comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rogationem repetissem: beati certe in¬
quit trigetiꝰ esse uolumus & si ad haic
rem possumꝰ absq ueritate ꝑuenire:
querenda nobis ueritas non ẽ. Quid
hoc ipsum inquã. existimatis ne bea¬
tos nos eẽ posse:etiam ñ inuenta ueri¬
tate: Tunc licentius possumus inqͥt:
si uerum queramꝰ. Hic cum ego cet̾oꝵ
sententiam nutu flagitassem: mouet
me inquit nauigius. quod a licentio
dictum ẽ. Potest enim fortasse hoc ip¬
sum ẽẽ beate uiuere: in ueritatis inqͥ¬
sitione uiuere. Defini gͦ ait trigetiuᷤ
quid sit beata uita: ut ex eo colligam
quid respondere conueniat. Quid cen¬
ses inquã eẽ aliud beate uiuere: nͥ se¬
cundu id qͦd in homine optimũ ẽ ui¬
uere: Temere inquit u̾ba ñ fundam
Nam id ipsum optimũ quid sit: defi¬
niendum mͥ ab ͤte puto. Quis inquã
dubitauerit nichil ẽẽ aliud hominis
optimum: quã eam partem animi cui
dominanti obtemꝑare conuenit. oet̾a

Expanded text:
rogationem repetissem: Beati certe, inrogationem repetissem: Beati certe, inquit Trygetius, esse uolumus, et si ad hanc rem possumus absque ueritate peruenire, quaerenda nobis ueritasnon est. — Quid hoc ipsum? inquam; existimatisne beatos nos esse posse etiam non inuenta ueritate ? — Tunc Licentius: Possumus, inquit, si uerum quaeramus. — Hic cum ego ceterorum sententiam nutu flagitassem: Mouet me, inquit Nauigius, quod a Licentio dictum est. potest enim fortasse hoc ipsum esse beate uiuere, in ueritatis inquisitione uiuere. — Defini ergo, ait Trygetius, quid sit beata uita, ut ex eo colligam quid respondere conueniat.— Quid censes, inquam, esse aliud beate uiuere nisi secundum id quod in homine optimum est uiuere ? — Temere, inquit, uerba non fundam; nam id ipsum optimum quid sit, definiendum mihi abs te puto. — Quis, inquam, dubitauerit nihil esse aliud hominoptimum, quam eam partem animi, cui dominanti obtemperare convenit caetera
Abbreviated transcription (Latin):
gna parte conciliasse philosophie ui¬
deretur. Adhibito itaq notario ne au¬
re laborem nr̃m discerperent: nichil
ꝑire ꝑmisi. Sane in hoc libro res ae
sententias illoꝵ: mea uͦ &e alypii etiã
uerba lecturus es.Cum gͥ om̃s hor¬
tatu meo unũm locũ. ad hoc congͤ¬
gati essemꝰ. uͥ oportunũ uisum ẽ: nũ¬
quid nam dubitatis inquã. uerum
nos scire oportere: Os mime ait tͥge¬
tius. Ceteriq se uultu ipso approbas¬
se significauer̃t. Quid si in quã etiã
ñ comp̾henso uero beati eẽ possumꝰ :
necessariam ueri comp̾hensionem
arbitramini: Hic alypius. Huius
questionis inquit uidicem me tutiꝰ
puto. Cum enim iter mͥ in urbem sit
constitutũ: oportet me onere alicuiꝰ
suscipiende partis releuari: simul
quod facilius iudicis partes quã cuiꝰ¬
quam defensionis cuipiã delegare
possum. Quare de hinc pro alterutra
parte: ne a me quicquã expectetis. Qdͥ
ei cum concessum eẽt ab om̃ib. & ego

Expanded text:
gna parte conciliasse philosophiae uigna parte conciliasse philosophiae uideretur. adhibito itaque notario, ne aurae laborem nostrum discerperent, nihil perire permisi. sane in hoc libro res et sententias illorum, mea uero et Alypii etiam uerba lecturus es. Cum igitur omnes hortatu meo unum in locum ad hoc congregati essemus, ubi oportunum uisum est: Numquidnam dubitatis, inquam, uerum nos scire oportere? —Minimeait Trygetius ceterique se uultu ipso approbasse significauerunt. — Quid,si,inquam, etiam non conprehenso uero beati esse possumus, necessariam ueri conprehensionem arbitramini?—Hic Alypius: Huius quaestionis, inquit, iudicem me tutius puto. cum enim iter mihi in urbem sit constitutum, oportet me onere alicuius suscipiendae partis releuari, simul quod facilius iudicis partes quam cuiusquam defensionis cuipiam delegare possum. quare dehinc pro alterutra parte ne a me quidquam exspectetis. — Quod ei cum concessum esset ab omnibus et ego
Abbreviated transcription (Latin):
ut eum ñ temere patri audeam imi¬
tandum ꝓponere. Philosophia ẽ enĩ:
a cuiꝰ uberib se nulla etas queratur
excludi. Ad quã auidius retinendam
&e hauriendam. quo te incitarẽ qͣm¬
uis tuam sitim bene nouerim. gustỹ
tam̃ mittere uolui: quẽ tͥ suauissimũ
& ut ita dicam inductoriũ fore. peto
ne frustra sꝑauerim. Nam disputa-¬
tionem quã inter se trigecius &e licen¬
tius habuerunt: relatam in litteras
tͥ misi. Illum enim quoq adolescentẽ¬
quẽ quasi ad detergendum fastidiũ
disciplinaꝵ aliquantũ sͥ usurpasset
militia: ista nobis magnarũ honesta¬
rumq artiũ. ardentissimũ edacissimũ¬
q restituit. Pauculis gͥ dieb transactiᷤ.
postea quã in agro uiuere cepimus.:
cum eos ad studia hortans atq animais
ultra quã optaueram paratos ce ꝓr¬
sus inhiantes uiderem: uolui tẽptare
ꝓ ętate quid possent: p̾sertim cũ hor¬
tensius liber eiceronis iam eos ex ma¬

Expanded text:
ut cum non temere patri audeam imiut cum non temere patri audeam imitandum proponere. philosophia est enim, a cuius uberibus se nulla aetas queretur excludi. ad quam auidius retinendam et hauriendam quo te incitarem, quamuis tuam sitim bene nouerim, gustum tamen mittere uolui. quod tibi suauissimum et, ut ita dicam, inductorium fore peto, ne frustra sperauerim. nam disputationem, quam inter se Trygetius et Licentius habuerunt, relatam in litteras tibi misi. illum enim quoque adulescentem quasi ad detergendum fastidium disciplinarum aliquantum sibi usurpasset militia, ita nobis magnarum honestarumque artium ardentissimum edacissimumque restituit. pauculis igitur diebus transactis posteaquam in agro uiuere coepimus, cum eos ad studia hortans atque animans ultra quam optaueram paratos et prorsus inhiantes uiderem, uolui temtare pro aetate quid possent. praesertim cum Hortensius liber Ciceronis iam eos ex ma
Abbreviated transcription (Latin):
num nescio quo uitȩ huius somno
uet̾noq sopitum ẽ: uariis illis duriᷤˢ¬
q iactationib secreta ꝓuidentia ex¬
citare decreuit. Euigila eiugila: oro
te. Multum mͥ crede gratulaberis. qͦd
pene nullis ꝓsꝑitatib quib tenent᷑
incauti. mundi huiꝰ tͥ dona blandita
sunt: quȩ me ipsum caꝑe moliebant᷑
cotidie ista cantantẽ: nisi me pectoris
dolor uentosam ꝓfessionem abicere. &
in philosophiȩ gremiũ confiigere coe¬
gisset. Ipsa me nunc in otio quod ue¬
hementer optauimꝰ nutrit ac fouet:
ipsa me penitus ab illa suꝑstitione
in quã te mecũ p̾cipitẽ dederam libe¬
rauit. Ipsa enim docet & uere docet.
nichil om̃ino colendum ẽẽ. totumq¬
ris sensus attingit: ipsa uerissimum
& secretissimũ dm ꝑspicue se demon¬
straturam ꝓmittit: & iam iamq qͣsi
ꝑ liicidas nubes ostentare dignatur.
In hac mecum studiosissime uiuit
nr̃ licentiꝰ. ãd eam totus a uiuenilib
illecebris uoluptatib ꝙ cont̾isus ẽ. ita

Expanded text:
num nescio quo uitae huius somno ueternoque sopitum est, uariis illis durisque iactationibus secreta, prouidentia excitare decreuit. euigila, euigila, oro te; multum, mihi crede, gratulaberis, quod paene nullis prosperitatibus, quibus tenentur incauti, mundi huius tibi dona blandita sunt, quae me ipsum capere moliebantur cotidie ista cantantem, nisi me pectoris dolor uentosam professionem abicere et in philosophiae gremium confugere coegisset. ipsa me nunc in otio, quod uehementer optauimus, nutrit ac fouet, ipsa me penitus ab illa superstitione, in quam te mecum praecipitem dederam, liberauit. ipsa enim docet et uere docet nihil oms sensus attingit. ipsa uerissimum et secretissimum deum perspicue se demonstraturam promittit et iam iamque quasi per lucidas nubes ostentare dignatur. In hac mecum studiosissime uiuit noster Licentius; ad eam totus a iuuenalibus inlecebris uoluptatibusque conuersus est ita,
Abbreviated transcription (Latin):
neam se tantis sumptib paratãq
p̾beret: tu interea uiueres in edifici¬
orum exquisitissimis molib. in ni¬
tore balnearũ. in tesseris quas hone¬
stas ñ respuit. in uenatib. in con¬
uiuiis. in ore clientiũ. in ore ciuiũ.
fortunatissimꝰ iactareris: quisquã
tͥ romaniane beate alt̾ius uite quȩ
sola beata ẽ. quisquã queso mentio¬
nem facere auderet. quisquã tͥ per¬
suadere posset. ñ solum te felicem
ñ eẽ. s eo maxime miserum quo tͥ
minime uidereris: Nunc uͦ quã
te breuit̾ admonendum tot & tan¬
ta quȩ ꝑtulisti adu̾sa fecerunt. Non
enim tͥ alienis exemplis ꝑsuadendu
ẽ. quã fluxa &e fragilia &e plena cala¬
mitatũ sint omĩa. quȩ bona morta¬
les putant: cum ita exaliqua par¬
te bene exꝑtus sis. ut ex te ceteris ꝑ¬
suadere possimus. Illud gͦ illud tuũ
quo semꝑ decora ce honesta desidera-¬
sti. quo te liberalem magis quã diui¬
tem ẽẽ maliusti: quo nunquã con¬

Expanded text:
neam se tantis sumtibus paratamque neam se tantis sumtibus paratamque praeberet, tu interea uiueres in aedificiorum exquisitissimis molibus, in nitore balnearum, in tesseris, quas honestas non respuit, in uenatibus, in conuiuiis, in ore clientium, in ore ciuium, fortunatissimus, ut fuisti, jactareris: quisquam tibi, Romaniane, beatae alterius vitae, quae sola beata est, quisquam, quaeso, mentionem facere auderet? quisquam tibi persuadere posset, non solum te felicem non esse; sed eo maxime miserum, quo tibi minime videreris? Nunc vero quam te breviter admonendum tot et tanta, quae pertulisti adversa fecerunt? Non enim tibi alienis exemplis persuadendum est quam fluxa et fragilia, et plena calamitatum sint omnia, quae bona mortales putant; cum ita ex aliqua parte bene expertus sis, ut ex te caeteris persuadere possimus. 3. Illud ergo, illud tuum, quo semper decora et honesta desiderasti; quo te liberalem magis quam divitem esse maluisti; quo nunquam con
Abbreviated transcription (Latin):
brosis ceꝑat absorbere gurgitib: nͥ
inde te fortune illi flatus qͥ putan¬
tur aduersi. eripuissent pene mer¬
gentem. An uͦ si edentem te munera
ursorum. & nunquã ibi antea uisa
spectacula ciuib nr̃is. theatricuᷤ plau-¬
sus semꝑ ꝓsꝑrimꝰ accepisset: si stul¬
toꝵ hominũ quoꝵ inimensa turba
ẽ conflatis &e consentientib uocibuᷤ
ferreriᷤᷤ ad cȩlum: si nemo tͥ ẽẽ audet
inimicꝰ. si municipales tabule te non
solum ciuiũ s etiam uicinoꝵ. patro¬
num ȩre signarent: collocarentur
statuȩ. influerent honores. adderent᷑
etiam potestates. quȩ municipalem
habitum suꝑcrescerent. conuuiis
cotidianis mensȩ opime struerent᷑:
qͦd cuiq eẽt necesse. quod cuiusq¬
euam deliciȩ sitirent indubitant̾
peteret. indubitant̾ hauriret. mul¬
ta etiam non petentib funderent᷑:
resq ipsa familiaris diligenter a
tuis fideliterq administrata. ido¬

Expanded text:
brosis coeperat absorbere gurgitibus, nisi brosis coeperat absorbere gurgitibus, nisi inde te fortunae illi flatus, qui putantur aduersi, eripuissent paene mergentem. An uero si edentem te munera ursorum et numquam ibi antea uisa spectacula ciuibus nostris theatricus plausus semper prosperrimus accepisset, si stultorum hominum, quorum inmensa turba est, conflatis et consentientibus uocibus ferreris ad caelum, si nemo tibi esse auderet inimicus, si municipales tabulae te non solum ciuium sed etiam uicinorum patronum aere signarent, conlocarentur statuae, influerent honores, adderentur etiam potestates, quae municipalem habitum supercrescerent, conuiuiis cotidianis mensae opimae struerentur, quod cuique esset necesse, quod cuiusqam deliciae sitirent, indubitanter peteret, indubitanter hauriret, multa etiam non petentibus funderentur, resque ipsa familiaris diligenter a tuis fideliterque administrata ido
Abbreviated transcription (Latin):
dam ordine regit᷑. Nichilq aliud in
reb casum uocamus: nisi cuiꝰ ratio &
causa secreta ẽ. Nichilq seu cõmodi
seu incõmodi contingit in parte:
quod ñ conueniat & congruat uni-¬
u̾so. Quam sententiã uberrimarum
doctrinarũ oraculis editam. remota-¬
ꝙ longissime ab intellectu ꝓfanoꝵ:
se demonstraturã ueris amatoribꝰ su¬
is ad quã te inuito philosophia pol¬
licetur. Quamobrẽ cum tͥ tuo animo
indigna multa accidunt: ne te ipse
contempnas. Nam si diuina ꝓuidẽ¬
tia ꝑtenditur usq ad nos. qͦd mini¬
me dubitandũ ẽ.: mͥ crede. sic tecum
agi oportet. ut agitur. Nam cũ tan¬
ta quantã sepe admiror indole tua.
ab ineunte adolescentia adhuc in¬
firmo rationis atq lapsante uestigio.
humanã uitã errorũ omniũ plensᷤ¬
simam ingredereris: excepit te curũ¬
fluentia diuitiaꝵ quȩ illam etatẽ
atq animũ quȩ pulchra & honesta
uidebantur auide sequentẽ. illece¬

Expanded text:
dam ordine regitur; nihilque aliud in dam ordine regitur; nihilque aliud in rebus casum vocamus, nisi cujus ratio et causa secreta est : nihilque seu commodi seu incommodi commodi contingit in parte, quod non conveniat et congruat universo. Quam sententiam uberrimarum docrinarum oraculis editam, remotamque longissime ab intellectu profanorum, se demonstraturam veris amatoribus suis, ad quam te invito, philosophia pollicetur. Quamobrem, cum tibi tuo animo indigna multa accidunt; ne te ipse contemtia pertenditur usque ad nos, quod minime dubitandum est, mihi crede, sic tecum agi oportet, ut agitur. nam cum tanta quantam semper admiror indole tua ab ineunte adulescentia adhuc infirmo rationis atque lapsante uestigio humanam uitam errorum omnium plenissimam ingredereris, excepit. te circumfluentia diuitiarum, quae illam aetatem atque animum, quae pulchra et honesta uidebantur, auide sequentem inlece
Abbreviated transcription (Latin):
ytinam romaniane
hominẽ sibi aptum
ita uicissim uirtus
fortune repugnanti
posset auferre:ut ab
ea sibi auferri neminẽ patitur. Iam
tͥ ꝓfecto iniecisset manus: suiq iuriˢ
te ẽẽ ꝓclamans. & in bonoꝵ certissimo¬
rum possessionẽ tradiicens: ne ꝓsꝑis
qͥdem casib seruire ꝑmitteret. S q̃m
ita comparatũ ẽ. siue pro meritis no¬
stris siue ꝓ necessitate nature. ut di¬
uinum animũ mortalib inherentẽ
nequa quã sapientie portus accipiat:
ubi neq adu̾sante fortunȩ flatu. ne¬
q secundante moueat᷑. nͥ eo illum¬
ipsa fortuna uł secunda. uł qͣsi ad¬
u̾sa ꝑdiicat. nichil pro te nobis ali¬
ud quã uota restant: quib ab illo
cui hec cure sunt dõ si possumꝰ impe¬
tremus. ut te tͥ recblat. ita enĩ facile
redlet & nobis: sinatq mentẽ illam
tuam quȩ respirationẽ iam dui par-¬
turit. aliquando in auras uere liber¬
tatis emergere. Etenim fortasse quȩ
uulgo fortuna nominat᷑: occulto qͦ¬

Expanded text:
tinam, Romaniane, hominem sibi aptum ita vicissim virtus fortunae repugnanti posset auferre, ut ab ea sibi auferri neminem patitur! jam tibi profecto injecisset manum, suique juris te esse proclamans, et in bonorum certissimorum possessionem traducens, ne prosperis quidem casibus servire permitteret. Sed quoniam ita comparatum est, sive pro meritis nostris, sive pro necessitate naturae , ut divinum animum mortalibus inhaerentem, nequaquam sapientiae portus accipiat, ubi neque adversante fortunae flatu, neque secundante moveatur; nisi eo illum fortuna ipsa, vel secunda, vel quasi adversa perducat: nihil pro te nobis aliud quam vota restant, quibus ab illo cui haec curae sunt Deo, si possumus, impetremus ut te tibi reddat; ita enim facile reddet et nobis; sinatque mentem illam tuam, quae respirationem jamdiu parturit, aliquando in auras verae libertatis emergere. Etenim fortasse quae vulgo fortuna nominatur, occulto quo
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ostendere moliebaris. intelligo. Rõ
Quid gͦ iam opus ẽ. unde disciplinã diͤ¬
putationis requiramꝰ. Siue enim figu¬
re geometͥce in ueritate. siue in eis ue¬
ritas sit: anima nr̃a id est intelligentia
nr̃a ꝯtineri nemo ambigit: ac ꝑ hoc
in nr̃o animo etiam ueritas eẽ cõgitur.
Quod si quelibet disciplina ita ẽ in
animo ut in subiecto inseparabilit̾.
nec interire ueritas potest: quid que¬
so de animi ꝑpetua uita. nescio qua
mortis familiaritate dubitamꝰ: An
illa linea. uł quadratura. uł rotundi¬
tas. habent alia quȩ imnitent᷑ ut uera
sint: a Nullomͦ id possum credere. nͥ
forte aliud sit linea. quã longitudo
sine latitudine. & aliud circulus quã
linea circũ ducta undiq ad mediũ
equalit̾ uergens. Rõ Quid gͦ cunctam᷑:
An uͥ ista sunt. ueritas ñ ẽ: au Auertat

Expanded text:
quod ostendere moliebaris intelligquod ostendere moliebaris intelligQuid ergo jam opus est ut de disciplina disputationis requiramus? Sive enim figurae geometricae in veritate, sive in eis veritas sit, anima nostra, id est intelligentia nostra, contineri nemo ambigit, ac per hoc in nostro animo etiam veritas esse cogitur. Quod si quaelibet disciplina ita est in animo, ut in subjecto inseparabiliter, nec interire veritas potest; quid, quaeso, de animi perpetua vita, nescio qua mortis familiaritate dubitamus? An illa linea vel quadratura vel rotunditas habent alia quae imitentur ut vera sint? A. Nullo modo id possum credere, nisi forte aliud sit linea quam longitudo sine latitudine, et aliud circulus quam linea circumducta undique ad medium aequaliter vergens. R. Quid ergo cunctamur? An ubi ista sunt, veritas non est? A. Avertat
Abbreviated transcription (Latin):
quam si ñ haberet. corpus ñ eẽt: si ue¬
rum haberet. animꝰ eẽt. An aliter pu¬
tandum ẽ: au Assentior in parte: de
cetero dubito. Nam nͥ teneatur aliqͣ
figura corpus ñ esse concedo. Quomo¬
do autẽ si eam ueram haberet animus
eẽt. ñ satis intelligo. Rõ Nichilne tan¬
dem de pͥmi libri exordio. & de tua il¬
la geometrica recordaris: au Bene cõ¬
memorasti. Recordor ꝓrsus: ac liben¬
tissime recordor. Rõ Tales ne incoepo¬
rib figurȩ inueniunt᷑: quales illa dis¬
ciplina demonstrat. Au Inimo incre¬
dibile ẽ. quanto deteriores ẽẽ conum¬
cuntur. Rõ Quas gͦ istaꝵ ueras putaᷤ.
au Ne queso etiam istue me int̾rogan¬
dum putes. Quis enĩ mente tam cecꝰ ẽ.
qui ñ uideat istas quȩ in geometͥca
docent᷑. habitare in ipsa ueritate. aut
qͥdem quasi ad istas tendere uident᷑.
habere nescio quã imitationẽ uitatiˢ.
& ido falsas eẽ Iam enim totũ illud

Expanded text:
quam si non haberet, corpus non esset; si vequam si non haberet, corpus non esset; si veram haberet, animus esset. An aliter putandum est? A. Assentior in parte, de caetero dubito; nam, nisi teneatur aliqua figura, corpus non esse concedo. Quomodo autem, si eam veram haberet, animus esset, non satis intelligo. R. Nihilne tandem de primi libri exordio, et de illa tua geometrica recordaris? A. Bene commemorasti; recordor prorsus, ac libentissime. R. Talesne in corporibus figurae inveniuntur, quales illa disciplina demonstrat? A. Imo incredibile est quanto deteriores esse convincuntur. R. Quas ergo istarum veras putas? A. Ne quaeso, etiam istuc me interrogandum putes. Quis enim mente tam caecus est qui non videat, istas quae in geometrica docentur, habitare in ipsa veritate, aut guras, siquidem quasi ad istas tendere videntur, habere nescio quam imitationem veritatis, et ideo falsas esse? Jam enim totum illud
Abbreviated transcription (Latin):
immortalitate dei nemo dubitat. ani¬
mus autẽ immortalis credit᷑. si ueritaᷤᷤ
quȩ interire ñ potest. etiam in illo eẽ ꝓ¬
babitur. Quare iam illum ultimum
uideamus: utrũ corpus ñ sit uere uerũ.
id est non sit in eo ueritas: s quasi que¬
dam imago ueritatis. Nam & si in cor-¬
pore quod satis certũ ẽ. recipere interi¬
tum tale uerũ inueniremus. quale ẽ
in disciplinis: ñ ꝯtunuo erit disputandi
discipline u̾itas. qͣ õs fere st̃ discipline. Uerẽ
enim. & corpus quod ñ uidet᷑ disputan¬
di ratione eẽ formatũ. Si uͦ &e corpus
imitatione aliqua uerũ ẽ. & ob hoc ñ
liqͥdũ uerũ. nichil erit fortasse. qͦd im¬
pediat disputandi rationẽ. qͦ minus
ipsa ueritas eẽ doceat᷑. au Interim que¬
ramus de corpore: nam ne hoc qͥ dem
cũ constiterit. uideo istam controuer¬
siam t̾minatã. Rõ Inde scis qͥd uelit
d̾s: Itaq attende. slam ego puto cor¬
pus aliqua forma & specie contineri:

Expanded text:
immortalitate Dei nemo dubitat. Aniimmortalitate Dei nemo dubitat. Animus autem immortalis creditur, si veritas quae interire non potest, etiam in illo esse probatur. Quare jam illud ultimum videamus, utrum corpus non sit vere verum, id est non in eo sit veritas, sed quasi quaedam imago veritatis. Nam si et in corpore, quod satis certum est recipere interitum, tale verum invenerimus, quale est in disciplinis, non continuo erit disputandi disciplina veritas, qua omnes verae sunt disciplinae. Verum est enim et corpus quod non videtur disputandi ratione esse formatum. Si vero et corpus imitatione aliqua verum est, et ob hoc non ad liquidum verum, nihil erit fortasse quod impediat disputandi rationem, quominus ipsa veritas esse doceatur. A. Interim quaeramus de corpore; nam ne hoc quidem cum constiterit, video istam controversiam terminatam. R. Unde scis quid velit Deus? Itaque attende: nam ego puto corpus aliqua forma et specie contineri,
Abbreviated transcription (Latin):
peto. qͥd enĩ aliud quã ueritatẽ inueni¬
re desidero: Rõ Ergo &e illud fortasse con¬
cedis: nicħ uerũ eẽ. qͦd ñ ueritate fiat ut
uerũ sit. a Iam hoc ołi manifestũ ẽ.
R Non dubitas nicħ eẽ mane. pret̾ ipsũ
inane: aut certe corpꝰ: a ẜ rorsꝰ ñ dubito.
R Ergo ueritatẽ corpꝰ eẽ aliqͦd credis: au
re: si ẽ magis illud eẽ uͥ nulłu sit corpꝰ. au
aliquid uerum eẽ uͥ ueritas non sit:
au Non uidetur. Rõ Non ẽ gͦ mane
uerum: quia neq ab eo qͦd mane ñ ẽ.
inane fieri potest: &e qͦd ueritate caret.
uerũ ñ eẽ manifestũ ẽ. de omĩno ipsũ
qͦd mnane dicit᷑ ex eo qͦd nichil sit dicit᷑.
Quomͦ gͥ potest uerũ eẽ qͦd ñ est. aut qͣm
potest eẽ quod penitus nichil est: au
Age iam: mane tanquã inane dissera
mus. Quid de cȩteris dices: Rõ Qdnͥ
id qͦd uides mͥ plurimũ suffragari: Re¬
stat enim animus & ds: que duo siꝓp¬
terea uera sunt. qͦd in his ẽ ueritas. de

Expanded text:
peto? Quid enim aliud quam veritatem invenire desidero? R. Ergo et illud fortasse concedis, nihil verum esse quod non veritate fiat ut verum sit. A. Jam hoc olim manifestum est. R. Num dubitas nihil esse inane praeter ipsum inane, aut certe corpus? A. Prorsus non dubito. R. Opinor ergo, veritatem corpus esse aliquod credis. A. re, si est inane, magis illud esse ubi nullum sit corpus. R. aliquid verum esse ubi veritas non sit? A. Non videtur. R. Non est ergo inane verum, quia neque ab eo quod inane non est, inane fieri potest: et quod veritate caret, verum non esse manifestum est; et omnino ipsum quod inane dicitur, ex eo quod nihil sit dicitur. Quomodo igitur potest verum esse quod non est? aut quomodo potest esse quod penitus nihil est? A. Age nunc, inane tanquam inane desera. Quid de caeteris dicis? A. Quid? R. Quod vides mihi plurimum suffragari. Restat enim animus et Deus, quae duo si propterea vera sunt quod in his est veritas, de
Abbreviated transcription (Latin):
tũ eam differre a ueritate. de illã du
hec uidet᷑ non uideri. Hec dicentur
oꝑosius atq subtilius. cũ de intelli¬
gendo disserere ceꝑimus: que nobis
pars ꝓposita ẽ. cũ de anime uita qͥc¬
quid solita fuerit. qͣntũ ualemus sit¬

Expanded text:
tum eam differre a veritate, et illam, dum tum eam differre a veritate, et illam, dum haec videtur, non videri. 36. Haec dicentur operosius atque subtilius, cum de intelligendo disserere coeperimus, quae nobis pars proposita est, cum de animae vita quidquid sol
Abbreviated transcription (Latin):
re. qͦd uidere ocłis solet: Rõ Quare
gͦ iudicat᷑. si tam̃ bene erudita ẽ.
quantã uis pilam uerã. uerã plani-¬
ciem puncto tangi: quid tale un¬
quã oculis uidit aut uidere potest::
cũ ipsa imaginatione cogitationis
fingi quicquã huiꝰmodi ñ potest:
An ñ ꝓbamꝰ. hoc cũ etiã minimũ cir¬
culũ imaginando animo describi¬
mus: & ab eo lineas ad centrũ duci-¬
mꝰ: Nam cũ duas duxerimꝰ. inter
qͣs quasi acu uix pungi possit aliaᷤ
iam in medio ñ possumꝰ ipsa cogitas¬
tione imaginaria ducere. ut ad cen¬
trũ sine ulla cõmixtione ꝑueniant.
cum clamet ratio innumerabiles
posse duci: nec sese in illis incredibi¬
lib angustiis. nͥ centro posse continge¬
re:ita in om̃i earum int̾uallo scribi
etiã circulus possit. eũ hoc illa fanta¬
sia implere ñ possit: magisq quã ipsi
ocłi deficiant. siqͥdem ꝑ ipsos ẽ ani¬
mo inflicta:. manifestum est & mul¬

Expanded text:
re, quod videre oculis solet? R. Quare re, quod videre oculis solet? R. Quare ergo judicat, si tamen bene erudita est, quantamvis pilam veram vera planitie puncto tangi? Quid tale unquam oculus vidit, aut videre potest, cum ipsa imaginatione cogitationis fingi quidquam hujusmodi non potest? Annon hoc probamus, cum etiam minimum circulum imaginando animo describimus, et ab eo lineas ad centrum ducimus? Nam cum duas duxerimus, inter quas quasi acu vix pungi possit, alias jam in medio non possumus ipsa cogitatione imaginaria ducere, ut ad centrum sine ulla commixtione perveniant; cum clamet ratio innumerabiles posse duci, nec sese in illis incredibilibus angustiis nisi centro posse contingere, ita ut in omni earum intervallo scribi etiam circulus possit. Hoc cum illa phantasia implere non possit, magisque quam ipsi oculi, deficiat, siquidem per ipsos est animo inflicta, manifestum est et mul
Abbreviated transcription (Latin):
obliuione obrutas eruunt discendo.
&e quodammͦ refodiunt. Non tam̃
contenti st̾. nec se tenent: donec totã
faciem ueritatis. cuiꝰ qͥdam in illis
artib iam splendor subritilat. le¬
tissime atq plenissime intueantur.
S ex his quida falsi colores atq for¬
mȩ. uelut in speculum cogitationiᷤᷤ
effundunt. falluntq inquirentes
sepe ac decipiunt: putantes illud to¬
tum eẽ qͦd norunt. uł qͦd inqͥrunt.
Ipsȩ sunt illȩ imaginationes mag¬
na cautione uitandȩ: quȩ dep̾hen¬
dunt᷑ fallaces. cum cogitationes ua-¬
riato quasi speculo uariant᷑. cũ illa
facies ueritatis una & immutabi¬
lis maneat. Cum enĩ alteriꝰ atq al¬
terius magnitudinis quadratũ si¬
bi cogitatio depingit. & quasi ante
ocłos p̾fert: S mens interior qͦ uult
uerũ uidere. ad illud se potius conu̾¬
tat si potest: scđ̾m qͦd uidicat omĩa
illa eẽ quadrata. au Quid si nobis
quispiam dicat. scdm id eam iudica¬

Expanded text:
oblivione obrutas eruunt discendo, oblivione obrutas eruunt discendo, et quodammodo refodiunt: nec tamen contenti sunt, nec se tenent donec totam faciem veritatis, cujus quidam in illis artibus splendor jam subrutilat, latissime atque plenissime intueantur. Sed ex his quidam falsi colores atque formae, velut in speculum cogitationis se fundunt, falluntque inquirentes saepe, ac decipiunt putantes illud totum esse quod norunt vel quod inquirunt. Ipsae sunt illae imaginationes magna cautione vitandae; quae deprehenduntur fallaces, cum cogitationis variato quasi speculo variantur, cum illa facies veritatis una et immutabilis maneat. Tum enim alterius atque alterius magnitudinis quadratum sibi cogitatio depingit, et quasi ante oculos praefert; sed mens interior quae vult verum videre, ad illud se potius convertat, si potest, secundum quod judicat illa omnia esse quadrata. A. Quid, si nobis quispiam dicat secundum id eam judica
Abbreviated transcription (Latin):
quando natus es: ñ audes dicere fal¬
sum ẽẽ.Et si auctor sit cui fides habẽ¬
da ẽ. ñ recordaturus. s crediturus es.
Totum enĩ tempꝰ illud. ualidissima¬
tͥ obliuione sepultũ ẽ. An alit̾ putaᷤ.
au s rorsus consentio. Rõ Hȩc gͥ ab il¬
la obliuione plurimũ differt: s illa
or. Cui simile ẽ quando uidemus ali¬
quid. certoq recognoseimus nos id
nos uidisse aliquando. atq nosse affir¬
mamus: s uͥ aut quando. aut quomͦ.
aut apud quẽ nobis in noticiam ue¬
nerit. satis agimus repetere atq reco¬
lereᷤut si de homine nobis contigerit
etiam queramꝰ. uͥ eum nouerimꝰ. qͦd
cũ ille cõmemorauerit. repente tota
res memoriȩ quasi lum̃ infiinditur:
nichilq amplius ut reminiscam᷑ la¬
borat᷑. An hoc genus ignotũ tͥ ẽ. aut
obscurũ: au Quid hoc planiꝰ aut qͥd
crebrius mͥ accidere solet: Rõ Tales
sunt. qui bene disciplinis liberalib
eruditi. si qͥde illas sine dubio in se

Expanded text:
quam natus es, non audes dicere falquam natus es, non audes dicere falsum esse: et si auctor sit cui fides habenda est, non recordaturus, sed crediturus es; totum enim tempus illud validissima oblivione tibi sepultum est: an aliter putas? A. Prorsus consentio. R. Haec igitur ab illa oblivione plurimum differt, sed illa or: cui simile est quando videmus aliquid, certoque recognoscimus id nos vidisse aliquando, atque nosse affirmamus; sed ubi, aut quando, aut quomodo, aut apud quem nobis in notitiam venerit, satagimus repetere atque recolere. Ut si de homine nobis contigerit, etiam quaerimus ubi eum noverimus: quod cum ille commemoraverit, repente tota res memoriae quasi lumen infunditur, nihilque amplius, ut reminiscamur, laboratur. An hoc genus ignotum tibi est, aut obscurum? A. Quid hoc planius? aut quid crebrius mihi accidere solet? 35. R. Tales sunt qui bene disciplinis liberalibus eruditi; siquidem illas sine dubio in se
Abbreviated transcription (Latin):
quam sibi fingit cogitatio. que gre¬
ce siue fantasia siue fantasma dicit᷑.
breuit̾ exponas. Rõ Hoc queris qͦd nͥ¬
ad cuiꝰ rei uisionẽ parum es exercitatꝰ.
neq nuine ꝑ istos cirriutus. aliud
quã exercitationẽ tuã. ut illud uide¬
re sis idoneus oꝑamur: tam̃ int̾esse
plurimũ. quomͦ possit doceri. fortas¬
se breuit̾ planum facio. Fac enĩ te a¬
liquid eẽ oblitũ: aliosq te uelle quasi
in memoriã reuocare. Dicunt gͦ illi.
Nunqͥdnã hoc ẽ aut illud: diuersa
uelut similia ꝓferentes: Tu uͦ ne il¬
lud uides qͦd recordari cupis: & tam̃
uides ñ hoc eẽ qͦd dicitur. Nunqͥdnã
tͥ cum hoc euenit: om̃imodo uidetur
obliuo: zam ipsa discretio qua ñ
admittit᷑ quod falso admoneris:. parᷤ
quedam recordationis ẽ. au Ita uidet᷑.
Rõ Tales gͦ nondum uerũ uident:
falli tam̃ decipiq ñ possunt: & quid
querant satis norint. At si tͥ qui spi¬
am dicat. te post paucos dies risisse

Expanded text:
quam sibi fingit cogitatio, quae graequam sibi fingit cogitatio, quae graece sive phantasia sive phantasma dicitur, breviter exponas. R. Hoc quaeris quod ad cujus rei visionem parum es exercitatus; neque nunc per istos circuitus aliud quam exercitationem tuam, ut illud videre sis idoneus, operamur: tamen interesse plurimum quomodo possit doceri, fortasse breviter planum facio. Fac enim te aliquid esse oblitum, aliosque te velle quasi in memoriam revocare. Dicunt ergo illi: Numquidnam hoc est, aut illud? diversa velut similia proferentes. Tu vero nec illud vides quod recordari cupis, et tamen vides non hoc esse quod dicitur. Numquidnam tibi cum hoc evenit, omni modo videtur oblivio? Nam ipsa discretio, qua non admittitur quod falso admoneris, pars quaedam recordationis est. A. Ita videtur. R. Tales ergo nondum verum vident; falli tamen decipique non possunt; et quid quaerant, satis norunt. At si tibi quispiam dicat te post paucos dies risisse
Abbreviated transcription (Latin):
crede rationib tius. crede ueritati:
clamat &e inter sese habitare. & im¬
mortalem eẽ. nec suam sibi sedem qua¬
cunq corporis morte posse subdiici.
Auertere ab umbra tua: reuertere in te
nullus ẽ interitus tuus:ñ oblitũ te
eẽ quod interire ñ possis. au Audio.
resipisco: recolere me incipio. S que¬
so illa quȩ restant expedias: quomͦ
in animo imꝑito. ñ enĩ eũ mortalẽ
dicere possumus. disciplina & iu̾¬
tas ẽẽ intelligant᷑. Rõ Aliud ista
questio uolumen desiderat. Si eam
tractare uis diligenter: simul & illa
quȩ ut potunus inuestigata st̃. re¬
censenda tͥ eẽ uideo: quia si nichil eo¬
rum quȩ concessa st̃ dubiũ ẽ. mul¬
tum nos egisse arbitror: nec cũ par¬
ua securitate cȩtera querere.au Ita
plane ẽ ut dicis: & obtempero tuiᷤ¬
p̾ceptis libens. s illud saltem impe¬
trem ãtequã t̾minũ uoluminis sta¬
tues: ut quid int̾sit int̾ ueram figu¬
ram qua intelligentia continet᷑. & eã

Expanded text:
ede rationibus tuis, crede veritati; clamat et in te esse habitare, et immortalem esse, nec sibi suam sedem quacumque corporis morte posse subduci. Avertere ab umbra tua, revertere in te; nullus est interitus tuus, nisi oblitum te sese quod interire non possis. A. Audio, resipisco, recolere incipio. Sed, quaeso, illa quae restant expediasquomodo in animo imperito, non enim eum mortalem dicere possumus, disciplina et veritas esse intelligantur. R. Aliud ista quaestio volumen desiderat, si eam vis tractari diligenter: simul et illa quae, ut potuimus, investigata sunt, recensenda tibi esse video; quia si nihil eorum quae concessa sunt dubium est, multum nos egisse arbitror, nec cum parva securitate caetera quaerere. CAest ut dicis, et obtempero praeceptis tuis libens. Sed illud saltem impetrem, antequam terminum volumini statuas, ut quid intersit inter veram figuram, quae intelligentia continetur, et cam
Abbreviated transcription (Latin):
malum metuendũ sit: qͣł enĩ erit illa et̾¬
na illa uita. uł quȩ mors ei p̾ponenda
ñ ẽ. si sic uiuit anima. ut uidemꝰ eã C¬
uiuere in puero mox nato: Ut de il¬
la uita nicħ dicã ꝙͦ in utero agitur: ñ
enĩ puto ẽẽ nullam. Rõ Bono animo
es. ds̃ aderit. ut iam sentimꝰ querenti¬
b nobis:qͥ beatissimũ qͥddam post hoc
corpus. & ueritatis plenissimũ. sine ul¬
lo mendatio pollicet᷑. au fiat ut sꝑamꝰ¬

Expanded text:
erit illa aeterna vita, vel quae mors non ei praeponenda est, si sic vivit anima, ut videmus eam vivere in puero mox nato? ut de illa vita nihil dicam quae in utero agitur; non enim puto esse nullam. R. Bono animo esto; Deus aderit, ut jam sentimus, quaerentibus nobis, qui beatissimum quiddam post hoc corpus, et veritatis plenissimum sine ullo mendacio pollicetur. A. Fiat ut s
Abbreviated transcription (Latin):
go. Au Manifestumẽ gͦ. ea quȩ ñ cõ¬
mutamꝰ & tam̃ sentimus corporis sen¬
sib. & ñ ꝑtinere ad naturã sensuum
nĩorum. & ꝓpterea magis nobis esse
communia: qͥa in nr̃m ꝓpͥum & quasi
pͥuatum ñ u̾tuntur atq mutantur.
ad̾ Punsus assentior. Au ꝰ ropͥumg
Foc quasi pͥuatum intelligendum ẽ.¬
Esesolus sentit: qͦd ad suam naturam
Aꝓpͥe ꝑtinet. Commune autẽ ce quasi
publicum: qͦd ab om̃ib sentientib
nulla sui corruptione atq cõmuta¬
tione sentitur. ad Ita est. Augꝰ. xxii.

Expanded text:
go. A. Manifestum est ergo ea quae non comgo. A. Manifestum est ergo ea quae non commutamus et tamen sentimus corporis sensibus, et non pertinere ad naturam sensuum nostrorum, et propterea magis nobis esse communia, quia in nostrum proprium et quasi privatum non vertuntur atque mutantur. E. Prorsus assentior. A. Proprium ergo et quasi privatum intelligendum estse solus sentit, quod ad suam naturam proprie pertinet: commune autem et quasi publicum, quod ab omnibus sentientibus nulla sui corruptione atque commutatione sentitur. E. Ita est. CAPUT VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
&e hoc cogit fieri qͦd nature corporis
conuenit. Quod nͥ ita eẽt. nullus re¬
maneret sapor in ore:postea quam
fuerint mansa illa reddita ator des¬
puta. Quod etiam de aeris partib
recte dici potest:quas narib ducimꝰ.
Nam etiamsi aliquid aeris qͦd ego read¬
didero possis etiam tu ducere᷑n tam̃
poteris etiam illud. qͦd inde inalim̃¬
tum meũ cesserit. qͥa nec reddi pot̾.
Nam etiam narib alim̃tum nos ca¬
pere. medici docent. Quod alim̃tum
& spirando solus sentire possum. &
reflando restituere ñ possum: ut abs
te etiam ductum narib sentiatur.
Nam cȩtera sensibilia quȩ quamius
sentiamꝰ. non tam̃ ea sentiendo u
nr̃m corpꝰ corrupta mutamꝰ: possumꝰ
ea siue uno tempore. siue singulis ui¬
cissim temporib ambo sentire sicut
uł totũ uł pars ipsa quam sentio ab ᷤ
te etiam sentiatur: qualia sunt siue
lux suie sonꝰ. siue corpora quȩ attin¬
gimus ñ tam̃ ledimus. Ad Intelli¬

Expanded text:
et hoc cogit fieri quod naturae corporis et hoc cogit fieri quod naturae corporis convenit: quod nisi ita esset, nullus remaneret sapor in ore posteaquam fuerint mansa illa reddita atque desputa. Quod etiam de aeris partibus recte dici potest, quas naribus ducimus: nam etiamsi aliquid aeris quod ego reddidero, possis etiam tu ducere, non tamen poteris etiam illud, quod inde in alimentum meum cesserit; quia nec reddi potest. Nam etiam naribus alimentum nos capere medici docent: quod alimentum et spirando solus sentire possum, et reflando restituere non possum, ut abs te etiam ductum naribus sentiatur. Nam caetera sensibilia quae quamvis sentiamus, non tamen ea sentiendo in nostrum corpus corrupta mutamus, possumus ea, sive uno tempore, sive singulis vicissim temporibus ambo sentire, sicut vel totum vel pars ipsa quam sentio, abs te etiam sentiatur; qualia sunt, sive lux, sive sonus, sive corpora quae attingimus, non tamen laedimus. E. Intelli
Abbreviated transcription (Latin):
li parti quã tactu capĩs. possum me¬
um tactum admoriere: nͥ tu remoue¬
igilantissime respondisti: s opor¬
tet te etiam illud uidere. eũ hoꝵ
omniũ quȩ sentimus. alia sint quȩ
ambo. alia que singuli sentiamus.
ipsosũ sensus nr̃os suos quisq singłi senti¬
amꝰ ut neq ego sentiã sensũ tuũ neq tu
meũ.: qd de his reb q̃ sentiunt᷑ a nobis
ꝑcorporis sensꝰ id ẽ qͥd de corporalibus
reb ñ possumꝰ sentue ambos singulin
qͥd ita sit nr̃m. ut hoc in nos uertere &
cõmutare possimus. sicua ẽ cib & po¬
tus. cuiꝰ nullam partẽ quã ego ꝑcepo.
& tu ꝑcipere poteris: Quia & sinutͥ¬
ces alim̃ta mansa infantib redduns.
illud tam̃ qͦd inde gustatus rapuerit.
att in mandentis uiscera cõmutau̾it.
nullomͦ reuocari pot̾it. ut in escam
refundat᷑ infantis. Gula enĩ cũ ali¬
quid iocunde sapit:̃etiamsi eriguã.
tam̃ inreuocabiłe partẽ sibi uendicat:

Expanded text:
li parti quam tactu capis, possum meli parti quam tactu capis, possum meum tactum admovere, nisi tu amoveigilantissime respondisti: sed oportet te etiam illud videre, cum horum omnium quae sentimus, alia sint quae ambo, alia quae singuli sentiamus; ipsos vero sensus nostros suos quisque singuli sentiamus ut neque ego sentiam sensum tuum, neque tu meum, quod de his rebus quae sentiuntur a nobis per corporis sensus, id est quod de corporalibus rebus non possumus sentire ambo, sed singuli, nisi quod ita fit nostrum ut hoc in nos vertere, et commutare possimus, sicuti est cibus et potus, cujus nullam partem quam ego percepero, et tu percipere poteris: quia et si nutrices alimenta mansa infantibus reddunt, illud tamen quod inde gustatus rapuerit atque in mandentis viscera commutaverit, nullo modo revocari poterit ut in escam refundatur infantis. Gula enim cum aliquid jucunde sapit, etiamsi exiguam, tamen irrevocabilem partem sibi vindicat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ium censes tangendi sensum com¬
parandum eẽ oeuloꝵ & aurium
sensib. in ea rede qua nunc agitur:
qͥa ñ solum corpꝰ unũ ambo possumꝰ
sentire tangendo: s etiam eande par¬
tem tu quoq poteris tangere quam
ego tetigero: ut ñ solum idem corpus.
s eandem quoq corporis partẽ possimꝰ
ambo sentire tangendo: Non eñ sicu¬
t cibũ aliquẽ appositũ. ñ possumuᷤᷤ
&& ego totum &e tu totũ capere. cũ am¬
bo illo uescimur: sic etiã in tangendo
accidit: s & unũ ⁊ totũ qͦd ego tetigero
etiam tu potes: ut id ambo tangamꝰ
ñ singulis partib s totũ singuli. Ad.
fãteor hoc modo. duob illis suꝑiorib
sensib hunc tangendi sensum eẽ si¬
millimũ. s in hoc uideo ẽẽ dissimiłe:
qͦd simul id est uno tempore & uidere
aliqͥd unũ totum ambo possumus.
& audire. Tangere autẽ possumꝰ qui¬
dem totũ aliquid ambo uno tempo¬
re:s partib singulis. Eande autẽ par¬
tẽ ñ nisi temporib singulis. Nã nul¬

Expanded text:
um censes tangendi sensum comparandum esse oculorum et aurium sensibus in ea re de qua nunc agitur; quia non solum corpus unum ambo possumus sentire tangendo, sed etiam eamdem partem tu quoque poteris tangere quam ego tetigero, ut non solum idem corpus, sed eamdem quoque corporis partem possimus ambo sentire tangendo? Non enim sicuti cibum aliquem appositum non possumus et ego totum et tu totum capere, cum ambo illo vescimur, sic etiam in tangendo accidit: sed et unum et totum quod ego tetigero, etiam tu potes, ut id ambo tangamus, non singulis partibus, sed totum singuli. E. Fateor hoc modo duobus illis superioribus sensibus, hunc tangendi sensum esse simillimum: sed in hoc video esse dissimilem, quod simul, id est uno tempore, et videre aliquid unum totum ambo possumus et audire; tangere autem possumus quidem totum aliquid ambo uno tempore, sed partibus singulis, eamdem autem partem nonnisi temporibus singulis: nam nul
Abbreviated transcription (Latin):
mutabili bono. id est creatore suo frui
ñ uult: illum sine ulla dubitatione
laudamus. Quantũ gͦ bonũ. & quã
uł effabilit̾ linguis omĩb. uł ineffa¬
bilit̾ cogitationib omĩb p̾dicanduˢ
& honorandus ẽ creator omniũ ds:
sine cuiꝰ laude. nec laudari possumus
nec uituꝑari. Non enim uituꝑari
possumus. quia in eo ñ manemꝰ: nisi
quia magnũ & summũ. & pͥmũ no¬
strum bonũ ẽ manere in illo. Unde aũ
hoc. nͥ qͥa ille ineffabile bonum ẽ: Qd
gͦ inueniri potest in nr̃is peccatis. un¬
de ille uituperet᷑: quando uituꝑatio
ꝑeccatoꝵ nr̃oꝵ nulla ẽ. nisi ille laudet᷑:
uid. quod etiam in ipsis reb
quȩ uituꝑant᷑: nullius uituꝑatur
nͥ uiciũ Nullius autẽ uituꝑat᷑ uiciũ:
nisi cuiꝰ natura laudat᷑. Aut enim se¬
cundũ naturã ẽ qͦd uituꝑas. & ñ est
uicium:tuq magis emendandus es.
ut recte uituꝑare noueris. quã illud

Expanded text:
mutabili bono, id est Creatore suo frui mutabili bono, id est Creatore suo frui non vult, illum sine ulla dubitatione laudamus. Quantum ergo bonum, et quam vel ineffabiliter linguis omnibus, vel ineffabiliter cogitationibus omnibus praedicandus et honorandus est creator omnium Deus, sine cujus laude nec laudari possumus, nec vituperari! Non enim vituperari possumus quia in eo non manemus, nisi quia magnum et summum et primum nostrum bonum est manere in illo: unde autem hoc, nisi quia ille ineffabile bonum est? Quid ergo inveniri potest in nostris peccatis unde ille vituperetur, quando vituperatio peccatorum nostrorum nulla est, nisi ille laudetur? 38. Quid, quod etiam in ipsis rebus quae vituperantur, nullius vituperatur nisi vitium? Nullius autem vituperatur vitium, nisi cujus natura laudatur. Aut enim secundum naturam est quod vituperas; et non est vitium, tuque magis emendandus es, ut recte vituperare noveris, quam illud
Abbreviated transcription (Latin):
Quia si est incorruptibilis: melior ẽ
quã corruptibilis. Si autẽ corrupti¬
bilis ẽ. qm̃ dum corrumpit᷑ minꝰ bo¬
na fit: sine dubitatione bona ẽ. Om̃iᷤᷤ
autẽ natura. aut corruptibilis ẽaut
incorruptibilis. Omĩs gͦ natura bo¬
na ẽ. Naturã uoco: que &e substantia
dici solet. O mĩs gͥ substantia aut ds
pite r̾ocinationis nr̃ȩ: attende qͥd dicã:
mĩs natã rationał cũ libero
uoluntatis arbitͥo ꝯdita. si manet in
fruendo sũmo atq incõmutabili bono:
ꝓculdubio laudanda ẽ. Et omĩs que
tendit ut maneat: etiã ipsa laudanda
ẽ. Omĩs autẽ que ñ in eo manet. &e non
uult agere ut maneat: in quantũ ibi
ñ ẽ. & in quantũ ñ id agit ut ibi sit.
uituꝑanda ẽ. Sigͦ laudat᷑ rationalis
natura que facta ẽ: nemo dubitat lau¬
dandum ẽẽ qui fecit. Et si uituꝑatur.
nemo dubitat eiꝰ conditorẽ. in ipsa eiꝰ
uituꝑatione laudari. Cum enĩ ꝓpt̾ẽa

Expanded text:
quia si incorruptibilis est, melior est quia si incorruptibilis est, melior est quam corruptibilis; si autem corruptibilis est, quoniam dum corrumpitur minus bona fit, sine dubitatione bona est. Omnis autem natura aut corruptibilis est, aut incorruptibilis. Omnis ergo natura bona est: naturam voco quae et substantia dici solet. Omnis igitur substantia aut Deupite ratiocinationis nostrae, attende quid dicam. Omnis natura rationalis, cum libero voluntatis arbitrio condita, si manet in fruendo summo atque incommutabili bono, procul dubio laudanda est; et omnis quae tendit ut maneat, etiam ipsa laudanda est: omnis autem quae non in eo manet, et non vult agere ut maneat, in quantum ibi non est, et in quantum non id agit ut ibi sit, vituperanda est. Si ergo laudatur rationalis natura quae est facta, nemo dubitat laudandum esse qui fecit; et si vituperatur, nemo dubitat ejus Conditorem in ipsa ejus vituperatione laudari. Cum enim propterea
Abbreviated transcription (Latin):
ditorẽ optimũ. & amministratorẽ
iustissimũ.
ostremo ut relinquamꝰ contẽpla¬
tionẽ pulchritudinis rerũ. his qͥ
eam diuino munere uidere possua:
bis conemur addiicere: & tam̃ ꝓpter
loquaces aut infirmos aut insidiosoᷤ
homines. tantã questionẽ breuissima
oĩs nat᷑a du corrũpit᷑ minꝰ bona fit. Aut
enĩ ñ ei nocet corruptio. & ñ corrũpit᷑. aut
si corrũpit᷑. nocet ei coeruptio. Et si no¬
cet. minuit aliqͥd de bono eiꝰ. & eã minꝰ
bonã fac̃. Nã si penitꝰ cã pͥuat oĩbono:. qͥcqͥd
eius remanebit. iam corrumpi ñ po¬
terit: quia nullum erit bonũ. cuiꝰ
ademptione possit nocere corruptio.
Cui autẽ ñ potest nocere corruptio.:
ñ corrumpit᷑. Porro natura quȩ ñ
corrumpit᷑: incorruptibilis ẽ. Erit
gͦ natura qͦd absurdissimũ ẽ dicere:
corruptione facta incorruptibilis.
Quaꝓpter qͦd uerissime dicitur: om̃iᷤᷤ
natura in quantũ natura ẽ. bona ẽ.

Expanded text:
ditorem optimum, et administratorem ditorem optimum, et administratorem justissimum. 36. Postremo, ut relinquamus contemplationem pulchritudinis rerum iis qui eam divino munere videre possunt,bis conemur adducere, et tamen propter loquaces aut infirmos aut insidiosos homines tantam quaestionem brevissima omnis natura dum corrumpitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non corrumpitur; aut si corrumpitur, nocet ei corruptio: et si nocet, minuit aliquid de bono ejus, et eam minus bonam facit. Nam si penitus eam privat omni bono, quidquid ejus remanebit, jam corrumpi non poterit; quia nullum erit bonum cujus ademptione possit nocere corruptio: cui autem non potest nocere corruptio, non corrumpitur. Porro natura quae non corrumpitur, incorruptibilis est: erit ergo natura, quod absurdissimum est dicere, corruptione facta incorruptibilis. Quapropter quod verissime dicitur, omnis natura in quantum natura est, bona est:
Abbreviated transcription (Latin):
tionabilit̾ intuens. om̃sq naturas uisi¬
biles in suis generib moderatas. forma¬
tas. ordinatas. qui ułalium credat ar-¬
tificem omniũ eẽ quã dm. uł ñ eũ in¬
effabiliter laudandũ ẽẽ fateatur: si¬
ue nulla ẽ melior rerũ ordinatio. nisi
potestas angłica naturȩ excellentia &
bonitate uoluntatis in dispositione u¬
niu̾sitatis suꝑemineat: etiam si om̃s
peccassent angłi. nullam inopiam fa¬
cerent ad regendum imꝑium suum
creatori angłoꝵ. Non enĩ uł bonitas
eius. qͣsi aliquo tedio uł omĩpotenti
difficultate deficeret ad creandos alioᷤᷤ
quos in eis sedib collocaret. quas pec¬
cando alii deseruissent: aut creatura
spiritalis quantilibet numeri. si ꝓ
sius meritis dampnaret᷑. angustare
posset ordinẽ: qui conuenient̾ & de¬
cent̾ excipit quoscũq dampnatos.
Quacunq se igit᷑ consideratio nr̃a
conu̾terit. neffabilit̾ laudandum
inuenit dm: naturarũ omniũ con¬

Expanded text:
tionabiliter intuens, omnesque naturas visitionabiliter intuens, omnesque naturas visibiles in suis generibus moderatas, formatas, ordinatas, qui vel alium credat artificem omnium esse quam Deum, vel non eum ineffabiliter laudandum esse fateatur. Sive nulla est melior rerum ordinatio, nisi potestas angelica naturae excellentia et bonitate voluntatis in dispositione universitatis superemineat, etiamsi omnes peccassent Angeli, nullam inopiam facerent ad regendum imperium suum Creatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipotentia difficultate deficeret ad creandos alios, quos in eis sedibus collocaret, quas peccando alii deseruissent; aut creatura spiritualis quantilibet numeri, si pro suis meritis damnaretur, angustare posset ordinem, qui convenienter et decenter excipit quoscumque damnandos. Quacumque se igitur consideratio nostra converterit, ineffabiliter laudandum invenit Deum naturarum omnium con
Abbreviated transcription (Latin):
deri pot̾. Et rõ qͥde si certa conspicit᷑. qua
manifestũ fiat oportuisse creaturã ẽẽ.
quȩ ñquã peccauerit. ñ quã peccatura
sit: etiã illud eadem ratio renuntiat. a
pecẽo illam libera uoluntate abstinere:
neq coactã ñ peccare s spontẽ. uerũptñ
etiãsi pcccaret qͣm ꝗͣ ñ pcecabit. sic̃ eã ñ pcc
d̾i maiestas in effabilis potentie ad reg̃edã
istam uniu̾sitatẽ. ut om̃ib congrua
& condigna retribuens. nichil in toto
imꝑio suo turpe atq indecoꝵ eẽ ꝑmit¬
teret: quia siie ꝑ nullas ad hoc ip̃sum
conditas potestates. si om̃ĩs angłica na¬
tura ab eiꝰ p̾ceptis peccando defecisset.
maiestate sua decentissime atq opti-¬
me regeret omĩa. nec sic inuidens cre¬
ature spiritali ut eẽt. qui etiã corpora¬
lem peccantib quoq spiritalib longe
infi̾orẽ tanta largitate bonitatis in¬
stituit. ut nullus sit. cȩlum t̾ramq ra¬

Expanded text:
deri potest. Et ratio quidem si certa conspicitur, qua deri potest. Et ratio quidem si certa conspicitur, qua manifestum fiat esse oportuisse creaturam quae nunquam peccaverit, nunquam peccatura sit, etiam illud eadem ratio renuntiat a peccato illam libera voluntate abstinere, neque coactam non peccare, sed sponte. Verumtamen etiamsi peccaret quanquam non peccavit, sicut eam nDei potestas ineffabilis potentiae ad regendam istam universitatem, ut omnibus congrua et condigna retribuens, nihil in toto imperio suo turpe atque indecorum esse permitteret. Quia sive per nullas ad hoc ipsum conditas potestates, si omnis angelica natura ab ejus praeceptis peccando defecisset, majestate sua decentissime atque optime regeret omnia: nec sic invidens creaturae spirituali ut esset; qui etiam corporalem peccantibus quoque spiritualibus longe inferiorem, tanta largitate bonitatis instituit, ut nullus sit coelum terramque ra