comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siont spirriali dileetio rtcipiat.
& subs mi honor  dignitate
cũ omnib rri arũ. cũ ciuitatib
gris redab uelcunctis titulis
&omni opore facultatis tã qđ
iuste potuerint augmentare sub
omni securitate & qui&e possi¬
cdeant. ut siquid deagris fiscali¬
b ł specieb atq prȩsidio ꝓ arbi¬
trusui uoluntate facere aut
cuiquã conferre uolurrint.
fixa stabilitate in ꝑp&uo conser¬
urtur. nec aquib cũq uoluntas
illarũ ullo tẽpore conualletur.
Deciuitatib utro hoc est burde¬
galalemouicas. cadurcus. be¬
narno. & bigorra. quȩ gai lesunda
germana lomni brunichildȩ tã
inde ce quã in morgane gr̃bu hoe
est matutinale donũ in franeia
ueniens cestũ est ad quississe.
quas & iã ꝑudiciũ gloriosis simi
domni gunthchrãni regis. ł fran¬
corũ suꝑ stitib chilpericũ & si¬
gr bertũ regẽ domna brunichil¬
dis
noscitur ad quisis se. ita conuenit
ut cadureus ciuitatẽ cũ terminib
& cuncto populo domna brumehl¬

Expanded text:
ali dilectione, recipiat, et sub omni honore et dignitate cum omnibus rebus earum, cum civitatibus, agris, reditibus vel cunctis titulis, et omni corpore facultatis, tam 44risto praesule, juste potuerint augmentare, sub omni securitate et quiete possideant: ut si quid de agris fiscalibus, vel speciebus, atque praesidio, pro arbitrii sui voluntate facere, aut cuiquam conferre voluerint, fixa stabilitate in perpetuo conservetur, nec a quibuscunque voluntas illarum ullo tempore convellatur. De civitatibus vero, hoc est Burdegala, Lemovica, Cadurco, Benarno et Begorra, quae Gailesuinda, germana domnae Brunichilde, tam in dote quam in morganegyba, Aoc est matutinale donum, in Francia veniens certum est adquisisse, quas etiam per iudicium gloriosissimi domni Gunthchramni regis vel Francorum, superstitibus Chilpericum et Sigyberihum regem, domna Brunichildis noscitur adquisisse, ita convenit, ut Cadureus civitatem cum terminibus et cuncto populo suo domna Brunichil
Abbreviated transcription (Latin):
atq iriunus propt erat. Nitune
iferebatur nasiliã alut rsiundria
ualdt iastari.  morbũ usq
adlegclunens uicũ octauũ
populũ ad ecclesiã conuenire.
& rogationes sũma cũ deuotione
celebrare & nihil aliud inusu ues¬
cendi nisi panẽ hordraceũ cũ aqua
munda sumi. uigiliisq ad eẽ in¬
stant̃ om̃s iub&. qđ eotẽpore
ita gestũ est. Pertriduũ enm
ipsius elrmosinis largius solito
p̾currentib. ita decuncto populo
formidabat. ut iã tunc ñ rex
tantũ srel &iã sacerdos dnĩpu¬
tar&. totã spẽ suã inchũ mifera¬
tione trans fundens & in ipsoiactais.
Cogitationesq ei suꝑ ueniebant.
aquo eas affectui traditota fidei
in degritate putabat. Nã cele¬
bre tunca fidelib ferebat᷑. qđ
mulier quȩ dã ciũ filius quarta¬
notibo grruabat᷑ & instratu
anxius decubabat. accessit
int̃ turbas populi usq adt̃gũ re¬
gis. abruptisq clam regalis indu¬
m̃ti fimbrius in aqua posuit. filio¬

Expanded text:
nc ferebatur Massiliam a lue inguinaria valde vastari, et hunc morbum usque ad Lugdunensem vicum, Octavum populum ad ecclesiam convenire, et Rogationes summa cum devotione celebrari, et nihil aliud in usu cendi nisi panem ordeacium eum aqua munda adsumi, vigiliisque adesse instanter omnes iobet. Quod eo tempore ita gestum est. Per triduum enim ipsius elimosinis largius solito praecurrentibus, ita de cuncto populo formidabat, ut iam tunc non rex tantum, sed etiam sacerdus Domini putaretur, totam spem suam in Domini miseratione transfundens et in ipso iactans cogitationes, quae ei superveniebant, a quo eas effectui tradi tota fidei integritate putabat. Nam caelebre tunc a fidelibus ferebatur, quod mulier quaedam, cuius filius quartano tibo gravabatur et in strato anxius decubabat, accessit inter turbas populi usque ad tergum regis, abruptisque clam regalis indumenti fimbriis, in aqua posuit filio
Abbreviated transcription (Latin):
& dignitate secura debeat pos¬
sihere. Pari conditione reꝓ¬
mittit domnus rex gunthehrã
ñ. ut sicut hab& humana fra¬
gilitas qđ diuina pi&as non ꝑ¬
mittat. nec ille uidere deside¬
rat. si contigerit domnũ chil¬
deberthũ eosuꝑstite de haclu¬
ce migrari. filiossuos theode¬
berthũ & theodori cũ regẽ
uelsi adhuc alios ipsi ds̃ dareuo¬
lurrit ut pius pat̾ sub suatuitio¬
ne & defensione recipiat. itaut
regnũ patris eorũ subomni soli¬
ditate possideant. & genetrier̃
domni chil deberthi domnã bru¬
nichildẽ reginã ⁊ filiã eius chlo¬
dosumndã germanã domni chil¬
deberthi regis quã diu intrare¬
gionẽ francorũ fuerit uel eius
regina suileuba tãquã sorore bo¬

Expanded text:
et dignitate secura debeat poset dignitate secura debeat possedere. Pari conditione repromittit domnus Gunthchramnus rex, ut, si, ut habet humana fragilitas, quod divina pietas non permittat nec ille videre desiderat, si contigerit domnum Childeberthum eo suprestite de hac luce migrari, filius suos Theodoberthum et Theodoricum reges, vel si adhuc alios ipsi Deus dare voluerit, ut pius pater sub sua tuitione et defensione recipiat, ita ut regnum patris eorum sub omni soliditate possedeant; et genetricem domni Childeberthi, domnam Brunichildem reginam, vel filiam eius Chlodosuindam, germanam domni Childeberthi regis, quamdiu intra regionem Francorum fuerit, vel eius regina
Abbreviated transcription (Latin):
uindicet potestati. Eaigitur
conditione seruata. ut quẽ ds̃
deipsis regibus suꝑstitẽ essep̃¬
ceperit. regnũ illius quiabsq
filiis dep̃sentis scłi luce migra¬
uerit ad se min tegritatẽ iure
ꝑp&uo debrat reuocare. & pos¬
teris suis cdño auxiliante relin¬
quere. Illud specilit̃ placuit
ꝑomiã inuiolabilit̃ conseruari.
ut quic quid gunthehrã nus rex
filiȩ suȩ ch lothieldȩ contulit
aut ad huc dõ ꝓpitiante contu¬
lerit. in omnib: reb: atq. corpo¬
rib tã ciuita tes quã agri uel
rediti in iure & dominatione
ipsius debrant ꝑ manere. & si
quil cheagris fiscalib uel spe¬
cieb atq p̃sidio pro arbitru
sur uoluntate facere aut cu¬
quã conferre uoluerit. in ppr¬
tuo auxiliante chõ conseruet̾.
neq aquo cũq ullo umquam
tẽpore conuelletur & subtu¬
itione accle fensione domnichi¬
deberthi cũ eis omnib quȩ ipse
transit̾ genitoris sui inuenir&
possicdentẽ sub omni honore

Expanded text:
vindicit potestate. Ea igitur vindicit potestate. Ea igitur conditione servata, ut, quem Deus de ipsis regibus suprestitem esse praeciperit, regnum illius, qui absque filiis de praesentis saeculi luce migraverit, ad se in integritate iure perpetuo debeat revocare et posteris suis, Domino auxiliante, relinquere, illud specialiter placuit per omnia inviolabiliter conservari, ut, quicquid domnus Gunthchramnus rex filiae suae Chlothiheldae contulit aut adhuc, Deo propitiante, contulerit, in omnibus rebus adque corporibus, tam civitatis quam agri vel rediti, in iure et dominatione ipsius debeant permanere. Et si quid de agris fiscalibus vel speciebus atque praesidio pro arbitrii sui voluntate facere aut cuiquam conferre voluerit, in perpetuo, auxiliante Domino, conservetur neque a quocumque ullo umquam tempore convellatur, et sub tuitione ac defensione domni Childeberthi cum ea omnia, quae ipsam transitus genitoris sui inveniret possedentem, sub omni honore
Abbreviated transcription (Latin):
uocib pictaui exꝑgefacti. nihil de
thesauroquẽ custodieban habentes. X¬
cũ magna confusione ad ꝓpria suNt:
reuersi. Quod siquis reqͥrat cur
post transitũ gratiani epĩ. unils
tantũ id ẽ. litorius usq ad scm̃ mar xii¬
tinũ fuiss& ep̃s. nouerit qͥa obsis¬
tentib paganis diuciuitas turomcaxii
sine benedictione sacerdo tali fuit.
occulte oep latebras diuinũ officiũ xiii¬
celebrabant. Nã siqui a paganis
repti fuissent xpĩani. aut ad ficie¬
bantur uerberib autgladis xii¬
truncabant᷑. Apassione esgodĩ
usq ad transitũ scĩ mastini. anni

Expanded text:
ocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum fuisset episcopus, noverit quia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam repperti fuissent christiani, aut adficiebantur verberibus aut gladio truncabantur. A passione ergo Domini usque transitum sancti Martini anni
Abbreviated transcription (Latin):
rex francoꝵ misit me adte. uult
te habere reginã. Ecce anulus
eiꝰ & reliqua ornam̃ta sponsalia.
Respexit retro hostiũ camerae.¬
& non ĩ ueniens sacciolum suũ.
molestatus cepit tristare.
Illa uero cũ sollicite requisita

Expanded text:
rex Francorum misit me ad te; vult rex Francorum misit me ad te; vult te habere reginam, Ecce anolus eius et reliqua ornamenta sponsalia!' Respexit retro hostium camerae: non invenit saccolum suum et molestus coepit tristare. Illa vero sollicite requisita
Abbreviated transcription (Latin):
minimus. Huic fuerunt quattuȩ
filii. Gundebadus. Godegisils
Chilpericꝰ & Godomarꝰ. Igus
gundo badus chilperici satrem
duas quar sinior uocabatꝰ chrona
mutata ueste exilio condẽpnauit
domoretinuit. Porrochlodoueud
dũ legationẽ inburgundiã sepius
mittit. chrothildis puella seppe¬
rit᷑ alegatis eĩ. Quicũ eã uidis¬
sent eligantẽ atq. sipientẽ. &
cognouissent qd deregio ess& gene¬
re. puntiauert̃ hȩc chlodoueo
regi. Necmorat᷑ ille. ad gundo¬
petens Erat enĩ chrothilđ xp̃iana
Quadã die dominica cũ ad missarũ
sollẽpnia chrothildis uenisset.
aurelianus missus chlodouei. ĩ duit
matriculã inmedio pauperũ sedit.
Irans acta itaq missarũ sollẽpnia.
chrothildis iuxta consue tudinẽ
uocare peregrinũ illũ. At ille
anulũ chlodouei regis manutenens¬
camerȩ. Cuiait chrotildis.
Dic mihi o iuuenis. cur te paupesẽ
simulas: Uel ꝓqua causa re-¬
tecũ. Et illa ait. Loquere. Qu
dixit. Dominꝰ meus chlodoueus

Expanded text:
xstitit. Huic fuerunt quatuor filii, Gundobaldus, Godegisilus, Chilpericus et Gothmarus. Gundobaldus Chilpericum fratrem duas, quarum una senior vocabatur Chrona, quam mutata veste exsilio condemnavit, domo retinuit. dum legationem in Burgundiam saepius mittit, Chrotchildis puella repperitur a legatis eius. Qui cum ea vidissent elegantem atque sapientem et cognovissent, quod de regio esset genere, nuntiaverunt haec Chlodovecho regi. Nec moratus ille ad Gundopetens. Erat autem Chrothildis Christiana. Quadam die Dominica cum ad missarum solemnia Chrothildis venisset, Aurelianus missus Chlodovei accepit matricolam in medio pauperum consedit. Transacta itaque missarum sollempnia, Chrotchildis iuxta consuetudinem sllam suam vocare peregrinum illum. At ille anolum Chlodoveo rege manu tenenscamerae. Cui ait Chrotchildis: 'Die mihi, homo iuvenis: quur te pauperem simulas, vel pro qua causa retecum'. Et illa ait: ' Loquere'. Qui dixit: 'Dominus meus Chlodoveus
Abbreviated transcription (Latin):
lati sunt. Macliauus autẽ desibs
terra consurgens. ueneticã urba
expetut. ibiq tonsoratus & ep̃s
ordinatus est. Mor tuo autẽ d¬
naone. hic apostatauit. & dimisi
capillis. uxorẽ quã post clericato
reliquerat cũ regno frissimul ad¬
pit. sed ab epĩs ex communicatus e
Cui qualis fuit interitus. sequent
scribemus. Obiit autẽ baudinꝰ es
anno sexto episcopatus sui. In cuiu
loco guntharius abba subrogat¬
septimꝰ decimꝰ post transitum scĩ
MARTINII¬

Expanded text:
Macliavus autem de sub terra consurgens, Veneticam urbem expetiit ibique tonsoratus et episcopus ordinatus est. Mortuo autem Chanaone, hic apostatavit, et dimissis capillis, uxorem, quam post clericatum reliquerat, cum regno fratris simul accepit, sed ab episcopis excommunicatus est. Cui qualis fuerit interitus, sequenter scribemus. Obiit autem Baudinus episcopus anno sexto episcopatus sui. In cuius loco Guntharius abba subrogatur, XVII. post transitum sancti Martini
Abbreviated transcription (Latin):
itidẽ tep̃r uuaratto p̃fat̾ maior dom̃
obiit. Erxtq. ei matrona nobilis &
strenua nomine ansfledis. Cuĩq.
gener nomine bercharius honor ẽ
maior elomat̾ palacii suscrpit. Eratq
statura paruus intellecto modicꝰ leuis
atq. citatꝰ francorũ amicitia atq con¬
silia sepe c̃ tẽpnens. Hȩc indignan¬
tes franci audorãnꝰ reolus & alii
multi relinquentes berchariũ aclpip¬
pinũ ꝑ obsedes coniungunt amicitias
copulant suꝑ berchariũ t reliqua
parte francoꝵ concitaN

Expanded text:
itidem tempore Warato praefatus maiorum domus obiit. Eratque ei matrona nobilis et strenua nomine Ansfledis, cuiusque gener nomine Bercharius honorem maiorum domatus palatii suscepit. Eratque statura parvus, intellecto modicus, levis atque citatus, Francorum amicitia atque consilia sepe contempnens. Haec indignantes Franci Audoramnus, Reolus et alii multi, relinquentes Bercharium, ad Pippinum per obsides coniungunt, amicitias copulant, super Bercharium vel reliqua parte Francorum concitan
Abbreviated transcription (Latin):
quinquagesimo primo regni sui.
cũ multis munerib: limina beati
co art itu expecut. & adueniens
turonis ad sepulchrũ ante dieti an¬
testitis. cunctas actiones quas
fortassis neglegenter egerat repli¬
cans & orans cũ grandigemitu.
ut prosus culpis beatꝰ confessor dnĩ.
misericordiã exorar& & ea quȩ
in racionabiliter cõmiserat suo
obtentu diluer&. Ex in regressus.
quinqua gesimo primo regnisuianno.
dũ in cotiam siluã uenationem ex¬
escer&. a febre corripit᷑. & ex inde
cõpendio uillã rediit. Inqua cum
grauit̃ uexaret᷑ afebre. a gebat
Quah. quid putatis qualis est rex¬
ille cȩlestis. qui sic tã magnos reges
interficit. In hoc enĩ tedio positus.
sui cũ magno honore deferentes :

Expanded text:
quinquagesimo primo regni sui, cum multis muneribus limina beati Martini expetiit, et adveniens Turonis ad sepulcrum antedicti antistitis, cunctas actiones quas fortasse negligenter egerat replicans, et orans cum grandi gemitu, ut pro suis culpis beatus confessor Domini misericordiam exoraret, et ea quae irrationabiliter commiserat, suo obtentu dilueret. Exin regressus, quinquagesimo primo regni sui anno, dum in Cotia silva venationem exerceret, a febre corripitur, et exinde Compendium villam rediit: in qua cum graviter vexaretur a febre, aiebat: Vua! Quid putatis, qualis est ille Rex coelestis, qui sic tam interficit? In hoc enim taedio positus ssui cum magno honore Suessionis ci
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ ciuile surrexit. RedieNð
autẽ sygebtus uictor achunis. sues¬¬
sionas ciuitatẽ occupat. ibiq. iri¬
uentũ theodeb̾tũ chilperici regis
filiũ. app̃hendit. & in exiliũ trans¬
mittit. Accedens autẽ. contra
chilpericũ bellũ commouit. Quo
uicto. atq fugato. ciuitates suas.
ĩ sua dominatione restituit. Iheo¬
debtũ uero filiũ eius. apud ponticonẽ
uillã custodiri iussit ꝑannũ inte¬
grũ. quẽ postea ut erat clemens
munerib: ditatũ patri reddidit sanũ.
Oato tamen sacram̃to. ne ũ quã contra
ẽum agere deber&. qͦđ postea pec¬
catis facientibus est inruptum.
uiiium autẽ guntdrãnus rex

Expanded text:
bellum civile surrexit. Rediens bellum civile surrexit. Rediens autem Sigyberthus victur a Chunis, Sessionas civitatem occupat, ibique inventum Theodoberthum, Chilperici regis filium, adpraehendit et in exilio transmittit. Accedens ovit; quo victo atque fugato, civitatis suas in sua dominatione restituit. Theodoberthum vero, filium eius, apud Ponticonem villam custodire iussit per annum integrum; quem postea, ut erat clemens, muneribus ditatum patri reddidit sanum, data tamen sibi sacramenta, ne umquam contra eum agere deberet. Quod postea, peccatis facientibus, est inruptum. Cum autem Gunthchramnus rex
Abbreviated transcription (Latin):
hilpericus uero post patris funeri
francos utiliores petut. ipsosq
Qui mox parisius ingredit᷑. sedemq.
childeberti regis occupat. sed non
diu ei hoc licuit᷑ possidere. Nam
coniuncti fr̃s eius. eũ exinde reppu¬
berunt. & sic int̾se hi quattuor¬
chilpericus atq si gebtus. diuisionẽ
legitimã faciunt. Dedit quoq sors
charibto regnũ childeb̾ti. sedemq
habere parisrus. Gundrãno uero
regnũ chlodomeris ac tenere sedẽ
aurelianensẽ. Cmlperico deuiqr
regnũ chlothariipatris eĩ. cathedr̃iq
suessionas habere. Srgeberto autẽ
regnũ theoderici. sedemq habere¬
remensim
rgo post mor tẽ chlotharii regis.
chuni iterũ gallias appe tunt.
Contra quos sygebtus exercitũ
dirigit. & gestũ contra eos bellum.
uicitꝰ atq fugauit. Sed postea rex
eorũ. amicitias cũ eodem ꝑ legatos
meruit. Dũ autẽ cũ eis turbatus
ess &c sygeb̾tus. chilpericꝰ frat̾ eius
remis ꝑuadit. & alias ciuitates
quȩ ad eum ꝑtinebant abstulit :

Expanded text:
hilpericus vero post mortem patris sui Francos utiliores petiit, ipsisqubdidit. Mox Parisius ingreditur, sedemque Childeberti regis occupat. Sed non diu licuit ei hoc possidere. Nam conjuncti fratres ejus, eum exinde expulerunt, et sic inter se hi quatuoChilpericus, atque Sigibertus, divisionem legitimam faciunt. Deditque sors Chariberto regnum Childeberti, sedemque habere Parisios; Gunthchramno vero regnum Chlodomeris, ac tenere sedem Aurelianensem; Chilperico vero regnum Chlothacharii patris ejus, cathedramque 163 Suessionas habere; Sigiberto quoque regnum Theuderici, sedemqRemensim. Nam post mortem Chlothari regis Chuni Gallias appetunt, contra quos Sigyberthus exercitum dirigit, et gestum vicit atque fugavit: sed postea rex eorum amicitias cum eodem per legatos meruit. Dum autem cum eis turbatus esset Sigibertus, Chilpericus frater ejus Rhemis pervadit, et alias civitates, quae ad eum pertinebant, abstulit
Abbreviated transcription (Latin):
bardi & saxones. ł om̃s ꝓuinciales qͥ ad eundẽ synodũ congregati fuerunt.
reminiscentesq priorũ malorũ eiꝰ & quomodo dõnũ pippinũ regẽ ĩ exercitũ
dereliqͥss& & ibi qđ theodisca lingua haris lit dicit᷑ uisi sunt iudicasse eunde
tassilonẽ ad mortẽ. Sed dũ omes una uoce ad clamarent capitalẽ eũ fer re
& qͥ a consanguineus eiꝰ erat. optinuit abipsis dĩ ac suis fidelib ut non morirei¬

Expanded text:
bus provinciis, qui ad eundem synodum congregati fuerunt, reminiscentes priorum malorum eius, et quomodo domnum Pippinum regem in exercitu derelinquens et ibi, quod theodisca lingua harisliz dicitur, visi sunt iudicasse eundem Tassilonem ad mortem. Sed dum omnes una voce adcet quia consanguineus eius erat, obtinuit ab ipsis Dei ac suis fidelibus, ut non morere
Abbreviated transcription (Latin):
lonã ꝑ quã ipserex ꝑrexit usq cesar augustã ibiq uenientes de partib
burgundiȩ & austrasiȩ łbaioariȩ seu ꝓuintiȩ & septimaniȩ. & pars lan¬
ibi obsides de ibinalarabi & abutauro. & demultis sarracenis. pampilona
destructa hispanos & uuascones subiugatos &iã & nabarros reuersus
ĩ partib his paniȩ. ꝑ suasionẽ supͣ dicti uui dochinni ł sociorũ eiꝰ secundũ malã
consue tudinẽ iterũ rebellatisunt. Et nuntiatũ est hoc karolo regi. in auti
ad resistendos supͣdictos saxones. sed illi rebelles ad rhenũ usq diutiũ ꝑueneri.
unc p̃dantes secus rhenũ & multas malitias facientes. ȩccłas dĩ incendentes
cũ scĩmonialib : & qͦđ fastidiũ generat numerandi. Tum subito audentes
dereũsione haroli regis & descara eiꝰ quã illis obuã misit. saxones dimisso¬

Expanded text:
nus rex perrexit usque Caesaraugustam; ibique venientes de partibus Burgundiae et Austriae, vel Baioariae, seu Provinciae et Septimaniae, et pars Lanus, ibi obsides receptos de Ibinalarabi et de Abutauro et de multis Sarracenis, Pampilona distructa, Hispani Wascones subiugatos, etiam et Nabarros, reversus  partibus Hispaniae, per suasionem supradicti Widokindi vel sociorum eius secundum consuetudinem malam iterum rebellati sunt, et nuntiatum est hoc domno rege Carolo ad ad resistendos supradictos Saxones: sed illi rebelles ad Renum usque Diviciam pervenerunt, tunc praedantes secus Renum, et multas malitias facientes, ecclesias Dei incendentes in sanctemonialibus, et quod fastidium generat enumerandi. Et cum subito audientes de reversione domni Caroli regis, et de scara eius quam misit obviam illis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ ingelhaim. & in mutauit se numerꝰ anpoꝵ dnĩ. indcc lxxxuiii.
ehinc pussimꝰ rex haroł congregaũ sẏnodũ iã dictã uillam ingelhaim. ibiq
ueniens tassilo ꝑ iussionẽ dõni regis sicut & ceteri eiꝰ uassalli. & ceper̃ fideli¬
ores baioarioꝵ dicere qđ tassilo fidẽ suã saluã non haber&. sed fraudolens
apparer& postquã filiũ suũ dedit cũ aliis obsidib & post sacram̃ta. suadente
uxore sua liudb̃ganȩ. Quod & tassilo denegare non potuit. & confessus est
se ad auaros transmisisse uassos supͣdicti regis ut ad se cohortando uenisent.¬
& se suꝑ uita regis consiliasse. & qđ homines suos iuber& quando iurare debe¬

Expanded text:
merus annorum in DCCLXXXVIII. Tunc domnus rex Carolus congregans sinodum ad iamdictam villam Ingilenhaim, ibique veniens Tassilo ex iussione domni regis. sicut et caeteri eius vassi, et coeperunt fideles Baioarii dicere, quod Tassilo fidem suam salvam non haberet, nisi postea fraudolens apparuit, postquam filium suum dedit cum aliis obsidibus et sacramenta, suadente uxore sua Liutbergane. Quod postea ad Avaros transmisisse, vassos supradicti domni regis ad se adortasse et in vitam eorum consiliasse; et homines suos, quando iurabant, iube
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ lc aroł rex it̃ ꝑ agens rhenũ transit adlippiã & ingressus ẽ. saxoniã
circuiendo & uastando usq ꝑuenit adhucului. ibiq consilio inito eo quod
nimiũ ĩ undationes aquarũ fuissent. ut ꝑtoringiã de orientali parte in¬
troir& suꝑ ost falaos. filiũq suũ dõnũ harolũ dimitter& cũ una scara
contrauuest falaos. Qđ & ita factũ est. Dõ nus rex haroł ꝑrex̃ ꝑtoringiã¬

Expanded text:
 Carolus rex iter peragens Renum transiit ad Lippiaham et ingressus est Saxoniam circuiendo et vastando, usque quod pervenit ad Huculvi. Ibi consilio inito, eo quod nimium inundatio nes aquarum fuissent, ut per Toringiam de orientale parte introisset super Ostfalaos et filium suum domnum Carolum dimisisset una cum scara contra Westfalaos; quod et ita factum est. Domnus rex Carolus perrexi
Abbreviated transcription (Latin):
t propterea ibidẽ non potuert̃ neq interius neq exterius ignem accendere
nec aliquod dãpnũ eidẽ inferre basilicȩ. Sed nutu diuinȩ maiestatis pauore
pterriti ĩ fugã conuersi sunt nemine ꝑsequente. Inuentus ẽ. autẽ unꝰ postea
exhis dẽ saxonib mortuus iuxta ipsã basilicã genib curuis ad li nussupra
pedes. habens ignẽ & ligna inmanib uelut ore flando eandẽ basilicã igni

Expanded text:
et propterea ibidem non potuerunt neque interius neque exterius ignem accendere et propterea ibidem non potuerunt neque interius neque exterius ignem accendere nec aliquod dampnum eidem inferre basilicae, sed nutu divinae maiestatis pavore perterriti in fugam conversi sunt, nemine persequente. Inventus est autem postea unus ex isdem Saxonibus mortuus iuxta ipsam basilicam, genibus curvis adclinus supra pedes, habens ignem et ligna in manibus, velut ore flando eandem basilicam igni
Abbreviated transcription (Latin):
italiã introiuit ipse & omẽs fideles sui. & papiã ciuitatẽ usq ꝑuenit. Et dũ
ꝓpt̃ defensionẽ scȩ̃ dĩ romane ȩccłȩ eodẽ anno ĩ uitante sũmo pontifice ꝑ rexiss&.
dimissa marca contra saxones. nullã omĩno federationẽ suscepit. Ipsi uerosxxones
nominat᷑ buriaburg. attamen ipsi confiniales dehac causa solliciti. cum hoc
cernerent. castellũ sunt ĩ gressi. Nũ igit᷑ ipsa saxonũ gens cepiss& seuiend
domos forinserus incendia cremare. uenert̃ ad quandã basilicã in loco qͥ
dicit᷑ fric dislar. quã scȩ̃ memoriȩ bone facius nouissimꝰ martyr consecrauit¬
ide pͥfati saxones cũ nimia intentione aduersus eandẽ certare basilicam.
quẽ admodũ eã ꝑ quod lib& ingeniũ igne cremare potussent. Dũ hȩc agerent᷑
apparuer t̃ quib dã xpĩanis qͥerant ĩ castello similit̃ & quib dã paganis qui
in ipso aderant exercitu duo iuuenes ĩ albis qͥ ipsã basilicã abigne ꝓtegebanł

Expanded text:
. Et dum propter defensionem sanctae Romanae ecclesiae eodem anno invitante summo pontifice perrexit, dimissa marca contra Saxones, nulla omnino federatione suscepta, ipsi Saxones vero um quod nominatur Buriaburgh. Attamen ipsi confiniales de hac causa solliciti, cum hoc cernerent, castellum sunt ingressi. Dum igitur ipsa Saxonum gens seviens cepisset domos forinsecas incendio cremare, venerunt ad quandam basilicam in loco qui dicitur Fricdislar, quam sanctae memoriae Bonifacius novissimoeperunt autem praefati Saxones omni intentione certare adversus eandem basilicam, quemadmodum eam per quodlibet ingenium igne cremare potuissent. Et dum haec agerent, apparuerunt quibusdam Christianis qui erant in castello, simul quibusdam pin ipso aderant exercitu, duo iuvenes in albis, qui ipsam basilicam ab igne protegebant;
Abbreviated transcription (Latin):
unc dõnus karo ł rex synodũ pupplicũ habuit ad padar brunna pͥmauice.
nicȩ confugiũ fecit una cũ sociis suis. & iã & ad eundẽ placitũ uenerunt
sarraceni departib hispaniȩ. Hisunt ibi nalarabi & filius deiurefi.
qͥ & latinȩ ioseph nominat᷑. similit̾̃ & gener eĩ. ibiq. multitud saxonũ bap¬
tizatisunt. Et scđm morẽ illorũ omnẽ ingenuitatẽ & alodẽ manibus
dulgtũ fecert̃. si ãplius immutassent secundũ malã consuetudinẽ eorũ.
nisi conseruassent in omĩb xpĩanitatẽ ł fidelitatẽ supͣ dicti haroli regis.

Expanded text:
rolus rex synodum publicum habuit ad Paderbrunnen prima vice. niae confugium fecit una cum sociis suis. Etiam ad eundem placitum venerunt Sarraceni de partibus Hispaniae, hi sunt Ibin al Arabi et filius Deiuzefi, qui et latine Ioseph nominatur, similiter et gener eius. Ibique multitudo Saxonum baptizati sunt et secundum morem illorum omnem ingenuitatem et alodem manibus dulgtum fecerunt, si amplius inmutassent secundum malam consuetudinem eorum, nisi conservarent in omnibus christianitatem vel fidelitatem supradicti
Abbreviated transcription (Latin):
apostolici supͣ dicti. hi sunt formonsus & damasus epĩ. ad tassilonẽ ducȩ̃
una cũ missis dõni regis haroli. hi sunt ricolfus diacon & hebor has d
magister pincernarũ ad cõmonendũ & contestandũ . ut reminis ces&
priscorũ sacram̃torũ suorũ & ut non alit̃ facer& nisi sicut iure¬
iurando iã dudũ ꝓmiserat ad partẽ dõni pippini regis & dõni haroli
ut sup̃tos obsides adõno harolo. tunc ad eiꝰ uenir& p̃sentiã. Quod & dõnus

Expanded text:
ab apostolico supradicto, hii sunt Formonsus et Damasus episcopi, ad Tassilonem ducem ab apostolico supradicto, hii sunt Formonsus et Damasus episcopi, ad Tassilonem ducem una cum missismagister pincernarum, ad commonendum et contestandum, ut reminisceret priscorum sacramentorum suorum et ut non aliter faceret, nisi sicut iureiurando iam dudum promiserat ad partem domni Pippini regis et domni Carolium, ut sumptos obsides a domno rege Carolo et tunc ad eius veniret praesentiam; quod et domnus
Abbreviated transcription (Latin):
nominati autẽ missi ĩ uia audientes qđ saxones rebellati fuissent. con¬
iungentes supͣ dictã scarã inruet̃ suꝑsaxones & nullũ mandatũ fecert̃
ex inde dõnokarolo regi. Et cõmiser t̃bellũ cũ saxonib & fortit᷑ pugnantes
& multos saxones in t̾imentes uictores extitert̃ franci & cepider̃ ibi duo¬
ex ipsis missis ad algysus & garlo ĩ monte qͥ dicit᷑ sunit dal. Hoc audiens
illuc ꝑrexit . & ꝑuenituusq ad locũ ubi alara confluit inuuisorã. Iunc
oms saxones iterũ conuenientes. subdidert̃ se sub potestate supͣdictiregis
& reddidert̃ omnes male factores illos qui id ipsũ rebelliũ maxime t̃mina¬
uert̃ ad occidendũ IIIͦI.D. Quod & ita factũ est. excepto uudechindo qui
fuga lapsus ẽ. partib nort manniȩ. Hȩc omĩa ꝑ acta rruersus ẽ. prefatꝰ¬

Expanded text:
nominati missi in via audientes, quod Saxones rebellati fuissent, connominati missi in via audientes, quod Saxones rebellati fuissent, coniungentes supradictam scaram, inruerunt super Saxones et nullum mandatum exinde fecerunt domno Carolo regi. Et commiserunt bellum cum Saxonibus; et fortiter pugnantes et multos Saxones interimentes victores extiterunt Franci. Et ceciderex ipsis missis, Adalgisus et Gailo, in monte qui dicitur Sundal . Hoc audiensilluc perrexit, et pervenit usque ad locum ubi Alara confluit in Wisora. Tunc omnes Saxones iterum convenientes, subdideret reddiderunt omnes malefactores illos, qui ipsud rebellium maxime terminaverunt, ad occidendum I̅I̅I̅I̅D; quod ita et factum est, excepto Widochindo, qui fuga lapsus est partibus Nordmanniae. Haec omnia peracta reversus est praefat
Abbreviated transcription (Latin):
ut omia obseruar& quic qđ pippino regi iure iurando ꝓmiserat ĩ causa
supͣ̃dicti dõni karoli regis ł fideliũ suoꝵ Qui & ipsi obsides recepti sunt
ĩ carisi aco uilla sub manus imberti epĩ. Sed non diu p̃fatus dux tassilo
pmissiones quas fecerat conseruaũ. Celebraũ ergo rex natalẽ dni & pasch¬
unc donus haroł rex it̃ ꝑagens rhenũ ꝑtransiens ad coloniã synodum
tenuit ubi lippia consurgit. ibiq om̃ssaxones uenientes. excepto rebelle
id est alptam cũ sociis suis. similit̃ & auari illuc conuenerunt missi
a cagano & iugurto. Ibiq ꝑ acto placito. reũ sus ẽ. dõnus karolus rex
ĩ franciã Etcũ reuersus ess& rex. statĩ iterũ saxones solito more
rebellati sunt suadente uuidekindo. & ignorante hoc dõno harolo.
misit missos suos ad algysũ & gaylonẽ atqͦ uuoradũ. ut mouerent ex.¬
ercitũ francoꝵ & saxonũ suꝑ sclauos paucos qͥ rebelles fuerant. Su pra

Expanded text:
uicquid domno Pippino regi iureiurando promiserat in causa supradicti domni Caroli regis vel fidelium suorum; qui et ipsi obsides recepti sunt in Carisiacum villa de mann Sinberti episcopi. Sed non diu praefatus dux Tassilo promissiones, quas fecerat, conservavit. Et celebravit domnus gloriosTunc domnus Carolus rex iter peragens, Renum transiens ad Coloniam, et synodum tenuit ubi Lippia consurgit. Ibique omnes Saxones venientes, excepto rebellisid est Halptani cum sociis suis. Similiter et Avari illuc convenerunt, missi a Cagano et Iugurro. Ibi peracto placito, reversus est domnus Carolus rex in Franciam. Et cum reversus fuisset, statim iterum Saxones solito more rebellati sunt, suadente Widochindo. Et ignorante hoc domno Carolo rege, misit missos suos Adalghisum et Gailonem atque Woradum, ut moverent exercitum Francorum et Saxonum super Sclavos paucos, qui r
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliante dño infrantiã. Dehinc audiens qđ rotgaudus langobardus
fraudar& fidẽ suã & omĩa sacram̃ta rũ pens uoluit italiã rebellare
unc illis ipartib cũ aliquib francis haro ł rex it̃ ꝑagens. celebrauit

Expanded text:
auxiliante Domino in Franciam. Tunc audiens, quod Hrodgaudus Langobardus auxiliante Domino in Franciam. Tunc audiens, quod Hrodgaudus Langobardus fraudavit fidem suam et omnia sacramenta rumpens et voluit Italiam rebellare, tunc illis in partibus cum aliquibus F
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parant saxones bellũ uolentes ripã supͣ dicti amnis defendere. auxiliante
dño & francis decertantib fugientib saxonib: franci ambas ripas obtinu¬
sũpsit secũ quos uoluit & ꝑrexit usq. obacrũ fluuiũ ibi omes austreleudi
saxone. suenientes cũ mansione & dedert̃ obsides iuxta qđ placuit regi¬
angariu in pago qͥ dicit᷑ buchi una cũ brunone Treliqͥs optimatib: eorũ.
& dedert̃ ibi obsides sicut austrasii. Et inde reuertente prefato rege.
i uenit aliã partẽ de suo exercitu suꝑ fluuiũ uuiserã continentes ripam
quã iussi fuerant. Saxones enĩ cũ ipsis pugnã fecerant i loco qͥ dicit᷑ lidbah.
& franci dõ uolente uictoruã habuert̃ & plures exipsis saxonib: occiderurs.
Noc audiente dõno harolo rege.:iterũ suꝑ saxones cũ exercitu ipruens non
minorẽ stragẽ exeis fecit. & p̃dã ultra conqͥsiuit suꝑ uuest falaos & obsi¬

Expanded text:
occurrerunt ei Saxones volentes ripam supradicti fluminis defendere: auxiliante occurrerunt ei Saxones volentes ripam supradicti fluminis defendere: auxiliante Domino et Francis decertantibus fugati sunt Saxones, Franci ambas ripas obtinusumpsit secum, quos voluit, perrexit usque Obaccrum fluvium. Ibi omnes Austreleudi Saxones venientes cum Hassione et dederunt obsides, iuxta quod placuit, eAngrarii in pago, qui dicitur Bucki, una cum Brunone et reliquis obtimatibus eorum et dederunt ibi obsides sicut Austrasii. Et inde revertente praefato rege, invenit aliam partem de suo exercitu super fluvium Wisora continentes ripam, quam iussi fuerant. Saxones cum ipsis pugnam fecerunt in loco, qui dicitur Lidbach, et Franci Deo volente victoriam habuerunt, et plures ex ipsis Saxones occiderunt. Hoc audiente domno Carolo rege, iterum super Saxones cum exercitu irruens et non minorem stragem ex eis fecit et praedam multam conquisivit super Westfalaos; et obsi
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsũ fanũ destruxit. & aurũ P argentũ qđ ibi repperit abstulit. & fuit
siccitas magna ita ut aqua deficer& ĩ sup̃ dicto loco ubi ermensul stabat.
Eadũ uoluisse rex ibi duos aut tresstare dies fanũ ipsũ ad perdestruendũ
&c aquã non haberent. tunc subito diuina largiente grã media die cuncto
ex ercitu qescente in quodã torrente. omĩb hominib: ignorantib aquȩ sunt¬
effusae largissimȩ. ita ut cunc tꝰ exercit᷑ꝰ sufficient᷑ h aber&. Tunc suꝑ uus erai

Expanded text:
et ipsum fanum destruxit et aurum vel argentum, quod ibi repperit, abstulit. Et fuit siccitas magna, ita ut aqua deficeret in supradicto loco, ubi Ermensul stabat; et dum voluit ibi duos aut tres praedictus gloriosus rex stare dies fanum ipsum ad perdestruendum et aquam non haberent, tunc subito divina largiente gratia media die cuncto exercitu quiescente in quodam torrente omnibus hominibus ignorantibus aquae effusae sunt largissimae, ita ut cunctus exercitus sufficienter haberet. Tunc super Wisoram
Abbreviated transcription (Latin):
audulfo sine scalco. & ibi multos brittones conqͥsiert̃ unacũ castellis & firmi¬
tates eorũ. locis. palustrib seu in casis. & sicut supͣ iã diximꝰ inmultis firmita
tib brittonũ p̃ualuert̃ franci & cũ uictoria dnõ uolente reuersi sunt. & capi¬
disponendi & cũ missis imꝑatoris placitũ abendi deconuenientiis eorũ. Quod¬
& immutatus est numerus annorum dnĩ .in .dcc lxxxuII.
git᷑ dõnus haro ł rex ĩ supͣdicto itinere it̃ ꝑ agens romã uenit. & ualde hono¬
rͦifice adõno a postolico adriano receptus est. & aliquot dies ibi moratꝰ est
cũ dõno apostolico. & arigis dux brneuentanꝰ misit romoldũ filium suum
cũ magnis munerib: postulare de aduentu iã dicti dõni regis. ut in bene¬
uento non ĩ troiss&. Et omẽs uoluntates p̃fati dõni regis ad implere cupi¬
ebat. sed hoc apostolicus minime credebat neq optimates francorum¬

Expanded text:
Audulfo sinescalco; et ibi multos Brittones conquesierunt una cum castellis et firmiAudulfo sinescalco; et ibi multos Brittones conquesierunt una cum castellis et firmitates eorum locis palustribus seu et in caesis. Et sicut supra dixitibus Brittonum praevaluerunt Franci, et cum victoria, Domino volente. reversi sunt. Et capidisponendi, et cum missis imperatoris placitum habendi de conventioniis eorum; quodEt inmutavit ser numerus annorum in DCCLXXXVII. Tunc domnus Carolus rex supradicto itinere iter peragens. Romam venit, et valde honorifice ante domno apostolico Adriano receptus est: et aliquod dies ibi moratus est cum domno apostolico. Et Harichis, dux Beneventanus, misit Romaldcum magnis muneribus, postolare de adventu iamdicti domni regis, ut in Benevento non introisset, et omnes voluntates praefati domni regis adimplere cupiebat. Sed hoc minime apostolicus credebat neque o
Abbreviated transcription (Latin):
uersus ẽ heresburgũ. Vxorẽ suã dõnã fastradanã reginã una cũ filiis
& filiab suis ad se uenire iussit. ibi tota hieme residens. pascha excellentis
& post ꝑsem& ipsũ it̃ ꝑ egit. saxones qͥ rebelles fuert̃ dep̃dauit. castra eoꝵ¬
cepit. & loca eoꝵ minuta int̾uenit. uiasq mundauit. Et dũ tẽpus congruũ
uenissoc. synodũ pupplicũ tenuit ad pader bronnã. & inde it̃ ꝑ agens. uias
a ꝑtas nemini contradicente ꝑtotã saxoniã quocũq uoluit. & tunc ĩ bar cdingaui
uenit. ibiq mittens post uuidochindũ & albionẽ. utrosq ad se condux̃. & firmaũ
ut non se subtraherent nisi ĩ frantiã ad eũ ꝑuenissent. Petentib uero eis ut obsides¬
missũ suũ a maluuinũ. Quos cũ recepissent. illos secũ deducentes coniunxert̃
se ad attiniacũ uillã ad dõnũ regẽ harolũ & ibi baptitati sunt supͣ nominati
unc donus haroł rex misit exercitũ suũ partib brittanniȩ una cũ misso suo

Expanded text:
s est Eresburgum; uxorem suam domnam Fastradanem reginam una cum filiis et filiabus suis ad se venire iussit. Ibi tota hieme residens et ibi pascha iam faet per semetipsum iter peregit; Saxones, qui rebelles fuerunt, depraedavit et castra cepit et loca eorum munita intervenit et vias mundavit, ut dvenisset, sinodum publicum tenuit ad Paderbrunnen. Et inde iter peragens, vias apertas, nemini contradicente, per totam Saxoniam quocumque voluit. Et tunc in Bardengawi venit ibique mittens post Widochindum et Abbionem et utrosque ad se conduxit et firmavit, ut non se subtrahissent, nisi in Francia ad eum pervenissent; petentibus illis, ut credenmissum suum Amalwinum; qui cum recipissent obsides illos secum deducentes, coniunxerunt se ad Attiniacum villa ad domnum regem Carlum. Et ibi baptizati sunt supranominati Tunc domnus Carolus rex misit exercitum suum partibus Brittaniae una cum misso suo
Abbreviated transcription (Latin):
cuius uocabulũ .ẽ. ad arnah in loco qͥ dicit᷑ lihesi. Ibi pugna ĩ cepta & bere
finita. auxiliante dnõ franci uictores extitert̃. & multitudo saxonum
ibi occisi sunt. fugientesq cũ magna contumelia reuersi sunt saxoniam
similiter. & in mutatus est numerus annorũ dnĩ. in.dcc lxxuIIIi.
unc dõnus karolus rex it ꝑ agens partib niustriȩ. ꝑuenit usq inuilla
qͣ dicit᷑ cõpendio. Et tunc iterũ reuertendo partib austriȩ. obtulitse

Expanded text:
cuius vocabulum est Adarna in loco, qui dicitur Lihesi. Ibi pugna incepta et valde bene finita, auxiliante Domino Franci victores extiterunt; et multitudo Saxonum ibi occisi sunt et fugientes cum magno contumelio reversi sunt Saxoniam. DCCLXXVIIII. Tunc domnus Carolus rex iter peragens partibus Niustriae et pervenit usque in villa, quae dicitur Conpendio, et tunc iterum revertendo partibus Austriae, obtulit se
Abbreviated transcription (Latin):
uilla conpendio usq ꝑurniunt
ibiq thes auro dagoberti iubente
nantiledȩ &chlodoueo instantia
aegane maiorẽ domꝰ p̃sentat᷑ & ȩ¬
qua lancia duud&᷑. Tercia tam̃
partẽ dequo dagobert᷑ ad qͥ sierat
nantildis regna reciperat Ymbtꝰ¬

Expanded text:
villa Conpendio usque perveniunt, villa Conpendio usque perveniunt, ibique tinsaurum Dagoberti, iubente Nantilde et Chlodoveo, instancia Aegane maiorem domus presentatur et aequa lanciae devidetur; terciam tamen partem de quod Dagobertus adquisiverat Nantildis regina percepit
Abbreviated transcription (Latin):
ordine eiꝰ dẽ thesauri int̃ filios diuisi
fuerant non omittã sedelucidato
ordine huĩ uoluminis inseripro¬
uai pippimis maior dom̃ p̃cda¬
goberti obitũ & c&eriduces an¬
strasioꝵ qͥusq inransitu dagobti
suꝑ fuerant ditioni xenti. Srgo¬
besto unanimẽ conspiraionẽ expe¬
tissent pippinꝰ cũ umiberto ⁊ cut
& prius amicitiȩ cultũ in iniuee. on¬
locati furrant. Etnuꝑ sic̃ & pri¬
us amicitiã uehem̃ t̃ sefirmit̾ per¬
p&uo conseruandũ obligant.
Om̃sq leudis austrasioꝵ secũ ut̃q
prudent̃ &cũ dulcedine ad trahen¬
tes eos benigne gubernantes roꝵ
amicitiã constringent sẽꝑq ser¬
uandũ. Igit̾ discurrentib ligatis
pastẽ srgobti debitã d& hes auris
cdagoberti nantildȩ reginȩ & chlo¬
douro rege asy goberto requirit᷑
qđ reddũ placit᷑ institur tur.
U n bert̾ pontifex urbis colonix &
pippin maior domi cũ aliqͥb pri¬
matib: aust̃ a sygoberto directs

Expanded text:
ordine ejusdem thesauri inter filios divisi ordine ejusdem thesauri inter filios divisi fuerint, non omittam: sed dilucidato ordine huic volumini inseri proCum Pippinus major domus, post Dagoberti obitum, et caeteri duces Austrasiorum, qui usque in transitu Dagoberti suae fuerant ditioni retenti, Sigibertum unanimi conspiratione expetiissent, Pippinus cum Chuniberto, sicut et prius amicitiae cultu in invicem collocati fuerant, et nuper sicut et prius amicitia vehementer se firmiter perpetuo conservanda obligant, omnesque leudes Austrasiorum secum uterque prudenter, et cum dulcedine attrahentes, eos benigne gubernantes, eorum amiciciam constringent semperque servandum. Aegetur, discurrentebus legatis, partem Sigiberti debetam de tinsauris Dagoberti Nantilde regine et Chlodoveo rigi a Sigyberto requiretur, quod reddendum placitus instetuaetur. Chunibertus pontefex urbis Coloniae et Pippinus maior domi cum aliquibus primatebus Austri a Sigyberto dericti,
Abbreviated transcription (Latin):
ceperiet amulfo comite in albiode¬
ro uico inmallo int̾ fecit. Obhanc
rẽ grauissima strages desuis reb uis¬
sionẽ & ꝑmissũ nantilde aparentib
amulfi & populũ plurimũ int̃ficit᷑.
Er menfrid in auster remis aibasicã
scĩ remigii fecit confugiũ ibidẽ die¬
b plurimis hanc infestationẽ deui¬
tando & regio timore resedit.IXX.
Iost discessũ arganȩ erchino ald
maior dom̃ qͥ consanguineus fuerat
degen& rice dagoberto maior elo¬
m̾ palaciũ chlodoueo efficitur.
Enet homo patiens. bonitate plenꝰ.
cũ e& patiens & cautus. humilitatẽ
& benignã uoluntatẽ circa sacerdo¬
tib omnib patient̃ & benigne re¬
spondens. nullãq tumens suꝑbiã
necupiditatẽ sruiebat tanta in suo
tẽpore pacẽ sectans fuit ut dm̃e&
placabile. Eret sapiens. sel in
primũ cũ simplicitate reb mensura¬
tim ditatus ab omnib erat dilectus.
Igit᷑ pꝰ discessũ dagoberti regis quo

Expanded text:
ceperat, Aenulfum comitem in Albiodeceperat, Aenulfum comitem in Albiodero vico in mallo interfecit. Ob hanc rem gravissima strages de suis rebus, jussione et permissu Nan techildae, a parentibus Aenulfi et populo plurimum fitur. Ermenfredus in Auster Remus ad basilicam sancti Remedii fecit confugium, ibique diebus plurimis hanc infestationem devitando et regio timore resedit. LXXXIV. Post discessum Aeganae Erchinoaldus major domus, qui consanguineus fuerat de genitrice Dagoberti, major domus palatii Chlodovei efficitur. Eratque homo patiens, bonitate plenus, cum esset patiens et cautus, humilitate et benigna voluntate circa sacerdotes, omnibusque patienter et benigne respondens, nullaque tumens superbia, neque cupiditate saeviebat: tantum in suo tempore pacem sectans fuit, ut Deo esset placibile. Erat sapiens, sed in primis maxima cum simplicitate, rebus mensuratim ditatus, ab omnibus erat dilectus. Igitur post discessum Dagoberti 655 regis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ hispaniȩ suȩ dicione firmas¬
deregib degradandũ habebat
unde sepius cũ ipsis in consilio
fuerat quoscũq exeis huiꝰ uieu
promptũ contra regib quia regno¬
expulsi furrant cognouerat fuifse
noxios totos sigillatĩ iub& int̾fici
Aliosq exilio condẽpnare roꝵq
uxores & filias suis fidelib cum
farcultatib tirdit. Festur cle
primatis gothoꝵ hocuitio repri¬
m̃do cc fuisse int̃fectos. De
medioerib quingentis int̾ fice¬
re iussit. quo adusq hoc morbo
gothoꝵ chrndasindus cognouiss&
ꝑ clomitũ non cessauit quos in
suspectione habebat gladio truei¬
tasindo ꝑclomiti nihil aduersus
eodẽ ausisunt. ut deregib con¬
sue uerant inire consiliũ Chyn
stabiliuit. Chrntasinł peniten¬
tiã agens elrmosina multa dere¬
b ꝓpriis faciens plenꝰ senretute
fert᷑ ñ a genarius moriras.LXUI.
aega eleppiaco uilla uexatus
a febre morit᷑. Ante paucos cdres
erm̃ frid qui filiã argane uxorẽ ac¬

Expanded text:
m Spaniae suae dicione firmasde regebus degradandum habebant, unde sepius cum ipsis in consilio fuerat, quoscumque ex eis uius viciae prumtum contra regibexpulsi fuerant, cognoverat fuisse noxios, totos singillatim jubet interfici, aliosque exsilio condemnari, eorumque uxores et filias suis fidelibus cum facultatibus 654 tradit. Fertur de primatibus Gotthorum hoc vitio reprimendo ducentos fuisse interfectos: de mediocribus quingentos interficere jussit. Quoadusque hunc morbum Gotthorum Chintasindus cognovisset perdomitum, non cessavit quos in suspicione habebat gladio trucitasindo perdomiti, nihil adversus eumdem ausi sunt, ut de regibus consueverant inire consilium. Chinstabilivit. Chintasindus poenitentiam agens, eleemosynam multam de rebus propriis faciens, plenus senectute fertur nonagenarius mortuus esse. Aega in Clippiaco villa vexatus a febre moritur. Ante paucos dies Ermenfredus, qui filiam Aeganis uxorem ac
Abbreviated transcription (Latin):
referã & seribere. ñ silebo donee
dehis & aliis optata si ꝑmiserit ds̃ ꝑ
ficiã huius libelli cuncta mihi ex
ueritate cognita in serã. LXXX.
oarino sintillarex hispaniȩ
quisi senando in regno succes¬
serat clefunct᷑ ẽ. Hui filius no¬
m̃ tolga subtenera ꝑtate hispani¬
is pcritionẽ patris sublimat᷑ in
regno. Gothoꝵgens in patiens ÷
quando suꝑse fortẽ iugũ ñ habu¬
erit huĩ tolganes adulescentia
omĩs hispaniȩ more solito uiciat̃
diuersa cõmittens in solentia
Tanctẽ cinus exprimatis nomen
chrut̾a sinđ collectis plurims se¬
natorib gothoꝵ. c&erũq popu¬
lũ regnuꝰ hispnuȩ sublimitur
Tolganẽ degradioꝰ & id honus

Expanded text:
referam, et scribere non silebo, donec referam, et scribere non silebo, donec de his et aliis optata, si permiserit Deus, perficiam, huic libello cuncta mihi ex veritate cognita inseram. LXXXII. Eo anno Sintela rex Spaniae, qui Sisenando in regno successerat, defunctus est. Hujus filius, nomine Tulga, sub tenera aetate Spaniis petitione patris sublimatur in regno. Gotthorum gens impatiens est, quando super se forte jugum non habuerit. Hujus Tulganis adolescentia omnis Spania more solito vitiatur, diversa committeus insolentia. Tandem unus ex primatibus, nomine Chintasindus, collectis plurimis senatoribus Gotthorum, caeteroque populo, in regnum Spaniae sublimatur, qui Tulganem degradatum ad onus
Abbreviated transcription (Latin):
o annio constantinus impera¬
tor morit᷑. constans filius eiꝰ
sub tenerte acrate consilio
senatus imperio sublimatur:
Idẽ eĩ tẽpr̃ grauissime asarra¬
cinis uastat᷑ imperio. Hiero soli¬
ma asarracinis capta c&erasq
ciuitates euersi argiptus superior
& inferior a sarracinis ꝑuaditur.
Alexanlria. capit᷑ & p̃clat᷑. Afri¬
ca tota uastat᷑. & a sarracinis pos¬
sid&ur. Paululũ ibiq gregori¬
us patricius. a sarracinis est
int̃fect̃. Constanti nopolitanus
tantũ cũ traciana ꝓumciuim
est sarracinoꝵ tributarius. ut
ueł constantinopolis cũ paueis
ꝓuntiis oemsulis sux̧ ditioni reser¬
uit̾. Trib annis circit̃ & festur
ad hue ãplius ꝑunũ quẽq dir̃ mille
solidos auri ꝓraruis sarracinorum
constans mnplehut. Tandẽ resũp¬
tis uirs constins imperiũ aliqua¬
nts precuperans tributa sarrci¬
nis implendũ refutat. Quẽ ad¬
modũ factũ fuis s& euentũ anno
in quo impletũ ÷ in ordine debitũ

Expanded text:
o anno Constantinus imperator moritur. Constans filius ejus sub tenera aetate consilio senatus in imperio sublimatur. Idem ejus tempore gravissime a Sarracenis vastatur imperium. Hierosolyma a Sarracenis capta, caeteraeque civitates eversae, Aegyptus superior et inferior a Sarracenis pervaditur. Alexandria capitur et praedatur. Africa tota vastatur, et a Sarracenis possidetur. Paululum, ibique Gregorius patricius a Sarracenis est interfectus. Constantinopolis tantum cum Thraciana 653 est Sarracenorum tributarius, ut vel Constantinopolis cum paucis provinciis et insulis suae ditioni reservaretur. Tribus annis circiter, et fertur adhuc amplius, per unumquemque diem mille solidos auri aerariis Sarracenorum Constans implebat. Tandem resumptis viribus Constans imperium aliquantisper recuperans, tributa Sarracenis implenda refutat. Quemadmodum hoc factum fuisset eventum, anno in quo expletum est, in ordine debito
Abbreviated transcription (Latin):
ente sygob̾to hoc ꝓelio fuer̃
trucidati nã & fredulfus domesticus
quiamieus radulfo fuisse dicebat
hoc pelio occuluit sygobert̾ racdt̃
nocte nee ꝓeul ab iso castro inten¬
toriis cũ suo mansit wereitu.
Incrastino uidentes qđ ÷. dulfonihil
p̃ualuissent missis discur ntib
ut pacifice renũ iterũ trans ma¬
rent cũ radulfo conuenientia sygo¬
bestus & eiꝰdẽ exercit̾ appriis
sedib remeant᷑. Radulfus suꝑbia
elat̾ ad modũ regis intoringia
se rẽ censebat. Amicitias cũ uui¬
nidis firmans c&erasq gentes quas
uicinas habebat cultũ amicitiȩ
obligabat inuerbis tamen srgo¬
berto regimine non denegabat
nã in factis fortit̃ eiꝰdẽ resistebat

Expanded text:
ente Sigyberto, hoc prilio fuerunt ente Sigyberto, hoc prilio fuerunt trucidati. Nam et Fredulfus domestecus, qui amicus Radulfo fuisse dicibatur, hoc prilio occupuit. Sigybertus eadem nocte nec procul ab ipso castro in tenturies cum suos mansit exercito. In crasteno vedentes, quod Radulfo nihil prevaluissint, missus discurrentebus, ut paceveci Renum aeterum transmearint, cum Radulfo convenenciam Sigybertus et eiusdem exercitus ad propries sedebus remeantur. Radulfus superbia aelatus admodum, regem se in Toringia esse cinsebat; amicicias cum Winidis firmans, ceterasque gentes, quas vicinas habebat, cultum amiciciae oblegabat. In verbis tamen Sigiberto regimini non denegans; nam in factis forteter eiusdem resistebat