comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo quisq ñ fuerit baptrratus:
regno celors fiet alienus. Resp̃¬
uic respondet᷑. Quia si ñ scĩfi¬
cat᷑ aqͣ cũ aliqͣ errons u̾ba ꝑ un¬
ꝑiciam p̃cator effundit: multi ñ
solum mali. s etiã bomi fr̃s in ip¬
sa eccłia ñ scĩficant aquã. Multo¬
rũ enĩ p̃ces emendantur cotidie.
si doctiorib fuerint recitatȩ:. &
multa in eis reꝑiunt᷑ cont᷑ catho¬
ucã fidem. Nuqͥd si manifestet᷑
aliquos baptiratos cũ ille p̃ces
dicte suꝑ aquã fuissent: iubebim¬
t᷑ denuo baptizari: Quid ita. qͥ a
plerũq p̃cis uniciũ suꝑat p̃cantiᷤᷤ
affectus: et qͥa certa illa uerba
euangłica. sine quib ñ potest
baptismus conserrari. tantũ ua¬
lent. ut ꝑ illa sic euacuent᷑ quȩ¬
cũq in p̃ce uitiosa contra regu¬
ła fidei dicuntur: queãdmodum
demoniũ xp̃i nomine excludi¬
tͦ.ss̾a utiq hereticus si afferat
p̃cem uiciosam: nec bonũ habet
caritatis affectum: quo possit

Expanded text:
quo quisque non fuerit baptixatus quo quisque non fuerit baptixatus regno caelorum fiet alienus. Huic respondetur quia, si non sanctificatur aqua, cum aliqua erroris uerba per inperitiam precator effundit, multi non solum mali, sed etiam boni fratres in ipsa ecclesia non sanctificant aquam. multorum enim preces emendantur cotidie, si doctioribus fuerint recitatae, et multa in eis repperiuntur contra catholicam fidem. numquid, si manifestetur aliquos baptizatos, cum illae preces dictae super aquam fuissent, iubebuntur denuo baptizari? quid ita? quia plerumque precis uitium superat precantis adfectus et quia certa illa uerba euangelica sine quibus non potest baptismus consecrari, tantum ualent, ut per illa sic euacuentur quaecumque in prece uitiosa contra regulam fidei dicuntur, quemadmodum daemonium Christi nomine excluditur. nam utique haereticus, si adferat precem uitiosam, nec bonum habet caritatis adfectum, quo p
Abbreviated transcription (Latin):
Et p̾t oracionẽ dñicam in eo¬
de ipso sermone cõmemoratã ati
conseriptã. dico enĩ uobis inquit
si dimiseritis peccata hominibus:
dimittet uobis pater uester pec¬
cata ura. Si autẽ ñ dimi seritis
hominib: nec pater ur̃ dimittet
uobis. Hinc & ioh̾es ait. qͥa cari¬
tas cooperit multitudinẽ peccato¬
rũ: quã utiq ñ habebant illi. ac
ꝑ hoc suꝑ arenã edificabant: de
quib idem cyprianus dicit. qͦd
intus in maliuola inuidia etiã
tẽporib aplicis sine caritate con¬
uersabantur. Et ideo intus qui¬
dẽ ẽẽ uidebant᷑ s foris erant. qͥa
in illa petra ꝑ quam significat᷑
ecclia non erant. xui¬
edatus a tuborbo dixit. In qͣn¬
tũ aqua sacerdotis p̃ce in ec¬
cli̾a scĩficata abluit delictasin tã¬
tũ heretico sermone uelut cance¬
re infecta cumulat peccata. Qua¬
re om̃ib pacificis qͥdem uirib n¬
tendũi ẽ. ne quis heretico errore
infectus &e tinctus. singłarem &¬

Expanded text:
Et post orationem dominicam in eoEt post orationem dominicam in eodem ipso sermone commemoratam atque conscriptam: Dico enim vobis, inquit, si dimiseritis peccata hodimittet uobis et pater uester peccata uestra; si autem n ö n dimiseritis hominibus, neque pater uester dimittet uobis. hinc et Iohannes ait: quia caritas cooperit multitudinem peccatorum, quam utique non habebant illi ac per hoc super harenam aedificabant, de quibus idem Cyprianus dicit quod intus in maliuola inuidia etiam temporibus apostolicis sine caritate conuersabantur. et ideo intus quidem esse uidebantur, sed foris erant, quia in illa petra per quam significatur ecclesia non erant. Sedatus a Tubtum aqua sacerdotis prece in ecclesia sanctificata abluit delicta, in tantum haeretico sermone uelut cancer infecta cumulat peccata. quare omnibus pacificis quidem uiribus nitendum est, ne qui haeretico errore infectus e
Abbreviated transcription (Latin):
labo eũ uiro stulto. qui edificat
domũ suã suꝑ arenam. Si gͦ in pe¬
tra est eccłia. illi qui suꝑ arenã
st̃. qͥa extra petrã st̃: ꝓfecto extra
eccliam st̃. Recordemur itaq quã
multos cõmemoret cyprianus
uelut intus positos. qui edificait
suꝑ arenam:id est audiunt uer¬
ba xp̃i oe ñ faciunt. Et ideo qͥa
in arena st̃. extra petrã ẽẽ conum¬
cunt᷑. qͦd est extra eccłiam. Lamen
& quãdiu ita st̃. oe ñdũ uł num¬
quã in melius cõmutant᷑. bapti¬
zant ce baptrrant᷑: ce baptismus
quẽ habent illis ad dãnationẽ:
destinatis integer manet. Neq
hoc loco dici potest. Quiꝰ enĩ fa¬
cit om̃ia uerba dñi. quȩ in ipso
euangłico sermone conscripta
st̃. quẽ concludens ait edificare
suꝑ petrã qui eade uerba audirẽt
& facerent: suꝑ arenã autẽ qui
audirent & ñ facerent:Qͥa os si a
quibdã ñ implent᷑ om̃ia:. in eodẽ
tñ sermone posuit medicinã di¬
cens. dimittite &e dimittet᷑ uobis.

Expanded text:
 qui aedificat domum suam super harenam. si ergo in petra est ecclesia, illi qui super harenam sunt, quia extra petram sunt, profecto extra ecclesiam sunt. recordemur itaque quam multos commemoret Cyprianus ueluti intus positos qui aedificant super harenam, id est audiunt uerba Christi et non faciunt, et ideo quia in harena sunt extra petram esse conuincuntur, quod est extra ecclesiam: tamen et quamdiu ita sunt et nondum uel numquam in melius commutantur, baptizant et baptizantur et baptismus quem habent illis ad damnationem destinatis integer manet. Neque hoc loco dici potest: \'quis enim facit omnia uerba domini quae in ipso euangelico sermone conscripta sunt, quem concludens ait aedificare super petram qui eadem uerba audirent ent; super arenam autem qui audirent et non facerent? Quia et si a quibusdam non implentur omnia, in eodem tamen sermone posuit medicinam, dicens: Dimittite, et dimittetur vobis .
Abbreviated transcription (Latin):
chil interest ad integritatẽ bap¬
tismi: qͣnto peior id t̾radat. Neq
enĩ tantũ int̾est inter malũ ce
peiorẽ: quantũ int̾est inter bonũ
& malũ. E trñ cũ baptrrat malus:
ñ aliud dat quã bonus. Ergo &
cũ baptizat peior. ñ aliud dat
quã ille qui minus ẽ malus. An
forte ñ ad hominis meritũ: s ad
ipsius baptismi sacramentũ ꝑ¬
tinet. ut foris dari ñ possit.
Si hoc ita eẽt. nec haberi foris
posset: & totiens necesse eẽt bap¬
tizari: quotiens recedens quisq
ab eccłia. rursus ad eccłiam re¬
measset. Ia uͦ si diligentius que-¬
ramus. qͥd sit foris: maxime qͥa
ipse cõmemorationẽ fecit petri
suꝑ quẽ edificat᷑ ecclia: ñ ne illi
st̃ in eccłia qui st̃ in petra: ᷤᷤ Qui
autẽ in petra ñ st̃: nec in eccłia
st̃. Iã gͦ uideamꝰ utrũ suꝑ petrã
edificiũ suũ constituant: qui au¬
diunt xp̃i uerba &e ñ faciunt.
Contradicit eis ipse dñs dicens.

Expanded text:
hil interest ad integritatem baphil interest ad integritatem baptismi, quanto peior id tradat. neque enim tantum interest inter malum et peiorem quantum interest inter bonum et malum, et tamen cum baptizat malus non aliud dat quam bonus; ergo et cum baptizat peior non aliud dat quam ille qui minus est malus. an forte non ad hominis meritum, sed ad ipsius baptismi sacramentum pertinet ut foris dari non possit? si hoc ita esset, nec haberi foris posset et totiens necesse esset baptizari, quotiens recedens quisque ab ecclesia rursus ad ecclesiam remeasset. Iam uero si diligentius quaeramus quid sit \'foris\', maxime quia ipse commemorationem fecit Petri super quem aedificatur ecclesia, nonne illi sunt in ecclesia qui sunt in petra, qui autem in petra non sunt nec in ecclesia sunt? iam ergo uideamus, utrum super petram aedificium suum constituant qui audiunt Christi uerba et non faciunt. contradicit eis ipse dominus dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
tris &e creatoris filius. suꝑ petrũ
edificauit eccłiam. ñ suꝑ heresim:
& potestatẽ baptirandi ep̃is de¬
dit ñ hereticis. Qua re qͥa extͣ
oues eiꝰ & gregẽ spargunt: bap¬
tizare foris ñ possunt.
d hoc addidit foris ut cẽ breui¬
t̾ responderi ñ possit. Nla ce hu¬
patris & creatoris filius. suꝑ pe¬
quitatẽ: & potestatẽ baptizandi
ñ ꝑtinent ad petrã suꝑ quã edi¬
ficant qͥ uerba dei audiunt &¬
ñ faciunt: s contͣ xp̃m uiuen¬
tes. audiendo uerba eius ce ñ fa¬
ciendo. ac ꝑ hoc suꝑ arenã edifi¬
cando. oues eius & gregẽ ꝑdito¬
rũ moꝵ exemplo corrumpunt:
baptirare ñ possunt. Nunqͥd ñ
posset hoc ueri similit̾ dici:  Et
tñ falsum ẽ. Baptizant quippe in¬
iqui: q̃m iniqui st̃ illi raptores.
quos in unitate secũ positos cy-¬
prianus arguebat. S ideo inqͥt
addidit foris. Cur gͦ foris isti bap¬
tizare ñ possunt.ᵈ an qͥa peiores
st̃ eo ipso quo foris sunt.   s ni¬

Expanded text:
s Filius, super petram aedificavit Ecclesiam, non super haeresim: et potestatem baptizandi episcopis dedit, non haereticis. Quare qui extra oves ejus et gregem spargunt, baptizare foris non possunt. 43. Ad hoc addidit, foris, ut ei jam breviter responderi non possit. Nam et hupatris et creatoris filius super Pehaeresim, et potestatem baptizandi non pertinent ad petram, super quam aedificant qui uerba dei audiunt et faciunt, sed contra Christum uiuentes audiendo uerba eius et non faciendo ac per hoc super harenam aedificando oues eius et gregem perditorum morum exemplo corrumpunt, baptizare non possunt.\' numquid non posset hoc uerisimiliter dici? et tamen falsum est. baptizant quippe iniqui, quoniam iniqui sunt illi raptores quos in unitate secum positos Cyprianus arguebat. \'sed ideo,\' inquit, \'addidit "foris cur ergo foris isti baptizare non possunt? an quia peiores sunt eo ipso quo foris sunt? sed ni
Abbreviated transcription (Latin):
&e sp̃m sc̃m dare. Si autẽ sp̃m
sc̃m dare ñ posst̃. qͥa ñ habent
sp̃m sc̃m. nec baptizare sp̃italit̃
posst̃. P ropt̾ea censemus ab ho¬
micidis baptizatos. uł homicidaᷤᷤ
baptizatos. atq in melius ñ mu¬
tatos: cũ se correxerint baptirari.
At hoc ñ est uerũ. Qui enĩ odit
frẽm suũ homicida ẽ. Et tales
nouerat intus eyprianus: qͥ utiq
baptizabant. Frustra gͦ talia de
baptizandis hereticis dicta st̃.x UII.
ortunatꝰ a thuccabori dixit.¬

Expanded text:
 autem spiritum sanctum dare non possunt, quia non habent spiritum sanctum, nec baptizare spiritaliter possunt. propterea censemus ab homicidis baptizatos uel homicidas baptizatos adque in melius non mutatos, cum se correxerint, baptizari.\' at hoc non est uerum. qui enim odit fratrem suum homicida est, et tales nouerat intus Cyprianus, qui utique baptizabant. frustra ergo talia de baptizandis haereticis dicta sunt. Fortunatus a Tuccabori dixit
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ipse dicit apłs. opportet corrupti¬
bile hoc induere incorruptionẽ. &
mortale hoc induere in mortalitatẽ:
cum enĩ hoc factũ fuerit. iam ñ erit
caro &e sanguis. s celeste corpus. ñ sic
accipiendũ ẽẽ. quasi carnis ñ sit futu¬
ra faatura substantia: s carnis & san¬
guinis nomine. ipsam corruptionẽ
carnis & sanguinis intelligendus ẽ
apłs nuncupasse: quȩ utiq in regno
illo ñ erit. ubi caro incorruptilis e¬
rit: quãnis & alit̾ possit intelligi:
ut carnem &e sanguinẽ. oꝑa carnis
& sanguinis dixisse accipiamus a¬
płm. ce eos dei regnũ ñ posse̾suros:
qui perseueranter ista dilexerint.

Expanded text:
orruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem; cum enim hoc factum fuerit, iam non erit caro et sanguis, sed caeleste corpus, non sic accipiendum est, quasi carnis non sit futura substantia, sed carnis et sanguinis nomine ipsam corruptionem carnis et sanguinis intellegendus est apostolus nuncupasse, quae utique in regno illo non erit, ubi caro incorruptibilis erit, quamuis et aliter possit intellegi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse accipiamus apostolum, et eos dei regnum non possessuros, qui perseueranter ista dilexerint.
Abbreviated transcription (Latin):
sa emendat᷑. Sic̃ se autẽ posset
defendere cyprianus.si hoc ei
ioħ̃is testimoniũ obiceret᷑. qn ta¬
lib cõmunicabat: ita se defen¬
dant contͣ quos dicit᷑. sł̃a ad istã
questionẽ: ut dixi om̃ino ñ ꝑ¬
tinet. Ioh̾es enĩ dicit: aliene
doctrine hominib aue ñ ẽẽ di¬
cendu. Paulus autẽ apl̃s uehe¬
mentius dicit.Siquis frater
nominat᷑ inter uos aut auarᷤ
aut ebriosus & cetera. cũ eius¬
modi ne qͥdem cibũ simul su¬
mere: Ettñ cũ collegis fenera¬
torib. insidiosis fraudatorib:
raptorib. ñ priuatã mensam.
s dei altare habebat cõmune
cyprianus. Quom autẽ hoc de¬
fendat᷑: iã in aliis libris satis
dictum est.
itteus a gemellis dixit. Ce¬
cus cecũ si ducat: ambo in foue¬
am cadunt. Cũ gͦ hereticos con¬
stet ñ posse illuminare quẽꝙͣ
utpote cecos. baptisma eorum
non ualet.

Expanded text:
sa emendatur . Sicut se autem posset sa emendatur . Sicut se autem posset defendere Cyprianus, si hoc ei Joannis testimonium objiceretur, quando talibus communicabat; ita se defendant contra quos dicitur. Nam ad istam quaestionem, ut dixi, omnino non pertinet. Joannes enim dicit, alienae doctrinae hominibus Ave non esse dicendum; Paulus autem apostolus vehementius dicit, Si quis frater nominatur inter vos aut avarus, aut ebriosus, etc., cum ejusmodi nec quidem cibum simul sumere : et tamen cum collegis feneratoribus, insidiosis, fraudatoribus, raptoribus, non privatam mensam, sed Dei altare habebat commune Cyprianus. Quomodo autem hoc defendatur, jam in aliis libris satis dictum est. --90. Litteus a Gemellis dixit: Caecus caecum si ducat, ambo in foveam cadunt . Cum ergo haereticos constet non posse illuminare quemquam, utpote caecos; Baptisma eorum non valet.
Abbreviated transcription (Latin):
bent᷑. ᵈ Aut quomͦ cũ eis sine
eccłie baptismo cõmunicare poᷤ¬
sumus: quib si aue tantũ dixe
rimus. factis eoꝵ malis cõmuni
ioh̾is ñ est diutius disseren¬
dũ: qͣndo qͥdem ad questionẽ bap¬
tismi quã mͦ tractamꝰ om̃ino ñ
ꝑtinet. Ait enĩ. Siquis ad uoᷤ
uenerit: & doctrinam xp̃i ñ ba¬
bet. Heretici autẽ relinquenteᷤᷤ
doctrinã erroris si. ad xp̃i do
ctrinã conuertunt᷑. ut incorpo¬
rent᷑ eccłiȩ: & ad ilła colũbam in¬
cipiant ꝑtinere. cuiꝰ sacram̃tũ
habebant. Et ido qͦd eius ñ ha¬
bebant eis datur. id est pax &
caritas. de corde puro ce consci¬
entia bona. & fide ñ ficta. Qͦd
autẽ eius habebant agnoscitur:
& sine ulla contumelia suscipi¬
tͣ sic̃ in adultera ds̃ agnoseit do¬
na sua: etiã cũ illa sequit᷑ ama¬
tores suos. Quȩ a fornicatione
correcta. cũ ad castitatẽ conuer¬
tit᷑ ñ dona illa culpantur. s ip¬

Expanded text:
bentur? aut quomodo cum eis sine bentur? aut quomodo cum eis sine ecclesiae baptismo communicare possumus, quibus si aue tantum rimus factis eorum malis communicamus non est diutius disserendum, quandoquidem ad quaestionem baptismi quam modo tractamus omnino non pertinet. ait enim: si quis ad uos uenerit et doctrinam Christi non habet. haeretici autem relinquentes doctrinam erroctrinam convertuntur, ut incorporentur Ecclesiae, et ad illam columbam incipiant pertinere, cujus Sacramentum habebant: et ideo quod ejus non habebant, eis datur, id est, pax et charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Quod autem ejus habebant, agnoscitur, et sine ulla contumelia suscipitur: sicut in adultera Deus agnoscit dona sua, etiam cum illa sequitur amatores suos; quia fornicatione correcta, cum ad castitatem convertitur, non dona illa culpantur, sed ip
Abbreviated transcription (Latin):
ad nos conũtunt᷑: simul cũ eccłi̾a
& eccłiȩ baptismũ conseqͣnt᷑. Res
mino translati ad petrã &e colũ¬
bȩ sociati. accipiant remissionẽ
peccatoꝵ: quã habere ñ poterãt
extͣ petrã & extra colũbam. siue
aꝑte foris sic̃ heretici. siue tanꝙͣ
intꝰ sic̃ ꝑditi catholieĩ quos t̃n
baptismum sine remissione pec¬
catͥor &e habere ce dare manife¬
stũ ẽ: cũ & ab ipsis tales accipi¬
unt. qui ñ in melius cõmutati
dm̃n labiis honorant: cor autẽ eo¬
rũ longe est ab eo. Tñ sic est u¬
nũ baptisma. quomͦ ẽ una cołu¬
ba: cũ possint qui ñ st̃ in colũ¬
ba cõmuntter. baptisma tam̃
Siquis ad uos uenit. & doctri¬
nã xp̃i ñ habet: nolite eũ ad¬
mittere in domũ urãm: & aue
illi ne dixceritis. Qui enĩ dixe¬
rit illi aue: cõmunicat factis eiꝰ
malis. Quom admitti tales te¬
mere in domũ dei posst̃: qͥ in do¬
mũ nrãm priuatã admitti ꝓhi¬

Expanded text:
ad nos convertuntur, simul cum Ecclesia ad nos convertuntur, simul cum Ecclesia et Ecclesiae Baptismum consequantur. 87. Imo translati ad petram et columbae sociati accipiant remissionem peccatorum, quam habere non poterant extra petram et extra columbam, sive aperte foris, sicut haeretici, sive tanquam intus, sicut perditi catholici: quos tamen Baptismum sine remissione peccatorum et habere et dare manifestum est, cum et ab ipsis tales accipiunt, qui non in melius commutati Deum labiis honorant, cor autem eorum longe est ab eo . Tamen sic est unum Baptisma, quomodo est una columba, cum possint qui non sunt in columba communiter, Baptisma tamensi quis ad uos uenit et doctrinam Christi non habet, nolite eum admittere in domum uestram et aue illi ne dixeritis. qui enim dixerit illi aue communicat factis eius malis. quomodo admitti tales temere in domum Dei possunt qui in domum uestram priuatam admitti prohi
Abbreviated transcription (Latin):
ad nos ido ueniunt heretici.
qͥa foris nichil accepert:s ut
eis ẽẽ utile ineipiat qͦd accepe¬
rt̃: hoc enĩ foris nullomͦ potest.
stimo: ut quicũq ex heresi uene¬
rint sine dubio baptizent᷑. Resp̃.
uod gͦ illis quos expectabat
larus a mascula dixit. Mani
sis solis potestatẽ a patre sibi
datã ꝑmittentis. Qu̾ib nos suc¬
cessimus eade potestate eccliam
dm̃i gubernantes: & credentiũ
fide baptizantes. Et ideo here¬
tiei qui nec potestatẽ foris. nec
eccłiam xp̃i habent: neminẽ bap¬
tizare baptismo eius posst̃. Res.
unqͥd & impii homicide apłis
successert̃.ᷤᷤ Cur gͦ baptrrant:
An qͥa ñ st̃ foris: ͦ S a petra fo¬
ris sunt. cui claues dñs dedit:
Non debemꝰ hereticos nr̃a p̃¬
sũptione decipere: ut in eccłia
secuti. cũ iudicii dies uenerit.
nobis imputent qͦd ꝑ nos ñ st
baptizati: & indulgentiã diuinȩ
gr̃e consecuti. Propt̃ qͦd eũ sit
una eccłia & unũ baptisma:. q̃ñ

Expanded text:
veniunt haeretici, quia foris nihil acceperunt; sed ut eis utile esse incipiat quod acceperunt: hoc enim foris nullo modo potesstimo, ut quicumque ex haeresi venerint, sine dubio baptizentur. 83. Quod ergo illis quos exspectabat,I.--84. Clarus a Mascula dixit: Manifsis solis potestatem a Patre sibi datam permittentis, quibus nos successimus, eadem potestate Ecclesiam Domini gubernantes, et credentium fidem baptizantes: et ideo haeretici, qui nec potestatem foris, nec Ecclesiam Christi habent, neminem baptizare Baptismo ejus possunt. 85. Numquid et impii homicidae Apostolis successerunt? Cur ergo baptizant? An quia non sunt foris? Sed a petra foris sunt, cui claves Dominus dediNon debemus haereticos nostra praesumptione decipere, ut in Ecclesisecuti, cum judicii dies venerit, nobis imputent quod per nos non sint baptizati, et indulgentiam divinae gratiae consecuti. Propter quod, cum sit una Ecclesia et unum Baptisma, quando
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ homicidȩ: nẽpe quasi uerũ
dicere uderet᷑ ettñ posst᷑.: sic
ergo ce heretiei.
dare: quos constat nichil habere:
uie respondet᷑. Si gͦ potest da¬
re aliqͥd qui aliqͥd habet: mani¬
festũ ẽ posse hereticos dare bap¬
tismũ: qͥa cũ ab eccli̾a recedunt:
habent lauachri sacramentũ qͦd
ibi acceperant. Na redeuntes ñ
recipiunt: qͥa ñ amiserãt cũ receᷤ¬
marcellia dixit. Si potest
homo duob dñis seruire: deo
& mãmone: potest & baptisma
mmo si potest continen Res. Sco.¬
ti & auaro sobrio & ebrioso pio
& homicide:cur ñ etiã xp̃iano &
heretico: Quib qͥdem ñ seruit.
s ministrat᷑: illis uel ab illis ad
salutẽ bñ utentib: & iudicium
male utentibus.
enax ab horreiscelie dixit.
Baptisma unũ ẽ. s eccłiȩ.
Ubi eccłia ñ ẽ: baptisma illic ẽe
Quare gͦ potest uͥ petra ñ est.
s arena ẽ. cũ ecclia in petra ñ in
assuris dixit. Scriptũ ẽ. qͥa

Expanded text:
sunt homicidae\'? nempe quasi uerum sunt homicidae\'? nempe quasi uerum dicere uideretur, et tamen possunt; sic ergo et haeretici. t dare, quos constat nihil habere? Huic respondetur: Si ergo potest dare aliquid qui aliquid habet, manifestum est posse dare haereticos baptismum, quia cum ab ecclesia recedunt habent lauacri sacramentum -quod ibi acceperant. nam redeuntes non recipiunt, quia non amiserant cum receMarcclliana dixit: Si potest homo duobus dominis seruire, deo et mamonae, potest et baptisma mmo si potest continenti et auaro, sobrio et ebrioso, pio et homicidae, cur non etiam christiano et haeretico? quibus quidem non seruit, sed ministratur illis uel ab illis ad salutem bene utentibus et ad iudicium male utentibus. Tenax ab Horreis Caeliae dixit: Baptisma unum est, sed ecclesiae. ubi ecclesia non est, baptisma illic esse Quare ergo potest ubi petra non est, sed harena est, cum ecclesia in petra, non in Assuris dixit: Scriptum est quia
Abbreviated transcription (Latin):
priores xp̃ianos unde isti ꝓpa¬
gant᷑ ñ fuisse traditores. qͥa isto
concilio conuincunt᷑: aut ad se
ñ ꝑtinere facinora prioꝵ. qͥa no
xit. Scriptũ est. D̾s peccatorem
ñ audit. Qui peccator ẽ. quomͦ
audiri in baptismo potest:ꝵ
Despondemus: quomͦ auditur
auarus & raptor ce fenera¬
tor &e homicida: An isti ñ sunt
peccatores:  Q uos tñ cyprianꝰ
in catholica obiurgat & tolerat.
dixit. In hereticis sine eccl̃ie bap¬
tismo admittendis. nemo consu¬
etudinẽ ratiomi & ueritati p̾po¬
nat: quia consuetudinẽ ratio &e
ueritas semꝑ excludit. Respons
inc respondet᷑. Ueritatẽ ñ
ostendis: de consuetudine cõ¬
fiteris. Recte gͥ consuetudinẽ te¬
neremꝰ plenario concilio poste¬
riore firmatã: etiã si ueritas ad¬
huc lateret. quam credimus iã
dixit. Si potest antichristꝰ dare
alicui gratiã xp̃i: posst̃ & hereti¬
ci baptizare. qͥ appellati st̃ anti
si potest homicida dare ali

Expanded text:
priores Christianos unde isti propapriores Christianos unde isti propagantur, non fuisse traditores, quia isto concilio convincuntur; aut ad se non pertinere facinora priorum, quia xit: Scriptum est, « Deus peccatorem non audit » . Qui peccator est, quomodo audiri in Baptismo potest? 51. Respondemus: Quomodo auditur avarus, et raptor, et fenerator, et homicida? An isti non sunt peccatores? quos tamen Cyprianus in Catholica objurgat, et toleratdixit: In haereticis sine ecclesiae baptismo admittendis nemo consuetudinem rationi et ueritati praeponat, quia consuetudinem ratio et ueritas semper excludit. Aliusic respondetur: Veritatem non ostendis, de consuetudine confiteris. Recte igitur consuetudinem teneremus plenario concilio posteriore firmatam, etiam si veritas adhuc lateret, quam credimus jam dixit: Si potest antichristus dalicui gratiam Christi, possunt et haeretici baptizare qui appellati sunt antisi potest homicida dare alic
Abbreviated transcription (Latin):
de his. qui in p̃teritũ in eccłiã
sine baptismo admissi st̃:
Talẽ fuisse eccliȩ consuetudinẽ:
ipsi qui hoc conciliũ faciunt
sepe cõmemorant. Si gͦ nchil
aliud quicũq hoc facit quãm
sponsȩ xxp̃i uidas excistit sic̃ ista
sententia ꝓnuntiata est. iudas
autẽ sic̃ docet euangłm traditor¬
fuit: traditorib gͦ cõmunicaue¬
rt̃ om̃s. qui tẽ etiã ista dicebant:
& anteqͣm ista dicerent. tradito¬
res facti erant om̃s ꝑ illa consu¬
etudinẽ. quã tc̃ eccłia retinebat.
Om̃s gͦ id ẽ & nos ce ipsi qui ex
illa unitate ꝓpagati sumus:tra¬
ditores sumus.S nos duob mo¬
dis defendim: qͥa &e hinic concilio
uͥ hoc ꝓnuntiatũ ẽ ñ consentimꝰ
saluo iure unitatis. sic̃ eyprianꝰ
initate catholica donec in fine
a tritico palea separetur. nichil
obẽe arbitram̃. Isti autẽ qͥa ce
hoc conciliũ tanqͣm ꝓ se ꝓfert̃:
es malors cõmunionẽ quasi con¬
tagione bonos pire contenduit.
ñ inueniunt quom dicant aut

Expanded text:
de his qui in praeteritum in ecclesiam sine baptismo admissi sunt? talem fuisse ecclesiae consuetudinem ipsi qui hoc concilium faciunt saepe commemorant. si ergo nihil aliud quicumque hoc facit quam sponsae Christi ludas existit, sicut ista sententia pronuntiata est, ludas autem sicut docet euangfuit; traditoribus ergo communicaverunt omnes, qui tunc etiam ista dicebant, et antequam ista dicerent, traditores facti erant omnes per illam consuetudinem, quam tunc Ecclesia retinebat. Omnes ergo, id est et nos et ipsi qui ex illa unitate propagati sumus, traditores sumus. Sed nos duobus modis defendimur: quia et huic concilio, ubi hoc pronuntiatum est, non consentimus, salvo jure unitatis, sicut ipse Cypnitate catholica, donec in fine a tritico palea separetur, nihil obesse arbitramur. Isti autem, quia et hoc concilium tanquam pro se proferunt, et malorum communione quasi contagione bonos perire contendunt, non inveniunt quomodo dicant, aut
Abbreviated transcription (Latin):
scismaticor: qͥ se ab heredita¬
te xp̃i toto orbe diffusa nefario
sacrilegio separart̃. Si cẏprianꝰ
talib cõmunicabat qualis iudaᷤᷤ
traditor fuit. & tñ ab eis ñ ma¬
culabat᷑: aut si maculabat᷑ t̾r iu
uis ex eade cõminione ꝓpaga¬
tos. Cur gͦ nobis traditores obi-¬
ciunt quos ñ conuicert: & sibi
uida ñ obiciunt cui cyprianꝰ
& college eius cõmunicauer̃t:
Eece conciliũ. de quo solent isti
głiari. Nos qͥdem dicimꝰ qͥa sic
ñ ꝓdit hereticis ecclȩ baptismũ.
qͥ baptismũ xp̃i &e in hereticis
ꝓbat: sic̃ ñ ꝓdit homicidis ec¬
cliȩ baptismũ. qͥ baptismũ xp̃i
& in honnieidis ꝓbat. S qͥa isti
ex hoc concilio nobis p̃scribere
qͥd sentire debeamꝰ affectant :
ipsi priores ei consentiant. Eece
iude traditori st̃ cõparati: qͥ di¬
cebant hereticos quãuis in he¬
resim baptizatos ñ debere ite¬

Expanded text:
schismaticorum, qui se ab hereditate Christi toto orbe diffusa nefario sacrilegio separarunt, si Cyprianus talibus communicabat, qualis ludas traditor fuit, et tamen ab eis non maculabatur! aut si maculabatur, tunc uis ex eadem communione propagatos. cur ergo nobis traditores obiciunt quos non conuicerunt, et sibi ludam non obiciunt cui Cyprianus et collegae eius communicauerunt? ecce concilium de quo solent isti gloriari: nos quidem dicimus, quia sic non prodit haereticis ecclesiae baptismum qui baptismum Christi et in haereticis probat, sicut non prodit homicidis ecclesiae baptismum qui baptismum Christi et in homicidis probat; sed quia isti ex hoc concilio nobis praescribere quid sentire debeamus adfectant, ipsi priores ei consentiant. ecce Iudae traditori sunt conparati, qui dicebant haereticos quamuis in haeresi baptizatos n
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd male urendo disꝑeat. lai¬
onoratꝰ a tuccha dixcit. Cum
xp̃c ueritas sit: magis ueri¬
tatẽ quã consuetudinem sequi
debemus: ut hereticos qͥ ideo
ad nos ueniunt qͥa foris nicħ acciꝑe
potuert. eccł̃iȩ baptismo scĩficemꝰ.

Expanded text:
quo male utendo dispereat. Hquo male utendo dispereat. Honoratus a Tucca dixit: CumChristus ueritas sit, magis ueritatem quam consuetudinem sequi debemus, ut haereticos qui ideo ad nos ueniunt, quia foris nihil accipere potuerunt, ecclesiae baptismo sancti
Abbreviated transcription (Latin):
uitio s illors. Simulatio ẽ aũ
quicqͥd extra catholicã fuerit:
s in qͣntũ ñ est catholicũ. Potest
autẽ aliqͥd catholicũ ẽẽ exctͣ catho¬
lic̾ã. siẽ pot̾uit nomen xp̃i ẽẽ ex¬
tra congregationẽ xp̃i: in quo no¬
mine pellebat demonia ille: qͥ
cũ discipulis ñ sequebat᷑. Na si¬
mulatio etiã in catholica potest
ẽẽ. in his utiq qui scło uerbis
& ñ factis renuntiant: nec tn
ẽ catholica simulatio. Sic̃ gͦ ẽ
in catholica qͦd ñ ẽ catholicũ
sic potest aliqͥd extra catholicã
aluiams a garaufala dixxit.
Hereticos nichil habere con¬
stat: & ideo ad nos ueniunt: ut
possint accipere qͦd ñ habebart.
Despondemus. Non st̃ gͦ Resp̃
heretici ipsi qui hereses
condiderunt: qui ab eccłia re¬
cessert̃ .  Et utiq habebant: qͦd
ibi accepert̃. Qͦd si absurdũ ẽ
dicere. ut illi ñ sint heretici ꝑ
quos ceteri fiunt heretiei: po¬
test fieri. ut hereticus habeat:

Expanded text:
uitio sed illorum. simulatio est autem uitio sed illorum. simulatio est autem quidquid extra catholicam fuerit, sed in quantum non est catholicum. potest autem aliquid catholicum esse extra catholicam, sicut potuit nomen Christi esse extra congregationem Christi, in quo nomine pellebat daemonia ille qui cum discipulis non sequebatur. nam simulatio etiam in catholica potest esse, in his utique qui saeculo uerbis et non factis renuntiant, nec tamen dst catholica simulatio. sicut ergo est in catholica quod non est catholicum, sic potest aliquid extra catholicam anus a Gazanfala dixit: Haereticos nihil habere constat, et ideo ad nos ueniunt, ut possint accipere quod non habebant. Respondemus: Non sunt ergo haeretici ipsi qui haereses condiderunt, quia ab ecclesia recesserunt et utique habebant quod ibi acceperunt. quod si absurdum est dicere, ut illi non sint haeretici per quos ceteri fiunt haeretici, potest fieri ut haereticus habeat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ illis qui suꝑ petrã st̃. Tam̃
idem baptisma est in utrisq quã¬
uis. sic̃ spes una ita unũ baptis¬
elix a gurgitib dixit. Ego
eccliam confugere uoluerint. gra¬
tiã baptisim uͥ licite dat᷑ conseqͣnt᷑.
espondet᷑. Inmo licite Resp̃.¬
incipiant habere ad salu¬
tẽ: qͦd illicite habebant ad ꝑn¬
ciẽ. Qͥa sub eodẽ baptismõ iusti¬
ficat᷑. cũ se quisq ad dm̃ ueraci
corde conuerterit: sub quo iudi¬
cabat᷑ qñ id accipiens scło uerbiᷤ
solis & ñ factis renuntiauerat.
usillus a lamasba dixcit. lacxes.¬
Ego credo baptisma salutare
ñ eẽ : nͥ in eccłia catholica. Qͥ eqͥd
absq catholica fuerit: simulatio
qͦd baptisma salutare ñ nͥ in
eccłia catholica est. Rotest enĩ ip¬
sũ eẽ & extͣ cat̾olicã s salutare
ibi ñ est: qͥa ñ ibi oꝑatur salutẽ.
Sic̃ ille bonus odor xp̃i ñ ẽ utiq
salutaris in his qͥ ꝑeunt: ñ suo

Expanded text:
quae illis qui super petram sunt; tamen quae illis qui super petram sunt; tamen idem baptisma est in utrisque, quamuis sicut spes una ita et unum baptiselix a Gurgitibus dixit: Ego ecclesiam confugere uoluerint, gratiam baptismi ubi licite datur consequantur. Respondetur: Immo licite incipiant habere ad salutem quod inlicite habebant ad perniciem, quia sub eodem baptismo iustificatur, cum se quisque ad deum ueraci corde conuerterit, sub quo iudicabatur, quando id accipiens saeculo uerbis solis et non factis renuntiauerat. Pusillus a Lamasba dixit: Ego credo baptisma salutare non esse nisi in ecclesia catholica. quidquid absque catholica fuerit simulatio quod baptisma salutare non nisi in ecclesia catholica est. potest enim ipsum esse et extra catholicam, sed salutare ibi non est, quia ibi non operatur salutem, sicut ille bonus odor Christi non est utique salutaris in his qui pereunt non suo
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam baptrrari. Et ido in he¬
resi tinctos siue in scismate: ue
de aliqui exierint. in his qͥ exe¬
unt ñ fiant duo. s idem unũ
maneat. Qd gͦ in redeuntib ag¬
noscit᷑: hoc & in eis qui a receden¬
tib accepert̃: qͦd illi cũ recede¬
rent ñ amiserunt. Lxxiii.¬
tem alius lucius ab ausafa di¬
xit. Scd̃m motũ animi mei &
sp̃s scĩ. cũ sit unus ds̃ pater do¬
& una spes: unus sp̃s. una eccł̃ia.
unũ debet ẽẽ & baptisma. Et
ido dico ut siqͥd apud hereticoᷤ
motũ aut factũ fuerit. rescindi
debere: & eos qͥ exinde ueniunt.
in eccłia baptizandos ẽẽ. Resp̃.¬
Descindatur gͦ qͦd baptirant.
qui audiunt uerba dei & ñ
faciunt: cũ ab inqͥtate ad iustici¬
am.hoc ẽ ab arena ad petrã mi¬
grare cȩperint. Qͦd si ñ fit. qͥa
&e in ip̃sis qͦd xp̃i erat eors iniqͥ¬
tatib m̃uolabatur. hoc etiã de
hereticis intelligat᷑. N̾a nec ead̾e
spes illis ẽ quãdiu in arena st̃:

Expanded text:
Ecclesiam baptizari: et ideo in haeEcclesiam baptizari: et ideo in haeresi tinctos, sive in scde aliqui exierint, in his qui exeunt non fiant duo, sed idem unum maneat. quod ergo in redeuntibus agnoscitur, hoc et in eis qui a recedentibus acceperunt, quod illi cum recederent non amiserunt. Item alius Lucius ab Ausafa dixit: Secundum motum animi mei et spiritus sancti, eum sit unus deus pater do una spes, unus spiritus, una ecclesia, unum debet esse et baptisma. et ideo dico ut si quid apud haereticos motum aut factum fuerit, rescindi debere, et eos qui exinde ueniunt in ecclesia baptizandos esse. Rescindatur ergo, quod baptizant qui audiunt uerba dei et non faciunt, cum ab iniquitate ad iustitiam, hoc est ab harena ad petram migrare coeperint. quod si non fit, quia et in ipsis quod Christi erat eorum iniquitatibus non uiolabatur, hoc etiam de haereticis intellegatur. nam nec eadem spes illis est, quamdiu in harena sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Et ego seꝑ hoc sensi:
ut heretici qͥ nchil foris consecu
secuti st̃. s ad salutẽ ñ ad sacra¬
mentũ. Salus enĩ ꝓpria ẽ boniᷤᷤ :¬
sacramenta uͦ cõmunia bonis
& malis.
erulus a rusiccade dixxit.
homo hereticus dare ñ po¬
test qͦd ñ habet: multomagis
scismaticus. qͥ qͦd habuit amisit.
am ostendimus eos
habere: qͥa ñ amittunt cũ rece¬
dunt: ñ enĩ recipiunt cũ rede¬
unt. Qua ꝓpt̃ si ꝓpt̾̃ea uidebant᷑
dare ñ posse. qͥa putabant᷑ ñ
habere: intelligantur iã dare
posse: qͥa intelligunt᷑ & habere.
udentians a cinculi. lx .xi.
dixit. Nouitas episcopatus
effecit fr̃s dilectissimi:ͥ ut susti¬
nerẽ qͦd maiores iudicarent. Nła
hereses nichil habere nec posse:
maifestũ est. Atq ita siquis ex
eis uenerint: baptirari equissi¬
me statutum est.
icut gͦ suꝑiorib responsum
est quos hic sustinebat qͥd
iudicarent. sic &e hinic ipsi respon
Cũ baptisma unũ sit in catholica
eccłia: manifestũ ẽ ñ posse extͣ

Expanded text:
ixit: Et ego semper hoc sensi, ut haeretici qui nihil foris consecutsecuti sunt, sed ad salutem, non ad sacramentum. salus enim propria est bonis, sacramenta uero communia bonis et malis. erulus a Rusiccade dixit: Homo haereticus dare non potest quod non habet; multo magis schismaticus qui quod habuit amisit. lam ostendimus eos habere, quia non amittunt cum recedunt; non enim recipiunt cum redeunt. quapropter si propterea uidebantur dare non posse, quia putabantur non habere, intellegantur iam dare posse, quia intelleguntur et habere. Pudentianus a Cuiculi dixit: Nouitas epieffecit, fratres dilectissimi, ut sustinerem quid majores judicarent. Nam haereses nihil habere, nec posse, manifestum est: atque ita si qui ex eis venerint, baptizari aequissime statutum est. icut ergo superioribus responsum est, quos hic sustinebat quid judicarent, sic et huic ipsi responsCum unum Baptisma sit in catholica Ecclesia, manifestum est non posse extra
Abbreviated transcription (Latin):
odem tempore quidam uin¬
centius uictor in mauritana
cȩsariensi. inuenit apud hyspanũ qͦncd̃a
pb̃rm petrũ non nullũ opusculũ meu̾:
ubi quodã loco de origine animȩ homi¬
num singl̃oꝵ. utrũ ex illa una primi ho¬
minis ac deinde ex parentib ꝓpagent᷑
an sicut illi uni sine ulla ꝓpagatione
sin gulȩ singulis dentur. me neseire con¬
fessus sum: uerũptamen scire animam

Expanded text:
odem tempore, quidam Vincentius Victor in Mauritania Caesariensi invenit apud Hispanum quemdam presbyterum Petrum, nonnullum opusculum meum, ubi quodam loco de origine animae hominum singulorum, utrum ex illa una primi hominis, ac deinde ex parentibus propagentur, an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, me nescire confessus sum; verumtamen scire animam
Abbreviated transcription (Latin):
ieut presens ro¬
gaui. & nunc com¬
moneo: ut fratrẽ
nrm de quo collo¬
cuti sumꝰ uidere
& rogare digneris:
ut ignoscat michi siqͥd durius & as¬
perius in se dictũ accepit inepła.
quã me illo mͦ scripsisse ñ penitet:
quia dixi istius corꝑis ocłos. nec ui

Expanded text:
ut praesens rogaui, et nunc commoneo, ut fratrem nostrum, de quo conlocuti sumus, uidere et rogare digneris, ut ignoscat mihi, si quid durius et asperius in se dictum accepit in ea epistula, quam me illo modo scripsisse non paenitet, quia dixi istius corporis oculos nec ui
Abbreviated transcription (Latin):
gentium sunt impietatẽ maliciãq
secuti: ex quib tam̃ carnis originẽ
non ducebant. S soluat iste questi¬
onem exiglicam. uͥ dñs dicit. si uos
cum sitis mali nostis bona data da¬
re filiis urĩs: qnͣtomagis pater ur
qui in cęlis ẽ. dabit bona petentibꝰ se.
Dicat quemadinodu sit bonus ds̃. ma¬
loꝵ pater. Utrũq enĩ ueritas dixit.
An ñ erant mali quib ait: si gͦ uos cũ
sitis mali: An ñ habebant dm̃ bonũ
patrem quib ait: qñtomagis pater

Expanded text:
gentium sunt impietatem malitiamque gentium sunt impietatem malitiamque sectati, ex quibus tamen carnis originem non ducebant. Sed solvat iste quaestionem evangelicam, ubi Dominus dicit: Si vos cum sitis mali, nostis bona data dare qui in coelis est, dabit bona petentibus se! Dicat quemadmodum sit bonus Deus, malorum pater: utrumque enim veritas dixit. Annon erant mali quibus ait, Si ergo vos, cum sitis mali? annon habebant Deum bonum patrem, quibus ait: Quanto magis Pater
Abbreviated transcription (Latin):
depositio sordium. s conscientiȩ bonȩ
int̾rogatio in dm̃ ꝑ resur rectionem
ib̾u xp̃i. Ec̃ce habet expositũ diluuii
sacram̃tum. Ubi ꝓpt̾e̾a est ad ditum.
hominem intelligeremꝰ octauum:
qd̾ significauit in archa numerꝰ ho¬
minum. Octauo enĩ die. id est post
septimũ sabbati: dñs resurrexit. Sic
illa quȩ gesta cõmemorantur si quiᷤᷤ
intelligat: etiã ꝓpħiȩ fuerunt. S iste
pret̾ ar cham id est pret̃ ȩccłi̾am con¬
ꝓpħȩ calumpiuat᷑ atq blasphemat.
eo qd dixerit filios genu ꝯexaltaui. ipsi
aũ spreuer̃t̃ me. c&e eosclẽ paulopost appel¬
lauerit sem̃ pessimũ. tanꝙͣ. se ostendenꝰ ge¬
nitorẽ maloꝵ euiꝰ filii st̃ sem̃ pessimũ. ne¬
sciens obhoc eos dici semen pessimũ.
peccando degeneres extiter̃t̃: eoꝵ fi¬
lii facti. quoꝵ imitatores ẽẽ uoluer̃t.
Unde illis alio loco dicit᷑. pater tuus
amorreus. & mater tua cethea: quaꝵ

Expanded text:
depositio sordium; sed conscientiae bonae depositio sordium; sed conscientiae bonae interrogatio in Deum per resurrectionem Jesu Christi . Ecce habet expositum diluvii sacramentum. Ubi propterea est additum, diem intelligeremus octavum, quod significavit in arca numerus hominum: octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta commemorantur, si quis intelligit, etiam prophetiae fuerunt. Sed iste praeter arcam, id est, praeter Ecclesiam conprophetae calumniatur atque blasphemat, eo quod dixerit, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt; et eosdem paulo post appellaverit semen pessimum , tanquam se ostendens genitorem malorum, cujus filii sunt semen pessimum: nesciens ob hoc eos dici semen pessimum, peccando degeneres exstiterunt, eorum filii facti quorum imitatores esse voluerunt. Unde illis alio loco dicitur, Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea : quarum
Abbreviated transcription (Latin):
stimulũ calcitranti. Apłs clamat. o
altitudo diuitiarũ sapientiȩ ce scien¬
tiȩ cli. quã inscrutabilia st̃ iudicia eiꝰ.¬
&e inuestigabiles uis eiꝰ: qͥs enĩ cogno¬
uit sensũ dñi. aut qͥs consiliariꝰ eiꝰ fuit:
& iste illi eui nullus ẽ consiliarius. au¬
det ẽẽ aduer sarius: Qdͥ aũt int̾est
morituris eunctis. quantũ ad mortem
attinet corꝑis. utr ũ singillatim. an si¬
mul om̃s parit̾q moriant᷑: nͥ qd cum
singuli moriuntur. & om̃s mortẽ ce õs
de mortuis patiuntur dolorem: Cũ
aũt simul uniu̾sos rapit unꝰ interitꝰ:
saltem nemini relinquit᷑ luctꝰ. Uerũ
etiam altius in illo diluuio consiliũ
dĩ fuit: quã cor infideliũ uł nouit uł
capit. S nolo me. petrũ apłm potius
audiat iste dicentem: in dieb noe cũ
fabricaretur archa octo animas saluaᷤ
factas ꝑ aquã. qd̾ ce uos inquit simil
forma baptisma saluos facit: ñ carnᷤᷤ

Expanded text:
stimulum calcitranti. Apostolus clamat, O stimulum calcitranti. Apostolus clamat, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia es! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? et iste illi cui nullus est consiliarius, audet esse adversarius. Quid autem interest, morituris cunctis, quantum ad mortem attinet corporis, utrum singillatim, an simul omnes pariterque moriantur; nisi quod cum singuli moriuntur, et omnes mortem et omnes de mortuis patiuntur dolorem; cum autem simul universos rapit unus interitus, saltem nemini relinquitur luctus? Verum etiam altius in illo diluvio consilium Dei fuit, quam cor infidelium vel novit vel capit. Sed nolo me, apostolum Petrum potius audiat iste dicentem: In diebus Noe cum fabricaretur arca, octo animas salvas factas per aquam: quod et vos, inquit, simili forma Baptisma salvos facit, non carnis
Abbreviated transcription (Latin):
quentes aũt dnm scribant᷑ in t̾ra:
De quib ꝓpħa iheremias dicitꝰ. yniuu̾¬
si qui derelinqunt te confundant᷑:
recedentes suꝑ terrã seribant᷑. Quos
bene intelligitur significasse iħe qͣn
iudȩi conuicꝰti atq confusi. cũ au¬
dissent qͥ sine peccato ẽ. prior in il¬
lam lapidem iaciat. unꝰ post alte¬
rum recesserunt: tunc aũt ille. osten¬
excepisse sententiã. & noe iustũ ad
reparationẽ creaturȩ melioris esse
seruatũ cur exinde peiores oriunt᷑.
& in eodem actu uitȩ sordentis hu¬
mani generis. etiã nc̃ natiuitas re¬
uoluitur: Ita hoc dicit tanquã uix¬
erit cũ eis qui diluuio ꝑierunt:
& inde nouerit qd̾ nc̃ peiores oriuit᷑.
S siue in peiore. siue in eodẽ. siue in
meliore actu post diluuiũ genꝰ uer¬
setur humanũ: puto deo dimitten¬
dum ẽẽ iudiciũ. qui nouit retribu¬
ere unicuq scdm merita eiꝰ: ñ hu¬
latranti. uł asino stulto aduersus

Expanded text:
quentes autem Dominum scribantur in terra, quentes autem Dominum scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi qui derelinquunt te, confundantur; recedentes, super terram scribantur ? Quos bene intelligitur significasse Jesus, quando Judaei victi atque confusi, cum audissent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum recesserunt. Tunc autem ille ostenexcepisse sententiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejores oriuntur, et in eosdem actus vitae sordentis, humani generis etiam nunc nativitas revolvitur? Ita hoc dicit, tanquam vixerit cum eis qui diluvio perierunt, et inde noverit quod nunc pejores oriuntur. Sed sive in pejore, sive in eodem, sive in meliore actu post diluvium genus versetur humanum, puto Deo dimittendum esse judicium, qui novit retribuere unicuique secundum merita ejus: non hulatranti, vel asino stulto adversus
Abbreviated transcription (Latin):
& desꝑatissimꝰ disputator: Ubi ẽ qͦd
ait: nemo nͥ ignarus int̾rogat. Cẽ
ce xp̃c ignarus ñ est: & tam̃ int̾rogat.
His nempe ocłis rep̾hendit ꝓpħarũ
int̾rogationib aꝑtissime doctor est
xp̃e : in his aut̃ quando ait uͥ posu¬
uelle qd̵ nescit. & tam̃ fcit. Sit gͦ &
Fin illis libris ds̃ tanquã oblitꝰ. ut¬
moneat᷑: s tam̃ absit ut qͥcquã un¬
quam obliuiscat᷑. Qd illud ipsit̃ qͦd
dixit. dñs discipulis suis. gaudete
quia nomina ur̃a scͥpta st̃ in cęlis:
Donne uidetur tanquã ex illo arcu
qui refulget ex nubib: uelut qͥbd̃a
in cȩlo ds̃ litteris ammoneri. Hisi
hȩc pie accipiant᷑ donec fides impeget
ut intelligant᷑: nonne ut fabulosa ri¬
dentur. Quib ridentib nͥ insipien¬
tib: & eo ipso quo sapientes sͥ uident᷑
magis magisq dementib: Q̾s enim
cogitat. quomͦ ad memoriã di seriban¬
tur in celis sequentes dñm: derelin¬

Expanded text:
et desperatissimus disputator? Ubi est quod et desperatissimus disputator? Ubi est quod ait, Nemo nisi ignarus interrogat? Ecce Christus ignarus non est, et tamen interrogat. His nempe oculis reprehendit Prophetarum interrogationibus apertissime doctor est Christus. In his autem quando ait, Ubi posuvelle quod nescit, et tamen scit. Sic ergo et in illis Libris Deus tanquam oblitus admonetur, sed tamen absit ut quidquam unquam obliviscatur. 44. Quid illud ipsum quod dixit Dominus discipulis suis, Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelis , nonne videtur tanquam ex illo arcu qui refulget ex nubibus, velut quibusdam in coelo Deus litteris admoneri? Nisi haec pie accipiantur, donec fides impetret ut intelligantur, nonne ut fabulosa ridentur? Quibus ridentibus, nisi insipientibus, et eo ipso quo sapientes sibi videntur, magis magisque dementibus? Quis enim cogitat quomodo ad memoriam Dei scribantur in coelis sequentes Dominum, derelin
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ confessione respondens: &e quomꝰ
ds̃ ñ ꝑdat orbem diluiuo spuali. dum
est eoꝵ memor quoꝵ illuminatȩ nu¬
bes figuram gerunt. hoꝵ enĩ nomina
seripta sunt in cęlis. ut memor sit eoꝵ
pater qui ẽ in cęlis: qui ñ de suo lu¬
cere se sciunt. s de sole iusticiȩ:. sieut
ille nubes de sole usibili. S ex illo qd cõ¬
ostenditur. Nisi enĩ aliqͥd eũ ista qua
nesciens uidebatur inquisitione sig¬
nificasse fateam᷑: quomͦ p̃dicamꝰ xp̃m¬
non solũ scisse p̾sentia. uerũetiam futã
p̾scise. maxime qͥa iste in eã se p̃cipita¬
uit mirabili cȩcitate sententiã. ut
diceret nemo nͥ ignarus int̾rogat.
Ubi cogitare ñ potuit: quotiens xp̃c
re testatur dicens: int̾rogabo uos
& ego unũ sermonẽ. quẽ si dixeriteͤ
mͥ. dicam ce ego uob̾. in qua potesta¬
te hȩc facio: Daptisma ioħ̃is unde
erat: e cȩlo. an ex hominib: Ubi se nc̃
abscondat. loquacissimꝰ contͣ dñm.

Expanded text:
modo confessione respondens; et quomodo modo confessione respondens; et quomodo Deus non perdat orbem diluvio spirituali, dum est eorum memor, quorum illuminatae nubes figuram gerunt: horum enim nomina scripta sunt in coelis, ut memor sit eorum Pater qui est in coelis; quoniam non de suo lucere se sciunt, sed de sole justitiae, sicut illae nubes de sole visibili. Sed ex illo quod comostenditur. Nisi enim aliquid eum ista, qua nesciens videbatur, inquisitione significasse fateamur, quomodo pn solum scisse praesentia, verum etiam futura praescisse? Maxime quia iste in eam se praecipitavit mirabili caecitate sententiam, ut diceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non potuit, quoties Christre testatur, dicens: Interrogabo vos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestate haec facio: Baptisma Joannis unde erat? e coelo, an ex hominibus ? Ubi nunc se abscondet loquacissimus contra Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantem. sine penitentia penitentẽ:
non iste qͥ scdm uerbũ dĩ ñ loquendo.
ce litteras eiꝰ ñ considerando. & uoces
eax ñ adu̾tendo. factus ẽ mutꝰ latrator:
cocus lector: surdus auditor. Obliuuiosꝰ
inquit d̃s &e emortua memoria. arcũ
posuit in nubib qui yris dicit᷑. unde
cominoneatur ñ ampliꝰ humanũ genꝰ
delere. diluuio: qͥd agat om̃ino nescieis.
cui merito sit opus assiduo monitore.
Iste uͦ ñ memoria s anima mortua. qͥd
loquatur nesciens: si in reb aꝑtiorib
calumpniatꝰ ẽ. quantomagis caliga¬
bitur in nubib &e delirare cõpellitur.
Cui tam̃ ut cito respondeam: ita dico
dm̃ se ammoneri uoluisse. quãtus ñ
sit oblitus: sieut xp̃c doceri se uoluit.
ubi lazarus positus fuerit. quãus ñ
ess ignarus. Nolo enĩ dicere qͦs arcꝰ
ille significet resplendens e nubib ÷
fulgor &e radius luminis quo roscida
illustratur obscuritas. grata quodã

Expanded text:
nescientem, sine poenitentia poenitentem: nescientem, sine poenitentia poenitentem: non iste qui secundum verbum Dei non loquendo, et Litteras ejus non considerando, et voces earum non advertendo, factus est mutus latrator, caecus lector, surdus auditor. 43. Obliviosus, inquit, Deus et emortua memoria arcum posuit in nubibus, qui iris dicitur, unde commoneatur non amplius humanum genus delere diluvio , quid agat omnino nesciens, cui merito opus sit assiduo monitore. Iste vero non memoria, sed anima mortua quid loquatur nesciens, si in rebus apertioribus calumniatur, quanto magis caligat in nubibus, et delirare compellitur? Cui tamen ut cito respondeam, ita dico Deum admoneri se voluisse, quamvis non sit oblitus, sicut Christus doceri se voluit ubi Lazarus positus fuerit, quamvis non esset ignarus. Nolo enim dicere, quos arcus ille significet, resplendens e nubibus fulgore, et radiis luminis quo roscida illustratur obscuritas, grata quodam