comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
istit cum sit una. similis ẽ terre per sensum.
aque per ymaginatõnem. aeri per rõnem.
firmamento per intellectum. celo ꝑ intelligẽ¬
tiam. similis est etiam lapidib ꝑ eẽntiã.
arborib per uitam. Aĩalib per sensum: ⁊ ho

Expanded text:
gerit, cum sit una: similis terre per sensum: aque per imaginationem: aeri per rationem: firmamento per intellectum: celo per intelligentiam. Similis quoque lapidibus per essentiam, arboribus per vitam, animalibus per sensum
Abbreviated transcription (Latin):
menta per que egditur in quib formatur.
natura operatite introistis ad cellam. fantas¬
ticam usq retrahitur ⁊ reducttur atq yma¬
ginatõ reficit᷑ postea ymaginatõ eadem ab an¬
teriore ꝑte capitis ad mediam transiens
Ipãm anune rõnalis sub̾am ꝯtingit ex ex¬
citat ad discretionem in tantum iam pu¬
rificata et subtilis effecta ut ipsi spũi
inmediate conuingatur ueraciter cũ
natura ium corporis retuiens et proprie¬
tatem. Que quidem ymaginatio in
brutis fantasticam cellam non excedit uł¬
tũscendit. Irõnalib aũt pͦior fit ⁊ usq ad

Expanded text:
menta, per quae egreditur et in quibus formatur, natura operante introrsum ad cellam phantasticam usque retrahitur et reducitur, atque imaginatio efficitur. Postea eadem imaginatio ab anteriori parte capitis ad medium transiens, ipsam animae rationalis substantiam contingit, et excitat discretionem: in tantum jam purificata et subtilis effecta, ut ipsi spiritui immediate conjungatur, veraciter tamen naturam corporis retinens et proprietatem. Quae quidem imaginatio in brutis animalibus phantasticam cellam non transcendit: in rationalibus autem purior fit, et usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
seip̃a ei pͥsentiꝰ sit quadim int̾iora ñ simłata
s u̾a p̾sentia uideat se ĩ se. Nich̾ tñ tã nouit
mens qmͣ id qd̾ sibi p̾sto est. nec menti mag̾¬
qͥcquam presto est qm̃ ip̃a sibi. Niã ognoscit
iu̾e se. meminisse se incelligere se. uelle
cogitare. scire ⁊ iudicare ħomua nouit in se.
nec ymaginatut qͣi ex̃ sese. tñ illa aliqͦ q
corꝑis tetig̾it ut coporalia queꝙ tãgunt᷑
ex quoꝵ cogitatõnib sinͥl sibi attingat ut
tale quid ẽẽ se putet quicqͥd ei de serem a¬
net n hoc solũ ip̃a est. Nichil tam in mente
qmͣ ip̃a mens. nec quitquã sic mentem cog¬

Expanded text:
dam interiori, non simulata, sed vera praesentia, videt se in se. Nihil enim tam novit mens, quam id quod sibi praesto est: nec menti quidquam magis praesto est, quam ipsa sibi. Nam cognoscit se vivere, se meminisse, se intelligere, se velle, cogitare, scire, judicare. Haec omnia novit in se, nec imaginatur, quasi extra se illa aliquo sensu corporis tetigerit, sicut corporalia quaeque tanguntur. Ex quorum cogitationibus si nihil sibi affingat, ut tale aliquid se esse putet; quidquid ei de se remanet, hoc solum ipsa est. Nihil enim tam in mente est, quam ipsa mens; nec quidquam sic mentem cog
Abbreviated transcription (Latin):
non uident neq audiunt q̃ aguntꝰ aut eue¬
nunt ĩ ista uita hominib. Ita hominibus¬
mortuis cura ẽ de iuis quam qmͣ qͥd agãt
omnino nesciant quemadmed cura ẽ nobe
de mortius quamuis quid agant utiꝙ nesci¬
Amus. Nesciunt qͥd̾ morti quid hic agatur.
suut eis insdicare. ⁊ eos oportet audire Scire
autem possunt ab angłis qui hic nob̾ presto
sunt et animas nrãs adillos deferunt cum
spu ⁊ dei reuelante oognoso̾e possunt q̃ adbuc

Expanded text:
ur, aut eveniunt in ista vita hominibus. Ita tamen est eis cura de vivis quanquam quid agant omnino nesciant; quemadmodum cura est nobis de mortuis, quamvis quid agant utique nesciamus. Nesciunt quidem mortui quid hic agatur; sinitur eis indicare et eos oportet audire. Scire etiam possunt ab Angelis qui hic nobis praesto sunt, et animas nostras ad illos deferunt. Spiritu etiam Dei revelante cognoscere possunt quae hic
Abbreviated transcription (Latin):
corpora ipsa hominum alicubuaceant iu¬
ratis. Fantasticum autem illud ueluti
formatum in alicuius animalis yma¬
gine alienis sensibus appareat talisꝙ
homo uideatur sibi qualis sibi uideri pos¬
set in sompnis et portare onera que one¬
ra suera sunt corpora portantur a demo¬
nibus et illuduntur hominibus partin
uero onerum corpora partun falsa iumen
aliquando malus assumit spiritus. nec
facile potest discerni a quo spiritu assuma¬
tur. natura quia bonus instruit malus
fallit. Fallit auten seꝑe in inauifestis
bonis. ut si sibi in eis creditum fuerit ad
tiua quasi idem sp̃c esse iudeatur et spiri¬
tus pacientis et spiritus uexentis. Ut
in demonacis uidemus. Anunam tñ
re autem dicitur sathanas mentem ali¬
grediens in illuo uec in sensum eius sed
fraude et uuquitate atꝙ omnium in a¬
licia illum. alliciens atq adducens af¬
fectum malicie trahicit per cogitationes
⁊ incentua uiciorum quibus ipseplenꝰ ẽ

Expanded text:
corpora ipsa hominum alicubi jaceant, vicorpora ipsa hominum alicubi jaceant, viratis; phantasticum autem illud veluti formatum in alicujus animalis imaginem, alienis sensibus appareat, talisque homo sibi videatur, qualis sibi videri posset in somnis, et portare onera. Quae onera si vera sunt corpora, portantur a daemonibus, ut illudatur hominibus, partim vera hominum corpora, partim falsa jumenaliquando malus assumit spiritus; nec facile discerni potest a quo spiritu assumatur, nisi quia bonus instruit, et malus fallit. Fallit autem saepe in manifestis bonis, ut cum sibi in eis creditum fuerit, adtura quasi idem spiritus esse videatur, et spiritus patientis et spiritus vexantis, ut in daemoniacis videmus. Animam tamen re autem dicitur satanas mentem aligrediens quidem in eum et in sensum ejus; sed fraude et iniquitate, atque omni malitia illum alliciens, atque seducens affectu malitiae, trahit per cogitationes et incentiva vitiorum, quibus ipse plenus est,
Abbreviated transcription (Latin):
qñe ephialces quam publica ꝑlua sio
quiescentes opinatur inuadere. et pon¬
dere suo pressos ac sentientes grauare
quod non est aliud nisi quedam samo¬
sitas a stomacho uł a corde ad cerebrum
cessaria per agete. post peracta aut ue-¬
gocia siue opera iterum ad se redire nec
fieri in eis mentem bestialem sed rati¬
onalem humanamq seruari. Hoc sicut
intelligendum est qm̃ demones naturaᷤᷤ
non creant sed aliquid tale facere pos¬
sunt ut iudeantur quod non sunt. Nul¬
la enim. arte uel potestate animus. sed
nec corpus quidem a liqua ratione in
membra et lineamenta. bestiala ueracit̾
conuerti possunt. Sed fantasticum homi¬
nem qui etiam cogitanido uel sompnando
per rerum innumerabilium genera ua¬
riatur et cum corpus non sit corporum
similitudines formas mira celeritate ca¬
pit. Sopitis aut oppressis hiis corporeis
sensib horuus ad aliorum sensum fi¬
gura corporea perduci potest. Ita tamenut

Expanded text:
genere est ephialtes, quem publica persuasio genere est ephialtes, quem publica persuasio quiescentes opinatur invadere, et pondere suo pressos ac sentientes gravare. Quod non est aliud nisi quaedam fumositas a stomacho vel a corde ad cerebrum necessaria portare, et post peracta opera iterum ad se redire, nec fieri in eis mentem bestialem, sed rationalem humanamque servari. Hoc sic intelligendum est, quoniam daemones naturas non creant, sed aliquid tale facere possunt, ut videantur esse quod non sunt. Nulla enim arte vel potestate animus, sed nec corpus quidem aliqua ratione in membra et lineamenta bestialia veraciter converti potest. Sed phantasticum hominis quod etiam cogitando sive somniando per rerum innumerabilium genera variatur, et cum corpus non sit, corporum similes formas mira celeritate capit, sopitis aut oppressis corporeis hominis sensibus, ad aliorum sensuum figuras corporeas perduci potest: ita tamen quod
Abbreviated transcription (Latin):
tuta pusorum proculdubio usorum non
est. Non enim corpora uisa illas ymagi¬
nes inspiritu facuint. nec eandem ium ha¬
bent ut illud spirituale forment sed ipse
spiritus in se ipso celeritate mirabiliut¬
pote spiritualis. intellectualis rationa¬
est cum in sompnus angelus uel aliqͣ
sancta grauisc persona: seu sacerdos
uł etiam deus euenturum quid aperte
uel non euenturum. faciendum uel de¬
uitandum denunciat. Uisio est cum il¬
lud quis uidet quod eodem modo quo a¬
paruerat eueniet. Sompnium siguris¬
est tectum et sine interpretatione non¬
aliqua stuclia. uel artes. uel infirmita¬
pressa apparent in sompnis. Iuxta etiam
dunt sompnia. Alia namq uident san¬
guinei. alia colorici. alia fleumatici. Alia
melancolici. Illi uident rubra ⁊ uaria il¬
li nigra et alba. fantasia est quando dor
mire uix cepit ⁊ adhuc uigilare se esti¬
mat aspicere uidetur irruentes in se uł
passum uagantes formas discrepantes
et uarias letas. et turbulentas. In hoc

Expanded text:
tura visorum est, procul dubio corpus non est. Non enim corpora visa illas imagines in spiritu faciunt, nec eam vim habent ut aliquid spirituale forment, sed ipse spiritus in se ipso celeritate mirabili, utpote spiritus intellectualis et rationaest, cum in somnis parens vel aliqua sancta gravisque persona, seu sacerdos, vel etiam Deus eventurum aliquid aperte vel non eventurum, faciendum vel devitandum denuntiat. Visio est, cum id quis videt quod eodem modo quo apparuerat eveniet. Somnium est figuris tectum, et sine interpretationaliqua studia, vel artes, vel infirmitapressa apparent in somnis. Juxta etiamur somnia. Alia namque vident sanguinei, alia cholerici, alia phlegmatici, alia melancholici. Illi vident rubea et varia; isti, nigra et alba. Phantasma est, quando qui vix dormire coepit, et adhuc se vigilare aestimat, aspicere videtur irruentes in se, vel passim vagantes formas discrepantes et varias, laetas vel turbulentas. In hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Citudinẽ corꝑis ñ corꝑalem sed cor siłem ⁊ cor¬
porallũ omnino menbroꝵ cũ de corpe egditur di¬
cut eñ ait ad spualia ꝓ m̾itis fertur aut ad
loca ponatia similia corꝑaub qualia sepe eo¬
strata sunt eis qui rapti sunt a corporio seni¬
sib ⁊ mortuis siłes iacuerunt. Cũ tmusenois

Expanded text:
lem, sed corpori similem, et corporalium omnino membrorum, cum de corpore egreditur. Sic enim aut ad spiritualia pro meritis fertur, aut ad loca poenalia similia corporibus: qualia saepe demonstrata sunt iis qui rapti sunt a corporis sensibus, et mortuis similes jacuerunt; cum et ipsi in se
Abbreviated transcription (Latin):
intuetur. Quicquid enim corpus est
et tamen ad est recte iam spiritus di¬
citur Id circo quadam ui occulta spi¬
rituali capitur nec ii. ut ut de corpore
expulsa corporalium rerum similitu¬
dines in spiritu uideat. sed intellestu ea
lut ipsa mens est omnis affectio bona.
Ista tria genera uisionum inanifesta
sunt. perfcumm est corporale quo per cor¬
poris sensus corpus sentimus. Sedin
spirituale quo corporum similitudines
uidentur. qm̃ ex natura spiritus de qͦ
Obturatas nam ꝙ iuas habent senti
endi ut uideant quod sompniantes ui¬
quippe in cerebro conspicitur uia sentien¬
di que intentionem ad oculos ducit.
et non simslia corporalibus sed ipsa cor¬
pora intueri se putet. Ego autem mul¬
to amplius admuror ⁊ uehementius
stupeo quanta celeritate ac facultate
inse anima fabricet ymagines corꝑi
que per oculos corporis uiderit quam
freneticorum uel sompniantium uel eti¬

Expanded text:
intuetur. Quidquid enim corpus non est, intuetur. Quidquid enim corpus non est, et tamen aliquid est, recte jam spiritus dicitur. Idcirco quadam vi occulta et spirituali rapitur anima, ut vice corporum expressas corporalium rerum similitudines in spiritu videat. Sed intellectu ea l ipsa mens et omnis animae affectio bona. Ista tria genera visionum manifesta sunt. Primum corporale, quo per corporis sensus corpora sentiuntur. Secundum spirituale, quo corporum similitudines videntur, quam ex natura spiritus, de quo obturatas namque vias sentiendi habent, ut videant quod somniantes viquippe in cerebro consopitur via sentiendi, quae intentionem ad oculos ducit. et non similia corporibus, sed ipsa corpora intueri se putent. Ego autem multo amplius admiror et vehementius stupeo, quanta celeritate ac facilitate in se anima fabricet imagines corporum, quae per corporis oculos viderit, quam phreneticorum vel somniantium, vel eti
Abbreviated transcription (Latin):
idusolubilis. incorporea passiblis in
mutabilis. carens pondere figura ⁊ cala¬
ie. Non est credenda pars deĩ sed creatu¬
ra dei. Nee est de substantia dei uel de qͣli¬
bet elementorum materia sed ex nullo
eata sienuim ex semet ip̃o deus eam se¬
aisset nequa quam iuciosa. aut muta¬
bilis nł misera foret. Si autem ex elemen¬
tisfacta fuisset esset corporea. Lum sit
uicorporea ignotam habens origenent.
Iuitiim habet finem non hãbet. Et
cum sit spiritualis nature nichil habet
nuxtum concretumq terrenum. nul
humidum aereum uel igneum. Nul¬
lum habet colorem nullo loco contine¬
tur nullis membris tircum scͥbitur
nullo spacio finitur. sedita est cogitanda
et intelligenda situt sapientia iusticia
et cetere uirtutes. Ab omnipotente cre¬
are. Natura arume inuisibilis est. ideo
inuisibiliter in corpore manet et de dor¬
pore minsibiliter egreditur. per corpus
corpualia uidet ut celum et terram et
que in eis conspicua sunt oculis nost̾s
spiritu non et corporum similitudines

Expanded text:
isibilis et incorporea, passibilis atque mutabilis, carens pondere, figura et colore. Non est credenda pars, sed creatura Dei, nec etiam de substantia Dei, vel de qualibet elementorum materia, sed ex nihilo creata. Si enim ex semetipso eam Deus fecisset, nequaquam vitiosa aut mutabilis aut misera esset. Si autem ex elementis facta fuisset, esset corporea. Cum itaque sit incorporea, ignotam habens originem; initium habet, finem non habet. Et cum sit spiritualis naturae, nihil habet mixtum concretumque terrenum, nihil humidum, aereum vel igneum; nullum habet colorem, nullo loco continetur, nullis membris circumscribitur, nullo spatio finitur: sed ita est cogitanda et intelligenda, sicut sapientia, justitia, et caeterae virtutes ab Omnipotente creatae. Natura animae invisibilis est, ideo invisibiliter in corpore manet, et de corpore invisibiliter egreditur. Per corpus corpora videt, sicut coelum et terram, et quae in eis conspicua sunt oculis nostris. Spiritu autem corporum similitudines
Abbreviated transcription (Latin):
dam mułrcule post sathanã ꝯu̾se demoriũ il¬
lusionib ⁊ fantasmatib seducte credũt se ⁊ ꝓs̾¬
tentur noctͣis horis. Cum diana paganoꝵ dea.
qͥtare caꝵꝙ uissionib obtemperare. Ip̃e nã
sathanas tnͣsfig̾at se ĩ angłm. lucis: cumratẽ
cuiq muliercłe ceperit ⁊ hanc sibi ꝑ infidelita¬
tẽ subuigau̾it illico informat se in diu̾sare

Expanded text:
dam mulierculae post satanam conversae, daemonum illusionibus et phantasmatibus seductae, credunt se et profitentur nocturnis horis cum Diana Paganorum deaquitare, earumque jussionibus obtemperare. Ipse namque satanas, qui transfigurat se in angelum lucis , cum mentem cujusque mulierculae coeperit, et hanc sibi tem subjugaverit, illico transformat se in diversaru
Abbreviated transcription (Latin):
tutes abstrahit se ab omnibus sensibus
conspicit. Intelligencia atz contemplacione
manũ si quid̃ corꝰ ex quatuor elementiꝰ¬
est compositum. sed ĩ carne ⁊ ossib ter¬
ra maxime apparet ꝓpter terrenam solidatam
aqua ĩ humorib aer concinetur in pulmo¬
ne idcͥco semper inmotu ẽ quia uentuabrum¬
est cordis ne nimio calore cor corsumatur
et dissoluatur sedes ignis ẽ ĩ corde ⁊ idõ inferiꝰ ẽ
Q̾dam us ignea aere temꝑato a corde ad c̾e¬
brum ascẽdit tanꝙͣ ĩ celum coporis nr̃i ibiꝙ
purificata et colata ꝑ oclos. ⁊ aures ⁊ nares

Expanded text:
tutes, abstrahit se ab omnibus corporis conspicit, meditatione atque contemplationemanum siquidem corpus ex quatuor elementis compositum est; sed in carne et ossibus terra maxime apparet propter terrenam soliditatem. Aqua in humoribus, aer continetur in pulmone; idcirco semper est in motu, quia ventilabrum cordis est, ne nimio calore cor consumatur et dissolvatur. Sedes ignis est in corde; et ideo inferius est Quaedam vis ignea aere temperata a corde ad cerebrum ascendit, tanquam in coelum corporis nostri: ibique purificata et colata per oculos, aures, nares,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊am tauto glutino amoris ei coheserũt
pitiat ⁊ uideat. Redeat ergo ad se ⁊ sit in
se. nec se sicut ab sente m q̃rat sed se uel uo p̾¬
sentem curet c̾ñe ⁊ disc̾n̾e ⁊ intentioriẽ uolũ¬
tatis q̃ per alia uagabatur statuat in se ip̃a
amando. cum eis se confudit iͣ ut sñ magno
lalore ab eis seꝑari ñ possit quib cum amo
deformatur eisdem alte imp̾ssis resoluta
a corꝑe ñ exuitur. Si enun a corruptõne corꝑa¬

Expanded text:
Nam tanto glutino amoris ei cohaeserunt piciat et videat. Redeat ergo ad se, et stet in se, nec sicut absentem se quaerat, sed velut praesentem se curet cernere et discernere, et intentionem voluntatis, qua per alia vagrit: sed alia secum amando cum eis se confudit; ita ut sine magno labore ab eis separari non possit, quibus cum amordeformatur, eisdemque alte impressis etiam soluta a corpore non exuitur. Si enim a corpora
Abbreviated transcription (Latin):
contẽpti p̃cepti conscientia. Me¬
rito apud te uisum ẽ. quã sit
sub lege oꝑatio uana. cũ libido
ammũ uastat: & cohibet᷑ pene
metu ñ amore uirtutis obrint᷑.
Merito tibi tã multi hospitales.¬
ti docti. multi casti. multi scĩ. mul¬
ti usq ad eo dei amore flagran¬
tes:ut eos in sũma continentia.
atq mundi huiꝰ incredibili con¬
tẽptu. etiã solitudo delectet. Qͥd¬

Expanded text:
contempti praecepti conscientia. Mecontempti praecepti conscientia. Merito apud te visum est, quam sit sub lege operatio vana, cum libido animum vastat, et cohibetur poenae metu, non amore virtutis obruitur. Merito tibi tam multi hospitati docti, multi casti, multi sancti, multi usque adeo Dei amore flagrantes, ut eos in summa continentia atque mundi hujus incredibili contemptu etiam solitudo delectet.
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiat. aꝑire se cȩperit. tantꝰ
caritatis ardor innascit᷑. & tantũ
diuim amoris consurgit incen¬
diũ. ut ecustis om̃ib uitiis. o
homine purgato atq scĩficato.
satis appareat quã diumnȩ sit
dictũ: ego sũ ignis consumens̾.
Et. Ignẽ uem mittere in mun¬
dũ. Q uȩ duȩ uoces uniꝰ dei in du¬
ob testam̃tis signatȩ. sc̃ificationẽ
anime concordi attestatione de¬
clarant: ut fiat aliqͣndo illud. qͦd
itẽ in nouã scripturã de uetere
assũptum est. Absorta ẽ mors in
Ubi ẽ mors contentio tua: Qd
unũ isti heretici intelligere si ua¬
lerent: nusqͣm ꝓfecto deũ nͥ apd̃
te. atq in tuo gremio minime
suꝑbi & bñ pacati uenerarent᷑.
Merito apud te diuma p̃cepta
late diffuseq seruant᷑: merito a¬
pud te bñ intelligit᷑. quã sit gra¬
uius cognita quã incognita lege
peccare: aculeus enĩ mortis pec¬
catũ: uirtus autẽ peccati lea s qͣm
grauius feriat & interimat

Expanded text:
sufficit, aperire se coeperit; tantus sufficit, aperire se coeperit; tantus charitatis ardor innascitur, et tantum divini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus vitiis, et homine purgato atque sanctificato, satis appareat quam divine dictum sit: Ego sum ignis consumens ; et, Ignem veni mittere in mundum . Quae duae voces unius Dei in duobus Testamentis signatae, sanctificationem animae concordi attestatione declarant, ut fiat aliquando illud quod item in Novam Scripturam de Veteri assumptum est, Absorpta est mors in ubi est, mors, contentio tua ? Quod unum isti haeretici intelligere si valerent, nusquam profecto Deum nisi apud te atque in tuo gremio, minime superbi et bene pacati venerarentur. Merito apud te divina praecepta late diffuseque servantur. Merito apud te bene intelligitur, quam sit gravius cognita, quam incognita lege peccare. Aculeus enim mortis peccatum, virtus autem peccati lex , qua gravius feriat et interimat
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate. quã officii delectatiõe do¬
ces adherere:. tu dños serus sũm cõ
munisq dñ consideratione pla-¬
cabiles. & ad consulendũ quã ad¬
cohercendũ ꝓpensiores facis. Tu
ciues ciuib. gentes gentib. & õs¬
ꝓrsus homines primors paren¬
tũ recordatione. ñ societate tan¬
tũ s quada etiã frat᷑mtate con¬
iungis: doces reges ꝓspicere po¬
płis: mones popłos se subdere re¬
gib. Quib bonor debeat᷑. quib
affectus. quib reuerentia.quib
timor. quib consolatio. quib ad¬
monitio. quib cohortatio. quib
disciplina. quib obuirgatio. qͥb
suppliciũ sedulo doces: ostendenᷤᷤ
queadmodũ & ñ om̃ib om̃ia. oe
om̃ib caritas. & nulli debeat᷑ in
inherentẽ uberib tuis nutriue¬
rit & roborauerit animũ. seqͦn¬
do deo factũ idoneũ: uͥ enis maie¬
stas. ex tanta parte qͣnta homini
dũ terrȩ huius inhabitator est

Expanded text:
cessitate, quam officii delectatione docessitate, quam officii delectatione doces adhaerere. Tu dominos servis, summi Dei communis Domini consideratione placabiles, et ad consulendum quam coercendum propensiores facis. Tu cives civibus, gentes gentibus, et prorsus homines primorum parentum recordatione, non societate tantum, sed quadam etiam fraternitate conjungis. Doces reges prospicere populis; mones populos se subdere regibus. Quibus honor debeatur, quibus affectus, quibus reverentia, quibus timor, quibus consolatio, quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus disciplina, quibus objurgatio, quibus supplicium, sedulo doces; ostendens quemadmodum et non omnibus omnia, et omnibus charitas, et nulli debeatur ininhaerentem uberibus tuis nutriverit, et roboraverit animum, sequendo Deo factum idoneum; ubi ejus majestas ex tanta parte quanta homini, dum terrae hujus inhabitator est,
Abbreviated transcription (Latin):
nec rursũ separans qͦd maiestaᷤᷤ
una comunxit: s etiã ꝓxximi di¬
lectionẽ atq caritatẽ ita cõplectn:¬
tis suis anmȩ egrotant. om̃is apd̃
te medicina p̃polleat. Tu pueri¬
lit̾ pueros. fortit̾ iuuenes. quiete
senes. ꝓut cuiꝰq ñ corporis tantũ
s & animi etas ẽ exerres ce doce ᷤ:
tu feminas uiris suis ñ ad expłn¬
dã libidinẽ s ad ꝓpagandã ꝓlem.
&s ad rei familiaris societatẽ ca¬
sta &s fideli obedientia subicis: tu
uiros coniugib ñ ad illudendũ
imbecilliorẽ sexũ. sinceri amoriᷤᷤ
legib p̃ficis. Tu parentib filios
libera quadã seruitute subiungᷤ.
parentes filiis pia dñatione p̃po¬
nis. Tu fratrib fr̃s religionis uin¬
cło firmiore artioreq quã sangͥ¬
nis nectis: tu omnẽ generis ꝓpin¬
qͥtatẽ: & affinitatis necessitudinẽ
seruatis nature uoluntatis neci¬
b. mutua caritate constringis. t̾u
dñis seruos ñ tã conditionis ne¬

Expanded text:
nec rursum separans quod majestas nec rursum separans quod majestas una conjungit: sed etiam proximi dilectionem atque charitatem ita complecttis suis animae aegrotant, omnis apud te medicina praepolleat. 63. Tu pueriliter pueros, fortiter juvenes, quiete senes, prout cujusque non corporis tantum, sed et animi aetas est, exerces ac doces. Tu feminas viris suis, non ad explendam libidinem, sed ad propagandam prolem, et ad rei familiaris societatem, casta et fideli obedientia subjicis. Tu viros conjugibus, non ad illudendum imbecilliorem sexum, sed sinceri amoris legibus praeficis. Tu parentibus filios libera quadam servitute subjungis, parentes filiis pia dominatione praeponis. Tu fratribus fratres religionis vinculo firmiore atque arctiore quam sanguinis nectis. Tu omnem generis propinquitatem et affinitatis necessitudinem, servatis naturae voluntatisque nexibus, mutua charitate constringis. Tu dominis servos, non tam conditionis ne
Abbreviated transcription (Latin):
ob hoc solũ qͦd abs te ꝓfertur.
magnȩ temeritatis ẽ credere.
S qͥd hinc plura: ͤ Quis enĩ ñ
uideat. eos qui contͣ scripturaᷤᷤ
xp̃ianas hec audent dicere. ut
uendr̃ut diligamꝰ dñm deũ no¬
strũ ex toto corde. ex tota am¬
ma. exc tota mente: deinde ꝓrei¬
mũ nr̃m tanqͣm nosmnet ipsos.
In his enĩ duob p̃ceptis tota
lex pendet: & om̃s ꝓpħȩ. Meri¬
to ecclia catholica mater xp̃iano¬
rũ uerissima. ñ solũ ipsũ cuiꝰ ad¬
eptio uita beatissima est. puris¬
sime atq castissime colendũ p̃di¬
cas. nulła nobis adorand̾a creatu¬
rã inducens cui seruire iubeamͣ:
ce ab illa incorrupta & iniuiola¬
bili et̾nitate cui soli homo subici¬
endus est. cui soli rationalis crea¬
tura coherendo ñ misera ẽ. credenᷤᷤ¬
ẽe om̃e qͦd factũ est. qͦd obnoxiũ
cõmutatiomi. qͦd subditũ tẽporĩne¬
q confundens qͦd et̾ntas qͦd ueri¬
tas qͦd demq par ipsa distinguit.

Expanded text:
ob hoc solum quod abs te profertur, ob hoc solum quod abs te profertur, magnae temeritatis est credere. quid hinc plura? Quis enim non videat eos qui contra Scripturas christianas haec audent dicere, ut vendi, ut diligamus Dominum Deum nostrum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, deinde proximum nostrum tanquam nosmetipsos: in his enim duobus praeceptis tota Lex pendet, et omnes Prophetae . Merito, Ecclesia catholica mater Christianorum verissima, non solum ipsum Deum, cujus adeptio vita est beatissima, purissime atque castissime co endum praedicas; nullam nobis aderandam creaturam inducens, cui servire jubeamur; et ab illa incorrupta et inviolabili aeternitate, cui soli homo subjiciendus est, cui soli rationalis anima cohaerendo non misera est, excludens omne quod factum est, quod obnoxium commutationi, quod subditum tempori; neque confundens quod aeternitas, quod veritas, quod denique pax ipsa distinguit,
Abbreviated transcription (Latin):
plenissimã : putabis usq adeo ge¬
nus humanũ ẽẽ ꝑuersũ. & diui¬
nȩ ꝓuidentiȩ ope desertũ. ut
illis scripturis ñ a te ꝓlatas a¬
lias quib redarguantur. s tua
tantũ uerba p̃ponat: ᷤ ł rofẽn¬
dus nãq tibi est alius codex ea¬
dẽ continens. s tñ in corruptus
&s uerior: nͥ sola desint ea que hic
immissa ẽẽ criminaris:. ut si u̾¬
bi causa. pauli eplam que ad ro¬
manos scripta est corruptã ẽẽ
contendis. aliã ꝓferas incorrup¬
tã. uł aliũ codicẽ potius. in quo
eiusdẽ apłi eadẽ epła sincera os
incorrupta conseripta sit. Non
faciã inqͥs: ne ipse corrupisse cre¬
dar. hoc enĩ soletis dicere:os ue-¬
rũ dicitis. Nichil ꝓrsus aliud
suspicabunt᷑ uł medioerĩt cor¬
dati hommes.si hoc fecerisSi¬
de gͦ tu ipse qͥd de auctoritate
tua iudicaueris: & intellige u¬
trũ tuis uerbis contͣ illas scrip¬
turas credere debeant: si codici

Expanded text:
plenissimam, putabis usque aplenissimam, putabis usque anus humanum esse perversum, et divinae providentiae ope desertum, ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus redarguantur, sed tua tantum verba praeponat? Proferendus est namque tibi alius codex eadem continens, sed tamen incorruptus et verior, ubi sola desint ea quae hic immissa esse criminaris. Ut si, verbi causa, Pauli Epistolam, quae ad Romanos scripta est, corruptam esse contendis, aliam proferas incorruptam, vel alium codicem potius, in quo ejusdem Apostoli eadem Epistola sincera et incorrupta conscripta sit. Non faciam, inquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis dicere; et verum dicitis: nihil prorsus aliud suspicabuntur vel mediocriter cordati homines, si hoc feceris. Vide ergo tu ipse quid de auctoritate tua judicaveris; et intellige utrum tuis verbis contra illas Scripturas credere debeant, si codici,
Abbreviated transcription (Latin):
roboratũ ẽ. tanta hominũ & tem¬
poꝵs consensione firmatũ. in hãc
dubitationẽ adducit᷑: ut ne hy¬
storiȩ qͥdem uulgaris fid̾e possit
grauitatẽq optmere. Postremo
qͥd de scripturis ullis ꝓferre po¬
teris. uͥ mͥ uti hac uoce ñ liceat:
nib omniũ constitutis libris cre¬
dere uetant: & his quȩ ipsi ꝓfe¬
runt imꝑant ut credamus. Si
de scriptura dubitandũ est. de qͣ
magis quã quȩ diffamari ñ me¬
ruit: quȩ uͦ potuit sub nomine
alio tota mentiri: ͦ Si istã obicis
iuito. & auctoritatis exxaggere &¬
ratione cogis ad fid̾e: ego ne de
illa quã constant̃ latissime diuul¬
gatã uideo. & eccli̾arũ ꝑ totũ or¬
bẽ disꝑsarũ contestatione muni¬
tã dubitabo miser. & qͦd miserniᷤ¬
ẽ te auctore dubitabo: cũ si erem¬
plaria ꝓferrẽ. altera tenere ñ
deberẽ. nisi ea quȩ pluriũ consin¬
sione cõmendarent᷑. S Nunc in¬
chil te ꝓferente qͦd conferas. p̃ter
inanissimã uocẽ temeritatisq

Expanded text:
nta hominum et temporum consensione firmatum, in hanc dubitationem adducitur, ut ne historiae quidem vulgaris fidem possit gravitatemque obtinere. Postremo quid de scripturis ullis proferre poteris, ubi mihi uti hac voce non liceat, nibus omnium Libris constitutis credere vetant, et iis quae ipsi proferunt, imperant ut credamus? Si de scriptura dubitandum est, de qua magis quam quae diffamari non meruit, quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam obdis invito, et auctoritatis exaggeratione cogis in fidem; egone de illa, quam constanter latissime divulgatam video, et Ecclesiarum per totum orbem dispersarum contestatione munitam, dubitabo miser, et, quod est miserius, te auctore dubitabo? Cum si exemplaria proferres altera, tenere non deberem, nisi ea quae plurium consensione commendarentur; nunc nihil te proferente quod conferas, praeter inanissimam vocem temeritatisque
Abbreviated transcription (Latin):
dis ꝑitȩ ac paratȩ. Atq int̾ hec
nemo urgetur in aspera que fer¬
re ñ potest: nulli qͦd recusat im¬
ponitur. Nec ideo contẽntur a
ceteris: qͦd in eis imnitandis se fate¬
t᷑ inualidũ. Meminerunt om̃ia
munda mundis. Et ñ qͦd intrat
in os ur̃m uos coinqͥnat: s qͦd ex¬
it. Itaq ñ reiciendis generib cibo¬
rũ quasi pollutis. s concupiscen¬
tiȩ ꝑdomandȩ. & dilectioni fratrũ
retinendȩ. inuigilat omĩs eoꝵ in¬
dustria. Meminerunt esca uen¬
tri & uenter escis. d̃s autẽ os hẽ
&e has destruet. Et alibi. Neq si
manducauerimꝰ abundabimus. neq
si ñ manducauerimꝰ egebimꝰ. Et il¬
lud p̃ ceteris. Bonũ est fres ñ man¬
ducare carnes neq bibere uinũ. ne¬
q in quo frat̾ tuus offendit᷑. Hic
enĩ ostendit: quã sint ad finẽ cari¬
tatis hec om̃ia dirigenda. Alius enĩ
credit manducare om̃ia: qui autẽ
infirmus ẽ inqͥt olus manducet.
Qui ñ manducat manducantẽ ñ

Expanded text:
ritae ac paratae. 71. Atque inter haec nemo urgetur in aspera quae ferre non potest, nulli quod recusat imponitur, nec ideo condemnatur a caeteris, quod in eis se imitandis fatetur invalidum: mmunda mundis ; et, Non quod intrat in os vestrum vos coinquinat, sed quod exit . Itaque non rejiciendis generibus ciborum quasi pollutis, sed concupiscentiae perdomandae, et dilectioni fratrum retinendae invigilat omnis industria. Meminerunt: Esca ventri, et venter escis; Deus autem et hunc et illas destruet ; et alibi, Neque si manducaverimus, abundabimus; neque si non manducaverimus, egebimus ; et illud prae caeteris, Bonum est, fratres, non manducare carnes, neque bibere vinum, neque in quo frater tuus offenditur. Hic enim ostendit quam sint ad finem charitatis haec omnia dirigenda. Alius enim credit manducare omnia; qui autem infirmus est, olus, inquit, manducet. Qui manducat, non manducantem
Abbreviated transcription (Latin):
tes. quib uitiq quãuis uterentur
ñ detinebant᷑. mortẽ ꝓ salubri fi¬
de ac religione subiert̃. demonst᷑¬
uert̃q fidelib a se potius illa oĩa
quã se ab eis ẽẽ possessos. Qͥd ca¬
lũmamini. qͦd fideles iã baptisma¬
te renouati. ꝓcreare filios. & a¬
gros ac domos pecumãq ullam
possidere ñ debeant: S Permittit
hoc paulus. Na qͦd negari ñ po¬
test. fidelib scripsit. Post mul¬
toꝵ quippe uitiors enumeratio¬
nẽ. quȩ regnũ dei ñ possidebunt :¬

Expanded text:
tes, quibus utique quamvis uterentur, tes, quibus utique quamvis uterentur, non detinebantur, mortem pro salubri fide ac religione subierunt, demonstraveruntque infidelibus a se potius illa omnia, quam se ab eis esse possessos. 78. Quid calumniamini, quod fideles jam Baptismate renovati, procreare filios, et agros ac domos pecuniamque ullam possidere non debeant? Permittit hoc Paulus. Nam quod negari non potest, fidelibus scripsit, post multorum quippe vitiosorum enumerationem, qui regnum Dei non possidebunt, E
Abbreviated transcription (Latin):
Sos int̾ea qͥd seuitis. qͥd excecami¬
in studio partiũ. qͥd tanti erroris
longa defensione implicamini. ᷤᷤ¬
fruges in agro:. frumenta in area
querite. Apparebunt facile. sese¬
q offerunt ista querentib Quid
nimis in purgamenta oculũ in¬
tenditis. S Qͥd ab optimi horti
ubertate. imꝑitos homines sepi¬
um asꝑitate terretis: ᷤ ẜ st certꝰ
aditus quãuis panciorib notus
qua possit intrari:quẽ uos aut
ẽe ñ creditis: aut muenire ñ uul¬
tis. St̃ in eccłia catholica innu¬
merabiles fideles. qui hoc mundo
ñ utant᷑. st̃ qui utunt᷑ tanquã
ñ utentes ut ab apł̃o dicit᷑. e qͦd
illis tẽporib ꝓbarũ est. quib ad
idoloꝵs cultũ xcp̃iam cogebant᷑.
Quot enĩ tẽ pecumosi homineᷤ.
qͦt patresfamilias. qͦt rusticam.
qͦt negociatores. qͦt militares qͦt
primates urbiũ suarũ. qͦt deni¬
q senatores utriusq sexus. hec
om̃ia uana ce tẽporalia relinqͦn¬

Expanded text:
os interea quid saevitis, quid excaecammos interea quid saevitis, quid excaecammi studio partium? Quid tanti erroris longa defensione implicamini? Fruges in agro, frumenta in area quaerite: apparebunt facile, seseque offerent ipsa quaerentibus. Quid nimis in purgamenta oculos intenditis? quid ab opimi horti ubertate imperitos homines sepium asperitate terretis? Est certus aditus, quamvis paucioribus notus, qua possit intrari, quem vos aut esse non creditis, aut invenire non vultis. Sunt in Ecclesia catholica innumerabiles fideles qui hoc mundo non utantur, sunt qui utantur tanquam non utentes , ut ab Apostolo dicitur; quod illis temporibus jam probatum est, quibus ad idolorum cultum Christiani cogebantur. Quot enim tunc pecuniosi homines, quot patresfamilias rusticani, quot negotiatores, quot militares, quot primates urbium suarum, quot denique senatores, utriusque sexus, haec omnia vana et temporalia relinquen
Abbreviated transcription (Latin):
his quos electos uocatis: qui p̃cep¬
ta illa ipsa custodiat. quȩ irracio¬
nabili suꝑsticione defenditis. Sed
& illa quã uana sint. quã noxia.
quã sacrilega. c quẽadmodum a
ne ostendere institui. Nune uos
illud ad moneo. ut aliqͣndo eccł̃ie
carholicȩ maledicere desinatisin
tuꝑando mores hommũ. quos os
corrigere studet. S quicũq illoꝵ
bona uoluntate dĩq auxcilio corri¬
gunt᷑: qͦd amiserant peccando:. pe¬
nitendo reciiperant. Qui autẽ
uoluntate mala in pͥstims uitiis
ꝑseuerant. aut etiã addunt graui¬
ora priorib: in agro qͥdem dm̃ si¬
nunt᷑ eẽ. & cũ bonis seminib ereᷤ¬
cere: s ueniet tẽpus quo zrrania
separent᷑. Aut si iã ꝓpter ipsum
xp̃ianũ nomen. magis in palea
quã in spinis ẽẽ arbitrandi sunt:
uemet etiã qͥ areã purget. &e a
frumentis paleã sẽparet: oe singłiᷤ
partib ꝓ suo cuiꝰq merito. qͦd opor¬
tet sũma equitate distribuat.¬

Expanded text:
iis quos electos vocatis, qui praecepiis quos electos vocatis, qui praecepta illa ipsa custodiat, quae irrationabili superstitione defenditis. Sed et illa quam vana sint, quam noxia, quam sacrilega, et quemadmodum a ne ostendere institui. 76. Nunc vos illud admoneo, ut aliquando Ecclesiae catholicae maledicere desinatis, vituperando mores hominum quos et corrigere studet. Sed quicumque illorum bona voluntate Deique auxilio corriguntur, quod amiserant peccando, poenitendo recuperant. Qui autem voluntate mala in pristinis vitiis perseverant, aut etiam addunt graviora prioribus, in agro quidem Domini sinuntur esse, et cum bonis seminibus crescere, sed veniet tempus quo zizania separentur. Aut si jam propter ipsum christianum nomen magis in palea quam in spinis esse arbitrandi sunt, veniet etiam qui aream purget, et a frumentis paleam separet, et singulis partibus pro suo cujusque merito, quod oportet, summa aequitate distribuat
Abbreviated transcription (Latin):
portũ religionis int̾sit. Nolite mͥ
colligere ꝓfessores nominis axp̃ia¬
niͥneq ꝓfessionis suȩ uim aut sci-¬
entes aut ex hibentes. Nolite con¬
sectari turbas imꝑitoꝵ. qui uł i
ipsa uera religione suꝑsticiosi st̃:
uł ita libidinib dediti. ut obliti
sint qͥd ꝓmiserint deo. Noui mul¬
tos ẽẽ sepulchroꝵ os pieturarũ
ad oratores: nom multos ẽẽ qui cũ¬
luxuriosissime suꝑ mortuos uiuãt.¬
& epulas cadauerib exhibentes su¬
ꝑ sepultos se ipsos sepeliant: o uo¬
racitates ebrietatesq suas deputẽt
religioni. Noui multos ẽẽ qui re¬
minciauerint uerbis huic scł̃o. co
se om̃ib huiꝰ scłi molib opprimi
uelint. oppressos q letent᷑. Nec mi-
rũ in tanta copia popłors. qͦd ñ uo¬
bis desunt. quoꝵ uita intuꝑata
decipiatis incautos. & a catholica
salute auertatis: cũ in ur̃a pauci¬
tate magnas patiammi angusti-¬
as. dũ a uobis exigit᷑ uł unus ex

Expanded text:
portum religionis intersit. 75. Nolite mihi portum religionis intersit. 75. Nolite mihi colligere professores nominis christiani, nec professionis suae vim aut scientes aut exhibentes. Nolite consectari turbas imperitorum, qui vel in ipsa vera religione superstitiosi sunt, vel ita libidinibus dediti, ut obliti sint quid promiserint Deo. Novi multos esse sepulcrorum et picturarum adoratores: novi multos esse qui luxuriosissime super mortuos bibant, et epulas cadaveribus exhibentes, super sepultos seipsos sepeliant, et voracitates ebrietatesque suas deputent religioni. Novi multos esse qui renuntiaverunt verbis huic saeculo, et se omnibus hujus saeculi molibus opprimi velint, oppressique laetentur. Nec mirum est in tanta copia populorum, quod non vobis desint, quorum vita vituperata decipiatis incautos, et a catholica salute avertatis, cum in vestra paucitate magnas patiamini angustias, dum a vobis exigitur, vel unus ex
Abbreviated transcription (Latin):
merabiles st̃ oe a carnib oe a uino.
duas ob causas. uł ꝓpt̾ fratrũ im¬
becillitatẽ: uł ꝓpter libertatẽ suã.
Caritas autẽ p̃cipue custoditur.
Caritati uictus. caritati sermo:
caritati habitꝰ. caritati uultus ap¬
tant᷑. Coitur in unã conspirat᷑q
caritatẽ. Hanc uiolare tanqͣm de¬
um nefas ducit᷑. Hinc siqͥd resistit
expugnat᷑ atq deicit᷑: hanc siqͥd
si hec adsit plena sint om̃ia. Istis
manichei si potestis obsistite: istos
intuemini: istos sine mendatio si
audetis & contumelia nominate.
Istoꝵ ieuiniis ur̃a ieuinia. castitati
castitatẽ. uestitũ uestitui. epulas
epulis. modestiã modestiȩ. caritatẽ
deniq caritati:de qͦd resmaxime po¬
stulat p̃ceptis p̃cepta conferte.
Ia uidebitis qͥd inter ostentationẽ ce
sinceritatẽ. int̾ uiã rectã os errorẽ.
inter fid̾e os fallaciã. int̾ robur &
tumorẽ. int̾ beatitudinẽ & miserĩa.
int̾ unitatẽ & conscissionẽ: postre¬
mo qͥd int̾ suꝑsticiomis sirenas ce

Expanded text:
merabiles, et a carnibus, et a vino, duas ob causas, vel propter fratrum imbecillitatem, vel propter libertatem suam. Charitas praecipue custoditur, charitati victus, charitati sermo, charitati habitus, charitati vultus aptatur; coitur in unam conspiraturque charitatem: hanc violare tanquam Deum nefas ducitur; huic si quid resistit, expugnatur atque ejicitur; hanc si quid si haec adsit, plena sint omnia. Manichaei, si potestis, obsistite; istos intuemini, istos sine mendacio, si audetis, et cum contumelia nominate: istorum jejuniis vestra jejunia, castitati castitatem, vestitum vestitui, epulas epulis, modestiam modestiae, charitatem denique charitati, et, quod res maxime postulat, praeceptis praecepta conferte. Jam videbitis quid inter ostentationem et sinceritatem, inter viam rectam et errorem, inter fidem atque fallaciam, inter robur et tumoresionem, postremo quid inter superstitionis sirenas et
Abbreviated transcription (Latin):
aliis citiꝰ. m aliis tardius. A multiᷤ
tñ ꝓcedit᷑ in nouã uitã. si quisqͣm
ñ inuco animo s diligent̾ inten¬
dat. Ipse quippe sic ait apłs. Et si
exxt̾ior homo nr̃ corrũpit᷑. s interi¬
or renouat᷑ de die in diẽ. Apłs de
die in diẽ int̾iorẽ hominẽ renoua¬
ridicit ut ꝑficiat᷑: &s uos a ꝑfe¬
ctione uultis ut meipiat. qͦd uti¬
nã uelitis: s queritis potiꝰ ñ un¬
de erigatis inualidos: s unde fal¬
latis incautos. Hoc enĩ ñ debui¬
stis dicere tanta audaria. nec si
uos in eis ipsis mugatoriis man¬
datis ur̃is ꝑfectos ẽẽ constaret.
Cũ uͦ nouerit ur̃a conscientia. eoᷤ
quos in sectam uram introducitiᷤ.
cũ uobis familiarius iungi cȩꝑint
multa inuenturos. quȩ in uobis ẽẽ
cũ alios accusaretis nemo suspi¬
cabat᷑. quȩ tanta impudentia ẽ
ꝑfectionẽ in catholicis imbecilli-¬
orib querere. ut inde imꝑitos a¬
uertas. & eã nullomͦ apud te his

Expanded text:
aliis citius, in aliis tardius: a multis aliis citius, in aliis tardius: a multis tamen proceditur in novam vitam, si quisquam non inimice, sed diligenter intendat. Ipse quippe, sicut ait Apostolus, etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Apostolus de die in diem interiorem hominem renovari dicit ut perficiatur, et vos a perfectione vultis incipiat. Quod utinam velitis: sed quaeritis potius, non unde erigatis invalidos, sed unde fallatis incautos. Hoc enim non debuistis tanta dicere audacia, nec si vos in eis ipsis nugatoriis mandatis vestris perfectos esse constaret. Cum vero noverit vestra conscientia eos quos in sectam vestram introducitis, cum vobis familiarius jungi coeperint, multa inventuros quae in vobis esse, cum alios accusaretis, nemo suspicabatur; quae tanta impudentia est, perfectionem in catholicis imbecillioribus quaerere, ut inde imperitos avertas, et eam nullo modo apud te iis
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑ uobis apl̃s ce fortib demon¬
strasse qͥd sũmum sit. & imbecil¬
lib ꝑmisisse qͦd ꝓremũ est :  Na
ñ attingere mulierẽ sũmum o¬
stendit ẽẽ. cũ ait. Uelłe om̃s hõi¬
nes ẽẽ. sic̃ me ipsũ. huic autẽ
sũmo coniugalis castitas ꝓxnna
est. ne homo formcatione uaste¬
t᷑. Numqͣd ꝓpt̾ea istos dixeit adhuc
os ex se inuicẽ ipsos qui conun¬
cti st̃ si alter illoꝵs fuerit infide¬
lis. & eã quȩ inde nascit᷑ ꝓłe scĩfi¬
cari dicit. ᷤᷤ Sc̃ificatus ẽ enĩ inqͥt
uir infidelis in muliere fideli.os
scĩficata ẽ mulier infidelis ꝑ ui¬
rũ fidełe. Alioqͥn filii ur̃i ĩmun-¬
di eeñt. Nunc autẽ mundi st̃.
Qd obstrepitis ꝓtinatia tantȩ ue¬
ritati: Qͥd lucẽ scripturarũ ua¬
nis umbris obnubilare conamin.ͤ
Nolite iã dicere cathecummis li¬
cere uti comugib. fidelib autẽ ñ
tanqͣm ñ utentes. d̾e illo sacrosc̃o
lauaero inchoat᷑ innouatio noui
hominis. ut ꝓficiendo ꝑficiat᷑. in

Expanded text:
stolus, et fortibus demonstrasse quid summum sit, et imbecillioribus permisisse quod proximum est? Nam non attingere mulierem, summum ostendit esse, cum ait, Vellem omnes homines esse sicut meipsum. Huic autem summo conjugalis castitas proxima est, ne homo fornicatione vastetur. Numquid propterea istos dixit adhuc et ex se invicem ipsos qui conjuncti sunt, si alter eorum fuerit infidelis, et eam quae inde nascitur prolem sanctificari dixit: Sanctificatus est enim, inquit, vir infidelis in muliere fideli, et sanctificata est mulier infidelis per virum fidelem: alioquin filii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Quid obstrepitis pertinacia tantae veritati? quid lucem Scripturarum vanis umbris obnubilare conamini? 80. Nolite jam dicere, catechumenis licere uti conjugibus, fidelibus autem non tanquam non utentes. Et illo sacrosancto lavacro inchoatur innovatio novi hominis, ut proficiendo perficiatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u dĩ nr̃i. Ablutos ꝓculdubio &s
scĩficatos: nemo nͥ fideles. or eos qͥ
hinc mundo renuntiauerint in¬
telligere audebit. S q̃m ostendit
quib scripserit: uideamus utrũ

Expanded text:
Spiritu Dei nostri. Ablutos procul dubio, et sanctificatos nemo nisi fideles, et eos qui huic mundo renuntiaverint, intelligere audebit. Sed quoniam ostendit quibus scripserit, videamus utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrimo d̃s ipse cuꝰ ipsa p̃cepta st̃:
nec me in tantis angustiis inopẽ
ad est ille o manichei. siqͥ forte il¬
la suꝑsticione ita tenemini. ut
euadere aliqͣn possitis: ad est in¬
quã os sine ꝑtinatia. sine studio
resistendi. Naq alit̾ uobis ꝑmei-¬
osissimũ est iudicare. Certe enĩ
nemini dubiũ est. nec auersi uoᷤᷤ
ita estis a uero. ut ñ intelligatis:
si diligere dm̃ os ꝓximũ bonũ ẽ.
qͦd negare nemo potest: quicqͣd
in his duob p̃ceptis pend̾et. uitu¬
perari iure ñ posse. Qͥd gͦ in his
pendet: ridiculũ est si a me que
di inquã xxp̃m: audi dei sapienti¬
ista conscripta st̃. falsũ ẽẽ scrip¬
tũ. ͤ Qd hoc sacͥlegio magis impi¬
um repperiri potest. Qͥd ista
uoce impudentius: qͥd audatiᷤᷤ :
qͥd sceleratius: Si mulaerors
cultores qͥ xp̃i etiã nomen o de¬
rt̃: numqͣm hoc aduersus scrip

Expanded text:
proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis angustiis inopem adestote animis, Manichaei, si qui forte illa superstitione ita tenemini, ut evadere aliquando possitis. Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis perniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non posse. Quid ergo in iis pendeat, ridiculum est si a me quaedi, inquam, Christum, audi Dei Sapientiista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impium reperiri potest? quid ista voce impudentius? quid audacius? quid sceleratius? Simulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen oderunt, nunquam hoc adve
Abbreviated transcription (Latin):
b duob saluberrime atq optime
humana uita disponit᷑. Que si
dicunt: ñ solũ illis cũ xcp̃ianis. s
ne cũ hominib qͥdem ratio est.
Sin autẽ hec dicere ñ audent. co¬
gunt᷑q confisteri ẽẽ diuma. qͥd
eos libros unde ista ꝓlata st̾. im¬
pietate nefaria lacessere: atq im¬
ꝓbare ñ desmũt: ͦᷤ An illud dictu¬
ri st̃. ñ ẽẽ conseqͦns ut om̃ia ibi
bona sint. uͥ hec inuenire potiu¬
mus. N̾a hoc solent dicere. Cui
ego t̃giuersationi qͥd respondeã.
quẽadmodũ occurrã. ñ facile in¬
deo. Discutiã ne uerba singla ue¬
teris testamentĩos in his sũmã
cũ euangło ẽẽ concordiam ꝑuca¬
cib indoctisq demonstrẽ.  s qͣn¬
do istud erit. qͣndo ant ego suffi¬
ciã. aut ipsi patient᷑. S Qͥd gͦ fa¬
ciã: ᷤ Deserãne causã. o eos in sen¬
tentia quãuis imꝓba os falsa. tn
difficili ad dissoluendũ delitesce-¬
re sinã.ᷤ Non faciã. Aderit de

Expanded text:
bus duobus saluberrime atque optime bus duobus saluberrime atque optime humana vita disponitur. Quae si dicunt, non solum illis cum Christianis, sed nec cum hominibus quidem ratio est. Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri esse divina; quid eos Libros unde ista prolata sunt impietate nefaria lacessere atque improbare non desinunt? 58. An illud dicturi sunt, non esse consequens ut omnia ibi, bona sint, ubi haec invenire potuimus? nam hoc solent dicere. Cui ego tergiversationi quid respondeam, et quemadmodum occurram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cum Evangelio esse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego sufficiam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia quamvis improba et falsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de
Abbreviated transcription (Latin):
manicheis. id est ut dm̃ & ꝓrennũ
diligamꝰ: s hoc uetere testam̃to ne¬
gant contineri. In quo qͣntum er-¬
rent:satis opinor apparet ex biᷤ
quas suꝑius ꝓtulimus de utroq
sententiis. S erũtñ ut breue ali¬
qͥd dicã. s tale cui resistere sit mi¬
rȩ dementiȩ ñne animadũtunt
hec ipsa duo quȩ laudare cogun¬
t᷑ quãquã oportunissime a dño
in euangło de uetere testamento
ẽẽ ꝓlata negent. ibi ẽẽ scriptũ.
diliges dñm deũ tuũ ex toto cor¬
de tuo. & ex tota anima tua. &
ex tota mente tua. uł illud alte
rũ. diliges ꝓreiũ tuũ tamqͣm
te ipsũ. ᷤ Aut si hec negare ñ au¬
dent. p̃munt᷑ enĩ luce ueritatiᷤ.
illud negare audeant. salubria
ẽe ista p̃cepta. his mores optimos
contineri. Negent si posst̾ ce di¬
cant ñ oportere deũ diligi: ñ opor¬
tere ꝓxnnũ diligiꝰ. neq diligenti¬
b d̃m̃ om̃ia ꝓcedere in bonũ. ne

Expanded text:
Manichaeis, id est, ut Deum et proximum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligamus: sed hoc Veteri Testamento negant contineri; in quo quantum errent, satis, ut opinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroque sententiis. Verumtamen ut breve aliquid dicam, sed tale cui resistere sit merae dementiae, nonne animadvertunt haec ipsa duo, quae laudare coguntur, quam importunissime a Domino in Evangelio de Vetere Testamento esse prolata negent, ubi scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mentDiliges proximum tuum tanquam te ipsum? Aut si haec negare non audent; premuntur enim luce veritatis; illud negare audeant, salubria esse ista praecepta, his mores optimos contineri negent si possunt, et dicant non oportere Deum diligi, non oportere proximum diligi; neque diligentibus Deum omnia procedere in bonum , ne