comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seqͥmini ut serui. s & peccatũ ur̃m defendendo libent̃ adheretis ut filui.
&desideria eiꝰ uultis facere. scił ad mođu filice. qͥlibent̃ exqͥrunt ut fa¬
ciant ꝗ pat̾ suo sit delectabile. Etquȩ nã s̃ eiꝰ desideria Ile homici¬
da erat ab inicio. & inueritate ñ stetit. qͥa ueritaᷤ in eoñẽ. Pici non
potest qͣnta moderatione hic a scđa ꝑsona di filiꝰ ad itiã transit. atq
ap̃sentibꝰ filus diaboli qͦdam au̾sus qͣsi absentẽ inpatrẽ in uebit᷑. uideł
u̾ba clamori atq amaritudini. uitiniora deuitans. sic̃ antiquã &ma¬

Expanded text:
sequimini ut servi, sed et peccatum vestrum defendendo, libenter adhaeretis ut filii, et desideria ejus vultis facere, scilicet ad modum filiorum qui libenter exquirunt ut faciant quod patri suo sit delectabile. Et quaenam sunt ejus desideria? « Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, quia veritas in eo non est. » Dici non potest quanta moderatione hic a secunda persona Dei Filius ad tertiam transit atque a praesentibus filiis diaboli quodammodo aversus, quasi absentem in patrem invehitur, videlicet verba clamori atq
Abbreviated transcription (Latin):
ieri potestq exuob̃ ẽ. cũ om̃ib hoĩb pacẽ habenteᷤᷤ dicta sua mode¬
rat᷑ cõpeten t curc uitu rationiᷤᷤ. ut &ueritatẽ defendat. & tam̃ litigioꝵ
s sem adu̾sarioꝰ alonge rationũ circũdat agminibꝰ q̃s erumpere nulliꝰ astu¬
tia possit. sic̃ in p̃senti disputatione diligentiꝰ ꝯsid eranti luce clarius fit.
Et uide qͣnta mora circuitꝰ qm t̾ribilit̾ tande ꝑcutit dic̃s. uos expatre diabo¬
lo estiᷤᷤ. p̃eunte causa parit᷑ & subseqͤnte cũ &p̃mittt. nͦ aut̃ queritisine in¬
t̾ficere. & denuo subiingit. desideria patͥs ur̃i uultis facere. Ita nemo in
illa gente erat. qͥ putaret ad se ꝑtinere qͣ dicebat. uos ex patre di abolo
estis. Hac & enĩ causa posita ñ sine auctoritate script᷑e talibꝰ filiᷤ abra¬
hȩ ueritas hoc dixit. Si enĩ qͥc̃tra sanguinẽ naboth iẽhrahelite falso testi¬
ficati s̃. recte filii diaboli dicti s̃. sic̃ scͥptũ ẽ. p̃dicauer̃ ieiuniũ & sedere

Expanded text:
ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes , » dicta sua moderatur competenti circuitu rationis, ut et veritatem defendat, et tamen litigiorum sed semper adversarios a longe rationum circumdat agminibus, quas erumpere nullius astutia possit, sicut in praesenti disputatione diligentius consideranti, luce clarius fit. Et vide quanta mora circuitos quam terribiliter tandem percutit, dicens: « Vos ex patre diabolo estis, » praeeunte causa pariter et subsequente, cum et praemittit, nunc autem « quaeritis me interficere, » et denuo subjungit: « Desideria patris vestri vultis facere. » Ita nemo in illa gente erat, qui putaret ad se pertinere quod dicebat: « Vos ex patre diabolo estis. » Hac etenim causa posita, non sine auctoritate Scripturae talibus filiis Abrahae veritas hoc dixit. Si enim qui contra sanguinem Naboth Jezraelitae falso testificati sunt, recte filii diaboli dicti sunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
&qi adoꝓcessi &ueni. neq enĩ ame ipso ueni. s ille me misit. Quare istã
loquelã ñ cognoscitis: Quare instatera rationis ñ appenditis. ut sciatis
utrũ uera anfalsa sit : Nunqͥd legẽ ñ habetis. docentẽ & signũ uob̾ dan
int̃ est ꝗ ñ potestiᷤᷤ audire sermonẽ meũ. uideł p̃odii magnitudine qͦ uob̾
Om̃s quoꝵ ds̃ pat̃ ẽ.sio possunt audire sermonẽ meũ. qͦmͦ potest esuriens
delectabilẽ cibũ caꝑe. At uͦ sic uob̾ẽ loqͤla mea sic̃ sarcina inuia. &audi¬
tũ sermonis mei ferre ñ sustinens gͣue cor ur̃m. qͣsi p̾labore succũbit. Qͥs¬

Expanded text:
 processi et veni. Neque enim a meipso veni sed ille me misit. » Quare istam loquelam meam non cognoscitis? Quare in statera rationis non appenditis, ut sciatis, utrum vera an falsa sit? Nunquid legem non habetis docentem et signum vobis daninterest quod non potestis audire sermonem meum, videlicet prae odii magnitudine, quo « vOmnes, quorum Deus Pater est, sic possunt audire sermonem meum, quomodo potest esuriens delectabilem capere cibum. At vero si vobis est loquela mea sicut sarcina in via , et auditum sermonis mei ferre non sustinens, grave cor vestrum, quasi prae labore succumbit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
tramur dicentes: nos ex fornicatione ñ sumꝰ nati. ut sub audias quẽ ad¬
mođu cet̾ filiĩ qͥ ex concubinis natis̃. Tam ꝗ̃ dicẽnt. Non tu in docte sin¬
lii qͦs excethura peꝑit. s sumꝰ exlegitimo sarȩ c̃iugionati cuiꝰ filiũ solu
Iste unꝰ filiꝰ legitimꝰ đm patͥs sui simulq cuncta ꝗͣ possederat hereditauit.
sic̃ scriptũ ẽ. Peditq ab rabã cuncta ꝗͣ possederat ysaac. filus aut̃ c̃eubinae¬

Expanded text:
tramur, dicentes: « Nos ex fornicatione non sumus nati, » ut subaudias quemadtramur, dicentes: « Nos ex fornicatione non sumus nati, » ut subaudias quemadmodum caeteri filii, qui ex concubinis nati sunt. Tanquam dicerent: Non, tu indocte, sinalii quos ex Caethura genuit , sed sumus ex legitimo Sarae conjugio nati, cujus filium solum Iste unus filius legitimus Deum patris sui, simulque cuncta, quae possederat haereditavit, sicut scriptum est: « Deditque Abraham cuncta quae possederat Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ causã c̃stituit. ut ꝑduellione suõ qͦs instare uidebat suis ipsox conatibꝰ
ex fornicatione ñ sumꝰ nati unũ patre habemꝰ dm. Ecce manifestiꝰ
irati &cũ iurgiotum̃tes. totas uireꝰ suas inuentũ cũ amaritudine &
clamore effuderunt. Nosinqͥd ex fornicatione ñ sumꝰ nati unũ patrẽ
habemꝰ dm. Qđ duobꝰ modis intelligendũ est. Primo uidelie qͦd scđm consue¬
tudines seripturarũ quas legebant. hoc qͦd dĩs multis & falsis anima tam¬
quã ꝓstituta subicit̃ fornicationẽ appellantes ita responderint. nos ex for¬
niatione ñ sumus nati.⁊ cet̾a. Sinde uͦ quõ hȩc disiuncta s̃. nec enim ita dixc¬
erunt. nos exfornicatione ñ sumꝰ nati s unũ patrẽ habemꝰ đm magis de
carnalibꝰ carnalia sentientes. nobilitatẽ carnis illos ĩaclitare adhuc arbi¬

Expanded text:
ergo causam constituit ut perduelliones suos, quos instare videbat, suis ipsorum conatibus ergo causam constituit ut perduelliones suos, quos instare videbat, suis ipsorum conatibus ex fornicatione non sumus nati, unum Patrem habemus Deum. » Ecce manifestius irati, et cum jurgio tumentes, totas vires suas in ventum cum amaritudine et clamore effuderunt. « Nos, inquiunt, ex fornicatione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. » Quod duobus modis intelligendum est. Primum videlicet quod, secundum consuetudines Scripturarum quas legebant, hoc, quod diis multis et falsis anima, tanquam prostituta, subjicitur, fornicationem appellantes, ita responderunt: « Nos ex fornicatione non sumus nati, » etc. Deinde vero quoniam haec disjuncta sunt, nec etenim ita dixerunt: Nos ex fornicatione non sumus nati, sed unum patrem habemus Deum, magis de carnalibus carnalia sentientes, nobilitatem carnis adhuc illos jactitare arbi
Abbreviated transcription (Latin):
tauit. flens & c̃ fitens beatos fore oculos qui cũ fide uisuri erant hȩc tẽ¬
pora qͣuos uidetis. uisuri & credit᷑i inme. quẽ uo int̾ficere queritis. A in¬
de pot̾am ego uoꝰ c̃cludendo sic inferre. gͦ pat̾ur abrabã non ẽ. s c̃clusio¬
nẽ hanc relinquã lapidibꝰ qͥ fut᷑i s̃ filii abrahȩ qͥ&eloquentẽ facti.me
tacente. uob̃q ñ respondenit iudicabt uoᷤ neqꝗͣ eẽ filioꝰ abrahe. Seqͥt᷑.
Uos facitiꝰ opera patriꝰ ur̃i. Postquã iudarcã suꝑbiã uno cornũ¬
mutil auit iterũ ꝓponit ut arietiꝰ quẽ ꝑimpacientiã suã rursus igruit᷑um
nouerat ordinata disputatione residuũ cornũ ẽfringat. Duobꝰqͥppe cor¬
nibetra ueritatẽ arietabant: patrẽ abrahã patrẽq dm̃ se habere iactantẽ
& id circo lib̾tate qͣueritaꝰ eos liberaret se non indigere mentientes. Itum

Expanded text:
tavit, flens, et confitens beatos fore oculos qui eum fide visuri erant . Haec temtavit, flens, et confitens beatos fore oculos qui eum fide visuri erant . Haec tempora, quae vos videtis , visuri et credituri in me, quem vos interficere quaeritis. Proinde poteram ego vos concludendo sic inferre, ergo pater vester Abraham non est, sed conclusionem hanc relinquam lapidibus, qui futuri sunt filii Abrahae, qui eloquentes facti, me tacente, vobisque non respondente, judicatri. » Postquam Judaicam superbiam uno corntilavit, iterum proponit ut arietis, quem per impatientiam suam rursus in se irruiturum noverat, ordinata disputatione residuum cornu confringat. Duobus quippe cornibus contra veritatem arietabant, patrem Abraham patremque Deum se habere jactitantes, et idcirco libertate, qua veritas eos liberaret , se non indigere mentientes. Iterum
Abbreviated transcription (Latin):
possunt fieri ñ facunt defiliis ade filios abrahȩ. uł de miciꝰ ami¬
cos di. s fides & p̃cepta iusticie qͣ scripta s̃ intabulis digitodi quȩ & an¬
te ꝗͣ scriberent᷑ abrahã obseruando. lege naturali. nec du circũ cisus factꝰ
ẽ amicꝰ di. Hunc aut̃ queritis me int᷑ficere. hominẽ ñqualicumq ꝓcau
ñut ꝓpħa mendax arrogantia deprauatꝰ ꝑtumorẽ animi c̃finari. s au¬
diui ado ante quã nascendo apparerẽ int᷑ uos. sic̃ lettimis signis cog¬
noscere potestis &uos. Nam om̃e qd loquor ego. loqͦr innoie đni. & quod¬
cunq p̃dico uerbũ. in noĩe dni fit. Noc uob̃signũ cognoscende ueritatiᷤ
lex posuit. Me inꝗͣ. tałe hominẽ queritis int̾ficere. Hoc abrahã non fe¬
cit. Longe aliã mentẽ in sua fide. longe aliũ habuit sp̃m. immo & contͣ¬
riũ huic spũi qͦ uos queritis int̾ficereme. Ille c̃sũmandꝰ ⁊ hinc exituruᷤ
ñ acceptis ꝓmissionib alonge me aspexit oculiᷤ fidi. alonge me salu¬

Expanded text:
unt de filiis Adae filios Abrahae, vel de inimicis amicos Dei, sed fides et praecepta justitiae, quae scripta sunt in tabulis digito Dei, quae et antequam scriberentur Abraham observando, lege naturali, necdum circumcisus, factus est amicus Dei. Nunc autem « quaeritis me interficere, » hominem non qualicunque pro non, ut propheta mendax arrogantia depravatus, per tumorem animi confinxi , sed audivi a Deo, antequam nascendo apparerem intervos, sicut legitimis signis cognoscere potestis et vos. Nam omne quod loquor ego, loquor in nomine Domini, et quodcunque praedico verbum in nomine Domini sit, hoc vobis signum cognoscendae veritatis lex posuit. « Me, » inquam, talem hominem « quaeritis interficere, » hoc Abraham non fecit, longe aliam mentem in sua fide, longe alium habuit spiritum, imo contrarium huic spiritui, quo « vos quaeritis me interficere. » Ille consummandus et hinc exiturus, non acceptis promissionibus, a longe me aspexit oculis fidei, a longe me salu
Abbreviated transcription (Latin):
mea idẽ filioꝵ esau. parit̃ hoc dicere potuit. nos scđ̾m carnẽ ñ sumꝰ nati. ue¬
fornicationẽ idoloꝵ declinauit. Pinde nichilo meliores eis isti s̃ qͥnͣ dict᷑¬
nos ex fornicatione ñ sumꝰ nati. qr ꝓfecto & si hoc uerũ dic̃t. mentiunt᷑ sub¬
iungendo. unũ patrẽ babemꝰ dm. Quos fallaces ꝗͣ fortit᷑̃ ꝙͣq suauit̃ filiꝰ
idẽq sapientia d̃ĩ patͥs refellerit audiamꝰ. Dic̃ qͦeis ilc. Si ds̾ pat̾ uree̾t¬

Expanded text:
ariter hoc dicere potuit, nos secundum carnem non sumus nati. Vefornicationem idolorum declinavit. Proinde nihilo meliores eis isti suntnicatione non sumus nati, » quia profecto et si hoc verum dicunt, mentiuntur subjungendo: « Unum Patrem habemus Deum. » Quos fallaces, quam fortiter, quamque suaviter Filius, idemque sapientia Dei Patris, refellerit audiamus. « Dicit ergo eis Je
Abbreviated transcription (Latin):
unicornes. Ueruntam̃ &reuera gentis huiꝰ magna & singłaris nobilitas ẽ.
Tantũm qđ isti dic̃t furore &odio ceci noᷤ exfornicatione ñ sumꝰ nati. sic̃ de¬
cet filios abrahȩ dicant honestiꝰ sic. Nosñut cęt̾i qͦs pat̾ nr abrahã genuit se¬
cuntłui carnẽ sumꝰ nati. ut ueracit̃ adiungant. unũ patrẽ habemus deum.
enđdu ẽ & de cethura ꝗͣ tam̃ hebrei eande scił agar fuisse autumant. licet
script᷑a plusꝗͣ unã fuisse c̃cubinã patent̾ innuat. dicendo filiis qͦ c̃cubinarũ
largitꝰ ẽ munera. It aut̃ de uiro uet̾ano qͣlis erat abrahã qͣndo genuit ysaac
c̃cipiat ans p̃sertĩ sterilis qͣlis erat sara. hoc ñ capit rarnasnat᷑a. Unde ysaac

Expanded text:
aris nobilitas est. Tantummodo, quod isti dicunt, furore et odio caeci, nos ex fornicatione non sumus nati, sicut decet filios Abrahae, dicant honestius sic: Nos non, ut caeteri, quos pater noster Abraham genuit, secundum carnem sumus nati, ut veraciter adjungant, unum patrem habemus Deum. endum est et de Cethura, quam tamen Hebraei eamdem scilicet Agar fuisse autumant, licet Scriptura plusquam unam fuisse concubinam patenter innuat, dicendo: « Filiis quoque concubinarum largitus est munera . » Ut autem de viro veterano, qualis erat Abraham, quando genuit Isaac, concipiat anus, praesertim sterilis, qualis erat Sara, hoc non capit carnis natura. Unde Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcarnis naturã filii erant. Et uide quã iusta & rationabilis. c̃dicio.
Si inqͥd filii abrahe estis. id est siuos ẽt̾ filioᷤ abrahe ꝓfitemini. ut sitiᷤ
ueraces in bac ꝓfessione. oꝑa abrahe facite. Non enĩ exeo q homines estiͦ
qͣ nat᷑e ẽ. nec ereo qͥa sub corruptione mortalitatis cũ peccato nascimi¬
ni qͦd infelicitatis ẽ. ñ inꝗͣ ex hoc uł exillo estis filu abrahȩ. s filii adȩ.
net ex eo quod uos indolore peꝑererunt matres ur̃e. filii estis sare. sed
filii ȩue. Itec enĩ om̃ia ñexabrabã & sara s ex ada iniciũ habent. & ęua.
Oꝑa gͦ abrahȩ facite. idest ilła ꝗ pͥmꝰ habuit abrahã. uos gͦ qͦ fide ha¬
betr. Noc nempe ẽ opꝰd̃i ut credatis ineũ. quẽ illemisit adimitatio¬
nẽ patris abrahe. credentesei qͥ rȩꝓmisit. Alioqͥn cũ circũci sione ur̃a
int̃ sodomitica reputabimini. p̃putia. eritisq uixta ꝓpħam pͥncipeᷤ¬

Expanded text:
 carnis naturam filii erant. Et vide quam justa et rationabilis conditio. « Si, inquit, filii Abrahae estis, » id est si vos esse filios Abrahae profitemini, ut sitis veraces in hac professione, « opera Abrahae facite. » Non enim ex eo quia homines estis, quod naturae est, nec ex eo quia sub corruptione mortalitatis cum peccato nascimur, quod infelicitatis est, non, inquam, ex hoc vel ex illo estis filii Abrahae, sed filii Adae, nec ex eo quod vos in dolore pepererunt matres vestrae, filii estis Sarae, sed filii Evae. Haec enim omnia non ex Abraham et Sara, sed ex Adam initium habent et Eva. quam primus habuit Abraham, vos quoque fidem habete. Hoc nempe « est opus Dei ut credatis in eum , » quem ille misit, ad imitationem patris Abrahae credentis ei, qui repromisit. Alioquin cum circumcisione vestra inter Sodomitica reputabimini praeputia, eritisque, juxta prophe
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ ꝗͦ ẽ ipse filiꝰ di. semꝑ ab horrens in effabili odio. Ainde patent̃
ex igit intentio dicentis. ut de singłis qͤde patre illoꝵ diabolodicunt᷑. sin¬
gła de ipsis filiis eiꝰ hocmͦ subaudita reddant᷑. Ille pat̾ ur homicida erat
ab inicio. & uos nhereditario me qͣritis int᷑ficere odio. Ille inueritate ñste¬
tit. &uos eađe suꝑbia ꝑmoti. ñuultis ꝑmanere insermone meo. ut ue¬
ritas uos liberet &uere liberi sitis. In illo ueritas ñẽ. & in nob̾ sermo m̃s
in eo ñẽ. Constat aut̃ qr creat᷑a rõnalis in q̃cunq ueritas nẽ. m̃datiũ loqͥt᷑. Nichil

Expanded text:
veritatem quae est ipse Dei Filius, semper abhorrens ineffabili odio. Proinde patenter exigit intentio dicentis, ut singulis, quae de patre illorum diabolo dicuntur, singula de ipsis filiis ejus hoc modo subaudita reddantur. Ille pater vester homicida erat ab initio, et vos nunc haereditario me quaeritis interficere odio. Ille in veritate non stetit, et vos eadem superbia permoti, non vultis manere in sermone meo, ut veritas vos liberet et vere liberi sitis. « In illo veritas non est, et in vobis sermo meus in eo non est. » Constat autem quia creatura rationalis, in quacunque veritas non est
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ ꝑhibeo deme ip̃so. & testimoniũ ꝑhibet deme qͥ misit
me pat̃. faciendo oꝑa inmedio ur̃i. qͦ nemo aliꝰ fec̃ maiora qͣ uidit
exiguã fige̾ possit. qͣ uideł a fructu ꝓmtũ ẽ agnosc̾e duuos ꝗͣritis
me int̃ficere sermonẽ eunde ñ ferentes audire Iꝗͥ scio qͥđe quia filui
habrahȩ estis. s filii alieni. silii in ꝗͣ alien & inueterati. & claudicati
a semitis urĩs. ut pote det̾iorẽ partẽ qñis habrahȩ scił carnẽ extollen

Expanded text:
et de me, qui misit et de me, qui misit me Pater faciendo opera in medio vestri, quae nemo alius fecit, majora quam vidit exiguam figere possit, quod videlicet a fructu promptum est agnoscere, dum vosquia filii Abrahae estis, » sed filii alieni, filii, inquam, alieni et inveterati, et claudicatis a semitis vestris , utpote deteriorem partem generis « Abrahae, » scilicet carnem extollent
Abbreviated transcription (Latin):
consida̾uit corpꝰ suũ emortuũ cũ fere centũ eẽtann& & emortuã uul¬
uam sarȩ. fidełẽ existimans cũ. quire ꝓmisit. Ita credendo & insermone
ꝓmissionis ꝑmanendo pat̾ multarũ gentiũ appellari & eẽ meruit . & re¬
putatũ ẽ ei adiusticiã. & amicus di appellatꝰ ẽ. Nȩc illa ẽ in qͣ uos głamini
nobilis generositas & generosa nobilitas pat̾s habrahȩ scił ñ exearne f
ex fide. nꝰ ex genere s ex urtute. ñ ex ꝓpͥa seminis suiqͣlitate . s. exlongani¬
mitate obedientiȩ. Nã caro habrahę si qͦrit᷑ demassa p̃uaritͥce ẽ. genus ciꝰ
partẽ scio ꝗã filii habrahȩ estis. Nunc illud auobis quęrit᷑ ut ueri qͦq
& ñ degeneres filii sitis. idẽ ut in eođe sermone m eo maneatis in qͦ ille
mansit credendo seił uenisse illud sem̃ benedictionis ꝗđ ille uenturũ
credidit. & sem̃ illud et̃ me qͥ & loquor uobis. Qđ ut credatis. ego sũ qͥ

Expanded text:
rpus suum emortuum, cum fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Sarae » fidelem existimans eum qui repromisit . Ita credendo, et in sermone promissionis permanendo, pater multarum gentium appellari et esse meruit, « et reputatum est ei ad justitiam, et amicus Dei appellatus est . » Haec illa est in qua vos gloriamini nobilis generositas et generosa nobilitas patris Abrahae, scilicet non ex carne, sed ex fide; non ex gente, sed ex virtute; non ex propria seminis sui qualitate, sed ex longanimitate obedientiae. Nam caro Abrahae, si quaeritur, de massa praevaricatrice est, genus ejus partem scio, quia filii Abrahae estis. Nunc illud a vobis quaeritur, ut veri quoque, et non degeneres filii sitis, id est, ut in eodem sermone meo maneatis, in quo ille mansit, credendo scilicet venisse illud semen benedictionis, quod ille venturum credidit, et semen illud esse me qui et loquor vobis. Quod ut credatis,
Abbreviated transcription (Latin):
abrahe estis oꝑa abrahe facite. & alt̾a quã addidit. nͦ aut᷑ qͣritis me in¬
t̃ficere q abrahã ñ fecit. tertia demũ inferenda erat. gͦ filii abrahȩ ñ
estis. p̃cedentiũ ratione eã so id ante. &iã inuitis aduersariis. Attam̃
quida nec du omĩnom̃titi fuerant dicentes pat᷑ nr̃ abrahã ẽ. adhuc¬
mitiꝰ agit. c̃clusionẽ supprimens. quȩ satis potest eo tacente subaudiri

Expanded text:
Abrahae estis, opera Abrahae facite; » et altera quam addidit: « Nunc autem quaeritis me inAbrahae estis, opera Abrahae facite; » et altera quam addidit: « Nunc autem quaeritis me interficere, » quod Abraham non fecit, tertia demum inferenda erat: Ergo filii Abrahae non estis, praecedentium ratione eam solidante, etiam invitis adversariis. Attamen quia necdum omnino mentiti fuerant dicentes: « Pater noster Abraham est, » adhucmitius ait, conclusionem supprimens, quae satis potest eo tacente subaudiri:
Abbreviated transcription (Latin):
bũ ori eiꝰ excidisse cuꝑent. ut ec̃trario diceret. abrahã pat̾ ur non est.
Nã qͣnte putas calũpnie sese aditũ repperisse gauderent: Itiq negato¬
rẽ illũ adoptionis & testam̃ti & legis lationis. moysi qͦ & patrũ ⁊ om̃iũ
ꝗͥ ex abrahã gens illa se habere credebant c̃clamarent. S frustra inqͥt
script᷑a iacit᷑ rete ante oculos pennatoꝵ. Si ante oculos pennatoꝵ. quan¬
tomagis frustra iacit᷑ rete ante oculos berodii ducis eoꝵ: Quomͦ gͦ in¬
sidias eox cassauit ipse. qͦdocente nouerunt scĩ eiꝰ. prudentes siẽ serpen¬
tes. & simplices sic̃ columbe. nemini dare ullã offensionẽ uel iuste cri¬
minandi occasionẽ: Sequit᷑. Picit eis iłłe. Si filii abrahe estis oꝑa
abrahe facite. Nunc aut̃ queritisme int̾ficere hominẽ qͥ ueritatẽ locutꝰ
sum uob̃qͣm audiui ado. Hoc abrahã ñfecit. Ouio gͥꝰ utiq sũptiᷤ
uł c̃cessis duabꝰ sententus. ꝗͤ reselli ñ possunt. scił ea q̃uã p̾misit. si filu

Expanded text:
bum ori ejus excidisse cuperent , ut econtrario diceret: Abraham pater noster non est. Nam quantae putas calumniae sese aditum reperisse gauderent? Utique negatorem illum adoptionis, et testamenti, et legislationis, Moysi quoque et Patrum, et omnium quae ex Abraham gens illa sese habere credebant, conclamarent. Sed « frustra, inquit Scriptura, jacitur rete ante oculos pennatorum . » Si ante oculos pennatorum, quanto magis frustra jacitur rete ante oculos Herodii ducis eorum? Quomodo ergo insidias eorum cassavit ipse quo docente noverunt sancti ejus « prudentes sicut serpentes et simplices sicut columbae , » nemini dare ullam offensionem , vel juste criminandi occasionem? Sequitur: « Dixit eis Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me intsum, quam audivi a Deo. Hoc Abraham non fecit. » Quid igitur? utique sumptis vel concessis duabus sententiis, quae refelli non possunt, scilicet ea quam praemisit: « Si filii
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Itaq nos ea fornicatione ñ sumꝰ nati. unũ patrẽ habemꝰ dm. Et no¬
ta suꝑbie mixtã amartudinẽ dicentiũ noꝰ ex fornicatione ñ sumꝰ nati.
nec ipsi pat deqͦ plurimũ głant᷑ parcere potuert fornicationẽ appellan¬
tes ccubitũ feminarũ nulla script᷑a culpatũ. ut pote ñtam ꝓlibidine
qͣm pamore posteritati inictũ. Sic & filii galaad p̾inuidia ñ uiderunt
hac amaritudine sic insiati sensu carnis sue đ̾mdice̾ patrẽ suũ. sub¬

Expanded text:
m. Et nota superbiae mistam amaritudinem dicentium: « Nos ex fornicatione non sumus nati, » nec ipsi patri, de quo plurimum gloriantur, parcere potuerunt; fornicationem appellantes concubitum feminarum, nulla Scriptura culpatum, utpote non tam pro libidine, quam pro amore posteritatis initum. Sic et filii Galaad prae superbia non viderunt hac amaritudine sic inflati sensu carnis suae Deum appellare patrem su
Abbreviated transcription (Latin):
rant. qđ aliũ patrẽ illoꝵ diceret ꝗͣ abrabã luxta quã diuisionẽ net il¬
lud ẽsequensu debat᷑ quãuis dissimulauerint. ut patrẽ sͥ dicerent
đm Quid enĩ illos apt̃ patrẽ suũ uidisse & facere aiebat. nͥ hoc qͦd p̾mi¬
serat s queritis me int̃fice qi sermo m̃s ñcapit in uobis : Hoc plane
tam exeiꝰ dictis quã exsuamet c̃scientia c̃uicti noscire ñ poterant. se
aput diabolũ udisse. id est exdiaboli imitatione aenota sͥ eiꝰ uolunta¬
temente c̃cepisse. Nec enĩ ignorant᷑ peccabant. Quẽ uͦ apt̃ patrẽ ea quȩ
loquebat᷑ se uidisse testaret᷑. iã dudu nimiũ nimiũq ꝑceꝑant. Nã &
qđ ꝓcunctant᷑. Seqͥtꝰ enĩ Respondert̃ a dixerunt ei. Pat̾ nr̃ abrahã ẽ

Expanded text:
atrem ipsorum diceret quam Abraham. Juxta quam divisionem nec illud consequens videbatur, quamvis dissimulaverint ut patrem sibi dicerent Deum. Quid enim illos apud patrem suum vidisse et facere aiebat, nisi hoc quod praemiserat, « sed quaeritis me interficere, quia sermo meus non capit in vobis? » Hoc plane tam ex ejus dictis quam ex suimet conscientia convicti, nescire non poterant se apud diabolum vidisse, id est ex diaboli imitatione, et nota sibi ejus voluntate mente concepisse. Nec enim ignoranter peccabant. Quem vero apud patrem, ea quae loquebatur se vidisse testaretur, jamdudum nimiquid percunctantur? Sequitur enim: « Responderunt et dixerunt ei: Pater noster Abraham est. »
Abbreviated transcription (Latin):
inuobis. idẽ qͥa sic ad audiendũ sermonẽ meũ impatientes estis. ut
ꝑ impacientiã eiꝰ mors mea desiderio uob̃sit. E oc ꝓfectonimiũ nimiũq
repugnat. ne uosqͥdicimini filii abrahẽ reputemini insemine. Abraha
in semine meo mansit. idẽ insermone quẽ de me audiuit. qͣndo dictũ
ẽ ei. atq in semine tuo benedicent᷑ omes gentes. Nansit inqͣm in hoc¬

Expanded text:
audiendum sermonem meum impatientes 239 estis, ut per impatientiam ejus mors mea vobis desiderio sit. Hoc profecto nimium nimiumque repugnat, ne vos, qui dicimini filii Abrahae reputemini in semine . Abraham in sermone meo mansit, id est in sermone quem de me audivit, quando dictum est ei: « Atque in semine tuo benedicentur omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
d̾q hõc cuã loco ueritatẽ se ẽẽ testet᷑ dĩ filiꝰ. quo noĩe se ipsũ discpłis
sius manifestiꝰ alibi cõm̃dat dic̃s. ego sũ uitas. Nc̃ uide quousq hic
uictoriosus testis testimonii sui defensionẽ ꝓduxit. Supͣ cũ dixisset
cigo sũ lux mundi. respondert̃ adu̾sarii . Iudete ipso testimoniũ phi¬
bes. testimoniũ tuũ ñ c̃ uerũ. Hic econt᷑ consistens. ñ tm̃ testimoniũ

Expanded text:
s suis manifestius alibi commendat, dicens: « Ego sum veritas . » Nunc vide quousque victoriosus hic testis testimonii sui defensionem produxerit. Supra cum dixisset: « Ego sum lux mundi, » responderunt adversarii. « Tu de teipso testimonium perhibes, testimonium tuum non est verum. » Hic econtra consis
Abbreviated transcription (Latin):
tendat. habeat inꝓmptu unde scire possit utrũ ds cũ illo eẽdignet᷑. Qui
me misit inqͥt mecũ ẽ. uideł ut eront̾rio sub audias. ꝗͦcũq ilłe ñ misit
eũ eo ñ ẽ. & hoc abeffectis cuiꝰq ꝓbabile ẽ. Ubi grã. lũ uen̾erit ille filiꝰ ꝑditi¬
ñ admitut᷑. nec eiostiariꝰ apit. solus ẽ ꝙ ei recte dr qui te ñmisit tecũ ñ ẽ qđ
ex eo maxime liquet: ꝗaͥ ñ audiunt eũ oues ut pote alienũ. s fugiunt ab eo.
Hichilominꝰ & qͥ spiã nahareus idẽ consecratꝰ uitãq contẽplatiuã ꝓfessus.
du cont᷑ ꝓpositũ foraseuagat᷑ đu nulla poscente utilitatis causa tendit
itide certo ex ꝑim̾to claret. du inexempłu dinȩ filiȩ iaeob qͦ egssa ut uidet
filias regionis a sichem pͥncipe t̾rȩ ui oppͥm̃te secũ eẽt uirgo corrupta ẽ.
corrũpit᷑ & ipsiꝰ anima adiabolo mundi huiꝰ pͥncipe & foras inuenta nee
faciat ubicũq seeꝗdiens ł reg̃ diens intendat. sic omã faciat. qͣtinꝰ int̃ fluchis

Expanded text:
mptu unde scire possit, utrum Deus cum illo esse dignetur. « Qui me misit, inquit, mecum est, » videlicet ut econtrario subaudias, quemcunque ille non misit, cum eo non est, et hoc ab effectis cujusque probabile est, verbi gratia: Cum venerit ille filius perditietur, nec ei ostiarius aperit, solus est, et ei recte dicitur: Quia te non misit, tecum non est, quod ex eo maxime liquet quia non audiunt eum oves, utpote alienum, sed fugiunt ab eo. Nihilominus et quispiam Nazaraeus, id est, consecratus, vitamque contemplativam professus, dum contra propositum foras evagatur, dum nulla poscente utilitatis causa, tendit itidem certo experimento claret, dum in exemplum Dinae filiae Jacob, quae egressa ut videret filios regionis a Sichem, principe terrae, opprimente se, cum esset virgo, corrupta est, corrumpitur et ipsius anima a diabolo mundi hujus principe foras inventa , nec faciat, ubicunque se egrediens vel regrediens intendat, sic omnia faciat, quatenus inter fluctus
Abbreviated transcription (Latin):
deli imbit ut me aceusare possetis. s qͥa peccatores ostis & ꝑseuerant᷑ pec¬
catum facitis. Sciendu u̾ ẽ hoc qͦq apud hoĩes ius ẽẽ legitimũ. ut lib̾tate
nemo donet᷑ scruoꝵ maxime hostiliũ. ñ ꝑ ilłu regis aut pͦncipis filiũ qui
ppͥo labore ł industria uicto tyranno seruisq reductis. totũ uicti op̃tinet
regnũ.simulq pat̾nȩ hẽditatis scͥptũ ⁊ confirmatũ iã accepit testam̃tũ.

Expanded text:
deli imbuti ut me accusare possetis, sed quia peccatores estis, et perseveranter peccatum facitis. Sciendum vero est hoc quoque apud homines jus esse legitimum, ut libertate nemo donetur servorum, maxime hostilium, nisi per illum regis aut principis filium qui proprio labore vel industria victo tyranno, servis reductis totum victi obtinet regnum, simulque paternae haereditatis scriptum, et confirmatum jam accepit testamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dõ aget s. adu̾sabit᷑ ⁊ extollet᷑ sup̃omẽ q đrds aut qđ colitꝰ. Ego aut̃ a me¬
ipso ñ ueni. s. pat̃ misit me. & ego in eiꝰ cõmunione ꝑmaneo. nihil a me¬
ipso faciens. nihil ame ipso iudicans. ꝓinde qͣcũq ego testificor. ꝗͣcũq
iudico ille p̃sentibꝰ : subseqͤntibꝰ oꝑibꝰ uerũ cõꝓbat testimoniũ meũ. uerũ
& iustũ eẽ defendit iudiciũ meũ: Notanđu inuera humilitate : humili¬

Expanded text:
eus, aut quod colitur » Ego autem a meipso non veni, sed Pater misit me, et ego in ejus communione permaneo, nihil a meipso faci ns, nihil a meipso judicans. Proinde quaecunque ego testificor, quaecunque judico, ille praesentibus et subsequentibus operibus verum comprobat testimonium meum, verum et justum esse defendit judiciu
Abbreviated transcription (Latin):
scđm ysaac s̃ reputant᷑ insemine. soli scđm carnẽ libi. legitimũq scm̃ di¬
cunt᷑ abrahȩ dicente eodẽ. qa inysa ac uocabit᷑ tͥ sem̃. Hoc itaq ẽcedamꝰ
qͥã sem̃ habrahȩ s̃. ac ꝓinde cõparatione ismahelitarũ cȩtoꝵq qͥ deagar
ł derethura natis̃ isti lib̾i s̃. At tñ in hoc falsi s̃ qd subiungunt ⁊ nemini
scruiuimꝰ umꝗͣ. Nec enĩ ignorare pot̾ant q̃ egẏptis inluto & lat̾e seruicrũs.

Expanded text:
secundum Isaac sunt, reputantur in semine, soli secundum carnem liberi, 237 legitimumque semen dicuntur Abrahae, dicente eodem: « Quia in Isaac vocabitur tibi semen . » Hoc itaque concedamus quia semen Abrahae sunt, ac proinde comparatione Ismaelitarum caeterorumque qui de Agar vel Cetura nati sunt , isti liberi sunt. Attamen in hoc falsi sunt quod subjungunt, « et nemini servivimus unquam. » Nec enim ignorare poterant quod et Aegyptiis in luto et later
Abbreviated transcription (Latin):
gello ciciens illos. scͥptũ ẽ inqt. dom mea domꝰ orationis uocabit᷑. uos aut̃
aliã paraboła dirert̃ hicẽ heres. uenite ocuidamꝰ cũ & nrã erit hedita s.
illis eiectis indomo ꝑmansurũ inȩt̃nũ. & hic astruit & in ea parabola pa¬
tent̃ in nuit. du descipso p̃mitiens. nũꝗͣ legistis. lapiđe qͣ reꝓbauert̃ cdi¬
ficantes hic factꝰ ẽ in caput anguli. adnõ factũ ẽ istud & ẽ mirabile mocłis

Expanded text:
t, quia domus mea domus orationis vocabitur, vos autem aliam parabolam dixerunt: « Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas , » illis ejectis in domo permansurum in aeternum, et hic astruit, et in ea parabola patenter innuit, dum de seipso praemittens, nunquam legistis: « Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic f
Abbreviated transcription (Latin):
qͥgos. ⁊ aurtã atq gem̾matã int̾ris hierłm. hostiarũq sanguinẽ & cir¬
cũsionis iniuriã. & t̃rem templigłam . qͦ oĩa usq hodie xp̃m ex pectan¬
tes subillo se habituros sommiant. Hoc modo illiqͦq qui ut sup̃ dictũ ẽ
credebant ineũ. in ipsa credulitate sua respiciebant inuanitates & in¬
sanias falsas. ec mirũ: cũ & apłi tali sensu dixerint deꝑacta passione
iꝰ tͥstes. nos aut̃ sꝑabamꝰ q ipse rẽt redept᷑us isrł Oportune qͦ erranti oc¬
currens intentiom uanã expectationẽ credentiũ destruit. docens cuiꝰ
beatitudinis spe. cuiꝰ lib̾tatis amore inse credendũ sit. sognoscetis inqͥt
uĩtatẽ & u̾i̾tas lib̾abit uos. Ee fructũ. hanc mereede ł p̃miũ in illis qͥ
p̃eiũ cͣ. Illi qͥppe qͥ ꝑmansert̃ insermone eiꝰusq ad mortẽ ipsiꝰ scił beati
apłi. deinceps remunerandi cognitione u̾itatis. collaudatoriã cõme¬

Expanded text:
 hostiarumque sanguinem, et circumcisionis injuriam, et terreni templi gloriam, quae omnia usque hodie Christum exspectantes, sub illo se habituros somniant. Hoc modo illi quoque, qui, ut supra dictum est, credebant in eum, in ipsa credulitate sua respiciebant « in vanitates et insanias falsas . » Nec mirum, cum et apostoli tali sensu dixerint de peracta passione ejus tristes: « Nos autem sperabamus quod ipse esset redempturus Israel . » Opportune ergo erranti occurrens intentioni, vanam exspectationem credentium destruit, docens cujus beatitudinis spe, cujus libertatis amore in se credendum sit. « Cognoscetis, inquit, veritatem et veritas liberabit vos. » Hunc fructum, hanc mercedempretium est. Illi quippe qui permanserunt in sermone ejus usque ad mortem ipsius, scilicet beati Apostoli deinceps remunerandi cognitione veritatis collaudatoriam comme
Abbreviated transcription (Latin):
exereuerit p̾dicando. baptihando sacram̃tũ dnici corpis & sanguims
c̃ficiendo. ppłisq distribuendo. ac penitentes reconciliando. qbꝰ oib
modis c̃ scͥptio testam̃tũq ꝑficit᷑ xp̃ianȩ lib̾tatis. ñ manebit in domo
in ȩt̃nũ. splendidꝰ iste opifex ingenutatis cũ sit ipse occult̾ seruus pecẽĩ.
s. funibꝰ peccatoꝵ suoꝵ circũdatꝰ & c̃stricłꝰ abcisdẽ litigantibꝰ ae seiuentibꝰ
aut̃ nmanet in domo inȩt̾̃nũ. filiusmanet inct̃nũ. Sequit᷑ conelusio.¬

Expanded text:
exercuerit, praedicando, baptizando, Sacramentum dominici corporis et sanguinis conficiendo, populisque distribuendo, ac poenitentes reconciliando, quibus omnibus modis conscriptio testamentumque perficitur Christianae libertatis, non manebit in domo in aeternum splendidus iste opifex ingenuitatis, cum sit ipse occultus servus peccati, sed funibus peccatorum suorum circumdatus, et constrictus, ab eisdem litigantibus ac saevientibus autem non manet in domo in aeternum, Filius manet in aeternum. » Sequitur conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ manet in et̃nũ. Dicenđu hoc erat seruis peccati. qͥ ñ n expena sub¬
seqͤnte p̃senit̃ agnoscunt miseriã suȩ seruitutis. molli iugo dulcibꝰq
libidinũ catenulis delectati. immo⁊ tãꝗͣ ecci aut ebrĩ. nͦ uidentes neq
sentientes horrorẽ furiosãq quoꝵ libet ũitoꝵ tiranniẽ ꝓpͥis uoluntã¬
tibꝰ intenti. Seruus inqͥt peccati ñ manet indomo in ẽt̃nũ uideł concor
dante sc̃pta qͣ dictũ ẽ ꝑ psalmistã. Non habitabit inmedio domꝰ meę̧ qͥ
fac̃ suꝑbiã. Qui & alioloco addm loquit᷑ Neq habitabit iuxta te mali¬

Expanded text:
filius manet in aeternum. » Dicendum hoc erat servis peccati, qui non nisi in poena subfilius manet in aeternum. » Dicendum hoc erat servis peccati, qui non nisi in poena subsequente, praesentem agnoscunt miseriam suae servitutis, molli jugo, dulcibusque libidinum catenulis delectati, imo et tanquam caeci aut ebrii, non videntes, neque sentientes horrorem furiosamque quorumlibet vitiorum tyrannidem, propriis voluntatibus intenti. « Servus, inquit, peccati non manedante Scriptura, qua dictum est per Psalmistam: « Non habitabit in medio domus meae, qui facit superbiam . » Qui et alio loco ad Deum loquitur: « Neque habitabit juxta te mali
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ & captiui sint. flendo canentes. & canendo flentes atq dicentes.
up flumina babylonis illic sedimꝰ & fleuimꝰ đurecorlarem᷑ syon. insa¬
licibꝰ in medio eiꝰ. suspendimꝰ organa nr̃a. qa illic in t̾rogauert̃ nos qͥ¬
e aptiuos duxert̃ nos u̾ba cantionũ & cet̾a. Nec uͦ illi inimici d̾ni m̃¬
tiri potant ei qđd̃ peccatũ ñ fecissent aut fac̾ent. p̃sertĩ cũ ipsoꝵ magistri
scbȩ & pharisei paulo sup̃ubi tẽptauert̃ cũ demuliere in adult̾ioᷤ de¬
tes hȩc unꝰ pꝰunũ exiert̃. in cipientes a semoribꝰ. Nã saltẽ hoc negare ł
dissimulare ñ pot̾ant. quinmodis oĩbꝰ ad hoc tẽptarent ilłu caꝑe in
sermone. ut possent occidere. Iqͥ & ipsi immo multomagis ipsi p̃cȩt̾is
pereatoribꝰ seruerant peccati. Pro inde rata⁊ firma stante ꝓpositiõe.
nil iã cunctat᷑ assum̾e. Seruus aut̃ in qͥt ñ manet indomoꝰ inȩc̃nũ.

Expanded text:
verum et captivi sint, flendo canentes, et canendo flentes, atque dicentes: « verum et captivi sint, flendo canentes, et canendo flentes, atque dicentes: « Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, dum recordaremur Sion. In salicibus in medio ei captivos duxerunt nos, verba cantionum , » etc. Nec vero illi inimici Domini mentiri poterant ei, quod peccatum non fecissent aut facerent, praesertim cum ipsorum magistri, Scribae et Pharisaei, paulo supra, ubi tentaverant eum de muliere in adulterio detes haec, unus post unum exierint, incipientes a senioribus. » Nam saltem hoc negare vel dissimulare non poterant quin modis omnibus ad hoc tentarent illum capere in sermone, ut possent occidere. Igitur ipsi, imo multo magis ipsi prae caeteris peccatoribus servi erant peccati. Proinde rata et firma stante propositione, nil jam cunctantur assumere: « Servus autem, inquit, non manet in domo in aeternum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑent. hic aut̃ qui decȩlo uenit. & q uidit & audiuit hoc testat᷑. solam
spuałe seruitutẽ lib̾tatẽq ꝑpendens. fortissimũ illis fcc̾ sillogismũ
scruus ẽ peccati. Nerã sententiã uitas ꝓposuit. cu c̃eedere ñ morei᷑
auditor qͣntũ uis ẽtentiosus aut rebellis. Nã si forte ꝑtinacit̃ fron¬
tem obduret impudentẽ. nos contͣ amodi dedignati. gndibꝰ ȩccłi¬
asticȩ sẽpre contendẽarmis leuẽ armaturã. idc̃ multã poctarũ ethnicoꝵ¬
q philosophoꝵ eonuocabimꝰ t̾bã. u̾bi grã. illud flacci recensentes dicentis
cles ut ait tulliꝰ. cũ ex eo iã confecto ȩtate qͣreret᷑ uteret᷑ ne rebꝰuenerus.
di meliora inqͥt. Lib uͦ ego istinc. sic̃ adno ag̾sti acfurioso ꝓfugi. Ceterũ
eis qͥ se ipsos nouert̃ & ui̾tati libent̾ acqͥescunt. ñ iã qͣsi̾tu opꝰẽ utrũ serui
sint aut fucrint. quõ ult confitent᷑ & publice lam̃tant᷑. q ñ sołu serui

Expanded text:
. Hic autem, qui de coelo venit, et quod vidit et audivit, hoc testatur, solam spiritualem servitutem libertatemque perpendens, fortissimum illis fecit syllogismum, servus est peccati. » Veram sententiam veritas proposuit, cui concedere non moretur auditor, quantumvis contentiosus aut rebellis. Nam si forte pertinaciter frontem obduret impudentem, nos econtra ejusmodi dedignati grandibus ecclesiasticae Scripturae contendere armis, levem armaturam, id est multam poetarum ethnicorumque philosophorum convocabimus turbam, verbi gratia: Illud Flacci recensentes dicentis cles, ut ait Tullius, cum ex eo jam confecto aetate quaereretur utereturne rebus Venereis: Pii meliora, inquit; liber vero ego istinc, sicut a Domino agresti ac furioso profugi. Caeterum, eis qui seipsos noverunt et veritati libenter acquiescunt, non jam quaesitum opus est utrum servi sint aut fuerint, quoniam ultro confitentur et publice lamentantur quod non solum servi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ peccatũ enĩ ñ fec̃. nec inuentꝰ ẽ dolus in ore ciꝰ qͥ & inpsalmo dic̃. factꝰ sũ
sic̃ ħo sine adiutorio int̃ mortuos lib̃. Hic manet indomo inet̾nũ. Po
dam̃to. firmius c̃surgant conspicui parietes myst̾i̾oꝵ. cce indomo
qͣlibet qͣtuor ista c̃sideranda s̃. pat̃ familias domꝰ & ipsa domꝰ. filius
ciꝰde pat̾sfamilias. & conductici qͥlibet alieni dni seruus. Hon enĩ hic
alienũ ẽ. Seruũ q̃ conducticiũ seruũ dñoꝵ alienꝙ scimꝰ indomo inqͣ

Expanded text:
inventus est dolus in ore ejus qui et in psalmo dicit: « Factus sum sicut homo sine adjutorio inter mortuos liber . » Hic manet in domo in aeternum.damento, firmius consurgant conspicui parietes mysteriorum. Ecce in domo qualibet quatuor ista consideranda sunt: paterfamilias domus, et ipsa domus, filius ejusdem patrisfamilias, et conductitius quilibet alieni domini servus. Non enim hic alienum est. Servum ergo conductitium servum alienorum d
Abbreviated transcription (Latin):
nũquã credidit. qͥa xp̃m quomͦ eũq confessi sint. diuinitatis eiꝰ fidẽ
in diuersis sectis uno sp̃u malignitatis impugnauert. & ueros con¬
fessores eiꝰ audire ñ ferentes. tumultũ insani̾e sue ꝑ totũ mundu
audiri fecerunt. H& omniũ formã in istis pcessisse ex subsequentibꝰ
ꝑspicuũ ẽ. si qͥdẽ literã artius seqͣntes eosde cogamͣ acciꝑe respon¬
dentes. ad quos loqͥt᷑ d̾ns ut subiunctũ ẽ. Dixcit gͦ iħc ad eos qͥ cre¬
dider̃ ei iudeos. Siuos manseritis insermone meo uere discipłi mei

Expanded text:
uia Christum quomodocunque confessi sint, divinitatis ejus fidem in diversis sectis uno spiritu malignitatis impugnaverunt, et veros confessores ejus audire non ferentes, tumultum insaniae suae per totum 236 audiri fecerunt. Horum omnium formam in istis praecessisse, ex subsequentibus perspicuum est; si quidem litteram arctius sequentes, eosdem cogamur accipere respondentes, ad quos loquitur Dominus, ut subjunctum est: « Dixit ergo Jesus ad eos qui crediderunt ei, Judaeos: « Si vos manseritis in serm
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. Suꝑ qͥm uidis sp̃m descendentẽ si ẽ cołub̾a.⁊ manentẽ suꝑ eũ. Hȩc enĩ dicta
nͥ sp̃ẽ in eo maneret. nec sp̃c in eo maneret. sialiqñ quippiã extra placitũ patͥs
admittet. Noc uͦ ñ parũ miraculi p̃stare pot̾at. qͥ ho mortaliꝰ fanta in muta¬
bilitate. tanta ẽstantia ł firmitate se ipsũ agebat int̃ tã plurimos tẽptantes¬
& accusare ilłũ qͤ rentes inimitos. ut talia dicente illo. & in suꝑ pꝰaliqͣ sic ꝓpo¬
nente. qͥs ex uobis arguet me depeccato. nulla cuiꝗͣ illoꝵ saltẽ falsȩ cͥmina¬
tionis daret᷑ occasio. Eqͥdẽ diu multũq exacuentẽs linguas suas. & in oc¬
qͥ uidebant eos cont᷑bati. p̃admiratione tantȩ malignitatis: sermonis

Expanded text:
 Spiritum descendentem, sicut columbam, et manentem super eum . » Haec enim dicta t semper, nisi Spiritus in eo maneret; nec Spiritus in eo maneret, si aliquando quidpiam extra placitum Patris admitteret. Hoc vero non parvum miraculi praestare poterat, quod homo mortalis, tanta immutabilitate, tanta constantia vel firmitate seipsum agebat inter tam plurimos tentantes, accusare illum quaerentes inimicos, ut talia dicente illo, et insuper post alia sic proponente: « Quis ex vobis arguet me de peccato? » nulla cuique illorum saltem falsae criminationis daretur occasio. Et quidem diu multumque exacuentes linguas suas, et in ocqui videbant eum conturbati sunt admiratione tantae malignitatis, et sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
tanto adcalumpni anđu instructiores. & ad eognoscenđu u̾bu qđ całupni¬
arinequirent ꝑspicatiores. ubi responsionẽ eiꝰ audier̃t. pͥmi ualida & in¬

Expanded text:
tanto ad calumniandum instructiores et ad cognoscendum verbum quod calumnitanto ad calumniandum instructiores et ad cognoscendum verbum quod calumniari nequirent perspicaciores, ubi responsum ejus audierunt, primo validum et in
Abbreviated transcription (Latin):
carnalibꝰ. N ouã ꝗͥ eccłiam qͤ degentibꝰ collecta synagoga foras atemplo lu¬
minis ȩt̃ni recedente hȩc ut p̃dictũ ẽ mulier p̃signat. ꝗͤ scͥbis: phariseis
mala conscientia conuictis & foras ex euntibꝰ sola cũ saluatore relicta ẽ. Sic¬
enĩ mox subiunctũ ẽ. Et remansit solus: & mulier inmediostans. S ec ce
fortassi sđu altiora mysteria requirimꝰ. dicat qͥspiã scrutator litt̾ę studiosis.
Quomꝰ in sipientes & maligni impii thesaurihantes ire dĩ tã cito ad uniꝰ respon̾¬
sionis uocẽ sołu iħm & mulierem inmedio stantẽ reliqͣrt᷑. Nũ sese intrsus re¬
spexert̃. ⁊ humili ẽseientia peccatores se agnoscentes. peccattẽ dimisert̃.:
Irgone intanta miquitatis habundantia mens eoꝵ tałe potuit ad mittere
confusi cepta reliquert̃. Iñ & eugłista cũ dirisset unꝰ pꝰunũ exiebant. statĩ
adiunx̃. incipientes a senioribꝰ. Seniores enĩ qͣnto maiores ae uetustiores.

Expanded text:
am igitur Ecclesiam, quae de gentibus collecta est, Synagoga foras a templo luminis aeterni recedente, haec, ut praedictum est, mulier praesignat quae Scribis et Pharisaeis mala conscientia convictis, et foras exeuntibus, sola cum Salvatore relicta est. Sequitur: « Et remansit solus, et mulier in medio stans. » Sed ecce fortassis dum altiora mysteria requirimus, dicat quispiam scrutator litterae studiosus: Quamodo insipientes et maligni impii thesaurizatores irae Dei, tam cito ad unius responsionis vocem, solum Jesum et mulierem in medio stantem reliquerunt; num sese introrsus respexerunt, et humili conscientia peccatores se agnoscentes, peccatricem dimiserunt? Ergo ne in tanta iniquitatis abundantia, mens eorum talem potuit admittere sconfusi coepta reliquerunt. Unde et evangelista cum dixisset: « Unus post unum exibant, » statim adjunxit, « incipientes a senioribus. » Seniores enim quanto majores ac vetustiores,
Abbreviated transcription (Latin):
dͣpatrũ suoꝵ seruoꝵ di suꝑbientibꝰ meritis. hominũ qͦq sensatox iudicio
apłs ait habita distinctione uidĩ & qͥci. om̃s enĩ inqͥt peccauert̃ & egent
gła di. Anĩ adu̾tendanẽ ẽ diligent᷑ litie̾ series. Cece hoc ultima ẽclu¬
sio inuenit q̃ ñ nͥ filiꝰ nos lib̾et ñ possumꝰ uere eẽ libi. Prat aut̃ illud pͥmo
ꝓpositione constitutũ ꝗ uitas liberaret nos. Ait enĩ. Tcognoscctis ue¬
ritatẽ & uitas lib̾abit uos. Hanc sententiã oppugnantibꝰ adu̾sariis
& dicentibꝰ sem̃ habrahȩ sumꝰ & nemini seruiuim umꝗͣ du argum̃tose¬

Expanded text:
 suorum servorum Dei superbientibus meritis, hominum quoque sensatorum judicio ait Apostolus, habita distinctione Judaei et Graeci. « Omnes enim, inquit, peccaverunt, et egent gloria Dei . » Animadvertenda nunc est diligent nisi Filius nos liberet, non possimus vere esse liberi. Erat autem illud prima propositione constitutum quod Veritas liberaret nos. Ait enim: « Et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. » Hanc sententiam oppugnantibus adversariis et dicentibus: « Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam, » dum argumento
Abbreviated transcription (Latin):
philatio. udeł celebri: pene solis pͥncipibꝰ ac phariseis accessibili loco. nec
enĩ uulgo nͥ singłis aduentantibꝰ & eramittentibꝰ ga hophilatiũ freqͤntabat᷑
pͥncipibꝰ ac phariseis circaluc̃ maxima leto spectaculo c̃sidentibꝰ. Nagna
ꝗͦ fiducia sine timore tali inloro hecu̾ba locutꝰ ẽ iħc docens intẽplo. idẽ
nihil loqͣns in occulto. s. publioã doctnã condens pała omĩ annuntian
dam mundo. E nemo in qͥt app̃hendit cũ. Qrt. Quia nec du uenat hora
eiꝰ. Hongͦ furiosi ulla ratione mitigati fuerant animi .s. tenebat ipse
nutu suo impotentẽ illoꝵ maliciã. qͥ potestatẽ habebat temꝑe uł hora
ꝗͣ sibi ipse p̃fixerat ponendi animã suã. & itum sum̃di eã. Dix̃ qͥris¬
uos non potestis uenire . E¬
rgo inquit qa ꝑ seuerantes in malo qͣ rebant
animã eiꝰ. & omni ratione cadentes uim faciebant. & dolos tota die medita¬
bant᷑ nec obaliud manus suas continebant. ñ ꝗã nec đũ uenerat hora eꝰ¬

Expanded text:
phylacio, videlicet celebri, et pene solis principibus ac Pharisaeis accessibili loco. Nec enim vulgo, nisi singulis adventantibus 231 et aera mittentibus gazophylacium frequentabatur, principibus ac Pharisaeis circa lucra maxima lacto spectaculo considentibus. Magna ergo fiducia sine timore tali in loco haec verba locutus est Jesus « docens in templo, » id est nihil loquens in occulto, sed publicam doctrinam condendam saeculo. Et « nemo, inquit, apprehendit eum. » Quare? « Quia necdum venerat hora ejus. » Non ergo furiosi ulla ratione mitigati fuerant animi, sed tenebat ipse nutu suo impotentem illorum malitiam, qui potestatem habebat tempore vel hora quam sibi ipse praefixerat, ponendi animam suam, et iterum sumendi cam . « Divos non potestis venire. » Ergo, inquit, quia perseverantes in malo quaerebant animam ejus et omni ratione carentes vim faciebant, et dolos tota die meditabantur, nec ob aliud manus suas continebant, nisi quia necdum venerat hora e
Abbreviated transcription (Latin):
Oratio paupiscũ anriaret᷑ & effudit p̃cẽ suã corã dno. Nã reuera cũ anxi¬
aret᷑ pauꝑ iste hec dicebat. qͥ memisit mecũ ẽ & cet̾a. Causa aut̃ anxiciatis
huiꝰ tanta erat. qͣntã u̾bis ex pͥmere ñ ualens. & cũ gemitu ad mirans. sic
int̃ cet̾a longe ante clamauit ysaias. E nos putauimꝰ eũ qͣsi leꝓsũ. & ꝑ¬
cussũ ado & humiliatũ. dffectuosiꝰ significare ñ potuit magniꝰtudinem
anxietatis pauꝑis huiꝰ. & confusionis deqͣ ide in psalmo dic̾ pat̾. quõ ꝓpt̃¬
te sustinui obꝓbriũ. oꝑuit ẽfusio faciẽ meã. Plenȩ s̃ scͥpͥte gemituũ atq
c̃questionũ flebiliũ. ꝗͣ ob instruenda pioꝵ intelligentiã diu̾sis similitudi¬
nibus multis ⁊ lacͥmosis uocibꝰ suꝑ hoc pauꝑe anxiato & ẽtͥbulato deꝓmiȩ s̃¬

Expanded text:
Oratio pauperis cum anxiaretur, et effuderit precem suam coram Domino. » Nam revera cum anxiaretur pauper iste haec dicebat: « Qui me misit mecum est, » etc. Causa autem anxietatis hujus tanta erat, quanta verbis exprimere non valens, et cum gemitu admirans, sicut inter caetera longe ante declamavit Isaias: « Et nos putavimus eum quasi leprosum et percussum a Deo et humiliatum . » Affectuosius significare non potuit magnitudinem anxietatis pauperis hujus et confusionis, de qua idem in psalmo dicit Patri: nui opprobrium, operuit confusio faciem meam . » Plane sunt Scripturae gemituum atque conquestionum flebilium, quae ob instruendam piorum intelligentiam diversis similitudinibus, multis et lacrymosis vocibus hoc paupere anxiato et contribulato de
Abbreviated transcription (Latin):
alte sensus sũp̃ istoꝵ ambul& intentio dicentis. siuos manseritis inser¬
mone meo. uere discipłi mei eritis. & cognoscetis uerita tẽ. & uerttas

Expanded text:
alte supra sensus istorum ambulet intentio dicentis: « Si vos manseritis in seralte supra sensus istorum ambulet intentio dicentis: « Si vos manseritis in sermone meo, vere discip