comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
laudes tuas in portis filie fyon Haut dubiũ quin
eccłiã signific& excelsũ montẽ syon. & ciuitatẽ dei ui
uentis ierusalẽ celestẽ. & multitudinẽ angłorũ & ec-¬
diã pͥmitiuorũ qͥ scripti sunt in celis Qui in portis
fyon fuerit exaltatus : portas mortis timere non poterit:
De qͥbus petro dñs loquebatur. Suꝑ hanc petrã: edifica¬
bo eccłiã meã: & porte mortis ñ p̃ualebunt aduers
eam. Portas uirtutis manifeste in alio psalmo disci¬
mus. Aꝑite mͥ portas iusticie: & ingressus in eas con¬
fitebor año. hec porta dni iusti intrabunt in eã Demq
& sapientia in portis ciuitatis confidens: dicit Qͣnto
tẽpre inocentes obtinuerint iusticiã: uon confun-¬
dentur: Ego portas ciuitatis hoc ẽ. ainmas creden¬
tes in xpm̃ puto eẽ. uirtutes ꝑ quas ad credentes
xp̃c ingreditur. & qr non ẽ. scriptũ in qͥb portis ode¬

Expanded text:
laudationes tuas in portis filiae Sion ; haud dubium quin laudationes tuas in portis filiae Sion ; haud dubium quin Ecclesiam sventis, Jerusalem coelestem, et multitudinem angelorum: et Ecclesiam primitivorum, qui scripti sunt in coelis. Qui in portis Sion fuerit exaltatus, portas mortis timere non poterit, de quibus Petro Dominus loquebatur: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam: et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Portas virtutis manifeste in alio psalmo discimus: Aperite mihi portas justitiae: ingressus in eas confitebor Domino. Haec porta Domini: justi intrabunt in eam . Denique et Sapientia in portis civitatis confidens dixit: Quanto tempore innocentes obtinuerint justitiam, non confundentur . Ego portas civitatis, hoc est, animae credentis in Christum, puto esse virtutes, per quas ad credentes Christus ingreditur. Et quia non est scriptum in quibus portis ode
Abbreviated transcription (Latin):
me uel alios ꝓpħas qui ad eos missi sunt & loquentẽ
ꝑfecte siue uerbũ tmmaculatũ ut int̾pretatus ẽ. stn
machus. aut sermonẽ scm̃: ut theodocio & loeͣx. tem¬
stulerunt. In porta autẽ uixta ueterẽ iudaici morẽ
popłi fuisse iudicia. & sepe legimus & erebro interpre¬
tati sumus. ut ne agricola ad causã ueniens frequen¬
cia ciuitatis. & nouo terreretur aspectu. nec urbs
habitator longe aburbe ꝓperar&: & subuectionem
querer& iumentorũ Hoc iuxta lit terã diximus
Ceterũ grande peccatũ odisse corripientẽ: maxime
si te ñ odio seã amore corripiat Si solus ad solũ: si
assumpto frẽ altero. si postea p̃sente ȩccłia ut non
studio detrahendi sed emendationis tuȩ uideatur cri-¬
men ingerere Dupplices portas mortis & uite uicioꝵ
atq uirtutũ sepe inscripturis legimus: ut illud in
psalmis Qui exaltas me desmortis. ut adnũtiẽ om̃s

Expanded text:
me, vel alios prophetas, qui ad eos missi sunt, et loquentem me, vel alios prophetas, qui ad eos missi sunt, et loquentem perfecte, sive verbum immaculatum, ut interpretatus est 292 Symmachus, aut sermonem sanctum, ut Theodotio et LXX transtulerunt. In porta autem, juxta veterem Judaici morem, populi fuisse judicia, et saepe legimus, et crebro interpretati sumus, ut nec agricola ad causam veniens, frequentia civitatis et novo terreretur aspectu, nec urbis habitator longe ab urbe properaret, et subvectionem quaereret jumentorum. Hoc juxta litteram dixerimus. Caeterum grande peccatum est odisse corripientem, maxime si te non odio, sed amore corripiat, si solus ad solum, si assumpto fratre altero, si postea praesente Ecclesia, ut non studio detrahendi, sed emendationis tuae videatur crimen ingerere . Duplices portas, mortis et vitae, vitiorum atque virtutum, saepe in Scripturis legimus, ut illud in Psalmis: Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tricionẽ quȩ erigit se contra scientiã dei de qua &
in ꝓuerbiis legimus Ciuitates robustas ingressus ẽ.
sapiens : & destruxit munitionẽ in qua confidebant
impii: Hec & ad omem quid ẽ fortitudinẽ secularem
sea ꝓpͥe contra hereticos facit. qͥ argum̃tis & sophisinatibꝰ
carte dialectica doginatũ falsitatẽ roborare conantur:
Sed destru& ca uir sapiens & dei adutꝰ auxilio. onmem
muinicionẽ ostend& eẽ. uanissimã : ut inducat suꝑ eam
miseriã &e inclinata suꝑbia possit cũ apło dicere Mli¬
ser ego homo qͥs me liberabit de corpore mortis huius.
Oaio habuerunt in porta corripientẽ: & loquentẽ ꝑfecte
ab hominati sunt Lxeͣc Odio habuerunt in portis ar¬
guentẽ: & uerbũ sc̃m̃ ab hominati sunt: Hi suꝑ quos
deus subria & uastitatẽ & affert in eos populationẽ:
qui in malo robusti sunt. & ad oppͥmendũ potentes..
odio habuerunt in porta id ẽ. in uidicio corripientẽ. uel

Expanded text:
tionem, quae se erigit contra scientiam Dei. De qua et in Proverbiis legimus: Civitates robustas ingressus est sapiens, et destruxit munitionem, in qua confidebant impii . Hoc et ad omnem quidem fortitudinem saecularem; proprie contra haereticos facit, qui argumentis et sophismatibus, et arte dialectica, dogmatum falsitatem roborare conantur. Sed destruit eam sapiens vir, et Dei adjutus auxilio, omnem munitionem ostendit esse vanissimam, ut inducat super eam miseriam, et, inclinata superbia, possit cum Apostolo dicere: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Odio habuerunt in porta corripientem, et loquentem perfecte abominati sunt. LXX: Odio habuerunt in portis arguentem, et verbum sanctum abominati sunt. Hi super quos Deus subridet vastitatem, et affert in eos populationem, qui in malo robusti sunt, et ad opprimendum potentes, odio habuerunt in porta, id est, in judicio corripientem: vel
Abbreviated transcription (Latin):
tes in illud qđ scriptũ ẽ. munera excecant etiã ocłos
sapientiũ Que accipunt heretici ut austeritatem
scripturarũ quȩ peccatoribꝰ torm̃ta denuntiant uer-¬
gͦ uir ȩccłiasticꝰ & prudens atq intelligens multas
impietates in ea quȩ uocatur domus dei eẽ. cogno¬
uerit : & non solũ multas sed & fortes quȩ opprime¬
re possunt iusticiã. & in tantũ doctorũ rabiẽ ꝓcessisse
ut accipiant p̃ciũ in udicio. & omĩa ꝓmuneribus fa¬
ciant: pauꝑes qͦq diuidant in portis & audire contẽ-¬
nant: taceat in illo ⁊ emꝑẽ ne d& scm̃ canibꝰ & mit¬
tat margaritas ante porcos: qͥ conuersi conculcent eas:
& imitetur ieremiã dicentẽ.: solus sedebã qr amaritu¬
die repletus sum. & ilud de psalims. singulis sum¬

Expanded text:
tes in illud quod scriptum est: Munera excaecant oculos etiam tes in illud quod scriptum est: Munera excaecant oculos etiam sapientium . Quae accipiunt haeretici, ut austeritatem Scripturarum, quae peccatoribus tormenta denuntiant, verigitur vir ecclesiasticus et prudens atque intelligens multas impietates in ea, quae vocatur domus Dei, esse cognoverit, et non solum multas, sed et fortes, et quae opprimere possint justitiam, et intantum doctorum rabiem processisse, ut accipiant pretium in judicio, et omnia pro muneribus faciant, pauperes quoque devitent in portis, et audire contemnant: taceat in illo tempore, ne det sanctum canibus, et mittat margaritas ante porcos , qui conversi conculcent eas, et imitetur Jeremiam dicentem: Solus sedebam: quia amaritudine repletus sum . Et illud in Psalm
Abbreviated transcription (Latin):
imus mala. & dileximus bona: & reddite in portis iu¬
dicium. ut misereatur dñs ds̃ his qͥ reliqui sunt de
ioseph Dicitis deũ uobiscũ eẽ. quia sitis fllii abrabã:
audite quod seqͥtur Si filii estis abrahã: oꝑa patͥs
num & non malum Grande peccatũ ẽ. ñ solũ facere
malũ : sed & diligere Multi peccant expleto uolup¬
tatis ardore mordentur conscientia sua: & penitet
eos peceati sui Qui autẽ ndol& se fecisse quod

Expanded text:
a, et dileximus bona, et reddite in portis judicium, ut misereatur Dominus Deus his qui reliqui sunt de Joseph. Dicitis Deum esse vobiscum, quia sitis filii Abraham; audite quod sequitur: Si filii estis Abrahae, opera patris num, et non malum. Grande peccatum est, non solum facere malum, sed et diligere. Multi peccant, et expleto voluptatis ardore, mordentur conscientia sua, et poenitet eos peccati sui. Qui autem non solum no
Abbreviated transcription (Latin):
udere corruptionẽ. om̃s iudei dicentes anathema
qͥd autẽ de iudeis diximus: tam ad ethnicos quam
ad hereticos referri potest Quorũ alii oms scripturas
scãs abhominantur in quibus uerbũ dei ẽ: alii dũ
ꝑuerse intelligunt quod legunt abhominationẽ po¬
nunt in domo dei. Iccireo ꝓeo qd̃ diripiebatis paupe¬
rẽ & p̾dã electã tollebatis abeo: domos quadro lapide

Expanded text:
ur, abominati sunt , omnes Judaei dicentes anathema uidquid autem de Judaeis diximus, tam ad ethnicos quam ad haereticos referri potest, quorum alii omnes Scripturas sanctas abominantur, in quibus verbum Dei est: alii dum perverse intelligunt quod legunt, abominationem ponunt in Domo Dei. Idcirco pro eo quod diripiebatis pauperem, et praedam electam tollebatis ab eo: domos quadro lapide
Abbreviated transcription (Latin):
pede ꝑmanere non possunt: qui uere in suis sacriti¬
ciis confundent᷑: quia panis eorũ panis luctus est:
quodq dicit᷑ ꝓuocauit chananeos eodem sensu refer¬
ri potest & adhereticos. quod tam spurca pleriq he¬
reticorũ & nefanda ͤ finxer ĩt. habeãtꝗan munda sa¬
crificia. ut idolatria inferior sit uel certe quia chana¬
ned̾s int̾pretat᷑ negotiator. siue. ñ e taboaoe. id est
translator: Om̃s qui domum patris faciut̃ domũ
negociatieis. & lucra querunt depopulis. & ecclesie
ueritatem transferunt inmendatiũ chananei ap¬
pellandi sunt:

Expanded text:
pede permanere non possunt. Qui vere in suis sacrifipede permanere non possunt. Qui vere in suis sacrificiis confundentur, quia panis eorum panis luctus est. 47 Quodque dicitur, provocavit Chananaeos, eodem sensu referri potest ad haereticos, quod tam spurca plerique haereticorum et nefanda confinxerint, habeantque immunda sacrificia, ut idololatria inferior sit. Vel certe quia Chananaeus interpretatur, negotiator, sive μετάβολος, id est, translator, omnes qui domum Patris faciunt domum negotiationis , et lucra quaerunt de populis, et Ecclesiae veritatem transferunt in mendacium, Chananaei appellandi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uanos. & inanibus manes asserat copulatos Uentus
enĩ & sps. apud hebreos uno uerbo appellant᷑. rũħã:
ico non habet᷑: tamensic int̾p̃tari potest: ut iudica¬
Mus tintũ studium habuisse ifrahelem inidoleꝵ
cultu. ut non imitat᷑ sit chananeos. idest & hincos:
sed ad imitationem sui eos prouocarit erroris. Hoc
ipsum & adhereticos referri potest & dicit᷑ adiudam
idest aduirum ȩcclesiasticum: quia ephraim qui
sibi doctrine ubertatem & frugifera doginata ꝑ¬
mittit & semel amicus est demonũ dimitte eũ
atq condemne presertim cum sacrificia eorum
atuis sint saerificiis separata Hoc est enĩ q dicit.
separatũ est conuiuium eorũ: semel fornicati sũt
&e principes eorum. infelicem populũ deceperũt:
ce pro dĩ cultu imbuerunt eos idolorũ ignominia.
oe li gauit eos diaboli sp̃s malis suis: qui circũ¬
feruntur omĩ uento doctrine ce stabili ineccłia

Expanded text:
vanis, inanibus inanes asserat copulatos. Ventus vanis, inanibus inanes asserat copulatos. Ventus enim et spiritus apud Hebraeos uno verbo appellantur RUA  .ico non habetur: tamen sic interpretari potest, ut dicamus tantum studium habuisse Israelem in idolorum cultu, ut non imitatus sit Chananaeos, id est, ethnicos; sed ad imitationem sui eos provocarit erroris. Hoc ipsum et ad haereticos referri potest, et dicitur ad Judam, id est, ad virum ecclesiasticum, quia Ephraim qui sibi doctrinae ubertatem, et frugifera dogmata promittit, et semel amicus est daemonum, dimitte eum atque contemne: praesertim cum sacrificia eorum a tuis sint sacrificiis separata. Hoc est enim quod dicit separatum est convivium eorum, semel fornicati sunt, et principes eorum infelicem populum deceperunt; et pro Dei cultu imbuerunt eos ignominia idolorum, et ligavit eos diaboli spiritus in alis suis, qui circumferuntur omni vento doctrinae; et stabili in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
si fornicat᷑ isrł non delinquat saltim uida: aAudi
consilium meum. ꝓpħȩ uerba non sꝑnas: quia ephra
im idolorum semel amicus & particeps est: dimit̾e.
eum. ne sequaris impietatem euis Cuiꝰ cultꝰ &
religio & cibꝰ atuo conubio seꝑatꝰ est Illi enĩ se¬
meł idolis seruiunt & demonibꝰ immolant. &
cotidie fornicant᷑. & diligunt formcationẽ suam:
Immo principes & protectores euis. idest reges
dilexerunt ignominiam Afferre populo. idest
uicio principum Infelix popłs suscepit cultum
idolorũ: quorũ immundꝰ sp̃s ligauit israhelem
inalis suis: & eum lib̾e uolitare non patitur: Con¬
fundent᷑ igit᷑ in sacrificiis suis: & ignominiam
principum infua Confusione suscipient: semma¬
chus ꝓeo quod nos interp̃tati sumꝰ. igauit sp̃s
eam inalis suis: hoc modo uertit ingreco. uelut
siquis liget uentum in alis uenti. ut scilicet pͥn¬
cipes &populũ. immo cedemones &eifrahelem. uanis

Expanded text:
si fornicatur Israel, non delinquat saltem Juda, audi si fornicatur Israel, non delinquat saltem Juda, audi consilium meum, prophetae verba non spernas; quia Ephraim semel idolorum amicus et particeps est, dimitte eum, ne sequaris impietatem ejus, cujus cultus et religio et cibus a tuo convivio separatus est. Illi enim semel idolis serviunt, et daemonibus immolant, et quotidie fornicantur, et diligunt fornicationem suam: immo principes et protectores ejus, id est, reges dilexerunt ignominiam afferre populo, id est, vitio principum, infelix populus suscepit cultum idolorum, quorum immundus spiritus ligavit Israelem in alis suis, et eum libere volitare non patitur. Confundentur igitur in sacrificiis suis, et ignominiam principum in sua confusione suscipient. Symmachus pro eo quod nos interpretati sumus, ligavit spiritus eum in alis suis, hoc modo vertit in Graecum, velut si quis liget ventum in alïs venti, ut scilicet et principes et populum, immo et daemones et Israelem, vanos
Abbreviated transcription (Latin):
in latissima inedorũ t̾ra disꝑsionẽ płi ispł. quasi
in campo latissimo ce inspatiosa t̾ra greges & agnoꝵ
pasturam uocet. Suꝑ hereticis prona intelligñta
est : ad quos uel ad quibꝰ dicet᷑ Si semel forni
gantes falsorum dogmatũ fictiones Non est enĩ
xꝑi. cuiꝰ maiestatem miscendo idolis polluisti sicut
enĩ uacca ꝑcussa asilo. ꝑcussi sut heretici ardentibꝰ
diaboli sagĩtis. ce legis noticiam reliqueriit̃ Ido pas¬
cent᷑ inldta de spatiosa uia quȩ ducit ad mortem:
& patientia dñi boniq pastoris eos mitriet ad interi
anticeps idolorũ ephraim dimitte et̃. seꝑatũ
est conuiuium eorum: fornicatione fornicati
sunt: dilexerunt afferre ignominiam pectoris eiꝰ.
sunt sibi scandala. ꝓuocauit chananeos fornicances
fornicati sunt. dilexerunt igmimam exfremitu eius
qui primꝰ aureos uitulos in bethel. dan qͦm consti¬
tint: rex est decãm tribuum Ogͥ uida eui supͣ dixi.

Expanded text:
in latissimam Medorum terram dispersionem populi Israel quasi in campo latissimo et in spatiosa terra gregis et agnorum pasturam vocet. Super haereticis prona intelligentia est, ad quos, vel de quibus dicitur: Si semel fornicgantes falsorum dogmatum fictiones. Non est enim omen Christi, cujus majestatem miscendo idolis polluisti. Sicut enim vacca percussa asilo, percussi sunt haeretici ardentibus diaboli sagittis, et Legis notitiam reliquerunt: ideo pascentur in lata et in spatiosa via, quae ducit ad mortem, et patientia Domini bonique pastoris eos nutriet ad interitum. Particeps idolorum Ephraim, dimitte eum, separatum est convivium eorum: fornicatione fornicati sunt; dilexerunt afferre ignominiam protectores ejsuit sibi scandala, provocavit Chananaeos, fornicantes fornicati sunt, dilexerunt ignominiam ex fremitu ejusqui primus aureos vitulos in Bethel Danque 46 constituit, rex est decem tribuum. O igitur Juda, cui supra dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
& effundet eas suꝑ faciẽ terrȩ : dñs nomen eius Qui
subrid& uastantẽ suꝑ robusttim: & depulationẽ suꝑ po¬
tentẽ affert Loeoc. Qui facit inexceiso udiciũ & iusti¬
ciã in t̾ra posuit. Q fac̃ omĩa & transformat & conuer¬
tit in mane umbrã mortis. & diẽ nocte contenebrans
braica ueritate discordat. sic̃ absqi cominonitione nr̃a ex his
quȩ ꝓposuimꝰ prudens statĩ lector intelligit Itaq expona¬
mus pͥmũ uixta hebreos: & postea qͥd nobis uideat᷑ int̾ns¬
latione lxͣ x. xp̃o si meruerimꝰ pandente dicamꝰ: Domus
iosepħ id ẽ. domꝰ ephraim ac ꝑhoc regiã: & bethel siue
ut lxxx. tͣnstulert̃ domꝰ isrł id ẽ. & reges & popli & culto¬
res & idola. pariter subuertent᷑: qͥ iniqͦ iudicio dm̃ ad ira¬
cundiã ꝓuocarunt. & conuerterunt dulcedinẽ iudicii
in absintii amaritudinẽ : qđ genus herbȩ ẽ. amarissi¬
mȩ. Assumentes iniqͥtatẽ & iusticiã relinquentes Quȩ

Expanded text:
nus nomen ejus. Qui subridet vastitatem super robustum, et depopulationem super potentem affert. LXX: Qui facit in excelso judicium et justitiam in terra posuit: qui facit omnia, et transformat et convertit in mane umbram mortis, et diem nocte contenebrat Al. contenebrans.braica veritate editio Vulgata discordat, sicut absque commonitione nostra ex his quae proposuimus, prudens statim lector intelligit. Itaque exponamus primum juxta Hebraeos, et postea quid nobis videatur in translatione LXX, Christo si meruimus pandente, dicamus domus Joseph, id est, domus Ephraim, ac per hoc regia, et Bethel, sive sicut LXX transtulerunt, domus Israel, id est, et reges et populi, et cultores et idola pariter subvertentur, qui iniquo judicio Deum ad iracundiam provocaverunt. Et converterunt dulcedinem judicii in absinthii amaritudinem, quod genus est herbae amarissimae, assumentes iniquitatem, et justitiam relinquentes. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
aucetur. & bethel erit mutilis Lacxe. Quia hec dic̃
dñs ad domũ isrł: querite me & uiuetis. & nolite que¬
rere bethel. in galgala ne ingrediamim. & suꝑ puteum
iuram̃ti ñ transeatis: qr galgala captiua ducetur. &
minatus. ad penitentiã eos quos terruit ꝓuocat: uix¬
ta illud quod in isaia legimis. Ue gens peccatrix. po¬
pulus plenus delictis. semen pessimũ filii iniqui Cũq
loqͥtur ad eos meliora ꝓmittens Lauamini mundi esto¬
te: auferte malicias urãs ab animis ur̃is Discite bo¬
te pupillũ. iustificate uiduã : & uenite & disputemꝰ

Expanded text:
ilis. LXX: Quia haec dicit Dominus ad domum Israel: querite me, et vivetis, et nolite quaerere Bethel, et in Galgala ne ingrediamini, et super puteum juramenti non transeatis, quia Galgala captiva ducetur, et minatus, ad poenitentiam eos quos terruit, provocat, juxta illud quod in Isaia legimus: Vae, gens peccatrix, populus plenus delictis, semen pessimum, filii iniqui . Cumquloquitur ad eos meliora promittens: Lavamini, mundi estote: auferte malitias vestras ab animis vestris. Discite bete pupillo, justific
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoribus faciens iustos Ad quod exponendum:
unũ tantũ studio breuitatis ponamꝰ exẽplũ Pausꝰ
nitebatur ȩccłiam dei Qui uocatꝰ a dnõ effusus ẽ.
usq ad hispanias tender&. &a mari rubro unmo
aboceano usq ad oceanũ currer&. imitans dnm̃¬
dm̃ suũ & solẽ iusticie de quo leginius. a summo
celo egressio eius. & occursus eius usq ad summum
eius: ut ante eũ terra deficer&. quã studiũ p̃dicandi.
ste deus & contricionẽ diuidit suꝑ fortitudinẽ: ut eos
qͥ male fortes sunt imbecilles faciat : & unitari pos¬
sint apostolum dicentẽ. quando infirmus sũ: tunc
forcior sum Nam & fuii seli huius: prudenciores
sunt filuis lucis in generatione sua fortidudo cor¬
becillitas ẽ. corporis Igitur dñs qͥ omiã ratione dis-¬
pensat. & uero facit cuneta iudicio: diuidit contrici¬
onẽ suꝑ robur inmicũ : ut inducat miscriã suꝑ coi

Expanded text:
peccatoribus justos faciens. Ad quod exponendum, peccatoribus justos faciens. Ad quod exponendum, unum tantum studio brevitatis ponamus exemplum. Paulus nitebatur Ecclesiam Dei. Qui vocatus a Domino, effusus est usque ad Hispanias tenderet, et a mari Rubro, immo ab Oceano usque ad Oceanum curreret, imitans Dominum suum et solem justitiae, de quo legimus: A summo coelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus , ut ante eum terra deficeret, quam studium praedicandi. Iste Deus et contritionem dividit super fortitudinem, ut eos qui male fortes sunt, imbecilles faciat, et imitari possint Apostolum dicentem: Quando infirmus sum, tunc fortior sum . Nam et filii hujus saeculi prudentiores sunt filiis lucis in generatione sua . Fortitudo corbecillitas corporis est. Igitur Dominus qui omnia ratione dispensat, et vero facit cuncta judicio, dividit contritionem super robustum inimicum, ut inducat miseriam su
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ & robustũ & inincorruptũ : mutans głiam non na¬
turã Quando intelligentes fulgebunt sic̾ splendor
quando omnis creatura liberabitur de seruitute
corruptionis in libertatẽ głiȩ filioꝵ dei Iste ds̃ qui
cuncta transformat: etiã umbrã mortis mutat in
lucẽ: quando hi qͥ sedebant in regione umbrȩ mor¬
filii noctis & tenebrarũ: facti sunt filii lucis & fi¬
lii diei Iste ẽ.ds̃ qͥ etiã diẽ uertit in tenebras. eoꝵ
diẽ qͥ dixerunt: Crucifige crucifige eũ: aufer de
terra talẽ Quando abhora. uiͣ. in tipum iudaiee ceci
sed etiã uixta altiorẽ intelligentiã. lux que eis ori¬
ebatur in lege & ꝓpħis uersã ẽ. in tenebras: igno¬
rantibus quid legant. quid audiant. ut impleatur
de illis quod scriptũ ẽ Ooscurentur ocłi eorũ neui¬
deant. & dorsũ eorũ semꝑ incurua Iste ds̃ uocat ad
se aquas maris. & effundit eas suꝑ faciẽ terrę de

Expanded text:
tualem et robustum et in incorruptum, mutans gloriam, non natualem et robustum et in incorruptum, mutans gloriam, non naturam: quando intelligentes fulgebunt sicut splendorQuando omnis creatura liberabitur de servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei. Iste Deus qui cuncta transformat, etiam umbram mortis mutat in lucem : quando hi qui sedebant in tenebris et umbra morfilii noctis et tenebrarum, facti sunt filii lucis, et filii diei. Iste est Deus qui etiam diem vertit in tenebras: eorum diem qui dixerunt: Crucifige, crucifige eum , aufer de terra talem: quando ab hora sexta in typum Judaicae caecitsed etiam secundum altiorem intelligentiam, lux quae eis oriebatur in Lege et prophetis, versa est in tenebras, ignorantibus, quid legant, quid audiant, ut impleatur de illis quod scriptum est: Obscurentur oculi eorum ne videant: et dorsum eorum semper incurva . Iste Deus vocat ad se aquam maris, et effundit eam super faciem terrae, de
Abbreviated transcription (Latin):
timebat nec hominẽ reuerebatur : & ꝑuersitate ui-¬
dicii sententiã suã ñ leuabat in cęlũ : sea ad humi¬
lia dethebat Quoq seqͥt᷑ & iusticiã in terra posu¬
it. uxta illud debemꝰ accipere. qđ dederit xpm̃
nobis iusticiã suã. & non ꝓiecerit eã sed posuerit
in terra. ut om̃i iniqͥtate suꝑata. nos de terrenis
celestes facsatͣ Ego puto ex hoc loco gentilẽ poetã
fusse furatũ. qͥ de rusticorũ simplicitate & beati¬
tudine disserens intulit. Extrema ꝑ illos iusticia
excedens terris uestigia fecit Qđ̃ autẽ dicunt fa-¬
ciens omĩa atq tͥnsformans: uno uerbo arcturũ
& oriona comp̃hendunt. negligentes ꝓpͥetatẽ nominũ
m grecũ tͥnsferre sermonẽ: Transformat autẽ ds̃
omĩã : qͣndo de terrenis facit celestia. & homines
angłoꝵ donat similitudme qͣndo luna solis fugo
rutilabit. & sol habebit lumen septu plũ Quando animal
& infirmus & corruptibilis homo. tufformatur inspiri¬

Expanded text:
ebat, et hominem non verebatur, et perversitate judicii, sententiam suam non levabat ad coelum, sed ad humilia detrahebat . Quodque sequitur: et justitiam in terra posuit, juxta illud debemus accipere, quod dederit nobis Christum justitiam suam, et non projecerit eam: sed deposuerit in terram, ut, omni iniquitate superata, nos de terrenis coelestes faceret. Ego puto ex hoc loco etiam gentilem poetam furatum 290 fuisse, qui de rusticorum simplicitate et beatitudine edisserens, intulit: Extrema per illos Justitia, excedens terris, vestigia fecit. Quod autem dicunt, faciens omnia atque transformans, uno verbo Arcturum et Oriona comprehendunt, negligentes proprietatem nominum in Graecum transferre sermonem. Transformat autem Deus omnia, quando facit de terrenis coelestia, et homines Angelorum donat similitudine: quando luna solis fulgore rutilabit, et sol habebit lumen septuplum, quando animalis, et infirmus et corruptibilis homo transformatur in spiri
Abbreviated transcription (Latin):
lata. qͥ non possumus intelligere qđ dr̃: nisi ꝑ ea uo-¬
cabula quȩ usu didicimꝰ & errore combibimꝰ. Vnde
&e regũ uolumine raphaim hebreũ: greci titanas
tͥnstulerunt : quȩ apud ethnicos celeberrima fabula
ẽ. ex qͣ in laudes deorũ scribunt. gigantonaxias. &
creator om̃ium qͥ fecit arcturũ & orionaẽ nocte diẽ
& die noctẽ cõmutat: & aqͣs maris a marissimas. ethe¬
rio calore suspensas excolat & eliqͣt in dulcẽ pluui¬
arũ saporẽ instar medicinalis cucurbitȩ quę calore
suꝑioris giri : humorẽ & sanguinẽ sursũ trahit.
Ex qͦ discimus pluue unde sintꝰ. quoq̃ seqͥtur qͥ subri¬

Expanded text:
lata, qui non possumus intelligere quod dicitulata, qui non possumus intelligere quod dicitucabula quae usu didicimus et errore combibimus. Unde et in Regum volumine RAPHAIM   Hebraeum, Graeci titanas transtulerunt: quae apud ethnicos celeberrima fabula est, ex qua in laudes deorum scribunt γιγαντομαχίας, et creator omnium, qui facit Arcturum et Orionem, noctem in diem et diem in noctem commutat, et aquas maris amarissimas aethereo calore suspensas excolat, et eliquat in dulcem pluviarum saporem, instar medicinalis cucurbitae, quae calore superioris gyri, humorem et sanguinem sursum trahit: ex quo discimus u
Abbreviated transcription (Latin):
ans uentũ : & ad nuncians homini eloqͥũ suũ faciens ma¬
tutinã nebula : & gͣdiens siꝑ excelsa terrȩ. dñs as̃ exer¬
eituũ nom̃ eius Ipse ẽ. creator arcturi: qͥ hebraice chima
dicitur: Et a fimmacho actheodotione inpleilõa uertit᷑.
quem uulgo botrũ uocant Quodq seqͥtur ouona quȩ he¬
braice appellatur. chasil. simmachus absolute stellas the¬
odotio int̃pretatꝰ ẽ. uesꝑm Hebreus autẽ qͥ nos inscriptu¬
ris scĩs erudiuit: chasil int̾pretari putat splendorẽ et
siginficare generalit̾ astra fulgentia Qñdo autẽ au¬
dimus arcturũ & oriona non debemus sequi fabulas
poetarũ. & ridicula ac portentosa mendatia. qͥbꝰ etiã
celũ infamare conantur : & mercedẽ stupri int̾ sida
collocare dicentes: areturũ pluuiasq hiadas gemi¬
nosq triones & amatũq auro: circũspicit oriona
Sed hebrea nomina quę apud eos aliter appellant᷑:
uocabulis fabularũ gentiliũ in linguã nram eẽ. tͣus¬

Expanded text:
faciens matutinam nebulam, et gradiens super excelsa terrae: Dominus Deus exercituum nomen ejus, ipse est Creator Arcturi qui Hebraice CHIMA   dicitur, et a Symmacho et Theodotione, εἰς πλειάδα vertitur, quem vulgo Bootem vocant: quodque sequitur, Oriona, qui Hebraice dicitur CHASIL  , Symmachus absolute stellas, Theodotio interpretatus est vesperum: Hebraeus autem, qui nos in Scripturis sanctis erudivit, CHASIL interpretari putat splendorem, et significare generaliter astra fulgentia. Quando autem audimus Arcturum et Oriona, non debemus sequi fabulas poetarum, et ridicula ac portentosa mendacia, quibus etiam coelum infamare conantur, et mercedem stupri inter sidera collocare, dicentes : Arcturum, pluviasque Hyadas, geminosque Triones: Armatumque auro circumspicit Oriona: Sed scire Hebraea nomina, quae apud eos aliter appellantur, vocabulis fabularum 289 gentilium in linguam nostram esse trans
Abbreviated transcription (Latin):
Et est ordo. Qͥ creator ẽ. omĩum: comminat᷑ etiã cap¬
tiuitatẽ suꝑ samariã. & depopulationẽ suꝑ potentẽ
affert Quoniã conuertit in absinciũ uidiciũ: & iusti¬
ciã relĩquit in terra Ubi nos diximꝰ qͥ subrid&: aqͥla
quod nos subrisionẽ possumus appellare Quando
qͥs irascitur. & aꝑtis paululũ labiis subridere se
simulat : ut ire ostendat magnitudinẽ. Dicamꝰ & uix¬
ta. loex Ds in excelso facit iudiciũ: qͣndo uidicat ue

Expanded text:
Qui Creator est omnium, comminatur etiam captivitatem super Samariam, et depopulationem super potentem adfert: quoniam convertit in absinthium judicium, et justitiam relinquit in terra. Ubi nos diximus, qui subridet, Aqquod nos subrisionem possumus appellare, quando quis irascitur, et apertis paululum labiis subridere se simulat, ut irae ostendat magnitudinem. Dicamus et juxta LXX. Deus in excelso facit judicium, quando judicat ve
Abbreviated transcription (Latin):
macula neq ruga: pͥstinũ stãtũ & unionis beatitudi¬
nẽ recipere non ualebit Q uix ei conceditur: ut
de mille reuertatur ad centũ. & de centũ ad .xcͤ. rede-¬
at. Hec breuiter sum loquutꝰ. ne omino in hoc capło
ꝓpt̾ numerorũ difficuitatẽ fugisse uiderer tropolo¬

Expanded text:
macula neque ruga, pristinum statum et unionis beatitudimacula neque ruga, pristinum statum et unionis beatitudinem recipere non valebit: et vix ei concedetur, ut de mille revertatur ad centum, et de centum ad decem redeat. Haec breviter sum locutus, ne omnino in hoc capitulo propter numerorum difficultatem fugisse viderer tropolo
Abbreviated transcription (Latin):
patre : loqͥtur ad eum Pater da: ut sic̃ ego & tu unũ
sumus. sic & isti innobis unũ sint. Prima gͥ beatitudo
ẽ : eẽ. in pͥmo numero qͥ unus & uerus ẽ Scd̃a in scđo:
id ẽ. in decade Tercia in tercio: id ẽ. in ecatontade Si¬
cut enĩ decas decima unione completur : sic ecatontaᷤᷤ
ex decẽ decadibus struitur Quartꝰ numerus qͥ milia-¬
rto numero continetur. de decẽ constant ecatontadibꝰ.
Cũ gͥ qͥs egerit penitentiã de miliario & quarto nu¬
mero : uix reuertet᷑ ad centenariũ & terciũ nume¬
rũ Rursũq in centenariũ. uix redit ad scđm pͥme de¬
cadis numerũ Atq ita fit ut domꝰ isrł que corruerat
non possit resurgere : & uirgo isrł que errauerat in
terra ñ habeat suscitantẽ Quia qͥ semel abunione
discesserit : & illã purissimã uirginitatis gloriã ꝑdi-
uos uni uiro uirginẽ castã exibere xp̃o. in ꝗͣ non ẽ.

Expanded text:
Patre, loquitur ad eum: Pater, da, ut sicut ego et tu unum Patre, loquitur ad eum: Pater, da, ut sicut ego et tu unum sumus, sic et isti in nobis unum sint . Prima ergo beatitudo est esse in primo numero, qui unus et verus est; secunda, in secundo, id est, in decade; tertia in tertio, id est, in hecatontade. Sicut enim decas decima unione completur, sic hecatontas ex decem decadibus struitur. Quartus numerus, 284 qui millenario continetur, de decem constat hecatontadibus. Cum igitur quis egerit poenitentiam, de millenario et quarto numero vix revertitur ad centenarium et tertium numerum. Rursum qui in centenario est, vix redit ad secundum primae decadis numerum, atque ita fit ut domus Israel quae corruerat, non possit resurgere, et virgo Israel quae erraverat, in terra non habeat suscitantem: quia qui semel ab unione discesserit, et illam purissimae virginitatis perdiderit vos uni viro virginem castam exhibere Christo , in qua non est
Abbreviated transcription (Latin):
ut si tantũ oris noxii & pituite fuerit magnitudo.
cunde ebllomadis ultimus expectatur dies. ia ẽ. iuͭiͥᷤ
decimus Quod & si hunc ut uixta ippoeraten loqͣr
noisos uicerit tͣnseunt ad uicesimã pͥmã diẽ. hoc ẽ. ad
ut om̃s labores & molestiȩ. septimo numero conqͥescar:
Deniq & captiuitas popłi isrł templiq subuersio: septũ¬
agesimo anno desolationis impleta ẽ Et septẽ astra:
iuxta numerũ dierũ dicuntur errantia De cuius
numeri sacramento : in scipionis somnio pleniꝰ narrat
tullius & obscurissimus platonis timeus liber est:
qͥ ne ciceronis qͥdẽ aureo fit plamor. Sic gͥ septenariꝰ
mimerus hab& sacram̃tũ suum: & sic scĩficatꝰ atq
ꝑfectꝰ. & ut ita dicã uerus ẽ. numerꝰ qͥ unione retinet᷑:¬
& unius dei maiestate concluditur. Unde dic̃ filius.
Ego in patre : & pater in me Uolensq om̃s unũ eẽ. cũ

Expanded text:
aut si tanta humoris noxii et pituitae fuerit magnitudo, aut si tanta humoris noxii et pituitae fuerit magnitudo, ecundae hebdomadis ultimus exspectatur dies, id est, quartus decimus. Quod si hunc, ut juxta Hippocratem loquar, νόσος vicerit, transeunt ad vicesimam primam diem, hoc est, ad ut omnes labores et molestiae septimo numero conquiescant. Denique et captivitas populi Israel, templique subversio, septuagesimo anno desolationis impleta est, et septem astra juxta numerum dierum dicuntur errantia. De cujus numeri sacramentis in Scipionis somnio plenius narrat Tullius: et obscurissimus Platonis Timaeus liber est, qui ne Ciceronis quidem aureo ore fit planior. Sicut igitur Septenarius numerus habet sacramentum suum, sic sanctificatus atque perfectus, et ut ita dicam, verus est numerus, qui unione retinetur, et unius Dei majestate concluditur  Al. recluditur. Unde dicit Filius: Ego in Patre, et Pater in me : volensque omnes unum esse cum
Abbreviated transcription (Latin):
Urbs inqͥens de qua egrediebantur mille relinquent᷑
in ea centũ & de qͣ egrediebantur centũ. relinquen¬
tur in ea decẽ in domo isrł. ut ubi quondã fuerat
multitudo ꝓpt̃ uimiã uastitatẽ uix decima pars¬
remaneat. & ne omĩno herentes littere sacram̃ta
numerorũ relinqͣmꝰ intacta : septenariũ numerum
eẽ. sc̃m. etiam sabbatũ ꝓbat in qͦ reqeuit deus ab om̃ibꝰ
oꝑib suis: & iub& neqͥd in eo oꝑis seruilis fiat. nͥ
ea tantũ que ad anmã ꝑtinent: & ne in eo onera
portemus Unde & in solitudine qͥdie sabbati ligna
collegerat que arsura sunt: sententia dni condem¬
natur & septẽ ebdomades complent numerũ scẽ
pentecostes: & iubeleus annus remissionis tuba
clangentiũ. Hoc numero texitur. In .uiͦi. qͦq inse fi¬
& medicorũ libri: quorũ galenus disertissimus atq
doctissimus scripsit ternos libros. criseon. carton.
potentiã : ardentissimas febres septimo dicto solui die.

Expanded text:
lle, relinquentur in ea centum: et de qua egrediebantur centum, relinquentur in ea decem in domo Israel: ut ubi quondam fuerat multitudo, propter nimiam vastitatem, vix decima remaneat pars. Et ne omnino haerentes litterae, sacramenta numerorum relinquamus intacta: septenarium numerum esse sanctum, etiam sabbatum probat, in quo requievit Deus ab omnibus operibus suis . Et jubet ne quid in eo operis servilis fiat, nisi ea tantum quae ad animam pertinent: et ne in eo onera portemus . Unde 283 et in solitudine qui die sabbati ligna collegerat, quae arsura sunt, sententia Domini condemnatur, Et septem hebdomades complent numerum sanctae Pentecostes: et Jubilaeus annus remissionis tubarumque clangentium hoc numero texitur. In septimo quoque mense fiet medicorum libri, quorum Galenus disertissimus atque doctissimus scripsit ternos libros κρίσεων καὶ τῶν κρpotentiam, ardentissimas febres septimo dicit solvi die:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ tantũ seqͥtur ireterã occidentẽ. nec sensũ qͥ deus ẽ.
querit i uerbis Et intrat ingalgala qͥ ad maiora se¬
nttitur. reuelationes sibi & suꝑnorũ scientiã reꝓmit¬
tens: Transitq siue ascendit ad puteũ iurantti. de qͦ
na falientis aquȩ in uitam ȩternã Querite dnm & ui¬
uite: ne forte comburatur ut ignis domus ioseph. &
rite dnm & uiuite: neforte succẽdatur ut ignis domꝰ
ioseph. & deuor& eam & nonsit qui extiuguat domus
if rael Quomͦ ex ꝑsona dei dicitur querite me & uiue¬
tis: ita ꝓpħa de dño loqͥtur ut querant eũ & uiuant:
In eo quod querunt dnm uiuere mcipiunt. Sm autẽ
non quesierint eũ. & iccirco ñ uixerint : statĩ succende¬
tur ut ignis domus ioseph. Qua ꝓpt̾ ieroboa qͥ de
tribu ephrami & de domo ioseph.x. tribꝰ sentire de¬

Expanded text:
qui tantum litteram sequitur occidentem, nec sensum, qui Deus est, qui tantum litteram sequitur occidentem, nec sensum, qui Deus est, quaerit in verbis: et intrat in Galgala, qui ad majores entitur revelationes, supernorum sibi scientiam repromittens, transitque, sive ascendit ad puteum, de quo Samaritana salientis aquae in vitam aeternam . Quaerite Dominum, et vivite: ne forte comburatur ut ignis domus Joseph: etrite Dominum, et vivite: ne forte succendatur ut ignis domus Joseph: et devoret eam, et non sit qui exstinguat domum Israel. Quomodo ex persona Dei dicitur: Quaerite me, et vivetis, ita propheta de Domino loquitur, ut quaerant eum, et vivant. In eo enim quod quaerunt Dominum, vivere incipiunt: sin autem non quaesierint eum, et idcirco non vixerint, statim succendetur ut ignis domus Joseph, quam propter Jeroboam, qui de tribu Ephraim et de domo Joseph fuit, de
Abbreviated transcription (Latin):
domus dei. qui dieunt templũ ani templũ dñi. & confi¬
dunt in edificis de quibꝰ añs ad disciplos loquebat᷑ :
Uement dies ii quibus non relinquetur lapis suꝑ lapi¬
dem qͥ non destruatur. E ingrediuntur ingalgalis. qͥ
post aduentũ xpĩ rursũ cupiunt ctrcumȩidi. Ingal¬
galis enim secundo populus circũcis ẽ Unde & ipse
locꝰ nom̃ accipit: eo qđ abstulerit dñs abeis obpbriũ
ñ tnsibitis ne ulos putetis t̾minos udeȩ quos olim
scđ̃m litterã scriptura ꝓmiserat. a dan usq bersabeȩ:
terram exuiit sonus eorũ & in fines orbis terre uer¬
ba corũ. Quia & galgala id ẽ. carnis circũcisio captuua
ducetur. auera circũ cisione cordis: & bethel quẽ puta¬
tis domũ dei ñ subsist&. Siue ut meluis arbitror erit
mutilis: ia ẽ. auen. ut neq̃ꝗͣ appelletur domus dei. s
uocetir domꝰ initilis siue idoli. Aitter Querit bethel

Expanded text:
domus Deidomus Deilos loquebatur: Venient 286 dies, in quibus non relinquetur lapis super lapidem qui non destruatur . Et ingrediuntur in Galgalis, qui post adventum Christi rursum cupiunt circumcidi. In Galgalis enim secundo populus circumcisus est. Unde et ipse locus nomen accepit: eo quod abstulerit Dominus opprobrium non transibitis: ne illos putetis terminos Judaeae, quos olim secundum litteram Scriptura promiserat a Dan usque Bersabee: terram exivit sonus eorum: et in fines orbis terrae verba eorum : quia Galgala, id est, carnis circumcisio, captiva ducetur a vera circumcisione cordis: et Bethel, quam putatis domum Dei, non subsistet, sive, ut melius arbitror, erit inutilis, id est, AVEN  : ut nequaquam appelletur domus Dei, sed vocetur domus inutilis, sive idoli. Aliter: Quaerit Bethel,
Abbreviated transcription (Latin):
presenti loco nomen bersabeȩ int̾pretati sunt dicenteᷤᷤ.
puteũ uiramenti. & in posterioribꝰ ipsũ nomen posue¬
runt: uiuit dñs tuus dan : &uiuit uia bersabee
Uiam autẽ bersabeę posuere qđ de isrł longo itinere
ꝑgebant adultimos terminos iude qui erant ingera¬
ris : & egiptie solitudini iungebantur: ut idola cole¬
rent Est autẽ locus in qͦ habitauit abraham: & ex
eo qđ cũ abimelech datis. u. ouibus in fedus mutuũ
turauerunt : appellatus ẽ.puteus uiram̃ti. siue puteuᷤ¬
.uiiͫ. ꝓpt̃ numerũ oiuũ Sabe enĩ utrũq significat
Precipit autẽ scd̾m legis allegorię domui isrł. id ẽ.
his qͥ sibi dei noticiã pollicentur : ut ñ querant be¬
thel & non introeant in galgala: & ñ tͣnseant uel
ascendant ad puteũ iuram̃tiꝰ : sed magis querant dm̃
& iuuant in eo Querunt autẽ bethei qđ interp̃tat᷑

Expanded text:
praesenti loco nomen Bersabee interpretati sint, dicentes, praesenti loco nomen Bersabee interpretati sint, dicentes, puteum juramenti, et in posterioribus ipsum nomen posuerunt: Vivit Deus tuus Dan: et vivit via Bersabee. Viam autem Bersabee posuerunt, quod de Israel longo itinere pergebant ad ultimos terminos Judae, qui erant in Geraris, et Aegyptiae solitudini jungebantur, ut idola colerent. Est autem locus in quo habitavit Abraham: et ex eo quod cum Abimelech, datis septem ovibus, in foedus mutuum juraverunt, appellatus est puteus juramenti, sive puteu significat. Praecipit autem secundum leges allegoriae domui Israel, id est, his qui sibi notitiam Dei pollicentur, ut non quaerant Bethel, et non introeant in Galgalam, et non transeant, vel ascendant ad puteum juramenti; sed magis quaerant Deum, et vivant in eo. Quaerunt autem Bethel, quod interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
rat domus isrł cecidit. ñ adici& ut resurgat. uirgo
isrł errauit in terra. non ẽ. qͥ suscit& eã : nunc loqͥt᷑
ad eos & dicit Domus isrł id ẽ. decẽ tribꝰ querite me
& uiuetis : qm̃ in eo qdđ me ñ queritis estis mortui Ct̃q
quesieritis inuenietis: & cum inueneritis uiuetis
& noltte querere bethel in qua erat uitulus aureus.
& galgala locũ idolatrie. de qͣ & supra dixi. omĩs
malicia eorũ ingalgalis: & inbersabeȩ non transibitiᷤᷤ.
Pulchre inbersabee uiqͥt hoc ẽ. ad puteũ iuram̃ti non
transibitis : ubi siquando errabat tribus uida. idola
adorare consueuerat In tantũ autẽ simulacroꝵ cultu
furebat isrł: ut neqͣquã contentus idolis suis ad aliena
transir&: Demq galgala inquit captiua ducetur: & be¬
thel erit inutilis. siue penitus non subsistens. cũ idola
mea subuersa fuerint De bersabeȩ autẽ om̃ino taeuit:
qr uictis. ͤ. tribubꝰ urbs nomine bersabeȩ quȩ erat

Expanded text:
n adjiciet ut resurgat: virgo Israel erravit in terra, non est qui suscitet eam. Non loquitur ad eos, et dicit: Domus Israel, id est, decem tribus, quaerite me et vivetis: quoniam in eo quod me non quaeritis, estis mortui. Cumque quaesieritis, invenietis: et cum inveneritis, vivetis. Et nolite quaerere Bethel, in qua erat vitulus aureus, et Galgalam locum idololatriae, de quo et supra dixi: Omnis malitia eorum in Galgalis . Et in Bersabee non transibitis. Pulchre in Bersabee, inquit, hoc est ad puteum juramenti, non transibitis: ubi si quando errabat tribus Juda, idola adorare consueverat. Intantum autem simulacrorum cultu furebat Israel, ut nequaquam contentus idolis suis, ad aliena transiret. Denique Galgata, inquit, captiva ducetur, et Bethel erit inutilis, sive penitus non subsistens, cum idola in ea subversa fuerint. De Bersabee omnino tacuit; quia victis decem tribubus, urbs nomine Bersabee, quae erat
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ: tunc incipiant uiuere qͥ prius mortui fue¬
rant & nisi hoc fecerint : diaboli combusentur ar-¬
doribus Nullusq poterit inueniri de principibꝰ eoꝵ.
qͥ & ip̃si heretico igne succensi sunt: qͥ possit uoran
tẽ flammã restinguere Et precipue bethel: quȩ fal¬

Expanded text:
veritatem, tunc incipiant vivere qui prius mortui everitatem, tunc incipiant vivere qui prius mortui erant. Et nisi hoc fecerint, diaboli comburentur ardoribus: nullusque poterit inveniri de principibus eorum qui et ipsi haeretico igni succensi sunt, qui possit vorantem cuncta flammam restinguere, et praecipue Bethel, quae fal
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uidas. & possidebant ierłm in qua erat templũ
dñi Cumq succensa fuerit domus ioseph: deuorabit
atq consum& bethel. De qua supra dixi: nolite querere
bethel & ñ erit qͥ extinguat : cũ aregibꝰ sais fuerit in¬
censa. Pro bethel in loeac. legitur domꝰ ifrł sensum ma-¬
gis quã uerbũ interpretantibꝰ ut succendente rege
ieroboã & cunctis deinceps regibus qui ei in imperiũ
succefserunt : ardeant decẽ tribꝰ quȩ appellabantur
isrł Iste ẽ. ignis qui succenditur siue resplend&: & in¬
flaminat domũ ioseph ut consummmatur bethel De quo¬
& alibi dicitur: Ambulate in lumine ignis urĩ: & inflã
IN
quam succendistis & qr crebro domũ ioseph ꝓpter iero¬
ta. & ut ita dicã aurea simulachra finxerunt: & ad¬
orant oꝑa manuũ suarũ. & agri culturȩ sub uaccarũ
specie imaginẽ reꝓmittunt: dicitur ad eos Querite
dñm & uiuite: eũ qͥdixit Ego su uia & ueritas & ui¬
ta. Ut post quã ambulaueruit in eo. & inuenerint

Expanded text:
erat templum Dei. Cumque succensa fuerit domus Joseph, devorabit atque consumet Bethel, de qua superius dixi: Nolite quaerere Bethel, et non erit qui exstinguat, cum a regibus suis fuerit incensa. Pro Bethel in LXX legitur domus Israel, sensum magis quam verbum interpretantibus, ut, succedente rege Jeroboam, et cunctis deinceps regibus qui ei imperio successerunt, ardeant decem tribus, quae appellantur Israel. Iste est ignis qui succenditur, sive resplendet et inflammat domum Joseph, ut consumatur Bethel, de quo alibi dicitur: Ambulate in lumine ignis vestri, et in quam succendistis . Et quia crebro domum Joseph propter Jeroa, et ut ita dicam, aurea simulacra finxerunt, et adorant opera manuum suarum, et agriculturae sub vaccarum specie sibi imaginem repromittunt, dicitur ad eos: Quaerite Dominum, et vivite, eum qui dicit: Ego sum via, veritas et vita : ut postquam ambulaverint in eo et invenerint
Abbreviated transcription (Latin):
gat int̾ homines non ẽ. Om̃s in sanguine iudi¬
cantur : non in leuibꝰ parusq peccatis. sed in ma-
cti manus leuabunt ad malũ: ut etiã qͥ malun
facere non potuerit. tam̃ dũ manus p̃parat uolũ¬
tate delinquat. Ipse pͥnceps petit. & iudex uerba
pacifica loquitur. Accepit enun munera deside¬
riũ amme sue. Qđ̃ quia manifestũ ẽ. & inuidiã
caueo pͥncipũ iudicũq lectoris intelligentie relin-¬
quens. illua tantũ adiungã. Munera excecant o¬
culos etiã sapientiũ. Uiuificant quoq animã quã
uiuificare non debuerant. & int̾ficiunt eã que
merito suo & uirtutibꝰ uiuit. E hoc faciunt ꝓpt̃
dona que postulant impudenter : & turpus accipi
eorũ quȩ putantur bona : quȩ illis bona uidentur.
Ceterum ueritate rei numquã bona appellabuntur:
que & dantẽ spoliant & accipientẽ int̾ficiunt. Lic&̾
non tam̃ comminatio sit quã benedictio. auferre ab

Expanded text:
gat, inter homines non est: omnes in sanguine judigat, inter homines non est: omnes in sanguine judicantur, non in levibus parvisque peccatis, sed in maxicti manus levabunt ad malum, ut etiam qui malum facere non potuerit, tamen, dum manus praeparat, voluntate delinquat. Ipse princeps petit, et judex verba pacifica loquitur; accipit enim munera, desiderium animae suae. Quod quia manifestum est, et invidiam caveo principum, judicumque, lectoris intellectui derelinquens, tantum illud adjungam: Munera excaecant oculos etiam sapientium : vivificant quoque animam, quam vivificare non debuerant, et interficiunt eam quae merito suo et virtutibus vivit, et hoc faciunt propter dona quae postulant impudenter, et turpius accipieorum, quae putant bona, quae illis bona videntur. Caeterum veritate rei numquam bona appellabuntur, quae et dantem spoliant, et accipientem interficiunt: licet non tam comminatio sit, quam benedictio, auferre ab
Abbreviated transcription (Latin):
ris humani uix suo sanguine digna opera reppe¬
riat. Qui & in uicesimo nono psalmo ait. Que
conuenire ut dicat. Ue mͥ quia factus sũ sic̃ qui
colligit stipulã in messe. qͥ in euangłio locutus
ẽ. leuate oculos uros. & uidete regiones qͥa iam
candide sunt ad metendũ. & alibi. Alessis quidẽ
multa: oꝑarii autẽ pauci. Qui gͦ ex ꝑsona salua¬
lacrimatus ẽ. Sed & illud factus sum sic̃ qͥ col¬
ligit stipulã in messe. ad consummationẽ refert̃:¬
qͣm & significanter messẽ interpͣtantur. & dicuns
illo tẽpore hanc ꝓph̃iã posse cõpleri qͣndo multi¬
plicata iniqͥtate refrixerit caritas multorũ &
ueniens filius hominis raram fidẽ inuenerit suꝑ
terrã. Tunc enim quasi post messẽ stipulã. & qͣsi
pꝰ uindemiã racemos uix in his repperiri : qͥ fidẽ
in om̃ium uastitate seruauerit. Uocẽq hanc ex ꝑ¬
sona assumpti hominis putant: de sequentibus

Expanded text:
ris humani vix suo sanguine digna opera reperis humani vix suo sanguine digna opera reperiat, qui et in vicesimo nono psalmo ait: Quaeconvenire, ut dicat: Vae mihi, quia factus sum, sicut qui colligit stipulam in messe: qui in Evangelio locutus est: Levate ocud metendum . Et alibi: Messis quidem multa, operarii autem pauci . Qui ergo ex persona Salvalacrymatus sit . Sed et illud, Factus sum sicut qui colligit stipulam in messe, ad consummationem referer messem interpretantur, 514 et dicunt illo tempore hanc prophetiam posse compleri, quando, multiplicata iniquitate, refrixerit charitas multorum, et veniens Filius hominis raram fidem invenerit super terram : tunc enim quasi post messem stipulam, et quasi post vindemiam racemos, vix in his reperiri, qui fidem in omnium vastitate servaverint, vocemque hanc ex persona assumpti hominis, putant de sequentibus