comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rata sp̃ũ scõ ꝑducit ad filiũ. id est ad sa¬
pientiã dei. ꝑ quã pat̾ ipse cognoscitur.
Nam si sapientia et ueritas ñ totis animi
uiribꝰ concupiscatur: inueniri nullo
pacto potest. At si ita querat᷑ ut dignũ
est. subtrahere sese et abscondere a
suis dilectoribꝰ ñ potest. Hinc est illud
qđ inore habere etiã uos soletis. qđ ait.
amore quęritur. amore pulsatur.
amore reuelat᷑. amore deniq in eo
qđ̃ reuelatũ fuerit ꝑmanet᷑. Ab hoc
amore sapientiȩ. diligentiaq queren¬
di.ñ deterrem᷑ ueteri testam̃to qđ
semꝑ mendacissime dicitis: sed ad
hȩc uehementissime concitamur.
Audite itaq aliquando. et aduertite sine

Expanded text:
rata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sarata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sapientiam Dei, per quam Pater ipse cognoscitur. Nam si sapientia et veritas non totis animi viribus concupiscatur, inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, subtrahere sese atque abscondere a suis dilectoribus non potest. Hinc est illud, quod in ore habere etiam vos soletis, quod aitamore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quae
Abbreviated transcription (Latin):
attendere. Sed qͥa multa dicunt᷑ sub mis¬
sius & humi repentibꝰ animis accõmoda¬
tius ut ꝑhumana in diuina consurgant.
multa etiã figurate ut studiosa mens
& quȩsitis exerceat᷑ utilius: et uberius
lȩtet᷑ inuentis. Uos mirifica dispositione
sp̃s scĩ ad decipiendos ur̃os auditores
et illaqueandos abutimni. Qđ ipsũ cur
diuina ꝓuidentia facere sinat: quãq ue¬
rissime apłs dixerit. oportet multas
hereses. e̾e. ut ꝓbati manifesti fiant int᷑
parũ mͥ cogniti estis. crassas om̃ino m̃tes
et corporeorũ simulachrorũ pestifero
pastu morbidas. ad diuina iudicanda
defertis: quȩ multo altiora sunt quã
putatis. Qua re uob̾cũ modo ñ sic agen¬
dũ ẽ. ut ea iã intelligatis. qđ fieri ñ po¬
test: sed ut intelligere aliquando cu-¬
piatis. Facit enĩ hoc simplex et pura
caritas dei. quȩ maxime spectatur in
moribꝰ. De qua iã multa diximꝰ q̃ inspi¬

Expanded text:
attendere. Sed quia multa dicuntur submisattendere. Sed quia multa dicuntur submissius, et humi repentibus animis accommodatius, ut per humana in divina consurgant; multa etiam figurate ut studiosa mens, et quaesitis exerceatur utilius, et uberius laetetur inventis; vos mirifica dispositione Spiritus sancti, ad decipiendos vestros auditores et illaqueandos abutimini. Quod ipsum cur divina providentia vos facere sinat, quamque verissime Apostolus dixerit, Oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter parum mihi cogniti estis. Crassas omnino mentes et corporeorum simulacrorum pestifero pastu morbidas ad divina judicanda defertis, quae multo altiora sunt quam putatis. 31. Quare vobiscum modo sic agendum est, non ut ea jam intelligatis, quod fieri non potest; sed ut intelligere aliquando cupiatis. Facit enim hoc simplex et pura charitas Dei, quae maxime spectatur in moribus, de qua multa jam diximus: quae inspi
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ consonare quã illud qđ dictũ ẽ. ueri¬
tas tua incircuitu tuo: Postremo dicit
ipsa sapientia in euangłio. nemo uenit
ad patrẽ nisi ꝑ me. Dicit ꝓpħa. Sensũ
tuũ gͦ qͥs scit nisi tu dederis sapientiã:
Et paulo post. Et quȩ tͥ placent didicer̃t
homines. et ꝑsapientiã sanati sunt. Di
cit paulus. Caritas dei diffusa est in cor
et dolũ. Ubi enĩ dolus: caritas nulla ẽ.
Dicit paulus. Conformes nos fieri imagi¬
nis filii dei. Dicit ꝓpħa. Signatũ est
suꝑ nos lumen uultꝰ tui dñe. Osten¬
scm de altissimis. Solus enĩ ds̃ altissimꝰ
quo nichil. ẽ. altius. Ostendit paulus tri¬
nitatẽ istã unũ dm̃ e̾e. cũ dicit. ipsi
gła. Dicit᷑ inueteri testam̃to. Audi isrł
amplius: Qd imperite atq impie se¬
uitis: Qd indoctas animas noxia sua¬
sione ꝑuertitis: Utriusq testamenti
ds̃ unus est. Nam ut ista sibi congru¬
tera si diligent᷑ et equo iudicio uelitis

Expanded text:
tiae consonare, quam illud quod dictum est, Veritiae consonare, quam illud quod dictum est, Veritas tua in circuitu tuo? Postremo dicit ipsa Sapientia in Evangelio, Nemo venit ad Patrem, nisi per me : dicit propheta, Sensum tuum ergo quis scit, nisi tu dederis sapientiam? et paulo post, Et quae tibi placent, didicerunt homines, et per sapientiam sanati sunt . 29. Dicit Paulus, Charitas Dei diffusa et dolum . Ubi enim dolus, charitas nulla est. Dicit Paulus, Conformes fieri nos imaginis Filii Dei : dicit propheta, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Ostenm de altissimis . Solus enim Deus altissimus, quo nihil est altius. Ostendit Paulus Trinitatem istam unum Deum esse, cum dicit, Ipsi gloria : dicitur in Veteri Testamento, Audi, Israel, amplius? quid imperite atque impie saevitis? quid indoctas animas noxia suasione pervertitis? Utriusque Testamenti Deus unus est. Nam ut ista sibi congrutera, si diligenter et aequo judicio velitis
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ita positũ est. Sobrietatẽ enĩ sapientia
docet & iusticiã et uirtutẽ qͥbꝰ utilius
nichil est inuita hominibꝰ. Hec fortasse
quispiã ñ de filio dei dicta ẽẽ arbitretur.
Qͥd gͦ aliud ostendit qđ dictũ ẽ generositatẽ
magnificat contuberniũ habens dei : An
uero generositas solet significare aliud
quã parentes: Contub̾niũ uero nonne
cũ ipso patre ȩqualitatẽ clamat atq ad¬
serit: Deinde cũ paulus dicat filiũ der eẽ.
dei sapientiã. et ipse dñs nemo nouit pa¬
trem nisi unigenitꝰ filius. qͥd potuit a
ꝓpħa congruentiꝰ dici quã illud qđ dictũ
est. & tecũ sapientia quȩ nouit oꝑa tua.
quȩ affuit tunc cũ orbẽ t᷑rarũ faceres.
et sciebat qͥd placiturũ. e̾et. oculis tuis:
Qd̃ autẽ. xp̃s est ueritas. qđ idem osten¬
ditur cũ splendor patris nuncupatur.
ipse quẽ gignit: Qͥd gͦ potuit aꝑtius
& clarius ex ueteri testam̃to huic senten¬

Expanded text:
nam ita positum est, Sobrietatem enim sapientia nam ita positum est, Sobrietatem enim sapientia docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus. 28. Haec fortasse quispiam non de Filio Dei dicta esse arbitretur. Quid ergo aliud ostendit quod dictum est, Generositatem magnificat, contubernium habens Dei? . An vero generositas solet significare aliud quam parentes? Contubernium vero nonne cum ipso patre aequalitatem clamat atque asserit? Deinde, cum Paulus dicat Filium Dei esse Dei Sapientiam ; et ipse Dominus, Nemo novit Patrem, nisi unigenitus Filius ; quid potuit a propheta congruentius dici, quam illud quod dictum est, Et tecum Sapientia quae novit opera tua, quae adfuit tunc cum orbem terrarum faceres, et sciebat quid placiturum esset oculis tuis? Quod autem Christus est veritas, quod idem ostenditur cum splendor Patris nuncupatur ;ipse quem gignit: quid ergo potuit apertius et clarius ex Vetere Testamento huic senten
Abbreviated transcription (Latin):
operũ illius. Uidet᷑ hic nichil adhuc de
oꝑatione dictũ. ñ enĩ hoc. ẽ eligere oꝑa
qđ oꝑari. Ergo hȩc ad disciplinã ꝑtinent.
Opus uirtutis debet᷑: ut sit plena quã uo¬
lumꝰ demonstrare sentencia. Lege gͥ qđ
deinceps ad nexũ. ẽ. Qđ si honesta est inqͥt
possessio quȩ concupiscit᷑ in uita. qͥd sapi¬
entia. ẽ honestius quȩ om̃ia oꝑat᷑ : Potestne
qͥcꝙͣ p̾clarius aut manifestius aut uero
etiã uberiꝰ ꝓferri: Audi aliud si parũ pu¬
tas qđ idem sonet. Sobrietatẽ enĩ inquit¬
sapientia docet. et iusticiã. et uirtutem.
Sobrietas mͥ ad ipsam cognitionẽ ueri ui¬
detur ꝑtinere. id est addisciplinã. Iusticia
uero & uirtꝰ: ad actionẽ atq oꝑationem.
Quibꝰ duobꝰ. id est agendi efficatia et sobrie¬
tate contẽplandi q̃ dei uirtꝰ et dei sapien¬
tia id est dei filiꝰ dilectoribꝰ suis donat.
qͥd cõparandũ sit nescio. cũ ipse ꝓpħa
statĩ dicat. quanti sint ista impendenda.

Expanded text:
rum illius. Videtur hic nihil aliud de operatione dictum; non enim hoc est eligere opera, quod operari: ergo haec ad disciplinam pertinent; opus virtuti debetur, ut sit plena, quam volumus demonstrare, sententia. Lege igitur deinceps quod annexum est. Quod si honesta est, inquit, possessio quae concupiscitur in vita, quid sapientia est honestius, quae omnia operatur? Potestne quidquam praeclarius aut manifestius, aut vero etiam uberius proferri? Audi aliud, si parum putas, quod idem sonet: Sobrietatem enim sapientia docet, inquit, et justitiam et virtutem. Sobrietas mihi ad ipsam cognitionem veri videtur pertinere, id est ad disciplinam: justitia vero et virtus ad actionem atque ad operationem. Quibus duobus, id est agendi efficacia, et sobrietate contemplandi, quae Dei Virtus et Dei Sapientia, id est Dei Filius, dilectoribus suis donat, quid comparandum sit nescio, cum idem propheta statim dicat quanti sint ista pendenda:
Abbreviated transcription (Latin):
illecebras. laudẽq popłarẽ: totũq amo¬
Unde illud seqͥt᷑ qđ mirifice dictũ. ẽ. Si
exterior homo nr corrũpitur. sed in¬
terior renouat᷑ de die indiẽ. Audi &.
ꝓpħam canentẽ. Cor mundũ crea in

Expanded text:
illecebras, laudemque popularem, totumque amoillecebras, laudemque popularem, totumque amoUnde illud sequitur quod mirifice dictum est, Si et exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Audi et prophetam canente
Abbreviated transcription (Latin):
Sed reprimã me: ñ enĩ suscepi uos modo
docere recta. sed dedocere praua si pote¬
ro: id est si ds̃ annuerit ꝓposito in uos
meo. Dicit enĩ paulus radicẽ om̃iũ malo¬
rũ e̾e cupiditatẽ. ꝑ quã etiã lex uetꝰ pͥmũ
hominẽ lapsũ significat. Monet paulus
ut exuamꝰ nos ueterẽ homine cũ actibꝰ¬
suis. et induamꝰ nouu. Nult aute̾ intel¬
ligi adam qͥ peccauit ueterẽ hominem.
llũ autẽ quẽ suscepit in sacram̃to dei
filiꝰ ad nos liberandos: nouu dicit. Nanq
alio loco dicit. Primꝰ homo de t̾ra t̾renꝰ:
scđ̾s homo de cęlo cȩlestis. Qualis t̃re
nus: tales et t̾reni. Et qualis cęlestis. ta¬
les et cȩlestes. Sicut portauimꝰ imagi¬
nem terreni: portemꝰ & imagine̾ cęle-¬
stis. Hoc est exuite ueterẽ. & in duite
nouui. Om̃is gͥ officiũ tẽperantiȩ est:
exuere ueterẽ hominẽ et in deo reno¬
uari. id est concemnere om̃s corporeas

Expanded text:
Sed reprimam me: non enim modo suscepi docere Sed reprimam me: non enim modo suscepi docere vos recta, sed dedocere prava, si potero, id est, si Deus annuerit proposito in vos meo. 36. Dicit ergo Paulus radicem omnium malorum esse cupiditatem, per quam etiam Lex vetus primum hominem lapsum esse significat. Monet Paulus ut exuamus nos veterem hominem, et induamus novum . Vult autem intelligi, Adam qui peccavit, veterem hominem; illum autem quem suscepit in sacramento Dei Filius ad nos liberandos, novum. Dicit namque alio loco, Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Qualis qualis coelestis, tales et coelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis : hoc est, exuite veterem, et induite novum. Omne igitur officium temperantiae, est exuere veterem hominem, et in Deo renovari; id est, contemnere omnes corporeas
Abbreviated transcription (Latin):
ducere uiuendi modũ. Itaq priꝰ tẽpe¬
rantiã uideamꝰ quȩ nobis amoris illiꝰ
quo innectimur deo. integritatem¬
quandã et incorruptionẽ pollicet᷑. Munus
enĩ eiꝰ ẽ: in cohercendis sedandisq cupidita-¬
tibꝰ qͥbꝰ inhiamꝰ. in ea quȩ nos auertunt a
legibꝰ dei et a fructu bonitatis eiꝰ qđ est
ut breui explicẽ beata uita. Ibi enĩ. ẽ. fi¬
des ueri cuiꝰ contẽplatione ꝑfruentes eiq
pęnitꝰ adherentes. ꝓcul dubio beati sumꝰ.
Inde etiã decidentes. magnis erroribꝰ dolori¬
busq implicant᷑. Nanq ut ait apłs radix
om̃iũ malorũ ẽ. cupiditas. quã quidam
sequentes naufragauert a fide: et inseru¬
erunt se doloribꝰ multis. Qđ peccatũ ani¬
mȩ et inueteri testam̃to satis aꝑte bene
intelligentibꝰ in ipsius hominis qͥ erat
inparadyso p̾uaricatione signatur. In
adam qͥppe om̃s morim᷑ ut ait idem. &
in xp̃o om̃s resurgimꝰ. Oalta mysteria.

Expanded text:
ducere vivendi modum. Itaque prius tempeducere vivendi modum. Itaque prius temperantiam videamus, quae nobis amoris illius quo innectimur Deo, integritatemquamdam et incorruptionem pollicetur. Munus enim ejus est in coercendis sedandisque cupiditatibus, quibus inhiamus in ea quae nos avertunt a legibus Dei et a fructu bonitatis ejus: quod est, ut brevi explicem, beata vita. Ibi enim est sedes veritatis, cujus contemplatione perfruentes, eique penitus adhaerentes, procul dubio beati sumus: inde autem decidentes, magnis erroribus doloribusque implicantur. Namque, ut ait Apostolus, radix omnium malorum cupiditas, quam quidam sequentes, naufragaverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis . Quod peccatum animae in Veteri Testamento satis aperte, bene intelligentibus, in ipsius hominis qui erat in paradiso, praevaricatione signatur. In Adam quippe omnes morimur, ut ait idem, et in Christo omnes resurgemus . O alta mysteria!
Abbreviated transcription (Latin):
et longitudo. et latitudo et ꝓfundũ. co¬
gnoscere etiã suꝑ eminente̾ scientiȩ
Raritatẽ xp̃i. ut impleamini in omni
plenitudine dei : Potestne qͥcꝙͣ dici ma¬
nifestius: Obsetro uigilate paululũ.
uidete testam̃ti utriusq concordiã. qͥ
sit in moribꝰ uitȩ modus. et qͦ sint refe¬
renda om̃ia. satis apientẽ et docentem
amore dei. Concitant euangłia cũ dici¬
tur: petite. quęrite. pulsatẽ. Concitat
ꝓpħa cũ dicit. facile sapientiã ab his qͥ
eã diligunt. quęrunt. concupiscunt. uigi¬
se cognosci. Salus animi et uia beatitu¬
dinis utrarũq scripturarũ pace mon¬
stratur. et uos latrare potius aduersus
qđ sentio. Audite doctos eccłȩ catholicȩ
uiros: tanta pace animi et eo uoto quo
uos ego audiui. Nichil opus erit nouẽ
annis quibꝰ me ludificastis. Longe om¬
nino. longe breuiore tẽpore qͥd inter¬
sit int̾ ueritatẽ uanitatẽq cernetis.
Sed tẽpus est ad illas uirtutes quatuor
reuerti: et ex his singulis eruere ac

Expanded text:
fundum; cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei? Potestne quidquam dici manifestius? 34. Obsecro, vigilate paululum, videte Testamenti utriusque concordiam, qui sit in moribus vitae modus, et quo sint referenda omnia, satis aperientem et docentem. Amorem Dei concitant Evangelia, cum dicitur, Petite, quaerite, pulsate : concitat propheta, cum dicit, facile sapientiam ab iis qui eam diligunt, quaerunt, concupiscunt, vigise cognosci. Salus animi et via beatitudinis utrarumque Scripturarum pace monstratur, et vos latrare potius adversus quod sentio: audite doctos Ecclesiae catholicae viros tanta pace animi, et eo voto quo vos ego audivi; nihil opus erit novem annis quibus me ludificastis. Longe omnino, longe breviore tempore, quid intersit inter veritatem vanitatemque cernetis.Sed tempus est ad illas virtutes quatuor reverti, et ex his singulis eruere ac
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ corporis sitȩ sunt in his om̃ibꝰ quȩ
corporeus sensus attingit. quȩ a nonnul¬
lis etiã sensibilia nominant᷑. in quibꝰ ma¬
xime lux ista uulgaris excellit. qͥa et ipsis
sensibꝰ nr̃is qͥbꝰ anima ꝑ corpꝰ utit᷑ nichil
est oculis p̾ferendũ. & ideo inscripturis
sc̃is uisibiliũ nomine sensibilia nominan
tur cuncta. Itaq in nouo testam̃to sic ab
istorũ amore ꝓhibem᷑: ñ respicientes in-¬
quit q̃uidentur sed quȩ ñ uident᷑. Quȩ
enĩ uident᷑ tẽporalia sunt: quȩ autẽ ñ
uident᷑ ȩt̃na. Ex qͦ intelligi potest quã
xp̃iani ñ sint : qͥ solem et lunã ñ modo
diligendos. sed etiã colendos putant.
Qd enĩ uidemꝰ. si solem et lunã ñ uidemꝰ:
Uetiti enĩ sumꝰ conuerti ad ea quȩ uiden¬
tur. Nonsunt gͥ etiã ista diligenda.
ei qͥ amore illũ incorruptũ deo cogi¬
tat exhibere. Sed erit mͥ aliꝰ locus
qͦ de istis diligentius reqͥret᷑. Non enĩ
nc̃ de fide sed de uita dicere institui.

Expanded text:
autem corporis sitae sunt in his omnibus quae corporeus sensus attingit, quae a nonnullis etiam sensibilia nominantur: in quibus maxime lux ista vulgaris excellit, quia et in ipsis sensibus nostris, quibus anima per corpus utitur, nihil est oculis praeferendum; et ideo in Scripturis sanctis, visibilium nomine sensibilia cuncta significantur. Itaque in Novo Testamento sic ab istorum amore prohibemur: Non respicientes, inquit, quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporvidentur, aeterna . Ex quo intelligi potest, quam christiani non sint qui solem et lunam non modo diligendos, sed etiam colendos putant. Quid enim videmus, si solem et lunam non videmus? Vetiti autem sumus converti ad ea quae videntur. Non sunt igitur etiam ista diligenda ei qui amorem illum incorruptum Deo cogitat exhibere. Sed erit mihi alius locus quo de istis diligentius requiretur. Non enim nunc de fide, sed de vita dicere institui,
Abbreviated transcription (Latin):
uterent᷑ ñ detinebant᷑. mortẽ ꝓ salubri
fide ac religione subierunt: Demon¬
straruntq infidelibꝰ a se potius illa
om̃ia quã se ab eis. ee̾ possessos. Qd calũ¬
niamini qđ fideles iã baptismate reno¬
uati. ꝓcreare filios. et agros ac domos
peccuniãq ullã possidere ñ debeant:
ꝑmittit hoc paulus. Nam qđ negari ñ
potest fidelibꝰ fidelibꝰ scripsit. Post mul¬
torũ qͥppe uitiosorũ enumerationẽ
qͥ regnũ dei ñ possidebunt. et hȩc inqͥt¬
qͥdem fuistis: sed abluti estis. sed sc̃ifica
ti estis. Ablutos ꝓculdubio et scificatos.
nemo nͥ fideles et eos qͥ huic mundo re-¬
nunciauerint intelligere audebit.
Sed qm̃ ostendit qͥbꝰ scripserit: uideamꝰ
utrũ his illa ꝑmittat. Ita enĩ sequitur.
m̃ia enĩ mͥ licita sunt: sed ñ om̃ia ex¬
pediunt. Om̃ia mͥ licita sunt: sed ego
sub nullius redigar potestate. Esca uen¬
tri. et uenter escis: ds̃ autẽ et has et hc̃

Expanded text:
uterentur, non detinebantur, mortem pro salubri uterentur, non detinebantur, mortem pro salubri fide ac religione subierunt, demonstraveruntque infidelibus a se potius illa omnia, quam se ab eis esse possessos. 78. Quid calumniamini, quod fideles jam Baptismate renovati, procreare filios, et agros ac domos pecuniamque ullam possidere non debeant? Permittit hoc Paulus. Nam quod negari non potest, fidelibus scripsit, post multorum quippe vitiosorum enumerationem, qui regnum Dei non possidebunt, Et haec quidem fuistis, Dei nostri. Ablutos procul dubio, et sanctificatos nemo nisi fideles, et eos qui huic mundo renuntiaverint, intelligere audebit. Sed quoniam ostendit quibus scripserit, videamus utrum his illa permittat. Ita enim sequitur: Omnia mihi licita sunt, sed non omnia expediunt: omnia mihi licita sunt, sed ego sub nullius redigar potestate. Esca ventri, et venter escis; Deus autem et has et hunc
Abbreviated transcription (Latin):
seuitis: Qd excetamini studio partiũ:
Qa tanti erroris longa defensione im¬
plicamini: Fruges in agro. frumenta
in area quęrite. Apparebunt facile.
seseq offerunt ista quęrentibꝰ qͥd ni¬
mis in purgamenta oculũ intenditis:
Qͥ a ab optimi orti ubertate imꝑitos homi¬
nes sepiũ asꝑitate terretis: E st certꝰ aditꝰ
quãuis paucioribꝰ notꝰ qua possit intrari:
quẽ uos aut. e̾e̾ ñ creditis. aut inuenire
ñ uultis. Sunt in ȩccła catholica innu-¬
merabiles fideles. qͥ hoc mundo ñ utant᷑.
Sunt qͥ utant᷑ tanꝙͣ ñ utentes ut ab apło
dicitur. Et qđ illis tẽporibꝰ iã ꝓbatũ est:
quibꝰ ad idolorũ cultũ xp̃iani cogeban¬
tur. Quot enĩ tunc peccuniosi homines.
quot patres familias rusticani. quot
negotiatores. quot militares. quot pri¬
mates urbiũ suarũ. quot deniq senato¬
res utriusq sexus hȩc om̃ia uana et tẽ¬
poralia relinquentes. qͥbꝰ utiq quãuis

Expanded text:
saevitis, quid excaecammi studio partium? saevitis, quid excaecammi studio partium? Quid tanti erroris longa defensione implicamini? Fruges in agro, frumenta in area quaerite: apparebunt facile, seseque offerent ipsa quaerentibus. Quid nimis in purgamenta oculos intenditis? quid ab opimi horti ubertate imperitos homines sepium asperitate terretis? Est certus aditus, quamvis paucioribus notus, qua possit intrari, quem vos aut esse non creditis, aut invenire non vultis. Sunt in Ecclesia catholica innumerabiles fideles qui hoc mundo non utantur, sunt qui utantur tanquam non utentes , ut ab Apostolo dicitur; quod illis temporibus jam probatum est, quibus ad idolorum cultum Christiani cogebantur. Quot enim tunc pecuniosi homines, quot patresfamilias rusticani, quot negotiatores, quot militares, quot primates urbium suarum, quot denique senatores, utriusque sexus, haec omnia vana et temporalia relinquentes, quibus utique quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
tis: sed et illa quã uana sit. quã noxia.
quã sacrilega. et quẽ admodũ a magna
parte ur̃m. atq ad eo pęne ab om̃ibꝰ uob̾
ñ obseruent᷑: alio uolumine ostendere
institui. Nunc uos illud admoneo ut
aliquando ȩccłȩ catholicȩ maledicere de¬
sinatis uituꝑando mores hominũ. qͦs
re studet. Sed qͥcũq illorũ bona uolun¬
tate deiq auxilio corrigunt᷑: qđ amise¬
rant peccando. pęnitendo recuperant.
Qui autẽ uoluntate mala in pristinis
uitiis ꝑseuerant. aut etiã addunt gra¬
uiora prioribꝰ. in agro qͥdem dñi sinunt᷑
esse et cũ bonis seminibꝰ crescere: sed
ueniet tẽpus quo zirania separentur.
Aut si iã ꝓpt᷑ ipsũ xp̃ianũ nomen magis
in palea quã inspinis. e̾ẽ. arbitrandi st̃
ueniet etiã qͥ areã purget. et a fru-¬
mentis paleã separet: et singulis par¬
tibꝰ ꝓsuo cuiꝰq merito qđ oportet sũma
ȩquitate distribuat. Uos interea quid¬

Expanded text:
tis. Sed et illa quam vana sint, quam noxia, tis. Sed et illa quam vana sint, quam noxia, quam sacrilega, et quemadmodum a magna parte vestrum, atque adeo pene ab omnibus vobis non observentur, alio volumine ostendere institui. 76. Nunc vos illud admoneo, ut aliquando Ecclesiae catholicae maledicere desinatis, vituperando mores hominum quos re studet. Sed quicumque illorum bona voluntate Deique auxilio corriguntur, quod amiserant peccando, poenitendo recuperant. Qui autem voluntate mala in pristinis vitiis perseverant, aut etiam addunt graviora prioribus, in agro quidem Domini sinuntur esse, et cum bonis seminibus crescere, sed veniet tempus quo zizania separentur. Aut si jam propter ipsum christianum nomen magis in palea quam in spinis esse arbitrandi sunt, veniet etiam qui aream purget, et a frumentis paleam separet, et singulis partibus pro suo cujusque merito, quod oportet, summa aequitate distribuat
Abbreviated transcription (Latin):
stremo qͥd int̾ suꝑstitionis sẏrenas:
& portũ religionis inter sit. Nolite
mͥ colligere ꝓfessores nominis
xp̃iani: neq ꝓfessionis suȩ uim aut
scientes aut exhibentes. Nolite
consectari turbas imꝑitorũ qͥ uł in
ipsa uera religione suꝑstitiosi st̃:
uł ita libidinibꝰ dediti. ut obliti
sint qͥd ꝓmiserint deo. Noui multos
e̾e. sepulchrorũ et picturarũ adoratores.
Noui multos ee̾ qͥ cũ luxuriosissime suꝑ mor¬
tuos uiuant. et epulas cadaueribꝰ exhiben-¬
tes suꝑ sepultos se ipsos sepeliant. et uora¬
citates sobrietatesq suas deputent religio
rum. ẽ. in tanta copia popłorũ qđ ñ uob̾
desunt quorũ uita uituꝑata decipiatis
incautos et a catholica salute auertatis.
cũ inu̾ra paucitate magnas patiamini
angustias. dũ a uob̾ exigitur uł unꝰ ex his
qͦs electos uocatis qͥp̃cepta illa ipsa custo¬
diat. q̃ irrationabili suꝑstitione defendi¬

Expanded text:
stremo quid inter superstitionis sirenas stremo quid inter superstitionis sirenas et portum religionis intersit. 75. Nolite mihi colligere professores nominis christiani, nec professionis suae vim aut scientes aut exhibentes. Nolite consectari turbas imperitorum, qui vel in ipsa vera religione superstitiosi sunt, vel ita libidinibus dediti, ut obliti sint quid promiserint Deo. Novi multos esse sepulcrorum et picturarum adoratores: novi multos esse qui luxuriosissime super mortuos bibant, et epulas cadaveribus exhibentes, super sepultos seipsos sepeliant, et voracitates ebrietatesque suas deputent religionrum est in tanta copia populorum, quod non vobis desint, quorum vita vituperata decipiatis incautos, et a catholica salute avertatis, cum in vestra paucitate magnas patiamini angustias, dum a vobis exigitur, vel unus ex iis quos electos vocatis, qui praecepta illa ipsa custodiat, quae irrationabili superstitione defendi
Abbreviated transcription (Latin):
bertatẽ suã. Caritas p̃cipue custodit᷑:
caritati uictꝰ. caritati sermo. caritati
habitꝰ. caritati uultꝰ aptat᷑. Coitur
in unã conspirationẽ caritatis. Hanc
uiolare tanꝙͣ dm̃ nefas ducit᷑. Huic
siqͥd resistit expugnat᷑ atq eicitur.
Hanc siquid offendit unũ diẽ durare
ñ sinit᷑. Sciunt hanc cõmendatã. e̾e.
a xp̃o et apłis: ut si hȩc una desit in¬
ania. si hȩc assit pleua sint om̃ia. Istis
manichei si potestis obsistite: istos in¬
tuemini. istos sine mendacio si aude¬
tis et contumelia nominate. Istorũ
ieiuniis ur̃a ieiunia: castitati castita¬
tem. uestitũ uestitui. epulas epulis.
modestiã modestiȩ. caritatẽ deniq
caritati. et qđ res maxime postulat:
p̃ceptis pͣcepta conferte. Iam uide¬
bitis qͥd inter ostentationẽ et since¬
ritat̾ẽ. inter uiã rectã et errorem.
int̾ fidẽ atq fallaciã. int̾ robur et
tumorem. inter beatitatẽ et mise.¬
riã: int̾ unitatẽ et concissionẽ. Po¬

Expanded text:
bertatem. Charitas praecipue custoditur; charitati victus, charitati sermo, charitati habitus, charitati vultus aptatur; coitur in unam conspiraturque charitatem: hanc violare tanquam Deum nefas ducitur; huic si quid resistit, expugnatur atque ejicitur; hanc si quid offendit, unum diem durare non sinitur. Sciunt ita commendatam esse a Christo et Apostolis, ut si haec una desit, inania; si haec adsit, plena sint omnia. Manichaei, si potestis, obsistite; istos intuemini, istos sine mendacio, si audetis, et cum contumelia nominate: istorum jejuniis vestra jejunia, castitati castitatem, vestitum vestitui, epulas epulis, modestiam modestiae, charitatem denique charitati, et, quod res maxime postulat, praeceptis praecepta conferte. Jam videbitis quid inter ostentationem et sinceritatem, inter viam rectam et errorem, inter fidem atque fallaciam, inter robur et tumorem, inter beatitudinem et miseriam, inter unitatem et conscissionem, po
Abbreviated transcription (Latin):
His de singulis uirtutibꝰ quinã uiuendi
modus ducat᷑ paucis explicabo: si prius
testimoniis noui testam̃ti qͥbꝰ utor iam
aiu etiã de ueteri paria ut pollicitꝰ
sũ cõparauero. Nũ enĩ paulus tantum
dicit deo nos. e̾e̾. subiunctos ita ut in
medio qđ separaret nichil sit: Honne
et ꝓpħa commodissime hoc et breuis¬
sime significat cũ dicit. mͥ autẽ adhȩ¬
rere deo bonũ. ẽ: Nonne qđ ibi latis¬
sime de caritate dictũ.ẽ. hic uno
uerbo continet᷑ qđ ait inherere: Itẽ
qđ addidit bonũ ẽ. nonne ad illud re¬
spicit qđ ibi positũ est diligentibꝰ dm̃¬
om̃ia ꝓcedunt inbonu̾e Ita ut una senten¬

Expanded text:
His de singulis virtutibus quinam vivendi His de singulis virtutibus quinam vivendi modus ducatur, paucis explicabo, si prius testimoniis Novi Testamenti, quibus utor jam diu, de Veteri etiam paria, ut pollicitus sum, comparavero. Num enim Paulus tantum dicit, Deo nos esse debere subjunctos, ita ut in medio quod separet nihil sit? Nonne et propheta commodissime hoc et brevissime significat, cum dicit: Mihi autem adhaerere Deo bonum est? Nonne quod ibi latissime de charitate dictum est, hic uno verbo continetur quod ait, inhaerere? item quod addidit, bonum est, nonne ad illud respicit, quod ibi positum est, Diligentibomnia procedunt in bonum ? ita ut una senten
Abbreviated transcription (Latin):
affectu quantũ intelligo dicit᷑. Itaq il¬
las quatuor uirtutes quarũ utinã ita in
m̃tibꝰ uis ut nomina in ore sunt om̃iũ:
sic etiã definire ñ dubitẽ. ut tẽꝑantia sit
amor integrũ se p̾bens ei qđd amatur. for¬
titudo amor facile tolerans om̃ia ꝓpter
qđ amat᷑. Iusticia. amor soli amato serui-¬
ens. et ꝓpterea recte dominans. Pru¬
dentia. amor ea qͥbꝰ adiuuat᷑ ab eis qͥbus
impedit᷑ sagacit᷑ se ligans. Sed hunc
amorem ñ cuiꝰ libet sed dei e̾e diximꝰ:
id est sũmi boni sũmȩ sapientiȩ sũmȩq
concordiȩ. Qua re definire etiã sicli¬
cet ut tẽꝑantiã dicamꝰ e̾ẽ. amorem. dõ
sese integrũ incorruptũq seruantẽ.
le ꝑferentẽ. Iusticiã amore deo tantũ
seruientẽ. et obhoc bene imꝑantẽ cȩ¬
teris. quȩ homini subiecta sc̃. Prudenti¬
am. amore bene discernentẽ ea qͥbꝰ ad¬
uiuet᷑ indm̃ abhis quibꝰ impediri potest.

Expanded text:
affectu, quantum intelligo, dicitur. Itaque ilaffectu, quantum intelligo, dicitur. Itaque illas quatuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in ore sunt omnium, sic etiam definire non dubitem, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur, sagaciter seligens. Sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae, summaeque concordiae. Quare definire etiam sic licet, ut temperantiam dicamus esse amorem Deo sese integrum incorruptumque servantem; le perferentem; justitiam, amorem Deo tantum servientem, et ob hoc bene imperantem caeteris quae homini subjecta sunt; prudentiam, amorem bene discernentem ea quibus adjuvetur in Deum ab his quibus impediri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
abiceretis om̃s ineptias fabellarũ. et
uanissimas imaginationes corporũ:
totosq uos magna alacritate. sincero
mea mediocritate discutere singu¬
la. et eruere ac demonstrare quȩ acce¬
pi inquorũ excellentiã et altitudinem
plerunq uerba deficiunt. sed quã diu
latratis ñ ẽ faciendũ. Nlon enĩ frustra
aictũ ẽ: nolite dare scm̃ canibꝰ. Ne suc¬
censeatis. Et ego latraui et canis fui:
quando mecũ iure ñ docendi cibo.
sed repellendi fustibꝰ agebat᷑. Si autẽ
inuob̾. e̾e̾t. caritas de qua nc̃ agit᷑. uł¬
si etiã fuerit aliquando quatitã co

Expanded text:
abjiceretis omnes ineptias fabellarum, et abjiceretis omnes ineptias fabellarum, et vanissimas imaginationes corporum, totosque vos magna alacritate, sincero mea mediocritate discutere singula, et eruere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamdiu latratis, non est faciendum. Non enim frustra dictum est, Nolite sanctum dare canibus . Ne succenseatis. Et ego latravi et canis fui, quando mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset charitas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam
Abbreviated transcription (Latin):
tia: et facile uidet᷑ ab his qͥ diligunt illã.
& inuenit᷑ abhis qͥ quę̧rt̃ illã. P reoccu¬
pat qͥse concupiscunt: ut illis se osten¬
dat. Qui uigilauerit ad illã ñ labora¬
bit: assidentẽ enĩ illã inueniet foribus
suis. Cogitare enĩ de illa sensus. ẽ. consũ¬
matꝰ. et qͥ uigilauerit ꝓpter illã cito
erit securus: qͥa dignos se ipsa circuit
quȩrens. et inuiis ostendit se illis hy¬
lariter. et om̃i ꝓuidentia occurrit
illis. Initiũ enĩ uerissimũ. disciplinȩ¬
concupiscentia. ẽ. Cura gͦ disciplinȩ dile-¬
ctio. et dilectio custoditio legũ illiꝰ est.
Custoditio autẽ legũ confirmatio in¬
corruptionis. ẽ. Incorruptio autem:
facit ꝓrimũ deo. Concupiscentia itaq
sapientiȩ: deducit ad regnũ. Itane
tandẽ adhuc aduersũ ista latrabitis:
Honne ita posita et nondũ intellecta
cui uis significant altũ se quiddã et
in effabile continere. Dutinã possetis
intelligere quȩ dicta sunt. confestim

Expanded text:
idetur ab iis qui diligunt illam, et invenitur ab iis qui quaerunt illam: praeoccupat qui se concupiscunt, ut illis se ostendat. Qui vigilaverit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam inveniet foribus suis. Cogitare enim de illa, sensus est consummatus; et qui vigilaverit propter illam, cito erit securus: quia dignos seipsa circuit quaerens, et in viis ostendit se illis hilariter, et omni providentia occurrit illis. Initium enim concupiscentia est. Cura ergo disciplinae dilectio est; et dilectio custoditio legum illius est: custoditio autem legum, confirmatio incorruptionis est; incorruptio autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quiddam et ineffabile continere? O utinam possetis intelligere quae dicta sunt! Confestim
Abbreviated transcription (Latin):
lud qđ inueteri dictũ ẽ. de sapientia. at¬
tingit autẽ a fine usq ad finẽ fortiter.
et disponit om̃ia suauiter. Nanq attin¬
gere fortit̾ magis uirtutẽ significat. di¬
sponere autẽ suauiter quasi artẽ ipsam
atq rationẽ. Sed si hoc uidet᷑ obscurũ:
uide quȩ secunt᷑. Et om̃iũ inqͥt ds̃ dilexit

Expanded text:
est de sapientia, Attingit autem a fine usque in finem fortiter, et disponit omnia suaviter? Namque attingere fortiter magis virtutem significat: disponere autem suaviter, quasi artem ipsam atque rationem. Sed si hoc videtur obscurum, vide quae sequuntur: Et omnium, inquit, Dominus dilexit
Abbreviated transcription (Latin):
accusamꝰ. Nã et in illis quȩ dicta sunt cũ
sic intelligunt᷑ ut littera sonat: et sim¬
plicitatẽ corrigimꝰ et ꝑtinaciã deridemꝰ.
Et alia multa quȩ uos intelligere ñ pote¬
stis: uetat eos credere catholica discipli¬
na. qͥ ñ annis sed studio atq intellectu
excedentes quandã m̃tis puericiã in ca-¬
no m̃tis sapientiȩ ꝓmouent᷑. Nam et
credere dm̃ loco aliqͦ quãuis infinito
ꝑ quantitatis quetũq spacia contineri.¬

Expanded text:
accusamus; nam et in iaccusamus; nam et in it simplicitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos intelligere non potestis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pueritiam, in canos sapientiae promoventur. Nam et credere Deum loco aliquo quamvis infinito, per quantitatis quaecumque spatia contineri
Abbreviated transcription (Latin):
ri quȩunt. Longe prorsus aliter. longe¬
quã putatis lex et ꝓpħȩ intelliguntur
a nob̾. Desinite errare: ñ colimꝰ pęniten¬
tem dm̃. ñ inuidũ. ñ indigũ. ñ crudelẽ.
ñ querentẽ de hominũ uł porcorũ san¬
guine uoluptatẽ. ñ cui flagicia et scele¬
ra placeant. ñ possessionẽ suã t̾rȩ quadã
particula t̾minantẽ. In has enĩ atq huiꝰ¬
modi nugas grauit᷑ copioseq inuehi so¬
letis. Quare nos inuectio ur̃a ñ tangit.
sed aniles quasdã uł etiã pueriles opini¬
ones eo in eptiore qͦuehem̃tiore oratio¬
ne ꝑuellitis. qua quisqͥs mouet᷑ et ad
uos transit. ñ eccłȩ nr̃e damnat disci¬
plinã. sed eã se ignorare demonstrat.
Quã obrem siqͥd humani corde geritis. si cu¬
rȩ uob uosmetipsi estis. quęrite potiꝰ dili¬
genter et piȩ qͦmͦ illa dicant᷑. Quȩrite
miseri. Nã talẽ fidẽ qua deo inconueni¬
ens aliqͥd credit᷑. nos uehem̃tiꝰ et uberiꝰ

Expanded text:
ri queunt. Longe prorsus aliter ri queunt. Longe prorsus aliter quam putatis Lex et Prophetae intelliguntur a nobis. Desinite errare; non colimus poenitentem Deum, non invidum, non indigum, non crudelem, non quaerentem de hominum vel pecorum sanguine voluptatem, non cui flagitia et scelera placeant, non possessionem suam terrae quadam particula terminantem. In has enim atque hujusmodi nugas graviter copioseque invehi soletis. Quare nos invectio vestra non tangit; sed aniles quasdam, vel etiam pueriles opiniones, eo ineptiore, quo vehementiore oratione pervellitis. Qua quisquis movetur et ad vos transit, non Ecclesiae nostrae damnat disciplinam, sed eam se ignorare demonstrat. 17. Quamobrem si quid humani corde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius diligenter et pie quomodo illa dicantur. Quaerite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid creditur, nos vehementius et uberius
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͦ illũ dm̃ colendũ e̾e. dicitis qͥ fecit
cȩlũ et t̾rã: Iste nanq ꝑ om̃s partes illo.¬
rũ uoluminũ pͣdicat᷑. Nos autẽ fatemi¬
ni uniuersũ istũ mundũ qͥ nomine
cęli & t̾rę significat᷑. habere aucto¬
rem et fabricatorem dm̃. & dm̃ bonũ.
Cũ exceptione qͥppe uob̾cũ loquendũ ẽ quan
ds̃ nominat᷑. Puos enĩ deos unũ bonũ.
alterũ malũ ee̾ ꝑhibetis. Qđ si dicitis co¬
lere uos et colendũ arbitrari dm̃ a qͦ factꝰ
est mundus ñ tam̃ eũ e̾ẽ. quẽ ueteris testa¬
menti cõmendat auctoritas: impudent᷑
facitis qͥ alienũ animũ atq sententiam
quã bene atq utilit̃ acceꝑimꝰ: male int̾p̃ta¬
ri conamini. Frustra om̃ino. Neq enim
ur̃ȩ stultȩ atq impiȩ disputationes ullo
modo cũ piorũ doctissimorũq hominũ
sermonibꝰ ꝑ qͦs in ȩccła catholica scriptu¬
rȩ illȩ uolentibꝰ dignisq aꝑiunt᷑ cõpara¬

Expanded text:
Non ergo illum Deum colendum esse dicitis, qui fecit Non ergo illum Deum colendum esse dicitis, qui fecit coelum et terram. Iste namque per omnes partes illorum voluminum praedicatur: vos autem fatemini universum istum mundum, qui nomine coeli et terrae significatur, habere auctorem et fabricatorem Deum, et Deum bonum. Cum exceptione quippe vobiscum loquendum est, quando Deus nominatur. Duos enim deos, unum bonum, alterum malum esse perhibetis. Quod si dicitis colere vos et colendum arbitrari Deum a quo factus est mundus, non tamen eum esse quem Veteris Testamenti commendat auctoritas; impudenter facitis, qui alienum animum atque sententiam quam bene atque utiliter acceperimus, male interpretari conamini, frustra omnino. Neque enim vestrae stultae atque impiae disputationes ullo modo cum piorum doctissimorumque hominum sermonibus, per quos in Ecclesia catholica Scripturae illae volentibus dignisque aperiuntur, compara
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlatũ. Nunqͥd nam tibi demonstrandũ. ẽ.
heretice nͥ aut scriptũ in ueteri lege
ñ e̾e. aut apło ñ conuenire: Quorũ si ni¬
chil dicere audes. urgeris enĩ cũ et codex
legit᷑ qͦ et planũ sit scriptũ esse. et ho¬
mines intelligunt ad id qđd apłs dixit
nichil posse aptius conueture. Cur gͦ ali¬
qͥd ualere putas. qđ scripturas corruptas
e̾e̾ insimulare audes: Postremo qͥd re¬
sponsurus es. qͥ tͥ dicat. ego sic intelligo.
ego sic accipio. sic credo. nec obaliud lego
illos libros. nisi qđ ibi om̃ia xp̃iane fi¬
dei concinere uideo: Illud potius dic
si audes. et aduersus me dicere cogitas.
nͨ e̾e̾. credendũ: qđ apłi et martyres
ꝓpter. xp̃m affecti grauibꝰ erumnis
onis ȩstimati funt. Qđ si ñ potest dicere
qͥd calũmaris in qͦ libro credã qđ me
dicis concedere te qͥdem dm̃ eẽ diligen¬
dũ. sed ñ illũ dm̃ quẽ colunt hi qͥ testa¬
menti ueteris auctoritatẽ recipiunt :

Expanded text:
latum. Numquidnam tibi demonstrandum est, haeretice, nisi aut scriptum in vetere Lege non esse, aut Apostolo non convenire? Quorum si nihl dicere audes urgeris enim cum et codex legitur, quo planum sit scriptum esse, et homines intelligunt ad id quod Apostolus dixit, nihil posse aptius convenire, cur ergo valere aliquid putas, quod Scripturas corruptas esse insimulare audes? Postremo quid responsurus es ei qui tibi dicat: Ego sic intelligo, Ego sic accipio, sic credo; nec ob aliud lego illos Libros, nisi quod ibi omnia christianae fidei concinere video. Illud potius dic, si audes et adversus me dicere cogitas, non esse credendum quod Apostoli et martyres propter Christum affecti gravibus aerumnis onis aestimati sunt. Quod si non potes dicere, quid calumniaris in quo libro inveniam, quod me dicis, concedere te quidem Deum esse diligendum, sed non illum Deum quem colunt ii qui Testamenti Veteris auctoritatem recipiunt?
Abbreviated transcription (Latin):
occisionis. Hȩx illi solent a corrupto.¬
ribus scripturarũ immissa. e̾e̾. dice¬
re. usq ad eo nichil habent qđ con¬
tradicant. ut hȩc miseri responde¬
re cogant᷑. Sed qͥs ñ intelligat con¬
uictorũ hominũ aliã ñ esse potuis¬
se ultimã uocẽ: A qͥbꝰ tam̃ quȩro
utrũ istã sententiã in ueteri testa¬
mento. eẽ negent. an ñ congruere
sententiȩ apłicȩ affirment. At illud
pͥmũ: libris docebo. In hoc autẽ alte¬
ro tergiuersantes homines. et ꝑ ab¬
rupta fugientes. aut in pace̾ reuo¬
cabo si uoluerint resipiscere ali¬
quantũ: et considerare qͥd dictum¬
sit. aut eos intelligentia cȩterorũ qͥ sine
cupiditate iudicant insectabor. Qͥd enĩ po¬
test amicitius quã istȩ sibi consonare sen¬
tenciȩ: Nlã tribulatio. angustia. ꝑsecutio.¬
bo illo uno concdudunt᷑. testimonio ueteris
legis qđ dictũ. ẽ ꝓpt᷑ te morte afficimur.

Expanded text:
occisionis . Haec illisolent a corruptooccisionis . Haec illisolent a corruptoribus Scripturarum immissa esse dicere, usque adeo nihil habent quod contradicant, ut haec miseri respondere cogantur. Sed quis non intelligat convictorum hominum aliam non esse potuisse ultimam vocem? 15. A quibus tamen quaero, utrum istam sententiam in Veteri Testamento esse negent, an non congruere sententiae apostolicae affirment? At illud primum libris docebo: in hoc autem altero tergiversantes homines, et per abrupta fugientes, aut in pacem revocabo, si voluerint respicere aliquantum, et considerare quid dictumsit; aut eos intelligentia caeterorum, qui sine cupiditate judicant, insectabor. Quid enim potest amicius quam istae sibi consonare sententiae? Nam tribulatio, angustia, persecutioba illo uno concluduntur testimonio veteris Legis, quo dictum est, Propter te afficimur.
Abbreviated transcription (Latin):
debeamꝰ. Eo est om̃ino tendendũ ad id
consilia nr̃a. om̃ia referenda. Bonorũ
neq ultra quȩrendũ. Alterũ enĩ ꝑi¬
et facillime uidet᷑ utrũ his sententiis
ex euangło atq apło ꝓlatis etiã testa¬
menti ueteris auctoritas congruat.
Qd dicã de suꝑiore sententia cum mani¬
festũ sit om̃bꝰ eã de lege quȩ ꝑ moysen
data ẽ e̾e. deprompta: Ibi enĩ scriptũ
est. Diliges dñm dm̃ tuũ ex toto cor
de tuo. et ex tota anima tua. et exto¬
ta mente tua. Qd autẽ illi qđ ab apło
dictũ ẽ. cõparare de ueteri testam̃to
possim: He diutius quererẽ: ipse sub¬
iecit. Cũ enĩ dixisset. nulla tribula¬
tione. nulla angustia. nulla ꝑsecuti¬
one: nulla necessitate in opiȩ corpo¬
ralis. nullo ꝑiculo. nullo gladio. nos
a caritate xp̃i separari. statĩ subiun¬
xit. Sicut scriptũ.ẽ. qͥa ꝓpt᷑ te affici¬
mur tota die. estimati sumꝰ ut oues

Expanded text:
debeamus: eo est omnino tendendum, ad id debeamus: eo est omnino tendendum, ad id omnia consilia nostra referenda. Bonorum neque ultra quaerendum: alterum enim periet facillime videtur, utrum his sententiis ex Evangelio atque Apostolo prolatis, etiam Testamenti Veteris auctoritas congruat. Quid dicam de superiore sententia, cum manifestum sit omnibus, eam de lege quae per Moysen data est, esse depromptam? Ibi enim scriptum est, Diliges a, et ex tota mente tua . Quid autem illi quod ab Apostolo dictum est, comparare de Veteri Testamento possim, ne diutius quaererem ipse subjecit. Cum enim dixisset nulla tribulatione, nulla angustia, nulla persecutione, nulla necessitate inopiae corporalis, nullo periculo, nullo gladio nos a charitate Christi separari; statim subjunxit: Sicut scriptum est, Quia propter te afficimur tota die, aestimati sumus ut oves
Abbreviated transcription (Latin):
Quare deinceps nemo ex me quȩrat
sententiã meã. sed potius audiamꝰ
oracula. nr̃asq ratiunculas diuinis
modũ ipse dñs in euangłio nobis
p̾ceꝑit esse uiuendũ: quomͦ etiam
paulus apłs. Has enĩ scripturas: illi
condemnare ñ audent. Audiamꝰ
gͦ quẽ fine̾ bonorũ nob̾ xp̃e prę¬
scribas. Nec dubiũ. ẽ: qͥ is erit finis.
qͦ nos sũmo amore tendere iubes.
Diliges inqͥt dñm dm̃ tuũ. Dic mͥ
etiam queso te: qͥ sit diligendi mo¬
dus. Uereor enĩ ne plus minus ue
quã oportet inflaminer deside¬
rio et amore dñi mei. Extoto
inqͥt corde tuo. Non. ẽ. satis exto¬
ta anima tua. Ne id qͥdem satis ẽ.
Extota mente tua. Qd uis amplius:
Uellẽ fortasse: si uider̾e qͥd posset
e̾e amplius. Qͥa ad hȩc paulus:
nos separabit a caritate xp̃i :
Tribulatio. an angustia. an ꝑsecutio. anfa¬
mes. an nuditas. an ꝑiculũ. an gladius:
Audiuimꝰ qͥd diligere: et quantũ diligere

Expanded text:
Quare deinceps nemo ex me quaerat Quare deinceps nemo ex me quaerat sententiam meam, sed potius audiamus oracula, nostrasque ratiunculas divinis modum ipse Dominus in Evangelio nobis praeceperit esse vivendum; quomodo etiam Paulus apostolus: has enim Scripturas illi condemnare non audent. Audiamus ergo quem finem bonorum nobis, Christe, praescribas; nec dubium est quin is erit finis, quo nos summo amore tendere jubes: Diliges, inquit, Dominum Deum tuum. Dic mihi etiam, quaeso te, qui sit diligendi modus: vereor enim ne plus minusve quam oportet, inflammer desiderio et amore Domini mei. Ex toto, inquit, corde tuo. Non est satis. Ex tota anima tua. Ne id quidem satis est. Ex tota mente tua . Quid vis amplius? Vellem fortasse, si viderem quid posset esse amplius. Quid ad haec Paulus? nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? . Audivimus quid diligere, et quantum diligere
Abbreviated transcription (Latin):
uelut signis tẽperatioribꝰ ueritatis
tius. qͥd liberalius diuina ꝓuidentia
dici potest. quȩ alegibꝰ suis homine
lapsum. et ꝓpter cupiditatẽ rerũ¬
mortaliũ uire ac inerito mortalẽ sobo¬
lem ꝓpagantẽ ñ om̃ino deseruit: Ha¬
bet enĩ potestas illa iustissima miris
et incõprehensibilibꝰ modis ꝑ quasdã
sacratissimas successiones rerũ sibi
seruientiũ qͦs creauit. et seueritatem
uindicandi. et clementiã liberandi.
Qđ qͥdem quã sit pulchrũ. quã magnũ.
quã deo dignũ. quã postremo id̃ qđ
quȩrit᷑ uerũ. nequaꝙͣ intelligere po¬
terimꝰ nisi abhumanis et ꝓxrimis in¬
cipientes. uere religionis fide p̾ceptisq
seruatis. ñ deseruerimꝰ uiã quã nob̾ ds̃
et patriarcharũ segregatione. et le-¬
gis uinculo. et ꝓpħarũ p̾sagio et susce¬
pti hominis sacram̃to. et apłorũ te¬
stimonio. et martyrũ sanguine.
et gentiũ occupatione muniuit.

Expanded text:
veluti signis temperatioribus veritatis,veluti signis temperatioribus veritatis,tius, quid liberalius divina providentia dici potest, quae a legibus suis hominem lapsum, et propter cupiditatem rerumortalium jure ac merito mortalem sobolem propagantem, non omnino deseruit? Habet enim potestas illa justissima, miris et incomprehensibilibus modis, per quasdam secretissimas successiones rerum sibi servientium quas creavit, et severitatem vindicandi, et clementiam liberandi. Quod quidem quam sit pulchrum, quam magnum, quam Deo dignum, quam postremo id quod quaeritur verum, nequaquam intelligere poterimus, nisi ab humanis et proximis incipientes, verae religionis fide, praeceptisque servatis, non deseruerimus viam quam nobi Deus, et Patriarcharum segregatione, et Legis vinculo, et Prophetarum praesagio, et suscepti Hominis sacramento, et Apostolorum testimonio, et Martyrum sanguine, et Gentium occupatione munivit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ solũ homines. sed etiã insipientes
homines sumꝰ: Quanꝙͣ enĩ ñ oculis sed
m̃te cernat᷑. quȩ tandem mens idonea
reꝑiri potest. quȩ cũ stulticiȩ nube obte¬
gatur. ualeat illam lucẽ uł etiã conet᷑
haurire: Confugiendũ. ẽ gͥ ad eorum
pͣcepta. quos sapientes fuisse ꝓbabile. ẽ.
Hactenus potuit ratio ꝑduci. Uersabat᷑
nanq ñ ueritate certior. sed consuetu-¬
dine securior in rebꝰ humanis. At ubi
addiuina ꝑuentũ. ẽ. auertit. sese intu¬
eri ñ potest: palpitat. et ȩstuat. inhi¬
at amore. reuerberat᷑ luce ueritatis.
et ad familiaritatẽ tenebrarũ suarũ
ñ electione sed fatigatione conuertit᷑.
Quã hic formidandũ ẽ. quã tremendũ.
ne maiorem concipiat anima imbe¬
cillitatẽ. ubi quietẽ fessa conqͥrit. Er¬
go refugere intenebrosa cupientibꝰ
ꝑ dispensationẽ in effabilis sapientiȩ
nob̾ illa obscuritas auctoritatis occur¬
rat m irabilibꝰ rerũ uocibꝰq librorũ

Expanded text:
qui non solum homines, sed etiam insipientes homines sumus? Quanquam enim non oculis, sed mente cernatur, quae tandem mens idonea reperiri potest, quae cum stultitiae nube obtegatur, valeat illam lucem vel etiam conetur haurire? Confugiendum est igitur ad eorum praecepta, quos sapientes fuisse probabile est. Hactenus potuit ratio perduci. Versabatur namque, non veritate certior, sed consuetudine securior, in rebus humanis. At ubi ad divina perventum est, avertit sese: intueri non potest, palpitat, aestuat, inhiat amore, reverberatur luce veritatis, et ad familiaritatem tenebrarum suarum, non electione, sed fatigatione convertitur. Quam hic formidandum est, quam tremendum, ne majorem inde concipiat anima imbecillitatem, ubi quietem fessa conquirit. Ergo refugere in tenebrosa cupientibus per dispensationem ineffabilis Sapientiae, nobis illa opacitas auctoritatis occurrat, et mirabilibus rerum, vocibusque librorum