comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixit eccłiastes: uanitas uanitan¬
tiũ om̃ia uanitas. Que abundan-¬
tia homini in om̃i labore suo:. qͣm
ipse laborat sub sole. S Hec uer¬
ba om̃a si attendant᷑. si pendant᷑.
si discutiant᷑: multis inuemiunt᷑
ꝑ necessaria: his qui hunc mundũ
fugere. & refugere in dm̃ deside-¬
rant. S longũ est. & ad alia festi¬
nat oracio. Tali tñ pͥncipio consti¬
tuto exequit᷑ om̃ia. uanitãtes ẽẽ eoᷤ
qui reb huiꝰmodi fallunt᷑. id ipsũ
autẽ quo fallunt᷑ uanitatẽ uocans.
Non qͦd ds̃ ista ñ creauerit: s qͥa sub¬
icere se hommes uolunt his rebz
ꝑ peccata: quȩ illis ꝑ recte facta di¬
uina lege subiecta st̃. Qͥd ẽ enĩ ali¬
ud falsis bonis illudi atq decipi.
quã te ipso inferiora miranda ce
appetenda arbitrari: ᷤ¬
Labet gͥ uir tẽperans in huiꝰcemo
putet: s ad uite huiꝰ atq officior
necessitatẽ qͣntũ sat ẽ usurpet:
utens modesti ñ amantis affectu.

Expanded text:
dixit Ecclesiastes, vanitas vanitandixit Ecclesiastes, vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole? Haec verba omnia si attendantur, si perpendantur, si discutiantur, multa inveniuntur pernecessaria iis qui hunc mundum fugere, et refugere in Deum desiderant: sed longum est, et alio festinat oratio. Tali tamen principio constituto, exsequitur omnia, vanitantes esse eos qui rebus hujusmodi falluntur; idipsum autem quo falluntur vanitatem vocans, non quod Deus ista non creaverit, sed quia subjicere se homines volunt iis rebus per peccata, quae illis per recte facta divina lege subjectae sunt. Quid est enim aliud, falsis bonis illudi atque decipi, quam teipso inferiora, miranda et appetenda arbitrari? Habet igitur vir temperans in hujuscemoputet, sed ad vitae hujus atque officiorum necessitatem quantum sat est, usurpet, utentis modestia, non amantis affectu.
Abbreviated transcription (Latin):
Repͥmat gͥ se anma ab huimodi
uage cogitationis cupiditate: si
se castã deo seruare disponit.
Tali enĩ amore plerũq decipit᷑:
ut aut nichil ẽẽ putet nͥ cor-¬
pus. aut etiã si auctoritate cõ¬
mota fateat᷑ aliqͥd ẽẽ incorpo¬
reũ. de illo tñ nͥ ꝑ imagines
corporeas cogitare ñ possit. ce
tale aliqͥd ẽe credere. quale fal¬
lax corporis sensus infligit. Aa
hoc etiã ualet. qͦd p̃cipit᷑ ẽẽ ca
uendũ a simulacͥris. H uic gͦ au¬
ctoutati noui testam̃ti. qua iube¬
m̃ nicħ huiꝰ mundi diligere. illa
martime sententia qua dictũ ẽ.
nolite conformari huic mundo.
simul enĩ demonstratũ est ei rei
quẽcũq conformari quã diligit. :
huic gͦ auctoritati si de uetere te¬
stam̃to querã qͥd cõparẽ. plure ᷤᷤ¬
qͥdem inuenio: s unus salomoĩs
liber eccłiastes qͥd st̃ copiosissi¬
tẽptum om̃ia ista ꝑdicit. Inci¬
pit enĩ sic. Uanitas uanitantiũ

Expanded text:
Reprimat igitur se anima ab hujusmodi Reprimat igitur se anima ab hujusmodi vanae cognitionis cupiditate, si se castam Deo servare disposuit. Tali enim amore plerumque decipitur, ut aut nihil putet esse, nisi corpus; aut etiamsi auctoritate commota, fateatur aliquid esse incorporeum, de illo tamen nisi per imagines corporeas cogitare non possit, et tale aliquid esse credere, quale fallax corporis sensus infligit. Ad hoc etiam valet quod praecipitur cavendum esse a simulacris. 39. Huic ergo auctoritati Novi Testamenti, qua jubemur nihil mundi hujus diligere , illa maxime sententia qua dictum est, Nolite conformari huic mundo : simul enim demonstrandum est ei rei quemque conformari quam diligit: huic ergo auctoritati, si de Veteri Testamento quaeram quid comparem, plura quidem invenio: sed unus Salomonis liber, Ecclesiastes qui dicitur, copiosissitemptum omnia ista perducit. Incipit enim sic: Vanitas vanitantium,
Abbreviated transcription (Latin):
ris sic in nouo testam̃to abieitur
atq contẽnitur: si hominib inqͥt
placere uelle: xp̃i serus ñ eẽm.
Est itẽ aliud. qͦd de corporeis ꝑi
maginationes quasda concipit
anima: & eã uocat rerũ scientiã.
Quãobrẽ recte etiã curiosi ẽẽ ꝓ¬
hibem᷑: qͦd magnũ tẽperantiȩ mu¬
nus ẽ. Hinc illud est. Cauete. ne
quis uos seducat ꝑ philosophĩa.
Et qͥa ipsũ nomen philosopbiȩ si
consideret᷑. rẽ magnã totoq ani¬
mo appetenda significat: siquidẽ
philosophia ẽ amor studiũq sapi¬
entiȩ: cautissime apłs ne ab amo¬
re sapientiȩ deterrere uideret᷑ :
subiecit. & elem̃ta huns mundi.
ce nescientes qͥd sit ds̃. & qͣnta ma¬
iestas semꝑ eodẽ modo manentiᷤ
naturȩ: magnũ aliqͥd se agere pu-¬
tant: si uniu̾sam istã corporis mo-¬
l̾e quã mundũ nuncupamꝰ. curio¬
sissime intentissimeq ꝑquirant.
Unde euã tanta suꝑbia gignit᷑:
ut in ipso cȩlo de quo sepe dispu¬
tant. sibimet habitare uideant᷑.

Expanded text:
ris sic in Novo Testamento abjicitur atque contemnitur: Si hominibus, inquit, placere vellem, Christi servus non essem . Est item aliud quod de corporibus per imaginationes quasris sic in Novo Testamento abjicitur t rerum scientiam. Quamobrem recte etiam curiosi esse prohibemur, quod magnum temperantiae munus est. Hinc illud est: Cavete ne quis vos seducat per philosophiam. Et quia ipsum nomen philosophiae si consideretur, rem magnam totoque animo appetendam significat, siquidem philosophia est amor studiumque sapientiae, cautissime Apostolus, ne ab amore sapientiae deterrere videretur, subjecit, et elementa hujus mundi . et nescientes quid sit Deus, et quanta majestas semper eodem modo manentis naturae, magnum aliquid se agere putant, si universam istam corporis molem, quam mundum nuncupamus, curiosissime intentissimeque perquirant. Unde tanta etiam superbia gignitur, ut in ipso coelo, de quo saepe disputant, sibimet habitare videantur.
Abbreviated transcription (Latin):
cebrȩ autẽ corporis site st̃ in his
om̃ib que corporens sensus attin¬
git. quȩ a ñnullis etiã sensibilia
nominant᷑: in quib marcime lux
ista uulgaris excellit: qͥa &e ip̃sis
sensib nr̃is quib anima ꝑ corpꝰ
utit᷑ nichil est oculis p̃ferendum.
Et ido in scripturis scĩs uisibili¬
ũ nomine: sensibilia cuncta dam¬
nant᷑. Itaq in nouo testam̃to sie
ab istors amore ꝓhibemur: ñ re¬
spicientes inqͥt quȩ uident᷑. s qͣ
ñ uident᷑. Quȩ enĩ uident᷑ tẽpo¬
ralia st̃: que autẽ ñ uident᷑ et̃na.
Ex quo intelligi potest quã xp̃i¬
ani ñ sint: qui sołe & lunã ñ m
diligendos s etiã colendos pu-¬
tant. Qͥ d enĩ uidemꝰ. si sołe & lu¬
nã ñ udemꝰ: ᷤ Uetiti autẽ sumus
conu̾̃ti ad ea quȩ uident᷑. Non st̃
gͥ etiã diligenda ista: ei qͥ amorem
illũ incorruptũ deo cogitat exc hi¬
bere. S erit mͥ alius locus. qͦ de
istis diligentius reqͥratur. Non enĩ

Expanded text:
brae autem corporis sitae sunt in his omnibus quae corporeus sensus attingit, quae a nonnullis etiam sensibilia nominantur: in quibus maxime lux ista vulgaris excellit, quia et in ipsis sensibus nostris, quibus anima per corpus utitur, nihil est oculis praeferendum; et ideo in Scripturis sanctis, visibilium nomine sensibilia cuncta significantur. Itaque in Novo Testamento sic ab istorum amore prohibemur: Non respicientes, inquit, quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt: quae autem non videntur, aeterna . Ex quo intelligi potest, quam christiani non sint qui solem et lunam non modo diligendos, sed etiam colendos putant. Quid enim videmus, si solem et lunam non videmus? Vetiti autem sumus converti ad ea quae videntur. Nta diligenda ei qui amorem illum incorruptum Deo cogitat exhibere. Sed erit mihi alius locus quo de istis diligentius requiretur. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
mã me. Non enĩ mͦ suscepi doce¬
re uos recta. s dedocere praua si
potero: id est si d̃s adiuuerit meũ
in uos ꝓpositũ. Dicit enĩ paulꝰ¬
cupiditatẽ: ꝑ quã etiã lexx uetꝰ
primũ hominẽ lapsũ significat.
Monet paulus ut excuamus noᷤ
ueterẽ hominẽ: & induamus no¬
nũ. Uult autẽ intelligi ada qui
peccauit ueterẽ hominẽ: illũ au¬
tẽ quẽ suscepit in sacram̃to dei
filiꝰ ad nos liberandos nouũ dicit.
Nãq in alio loco dicit. Primus h̾o
de terra terrenꝰ: secundꝰ homo de
cȩlo cȩlestis. Qͣlis terrenus: ta

Expanded text:
mam me: non enim modo suscepi docemam me: non enim modo suscepi docere vos recta, sed dedocere prava, si potero, id est, si Deus annuerit proposito in vos meo. 36. Dicit ergo Paulcupiditatem, per quam etiam Lex vetus primum hominem lapsum esse significat. Monet Paulus ut exuamus nos veterem hominem, et induamus novum . Vult autem intelligi, Adam qui peccavit, veterem hominem; illum autem quem suscepit in sacramento Dei Filius ad nos liberandos, novum. Dicit namque alio loco, Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis.
Abbreviated transcription (Latin):
uendi modũ. Itaq prius tẽperan-¬
tiã uideamꝰ: ꝗͣ nob̾ amoris illius qͦ
innectim᷑ deo. integritatẽ qͣnd̾a
& incorruptionẽ pollicetur. Mu¬
nus enĩ ens ẽ in cohercendis se¬
dandis q cupiditatib. quib inhi-¬
amꝰ in ea que nos auertunt a le¬
gib dei. & a fructu bonitatisͤ eiꝰ. qͦd ẽ
ut brem explicẽ beata uita. Ibi
enĩ est fides ueri:cuiꝰ contẽplati¬
one ꝑfruentes. eiq penitꝰ adhe¬
rentes. ꝓculdubio beati sumus.
Inde autẽ decidentes: magnis er¬
ronb doloribq implicamur. sła¬
q ut ait apłs. radixe omniũ malo¬
rũ est cupiditas. qͣm quid̃a seqͣn
tes naufragauer̃t a fide: & inse¬
ruer̃t se dolorib multis. Qͦd pec¬
catũ ammȩ: os in uetere testa¬
mento satis aꝑte. bñ intelligen¬
tib in ipsius hõmis qͥ erat in
parady so p̃uaricatione signat᷑.
In adã enĩ om̃s mori᷑ ut ait
gimus. O alta m ysteria. s repri¬

Expanded text:
vendi modum. Itaque prius temperanvendi modum. Itaque prius temperantiam videamus, quae nobis amoris illius quo innectimur Deo, integritatem quamdam et incorruptionem pollicetur. Munus enim ejus est in coercendis sedandisque cupiditatibus, quibus inhiamus in ea quae nos avertunt a legibus Dei et a fructu bonitatis ejus: quod est, ut brevi explicem, beata vita. Ibi enim est sedes veritatis, cujus contemplatione perfruentes, eique penitus adhaerentes, procul dubio beati sumus: inde autem decidentes, magnis erroribus doloribusque implicantur. Namque, ut ait Apostolus, radix omnium malorum cupiditas, quam quidam setes, naufragaverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis . Quod peccatum animae in Veteri Testamento satis aperte, bene intelligentibus, in ipsius hominis qui erat in paradiso, praevaricatione signatur. In Adam quippe omnes morimur, ut ait gemus . O alta mysteria! Sed repri
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cqͣm dici manifestius:ᷤ
bsecro ingilate paululum
uidere testamenti utͥusq
concordiã. qui sit in morib uite
modus: & quo sint referenda
om̃ia satis aꝑientẽ & docentẽ
amorẽ dei. Concitant euangłia:
cũ dicit᷑. Petite querite: pulsate.
Concitat paulus dicendo: ut in
caritate radicati os plantati pos¬
sitis cõprehendere. Concitat
cile ab his qui eã diligunt que¬
runt concupiscunt. uigilant
cogitant curant. posse cognosei.
Salus animi & ina beatitudi-¬
nis. utrarũq scripturarũ pace
monstrat᷑: & uos latrare potiꝰ
aduersus hec quã his obtẽpera¬
re diligitis: Breui dicã qͦd sen¬
tio. Audite doctos catholice ec
cłiȩ uiros tanta pace animi. c
eo uoto quo uos ego audiui: m¬
chil opus erit nouẽ annis qui¬
b me ludificastis:. longe om̃ino
longe breuiore tẽpore. qͥd inter¬
sit int̾ uanitatẽ ueritatẽq cer
ed tẽpus est ad illas netiᷤͤ.¬
uirtutes quatuor reũti. o exc
his singłis eruere ac diicere ui¬

Expanded text:
quidquam dici manifestius? 34. Obsecro, vigilate paululum, videte Testamenti utriusque concordiam, qui sit in moribus vitae modus, et quo sint referenda omnia, satis aperientem et docentem. Amorem Dei concitant Evangelia, cum dicitur, Petite, quaerite, pulsate : concitat Paulus, dicendo, Ut in charitate radicati et fundati possitis comprehendere : concitat tiam ab iis qui eam diligunt, quaerunt, concupiscunt, vigilant, cogitant, curant, posse cognosci. Salus animi et via beatitudinis utrarumque Scripturarum pace monstratur, et vos latrare potius adversus haec, quam his obtemperare diligitis. Brevi dicam quod sentio: audite doctos Ecclesiae catholicae viros tanta pace animi, et eo voto quo vos ego audivi; nihil opus erit novem annis quibus me ludificastis. Longe omnino, longe breviore tempore, quid intersit inter veritatem vanitatemque cered tempus est ad illas virtutes quatuor reverti, et ex his singulis eruere ac ducere vi
Abbreviated transcription (Latin):
canib. Nec succenseatis. Et ego
latraui & canis fui: qͣndo mecum
iure ñ docendi cybo s repellendi
fustib agebat᷑. Si autẽ in uobis
eẽt caritas de qua ñc agit᷑. uł etiã
si fuerit aliqͣndo. qͣntam cognosc̃n¬
de ueritatis magnitudo desiderat:
aderit d̃s̃ qͥ ostendat uob̾ neq apd̃
maicheos ẽẽ xp̃ianam fidẽ. quȩ
ad summũ apirẽ sapientiȩ ue

Expanded text:
canibus . Ne succenseatis. Et ego canibus . Ne succenseatis. Et ego latravi et canis fui, quando mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset charitas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam cognoscendae veritatis magnitudo desiderat, aderit Deus qui ostendat vobis neque apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad summum apicem sapientiae ve
Abbreviated transcription (Latin):
curus: qͥa dignos se ipsa cireuit
querens.& in uiis ostendit se il¬
uis hilarit᷑: & in õi ꝓuidentia oc-¬
currit illis. Initiũ enĩ illius ue¬
rissimũ: discipline concupiscen
tia ẽ. Cura gͦ disciplinȩ dilectio. ce
dilectio. custoditio legũ illius est.
Custoditio autẽ legũ: confirma-¬
tio incorruptionis est. Incorrup¬
tio autẽ: facit ꝓxnnũ deo. Con¬
cupiscentia itaq sapientiȩ: de¬
ducit ad regnũ. Itane tande
ad huc aduersũ ista latrabitis .ᷤᷤ
Outinã possetis intelligere qͦ
dicta st̃. confestĩ abiceretis om̃s
ineptias fabularũ. ce imagina-¬
tosq uos magna alacritate. sin¬
cero amore. firmissima fide. scissi¬
mo eccłiȩ catholicȩ grennio con-¬
te discutere singła. & eruere ac
demonstrare quȩ accepi:in quo¬
rũ excellentia & altitudine ple¬
rũq uerba deficiunt: s quãdiu
latratis ñ est faciendũ. Non enĩ
frustra dictũ est.nolite sc̃m dare

Expanded text:
curus. quoniam dignos se ipsa circuit curus. quoniam dignos se ipsa circuit quaerens et in uiis ostendit se illis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. initium enim illius uerissima est disctia est. Cura ergo disciplinae dilectio est; et dilectio custoditio legum illius est: custoditio autem legum, confirmatio incorruptionis est; incorruptio autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? O utinam possetis intelligere quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes ineptias fabellarum, et vanistosque vos magna alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissimo Ecclesiae catholicae gremio conte discutere singula, et eruere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamdiu latratis, non est faciendum. Non enim frustra dictum est, Nolite sanctum dare
Abbreviated transcription (Latin):
test. Hinc est illud. qͦd in ore habe¬
re etiã uos soletis. qͦd ait petite
& accipietis. querite & inueme¬
tis. pulsate & aꝑietur nobistnich
ẽ occultũ qͦd ñ reuelabit᷑. Amo¬
re petit᷑. amore querit᷑. amore
pulsatur:amore reuelat᷑:amore
deniq in eo qͦd reuelatũ fuerit
ꝑmanet᷑. Ab hoc amore sapientiȩ dili¬
gentiaq querendi ñ deterrem̃
uetere testam̃to. qͦd semꝑ menda¬
cissime dicitis. sed ad hec uehe¬
mentissime concitam᷑.
udite itaq aliqͣndo: os aduer¬
tite queso smne ꝑtinatia qͥd
ꝑ ꝓph̾am dicatur. Clara est inqͥt
&s que numqͣm marcescat sapi¬
entia: & facile uidetur ab his qͥ
diligunt illa: ce inuenitur ab his
qͥ querunt ilła. Preoceupat qui
se concupiscunt: ut illis se ostn¬
dat. Qui uigilauerit ad ilła ñ
laborabit: assidentẽ enĩ illa inue¬
niet forib suis. Cogitare enĩ de
illa sensus ẽ consummatus. & qͥ
uigilauerit ꝓpt̾ illa. cito erit se¬

Expanded text:
test. Hinc est illud, quod in ore habetest. Hinc est illud, quod in ore habere etiam vos soletis, quod ait: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Nil est occultum, quod non revelabitur . Amore petitur, amore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quaeso, sine pertinacia quid per prophetam dicatur: Clara est, inquit, et quae nunquam marcescat sapientia, et facile videtur ab iis qui diligunt illam, et invenitur ab iis qui quaerunt illam: praeoccupat qui se concupiscunt, ut illis se ostendat. Qui vigilaverit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam inveniet foribus suis. Cilla sensus est consummatus, et qui uigilauerit pro illa, cito erit se
Abbreviated transcription (Latin):
rissime apl̃s dixcerit. oportet mul¬
tas hereses ẽẽ. ut ꝓbati mani¬
festi fiant: inter uos longũ est
disputare: & qͦd dicendũ est uo¬
bis. ñ est ur̃m ista intelligere.
Non parũ mͥ cogniti estis. Cras¬
sas om̃ino mentes. & corporeors
simulacrors pestifero pastumor¬
bidas. ad diuina iudicandã de-¬
fertis: quȩ multo altiora st̃ qͣm
putatis. Qre uobiscũ mͦ sic ag̃n¬
dũ est. ñ ut ea iã intelligatis̾
qͦd fieri ñ potest: s ut intellige¬
re aliq̃n cupiatis. facit enĩ hoc
simpleoc & pura caritas dĩ quȩ
maxime spectat᷑ in morib. de
qua iam multa dixcimꝰ. Que in¬
spirata sp̃u sc̃õ ꝑducit ad filiũ.
id est ad sapientiã dei. ꝑ qͣm pa-¬
t̃ ipse cognoseit᷑. Na si sapientia
& ueritas ñ totis animi uirib
concupiscat᷑ : inueniri nullo pa¬
cto potest. At si ita querat᷑ ut
dignũ est. subtͣhere sese atq abs-¬
condere a suis dilectorib ñ po¬

Expanded text:
rissime Apostolus dixerit, Oportet mulrissime Apostolus dixerit, Oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos ; et longum est disputare, et, quod dicendum est vobis, non est vestrum ista intelligere. Non parum mihi cogniti estis. Crassas omnino mentes et corporeorum simulacrorum pestifero pastu morbidas ad divina judicanda defertis, quae multo altiora sunt quam putatis. 31. Quare vobiscum modo sic agendum est, non ut ea jam intelligatis, quod fieri non potest; sed ut intelligere aliquando cupiatis. Facit enim hoc simplex et pura charitas Dei, quae maxime spectatur in moribus, de qua multa jam diximus: quae inspirata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sapientiam Dei, per quam Pater ipse cognoscitur. Nam si sapientia et veritas non totis animi viribus concupiscatur, inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, subtrahere sese atque abscondere a suis dilectoribus non po
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ creaturã. Dicit ꝓpħa. Et mi¬
seris sp̃m scm̃ de altissimis. Solꝰ
enĩ d̃s̃ altissimꝰ. quo nichil est altiꝰ.
Ostendit paulus trinitatẽ istã
unũ dm̃ ẽẽ cũ dicit: ipsi gła. Di¬
cit᷑ in uetere testam̃to. Audi isrł:
dñs ds̃ tuus. d̾s unus est. Qͥd uul-¬
tis amplius: Qͥd imꝑite atq im-¬
pie seuitis: Qͥd indoctas animaᷤᷤ
noxia suasione ꝑuertitis : ᷤ Utri¬
usq testam̃ti ds̃ umis ẽ: N̾a ut
ista sibi congruunt quȩ de utroq
posumiꝰ: ita etiã cetera. si diligent̃
os ȩquo iudicio uelitis atrende¬
re. S qͥa multa dicunt᷑ sũmissiuᷤ.
& humi repentib animis accom¬
modatius. ut ꝑ humana in diui-¬
na consurgant: multa etiã figu¬
rant᷑. ut studiosa mens & quesi¬
tis exerceat᷑ utilius. & uberns le-¬
tet᷑ inuentis: uos mirifica dispo¬
sitione sp̃s scĩ ad decipiendos ur̃oᷤᷤ
auditores &s illaqueandos abuti¬
mini. Qd ipsũ cur diuina ꝓuidñ¬
tia uos facere sinat. quãq ue¬

Expanded text:
e creaturam: dicit propheta, Et miseris Spiritum sanctum de altissimis . Solus enim Deus altissimus, quo nihil est altius. Ostendit Paulus Trinitatem istam unum Deum esse, cum dicit, Ipsi gloria : dicitur in Veteri Testamento, Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est . tis amplius? quid imperite atque impie saevitis? quid indoctas animas noxia suasione pervertitis? Utriusque Testamenti Deus unus est. Nam ut ista sibi congruunt, quae de utroque posuimus; ita etiam caetera, si diligenter et aequo judicio velitis attendere. Sed quia multa dicuntur submissius, et humi repentibus animis accommodatius, ut per humana in divina consurgant; multa etiam figurate ut studiosa mens, et quaesitis exerceatur utilius, et uberius laetetur inventis; vos mirifica dispositione Spiritus sancti, ad decipiendos vestros auditores et illaqueandos abutimini. Quod ipsum cur divina providentia vos facere sinat, quamque ve
Abbreviated transcription (Latin):
rantiȩ ẽ. exuere ueterẽ hominẽ
oe in dõ renouari:id ẽ contẽne¬
re om̃s corporeas illecebras lau¬
dẽq popularẽ: totũq amorẽ ad
inuisibilia &e diuina conferre.
Unde illud sequit᷑. qͦd mirifice
dictũ est. Si exterior homo nost̃¬
corrũpit᷑: s interior renouat᷑ de
die in diẽ. Audi ce ꝓpħam canen

Expanded text:
rantiae, est exuere veterem hominem, et in Deo renovari; id est, contemnere omnes corporeas illecebras, laudemque popularem, totumque amorem ad invisibilia et divina conferre. Unde illud sequitur quod mirifice dictum est, Si et exterior homo nostcorrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Au
Abbreviated transcription (Latin):
bis ñ mͦ recusantib. s etiã re¬
pugnantib posse: ᷤᷤ D̃s gͥ restat:
quẽ si sequimur: bene: si asse¬
quim̃. ñ tm̃ bene. s etiã beate
uiuimus. Quẽ siqui ẽẽ negãt.
qͥd ego cogitẽ quo illis sermõe
suadendũ sit. cũ quib utrum
om̃ino sermocinandũ sit nescio:ᷤ
Qd tñ si indebit᷑: longe aliud
pͥncipiũ. alia ratio. alius ingres¬
sus ineundus est. quã in p̃sen¬
tiarum suscepimus.
unc itaq cũ illis mͥ res ẽ qͥ
s etiã ñ ab eo negligi res huma¬
nas fatent᷑. Nullũ arbitror ali¬
quo religionis nomine teneri:
qui ñ saltim animis nr̃is diuina
ꝓuidentia consuli ecistimet.S¬

Expanded text:
bis non modo recusantibus, sed etiam rebis non modo recusantibus, sed etiam repugnantibus posse? Deus igitur restat quem si sequimur, bene; si assequimur, non tantum bene, sed etiam beate vivimus. Quem si qui esse negant, quid ego cogitem quo illis sermone suadendum sit, cum quibus utrum omnino sermocinandum sit, nescio? Quod tamen si videbitur, longe aliud principium, alia ratio, alius ingressus ineundus est, quam impraesentiarum suscepimus. Nunc itaque cum illis mihi res est, qui sed etiam no ab eo negligi res humanas fatentur. Nullum enim arbitror aliquo religionis nomine teneri, qui non saltem animis nostris divina providentia consuli existimet.
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ. At si se ipsam sequit᷑ ut
uirtutẽ ad ipiscatur: stultũ ne¬
scio qͥd sequit᷑. Stulta est enĩ:
ante adeptam uirtutẽ. Sũma
sius dici potest: aut cũ sequit᷑
stulta. eand̾e stulticiã quã ui¬
tat assequit᷑. Si autẽ uirtutẽ
sequit᷑ hanc assequi cupiens:
quomͦ sequit᷑ id qͦd ñ est. aut
quomͦ assequi cupit qͦd habet :ᷤ
Aut gͥ uirtus ẽ p̃ter animam:
aut si ñ placet uocare uirtu¬
tẽ nͥ habitũ ipsũ. os quasi sapi¬
entis animȩ qualitatẽ que nͥ
in anima eẽ ñ potest: oportet
aliqͥd aliud sequat᷑ anima. ut
ei uirtus possit innaser:qͥa neq
nichil sequendo. neq stulticiã
seqͣndo. potest qͣntum mea ra
tio fert ad sapientiã ꝑuenire.
uirtutis atq sapientie cõpos
fit: aut homo sapiens est. aut
d̃s. S supͣdictum ẽ tale qͥdd̃ã
ẽe debere:. qͦd inuiti amittere
nequeamꝰ. Qͥs uͦ cunctandũ pu¬
ter: hominẽ sapientẽ si eũ seqͥ
satis putauerimus. auferri no¬

Expanded text:
tium. At si seipsam sequitur ut tium. At si seipsam sequitur ut virtutem adipiscatur, stultum nescio quid sequitur: stulta est enim ante adeptam virtutem. Summa sius dici potest: aut cum se sequitur stulta, eamdem stultitiam quam vitat assequitur. Si autem virtutem sequitur, hanc assequi cupiens, quomodo sequitur id quod non est? aut quomodo assequi cupit quod habet? Aut igitur virtus est praeter animam; aut si non placet vocare virtutem, nisi habitum ipsum et quasi sapientis animae qualitatem, quae nisi in anima esse non potest, oportet ut aliquid aliud sequatur anima, ut ei virtus possit innasci: quia neque nihil sequendo, neque stultitiam sequendo potest, quantum ratio mea fert, ad sapientiam pervenire. virtutis atque sapientiae compos fit, aut homo sapiens est, aut Deus. Sed supra dictum est, tale quiddam esse debere quod inviti amittere nequeamus. Quis vero cunctandum putet, hominem sapientem, si eum sequi satis putaverimus, auferri no
Abbreviated transcription (Latin):
mã optimã facit: etiã si hominẽ
corpus uocemus. An uͦ si mͥ auri¬
ga optẽperans. equos quib p̃est
alit ac regit cõmodissime. atq ip¬
se quo mͥ est obedientior mea libe¬
ralitate ꝑfriut᷑.: nregare qͥsquã
potest. ñ solũ qͦd auriga. uerũe¬
tiã qͦd equi sese optime habẽt.
multo melius sese habere: quã
si hoc unũ defuisset. Nemo aũ¬
potest: utrũ ista uirtus etiã ꝑ
seser an nͥ in anma eẽ ñ possitz
Oborit᷑ altissima iterũ os longiᷤᷤ¬
simi sermonis indigens que¬
stio. S ut bono utar fortasse cõ¬
pendio: spero dm affuturũ: ut
qͣntum imbecillitas nr̃a patit᷑.
de tantis reb ñ mͦ dilucide:. s eti¬
ã breui doceamꝰ. Qͦdlibet enim
eors sit. siue etiã ꝑ sese possit
uirtꝰ ẽẽ sine anima. siue nͥ ani¬
mȩ inesse ñ possit: ꝓculdubio¬
si aliqͥd anima sequit᷑ ut uirtu¬
tẽ assequat᷑: id erit aut ipsa a¬
nima. aut uirtꝰ. aut aliqd ter¬

Expanded text:
imam optimam facit, etiamsi hominem imam optimam facit, etiamsi hominem corpus vocemus. An vero, si mihi auriga obtemperans, equos, quibus praeest, alit ac regit commodissime, atque ipse quo mihi est obedientior, mea liberalitate perfruitur, negare quisquam potest non solum quod auriga, verum etiam quod equi sese optime habent, multo melius sese habere, quam si hoc unum defuisset. CAt utrum ista virtus etiam per sese, an nisi in anima esse non possit. Oboritur iterum altissima et longissimi sermonis indigens quaestio: sed hoc bene utar fortasse compendio; spero Deum adfuturum, ut quantum imbecillitas nostra patitur, de tantis rebus non modo dilucide, sed etiam breviter doceamus. Quodlibet enim eorum sit, sive etiam per sese esse possit virtus sine anima, sive nisi animae inesse non possit, procul dubio aliquid anima sequitur ut virtutem assequatur: id erit aut ipsa anima, aut virtus, aut aliquid ter
Abbreviated transcription (Latin):
sã qͦd cũ anima sequit᷑. fit m
suo genere quã potest optima.
Qd si repperire potermꝰ: id erit
ꝓfecto. qͦd ambagib remotis om¬
nib. sũmũ hõmis bonũ iure
meritoq nominandũ est. At si
corpus est homo: qͥn hominis õp¬
timũ amma ipsa sit. recusare
ñ possũ. S certe cũ de morib a¬
gitur. cũ querimꝰ qͥnam uite mo¬
dus tenendus sit. ut beatitudi¬
nẽ possimus ad ipisei: ñ corpori
p̃cepta dant᷑. ñ corporis inuestigan¬
da est disciplina. Postremo bonoͤ
mores ea nr̃i pars actura ẽ: quȩ
inqͥrit os discit. Et hec animȩ st̃
ꝓpria. Nongͥ de corpore:cũ de
uirtute obtinenda satagimꝰ que¬
stio est. Qͦd si ẽ conseqͥns sicuti
ẽ. ut ipsũ corpus cũ ab anima
regit᷑. quȩ uirtutis cõpos ẽ. mul¬
to & melius regat᷑ & honestiꝰ eo¬
q sese optime habeat. qͦ est op¬
tima illa quȩ sibi iusta lege dña¬
t᷑: id erit hominis optimũ qͦd am¬

Expanded text:
sam, quod cum anima sequitur, fit in sam, quod cum anima sequitur, fit in suo genererit profecto quod ambagibus remotis omnibus, summum hominis bonum jure meritoque nominandum est. 8. Aut si corpus est homo, quin hominis optimum anima ipsa sit, recusare non possum. Sed certe cum de moribus agitur, cum quaerimus quinam vitae modus tenendus sit ut beatitudinem possimus adipisci, non corpori praecepta dantur, non corporis investiganda est disciplina. Postremo bonos mores ea nostra pars actura est, quae inquirit, et discit; et haec animae sunt propria: non igitur de corpore, cum de virtute obtinenda satagimus, quaestio est. Quod si est consequens, sicuti est, ut ipsum corpus cum ab anima regitur, quae virtutis compos est, multo et melius regatur et honestius, eoque optime sese habeat, quo est optima illa, quae sibi justa lege dominatur: id erit hominis optimum quod an
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ: ᷤᷤS ꝓpter corpus qͦd regit.
Ueluti egiitẽ ñ simul equũ ce
hominẽ: s hominẽ solũ: ex eo
tñ qͦd regendo equo sit accõmo¬
datus uocamus. Difficile ẽ istã
controuersiã dnudicare. Aut
si ratione facile: oracione longũ
est. Quẽ laborẽ ac morẽ susci¬
pere ac subire: minc ñ opus est.
Siue enĩ utrũq siue anima so¬
la. nomen hominis teneat: ñ ẽ
hominis optimũ qͦd est optimũ
corporis: s qͣd aut corpori simul
& animȩ. aut soli anmȩ opti¬
mũ sit. id certa ratio cogit fate
ri:ꝑ qͦd fit ut ipsũ corpus sese¬
quã optime habeat. Nichil est
autẽ omniũ que uegetant cor-¬
ñ uires. ñ pulcritudo. ñ uelo¬
citas. & siqͥd aliud in bonis cor¬
poris numerari solet:s anima.
enĩ corporis sũmũ bonũ id in¬
uenit ratio qͦd ẽ corpore meliꝰ. c
quo ei ingor & uita p̃betur: ita
ma ipsa ꝑ se homo sit. muemi¬
endu est siqͥd animã p̃cedit ip¬

Expanded text:
dicimus, sed propter corpus quod regit, dicimus, sed propter corpus quod regit, veluti equitem non simul equum et hominem, sed hominem solum, ex eo tamen quod regendo equo sit accommodatus, vocamus? Difficile est istam controversiam dijudicare; aut si ratione facile, oratione longum est: quem laborem ac moram suscipere ac subire non opus est. Sive enim utrumque, sive anima sola nomen hominis teneat, non est hominis optimum quod optimum est corporis; sed quod aut corpori simul et animae, aut soli animae optimum ri, per quod fit ut sese corpus quam optime habeat. Nihil est autem omnium quae vegetant cornon vires, non pulchritudo, non velocitas, et si quid aliud in bonis corporis numerari solet, sed omninenim corporis summum bonum id invenit ratio, quod est corpore melius, et quo ei vigor et vita praebetur: ita ma ipsa per se homo sit, inveniendum est, si quid animam praecedit ip
Abbreviated transcription (Latin):
si retinere id amplectiq uolue¬
rit. Quisqͥs autẽ de bono quo
fruit᷑ ñ confidit. in tanto timo
lius. Qd ꝓfecto inuenire dif¬
ficile ẽ: nͥ prius considerato atq
discusso. qͥd sit ipse homo. Nec
nẽ diffinitionẽ hõmis a me po¬
stulanda puto. Ilud est magis
qͦd mͥ in hoc loco querendũ u¬
det᷑: cũ int̾ om̃s pene constet.
aut certe qͦd satis ẽ int̾ me ato
illos cũ quib nẽ agit᷑ hoc comie¬
mat. ex annia es corpore nos ẽẽ
cõpositos: qͥd est ipse homo. utrũ
mo eẽt. si anima ñ eẽt. nec rur¬
sus anma homo. si ea corpus ñ a¬
nimaret᷑: fieri tñ potest. ut unũ
& habeat᷑ homo os uocet᷑. Qͥd gͦ
hominẽ dicimus  Animã oe cor¬
pus tanqͣm bigas. uel centaurũ.
an corpus tm̃ qͦd sit in usu am¬
mȩ se regentis. tanqͣm lucernã
ñ ignẽ simul & testã. s testã sola
tñ ꝓpter ignẽ appellamꝰ: ᷤ Anni-¬
chil aliud hominẽ qͣm animã.

Expanded text:
si retinere id amplectique voluesi retinere id amplectique voluerit. Quisquis autem de bono quo fruitur non confidit, in tanto timorlius. Quod profecto invenire difficile est, nisi prius considerato atque discusso quid sit ipse homo. Nec nunc definitionem hominis a me postulandam puto. Illud est magis quod mihi hoc loco quaerendum videtur, cum inter omnes pene constet, aut certe, id quod satis est, inter me atque illos cum quibus nunc agitur hoc conveniat, ex anima et corpore nos esse compositos, quid est ipse homo, utrumqmo esset, si anima non esset; nec rursus anima homo, si ea corpus non animaretur; fieri tamen potest ut unum horum et habeatur homo et vocetur. Quid ergo hominem dicimus? animam epus, tanquam bigas vel centaurum? an corpus tantum, quod sit in usu animae se regentis; tanquam lucernam, non ignem simul et testam, sed testam solam, tamen propter ignem appellamus? an nihil aliud hominem quam animam
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. qͦd ꝓfecto det̾ius ẽe quã ip̃e¬
ẽ homo ñ potest. Qͥ sqͥs enĩ qͦd se¬
ipso det̾̃ius ẽ sequit᷑. fiet ipse de¬
gͥ homine deterius. Hominis aũ¬
optimũ fortasse tale aliqͥd erit:
quale ipse ẽ homo: ᷤᷤ Ita sit pla¬
ne: si nil est homine melius. quo
ꝑfrui possit. Si autẽ inuenimꝰ
aliqͥd. qͦd os homine sit excellen¬
tiꝰ. & p̃sto ẽẽ amanti sese homini
possit: quis dubitauerit homini
ad id nitendũ ẽẽ ut beatus sit.
qͦd eo ipso qͦ intit᷑ manifestũ est
ẽẽ p̃stantius. ᷤͤᷤ Nã si id est beatũ
eẽ. ad tale bonũ ꝑuenisse. qͦ am¬
pliꝰ eẽ ñ potest: id est autẽ qͣd di¬
cimꝰ optimũ: quo tandẽ pacto po¬
test in ea diffinitione includi: qͥ
ad summũ bonũ suũ ñ dum ꝑue¬
nerit: ᵈ Aut quomͦ summũ ẽ.
si ẽ aliqͥd melius. quo ꝑuenire
possimꝰ: Hoc gͥ si ẽ: tale ẽẽ debet.
qͦd ñ amittat in uitus. Quippe
no. qͦd sibi eripi posse sentit: etiã¬

Expanded text:
fecto deterius esse quam ipse homo non potest. Quisquis enim quod seipso est deterius, sequitur, fit et ipse det igitur homine deterius hominis optimum. Fortasse tale aliquid erit, quale ipse homo est? Ita sit sane, si nihil est homine melius, quo perfrui possit. Si autem invenimus aliquid quod et homine sit excellentius, et praesto esse amanti sese homini possit; quis dubitaverit homini ad id nitendum esse ut beatus sit, quod eo ipso qui nititur, manifestum est esse praestantius? Nam si id est beatum esse, ad tale bonum pervenisse quo amplius non potest, id est autem quod dicimus optimum; quo tandem pacto potest in ea definitione includi, qui ad summum bonum suum nondum pervenerit? aut quomodo summum est, si est aliquid melius quo pervenire possimus? Hoc igitur si est, tale esse debet quod non amittat invitus. Quippe no, quod sibi eripi posse sentit, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ disciplinȩ dei:. & electria ope¬
rũ illiꝰ. Hidet᷑ hic nichil adhuc
de oꝑatione dictũ. Non enĩ hoc
est eligere oꝑa: qͦd oꝑari. Srgo
hec ad disciplinã ꝑtinent. Opus
uirtutis debet᷑. ut sit plena quã
uolumus demonstͣre sententia.
Lege gͥ deinceps: qͦd ad nexũ ẽ.
Qd si honesta ẽ inquit possessio
que concupiscit᷑ in uta. qͥd sa¬
pientia honestius. que om̃ia oꝑa¬
tur.ͦ Dotestne qͥcquã p̃clarius
aut manifestius. ant uero etiã u¬
beriꝰ ꝓferri. ᷤᷤ Audi aliud si parũ
putas. qͦd idem sonet sobrietatẽ.
etas mͥ ad ipsã cognitionẽ ueri
ꝑtinere uidet᷑. id est ad discipli¬
nã: iusticia uͦ ce uirtꝰ ad actionẽ
atq oꝑationẽ. Quib duob. id est
agendi efficatiȩ & sobrietati con¬
templandi. que dĩ uirtus & dei
sapientia. id est dei filius dilecto¬
rib suis donat. qͣd cõparandum
sit nescio. cũ ipse ꝓpħa statĩ dicat.
qͣnti sint ista pendenda. Nła ita

Expanded text:
im disciplinae Dei, et electrix operum illius. Videtur hic nihil aliud de operatione dictum; non enim hoc est eligere opera, quod operari: ergo haec ad disciplinam pertinent; opus virtuti debetur, ut sit plena, quam volumus demonstrare, sententia. Lege igitur deinceps quod annexum est. Quod si honesta est, inquit, possessio quae concupiscitur in vita, quid sapientia est honestius, quae omnia operatur? Potestne quidquam praeclarius aut manifestius, aut vero etiam uberius proferri? Audi aliud, si parum putas, quod idem sonet: Sobrietatem enim ietas mihi ad ipsam cognitionem veri videtur pertinere, id est ad disciplinam: justitia vero et virtus ad actionem atque ad operationem. Quibus duobus, id est agendi efficacia, et sobrietate contemplandi, quae Dei Virtus et Dei Sapientia, id est Dei Filius, dilectoribus suis donat, quid comparandum sit nescio, cum idem propheta statim dicat quanti sint ista pendenda: nam ita
Abbreviated transcription (Latin):
magis concinere his testimoniis
noui testam̃ti. quã illud qͦd in ue¬
tere dictũ est de sapientia: at¬
tingit autẽ a fine usq ad finẽ
fortit̾. os disponit om̃a suauiter:ᷤᷤ
N̾aq attingere fortit᷑. magis uir¬
tutẽ significat. disponere autẽ
suauit̃. quasi artẽ ipsã atq rati¬
onẽ. S si hoc uidet᷑ obscurũ. in¬
de que secunt᷑. Et omniũ in qͥt

Expanded text:
magis concinere his testimoniis Novi Testamenti, quam illud quod in Vetere dictum est de sapientia, Attingit autem a fine usque in finem fortiter, et disponit omnia suaviter? Namque attingere fortiter magis virtutem significat: disponere autem suaviter, quasi artem ipsam atque rationem. Sed si hoc videtur obscurum, vide quae sequuntur: Et omni
Abbreviated transcription (Latin):
me atq egypto. qͦd uos nullomͦ
potest latere.: Nichil de his dicã
quos pauloante cõmemoraui qͥ
secretissimi penitꝰ ab om̃i homi¬
nũ conspectu. pane solo qͦd eisꝑ
certa int̾ualla tẽpors affertur &
aqua contenti desertissimas ter¬
ras incolunt: ꝑfruentes colloqͥo
ñnullis res humanas plusquã
oporteret deseruisse: ñ intelligen¬
tib qͣntum nobis eoꝵ animus in
orationib ꝓsit. os uita ad excem¬
plũ:. quoꝵ corpora uidere ñ sim¬
mur. S hinc disputare longũ
ce suꝑuacuũ puto. Na hoc tam
excellens fastigiũ sc̃itatis. cu ñ
sua sponte mirandũ & honoran¬
dum uidetur: oratione nostra ui¬
deri quid potest. ᷤͤ¬
antũ isti admonendi st̃ qui
sese manit̾ iactant. intan¬
tũ ꝓcessisse tẽperantiã. & conti¬
nentiã sc̃issimoꝵ catholice fidĩ
xp̃ianoꝵ: ut restͥngenda ñ nulliᷤᷤ

Expanded text:
e atque Aegypto, quod vos nullo modo potest latere? 66. Nihil de iis dicam quos paulo ante commemoravi, qui secretissimi penitus ab omni hominum conspectu, pane solo, qui eis per certa intervalla temporum affertur, et aqua contenti, desertissimas terras incolunt; perfruentes colloquio r enim nonnullis res humanas plus quam oporteret deseruisse, non intelligentibus quantum nobis eorum animus in orationibus prosit, et vita ad exemplum, quorum corpora videre non sinimur. Sed hinc disputare longum et supervacaneum puto: nam hoc tam excellens fastigium sanctitatis, cui non sua sponte mirandum et honorandum videtur, oratione nostra videri qui potest? Tantum isti admonendi sunt, qui sese inaniter jactant, in tantum processisse temperantiam et continentiam sanctissimorum catholicae fidei christianorum, ut restringenda n
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd erit aliud optimũ hominiᷤ:
nisi cui ẽ herere beatissimũ cᷤ
Id autẽ solus d̃s: cui herere cer¬
te ñ ualemus: nisi dilectione.
amorez caritate. Qͦd si uirtꝰ ad
beatã uitã nos ducit: nichil om̃i
no uirtutẽ affirmauerim: nisi
summũ amorem dei.
amq illud qͦd quadriꝑtita
dicit᷑ uirtus : ex ipsius amo¬
ris uario quoda affectu qͣntũ
intelligo dicit᷑. Itaq illas qua
tuor uirtutes. quarũ utinã ita
in mentib uis. ut nomina in ore
st̃ omniũ. sic etiã diffinire ñ du¬
bitẽ: ut tẽperantia sit amor inte¬
grũ se p̃bens ei qͦd amat᷑: for¬
titudo amor facile tolerans oĩa
ꝓpter qͦd amatur: iusticia amor
soli amatori seruiens ce ꝓpterea
recte dñans:prudentia amor
ea a quib adiuuatur ab eis qui¬
b impedit᷑ sagacit̃ se ligens.
S hunc amorẽ ñ euiꝰlibet s dĩ
ẽẽ diximus: id est sũm bomi. sũ¬
mȩ sapientiȩ. sũmȩq concordiȩ.
Quare diffinire etiã sic licet.

Expanded text:
d erit aliud Optimum hominis, nisi cui est herere beatissimum? Id est autem solus deus, cui herere certe non valemus nisi amore, dileccione et caritate. Quod si virtus ad beatam vitam nos ducit, nichil omnino esse virtutem affirmaverim nisi summum amorem dei. Namque id, quod quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario quodam affectu, quantum inttuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in ore sunt omnium, sic etiam definire non dubitem, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudeea quibus adiuuatur ab eis quibus impeditur sagaciter seligens. sed hunc amorem non cuiuslibet, sed dei esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae summaeque concordiae. quare definire etiam sic licet,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣd dictũ est. & tecũ sapientia tua.¬
que nouit opera tua. que affint
t̃c cũ orbẽ terrarũ faceres:. os scie¬
bat qͥd placiturũ eẽt oculis tuis. ᷤᷤ¬
Qd autẽ xp̃c est ueritas. qͦd ide
ostendit᷑ cũ splendor patris ñcu
Qd gͦ potuit aꝑtins os clarnis
e uetere testamento huic senten¬
tie consonare: quã illud qͦd dictũ
est. ueritas tua in cireuitu tuo:
Postremo dieit ipsa sapientia in
etrangłio. nemo uenit ad patrẽ
Et paulopost. Et quȩ tibi placẽt
didicerunt. homines: & ꝑ sapien¬
tiã sanati st̃. Dicit paulus. Cari¬
tas dei diffusa ẽ in cordib nr̃isꝙ

Expanded text:
tecum Sapientia quae novit opera tua, quae adfuit tunc cum orbem terrarum faceres, et sciebat quid placiturum esset oculis tuis? Quod autem Christus est veritas, quod idem ostenditur cum splendor Patris nuncuid ergo potuit apertius et clarius ex Vetere Testamento huic sententiae consonare, quam illud quod dictum est, Veritas tua in circuitu tuo? Postremo dicit ipsa Sapientia in Evangelio, Nemo venit ad Patrem,et paulo post, Et quae tibi placent, didicerunt homines, et per sapientiam sanati sunt . 29. Dicit Paulus, Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
tate scĩtate libertate iuentib.¬
Et ne ipsi qͥdem ciuqͣm onerosi
st̃: s orientis more & pauli apł̃i au¬
ctoritate. manib suis se tͣnsiguit.
Ieiunia etiã ꝓrsus incredibilia
multos exercere didiciñ cotidie
semel sub noctẽ reficiendo corpuᷤˢ.
qͦd est usq quaq usitatissimũ: s
continuũ triduũ uł amplius se¬
pissime sine cibo ac potu duicere.
Neq hoc in uiris tantũ: s etiã in
femmis. Quib item multis ui¬
duis os uirginib simul habitanti

Expanded text:
tate, sanctitate et libertate viventibus: ne ipsi quidem cuiquam onerosi sunt, sed Orientis more, et Pauli apostoli auctoritate manibus suis se transigunt. Jejunia etiam prorsus incredibilia multos exercere didici, non quotidie semel sub noctem reficiendo corpus, quod est usquequaque usitatissimum, sed continuum triduum vel amplius saepissime sine cibo ac potu ducere. Neque hoc in viris tantum, sed etiam in feminis; quibus item multis viduis et virginibus simul
Abbreviated transcription (Latin):
lis. atq ut ita dicã inconu̾̃tibili¬
tas est. Creatura enĩ neq hoc e¬
go s idem paulus clamat uani¬
tati subiecta est: neq nos potest
a uamitate reparare ueritatiq
connectere. qͦd subiectum est
uamtati. Et hoc nobis sp̃c sc̃s
ator: qͥa om̃e qͦd est. aut deus
aut creatura est. Deũ gͦ dilige¬

Expanded text:
litas atque ut ita dicam, invertibilitas semper est. Creatura enim neque hoc ego, sed idem Paulus clamat, vanitati subjecta est . Neque nos potest a vanitate separare, veritatique connectere, quod subjectum est vanitati. Et hoc nobis Spiritus sest. Quia omne quod est, aut Deus, aut creatura est. CAPUT XI
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd mehil aliud dicã ẽẽtnisi id ip¬
sum ẽẽ. E st enĩ uͭ sũmeq d̃s: ex
quo om̃ia ꝑ quẽ om̃ia: in quo oĩa.
Hec uerba pauli st̃. Qͥd deinde
subiecit. Ipsi gła. Sincerissime
om̃ino. Neq enĩ ait ipsis: nam
imus est ds̃. Qͥd est autẽ ipsi
gła: nsi ipsi optima & sũma &
late patens fama: ᷤ Qnͣto enĩ
melius atq diffnsius diffama¬
t᷑: tanto diligit᷑ & amat᷑ arden¬
tius. Qͦd eñ fit: nichil aliud ab
humano genere. quã certo ce
constanti gradu in optimam
uitã & beatissimã ꝓgitur. Non
arbitror cũ de morib os uita sit
questio. amplius ẽẽ requirendũ:
qͦd sit hominis sũmum bonũ.
quo referenda sint onna. Id e¬
nĩ ẽẽ patuit. ce ratione qͣntum¬

Expanded text:
d nihil aliud dicam esse, nisi idipsum esse. Est enim vere summeque Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: haec verba Pauli sunt. Quid deinde subjicit? Ipsi gloria . Sincerissime omnino. Neque enim ait, ipsis: nam unus est Deus. Quid est autem, ipsi a, nisi ipsi optima et summa et late patens fama? Quanto enim melius atque diffusius diffamatur, tanto diligitur et amatur ardentius. Quod cum fit, nihil aliud ab humano genere quam certo et constanti gradu in optimam vitam et beatissimam pergitur. Non arbitror cum de moribus et vita fit quaestio, amplius esse requirendum, quod sit hominis summum bonum, quo referenda sunt omnia. Id enim esse patuit, e
Abbreviated transcription (Latin):
credere sicuti ẽ. ininolabili os in¬
cõmutabili semꝑ manere natu¬
ra ueritatẽ atq sapientiã. in se
autẽ cadere posse stulticiã atr
fallatiã. uł ꝓpter errores quib
ex ui desiderat confiteri. S rur¬
sus cauere debet: ne ab ipsius
dei caritate qua scĩficatur ut
beatisimus maneat. alteriꝰ cre-¬
aturȩ id est huiꝰ sensilis mun¬
di amore separet᷑. Non gͥ sepa¬
rat nos alia creatura. si quid̃e
& nos ipsi creatura sunnis.a ca¬
ritate d̾i:quȩ est in xp̃o ih̃u do¬

Expanded text:
credere sicuti est, inviolabili et incredere sicuti est, inviolabili et incommutabili semper manere natura veritatis atque sapientiae: in se autem cadere posse stultitiam atque fallaciam, vel propter errores quibus exui desiderat, confiteri. Sed rursus cavere debet, ne ab ipsius Dei charitate, qua sanctificatur ut beatissimus maneat, alterius creaturae, id est hujus sensibilis mundi amore separetur. Non igitur separat nos alia creatura, siquidem et nos ipsi creatura sumus, a charitate Dei, quae est in Christo Jesu Do
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ erat. ne animus huma¬
u nus eo qͦd int̾ imnsibilia ce in-¬
telligibilia numerat᷑. eiusdẽ
se naturȩ arbit᷑ret᷑ ẽẽ cuiꝰ ẽ
ipse qui creauit: & sic ab eo
suꝑbia decideret. cui caritate
iungendus est. Fit enĩ deo si¬
milis qͣntum datũ est. dũ illu¬
strandum illi atq illuminan
fit: longe ab eo fiat necesse ẽ
andaria qua uult ẽẽ similior.
Ipsa est qua legib dei obtẽpe¬
rare detrectat: dũ sue potesta¬
tis ẽẽ cupit ut d̃s est. Qͣnto
gͦ magis longe discedit a deo.
ñ loco s affectione atq cupi¬
ditate ad inferiora quã ẽ ip̃e:
tanto stulticiȩ miseriȩq cõplet᷑.
Dilectione gͥ redit in deum:
qua se illi ñ cõponere s sub¬
ponere affectat. Qͦd qͣnto fece¬
rit instantius atq studiosius:
tanto erit beatior atq sublimi¬
or:os illo solo dñante liberrimꝰ.
Quãobrẽ: nosse debet se ẽe fre¬
aturã. Debet enĩ creatorẽ suũ

Expanded text:
rendum erat ne animus humarendum erat ne animus humanus, eo quod inter invisibilia et intelligibilia numeratur, ejusdem se naturae arbitraretur esse, cujus est ipse qui creavit; et sic ab eo superbia decideret, cui charitate jungendus est. Fit enim Deo similis quantum datum est, dum illustrandum illi atque illuminanilis fit, longe ab eo fiat necesse est audacia qua vult esse similior. Ipsa est qua legibus Dei obtemperare detrectat, dum suae potestatis esse cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis longe discedit a Deo, non loco, sed affectione atque cupiditate ad inferiora quam est ipse, tanto magis stultitia miseriaque completur. Dilectione igitur redit in Deum, qua se illi non componere, sed supponere affectat. Quod quanto fecerit instantius ac studiosius, tanto erit beatior atque sublimior, et illo solo dominante liberrimus. Quamobrem nosse debet se esse creaturam. Debet enim creatorem suum
Abbreviated transcription (Latin):
li fabricatore senngat᷑ ᷤ Aut
deserã: quẽ si numqͣm deseru¬
issẽ. inferna nescirẽ. S Postre¬
mo quis me locus ab eius ca¬
ritate diuellet: qui ñ ubiq to¬
tus eẽt. si ullo contineret᷑ loco : ᷤ
ra. O altissimors mẏsterioꝵs ui¬
rũ. Non fint contentus dicere
creaturał s alia inqͥt creatura:
ad monens etiã idipsũ quo di¬
ligimꝰ dm̃. & quo inheremus dõ.
id est annnũ atq mentẽ crea¬
turã ẽẽ.
lia gͦ creatura: corpus est. Et
si ammus resqueda ẽ in¬
telligibilis. i ẽ que tm̃ intelli-¬
gendo innoteseit:alia ereatura
est om̃e sensibile: ĩd ẽ qͦd ꝑ ocł̾o ᷤᷤ.¬
uł aures. uł olfactũ. nł gnstũ.
uł tactũ. quasi qͣnda noticiã sui
p̃bet: atq id deterns sit neces¬
se est.quã qͦd intelligentia so¬
la capit᷑. Ergo cũ etĩa d̾s digniᷤᷤ
ammis notus ñ nͥ ꝑ intelligen¬
tiã possit ẽẽ. cũ tñ sit ipsa qua
intelligit᷑ mente p̃stantior. qͥp
pe creator eiꝰ atq actor est. ue¬

Expanded text:
li fabricatore sejungar? Aut deseram, quem si nunquam deseruissem, inferna nescirem? Postremo, quis me locus ab ejus charitate divellet, qui non ubique totus esset, si ullo contineretur loco? CAra. O altissimorum mysteriorum virum! Non fuit contentus dicere, creatura; sed, alia, inquit, creatura, admonens etiam idipsum quo diligimus Deum, et quo inhaeremus Deo, id est animum atque mentem creaturam esse. Alia ergo creatura corpus est: et si animus res quaedam est intelligibilis, id est quae tantum intelligendo innotescit, alia creatura est omne sensibile, id est quod per oculos, vel aures, vel olfactum, vel gustum, vel tactum, quasi quamdam notitiam sui praebet; atque id deterius sit necesse est, quam quod intelligentia sola capitur. Ergo cum etiam Deus dignis animis notus non nisi per intelligentiam possit esse, cum tamen sit ipsa qua intelligitur mente praestantior; quippe qui creator ejus atque auctor est; ve
Abbreviated transcription (Latin):
dei uirtutẽ: & dei sapientiam.
Qͥd ipse xp̃c: ͦ Nonne inqͥt ego
sũ ueritas. S
igͦ querimus qͥd sit bene u-¬
uere. id est ad beatitudinẽ
uiuendo tendere: id erit ꝓfecto.
amare uirtutẽ. amare sapien¬
tiã. amare ueritatẽ.: & amare ex
toto corde. ex tota anima. ex tota
mente uirtutẽ. que inmolabiliᷤᷤ
& mincta ẽ: sapientiã eui stulti

Expanded text:
 Dei Sapientiam . Quid? ipse Christus nonne inquit, Ego sum Veritas? Si ergo quaerimus quid sit bene vivere, id est ad beatitudinem bene vivendo tendere, id erit profecto amare Virtutem, amare Sapientiam, amare Veritatem, et amare ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; Virtutem quae inviolabilis et invicta est, Sapientiam cui stulti