comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bis plamorib dilucidare curaui. Simplicib itaq pla¬
cere desid̾o. & ideo qͥb eis placere ualeã uerbis quero.
Sic xp̃c ut̾ duo animalia positus. uilib ẽ pannis in¬
uolutꝰ. Ponit᷑ dei sapientia int̾ bouẽ & asinũ ut eru¬
diret rudem. moneret tardum. rudem sensu. tarclũ in¬
tellectu. erudiret simplicitatẽ ꝑ humilitatẽ. Quigͥ
inuolui se ꝑmisit in uilib pannis: ꝑmittet forsitan
ut de eo loquar simplicib uerbis. Similit̾ qͥ magis ꝑ
stellam ostenditur ꝑ angelum pastorib annunciat᷑.
ut qui sapientib loquebat᷑ ꝑ signũ. simpliciorib in¬
notesceret ꝑ simplex uerbũ. Nũc aũ de his q̃ ad claustiũ
non manufactũ quod est in celis ꝑtinẽt. ꝓ modulo i¬
becillitatis mee aliquid dicere ultra non differam: ut
ex ipso ordine & dilectione illius summi abbatis. & ip
diligentia. & humilitas subditoꝵ. Seqͣr gͥpost

Expanded text:
bis planioribus dilucidare curavi. Simplicibus itaque plabis planioribus dilucidare curavi. Simplicibus itaque placere desidero, et ideo quibus eis placere valeam verbis, quaero. Sic Christus inter duo animalia positus, vilibus est pannis involutus . Ponitur Dei sapientia inter bovem et asinum, ut erudiret rudem, moneret tardum, rudem sensu, tardum intellectu, erudiret simplicitatem per humilitatem. Qui igitur involvi se permisit in vilibus pannis, permittet forsitan, ut de eo loquar simplicibus verbis. Similiter qui magis per stellam ostenditur, per angelum pastoribus nuntiatur, ut qui sapientibus loquebatur per signum, simplicioribus innotesceret per simplex verbum . Nunc autem de iis, quae ad claustrum non manufactum quod est in coelis pertinent, pro modulo imbecillitatis meae aliquid dicere ultra non differam, ut ex ipso ordine, et dilectione illius summi abbatis, et ipdiligentia, et humilitas subditorum. Sequar igitur post
Abbreviated transcription (Latin):
ob̃as km̃e rogas &s obnixius dep̃caris: ut soli¬
to festinantiꝰ exequar qͦd ꝓmisi. Libelli siquidẽ
quẽ claustrũ anime uocas. ultimã id ẽ quartã
reqͥris partẽ. ut qͣsi integrũ de manu nr̃a reci¬
piaspanẽ. Mirũ tam̃ ẽ qͦd de manu pauꝑis panẽ reqͥ¬
ris. nisi forte qr panis grossior qͥb dam solet ẽẽ salubri¬
or. Non eñi habeo panẽ aliũ nisi ꝑ ostia mendicatũ.
id ẽ ꝑora docentiũ nob̃ aliqͣndo p̃dicatũ. uł desp̾cis
in alieno agro collectis. de sentencus uidel i campo
diuine scripture congregatis. Sic eni uiuitur & in talis
uita sp̃c mei. Hec reccedatꝰ sũ & effudi in me aĩam meã
Non ẽ mͥ panis de simila ingenii subtilitate. discussus:
s simplicitate eloquentie ꝑ cribrum grossiori̾ sensus
eragitatꝰ. Non eñĩ grecas aut barbaras uł musitatas
que turbant simplices int̾posui dictiones. sed etiã ea
que ab aliis obscure dicta repꝑi. simplitiori stilo & uer¬

Expanded text:
sime, rogas, et obnixius deprecaris ut solito festinantius exsequar quod promisi. Libelli siquidem, quem Claustrum animae vocas, ultimam, id est, quartam requiris partem, ut quasi integrum de manu nostra recipias panem. Mirum tamen est, quod de manu pauperis panem requiris, nisi forte quod panis grossior quibusdam solet esse salubrior. Non enim habeo panem alium, nisi per ostia mendicatum, id est, per ora docentium nobis aliquando praedicatum; vel de spicis in alieno agro collectis, de sententiis videlicet in campo divinae Scripturae congregatis. Sic enim vivitur, et in talibus vita spiritus mei. Haec recordatus sum, et effudi in me animam meam . Non est mihi panis de simila ingenii subtilitate discussus, sed simplicitate eloquentiae per cribrum grossioris sensus exagitatus. Non enim Graecas, aut barbaras, vel inusitatas, quae turbant simplices, interposui dictiones; sed etiam ea, quae ab aliis obscure dicta reperi, simpliciori stylo, et ver
Abbreviated transcription (Latin):
a claustro qͣsi a celo recedũt. & alios secũ trahunt. Cum
scłarib habitant. se ipsos extusant. ad hoc etiã labo¬
rant. uͭ sitit diabolus hoĩs seducit. sic & eos cũ qͥb mo
rant᷑. sua ꝑsuasione ꝑu̾sos reddãt. Obedientiã qũã dia¬
bolus pͥmo homini p̃cepit seruant. a laude cdei &. a p̃cep¬
tis eiꝰ mobediẽtes uacant. Sub silentio gͥ mobedientie
reprehendi uolunt.De hoc qͥeto silentio in libro sapĩe d̃r.

Expanded text:
a claustro quasi a coelo recedunt, et alios secum trahunt. Cum a claustro quasi a coelo recedunt, et alios secum trahunt. Cum saecularibus habitant, seipsos excusant: ad hoc etiam laborant, ut sicut diabolus homines seducit, sicedientiam, quam diabolus primo homini praecepit, servant; a laude Dei et praeceptis ejus inobedientes vacant. Sub silentio igitur inobedientiae reprehendi volunt. De hoc quieto silentio in libro Sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
casũ siluit. qͣmdiu uoluntati sui creatoris humił obe¬
diuit. S diabolus silentiũ rupit. locutꝰ ẽ suꝑbiã. ⁊ ĩ
hec uerba ꝓrupit. Ponã sedẽ meã ad aq̾lonẽ: & simił¬
ero altissimo. Hoc aũ silentiũ in celo qͣsi media hora ꝑ¬
mansisse dr̃. qi ñ diu pꝰt creationẽ suã illud diabolus te¬
nuisse ꝑhibet᷑. Similit̾ sicut lucifer in celo. sic qͥdã fr̃s
se habẽt in mat̾iali claustro. Obedientie. siquidt̃ silenti¬
um tenent. sic̃ lucifer nobilitate gen̾is uł scientie clari¬
tate lucent. Et qͥ cetõs fratres humilitate p̃ced̾e debuis¬
sent simpliciorib fr̃ib exemplũ ꝑu̾sitatis p̃bent. Magi¬
stͥs eqͣles uideri uolunt. simpliciores frẽs sͥ u̾bis seducto¬
rus alliciunt. Et sicut lucifer qͣsi fulgur de celo cecidit
sica sublimitate sui ordinis unꝰqͥsꝙ suꝑbe cadit. Ira suc¬
censi. tonantes uerbis. choruscationũ p̃mittentes minas

Expanded text:
casum siluit, quandiu voluntati sui Creatoris humiliter obecasum siluit, quandiu voluntati sui Creatoris humiliter obedivit. Sed diabolus silentium rupit, locutus est superbiam, et in haec verba prorupit: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo . Hoc autem silentium in coelo quasi media hora permansisse dicitur, quia non diu post creationem suam illud diabolus tenuisse perhibetur. Similiter sicut Lucifer in coelo, sic quidam fratres se habent in materiali claustro. Obedientiae siquidem silentium tenent; sed sicut Lucifer, nobilitate generis, et scientiae claritate lucent: et qui caeteros fratres humilitate praecedere debuissent, simplicioribus fratribus exemplum perversitatis praebent. Magistris aequales videri volunt, simpliciores fratres sibi verbis seductoriis alliciunt. Et sicut Lucifer quasi fulgur de coelo cecidit, sic a sublimitate sui ordinis unusquisque superbe cadit. Ira succensi, tonantes verbis, coruscationum praemittentes minas,
Abbreviated transcription (Latin):
litudo defuerit cordis. Qui eñ corpore remotꝰ uiuit. s tu
ñ ẽ in urbe. De hoc secreto cordis dictũ ẽ. Factũ ẽ silentiũ
in celo qͣsi media hora. Celũ qͥꝑpe. ẽ aĩa iusti. Anima qͥꝑ¬
pe iusti dũ ad et̾na sublunia ꝑ subleuationẽ ꝯtẽplatioĩs
intendit. surgentes ab infimis cogitacionũ tumultꝰ p̃¬
mit. & intͣ se deo qͦddã silentiũ facit. S qr hoc silentiũ
ꝯtẽplatiõis & hec qͥes mentis in hac uita ñ potest eẽ ꝑfec¬
dia. ut nͨ melia plene sentiat᷑. cũ p̃mitut᷑ qͣsi. qr mox uͭ se
animꝰ subleuare ceꝑit.& qͥetis intime lumine ꝑfundi:
redeunte motu cogitacionũ stupidꝰ de se ipso ꝯfundit᷑.ꝙ.
ꝯfusꝰ cetat᷑. Benegͦ factũ hoc silentiũ ñ integra s qͣsi me¬
ardent̾ inchoet᷑. Potest & hec auctoritas alit̾ exponi. ut
angłis in celo silentiũ o bedientie factũ ante ruia di¬
aboli possit assignari. Multitudo siquidẽ angloꝵ añ

Expanded text:
litudo defuerit cordis? Qui enim corpore remotus vivit, sed tnon est in urbe. De hoc secreto cordis dictum est: Factum est silentium in coelo quasi media hora. Coelum quippe est anima justi. Anima siquidem justi, dum ad aeterna et sublimia per sublevationem contemplationisum tumultus premit, et intra se Deo quoddam silentium facit. Sed quia hoc silentium contemplationis, et haec quies mentis in hac vita non potest esse perfecdia, ut nec media plene sentiatur, cum praemittitur quasi; quia mox ut se animus sublevare coeperit et quietis intimae lumine perfundi, redeunte motu cogitationum, stupidus de semetipso confunditur et confusus caecatur. Bene ergo factum hoc silentium non integra, sardenter inchoetur. Potest et haec auctoritas aliter exponi, ut angelis in coelo silentium obedientiae factum ante ruinam diaboli possit assignari. Multitudo siquidem angelorum ante
Abbreviated transcription (Latin):
debellauit. genꝰ humanũ eripuit. & hoc ĩ mediã ett̾mi¬
lutẽ ĩ medio t̾re. Rex erat. & a regalib sedib uenerat. Et
cũ ad celos rediit. qͦs a seruitute diaboli lib̾auerat. ad
ꝯregnandũ sͥ secũ in celestib sedere fecit. Cũ gͦ bomo ad
illud beatũ silentrã fut᷑e beatitudinis ꝑuenĩt. qͥd petat
ult̾ius non habebit. Tũc eñi silebit iniqͥtas. habunda¬
bit caritas. nͨ qͥcqͣm ibi deficiet. ubi unꝰqͥsq omĩa habẽ¬
tem in se habet. Tunc enĩ erit ds oĩa in om̃ib.¬

Expanded text:
m, eripuit genus humanum, et hoc in mediam extermilutem in medio terrae . Rex erat, et a regalibus sedibus venerat: et cum ad coelos rediit, quos a servitute diaboli liberaverat, ad conregnandum secum in coelestibus sedere fecit. Cum ergo homo ad illud beatum silentium futurae beatitudinis pervenerit, quod petat ulterius non habebit. Tunc enim silebit iniquitas, abundabit charitas; nec quidquam ibi deficiet, ubi unusquisque omnia habentem in se habebit. Tunc enim erit Deus omnia in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
tor in mediã exc̾minii tram ꝓsiliuit. Tria st̃ silentia. Pri¬
mũ silentiũ fuit angłis ĩ celo añ diaboli casũ. scd̃m fuit
in t̾ra hõib pͦt pͥmi parentis lapsũ. t̾uum erit ĩ celo pͦt
resurrectionẽ qͦd nũqͣm habebit finẽ. Primũ fuit solis
angl̃is. scd̃m solis hoĩb. t̾cium erit angłis & hõib Scdm
silentiũ fuit ab adã usq ad xp̃m. Int̾im tñ lex subutt᷑uit
q̃dã ꝓmisit. s in ꝓmissione tandẽ defecit. Ideo homo ꝯside¬
rans ꝑ legẽ neminẽ iustificari posse siluit. Cũgͦ qͥetũ silẽ¬
tium teneret oiã. Here oĩã: qr & ea q̃ añ legẽ fuerãt &. ea q̃
sub lege erãt. Ila enĩ in peticione desꝑabãt. ista in ꝓmis¬
sione defecerãt. Mirũ ẽ tñ qͦd hoc silentiũ quietũ fuisse
dr̃ cũ sub dñio diaboli teneret᷑. nͥ forsan qͦd aliqͥs dicet. Ille
rẽ aliquã qͥete possidet: q̃ absꝙ contͣdictione eã tenet. Mi¬

Expanded text:
entia: primum silentium fuit angelis in coelis, ante diaboli casum; secundum fuit in terra hominibus, post primi parentis lapsum; tertium erit in coelo post resurrectionem, quod nunquam habebit finem. Primum fuit solis angelis, secundum solis hominibus, tertium erit angelis et homlentium fuit ab Adam usque ad Christum. Interim tamen lex subintravit, quaedam promisit, sed in promissionem tandem defecit. Ideo homo considerans per legem neminem justificari posse, siluit. Cum ergo quietum silentium tenerent omnia, vere omnia, quia et ea quae ante legem fuerant, et quae sub lege erant. Illa enim in petitione desperabant, ista in promissione defecerant. Mirum est tamen quod hoc silentium quietum fuisse dicitur, cum sub dominio diaboli teneretur, nisi forsitan aliquis dicat, quod ille rem aliquam quiete possidet, qui absque contradictione eam tenet.
Abbreviated transcription (Latin):
nox in suo cursu mediũ iter hab̾et. Nox id ẽ pectatũ a dia¬
bolo cepit. & descendens ad pͥmũ hoĩem ꝑsingłos actualit̾
cucurrit. Mediũ inqͥt iter hab̃et. Est enĩ itersursũ. ẽ &
iter deorsũ. Sursũ ad celos. deorsũ ad inferos. Iter uͦ mediũ
ẽ uite p̾sentis spaciũ. Tũc uͦ nox in suo cursũ mediũ iter
tenebat. qr suũ erat: & nemo ad celos ascend̾e pot̾at. s õs
tã iustos qͣm iniustos mors secũ trahebat ad inferos. Cũ
gͦ mors om̃s secũ ad inferos raꝑet. & pectatũ omuĩ spe
remota ad sũmũ ꝑueniret. tc̃ om̃pc sermo exiliens de
celo aregalib sedib uenit. silentiũ rupit. ostendit reuer¬
tendi uiam ꝑ quã ipse uenerat scił patͥs obedientiã. ut
qͥ ꝑ mobedientiã a uia u̾itatis exhorbitauerat. ꝑ uiam

Expanded text:
o cursu medium iter haberet. Nox, id est peccatum, a diabolo coepit, et descendens ad primum hominem, per singulos actualiter cucurrit. Medium, inquit, iter haberet. Est enim iter sursum, et est iter deorsum: sursum ad coelos, deorsum ad inferos. Iter vero medium est praesentis vitae spatium. Tunc vero nox in suo cursu medium iter tenebat, quia suum erat, et nemo ad coelos ascendere poterat, sed omnes tam justos quam injustos mors secum trahebat ad infernum. Cum ergo mors omnes secum ad inferos raperet, et peccatum omni spe remota ad summum perveniret, tunc omnipotens sermo exsiliens de coelo a regalibus sedibus venit, silentium rupit, ostendit revertendi viam, per quam ipse venerat, scilicet Patris obedientiam. Ut qui per inobedientiam a via veritat
Abbreviated transcription (Latin):
cilis acqͥrendi modꝰ. Ibi ꝓmittit lucrũ: ubi dͤat clare se¬
pulcrũ. El anstralib n: nagandi licentã. qͣ rigor claust̾ abstu¬
ierat reꝑmittit. fabulosas uͭ contentiones ociosoꝵ. platearum
plansiis fori s̃pectacła ciboꝵ afsiuentiã. uestis molliciẽ. & ut
cuncta compleã lib̾tatẽ faciendi qd placeat. supͣditis acumu¬
ad iħm filiũ naue: qͥ pͥncipatũ post moysen susceꝑat: Ne
uerearis ait dñs faciẽ illoꝵ. qͥa crastina die adhanc horam.¬
ego traclam cos sauciatos ante faciẽ ifrł: & eqͦs eoꝵ subner¬
uabis. & currus eoꝵ igne cõbures. Auchat ħ. qͥ est̃ de excerci

Expanded text:
cilis acquirendi modus. Ibi promittit lucrum, ubi dare queat secilis acquirendi modus. Ibi promittit lucrum, ubi dare queat sepulcrum. Claustralibus vero vagandi licentiam, quam rigor claustri abstulerat, repromittit; fabulosas vero confessiones otiosorum, platearum plausus, fori specutacula, ciborum affluentiam, vestis mollitiem, et, ut cuncta compleam, libertatem faciendi quod placet supradictis accumuad Jesum filium Nave qui principatum post Moysen susceperat? « Ne verearis, ait Dominus, faciem illorum, quia crastina die ad hanc horam tradam eos sauciandos ante faciem Israel, et equos eorum subnervabis, et currus eorum igne combure
Abbreviated transcription (Latin):
ħ est diuicias & honores. Alt̾um cupiditatis est: alt̾um
suꝑbie. Hec st̃ duo lat̾a scale: ꝑqͣ. diabolus de celo descen
cdit ad inferos. Promiitit nobis mr̃idi pͥdencia s nichdat.
Et si aliqͣndo recipiant homines qł ꝓmitit: ñ dat᷑ illucd.
s enut᷑. Dat niũclꝰ opes: s ñ gratis. Qui enĩ seruus efficitur
peccati ꝓ ip̃is. ñ accip̃ gͣcis. Oat honores: s ñ sine p̾cio. Qͥb
ꝓmitit᷑ mũꝰ opes: Et cꝰ st̃ opes. qͣs ꝓmittit: Quomͦ clat.
& ubi dat qł ꝓnnttit. Raptorib ꝑmittit agͥcole substã¬
ciã. oues uicsue. agros pupilli: feneratori uicini sui do¬
mũ. amplitudinẽ possessionis: dunciarũ affluentiã. Eoce
rizat. & ignorat eui congregat ea. Militib ꝓmittit inter
enses lucra: int̾ teloꝵ grandinẽ. sub spe carceris. sub mor
gii trmor: ibi uento cõmendant᷑ opes & anime. Ecce qͦmͦ
dat: & ubi dat qđ ꝓmittit. In ut̃q: ꝑicłm: in utͦq: difi¬

Expanded text:
lterum cupiditatis, alterum superbiae. Haec sunt latera scalae, per quam diabolus descendit de coelo ad inferos. Promittit nobis mundi prudentia, sed nihil dat, et si aliquando recipiunt homines quod promittit, non datur illud sed emitur. Dat mundus opes, sed non gratis. Qui enim efficitur servus peccati pro ipsis, non accipit gratis. Dat honores, sed non sine pretio. Quibus promittit mundus opes, et cujus sunt opes quas promittit? Quomodo dat, et ubi dat quod promittit? Raptoribus promittit agricolae substantiam, oves viduae, agros pupilli; feneratori vicini sui domum, amplitudinem possessionis, divitiarum affluentiam. Ecce rizat et ignorat cui congreget ea . Militibus promittit inter enses lucra, inter telorum grandinem, sub metu carceris, sub mortgii timor, ibi vento commendantur opes et animae. Ecce quomodo dat et ubi dat quod promittit. In utroque periculum, in utroque diffi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuideat gͥ sͥ ho int̾ior & ext̾ior. ut suꝑatis huĩmocłi hostib eqs
eoꝵ subueruare ñ differat.: s & currus eoꝵ igne cõburat. Est
in ħ exercitu elationis currus: in qͦ ꝑsimilitudinẽ rotas qͥb fe¬
rat᷑. eqͦs qͥ ip̃m thant. aurigã qͥ ip̃m regat. qͥue sedeat in ip̃o
curru assignare possumus.
De curru elationis .ui.

Expanded text:
atis hujusmodi hostibus equos eorum subnervare non differant, sed et currus eorum igne comburant. Est in hoc exercitu elationis currus, in quo per similitudinem rotas quibus feratur, equos qui ipsum trahant, aurigam qui regat, quive sedeat in ipso curru, assignare possumus. CAP. VI. De curru elationis.
Abbreviated transcription (Latin):
Cittit gͦ acl chananeos. qͥ habitãt in maritimis locis. ui¬
cinos fictibe: qͥ in moritib & fluctib ꝑmouerẽt cuncta.
Quist̃ ex gen̾e chanaan. filii cham: filii noe. Eam int̾ptat᷑
talor: chanaan s̃i cõmitis. qͥ aũ calet: cito cõmonet᷑. Ait em̃¬
b̾at᷑ amibrosiꝰ. Cittit & ad montana. idest ad illos qͥ głant᷑
in sublimib: & ambulãt in magnis. & in mirabilib suꝑ
se. Mittit & acd campos. idest acł eos qͥ t̾rena sapiũt: qͥ pla¬
nitie uoluptatũ delectant᷑. qͥ st̃ qͣsi ꝓecora campi ꝓniadui¬
tia. Mittit & ad regẽ sỹmeon: qͥ int̾ptat᷑ exauditiõ. In bonã

Expanded text:
 Chananaeos qui habitant in maritimis locis, vicinos fluctibus, qui in montibus et fluctibus permovent cuncta, qui sunt ex genere Chanaan, filii Cham, filii Noe. Cham interpretatur calor, Chanaan vero commotio. Qui autem calet cito commovetur. Mittit et ad montana, id est, ad illos qui gloriantur in sublimibus, et ambulant in magnis et mirabilibus super se. Mittit et ad campos, id est, ad eos qui terrena sapiunt, qui planitie voluptatum delectantur, qui sunt quasi pecora campi, proni ad vitia. Mittit et ad regem Simeon, qui interpretatur exauditio. In bonam
Abbreviated transcription (Latin):
t pulchre altare eneũ contricioni cordis simile
ma tbulationis accendunt᷑. Hoc aũ altare eneu̾ mag¬
ntudine sui. sp̃e metalli positione loti aliquid de¬
fores positũ. Erat amplũ qr plures sũt qͥ carnis con¬
seriumꝰ legi cdei. carne aũ legi pectati. Erat ante fo¬
res tempłi positũ. q pauci sunt qͥ renuntiãt õĩb q̃
possident ut ad ostium porticꝰ appropinquẽt. Porticꝰ
siquidẽ templi ẽ ut suꝑł diximꝰ renuntiatio mũdi.
In hac porticu due erigunt᷑ colũpne. una castita

Expanded text:
t pulchre altare aeneum contritioni cordis simile ma tribulationis accenduntur. Hoc autem altare aeneum, magnitudine sui, specie metalli, positione loci aliquid derat enim amplum, quia plures sunt, qui carnis conservimus legi Dei, carne autem legi peccati . Erat ante fores templi porticus, quia pauci sunt, qui renuntient omnibus, quae possident, ut ad ostium porticus appropinquent. Porticus siquidem templi est, ut superius diximus, renuntiatio mundi. In hac porticu duae eriguntur columnae, una castitat
Abbreviated transcription (Latin):
recitant: ad cansas uocari uolunt. qͥa p̾tita nonert᷑: tales
accusarent susannã siuelles. & laudarent ierabel for¬
& descendet angłs cdm̃. rit secet eos medios. Sunt & alui. qͥ
cũ t̾iã nõ uideant ocłis. celũ m̃te cõsiderant: qͥ licet pedib
offendant. licet toto corꝑe nutent. ñ offendunt tam̃lin¬
qua. ñ nutant animo. tacent noxia. qͦd instruit uarrãt.
hominẽ int̾ior̃ẽ labori supponunt. cũ ũ possit ext̾ior̃ẽ
suppone. Instant oratiomi. recogitant om̃s annos suos in
amaritudme amme sue: & ido renonabit᷑ ut aqͥle unĩetꝰ¬

Expanded text:
recitant, ad causas vocari volunt quia praeterita noverunt. » Tales accusarent Susannam, si laudare velet descendet angelus Domini ut secet eos medios . Sunt et alii qui, cum terram non videant oculis, mente coelum considerant, qui licet pedibus offendant, licet toto corpore nutent, non offendunt tamen lingua, non nutant animo, tacent noxia, quod instruit narrant, hominem interiorem labori supponunt, cum non possint exteriorem supponere. Instant orationi, recogitant omnes annos suos in amaritudine animae suae, et ideo renovabitur ut aqui
Abbreviated transcription (Latin):
multa portat. nec dui portat. Terminꝰ enĩ mortis ꝓpe
est. & caret pondere diuitiarũ religio: ñ acqͥrit cũ eu¬
piditate. ñ possidet cũ amore: ñ dolet si amiserit. Ingũ
let colla suꝑboꝵ. Uincłm uͦ. dilectio. Ancdi qm suaue in¬
qũ imponit᷑ ceruicil nr̃is. Dilige inqͥt ꝑximũ tuũ. sieut te¬
ip̃m. Et alibi. Ciligite inimicos ur̃os. benefacite hiis qͥ oder̃t

Expanded text:
multa portat, nec diu portat. Terminus enim mortis prope est, et caret pondere divitiarum religio, non acquirit cum cupiditate, non possidet cum amore, non dolet si amiserit. Jugum let colla superborum: vinculum vero dilectio. Audi quam suave jugum imponitur cervicibus nostris. Dilige, inquit, proximum tuum sicut teipsum ; et alibi: Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui oderunt
Abbreviated transcription (Latin):
lestia corꝑis uł int̾ioris hominis afflictõe defitiant. Audi¬
ant isti: qͥd dicat angłs pet̾. Precingere inquit: & calcia
te caligas tuas. CInde beda suꝑ actus apłoꝵ. Tuince inqͥt¬
sibi petrus ligam̃ta ꝓpt̾ rigorẽ carceris ad horã relaxauerat:
ut tunica circa pedes demissa. frigͦ noctis utcũq tẽꝑaret.¬
exemplũ p̾bens infirmis. cũ molestia corꝑali uł inuria
tẽptai᷑ humana. lice nobis aliqͥd de nr̃i ꝓpositi rigore laxa¬
re. Istant᷑ gͥ sapientũ confilio. ne deficiant: stͥpta em̃ĩft̃
ad mam docłnam. Hec sunt qͥ dde infrmitatis dib̾sitatib nt¬
cũq diximꝰ. nc̃ qͦmꝰ sit infirms larga religio. breuit᷑ ostenda¬
mꝰ ait beatꝰ benedictꝰ. Suꝑ om̃ia & ante om̃a. agenda est cura
qđ postulat. Suꝑ om̃ia. idest abundantiꝰ ꝙͣ. cet̾is: ut sident᷑
aliis necessaria. infirmis plura. & delicatiora qͦrant᷑. Plura.

Expanded text:
lestia corporis vel interioris hominis afflictione deficiant. Audilestia corporis vel interioris hominis afflictione deficiant. Audiant isti quid dicat angelus Petro: Praecingere, et calcea te caligas tuas . Unde Beda super actus Apostsibi Petrus ligamenta propter rigorem carceris ad horam laxaverat, ut tunica circa pedes demissa, frigexemplum praebens infirmis, quod cum molestia corporali vel injuria tentamur humana, liceat nobis aliquid de nostri propositi rigore relaxare. Utantur igitur sapientium consilio, ne deficiant, scripta enim sunt ad nostram doctrinam. Haec sunt quae de infirmitatis diversitatibus, utcunque diximus; nunc quomodo infirmis sit larga religio, breviter ostendamus. Ait beatus Benedictus: « Super omnia et ante omnia, agenda est cura quod postulat. « Super omnia, » id est, abundantius, quam caeteris, ut si dentur aliis necessaria, infirmis plura et delicatiora quaerantur; plura,
Abbreviated transcription (Latin):
tis sue causam: & sic qđ bene egert̃. male ꝑdunt. Sũt
autẽ alii. qͥ ido conqͤrunt᷑ de orcłine: qͥa a conuentu fr̃m
separati. telicatiꝰ tͣctent᷑. Siaũ alectulo frm ĩ choro psallenti¬
ũ uoces audierint tẽ psalmos ruminant. orantes incu¬
bilib cordis clausis ostiis: & licet totã noctẽ ꝑ igilem
duxerint doloril sius agitati. illos tam̃ beatos uidicãt᷑.
qͥ ꝑpartẽ noctis deo laborant seruientes. Spondã lectuli
no egͣdiunt᷑. & tam̃ illos qͥ claustͥ tediũ benigne ferunt.¬
telices e̾ẽ pritant: nich de ordine implere se fatent᷑. s nͥ
fallor implent totũ. Infirmitatis claust᷑ coartantur. di¬
sciplinant᷑ anxietatũ uirgis. spinis doloꝵ. ieimnant. ni¬
gilant. laborant. qͥa cibũ. sompnũ & qͥetẽ infirmitas
negat: & tam̃ si paret᷑ lectulus suamor. sicogant᷑ sine ca¬
ligis dormire. qͣsi aliqͥd cͥminale fecerint: in huiꝰmoditi¬
ment uitã fimre. Cales indigent consolatõne. ne uł mo¬

Expanded text:
t autem alii qui ideo conqueruntur de ordine, quia a conventu fratrum separati delicatius tractentur. Si autem a lectulo, fratrum in choro psallentium voces audierint, tunc psalmos ruminant, orantes in cubiculo cordis clausis ostiis: et licet totam noctem pervigilem duxerint doloribus suis agitati, illos tamen beatos judicant qui per partem noctis Deo servientes laborabant. Spondam lectuli non egrediuntfelices esse putant, nihil de ordine implere se fatentur; sed, nisi fallor, implent totum. Infirmitatis claustro coarctantur, disciplinantur anxietatum virgis et spinis dolorum; jejunant, vigilant, laborant; quia cibum, somnum, quietem infirmitas negat: et tamen si paretur lectulus suavior, si cogantur sine caligis dormire, quasi aliquid criminale fecerint, in hujusmodi vitam timent finire. Tales indigent consolatione, ne mo
Abbreviated transcription (Latin):
absalon. ionathan & saissẽ. Implet dd̃ omemn legẽ. filic
nat᷑alẽ. scͥptã. & euangłm. Nafalẽ. cũ plangit filiũ: scͥp
est. ñ abhorret claustͥ laborẽ. s saltat cũ qͥd nudꝰ ante
archam. labor claustͥ tolerabilis est. qͥa mediocͥtas la¬
borẽ tẽꝑat: nec aufert diuiti. nͥ suꝑflua. religio qͦd noc
aufert: qͦd necesse est. munstͥt: & ileo tolerabilis est
Q uod larga sit infirmis religio. capͣ. xi.¬
Arga est infirmis religio. Quatuor aũ ft̃ infirmi¬
tatis species. Quidã em̃ st̃. qͥ infirmant᷑ ex semo.
alii uͦ ex mẽbrorr lesione. alii ex infirmitate ad tẽpꝰ re¬
cedente: alii continuo detinent᷑ langore. Sunt aliqͥ. qͦrũ
senectꝰ est garrula. iracũd a. plenasubiis. fabulis uacãs:
& licet ocłs eor cecutiens tenebrescat. licet manꝰ tͤme¬
bunda cesset ab oꝑe. licet officiũ suũ pes ignoret. licet

Expanded text:
alon, Jonathan et Saulem. Implet David omnem legem, scilicet naturalem, scriptam et evangelicam: naturalem, cum plangit filium; scripest, arcam . Labor claustri tolerabilis est, quia mediocritas laborem temperat, nec aufert diviti nisi superflua. Religio quod nocet aufert, quod necesse est ministrat, et ideo tolerabilis est Quod larga sit infirmis religio. Larga est infirmis religio. Quatuor autem sunt infirmitatis species. Quidam enim sunt qui infirmantur ex senio, alii vero ex membrorum laesione, alii ex infirmitate ad tempus recedente, alii vero continuo detinentur languore. Sunt autem aliqui quorum senectus est garrula, iracunda, plena proverbiis, fabulis vacans, et licet oculus eorum caecutiens tenebrescat, licet manus tremebunda cesset ab opere, licet officium suum pes ignoret, licet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ lorice. tutiꝰ est claustrũ. qͣ castrũ: tucior est ath̃is obe¬
dientia. qͣm regis iussio. Hec int̾ gladios mittit: illa ꝑi¬
łm uitat. Laborant multi. s ꝓdest eis. laborauit saul.
& agag rex amalech. s: labor eoꝵ cassus. laborauit cdamd
& salomon. Hic pugnando: ille edificando. labor utͥus q¬
utilis. Pugnauit dauid ut unnc̾et: edificanit salomon.
ut ibi reqͥesceret. Pugnemꝰ cũ daind. ñ contͣ dd iniidea.
ut habitemꝰ in iherłm cũ eo. Multa passus est cłcl̃. Cum
ad huc e̾ẽt in domo pr̃is sui. uicit leonẽ & ursum: in ex¬
cercitu isrł golyam infecit. Dũ uͦseruiret sauli & obedi¬
ret ei. ingrediens & egͣdiens ad imꝑiũ regis:. cogitabat
tam̃ saus int̾fic̾e cũ. Porro dcl obtinnerat grãm ionathe:
ppl̃i fugiendo ꝑił̾m uitait. nec exorauit filii mortem:
Dauid eñi cũ puer ee̾t indomo prĩs suiͥ uicit leonẽ &

Expanded text:
quam loricae. Tutius est claustrum quam castrum. Tutior abbatis obequam loricae. Tutius est claustrum quam castrum. Tutior abbatis obedientia, quam regis jussio. Haec inter gladios mittit, illa periculum vitat. Laborant multi, sed non prodest eis. Laboravit Saul et Agag rex Amalech, sed labor eorum cassus. Laboravit David et Salomon, hic pugnando, ille aedificando, utilis labor utriusque . Pugnavit David ut vinceret, aedificavit Salomon ut requiesceret. Pugnemus cum David, non contra David in Judaea, ut habitemus in Hierusalem cum eo. Multa passus est David. Cum adhuc esset in domo patris sui, vicit leonem et ursum. In exercitu Israel Goliam interfecit . Dum vero serviret Saul et obediret ei egrediens ad imperium regis, cogitabat tamen Saul interficere eum. Porro David obtinuerat gratiam Jonathae, populi fugiendo periculum vitavit, nec exoptavit filii mortem, David enim, cum puer esset in domo patris sui, vicit leonem et
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ leti urbanitate qͣdã famẽ suã consolant᷑. Iã cepert̃ pndia
diutũ. ñ p̾cedere cenã. Cena em̃ dunitũ: aut tenuis aut nlła
Mensa uͭ religionis cecdinata. sufficiens. ñ suꝑflua. nullus a¬
mittit ibi locũ cũ rubore. qͥa omĩa disponit humilitas. Ie¬
siant. & nolunt ieuinare ut aucliant. uenite ad me om̃s
qͥ laboratis & on̾ati estis. & ego reficiã nos. Dĩt xp̃c. resi
ciã: & dic homo. desiciã. Eui crecłã : Eredo. qͥa qͥ potuit hõinẽ
fac̾e. possit & refic̾e. Cenite inqͥt qͥlaboratis: laboratis dico
in luto &e lat̾e. lutũ enĩ egipti. tenax. fecidũ. mixtũ sanqͥne.
lat̾es uͦ in dissolubiles. igne cupitatis & flamina libidi¬
nis cocti. In hiis laborant dunites. labor diuitũ gͣldis:
ingilant insicdiantes paupi. Hinc frigͥ: binc tenues pan¬
ni. Hic lorice pond sustinet: ille gͣdit᷑ urermis int̾ tela. le¬
uior est labor claust̃. & tñtimetur. leuiꝰ est pond tunce.

Expanded text:
anitate quadam, famem suam consolantur. Jam coeperunt prandia divitum non praecedere coenam: coena enim divitum aut tenuis aut nulla. Mensa vero religionis ordinata, sufficiens, non superflua, nullus amittit locum ibi cum rubore, quia omnia disponit humilitas. Jefiant, et nolunt jejunare ut audiant: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego rhomo, deficiam: cui credam? Credo quia qui potuit hominem facere, possit et reficere. Venite, inquit, qui laboratis, laboratis dico in luto et latere . Lutum Aegypti tenax, fetidum, mistum sanguine, lateres ejus indissolubiles, igne cupiditatis et flamma libidinis cocti. In his laborant divites. Labor divitum grandis, vigilant insidiantes pauperi. Hinc frigus, hinc tenues panni. Hic loricae pondus sustinet, ille graditur inermis inter tela. Levior est labor claustri, et tamen timetur. Levius est pondus tunicae
Abbreviated transcription (Latin):
olerabilis est diuiti religio. si portari potest.
taurorũ ceruices humiliat: oñ qͦd tͣbit᷑. suꝑbiã carnis.
qͦ qͣsi ex adipe ꝓcedit. domat. Sic ingũ xp̃i. ceruicositatẽ
nr̃am inclinat: ne simꝰ qͣsi bos cormipeta qͥ effundit san¬
gumẽ. Oñ aũ eiꝰ. carnẽ nr̃am mac̾at. ne lasciuiens in
luxuriã dessuat: aut uagabunda seqͣt᷑ ociũ. Onꝰ nr̃m: inta

Expanded text:
olerabilis sit diviti religio. Tolerabilis est taurorum cervices humiliat; onus quod trahitur, superbiam carnis quae quasi ex adipe procedit domat. Sic jugum Christi cervicositatem nostram inclinat, ne simus quasi bos cornupeta, qui effundit sanguinem. Onus autem ejus carnem nostram macerat, ne lasciviens in lu
Abbreviated transcription (Latin):
oppͥmnt. Iugũ eiꝰ. peccatũ est: uincłm eiꝰ. consuetuiło pecean¬
di: oñ qł portat᷑. pena peccati. Sub hoc nngo. tenent᷑ duo:
caro uidelicet & sp̃c. Hoc ingo p̾munt᷑ cliites : multa em̃
patit᷑ diuitũ supbia. iuncła. carceres. frigͥ. famẽ qnͣdoq
tolerant. Nouimꝰ fr̃s diuitũ tũsas: nonert᷑ & aliqͥ ur̃m. Pͥt̾¬

Expanded text:
opprimit. Jugum ejus peccatum est; vinculum ejus consuetudo peccandi; onus quod portatur, poena peccati. Sub hoc jugo tenentur duo, caro scilicet et spiritus. Hoc jugo premuntur divites: multa enim patitur divitum superbia, vincula, carceres, frigus, famem quandoque tolerant. Novimus, fratres, divitum mensas, noverunt et aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
qd ⁊ ĩ paralipomenon uoeat᷑ basiliea gͣndis. ĩ qͦ ꝯuẽniebat
uulgꝰ. In ea siqͥdłe ad ducebat᷑ pecudes. ut de manu poli susci¬
pent eas sacerdotes. Erat aũ ⁊ aliud atͥum qd uocabatꝰ sacer¬
botu ĩ qͥ erat mare eneũ positũ ad abluendas manꝰ ⁊ pedes sa¬
aerdotũ. Ibidẽ erant luteres ad ablucndas hostias ibi altare en eũ
ad inmolandũ eas. Sequitur et portieus templi. in qua
salomon duas columpnas ereas fixit. inde &. tẽplũ
in qͦ mense auree & candelabra aurea. in qͦ & altare
aureũ ante ostium oraculi positũ. Exat etiã in int̾i¬
ori domo oraculũ in qͦ erat archa fecł̃is. in qͣ erant ta¬
bule legis. Immoremur itaq in his que p̃libaumꝰ

Expanded text:
libro Paralipomenon vocatur basilica grandis, in quam conveniebat libro Paralipomenon vocatur basilica grandis, in quam conveniebat vulgus . In eam siquidem adducebantur pecudes, ut de manu populi susciperent eas sacerdotes. Erat autem et aliud atrium, quod vocabatur sacerdotum, in quo erat mare aeneum positum ad abluendas manus et pedes sacerdotum . Ibidem erant luteres ad abluendas hostias, ibi altare aeneum ad immolandum eas. Sequitur: Et porticus templi, in qua Salomon duas columnas aereas fixit, inde et templum, in quo mensae aureae, et candelabra aurea, in quo et altare aureum ante ostium oraculi positum . Erat etim in interiori domo oraculum, in quo erat arca foederis, in qua erant tabulae legis. Immoremur itaque in his, quae praelibavimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ambrilas. Istud. ẽ kiñe oratoriũ anime. In hoc oratorio
si ꝓnus ores: aurũ ñ t̾ram uides. Ubi eñĩ ẽ puritas
mentis. ñ apparet puluis t̾rene cupiditatis. Nichil
eñ erat in int̾iorib templi qͦd ñ tegeret᷑ ut ait scͥptu¬
rietes aurum uides: quia dum diligis proximũ ut
pure diligas ip̃m diligis ꝓpt̾ deum. Nichil gͥ erat in
templo qͦd non tegeret᷑ auro. quia in ꝑfectoꝵ mente
nichil. ẽ. qͦd ñ uestiat᷑ suꝑeminentis dilectionis pu¬
ritate. S qr nemo cito fit summꝰ. & iustus in initio ac¬
cusator ẽ sui. & it̾um ad edificiũ qͦd ẽ in monte oportet
ꝑ gradꝰ ascende. idcirco si ad pulchritudinẽ tante sub¬
linitatis ascende festinas. necesse ẽ ut ꝑ gradꝰ uͥtutum
pedetentĩ ascendas. Attende gͥ dispositionẽ edificii
mat̾ialis. ut in te disponẽ possis mat̾iam & ordinẽ spĩ¬
talis. Erat eñi in mat̾ĩali edificio templi atͥum ext̾uis¬

Expanded text:
arissime, oratorium animae. In hoc oratorio arissime, oratorium animae. In hoc oratorio si pronus ores, aurum non terram vides. Ubi est enim puritas mentis, non apparet pulvis terrenae cupiditatis. Nihil enim erat in interioribus templi, quod non tegeretur, ut ait Scripturietes, aurum vides, quia dum diligis proximum, ut pure diligas ipsum, diligis propter Deum. Nihil erat in templo quod non tegeretur auro , quia in perfectorum mente nihil est, quod non vestiatur supereminentis dilectionis puritate. Sed quia nemo cito fit summus, et justus initio accusator est sui , et iterum ad aedificium, quod est in monte, oportet per gradus ascendere: idcirco si ad pulchritudinem tantae sublimitatis ascendere, festinas, necesse est ut per gradus virtutum pedetentim ascendas. Attende igitur dispositionem aedificii materialis, ut in te disponere possis materiam et ordinem spiritualis. Erat enim in materiali aedificio templi atrium exteri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑponens abiegnas. in marmore uidel̃ fortitudinẽ fidei
in abiete altitudinẽ spei. in auro preciũ caritatis de¬
signans. In his gͥ ẽ ambulandũ desid̾anti ꝑuenire ad
celeste regnũ. S & moralit̾ pauimentũ domꝰ intͥnsecus
& extͥnsecꝰ auro tegit᷑. ita scil̃ ut pͥus marmor ac demde
tabule abiegne supponant᷑. Intelligit᷑ itaq in marmo¬
re ꝓpositi firmitas. in abiete desid̾u ꝓceritas. in auro
intentionis puritas. Habes nũc abietẽ in medio cũ
marmore & auro: ut si qͥd desides in puritate uite q
firmit̾ conserues. Est gͥ morale paumnentũ humilis
ꝯcordia moꝵ intͥnsecꝰ & extͥnsecꝰ uestitũ auro. Intͥnsecus
in bonis oꝑib. Uestitũ auro int̾ius scił̃ intentionis pu¬
ritate. ext̾ius bonoꝵ exemploꝵ. splendidissima clarita¬
te. Hoc enĩ aurũ fulget in pauim̃to oraculi contẽpla¬
pauim̃tũ calcas dũ in puritate suꝑni desidii firmit̾

Expanded text:
perponens abiegnas . In marmore videlicet fortitudinem fidei, perponens abiegnas . In marmore videlicet fortitudinem fidei, in abiete altitudinem spei, in auro pretium charitatis designans. In his igitur est ambulandum desideranti pervenire adcoeleste. Sed et moraliter pavimentum domus intrinsecus, et extrinsecus auro tegitur, ita scilicet ut prius marmor, ac deinde tabulae abiegnae superponantur. Intelligitur itaque in marmore propositi infirmitas; in abiete, desiderii proceritas; in auro intentionis puritas. Habes nunc abietem in medio cum marmore et auro, ut si quid desideres, in puritate vitae firmiter conserves. Est igitur morale pavimentum, humilis eoncordia morum. Intrinsecus et extrinsecuus vestitum auro, interius scilicet intentionis puritate, exterius bonorum exemplorum splendidissima claritate. Hoc enim aurum fulget in pavimento templi contemplapavimentum calcas, du
Abbreviated transcription (Latin):
ed & paumentũ domus texit auro int̾uis & ex¬
terius in oraculo scił & in templo. id ẽ in contẽ¬
platione corã deo. & in actione corã ꝓximo. Est autẽ
mysticũ pauimentũ humił ꝯcordia fratrũ qͥ in sp̃ita¬
li frat̾nitate sub magisterii regła humilit̾ seipsos
ꝓsternunt. calcandos etiã ꝑsequẽtib ꝯcordi societa¬
te ne in cdispositione pauimenti scientia que inflat
int̾ fr̃s inequalitatis offendiculũ ponat ne in aliqͦ
nobilitas geñis scrupulũ faciat elationis. ne is qui
de scłd ad monast̾ium aliquid de ꝓpͥo attulit. remis¬
sior in labore. paratior in habitu. delicatior in uictu
honoratior p̃ cen̾s ẽẽ uelit. s ordinatis frib in paui¬
mento beniuole subiectionis. detur unicuiq sicut opus
unicuiq fuerit iuxta constitutũ apłice dispositionis.
Texit itaq pauimentũ auro. pͥus tam̃ marmoreos lapi¬
des suꝑ t̾ram sternens. deinde uͦ marmori tabulas su¬

Expanded text:
ed et pavimentum domus texit auro interius et exterius in oraculo, et in templo , id est in contemplatione coram Deo, et in actione coram proximo. Est autem mysticum pavimentum, humilis concordia fratrum, qui in spirituali fraternitate sub magisterii regula humiliter seipsos prosternunt calcandos etiam persequentibus, concordi societate, ne in dispositione pavimenti scientia, quae inflat, inter fratres inaequalitatis offendiculum ponat; ne in aliquo nobilitas generis scrupulum faciat elationis; ne is, qui de saeculo ad monasterium aliquid de proptio attulit, remissior in labore, paratior in habitu, delicatior in victu, honoratior prae caeteris esse velit; sed ordinatis fratribus in pavimento benovolae subjectionis, detur unicuique sicut opus unicuique fuerit, juxta constitutum apostolicae dispositionis. Texit itaque pavimentum auro prius tamen marmoreos lapides super terram sternens, deinde vero marmori tabulas su
Abbreviated transcription (Latin):
clispensatiõe extͣ conuentũ alicui concedat᷑. Hino liceat uti
fr̃ib inconuentu: s tam̃ uitandũ sũmoꝑe nobis ẽc̃ cͤdimꝰ.
qͣd cũ ueretundia dicturi sumꝰ. ne scilicet qͦd misccłit̾ con¬
ceddit᷑. ut a qͥbdã fieri solet. qͣsi ex debito reqͥrat᷑. Nõ eñi
pmittimꝰ. s concedimꝰ. Si aũ locꝰ aut pauꝑtas qͦd concedimꝰ
ciboꝵ genib solũ carnis excludit usũ: cet̾a uͦ concedit. ac
benigne subministrat. In hiis ciboꝵ gen̾ib. qͦ necessitatifr̃m
licita fore diximꝰ. tͥast̃ obseruancda: idest mod. m̃sura. &
num̾us. Modꝰ. ut mocdate utam᷑ appositis: m̾fura. ut appo¬
sita sustentationi ñ delectationi sufficiant: nur̾us. ut ex
aliqͦ appositoꝵ reficiant᷑. ne abfimentia nimia caro afflcta¬
deficiat. aut sat̾itate luxuriet᷑. In m̃fura debet ẽẽ eqͣlitas: ñ qͣn¬

Expanded text:
dispensatione extra conventum alicubi concedatur. Vino liceat uti dispensatione extra conventum alicubi concedatur. Vino liceat uti fratribus in conventu, sed tamen vitandum summopere nobis esse credimus quod cum verecundia dicturi sumus ne, scilicet quod misericorditer conceditur, ut a quibusdam fieri solet, quasi ex debito requiratur. Non enim promittimus, sed concedimus. Si autem locus aut paupertas quod concedimus ciborum generibus solum carnis excludit visum, caetera vero concedit, et benigne subministrat. In iis ciborum generibus, quae necessitati fratrum licita esse diximus, tria sunt observanda, id est, modus, mensura et numerus: modus, ut moderate utantur appositis; mensura, ut apposita sustentatione non delectationi sufficiant; numerus, ut ex aliquo appositorum reficiantur, ne abstinentia nimia caro afflictadeficiat, aut saturitate luxurietur. In mensura debet esse aequalitas, non quan
Abbreviated transcription (Latin):
uoniã ꝑ esũ pͥmi parentis. culpa sũp̾sit iniciũ. ĩd̾o
cauendũ nobis est. ne sicut ille ꝑescã paradisi m̾uit
egressũ: ita & nos arccam᷑ ab ingͤssu. Sc̃it gͥ t̾a in cibo con¬
nderanda. idest qͥd. & qͣndo. & qnͣtũ comedamꝰ. scił cibi
species. hora & mensura: ne illicitũ. aut extͣ hor̃a. aut extͣ
mensura aliqͥd sumamꝰ. Alicitũ comedit adã in paradiso.
& expellit᷑: extͣ horã ionathas. & a patͬe maleclicit᷑. popłs¬
gͥdit᷑ aclã p̾ceptũ dñi. frangit ionathas qđ obseruabat
multitudo ppłi: decipit᷑ isrł insatitate cibi. Sic gͥ tͣnͣsgressio
m̾uit expulsionẽ. negłgentia uoti cõminis maledictioñe:
satitas mortẽ. In hiis fr̃ cotidie decipim᷑. dũ mnmurantes
p̾lator tͣnsgͤlimͣ: & qͦd c̃omunit̾ afr̾ib tenct᷑. negligenter
obseruam᷑. Nunc aũ tnͣseamꝰ ab ea. qͦ necessitati fr̃m. me¬
condiant᷑. A carnib abstincant: nͥ aut necessitate. aut

Expanded text:
uoniam per esum primi parentis culpa sumpsit initium, ideo cavendum nobis est, ne sicut ille per escam paradisi meruit expulsionem, ita et nos arceamur ab ingressu. Sunt igitur tria in cibo consideranda, id est, quid et quando, et quantum comedamus, scilicet cibi species, hora et mensura, ne illicitum, aut extra horam, aut ultra mensuram aliquid sumamus. Illicitum comedit Adam in paradiso, et expellitur ; extra horam Jonathas, et a patre maledicitur ; populgreditur Adam praeceptum Domini, frangit Jonathas quod observabat multitudo populi, decipitur Israel in saturitate cibi. Sic igitur transgressio meruit expulsionem, negligentia voti criminis maledictionem, saturitas mortem. In his, fratres, quotidie decipimur, dum murmurantes praelatorum transgredimur, et quod communiter a fratribus tenetur, negligenter observamus. Nunc transeamus ad ea quae necessitati fratrum mecondiantur. A carnibus abstineant, nisi aut necessitate, aut
Abbreviated transcription (Latin):
p̾latis p̾ter hec qͦ concessa st̃. aut fr̃ib gen̾alit̾. aut alicin
de m̃sasua. aliqͥd ex condeᷤcensionis benignitate tͣnͣsiiit̾e.
nͨtam̃ eis iniustũ uideri debet. qͦs fecit aliqͣ ꝯsuetudo forti¬
ores.simmꝰ pati ualentib. siue illis qͥ miniũ patiunt᷑ labor̃e.
aliqͤtiens pietas magistͥ ꝓuicdeat.

Expanded text:
praelatis praeter haec, quae concessa sunt, aut fratribus generaliter, aut alicui praelatis praeter haec, quae concessa sunt, aut fratribus generaliter, aut alicui de mensa sua, aliquod ex condescensionis benignitate transmittere, nec tamen eis injustum videri debet, quos fecit aliqua consuetudo fortiores, si minus pati valentibus, sive illis, qui nimium patiuntur laborem, aliquoties pietas magistri provideat.
Abbreviated transcription (Latin):
luptatis m̃sura utentes. nume parcitatis uascło subiectis
ministrant: ip̃iaũ pleno suꝑfluitatis utunt᷑ modio. Par¬
citatẽ p̾dicant subiectis: s ip̃i uoluptatẽ sequunt᷑. St̃ &
alii m̾catores. qͥ rectis utentes m̃suris. em̃tibs mimꝰ ex sola
benignitate miscdit̾ impendunt qͥb benignitas qͦrũdã
p̾latoꝵ cõparat᷑: qͥ cũ subiectis necessaria ꝓuideant. addũt
etiã qnͣdoq minꝰ ꝑfectis aliqͣ uoluptuosa ne deficiant. Ntam
ratio: ne simultis offeras unũ. alicuisit ingͣtũ:
aut si numositatẽ fercłoꝵ concedas. uitiũ suꝑfluitatis
ut sicut ait b̾atꝰ benedictꝰ. qͥ ñ posst̃ ex uno. ex alio refi
uesci pꝰsit. In cet̾is uͦ dieb. ꝓpt̾ causã ꝙͣ supͣ diximꝰ. in hora
pͣndui duo fercła cocta : incenauͦ. unu crudũ sen coctum.
pietatis fercła: qͦ ad p̾latoꝵ dispensationẽ ꝑtinent. licet eñi

Expanded text:
luptatis mensura utentes, nimiae parcitatis vasculo subjectis luptatis mensura utentes, nimiae parcitatis vasculo subjectis ministrant, ipsi autem pleno superfluitatis utuntur modio. Parcitatem praedicant subjectis, sed ipsi voluptatem sequuntur. Sunt et alii mercatores, qui rectis utentes mensuris ementi munus ex sola benignitate misericorditer impendunt, quibus benignitas quorumdam praelatorum comparatur, qui cum subjectis necessaria provideant, addunt etiam quandoque minus perfectis aliqua voluptuosa, ne deficiant. Utamur ratio, ne si multis offeras unum, alicui sit ingratum; aut si numerositatem ferculorum concedas, vitium superfluitatis ut, sicut ait beatus Benedictus, qui non possunt ex uno, ex alio reficvesci possit. In caeteris vero diebus propter causam, quam supra diximus, in hora prandii duo fercula cocta, in coena vero unum crudum, seu coctum pro t alia pietatis fercula, quae ad praelatorum dispensationem pertinent, licet enim
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qͣntitatis. s suffitientie. Tunc enĩ res eqͣlit̾ diuidit᷑. cũ ille
qͥ cdiiudit. ꝓut cuiq opꝰ est. singłis partit᷑. In hoc multi mul¬
tociẽs decipiunt᷑: cũ delicatiori alicui esũ lautioris cibi con¬
cessũ uiderint. Nõ est inqͥunt h̃ eqͣ religio. qͦ ꝑsonas accipit:
monast̾io ubi qͣntũ posst̃. fiunt diuites laboriosi. fiant pau¬
pes delicati. Hii m̃sura qͣrt̃ uoluptatis. ñ necessitatis. Etnor
ꝑsimilitudinẽ dicunt᷑ e̾e m̃sure: idest m̃sura auaricie & uo
luptatis. m̃sura dispensationis & necessitatis. In his. lex qͦ
int̾ uenclentes & em̃tes habet᷑: ꝑsimilitudinẽ potest assig¬
nari. Aluaricie m̃sura est numa parcitas: mensura uͦ uolup¬
tatis. suꝑfluitas. m̃sura dispensationis. benignitas: necessi¬
tatis. sufficiens eqͣlitas. Auaricia subtͣhit necessitati. no¬
luptas necessitatẽ excedit dispensatõ necessitati misccłit̾
qͤ minor est: alt̾a uͦ qͣ em̃tes aliena recipiũt. s hec maior est.

Expanded text:
icientiae. Tunc enim res aequaliter dividitur, cum ille, qui dividit, prout cuique opus est, singulis partitur. In hoc multi multoties decipiuntur, cum delicatiori alicui usum cibi lautioris concessum viderint. « Non est, inquit, haec aequa religio, quae personas recipit, monasterio ubi, quantum possunt, fiunt divites laboriosi, fiant pauperes delicati. Hi mensuram quaerunt voluptatis, non necessitatis. » Quatuor per similitudinem dicuntur esse mensurae, id est, mensura  lex, quae inter ementes et vendentes habetur, per similitudinem potest assignari. Avaritiae mensura est nimia parcitas, mensura vero voluptatis superfluitas, mensura dispensationis, benignitas, mensura necessitatis, sufficiens aequalitas. Avaritia subtrahit necessitati, voluptas excedit nenecessitatem, dispensatio necessitati misericorditer quae minor est; altera vero, qua ementes aliena recipiunt, sed haec major est,
Abbreviated transcription (Latin):
at nͥ ꝑ tͣnsitu p̾ciũ reddat: Non optineant iudicis uices. nͨ
more pͥncipũ militib dñent᷑. s oppssis subueniant: & pau¬
pũ fr̃m ministrent obseqͥis. Quatuor st̃ in reb possessis
obseruanda: scilicet nelicita iniuste acqͥramꝰ. arit iuste
acqͥsitis illicite ꝑfruarn. aut multa qmͣuis licita posside¬
amꝰ. aut illicite licita defendamꝰ. Male enĩ acqͥrere. aut
male uti acqͥsitis: delicito facit illicitũ. Multa uͦ posside.
ꝓpinquũ est cupiditati: & sic qͣndoq qł nuniũ diligitur.
male defendi solet. Duost̾ qͤ illicite solent acqͥrere. idest
cupiditas & suꝑbia. Et duo qͤ male fruunt᷑ acqͥsitis. ideᷤᷤ
gula & luxuria. Puofunt qͥ male possidere uolunt. idẽ
ꝓdig̾. & auar᷑. unꝰ ut congreget. alt̾ ut dissipet. Et duo que
possessa defendunt: idest intẽꝑantia & prudentia mundi.
Suꝑbia diabolo cdausit cełũ. gula pͥmo parenti ab¬
stulit paradisũ. auaricia. diuiti aꝑint infernũ: intẽ¬

Expanded text:
obtineant judicis vices, nec more principum militibus dominentur, sed oppressis subveniant, et pauperum fratrum ministrent obsequiis. Quatuor sunt nobis in rebus possessis observanda, scilicet ne licita injuste acquiramus, aut juste acquisitis illicite perfruamur, ne multa quamvis licita possideamus, aut illicita licite defendamus. Male enim acquirere, aut male uti acquisitis, de licito facit illicitum. Multa vero possidere propinquum est cupiditati, et sic quandoque quod nimium diligitur, male defendi solet. Duo sunt, quae illicite acquirere solent, id est cupiditas et superbia, et duo, quae male fruuntur acquisitis, id est, gula et luxuria: duo sunt quae male possidere volunt, id est, prodigus et avarus, unus ut congreget, alter ut dissipet; et duo, quae possessa defendunt, id est, intemperantia et prudentia mundi. Superbia diabolo clausit coelum, gula primo parenti abstulit paradisum, avaritia diviti aperuit infernum, intem