comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ mori: s cuiꝰ horȩ opportunitate digne¬
ret᷑ occidi. Qui gͦ palã docendo & arguendo.
& tam̃ inimicoꝵ rabiẽ ualere inse aliqͥd ñ
sinendo dĩ demonstrabat potestatẽ: idẽ ta¬
m̃ fugiendo & latendo hominis instruebat.
infirmitatẽ. ne dm̃ tẽptare audeat qͣn-¬
iutoriũ ꝓtectionẽq diuinã. fidẽq ꝑdid̾at.
qͥndo ꝑmurũ insporta sũmissꝰ ẽ. ut inimicorᷤ
manꝰ effuger&. Nongͦ indm̃ ñ credendo sic fu-¬
git : s dm̃ tẽptando sic fugere noluiss&: cũ
sic fugere potuiss&. ꝓinde cũ int̾ ignotos
ꝓpt̾ excellentissimã pulchritudinẽ sarȩ. &
eiꝰ pudicicia & mariti uita esset indubio.
nec utrunq tueri posset abrahã. uerũta¬
m̃ unũ horũ possa id ÷ uitã: ne dm̃ suũ
tẽptarae fecit qͦd potuit. qͦd aut̃ ñ potuit
illi cõmisit. Quigͥ se hominẽ occultare
ñ ualuit: maritũ se occultauit ne occi¬
deret᷑ uxorẽ dõ credidit ne pollueret᷑.

Expanded text:
cuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quaniutorium protectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. non ergo in deum non credendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic fugere potuisset. proinde cum inter ignotos propter excellentissimam pulchritudinem Sarae et eius pudicitia et mariti uita esset in dubio nec utrumque tueri posset Abraham, uerumtamen unum horum posset. id est uitam, ne deum suum temptaret, fecit quod potuit; quod autem non potuit, illi commisit. qui ergo se hominem occultare non ualuit, maritum se occultauit, ne occideretur; uxorem deo credidit, ne pollueretur.
Abbreviated transcription (Latin):
tione belloꝵ innocentissime deuersat᷑.
qͥdõ uibente belligerat. qut̃ male aliqͥd
iubere ñ posse nemo qͥei seruit ignorat
Siaut ꝓpt̾ea putant ñ potuisse. dm̃ bel¬
lũ gerendũ iubere. qͥa postea iiis xp̃s.¬

Expanded text:
tione bellorum innocentissime deuersatur, tione bellorum innocentissime deuersatur, qui deo iubente belligerat, quem male aliquid iubere non posse nemo, qui ei seruit, ignorat. Si autem propterea putant non potuisse deum bellum gerendum iubere, quia dominus pos
Abbreviated transcription (Latin):
auctore suscipit᷑. recte suscipi dubitare
fas ñ .ẽ. uł ad trendã uł adobterendã uł ad
subiugandã mortaliũ suꝑbiã. qͣndo ne il¬
lud qͥdẽ qͦd humana cupiditate gerit᷑. ñ
solũ incorruptibili dõ s nec scĩs eiꝰ obesse
aliqͥd potest. quibꝰ potiꝰ ad exercendã pati¬
entiã & adhumiliandã animã. ferendãq
pat̾nã disciplinã. etiã ꝑdesse inuenitur.
Neq enĩ hab& uneos qͥsquã ullã potestatẽ:
nͥ cuidata fuerit desuꝑ. Non .ẽ. enĩ poce¬
stas nͥ adõ. siue iubentẽ: siue sinente. Cũ
gͦ uir iustꝰ si forte subrege homine etiã¬
etiã sacrilego militet. recte possit illo
iubente bellare cruicȩ pacis ordinẽ ser¬
uans. cũ id qͦd iubet᷑ uł ñesse contra dĩ p̃¬
ceptũ certũ. ẽ uł utrũ sit certũ ñ ẽ. ita
ut fortasse reũ regẽ faciat iniqͥtas imꝑ¬
andi. innocente aut̃ militẽ ostendat᷑
ardo seruiendi. qͣnto magis inad ministra¬

Expanded text:
auctore suscipitur, recte suscipi dubitare auctore suscipitur, recte suscipi dubitare fas non est uel ad terrendam uel ad obterendam uel ad subiugandam mortalium superbiam, quando ne illud quidem, quod humana cupiditate geritur, non solum incorruptibili deo, sed nec sanctis eius obesse aliquid potest: quibus potius ad exercendam patientiam et ad humiliandam animam ferendamque paternam disciplinam etiam prodesse inuenitur. neque enim habet in eos quisquam ullam potestatem, nisi cui data fuerit desuper. non est enim potestas nisi a deo siue iubente siue sinente. cum ergo uir iustus, si forte sub rege homine etiam sacrilego militet, recte possit illo iubente bellare ciuicae pacis ordinem seruans — cui quod iubetur, uel non esse contra dei praeceptum certum est uel utrum sit, certum non est, ita ut fortasse reum regem faciat iniquitas imperandi, innocentem autem militem ostendat ordo seruiendi — quanto magis in administra
Abbreviated transcription (Latin):
audiant. hoc stipendiũ uibentẽ relai cȩsari.
ꝗͦd ioħs dic̃ debere sufficere militi. Readite
inqͥt cȩsari quȩ cȩsaris st̃. cedõ quȩ dĩ sunt.
& adhoc enĩ tributa p̃stant᷑ ut ꝓpt̃ bella
necessariũ militi stipendiũ pb̾eatur. Oeri¬
to a illiꝰ centurionis diçentis. & ego homo sũ
sub potestate constitutꝰ habens sub me mi¬
lites. & dico hinc uade & uadit. & alio ue
ni & uenit. & seruo meo fac hoc &e facit: fi¬
dẽ laudauit. ñ illiꝰ militiȩ de sertionẽ im¬
ꝑauit. & de itis qͥde in iustisq bellis nc̃ dis¬
putare longũ .ẽ. & ñ necessariũ. Int̃ . ẽ. enĩ.
quibꝰ causis. quibꝰq auctoribꝰ. homines ge¬
renda bella suscipiant. Ordo tam̃ ille natu¬
ralis mortaliũ paci accõmodatꝰ hoc poscit.
ut suscipiendi belli auctoritas atq consili¬
ũ penes pͥncipẽ sit. exeqͣndi aut̃ iussa bel¬
lica ministeriũ milites debeant paci sa¬
lutiq cõmuni. Bellũ aut̃ qͦd gerendũ dõ

Expanded text:
aei hoc stipendium jubentem reddi Caesari, quod Joannes dicit debere sufficere militi: Reddite, inquit, Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Ad hoc enim tributa praestantur, ut necessario militi stipendium praebeatur. merito et illius centurionis dicentis: et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me milites; et dico huic: uade, et uadit, t, fidem laudauit, non illius militiae desertionem imperauit. et de iustis quidem iniustisque bellis nunc disputare longum est et non necessarium. Interest enim, quibus causis quibusque auctoribus homines gerenda bella suscipiant; ordo tamen ille naturalis mortalium paci adcommodatus hoc poscit, ut suscipiendi belli auctoritas atque consilium penes principem sit, exequendi autem iussa bellica ministerium milites debeant paci salutique co mmuni. bellum autem, quod gerendum deo
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ uitȩ nob inxp̃i corpore p̾dicant᷑. Una
tẽporalis inqͣ laboramꝰ: alia ętna. inqͣ de¬
lectationẽ dei contẽplabimur. Istã dñs
passione: illã resurrectione declarauit.
Aamonent nos adhoc intelligendũ. illarũ
etiã nomina feminarũ. Dict̃ enĩ qͦd lia in¬
t̃p̃tat᷑ laborans. rachel aut̃ uisũ pͥncipiuĩ
siue uerbũ ex qͦ uidet᷑ pͥncipiũ. Actio gͦ
humanȩ mortalisq uitȩ inqͣ uiuimꝰ ẽx
fide multa laboriosa oꝑa facientes. incer¬
ti qͦ exitu ꝓueniant adutilitatẽ eoꝵ qͥbꝰ
consulere uolumꝰ: ipsa ÷ lia pͥor uxor ia-¬
cob. Ac ꝑhoc. & infirmis oculis fuisse cõ¬
memorat᷑. Cogitationes enĩ mortaliũ.
timidȩ & incertȩ ꝓuidentiȩ nr̃e. Spes
delectabile intelligentiã ueritatis: ipsa
achel. Vnde eciã ar̃ bona facie & puulehra
soccie hanc enĩ amat om̃is pre studioiͦ &¬

Expanded text:
isti corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus, alia aeterna, in qua delectationem dei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim, quod Lia interpretatur "laborans," Rachel autem "uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium." actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiufide multa laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes intelligentiam veritatis, ipsa est Rachel. Unde etiam dicitur: Bona facie et pulchra specie . Hanc enim amat omnis pie studio
Abbreviated transcription (Latin):
iustos numerant. qͥ quãuis humilit̃ & ue¬
racit̾ sua p̃t̃ita peccata fateat᷑: tam̃ se ex
fide iħu xpi iustificatũ grãs agit. An uͦ
illi parcebat ille. quẽ uani ñ intelligt̃
dicentẽ. ñ parcã nec iꝰto nec peccatori:
Audiant gͦ ipsũ. & ne magnitudine inqͥt

Expanded text:
iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueiustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ quã hominẽ: ita nullã uł paruã esse
ulpã. eũ nolle sibi regnare : incuiꝰ soliꝰ regno. rec¬
te. beate. semꝑq uiuit᷑. Iã illud qͦd ulti
mũ faust᷑ posuit insidiuans uccibꝰ lubris
tanouã uituꝑantibꝰ dm̃ qͥd minet᷑ gl adiũ qͥ
nemini parcat nec iusto nec peccatori: cũ
paganio exponcrit᷑ qͥmͦ accipiendũ sit for¬
tassis nec Neouo nec ueti testam̃to resistera.
eiq placera similitudo euanglica: quȩ istis
qͥse xp̃ianos hab̃i uolunt. aut ñ appar& ut
cecis: aut displicet ut ꝑuersis. Sũmꝰ qppe
ille uitis agricola. alit̾ parat falcẽ sarm̃tis
fructuosis: alit̃ infructuosis. lam̃ ñ parcit
nec ꝓbis nec reꝑbis. illis purgandis. illis am¬
putandis. Nuliꝰ enĩ hominũ ÷ tanta i̾cicia
p̾ditꝰ: cui ñ sit necessaria tẽptatio tribulatio¬
nis uł ad ꝑficiendã uł ad confirmandã iur
tutẽ. Nisi forte nec paulũ isti apłm int̾

Expanded text:
quemquam hominem, ita nullam uel paruam esse quemquam hominem, ita nullam uel paruam esse culpam eum sibi nolle regnare, in cuius solius regno recte, beate semperque uiuitur. Iam illud ultimum quod Faustus posuit insidians ueteribus libris tamquam uituperantibus deum, quod minetur gladium. quo nemini parcat, nec iusto nec peccatori, cum pagano exponeretur, quomodo accipiendum sit, fortassis nec nouo nec ueteri testamento resisteret, eique placeret similitudo euangelica, quae istis, qui se christianos haberi uolunt, aut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis. nullus enim hominum est tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficitutem, nisi forte nec Paulum isti apostolum inter
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ milibꝰ ñ miraret᷑ si dĩ iudiciũ ñ
negaret. qͦd neq pagani negant: qͥdĩ ꝓui¬
dentia istã uniuersitatẽ regi & administra¬
ri a sumis usq adima concedunt. Quod si
& hoc negaret: uł suoꝵ auctoritate faciliꝰ.
uł aliqͥnto cͥuitiꝰ certarũ rationũ disputati¬
one conuunceret᷑. uł tanquã nimiũ durꝰ &
stolidꝰ. ipsi qͦd esse ñ crederet: diuino iudicio
relinqueret᷑. Leuia porro uł nulla cõmissa
cõmemoraret: ostenderemꝰ nec nulla esse
nec leuia. Uelut qͦd exẽpli grã posuimꝰ de
ueste nuptiali. demonstraremꝰ qͣntũ esset
nefas sacras nuptias adire. quęrentẽ ibi
głam ñ sponsi s suã. uł siquid forte aliud il-¬
la uestis meliore intellectu significare
Miueniret᷑. Aut qͦd ante oculos regis int̾¬
ficiunt᷑ qͥeũ sibi regnare noluert̃: ñ songo
forte sermone nr̃o apparer&. ñ que admodũ
nulla culpa ÷ hominis si noll& sibi regnare

Expanded text:
hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non negaret: quod neque pagani negant, qui dei prouidentia istam uniuersitatem regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. quodsi et hoc negaret, uel suorum auctoritate facilius uel aliquanto diutius certarum rationum disputatione conuinceretur, uel tamquam nimium durus et stolidus ipsi, quod esse non crederet, diuino iudicio relinqueretur. leuia porro uel nulla commissacommemoraret, ostenderemus nec nulla esse nec leuia. uelut quod exempli gratia posuimus de ueste nuptiali, demonstraremus, quantum esset nefas sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam non sponsi, sed suam, uel si quid forte aliud illa uestis meliore intellectu significare inueniretur; aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt, non in longo forte sermone nostro adpareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare
Abbreviated transcription (Latin):
appellat᷑ uita. siue scdm quã dicimꝰ. uiuit qͥ
exanime ñ ẽ. siue scđ̾m quã dicimꝰ. bonȩ uitȩ
hõ ẽ. Greci aut̃. ita duo duobꝰ qͦq uocabulis
significant. Unde fieri potest. ut except a
uerboꝵ abusione quȩ iom̃ibꝰ linguis late pa-¬
tet. aliqͣ etiã hebreȩ linguę ꝓpͥetate ⁊ elus in-
utroq ponat᷑. siue cũ coniugis adult̾io tur¬
batꝰ animꝰ contabescit qͦd indm̃ cadere non
potest. siue cũ seruandȩ pudiciciȩ coniuga¬
li: custodia diligens adhibet᷑. Eͦo dm̃ facere
cũ plebẽ suã tanquã coniugẽ alloquit᷑. quã
ꝑmultos falsos deos fornicari ñ uult. ñsolũ
sine dubitatione: uerũ etiã cũ grarũ acti-¬
one nob̾ utile ⁊ confiteri. Hoc & de ira dĩ dixe-¬
rim. Neq enĩ ꝑturbat᷑ ds̃ cũ infert irã: sed
ira ꝓuindicta ponit᷑. siueabusione. siue aliqͣ
p̾cedentis linguȩ ꝓpͥetate. De int̾fectis autẽ

Expanded text:
appellappellexanime non est, siue secundum quam dicimus "bonae uitae homo est;" Graeci autem ista duo duobus quoque uocabulis significant. unde fieri potest, ut excepta uerborum abusiene, quae in omnibus linguis late patet, aliqua etiam hebraeae linguae proprietate zelus in utroque ponatur, siue cum coniugis adulterio turbatus animus contabescit, quod in deum cadere non potest, siue cum seruandae pudicitiae coniugalis custodia diligens adhibetur, quod deum facere, cum plebem suam tamquam coniugem adloquitur, quam per multos falsos deos fornicari non uult. non solum sine dubitatione, uerum etiam cum gratiarum actione nobis utile est confiteri. hoc et de ira dei dixerim; neque enim perturbatur deus, cum infert iram, sed ira pro uindicta ponitur siue abusione siue aliqua praecedentis linguae proprietate. De interfectis autem
Abbreviated transcription (Latin):
cautionẽ &e metũ. clem̃tiã & miscđiam. pru¬
dentiã & astutiã. fiduciã & audaciã. & mul¬
ta inhc̃ modũ. ita ut inhis bonis uerbis
ea quę pͥora posui uixtutibꝰ. quȩ aut̃ poste¬
riora uitiĩs apponant: pleni st̃ tam̃ libri
eoꝵ. cũ abusione istoꝵ nominũ quȩ ꝓprie
uitia significant etiã uirtutes sic appellan¬
tur: cũ uł cupiditas ꝓuoluntate. uł lȩcicia
clem̃tia. uł astutia ꝓ prudentia. uł audacia
ꝓfiducia ponit᷑. & quis om̃ia cõmemorare
ualeat. quȩ adsimilẽ licentiã mos locutio¬
nis usurpat: Huc accedit etiã singularũ
quarunq linguarũ sua quȩdã ꝓprictas
N ã inȩcclasticis litt̾is. nusquã miscdiam inuitu¬
pationẽ positã recolo. Cui rei. sermonis etiam
cotichiani consuetudo concordat. Greci duas res
uicinas qͥdẽ s tam̃ distincꝰtas: uno nomine
appellant. lahorẽ. & dolore. Nos ea singulis
nominib enunciamꝰ. Sic̃ a nob̾ uno nomine

Expanded text:
 metum clementiam et misericordiam, prudentiam et astutiam, fiduciam et audaciam et multa in hunc modum, ita ut in his binis uerbis ea, quae priora posui, uirtutibus, quae autem posteriora, uitiis adponant: pleni sunt tamen libri eorum, cum abusione istorum nominum, quae proprie uitia significant, etiam uirtutes sic appellantur, cum uel cupiditas pro uoluntate uel laetitia clementia uel astutia pro prudentia uel audacia pro fiducia ponitur. et quis omnia commemorare ualeat, quae ad similem licentiam mos locutionis usurpat? huc accedit etiam singularum quarumque linguarum sua quaedam proprietas. nam in ecclesiasticis litteris nusquam misericordiam in uituperatione positam recolo. cui rei sermonis etiam cotidiani consuetudo concordat. Graeci duas res uicinas quidem, sed tamen distinctas uno nomine appellant, laborem et dolorem, nos eas singulis nominibus enuntiamus: sicut a nobis uno nomine
Abbreviated transcription (Latin):
lib oboedire iuste ordo ipse constringit.
Alioqͥn iohes cũ adeũ baptizandi milites
uenirent dicentes. & nos qͥd faciemꝰ: respon¬
der& eis. Arma abicite. miliciã istã dese¬
S qͥa sciebat eos cũ hȩc militando facerent
neste homicidas s ministros legis. & ñul¬
tores iniuriarũ suarũ s salutis publicȩ
defensores: respondit eis. Neminẽ concus¬
scetis nuli calimã feacrtis ufficat nob
stipendiũ urm. S qͥa manichei iohem apte

Expanded text:
libus oboedire iuste ordo ipse constringit. libus oboedire iuste ordo ipse constringit. alioquin Iohannes, cum ad eum baptizandi milites uenirent dicentes: et nos quid faciemus? responderet eis: arma abicite, militiam istam deseternite; sed quia sciebat eos, cum haec militando facerent, non esse homicidas, sed ministros legis, et non ultores iniuriarum suarum, sed salutis publicae defensores, respondit eis: neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. sed quia Manichaei Iohannem ape
Abbreviated transcription (Latin):
luntas pͣua atq ꝑuersa. pluri¬
mũ int̾esse utrũ aliqͥd humana
cupiditate uł temeritate admittat᷑. añ
di pareat᷑ imꝑio. qͥ nouit. quid. quando.
qͥb ꝑmictat aut iubeat. qͥd cuiq facere pa¬
tiq conueniat: nec bella ꝑ moisen gesta
miret᷑ aut horreat. qͥa & inillis diuina
secutꝰ imꝑia. ñ seuiens s oboediens fuit. Nec
qͥa moriunt᷑ qͣndoq morituri. ut domen¬
tuipace uicturi: Hoc rep̃hendere timi¬
dorꝰ ẽ. ñ religiosor. Nocendi cupiditas. ul¬
ciscendi crudelitas. impacatꝰ atq impla¬
cabilis animꝰ. feritas rebellandi. libido do¬
minandi. & si quã similia: hȩc st̃ quȩ iN
bellis iure culꝑant᷑. Quȩ plerunq ut etiã
iure puniant᷑: aduersꝰ uiolentiã resisten¬
tiũ. siue dõ. siue aliqͦ legitimo imꝑio iuben¬
te. gerenda ipsa bella suscipiunt᷑ abonis.
cũ ineo rerũ humanarũ ordine inueni¬
unt᷑: ubi eos uł iube tale aliqͥd. uł inta¬

Expanded text:
luntas praua atque peruersa pluriluntas praua atque peruersa plurimum interesse, utrum aliquid humana cupiditate uel temeritate admittatur. an dei pareatur imperio, qui nouit, quid, quando. quibus permittat aut iubeat, quid cuique facere patique conueniat, nec bella per Moysen gesta miretur aut horreat. quia et in illis diuina secutus imperia non saeuiens, sed oboediens fuit, nec quia moriuntur quandoque morituri, ut domentur in pace uicturi? hoc reprehendere timidorum est. non religiosorum. nocendi cupiditas, ulciscendi crudelitas, inpacatus atque inplacabilis animus, feritas rebellandi, libido dominandi et si qua similia, haec sunt, quae in bellis iure culpantur, quae plerumque ut etiam iure puniantur, aduersus uiolentiam resistentium siue deo siue aliquo legitimo imperio iubente gerenda ipsa bella suscipiuntur a bonis. cum in eo rerum humanarum ordine inueniuntur, ubi eos uel iubere tale aliquid uel in ta
Abbreviated transcription (Latin):
nera uimentẽ faccũ ita nobile. ut. & ille¬
tu es quesitu animo occurrera. ut aenis
tes linguis cantatũ. tot locis pict ut e eus¬
res ae oculos disinulantes feciis. Pui ꝓpt
si inoccidendo filio spintaneus motꝰ execrabi¬
lis. dõ aut̃ iubente obsecundans famulatꝰ ũ
solũ inculpabilis uerii etiã laudabilis inue¬
nit᷑: qͥd moisen fauste rep̃hendis. qͦd expolia¬
rit egy ptiosꝰ Site irritat uelut humana
facientis imꝑbitas: diuina t̾reat iubentis
auetoritas. Añ talia fieri uolentẽ. etiã ipsũ
dm̃ uituꝑare paratꝰ es: Redi gͦ retro satha¬
nas. neq enĩ sapis quȩ dĩ st̃ s quȩ st̃ hominũ.
Atq utinã hoc sicut petrꝰ audire dignꝰ fus¬
ses. atq id qͦd indõ sensu infirmiore rep̃hen¬
dis: pestea p̾dicasses. quẽ aidmodũ ille glo¬
rioso p̃conio postea gentibꝰ annunciabat.
qͦdei primo cũ dñs uellet fieri displicebat.
Quã obrẽ si iã tandẽ intelligit huma¬
na duricia. atq inrebꝰ rectis uo¬

Expanded text:
ueniret in mentem factum ita nobile, ut et non lectum nec quaesitum animo occurreret, ut denique tot linguis cantatum, tot locis pictum et aures et oculos dissimulantes feriret. quapropter si in occidendo filio spontaneus motus execrabilis, deo autem iubente obsecundans famulatus non solum inculpabilis, uerum etiam laudabilis inuenitur: quid Moysen, Fauste, reprehendis, quod expoliarit Aegyptios? si te inritat uelut humana facientis inprobitas, diuina terreat iubentis auctoritas. an talia fieri uolentem etiam ipsum deum uituperare paratus es? redi ergo retro, satanas; neque enim sapis, quae dei sunt, sed quae sunt hominum. atque utinam hoc sicut Petrus audire dignus fuisses atque id, quod in deo sensu infirmo reprehendis, postea praedicasses, quemadmodum ille glorioso praeconio postea gentibus adnuntiabat, quod ei primo, cum dominus uellet fieri, displicebat. Quamobrem si iam tandem intellegit humana duritia atque in rebus rectis uo
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ꝑmisit. ut etiã inde aliqͥd demonsta¬
r&. manente recto iudicio suo suꝑ pecca¬
tũ hominũ tunc pͣsentiũ. & euigilante
ꝓuidentia sua ꝓsignificatione futuror
ꝓinde illud factũ cũ in scã scriptura nar

Expanded text:
fieri permisit, ut etiam inde aliquid demonstrafieri permisit, ut etiam inde aliquid demonstraret manente recto iudicio suo super peccatum hominum tunc praesentium et uigilante prouidentia sua pro significatione futurorum. proinde illud
Abbreviated transcription (Latin):
le condiret. ut ñ fatui negletemꝰ s pruden.¬
tes caueremꝰ hoc malũ. unde & illa ut
hoc admoneret instatuã salis conuersa t̃ nã
eũ pcipet ut se qͥsq ꝑseuerantissima anteri¬
M intentione abiis quȩ retro st̃ eriꝑet.
mem̃tote inqͥt uxoris loth: sic etiã impso
loth qͥndo eũ eo filiȩ concubuert̃. ñ illud qͥd
cũ ã sodomis liberatꝰ. ẽ s aliud aliqͥd figura¬
tũ ẽ. Nã tẽ ille ipse loch futurȩ legis ii¬
decur gestasse ꝑsonã: quã quidã exilła ꝓcre¬
aci & sublege positi. male intelligendo qͦ¬
dãmͦ debriant. eaq ñ legitime utendo inf̾¬
delitatis oꝑa pariunt. Bona ÷ enĩ lex ait
apłs siqͥs ea legitime utat᷑. Nec ideo tam̃
hoc faecũ uł ipsiꝰ loch uł eiꝰ filiarũ iustis¬
camꝰ qͥa significauit aliqͥd qͥd futurã qrun¬
dã ꝑuersitatẽ pͣnunciaret. Aliud enĩ ille
ut hoc facerent intendert̃: aliud ds̃ qͥhee

Expanded text:
le condiret, ut non fatui neglegeremus. sed prudenle condiret, ut non fatui neglegeremus. sed prudentes caueremus hoc malum. unde et illa, ut hoc admoneret, in statuam salis conuersa est. nam cum praeciperet, ut se quisque perseuerantissima anteriorum intentione ab iis. quae retro sunt, eriperet, mementote, inquit, uxoris Loth. sic etiam in ipso Loth, quando cum eo filiae concubuerunt, non illud, quod cum a Sodomis liberatus est, sed aliud aliquid figuratum est. nam tunc ille ipse Loth futurae legis uidetur gestasse personam, quam quidam ex illa procreati et sub lege positi male intellegendo quodam modo inebriant eaque non legitime utendo infidelitatis opera pariunt. bona est enim lex, ait apostolus, si quis eam legitime utatur. Nec ideo tamen hoc facicamus, quia significauit aliquid, quod futuram quorundam peruersitatem praenuntiaret. aliud enim illae, ut hoc facerent, intenderunt, aliud deus, qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tatur qͦd sponsꝰ ẽ. Hȩc de patre abrahã: ad¬
uersꝰ impudentissimã & imꝑitissimã & ca¬
lũmosissimã fausti uocẽ. sãtis dicta st̃. Loth
aut̃ fr̃ eiꝰ iꝰtus & hospitalis insodomis. & ab
om̃i sodomitarũ contaminatione purus
atq integer. ex illo incendio qͦd erat si¬
militudo futuri iudiciĩ meruit saluus
euadere. tipũ gestans corporis xp̃i. qͦd in-
om̃ibꝰ scĩs & nc̃ int̾ iniqͦs atq impios ge¬
mit. quoꝵ factis ñ consentit. & a quoꝵ cõ¬
mixtione inscłi fine liberabit᷑. illis dãna¬
tis supplicio ignis et̃ñi. Sicut aut̃ aliuo
genꝰ hominũ mneiꝰ uxore figuratũ . ẽ. eors
scilicet qͥ ꝑgrim dĩ uocati r̃etro respici¬
unt. ñ sic̃ pauilus qͥea quȩ retro st̃ obliuuiseit᷑.
& inea quȩ ante sunt extendit̃. unde & ip.¬
se dñs. nemo inqͥt imponens manũ sitꝑ ari¬
trũ respiciens recro aptus ÷ regno cȩlor.
nec illud exemplũ tacuit qͦnos̃ tanquã sa¬

Expanded text:
tatur, quod sponsus est. haec de patre Abraham aduersum inpudentissimam et inperitissimam et calumniosissimam Fausti uocem satis dicta sunt. Loth autem frater eius iustus et hospitalis in Sodomis et ab omni Sodomitarum contaminatione purus atque integer ex illo incendio, quod erat similitudo futuri iudicii, meruit saluus euadere, typum gestans corporis Christi, quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque inpios gemit, quorum factis non consentit et a quorum conmixtione in saeculi fine liberabitur, illis damnatis subplicio ignis aeterni. sicut autem aliud genus hominum in eius uxore figuratum est, eorum scilicet, qui per gratiam dei uocati retro respiciunt, non sicut Paulus, qui ea, quae retro sunt, obliuiscitur et in ea, quae ante sunt. extenditur. unde et ipse dominus, nemo, inquit. inponens manum super aratrum et respiciens retro aptus est regno caelorum. nec illud exemplum tacuit, quo nos tamquam sa
Abbreviated transcription (Latin):
quã fidelit̃ illi tanquã pͥncipio uiro suo
subdita cohȩrer&. nͥ cũ uiolare tẽptauit¬
& diuino testimonio ꝑfidẽ martyrum
cessit. correctũq inposterioribꝰ regibꝰ ho¬
norauit munere. quã corruptioni suȩ subde
inpͥoribꝰ ñ eualuit. Nã qͦd te in eodẽ rege priꝰ
& posteriꝰ figuratũ. ẽ: hoc inisto regno prio¬
ribꝰ & posterioribꝰ regibꝰ adimplet᷑. Cũ autẽ
dicit᷑. de patre esse sororẽ xpĩ ȩccłam ñ de

Expanded text:
quam fideliter illi tamquam principio uiro suo quam fideliter illi tamquam principio uiro suo subdita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum cessit correptumque in posterioribus regibus honorauit munere, quam correptioni suae subdere in prioribus non eualuit. nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adinpletum. Cum autem dicitur de patre esse sororem Christi e
Abbreviated transcription (Latin):
cui pudiciciã coniugis cõmaaisit. lã uͦ moria
re gesta atq indiuinis libris postta fide¬
litq narrata. quẽ ñ delectet etii factũ pro¬
phicũ ꝑscrutari: & sacram̃ti hostiũ pla fide
studioq pulsare. ut aꝑiat dñs & ostendat
qͥs tc̃ in illo figurabat᷑ uiro. & einiꝰ sit uxor quę
in hac ꝑegrinatione atq int̾ alienigenas pes¬
lui maculariq ñ sinit᷑. ut sit uiro suo sitie
ȩccła. ut pulchritudo eiꝰ honori sit uieo eꝰ
sic̃ abraha ꝓpt̾ sarę pulchritudine mt̃ ꝗde¬
ra. sicut sarȩ obtulit rex ab unelech plus
in ea mirans formȩ decus: qͦd amare potuit
intꝰ in abscondito secreto spũali anima hu-¬
mana inhȩrae uerbo dĩ. ut sint duo incar-¬
ne una. Eͦd magnũ coniuigũ sãcram̃tũ. in
xpo & inȩccła cõm̃dat apłs. Minde regnũ
t̃renũ scłi huiꝰ. cuiꝰ figurã gerebant reges
qͥsarã polluere ꝑmissi ñ st̃: ñ exꝑtũ. ẽ
nec inuenit ȩccłam coniugẽ xp̃i. idest

Expanded text:
cui pudicitiam coniugis commendauit. Iam uero in hac re gesta atque in diuinis libris posita fideliterque narrata quem non delectet etiam factum propheticum perscrutari et sacramenti ostium pia fide studioque pulsare, ut aperiat dominus et ostendat, quis tunc in illo figurabatur uiro et cuius sit uxor, quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit uiro suo sine mecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter aliera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret uerbo dei, ut sint duo in carne una: quod magnum coniugii sacramentum ino et in ecclesia commendat apostolus. proinde regnum terrenum saeculi huius. cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt, non expertum est nec inuenit ecclesiam coniugem Christi, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
Cognationẽ appello. ñ de sinagoga matre. lo
deni qpps utã nẽ uoco ubi ĩmortalit̃ natꝰ
fũ n uatc̃poralẽ unde ut uocarẽ mortalis
effectꝰ sũ. Cdgͦ ȩccĩa cuiꝰ uxor sit occultat᷑¬
iirabienigeuis. cuiꝰ aut̃ soror ñ tacet᷑. hec int̾im
Mreansa facile occutrit. qͥa occultũ &e cifficile¬
uI ad int elligendũ. ẽ. qͦmͦ atrima humana ũbo
dĩ eopulet᷑ siue misceat᷑. siue qͥd meliꝰ & ap¬
tiꝰ c̾ici potest cũ sit illud ds̃ ista creatura.
Sedm hoc enĩ. sponsꝰ & sponsa. uł uir & uxor.¬

Expanded text:
 appello, non de synagoga matre. ad aeternam quippe uitam nunc uoco, ubi inmortaliter natus sum, non ad temporalem, unde ut uocarem mortalis effectus sum. Quod ergo ecclesia cuius uxor sit occultatur alienigenis, cuius autem soror, - non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et sponsa uel uir et uxor
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ: certo usu locutionis ira nominat᷑.
Nec obleuia uł nulla cõmissa: hominũ
milia ꝑimentẽ: s eqͥssimo exxamine. ꝑ
tẽporales mortaliũ mortes: utilitatẽ
timoris sui popłis imponentẽ. Pec sine
ullo desicto ceta confusione iustos peccato¬
resq punientẽ: s iustis salubrẽ correpti¬
onẽ ꝓpt̾ ꝑfectionẽ. peccantibꝰ aut̃ debitã
seueritatẽ ꝓpt̾ eqͥtatẽ distribuentẽ. Un¬
de uos apparre manichei suspicionibꝰ ur̃is
ẽẽ. deceptos. cũ male intelligendo script᷑as
nr̃as. uł malos intellectores exꝑiendo. fal¬
sa de catholicis creditis. Ac sic relicta sa¬
na doctrina conuersi ad sacrilegas fabu¬
las. nimiũq ꝑuersi & alienati a societate
scõꝵ: nec exnouo testam̃to corrigi uul.¬
tis. unde talia ꝓferimꝰ qualia inuiet̾e ar¬
guitis. Unde fit. ut aduersꝰ uos sic̃ aduer¬
sus paganos: utrũq testam̃tũ defende

Expanded text:
rem certo usu locutionis ira nominatur; rem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere
Abbreviated transcription (Latin):
inopinatȩ admiratore: s lucis factȩ crea¬
tore ut subsister&. appbatorẽ ut mane¬
r&. Nec ignarũ futuri: s mandatorẽ p̃cep¬
ti & dãnatorẽ delicti. Ut aduersꝰ inoboedi-¬
entiã iuste ꝓlata uindicta p̾sentes coercẽ¬
ret. futurosq t̾rera. Nec imꝓuidũ nescien.¬
do quęrentẽ: s int̾rogando iudicantẽ.
N ec inuidũ ac tim̃tẽ. s abęt̃na uita quę
iuste oboedienti dat᷑. p̃uaricatorẽ iuste
ꝓhibentẽ. Nec sanguinis & adipis appeten.¬
tẽ. s carnali popło congruis sacrificiis im¬
positis. ꝑ quasdã figuras uerũ sacrificiũ ꝓ¬
mittentẽ. Nec liuida ꝑturbatione seđ
tranqͥlla bonitate zelantẽ: ne uni dõ de¬
bens anima castitatẽ. ꝑmultos falsos cor¬
rupta & ꝓstituta turpet᷑. Nec ira uelut
humana turbide seuientẽ: s alia diuina
seuere iusta retribuentẽ. Quȩ ñ ꝓpt̾ ul¬
ciscendi libidinẽ s ꝓpt̾ iudicandi uigo¬

Expanded text:
inopinatae admiratorem, sed lucis factae creainopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri, sed mandatorem praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuidum ac timentem, sed ab aeterna uita, quae iuste oboedienti datur, praeuaricatorem iuste prohibentem; nec sanguinis et adipis adpetentem, sed carnali populo congruis sacrificiis inpositis per quasdam figuras uerum sacrificium promittentem; nec liuida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni deo debens anima castitatem per multos falsos corrupta et prostituta turpetur; nec ira uelut humana turbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigo
Abbreviated transcription (Latin):
uhi pareht̃: Hinc eni intelligit᷑. qͣmͦ ñ par¬
cat᷑ impus tanquã sarm̃tis p̃eisis ad cõbusti¬
onẽ: qͣndo iustis ñ parcit᷑ ꝓpt̾ ꝑficiendã pur¬
gationẽ. Nã a petrus testat᷑ hȩc illiꝰ uolun¬
tate ficri: qui in libris uet̾ibꝰ ait. Non par-¬
cã nec iꝰto nec peccatori. dicit enĩ & ipse.
Meliꝰ ÷ benefacientes si uelit sp̃s di pati: quã
male facientes. Cũ gͣ ex uoluntate sp̃s dĩ.
patiunt᷑ benefacientes: ñ parcit᷑ iustis. Cũ¬
aut̃ malefacientes: ñ parcit᷑ peccatoribꝰ.
Scãm illiꝰ tam̃ uoluntatẽ fit utrunq: qͥait
Non parcã nec iusto nec peccatori. Ilũ fla¬
gellando ut filiũ. illũ puniendo ut ĩpiũ.
Cece ostendi qͣntũ potui. nos ñ colere diuer¬
satũ ex ȩt̾nitate intenebris dm̃: s cũ qͥlux
est & tenebre ineo ñ st̃ ullȩ. atq inse ip¬
so habitat lucẽ in accessibilẽ. Cuiꝰ lucis ȩt̃¬
ne candor. ẽ: coęt̾na sapientia. Nec lucis

Expanded text:
parebunt? hinc enim intellegitur, quomodo non parcatur inpiis tamquam sarmentis praecisis ad conbustionem, quando iustis non parcitur propter perficiendam purgationem. nam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcits, non parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est coaeterna sapientia; nec lucis
Abbreviated transcription (Latin):
gunt int̾ lucẽ quȩ ÷ ipse dĩ. & lucẽ quã fec̃
ds̃: ideo putant esse consequens ut intene¬
bris ipse fuerit anteꝗ facerae lucẽ. cũ tene¬
brȩ essent suꝑ abyssũ antequã diccra. fiac

Expanded text:
gunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit gunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit deus, ideo putant esse consequens, ut in tenebris ipse fuerit. antequam faceret lucem, cum tenebrae essent super abyssum, antequam diceret: fiat
Abbreviated transcription (Latin):
taret᷑ ł inde isti quiea quȩ ñ intelligunt
reỹhendentes. leprã uł scabie seu uerrucas ligis
esse dict̃ ꝓmissitas figuras sacram̃torũ: sini¬
les st̃ hominibꝰ qͥbꝰ displicent ea qͦrii ñ capiunt
utilitate. Uelut si surdꝰ uidens moueri labra
loquentiũ: tanquã suꝑfluos oris motꝰ defor¬
mesq rep̃henderae. Uel siqͥsquã cecꝰ laudata sibi
irruer&. easq uelut in conuenientes illi ȩ¬
qualitati redarguerae. cauernasq ruino¬
sas putarae. lã uͦ facta ꝓpħarũ etiã ipsa ꝓpħii¬
ca & mystica fuisse. qd agã ut intelligant.
quoꝵ m̃tes uanitas occupauit. ita ut pu¬
tent credi a nob̃ etiã ipsũ dm̃ aliqͣndo inte¬
nebris esse uersatũ. qͥa scriptũ. ẽ. tenebrȩ e¬
rant suꝑ abyssũ. tanquã nos abyssũ dicamꝰ
dm̃ uhi tenebrȩ erant. qͥa lux ibi ñ erat an¬
tequã dĩ uerbo facera lucẽ: S qͥa ñ distin¬

Expanded text:
taretur. Proinde isti, qui ea, quae non intellegunt, taretur. Proinde isti, qui ea, quae non intellegunt, reprehendentes lepram uel scabiem seu uerrucas legis esse dicunt promissiuas figuras sacramentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent ea, quorum non capiunt utilitatem; uelut si surdus uidens moueri labia loquentium, tamquam superfluos oris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi inrueret easque uelut inconuenientes illi aequalitati redargueret cauernasque ruinosas putaret. Iam uero facta prophetarum etiam ipsa prophetica et mystica fuisse, quid agam, ut intellegant, quorum mentes uanitas occupauit, ita ut putent credi a nobis etiam ipsum deum aliquando in tenebris esse uersatum, quia scriptum est: tenebrae erant super abyssum, tamquam nos abyssum dicamus deum, ubi tenebrae erant, quia lux ibi non erat, antequam deus uerbo faceret lucem ? sed quia non distin
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃itate neq iusticiã cogitare nostis. S de p̃¬
ceptis & sacram̃tis uet̾is testam̃ti sepe ac mul¬
ta iã diximꝰ. ut intelligeret᷑ aliud ibi fuisse
qͥd ꝑ grãm noui testam̃ti faciendo donaret᷑ im¬
plendũ: aliud qͦd ꝑueritatẽ patefactã remo¬
uendo demonstraret᷑ impletũ. cũ dĩ & ꝓximi
dilectione susciꝑet᷑ legis ꝑficienda p̾ceptio:
circuncisionis aut̃ atq aliorũ illiꝰ tẽporis
sacram̃toꝵ cessatione. ostenderet᷑ legis ꝑsolu¬
ta ꝓmissio. Prȩceptũ qͥppe reos faciebat adde-¬
siderandã salutẽ. ꝓmissũ aut̃ figuras cele¬
brabat adexpectandũ saluatore. Ut ꝑ ad¬
uentũ noui testam̃ti. illos liberar& grã do¬
nata: illas auferr&. ueritas reddita. Ipsa enĩ
tia peccatoꝵ. qͦd p̃ceptũ erat ex dĩ dono cu-¬
stodiret᷑. Ueritas aut̃: ut ablata obseruatio¬
ne umbrarũ. qͦd ꝓmissũ erat exdĩ fide pͣsen¬

Expanded text:
sanctitatem neque iustitiam cogitare nostis. sed de prsanctitatem neque iustitiam cogitare nostis. sed de praeceptis et sacramentis ueteris testamenti saepe ac multa iam diximus, ut intellegeretur aliud ibi fuisse, quod per gratiam noui testamenti faciendo donaretur inplendum, aliud, quod per ueritatem patefactam remouendo demonstraretur inpletum: cum dei et proximi dilectione susciperetur legis perficienda praeceptio, circumcisionis autem atque aliorum illius temporis sacramentorum cessatione ostenderetur legis persoluta promissio. praeceptum quippe reos faciebat ad desiderandam salutem, promissum autem figuras celebrabat ad expectandum saluatorem, ut per aduentum noui testamenti illos liberaret gratia donata, illas auferret ueritas reddita. ipsa enim tia peccatorum, quod praeceptum erat, ex dei dono custodiretur, ueritas autem, ut ablata obseruatione umbrarum, quod promissum erat, ex dei fide praesen
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ hahuisse cõmerciũ. Nec qͦd dauid pꝰ tot
numero uxores. mulierculã qͦq uriȩ militis
sui moechatꝰ sit. ipsũq ꝑdiderit inbello. Nec
qͦd salomon filiꝰ eiꝰ trecentas uxores & septingen¬
tas concubinas habuerit. & regũ filias sine
numero. Nec qͦd oseȩ ꝓpħarũ primꝰ deforni¬
caria muliere filios fecerit. cui turpitudini
qͥd sit deceriꝰ ascribit᷑ & consiliũ dĩ. S nec il¬
lud qͦd moises homicidiũ fecerit. qͦd spoliaũit
egyptũ. qđ bella gesserit. qͦd crudelia multa
& mandarit &e feccrit. qͦd ne ipse qͥdẽ uno con-¬
tentꝰ matrimonio fuerit. Hȩc inquã & hors
similia. quȩ indiuersis eorũ habent᷑ libris: ni¬
chil a nob scriptũ. nichil dictatũ. ẽ. S aut
scriptoꝵꝰ ur̃oꝵ ista cõm̃ta st̃ falsa: aut ꝑatrũ
crimina uera. Uos utrũ uultis eligite. Nã nos
aut hos aut illos parit̾ detestari necesse. ẽ:

Expanded text:
semper habuisse commercium; nec quod Dauid post tot semper habuisse commercium; nec quod Dauid post tot numero uxores mulierculam quoque Uriae militis sui moechatus sit ipsumque perdiderit in bello; nec quod Salomon filius eius trecentas uxores et septingentas concubinas habuerit et regum filias sine numero; nec quod Osee prophetarum primus de fornicaria muliere filios fecerit — cui turpitudini, quo sit deterius, ascribitur et consilium dei — sed nec illud, quod Moyses homicidium fecerit, quod spoliauerit Aegyptum, quod bella gesserit, quod crudelia multa et mandarit et fecerit, quod ne ipse quidem uno contentus matrimonio fuerit: haec, inquam, et horum similia, quae in diuersis eorum habentur libris, nihil a nobis scriptum, nihil dictatum est; sed aut scriptorum uestrorum ista commenta sunt falsa aut patrum crimina uera. uos utrum uultis eligite; nam nos aut hos aut illos pariter detestari necesse est,
Abbreviated transcription (Latin):
loth ipsiꝰ fã de sodoma liberatꝰ. cũ duabꝰ fi¬
liab suis in monte concubuit. Qui honestiꝰ
arsiss& insodoma ictu fulminis: quã it
monte flagrauit inconcessȩ flãma libidi
nis. S nec qͦd isaac eadẽ patri suo gessit
ac paria erga rebeccã coniugẽ suã fingenꝰ
& ipse eã sororẽ. quo ꝑ ipsã uuer& tͣpiter.
Nec qͦd iacob filiꝰ eiꝰ int̾ rachel &e liã duas ger¬
manas sorores earũq singulas famulas.
quattuor uxorũ maritꝰ tanq hircꝰ erra¬
uerit. ut essae cotidie int̾ qͣttuor scorta
certam̃ quȩ nã eũ uenientẽ de agro pͥor ad con¬
cubitũ raꝑet. int̾dũq etiã mexcedib in noctẽ
ab inuicẽ conducerent eũ. Itẽ qͦd iudas filiꝰ eiꝰ cũ
thamar nuru sua dormierit post uniꝰ & alteriꝰ
nuptias filiĩ. deceptꝰ ut aiunt ꝓstitutionis ha¬
bitu inquẽ se transformauerat eadẽ. quȩ soce¬
rũ suũ bene noss& cũ hoc genere feminaruĩ

Expanded text:
Loth ipsius frater de Sodoma liberatus cum duabus fiLoth ipsius frater de Sodoma liberatus cum duabus filiabus suis in monte concubuit — qui honestius arsisset in Sodoma ictu fulminis quam in monte flagrauit inconcessae libidinis flamma — sed nec quod Isaac eadem patri suo gessit ac paria erga Rebeccam coniugem suam fingens et ipse eam sororem, quo per ipsam uiueret turpiter; nec quod Iacob filius eius inter Rachel et Liam duas germanas sorores earumque singulas famulas quattuor uxorum maritus tamquam hircus errauerit, ut esset cotidie inter quattuor scorta certamen. quaenam eum uenientem de agro prior ad concubitum raperet. interdumque etiam mercedibus in noctem ab inuicem conducerent eum; item quod ludas filius eius cum Thamar nuru sua dormierit post unius et alterius nuptias filii deceptus. ut aiunt, prostitutionis habitu, in quem se transformauerat eadem, quae socerum suum bene nosset cum hoc genere feminarum
Abbreviated transcription (Latin):
& nc̃ irascentẽ in alienos. nc̃ & insuos. nunc
ꝑimentẽ milia hominũ obleuia qͥdẽ aut
nulla cõmissa: nc̃ etiã cõminantẽ uenturũ
se fore cũ gladio & parciturũ nemini nop
iusto ñ peccatori: fieri inquã potuit ut &
de dĩ homunbꝰ m̃tirent᷑. qͥ de dõ ipso tan¬
ta ꝓt̾uitate m̃titi st̃. S uos consentite
nobcũ ut portent scriptores crim̃. si uul¬
tis eodẽ liberari ꝓpħas. Alioqͥn neq nos
de abraha scripsimꝰ. qͦd habendȩ ꝓlis insana
flagrans cupidine. & dõ qͥ id iã sibi de sara
coniuge ꝓmiserat minime credens. cũ pe¬
lice uolutatꝰ sit sub conscientia qͦd sit in ho¬
nestiꝰ: uxoris. Nec qͦd matrimoniĩ sui infa¬
missimꝰ nundinator. idẽ auariciȩ ac uen¬
tris causa. duobꝰ regibꝰ abimelech & pha¬
raoni. diuersis tẽporihꝰ memoratã sarã
coniugẽ suã sororẽ m̃titꝰ. qͥa erat pulcher¬
rima inconcubitu uendicauit. Nec quod

Expanded text:
et nunc irascentem in alienos, nunc et in suos, nunc et nunc irascentem in alienos, nunc et in suos, nunc perimentem milia hominum ob leuia quidem aut nulla commissa, nunc etiam comminantem uenturum se fore cum gladio et parciturum nemini, non iusto, non peccatori: fieri, inquam, potuit, ut et de dei hominibus mentirentur, qui de deo ipso tanta proteruitate mentiti sunt. sed uos consentite nobiscum, ut portent scriptores crimen. si uultis eodem liberari prophetas. Alioquin neque illa nos de Abraham scripsimus. quod habendae prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens cum pelice uolutatus sit sub conscientia — quo sit inhonestius — uxoris: nec quod matrimonii sui infamissimus nundinator idem auaritiae ac uentris causa duobus regibus, Abimelech et Pharaoni, diuersis temporibus memoratam Saram coniugem suam sororem mentitus, quia erat pulcherrima, in concubitum uenditauit; nec quod
Abbreviated transcription (Latin):
tur: esset hȩc urã in nos ñ irrationabilis
accusatio. Ubi uͦ aut abipsis eadẽ scripta
st̃ contra honestatis morẽ deuitiis cap¬
tantibꝰ głam. aut abeoꝵ sociĩs ac paribꝰ.
nr̃ã quẽ istic culpa ẽ: Dinamꝰ enĩ detes¬
tati actus iniqͦs. qͦs ultro de se nec int̾rogati
confessi st̃ rei. Aut si hȩc ꝑinuidiã. scriptorũ
aduersꝰ eos malignitas finxit: puniant᷑ scri¬
ptores. dãnent᷑ eoꝵ libri. purget᷑ ꝓphicũ no¬
ñ indigna fama. grauitati atq cͥensurȩ suȩ
cẽ. nc̃ ignaruĩ futuri ut p̃ceptũ illud qͦd ñ
esset seruaturꝰ adã ei mandaret. nc̃ & ĩ ꝓui¬
dũ ut eũ latentẽ inangulo paradisi post
nuditatẽ cognitã uide ñ poss&. nc̃ & uiuidũ
ac tim̃tẽ nesi gustar& hõ suus de ligno ui¬
tȩ inȩt̾nũ uiuer&. nc̃ alias & appetentẽ san¬
guinis atq adipis exom̃i genere sacrificioꝵ
zelantẽq si & aliis eadẽ offerrent᷑ ut sibi.

Expanded text:
tur, esset uestra haec in nos non inrationabilis tur, esset uestra haec in nos non inrationabilis accusatio; ubi uero aut ab ipsis eadem scripta sunt contra honestatis morem de uitiis captantibus gloriam aut ab eorum sociis ac paribus, nostra quae istic culpa est? damnamus enim detestati actus iniquos, quos ultro de se nec interrogati confessi sunt rei; aut si haec per inuidiam scriptorum aduersus eos malignitas finxit, puniantur scriptores, damnentur eorum libri, purgetur propheticum nomen indigna fama, grauitati atque censurae suae cem. nunc ignarum futuri, ut praeceptum illud, quod non esset seruaturus Adam. ei mandaret, nunc et inprouidum, ut eum latentem in angulo paradisi post nuditatem cognitam uidere non posset, nunc et inuidum ac timentem, ne, si gustaret homo suus de ligno uitae, in aeternum uiueret, nunc alias et adpetentem sanguinis atque adipis ex omni genere sacrificiorum zelantemque, si et aliis eadem offerrentur ut sibi,
Abbreviated transcription (Latin):
contẽnis. Quare constat hȩc ut dixi ñ esse le¬
gẽ: s legis potiꝰ maculas & scabiẽ. Quȩ si dã¬
nant᷑ a nobis: dãnant᷑ uti falsa ñ ut legiti¬
ma. Nec tangit conuituĩ hoc legẽ. nec legis
auctorẽ dm̃: s eos qͥhc̃ & illã nefariis suis
religionibꝰ inscripsert̃. Ut aut̃ int̾dũ legis
nos reuerendũ nom̃ cũ iudaica p̃cepta ꝑ¬
seqͥm᷑ lacessamꝰ: ur̃o fit uitio. qͥ int̾ hebra¬
icas institutiones & legẽ. nullũ uultis. eẽ.
discrim̃. Alioqͥn reddice legi ꝓpͥã dignita¬
tẽ. isrłiticas ab eadẽ turpitudines tanꝗ
uerrucas incidite. deformationis eiꝰ crim̃
scriptoribꝰ imputate. & statĩ uidebitis nos
iudaismi inimicos fuisse ñ legis. Legis no¬
men. ẽ. qͦd uos decipit. qͥa cui iure debeat
ascribi ñ nostis. Adhȩc & ꝓpħas ac patriar¬
chas ur̃os cur nos blasphemare existime-¬
tis: ego ñ uideo. Nã si a nob̾ scripta hȩc dic-¬
tataue fuissent. quȩ idẽ cõmisisse legun-¬

Expanded text:
ixi, non esse legem, sed legis potius maculas et scabiem: quae si damnantur a nobis, damnantur uti falsa, non ut legitima. nec tangit conuicium hoc legem nec legis auctorem deum, sed eos, qui hunc et illam nefariis suis religionibus inscripserunt. ut autem interdum legis nos reuerendum nomen, cum Iudaica praecepta persequimur, lacessamus, uestro fit uitio, qui inter Hebraicas institutiones et legem nullum uultis esse discrimen; alioquin reddite legi propriam dignitatem. Israheliticas ab eadem turpitudines tamquam uerrucas incidite, deformationis eius crimen scriptoribus inputate, et statim uidebitis nos Iudaismi inimicos fuisse, non legis. nomen est, quod uos decipit, quia cui iure debeat adscribi, non nostis. Ad haec et prophetas ac patriarchas uestros cur nos blasphemare existimetis, ego non uideo. nam si a nobis scripta haec dictataue fuissent, quae idem commisisse legun
Abbreviated transcription (Latin):
tim̃tẽ ne si intrarent qͥnq aliȩ uirgines
inregnũ eiꝰ uiuerent inęt̾nũ. contra qͣs ita
clausit ut nec miserabilit̾ pulsantib aꝑir&e:
uelut obliuiscens qͦd ipse ꝓmiserat dicens. pul¬
sate & aꝑietͣ uob̾: sicut iste in iidiȩ timo¬
risq arguit dm̃. qͦd aduitã ȩt̃nã ñ admise¬
rit peccatorẽ. Dicer& ce appetentẽ ñ pecu¬
dũ s hominũ sanguinẽ. qͥa dix̃. qͥ ꝑdiderit
animã suã ꝓpt̃̾ me. inuita ęt̾na inueni&¬

Expanded text:
timentem, ne, si intrarent quinque aliae uirgines timentem, ne, si intrarent quinque aliae uirgines in regnum eius, uiuerent in aeternum: contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret. uelut obliuiscens, quod ipse promiserat dicens: pulsate et aperietur uobis, sicut iste inuidiae timorisque arguit deum, quod ad uitam aeternam non admiserit peccatorem. diceret et adpetentem non pecudum, sed hominum sanguinem, quia dixit: qui perdiderit animam sua