comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xtant & quarũdam herbarũ nomi¬
na. quȩ ex aliqua su cauisa resonan
habentes nominũ explanationẽ. ñ tamen
nam ꝓ locis mutant᷑ etiã nomina: Foliũ
dictũ qđ sine ulla radice innatans in indiȩ
litorib colligatur. qđ ligno ꝑforatũ sic¬
cant indi. atq reponunt. fertur autem
paradysi esse herba gustu nardũ reserens.
Uarduis herba est spicoma. unde & a grecis
nardos stacos appellata. quarũ alia indica.
alia sẏriaca uocat᷑. ñ qđ in syria nascatur.
s qđ mons in quo inuenit᷑ alio latere
indiam expectat alio sỹriã. Est autẽ indicũ
multiforme. s meliꝰ sẏriacũ. leue. fubaũ
comosũ. spica paruũ. odorissimũ. ciperũ
similans. qđ si multũ in ore tardauerit
linguã siccat. Nardũ celticũ a regione.
galliȩ nom̃ traxit. nascitur autẽ sepiꝰ
inliguriȩ alpib & in sỹria. frutice paruo.
radicib in manipulo collectis ligamentis
flos eiꝰ tantũ ꝓpter odorẽ bonũ. t̾hirsi erꝰ

Expanded text:
xtant et quarundam herbarum nomina, quae ex aliqua sui causa resonant, habentes nominum explanationem. Non tamen Nam pro locis mutantur etiam nomina. Folium dictum quod sine ulla radice innatans in Indiae litoribus colligatur. Quod lino perforatum siccant Indi atque reponunt. Fertur autem Paradisi esse herba gustu nardum referens. Nardus herba est spicosa, unde et a Graecis ναρδόσταχυς appellata; quarum alia Indica, alia Syriaca vocatur; non quod in Syria nascatur, sed quod mons, in quo invenitur, alio latere Indiam spectat, alio Syriam. Est autem Indicum multiforme, sed melius Syriacum, leve, fulvum, comosum, spica parvum, odorissimum, cyperum similans. Quod si multum in ore tardaverit, linguam siccat. Nardum Celticum a regione Galliae nomen traxit; nascitur enim saepius in Liguriae Alpibus et in Syria, frutice parvo, radicibus in manipulo collectis ligamentis. Flos eius tantum propter odorem bonus: thyrsi eius
Abbreviated transcription (Latin):
etiã in scirpo nodũ quęrit. Fucus genꝰ
herbȩ est. de qua tinguit᷑ uestis. dicta qͥa
mentitur alienũ colorẽ: unde & uirgiliꝰ
dicit. mentiri lana colores. Alga nascit
ab algore aquȩ.uł qđ alliget pedes. qͥa
crassa est. foliis aquã exparte suꝑantib
Yiba & typus herbȩ circa fontes & palu¬
des stagnaq nascunt᷑ ex quib ułba idest
alga mollis & quodã modo fungus dicta
ab uligine. T̃ ipus uͦ q̃ se ab aqua inflat.
unde ętiã ambitiosoꝵ & sibi placentiũ ho¬
minũ tumor tipus dicit᷑. Carix herba
acuta & durissima sparto similis. de qua
frutex uirgosus sine foliis ab aspitate to¬
catus. Uolumina enĩ funiũ quȩ exeo fiunt.
asꝑa sunt Gramen a situ potiꝰ dictũ qd̃
stem dicunt. licet omnis herba gramen
uocetur ab eo qđ germinet᷑. sicut robur
om̃is ligni cutis. & species ab eo qđ sit fir¬
missima. Filix a singularitate folii dicta.

Expanded text:
etiam in scirpo nodum quaerit.' Fucus genus etiam in scirpo nodum quaerit.' Fucus genus herbae est de qua tinguitur vestis, dicta quia mentitur alienum colorem. Unde et Vergilius Ecl. 4, 42: Discet mentiri lana colores. Alga nascituab algore aquae; vel quod alliget pedes, quia crassa est, foliis aquam ex parte superantibus. Ulva et typhus herbae quae circa fontes et paludes stagnisque nascuntur. Ex quibus ulva, id est alga mollis et quodammodo fungus, dicta ab uligine. Typhus vero, quae se ab aqua inflat. Unde etiam ambitiosorum et sibi placentum hominum tumor typhus dicitur. Carex herba acuta et durissima, sparto similis. De qua frutex virgosus sine foliis, ab asperitate vocatus. Volumina enim funium, quae ex eo fiunt, aspera sunt. Gramen a situ potius dictum, quod γρωστιν vocaverunt. Licet omnis herba gramen vocetur, ab eo quod germinetur; sicut robur omnis ligni cutis et species, ab eo quod sit firmissima. Filix a singularitate folii dicta.
Abbreviated transcription (Latin):
in maturitate nigrȩ sunt. unde & uoca¬
bulũ sumpsit. Uiticella herba a latinis
appellata qd sicut uitis quicqͥd ꝓximum
habuerit. apprehendit. corimbos. quos
anulos appellamꝰ. Butalmon florem
habet croceũ oculo similẽ. unde & a grecis
nom̃ accepit. est autẽ caule molli. foliis
coriandri similib. nascitur uixta muros
ciuitatis. Flomos quẽ latini uerbascũ
appellant. quarũ altera est masculus.
albi diorib foliis atq angustiorib.
altera femina foliis latiorib atq nigris
Ferula uocata a medulla. nam alũ uarro
tradit esse ferulȩ medullã. quã apodelon
greci uocant. ñ nulli a feriendo ferulã
dicunt. ad hanc enĩ pueri & puellȩ ua¬
pulare solent. huiꝰ sucus galbanũ est.
Papirũ dictũ. qđ igni & cereis ẽ aptũ. Piron
enĩ greci ignẽ dict̃. Iuncꝰ eo qd̾ iunctiꝰ radicib hereat
Scirpꝰ a qͦ segetẽ tegunt᷑ sine nodo. de quo
nodũ. Et in ꝓuerbiis. qui inimicus est

Expanded text:
in maturitate nigrescunt, unde et vocain maturitate nigrescunt, unde et vocabulum sumpsit. 92. Viticella herba a Latinis appellata, quod sicut vitis quidquid proximum habuerit, apprehendat corymbis, quos annulos appellamus. 93. Buphthalmos florem habet croceum oculo similem. Unde a Graecis nomen accepit. Est autem caule molle, foliis coriandri similibus. Nascitur juxta muros civitatum. 94. Phlomos, quam Latini verbascum vocant, quarum altera est masculus, albidioribus foliis, atque angustioribus: altera femina foliis latioribus, atque nigris. 95. Ferula vocata a medulla. Nam illam Varro tradit esse ferulae medullam, quam ἀπόδερον Graeci vocant. Nonnulli a feriendo ferulam dicunt. Ad hanc enim pueri et puellae vapulare solent: huius sucus galbanum est. Papyrum dictum quod igni et cereis est aptum; πῦρ enim Graeci ignem dicunt. Iuncus eo quod iunctis radicibus haereat. Scirpus, quo segetes teguntur, sine nodo; de qua nodum. Et in proverbio: 'Qui inimicus est,
Abbreviated transcription (Latin):
a grecis dicta qđ terrȩ adhereat. & odorẽ
pini habeat. hanc latini cucurbitalarẽ uo¬
cañ. q ex parte odorẽ cucurbitȩ referat.
dicta qđ splenẽ auferat. siue scolopendi¬
os. eo qđ folia ipsiꝰ scolopendro animali
sint similia. nascitur in humidis petris.
U oluus appellatus qđ sit radix eiꝰ uolubilis
& rotunda. Stoecas in insulis stoecadib
nascitur. unde & nuncupat᷑. Cicla minos
dicta grece a quodã qui ciclos uocatus est.
qui primꝰ uirtutẽ huiꝰ herbȩ inuenit.
siue qđ habeat radicem rotundã. greci enĩ
cicla rotundũ uocant. cuiꝰ radyx aut sucꝰ
si uino fuerit ammixtus. ebrios facit. na¬
scitur in locis siluosis. & agris. Ampelos
& candidiorẽ cutẽ reddat. nam & sucus
baccarũ eiꝰ lac uberib siccis reddit. Ampe¬
los melena idest uitis nigra eademq la¬
brusca. folia ederȩ similia in om̃ib maior
quã uitis alba baccas similit̃ habens. quȩ

Expanded text:
a Graecis dicta, quod terrae adhaereat, et odorem a Graecis dicta, quod terrae adhaereat, et odorem pini habeat. Hanc Latini cucurbitularem vocant, quod ex parte odorem cucurbitae referat. dicta quod splenem auferat; sive scolopendrios, eo quod folia ipsius scolopendro animali sint similia. Nascitur in humidis petris. Volvus appellatus quod sit radix eius volubilis et rotunda. Stoechas in insulis Stoechadibus nascitur; unde et nuncupatur. Cyclaminos Graece dicta a quodam qui Cyclos vocatus est, qui primsive quod habeat radicem rotundam. Graeci enim κύκλον rotundum vocant. Cujus radix, aut succus, si vino fuerit admistus, ebrios facit. Nascitur in silvosis locis, et agris. 90. Ampelos et candidiorem cutem reddat. Nam et succus baccarum ejus lac uberibus siccis reddit. 91. Ampelos melaena, id est, vitis nigra, eademque labrusca, habens folia hederae similia, in omnibus major quam vitis alba, baccas similiter habens, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ad radiũ solis circu̾actam conuertit. nam
ex quo confectũ est. ut titimallũ diceretur.
huiꝰ species septẽ diuersis in locis nascenteᷤ.
Strignos quȩ latine herba salutaris uocat᷑.
ꝓpter qđ dolorẽ capitis & stomachi incen¬
dium mitigat. idem & uua lupina ꝓpter
semen eiꝰ uuȩ simile. Poligonos quã lati¬
ni herbam sanguinaria uocant. qđ missa
in nares sanguinẽ moueat. Ambrosia
quã latini apiũ siluaticũ uocant. de qua
odorẽ spirauere. Apiago qđ flores eius
maxime apes appetunt Porcilaca ros¬
marinũ quã latini ab effecta herbam
salutarẽ uocant. folia feniculi similia atq
asꝑa. & rotatim t̾rȩ ꝓstrata. Colocasia.
herba substernit᷑. ob scorpionum uim
repellendã. Gladiolus qđ sit folus gladii
similib tyrso cubitali. florib purpureis
Uerbascum. Agaricũ. radix uitis albȩ:
Scilla qđ nocens sit. de qua suꝑsticio gen¬
tiliũ dicit. qđ si integra ad limen suspen¬
datur om̃ia mala fugat. Caminipetos

Expanded text:
radium solis circumacta convertat. Nam ex quo confectum est ut titimallum diceretur. Huius species septem diversis in locis nascentes. Strychnos, quae Latine herba salutaris vocatur, propter quod dolorum capitis et stomachi incendium mitigat. Idem et uva lupina, propter semen eius uvae simile. Polygonos, quam Latini herbam sanguinariam vocant, quod missa in naribus sanguinem moveat. Ambrosia, quam Latini apium silvaticum vocant. De qua odorem spiravere. Apiago, quod flores eius apes maxime appetunt. Portulaca Rosmarinum, quam Latini ab effectu herbam salutarem vocant: folia fenuculi similia atque aspera et rotatim terrae prostrata. Colocasia nherba substernitur ob scorpionum vim repellendam. Gladiolus, quod sit foliis gladii similibus, thyrso cubitali, floribus purpureis. 84. Verbascum . . . . Agaricum radix vitis albae. Scylla, quod nocens sit, de qua superstitio gentilium dicit, quod si integra ad limen, suspendatur, omnia mala fugat. 86. Chamaepitys
Abbreviated transcription (Latin):
Caritas grece. latine dilectio int̾pretatur.
qđ duos in se liget. nã dilectio a duob
incipit. qđ est amor dĩ & ꝓximi. de qua
maior autẽ hec ẽ his om̃ib. quia qͥ dili¬
git. & credit. & sperat. qui autẽ ñ diligit.
quãuis multa bona faciat. frustra laborat
Omis autẽ dilectio carnalis ñ dilectio sed
magis amor dici solet. dilectionis autẽ
nom̃ tantũ in meliorib reb accipi solet¬
III.De heresi & scismate.

Expanded text:
Caritas Graece, Latine dilectio interpretatur, Caritas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a duobus incipit, quod est amor Dei et proximi; de qua Maior est autem haec omnibus, quia qui diligit et credit et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet. De haeresi et schismate
Abbreviated transcription (Latin):
utando philosophi nomi¬
nauerunt. idest hoc puto esse bonũ
hoc puto esse uerũ. Religio appellata qd̾
ꝑ eam uni dõ religamꝰ animas nr̃as ad
cultũ diuinũ uinculo seruiendi. quod
uerbũ cõpositũ est a relegendo idest
eligendo. ut ita latinũ uideat᷑ religio.
quȩ in religionis cultu ad colendum dm̃
in hominib ꝑquiruntur. idest fides.
spes. caritas. In fide qͥd credendũ. in spe
quid sꝑandum. in caritate qͥd sit amandũ
Fides est qua ueracit᷑ credimꝰ id qđ nequaqͣ.
uidere possumꝰ.nã credere iã ñ possumꝰ
qđ uidemꝰ. Proprie autẽ nom̃ fidei inde
est dictũ si omnino fiat qđ dictũ est aut
ꝓmissũ. & inde fides uocata. ab eo qd̾ fit
illud qd̾ int̾ utrosq placitũ est. qͣsi inter
dm̃ & hominẽ. hinc & fedus. Spes uoca¬
ta qđ sit pes ꝓgrediendi qͣsi. est pes. unde
econtrario desꝑatio. de est enĩ ibi pes. nullaq
ꝓgrediendi ibi facultas ẽ. quia dũ quisq
peccatũ amat. futuram głam ñ sperat.

Expanded text:
utando philosophi nominaverunt, id est, 'hoc puto esse bonum,' 'hoc puto esse verum.' Religio appellata, quod per eam uni Deo religamus animas nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod verbum conpositum est a relegendo, id est eligendo, ut ita Latinum videatur religio quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominibus perquiruntur, id est fides, spes, caritas. In fide, quid credendum; in spe, quid sperandum; in caritate, quid sit amandum. Fides est qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem; hinc et foedus. Spes vocata quod sit pes progrediendi, quasi 'est pes.' Unde et e contrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat.
Abbreviated transcription (Latin):
pudicitiã. erat enĩ apud ueteres hoc signũ
meretriciȩ uestis. nunc in hispania hone¬
statis. Teristrũ palliolũ ẽ quo usq hodie
arabiȩ & mesopotamiȩ mulieres uelant᷑:.
quib in estu tutissimo tegunt᷑ umbraculo
de quo in ysaia. anaboladiũ amictoriũ
lineũ feminarũ. quo humeri oꝑiuntur.
qđ greci uł latini sindonem uocant.Uii
De Stratu & Reliquis quȩ inusu habent᷑¬

Expanded text:
pudicitiam. Erat enim apud veteres hoc signum pudicitiam. Erat enim apud veteres hoc signum meretriciae vestis, nunc in Hispania honestatis. Theristrum palliolum est quo usque hodie Arabiae et Mesopotamiae mulieres velantur, quibus in aestu tutissimo teguntur umbraculo. De quo in Isaia 3, 23. Anaboladium amictorium lineum feminarum quo humeri operiuntur, quod Graeci vel Latini sindonem vocant. De stratu et reliquis vestibus quae
Abbreviated transcription (Latin):
est p̾lautum reginarũ amiculũ. unde
& appellatum Peblum ẽ matronale palliũ
ex purpura signatũ. cuiꝰ fimbriȩ aurei
staminis sũmitate resplendent. Palla ẽ
quadrũ palliũ muliebris uestis deductũ
usq ad uestigia. qđ affixis in ordine gẽmis
litate quȩ est circa finẽ huiꝰmodi indum̃ti.
siue qđ rugis uibrantib sinuata crispet᷑.
Stola matronale oꝑimentum. qđ coopto
capite ad scapulas a dextro latere in leuũ
humerũ mittitur. Stola autẽ grece uocata
qđ supemittatur. idem & ricinũ latino
nomine appellatũ. eo qd̃ dimidia eiꝰ pars¬
retro reicitur. qđ uulgo mauortẽ dicunt
uocatũ autẽ mauortẽ qͣsi martẽ. signum
enĩ maritalis dignitatis & potestatis in eo
est. caput enĩ mulieris uir est. inde & suꝑ
caput mulieris est. Amiculũ est meretricũ
palliũ lineu̾. hoc apud ueteres matronȩ
in adulterio dep̾hensȩ induebant᷑. ut in
tali amiculo potiꝰ quã in stola polluerent

Expanded text:
est praelautum reginarum amiculum, unde et appellatum. 460 Peplum matronale pallium ex purpura signatum, cujus fimbriae aurei staminis summitate resplendent. 2. Palla est quadrum pallium muliebris vestis deductum usque ad vestigia, affixis in ordinem gemmis. litate quae est circa finem hujusmodi indumenti, sive quod rugis vibrantibus sinuata crispetur. Stola matronale operimentum, quod cooperto capite et scapula, a dextro latere in levum humerum mittitur: stola autem grece vocatur, quod superemittatur. Idem et ricinium latino nomine appellatum, eo quod dimidia eiretro reicitur; quod vulgo mavortem dicunt. Vocatum autem mavortem quasi Martem; signum enim maritalis dignitatis et potestatis in eo est. Caput enim mulieris vir est; inde et super caput mulieris est. Amiculum est meretricum pallium lineum. Hunc apud veteres matronae in adulterio deprehensae induebantur, ut in tali amiculo potius quam in stola polluerent
Abbreviated transcription (Latin):
quia collisi ibi fluctus latratus uident᷑
exprimere. Carybdis dicta qđ gurgitib
occultis naues absorbeat. est enim mare
uertigosũ & inde ibi laniata naufragia
ꝓfundo emergunt. ter autẽ in die erigit
fluctus. & ter absorbet. nam accipit aquas
ut euomat. uomit ut rursus accipiat
Syrtes sunt arenosa in mari loca. syrtes
autẽ salustiꝰ a tractu uocari dicit. qd̾ oĩa
ad se trahant. & appropinquanti uadoso
mari hereant. hȩ ad mare egẏptiũ uicinȩ¬

Expanded text:
quia collisi ibi fluctus latratus videntur quia collisi ibi fluctus latratus videntur exprimere. 5. Charybdis dicta quod gurgitibus occultis naves absorbeat. Est enim mare verticosum, et inde ibi laniata naufragia profundo emergunt. 129 Ter autem in die erigit fluctus, et ter absorbet; nam accipit aquas, ut vomat; vomit, ut rursus accipiat. 6. Syrtes autem sunt arenosa in mari loca. Syrtes autem Sallustius a tractu vocari dicit, quod omnia ad se trahant, et appropinquanti vadoso mari h
Abbreviated transcription (Latin):
stus ad oceanu᷑ ꝑtinet. fretũ ad utruq
mare. Nam ȩstus est maris accessus.
uł recessus. rdest inquietudo. unde et
ȩstiua maria ꝑ quȩ mare uicissim tam
accedit quã recedit. Fretũ autẽ appellatũ
nominatũ. ut gaditanũ. uł ut siculum.
idest feruentia. & motũ feruoris haben¬
tia. fr̃etũ siciliȩ qđ regiũ dicit᷑ salustius¬
ex tali causa uocari scribit dicens: italiȩ
olim coniunctã fuisse siciliã. & dũ esset
una tellus. mediũ spaciũ aut ꝑ humili¬
tatẽ obrutum est aquis. aut ꝑ angustiã
scissum. & inde regiũ nominatũ. quia
grece obrutum hoc nomen nuncupat᷑.
est autẽ artissimũ triũ miliũ spacium
in fame monstris. cuiꝰ hinc inde scilla &
caribdis ostenditur. Scillam accolȩ saxũ
mari imminens appellant simile celebra¬
tȩ formȩ ꝓcul uisentib. unde & monstru¬
osam speciẽ fabulȩ illi dederunt quasi
formã hominis caninis succinctã capitib

Expanded text:
Aestus ad Oceanum pertinet, fretus ad utrumque Aestus ad Oceanum pertinet, fretus ad utrumque mare. Nam aestus est maris accessus vel recessus, id est inquietudo; unde et aestuaria, per qua mare vicissim tam accedit quam recedit. Fretum autem appellatum nominatum, ut Gaditanum vel Siculum; id est ferventia, et motum fervoris habentia. Fretum Siciliae, quod Rhegium dicitur, Sallustius tali ex causa vocari scribit dicensHist. Siciliam coniunctam fuisse, et dum esset una tellus, medium spatium aut per humilitatem obrutum est aquis aut per angustiam scissum, et inde Regium nominatum, quia grece abrutum hoc nomine nuncupatur. Est autem artissimum III milium spatio, infame monstris, quibus hinc inde Scylla et Charybdis ostenditur. 4. Scyllam, accolae saxum mari imminens appellant simile celebratae formae procul visentibus. Unde et monstrosam speciem fabulae illi dederunt, quasi formam hominis capitibus succinctam caninis,
Abbreviated transcription (Latin):
inus dicunt᷑ maiores recessꝰ maris
ut in mari magno ioniꝰ in oceano
caspius. indicus. ꝑsicus. arabicus. qui &
mare rubrũ qui oçeano ascribit᷑. Rubrũ
autẽ mare uocatũ. eo qđ sit roseis undis
infectũ. ñ talem tam̃ naturã habet qualẽ
uidetur ostendere. s uicinis litorib ui¬
ciatur gurges atq inficitur. quia om̃is
terra quȩ circũstat pelago rubra ẽ. & san¬
guineo colori ꝓxima. idoq in de mineu̾
acutissimũ excerpitur. & alii colores
quib pictura uariatur. Ergo cum terra
hanc habeat naturã fluctib subinde di¬
luitur. & quicqͥd ad esum est in colorem
cadit. ob hoc etiã in his litorib geminȩ
rubrȩ inueniuntur. Lapillꝰ enĩ h̾modi
humo inuolutus cum int̾arenas attritꝰ
est. & terrȩ colorẽ habet & maris. hoc ma¬
re in duos sinus scinditur. ex his qui ab
oriente est ꝑsicus appellatur. quia ora illiꝰ
ꝑsȩ inhabitant. Alterũ uͦ arabicꝰ dicitur.
qd̾ sit circa arabiã¬

Expanded text:
inus dicuntur maiores recessus maris, ut in mari Magno Ionius, in Oceano Caspius, Indicus, Persicus, Arabicus, qui et mare Rubrum, qui Oceano adscribitur. Rubrum autem mare vocatum eo quod sit roseis undis infectum; non tamen talem naturam habet qualem videtur ostendere, sed vicinis litoribus vitiatur gurges atque inficitur; quia omnis terra, quae circumstat pelago, rubra est et sanguineo colori proxima. Ideoque inde minium acutissimum excernitur, et alii colores quibus pictura variatur. Ergo cum terra hanc habeat naturam, fluctibus subinde diluitur, et quidquid adesum est, in colorem cadit. Ob hoc etiam in his litoribus gemmae rubrae inveniuntur. Lapillus enim eiusmodi humo involutus cum inter arenas attritus est, et terrae colorem habet et maris. Hoc mare in duos sinus scinditur. Ex his, qui ab oriente est, Persicus appellatur, quia ora illius Persae inhabitant. Alter vero Arabicus dicitur, quod sit circa Arabiam
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ librũ scripsit.
Philometer anñ .xxxu.
Scipio affricam uicit.
Euergetes ann̾. xxuiiii.
b̾rutus hispaniã subegit
Alexander ann̾ .x. Syria
romanis subiecta est.
Pholomeus ann̾.uiii. Retho¬
rica ars romȩ cȩpit.

Expanded text:
Sapientiae librum conponit. MXVIII. Philometer ann. XXXV. Scipio Africam vicit. VMLIII. Euergetes ann. XXIX. Brutus Hispaniam subegit.VMXCIX. Alexander ann. X. Syria a Romanis subiecta est. VMCIX. Ptolomaeus ann. VIII. Rhetorica ars Romae coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
Xerses ann̾ .xx. Sophocles
brantur.
incensam legẽ renouauit.
Artarxerses ann̾.xl. Hester
hystoria expletur
anñ .xxui. Demostenes &
aristotiles prȩdicantur.

Expanded text:
Xerxes. an. XX. Sophocles brantur, incensam legem renovat, IVArtarxerxes ann. XL. Hester historia expletur.ann. XXVI. Demosthenes et Ari
Abbreviated transcription (Latin):
artẏres greca lingua. latine testes
dicuntur. unde & testimonia gre¬
ce martẏria nuncupant᷑. Testes autẽ
id̾o uocati. quia ꝓpter testimonium xp̃i
passiones sustinuert̾. & usq ad mortẽ
ꝓ ueritate certauerunt: qđ uͦ nos ñ testeᷤ
ta greca nomina quȩ ꝓ latinis utimur
Mariyrũ primꝰ in nouo testam̃to stephanꝰ
furt. qui ebreo sermone int̃pretat᷑ norma.
qđ prior fuerat in martẏrio ad imitatio
nem fideliũ. Idem autẽ ex greco sermone
in latinũ uertit᷑ coronatꝰ. & hoc ꝓphetice.
ut qd sequeret᷑ in se uaticimo quodã su¬
turi. priꝰ in uocabulo resonaret. Passusẽ
enĩ. & nid̃ uocabat᷑ accepit. Stephanꝰ enĩ
corona dicitur. humilit̾ lapidatꝰ sed
sublimit᷑ coronatus. Duo sunt autẽ ge¬
nera martyrii. unũ in apta passione alte¬
rũ in occulta animi uirtute. nã & multi
hostis insidias tolerantes. & cunctis carna¬
lib desideriis resistentes. ꝑ hoc qđ se om̃i¬
potenti do in corde mactauert̃. etiã pacis

Expanded text:
artyres Graeca lingua, Latine testes dicuntur. Unde et testimonia Graece martyria nuncupantur. Testes autem ideo vocati sunt: quod propter testimonium Christi passiones sustinuerunt, et usque ad mortem pro veritate certaverunt. Quod vero non testes  multa Graeca nomina, quae pro Latinis utimur. Martyrum primus in Novo Testamento Stephanus fuit, qui Hebraeo sermone interpretatur norma, quod prior fuerit nem fidelium. Idem autem ex Graeco sermone in Latinum vertitur coronatus; et hoc prophetice ut, quod sequeretur in re, vaticinio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur accepit. Stephanus enim corona dicitur; humiliter lapidatus, sed sublimiter coronatus. Duo sunt autem martyrii genera, unum in aperta passione, alterum in occulta animi virtute. Nam multi hostis insidias tolerantes, et cunctis carnalibus desideriis resistentes, per hoc quod se Omnipotenti Deo in corde mactaverunt, etiam pacis
Abbreviated transcription (Latin):
gonum genera fuisse immensitas uiriũ.
cursui celeritas. sagutandi ꝑitia. standi
patientia. ad cytharam qͦ uł tibias.
incedendi gestus. de morib qͦ de for¬
ma decantandi modulatione. terre¬
stris qͦ belli. & naualiᷤᷤ prelii ppetien¬
doꝵq supplicioꝵ certamina sunt
De ludo circensi.

Expanded text:
gonum genera fuisse: inmensitas virium, cursui celeritas, sagittandi peritia, standi patientia, ad citharam quoque vel tibias incedendi gestus, de moribus quoque, de forma, de cantandi modulatione, terrestris quoque belli et navalis proelii, perpetiendorumque suppliciorum certamina. De ludis Circens
Abbreviated transcription (Latin):
rum quasi cursũ. quadrigarũ uero currus
duplici olim temone erant ꝑpetuoq qui¬
& omnib equis miceret᷑ iugo primus
ciristenes sicioniꝰ tantũ medios iugauit.
eosq singulos ex utraq parte simplicium¬
latini funarios. a genere uinculi quo priꝰ
alligabantur.

Expanded text:
rum quasi currum. Quadrigarum vero currus duplici olim temone erant perpetuoque et qui omnibus equis iniceretur iugo. Primus Clisthenes Sicyonius tantum medios iugavit, eisque singulos ex utraque parte simplici vLatini funarios vocant, a genere vinculi, quo prius alligabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ uocamꝰ. ut o magister. Ablatiuus.
quia ꝑ eũ nos auferre aliquid cuiquã
significamꝰ : ut auferam a magistro.
Exaptota nomina dicta eo qđ .ui. casus
uarietates habent. ut est unꝰ. Pentaptota
qd̾ tantũ in .u. casib uariant᷑. ut doctus.
Tetraptota qd̾ tantũ in .iiii. casib decli¬
nantur. ut lateris. Triptota qđ tantũ
in.iii. casib. ut templũ. Diptota qđ
tantũ in .ii. casib ut iupit̾ Monoptota
qd uno casu tantũ utuntur. ut frugi nichili
De pronomine.

Expanded text:
quem vocamus, ut o magister. Ablativus, quem vocamus, ut o magister. Ablativus, quia per eum nos auferre asignificamus, ut 'aufer a magistro'. Hexaptota nomina dicta eo, quod per sex casus varietates habent, ut est 'unus'. Pquod tantum in quinque casibus variantur, ut doctus. Tretraptota, quod tantum in quatuor casibus declinantur, ut latus. Triptota, quod tantum in tribus, ut templum. Diptota, quod tantum in duobus, ut Jupiter. Monoptota, quod uno tantum casu utuntur, ut frugi. CAPUT De prononime.
Abbreviated transcription (Latin):
illud. idest nec masculinũ nec femini¬
nũ. Commune dictũ. quia duob ge¬
nerib nomen unũ cõmunicat. ut hic
& hȩc canis. Cui contͣriũ ẽ. ẽp̃ice non
qd utrũq sexũ sub uno genere enun¬
tiat. ut hic piscis. est enĩ incerti sexus.
qd nec natura nec oculis discernitur. s
sensꝰ tantũ peritia. Om̃e genꝰ dictum.
quia cunctis generib seruit. masculino.
& feminino. & neutro. & cõmuni. & om̃i.
Numerus uocatus. quia ꝑ eũ uł singularia
uel pluralia nomina ostendunt᷑. Eigura.
quia uel simplicia. uł composita sunt.
Casus a cadendo dicti. ꝑ eos enĩ inflexa
nomina uariant᷑ & cadunt. Nominati¬
uus dictus casꝰ. quia ꝑ eũ aliquid nomi¬
namus. ut hic magister. Genitiuus.
quia ꝑ eũ genus cuiꝰcumq quęrimus. ut
huiꝰ magistri filiꝰ. uel qđ rem significa
ꝑ eũ alique accusamꝰ ut accuso hunc
magistrũ. Uocatiuus. quia ꝑ eũ nos ali¬

Expanded text:
illud, id est nec masculinum nec feminiillud, id est nec masculinum nec femininum. Commune dictum quia duobus generibus nomen unum communicat, ut 'hic' et 'haec canis'. Cui contrarium est epicoenon, quia utrumque sexum sub uno genere enuntiat, ut 'hic piscis'. Est enim incerti sexus, d nec natura, nec oculis discernitur, sed sensus tantum peritia. Omne genus dictum, quia cunctis generibus servit: masculino, et feminino, neutro, et communi, et omni. 30. Numerus vocatus, quia per eum, vel singularia, vel pluralia nomina ostenduntur. Figura, quia, vel simplicia, vel composita sunt. 31. Casus a cadendo dicti; per eos enim inflexa nomina variantur, et cadunt. Nominativus casus dictus, quia per eum aliquid nominamus, ut hic magister. Genitivus, quia per eum genus cujuscunque quaerimus, ut hujus magistri filius; vel quod rem significamper eum aliquem accusamus, ut accuso hunc magistrum. Vocativus, quia per eum ali
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. quia a uerbo nascunt᷑. ut lector.
Participialia. quia sic sonant sicut par¬
ticipia. ut legens. demens: Uerbisimilia.
a uerbi similitudine dicta. ut contem¬
plator. Nam & uerbũ est imperatiui
modi futuri tẽporis. & nomen. quia cõ¬
parationẽ recipit. hȩ om̃s species. a no¬
minum appellatione descendunt.
Scd̾a pars nominis comꝑatio est. Com¬
paratio dicta. quia ex alteriꝰ comꝑatio¬
ne alterũ p̾fert. cuiꝰ gradus tres sunt.
Positiuus dictus. quia primꝰ ponitur in
comparationis gradu. ut doctus: com¬
paratiuus aħ eo qd̾ cõparatus positiuo
p̾fertur illi. ut doctior. Plus enĩ nouit¬
doctior. quã doctus. Suplatiuus. eo qd̾
comꝑatiuo suꝑferatur. ut doctissimꝰ.
plus enĩ scit quã doctior. Genera dicta
sunt quia generant. ut masculinũ &
semininũ. cȩtera nomina ñ sunt genera.
sed hoc nominũ ratio & auctoritas uo¬
luit. Neutrũ dictũ. quia nec hoc nec

Expanded text:
cuntur, quia de verbo nascuntur, ut 'lector'. cuntur, quia de verbo nascuntur, ut 'lector'. Participalia, quae sic sonant sicut participia, ut 'legens'. Verbis similia, a verbi similitudine dicta, ut 'contemplator'. Nam et verbum est imperativi modi, futuri temporis, et nomen, quia conparationem recipit. Haec omnes species a nominum appellatione descendunt. Secunda pars nominis conparatio. Conparatio dicta quia ex alterius conparatione alterum praefert. Cuius gradus tres sunt: Positivus dictus quia primus ponitur in conparationis gradu, ut 'doctus'. Conparativus ab eo, quod conparatus positivo praefertur illi, ut 'doctior'; plus enim novit quam doctus. Superlativus eo, quod conparativo superferatur, ut 'doctissimus'; plus enim scit quam doctior. Genera dicta sunt quod generent, ut masculinum et femininum. Cetera nomina non sunt genera, sed hoc nominum ratio et auctoritas voluit. Neutrum dictum quia nec hoc est nec
Abbreviated transcription (Latin):
aliter se habentia a contraria significati¬
one dicta st̾. ut dexter : dici enĩ dexter ñ
potest. nisi sinister fuerit. Porro qͣlitatis
nomina. ex eo dicta. quia ꝑ ea qualis qͥsq
sit ostenditur. ut sapiens. formosꝰ. diues.
Quantitatis. quia a mensura trahunt᷑. ut
longus. breuis. Patronomica dicunt᷑
eo qđ trahunt᷑ a patrib ut tidides tỹdei
filiꝰ. enei de ᷤᷤ eneȩ filiꝰ. quãuis a matrib
& a maiorib ducant᷑. Tetica idest pos¬
euandrius ensis. Epiteta quȩ latine
adiectiua uel supposita appellantur. eo
qđ ad implendã sui significationẽ no¬
minib adiciantur. ut magnꝰ doctus.
adicis ea ꝑsonis. ut magnꝰ philosophꝰ.
doctꝰ homo. & plenꝰ est sensꝰ. Actualia.
ab actu descendunt. ut dux.rex. cursor.
nutrix. orator. Gentis. a gente ueniunt.
ut grecus. romanꝰ. Patriȩ. a patria de¬
scendunt. ut atheniensis. thebanus.
Loci. a loco. ut suburbanꝰ. Uerbalia di¬

Expanded text:
qualiter se habentia, a contraria significatiqualiter se habentia, a contraria significatione dicta sunt, ut 'dexter'. Dici enim dexter non potest, nisi sinister fuerit. Porro qualitatis nomina ex eo dicta, quia per ea qualis quisque sit ostenditur, ut 'sapiens', 'formosus', 'dives'. Quantitatis, quia a mensura trahantur, ut 'longus', 'brevis'. Patronymica dicuntur eo, quod trahuntur a patribus, ut 'Tydides' Tydei filius, 'Aeneius' Aeneae filius, quamvis et a matribus et a maioribus ducantur. Ctetica, id est pos'Evandrius ensis'. Epitheta, quae Latine adiectiva vel superposita appellantur, eo quod ad inplendam sui significationem nominibus adiciantur, ut 'magnus', 'doctus'. Adicis ea personis, ut 'magnus philosophus', 'doctus homo', et plenus est sensus. Actualia ab actu descendunt, ut 'dux', 'rex', 'cursor', 'nutrix', 'orator'. Gentis a gente veniunt, ut 'Graecus', 'Romanus'. Patriae a patria descendunt, ut 'Atheniensis', 'Thebanus'. Loci a loco, ut 'suburbanus'. Verbialia di
Abbreviated transcription (Latin):
ut tabula. fabula. Tota greca. qͥa ex toto
grece declinantur. ut calisto. Sic enĩ gre
eus & latinꝰ dicit: Totalatina. quia ex
toto in latinũ uertuntur. Grecus enĩ¬
dicit odisseus. latinꝰ ulixes. Media dicta¬
sunt. quia ex parte greca sunt ex parte.
latina. eadem & notha. quia corrũpunt
ultimas sẏllabas manentib priorib. ut
apud grecos. alexandros. menandros.
apud nos. alexander. menander. Dicta
autẽ notha. quẽad modũ nothus dicitur.
quisqͥs de dispari genere nascit᷑. Sinony¬
ma. hoc est plurinomia. eo qđ sit in plu¬
rib nominib significatio una. ut terra.
humꝰ tellus: idem enĩ st̃ omnia. Omoni¬
ma. hoc est uninomia. eo qđ sit in uno
nomine significatio plurima. ut tumulꝰ.
nunc mons breuis. nunc tumens tellus.
nc̃ sepulchrũ. est enĩ in uno nomine si¬
gnificatio diuersa: Relatiua dicta eo qd̃
ad aliam referant᷑ ꝑsonam. ut magister
dñs. pater. Iua autẽ quȩ dicunt᷑ ad aliqͥd

Expanded text:
ut 'tabula', 'fabula'. Tota Graeca, quia ex toto ut 'tabula', 'fabula'. Tota Graeca, quia ex toto Graece declinantur, ut 'Callisto'. Sic enim et Graecus et Latinus dicit. Tota Latina, quia ex toto in Latinum vertuntur. Graecus dicit 'Odysseus', Latinus 'Ulixes'. Media dicta quia ex parte Graeca sunt, ex parte Latina. Eadem et notha, quia corrumpunt ultimas syllabas manentibus prioribus, ut apud Graecos 'Alexandros', 'Menandros'; apud nos 'Alexander', 'Menander'. Dicta autem notha, quemadmodum nothus dicitur quisquis de dispari genere nascitur. Synonyma, hoc est plurinomia, eo quod sit in pluribus nominibus significatio una, ut 'terra', 'humus', 'tellus'. Idem enim sunt omnia. Homonyma, hoc est uninomia, eo quod sit in uno nomine significatio plurima, ut 'tumulus', nunc mons brevis, nunc tumens tellus, nunc sepulchrum. Est enim in uno nomine significatio diversa. Relativa dicta eo, quod ad aliam referantur personam, ut 'magister', 'dominus', 'pater'. Illa autem quae dicuntur ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Extrinsecus enĩ uenit agnomen. ab aliqͣ
ratione. Cognomen autẽ uulgo di¬
suꝑadiciatur. siue qđ cũ nomine est.
Appellatiua nomina inde uocantur. quia¬
cõmunia st̃. & in multoꝵ significatione
consistunt. Hȩc in .xxuii. species diui¬
duntur. Ex quib corporalia dicta st̃.
quȩ uel uidentur. uł tangunt᷑. ut cęlũ¬
& terra. Incorporalia. quia carent corpo¬
re. unde nec uideri nec tangi possunt.
ut ueritas. iusticia: Generalia. qͥa multaꝵ
rerũ sunt. ut animal. nam & homo & equuᷤᷤ
& auis. animalia st̃. Specialia sunt quĩa
partẽ demonstrant ut homo. species enĩ
animaliũ. homo. Principalia. qͥa primã
positionẽ habent. nec aliũde nascunt᷑.
ut mons. fons. Diriuatiua. eo qđ ex alio
nomine deducantur. ut a monte mon¬
tanus : Diminutiua. quia minuunt
sensũ. ut greculus. scolasticulꝰ. Sonodi¬
minutiua. quia sic sonant sicut dimi¬
nutiua. s intellectu principalia sunt.

Expanded text:
Extrinsecus enim venit agnomen ab aliqua Extrinsecus enim venit agnomen ab aliqua ratione. Cognomentum autem vulgo disuperadiciatur, sive quod cum nomine est. Appellaticommunia sunt et multorum significatione consistunt, hec in vigintiocto species diduntur, ex quibus corporalia dicta, quia vel videntur, vel tanguntur, ut coelum, terra. 4. Incorporalia, quia carent corpore; unde nec videri nec tangi possunt, ut veritas, justitia. 5. Generalia, quia multarum rerum sunt, ut animal; nam et homo, et equus, et avis animal sunt. 6. Specialia, quia partem demoanimalium homo. Principalia, quia primam positionem habent, nec aliunde nascuntur, ut 'mons', 'fons'. Derivativa eo, quod ex alio nomine deducantur, ut a monte 'montanus'. Diminutiva, quia minuunt sensum, ut 'Graeculus', 'scholasticulus'. Sono diminutiva, quia sic sonant sicut diminutiva, sed intellectu principalia sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
artes orationis primus aristotiles
duas tradidit. Nomen. & uerbum.
deinde donatꝰ .uiIi. diffinuit. S om̃s
ad illa .ii. principalia reuertuntur. id est
ad nomen & uerbũ. quȩ significant actũ
& ꝑsonam. reliquȩ appendices sunt. & ex
his originẽ trahunt. Nam ꝓnomen ex
nomine nascitur cuiꝰ officio fungitur. ut
orator ille : aduerbiũ de nomine nascit᷑.
ut doctus docte. Participiũ de nomine.
& uerbo. ut lego legens. Coniunctio uͦ
& prȩpositio. uel intiectio in complexu
uocabulo suo res notas efficiat. Nisi enĩ
scieris nomen: cognitio rerũ ꝑit. Propria
nomina dicta quia specialia st̃: uniꝰ enĩ
tantũ ꝑsonam significant. Species ꝓpri¬
cognomen. agnomꝰ. Prȩnomen dicitur.
eo qđ nomini p̃ponitur. ut luciꝰ quintꝰ
Nomen uocatũ quia notat genus. ut cor¬
nelius. cornelii enĩ om̃s in eo gn̾e continent᷑.
Cognomen qđ nomini coniungit᷑. ut scipio¬
affricanꝰ. Agnomen uͦ quasi accidens nom̃.
ut metellus creticus. quia cretã subegit

Expanded text:
artes orationis primus Aristoteles duas tradidit, nomen et verbum; deinde Donatus octo definivit. Sed omnes ad illa duo principalia revertuntur, id est, ad nomen et verbum, quae significant personam et actum. Reliquae adpendices sunt et ex his originem trahunt. Nam pronomen ex nomine nascitur, cuius officio fungitur, ut 'orator ille'. Adverbium de nomine nascitur, ut 'doctus, docte'. Participium de nomine et verbo, ut 'lego, legens'. Coniunctio vero et praepositio vel interiectio in conplexu vocabulo suo res notas efficiat. Nisi enim nomen scieris, cognitio rerum perit. Propria nomina dicta quia specialia sunt. Unius enim tantum personam significant. Species propricognomen, agnomen. Praenomen dictum eo quod nomini praeponatur, ut Lucius, Quintus. 2. Nomen vocatum, quia notat genus, ut Cornelius; Cornelii enim omnes in eo genere. Cognomen, quia nomini conjungitur, ut Scipio; agnomen vero, quasi accidens nomen, ut Metellus Creticus, quia Cretam subegit.
Abbreviated transcription (Latin):
idest a uellendo uocata. hinc & uellus dictũ.
qđ priꝰ lanę uellerentur ñ tonderentur.
Linũ ex terra orit᷑. deflexumq nomen eiꝰ a
greco. nam linũ greci linariũ dicunt. siue
qđ sit molle & lene. Stuppa uͦ canabi est
siue lini. hȩc scđm antiquã orthographiã
stipa dicta qd ex ea rimȩ nauiũ stipentur.
unde & stipatores dicunt᷑. qui innauib eã
cõponunt. Tomentũ appellatũ. qđ aut in
filo. aut in tela tumeat. nec subtilitatẽ ha¬
beat. Cannabũ a similitudine cannȩ uo¬
catum. siue a greca ethimologia. nam illi
cannabũ cannabia uocant. Bissũ genꝰ est
qłdam lini nimiũ candidi & mollissimi
qđ greci papaten uocant. Fibrinũ lana
est animaliũ quȩ fibros uocant. ipsos &
castores existimant. qͦs dum uenatores
sequunt᷑ ipsi sibi testiculos adimunt.
Araneauocata. eo qđ aeris infusione in fron¬
dib nutriat᷑. Sericũ dictũ. qđ id primi
seres miserunt. Uermiculi enĩ ibi nasci

Expanded text:
id est a vellendo, vocata: hinc et vellus dictum, quod prius lanae vellerentur, non tonderentur. Linum ex terra oritur, deflexumque nomen eius a Graeco; nam linum Graeci λινάριον dicunt; sive quod sit molle et lene. Stuppa vero cannabi est sive lini; hec secundum antiquam orthographiam stippa dicta, quod ex ea rime navium stipentur; unde et stipatores dicuntur, qui in vallibus eam componunt. Tomentum appellatum, quod aut in filo, aut in tela tumeat, nec subtilitatem habeat. Cannabum a similitudine canne vocatum sive a greca etymologia, nam illi cannabum canabin vocant. Byssum genus est quoddam lini nimium candidi et mollissimi, quod Greci papatem vocant. Fibrinum est animalium, quos fibros vocant. Ipsos et castores existimant, quos dum venatores secuntur, ipsi sibi testiculos adimunt. Aranea vocatur eo quod aeris infusione in frondibus nutriatur. Sericum dictum quia id Seres primi miserunt; vermiculi enim ibi nasci
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs in trib. iacobꝰ & iudas in singulis.
in hystoria. in morib. in allegoria: Rursꝰ
ista tria inultifaria diuidunt᷑. id est quid
a do. qͥd ab angłis. uł ab hominib gestũ
ꝓnuntiatũ de xp̃o & corpore eiꝰ. quid de
diabolo. & menbris ipsiꝰ. quid de ueteri &
nouo ppło. qͥd de p̃senti scło & futuro.
regno atq iudicio

Expanded text:
Joannes in tribus, Jacobus et Judas in singulis. Joannes in tribus, Jacobus et Judas in singulis. in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est, quid a Deo, quid ab angelis, vel hominibus gestum enuntiatum de diabolo et membris ipsius, quid de veteri et novo populo, quid de praesenti saeculo et futuro regno atque judicio
Abbreviated transcription (Latin):
primꝰ iob. scd̃s psalteriũ. terciꝰ masaloth.
qđ est ꝓuerbia salomonis. quartꝰ cȩleth.
qđ est ȩccłiastes. quintꝰ sirasirim. qđ est
canticũ canticoꝵ. sextus danihel. septimꝰ
dabreiamin. qđ est uerba dierũ. hoc est
paralipomenon. octauus hesdras. nonꝰ
hester. qui simulom̃s quinq & octo &
nouẽ siunt uiginti & duo sicut supius
comp̾hensi sunt. Quidã autẽ ruth. &
cinoth. qd latine dicit᷑ lam̃tatio ieremiȩ
mina testam̃ti ueteris faciunt. iuxta
sistunt. Quartus apud nos ordo uet̾is
testam̃ti eoꝵ libroꝵ qͥ in canone hebraico
ñ sunt. quoꝵ primꝰ sapientiȩ liber ẽ. scds
ȩccłiasticus. tertiꝰ tobi. quartus iudith.
quintꝰ & sextus machabeoꝵ. quosscilicet
iudei int̾apocripha seꝑant. eccłia tam̃
xp̃i int̾ diuinos libros & honorat & p̾dicat.
In nouo autẽ testam̃to duo st̃ ordines pri
in quatuordecĩ epłis. Petrus in duabus.

Expanded text:
primus Iob; secundus Psalterium; tertius Masloth, primus Iob; secundus Psalterium; tertius Masloth, quod est Proverbia Salomonis; quartus Coheleth, quod est Ecclesiastes; quintus Sir hassirim, quod est Canticum canticorum; sextus Daniel; septimus Dibre haiamim, quod est verba dierum, hoc est Paralipomenon; octavus Esdras; nonus Hester; qui simul omnes quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius conprehensi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Ieremiae, mina Testamenti Veteris faciunt, iuxta  Dei adsistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum librorum qui in canone Hebraico non sunt. Quorum primus Sapientiae liber est; secundus Ecclesiasticus; tertius Thobias; quartus Iudith; quintus Judaei inter apogrifa separent; Ecclesia tamen Christi inter divinos libros honorat et praedicat.10. In Novo autem Testamento duo sunt ordines: priin quatuordecim Epistolis, Petrus in duabus,
Abbreviated transcription (Latin):
cens. uetera
transierunt. &
ecce om̃ia facta
sunt noua.
Testamentũ autẽ nouũ idõ nuncupatur.
quia innouat. ñ enim illud discunt nisi
homines renouati ex uetustate ꝑ grãm.
& ꝑtinentes iam ad testamentũ nouum.
qd est regnũ cȩloꝵ. Eprei autẽ uetus te¬
stamentũ hesdra auctore iuxta numerũ
litterarũ suarũ in .xx. duos libros accipi¬
unt. diuidentes eos in tres ordines. legis
scilicet ꝓpħarum. & agiographoꝵ. Primꝰ
qđ est exodus. Terciꝰ uaiecra. qđ est leui¬
ticus. Quartus uagedaber. qđ est numerꝰ
Quintꝰ elladabarim. qđ est deuteronomiũ.
ꝓpħarum est. in quo continentur libri
octo. quoꝵ primꝰ ẽ iosue bennun: qui
latine nunaue dicit᷑. scd̾s sophim. qđ
est iudicũ. terciꝰ samuhel. qui est regũ
primꝰ. quartꝰ malachim. qͥ ẽ regũ scđs.
quintꝰ ysaias. sextus ieremias. septimꝰ
tate coniuncti st̃. pro uno accipiuntur.
Tertiꝰ ordo est agiographoꝵ id est sc̃ã
scribentiũ. in quo st᷑ lbri nouem. quoꝵ

Expanded text:
a transierunt, et ecce facta sunt nova.' Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illud discunt nisi homines renovati ex vetustate per gratiam, et pertinentes iam ad Testamentum Novum, quod est regnum caelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum, Esdra auctliterarum suarum, in vigintiduobus libris, accipiunt, dividentes eos in tres ordines, legis scilicet, propherarum et agiographorum. Primus quod est Exodus; tertius Vaicra id est Leviticus; quartus Vaiedabber, quod est Numeri; quintus Elleaddebarim, quod est Deuteronomium. arum, in quo continocto, quorum primus Iosuae Benun: qui latine Iesu Nave dicitur; secundus Sophtim, quod est Iudicum; tertius Samuel, qui est Regum primus; quartus Malachim, qui est Regum secundus; quintus Esaias; sextus Ieremias; septimustate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri novem, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
tia difficilis sit cuiquã. nemo tam̃ tam
desidiosus ẽ. ut insua gente positus. suȩ
gentis linguã nesciat. nam quid aliua
p̾utandus est nͥ animalib brutis deterio:
lua enĩ ꝓpriȩ uocis clamorẽ exprimunt. ist
deterior qui ꝓpriȩ linguȩ caret notitia
Cuis modi autẽ lingua locutꝰ est as in prin¬
cipio mundi dũ diceret fiat lux. inueniri
difficile ẽ. nundũ enĩ erant linguȩ. Itẽ q̃
lingua insonuit postea exteriorib homini
dicentis dĩ. tues filis m̃s dilectꝰ ubi a qͥb¬
dam credit᷑ illa lingua una & sola quȩ fur
anteꝗͣ eẽt linguarũ diuersitas. in diusis
qͥͥpe gentib credit᷑ qđ eadem lingua eꝰ¬

Expanded text:
tia difficilis sit cuiquam, nemo tamen ita tia difficilis sit cuiquam, nemo tamen ita desidiosus est, ut in sua gente positus, suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus est, nisi animalibus brutis deterior? illa enim propriae vocis clamorem exprimunt: iste deterior, qui propriae caret linguae notitia. Cujusmodi autem lingua locutus sit Deus in principio mundi, dum diceret: Fiat lux ; invenire difficile est, nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum dicentis Dei: Tu es Filius meus dilectus, ubi a quibusdam creditur illa lingua una et sola, quae fuit antequam esset linguarum diversitas; in diversis autem gentibus creditur quod eadem i
Abbreviated transcription (Latin):
Mixta. q̃ pꝰ imꝑium latiꝰ ꝓmotũ simul
cũ morib & hominib in romanã ciui¬
tatẽ irrupit. integritatẽ uerbi ꝑ soloe¬
cismos & barbaris mos corrũpens. Om̃s
autẽ orientis gentes in gutture linguã &
uerba collidunt. sicut ebrei. & sỹri. Omĩs
mediterraneȩ gentes in palato sermones
feriunt. sicut greci & asiani. Om̃s occiden¬
tis gentes uerba indentib frangunt. sic̃¬
itali & hispani. Syrus & caldeus ucinꝰ
ebreo est. & in sermone consonans. in ple¬
risq & litterarũ sono. Quidã autẽ arbitran¬
tur linguã ipsã esse caldeã qͥa abraham
de caldeis fuit. qđ si hoc recipitur quomꝰ
in daniele ebraici pueri linguã quã non
nouerant doceri iubent᷑: Omnẽ autẽ in¬
guã unꝰ qͥsq hominũ siue grecã siue lat¬
nam siue cȩterarũ gentiũ. aut audiendo
potest tenere. aut legendo ex p̃ceptore i¬
cipere. Cum autẽ omniũ linguarũ scien¬

Expanded text:
Mista, quae post imperium latius promotum simul Mista, quae post imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam civitatem irrupit, integritatem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba collidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes Mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiatici. Omnes occidentales verba in dentibItali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est in sermone, consonans in plerisque et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur linguam ipsam esse Chaldaeam, quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, a quomodo in Danielo Hebraei pueri linguam, quam non noverant, doceri iubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum sive Graecam, sive Latinam, sive ceterarum gentium aut apotest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scien
Abbreviated transcription (Latin):
tinis & omnib linguis sonantior. cuiꝰ
uarietas in quinq partib discernitur.
quarũ pͥma dicit᷑ cEONOo. idest mixta.
siue cõmunis. qua om̃s utunt᷑. Scd̃a atti
ca uidelicet atheniensis. qua usi st̃ om̃s
greciȩ auctores. Tercia dorica quã habeg
egyptii & sẏri. Quarta ionica. Quinta¬
eolica qua eolienses locutos dixertꝰ & st̃
in obseruatione grecȩ linguȩ eiꝰmodi cer¬
ta discrimina. Sermo enĩ eoꝵ ita ẽ disꝑtit᷑
Latinitatis autẽ linguas quatuor ẽẽ qͥdam
dixert̃. idest priscã. latinã. romanã. mixtã
Prisca est qua uetustissimi italiȩ sub iano
& saturno usi st̃. in condita ut se habent
carmina sabinoꝵ. Latina. quã sub lati¬
no & regib thusciȩ & cȩti in latio st̃ locuti
Romana quȩ post reges exactos a populo
romano cepta est: qua neuius. plautus.
enniꝰ. uirgiliꝰ. poetȩ: uł exoratoribus
graccus. cato. cicero. uł cȩ̨ti effuderunt

Expanded text:
tinis et omnibus linguis sonantior, cujus tinis et omnibus linguis sonantior, cujus varietas in quinque partibus discernitur. Quarum prima dicitur κοινὸς, id est mista sive communis, qua omnes utuntur. Secunda Attica est, videlicet Atheniensis, qua usi sunt omnes Graeciae auctores. Tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri. Quarta lonica. Quinta Aeolica, qua se Aeolisti locutos dixerunt, et sunt in observatione Graecae linguae ejusmodi certa discrimina. Sermo enim eorum ita est dispertitus. Latinas autem linguas quatuor esse quidam dixerunt, id est, priscam, Latinam, Romanam, mistam. Prisca est, qua vetustissimi Italiae sub Jano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina aliorum. Latina quam sub Latino et regibus Tusciae caeteri in Latio sunt locuti. Romana, quae post reges exactos a populo Romano gesta est, qua Nevius, Plautus, Ennius, Virgilius poetae: et ex oratoribus Graecus Cato et Cicero vel caeteri effuderunt.