comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erudieris dñe. & ex lege tua docueris
eũ: ut mitiges eũ adiẽb malignis do¬
nec fodiat᷑ peccatori fouea. Ecce habes
consiliũ dĩ. quare parcat malis. Foditꝰ
peccatori fouea. Tn uis iã illũ sepelire.
adhuc fouea illi fodit᷑. noli festinare
sepelire. Quid .ẽ. donec fodiat᷑ peccatori
fouea : Aut quẽ ponit peccatore: iinũ
hominẽ: Non. Quid gͦ: Oñe genus
hominũ peccatoꝵ. sed suꝑborũ. Iã enĩ
pmisit. redde recributionẽ suꝑbis. Nã
& il le peccator fuit publicanꝰ qͥ oculos
eliserat in t̾rã. & ꝑcutiebat pectꝰ suũ
dicens. Ds̃ ꝓpicius esto mͥ peccatori. Sed
qͥ ñ suꝑbus erat. ds̃ aut̃ reddet retri¬
butionẽ suꝑbis: ñ illi sed talib fodit᷑
fouea. donec reddet retributionẽ su¬
pbis. Ergo qđ ait. donec fodiat᷑ peccato¬
rifouea suꝑbos intelligeꝰ. Quis est
supbus: Qui illa ipsa pauca quȩ ui-
detur habere bona: sibi uult arroga¬
re. & derogat miscđiȩ dĩ. Quis est su¬

Expanded text:
e,» «et ex lege tua docueris eum: ut mitiges eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea.» Ecce habes consilium Dei, quare parcat malis: foditur fovea peccatori. Tu jam vis illum sepelire: adhuc fovea illi foditur; noli festinare sepelire. Quid est, «donec fodiatur peccatori fovea?» Aut quem ponit peccatorem? unum hominem? Non. Quid ergo? Omne genus hominum peccatorum, sed superborum; jam enim praemisit, «Redde retributionem superbis.» Nam et ille peccator fuit Publicanus, qui oculos eliserat in terram, et percutiebat pectus suum, dicens, «Deus, propitius esto mihi peccatori:» sed quia non superbus erat, Deus autem reddet retributionem superbis; non illi, sed talibus foditur fovea, donec reddat retributionem superbis. Ergo quod ait, «Donec fodiatur peccatori fovea,» superbos intellige. Quis est supdetur habere bona, sibi vult arrogare, et derogat misericordiae Dei. Quis est su
Abbreviated transcription (Latin):
elisa int̾ra facie pcutiebat pectꝰ suũ di¬
cens. Ds̃ ꝓpicius esto mͥ peccatori. Ille
supbus erat in bonis factis. ille hiumilis
inm̃alis factis. Uidete fr̃s. Piacuit dõma¬
gis humilitas in malis factis: quã suꝑ¬
bia inbonis factis. Sic odit ds̃ suꝑbos. &
idõ sic concludit. Am̃ dico uob̾. descendit
nustificatꝰ publicanꝰ magis quã phariseus.
Et dicit quare. Quia om̃is qͥ se exaltat hu¬
miliabit᷑ & om̃is qͥ se humiliat ex altabit᷑¬

Expanded text:
elisa facie, percutiebat pectus suum, dicens: «Deus, propitius esto mihi peccatori.» Ille superbus erat in bonis factis, ille humilis in malis factis. Videte, fratres, placuit Deo magis humilitas in malis factis, quam superbia in bonis factis: sic odit Deus superbos. Et ideo sic conclusit: «Amen dico vobis, descendit justificatus Publicanus magis quam Pharisaeus.» Et dicit quare: «Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et omnis qui se humiliat, exaltabit
Abbreviated transcription (Latin):
nes dĩ. sed quib iã amicus factꝰ ẽ.
ꝓdit consiliũ suũ. Et uos fr̃s mei. nolite
uos contẽnere. Si cũ fide acceditis ad
dm̃: auditis cogitationes dĩ. Eas modo
discitis. Hoc uobis dicit᷑. & adhoc in¬
struimini. quare parcat mͦ ds̃ malis.
ne murmuretis aduersus diñ: qͥ docet
hominẽ scientiã. Dñs scit cogitationes

Expanded text:
ed quibus jam amicus factus est, prodit consilium suum. Et vos, fratres mei, nolite vos contemnere: si cum fide acceditis ad Dominum, auditis cogitationes Dei; eas modo discitis, hoc vobis dicitur, et ad hoc instruimini quare parcat modo Deus malis, ne murmuretis adversus Deum, «qui docet hominem scientiam. Dominus scit cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
orbẽ t̾rarũ p̾dicat᷑ ubiq uerbũ dĩ.
Ubi ñ dicit᷑ hominib relinqͥte iniqͥtates
urãs pͥores. conuertite uos ad itinera re¬
cta. idõ parcit. ut uos corrigatis. ideo
heri ñ uindicauit. ut hodiebene uiua¬
tis: Frudit gentes. Hon gͦ arguet:
Non auditurus ẽ. qͦs erudit: Non iudi¬
caturus. ẽ. quib sermonẽ p̃misit & p̃¬
seminauit: Inscola si esses. accipes
& ñ redderes: Utiq quando acc̃ipis.
a magistro erudiris. Cõmittit tͥ ma¬
gister qđ p̃bet. & ñ exiget. qͣndo red¬
dis: Aut cũ coepis reddere. sine metu
eris plagarũ: Modo gͦ accipimꝰ. postea
statuimur ante magistrũ. ut reddamꝰ
om̃s p̃terita nrã. id. ẽ. ut rationẽ red¬
damus de his omĩb quȩ nob inͦ ero¬
gant᷑. Audi apłm dicentẽ. Om̃s asta¬
bimꝰ ante tribunal xp̃i. ut illic reci

Expanded text:
um praedicatur ubique verbum Dei. Ubi non dicitur hominibus: Relinquite iniquitates vestras priores, convertite vos ad itinera recta? Ideo parcit, ut vos corrigatis; ideo heri non vindicavit, ut hodie bene vivatis. Erudit gentes; non ergo arguet? non auditurus est quos erudit? non judicaturus est quibus sermonem praemisit et praeseminavit? In schola si esses, acciperes, et non redderes? Utique quando accipis a magistro, erudiris: committit tibi magister quod praebet; et non exiget quando reddis? aut cum coeperis reddere, sine metu eris plagarum? Modo ergo accipimus; postea statuimur ante magistrum, ut reddamus omnes praeteritas nostras, id est, ut rationem reddamus de his omnibus quae nobis modo erogantur. Audi Apostolum dicentem: «Omnes astabimus ante tribunal Christi, ut illic rec
Abbreviated transcription (Latin):
Qui plantauit aurẽ ñ audiet: Et ñ ha¬
bet unde audiat. qͥ tͥ fecit unde audias:
ui plantauit aurẽ ñ audiet. aut qͥ fin¬
xit oculũ ñ considerat: Qui erudit
gentes ñ arguet: Attendite hoc magno¬
ꝑe fr̃s mei. Qui erudit gentes ñ ar¬
guet: Hoc mͦ facit ds̃. erudit gentes.
dõ misit uerbũ suũ ꝑ orbẽ t̾rarũ homi¬
nib. misit ꝑ angłos: ꝑ patriarchas. ꝑ

Expanded text:
Qui plantavit aurem, non audiet?» Non hbet unde audiat, qui tibi fecit unde audias? «Qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat? Qui erudit gentes, non arguet?» Attendite hoc magnopere, fratres mei, «Qui erudit gentes, non arguet?» Hoc modo facit Deus, erudit gentes: ideo misit verbum suum per orbem terrarum hominibus, misit per Angelos, p
Abbreviated transcription (Latin):
aurrzas tͥ irã in die irȩ & reuelationis
iusti uidicii tĩ. qͥ reddet unicuiq scđm
oꝑa sua. Ile gͦ auget longanimitatẽ. &
tu auges iniquitatẽ. Erit illius thesaurꝰ
in sem̃pitna miscłia. in eos qͥ ñ contẽpser̃
miscłiã. Tuus aut̃ thesaurus in ira in¬
uenit᷑: & qđ ponis cotidie ꝑ modicũ.
postea massã inuenturus es. Minutatĩ
ponis. sedcumulũ inuenies. Noli attende¬
re minuta peccata tua cotidiana. De mi¬
nutissimis guttis: flumina implentur
loquent᷑ iniqͥtatẽ. qͥa faciunt & parcitꝰ
om̃s qͥ iuste uiuunt. in qͦs uolunt suꝑbirȩ

Expanded text:
rizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua» . Ille ergo auget longanimitatem, et tu auges iniquitatem. Erit illius thesaurus in sempiterna misericordia in eos qui non contempserunt misericordiam; tuus autem thesaurus in ira invenietur, et quod ponis quotidie per modicum, postea massam inventurus es: minutatim ponis, sed cumulum invenies. Noli attendere minuta peccata tua quotidiana; de minutissimis guttis flumina implentur.loquentur iniquitatem, quia faciunt et parcitur omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Uenit iustꝰ aliqͥs & dicit. Noli facere
iniqͥtatẽ. Quare: Ne moriaris. Ecce feci
inqͥtatẽ. quare ñ morior: Ille fecit iusti¬
ciã & mortuus .ȩ. Quare mortuus ẽ:
Cad feci iniqͥtatẽ. quare me ñ abstulit as:
Ecce ille fecit iusticiã & quare sic in illũ
uindicauit: Quare ille sic laborat:
Respondent hoc respondent qͥa habent qđ
dicant. qͥa parcitur illis. De patientia dĩ
inueniunt argum̃tũ responsionis suȩ.
arcit ille ꝓptꝰ aliud. respondent illi ꝓpt̾
aliud qͥa uiuunt. Quare enĩ parcat il¬
le dicit apłs. ex ponit consiliũ patientiȩ
cdi. Fristimas inqͥt qͥ talia agis qͥa tu ef¬
fugies iudiciũ dĩ: An diuicias benignita¬
ts & longanimitatis eiꝰ contẽnis: Igno

Expanded text:
ant. Venit justus aliquis, et dicit: Noli facere ant. Venit justus aliquis, et dicit: Noli facere iniquitatem. Quare? Ne moriaris. Ecce feci iniquitatem; quare non morior? Ille fecit justitiam, et mortuus est: quare mortuus est? Ego feci iniquitatem; quare me non abstulit Deus? Ecce, ille fecit justitiam; et quare sic in illum vindicavit? quare ille sic laborat? respondent; hoc est, «respondent,» quia habent quod dicant; quia parcitur illis, de patientia Dei inveniunt argumentum responsionis suae. Parcit ille propter aliud, respondent illi propter aliud, quia vivunt. Quare enim parcat ille, dicit Apostolus, exponit consilium patientiae Dei: «Existimas,» inquit, «qui talia agis, quia tu effugies judicium Dei? An divitias benignitatis et longanimitatis ejus contemnis, igno
Abbreviated transcription (Latin):
oculos uitamꝰ. uitare possumꝰ oculos dĩ:
Ergo placent ista dõ. Idõ in alio psalino pec¬
catori dr̃. Hȩc fecisti & tacui. Suspicatꝰ es
iniqͥtatẽ qđ ero tͥ similis. Quid ẽ. ero
inposterũ: arguãte. Ergo ñ tacet qͥ dixit
tacui: cũ dicit᷑ hȩc fecisti &e tacui. suspi¬
catꝰ es
iniqͥtatẽ qđ erotͥ similis. & ñ tacuit Cũ
ticet in uerbo. tacet inuindicta. Quidẽ.
qͣ hiec fecisti& tacui: Hȩc fecisti & ñuin¬
dicaui. suspicatꝰ es iniqͥtatẽ. qđ ero tͥ sumi¬
lis. De ipsa uindicta & caciturnitate. id ẽ.
de cessacione uindictȩ. alio loco dic̃ Tacui
nunqͥd sẽꝑ tacebo: Usqueqͦ peccatores dñe.
us queqͥ peccatores głabuntur. respondent
& loquent᷑ iniqͥtãtẽ. loquent᷑ om̃s qͥ oꝑan¬
tur iniusticiã  & dicit om̃ĩa oꝑa. Respon¬
dent & loquent᷑ imqͥtatẽ. Quid ẽ. respon¬
dent: Contra iustũ habent qđ responde¬

Expanded text:
oculos vitamus, vitare possemus oculos Dei? oculos vitamus, vitare possemus oculos Dei? Ergo placent ista Deo. Ideo in alio psalmo peccatori dicitur, «Haec fecisti, et tacui; suspicatus es iniquitatem, quod ero tibi similis.» Quid est, «ero in posterum: «Arguam te» . Ergo non tacet qui dixit, «tacui.» Cum diceret, «Haec fecisti, et tacui; suspicatus es iniquitatem, quod ero tui similis;» et non tacuit. Cum tacet in verbo, tacet in vindicta. Quid est ergo, «Haec fecisti, et tacui?» Haec fecisti, et non vindicavi. «Suspicatus es iniquitatem, quod ero tui similis.» De ipsa vindictae taciturnitate, id est, de cessatione vindictae, alio loco dicit: «Tacui; numquid semper tacebo» . «Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur; respondent, et loquentur iniquitatem; loquentur omnes qui operantur injustitiam?» Et dicit omnia opera. «Respondent, et loquentur iniquitatem.» Quid est, «respondent?» Contra justum habent quod responde
Abbreviated transcription (Latin):
staris cũ illo. ut reficias cũ. Sic & psalmꝰ
& sp̃s dĩ utiq om̃ia sciens quȩrit tecũ. &¬
quasi uerbatua dicit. Usqueqͦ peccatores
dñẽ. usqueqͦ peccatores głabunt᷑ respon¬
dent & loquent᷑ iniqͥtatẽ. loquentur om̃s
qͥ oꝑantꝰ iisticiã: Quidloquent᷑. nisi contra
Quid dicturus es: Uerecurat ista quȩ
faciinꝰ dĩ : Quia enĩ uiuunt: putant dm̃
nescire qđ faciunt. Uide qͥd mali illis
contingat. Quia si stacionarius sciret.
teneret illos. & idõ uitant ocłos stacio¬
narii. nestatĩ teneant᷑. Oculos enĩ dĩ ui.¬
tare nemo potest. qͥa ñ solũ incubiculo
uident. sed & intima cordis tui. Cogitant
& ipsi qͥa nichil pocest latere dm̃ & qͥa
&re uera si illi displicerent facta nr̃a qͦmͦ
displicent iudicib. qͦmꝰ displicent legib
qͦmͦ displicent imꝑatorib. & qͦmͦ dĩspli¬
cent cõmentariensib. nunqͥd qͦmͦ illoro

Expanded text:
staris cum illo, ut reficias eum: sic et Psalmus staris cum illo, ut reficias eum: sic et Psalmus et Spiritus Dei, utique omnia sciens, quaerit tecum, quasi verba tua dicit. «Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur; respondent, et loquentur iniquitatem; loquentur omnes stitiam?» Quid loquentur, nisi contra Quid dicturus es? Vere curat ista quae facimus Deus? Quia enim vivunt, putant Deum nescire quod faciunt. Vide quid mali illis contingat! Quia si stationarius sciret, teneret illos; et ideo vitant oculos stationarii, ne statim teneantur: oculos enim Dei vitare nemo potest; quia non solum in cubiculo videt, sed et intima cordis tui. Cogitant et ipsi quia nihil potest latere Deum; et qet revera si illi displicerent facta nostra, quomodo displicent judicibus, quomodo displicent regibus, quomodo displicent imperatoribus, et quomodo displicent commentariensibus , numquid quomodo illorum
Abbreviated transcription (Latin):
illis redditũ. ẽ. qͥa uide qͥd dicat psalmꝰ
iste. Eraltare qͥ iudicas t̾rã. redde re¬
tributionẽ suꝑbis. Ab illo gͦ numero ex¬
cepti erant illi. in illis ualuit uox illa
dnĩ pendentis incruce & dicentis Pat̃
ignosce illis. qͥa nesciunt qͥd faciunt.
Fxaltare qͥ iudicas t̾rã. redde rȩcributi¬
onẽ suꝑbis. Ergo redditurus. ẽ. retribu¬
triũphant. & exultant mali. Blasphe¬
mant mali. omĩa mala faciunt. Mouet
te: cũ pietate quȩre. ñ cũ suꝑbia rep̾hen¬
de: Mouet te: cõpatit᷑ tͥ. & p̾salmꝰ querit
tecũ. Non qͥa nescit. sed idõ tecũ quȩrit qđ
scit: ut in illo inuenias qđ ñ sciebas. Quo¬
mͦ qͥ uult aliquẽ consolarinisi condoleat
cũ illo. ñ illũ erigit. Priuscũ illo dolet.
& sic eũ reficit sermone consolatorio.
Si aut̃ intret ad illũ ridens luctũ eiꝰ: ñ fa¬
cit qđ mͦ lectũ .ẽ. dicente apło. Gaudere
cũ gaudentib. flere cũ flentib Ergo
ut gaudeat tecũ. prius flescũ illo. contri¬

Expanded text:
ide quid dicat psalmus iste: «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Ab illo numero ergo excepti erant illi; in illis valuit vox illa Domini pendentis in cruce, et dicentis: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Ergo redditurus est retributriumphant, et exsultant mali, blasphemant mali, omnia mala faciunt. Movet te? Cum pietate quaere, non cum superbia reprehende. Movet te? Compatitur tibi et Psalmus, quaerit tecum, non quia nescit; sed ideo tecum quaerit quod scit, ut in illo invenias quod nesciebas. Quomodo qui vult aliquem consolari, nisi condoleat cum illo, non illum erigit: prius cum illo dolet, et sic eum reficit sermone consolatorio. Si autem intret ad illum ridens luctum ejus, non facit quod modo lectum est, dicente Apostolo: «Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus» . Ergo ut gaudeat tecum, prius fles cum illo; contri
Abbreviated transcription (Latin):
medicinã: incursuri erant utiq &
inuenturi iudicis sententiã. Quare:
Quia dixit. Ds̃ ultionũ dñs. ds̃ ultionũ
fident eꝗt. Id .ẽ. nulli peꝑcit in uerbo.
Qui in uerbo ñ peꝑcit passurus. parcet
in sententia iudicaturus: Qui neminẽ
timuit in humilitate. timebit quenquã
inclaritate: Ex eo qđ iã fident᷑ egit.
cogita qͦmꝰ sit acturus infine scłr No¬
li gͦ murmurare aduersus dm̃ qui
quasi parcit malis. sed estobonꝰ cui
forte ad tẽpus inflagello ñ parcat. &¬
in fine parcat in iudicio. Ds ultionũ
indutꝰ erat. & mori uenerat. ñ facere
qđ peccatores. sed pati qđ peccatores.
qͥa ꝓpt̾ea uenerat cũ fident̾ egisset.

Expanded text:
medicinam, incursuri erant utique et medicinam, incursuri erant utique et inventuri judicis sententiam. Quare? Quia dixit, «Deus ultionum Dominus, Deus ultionum fidenter» «egit:» id est, nulli pepercit in verbo. Qui in verbo non pepercit passurus, parcet in sententia judicaturus? qui neminem timuit in humilitate, timebit quemquam in claritate? Ex eo quod jam fidenter egit, cogita quomodo sit acturus in fine saeculi. Noli ergo murmurare adversus Deum, qui quasi parcit malis; sed esto bonus cui forte ad tempus in flagello non parcat, et in fine parcat in judicio. «Deus ultionindutus erat, et mori venerat; non facere quod peccatores, sed pati quod peccatores; quia propterea venerat, cum fidenter egisset,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ferirent faciẽ phariseoꝵ & iudeo¬
riĩ. qͥ quasi primatꝰ habebant exponen¬
daruĩ scripturarũ & om̃iũ qͥ quasi sibi
iusti uidebant᷑. uł uideri se arbitraban¬
tur. & ad quorũ primatũ plebis obseqͥ¬
dixit. Quando oratis. ñ eritis sicut
Iny pocritȩ qͥ amant insynagogis & an¬
gulis platearũ stantes orarẽ. ut uide¬
ant᷑ abhominib & cȩtera talia: Tetigit
homines. ñ timuit aliquẽ. Et cũ t̃miꝰ¬
nasset sermonẽ: conclusit de illoscri¬
ptura euangłii sic. Factũ . ẽ. aut̃ cũ con¬
sũmasset iesus uerba hȩc: ad miraban¬
tur turbȩ suꝑ doctrinã eiꝰ. Erat enim
docens eos. tanquã potestatẽ habens.
quanta dixit. Ue uobis scribȩ & pha-¬
risei hẏpocritȩ. Quanta in illos corã
in facie Neminẽ timuit. Quare: Quia
dis ultionũ. ẽ. Idõ ñ parcebat in uerbo:
ut essent postea quib parceret iniu-¬
dicio. Quia si nollent acciꝑe uerbi

Expanded text:
quae ferirent faciem Pharisaeorum et Judaeoquae ferirent faciem Pharisaeorum et Judaeorum, qui quasi primatus habebant exponendarum Scripturarum omnium; qui sibi quasi justi videbantur, vel videri se arbitrabantur, et ad quorum primatum plebis obsequdixit, «Quando oratis, non eritis sicut hypocritae, qui amant in synagogis et angulis platearum stantes orare, ut videantur ab hominibus» ; et caetera talia. Tetigit omnes, non timuit aliquem. Et cum terminasset ipsum sermonem, conclusit de illo scriptura Evangelii sic: «Factum est,» inquit, «cum consummasset Jesus verba haec, admirabantur turbae super doctrina ejus. Erat endocens eos tanquam potestatem habens,» quanta dixit: «Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae» ; quanta in illos coram in faciem? Neminem timuit. Quare? Quia Deus ultionum est. Ideo non parcebat in verbo, ut essent postea quibus parceret in judicio: quia si nollent accipere verbi
Abbreviated transcription (Latin):
inopũ & gemitũ paupũ. nunc exurgã
dicit dñs. Ponã in salutari. Salutaris
nr̃. saluator nr̃. ẽ. In illo uoluit pone¬
re spem omiũ inopũ. & egentiũ. & qͥd
ait: fiducialit̃ agã in eo. Quid .ẽ. fi¬
ducialit̃ agã: Non timebit. ñ parcet
uitiis. & concupiscentiis hominũ
Uere medicus fidelis medicinali ferro ser¬
monis instructꝰ: secuit om̃ia uulnera.
I dõ qͥa talis pdictꝰ & p̾nunciatꝰ talisetiã
inuentꝰ. ẽ: loquebatur in monte ubidix̃
ꝓpt̃ iusticiã. In ipso sermone dixit. qͥa
ipsorũ. ẽ. regnũ cȩloꝵ. Et ut faceret illos
luminaria. id.ẽ. patient tolerantes
omĩa ista iniqua quȩ transeunt: beati
ericis inqͥt cũ uos ꝑsecuti fuerint honl
nes. & dixerint om̃e malũ aduersũ uos
Gaudete & exultate. qͥa merces urã miłti
ẽ incęlis. Deinde in ꝓgressu sermonis
cũ docere inciꝑet: quãuis eũ turba cir¬
cundaret. dixit talia discipłis suis.

Expanded text:
inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam, inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam, dicit Dominus: ponam in salutari.» Salutaris noster, Salvator noster est: in illo voluit ponere spem omnium inopum et egentium. Et quid ait? «Fiducialiter agam in eo» . Quid est, «Fiducialiter agam?» Non timebit, non parcet vitiis et concupiscentiis hominum. Vere medicus fidelis, medicinali ferro sermonis instructus, secuit omnia vulnera. Ideo qui talis praedictus et praenuntiatus, talis etiam inventus est. Loquebatur in monte, ubi dixpropter justitiam:» in ipso sermone dixit, «Quia ipsorum est regnum coelorum.» Et ut faceret illos luminaria, id est, patienter tolerantes omnia ista iniqua, quae transeunt: «Beati eritis,» inquit, «cum vos persecuti fuerint, et dixerint omne malum adversum vos: gaudete et exsultate, quia merces vestra magna est in coelis» . Deinde in progressu sermonis cum docere inciperet, quamvis eum turba circumdaret, dixit talia discipulis suis,
Abbreviated transcription (Latin):
paupes Quist̃ in opes: Qui spem
ñ habent nisi in illo solo: in qͦ solo
spes ñ fallit᷑. Attendite fr̃s. qui sunt
qui nichil habent uident᷑ dici ab
scriptura. quando laudant᷑ paupes.
Inuenis enĩ pauꝑem hominẽ. qͣndo pati¬
cur aliquã iniuriã. ñ attendit nisi pa¬
tronũ suũ. in cuiꝰ forte domu manet.
Cor ipsius in homine. spes ipsius in homi¬
ne. cinis incinere. Sunt aut̃ & alii qui
opulenti st̃ & honorib scđm tẽpus huma¬
nis fulciunt᷑ & tam̃ nec in pecunia sua
ponunt. sed totã spem in illo ponunt.
cui ñ succedit᷑. qͥ mori ñ potest. qͥ falli
& qͥ fallere ñ potest. Tales & si multa
uident᷑ habere scdm scłm hene ea tam̃
gubernant ad refectionẽ indigentiũ.
int̾ pauꝑes dĩ numerant᷑. Uident enĩ
ꝑiculose se uiuere in hac uita sentiunt
se.eẽ ꝑegrinos. sic deuersant᷑ in opulen¬
uiator in stabulo transiturus ñ posse¬
surus. Ergo qͥd dñs: Propt̃ miseriam

Expanded text:
pauperes? qui sunt inopes? Qui spem pauperes? qui sunt inopes? Qui spem non habent nisi in illo solo, in quo solo spes non fallitur. Attendite, fratres, qui sunt qui nihil habent, videntur dici ab Scriptura, quando laudantur pauperes. Invenis enim pauperem hominem, qui quando patitur aliquam injuriam, non attendit nisi patronum suum, in cujus forte domo manet, cor ipsius in homine, spes ipsius in homine, cinis in cinere. Sunt autem alii qui opulenti sunt, et honoribus secundum tempus humanis fulciuntur; et tamen nec in pecunia sua d totam spem in illo ponunt, cui non succeditur, qui mori non potest, qui falli et qui fallere non potest: tales etsi multa videntur habere ad refectionem indigentium; inter pauperes Domini numerantur. Vident enim periculose se vivere in hac vita, sentiunt se esse peregrinos: sic diversantur in opulenviator in stabulo, transiturus, non possessurus. Ergo quid Dominus? «Propter miseriam
Abbreviated transcription (Latin):
ã dicis qͥa fur ñ es. sed murmurando
aduersus dm̃. blasphemꝰ es. Ille captat
somnũ hominis ut aliqͥd inuolet. &
tu dicis qͥa dormit ds̃ & hominẽ ñ ui-¬
dec: Ergouis ille ut corrigat manũ:
cor aduersus hominẽ: Tu corrige
cor aduersus dm̃. neforte cũ optas uin¬
dictã dĩ. si uenerit te priorẽ inueniat.
Nã ille ueniet. ueniet & iudicabit in
p̃rogationi miscđiȩ ipsius. ingratos
patientiȩ ipsius. thesaurizantes sibi
irã in die irȩ & reuelationis iusti iudi¬
cii dĩ qͥ reddet unicuiq scđm oꝑa sua.
qͥa ds̃ ultionũ dñs. ds ultionũ idõ fi¬
dent̃ egit. Nulli enĩ peꝑcit. qͣndo hic
locutꝰ est. Ipse dñs erat in carnis infir¬
mitate. sed in uirtute sermo̾nis. non
accepit ꝑsonã pͥncipũ iud eor. Quan¬
ta in ilłos dixit. & quomͦ lictũ est:
Uere infiducia. qͥa scriptũ.ẽ. Propter¬
miseriã inopũ & gemitũ pauꝑum.
nunc exurgã dicit dñs. Qui sunt

Expanded text:
jam dicis quia fur non es; sed murmurando jam dicis quia fur non es; sed murmurando adversus Deum, blasphemus es. Ille captat somnum hominis, ut aliquid involet; et tu dicis quia dormit Deus, et hominem non videt. Ergo vis ille ut corrigat manum, cor adversus hominem, tu corrige cor adversus Deum; ne forte cum optas vindictam Dei, si venerit, te priorem inveniat. Nam ille veniet, venpraerogationi misericordiae ipsius, ingratos patientiae ipsius, thesaurizantes sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua : quia «Deus ultionum Dominus, Deus ultionum,» ideo «fidenter egit.» Nulli enim pepercit, quando hic locutus est: ipse Dominus erat in carnis infirmitate, sed in virtute sermonis. Non accepit personas principum Judaeorum. Quanta in illos dicit? et, quomodo dictum est, vere in fiducia: quia scriptum est in Pmiseriam inopum et gemitum pauperum, nunc exsurgam, dicit Dominus.» Qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut mitiges eũ a diẽb malignis. donec
fodiat᷑ peccatori fouea. Attendite gͦ lu¬
minaria. qͦmͦ ꝓcedunt & occidunt᷑. &¬
redeunt. agunt cursus suos. distingunt
diẽ & noctẽ. uoluunt annos & tẽpora
& tanta mala fiunt int̾ra. illis quietẽ
dicat ds̃ ultionũ. Quid ẽ. ds̃ ultionũ:
Ds̃ uindictarũ In eo certe murmuras qͥa
ñ uindicat᷑ in malos. Noli murmurare
ne ut̃ illossis. in qͦs uindicat᷑. Facit
ille furtũ & uiuit. tu murmuras ad uer
recole noctẽ tuã. Si iã fixus in cȩlo es:
recole t̾rã tuã. Inuenis te furem forte
fuisse aliquando. & aliquẽ aliũ forte
stomachatũ. qͥa & tu furtũ faciens ui¬
xisti. & ñ es mortuus. Quomͦ aut̃ tu
quando faciebas idõ ui risti ut postea
ñ faceres: noli qͥa tu transisti. uelle
miscdiȩ dĩ pontẽ subuertere. Nescis
illuc multos transituros. ꝗͣ & tu tran¬
sisti: Esses mͦ qͥ murmurares. si aduer¬
sus te audiretur qͥ prior de te murmu
tera ȩquitatis. furem & blasphemũ

Expanded text:
um a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea.» Attendite ergo luminaria quomodo procedunt, et occidunt, et redeunt, agunt cursus suos, distinguunt diem et noctem, volvunt annos et tempora; et tanta mala fiunt in terra, illis quietem dicat «De is ultionum.» Quid est, «Deus ultionum?» Deus vindictarum. In eo certe murmuras, quia non vindicatur in malos. Noli murmurare, ne inter illos sis in quos vindicatur. Facit ille furtum, et vivit: tu murmuras adversu dies es, recole noctem tuam: si jam fixus in coelo es, recole terram tuam. Invenis te furem forte fuisse aliquando; et aliquem alium forte stomachatum, quia et tu furtum faciens vixisti, et non es mortuus: quomodo autem tu quando faciebas, ideo vixisti ut postea non faceres; noli quia tu transisti, velle misericordiae Dei pontem subvertere. Nescis illac multos transituros, qua et tu transisti? Esses modo qui murmurares, si adversus te audiretur qui prior de te murmurtera aequitatis furem et blasphemum:
Abbreviated transcription (Latin):
& illi ferre ñ possent fiduciã eiꝰ inuer¬
ho. qͥd fecerunt: Tenuer̃. flagellauer̃.
illuser̃. colaphiz auer̃. sputis illinierunt.
spinis coronauer̃. in crucẽ leuauer̃.
postremo occider̃. Sed qͥd seqͥt᷑. qđ fiden¬
ter egit: Exaltare qͥ uidicas t̾rã. Puta
qͥa tenuer̃ humilẽ. tenebunt excelsũ:
Puta qͥa iudicauer̃ mortalẽ. non nȩ ab
immortali iudicabunt᷑: Quid gͦ ait:
Ex altare. Tu qͥ fident̾ egisti. & fiduciã
uerbi tui ñ st̃ passi iniqui. & putauer̃
se aliqͥd egisse qͥa te cõprehendentes
crucifixer̃. qͥ te deberent fide cõpre¬
hendere. cõprehender̃ ꝑ secutione. tu
gͦ qui fident᷑ egisti int̾ iniqͦs. & neminẽ
timuisti. & qͥ passus es: exaltare. id. ẽ.¬

Expanded text:
 illi ferre non possent fiduciam ejus in verbo, quid fecerunt? Tenuerunt, flagellaverunt, illuserunt, colaphizaverunt, sputis illinierunt, spinis coronaverunt, in cruce levaverunt, postremo occiderunt. Sed quid sequitur quod fidenter egerit? «Exaltare, qui judicas terram.» Puta quia tenuerunt humilem, tenebunt excelsum? Puta quia judicaverunt mortalem, nonne ab immortali judicabuntur? Quid ergo ait? «Exaltare,» tu qui fidenter egisti, et fiduciam verbi tui non sunt passi iniqui, et putaverunt se aliquid egisse, quia te comprehendentes crucifixerunt; qui te deberent fide comprehendere, comprehenderunt persecutione: tu ergo qui fidenter egisti inter iniquos, et neminem timuisti
Abbreviated transcription (Latin):
crant. sed quare illis ñ ẽ. redditũ : Quia
redde retributionẽ suꝑbis dictũ. ẽ: illi
aut̃ noluer̃ esse suꝑbi. Et enĩ cũ uide¬
rent multa miracula fieri ꝑ nom̃ xp̃i.
quẽ se putabant int̾fecisse: cõmoti
miraculis audier̃ a petro in cuiꝰ nomine
illa fierent. Nonenĩ sibi arrogare serui
uoluer̃ potentiã dnĩ sui: ut dicerent a se
factũ. c̃ẽ. qđ ille in ipsis faciebat. Hono
illi mirabant᷑: in nomine fierent eiꝰ quẽ
illi crucifixer̃. Et facti st̃ humiles. com¬
puncti st̃ corde. ꝑturbati st̃ confitentes pec

Expanded text:
omini. Sed quare non illis redditum est? Quia, omini. Sed quare non illis redditum est? Quia, «Redde retributionem superbis,» dictum est; illi autem noluerunt esse superbi. Etenim cum viderent multa miracula fieri per nomen Christi, quem se putabant interfecisse; commoti miraculis, audierunt a Petro in cujus nomine illa fierent: non enim sibi arrogare servi voluerunt potentiam Domini sui, ut dicerent a se factum esse quod ille in ipsis faciebat. Honorilli mirabantur, in nomine fierent ejus quem illi crucifixerunt. Et facti sunt humiles, compuncti sunt corde, conturbati sunt confitentes pec
Abbreviated transcription (Latin):
humiliatũ uidet illũ resurgentẽ. &
euntẽ in cęlũ. & uenturũ iñde ad iu¬
diciũ eoꝵ int̃ quorũ manꝰ passus .ẽ.
omĩa mala. Exaltare inqͥt qͥ iudicas
t̾rã. redde recributionẽ suꝑbis. Suꝑ¬
bis reddet. ñ humilib. Qui st̃ suꝑbi:
Quib parũ. ẽ. qđ mala faciunt. & de¬
fendere peccata sua uolunt Nanq
de lns qͥ crucifixer̃ xp̃m facta st̃ postea
miracula. qͣndo de ipso numero iude¬
orum¬
credider̃. & donatꝰ ẽ. illis sanguis xp̃i.
Impias manꝰ & eruentas de sanguine xp̃i
portabant. lauit eos ipse cuius sangui¬
nẽ fuder̃. Adiuncti st̃ corpori ipsius
id .ẽ. eccłȩ: qͥ corpus eiꝰ mortale qđ ui¬
derant ꝑsecuti st̃. Fuder̃ p̃ciũ suũ. ut
biberent̾ p̃ciũ suũ. Nanq postea plu.¬
res conuersi ft̃. Cũ multa miracula fie¬
rent ab apłis. aliqͦt hominũ milia una
nerent. & unicuiq distribuebat᷑ qͦmͦ
opus erat. & erat illis una anima & cor
unũ indm̃. De ipsis crucifixorib dnĩ¬

Expanded text:
 resurgentem et euntem in coelum, et venturum inde ad judicium eorum, inter quorum manus passus est omnia mala: «Exaltare,» inquit, «qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Superbis reddet, non humilibus. Qui sunt superbi? Quibus parum est quod mala faciunt, et defendere peccata sua volunt. Namque de his qui crucifixerunt Christum facta sunt postea miracula, quando de ipso numero Judaeorumcrediderunt, et donatus est illis sanguis Christi. Impias manus et cruentas de sanguine Christi portabant: lavit eas ipse cujus sanguinem fuderant. Adjuncti sunt corpori ipsius, id est Ecclesiae, qui corpus ejus mortale, quod viderant, persecuti sunt. Fuderunt pretium suum, ut biberent pretium suum. Namque postea plures conversi sunt. Cum multa miracula fierent ab Apostolis, aliquot hominum millia una nerent; et unicuique distribuebatur quomodo opus erat; et erat illis una anima et cor unum in Deum; de ipsis crucifixoribus D
Abbreviated transcription (Latin):
adora montes & colles. qͥa dictũ . ẽ. Mon¬
tes exultauer̾ uelut arietes: & colles
uelut agni ouiũ. Tu de scĩs dicis. ego de
ipso xp̃o dico. Ad ora leonẽ. qͥa dictũ. ẽ
uicit leo de tribu iuda. Ad ora petrã.
qͥa dictũ. ẽ. petra aut̃ erat xp̃c̃. Si aut̃
ñ adoras in xp̃o ista t̾rena. quãuis de
illis similitudo quȩdã data .ẽ. ad signi¬
ficandos scõs dequacunq creatura
ducta fuerit similitudo tu intellige
similitudinẽ creaturȩ. & adora artifi
animalia nobiscũ uident: Sed de qͦ
dictũ. ẽ. erat lum̃ uerũ qđ illuminat
omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mun¬
dũ. Nã lux ista. ñ hominẽ solũ illu

Expanded text:
adora montes et colles, quia dictum est: «Monadora montes et colles, quia dictum est: «Montes exsultaverunt velut arietes, et colles velut agni ovium» . Tu de sanctis dicis, ego de ipso Christo dico. Adora leonem, quia dictum est, «Vicit leo de tribu Juda» : adora petram, quia dictum est, «Petra autem erat Christus» . Si autem non adoras in Christo ista terrena, quamvis de illis similitudo quaedam data est; ad significandos sanctos de quacumque creatura ducta fuerit similitudo, tu intellige similitudinem creaturae, et adora artificanimalia nobiscum vident? Sed de quo dictum est: «Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum» . Nam lux ista
Abbreviated transcription (Latin):
tia aduersus felicitates maloꝵ & la¬
bores bonorũ: habes paulũ apłm di¬
centẽ scĩs fidelib roboratis in xp̃o.
Omĩa facite sine murmuratione & disce¬
ptatione: ut sitis irrep̃hensibiles &
sinceres immaculati filii dĩ. in medio
nationis tortuosȩ & ꝑuersȩ. inquib
apparetis sic̃ luminaria innumdo
uerbũ uitȩ habentes. Similitudo de
luminarib data ẽ. ad scõs. ut sine
murmuratione sint innatione tortu¬
colenda esse & adoranda luminaria
celi. qa incde aliqua si militudo ducta.ẽ.
ad significationẽ scõꝵ: prius hoc expli¬
cemꝰ in nomine xp̃i. quã ñ sit consequens.
ut ꝓpt̃ea tͥ uideatur ad orandus sol
autꝰ luna aut stellȩ aut cȩlũ. qͥa aliqua
de illis similitudo ducta ẽ qua signifi¬
carent᷑ sc̃i qͥa multa st̃ de quib ducta
.ẽ. similitudo ad significandos scõs quȩ
ñ acdorant᷑. Si enĩ qͥcqͥd ẽ. unde simi¬
litudo ducit᷑ ad scõs adorandĩ tͥ putas:

Expanded text:
tia adversus felicitates malorum, et latia adversus felicitates malorum, et labores bonorum? Habes Paulum apostolum dicentem sanctis fidelibus roboratis in Christo: «Omnia facite sine murmuratione et disceptatione; ut sitis irreprehensibiles, et sinceres, immaculati filii Dei in medio nationis tortuosae et perversae, in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae habentes» . Similitudo de luminaribus data est ad sanctos, ut sine murmuratione sint in natione tortucolenda esse et adoranda luminaria coeli, quia inde aliqua similitudo ducta est ad significationem sanctorum; prius hoc explicemus in nomine Christi, quam non sit consequens, ut propterea tibi videatur adorandus sol, aut luna, aut stellae, aut coelum, quia aliqua de illis similitudo ducta est, qua significarentur sancti; quia multa sunt de quibus ducta est similitudo ad significandos sanctos, quae non adorantur. Si enim quidquid est unde similitudo ducitur ad sanctos, adorandum tibi putas;
Abbreviated transcription (Latin):
mouent. & cito intelligunt᷑. Hic aut̃
titulus qđ fatendũ. ẽ: habet ñ parum
obscuritatis. Sed aderit dñs & serena¬
bit nubilũ & uidebitis psalmũ. &
ex fronte psalmi cognoscetis eũ In fron¬
te enĩ habet psalmꝰ iste. psalmꝰ ipsi
dauid quarta sabbators. In limine.ẽ.
titulus. in postib fixus.ẽ. Uolunt homi¬
nes titulũ cognoscere. & sic domũ in¬
trare. Recolamꝰ gͦ scripturã scãm in
genesi primodic quid sit factũ: inue¬
nimus lucẽ Scđo die qͥd sit factũ. in¬
uenimꝰ firmam̃tũ. qđ appellauit dĩ
cęlũ. Tercio die qͥd sit factũ. inuenimꝰ
speciem t̾rȩ & maris segregationẽ. ut
om̃is congregatio aquarũ uocaretur
mare. & arida uocaret᷑ t̾ra. Quarto
die luminaria fecit ds incęlo. solẽ in
potestatẽ dici. lunã & stellas in potesta¬
tẽ noctis. Hoc quarto die fecit. Quid
sibi gͦ uult qđ de quarto die accipit
psalmꝰ titulũ in qͦ psalmo docet᷑ patien¬

Expanded text:
movent, et cito intelliguntur; hic autem movent, et cito intelliguntur; hic autem titulus, quod fatendum est, habet non parum obscuritatis: sed aderit Dominus, serenabit nubilum, et videbitis Psalmum, et ex fronte Psalmi cognoscetis eum. In fronte enim habet psalmus iste, «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum.» In limine est titulus, in postibus fixus est. Volunt homines titulum cognoscere, et sic domum intrare. Recolamus ergo Scripturam sanctam in Genesi, primo die quid sit factum; invenimus lucem: secundo die quid sit factum; invenimus firmamentum, quod appellavit Deus coelum: tertio die quid sit factum; invenimus speciem terrae et maris, et segregationem, ut omnis congregatio aquarum vocaretur mare, te arida vocaretur terra. Quarto die, luminaria fecit Deus in coelo ; solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis : hoc quarto die fecit. Quid sibi ergo vult quod de quarto die accepit Psalmus titulum; in quo psalmo docetur patien
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ nominib appellata st̃ sẏdera:
homines fuisse nec ex eo esse coepisse
ista sydera incȩlo. ex qͦ illi coeperunt.
Et ante ibi fuerunt. sed ꝑbeneficia quȩ¬
dã mortaliũ mortalia. illi homines
ꝓtẽpore suo qͥa plurimũ potuer̃ &
eminuer̃ in hoc scło. cũ cari essent ho¬
modũ tẽporale deferebant᷑ eis diuini
honores. Ueteres enĩ a scło decepti &
dera ostendebant incelo dicentes. qđ
alius esset illud sydus. & illud illius.
Homines aut̃ qͥ antea ñ aspexerant. ut
uiderent qͥa ibi erant & illa sydera an¬
te quã nascerent᷑: decepti credider̃
& concepta .ẽ. opinio uanitatis. Hanc
opinionẽ erroris diabolus confirma¬
quim᷑: quarta sabbatoꝵ. quartꝰ dies
intelligit᷑ a die dominica. Attendat
itaq cãritas urã. qͥd sibi uelit iste ti¬
tulus Hic habet grande mysteriũ. &
reuera occultũ. Nã pleraq ipsius psal¬
mi manifeste sonant. & manifeste

Expanded text:
quorum nominibus appellata sunt sidera, quorum nominibus appellata sunt sidera, homines fuisse, nec ex eo esse coepisse ista sidera in coelo, ex quo illi coeperunt: et ante ibi fuerunt; sed per beneficia quaedam mortalium mortalia, illi homines pro tempore suo, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, cum chari essent homodum temporale, deferebantur eis divini honores. Veteres enim saeculi decepti, et raestitissent, sidera ostendebant in coelo, dicentes quod illius esset illud sidus, et illud illius: homines autem qui antea non aspexerant, ut viderent quia ibi erant et illa sidera antequam nascerentur, decepti crediderunt; et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris diabolus confirmaquimur, «quarta sabbatorum» quartus dies intelligitur a die dominico. Attendat itaque Charitas vestra quid sibi velit iste titulus: hic grande mysterium, et revera occultum. Nam pleraque ipsius Psalmi manifeste sonant, et manifeste
Abbreviated transcription (Latin):
tulũ. id .ẽ. hanc inscriptionẽ: Psalmꝰ
ipsi dauid: quarta sabbati. Docturus
.ẽ. psalmꝰ iste patientiã in laborib iu.¬
storũ contra iniquorũ felicitates.
Patientiam docet. patientiã ȩdificat.
Hoc habet totꝰ. a capite usq infinẽ
Quare gͦ talẽ habet titulũ inquarta
sabbati Una sabbati. dies dominicus
EScđa sabbati. sccła feria: quẽ sȩcula¬
res diem lunȩ uocant. Tercia sabbati.
cercia feria: quẽ diem illi martis uo¬
cant. Quarta gͦ sabbatoꝵ quarta fe¬
ria qͥ mercurii dies dicitꝰ a paganis.
& a multis ꝓpĩanis. Sed nollem ut di
cant atq utinã corrigant᷑. & ñ dicant
sic Habent enĩ linguã suã qua utant᷑
Nou enĩ & in omĩb gentib. ista dicun¬
tur. Multȩ gentes aliȩ atq aliȩ. alit̾̃
atq alit̃ uocant. Melius gͦ de ore
xpiano ritus loquendi ȩc̃clesiasticꝰ
ꝓcedit. Tam̃ si quẽ forte consuecudo
traxerit. ut illud ex eat ex ore qđ im¬
ꝓbat corde: intelligat illos om̃s de

Expanded text:
t, id est hanc inscriptionem: «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum». Docturus est psalmus iste patientiam in laboribus justorum: contra iniquorum felicitates patientiam docet, patientiam aedificat. Hoc habet totus a capite usque in finem. Quare ergo talem habet titulum, «in quarta sabbati?» Una sabbati, dies dominicus est; secunda sabbati, secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant; tertia sabbati, tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta ergo sabbatorum, quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a Paganis, et a multis Christianis: sed nollemus; atque utinam corrigant, et non dicant sic. Habent enim linguam suam qua utantur. Non enim et in omnibus gentibus ista dicuntur: multae gentes aliae atque aliae aliter atque aliter vocant. Melius ergo de ore christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod improbat corde, intelligat illos omnes, de
Abbreviated transcription (Latin):
tient̾ fert om̃s felicitates malorũ.
& labores bonoꝵ patient̃ fert. tolerat
donec finiat᷑ hoc scłm. donec transeat
iniqͥtas. Iam talis beatꝰ.ẽ. & erudiuit
eũ ds̃ de lege sua. & mitigauit eũ a
dieb maligͥnis. donec fodiat᷑ pecca¬
tori fouea. Qui uͦ nondũ talis. ẽ: au

Expanded text:
tienter fert omnes felicitates malorum, tienter fert omnes felicitates malorum, et labores bonorum patienter fert, tolerat, donec finiatur hoc saeculum, donec transeat iniquitas. Jam talis beatus est, et erudivit eum Deus de lege sua, et mitigavit eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori
Abbreviated transcription (Latin):
quid cogitaret homo. si etiã ad alium
hominẽ laterec. Iacitas gͦ cogitatio¬
nes hominũ tales. aut etiã erũpentes
inuerba. uł facta: curat iste psalmꝰ
si curari uelint. Intendant gͦ & curent᷑
Atq utinã in hac multitudine tota quȩ
nunc.ẽ. int̾ istos parietes. & audit p
nos uerbũ dñi: nulla sint talia uulne¬
ra quȩ curent᷑. Utinã nulla sint. Non
tam̃ rem suꝑfluã facimꝰ dicere. si nul¬
la ibi sunt uulnera. Instruant᷑ corda
ad sanandos alios. cũ audire talia
eius.ẽ. in futuro scło. ñ in hac t̾ra. ñ
in hac uita. ẽ. & ñ frustra audit. ut
sursũ corhabeat: irridet & dolet ali¬
os murmurantes & dicit sibi. Ds nouit
qͥd agat. nos ñ possumꝰ nosse consiliũ
ipsiũs: quare parcat malis ad tẽpus.
uł quare laborent boni ad tẽpus.
Sufficit mͥ tam̃ hoc scire: qͥa & ad tẽ¬
pus laborat bonꝰ. & ad tẽpus floret
malus. Quigͦ talis. ẽ. securus. ẽ: & pa¬

Expanded text:
quid cogitaret homo, etiamsi alium quid cogitaret homo, etiamsi alium hominem lateret. Tacitas ergo cogitationes hominum tales, aut etiam erumpentes in verba vel facta, curat iste psalmus, si curari velint. Intendant ergo, et curentur. Atque utinam in hac multitudine tota quae nunc est inter istos parietes, et audit per nos verbum Domini, nulla sint talia vulnera quae curentur; utinam nulla sint. Non tamen rem superfluam facimus dicere, si nulla ibi sunt vulnera. Instruantur corda ad sanandos alios, cum audire talia ejus est in futuro saeculo, non in hac terra, non in hac vita est, et non frustra audit ut sursum cor habeat; irridet et dolet talia murmurantes, et dicit sibi: Deus novit quid agat, nos non possumus nosse consilium ipsius, quare parcit malis ad tempus, vel quare laborant boni ad tempus; sufficit mihi tamen hoc scire, quia et ad tempus laborat bonus, et ad tempus floret malus. Qui ergo talis est, securus est; et pa
Abbreviated transcription (Latin):
Uere placiturus sũ dõ ꝑ̃ iusticiã. aut
iusti illi placent. sub cuiꝰ imꝑio mali
florent. Tanta mala cõmittunt. &
nichil illis euenit mali. Aut si forte
euenit aliqͥd mali. qͥd sibi dicunt illi
cũ eis coeꝑis dicere. ecce quanta fecit
mala. quomͦ illi redditũ. ẽ. qualẽ exi¬
tũ habuit : Incipiunt illi cogitare iu¬
stos. quib mala euener̃. & op̃ponunt
nob̾ & dicunt. Si illi ꝓpt̾ea mali acci.¬
dit aliqͥd. qͥa iniquus fuit: illi quare
accidit. qͥ tã iuste uixit. qͥ elemosinas
tantas fecit. qͥ tã multa bona opatꝰ. ẽ.
in ȩccła: Quare talẽ sortẽ inuẽnit:
Quare talẽ extcũ habuit. qualẽ ille hõ
qͥ multa iniqua cõmisit: Adhoc autẽ
ista dicunt: ut ostendant se ꝓpterea
ñ facere mala qͥa ñ posst̃. aut qͥa non
audent. Nã qͥd uelit cor. lingua testat᷑
Et quidem etiã si lingua ommutesceret:¬
& ipsa timore cõpressa. ds̃ uideret int᷑

Expanded text:
Vere placiturus sum Deo per justitiam? aut Vere placiturus sum Deo per justitiam? aut justi illi placent, sub cujus imperio mali florent? Tanta mala committunt, et nihil illis evenit mali. Aut si forte evenit aliquid mali; quid tibi dicunt illi, cum eis coeperis dicere: Ecce quanta fecit mala, quomodo illi redditum est? qualem exitum habui? Incipiunt illi cogitare justos quibus mala evenerunt, et opponunt nobis, et dicunt: Si illi propterea mali aliquid accidit, quia iniquus fuit; illi quare accidit, qui tam juste vixit? Qui eleemosynas tantas fecit, qui tam multa bona operatus est in Ecclesia, quare talem sortem invenit? quare talem exitum habuit, qualem ille homo qui multa iniqua commisit? Ad hoc autem ista dicunt, ut ostendant se propterea non facere male, quia non possunt, aut quia non audent. Nam quid velit cor, lingua testatur: et quidem, etiamsi lingua obmutesceret et ipsa timore compressa, Deus videret intus
Abbreviated transcription (Latin):
malã. Nã quomͦ sibi noc̾eat: audi scri¬
pturã. Qui aut̃ diligit iniqͥtatẽ: odit
animã suã. Et reuera multũ errant
homines : qͥ putant iniusticiã suam
aliis nocere. & sibi ñ nocere. Ad alios
ꝓcedit iniqͥtascuiꝰ libet. ut corpori
noceat. ut rem familiarẽ lȩdat. ut uil¬
lã inuadat. ut mancipiũ abducat. ut
aurũ auferat uł argentũ. uł si quid
aliud possidet. Ad hoc ꝓfertur ad alte¬
rũ illa iniqͥtas. Ergo iniqͥtas tua alieno
corpori nocet. tuo animo ñ nocet:
Contra istã simplicẽ ueracẽq doctrinã.
qua insinuat᷑ hominib bonis. ut ipsã
iusticiã diligant. & ex ea placere dõ
uelint. ab illo in telligant luce quadã
intelligibili ꝑfundi animã suã. ut fa¬
ciant iusta oꝑa. & illã lucẽ sapientię
omĩb quȩ inscło diligunt᷑ p̃ponant:
contra istã doctrinã talia murmura
sunt hominũ. Q si ñ ꝓcedunt in uoce.
ꝓdunt᷑ in corde. Quid gͦ dicunt :

Expanded text:
malam. Nam quomodo sibi noceat, audi Scrimalam. Nam quomodo sibi noceat, audi Scripturam: «Qui autem amat» «iniquitatem, odit animam suam» . Et revera multum errant homines qui putant injustitiam suam aliis nocere, et sibi non nocere. Ad alios procedit iniquitas cujuslibet, ut corpori noceat, ut rem familiarem laedat, ut villam invadat, ut mancipium abducat, ut aurum auferat, aut argentum, vel si quid aliud possidet. Ad hoc profertur ad alterum illa iniquitas. Ergo iniquitas tua alieno corpori nocet, tuo animo non nocet? 2. Contra istam simplicem veracemque doctrinam, qua insinuatur hominibus bonis, ut ipsam justitiam diligant, et ex ea placere Deo velint; ab illo intelligant luce quadam intelligibili perfundi animam suam, ut faciant justa opera, et illam lucem sapientiae omnibus quae in saeculo diliguntur praeponant: contra istam doctrinam talia murmura sunt hominum; et si non procedunt in voce, roduntur in corde. Quid ergo dicunt?
Abbreviated transcription (Latin):
cerẽ: ñ facit. De qͦ scriptũ. ẽ. Qui potu¬
it transgredi & ñ. ẽ. transgressus. & fa¬
cere mala & ñ fecit. Quis. ẽ. hic & lau¬
dabimꝰ eũ fẽcit enĩ mirabilia in uita
sua. Loquebatꝰ scriptura de potentib
innocentib. & lupus enĩ tantũ uult
nocere quantũ leo. Dissimilit̾ nocent.
sed ñ dissimilit cupiunt:. Leo enĩ ñ solũ
contẽnit canẽ latrantẽ sedetiã fugat
& uenit adouile. & ommutescentib
canib rapit qđ potest. Lupus ñ audet int̾
latratꝰ canũ. Nunqͥd ꝓpt̾ea qͥa ñ potuit
auferre a canib t̾ritꝰ. innocentior remea¬
uit: Docet gͦ ds innocentiã. ut qͥsq inno¬
cens sit ñ tim̃ore poene. sed amore iusticiȩ¬
Tunc enĩ liber. ẽ. in nocens. & ucrus. ẽ. in¬
nocens. Qui aut̃ timore in nocens fit:
ñ. ẽ. in nocens. quãuis ñ noceat cui uult
nocere. Non enĩ nocet alteri ꝑ factũ
malũ. sed sibi plurimũ ꝑcupiditatẽ

Expanded text:
cere, non facit; de quo scriptum est: «Qui potucere, non facit; de quo scriptum est: «Qui potuit transgredi, et non est transgressus; et facere mala, et non fecit. Quis est hic, et laudabimus eum? Fecit enim mirabilia in vita sua» . Loquebatur Scriptura de potentibus innocentibus. Et lupus enim tantum vult nocere, quantum leo: dissimiliter nocent, sed non dissimiliter cupiunt. Leo enim non solum contemnit canem latrantem; sed etiam fugat, et venit ad ovile, et obmutescentibus canibus rapit quod potest: lupus non audet inter latratus canum. Numquid propterea quia non potuit auferre a canibus territus, innocentior remeavit? Docet ergo Deus innocentiam, ut quisque innocens sit non timore poenae, sed amore justitiTunc enim liber est innocens et verus est innocens. Qui autem timore innocens, fit, non est innocens, quamvis non noceat cui vult nocere. Non enim nocet alteri per factum malum, sed sibi plurimum per cupiditatem
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵs uidet ds̃. & punit incogitationil
eoꝵ. Quidenĩ uelint ille attendit: cui
oculus ñ repellit᷑ carne. ut ñ uideat
uoluntatẽ. Tales si occasiones inueniant:
ñ mali fiunt. sed manifestant᷑. Non ut
sentias qđ natũ sit manifestũ: sed ut
intelligas qͥd latebat inclusũ. Paucis
his annis & ꝓpe hesterno die uider̃ hȩc
homines. & ꝓbauer etiã qͥ tarde intelli¬
gunt. Erat enĩ hic una domꝰ potentissima
ad tẽpus. dequa flagellũ fecerat ds hu
& timeat sententiã iudicis. Cũ gͦ essec
lnc eadẽ domꝰ magna: multi subilla ge¬
mebant. murmurabant. rep̃hendeban.
detestabant᷑. b lasphemabant. Quomͦ
se artant homines. & dant᷑ diuino illi
iudicio. Multi in concupiscentia cordis
sui subito euertebant ipsas domꝰ. illi
qͥ murmurabant de ipsa domo. & abeis
talia homines patieliant᷑: qualia se
pati ipsi a talib paulo arte querebant᷑
Bonꝰ gͦ ille .ẽ: qͥ & quando potest male fa¬

Expanded text:
eorum videt Deus, et punit in cogitationibus eorum videt Deus, et punit in cogitationibus eorum. Quid enim velint, ille attendit, cujus oculus non repellitur carne, ut non videat voluntatem. Tales si occasiones inveniant, non mali fiunt, sed manifestantur: non ut sentias quod natum sit manifestum, sed ut intelligas quod latebat inclusum. Paucis his annis, et prope hesterno die viderunt haec homines, et probaverunt etiam qui tarde intelligunt. Erat enim hic una domus potentissima ad tempus, de qua flagellum fecerat Deus get timeat sententiam judicis. Cum ergo esset hic eadem domus magna, multi sub illa gemebant, murmurabant, reprehendebant, detestabantur, blasphemabant. Quomodo se arctant homines, et dantur divino illo judicio multi in concupiscentias cordis sui ? Subito fiebant ipsius domus illi qui murmurabant de ipsa domo; et ab eis talia homines patiebantur, qualia se pati ipsi a talibus paulo ante querebantur. Bonus ergo ille est, qui et quando potest male fa