comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hic uideo quiddici ab in¬
continentib: possit : qđ
uidelic& quidimittit. &
uiuere ꝑmittit adulterã.
si alterã duxerit quã diuil¬¬
la prioruiuit. ꝑpetuus ad¬
ulter ẽ: nec agit peniten¬
tiã fructuosã a flagitio
ñ recedens: nec sicathicu¬
minus ad baptismũ ad¬
mittit᷑ : qm̃ ab eo qđ imper¬
dit ñ mutat᷑ : nec reconci¬
liaripaenitens potest. in
eadẽ nequitia ꝑ seuerans:
Si autẽ accusando adulte¬
rã occiderit: hoc peccatũ
qm̃trans actũ est. & in co
non ꝑmanet᷑ . & si cathi¬
cumino factũ ẽ.baptisma¬
te abluit᷑: & sibaptizato.
penitentia & reconcilu¬
atione sanat᷑ : Sed nũ¬
quid ꝓpterea dicturi
sumꝰ adulteriũ non eẽ
adulteriũ. qđ sinedu¬
bio cõmittit᷑. si coniuge
adultera uiuente. alte¬
raducitꝰ e Sed hocad¬
ulterii genere excepto.
nempe ñ dubitas eẽ ad¬
ulteriũ : siquis quã du¬
cat uiuentis uxorẽ. aui¬
rosuo ꝑ libellũ repudu
sineulla mulieris for¬

Expanded text:
Hic uideo, quid dici ab inHic uideo, quid dici ab incontinentibus possit: quod uidelicet qui dimittit et uiuere permittit adulteram, si alteram duxerit, quamdiu illa prior uiuit, perpetuus adulter est nec agit paenitentiam fructuosam a flagitio non recedens; nec, si catechumenus est, ad baptismum admittitur, quoniam ab eo quod inpedit non mutatur; nec reconciliari paeadem nequitia perseverans: si autem accusando adulteram occiderit, hoc peccatum quoniam transactum est, et in eo non permanet, et si a catechumeno factum est, Baptismate abluitur; et si a baptizato, poenitentia et reconciliatione sanatur. Sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adulterium, quod sine dubio committitur, si conjuge adultera vivente altera ducitur? Sed hoc adulterii genere excepto, nempe non dubitas esse adulterium, si quisquam ducat viventis uxorem a viro suo per libellum repudii sine ulla mulieris for
Abbreviated transcription (Latin):
ueterem dilegem ł ro¬
manis legib adulterã
occidere : scilic& melius
÷ ut abutroq: setemper&.
id est & alicito illa pec¬
cante supplicio : & abil¬
licito illa uiuente coniu¬
gio: Qđ si alterũ elige¬
re ꝑseuerat: satius ẽ ei
facere qđ lic& ut adulte¬
rapuniat᷑ : quã id qđ non
lic& ut ipsa uiua. ille moe¬
chetur: Si autẽ qđ ueri¬
usdicit᷑ pon lic& homi¬
ni xp̃iano adulterã con¬
iugẽ occidere. sed tantũ
dimittere : quis ẽ tan
demens quieidicat. fac qđ
non lic& ut tibiliccat qđ
non lic&: Cũ enĩ utrũq
scđm legem xp̃ĩ illicitũ sit
siueadulterã occidere. si
ueilla uiuente adulterã
ducere : Ab utroq abs¬
tinendũẽ: non illicitũ ꝓ
illicito fatiendũ. Sienĩ
facturus ẽ qđ non lic&.
iã fatiat adulteriũ. & non
faciat homicidium : ut
uiuente uxore alterã du¬
cat : & non humanũ san¬
guinẽ fundat: Qđ si est
utrũq: nefarium : non
deb& alterũ ꝓaltero ꝑpe¬
trare. sed utrũq: uitare.

Expanded text:
ueterem dei legem uel romanis legibus adulteram occidere. si licet, melius est, ut ab utroque se temperet, id est et a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua ille moechetur. si autem, quod uerius dicitur, non licet homini christiano adulteram coniugem occidere, sed tantum dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod non licet? cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulterve illa vivente alteram ducere, ab utroque abstinendum est, non illicitum pro illicito faciendum. Si enim facturus est quod non licet, jam faciat adulterium, et non faciat houiuente uxore alteram ducat et non humanum sanguinem fundat. quodsi est utrumque nefarium, non debet alterum pro altero perpetrare, sed utrumque uitare.
Abbreviated transcription (Latin):
la Suꝑ hominẽ similẽ
sibi ñhab& misericordiã.
& depeccatissuis dep̃cat᷑.
Cũ ipsecarosit. seruat ira¬
cundiã. quisꝓpiciabit᷑
peccatis illius & dee¬
uangelio. Dimittite &s
loreddentes: & siqua sunt
huiꝰ modi inscripturis scis
quib: ad ulciscendũ quan¬
do humanus animꝰ excitat᷑.
Quanto in quã istamelius
dicimꝰ. quã ut dicamꝰ tan¬
tũ adulteras istas dimitti¬
te. & earũ nolites angui¬
nẽ querere: Quicquid
doloris ex earũ flagitiis
habetis: consolabunt᷑ uos
aliȩ quas duxeritis. Me¬
rito enĩ uel lotis istas deui¬
uentium numero auferre.
siearũ uita inpedimen.
to e& quominus alias
duceretis: Nunc uero e¬
eiã istis uiuentib: cũ lice¬
at alia uobis matrimo¬
nia ꝓuidere : quid eas
tanto pere uultis occide¬
re : Hȩc cũ dicimus.
nonne ađtendis quam
nr̃a suasio longesit a
characterexpĩ ano. qui
& falsũ dicimꝰ eis licere
rint. non parcunt ꝓp¬
terpietatẽ. sed propt̃

Expanded text:
llam? super hominem similem llam? super hominem similem sibi non habet misericordiam et de peccatis suis deprecatur? cum ipse caro sit, conseruat iracundiam, quis propitiabitur peccatis illius? et de euangelio: dimittite, etmalo reddentes et si qua sunt huius modi in scripturis sanctis, quibus ad ulciscendum quando humanus animus excitatur, Quanto, inquam, ista melius dicimus, quam ut dicamus: tantum adulteras istas dimittite, et earum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur uos aliae, quas duxeritis; merito enim uelletis istas de uiuentium numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. nunc uero etiam istis uiuentibus cum liceat alia uobis matrimonia prouidere, quid eas tantopere uultis occidere? haec si dicimus, nonne adtendis, quam nostra suasio longe sit a charactere christiano? qui et falsum dicimus eis licere,rint, non parcunt propter pietatem, sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
quis inepeccato ẽ prior
In illã lapidẽ iaciat: p̃
qui sineipso peccatoe :
qm̃ loquimꝰ depudicis
uiris. sed quisine peccato
ẽ. Qđ si eẽ sedixerint : se
ipsos seducunt. & ueri¬
tas incis nonẽ: Porro si
se non seducunt & ẽ ine¬
is ueritas: ñ erit in eis
cruenta sȩueritas. Sci¬
entes enĩ senonẽẽ sine peo¬
cato: dimittunt utdi¬
mittat᷑ eis. nec abeis be¬
nignitas & pietas exdu¬
dat᷑ Magis enĩ hȩcex¬
cludunt: si peccatis con¬
iugũ ab eis impetret ueni¬
ã licentia libidinis. non
cura pietatis: id est ut ꝓp¬
terea parcant qr lic& cis
alteras ducere : & nonpo¬
tius ꝓpterea quia uoluNł
& sibi dnm̃ parcere. quan¬
to itaq: melius & hones¬
tius. xp̃ĩana deniq: ꝓfes¬
sio ne dignius. ut parcañ
adulterarũ sanguiniuxo¬
rũ qđ scriptũ ẽ eisdicimꝰ:
Dimitte iniusticiã ꝓxi¬
motuo: & tunc p̃canti
tibi peccata soluent᷑.
Homo homini seruati¬
rã & ad nõ quȩ rit mede¬

Expanded text:
qui sine peccato est, prior qui sine peccato est, prior in illam lapidem iaciat. non qui sine ipso peccato est. quoniam loquimur de pudicis uiris, sed qui sine peccato est: quod si esse se dixerint. se ipsos seducunt, et ueritas in eis non est. porro si se non seducunt et est in eis ueritas, non erit in eis cruenta seueritas. scientes enim se non esse sine peccato, dimittunt, ut dimittatur eis, nec ab eis benignitas et pietas excluditur. magis enim haec excluduntur, si peccatis coniugum ab eis impetret ueniam licentia libidinis, non cura pietatis; id est ut propterea parcant, quia licet eis alteras ducere, et non potius propterea, quia uolunt et sibi dominum parcere. Quanto itaque melius, honestius, christiana denique professione dignius, ut parcant adulterarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam proximo tuo, et tunc precanti tibi peccata soluentur. homo homini conseruat iram et a domino quaerit mede
Abbreviated transcription (Latin):
maritos ad puniendas ad-¬
ulteras sineulla miseratio¬
ne cõpelli: cũ uolunteas
mori. sicis uiuentib: ñ eis
lic& alteras ducere. Quã
crudelitatẽ uolens ex agge¬
rare : dixisti: Ñmihiui¬
detͥ amantissime pat̾ hic
diuinꝰ eẽ sensus: ubi benig¬
nitas & pietas excludit᷑.
Ita istadicis: quasiꝓptere.
a mariti parceredebean
adulteris feminis: qr lic&
eis adulteras ducere. a ut
siñ lic& : ñ parcant : ut lice¬
at: quiimmo ꝓpterta de¬
bent peccatricib p̃beremi¬
sericordiã : ut & ipsi ꝓsuis
peccatis misericordiã con¬
sequant᷑: & multoma¬
gis hoccis fatiendũ est.
qui dimissis uxorib ad¬
ulteris cupiunt uiuere
continenter. Tanto
quipped ebent eẽ miseri¬
cordiores. quanto uo¬
lunt eẽ scĩores: ut casti¬
tatẽ inseipsis seruando
diuinitꝰ adiuuent᷑ : dũ
castitatẽ abuxorib ui¬
olatã nec ipsi humanitꝰ
ulciscunt᷑ ⁊ & maxime
uox illa dominica eis ẽ
In momoriã reuocanda.

Expanded text:
maritos ad puniendas admaritos ad puniendas adulteras sine ulla miseratione conpelli, cum uolunt eas mori, si eis uiuentibus non eis licet alteras ducere. quam crudelitatem uolens exaggerare dixisti: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. ita isa mariti parcere debeant adulteris feminis, quia licet eis alteras ducere; ut si non licet, non parcant ut liceat. Quinimo propterea debent peccatricibus praebere misericordiam, ut et ipsi pro suis peccatis misericordiam consequantur. et multo magis hoc eis faciendum est, qui dimissis uxoribus adulteris cupiunt uiuere continenter. tanto quippe debent esse misericordiores, quanto uolunt esse sanctiores, ut castitate in se ipsis seruanda diuinitus adiuuentur, dum castitatem ab uxoribus uiolatam nec ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime uox illa dominica eis est in memoriam reuocanda:
Abbreviated transcription (Latin):
re insanabili atq diut᷑¬
no: &iã si a licubi e& cor¬
pore separata. quomarit
ñ posset accedere. Postre¬
mo adhuc exortarer: &iã¬
simulier uolens uiuere c̃¬
tinent̃ quãuis contradis¬
ciplinã qr ñ ex consensu
tam̃ pudicũ pudicadimit¬
ter&. Puto enĩ xp̃ianũ ne¬
minẽ reluctari adulterũ
eẽ : qui ł diulanguente
ł diu absente continent̃
uiuere cupiente sua uxore.
alteri cõmixtus ẽ feminȩ :
Si cergo & dimissa adultera
p̃ille autille. sed omnis
quidimittit uxorẽ suã &
ducit alterã. moechat᷑ qũ¬
ꝓpt̃ si coniugali uinculo
inmunis minꝰ appetit᷑ uita
scõrũ: exhorreat᷑ poena
moechorũ. & timore s altẽ
frenet᷑ concupiscentia : sia¬
more ñeligit᷑ continentia
Sienĩ ubiẽ timor operet᷑la¬
bor: ubi erat labor erit&
amor: Nonenĩ confiden¬
dũ ẽ denrĩs uirib: sed ora¬
tio adiungenda conatib.
ut impleat bonis quideter¬
ret amalis. Respondea¬
mꝰ &iã adillud. ubiputas

Expanded text:
re insanabili atque diuture insanabili atque diuturno, etiamsi alicubi esset corpore separata, quo maritus non posset accedere; postremo ad hoc exhortarer, etiamsi mulier uolens uiuere continenter, quamuis contra disciplinam, quia non ex consensu, tamen pudicum pudica dimitteret. puto enim christianum neminem reluctari adulterum esse, qui uel diu languente uel diu absente uel continenter uiuere cupiente sua uxore alteri commixtus est feminae. sic ergo et dimissa adultera non ille aut ille, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. quapropter si a coniugali uinculo inmunis minus adpetitur uita sanctorum, exhorreatur poena moechorum et timore saltem frenetur concupiscentia, si amore non eligitur continentia. si enim, ubi est timor, operetur labor, ubi erat labor, erit et amor. non enim confidendum est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliari timent coniugib
adulteris poenitendo sana
tis: nisi ad custodiendã conti¬
nentiã . qm̃ mulier alliga¬
ta ẽ. quã diusiue moechus
siue castus uireiꝰ uiuit. moe¬
chat᷑ si alteri nupserit: & uir
alligatꝰ quã diu siue moecha
siue casta uxor eiꝰ uiuit: moe¬
chat̃si alterã duxerit : hec.
nãq alligatio quando.¬
quidem ñ soluit᷑. &iãsi
ꝑ repudiũ coniux acasta
coniuge separet᷑: multo
minꝰ soluit᷑ siñ separata
moechet᷑. Ac ꝑ hoc non
eã soluit nisimors coniu¬
gis: ñ in adulteriũ corru¬
entis. sed de corpore exeun¬
tis. Qua ꝓpt̃ si recesserit
mulier ab ad ultero uiro.
& ei reconciliari ñ uult.
maneat innupta: & sidi¬
miserituir adulterã mu¬
lierẽ & eã non uult reci¬
pere nec post penitentiã.
custodiat continentiã.
& si non ex uoluntate eli¬
gendi potioris boni.
certe exnecessitate uitan¬
di ꝑniciosi mali: Ac ꝑ¬
hoc adhoc exortarer. eti¬
ã siuxor e& inlanguo¬

Expanded text:
reconciliari timent coniugibus reconciliari timent coniugibus adtis, nisi ad custodiendam continentiam: quoniam mulier alligata est, quandiu 690 sive moechus sive castus vir ejus vivit, moechatur si alteri nupserit; et vir alligatus, quandiu sive moecha sive casta uxor ejus vivit, moechatur si alteram duxerit . Haec namque alligatio quandoquidem non solvitur, etiamsi per repudium conjux a casta conjuge separetur, multo minus solvitur, si non separata moechetur: ac per hoc non eam solvit nisi mors conjugis, non in adulterium corruentis, sed de corpore exeuntis. Quapropter si recesserit mulier ab adultero viro, et ei reconciliari non vult, maneat innupta; et si dimiserit uir adulteram mulierem et eam non uult recipere nec post paenitentiam, custodiat continentiam, etsi non ex uoluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitate uitandi perniciosi mali. ad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languo
Abbreviated transcription (Latin):
in continentiã coniun¬
gunt᷑ n sic debeNtẽpera¬
remalũ suũ. ut bonũ ext̃¬
minent nuptiarũ. id est
ꝓpagationẽ filiorũ. De
incontinentib: quippe
loq̃ bat᷑ apłs ubiait Vo¬
lo igit᷑ iuniores. matres
quedã conuersȩ s̃ retropost
satanan: Cũ itaq dicebat
uolo iuniores nubere : hoc
continentie fulciendã. Sed
ne forte abeis sola carnalis
concupiscentiȩ cogitaret᷑ in¬
firmitas : Cuitantũ modo
e& opere conubis seriuen¬
dũ. nuptiarũ autẽ ł con¬
temneret᷑ ł negligeret᷑bo¬
nũ: continuo subiunxit.
filios ꝓcreare matres fami¬
lia scẽ. Quiuero eligunt
continere : aliquid utiq
melius eligun. quã ẽ nupti¬
arũbonũ. hoc ẽ generatiofi¬
liorũ. Vndesiecligitur
continentia ut bonͦ nuptia¬
rũ melius aliquid capessant:
quanto potius custodiendũ
ẽ. ut adulteriũ caueat᷑: Cũ
enĩ dixisset a płs. qđ si se non
melius moechari quãuri N
ẽ igit᷑ ad qđ exortem᷑ cos qui

Expanded text:
incontinentiam conjuincontinentiam conjugantur, non sic debent temperare malum suum, ut bonum exterminent nuptiarum, id est, propaginem filiorum. De incontinentibus quippe loquebatur Apostolus, ubi ait: Volo igquaedam conuersae sunt retro post satanan. cum itaque dicebat: uolo iuniores nubere, hoc continentiae fulciendam. sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiae cogitaretur infirmitas, cui tantummodo esset opere conubii seruiendum, nuptiarum autem uel contemneretur uel neglegeretur bonum, continuo subiunxit: filios procreare, matres familias esse. qui uero eligunt continere, aliquid utique melius eligunt. quam est nuptiarum bonum; hoc est generatio filiorum. unde si eligitur continentia, ut bono nuptiarum melius aliquid capessatur, quanto potius custodienda est, ut adulterium caueatur! cum enim dixisset apostolus: quodsi se non \'melius est moechari quam uri\'. Non est igitur, ad quod exhortemur eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
nentia ꝓpt̃ ꝓpagationẽ fi¬
liorũ innuptias descende¬
batofficio: Nunc aut̃ uin¬
culũ nuptiale in continen¬
tiȩ subuenit uitio: ut abeis
qui se ñ contineNt nturpitu¬
dinẽ stuprorũ. sed ꝑ hones¬
tatẽ coniugiorũ fiatꝓ
pagatiofiliorũ. Curer
go ñ dixit apłs sifilios
ñ habet nubat: quia
scilicet hoctem pr̃ conti¬
nendi ab amplexu . ñ ẽ
necesse filios ꝓpagare
& quared ix̃ si se non con¬
tinet nubat. Utiq ꝓp¬
terea neꝑ in continentiã
cogat᷑ adulterare : Sier¬
gose continet : nec nubat
nec generet. Si aut̃ señ
continet: lici tenubat
ne turpit̃ generet: aut
turpius concũbendo non
gener&: Quãquã hoc
qđ ultimũ dixi ñ nulli
fatian. etiã licite c̃iugati
Illicitenãq & turpit̃ &i¬
a cũ legitima uxore con
onañ filius iudȩ. & occi¬
ditillũ ꝓpterhoc ds. ꝓ
pagatio itaq filiorũ ip¬
saẽ prima & naturalis
& legitima causa nupti¬
arũ. Ac ꝑ hoc quiꝓpt̃

Expanded text:
nentia propter propagationem finentia propter propagationem filiorum in nuptias descendebat officio; nunc autem uinculum nuptiale incontinentiae subuenit uitio, ut ab eis, qui se non continent, non per turpitudinem stuprorum, sed per honestatem coniugiorum fiat propagatio filiorum. cur ergo non dixit Apostolus, Si filios non habet, nubat? Quia scilicet hoc tempore continendi ab amplexu, non est necesse filios propagare. Et quare dixit, Si se non continet, nubat? Utique propterea, ne per incontinentiam cogatur adulterare. Si ergo se continet, nec nubat, nec generet. Si autem se non continet, licite nubat, ne turpiter generet, aut turpius concumbendo non generet. Quanquam hoc quod ultimum dixi, nonnulli faciant etiam licite conjugati. Illicite namque et turpiter etiam cum legitima uxore concOnan filius Judae, et occidit illum propter hoc Deus . Propagatio itaque filiorum, ipsa est prima et naturalis et legitima causa nuptiarum: ac per hoc qui propter
Abbreviated transcription (Latin):
Illiquippe infirmitati.
hocẽ in continentie uoluit
a płs subuenire honestate
nuptiarũ: N enĩ ait si fi¬
lios ñ habetnubat: sed si
sen contin& nubat: filioꝵ
quidem ꝓpagatione conpen¬
sat᷑ : qđ in continentiȩ nu¬
bendo cedit᷑ Nãutiq in¬
continentia uitiũ ẽ. con¬
iugiũ aut̃ non ÷ uitium :¬
& id eo fit ꝑ hochonũ ut il¬
lud uenia lesit malũ. Cũ
sintergonuptiȩ causa gene¬
randi institutȩ: ea causu
fiebat patrib: quitantũ of¬
ficio generandi feminis. sed
ñ inlicitemiscebant᷑. Erat
enĩ tunc quedã ꝓpagandi ne¬
cessitas que nunc ñ est : qm̃
tepus amplectendi sicut
scriptũ ẽ utiq: tunc fuit: &
tẽpus continendi ab ample.
xununc ẽ. De quo tẽpore a¬
płs loquensait. Decȩtero
fr̃s tempꝰbreueẽ: reliquũ
ẽ : uti & qui habeNt uxores
tã quã ñ habentes sint: Vn¬
denunc certissime dicit᷑
qui potest capere.: capiat.
qui autẽ señ contin&: nu¬
bat. Tuncergo &iã conti¬

Expanded text:
Illi quippe infirmitati, Illi quippe infirmitati, hoc est incontinentiae uoluit apostolus subuenire honestate nuptiarum. non enim ait: si filios non habet, nubat, sed: si se non continet, nubat. filiorum quidem propagatione conpensatur, quod incontinentiae nubendo ceditur. nam utique incontinentia uitium est,- coniugium autem non est uitium; et ideo fit per hoc bonum, ut illud ueniale sit malum. cum sint ergo nuptiae causa generandi institutae, ea causa fiebant a patribus, qui tantum officio generandi feminis, sed non inlicite, miscebantur. erat enim tunc quaedam propagandi necessitas, quae nunc non est, quoniam tempus amplectendi, sicut scriptum est, quod utique tunc fuit, et tempus continendi ab amplexu, quod nunc est. de quo tempore apostolus loquens ait: de cetero, fratres, tempus breue est; reliquum est, ut et qui habent uxores, tamquam non habentes sint. unde nunc certissime dicitur: quae potest capere, capiat; quae autem se non continet, nubat. tunc ergo etiam conti
Abbreviated transcription (Latin):
qui cuba recũ adultera
etiã siñ in continentia.
certe filiorũ ꝓcreandorũ
necessitate conpellit᷑: si
ñ ei lic& siceã dimittere:
ut eauiuente alterã du¬
cat . Vnde recte mouere¬
ris: si adulteriũ ñ e&:
quã uis adultera uiua u-¬
xore. alterã ducere sit pec¬
catũ : Si autẽ adulteriũ
ẽ ut eaquȩs disputatu
docuer̃: Quid obtendit᷑
ꝓcreandorũ causa filioꝵ
ñ enĩ ꝓpterea flagitioꝵ
ẽ ꝑmutenda licentia .
Aut uero tã cauendũ ẽ
sine posteris mori.quae
ligendũ pudice in poste¬
rũ uiuere: qđ non si¬
ulteri: quos necesseẽ
postprima mortẽ secun¬
demortis eternitatedã¬
nari : Nã ꝓcreandorũ
filiorũ istacausatio &iã
ñ adulteras. sed castissi¬¬
mas feminas si fortes int
steriles cogitdimitti:
alteras duci qđ tibi existi¬
moñ placere: Quaꝓpt̃ si
causa Inconitinentiȩ non
s̃ excusanda adulteria.
quan tominꝰ excus ant᷑ ꝓ¬
creandorũ causa filiorũ s

Expanded text:
qui cubare cum adultera, qui cubare cum adultera, etiamsi non incontinentia, certe filiorum procreandorum necessitate conpellitur, si non ei licet sic eam dimittere, ut ea uiuente alteram ducat. unde recte mouereris, si adulterium non esset quamuis adultera uiua uxore alteram ducere. si autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docuerunt, quid obtenditur procreandorum causa filiorum? non enim propterea flagitiorum est permittenda licentia. aut uero tam cauendum est sine posteris mori quam eligendum in posterum uiuere? quod non siulteri, quos necesse est post primam: mortem secundae mortis aeternitate damnari. nam procreandorum filiorum ista causatio etiam non adulteras, sed castissimas feminas, si forte sint steriles, cogit dimitti et alteras duci: quod tibi existimo non placere. Quapropter si causa incontinentiae non sunt excusanda adulteria, quanto minus excusantur procreandorum causa filiorum!\'
Abbreviated transcription (Latin):
relis incontinentiũ dispu¬
tamꝰ: Quid enĩ uidetꝰ ius¬
tius hui mulieris querla
quȩ dicit. dimissa sũ non
dimisi. & qm̃ continere
paucorũ ẽ. non me con¬
tinui: ne fornica resnup¬
si. & dicor moecha quia
nupsi : nũquid ꝓpt̃ hui
quasi iustã querelã. legẽ
censebimꝰ mutandã eẽ
diuinã. ut istã ñ iudicem
adulterã. absit. Sed res¬
pondebis ñ eã debuisse di¬
mitti: &r fornicationis
nulla causa p̃cesserat. uerũ
dicis: Nã peccatũ maritieiꝰ
dñs expressit : ubi ait . qui
dimi serit ux orẽ suã excep¬
ta causa fornicationis. fa¬
citeã moechari: Sed num¬
quid ista ideo nubendo pos¬
tea ñ peccauit. qr prius di¬
mittendo ille peccauit.
qui dergo ei ꝓdest. qđ delege
xp̃imulier in continens que¬
rit᷑ . nisi ut murmurans pu¬
niat᷑ : Lã nunc &iã illa
uid eamꝰ quȩ alio loco int̃po¬
nens addidisti. Meq respon¬
Nere uoluisti : ubi temo¬
uet. & miseraris hominẽ

Expanded text:
rellis incontinentium dispurellis incontinentium disputamus. quid enim uidetur iustius huius mulieris querella, quae dicit: dimissa sum, non dimisi; et quoniam continere paucorum est, non me continui. ne fornicarer nupsi; et dicor moecha quia nupsi? numquid propter huius quasi iustam querellam legem censebimus mutandam esse diuinam, ut istam non iudicemus adulteram? absit. sed respondebis non eam debuisse dimitti, quia fornicationis nulla causa praecesserat. uerum dicis; nam peccatum mariti eius dominus expressit, ubi ait: qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. sed numquid ista ideo nubendo postea non peccauit, quia prius dimittendo ille peccauit? quid ergo ei prodest, quod de lege Christi mulier incontinens queritur, nisi ut murmurans puniatur? Iam nunc etiam illa uideamus, quae alio loco interponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
& quia continere pau¬
corũ ẽ : In continentiȩ
cessit & nupsit : & tam̃
adulter adulterã dux̃.
Amborei. ambodamp¬
nandi sunt: & quȩ dux̃
uiuo marito. & quidux̃
eã cuĩ uiuit maritus.
Nũ quid hiclegem xpĩ
dicimꝰ inhumanã qua
constituit᷑ rea tanticri¬
minis atq punit᷑. quã
uir pulla eꝰiꝰ prȩceden¬
tefornicatione dimisit.
& qr paucorũ ẽ conti¬
nere dimittendo con¬
pulit nubere : Curñ
ledimittendo prior con¬
iugale uinculũ rupits
nã quaratione dictur
es eũ rupisse uinculum
coniugale. qui lic& sit
moechus . ñ dimisit uxo¬
rẽ & eũ ñ rupisse quiȩti¬
am castã dimisit uxorẽ:
Ego aut̃ dico inutroq: ma¬
nere hoc uinculũ : q̃m̃mu¬
lieralligata ẽ quã diu
uireiꝰ uiuit. siue conti¬
nenssiue moechus. Ideo
moecharieã quȩ dimissa
nupserit. & moecharieũ
quidimissã duxerit. siue
a moecho. siue a continen¬
tedimissa sit : qm̃ mulier
alligata ẽ quã diu uirei
uiuit: Sed nuncdeque¬

Expanded text:
 quia continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, ambo damnandi sunt, et quae nupsit uiuo marito et qui duxit eam, cuius uiuit maritus. numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam uir nulla eius praecedente fornicatione dimisit et, quia paucorum est continere, dimittendo conpulit nubere? cur le dimittendo prior coniugale uinculum rupit? nam qua ratione dicturus es eum rupisse uinculum coniugale, qui, licet sit moechus, non dimisit uxorem, et eum non rupisse, qui etiam castam dimisit uxorem? ego autem dico in utroque manere hoc uinculum, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, siue continens siue moechus, et ideo moechari eam, quae dimissa nupserit, et moechari eum, qui dimissam duxerit, siue a moecho siue a continente dimissa sit, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit sed nunc de que
Abbreviated transcription (Latin):
terrenȩ ciuitatis modũ.
ubi cogitata ñ ẽ ab olitio
criminũ ꝑ sanguinem
scm̃: Suscipiat᷑ ergo
continentia quã nulla lex
ꝓhibet : in alia non eatur
adulteria: & quid ad
nos si nec saltem diuinami¬
seratione mundata marito
reconciliet᷑ adultera : dũ
tamen ñ reconciliatis ad¬
ulteris ñ alia fiant quasi co¬
nubia. quȩ conuincunt᷑ eẽ
adultera: Mulierenĩ al¬
ligata ẽ quãdiuuireiꝰ uiuit.
Ergo consequent̃ & uiralli¬
gatꝰ ẽ quãdiumulier eiꝰ ui¬
uit: hȩc alligatio fuit. ut
aliis coniungisine adulte¬
rinacopulatione neut̃
possit. Vn de necesse ẽ exdu-¬
ob: coniugib: quattuor ad¬
ulteros ficrisi & illa adultero
nupserit. & ille adulterã
duxerit: Quãuis enĩ scele¬
ratius moechet᷑ quiñ causa
fornicationis uxore dimis¬
sa alterã ducit. qđ genꝰ ad
ulterii cõmemorauitmat.¬
heus: tam̃ non solũ ipse
moechat᷑. sed sicutiẽ apud
marcũ. quicũq dimiserit
uxorẽ suã & aliã duxeritad¬

Expanded text:
terrenae ciuitatis modum, ubi cogitata non est abolitio criminum per sanguinem sanctum. suscipiatur ergo continentia, quam nulla lex prohibet, in alia non eatur adulteria. et quid ad nos, si nec saltem diuina miseratione mundata marito reconcilietur adultera, dum tamen non reconciliatis adulteris non alia fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter et uir alligatus est, quamdiu mulier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniungi sine adulterina copulatione non possint. unde necesse est ex duobus coniugibus quattuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duxerit. quamuis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram ducit — quod genus adulterii commemoravit Matthaeus: tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud Marcum, Quicumque dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
bo corporis teneat᷑ coniux
quo concubitꝰ impeditur:
quid si captiuitas ueluis
aliquase paret. Itaut sciat
uiuere maritꝰ uxorẽ. cui sibi
copia denegat᷑ : Censes ne
admittenda in continentiũ
murmura. & ꝑmittenda ad¬
ulteria : quid in hoc ipso
unde int̃rogat᷑ ẽ dñsrespon¬
dit quȩ fieriñ debent: sed
ad duritiã inquit cordisil¬
lorũ morses ꝑmisit dari
libellũ repudii. & quacũ¬
q: causa dimittere coniu¬
Incontinentib: displicet:
quiuxores litigiosas. In¬
iuriosas. imperiosas. fas¬
tidiosas. & ad reddendũ
debitũ coniugale difficil¬
limas repudio int̃posito
abicereuolunt . & alttras
ducere: Iã ergo ꝙr istoꝵ
Incontinentia legẽ xp̃i
horruit. ad eorũ lexxp̃i
arbitriũ commutanda ẽ:
Iã uero simaritũ relin¬
quat uxor ł maritu suxo¬
rẽ: non causa fornicatio¬
nis sed potius continentiȩ.
sitq: in continens cuire.¬
pudiũ ꝓpterhocdatur.
quȩro utrũ ñ erit adult̃
ł adultera si alteri copu¬

Expanded text:
bo corporis teneatur coniux, bo corporis teneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque causa dimittere coniuincontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium propter hoc datur, quaero utrum non erit adulter uel adultera, si alteri copu
Abbreviated transcription (Latin):
quidimittit uxorem suã
& ducit alterã moechat᷑:
& quidimissã a uiroduxe
rit: moechat᷑ Dequib tes¬
timoniis satis in libro superi¬
ore diserui: sed respondes
mihi: Continent̃ uiuere
paucorũ ẽ: & ideo qui
fornicantes coniuges di¬
miserunt qm̃ non poss
reconciliari. tantũ se
periclitari uident: ut le
gẽxp̃i non humanã sed
feralẽ ꝓnuntient: O
frat̃ quantũ ad in con¬
tinentes ꝑtinet. mul¬
tas querelas haberepos¬
sunt quib: ut dicis legẽ
xp̃i feralẽ ꝓnuntient
ñ humanã : & tam̃ non
ꝓpt̃ illos euangelium
debemꝰ: Tequippesola
qui coniuges causa forni¬
cationis intercedente di¬
mittunt : si aliȩ ducere ñ
sinant᷑ : qm̃ continere
paucorũ ẽ. atq adid de¬
bent laude adhortari ñ
querelã sicut putas habe¬
bit hominũ in continenti¬
a. Sed & adtende quã pul¬
chrasint. ubi siquere las
Incontinentiũ uelimꝰ ad¬
mittere: nec esse noberit
adulteria fienda ꝑmit¬
tere: Quid sienĩ aliquo
diut᷑no & sanabilimor¬

Expanded text:
dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur; et qui dimissam a uiro rit, moechatur. de quibus testimoniis satis in libro superiore disserui. Sed respondes mihi: \'continenter uiuere paucorum est; et ideo qui fornicantes coniuges dimiserunt, quoniam non possunt reconciliari, tantum se periclitari uident, ut legem Christi non humanam, sed feralem pronuntient. o frater, quantum ad incontinentes pertinet, multas querellas habere possunt, quibus, ut dicis, legem Christi feralem pronuntient, non humanam. et tamen non propter illos euangelium debemus. te quippe sola qui coniuges causa fornicationis intercedente dimittunt, si alias ducere non sinantur, quoniam continere paucorum est atque ad id debent laude adhortari, noquerellam, sicut putas, habebit hominum incontinentia. sed adtende, quam plura sint, ubi, si querellas incontinentium uelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili mor
Abbreviated transcription (Latin):
mero ẽ primũ: Ad di¬
lectione ꝓximi: primũ
est in altera tabula. pã
ideo duȩ tabulae legis
datȩ sunt. Ds enĩfamulo
suomorsi inmonte du¬
astabulas dedit: In qui¬
b duab: tabulis lapide.¬
is conscripta erant decẽ
precepta legis. qđ est
psalteriũ decẽchordarũ.
Tria inuna tabula addm̃
ꝑtinentia: septẽ in al¬
terat abula ad pximũ.
In altera ergo tabula pri¬
mũẽ honora patrẽtu¬
um & matrẽtuam.
Secundũ nonmoec haberis.
Terciũ nonoccides. Quar¬
tũ non furaberis. Quintũ
ñ falsũ testimoniũ dices
Sextũ nonc̃ cupisces uxorẽ

Expanded text:
mero est primum ? ad dimero est primum ? ad dilectionem proximi primum est in altera tabula. nam ideo duae tabulae legis datae sunt. deus enim famulo suo Mosi in monte duas tabulas dedit, in quibus duabus tabulis lapideis conscripta erant decem praecepta legis — quod et psalterium decem chordarum — tria in una tabula ad deum pertinentia, septem in altera tabula ad proximum.. in altera ergo tabula primum est: honora patrem tuum et matrem tuam; secundum: non moechaberis; tertium: non occides; quartum: non furaberis; quintum: non falsum testimonium dices; sextum: non concupisces uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
dit dñs. & diliges proxi¬
mũ tuũ tãquã teipsũ : &
contexuit dicens. In hisdu¬
ob preceptis total expen¬
det & ꝓphetȩ: Totalex in
duob p̃ceptis ẽ. Dilectio¬
nedĩ. & dilectione ꝓximi.
Ad duo ltaq p̾cepta. id÷ ad
dilectionẽ di & ꝓximi. ꝑ¬
tin et decalogus: Ad pri¬
mũ p̃ceptũ treschorde ꝑ¬
tinent: quia dstrinitas.
Ad alterũ uero preceptũ
id ÷ ad dilectionẽ ꝓximi.
septechordȩ quomodo
uiuatur interhomines.
Nã ipsenumerus septe¬
narius tãqua septẽ chor¬
darũ : Incipit ab hono¬
reparentũ. honorapa¬
tretuũ & matretuam.
Ad parentes enĩ suos ho¬
moa perit oculos: & hȩc
uita ab eorũ amicitia su¬
mit ex ordiũ. Quisquis
autẽ suis parentib ñde¬
ferthonorẽ quib: parce¬
repoterit: honora pa¬
trẽtuũ & matre tuã. &
dicit a postolus. honora
patrẽ & matrẽ: qđ est
mandatũ primũ. Quo¬
modo primũ. quando
quartũ mandatũ est .pi¬
siquia inseptenario nu¬

Expanded text:
dit Dominus, Et diliges proxidit Dominus, Et diliges proximum tuum tanquam te ipsum; et contexuit dicens, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae : tota Lex in duobus praeceptis est, in dilectione dei et dilectione proximi; ad duo itaque praecepta, id est ad dilectionem dei et proximi, pertinet decalogus. ad primum praeceptum tres chordae pertinent, quia deus trinitas. ad alterum praeceptum uero, id est ad dilectionem proximi, septem chordae: quomodo uiuatur inter homines. nam ipse numerus septenarius tamquam septem chordarum incipit ab honore parentum: honora patrem tuum et matrem tuam. ad parentes enim suos homo aperit oculos et haec uita ab eorum amicitia sumit exordium. quisquis autem suis parentibus non defert honorem, quibus parcere poterit? honora patrem tuum et matrem tuam; et dicit apostolus: honora patrem et matrem, quod est mandatum primum. quomodo primum, quando quartum mandatum est, nisi quia in septenario nu
Abbreviated transcription (Latin):
nominatam scĩficatio¬
nẽ : nisu illo die ubidicit᷑
requieuit ds̃ ab operib
suis: Non enĩ fatigatꝰ
erat ds̃ ut diceret᷑. requi¬
euit ds̃ ab operib suis
Sed in illo uerbo tibi la¬
rũ. & sine finere quie¬
turũ. Nam om̃a supe¬
riora quȩ dicta sunt.
id est diessuperiores.
habent ues perã. Septi¬
mꝰ istedies ñ hab& ues¬
perã : ubi ds̃ scĩficauit
requiẽ. Dicitur ubi fac¬
tũ est mane : Inciper&
ipsedies. Non dictũ est
factũ est uespere ut fi¬
niretur: sed dictũ est
factũ est mane ut fier&
diessine fine. Sic incipit¬
ergo requies nrã quasi
mane: sed nonfinitur.
quia inȩternũ uiuemus.
Ad hanc spem quicquid fa¬
cimus: si facimꝰ sabbatũ
obseruamꝰ. Ipsa tercia
chorda hui decalogi id est
psalterii dechachordi.
tur nob. diliges dñm̃dm
tuum extoto corde tuo.
& extota animatua. & ex
totamente tua. & deꝓxi¬
mo nrõ nihil diceretur
ñ e& de cachordũ. sedtri¬
chordũ. Quia uero ad di¬

Expanded text:
nominatam sanctificationominatam sanctificationem, nisi illo die ubi dicitur, Requievit Deus ab operibus suis. Non enim fatigatus erat Deus, ut diceretur, Requievit Deus ab ope» sed in illo verbo tibi larum, et sine fine requieturum. Nam omnia opera superiora quae dicta sunt, id est dies superiores, habent vesperam. Septimus iste dies non habet vesperam. Ubi Deus sanctificavit requiem, ibi dicitur, factum est mane, ut inciperet ipse dies. Non dictum est, facta est vespera ut finiretur dies: sed dictum est, factum est mane ut fieret dies sine fine. Sic ergo incipit requies nostra quasi mane, sed non finitur, quia in aeternum vivemus. Ad hanc spem quidquid facimus si facimus, sabbatum observamus. Ipsa est tertia chorda hujus decalogi, id est, psalterii decachordi: tur nobis, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et de proximo nostro nihil diceretur, non esset decachordum, sed trichordum. Quia vero addi
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Decalogus enĩ legis.
decẽprȩcepta hab&. quȩ
decẽ praecepta sic sunt
distributa: uttria ꝑti¬
tineant ad homines. Tri¬
a addm quȩ iam dixi: uns
est ds noster. & nulla si¬
militudinẽ debemꝰ facere
& non fornicari postdm̃
accipi inuanũ ut putemꝰe
um factũ id est creaturã
aliquã ꝑquẽ Ofacta
sunt omã: quia cipseu¬
nus ds̃. pater ÷ & filius
indonodi. requies nobis
sempiterna ꝓmittitur.
Inde modo pignus accepi¬
mus: Sicenĩ dicit apłs.
quid edit nobis pignus
sp̃s. Sipignus accepimꝰ
ut incipiamꝰ in dño & in
dõ nr̃o eẽ tranquilli. ut
simus indõ nr̃omites. si¬
mus indõ patientes: eri¬
mus &iã in illo undepig¬
nus accepimꝰ inȩcornũ qui¬
eti. Quod erit sabbatũ sab¬
batorũ. propter ipsa re¬
quiem ꝑtinentẽ ad donũ
ceptũ desabbato qđ di¬
ximꝰ qđ carnalit̃ iudȩi
timũ diem scĩficauit ds̃
quando fecit omã opera
sua sicut ingenesi scrip¬
tũ legimus: Nonibi habes

Expanded text:
tis. Decalogus enim Legis tis. Decalogus enim Legis decem praecepta habet: quae decem praecepta sic sunt distributa, ut tria pertipertineant ad homines. Tria ad Deum, quae jam dixi: Unus est Deus noster, ei nullam similitudinem debemus facere, et non fornicari post Deuaccipi in vanum, ut putemus eum factum, id est, creaturam aliquam, per quem facta sunt omnia: quia ipse unus Deus, Pin dono Dei, requies nobis sempiterna promittitur. Inde modo pignus accepimus. Sic enim dicit Apostolus: Qui dedit nobis pignus Spiritum . Si pignus accepimus, ut incipiamus in Domino et in Deo nostro tranquilli esse, ut simus in Deo nostro mites, simus in Deo patientes; erimus etiam in illo unde pignus accepimus, in aeternum quieti; quod erit sabbatum sabbatorum, propter ipsam requiem pertinentem ad donum aeceptum de sabbato, quod diximus, quod carnaliter Judaei timum diem sanctificavit Deus, quando fecit omnia opera sua, sicut in Genesi scriptum legimus. Non ibi habes
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ magna amaritudine
digerunt: qđ cũ dulcedi¬
ne tẽporalibiberunt. me¬
lius ergonos amara uob
cantam ad tepus: que
postea dulcescant in uob
Nec mercedẽ aliquã exi¬
gimꝰ nisi ut fatiatis quȩ di¬
cimꝰ : Immoñ faciatissi
nos dicimus. Si autẽ om¬
nib illedicit qui neminẽ
tim&. & ꝑ que sit inno¬
mine ipsius & ingloria
miscricordiȩ ipsius. &
ut nos neminẽ timeam::
om̃s audiuimꝰ om̃s fati¬
amꝰ. om̃s cũ nr̃o aduer¬
sario concordemꝰ : puta¬
teme crcharedũ eẽ . quid
uob possũ amplius cane¬
re . eccepsalterium
fero: decem chordas ha¬
b& : hocuos paulo ante
cantastis. ante quã inci¬
pereloqui chorus me¬
usuos fuistis. Non ne uos
paulo ante cantastis ds
cantiuũ nouũ cantaboti¬
bi in p̃salterio decechor¬
darũ psallãtibi: Ipsas
decẽ chordas modo ꝑcuti¬
o. Quare amara ÷ uox
psalteriidĩ: Psallam
tibi inpsalterio decem
chordarũ: Non uobis hoc
canto qđ uos non fatia¬

Expanded text:
et cum magna amaritudine et cum magna amaritudine digerunt quod cum dulcedine temporali biberunt. Melius ergo nos amara vobis cantamus ad tempus, quae postea dulcescant in vobis. Nec mercedem aliquam exigimus, nisi ut faciatis quae dicimus: imo non faciatis, si nos dicimus: si autem omnibus ille dicit, qui neminem timet, et per quem fit in nomine ipsius et in gloria misericordiae ipsius, ut et nos neminem timeamus; omnes audivimus, omnes faciamus, omnes cum nostro adversario concordemus. 6. Putate me citharoedum esse; quid vobis possum amplius canere? Ecce psalterium fero, decem chordas habet: hoc vos paulo ante cantastis, antequam inciperem loqui; chorus meus vos fuistis. CAPUT V. Nonne vos paulo ante cantastis, Deus, canticum novum cantabo tibi, in psalterio decem chordarum psallam tibi ? Ipsas decem chordas modo percutio. Quare amara est vox psalterii Dei? Psallam tibi in psalterio decem chordarum. Non vobis hoc canto, quod vos non facia
Abbreviated transcription (Latin):
Certe coniuges sumꝰ. cũ
linguatua discordas.
Mecũ concordit̃ quomodo
uiuere poteris.: nos fr̃s
pericula ura intuemur:
non uoluntates nrãs ad¬
tendimꝰ. Nã & medicus
si uoluntatẽ a egri ad ten¬
Quidõ credit ab ipso au¬
dit qđ dicimꝰ. Certe meli¬
us trat quib: dã nolentib
corrigi. ut uel huc non ueni¬
remꝰ sustadicturi eramꝰ.
ł quiaiã uenimꝰ non eadi¬
ceremus. Nudius tercia¬
nodie. memini medixisse
sc̃itatiurẽ quia sierthare¬
diessemꝰ. authuiꝰ modia¬
liquid populariter exhi¬
bentes ꝓstudus nugacitatis
l inquatis: tenuissetis nos
daremꝰ uob diem & quisq
ꝓmodulo suo conferr& no¬
b̵ mercedẽ. Quare ambu¬
laremꝰ delectati uanis can¬
ticis nulli rei ꝓfuturis ad
tepus dulcib. In posterũ a¬
maris Talib & enĩ turpi¬
tudinib cantionũ: animi
humani in legti eneruant᷑¬
& decidunt auirtute: de¬
fluentes inturpitudinẽ
& ꝓpt̃ ipsas turpitudines
postea sentiunt dolores

Expanded text:
Certe conjuges sumus: cum Certe conjuges sumus: cum lingua tua discordas, mecum concorditer quomodo vivere poteris? Nos, fratres, pericula vestra intuemur, non voluntates vestras attendimus: nam et medicus si voluntatem aegri aQui Deo credit, ab ipso audit quod dicimus. Certe melius erat quibusdam nolentibus corrigi, ut vel huc non veniremus, si ista dicturi eramus; vel quia jam venimus, non ea diceremus. 5. Nudiustertiano die memini me dixisse Sanctitati vestrae, quia si citharoedi essemus, aut hujusmodi aliquid populariter exhibentes pro studiis nugacitatis linquatis, tenuissetis nos, ut daremus vobis diem, et quisque pro modulo suo conferret nobis mercedem. Quare ambularemus delectati vanis canticis nulli rei profuturis, ad tempus dulcibus, in posterum amaris? Talibus etenim turpitudinibus cantionum animi humani illecti enervantur, et decidunt a virtute, defluentes in turpitudinem; et propter ipsas turpitudines postea sentiunt dolores,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uersitas. Etsi fostehodie
atriorẽ quis quã passus
fuerit uxorẽ suã & libe¬
rius murmurantẽ ciuiã
uidebat᷑ quia licebatui¬
ro: & audiuit ineclesia
qr ñ lic& uiro. Si ergo pas¬
susfuerit uxorẽ suã libe¬
rius iã ut dixi murmuran¬
tẽ & dicentẽ sibi: nonli¬
c& qđ facis simul audiui¬
me exigis reddemihi. fi¬
de tibi debeo. fidẽmihi
debes fidẽ xp̃i ambode¬
bemꝰ & sime fallis. Ñ
fallis eũ cuiꝰ sumꝰ. non fal¬
lis eũ quinos emit. hec
atq huiꝰ modi audiens il¬
le que non sol& dũ non
uult insefieris anꝰ. in me
fit insanus. Irascitur.
maledicit. fortassis eti¬
a dicat. quomodo fac¬
tũ ÷ ut huc illeuenir&.
Aut uxor mea ipsodie in
ecclesiã ꝓceder&.: & hoc
credo qđ in cogitatione
sua dicat. Nã libere e¬
rũpere in uocẽ ñ aud&
Nec ante solã uxorẽ suã.
fortassis enĩ sieruperit &
hoc dixerit: potest illa
respondere & dicere.
Quaremaledicis cui pau¬
lo ante ad clamabas:

Expanded text:
perversitas. Et si forte hodie perversitas. Et si forte hodie acriorem quisquam passus fuerit uxorem suam, et liberius murmurantem, cui jam videbatur quia licebat viro et audivit in Ecclesia quia non licet viro: si ergo passus fuerit uxorem suam liberius jam, ut dixi, murmurantem, et dicentem sibi, Non licet quod facis; simul audivime exigis, redde mihi: fidem tibi debeo, fidem mihi debes, fidem Christo ambo debemus; et si me fallis, non fallis eum cujus sumus, non fallis eum qui nos emit. Haec atque hujusmodi audiens ille, quae non solet, dum non vult in se fieri sanus, in me fit insanus, irascitur, maledicit; fortassis etiam dicat, Quomodo factum est ut huc ille veniret, aut uxor mea ipso die in ecclesiam procederet? Et hoc credo quod in cogitatione sua dicat: nam libere erumpere in vocem non audet, nec ante solam uxorem suam. Fortassis enim si eruperit, et hoc dixerit, potest illa respondere, et dicere: Quare maledicis, cui paulo ante acclamabas?
Abbreviated transcription (Latin):
nora patrẽtuũ & ma¬
trẽtuã. Multieñ ho¬
norant parentes. & r¬
ro inuenimꝰ parentes
conquerentes deinꝓbi¬
tate filiorũ: quãuis nion
desint: Sed tam quãra¬
rofit : tã breuitꝰ monen¬
dũ fuit: Nec ineo abi dic¬
tũ ẽ. non occides immo¬
rari uolui: noneni credo
hic eẽ turbã homicidarũ
Illud uero malũla teser¬
pens plus occupauit: &
In eo uehementius irrita¬
t᷑ aduersarius ille. qui
id eo clamat ut sit aliquan
amicus. Quaerelȩ coti¬
diane sunt : quã quã ipse
feminȩ neciã audent con¬
queri deuirissuis . Ita in¬
uadens oma cons uetudo
mulierib forte ꝑsua sum
sit licere hocuiris ñlicere
muli erib Solentenĩ au¬
dire adductas eẽ mulie
res adforũ : quȩ forte cũ ser¬
uis inuente sunt. Ad duc¬
tũ uirũ ad forũ & inuentꝰ
÷ cũ ancilla sua: nũquã
audiert̃ cũ sit parpeccatũ.
Inpeccato pari: innocenti¬
orẽ facitui deriuirũ. Ñdi¬
uinaueritas: sed humana

Expanded text:
nora patrem tuum et manora patrem tuum et matrem tuam. Multi enim honorant parentes, et raro invenimus parentes conquerentes de improbitate filiorum; quamvis non desint: sed tamen quam raro fit, tam breviter monendum fuit. Nec in eo ubi dictum est, Non occides, immorari volui: non enim credo esse hic turbam homicidarum. Illud vero malum late serpens plus occupavit, et in eo vehementius irritatur adversarius ille, qui ideo clamat, ut sit aliquando amicus. Querelae quotidianae sunt, quanquam ipsae feminae jam nec audent conqueri de viris suis. Ita invadens omnia consuetudo mulieribus forte persuasum sit, licere hoc viris, non licere mulieribus. Solent enim audire adductas mulieres esse ad forum, quae forte cum servis inventae sunt: adductum virum ad forum, quia inventus est cum ancilla sua, nunquam audierunt; cum sit par peccatum. In peccato pari innocentiorem facit videri virum, non divina veritas, sed humana
Abbreviated transcription (Latin):
non fatiendo qđ iub& ut
fatiatis: aduersaruei es
multis immoratꝰ sum .
hoc enĩ prȩsumimus de
caritate urã: quia unũ
dm̃ colitis hoc p̃sumimꝰ
defidecatholica quȩ in
uob ẽ: quia filiũdĩ .e¬
quale patricreditis:
tis creaturã eẽ filium dĩ.
qm̃ omnis creatura ua¬
nitati subiectaẽ : sed cre¬
ditis cũ equalẽ patri eẽ
dm̃ dedõ: uerbũ apud
dm̃: uerbum dm̃ ꝑ quod
facta sunt omã: Lumen
delumine: coeternũ illi
quigenuit. unũ cum
illo quigenuit. & hoc
uerbũ creditis ad sũp¬
sissecreaturã de uirgi¬
nemaria: ad sũpsis¬
semortalitatẽ. & pas¬
sũ fuisse ꝓnobis. & legi¬
mꝰ & credim ut saluem᷑
Nec in eo immoratꝰ sũ:
ut quicquid facitis pro
spefutura fatiatis. No
uenĩ omnium xp̃ia¬
norũ mentes. defuturo
scło cogitare: Quienĩ
nonde futuro scło cogi¬
tat. nec ꝓpterea xpĩa¬
nus ÷ utid qđ infine
ds̃ promictit accipiat
q: in eo immorit sum
ubi dicit sermodĩ: ho¬

Expanded text:
non faciendo quod jubet ut non faciendo quod jubet ut faciatis, adversarii ejus multis immoratus sum? Hoc enim praesumimus de Charitate vestra, quia unum Deum colitis. Hoc praesumimus de fide catholica, quae in vobis est, quia Filium Dei aequalem creditis tis creaturam esse Filium Dei. Quoniam omnis creatura vanitati subjecta est . Sed creditis eum aequalem Patri esse, Deum de Deo, Verbum apud Deum, Verbum Deum, per quod facta sunt omnia, lumen de lumine, coaeternum illi qui genuit, unum cum illo qui genuit; et hoc Verbum creditis assumpsisse creaturam, de virgine Maria assumpsisse mortalitatem, et passum fuisse pro nobis: ea legimus, et credimus, ut salvemur. Nec in eo immoratus sum, ut quidquid facitis, pro spe futura faciatis. Novi enim omnium Christianorum mentes de saeculo futuro cogitare. Qui enim non de futuro saeculo cogitat, nec propterea christianus est, ut id quod in fine Deus promittit, accipiat, que in eo immoratus sum, ubi dicit sermo Dei, Ho
Abbreviated transcription (Latin):
put ẽuir: melius deb&
uiuereuir. & p̃cedere in
omnib bonis factis uxo¬
rẽ suã. ut illa imitetur
uirũ: sequat᷑ caput suũ.
Q uomodo caput ecdesiȩ
tissui: Sic unius cuiꝰq No¬
mus hab& caputuirũ. &
tã quã carnẽ feminã: quo
caput ducit: illuc deb&
corpsequi. Quareergo
uult caput ire quonon
uult ut corpꝰsequatur.
Quare uult ireuir. quoñ
uult utuxor sequat᷑: hec
iubendo sermodĩ aduersa¬
rius ÷ Nolunt enĩ homi¬
nes facere : qđ uult sermo
dĩ & quiddicã: quia
aduersarius ÷ sermo dĩ
qm̃ iub&. Timeo neego
ipse aduersariussimquib.dã
quia hecloquor. Q uid
ad meꝑtin&. fortẽme
fatiat qui terr&: ut lo¬
quar ut nontimeã que¬
relas hominũ Nãqui
nolunt castitatẽ seruare
uxorib suis & abundan.
tales nolunt meistadice¬
re. Sed uel int nolint:
dicturꝰsũ: Sienĩ uos exhor¬
tor utcũ aduersario con¬
cordetis ego cũ illo in
lite: remanebo. Quiuo¬
bis iub& ut fatiatis. ipse
nobiub& ut loquam᷑. Si

Expanded text:
put est vir, melius debet put est vir, melius debet vivere vir, et praecedere in omnibus bonis factis uxorem suam; ut illa imitetur virum, et sequatur caput suum. Quomodo caput Ecclesiaetis sui: sic uniuscujusque domus habet caput virum, et tanquam corpus feminam . Quo caput ducit, illuc debet corpus sequi. Quare ergo vult caput ire, quo non vult ut corpus sequatur? Quare vult ire vir, quo non vult ut uxor sequatur? Haec jubendo sermo Dei adversarius est. Nolunt enim homines facere quod vult sermo Dei. Et quid dicam, quia adversarius est sermo Dei, quoniam jubet? Timeo ne ego ipse adversarius sim quibusdam, quia haec loquor. Quid ad me pertinet? Fortem me faciat qui terret ut loquar, ut non timeam querelas hominum. Nam qui nolunt castitatem servare uxoribus suis et abundant tales, nolunt me ista dicere. Sed velint nolint, dicturus sum. Si enim vos non exhortor ut cum adversario concordetis, ego cum illo in lite remanebo. Qui vobis jubet ut faciatis, ipse nobis jubet ut loquamur. Si