comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ sabelliũ & hebionẽ & hos nonueridĩ p̃dicatores lite certauit. cur
sabellus subsis tere antescła negaret quẽ creatũ alii confiterentur.
ignorabat enĩ sabellius subsistentem filiũ. dũ dm̃uerũ oꝑatũ incorpꝰo¬
re esse ñ ambigit: hii autẽ negabant natiuitatẽ & affirmabant
creaturã. dũ oꝑaeiꝰ dĩ ueri esse oꝑa ñ intelligunt. Lis eor fides nr̃a est
cła eos quiuerum inxpõ dm̃ negauerint uincit: at uero cõnsistentẽ
xpm̃ ante scła. hi i aduersum eũ demons trant semꝑ oꝑatũ : de con¬
demnato secũ sabellio nob̾ triumphant: Dm̃ quidem uerũ scientes.
sed dĩfiliũ nescientes: hebion aut̃ ab utroq ita uincitur : ut hic ante¬

Expanded text:
inter Sabellium et Hebionem et hos non veri Dei praedicatores lite certavit, cur inter Sabellium et Hebionem et hos non veri Dei praedicatores lite certavit, cur Sabellius subsistere ante saecula negaret, quem creatum alii confiterentur. Ignorabat enim Sabellius subsistentem Filium dum Deum verum operatum in corpore esse non ambigit. Hi autem negabant nativitatem, et affirmabant creaturam, dum opera ejus Dei veri esse opera non intelligunt. Lis eorum, fides nostra est. qui verum in Christo Deum negaverint, vincit. At vero cum subsistentem Christum ante saecula hi adversus eum demonstrant semper operatum, de condemnato secum Sabellio nobis triumphant, Deum quidem verum sciente, sed Dei filium nesciente. Hebion autem ab utroque ita vincitur, ut hic
Abbreviated transcription (Latin):
Sextus uero iã lib̵ omnẽ hereticȩ assertionis fraudulentiam pandit
Hanq ut dictis suis fidẽ facerent dannantes dicttt hereticoꝵ. ualenti ni
scilicet & lab ellii. & manichei. & ierichȩ pias ȩccłȩ p̃dicationes uel am̃ to
ꝓfessionis impiȩ furatisunt . ut corruptis in nelius uerbis irreligiosoꝵ
& ambigua significatione moderatis subimpietatis damnatione doc trinã
pietatis ex tinguerent. Sed nos singuloꝵ dictis & ꝓfessionib demonstra
tis scãs ȩcdȩ p̃dicationes ab soluimus. neq quicquã cũ damnatis hereaicis
cõmune eis esse ꝑmisimus. ut damnanda damnantes. sola uenerabilit̃
apłi p̃dicant. dũ religiosi credunt . dũ demones clamant. dũ uidei negan¬
tes fatentur. dũ ignorantes intelligunt gentes. neiam ambigendũ ꝑmit
ꝑfectȩ fidĩ grãdum susceptae disputationis sermonẽ tẽperauit
Namq primũ ꝑ inuio labilis fidĩ sanã & incorruptã de monstrationẽ

Expanded text:
Sextus vero jam liber omnem haereticae assertionis fraudulentiam pandit. Namque ut dictis suis fidem facerent, damnantes dicta et vitia haereticorum, Valentini scilicet et Sabellii et Manichaei et Hieracae, pias Ecclesiae praedicationes velamento professionis impiae furati sunt: ut correptis in melius verbis irreligiosorum, et ambigua significatione moderatis, sub impietatis damnatione doctrinam pietatis exstinguerent. Sed nos singulorum dictis et professionibus demonstratas Ecclesiae praedicationes absolvimus, neque quidquam cum damnatis haereticis commune eis esse permisimus, ut damnanda damnantes, sola venerabiliter Apostoli praedicant, dum religiosi credunt, dum daemones clamant, dum Judaei negantes fatentur, dum ignorantes intelligunt gentes; ne jam  id est, ut noperfectae fidei gradum, susceptae disputationis sermonem temperavit. Namque primum, per inviolabilis fidei sanam et incorruptam demonstrationem,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ congruũ idmaxime piȩ doctrinȩ fuisse. ut quia exlege ac ꝓpħis
primũ dĩfiliũ. post etiam dm̃uerũ cũ sacram̃to unitatis p̃dicassemꝰ:
rursum legẽ ac ꝓpħas ꝑ euangłia firmantes. primũ ex his dĩfilium
post etiam dm̃uerũ doceremus. Compotentissimũ itaq fuit post
nom̃ filii ueritatẽ eius ostendere. quamquã scđm cõmunẽ sensum.
ueritatis absolutionẽ nuncupatio filii optineret: sed nequid aduer¬
santibus unigenitidĩ ueritati occasionis ad fallendũ & illudendum
nomine. natiuitate. natura. potestate. ꝓfessione. ne aliud esset quã

Expanded text:
 congruum id maxime pietati doctrinae fuisse, ut quia ex lege et prophetis primum Dei filium, post etiam Deum verum cum sacramento unitatis praedicassemus; rursum legem ac prophetas per Evangelia firmantes, primum ex his Dei filium, post etiam Deum verum doceremus. Competentissimum itaque fuit, post nomen filii, veritatem ejus ostendere: quamquam, secundum communem sensum, veritatis absolutionem nuncupatio filii obtineret. Sed ne quid, adversantibus unigeniti Dei veritati, occasionis ad fallendum et illudendum nomine, nativitate, natura, potestate, professione; ne ut non a
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est extra rationẽ fidei esse intelligentiã potestatis. ¶Quartus deinde
liber initiũ sui exhereticoꝵ doctrinis auspicat᷑. seipsum uitiis quib. fides
ꝓferens & subdole eos ac ꝑid impiissime unũ dm̃ exlege defendisse con¬
uincens om̃ib legis & prophettirũ testimoniis ittt demonstratis. ut sinedõ
xp̃o unũdm̃ confiteri irreligiosittis sit. & confesso unigenitodõ xp̃o. ñ
legẽ m̃titi essent : unũ quoq dm̃ uerũ ex eadẽ ꝓferre se fefellerunt. ut ꝑ
exceptionẽ dĩ & unuis & ueri. natiuitt. tẽ dnõ xpõ ad imerent: quia ubi nati¬
uiatis est ibi & ntelligentia sit ueritittis Nos aut̃ is dẽ gradib quib id ipsũ
ritatibus ꝓpheticis demonstrata . ẽ. ut nosd nõ iħuxp̃o dõ uero p̃dicato

Expanded text:
dum est, extra rationem fidei esse intelligentiam potestatis. 23. Liber quartus. --Quartus deinde dum est, extra rationem fidei esse intelligentiam potestatis. 23. Liber quartus. --Quartus deinde liber initium sui ex haereticorum doctrinis auspicatur, se ipsum vitiis, quibus fides proferens, et subdole eos, ac per id impiissime, unum Deum ex lege defendisse convincens, omnibus legis ac prophetarum testimoniis ita demonstratis, ut sine Deo Christo unum Deum confiteri irreligiositas sit; et confesso unigenito Deo Christo,legem ementiti essent; unum quoque Deum verum ex eadem proferre se fefellerunt: ut per exceptionem Dei et unius et veri, nativitatem Domino Christo adimerent; quia ubi nativitas est, ibi et intelligentia sit veritatis. Nos autem iisdem gradibus, quibus idipsum ritatibus propheticis demonstrata est, ut nos, Domino Jesu Christo
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ ñ iã gradib incisum sed planitie suł repente deuexũ ut prope
Posthunc enĩ primi huiꝰ sermonis libellũ sequens itt sacram̃tũ
edocet diuinȩ generationis. ut baptitandi inpatre. & filio. & spũscõ.
non ignorent Nomi num ueritatẽ. neq uocabulis intelligentiam
confundant. sed unũ quodq tti sensu concipiant. ut est aut nuncupatur.
agnituri absolutissime in his quȩ dicta sunt. qđ neq ñ ipsa ueritas sit nominis.
tis sermonẽ. t̃tius li & sisensim tatm̃ iã ꝓfitient̃ incedit: Nam id qđ ultra
humani sensus intelligentiã dñs dese ꝓfessus ẽ: quantis potest potentiȩ
exemplis ad intelligentiȩ fidẽ coapitit. dicens. Ego inpatre & pat̾ in me :
ut quod ab homine ꝑnaturam hãbetẽ non capitur. id fides ttimrationa¬
bili scientia consequatur. quianeq non credendũ desedõ est : neq opinan¬

Expanded text:
vimus non 15 jam gradibus incisum, sed planitie subrepente devexum, ut prope vimus non 15 jam gradibus incisum, sed planitie subrepente devexum, ut prope --Post hunc enim primi hujus sermonis libellum, sequens ita sacramentum edocet divinae generationis, ut baptizandi in Patre et Filio et Spiritu sancto non ignorent nominum veritatem, neque vocabulis intelligentiam confundant, sed unumquodque ita sensu concipiant, ut est ac nuncupatur; agnituri absolutissime in iis quae dicta sunt, quod neque non ipsa veritas sit nominis, tis sermonem, tertius liber, etsi sensim, tamen jam proficienter incedit. Nam id, quod ultra humani sensus intelligentiam Dominus de se professus est, quantis potest potentiae exemplis ad intelligentiae fidem coaptat, dicens: Ego in Patre, et Pater in me : ut quod ab homine per naturam hebetem non capitur, id fides jam rationabilis scientiae consequatur: quia neque non credendum de se Deo est, neque opinan
Abbreviated transcription (Latin):
ad insoliti sensus opinionẽ educeremꝰ : Omis igit᷑ cõparatio homini utilis
potius habeatur quamdõ apiti: quia intelligentiã magis significet quã
expleat: Neq naturis carnis & sp̃s & inuisibiliũ ac tracttibilium coe¬
quandis p̃sumptit reputetur. Protestans &infirmitatise humanȩ intelli¬
gentiȩ necessaridi &abiniudia ec̃ liberã ñsatis faciendi exemplis
Sergimus itaq dedõ locuturi dĩ uerbis. sensum ttm̃ nrm̃ rerũ nos trarũ
aptissimus legentiũ ꝓfectibus conexoꝵ sibi libelloꝵ ordo succederet
Nihil enĩ in cõpositũ indigestumq placuit afferre. neoꝑis mordinattr
congeries. rusticũ quendeo tumultũ ꝑ turbatit uociferatione p̃beret
Sedquia nullus ad p̃ruptit conscensus ẽ nisi substratis paulatim gra¬
dib feratur gressus adsumma. Nos quoque quȩdã gradiendi
initia ordinantes. arduũ hoc intelligentiȩ it̃ cliuo quasi molliore leni¬

Expanded text:
ad insoliti sensus opinionem educeremur. Omnis igitur comparatio, homini utilis ad insoliti sensus opinionem educeremur. Omnis igitur comparatio, homini utilis potius habeatur, quam Deo apta: quia intelligentiam magis significet, quam expleat: neque naturis carnis et spiritus, et invisibilium ac tractabilium coaequandis praesumpta reputetur, protestans et infirmitati se humanae intelligentiae necessariam, et ab invidia esse liberam non satisfacientis exempli. Pergimus itaque de Deo locuturi Dei verbis, sensum tamen nostrum rerum nostrarum aptissimus legentium profectibus connexorum sibi libellorum ordo succederet. Nihil enim incompositum indigestumque placuit afferre: ne operis inordinata congeries rusticum quemdam tumultum perturbata vociferatione praeberet. Sed quia nullus per praerupta conscensus est, nisi substratis paulatim gradibus feratur gressus ad summa; nos quoque quaedam gradiendi initia ordinantes, arduum hoc intelligentiae iter clivo quasi molliore leni
Abbreviated transcription (Latin):
beatus apłs petrus in epła altera ait. effectũ fuisse : dĩ naturã
non naturȩ suȩ legib metiatur. sed diuinas ꝓfessiones scđm magnifi¬
centiam diuinȩ dese ꝓtestirtionis expendat. Optimꝰ enĩ lector est:
qui dictoꝵ intelligentiã expectet exdictis potius quã imponat. et
ilerit magis quãm attulerit. neq cogat id uideri dictis conti
qđ ante lectĩonẽ p̃sũpserit intelligendũ: Cũ itaq: dereb dĩ erit sermo.
concedamꝰ cognitionẽ suidõ dictisq: eiꝰ pia ueneratione famulemur.
Idon eus enĩ sibi testis est : qui nisi ꝑsẽ cognitus ñ. ẽ. Siqua uero nos
denatura dĩ & natiuitate tractantes. cõparationũ exẽpla afferemus:
nemo ea existimet absolutȩ insẽ rationis ꝑfectionem continere: Cõpara
git speties quasdam ex inferiorib. tanquã superioꝵ indices quȩrere. ut
rerum familiariũ consuetudine admonente. ex sensus nr̃i conscientia

Expanded text:
beatus apostolus Petrus in epistola sua altera ait , effectum fuisse, Dei naturam beatus apostolus Petrus in epistola sua altera ait , effectum fuisse, Dei naturam non naturae suae legibus metiatur, sed divinas professiones secundum magnificentiam divinae de se protestationis expendat. Optimus enim lector est, qui dictorum intelligentiam exspectet ex dictis potius quam imponat, et retulerit magis quam attulerit, neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum itaque de rebus Dei erit sermo, concedamus cognitionem sui Deo, dictisque ejus pia veneratione famulemur. Idoneus enim sibi testde natura Dei et nativitate tractantes comparationum exempla afferemus, nemo ea existimet absolute in se rationis perfectionem continere. Comparatoegit species quasdam ex inferioribus tanquam superiorum indices quaerere: ut rerum familiarium consuetudine admonente, ex sensus nostri conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
hanc euangelici ac prophetici p̃coni i rationẽ in confessione dĩpatris et
dĩfilii afferemus. ut unũ infide nr̃a sint ut̃q ñ unꝰ neq eundẽ utrum que
neq int̾ uerum acfalsum aliud confitentes. quia dõ ex dõ nato. neq eundẽ
tȩ mundo asapientibus mundi ueritatis studium adlegendũ uocabit.
meminisse oportet. terrenarũ m̃tiũ infirmas atq in becillas opiniones
esse abitiendas. & om̃s imꝑfectȩ sententiȩ angustias religiosa discendi
expectttione laxandas. Nouis enĩ regenerati ingenii sensibus opus. ẽ.
ut unũ quẽq conscientia sua scđm cȩlestis originis munus illuminet:
tia dĩ. ut desubsttintia dĩ auditurus sensum suum ad ea quȩdĩ substantiȩ
sint digna moderetur: Moderetur autẽ non aliquo modo intelligendi
sed infinitaite. Quin etiam conscius sibi diuinȩ se naturȩ participem ut

Expanded text:
hanc evangelici ac prophetici praeconii rationem in confessione Dei patris et hanc evangelici ac prophetici praeconii rationem in confessione Dei patris et Dei filii afferemus, ut unum in fide nostra sint uterque, non unus: neque eumdem utrumque, neque inter verum ac falsum aliud confitentes; quia Deo ex Deo nato, neque eumdem tae mundo ac sapientibus mundi veritatis studium ad legendum vocavit, meminisse oportet terrenarum mentium infirmas atque imbecillas opiniones esse abjiciendas, et omnes imperfectae sententiae angustias religiosa discendi exspectatione laxandas. Novis enim regenerati ingenii sensibus opus est, ut unumquemque conscientia sua secundum coelestis originis munus illuminet. in substantia Dei: ut de substantia Dei auditurus, sensum suum ad 14 ea quae Dei substantiae sint digna moderetur; moderetur autem non aliquo modo intelligendi, sed infinitate. Quin etiam conscius sibi divinae se naturae participem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aueritate unius dĩ separabilẽ cum facerent: ut creatio substitutionis ꝑfecti¬
onẽ sibi diuinitatis nonusurparet quã ueritittis natiuitas ñdedissẽt
Hoꝵ igit᷑ furori respondere animꝰ exarsit. recolens hoc uel p̃cipue sibi
saluttire essẽ ñ solũ indm̃ credidissẽ. sed etiã indm̃ patrẽ. neq inxp̃o ttentũ
sperasse. sed uxp̃o difilio. neq increatura. sed indõcreator e. exdeo nato
Maxime ergo ꝓperamꝰ expropheticis atq euangelicis prȩconiis uesani¬
am eoꝵ ignor antiamq confundere. qui sub unius dĩ sola sane utili ac
religiosa p̃dicatione aut dm̃ natũ xpm̃ negant. aut uerũ dm̃ non essẽ
contendunt. ut creatio potentis creaturȩ intra unũ dm̃ fidĩ sacramentũ
relinquat. quia natiuitas dĩ extraumus dĩ fidẽ religionẽ ꝓtrabat con¬
fitentum. Sed nos edocti diuinitus neq duos deos p̃dicare neqsolum

Expanded text:
a veritate unius Dei separabilem eum facerent, ut creatio substitutionis, perfectia veritate unius Dei separabilem eum facerent, ut creatio substitutionis, perfectionem sibi divinitatis non usurparet, quam veritatis nativitas non dedisset igitur furori respondere animus exarsit: recolens hoc vel praecipue sibi salutare esse, non solum in Deum credidisse, sed etiam in Deum patrem; neque in Christo tantum sperasse, sed in Christo Dei filio; neque in creatura, sed in Deo creatore ex Deo nato. Maxime ergo properamus ex propheticis atque evangelicis praeconiis vesaniam eorum ignorantiamque confundere, qui sub unius Dei, sola sane utili ac religiosa praedicatione, aut Deum natum Christum negant, aut verum Deum non esse contendunt; ut creatio potentis creaturae intra unum Deum fidei sacramentum relinquat; quia nativitas Dei extra unius Dei fidem religionem protrahat confitentum. Sed nos edocti divinitus neque duos deos praedicare neque solum,
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ . ut sub unius dĩ pia tantũ ꝓfessione natiuitatẽ unigeniti dĩ abne¬
gent ut ꝓtensio sit potius in hominẽ quã descensio. neq ut qui filius hominis
scđm tẽpora assũptȩ carnis fuit idẽ antea semꝑfuerit atq sit filius dei
Ieq in eo natiuitas dĩsit : sed ex eodẽ idẽ sit . ut unius dĩ ut put
olabilẽ fidẽ. series exsolido in carnẽ deductt conseruet . dum usq ad uirginẽ
pat̾ ꝓtensus ipse sibi natussit infilium. ¶Alii uero quia salus nulla sine xp̃o
sit qui in principio apud dm̃ erat ds̃ uerbum. natiuittitẽ negantes. creationẽ
solam ꝓfessi sunt : nenatiuitas ueritatẽ dĩ admit teret. sed creatio falsitaitẽ
doceret. quȩ dum em̃tiretur ingenere creationis. dĩ unius fidẽ ñ excludere.
in sacramento. sed natiuittitẽ uerã nomini acfidĩ creationis subicientis

Expanded text:
sacramentum, ut sub unius Dei pia tantum professione nativitatem unigeniti Dei abnesacramentum, ut sub unius Dei pia tantum professione nativitatem unigeniti Dei abnegent; ut protensio sit potius in hominem, quam descensio: neque ut qui filius hominis secundum tempora assumptae carnis fuit, idem antea semper fuerit atque sit filius Dei: ne in eo nativitas Dei sit, sed ex eodem idem sit; ut unius Dei, ut putant, inviolabilem fidem series ex solido in carnem deducta conservet, dum usque ad virginem Pater protensus, ipse sibi natus 13 sit in filium. Alii vero quia salus nulla sine Christo sit, qui in principio apud Deum erat Deus Verbum, nativitatem negantes, creationem solam professi sunt: ne nativitas veritatem Dei admitteret, sed creatio falsitatem doceret, quae dum ementiretur in genere Dei unius fidem, non excluderet in sacramento: sed nativitatem veram nomini ac fidei creationis subjicientes,
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. in t̾cessionẽ mortis huius usq eo ñ metuens. ut etiã reputaret
inuitã ȩt̃nitatis. uitc̃ aut̃ huius corporis sui ñ modo ñ molestã sibi
aut ȩgrã arbitrabatur. ut eã qđ pueritiȩ lit teras. qđ ȩgris medicinam.
qđ naufragis natatũ. qđ ado lescentib disciplinam. qđ militiã esse
crederet imperaturis. rerũ scilicet p̃sentiũ tolerantiam ad p̃miũ beatȩ
immortalitatis ꝓficientẽ : quin etiam id qđ sibi credebat tam̃ ꝑministe¬
riũ impositi sacerdotii. etiã cȩgeris p̃dicabat munus suũ ad offitium
infirmitate moderantiũ. Neq ut ipsi usq ad infinitatẽ opinandi de infi¬
nitis reb emergerent. sed intra finẽ sensus sui indefinita concluderent.
essentq sibi arbitri religionis. cũ regionis opus insolo obȩdientiȩ esset offi¬
cio sui immemores. dumoꝵ negligentes. p̃ceptoꝵ em̃datores INam ut¬
sermonis ratio p̃bebit ñ tacebimꝰ: Quidã rat euangelicȩ fidei corrũpuñ

Expanded text:
putaret in vitam aeternitatis. Vitam autem hujus corporis sui non modo non molestam sibi aut aegram arbitrabatur, ut eam quod pueritiae litteras, quod aegris medicinam, quod naufragis natatum, quod adolescentibus disciplinam, quod militiam esse crederet imperaturis: rerum scilicet praesentium tolerantiam, ad praemium beatae immortalitatis proficientem. Quin etiam id, quod sibi credebat, tamen per ministerium impositi sacerdotii etiam caeteris praedicabat, munus suum ad officium infirmitate moderantium: neque ut ipsi usque ad infinitatem opinandi de infinitis rebus emergerent, sed intra finem sensus sui indefinita concluderent; essentque sibi arbitri religionis, cum religionis opus obedientiae esset officium; sui immemores, divinorum negligentes, praeceptorum emendatores. c ubi occasionem sermonis ratio praebebit, non tacebimus; quidam ita evangelicae fidei corrumpunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ succumbunt rursum naturalibus mentiũ sensibus. quia in finite
ȩt̃nitatis operatio infinitam metiendi exigat opinionẽ. ut cũ ds̃
mo. cũ immoritlis mortuus. cũ ȩt̃nus sẽpultus est. nons
telligentiȩ ratio. sed potestatis exceptio: ita rursum ex contra¬
rio non sensus sed uirtutis modũssit. ut ds̃ ex homine. ut immor¬
ttlis exmortuo. ut ȩt̃nus sit exsepulto: Coexcitamur ergo adõ in

Expanded text:
non succumbunt rursum naturalibus mentium sensibus; quia infinitae non succumbunt rursum naturalibus mentium sensibus; quia infinitae aeternitatis operatio infinitam metiendi exigat opinionem: ut cum Deus homo, cum immortalis mortuus, cum aeternus sepultus est, non sit intelligentiae ratio, sed potestatis exceptio; ita rursum e contrario non sensus, sed virtutis modus sit, ut Deus ex homine, ut immortalis ex mortuo, ut aeternus sit ex sepulto. Coexcitamur ergo a Deo in
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩt̃nitatis uittt̃ rediremꝰ dũ regeneratio aduitã mors esset exuita. et
morientes uiti is immortalitati renasceremur. ipso ꝓnob̾ exmortalitate
moriente : ut adimmorttilitatẽ una cũeo excitaremur exmorte. Carnẽ
enĩ peccati recepit. ut in assũptione carnis nr̃ȩ delicta donaret dũ eiꝰ
fit par ticeps assumptione non crimine. delens ꝑmortẽ sententiã
mortis ut noua in se nrĩ generis creatione. constitutionẽ decreti
anterioras aboleret. crucise figi ꝑmittens. ut maledicto crucis
obliterata terrenȩ damnationis maledicta configeret. omĩa aduba¬
mũ in homine passus. ut potestates dehonestaret. dũ ds̃ scđm
scripturas moriturus. in his uincendis inse fidutia trium pharet.
dum immortirlis ipse neq morte uincendus ꝓmorientiũ ęt̃nitate
moreret᷑ : Hȩc itaq ultra naturȩ humanȩ intelligentiã adõ gesta

Expanded text:
in aeternitatis vitam rediremus; dum regeneratio ad vitam mors esset ex vita, et in aeternitatis vitam rediremus; dum regeneratio ad vitam mors esset ex vita, et morientes vitiis immortalitati renasceremur; ipso pro nobis ex immortalitate moriente, ut ad immortalitatem una cum eo excitaremur ex morte. Carnem enim pfit particeps assumptione non crimine, delens per mortem sententiam mortis, ut nova in se nostri generis creatione constitutionem decreti anterioris aboleret, cruci se permittens figi, ut maledicto crucis obliterata terrenae damnationis maledicta configeret omnia; et ad ultimum in homine passus, ut potScripturas moriturus, et in his vincentis in se fiducia triumpharet; dum immortalis ipse, neque morte vincendus, pro morientium aeternitate moreretur. Haec itaque ultra naturae humanae intelligentiam a Deo gesta
Abbreviated transcription (Latin):
dei qui excitauit eũ amortuis Quos cum essetis indelictis & p̃putio
carnis ur̃ȩ uiuificauit cũ illo. donatis uob om̃ibus delictis. delens quod
aduersum nos erat ciro graphum insententiis. qđ erat contrariũ nob̾.
& ipsum tulit emedio affigens illudcruci. exutus carne. & potesta
captiosas & inutiles philosophiȩ quȩstiones fides constans. neq hu¬
manarũ ineptiarũ fallatiis succumbens spoliũ se p̃bet ueritts falsitati
mundi elem̃ta decernens in quo diuinitatis plenitudo corporalit̃ in ha¬
bitet. ut dũ infinittis ȩt̃nȩ in eo est potestatis: omnẽ terrenȩ mentis
amplexũ potestas ȩternȩ infinitatis excedat. quinos ad diuinitatis suȩ
naturam trahens. ñetiam nc̃ corporali p̃ceptoꝵ obseruatione distrinxe¬
rit. neq ꝑ legis umbram ad sollẽna desecandȩ carnis imbuerit. sed ut
omnẽ naturalẽ corporis necessitatẽ circũcisus auitus sp̃s criminum
emundatione purgaret. cuius morti cusepeliremur inbaptismo. ut

Expanded text:
mortui in delictis et in praeputio carnis nostrae, conuiuificauit nos cum illo donans omnia delicta, delens, quod aduersum nos erat, chirographum decreti, quod erat contrarium nobis; et ipsud tulit e medio affigens illud cruci. omnia nostra captiosas et inutiles philosophiae quaestiones fides constans, neque humanarum ineptiarum fallaciis succumbens, spolium se praebet veritas falsitati; mundi elementa decernens, in quo divinitatis plenitudo corporaliter inhabitet: ut dum infinitas aeternae in eo est potestatis, omnem terrenae mentis amplexum potestas aeternae infinitatis excedat: qui nos ad divinitatis suae naturam trahens, non etiamnum corporali praeceptorum observatione distrinxerit, neque per legis umbram ad solemnia desecandae carnis  id est, circumcisionis imbuerit; sed ut omnem naturalem corporis necessitatem circumcisus a vitiis spiritus criminum emundatione purgaret: cujus morti consepeliremur in baptismo, ut 11
Abbreviated transcription (Latin):
gratia &ueritate. Hic iam mens trepida & anxia plus spei inuenit
quam expecttibat: Ac primũ ad cognitionẽ dĩpatris imbuitur
sensu opinabatur. hic nunc ꝓpriũ esse etiã unigenito dõ accipit. non
indosfidẽ laxans. quia exdo dm̃ audit: non adnaturȩ diuersitatẽ in dõ
exdõ decidens. quia plenũ grã & ueritate dm̃ exdõ discit : neq prȩ¬
posterũ exdõ dm̃sentiens. quia in principio apud dm̃ eẽ dm̃ comperit:¬
& rarissimã deinde huius salutaris cognitionis fidẽ esse sed prȩmium
maximũ noscit . quia & sũi non receper̃. & recipientes infilios dei facti suñ
cultatẽ ȩgerrime speretur quod & magis optatur &minus creditur: uerbũ
ds̃ caro factum est. ut ꝑdm̃ uerbũ carnẽ factũ. caro ꝓficeret indm̃ uerbi
Ac ne uerbũ caro factum. aut aliquid aliud esset quam ds̃ uerbũ. aut ñ
nr̃i corporis caro esset: habitauit innobis. ut dũ habitat ñ aliud quã ds̃

Expanded text:
rus homo. --Hic jam mens trepida et anxia plus spei invenit, quam exspectabat. Ac primum ad cognitionem Dei patris imbuitur. ie, naturali sensu opinabatur, hic nunc proprium esse etiam unigenito Deo accipit: non in deos fidem laxans, quia ex Deo Deum audit; non ad naturae diversitatem in Deum ex Deo decedens, 9 quia plenum gratia et veritate Deum ex Deo discit; neque praeposterum ex Deo Deum sentiens, quia in principio apud Deum esse Deum comperit. Rarissimam deinde hujus salutaris cognitionis fidem esse, sed maximum praemium noscit: quia et sui non receperunt, et recipientes in filios Dei aucti sunt, cultatem aegerrime speretur quod et magis optatur et minus creditur, Verbum Deus caro factum est, ut per Deum Verbum carnem factum caro proficeret in Deum Verbum. Ac ne Verbum caro factum, aut aliquid aliud esset quam Deus Verbum, aut non nostri corporis caro esset, habitavit in nobis: ut dum habitat non aliud quam Deus
Abbreviated transcription (Latin):
natisunt & uerbũ carofactũ ẽ & habitauit in nobis Et uidimꝰ głam
eius. głam tanquã unigeniti apatre : plenũ gr̃a & ueritate. & cȩtera¬
Proficit mens ultra naturalis sensus intelligentiã : & plus dedõ quanr
opinabatur docetur. Creatorẽ enĩ suũ dm̃ exdõ discit. uerbũ dm̃ & apud
dm̃ inprincipio esse audit. mundilum̃ inmundo manens & amundo¬
ñ recognitũ intelligit. uenientẽ quoq in sua a suis non receptũ Reci¬
pientes aut̃ subfidei suȩ merito indĩfilios ꝓfecisse cognoscit. non ex
nplexu carnis neq exconceptu sanguinis neq excorpor uolui

Expanded text:
it in nobis: et vidimus gloriam ejus, gloriam tamquam unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate . Proficit mens ultra naturalis sensus intelligentiam, et plus de Deo quam opinabatur edocetur. Creatorem enim suum Deum ex Deo discit: Verbum Deum, et apud Deum in principio esse audit. Mundi lumen in mundo manens, et a mundo non recognitum intelligit. Venientem quoque in sua, a suis non receptum: recipientes autem sub fidei suae merito in Dei filios profecisse cognoscit; non ex complexu carnis, neque ex conceptu sanguinis, neque ex corporum voluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
pit indm̃ ꝓficiens ꝑ carnẽ. & in nouã natiuitatẽ ꝑfidẽ uocata & ad
cȩlestẽ generationem obtinendã potestati su& ꝑmissa curã inse
parentis sui creatorisq cognoscens. ñ mnihilũ redigendam se ꝑeum
exis timans ꝑquẽ in hoc ipsum qđ est exnihilo substitisset. Et hȩc
omĩa ultra intelligentiȩ humanȩ metiens sensum. quia ratio cõmuniũ
opinionũ consilii cęlestis in capax. hoc solũ putet in natura rerum
esse qđ aut intrase intelligat aut prȩsttre possit exsese. Dei aut̃ uirtu¬
tes scđm magnificentiã ęternę potestatis. non sensu sed fidei infinitate
pendebat. ut dm̃ in principio apud dm̃ esse & uerbũ carnẽ factũ habi¬
tasse in nob̾. non id circo non crederet quia ñ intelligeret. sed idcirco se
tiȩ tardaretur errore : adpiȩ confessionis huius absolutis sĩmã fidem

Expanded text:
n novam nativitatem per fidem vocata, et ad coelestem regenerationem obtinendam potestati suae permissa, curam in se parentis sui Creatorisque cognescens non in nihilum redigendam se per eum existimans, per quem in hoc ipsum quod est, ex nihilo substitisset: et haec omnia ultra intelligentiae humanae metiens sensum, quia ratio communium opinionum consilii coelestis incapax, hoc solum putet in natura rerum esse, quod aut intra se intelligat, aut praestare possit ex sese. Dei autem virtutes secundum magnificentiam aeternae potestatis, non sensu, sed fidei 10 infinitate pendebat: ut Deum in principio apud Deum esse, et Verbum carnem factum habitasse in nobis, non idcirco non crederet, quia non intelligeret; sed idcirco se tiae tardaretur errore, ad piae confessionis hujus absolutissimam fidem
Abbreviated transcription (Latin):
deduxisse eum in hanc participẽ consilii prudentiȩq uittam hominẽ
sub defectione uiuendi & ȩternitate moriendi ut iid tantũ non
exis tens subs titueretur. nesubs titutus exis teret . cũ constitutio¬
nis niẽ easola esse ratio intelligeret᷑: ut quod nonesset. eẽ cepisset :
nonut quod cepis set eẽ non esset. Fatigtibatur autẽ animꝰ partim
suo. partim corporis metu. quicũ & constantẽ sententiam suam
pia dedõ ꝓfessĩone retineret. & sollicitã dese atq occasuro secũ
ut putabat habiattculo suo curam recepisset. post cognitionem
legis ac ꝓphettrum istiusmodi quoq doctrinȩ euangelicȩ atq
apostolicae iNstituta cognoscit
In principio erat uerbum. & uerbum erat apud dm̃. &ds̃ erat uerbũ
hoc erat in principro: apud dm̃ Omĩa ꝑ ipsum factti sunt. & sine

Expanded text:
deduxisse eum in hanc participem consilii prudentiaeque vitam hominem deduxisse eum in hanc participem consilii prudentiaeque vitam hominem sub defectione vivendi et aeternitate moriendi: ut in id tantum non exsistens substitueretur, ne substitutus exsisteret; cum constitutionis nostrae ea sola esse ratio intelligeretur, ut quod non esset esse coepisset, non ut quod coepisset esse non esset. 10. Spesuo, partim corporis metu. Qui cum et constantem sententiam suam pia de Deo professione retineret, et sollicitam de se atque hoc occasuro secum, ut putabat, habitaculo suo curam recepisset, post cognitionem legis ac prophetarum istius modi quoque doctrinae evangelicae atque apostolicae instituta cognoscit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
opinionis atq doctrinȩ studis animus imbutus. in secessu quodã
ac specula pulcherrimȩ huius sententiȩ requiescebat. ñ sibi relictũ
quicquã aliud anatura sua intelligens. in quo maius offitium prȩstetre
conditori suo munusue posset. quam ut tantũ eũ esse intelligeret
quantus & intelligi non potest. & potest credi dum intelligentiam
& fides sibi necessariȩ religionis assumit & infinitaas ȩt̃nę̧ potestti
tis excedit. Suberat aut̃ hisom̃ib naturalis adhuc sensus. ut pre¬
taitis ꝓfessionẽ spes aliqua incorruptȩ beatitudinis aleret. quã
scã dedõ opinio. & boni mores. quodam uictricis militiȩ stipen¬
dio mererentur. Neq enĩ fructus aliquis esset. bene dedõ opinari
cum omnẽ sensum mors perimeret. & occasus quidam naturȩ defici¬
entis aboleret. Porro aut̃ ñesse hoc dignũ dõ ratio ipsa suadebat.

Expanded text:
opinionis atque doctrinae studiis animus imbutus, in secessu quodam opinionis atque doctrinae studiis animus imbutus, in secessu quodam ac specula pulcherrimae hujus sententiae requiescebat, non sibi relictum quidquam aliud a natura sua intelligens, in quo majus officium praestare Conditori suo minusve posset, quam ut tantum eum esse intelligeret, quantus et intelligi non potest, et potest credi: dum intelligentiam et fides i suadet. --Suberat autem omnibus his naturalis adhuc sensus, ut pietatis professionem spes aliqua incorruptae beatitudinis aleret, quam sancta de Deo opinio et boni mores quodam victricis militiae stipendio mererentur. Neque enim fructus aliquis esset, bene de Deo opinari: cum omnem sensum mors perimeret, et occasus quidam naturae deficientis aboleret. Porro autem non esse hoc dignum Deo ratio ipsa suadebat,
Abbreviated transcription (Latin):
cherrimis est & cum sensum ipsum egrediatur operatio: omnem
tamen sensum longe necesse est excedat operator. Pulchrũ itttq
etiã grecis placet digne hoc m cõc id est mundus nuncupari uidetur
Sed si hanc ipsam rerum pulchritudinẽ. ittt sensus naturali metiat᷑
instintu. ut etiã in quarundam uolucrũ ac pecudũ accidit spetie
ut dum infra sententiam sermo est. sensus tamen idipsum intelligens
non eloquatur. Quod ttimen rursum dum sermo om̃is exsensũ esł
sensus sibi ipsẽ loquatur intelligens. Nonne huius ipsius pulchri¬
tudinis dnm necesse esł totius pulchritudinis esse pulcherrimũ
intelligi. ut cũ ȩt̃ni ornatus sui speties sensum intelligentiȩ omĩs
effugiat. opinionẽ ttm̃ intelligentiȩ sensus non relinquat ornatꝰ.
Atq itti puleherrimus ds̃ est confitendus. ut neq intra sententiam
sit intelligendi. neq extra intelligentiam sentiendi : His itaq piȩ

Expanded text:
cherrimis est. Et cum sensum ipsum egrediatur operatio, omnem cherrimis est. Et cum sensum ipsum egrediatur operatio, omnem tamen sensum longe necesse est excedat operator. Pulchrum itaque etiam Graecis placet, digne κόσμος, id est, mundus nuncupari videtur. Sed si hanc ipsam rerum pulchritudinem ita sensus naturali metitur instinctu, ut etiam in quarumdam volucrum ac pecudum accidit specie, ut dum infra sententiam sermo est, sensus tamen id ipsum intelligens non eloquatur; quod tamen rursum, dum sermo omnis ex sensu est, sensus sibi ipse loquatur intelligens: nonne hujus ipsius pulchritudinis Dominum necesse est totius pulchritudinis esse pulcherrimum intelligi; ut cum aeterni ornatus sui species sensum intelligentiae omnis effugiat, opinionem tamen intelligentiae sensus non relinquat ornatus? Atque ita pulcherrimus Deus est confitendus: 7 ut neque intra sententiam sit intelligendi, neque extr
Abbreviated transcription (Latin):
habittuiero in postremis maris. & enĩ illuc manus tua deducet me:
& tenebit me dextera tua. Nullus sine dõ. neq ullus non indõ locus. ẽ
Incȩlis. ẽ. mn inferno ẽ. ultra mariaes ł: inest interior. excedit ex teri¬
or. itat cumhabet atq habetur: neq in aliquo ipse neq non in omĩbus ẽ¬
Quan quã igit᷑ optimȩ huius atq in explicabilis intelligentiȩ sensũ
animus gauderet. qđ hanc in parente suo & creator e im̃mensȩ ȩt̃nitit¬
tis infinitttẽ ueneraretur : ttim̃ studio ad huc intentiore ipsam
illam infinia & ȩt̃ni dnĩ sui spetiẽ quęrebat. ut in circum scriptã
im mensitittem ialiquo pulchrȩ intelligentiȩ essẽ opinaretur
ornatu. In quibus cum religiosamens intra inbecilliti tissuȩ con¬
cluderetur & rorẽ: hunc dedõ pulcherrimȩ sententiȩ modum
Magnoꝵ creator in maximis ẽ. & pulcherrimoꝵ conditor inpul¬

Expanded text:
habitabero in postremis maris. Etenim illuc manus tua deducet me  habitabero in postremis maris. Etenim illuc manus tua deducet me  et tenebit me dextera tua . Nullus sine Deo, neque ullus non in Deo locus est. In coelis est, in inferno est, ultra maria est. Inest interior, excedit exterior. Ita cum habet, atque habetur; neque in aliquo ipse, neque non in omnibus eQuamquam igitur optimae hujus atque inexplicabilis intelligentiae sensu animus gauderet, quod hanc in parente suo et creatore immensae aeternitatis infinitatem veneraretur; tamen studio adhuc intentiore ipsam illam infiniti et aeterni Domini sui speciem quaerebat, ut incircumscriptam immensitatem in aliquo pulchrae intelligentiae esse opinaretur ornatu. In quibus cum religiosa mens intra imbecillitatis suae concluderetur errorem, hunc de Deo pulcherrimae sententiae modum . Magnorum creator in maximis est, et pulcherrimorum conditor in pul
Abbreviated transcription (Latin):
terioris ostenderet. ac thronus & scabellũ substratit esse ut interno
exteriora monstra. ret Cum exteriora sua interior insidens.
ipsẽ rursum exterior int̾na concluderet: atq itt totus ipse intra
qui infinitus est non messent: his igitur religiosissimis dedõ opinioni¬
bus ueri studio detentus. animus delec tabatur. Neq enĩ aliud quid
dignum esse dõ arbitrabatur: quamitt eum ultra intelligentias rerũ
esse ut inquantũ se ad aliquẽ p̃suptȩ licet opinionis modũ mens infinitta
ꝓtenderet. inttintũ omnẽ ꝑsequentis se naturȩ infinitiitẽ infinitas immo¬
deratti ȩt̃nitatis excederet. Quod cum a nobis pie intelligeretur: ttim̃
a propħa hec itti dicente manifeste confirmabatur. Iuo ibo aspũ tuo
aut astitie tua quofugiã : Si ascendero incȩlũ tu illices. & si descen
dero in infernũ. & ibi ad es. Si sũpsero pennas meas ante lucẽ. &

Expanded text:
terioris ostenderet; ac thronus et scabellum substrata esse ut interno terioris ostenderet; ac thronus et scabellum substrata esse ut interno exteriora monstraret, cum exteriora sua interior insidens, ipse rursum exterior interna concluderet: atque ita totus ipse intra qui infinitus est non inessent. His igitur religiosissimis de Deo opinionibus veri studio detentus animus delectabatur. Neque enim aliud quid dignum esse Deo arbitrabatur, quam ita eum ultra intelligentias rerum esse, ut in quantum se ad aliquem praesumptae licet opinionis modum mens infinita protenderet, in tantum omnem persequentis se naturae infinitatem infinitas immoderatae aeternitatis excederet. Quod cum a nobis pie intelligeretur, tamen a propheta haec ita 6 dicente manifeste confirmabatur: Quo abibo a spiritu tuo, aut a facie tua quo fugiam? Si adscendero in coelum, tu illic es; si descdero in infernum ades. Si sumsero pinnas meas ante lucem  et
Abbreviated transcription (Latin):
mihi ȩdificabitis. autquis locus erit requietionis meȩ : Nonne manꝰ
mea fecit hȩc : Uniuersitais celi palmo dei tenetur : & uniuersitts
terrȩ pugillo concluditur Sermo aut̃ dĩ etiã si ad opinionem
religiosȩ intelligentiȩ ꝓficit : plus itam̃ significationis intro spectus
sensũ continet. quam exceptus auditu. Nam conclusum palmo cȩlũ
rursum dõ thronus est̃. & terra quȩ pugillo continet᷑. eadẽ & cabellũ
pedum eius est: ne inthrono &scabello scđm habitũ considentis pro¬
tensio spetiei corporeȩ posset intelligi: cumid quodsibi thronꝰ et scabel¬
lum est. rursum ipsa illa infinitias potens. palmo acpugillo apprehen¬
dente concluderet. Sed ut in his cunctis originibus creaturarum deus
intra extraq & suꝑeminens & int̃nus idẽ circumfusus & in fusus in om̃ia
nosceretur : cũ & palmus pugillusq continens. potes ti tẽ naturȩ ex¬

Expanded text:
mihi aedificabitis, aut quis locus erit requietionis meae? Nonne manus mihi aedificabitis, aut quis locus erit requietionis meae? Nonne manus mea fecit haec ? Universitas coeli palma Dei tenetur, et universitas terrae pugillo concluditur. Sermo autem Dei, etiamsi ad opinionem religiosae intelligentiae proficit, plus tamen significationis introspectus sensu continet, quam exceptus auditu . Nam conclusum palma coelum rursum Deo thronus est; et terra, quae pugillo continetur, eadem et scabellum pedum ejus est: ne in throno et scabello, secundum habitum considentis, protensio speciei corporeae posset intelligi, cum id, quod sibi thronus et scabellum est, rursum ipsa illa infinitas potens palma ac pugillo apprehendente concluderet; sed ut in his cunctis originibus creaturarum Deus intra extraque, et supereminens et internus, id est, circumfusus et infusus in omnia nosceretur, cum et palma pugillusque continens potestatem naturae ex
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionẽ. aptissimo ad intelligentiam humanã sermone loqueret᷑
oñ enĩ aliud ꝓprium magisdõ. quam esse intelligeret᷑ : quia id ipsum
quod est neq desmentis est aliquando neq cepti & id qđ cum in cor¬
ruptȩ beatitudinis potesitte ꝑpetuũ est. non potuit aut poterit
aliquando ñessẽ. quia diumũ omne. neq ab olitioni. neq exordio
obnoxium est & cum innullo ase dĩ desit ȩt̾nitas: digne hoc solũ qđ esset
ad protes ttitionẽ incorruptȩ suȩ ȩternitatis ostendit: &hanc quidẽ
uidebatur. Sed magnificentiȩ & iurtutis suȩ erat a nobis opus intel¬
ligendum:. Nanq cũ esse ei ꝓprium esset. qui manens semꝑ non etiam
aliquando cȩpisset : ȩterni & incorrupti dĩ dignus dese hic rursum
auditus est sermo Qui tenet cȩlũ palmo. & terram pugillo &rur
Cȩlum mihi thronus est terra aut̃ scabellũ pedum meoꝵ: Quã domũ

Expanded text:
cognitionem aptissimo ad intelligentiam humanam sermone loqueretur. cognitionem aptissimo ad intelligentiam humanam sermone loqueretur. Non enim aliud proprium magis Deo, quam esse, intelligitur; quia id ipsum quod est, neque desinentis est aliquando, neque coepti: sed id, quod cum incorruptae beatitudinis potestate perpetuum est, non potuit aut poterit aliquando non esse; quia divinum omne neque abolitioni, neque exordio obnoxium est. Et cum in nullo a se Dei desit aeternitas; digne hoc solum, quod esset, ad protestationem incorruptae suae aeternitatis ostendit. 5 6. Deus videbatur: sed magnificentiae et virtutis suae erat a nobis opus intelligendum. Namque cum esse ei proprium esset, qui manens semper non etiam aliquando coepisset; aeterni et incorrupti Dei dignus de se hic rursum auditus est sermo: Qui tenet coelum palma, et terram pugillo ; et rursum: Coelum mihi thronus est, terra autem scabellum pedum meorum. Quam domum
Abbreviated transcription (Latin):
dignam arbitraretur. neq nature potenti atq in corruptȩ cõpetere
sexus deoꝵ. & successiones satoꝵ atq ortoꝵ intelligeret: porro aut̃
diuinũ & ȩt̃nũ nehil nisi unũ esse & in differens ꝓcerto habebat. quia
id quod sibi adid qđesset auctor esset. nihil necessẽ est extrase qđ
sui esset prȩstantius reliquisset. atq ita om̃i potentiã ȩt̾nitatẽq non
nisi penes unũ esse. quia neq inom̃ĩ potentia ualidius infirmiusq neq
meternitate posterius anteriusue congrue n serrret. indõ autẽ nihil
nisi ȩt̃nũ potensq esse uenerandum: hȩc igitur multit atq alia eiꝰmodi¬
cum animo reputans. incidi in eos libros quos a moyse atq a prophetis
scriptos esse hebreoꝵ religio tradebat. in quib ipso creatore dõ testan¬
lutam dedõ significationẽ quȩ naturȩ diuinȩ in comp̃hensibilem

Expanded text:
dignam esse arbitraretur, neque naturae potenti atque incorruptae competere dignam esse arbitraretur, neque naturae potenti atque incorruptae competere sexus deorum, et successiones satorum atque ortorum intelligeret: porro autem divinum et aeternum nihil nisi unum esse et indifferens pro certo habebat, quia id quod sibi ad id quod esset auctor esset, nihil necesse est extra se quod sui esset praestantius reliquisset: atque ita omnipotentiam aeternitatemque non nisi penes unum esse; quia neque in omnipotentia validius infirmiusque, neque in aeternitate posterius anteriusve congrueret; in Deo autem nihil nisi aeternum potensque esse venerandum. cum animo reputans, incidi in eos libros, quos a Moyse atque a prophetis scriptos esse Hebraeorum religio tradebat: in quibus ipso creatore Deo testanlutam de Deo significationem, quae naturae divinae incomprehensibilem
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ esse affirmantes. eam tantum quȩ fortuitis motibus atq concur¬
sibus in aliquid exis teret naturã uenerabantur. Pleriq uero dm̃
quidẽ esse opiione publica loquebantur: sed hunc eundem
mclriosum rerum humanarũ ac negligentẽ ꝓnuntiabant. Aliqui
autẽ ipsas illas creaturarum corporeas conspicabilesq formas
in elementis terrenis & cȩlestibus ad orabant. Postremo quid am
in simula chris hominum. pecudũ ferarũ. uoluerũ. serpentium
deos suos collo cabad & uniuersitatis dnm̃ atq infinitatis parentẽ
intra angustias mettilloꝵ & lapidum & stipitũ coar tebant:
ignumq iam nonerat auctores eos ueritatis existiare : qui ridicula
et feda & irreligiosa sectantes ipsis illis inanissimarũ sententiarũ suarũ
opinionib dissiderent: Sed int̃hȩc animus sollicitus. utili ac necessaria
ad cognitionẽ dnĩ sui uia nitens cum neq incuriã dõ rerũ a se conditarũ

Expanded text:
Deum esse affirmantes, eam tantum, 4 quae fortuitis motibus atque concurDeum esse affirmantes, eam tantum, 4 quae fortuitis motibus atque concursibus in aliquid exsisteret, naturam venerabantur. Plerique vero Deum quidem esse opinione publica loquebantur, sed hunc eumdem incuriosum rerum humanarum ac negligentem pronuntiabant. Aliqui autem ipsas illas creaturarum corporeas conspicabilesque formas in elementis terrenis et coelestibus adorabant. Postremo quidam in simulacris hominum, pecudum, ferarum, volucrum, serpentum, deos suos collocabant, et universitatis Dominum atque infinitatis parentem intra angustias metallorum et lapidum et stipitum coartabant. Dignumque jam non erat, auctores eos veritatis ex sistere, qui ridicula et foeda et irreligiosa sectantes, ipsis illis inanissimarum sententiarum suarum opinionibus dissiderent. Sed inter haec animus sollicitus, utili ac necessaria ad cognitionem Domini sui via nitens, cum neque incuriam Deo rerum a se conditarum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cũ non intelligere beluinũ esset. intellecta tamet
Eor per agere ultra beluinȩ immanitatis esse rabiem uideret᷑
Festinabat ttimen animus ñ hȩc tantũmodo agere. quȩ ñeguie
& criminũ essẽ plenũ &doloꝵ. sed hunc tanti mueris dm̃ paren¬
temq cognoscere cuise totũ ipse deberet. cuiftimulans nobilittin¬
dum se exis timabat. adquẽ omnẽ spei suȩ opinionẽ referret.
in cuius bonitate int̾tantas p̃sentiũ negotioꝵ calamitates tanquam
trtissimo sibi portu familiariq requiesceret. Adhunc igitur uł intelli¬
gendum uł cognoscendum studio flagantissimo accendebatire ba¬
amq plures eor numerosas incertoꝵ deoꝵ familias intro ducebant
&urilẽ ac muliebrẽ sexũ in diuinis naturis agere exis timantes
ortus ac successiones exdiis deoꝵ asserebant. alii maiores acmiores
& differentes ꝓpotestate deos p̃dicabant. Nonnulli nullum om̃i no

Expanded text:
quae cum non intelligere beluinum esset, intellecta tamen quae cum non intelligere beluinum esset, intellecta tamen non agere, ultra beluinae immanitatis esse rabiem videretur. Festinabat autem animus, non haec tantummodo agere, quae non egisse, et criminum esset plenum, et dolorum: sed hunc tanti muneris Deum parentemque cognoscere, cui se totum ipse deberet, cui famulans nobilitandum se existimabat, ad quem omnem spei suae opinionem referret, in cujus bonitate inter tantas praesentium negotiorum calamitates, tamquam tutissimo sibi portu familiarique requiesceret. Ad hunc igitur vel intelligendum, vel cognoscendum, studio flagrantissimo animus accendebatur. amque plures eorum numerosas incertorum deorum familias introducebant: et virilem ac muliebrem sexum in divinis naturis agere existimantes, ortus ac successiones ex diis deorum asserebant. Alii majores ac minores et differentes pro potestate deos praedicabant. Nonnulli nullum omnino
Abbreviated transcription (Latin):
sese ipsam atq intrase apueritiȩ ignoratione usq ad senec tutis
deliramenta consumeret id circo ad aliquas se patientiȩ & con¬
tinentie & plcicabilitatis uirtutes & doctrina & opere transtulisse
qđ bene agere atq in telligere iddemũ bene uuere essẽ opinabaq̃
itã autem non admortẽ ttintũ ab immorttili dõ tribui existi¬
mandam cũ boni largitoris non esse in telligeretur. uiuendu
iocundissimũ sensum ad tristissimũ metũ tribuisse moriendi
Q quam quã ñ ineptã hanc eoꝵ esse sententiã atq inutilẽ existi¬
mantẽ conscientiam ab om̃i culpa liberã conseruare. & om̃s
humane uitȩ molestias uel ꝓuidere prudent̃ uł euitare con¬
sulte. uł ferre patient̃: tttm̃ hi ipsi ñ satis mihi idonei adbene
beateq uiuendum auctores uidebantur. communia tantum
& conuenientia humano sensui doctrinarũ p̃cepte statuentes

Expanded text:
sese ipsa atque intra se a pueritiae ignoratione usque ad senectutis sese ipsa atque intra se a pueritiae ignoratione usque ad senectutis deliramenta consumeret: et idcirco ad aliquas se patientiae et continentiae et placabilitatis virtutes et doctrina et opere transtulisse, quod bene agere atque intelligere, id demum bene vivere esse opinabantur: vitam autem non ad mortem tantum ab immortali Deo tribui existimandam; cum boni largitoris non esse intelligeretur, vivendi jucundissimum sensum ad tristissimum metum tribuisse moriendiem existimarem, conscientiam ab omni culpa liberam conservare, et omnes humanae vitae molestias vel providere prudenter, vel vitare consulte, vel ferre patienter: tamen hi ipsi non satis mihi idonei ad bene beateque vivendum auctores videbantur, communia tantum et convenientia humano sensui doctrinarum praecepta statuentes: