comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ orbem facto. saxa emontibus scissa. maxi¬
marũq urbiũ plurimȩ partes plus solito
concussione ceciderunt. Eadem quoq
die adhorã diei sextã sol intoto orbe ob¬
scuratꝰ. terraq nox subito obducta terris
ẽ. Q sicut dictũ ẽ. impiaq aet̾nã timu¬
erunt scła nocte. Usq adco dutẽ neque
lunã luminis solis. neq nubes obstitisse ma
regione int̾iecta longissime a conspectu
solis affuisse. & stellas tunc diurnis horis
uel potius in illa horrenda nocte toto ce¬
lo fulsisse referatur. Quod non solũ scorũ
euangoliorũ fides sed & iã aliquanti gre¬
corũ libri attestantur. Lam hinc post᷑ pas¬
sionẽ dñi quẽ iudei quantũ in ipsis fuit
ꝑsecuti sunt continue clades uideorũ do-¬
nec exinaniti disꝑsiq deficiant. incessa¬
bilit̃ strepunt. Tiberius siquidem iuuen¬
tatẽ eorũ ꝑspen sacramenti in prouincias
grauioris celi religauit. reliqu̾s gentis

Expanded text:
per Orbem facto saxa in montibus scissa, maxiper Orbem facto saxa in montibus scissa, maximarumque urbium plurimae partes plus solita concussione ceciderunt. eadem quoque die ad horam diei sextam sol in totum obscuratus tetraque nox subito obducta terris est et, sicut dictum est, Impiaque aeternam timuerunt saecula noctem. usque adeo autem neque lunam lumini solis neque nubes obstitisse manregione interiecta, longissime a conspectu solis afuisse et stellas tunc diurnis horis uel potius in illa horrenda nocte toto caelo fulsisse referatur. quod non solum sanctorum Euangeliorum fides, sed etiam aliquanti Graecorum libri adtestantur. iam hinc post passionem Domini, quem Iudaei quantum in ipsis fuit persecuti sunt, continuae clades Iudaeorum, donec exinaniti dispersique deficiant, incessabiliter strepunt. Tiberius siquidem iuuentutem eorum per speciem sacramenti in prouincias grauioris caeli relegauit, reliquos gentis
Abbreviated transcription (Latin):
necauit. Seianũ prefectũ suũ nouas res
molientẽssi int̾fecit. filios suos drussũ & ger¬
manicũ. quorũ drussus naturalis. germa¬
nicus adoptiuus erat. manifestisueneni
signis ꝑdidit. filios germanici filiisui int̃¬
fccit. Referre singillatim facta eiꝰ hor¬
r&e pud&q tanta libidinis & crudelitatis
rabiȩ efferbuit. ut qui spreuerant xp̃o
rege saluari. rege çȩsare punirentur.
Duius tam̃ imperu anno duo decimo no¬
ua & in credibilis clades apud fede nati¬
ũ urbẽ accidit.Amphitreatri caliea
populo gladiatorũ manꝰ spectante conlap¬
sa est plusquã .xx. milia hominũ occidit
ignũ sane posteris tantȩ correptionis ex¬
empłũ. tunc ad spectandas hominũ mor¬
tes auidos homines conuenisse. quando
prosalute hominũ prouida ds̃ homo eẽ.
uoluisset. Deinde anno eiusdem . xxiii.
dit passioni. sed impie aiudeis apprehensus
& patibulo fixus ẽ. maximo terre mocu

Expanded text:
necauit; Seianum praefectum suum res nonas necauit; Seianum praefectum suum res nonas molientem interfecit; filios suos Drusum et Germanicum, quorum Drusns naturalis, Germanicus adoptiuus erat, manifestis ueneni signis perdidit; filios Germanici filii sui interfecit. referre singillatim facta eius horret pudetque; tanta libidinis et crudelitatis rabie efferbuit, ut, qui spreuerant Christo rege saluari, rege Caesare punirentur. huius tamen imperii anno duodecimo noua et incredibilis clades apud Fidenatium urbem accidit: amphitheatri cauea populo gladiatorium munus spectante conlapsa est et plus quam uiginti milia hominum occidit. dignum sane posteris tantae correptionis exemplum, tunc ad spectandas hominum mortes auidos homines conuenisse, quando pro salute hominum prouidenda Deus homo esse uoluisset. deinde anno eiusdem septimo ddit passioni, sed impie a Iudaeis apprehensus et patibulo suffixus est, maximo terrae motu
Abbreviated transcription (Latin):
prȩses palestinȩ pouneiȩ ad tiberiũ impera¬
torẽ. atq ad senatũ retulit depassione &¬
dere surrectiono xp̃i. consequentibq uirtu¬
tib quȩ uel ꝑ ipsum facta fuerant. uel ꝑdis¬
cipulos ipsius in nomine eius fiebant. & de
eo quod cercatim crescente plurimũ fide.
ds̃ crederecur. Tiberius cũ suffragio mag
retur. Senatꝰ indignatione motꝰ. cur non
sibi prius scđm̃ morẽ delatũ essee ut de
suspiciendo cultu prius ipse decernera
consecrationẽ xp̃i recusauit. edictoq con
ligioni obstinatissime contra dicer&. sibe¬
tiberii cȩsaris laudatissima modestia inpę¬
nã contradictoris senatꝰ. Nam rex quȩ¬
cũq uoluntate faciebat uoluptas atqͦ
ex mansuecissimo principe seuissima mo¬
destia exarsit. Nam plurimos senatorũ
proscripsit & ad mortẽ coegit .xx. sibi patrici¬
os uiros consilii causa legerat. horũ uix dũos
incolumes reliquit. ceteros diuersis causis

Expanded text:
praeses Palaestinae prouinciae, ad Tiberium imperapraeses Palaestinae prouinciae, ad Tiberium imperatorem atque ad senatum rettulit de passione et resurrectione Christi consequentibusque uirtutibus, quae uel per ipsum palam factae fuerant uel per discipulos ipsius in nomine eius fiebant, et de eo, quod certatim crescente plurimorum fide deus crederetur. Tiberius cum suffragio magnretur. senatus indignatione motus, cur non sibi prius secundum morem delatum esset, ut de suscipiendo cultu prius ipse decerneret consecrationem Christi recusauit edictoque consligioni obstinatissime contradiceret. TibeTiberii Caesaris laudatissima modestia in poenam contradictoris senatus; nam regi, quaecumque uoluntate faciebat, uoluptas erat, atque ex mansuetissimo principe saeuissima bestia exarsit. nam plurimos senatorum proscripsit et ad mortem coegit; uiginti sibi patricios uiros consilii causa legerat: horum uix duos ihcolumes reliquit, ceteros diuersis causis
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ & occident uos. & critis odio om̃ib
gentibus propt̃ nomen meũ. Hos aicerẽ¬
Auina prouidentia cidocens & credentes
prȩ monendo firmauit. & incredulos pre¬
aicendo confudit.
N o ab urbe condita. occlx. septi¬
mo. post mortẽ augusti cesaris tibe¬
rius caesar imperium ademptus ẽ.
nulla bella gessit. sedne ꝑlegatos quidẽ
aliqua grauia. nisi quod t̾antum aliquan¬
tis in locis prȩ cogniti cito gentiũ tumo¬
res comprimebant᷑. Sane quarto impe¬
ni eiꝰ anno. germanicus drussi filius calli¬
gulȩ pat̃ deͦgermanis ad quos ab augus¬
tͦo sene missus fuerat triũ phauit. Ipse
autẽ tiberius plurima imperii sui parte.
cũ magna & grauissima modestia rei¬
puplice᷑ prefuit. adõ ut quibusdã presidi¬
b augenda prouinciis tributa suadentib
scripse̾rit boni pastoris ẽẽ. tondere pe¬
cus non deglobare. At postquã passus
ẽ. dñs iħe xp̃c. atq amortuis resurrexerit
& discipulos suos ad predicandũ misit. pilatꝰ

Expanded text:
ritis odio omnibus gentibus propter nomen meum. hoc autem diuina prouidentia docens et credentes praemonendo firmauit et incredulos praedicendo confudit. Anno ab Vrbe condita DCCLXVII post mortem Augusti Caesaris Tiberius Caesar imperium adeptus est mnulla bella gessit, sed ne per legatos quidem aliqua grauia, nisi quod tantum aliquantis in locis praecogniti cito gentium tumores conprimebantur. sane quarto imperii eius anno Germauicus Drusi filius Caligulae pater de Germanis, ad quos ab Augusto sene missus fuerat, triumphauit. ipse autem Tiberius plurima imperii sui parte cum magna et graui modestia reipublicae praefuit, adeo ut quibusdam praesidibus augenda prouinciis tributa suadentibus scripserit boni pastoris esse tondere pecus, non deglubere. at postquam passus est Dominus Christus atque a mortuis resurrexit et discipulos suos ad praedicandum dimisit, Pilatus,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ iudicio xp̃i fuerat. ordinatꝰ. uictor tri¬
ũphans cũ uespasiano portȩ ianũ clausit.
git᷑ & si sub extremis cęsaris temporib a¬
pͦtus ianus. tamen ꝑ multa exeo tempora
quã uis in procinctu ess& exercitꝰ. nulla bel¬
ma tranquillitate uniuersus mundus a-¬
ger& cunctasq gentes pax una uelar&
& a discipulis suis in t̾rogatꝰ ess& de
coniunctione temporũ subsequentiũ. int̾
cetera dixit. Audituri estis prglia &¬

Expanded text:
nem iudicio Dei fuerat ordinatus, uictor trinem iudicio Dei fuerat ordinatus, uictor triumphans cum Vespasiano patre Ianum clausit. igitur etsi sub extremis Caesaris temporibus apertus est Ianus, tamen per multa ex eo tempora, quamuis in procinctu esset exercitus, nulla belma tranquillitate uniuersus mundus ageret cunctasque gentes pax una uelaret et a discipulis suis interrogatus esset de conclusione temporum subsequentium, inter cetera si
Abbreviated transcription (Latin):
aegrto fines palestinȩ. apud hierosolimã
intemplo dei tũ scõ & celebri adorare
contempsit sicut suetonius & tranquil¬
lus referunt. Quod augustꝰ ubi eũ cõperit.
prauo usus iudicio. prudent̾ fecisse lauda
adeo dira romanos fames consecutaẽ. ut
cȩsar lanistrarũ familias om̃sq peregri¬
nos seruorũ quoq maximas copias excep¬
tis medicis & preceptoribus trudi urbe
prȩcepit. Ita peccante principe in sem̃
diꝰ. & correpto ꝑfamem populo. quantita¬
tem offensionis qualitas ultionis ostendit.
Deinde ut uerbis cornelii taciti loquar.
sine dugusto ianus patefactꝰ. dũ apud ex¬
mos terrarũ terminos nouȩ gentes sepe
ex usu & aliquando cũ dampno querunt᷑.
usq aduespasiani durauit imperiũ. Huc¬
usq cornelius. Cae terũ & tune capta
uni uersa urbe hierosolimorũ sicut prophe¬
tȩ pronuntiauerunt extinctisq iudeis.¬
titꝰ qui ad uindicandũ dñi iħu xp̃i sangui¬

Expanded text:
Aegypto fines Palaestinae, apud Hierosolymam Aegypto fines Palaestinae, apud Hierosolymam in templo Dei tunc sancto et celebri adorare contempsit, sicut Suetonius Tranquillus refert. quod Augustus ubi per eum conperit, prauo usus iudicio prudenter fecisse laudauadeo dira Romanos fames consecuta est, ut Caesar lanistarum familias omnesque peregrinos, seruorum quoque maximas copias, exceptis medicis et praecpraeceperit. Ita peccante principe in sanctum Dei, et correpto per famem populo, quantitatem offensionis qualitas ultionis ostendit. Deinde, ut verbis Cornelii Taciti loquar, sene Augusto Janus patefactus, dum apud extremos terrarum terminos novae gentes saepe ex usu, et aliquando cum damno quaeruntur, usque ad Vespasiani duravit imperium. Hucusque Cornelius. Caeterum et tunc capta eversaque urbe Hierosolymorum, sicut prophetae praenuntiaverunt, exstinctisque Judaeissangui
Abbreviated transcription (Latin):
gis docer& pacientes inꝑsecutione quã ꝓ
uita et̾na ꝑciperent ee oportere mox
ut uirginis partu editꝰ mundo apparuit.
depassionib: suis coepit. Namq eũ rex iudȩ
herodes simul ut natũ cõperit. necare de¬
creuit. plurimosq tunc paruulos dũ insec¬
tatur occidit. His malignis improbe incur¬
rentib digna punitio ẽ. Hic inquantũ
tranquille agitur mundus credentiũ gra¬
tia ẽ. inquantũ ꝑnitiose inquietatur
blasphemantiũ poena ẽ. securis ꝑ omĩa fide¬
lib xp̃ianis. quib aut aeg̾ne uĩteiequi¬
es intuto. aut & iam huiꝰ p̾oena inlucroẽ.
uod promptius cũ ordinẽ referã. ipsis reb
ostendã. Postquã redemptor mundi dñs¬
iħs xp̃s uenit in tertas. & cesaris censu cuiꝰ
annos clause belli porte breuissima pa¬
cis tranquillitate cohibentur. gauĩ nepo¬
tẽ suũ cesar augustꝰ ad ordinandas aegypti
firieq prouincias misit. Qui preteries ab

Expanded text:
gis doceret patientes in persecutionibus, quas pro gis doceret patientes in persecutionibus, quas pro uita aeterna exciperent, esse oportere, mox ut uirginis partu editus mundo apparuit, de passionibus suis coepit. namque eum rex Iudaeae Herodes simul ut natum conperit, necare decreuit plurimosque tunc paruulos, dum unum insectatur, occidit. hinc malignis inprobe incurrentibus digna punitio est; hinc, in quantum tranquille agitur mundus, credentium gratia, in quantum perniciose inquietatur, blasphemantium poena est, securis per omnia fidelibus Christianis, quibus aut aeternae uitae requies in tuto aut etiam huius in lucro est. quod promptius cum per ordinem referam, ipsis rebus ostendam. postquam redemptor mundi, Distus, uenit in terras et Caesaris censu ciuis annos clausae belli portae beatissima pacis tranquillitate cohibentur, Gaium nepotem suum Caesar Augustus ad ordinandas Aegypti Syriaeque prouincias misit. qui praeteriens ab
Abbreviated transcription (Latin):
ianuarias. cũ primũ increm̃ta omĩa anni
uenientis incipiunt. Ita factũ ẽ. ut cũ abra
natiuitas xp̃i conuenerit. ut iã non ipse
inparte terci anni. sed in ipso potius terci¬
us annus ostenderet᷑. Qui annus quantis &
quã nouis quãq inusitatis bom habundaue¬
rit. satis & iam me non proferente cõptũ
haberi arbitror. toto terrarũ orbe una pax
om nib & non cessatione sed abolitione bel¬
lorũ. clausae iani geminiq portȩ. exffir¬
patis bellorũ radicib non repressis. Census
ille primꝰ & maximꝰ fuit. cũ in hoc unũ
cesaris nomen. uniuersarũ magnarũ gen¬
tiũ creatura iurauit. simulq per commu¬
nionẽ census unius societatis effecta est
fidẽ. Uere petra medio rerũ posita. ubi
comminueretur qui offender&. qui creder&
saluaret᷑. Uere ignis ardens. quẽ qui seqͥt᷑
illuminat᷑. qui temptat. exuritur. Ipse ẽ
secuturis uerbo & opere statuens. quo ma¬

Expanded text:
Ianuarias, cum primum incrementa omnia anni Ianuarias, cum primum incrementa omnia anni uenientis incipiunt. ita factum est, ut, cum Abrnatiuitas Christi conueniret, ut iam non ipse in parte terus annus oriretur. Qui annus, quantis, quam novis, quamque inusitatis bonis abundaverit, satis etiam me non proferente compertum haberi arbitror; toto terrarum orbe una pax omnium, non cessatione, sed abolitione bellorum, clausae Jani geminae portae, exstirpatis bellorum radicibus, non repressis, census ille primus et maximus fuit, cum in hoc unum Caesaris nomen universa magnarum gentium creatura juravit, simulque per communionem census, unius societatis effecta estfidem, comminueretur qui offenderet, qui crederet saluaretur; uere ignis ardens, quem qui sequitur inluminatur, qui temptat exuritur; ipse estsecuturis uerbo et opere statuens, quo ma
Abbreviated transcription (Latin):
gens flãma consũpsit. Nec umquã ut ait
liuius maiore incendio uastata ẽ. adeo ut
post aliquot annos cȩsar augustꝰ ad reparati¬
onẽ corũ quȩ tuncꝰ exusta erant. magnã
uim pecuniȩ aerario puplico largitꝰ sit
oterã quoqͦ ostendere cundẽ duplicatũ nu¬
merũ mansisse babẏlonzȩ. que post mille.
ccec. & quod excurrit annos. ultime aciro¬
rege capta ẽ. nisi prȩsentiũ contemplatione
reuocarer. Illud libent̃ adicio quia plurimi
illius regũ om̃iũ nini. quãuis & pat̾ ciuis beb
obscure primũ regnasse referat᷑. Illius ergo
siones. excuiꝰ semine repromissus ẽ xp̃s: dem¬
de nunc primi istius imperatorũ om̃iũ dugus¬
ti cesaris. quã uis & pat̾ eiꝰ caesar mecator
imperui potius quã imperator extiterit.
stius ergo cęsaris postea quã imperare coe
tꝰ ẽ xp̃s. qui abrahȩ sub nino primo rege fue¬
rat. promissus. Natꝰ ẽ. autẽ .utii. kalenđ

Expanded text:
gens flamma consumpsit, nec umquam, ut ait gens flamma consumpsit, nec umquam, ut ait Liuius, maiore incendio uastata est; adeo, ut post aliquot annos Caesar Augustus ad reparationem eorum, quae tunc exusta erant, magnam uim pecuniae ex aerario publico largitus sit. poteram quoque ostendere eundem duplicatum numerum mansisse Babyloniae, quae post mille quadringentos et quod excurrit annos ultime arege capta est, nisi praesentium contemplatione revocarer. Illud sane libenter adjicio, quia primi illius regum omnium Nini quamvis et pater ejus Belus obscure primus regnasse referatur, illius ergo siones, ex cujus semine promissus est Christus: deinde nunc primi istius imperatorum omnium Augusti Caesaris — quamuis et pater eius Caesar metator imperii potius quam imperator exstiterit — istius ergo Caesaris, posteaquam imperare coeptus est Christus, qui Abrahae sub Nino primo rege fuerat repromissus. natus est autem VIII kalendas
Abbreviated transcription (Latin):
ni arȩ posite usq adnunc sub rifeis montib
docent. Carthaginẽ uero uniuerse prȩcel¬
liusse africȩ. & non solũ insiciliã sardiniã cee¬
terasq ad iacentes insulas. sed & iã inhispani¬
ã regni terminos tetendisse. historiarũ si¬
mul monim̃ta urbiũ dedarant. Dictũ ẽ. &¬
iã uastate ꝑ medos babylonie & in ruptȩ
ꝑgothosꝰ romae pares admdũ annorũ nu¬
meros concurrisse. nunc autẽ his illud aditio
quo magis clareat unũ ẽẽ. arbitrũ. scłom
regnorũ locorũq om̃iũ dm̃. Regnũ carcha¬
ginense a conditione usq ad euersionẽ eius.
paulo amplius quã .occ. annis stetit. Aeq
regnũ macedonicũ acarano usq ad psen. pau
numerus quo iudicantur omĩa t̃minduit.
Roma ipsa & iã quã uis ad aduentũ dñi nr̃i
iħũ xp̃i ꝑfecto proueheretur imperio. ta¬
men paululũ & ipsa inoccursũ numeri huiꝰ
offendit. Nam septingentesimo conditionis

Expanded text:
ni arae positae usque ad nunc sub Riphaeis montibus ni arae positae usque ad nunc sub Riphaeis montibus docent; Carthaginem uero uniuersae praecelluisse Africae et non solum in Siciliam Sardiniam ceterasque adiacentes insulas sed etiam in Hispaniam regni terminos tetendisse, historiarum simul monumenta urbiumque declarant. dictum est etiam, uastatae per Medos Babyloniae et inruptae per Gothos Romae pares admodum annorum numeros cucurrisse. Nunc autem his illud adicio, quo magis clareat unum esse arbitrum saeculorum regnorum locorumque omnium Deum. regnum Carthaginiense a conditione usque ad euersionem eius, paulo amplius quam septingentis annis stetit, aeque regnum Macedonicum a Carano usque ad Persen paulonumerus, quo iudicantur omnia, terminauit. Roma ipsa etiam, quamnis ad aduentum Domini Iesu Christi perfecto proueheretur imperio, tamen paululum et ipsa in occursu numeri huius offendit. nam septingentesimo conditionis
Abbreviated transcription (Latin):
primũ fuisse. Illã de inde tunc in uadence
eyro captã uelut in mortẽ concidisse. cũ ist
fiducialit᷑ ad surgentẽ. post expulsos reges
liberis uti coepisse consilus. precipue cũm
uindicante libertatẽ suã roma tunc quoq
iudeorũ populus qui apud babyloniã sub
regib seruiebat. inscam hierusalẽ recepta
libertate redierit. templũ quoq dñi sicut
& prophetis predicatũ fuerat reformar&
reterea int̾ cessisse dixerã int̃ babyloniũ reg¬
nũ quod aboriente fuerat. & romanũ quod
ab occidente consurgens hereditati orientis
eniteriebatur. macedonicũ africanũq regnũ
hoc ẽ. quasi ameridic ac septentrione bre¬
ubus ciuib. partes tutoris curatorisq tenuis¬
se. Orientis & occidentis regnũ babyloniũ
& romanũ iure uocari. neminẽ umquã dubitas¬
se scio Macedonicũ regnũ sub septentrio.¬
ne ẽẽ. cũ ipsa cȩli plaga. tũ alexandri mag¬

Expanded text:
primum fuisse; illam deinde tunc inuadente primum fuisse; illam deinde tunc inuadente Cyro captam uelut in mortem concidisse, cum istam fiducialiter adsurgentem post expulsos reges liberis uti coepisse consiliis; praecipue cum, uindicante libertatem suam Roma, tunc quoque Iudaeorum populus, qui apud Babylonam sub regibus seruiebat, in sanctam Hierusalem recepta libertate redierit templumque Domini, sicut a, prophetis praedictum fuerat, reformarit. praeterea intercessisse dixeram inter Babylonium regnum, quod ab oriente fuerat, et Romanum, quod ab occidente consurgens hereditati orientis enutriebatur, Macedonicum Africanumque regnum, hoc est quasi a meridie ac septentrione breuibus uicibus partes tutoris curatorisque tenuisse. orientis et occidentis regnum Babylonium et Romanum iure uocitari, neminem umquam dubitasse scio; Macedonicum regnum sub septentrione cum ipsa caeli plaga tum Alexandri Mag
Abbreviated transcription (Latin):
prescire quod uelle. quod cũq illud prȩsci¬
ebatur cui uoluntas adstipularetur. non
expectari oportuit sed ereari. maxime cũ
& iouẽ illũ suũ aceruos formicarũ in po¬
pulos hominũ ludo uertere solitũ ferant.
orro autẽ decura cęrimoniarũ. nec recen
sabilib cla.. dibus. nullus finis ac nulla re¬
quies fuit. nisi cũ saluator mundi xp̃s illux̃
Cuiꝰ ad uentũ predestinatã fuisse imperii
romani pacem. & siiam sufficient̃ osten¬
disse me arbitror. tamen paucis adhuc
supplere conabor. Frincipio scdi belli. cũ
tempora romȩ conditionis stili tenore ꝑ¬
stringerẽ. multa conuenienter in t̾baby¬
lonam. urbẽ asiriorũ tunc principẽ gen¬
tiũ. & romã aeque nunc gentibus dominantẽ
empacta conscripsi fuisse illud primũ. hoc
ultinũ imperiũ. Illud paulatim cedens. at
istud sensim conualescens de fluxisse. Illi
sub uno tempore nouissimũ regem. quo iffi

Expanded text:
praescire quod uelle: quodcumque illud praescipraescire quod uelle: quodcumque illud praesciebatur, cui uoluntas adstipularetur, non exspectari oportuit sed creari; maxime cum et Iouem illum suum aceruos formicarum in populos hominum ludo uertere solitum ferant. porro autem de cura caerimoniarum nec recenssabilibus cladibus nullus finis ac nulla requies fuit, nisi cum saluator Mundi Christus inluxit: cuius aduentui praedestinatam fuisse imperii Romani pacem, etsi iam sufficienter ostendisse me arbitror, tamen paucis adhuc supplere conabor. Principio secandi libelli cum tempora Romanae conditionis stili tenore perstringerem, multa conuenienter inter Babylonam urbem Assyriorum tunc principem gentium et Romam aeque nunc gentibus dominantem conpacta conscripsi: fuisse illud primum, hoc ultimum imperium; illud paulatim cedens, at istud sensim conualescens; defluxisse illi sub uno tempore nouissimum regem, cum isti
Abbreviated transcription (Latin):
nũ imperiũ tã amplũ actã sublime fier&
cur igitur potentie corũdẽ offuit. ut an¬
te non fuerit: An ipsi dii nondũ erant.
n adhuc roma ipsa non erat. ͦ Anilli non
colebantur An hȩc necdũ idonea impe¬
rio uidebatur Si nondũ erant dii. cessde
intentio. Ut quid enĩ iam ibi eorũ discutio
morã. ubi ne ipsam quidẽ inuenio naturã.
S i autẽ erant di. aut potentia eorũ ut ipsi
uidicant. aut pacientia inculꝓa ẽ. uel pa¬
tientia sifuit. uel potentia si fuit Aut si
magis suadibile uidetur. fuisse tũ quidẽ
deos qui prouehere potuissent. sed nondũ
excitisse romanos qui prouehi iure possent.
nos auctorẽ rerũ. potentiã non artificem
scientiam querimus : De his quippe ut
putant magnis non de fabris uelissimis
questio ẽ. quib nisi materia accedat. ars
cessat. Sienĩ prescisse illis ac uoluisse
prestantius semꝑ fuit. umo & iam sub ia¬
lacente prȩscientia. quib apud om̃ipo¬
tentiã deoperib dũ taxat suis hoc est

Expanded text:
num imperium tam amplum ac tam sublime fieret, cur igitur patientia eorundem obfuit, ut ante non fieret ? an ipsi dii nondum erant? an adhuc Roma ipsa non erat? an illi non colebantur ? an haec necdum idonea imperio uidebatur? si nondum erant dii, cessat intentio; in quid enim iam ibi eorum discutio moram, ubi ne ipsam quidem inuenio naturam? si autem erant dii, aut potentia eorum, ut ipsi indicant, aut patientia in culpa est: uel patientia, si fuit, uel potentia, si defuit. aut, si magis suadibile uidetur fuisse tunc quidem deos, qui prouehere potuissent, sed nondum exstitisse Romanos, qui prouehi iure possent, nos auctorem rerum potentiam, non artificem scientiam quaerimus. de diis quippe, ut putant, magnis, non de fabris uilissimis quaestio est, quibus nisi materia accedat, ars cessat. si enim praescisse illis ac uoluisse praesto semper fuit, immo etiam subiacente praescientia, quia apud omnipotentiam de operibus dumtaxat suis hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
humanarũ mentiũ ꝑtin&. utriq subo te¬
uerentia religionis: & confessione cultuq
suꝑnȩ potentiȩ uiuimꝰ. distante dũ taxat¬
dm̃ constare omiã. illorũ multos deos pu¬
tare. quã multa sunt elementa. Si pot¬
tentiȩ dci inquiunt quẽ predicatis fuit
ut romanũ imperiũ tam amplũ & cã
sublimȩ fier&. cur igitur patientia ei

Expanded text:
humanarum mentium pertinet, utrique sub rehumanarum mentium pertinet, utrique sub reuerentia religionis et confessione cultuque supernae potentiae uiuimus, distante duDeum constare omnia: illorum, tam multos deos putare, quam multa sunt elementa. Si potentiae Dei, inquiunt, quem praedicatis, fuit, ut Romanum imperium tam amplum, ac tam sublime fieret, c
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ. ut sub religione cũ pace sine labore
uiuens. fructu oboedientie et̃nitatẽ prome¬
reretur. Ded abusũ bonitate creatoris. li¬
bertatẽ indulgentiȩ in contumacẽ uertis¬
se licentiam. atq ex contẽntu in obliuio¬
nẽ deflui̾sse. iustamq nunc ẽẽ. patientiã
dĩ. & iustã in utramq partẽ. ut nec con¬
temptꝰ disꝑdat in totũ. cui misereri uelit
& affligi laborib dũ uelit sinat con-¬
temptꝰ potens. De inde sub sequens ẽẽ.
iuste semꝑ adhibere quã uis ignoranti
gubernationẽ. cui aliquando pie resti¬
tuturus sit penitentiȩ grãe antique fa¬
cultatẽ. S ed hȩc qm̃ & siuerissime fortissi¬
meq dicantur. fidelem tam̃ atq oboedi¬
entem requirunt. mihi autẽ uidero. an
aliquando eredituris certe nunc cũ incre¬
dulis actio c̃. promptiosius ea proferã. quȩ
ipsi & si probare noluerint. improbare
non possint. Itaq quantũ ad consciepriã

Expanded text:
genus, ut sub religione cum pace sine labore genus, ut sub religione cum pace sine labore uiuens fracta oboedientiae aeternitatem promereretur, sed abusum bonitate creatoris libertatem indulgentia in contumaciam uertisse licentiam atque ex contemptu in obliuionem defluxisse, iustamque nunc esse patientiam Dei et iustam in utramque partem, ut nec contemptus disperdat in totum cui misereri uelit et affici laboribus dum uelit sinat contemptus potens; deinde subsequens esse, iuste semper adhibere quamuis ignoranti gubernationem, cui aliquando pie restituturus sit paenitenti antiquae gratiae facultatem. sed haec quoniam, etsi uerissime fortissimeque dicuntur, fidelem tamen atque oboedientem requirunt, mihi autem, uidero an aliquando credituris, certe nunc cum incredulis actio est, promptius ea proferam, quae ipsi etsi probare noluerint, inprobare non possint. itaque, quantum ad conscientiam
Abbreviated transcription (Latin):
UTRI CIENTI A
ut arbitror documenta
collecta sunt. quibus abs¬
q illo archano quod pau¬
corũ fideliũ ẽ. probari
de mẽdio quȩat. unũ il¬
ana fides predicat. &
condidisse mundũ. cre¬
aturãq eiꝰ cũ uoluit.
& disposuisse ꝑ multa
cũ amultis ignoraretur & confirmasse ad u¬
nũ. cũ punicũ reuelatꝰ ẽ. simulq pocentiam
patientia q: eius multimodis argumentis elux¬
isse. In quo quidem angustas deiectasq menteᷤ
offendi paulisper intelligo. quod tante po¬
tentiȩ tanta patientia miscetur. Sienĩ po¬
tens erat inquiunt creare mundũ. compone¬
re pacem mundi. insinuare mundo cultũ ac
potentiã sui. quid opus fuit. tante potentiȩ
uelut ipsi sentiunt tã ꝑnitiosa patientia. ut
m ultimo errorib cladib laboribusq homi¬
nũ fuerit. quod a principio uirtute eius quẽ
prȩdicas di. sic potius cępisse potuiss&ͦ
uibus quidẽ ueracit̃ respondere possim. ad
hoc abinitio creatũ & institutũ humanũ

Expanded text:
ufficientia, ut arbitror, documenta collecta sunt, quibus absque ullo arcano, quod paucorum fidelium est, probari de medio queat, unum ilana fides praedicat, et condidisse mundum creaturamque ejus cum voluit, et disposuisse per multa 451 cum per multa ignoraretur, et confirmasse ad unum, cum per unicum declaratus est, simulque potentiam patientiamque ejus multimodis argumentis eluxisse. In quo quidem angustas, dejectasque mentes offendi paulisper intelligo, quod tantae potentiae patientia tanta miscetur. Si enim potens erat, inquiunt, creare mundum, componere pacem mundi, insinuare mundo cultum ac notitiam sui, quid opus fuit tanta, vel ut ipsi sentiunt, tam perniciosa patientia, ut in ultimo erroribus, cladibus, laboribusque hominum fieret, quod a prpraedicas, Dei sic potius coepisse potuisset? quibus quidem neraciter respondere possem, ad hoc ab initio creatum et institutum humanum
Abbreviated transcription (Latin):
efferebantur. & ad huc tamen penes om̃s
decorrupto aere simplex credulitas erat.
cũ existente quadam ancilla indice con¬
uictȩ. primũ multȩ matroniȩ. ut hiberent
quȩ coxerant uenena cõpulse de inde simul
ut hausere consũmatȩ sunt᷑.Tanta autẽ
multitudo fuit matronarũ inhis facinori
simul fuisse referant᷑
No ab urbe condita. cccc xx .ii. ale¬
ander rex epirotarũ. alexandri illius
magni auunculus traiectis in italia copus
exercitus sui. auxiliaq uel sibi ad quirere
uel hostibus sub trahere studens bellis ex¬
erceretur. a samnibus qui lucane genti suf¬
fragabantur maximo bello inlucania uic¬
tus atq occisus est. S ed qm̃ aliquantũ ro¬
manas clades recensendo progressu. uel a¬
lexandri illius mentione cõmon&e. Dephi¬
lippo macedonũ rege qui olimpiadem
huius alexandri epirote sororem uxorẽ
habuit. ex qua alex andrũ magnũ genuit
paucissimis annis retro repetitis. magna

Expanded text:
gerebantur; et adhuc tamen penes omnes gerebantur; et adhuc tamen penes omnes de corrupto aere simplex credulitas erat, cum existente quadam ancilla indice et convincente, primum multae matronae ut biberent, quae coxerant, venena compulsae; deinde simul ut hausere, consumptae sunt. Tanta autem multitudo fuit matronarum in his facinorisimul fuisse referantur. Anno ab Vrbe condita CCCCXXII Alexander rex Epirotarum, Alexandri illius Magni auunculus, traiectis in Italiam copiiexercitus sui auxiliaque uel sibi adquirere uel hostibus subtrahere studens bellis exerceretur, a Samnitibus, qui Lucanae genti suffragabantur, maximo bello in Lucania uictus atque occisus est. Sed, quoniam aliquantum Romanas clades recensendo progressus sum, uel Alexandri istius mentione commonitus, de Philippo Macedonum rege, qui Olympiadem huius Alexandri Epirotae sororem uxorem habuit, ex qua Alexandrum Magnum genuit, paucissimis annis retro repetitis magna
Abbreviated transcription (Latin):
romani bellu latinis rebellantibus intule¬
runt. manlio torquato & decio mure consu-¬
libus in quo bello unus consul interfectus
est. alter extitit parricida. Manlius enim
torquatus filiũ suũ iuuenem uictorẽ in¬
terfectoremq metu tusculani nobilis eqͥ¬
tis & tum precipue prouocantis atq in¬
sultantis hostis occidit. Alius uero con¬
sul cũ scͥelerato conflictu illud cornu cui
prȩ erat eaedi atq affligi uider&. in infestis¬
simos bostes sponte prolapsus occubuit
Manlius quã uis uictor. occursũ tamen no.¬
biliũ iuuenũ romanorũ. qui legittime ex¬
hiberi sol& triumphans parricida non
meruit.
N NO autẽ post hunc subsequente.
minutia uirgo uestalis ob admissum
obruta. in campo qui nunc sceleratus
est. Nam claudio marcello & ualerio
flacco consulibus in credibili rabie & amore
scelerũ romanȩ matrone exarserunt.
rat utiq fecidus ille ac pestilens annus
inflictiq iam undiq cateruatim strages

Expanded text:
Romani bellum Latinis rebellantibus intuleRomani bellum Latinis rebellantibus intulerunt Manlio Torquato et Decio Mure consulibus. in quo bello unus consul interfectus est, alter exstitit parricida. Manlius enim Torquatus filium suum, iuuenem, uictorem, interfectoremque Metii Tusculani, nobilis equitis et tum praecipue prouocantis atque insultantis hostis, occidit. alius uero consul oum iterato conflictu illud cornu, cui praeerat, caedi atque adfligi uideret, in confertissimos hostes sponte prolapsus occubuit. Manlius quamuis uictor occursum tamen nobilium iuuenum Romanorum, qui legitime exhiberi solet, triumphans parricida non meruit. Anno autem post hunc subseMinutia virgo vestalis ob admissum obruta in campo, qui nunc sceleratus est. nam Claudio Marcello et Valerio Flacco consulibus incscelerum Romanae matronae exarserunt. Erat utique foedus ille ac pestilens annus, impletaeque jam undique catervatim strages
Abbreviated transcription (Latin):
honestoq studio inseruire paci. atq in cõmu¬
ne consulere. quod prius ne una quidẽ ciui-¬
tas unusue populis ciuiũ. uel quod maius
est una domus fratrũ uix iugit̾ habere
potuiss&. Quodsi & iam cũ imperante cȩ¬
sare ista prouenerint. in ipso imperio cesa¬
ris nati illuxisse ortũ in hoc mundo dnĩ
nifestũ est. Inuiti lic& illi quos inblasphemi¬
a urgebat inuidia cognoscere fateriq co
gerentur. pacem istam dotius mundi tranqͥl¬
lissimã serenitate non magnitudine cesaris.
sed potestate filii dĩ. qui in diebus cesaris
apparuit extitisse. Nec unius urbis impera¬
tori. sed creatori orbis uniuersi. orbẽ ipsum
generali cognitione paruisse. Qui sicut sol
oriens diemꝰ luce ꝑfundit. ita adueniens mi¬
sericordit̃ extenta mundũ pace uestiuerit
quod plenius cũ adid ipso ꝑficiente dño uen¬
tũ fuerit ꝓfitebitur.
GTIUR anno aburbe condita . ccccuiiii.

Expanded text:
honestoque studio 164 inservire paci, atque in commuhonestoque studio 164 inservire paci, atque in commune consulere: quod prius ne una quidem civitas, unusve populus civium, vel, quod majus est, una domus fratrum, jugiter habere potuisset: quod si etiam, cum imperante Caesare ista provenerint, in ipso imperio Caesaris illuxisse ortum in hoc mundo Dominnifestum est, inviti licet illi, quos in blasphemiam urgebat invidia, cognoscere faterique cogentur, pacem istam totius mundi et tranquillissimam serenitatem non magnitudine Caesaris sed potestate filii Dei, qui in diebus Caesaris apparuit, exstitisse nec unius urbis imperatori sed creatori orbis uniuersi orbem ipsum generali cognitione paruisse, qui, sicut sol oriens diem luce perfundit, ita adueniens misericorditer extenta mundum pace uestierit. quod plenius, cum ad id ipso perficiente Domino uentum fuerit, proferetur. Igitur anno ab urbe condita CCCCVIIII
Abbreviated transcription (Latin):
fand arũ mortiũ genera. nisi cęsare augus¬
to imperante cessarunt. inquir̾at. inueniat.
prodat quisquis infamanda tempora xpĩana
putat. absq illo tamen inter bella pumea
unius anni ueluti auis prȩt̾ uolantis excur¬
su. romani propt̾ clausas iani portas inter
febres morbosq rei puplice. adhuc breuissi¬
mo pacis signo uelut tenuissimo aquę gel¬
dȩ haustu inlecti sunt. ut inpeius recalescen¬
tes multo grauius uehementiusq afflictaren¬
tur. At uero indubitatissimg constat. sub
augusto primũ cęsare post parthicam pa¬
cem uniuersũ terrarũ orbẽ positis armis
oblitisq discordus. generali pace & noua
quiete cõpositũ. romanis paruisse legibus.
romana iura quã propria arma maliusses
pretisq ducibus suis iudices elegisse romanos
ostremo om̃ibus gentibus cunctisq prouiu¬
cus innumȩris ciuitatibus. infinitis populis.
totis terris unam fuisse uoluntatẽ. libero

Expanded text:
fandarum mortium genera nisi Caesare Augusfandarum mortium genera nisi Caesare Augusto imperante cessauerint, inquirat inueniat prodat quisquis infamanda Christiana tempora putat. absque illo tamen inter bella Punica unius anni ueluti anis praeteruolantis excursu Romani propter clausas Iani portas inter febres morbosque reipublicae, ad hoc brenissimo pacis signo uelut tenuissimo aquae gelidae haustu inlecti sunt, ut in peins recalescentes multo grauius uehementiusque adflictarentur. At uero, si indubitatissime constat sub Augusto primum Caesare post Parthicam pacem uniuersum terrarum orbem positis armis abolitisque discordiis generali pace et noua quiete conpositum RRomana jura quam propria arma maluisse, spretisque ducibus suis, judices elegisse Romanos: postremo omnibus gentibus, cunctis provi innumeris civitatibus, infinitis populis, totis terris, unam fuisse voluntatem, libero
Abbreviated transcription (Latin):
in hodiernũ diem amplissimis generis sui
in crementis consistere. atq ex inquandoq
eruptos opinio est. cuiꝰ & iam belli tempes¬
tate transcurrens. & sidonã opulentissimã
phenicis prouinciȩ urbem deleuit. & egyp¬
tũ quauis prius uictus tunc tam̃ sub actã
cõminutãq ferro. persarũ subiecit impe¬
rio. Lam hinc statim aromanis aduersum
samnitas gentẽ opibus armisq ualidam.
pro campinis & sedecenis bella suscepta sunt.
amniticũ bellũ ancipiti statu gestũ. phir¬
rus uelut maximus romani nominis hostis
excoepit. Phyrri bellũ mox punicũ bellũ¬
consecutũ est. Et quã uis nũquã post mor¬
tem numȩ ab ellorum cladibus fuisse ces¬
satũ patentes semꝑ iani portȩ indicent.
ex eo tamen ueluti permeridiem toto
impressus cȩlo malorũ feruor in caduit.
P orro autem inchoato semel bello punico. utrũ
aliquando bella. çedes. runa atq omĩa in¬

Expanded text:
in hodiernum diem amplissimis generis sui in hodiernum diem amplissimis generis sui inorementis consistere atque exim quandoque erupturos opinio est. cuius etiam belli tempestate transourrens et Sidonam opulentissimam Phoenicis prouinciae urbem deleuit et Aegyptum, quamuis prius uictus, tunc tamen subactam comminutamque ferro Persarum subiecit imperio. Iam hinc statim a Romanis aduersum Samnitas, gentem opibus armisque ualidam, pro Campanis et Sedicinis bella suscepta sunt; Samniticum. bellum ancipiti statu gestum Pyrrhus uel maximus Romani nominis hostis excepit; Pyrrhi bellum mox Punicum consecutum est: et quamuis numquam post mortem Numae a bellorum cladibus fuisse cessatum patentes semper Iani portae indicent, ex eo tamen uefuti per meridiem toto inpressus caelo malorum feruor incanduit. porro autem, inchoato semel bello Punico utrum aliquando bella caedes ruinae atque omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
illud ictũ cũ cartaginensibus foedus. quod
isdem temporibus fuit. ꝑresertim exquo
tam grauia orta sunt mala. ut exin cȩpis¬
e uideantur
NNo si quidem aburbe condita. cccc iͦ.
legati a cartagine romã missi sunt. foedq
pepigerunt.Quẽ ingressũ cartaginensi¬
ũ initaliã malorũ grandinem secuturã. con¬
tinuarũq miseriarum tenebras iuges. histo¬
riarũ fides locorũq infamia. & ab ominatio
dierũ quibus ea gesta sunt protestantur
unc &iam nox u̾sq ad plurimã diei partẽ
tendi uisa est. & saxea grando de nubibus
descendens. ueris terrã lapidibus uerbe¬
rauit. Quibus diebus & iam alexander
magnus uere ille gͥurgis miseriarũ. atq
atrocissimus turbo totius orientis est
natus. Tunc & iam ochus qui & artarxer¬
xes post trans actũ inegypto maximũ diu¬
turnũq bellũ. plurimos uideorũ intransmi¬
grationẽ egit. atq inhyrcania ad scapiũ
mare habitare prȩcepit. quos ubi usq

Expanded text:
illud ictum cum Carthaginiensibus foedus, quod illud ictum cum Carthaginiensibus foedus, quod isdem temporibus fuit; praesertim ex quo tam grauia orta sunt mala, ut exim coepisse uideantur. anno siquidem ab Vrbe condita CCCCII legati a Carthagine Romam missi sunt foednsque pepigerant. quem ingressum Carthaginiensium in Italiam malorum grandinem secuturam x continuarumque miseriarum tenebras iuges historiarum fides locorumque infamia et abominatio dierum, quibus ea gesta sunt, protestantur. Tanc etiam nox usque ad plurimam diei partem tendi uisa eat et saxea de nubibus grando descendens ueris terram lapidibus uerberauit. Quibus diebus etiam Alexander Magnus, uere ille gurges miseriarum atque atrocissimus turbo totius Orientis, est natus. Tunc etiam Ochus, qui et Artaxerxes, post transactum in Aegypto maximum. diuturnumque bellum plurimos Iudaeorum in transmigrationem egit atque in Hyrcania ad Caspium mare habitare praecepit : quos ibi usque
Abbreviated transcription (Latin):
occupatura ciuitatem. nisi otio & lenitu.¬
dine torpuiss&. ubi atrocissimã pugnam
mallius torquatus singularit᷑ inchoauit.
titus quintius dictator cruentissima con
ressione confecit. fugati ex hoc prelio plu¬
timi galli. instauratis iterũ copus in bellũ
uentes. agio sulpicio dictatore superati
sunt. Post paululũ quoq tuscorũ pugna sub
gaio martio consecuta est. ubi conicidatur
sunt capta truscorũ. Tertio autẽ in hisdem
diebus galli se inprȩdam ꝑmaritima loca sub
iectis albanis montibus diffuderunt aduersũ
quos nouo militũ dilectu habito conscriptisq
legionibus decem .lx. milia romanorũ. negatis
sibi latinorũ auxiliis processerunt. Confecit
hanc pugnã martius ualerius. auxiliante
coruo alite. Unde postea coruinus est dictꝰ.
cciso enĩ prouocare gallo. hostes territi. spar¬
simq fugientes grauit̃ trucidati sunt. Nu-¬
merandum & iam int̾ mala censeo. & primũ

Expanded text:
occupatura ciuitatem, nisi otio et lentituoccupatura ciuitatem, nisi otio et lentitudine torpuisset. ubi atrocissimam pugnam Manlius Torquatus singulariter inchoauit, T. Quintius dgressione confecit. Fugati ex hoc praelio plurimi Galli, instauratis iterum copiis in bellum ruentes, a Gaio Sulpitio dictatore superati sunt. Post paululum quoque Tuscorum pugna sub C. Martio consecuta est. Ubi conjici datusunt capta Tuscorum. Tertio autem in iisdem diebus Galli se in praedam per maritima loca subjectosque campos ab Albanis montibus diffuderunt. Adversus quos novo militum delectu habito, conscriptisque legionibus decem, sexaginta millia Romanorum, negatis sibi Latinorum auxiliis, processerunt. Confecit hanc pugnam Marcus Valerius, auxcoruo alite, unde postea Coruinus est dictus. occiso enim prouocatore Gallo, hostes territi sparsimque fugientes grauiter trucidati sunt. Numerandum etiam inter mala censeo primum
Abbreviated transcription (Latin):
fas non est. cõmouisse me satis sit & ex qua¬
lib& intentione lectorẽ ad illius lectio¬
nis plenitudinẽ remisisse. Sequitur hanę
miseram lucẽ nuserioremq eius expiationẽ
proximo anno satis triste prodigiũ. Qi ea¬
pente siquidem medio loco urbis terra
dissoluit. uastoq prerupto hiantia. subito¬
inferna patuerunt. Manebat diu ad
spectaculũ terroremq cunctorũ patenti
uoragine inpudens specus. nefariamq uiui
hominis sepulturam dus interprecibus
expetebat. satis fecit. improbis faucibus precio
sui marcus curtius uir eques armatus. in ie¬
citq crudeli terrȩ inopimã sacietate. qͥa
paruũ ess& quod extanta pestilentia mor¬
tuos per sepulchra susciper&. nisi & iam
uiuos scissa sorber&
NNO aburbe condita. ccc lxxxuiii. ite¬
rũ terribilis gallorũ inundatio iuxta ani¬
enem fluuiũ ad quartũ ab urbe lap̃idem
consedit. facile sine dubio pondere multitu¬
dinis & alacritate uirtutis per turbatam

Expanded text:
fas non est, commonuisse me satis sit et ex quafas non est, commonuisse me satis sit et ex qualibet intentione lectorem ad illius lectionis plenitudinem remisisse. Sequitur bano miseram luem miserioremque eius expiationem proximo anno satis triste prodigium. repente siquidem medio Vrbis terra dissiluit, uastoque praeruptu hiantia subitο·ιinferna patuerunt. manebat diu ad spectaculum terroremque cunctorum patenti uoragine inpudens specus nefariamque uiui hominis sepulturam diis interpretibus expetebat. satisfecit inprobis faucibus praecipitio sui M. Curtius, uir eques armatus, iniecitque crudeli terrae inopimam satietatem, cui parum esset, quod ex tanta pestilentia mortuos per sepulchra susciperet, nisi etiam uiuos scissa sorberet. Anno ab urbe condita CCCLXXXVIII iterum terribilis Gallorum inundatio iuxta Anienem fluuium ad quartum ab Vrbe lapidem consedit, facile sine dubio pondere multitudinis et alacritate uirtutis perturbatam
Abbreviated transcription (Latin):
umni diuitis indigesta in lecebra. in suꝑ &
iam inspirata decalabris saltibus aura corrũ.¬
pens. repentinos acutarũ infirmitatũ affer¬
r& transcursus. sed grauis duiturna ql
in nullo dispar sexu. innulla ętate dissin¬
lis. generali cunctos ꝑ bienniu̾m iugiter
tabe confecit. ut & iam quos non egit᷑ in
mortem turpi a macie exinanitos afflic¬
tosq dimiserit. Conquerentur hoc ut ar¬
bitror loco obtrectatores temporis xp̃ia¬
ni. nisi forte silentio preterierim. quibus
nunc cerimonus romani placuerint deos
& sedauerint morbos. cũpestilentia in
dies erubescer&. auctores suasere ponti fices¬
pontifices ut ludi scenici diis expetentibus
ederentur. Ita pro depellenda temporali
peste corporũ. arcessitus est perpetuus
morbus animorũ. U ber nunc quidem mͥ
iste doloris. atq increpationis locus est sed
in quo iam reuerentia tua stidiũ sapientie
& ueritatis exercuit. mihi suꝑeo audereꝰ

Expanded text:
umni diuitis indigesta inlecebra, insuper umni diuitis indigesta inlecebra, insuper etiam exspirata de Calabris saltibus aura corrumpens, repentinos acutarum infirmitatum adferre transcursus; sed grauis diuturnaque in nullo dispar sexu, in nulla aetate dissimilis generali cunctos per biennium iugiter tabe confecit, ut etiam quos non egit in mortem, turpi macie exinanitos adflictosque dimiserit. conquererentur hoc, ut arbitror, loco obtrectatores temporis Christiani, si forte silentio praeterierim, quibus tunc caerimoniis Romani placauerint deos et sedauerint morbos. cum pestilentia in dies crudesceret, auctores suasere pontifices, ut ludi scaenici diis expetentibus ederentur. ita pro depellenda temporali peste corporum arcessitus est perpetuus morbus animorum. uber nunc quidem mihi iste doloris atque increpationis locus est, sed, in quo iam reuerentia tua studium sapientiae et ueritatis exercuit, mihi super eo audere
Abbreviated transcription (Latin):
archadii principis & populi xpĩani. prę¬
sentẽ proditionẽ ds̃ exoratus auerter&.
probans se solũ esse & conseruatorẽ humi¬
liũ. & punitorẽ m alorũ. Pedhec ut cõme¬
morata sunt magisquã explicita uerecun.¬
diȩ concesserim. ut qui scit recolat. & qui
nescit inquirat. Interea romani qui per
lxx. annos aburbe uulscorũ prȩterea falis¬
corũ aequorũ & sutrinorũ subacti & at¬
triti assidius bellis confitiebantur. tandem
in supra scriptis diebus canullo duce eas¬
dẽ cȩpere ciuitates. & rediuiuo finẽ dede¬
re certamini. Prȩnestinos &iã eodem tenr¬
pore qui usq adportã romȩ bellando &
cȩdendo ꝑuenerant. ad flum̃ halem tito qͥ¬
nitio pugnante uicerunt
Lunuersam romã pestilentia corripuit.
non ut assolae plus minusue solito tẽporũ
turbata temperies. hoc est aut in tempesti¬
ua siccitas hẏemis. aut repentinus calor ue¬
ris. aut in congruus humor aestatis. uel aut¬

Expanded text:
Arcadii principis et populi Christiani praeArcadii principis et populi Christiani praesentem perditionem Deus exoratus auerteret, probans se solum esse et conseruatorem humilium et punitorem malorum. sed haec ut commemorata sint magis quam explicita uerecundiae concesserim ut et qui scit recolat et qui nescit inquirat.\' Interea Romani, qui per septuainta annos ab urbe Vulseoram, praeterea Faliscorum Aequorum et Sutrinorum subacti et adtriti adsiduis bellis conficiebantur, tandem in supra scriptis diebus Camillo duce easdem cepere ciuitates et rediuiuo finem dedere certamini. Praenestinoa etiam eodem tempore, qui usque ad portam Romae bellando et caedendo peruenerant, ad flumen Haliam T. Quintio pugnante uicerunt.ns uniuersam Romam pestilentia corripuit: non ut adsolet plus minusue solito temporum turbata temperies, hoc est ant intempestina siccitas hiemis aut repentinus calor ueris aut incongruus umor aestatis uel aut
Abbreviated transcription (Latin):
uix centũ habere potuit senes. Ita in ces¬
sabilibus circũuenta malis. inmaturas mise.¬
rȩ expendebat aetates. & quȩ runt᷑ nunc
homines quorũ refertȩ pueris & senibus
ciuitates. secura uiuentũ peregrinatione
ditantur. pacificisq exercitus stipendia
domestiçe uoluntatis adquirunt. nisi for
ut assolent humane mutabilitati onĩa
sordere presentia. nouitates rerũ actu
audituq prurientibus. ipsa & iã uita fasti¬
NUO aburbe condita .ccc lxxui. seuis¬
simo terremotu achaia uniuersa con¬
icusa est & duȩ tunc ciuitates id est
eborea & elice abruptis locorũ hiatibus
deuorate. At ego nunc econtrario pote¬
rã similia indiebus nr̃is apud constan¬
tinopolim. aeque modo principẽ gentiũ
prȩdicta & facta sed non ꝑfecta narrare
ũ post terribilem denuntiationẽ consci¬
entiamq mali sui praesciam. subt̃ cõmota
funditus terra tremer&. & de suꝑ fusa
cȩlitus flama pendero. donec orationib

Expanded text:
uix centum habere potuit senes; ita incesuix centum habere potuit senes; ita incessabilibus circumuenta malis inmaturas misere expendebat aetates: et queruntur nunc homines, quorum refertae pueris et senibus ciuitates secura. iuuenum peregrinatione ditantur pacificisque exercitiis stipendia domesticae uoluptatis adquirunt? nisi forte — ut adsolent humanae mutabilitati omnia sordere praesentia — nonitates rerum acta audituque prurientibus ipsa etiam uita fastiAnno ab Vrbe condita CCCLXXVI saenissimo terrae motu Achaia uniuersa concussa est et duae tunc ciuitates, id est Ebora et Helice, abruptis locorum hiatibus deuoratae. At ego nunc e contrario poteram similia in diebus nostris apud Constantinopolim, aeque modo principem gentium, praedicta et facta sed non perfecta narrare, cum post terribilem denuntiationem conscientiamque mali sui praesciam subter commota funditus terra tremeret et\' desuper fusa caelitus flamma penderet, donec orationibus