comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłs in eadẽ hẏstorie ueritate
pari uoce cõcordat. Ascẽdi aũt
scd̃m reuelationẽ:⁊ neminẽ ui¬
di nisi petrũ ⁊ iacobũ frẽm dni.
R rursũ in alio loco. Nunqͥd nõ
habemꝰ potestatẽ manducandi et
bibendi:. Nunqͥd ñ habemꝰ potesta¬

Expanded text:
Apostolus in eadem historiae veritate pari voce concordat: Ascendi autem secundum revelationem, et neminem vidi, nisi Petrum et Jacobum fratrem Domini . Et rursum in alio loco: 217 Numquid non habemus potestatem manducandi et bibendi
Abbreviated transcription (Latin):
ferente. Neq enĩ frs eiꝰ tũce crede¬
bat in eũ. Itẽ marcꝰ atq matheus.
Tdocebat eos in synagoga eoꝵ in
patria sua:. ita ut stuperẽt ⁊ dice¬
rent. Unde huic omĩs hec sapien¬
tia ⁊ uirtutes: Nõne hic ẽ fabri
filiꝰ: Nõne mat̾ eiꝰ dicit᷑ maria:

Expanded text:
Neque enim fratres ejus tunc credebant in eum . Item Marcus et Matthaeus: Et docebat eos in synagoga eorum in patria sua, ita ut stuperent, et dicerent: Unde huic omnis haec sapientia et virtutes? Nonne hic est fabri filius? nonne mater ejus dicitur Maria,
Abbreviated transcription (Latin):
co replicauimꝰ. ne calũnet᷑ et cla¬
mitet ea que ꝓ se faciant a nob̾ ẽẽ
subtracta.⁊ sententiã suã nõ tes¬
timoniis scripturaꝵ sed lubriea
disputatione cõuulsã. Ecce in qͥt

Expanded text:
co replicavimus, ne calumnietur et clamitet, ea quae pro se faciant, a nobis esse subtracta, et sententiam suam, non testimoniis Scripturarum, sed lubrica disputatione convulsam.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd scriptũ ẽ. ascendit aũt ioseph
in ciuitatẽ dauid ut ꝓfiteret᷑ eũ
maria uxore sua p̃gnante. factũ
ẽ aũt cũ ibi essent impleti sũt
dies ut pareret. ⁊ peꝑit fihũ suũ
pͥmogenitũ ⁊ nitt᷑ apꝓbare pͥmo¬
genctũ nõ posse dici. nisi eũ qͥ ha¬
beat ⁊ fis: sic̃ umgenitꝰ ille uoci¬
tat᷑ qͥ parentibꝰ solus sit filiꝰ. os
ron qͦd aꝑit uuluã ab omni
carne que offer̃ dñõ ab honii¬
ne usq ad pecus tͥ er̃: tantũmͦ
p̃eiis rediment pͥmogenita ho¬
minũ. ⁊ pͥmogenita pecoꝵ
immundoꝵ. Definiuit sermo
dei qͥd sit primogenitũ. Ome
inqͥt qͦd aꝑit uuluã. Alioqͥn
si nõ ẽ pͥmogenitꝰ nisi is tan¬
tũ quẽ sequunt᷑ ⁊ fr̃s : tã diu
sacerdotibꝰ pͥmogenita nõ deben¬
tur. quã diu ⁊ alia fuerint ꝓ-¬

Expanded text:
endit autem Joseph in civitatem David, ut profiteretur cum Maria uxore sua praegnante. Factum est autem cum ibi essent, impleti sunt dies, ut pareret, et peperit filium suum primogenitum : nititur approbare primogenitum non posse dici, nisi eum qui habeat et fratres: sicut unigenitus ille vocatur, qui parentibus solus sit filius. 10Aaron, quod aperit vulvam, ab omni carne quae offertur Domino, ab homine usque ad pecus, tibi erunt: tantummodo pretiis redimant primogenita hominum, et primogenita pecorum immundorum . Definivit sermo Dei, quid sit primogenitum, Omne, inquit, quod aperit vulvam. Alioqui si non est primogenitus, nisi is tantum, quem sequuntur fratres, tamdiu sacerdotibus primogenita non debentur quamdiu et alia fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
uiginti oboli sint: tantũmͦ pͥ¬
mogenita uituloꝵ.⁊ pͥmoge¬
nita ouiũ.⁊ pͥmogenita capra¬
rũ nõ redimas quia scã sũt.
sogit me sermo dei ut om̃e
de mundis animalibꝰ sit deo
uoueã: si de immundis redi¬
mã: dans p̃ciũ sacerdoti. Pos¬
sũ respõdere ⁊ dicere. Qd me
in uniꝰ m̃sis stringis articulo:
Auid pͥmogentũ uocas : quẽ
an fr̃s sequant᷑ ignoro. Expecta
donec sequat᷑ scds. Nichil debeo
sacerdoti. nisi ⁊ ille fuerit ꝓ-¬
creatꝰ: ꝑ quẽ is qͥ ante natus
ẽ incipiat eẽ pͥmogenitꝰ. Nõne
mͥ ipsi apices loquent᷑.⁊ me

Expanded text:
i, viginti oboli sunt. Tantummodo primogenita vitulorum, et primogenita ovium, et primogenita caprarum non redimes, quia sancta sunt . Cogit me sermo Dei, ut omne de mundis animalibus sit, Deo voveam; si de immundis, redimam: dans pretium sacerdoti. Possum respondere, et dicere. Quid me in unius mensis stringis articulo? Quid primogenitum vocas, quem an fratres sequantur, ignoro? Exspecta donec nascatur secundus. Nihil debeo sacerdoti, nisi et ille fuerit procreatus, per quem is qui ante natus est, incipiat esse primogenitus. Nonne mihi ipsi apices
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentibꝰ his qͥ uiderant moysen.
sepulchrũ eiꝰ potuit ignorari.
multomagis tot scłis p̃tereun¬
tibꝰ. Iuxta qͦd ⁊ illud intelligit᷑
de ioseph eugłistã indicasse. de
qͦ scandalũ poterat moueri. ñ
eã cognitã eẽ a uiro suo usq ad
partũ ł ut multomagis intelli¬
geremꝰ cognitã nõ fuisse post par¬
tũ: a qua tũc se abstinuit. cũ adhuc
de uisione poterat fluctuare. Ad
sũmã illud reqͥro. quare se absti¬
nuerit ioseph usq ad partꝰ diem.
Q̾ certe audierat. ioseph fili dauid
ne timeas acciꝑe mariã uxorẽ
tuã. Prohibitũ ei fuerat ne dere¬
linqueret: ne adulterã estimaret
uxorẽ. Nunqͥd ⁊ a cõgressu cõiu¬
gis separatꝰ fuerat : cũ utiq ne se¬
pararet᷑ magis fuisset ãmonitꝰ:
Et audebat inqͥunt uir iustꝰ. dei
in ut̾o audiens filiũ. de uxoris cõi¬
tu cogitare: Pulchre. Quia gͦ som¬
nio tantũ credidit ut uxorẽ nõ an
deret aitingere: is post quã pastoꝵ

Expanded text:
viventibus his qui viderant Moysen, viventibus his qui viderant Moysen, sepulcrum ejus potuit ignorari, multo magis tot saeculis praetereuntibus. Juxta quod et illud intelligitur de Joseph, Evangelistam id indicasse, de quo scandalum poterat moveri, non eam cognitam esse a vito suo usque ad partum, ut multo magis intelligeremus cognitam non fuisse post partum, a qua tunc se abstinuit, cum adhuc de visione poterat fluctuare. 8. Ad summam, illud requiro, quare se abstinuerit Joseph usque ad partus diem. et certe audierat, Joseph, fili David, ne timeas accipere Mariam uxorem tuam . Prohibitum ei fuerat, ne relinqueret, ne adulteram existimaret uxorem. Numquid et a congressu conjugis separatus fuerat, cum utique ne separaretur magis fuisset admonitus? Et audebat, inquit, vir justus, Dei in utero audiens filium, de uxoris coitu cogitare? Pulchre. Qui ergo somnio tantum credidit, ut uxorem non 213 auderet attingere: is postquam pastorum
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: sepelier̃ eũ in geth ꝓpe do¬
mũ phogor:⁊ nemo scit sepul¬
chrũ eiꝰ usq in diẽ istũ. Certe
hodiernꝰ dies illiꝰ tpris ẽ estiman¬
dus:. qͦ hystoria ipsa cõtexta ẽ.
Siue moysen dicere uolueris
auctorẽ pentatheuci: siue es¬
dram eiusdẽ instauratorẽ oꝑis.
nõ recuso. Nũc hoc querit᷑ ut
id qͦd dictũ ẽ. usq ad diẽ istũ.
ad illã referat᷑ etatẽ: qͣ libri
editi sũt siue cõscripti. Doceat
gͥ post illã diẽ tot iã annoꝵ
usq ad nos uoluminibꝰ exachis.
aut idola que sub therebinto
cõdita fuerant reꝑta: aut mo¬
ysi tumulũ inuestigatũ: qͥa
obnixe asserit. post donec ⁊ usꝙ
esse inciꝑe: qͦd tã cdiui ñ fuit quã¬
diu usq cõpleret᷑ et donec. Qn
potiꝰ animadu̾tat scripture scẽ
idioma÷ ⁊ nobcũ in qͦ hesitabat
intelligat. ea de quibꝰ posset am¬
bigi si nõ fuissent scripta signa¬
ri. ceta uͦ nr̃e intelligentie dere¬
unqͥ. Si enĩ adhiic recenti tẽpore

Expanded text:
 sepelierunt eum in Geth, prope domum Phegor, et nemo scit sepulcrum ejus usque in diem istum . Certe hodiernus dies illius temporis aestimandus est, quo historia ipsa contexta est, sive Moysen dicere volueris auctorem Pentateuchi, sive Ezram ejusdem instauratorem operis, non recuso. Nunc hoc quaeritur, an id quod dictum est, usque in diem istum, ad illam referatur aetatem, qua libri editi sive conscripti sunt. Doceat igitur post illam diem tot jam annorum usque ad nos voluminibus exactis, aut idola, quae sub terebintho condita fuerant, reperta, aut Moysi tumulum investigatum, quia obnixe asserit, post donec et usque, esse incipere, quod tamdiu non fuit quamdiu usque compleretur et donec. Quin potius animadvertat Scripturae sanctae idioma, et nobiscum, in quo haesitabat, intelligat ea, de quibus posset ambigi, si non fuissent scripta, signari, caetera vero nostrae intelligentiae derelinqui. Si enim adhuc recenti tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾rogo de ioħe quẽ constat
ẽẽ unigenitũ: an ⁊ pͥmogenitꝰ
fuerit. Utrũnã ⁊ ipse scd̃m
legẽ ꝓ toto ei legi fuerit obno¬
xius. ambigi nõ potest. Certe
de saluatore scriptura sic loqͥt᷑.
Cũ expleti essẽt dies purgati¬
onis eoꝵ scd̃m legẽ moysi. du¬

Expanded text:
rogo de Joanne, quem constat esse unigenitum, an et primogenitus fuerit? Utrumne et ipse secundum Legem, pro toto ei legi fuerit obnoxius? Ambigi non potest. Certe de Salvatore Scriptura sic loquitur: Cum expleti essent dies purgationis eorum, secundum Legem Moysi, du
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ uarietate tractare: cũ omẽ ue
teris ⁊ noue scripture instrum̃tũ
in latinũ sermonẽ exide trans¬
latũ sit. Multo purior manare
m̃tatio suꝑflua.⁊ disputatio magis
curiosa quã uera. Runqͥd nõ potuit
scriptura dicere : ⁊ accepit uxorẽ
suã.⁊ nõ fuit ausus ampliꝰ contin¬
gere eã. sicuti de thamar dixit
⁊ iuda : Aut defuerant matheo
gi posset effari: Non cognouit
inqͥt eã: donec peꝑit filiũ. R post

Expanded text:
te tractare, cum omne et veteris et novae Scripturae instrumentum in Latinum sermonem exinde translatum sit, et multo purior manare mentationes superfluae, et disputatio magis curiosa, quam vera. Numquid non potuit Scriptura dicere: Et accepit uxorem suam, et non fuit amplius ausus contingere eam : sicut de Thamar dixit et Juda? Aut defuerunt Matthaeo at, posset effari? Non cognovit, inquit, eam donec peperit filium Mat
Abbreviated transcription (Latin):
litas int̾cessit. Ipsa pannis inual¬
uit infantẽ. ipsa ⁊ mat̾ et obste¬
trix fuit .E collocauit inqͥt eũ in
p̃sepio. qͥa nõ erat ei locus in di¬
uersorio. Que sententia ⁊ apocri¬
phoꝵ deliram̃ta cõuineit. dũ ma¬
ria ipsa pannis inuoluit infantẽ:
⁊ heluidii expleri ñ patit᷑ uolup¬
tatẽ. dũ in diu̾sorio locus nõ fuit
ante quã cõuenirẽt:⁊ nõ cognouit
eã donec peꝑit filiũ: ad terciã ue¬
niendũ ẽ questionẽ: ut iuxta ordi.¬

Expanded text:
litas intercessit. Ipsa pannis invollitas intercessit. Ipsa pannis involvit infantem, ipsa et mater et obstetrix fuit. Et collocavit eum, inquit, in praesepio, quia non erat ei locus in diversorio . Quae sententia et apocryphorum deliramenta convincit, dum Maria ipsa pannis involvit infantem; et Helvidii expleri non patitur voluptatem, dum in diversorio locus non fuit Antequam convenirent, et Non cognovit eam, donec peperit filium, ad tertiam veniendum est quaestionem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tã cõtentiosus. etiã nũc tuã m̃tẽ
suꝑaueris:. nolo mͥ aliqͦd int̾ partũ
⁊ coitũ tẽpus int̾seras. Nolo dicas:
mulier quecũq cõceꝑit ⁊ peperit
masculũ immunda erit septẽ di¬
ebꝰ: scd̃m dies secessionis ⁊ purga¬
tionis sue immunda erit. ⁊ octa¬
uo die circũcidet carnẽ p̃putii eiꝰ
⁊ triginta diebꝰ sedebit in sangui-¬
ne puro. ⁊ omẽ scm̃ nõ tanget.⁊
reliqͣ statĩ eã inuadit ioseph̾. sta¬
tĩ audiat ꝑ ieremiã. Equi insan¬
entes in feminas facti sũt mͥ. Unꝰ¬
qͥsq ad uxorẽ ꝓximi sui huniebat.
Alioqͥn quomͦ stare poterit. ñ cog¬
nouit eã donec peꝑit filiũ: si post
purgationis tẽpus expectat: si
qͦdraginta rursũ diebͦ tanto tẽpore
dilata libido differt᷑ ⁊ Polluat᷑
at uxorẽ : sic incipiant nuptie
ne euglista m̃titꝰ sit. Sed absit
ut hoc de matre saluatoris ⁊ uiro
iusto sit estimandũ. Nulla ibi obs¬
tetrix. nulla mulierculaꝵ sedu¬

Expanded text:
tentiosus es, jam nunc tua mente superaberis. Nolo mihi aliquod inter partum et coitum tempus interseras. 214 Nolo dicas: Mulier quaecumque concepit et peperit masculum, immunda erit septem diebus, secundum dies secessionis et purgationis suae immundata erit: et octavo die circumcidet carnem praeputii ejus, et triginta tribus diebus sedebit in sanguine puro, et omne sanctum non tanget, et reliqua . Statim eam invadat Joseph: statim audiat per Jeremiam: Equi insanientes in feminas facti sunt mihi, unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebat . Alioqui quomodo stare poterit, Non cognovit eam, donec peperit filium: si post purgationis tempus exspectat: si quadraginta rursum diebus tanto tempore dilata libido differtur? Polluatur at uxorem. Sic incipiant nuptiae, ne Evangelista mentitus sit. Sed absit, ut hoc de matre Salvatoris et viro justo sit aestimandum. Nulla ibi obstetrix: nulla muliercularum sedu
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ in pace qͥa uider̃ ocłi mĩ salu¬
tare tiũ:. qͥ annã ꝓphetissã. ma¬
gos. stellã. herodẽ. angłos uiderat :
qͥ in quã miracula tanta cognoue¬
rat: dei tẽplũ. sp̃s scĩ sedẽ. dñĩ sui
matrẽ audebat attingere: Et cer
hec. cõferens in corde suo. Ae ne
seph:⁊ erant inqͥt lucas pat̾ illiꝰ ⁊
mat̃ admirantes suꝑ his que dice¬
bant᷑ de eo licet tu mira impu¬
dentia hec in grecis codicibꝰ falsata
contendas. que nõ solũ om̃s pene
grecie tractatores in suis uolumi¬
nibꝰ dereliquer̃: sed nõnulli qͦq la¬

Expanded text:
i salutare tuum : qui Annam prophetissam, Magos, stellam, Herodem, Angelos viderat; qui, inquam, miracula tanta cognoverat, Dei templum, Spiritus sancti sedem, Domini sui matrem audebat attingere? Et certaec, conferens in corde suo . Ac neseph: Et erant, inquit Lucas, pater illius, et mater admirantes super his, quae dicebantur de eo. Licet tu mira impudentia haec in Graecis codicibus falsata contendas, quae non solum omnes pene Graeciae Tractatores in suis voluminibus reliquerunt; sed nonnulli q
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs duplicit̃ intelligi. Et de eo qͥ
rendũ ipse disseruit. nullo dubitan¬
te qͥn ad scientiã sepe referat᷑: ut
ibi. Remansit puer iħs in ierłm:
⁊ nõ cognouer̃ parentes eiꝰ. Nunc
donec eiꝰdẽ scripture auctoritate
frangat᷑ : que sepe certũ tẽpus sic̃
ipse disseruit in eiꝰ assũptione sig¬
nificat: sepe infinitũ. ut ẽ illud
sũ. ego sũ. ⁊ donec senescatis ego sũ.
Nunqͥd post quã illi senuerĩt. ds̃
ẽẽ desistit: Et saluator in eugłio
ad apłos. ecce ego inqͥt uobiscũ sũ
omĩbꝰ diebꝰ. usq ad cõsũmationẽ
scłi. Ergo post cõsũmationẽ scłi a
in duodecĩ soliis iudicaturi sũt du¬
odecĩ tribꝰ isrł. dnĩ cõsortio frauda

Expanded text:
sanctis, dupliciter intelligi. Et de eo quisanctis, dupliciter intelligi. Et de eo quirendum, ipse disseruit: nullo dubitante, quin ad scientiam saepe referatur, ut ibi: Remansit puer Jesus in Jerusalem, et non cognoverunt parentes ejus. Nunc donec, ejusdem Scripturae auctoritate frangatur, quae saepe certum tempus ut ipse disseruit in ejus assumptione significat, saepe infinitum, ut est illud, sum, ego sum, et donec senescatis ego sum . Numquid postquam illi senuerint, Deus esse desistet? Et Salvator in Evangelio ad Apostolos, Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Ergo post consummationem saeculiin duodecim soliis judicaturi sunt duodecim tribus Israel , Domini consortio fraudab
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ suã: ⁊ nõ cognouit eã do¬
nec peꝑit filiũ: ⁊ uocauit nom̃ eiꝰ
iħm. In qͦ pͥmũ aduersariꝰ suꝑfluo
labore desudat. cognoscendi uer¬
bũ ad coitũ magis quã ad scien¬
tiã esse referendũ: qͣsi hoc qͥsqͣm
negauerit: ⁊ eas ineptias qͣs re¬
darguit.aliqͣndo prudens qͥspiã
potuerit suspicari. Seinde uult
docere qͦq qͦd donec siue usq ad¬
uerbia. certũ tẽpiis significent:
qͦ cõpleto fiat id qͦd usq ad illud
tẽporis qͦd ꝑscriptũ ẽ nõ fiebat.
Uelut in p̃senti: ⁊ nõ cognoscebat
eã donec peꝑit filiũ. Apparet in
qͥt cognitã eẽ post partũ. cuiꝰ co¬
guitionẽ filii tantũ generatio
differebat. E ad hoc approbandũ
congerit de scripturis exẽpla quã¬
plurima: more andabataꝵ gladiũ
in tenebris uentilans: ⁊ lingue
sonũ ad cõfodienda sui tantũ corpo¬
ris membra cõcutiens. Ad qͦd nos¬
breuit̃ respondebimꝰ :⁊ cognosce-¬
bat.⁊ usq sermonẽ. in scripturis

Expanded text:
rem suam, et non cognoscebat eam, donec peperit filium, et vocavit nomen ejus Jesum . In quo primum adversarius superfluo labore desudat, cognoscendi verbum ad coitum magis, quam ad scientiam referendum: quasi hoc quisquam negaverit, et eas ineptias quas redarguit, aliquando prudens quispiam potuerit suspicari. Deinde vult docere, quod donec, sive usque, adverbium, certum tempus significet: quo completo fiat id, quod usque ad illud temporis quod praescriptum est, non fiebat, velut in praesenti: Et non cognoscebat eam, doquit, cognitam esse post partum, cujus cognitionem filii tantum differebat generatio. Et ad hoc approbandum congerit de Scripturis exempla quamplurima, more Andabatarum gladium in tenebris ventilans, et linguae sonum ad confodienda sui tantum corporis membra concutiens. 6. Hierobreviter respondemus, et cognoscebat, et usque, sermonem, in Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
mnumerabilia suꝑ hoc exẽpla
cõgerere:⁊ omnẽ lacessientis
ꝓcacitatẽ testimonioꝵ nube
celarẽ. Uerũ adhuc pauca su¬
biciã. ut his similia ipse sibi lex¬
tor inueniat. Loquit᷑ in genesi
sermo diumꝰ. E tradider̃ iacob
deos alienos qͥ erant in mambꝰ
eoꝵ: ⁊ maures que erant in
auriculis eoꝵ:⁊ abscondit eas
iacob subtꝰ therebintũ que ẽ in
sichimis: ⁊ ꝑdidit eas usq in ho¬
diernũ diem. Itẽ in fine deut̃o¬

Expanded text:
numerabilia exempla congerere, et omnem lacessentis procacitatem, testimoniorum nube celare; verum adhuc pauca subjiciam, ut his similia ipse sibi lector inveniat. 7. Loquitur in Genesi sermo divinus: Et tradiderunt Jacob deos alienos, qui erant in manibus eorum, et inaures quae erant in auriculis eorum. Et abscondit ea Jacob subter terebinthum, quae est in Sichimis, et perdidit ea usque in hodiernum diem
Abbreviated transcription (Latin):
excepto ioseph. ⁊ helisabeth. ⁊ ipsa
maria. paucisq admodũ siqͦs ab his
audisse possumꝰ estimare: om̃s ih̃m
filiũ ioseph putabant : in tantũ ut
etiã eugłiste opimonẽ uulgi expͥ¬
mentes. que uera hẏstorie lex ẽ: pa¬
trẽ eũ dixerint saluatoris. Ut ibi.
Q uenit in spũ in tẽplũ. haud du¬
biũ qͥn symeon. Et cũ inducerent
parentes puerũ ihm: ut facerent de
illo scd̃m cõsuetudinẽ legis. R alibi.
Erant pat̾ illiꝰ ⁊ mat̾ admirantes
suꝑ his que dicebant᷑ de eo. Et rur¬
sus. Et ibant parenteseiꝰ ꝑ annũ in
ierłm:. in sollemni die pasche. Ac
deinde. E cõpletis diebꝰ cũ reuerte¬
rent᷑: remansit puer iħs in ierłm:¬
nõ cognouer̃ parentes eiꝰ. Ipsa qͦq
maria que ad gabrihelẽ responde¬
rat dicens. quomͦ erit hoc qm̃ ui¬
rũ nõ cognosco: qͥd de ioseph loque.¬
bat᷑ ausculta. Fili: qͥd fecisti nobis
sic: Ecce pat̃ tuus ⁊ ego dolentes
querebamꝰ te. Nõ hic indeoꝵ ut

Expanded text:
excepto Joseph, et Elisabeth, et ipsa Maria, paucisque admodum, si quos ab his audisse possumus aestimare, omnes Jesum filium aestimabant Joseph: intantum, ut etiam Evangelistae opinionem vulgi exprimentes, quae vera historiae lex est, patrem cum dixerint Salvatoris, ut ibi, Et venit in spiritu in Templum haud dubium quin Simeon et cum inducerent parentes ejus puerum Jesum, ut facerent de illo secundum consuetudinem legis . Et alibi: Et erant pater illius et mater admirantes super his quae dicebantur de eo . Et rursum: Et ibant parentes ejus per annum in Jerusalem in solemni die Paschae . Ac deinde: Et completis diebus cum reverterentur, remansit puer Jesus in Jernon cognoverunt parentes ejus . Ipsa quoque Maria quae ad Gabrielem responderat, dicens, Quomodo erit hoc, quia virum non cognovi, quid de Joseph loquitur, ausculta: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego, dolentes quaerebamus te . Non hic Judaeorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ sit: nõ negamꝰ : de eo qͥ pas¬
sus ẽ crucẽ: qͥ postea sedere iubet᷑
a dextris. Quid sibi uult qͦd ait:
oportet enĩ illũ regnare. donec
ponat om̃s inimicos sub pedibꝰ
eiꝰ: Nunqͥd tam dui regnaturꝰ¬
sub pedibꝰ fuerint regnare de-¬
sistet: cũ utiq tũc magis reg¬

Expanded text:
dictum sit, non negamus de eo qui passus est crucem, qui postea sedere jubetur a dextris. Quid sibi vult hoc quod ait, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus? Numquid tamdiu regnatursub pedibus fuerint, regnare desistet? cum utique tunc magis reg
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris: sed qͦ ad famã marie c̃¬
seruandã pat sit ab om̃b̾ estima¬
dimittere eã: in tantũ suũ nõ eẽ
qͥ cõceptꝰ fuerat cõfitebat᷑. Sed iã
satis docendi magis quã responden¬
di studio dispitatũ ẽ. cur ioseph
pat̾ dnĩ.cur maria appellata sit cõ¬
iux in qͦ ⁊ hoc breuit̃ cõtinet᷑: cur

Expanded text:
vatoris; sed quod ad famam Mariae conservandam, pater sit ab omnibus aestimadimittere eam. 210 Intantum suum non esse, qui conceptus fuerat, confidebat. Sed jam satis docendi magis, quam respondendi studio disputatum est, cur Joseph pater Domini, cur Maria appellata sit conjux: in quo et hoc breviter continetur, cur
Abbreviated transcription (Latin):
Sicui aut̃ scrupulus cõmouet᷑.
qͣre desponsata ⁊ nõ potiꝰ sine spon¬
so siue ut scriptura appellat mari-¬
to uirgo cõceꝑit: sciat triplicẽ fu¬
isse rationẽ. Primo: ut ꝑ genealo¬
giã ioseph cuiꝰ maria cognata erat.
origo qͦq marie monstraret᷑. Scdo:
ne iuxta legẽ moẏsi qͣsi adult̾a la-¬
pidaret᷑ a ppło. Tercio: ut ad egyp

Expanded text:
Si cui autem scrupulus commovetur, quare desponsata, et non potius sine sponso, sive ut Scriptura appellat marito, virgo conceperit, sciat triplicem fuisse rationem. Primo, ut per genealogiam Joseph, cujus Maria cognata erat, origo quoque Mariae monstraretur. 209 Secundo, ne juxta legem Moysi ut adultera lapidaretur a populo. Tertio, ut a
Abbreviated transcription (Latin):
UPes rogatꝰ a fra¬
tribꝰ ut aduersus libel¬
lũ cuiꝰdam heluidii
responderẽ. facere
distuli÷ nõ qͦd dificile fuerit ho-¬
mis imbutũ literis suꝑiori asser-¬
tione conuincere. sed ne respon¬
dendo dignꝰ fieret qͥ uinceret᷑. Huc
accedebat. ne homo turbulentꝰ.
et solus in uinuerso mundo sibi
et laicus et sac̾dos: qͥ ut ait ille
e signũ arbitrat᷑. accepta mate¬
ria disputandi ampliꝰ inciꝑet
blasphemare.⁊ qͣsi de sublimi lo¬
ro in totũ orbẽ ferre sententrã:
meq qͥa ueritate nõ posset. lace
fratrũ qͥ ad eiꝰ rabiẽ mouebant᷑.
iustiore fine cesserũt. ĩã ad radi¬
ces infructuose arboris euglii
securis ẽ admouenda . ⁊ cũ infe¬
cunditate folioꝵ tradenda flã-¬
mis. ut discat aliqͣndo reticere.
qui nunqͣm didicit loqui. Igit᷑¬

Expanded text:
uper rogatus a fratribus, ut adversus libellum cujusdam Helvidii responderem, facere distuli: non quod difficile fuerit, hoque imbutum litteris, super veri assertione convincere; sed ne respondendo dignus fieret, qui vinceretur. Huc accedebat quod homo turbulentus, et solus in universo mundo sibi et laicus et sacerdos qui, ut ait ille,ae signum arbitratur accepta materia disputandi, amplius inciperet blasphemare, et quasi de sublimi loco in totum orbem ferre sententiam: meque quia veritate non posset, lacerfratrum, qui ad ejus rabiem movebantur, justiori fine cessarunt, jam ad radices infructuosae arboris Evangelii securis est admovenda , et cum infecunditate foliorum tradenda flammis, ut discat aliquando 206 reticere, qui numquam didicit loqui. 2. Igit
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ. ut sponsas appellet uxores:
sic̃ sequentibꝰ deuterononiii testi¬
moniis approbat᷑. Siqͥs inqͥt inuene-¬
rit uirginẽ desponsatã in agro.
⁊ uim faciens dormierit cũ ea. mo
riat᷑ qͥa humiliauit uxorẽ ꝓxuni
sui.U̾ in alio loco Si aut̃ fuerit
adolescentula desponsata uiro. ⁊
inuenerit eã homo in ciuitate et
dormierit cũ ea  educetis utrũq
ad portã cuiitatis illiꝰ: ⁊ lapidabun¬
t᷑ lapidibꝰ ⁊ morient᷑. Adolescentu-¬
la qͥdẽ qͥa nõ clamauit in cuita¬
te. uir aũt qͥa humiliauit uxorẽ
ꝓxiii sui. E eradicabitis malig-
Et qͥs ille homo cui desponsata ẽ
uxor: ⁊ nõ accepit eãs Hadat ⁊¬

Expanded text:
rimus, ut sponsas appellet uxores. rimus, ut sponsas appellet uxores. Sicut in sequentibus Deuteronomii testimoniis approbatur: Si quis, inquit, invenerit virginem desponsatam viro in campo, et vim faciens dormierit cum ea, morte moriatur, quia humiliavit uxorem proximi sui . Et in alio loco: Si autem fuerit adolescentula desponsata viro, et invenerit homo eam in civitate, et dormierit cum ea, educetis utrumque ad portas civitatis illius, et lapidabuntur lapidibus, et morientur. Adolescentula quidem, quia non te: vir autem, quia humiliavit uxorem proximi sui: et eradicabitis malum Et quis ille homo, cui desponsata est uxor, et non accepit Al. a
Abbreviated transcription (Latin):
fierent. Igit᷑ cũ eugłista dic̃ priꝰ quã
conuenirent: ꝓximũ nuptiaꝵ tẽpus
ostendit: ⁊ in eo iã fuisse rem. ut
que priꝰ sponsa fuerat. ẽẽ uxor in¬
ciꝑet. Quasi dixerit. Ante quã oscu¬
la amplexusq misceret ante quã
rem agerent nuptiaꝵ inuenta ẽ
habens in utero. Inuenta aut̃ a nul¬
lo alio nisi a ioseph. qͥ sponse uterũ
tumentẽ pene iã licentia marita¬
li ⁊ curiosis ocłis dep̃hendit. Non
tam̃ sequit᷑ ut pͥoribꝰ dociiimꝰ exẽ¬
plis. eũ eũ maria cõuenisse post
partũ. cuiꝰ cõueniendi desideriũ
pueri cõceptione sublatũ ẽ. Quod
aũt in sominis dicit᷑ ad ioseph. ne
timeris acciꝑe mariã cõiugẽ tuã:
⁊ rursũ. surgens aũt ioseph a som¬
no fec̃ sic̃ p̃cepit ei angłs dñ et
accepit uxorẽ suã. nullũ debet
mouere qͣsi ex eo qͦd uxor ẽ apel¬
lata. sponsa eẽ desierit: cũ hanc eẽ¬
diuine scripture cõsuetudinẽ noue-¬

Expanded text:
fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam convenirent, proximum nuptiarum tempus ostendit, et in eo jam rem fuisse ut, quae prius sponsa fuerat, esse uxor inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent; antequam rem agerent nuptiarum, inventa est habens in utero. Inventa est autem a nullo alio, nisi a Joseph, qui sponsae uterum tumentem pene jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docuimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus conveniendi desiderium, uteri conceptione sublatum est. Quod autem in somnis dicitur ad Joseph: Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam. Et rursum: Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei Angelus Domini, et accepit uxorem suam, nullum movere debet, quasi ex eo quod uxor est appellata, sponsa esse desierit: cum hanc esse Scripturae divinae consuetudinem nove
Abbreviated transcription (Latin):
ih̾s. ut sacri uentris hospicium
cuiꝰ decẽ mensibꝰ inhabitator fu¬
it. ab om̃i cõcubitꝰ suspicione tu¬
eat᷑. Ipse quoq ds̃ pater ẽ unpre¬
candus: ut matrẽ filii sui uir-¬
ginẽ ostendat fuisse post partũ:
que fuit mat̾ ante quã nupta.
Non campũ rethorici desideramꝰ
eloquii: ñ dialecticoꝵ tendiculas.
et aristotilis spineta cõquirimꝰ.
ipsa scripturaꝵ uerba ponenda
sũt. ipsis quibꝰ aduersum nos
usus ẽ testinoniis reuincat᷑ꝰ ut intel¬
ligat se ⁊ legere potuisse que scripta
sũt: et non potuisse cognoscere qua

Expanded text:
us, ut sacri ventris hospitium, cujus decem mensibus inhabitator fuit, ab omni concubitus suspicione tueatur. Ipse quoque Deus Pater est imprecandus, ut matrem Filii sui, virginem ostendat fuisse post partum, quae fuit mater antequam nupta. Non campum rhetorici desideramus eloquii, non Dialecticorum tendiculas, nec Aristotelis spineta conquirimus: ipsa Scripturarum verba ponenda sunt: ipsis quibus adversum nos usus est testimoniis, revincatur, ut intelligat, se et legere potuisse quae scripta sunt, et non potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
turis eugłista dixisset. priꝰ quã
cõuenirent: qͥa nemo de nõ pran¬
suro dicit. ante quã pranderet.
Deinde a dnõ uxxorẽ appellatã
atq cõiunctã. Audiamꝰ nric qͥd
scriptura ꝓnunciet. Ex surgens
inqͥt ioseph a somuo: fecit sicut
p̃ceꝑat ei angłs dnĩ. Ꝙ accepit
uxorẽ suã: ⁊ nõ cognouit eã do¬

Expanded text:
turis Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet. Deinde ab Angelo uxorem appellatam et conjunctam. Audiamus nunc quid Scriptura pronuntiet: Exsurgens, inquit, Joseph a somno, fecit sicut praeceperat ei Angelus Domini: et accepit uxorem suam, et non cognovit ea
Abbreviated transcription (Latin):
apłm. Nõ regnet peccatũ in urõ
mortali corpore. Quid ẽ nõ regnet
Ad obediendũ desideriis eiꝰ. Nõ dix̃
noli habere desideria mala a uom
enĩ in hac carne mortali ubi ca
ro cõcupiscit aduersus sp̃m et
sideria mala : Illud gͦ fac. Non
regnet peccatũ in ur̃o mortali
corpore: ad obediendũ desideris
eiꝰ. Et si sit̃t desideria: nõ eis obe

Expanded text:
m: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, Non regnet? Ad obediendum desideriis ejus. Non dixit, Noli habere desideria mala. Quomodo enim in hac carne mortali, ubi caro concupiscit adversus spiritumabeo desideria mala? Illud ergo fac, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus. Etsi sunt desideria, non eis ob
Abbreviated transcription (Latin):
age si ita ẽ. ei qͥ tibi donauit ut
ita sit.Noli tibi hoc arrogare. ne
ꝑdas qͦd accepisti.⁊ incipias frustra
rogare. Nõ times. ds̃ suꝑbis resis¬
titꝰ humilibꝰ aũt dat grãmꝰ. Er
deo nõ dnẽt᷑ mͥ omĩs inqͥtas. Can
cantasti uerba ista: Puto te nõ
segaturũ. Ergo cantasti in ppło
dei:⁊ rogasti dicens. Gressus meos
qͣre mecũ rogabas: Ceneo p̾cantẽ:
nite ad me om̃s qͥ laboratis. Audi¬
amꝰ. ⁊ ueniamꝰ. Quid ẽ ueniamꝰ :¬
Ueniamꝰ credendo ꝓficiamꝰ grãs
agendo. accedamꝰ ꝑseuerando. ꝑ¬
ueniamꝰ. Ueniamꝰ ad eũ qͥ dicit.
Uenite ad me om̃s qͥ laboratis. Et
tu laboras.⁊ ego laboro. Illũ audi¬
amꝰ. ad illũ ueniamꝰ. Iter nos qͣre
litigamꝰ. Ambo audiamꝰ: qͥa am-¬
bo laboramꝰ. Quare inter nos liti¬
gamꝰ. An ut medicũ uocantẽ nõ
audiamꝰ: Sinfelix infirmitas.
pat᷑ egrotus.Uide qͥd dicat uo¬
cando. Uenite ad me om̃s qͥ la

Expanded text:
age, si ita est, ei qui tibi donavit ut age, si ita est, ei qui tibi donavit ut ita sit. Noli tibi hoc arrogare, ne perdas quod accepisti, et incipias frustra rogare. Non times, Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam Deo, Non dominetur mihi omnis iniquitas. Cantcantasti verba ista, puto te non negaturum. Ergo cantasti in populo Dei, et rogasti Deum, dicens, Gressus meos quare mecum rogabas? Teneo precantem, nite ad me, omnes qui laboratis. Audiamus et veniamus. Quid est, Veniamus? Credendo proficiamus, gratias agendo accedamus, perseverando perveniamus. Veniamus ad eum qui dicit, Venite ad me, omnes qui laboratis. Et tu laboras, et ego laboro: illum audiamus, ad illum veniamus, inter nos quare litigamus? Ambo audiamus, quia ambo laboramus: quare inter nos litigamus? an ut medicum vocantem non audiamus? O infelix infirmitas! patur aegrotus. Vide quid dicat vocando: Venite ad me, omnes qui l
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: tu tibi p̃stas uiribꝰ tuis:. Cũ
enĩ nõ fiunt membra tua arma
iniqͥtatis ÷ ẽ quidẽ iniqͥtas in men¬
bris tuis. in desideriis illicitis se
nõ regnat. Quomͦ regnat que ar¬
ma nõ habet: Pars tua. caro iua.
Cõcupiscentia carnis tue langor ĩ.
rebellans aduersus te. Langor iste
grannus ẽ. Si uis te tiranni ẽẽ uic¬
torẽ. xp̃m inuoca imꝑatorẽ. Nam¬
scio qͥd mͥ eras dicturuis. uel qͥd apud
te ipsũ mͦ dicas. Quisqͥs talis hic es.
⁊i audis me:. seio qͥd tibi intꝰ loquat᷑
iniqͥtas. Adhuc enĩ sub iugo es mi¬
qͥtatis: quando nõ agnoscis p̃ciũ re-¬
deptoris. Scio qͥd tibi dicas. Ecce cõ¬
cupiseit caro mea aduersus sp̃m meũ.
sõcupiscit adulteriũ. sed nõ cõsen-¬
tio: nõ annuo. nõ decerno. Nõ so¬
lũ nõ ago. sed nec agere cõsentio.
Non solũ foris ꝑ carnẽ nõ ꝑpetro:
sed nec ipsa m̃te sequor rebellan-¬
tẽ cõsentio repugnanti: cedo luc¬
tanti. Nõ facio. Ecce nõ dñãt᷑ mei

Expanded text:
ibi praestas viribus tuis? Cum enim non fiunt membra tua arma iniquitatis, est quidem iniquitas in membris tuis, in desideriis illicitis, sed non regnat. Quomodo regnat, qui arma non habet? Pars tua, caro tua, concupiscentia carnis tuae languore rebellat adversus te. Languor iste tyrannus est: si vis te tyranni esse victorem, Christum invoca imperatorem. scio quid mihi eras dicturus, vel quid apud te ipsum modo dicas. Quisquis talis hic es, et audis me, scio quid tibi intus loquatur iniquitas. Adhuc enim sub jugo es iniquitatis, quando non agnoscis pretium Redemptoris. Scio quid tibi dicas. Ecce concupiscit caro mea adversus spiritum meum, concupiscit adulterium; sed non consentio, non annuo, non decerno: non solum non ago, sed nec agere consentio; non solum foris per carnem non perpetro, sed nec ipsa mente sequor rebellantem. Consentio repugnanti, cedo luctanti? Non facio. Ecce non dominatur mi
Abbreviated transcription (Latin):
ni ad illũ arbitrio meo. uoluntnte
mea Quia ueni. reficit me: qͥa ue¬
ni iugũ suũ imponit mͥ suaue. Ca
dat amorẽ. sarcinã suã leuẽ impo¬
nit mͥ amanti ⁊ diligenti. Hec om̃a
fecit in me: sed qͥa ueni ad eũ. Ergo
hoc sapis qͥa uenisti. Tu tibi hoc ps¬
titisti: Quid enĩ habes qͦd nõ acce¬
pisti: Quomͦ uenistiꝰ. Credendo ue¬
nisti. sed nõdũ ꝑuenisti. Adhuc in
tibi arrogas quia inuenta ẽ a te
uia iusta. ipsa arrogantia ꝑeasde
uia iusta. Ego inqͥs ueny arbiĩ
meo ueni: uoluntate mea ueni. Quid
turgescis: Qͥd tumescis : Ilis nosse qͥa
⁊ hoc p̃stitũ ẽ tibi : Ipsũ audi uocan¬
stẽ. Nemo uenit ad me. nisi pat̾ qͥ

Expanded text:
ni ad illum arbitrio meo, voluntate ni ad illum arbitrio meo, voluntate mea. Quia veni, reficit me: quia veni, jugum suum imponit mihi suave; qui dat amorem, sarcinam suam levem imponit mihi amanti et diligenti: haec omnia fecit in me; sed quia veni ad eum. Ergo hoc sapis, quia venisti, tu tibi hoc praestitisti? Quid enim habes quod non accepisti ? Quomodo venisti? Credendo venisti: sed nondum pervenisti. Adhuc in tibi arrogas quia inventa est a te via justa, ipsa arrogantia pereas de via justa. Ego, inquit, veni, arbitrio meo veni, voluntate mea veni. Quid turgescis? quid tumescis? Vis nosse quia et hoc praestitum est tibi? Ipsum audi vocantem: Nemo venit ad me, nis
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs eqͣlitate natꝰ ẽ de patre. Quid
tam̃ fec̃ ꝓpt̾ te  Semet ipsũ exi¬
nanuit : formã serui accipiens.
In similitudine hominũ factꝰ.: et
habitu inuentꝰ ut homo. Ecce ꝓpter
te ds̃ factꝰ ẽ homo: ⁊ nõ te uis agnos¬
cere cũ sis homo. Ecce ꝓpt̾ te factꝰ
homo sine peccato: ⁊ nõ uis te ag¬
noscere cũ peccato: ut uenias ad illũ
qͥ ait: uenite ad me om̃s qͥ laboritis
⁊ honerati estis: ⁊ ego uos reficiã. Tol
lite iugũ meũ suꝑ uos. Tulisti hoc iu¬
gũ tulisti:: Sentis te habere sessorẽ.
Tulisti hoc iugũ. Sicis: tuli. Sentiste
habere sessorẽ: Sentis te habere rec¬
torẽ: Sentio inqͥs. Iui gͦ dic. Gressus
meos dirige scd̃m uerbũ tuũ. Regit
te sub iugo suo ⁊ sub sarcina sua.
ẽ. Amanti suaue ẽ. Dñs dedit suaui¬
tatẽ. An forte qͥa uel uenisti audies
uenzte ad me. hoc ipsũ tibi arroga¬
re intendis qͥa uenisti᷑. Ecce inqͥs ue¬

Expanded text:
Patris aequalitate natus est de Patre. Quid Patris aequalitate natus est de Patre. Quid tamen fecit propter te? Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens; in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo . Ecce propter te Deus factus est homo, et non te vis agnoscere, cum sis homo? Ecce propter te factus est homo sine peccato, et non vis te agnoscere cum peccato? ut venias ad illum qui ait, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et egolite jugum meum super vos. Tulisti hoc jugum? Tulisti? Sentis te habere sessorem? Tulisti hoc jugum? Dicis, Tuli. Sentis te habere sessorem? Sentis te habere rectorem? Sentio, inquis. Illi ergo dic, Gressus meos dirige secundum verbum tuum. Regit te sub jugo suo, et sub sarcina sua. est. Amanti, suave est: Dominus dedit suavitatem . An forte quia vel venisti, audiens, Venite ad me, hoc ipsum tibi arrogare intendis, quia venisti? Ecce, inquis, ve
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ apud deũ. Omĩa ꝑ te facta
nouimꝰ : que uidemꝰ. ⁊ que nõ uidemꝰ.
Quid discimꝰ a te:. Nos enĩ aliũ mun¬
dũ discipłi tui. tanquã discipłi ar¬
tificis ⁊ fabricatoris cõdituri sumꝰ:
U nũ mundũ condidisti. celũ ⁊ t̾rã
fecisti. Utrũq suis creaturis orna¬
m̃tisq illustrasti. Quid a te discimꝰ:
Discite inqͥt a me. Cũ essẽ in pͥncipio
ds̃ apud deũ. creaui uos. Hoc nolo¬
ut discatis a me. Sed factꝰ sũ qͦd fe¬
ci. ne ꝑiret qͦd feci . Unde factꝰ sũ
qͦd feci: Semet ipsũ ex maniuit.
formã serui accipiens. In similitudi¬
ne hominũ factꝰ:⁊ habitu inuentꝰ
ut homo. humiliauit semet ipsũ.
H oc discite a me. Humiliauit enĩ
semet ipsũ inqͥt. Discite a me:
qm̃ mitis sũ ⁊ humilis corde. Nõ
enĩ inqͥt hoc uos doceo. qͣsi in for¬
ma dei aliqͣndo fuissetis. nõ ra¬
pinã arbitrantes esse uos eqͣles
deo. Iuii un ꝓpriũ erat. Illi rapi¬
na nõ erat: eui natura erat. In

Expanded text:
 te facta novimus, quae videmus, et quae non videmus. Quid discimus a te? Non enim alium mundum discipuli tui, tanquam discipuli artificis et fabricatoris, condituri sumus. Unum mundum condidisti, coelum et terram fecisti: utrumque suis creaturis ornamentisque illustrasti. Quid a te discimus? Discite, inquit, a me. Cum essem in principio Deus apud Deum, creavi vos; hoc nolo discatis a me: sed factus sum quod feci, ne periret quem feci. Unde sum factus quod feci? Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens; in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo; hnim semetipsum, inquit. Discite a me quoniam mitis sum et humilis corde . Non enim, inquit, hoc vos doceo, quasi in forma Dei aliquando fuissetis, non rapinam arbitrantes esse vos aequales Deo. Illi uni proprium erat, illi rapina non erat, cui natura inerat. In
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Nõ legẽ sed se accusat. Nã
lex spũalis nõ habet culpã. Car¬
nalis ueniindatꝰ incurrit in cul¬
pã. Nõ agit qͦd uult. Cũ uult nõ
potest: quia qͣndo poterat noluit.
Per malũ uelle. ꝑdidit bonũ pos¬
se :⁊ captiuatꝰ iã loquit᷑. ⁊ dient
captiuus. Nõ qͦd uolo ago. Nõ enĩ

Expanded text:
dicit: non Legem, sed se accusat. Nam dicit: non Legem, sed se accusat. Nam Lex spiritualis non habet culpam: carnalis venumdatus incurrit in culpam. Non agit quod vult: cum vult non potest, quia quando poterat noluit. Per malum velle, perdidit bonum posse; et captivus jam loquitur, et dicit captivus, Non quod volo ago. Non en
Abbreviated transcription (Latin):
mat. redẽptor exaudit. Ipse hoõ
se uendidit ꝑ liberũ arbitriũ sub
dominante iniqͥtate. ⁊ accepit p̃¬
ciũ. exiguã de arbore uetita uo¬
luptatẽ. Ipse gͦclamat. Itinera
mea dirige que ego distorsi. gres¬
sus meos dirige qͦs ipse meo ar¬
bitrio deprauaui. Sirige scđ̃m
uerbũ tuũ. Quid ẽ dirige scđm
uerbũ tuũ:. Et recti sint gres¬
sus mei. qͥa rectũ ẽ uerbũ tiũ.
Ego inqͥt distortꝰ sũ sub pondere
iniqͥtatis: sed uerbũ tuũ regila¬
ẽ ueritatis. Me gͦ a me distorqle¬
⁊ corrige tanquã ad regula. hoe
ẽ ad uerbũ rectũ. Ergo gressis
meos dirige scđm uerbũ tuũ
⁊ ne dnẽtur mͥ omĩs iniqͥtas. ben¬
didi me: redime me. Uendidi
me arbitrio meo. redime me
sanguine tuo. In uenditore eru¬
bescat suꝑbia. in redẽptore głet᷑
grã. Ds̃ enĩ suꝑbis resistit. hu¬
spũalis ẽ. ego aũt carnalis sũ.
uenundatꝰ sub peccato. Qd enĩ
operor ignoro. Nõ enĩ qͦd uolo
ago. Nõ enz̃ qͦd uolo ago. carnalis

Expanded text:
mat, redemptor exaudiat. Ipse homo se vendidit per liberum arbitrium sub dominante iniquitate, et accepit pretium exiguam de arbore vetita voluptatem. Ipse ergo clamat, Itinera mea dirige, quae ego distorsi: Gressus meos dirige, quos ipse meo arbitrio depravavi: dirige secundum verbum tuum. Quid est, dirige secundum verbum tuum? Ut recti sint gressus mei, quia rectum est verbum tuum. Ego, inquit, distortus sum sub pondere iniquitatis, sed verbum tuum est regula veritatis: me ergo a me distortum, corrige tanquam ad regulam, hoc est, ad verbum rectum. Ergo, Gressus meos dirige secundum verbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas. Vendidi me, redime me: vendidi me arbitrio meo, redime me sanguine tuo. In venditore erubescat superbia, in redemptore glorietur gratia. Deus enim superbis resistit, hu carnalis sum, venumdatus sub peccato. Quod enim operor ignoro: non enim quod volo ago. Non quod volo ago, carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
dubio fr̃s grauẽ quandã
sarcinã ⁊ graue iugũ
iniqͥtatis uitare cupie¬
bat. qui deo dicebat. Gressus mõs
dirige scđm uerbũ tuũ:⁊ ne do¬
minet᷑ mͥ omis iniqͥtas. Uideamꝰ
gͦ qͣndo homini dnẽtur iniqͥtas:
ut intelligamꝰ qͥd orantẽ audie¬
rimꝰ: ⁊ qͥd respondendo etiã nos
ipsi orauerimꝰ. Om̃s enĩ ad sc̃m¬
psalmũ qͣntũ arbitror deuoto ⁊ ue¬
rasci corde respondimꝰ. orantes ⁊ di¬
centes dnõ deo nrõ. Gressus meos
dirige scđd̃m uerbũ tuũ:⁊ ne dnẽt᷑
duãtu. p̃cioso sanguine redẽpti sumꝰ.
N qͥd ꝓderat legẽ accepisse iubentẽ
ac minantẽ.⁊ nõ adiuuantẽ: Ut
sub illa essemꝰ rei ante grãm dei.
t rustra lex minat᷑. qͣndo iniqͥtas
duãt᷑. Lex enĩ non ẽ corporalis.
ẽ. Sed qͥd ait apłs. Scimꝰ enĩ qͥa
lex spũalis ẽ.ego aut̃ carnalis sũ
uenundatus sub peccato. Noli gͦ

Expanded text:
dubio, fratres, gravem quamdam sarcinam et grave jugum iniquitatis vitare cupiebat, qui Deo dicebat: Gressus meos dirige secundum verbum tuum, et non dominetur mihi omnis iniquitas . Videamus ergo quando homini dominetur iniquitas; ut intelligamus quid orantem audierimus, et quid respondendo etiam nos ipsi oraverimus. Omnes enim ad sanPsalmum, quantum arbitror, devoto et veraci corde respondimus, orantes et dicentes Domino Deo nostro, Gressus meos dirige secundum verbum tuum, et ioso sanguine redempti sumus. Et quid proderat Legem accepisse jubentem ac minantem, et non adjuvantem, ut sub illa essemus rei ante gratiam Dei? Frustra Lex minatur, quando iniquitas dominatur. Lex enim non est corporalis, est. Sed quid ait Apostolus? Scimus enim quia Lex spiritualis est; ego autem carnalis sum venumdatus sub
Abbreviated transcription (Latin):
do uincere : qͥ nõdũ cepisti pug¬
nare: Si aũt condelectaris legi dei
scđ̾m interiorẽ hominẽ. uides aliã
legẽ in membris tuis repugnantẽ
legi m̃tis tue: si hac cõdelectaris. hac
ligaris. liber in m̃te. seruus in car¬
ne: si iã ita ẽ. cõpare potiꝰ homini
aicenti. nõ qͦd uolo ago. Tu enĩ nõ
uis ut cõcupiscentia illa que resis¬
tit m̃ti tue omnino nõ sit in te :¬
ali uoti homo es: si tali aduersa¬
no nõ uis carere. Ego fateor tͥ qͥcqͥd
in me rebellat aduersus mentẽ
meã. ⁊ litigat mecũ delectatione
no int̾ficere uolo: ⁊ si ei forte ad¬
iuuante dnõ nõ consentio. nolo
habere cũ qͦ litigẽ. Multũ ẽ opta¬
biliꝰ inimicũ nõ habere. quã uin¬
cere: Neq illud ipsũ qͦd caro cõ

Expanded text:
do vincere, qui nondum coepisti pugdo vincere, qui nondum coepisti pugnare? Si autem condsecundum interiorem hominem, vides autem aliam legem in membris tuis repugnantem legi mentis tuae ; si hac condelectaris, hac ligaris, liber es in mente, servus in carne: si jam ita est, compatere potius homini dicenti, Non quod volo ago. Tu enim non vis ut concupiscentia illa quae resistit menti tuae, omnino non sit in te? Mali voti homo es, si tali adversario non vis carere. Ego, fateor tibi, quidquid in me rebellat adversus mentem meam, et litigat mecum delectatione no interficere volo. Et si ei forte adjuvante Domino, non consentio; nolo habere cum quo litigem. Multo est mihi optabilius, inimicum non habere, quam vincere. Neque enim illud ipsum quod caro c
Abbreviated transcription (Latin):
homo. Uis prorsus. Nõ qͦd uolo ass.
Gmnino qͦd uis agis . Nõ qͦd uolo
ago. Crede mͥ fr̃. nõ qͦd uolo agd.
Osi uelles ageres. Quia nõ uisꝰ. ̃
agis bonũ. Hõ qͦd uolo ago. brede
mͥ. Nou qͥd in me agat᷑. Nõ qͦo uolo
ago.Contradictor grẽ: nõ es arbiter
conscientie. Ego me noui nõ qͦd uo¬
io agere: ⁊ tu dicis. qͦd uis agis:. Re¬
mo scit qͥd agat᷑ in homine: nisi¬
mo es. Si nõ uis credere mͥ: inten¬
de tibi. Itane tu ita uiuis in hoc
corruptibili corpore qͦd aggrauat
animã. ut caro nõ concupiscat ad¬
nẽ tuã. Ista rixa nõ ẽ in te. Nulla
ẽ concupiscentia carnis. que resis¬
tat mentie Si nichil in te alteri re¬
sistit: uide totũ ubi sit. Si sp̃s a car¬
ne contͣ se cõcupiscente nõ dissentit.
uide ne forte carni mens tua tota
consentit. Uide ne forte ideo nõ sit
bellũ. qͥa pax ꝑuersa ẽ. Forte in to¬
tũ carni consentis:⁊ nulla rixa
ẽ quã spem habes qͦd possis aliqͣn¬

Expanded text:
sus. Non quod volo ago. Omnino quod vis, agis. Non quod volo ago: crede mihi, frater, non quod volo ago. O si velles, ageres: quia non vis, non agis bonum. Non quod volo ago: crede mihi, novi quid in me agatur; non quod volo ago. Contradictor gratiae, non es arbiter conscientiae: ego me novi non quod volo agere, et tu dicis, Quod vis agis? Nemo scit quid agatur in hominemo es; si non vis credere mihi, intende tibi. Itane tu ita vivis in hoc corruptibili corpore, quod aggravat animam , ut caro non concupiscat adnem tuam? Ista rixa non est in te? Nulla est concupiscentia carnis, quae resistat legi mentis? Si nihil in te alteri resistit, vide totum ubi sit. Si spiritus tuus a carne contra concupiscente non dissentit, vide ne forte carni mens tota consentiat: vide ne forte ideo non sit bellum, quia pax perversa est. Forte in totum carni consentis, et nulla rixa est. Quam spem habes quod possis aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
ut nõ ea que uultis faciatis. Inde
⁊ iste. nõ qͦd uolo ago. Cõcupiscit
enĩ caro aduersus sp̃m: ⁊ nolo ut cõ¬
cupiscat. Pro magno habeo si nõ cõ¬
sentiã. opto tam̃ ut careã. Ergo nõ
qͦd uolo ago. Uolo enĩ ut nõ cõcu¬
piscat caro aduersus spm:⁊ non
possũ. Hoc ẽ qͦd dixi. nõ qͦt uolo
lũniaris infirmo: Sine me. ut
medicũ rogẽ. Redime me a calũ¬
niis hominũ. ⁊ custodibo legẽ tuã.
Custodibo ꝑ redẽptionẽ tuã. nõ ꝑ
potestatẽ meã.Ideo mͥ sanitatẽ quã
nondũ habeo nõ ãrrogo. qͥa me
dicũ rogo. Tu aũt nature defen¬
sor qͦd utinã esses : nõ enĩ qͣsi sane
defensionẽ falsã adhiberes. sed ꝓ
nondũ sana medicũ rogares.ł nũc
uͦ tu nature defensor uel potius
oppugnator. dũ qͣsi de natura sana
laudas creatorẽ. excludis a langui¬
da saluatorẽ. Qui creauit: sanat.
Ruentẽ ꝑ se ipsã leuat ꝑ se ipsũ.
Ipsa fides ẽ. ipsa ueritas. hoc ẽ fi¬

Expanded text:
faciatis . Inde et iste, Non quod volo ago. Concupiscit enim caro adversus spiritum, et nolo concupiscat: pro magno habeo si non consentiam, opto tamen ut caream. Ergo, Non quod volo ago. Volo enim ut non concupiscat caro adversus spiritum, et non possum: hoc est quod dixi, Non quod volo lumniaris infirmo? Sine ut medicum regem. Redime me a calumniis hominum, et custodibo legem tuam . Custodibo per redemptionem tuam, non per potestatem meam. Ideo mihi sanitatem, quam nondum habeo, nodicum rogo. Tu autem naturae defensor; quod utinam esses, non quasi sanae defensionem falsam adhiberes, sed pro nondum sana medicum rogares: nunc vero tu naturae defensor, vel potius oppugnator, dum quasi de natura sana laudas Creatorem, excludis a languida Salvatorem. Qui creavit, sanat; ruentem per se ipsam, levat per se ipsum. Ipsa fides est, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
aut uͦ ex contͣria natura cõpactꝰ
sũ. ł illud meũ ẽ:⁊ qͦd ei nõ cõ¬
sentio meũ ẽ. Pars aliqͣnta libera
resistit reliqͥis seruitutis. Totũ sa¬
nũ sit uolo. qͥa totũ sũ ego. Nolo
ut a me caro mea tanquã extͣnea
In eternũ separet᷑. sed ut mecũ
tota sanet᷑. Si hoc tu nõ uis. nes¬
cio qͥd de carne sentias. Arbitror
te putare qͦt nescio unde sit. qͣsi
de gente cõtraria. Falsũ ẽ here¬
ticũ ẽ: blasphemũ ẽ. Mentis et
carnis unꝰ ẽ artifex. Apse qͣndo
hominẽ creauit. utrũq fec̃: utrũq
cõiunxit. Carnẽ anime subdidit:.
animã sibi. Si sẽꝑ illa staret sub
dnõ suo: sẽꝑ ⁊ ista obediret dnẽ
sue. Noli gͦ mirari. si ea que de¬
seruit suꝑiorẽ. penas patit᷑ ꝑ in¬
feriorẽ. Caro cõcupiscit aduersus

Expanded text:
 ex contraria natura compactus sum? Et illud meum est, et quod ei non consentio, meum est. Pars aliquantum libera, resistit reliquiis servitutis. Totum sanum sit volo, quia totus sum ego. Nolo ut a me caro mea, tanquam extranea, in aeternum separetur, sed ut mecum tota sanetur. Si hoc tu non vis, nescio quid de carne sentias: arbitror te putare nescio quid unde sit, quasi de gente contraria. Falsum est, haereticum est, blasphemum est: mentis et carnis unus est artifex. Ipse quando hominem creavit, utrumque fecit, utrumque conjunxit: carnem animae subdidit, animam sibi. Si semper illa staret sub Domino suo, semper et ista obediret dominae suae. Noli ergo mirari si ea quae deseruit superiorem, poenas patitur per inferiorem. Caro enim concupiscit adversus