comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ioqui ueritatem est noncũ dolo & fraude:
sedcũ fide recta. Qui ꝓicit auariciã ex ca-¬
lumnia: & excutit manꝰ suas abom̃i munere.
Auariciam appellat cupiditatẽ malam
Calumnia est aliquando accusatio falsa. Sed
isto in loco ꝓcdamno ponicur.Qui gͦ non habet
cupiditatẽ malã ex damno alterius. & excutio
manꝰ suas abomĩ munere: subaudis ille potert
habitare cũ dõ. Idõ aut̃ dicit abom̃i munere:
quia est munus a manu. & munꝰ abore.
ꝓficiens. Qui obturat aures suas neaudiat:
sanguinẽ: id ÷ ne consentiat peccatũ & non
faciat. & claudit oculos suos ne uideat malũ
hoc ÷ qui auertit oculos a concupiscentia:
ille talis potertt habitare cũ dõ. & habitabit
in excelsis id ÷ in ȩt̾na felicitate cũ xp̃o
Felixnanq conscientia: quȩ necconsentit nec
facit. Munimenta saxorũ sullimitas eꝰ
Saxa uocant᷑ scĩ ꝓpt̾ soliditatẽ fidei in xp̃o

Expanded text:
Loqui veritatem est, non cum dolo et fraude, Loqui veritatem est, non cum dolo et fraude, sed cum fide recta. « Qui projicit avaritiam ex calumnia, et excutit manus suas ab omni munere. » Avaritiam appellat cupiditatem malam. Calumnia est aliquando accusatio falsa. Sed isto in loco pro damno ponitur. Qui ergo non habet cupiditatem malam ex damno alterius, et excutit manus suas ab omni munere, subaudis ille poterit habitare cum Deo. Ideo autem dicit ab omni munere, quia est munus a manu et munus ab ore.proficiens. « Qui obturat aures suas ne audiat sanguinem, » id est ne consentiat peccatum et non faciat, « et claudit oculos suos ne videat malum, » hoc est qui avertit oculos a concupiscentia: ille talis poterit habitare cum Deo. « Et habitabit in excelsis, » id est in aeterna felicitate cum Christo. Felix namque conscientia, quae nec consentit, nec facit. « Munimenta saxorum sublimitas ejus. » Saxa vocantur sancti propter soliditatem fidei in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
pocritas. scribas scilicet & phariseos ꝓpt̃
aduentũ romanoꝵ: quib & dixit. Uȩ uo¬
bis scribȩ & pharisei ypocritȩ Quis pote¬
rit habitare hoc est. eẽ. de uob̾fidelib cũ igne
deuorante : Allo quit᷑ sermo ꝓpheticus uel
iustos gentiles post dĩ magnalia narrata'
Ignem appellat dm̃ om̃ipotentem: de quo
dicit moy ses Ds ignis consumens est. & ip¬
se dñs in euangłio Ignẽ ueni mittere int̾rã.
Ipse enĩ dr̃ ignis. quia igne tribulationis
contriuit iuideos. & indie iudicii om̃s reꝓ¬
bos damnabit igne suȩ sententiȩ Aut quis
habitabit ex uobis cũ ardorib sempiternis:
Andor ds omp̃s est: quia ipse facit ardere corda
electoꝵ adamoremsuũ. & ipse consumet
peccata poenitentiũ igne scĩ sp̃s. Qui ambulat
in iusticiis hoc ÷ qui ꝓficit inuirtutib &e lo¬
quitur ueritatẽ: subaudis ille poterit ha¬
bitare cũ dõ lusticia est fides. spes. karitas.
setereq uirtutes: quȩ iniusticia consistunt.

Expanded text:
Pharisaeos, propter adventum Romanorum. Quibus et dixit: « Vae vobis, scribae et Pharisaei, hypocritae . » « Quis poterit habitare » hoc est esse « de vobis » fidelibus « cum igne devorante? » Alloquitur sermo propheticus vel justos gentiles post Dei magnalia narrata. Ignem appellat Deum omnipotentem, de quo dicit Moses: Deus ignis consumens est. Et ipse Dominus in Evangelio: « Ignem veni mittere in terram . » Ipse enim est ignis, quia igne tribulationis contrivit Judaeos, et in die judicii omnes reprobos damnabit igne suae sententiae. « Aut quis habitabit ex vobis cum ardoribus sempiternis? » Ardor Deus omnipotens est, quia ipse facit ardere corda electorum ad amorem suum, et ipse consumet peccata poenitentium igne sancti Spiritus. « Qui ambulat in justitiis, » hoc est, qui proficit in virtutibus, « et loquitur veritatecum Deo. Justitia est fides, spes, charitas, caeteraeque virtutes quae in justitia consistunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quondã ȩccłȩ. nunc apłm & doctorem gentiuĩ:
& udeamꝰ quã magnũ saltũ dedit. Namqui
erat infidelis & ꝑsecutor xp̃anorũ transili¬
utt de ꝑfidia ad fidem: deiniquitate adcul¬
tũ uerȩ iusticiȩ. Tran siliensq de iniqurtate in

Expanded text:
Ecclesiae, nunc apostolum et doctorem gentium, et videamus quam magnum saltum dedit. Nam qui erat infidelis et persecutor Christianorum, transilivit de perfidia ad fidem, de iniquitate ad cultum verae justitiae. Transiliensque de virtute in
Abbreviated transcription (Latin):
explendã de signantur homines libidinosi:
qui semꝑin fetore luxurie iacent Per taurũ
uero suꝑbi. His demones occurrere dicuntur.
qr fauent eis suadendo incorde ꝑ prauã sug-¬
gestionẽ. ut deterius agant quasi bene
agentes. Pilosos ali i dicunt. ẽẽ. simias. qui¬
dam homines siluaticos Alii incubones
demones qui cũ feminis coeunt Ibi cuba¬
ut lamia: & inuenit sibi requiẽ ericius
Lamia monstrum est haberis faciem totuq
corpꝰ femineũ ꝑpulchrũ: pedes tam̃ habet eqͥnos
Requirite diligent̾ in libro dnĩ & legite librũ
dnĩ dicit ꝓpħa. hunc quẽ ipse ad ño ꝑcipiens
conscripsit. & euocat eos qͥ futuri erant ut
legerent ista. Unũ ex eis subaudis monstris
Quia qđ exore meo ꝓcedit. Nox ꝓpħȩ lue id:¬

Expanded text:
explendam, designantur homines libidinosi, explendam, designantur homines libidinosi, qui semper in fetore luxuriae jacent. Per taurum vero superbi. His daemones occurrere dicuntur, quia favent eis suadendo in corde per pravam suggestionem, ut deterius agant, quasi bene agentes. Pilosos alii dicunt esse simias, quidam homines sylvaticos. Alii incubones daemones qui cum feminis coeunt. « Ibi cubavit lamia, et invenit sibi requiem ericius. » Lamia monstrum est, habens faciem totumque corpus femineum perpulchrum, pedes tamen habet equinos. « Requirite tamen diligenter in libro Domini et legite. » Librum Domini dicit propheta hunc, quem ipse a Domino percipiens conscripsit. Et evocat eos qui futuri erant, ut legerent ista. « Unum ex eis, » subaudis monstris Quia quod ex ore meo procedit. » Vox prophe
Abbreviated transcription (Latin):
& pharisei erunt in nichilũ. Quando roma¬
ni uenerunt suꝑ isrł: iam erant apłi disꝑ¬
si ꝑ quadriꝑtitũ orbẽ. Credentes quoq &
scĩ qui illic cõmanebant. admoniti a scõ
spũ transierunt iordanen ad regnũ agrip¬
pȩ regis: qui pacẽ habebat cũ romanis.
Orientur indomib eiꝰ quondã pulcherrimis
rus genꝰ est cardui: acutissimos aculeos habens
Ꝙ erit ibi cubile draconũ: & pascua strutionũ
Strutio ainis est solitudinẽ quȩrens Qoccur¬
rent demonia onocentauriis. & pilosus ela¬-¬
mabit alt̾ ad alterũ uidã codices habent.
occurrent demonia ita diuidentes ut subau¬
diat᷑ sibi. Onocentaurus & pilosus clamabit
alt ad alterii. Sed melius est ita distinguen¬
dũ: occurrent demonia onocentaurus
Onocentanrus cõpositũ nomen est ex greco &
latino. abeo qđ ÷ onos & taurus. Onosnanꝙ
greca lingua: dr̃ asinus Onocentaurus mon¬¬
strũ est qł inchoat᷑ abasino & desut in tau¬
rũ. Pasinũ qđ est animal ꝓmptũ ad libidinẽ

Expanded text:
Quando Romani venerunt super Israel, jam erant apostoli dispersi per quadripartitum orbem. Credentes quoque et sancti qui illic commanebant, admoniti a Sancto Spiritu transierunt Jordanem ad regnum Agrippae regis, qui pacem habebat cum Romanis. « Orientur in domibus ejus » quondam pulcherrimis rus genus est cardui, acutissimos aculeos habens. « Et erit ibi cubile draconum, et pascua struthionum. » Struthio avis est solitudinem quaerens. « Et occurrent daemonia onocentauris, et pilosus clamabit alter ad alterum. » Quidam codices habent, occurrent daemonia, ita dividentes ut subaudiatur sibi. Onocentaurus et pilosus clamabit alter ad alterum. Sed melius est ita distinguendum, occurent daemonia onocentauris. Onocentaurus compositum nomen est ex Graeco et Latino, ab eo quod est onos et taurus. Onos namque Graeca lingua dicitur asinus. Onocentaurus monstrum est, quod inchoatur ab asino et desinit in taurum. Per asinum, quod est animal promptum ad libidinem
Abbreviated transcription (Latin):
uit dñs: sicut dix̃ discipłis ioħis funtes re¬
nunciate iohanni. ꝗr cȩci uident. surdi au¬
diunt: lepsi mundantur. & cȩtera quȩ ibi con¬
tinentur. Spũalit̃ cotidie ad implet᷑ in scã ec¬
cła dũ aliquis infidelis oculos mentis gȩcatos
habens. & aures al audiendũ uerbũ di obtu¬
ratas: conuertit᷑ ad xpm̃ & baptrratꝰ aqua bap¬
tismi salutaris illuminatur. Oculi enĩgenti¬
liũ qui occȩcati erant ad cognoscendũ creatorẽ
suũ: pͣdicatione apłoꝵ illũminati sunt.
Similit & aures eorum quȩ ad audiendum
uerbũ dĩ aꝑtȩ minime fuerant. p̃dicantib
apłis auditu meruerunt recipe sunc saliet
sicut ceruus claudus: & aꝑta erit lingua
mitoꝵ Gentilis quisq qui gressus fide ⁊
noudũ habens inoꝑe dĩ claudicabat ueniens ad
fidẽ quasi ceruus saltũ dabit: dĩ de infidelitate
ad fidem. de uiciis adiurtutes. de t̾renis ad¬

Expanded text:
vit Dominus: sicut dixit discipulis Joannis: « Euntes revit Dominus: sicut dixit discipulis Joannis: « Euntes renuntiate Joanni, quia caeci vident, surdi audiunt, leprosi mundantur » , et caetera quae ibi continentur. Spiritualiter quotidie adimpletur in sanctam Ecclesiam, dum aliquis infidelis oculos mentis caecatos homines, et aures ad audiendum verbum Dei obturatas, convertitur ad Christum, et baptizatus aquam baptismi salutaris illuminatur. Oculi enim gentilium, qui obcaecati erant ad cognoscendum Creatorem suum, praedicatione apostolorum illuminati sunt. Similiter et aures eorum quae ad audiendum verbum Dei apertae minime fuerant, praedicantibus apostolis auditum meruerunt recipere. « Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua mutorum. » Gentilis quisque qui gressus fidei nondum habens in opere Dei claudicabat, veniens ad fidem quasi cervus saltum dabit, dum de infidelitate ad fidem, de vitiis ad virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
filius in patre. & sp̃s sc̃s inutroq nunc ui¬
dent in sp̃e: tunc uidebunt in re. Confortate
manꝰ dissolutas: & genua debilia roborate.
Alloquit᷑ apłos & sequaces eorũ quib suꝑius
dixit: ipsi uidebunt głam dnĩ. ut conforten¬
tur manꝰ gentiliũ abono oꝑe uacuas. & dicit
Opopłi mei. confortate manꝰgentiliũ fatigatas
ex malicia. & genua debilia roborate: id est
gressus a dĩ cultu claudicantes. firmate in
fide Dicite õ doctores mei. pusillanimis
gentilib in fide. Confortamini. hoc ÷ spem
butionis. Alloquit᷑ ꝓpħa gentiles firmatos
infide Ecce inquit ds ur uindictã reddet
malis indie iudicii dignã merito. & ueniet
ut saluet uos in sua magna miscđia: qui
pͣdicationẽ apłoꝵ eiꝰ recepistis & oꝑe imple¬
uistis lunc aꝑient᷑ oculi cȩcorũ: & aures surdo¬
rũ patebunt: Ad primũ dnĩ aduentũ referen¬
da sunt ista. Corporalit quidẽ hoc acdimple¬

Expanded text:
Filius in Patre et Spiritus sanctus in utroque, nunc vident in spe, tunc videbunt in re. « Confortate manus dissolutas, et genua debilia roborate. » Alloquitur apostolos et sequaces eorum de quibus superius dixit, Ipsi videbunt gloriam Domini, ut confortent manus gentilium a bono opere vacuas, et dicit: O apostoli mei, confortate manus gentilium fatigatas ex malitia, et genua debilia roborate, id est, gressus a Dei cultu claudicantes, firmate in fide. « Dicite, » o doctores mei, pusillanimibus gentilibus in fide: « Confortamini, » hoc est spem butionis. » Alloquitur propheta gentiles firmatos in fide: Ecce, inquit, Deus vester vindictam reddet malis in die judicii dignam merito, « et veniet ut salvet vos » in sua magna misericordia, qui praedicationem apostolorum ejus recepistis et opere implevistis. « Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt. » Ad primum Domini adventum referenda sunt ista. Corporaliter quidem hoc adimple
Abbreviated transcription (Latin):
opulentam. Acsidiceret aliis uerbis. Qui
modo contemplaris eã mente: tunc uideb
illã in ueritate opulentã. hoc ⁊ oꝑib ple¬
nã de uisione om̃ipocentis dĩ Tabernacu¬
lũ qđ nequaquã transferri poterit. nec
auferent᷑ claui eiꝰ in lemptt̃num: Hunc
de prȩsenti ȩccła loquitur. quã prefigura¬
bat tabernaculũ uetus: quȩ idõ transfer¬
ri non poterat neq moueri. ita ut corruat
qr solidata est supra firmã pecram. de qͣ
adlocũ: De heremo uidelicet in silo. de silo
tabernaculũ hoc ÷ prȩsens ȩccła. non trans¬
feretur de loco ad locũ. id ÷ ñ mutabitur
de bono ad malũ. qr sessionẽ habet. xp̃m
&e ÷ fixa suꝑ eũ. Qd aut̃ dicit non auferen¬
dur claui eius: ꝑ metaphoram loquitur
Sicuti tab̾naculum ł tentoriũ siue papilio
firmat᷑ clauis. extenditur funiculis: sic
scã eccła solidat᷑ clauis id ÷ doctorib scĩs
quoꝵ miraculis eruditur e extenditur fum.¬
ꝥculis:
hoc ÷ diuinorũ eloquiorũ fundatis. Quia ibi

Expanded text:
opulentam. » Ac si diceret aliis verbis: Qui modo contemplaris eam mente, tunc videbis illam in veritate opulentam, hoc est opibus plenam de visione omnipotentis Dei. « Tabernaculum quod nequaquam transferri poterit, nec auferentur clavi ejus in sempiternum. » Nunc de praesenti Ecclesia loquitur, quam praefigurabat tabernaculum vetus: quae ideo transferri non poterit, neque moveri, ita ut corruat, quia solidata est supra firmam petram, de quaad locum: de cremo videlicet in Silo, de Silo tabernaculum, hoc est praesens Ecclesia, non transferetur de loco ad locum, id est non mutabitur de bono ad malum, quia sessionem habet Christum et est fixa super eum. Quod autem dicit, non auferentur clavi ejus, per metaphoram loquitur. Sicuti tabernaculum vel tentorium sive papilio firmatur clavis, extenditur funiculis: sic sancta Ecclesia solidatur clavis, id est doctoribus sanctis, quorum miraculis eruditur: et extenditur funiculis, hoc est, divinorum eloquiorum fundatis. « Quia ibi
Abbreviated transcription (Latin):
do ȩccła ꝑmentis contemplationẽ uidet
dñ insp̃e: tunc aut̃ uidebit in id Nau
Quando omp̃s ds̃ primũ hominẽ condidit
a quo om̃s originem ducimus. sc̃m iustũq
corpore & animo. in faciem eius locutus
÷ dicens. crescite & multiplicamini ce re¬
plete terram. Cum aut̃ peccasset gustando
de cibo sibi int̾dicto. quasi dorsum xp̃o
opposuit: quia ꝓpt̾ peccatũ suum a primo
statu dignitatis ruisse se nouit. & iã non
infacie sed post tergum audiuit dñm di¬
centem. Maledictã t̾ra in oꝑecuo Incuius
casu nos om̃s retro iuimus: quia peccator
& transgressor mandatorũ dĩ. peccatores
&e transgressores filios genuit. Sed dr̃ no:
bis a xp̃o. poenitentiam agite: & iterum.
Conuertimini ad me &e ego reuertaraduos:
& reuertimini adme intoto corde uit̃. ut
his admonitionib flexi anteriora petamꝰ.
tans illos ut ꝓficiant de uirtute inuirtute.

Expanded text:
er mentis contemplationem videt Deum in spe, tunc autem videbit in idipsum» Quando omnipotens Deus primum hominem condidit a quo omnes originem ducimus, sanctum justumque corpore et anima, in faciem ejus locutus est dicens: « Crescite et multiplicamini, et replete terram . » Cum autem peccasset gustando de cibo sibi interdicto, quasi dorsum Christo opposuit: quia propter peccatum suum a primo statu dignitatis ruisse se novit, et jam non in facie, sed post tergum audivit Dominum dicentem: « Maledicta terra in opere tuo. » In cujus casu nos omnes retro ivimus, quia peccator et transgressor mandatorum Dei, peccatores et transgressores filios genuit. Sed dicitur nobis a Christo: « Poenitentiam agite : » et iterum: « Convertimini ad me et ego revertar ad vos , et revertimini ad me in toto corde vestro: » ut his admonitionibus flexi anteriora petamus.tans illos ut proficiant de virtute in virtutem.
Abbreviated transcription (Latin):
Sic erit malustuus hoc ÷ templũ inclitũ tuũ
inquo quondã pendebant uela p̃ciosissima.
ut dilatare signũ nonqueas. id⁊ ut non appa¬
reat in qͦ loco pͥmitꝰ constructũ fuit. ꝙr ñ reliu¬
spolia predarũ multarũ a romanis hos : om̃s
diuitiȩ & cta bona uideorã. Caudi diri
muimicando Claudi appellant᷑ romani. non
qei elaudi essent: sed hoc qđ contia uideos ege
t̾ra. hoc ÷ qui sub sua potestate tenet eã re¬
dacta: auferet᷑ ab eo iniquitas. & ⁊ sensus Sl
popłs romanꝰ dignꝰ ÷ & aliqd peccatũ exinde
habere qđ iudeos int̾fecit & eotũ t̾ram inco-¬
luit. auferetur abeo iniquitas eiꝰ ex hoc facto:
neralis sententia loquit᷑: & uocat om̃s gentes
ut audiant iustã retributionẽ udeis redda¬
tam. Nocat etia tram & plenitudinẽ eiꝰ. idest
oms homures &e dicit. qr in dignatio id est

Expanded text:
Sic erit malus tuus, » hoc est templum inclytum tuum, Sic erit malus tuus, » hoc est templum inclytum tuum, in quo quondam pendebant vela pretiosissima. « Ut dilatare signum non queas, » id est, ut non appareat in quo loco primitus constructum fuit, quia non relinspolia praedarum multarum » a Romanis, hoc est omnes divitiae et cuncta bona Judaeorum. « Claudi diripinimicando. Claudi appellantur Romani, non quod claudi essent, sed hoc quod contra Judaeos eger» terra, hoc est qui sub sua potestate tenet eam redactam. « Auferetur ab eo iniquitas. » Et est sensus: Si populus Romanus dignus esset et aliquod peccatum exinde haberet, quod Judaeos interfecit et eorum terram incoluit, auferetur ab eo iniquitas ejus ex hoc facto, neralis sententia loquitur, et vocat omnes gentes ut audiant justam retributionem Judaeis redditam. Vocat etiam terram et plenitudinem ejus, id est, omnes homines, et d
Abbreviated transcription (Latin):
fonte sumpserunt quȩ nob̾ ꝓtulerunt.
ieronimꝰ. augustinꝰ & gregorius. Hon tran¬
sibit̾ ꝑ eũ subaudis tabnaculũ qđ ÷ congre¬
gatio electorũ. nauis remigũ id÷ diabolꝰ¬
neq trieris magna transgredit᷑ eũ subau¬
dis popłm scm̃ dĩ: Trieris nauis est tres
ordines remorũ habens Significat diabolis
in isto loco ꝓpt̾ suꝑbiã quitres parces istius
orbis. asiam. europam. africamq ante
aduentũ dnĩ suo sub imꝑio subiugatas ha
uniuersũ inȩquitate legiferetiã nr̃ est: qr
ipse dedit nob̾ legẽ naturalẽ quȩ ÷ qđ tibi
nonuis fieri alio ne feceris. & legẽ ꝑ moisen:
Adextremũ uͦ legẽ euangłicȩ ueritatis. Larati st̃
funiculi tui sed ñ prȩualebunt. Hactenꝰ locutꝰ¬
de ierłm cȩlesti: & de ȩccła p̃sentis scłi. Nunc
uͦ reuertit᷑ ad t̾renã ierłm: loquens de ea sub
specie nauis. laxati sunt funiculitui. ꝓeo qđ
det᷑ nitens pugnare contra romanos: s non p̃

Expanded text:
fonte sumpserunt quae nobis protulerunt. Hieronymus, Augustinus, et Gregorius. « Non transibit per eum, » subaudis tabernaculum, quod est congregatio electorum, « navis remigium, » id est, diabolneque trieris magna transgreditur eum, » subaudis populum sanctum Dei. Trieris navis est tres ordines remorum habens. Significat diabolum in isto loco propter superbiam, qui tres partes istius orbis, Asiam, Europam, Africamque ante adventum Domini suo sub imperio subjugatas habuniversum in aequitate. Legifer etiam noster est, quia ipse dedit nobis legem naturalem, quae est: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris. Et legem per Mosen. Ad extremum vero legem evangelicae veritatis. « Laxati sunt funiculi tui, sed non praevalebunt. » Hactenus locutem coelesti, et de Ecclesia praesentis saeculi. Nunc vero revertitur ad terrenam Hierusalem, loquens de ea sub specie navis. Laxati sunt funiculi tui, pro eodetur, nitens pugnare contra Romanos: sed non p
Abbreviated transcription (Latin):
Beatꝰ enĩ ieronimꝰ ita exponit: sicuti su¬
ꝑius dictũ est. Gaudiũ & lȩticiã opti-¬
nebunt cũ uenerint in ierłm cȩlestem:
& fugiet ab eis dolor & gemitus. Quia
licet gemant & lugeant int̾ erum nas
istius scłi ꝓsuis erratib uł aliorũ. tam̃
in spe lȩtantur ꝓ remuneratione quam
pcepturi sunt: & tunc lȩtabuntur in
te possidentes iam gaudia uitȩ et̾nę

Expanded text:
t, sicuti superius dictum est: « Gaudium et laetitiam obtinebunt » cum venerint in Hierusalem coelestem, « et fugiet » ab eis « dolor et gemitus. » Quia licet gemant et lugeant inter aerumnas istius saeculi pro suis erratibus vel aliorum, tamen in spe laetantur pro remuneratione quam percepturi sunt. Et tunc laetabuntur in re, po
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. Quia dies ultionis dni annus retri¬
butionũ iudicii sion. subaudis ueniet
Ista quȩ hic dicuntur. ñ ꝑtinent ad suꝑio¬
ra. Post generalem totuis orbis consuim¬
mationem. reuertitur sermo ꝓpheticꝰ
ad ierłm: cũ intẽpore illo loquebat᷑. &
uastationẽ eius pleno sermone describit
quȩ aromanis facta est. Dies ultionis dnĩ
⁊ iundicatio sanguinis xp̃i. Antum
retributionum uidicii sion. appellat om̃e tempꝰ
p̃dicationis xp̃i. hoc est triũ annorũ & dimidii.
quo tempore contempserunt habitatores sion
reciꝑe saluatorẽ suũ & legis latorẽ: quo etiã
tẽpore. morti eũ tradiderunt. Iste ÷ annus.
de quo in subsequentib dicit isaias exꝑsona
gelizare pauꝑib misit me: & uocare annũ
acceptabilẽ dñi. Ꝙ conuertent᷑ torrentes eiꝰ
inpicem: & humꝰ eius insulphur. Propt̃
nimiã romanorũ seuiciam & crebra incen¬
dia. quib om̃ĩs t̾ra reꝓmissionis uallata
est insuꝑ & ciuitas sed & templũ igne

Expanded text:
num. « Quia dies ultionis Domini annus retributionum judicii Sion, » subaudis veniet. Ista quae hic dicuntur, non pertinent ad superiora. Post generalem totius orbis consummationem, revertitur sermo propheticus ad Hierusalem, cui in tempore illo loquebatur, et vastationem ejus pleno sermone describit, quae a Romanis facta est. Dies ultionis Domini est vindicatio sanguinis Christi. Annum retributionum judicii Sion, appellat omne tempus praedicationis Christi, hoc est trium annorum et dimidii: quo tempore contempserunt habitatores Sion recipere salvatorem suum et legislatorem, quo etiam tempore morti eum tradiderunt. Iste est annus, de quo in subsequentibus dicit Isaias ex persona us misit me, et vocare annum acceptabilem Domino. » « Et convertentur torrentes ejus in picem, et humus ejus in sulphur. » Propter nimiam Romanorum saevitiam et crebra incendia, quibus omnis terra repromissionis vallata est: insuper et civitas sed et templum igne
Abbreviated transcription (Latin):
querunt. & post desolationẽ hominũ habitauert̃
ibi. ubi antea templũ & sedes regiȩ erant. &ex
tendetur suꝑ eã subaudis t̾ram mensura id est
dĩ sententia. ut ñ sit habitatio iudeoꝵ ibi sed de¬
monũ: & redigat᷑ ad nichilũ. & ꝑpendiculũ
indesolationem subaudis redigatur. Perpen-¬
diculũ ÷ quocementarũ maceriã ad rectitu¬
dinẽ reducunt. & illa t̾ra in arbitrio senten¬
tiȩ dĩ posita est in solitudine. Nobiles eiꝰ id÷
captiuitas & calamitas: regẽ xp̃m potius uo-¬

Expanded text:
quaerunt, et post desolationem hominum habitaverunt quaerunt, et post desolationem hominum habitaverunt ibi ubi antea templum et sedes regia erant. « Et extendetur super eam, » subaudis terram, « mensura, » id est, Dei sententia, ut non sit habitatio Judaeorum ibi, sed daemonum: « ut redigatur ad nihilum, et perpendiculum in desolationem » subaudis redigatur. Perpendiculum est quo caementarii maceriam ad rectitudinem reducunt, et illa terra in arbitrio sententiae Dei posita est in solitudine. « Nobiles ejus, captivitas et calamitas: « regem » Christu
Abbreviated transcription (Latin):
iudeorũ. & de solationẽ illius t̃rȩ. In sem¬
pit̾nũ ascendet fumꝰ eiꝰ. hoc ÷ signũ exter¬
minii & calamitatis illoꝵ ageneratione
illa qua hec facta sunt: ingenerationẽ
ultimã subaudis uindicta dĩ omĩpotentis
ensꝑeam. Multiquidã iudeorũ post illã
ultimã captiuitatẽ transierunt ꝑ eam.
sed ñ libere sicut antea soliti erant: neq
postea ibi habitauerunt. Posuerunt
enĩ romani legem. ut non ꝑmitterent
quenquã iudeorũ reuerti in t̾ram nati¬¬
uitatis suȩ. & possidebunt illã subaudis
t̃ram udeoꝵ onocrotalus & ericius. &
ibix & coruus habitabunt in ea Onocro.¬
talus auis aquatica est inimica serpen-¬
tib: rostrũ acutissimũ habens & longũ.
quas dicit iosephus a moise delatas in
bello contra ȩthiopes ꝓpt̾ multitudinẽ
serpentiũ quib repleta erat t̾ra. ꝑ quani
ꝓgredi debebat contra ȩthi opes. Ascendit
enĩ suꝑ caput serpentis: & ic̾tu rostri
intficit eum. Hȩ aues uł animalia solitii¬¬
E dinẽ

Expanded text:
orum, et desolationem illius terrae. « In sempiternum ascendet fumus ejus » hoc est signum exterminii et calamitatis illorum « a generatione » illa qua haec facta sunt, « in generationem » ultimam, subaudis vindicta Dei omnipotentis per eam. » Multi quidam Judaeorum post illam ultimam captivitatem transierunt per eam, sed libere non sicut antea soliti erant, neque postea ibi habitaverunt. Posuerunt enim Romani legem, ut non permitterent quemquam Judaeorum reverti in terram nativitatis suae. « Et possidebunt illam, » subaudis, terram Judaeorum. « Onocrotalus et eritius, et ibix, et corvus habitabunt in ea. » Onocrotalus avis aquatica est inimica serpentibus, rostrum acutissimum habens et longum, quas dicit Josephus a Mose delatas in bello contra Aethiopes, propter multitudinem serpentium quibus repleta erat terra, per quam progredi debebat contra Aethiopes. Ascendit enim super caput serpentis, et ictu rostri interficit eum. Hae aves vel animalia solitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
secuntur. Nam illa maledictio qua dixe
Suꝑ regione desiderabili id ÷ ꝓ regionẽ
uia desiderabili lac & mel fluente
Plangite.qr expulsi estis. ab illa exules ef¬
fecti longelateq. Suꝑ uinea fertili id:
pingui: subaudis płangite. Ista ÷ uinea
de quo alio in loco dicit. Uinea enĩ dnĩ
sabaoth domꝰ isrł est: & uineam de egipto¬
transtulisti Suꝑ humũ popłi mei uepres
& spinȩ ascendent: quanto magis suꝑom̃s
domus gaudii ciuitatis exultantis: hu-¬
mũ popłi sui appellat tribũ iuda &e ben¬
iamin: quia ibi erat templũ &e altaria.
in quib offerebatur mane ce uespe sacri¬¬
ficium: Domꝰ aut̃ uocat ciuitates aliarii
tribuũ &e dicit. qr si suꝑillamuenit ca¬
lamitas: multomagis suꝑ alias ciuitates
& regiones eorum. Cũ enĩ destructa esset ciui-¬
tas & tẽplũ. itaut dñs prȩdixit: ascencderunt
spinȩ ae rumices illis in locis. ubi ante gła¬
S &e dignitas sũma erat Domꝰ enĩ dimissa.¬

Expanded text:
sequuntur. Nam illa maledictio qua dixersequuntur. Nam illa maledictio qua dixer« Super regione desiderabili, » id est pro regione vestra desiderabili, lac et mel fluente, plangite: quia expulsi estis ab illa, exsules effecti longe lateque. « Super vinea fertili, » id est, pingui, subaudis plangite. Ista est vinea de qua alio in loco dicit: Vinea enim Domini sabaoth domus Israel est ; eulisti . « Super humum populi mei vepres et spinae ascendent, quanto magis super omnes domos gaudii civitatis exsultantis? » Humum populi sui appellat tribum Juda et Benjamin, quia ibi erat templum et altaria, in quibus offerebatur mane et vespere sacrificium. Domos autem vocat civitates aliarum tribuum et dicit: Quia si super illam venit calamitas, multo magis super alias civitates et regiones eorum. Cum enim destructa esset civitas et templum , ita ut Dominus praedixit, ascenderunt spinae et rumices illis in locis ubi ante gloria et dignitas summa erat. « Domus enim dimissa
Abbreviated transcription (Latin):
uindemia. idest ꝑfecta & ad impleta urã
captiuitas: amplius etiã non erit necesse
ut eatis in captiuitatẽ: quia pumuersas
nationes disꝑsȩ estis. Obstupescite hoc est
admiramini miseriam urãm Omiserri¬
mȩ mnulieres iuideorũ quȩ quondã opulen-¬
tȩ fuistis. & abundastis opib: conturbami
n miserrimȩ quȩ confisȩ fuistis in ur̃is di¬
uiciis. hoc ÷ poenitentiam agite. exuite
uos: id÷ nudatȩ pectora ura ut in alia
dictione habetur: & confundimini: hoc est
erubescite suꝑ ur̃am maliciam. Accingite
lumbos urõs cilicio poenitentiȩ. expłorate
ut irã dñi placare possitis. Sriꝑ ubera plan¬¬
gite. hoc ÷ suꝑ silios uberũ uĩorũ qui int̾¬
fecti sunt fame gladio & captiuitate: ce
disꝑsi ꝑom̃s gentes Sic eni dñs dixit eis
Filiȩ ierłm nolite flere suꝑ me sed suꝑuos
ip̃sas flete & suꝑfilios urõs. & cȩteraquȩ

Expanded text:
vindemia, id est perfecta et adimpleta vestra vindemia, id est perfecta et adimpleta vestra captivitas. Amplius etiam non erit necesse ut eatis in captivitatem, quia per universas nationes dispersae estis. « Obstupescite, » hoc est, admiramini miseriam vestram. O miserrimae mulieres Judaeorum quae quondam « opulentae » fuistis, et abundastis opibus, « conturbamini » miserrimae, quae confisae fuistis in vestris divitiis: hoc est poenitentiam agite. « Exuite vos, » id est, nudate pectora vestra, ut in alia editione habetur, « et confundimini » hoc est erubescite super vestram malitiam. « Accingite lumbos vestros » cilicio poenitentiae, et plorate ut iram Domini placare possitis. « Super ubera plangite, » hoc est super filios uberum vestrorum, qui interfecti sunt fame, gladio et captivitate, et dispersi per omnes gentes. Sic enim Dominus dixit eis: Filiae Hierusalem, nolite flere super me, sed super vos ipsas flete, et super filios vestros , et caetera quae
Abbreviated transcription (Latin):
ni: confidentes inbonis urĩs. Modo pre¬
dicationis dnũ appellat dies & annos her¬
bigrã Duos annos &e dimidiũ comprehen¬
dit in hoc: cũ dicit dies. Terciũ autem:
cum dicit post dies & adiungit annum
Potest etiã appellari omẽ spaciũ predica¬
tionis dm̃ sicut dicit ipse isaias aliomn
perunt illi conturbari licet non statim
tamen quadragesimo scło anno post
eꝰ ascensionẽ dissipati & depredati sin
a romanis. Idõq quia noluerunt reer¬
pe predicationem dñi. & eũ morti
damnauerunt: alloquitur eos ꝓphia
ut reuertantur ad poenitentiam
Reducite inquit ad memoriam. quia
noluistis audire uerba salutifera. & uł in capti¬
uitatȩ positȩ reuertimini ad illũ ut misereat᷑
urĩ & dignet᷑ uos aggregare intra scãm ce
immaculatam ȩccłam. Consummata ÷ enĩ
uindemia. collectio ultra ñ ueniet: subau¬
dis suꝑuos. Collectionẽ &e uindemiã uocat
ultimã captiuitatẽ. Consũmata ÷ inquit

Expanded text:
ni, confidentes » in bonis vestris. Modo praeni, confidentes » in bonis vestris. Modo praedicationis Domini appellat dies et annos. Verbi gratia: Duos annos et dimidium comprehendit in hoc, cum dicit dies. Tertium autem, cum dicit post dies, et adjungit annum. Potest etiam appellari omne spatium praedicationis Domini, sicut dicit ipse Isaias alio inperunt illi conturbari, licet non statim; tamen quadragesimo secundo anno post ejus ascensionem, dissipati et depraedati sunt a Romanis. Ideoque quia noluerunt recipere praedicationem Domini, et eum morti damnaverunt, alloquitur eos propheta ut revertantur ad poenitentiam: Reducite inquit ad memoriam, quia noluistis audire verba salutifera, et vel in captivitate positae revertimini ad illum ut misereatur vestri, et dignetur vos aggregare intra sanctam et immaculatam Ecclesiam. « Consummata est enim vindemia, collectio ultra non veniet, » subaudis super vos. Collectionem et vindemiam vocat ultimam captivitatem. Consummata est inquit
Abbreviated transcription (Latin):
Mulieres opulentȩ surgite: & audite. Loquitur
ꝓpħa ad mulieres iudeorũ. quȩ ductȩ sunt
in predationẽ aromanis inultima captiui.¬
tate: & precipit ut diligent̃ auscultent uer¬
ba illius. Per has mulieres debemꝰ intellige¬
re sinagogas iudeorũ uł urbes. uł etiam
matronas nobiles ce diuites. quȩ idõ opulen¬
te dicuntur: quia abundauerunt opibus
& quid dicit eis: O mulieres quȩ quondam
fuistis opulentȩ. nunc aut̃ captiuȩ tenemi.¬
ni: surgite lacenti uł sedenti dir̃ surge. Et
illȩ iacebant in ualutabro uitiorũ: torpen¬
tes abono oꝑe. & quid ÷ dicere surgite. nͥ
agte poenttentiam & audite uocem meam.
id⁊ corde intelligite & conscendite de uici.¬
is aduirtutes. de terrenis ad cȩlestia filiȩ
quȩ quondam fuistis confidentes inurĩs
diuiciis. ꝑcipite aurib eloquiũ meũ lpse
sunt filiȩ : quȩ & mulieres. Nam repetitio
sermonis. confirmatio ⁊ rei de qua agit᷑
Post dies eni & annũ. & uos conturbabi̾mi¬

Expanded text:
Mulieres opulentae, surgite et audite. » Loquitur propheta ad mulieres Judaeorum, quae ductae sunt in praedationem a Romanis in ultima captivitate, et praecipit ut diligenter auscultent verba illius. Per has mulieres, debemus intelligere synagogas Judaeorum vel urbes: vel etiam matronas nobiles et divites, quae ideo opulentae dicuntur, quia abundaverunt operibus. Et quid dicit eis? O mulieres, quae quondam fuistis opulentae, nunc autem captivae tenemini, surgite. Jacenti vel sedenti dicitur, surge. Et illae jacebant in volutabro vitiorum, torpentes a bono opere. Et quid est dicere Surgite, nisi « agite poenitentiam? » « Et audite vocem meam, » id est corde intelligite, et conscendite de vitiis ad virtutes, de terrenis ad coelestia. Filiae quae quondam fuistis confidentes in vestris divitiis, percipite auribus eloquium meum. Ipsae sunt filiae quae et mulieres. Nam repetitio sermonis, confirmatio est rei de qua agitur. « Post dies enim et annum, et vos conturbabimi
Abbreviated transcription (Latin):
censionẽ dnĩ imminente tẽpore captiuita.¬
tis. iã non clamabant in ierłm annunci¬¬
antes uerbũ eugłii. sed foris: hoc ÷ gentibꝰ
quiᷤcũ ipsi spreuissent eos. dixerunt apłi
I ob quidem oportebat pͥmũ loqui uerbum
dnĩ. sed qr reppulistis illud: ecce conuerti.¬
mͦ ad gentes Angłi aut̃ pacis hoc ÷ apłi
nuncii pacis & euangłii amare fleuer̃:
ꝓptꝰ incredulitatẽ iudeorũ de quorũ stir-¬
pe descenderant. condolentes ꝑditioni il¬
loꝵ & maliciȩ . De quorũ numero unꝰdicit
Tristicia ÷ mͥ magna &e continuus dolor cor-¬
di meo ꝓfrĩb meis qui sunt isrłite: opta.¬
bam ego anãthema. ẽẽ. ꝓ eis. hoc ÷ intͬfici
ꝑ salute illoꝵ. Dissipatȩ sunt uiȩ ierłm:
cessauit transiens ꝑ eam hoc factum est
post uastationẽ romanorũ. idõ dissipatȩ
sunt uiȩ quia defuit qui ueniret ad tẽplq̃
tempore solennitatis: sicut dicit ieremias.
Hiȩ sion lugent eo qđ non sit qui ueniat
ad solennitatem. Irritum factũ ÷ pactiĩ

Expanded text:
censionem Domini, imminente tempore captivitatis, jam non clamabant in Hierusalem annuntiantes verbum Evangelii, sed foris, hoc est gentibus quibus cum ipsi sprevissent eos, dixerunt apostoli : Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Domini; sed quia repulistis illud, ecce convertimur ad gentes. Angeli autem pacis, hoc est apostoli nuntii pacis et Evangelii amare fleverunt, propter incredulitatem Judaeorum, de quorum stirpe descenderant, condolentes perditioni illorum et malitiae. De quorum numero unus dicit : Tristitia est mihi magna et continuus dolor cordi meo prthema esse pro eis, hoc est interfici pro salute illorum. « Dissipatae sunt viae Hierusalem, cessavit transiens per eam. » Hoc factum est post vastationem Romanorum; ideo dissipatae sunt viae, quia defuit qui veniret ad templum tempore solennitatis, sicut dicit Hieremias: Viae Sion lugent, eo quod non sit qui veniat ad solennitatem . « Irritum factum est pactum »
Abbreviated transcription (Latin):
erat templũ inquo erant altaria in quorũ
uno ignis ꝑpetuus nutriebatur. & in altero
holocausta cotidie cõburebantur. Quantũ
uero ad altiorẽ intellectũ attinet. ꝑ
sion quȩ int̾pretatur speculũ siuȩ specu¬
Flãtio
intelligit᷑ scã ȩccła degentib ad fidem xp̃i ab.¬
unata. Hierłm quȩ int̾pretatur uisio pacis.
cȩlestẽ patriam significat. Per ignẽ & cami¬
nũ intelligitur ardoramoris & dilectionis
quo ardent ce flagrant om̃s electi erga dm̃
& ꝓximũ: tam in prȩsenti scło constituti
quam in suꝑna ierłm. Quod enĩ ꝑ ignem
significetur dilectio dĩ & ꝓximi: manifestat
dñs cũdicit Ignẽ ueni mittere in t̾rã. &e qͥd
uolonisi ut ardeat: Sed considerandũ qr
ad comparationẽ camini ignis paruus potest
ẽẽ: & quantũ est int̾ ignem paruũ & cami¬
nũ maximũ: tantũ int̾ est & multo amplꝰ

Expanded text:
erat templum in quo erant altaria in quorum erat templum in quo erant altaria in quorum uno ignis perpetuus nutriebatur, et in altero holocausta quotidie comburebantur. Quantum vero ad altiorem intellectum attinet; per Sion, quae interpretatur speculum sive speculatio, intelligitur sancta Ecclesia de gentibus ad fidem Christi coadunata; Hierusalem, quae interpretatur visio pacis, coelestem patriam significat. Per ignem et caminum, intelligitur ardor amoris et dilectionis quo ardent et flagrant omnes electi erga Deum et proximum, tam in praesenti saeculo constituti, quam in superna Hierusalem. Quod enim per ignem significetur dilectio Dei et proximi, manifestat Dominus cum dicit: « Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat? » Sed considerandum, quia ad comparationem camini ignis parvus potest esse, et quantum est inter ignem parvum et caminum maximum, tantum interest et multo ampl
Abbreviated transcription (Latin):
nacherip cũ popło suo assiriorũ uenit
contra et echiam & popłmeiꝰ. nocte ꝑcus¬
sus est. quando int̾fecta sunt centũ . lxxx.
quinq milia ex eis: & fugiet ipse senna-¬¬
cherib non afacie gladii sed atimore dñi.
erunt: hoc ÷ tributarii medis & ꝑsis.
Iilud enĩ fortissimũ regnũ assiriorũ destructũ
est anabucho donosor. & postea a medis & ꝑsis.
tam assiriorũ quã etiã chaldeorũ subdario
& cuo: quibaltasar int̾fecerunt Et fortitu¬
do eiꝰ hoc ÷ multitudo sennacherib atorren.
te angłi transibit. & pauebunt fugientes
principes eiꝰ Nam ut hebrei tradunt ficut
supra commemoratũ est. non remanserunt.
exom̃ĩ illa multitudine nisi decẽ qui reuersi
sunt cũ sennacherib. Dixit dñs. Quia peritu¬
tusest sennacherib & popłs eiꝰ. si conuersi
fuertcis ad illũ cuiꝰ ignis ÷ insion: & cami¬¬
nus eiꝰ in ierłm. Quantũ ad litterã ꝑtinet.
ignis ce caminus dñi fuit in ierłm: quia ibi

Expanded text:
acherib cum populo suo Assyriorum venit contra Ezechiam et populum ejus, nocte percussus est, quando interfecta sunt centum octoginta quinque millia ex eis , « et fugiet » ipse Sennacherib « non a facie gladii » sed a timore Dominerunt: » hoc est tributarii Medis et Persis. Illud enim fortissimum regnum Assyriorum destructum est a Nabuchodonosor, et postea a Medis et Persis tam Assyriorum quam etiam Chaldaeorum sub Dario et Tyro, qui Belthasar interfecerunt. « Et fortitudo ejus, » hoc est multitudo Sennacherib « a torrente » angeli « transibit, et pavebunt fugientes principes ejus. » Nam, ut Hebraei tradunt sicut supra commemoratum est, non remanserunt ex omni illa multitudine nisi decem, qui reversi sunt cum Sennacherib. « Dixit Dominus: » Quia periturus est Sennacherib et populus ejus, si conversi fueritis ad illum « cujus ignis est in Sion, et caminus ejus in Hierusalem. » Quantum ad litteram pertinet, ignis et caminus Domini fuit in Hierusalem, quia ibi
Abbreviated transcription (Latin):
Saltũ uocat iudaicũ popłm. qui ininfide.¬
litatẽ gentiũ conuersus est. Hoc etiã im¬
pletũ ⁊ & implet᷑ cotidie ad extremũ eti¬
am in die iudicii implebitur. Grando hoc
⁊ tempestas trihulationis & calamitatis
suꝑ uideos uenit: quando int̾fecti sunt
a romanis. & cuutas ac templũ illoꝵ suc¬
censũ est: ipsiq remanserunt ac ꝑuniuer¬
sũ muncdi ambitũ distracti sunt Modo
etiã grando miseriarũ suꝑ illos est: ꝙ in
seruitutẽ gentiũ redacti sunt. Ꝙ qđ grauiꝰ
: alieni a dõ existentes. cotidie iniserrime

Expanded text:
» Saltum vocat judaicum populum, qui in infide» Saltum vocat judaicum populum, qui in infidelitatem gentium conversus est. Hoc etiam impletum est et impletur quotidie, ad extremum etiam in die judicii implebitur. Grando, hoc est tempestas tribulationis et calamitatis super Judaeos venit: quando interfecti sunt a Romanis, et civitas ac templum illorum succensum est, ipsique remanserunt ac per universum mundi ambitum distracti sunt. Modo etiam grando miseriarum super illos est, quia in servitutem gentium redacti sunt. Et quod gravius est, alieni a Deo existentes, quoti
Abbreviated transcription (Latin):
gradus quib adornatur: & insuꝑ tres ordi¬
coniugatorũ: ista: darissima pulchritudo
Ꝙ in tabnaculis fiduciȩ Scã ȩccła cũ sit una
in fide. inbaptismate: tamen diffusa est ꝑ
quattuor istius mundi climata. habitans
intab̾naculis fiduciȩ & quomͦ in tab̾na.¬
culis fiduciȩ: quia in xp̃o fundata est qui
est lapis angularis. ex duoh popłis copulans
sibi unã ȩccłam. Uł etiã intab̾naculis fidu¬
ciȩ habitat mente ñ corpore. de quib dix̃
dñs: in domo patris mei mansiones multȩ
sunt. Dũ enĩ scĩ in t̾renis nil ambiunt.
sed toto mentis ailore cȩlestia contemplan¬
tur. quasi incelestib tabernaculis habitant
inspe. & in requie opulenta. hoc est opib
plena. Scã eccła in requie opulenta sedet:
qr pascitur misteriis ueteris testamenti
& noui Uł etiam inrequie opulenta sede.
in omĩb Orando aut̃ erit indescensione
saltꝰ. & humilitate humiliabit᷑ ciuitas

Expanded text:
quibus adornatur; et insuper tres ordiquibus adornatur; et insuper tres ordiconjugatorum. Ista est clarissima pulchritudo. Et in tabernaculis fiduciae. Sancta Ecclesia, cum sit una in fide, in baptismate, tamen diffusa est per quatuor istius mundi climata, habitans in tabernaculis fiduciae. Et quomodo in tabernaculis fiduciae? Quia in Christo fundata est, quia est lapis angularis , ex duobus populis copulans sibi unam Ecclesiam. Vel etiam in tabernaculis fiduciae habitat mente non corpore, de quibus dixit Dominus, « In domo Patris mei mansiones multae sunt . » Dum enim sancti in terrenis nil ambiunt, sed toto mentis ardore coelestia contemplantur, quasi in coelestibus tabernaculis habitant in spe. « Et in requie opulenta, » hoc est opibus plena. Sancta Ecclesia in requie opulenta sedet, quia pascitur mysteriis Veteris Testamenti et Novi. Vel etiam in requie opulenta sedebiin omnibus . « Grando autem » erit « in descensione saltus, et humilitate humiliabitur civitas.
Abbreviated transcription (Latin):
me c ego in eum. & ꝑ ꝓphetam: In habita¬
ad hoc uenit: ut mundũ ꝑ suũ sanguinem
pacificaret dõ patri. Ꝙ. cultꝰ iusticiȩ silentiũ
Cultus. hoc est religio xp̃i: fides est & oꝑatio
ñ ficta Qd aut̃ dicit cultꝰ iusticiȩ erit silen.¬
tiũ. ostendit quia gentiles qui dm̃ ubiq
prȩsentẽ. ẽe̾ sentiunt: non in multiloquio
credunt se exaudiri sicut scrihȩ & pharisei.
qͥ amant in angulis platearũ & in competis
orare: ut uideantur ab om̃ibus. & securitas
usq in sempit̃nũ. Ꝙubi est ista securitas:
ineccła hoc ÷ in congregatione fidelium.
ci enim licet plerunq aduersa istius scłi to¬
lerent: tam̃ in securitate habitant. certi
de spe ȩt̃nȩ remunerationis. Quia manen¬
tudine pacis. & intab̾naculis fiduciȩ: & in
requie opulenta. Popłm dicit isto in loco: ñ
iudaicum sed gentilem Qui modo sedet
inȩccła ubi est maxima pulcritudo In
decore fidei. & dignitas & pax: unaq con¬
conlia. ẜccła nañq in pulchritudine

Expanded text:
me, et ego in eo ; et per prophetam: Inhabitaad hoc venit, ut mundum per suum sanguinem pacificaret Deo Patri. « Et cultus justitiae silentium. » Cultus, hoc est religio Christi, fides est et operatio non ficta. Quod autem dicit cultus justitiae erit silentium, ostendit quia gentiles qui Deum ubique praesentem esse sentiunt, non in multiloquio credunt se exaudiri, sicut scribae et Pharisaei, qui amant in angulis platearum et in competis orare, ut videantur ab hominibus . « Et securitas usque in sempiternum. » Et ubi est ista securitas? In Ecclesia, hoc est in congregatione fidelium. Sancti enim licet plerumque adversa istius saeculi tolerent, tamen in securitate habitant, certi de spe aeternae remunerationis. Quia manentetudine pacis, et in tabernaculis fiduciae, et in requie opulenta. » Populum dicit isto in loco non Judaicum sed gentilem, qui modo sedet in Ecclesia ubi est maxima pulchritudo in decore fidei, et dignitas et pax unaque concordia. Ecclesia namque in pulchritudine
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s: ipse congregauit ea animantia
oms: ubi cuncta discrete manerent: & manꝰ¬
eiꝰ id ÷ potentia eiꝰ diuisit eã subaudis t̾ram
inm̃surã: hoc ÷ in deserto possessionis. ubi
scilicet habitarent dracones. ubi lamia. ubi
stritiones. ubi diuersȩ bestiȩ : ingenerati¬
onẽ & generationẽ habitabunt in eã. Quantũ
adlitterã attinet. iste aues uł animalia ñ
sunto usq modo ibi. licet ad tẽpus fuerinit.
Quantũ uero ad sp̃ualẽ intellectũ ꝑ aues c¬
bestias debemꝰ intelligere om̃s qui illã tram
ex eo tempore incolunt. more bestiarũ ui-¬
uentes: & diuersa portenta ad orantes.

Expanded text:
s sanctus, « ipse congregavit ea » animantia onis, ubi cuncta discrete manerent. « id est, potentia ejus, « divisit eam, » subaudis terram « in mensuram, » hoc est in deserto possessionis ubi scilicet habitarent dracones, ubi lamia, ubi struthio, ubi diversae bestiae, in generationem et generationem habitabunt in ea. Quantum ad litteram attinet, istae aves vel animalia non sunt usque modo ibi, licet ad tempus fuerint. Quantum vero ad spiritualem intellectum, per aves bestias debemus intelligere omnes qui illam terram ex eo tempore incolunt, more bestiarum viventes, et diversa portenta adorantes.
Abbreviated transcription (Latin):
centũ octoginta quinꝙ milia hominũ. Potest
etiam x hoc referri adom̃s qui impieaguit
&r depredantur domos paupũ & nupilloni &
addipsũ insuꝑ diabolũ. Qui enĩ rapnua semꝑ ex¬
ement & supbiam sectantur. aliisq mabie
implicati sunt si fructus dignos poenitentiȩ
ñferernt licet in prȩsentti ienos ralet uan hue¬
mantur tamen post finitũ hui itte. usi pr
humiliabunt᷑ seutentia cȩ iudidii poeuis ex¬
eltent. Unẽ miserere nrĩ de expestauimus.¬

Expanded text:
centum octoginta quinque millia hominum. Potest centum octoginta quinque millia hominum. Potest etiam et hoc referri ad omnes qui impie agunt, et depraedantur domos pauperum et pupillorum, et ad ipsum insuper diabolum. Qui enim rapinam semper exercent et superbiam sectantur, aliisque malis implicati sunt, si fructus dignos poenitentiae non fecerint , licet in praesenti temporaliter non puniantur, tamen post finitum hujus vitae cursum, humiliabuntur sententia, et judicii poenas exsolvent. « Domine, miserere nostri, te ex
Abbreviated transcription (Latin):
daris. nonne & ipse predaberis: & qui
sꝑnis. nonne & ipse sꝑneris: Contra senna¬
cherib mͦ loquitur. Nam ipse om̃s ꝓuincias
& regiones quȩ in circumitu suo erant depͣ¬
datus est: & insuꝑ decemtrib ad ultimũ
om̃s ciuitates iudȩ & beniamin prȩt̾ ierłm:
atq obhuiꝰcemodi causam elatꝰ in suꝑbiam
glabatur sua uirtute c potentia omia hȩc
fecisse: non recolens qđ ppt̃ peccata corum
tradidisset eos dñs inconculcatione. idõq
agicur contra eum sermo diuinus Qsen¬
nacherib suꝑbissime tuqui predaris alios. uti¬
ꝙ predaberis abaliis. & qui sꝑnis hoc ÷ des¬
picis om̃s gentes: sꝑneris & contemneris
Cũ consũmaueris dep̃dationẽ egipti. uł iu¬
dex etiam partẽ ierłm quã somtia tradioit
dep̃daberis. cũ fatigatꝰ desieris contemner.
contemneris. & hoc adimpletũ est: sicut inc
p̾dicitur. Siquidem cũ ueniret fatigatꝰ de
quentia docent interfecit in castris illius¬

Expanded text:
daris, nonne et ipse praedaberis? Et qui spernis, nonne et ipse sperneris? » Contra Senacherib modo loquitur. Nam ipse omnes provincias et regiones quae in circuitu suo erant depraedatus est, et insuper decem tribus, ad ultimum omnes civitates Judae et Benjamin praeter Hierusalem: atque ob hujuscemodi causam elatus in superbiam gloriabatur sua virtute et potentia omnia haec fecisse, non recolens quod propter peccata eorum tradidisset eos Dominus in conculcatione: ideoque dirigitur contra eum sermo divinus: O Sennacherib superbissime, tu qui praedaris alios, utique praedaberis ab aliis. Et qui spernis, hoc est despicis omnes gentes, sperneris et contemneris. « Cum consummaveris depraedationem » Aegypti, vel Judaeae, etiam partem Hierusalem quam Sobna tradidit. « Depraedaberis, cum fatigatus desieris contemnere, contemneris. » Et hoc adimpletum est, sicut hic praedicitur . Siquidem cum veniret fatigatus dequentia docent interfecit in castris illius
Abbreviated transcription (Latin):
a pͥmo homine usq ad nouissimũ iustũ qui nas¬
citurus est in die iudicii. Uulnus & plagã ap¬
pellat mortalitate & ruinã quã peccante pͥmo
parente attraximus: quando ꝑdidimꝰ imaginẽ
& similitudinẽ dĩ Ad imagine quippe dĩ factꝰ
homo. quia sc̃s & iustus creatus est: quã itna.

Expanded text:
a primo homine usque ad novissimum justum qui nasa primo homine usque ad novissimum justum qui nasciturus est in die judicii. Vulnus et plagam appellat mortalitatem et ruinam quam peccante primo parente attraximus, quando perdidimus imaginem et similitudinem Dei. Ad imaginem quippe Dei factus est homo, quia sanctus et justus creat