comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mũ est dicere: cur nulla peccata eoꝵ
scriptura cõmemorauit. quȩ tantũ bo¬
num fidi eoꝵ cõmemorare eurauit: S
hoc etiã forsitan ipse uidit: & ido subie¬
cit atq ait. S esto: aliis temporib ĩa ex¬
bȩ numerositate. seriptura omniũ dissi¬
mulauerit peccata contexere: in ipso
statim mundi primordio ubi ñ nisi qͣ¬
tuor homines erant. qͥd inquit dicimꝰ
cui ñ omniũ uoluerit delicta memorare:
Utrũne ingentis multitudinis causa quȩ
nondũ erat. an qͥa illoꝵ tantũ qui cõ¬
miserant meminit: illiꝰ uͦ qui nulla cõ¬
miserat. meminisse ñ potuit: Adhuc
adiungit uerba: quib ista sententia u¬
berius &e planius astruat᷑. Certe. inquit
primo in tẽpore adam &e ȩxa. ex quib
cai &e abel nati sunt: quatuor tantum
homines fuisse referunt᷑. Peccauit eua:
scriptura hoc ꝓdidit. Adam qͦꝙ deliqͥt
eadem scriptura ñ tacuit. S ce cain pec¬

Expanded text:
mum est dicere, cur nulla peccata eorum mum est dicere, cur nulla peccata eorum scriptura commemorauit, quae tantum bonum fidei eorum commemorare curauit? Sed hoc etiam cit atque ait: « Sed esto, aliis temporibus bae numerositate omnium dissimulauerit peccata contexere; in ipso statim mundi primordio, ubi non nisi quattuor homines erant, quid, inquit, dicimus, cur non omnium noluerit delicta memorare? utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum erat, an quia illorum tantum qui commiserant meminit, illius uero qui nulla commiserat meminisse non potuit ? adhuc adiungit uerba, quibus ista sententia uberius et planius astruatur: certe, inquit, primo in tempore Adam et Eua, exquibus Cain et Abel nati sunt, quattuor tantum homines fuisse referuntur. peccauit Eua — scriptura hoc prodidit , Adam quoque deliquit — eadem scriptura non tacuit —.sed et Cain pec
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ: qͥa ueritas in eis ñ ess. Dicent
forsitan inquit: nunqͥd omniũ potuit
scriptura cõmemorare peccata: Et uerũ
eis dicent quicũq dicent: nec eũ contͣ
hoc aliqͥd ualidũ uideo respondisse:
quãuis uideam tacere noluisse. Qͥd
enim dixerit: queso attendite. Hoc in¬
quit recte dici potest de his quoꝵ neq
bonoꝵ neq maloꝵ scriptura sit memor
De illis uͦ quoꝵ iusticiȩ memint. & pec¬
catoꝵ sine dubio meminiss: si qua eos
peccasse sensiss. Dicat gͦ ñ ꝑtinuisse
ad iusticiã. tantã illoꝵ fidem. qͦs magna
multitudine p̾cedentes & consequenteᷤᷤ
cũ laudib dnĩ asellum. etiã inter fre¬
mentes quare hoc facerent inimicos
clamabant dicentes: osanna filio dauid
benedictus qͥ uenit in nomine dñi. Au¬
deat gͦ iste dicere si potest: neminẽ fuisse
in tanta illa multitudine. qui ullũ ha¬
beret om̃ino peccatũ. Qd̃ si absurdissi¬

Expanded text:
peccatum, quia ueritas in eis non esset. Dicent peccatum, quia ueritas in eis non esset. Dicent forsitan, inquit: numquid omnium potuit scriptura commemorare peccata? et uerum eis dicent quicumque dicent. nec eum contra hoc aliquid ualidum uideo respondisse, quamuis uideam tacere noluisse. quid enim dixerit, quaeso, adtendite. hoc, inquit, recte dici potest de his, quorum neque honorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iustitiam tantam illorum fidem, qui magna multitudine praecedentes et sequentes cum laudibus domini asellum etiam inter frementes quare hoc facerent inimicos clamabant: osanna, fili Dauid, benedictus qui uenit in nomine domini! audeat ergo iste dicere, si potest, neminem fuisse in tanta illa multitudine, qui ullum haberet omnino peccatum. quod si absurdissi
Abbreviated transcription (Latin):
q sc̃ã uirgine maria. de qua ꝓpt̾ honorẽ
dñ. nulła ꝓrsus cũ de peccatis agitur
haberi uolo questionẽ: unde enĩ scimus
qͣd ei plus grẽ collatũ fuerit ad uincen¬
dum om̃i ex parte peccatũ. quȩ conciꝑe
ac parere meruit quẽ constat. nullum
habuisse peccatũ: hac gͦ uirgine excepta.
siom̃s illos scõs ae seãs cũ hic uiuerent con¬
gregare possem: & int̾rogare utr̃u eeñt.
sine peccato: qͥd fuisse responsuros puta¬
in hoc corꝑe excellentia scĩtatis. si hoc
int̾rogari potuissent: nunqͥd una uoce
clamassent. si dixerimꝰ qͥa peccatũ ñ
habemꝰ nosipsos decipimꝰ &e ueritas in
nobis ñ est: An id humilius responde¬
rent fortasse quã uerius: S huic r̃a pla¬
cet & recte placet: laudẽ humilitatis in
parte ñ ponere falsitatis. Ita hoc si uerũ
dicerent haberent peccatũ: qd̾ humilit̃
quia faterentur ueritas in eis eẽt. Si aũ
hoc mentirent᷑. nichilominꝰ haberent

Expanded text:
que sancta uirgine Maria qua propter honorem que sancta uirgine Maria qua propter honorem domini nullam prorsus, cum de pereatis agitur, haberi uolo quaestionem — unde enim scimus quid ci plus gratiae conlatum fuerit ad uincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse pecatum? — hac ergo uirgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic uiuerent, congregare possemus et interrogare, utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putain hoc corpore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, una uoce clamassent: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. an id humilius responderent fortasse quam uerius? sed huic iam placet et recte placet \'laudem humilitatis in parte noti ponere falsitatis\'. ita hoc si uerum dicerent, haberent peccatum; quod humiliter quia faterentur, ueritas in eis esset; si autem hoc mentirentur, nihilominus haberent
Abbreviated transcription (Latin):
plicuiss. ueracissime subdidisse. Si enĩ
dimiseritis peccata hominib: dimittos
uobis pater ur̃ peccata ur̃a. ꝑhoc enĩ
cotidianũ sꝑuale quodamͦ incensũ.
qd̾ ante dm in altare cordis qd̾ sursũ
habere admonem᷑ infertur: etiã si ñ
hic iuuatur sine peccato. licet mori
sine peccato : dũ subinde uenia delet᷑.
qd̾ subinde ignorantia uł infirmitate.
committit᷑ Deuide commemorat eos. qͥ
non mͦ ñ peccasse. uerũ etiã iuste uixisse
ferunt᷑: abel. enoch. melchisedech. abrahã.
ysaac. iacob. ihminaue. finees. samuel. na¬
than. heliam. eliseũ. micheã. danielẽ: ana¬
niam. acariam. misaele̾. iezechielẽ. mar¬
docheũ. symeonẽ: ioseph eui desponsata
erat uirgo maria: iohannẽ. Adiungit
etiã feminas. debborã. ann̾ã samuelis
matrẽ: iudith. hester. alterã annã filiã
phanuel. elisabeth: ipsam etiã dñi ac sal¬
uatoris nr̃i matrẽ. quã dicit sine pecca¬
to confiteri necesse ẽẽ pietati. Excepta ita¬

Expanded text:
Si enim dimiseritis peccata hominibus, dimittet vobis Pater vester peccata vestra. Per hoc enim quotidianum spirituale quodam modo incensum, quod ante Deum in altare cordis, quod sursum habere admonemur, infertur, etiamsi non hic vivatur sine peccato, licet mori sine peccato, dum quod subinde ignorantia uel infirmitate committitur. Deinde commemorat eos, \'qui non modo non peccasse, uerum etiam iuste uixisse referuntur: Abel, Enoch, Melchisedech, Abraham, Isaac, lacob, Ioseph, Iesu Xaue, Finees. Samuhel, Nathan. Helias. Heliseus, Micheas, Danihel, Ananias. Azarias. Misael, Ezechiel. Mardocheus, Simeon, Ioseph. cui desponsata erat uirgo Maria. Iohannes\'. adiungit etiam feminas: \'Debboram, Annam Samuhelis matrem, Iudith, Hester, alteram Annam filiam Fanuel, Elisabeth\'. ipsam etiam domini ac saluatoris nostri matrem, \'quam\' dicit \'sine peccato confiteri necesse esse pietati\'. excepta ita
Abbreviated transcription (Latin):
sam esse peccatũ: Tam peccare inqͥt suꝑ¬
bire est: quã suꝑbire peccare. Nã quere
quid sit qd̾ cumq peccatũ: & uide si in¬
uenies aliqd̃ sine suꝑbie appellatione.
peccatũ. Hanc aũt sententiã sic exequit᷑:
&e sic ꝓbare conat᷑. Omne. inquit pecca¬

Expanded text:
sam esse peccatum ? tam peccare, inquit. supersam esse peccatum ? tam peccare, inquit. superbire est quam superbire peccare. nam quaere quid sit quodcumque peccatum et uide, si inuenies aliquod sine superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam sic exsequitur et sic probare conat
Abbreviated transcription (Latin):
dibile: ¶s enĩ nesciat fideliũ. a sathana
uenisse primã peccati suasionẽ: & qͦd
ille prim auctor sit omniũ peccatoꝵ:
Et tam̃ quida tradunt᷑ sathanȩ. ut dis¬
cant ñ blasphemare. Quomͦ gͥ opꝰ sat̾anȩ
excluditur oꝑe satanȩ: Hec atq huiꝰmo¬
di intueatur: nec uideant᷑ nimis acuta
quȩ acute sonant: & discussa inueniuit᷑
obtunsa. Qd qd̾ etiã similitudines ad¬
hibet: quib magis admoneat. qͥd ei de¬
beat. responderi: Qd ampliꝰ dic̃a inqͥt:
nisi qͥa credi potest. qd̃ ignes ignib ex¬
tinguntur. si credi potest qd̾ peccatis
sunt ut docui dolores curari dolorib.
Possunt etiã: si querat. & discat uenenis
uenena depelli. Nam si ae aduertit aliqnͣ¬
do calores febriũ quibꝰdã calorib medi¬
cinalib frangi: etiã ignes ignib fortaᷤ¬
se concedet extingui. Quonãmͦ inquit
suꝑbiã ipsam a peccato separabimꝰ. Ed
enĩ hoc urget: cũ manifestũ sit etiã ip¬

Expanded text:
dibile ? quis enim nesciat fidelium a satana dibile ? quis enim nesciat fidelium a satana uenisse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa. quid quod etiam similitudines adhibet, quibus magis ammoneat quid ei debeat responderi? quid amplius dicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest quod peccatis sunt, ut docui, dolores curari doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam caloribus medicinalibus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus ? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam ip
Abbreviated transcription (Latin):
re urãm ipsoꝵ salutẽ oꝑamini: ds enĩ
est qui oꝑatur in uobis. &e uelle & oꝑari
ꝓ bona uoluntate. Quare gͦ cũ timore
&e tremore. & ñ potius cũ securitate. si d̾s
oꝑat᷑: nisi quia ꝓꝑt̃ uoluntatẽ nr̃ãm si¬
ne qua bene ñ possumꝰ oꝑari. cito po¬
test subripere animo humano. ut qd̾
bene oꝑatur suũ tantummͦ existimet.
&e dicat in abundantia sua ñ mouebor
in ȩternũ: Ido qui in uoluntate sua p̾¬
stiterat decori er uirtutẽ. auertit pau¬
lulum faciem suã: ut qͥ hoc dixerat fi¬
eret conturbatꝰ qm̃ ipsis ẽ ille. tumor sa¬
naudus dolorib. Non itaq dicit᷑ homini
necesse est peccare ne. pecces: s dicit᷑ ho¬
mini. deserit aliquantum ds̃ unde suꝑ¬
bis: ut seias ñ tuũ s er esse. &e discas suꝑbꝰ
non ẽẽ. Nam illud etiã apłi quale ẽ. ñ ne
ita mirabile: ut nisi qͥa ipse dicit. cui ue¬
ra dicenti contradicere nefas ẽ: ñ sit cre¬

Expanded text:
re nostram ipsorum salutem operamini; deus enim re nostram ipsorum salutem operamini; deus enim est qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate. quare ergo cum timore et tremore et non potius cum securitate, si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine qua bene non possumus operari. cito potest subrepere animo humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet et dicat in abundantia sua: non mouebor in aeternum? ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus, quoniam ipse est ille tumor sanandus doloribus. Xon itaque dicitur homini: \'neecsse est peccare, nc pecces, sed dicitur homini: \'deserit aliquantum deus, unde superbis, ut scias non tuum, sed eius esse et discas superbus non esse\'. nam illud etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit cre
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑti ñ essemꝰ & in aliquib terris ubi
ista nunqũa contigerant audiremꝰ si¬
ne dubio utiq deridentes fortassis etiã
uerbis huiꝰ uteremur & diceremꝰ: absur¬
dissimũ est dolorẽ. necessariũ fuisse. ne
ulceris dolor ess. S ds̃ inquiunt: pot̾
omĩa sanare. Hoc utiq ait ut sanet
omĩa: s ait iudicio suo: nec ordinẽ sa¬
nandi accepit ab egroto. Sculdubio
qͥppe firmissimũ apłm uolebat effice-¬
re. eui tam̃ dicit. uirtus in infirmita¬
te ꝑficit᷑: &e non ei tociens oranti aufert.
nescio quẽ stimulũ carnis. quẽ sibi di¬
cit datũ. ne in magnitudine reuela-¬
tionum extolleret᷑. Cetera enĩ iutia
tantum in malefactis ualent: sola aũt
suꝑbia etiã in rectefactis cauenda est.
Unde admonent᷑ illi. ne dona dĩ suȩ po¬
testati tribuendo. seseq extollendo gͣ¬
uius pereant: quã si nichil oꝑarent᷑
boni. Quib dicit᷑. cũ timore & tremo¬

Expanded text:
experti non essemus, et in aliquibus terris ubi experti non essemus, et in aliquibus terris ubi ista nunquam contigerant, audiremus, sine dubio utique deridentes, fortassis etiam verbis hujus uteremur et diceremus, Absurdissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset. 31. Sed Deus, inquiunt, potest omnia sanare. Hoc utique agit, ut sanet omnia: sed agit judicio suo, nec ordinem sanandi accipit ab aegroto. Procul dubio quippe firmissimum Apostolum volebat efficere, cui tamen dixit, Virtus in infirmitate perficitur: et non ei toties oranti aufert nescio quem stimulum carnis, quem sibi dicit datum, ne magnitudine revelationum extolleretur . Caetera enim vitia tantum in malefactis valent, sola autem superbia etiam in recte factis cavenda est. Unde admonentur illi, ne dona Dei suae potestati tribuendo seseque extollendo gravius pereant, quam si nil operarentur boni, quibus dicitur, Cum timore et tremo
Abbreviated transcription (Latin):
um: & cũ ad ꝑfectam sanitatẽ hoc est
ad ꝑfectam uitã iusticiãq ꝑduxerit.
non deserit si ñ deseratur: ut pie sẽꝑ
iusteq uiuatur. Sieut enĩ oculus cor¬
poris etiã plenissime sanus. nͥ cando¬
re lucis adutus ñ potest cernere:
sic & homo etiã ꝑfectissime iustificatus.
nisi ȩterna luce iusticiȩ diuinitꝰ adiu¬
uetur. recte ñ potest uiuere. Sanat
gͦ ds̃. ñ solum ut deleat qđ peccauimꝰ
s ut prestet etiã ne peccemꝰ. Acite
sane tractat & uersat: &e qnͣtum sibi
uidetur redarguit atq conuincit.
qd̃ eis dicitur: etiã necessariũ fuisse
homini ad auferendã suꝑbie uł głe
occasionẽ. ut absq peccato ẽẽ ñ poss
Absurdissimũ qͥppe &e stultissimũ putat
peccatũ fuisse ne peccatũ ess: qm̃ &e
ipsa suꝑbia utiq peccatũ est: quasi
non & uleus in dolore ẽ. &e sectio dolorẽ
opatur: ut dolor dolore tollatur. Hoc si

Expanded text:
um, et cum ad perfectam sanitatem, hoc est um, et cum ad perfectam sanitatem, hoc est ad perfectam uitam iustitiamque, perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper iusteque uiuatur. sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus adiuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat quod peccauimus, sed ut praestet etiam ne peccemus. Acute sane tractat et uersat et, quantum sibi uidetur, redarguit atque conuineit quod eis dicitur \'etiam necessarium fuisse homini ad auferendam superbiae uel gloriae occasionem, ut absque peccato esse non posset. absurdissimum quippe et stultissimpeccatum fuisse ne peccatum esset, quoniam et ipsa superbia utique peccatum est: quasi non et ulcus in dolore est, et sectio dolorem operatur, ut dolor dolore tollatur. Hoc si
Abbreviated transcription (Latin):
nulitudo reb de quib agimꝰ congru¬
it: certe uulnerari ñ potest natura
humana peccato: qm̃ peccatũ nulla
substantia ẽ. Sicut gͦ uulnere uerbi
grã. claudicanᷤ ido euratur. ut sanato
malo preterito futuris dirigat᷑ inces¬
sus: sic mala nr̃a non ad hoc solũ suꝑnꝰ
medicus sanat. ut illa iam ñ sint: s
ut de cȩtero recte. ambulare possimꝰ
Quod quidẽ etiã sani ñ nisi ab illo adiu¬
uante poterimꝰ. Nam medicus homo¬
cum sanauerit hominẽ. iam de. cȩtero
sustentandũ elementis & alimentis
corporalib. ut eadẽ sanitas aꝑto sub¬
sidio conualescat atq ꝑsistat. dõ dimit.¬
tit: qui prebet ista in carne uiuentibꝰ
cuiꝰ erant etiã illa. que dũ curaret ad¬
hibebat. Non enĩ quem quã medicus
ex his reb quas ipse creauerit sanat.
s ex illiꝰ opib qui ereat omĩa neces¬
saria sanis atq uiciosis. Ipse aut ds
uificat mortuũ. id est iustificat. impi¬

Expanded text:
militudo rebus de quibus agimus congrumilitudo rebus de quibus agimus congruit, certe uulnerari non potest natura humana peccato, quoniam peccatum nulla substantia est. sicut ergo uulnere uerbi gratia claudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito futurus dirigatur incessus, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus; quod quidem etiam sani non nisi illo adiuuante poterimus. nam medicus homocumsanauerit hominem, iam de cetero sustentandum elementiset alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius erant etiam illa quae, dum curaret, adhibebat. non enim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia necessaria sanis atque uitiosis. ipse autem duificat mortuum, id est iustificat inpi
Abbreviated transcription (Latin):
ma subsecuta ẽ: ut mercedẽ mutuã pec¬
cati sui in semet ipso reciꝑet: amittens
sub se positã sui corꝑis quodãmͦ obedi¬
entiam: quã precipuã subdño suo ipse
contempserat. E qd̾ nunc cũ eadẽ lege
peccati nascimur. quȩ in m̃bris nr̃is re¬
pugnat legi mentis: neq aduersꝰ dm
murmurare. neq contra rem manife¬
stissimã disputare: s ꝓ pena nr̃a illiꝰ
miscdiam querere. &e orare debenis
Attendite sane uigilant̾: quomͦ dixerit.
Adhibet quidẽ etiã huic parti siqnͣdo
necessariũ fuerit. miscdiam suã ds̃.
quia homini post peccatũ ita subue¬
nire necesse est: ñ quia ds̃ causã hu¬
iusce necessitatis optauerit. Uidetis¬
ne quẽ admodũ non dicat necessari¬
am miscdiam dĩ. ut ñ peccemꝰ s qͥa
peccauimꝰ. Deinde subiungit: s et
medicus adcurandu iam uulnera¬
tum paratuᷤ esse debet: ñ debet aũt
ut sanus uulneret᷑ optare. Si ista si¬

Expanded text:
ma subsecuta est, ut mercedem mutuam pecma subsecuta est, ut mercedem mutuam peccati sui in semet ipso reciperet amittens sub se positam sui corporis quodammodo oboedientiam, quam praecipuam sub domino suo ipse contempserat. et quod nunc cum eadem lege peccati nascimur, quae in membris nostris repugnat lege mentis, neque aduersus deum murmurare neque contra rem manifestissimam disputare, sed pro poena nostra illius misericordiam quaerere et orare debemus. Adtendite sane uigilanter quomodo dixerit: adhibet quidem etiam huic parti, si quando necessarium fuerit, misericordiam suam deus, quia homini post peccatum ita subuenire necesse est, non quia deus causam huius necessitatis optauerit. uidetisne quemadmodum non dicat necessariam misericordiam dei ut non peccemus, sed quia peccauimus? deinde subiungit: sed et medicus ad curandum iam uulneratum paratus esse debet; non debet autem ut sanus uulneretur optare. si ista si
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑet humilis. qd̾ suꝑb amiserat. Ido
dne inquit in uoluntate tua p̾stitisti
decori meo uirtutẽ. In qua ego abun¬
dantia mea dicebam ñ mouebor. cum
hoc mͥ ess abs te ñ ame: deinde au̾tisti
faciem tuã a me. & factus sũ conturbatꝰ.
Hoc suꝑbus amicus om̃ino ñ sapit: sed
magnus ẽ dñs qui id ꝑsuadeat. quomͦ
ipse nouit. Nam ꝓcliuiores sumꝰ quere¬
re potius qͥd contra ea respondeamꝰ.
quȩ nr̃o obiciuntur errori: quã inten¬
dere quã sint salubria. ut. careamꝰ erro¬
reᷤunde cũ istis. ñ tam disputationibꝰ:
quã ꝓ eis sicut ꝓ nobis orationib ẽ agen¬
dum. Non enĩ hoc eis dicimꝰ qd̾ sibi iste.
opposuit: ut ess causa miscdiȩ di neces¬
sarium fuisse peccatũ. Utinã ñ fuisset
miseria: ne ista ess miscdia necessaria.
S iniquitatẽ peccat tanto grauiorẽ qͣn¬
to facilius homo ñ peccaret quẽ nulla
adhuc tenebat infirmitas. pena iustissi¬

Expanded text:
reciperet humilis, quod superbus amiserat. Ideo, reciperet humilis, quod superbus amiserat. Ideo, Domine, inquit, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem. In qua ego abundantia mea dicebam, Non movebor, cum hoc mihi esset abs te, non a me. Denique avertisti faciem tuam et factus sum conturbatus\'. Hoc superbus amicus omnino non sapit; sed magnus est dominus. qui id persuadeat quomodo ipse nouit. nam procliuiores sumus quaerere potius quid contra ca respondeamus, quae nostro obiciuntur errori, quam intendere quam sint salubria, ut eareamus errore. unde cum istis non tam disputationibus quam pro eis sicut pro nobis orationibus est agendum. non enim hoc eis dicimus, quod sibi iste opposuit, \'ut esset causa misericordiae dei, necessarium fuisse peccatum\' — utinam non fuisset miseria. ne ista esset misericordia necessaria !— , sed iniquitatem peccati tanto grauiorem. quanto facilius homo non peccaret, quem nulla adhuc tenebat infirmitas. poena iustissi
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑi dñi tranfferant᷑. & tam̃ quando
dñs ad passionem ꝑrexit: ecce inquit
ueniet princeps huiꝰ mundi. & in me
nichil inuenit. E utiq nichil peccati:
unde p̃positus mortis iure suo ageret
ut ꝑimeret. S ut sciant om̃s inquit
quia uoluntatẽ patris mei facio. furgite¬
eamus hinc: id est qͥa ñ morior necessita¬
te peccati. s obedientiȩ uoluntate. Dicit
nullũ malũ boni alicuiꝰ ẽẽ causã. quasi
pęna ñ bonũ sit: qua tam̃ multi em̃dati
sunt. Sunt gͦ mala quȩ ꝓsunt: mirabili
iniscd̃ia dĩ. Nunquid ille boni aliqͥd pas¬
sus est. qͥ dixit: auertisti faciem tuã ame
&e factus sum conturbatus: Non utiq Et̃
tam̃ hȩc ei conturbatio: contra suꝑbiam
fuit medicinalis quodãmͦ. Dixerat enĩ
in abundantia sua. ñ mouebor inet̾̃nũ:
& sibi tribuebat qd̾ a dño habebat. Qd
enim habebat: qd̾ non acceꝑat: Quare
ostendendũ ei fuerat. unde haberet: ut

Expanded text:
Christi Domini transferantur. Et tamen quando Christi Domini transferantur. Et tamen quando Dominus ad passionem perrexit, Ecce, inquit, veniet princeps hujus mundi, et in me nihil inveniet: et utique nihil peccati, unde praepositus mortis jure suo ageret, ut perimeret. Sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgiteeamus hinc : id est, quia non morior necessitate peccati, sed obedientiae voluntate. 27. Dicit nullum malum boni alicujus esse causam. Quasi poena bonum sit, qua tamen multi emendati sunt. Sunt ergo mala quae prosunt mirabili misericordia Dei. Numquid ille boni aliquid passus est, qui dixit, Avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus? Non utique: et tamen haec ei conturbatio contra superbiam fuit medicinalis quodam modo. Dixerat enim in abundantia sua, Non movebor in aeternum: et sibi tribuebat quod a Domine habebat. Quid enim habebat quod non acceperat ? Quare ostendendum ei fuerat unde haberet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
fessione fortitudinẽ ꝓmerens. Nouerat
enĩ dõ dicere: qm̃ tu es patiencia mea.
De qua grã & adiutorio. & miscdia sine
qua bene ñ possumꝰ uiuere: nescio
quare om̃ino iste. nichil dicit. Imino
etiam uelut sibi ad iusticiã sufficientẽ.
si sola uoluntas adsit. defendendo na¬
turam: grẽ. xꝑi qua iustificam᷑ aꝑtissi¬
me contradicit. Cur aut̃ soluto ꝑgra¬
ciam peccati reatu ad exercitationẽ
fidĩ mors corꝑis maneat. quãuis de¬
peccato uenerat: iam ce hoc in illis ad
sc̃ẽ memorie marcellinũ libris. ut ua¬
cato mori potuisse: illi etiã sicut nasci
potestas miscdiȩ ñ conditio naturȩ fu¬
it: sic etiã mortuus ẽ potestate. Et hoc
est preciũ nr̃m. quo nos a morte redi¬
meret: & hoc istoꝵ disputatio euacna¬
re contendit. cũ ab eis ita natura hu
mana defenditrii: ut possit liberũ ar¬
bitriũ isto precio ñ egere: ut a potesta¬
te tenebraꝵ ce p̾positi mortis. in regnũ

Expanded text:
fessione fortitudinem promerens. nouerat fessione fortitudinem promerens. nouerat enim dei dicere: quoniam tu es patientia mea. de qua gratia et adiutorio et misericordia. sine qua bene non possumus uiuere, nescio quare omnino iste nihil dicit; immo etiam uelut sibi ad iustitiam sufficientem, si sola uoluntas adsit, defendendo naturam gratiae Christi, qua iustificamur, apertissime contradicit. cur autem soluto per gratiam peceati reatu ad exercitationem fidei mors corporis maneat, quamuis uenerit de peccato, iam et hoc in illis ad sanctae memoriae Marcellinum libris, ut uacato mori potuisse\', illi etiam nasci potestas misericordiae, non condicio naturae fuit; sic etiam mortuus est potestate et hoc est pretium nostrum, quo nos a morte redimeret. et hoc istorum disputatio euacuare contendit, cum ab eis ita natura mana defenditur, ut possit liberum arbitrium isto pretio non egere, ut a potestate tenebrarum et praepositi mortis in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
catum iret. suffecit ei liberũ arbitri¬
um quo se ipse uitiauit: uerũptam̃¬
ut redeat ad iusticiã. opus habet me¬
dico qm̃ sanus ñ est: opus habet uiui¬
ficatore qͥa mortuus est. De qua gr̃a
omnino iste nichil dicit: quasi sola
sua uoluntate. se possit sanare. qͥa eũ
potuit sola uitiare. Non ei dicimꝰ mor¬
tem corꝑis ad peccatũ ualere: ubi
sola uindicta est. Nemo enĩ peceat
corpore moriendo: s ad peccatũ ualet
mors animȩ. quã deseruit uita sua.
hoc est d̾s eiꝰ. que necesse est mortua
oꝑa faciat. donec. xꝑi grã reuiuiscat.
Famem &e sitim. & ceteras molestias cor¬
porales. absit ut. dicamꝰ necessitatẽ
babere peccandi: quib molestiis ex¬
ercitata uita iustoꝵ. splendidiꝰ enitu¬
it: &e eas ꝑ pacientiã suꝑando. maiorem
głam comparauit. S aduita grã cdĩ. ad¬
iuta spũ dĩ adiuta miscł̾ia di.: ñ suꝑ¬
ba uoluntate se extollens. s humili con¬

Expanded text:
catum iret. sufficit liberum arbitricatum iret. sufficit liberum arbitrium. quo sc ipse uitiauit; ut autem redeat ad iustitiam, opus habet medico, quoniam sanus non est, opus habet uiuificatore, quia mortuus est. de qua gratia omnino iste nihil dicit, quasi sola sua uoluntate se possit sanare, quia eum potuit sola uitiare. non ei dicimus mortem corporis ad peccatum ualere, ubi sola uindicta est — nemo enim peccat corpore moriendo —, sed ad peccatum ualet mors animae, quam deseruit uita sua, hoc est deus eius, quae necesse est mortua opera faciat, donec Christi gratia reuiuescat. famem et sitim et ceteras molestias corporales absit ut dicamus necessitatem habere peccandi, quibus molestiis exercitata uita iustorum splendidius enituit et eas per patientiam superando maiorem gloriam conparauit, sed adiuta gratia dei. adiuta spiritu dei, adiuta misericordia dei, non superba uoluntate se extollens, sed humili con
Abbreviated transcription (Latin):
tumeliosos. suꝑbos. elatos. inuentores
maloꝵ: parentib ñ obedientes. insipi¬
entes. incõpositos: sine affectu sine mi¬
scdia. Hic nunc iste dicat. ñ debuit
sic uindicari peccatũ: ut peccator ꝑ
uindictam plura cõmitteret. fortas¬
se respondeat dm ad ista ñ cogere. ħ
dignos deseri. tantum deserere. Si hoe
dicit. uerissime dicit: deserti qͥppe. ut
diri luce iusticie. & ꝑ hoc contenebrati.
quid pariant aliud. quã hec omĩa quȩ
cominemoraui oꝑa tenebraꝵ: donec di¬
catur eis si dicto obaudiant. surge qͥ
dormis. &e exurge amortuis. & illumi¬
nabit te xp̃c: Mortuos ueritas dieit.
Unde est ae illud. Sine mortuos sepelire
mortuos suos. Mortuos gͦ ueritaᷤ dicit.
quos iste dicit ledi. & uitiari ñ potuis¬
se peccato: quia uidelicet didicit pec¬
catum ñ esse substantiã. Nemo es dicit
sic hominẽ factum. ut de iusticia qͥdẽ
poss in peccatũ ire: & de peccato ad
iusticiam redire ñ poss. S ut in pec¬

Expanded text:
osos, superi, elatos, inuentores malorum, parentibus non oboedientes, insipientes, incompositos, si ne affectu, sine misericordia. hic nunc iste dicat: non debuit sic uindicari peccatum, ut peccator per uindictam plura committeret. Fortasse respondeat deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. si hoc dicit, uerissime dicit; deserti quippe, ut dixi, luce iustitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud quam haec omnia quae commemoraui opera tenebrarum. donec dicatur eis, si dicto obaudiant: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus? mortuos ueritas dicit — unde est et illud: s i n e III mortuos sepelire mortuos suos —, mortuos ergo ueritas dicit, quos iste dicit laedi et uitiari non potuisse peccato, quia uidelicet didicit peccatum non esse substantiam. nemo dicit sic hominem factum. ut de iustitia quidem possit in peccatum ire et de peccato ad iustitiam redire non posset; sed ut in pec
Abbreviated transcription (Latin):
bilem. ualet cõmemoratio peccatoꝵ: etiã
in quȩ iusti seĩq plapsi sunt. S acute.
iudetur int̾ogare: quomͦ istos scõs
de hac uita abisse credendũ sit. Cum
peccato an sine peccato: ut si responsũ
fuerit cũ peceato: putetur eos secuta
dampnatio. qd̃ nefas ẽ dicere. Si autẽ.
sine peccato dictũ fuerit eos exisse
de hac uita: ꝓbet hominẽ saltẽ ꝓpin¬
quante morte. fuisse sine peccato in
hac uita. Ubi parũ attendit. cũ sit a¬
cutissim ñ frustra etiã iustos in orati¬
one dicere. dimitte nobis debita nr̃a
sic̃ &e nos dimittimꝰ debitorib nrĩs. dñn¬

Expanded text:
bilem ualet commemoratio peccatorum etiam bilem ualet commemoratio peccatorum etiam in quae iusti sanctique prolapsi sunt. Sed acute uidetur interrogare, \'quomodo istos sanctos de hac uita abisse credendum sit, cum peccato an sine peccato\', ut, si responsum fuerit \'cum peccato\', putetur cos secuta damnatio, quod nefas est credere; si autem sine peccato dictum fuerit eos exisse de hac uita, probet hominem saltem propinquante morte fuisse sine peccato in hac uita. ubi parum adteudit, cum sit acutissimus. non frustra etiam iustos in oratione dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus n
Abbreviated transcription (Latin):
medicinale saluatoris auxiliũ. tantũ
in hoc ponit: ut ignoscat cõmissa p̃te¬
rita. ñ ut adiuuet ad futura uitanda.
Hic ꝑnitiosissime fallitur: hoc ẽ si nesei¬
ens ꝓhibet nos uigilare & orare ne in¬
tremꝰ in temptationẽ: cũ hoc ne nobiᷤ
accidat in nr̃a tantũ potestate ẽẽ conten¬
dit. Quor ũdam sane exempla qͦs pecras¬
se legimꝰ ñ idõ scripta dicit qͥ sanũ sapit
ut ad desperationẽ non peccandi uale¬
ant. ce securitatẽ peccandi nobis quod̾a
pęnitendi humilitatẽ: uł etiã intalib
lapsib ñ desꝑandã salutẽ. Quidã enĩ
in peccata ꝓlapsi desꝑatione plus pere¬
unt:. nec solum penitendi negligunt me¬
dicinam: s ad explenda in honesta &e nefa¬
ria desideria serui libidinũ & scelerata¬
rum cupiditatũ fiunt: quasi ꝑdant
si ñ fecerint qd̃ instigat libido: eũ eos
iam maneat certa dampnatio. Adu̾sus
hunc morbũ nimium ꝑiculosũ & exitia¬

Expanded text:
medicinale saluatoris auxilium tantum medicinale saluatoris auxilium tantum in hoc ponit, \'ut ignoscat commissa praeterita, non ut adiuuet ad futura uitanda\'. hic perniciosissime fallitur; hic etsi nesciens prohibet nos uigilare et orare ne intremus in temptationem, cum hoc ne nobis accidat in nostra tantum potestate esse contendit. \'Quorundam\' sane \'exempha, quos peccasse legimus\', non\'ideo scripta\' dicit, qui sanum sapit, \'ut ad desperationem nou peccandi ualeant et securitatem peccandi nobis quodammremus uel paenitendi humilitatem uel etiam in talibus lapsibus 11011 desperandam salutem. quidam enim in peccata prolapsi desperatione plus pereunt nec solum paenitendi neglegunt medicinam, sed ad explenda inhonesta et nefaria desideria serui libidinum et sceleratarum cupiditatum fiunt; quasi perdant, si non fecerint quod instigat libido, cum eos iam maneat certa damnatio. aduersus hunc morbum nimium periculosum et exitia
Abbreviated transcription (Latin):
omnino uerũ non esse si dixerimꝰ qͥ a pec¬
catũ non habemꝰ: ne humilitas constitu¬
ta in parte falsitatis. ꝑdat premiũ ueri¬
tatis. Porro autẽ qd̃ dłĩ causã sibi agere ui¬
detur: defendendo naturã: ñ attendit
qd̃ eandẽ naturã sanã esse. dicendo medi¬
ei repellit miscdiam. Ipse est aũt. ereator
etꝰ:. qui saluator eiꝰ. Non gͦ debemꝰ sic lau¬
dare creatorẽ: ut cogam᷑ immo uͦ conum¬
camur dicere suꝑfluũ saluatorẽ. Natu¬
ram itaq hominis dignis laudibꝰ hono¬
remus: easq laudes ad creatoris głam re¬
feramus. S qͥ a noscreauit. ita simꝰ grat
ut. ñ simꝰ quia sanat ingratiᷤ Uitia sane
nra quȩ sanat. ñ diuino oꝑi: s humane
uoluntat iusteq illiꝰ uindicte retri¬
buamꝰ S ut in nr̃a potestate fuisse ne
accederent. confitem᷑: ita ut sanentur
in illiꝰ magis ẽẽ misedi̾a quã in nr̃a po¬
testate fateam᷑. Hanc iste misediam &

Expanded text:
omnino uerum non esse: si dixerimus quia peomnino uerum non esse: si dixerimus quia pecatum non habemus, ne humilitas constituta in parte falsitatis perdat praemium ueritatis. Porro autem quod dei causam sibi agere uidetur defendendo naturam, non adtendit, quod eandem naturam sanam esse dicendo medici repellit misericordiam. ipse est autem creator eius qui saluator eius. non ergo debemus sic laudare creatorem, ut cogamur, immo uere conuincamur dicere superfluum saluatorem. naturam itaque hominis dignis laudibus honoremus casque laudes ad creatoris gloriam referamus; sed quia nos creauit, ita simus grati, ut non simus, quia sanat, ingrati. uitia sane nostra, quae sanat, non diuino operi, sed humanae uoluntati iustaeque illius uindictae tribuamus; sed ut in nostra potestate fuisse ne acciderent confitemur, ita ut sanentur in illius magis esse misericordia quam in nostra potestate fateamur. hanc iste misericordiam et
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt rationabile quidẽ uidet᷑ ẽe
qd̾ asseris. s suꝑbũ est dici hominem
absq peccato ẽẽ posse: ita respondet.
rissime. In qua magis parte humilitaᷤ
collocanda ẽ: Sine dubio falsitatis: si
in ea quȩ ueritatis ꝓbatur ẽẽ suꝑbia ẽ.
Ae ꝑhoc placet illi. &e recte placet: ut in
parte ueritatis. ñ in parte falsitatis ma¬
gis humilitas collocet᷑. Ex quo ẽ conse¬
quens. ut ille qui dixit. si dixerimꝰ qͥa
peccatũ non habemꝰ nos ipsos seducimꝰ.
&e ueritas in nobis ñ est. uerũ dixisse
minime dubitet᷑ ne causa humilitatis
hoc falsũ dixisse uideat᷑. Pꝑtẽa enĩ addi¬
dit. & ueritas in nobis ñ est: cũ forte suf¬
ficeret dicere. nos ipsos decipimꝰ insi
attenderet quosda putare posse. idõ
dictũ nos ipsos decipimꝰ. qͥa etiã de uͦ
bono qͥ se laudat extollit᷑. Ad dendo itaq¬
&e ueritas in nobis ñ est. manifeste osten¬
dit sicut etiã hiuic rectissime placet. hoc

Expanded text:
dicunt: \'rationabile quidem uidetur esse dicunt: \'rationabile quidem uidetur esse quod asseris, sed superbum est dici hominem absque peccato esse posse\' ita respondet, uerissime: in qua magis parte humilitas collocanda est ? sine dubio falsitatis, si in ea quae ueritatis probatur esse superbia est. ac per hoc placet illi et recte placet, ut in parte ueritatis, non in parte falsitatis magis humilitas collocetur. ex quo est consequens, ut ille, qui dixit: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non e s t, uerum dixisse minime dubitetur, nc causa humilitatis hoc falsum dixisse uideatur. propterea enim addidit: et ueritas in nobis non est, cum forte sufficeret dicere: nos ipsos decipimus, nisi adtenderet quosdam putare posse ideo dictum \'nos ipsos decipimus\', quia etiam de uero bono qui se laudat extollitur. addendo itaqet ueritas in nobis non est\' manifeste ostendit, sicut etiam huic rectissime placet, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
siens ministrabit eis. Non enĩ cũ ista
cominemoramꝰ. arbitriũ uoluntatis
tollimꝰ s cli grãm predicamꝰ. Cui enĩ ꝓst̃
ista. nͥ uolenti. s humiliter uolenti: noi
se de. uoliuitatis uirib tanquã ad ꝑfec¬
tionem iusticiȩ sola sufficiat extollenti:
Abfit aũt ut ei dicamꝰ. qd̾ a quibdã ꝯt᷑
se dici agit. comparari hominẽ dõ. si abs¬
ꝙ peccato esse. asseratur: quasi uͦ angło
qui absq peccato est comparet᷑ dõ. fgo
quidẽ hoc sentio: quia etiã cũ fuerit
in nobis tanta iusticia. ut ei addi õino
nichil possit: ñ ȩquabit᷑ ereatura crea¬
tori. Si aũt aliqui putant. tantũ nr̃m
futurũ esse ꝓuectũ. ut in dĩ substantiã
conuertamir:. & hoc efficiam᷑ ꝓrsus qd̾
ille est: uiderint quẽ admocłu astru¬
ant sententiã suã. mͥ hoc fateor ñ esse
ꝑsuasũ. Iam sane hoc multũ faueo li¬
bri huiꝰ auctori: qd̾ aduersus eos qui

Expanded text:
sibit et ministrabit eis. non enim, cum ista sibit et ministrabit eis. non enim, cum ista commemoramus, arbitrium noluntatis tollimus, sed dei gratiam praedicamus. cui enim prosunt ista nisi nolenti, sed humiliter uolenti, non se de uoluntatis uiribus, tamquam ad perfectionem iustitiae sola sufficiat, extollenti? Absit autem ut ei dicamus, quod a quibusdam contra se dici ait, \'conparari hominem deo, si absque peccato esse asseratur\'; quasi uero angelus, qui absque peccato est, conparetur deo. ego quidem hoe sentio, quia etiam cum fuerit in nobis tanta iustitia, ut ci addi omnino nihil possit, non aequabitur creatura creatori. si autem aliqui putant tantum nostrum futurum esse prorsusueetum. ut in dei substantiam conuertamur et hoc efficiamur prorsus quod ille est, uiderint quemadmodum astruant sententiam Suam; mihi hoc fateor non esse persuasum. Iam sane hoc multum faueo libri huius auctori, quod aduersus eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
tremore: app̃hendite disciplina neqͣndo
irascatur dñs. & pereatis de uia iusta:
cum exarserit inbreui ira eiꝰ suꝑ uos.
s ĩa illic ãbulantessic t̾rere potuit. ut di¬
ceret. ne pereatis de uia iusta. Unde
nisi quia suꝑbia qd̃ tociens dixi ⁊ sepe
dicendũ est. etiam in ipsis rectefactis
cauenda est. id est in ipsa uia iusta: ne
homo dũ qd di est deputat. suũ amit¬
tat qd̾ dĩ est. & redeat ad suũ. Ido quo
psalmꝰ ipse concludit᷑ faciamꝰ: beati õs
qui confidunt in eũ. ytiq ut ipse faci¬
at. ipse. ostendat uiam suã. cui dicitur.
se det salutem ut ambulare possimꝰ
cui dicit᷑. &e salutare tuũ dñe da nobis.
Ipse in eadem uia deducat. eui dicitur.
deduc me dñe in uia tua: & ambulabo
inueritate tua. Ipse ad illa quo uradu¬
cit ꝓmissa ꝑducat. eui dieit᷑. etenĩ illue
manus tua deducet me. & ꝑducet me
dextera tua. Ipse ibi pascat recũbentes
cum abraham. ysaac. & iacob: de quo
dictũ est. faciet illos discũbere. & tran¬

Expanded text:
ndite disciplin a m, ne quando irascatur dominus et pereatis de uia iusta, cum exarserit in breui ira eius super uos. sed iam illic ambulantes sic terrere potuit, ut diceret: ne pereatis de uia iusta. unde, nisi quia superbia, quod totiens dixi et saepe dicendum est, etiam in ipsis recte factis cauenda est, id est in ipsa uia iusta, ne homo, dum quod dei est deputat suum, amittat quod dei est et redeat ad suum? ideo quo psalmus ipse concluditur faciamus: beati omues qui confidunt in e u m, utique ut ipse faciat, ipse ostendat uiam suam, cui dicitur: se det salutem, ut ambulare possimus, cui dicitur: et salutare tuum, domine, da nobis; ipse in eadem uia deducat, cui dicitur: deduc m e, domine, in uia tua et ambulabo in ueritate tua; ipse ad illa, quo uia ducit, promissa perducat, cui dicitur: etenim illue manus tua deducet me et perducet me dextera tua; ipse ibi pascat recumbentes cum Abraham, Isaae et Iacob, de quo dictum est: faciet eos recumbere et tran
Abbreviated transcription (Latin):
sit in homine linguȩ malũ. ut a nul¬
lo homine possit domari: eũ ab homi¬
nib domentur & bestiȩ. Neq hoc ideo
dixit. ut huiꝰ in nos mali dominatio¬
nem ꝑ negligentiã ꝑmanere patiam᷑:
s ut ad domandã lingũa diuinȩ gr̃e
poscamꝰ auxiliũ. Non enĩ ait lingũa
nullus domare potest s nullꝰ hominũ:
ut cũ domamꝰ: dĩ miscdia. di adiuto¬
rio. dĩ grã fieri fateam᷑. Conetur gͦ a¬
nima domare linguã. & dũ conatur
poscat auxiliuĩ: & oret lingua ut dome:¬
tur lingua: domante illo qͥ dixit ad su¬
os. Non enĩ uos estis qͥ loquimini: s
sp̃c patris uri qui loquitur in uob̾.
Itaq precepto facere cõmonemur: qd
conantes ae nr̃is uirib ñ ualentes.
adiutoriũ diuinũ precem᷑. Finde &
ipse cũ exaggerass linguȩ mala int̃
hȩc dicens. ñ oportet. fr̃s mei hȩc ita
fieri: continuo monuit consũmatis
his quȩ hinc dicebat. quo adiutorio

Expanded text:
sit in homine linguae malum, ut a nulsit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo\' dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus domare potest,\' sed nullus hominum, ut, cum domatur, Dei misericordia, Dei adiutorio, Dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam et, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris uestri, qui loquitur in uobis itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur. Proinde et ipse cum exaggerasset linguae malum, inter haec dicens non oportet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit, consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. qͥa non debet fieri: Sane qͥd
apłs iacob ait. linguã aũt nulliiꝰ homi¬
num domare potest: non mͥ uidet᷑ ita
intelligendũ ut exponere uoluit: qͣsi
ꝑ ex ꝓbrationẽ dictũ. tanquã diceret᷑.
Ergone linguã nullus hominũ doma¬
re potest. Tanquã obiur gans &e diceis:
domare feras potestis. lingũã ñ pote¬
stis: Quasi facilius sit lingũa domare
quã feras. Non puto qd̾ iste sit sensꝰ hoc
loco. Si enĩ hoc sentiri uellet de faci¬
litate domande linguȩ:cȩtã sequereit᷑
in bestiarũ cõparatione. Dunc uͦ se¬
quitur. inquietũ malũ. plena uene.¬
no mortifero: utiq nocentiore quam
bestiarũ & serpentũ. Nam illud car¬
nem int̾ficit: hoc uͦ animã. Os enun
qd mentitur: occidit animã. Non gͦ
quasi id ess facilius. quã mansuefac¬
tio bestiarũ sẽs iacobus ilła sententi¬
am ꝓnuntiauit. aut ea uoce uoluit
ꝓnuntiari: s potius ostendens. qͣntũ

Expanded text:
peccatum, quia non debet fieri ? . Sane quod peccatum, quia non debet fieri ? . Sane quod apostolus Iacobus ait, linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum ut exponere uoluit, \'quasi per exprobrationem dictum\', tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest?\' tamquam obiurgans eis dicens: \'domare feras potestis, linguam non potestis ?\' quasi facilius sit linguam domare, quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim id \'sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum atque serpentum; nam illud carnem interficit, hoc uero animam. os enim quod mentitur, occidit animam. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
de quo aꝑte dictũ est. eum qui ñ no¬
uerat peccatũ: & eo loco ubi de sacer¬
dotib scĩs agebatur. & enĩ ex ꝑtus est
omia scdm similitudinẽ sine peccato:
in illa scilicet carne quȩ habebat. si¬
militudinẽ carnis peccati. qũauis ñ
ess caro peccati. Quã tam̃ similitudi¬
nem ñ baberet: nisi cȩt̾a om̃is homi¬
nis ess caro peccati. Iam illud quomͦ
accipiendũ sit. om̃is qui natus ẽ ex
deo ñ peccat. & ñ potest peccare. qͥa se¬
men eiꝰ in ipso manet. cũ ipse apłs
ioh̾es quasi ñ sit natus ex do. aut eiᷤ
loqueret᷑ qui nondũ essent nati ex
d̾o aꝑte posuerit. si dixerimꝰ qͥa pec¬
catum ñ habemꝰ nosipsos seducimꝰ. &
ueritas in nobis ñ est: in libris qͦs de
explicare curaui: e illud qd̵ dictũ est
non potest peccare ꝓ eo dictũ esse. ac si
diceret᷑ non debet peccare: ñ imꝑban¬
da mͥ uidetur huy assertio. Qs enĩ insa¬
nus dicat debere peccari: eũ ido sit

Expanded text:
de quo aperte dictum est: eum qui non node quo aperte dictum est: eum qui non nouerat peccatum; et eo loco, ubi de sacerdotibus sanctis agebatur, etenim expertus est omnia, secundum similitudinem sine peccato: in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen similitudinem non haberet, nisi cetera omnis hominis esset caro peccati. iam illud quomodo accipiendum sit: omnis qui natus est ex deo non peccat et non potest peccare, quia semen eiIohannes, quasi non sit natus ex Deo aut eis loqueretur, qui nondum essent nati ex Deo, aperte posuerit: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est : in libris, quos aexplicare curaui. et illud quod dictum est non potest peccare pro eo quod dictum est ac si diceretur \'non debet peccare\', non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. ipse tu sine peccato es: reuera
non ꝑtinet ad eam rem de qua uer¬
titur questio. S qd̾ dicit. negligentiȩ
suȩ potius imputari. qd̾ non ẽ sine
peccato: bene quidẽ dicit: s dignet᷑
inde exorare dnm. ne illi hȩc iniqua
negligentia dñetur: quẽ rogabat qͥ¬
dam quando dicebat. itinera mea
dir ige scd̾m uerbũ tuũ. & ne dñet᷑
mei omnis iniquitas: ne dum suȩ
diligentiȩ quasi ꝓpriis uiribꝰ fidit:
neq hic ad ueram iusticiã. neq illic
sine dubio ubi ꝑfecta desideranda ẽ
ce sꝑanda ꝑueniet.Et illud qd̾ a quibꝰ¬
dam eis dicit᷑. nusquã esse. scriptum
his omino uerbis posse ẽẽ hominẽ
sine peccato. facile refellit: qͥa ñ ibi
est questio quib uerbis dicat᷑ que¬
cumq sententia. Non tam̃ fortasse si¬
ne causa: cũ enim aliquotiens in scͥp¬
turis iuueniat᷑ homines dictos eẽ
sine querela: nemo inuenit᷑ qui sit
dictus sine peccato. nisi unus solus.

Expanded text:
dicitur: \'ipso tu sine peceato es?\' reuera dicitur: \'ipso tu sine peceato es?\' reuera non titur quaestio sed quod dicit, neglegentiae suae potius inputari, quod non est sine peccato, bene quidem dicit, sed dignetur inde et orare Dominum, ne illi haec iniqua neglegentia dominetur. quem rogabat quidam, quando dicebat: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas: ne dum suae diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perueniat. Et illud, quod a quibusdam eis dicitur, nusquam esse scriptum his omnino uerbis, posse esse hominem sine peccato; facile refellit : \'quia non ibi est quaestio, quibus uerbis dicatur quaecumque sententia\'. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in Scripturis inueniatur, homines dictos esse sine querella, nemo inuenitur qui dictus sit sine peccato, nisi unus solus,
Abbreviated transcription (Latin):
agitur: hinc iam gͦ sollicitꝰ cȩpi lege.¬
re cȩtã: ce me ñ falso comperi suspica¬
tum. quo priusquã ueniam. uidete
qͥd dixerit. Cum tractaret questionẽ
de differentia peccatoꝵ: & obiceret sͥ
qd̃ quidã dicunt leuia quedã pec¬
cata. ipsa multitudine qd̃ sepe ir¬
ruant ñ posse cuncta uitari: ne¬
gauit debere argui ne leuia quidẽ
correctione. si uitari omĩno ñ posstͣ:
scripturas utiq ñ aduertens noui
testamenti. ubi dicimꝰ hane ẽẽ inten¬
tionem legis arguentis. ut ꝓꝑt̃ illa
quȩ ꝑperam fiunt confugiat᷑ ad gr̃am
diũ miserantis. uelut pedagogo con¬
cludente in eadem fide quȩ postea
reuelata ẽ: ubi &e remittantur quȩ
male fiunt. & eacde gr̃a uiuante nos
fiant. Profitientium ẽ enĩ uia: quã¬
uis bene ꝓficientes dicant᷑ ꝑfect ui¬
atores. Illa est aũt summa ꝑfectio
eui nichil addatur: cũ id quo tendit᷑
cȩꝑit possideri. Iam uͦ illud qd̾ eis

Expanded text:
agitur. hinc iam ergo sollicitus coepi legeagitur. hinc iam ergo sollicitus coepi legere cetera et me non falso comperi suspicatum. Quo priusquam ueniam. uidete quid dixerit. cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum et obiceret sibi, quod quidam dicunt lenia quaedam peccata ipsa multitudine, quod saepe inruant, non posse cuncta uitari, negauit \'debere argui nc leuia quidem correctione, si uitari omnino non possunt , scripturas utique non aduertens non testamenti. ubi didicimus hanc esse intentionem legis arguentis. ut propter illa quae perperam fiunt confugiatur ad gratiam domini miserantis uelut paedagogo concludente in eadem fide, quae postea reuolata est. ubi et remittantur quae male fiunt et eadem gratia iuuante non fiant. proficientium est enim uia, quamuis bono proficientes dicantur perfecti uiatores. illa est autem summa perfecti; cui nihil addatur, cum id quo tenditur coeperit possideri. lam uero illud quod eis