬
sent: addidit ut se xp̃m ẽẽ diceret. In quo
etiã adeo illusit: ut eũ quicła ep̃c rufus no¬
mine ut dñm adoraret. Pꝑter qd̾ eũ pt̾ea
oriente quencdã extitisse: qui se iohanñe ẽẽ
iactaret. Ex quo conicere possumus. istuis
modi pseudo ꝓpħis existentib antixp̃i ad¬
uentum imminere: qui iam in istis ministi̾¬
um iniquitatis oꝑatur. Dec enĩ p̃tereundũ
uidetur: quanta martinũ sub isdem tempo¬
rib diabolus arte temptauerit. Quodam
enĩ die p̃missa pre. se potestate. & circũectꝰ
ipsa luce purpurea. quo facilius claritate

Expanded text:
dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate
Abbreviated transcription (Latin):
continebat᷑. crebris cerneres micare luminibꝰ:
fremitusq in ea discurrentiũ. & murm᷑ qddã
multarũ uocũ audiebat᷑. Dein facto silentio
ei qua erat indutus ostendit. Obstupefactꝰ
ille conuocat cȩteros: ipse. etiã clarus accur¬
rit. Adhibitoq lumine: uestem om̃s diligen¬
ter inspitiunt. Erat autẽ summa mollicie:
candore exino. micanti purpura: nec tam̃¬
cuius ẽẽt generis aut uelleris poterat ag¬
nosci. Curiosius tam̃ ocłis aut digitis adtre¬
ctata: ñ aliud qm uestis putabatur. Interea
clarus fr̃s ainmonet orationi instare: ut ma
sumitur. Atubi illuxit dies. app̃hensum de¬
xtera trahere ad martinũ uolebat: bene
conscius illudi illũ diaboli arte ñ posse. Tc̃
uͦ reniti ac reclamare miser cepit: int̾clictũ¬
qr sibi ẽẽ dicebat. ne se martino ostenderet.
Cumq inuitum ire cõpellerent: int̾ traben¬
tium manus uestis euanuit. Unde quis

Expanded text:
continebatur, crebris cerneres micare luminibus, continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore exicujus esset generis aut velleris, poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut mansumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis
Abbreviated transcription (Latin):
tate atq innocentia mentitus accessit. habi¬
tauitqꝑ aliqnͣdiu in cõmune. cum cȩteris.
Dein ꝑcedente tempore: angłos apud se loqͥ
solere dicebat. Cum fidem nullus adbiberet:
signis quibxdã plerosq ad credendũ cohor¬
tabatur. Postremo eo usq ꝓcessit. ut inter se
ac dm̃ angłos discurrere p̃dicaret: iamq se
unũ ex ꝓpħis haberi uolebat. Ciarus tam̃
nequaqm̃ ad eredendũ cogi poterat. Ile en uã
dñi o p̃sentes plagas eur seõ ñ crederet com¬
minari.: postremo in hanc uoc̃e erupisse
fertur. Ecce hac nocte uestem m̃ candid̾a dñs
de cȩlo dabit: qua indutus in medio ur̃m
diuersabor: idq uobis signũ erit me in clĩ
ẽẽ uirtute. qui dĩ ueste donatus sim. Tum
uͦ grandis omĩum ad hanc ꝓfessionẽ expecta¬
tio. Itaq ad mediam fere. noctem. fremitu in
sultantium cõmoueri om̃e monast̾ium loco
uisũ ẽ. Cellula autẽ in qua idem adolescens

Expanded text:
tatem adque innocentiam mentitus, accessit habitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens
Abbreviated transcription (Latin):
ne desisteres: & te factoꝵ tuoꝵ uel hoc tem¬
pore cũ dies iudicii in ꝑximo ẽ peniteret:
licerer. O qmͣ sc̃a de dñi pietate p̃sumptio:
in qua & si auctoritatem p̃stare ñ potuit.:
ostendit affectum. Et quia de diabolo eiꝰq
artib sermo exortus ẽ. ñ ab re uidet᷑ licet
extrinsecus referre qd̃ gestum ẽ: quia et
quedã in eo martini uirtutũ portio ẽ. et
res digna miracłõ. recte memorie mandabi¬
tur in exempłu cauendi. siqͥd dẽinceps uspi¬
am tale contigerit. Clarus quidã nomine
adolescens nobilissimus tc̃ prbr. nunc felici
beatus excessu. cũ relictis om̃ib se ad marti¬
num contulisset: breui tempore ad sumnũ
ficłi uirtutũq om̃ium culmen enituit. Itaq
cũ haud longe sibi ab ep̃i monasterio tab̾na¬
culum constituisset. multiq apud eũ fr̃s cõ¬
morarent᷑: iuuenis quida ad eũ anatholius
nomine. sub ꝑfessione monachi om̃i humili¬

Expanded text:
ne desisteres et te factorum tuorum uel hoc temne desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, licerer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humili
Abbreviated transcription (Latin):
enim se ueneris ac mineruȩ transfiguratũ
uultib offerebat: aduersus quẽ semꝑ int̾ritꝰ.
signo se crucis &e orationis auxilio ꝑtegebat.
ludiebant᷑ plerũꝙ conuitia: quib ilłu tͦba
demonũ ꝑterus uocib increpabat. S om̃a
falsa & uana cognoscens: ñ mouebat᷑ obiec-¬
tis. Testantur etiã aliqui ex fr̾ib. audisse se
demonem ꝑteruis martinũ uocib increpan¬
dem. eur intra monaster iũ aliquos ex fr̃ibe
qui olim baptismũ diu̾sis errorib ꝑdidisseñ.
conu̾sos postea recepisset: exponentẽ crimina
singłoꝵ: martinũ diabolo repugnantem
respondisse constant̾. antiqua delicta me.¬
lioris uite conu̾satione purgari: & ꝑ miseri¬
cordiam dñiabsoluendos ẽẽ peccatis. qͥ pec¬
care desinerent. Contradicente diabolo ñ
ꝑtinere ad ueniam criminosos. & semel lap
hanc uoc̃ẽ fertur exclamasse. martinus. Si
tu ipse o miserabilis ab hominũ insectatio¬

Expanded text:
etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapshanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatio
Abbreviated transcription (Latin):
set affectus. Neminem qͥdem deẽẽ de mona-¬
chis: s unũ rusticũ mercede conductũ. ut
uehiculo ligna deferret isse ad silũã nunci¬
ant. Iubet gͥ aliquos ire ei obuiam. Haud
longe a monasterio iam pene exanimis in¬
uenitur: extremũ tam̃ spm trahens. indicat.
fr̾ib casũ mortis & uulneris: iunctis scilicet
bob dum dissoluta artius lora constringit:
bouem sibi excusso capite int̾ inguina cornu
iniecisse. Nec multũ post uitã reddidit᷑. Ui-¬
deris quo iudicio dñi diabolo data fuerit
hec potestas. In martino illũd mirabile erat:
quod ñ solum hoc qd̃ supra retulimus. s mul¬
ta istiusmodi si quoties accidissent. longe ante
p̃uidebat: & sibi nunciata fr̃ib indicabat. fre.¬
quenter autẽ diabolus. dũ mille nocendi ar-¬
tib scm̃ uirũ conabatur illudere: uisibile se
ei formis diuersissimis ingerebat. Nã int̾dũ
in iouis ꝑsonam. plerumq mercurii: ꝑsepe

Expanded text:
ctus fuisset. neminem quidem deesse de monactus fuisset. neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: dein post annũ fere resũptis uirib captũ
intra aquileie muros maximũ interfecit.
onstat autẽ etiam angłos ab.xXIiii.
eo plerũꝙ uisos: ita ut conserto apud
eum inuicem sermone loquerent᷑. xx¬
iabolum uͦ ita conspicabilem & subiec¬
tum ocłis habebat: ut siue se in ꝓpria
substantia contineret. siue indiuersas figu¬
ras sp̃ualesq nequicias transtulisset:. qualibet.
ab eo sub imagine uideret᷑. Quod cum diabo¬
lus sciret se effugere ñ posse: conuitiis eũ fre¬
quent̃ urgebat: quia fallere ñ posset insidiis.
Quod̾a autẽ tempore cornu bouis cruentum
in manu tenens. cum ingenti fremitu cellu¬
lam eius irrupit: cruentamq ostentans de¬
xteram. & ad misso recens seelere congaudens.
ubi ẽ inquit martine uirtus tua: Unũ de
tiuis mͦ interfeci. Tunc ille conuocatis fr̾ib:
refert qͥd diabolus indicasset. Sollicitos ẽe p̃ce¬
pit ꝑcellulas singł̃oꝵ: quisnam hoc casu fuis¬

Expanded text:
est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu adfe
Abbreviated transcription (Latin):
posita consederat. Ad mediũ fere conuiuiũ:
ut. moris ẽ pateram regi minister obtulit. Ille.
ad modũ sc̃õ ep̃o potius dari iubet: expectanᷤ
atq ambiens. ut ab illius dextera pocułu su¬
meret. S martinus ubi ebibit pateram prb̃o
suo tradidit: nullũ scilicet existimans digni¬
orem qui posset prior bibere: nec integrũ s̾
fore. si aut. regem ipsũ. aut eos qui a rege e¬
rant ꝓximi. prb̃ro p̃tulisser. Quod factum
imꝑator om̃sq qui tunc aderant ita admi¬
rati sunt: ut. hoc ipsũ eis in quo contempti
fuerant. placeret: celeberrimũqe ꝑ om̃e pala¬
tium fuit. fecisse martinũ in regis prandio.
dixit futurum. ut si ad italiam ꝑgeret. quo
ire cupiebat. bellũ ualentiniano imꝑatori
inferens: sciret. se pͥmo quidem impetu futu¬
rum ẽẽ uictorem: s paruopost rẽpore ẽe ꝑitu¬
rum. Quod quidem ita uidimus. Nã primo
aduentu en ualentinanus in fugam uersꝰ

Expanded text:
posita consederat. ad medium fere conuiuium, posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, aedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus
Abbreviated transcription (Latin):
regi fuit: imꝑauit potius qͣm rogauit. Et a
conuiuio eius frequent̃ rogatus abstinuit:
dicens se mense eius participem eẽ ñ possẽ:
qui duos imꝑatores unũ regno alterũ uita
expulisset. Postremo eũ maximus se ñ sponte
sumpsisse imꝑium affirmaret. s impositã s̾
a militib diuino nutu regni necessitatem
armis defendisse.& ñ alienam ab eo cdi uo-¬
luntatẽ uideri. penes quẽ iam incredibili euen¬
tu uictoria fuisset: nullũq ex adu̾sariis nis
in acie occubuisse: tandem uictus uł ratione.
uł p̾cib. ad conuiuiũ uenit: mirũ in modũ
gaudente rege qd̃ id impetrasset. Conuiuȩ aũt
aderant. ueluti ad diem festũ euocati summi
atq illustres uiri: p̃fectus. idemq consul euo¬
dius. uir quo nich̾ unqm illo iustius fuit:
comites duo summa potestate prediti. frater
regis & patruus. Medius inter hos martinꝰ
prb̃r accubuerat: ipse autẽ sellula uixta reg̃e

Expanded text:
regi fuit, imperavit potius quam rogavit, et ad regi fuit, imperavit potius quam rogavit, et ad convivium ejus frequenter rogatus, abstinuit, dicens: Se mensae ejus participem esse non posse, qui duos imperatores, unum regno, alterum expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem
Abbreviated transcription (Latin):
cidens. multis uulnerib eẽt asfectus. cũ exa¬
nimis iam iaceret: in cellula. &e immodicis
dolorib cruciaretur: nocte ei angłs uisꝰ ẽ
eluere uulnera: & salubri unguine contu¬
stero die restitutus ẽ sanitati: ut nicħ unꝙͤ
ꝑtulisse incommodi putaret᷑. S qͥa longũ
ẽ ire ꝑ singła. sufficiant hȩc uel pauca de
plurimis: satisq sit nos & in excellentib
ñ subtrahere ueritatem. & in multis uitare
fastidiũ. atq ut minora tantis inferam. ꝙͣ
uata omĩa atq corrupta sunt. ut pene p̃ci¬
puũ sit. adulationi regie sacerdotalem non
cessisse constantiam.
um ad imꝑatorem maximũ ferocis
ingenii uirum. & belloꝵ ciuilium
conuenissent. & feda circa pͥncipem om̃itum
adulatio notaret᷑: seq degeneri inconstan¬
dia regiȩ clientele sacerdotis dignitas sub¬
didisset: in solo martino aplica auctoritas
ꝑmanebat. Ham ce si ꝑ aliquib supplicancłu

Expanded text:
cidens multis uulneribus esset adfectus, cum exacidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine contustero die restitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quuata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam um ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seqtia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica dignitas permanebat. Nam etsi pro aliquibus supplicandum
Abbreviated transcription (Latin):
rborius autẽ iur p̃fectorius scĩ .xx.
atdinodũ & fidelis ingenii. cũ filia eiꝰ
grauissimis quartane febrib ureretur:
epłã martini quȩ casu ad eũ delata fue¬
rat. pectori puelle in ipso ardoris accessu
inseruit: statimq fugata febris ẽ. Nus
res apud arborium intantũ ualuit: ut
statim puellã dõ uoueret: & ꝑpetuȩ uirgi¬
nitat dicaret ꝑfectusq ad martinũ: puel¬
lam ei p̃sens obuirtutũ er testimoniũ. quȩ
ꝑ absente licet curata eẽt obtulit:ͥ neq ab
alio eam quã a martino habitu uͥginitatsᷤ
imposito passus ẽ consecrari.xxi.¬
aulinus uͦ uir magni postmodu fu¬
turus exempli. cũ ocułu grauit̾ do¬
lere cepisset. & iam pupilła eius crassior nu¬
bes suꝑducta texisset: ocułu eius martur
peniculo tetigit: pͥstinamq ei sanitatẽ sub¬
lato om̃i dolore. restituit. xxii.¬
pse autem cũ casu quodã eẽt de cȩnaculo
deuolutus. & ꝑ confragosos scalȩ gradus de

Expanded text:
Arborius autem, vir praefectorius, sancti Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scal
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad se exhiberi iubet. Imꝑat ut an uerꝰ
eẽt hic nuncius fateretur. Tunc confessus
est seclecim demones fuisse. qui rumorem
hunc ꝑppłm disseminassent: ut hoc saltẽ
metu ex illo martinus oppido fugaretur.
barbaros nichil minus qũã irruptionẽ
cogitare. Ita cũ hȩc immundus sp̃c media
in eccłia fateretur: metu & turbatione p̾¬
senti. ciuitas liberata est. .xuiiii.¬
pud parisius uͦ dum portã ciuita¬
tis illius magnis secũ turbis eunti¬
bus introiret: lepsum miserabili facie
horrentib cunctis osculatus ẽ atq bene¬
dixit: statimq omni malo emundatꝰ ẽ.
Postero die ad eccłiam ueniens nitenti eu¬
te: grãs ꝓsanitate qũa receꝑat agebat. S¬
nec hoc p̃tereundum ẽ: qd̃ fimbrie uesti¬
menti eius cilicĩq detracte: crebras suꝑ
infirmantib egere uirtutes. Nam cum
aut digitis illigate aut collo indite sunt:¬
ꝑsepe ab egrotantib morbos effugauert̃.

Expanded text:
cum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus cum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones fuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est adque benedixit, statimque omni malo emundatus. postero die ad ecclesiam ueniens nitenti cute gratias pro sanitate, quam receperat, agebat. nec praetereundum est, quod fimbriae uestimeninfirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX.
Abbreviated transcription (Latin):
er idem tempus in eodem oppido. in¬
gressus patrisfamilias cuiusła domũ.
in limine ipso constitit: dicens horribile in
atrio domus demoniũ se uidere. Cui cum
ut discederet imꝑaret: quendã ẽ familia
qui in interiori parte edium morabat᷑ arri¬
puit. Seuire dentib miser cepit: & obuios qͦsq
laniare. Commota domus. familia turbata.
ppłs in fugam uersus: martinus se furenti
obiecit: ac primũ eum stare imꝑat. S cum
dentib fremeret. hiantiq ore morsũ mina-¬
retur: digitos ei martinus in os intulit: si ba¬
bes inquit aliquid potestatis hos deuora.
Tum uͦ ac si candens ferrũ faucib accepis¬
set: longe reductis dentib digitos beati
uiri uitabat attingere. Et cũ fugere de obses¬
so corpore penis & cruciatib cogeret᷑. nec tam̃
exire ei ꝑos liceret: feda relinquens uesti¬
gia. fluxu uentris egestus est. .xuiii.
nterea cũ de metu atq impetu barbaroꝵ.
subita ciuitatem faina turbasset: demonia¬

Expanded text:
er idem tempus in eodem oppido ingressus patrisfamilias cujusdam domum, in limine ipso restitit, dicens: horribile in atrio domus daemonium se videre. Cui cum ut discederet imperaret, quemdam e familia, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuit. Saevire dentibus miser coepit, et obvios quoscumque laniare. Commota domus, familia turbata, populus in fugam versus. Martinus se furenti objecit, ac primum stare ei imperat; sed cum dentibus fremeret, hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: Si habes, inquit, aliquid potestatis, hos devora. Tum vero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati viri vitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur, nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens vestigia fluxu ventris egestus est. XVIII. Interea cum de motu atque impetu Barbarorum subita civitatem fama turbasset, daemonia
Abbreviated transcription (Latin):
t̾̃ra que talem genuit: ac de alumno patro¬
num. de homine angłm ad auctorẽ remisit.¬
ut nos ce discipłos meminerimꝰ &e filios: ra-
Hic de heditate ep assumat stolam sericam.
gestorum uarietate p̃ciosissimã: hic mansue¬
tudinis ac simplicitatis occupet talentũ: ille
decus pectoris beniuolentiȩ ac sapientiȩ moni¬
le sibi uendicet. Hic margaritã cõpunctionis.
& thesaurũ castitatis iuadat. Licet enĩ ille.
locupletissimus. xp̃i amicus qͥcquid habuit. in¬
degrum secũ tulerit: & nob̾ tam̃ si uolumꝰ totũ
reliquit. Ita gͦ agamus bona illi consectantes.
mĩta iam surrexit.

Expanded text:
terra, que talem genuit ac de alumno nobis patronum, de homine angelum ac doctorem nobisri nos et discipulos meminerimus esse et filios. rapihic de hereditate assumat fidei holosericam, gestorum uarietatem pretiosam, hic mansuetudinis ac simplicitatis occupet talentum, ille decus pectoris beneuolentiae ac sapientiae monile sibi uindicet, hic margaritam compunctionis et thesaurum castitatis inuadat. licet enim ille locupletissimus . dei amicus, quidquid habuit, integrum secum tulerit, et nobis tamen, si uolumus, totum reliquit. ita ergo agamus bona illius sectantes, merita iam resurgat.
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Heglector quietis. fugax uoluptatis. appe¬
titor laboris. patiens obiectionis. honoris im
patiens: pauꝑ in pecunia. diues in conscienti¬
mͦ ille in se impleuit uniu̾sas. Semꝑ in oꝑis ex¬
ercitio. semꝑ in compunctionis affectu: semper¬
ꝓpensior fuit cura. nisi aut de dõ in lectione
atq sermone. aut cũ dõ in oratione loquere

Expanded text:
it. Neglector quietis, refuga voluptatis, appetitor laboris, patiens abjectionis, impatiens honoris, pauper in pecunia, dives in conscientiuomodo ille implevit universas. Semper in operis exercitio, semper in compunctionis affectu, propensior cura, nisi ut aut de Deo in lectione atque sermone, aut cum Deo in oratione loquere
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ferre ñ posses. Int̾noꝵ autẽ bonoꝵ suo¬
rum formas ac species. sicut nemo ad plenũ
inspicere potuit. ita sufficit explicare: quas
ille sicut excolere studuit. ita elaborauit oc¬
culere: ut de ornam̃tis sc̃e animȩ suş dic

Expanded text:
tiam ferre non posset. Internorum autem bonorum suorum formas ac speties, sicut nemo ad plenum potuit inspicere, ita nemo sufficit explicare; quas sicut ille studuit excolere, ita et laboravit occu
Abbreviated transcription (Latin):
nolebat agnosci: quia hȩc ẽ natura iusticiȩ.
ut qñto studiosius abseondi optat. tanto cla¬
rius innotescat. & ipsa occultatio ꝑditio
sit: passim ꝑ ppłos conscia bonoꝵ tantoꝵ
fama uolitabat: & ocdorem amenissime su¬
auitatis longe lateq fundebat. Eminebat
suꝑ u̾ticem montis exposita: nec ĩa poterat
lucerna latere sub modio: nec recipiebat᷑
nec continebat᷑ ultra latibulum suũ exun-¬
dans. siderei luminis magnitudo. Ambi-¬

Expanded text:
nolebat agnosci. Sed quia hec est natura iustitiae, ut, quanto studiosius absrius innotescat et occultatio ipsa proditio sit, passim per populos conscia tantorum bonorum fama uolitabat et odore amoenissimae suauitatis longe lateque fulgebat. eminebat super uerticem montis exposita nec iam lucerna poterat latere sub modio nec recipiebatur nec continebatur intra latibulum suum exundans sidere lumen magnitudo. si
Abbreviated transcription (Latin):
pore adhuc gentilitatis errore implicitus
tenebatur. Spondet gͦ se si de puero demon
fuisset exactus: xp̃ianum fore. Ita martinꝰ
imposita manu puero: immundũ ab eo
sp̃m eiecit. Quo uiso tetradius dñm iħ̾m
xp̃m credidit: statimq cathecuminus fa¬
c̃tus. nec multopost baptizatus ẽ: semꝑq
martinũ salutis sus auctorem miro co¬
luit affectu.

Expanded text:
pore adhuc gentilitatis errore implicitus pore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓforib erat: expectans qͥdnam d̃i seruus eẽt
acturus. Ac primũ que erant. illius fami
liaria in istiusmodi reb arma: solo ꝓstratus
orauit. Deinde egram intuens: dari sibi ole.¬
um postulat. Quod cũ benedixisset: in os
puelle uim scĩ liquoris infudit: statimq
uox reddita ẽ. Tum paulatim singula eius¬
contactu ceꝑunt membra reuiuiscere: donẽc
firmatis gressib ppło teste. surrexit.xui.
odemq tempore. tetradii cuiusdam
ꝓconsularis uiri seruus demonio cor¬
reptus: dolendo exitu cruciabat᷑. Rogatꝰ
gͦ martinus ut ei manũ imponeret: dedu¬
ci eũ ad se iubet. S neqm̃ sp̃c nullo ꝑferri
modo ex cella in qua erat potuit: ita in ad¬
uenientes rabidis dentib seuiebat. Tum
tetradius ad genua beati uiri aduoluit᷑:
orans ut ad domũ in qua demoniacus
habebatur ipse descenderet. Tum uͦ mar-¬
tims negat: dicens se ꝑfani & gentilis do¬
mũ adire ñ posse. Nam tetradius eodẽ tẽ¬

Expanded text:
pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius famliaria in istiusmodi rebus arma, solo prostratus oravit; deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat; quod cum benedixisset, in os puellae vim sancti liquoris infudit, statimque vox reddita est. Tunc paulatim singula contactu ejus coeperunt membra viviscere, donec firmatis gressibus, populo teste, surrexit. XVII. Eodem tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat potuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum vero Martinus negare, se profani et gentilis domum adire posse nam Tetradius eo tem
Abbreviated transcription (Latin):
spũ palpitabat. Tristes ad solam funeris expe
ctationem assistebant ꝓpinqui: cũ subito nun¬
ciatur ad eiuitatem illam uenisse martinũ.
Quod ubi pater puelle comꝑit: currit exani¬
mis ꝑfilia rogaturus. Et forte martinus iam
eccłiam ingressus fuerat: ibi inspectante ppło
multisq aliis epĩs p̃sentib. heiulans senex
genua eius amplectitur dicens. filia mea mo¬
ritur misero genere languoris: & quod ipsa
morte crudelius. solo spũ uiuit. iam carne.
p̃mortua. Rogo ut eam adeas: atq benedicaᷤ.
Confido enĩ: quod ꝑte reddenda sit sanitati.
Qua ille uoce confusus obstupuit & refugit.
dicens hoc sue ñ ẽẽ uirtutis: senem errare
iudicio: ñ ẽẽ se dignũ ꝑ que dñs signũ uirtu¬
tis ostenderet. Perstare uehementius flens
pater cȩpit & orare: ut exanimem uisitaret.
Postremo a circũstantib ep̃is ire cõpulsus:
descendit ad domũ puelle. Ingens gͦ turba

Expanded text:
spspctationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque aliis episcopis praesentibus, ejulans senex genua ejus amplectitur, dicens: Filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo sppraemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba
Abbreviated transcription (Latin):
uid etiam in pago eduorũ gestum
sit referam: ubi dũ tempłu itidem
euer teretꝰ furens gentiliũ rusticoꝵ in eũ
irruit multitudo. Cumq unus audatior
ceteris stricto eum gladio peteret: reiecto
cunctatur ferire gentilis: s cũ dexterã altius
extulisset. resupinus ruit: consternatusq di¬
uino metu ueniam p̃cabatur. .xiiii¬
ec dissimile huic fuit illud. cum eũ
ydola destruentem cultro quidã feri¬
re uoluisset: in ipso ictu ferrũ ei de manib
excussũ non cõparuit. Pler ũq autẽ contra
dicentib sibi rusticis ne eoꝵ fana destrueret.
ita p̃dicatione sc̃a gentiliũ animos mitigabat:
ut luce eis uĩtatis ostensa. ipsi sua templa sub¬
uerterent. Curationũ uͦ tam potens in eo gr̃a
erat: ut nullus fere ad eum egrotus acces
reueris puella quedã dira paralisis egͥ¬
tudine tenebatur: ita ut iam ꝑ multũ
tempus nullo ad humanos usus corporis offi¬
cio fungeret᷑: om̃i ex parte p̃mortua. uix tenui

Expanded text:
uid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accessreueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui
Abbreviated transcription (Latin):
tratione maculatum. atq fouea maioris
peccati absortum. cito salubre medicam̃tũ
adhuc uiuitur ianua miscłie. que post
mortem obstruetur: sola patente que con¬
temptores p̃ceptoꝵq dñicoꝵ desertores.
puniendos suscipiat porta gehenne. Alta¬

Expanded text:
tratione maculatum, atque fovea majoris peccati absorptum, cito salubre suo supponatadvivitis janua misericordiae, quae post mortem obstruitur, sola patente quae contemptores praeceptorum Dominicorum desertoresque puniendos suscipiat porta gehennae.
Abbreviated transcription (Latin):
tanqm si illud ferrũ uerteretur incereum: &
mox ex ipso signo custodes ammoniti. magis
turbabant. Quod ope scĩ martini recto iudi¬
cio fieri reputant: qui uicinitate sua sibi de¬
uotis ppłis. sedulam exhibet p̾sentemq cu¬
stodiam. Et̃ hanc uirtutẽ: a supradicto co¬
gnouimus.¬

Expanded text:
tanquam si illud ferrum verteretur in cereum. Et tanquam si illud ferrum verteretur in cereum. Et mox ex ipso signo custodes admoniti, magis turbabant. Quod ope sancti Martini recto judicio reputatur, qui vicinitate sua sibi devotis populis sedulam exhibuit praesentemque custodiam. Et hanc virtutem a supra dicto cognovimus
Abbreviated transcription (Latin):
se aliquid p̾sumpsisse. Quem iterũ int̾rogat:
pore utebatur. Tunc abscisam fidelit̃ indu¬
menti particuła: imposuit suꝑ piisulqͥm
Mox ut egri membra tetigit: uulnꝰ prisule
incolumem. Hanc apud italos asserit spe¬
cialem tugere medelam: ut siquis pusule
peutiatur uulnere. ad ꝓpinquũ qd̾ fuerit
beati martini oratorium habeat᷑ ꝑfugium:
Dent de parietib quiequid primũ raptũ
suerit. si egro suppositũ adheserit: sit salubre.
Hec medela genitorem suũ carnałe ab int̾i̾tu
pusule: ut ipse patris sui testis asserit lib̾auit.
castelli regionis italie quod dicit᷑ tercium.
oratorium beati martini fundatum ẽaibiq
durri uicine. quotiens incursione barbaroꝵ.
ꝑ fraudem hostis accederet. nocturnis insidi¬
is: quisquis de uigilantib habuisset in tur¬
ri lanceam. aut spatam uel cultellũ. seu gra¬
fium ꝓtultum ex theca. fere ꝑhore spacium
tale lumen reddebatur ex uniuerso gladio.

Expanded text:
se aliquid praesumpsisse. Quem iterum interrogat qse aliquid praesumpsisse. Quem iterum interrogat qpore utebatur. Tunc abscissam fideliter indumenti particulam imposuit super pustulam. Mox ut aegri membra tetigit, vulnus pustulae rt incolumem. Hanc apud Italos asserens specialem vigere medelam, ut si quis pustulae percutiatur vulnere, ad propinquum quod fuerit beati Martini oratorium habeatur Al., abdent de parietibus, quidquid primum raptum fuerit, si aegro superpositum adhaeserit, fit salubre. Haec medela genitorem suum carnalem ab interitu pustulae, ut ipse patris sui testis asserit, liberavitcastelli regionis Italiae, quod dicitur Tertium, oratorium beati Martini fundatum est; ibique turri vicinae, quoties incursione barbarorum per fraudem hostis accederet nocturnis insidiis, quisquis de vigilantibus habuisset in turre lanceam, aut spatam, vel cultellum, seu grafium protulisset ex theca, fere per horae spatium tale lumen reddebatur ex universo gladio,
Abbreviated transcription (Latin):
pedes beati antistitis longo tempore pͥuati
lumine residebant. fulgore nimio circũdati.
lumen quod olim ꝑdiderant receꝑunt. Quo
facto clamor in cęlum attollitur: magnifican¬
tium dm̃. Ad istud miraculũ currit regina:
concurrit & ppłs: mirantur om̃s fidem mu¬
lieris. mirantur glam confessoris: s suꝑ omĩa
collaudatur ds̃ nr̃. qui tantã uirtutẽ prestat.
scĩs suis. ut ꝑ eos talia oꝑari dignetur. Tale
inter reliqua luminaria huic mundo bea-¬
tum martinũ immensum sidus attribuens:
oliua fructifera ꝑsingulos dies fructꝰ exhi¬
bet dño. de conuersionib miseroꝵ. xxiiii.
conseruũ meũ fortunatum prbr m
retulisse commemoro. Quidã in italia d̃u
ueneno pusule ꝑuasus. in discrimine sic age¬
ret ut uiuere desꝑaret: aliquos int̾rogat ad
tempłu beati martini quis fuerit. Tc̃ quid̾a
ex astantib: asserit se fuisse. Requirit egͦtus
quid inde ꝓ benedictione detulerit: qͥ negat.

Expanded text:
pedes beati Antistitis longo tempore privati pedes beati Antistitis longo tempore privati lumine residebant, 1016 fulgore nimio circumdati, lumen, quod olim perdiderant, receperunt. Quo facto, clamor in coelum attollitur magnificantium Deum. Ad istud miraculum currit regina, concurrit et populus, mirantur omnes fidem mulieris, mirantur gloriam Confessoris: sed super omnia collaudatur Deus noster, qui tantam virtutem praestat sanctis suis, ut per eos talia operari dignetur, tale inter reliqua luminaria huic mundo beatum Martinum immensum sidus attribuens, oliva fructifera, per singulos dies fructus exhibet Domino de conversionibus miserorum.conservum meum Fortunatum presbyterum retulisse commemoro. Quidam in Italia, dum veneno pustulae pervasus in discrimine sic ageretur, ut vivere desperaret, aliquos interrogat ad templum beati Martini quis fuerit. Tunc quidam ex astantibus asserit se fuisse. Requirit aegrotus quid inde pro benedictione detulerit. Qui negat
Abbreviated transcription (Latin):
nus: sacerdotalis gr̃ẽ accepit pͥncipatũ. Rex
omni domo sua chrismatus ẽ: squalorq le¬
prȩ a ppło pellitur: & om̃s infirmi saluantur:
bus apparuit. Talemq ibi grãm in aduentu
pignoꝵ beati patromi dñs tribuit: ut uirtu¬
tes que ibidem illa die factȩ sunt enarrari
ditis miraculis quȩ ad locũ fiunt. quo
sc̃ã membra quiescunt: tanqm si sapientiam
salomonis audiret. expetiit ea deuote ꝓspice.¬
re. Abstinens gͦ se a cibis ce somno. p̃currentibꝰ
etiam largissimis elemosinis: ꝑuenit ad sem̃
locũ Ingressaq basilicã timens ae tremens.
nequaquã audebat adire sepulebrũ indi.¬
nam se. eẽ ꝓelamans: nec ibidem posse obsisten.¬
tib eulpis accetlere. Tam̃ illa deducta iugilis
& orationib ac ꝓfluis lacrimis una nocte.
mane oblatis multis munerib in honore.
beati confessoris: missas expetut. celebrari.
Quȩ dum celebrarent᷑: subito tres ceci. qui ad

Expanded text:
nus sacerdotalis gratiae accepit principatum, Rex nus sacerdotalis gratiae accepit principatum, Rex sus, cum omni domo sua chrismatus est. Squalor leprae a populo pellitur, et omnes infirmi salvantur, bus apparuit. Talemque gratiam ibi in adventu pignorum beati patroni Dominus tribuit, ut virtutes, quae ibidem illa die factae sunt, enarrare ditis miraculis quae ad locum fiunt quo sancta membra quiescunt, tanquam si sapientiam Salomonis veniret audire, expetiit ea corde devoto prospicere. Abstinens ergo se a cibis et somno, praecurrentibus etiam largissimis eleemosynis, pervenit ad locum sanctum, ingressaque basilicam, timens et tremens, nequaquam audebat beatum adire sepulcrum, indignam se esse proclamans, nec ibidem posse, obsistentibus culpis accedere. Tamen deducta in vigiliis et orationibus ac profluis lacrymis una nocte, mane oblatis muneribus multis, in honorem beati Confessoris missas expetiit revocari. Quae dum celebrarentur, subito tres caeci, qui ad