comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paris. erumpe & clama quȩ ñ parturis.
qm̃ multi fili desertȩ magis qͣ eiꝰ quȩ
habet uirũ: Deserta diu fuit a sco spũ
gentiũ mat̾ eccłia. nec habuit filios ante.
grãm regenerationis. quȩ postea gentes
& ppłos do in se ut diximꝰ oꝑante gene¬
rauit. Unde subiungit᷑. magis qua eiꝰ
quȩ habet uirũ hoc est synagoge. quȩ
uelut iugo ita legis onere premebatur:
Aut certe referendũ est quȩ ante ꝙͣ eice¬
retur uirũ se habere credebat.s postꝗͣ
abiecta est & uirũ ꝑdidit. ȩccłia fecunda
fuit. Hinc ꝑ salomonẽ dicit᷑: florebit
amigdalũ impinguabit᷑ locusta. dissi¬
pabitur capparis. Amigdalũ quippe
florẽ priꝰ cunctis arborib ostendit
Et qͥd in flore amigdali nͥ sc̃ȩ eccłiȩ pri¬
mordia designant᷑. quȩ in p̾dicatorib
suis pͥmitiuos uirtutũ flores aꝑuit. &
ad inferenda poma bonoꝵ oꝑum uen¬
turos scõs qͣsi arbusta sequentia p̃uenit:

Expanded text:
paris: erumpe et clama, quae non parturis, paris: erumpe et clama, quae non parturis, quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum . » Deserta diu fuit a sancto Spiritu gentium mater Ecclesia. Nec habuit filios ante gratiam regenerationis, quae postea gentes et populos, Deo in se, ut diximus, operante, generavit: unde subjungitur, « magis quam ejus quae habet virum. » Hoc est Synagoga quae velut jugo viri, ita legis onere premebatur. Aut certe referendum est, quae antequam ejiceretur virum se habere credebat, sed postquam abjecta est et virum perdidit, Ecclesia fecunda fuit. Hinc per Salomonem dicitur: « Florebit amygdalum, impinguabitur locusta, dissipabitur capparis . » Amygdalum quippe florem prius cunctis arboribus ostendit; et quid in flore amygdali, nisi sanctae Ecclesiae primordia designantur? quae in praedicatoribus suis, primitivos virtutum flores aperuit, et ad inferenda poma bonorum operum venturos sanctos, quasi arbusta sequentia praevenit,
Abbreviated transcription (Latin):
siue septẽ peperit ȩccł̃ia ex gentib intel¬
ligit᷑. quȩ multos filios ꝑfontẽ baptisma¬
tis & donũ sp̃s scĩ qͥ septiformis dicit᷑ ꝓpt̾
septenariã oꝑationem sui. idest sapientiȩ
& intellectꝰ consilii & fortitudinis. scien¬
tiȩ & pietatis. & timoris dĩ. gignere non
cessat. Quȩ priꝰ sterilis erat ingentib
s nunc fecunda gratulat᷑ in dño. iuxta
qđ olim ẏsaias p̃dixerat: letabit᷑ deserta
& inuia. & exultabit solitudo & florebit
qͣsi liliũ. Ista enĩ priꝰ deserta ac solitudo.
peperit septẽ. Septenario qͥppe numero
unitas ac uniuersitas ꝑfectionis solet
demonstrari. eo qđ pͥmo impari. & pͥmo
pari idest t̾nario ac quat̾nario numero
tanꝗͣ ex diuerso unitas tota conficitur.
& idõ ꝑ ipsũ figurant᷑ uniuersi quos in
unitate fidi scã eccłia ꝑ quattuor partes
mundi dño genuit: De ipsa iterũ ꝑ eim¬
dem ꝓpħam dicit᷑. lȩtare sterilis quȩ ñ

Expanded text:
sive septem peperit. Ecclesia ex gentibus intelsive septem peperit. Ecclesia ex gentibus intelligitur, quae multos filios per fontem baptismatis, et donum Spiritus sancti, qui septiformis dicitur propter septenariam operationem sui, id est sapientiae et intellectus, consilii, et fortitudinis, scientiae, et pietatis, et timoris Dei gignere non cessat. Quae prius sterilis erat in gentibus, sed nunc fecunda gratulatur in Domino, juxta quod olim Isaias praedixerat: « Laetabitur deserta et invia, et exsultabit solitudo, et florebit quasi lilium . » Ista enim prius deserta ac solitudo peperit septem. Septenario quippe numero unitas ac universitas perfectionis solet demonstrari, eo quod primo impari, et primo pari, id est ternario et quaternario numero tanquam ex diverso, unitas tota conficitur. Et ideo per ipsum figurantur universi, quos in unitate fidei sancta Ecclesia per quatuor partes mundi Domino genuit. De ipsa iterum per eumdem prophetam dicitur: « Laetare, sterilis, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
rapiet armatꝰ. Antiquus hostis iudai-¬
cum ppłm armatꝰ rapuit. qͥa in eũ uitã
fidi fraudulentȩ suggestionis iaculis
extinxit. ut unde se inherere dõ crede-¬
ret. inde eiꝰ ordinationi repugnaret.
De qͦ & dicit᷑. & bibent sitientes diuitias
eiꝰ. Huiꝰ enĩ sitientes diuitias bibunt.
qͥa fluentis sacrȩ locutionis quȩ iudaicꝰ
ppłs in supbiȩ ostentatione possederat.
conuersȩ gentilium mentes irrigan¬
tur: De quibus bene dicitur.
Donecsterilis peperit plurimos. & quȩ
multos habebat filios infirmata est
n hebreo & septuaginta. ñ plurimi s septẽ
legunt᷑. Unde iudei deliramenta finguis.
uidelicet qd̾ nato samuhele inquiunt
mortuus sit filiꝰ primogenitꝰ fenennȩ.
& singulis annȩ filiis nascentib singuli
fenennȩ mortui sint filii. S quia stareñ¬
ꝓperabimꝰ. Nam & in greco ut aiunt ita
legit᷑: sterilis peperit septẽ. & multa ĩ filiis
infirmata est. Sterilis enĩ quȩ plurimos

Expanded text:
uus hostis Judaicum populum armatus rapuit, quia in eum vitam fidei, fraudulentae suggestionis jaculis exstinxit, ut unde se inhaerere Deo crederet, inde ejus ordinatione repugnaret. De quo et dicitur: « Et bibent sitientes divitias ejus. » Hujus enim sitientes divitias bibunt, quia fluentis sacrae locutionis, quae Judaicus populus in superbiae ostentatione possederat, conversae gentilium mentes irrigantur. De quibus benedicitur: « Donec sterilis peperit plurimos., et quae multos habebat filios infirmata est. » In Hebraeo et Septuaginta non plurimi, sed septem leguntur: unde Judaei deliramenta fingunt, videlicet quod nato Samuele inquiunt met singulis Annae filiis nascentibus, singuli Fenennae mortui sint filii; sed quaerenoperabimus. Nam et in Graeco, ut aiunt, ita legitur: « Sterilis peperit septem, et multa in filiis infirmata est. » Sterilis enim quae plurimos,
Abbreviated transcription (Latin):
Inde est. qđ postea clamauerunt dicentes:
crucifige crucifige eũ. Suꝑ hos enĩ ut qͥb¬
ruit. Cęloꝵ gͥ nomine ipsi apłi intelli-¬
gunt᷑. de quib ꝑ psalmistã dicit᷑: cȩli
enarrant głam dĩ. Per tonitrua uͦ cõmi¬
nationes miraculoꝵ & terrores signoꝵ ac¬
cipiuntur. Quȩ expletȩ sunt qͣnͣdo apli
ceꝑunt in die pentecostes uariis linguis
loqui magnalia dĩ. qnͣdo sp̃s sc̃s in ignis
uisione suꝑ eos apparuit. & Petro p̃dican-¬
te iudȩi tanꝗͣ tonitruo ꝑcussi cõpuncti
dixert̃: uiri fr̃s quid faciemꝰ: Tunc Petrꝰ
apłs ait: penitemini gͥ. & baptizet᷑ unꝰ¬
quisq ur̃m ut deleant᷑ ur̃a peccata.
Hinc in apocalypsi scriptũ est: & de
throno ꝓcedunt fulgura & uoces & to¬
nitrua. Hoc est qđ marcꝰ ait: illi autẽ
ꝓfecti p̾dicauerunt ubiq dño cooꝑante
& sermonẽ confirmante. sequentib si¬
gnis. Quib scilicet tonantib exterriti

Expanded text:
e est quod postea clamaverunt, dicentes: e est quod postea clamaverunt, dicentes: « Crucifige, crucifige eum . » Super hos enim ut quiburuit. Coelorum igitur nomine, ipsi apostoli intelliguntur, de quibus per Psalmistam dicitur: « Coeli enarrant gloriam Dei . » Per tonitrua vero, comminationes miraculorum, et terrores signorum accipiuntur, quae expleta sunt quando apostoli coeperunt in die Pentecostes variis linguis loqui magnalia Dei, quando Spiritus sanctus in ignis visione super eos apparuit. Et Petro praedicante, Judaei tanquam toni quid faciemus? » Tunc Petrus apostolus ait: « Poenitemini igitur, et baptizetur unusquisque vestrum, et deleantur vestra peccata . » Hinc in Apocalypsi scriptum est: « Et de throno procedebant fulgura et voces et tonitrua ; » hoc est quod Marcus ait: « Illi autem profecti praedicaverunt ubique Domino cooperante, et sermonem confirmante, sequentibus signis. » Quibus scil
Abbreviated transcription (Latin):
derunt. Unde & sequit᷑: quia ñ in
fortitudine sua roborabit᷑ uir. uideli.¬
cet ñ ꝓpria s in uirtute. diuina potris
est uir idest gentilis popłs. Uel potest
generalit᷑ intelligi. qͥa nullꝰ suis uirib
bona oꝑari ualet. nec diabolo resistere.
imo si se contͣ dñm erigere tẽptauerit.
bonũ si qd habere uidet᷑ amittit. Qđ
in ipso pͥmo angło. & postea in homine
demonstratũ est. Scriptũ namq est:
n głetur prudens in prudentia sua.
nec sapiens in sapientia sua. nec diues
in diuitiis suis. s qui głatur in dño
głetur. Hinc iterũ alibi dicit᷑: ꝑdam
sapientiã sapientiũ. & prudentiã pru¬
dentiũ reꝓbabo. Qd euidentissime osten¬
sum est in iudeis. de quib & subditur.
Dum formidabunt aduersarii eius.
& super ipsos in cęlis tonabit:
nĩ namq aduersarii idem iudei intel-¬
ligunt᷑. qui dyxert̾: mittamꝰ lignũ in
pane eius. & eradamus eum de terra ui¬
uentiũ. & nomen eiꝰ ñ memoret᷑ ampliꝰ¬

Expanded text:
 Quia non in fortitudine sua roborabitur vir. » Videlicet propria, sed virtute divina potens est vir, id est gentilis populus; vel potest generaliter intelligi, quia nullus suis viribus bona operari valet, nec diabolo resistere, imo si se contra Dominum erigere tentaverit, bonum si quod habere videtur amittit, quod in ipso primo angelo, et postea in homine demonstratum est. Scriptum namque est: « Non glorietur prudens in prudentia sua, nec sapiens in sapientia sua, nec dives in divitiis suis: sed qui gloriatur, in Domino glorietur . » Hinc iterum alibi dicitur: « Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo . » Quod evidentissime ostensum est in Judaeis, de quibus subditur: « Dominum formidabunt adversarii ejus, et super ipsos in coelis tonabit. » Domini namque adversarii, idem Judaei intelliguntur, qui dixerunt: « Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventiu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Hinc angłs ad mariã ait. dabit illi
dñs ds sedem dauid patris sui & regnabit
in domo iacob in ȩternũ. & regni eiꝰ ñ
erit finis. De qͦ etiã bene ait hic. dabit
imperiũ regi suo. ipsi uidelicet xp̃o cui
tradidit pat᷑ om̃ia in manꝰ seu dabit
Dat eis uirtutẽ. qͥa carnẽ sicut reges regt̃.
& in illo qͥ ꝓpt̾ eos fudit sanguinẽ suum.
quȩ cunctis supeminet: De ipso namq
⁊acharias loquit᷑ dicens: erexit cornu
salutis nob̾. Ossa siquidẽ omĩa carne
inuoluta st̃. Cornu excedit carnẽ. Et
ido cornu salutis regnũ saluatoris xp̃i
uocat᷑. qđ cuncta gaudia huiꝰ scłi suꝑat:
In cuiꝰ significatione dauid uł salomon
cornu olei st̃ in regni głam consecrati.
Uerũ ut quib dã placet ꝑ cornu imꝑium
qd a patre filiꝰ accepit specialit᷑ eccłiȩ
tantũmͦ designat᷑. de quo ꝑ psalmistã
pat᷑ loquit᷑ dicens: postula a me & dabo

Expanded text:
 Dabit illi Dominus Deus sedem David patris sui, et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis . » De quo etiam bene ait « et dabit imperium regi suo, » ipsi videlicet Christo, cui tradidit Pater!Pater omnia in manus; seu dabit Dat eis virtutem, quia super carnem, sicut reges, regnant: et in illo, qui propter eos fudit sanguinem suum, quae cuncta supereminet de ipso: namque Zacharias loquitur, dicens: « Erexit cornu salutis nobis . » Ossa siquidem omnia, carne involuta sunt; cornu excedit carnem, et ideo cornu salutis regnum Salvatoris Christi vocatur, quod cuncta gaudia hujus saeculi superat, in cujus significatione, David vel Salomon, cornu olei sunt in regni gloriam consecrati. Verum, ut quibusdam placet, per imperium quod a Patre Filius accepit, specialiter Ecclesia tantummodo designatur. De quo per Psalmistam Pater loquitur, dicens: « Postul
Abbreviated transcription (Latin):
cardines t̾rȩ ut quib dam placet ipsi p̾di-¬
catores intelligant᷑. suꝑ quoꝵ fidẽ stabi¬
lita est ȩccłia. De quib scriptũ est: sub
quo curuant᷑ qͥ portant orbẽ. Ipsi quidẽ
sunt qui alibi columnȩ dicunt᷑. sicut
scriptũ est: columnȩ cęli contremiscunt
& pauent ad nutũ eiꝰ. uidelicet sc̃e ecclȩ

Expanded text:
cardines terrae, ut quibusdam placet, ipsi praedicardines terrae, ut quibusdam placet, ipsi praedicatores intelligantur, super quorum fidem stabilita est Ecclesia. De quibus scriptum est: « Sub quo curvantur, qui portant orbem » Ipsi quidem sunt qui alibi columnae dicuntur, sicut scriptum est: « Columnae coeli contremiscunt et pavent ad nutum ejus , » videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi sur. Hinc salomon ait: nobilis in
portis uir eiꝰ. qnͣdo sederit cũ senatorib¬
portis suȩ ciuitatis. qͥ uidebat᷑ ignobilis
ante tribunal p̾sidis. Qui etiã nunc a
multis contemnendꝰ putat᷑. qͥa ubi scłi
finis aduenerit. ubi patriȩ celestis ingres¬
sum aperuerit electis. ia cunctis parebit
sublimis. Et soliũ głȩ tenebit sine fine.
qͥa regni eiꝰ ñ erit finis. qͥa ipse dñabit᷑¬
Qñi enĩ st̃ cardines t̾rȩ.& posuit suꝑ eoꝰ orbẽ.
ardines t̾rȩ quattuor climata mundi
intelligunt᷑. uidelicet oriens. occidens.
septentrio. atq meridies. Suꝑ quȩ posu-¬
it orbẽ. qͥa uidelicet ubiq dilatauit
ȩccłiam suã. Hinc psalmista ait: a solis
ortu usq ad occasũ. laudabile nom̃ dñi
Hinc iterũ scriptũ est: a finib t̾rȩ. audi¬
uimꝰ laudes iusti. Et iterũ de scĩs p̃di¬
catorib. in omnẽ terrã exiuit sonꝰ eoꝵ.
& in fines orbis t̾rȩ uerba eoꝵ Quanꝙͣ.

Expanded text:
Nobilis in portis vir ejus, quando sederit cum senatoribportis suae civitatis, qui videbatur ignobilis, ante tribunal praesidis. Quia etiam nunc a multis contemnendus putatur, quia ubi saeculi finis advenerit, ubi patriae coelestis ingressum aperuerit electis, jam cunctis parebit sublimis. Et solium gloriae tenebit sine fine, quia regni ejus non erit finis . Nam sequitini enim sunt cardines terrae, et posuit super eos orbem. » Cardines terrae quatuor climata mundi intelliguntur, videlicet oriens, occidens, septentrio, atque meridies, super quae posuit orbem, quia videlicet ubique dilatavit Ecclesiam suam. Hinc Psalmista ait: « Ab ortu solis usque ad occasum, laudabile nomen Domini . » Hinc iterum scriptum est: « A finibus terrae audivimus laudes justi . » Et iterum de sanctis praedicatoribus: « In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . » Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. qui uicerit faciã illũ columnã
in tẽplo di mei. Nam qͥsqͥs in di oꝑe re¬
cta intentione firmat᷑ columna instru¬
ctura fabricȩ sp̃ualis erigit᷑. ut in hoc
tẽplo qd̾ ẽ eccłia positꝰ & utilitate ꝓsit &
Pedes scõꝵ suoꝵ seruabit & impii in tene¬
bris conticescent. qͥa ñ in fortitudine
sua roborabitur uir.
Licet pedes ipsi doctores designentur
sicut ꝑ moy sen dicit᷑ qͥ appropinquant
pedib eiꝰ accipiunt de doctrina illiꝰ qo
dñs int scandala ꝑsecutoꝵ seruauit
ueruntam̃ pedes scõꝵ incessꝰ actionis

Expanded text:
Dei . Qui vicerit, faciam illum columnam in templo Dei mei . Nam quisquis in Dei opere recta intentione firmatur, columna in structura fabricae spiritualis erigitur, ut in hoc templo, quod est Ecclesia, positus, et utilitati sit et Pedes sanctorum suorum servabit, et impii in tenebris conticescent, quia non in fortitudine sua roborabitur vir. » Licet pedes ipsi doctores designentur, sicut per Moysem dicitur: « Qui appropinquant pedibus suis accipiunt de doctrina illius quos Dominus inter scandala persecutorum servavit . » Verumtamen pedes sanctorum incessus actionis
Abbreviated transcription (Latin):
mitate subiungit᷑. Suscitans de
puluere egenũ. & de stercore erigens pauꝑem:
Pater uidelicet de terrȩ puluere filiũ tã
cito suscitauit. iuxta qđ̃ ipse ꝑ psalmistã
postulat dicens. resuscita me & retribuã
eis: ut caro eiꝰ ñ uideret corruptionem.¬
scđ̃m qd ꝑ eundẽ psalmistã dicit᷑. ñ dere¬
linques animã meã in inferno. nec dabis
sc̃m tuũ uidere corruptionẽ. Ipse etiam
sicut supͣdictũ est cũ pauꝑ apparuisset
atq egenꝰ in carne ut sua pauptate atq
humilitate suparet diabolũ suꝑbum qͥ
rex dicit᷑ suꝑ om̃s filios suꝑbiȩ. tam̃ ma¬
iestas dĩ patris de stercore illũ sublima-¬
uit ineffabilit᷑. Et hoc quare: Queris
quare: Audi quare. Ut sedeat inquit
cũ principib. & solum głȩ teneat
Principes sc̃ĩ apłi intelligunt᷑. qui sede¬
bunt cũ xp̃o suꝑ duodecĩ sedes. S dñs soliũ głȩ
retinet. ñ solũ uidelicet in eqͣlitate patri sedendo

Expanded text:
itans de pulvere egenum et de stercore erigens pauperem. » Pater videlicet de terrae pulvere Filium tam cito suscitavit, juxta quod ipse per Psalmistam postulat, dicens: « Resuscita me et retribuam eis, ut caro ejus non videret corruptionemsalmistam dicitur: « Non derelinques animam meam in inferno, nec dabis Sanctum tuum videre corruptionem . » Ipse etiam, sicut supra dictum est, cum pauper apparuisset, atque egenus in carne ut supra paupertate atque humilitate superaret diabolum superbum, qui rex dicitur super omnes filios superbiae, tamen majestas Dei Patris, de stercore eum sublimavit ineffabiliter, et hoc quare? Quaeris quare? Audi quare: « Ut sedeat, » inquit, « cum principibus et solium gloriae teneat . » Principes, sancti apostoli intelliguntur, qui sedebunt cum Christo super duodecim sedes. Sed Dominus solium gloriae retinet non solum videlicet in aequalitate Patris, sede
Abbreviated transcription (Latin):
stitis in excelsis. tanto melior angłis effectꝰ
qnͣto differentiꝰ p̾ illis nom̃ hereditauit.
uerũ etiã soliũ głȩ tenebit. scd̾m qd̾ ipse
ait: pat᷑ ñ iudicat quẽꝗͣ. s om̃e iudiciũ
dedit filio. Ipse enĩ in gła patris sui uen-¬
turus est adiudiciũ cũ angłis & archangłis
cũ thronis & dñationib & sedebit insede.¬

Expanded text:
angelis effectus, quanto differentius prae illis nomen haereditavit, verumetiam solium gloriae tenebit secundum quod ipse ait: « Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . » « Ipse enim in gloria Patris sui venturus est ad judicium, cum angelis et archangelis, cum thronis et dominationib
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ oꝑa ad sequendã iniquitatẽ ñ siũ
retorta. qͥa int̾ fluctꝰ huiꝰ scłi seruan¬
tur a dño. S dũ illi seruant᷑. impii
econtͣrio qͥ eoꝵ p̾dicationib contrarii
fuert̾ in tenebris conticescunt. scili¬
cet iudȩi qͥ tenebris infidelitatis et
ignorantiȩ inuoluunt᷑ & lum̃ uerita¬

Expanded text:
dam iniquitatem non sunt retorta; quia inter fluctus hujus saeculi servantur a Domino. Sed dum illi servantur, impii e contrario qui eorum praedicationibus contrarii fuerunt, in tenebris conticescent, scilicet: Judaei, qui tenebris infidelitati et ignorantiae involvunt
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit. s ꝑfatuitatis fastidiũ ab eiꝰ in-¬
tellectu ieiunauit: Huiꝰ gͦ messem fa¬
melicꝰ comedit. qͥa nimirũ gentilis ppls
uerba legis intelligendo edit. a quib
iudaica plebs sine intellectu laborauit.
Nos famelicos fidi dñs p᷑uidit cum ꝑ¬

Expanded text:
tenuit, sed per fatuitatis fastidium, ab ejus intenuit, sed per fatuitatis fastidium, ab ejus intellectu jejunavit. Hujus ergo messem famelicus comedit, quia nimirum gentilis populus verba legis intelligendo edidit, a quibus Judaica plebs sine intellectu laboravit. Hos famelicos fidei Dominus praevidit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ di.s quia reppulistis illud &
indignos uos iudicastis ȩt̾nȩ uitȩ ex
hoc ibimꝰ ad gentes. De quib subiun¬
gitur: & famelici saturati st̃. Famelici
enĩ gentiles intelligunt᷑. qͥ priꝰ esurie¬
bant panẽ uerbi di. S qͥa iudei a ꝓpris
sedib elocati st̃ & esuriẽ sustinuere ui¬
qd̾ ꝑ ꝓpħam olim dictũ fuerat. mittã
in uob̾ famem. ñ famem panis neq sitĩ
aquȩ s audiendi uerbũ dĩ. ex eodẽ cibo
spualiter saturari cepert̃. Unde in gre¬
eo ita habet᷑ & esurientes transierunt
terrã. qͥa gentes ad quasipsa eloquia
dĩ transiert᷑. multũ esuriendo ñ t̾rena
ꝓut iudei s cȩlestia sapuert̃. Hinc in
libro beati iob scriptũ est: curꝰ messem
famelicꝰ comedet & ipsũ rapiet armatꝰ
& bibent sitientes diuitias erꝰ. Iudaici
enĩ ppłi messis fuerant sacrȩ legis elo-¬
quia. ex quib sapient᷑ saciari debuerat¬
s ñ comedit: qͥa legẽ qͥdem uerbotenꝰ

Expanded text:
erbum Dei, sed quia repulistis illud, et indignos vos judicastis aeternae vitae, ex hoc ibimus ad gentes . » De quibus subjungitur, « et famelici saturati sunt. » Famelici enim gentiles intelliguntur, qui prius esuriebant panem verbi Dei. Sed quia Judaei a propriis sedibus elocati sunt, et esuriem sustinuererat: « Mittam in vobis famem, non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei , » ex eodem cibo spiritaliter saturari coeperunt. Unde et in Graeco ita habetur: « Et esurientes transierunt terram: » quia gentes, ad quas ipsa eloquia Dei transierunt, multum esuriendo, non terrena, ut Judaei, sed coelestia sapuerunt. Hinc in libro beati Job scriptum est: « Cujus messem famelicus comedet, et ipsum rapiet armatus, et bibent sitientes divitias ejus . » Judaici enim populi messis, fuerant sacrae legis eloquia, ex quibus sapienter satiari debuerat, non comedit: quia legem quidem verbotenus
Abbreviated transcription (Latin):
prauũ. Arcus enĩ a quo tendit᷑ ad ipsum
conuertit᷑. quia prauitas malignȩ inten¬
tionis ꝗͣ de pharetra sui liuoris exerere.
iudaica ꝑfidia uoluit in eã conuersa ẽ:
qͥa suȩ malicia infidelitatis damnata
extitit. & grãm fortitudinis q̃ głabatur
posse sine adiutorio diuino humana
sufficientia legẽ implere amisit. & eandẽ
grãm ualitudinis credentes ex gentib
qui priꝰ infirmi uidebant᷑ cẽ dño largi¬

Expanded text:
s enim a quo intenditur, ad ipsum convertitur: quia pravitas malignae intentionis, quam de pharetra sui livoris exerere Judaica perfidia voluit, in eam conversa est, quia sua malitia infidelitatis damnata exstitit, et gratiam fortitudinis qua gloriabatur posse sine adjutorio divino humana sufficientia legem implere, amisit, et eamdem gratiam valetudinis credentes, ex gentibus qui prius infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
S quia sp̃ualiter intelligere nec etiã
ipsũ qͥ de semetipso ait. ego sum panis
uiuus qͥ de celo descendi recipere nolue¬
runt. qui multa beneficia signoꝵ atq
miraculoꝵ eis contulit & ingratꝰ appa¬
ruit. id̾o dũ hi supbirent & terrena sa¬
perent. de maiorib minores effecti. pro
eisdẽ panib elocati. a ꝓpriis sedib sunt
euulsi: qͥa dũ carnalit᷑ legẽ uoluert̃
defendere. & se subtraxert̾ ne crederent

Expanded text:
Sed quia spiritaliter intelligere, nec etiam Sed quia spiritaliter intelligere, nec etiam ipsum, qui de semetipso ait: « Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi , » recipere noluerunt qui multa beneficia signorum atque miraculorum eis contulit, et ingratus apparuit. Ideoque dum hi superbirent, et et terrena saperent, de majoribus minores effecti, pro eisdem panibus elocati, a propriis sedibus sunt evulsi. Quia dum carnaliter legem voluerunt defendere, et se
Abbreviated transcription (Latin):
uoce psalmista loquit᷑ dicens: miserere
mei dñe. qm̃ infirmꝰ sum. Et iterũ:
miserere mei ds miserere mei. qmin te
confidit anima mea: Infirmꝰ erat ppłs
gentilis. qnͣdo alienꝰ a testamento dĩ
fuerat. Hinc salomon de eadẽ gentiũ
infirmitate ait. Lepusculꝰ plebs inuali-¬
da. quȩ collocat in petra cubile suum.
Plebs est inualida natio gentiũ fidelis.
quȩ in suis uirib nil fidens. in auxilio sui
redẽptoris sperare didicit. Et hoc est illi
in petra collocare cubile. Petra autẽ in qͥt
esto mͥ in lapidẽ fortissimũ. & in domũ
munitã: ut salues me. Unde bene de abie¬
ctione iudeoꝵ & salute gentiũ subinfert
epleti priꝰ ꝓpanib se locauerunt.
& famelici saturati sunt.
n greco ita habet᷑. Pleni panib minora¬
ti st̃. & esurientes transierunt terram.
Repleti priꝰ seu pleni panib iudei nitel¬
liguntur qͥ minorati st̃. quia uidelicet
credita st̃ illis eloquia dĩ quȩ ꝑ panes
designant᷑. quib saciari uidebant᷑ priꝰ.

Expanded text:
 Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum . » Et iterum: « Miserere mei, Deus, miserere mei, quoniam in te confidit anima mea . » Infirmus erat populus gentilis, quando alienus a testamento Dei fuerat. Hinc Salomon de eadem gentium infirmitate ait: « Lepusculus plebs invalida, quae collocat in petra cubile suum . » Plebs est invalida natio gentium fidelis, quae in suis viribus nil fidens, sed in auxilio sui Redemptoris sperare didicit. Et hoc est illi in petra collocare cubile. « Petra autem, inqu« Esto mihi in lapidem fortissimum, et in domum munitam, ut salves me . » Unde bene de abjectione Judaeorum et salute gentium subinfertur: « Repleti prius pro panibus se locaverunt, et famelici saturati sunt. » In Graeco ita habetur: « Pleni panibus minorati sunt, et esurientes transierunt terram. » Repleti prius, seu pleni panibus Judaei intelliguntur, qui minorati sunt: quia videlicet credita sunt illis eloquia Dei, quae per panes designantur, quibus satiari videbantur prius.
Abbreviated transcription (Latin):
piens. ñ a consonanti gunel: Geth. torcular.
Gessor. applicans lum. ł applicans dirigentẽ.
Galiloth. reuelationis. uł transmnigrationiᷤᷤ.
sepes eiꝰ. Gaderoth. maceria. ł sepes. Gailoth.
torcular excelsũ. Gulis. torcular sublimiũ.
transmigratio eoꝵ. Galim. loca palustria.
ł acerui: Galgalis. uolutabris. Gabaad.

Expanded text:
piens, non a consonanti gimel. 42 Geth, torcular. Gessori, applicans lumen, vel applicans dirigentem. Galiloth, revelationes, vel transmigratio. sepes ejus. Gaderoth, maceria, vel sepes. , torcular excelsum, vel torcular sublimium.transmigratio eorum. Galim, loca palustria, vel acervi. Galgalis, volutabris. Gabaad
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Bethfese. domꝰ oris florentis. Bethsames.
domꝰ solis. Beten. uent̾. Bethemec. domꝰ ualliᷤ.
Benahel. ȩdificatio dĩ. Bethanat. domꝰ humi¬
litatis. ł domꝰ respondens. Belathala. habita.
genere feminino. ab habendo. Participiũ ẽ.
ñ uerbũ imperatiuũ. Banebarach. filius
fulguris. Balach. elidens. de.c.¬
ariathiarĩ. ciuitas. ł uilla siluarũ. Cades¬

Expanded text:
nis. Bethphesse, domus oris florentis. Bethsemus, nis. Bethphesse, domus oris florentis. Bethsemus, domus solis. Beten, venter. Bethemec, domus vallis.bneel , aedificatio Dei. Bethanath, domus humilitatis, vel domus respondens, , habita, genere feminino, ab habendo: participium est, non verbum imperativum. Banebarac, filius fulguris. Balac, elidens. Cariathiarim, civitas, vel villa silvarum. Cades
Abbreviated transcription (Latin):
Dethauen. domꝰ inutilis. Babilon. c̾fusio.
betharan. domꝰ irȩ. łarcȩ. siue domꝰ mon¬
tiũ. Balagod. habuit accinctũ. aut uir parata.
domꝰ adducens mortẽ Bamoth. excelsa. baal.
habens. Baalmeon. habens domiciliũ. bethfeor.
domꝰ oris pelliũ. Begumin. fabricementarii.
Betharan. domꝰ sublimiũ. siue montiũ. Betha-¬
namra. domꝰ pardoꝵ. siue amaritudinũ
Bethagla. domꝰ festiuitatis eoꝵ. Betharaba.
dio. Baala. habens eã. ł supͣ. Bala. habens eã.
ł ascensus numero plurali. Bethafeleth. domꝰ
salutis. Bazeotha. despectio. siue contẽptus
b ethdagan. domꝰ tritici Bethtafue. domꝰ mali.
ñ a malicia. s ab arbore intelligendũ Bethsur.
domꝰ robustr. Bethamoth. domꝰ p̾cinentiũ.
batharaba. domꝰ multa ł grandis. Benennam.
in eis. ł in medio eoꝵ Bethagla. domꝰ festiui¬
tatis eiꝰ. Beroth. putei. Bethula. uirgo. Beth¬
marchaboth. domꝰ qͣdrigarũ. Bethlabath domꝰ
uenientiũ. Balath. habitꝰ. ab habendo. ñ ha-¬

Expanded text:
Bethaun, domus inutilis. Babylon, confusio. Betharan, domus irae, vel domus montium. Baalgad, habuit accinctum, vel vir accinctudomus adducens mortem. Bamoth, excelsa. Baal, habens. Baalmeon, habens domicilium. Bethpheor, domus oris pellium. Begunim, fabri caementarii. Betharam, domus sublimium, sive montium. Bethanamra, domus pardorum, sive amaritudinum. Bethaglam, domus festivitatis eorum. Betharaba, dio. Baala, habens eam, vel supra. Bala, habens eam, vel ascensus: numero plurali. Bethaphaleth, domus salutis. Bazeotha  Baziothia , despectio, sive contemptus Bethdagon, domus tritici. Beththaphue, domus mali: non a malitia, sed ab arbore intelligendum. Bethsur, domus robusti. Bethanoth, domus praecinentium. 39 Betharraba, domus multa, vel grandis. Benennam  , in eis, vel in medio eorum. Bethagla, domus festivitatis ejus. Beroth, putei. Bethula  Bethul , virgo. Bethmarchaboth, domus quadrigarum. Bethlabaoth, domus venientium. Balath, habitus: ab habendo, non ab ha
Abbreviated transcription (Latin):
A nacham. humilis exurgens. Adiman. fr̃ ep.
Acsa. claudicans ł factura. idest. Nõincie.
Aitonihel. tempꝰ er di. ł responsio di. Adada.
usq ad testimoniũ. Asergadda. atrium.
accinctionis eiꝰ. Asmona. celerit᷑ numera:
hortoꝵ. Adollamim. congregatio eoꝵ.
Adasa. noua. Aathar. dep̾catio. Acharib. men-
si ꝑ aleph. & sin. litt̾am scribit᷑. Si autẽ. ꝑ heth.
& sade.atriũ int̾pretat᷑. Amathim. indig
natio. idest bilis eoꝵ. Anem. circuli. ł coro¬
nȩ. siue p̾cinens. Aerim. aceruus lapidum.
Afara. humꝰ eiꝰ. Aliis qͥppe litteris scribit᷑.
adhuc. Acharan. turbans eos. Ammon. płs
Aiolom. campi. ł aulones. Anathot. obȩdi¬
ens. siue respondens signũ. Abdo. seruus eiꝰ.¬

Expanded text:
Anacam  Enacim , humilis, exsurgens. Ahiman, frater ejus. Anacam  Enacim , humilis, exsurgens. Ahiman, frater ejus. Achsa, claudicans, vel factura, id est, ποίησις. Athoniel, tempus ejus Dei, vel responsio Dei. Adada, usque ad testimonium. Asergadda, atrium accinctionis ejus. Asmona, celeriter numera.hortorum. Adollamim  , congregatio eorum. Adasa, nova. Athar, deprecatio. Achazib, mendasi per ALEPH et SIN litteram scribatur: sin autem per HETH et SADE, atrium intnatio, id est bilis eorum, Anem, circuli, vel coronae, sive praecinens. Aerim  Iim , acervus lapidum, , humus ejus: aliis quippe litteris scribitur.adhuc. Acharan, turbans eos. Ammon  , Ajalon, campi, vel aulones. Anathoth, obediens, vel respondens signum. Abdo
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s fulgurans. ł dñs contemptꝰ uani.
Si uero ꝑ sade litt̾am scribat᷑. int̾pretari po¬
test. dñs m̃s iustꝰ. Azeca. fortitudo. siue deci.¬
pula. Ailon. quẽ supͣ aulonẽ diximꝰ. Qd̾ si
eglon legere uoluerimꝰ. int̾pretat᷑ uacca eoꝵ
A sor. sagitta humilis. Axaf. medicamentum.
Qd si legere uoluerimꝰ. axa. int̾pretat᷑ furi¬
bunda. Araboth. humilia. plana. atq cãpestria:
Alach. pars mea. siue lubricũ. Aermon. ana¬
Arnon. lum eoꝵ. ł maledictio eoꝵ. Aroer.
suffusio uigiliȩ. siue exurgens uigilia. sed
congregatio eoꝵ. Afec. conticuit. siue conti¬
nentia: Adraim. inundatio pessimorum.¬
Accharon. eruditio tristiciȩ ł sterilitaᷤᷤ. Amas.¬
indignatio. ł furor. Azotii. id est asdonii.
gens patrui mei. Ascalon. appensa ł ignis.
infamis. ł incendia. Assaar. mane diluculũ.
A crabim. scorpiones. Adar. magnificus. siue
palliũ. Asamona. os eiꝰ. ab osse non ab ore
Achor. turbatio. ł tumultꝰ. Adomim. rubra.

Expanded text:
vani. Si vero per sade litteram scribatur, interpretari potest Dominus meus justus. Azeca, fortitudo, sive decipula, Ailon, quem supra Aulonem diximus: quod si aeglon   legere voluerimus, interpretatur vacca eorum. Asor, sagitta luminis. Axaf  , medicamentum: quod si legere voluerimus Axa  , interpretatur furibunda. Araboth Apud LXX, IV, 13, humilia, plana, atque campestria. Alac  Halchath , pars mea, sive lubricum. Aermon, anaArnon, lumen eorum, aut maledictio eorum. , suffossio vigiliae, sive exsurgens vigilia: sed congregatio eorum. Apheo, continuit, sive continentia. Adraim, inundatio pessimorum. eruditio tristitiae, vel sterilitas. Amasfuror. Asoth, id est Asdodii, ignis patrui mei, vel incendia. vel ignis infamis. Assahar, mane, diluculum. Acrabbim, scorpiones. Addar, magnificus, sive pallium. 37 Asamona, os ejus: ab osse, non ab ore. Achor, turbatio, vel tumultus. Adommim, rubra.
Abbreviated transcription (Latin):
cta. Cam. lamentatio. Ceila. ad fundã iacta.
siue suscitans eã. aut tollens sibimet Carme¬
lus. mollis. siue cognitio circũcisionis. Cari¬
athbaal. ciuitatẽ habuit. siue ciuitas habita.
Caneͥ. calamꝰ. Notandũ qđ latine canna de lin-¬
gua hebrea sũptum ẽ. Casim. sũmitas. ł prin¬

Expanded text:
a , lamentatio. Ceila, ad fundam jacta, sive suscitans eam, aut tollens sibimet. Carmelus, mollis, sive cognitio circumcisionis. Cariathbaal, civitatem habuit, sive civitas habita. Cana, calamus. Notandum, quod Latinum Canna, de lingua Hebraea sumptum sit. Casim  Casi
Abbreviated transcription (Latin):
catulꝰ eiꝰ. ł manꝰ dissipata. siue expiatio. Qd̾̃
autẽ diximꝰ catulꝰ eiꝰ. leonẽ significat. que
greci uocant.cxy ꝯtnon. Chermel. molle. ł
tenerũ. siue cognitio circũcisionis. Melsꝰ aut̃.
siint̾pretat᷑. agnꝰ tener. Chellon. reuelatio eoꝵ
ł satis intelligens. Dabira. loquens. ł eloquen¬
tia. siue ursũ timens. dimona satis numerais.
ł sublimitas. Dalani. egens pauꝑ. dalean. ege
llom. uitulꝰ meroris. ł festiuitaᷤᷤ eoꝵ de .E.¬

Expanded text:
catulus ejus, vel manus dissipata, sive expiatio. Quod autem diximus catulum, leonem significat quem Graeci vocant σκύμνον. Chermel, molle, vel tenerum, sive cognitio, circumcisionis. Melius autem si interpretetur, agnus tener. Cheslon, revelatio eorum. vel satis intelligens. Dabira, loquens, vel eloquentia, vel ursum timens. Dimonia, satis numerans, vel sublimitas. Dalani, egens pauper. Daleam, egEglon, vitulus moeroris, vel festivitas eorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ extensũ legamꝰ elementũ. Elo. exercitꝰ eiꝰ.
P̾ro. euporia. enĩ semꝑ in hebreo aut turmę
militũ describunt᷑. aut opes. Engadi. fons
hedi. Endor. fons generationis. Engannim.
inundatio pascens me. Fram. uita sublimis.

Expanded text:
 elementum. , exercitus ejus. Pro εὐπορίᾳ enim, semper in Hebraeo aut turmae militum describuntur, aut opes. Engaddi, fons hoedi. Endor, fons generationis. Engannim, inundatio pascens me. Eram  Horem , vita
Abbreviated transcription (Latin):
truelis. Cueus. lapides colligens. qd̾ grece dr̃¬
irascens. ł sagitta uisionis. Eneam. ecce ista.
tiuitatẽ. Ermon. anathema. siue damnatio.
Estaloth. ignis parturitionis. Esna. deuterosis.
ꝗͣ nos a scdo numero dicere possumꝰ. secundan
uallis c̃fusionis. Erma. anathema eiꝰ. Enna¬
thon. gram̃ dantes. Enarad. ecce concepit.
Elchat. portiunculã. Flam melech ad regem:¬

Expanded text:
apides colligens, quod Graece dicirascens, vel sagitta visionis. Eneam  Enaim , etivitatem. Ermom, anathema, sive damnatio. Esthaol, ignis parturitionum. Esna, δευτέρωσις, quam nos a secundo numero dicere possumus secundantallis concisionis. Erma, anathema ejus. Ennathon, gratiam dantes. Enarath, ecce concepit. Elchath, portiunculam. Elammelech  Elm
Abbreviated transcription (Latin):
Mittebatq eosinlibanũ. decẽ milia ꝑm̃ses
singulos uicissim. ita ut duob mensib
essent in domib suis.
bi pͥmo notandũ qđ ñ frustra salomon
oꝑarios de om̃i isrł elegit. neq erat ulla
portio ppłi de qͣñ digni tanto oꝑi uiri
assumerent᷑. qͥa nimirũ ñ nunc de una
stirpe aaron sacerdotes eligendi s de om̃i
st̃ ȩccłia querendi. qͥ edificare domũ dñi
uł exemplo suo uł dicto sufficiant. & ubi¬
cũq inuenti fuerint. mox in officiũ do¬
ctoꝵ absq ulla ꝑsonarũ acceptione ꝓmo¬
uendi. Talesq cũ ad erudiendos infidelẽ
atq in collegiũ eccł̃iȩ uocandos ordinant᷑.
qͣsi ad cȩdendas in libano tẽpli materias
uiri strenui atq electimittunt᷑. Etqͥdem
numerꝰ triginta miliũ quo idem lignoꝵ
cȩsores recensebant᷑. potest ad eoꝵ figurã
apte referri. qͥ in fide sc̃ẽ trinitatis sunt
ꝑfecti. Qđ doctorib maxime congruit
Uerũ qͥa triginta milia ita erant ordinata.

Expanded text:
cem millia, per menses singulos vicissim, ita ut duobus mensibus essent in domibus suis. » Ubi primo notandum, quod non frustra Salomon operarios de omni Israel elegit, neque erat ulla portio populi, de qua non digni tanto opere viri assumerentur. Quia nimirum non nunc de una stirpe Aaron sacerdotes eligendi, sed de omni sunt Ecclesia quaerendi, qui aedificare domum Domini vel exemplo suo vel dicto sufficiant; et ubicunque inventi fuerint, mox in officium doctorum absque ulla personarum acceptione promovendi: talesque cum ad erudiendos infideles, atque in collegium Ecclesiae vocandos ordinantur, quasi ad caedendas in Libano templi materias viri strenui atque electi mittuntur. Et quidem numerus triginta millium, quo iidem lignorum caesores recensebantur, potest ad eorum figuram apte referri, qui in fide Trinitatis sunt perfecti, quod doctoribus maxime congruit. Verum quia triginta millia ita erant ordinata,
Abbreviated transcription (Latin):
familiari m̃tis sci̾tate suo adherent c̃ditori.
ut qͦ firmiꝰ in illo spem suã ponunt. eo for¬
tiꝰ alioꝵ uitã dirigere qdđ est latitudinẽ
parietis portare sufficiant: Lapides gͦ
qͥ i fundamentũ templi ad portandmm
edificiũ om̃e ponebant᷑ ꝓprie st̾ iphe e

Expanded text:
familiari mentis sanctitate suo adhaerent Conditori, familiari mentis sanctitate suo adhaerent Conditori, ut quo firmius in illo spem suam ponunt, eo fortius aliorum vitam dirigere quod est latitudinem parietis portare sufficiant. Lapides ergo qui in fundamentum templi ad portandum aedificium omne ponebantur, proprie
Abbreviated transcription (Latin):
ginta milia. qͥ ad p̃cidendas de libano
cedros missi st̃. de ꝓselitis isti de qͥb nunc
locuti sumꝰ lapidũ cȩsores. degentib yrã
ipse & serui erꝰ. qͥ cũ seruis salomonis li¬
gna cȩdebant delibano. Omẽ gͥ hominũ
catione tẽpli p̾cessit. Iudȩi namq pseli¬
ti & gentiles conuersi ad ueritatẽ eugłii.
unã eandemq xp̃i ecclł̃iam siue recte ui¬
uendo siue etiã docendo construunt.
ecepit rex ut tollerent Ulili¬
lapides grandes. lapides p̾ciosos. in
fundam̃to templi. & quadrarent eos.
Fundamentũ templi nullũ est aliud
mystice intelligendũ. ꝗͣ illud qd̾ osten¬
dit apłs dicens: fundamentũ enĩ aliud
nemo potest ponere prȩt̃ id qd̾ positũ est.
domꝰ dm̃ potest recte uocari. qͥa sicut ait
Petrus: ñ est aliud sub cęlo datũ nom̃ ho¬
minib in qͦ oporteat nossaluos fieri.
In qd̃ fundamentũ lapides grandes & p̾cio¬
si tollunt᷑. cũ p̾cipui factis ac scitate uiri.

Expanded text:
ginta millia, qui ad praecidendas de Libano ginta millia, qui ad praecidendas de Libano cedros missi sunt. De proselytis isti de quibus nunc locuti sumus, lapidum caesores. De gentibus Hiram ipse et servi ejus, qui cum servis Salomonis ligna caedebant de Libano. Omne igitur hominum cio templi praecessit. Judaei namqgentiles conversi ad veritatem Evangelii unam, eamdemque Christi Ecclesiam, sive recte vivendo, sive etiam docendo construunt. « Praecepitque rex, ut tollerent lapides grandes pretiosos in fundamentum templi, et quadrarent eos. Fundamentum templi nullum est aliud mystice intelligendum, quam illud, quod ostendit Apostolus dicens : Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id, quod positum est, domus Domini potest recte vocari; quia, sicut ait Petrus: « Non est aliud sub coelo datum nomen hominibus, in quo oporteat salvos fieri . » In quod fundamentum lapides grandes et pretiosi tolluntur, cum praecipui factis ac sanctitate viri
Abbreviated transcription (Latin):
trecentis p̃positis in libro paralipomenon
tria milia sexcenti st̃ scripti. ad eandem
ꝓrsus sublimiũ uiroꝵ ꝑfectionẽ respicit
Nam qͥa in senario numero dñs mundi
ornatũ cõpleuit. recte in eo ꝑfecta bonoꝵ
solent oꝑa figurari. Et qͥa sc̃a scͥptura
cũ fide ueritatis oꝑa iusticiȩ docet haben¬
da. recte p̃̾positi oꝑum tẽpli tria milia &
sexcenti fuisse ꝑhibent᷑. Nec p̾tereundũ
qđ hȩc septuaginta milia & octoginta
milia portantiũ onera & latomoꝵ cum¬
p̃positis suis ñ fuere de isrł. s de ꝓselitis
idest aduenis qͥ morabant᷑ int̾ eos Scri-¬
ptũ namq est in libro paralipomenon.
Numerauit gͥ salomon om̃s uiros ꝓselitos
qͥ erant int̾ isrł. post dinumerationem
ti st̃ centũ quinqͣginta & tͥa milia sexcenti.
consortiũ ppłi dĩ accepta circumcisione
tnsierunt. Euerunt itaq oꝑarii domus
dñi de filiis isrł. fuert̾ de ꝓselitis. fuert̃
de gentib. de filiis uidelicet isrł illi tri-¬

Expanded text:
trecentis praepositis in libro Paralipomenon , tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium virorum perfectionem respicit. Nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta bonorum solent opera figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis, opera justitiae docet habenda, recte praepositi operum templi tria millia, et sexcenti fuisse perhibentur. Nec praetereundum, quod haec septuaginta, et octoginta millia portantium onera et latomouere de Israel, sed de proselytis, id est, advenis qui morabantur inter eos. Scriptum namque est in libro Paralipomenon: Numeravit autem Salomon omnes viros proselytos, qui erant in terra Israel, post dinumerationem ti sunt centum quinquaginta tria millia sexcenti, consortium populi Dei accepta circumcisione transierunt. Fuerunt itaque operarii domus Domini de filiis Israel, fuerunt de proselytis, fuerunt de gentibus. De filiis videlicet Israel tri
Abbreviated transcription (Latin):
ut meminerimꝰ abdicta conuersatio¬
ne pͥori eoꝵ in hominib uitã moresq
inspicere. eos nr̃is auditorib imitan¬
dosꝓponere. qͦs ꝑ uirtutẽ humilitatis
specialit̾ dño adherere nouerimus.
adendus ẽ in altũ paries bonoꝵ oꝑum.
& qͣsi suꝑimpositis sibi inuicẽ ordinib
lapidũ ambulandũ est. ac ꝓficiendũ
de uirtute in uirtutẽ. Uel certe lapides
fundam̃ti grandes p̾ciosi & qͣdrati. pͥmi
st̃ ut supradiximꝰ eccłiarũ magistri.
qͥab ipso dño uerbum audiere salutiᷤ.
duppositi autẽ ordines lapidũ siue li-¬
gnoꝵ. sequentes st̃ suo quiq tempore
sicerdotes ac doctores. quoꝵ uł p̃dica-¬
uone atq ministerio fabrica crescit
ȩccłiȩ. uł ornat᷑ uirtutib. Quales autẽ

Expanded text:
ut meminerimus abdicata conversatiout meminerimus abdicata conversatione priori, eorum in omnibus vitam moresque inspicere, eos nostris auditoribus imitandos proponere, quos per virtutem humilitatis specialiter Domino adhaerere noverimus.dendus est in altum paries bonorum operum, quasi superimpositis sibi invicem ordinibus lapidum, ambulando ac proficiendo de virtute in virtutem. Vel certe lapides fundamenti grandes, pretiosi quadrati, primi sunt ut supra dixeram ecclesiarum magistri, qui ab ipso Domino verbum audiere salutis. Suppositi autem ordines lapidum sive lignorum, sequentes suo quique tempore sacerdotes ac doctores, quorum vel praedicatione ac ministerio fabrica crescit Ecclesiae, vel ordinatur virtutibus. Quali aute
Abbreviated transcription (Latin):
cti st̃ gubernatores tui. senes biblis
prudentes en. Pro quo in hebreo cons¬
net᷑ gobel siue gebal qdđ interpretai
definiens siue disterminans. Qa us¬
cabulũ apte conuenit eis. qui corla
qi̾ solũmͦ suos auditores fidem & opa
usticiȩ docere sufficiunt. dũ posi prius
suns paginis ed octi diligent᷑ quȩ sit
qle tenenda. qͦ uirtutũ calle incedendũ.
erta diffinitione ueritatis didicerint
Uimfrustra officiũ sibi doctoris usur¬
sat. qͥ discretionẽ catholicȩ fid̃i ignorat
sic scũarium dño s ruinã sibi edificañ.
qͥ docere alios regulã quã ipsi ñ didicere.
onant᷑. In edificanda gͦ domo dĩ pͥmo
sunt ligna & lapides çȩdendi de monte.
qͥacos qͦs in fide ueritatis instituere quȩ-¬
rimꝰ pͥmo necesse ẽ ut abrenuntiare
liabolo. ac de sorte. pͥmȩ p̃uaricationis¬
qua inquinati st̃ doceamꝰ renascendo erui.
Dem quȩrendi sunt lapides p̾ciosi & gran-¬
des. atq in fundamentũ tẽpli ponendi.

Expanded text:
tores tui, senes Giblii et prudentes ejus ; pro qua in Hebraeo continetur Gobel sive Gebel, quod interpretatur definiens, sive disterminans. Quod vocabulum apte convenit eis, qui corda ant. Sic etenim solum suos auditores fidem et opera justitiae docere sufficiunt, dum ipsi prius sacris paginis edocti, diligenter quae sit fides tenenda, quo virtutum calle incedendum, certa definitione veritatis didicerunt. Nam frustra sibi officium doctoris usurpat, qui discretionem catholicae fidei ignorat. Neque sanctuarium Domino, sed ruinam sibi aedificant, qui doconantur. In aedificanda ergo domo Dei, primo sunt ligna et lapides caedendi de monte: quia eos quos in fide veritatis instituere quaerimus, primo necesse est ut abrenuntiare diabolo ac de sorte primae praevaricationis, in qua nati sunt, doceamus renascendo erui. Denique quaerendi sunt lapides pretiosi et grandes, atque in fundamentum templi ponendi,
Abbreviated transcription (Latin):
pides pͥmo quadrari ac sic infundamit
pomi iubent᷑. Quadratũ namq onus
quocũq uertit᷑. fixũ stare consuenit
Cu nimirũ figurȩ corda assimilantur
electoꝵ. quȩ ita in fidi firmitate consi¬
stere didicert̾. ut nulla occurrentium
rerũ aduersitate. nec ipsa etiã morte i
sui rectitudine possit statꝰ inclinari

Expanded text:
fundamento poni jubentur. Quadratum namque omne, quocunque vertitur, fixum stare consuevit. Cui nimirum figurae corda assimilantur electorum, quae ita in fidei firmitate consistere didicerunt, ut nulla occurrentium rerum adversitate, nec ipsa etiam morte, a sui rectitudine status possint inclinari
Abbreviated transcription (Latin):
&cementarii yram Dolant᷑ namq
lapides p̾ciosi. cũ electi quiq p̾cedentiũ
scõꝵ instructione & instantia qͥc qͥd in
se habent noxiũ & inane relinquunt &
ante conspectũ creatoris solã insite sibi
iusticie regulã qͣsi stabilẽ quadrature
formã ostendunt. Dolauert̾ autẽ hos
lapies ñ solũ cementarii salomonis.
s & cementarii yram. qͥa ex utroq pplo
doctores fuere sc̃ȩ eccłiȩ.

Expanded text:
 Dolantur namque lapides pretiosi, cum electi quique praecedentium sanctorum instructione et instantia, quidquid in se habent noxium et inane relinquunt: atque ante conspectum sui Creatoris, solam insitae sibi justitiae regulam, quasi stabilem quadraturae formam ostendunt. Dolaverunt autem hos lapides, non solum caementarii Salomonis, sed et caementarii Hiram, quia ex utroque populo doc
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa fideles p̃positi ꝓ eo qđ ex bonis discipłis
suis ñ solũ aliis laudẽ ñ inuident s utili¬
tatẽ eis etiã ꝓfectus exorant. ipsi & integroᷤ
& uiuentes filios recipiunt. qnͣdo in sup-¬
premo examine ex eoꝵ uita pfecte rari¬
butionis gaudia consequunt᷑.

Expanded text:
Quia fideles praepositi, pro eo quod ex bonis discipulis Quia fideles praepositi, pro eo quod ex bonis discipulis suis, non solum aliis laudem non invident, sed utilitatem eis etiam profectus exorant: ipsi et integros et viventes filios recipiunt, quando in supremo examine ex eorum vita perfectae retributionis gaudia consequunt
Abbreviated transcription (Latin):
uita discipłi. dũ ex illa ñnunqͣ alt̾ ap̃ dñm
meritũ. alter uͦ ap̃ homines laudẽ habere
ꝑmittit᷑. S falsa mat̾ eũ qũe ñ genuit oc¬
cidi ñ metuit. qͥa arrogantes magistri &
caritatis ignari. si plenissimũ nom̃ laudiᷤ
ex alienis discipłis conseqͥ nequeunt. eoꝵ
uitã crudelit᷑ insequunt᷑. Inuidiȩ enĩ faci¬
b accensi nolunt aliis uiuere. qͦs se conspici-¬
unt ñ posse possidere: Unde & illic ꝑuersa
mulier clamat: nec m̃s sit nec istiꝰ. Ut enĩ
diximꝰ qͦs sibi obsequi ñ uident ad głam
temporalẽ. eos aliis inuident uiuere p
ueritatẽ. Uera autẽ mat̾ satagit ut eiꝰ filiꝰ
saltẽ apud extrancã sit & uiuat. qͥa conce¬
integritatẽ uitȩ idem discipłi ñ amittañ.
Per quȩ pietatis uiscera hȩc eadẽ mater ue¬
ra agnoscit᷑ om̃ino. quia magisteriũ in
examine caritatis approbat᷑. Et sola totũ
recipere meruit. quȩ qͣsi totũ concessit.

Expanded text:
vita discipuli, dum ex illa nonnunquam alter apud Dominum vita discipuli, dum ex illa nonnunquam alter apud Dominum meritum, alter apud homines laudem habere permittatur. Sed falsa mater eum quem non genuit occidi non metuit, quia arrogantes magistri et charitatis ignari, si plenissimum nomen laudis ex alienis discipulis consequi nequeunt, eorum vitam crudeliter insequuntur. Invidiae enim facibus succensi, nolunt alios vivere quod se conspiciunt non posse possidere. Unde et illic perversa mulier clamat: « Nec meus sit nec istius. » Ut enim diximus, quos sibi obsequi non vident ad gloriam temporalem, eos aliis invident vivere per veritatem. Vera autem mater satagit ut ejus filius saltem apud extraneam sit et vivat. Quia et conceintegritatem vitae iidem discipuli non amittant. Per quae pietatis viscera, haec eadem mater vera agnoscitur omnino, quia magisterium in examine charitatis approbatur et sola totum recipere meruit, quae quasi totum cessit.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam magistri minirũ uigilantes qͥdẽ scientia
s uita dormientes. auditores suos qͦsꝑuigi¬
lias p̾dicationis nutriunt.dũ qd̾ dicunt
facere negligunt. ꝑsomnũ torporis occidt̃.
& negligendo opprimunt. qͦs alere uerboꝵ
lacte uidebant᷑. Unde plerũq dum ipsi
rep̾hensibilit᷑ uiuunt & habere discipłos
uite laudabilis nequeunt. alienos sibi at¬
trahere conant᷑. quatinꝰ dũ bonosse habere
sequaces ostendunt. ap̃ iudicia hominũ
excusent mala quȩ agunt. & qͣsi subditoꝵ
uita mortiferã tegant negligentiã. Unde
& illic mulier quȩ filiũ extinxit ꝓpriũ. quȩ¬
siuit alienũ. S tam̃ uerã matrẽ salomoniꝰ
gladiꝰ inuenit. qͥa uidelicet cuiꝰ fructus
uiuat uł cuiꝰ intereat. ex tremo examine.
ira districti iudicis demonstrat. Ibi & illud
est sollert̃ intuendũ. qd filiꝰ uiuens priꝰ
diuidi precipit᷑. ut soli postmodũ matri
reddat᷑. qͥa in hac uita qͣsi partiri concedit᷑

Expanded text:
magistri nimirum vigilantes quidem scientia sed vita dormientes, auditores suos quos per vigilias praedicationis nutriunt, dum quod dicunt facere negligunt, per somnum temporis occidunt, et negligendo opprimunt quos alere verborum lacte videbantur. Unde plerumque dum ipsi reprehensibiliter vivunt et habere discipulos vitae laudabiles nequeunt, alienos sibi attrahere conantur, quatenus dum bonos se habere sequaces ostendunt, apud judicia hominum excusent mala quae agunt: et quasi subditorum vita mortiferam tegant negligentiam. Unde et illic mulier quae filium exstinxit proprium, quaesivit alienum. Sed veram matrem Salomonis gladius invenit, quia videlicet, cujus fructus vivat, vel cujus intereat, extremo examine, ira districti judicis demonstrat. Ibi et illud est solerter intuendum quod filius vivens prius dividi praecipitur, ut soli postmodum matri reddatur. Quia in hac vita quasi partiri conceditur