comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de aũt ne fiat fuga ur̃a hieme uł sabbato.
erit enĩ tc̃ tribulatio magna. qualis ñ
fuit ab initio mundi. neq fiet: sic ẽ posi¬
tum scdm matheũ &e scd̃m marcũ: ut
incertũ sit utrũ de excidio illiꝰ ciuita¬
tis an de scli fine intelligi debeat. Sic em̃
hoc ipsũ legit᷑ apd̾ marcũ. Ye aũt preg¬
nantib ce nutrientib in illis dieb: ora¬
de ut hieme ñfiant. frunt enĩ dies illi
tribulationis tales. quales ñ fuer̃t̃ ab ini¬
tio ereaturȩ quã condidit ds̃ usq nc̃: ne¬
ꝙ fient. Et nisi breuiass dñs dies illos:
ñ fiuss salua omĩs caro. s ꝓpt̾̃ electos qͦs
elegit. breuiauit dies. Non dissimilit̃ ce
matheus. Hoc aũt lucas ita posuit: ut
appareat ad illiꝰ ciuitatis excidiũ ꝑtine¬
re. Nam sic apd eũ legit᷑. Ne aũt pregnan¬
tib ce nutrientib in illis dieb frit enĩ
p̃ssura magna suꝑ t̾rã. & ira ppło huic: &e

Expanded text:
 ut non fiat fuga vestra hieme vel sabbato. Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio mundi, neque fiet; sic est positum secundum Matthaeum, et secundum Marcum, ut incertum sit utrum de excidio illius civitatis, an de saeculi fine intelligi debeat. Sic enim hoc ipsum legitur apud Marcum, Vae autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. Orate ut hiles non fuerunt ab initio creaturae quam condidit Deus, usque nunc, neque fient. Et nisi breviasset Dominus dies illos, non fuisset salva omnis caro: sed propter electos, quos elegit, breviavit dies. Non dissimiliter et Matthaeus. Hoc autem Lucas ita posuit, ut appareat ad illius civitatis excidium pertinere; nam sic apud eum legitur: Vae autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. Erit enim pressura magna super
Abbreviated transcription (Latin):
simũ ꝑseipsũ ad eũ ꝑtinere asseueremꝰ
aduentũ qui ẽ ꝑ eccłiam. In quibꝰ oĩb
sunt. quȩdã manifesta. queda uͦ sic. ob-¬
scura ut uł laboriosũ sit ea diiudicare:
uł temerariũ quãdiu ñ intelliguntur
de his aliqͥd definire. Qͥs enĩ ñ uideat
ad ilła ciuitatẽ ꝑtinere qd̾ dictũ est.
cũ aũt uideritis circũdari ab exerci¬
tu hierłm. tẽ scitote qͥa appropinqͣbit

Expanded text:
ertinere adseueremus aduentum, qui est per ecclesiam. in quibus omnibus sunt quaedam manifesta, quaedam uero sic obscura, ut uel laboriosum sit ea diiudicare uel temerarium, quam diu non intelleguntur, de his aliquid definire. Quis enim non uideat ad illam ciuitatem pertinere, quod dictum est: Cum autem uideritis circumdari ab exercitu Hierusalem, tunc scitot
Abbreviated transcription (Latin):
ad finẽ uenire ñ cessat: in suis enĩ uenies
agnoscit᷑. di er cotidie m̃bra nascunt᷑:
de quo aduentu ait. amͦ uidebitis filium
hominis. uenientẽ in nubib. de qͥb nubibꝰ
dictũ ẽ ꝑ ꝓpħam. mandabo nubib meis
ne pluant suꝑ eã: siue de ipsofine. in quo
apparebit uiuos udicaturꝰ &e mortuos.
Cũ itaq signa dicat. quȩ ad ista tria ꝑti¬
nent. id ẽ ad excidiũ illiꝰ ciuitatis. ad ad¬
uentũ eiꝰ in corꝑe suo qͦd ẽ eccłia. ad ad¬
uentũ erꝰ in capite eccłiȩ qd̾ est ipse. qͥd
eoꝵ signoꝵ ad qͥd hoꝵ triũ referendũ sit
diligenti consideratione cernendũ ẽ. ne
forte qd̵ ꝑtinet ad eu̾sionem hierłm adfi¬
nem scłi referendũ putemꝰ: aut e cont̾rio
qd̃ ad finẽ scłi ꝑtinet affirmemꝰ ad ciui¬
tatis illiꝰ excidiũ ꝑtinere: aut qd̃ ꝑtina¬

Expanded text:
ad finem uenire non cessat — in suis enim ueniens ad finem uenire non cessat — in suis enim ueniens agnoscitur, dum eius cotidie membra nascuntur, de quo aduentu ait: Amodo uidebitis filium hominis uenientem in nubibus, de quibus nubibus dictum est per prophetam: Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam — siue de ipso fine, in quo apparebit uiuos iudicaturus et mortuos. Cum itaque signa dicat, quae ad ista tria pertinent, id est ad excidium illius ciuitatis, ad aduentum eius in corpore suo, quod est ecclesia, ad aduentum eius in capite ecclesiae, quod est ipse, quid eorum signorum ad quid horum trium referendum sit, diligenti ertinet ad eversionem Jerusalem, ad finem saeculi referendum putemus; aut e contrario quod ad finem saeculi pertinet, affirmemus ad civitatis illius excidium pertinere; aut quod pertin
Abbreviated transcription (Latin):
er̃t si diei pot̃ nouissimoꝵ nouissimi: at¬
ꝙ ad ipsũ om̃ino nouissimũ quẽ uult in¬
telligi dñs ubi dicit: & resuscitabo eũ in
nouissimo die: qui quã longe absit. cõpre¬
hendi ñ pot̃. Signa que in eugłio futura
p̃dicta st̃. sicut cõmemorat sc̃ĩtas tua scdm
Hi enĩ tres narrant que dixerit dñs. eũ
int̾rogatus eẽt a diseipłis suis. qñdo futaͣ
eeñt quȩ de tẽpli euersione p̃dixerat:
e qd̾ signũ eẽt aduentꝰ eiꝰ ce consũmatio¬
nis scli. Non enĩ discrepant reb si alius
aliqͥd dicit. qd̃ alrꝰ tacet. aut alio mͦ dicit:
magis aũt collata inuicẽ iuuant. ut le¬
gentis intellectꝰ regat᷑. S de om̃ib dis¬
putare nc̃ longũ est. Int̾rogantib enĩ
dnõ ea respondit. que iã ex illo tẽpore fu¬
erant secutura: siue de excidio hierłm.
unde orta ẽ ipsiꝰ int̾rogationis occasio:
siue. de aduenti suo ꝑ eccłiam an qua usq

Expanded text:
erunt, si dici potest, nouissimorum nouissimi, aterunt, si dici potest, nouissimorum nouissimi, atque ad ipsum omnino nouissimum, quem uult intellegi dominus, ubi dicit: Et resuscitabo eum in nouissimo die. qui quam longe absit, comprehendi non potest. Signa, quae in euangelio futura praedicta sunt, sicut commemorat sanctitas tua, secundum hi enim tres narrant. quae dixerit dominus, cum interrogatus esset a discipulis suis. quando futura essent, quae de templi euersione praedixerat, et quod signum esset aduentus eius et consummationis saeculi. non enim discrepant rebus, si alius aliquid dicit, quod alius tacet aut alio modo dicit; magis autem conlata inuicem iuuant. ut legentis intellectus regatur. sed de omnibus disputare nunc longum est. interrogantibus enim dominus ea respondit, quae iam ex illo tempore fuerant secutura. siue de excidio Hierusalem. unde orta est ipsius interrogationis occasio, siue de aduentu suo per ecclesiam, in qua usque
Abbreviated transcription (Latin):
Nouissimi qͥppe dies dicti st̃ &e in ipsis pͥmis
apłoꝵ dieb cũ dñi in cęłu recens eẽt ascen¬
sus: qñdo die pentecostes misit ꝓmissũ sp̃m
qͥalingus quas ñ didicerant loquebait᷑.
Quidã uͦ irridentes. musto plenos ẽẽ dice¬
bant. Quo die petrus loquens ad illos qͥ
de hac re uarie mouebant᷑. ñ enĩ sic̃ inqͥt
effundã de sp̃u ieo suꝑ omnẽ carnẽs cȩ
dera. Iam tẽ gͦ dies erant nouissimi. Qñto
magis nc̃ etiã si tantũ dierũ remansit
usq in finẽ: qnͣtum ad hunc diẽ a dñi
passione transactũ ẽ. uł aliqͥd siue minꝰ
restet siue ampliꝰ. Qd̾ ꝓfecto nescimꝰ: qͥa
ñ est nr̃m scire tẽpora uł mom̃ta que pa¬
ter posuit in sua potestate: cũ tam̃ sciamꝰ
in nouissimis tẽporib in nouissimis diebꝰ.
multomagis qͥ fuer̃t post illos ante nos.
ce multomagis nos. & magis quã nos qui
er̃t̃ post nos. donec ad illos ueniat᷑. qui

Expanded text:
nouissimi quippe dies dicti sunt et in ipsis primis nouissimi quippe dies dicti sunt et in ipsis primis apostolorum diebus, cum domini in caelum recens esset ascensus, quando die pentecostes misit promissum spiqui linguis, quas non didicerant, loquebantur, quidam uero inridentes musto plenos esse dicebant. quo die Petrus loquens ad illos, qui de hac re uarie mouebantur: Non enim, sicut, inquit, effundam de spiritu meo super omnem carnem\' et cetera. Iam tunc ergo erant dies nouissimi; quanto magis nunc, etiamsi tantum dierum remansit usque in finem, quantum ad hunc diem a domini ascensione transactum est, uel aliquid siue minus restet siue amplius! quod profecto nescimus, quia non est nostrum scire tempora, quae pater posuit in sua potestate, cum tamen sciamus in nmulto magis, qui fuerant post illos ante nos, et multo magis nos et magis quam nos. qui erunt post nos, donec ad illos ueniatur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
homines aliquando defuert̃. Deniq qͥa
ce tc̃ erant adiungit &e dicit. ce hos deaita:
ex his enĩ st̃ qui penetrant domos. Hon ait
penetrabunt: tanquã ce hic futu᷑m p̾nun¬
tians. sicut supra dixerat instabunt tẽpora
ꝑicłosa s ait penetrant domos: ce captiuas
ducunt mulierculas. Non ait ducent. uł
ducturi st̃. s ĩa ducunt. Nec putandꝰ est
hoc loco ꝓ tẽporis futuri u̾bis. p̃sentis tẽpo¬
ris uerba posuisse: qndoquidẽ illos ab eo
eui scribit euitari ammonebat. Nec tam̃
frustra dixit. in nouissimis dieb instab̾t
tẽpora ꝑicłosa. & hinc ea ꝑiclosa futura de¬
monstrans. tales homines futuros ẽẽ pre¬
dixit: nͥ quia tanto plures er̃t magis q
habundabunt: qntomagis ꝓpinquat᷑ ad
sinẽ. Uidemꝰ gͦ tales nc̃ habundare. S qͥd
si habundantiores ert ꝑtꝰ nos. & omnino
habundantissimi qndo iam ĩaq ipse fi¬
nis instabit: qui quãdiu aberit ignorat᷑.

Expanded text:
homines aliquando defuerunt. denique, quia homines aliquando defuerunt. denique, quia et tunc erant, adiungit ac dicit: Et bos deuita; ex his enim sunt, qui penetrant domos. non ait \'penetrabunt\' tamquam et hic futurum praenuntians, sicut supra dixerat: Instabunt tempora periculosa, sed ait: Penetrant domos et captiuas ducunt mulierculas; non ait \'ducent\' uel ducturi sunt\' sed \'iam ducunt.\' Xec putandus est hoc loco pro temporis futuri uerbis praesentis temporis uerba posuisse, quando quidem illos ab eo, cui scribit, euitari admonebat. nec tamen frustra dixit: In nouissimis diebus instabunt tempora periculosa et hinc ea periculosa futura demonstrans tales homines futuros esse praedixit, nisi quia tanto plures erunt magisque abundabunt, quanto magis propinquatur ad finem. uidemus ergo tales nunc abundare. sed quid, si abundantiores erunt post nos et omnino abundantissimi, quando iam iamque ipse finis instabit, qui quam diu aberit, ignoratur?
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ad finẽ factus accessus: Apls certe sp̃c¬
inquit manifeste dicit: qͥa in nouissimis
dẽporib recedent qͥdam a fide. Dond̃u
utiq erant eadẽ tẽpora. hereticoꝵ scił ce
taliũ quales eode sermone describit.
s ĩa uener̃t: ac ꝑ hoc in nouissimis tẽpo¬
rib. uidem᷑ etiã ꝑ ipsos de fine. scłi cõmo¬
neri. Itẽq alibi dicens. hoc aũt scitote
qm̃ in nouissimis dieb instabunt tẽpo¬
ra seua: uł sicut alii codices habent ꝑicło¬
sa. Deinde qualia futura sint expͥmens:
erunt enĩ homines inqͥt seipsos aman¬
des amatores q pecuniȩ. elati. suꝑbi. blas¬
phemi. parentib ñ obedientes̾. ingrati. sce¬
lesti. irreligiosi. sine affectione. detractores.
incontinentes. inmites. sine benignitate:
ꝓditores. ꝓcaces. cecati. uoluptatũ amato¬
res. magis quã di: habentes speciẽ pietatiᷤ.:
uirtutẽ aũt er abnegantes. Mirũ. si tales

Expanded text:
est ad finem factus accessus! Apostolus certe, Spest ad finem factus accessus! Apostolus certe, Spissimis temporibus recedent quidam a fide . Nondum utique erant eadem tempora, haereticorum scilicet et talium, quales eodem sermone describit; sed jam venerunt: ac per hoc in novissimis temporibus videmur etiam per ipsos de fine saeculi commoneri. Itemque alibi dicens, Hoc autem scitote, quoniam in novissimis diebus instabunt tempora saeva, vel, sicut alii codices habent, periculosa: deinde qualia futura sint exprimens, Erunt enim homines, inquit, seipsos amantes, amatores pecuniae, elati, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, irreliincontinentes, inmites, sine benignitate, proditores, procaces, caecati, uoluptatium amatores magis quam dei, habentes speciem pietatis, uirtutem autem eius abnegantes. mirum, si tales
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetiã credi scl̃i fine cõplendam: conten-¬
dat qͣntum potest & ostendat si pot̾. pͥmo
aduentu dni ñ fuisse cõpletã. contra tot
ex positores diuinoꝵ eloquioꝵ: qui hane ñ
slũ cõputatione tẽporis. uerũetiam reb̾
ipsis cõpletam fuisse demonstrant̾. maxi
qui eũ ꝓꝑt̾ea saluatorẽ redẽptorẽq suũ
ñ ẽẽ credidert: qr occide potuert. Neq enĩ¬
nis eũglł̃icis & ꝓpħicis quȩ fieri cerninꝰ.
ꝓpinquũ dñi aduentũ sꝑare debeamrꝰ.
qͥs negat: Cotidie qͥppe magis magisꝙ
fit ꝓrimꝰ s qͣnto int̾uallo ꝓpinquet. hoc
dictũ est ñ est ur̃m scire. Uide qñdo dix̃¬
apłs. nc̃ enĩ ꝓpior ẽ nr̃a salus quã cũ cre¬
didimꝰ. nox p̃cessit dies aũt appropinq̃
uit & ecce quot anni transiert̃. nec tam̃
qd dixit falsũ ẽ: qñtomagis nc̃ dicendũ
ẽ ꝓpinquare dñi aduentũ. qñdo tantꝰ

Expanded text:
prophetiam credi saeculi fine complendam, contenprophetiam credi saeculi fine complendam, contendat. quantum potest, et ostendat, si potest, primo aduentu domini non fuisse completam contra tot expositores diuinorum eloquiorum, qui hanc non solum computatione temporum uerum etiam rebus ipsis completam fuisse demonstrant, maximequi eum propterea saluatorem redemptoremque suum non esse crediderunt. quia occidere potuernis euangelicis et propheticis, quae fieri cernimus. propinquum domini aduentum sperare debeamus, quis negat? cotidie quippe magis magisque fit proximus. sed quanto interuallo propinquet, hoc, dictum est, non est uestrum scire. uide, quando dixnc enim propior est nostra salus, quam cum credidimus. Nox praecessit, dies autem appropinquavit : et ecce quot anni transierunt! nec tamen quod dixit falsum est. Quanto magis nunc dicendum est propinquare Domini adventum; quando tantus
Abbreviated transcription (Latin):
intra erit: &e ultra ẽẽ ñ poterit. Atq idõ
uerũ erit. qd ita definit᷑ ut dicat᷑. intͤ
dot annos erit: quãuis nesciat᷑ qͦ anno
futurũ sit. Finde tota questio ẽ. utrũ da¬
nielis ebdomades pͥmo aduentu dñi in¬
pletȩ sint: an finẽ scłi ꝓpħauerint: an ad
utrũq ꝑtineant. Neq enĩ qui etiã hoc
saꝑent defuert̃. dicentes &e tpr̃e primi
aduentus xꝑi ẽẽ cõpletas: & inde usq ad
finẽ scłi totidẽ rursus ẽẽ cõplendas. Siqͥ¬
dem uideo. qͥa si primꝰ eas ñ cõpleuit ad¬
uentus: necesse ẽ ut scd̾s eas cõpleat:
qm̃ ꝓphetia illa eẽ ñ potest falsa: quȩ si
tpr̃e pͥmi aduentꝰ impleta ẽ: ñ eogit in¬
delligi. qd̾ etiã de fine scłi implebit᷑. Ac ꝑ
hoc incertũ ẽ etiã si uerũ est:. neq negan¬
dũ qͥdem. s neq p̾sum̃dum ẽ id futurũ.
Relinquit᷑ itaq ut qͥ uult cogere istam

Expanded text:
intra erit et ultra esse non poterit. atque ideo intra erit et ultra esse non poterit. atque ideo uerum erit, quod ita definitur, ut dicatur: Intra tot annos erit\', quamuis nesciatur, quo anno futurum sit. nielis Hebdomades primo adventu Domini impletae sint, an finem saeculi prophetaverint, an ad utrumque pertineant. Neque enim qui etiam hoc saperent, defuerunt dicentes, tempore primi adventus Christi esse completas, et inde finem saeculi totidem rursus esse complendas. equidem uideo, quia, si primus eas non compleuit aduentus, necesse est, ut secundus eas compleat, quoniam prophetia illa esse non potest falsa. quae si tempore primi aduentus impleta est, non cogit intellegi, quod etiam de fine etiam si uerum est, neque negandum quidem sed neque praesumendum est id futurum. relinquitur itaque, ut, qui uult cogere istam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dñs dies illos. tot ebdomadas ꝓpħasse
daniele̾. si tam̃ ad scdm dñi aduentum
qd̾ nescio quẽadmodu possit ostendi.
ille numerus refert᷑ annoꝵ: Postremo
multo certiꝰ securiꝰq dicit᷑ dñi aduen
annos futurũ: si ebdomades iste ipsũ p̃¬
nuntiant. Anni enĩ quadringenti no
reliqui: si ex quo passus ẽ circit̃ centum
remanent: intra quos danielis om̃s eb¬
domades. si de nouissimo esꝰ aduentu ꝓ¬
phetatȩ st̃ implebunt᷑. Qui gͦ dicit intra
tot annos erit: tẽ falsũ dicit si ultra erit
s qͥa breuiabunt᷑ pͥauciores poter̃t ẽẽ ñ
qͣnͣtumlibet breuient᷑ uerũ erit. Ipsa nã¬
ꝙ breuiatio si eo mͦ intelligenda ẽ. ut pau¬
ciores fiant: ultra eos diẽ dñi uenire ñ
patit᷑. s magis magisq intra eos. qnͣto
fuerint pauciores. Non gͥ ista breuiatio
turbat cõputatorem: qui eo mͦ definie.¬
rit. ut dicat intra tot annos diẽ dm̃i ẽẽ

Expanded text:
est dominus dies illos, tot hebdomadas prophetasse est dominus dies illos, tot hebdomadas prophetasse Danihelem, si tamen ad secundum domini aduentum. quod nescio quem ad modum possit ostendi, ille numerus refertur annorum? Postremo multo certius securiusque dicitur domini aduentannos futurum, si hebdomades istae ipsum praenuntiant. anni enim quadringenti nonaginta sunt reliqui, si, ex quo passus est, circiter centum remanent, intra quos Danihelis omnes hebdomades, si de nouissimo eius aduentu prophetatae sunt, implebuntur. qui ergo dicit: \'Intra tot annos erit\', tunc falsum dicit, si ultra erit; sed quia breuiabuntur, pauciores poterunt esse, non \', quoniam, quantum libet breuientur, uerum erit: ipsa namque breuiatio si eo modo intellegenda est. ut pauciores fiant, ultra eos diem domini uenire non patitur sed magis magisque intra eos, quanto fuerint pauciores. non igitur ista breuiatio turbat computatorem. qui eo modo definierit, ut dicat intra tot annos diem domini esse
Abbreviated transcription (Latin):
rationi tuȩ cõprehendi ñ posse tẽpoꝵ
m̃suras. ut definiat᷑ quo anno futurꝰ ẽ
finis. qͥa sed̾m ꝓmissionẽ dñi breuiabũ¬
tur dies illi: prorso ñ inteligo. Si eñ sic
breuiabunt᷑. ut fiant ex plurib paucio¬
res: quero scd̾m quã ueritatẽ futuri
erant plures. nͥ breuiarent᷑. fbdomades
enĩ scĩ danielis. ñ ad primũ d̾ñi aduen¬
tũ sicut plurib uisũ ẽ: s ad scd̾m potiꝰ
existimas ꝑtinere. Itane gͦ breuiabuit᷑.
ut uł una ieis in eis ebdomada minꝰ
futura sit. & falsa erit ꝓphetia. que tan¬
ta diligentia numerũ ebdomadarũ
definire curauit: ut qͥdda diceret. etiã
dimidio ebdomadis implendũ: Miror
Deinde quale ẽ ut putemꝰ ignorasse dani¬
elem. uł potiꝰ angłm a quo ista discebat.
breuiaturũ dñm dies illos & errasse ut
hoc diceret: uł scisse qͥdem s ei quẽ doce¬
bat fuisse m̃titum: Qd̾ si absurdu ẽ. cur
ñ potiꝰ credimꝰ scd̾m id qd breuiaturus

Expanded text:
 comprehendi non posse temporum mensuras, ut definiatur, quo anno futurus est finis, quia secundum promissionem domini breuiabuntur dies illi, prorsus non intellego. si enim sic breuiabuntur, ut fiant ex pluribus pauciores, quaero, secundum quam ueritatem futuri erant plures. nisi breuiarentur? hebdomades enim sancti Danihelis non ad primum domini aduentum, sicut pluribus uisum est, sed ad secundum potius existimas pertinere. itane ergo breniabuntur. ut uel una in eis hebdomada minus futura sit, et falsa erit prophetia, quae tanta diligentia numerum hebdomadarum definire curauit, ut quiddam diceret etiam dimidio 1. hebdomadis implendum? miror,deinde quale est, ut putemus ignorasse Danihelem uel potius angelum, a quo ista discebat. breuiaturum dominum dies illos et errasse, ut hoc diceret, uel scisse quidem, sed ei, quem docebat, fuisse mentitum? quod si absurdum est, cur non potius credimus secundum id. quod breuiaturus
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ illd̾ tempꝰ ñ cognoscebant. qd̾ ĩa uole¬
bat agnosci. id ẽ pͥmi aduentꝰ sui: qͦ in eũ ere¬
derent. qͥ altũm exꝰ aduentũ uellent expec¬
tare uigilantes: qñdocũq futurus eẽt.
Qui enĩ aduentũ dñi ñ cognouerit p̾mũ:
p̃parare se ñ poterit ad scdm: credendo
in eũ fidelit̃q uigilando. ne ilłu tãꝙ̃ fur ĩ
tenebris comp̃hendat. siue tardiꝰ uenerit
siue eitius quã sꝑat᷑. Dicit etiã sic̃ ammones
apłs paułꝰ. In nouissimis tẽporibꝰ instabuis
tẽpora ꝑicłosa: & reliq. S nunqͥd iło docae
dẽporaͥ que pat̾ posiit insua potestate:
Aut ido qͥs qũã nouit quã longa uł breuia
sint eadẽ ipsa. quȩ fatendũ ẽ esse nouissi¬
ma: Cogitare qͥppe debemꝰ quã olim dic̃¬
tum sit: fr̃s nouissima hora ẽ. Rursus eun¬
dem apł̃m dixisse cõmemoras. de tẽporib̾
au̾t ce mom̃tis ñ necesse habemꝰ uob̾ scbere.

Expanded text:
quoniam illud tempus non cognoscebant, quod iam uolequoniam illud tempus non cognoscebant, quod iam uolebat agnosci, id est primi aduentus sui, quo in eum crederent, qui alterum eius aduentum uellent expectare uigilantes, quandocumque futurus esset. qui enim aduentum domini non cognouerit primum, praeparare se non poterit ad secundum credendo in eum fideliterque uigilando, ne illum tamquam fur in tenebris comprehendat, siue tardius uenerit siue citius, quam speratur. Dicit etiam, sicut admones, apostolus Paulus: In nouissimis temporibus instabunt tempora periculosa et reliqua. sed numquid ideo docet tempora, quae pater posuit in sua potestate? aut ideo quisquam nouit, quam longa uel breuia sint eadem ipsa, quae fatendum est esse nouissima? cogitare quippe debemus, quam olim dictum sit: Filioli, nouissima hora est. Rursus eundem apostolum dixisse commemoras: De temporibus autem et momentis non necesse habemus uobis scribere;
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑ posuit insua potestate. qͣndo quidem
sic ea docebant. eũ hi in quoꝵ litt̾is disceren¬
tur ꝑillos innotescebant. IInde credibiliꝰ
ẽ non d̾m noluisse sciri q̃d uoluit p̃dicari.
s noluisse p̃dicari qd uidebat ñ utiliter
sciri. Cur gͦ inquis de tẽporib cognoscen¬
dis ipse dñs monet uͥ dicit: qͥs nã est fi¬
delis seruus ce prudens. quẽ constituit
dñs suꝑfamiliã suã. ut det illis cibũ in
tẽpore ce cȩtã: Immo uͦ monet. ñ ut bonus
seruus cognoscat tẽpoꝵ finẽ. s ut omni
tẽpore in oꝑe bono uigilet. quia nescit
tẽpoꝵ fiñe. Nõ monet ut tẽpora que pat̃
posuit in sua potestate assequam᷑ suꝑ apł̃os.
s monet. ut qm̃ nescimꝰ quando ueniat
dñs. in cordis p̃paratione imitem᷑ apłos.
Unde ĩa supͣsatis locutꝰ sũ. Arguit aũt ui¬
deos quare tempꝰ ñ cognoseant dicens. y¬
pocritȩ faciẽ cęli potestis ꝓbare. & reliq̃

Expanded text:
pater posuit in sua potestate, quando quidem pater posuit in sua potestate, quando quidem sic ea docebant, cum hi, in quorum litteris discerentur, per illos innotescebant? unde credibilius est non deum noluisse sciri, quod noluit praedicari, noluisse praedicari, quod uidebat non utiliter sciri. \'Cur erg-o\', inquis, \'de temporibus cognoscendis ipse dominus monet, ubi dicit: Quisnam est fidelis seruus et prudens, quem constdominus super familiam suam, ut det illis cibum in tempore? » etc. Imo vero monet, non ut bonus servus cognoscat temporum finem; sed ut omni tempore in opere bono vigilet, quia nescit temporum finem. Non monet ut tempora, quae Pater posuit in sua potestate, assequamur super Apostolos; sed monet ut quoniam nescimus quando veniat Dominus, in cordis praunde iam supra satis locutus sum. arguit autem Iudaeos, quare tempus non cognoscant, dicens: Hypocritae, faciem caeli potestis probare et reliqua.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħarũ cognoseunt᷑: qui priusquã fiereis
inquis ea que futura erant. uoluntate
diuina hominib st̃ locuti. S si ueneratio
tua satis ammiratione plenũ ẽẽ dicit. siea
ds̃ que p̃dici uoluit. ad hominũ sensus pe¬
nitus ñ posse ꝑuenire constituit: quanto
maiore ammiratione plenũ ẽ.si ea q̃ ꝓph̃ȩ.
hominib st̃ locuti. hȩc apli uł scire st̃ ꝓhibi¬
agitur tẽpora docentes. ñ intelligerentur
ab apłis. si intelligunt᷑ a nob̾. Auit si eos apl̃i
intellexer̃t istã mensurã tẽporis ꝓpħantes.
quomͦ ñ docerent qd̾ intellexert̃. qñdo per
eoꝵ p̃conium ce ipsi ꝓpħȩ innotescebant. qͥ
eos suis libris ista docuert̃: Et ido ꝑ qͣs lit¬
deras ea ipsi didicerant: ꝑ easde poterañ
alii quoq inhis gentib discere. in qͥb apłi
auctoritatẽ ꝓpheticã eomiñ dabant. Cur gͦ
eis dictũ ẽ. non est ur̃m scire. uł su ta intel¬
ligencłu ẽ. non ẽ urm̃ docere tẽpora quȩ

Expanded text:
us cognoscuntur, qui priusquam fierent, inquis, ea quae futura erant, voluntate divina hominibus sunt locuti. Sed si venratio tua satis admiratione plenum esse dicit, si ea Deus quae praedici voluit, ad hominum sensus penitus non posse pervenire constituit; quanto majore admiratione plenam est, si ea quae Prophetae hominibus sunt locuti, haec Apostoli vel scire sunt prohibiagitur, tempora docentes, non intelligerentur ab Apostolis, si intelliguntur a nobis? aut si eos Apostoli intellexerunt, istam mensuram temporis prophetantes; quomodo non docerent quod intellexerunt, quando per eorum praeconium et ipsi Prophetae innotescebant, qui eos suis Libris ista docuerunt? Et ideo per quas Litteras ea ipsi didicerant, per easdem poterant alii quoque in his gentibus discere, in quibus Apostoli auctoritatem propheticam commendabant. Cur ergo eis dictum est, Non est vestrum scire, vel si ita intellegendum est, non est uestrum docere tempora, quae
Abbreviated transcription (Latin):
constituant᷑ imꝑio: & illi & ipsi eoꝵ p̾fe¬
cti xꝑiani ẽẽ cȩꝑunt. Interiores aũt qͥ
sub nulla st̃ potestate romana. prorsus
nec religione: xꝑiana in suoꝵ aliquibꝰ de¬
tinent᷑: neq ullo mͦ recte dici potest istoᷤᷤ
ad ꝓmissionẽ dĩ ñ ꝑtinere. Non enĩ roma

Expanded text:
constituantur imperio, et illi ipsi eorum praefeconstituantur imperio, et illi ipsi eorum praefecti Christiani esse coeperunt. interiores autem, qui sub nulla sunt potestate Romana, prorsus nec religione Christiana in suorum aliquibus detinentur neque ullo modo recte dici potest istos ad promissionem dei
Abbreviated transcription (Latin):
alius alio mouet᷑ acutiꝰ eoꝵ qͥ sẽpturas scãs
ñ imꝓbabilit̾ tractant: s etiã qutilibet imꝰ
illoꝵ. aliqndo minꝰ aliq̃ndo meliꝰ intelli¬
git. Nescio tam̃ utrũ intueri aliqͥd certiꝰ
in hac questione possemꝰ. si ulla ratione
seu facultate possemꝰ. quã illud qd in epła
priore iã posui: qnͣdo eũgłio mundus u¬
niuersus impleat᷑. Qd̾ enĩ putat uenera¬
bilitas tua. hoc iã ꝑ ipsos apłos factũ. nos
ita ẽẽ certis docum̃tis ꝓbaui. S̾unt enim
apud nos hoc ẽ in affrica barbarȩ muu¬
merabiles gentes: in quib ñdum ẽẽ p̃di¬
catum eugłium: ex his qui ducunt᷑ in¬
de captiui. &e romanoꝵ seruitiis iã mis¬
cent᷑. cotidie nob̾ ad discere impromptu ẽ.
Pauei tam̃ anni st̃ ex quo qͥdam eoꝵ ra¬
rissimi atq paucisłimi. qui pacati roma¬
nis finib adherent. ita ut ñ habeant
reges suos. s suꝑ eos p̃fecti a romano

Expanded text:
alius alio mouetur acutius eorum, qui scripturas sanctas alius alio mouetur acutius eorum, qui scripturas sanctas non inprobabiliter tractant, sed etiam quilibet unus illorum aliquando minus aliquando melius intellegit. Nescio tamen, utrum intueri aliquid certius in hac quaestione possemus, si ulla ratione seu facultate possemus, quam illud, quod in epistula priore iam posui, quando euangelio mundus uniuersus impleatur. quod enim putat uenerabilitas tua iam hoc per ipsos apostolos factum, non ita esse certis documentis probaui. sunt enim apud nos, hoc est in Africa barbarae innumerabiles gentes, in quibus nondum esse praedicatum euangelium ex his, qui ducuntur inde captiui et Romanorum seruitiis iam miscentur, cotidie nobis addiscere in promptu est. pauci tamen anni sunt, ex quo quidam eorum rarissimi atque paucissimi, qui pacati Romanis finibus adhaerent, ita ut non habeant reges suos, sed super eos praefecti a Romano
Abbreviated transcription (Latin):
no aduentꝰ eudent̃ exprimit᷑. euiꝰ suꝑiꝰ
quibꝰda signis ꝓpinquitas intelligenda
monstrat᷑. Ad hoc qͥppe apd matheũ ser¬
mo ipse concludit᷑. Cũ aũt uenerit filiꝰ
hominis inquit in maiestate sua. & om̃s
angłi cũ eo. tc̃ sedebit suꝑsedem maiesta¬
tis suȩ. Tunc congregabunt᷑ ante eũ om̃s
gentes: & cȩtã usq ad illud ubi ait. & ibuii
hi insuppliciũ eternũ: iusti aũt in uitã et̃¬
nam. Hoc enĩ nullus ambigit de xꝑi ad¬
uentu nouissimo: e de fine scłi fuisse p̃di¬
ctum. Nam &e illas qͥnq ce qͥnq uirgines
non defuer̃t. qui ñ contẽptibili disputati¬
one docere uoluerint. ad hunc exꝰ aduentũ
qui nc̃ sit ꝑ eccłiam ꝑtinere: s hȩc ñ st̃ te¬
mere pollicenda̾. ne aliqͥd occurrat qd
ualide contradicat: p̃sertim qͥa in talib
diuinoꝵ eloquioꝵ obscuritatib qͥbꝰ nrãs
intelligentias dõ plaeuit exercere. ñ solu

Expanded text:
ino aduentus euidenter exprimitur, cuius superius ino aduentus euidenter exprimitur, cuius superius quibusdam signis propinquitas intellegenda monstratur. ad hoc quippe apud Matthaeum sermo ipse concluditur: Cum autem uenerit filius hominis, inquit, in maiestate sua et omnes angeli cum eo, tunc sedebit super sedem maiestatis suae, tunc congregabuntur ante eum omnes gentes et cetera usque ad illud, ubi ait: Et ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. hoc enim nullus ambigit de Christi aduentu nouissimo et de fine saeculi fuisse praedictum. nam et illas quinque et quinque uirgines non defuerunt qui non contemptibili disputatione docere uoluerint ad hunc eius aduentum, qui nunc fit per ecclesiam, pertinere. sed haec non sunt temere pollicenda, ne aliquid occurrat, quod ualide contradicat, praesertim quia in talibus diuinorum eloquiorum obscuritatibus. quibus nostras intellegentias deo placuit exercere, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ hominis ueniens & mittet. angłos
suos: & de quatuor mundi partib id ẽ
de toto orbe trarũ congregat electos su¬
os. Qd̾ tota hora nouissima facit. uenieis
in suis m̃bris tanquã in nubib uł in to¬
ta ipsa eccłia qd̾ ẽ corpꝰ er. tanquã in nu¬
be magna fructificante atq erescente
in uniu̾so mundo. ex quo cȩpit p̃dicare
&e dicere agite penitentiã. appropinq̃bit
enĩ regnũ celoꝵ: ita ut fortasse omnia
quȩ ab his trib eũgłistis dicta st̃ de eiꝰ
aduentu diligenti. int̾ se collata atq
discussa. inueniant᷑ ad hoc ꝑtinere. qđ
cotidie uenit in corpore suo qd̵ ẽ ȩccłia:
de quo aduentu suo dixit. amodo uide¬
bitis filiũ hominis sedentẽ. a dextris uir¬
tutis. & uenientẽ cũ nubib celi: exceptis his
locis. ubi ab eo ille. aduentus ultimꝰ inseip¬
so. quando ẽ uiuos iudicaturꝰ e mortuoᷤ.
ita ꝓmittit᷑. ut ꝓpinquare dicat᷑: ae qͦd
in ultimo sermonis sed̾m matheũ ipse oĩ¬

Expanded text:
mittet angelos suos et de quattuor mundi partibus, id est de toto orbe terrarum congregat electos suos, quod tota hora nouissima facit ueniens in suis membris tamquam in nubibus uel in tota ipsa ecclesia, quod est corpus eius, tamquam in nube magna fructificante atque crescente in uniuerso mundo, ex quo coepit praedicare et dicere: Agite paenitentiam; adpropinquauit enim regnum caelorum, ita ut fortasse omnia, quae ab his tribus euangelistis dicta sunt de eius aduentu, diligentius inter se conlata atque discussa inueniantur ad hoc pertinere, quod cotidie uenit in corpore suo. quod est ecclesia, de quo aduentu suo dixit: Amodo uidebitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis et uenientem in nubibus caeli, exceptis his locis, ubi ab eo ille aduentus ultimus in se ipso, quando est uiuos indicatoras et mortuos, ita promittitur, ut propinquare dicatur, et quod in ultimo sermonis secundum Matthaeum ipse omn
Abbreviated transcription (Latin):
pars eiꝰ. qui st̃ anni paulo ampliꝰ qua¬
draginta s si duodecima deputet᷑: quȩ
illos annos duplos habet. SUnde conue¬
nientiꝰ ille apłs eredit᷑ hora posuisse ꝓ
tpr̃e. Quȩ hora quã longa sit ignoramꝰ᷑.
quia ñ est nr̃m scire tẽpora que pat̃ po¬
suit in sua potestate. quauis eã nouissimã
nouerunꝰ. intiltomagis utiq nos qũã qͥ

Expanded text:
pars eius, qui sunt anni paulo amplius quapars eius, qui sunt anni paulo amplius quadraginta, sed si duodecima deputetur, quae illos annos duplos habet. unde conuenientius ille apostolus creditur horam posuisse pro tem- pore, quae hora quam longa sit, ignoramus, quia non est nostrum scire tempora. quae pater posuit in sua potestate. quamuis eam nouissimam noue
Abbreviated transcription (Latin):
una hora ẽ.id ẽ ñ qͥngenti. s ducenti
quinquaginta anni: Totus enĩ dies totus
circuitꝰ solis ueriꝰ nuncupat᷑: ñ ab orien¬
de usq in occidentẽ. s ab oriente usq in
orientẽ: uñ toto die ꝑacto id ẽ uginti
ce quatuor horis. rursus exorit᷑. Ae ꝑ
hoc hora ista nouissima. ex quo tpre id
locutus ẽ ioħes. ante ferme septuagin¬
ta annos ut minimũ dicã repꝑit᷑ ẽẽ tnͣs¬
acta: & ñdum uenit t̾minus scłi. Huc
accedit. qͥa inspecta diligent̃ eccłiasti¬
fuisse defunctus: quã qͥnq milia qͥngen¬
ti anni. a generis humani exordio eom¬
plerentur. Nondu erat. itaq hora no¬
uissima: si sex miliũ annoꝵ pars duo¬
decima id ẽ qͥngentiann. uelut uniꝰ
horȩ spaciũ deputat᷑. Porro si sed̾m scͥp¬
turas unũ diẽ mille annos ẽẽ ponamꝰ:
multomagis olim transiit tã longidiez
hora nouissima: ñ dico si uicesima qͣrta

Expanded text:
una hora est, id est non quingenti sed ducenti una hora est, id est non quingenti sed ducenti quinqoriente usque in occidentem sed ab oriente usque in orientem, unde toto die peracto. id est uiginti et quattuor horis rursus exoritur. ac per hoc hora ista nouissima, ex quo tempore id locutus est Iohannes, ante ferme septuaginta annos ut minimum iam reperitur esse transacta et nondum uenit terminus saeculi. huc accedit, quia inspecta diligenter ecclesiastifuisse defunctus, quam quinque milia quingenti anni a generis humani exordio complerentur. nondum erat itaque hora nouissima, si sex milium annorum pars duodecima, id est quingenti anni uel unius horae spatium deputatur. porro si secundum scripturas unum diem mille annos esse ponamus, multo magis olim transiit tam longae diei hora nouissima; non dico, si uicesima quarta
Abbreviated transcription (Latin):
beatꝰ ioħes euangłista. nouissima hora
ẽ. Nam si tunc eẽmꝰ hoc audito qͣndo
erederemꝰ tot annos postea tnsituros:
ac ñ potiꝰ ipso adhuc ioħe in corꝑeꝯsti¬
tuto. dnm sꝑaremꝰ ẽẽ uenturũ: Neq
enĩ dixit. nouissimũ tempꝰ ẽ. aut nouis¬
simus annꝰ aut m̃sis aut dies. s nouissi
ma hora ẽ. Et ecce ista hora quã longa ẽ:
Dec tam̃ ẽ ille m̃titus. s utiq intelligẽ¬
dus ẽ hor̃ã ꝓ tpr̃e posuisse. Qd ñnulli
sic accipiunt. ut sex annoꝵ milia ꝯsti¬
duant uelut unũ diẽ: eũq in partes
uelut horas duodecĩ partiant᷑: ut sic
quingentos annos postremos. hora
iuideat᷑ habere postrema: in qͥbꝰ anniᷤ
iã ioħes inquiunt loquebat᷑. qñdo no¬
uissimã horã ẽẽ dicebat. S aliud ẽ nos¬
se aliqͥd: aliud suspicari. Cur enĩ ñ potiꝰ
si sex annoꝵ milia deputandus ẽ unꝰ
dies:. ñ duodecima s uicesima parseiꝰ.

Expanded text:
beatus Iohannes euangelista: Nouissima hora beatus Iohannes euangelista: Nouissima hora est. nam si tunc essemus, hoc audito quando crederemus tot annos postea transituros ac non potius ipso adhuc Iohanne in corpore constituto dominum speraremus esse uenturum? neque enim dixit \'nouissimum tempus est\' aut \'nouissora quam longa est! nec tamen est ille mentitus, sed utique intellegendus est horam pro tempore posuisse. quod nonnulli sic accipiunt, ut sex annorum milia constituant uelut unum diem eumque in partes uelut horas duodecim partiantur. ut sic quingentos annos postremos hora uideatur habere postrema; in quibus annis iam Iohannes, inquiunt, loquebatur, quando nouissimam horam esse dicebat. Sed aliud est nosse aliquid aliud suspicari. cur enim non potius, si sex annorum milia deputandus est unus dies, non duodecima sed uicesima quarta pars eius
Abbreviated transcription (Latin):
centũ annos. uł qdlibet seu maioris nu¬
meri seu minoris annoꝵ. s in qͦ eoꝵ nos
ignorare. Hoc si ĩa comp̃hendisti: multũ
ẽ. qd̾ comp̾hendere potuisti. Idipsũ est
aũt qd rogo ut nob̃̾ benignꝰ imꝑtias:
adhibens idonea docum̃ta. qͥb id po¬
tueris indagare. Si aũt neꝙ hoc te cõ¬
ybhendisse p̾sumis: hoc sentis qd̃ ego.
ouissima enĩ ẽẽ ista tẽpora. multis re¬
rum signis apparentib. que dñm p̾di¬
xisse legimꝰ: om̃s qui ea credimꝰ cernimꝰ.
s ae mille annoꝵ tẽpꝰ. si eoꝵ finis eẽt sełi
finis: poss uniu̾sum dici nouissimũ tẽ¬
pus. uł etiã nouissimꝰ dies. qͥa scͥptũ ẽ.
mille anni ante ocłos tuos tanquam
dies unꝰ ut qͥcqͥd ꝑ eosdẽ mille annos
gereret᷑ nouissimo tpre uł nouissimo
die diceret᷑ geri. Itum enĩ dico. qd̃ in
hac causa sepe dicendi ẽ. Considere¬
mus. ante quã multos annos dixerit.

Expanded text:
centum annos uel quotlibet seu maioris nucentum annos uel quotlibet seu maioris numeri seu minoris annorum. sed, in quo eorum, nos ignorare. hoc si iam comprehendisti, multum est, quod comprehendere potuisti. id ipsum est autem, quod rogo ut uobis benignus impertias adhibens idonea documenta, quibus id potueris indagare: si autem neque hoc te comprehendisse praesumis, hoc sentis, quod ego. Nouissima enim esse ista tempora multis rerum signis apparentibus, quae dominum praedixisse legimus, omnes, qui ea credimus, cernimus. sed et mille annorum tempus, si eorum finis esset saeculi finis, posset uniuersum dici nouissimum tempus uel etiam nouissimus dies, quia scriptum est: Mille anni ante oculos tuos tamquam dies unus, ut, quicquid per eosdem mille annos gereretur, nouissimo tempore uel nouissimo die diceretur geri. iterum enim dico, quod in hac causa saepe dicendum est: consideremus, ante quam multos annos dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc utiq ñ credebat. Si aũt onero¬
sa ñ est infirmitas mea scĩtati tuȩ. peto
aꝑtius ñ graueris exponere quom̃ dix¬
eris. neninẽ posse tẽpoꝵ m̃suras collige¬
re: neforte hoc & mͥ uideat᷑ qd̾ etiã cari¬
tati tue. ce frustra quilibet nr̃m instrui
expectet ab altero. Cũ hoc enĩ dixisses:
deinde subdidisti & aisti. Fugłium qͥde
dicit de die illa ae hora nemo seit: ego
aũt inqͥs ꝓ impossibilitate intellectꝰ mei
dico. neq mensem neq annũ aduentꝰ
ipsiꝰ sciri posse. Ita enĩ hoc uidet᷑ sona¬
re. tanquã ñ possit sciri quo anno uen¬
turus sit. s possit sciri qua ebdoma¬
de annoꝵ.uł qua decade: tanquã di¬
ei possit atq diffiniri. intͤ illos uł illos
septẽ annos: aut intͣ illos uł illos decem
annos. Qd̾ si ne hoc qͥdem cõp̾hendi po¬
dest. quero utrũ sic saltĩ possit diffiniri
dicamꝰ int᷑ istos u̾bi grã qͥnquaginta uł

Expanded text:
qui hoc utique non credebat. Si autem oneroqui hoc utique non credebat. Si autem onerosa non est infirmitas mea sanctitati tuae, peto apertius non graueris exponere, quo modo dixeris neminem posse \'temporum mensuras colligere\', ne forte hoc et mihi uideatur, quod etiam caritati tuae, et frustra quilibet nostrum instrui expectet ab altero. cum hoc enim dixisses. deinde subdidisti et aisti: Euangelium quidem dicit: De die et hora nemo scit, egoautem, inquis, pro possibilitate intellectus mei dico, neque mensem neque annum adventus ipsius sciri posse. Ita enim hoc videtur sonare, tanquam non possit sciri quo anno venturus sit, sed possit sciri qua hebdomade annorum, vel qua decade; tanquam dici possit atque definiri intra illos vel illos septem annos, aut intra illos vel illos decem annos. Quod si ne hoc quidem comprehendi potest, quaero utrum sic saltem possit definiri dicamus intra istos uerbi gratia quinquaginta uel
Abbreviated transcription (Latin):
gunt aduentũ dñi. S ce illi quibꝰ dice¬
bat apłs. ñ cito moueamini m̃te quasi
instet dies dñi. diligebant utiq aduen¬
tum dñi: nec eos hoc dicens doctor gen¬
tium ab illa dilectione frangebat. qua
ut infłamarent᷑ uolebat: & ido nolebat
ut crederent eis.a quib audiebant in¬
stare diem dñi: neforte cũ transiss tẽpꝰ
quo eũ crediderant ẽẽ uenturũ. & ue¬
nisse ñ cernerent: etiã cȩtã fallacit᷑ sibi
ꝓmitti arbitrantes. & de ipsa mercede
fidĩ desꝑarent. Non gͦ ille. diligit aduen¬
tũ dñi. qui eũ asserit ꝓpinquare. nec il¬
le qui eũ asserit. ñ ꝓpinquare: s ille po¬
tius. qui eũ siue ꝓpe siue longe sit. since¬
ritate fidei. firmitate spei. ardore carita¬
tis expectat. Nam si tantomagis diligit᷑
dñs. qnͣtomagis credit᷑. & p̃dicatur eite
ẽẽ uenturus: magis eũ diligebant. qͥ er
aduentũ ia instare dicebant. quã hi qͣs
apls eis credere ꝓhibebat: uł ipse. apłs.

Expanded text:
nt adventum Domini. Sed et illi quibus dicebat Apostolus, Non cito moveamini mente, quasi instet dies Domini, diligebant utique adventum Domini: nec eos hoc dicens Doctor Gentium ab illa dilectione frangebat, qua ut inflammarentur volebat; et ideo nolebat ut crederent eis a quibus audiebant instare diem Domini, ne forte cum transisset tempus quo eum crediderant esse uenturum, et uenisse non cernerent, etiam cetera fallaciter sibi promitti arbitrantes et de ipsa mercede fidei desperarent. non ergo ille diligit aduentum domini, qui eum adserit propinquare, nec ille, qui eum adserit non propinquare, sed ille potius, qui eum, siue prope siue longe sit, sinceritate fidei, firmitate spei, ardore caritatis expectat. nam si tanto magis diligitur dominus, quanto magis creditur et praedicatur citius esse uenturus, magis eum diligebant, qui eius aduentum iam instare dicebant, quam hi, quos apostolus eis credere prohibebat, uel ipse apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
sueris dignatꝰ exponere. quomͦ ista ꝑ¬
tineant ad cognoscendu tẽpoꝵ spaciũ.
post qd̾ erit saluatoris aduentꝰ. ita ut
inueniant᷑ sine ulla ambiguitate ma¬
nifesta: fatebor etiã ipse cũ magna grã
eoꝵ. qui ea fuerant cognituri. Diligendꝰ
gͦ est & expectandus. dñi sicut sc̃e exhor¬
taris aduentꝰ. Magnã dicis ẽẽ beatitudinẽ
diligentib er aduentũ: & adhibes apłi te¬
stimoniũ: cuiꝰ uerba sic ponis. De cȩtero¬
reposita ẽ mͥ corona iusticiȩ: quã reddet
mͥ dñs iustus uidex in illa die: ñ sołu aũt
m᷑. s &e his qͥ diligunt aduentũ dñi. Tc̃ enĩ
qd̃ ex eũgłio cõmemoras. iusti fulgebunt

Expanded text:
fueris dignatus exponere, quo modo ista pfueris dignatus exponere, quo modo ista pertineant ad cognoscendum temporum spatium, post quod erit saluatoris aduentus, ita ut inueniantur sine ulla ambiguitate manifesta, fatebor etiam ipse cum magna action posteris eorum, qui ea fuerant cognituri. Diligendus ergo est et expectandus domini, sicut sancte hortaris, aduentus, magnam dicens esse beatitudinem diligentibus eius aduentum et adhibens apostoli testimonium, cuireposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi dominus iustus iudex in illa die, non solum autem mihi, sed et his qui diligunt aduentum domini. tunc enim, sicut ex euangelio commemoras, iusti
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ ab ocłis tuis. S hoc ad tempꝰ primi
aduentus dni ꝑtinet. ñ sedĩ: de quo nc̃
questio ẽ. De scdõ qͥppe aduentu suodix̃.
non ẽ ur̃m scire tẽpora: ñ de pͥmo. De illo
enĩ ab eo quesiert̃ discipłi quẽ sꝑabant:
ñ de isto quẽ ĩa uidebant. Si enĩ primũ
eiꝰ aduentũ iudei cognoussent. nunꝙͣ¬
dñm głs crueifixissent: & ido ñ euerti
s ꝑmanere potuissent. Iam uͦ qd̾ ait ad edᷤ.
penitentiã agite. cõpleta st̃ tẽpora. credi¬
de in eũgłio: etiã ipse firmasti de his tẽpo¬
rib dictũ ẽẽ iudeoꝵ quȩ continuo post
paucos annos fuerant transitura: & nc̃
nouunus ĩa ẽẽ transacta euersa scił ciui¬
tate. in qua regnũ eoꝵ fuerat constitutũ.
oPinde qd̃ ex daniele de int̾fecta bestia
posuit uenerabilitas tua. & de reliqͣrũ
bestiarũ regno. & int̾ hȩc de filio homi¬
nis ueniente cũ nubib cęli: manifestũ
ẽẽ dixisti intelligentib seͥpturã. S si

Expanded text:
oculis tuis\'. sed hoc ad tempus primi aduentus domini pertinet, non secundi, de quo nunc quaestio est. de secundo quippe aduentu suo dixit: Non est uestrum scire tempora, non de primo: de illo enim ab eo quaesierunt discipuli, quem sperabant, non de isto, quem iam uidebant. si enim primum eius aduentum Iudaei cognouissent, nu crucifixissent et ideo non euerti sed permanere potuissent. iam uero quod ait ad eos: Paenitentiam agite, completa sunt tempora, credite in euangelio, etiam ipse firmasti de his temporibus dictum esse Iudaeorum, quae continuo post paucos annos fuerant transitura et nunc nouimus iam esse transacta euersa scilicet ciuitate, in qua regnum eorum fuerat constitutum. Proinde, quod ex Danihelo de interfecta bestia posuit uenerabilitas tua et de reliquarum bestiarum regno et inter haec de filio hominis ueniente cum nubibus caeli, manifestum esse dixisti intellegentibus scripturam. sed si
Abbreviated transcription (Latin):
oris sui. Quȩ u̾ba apłica utina ñ tantũmͦ
ponere. uerũetiam exponere dignareris.
Ita sane obscura st̃ ce mistice dictã. ut tam̃
appareat. eũ nicħ de statutis dixisse tẽpori¬
b nullũq eoꝵ int̾ualłu spaciũq aꝑuisse.
A it enĩ. ut reuelet᷑ in suo tẽpore: nec dix̃ ptꝰ
quantũ temporis hoc futurũ sit. Demde
subiunxit. Iam enĩ misteriũ oꝑat᷑ iniqͥta¬
tis. Hoc iniqͥtatis misteriũ quomͦ libet
intelligat᷑ qͥd sit. ab alio sic ab alio aũ sic.
quãdiu tam̃ oꝑet᷑ occultũ ẽ: neq id ex¬
p̾ssit apłs tanquã homo: ce ex eoꝵ numo¬

Expanded text:
oris sui. quae uerba apostolica utinam non tantum modo poneres, uerum etiam exponere dignareris; ita sane obscura sunt et mystice dicta, ut tamen appareat eum nihil de statutis dixisse temporibus nullumque eorum interuallum spatiumque aperuisse. ait enim: Ut reueletur in suo tempore nec dixit, post quantum temporis hoc futurum sit. deinde subiunxit: Iam enim mysterium operatur iniquitatis. hoc iniquitatis mysterium quo modo libet intellegatur quid sit ab alio sic ab alio autem sic; quam diu tamen operetur, occultum est. neque id expressit apostolus tamquam homo ex eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. tantũ qui mͦ tenet teneat. donec
de medio fiat: & tc̃ reuelabit᷑ ille iniquꝰ.
quẽ dñs iħc int̾ficiet spũ oris sur docet
nos antixp̃m manifestũ futurũ. Siqͥdẽ
ipsũ uidet᷑ aliqͣnto euidentiore significa¬
saltĩ obscure. locutꝰ est. Qͥe nã sit enim
qui mͦ tenet. uł qͥd teneat. uł qͥd sibi ue¬
lit qd̾ ait. de medio fiat. potest qͥsꝙ se co
artare ut intelligat: uł aliquatenꝰ suspi¬
cetur qm̃ quoquo mͦ scͥptum legit: quã¬
du aũt teneat. & ptꝰ qnͣta tẽpoꝵ spacia
de medio fiat. hic tacet᷑ omĩno. Itẽ dñs¬

Expanded text:
 teneat, donec de medio fiat: et tunc revelabitur ille iniquus, quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, docet nos Antichristum manifestum futurum: siquidem ipsum videtur aliquanto evidentiori significasaltem obscure locutus est. Quisnam sit enim qui modo tenet, vel quid teneat, vel quid sibi velit quod ait, de aptare, ut intelligat vel aliquatenus suspicetur, quia quoquo modo scriptum legit, quandiu teneat, aut post quanta temporum spatia de medio fiat, hic tacetur omnino. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
samaria. c usq ad ultimũ t̾rȩ. Quẽ scͥp¬
ture sensũ: sic exponis ut dicas. Non gͦ
apłos testes consũmationis mundi. s
nominis & resurrectionis suȩ uoluit
intelligi. Non qͥdẽ ille ait. ñ est ur̃m p̃dica¬
re tẽpora: s ñ est ur̃m nosse Uerũ si ita uis
intelligi qd̾ ait. ñ est ur̃m scire ac si dicera&
ñ est ur̃m scientes facere. id ẽ non ẽ ur̃m
hoc docere. qͥs nr̃m docere audeat uł se
scire p̃sumat. qd̾ ds̃ ille magister nec eos
discipłos docuit. a quib p̃sentib int̾roga¬
tus ẽ p̃sens: nec illi tã scĩ magniq doctoreᷤ
eccłiã docere potuert̃: An respondebit᷑

Expanded text:
Samaria, et usque ad ultimum terrae . Quem Scripturae sensum sic exponis, ut dicas: Non ergo Apostolos testes consummationis mundi, sed nominis et resurrectionis suae voluit intelligi. Non quidem ille ait, Non est vestrum praedicare tempora\' sed: Non est uestrum nosse. uerum si ita uis intellegi, quod ait: Non est uestrum scire. ac si diceret: Non est uestrum scientes facere, id est non est uestrum hoc docere, quis nostrum docere audeat uel se scire praesumat, quod deus ille magister nec eos discipulos docuit, a quibus praesentibus interrogatus est praesens, nec illi tam sancti magnique doctores ecclesiam docere potuerunt? An respondebitur
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ nouissimo formidare. In quo enim
quẽq inuenerit suus nouissimꝰ dies:
in hoc eũ comp̃hendet mundi nouissi¬
mus dies: qm̃ qualis in die isto qͥsq mo¬
ritur: talis in die illo iudicabit᷑. Ad hoc
ꝑtinet. qd̃ in eũgłio sed̾m marcũ ita scͥp¬
tum ẽ. Uigilate gͦ. qͥa nescitis qͣndo dñs

Expanded text:
suae nouissimo formidare; in quo enim suae nouissimo formidare; in quo enim quemque inuenerit suus nouissimus dies, in hoc eum comprehendet mundi nouissimus dies, quoniam. qualis in die isto quisque moritur, talis in die illo iudicabitur. Ad hoc pertinet. quod in euangelio secundum Marcum ita scriptum est: Vigilate ergo, quia nescitis, quand
Abbreviated transcription (Latin):
siue ꝑ uerbũ siue ꝑ epłam tanquã ꝑus
missam. quasi instet dies dñi: nolebat u¬
tiq ut crederent eis. qͥ iã ꝓpinquare dñi
arbitrabant᷑ aduentũ: nec tam̃ uolebat
ut tanquã seruus ille dicerent. mor̃a fa¬
cit dñs ms̃ uenire: &e traderent se suꝑbiȩ
luxurieq ꝑdendos. S sic eos nolebat de
ꝓpinquante die nouissimo. falsis auseul¬
tare rumorib ut tam̃ uellet eos para¬
dos aduentũ dñi sui lumbis accinctis
ce lucernis ardentib oꝑiri. Quib dieit
Uos aũt fr̃s ñ estis in tenebris: ut dies
ille uos tanquã fur comp̃hendat. Om̃s
enĩ uos filii lucis estis: & filii diei. Hon
sumꝰ noctis. neq tenebrarũ. Ille aũt qͥ
sic dicit. morã facit dñs m̃s uenire. ut ꝑ¬
cutiat conseruos suos. & epulet᷑ cũ ebrio¬
sis: ñ ẽ filius lucis. s tenebrarũ. Et ido tã
quã fur dies ille comp̾hendet eũ. Qͣd
unꝰquisq debet etiã de die huiꝰ uitȩ

Expanded text:
siue per uerbum siue per epistulam tamquam per siue per uerbum siue per epistulam tamquam per nos, quasi instet dies domini. nolebat utique, ut crederent eis, qui iam propinquare domini arbitrabantur aduentum; nec tamen uolebat, ut tamquam seruus ille dicerent: Moram facit dominus meus uenire et traderent se superbiae luxuriaeque perdendos; sed sic eos nolebat de propinquante die nouissimo falsis auscultare rumoribus, ut tamen uellet eos paratos aduentum domini sui lumbis accinctis et lucernis ardentibus opperiri. quibus dicit: Vos autem, fratres, non estis in tenebris, ut dies ille uos tamquam fur comprehendat. omnes enim uos filii lucis estis et filii diei: uon sumus noctis neque tenebrarum. ille autem, qui sic dicit: Moram facit dominus meus uenire, ut percutiat conseruos suos et epuletur cum ebriosis, non est lucis sed tenebrarum et ideo eum tamquam fur dies ille comprehendet. quod unusquisque debet etiam de die huius uitae