comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ue st̃ exmollicie cordis. Nã hñtes
cor molle nõ possũt durũ aliꝙ sus¬
cedũt. uũ decũ st̃ pie. st̃ualde pie
⁊ cũ st̃ crudeles sũt ualde crude
⁊ si iu honis põt eͤ laudabile in
st̃ laudabłia ĩ fem̃ĩs restut nar¬

Expanded text:
unt ex mollitie cordis. Nam habentes cor molle, non possunt aliquid suscedunt. unde cum sunt piae, sunt valde piae: et cum sunt crudeles, sunt valde crudelet si in bonis potest esse laudabile, in sunt laudabilia in foeminis: restat nar
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ duplici de cã ꝯtingit / p ͦ ex appe¬
petũt laudari ꝙͣ ꝑfecte possiden¬
fectã scia plus desid̾ant ut uoceñ.¬
t᷑ scientes ⁊ ut hẽant nom ꝙ sint
excellentes clerici ꝙͣ u̾escientes
Nã qͥ u̾e sciũt ĩ se ip̃is ĩ ueniũt. uͫ
gaudeant. Iõ nõ tm̃ curant de ap¬
uident ĩ se ip̃is scĩa. Uñ gaud̾e
ẽ debõitatẽ ꝯpletii ⁊ ĩ ꝯpleta. Nã
quist᷑ ꝑfecte boni. nõ sic appetũt
laudari ⁊ repntari boni sic̃ alii.
hũtes .n. ꝑfectõnem bõitatit in
se ip̃is ĩ ueniũt. uͥ sand̾e possũt
uiri. si aliqͣleui bonitatẽ hẽant ut¬
puta. si pollent aliqͦ bono coͣru
uit sint pulcre ⁊ elegantes. uł si
qͣ aliꝯ bonitate ꝑticipent ualde
cupiũt laudari ⁊ ꝯmẽdari ĩea qd

Expanded text:
quod duplici de causa contingit. Primo, ex appepetunt laudari, quam perfecte possidenrfectam scientiam, plus desiderant, ut vocentur scientes, et ut habeant nomen quod sint excellentes clerici, quam vere scientes. Nam qui vere sciunt, in seipsis inveniunt unde gaudeant: ideo non tantum curant de apvident in seipsis scientiam unde gaudere est de bonitate completa et incompleta. nam qui sunt perfecte boni, non sic appetunt laudari et reputari boni, sicut alii. Habentes enim perfectionem bonitatis, in seipsis inveniunt unde gaudere possintviri; si aliqualem bonitatem habeant, utputa si polleant aliquo bono corporali, ut sint pulchrae et elegantes, vel si aliqua alia bonitate participent; valde cupiunt l
Abbreviated transcription (Latin):
m̾es fortitudinũ scire debeãt. ut cogͦs¬
cant qualit̾ ppłr sinis fortis est. ⁊ qũo
possũt. cũ ad u̾sariis bellare. ip̃i tñ dẽ
ẽẽ fortes fortitudĩe uͥtuosa ⁊ ño expo.
nat gentẽ suã ꝑicłis bellicis nͥ hẽant
iusta bella. ⁊ nͥ uideant magnũ bonũ
pat̾e. ł regni ꝙ extali bello ꝯseqͥ pos
possit¬
Cap. xu. quid sit tẽꝑaran

Expanded text:
s fortitudinum scire debeant, ut cognoscant qualiter populus suus fortis est, et quomodo possunt cum adversariis bellare: ipsi tamen debent esse fortes fortitudine virtuosa, ut non exponant suam gentem periculis bellicis, nisi habeant iusta bella, et nisi videant magnum bonum patriae vel regni, quod ex tali bello consequi possit. Quid sit Temperan
Abbreviated transcription (Latin):
ta furiosa. qͥnta ꝯsuetudiar sexta beᷤᷤ¬
fortitudĩe. fortissimi uident ᷑ ẽẽ apd̾
patõnes polẏmadis aggͥdiebat ᷑ t̾ri¬
bilia. dicebat in. ꝙ si fug̾ pohmadaᷤᷤ
qui ebat exꝑte ad u̾sa pͥmũ sibi in
cebat .n. ꝙ si nõ strenne bellar ecth¬
or laudant se ĩ treians dic̾z dỹome¬
deui ab eo denictũ ẽẽ. Recte ãt ħ for¬

Expanded text:
ta, furiosa. Quinta, consuetudinalis. Sexta, besFortitudinem fortissimi videntur esse apud epationes Polydamantis, aggrediebatur terribilia. Dicebat enim quod si fugeret, Polydamas, qui erat ex parte adversa, primum sibi inccebat enim quod si non strenue bellaret, Hector laudans se in Troianis diceret Diomedem ab eo devictu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpꝓbria uł ut ꝯseqͣt᷑ honores. s timor¬
sũã. h mͦ młtiro troianoꝵ timenteᷤ.
ectħorẽ fortes erant. Nã ph̾s ait ectho¬
rem statusse ꝙ siquis troianoꝵ sñ bello
susticiẽs fugͥe cans canes. Ad hnͣc for¬
titudĩe in ducũt ppłm ex̾citus duces sta
tuentes penã fugientib faciendo foue¬
as ne possit ex̾citꝰ sug̾e. s quadã ncc̃i¬
Nã cũ uanigiis cũ toto suo ex̾citu.

Expanded text:
timorgnam. Hoc modo multi Troianorum timentes ectorem fortes erant. Nam Philosophus ait Hectorem statuisse, quod si quis Troianorum sine bello sufficiens fugare canes. Ad hanc Forttuentes poenam fugientibus, faciendo foveas, ne possit exercitus fugere, sed quadam necessiNam, cum navigiis, et cum toto suo exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ officia maxĩa curã hũt. st
oĩo officia ꝑticulanda ⁊ distĩ¬
gͬenda. ⁊ nõ st̃ pra ꝯmittenda
eid̾ neq̃ pediat ᷑. facilitas ex seqñ¬
di.ecio ĩ ꝯm̃issione officõꝵ ꝯ

Expanded text:
 officia maximam curam habent, sunt omnino officia particulanda, et distinguenda, et non sunt plura committenda eidem, ne impediatur facilitas exequendi. Tertio in commissione officiorum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m. s ħ nõ est ex malicia uolũ¬
fideles quidã qͣntũ ad rectitudĩe
uolũtatis ne defraudent prudẽ¬
deltas aut cognosci h ꝑdiut᷑ni¬
tatem dẽꝑis ip̃m .i. corhoĩs ind̾e
nõ possumꝰ. s si ꝑ diut ͤ ua tẽꝑa ⁊
ĩ din̾sis officus ꝯmissis fidelit᷑ sest
iudicãtꝰ dus. prudẽcia u̾o cõgͦsci
h ꝑ eã que diximꝰ ĩ p ͦ libꝰ ut si ali

Expanded text:
ipsum, sed non ex malitia volunfideles quidem quantum ad rectitudinem voluntatis, ne fraudent: prudendelitas autem cognosci habet per diuturnitatem: ipsum enim cor hominis videre non possumus; sed si per diugessit, fidelis est iudicandus. Prudentia vero cognosci habet per ea quae diximus in primo libro: ut si aliq
Abbreviated transcription (Latin):
t magist᷑ t ᷤ. Ita ꝙ eidẽ diu̾sa of¬
ficia ꝯmittãtur. ¶ Oꝵ g ͦ dc̃m
ẽ deciuitate ꝑuar magna in¬
delligend̾ ẽt de ꝑua ⁊ magna
domo. In domo . n. ꝑua. u pan¬
ci st̃ m̃strii ⁊ uͥ officia modicã
curã hñt nõ uẽ ĩ ꝯuẽiens plura
officia ꝯuiti eid̾ poss .n. donł

Expanded text:
eidem diversa officia committantur. Quod ergo dictum est de civitate parva et magna, intelligendum est de parva et magna domo. In domo enim parva, ubi pauci sunt ministri, et ubi officia modicam curam habent, non est inconveniens plura officia committi eidem: posset enim domus
Abbreviated transcription (Latin):
si magistͣtꝰ qr ĩ ciuuitate ma¬
gna officia ⁊ pͥucipatꝰ tantam
curã hũt ãnexam ut ea ꝑsona
suffic̾e nõ possit ad faciłit᷑ ex¬
sequdũ officia młta. s ĩ ꝑua

Expanded text:
rsi magistratus: quia in civitate magna officia et principatus tantam curam habent annexam, ut eandem persona sufficere non posset ad faciliter exequendum officia multa. Sed in parva
Abbreviated transcription (Latin):
c̃o uõ ẽ ociosa ⁊ ordĩat᷑ ĩ bonũ finem.
ut insistamꝰ bonis oꝑib quoꝵ curam
hr̃e debemꝰ qr cũ iocus ĩ mod̾atꝰ uł in¬
honestꝰ distͣhat nos abonis oꝑib ⁊ a
debitis curis. tanto detestabłis ẽ re¬
ges ⁊ pͥncipe ͦ ĩ mod̾ate ł ĩ honestes uti
delectatõib ludoꝵ. qͣnto cura boniꝯm̃is
si sint honesta. ⁊ mod̾ata. ⁊ ħ mag̾ ⁊
minꝰ. ꝓut reqͥrit diu̾sitas ꝑsouaꝵ.¬

Expanded text:
bonum finem, ut insistamus bonis operibus, quorum curam habere debemus. Quare cum iocus immoderatus, vel inhonestus distrahat nos a bonis operibus, et a debitis curis: tanto detestabilius est reges, et principes immoderate, vel inhoneste uti delectationibus ludorum, quanto cura boni commusi sint honesta et moderata: et hoc magis et minus, prout requirit diversitas persona
Abbreviated transcription (Latin):
tõm despconũ nõ tñ ẽ ctͣ hec eque
pͥncipasb. s pͥncipaliꝰ u̾itas oppo᷑ iac¬
tancie ⁊ intendit iactancias repͥu̾e.
⁊ de se dig̾e miuora ꝙͣ sint est opͦ
prudẽtis. Spͤtat gͥ ad u̾acem. ulłoi

Expanded text:
m despectionum: non tamen est circa haec aeque principaliter. Sed principalius veritas opponitur iactantiae, et intendit iactantias reprimereet dicere de se minora quam sint, est opus prudentis. Spectat igitur ad veracem nullo
Abbreviated transcription (Latin):
giones ⁊ repͥme iactancias. pͥncipaliꝰ
tñ sptat ad ip̃m iattancia ᷤ repͥm̾e qm
dirisiones mod̾ are. qr ut dcm̃ ẽ inta¬
lib mag̾ est declinand̾ in minꝰ dicẽ¬
do de se minora ꝙͣ fĩt. ꝙͣ sit excedẽdũ uͭ
plus. asserẽdo dese maioras possimmꝰ aũt¬

Expanded text:
iones, et reprimere iactantias. principalius tamen spectat ad ipsum iactantias reprimere, quam derisiones moderare: quia ut dictum est in talibus magis est declinandum in minus dicendo de se minora quam sint, quam sit excercendum in plus asserendo de se maiora. Possumus aut
Abbreviated transcription (Latin):
ie ⁊ nobiliũ curiał e ͤ dicet᷑. st̃.
n. mułti facientes oꝑa uͥtutũ. ut
boua sua aliis largientes. nõ agẽ¬
tes. ħ qr eis placeat expend̾e. ncͣ
ħ̾p̾cipientẽ ꝙ facit iustꝰ legalis.
.s qr uolunt retin̾e mores curie
iũcuytis ⁊ indomib nobiliũ .O.¬
ext̾iora bona potissime. largitas
qͣntũ ad suptꝰ ⁊ affabilitas quͣt̃
ad ꝯu̾satõm requirũt ͤ ĩ ip̃is.
Diso quid ẽ curialitas deleui p.¬

Expanded text:
iae et nobilium, curialis esse dicetur. Sunt enim multi facientes opera virtutum ut bona sua aliis largientes, non agentes hoc quia eis placeat expendere; nechoc precipientem, quod facit iustus legalis: sed quia volunt retinere mores curiaein curiis et in domibus nobiliuexteriora bona, potissime largitas quantum ad sumptus, et affabilitas quantum ad conversationem requiruntur in ipsis. Viso quid est curialitas, de levi p
Abbreviated transcription (Latin):
ting̾ e distĩgn̾e duplicẽ nobili¬
moꝵ. Nobilitas q̾ ĩ excessu alicꝰ
boni fundari indet᷑. Nã nũꝙͣ dic̃¬
et unꝰ nobilior auo nͥ ĩ aliquo ex¬
ced̾et illũ. sic̃ gͦ st̃ duo gen̾ã

Expanded text:
limorum. Nobilitas autem, in excessu alicuius boni fundari videtur: nam nunquam diceretur unus nobilior alio, nisi in aliquo excederent illum. Sicut ergo sunt duo genera
Abbreviated transcription (Latin):
rãnidẽ obligarchiã extremã .i.
pessimã qr est maxĩe nociua sb̾¬
ditis.¶Quarda uia simut᷑ ex ec
ꝙ ꝑ tale dñiũ ĩpediunt᷑ maxima
bona ip̃oꝵ cimũ. tyramꝰ. li. nõ so¬
lũ ꝓcurat mala eoꝵ quist̃ ĩ reg¬
uo. s ⁊ satagit ĩpedire eoꝵ i
maxima bona/tangit aũt pħs.¬

Expanded text:
rannidem esse oligarchiam extremam idest pessimam: quia est maxime nociva subditis. Quarta via sumitur ex eo quod per tale dominium impediuntur maxima bona ipsorum civium. Tyrannus enim non solum procurat mala eorum qui sunt in regno, sed etiam satagit impedire eorum maxima bona. Tangit aut
Abbreviated transcription (Latin):
dire tyrãnꝰ uidelic pacẽ nͥtutes.
⁊ scĩas. tyrãni .i. uolũ ciues hr̃epa
ce ⁊ ꝯcordiã ad ĩ uicem. Rursus
uolũt eos eo s eͤ magnãimos ⁊ uͥ.¬
tuosos. n ͨ uolũt ipõs eẽ sapĩete.
nide ẽẽ pessimũ pͥncipatũ Pp̃ro.¬
nes tactas.¶ Q̾ a̾ rege sũ¬
io oꝑe cau̾e debeãt ne pͥncipẽ¬
t ͦ principatu tẏrãnico uid̾e ñ
est difficile. Nã tanto peiorẽ
pͥnceps. qͣnto peiori dĩno pͥnci¬
pat᷑. qr si om̃e diligenciã ad¬

Expanded text:
dire tyrannus. videlicet pacem, virtutes, et scientias. Tyranni enim nolunt cives habere pacem et concordiam adinvicem: rursus nolunt eos esse magnanimos et virtuosos: nec etiam volunt ipsos esse sapientes nidem esse pessimum principatum propter rationes tactas. Quod autem reges summo opere debeant, ne principentur principatu tyrannico, videre non est difficile. Nam tanto peior est princeps, qunato peiori dominio principatur: quare si omne
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ exaliqͣ ꝑte possit ĩuadi. ⁊
utͥͫ aliqͣ ciuitas regni ab extͣneit
possit susciꝑe detͥmẽtũ. Iõ passagia
portꝰ ĩ troitꝰ ⁊ cet̾a talia uũ posst̃
extͥuseci aduẽire nõ st̃ extͣneis ꝯ¬
mittenda. uł tͥbuenda. s st̃ diligẽ

Expanded text:
regnum ex aliqua parte possit invadi, et utrum aliqua civitas regni ab extraneis possit suscipere detrimentum: ideo passagia, portus, introitus et caetera talia unde possunt extrinseci ad venire, non sunt extraneis committenda vel tribuenda, s
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ st̃ ĩ regno usurparet ĩ iuste sẜur¬
sus ẽ attendend̾ ne ĩ suis ꝓuentib
defraudet ᷑ expedit .n. regiũ ꝯsiliũ
ad defensiouẽ regni ⁊ ad bonũ sta¬
tũ eiꝰ. dec̃ gͦ ꝯsilarios scire ĩ cͣtꝰ¬

Expanded text:
iuste. Rursus est attendendum, ne in suis proventibus defraudetur: expedit enim regium consilium ad defensionem regni, et ad bonum statum eius: decet ergo consiliarios scire int
Abbreviated transcription (Latin):
ali. decet reges ⁊ pͥncipes scire
ta sua aliis scribe ⁊ leg̾e abs
alioꝵ scitu. ¶ Filii gͦ nobiliũ
qͣntũq intendant ẽẽ milites
⁊ uacare. negocio politico. de¬
sita qũo fc̃õ dotũ suũ ĩ gemiũ.
debẽt expon̾e ut bñĩtłłigant
ad bonos mores. sic g morale ne¬
gociũ scire expedit ab hiis qͥcu¬
piũt pͥncipari. ut si om̃s alias
scĩas ignorarẽt. ad huc stud̾e de¬
b̾et ut eis moralia uulgalit̾ ⁊
sufficient̾ ĩ struit ͦ. qͣłr debe¬
at pͥncipari ⁊ qũo set siues ĩ¬
ducͥe debeat ad uͥtutes.

Expanded text:
ali, decet reges, et principes scire ta sua alii scribere et leger absque aliorum scitu. Filii ergo nobilium quantumcunque; intendant esse milites, et vacare negocio politico, desita: quo facto totum suum ingenium debent exoponere, ut bene intelligant ad bonos mores. Sic ergo morale negocium scire expedit ab iis qui cupiunt principari: ut si omnes alias scientias ignorarent, adhuc studere debent, ut eis moralia vulgaliter esufficientere instruitur, qualiter debeat principari, et quo se et cives inducere debeat ad virtutes.
Abbreviated transcription (Latin):
dẏaletici. sic legiste. qr ea de qͥbus
est politica dicũt narratiue et
sine rõne. appellari possũt. ydi¬
ote politice. Exħ ã pat̾e põt
qͣnto mag̃ honorandi st̃ scienteᷤ
polliticã ⁊ morales scĩas ꝙͣ scien¬
tes leges ⁊ iura. Nã q̈nto scien¬
tes ⁊ dantes cãm honorabiliores
tanto dales honorabiliores st̃ illic.
di st̃ dĩni ⁊ scientes de theologiã.
qr sic̃ d̾s ip̃e ẽ d̾t oĩm enciũ. sit the¬
ologia q̃ pͥncipant̾ ẽ dedo̾. ẽ deat

Expanded text:
tici: sic Legistae, quia ea de quibus est politica, dicunt narrative et sine ratione, appellari possunt idiotae politici. Ex hoc autem patquod magis honorandi sunt scientes politicam et morales scientias, quam scientes leges et iura. Nam quanto scientes et dantes causam, honorabiliores tanto tales honorabiliores sunt illis.di sunt divini et scientes theologiam; quia sicut Deus ipse, est Deus omnium entium; sic theo
Abbreviated transcription (Latin):
bonis morib sint ĩ dubuti. cũ bo¬
nũ ꝯm̃e ⁊ tociꝰ regni ĩ ħ ꝯsistat.
ne sufficit ꝙ qr solus pͥmo genitꝰ
regnare. d. ut de eo solo cupa dili¬
dĩia ꝓuidencia statuit. ⁊ nescit
cui filioꝵ succedat regnũ. Iõ ne

Expanded text:
buti; cum bonum commune et totius regni in hoc consistat. Nec sufficit quod quia solus primogenitus regnare debet, ut de eo solo cura habedivina providentia statuit, et nescitur cui filiorum succedat regnum. Ideo ne
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ nlgͥ ĩ cliat᷑ ut obediat usi¬
re ꝓsapiã ex qua p̾ficiendus est
sic̃ orm̃tͦ dĩssensiones ⁊ lites si
ignoraret᷑ ex q̃ ꝓsapia assimiẽ¬
dus sit rex. sic ⁊̃ litigia oriũtͦ
sapia debeat pͥncipari. talẽ aũt
det᷑mĩare ꝑ sonã difficultatẽ nõ
h. Qã si gͣdignitas regia ꝑl e

Expanded text:
 inclinatur ut obediat iussire prosapiam, ex qua praeficiendus estsicut oriuntur dissensiones et lites, si ignoretur ex qua prosapia assumendus sit rex: sic etiam litigia oriuntur, sapia debeat principari. talem autem determinare personam, difficultatem non habet. nam si dignitas regia pe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑhẽditatẽ ĩ ꝓpͥis filiis mag̾ re¬
putabat bouũ regni e ͤ bonũ
suũ ⁊ ardenciꝰ sollicitabit ͦ ꝙͣ ta
le bonũ. ẜmo qr tota spes patͥs
reqͥescit ĩ filiis. ⁊ ymo ardorey
nmouent᷑ pr̃es erga dilectõ
filioꝵ. Iõ rex oĩ cura qua pot̾it¬
more mouebit᷑ ad ꝓcurand̾ bo¬
nũ statũ regni si cogitet Ip̃m ꝑ¬

Expanded text:
filiis, magis reputabit bonum regni esse bonum suum, et ardentius solicitabitur circa tale bonum. Immo quia tota spes patris requiescit in filiis et nimio ardore moventur patres erga dilectionem filiorum: ideo omni cura qua poterit movebitur ad procurandum bonum statum regni, si cogitet ipsum p
Abbreviated transcription (Latin):
longũ eẽt. dic̾e gͦ possumꝰ ꝙ ex
expedit regno filiũ succede ĩ be¬
gimĩe pr̃is ⁊ si aliqs defectꝰ ẽẽt ĩ
regio filio. ad ꝙ̃ deb̾et regia cura
ꝑuenire supleri pot̾it ꝑ sapienteᷤ
⁊ bonos qͦs tanꝙͣ mauꝰ ⁊̃ oculos d s̃
reg rex ĩ societatẽ ꝯiũg̾e. ¶ ual¬

Expanded text:
longum esset. Dicere ergo possumus quod expedit regno, filium succedere in regimine patris: et si aliquis defectus esse: in filio regio, ad quem deberet regia cura pervenire, suppleri poterit per sapientes et bonos, quos tanquam manus et oculos debet sibi rex in societatem
Abbreviated transcription (Latin):
ex altatũ ĩ regẽ. ẽ qͣi q̃dã ĩ erudi¬
cõ regie dignitatis. tules quideᷤ
ut płnũ tỹr ãntãt ⁊ ĩ flati cor¬
de ĩ erudite regnãt. s si regale
regimẽ ꝑh̾editatẽ uadat filii ex
l nõ ĩ fłant᷑. uec efficiũt᷑ elati.
qr nõ reputãt magnũ. si i ͦ hẽãt¬
lioꝵ debenciũ succed̾e ĩ h̾editatẽ
patnã expedit regno ne uieru¬
dite regat᷑ ⁊ ne regale regi¬
gia diguitas ꝑ eueditatẽ tͣnstꝰ¬
at᷑ ad post̾os. ¶Eçia uia sinui
regimẽ gub̾nari. Nã ꝯsuetu

Expanded text:
tatum in regem, est quasi quaedam ineruditio regiae dignitatis. tales quidem ut plurimum tyrannizant, et inflati corde et inerudite regnant. Sed si regale regimen per haereditatem vadat. filii ex hoc non inflantur nec efficiuntur elati. quia non reputant magnum, si illud habeantliorum debentium succedere in haereditatem paternam, expedit regno ne inerudite regatur, et ne regale regigia dignitas per haereditatem tranferatur ad posteros. Tertia via sumitur reg
Abbreviated transcription (Latin):
ut mag̾ sit cure regidebono re¬
gni. expedit statu̾e regnũ succe¬
d̾e p᷑ gento. nt pr̃ ampliori soni¬
citu ͥ ͤ cur de bono regni. sciens
ip̃m ꝑueĩre ad filiũ plꝰ dilectũ.

Expanded text:
ut magis sit curae regi de bono regni, expedit statuere regnum succedere primogenito: ut pater ampliori solicitudine curet de bono regni, sciens ipsum pervenire ad filium plus dilectum.
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ si ꝑ diut nam ꝯsuetudiue
obediuit pr̃ib filiis ⁊ filioꝵ fili¬
e obediant. qr cũ om̃e uolũta¬
risi sit minꝰ onosũ ⁊ disficile.
ut libenciꝰ ⁊ facilius obediat
ppłc mandatis regis. expedit
regie dignitati ꝑ h̾editate suc¬
ced̾e. ¶ Det̾minare gͥ domũ
⁊ ꝓsapia ex qͣ assimẽdꝰ est rex
sedat litigia. tollit tỹrãuide.

Expanded text:
go si per diuturnam consuetudinem obedivit patribus, filiis, et filiorum filie obediant: quare cum omne voluntarium sit minus onerosum et difficile, ut libentius et facilius obediat populus mandatis regis, expedit regiae dignitati per haereditatem succedere. Determinare igitur domum et prosapiam, ex qua assumendus est rex, s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣ hostes uelit acruns diuncare.
Sa cautela ad hibenda ẽx exꝑte
ex̾citꝰ hostiũ. Nã sic d declinare
bellũ ut ħ hostes lateat. Iõ mfti tẽ¬
plures hanc hr̃e cautelã ꝙ mili¬
des stãtes ĩ acie ex oppõito hostiũ ꝓ¬
hibẽt eos ne pedites ind̾e possĩt ip̃
qd̾ pedestͥc pugna latẽt̾ recedit qͣ
recedente eqͥtes pꝰea melsꝰ possũt ui¬
tare hostiũ ꝑcussiones.: Est ⁊
ꝯting̾et hostes ĩ seqͥ fugientes a
bello płres occid̾ent ⁊ maiꝰ uoctmũ¬
tũ eis ĩferẽt fugientib ꝙͣ si se u̾t̾ẽt

Expanded text:
acrius dimicare. Secunda cautela adhibenda est ex parte exercitus hostium. Nam sic debet deducere bellum, ut hoc hostes lateat. Ideo multi templures hanc habuere cautelam, quod milites stantes in acie ex opposito hostium, prohibent eos ne pedites videre possint: propter quod pedestris pugna latenter recedit, qua recedente, equites postea melius possunt vitare hostium percussiones. Est eticontingeret hostes insequi fugientes a bello, plures occiderent; et maius nocumentum eis infertur a fugientibus. quam si se verterent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ mami sad manũ seꝑcuciũt.
Alit aũt debent stare bellatode¬
res niri cũ aremotis iacula iaciũt
⁊ alit̾ cũ ex ꝓiqͦ se feriũt. Nã ia¬
ciendo iacula a remotis debẽt hr̃e¬

Expanded text:
 manu ad manum se percutiunt. Aliter autem debent stare bellatores viri, cum a remotis iacula iaciunt, et aliter cum ex propinquo se feriunt. Nam iacendo iacula a remotis, debent ha
Abbreviated transcription (Latin):
suimis ciuitates ⁊ ꝓmũtias nõ
existentes sb̾ uno rege ẽẽ ĩpe¬
nuria nõ gaug̾e pace molesta¬
ri dissẽsionib ⁊ guerris. existẽ¬
guerras nesciũt pace letant᷑
onib oñdi põt

Expanded text:
sumus civitates et privincias non existentes sub uno rege esse in penuria, non gaudere in pace, molestari dissensionibus et guerris: existenguerras nesciunt, pacem spectantur, onibus ostendi pot
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ornẽt. st̾cio ut sint mod̾ate ne
ultͣ eoꝵ statũ uestim̃ta reqͥrãt.
qͣrto ut simplices ne ccͣ ornamẽta
minia solli sollicitudiue uexent᷑ qn¬
to ne sint negligentes uenotabłr.
ĩfra eoꝵ statũ ꝓp̃ pigͥciã deficiant. er¬
ga ornatũ cor sexto ne exuli ͤ hĩt᷑¬

Expanded text:
se ornent. Tertio, ut sint moderatae, ne ultra eorum statum vestimenta requirant. Quarto,ut sint simplices, ne circa ornamenta nimia solicitudine vexentur. Quinto, ne sint negligentes, ne totaliter infra eorum statum propter pigritiam deficiant erga ornamentum corporis. Sexto, ne ex vilit
Abbreviated transcription (Latin):
aui uxorem reg̾e debeat. se hr̃e¬
eã dirigendo ad actõnes honestaᷤ.
⁊ ad oꝑa uͥtuosa. expedit qͦsl ni
ros ĩ hus ĩ qͥb ut płimũ delinqũt
femine diligẽt̾ ad u̾te q̃ st̃ iͥ lici¬

Expanded text:
am uxorem regere debeat, eam dirigendo ad actiones honestas, et ad opera virtuosa: expedit quoslibet viros in iis, in quibus ut plurimum delinquunt foeminae, diligenter advertere quae sunt ibi lici
Abbreviated transcription (Latin):
inducit ad om̃ẽ niciũ. tales .n. st̃ tyr¬
ãui uolentes exꝑere uolũtatẽ explere¬
am singularẽ pp̃ ꝙ fiũt ĩ iuriatores a¬
lioꝵ dep̾cant᷑ sacͣ expoliant ppłm oẽ
ĩiꝰticiã ex̾cent. uͥ ⁊ ualerꝰ maximꝰ de
dyonsio ciciliauo recitat. qui cũ eẽt
depͥdabat᷑ sacͣ. uiso qũo regeꝭ ⁊
pͥncipes se hr̃e debeant ad amorem.
qr pͥncipłr debent amare bonũ dĩnũ
⁊ ꝯm̃e. de facili pat̾e põt qũo se hr̃e de¬
beant ad odiũ.N. ã amor ẽ pͥmꝰ motꝰ.
⁊ pͥma passio ex quaͣ oĩs aͣ suiit origĩe.
ut sihomo diligit iͨcitiã ⁊ ilitatẽ odit f ͦ¬
antͤ u̾itati. ⁊ qr diligit coͣrlẽ uitã tim
gladiũ qͥ eã tollit. timor gͦ ⁊ odiũ ⁊
bremt̾ gͦ om̃is passio. sũ om̃is motꝰ qĩ¬
ini ex amore sumit originẽ. potissim̃ gͥ
iuintẽtõne cuil ẽẽ deb quid amandũ.

Expanded text:
cit ad omne vitium: tales enim sunt tyranni, volentes explere voluptatem pram singularem. propter quod fiunt iniuriatores aliorum, depraedant sacra, expoliant populum, omnem iniustitiam exercent. Unde et Valerius Maximus de Dionysio Ciciliano recitat, qui cum essetdepraedabat sacra. Viso quomodo reges et principes se habere debeant ad amorem, quia principaliter debent amare bonum divinum et commune: de facili patere potest, quomodo se habere debeant ad odium. Nam amor est primus motus ma passio, ex qua omnis alia sumit originem: ut si homo diligit iustitiam et veritatem, odit furantur veritati. et qui diligit corporalem vitam, timet gladium qui eam tollit. timor ergo et odium. et breviter omnnis passio sive omnis motus animi ex amore sumit originem. potissimum ergo in intentione cuiuslibet esse debet quid amandum.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ qͥs uplt ꝓcuti ne uulu̾ent᷑ mẽbͤa a
quib pͥncipałr dependet salus corꝑis
⁊ netocũ corpꝰ ꝑeat brachiũ ꝑiculo se
exponit. sic ⁊̃ autiqͥtꝰ si ꝑspeximꝰ ciui¬
tatẽ aliꝙͣ dũari ⁊ den̾e monarchiã hoc
erat qr cinies. ꝓrepublica nõ dubitilbãt

Expanded text:
cum quis vult percuti, ne vulnerentur membra a quibus principaliter dependet salus corporis, et ne totum corpus pereat, brachium periculo se exponit. Sic etiam antiquitus si perspeximus civitatem aliquam dominari et tenere monarchiam: hoc era
Abbreviated transcription (Latin):
aliis tͣd̾e. sic detestabiliꝰ ẽ ĩ rege car̾e
uͥtutib. ꝙͣ ĩsb̾ditis. q status regiꝰ re¬
qͥrit ut iuducat alioᷤᷤ ad uͥtutẽ q̃t̾ cet̾a.¬
a̾ ꝙ induc̾e posfũt reges aduͥtutes ẽ
ant. Nã si rex pͥucipatr bonũ ꝯm̃e iutẽ¬
dat studebit. ut hẽat memonã pͥc̾itoꝵ.¬

Expanded text:
aliis tradere: sic detestabilius est in rege carere virtutibus, quam in subditis, quia status regius requirit ut inducat alios ad virtutem. Inter caae inducere posset alios ad virtutes, est, ant. Nam si rex principaliter bonum commune intendat, studebit ut habeat memoriam praet
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝙͣ pouebat sacͣtes. modica.n.
ꝯsãgnitas. si sit nota ⁊ c̾da maior¬
em dilectõ cãt. ꝙͣ filiatõ. si sit
dubia ⁊ ignota. ꝯm̃ita gͦ ila ꝙͣ
ponebat socͣtes nõ ẽ expediens
cinitati. dec aũt ħ reg̾es ⁊ pͥncipeᷤᷤ

Expanded text:
tio quam ponebat Socrates. Modica enim consanguineitas si sit nota et certa, maiorem dilectionem causat, quam filiatio, si sit dubia et ignota. communitas ergo illa, quam ponebat Socrates, non est expediens civitati, Decet autem hoc reges, et princip
Abbreviated transcription (Latin):
filios.¶ Ecia uia sic pr. Nã sipo.¬
sita ꝯĩtate uxoꝵ nõ ẽet tant ͦ A¬
mor ĩ ciuitate. ut opinabat᷑ socͣ¬
des. Nã modica ꝯm̃ctõ plus ⁊̃ ducit
de auiore. sii sit cͥta ⁊ nota. ꝙͣ mł.¬
da. si sit ignota ⁊ debita. l.ii. ma¬
ior sit ꝯm̃ctõ patͥs adfiliũ. qmͣ̃ pa-¬
tͥi ad uepotẽ. plꝰ tñ patriuss dui

Expanded text:
filios. Tertia via sic patet. nam supposita communitate uxorum non esset tantus amor in civitate ut opinabatur Socrates: nam modica coniunctio plus inducit de amore, si sit certa et nota, quam multa, si sit ignota et dubia. licet enim maior sit coniunctio patris ad filium, quam patrui ad nepotem: plus tamen patruus di
Abbreviated transcription (Latin):
oũd̾e ꝙ nõ expedit ciuitati hr̃e
oĩa ꝯm̃ia ut socͣtes ordinauit. nͨ
seq̃yent᷑ illa boua q̃ oppinabat ͤ so¬
cretes. sisic ordĩaret  ciuitasst᷑¬
uxores ⁊ filii cessarẽt litigia. c̾d̾ẽt
ciues om̃s pu̾os ẽẽ filios suos. eẽt

Expanded text:
expedit civitati habere omnia communia ut Socrates ordinavit: nec sequerentur illa bona quae opinabatur Socrates, si sic ordinaretur civitas: cuxores, et filii, cessarent litigia, quia crederent cives omnes pueros esse filios suos, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ dirigim᷑ iirõcinãdo deagibilib sic
ip̃a agibsia. Ampliꝰ qr ꝯtĩgit nos pas¬
tutes aliqͣs ꝑ quas modificem᷑ ĩ ip̃ĩs.
passionib. Cũ gͤ passiones q̃dã ĩ pdnãt
nos ad malũ. ut passiones ꝯcupiscibi¬
lee̾. qr ꝓni sumꝰ ad agendũ illa. q̃da
G̾o retͣhãt nos a bouo ut passiones

Expanded text:
 dirigimur in ratiocinando de agibilibus: sic ipsa agibilia. Amplius quia contingit nos pasrtutes aliquas, per quas modificentur in ipsis passionibus. Cum ergo passiones quaedam impellant nos ad malum, ut passiones concupiscibiles, quia proni sumus ad agendum illa: quaedam vero retrahunt nos a bono, ut pa
Abbreviated transcription (Latin):
mĩtatis. domꝰ ⁊ uici. Estã alia
ꝯm̃itas pͥncipalior ea cui̾modi ẽ
ꝯm̃itas regni. de qua suo loco di¬
cet. Oftendemꝰ .n. ꝯm̃itatem
hñana ⁊ esse prinçipaliore ̃⁊¬
ꝯm̃itate ciuitatis. uidet᷑ .n. suo

Expanded text:
itatis domus, et vicio. Est autem alia communitas principalior ea, cuiusmodi est communitas regni, de qua suo loco dicetur: ostendemus enim communitatem humana, et esse principaliorem communitate civitatis. Videtur enim suo
Abbreviated transcription (Latin):
aliis. Qã inmłtis politiciis bñ
ordĩatis inagna cura fint legis¬
leas forte mot exhiis que uide¬
bat ĩ politiciis aliis statuit po¬
tissime curandũ ee de possõnib
ciuiũ uolens eos eqͣtas possões.¬

Expanded text:
am in multis politiis bene ordinatis magna cura fuit legislas forte motus ex his quae videbat in politiis aliis, statuit potissime curandum esse de possessionibus civium, volens eos aequatas posses
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓͥ ad quirẽdis possõib ĩ ferũt iꝰ
ciues iniurias ⁊ ꝯtumelias ĩ ꝑso¬
nis ꝓpͥis fiũt ã ĩ ciuitate. furta
rapine ⁊ homicida pp̃ cupiditatẽ
possidendi diuicias. qr si ciues nõ¬

Expanded text:
 acquirendis possessionibus inferunt sibi cives iniurias et contumelias in personis propriis. fiunt autem in civitate furta, rapinae et homicidia propter cupiditatem possidendi divitias. quare si cives no
Abbreviated transcription (Latin):
aliis reb. ꝙ unũꝙq ꝑfectũ ẽ cũ põt sibi
simse ꝓducͥe ⁊ cũ actõ sua se ad alios ex
tendit ⁊ tũc aliꝙͥ est ꝑfecte calidũ qũ
põt alia calefac̾e. ⁊ qñ actõ sua ad a .
se extendit. ⁊ tũc est aliꝙͥ ꝑfecte sci
mili. tũc ẽ aliqͥs ꝑfecte bonꝰ. qñ boni¬
tas sua us adauos se extendit. Iude
est gͦ ꝙ nõ cogꝰscit᷑ ꝑfecta bonitas
tũc melꝰ appar quar sit eo ꝙ oꝑa
sua ad ext̾iora se extendant. sigͦ ext̾i¬

Expanded text:
t sibi simile producere, et cum actio sua ad alios se extendit: ut tunc aliquid est perfecte calidum, quando potest alia calefacere, et quando actio sua ad alia se extendit. Et tunc est aliquis perfecte sciemili, tunc est aliquis perfecte bonus, quando bonitas sua usque ad alios se extendit. Inde est ergo, quod non cognoscitur perfecta bonitas tunc melius apparet qualis sit, eo quod opera sua ad exteriora se extendant. Si e
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncepe. pͥncepeᷤᷤ u̾o ẽ quedã aĩatalex.
tante iusticie ⁊ tãte equanͭ ͥ ᷤ ut possit
ip̃at leges dirig̾ e cũ ĩ aliqͦ cãu leges
obyuari nõ debeãt. ut iufra patebit.
e ͤ regłata. si .n. regła ab eqͣlitate
deficiat. nͨ regłatũ erit cũ om̃ia ꝑ
regła regłent᷑. sic si reges fint ĩiꝰti

Expanded text:
edam animata lex. tantae Iustitiae, et tantae aequitatis, ut possit ipsas leges dirigere: cum aliquo casu leges observari non debeant, ut infra patebit. esse regulata. Si enim regula ab aequalitate deficiat, nihil regulatum erit: cum omnia per regulam regulentur. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
luolestias. sexta ¶Sexta ẽ nt sꝑ
exilla ꝑte ex̾citus ꝓuiores militeᷤᷤ
⁊ mag̾ bellicosi pedites apponãt᷑
undiq st̃ remedia ad hibenda.
Septima ẽ ue ex̾ eitꝰ disꝑsiu uadat
Nã int̾rupta acie fatilius debel¬
lat᷑. In qͣlib . i hora sit excitꝰ se

Expanded text:
molestias. Sexta est, ut semper ex illa parte exercitus probiores milites et magis bellicosi pedites apponanturr,undique sunt remedia adhibenda. Septima est, ne exercitus disparsim vadat. Nam interrupta acie facilius debellatur. In qualibet enim hora sic exercitus se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ adext᷑ ⁊ aleua ꝑcurrant illus¬
t̾nter ⁊ discooꝑienter ĩ sidias ne
hostes aliqͥ latitantes ex aliq̃ ꝑ¬
te molestent ex̾cicũ. Nã ⁊ si niui
eẽt uotũ ducit ꝯsiliũ. eo tñ ipͦ¬

Expanded text:
ra et a leva percurrant, illustrantes et  perientes insidias, ne hostes aliqui latitantes ex aliqua parte molestent exercitum. Nam etsi nullis esset notum ducis consilium, eo tamen ip
Abbreviated transcription (Latin):
ninuitꝰ nõ ẽ derisus. sꝑ gͦ dux bel
uad̾e possent .q. negligentẽ it
durione̾. ⁊ decani ⁊ alii qͥ oꝑib
pedites ut sint parati ad arua
ut si ꝯting̾et aliqͣ ĩ uasio sb̃dita
possent ĩ uadendtib resiet̾e sig.
peditib ł eqͥtib. Nã eqͥtes meliur
se defendũt ĩ campis pedites Go
ĩ locis siluestͥb ⁊ montuosis. Itaq
ꝙut iud̾it dux belli se hũndare

Expanded text:
nitus, non est derisus. Semper ergo dux bellvadere possent quasi negligentem et turiones, et decani, et alii, qpedites, ut sint parati ad arma; ut si congingeret aliqua invasio subita, possent invadentibus resistere. Sic peditibus, vel equitibus. Nam equites melius se defendunt in campis. Pedites vero in locis sylvestribus et montuosis. Itaque prout viderit dux belli se abundare
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib aliis ałib nͣ sufficient̾ p̾ꝑat nu¬
tͥmentũ. Nã quia nõ hẽnt ꝯplexio¬
ne̾ ita purã ⁊ ita redactã ad mediũ
ut hõ. nõ ĩ digent cibo. ita depurato
tã ad mediũ ĩ dig alimẽto sꝑato ⁊

Expanded text:
parat nutrimentum. Nam quia non habent complexionem ita puram , et ira redactam ad medium, ut homo, non indigent cibo ita depurato, tam ad medium, indiget alimento praeparato et
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑte ẜmons ⁊ discipline ꝑ quem
instruim᷑. Nã alia ałia sufficient᷑ in¬
clinãt᷑ ad oꝑa sibi debita exĩstinctu
aranent ex instinctu nat᷑e debite te¬
araneas texuisse. sic t̾ ⁊ yrundinet
debite faciũt indũ. si nũꝙͣ uidissent
alias ĩ difficasse. ⁊ canis exĩstinctu.
nat᷑ e instruit᷑. qͣlit̾ dse debeat hr̃e
ĩ pactu. si nũꝙͣ iuidiss canes alias pe-

Expanded text:
ex parte sermonis et disciplinae, per quam instruimur. Nam alia animalia sufficienter inclinantur ad opera sibi debita ex instinctuaranea ex instinctu naturae debitam tealias texuisse. Sic etiam et hirundines debite facerent nidum, si nunquam vidissent alias nidificasse. Et canis ex instinctu naturae instruitur, qualiter se debeat habere in partu; si nunquam vidisset canes alias pepe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se loq̃do nõ ẽ in põtate hõis. s in¬
c̾paret ͦ exnimio potu. ł ex suꝑfluo
cibo. Nã erat ĩ potestate sua. ut pos¬
set uti potu ⁊ cibo modate EScd̾o ñi
sensib no ẽ ponenda uͥtut morar. ꝙ sic̃
potencie natͣales nõ obediũt nõni

Expanded text:
per se loquendo non est in potestate hominis: sed increparetur ex nimio potu, vel ex superfluo cibo, nam erat in potestate sua, ut posset uti potu, et cibo moderate. Secundo in sensibus non est ponenda virtus moralis, quia sicut potentiae naturales non obediunt
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ hõie ĩ quo nõ ꝯĩcat cũ brutis. ut ap
petitꝰ semẽs ĩtlłctũ. quedã uͦ in quos
ꝯĩcat cũ eis. ut appetitur seqiẽt senꝰ¬
sũ / appetitꝰ aũt seques sensũ põt no¬
iminari sensuautas seqũer ĩt lłctũ no¬

Expanded text:
in homine, in quo non communicat cum brutis, ut est appetitus sequens intellectum: quidam vero in quo communicat cum eis, ut appetitus sequens sensum. Appetitus autem sequens sensum potest nominari sensualitas: sequens intellectum no
Abbreviated transcription (Latin):
marniũ bellũ młtũ ualent ĩ sidie
Nã sic̃ ĩ t̾ra ponũt᷑ ĩadie militũ
qͣ ex ĩ ꝓuiso ĩuadẽtes hostes eos
t̾rent t defacili uiucũt sic ĩ ma¬
ri pꝰ aliqͣs ĩsulas fiũt ĩcidie ut ma¬
rsui pugnatores ex ĩpuiso iꝑpuẽteᷤᷤ
ĩhostes eos faciliꝰ mucãt. ¶ Tcio

Expanded text:
marinum bellum multum valent insidiae. Nam sicut in terra ponuntur insidiae militum, qui ex improviso invadentes hostes, eos terrent, et defacili vincunt: sic in mari post aliquas insulas siunt insidiae, ut marini pugnatores ex improviso irruentes in hostes, eos facilius vincant. Tertio
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e luutos ferceos fortes ut cũ u¬
det se e ͤ plures hostib c̃ ilł uncis
capiũt eoꝵ naues ut uõ ꝑuittant
disced̾e.¶Sctauo ĩ nar ili bello
ẽ ħ cautela atcedenda ut de caice
alba płuerirata hẽat młta uasa ple¬
na q̃ exalto st̃ ꝓicienda ĩ nanes hoᷤᷤ¬
tiũ qͥb eximpetu ꝓiectis ⁊ fractit

Expanded text:
re vocos ferreos fortes, ut cum vident se esse plures hostibus, cum illis uncis capiunt eorum naves, ut non permittant eos discedere. Octavo in navali bello est haec cautela attendenda: ut de calce alba pulverizata habeant multa vasa plena, quae ex alto sunt proiicienda in naves hostium, quibus ex impet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ĩbello nauali ẽ ualde ꝑicłosũ qr ex
dĩ ꝑte bellantes ĩ tali dello udẽt t̾
imi̾e mortẽ. qr siocłi bellãciũ ĩ tali
pugna expugna pulu̾e calcis sic ꝯffe¬
¶ Nona cautela ẽ hr̃e msta uasa pleuã
exmolii sapone q̃ cũ ĩpeai ꝓicienda st̃
ad nauas uaues hostiũ ⁊ ħ sp̃ loca illa.
reodũt᷑ ad̾o lubͥca ꝙ hosteᷤ ͥ ponẽteᷤᷤ
pedes statĩ labũtur ĩ aquis. E
din sb̾ aqͥs durare possũt. Nante
gͥ debẽt se serio ordinare ꝯͣua
uem hostiũ ⁊ clã pͦt t̾gũ debent
aliꝙ̃ emitt̾e diu ualentẽ durare
ss̃ aqͥs. qͥ accepto penetͣli sb̾ aqͥs d
acced̾e ad hostile nauẽ ⁊ eã in
fundo ꝑforare faciendo iͥ plura
foram̃a q̃ forauũa ab hostib re¬
ꝑiri nõ pot̾ũt cũ ꝑ ip̃ a ceꝑn.¬
uẽ ꝑit̃ ꝑiclitabit. ¶ Sũt aͦ ĩbello
nauali aꝰ obẜuauda. ut sit iͥ copia

Expanded text:
alde periculosum, quia ex omni parte bellantes in tali bello vident sibi imminere mortem. quare si oculi bellantium in tali pugna ex pulvere calcis sic offe Nona cautela est habere multa vasa plena ex molli sapone, quae cum impetu proiicienda sunt ad naves hostium; et hoc super loca illa, reduntur adeo lubrica, quod hostes ibi ponentes pedes statim labuntur in aquis. Est diu sub aquis durare possunt: nautae igitur debent se serio ordinare contra navem hostium, et clam post tergum debent aliquem emittere diu valentem durare sub aquis; qui accepto penetrali sub aquis debet accedere ad hostilem navem, et eam in profundo perforare, faciendo ibi plura foramina, quae foramina ab hostibus reperiri non poterunt, cum per ipsa cvem periclitabit. Sunt autem in bello navali alia observanda, ut sit ibi copia
Abbreviated transcription (Latin):
ut᷑q ꝑte ferratũ ꝙ ad ꝑcuciend̾ tã
quo ꝯt̾ũt᷑ iumyi muri ciuitatis obseᷤ¬
se d a̾ sic ordinari lignũ illd̾ ut li¬
gam̃tũ retinens ip ͫ possit de pͥmi dt
eleuari. qr ħ fc̃o maior hẽbit᷑ ꝯmodi¬
tas ut cũ ip̃o ꝑcuti possit. tã nauis
ꝙͣ ⁊̾ exiftẽtes ĩ ip̃a. ¶ Qͥuto ĩ bello
nauan hũda ẽ copia amplaꝵ sagcaꝵ¬

Expanded text:
iendum tam quo teruntur muri civitatis obsessae. Debet autem sic ordinari lignum illud, ut ligamentum retinens ipsum possit deprimi, et elevari: qua hoc facto maior habetur commoditati, ut cum ipso percuti possit tam navis, quam etiam existentes in ipsa. Quinto in bello navali habenda est copia ampliarum sag
Abbreviated transcription (Latin):
u. poł. sex causas. qr sb̾diti tyrã¬
uis ĩ sidiant Ipͥma e̾. pp̃ timorẽ.
Nã młti pusillannes existentes
cũ nimis tyment. ⁊ nõ credũt
se posse eu̾ad̾e. qͣ desꝑantec ĩ ua¬
dũt aios. ⁊ efficiũt᷑ ꝓbi. bͥ ⁊ ꝓu̾bi

Expanded text:
. Polit. sex causas, quare subditi tyrannis insidiantur. Prima est propter timorem. nam multi pusillanimes existentes, cum nimis timent, et non credunt se posse evadere, quasi desperantes invadunt alios, et ef
Abbreviated transcription (Latin):
u. poł. qd̾ quidã tỹrãnos ĩ uadũt
idendes lutͣ boua magna. ⁊ ho-¬
nores magnos existentes in ip̃is.
Quinto fiũt ĩ sidie tyrãnis. ꝗd
aliqͥb nõ ut possideant monar¬
chia. s ut uideant᷑ fac̾e actões
aliqͣs singłares uolũt .n. aliqͥ

Expanded text:
. Polit. quod quidam tyrannos invadunt, videntes lucra magna, et honores magnos existentes in ipsis. Quinto fiunt insidiae tyrannis ab aliquibus, non ut possideant monarchiam, sed ut videantur facere actiones aliquas singulares.Volunt enim aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ. Nã oĩs actꝰ ex ip̃a difficutate oꝑ¬
is qnͣdam bonitatẽ assimuit potẽtes .n.
tmͣgͤdi. si nõ tͣns gͦdiant᷑ landabłiores fi¬
unt. Mfti .n. nõ exũtes iustatu quopos¬
sint mala fac̾e. p̾seruãt se amalo qd̾
si tñ ad statũ dignitatis assu̾entͤ ⁊ ꝑ
młtas tnͣsgͤssiones a effic̾ẽt. põ qd̾ qͥnto¬

Expanded text:
dendum: nam omnis actus ex ipsa difficultate operis quandam bonitatem assumit: potentes enim transgredi, si non transgrediantur, laudabiliores fiunt: multi enim non existentes in statu quo possint mala facere, praeservant se a malo: quod si tamen ad statum dignitatis assumerentur, multas transgressiones effice
Abbreviated transcription (Latin):
e̾ remimu̾ator om̃iũ bonoꝵ. ⁊ qr nõ
remim̾at nͥ examore cũ semꝑ amor
Qd quando gͥ quis magis gerit y̾magi¬
nẽ eiꝰ. ⁊ plꝰ se ꝯforͣt ei maiꝰ m̾tũ abip̃o
suscipiet pͥncipiis aũt statꝰ reqͥrit impe
sit d̾o ꝯformior ꝙͣ eiꝰ st̾diti ĩmo eo ip̃o ꝙ

Expanded text:
 remunerator omnium bonorum: et quia non remunerat nisi ex amore, cum semper amor : quanto ergo quis magis gerit imaginem eius, et plus se conformat ei, maius meritum ab ipso suscipiet: principis autem status requirit, ut s
Abbreviated transcription (Latin):
te unã nõ poss redd̾e placi¬
bile ⁊ dilectã. s nõ existente
dilcõne ciuiũ ad pu̾os nõ hẽbe¬
ãt socͣrates. hõ hẽat ᷑ dibita ĩ¬
filios. ¶ Qrtũ malũ sic oñdi
podest ꝙ uͥtus gen̾atina est
huc ẽ ualde difficile. debite.d¬

Expanded text:
te una, non posset reddere placibilem et dilectam. Sed non existente dilectione civium ad pueros, non habeat Socrates, non habeatur debita cufilios. Quartum malum sic ostendi potest quia virtus generativa est huc est valde difficile debite
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ õim uen̾eoꝵ usũ illicitũ. tauto ma¬
gis decet fug̾ e reges ⁊ pͥncipes qͣnto
decea eos meliores ⁊ uirtuosiores e ͤ¬
¶ Hiis insis q̃dã dubitat̃o uidet᷑ exdictiᷤᷤ
oriri. Nã si ꝯuigiũ ẽ hõi nͣle rep̾hñ¬

Expanded text:
liter omnem venereorum usum illicitum, tanto magis decet fugere reges et principes, quanto decet eos meliores et virtuosiores esse. His visis, quaedam dubitatio videtur ex dictis oriri. Nam si coniugium est homini n
Abbreviated transcription (Latin):
qͣles uxores quos l ciues ⁊ max ͤ regeᷤ
⁊ pͥncipes deceat sum̾e. ¶ Deinde
oñdemꝰ qͣlit̾ uiri suas uxores debeãt.¬
res̾e debeant. ⁊ ad qͣs uͥtutes. ⁊ ad q̃
oꝑa eas debeãt ordiuare. I oñdendo qͥ¬
dem qͣle sit ip̃m ꝯuigiũ p ͦ decłandũ¬

Expanded text:
les uxores, cives, et maxime reges et principes deceat sumere. Deinde ostendemus, qualiter viri suas uxores regere debeant et ad quas virtutes, et ad quae opera eas debeant ordinare. In ostendendo quidem q
Abbreviated transcription (Latin):
lectͥatõnes mitͥmẽtales repͥmiuꝰ. Si
fnimꝰ sobrii ⁊ abstinẽtes uen̾eas u̾o.
si fu̾imꝰ casti ⁊ pudici .iiiiͦ. erũt par¬
ip̃iꝰ. uidel sobrietas. abstinencia. cas¬
titas. ⁊ pudicicia. NIam si uolunꝰ e¬
utͥmẽtales delectatõnes repͥm̾e o
do nos oppotu sumꝰ sobrii. Sĩc qui ex¬
cedñt ĩ potando sũt sobrii temꝑau¬
do Go nos açibo sumꝰ abstinentet. ab¬
stinencia gͦ et sobrietas deẜniñt
in repͥmẽdo delectatones nutͥmẽtuleᷤ.
S castitas ⁊ pudicitia uen̾eat delec¬
tatõnes refrenãt. Oportet. eĩ b̾e ł
gestus incitantes ad uen̾ea d̾r esse ho¬
nestus sũ puditꝰ. ¶ Hñs oisis dele¬
ui patet quomͦ uos ip̃os facere pos¬
sumꝰ demꝑatos. Nam temꝑancia⁊
fortitudo. qi eꝯͣrio se habent. fortitu¬
do.n. est in agg̾diendo t̾ribilia. sec
deꝑancia est in retͣhendo. se ab hiic
que st̃ delectabilia. sic̃ ergo fortitu¬
do mag̾ ꝯuenit cñ andacia. ⁊ si uolu¬

Expanded text:
mentales reprimimus, si fuerimus sobrii, et abstinentes: venereas vero, si fuerimus casti, et pudici: quatuor erunt paripsius; videlicet, sobrietas, abstinentia, castitas, et pudicitia. Nam si volumus nutrimentales delectationes reprimere, do nos a potu, sumus sobrii: sicut qui excedunt in potando, sunt ebrii. Temperando vero nos a cibo, sumus abstinentes. Abstinentia ergo, et sobrietas deserviunt in reprimendo delectationes nutrimentales. Sed castitas, et pudicitia venereas delectationes refraenant. oportet enim vere gestus incitantes ad venerea, dicitur esse honestus, sive pudicus. His visis de levi patet, quomodo nosipsos facere possumus temperatos. Nam Temperantia, et Fortitudo quasi e contrario se habent. Fortitudo enim est in aggrediendo terribilia: sed Temperantia in retrahendo se ab his, quae sunt delectabilia. Sicut ergo Fortitudo magis convenit cum audacia; et si volu
Abbreviated transcription (Latin):
feste exꝑunͣ mag̃ delectam᷑ cũ cib
aut potus attingit guttur. qm cũ
ꝯm̃git᷑ lingue. Credend̾ ẽ .i. intalib
iudicio gulosoꝵ. Recitat aũt pħs.¬
iiiͦ. eth. de quodã nõie philosenꝰ. qui c̃
ess pulti uorax orauit ut guttmr eiꝰ
longius gruis fieret. Nõ .n. orauit
ut lingua euis ess largior lingnabo¬
nis. ut mag̾ delectaret᷑ per gustimi.
set iguttur einis esset longiis gut¬
ture gruis nt ꝯmedendo ⁊ bibendod
dinciꝰ delectaret᷑ ꝑtactũ. ut gͦ p ex
hĩtis temꝑanciã principalit̾ est ccͣ tac

Expanded text:
feste experimur magis delectamur, cum cibus aut potus attingit guttur, quam cum coniungitur linguae. Credendum est enim in talibus iudicio gulosorum. Recitat auticorum 3. de quodam, nomine Phyloxenus, qui, cum esset pultivorax, oravit, ut guttur eius longius quam gruis fieret. Non enim oravit, ut lingua eius esse latior lingua bovis, ut magis delectaretur per gustum, sed ut guttur eius esset longius gutture gruis, ut comedendo, et bibendo diutius delectaretur per tactum. Ut ergo patet ex habitis, Temperantia
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ deprudencia q̃ ẽ pͥncipalior quans
iusticia ⁊ deisticia que ẽ pͥncipalior
fortitudiue ⁊ defortitudĩe que est
pͥncipaliq demꝑancia. Restat di¬
çere de ip̃a tẽꝑancia que int̾ uͥtuteᷤᷤ

Expanded text:
mus de Prudentia, quae est principalior quam Iustitia: et de Iustitia, quae est principalior Fortitudine: et de Fortitudine, quae est principalior Temperantia. Restat dicere de ipsa Temperantia, quae int
Abbreviated transcription (Latin):
u̾e eos ad lites e adimiciciã
ut de se ĩintẽ uõ ꝯfidant
ħ .i. facto sieos ĩuadat nõ
hñdes fiduciã dese ĩitẽ de
dela licz ponat eã nesgunit

Expanded text:
vere eos ad lites, vel ad inimicitiam; ut de se invicem non confidant. Hoc enim facto, si eos invadat, non habentes fiduciam de se invicem, de tela licet ponat eam Ve
Abbreviated transcription (Latin):
d eos ĩ uad̾e qr nõ hẽbũt po¬
tẽtiã resistendi. ¶ So debẽt di¬
ligent̾ explorare eor ĩtĩma ut
ad tansitꝰ fluniaꝵ ad pͥntipia
mouciũ ad angustias silu arũ
ad difficłtates palud̾ ⁊ uiaꝵ
se hostib opponat qr sic rã¬
c̾e ad ip̃m tẽpus. ut qũ sol re¬
sis ꝑuentũ ⁊ pulu̾em. nõ bñ
udere pot̾ũt qͣnt̾ debeãt
fuga gligͥe. ¶ Erto dux
exc̾citꝰ. sic setẽꝑare d ut
tali hora faciat suos cũ mi
gautet discaltiati distͣctis
eqͥs uõ sinpicandes eoꝵ ad¬

Expanded text:
 eos invadere, quia non habebunt potentiam resistendi. Secundo debet diligiter explorare eorum itinera. ut ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad angustias sylvarum, ad difficultates paludum et viarum se hostibus opponant: quia sic facere ad ipsum tempus: quando sol resis perventum et pulverem, non bene videre poterunt, qualiter debeant fugam eligere. Quarto dux exercitus sic se temperare debet: ut tali hora faciat suos commilicantes, discalcenti, distractis equis, non suspicantes eorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃os. Nã qͣnͣ ꝯ ditõnes hostiũ
ineliꝰ sinint ᷑ tanto facilior eli¬
Sit uia qͣnt̾ debeant ĩ pug¬
uari qͣnto u̾o eoꝵ negocia
st̃ mag̾ latentia mag᷑ ignor¬
at᷑ ĩpugnat̃onis modus. O¬
nu̾atis itaq q̃ reddũt hosteᷤ
potentõres ad renitendñ de
facili pat̾e põt qũo ⁊ qͣnt̾ bel

Expanded text:
ipsos. Nam quanto conditiones hostium melius sciuntur, tanto facilior eligitur via, qualiter debeant impugnat: quanto vero eorum negocia sunt magis latentia,magis ignoratur impugnationis modus. Enumeratis itaque quae reddunt hostes potentiores ad renitendum; de fac
Abbreviated transcription (Latin):
latꝰ ĩ eptꝰ defensioni si ĩ eo ohoᷤ¬
tes ĩueniant᷑ reddit ees debi¬
liores ad bellandũ sic locꝰ aptͦ
ascit eos potẽcõres ad resutẽ
t ĩ qͦ soiares radii oponũt᷑ eoꝵ
ocłis difficilꝰ possũt hostes re¬

Expanded text:
ocus ineptus defensioni, si in eo hostes inveniantur, reddit eosdebiliores ad bellandum: sic locus aptus facit eos potentiores ad resistenet in quo solares radii opponuntur eorum oculis, difficilius possunt hostes re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ si debite qͥ eniscẽt debita gͦ
q es hostes potenciores reddit.
¶Sexcũ q̃dẽ eᷤ amior ⁊ ꝯcordia ip̃oꝵ
Nq̃ si hostes dinisi corͣnt̾ fa¬
ciliꝰ deiitũt᷑ młto mag᷑ diui¬
si aĩo ⁊ uolũtate debesant

Expanded text:
 si debite quievissent. debita ergi quies hostes potentiores reddit. Sextum quidem, est amor et concordia ipsorum. Nam si hostes divisi corporaliter facilius devincuntur, multo magis divisi animo et voluntate debellant
Abbreviated transcription (Latin):
nãtes.¶ Prim̃ ẽ sist̃ ĩ acie de¬
bite ordinati. nã cũ uͥtus unita
ut supͣ tangebãt᷑ forcior sit
se ip̃a disꝑsa si hostes sĩt bñ u¬
niti ⁊ debite ĩ acie ordinati. si
resistendũ ẽ locꝰ. Nã ĩ uno loco
hostes faciliꝰ se tuent᷑ ꝙͣ ĩ alio.
mouciũ ⁊ ĩt̾ difficultateᷤ uiarũ
si ꝯtuĩgat hostes ĩtali situ reꝑ

Expanded text:
nantes. Primum est, si sint in acie debite ordinati. Nam cum ipsa virtus unita, ut etiam supra tangebatur fortior sit se ipsa dispersa: si hostes sint bene uniti et debite in acie ordinati, si resistendam, est locus. Nam in uno loco hostes facilius se tuentur, quam in alio. montium, et inter difficultates viarum s
Abbreviated transcription (Latin):
sit nccͣm eos tales mores hr̃e. tñ mł¬
tũ iuclinant᷑ ⁊ magnã ꝓͥnitatẽ ha-¬
bent ut seqͣnt᷑ p̾dc̃os mores luuenes
gͦ uł senes nõ indignẽt᷑. si aliqͦs ma¬
los mores de ip̃is narrauimꝰ. qr nisã¬

Expanded text:
ssarium, eos tales mores habere: tamen multum inclinantur, et magnam pronitatem habent, ut sequantur praedictos mores. Iuvenes ergo et senes non indignentur, si aliquos malos mores de ipsis narravimus: quia
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ĩiuriant᷑ ĩ paruit. s ĩ magĩs. potẽ¬
des .n. ⁊ existentes ĩ pͥncipatu. qr st̃ ĩ
loto magno honore digno nõ tendũt
nͥ ⁊ ĩ magna ĩ arg ardua. Iõ siꝯtingt᷑
eos aliis ĩ iiriari nõ ĩ iniabñt̾ ĩ ꝑuis
s ĩ magnis. Q.n. curabũt fac̾e ꝑnã
offensã. s uł ĩ ulło dãnificabũt illios.¬

Expanded text:
non iniuriantur in parvis, sed in magnis. Potentes enim existentes in principatu, quia sunt in loco magno honore digno, non tendunt nisi in magna et in ardua. Ideo si contingat eos aliis iniuriari, non iniuriabuntur in parvis, sed in magnis. Non enim curabunt facere parvam offensam, sed vel in nul