comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ iustũ loth dictũ scd̃m qñdã modũ maxime qđ
unũ uerũ dm̃ colebat. & ꝓpt̃ cõꝑationẽ scelerũ sodo-¬
morũ int̃ qͦs uiuens ad uitã similẽ ñ potuit ĩclinari.
nc̃ d̾ segor admõtẽ inigret: Respondebimꝰ uerã eẽ illã hebre¬
orũ coniecturã de segor qđ freq̃nt̃ t̾remotu obruta.
o hanc occasionẽ infidelitatis. etiã infilias coitꝰ de¬
tes. & hano stare. seq dĩ auxilio erutũ. utiq
de eo qđ sibi concessũ aucdierat: ambigere non
putauerẽ de fecisse humanũ gentis & idõ cũ patre
ab eo adpungũt. de suꝑ qͣsi in credibili. & quod
corꝑũ nat᷑a ñ capiat coire quẽpiã nescientẽ.
onceꝑut g duȩ siliȩ loth de patre suo. peꝑitq
maior filiũ. & uocauit nom̃ eiꝰ moab. Ipse ẽ. pater
moabitarũ usq usq inp̃sentẽ diẽ. minor qͦq pe¬
ꝑit filiũ. & uocauit nom̃ eiꝰ amon .i. filiꝰ ppłi muei.

Expanded text:
dum quendam modum, maxime quod unum uerum deum colebat et propter comparationem scelerum Sodomorum, inter quos uiuens ad uitam similem non potuit inclinari. nunc de Segor rursum ad montem migret. Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terraemotu obruta Bet hanc occasionem infidelitatis, etiam in filias coitus detes, et hanc stare, seque Dei auxilio erutum utique de eo quod sibi concessum audierat, ambigere non putaverint defecisse humanum gentis, et ideo cum patre ab eo, appungunt desuper, quasi incredibile, et quod rerum natura non capiat, coire quempiam nescientem. onceperunt ergo duae filiae Loth de patre suo peperitque maior filium et vocavit nomen eius Moab ipse est pater Moabitarum usque in praesentem diem minor quoque peperit filium et vocavit nomen eius Ammon id est filius populi mei
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ẽ modus ꝓmissi seminis abrahe. & ista ẽ. figͦa.
legis. ꝑcaprã: eadẽ plebs ꝓeccatͥx fut᷑a. Parietẽ.: fadẽ
plebs bene etiã regnat᷑a. Quȩ animalia idõ tͥma
dicunt᷑. qr ꝑ articłos temꝑũ abadã usq ad noe. &
inde usq adabrahã. & inde usq ad dauid. tanꝗͣ
pmissionis. & heredes regni futi. Qͦrũ ȩtas idõ tacet᷑¬

Expanded text:
itaque modus promissi seminis Abrae, et ista est figura. legis; per capram, eadem plebs peccatrix futura. Per arietem, eadem plebs bene etiam regnatura. Animalia vero ideo tria dicuntur, quia per articulos temporum ab Adam usque Noe, et inde usque ad Abraham, ac inde usque ad David, tanquam promissionis, et haeredes regni futuri, quorum aetas te
Abbreviated transcription (Latin):
Qd aut̃ ait tues sacerdos inet̾nũ scđm ordinẽ mel¬
chiseclech misteriũ nr̃m in u̾bo ordinis significat᷑.
Neqͣquã ꝑ aaron irrationabilib uictinus immolandis
melchisedech sac̾doti pꝰbenedictionẽ dedit. sciens
sp̃ualit̾ meliꝰ sac̾dotiũ futurũ in popło gentiũ quã
leuiticũ. qđ in isrł de ipso erat nasciturũ fut᷑uq
ut sacerdotiũ ȩccłie habentis p̃putiũ benediceret in
abrahã cirtũcisio sacerdotiũ sinagogȩ. Qͥs enĩ maior
ẽ. qui benedicit an qͥ benedicit᷑ Unde & sacerdotes
rex pacis uł rex iusticiȩ int̾p̃tat᷑. Qđ bene refert᷑ ad
xp̃m. sic̃ supͣ dictũ ẽ. Ipse ͤ enĩ rex pacis. qr ꝑ ipsũ recon
ciliam̃ dõ. Ipse ẽ. & rex iusticiȩ. qr ipse ueniet ut discer¬
p̃senti scło popłm suũ regit. & in futuro uidicabit.

Expanded text:
d autem ait: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , mysterium nostrum in verbo ordinis significatur, nequaquam per Aaron irrationabilibus victimis immolandis, Melchisedec sacerdoti post benedictionem dedit, sciens spiritualiter melius sacerdotium futurum in populo gentium, quam Leviticum, quod in Israel de ipso erat nasciturum, futurumque ut sacerdotium Ecclesiae habentis praeputium benediceret in Abraham circumciso sacerdotium Synagogae. Quis enim major est, is qui benedicit, an qui benedicitur? Unde et sacerdotes rex pacis, vel rex justitiae interpretatur, quod bene refertur ad Christum, sicut supradictum est. Ipse est enim rex pacisciliamur Deo: idem est rex justitiae, quia ipse veniet ut discerpraesenti saeculo populum suum regit, et in futuro judicabit.
Abbreviated transcription (Latin):
tesimo & uno anno uitȩ noe .i. ꝑ actis sexcentis an¬
nis aꝑit᷑ archȩ tectũ: significat qđ finita sexta ȩtatȩ
scłi. reuelabit᷑ absconditũ aduentꝰ xp̃i sacram̃tũ.¬
eẽt. baptirandi necessitas. nͥ qr ĩ num̃o dierũ qͥnqͣ¬
gesimo ⁊ septimo ipse enĩ dies ẽ scdĩ nĩsis uicesimꝰ
tismatis cõplet᷑: qͥ numetꝰ ex illa coniunctione sp̃s
& corꝑis. septies octonos habet uno addito ꝓpt̃ uni¬
tatis uinculũ. Cur de archa coniuncti exeut. qͥ dis¬
iuncti intrauer̃t̃: Sic enĩ dictũ erat. qđ intrauer̃t
ĩ archã noe & filii eiꝰ. & uxor eiꝰ. & uxores filiorũ eiꝰ

Expanded text:
tesimo et uno anno vitae Noe, id est, peractis sexcentis antesimo et uno anno vitae Noe, id est, peractis sexcentis annis, aperitur arcae tectum, significat quod finita sexta aetate saeculi, revelabitur absconditum sacramentuesset baptizandi necessitas in numero dierum quinquagesimo et septimo? Ipse enim est dies secundi mensis vicesimus imus septimus, qui numerus ex illa coniunctione spiritus et corporis septies octonos habet uno addito propter unitatis uinculum. cur de arca coniuncti exeant, qui disiuncti intrauerant. sic enim dictum erat. quod intrauerit in arcam Noe et filii eius et uxor eius et uxores filiorum e
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ altitudinẽ baptisii in consecrando nouo hoĩe
aut aliqͦ suꝑ natante cailauere illectꝰ. significat
homines ĩ immũditia cupiditatis tet̾rimos. & obhoc
ad ea quȩ foris sũt ĩ hoc mũdo nimis intentos. aut
tismus occidit: seduci & teneri. Qd colũba emissa
ñ inuenta reqͥe reu̾sa ẽ: ostendit ꝑ nouũ testam̃tũ
reqͥẽ scĩs in hoc mundo ñ eẽ ꝓmissã. Post .xl. enĩ dies¬
emissa ẽ qͥ numerꝰ uitã quę in hoc mũdo agit᷑ sig¬
nificat. De inde post septẽ dies. dimissa ꝑillã septe¬
nariã oꝑationẽ sp̃ualẽ. oliuȩ fructuosũ surculũ
retulit. qͦ significaret ñ nullos etiã extͣ eccł̃iã bap¬
tatis socifatẽ posse ꝑduci. Qd̃ pꝰ alios septẽ dies dimissa
ñ ẽ reu̾sa. significat finẽ scłi. qnͣdo erit scõrũ reqͥes
ñ adhuc insacram̃to spei quo inhoc tẽꝑe ȩccłia con¬
iã in ipsa ꝑfectione salutis nr̃ȩ cũ traducet᷑ regnũ

Expanded text:
ns altitudinem baptismi in consecrando nouo homineaut aliquo supernatante cadauere inlectus, significat homines immunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea quae foris sunt in hoc mundo nimis intentos aut tismus occidit, seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadragiemissa est, qui numerus vitam quae in hoc mundo agitur significat. Deinde post septem dies emissa, per illam septenariam operationem spiritualem olivae fructuosum surculum retulit. 28. Quo significaret nonnullos etiam extra Ecclesiam baptatis societatem posse perduci. Quod post alios septem dies dimissa non est reversa, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramiam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum traditur regnum
Abbreviated transcription (Latin):
licet corpꝰ sc̃ãrũ mulierũ ñ ius macul& s uoluntas.
& ercusari possit sarai qd̃ famis cẽꝑe sola regi ĩꝑe¬
grinis lociͤ marito conuingente resistere nequiuerit:
tam̃ potest & alit̾ feda necessitas excusari. qđ uixta
librũ ester quecũq mulierũ placuisset regi apud
ingrediebat᷑ ad regẽ. Sicq potest fieri ut sarai pꝰ

Expanded text:
Licet corpus sanctarum mulierum non vis maculet, sed voluntas, et excusari possit Sarai quod famis tempore sola regi in peregrinis locis marito conveniente resistere nequiverit, tamen potest et aliter foeda necessitas excusari, quod juxta librum Esther, quaecunque mulierum placuisset regi apud ingrediebatur ad regem. Poterat fieri ut Sarai pos
Abbreviated transcription (Latin):
inse ualere ñ sinendo. dĩ demonstrabat potestatem.
idẽ tam̃ fugiendo & latendo homunis in struebat in
fidẽ ue ꝑdicdat. qũdo ꝑ murũ insporta submissus
ẽ ut inimicorũ manꝰ effuget. Non gͦ dm̃ ñ credendo
sic fugit. s dñi tẽptando sic fugere uoluisset. cũ sic

Expanded text:
in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat inffidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. non ergo in deum non credendo sic fugit, sed deum temtando sic fugere noluisset, cum sic
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s nãq homines nat᷑a ȩquales sumꝰ. s accessit dispen¬
satorio ordine ut qͥbusdã p̃lati uideam᷑. Si gͥ hoc
amente depͥminiꝰ qđ cẽꝑalit̾ accessit: inuenimꝰ citiꝰ
eqͣles genuit. s uariante meritorũ ordine alios aliis
dispensatio occulta pꝰ ponit. Ipsa aut̃ diu̾sitas quȩ
accessit exuitio. recte ẽ diuinis uidiciis ordinata:
ut qr om̃is homo it̾ uitȩ equȩ ñ gradit᷑: alt̾ ab alt̾o
regat᷑. Scĩ aut̃ uiri cũ p̃sunt. ñ inse potestatẽ ordi-

Expanded text:
Omnes namque homines natura aequales sumus; sed accessit dispensatorio ordine, ut quibusdam praelati videamur. Si igitur hoc a mente deprimimus quod temporaliter accessit, invenimus citius aequales genuit, sed variante meritorum ordine, alios aliis dispensatio occulta postponit. Ipsa autem diversitas, quae accessit ex vitio, recte est divinis judiciis ordinata; ut quia omnis homo iter vitae aeque non graditur, alter ab altero regatur. Sancti autem viri cum praesunt, non in se
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ significata ẽ: &e anniutiant bene ꝓferendo.
& male agendo exhonorant. De talib gͦ dictũ est.
a fructib eorũ cognoscetis eos. Idõ &e cam ĩ filio
pretat᷑ motꝰ eorũ. Qđ quid aliud ẽ quã opꝰ eorũ:
Itẽ qđ cam peccante posteritas eiꝰ dãnat᷑: significat
qđ repbi hic delinquunt. s in posterũ sententiã.¬
damnatiois accipiunt. s plebs uidea quȩ dñm¬
crucifixit. etiã infiliis posteris. pęnã dannatiois
suȩ tͣnsmisit. Dixerũt enĩ sanguis eiꝰ suꝑnos. &

Expanded text:
ditate significata est, et annuntiant bene profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus enim scriptum est: A fructibus eorum cognoscetis eos . Ideo et Cham in firpretatur motus eorum. Quod quid est aliud, quam opus eorum? Item quod Cham peccante posteritas ejus damnatur, significat quod reprobi hic delinquunt, sed in posterum, id estdamnationis excipiunt. Sicut et plebs Judaea, quae Domcrucifixit, etiam in filiis poenam damnationis suae transmisit. Dixerunt enim: Sanguis ejus super nos et
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ in hoc eodẽ libro scribit᷑ inqͣ fuer̃t ante putei
bituminis ꝓpt̾ dĩ irã & sulphuris pluuiã: in mare
carnaim & tuzim cũ eis. Et enĩ insanhȩ cariathaim
& orreos in montib seir usq ad cam pestria pharan.
quȩ ẽ. in solitudine. Reuersiq sũt & uenerunt
ad fontẽ mesphat ipsa ẽ cades. & ꝑcusserũt omuẽ
regionẽ anialechitarũ. & amorreũ qͥ habitabat ĩ asa¬
sonthamar. Alia edicio sic habet. & conciderũt gigã¬
tes mnastaroth. carnaĩ & gentes fortes simul cũ eis.
& omineos in sauhȩ ciuitate. Ante quã in sodomã
ꝑuenirent. qͣtuor reges ꝓfecti debabilone: int̾fecer̃t
gigantes hoc ẽ raphami. Robustos qͦq arabiȩ. & turim¬
in hem. & enĩ inciuitate sauhe. quȩ usq hodie sic

Expanded text:
sicut in hoc eodem libro scribitur, in qua fuerunt ante putei bituminis, post Dei iram et sulphuris pluviam, in mare carnaim et Zuzim cum eis, et Emim cum Save, Cariathaim et Chorraeos in montibus Seir usque ad campestria Pharan quae est in solitudine. Reversique sunt, et venerunt ad fontem Misphat, ipsa est Cades; et percusserunt omnem regionem Amalecitarum et Amorrhaeorum, qui habitabat in Asasonthamar. Alia autem editio sic habet: Et conciderunt gigantes in Astaroth Carnaim, et gentes fortes simul cum eis, et omnes eos in Save civitate antequam Sodomam pervenirent. Quatuor reges profecti de Babylonia interfecerunt gigantes, hoc est, Raphaim, robustos quosque Arabiae; et Zozim et Emim in civitat
Abbreviated transcription (Latin):
qđ subiectũ ẽ ipsa cont̾et capud tuũ & tu ĩsidiab̾is
ille aut̃ te uicto resurget. & caput tuũ cont̾et qđ
ẽ mors: sic̃ ⁊ dauid dixerat ex ꝑsona patͥs loquens
ad filiũ. Suꝑ aspidẽ & basiliscũ ãbulab̾ & cõculcab̾
leonẽ & draconẽ. Aspidẽ dix̃ mortẽ. basiliscũ pec

Expanded text:
quod subjunctum est: Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis Ille autem, te victo, resurget, et caput tuum conteret, quod est mors. Sicut et David dixerat ex persona Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem
Abbreviated transcription (Latin):
madai. ⁊ iaban. & thubal. & mosoch. & tnas. Iaphoe
filio noe nati sũt septẽ filii qͥ posseder̃t t̾rã in
asia. abamano &e tauro siriȩ coeles & ciliciȩ mon¬
Magog scithe. madai. medi. la̾bau. iones. qͥ e g̾ti.
capadoces. uude & urbs apud eos usq hodie marecha
Tiras: traces. Quorũ ñ satis mutatũ uocabulũ ẽ. scis
queidã gog. & magog. tã dep̃senti loco quã de

Expanded text:
Madai et Javan, Thubal, Mosoch, Tiras. Japheth, filio Noe, nati sunt septem filii, qui possederunt terram Asia ab Amano et Tauro Syriae Coelis et Cyliciae monMagog Scythae, Madai Medi, Javan, Iones, qui et Graeci, Cappadoces, unde et urbs apud eos usque hodie MazechaThiras, Thraces, quorum non satis immutatum vocabulum est. Scio quemdam Gog et Magog, tam de praesenti loco quam de
Abbreviated transcription (Latin):
a iuentute: Non adiciã gͦ inqͥt adhuc ꝑcutere oẽm
carnẽ. uiuã. quẽ ad modũ feci. & deinde adiungit.
quȩ scd̾m largitatẽ bonitatis suȩ donat indignis.
Uerũ hic testam̃ti noui indulgentia fig᷑ata sit & p̃
legis seueritatẽ hoc ad gr̃ȩ bonitatẽ. sensus eni inqͥt¬

Expanded text:
a iuuentute. non adiciam ergo adhuc percutere omnem carnem uiuam, quemadmodum feci, et deinde adiungit quae secundum lautrum hic testamenti noui indulgentia figurata sit et plegis seueritatem, hoc ad gratiae bonitatem? Lxvn. Q
Abbreviated transcription (Latin):
cũ clamore ẽ culpa cũ libtate. s qͥd hoc exeni¬
plo nͥ nos admonemur. ne ad ꝓferencdã. seuten¬
tiã unquã p̃cipites eẽ debeamꝰ ne temere in¬
discussa uidicemꝰ ne qͣlibet mala audita nos
moneant. ne passim dicta sine aꝓbatione cre¬

Expanded text:
cum clamore, est culpa cum libertate. Sed quid hoc exemplo nisi nos admonemur ne ad proferendam sententiam unquam praecipites esse debeamus, ne temere indiscussa judicemus, ne quaelibet mala audita nos moveant, ne passim dicta sine probatione cre
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmemoria qua dm̃ recolimꝰ. in intelligẽtia qua co¬
gnoscimꝰ. in uoluntate qua diligimꝰ: Tria enĩ ter.
reqͥẽ significatio recurrit. qua ꝑfecti reqͥescunt.
Ibi qͦq illiꝰ quadrat᷑e numerus iterat᷑. nã uicesima
septima die scdi m̃sis cõmendatũ ẽ hoc sacram̃¬
tũ. & rursus uicesina & septuna die septimi m̃¬
sis. eadẽ comnĩdatio confirmata ẽ. cũ archa reqͥe¬
uit. Qd enĩ ꝓmittit᷑ ĩ spe: hoc retinet᷑ in re. Porro
ipsa septimã reqͥes cũ octaua resurrectione cõuin¬
git᷑. significat qđ neq resuscitato corꝑe finit᷑ reqͥes.
quȩ pꝰhanc uitã excipit scõs. sed potius totũ homi¬
nẽ ñ adhuc spe. s etiã re ipsa. omi ex parte sp̃s.¬

Expanded text:
in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus; tria enim ter requiem significatio recurrit; et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis commendatum hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promitipsa septima requies cum octava resurrectione conjungitur, significat quod neque resuscitato corpore finitur requies, quae post hanc vitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed jam re ipsa ex omni parte sp
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ archȩ pones ex latere deorsũ. cęnacula & cͥstega
facies inea. Qͦmͦ gͦ bicam̃ata. & tricam̾ata fuerit
archa qͥdã doctorũ ita assert̃. ut bicain̾atã inĩferi¬
orib tͥcameratã uͦ in suꝑiorib. ita ut qͥnq habita
tionũ distinctiones ĩ ea ẽẽ adu̾tamꝰ. Inferiora euis
loca stertorib & spurcicie eẽ deputata. ne aninialia
pabulis deputaret᷑. In hos gͦ usus inferiores partes.
que bicam̃ate dicunt᷑. tͣdunt eẽ distĩctas. suꝑiores

Expanded text:
autem arcae pones ex latere deorsum, cae nacula et tristega autem arcae pones ex latere deorsum, cae nacula et tristega facies in ea. Quomodo ergo bicamerata et tricamerata fuerit arca, quidam doctorum ita asserunt, ut bicameratam in inferioribus, tricameratam vero in superioribus, ittionum distinctiones in ea esse advertamus: inferiora ejus loca stercoribus et spurcitiis esse deputata, ne animalia, animalium deputaretur. In hos ergo usus inferiores partes, quae bicameratae dicuntur, tradun
Abbreviated transcription (Latin):
stagnat᷑. Neq nauigationis patiens ẽ: qr omĩa uita
carentia ĩ ꝓfundũ mergũnt. Nec mat̾iã ullã sus¬
tinet nͥ quȩ bitumine illustrat᷑. Lucernã accensã
fert̃ suꝑnatare. extincto de mergi lumine. Sũt ce
aquȩ firmissimũ ẽ. Irecentorũ cubitorũ erit
longitudo arche .l. cubitorũ latitudo. Sxxxͣ. cubitoꝵ
altitudo illiꝰ. fenestrã in archa facies. & ĩ cubito
cõsũmabis sũmitatẽ eiꝰ. Queri solec quȩ figa uł for¬
cacum̃ augustũ. ita ut cubitꝰ sit. lõgitudinis &
latitudinis eiꝰ. & reu̾a nulla potuit tã cõueniers
angto culm̃ diffũdet imbriũ runas. & ina ĩaquis
qͣdrata stabilitate cõsistens. nec impuisu uentorum
nec impetu flutuũ. nec inqͥetudine animaliũ quȩ
intͥnsecꝰ erant aut ĩclinari posset aut m̃gi. fenestra
gͦ ĩ sũmitate arche idõ iubet᷑ fieri. ut hab̾et noe und̃
muitt̾e posset aues adexplorãdã t̃rȩ siccitatẽ. Hostiĩ

Expanded text:
igationis patiens est, quia omnia vita carentia in profundum merguntur nec materiam ullam sustinet, nisi quae bitumine illustratur. Lucernam accensam ferunt supernatare exstincto demergi lumine. Sunt et aquae firmissimum est. Trecentorum cubitorum erit longitudo arcae; illius. Fenestram in arca facies, et in cubito consummabis summitatem ejus. Quaeri solet quae figura vel forcacumen angustum, ita ut cubitum sit longitudinis et latitudinis ejus. Et vere nulla potuit tam conveniens,angusto culmen diffunderet imbrium ruinas, et ima in aquis quadrata stabilitate consisteret, nec impulsu ventorum nec impetu fluctuum, nec inquietudine animalium quae intrinsecus erant aut inclinari posset aut mergi. Fenestra ergo ideo in summitate arcae jubetur fieri, ut haberet Noe unde emittere posset aves, ad explorandam terrae siccitatem. Ostium
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ suã xp̃c sp̃m sc̃m misit. qͥ corda credentiũ
dilatauit. Qd aut̃ altitudo eiꝰ.xxiͥ. cubitis surgit
quẽ numerũ habet decies intrecentis cubitis archȩ
aunorũ ȩtatẽ agens. doctrinã euangłicã cõsecrauit.
cõtestans legẽ ñ se uenisse soluẽ s implere. Legis
aut̃ corpꝰ in.x . p̃ceptis agnoscit᷑. hinc decies tricenis:
arche longitudo ꝑficit᷑. Unde & ipse noe ab allam
decimꝰ cõputat᷑. Qd̾ sexies longa ad latitudinem.
ce decies longa adaltitudinẽ suã: humani corꝑis
instar ostendit. qđ in xp̃o apparuit. Corꝑis enim
longitudo que ẽ au̾tice usq aduestigiĩ series
tantũ habet quantũ latitudo quȩ ẽ ab uno lat̾e
usq ad alterũ latꝰ. & decies tantũ ꝗͣ altitudo as
surgit. cuiꝰ m̃sura ẽ in lat̾e a dorso aduentrẽ.
uelut si iacentẽ hominẽ meciaris supinũ. sue
ꝓnũ. series tantũ longus ẽ acapite uiq ad pedes.
quã latꝰ a dext̾a ĩsinisfrã. uł asinistra ĩ dext̾ã. ut

Expanded text:
 sanctum Spiritum misit, qui corda credentium dilatavit. Quod autem altitudo ejus triginta cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis arcae annorum gerens aetatem, doctrinam evangelicam consecravit, contestans legem non se venisse solvere, sed implere. Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur. Unde decies tricenis arcae longitudo perficitur, unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur. 8. Quod sexies longa ad latitudinem suam, et decies ad altitudinem suam, humani corporis instar ostendit, in quo Christus apparuit. Corporis enim longitudo, a vertice usque ad vestigia, sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem. uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est a capite ad pedes quam latus a dextra in sinistram uel a sin
Abbreviated transcription (Latin):
nos significatur: inmanfestitione euangłica ȩcele¬
siã construi demonstrat. Et idõ qͥ sibi adutã
sis anni sexcentesimi qͦ itrat noe ĩ archã: eãdẽ
senariã ȩtatẽ significat. Duo enĩ iñses sexagena¬
rio numero concludunt᷑. Asenario numero &
sexagesimo cognominant᷑ : & sexcenti & sex milia.
& sexaginta nilia & sexcenta milia & sexcenties.
& quicqͥd deinceps in maiorib sũmis ꝑeundem
articłm numeri pꝰ infinita increm̃ta consurgit.

Expanded text:
gnificatur, in manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam sis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sescenti et sex milia et sexagintaet quidquid deinceps in majoribus summis per eumdem articulum numeri in infinita incrementa consurgit.
Abbreviated transcription (Latin):
escarũ quȩ illic hab̾e poterãt animalia quȩ nisi
tnͣsg̾ssione mandati quȩ aliorũ alendorũ necessi¬
tas coegisset indudi: an uͦ qđ potius ẽ credendũ
p̃t̃ carnes aliqua alim̃ta ẽẽ potuert̃. quȩ omnib
cõuenirẽt. Nouimꝰ enĩ quã multa animalia quib
caro cib ẽ. fruetꝰ pomisq uesci. & fico maxime: atq

Expanded text:
escarum, quae illic habere poterant animalia, quae non nisi transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an vero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerunt quae omnibus convenirent: novimus enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis. & facile apopło isrł qͥ ibidẽ positꝰ hȩc lec¬
turꝰ erat poterat sciri Quia uͦ ꝑ aquas regn̾atric es
reducim᷑. nob̾ sit cũ ꝑadiso inqͦ positꝰ ẽ pͥmꝰ homo cõ¬
mune. & sic̃ grã nos recreans in uisibilit̃ regni cȩles¬
tis ingressũ p̃parat: ita etiã ĩ uisibilit̃ adnrm orbẽ
de padiso ꝑt̾re uenas. ipsa ꝑ quã nos recreat unida
ꝓsiliat. Sic̃ gͦ sp̃c sẽs ubi uult spirat. & uocẽ eiꝰ audis.¬
s nescis unde ueniat aut qͦ uadat. sic etiã decebat
ut aqua quȩ eos qͦs uult sp̃c scĩficat. ignotis ad nos
uiis de ꝑadiso adueniat.⁊ adignota nob̃ loca redeat.
Plantau̾at aut̃ dñs ds̃ paradisũ uoluptatis a pͥnci¬
qͥẽ pͥncipiũ om̃iũ. cõdita eẽ cognoscit᷑. Fluiuius de pa¬
radiso exiens imaginẽ portat xp̃i de pat̾no fonte
fiuentis. qͥ irrigat eccłiã suã uerbo p̃dicationis &e do¬
ȩdificiũ. prudentia. tẽperãtia. fortitudo. iusticia con¬

Expanded text:
missionis, facillime a populo Israel, qui ibidem positus, haec lecturus erat, poterat sciri. Quia vero per aquas regeneratrices reducimur nobis sit cum paradiso, in quo positus sit homo primus, commune, et sicut gratia nos recreans invisibiliter regni coelestis ingressui praeparat: ita etiam invisibiliter ad Dominum orbem de paradiso per terrae venas ipsa per quam nos recreat unda prosiliat. Sicsed non scis unde veniat aut quo vadat , sic etiam decebat ut aqua, quae eos quos vult Spiritus sanctificat, ignotis ad nos viis de paradiso adveniat, et ad ignota nobis loca redeat, Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a princi principe omnium condita esse cognoscitur. Fluvius de paradiso exiens, imaginem portat Christi, de paterno fonte fluentis, qui irrigat Ecclesiam suam verbo praedicationis, et doia, temperantia, fortitudo, justitia con
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib omĩa xp̃c. tanquã uno cubito de suꝑ cȩlesti
unitate cõsũmans. Recte itaq ꝑ archã uniũsa
ȩccłia designat᷑. quȩ adhuc ĩmultis suis carnalib
sũmat᷑. Uidemꝰ enĩ multos intͣ eiꝰdẽ ȩccłiȩ scȩ̃ sinũ
insuꝑbia erigi ĩcarius uoluptate dissolui. sed
ĩ arche latitudine deorsũ bestie morant᷑. Uidemꝰ
alios iã aliena ñ querere. illatã inuiriã equanimit̃
ste desideriũ: cõtẽplationis penna sub leuari. Sed
qr tales ualde rari sut. iã in archa uixta cubitũ
ducunt᷑. ubi homines & uolatilia continent᷑. Quetat᷑

Expanded text:
omnibus Christus, tanquam nos uno cubito desuper coelesti unitate consummans. Recte itaque per arcam universa Ecclesia designatur, quae adhuc in multis suis carnalibussummatur. Videmus etenim multos intra ejusdem Ecclesiae sanctae sinum in superbiam erigi, in carnis voin arcae latitudine deorsum bestiae morantur. Videmus alios jam aliena non quaerere, illatam injuriam aequanimiter ste desiderium contemplationis penna sublevari. Sed quia tales quique valde rari sunt, jam arca juxta cubitum ducitur, ubi homines et volatilia continentur. Quaerat
Abbreviated transcription (Latin):
one collocauit. Unde oe in eiꝰ stirpe enoch qui
delicatio int̾p̃tat᷑: pͥmꝰ nascit᷑. In electorũ uͦ ꝓge¬
electi u edificatiois sue dedicationẽ in sine tẽꝑis¬
.i. ułiͦ. expectant. Electis gͦ enoch. in septina gn̾a¬
tione nascit᷑. qr sui dedicatione gaudii extreme
&e irad genuit maiuhael. & maiuhael genuit
matusahel. & matusah el genuit lamech. Qͥ accep̃
uxores duas. noñ uni ada. ⁊ nom̃ alt̾i sella. Ge¬
nuitq ada iobael: qͥ fuit pat̾ habitãtiũ ĩtento
pater canentiũ cithara &e organo. De hoc iosephus
citharã laudauit. & ne dilaberent᷑ ab hominibus
que ab eo inuenta uidebant᷑ aut antequã ueni¬
rent ad cognitionẽ deꝑirent: cũ p̃dixisset adã oĩũ¬

Expanded text:
ione collocavit. In Cain stirpe Enoch, qui dedicatio interpretatur, primus nascitur. In electorum vero progeElecti vero aedificationis suae dedicationem in fine tempoin fine coronari. Electis ergo Enoch in septima generatione nascitur, quia sui dedicationem gaudii in extremae et Irad genuit Maviahel et Maviahel genuit Matusahel et Matusahel genuit Lamech qui accepit uxores duas nomen uni Ada et nomen alteri Sella genuitque Apater canentium cum cithara et organo. De hoc Josephus citharamque laudavit. Et ne dilaberentur ab hominibus quae ab eo inventa videbantur, aut antequam venirent ad cognitionem deperirent, cum praedixisset Adam
Abbreviated transcription (Latin):
honoramꝰ. eiꝰq rationẽ reddentes: iudõrũ de tracti¬
onẽ oꝑimꝰ. uestim̃tũ enĩ significat sacram̃tũ. dorsã
memoriã p̃t̾itorũ. qr passionẽ xp̃i tnͣsactã cȩlebrat
pati subiecto dorsis pallio au̾si uenientes oꝑiũt.
ut tam̃ hȩc abaliis occultent: Oꝑĩtũ aũsi defert̃.
qr diuidicantes factũ & uenerantes magisterium.
ĩppłia secretũ. idõq fit seruis fr̃m suorũ. Qͥa enĩ ẽ
alud hodie gens ipsa nͥ quȩdã scriniaria xp̃ianoꝵ.
baiuilans legẽ & ꝓpħas ad testimoniũ assertionis
ȩccłiȩ ut nos honoremꝰ ꝑsacramĩtũ qđ nuntiant
illi ꝑlitt̾ã: Post hȩc benedicunt᷑ illi duo. qͥ nudi¬
tatẽ patͥs honorauerũt. Penedictus in qͣt dũs
ds̃ sem. sit chanaan seruus illuis. dilatet ds̃ iaphor.

Expanded text:
mysterii rationem videntes, Judaeorum detractionem operimus. Vestimentum enim significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum, quia passionem Christi transactam celebrat patris superjecto dorsis pallio, aversi venientes operiunt, ut tamen haec ab aliis occultent? Operimentum aversi deferunt, quia dijudicantes factum et venerantes magisterium, ia secretum; ideoque fit servus fratrum suorum. Quid est enim aliud hodie gens ipsa, nisi quaedam scriniaria Christianorum, bajulans legem et prophetas, ad testimonium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiant illi per litteram? Post haec benedicuntur duo illi qui nuditatem patris honoraverunt. Benedictus, inquit, Dominus Deus Sem; sit Chanaan servus i
Abbreviated transcription (Latin):
Et idõ succintꝰ male ibi adã. foliis ĩutilib ubi fut᷑ȩ
gñatiois ñ fructũ futur̃. s quedã peccata signaret.
ũq cognouissẽt se ẽẽ nudos. consuerũt folia fici
rigini uoluptatis iherent. Quiq decepti heretica
pͣuitate &e grã dĩ nudati. tegunĩta m̃datioꝵ tanquã
folia fici colligut̃. facientes sibi suceintoria pͣuitatis.
cũ de dño uł eccłia mĩtiunt᷑. Et cũ audissent uocẽ¬

Expanded text:
ibi succinctus Adam foliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum futurum, sed quaedam peccata signaret. Cumque cognovissent se nudos esse, consuerunt folia fici, rnalis uruntur, quique decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. Et ut ait Gre
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ & suꝑ sacrificiũ eiꝰ ñ inflammauit. Ignem ad fa
crificiũ deuorandũ. solitũ uenire de cęlo.: ⁊ in de¬
dicatione tẽpli sub salomone legimꝰ: ⁊ qnͣdo helias
ĩmonte carmelo cõstruxit altare. Adõ nãq ex¬
manu munꝰ ñ accipit᷑. qđ corde obligato ĩ malicia
ꝑfert᷑ Adũdare enĩ pͥus debet animũ qͥ munus
offerre uult dõ: qr om̃e qđ datͤ dõ ex dantis m̃te
pensant᷑. Iratꝰq ẽ cam uehem̃t̾. ⁊ cõcidit uult eiꝰ¬

Expanded text:
inflammavit. Ignem autem ad sacrificium devorandum solitum venire de coelo, et in dedicatione templi sub Salomone legimus, et quando Elias in monte Carmelo construxit altare. Amanu non accipitur, quod corde obligato in malitia profertur. Mundare etenim prius debet animum, qui munus offerre vult Deo, quia omne quod datur Deo, ex dantis mente pensatur. Iratusque est Cain vehementer, et concidit vult
Abbreviated transcription (Latin):
arbores insinuat᷑ hominib ut intelligant quã
sit erubescendũ. sine fructu bonoꝵ oꝑũ eẽ ina¬
gro dĩ. hoc ẽ ĩ eccła: ut timeant ne deserat illos ds.
qđ & ipsi ĩ agris suis infructuosas arbores desert̃.
nec aliquã eis curã adhibent. Ante peccatũ gͦ ho¬
minis ñ ẽ scͥptũ qd t̾ra ꝓtulerit nͥ herbã pabuli.
&e ligna frut᷑uosa. Post̾ peccatiul̃ aut̃: uidemꝰ mul-¬
ta arida & ĩ fructuosa nasci. ꝓpt̃ eã uidelicet ꝗͣ
diximꝰ causã. Mistice uͦ t̾ra quȩ in oꝑe p̾uaricã¬
tionis ade maledicta ȩẽ ꝑhibetur. ñ alra melius
germinat nob̾. qr ꝑcarns concupiscentiã ppagati .xii.
punctiones & incentiria uitioꝵ de ipsa carne pa¬
timͣ. Cũ maledictionis iaculũ diuina uor graui
statuat ultione plectendũ. ita ut regnũ qͦꝙ cȩle
male diccione diuna uoce hoc qđ homo facere
ꝑhibet᷑ infert᷑: S sciendũ ẽ qđ script᷑a duobꝰ modis

Expanded text:
nibus, ut intelligant quam sit erubescendum sine fructu bonorum operum esse in agro Dei, hoc est in Ecclesia, et ut timeant ne deserat illos Deus, quia et ipsi in agris suis infructuosas arbores deserunt, nec aliquam culturam eis adhibent. Ante peccatum ergo hominis non est scriptum quod terra protulerit nisi herbam pabuli et ligna fructuosa; post peccatum autem videmus multa horrida et infructuosa nasci, propter eam videlicet quam diximus causam. Mystice vero terra quae in opere praevaricationis Adae maledicta egerminat nobis, quia per carnis concupiscentiam propagati, punctiones et incentiva vitiorum de ipsa carne patimur. Cum maledictionis jaculum divina vox gravi instruat ultione plectendum, ita ut regni quoque coelmaledictione divina voce hoc quod homo facere prohibetur infertur? Sed sciendum est, quod Scr
Abbreviated transcription (Latin):
gustinꝰ dic̃. adhoc imnussa. ut ipsiꝰ mens ꝑextasim
particeps fieret tanꝗͣ angłicȩ cure & intrans ĩ scũa¬
riũ dĩ intelligeret in nouissimo. Beniq eugilans tã¬
quã ꝓpħa plenꝰ. cũ ad se adductã suã mulierẽ uide¬
ret: eructauit continuo qđ magnũ sacram̃tũ com¬
mendauit apłs. hoc nc̃ os ex ossib meis. & caro de¬

Expanded text:
gustinus dicit, « ad hoc immissa, ut prius mens per exstasim particeps fieret tanquam angelicae curiae, et intrans in sanctuarium Dei intelligeret in novissima. Denique evigilans tanquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam videret, eructuavit continuo quod magnum sacramentum commendavit Apostolus: Hoc nunc os
Abbreviated transcription (Latin):
insidiat᷑ calcaneo eiꝰ. qr circuiens eccłiã diabolus
ut leo rugiens. circuit quȩrens quẽ deuoret
qͦmͦ gressus bonȩ actionis nr̃e euertat. Insidiat᷑
calcaneo: cũ infine uitȩ p̃sentis nos raꝑe satagit.
Calcaneo nãq qͥ finis ẽ corꝑis: ñ inm̃ito finis uitȩ
nr̃e designat᷑. Qd utrũq ipsa qͦq serpentis condi
tio. figate denũtiat. Qđ & conteri solet ab om̃ib
qͥ possunt. & ipse feriendis hominũ uestigiis. ĩ¬
sidiari ñ desinit. Quidã aut̃ hoc qđ p̃dictũ est
ũmicicias ponã int̾ te oe mulierẽ: de uirgine

Expanded text:
insidiatur calcaneo mulieris, quia circuiens Ecclesiam diabolus insidiatur calcaneo mulieris, quia circuiens Ecclesiam diabolus velut leo rugiens quaerit quem devoret, quomodo gressus bonae nostrae actionis evertat. Insidiatur calcaneo, cum in fine vitae praesentis nos rapere satagit. Calcaneo namque qui finis est corporis, non immerito finis vitae nostrae designatur, quod utrumque ipsa quoque sertio figurate denuntiat, qui et conteri solet ab omnibus qui possunt, et ipse feriendis hominum vestigiis insidiari non desinit. Quidam autem hoc quod dictum est: Inimicitias ponam inter te et mulierem, de Virgine
Abbreviated transcription (Latin):
decipiendũ hominẽ uelut organo suo usus est
diabolus. nc̃ tr̃ã mat̾ialẽ comedẽ iubet᷑ euu pͥus una
cũ cęteris animantib t̾rȩ herbis & lignorũ fructibꝰ
uesci concessũ erat. Inmicicias ponã int̾ te &
mulierẽ: & sem̃ tuũ & sem̃ illiꝰ. Sem̃ mulieris. to
men illiꝰ ẽ ꝑu̾sa suggestio. Sem̃ mulieris fructꝰ
boni oꝑis: qͦ ꝑ u̾sȩ suggestioni resistit᷑. huiꝰ aut̃
serpentis ac seminis eiꝰ memorati inimiciciã qnͣtũ
genus humanũ toleret. quãtã adu̾sus eũ inimi¬
ciciã om̃s electi. recte uiuendo exerceãt: cunctis
sole clarius fidelib cõstat. Cuiꝰ signũ inimiciciȩ
ĩnat᷑a etiã apparet irrationabilis serpentis. quȩ
cunctis aninantib &e bestiis t̾re ꝓinsita sibi peste
ꝑsa conteret caput tuũ. &e tu in sicliab̾is calca¬
neo eiꝰ. Mulier conteret caput serpentis. cũ ȩccłia
do resistit. Initiũ om̃is peccati suꝑbia. & serpens

Expanded text:
decipiendum hominem velut organo suo usus est decipiendum hominem velut organo suo usus est diabolus, nunc terram materialem comedere jubetur, cui prius una cum caeteris animantibus terrae herbis et lignorum fructu vesci concessum erat. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Semen mulieris totumen illius est perversa suggestio: semen mulieris fructus boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. Hujus autem serpentis ac seminis ejus memorati inimicitiam quantum genus humanum toleret, quantam adversus eum inimicitiam omnes electi recte vivendo exerceant, cunctis sole clarius fidelibus constat. Cujus signum inimicitiae in natura etiam apparet irrationabilis serpentis, qua cunctis animantibus et bestiis terrae pro insita sibi peste Ipsa conteret caput tuum, et insidiaberis calcaneo ejus. Mulier conterit caput serpentis, cum Ecclesiado resistit: initium enim omnis peccati superbia. Et serpens
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptator ille describit᷑: qualis generi humano fut᷑us
eẽt. Suꝑ pectꝰ tuũ gradieris. & t̾rã comedes cũctiᷤᷤ
dieb uite tuȩ. Suꝑ pectꝰ qͥppe suũ gradit᷑ serpens.
qr oñs g̃ssus diaboli neqͥcię sut̃ & faraudes. Nã ĩ pec¬
tore calliditatẽ & ũsutias cogitationũ eiꝰ indicat.
quib ad eos qͦs uult deciꝑe serpit. ꝓ quo antiqua
translatio habet pectore & uentre repes. Repit aũt
pectore. cũ t̾renis oꝑib qͦs sua m̃bra fac̾e optat cogi¬
taciones suggerit. Repit & uentre: cũ eos ingluine
suꝑatos ad estũ libidinis excitat. Om̃ĩa nãq quȩ
reput̃. corpꝰ ꝑt̾rã trahũt: corpꝰ aut̃ diaboli sũt om̃s
repbi. &e ipse pectore & uentre suo repit: cũ ꝑiniqͦs
ad in fua depͥmit. Deuorat aut̃ t̾rã cũ errore pec¬
cantiũ pascitur ac delectat᷑ eosq seducens adint̾i¬
puluis es: & in puluerẽ reu̾teris. In cuiꝰ signũ deuo¬
rationis spũalis. ipse etiã serpens irrationalis qđ ad

Expanded text:
tentator ille describitur qualis generi humano futurus esset. » Super pectus tuum gradieris, et terram comedes cunctis diebus vitae tuae. Super pectus quippe graditur serpens, quia omnes gressus diaboli nequitiae sunt et fraudes: nam in pectore calliditatem et versutias cogitationum ejus indicat, quibus ad eos quos vult decipere serpit, pro quo antiqua translatio habet: Pectore et ventre repes. Repit autem pectore, cum terrenas hominibus, quos sua membra facere desiderat, cogitationes suggerit. Repit et ventre, cum eos ingluvie superatos in aestum libidinis excitat. Omnia namque quae repunt, corpus per terram trahunt. Corpus autem diaboli sunt omnes reprobi; et ipse pectore et ventre suo repit, cum eos per ad infima deprimit. Devorat autem terram, cum errore peccantium pascitur ac delectatur, eosque seducens ad interipulvis es et in pulverem reverteris. In cujus signum devorationis spiritalis ipse etiam serpens irrationalis, quo ad
Abbreviated transcription (Latin):
pologice aut̃ recte offert᷑. cũ recta intẽtione aliqͥd
agit᷑ sed ñ recte diuidit᷑. si ñ hoc qđ pie agitur.
etiã subtilit̾ discernat᷑. Oblata enĩ recte duudere
ẽ quȩlibet bona nr̃a studia sollicitate discernẽdo
peccat. Sepe nãq & qđ bon o studio gerimꝰ. discerñe
caute negligimꝰ. & quo uidicet᷑ fine nescimꝰ &e ñ¬
nũquã hoc fit reatꝰ criminis. qđ puitat᷑ causa uir¬
tutis. Recte gͦ offerimꝰ. cũ bono studio bonũ opꝰ agimꝰ¬
S ñ recte diuidimꝰ: si habere discretionẽ ĩbono ope
pulo iudõrũ maiore natu. Ille in cãpo: iste ĩ calua¬
riȩ loco. Int̾rogat ds̃ cain ñ tanꝗͣ ignarꝰ eũ a quo
discat. s tanꝗͣ uidex reũ quẽ puniat. ubi sit fr̃
eiꝰ. Respondit ille nescire se. neq fr̃ĩs se eẽ custodẽ.
scͥpt᷑arũ int̾rogamꝰ de xp̃o : illi nescire xp̃m respõ¬
dent. fallax enĩ cam ignoratio uidõrũ ẽ falsa ne¬

Expanded text:
pologice autem recte offertur, cum recta intentione aliquid agitur; sed non recte dividitur, si non hoc quod pie agitur, etiam subtiliter discernatur. Oblata enim recte dividere, est quaelibet bona nostra studia sollicite discernendo pepeccat. Saepe namque et quod bono studio gerimus, dum discernere caute negligimus, quo judicetur sine fine nescimus; et nonnunquam hoc fit reatus criminis, quod putatur causa virtutis. Recte ergo offerimus, cum bono studio bonum opus agimus; sed recte non dividimus, si habere discretionem in bono opepulo Judaeorum majoris natu. Ille in campo, iste in Calvariae loco. Interrogat Deus Cain, non tanquam ignarus eum a quo discat, sed tanquam judex reum, quem puniat, ubi sit frater ejus. Respondit ille nescire se, nec ejus se esse custodem. ce interrogamus de Christo? Illi nescire se Christum respondent; fallax enim Cain ignorantia Judaeorum est falsa ne
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sut. Hoc aut̃ factũ ꝓpt̾ ipsa u̾ba secutũ ẽ. Alie¬
natꝰ aut̃ ãuita ñ solũ quã fuerat si p̃ceptũ ser¬
uasset cũ angłis accepturꝰ. s ab illa quã ducebat
ĩꝑadiso quondã felici corporis statu. Separari
utiq debuit a ligno uitȩ. siue qđ exipso subsistẽt
felix ille ipse statꝰ corꝑis. ex re ĩuisibili uirtute in¬
uisibili. siue qđ ĩ eo eẽt & sacram̃tũ iusibile. ĩui¬
sibis sapientiȩ alienãdus utiq fuerat. uł iã moriturꝰ
uł etiã tanꝗͣ excõmunicatꝰ. sic̃ etiã ĩhoc ꝑadiso .i. ĩ
ȩccłia solent asacram̃tis altaris iusibilib homnes
disciplina ȩccłiastica remoueri. Eecitq ante ꝑa¬

Expanded text:
 hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam morituruel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. et e
Abbreviated transcription (Latin):
statu uitȩ. ĩmutabił ĩ anina simul ⁊ carne mul¬
tauit pena mortalitatis. Narrat aut̃ euãgłica ꝑa¬
bola qr piꝰ pat̃ reu̾tẽti ad se ꝑ penitentiã filio
ĩmortalitatis quẽ in adã ꝑdiderut̃ infine scli
sunt recepti in xp̃o. & qͥdẽ ampliori gr̃ã. Nã adã
ita ĩmortalis factꝰ ẽ ut posset ñ mori si p̃ceptum
seruaret. Alii aut̃ resurrectionis ita erũt ĩ morta¬
les. ut nec mori ũquã nec metu mortis possĩt afici.
De cuiꝰ receptione stolȩ: dic̃ apłs. Oportet enĩ cor¬
ruptibile hoc induere ĩcorruptionẽ. & morte

Expanded text:
statu vitae immutabilis, in anima simul et carne mulctavit poena mortalitatis. Narrat autem Evangelica parabola quia pius pater revertenti ad se per poenitentiam filio immortalitatis, quem in Adam in exordio saeculigratia. Nam Adam ita immortalis factus est, ut posset non mori, si praeceptum servaret: filii autem resurrectionis ita erunt immortales, ut nec mori unquam, nec metu mortis possint affici. De cujus receptione stolae dicit Apostolus: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et
Abbreviated transcription (Latin):
ne celsitudinis ñ nisi ꝑ laborẽ necessariȩ afflic¬
tionis ascendimꝰ. Primꝰ homo ita cõditꝰ fuit. ut
manente illo descẽderẽt temꝑa. nec cũ eis ipse
tnͣsiret. Stabat enĩ mom̃tis discurrentib nec ter
tanto robustior: qnͣto sẽꝑ stanti arcuis in herebat.
atubi uetitũ contigit. mox offenso c̾atore cep̃
ire cũ temꝑe. Unde & ei clietũ ẽ. Terra es: oe ĩ t̾rã
ibis. St̾atu uidelicet immiortalitiᷤᷤ amisso cursꝰ¬
adsensũ semo traheret᷑ ad mortẽ. tnͣseiudo
didicit stando qͥd fuit. Cuiꝰ nos qr deꝓpagine
nascim᷑: radicis amaritudinẽ qͣsi in uirgulto

Expanded text:
nae celsitudinis non nisi per laborem necessariae afflictionis ascendimus. Primus homo ita conditus fuit, ut manente illo decederent tempora, nec cum temporibus ipse transiret. Stabat enim momentis decurrentibus, quia ntanto robustior, quanto semper stanti arctius inhaerebat. At ubi vetitum contigit, mox offenso creatore, coepit ire cum tempore. Unde et ei dictum est: Terra es, et in terram ibis; statu videlicet immad senium, a senio traheretur ad mortem, transeundo didicit stando quid fuit. Cujus nos, quia de propagine nascimur, radicis amaritudinem quasi in virgulto
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. ut in nr̃is codicib legimꝰ. s clem̃tiã dĩ sonat.
dũ peccatores hic ꝓsuo scelere uisitat. unde iratꝰ
ds̃ loqͥt᷑ ad qͦsdã. Nõ iusitabo filias eorũ cũ fuerint
fornicate. & sponsas eorũ cũ adulterauerĩt. & alibi.¬
bisitabo ĩ uirga iniqͥtates eorũ & inuerb̃ib peccata
eorũ. misccłiã aut̃ meã ñ auferã ab eis. Porro ne uide¬
ret᷑ in eo ẽẽ crudelis. qđ peccatorib locũ pęnitentiȩ

Expanded text:
lementiam Dei sonat, dum peccator hic pro suo scelere visitatur. Unde et iratus Deus loquitur ad quosdam: Non visitabo filias eorum, cum fuerint fornicatae, et sponsas eorum, cum adulteraverint . Et iisitabo in virga iniquitates eorum, et in flagellis peccata eorum; misericordiam autem meam non auferam ab eis . Porro ne videretur in eo esse crudelis, quod peccantibus locum poenitentiae
Abbreviated transcription (Latin):
noua semꝑ exqͥrite boni maliq scientiã penitrate.
Unde apud salomonẽ mulier illa hereticorũ
spetiẽ tenens: dic̃. Aquȩ furtiuȩ dultiores sut̃:
&e panis abscõditꝰ suauior. Et̃ subiecit. quacũq¬

Expanded text:
Nova semper exquirite, boni malique scientiam perpetrate. Nova semper exquirite, boni malique scientiam perpetrate. Unde apud Salomonem mulier illa, haereticorum speciem tenens, dicit: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absco
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑadiso expellit᷑ homo. peccatũq imputat᷑. ei etiã
si ñ obsequat᷑ effectꝰ. Qͥa & si ñ ẽ infaccis culpa: in
consentione tam̃ rea tenet᷑ conscientia. Hec scł̾ni
pens iste hereticorũ u̾sutiã designare. Hõ nulli enĩ
loquatiꝰ atq subtiliꝰ ꝓmittũt illicita curiositate
secretorũ ad aꝑtionẽ atq scientiã boni &e mali. &
ĩ ipso homine tanꝗͣ in arbore que plantata ẽ ĩ me¬
dio ꝑadisi eã dinoscentiã demõstrare. cõtͣ hunc
serpentẽ clamat apłs cũ dicit. Metuo ne sic̃ etiam¬
euã serpens sedux̃ astucia sua: ita &e sensus ur̃i
corrũpant᷑. Seducit᷑ aut̃ u̾bis huiꝰ serpentis carnał
dĩ ut ñ comedetis ex omi ligno ꝑadisi. Sic hereti-¬
corũ curiosa cupiditas. sic pͣui p̃dicatores ad erroris
fallatiã auditoꝵ carnaliũ corda suecendũt dicen¬
tes. Quare fugistis sententiã habere latitantem:

Expanded text:
aradiso expellitur homo, peccatumque ei imputatur, etiam aradiso expellitur homo, peccatumque ei imputatur, etiam si non subsequatur effectus, quia et si non est in factis culpa, in consensione tamen rea tenetur conscientia. Haec secundum pens iste haereticorum versutiam designare. Nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tanquam in arbore, quae plantata est in medio paradisi, etiam dignoscentiam demonstrare. Contra hunc serpentem clamat Apostolus, cum dicit: Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, ita sensus vestri corrumpantur . Seducitur autem verbis huDeus, ut non comederetis ex omni ligno paradisi? sic et haereticorum curiosa cupfallaciam auditorum carnalium corda succendunt, dicentes: Quare fugistis scientiam habere latitantem?
Abbreviated transcription (Latin):
ñ utiq clausis ocłis ambulantes s eũ cognoscere
pens aut̃ ille sapientior omĩũ bestiarũ: indicat
diabolũ. Qui ĩde serpens dr̃ qđ uolubili uerset᷑
astutia.S quid ẽ qđ ipse ꝑmulierẽ decepit & nõ
ꝑuirũ: Qa ñ potest pͥus ratio nr̃a seduci ad pecca¬
tũ nͥ p̃cedente delectatione. & carnali infirmitatis
affectii quȩ magis debet obtẽꝑare rationi tanquã¬
uiro dominãti. hoc enuĩ in uno qͦq homine gerit᷑
in occulto quodã secretoq cõiugio. Suggestionẽ qͥp¬
pe: serpentẽ accipimꝰ. Alulierẽ: anunalẽ corꝑis sensũ.
Rationẽ aut̃: iurũ. Quando gͦ occurrit mala sug¬
gestio: quasi serpens loqͥt᷑. S si sola cogitatio delec¬
tet᷑: illiꝰ suggestione & ratione refrenante. cõsensus
explendi oꝑis ñ succedat: sola mulier uidet᷑ come¬
cibũ uidet᷑. Illecebre enĩ cõsentire: de ligno ꝓhibito¬
ẽ mãdueare. Tuc qͥppe uire abeata uita tanquã

Expanded text:
non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere pens autem ille, sapientior omnium bestiarum, indicat diabolum, qui inde serpens dicitur, quod volubili versetur astutia. Sed quid est quod ipse per mulierem decepit, et non per virum: quia non potest ratio nostra seduci ad peccandum, nisi praecedente delectatione, in carnali infirmitatis affectu, qui magis debet obteviro dominanti. Hoc enim in unoque geritur homine, in occulto quodam secretoque conjugio. Suggestionem quippe serpentem accipimus, mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum. Ergo quando occurrit mala suggestio quasi serpens loquitur; sed si sola cogitatio oblectetur illius suggestionis, et ratione refrenante consensus explendi operis non succedat, sola mulier videtur comecibum videtur. Illecebrae enim consentire, de ligno prohibito manducare est. Tunc quippe jure a beata
Abbreviated transcription (Latin):
filii potentiũ filias hominũ. S hoc mouet qͦmͦ ex¬
s de gigantib .i. nimiũ grandibꝰ atq fortibꝰ puto
ñ eẽ mirandũ qđ ex hominib nasci potuerunt.
qr & pꝰ diluuiũ qͥdã tales fuisse reꝑiunt᷑. & quȩdã
corꝑa hominũ ĩ credibili mͦ ingentia nr̃is quoq
tẽꝑibꝰ extitert. ñ solũ uirorũ uerũ etiã feminarũ.
uł filios dĩ cõcupiscentia lapsos peccasse cũ feminis.
quã angłos carnẽ ñ habẽtes usq ad illud peccatũ
descende potusse. quãuis deqͥb̾dã demonib qͥ sint
imꝓbi mulierib amultis tã multa dicant᷑. ut ñ fa¬
cile sit de hac re definienda sentẽtia. ut aut̃ quidã¬
arbitrant᷑ filias hominũ ꝓgeniẽ cam. & filios dei
sobolẽ sech appellare uoluit script᷑a. hi auita .i. ab¬
auo benedictione religiosi. illi pat̃na maledicti¬
one impudici. s pꝰꝗͣ filii seth cõcupiscentia uicti.
exfiliab cam conubia coniũxert̃: ex tali cõuĩctiõe

Expanded text:
filii potentium filias hominum, et reliqua. Pgrandibus atque fortibus, puto non esse mirandum quod ex hominibus nasci potuerunt, quia et post diluvium quidam tales fuisse reperiuntur; et quaedam corpora hominum in incredibilem modum ingentia nostris quoque temporibus exstiterunt, non solum virorum, sed etiam feminarum.  filios Dei, concupiscentia lapsos peccasse cum feminis, quam angelos carnem non habentes, usque ad illud peccatum descendere potuisse: quamvis de quibusdam daemonibus qui sint improbi mulieribus, a multis tam multa dicantur, ut non facilis sit de hac re finienda sententia. Aliter filias hominum progeniem Cham, et filios Dei sobolem Seth appellare voluit Scriptura, hi avita benedictione religiosi, illi paterna maledictione impudici. Sed postquam filii Seth, concupiscentia victi, ex filiabus Cham connubia conjunxerunt, ex tali conjunctione