comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ animalib ꝯ intellig̾e̾ .i. rationabili¬
tatẽ haberẽ cũ angłis. Cr eatura enum
.i. om̃is homo uiuens incarne uauitati
hoc ÷ mutabilitati. mortalitati. corrupti¬
oni. fubiectꝰ ÷ non uolens. quia sponte
quidẽ peccauit in paradiso sed non spon
comitit furtũ: s non sponte suspen¬
ditꝰ. E lice̾ ipse nollet tam̃ sub iectꝰ :

Expanded text:
tionabilitatem habere, cum angelis. Creatura enim id est omnis homo vivens in carne, vanitati, id est mutabilitati, mortalitati, corruptioni subditus est, non volens, quia sponte quidem peccavit in paradiso, sed non spontcommittit furtum, sed non sponte suspenditur, et licet ipse nollet, tamen subjectus est
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtate ce sterilis. Duplȩx p̃clusio. una
temporis. senuerat quippe um alia uero ex¬
natura sterilis enim erat. sed ad suscipien¬
dum &e retinendũ semen accepit uirtutẽ
Mulieres quippe ex duab p̃cipue rebus

Expanded text:
etate, sterilis: duplex enim erat praeclusio, una temporis, senuerat quippe jam; alia vero naturae, sterilis enim erat: sed ad suscipiendum et retinendum semen accepit virtutem. Mulieres namque ex duabus praecipue rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ueritis urãm oboedientiam qui ꝑfectiores & bone
uoluntatis estis. nobisqͦ moninib oboeditis: Tuno
ulciscatur illoꝵ in oboedientia ꝑ uos. qui dedignati
sunt uobiscũ aliquid mitt̾e scĩs qui sunt hierosoli¬
mis. ut ẽent participes ur̃oꝵ mun̾um. Quae se¬
cundũ faciẽ sunt uidere.i. quae in p̾sentia dicun¬
tur a nob̾. in suꝑiorib et inferiorib uos in tellagite ꝙ
ꝑpendite. Ut autẽ non existimer sub̾ auob̃ tamꝗͣ¬

Expanded text:
veritis vestram obedientiam qui perfectiores et bonae veritis vestram obedientiam qui perfectiores et bonae voluntatis estis, nobisque in omnibus obeditis: tunc ulciscatur illorum inobedientia per nos, qui dedignati sunt vobiscum aliquid mittere sanctis, qui sunt in Hierosolymis, ut essent participes vestrorum munerum. Quae secundum faciem sunt, videte, id est quae in praesentia dicuntur a nobis in superioribus et inferioribus vos intelligite et perpendite. Ut autem non existimer, subaudis a
Abbreviated transcription (Latin):
adorare ꝓdo uero: sed ipsã captiuitatẽ humaui gene¬
ris quã diabolus captiuauerat ad mortẽ: apłi ꝑ arma¬
p̃dicationis et uirtutẽ miraculoꝵ. captiuabant ad xp̃mr
et aduitam ȩternã. Nam sic̃ qui libet imꝑator trenus
armat milites suos. Et ꝑillos subiugat sibi regna. & naciõẽs.¬
& regiones. et ꝓuintias. Ita xp̃s armauit milites suos
apłos sp̃iitalib armis. & ꝑillos subdidit sibi pene om̃s
gentes. Et sumꝰ nos habentes in prõptu .i. ii manifesta
uolunptate ulcisci. omnẽ in obedientiam: Cum imple¬
ta fuerit uestra obędientia. Hoc ita ẽ. distinguendũ.
& pꝰea qđ̃ sequit᷑ inferendũ et pot ẽ dupplititer in tel¬
ur̃a in oboedientia. quã actenus habuistis. ꝑ oboedien¬
tiam honam. Tunc enĩ uindicatur et ulciscitur ino¬
boedientia: quando ei suꝑ ponitur oboedientia. Alit̃.
Panc uoluntatem in quit habemus: ut cũ nos imple.¬

Expanded text:
adorare pro Deo vero. Sed ipsam captivitatem humani geneadorare pro Deo vero. Sed ipsam captivitatem humani generis quam diabolus captivaverat ad mortem, aptionis et virtutem miraculorum captivabant ad Christum et ad vitam aeternam. Nam sicut quilibet imperator terrenus armat milites suos, ut per illos subjuget sibi regna, regiones, et provincias; ita Christus armavit milites suos apostolos spiritalibus armis, et per illos subdidit sibi pene omnes gentes. Et sumus nos habentes in promptu, id est in manifesta voluntate ulcisci omnem inobedientiam, cum impleta fuerit vestra obedientia. Hoc ita est distinguendum et postea quod sequitur inferendum. Et potest dupliciter intelvestra inobedientia quam hactenus habuistis per obedientiam bonam. Tunc enim vindicatur et ulciscitur inobedientia quando ei superponitur obedientia. Aliter: Hanc voluntatem, inquit, habemus, ut cum vos imple
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilia atq flexibilia: sed potentia dõ sunt nr̃a ar
ma .i. possibilia s̃ et fortia ad pugnandum ꝑdm. Ar¬
ma gͦ apłorum quib militabant contͣ philosophos. uer¬
bum p̃dications erat. de quo alibi dr̃. Et gladius sp̃s qd̃
ẽ. uerbum di. Uirtus quoq miraculoꝵ: gladius erat il¬
loꝵ. contra demones uͦ. Gratione. ieiumis. et uigiluis. pug¬
nabant. Ad destructionẽ municionũ sub̾ daemonũ &
philosophoꝵ. Et sumus nos iirspirati destruentes consi-¬
lia pbilosophoꝵ: et consilia daemonũ. quib inspirabaq̃s
incordib ꝑ secutoꝵ ꝑsecutionem contra nos excitari.
Et destruentes omnẽ altitudinẽ.i. omnẽ suꝑbiam ex¬
collentẽ se aduersus sciẽtiam dei. Et sumus nos redigẽ
bonam partẽ ẽ. accipienda. Diabolus gͦ ꝑsuasionẽ cap¬
tiuauit primũ hominẽ quando illum sibi subdidit.
Et pꝰea omne genus eꝰ intantum. ut idola ei suaderet

Expanded text:
ruptibilia atque flexibilia, scilicet potentia Dei sunt nostra arma, ruptibilia atque flexibilia, scilicet potentia Dei sunt nostra arma, id est, possibilia sunt et fortia ad pugnandum per Deum. Arma ergo apostolorum quibus militabant contra philosophos, verbum praedicationis erat de quo alibi dicitur: Et gladius spiritus quod est verbum Dei . Virtus quoque miraculorum gladius erat illorum. Contra daemones vero oratione, jejuniis et vigiliis pugnabant ad destructionem munitionum, subaudis daemonum et philosophorum, et sumus nos his parati, destruentes consilia philosophorum, et consilia daemonum, qui inspirabant in cordibus persecutorum persecutionem contra nos excitari, et destruentes omnem altitudinem, id est omnem superbiam, extollentem se adversus scientiam Dei et sumus nos redigentbonam partem est accipienda. Diabolus ergo persuasione captivavit primum hominem, quando illum sibi subdidit, et postea omne genus ejus in tantum, ut idola ei suaderet
Abbreviated transcription (Latin):
existimor audere Inquosdã sub̃ qui peccauerunt. qͥ
arbitrantur nos tãquam scđm carnẽ ãbulemus. i.
tanquã carnalit̾ uiuamus. et carnalia precepta de¬
mus: In carne enĩ ambulantes.i. incorpore uitam du¬
centes. non scđd̾m carnẽ militamus .i. non carnaliter
uiuimus sed spĩtaliter spĩtaliter onĩ uiuit & militat.
qui facit quod placet᷑  arnalit̾ autẽ iuuit. & scãm
carnẽ militat. qui desideriis cariis obtemꝑat. Nam ar¬
ma miliciae nr̃ae quib militamus contͣ philosophos & c̃¬
tra daemones non sunt carnalia. sicut ẽ. lorica.galea. mu
dices hñt potentia dĩ quidã potentia do quod utrũq
accipi pot̾ hoc mͦ. Arma nr̃a non sunt arma carnalia.
uͤł ut singulariter dicamus non ẽ. gladius nr̃ carnaliᷤ.
sed potentia dĩ ipse gͣladius nr̃. quia ꝑuirtutẽ et potẽ¬
tiam illius suꝑanus demones. et malignos homines.
AlixEr. Arma nr̃a ñ sunt carnalia .i. infirma et cor¬

Expanded text:
dis qui peccaverunt, qui arbitrantur nos tanquam secundum carnem ambulemus, id est, tanquam carnaliter vivamus, et carnalia praecepta debemus. In carne enim ambulantes, id est, in corpore vitam ducentes non secundum carnem militamus, id est non carnaliter vivimus, sed spiritaliter. Spiritualiter enim vivit et militat qui facit quod placet Deo; carnaliter autem vivit et secundum carnem militat, qui desideriis carnis obtemperat. Nam arma militiae nostrae, quibus militamus contra philosophos et contra daemones, non sunt carnalia, sicut est lorica, galea, mucdices habent, potentia Dei, quidam potentia Deo quod utrumque accarnalis, sed potentia Dei, ipsa est gladius noster, quia per virtutem et potentiam illius superamus daemones et malignos homines. Aliter: Arma nostra sunt carnalia, id est infirma et cor
Abbreviated transcription (Latin):
lena ꝑibet et testimoniũ oboedientiae. & conficetur
illum ualde ẽe. oboedientem. In euangelio quoq xp̃i
glorificate dm quia euangelium hoc pcipit: facite
uobis amicos demamona inquitatis. Et insimplici¬
tate cordis ur̃i sub glorificatȩ dm. dequa simplici¬
tate paulo supͣ diximus. Et in ipsoꝵ obsecratione
ꝓ uobis Quib elemosinã p̾stiteritis glorificate dm̃.
quia illi obsecrabunt et laudabunt đm ꝓuob̃. Rogo¬

Expanded text:
lena perhibet ei testimonium obedientiae, et confitetur illum valde esse obedientem. In Evangelio quoque Christi glorificate Deum quia Evangelium hoc praecipit: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, et in simplicitate cordis vestri, subaudis glorificate Deum. De qua simplicitate paulo supra diximus, Et in ipsorum obsecratione pro vobis quibus eleesynam praestiteritis, glorificate Deum, quia illi obsecrabunt et laudabunt Deum pro
Abbreviated transcription (Latin):
dictus factus ÷ uerus in om̃ib quȩ ꝓmisit bonis.
uł que minatꝰ est malis. qͣnto magis erit firmꝰ
sermo eugłii datus ꝑ filium:. Et si illi qͥ inobę¬
dientes extiter̃ legi dampnationẽ ęt̾ni uidicii¬
ctam dei si tantã neglexerimꝰ salutẽ. fidem
scilicet eugłii. uitamq ȩt̾nam tam magnam.
ut pote ꝑ filiũ dei nob annuntiatã atq ꝓmis¬
sam: S ub nullo mͦ. his uerbis manifestat
apłs ñ fuisse tantã salus in lege quantã it

Expanded text:
dictus, est factus verus in omnibus quae promisit bonis, dictus, est factus verus in omnibus quae promisit bonis, vel quae minatus est malis: quanto magis erit firmus sermo Evangelii, datus per Filium! Et si illi qui inobedientes exstiterunt legi, damnationem habueructam Dei, si tantam neglexerimus salutem, fidem scilicet Evangelii vitamque aeternam tam magnam, utpote per Filium nobis annuntiatam atque promissam? Subaudis, nullo modo. His verbis manifestat Apostolus non fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
si aliter eẽt. qm multis in locis offert᷑: multi
existens. & illic plenꝰ. unũ corpꝰ ubiq habens. &
sic̃ qͥ ubiq offert᷑ unũ corpꝰ est ñ multa corpora:
ita etiã unũ sacficiũ. Sequit᷑. Impossibile
enim est sanguine tauroꝵ & hrrcorũ oͣfferri
peccata. Quȩ ratio ẽẽ poterat. ut rationabilis
homo sanguine irrationabilis animał munda¬
retur: Qua ꝓpt̃̾ ⁊ si le̾uiora peccata ꝑ illa sacri¬
ficia purgabant᷑. corpꝰq mundabat᷑ qͣncũ ad
legẽ ꝑtinet. tam̃ impossibile erat criminalia. &.
gra uiora peccata illis sac̾ficiis mundari. Unde
neminẽ ad ꝑfectũ adduxit lex. Ideo ingredienꝰ
mundum dicit. hostiam & oblationem noliusti
corpus autem aptasti michi. Holo caustomata
et ꝓ peccato non tibi placuerunt. tuno dixi ecce
uenio. In capite libri scriptum est de me ut

Expanded text:
si aliter esset, quoniam multis in locis offertur, multisi aliter esset, quoniam multis in locis offertur, multiexistens, et illic: plenum unum corpus ubique habens. Et sicut qui ubique offertur, unum corpus est, non multa corpora: ita etiam et unum sacrificium. Sequitur: Impossibile est enim sanguine taurorum et hircorum auferri peccata. Quae ratio esse poterat ut ratiohomo sanguine irrationabilis animalis mundaretur? Quapropter etsi leviora peccata per illa sacrificia purgabantur, corpusque mundabatur, quantum ad legem pertinet, tamen impossibile erat, criminalia et graviora peccata illis sacrificiis mundari. Unde neminem ad perfectum adduxit lex. Ideo ingrediens mucorpus autem aptasti mihi. Holocaustomata et pro peccato non tibi placuerunt. Tunc dixi: Ecce venio. In capite libri scriptum est de me: Ut
Abbreviated transcription (Latin):
et ablutio fuit mundi: ita etiã ista oblati ge etio
intentionẽ habentibꝰ. In hoc enĩ differt ab illo
repetit᷑. est ueritas: illud figura. Istud ꝑfectũ
reddic hominẽ: illud minime. Istud ñ causa¬
suȩ infirmitatis repetit᷑ qd̾ ñ possit ꝑfectam
salutẽ conferre. sed in cõmemorationẽ passionis
cõmemorationẽ. & una est ħ hostia ñ multȩ. sic̃
illȩ erant. Quomͦ est una oe ñ multę. cũ ⁊ a mul¬
tis ⁊ diu̾sis in locis diu̾sisq temporib offeratur:
Attentissime gͦ animadu̾tendũ est qr diuinitas
u̾bi quȩ una est ⁊ omia replet. & tota ubiq est:
ipsa fac̃ ut ñ sint plura sacͥficia. sed unũ licet
a multis offerat᷑. ⁊ sit unũ corpꝰ xp̃i scum illo qͦd
s̾cepit in utero uirginali ñ multa corpora. Nec
nunc quidẽ aliud magnũ. aliud minꝰ. aliuo
hodie. aliud cras offeremꝰ: sed semꝑ id ipsum
ȩquam magnitudinẽ habens. Prouide unũ est
ħ sacͥficiũ xp̃i ñ diu̾sa. sic̃ illoꝵ erant. Nam

Expanded text:
et ablutio fuit mundi, ita etiam ista oblatio, redempintentionem habentibus. In hoc enim differt ab illo istud est veritas, illud figura: istud perfectum reddit hominem, illud minime: et istud non causa infirmitatis suae repetitur, quod non possit perfectam salutem conferre: sed in commemorationem passionis commemorationem : et una est haec hostia non multae sicut illae erant. Quomodo una est et non multae, cum et a multis et diversis in locis diversisque temporibus offeratur? Attentissime ergo animadvertendum est quia divinitas Verbi Dei, quae una est, et omnia replet, et tota ubique est, ipsa facit ut non sint plura sacrificia, sed unum, licet a multis offeratur: et sit unum corpus Christi cum illo, quod suscepit in utero virginali, non multa corpora: nec nunc quidem aliud magnum, aliud minus, aliud hodie, aliud cras offeremus, sed semper idipsum aequam magnitudinem habens: proinde unum est hoc sacrificium Christi, non diversa, sicut illorum erant. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Qui loquitur lingua sub incognita ⁊ pegri¬
nali in obscuritate sermonis: non hominibus
sco deo. qui nouit om̃s linguas. et insuꝑ nouit ꝓplatã:
Nemo enim audit: id÷ nemo asstantiũ incelligit
misteria: id÷ occulta ꝑ illũ hominẽ in quo habitat:
qr ꝑitiã ⁊ noticiã ipsius linguȩ contulit: Audientes
hominib loquit᷑ ad eclificationẽ intellectus: quia
intelligunt quȩ ꝓferunt᷑ a doctore ad solutionem
questionũ: Addiscit ad exortationẽ: qr exortatur
alios ut desideriũ habeant explanandi. ut pos¬
sint aliis exponere: et consolationẽ accipiant
in lingua sibi nota unde alii extolluitur in
ignota: Qui loquitur lingua in cognita aliis
in obscuritate sermonis. semet ipsũ edificat ⁊ non

Expanded text:
 loquitur lingua, subaudis incognita et peregrina, vel in obscuritate sermonis, non hominibus sed Deo, qui novit omnes linguas, et super novit non prolatas. Nemo mysteria, id est occulta, per illum hominem in quo habitat, cui peritiam et notitiam illius linguae contulit: audientes hominibus loquitur ad aedificationem intellectus, quia intelligunt quae proferuntur a doctore, et solutionem quaestionum addiscunt, et exhortationem, quia exhortatur alios ut desiderium habeant explanandi, et possint aliis exponere, et consolationem, quam accipiunt in lingua sibi cognita, unde alii extolluntur in ignota. Qui loquitur lingua, subaudis incognita aliis, aut in obscuritate sermonis, semetipsum aedificat, et non
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ emulat᷑. ñ agit ꝑperã. non inflat᷑. ñ ⁊ ambiti¬
osa . ñ quęrit quȩ sua st̃. si omnia suffert. omnia
credit: om̃ia sustinet. õm̃ia sꝑat. eis in quib fuerit
omĩa ista quȩ ht̃ imꝑtit: Et quid illis in hac uita
patientiȩ mole fundatos. inconcussũ pectus fer¬
uentib malis opponere. habundantia sc̃ȩ benig¬
nitatis locupletatos: bonum suum cũ oĩbus
uelle hab̾e cõmune: ñ aliquib ardentiꝰ inuidiȩ
facib coqui: ñ agere ꝑperam. sed simplicit̾. cũ
ꝑniciose uanitatis inflari. nichil etiam quȩ st̃
aliena crimine cupiditatis ambire. quȩ sua sunt
piȩ cõmunionis bono ñ quȩrere. nulli malum
sufferre: post hanc uitã diuinitus penas cõmi¬
natas crede: ñ metuendo ꝓmissa p̃mia sꝑare.
gaudendo reuelationẽ filioꝵ dei desicłare. fortit᷑q
sustinendo: q̃ndo g̃ uidemꝰ ista et his similia bona aliqͦs

Expanded text:
non aemulatur, non agit non aemulatur, non agit osa, non quaerit quae sua sunt, omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet , eis in quibus fuerit, omnia ista quae habet impartit. Et quid illis esse potest  aliquos patientiae mole fundatos, inconcussum pectus saevientibus malis opponere, abundantia sanctae benignitatis locupletatos, bonum suum velle cum omnibus habere commune, non aliquibus ardentis invidiae facibus coqui, non agere perperam, sed simpliciter cum perniciosae vanitatis inflari; nihil eorum quae sunt aliena crimine cupiditatis ambire: quae sunt sua, piae communionis bono non quaerere; nulli malum, sufferre: post hanc vitam divinitus poenas comminatas credere non metuendo, promissa praemia sperare gaudendo, revelationem filiorum Dei desiderare, fortiter sustinendo: quando ergo videmus ista et his similia bona aliquos
Abbreviated transcription (Latin):
ficabatit᷑ ⁊ credebant᷑ ex fide. ꝑfectio xp̃iana
ꝑuenerit: k aritas uͦ hic quidẽ necessaria ẽ:
quȩ nos separat a diabolo. purificat a pec¬
cato. recfiliat deo: Sed ibi ꝑfecta erit: cum
ꝑfectos dõ a quo ÷ eis donata conuinxerit:
A dhuc apłs laudẽ diuinȩ caritatis amplifi¬
cans: adiungit inquiens: Sidistribuero
in cibos pauꝑum omnes facultates meas: et
si tradidero corpꝰ meũ ut ardeam: caritatem aũ¬
Si enu uunqͥd sed ꝓpt̾ quid faciemꝰ in illa
ultima examinatione quęrendũ ÷ elemosinȩ
uł traditio corporis in mortẽ. quid ꝓderit
ñ habentib caritatẽ: Ipsa gͦ habenda est
ipsa sectanda: sine qua nec melemosinȩ.
nec mortificatio siue occisio corporis ualet:
N ec illa om̃ia suꝑiꝰ dicta. uł alia quģius
bona ꝑdiicunt aliquos ad salutẽ: nec q̃libet
nec deerit aliquid bori: quib caritas om̃is inqui-¬
namenti muncdatio. et bonorum ominum mater¬
affuerit: Qm̃quidẽ si caritas patiens ẽ. benigna ẽ.

Expanded text:
t credebantur ex fide perfectio Christiana pervenerit. Charitas vero hic quidem necessaria est, quae nos separat a diabolo, purificat a peccato, reconciliat Deo; sed ibi perfecta erit, cum perfectos Deo, a quo est eis donata, conjunxerit. Adhuc Apostolus, laudem divinae charitatis amplificans, adjungit, inquiens: Si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus meum, ita ut ardeam, charitatem auSi enim non quid, sed propter quid faciamus, in illa ultima examinatione quaerendum est, eleemosynae, vel traditio corporis proprii in mortem, quid proderunt non habentibus charitatem? Ipsa ergo habenda est, ipsa est sectanda, sine qua nec eleemosynae nec mortificatio sive occisio corporis, nec illa omnia superius dicta, vel alia quamvis bona perducunt aliquos ad salutem, quia quaelibet nec deerit aliquid boni, quibus charitas omnis inquinamenti mundatio, et bonorum omnium materadfuerit. Quoniam quidem Charitas patiens est, benigna est,
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑ accipiebant diuersitatẽ linguarum. ꝑ qđ
ostendebatur eos habere spm̃ scm̃. Quod nullo
sp̃s sc̃s est audiuimus: qui non possumus om̃ib
linguis loqui. Et cum baptizas eos in nomine¬
dm̃ ihũ ceperunt loqui uariis liuguis. Et istigala
audientes ab apło fidem dnĩ predicareͥ. Exaudicu¬
autem fidei dc̃. quiꝰ audit homo quł credere debe-¬
at. & interrogatur ad fontem quomͦ credat. & sic
carne consumamini .i. cũ spĩtaliter coepissetis con
Nunc incarnali obseruatione deficiatis preponen¬
tes omnia spĩtalia & transeuntes ad carnales obser¬
uaciones .i. ad circũcisionem carnis ꝙ ad legalia sa¬
passi fuerant illi aiudȩis & aꝑsecutorib ꝓ fide xp̃i.
Et quiꝰ nolebant circũcisionem seruare. Sitamen
sine causa: si ad firmatiua coniunctioͤ .i. certe sine
exauditu fidȩi: Et est sensus. Non ꝓpter obseruã¬
tiam legis hoc prestitit uobis: sed ꝓpter fidem. quia
ꝑ fidem iustificati placemus deo. Sicut scriptũ est.

Expanded text:
insuper accipiebant diversitatem linguarum per quod ostendebatur eos habere Spiritum sanctum. Quod nullo n nobis audivimus, quia non possumus omnibus linguis loqui. Et cum baptizasset eos in nomineJesu, coeperunt loqui variis linguis, et isti Galaaudientes ab Apostolo fidem Domini praedicari. Ex auditu fidei dicit, quia audit homo quid credere debeat, et interrogatur ad fontem quomodo credat, et sic carne consummemini. Id est cum spiritualiter coepissetis convnunc carnali observatione deficiatis, postponentes omnia spiritalia, et transeuntes ad carnales observationes, id est ad circumsionem carnis et ad legalia sapassi fuerant a Judaeis et a persecutoribus pro fide Christi, eo quod nolebant circumcisionem servare. Si tamen sine causa. Si affirmativa conjunctio est, id est certe sine ex auditu fidei? subaudis: non propter observantiam legis hoc praestitit nobis, sed propter fidem; quia per fidem justificati placemus Deo. Igitur qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
dictȩ sunc ꝓmissiones et semim eiꝰ. Nideamus
et consideremus quȩ sunt ille ꝓmissiones: si for¬
te inueniamus aliquid de nob̃ gentib ei ꝓ mis¬
sum prima ꝓmissio facta ẽ ad eum quando eũ
uocauit dñs ꝓmittens ut si egrederetur deter¬
ra sua. futurus ẽet ingentẽ magnã: et dicens.
Exi deterra tua et de cognatione tua: & uade ĩ

Expanded text:
dictae sunt promissiones et semini ejus. Videamus et consideremus quae sint illae promissiones, si forte inveniamus aliquid de nobis gentibus ei promissum. Prima promissio facta est quando eum vocavit Dominus, promittens ut si egrederetur de terra sua, futurus esset in gentem magnam dicenExi de terra tua de cognatione tua, et vade in
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum dr̃ atestib quorũ nomina ũibi scͥbuntur. et
aquib confirmatur illud testam̃tum. ł carta. siue
scͥptum ꝙ pater facit desuis reb filiis suis quid
unusquisq pꝰ mortẽ eius possideat dehereditate
paterna. Quod testam̃tum nemo despicit. ut a¬
liter illud comp̃hendat et diuidat: neq orͣnat
Caliter. nisi ut pater uiuens oi̾nauit.
BRahe diccȩ sunt ꝓmissiones: & se¬
mini eius. Nondicit et seminib qͣsi

Expanded text:
 quorum nomina ibi scribuntur, et a quibus illud confirmatur testamentum, vel charta, sive scriptum quod pater facit de suis rebus filiis suis, quid unusquisque post mortem ejus possideat de haereditate paterna. Quod testamentum nemo despicit, ut aliter illud comprehendat et dividat, neque aliter ordinat, nisi ut pater vivens ordinavit. Abrahae dictae sunt promissiones et semini
Abbreviated transcription (Latin):
benedicentur cum fideli abraham.i. qui fidem
abrahe habent. benedictionem abrahe consequẽ¬
tur. Quicũq enĩ exoꝑib legis sunc. subinaledicto
sunt.i. qui ꝑ legem putant se iustificare subma-¬
ledicto legis sunt quiꝰ non possunt omna implere
que ibi continentur. Unde petrus iudȩis dicit. Cur
inquiens temptatis imponere iugũ ꝙ neq nos neq¬

Expanded text:
benedicentur cum fideli Abraham, id est qui fidem Abrahae habent benedictionem Abrahae consequentur. Quicunque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt, id est qui per legem putant se justificari, sub maledictione legis sunt, quia non possunt omnia implere quae ibi continentur. Unde Petrus Judaeis: Cur, inquit, tentatis imponere nobis jugum, quod neq
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c licet maledictũ illud sustineret .i. passionẽ
& cruciatũ. et peccata nr̃a assumeret. Tamen non
ideo fuit maledictus. neq peccator quia si ipse
accepit nr̃a peccata non ut haberet: sed ut dole¬
ret: ł etiam quantũ iudȩis uidebat᷑ maledictus
erat: i. peccator.

Expanded text:
ristus, licet maledictum illud sustineret, id est passionem ristus, licet maledictum illud sustineret, id est passionem et cruciatum, et peccata nostra assumeret, tamen non ideo fuit maledictus neque peccator, quia sic accepit ipse peccata nostra, non ut haberet, sed ut deleret. Vel etiam quantum Judaeis videbatur, maledictus erat, id est peccator.
Abbreviated transcription (Latin):
to legis. Dequo maledicto: De illo de quo dictumẽ
adadã: Inquacũq die comederis exeo morieris. Deqͥuo
maledicto .i. demorte redemit nos reuocando ad
uitam: qui morte sua simpla duplã nr̃a destruxit.
Et quomͦ. łactus ꝓ nobis maledictũ. Ñ ẽ. ipse factꝰ
maledictus sicuti beatꝰ ambrosius dt̃. ut peccatũ
haberet. s factus ẽ. maledictũ .i. hostia ꝓmale¬
dictis & peccatorib. ꝓnobis uidelicet qui sub ma¬
ledicto primi hominis & submorte tenebaniur.
Nelut beatꝰ aususriNiis dicit. Et factus est male¬
dictum.i. factus ẽ morcalis. sicut & nos licet siue
peccato esset. qui scͥptum ẽ. maledictus omnis qui
pendet in ligno. Euticus hoc mͦ exponit hc̃ uersi¬
culum. Maledictus omnis nocens qui culpa sua
et peccato suo pendet in ligno: ut aman: Qui uͦ
in nocens ẽ. & iniuste suspensus fuerit. non ideo
erit maledictꝰ. Quid gͦ si mardocͥeus innocenter
suspensus ẽet in ligno quod ei aman parauerat:

Expanded text:
s. De quo maledicto? de illo quod dictum est ad Adam: In quacunque die comederis ex eo, morte morieris . De hoc maledicto, id est de hac morte redemit nos, revocando ad vitam: quia morte sua simpla duplam nostram destruxit; et quomodo? factus pro nobis maledictum. Non est ipse factus maledictus, sicut beatus Ambrosius dicit, ut peccatum haberet, sed factus est maledictum, id est hostia pro maledictis et peccatoribus, pro nobis videlicet, qui sub maledicto primi hominis et sub morte tenebamur. Vel, ut beatus Augustinus dicit: Factus est maledictio, id est factus est mortalis, sicut et nos, licet sine peccato esset. Quia scriptum est: Maledictus omnis qui pendet in ligno. Euticus hoc modo exponit hunc versiculum: Maledictus omnis nocens qui culpa sua et peccato suo pendet in ligno; qui vero innocens est, si injuste suspensus fuerit, non ideo maledictus erit. Quid ergo si Mardochaeus innocenter suspensus esset in ligno, quod ei Aman paraverat,
Abbreviated transcription (Latin):
hebat. et segregabat se. Non recte ambulabañ
quia segregabant se agentib qͣsi ab inmundis.
ꝙ se abillis segregabat. poterant euĩ genciles
dicere. Siessemus saluati ꝙ& mundati ꝑbaptis¬
mũ. nequaꝗͣ nos quasimmmundos repucaret. Me-¬
lius gͦ ut circũcidamur. S cum uidissẽ ꝙ non¬
cephe corã omnib. Ideo publice ei redarguit. qr
ipse publice peccauerat & ut eius correptioue
cecer roborarentur In fide: publiea eñ culpa:
cipitur. Situcum iudeus sis genciliter uiuis &
non iudaice. Quomͦ gentes cogis iudartare : lu
deus erat petrus natura. ꝙ gentiliter iuuebat.
non adorando idola. S non credens se saluari
posse ꝑcirtũcisionem. s ꝑ baptismũ. sicut &
gentiles saluabantur. non ꝑcircũcisionem .s ꝑ
baptismũ. Nos natura iuidei sumus & non ex
Et est sensus. Opetre si nos qui iudei natura¬
iustificari ꝑlegem. Quare cogis gentes uidai¬
tare non uerbo s oꝑe ut credant se saluari n̾

Expanded text:
recte ambularent. Non recte ambulabant, quia segregabant se a gentibus quasi immundis,  per hoc quod se ab illis segregabat. Poterant enim gentiles dicere: Si essemus salvati et mundati per baptismum, nequaquam nos quasi immundos reputaret: melius est ergo ut circumcidamur. Si tu cum sis Cephae coram omnibus. Ideo publice eum relarguit, quia ipse publice peccavit, ut et ejus correptione caeteri corroborarentur in fide. Publica enim culpa ibus: Si tu, cum Iudeus sis, gentiliter uiuis et non Iudaice, quomodo gentes cogis iudaizare? Qudaeus erat Petrus natura, et gentiliter vivebat non adorando idola, sed non credens salvari posse per circumcisionem, sed per baptismum, sicut et gentiles salvabantur non per circumcisionem, sed per baptismum. Nos natura Judaei sumus, et non ex et est sensus: O Petre, si nos qui Judaei naturaus per legem, quare cogis gentes judaizare, non verbo, sed opere, ut credant se salvari non
Abbreviated transcription (Latin):
est exfide. fides est credere ea & sperare que non
uidentur. Lex gͦ non complebatur fide s opere.
perib quia sola fides saluat. Quicũq gͦ faciebat
ea precepta que. lex precipiebat. uiuebat inillis:
qui ꝓcelabatur ei presens uita.usq ad stacum
finem adeo. Qui uͦ transgressor erat legis. udeba¬
tur interfici dicente lege. qui hoc ł illud fecerit.
occidatur. Apc̃ nos redeinit: demaledictione legis.

Expanded text:
est ex fide, fides est ea credere et sperare quae non videntur; lex ergo non complebatur fide, sed opereperibus, quia sola fides salvat. Quicunque ergo faciebat ea praecepta quae lex praecipiebat, vivebat in illis, quia protelabatur ei praesens vita usque ad statutum finem a Deo: qui vero transgressor erat legis jubebatur interfici, dicente lege: Qui hoc vel illud fecerit occidatur. Christus nos redemit de maledicto legis.
Abbreviated transcription (Latin):
rant aiuideis: ut nichodemus & alii. Quod eciã¬
ipse sollicitus fui hoc ipsum facere. micenseis
que necessaria erant agentib fidelib muuꝰ¬
cula accipiens. Cum aucẽ uenisset cephas an-¬
tiochiam. in faciem ei restici .i. in presentia quia¬

Expanded text:
rant a Judaeis, ut Nicodemus et alii. Quod etiam sollicitus fui hoc ipsum facere, mittens eis quae necessaria erant, a gentibus fidelibus munuscula accipiens. Cum autem venisset Cephas Antiochiam, in faciem, id est
Abbreviated transcription (Latin):
uebat quidẽ paulus substantialicer. sed non ui¬
uebat in illo malicia sed iustitia. Extinctus enĩ¬
& mortuus erat in illo seuissimus ꝑsecutor &
uiuebat in illo piissimꝰ predicator iiuic siue
euangelium et remissionẽ peccatorum quȩ om¬
nia nobis gratis data sum. Sienĩ ꝑlegẽ iustida.¬
ficare xpc̃ sine causa ẽ morcuus et eius passio¬

Expanded text:
ebat quidem substantialiter, sed non vivebat in illo malitia, sed justitia. Esxtinctus et mortuus erat in illo saevissimus persecutor, et vivebat in illo piissimus praedicator. Vivit vero, sive Evangelium et remissionem peccatorum: quae omnia nobis gratis data sunt. Si enim per legem justificare
Abbreviated transcription (Latin):
catores. Quod si querentes nosqui natura sumus
ti sumus peccatores dũ uenimus ad baptismũ
Numqͥd xpc̃ fecit nos peccatores & ut peccata ha¬
bcremus. ut esset innobis ꝙ mundaret: Absit .s
qͥalex non poterat nos uistificare. Ideouenit. xp̃c

Expanded text:
tur. Quod si quaerentes, nos qui natura sumus ti sumus peccatores dum venimus ad baptismum. Nunquid Christus fecit nos peccatores ut peccata haberemus, et inveniret in nobis quod mundaret? Absit. Sed quia lex non poterat nos justificare, ideo venimus ad C
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ que destripxi h iterũ reedifico p̾uaricacorem
me consticuo. i. circũcisionẽ ꝗͣ predicaui di¬
mictendã. Iterũ predico obseruandam ẽẽ trais¬
gressorẽ me facio. tã legis mosaice qͣ euangelii
quias circumcisio poterat iustificare. In hoc ꝙ
illam destruri transgressor extiti. Et si pꝰꝗͣ ueni
uad euangelium redi ad earnalẽ legem. simi¬
licer preuaricator extiti. Et notãdum quia co¬
tra petrum ista loquebatur qui gences uole¬
bat circũcidere. non uerbo s oꝑe. subtrahendo
se ab illis cum&e ipse circũcisionem predicaue¬
rat non ẽẽ obseruandam. Ego enim ꝑlegẽ Legi¬
gelũ mortuus sum legi moysi .i. nichil illi de¬
beo quia ñ sum subiectus ei ł ꝑ legem spĩtaliter
intellectam morcuus sũ legi carnali quia car¬
naliter illam non obseruo. ut deo uiuã ꝑfidem
& iustitiam. x põ confixus sum cruci.i. crucifre¬
us sum incruce. xpi quia mea peccata in cruce
illius ad fixa sunt .i. deleta & mortisicata. Hi¬

Expanded text:
iterum reaedifico, praevaricatorem me constituo. Id est, si circumcisionem quam praedicavi dimittendam iterum praedico observandam esse, transgressorem me facio, tam legis Mosaicae, quam Evangelii, quia si circumcisio poterat justificare, imo quod illam destruxi transgressor exstiti: et si postquam veni ad Evangelium, iterum redii ad carnalem legem, similiter praevaricator exstiti. Et notandum quia contra Petrum ista loquebatur, qui cogebat gentes circumcidere non verbo, sed opere, subtrahendo se ab illis, cum et ipse circumcisionem praedicaverat non observandam. Ego enim per legegelii, mortuus sum legi Moysi, id est nihil illi debeo, quia non sum subjectus ei; vel per legem spiritaliter intellectam mortuus sum legi carnali, quia carnaliter illam non observo. Ut Deo vivam per fidem et justitiam. Christo confixus sum cruci, id est confixus sum in cruce Christi, quia peccata mea in cruce illius affixa sunt, id est deleta et mortificata. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Una queq gens suam ꝓpͥetadem inconuer-¬
sacione et morb ht̃. Uñ galatbas ꝓpͥum est
ue licet feroces sint etiam stolidi siue stulti fa¬
cileq trausferri possĩt deuuiare ad alt̾am. qͥs
cuit ł quis uos decepit: Fascinalĩ quidẽ dicuntur
pueri & parua ammalia pulliq auium uisu¬
hominũ et incancatione. Ante quorũ oculos xp̃c¬
cifixus. Ante illorũ oculos erat xp̃c iħs crucifixus.
euangelii habebant. ubi passio xp̃i continetur
impleta. sedetiam libros ueteris testamenti gre-¬

Expanded text:
. Unaquaeque gens suam proprietatem in conversatione et moribus habet. Unde Galatis proprium est ut, licet feroces sint, siut etiam stolidi sive stulti, facileque transferri possint de una re ad aliam: quis cuit, vel qui vos decepit? Fascinari dicuntur pueri, et parva animalia, pullique avium, hominum visu et incantatione. Ante quorum oculos Chrcifixus. Ante illorum oculos erat Christus Jesus cruxifEvangelii habebant, ubi passio Christi continetur completa, sed etiam libros Veteris Testamenti Grae
Abbreviated transcription (Latin):
nes ibidẽ habitantes: incerrogant illum qui p̃¬
ẽ aliis pacificus ne ͤ ingressus tuus: et ille pacificꝰ.
Tunc mucuo dant sibi dextras manus. & alter¬
natim osculantur eds ac de inceps cum pace nego¬
ciũ suum explẽt lib̾e incedens & cũ securitate

Expanded text:
nt ibi habitantes, et interrogant illum qui praeest eis: Pacificusne est ingressus tuus? Et ille: Pacificus. Tunc mutuo dant sibi dexteras manus, et alternatim se osculantur, ac deinceps cum pace negotium suum explent, libere incedentes, et cum securitate
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ odores uirtutũ. fȩtoresq uiciorũ: Os: qui
diuina eloquia aliis eructuant.i. doctores
Manus. qui oꝑant᷑ unde alii uiuant: Pedes:
qui negotus secularib ad utilitatẽ ceterorum
discurrunt: Si dixerit  pes qr non sũ manꝰ

Expanded text:
inter odores virtutum fetoresque vitiorum; os, qui divina eloquia aliis eructant, id est doctores; manus, qui operantur unde alii vivant; pedes, qui in negotiis saecularibus ad utilitatem caeterorum discurrunt. Si dixerit talis pes, non sum man
Abbreviated transcription (Latin):
refici cum grarum actione. ⁊ cũ temꝑantia
atq sobrietate: Unus quisq enim suam
cenam presumit ad manducandum: Et hoc
similiter duplici mͦ intelligi pocest: ut intelli¬
gatur cena sacram̃tui eucharistiȩ. qd̃ illi singłi
uindicabant sibi: uł illa p̃paratio coniuuiorũ
quȩ utraq illi ut ꝓpria manducabant: non
comimunicantes exinde pauꝑibus: Dixinus
suꝑius breuit̃ cenã uocari a communione
uescentiũ quasi cõmune conuiuium: omnẽq
escam atq refectionẽ: Cenon quippe: dicunt¬
greci comiune: Unde & cõmunicantes dũr:

Expanded text:
refici, cum gratiarum actione et cum temperantia refici, cum gratiarum actione et cum temperantia atque sobrietate. Unusquisque enim suam coenam praesumit ad manducandum. Et hoc similiter duplici modo intelligi potest, ut intelligatur coena sacramentum Eucharistiae, quod illi singuli sibi vindicabant, vel illa praeparatio conviviorum, quam utramque illi ut propriam manducabant, non communicantes exinde pauperibus. Diximus superius breviter, coenam vocari a communione vescentium quasi commune convivium, communemque escam atque refectionem. Κοινόν quippe Gr
Abbreviated transcription (Latin):
dñi uult imitari. ꝑcipiendo corpus illius.
uel etiã in ꝑcipiendis . cͣibis: cõmunit̃ debet
eis uti: qr cena dñi omnib recumbentib
communis fuit. non solum aliis. sed etiam ꝓdi¬
tori uide: Sed ñ immerito quęrit aliquis quare
saluator ñr post cenã corporis ⁊ sanguinis sui sac¬
mñta aplis tradiderit. uł unde ꝓcesserit ista esu¬
Cui respondendũ est ideo tunc cenatos cõmu¬
nicasse apłos: quia necesse erat pascha illud
tipicũ antea consũmari: et sic ad ueri paschȩ
sacram̃ta transire: Ideo quoq dñs ꝑse non c̃sti¬
tuit nos ieuinos acciꝑe sacram̃ta eucharistiȩ.
ut haberent eius apłi honorẽ. aliquid ordinan¬
di in scã eccłia: qui post eus ascensionẽ ascõ
sp̃u edocti ordinau̾unt in honorẽ tanti tamq
tribilis sacram̃ti. primo nos ieuinos dñcȩ
passionis participatione muniri: primoq
sp̃ualib epulis interius exteruisq saciari: ac
deinde t̾renis dapibus et ulioribꝰ esciᷤ corpus

Expanded text:
illius, vel etiam percipiendo alios cibos, communiter debet ea uti: quia coena Domini omnibus recumbentibus communis fuit, non solum bonis, sed etiam proditori Judae. Sed non immerito quaerit aliquis, quare Salvator noster, post coenam corporis et sanguinis sui, sacramenta apostolis tradiderit, vel unde processerit ista Cui respondendum est, ideo tunc coenatos communicasse apostolos quia necesse erat pascha illud typicum antea consummare, et sic ad veri paschae sacramenta transire. Ideo quoque Dominus per se non constituit jejunos accipere nos sacramenta Eucharistiae, ut haberent ejus apostoli honorem aliquid ordinandi in sancta Ecclesia, qui post ejus ascensionem a sancto Spiritu edocti, ordinaverunt in honorem tanti tamque terribilis sacramenti, primo nos jejunos Dominicae passionis participatione muniri, primoque spiritalibus epulis interius exteriusque sacrari, ac deinde terrenis dapibus et vilibus escis corpus
Abbreviated transcription (Latin):
cdñicam duplicit possumꝰ intellige appellatã ẽẽ
ab apło: uł ꝑceptionẽ uidelicet eucharistiȩ
de qua singuli sibi uindicabant partes ꝓprias
quas attulerant. alus non cõmunicantibus:
art etiã eandẽ eucharistiã pꝰ alios cibos sũptã:
Uel alio m̃ cena dm̃ appellat illas p̃parati¬
ones conuiuioꝵ ⁊ epularũ quas sine caritate
sumebant: ñ dantes inde pauꝑibus Sacra¬
mentũ gͥ corporis xp̃i a cõmunione cena
appellatur: qr cõmune debet ẽẽ ommibus
fidelib ⁊ iustis Uno eni pane: uniu̾sitas
de uno paue om̃s nos sumere oportet: Licet
enĩ a multis partib deferat᷑ panis ille: &¬
a multis sacerdotib ꝑ uniuersũ orbẽ conse¬
cret᷑. diuinitas tam̃ quȩ replet omnia replet

Expanded text:
Dominicam dupliciter possumus intelligere appellatam esse Dominicam dupliciter possumus intelligere appellatam esse ab Apostolo, vel perceptionem videlicet Eucharistiae, de qua singuli sibi vindicabant partes proprias, quas attulerant, aliis non communicantibus, aut etiam eamdem Eucharistiam post alios cibos sumentes. Vel alio modo, coenam Domini appellat illas praeparationes conviviorum et epularum, quas sine charitate sumebant, non dantes inde pauperibus. Sacramentum igitur corporis Christi a communione coena appellatur, quia commune debet esse omnibus fidelibus et justis. Uno enim pane universitas de uno pane omnes nos sumere oportet. Licet enim a multis partibus deferatur ille panis, et a multis sacerdotibus per universum orbem consecretur, di
Abbreviated transcription (Latin):
atq atriis illius epulas ⁊ conuiuia: &
crapulari. atq ebriari usq ad uesperam.
manclucantes ⁊ bibentes in conspec tu pau¬
peum ⁊ egenoꝵ. qui ñ habebant unde
ab illis diuitibus: sed prestolabantur ieuini
horã cum uerecundia. qua placeret illis diui¬
tib ⁊ potentib benelici corpꝰ xp̃i a sacerdotib
unde cõmunicarent: Impleti aut̃ illi diuites
om̃ib cibis ⁊ potib usq ad uomitũ. accipiebatł
ad ultumũ sactam̃ta corporis o sanguinis xp̃i.
dicentes: Sic tradidit xp̃s discipłis suis nr̃is
doctorib ⁊ magistris. corpus & sanguinẽ suũ
post alioꝵ ciborũ ꝑceptionẽ: et sic nos uolumꝰ
illud sumere Quod audiens apłs. scripsit
eis int̾ eetera ista quȩ in psenti habent̾: uolens
cos corrigere inqͥens. Conuenientib uob̃ in unum¬
& in eccłiam iam ũ ÷ cliĩcã cena manducare: i.¬
n ÷ uob̃ licitũ dominicã cenã manducare
talit᷑. qualit uos manducatis: Cenam autem

Expanded text:
atque atriis illius epulas et convivia, et crapulari et inebriari usque ad vesperam manducantes et bibentes in conspectu pauperum et egenorum, qui non habebant unde et potentibus, sed praestolabantur jejuni tempus cum verecundia, quo placeret illis divitibus et potentibus benedici corpus Christi a sacerdotibus unde communicarent. Impleti autem illi divites omnibus cibis et potibus usque ad vomitum, accipiebant ad ultimum sacramenta corporis et sanguinis Christi, dicentes: Sic tradidit Christus discipulis suis nostris doctoribus et magistris corpus et sanguinem suum post aliorum ciborum perceptionem, et sic nos volumus illud sumere. Quod audiens Apostolus, scripsit eis inter caetera ista quae in praesenti habentur, volens eos convenire, inquiens: Convenientibus vobis in unum in Ecclesia, jam non est Dominicam coenam manducare, i vobis licitum Dominicam coenam taliter manducare, qualiter vos manducatis. Coenam autem
Abbreviated transcription (Latin):
ciabitis donec ueniat ipse ad udicium: Duobus
modis annunciamꝰ mortẽ dñi iam ẽẽ celebratam
ꝓ nr̃a redemptione. uł ipsũ misteriũ celebran¬
do. uͥ iteramꝰ passionẽ illius: uł etiã p̃dicando
aliis: quod utrunq agere debemus. ⁊ sumendo
guine consistit: in cuiꝰ memoriã corpꝰ et sanguine illiꝰ sumi¬
mꝰ. qm̃ ipse ut totũ hominẽ salũi facẽt et redimẽt sanguinẽ
suũ fundi ꝑmisit. Itaq qͥc̃q manducau̾it panẽ uł bib̾it ca¬

Expanded text:
tiatiaatam pro nostra redemptione vel ipsum mysterium celebrando, ubi iteramus passionem illius vel etiam praedicando aliis, quod utrumque agere debemus, et sumendo uia sedes animae in sanguine consistit. In cujus memoriam corpus et sanguinem illius sumimus, quoniam ipse ut totum hominem salvum faceret et redimeret, sanguinem suum fundi permisit. Itaque quicunque manducaverit panem hunc, et biberit ca
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ testam̃tũ confirmat in meo sanguine:
siue ꝑ meũ sanguinẽ: Calicẽ noui testam̃ti
dicit. ad distinctionẽ ueteris testam̃ti. quod
confirmatũ est sanguine hrrcorũ ⁊ caurorum
sicut in exodo habetur. dicente moise ad popłm:
quando collegit sanguinẽ hrrcoꝵ in calice uł per
patenã ⁊ asꝑfit eundẽ popłin: Hic est sanguis
testam̃ti qd̵̃ mandauit ad uos deuis .i. hic sangus
ẽ. testis uerborũ & ꝓmissionũ dei ad uos: et
testis boru urorũ quando ꝓmisistis eẽ uos obȩ¬
dientes illi: Similit̾ nouĩ testam̃tũ .i. eugłm
onis xp̃i: ce qui cotidie celebrat᷑ in ecclesia: Omne
enĩ testam̃cũ in morte confir matum ÷ testatoris:
Quod autem addit hoc facite siue scĩficate quo¬
tienscunq biberitis in meã cõmemorationem.
idem sensus est: ut de corpore supra diximus:
Quotiens cunq enim manducaueritis panem
hunc &e calicem bibetis: mortem domini annun¬

Expanded text:
Novum Testamentum confirmat in meo sanguine, Novum Testamentum confirmat in meo sanguine, sive per meum sanguinem. Calicem Novi Testamenti dicit ad distinctionem Veteris Testamenti, quod confirmatum est sanguine hircorum et taurorum, sicut habetur in Exodo, dicente Moyse ad populum quando collegit sanguinem hircorum in calice vel pateTestamenti quod mandavit ad vos Dominus, id est: Hic sanguis est testis verborum et promissionum Dei ad vos, et testis verborum vestrorum quod promisistis esse vos obedientes illi. Similiter Novum Testamentum, id est onis Christi qui quotidie celebratur in Ecclesia. Omne enim testamentum in morte confirmatur testatoris: quod autem addidit, hoc facite, sive sanctificate quotiescunque biberitis in meam commemorationem, idem sensus est, ut de corpore supra dictum est. Quotiescunque enim manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini annun
Abbreviated transcription (Latin):
memoriȩ eoꝵ: egit more cuiuscunq hominis
qui appropinquans morti: aliqd̃ munus
p̃ciosum dimittit alicui amicoꝵ suorum¬
gentia pęnes te in memoria mei: ut quoti¬
enscunq illud uideris recorderis mei: Qui
amicus admictens sibi illud miuius sui amici¬
harissimi: si eum toto animo dilexit. non
pocest ñ dolere ⁊ contristari de morte amici:
quotienscunq munꝰ sibi dimissũ conspicit:
Similit̾ nos quotienscunq accedimꝰ ad conse¬
crandũ uł ꝑcipiendũ sacram̃tũ muneris
ȩterni. qd nob̃ dñs piissimus in memoriam
sui dimisit cenendũ. cũ timore ⁊ compunet¬
one cordis: om̃iq reuerentia debemꝰ accedere:
recolentes qͣnto amore nos dilexit: qͥ ꝓ nobis
se ipsũ obtulit ut nos redimeret: Similicer
et calicem. sub̃ tradidit eis postꝗͣ cenauit di¬
cens: Hic calix nouum testamentum est in
meo sanguine .i. hic calix quẽ uob trado nouũ
testam̃tũ significat: ut fulgentius dicit: Ulel

Expanded text:
memoriae eorum, more cujuscunque hominis egit, memoriae eorum, more cujuscunque hominis egit, qui appropinquans morti aliquod munus pretiosum dimittit alicui amico, dpenes te in memoriam mei, ut quotiescunque illud videris, recorderis mei. Qui amicus admittens munus illud amici sui charissimi, si eum toto corde dilexit, non potest non condolere ei et tristari de morte amici, quotiescunque munus sibi dimissum conspicit. Similiter nos quotiescunque accedimus ad consecrandum, vel percipiendum sacramentum muneris aeterni, quod nobis Dominus passurus in memoriam sui dimisit tenendum, cum timore et cumpunctione cordis, omnique reverentia debemus accedere, recolentes quanto amore dilexit nos, qui pro nobis seipsum obtulit ut nos redimeret. Similiter et calicem, subaudis tradidit eis, postquam coenavit, dicens: Hic calix Novum Testamentum est in meo sanguine, id est calix quem vobis trado, Novum Testamentum significat, ut Fulgentius dicit, vel
Abbreviated transcription (Latin):
l uerũ corpus eius est. ⁊ ꝓ nr̃a salute occisum:
ita panis quȩ tradidit xp̃s discipłis suis
om̃ib q p̃destinatis ad uitã ȩt̃nã: et quem
cotidie consecrant sac̾dotes in eccłia cii urtute
diuinitatis. quȩ illusteplet uerũ corpus: xp̃i:¬
N ec sunt duo corpora illa caro quã assupsit
& iste panis: sed unũ uerũ corpus facient
enim & redẽpcor nr̃ consulens nr̃ȩ fragilita¬
ti: qr cognouit nos fragiles ẽe ad peccandũ:
tradidit nob̃ hoc sacram̃tũ: ut qi ipse iam
ñ potest mori: et nos cotidie peccamꝰ: habe¬
amus uerũ sacrificiũ quo possimꝰ expiari:
Ideoq qr unũ corpus faciunt. ⁊ ꝓ ur̃a redem¬
ptione offerunt᷑: dixit: hoc ÷ corpus meum
qd ꝓ uobis tradet᷑: Et addidit: Hoc facite. idest¬
In cõmemorationẽ uidelicet passionis meȩ. urȩq
redẽptionis: qr ego uos redemi sanguine meo:
Reliquens dñs hoc sacraintũ salutiferum

Expanded text:
li, verum corpus ejus est, et pro nostra salute occisum, li, verum corpus ejus est, et pro nostra salute occisum, ita panis quem Christus tradidit discipulis suis omnibusque praedestinatis ad vitam aeternam, et quem quotidie consecrant sacerdotes in Ecclesia cum virtute divinitatis, quae illum replet panem verum, corpus Chrinec sunt duo corpora illa caro quam assumpsit, et iste panis, sed unum verum corpus faciunt enim et Redemptor noster, consulens nostrae fragilitati, quia cognovit nos fragiles esse ad peccandum, tradidit nobis hoc sacramentum, ut quia ipse jam non potest mori, et nos quotidie peccamus, habeamus verum sacrificium quo possimus expiari. Ideoque quia unum corpus faciunt et pro nostra redemptione offeruntur, dixit: Hoc est corpus meum quod pro vobis tradetur, et addidit: Hoc facite, id e commemorationem, videlicet passionis meae, vestraeque redemptionis, quia ego vos redemi sanguine meo. Relinquens Dominus hoc sacramentum salutiferum
Abbreviated transcription (Latin):
et cecatꝰ est : tunc manifestauit ei dns iͥnter
cetera. uł quando positus ÷ in extasi m̃tis
dũ esset in templo: acsic demũ tradidit
chorintiis quando moratꝰ ÷ apud eos uno
anno ⁊ mensib sex: Quoniam dominus
iħs in qua nocte tradebatur .i. ipsa nocte
qua erat tradendꝰ a iuda. accepit panem et
gratias agens fregit et dixit: F initis sollẽpniis
ueteris paschȩ: quȩ in cõmemorationẽ antiquȩ
libationis popłi dei de egr̃pto. agebant᷑ om̃ib
annis: transiit statĩ ad nouũ pascha sicut
sup̃ diximꝰ: qd̃ in memoriã suȩ passionis. et
nr̃ȩ redẽptionis ȩccliȩ suȩ reliquit frequen¬
tandũ: F regit ipse panẽ quẽ discipulis por¬
rexit: ut ostendet corporis sui fractionem
et passionem sine sua sponte non uenturam.
ficut ipse antea dixerat: Potestatẽ habeo ponet¬
di animã meã: Accipite et manducate: hoc
est corpus meum: quod pro uobis traderur:
S icut caro xp̃i quã assũpsit in utero uirgina¬

Expanded text:
ecatus est. Vel tunc manifestavit ei Dominus hoc inter caetera. Vel quando positus est in exstasi mentis, dum esset in templo. Ac sic demum tradidit Corinthiis, quando moratus est apud eos anno uno et mensibus sex, quoniam Dominus Jesus in qua nocte tradebatur, id est, ipsa nocte qua erat tradendus a Juda, accepit panem et gratias agens fregit et dixit discipulis suis. Finitis solemniis veteris paschae, quae in commemorationem antiquae liberationis populi Dei de Aegypto agebantur omnibus annis, transiit statim ad novum pascha, sicut supra diximus, quod in memoriam suae passionis et nostrae redemptionis, Ecclesiae suae relinquit frequentandum. Fregit ipse panem quem discipulis porrexerat, ut ostenderet corporis sui fractionem et passionem, sine sua sponte non venturam, sicut ipse antea dixerat: Potestatem habeo ponendi animam meam. Accipite et manducate: hoc est corpus meum quod pro vobis tradetur. Sicut caro Christi quam assumpsit in utero virgina